Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. AGS áætlaði í efnahagsáætlun sinni að hagvöxtur á þessu ári yrði 4,5%. Seðlabankinn hefur nú varað við meiri slaka í efnahagslífinu á þessu ári en gert var ráð fyrir og hefur lækkað hagvaxtarspá sína úr 3% í 2%. Ástæðan er hægari vöxtur fjárfestinga og neyslu innan lands og versnandi viðskiptakjör af völdum kreppudýpkandi efnahagsstefnu ESB og þungrar greiðslubyrði af erlendum lánum. Við slíkar aðstæður er ástæða til að lækka vexti á Íslandi. Peningastefnunefnd er hins vegar búin að vera í vaxtahækkunarferli frá því í ágúst 2011 og ekkert bólar á vaxtalækkun. Of miklar verðbólguvæntingar eru sagðar koma í veg fyrir lækkun vaxta. Verðbólguvæntingar eru miklar vegna þess að peningastefnunefndin þráast sjálf við að lækka vexti. Nefndin vill vera sem næst jafnvægisvöxtum í hagkerfi sem er aldrei í jafnvægi. Hefja verður strax vaxtalækkunarferli til að draga úr verðbólguvæntingum og örva atvinnulífið. Hávaxtastefna AGS og Seðlabankans eftir hrun hefur rænt þjóðina lífskjarabata upp á tugi milljarða. Frú forseti. Höfnum ofurvöxtum sem almenningur þarf að greiða fyrir með lakari lífskjörum og minni velferðarþjónustu. Lækkum vaxtakostnað fyrirtækja, heimila og ríkissjóðs.

Forseti. Mér leikur mikil forvitni á að heyra frá einhverjum þingmanni Sjálfstæðisflokksins, gjarnan hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, hvernig þingmaðurinn sjái fyrir sér kristilegum gildum ofið inn í lagasetningu Íslands. Það var samþykkt á landsfundi sjálfstæðismanna að slíkt væri stefna flokksins en síðan var hún dregin til baka daginn eftir. Mér leikur hreinlega forvitni á að vita hvernig hægt væri að vefa þetta inn í lög landsins, hvaða þýðingu það hefði ef þetta hefði ekki verið dregið til baka og hvort þetta sé eitthvað sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu hlynntir.

Virðulegur forseti. Það er að síga á seinni hlutann á þessu kjörtímabili og þessu þingi. Við eigum enn eftir að ljúka hér mörgum málum og mig langar að gera að umtalsefni mál sem liggur í efnahags- og viðskiptanefnd, tekur til stimpilgjalda og er hluti af hugsanlegri lausn fyrir fjölskyldur í landinu. Ef við afnemum stimpilgjöld á íbúðakaup til einkanota fyrir fólkið í landinu, fjölskyldur og einstaklinga, erum við að auðvelda því mjög það verkefni sem það glímir við og felst í skuldavanda heimila. Í öðru lagi var það fest í sessi í gegnum bandorminn að endurfjármögnun lána innan sömu stofnunar væri án stimpilgjalda. Það er af hinu góða en við þurfum líka að gefa fólki tækifæri til að færa sig á milli lánastofnana án stimpilgjalda. Ríkissjóður er á fjárlögum þessa árs, 2013, með 4 milljarða. Ríkisstjórnin lofaði í október frumvarpi til breytinga á stimpilgjöldum vegna athugasemdar ESA. Ríkisstjórnin lofar nú breytingum á stimpilgjöldum eftir nefndarvinnu sem á að ljúka í aprílmánuði. Ég skora á efnahags- og viðskiptanefnd að fella brott og afnema stimpilgjöld á íbúðarhúsnæði til einkanota fyrir einstaklinga og fjölskyldur. Tökum þetta fyrsta skref til hagsbóta fyrir heimilin í landinu, sýnum á þessu þingi að okkur er veruleg alvara með að aðstoða fólk sem er í vanda.

Virðulegi forseti. Talsverðar umræður hafa átt sér stað undanfarið um vinnubrögð, samskipti og samstarf þvert á flokka. Einnig hefur mikið verið rætt um auðlindir þjóðarinnar, nýtingu þeirra og vernd. Segja má að þessir tveir mikilvægu þættir sameinist í málþingi sem nú stendur yfir í Hörpu á vegum ráðgjafarhóps um mögulega lagningu raforkustrengs til Evrópu. Hugmyndin um tengingu Íslands við Evrópu með flutningi á raforku hefur staðið yfir í áratugi. Nýlega þó, á árinu 2011, ályktaði stýrihópur um heildstæða orkustefnu á vegum iðnaðarráðherra að einangrun íslenska raforkukerfisins verði rofin með lagningu sæstrengs ef og þegar það reynist þjóðhagslega hagkvæmt. Við athugun á slíku stórverkefni kom ekkert annað til greina en samvinna margra sem nálgast geta málin frá ólíkum sjónarhornum. Á síðasta ári þegar ég gegndi starfi iðnaðarráðherra vann ég að því að skipaður yrði þverpólitískur ráðgjafarhópur um málið. Í honum sitja fulltrúar allra þingflokka, stærstu hagsmunasamtaka landsins, Landsvirkjunar og Landsnets, og náttúruverndarsamtaka. Formaður er Gunnar Tryggvason. Í erindisbréfi er tekið fram að breið samfélagsleg sátt sé nauðsynleg eigi verkefnið að verða að veruleika. Vinna hópsins hófst svo í fyrrahaust. En hver urðu áhrif þessarar tengingar? Það er stóra spurningin. Við viljum nýta auðlindir með heildarhagsmuni þjóðarinnar í huga, leita eftir hæsta verðinu en einnig eftir dreifingu á áhættu. Hafa þarf í huga að hæsta verð er ekki endilega forsenda mestu hagsældar. Þar kemur fleira til, svo sem atvinnusköpun og vernd náttúrugæða. Ráðgjafarhópurinn stendur fyrir upplýstri umræðu í dag um málið og það er svo sannarlega í mörg horn að líta hvað þetta stóra mál varðar.

Virðulegi forseti. Línur hafa nokkuð skýrst í íslenskum stjórnmálum eftir landsfundi helgarinnar - eða ekki. Óneitanlega vekur ályktun sjálfstæðismanna nokkra furðu, en þeir segja annars vegar að krónan í höftum geti ekki verið framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar ef við viljum eiga í alþjóðlegri samkeppni með fyrirtæki okkar og vörur en hins vegar vilja þeir loka á þann kost sem er hvað skýrastur við hlið krónunnar, þ.e. upptaka evru í gegnum aðild að Evrópusambandinu. Þessi niðurstaða hlýtur að vera vonbrigði fyrir Evrópusinnaða sjálfstæðismenn, frjálslyndari arm flokksins, enda ljóst að harðlínuöflin, einangrunaröflin, hafa náð völdum í Sjálfstæðisflokknum. Flokkurinn sem vill lækka skatta lokar nú um leið á bestu og mestu skattalækkun sem hægt er að færa íslenskum almenningi. Íslenskur almenningur greiðir 18% meira af húsnæðislánum sínum í vexti og afborganir en Evrópubúar gera. Það jafngilti um 29% launahækkun ef við tækjum upp evru og tækjum evrópsk húsnæðislán. Valkostir frjálslyndra kjósenda hafa nokkuð skýrst við tíðindi helgarinnar. Það er morgunljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki valkostur fyrir frjálslynda kjósendur í þessu landi. Hann lokar á þann kost sem atvinnulífið kallar eftir, nútímaatvinnulífið, hann lokar á nýjan kost fyrir verðtryggða húsnæðislánagreiðendur, hinn íslenska almenning, hann lokar á þann kost sem er hvað skýrastur til að byggja hér upp atvinnulíf og verðmætasköpun. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki bara útilokað sig sem valkost fyrir frjálslynda kjósendur, heldur hefur hann einnig útilokað þann kost að geta unnið með jafnaðarmannaflokki Íslands 

Amen.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þetta var ein kostulegasta ræðan sem ég hef heyrt úr þessari átt og þó hef ég heyrt þær ansi kostulegar frá hv. þm. Magnúsi Orra Schram. Hann vogar sér að fullyrða um valkosti kjósenda, að Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki valkostur fyrir frjálslynda kjósendur, segir hv. þingmaður. Ja, hérna hér. Ég skal segja hv. þingmanni að sem betur fer eru kjósendur, hvort sem þeir eru frjálslyndir eða annað, ekki svo skyni skroppnir að þeir geti ekki tekið ákvarðanir fyrir sig sjálfir. Þeir munu ekki horfa á þetta eina mál. Það er sama hvaða skoðanir menn kunna að hafa á Evrópusambandinu, það er óvart bara eitt af viðfangsefnum stjórnmálanna. Kjósendur, frjálslyndir kjósendur sérstaklega, munu frekar horfa til þess hvað flokkarnir ætla að gera í uppbyggingu atvinnulífsins, í skattamálum og velferðarmálum. Hvaða stefnu hafa þessir flokkar? Það sem meira er: Hvað hafa flokkarnir verið að gera síðustu fjögur árin? Ætlar einhver hér inni að halda því fram að Samfylkingin, ef við dæmum hana af verkum hennar síðustu fjögur árin, sé frjálslyndur flokkur? Nei, Samfylkingin hefur aldrei verið lengra til vinstri en núna. Hún er reyndar ekkert sérstaklega gamall flokkur en vinstri flokkur hreinn og beinn er Samfylkingin og hefur verið síðustu fjögur árin. Hún hefur hækkað skatta, hún hefur þvælst fyrir atvinnulífinu og ef hv. þingmaður ætlar að segja að atvinnulífið sé að kalla eftir stefnu Samfylkingarinnar er hann algjörlega á villigötum. Atvinnulífið og íslenskur almenningur er búinn að fá leið á skattstefnu og allri þeirri pólitík sem núverandi ríkisstjórnarflokkar hafa ekki bara boðað heldur framkvæmt. 

Frú forseti. Nú er mér vandi á höndum, ég kem á eftir Evrópusambandsmálinu og get tekið undir svo margt sem kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur en kem að því síðar því að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir beindi til mín fyrirspurn sem mér finnst rétt að svara strax. Það er rétt að það var mikið fjallað um trúmál, um kristnina og fleira á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, og við skömmumst okkar ekkert fyrir það. Við í Sjálfstæðisflokknum erum ófeimin við að undirstrika að saga okkar og samfélagið er samofið kristninni í gegnum árhundruðin. Við skömmumst okkur ekki fyrir að segja að við viljum gjarnan að samfélag okkar byggi áfram á kristnum gildum. Með leyfi forseta segir meðal annars í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins um trúmál: „Sjálfstæðisflokkurinn telur að kristin gildi séu þjóðinni til góðs nú sem aldrei fyrr og að hlúa beri að kirkju og trúarlífi. Sjálfstæðisflokkurinn vill standa vörð um þjóðkirkju Íslands samkvæmt stjórnarskrá. Landsfundur telur mikilvægt að ríkisvaldið standi full skil á félagsgjöldum (sóknargjöldum) þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga.“ Það er rétt að við ræddum þetta mikið og það kom út úr nefndinni að við vildum líka að kristin trú ætti að vera viðmið í lagasetningu. Mér fannst það persónulega algjörlega óásættanlegt. Ég hef verið mikill talsmaður þess að við segjum ófeimin: Já, við erum kristin þjóð sem byggjum á kristnum gildum. En þegar kemur að því sem snertir okkar ástkæru stjórnarskrá sem við sjálfstæðismenn höfum svo sannarlega barist fyrir að verja á þingi, þegar kemur meðal annars að trúfrelsiskaflanum, er óásættanlegt að yfir þau mörk verði farið. Við undirstrikum trúfrelsi í landinu, við undirstrikum þau merkilegu mannréttindi sem eru í gildandi stjórnarskrá og viljum standa vörð um þau. Eftir stendur að við erum ófeimin við að segja að við Íslendingar erum kristin þjóð.

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt umræða. Ég ætla á eftir að koma aðeins inn á skuldir en ég get ekki litið fram hjá þeirri ræðu sem hv. þm. Magnús Orri Schram hélt áðan þar sem hann útilokaði samstarf við Sjálfstæðisflokkinn að loknum kosningum. Þetta er merkileg yfirlýsing, ekki síst er hún merkileg í ljósi þess að Vinstri grænir opnuðu einmitt á samstarf við Sjálfstæðisflokkinn á sínum landsfundi. Nú veltir maður fyrir sér hvort þessir flokkar eru að hafa vistaskipti vegna þess að Vinstri grænir ályktuðu líka mjög í anda Evrópusambandsins. Nú bíð ég spenntur eftir því hvort það komi einhver ný stefna frá Samfylkingunni um að hún sé orðin meira á móti Evrópusambandinu en Vinstri grænir. Þetta er svolítið ruglingslegt. Ég hélt satt að segja, frú forseti, eftir landsfund Vinstri grænna að nú væri búið að fjölga enn einum samfylkingarflokknum. Við heyrðum talað um Bjarta framtíð eins og Litlu samfylkinguna. Einhver nefndi eftir landsfund VG að nú væri orðin til Vinstri samfylkingin þannig að þeir væru orðnir þrír, þessir samfylkingarflokkar. Þá gerist það merkilega að aðalsamfylkingarflokkurinn útilokar samstarf við Sjálfstæðisflokkinn þannig að nú hljótum við að fara að velta því fyrir okkur og telja saman hvernig næsta ríkisstjórnarsamstarf getur verið þegar menn taka upp á þessu. Það sem er athyglisvert við helgina og síðustu vikur er að Sjálfstæðisflokkurinn ákvað á landsfundi sínum að fara leið Framsóknar þegar kemur að heimilunum. Við fögnum því að sjálfsögðu, en það sem vekur kannski meiri eftirtekt er að vinstri flokkarnir báðir eða samfylkingarflokkarnir allir eða hvernig við orðum þetta allt saman skila auðu þegar kemur að því að gera eitthvað fyrir heimilin. Það sem er hvað brýnast að gera á síðustu dögum þingsins og verður á næsta kjörtímabili er vitanlega að gefa heimilunum færi á að taka þátt í efnahagslífinu og atvinnulífinu kleift að skapa hér fleiri störf og búa til meiri tekjur fyrir samfélagið. Því tek ég undir það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði áðan um þá stefnu sem Seðlabankinn hefur rekið, það er mjög mikilvægt fyrir okkur að fara í það verkefni að lækka vexti þannig að hægt sé að koma hjólum atvinnulífsins af stað um leið og við reynum að koma í veg fyrir að verðbólguruglið haldi áfram eða fari af stað. Þar skiptir miklu máli að menn séu sammála um það til dæmis að hemja verðtrygginguna eins og við framsóknarmenn höfum lagt til 

Hæstv. forseti. Ég ætla örstutt að vekja athygli á því að fáir dagar eru eftir af starfsáætlun þingsins. Mér reiknast svo til að eftir séu sjö þingfundadagar og fjórir nefndadagar. Í gær komu ný þingmál frá hæstv. ríkisstjórn og af tali manna má ráða að fleiri stórmál séu á leið inn í þingið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Á sama tíma er sú staða uppi að fjölmörg stór mál eru til meðferðar í nefndum þingsins og ég vek athygli bæði hæstv. forseta og hv. þingmanna á því að það er gersamlega útilokað að þessi mál nái öll fram að ganga. Eina vitið fyrir ríkisstjórnarmeirihlutann á þingi, ef um meiri hluta er að ræða, það er dagamunur á því hvort svo er eða ekki, vilji ríkisstjórnarflokkarnir koma einhverjum málum í gegn er eins gott að þeir fari að forgangsraða og beini þá kröftunum að einhverjum skynsamlegum málum sem unnt er að ná samstöðu um, einhverjum breytingum sem raunverulega liggur á, einhverjum málum fyrir þjóðina í landinu í staðinn fyrir að eyða tímanum hér dag eftir dag í einhver gælumál sem við getum kallað svo. Við getum líka kallað þau hugmyndafræðileg mál sem hafa ekki neinn snertiflöt við fólkið í landinu.

Virðulegur forseti. Landsfundi Sjálfstæðisflokksins og VG hefur nokkuð borið á góma hér og full ástæða til að nota tækifærið og óska nýkjörinni forustu beggja flokka hjartanlega til hamingju með þeirra vandasama verkefni. Sú staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn kaus um helgina að fækka svo valkostum sínum sem raun ber vitni hefur vakið mörgum undrun  Því miður virðist forustusveit hans nú ekkert hafa lært af hruninu. Hugur hans virðist fyrst og fremst standa til þess að hverfa aftur til þeirrar fortíðar sem hann þekkti fyrir hrun, helmingaskiptastjórnar með Framsóknarflokknum um verkefnin að lækka skatta, þegar ríkissjóður hefur ekki efni á því, bjóða ís fyrir alla og mamma borgar, þegar mamma hefur ekki efni á því, hverfa frá því að auka erlent samstarf Íslands sem að steðjar einangrunarhætta og boða stórfelld áform um sölu almenningseigna, þ.e. Landsvirkjunar - og hver veit nema þá langi líka til að komast í að einkavæða Landsbankann aftur? Ég vona sannarlega að þessi sýn verði ekki ofan á næstu missirin í íslenskum stjórnmálum því að martröðin sem samstarf þessara tveggja flokka er í nýlegri sögu okkar er með þeim hætti að það er full ástæða til að varast hana. Það verður líka að efast um að sá ágæti miðjuflokkur Framsóknarflokkurinn sé jafnáfjáður í að verða hinn óvinsæli samstarfsaðili Sjálfstæðisflokksins í  
            

Frú forseti. Mér heyrðist hv. þm. Helgi Hjörvar tala eins og hann hefði ekki verið í ríkisstjórn fyrir hrun. Ég man ekki betur en að það hafi staðið í stjórnarsáttmála Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, og hafi verið hamrað á því, að ekkert mætti gera til að koma í veg fyrir útrásina svokölluðu. Það átti að fóðra hana með öllum mögulegum og ómögulegum ráðum. Tók ekki Samfylkingin mjög virkan þátt í því á sínum tíma? En nú er Samfylkingin einhvern veginn búin að ná að skola þetta af sér og er að reyna að láta líta út eins og hún hafi ekki tekið þátt í þessu stjórnarsamstarfi á sínum tíma. Þar ber auðvitað hv. þm. Helgi Hjörvar mjög ríka ábyrgð líka því að hann var ein helsta klappstýra útrásarinnar, studdi á sínum tíma foringja sinn til að fara til Evrópu vegna þess að ímyndarvandi hafi verið eina vandamál íslenska bankakerfisins. Það væri ágætt ef hv. þm. Helgi Hjörvar rifjaði þetta upp, bæði fyrir okkur sem hér erum og eins kannski fyrir sjálfan sig. Af því að Evrópusambandsumsóknin barst hér í tal vil ég segja að það er mjög athyglisvert að Samfylkingin skuli einangra sig svona í þessum málum. Staðreyndin er sú að meiri hluti þjóðarinnar er mjög andsnúinn ESB-aðild. Sé rýnt í síðustu skoðanakannanir er athyglisvert að bæði innan Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks eru færri sem vilja ganga í Evrópusambandið en eru andsnúnir ESB-aðild innan Samfylkingarinnar. Helmingi fleiri kjósendur Samfylkingarinnar eru andsnúnir ESB-aðild en fylgjandi því innan Framsóknarflokksins, bara svo dæmi sé tekið. Ef einhver flokkur er að einangra sig í stjórnmálunum í dag hlýtur það að vera flokkur sem einblínir svo á þetta mál á stefnuskrá sinni að ekkert annað kemst að. Við heyrðum það hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram hér áðan, hann útilokaði það að eiga samstarf við nokkurn flokk nema þetta mál héldi áfram. Svo gera menn grín að öðrum 

Virðulegi forseti. Það er nokkuð merkilegt að hlusta á ræður þingmanna í dag, sérstaklega þingmanna Samfylkingarinnar, eftir að öllum landsfundum og flokksþingum flokkanna er lokið. Nú hefur komið í ljós að Samfylkingin hefur algjörlega einangrast í íslensku samfélagi varðandi ESB-umsóknina. Við vitum að Vinstri grænir koma líklega ekki til með að ná sér á strik fyrir kosningar þrátt fyrir að þeir hafi skipt um mann í brúnni og séu komnir þar með konu. Ég óska hæstv. ráðherra Katrínu Jakobsdóttur til hamingju með formennskuna. Það eru greinilega kosningar í nánd. Samfylkingin hefur alveg steingleymt því að hún hefur átt sæti í ríkisstjórn í sex ár. Hún fór inn í ríkisstjórn 2007. Það er nokkuð eins og tár í tómið hvernig þingmenn flokksins tala hér í dag. Mjög einkennileg staða er komin upp í íslenskri pólitík og á sér líklega ekki fordæmi að formenn ríkisstjórnarflokkanna sitji mjög áhrifalitlir hjá. Við vitum að hæstv. atvinnuvegaráðherra er nánast búinn að sölsa undir sig öll ráðuneytin sem voru í boði og hefur nú látið af formennsku í Vinstri grænum og Samfylkingin hefur kosið sér formann sem á ekki einu sinni sæti í ríkisstjórn. Þetta er einkennileg staða og til að varpa enn frekar ljósi á þá ringulreið sem á sér stað innan ríkisstjórnarinnar birtist hæstv. innanríkisráðherra í fréttum í gær og bendir á Alþingi Íslendinga þegar hann treystir sér ekki til að uppfylla lög sem sett eru á Alþingi. Þá er ég að vísa í það þegar Alþingi löggilti barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ungir fangar  Svona er heimurinn lítill og skrýtinn í lífi þessarar ríkisstjórnar og til að kóróna allt saman tekur hæstv. innanríkisráðherra sér dagskrárvald þingsins með því að taka 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að blanda sér í þessa umræðu, enda er ánægjulegt að við jafnaðarmenn tökum þátt í umræðu við andstæðinga okkar í stjórnmálum um stærsta hagsmunamál heimila og fyrirtækja í landinu, aðild að Evrópusambandinu. Valið er skýrt í næstu kosningum. Það hefur komið skýrt fram í ræðum þingmanna í dag. Vilji menn áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið og fá að taka afstöðu til samnings kjósa þeir jafnaðarmannaflokk Íslands.  
             Raunhæfasta leiðin til að létta á vaxtabyrði heimila í landinu og hjálpa skuldugum heimilum er að skipta um mynt. Besta leiðin til að auka verðmætasköpun í landinu, besta leiðin til að auka útflutning og samkeppnisstöðu fyrirtækjanna er að taka upp nýja mynt. Þess vegna viljum við jafnaðarmenn setja Evrópusambandið á oddinn. Það er þess vegna sem við jafnaðarmenn erum að gera þetta að kosningamáli. Ég þakka hv. sjálfstæðismönnum kærlega fyrir, ályktun þeirra um helgina gerði Evrópusambandsaðild að kosningamáli næstu kosninga. Nú hafa kjósendur algjörlega skýra kosti.

Í þágu heimilanna.

Vilja þeir styðja Sjálfstæðisflokkinn og loka á stærsta hagsmunamál fyrirtækja í landinu eða vilja þeir styðja jafnaðarmenn og fá að taka afstöðu til fullgilts samnings? Ég spyr í ofanálag: Er einhver spenntur fyrir því að styðja flokk sem ætlar að lækka skatta á þá sem eiga mest og þéna mest?  
            

Frú forseti. ESB, stutt og laggott, auðvitað á að klára viðræðurnar og leyfa þjóðinni síðan að kjósa. Það er mín skoðun.  Ég bið menn einfaldlega að skoða heildarmyndina. Ef það er frjálslyndi að herða höftin sem aldrei fyrr, ef það er frjálslyndi að skilja við heilbrigðiskerfið þannig að það þurfi á rústabjörgun að halda, ef það er frjálslyndi að hækka skatta meira en 100 sinnum, ef það er frjálslyndi að brjóta stjórnsýslulögin bara út af hreinni og klárri pólitík, ef það er frjálslyndi að ráðherrar brjóti jafnréttislögin ítrekað, ef það er frjálslyndi að skila auðu í skuldamálum heimilanna og ef það er frjálslyndi að hafa það að markmiði að kollvarpa stjórnarskrá Íslands má hv. þm. Magnús Orri Schram eiga þetta frjálslyndi fyrir mér. 
            

Virðulegi forseti. Hér var vitnað til viðskilnaðar við heilbrigðiskerfið, en hvernig skildi Sjálfstæðisflokkurinn við íslenskt samfélag haustið 2008?  Stjórnarstefna Sjálfstæðisflokksins er eins og kraðakið á bílastæðinu fyrir framan landsfund flokksins um síðustu helgi þar sem hver og einn reyndi að ota sínum tota og enginn gat virt þær reglur sem giltu.  Samfylkingin hefur líka þann kjark að halda inni á dagskrá umræðunni um framtíð okkar sem þjóðar í samfélagi þjóðanna og í hvaða umhverfi við ætlum að lifa og starfa og bjóða komandi kynslóðum að lifa og starfa. Eins og hæstv. utanríkisráðherra orðaði það svo ágætlega hér um daginn: Krónan er þyngsti skatturinn eins og sakir standa. Við höfum sett á okkar dagskrá líka að samþykkja nýjan samfélagssáttmála eftir allt sem gerðist hér 2008 með samþykkt nýrrar stjórnarskrár og skera upp til dæmis kvótakerfið, þetta meingallaða forréttindakerfi.  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í þessa umræðu við mig. Við í velferðarnefnd höfum í sameiningu reynt að setja okkur inn í stöðuna gagnvart þessu stóra máli, þ.e. uppbyggingu, biðlistum og þörf á frekari uppbyggingu hjúkrunarrýma til framtíðar á Íslandi. Meðal annars fórum við saman í ferð um Suðurland í haust og heimsóttum heilbrigðisstofnanir sem og hjúkrunarheimili. Víðast hvar um landið eru á þessum heimilum áform um frekari uppbyggingu í þá átt að bæta þá aðstöðu sem fyrir er frekar en að fjölga rýmum, þ.e. fjölga einbýlum o.s.frv. Auðvitað getum við ekki látið undir höfuð leggjast að horfa til framtíðar, þrátt fyrir að vissulega þurfi að laga það sem fyrir er og nota krafta í það, og átta okkur á því hver þörfin er og þá, þegar þær tölur eru komnar upp á borðið og liggja hér fyrir, átta okkur á því hvort og með hvaða hætti verði komið til móts við þá biðlista sem liggja fyrir og átta okkur jafnframt á því hvaða áhrif þessi staða hefur á starfsemi Landspítalans. Það berast stöðugt fréttir af því að staðan á Landspítalanum sé erfið, bæði hvað varðar húsnæði og rými þar sem sjúklingar liggja á göngum o.s.frv. Þá spyr maður: Væri það til hagræðis fyrir starfsemi Landspítalans að fjölga hjúkrunarrýmum þannig að þeir sjúklingar sem eru á spítalanum gætu með sem mestu hraði farið inn í slík rými? Nú liggja fyrir tölur um biðlistana. Í árslok 2012 voru 232 einstaklingar á bið eftir því að komast í hjúkrunarrými. Ég spyr hér einnar spurningar að gefnu tilefni: Eru inni í þessari tölu þeir einstaklingar sem eru nú þegar komnir inn í dvalarrými en bíða eftir því að komast inn í hjúkrunarrými? Samkvæmt upplýsingum sem ég hef úr mínu kjördæmi þar sem ég þekki best til er mikil skekkja í þessum tölum varðandi biðlistana. Í tölum ráðuneytisins kemur fram að 29 einstaklingar í heilbrigðisumdæmi Suðurlands séu á bið eftir því að komast í hjúkrunarrými, en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér eru þeir 40. Ég tel að inn í þessar tölur vanti þá einstaklinga sem eru í dvalarrými en þurfa á hjúkrunarþjónustu að halda. Mig vantar upplýsingar frá hæstv. ráðherra um hvort myndin sem við erum að horfa á sé skökk vegna þess að bara í þessu eina umdæmi munar 11 einstaklingum. Það er mikill munur vegna þess að ef þetta er svona alls staðar annars staðar eru tölurnar sem við erum að vinna með ekki réttar. Ég óska jafnframt eftir því að hæstv. ráðherra segi okkur frá því hvar þessi stóri vandi og það stóra verkefni að fara í frekari uppbyggingu er á forgangslistanum hjá okkur í heilbrigðismálunum. Við erum alltaf að tala um uppbyggingu á Landspítalanum og nýbyggingar þar og ég sé að í gær var lagt fram nýtt þingmál sem væntanlega er ætlunin að afgreiða einhvern tímann á þeim sjö og hálfa þingdegi sem eftir lifir þessa kjörtímabils. Ég spyr: Er verið að gera áætlun í ráðuneytinu um frekari uppbyggingu hjúkrunarrýma? Ef svo er, hvar er sú vinna stödd og hvenær mun hún birtast okkur í þinginu? Þá er annað atriði sem hjúkrunarheimilin á landsbyggðinni horfa fram á, að það vantar sólarhringsrými fyrir fatlaða víðast hvar um landið. Því hafa heimilin neyðst til þess að vista unga fatlaða einstaklinga á hjúkrunardeildum þar sem fyrir eru eingöngu aldraðir einstaklingar. Við þekkjum dæmi um það á Suðurlandi þar sem nokkrir mikið fatlaðir ungir einstaklingar eru á hjúkrunardeildum, t.d. á Heilbrigðisstofnun Suðurlands, og hafa verið þar lengi. Við sjáum ekki fram á að nein önnur úrræði séu að koma í staðinn. Í einhverjum tilvikum hafa þessir einstaklingar dvalið á heilbrigðisstofnunum, þ.e. spítölum, áður en þeir komust inn í þessi pláss á hjúkrunarheimilunum. Þetta er verkefni sem við þurfum að horfast í augu við og forgangsraða. Ég tel að uppbygging hjúkrunarrýma eigi að vera fremst á listanum okkar þegar við horfum til framtíðar varðandi 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að efna til þessarar umræðu um öldrunarmál. Í fyrsta lagi ætla ég að gera grein fyrir stöðunni varðandi framboð hjúkrunarrýma og eftirspurn eftir þeim til að lýsa þörfinni eins og hún er samkvæmt biðlistum, en ég heyri þó að hv. þingmaður er með þær tölur enda birtust þær í svari við fyrirspurn til hv. þingmanns ekki alls fyrir löngu. Árið 2012 voru hjúkrunarrými á landinu alls 2.446 samkvæmt skráningu. Þá er að vísu Fellsendi í Dölunum ekki talinn þar með. Aftur á móti var vistunarþörfin meiri en sem nam fjölda hjúkrunarrýma og svaraði til þess að það vantaði um það bil 232 - ég segi um það bil, það er talið svo nákvæmlega - hjúkrunarrými á landsvísu miðað við fjölda á biðlista í árslok 2012. Þessir biðlistar skiptust þannig að á höfuðborgarsvæðinu voru á biðlista 126 einstaklingar, af þessum 232, og biðtími á þessum tíma var 2,9 mánuðir. Á Suðurnesjunum voru 20 og þar var biðtíminn mun lengri. Síðan er Vesturland með níu pláss, Vestfirðir sjö, Norðurland 29, Austurland 12 og Suðurland 29. Athyglisvert er að á Suðurlandi er biðtíminn eftir að komast í rými ekki nema þrír mánuðir, næstlægstur á landinu miðað við þessar tölur. Hv. þingmaður vill síðan vita hvort einstaklingar í dvalarrými sem uppfylla skilyrði um að vera í hjúkrunarrýmum séu inni í tölum ráðuneytisins varðandi biðlistana o.s.frv. Samkvæmt upplýsingum frá embætti landlæknis sem heldur utan um biðlistana voru aðeins þrír einstaklingar í dvalarrými í byrjun þessa árs sem biðu eftir flutningi í hjúkrunarrými. Þeir eru ekki í þessum framangreindu tölum þannig að þeir skýra ekki þann mismun sem hv. þingmaður benti á en það er full ástæða til að hafa varann á sér varðandi alla þessa biðlista og hvernig þeir eru birtir þó að við verðum auðvitað að taka alvarlega þær tölur sem koma frá færni- og heilsufarsnefndum sem formlega hafa það hlutverk að úrskurða hvort viðkomandi eigi rétt á hjúkrunarrými eður ei. Það verður að viðurkennast að fjöldi á biðlistum segir ekki allt um þörfina á uppbyggingu hjúkrunarrýma. Ég hef lýst þessari þörf fyrir uppbygginguna ef eingöngu er horft á biðlistana í hverju heilbrigðisumdæmi. Það hefur verið kappsmál stjórnvalda að efla heimahjúkrun við aldraða í mörg undanfarin ár og leiðarljósið er að aldraðir geti búið heima hjá sér sem lengst með góðum stuðningi. Sveitarfélögin bera hér líka ábyrgð vegna heimaþjónustu sem þau veita en hér á landi hefur hlutfall aldraðra á öldrunarstofnunum lengst af verið mun hærra en í nágrannalöndunum. Þetta sést meðal annars á meðallengd dvalartíma aldraðra í hjúkrunarrými. Þessi meðaltími er í Reykjavík um þrjú ár, á landsbyggðinni er hann lengri, um þrjú og hálft ár. Aftur á móti eru sambærilegar tölur frá Skandinavíu um tvö ár svo munurinn er umtalsverður og þarna höfum við fylgt þeirri þróun að reyna að auka heimaþjónustuna en stytta vistunartíma á stofnunum. Síðan höfum við haft þá mælingu að við notum svokallað RAI-mat til að mæla hjúkrunarþyngd og það kemur í ljós að RAI-matið er einmitt hærra á höfuðborgarsvæðinu sem bendir til þess sama og skýrir þennan styttri dvalartíma. Fólk kemur seinna inn og dvelur skemur í hjúkrunarrýmum. Þörf fyrir framtíðaruppbyggingu hjúkrunarrýma helgast líka af þeirri staðreynd að þjóðin er að eldast og hlutfall aldraðra fer hækkandi. Ráðuneytið hefur reiknað út að miðað við fjölda hjúkrunarrýma núna þyrfti að bæta við á landsvísu samtals um 555 nýjum hjúkrunarrýmum til ársins 2020. Þegar frá eru talin þau rými sem þegar eru í byggingu eða í undirbúningi er vöntunin minni, þ.e. um 385 rými sem þarf að bæta við til ársins 2020. Þá er miðað við óbreytta meðalvistunarþörf fólks í hjúkrunarrýmum eins og áður sagði. Aftur á móti ber að líta til þess að eftir því sem heimahjúkrun eykst sem og heimaþjónusta og önnur þjónusta sem styður aldraða til sjálfstæðrar búsetu dregur úr þörfinni fyrir ný hjúkrunarrými. Hv. þingmaður spyr einnig um uppbygginguna sem hefur átt sér stað. Þetta er umfangsmeira en svo að ég nái að svara því á þessum fjórum mínútum. Þetta kemur þó ágætlega fram í skriflegu svari til hv. þingmanns í þskj. nr. 555, máli nr. 314, sem lagt var fram árið 2012. Í þessari uppbyggingu var, eins og oft hefur komið fram, leitað til níu sveitarfélaga um uppbyggingu á hjúkrunarrýmum og við erum með þann lista. Það verður að segjast eins og er að það hefur valdið ákveðnum vonbrigðum að sum af þeim heimilum hafa ekki komist í byggingu á höfuðborgarsvæðinu og sum hafa verið seinni. Þá er ég að tala um svæði eins og Hafnarfjörð, Seltjarnarnes og Kópavog sem ekki eru búin að hefja byggingar. Aftur á móti er Garðabær að koma með sitt heimili í notkun og hið sama gildir um Mosfellsbæ. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að vekja máls á því mikilvæga máli sem fjölgun hjúkrunarrýma og þjónusta við aldraða er á Íslandi í dag. Sú kynslóð sem um áratugi hefur byggt upp íslenskt samfélag á það skilið að á efri árum sé sómasamlega búið að þjónustu við hana. Þjóðin er að eldast og ef við horfum fram á veginn mun eftirspurn eftir þessari þjónustu aukast enn frekar. Það er því áhyggjuefni, sem kemur fram í fyrirspurn frá Sigmundi Erni Rúnarssyni til velferðarráðherra, að árið 2009 var heildarfjöldi hjúkrunarrýma 2.575 en í dag er heildarfjöldi hjúkrunarrýma 2.472. Frá árinu 2009 til ársins 2012 hefur hjúkrunarrýmum verið fækkað um 302 en á móti þeirri fækkun hafa komið ný rými svo að heildarfækkun er 103 hjúkrunarrými. Á þessum tíma hefðum við þurft að efla þjónustu við eldri borgara þannig að ég held að við hljótum, sama hvar í flokki við stöndum, að vera sammála um að hér þurfi að bæta verulega úr. Það er gleðileg þróun að einbýlum hefur verið fjölgað, það eru mannréttindi sem eldra fólk á að njóta að geta búið eitt á hjúkrunarrýmum á efri árum. Það á að heyra sögunni til að tveir, þrír og jafnvel fjórir séu á sama herbergi. Það er líka áhugavert að nefna í þessari umræðu þau áhrif sem skortur á hjúkrunarrýmum hefur á starfsemi Landspítalans, það kom fram hjá hv. frummælanda. Ég vil líka nefna að við þurfum að útbúa fjölbreytt þjónustuúrræði og þar skiptir heimaþjónustan miklu máli. Ég tel að gera megi mun betur við að aðstoða eldra fólk við að búa lengur heima hjá sér. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir að vekja máls á þessu málefni. Þetta er afar mikilvægt málefni og ég vil í því sambandi nefna að þetta var einmitt eitt af því sem var til umræðu á landsfundi Vinstri grænna um síðustu helgi. Þá var einmitt tekið á þætti sem ég held að við höfum svolitla tilhneigingu til að gleyma, þ.e. mannréttindaþættinum, þeim sjálfsögðu mannréttindum eldra fólks að vera ekki, nánast upp á neyð, þvingað til að búa með óskyldum á síðustu árum eða síðustu mánuðum ævinnar. Eitt af stærstu mannréttindamálunum í þessum efnum er að útrýma fjölbýlum. Enn þann dag í dag, árið 2013, ætlum við í sumum tilfellum eldra fólki þessa lands að búa í fjölbýli þar sem allt að fjórir einstaklingar búa saman og það í herbergjum sem stundum eru innan við sex fermetrar á einstakling. Þetta er sú skelfilega staða sem við búum við í dag. Þessu verðum við að breyta og á þessum vanda verðum við að taka. Það er alveg rétt, sem fram hefur komið hjá hv. þingmönnum, að það þarf líka að bregðast við vandanum sem liggur í því að biðlistar eru langir. Þann vanda er hægt að nálgast á meðan við erum að leysa úr hinum, með aukinni þjónustu heim og bættum úrræðum eins og endurhæfingu og hvíldarinnlögnum. Mannréttindaþáttinn verðum við að laga fyrst.

Heyr, heyr.

Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessar umræður, mér finnst þær mjög mikilvægar. Málefni eldra fólks í samfélaginu eru ekki mjög oft á dagskrá hér á Alþingi. Þó er þetta hópur sem fer sístækkandi. Ég vil taka undir þær áhyggjur sem menn hafa látið í ljós af hreinum og klárum mannréttindabrotum sem eiga sér stað gagnvart eldra fólki hérlendis. Fólk býr stundum við hrikalega erfiðar aðstæður, þegar margir eru í herbergi, og fólk bíður mjög lengi eftir að fá úrlausn sinna mála. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé kominn tími til að hugsa aðeins út fyrir rammann. Ég er mjög hlynnt heimahjúkrun en ég er líka hlynnt því að gert verði átak í því að reyna að aðstoða aðstandendur meira við að taka þátt í lífi eldri ættingja sinna. Ég þekki þetta af eigin raun. Ég hefði gjarnan viljað hafa ömmu mína hjá mér en það var ekki hægt út af því að ég bjó á fjórðu hæð og hún hafði ekki tök á að komast þangað upp. En það kom í ljós þegar ég var að ræða við hana að það er til einhver aðstoð en hún liggur ekki á lausu. Það vantar líka upplýsingar um það hvernig við getum fengið fjölskylduna til þess að lifa í þeim anda sem áður var. Þegar ég var að alast upp bjó langamma mín heima hjá mér og hann var mér alveg ómetanlegur sá lærdómur sem ég fékk frá henni. Ég er ekki að segja að við eigum að yfirfæra vandamálið yfir á fjölskyldurnar en ég kalla samt eftir því að við hugsum út fyrir rammann. Við erum að fara inn í tímabil þar sem sífellt fleiri munu þurfa á aðhlynningu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir þessa umræðu og hæstv. ráðherra sömuleiðis. Það víðtæka verkefni sem blasir við okkur, að þjónusta eldri borgara þessa lands af þeirri virðingu og á þann hátt sem þeir eiga skilið, er mikið og stórt og eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir sagði þurfum við kannski að hugsa töluvert út fyrir rammann. Við þurfum að hafa fjölbreytt úrræði og við þurfum að nálgast verkefnið á þann veg að það sé ekki bara eitthvað eitt sem skiptir máli heldur margt.  Samhliða flutningi á málefnum aldraðra þarf í alvöru að íhuga flutning heilsugæslunnar. Það mun ekki bara bjóða upp á fjölbreyttari úrræði fyrir eldri borgara, það mun líka tryggja öryggi þeirra sem búa í sínum heimabæ að þurfa ekki að fara þaðan ef heilsa og aldur koma í veg fyrir að þeir geti búið á sínu gamla heimili - þ.e. að með einhverjum hætti sé hægt að þjónusta fólk þannig að ævikvöldið verði ekki þyrnum stráð heldur aukum við lífsgæði þeirra sem eldri eru.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um hið brýna velferðarmál sem hjúkrunarheimili eru. Fram hafa komið ýmsar tölulegar staðreyndir í þessari umræðu og eins hefur hv. þm. Ólafur Gunnarsson rætt um mannréttindavinkilinn þegar að hjúkrunarheimilum kemur. Það er einmitt þar sem ég vil hefja mál mitt því að á þessu kjörtímabili, sem hefur verið mjög svo erfiður tími í ríkisfjármálunum, hefur mikill metnaður verið lagður í það af hálfu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að fjölga hjúkrunarrýmum, byggja ný hjúkrunarrými til þess að eyða tvíbýlum og fjölbýlum. Þó að hjúkrunarrýmum hafi fækkað hefur einbýlum stórlega fjölgað þannig að þrátt fyrir efnahagsþrengingarnar höfum við ekki slegið af kröfum um aðbúnað aldraðra. Þá hefur verið, samkvæmt hinni nýju leiguleið, hægt að byggja ný rými og frá 2009 eru 850 rými undir, sum eru þegar orðin að veruleika, 178 eru í farvatninu og áform eru uppi um 200 til viðbótar, þau eru á höfuðborgarsvæðinu enda er biðlisti lengstur hér þó að biðtíminn sé ekki lengstur; aldraðir eru mun veikari en gengur og gerist að meðaltali yfir landið þegar þeir komast inn á hjúkrunarrými. Því er gríðarlega mikilvægt að allt kapp sé lagt á að ná samtali við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og hrinda af stað byggingu þeirra 200 rýma sem þegar er búið að áforma; en ekki er búið að ákvarða tímasetningu framkvæmdar.

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu. Það sem mér hefur kannski fundist skemmtilegt við þennan vinnustað er að við erum sífellt að tala um hluti sem skipta okkur hvert og eitt máli og öðlast þekkingu og reynslu með því að hlusta á þá umræðu sem fram fer. Ég get ekki sagt að þetta sé sá málaflokkur sem ég hef haft mestan áhuga á en ég tel að þetta sé málaflokkur þar sem við getum gert miklu meira en við höfum verið að gera. Umræðan nú og áður hefur mjög mikið beinst að áherslu á steypuna. Við ræðum hvernig við getum farið úr þrí- og fjórbýlum, það skiptir máli að fara yfir í einbýlin. En þegar ég fór að kynna mér í meira mæli það sem er að gerast í nágrannalöndunum uppgötvaði ég að menn hafa að sjálfsögðu verið að leggja áherslu á þau sjálfsögðu mannréttindi að fólk geti verið í einbýli en menn hafa líka í meira mæli verið að leggja áherslu á nýtingu tækni, það sem kallast velferðartækni, til að tryggja að fólk geti búið heima hjá sér eins lengi og hægt er. Í Noregi og líka í Svíþjóð var nýlega unnin áhugaverð vinna varðandi uppbyggingu á velferðartækni. Einfalt dæmi um algengustu tegund af velferðartækni sem aldraðir eru að nota er öryggishnappurinn sem er einfalt tæki til að auðvelda fólki að vera heima eins lengi og hægt er. Og ég tel að við verðum að leggja áherslu á það samhliða. Við verðum líka að tryggja að þegar við erum að gera þessa breytingu, að fara yfir í einbýlin, séum við ekki samhliða að draga úr þjónustunni með fækkun á hjúkrunarrýmum, skoða hvort við getum nýtt húsnæðið, þá fjárfestingu sem við höfum þegar farið í. Dæmi um húsnæði sem nú stendur autt 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég skil vel að þingmenn fari aðeins fram úr tímamörkum því að það er gaman að vera í ræðustóli Alþingis og ræða mál þegar þingmenn eru allir nokkurn veginn að toga í sömu áttina. Þetta er mál sem varðar okkur öll, skiptir okkur öll miklu máli, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir kom inn á, þetta snertir okkur öll með einhverjum hætti. Þetta er málaflokkur sem fer ekkert í burtu. Á næstu 20 árum mun sá fjöldi einstaklinga sem eru 75 ára og eldri tæplega tvöfaldast. Til 2050 mun þeim sem eru 67 ára og eldri fjölga um 50 þúsund. Það sér það náttúrlega hver heilvita maður að við leysum ekki þann vanda sem þjónusta við þennan hóp getur skapað með því einu að byggja úr steinsteypu eins og þingmenn hafa nefnt hér. Þjónustan heim verður að batna, endurhæfingarúrræði verða að batna og við verðum líka að hugsa meira út í það hvernig við getum aukið við sjálfstæða búsetu aldraðra en með aukinni þjónustu, til að mynda með þjónustuíbúðum, eins og víða hefur verið gert, með alls konar öryggistækni eins og hér hefur verið komið inn á o.s.frv. Frú forseti. Það hvernig samfélög koma fram við þá þegna sína sem eru í mestri þörf fyrir aðstoð lýsir því kannski best hversu kröftug og öflug þau eru. Við eigum sem þjóð að hafa metnað í þessum málaflokki. Við eigum að hafa þann metnað að koma vel fram og af myndugleik við þann hóp þjóðarinnar sem í raun kom þessu þjóðfélagi almennilega á lappirnar.

Forseti. Það er alltaf gott þegar þingmenn eru sammála og það virðist vera einlægur vilji í þessum þingsal að gera eitthvað í þessum málum. Ég átta mig samt ekki alveg á því hver næstu skref eru. Ég hef horft upp á aðstæður gamals fólks í hjúkrunarrýmum þar sem aðbúnaður þess er hræðilegur. Ég veit um ekki bara eitt tilfelli heldur mörg þar sem fólk hefur til dæmis dottið á gólfið og legið þar klukkutímum saman án þess að nokkur sinnti því. Ég er sammála því að það er mjög mikilvægt að þjónustan, bæði heima og í hjúkrunarrýmunum, sé hámarksþjónusta. En höfum við efni á því? Það er spurning sem við þurfum að spyrja okkur. Hvernig ætlum við að vinna úr þessum miklu breytingum í aldursskiptingu hérlendis? Við verðum að vera heiðarleg gagnvart því hvernig við ætlum að leysa úr þessu og mér finnst þetta eiginlega skammarlegt. Það er óþægilegt að heyra sögur um aðbúnað gamals fólks í hjúkrunarrýmum, alla biðlistana, að fólk bíði kannski í hálfgerðri óþökk á spítölunum, oft og tíðum á göngunum. Hvað getum við gert til að breyta þessu? Það er bara eitt svar, það þarf að setja meiri peninga í málaflokkinn. Það er svo einfalt. 

Aukin heimaþjónusta.

Aukin heimaþjónusta, ég er alveg sammála því.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í þessa umræðu fyrir skemmtilega og góða umræðu. Það er gott að við erum flestöll sammála um að við viljum búa vel að okkar elstu kynslóðum og að við viljum og teljum þörf á að bæta úr. Mikilvægast af öllu, til að við áttum okkur á því hvað þarf að gera, er að fá upplýsingar og þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að fara aftur yfir tölulegu gögnin. Ég hef bent á villu í þeim sem ég tel rétt að finna út úr og vonast til þess að það verði gert strax í kjölfar þessarar umræðu, þ.e. að telja þá sem eru í dvalarrýmum, hafa farið í gegnum mat og uppfylla skilyrði til að fara í hjúkrunarrými. Ég tel að þeir séu ekki taldir rétt í þeim tölulegu upplýsingum sem liggja fyrir. Þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra aftur: Telur hann að ég ofmeti þann vanda sem Landspítalinn er í vegna þess að einstaklingar komast ekki út af spítalanum og inn í hjúkrunarrými nægilega fljótt og vel? Eða deilir ráðherrann áhyggjum mínum af þessum vanda? Ég tel að þetta sé atriði sem við eigum að horfa á. Til að reyna að koma til móts við þann mikla vanda sem spítalinn stendur frammi fyrir þurfum við að horfa í þetta og fara í að svara því. Það er ágætt að í kjölfar þeirra fyrirspurna sem lagðar hafa verið fram liggur fyrir ágætisyfirlit yfir það hver staðan var í árslok 2012. Við þurfum engu að síður að átta okkur á því annars vegar hvar þörf er á frekari lagfæringu á húsnæði og uppbyggingu nýrrar aðstöðu, þó að ekki sé verið að tala um ný rými, og horfa á það sem sérstakt verkefni og hins vegar er það verkefni að fjölga rýmum. Eins og fram hefur komið í umræðunni eru stóru kynslóðirnar að koma upp og stóru kynslóðirnar að eldast. Þó að við aukum heimahjúkrun 

Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu og ítreka að það er ánægjulegt að allir eru að toga í sömu átt, eins og hér var sagt. Við höfum verulega góða þjónustu á mörgum sviðum en það er margt sem þarf að bæta. Við höfum verið að eyða fjölbýlum, eins og hér hefur komið skýrt fram, á mjög mörgum stöðum og ber að fagna því. Það eru gerðar nýjar og meiri kröfur, en eins og hv. málshefjandi benti á þarf að laga það víðar, þ.e. halda þeirri vinnu áfram, auk þess að hafa rými tilbúin. Það hefur líka komið fram að úrræði fyrir aldraða þurfa að vera fjölbreytt og það þarf að bera virðingu fyrir sjónarmiðum fólks sem er á þessum aldri. Við getum séð fyrir okkur að jafnvel verði aukin notendastýrð persónuleg aðstoð hjá öldruðu fólki og að fleiri valkostir verði í boði. Hér kom athyglisverð áminning um það sem við stundum gleymum, að aukin tækni getur líka hjálpað okkur til að gera þessum aldurshópi lífið bærilegra. Þó má ekki gleyma því að aldraðir á Íslandi eru almennt mjög virkir þátttakendur í samfélaginu, taka þátt í atvinnulífi lengur en víðast annars staðar, en um leið er það einn af veiku blettunum á hjúkrunarheimilunum þegar við höfum þrengt þar að, þ.e. virkni einstaklinganna þar og félagslega þjónustan sem þar er veitt eða ekki veitt. Hér hafa komið athugasemdir um Landspítalann og þá aðila sem þar eru inni sem verða auðvitað að fara í gegnum færni- og heilsufarsmat og eru síðan valdir af viðkomandi hjúkrunarheimili, þ.e. hvort þeir fái rými. Ég deili áhyggjum með hv. þingmönnum af því enda er verið að skoða hvernig megi bregðast við. Það þarf að leysa þann vanda. Við viljum líka halda því mjög vel til haga að hér er verið að fara yfir málaflokkinn allan í heild vegna yfirfærslunnar til sveitarfélaganna. Ég tek undir með hv. þingmanni að þar þurfum við að tryggja að töluleg gögn séu uppfærð og nákvæm og líka gefnar samræmdar forsendur fyrir því hvernig við metum hlutina. Í umræðunni um Landspítalann er einmitt verið að skoða Vífilsstaði vegna þess að þeir losna bráðum. Þeir eru í notkun núna hjá Garðbæingum en ef til vill geta þeir orðið hluti af lausninni. Allt kostar þetta peninga þannig að við þurfum að fara varlega í að gefa einhver loforð þar um. Ég ítreka þakkir til þeirra sem tóku þátt í umræðunni og tek undir að það er ánægjulegt þegar við erum að vinna að 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að leggjast gegn því að samþykkt verði afbrigði vegna þessara mála þannig að þau komist á dagskrá. Ég vek hins vegar athygli á því að örfáir dagar eru eftir af þinginu og hér leggur ríkisstjórnin enn fram stór mál sem við vitum ekki hvort ætlunin er að klára eða að hve miklu leyti á að vinna í. Allt er þetta sérkennilegt og hlýtur að hafa áhrif á þingstörfin en hins vegar tel ég ekki ástæðu til að setja ríkisstjórninni stólinn fyrir dyrnar hvað varðar það að koma málinu hér til 1. umr.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Markmið þessa frumvarps er að styrkja starfsumhverfi Ríkisútvarpsins og auka sjálfstæði þess, bæði í faglegum og fjárhagslegum efnum. Sömuleiðis er með þessu frumvarpi stigið skref til að bæta samkeppnisstöðu einkarekinna fjölmiðla á þessum markaði með tilteknum takmörkunum á umsvifum RÚV á auglýsingamarkaði. Heildaráhrif þessa frumvarps eru því þau að RÚV stendur sterkara eftir sem almannaþjónustufjölmiðill með skýrt lýðræðis-, menningar- og samfélagslegt hlutverk á sama tíma og samkeppnisstaða einkareknu miðlanna mun vænkast með aukinni hlutdeild á auglýsingamarkaði. Það var góð samstaða um þetta mál í allsherjar- og menntamálanefnd, fulltrúar allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins standa að áliti meiri hlutans. Afstaða Sjálfstæðisflokksins vekur að einhverju leyti furðu í ljósi þess að þarna er verið að auka samkeppni á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Skýringin liggur kannski ljós fyrir eftir landsfund þess ágæta flokks sem haldinn var um helgina, en þar er ályktað í landsfundardrögum að Ríkisútvarpið verði lagt niður í núverandi mynd. Það er sjónarhorn frjálshyggjunnar. Við jafnaðarmenn styðjum öflugt, faglegt ríkisútvarp á fjölbreyttum fjölmiðlamarkaði og ég þakka öllum nefndarmönnum í allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða vinnu í þessu máli.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn munum styðja þetta frumvarp þó að við séum alls ekki hluti af þessum svokölluðu jafnaðarmönnum sem lýstu því yfir að þeir ætluðu að styðja þetta hér.  Ég túlka það þannig að Ríkisútvarpið eigi að sinna landsbyggðinni með ákveðnum hætti og því fagna ég að sjálfsögðu. Því munum við styðja þetta mál.

Frú forseti. Já, við frjálslyndu íhaldsmennirnir höfum reynt að koma málefnalega að þessu í allsherjar- og menntamálanefnd og haft gaman af því að reyna að breyta þessu máli sem er því miður enn þá vanbúið. Sem betur fer hefur þó frumvarpið tekið jákvæðum breytingum sem ég kom inn á í ræðu við 2. umr. Við styðjum ekki málið eins og það liggur fyrir í dag. 3. umr. er enn eftir og við munum eftir atvikum sitja hjá, greiða atkvæði með sumum ákvæðum en að endingu munum við fara betur yfir málið á milli umræðna. Ég óska eftir því að það verði tekið inn í nefndina að nýju á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ástæða er til að fagna því að frumvarpið um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sé komið þetta langt. Það er mikilvægt framfaraskref og góð samstaða er um það í nefndinni. Verið er að búa Ríkisútvarpinu lagaumgjörð sem samstaða getur orðið um til nokkurrar framtíðar. Því styð ég þetta mál og hvet þingheim eindregið til að gera það líka.

Forseti. Mig langar að byrja á að þakka framsögumanni þessa máls, hv. þm. Skúla Helgasyni, fyrir mjög góða og vandaða vinnu þar sem okkur í nefndinni tókst að finna milliveg í mörgum málum og taka á málefnum sem lúta til dæmis að jafnri aðstöðu stjórnmálahreyfinga, eða annarra sem ætla að beita sér fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, þannig að þeir þurfi ekki að upplifa það sem var í gangi í kringum kosningarnar 2009 þegar framboðum var ekki veitt aðgengi að sjónvarpinu til að kynna stefnu sína. Það hefur verið lagað. Þetta er fyrsta skrefið. Það er mjög margt gott í frumvarpinu en það þarf klárlega að fara í áframhaldandi vinnu til að nútímavæða lögin í kringum Ríkisútvarpið. Það er ekki gert í þessu frumvarpi, eða þessum lögum, en ég styð þetta mál.

Virðulegi forseti. Rétt áðan vorum við að ræða um hjúkrunarrými. Hæstv. velferðarráðherra endaði ræðu sína á því að segja að það kostaði mikla peninga að byggja upp hjúkrunarrými, sem eru nauðsynleg, og við þyrftum því að tala varlega. Ég ætla að spyrja, virðulegi forseti: Ætlar þingheimur að afgreiða þetta frumvarp sem kostar ríkissjóð 875 milljónir á ári?  
             Virðulegi forseti. Þetta mál er að fara í nefnd og ég rétt leyfi mér að vona - og ég hef gaman af að heyra hv. stjórnarliða gera lítið úr þessu, 

Virðulegur forseti. Framsóknarflokkurinn hefur ávallt viljað standa vörð um Ríkisútvarpið og hefur talið hlutverk þess mjög mikilvægt í okkar lýðræðislega samfélagi. Við viljum hafa öflugt og sterkt ríkisútvarp og höfum ekki lagt okkur í líma við að fjandskapast út í það eins og maður heyrir stundum í umræðunni, alls ekki. Samt er verið að hemja Ríkisútvarpið í þessu frumvarpi, það er verið að takmarka það á auglýsingamarkaði. Við styðjum þetta mál, við teljum að það sé til bóta. Það er verið að undirstrika mikilvægi Ríkisútvarpsins, meðal annars á landsbyggðinni, og það er vel og hér er líka verið að gæta að menningarlegu hlutverki. Þannig að við styðjum þetta mál. Ég vil sérstaklega taka það fram að allir flokkar hafa sameinast um þetta framfaramál nema einn flokkur sem er Sjálfstæðisflokkurinn. Vonandi koma þeir um borð í 3. umr. og vaktar voru ákveðnar væntingar um það hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ýta neitt sérstaklega undir væntingar hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur en það er hins vegar rétt að við vonumst til þess að málið fái einhverja umfjöllun milli umræðna í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég á ekki sæti í nefndinni en eftir að hafa kynnt mér málið, eftir því sem ég hef átt kost á, er ég þeirrar skoðunar að það nái ekki tilgangi sínum að bæta samkeppnisumhverfið á þessu sviði, að það nái ekki þeim tilgangi sínum að gera með skýrari hætti greinarmun á fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og annarri starfsemi. Burtséð frá því hvaða skoðun menn kunna að hafa á því hvort hér eigi að vera ríkisútvarp eða ekki held ég að ekki sé um gott frumvarp að ræða, það er ekki vel úr garði gert. Fjármögnun er í ófullnægjandi stöðu. Stjórnskipulag í rugli. Með algjörlega ófullnægjandi hætti er reynt að skilgreina fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu; það er svo vítt skilgreint að allt fellur þar undir, öll fjölmiðlun fellur þar undir, þannig að enginn greinarmunur er gerður á samkeppnisstarfsemi og annarri starfsemi. Hvað sem manni finnst um 

Frú forseti. Það frumvarp sem hér kemur til atkvæðagreiðslu bætir stöðu Ríkisútvarpsins og bætir líka stöðu einkarekinna stöðva á markaðnum. Það er vel.  Menn skiptast í tvö horn. Hér er fólk sem vill styðja við mikilvæga og upplýsandi menningarstarfsemi Ríkisútvarpsins og eyða í það peningum, vissulega - en það skilur á milli í þessum sal fólks sem er á móti ríkisstyrktri menningu og fólks sem vill almennilega fjölbreytni í samfélaginu.  
            

Virðulegi forseti. Það er leitt að spilla gleðinni en verði frumvarpið samþykkt liggur fyrir að ríkisútgjöld munu aukast um 900 millj. kr., eða 875 millj. kr. svo að maður sé nákvæmur. Það er líka ljóst að í þessu frumvarpi eru ákvæði sem draga úr möguleikum Ríkisútvarpsins til að afla tekna á auglýsingamarkaði, það eru 365 millj. kr. Ef við erum sanngjörn þá eykur þetta útgjöldin úr ríkissjóði, umfram það sem dregið er úr tekjumöguleikum Ríkisútvarpsins, um hálfan milljarð króna. Þingmenn geta síðan komið hingað með háreysti og talað um að menn séu á móti ákveðnum hlutum. Á ég þá að standa hér og segja að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson sé á móti Landspítalanum eða á móti því sem þarf að gera í löggæslu? Þetta er ekki þannig. Þetta fjallar um forgangsröðun ríkisfjármála. Það er nefnilega greitt úr sama ríkissjóðnum fyrir reksturinn á Ríkisútvarpinu og fyrir reksturinn á Landspítalanum. Þetta fjallar ekkert um annað en það. Ég bind miklar vonir við og hef væntingar um að farið verði yfir málið milli 2. og 3. umr. og þeirri 

Forseti. Þeir sem einungis hlýða á þessa 4. umr. um ríkisútvarpsfrumvarpið hljóta að undrast og sérstaklega ef þeir hafa ekki vitað um afstöðu Sjálfstæðisflokksins fyrr í þessu máli, nefnilega á síðasta áratug þegar líka var mikið rætt um Ríkisútvarpið. Ég verð að segja að ég hélt að hv. þm. Birgir Ármannsson hefði fengið að láni ræðu eftir sjálfan mig, sem ég flutti fyrir fimm til tíu árum um frumvarp hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur því að það voru mjög svipaðar röksemdir sem ég var með þá og hann nú. Ég vona að þetta frumvarp sé betra en það frumvarp sem þá var flutt enda er það leiðrétting á því frumvarpi. En við verðum að sjá aumur á Sjálfstæðisflokknum og þeim sem hér tala fyrir hann því að þeir eru að koma út frá landsfundi þar sem landsfundinum tókst að vera á móti a. Ríkisútvarpinu, b. náttúruvernd og c. kristnum gildum. En við hin, við styðjum a. Ríkisútvarpið, b. náttúruvernd og c. kristin gildi. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar lagði á það ríka áherslu að Ríkisútvarpið sinnti vel þjónustuhlutverki sínu við alla landsmenn, þar með talið þá sem búa á landsbyggðinni, og gerir hér að tillögu sinni að inn í frumvarpið komi sérstakt ákvæði þess efnis að Ríkisútvarpið haldi úti fastri starfsemi á völdum stöðum á landsbyggðinni. Það er eðlileg krafa. Við höfum séð góð merki um það í dagskrá Ríkisútvarpsins á undanförnum missirum, þar eru einstakir þættir sem fjalla vel um málefni landsbyggðarinnar en vel má gera betur í þeim efnum. Ég vek einnig athygli á því að í breytingartillögu við b-lið 3. gr. er tekið undir sjónarmið Póst- og fjarskiptastofnunar um að Ríkisútvarpið móti og komi sér upp sérstakri öryggisstefnu um órofinn rekstur hljóðvarpsþjónustu um land allt og á næstu miðum. Þetta er sömuleiðis mikilvægt ákvæði sem styrkir öryggis- og þjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins.

Frú forseti. Ég vek athygli þingheims á því að um er að ræða breytingu á 3. gr. sem er reyndar afar víðtæk skilgreining á því sem Ríkisútvarpið á að fjalla um og er eitt helsta gagnrýnisefnið af minni hálfu, þ.e. hversu víðtækt hlutverkið er skilgreint. Ég vil vekja athygli á því að hér er verið að undirstrika mikilvægi starfsemi Ríkisútvarpsins á landsbyggðinni og ég tel þessar breytingar í sjálfu sér til bóta þó að ég telji að Ríkisútvarpið eigi í raun sjálft að hafa sjálfdæmi um það hvernig það skipuleggur starfsemi sína svo lengi sem starfsemin er í samræmi við meginhlutverk þess, þ.e. að sinna öryggisþjónustu við almenning og menningarhlutverki um allt land. Þetta er sem sagt það sem ég vildi vekja athygli á.

Virðulegur forseti. Hér er breytingartillaga sem meiri hlutinn stendur að, og líka sú er hér stendur, um að bæta inn í frumvarpið að Ríkisútvarpið eigi að hafa starfsstöð eða starfseiningu á völdum svæðum utan höfuðborgarsvæðisins. Ekki var gert ráð fyrir því í frumvarpinu en við töldum mikilvægt að setja þá kvöð, að einhverju leyti má kalla það því nafni, á Ríkisútvarpið að starfsstöðvar verði um landið. Ekki er skorið úr um það hvar það eigi að vera, það verður Ríkisútvarpið að skoða sjálft, en við teljum ekki nægjanlegt að sinna landsbyggðinni héðan af höfuðborgarsvæðinu með einhvers konar fjarstýringu eða af sjálfstætt starfandi einstaklingum, heldur verði sérstakar starfsstöðvar á landsbyggðinni líka.

Frú forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið, m.a. frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, um að hér er um viðbót að ræða við frumvarpið, mjög mikilvæga viðbót. Ég tel það eitt af meginhlutverkum Ríkisútvarpsins að sinna öllu landinu. Það hefur reyndar verið hlutverk þess lengi og þarf að bæta vel við þann þátt starfseminnar. Ríkisútvarpið á að gera það sem aðrir á markaðnum geta síður, þar á meðal einkareknir miðlar, þ.e. að vera með starfsstöðvar víða á landinu til að sinna margbreytileika þjóðlífsins hringinn í kringum landið. Ég tel að þessi viðbót sanni enn betur hve mikilvægt er að halda úti ríkisútvarpi vegna þess að það er ekki sjálfgefið að fréttaþjónusta sé rekin alls staðar á landinu í stóru fámennu landi. Það eykur hins vega lýðræðisvöxt í landinu að hafa fréttastofur á víðara sviði en frekar en þrengra og því er þetta til bóta.

Frú forseti. Ég vil greiða atkvæði með þessu ákvæði þar sem Ríkisútvarpið, sem hefur yfir að ráða ótrúlega verðmætum og mikilvægum safnakosti sem tengist því sem hefur verið sent út á öldum hljóðvakans og ýmsu öðru efni - ég tel mikilvægt að það efni verði sem aðgengilegast fyrir alla landsmenn, hvort sem er til einkanota eða til viðskiptalegrar hagnýtingar sjálfstæðra framleiðenda. Það er mikilvægt að þetta efni verði ekki lokað af heldur opið fyrir sem flesta.

Forseti. Það gleður mig mjög að þessi liður sé hluti af frumvarpinu. Þetta er eitt af því sem ég lagði til og ég fagna því að tryggt verði aðgengi að því merkilega safnaefni sem RÚV á og mun að sjálfsögðu greiða þessu atkvæði mitt. Ég vonast jafnframt til að það gerist aldrei aftur að gömlu efni sem geymt er hjá RÚV verði eytt. Þetta eykur vissulega líkur á því að það gerist ekki aftur að efni sé bara „randomly“ eytt, af því að ekki er pláss fyrir það í gagnageymslum RÚV.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingartillögu meiri hluta hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem lýtur að kynningum á framboðum, flokkum, fylkingum og hreyfingum í kosningum, jafnt kosningum til Alþingis, forsetakosningum, sem og fylkingum í þjóðaratkvæðagreiðslum. Þetta atriði var mikið rætt í nefndinni. Það er niðurstaða hennar að leggja til að Ríkisútvarpið skuli veita öllum gildum framboðum í þeim kosningum sem nefndar voru jafnt tækifæri til að kynna stefnumál sín á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi. Ég vek athygli á því að með breytingartillögunni er kominn áskilnaður um að Ríkisútvarpið þurfi að sinna þessari eðlilegu kynningu á stefnumálum í áhrifaríkasta miðlinum, í sjónvarpi, sem ekki var í frumvarpinu sem slíku. Á sama tíma er staðinn vörður um ritstjórnarvald Ríkisútvarpsins sem sömuleiðis er afar mikilvægt og helst í hendur við það meginmarkmið frumvarpsins að tryggja sjálfstæði þess í faglegum og fjárhagslegum efnum.

Virðulegur forseti. Hér er um nýmæli að ræða. Verið er að kveða upp úr um að Ríkisútvarpið eigi að kynna með ákveðinni aðferð framboð til kosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna. Við skoðuðum tvær aðferðir, þ.e. þá aðferð sem hér er verið að leggja til, um að Ríkisútvarpið hafi ritstjórnarlegt vald á kynningunum, en líka þá aðferð að Ríkisútvarpið hefði ekki ritstjórnarlegt vald þannig að þetta yrðu bara meira eins og auglýsingar án endurgjalds. Við völdum þá leið að leggja til að Ríkisútvarpið hefði ritstjórnarlegt vald á þessum kynningum og ég styð það. Ég hefði hins vegar líka viljað, og tel að það geti farið saman, að flokkarnir fengju ákveðinn tíma, ákveðnar mínútur, þar sem þeir mundu kynna sig án endurgjalds. Það má vera að ég flytji breytingartillögu þar að lútandi við 3. umr.

Forseti. Þessi grein er svo sannarlega til bóta, enda er hún gerð út frá ábendingum frá ÖSE eftir samantekt þeirra um framkvæmd á síðustu kosningum 2009. Ég fagna því að við skulum vera að stíga þetta skref. Ég hefði viljað ganga lengra út af því að hér er jafnframt talað um tækifæri til að kynna stefnumál sín á „hefðbundnum dagskrártíma“ í sjónvarpi sem þýðir að í raun og veru er hægt að setja þetta á dagskrá hvenær sem er, hvort sem það er eftir miðnætti, á sunnudagskvöldi eða á laugardagsmorgni. Ég vona að útvarpsstjóri virði það að það er alveg jafnmikilvægt að fólk viti stefnu flokkanna sem eiga eftir að stjórna landinu eins og að horfa á Eurovision. Það ætti að setja þessar kynningar á „prime-time“.

Frú forseti. Ég ætla að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta ákvæði því að það undirstrikar að mínu mati hversu lítt við erum að reyna að ná utan um raunverulegt hlutverk Ríkisútvarpsins. Þetta ákvæði og þessi breytingartillaga er góðra gjalda verð og virðingarvert hjá hv. þm. Skúla Helgasyni, talsmanni málsins, að reyna að ná utan um það viðfangsefni sem beint var til okkar. Engu að síður undirstrikar þessi breytingartillaga og líka sú næsta að við eigum alveg eftir að skýra og skerpa á hlutverki Ríkisútvarpsins og tilgangi þess.

Frú forseti. Þetta fer að verða eins og í myndinni góðu Forrest Gump, þessar breytingartillögur eru svolítið eins og konfektkassi. Ég undirstrika það sem ég sagði áðan um það að ekki sé búið að skerpa og skýra hlutverk Ríkisútvarpsins og tilgang þess nægilega mikið. Í þessari breytingartillögu, sem ég tel vera til bóta, er einmitt komið inn á það sem lýtur að meginhlutverki Ríkisútvarpsins, menningarhlutverki þess, þ.e. að ýta undir og stuðla að því að efla sjálfstæða framleiðslu aðila sem standa fyrir utan Ríkisútvarpið. Ég vil stuðla að því að sjálfstæð íslensk framleiðsla á menningarefni eflist í landinu. Það á að vera einn af burðarásum Ríkisútvarpsins. Ekki er verið að skerpa nægjanlega vel á því. Með þessu ákvæði er þó verið að stíga agnarsmátt skref í áttina að því mikilvæga hlutverki.

Virðulegi forseti. Hér er breytingartillaga sem lætur ekki mikið yfir sér, en hún skiptir miklu máli. Hér er mikið mannréttindamál á ferðinni fyrir tiltekinn hóp fólks í samfélagi okkar. Tillagan lýtur að því að Ríkisútvarpið skuli veita heyrnarskertum aðgengi að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með textun á sjónvarpsefni. Hér bætir meiri hluti allsherjarnefndar við þeirri tillögu að fréttir séu þar undir, þannig að þessi hópur og aðrir sem eiga erfitt með að fylgjast með hinu talaða orði í útsendingum á fréttum í Ríkisútvarpinu geti notið þess að þær séu textaðar. Þetta er afar mikilvægt til þess að Ríkisútvarpið geti raunverulega staðið undir nafni sem upplýsingaveita og miðill sem upplýsir alla landsmenn um samfélagsleg málefni. Ég hvet þingheim til að taka henni vel.

Ég tek undir með hv. þm. Skúla Helgasyni, þetta er mjög ánægjuleg breyting og mjög til bóta fyrir þann hóp sem þarf á þessari þjónustu að halda frá ríkisfjölmiðlinum. Ég vil gera öll orð hv. þm. Skúla Helgasonar að mínum - í þessu tilfelli. 
            

Frú forseti. Ég vil taka undir þessa breytingu. Hún er mikilvæg þegar skírskotað er til þess sem ég hef áður dregið fram um hlutverk Ríkisútvarpsins - við sem enn teljum að hér eigi að vera ríkisútvarp en að hlutverk þess verði að vera takmarkaðra, skarpara og skýrara. Ég tel þetta vera eitt af þeim hlutverkum sem Ríkisútvarpið eigi að sinna þannig að heyrnarskertir hafi þennan aðgang, ekki síst að fréttaþjónustu í gegnum textunina. Ég styð þetta ákvæði eins og ég sagði áðan með því fororði að ég hefði svo gjarnan viljað sjá frumvarp sem hefði þrengt og skýrt betur hlutverk Ríkisútvarpsins.

Virðulegur forseti. Hér erum við að ganga endanlega frá, í þessari umferð, atkvæðagreiðslu um textun. Það eru nýmæli að verið er að bæta við orðinu fréttum, nú á sem sagt að texta fréttirnar líka. Mér finnst það afar jákvæð viðbót og ekki bara fyrir þá sem eru heyrnarskertir heldur fyrir miklu fleiri. Nú getur fólk væntanlega horft á fréttir með texta undir og þarf ekki að heyra hvert einasta orð. Ég held að það sé gott fyrir heimilin í landinu, þar sem fram fer mikil umræða og oft er skvaldur og fjör í kringum fréttatíma eins og gengur og gerist. Fólk getur þá fylgst með fréttum og lesið textann og þarf ekki lengur að heyra hvert einasta orð. Ég held að þetta sé til bóta fyrir mjög stóran hluta landsmanna.

Frú forseti. Ég er á móti Ríkisútvarpinu, ríkis-útvarpinu sérstaklega. Þetta er útvarpsstöð í eigu eins aðila, þ.e. ríkisins, og tekur náttúrlega mið af því - ég mundi vilja hafa þetta ákvæði almennt fyrir allar sjónvarpsstöðvar í landinu, þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessu ákvæði sem krefst þess að þær texti líka fréttirnar sínar fyrir þá sem hlusta, en ekki bara Ríkissjónvarpið. 
            

Frú forseti. Hér er stigið mikilvægt en agnarsmátt skref í þá átt sem ég hefði gjarnan viljað fara, þ.e. að sjá Ríkisútvarpinu sett mörk varðandi kostun á dagskrárefni. Hér er einfaldlega sagt að Ríkisútvarpinu sé óheimilt að afla tekna með kostun dagskrárefnis en síðan eru tvær undantekningar sem við fórum vel í gegnum í allsherjar- og menntamálanefnd. Þær snerta kostun á útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða, en ekki síst útsendingu innlendra íþróttaviðburða, og bárust meðal annars athugasemdir frá ýmsum íþróttasamböndum. Ég tel þetta hins vegar mikilvægt skref. Við erum að segja: Meginreglan er sú að kostun er ekki heimil hjá Ríkisútvarpinu nema með þessum undanþágum. Ég styð þetta ákvæði.

Virðulegur forseti. Við erum að takmarka kostun í Ríkisútvarpinu en gerum undantekningar á því hvenær megi koma til kostunar. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þarna erum við að heimila Ríkisútvarpinu kostun við útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða, og það stendur ekki „alþjóðlegra“. Það er verið að opna aðeins frá fyrstu hugsuninni í þessu - þarna erum við að tala um Ólympíuleika, heimsmeistara- og Evrópumót í knattspyrnu og handknattleik og söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva svo að dæmi séu tekin. En ég vil draga það sérstaklega fram að þarna erum við líka að tala um innlendu söngvakeppnina í aðdraganda evrópsku söngvakeppninnar. Þetta gefur Ríkisútvarpinu því svigrúm til kostunar á ýmsum slíkum atburðum.

Frú forseti. Ég spurði um það í umræðunni hvernig menn sæju fyrir sér samkeppni við þennan risa sem fær 3 milljarða úr ríkissjóði og á að fá 4 milljarða af því að menn eiga nóga peninga þegar það snýst um þetta mál, en ekki þegar það snýst um háskólasjúkrahúsið. Nú eiga menn 800 milljónir eða meira til að setja í þetta dæmi. Ég spurði hvernig menn sæju fyrir sér samkeppni við þennan risa. Það svaraði mér enginn. Það er mjög veikburða og fátækleg samkeppni á markaði. Það er gjörsamlega vonlaust að keppa við þennan risa, sérstaklega þegar hann fer inn á auglýsingamarkaðinn líka og tekur þá næringu frá samkeppnisaðila, þá er samkeppnin gjörsamlega vonlaus. Við erum í sömu stöðu og Sovétríkin með aumingjalegt framboð í verslunum og aumingjalegt framboð á þessum markaði og allur markaðurinn líður fyrir. Ég segi nei við þessu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu eins og í öðrum atkvæðagreiðslum sem tengjast þessu frumvarpi nú eftir 2. umr. Ég skora á hv. þingmenn að lesa 9. gr. í heild. Þar er sett fram eitthvert mesta furðustjórnskipulag fyrir ríkisstofnun sem ég hef séð. Ég bið hv. þingmenn að kynna sé þetta áður en þeir greiða atkvæði.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan og það á eiginlega frekar við um 2. tölulið og það sem eftir lifir þessarar greinar, annars vegar að setja inn starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins, að þau fari í stjórn Ríkisútvarpsins með málfrelsi og tillögurétt, og síðan þessa skrítnu skipan sem er sett inn í frumvarpið - þetta sýnir þá viðleitni ráðherra að mínu mati og ríkisstjórnarflokkanna að gera þetta pólitískara frekar en að reyna að draga úr vægi pólitíkurinnar eins og reynt var á sínum tíma. Ég tel þetta vera vonda breytingu og í vonda átt. Þetta er einn af þeim þáttum sem ég tel að við þurfum að fara betur yfir við meðferð nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Hér er stigið skref í átt til starfsmannalýðræðis í málefnum Ríkisútvarpsins. Það er mikilvægt, að mínu mati, að gera það með þeim hætti sem þarna er gert. Ég vek athygli á því, í ljósi orða síðasta ræðumanns í púltinu, að með frumvarpinu er einmitt verið, bæði með þessu ákvæði og öðrum, að auka sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt Ríkisútvarpsins frá hinu pólitíska valdi, en ekki minnka það eins og skilja mátti á orðum fyrrverandi menntamálaráðherra. Hv. þingmaður hafði á sínum tíma öll tök á því að gera allar þær breytingar sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að tala um hér, en engin skref voru stigin í þeim efnum, hvorki til þess að takmarka umsvif 

Frú forseti. Þó að maður fái nú ekki mikið fyrir það að hæla vinnu nefndarinnar ætla ég engu að síður að draga það fram að þetta er grein sem við ræddum í þaula, 16. gr. Hún er stórhættuleg eins og hún lítur út í frumvarpinu því að hún hefði í raun veitt Ríkisútvarpinu óskilyrta heimild til að vaða í hvaða starfsemi sem er. Hér er meiri hluti nefndarinnar, af veikum mætti þó, að reyna að takmarka þessa grein. Ég vil fyrir mína parta sitja hjá í þessari grein en undirstrika það að þessi breyting meiri hlutans er til bóta. Engu að síður er þetta ein af þeim greinum sem ég tel að við verðum að fara betur yfir í meðferð nefndarinnar milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Hér er dæmi um breytingartillögu sem er nokkuð viðamikil frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og lýtur að svigrúmi Ríkisútvarpsins til þess að setja á fót tilraunaþjónustu á afmörkuðum sviðum. Við teljum afar mikilvægt, einmitt með samkeppnissjónarmiðin í huga, að virk og skýr skilyrði séu fyrir þjónustu af því tagi, að það þurfi að leggja hana undir mat fjölmiðlanefndar og undir mat utanaðkomandi aðila til þess að sjá hvort þau uppfylli þau skilyrði að þjónustan sé ætluð afmörkuðum fjölda eða þátttakenda á tilteknu svæði. Við teljum líka brýnt að reynslutíminn verði nýttur til að afla upplýsinga um hvort þörf er á því að útvíkka þjónustuna og það verði gert með sérstöku, ítarlegu mati, meðal annars út frá samkeppnissjónarmiðum.

Frú forseti. Ég vek athygli þingheims á því að ákvæðin til bráðabirgða eru þannig að ef Ríkisútvarpið dregur það að stofna til dótturfélaga og metur ekki skýrt þá fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu sem það á að sinna er í raun ekki takmark á einu eða neinu sem Ríkisútvarpið gerir. Þetta er veigamikill þáttur þess að ég óska eftir því að við förum með málið aftur í nefndina og förum betur yfir ákvæðin til bráðabirgða, meðal annars í ljósi þeirrar greinar sem var samþykkt hér áðan, breytingartillögu frá allsherjar- og menntamálanefnd varðandi 16. gr.

Frú forseti. Ég er sem umhverfissinni á móti lyfjablöndun í fóður, að lyf sé gefið burt séð frá þörf dýranna sem neyta fóðursins. Er þetta ef til vill svipað og að samþykkja að blanda rósemislyfjum í mat þingmanna burt séð frá þörf.

Hæstv. forseti. Í frumvarpi þessu er verið að breyta lyfjalögum, þ.e. verið er að innleiða tilskipun Evrópusambandsins um lyfjablandað fóður. Lyfjastofnun verður falið að veita leyfi til innflutnings eða framleiðslu lyfjablandaðs fóðurs handa dýrum og öll leyfi og eftirlit verður í höndum Lyfjastofnunar. Lyfjablandað fóður hefur ekki verið hér á markaði. Það stendur ekki til að hafa lyfjablandað fóður í okkar framleiðslu. Hér er eingöngu verið að uppfylla skilyrði tilskipunar um að regluverkið skuli vera til staðar. Við viljum þetta ekki inn á markaðinn. Það stendur ekki til að þetta komi inn á markaðinn.

Virðulegi forseti. Ég er ekki í þeirri nefnd sem fjallaði um þetta mál en fylgdist aðeins með umræðunni. Eins og ég skil þetta er þetta mjög skýrt dæmi um mikla skattagleði. Hér er enginn skattstofn, hv. þm. Þuríður Backman fór yfir það. Það á aldrei að verða neinn skattstofn, en samt samþykkja menn skatt. Virðulegi forseti. Svo skilja menn ekki af hverju ekki er gert neitt í skuldamálum heimilanna. Þegar menn eru svona uppteknir að búa til skatt á eitthvað þar sem ekki er neinn skattstofn er eðli málsins samkvæmt náttúrlega ekki mikill tími fyrir annað. Þannig að þetta er alveg stórfurðulegt mál. Því meira sem ég hlusta á atkvæðaskýringar stjórnarliða því minna skil ég í því. En ég ætla svo sannarlega ekki að greiða atkvæði með málinu.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um þingsályktunartillögu um aukin áhrif Íslands á ákvarðanir á vettvangi Evrópusamstarfs. Þessi þingsályktunartillaga, sem er flutt af þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks ásamt fleirum, endurspeglar og undirstrikar hversu mikilvægt það er fyrir okkur Íslendinga að treysta áhrif okkar á þróun á vettvangi samstarfs innan Evrópu og varpar ljósi á það, burt séð frá því hvaða leið við veljum varðandi tengsl okkar við Evrópusambandið til framtíðar. Hér er fyrst og fremst verið að undirstrika mikilvægi þess að við nýtum tækifæri okkar á vettvangi EES-samningsins til að hafa áhrif. Það er alveg ljóst í mínum huga að á næstu árum mun framkvæmd EES-samningsins lenda í erfiðleikum. Þess vegna er mikilvægt að við eflum umræðu um það hvernig við treystum þetta samstarf best til framtíðar litið og mælum með því í utanríkismálanefnd að þessi tillaga verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar greiðum við atkvæði um þingsályktunartillögu um aukin áhrif Íslands á mótun og töku ákvarðana á vettvangi Evrópusamstarfs. Ég vil byrja á því að þakka formanni nefndarinnar og nefndinni allri fyrir að hafa afgreitt þetta mál og þakka góða vinnu nefndarinnar og samstöðu við afgreiðslu þess. Ég tel mjög mikilvægt og tek þar undir með hv. þingmanni að hvað sem okkur finnst um Evrópusambandið og hugsanlega eða ekki hugsanlega aðild Íslands að því skiptir okkur öll miklu máli að við stöndum vörð um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og að við á Alþingi og stjórnvöld hugum að því hvernig við getum sem best styrkt okkar þátt í þeim samningi og gætt hagsmuna Íslands á alla lund. Þess vegna fagna ég samþykkt þessarar þingsályktunar og greiði … 

Frú forseti. Ég vil gera mitt til að vonir hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur rætist í þessu máli og reyndar flestum öðrum, þó ekki öllum. En ég tel sjálfsagt að samþykkja þessa þingsályktunartillögu, m.a. með þeim rökum sem hv. þingmaður flutti hér og formaður utanríkismálanefndar. Ég minni jafnframt á að þessi tillaga er mjög í anda þeirra hugmynda sem komu fram í skýrslu Evrópunefndar sem Björn Bjarnason veitti forstöðu á sínum tíma og við nokkrir þingmenn sátum í. Ég vil samt sem áður líka vekja eftirtekt hv. þings á því að Norðmenn hafa með ærnum tilkostnaði reynt að efla sín áhrif í Brussel með þeim hætti sem t.d. er lagt til í þessari tillögu. Á því var gerð mjög góð úttekt í Sejersted-skýrslunni. Niðurstaðan var því miður ekki með þeim hætti sem þeir vonuðust til. Eigi að síður tel ég þetta jákvætt og þetta er að minnsta kosti góð tilraun af okkar hálfu. En eins og hv. þingmenn vita vil ég leysa þetta vandamál með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um hálfgerðan bandorm í raun og veru, frumvarp til laga um breytingar á lögum, vegna samþykktar í síðustu viku á frumvarpi um sameiningu rannsóknarnefnda flugslysa, sjóslysa og umferðarslysa í eina nefnd. Búið er að samþykkja það frumvarp og þess vegna þarf að flytja þennan bandorm sem hér er til umfjöllunar til að þær breytingar gangi eftir. Hér er fjallað um þær orðalagsbreytingar sem þarf að gera í ýmsum núgildandi lögum og eiginlega má líta svo á að þetta sé síðasta tilraunin til að láta hv. þingmenn kveikja á þeim mistökum sem voru gerð við samþykkt frumvarpsins um sameiningu nefndanna. Það er óhætt að segja í upphafi að þetta sýnir kannski best þá forgangsröðun sem er í þinginu. Með samþykkt áðurnefnds frumvarps er verið að auka ríkisútgjöld. Enginn kallaði eftir því að það yrði samþykkt. Í raun og veru voru allir fagaðilar, sem ég leyfi mér að kalla svo, sem mest vit höfðu á málinu andsnúnir því að málið yrði samþykkt. Þetta kallar auðvitað á umræðu um forgangsröðunina í þinginu. Það er líka mjög merkilegt, þegar maður talar um forgangsröðunina, að við skulum ekki vera að ræða þær tillögur sem liggja til að mynda fastar í nefndum þingsins og snúa að skuldavanda heimilanna, skuldavanda fyrirtækjanna o.s.frv., og hvernig sé hægt að koma til móts við heimili og fyrirtæki. Það er ekki gert. Ég vil líka segja, þar sem ég sé að hæstv. utanríkisráðherra er að fara úr salnum, að eftir merkilega umræðu um þá tímamótasamþykkt í ríkisstjórninni þegar ákveðið var að setja Evrópusambandsumsóknina í hálfgerðan hægagang, hægja á ferlinu, held ég að hæstv. utanríkisráðherra hljóti að vera búinn að setja það á fulla ferð aftur eftir samþykkt landsfundar Vinstri grænna. Það er ekki eftir neinu að bíða. Það hlýtur að vera mjög eðlilegt að hæstv. utanríkisráðherra gangi hreint til verks og komi málinu á fulla ferð aftur. 
             Þá ætla ég að fara örstutt yfir þetta mál sem hér um ræðir  Það vekur auðvitað furðu að þetta skuli hafa verið gert, eins og ég sagði í upphafi. Enginn kallaði eftir þessu og breytingarnar munu hafa í för með sér aukin ríkisútgjöld. Allir þeir aðilar sem fjölluðu um málið, sem ég leyfi mér að kalla í þessu tilfelli fagaðila sem hafa mestu þekkingu á málinu, voru andsnúnir samþykkt þessa frumvarps. Samt sem áður var það samþykkt því að að sjálfsögðu var hlustað á ráðuneytið og ráðherrann en ekki tekið mark á umsagnaraðilum. Hverjir skyldu það nú vera, virðulegi forseti, sem bentu á að mjög óæskilegt væri að samþykkja þetta frumvarp? Það voru forustumenn allra sjómannafélaganna á landinu og Slysavarnafélagið Landsbjörg. Skyldu þeir aðilar hafa haft eitthvað annað í huga en velferð þessa málaflokks? Nei, það held ég ekki, virðulegur forseti. Ég held að það liggi ljóst fyrir að allir þeir sem fjalla um þessi mál bera mikla virðingu fyrir rannsóknarnefndunum og kunna að meta það sem að þeim snýr. En eins og svo oft áður er ekki hlustað á þá sem hafa mest vit á málunum eins og í þessu tilfelli. Það er mjög dapurlegt. Þetta var dapurlegur dagur þegar fyrra frumvarpið var samþykkt og það frumvarp sem við erum að fjalla um hér er í raun afleiðing af því. Til að árétta þetta kemur skýrt fram í meirihlutaáliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar að það sjónarmið hafi verið áberandi hjá fulltrúum frá núverandi rannsóknarnefndum að sameining nefndanna kynni að koma niður á faglegum þáttum rannsóknanna. Það er nú ekki minna en það, virðulegi forseti. Þar liggja áhyggjur þeirra aðila sem starfa við rannsóknarnefndirnar. Síðan má sjá í nefndarálitinu að fram hafi komið á fundi nefndarinnar önnur eða gagnstæð sjónarmið af hálfu ráðuneytisins. Á hvern er hlustað, virðulegi forseti? Það er hlustað á ráðuneytið en ekki á fagaðilana sem fjalla um þessi mál. Það er auðvitað mjög dapurlegt að það muni koma niður á rannsóknum nefndanna og hlutverki þeirra ef þessi mál verða kláruð í heild sinni. Það verður líka að halda því til haga að þeir aðilar sem vinna í nefndunum hafa afskaplega mikið traust í störfum sínum og það er mjög mikils virði til að menn nái árangri. Og ef menn ná góðum árangri við rannsókn slysanna, hvort sem það eru umferðarslys, sjóslys eða flugslys, leiðir það auðvitað til þess að hugsanlega er hægt að koma í veg fyrir slys og þróa mál í þá átt að það sé til heilla fyrir alla. En það er ekki þannig heldur er gengin sú leið sem ég hef rakið hér. Það er merkilegt og ágætt að rifja það upp að meiri hluti nefndarinnar virðist hafa haft efasemdir gagnvart málinu. Meiri hlutinn sem lagði til að málið yrði samþykkt ítrekar í áliti sínu að Alþingi hafi hér ákveðnu eftirlitshlutverki að gegna og verði að fylgjast sérstaklega grannt með þessu máli þannig að markmið lagasetningarinnar gangi eftir. Það er mjög mikilvægt. Það er ekki hægt að sleppa því að nefna eitt í lok ræðu minnar, ég ætla ekki að tefja framgang þessa máls, ég hef gert það sem ég get til þess. Í raun og veru er ekkert annað að gera fyrir nýtt þing þegar það kemur saman eftir næstu kosningar en að fella þessi lög úr gildi. Eins og við vitum virðast þeir sem stóðu að samþykkt frumvarpsins ekki hafa umboð þjóðarinnar í skoðanakönnunum og þegar nýtt þing kemur saman kemur væntanlega nýr meiri hluti á Alþingi. Með öðruvísi skipan ríkisstjórnar er auðvitað fyrsta verkið sem þarf að vinna að fella þau lög úr gildi sem verið er að klára að samþykkja hér og hafa umhverfið í slysarannsóknum óbreytt því að það er auðvitað með eindæmum að menn skuli hafa farið í þessa vegferð. Það er merkilegt og sýnir ráðaleysi og stjórnleysi ríkisstjórnarmeirihlutans að hér skuli menn að vera að ræða mál og samþykkja sem allir fagaðilar eru á móti og enginn hefur gert kröfu um að gera nema ráðuneytið. Það er ekki verið að fjalla um þau mál sem við ættum að vera að fjalla um; skuldavanda heimilanna og stöðu þeirra og stöðu löggæslunnar og heilbrigðiskerfisins. Nei, ekki er fjallað um það. Það er verið að eyða peningum í einhver mál sem allir eru á móti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst gott að hv. þingmaður veki athygli á þessu. Ég held að umræðan um þetta mál hafi farið fram á tímum þar sem menn tóku lítið eftir. Ég tek það fram að ég fylgdist með umræðunni en fékk ekki ein einustu rök frá stjórnarliðum um það af hverju ætti að gera þetta. Og svo að þingheimur sé upplýstur um það og það sé alveg skýrt þá er hér um það að ræða að sameina rannsóknarnefndir. Vanalega er það þannig þegar menn fara í sameiningar að það er annaðhvort gert á faglegum eða fjárhagslegum forsendum eða hvort tveggja. Í umfjöllun nefndarinnar hefur komið fram að þetta nýja fyrirkomulag er ekki ódýrara svo ekki er þetta gert á fjárhagslegum forsendum. Hv. þingmaður hefur farið yfir það að þeir aðilar sem ekki bara gerst þekkja heldur vinna líka að þessum málum hafi lagst gegn frumvarpinu. Er það réttur skilningur, virðulegi forseti? Ég vil að hv. þingmaður staðfesti það. Það er kannski ekki hlutverk hv. þingmanns en ég vil samt spyrja hvort hann geti gefið einhverjar skýringar á því af hverju í ósköpunum þetta mál hafi verið sett í forgang. Þau mál sem við erum að samþykkja núna, virðulegi forseti, eru mál sem ríkisstjórnin setur í forgang. Hv. þingmaður benti á hvaða mál við erum ekki að taka fyrir á þessum tímapunkti. Þetta mál er hins vegar forgangsmál hjá ríkisstjórninni. Ég er ekki að gera hv. þingmann ábyrgan en vil bara spyrja hvort hann hafi einhverja hugmynd um það af hverju í ósköpunum þetta mál er forgangsmál hjá ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að þegar menn fara í sameiningar er það gert á grundvelli þess að ná fram faglegri vinnubrögðum og ná betri árangri, ellegar að menn ætla að draga úr kostnaði. Hvorugt á við í þessu máli. Þegar frumvarpið var fyrst flutt - þetta er í þriðja sinn á þessu kjörtímabili sem það er flutt en í tvö fyrri skiptin náðist það ekki í gegn - var upphaflega hugmyndin sú að það ætti að nást sparnaður með því. Ég átti þá sæti í samgöngunefnd og þegar menn kröfðust þess að fá að sjá þau gögn sem sýndu fram á þann sparnað voru þau ekki til. Að minnsta kosti voru þau ekki sýnd okkur. Síðan er þetta keyrt áfram af einhverjum óskiljanlegum hvötum að mínu mati. Það er svo dapurlegt vegna þess að markmið laganna er að ná árangri í slysarannsóknum. Hvernig getur maður staðið hér og verið á móti því? Er einhver pólitískur ágreiningur um að ná árangri í rannsóknum á slysum til að bæta umhverfið og reyna að læra af slysunum og koma í veg fyrir fleiri slys? Nei, það er enginn pólitískur ágreiningur um það. En þetta virðist vera keyrt áfram af einhverjum hvötum sem mér er algjörlega ómögulegt að skilja. Þetta mál virðist hafa orðið þannig til og ég hef sagt það í fyrri ræðum mínum um það, að markmiðið var fyrst að reyna að ná fram sparnaði. Nú liggur fyrir að þetta mun leiða af sér meiri kostnað og hann er þar að auki að mínu mati vantalinn. Það eru mjög sterk rök fyrir því, sem þeir aðilar sem um þessi mál fjalla í nefndunum hafa bent á, að með því að breyta skipan nefndanna með þessum hætti muni aukast kostnaður, svokölluð aðkeypt þjónusta, frá fagaðilum sem nú sitja í nefndunum. Nefndirnar eru þannig skipaðar í dag að þetta er nánast áhugamál þeirra einstaklinga sem þar sitja. Það er verið að setja þetta umhverfi að mínu mati að óþörfu í algert öngstræti. Það dapurlegasta er og það kemur fram í umsögnum að markmið laganna, sem enginn getur verið ósammála um, að reyna að fækka slysum og efla rannsóknir, munu ekki nást fram. Það segja þeir fagaðilar sem um þessi mál fjalla og bestu þekkinguna hafa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það var upplýsandi. Menn geta sagt að hér sé um litlar upphæðir að ræða og kannski er það rétt í samanburði við ýmislegt annað en þetta eru samt upphæðir sem munar um af augljósum ástæðum. Mér sýnist að hér sé verið að stofnanavæða, ríkisvæða eitthvað sem að hluta til er núna drifið áfram af frjálsum félagasamtökum, ef ég skil hv. þingmann rétt. Hann nefnir að eins og nefndirnar eru skipaðar núna eru þeir sem sinna þessum málum menn sem þekkja þau og hafa brennandi áhuga á þeim. Það er ekki hægt að mæla sparnað, faglegan árangur eða árangur yfir höfuð í öllu þó svo að við gjarnan vildum, virðulegi forseti, og við getum ekki mælt hver ábatinn er af starfi þessara frjálsu félagasamtaka á þessu sviði. Hér nefndi hv. þingmaður Slysavarnafélagið Landsbjörg. Ef við ætluðum nú að snúa því við og reka sem opinbert apparat held ég að enginn okkar gæti séð fyrir hver kostnaðurinn yrði af því og ég held að árangurinn yrði verri. Mér sýnist, og hv. þingmaður upplýsir mig um það ef ég er að misskilja hann, að hér séu menn að taka fyrirkomulag og stofnanavæða það. Ég man ekki eftir dæmum um það, þó að auðvitað geti verið til dæmi, að þegar menn hafa stofnanavætt einhverja starfsemi sem er unnin með þeim hætti og þessar rannsóknarnefndir hafa verið að vinna hafi það sparað peninga. Það hefur alla vega ekki verið sýnt fram á sparnað, þvert á móti hefur slíkt aukið á útgjöld. Og þessar breytingar eru gerðar í ófriði við þá aðila sem þarf að vinna með. Ég held að það sé mjög mikilvægt að fólk sé meðvitað um hvað sé hér á ferðinni vegna þess að það eina sem getur stoppað svona framgöngu ríkisstjórnarinnar er að fólkið í landinu láti heyra í sér. Hv. þingmaður og aðrir þingmenn eru búnir að reyna sitt.

Virðulegi forseti. Aðeins um það hvernig nefndirnar eru skipaðar. Í dag erum við með þrjár rannsóknarnefndir, rannsóknarnefndir sjóslysa, umferðarslysa og flugslysa, sem á að sameina í eina. Þær eru allar á opinberum vettvangi og starfa sem slíkar. Til að mynda er rannsóknarnefnd sjóslysa skipuð þannig að í henni situr einn löglærður maður, einn skipstjórnarmenntaður maður, einn vélstjóramenntaður maður, einn skipaverkfræðingur o.s.frv. Sérþekkingin á þeim þáttum sem rannsaka þarf er því fyrir hendi í nefndinni. Nú á að steypa þessu saman í eina nefnd og sérsviðum í hinum nefndunum, steypa þessu saman og minnka og búa til starfshlutfall fyrir formann nefndarinnar og svoleiðis. Við þetta eykst kostnaðurinn. Það sem gerist til viðbótar og það sem menn hafa varað við er að þetta eykur ríkisútgjöld. Samt er kostnaður vegna aðkeyptrar þjónustu, vegna sérþekkingar sem þarf að kaupa en er núna í nefndunum, mjög varlega áætlaður og er hugsanlega vanmetinn. Það sem verst er er þetta skuli hafa verið gert með þeim hætti að allir sem starfa innan þessara nefnda og fjalla um þessi mál, sjómannasamtökin öll, hvort sem það eru vélstjórar, skipstjórnarmenn eða sjómenn, voru á móti breytingunum og vöruðu við þeim af því það hefur náðst gríðarlegur árangur með núverandi fyrirkomulagi. Til að mynda hefur rannsóknarnefnd sjóslysa, en ég þekki ágætlega til hennar vegna starfs míns, náð miklum trúnaði og trausti hjá sjómönnum. Það er grunnurinn að því að menn geti fengið þær upplýsingar sem þeir þurfa til að ná árangri í rannsóknum og leiða til framfara og koma hugsanlega í veg fyrir fleiri slys. Það er með ólíkindum að hv. stjórnarþingmenn skuli ekki einu sinni staldra við þegar Slysavarnafélagið Landsbjörg segir: Í guðanna bænum gerið þetta ekki, og leggst á móti því. Það er ekki hlustað. Alveg sama hvað er sagt. Það er ekkert hlustað.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja örfá orð um frumvarpið sem er verið að klára hér. Við erum náttúrlega að tala um hinn svokallaða bandorm sem fylgir með frumvarpinu þar sem við ræðum í rauninni nafnabreytingar og annað. Það er hins vegar mikilvægt að árétta nokkra punkta áður en málið er klárað, góð vísa er aldrei of oft kveðin. Í þessu tilfelli verður að segjast að mjög undarlegt er að málið skuli ná fram að ganga í ljósi þess að vart er hægt að finna haldbær rök fyrir því að svo verði. Komið hefur fram í umræðunni um málið og fyrra mál að ekki hafi verið sýnt fram á þá hagræðingu sem var talað um í upphafi. Það virðist ekki lengur skipta höfuðmáli að menn nái að hagræða með sameiningunni. Það hefur verið bent á að ekki hefur heldur verið sýnt fram á að breytingin muni leiða til meiri fagmennsku en verið hefur, jafnvel kannski þvert á móti. Til að undirstrika það allt saman virðist manni sem flestir þeirra umsagnaraðila sem skiluðu inn umsögnum varðandi málið eða tjáðu sig samkvæmt upplýsingum frá nefndinni sem fjallaði um það væru andvígir málinu eða hefðu í það minnsta miklar efasemdir um það. Ég held að það sé að minnsta kosti lítið umdeilanlegt að þær rannsóknarnefndir sem við höfum í dag hafa notið virðingar og trausts og þá er það ekki ástæða til að fara í slíka sameiningu. Það er í rauninni merkilegt, frú forseti, að þeir sem keyra málið áfram skuli ekki hafa rökstutt það betur en við höfum orðið vitni að. Í umsögnum um málið sem hafa verið sendar inn kom meðal annars fram hjá rannsóknarnefnd sjóslysa í hinu málinu, sem ég ætla mér að leyfa mér að kalla stærra málið, að alls ekki sé æskilegt að breyta því fyrirkomulagi sem nú er við rannsóknir sjóslysa. Við hljótum því að spyrja okkur af hverju farið er á skjön við það sem rannsóknarnefndin leggur til. Einnig er kvartað yfir því að ekki hafi verið tekið tillit til athugasemda. Það er að sjálfsögðu bagalegt en er í raun ekkert nýtt í meðferð þeirra aðila eða stjórnarflokka sem stjórna landinu í dag. Þeirra ásetningur virðist vera að ná málum í gegn sama hvað það kostar. Ágætt dæmi fyrir utan þetta mál eru að sjálfsögðu frumvörp sem lúta að breytingum á sjávarútveginum, þau á einfaldlega að keyra í gegn jafnvel þótt flestir sérfræðingar, ef ekki allir, mæli eindregið gegn breytingum sem er verið að gera o.s.frv. Það eru undarleg vinnubrögð sem maður getur ekki annað en sett spurningarmerki við. Rétt er að árétta að í sameiginlegri umsögn aðila sem telja Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Landssamband íslenskra útvegsmanna, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu, Sjómannasamband Íslands, Slysavarnafélag Landsbjargar og VM Félag vélstjóra og málmtæknimanna er í rauninni deilt á að þessi leið sé farin. Í þeirri umsögn með frumvarpinu sem við ræðum hér segir að með því sé meðal annars, með leyfi forseta: „dregið úr sjálfstæði rannsóknarnefnda sem hefur verið styrkt með núgildandi lögum“. Það mál sem við ræðum núna er að sjálfsögðu lokahnykkurinn á því. Það er einnig gagnrýnt að ekki sé sýnt fram á hver samlegðaráhrifin sem talað hefur verið um yrðu. Við vitum að þau verkefni sem nefndirnar inna af hendi í dag krefjast mikillar sérþekkingar. Því hljótum við að setja spurningarmerki við það og velta fyrir okkur hvort niðurstaðan geti orðið að sú sérþekking tapist með einhverjum hætti nái þetta fram að ganga. Það er þó alls ekki víst og ég ætla ekki að fullyrða það en velta má fyrir sér hvort slíkt geti gerst. Það má líka velta því upp, og það kemur fram í athugasemdum, hvort þetta verði til að flækja samstarf okkar við aðrar sambærilegar nefndir, þ.e. við aðila sem t.d. rannsóknarnefnd sjóslysa á í samstarfi við o.s.frv. Það er eitthvað sem mér finnst ekki hafa verið svarað og full þörf er á að kalla eftir svörum við en þau munu varla koma úr þessu, því miður. Það hefur heldur ekki komið fram að menn hafi staðið sig eitthvað illa við þær rannsóknir sem þeir hafa innt af hendi og því getur það varla verið ástæða fyrir því að fara þessa leið. Frú forseti. Við hljótum einnig að velta fyrir okkur þeirri forgangsröðun sem við sjáum í þinginu núna. Við hljótum í það minnsta að geta gert athugasemdir við hana, að menn fari fram með mál eins og þetta og ætli sér að ljúka því núna þótt ekki sé búið að sýna fram á með neinum haldbærum hætti að einhver ávinningur sé af því að fara þá leið. Það virðist vera eitt af áherslumálum ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans. Við sjáum líka að á dagskrá dagsins eru mál eins og menningarstefna sem er eflaust ágætismál en kannski ekki annað en fögur loforð eða hugmyndir. Það virðist eiga að klára. Síðan erum við með stofnun hlutafélags um byggingu nýs Landspítala sem er alveg gríðarlega umdeilt mál og að mínu mati full þörf á að velta upp nýjum nálgunum á það, hvort þetta sé sú skynsamlega leið sem á að fara. Ég sakna þess hins vegar að sjá ekki tillögur er varða til dæmis stöðu heimilanna eða uppbyggingu atvinnulífs og okkur munar um. Ég velti líka fyrir mér hvar þau mál eru sem voru boðuð hér, t.d. út af fjárfestingum og framkvæmdum á Bakka á Húsavík. Það eru mál sem þurfa að sjálfsögðu að fá umfjöllun og umræðu í þinginu. Það er mjög bagalegt ef stjórnarflokkarnir ætla sér að koma með slík mál á lokasprettinum. Það sem við sjáum endurspeglar þau forgangsmál sem eru uppi. Málið sem er á dagskránni í dag, undir liðnum um sameiningu rannsóknarnefnda samgönguslysa, er undarlegt, eins og ég hef áður sagt, og ekki hafa verið færð rök fyrir að fara þessa leið. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa lengra mál um þetta. Ég held að ljóst sé að því miður verður varla aftur snúið en mér sýnist málið ekki til þess fallið að auka gæði eða bæta rannsóknir á þeim slysum sem um ræðir.

Virðulegi forseti. Hér erum við að tala um mjög stórt mál. Þau verða almennt ekki öllu stærri en þó sérstaklega eru þau mikilvæg núna vegna þess að í fjármálakerfinu hafa verið, eru og verða, því miður, á næstunni mörg úrlausnarefni sem tengjast skuldavanda heimila og fyrirtækja. Hér erum við að ræða um neytendalán, en þau tengjast því stóra verkefni sem er neytendavernd á fjármálamarkaði. Virðulegi forseti. Ég er núna í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og þar á undan hv. viðskiptanefnd. Ég ætla ekki að segja að það hafi verið á hverjum einasta fundi en á þessu kjörtímabili hefur oftast verið rætt um eitthvað sem tengist neytendavernd á fjármálamarkaði. Við erum búin að fá tugi manna á fund til þess að ræða þetta og allir eru sammála um að neytendavernd á íslenskum fjármálamarkaði sé mjög ábótavant og standist ekki samanburð við aðrar þjóðir. Á henni eru augljósir annmarkar sem allir eru sammála um, t.d. sá að enginn veit hvar neytendaverndin er, hvaða opinbera stofnun beri ábyrgð á neytendavernd. Menn hafa bent á Neytendastofu, talsmann neytenda, Fjármálaeftirlitið, Samkeppniseftirlitið og jafnvel fleiri aðila. Það hefur komið fram í nefndinni að allir hafa sitt lítið af hverju. Samt sem áður hefur ekkert miðað í þá átt að koma þessu á einn stað þar sem ábyrgðin er skýr og þar sem fólk getur fengið úrlausn sinna mála. Einhver kynni að spyrja: Er þetta tæknilegt mál sem litlu skiptir? Nei, virðulegi forseti, og þetta hefur kannski komið berlegast í ljós eftir að gengistryggðu lánin voru dæmd ólögmæt svo við tökum bara eitt af málunum, en mjög skýrt dæmi. Í kjölfar þess komu upp allra handa álitaefni. Þar sem við erum ekki með neytendaverndina vel skilgreinda hefur verið erfitt fyrir það fólk sem telur á sér brotið að fá aðstoð. Í það minnsta hefur hún ekki verið nægilega markviss. Ég held að ég taki ekki of stórt upp í mig þegar ég segi það. Ég held að flestir þingmenn hafi fundið það á fjölmörgum tölvupóstum, samtölum, símhringingum og viðtölum sem við höfum fengið í tengslum við þetta að fólk þarf eitt og sér að takast á við stóru fjármálafyrirtækin um meðferð sinna mála. Það er ójafn leikur. Þeir sem hafa skoðað það eða lent í því að þurfa að leita aðstoðar lögmanna vita að eðli málsins samkvæmt kostar það peninga, það kostar meira að segja mikla peninga. Menn eru kannski í erfiðustu stöðunni til að leggja slíkt út akkúrat þegar þeir standa í þessum málum. Einstaklingur sem er í skuldavanda og telur fjármálafyrirtækið brjóta á sér hefur svo sannarlega heimild til þess, sem betur fer, í réttarríkinu að sækja til lögfræðings en hann er væntanlega aldrei í verri stöðu til að sækja til lögfræðings og leggja út fyrir þeim kostnaði en þegar hann er í skuldavanda. Skuldavandi þýðir almennt að menn eru í fjárhagserfiðleikum. Þess vegna eru menn með öfluga neytendavernd í flestum löndum til að jafna þennan leik. Fjármálafyrirtækin geta farið í sína mjög djúpu vasa þegar þau takast á um þessi mál. Einstaklingar og smærri fyrirtæki eru í mjög erfiðri stöðu og staðan er mjög ójöfn. Þetta vitum við og höfum vitað. En hvað hefur ríkisstjórnin gert í þessu? Ekkert. Enginn getur haldið því fram að ekki hafi verið vakin athygli á þessu máli. Enginn hefur haldið því fram að það sé óeining um stöðumatið, það eru allir sammála um það. Nú kynni einhver að segja: Vantar ekki bara framlög? Vantar ekki ríkisframlög í eftirlitsiðnaðinn? Nei, virðulegi forseti, það sem búið er að gera á þessu kjörtímabili er að stórauka framlög til fjármálaeftirlits. Bara til að setja það í eitthvert samhengi er íslenska bankakerfið 8% af því danska. Íslenska Fjármálaeftirlitið sem hefur fengið aukninguna er 43% af því danska. Við erum með 8% af danska bankakerfinu en Fjármálaeftirlitið er 43% af því danska. Þá kynni einhver að segja: Heyrðu, bíddu, við Íslendingar lentum í alþjóðlegu bankahruni en ekki Danir. Það er ekki rétt, Danir lentu ansi hressilega í því líka sem er svolítið sérstakt af því að þeir bæði gagnrýndu okkur og ráðlögðu okkur mjög skarpt en gleymdu kannski að skoða það sem var að gerast heima hjá þeim. Það er aukaatriði, virðulegi forseti, það er ekkert til að gleðjast yfir þegar vinir okkar og frændur, Danir, lenda í vandræðum. Aðalatriðið er að þegar menn fóru í að stórauka fjármálaeftirlit í víðri merkingu þess orðs var áherslan ekki þar sem hún átti að vera - á neytendavernd. Þess vegna lendum við sí og æ í allra handa vandræðum. Þegar ég segi „okkur“ er ég að tala um íslenska þjóð. Sem betur fer eru ekki allir í fjárhagserfiðleikum, sem betur eru ekki allir í skuldamálum en ef menn eru þar eru þeir í mjög erfiðum málum, alltaf eðli máls samkvæmt, en sérstaklega erfiðum málum á Íslandi vegna þess að neytendaverndin er í molum. Mörg dæmi eru um það. Stærsta einstaka málið og kannski mest áberandi í þessari fjölmiðlun er málefni viðskiptavina Dróma. Þar var farin sérkennileg leið sem engin skýring hefur fengist á, þegar starfsleyfið var tekið af Frjálsa fjárfestingarbankanum og Spron og þau félög farin í þrot var útlánum og innlánum skipt upp. Innlánin voru sett í Arion banka og í meðgjöf fékk Arion banki ríkistryggt skuldabréf með miklum vaxtamun miðað við innlánin þannig að þetta er meðgjöf til Arion banka upp á milljarða á ári. Útlánin fóru hins vegar í sérstakt einkahlutafélag. Viðskiptavinir Dróma halda því fram að þeir fái öðruvísi fyrirgreiðslu og afgreiðslu en viðskiptavinir annarra fjármálastofnana. Sumir stjórnmálamenn hafa haft um þetta stór orð, enginn stærri en hæstv. forsætisráðherra sem lofaði að gera eitthvað í þessu 22. nóvember 2012 en hefur upplýst að hún sé enn þá að vinna í málinu og óvíst hvenær niðurstaða kemst í það. Ég ætla ekki að fullyrða um einstök mál, virðulegi forseti, en svo mikið er víst að í þessu tilfelli eru mjög miklar líkur á því að það sé verra fyrir viðskiptavini að eiga við einkahlutafélag sem ætlar að hætta starfsemi þegar það er búið að gera upp sinn reikning og þarf að auki að standa skil á skuldabréfum með háum vöxtum til annarrar fjármálastofnunar. Það eru miklar líkur á því að þessir aðilar séu harðari í horn að taka en almennir viðskiptabankar. Heilbrigð skynsemi segir okkur það. Þá erum við komin að því að það fólk sem þarna telur á sér brotið á lítið skjól í neytendaverndinni eða þeim embættum sem þar eru. Þrátt fyrir að stofnanirnar séu margar er illa skilgreint hvar neytendaverndin á að vera og allir eru sammála um það. Þrátt fyrir að maður fagni því að ýmislegt gott kemur fram í þessu frumvarpi erum við enn ekki að taka á þessum málum. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég skil ekki af hverju það er. Eftir alla umræðuna sem er búin að vera í nefndinni, þjóðfélaginu og á þinginu erum við enn á þeim stað að ríkisstjórninni hefur ekki tekist að ganga í þetta mál sem er forgangsmál og tengist títtnefndum skuldavanda heimilanna og smærri fyrirtækja. Það er alveg sama hvernig maður veltir því fyrir sér, maður getur ekki skilið af hverju. Það er fullkomlega útilokað að átta sig á því. Hér erum við með frumvarp um neytendalán og í því kemur fram að Neytendastofu er ætlað að annast framkvæmd og eftirlit með ákvæðum frumvarpsins. Það kemur líka fram að hana skorti fjárheimildir til að rækja það hlutverk sitt. Það er áhugavert, virðulegi forseti. Eftir allan þennan tíma og þessa umræðu erum við komin hér með frumvarp sem á að bæta hag neytenda, og gerir það örugglega á einhverjum sviðum, en sá aðili sem á að sjá til þess að lögin séu framkvæmd, sem á að vera skjólið fyrir fólkið, segir: Já, vissulega á okkar stofnun að gera það en við höfum engin tök á að framfylgja því vegna þess að það eru engar fjárheimildir. Fjárheimildirnar eru víst til staðar, gríðarlega háar upphæðir fara í Fjármálaeftirlitið og umboðsmann skuldara en þetta frumvarp er skýrt dæmi um að við náum ekki þeim markmiðum sem ég held að við höfum öll um að hafa öfluga neytendavernd á fjármálamarkaði. Það sem mér finnst best í þessu frumvarpi er að það er verið að auka upplýsingagjöf til lántakenda. Alveg sama hvað mönnum finnst um einstök lánaform, verðtryggingu, óverðtryggð lán og hvað sem er held ég að við séum öll sammála um það grundvallaratriði að við verðum að auka upplýsingagjöf og bæta fjármálalæsi. Mér finnst það koma svo skýrt fram, m.a. í nefndarálitinu, hversu stór vandinn er. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að það sé hámark á hlutfallstölu kostnaðar og í einni framhaldsumsögninni var lagt til, með leyfi forseta, „að hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar verði 75% svo ekki verði röskun á ríkjandi viðskiptaháttum sem sátt ríkir um“. Hér er vísað til þess, virðulegi forseti, að Samtök fjármálafyrirtækja tilgreindu hina ýmsu lánaflokka sem tengjast alla jafna lágum upphæðum og allra handa lánum, eins og kortalánum, lánum sem heita vaxtalaus lán og ýmislegt annað. Þau telja að 50% þak á hlutfallstölu sé allt of lágt. Ég spyr, virðulegi forseti: Er fólk meðvitað um að þegar það tekur eitthvað sem heitir vaxtalaust lán sé kostnaðurinn meiri en 50%? Er fólk meðvitað um það? Ég held ekki. Ég ætla ekkert að ráðast á neinn eða gagnrýna einn eða neinn, en ég vek athygli á því að það er eitthvað að í okkar þjóðfélagi þegar vaxtalaust lán er með 71,27% vöxtum þegar allt er tekið með. Það er vaxtalausa lánið. Það þarf ekki eftirlitsstofnanirnar til. Ef fólk væri meðvitaðra um þessa hluti, fjármálalæsi betra, við værum meira á vaktinni, öll, held ég að ekki væri eftirspurn eftir svona lánafyrirgreiðslu. Það segir sig sjálft að við þurfum að snúa hér við blaðinu. Við þurfum að snúa við menningunni í þessu efni í þjóðfélagi okkar, að við leggjum meira upp úr því að spara fyrir hlutunum en að taka lán. Þegar við hins vegar tökum lán getum við ekki séð að sátt ríki um hlutfallslegan árlegan kostnað upp á tugi prósenta, hátt upp í 75%, að það þyki eðlilegasta mál í heimi. Þegar svo er komið fyrir okkur þurfum við að taka okkur á sem þjóð. Vonandi fækkar þetta frumvarp, verði það að lögum, dýrum skammtímalánum, bara dýrum lánum almennt en einna helst dýrum skammtímalánum, og verður sömuleiðis til þess að fólk verði meðvitaðra um þær skuldbindingar sem það tekur á sig þegar það tekur lán. Það sem ég hef áhyggjur af og snýr að okkur, hv. alþingismönnum, er að við förum of geyst með þetta mál. Við gætum gert mistök vegna þess að við fáum inn í nefndina upplýsingar um að hugsanlega sé framkvæmd á verðtryggðum lánum ábótavant. Ég biðst velvirðingar en ég man aldrei eftirnafnið á henni Elviru sem er nú landsþekkt.  Eins og ég skildi Elviru Mendez snýst þetta um hina almennu reglu að ekki má setja meiri kostnað en þann sem er tilgreindur þegar lán er selt ef þannig má að orði komast. Þetta er einföldun. Ef ég fæ lán hjá hv. þm. Helga Hjörvar og hann tilgreinir einhvern lántökukostnað, vexti og annað slíkt, er lánveitandanum ekki heimilt að rukka meiri kostnað. Í prinsippinu snýst þetta um framkvæmd verðtryggingarinnar, ef ég skil það mál rétt, þannig að þeir sem telja að hún hafi verið framkvæmd með röngum hætti segja að ekki hafi allur kostnaðurinn verið tilgreindur. Ef ég hefði til dæmis fengið verðtryggt lán hjá hv. þm. Helga Hjörvar og hann sýnt verðbólguna 2,5% um lánstímann og síðan hefði verðbólgan verið meiri og ég þurft að greiða meiri kostnað var hv. þingmanni ekki heimilt að taka meiri kostnað en sem nemur 2,5%. Ef ég skil málið rétt er þetta það sem málið snýst um. Í raun þyrfti ekki evrópska tilskipun þar um. Eftir því sem ég best veit hefur það verið lengi í íslenskum lögum að ekki megi innheimta meiri kostnað en tilgreindur er þegar varan er fengin, ef þannig má að orði komast. Það er erfitt að segja að varan sé keypt. Það er í samræmi við almenna neytendavernd að varan má ekki vera svikin, alveg sama hver hún er. Við erum hér að taka á máli sem er mjög mikilvægt fyrir alla aðila. Við göngum vonandi frá lögum sem gera það að verkum að við þurfum ekki að sjá ástand eins og er núna. Það hagnast enginn á því að hafa ástand eins og er núna í þjóðfélaginu þar sem eru endalausar deilur um framkvæmd lánasamninga, útreikninga o.s.frv. Grunnur þessara deilna er kannski kominn til af því að menn skildu lögin ekki nógu vel. Ég held að það sé einfalda útgáfan af þessu. Ég held að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu en að þeir sem veittu gengistryggð lán hjá fjármálafyrirtækjunum skildu ekki lögin einhverra hluta vegna. Það er auðvitað svolítið sérstakt. Það sem ég hef áhyggjur af er það sem kom fram í máli eins umsagnaraðila sem hefur lagt mikla áherslu á að kenna almenningi fjármálalæsi. Hann benti á að fyrirliggjandi frumvarp er ekki nógu einfalt, það er ekki nógu skýrt. Mér finnst áherslurnar í uppbyggingu á fjármálaeftirliti á Íslandi á undanförnum árum hafa verið rangar og ég gef engan afslátt af því. Mér finnst fyrir neðan allar hellur, ómarkvisst, illa unnið og koma niður á öllum aðilum að ekki skuli hafa verið lögð almennileg áhersla á neytendavernd en það breytir því samt ekki að hver og einn ber ábyrgð á sjálfum sér. Það er afskaplega mikilvægt að þær reglur sem eru til staðar séu skýrar. Reglurnar sem við erum að leggja upp um neytendalán eiga að vera í þessu frumvarpi. Þær verða helst að vera þannig úr garði gerðar að allir skilji þær. Stór hópur fólks þarf á lánafyrirgreiðslu að halda og þetta er yfirgnæfandi þáttur í lífi fólks. Það er hlutverk okkar að ganga þannig fram að lagatextinn og leiðbeiningar með honum séu eins skýrar og mögulegt er. Við munum ekki í lögum eins og þessum frekar en öðrum lögum koma alveg í veg fyrir vanda í þjóðfélaginu. Við getum ekki alfarið komið í veg fyrir mistök, svo gott er það ekki. Við erum á þeim stað að við getum ekkert gert í því að ríkisstjórnin hafi klúðrað því að byggja upp neytendavernd. Sem betur fer er þessi ríkisstjórn að fara og ekkert meira um það mál að segja í bili þó að ég haldi að það skipti máli að fá leiðsögn og skýr skilaboð frá nefndinni hvað það varðar. Núna erum við með sjónarmið sérfræðings Evrópusambandsins sem er enginn dómur en samt sjónarmið sem vert er að fara vel yfir. Við erum sömuleiðis með tilskipunina sem hæstv. utanríkisráðherra talaði fyrir í gær. Ég tel afskaplega mikilvægt að við förum vel yfir þessa þætti á milli umræðna og girðum eins vel og við mögulega getum fyrir öll mistök á þessu sviði. Sömuleiðis þurfum við kannski að taka lögin upp eftir nokkra mánuði því að svo sannarlega verða næg verkefni næsta haust þegar nýtt þing kemur saman. Samstarf í nefndinni hefur verið gott. Forusta hv. þm. Helga Hjörvars hefur verið með þeim hætti að það hefur verið mjög lítill ágreiningur um vinnulag og slíkt. Ég held að það sé nokkurt einsdæmi í þinginu miðað við það sem maður heyrir úr öðrum nefndum. Það er í það minnsta ekki almenna reglan. Ég er ekki að gagnrýna það. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ágæta ræðu um frumvarp sem á að innleiða hér á landi, heildarlöggjöf um neytendalán. Fram kom í ræðu hv. þingmanns að neytendalöggjöfin hjá Evrópusambandinu væri túlkuð þannig að tilgreina ætti allan kostnað sem lántakendur bera þegar þeir taka lán. Það er hins vegar ekkert í þessum frumvarpsdrögum og breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem tryggir það að lánveitendur séu upplýstir um heildarlántökukostnaðinn. Breytingartillagan sem liggur núna fyrir þinginu frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar kveður bara á um það að taka þurfi með verðbætur á verðtryggð lán í samræmi við verðhækkanir síðustu 12 mánuði. Slíkur útreikningur getur vanmetið verðbólguna á lánstímanum ef um er að ræða ár þar sem verðbólga er stöðug eða lítil. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji að breytingartillaga meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar dugi til. Jafnframt vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji að nóg sé að gert til að tryggja að verðbólguskotið falli ekki alfarið á lántakendur, heldur sé reynt á einhvern hátt að láta verðbólguskotið falla líka á lánveitendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir andsvarið. Það sem menn eru að reyna að gera í nefndinni til að koma til móts við þetta er að upplýsa um hver verðbólgan hefur verið eða neysluverðsvísitalan síðustu tíu árin einfaldlega vegna þess að menn vita ekki hvernig hún verður næstu mánuði, hvað þá næstu ár. Mér finnst kjarni málsins vera þessi sem við þurfum að fá upplýst: Er það þannig - af því að fram kom í máli Elviru Mendez eins og hún túlkaði þetta og þessi sérfræðingur sem hún vísaði til, að það væri ekki bannað að hafa verðtryggt lán, en þú þarft að breyta því árlega, þ.e. ef það er inni í lántökuskilmálunum. Segjum að gert sé ráð fyrir 5% verðbólgu en svo telurðu að verðbólgan verði meiri á næsta ári, þá þarftu að breyta því og láta vita af því að þú ætlir að breyta því upp í 7% eða 8% eða hvað það nú væri. Mér finnst það í rauninni vera kjarni málsins því við viljum væntanlega fara eftir þeim tilskipunum sem eru í gangi. Þess vegna lagði ég áherslu á það að við þyrftum að fara vel yfir þann þátt málsins. Ég bara veit þetta ekki. Ég er ekki kominn á þann stað. Mér finnst við einhvern veginn vera að byrja að skoða það. Síðan er annað mál, verðbólguskotið, sem ég hef skrifað margar greinar um og komið með ýmsar hugmyndir um. Ég hef áhyggjur af því fólki sem er núna með verðtryggð lán. Það er í sjálfu sér ekkert að neysluverðsvísitölu annað en það að mörg lán eru bundin þar. Verðbólgan eða neysluverðsvísitalan er mjög bundin af því hvort til dæmis innflutningur hækkar og … 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það skipti afar miklu máli að lántakendur hafi réttar upplýsingar. Það að sjá einhverja töflu yfir verðbólguþróunina síðustu tíu ár getur reynst lítil hjálp fyrir fólk sem ekki veit hvað það þýðir varðandi lántökukostnaðinn. Við erum bara að reikna út lántökukostnaðinn út frá verðbólgunni síðustu 12 mánuði. Þess vegna efast ég um að við séum að ná því markmiði að upplýsa fólk um raunverulegan lántökukostnað. Auk þess óska ég eftir að hv. þingmaður svari spurningunni um hvort hann telji að við eigum að tryggja að lántakendur taki aðeins hluta af verðbólguskotinu á sig og lánveitendur hinn hlutann.

Virðulegi forseti. Í grunninn snýst þetta um það að fólk skilji og sé meðvitað um hvaða áhættu það tekur, ef það tekur einhverja áhættu. Menn tala stundum eins og verðtryggingin sé það eina sem málið snúist um. Það er líka mjög mikilvægt ef menn eru til dæmis að taka breytilega vexti, að fólk sé meðvitað um hvaða áhættu það er að taka. Þetta snýst ekki bara um verðtrygginguna, þetta snýst um upplýsingagjöf. Þetta snýst um það sem við köllum fjármálalæsi á öllum sviðum. Við erum ekkert bættari með það þótt við upplýsum og kennum um neysluverðsvísitöluna og hvaða áhrif hún hefur á lánin ef kemur síðan eitthvert annað mál sem fólk er ekki meðvitað um. Þetta er allt undir. Varðandi verðbólguskotið - ég held að hv. þingmaður sé að ræða um þann vanda sem er til staðar og fer ekki, sem er sá að margt fólk er með verðtryggð lán.

Eins og hv. þingmaður tekur eftir er klukkan í ræðupúltinu frosin, sýnir enga tímatakmörkun, en mínútan er liðin.

Virðulegi forseti. Ég mat það bara þannig að þetta væri klukkan sem vildi að ég talaði aðeins lengur.

Endalaust?

Og skil ekkert í virðulegum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er rétt sem fram kom í máli hans að hæstv. utanríkisráðherra mælti í gær fyrir máli er varðar Evróputilskipun á þessu sviði, enda löggjöfin því tengd. Og er ánægjulegt að geta upplýst það að á fundi utanríkismálanefndar í morgun var því máli vísað til umsagnar hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem mun þá taka það fyrst fyrir á fundi síðar í dag og fjalla um það um leið og fjallað verður um lögin um neytendalán milli 2. og 3. umr. Þar tel ég að mikilvægast sé að nefndin fari yfir það með hvaða hætti rétt sé að gera neytandanum grein fyrir því þegar verðbólga breytist eða breytilegir vextir breytast þannig að lántökukostnaður hækki, hvaða fyrirvara neytandinn á að hafa á slíkum tilkynningum og hvernig á að tilkynna honum það. Vegna umræðunnar um neytendavernd almennt á fjármálamarkaði vildi ég inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þess hvernig þeim málum væri best fyrir komið. Í skýrslum á vegum stjórnvalda hafa komið fram hugmyndir um að réttast væri að eftirlitið með kerfinu sjálfu, bankakerfinu og kerfisáhættunni í því, yrði flutt til Seðlabankans með einum eða öðrum hætti, en að Fjármálaeftirlitið legði áherslu á neytendaverndina og þá þætti sem snúa að einstaklingunum og einstökum málum. Spurning hvort það sé hugnanlegt fyrirkomulag fyrir hv. þingmann eða hvort það sé á einhverjum öðrum stað sem hv. þingmaður telur að best sé að safna saman þeim verkefnum sem lúta að eftirliti með fjármálakerfinu í þágu neytenda og neytendavernd almennt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta sé unnið með þessu móti. Ég lagði það til í andsvari við hæstv. ráðherra í gær að  Hv. þingmaður spyr eðlilega um afstöðu mína til þess hvernig ég vilji sjá þetta. Í mínum augum er það svona: Við erum með Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann, umboðsmann skuldara, Neytendastofu, talsmann neytenda og hugsanlega Samkeppniseftirlitið. Allar þessar stofnanir sinna eftirliti með bönkum, kerfislegri áhættu og síðan neytendavernd á einhvern hátt. Í mínum huga snýst þetta um að vera með tvennt, tvær stofnanir. Annars vegar væri það hið hefðbundna bankaeftirlit og kerfisleg áhætta, sem núna er á tveimur stöðum, annars vegar hjá Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu, og meira að segja í tveimur ráðuneytum sem ég tel vera afskaplega óskynsamlegt. Ég tel að þessir þættir ættu að vera sameinaðir í einni stofnun, væntanlega undir Seðlabankanum. Hins vegar hefði ég viljað sjá þann þátt sem snýr að neytendavernd vera í einni stofnun. Fljótt á litið finnst mér útgangspunkturinn sem ég hef vera í samræmi við það sem hv. þingmaður nefndi. Vera má að betra sé að hafa þetta allt saman í einni stofnun en hún yrði þá ansi stór. Það er margt sem bendir til þess að kannski væri betra að hafa það sem snýr að neytendavernd á einum stað. Það er ekki víst að það færi alveg saman, þ.e. hagsmunir eftirlitsaðila með bankakerfinu og eftirlitsaðila sem eiga að gæta hagsmuna neytenda. Oft fer það saman en kannski ekki alltaf. Þetta er sú sýn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er á grundvelli þingsályktunar sem Alþingi hefur samþykkt um neytendavernd á fjármálamarkaði. Starfandi er nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar um að samræma neytendavernd á fjármálamarkaði. Ég held að gagnlegt væri fyrir þá ágætu nefnd að heyra þessi sjónarmið úr efnahags- og viðskiptanefnd og fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í þeirri nefnd. Ég get sagt að ég deili þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður hefur að best færi á því að það sem lýtur að bankaeftirlitinu og kerfisáhættunni yrði í framtíðinni á einum stað. En núna þegar stærstu verkefnin, m.a. hjá umboðsmanni skuldara, eru að baki yrði neytendaverndin að öðru leyti, sem vistuð er hjá fjölmörgum stofnunum, færð saman undir einn hatt þannig að neytendur viti hvert þeir eigi að leita og þar sé sem öflugust og sterkust ein stofnun sem hjálpi neytandanum 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við þetta að bæta. Það er gott að nefndin hefur hafið störf. Þetta var samþykkt síðasta vor, í mars árið 2012, en nefndin var því miður ekki skipuð fyrr en í nóvember. Það er kannski skýrasta dæmið um forgangsröðunina, það er mjög miður. En við því er ekkert að gera. Þeir sem hafa hlustað á umræðuna heyra að samhljómur er á milli mín og hv. þm. Helga Hjörvars. Ég held að samhljómur sé sömuleiðis hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur, ég gat ekki heyrt annað, þannig að við erum alla vega þrjú, og ég á alveg von á því að almennt sé samhljómur um markmiðin. Ég hélt að samstaða væri um að forgangsraða, en það gerðist ekki. Orð eru til alls fyrst. Við skulum vona að nefndin sem vísað var til komi með góðar tillögur sem við getum unnið úr sem allra fyrst.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fróðlega og yfirgripsmikla framsögu fyrir nefndaráliti sínu og sinna venslamanna. Það er tvennt sem ég vildi spyrja hann um. Hv. þingmaður færir fram staðreyndir sem sýna að íslenska bankakerfið er bara 8% af danska bankakerfinu, en hins vegar er íslenska fjármálaeftirlitið 43% af hinu danska. Þá er spurning mín þessi: Telur hv. þingmaður að of mikið fjármagn sé veitt til þess að hafa eftirlit með íslenska fjármálakerfinu? Vill hann draga úr því? Í annan stað langar mig til að spyrja hv. þingmann hvernig hann vilji efla neytendaverndina. Það var ekki alveg ljóst af máli hans með hvaða hætti hann sér fyrir sér að henni sé best fyrir komið. Hv. þingmaður undirstrikaði það að hann væri ekki einu sinni viss um hvar hún ætti heima í kerfinu í dag. Mér fannst hann færa fyrir því hálfgildings rök að ekki væri nú kannski rétt að taka hana undir Fjármálaeftirlitið. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann: Vill hann setja upp sérstaka stofnun til að sinna neytendavernd?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Hann hefur kannski ekki alveg fylgst með öllu því sem hér fór fram en það er sjálfsagt að endurtaka það. Fyrst um eftirlit með íslenska bankakerfinu. Vil ég minnka það? Virðulegi forseti. Það er mín reynsla eftir að hafa fylgst með þessu allt kjörtímabilið að eftirlitið er ekki nógu vel skilgreint. Það hefur valdið mér vonbrigðum og ég hef margsinnis kallað Fjármálaeftirlitið til fundar. Ég vonast að vísu til að þetta sé að lagast. Færa má rök fyrir því að augljósar brotalamir séu, ég tengist ýmsu sem ég ætla ekki að fara út í hér. En mér finnst þetta ekki vera nægjanlega skilgreint. Það kom mér til dæmis mjög á óvart þegar seinni gengislánadómarnir féllu, þá var hið risastóra Fjármálaeftirlit algjörlega vanbúið til að takast á við það. Þegar fyrri gengislánadómarnir féllu voru þeir tilbúnir með hvaða áhrif það hefði á bankakerfið o.s.frv., en þrátt fyrir að allir vissu að þetta væri að koma voru menn ekki meðvitaðir um það. Ég þekki það aðeins af mínum fyrri störfum að fjárheimildir eða því meira sem menn setja peninga í hlutina, það þýðir ekki endilega árangur. Það verður að skilgreina hvað á að gera. Í upphafi þessa kjörtímabils var komið fram með lagafrumvarp um fjármálafyrirtæki og menn sögðu: Við ætlum að koma í kjölfarið strax aftur með þetta. Því það var svo augljóst að það átti að svara nokkrum spurningum. Við erum ekki enn þá búin að því. Sparisjóðirnir eru kannski skýrasta dæmið í því en margt annað mætti nefna. Hvað vil ég gera varðandi neytendavernd? Hæstv. ráðherra segir að ég viti ekki hvar hún er. Það er vegna þess að enginn veit hvar hún er. Hún er á mörgum stöðum. Ég er bara að taka upp það sem kom fram í nefndinni. Hún er núna hjá Fjármálaeftirlitinu, umboðsmanni skuldara, Neytendastofu, talsmanni neytenda og svolítið hjá Samkeppniseftirlitinu. Ég tel að við eigum að taka þessar stofnanir sem og bankaeftirlit Seðlabankans, skipta þeim upp í tvær stofnanir eða tvo aðila, annars vegar þessa aðila og væntanlega Seðlabankann sem á að hafa 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér heildarlöggjöf um neytendalán. Markmið þessarar heildarlöggjafar sem kemur að mestu leyti frá framkvæmdastjórn ESB er að bæta neytendavernd og tryggja annars vegar að neytendur stofni ekki til skuldbindinga sem þeir ráða ekki við og hins vegar að neytendur geri sér grein fyrir því hvað lántakan kostar þá. Neytendalöggjöf hér á landi eins og ég sagði áður byggir að mestu leyti á ESB-tilskipunum, en lengra er gengið en ESB gerir ráð fyrir með því að færa fasteignalán undir þessa evrópsku löggjöf. Með því að setja fasteignalán undir skilgreininguna á neytendalánum fetum við okkur sömu leið og Norðurlöndin hafa farið að þessu leytinu til. Mikilvægt er að trygga að lántakendur á neytendamarkaði fái allar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til þess að geta metið kostnaðinn við lántöku, ekki síst er það mikilvægt í ljósi þess að fjármálalæsi hér á landi er verulega ábótavant. Þátttakendur í könnun á vegum Stofnunar um fjármálalæsi árið 2011 gátu aðeins svarað 47% spurninga rétt sem voru lagðar fyrir þá. Fjármálalæsi almennings hér á landi hefur því miður hrakað eftir hrun, eða frá árinu 2008, en á því ári svöruðu þátttakendur 53% spurninganna rétt. Það kom jafnframt fram í sömu könnun á fjármálalæsi almennings hér á landi að færri einstaklingar halda heimilisbókhald nú en áður. Það kemur auðvitað mjög á óvart í ljósi þess hversu mikil kjaraskerðing hefur orðið eftir hrun og líka í ljósi þess að stöðugt fleiri segjast eiga erfitt með að ná endum saman. Maður hefði haldið að við slíkar aðstæður neyddist fólk frekar til að halda bókhald yfir útgjöld heimilisins. Í ljósi þess að fjármálalæsi hér á landi er verulega ábótavant og fer hrakandi er að mínu mati óskiljanlegt hvers vegna námslán eru undanskilin í neytendavernd samkvæmt þessu frumvarpi til laga um neytendalán. Gera má gera ráð fyrir að um helmingur árgangs taki námslán og nýlegar upplýsingar frá LÍN gefa til kynna að að minnsta kosti um 300 manns sem hafa náð 67 ára aldri borgi enn þá af námslánum. Það eru því margir sem ná ekki að borga niður námslán sín á meðan þeir eru á vinnumarkaði og afla tekna. Það er í raun afar óeðlilegt og eitthvað sem þarf að taka á, m.a. því að afskrifa námsskuldir eftir að taka lífeyris hefst. Þannig er málum ekki háttað hér á landi og stöðugt stærri hópur þeirra sem fer á ellilífeyri þarf jafnframt að greiða af námslánum. Því er nauðsynlegt að gera fólki grein fyrir því að það getur átt á hættu að þurfa að framfleyta sér á lágum lífeyri og borga jafnframt fastagreiðsluna af námslánum sem tekin voru fyrir 30, 40 árum, en ekki hefur náðst að greiða að fullu niður. Virðulegi forseti. Það sem er til bóta í breytingartillögum hv. meiri hluta viðskipta- og efnahagsnefndar er ný skilgreining á lánshæfi. Sú skilgreining takmarkast við það að lánshæfismatið felur bara í sér mat á vanskilasögu. Greiðslumatið felur síðan í sér mat á því hvort viðkomandi geti greitt lánið. Önnur breytingartillaga sem er til bóta er hækkun upphæða sem fara þarf yfir við lántöku til að krafan um lánshæfismat og mat á greiðslugetu eigi við. Hér er verið að koma í veg fyrir að þrengt sé um of að möguleikum lántakenda til að slá lán sem þeir ættu auðveldlega að geta staðið undir þar sem um er að ræða tiltölulega lágar upphæðir. Mesta neytendaverndin í breytingartillögum hv. meiri hluta viðskipta- og efnahagsnefndar er breytingartillagan sem er við 21. gr., en sú grein fjallar um árlega hlutfallstölu kostnaðar. Í breytingartillögunni er lagt til að við útreikninga á kostnaði vegna verðtryggðra lána verði verðbólga síðastliðinna 12 mánaða tekin inn í. Fram til þessa hefur það verið þannig í öllum reiknivélum bankanna að þegar metinn er lántökukostnaður verðtryggðra lána gera vélarnar ráð fyrir því, í samræmi við lög, að verðbótaþátturinn eða verðbólgan sé núll. Þessir útreikningar á því hvað fólk greiðir í raun og veru fyrir til að fá þetta lán gefa því mjög skakka mynd af heildarlántökukostnaði. En fram til þessa hafa verðbætur verðtryggðra lána ekki verið teknar með inn í útreikninga á kostnaði vegna lántökunnar. Ég fagna þessari breytingartillögu og styð hana þar sem hún gefur betri mynd af því hvað það kostar lántakendur að taka lán og ætti líka að gefa raunhæfara mat á því hvort viðkomandi einstaklingur geti staðið í skilum af láninu. Þessi breytingartillaga tryggir líka að notkun okkar á vaxtahugtökum muni samræmast venjum erlendis. Í öllum erlendum hagfræðibókum eru vextir skilgreindir þannig að þeir eru nafnvextir plús verðbætur, eða verðbólga. Löggjafinn hefur fram til þessa ýtt undir lélegt fjármálalæsi með því að skilgreina raunvexti verðtryggðra lána sem vexti. Skal þá engan undra að fólk geti ekki svarað spurningunni um hvað séu raunvextir rétt í könnunum á fjármálalæsi. Virðulegi forseti. Ofangreind breytingartillaga hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar gæti leitt til þess að margir álíti að nú sé búið að tryggja að lántakendur hafi góða mynd af lántökukostnaðinum. Því miður tryggir tillagan ekki að lántökukostnaður geti orðið mun meiri en útreikningar sýndu í upphafi. Ástæðan er sú að útreikningarnir byggjast bara á verðbólgunni eins og hún hefur verið síðastliðna 12 mánuði. Hér getur verðbólga breyst mjög mikið milli ára. Ef maður er svo heppinn eða óheppinn að taka lán stuttu eftir tímabil þar sem verðbólga hefur verið tiltölulega lítil má búast við því að maður þurfi að borga meiri lántökukostnað en greiðsluáætlunin gerði ráð fyrir. Það er með öðrum orðum, virðulegi forseti, ekkert sem kemur í veg fyrir það að greiðsluáætlunin standist ekki og ekki heldur að lántökukostnaðurinn fari upp úr öllu valdi. 26. gr. frumvarpsins heitir Hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar. Þetta heiti gefur til kynna að það sé nokkurs konar þak á lántökukostnaðinum. Það er að mínu mati mjög villandi vegna þess að við 50% sem lántökukostnaður má vera sem hlutfall af heildarupphæð lánsins á að bæta við stýrivöxtum. Í landi þar sem er verðtrygging eru miklar sveiflur í stýrivöxtum vegna þess að miðlunarferlið virkar ekki eins og í öðrum löndum. Það þarf því að hækka stýrivexti mjög mikið til þess að þeir fari að bíta eða draga úr þenslu. Að vissu leyti ætti líka að þurfa að lækka þá mjög mikið til að örva atvinnulífið, en það höfum við reyndar ekki séð Seðlabanka Íslands gera. Það að setja inn ákvæði um einhvers konar hámark eða þak á lántökukostnaðinn er því mjög villandi í landi með víðtæka verðtryggingu. Fyrirmyndin er sótt til Finnlands og reyndar er þetta eiginlega beint upp úr finnsku löggjöfinni. En það má segja að í samanburði við Finnland muni lántökuþakið breytast margfalt meira hér vegna þess að stýrivextir í Finnlandi eru núna 1% og hafa ekki fram til þessa sveiflast jafnmikið og hér á landi. Virðulegi forseti. Við erum ekki með þak á hlutfallslegan lántökukostnað eins og gefið er til kynna í frumvarpinu heldur erum við með breytileg mörk. Mörkin eru þannig að þau breytast til að tryggja það að lántakendur taki á sig allt verðbólguskotið. Um leið og verðbólga eykst hér á landi hækkar Seðlabankinn stýrivexti og tryggir þar með, ef við samþykkjum frumvarpið, að skotið lendi allt á lántakendum. Virðulegi forseti. Það er tvennt sem skiptir máli að verði lagað í frumvarpinu og þeim breytingartillögum sem hv. meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt fram. Það er í fyrsta lagi að tryggja að lántakendur sem ætla sér að taka verðtryggð lán fái raunsæja mynd af því hversu hár verðbótaþátturinn muni verða á lánstímanum. Þessu markmiði er aðeins hægt að ná með því að upplýsa ekki bara um hver verðbólgan hefur verið síðastliðin tíu ár heldur að setja meðaltalið síðastliðin tíu ár inn í útreikningana á verðbótaþættinum. Síðan er annað atriði sem skiptir máli að laga. Við hv. þm. Eygló Harðardóttir höfum gert breytingartillögu við 26. gr. um að taka út þann hluta setningarinnar um hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar sem leyfir að bæta stýrivöxtum ofan á 50% og tryggja, virðulegi forseti, raunverulegt þak á lántökukostnaðinn. Við förum þá sömu leið og kanadísk yfirvöld hafa farið, en þar má þakið aðeins vera 60% - ég væri tilbúin að ræða hækkun upp í 60% af heildarupphæð lánsins. Við verðum að gera allt til að koma í veg fyrir að það séu fyrst og fremst lántakendur sem taka á sig verðbólguskotið. Við getum gert það með því að hafa bara þessa prósentutölu og taka út stýrivextina sem á að bæta við. Það yrði mesta réttarbót sem lántakendum, íslenskum heimilum, yrði fært hér á landi ef við mundum gera smávægilega breytingu á texta frumvarpsins og fella brott orðin „að viðbættum stýrivöxtum“ í 26. gr. Þar með værum við búin að tryggja að verðbólguskoti yrði deilt á milli lántakenda og lánveitenda á sanngjarnan hátt. Virðulegi forseti. Ég skora á hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að taka á þessum tveimur vandamálum sem ég sé núna við frumvarpið og breytingartillögum hans og tryggja að lántakendur hafi raunsæja mynd af því hver verðbótaþáttur verðtryggðra lána gæti orðið og það sé í raun og veru þak á lántökukostnaðinum með því að hafa bara ákveðna prósentutölu, hún er núna 50%. Eins og nú er eiga stýrivextirnir síðan að bætast við, stýrivextir sem eru mjög breytilegir hér á landi, mun breytilegri en nokkurs staðar annars staðar. Því vil ég að við höfum bara prósentutöluna og ræðum jafnvel að taka upp sömu prósentutölu og er í Kanada.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ræðu hennar. Þegar hún talaði um námslánin hnaut ég um að þau skyldu vera undanskilin frumvarpi um neytendalán. Hæstv. menntamálaráðherra hefur tilkynnt og ríkisstjórnin samþykkt, að mér skilst, að leggja fram frumvarp varðandi breytingar á námslánum þannig að hluti af námslánum breytist í styrk og að við 67 ára aldur falli skuldbindingar lántaka niður, eins og ég skil það. Telur hv. þingmaður að þessar breytingar á fyrirkomulagi námslána gangi það langt að ekki sé nauðsynlegt að setja námslánin undir þessi lög? Telur hv. þingmaður mikilvægt að upplýsa væntanlega námsmenn betur en nú er gert um þá skuldbindingu sem þeir taka á sig með því að taka námslán?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég hef nú ekki heyrt að afskrifa eigi námslán við töku lífeyris, en ég vona að sú tillaga hafi ratað inn í frumvarp hæstv. menntamálaráðherra. Hvað varðar það að fella námslán undir neytendalán og neytendalöggjöfina tel ég mjög mikilvægt að við aðskiljum styrkjakerfið, eins og á Norðurlöndunum, og námslánakerfið og að námslán verði í eðli sínu eins og önnur lán þar sem maður gerir sér grein fyrir greiðslubyrðinni af þeim nokkurn veginn miðað við þau laun sem maður fær. Auðvitað fer það líka eftir laununum. Ég tel að með því að færa námslánin undir neytendalöggjöfina þrýstum við svolítið á að laun starfsmanna í heilbrigðisgeiranum hækki vegna þess að fólk geri sér þá betur grein fyrir því hvað það kostar að fara í nám og muni ekki sætta sig við þá stöðu sem er í dag, þ.e. að það fái ekki einu sinni laun sem borga tilkostnaðinn við menntunina sem starfið krefst. Ég tel það algjörlega óásættanlegt að margir heilbrigðisstarfsmenn skuli ekki ná að greiða niður námslánin á starfsævi sinni og tel að breyting sem fæli í sér að sá hluti af framfærslunni sem fjármagnaður er með láni verði bara eins og önnur lán, gæti haft jákvæð áhrif.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir svar hv. þingmanns. Ég fylgist reglulega með vefsíðum Consumer Financial Protection Bureau, eins og hún heitir á ensku, í Bandaríkjunum. Þeir hafa verið að kalla eftir tillögum og hugmyndum um hvernig sé hægt að tryggja betur neytendavernd námsmanna þegar þeir taka námslán, því að byrðin hefur verið að aukast mjög mikið. Þetta eru ekki bara framfærslulán, heldur bætast skólagjaldalán við, sem geta reynst fólki mjög erfið. Hluti af því lánafyrirkomulagi sem námsmenn á Íslandi búa við er yfirdráttarkerfið. Námsmönnum er vísað inn í bankana til að taka yfirdráttarlán. Yfirdáttarlán munu falla undir frumvarpið, eins og ég skil það, þannig að það er raunar hinn þátturinn sem verið er að undanskilja hér. Ég held að við séum öll sammála um að taka málið aftur inn á milli 2. og 3. umr. Ég tel ástæðu til að við ræðum málið betur og fáum betri rökstuðning fyrir því af hverju menn telja rétt að undanskilja námslánin þeirri vernd sem felst í þessum lögum.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum aðeins að ræða betur hvaða rök eru fyrir því að undanskilja námslánin. Ég tel miklu betra fyrir alla að námsfólki takist að greiða niður námslán sín á starfsævinni en að fá niðurfelld námslán. Þvílík niðurlæging. Það er m.a. ástæðan fyrir því að ég vil að litið sé á námslán eins og önnur lán sem greiða þarf niður á starfsævinni og til að það sé hægt þarf að greiða almennileg laun. En við á Íslandi höfum byggt velferðarkerfi okkar upp á því að veita víðtæka þjónustu á sama tíma og við erum með tiltölulega lága skatta miðað við þjónustustigið. Þjónustustigið er fjármagnað með lágum launum kvenna. Ástæðan fyrir því að við getum verið með svona víðtæka velferðarþjónustu er sú að konur í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu, eru á lágum launum. Í raun og veru greiða konur niður velferðarþjónustuna í meira mæli en aðrir skattgreiðendur og þá í gegnum skattgreiðslur og lægri laun en þær mundu hafa ef þær væru í sambærilegum stöðum í einkageiranum. Það tel ég vera óásættanlegt.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit hv. efnahags- og viðskiptanefndar um neytendalán, það er 220. mál þingsins. Ég skrifa undir nefndarálit 1. minni hluta nefndarinnar. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar á því að hafa ekki nefnt innlán sem hluta af neytendavernd á fjármálamarkaði, þau eru vissulega mikið atriði fyrir heimilin í landinu. Sem betur fer spara einhver heimili enn þá og sá sparnaður er að 60–70% óverðtryggður og það fólk tapar. Allir vextir á innlánum á þeim markaði eru neikvæðir í núverandi verðbólgu eftir skatt, þeir eru fyrst skattaðir um 20% en eftir skattinn eru þeir neikvæðir og þeir sem sýna ráðdeild og sparsemi tapa. Þannig hefur það verið lengi og þannig var það sérstaklega í hruninu; þeir sem voru með óverðtryggða reikninga töpuðu óhemjumikið í hruninu vegna þess að vextir á innlánum hafa eiginlega aldrei náð verðbólgu. Eftir 20% skattlagningu eru þeir vonlausir, glataðir. Á stuttum tíma rýrna innstæðurnar um helming miðað við það að menn hafi keypt sér bíl eða eitthvað fyrir innlánin eða t.d. farið til útlanda. Maður sem hætti við ferð til útlanda fyrir hrun og ákvað að fresta því um fimm ár og leggja fyrir í banka, gerir það ekki í dag, hann fer ekki í neina ferð til útlanda í dag. Þetta sýnir hvernig þeim er refsað sem sýna sparnað og ráðdeild. Ég má til með að geta þess að sá hópur á að sjálfsögðu að heyra undir fjármálaeftirlit, fjármálaráðgjöf og neytendavernd á fjármálamarkaði. Varðandi það hvar vista skuli neytendavernd á fjármálamarkaði, sem illilega er þörf á - við horfum upp á ótrúlegustu tölur. Ég nefni bara gengislánin sem kom í ljós að voru bara 10 þús. íbúðalán og að ég held 40 þús. bílalán. Þau voru gengistryggð og reyndust vera ólög. Það ber vott um mjög slaka neytendavernd að þau skuli hafa viðgengist í mörg ár án þess að nokkur tæki eftir því að þau væru ólögleg. Auðvitað græðir þetta fólk á því vegna þess að það fær lán núna eftir síðustu niðurstöðu Hæstaréttar, ekki hæstv. ríkisstjórnar, kannski með 3–4% vöxtum og óverðtryggt þar til það er gert upp. Það eru sennilega hagstæðustu lán í Íslandssögunni, ég hef ekki kannað það nákvæmlega. Það veldur svo félagslegri spennu gagnvart hinum sem voru varkárari og tóku innlend lán því að gífurleg áhætta væri fólgin í því að taka lán sem menn töldu margir hverjir að væru bundin og í rauninni gengislán en ekki gengistryggð lán. Síðan hef ég heyrt af því að hringt hafi verið í fólk, sérstaklega eldra fólk sem átti innstæður í bönkum, kannski allan sparnaðinnsinn, og því sagt að það væri óskaplega sniðugt að kaupa hlutabréf í viðkomandi banka því að það væri óskaplega mikill og gulltryggður vöxtur í honum. Þessi símtöl eru væntanlega skráð einhvers staðar, ég hef heyrt af þeim en get ekki staðfest það nákvæmlega, en það er náttúrlega mjög slæmt ef það reynist rétt.  Svo voru mjög margir beðnir um að kaupa hlutabréf í viðkomandi fyrirtæki á grundvelli laga sem Alþingi hafði samþykkt eftir beiðni frá ESA um að heimilt væri að lána starfsmönnum og tengdum aðilum fé til kaupa á hlutabréfum. Þá kom upp sá möguleiki að stofna lítið hlutafélag sem keypti hlutinn og þar með var starfsmaðurinn nánast laus við áhættu því að það var hlutafélagið sem skuldaði og átti viðkomandi hlutabréf í bankanum. Ef allt fór á versta veg, sem það og gerði, var það hlutabréfið sem tapaðist, þ.e. einhverjar 400 þús. kr. í stofnfé, kannski 600 þús. með kostnaði við að stofna hlutafélagið, en ekkert meira tjón. Hinir starfsmennirnir sem keyptu beint, jafnvel umtalsverðar upphæðir, eru í mjög slæmum málum í dag. Ég veit ekki hvað gerðist, hvort þeir voru beittir félagslegum þrýstingi og þeir spurðir: Heyrðu, treystirðu ekki hlutafélaginu sem þú vinnur hjá? En það merkilega var að hlutafélagið jók eigið fé með þessum hætti, viðkomandi banki sem lánaði starfsmönnunum jók eigið fé vegna þess að hlutabréfin töldust ekki sem skuld, en lánið sem veitt var taldist sem eign þannig að hlutafélagið jók eigið fé sitt um 100 millj. kr. eða lánaði einhverjum starfsmanni fé til kaupa á 100 millj. kr. af hlutafé. Það hefur lítið verið rætt. Ég mundi segja að þetta félli undir fjármálaráðgjöf og neytendavernd á fjármálamarkaði. Um það eru mörg dæmi. Síðan hefur komið í ljós að menn hafa lánað eða selt fólki kauprétt, sérstaklega eldra fólki, án þess að veita því sæmilegar tryggingar fyrir því að kauprétturinn haldi. Þess vegna eru fjöldamörg dæmi um stórkostlega ágalla á neytendavernd, fullyrði ég. Það er ekkert smámál. Það er ekki eins og þegar menn kaupa peysu og það kemur gat á hana eftir fyrsta þvott. Þá er það kannski spurningin um 10 þúsund kall, eða 20 þúsund kall ef þetta er dýr peysa, en hér er um að ræða fjárhæðir sem rústa fjárhag viðkomandi fjölskyldu og því hefur ekkert verið sinnt. Ég legg til að tekin verði upp miklu markvissari stefna um neytendavernd á fjármálamarkaði og að hún verði vistuð á einum stað. Ég held að menn þurfi að fara í gegnum þá umræðu hvort hún eigi að vera hjá Neytendastofu eða Fjármálaeftirlitinu. Fjármálaeftirlitið hefur að sjálfsögðu heimildirnar sem þarf til að rekja svona dæmi. Það er þó ekki víst að það fari saman að hafa eftirlit með fjármálamarkaðnum og sinna jafnframt neytendavernd, en hins vegar gætu þessar stofnanir unnið saman. Það þarf að fara í gegnum þá umræðu og væri ágætt ef hv. nefnd mundi fjalla pínulítið um það efni. Mikið hefur verið rætt um verðtryggingu og hvort hún falli undir tilskipun Evrópusambandsins. Mér skilst og ég hef lesið um það að í Evrópu sé í gildi tilskipun um neytendavernd sem undanskilur fasteignir. Unnið er að nýrri tilskipun hjá Evrópusambandinu sem fjallar einmitt um fasteignakaup. Það verður áhugavert að sjá hvað gerist þegar við þurfum að löggilda þá tilskipun því að þá verður væntanlega að setja fasteignakaup undir þá tilskipun. Í drögum að þeirri tilskipun sem liggja fyrir, og sem ég hef eitthvað gluggað í, hafa menn áhyggjur af fyrirbærum sem neytendavernd á fasteignamarkaði leiðréttir bara alls ekki. Maður sem keypti íbúð á Írlandi í bólunni þegar verðið var sem hæst, var með 30% eigið fé og fékk 70% lán, gæti selt íbúðina núna á 50% af kaupverðinu. Íbúðaverðfallið á Írlandi er meira en hér á landi og Írar tala meira að segja um að fasteignavandamálið hjá þeim sé meira en fasteigna- og skuldavandamálið á Íslandi. Sá maður hefur tapað, hann skuldar núna 30% meira en hann á eða 70% af upphaflegu verði á móti 50%. Hann er í vonlausri stöðu þrátt fyrir enga verðtryggingu og þrátt fyrir evru. Ekki er sagt í þessari nýju tilskipun hvernig hægt er að milda það. Þetta hefur líka gerst á Spáni. Þar hefur fólk keypt íbúðir á allt of háu verði og losnar ekki við þær. Fram kom á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, sem var virkilega góður, að kona nokkur hafi keypt íbúð í Danmörku, í fyrirheitna landinu með lánakerfið sem allir vísa til. Hún getur ekki selt íbúðina fyrir verðmæti lánanna sem hvíla á henni, langt í frá, þannig að hún er komin með neikvæða eiginfjárstöðu í fyrirheitna landinu Danmörku. Hér á landi tala menn jafnan um að taka upp lánakerfi Dana en þetta er vandamál sem við glímum líka við á Íslandi. Hér varð eignabóla. Íbúðaverð hækkaði óskaplega að raungildi, svo féll það, sprakk og 35% lækkun varð á raungildi. Það er vandi þeirra sem glíma við skuldavandamál þar sem skuldirnar hafa hækkað töluvert meira en íbúðirnar. Menn lenda í mínus sem valdið hefur óskaplegum vanda hjá mörgum heimilum, fyrir utan það að tekjurnar hafa minnkað mikið. Það er hinn raunverulegi vandi. Tilskipun Evrópusambandsins undanskilur íbúðalán en í meðförum Alþingis var Íbúðalánasjóður settur undir neytendalög, af einhverjum ástæðum, með tilvísun til Norðurlandanna og að fengnu áliti Íbúðalánasjóðs sem ekki var mótfallinn því að ákvæði laga um neytendalán tækju einnig til slíkra samninga. Íbúðalánasjóður var því lagður undir lögin. Það var mjög lítil umræða um það á Alþingi. Þetta kom frá Evrópusambandinu og var innleiðing á Evróputilskipun og þá er yfirleitt ekki talað mikið á Alþingi. Ég legg til að Alþingi sé miklu varkárara og ræði miklu ítarlegar alla samninga sem koma frá Evrópusambandinu. Ég minni á tilskipunina um innlánstryggingar sem lítið var rætt um og þá tilskipun sem hér um ræðir. Nú verður það væntanlega verkefni dómstóla, ég veit ekki hvernig það fer, að velta því fyrir sér hvað gerist þegar tilskipunin undanskilur fasteignakaup en einstök lönd setja svo inn í lög um neytendalán hvort gengur framar. Svo koma náttúrlega inn í þetta fyrningarreglur og annað slíkt, en afleiðingarnar geta verið stórkostlegar fyrir allt efnahagslíf á Íslandi, eiginlega alla borgarana. Þeir sem fara verst út úr því eru leigjendur sem ekki skulda í íbúðunum en þurfa væntanlega að borga ef þetta lendir mikið á skattgreiðendum. En ég vona nú að menn komist að einhverri félagslega sanngjarnri lausn í þessu efni. Þar sem nefndin mun nú fjalla um þetta mun ég leggja til ásamt hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að einnig verði skoðað að lántakendur verði upplýstir um greiðslubyrði sem nær út fyrir hefðbundna starfsævi. Það hefur eiginlega ekkert verið rætt. Þegar menn lána verðtryggt jafngreiðslulán til 40 ára og viðkomandi er kominn yfir fimmtugt er í rauninni um mikla greiðslubyrði að ræða þegar maðurinn verður níræður. Ég held að maður þurfi aðeins að vekja athygli á því og segja við fólk: Er það þetta sem þú vilt? Ef svo er er það fínt, en það þarf að upplýsa menn um að þegar þeir taka lán eru þeir alltaf að ráðstafa framtíðartekjum sínum. Það er kannski það sem þyrfti að standa í fyrsta kaflanum í bók um fjármálalæsi: Lántaka er ráðstöfun á framtíðartekjum og menn gera slíkt ekki allt of oft.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um neytendalán. Með frumvarpinu er lögð til ný heildarlöggjöf um neytendalán. Yfirlýstur tilgangur er að tryggja neytendavernd vegna lánastarfsemi. Ákvæði frumvarpsins byggjast á tilskipun Evrópusambandsins en nær með fáeinum undantekningum til allra lána sem veitt eru í atvinnuskyni. Á Íslandi hafa fasteignalán fallið undir lög um neytendalán allt frá árinu 2000 en nokkur nýmæli eru í frumvarpinu, m.a. eftirlit með svokölluðum smálánum sem eru tiltölulega ný viðbót í lánamöguleikum einstaklinga, auk þess sem almennt eru gerðar auknar kröfur um form og efni neytendalána og upplýsingaskylda lánveitenda til lántakenda er aukin. Þá er sett hámark á árlega hlutfallstölu kostnaðar, sem ekki má verða hærri en 50 hundraðshlutar að viðbættum stýrivöxtum. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur talað fyrir breytingartillögu, sem ég er einnig meðflutningsmaður að, um að: Orðin „að viðbættum stýrivöxtum“ í 26. gr. falli brott. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir rökstuðninginn fyrir því. Almennt um árlega hlutfallstölu kostnaðar og um frumvarpið í heildina verð ég að segja að ég fagna auknu eftirliti með smálánum og auknum kröfum um form og efni neytendalána og auknum kröfum um upplýsingaskyldu lánveitenda. Í frumvarpinu er einnig að finna ákveðna viðleitni til að skerpa enn frekar á reglum um árlega hlutfallstölu kostnaðar, ekki hvað síst hvað varðar hámark hennar og það hvernig eigi að upplýsa neytendur þegar þeir taka verðtryggð lán. Í 3. mgr. 21. gr. er lagt til að ef lánssamningur heimilar verðtryggingu eða breytingu á vöxtum eða öðrum gjöldum sem teljast hluti árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, en ekki er unnt að meta hverju nemi á þeim tíma þegar útreikningur er gerður, eigi árleg hlutfallstala kostnaðar að miðast við þá forsendu að verðlag, vextir og önnur gjöld verði óbreytt til loka lánstímans. Í 1. umr. gerði ég einmitt athugasemd við þetta og benti á að þetta væri eitt af því sem nefndin þyrfti að skoða sérstaklega vel. Ástæðan fyrir því ætti náttúrlega að vera okkur öllum augljós. Verðbætur eru og verða langstærsti kostnaðarliður verðtryggðra lána. Viðskiptablaðið áætlaði til dæmis að uppsafnaðar verðbætur Íbúðalánasjóðs vegna útlána frá 2008 væru 262 milljarðar kr. Afstaða 2. minni hluta er að rétt væri að afnema verðtryggingu neytendalána, samanber ályktun flokksþings framsóknarmanna í febrúar 2013. Þar til svo verður er mjög mikilvægt að neytandi sé upplýstur um þann kostnað sem felst í verðtryggingunni. Athygli efnahags- og viðskiptanefndar hefur verið vakin á því að í 23. mgr. aðfaraorða tillögu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins að tilskipun um húsnæðislán, sem þar er verið að vinna, er skýrt hvernig reikna skuli árlega hlutfallstölu kostnaðar þegar kostnaður er breytilegur og ekki unnt að meta hann að fullu á þeim tíma er samningur er gerður. Ég held að við getum öll verið sammála um að verðtryggð lán uppfylli þau skilyrði. Í umsögn Arnars Kristinssonar og Aðalsteins Sigurðssonar er þessi hluti tillögunnar þýddur lauslega, með leyfi forseta: „Þar sem árlegri hlutfallstölu kostnaðar verður einvörðungu lýst með dæmi fyrir samningsgerð ætti slíkt dæmi að vera lýsandi. Því skyldi árleg hlutfallstala kostnaðar í slíku tilfelli miðast við meðallíftíma og meðalkostnað sambærilegra lánssamninga sama lánveitanda.“ Í breytingartillögu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er lagt til að við 21. gr. frumvarpsins bætist setningin: „Ef lánssamningur heimilar verðtryggingu skal útreikningur árlegrar hlutfallstölu kostnaðar miðast við ársverðbólgu samkvæmt tólf mánaða breytingu vísitölu neysluverðs.“ Sú breyting er svo sannarlega að mínu mati til bóta, en mikilvægt er að neytandi sé upplýstur reglulega um áhrif verðtryggingar á kostnað af láninu og hafi þá tækifæri og upplýsingar til að meta hvort skynsamlegt sé að leita hagstæðari kjara hjá öðrum lánveitanda. Því legg ég til að 13. gr., sem varðar breytingar á útlánsvöxtum og áhrifum þeirra á greiðslu eftirstöðva lána, taki einnig til breytinga á verðbótum. Jafnframt að heimildir samningsaðila til að semja um að upplýsingarnar séu veittar með ákveðnu millibili sæti takmörkunum. Eigi skuli líða lengri tími en sex mánuðir á milli þess að neytandi sé upplýstur um breytingarnar og áhrif þeirra á þær fjárhæðir sem greiða skal til loka lánstímans. Í máli hv. þm. Helga Hjörvars, þar sem hann mælti fyrir meirihlutaálitinu, tók hann sérstaklega fram að þetta væri eitthvað sem hann teldi rétt að skoða sérstaklega í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Ég held að við séum öll sammála um að mikilvægt sé að málið fari aftur inn til nefndar á milli umræðna. Við þekkjum það öll að eins og núverandi svokölluð Íslandslán eru líður ákveðinn tími þar til neytendur finna fyrir áhrifum verðtryggingarinnar þegar verðbólguskotin koma. Ef við tökum bara síðustu fjögur ár sem dæmi kemur skot einmitt í tengslum við það áfall sem við urðum fyrir árið 2008, en það er kannski ekki fyrr en núna, fjórum árum seinna, sem neytendur eru raunverulega farnir að finna fyrir aukinni greiðslubyrði. Þetta gerir það að verkum, og hefur verið bent á það, að mjög erfitt getur verið að beita helsta stýritæki Seðlabankans við að halda sig innan verðbólgumarkmiðanna. Þegar stýrivextir hækka og verðbólga verður hefur þetta svo lítil áhrif á meginþorra þeirra lána sem íslensk heimili eru með vegna þess að þau eru með fasta vexti en verðtryggð lán. Menn halda því bara áfram eins og ekkert hafi í skorist þar til nokkur tími hefur liðið. Samfélagið er ekki saman í að taka á verðbólgunni eins og það ætti alltaf að vera að gera. Í frumvarpinu eru gerðar ákveðnar kröfur um hvernig lánveitandi skuli meta lánshæfi og greiðslumat lántaka. Leiði mat á lánshæfi og greiðslumati í ljós að neytandi hafi augljóslega ekki fjárhagslega burði til að standa í skilum með lánið er lánveitanda óheimilt að veita það, nema neytandi leggi fram veð eða aðrar tryggingar sem eru meira virði en heildarfjárhæð lánsins á þeim tíma sem það er veitt. Ég velti upp þeirri spurningu, sem ég tel að nefndin þurfi að ræða aðeins betur, hvort undantekning eigi að vera á þeirri reglu að lánveitanda sé óheimilt að veita lán ef lántaki hefur ekki fjárhagslega burði til að standa í skilum með lánið, og þá sérstaklega er varðar fasteignalán neytenda. Það er heldur ekki nægilega skýrt í frumvarpinu hvaða áhrif það hefur á gildi lánasamnings ef ekki er farið að reglum um lánshæfi- og greiðslumat lántaka. Í skýringum með 10. gr. um lánshæfi er mjög áhugavert að sjá setningu á bls. 37. Þar er einmitt viðurkennt að í frumvarpinu er ekki tekin afstaða. Með leyfi forseta, ætla ég að fá að lesa upp úr frumvarpinu: „Í frumvarpinu er ekki tekin afstaða til stöðu lánssamninga þegar lánað er án þess að lánshæfismat fari fram, og greiðslumat, ef við á, eða ef lántaki hefur augljóslega ekki fjárhagslega burði til þess að standa í skilum með lánið.“ - Það er næsta setning sem mér finnst svo áhugaverð. - „Dómstólum er látið eftir að móta framkvæmd á því sviði.“ Þarna er kannski eitthvað sem virðist vera orðið að einhverju leyti of algengt að mínu mati á Íslandi, að við erum að gefa eftir til dómstóla að setja lög, að móta lög, í staðinn fyrir að við setjum reglurnar sem dómstólar eiga að dæma eftir. Það er náttúrlega hlutverk okkar sem löggjafarvalds. Hér er bara sagt að við ætlum ekki að taka afstöðu til stöðu lánssamninga. Í nefndaráliti meiri hlutans er bent á að í tengslum við þá dóma sem hafa fallið um gengisbundna eða gengistryggða lánasamninga er mikil óvissa sem hefur einmitt verið tengd þessu, að dómstólar hafa raunar verið að móta rammann um það hvað eigi að gera þegar kemur í ljós að ákveðin ákvæði í lánasamningum eru ólögmæt og hvaða áhrif það hefur síðan á lánssamninginn sem snýr þá að öðrum ákvæðum. Við getum ekki vísað þeirri ábyrgð af því að setja reglur hvað þetta varðar yfir á héraðsdóm og síðan í framhaldinu til Hæstaréttar. Ég tel að skýra þurfi þetta. Ég er með svohljóðandi breytingartillögu varðandi 10. gr., með leyfi forseta: „Gæti lánveitandi ekki réttra aðferða við framkvæmd lánshæfis- eða greiðslumats er lánssamningur sem á því er reistur ógildanlegur að kröfu neytanda.“ Það er því neytandinn sjálfur sem tekur þá ákvörðun og metur hvort hann telur rétt að ógilda samninginn í heild sinni eða að láta önnur ákvæði samningsins standa, því að það getur verið að á þeim tímapunkti sé hagstæðara fyrir neytanda að láta lánssamninginn standa, en ef ekki er það neytandans að taka ákvörðun um það. Ég held að það sé að mörgu leyti í samræmi við þá hugsun varðandi neytendatilskipunina að neytandinn njóti vafans en við felum það ekki í hendur dómstóla. Ég velti því líka fyrir mér varðandi lagafrumvarpið hvort það sé nægilega vel tilgreint í þessari grein hvað það er sem má horfa til þegar meta á lánshæfis- eða greiðslumat þeirra sem taka lán. Ég vísa til þess að í Bandaríkjunum var í janúar verið að kynna nýja reglu sem kölluð er „Ability-to-pay“-reglan og það er fjármálaneytendaverndarstofa í Bandaríkjunum, The Financial Consumer Protection Bureau, sem hefur sett þá reglu. Þetta beinist fyrst og fremst að þeim taka fasteignalán og þar hafa menn verið að horfast í augu við það að óvandaðar lánveitingar til húsnæðiskaupa hafa valdið miklum skakkaföllum í bandarísku efnahagslífi. Þar eru tilgreindir átta þættir sem lánveitandi þarf að líta til áður en lánið er samþykkt. Þeir eru: 1. núverandi eða væntar tekjur og eignir, 2. hvort lántaki sé í vinnu eða ekki, 3. mánaðarlegar afborganir lánsins, 4. mánaðarlegar afborganir af öðrum lánum, 5. mánaðarlegar afborganir af skuldbindingum tengdum fasteigninni, 6. aðrar skuldir og meðlagsgreiðslur, 7. mánaðarlegt hlutfall skulda og tekna, 8. skuldasaga. Einnig eru gerðar kröfur um að þegar verið er að vinna lánshæfis- og greiðslumat verður að gera ráð fyrir að greiddar séu mánaðarlegar jafnar afborganir af lánunum yfir lánstímann, og fyrir lán með breytilega vexti er ekki heimilt að miða lánshæfi og greiðslumat við lága upphafsvexti (e. teaser rate). Sérstakar reglur gilda svo um kúlulán, lán þar sem aðeins eru greiddir vextir og lán með neikvæðum afborgunarferli sem ég held að megi að einhverju leyti líkja við verðtryggðu Íslandslánin, sérstaklega þau sem eru til allt að því 40 ára, þ.e. að menn borga ekki allan kostnaðinn við lánið og þess vegna er höfuðstóll lánsins stöðugt að hækka eins og fyrirkomulagið hefur verið og framkvæmdin á Íslandi. Við höfum ekki náð utan um vandann hvað varðar lánsveðin en þau eru töluvert algeng á Íslandi. Í svari efnahags- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn sem ég lagði fram um stöðu einstaklinga með lánsveð kom fram að á árunum 2000 til haustins 2011 voru kaupsamningar um íbúðarhúsnæði um hundrað þúsund talsins. Af þeim voru um 10% kaupsamninga fjármagnaðir að hluta með lánsveði, fasteign sem ekki var í eigu kaupanda. Þessi hópur hefur ekki getað nýtt sér svokallaða 110%-leið stjórnvalda. Algengt var að þessi lán væru tekin að láni hjá lífeyrissjóðum landsins. Hjá sjö stærstu lífeyrissjóðunum var fjöldi skuldara með lánsveð 6.746, þar af voru 3.929 með lán til fasteignakaupa og lánin að upphæð 14 milljarðar kr. Þetta er fyrirkomulag sem við þurfum virkilega að velta fyrir okkur. Ég legg til að þar sem talað er um að menn hafi „augljóslega“ ekki fjárhagslega burði til að taka lán, eins og sagt er í 10. gr., að það orð falli brott, og að 2. málsliður 3. mgr. falli líka brott. Gerð sé sú krafa að þegar fólk taki lán þá geti það borgað af láninu sjálft. Ekki er langt síðan birt var lífskjararannsókn Hagstofu Íslands á stöðu íslenskra heimila í samanburði við lífskjör í Evrópu. Markaðspunktar Arion banka fjölluðu um þá lífskjararannsókn og er greining þeirra, og náttúrlega rannsóknin sjálf, að mörgu leyti mjög áhugaverð. Þar kom fram - kannski eitthvað sem okkur grunaði svo sem, en það er áhugavert að fá það staðfest - að Íslendingar virðast vera Evrópumeistarar í vanskilum húsnæðislána, þó að við viljum oft tala um hvað við stöndum okkur vel þegar kemur að höfðatölu eins og við orðum það, þá held ég að þetta sé kannski titill sem við teljum ekki mjög eftirsóknarverðan. Það sem er áhugavert er að við náum þessu þrátt fyrir að hlutfall mánaðarútgjalda heimilanna sem hlutfall af ráðstöfunartekjum er lægra en í mörgum öðrum Evrópulöndum. Í greiningunni var verið að velta fyrir sér hver skýringin gæti verið á því. Það sem þeir í Markaðspunktum nefndu var að Íslendingar leggja mun fyrr á sig að eignast húsnæði og eiga því oft mjög lítið eigið fé í upphafi og þá er oft minna svigrúm hjá heimilunum til að bregðast við áföllum. Einnig hafa verið tiltölulega litlir hvatar til að spara fyrir kaupum á húsnæði eða búseturétti. Ég vil minna á að ég er 1. flutningsmaður að frumvarpi um skattaívilnanir vegna húsnæðissparnaðar fyrir ungt fólk og þá forráðamenn þeirra líka og er það að norskri og þýskri fyrirmynd. Það þarf að vera einhver hvati til að hjálpa fólki að leggja til hliðar þannig að það eigi þá fyrir útborgun í húsnæði. Einnig það að við höfum einfaldlega átt of auðvelt með að taka lán og kaupa húsnæði miðað við það sem gengur og gerist meðal íbúa annarra Evrópuríkja. Þar er erfiðara fyrir einstaklinga að komast í gegnum greiðslumat þegar þeir leggja loks á sig að eignast húsnæði og því minni líkur eru á að viðkomandi lendi af og til í vanskilum. Ég lagði fram breytingartillögur sem ég tel mjög mikilvægt að nefndin taki afstöðu til. Í nefndinni var rætt um hvað verðtrygging er í sjálfu sér. Mjög mikið hefur verið rætt um hver lagaleg staða verðtryggingar er og lagaleg staða framkvæmdar hennar. Hagsmunasamtök heimila hafa beint erindi til umboðsmanns Alþingis hvað varðar lagastoð fyrir reglu Seðlabanka Íslands um framkvæmd verðtryggingarinnar, auk þess sem nýlega kom fram álit sérfræðings framkvæmdastjórnarinnar um samspil verðtryggingar og neytendatilskipunar Evrópusambandsins. Þá er spurningin: Er verðtrygging vaxtaígildi? Í meirihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar er bent á að ef verðbætur væru ígildi breytilegra vaxta væri óheimilt að kveða á um uppgreiðslugjald af lánum sem bera breytilega vexti. Það er eitt af því sem ég tel að nefndin þurfi að ræða líka aðeins betur, þ.e. þau ákvæði í frumvarpinu um uppgreiðslugjaldið. Í álitinu segir meiri hlutinn, með leyfi forseta: „Fyrir nefndinni kom fram að ekki væri hægt að jafna þessu tvennu saman enda um ólíkar breytur að ræða.“ Hins vegar vil ég benda á að almenna verðtryggingu lána á Íslandi má rekja til laga um stjórn efnahagsmála, nr. 13/1979. Í 2. mgr. 40. gr. þar sagði, með leyfi forseta: „Heimilt er að ákveða verðtryggingu í því formi, að sérstakur verðbótaþáttur vaxta, sem sé tengdur verðlagsbreytingum með formlegum hætti, leggist við höfuðstól láns eða sé hluti forvaxta.“ Þarna má svo sem skilja að verðtryggingin sé hluti af vöxtum. Það getur skipt verulegu máli því að í 12. gr. núgildandi laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, er tilgreint hvernig megi bæta vöxtum við höfuðstól láns ef vextir eru ekki greiddir á 12 mánaða tímabili. Það má aðeins gera á 12 mánaða fresti, nema um sé að ræða innlánsreikninga lánastofnana. Þarna er enn eitt ákvæði um það, sem er að tryggja neytendavernd þeirra sem taka lán með breytilegum vöxtum en virðist ekki vera til staðar varðandi verðtrygginguna sem er hugsanlega eða hugsanlega ekki vaxtaígildi. Það sem ég vil að lokum ræða sérstaklega um eru almenn lög um fasteignalán. Það sem við erum að gera hér er að leggja til að setja fasteignalán undir almenna löggjöf um neytendalán og þegar maður gerir það geta komið upp ýmsir agnúar. Ég hef ásamt þingflokki framsóknarmanna kallað ítrekað eftir almennum lögum um fasteignalán. Sumir hafa sagt að ekki sé hægt að gera það fyrr en við erum búin að fara í heildarendurskoðun á húsnæðislánamarkaðnum og endurskipuleggja Íbúðalánasjóð. En ég vil setja stórt spurningarmerki við það. Nú er það svo að mjög hefur dregið úr lánveitingum hjá Íbúðalánasjóði og bankarnir eru að koma mjög skarpt aftur inn á fasteignalánamarkaðinn. Fasteignakaup eru stærsta einstaka fjárfesting hvers heimilis eins og við þekkjum. Ég tel að skýrari lagarammi þurfi að vera utan um lánveitingar fjármálafyrirtækja, hvort sem það er Íbúðalánasjóður eða aðrir, hvernig á að veita fasteignalán. Innan atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins er verið að vinna að setningu sérstakra reglna um fasteignalán og til stóð að við fengjum frumvarp inn í þingið um veðlán í íbúðarhúsnæði en í ljósi þess að átta dagar eru eftir af þinginu er maður orðinn svolítið úrkula vonar um að það muni gerast. Að vísu hafa menn verið að koma hingað með ýmis mál þannig að það gæti svo sem enn verið smávonarglæta hvað það varðar. Í skýrslu nefndar um verðtryggingu, sem ég veitti forustu um og unnin var fyrir efnahags- og viðskiptaráðherra, benti meiri hluti nefndarinnar á danska húsnæðislánalöggjöf sem fyrirmynd og undir það hefur ASÍ tekið af miklum krafti. Þar er verið að leggja til að settar verði reglur fyrir alla þá sem veita lán með veði í íbúðarhúsnæði þannig að ef þeir veita lán sem á að vera með veði í íbúðarhúsnæði þá þurfa þeir að fara eftir þeim lögum. Dæmi um þau atriði sem koma fram í dönsku húsnæðislánalöggjöfinni eru lengd lánstíma og hvernig lánshæfis- og greiðslumat lántakenda á að fara fram. Það sem vantar hér er til dæmis hvernig á að meta veðið sjálft, meta fasteignina, hvert markaðsvirði fasteignarinnar er og hvernig hægt er að tryggja það. Ef þú setur reglu, eins og er að finna í dönsku lögunum, að lána megi 70% eða 80% af markaðsvirði fasteignar, þá þurfa að vera reglur um það hvernig þú metur það markaðsvirði. Síðan eru líka reglur um hverjir megi lána til kaupa á íbúðarhúsnæði, það eru því skilyrði sem þeir þurfa að uppfylla til að fá að gera það. Það eru ekki bankarnir sjálfir sem veita þessi lán heldur eru sérstakir íbúðalánasjóðir sem gera það og ekkert annað. Það er annað sem mér hefur fundist skorta, þ.e. að setja skýrar reglur fyrir alla um hvaða úrræði lánveitandi eigi að veita ef greiðsluerfiðleikar koma upp og síðan er það náttúrlega stóri punkturinn, mikilvægasti punkturinn, hvernig skuli standa að fjármögnun fasteignalánanna. Þar er þá að finna svokallaða jafnvægisreglu þannig að fasteignalánin endurspegli íbúðabréfið. Þetta tel ég raunar að sé ekki að finna í löggjöf hér, hvorki í núverandi löggjöf né í þessu frumvarpi, eða þá að ákvæði gangi ekki nægilega langt til að tryggja heilbrigðan og stöðugan húsnæðislánamarkað. Það sem er svo áhugavert við það að vera með þessa sérstöku íbúðalánasjóði er að verið er að tryggja jafnvægi í fjármögnun. Bent hefur verið á að íslensku bankarnir hafa undanfarin ár, og líka fyrir hrun, fjármagnað sig til skamms tíma meðan þeir eru í auknum mæli að lána til langs tíma. Það býr til hallann, þessa skekkju í fjármögnuninni. Hugmyndin með þessum lögum er að tryggja að svo verði ekki. Þetta er eitt af því sem ég hefði mjög gjarnan viljað sjá að við fjölluðum meira um í þinginu, en svo er ekki. Að lokum vil ég nefna sérstaklega breytingartillögu við frumvarpið frá mér, hv. þm. Lilju Mósesdóttur og hv. þm. Margréti Tryggvadóttur. Þar er lagt til að nýtt ákvæði til bráðabirgða komi og verði svohljóðandi: „Nú er ágreiningur milli lánveitanda og neytanda er varðar lögmæti verðtryggingar í lánssamningi þeirra í milli. Hyggist annar hvor aðilanna höfða mál vegna slíks ágreinings getur hann óskað eftir því að málið sæti flýtimeðferð eftir ákvæðum XIX. kafla laga um meðferð einkamála. Ákvæði þetta fellur úr gildi 1. september 2013.“ Með þessu er verið að leggja til að neytendum verði gert kleift að óska flýtimeðferðar hjá dómstólum vegna ágreinings um lögmæti verðtryggingar. Fram hefur komið í þingsal að mjög margir þingmenn erum sammála því að mjög mikilvægt sé að fá niðurstöðu fyrir dómstólum um hver sé lagaleg staða verðtryggingarinnar og raunar varðandi framkvæmd hennar. Lög hafa verið samþykkt. Ég geri ráð fyrir að farið sé eftir þeim. Við reiknum með því að dómstólar dæmi samkvæmt þeim lögum sem við höfum sett. Þess vegna skiptir máli að við fáum sem allra fyrst efnislega niðurstöðu svo að við getum eytt óvissunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir ágæta yfirferð yfir málið. Hún talar um að taka ætti ákvörðun frá dómstólum um ákveðin deilumál. Ég spyr: Myndast þá ekki kröfuréttur á ríkissjóð? Við erum með eignarréttarákvæði í stjórnarskránni, um að eignarrétturinn haldi, og ef löggjafinn fer að breyta forsendum deilumála á annan hvorn veginn gæti annar hvor aðilinn hugsanlega unnið málið og mun þá gera kröfu á ríkissjóð um bætur. Þegar við brjótum þrískiptingu valdsins og förum með löggjafarvaldið inn í dómsvaldið þá gæti það valdið skaðabótakröfu á ríkissjóð. Ef við göngum út frá 2,5% raunvöxtum, sem er ekkert voðalega hátt, mjög lágt í rauninni, og 4% verðbólgu, þá erum við að tala um 7% nafnvexti sem er reyndar undir því sem býðst hjá bönkunum í dag. Hvernig á fólk með lágar tekjur að borga slíka vexti, sem koma út sem tæplega 160 þús. kr. greiðslubyrði á mánuði á meðan verðtryggt lán með nákvæmlega sömu raunvöxtum, 2,5%, vegna þess að það flytur kostnaðinn aftur fyrir sig, kostar ekki nema 70 þús. kr., helmingi minna, meira en helmingi minna. Þær reglur að banna verðtryggingu gætu gert það að verkum að lágtekjufólk getur ekki keypt íbúð. Ég spyr hv. þingmann: Ráðleggur hún fólki að taka óverðtryggð lán í bönkunum sem falla alveg undir tilskipunina, allt voðalega fínt, en hækka hugsanlega eða lækka eftir 5 ár? Svo er það hin hliðin á medalíunni, það er sparnaðurinn. Hver á að spara? Hvaðan eiga peningarnir að koma, hver er uppspretta fjármagnsins? Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir fyrirspurnina. Varðandi fyrstu spurninguna þá veit ég ekki hvort hv. þingmaður heyrði rétt það sem ég var að segja. Ég var að vitna í frumvarpið sjálft þar sem verið er að tala um 10. gr., held ég hafi verið, en í frumvarpinu er ekki verið að taka afstöðu til stöðu lánasamninga þegar lánað er án þess að lánshæfismat fari fram eða greiðslumat. Hér er verið að leggja til að þess verði krafist að fram fari lánshæfis- og greiðslumat. En við ætlum bara að segja: Bíddu, ef þú gerir það ekki, þá bara úps, sorrí, það er bara eitthvað sem kemur löggjafanum ekki við. Í frumvarpinu er dómstólum látið eftir að móta framkvæmd á því sviði í staðinn fyrir að löggjafinn segi bara skýrt hver viðurlög eru við því þegar lánshæfis- eða greiðslumat er ekki framkvæmt og að sjálfsögðu er það það sem við eigum að gera sem löggjafi. Við eigum ekki að skilja það eftir hjá dómstólum að vega það og meta. Varðandi fyrirkomulagið með nafnvextina þá hefur það verið mín afstaða að verðtryggingin í sjálfu sér skapar peninga, prentar peninga, og eykur þar með líkur á verðbólgu. Vextir líka - ég veit að hv. þingmaður tekur undir það að vextir eru ekkert annað en verð á peningum. Ég tel að verðmyndun á peningum hér á Ísland hafi að mörgu leyti verið skökk og ég er að vonast til þess að með þeim tillögum sem minn flokkur er að tala fyrir, og ég hef verið að tala fyrir, getum við búið til heilbrigðara kerfi með réttari verðmyndun, meðal annars á íbúðabréfum. 
             Ég fæ að koma upp í seinna andsvar og halda áfram að svara þingmanninum. Þetta eru mjög áhugaverðar spurningar sem við erum að ræða um.

Herra forseti. Það er rétt að ég hef misskilið hv. þingmann. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ef við lítum til framtíðar, frá og með deginum í dag, þá finnst mér að Alþingi eigi að setja skarpari reglur. Ég hélt að hv. þingmaður væri að tala aftur í tímann sem hefði þá áhrif á dómsmál sem eru í gangi. Hv. þingmaður gat um það að verðbólgan, hvernig orðaði hún það, skapaði peninga. Hún gerir það ekki.

Verðtryggingin.

Verðtryggingin, já. Verðtryggingin skapar ekki peninga en hún dreifir greiðslubyrðinni jafnt yfir langan tíma. Hún dreifir greiðslubyrðinni og þá göngum við út frá því að laun og annað verðlag haldist í hendur. Ef það gerist ekki í langan tíma þá erum við að tala um hungursneyð. Það er nefnilega þannig að laun og ráðstöfunartekjur hafa haldist í hendur við verðlag að örfáum árum undanskildum, sem betur fer fyrir þjóðina. Reyndar hafa launin hækkað umtalsvert meira en verðlag alla vega á meðan Sjálfstæðisflokkurinn var við völd, þá hækkuðu þau umtalsvert umfram verðlag. Það var náttúrlega  Mig langar að spyrja hv. þingmann um getu lágtekjufólks til að kaupa íbúð. Mér sýnist nefnilega reglur Evrópusambandsins um óverðtryggða og breytilega vexti gera að verkum að lágtekjufólk getur ekki keypt íbúð, það leigir. Það er afleiðing af þessum tilskipunum Evrópusambandsins að búa til ákveðnar stéttir þar sem ákveðinn fjöldi fólks er leigjendur, myndar ekki eignir og er ekki fjárhagslega sjálfstæður.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að svo lengi sem verðbólga og laun haldist í hendur ættu áföllin ekki að koma. En við sjáum hins vegar á sögu Íslands að þau koma ansi reglulega og þá koma þessir hörðu skellir. Þá erum við með þetta fyrirkomulag þar sem við erum að búa til kerfi sem hvetur til skuldsetningar og mér finnst mjög áhugavert að hv. þingmaður virðist vera að tala fyrir skuldsetningu sem er andstætt málflutningi hans í gegnum tíðina. Þá eru þessir hópar ekki í færum til að takast á við þessi áföll og standa undir þeim skuldbindingum sem þeir hafa tekið á sig. Ég hef verið að tala fyrir því að búa til kerfi þar sem boðið er upp á öruggt húsnæði en öryggið felst ekki endilega í því að nafnið þitt sé á pappírunum heldur að þú getir leigt til langs tíma, þú getir valið um leiguhúsnæði, þú getir valið um búseturétt og síðan, ef þú ert í færum til þess, að þú getir valið að kaupa. Það eru þær tillögur sem ég hef talað fyrir hér í þinginu, talað fyrir í verðtryggingarnefndinni og talað fyrir innan Framsóknarflokksins þannig að við séum með sambærilegt kerfi og við þekkjum annars staðar á Norðurlöndunum. Ég hefði álitið að það ætti að vera eitthvað sem við hv. þingmaður ættum að vera sammála um að við eigum að hvetja fólk til að leggja til hliðar, ég nefndi frumvarp varðandi húsnæðissparnað. Og við eigum að tryggja að fólk geti búið við öryggi í húsnæði en það felst ekkert öryggi í því, eins og við höfum séð, að skuldsetja sig langt umfram það sem við getum, hvorki fyrir heilt samfélag né fyrir fyrirtæki eða heimili landsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir gott nefndarálit og ágæta ræðu. Það eru margar athyglisverðar upplýsingar sem koma fram í nefndarálitinu eins og þær að Íslendingar hafa sennilega sett heimsmet í vanskilum á fasteignalánum. Þetta eru upplýsingar sem ég hafði ekki heyrt áður eða lesið um áður. Ég er hins vegar að velta fyrir mér stefnu Framsóknarflokksins sem felst í því að afnema beri verðtrygginguna. Margir halda því fram að afnám verðtryggingar muni fjölga þeim sem lenda í vanskilum með fasteignalánin sín. Ástæðan er sú að við það að fara úr verðtryggðum lánum yfir í óverðtryggð muni fólk staðgreiða stærri hluta af verðbótaþættinum en það gerir í gegnum verðtryggðu jafngreiðslulánin Ég hef áhuga á að vita hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér um að þessi gagnrýni byggi á þeirri skoðun að vaxtastigið haldi áfram að vera hátt hér á landi. Eins og hagfræðingurinn Ólafur Margeirsson hefur bent á þá hefur vaxtastigið eftir hrun verið um 15%, sem er með því hæsta sem gerist í heiminum, og allt of hátt fyrir heimili landsins. Við það að afnema verðtrygginguna munu bankarnir ekki komast upp með 15% nafnvexti á fasteignalánum og munu við afnámið neyðast til að lækka nafnvexti. Er hv. þingmaður sammála þessu?

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Lilja Mósesdóttir séum báðar miklir aðdáendur pistla Ólafs Margeirssonar þar sem hann hefur farið mjög vel í gegnum það hvernig vextir verða til. Hann hefur til dæmis bent á að sá grunnur sem virðist hafa mótandi áhrif á það hvert vaxtastigið í landinu er séu lífeyrissjóðirnir og þær kröfur sem þeir gera um ávöxtun á eignum sínum. Fyrir hrun virtist sú ávöxtunarkrafa vera að mynda ákveðið gólf hvað það varðar hve langt niður þú getur náð vöxtunum. Ég man eftir að hafa séð töflu þar sem vextir hér og vextir í nágrannalöndunum voru bornir saman og þá virtist bilið einmitt nokkurn veginn vera þessi ávöxtunarkrafa. Hann hefur líka bent á að það sé algerlega óraunhæft að vera með vaxtastig í landinu - sem er verð á peningum, vextir eiga að vera verð á peningum - sem fyrirtækin, verðmætasköpun í samfélaginu, getur ekki staðið undir. Hann tók saman hagnað fyrirtækja og í tvö til þrjú ár á 20–30 ára tímabili skiluðu fyrirtækin nægilega miklum arði til að geta staðið undir þessum kröfum. Við þurfum því að koma okkur niður á jörðina eins og þingmaðurinn ræddi um, við þurfum að gera okkur grein fyrir því hvað er raunhæft að fara fram á sem verð. Menn hafa talað um að spyrja lífeyrissjóðina hversu mikið þeir vilji fá borgað. Auðvitað vilja þeir fá sem allra mest. Það er þeirra hlutverk. En það er ekki okkar hlutverk.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að lífeyrissjóðirnir taki sér þá vexti sem þeir telja sig geta tekið en það er aftur á móti spurning hvort ekki þurfi að veita þeim meira aðhald og ná vaxtastiginu niður þannig að þeir dragi úr áhættufjárfestingum og tapi minna. Ég tel nefnilega að þetta háa vaxtastig geri þeim kleift að tapa meiru en almennt gerist um fagfjárfesta eins og lífeyrissjóði. Það sé með öðrum orðum ekki nógu mikið aðhald, að vaxtastigið í landinu veiti þeim ekki nógu mikið aðhald. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um ávinninginn af afnámi verðtryggingar sem felst í því að við afnámið munum við draga úr peningaprentun í hagkerfinu. Þegar verðbólga er að minnsta kosti 2% leiðir verðtryggingin til þess að bankarnir fá meiri hagnað af verðtryggðum lánum þar sem þeir eru ekki með verðtryggingarjöfnuð á eignahlið sinni og skuldahlið; þessi hagnaður fer út í samfélagið og veldur verðbólgu sem síðan hækkar verðtryggðu lánin. Annar ávinningur af því að afnema verðtrygginguna er sá, eins og Ólafur Margeirsson hefur bent á, að nafnvextir munu lækka verulega. Þeir eru nú það háir að fæst heimili standa undir þeim. Síðan er þriðji ávinningurinn sá að við það að lækka nafnvexti á fasteignalánum mun sparnaður heimilanna aukast og meira framboð verður af lánsfjármagni, sem mun aftur lækka vaxtastigið.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög áhugavert. Það er margt sem við hv. þingmaður erum sammála um. Við þurfum að horfast í augu við það, eins og þingmaðurinn talaði um, að með breyttu lánafyrirkomulagi erum við ekki að gera fólki auðvelt að skuldsetja sig. Við verðum því að skoða hvað getur komið í staðinn. Ég nefndi þessa fjölbreytni varðandi húsnæðismarkaðinn sem ekki er til staðar hér. Menn hafa talað um 25% en í skýrslu samráðshóps um húsnæðisstefnu var talað um 13%, leiguíbúðir á Íslandi, þannig að þetta er mjög lágt hlutfall. Á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í gær kom ýmislegt áhugavert fram. Meðal annars kom fram í máli aðalhagfræðings Seðlabankans að hann teldi að núverandi sparnaðarfyrirkomulag hjá íslenskum heimilum þyrfti að breytast. Hann talaði um að þetta væri bundið, það hefði sýnt sig í hruninu að sparnaðurinn væri mjög bundinn. Hann væri annars vegar í lífeyrissjóðunum og svo væri hann í fasteignum. Að hans mati hafi það verið mjög góð ákvörðun að leyfa fólki að taka út séreignarsparnaðinn sinn til að reyna að draga úr högginu sem hv. þingmaður hefur bent á að skipti verulega miklu máli. Með því að breyta sparnaðarfyrirkomulaginu væri tiltölulega auðvelt að gera það sem hv. þingmaður er að tala um að lífeyrissjóðirnir séu að fjárfesta í öruggari fjárfestingum en síðan mundi losna um annað fjármagn sem gæti þá farið meira í áhættusamari fjárfestingar. Nú erum við að ýta lífeyrissjóðunum út í áhættusamari fjárfestingar sem eykur áhættuna hjá þeim og líkur eru á því að þeir tapi þá peningum og geri auknar kröfur um aukna arðsemi annars staðar. Hinn punkturinn sem ég hef verið mjög hugsi yfir er það sem seðlabankastjóri sagði um peningastefnuna í Singapúr, að þeir væru að skoða það af fullri alvöru að leggja þessi verðbólgumarkmið svolítið til hliðar, þau stýritæki sem hafa verið þar, og horfa frekar til gengismarkmiða til að reyna 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um neytendalán, afar mikilvægt mál sem tengist grundvallarhagsmunum íslenskra heimila. Mál sem vekur upp hálfgerða sorgartilfinningu þegar maður hugsar um hvernig neytendavernd hefur verið á fjármálamarkaði og á þessum lánamarkaði um áratugaskeið í samfélagi okkar. Það er mikið talað um verðtryggingu um þessar mundir og afnám hennar. Verðtrygginguna sem er sjúkdómseinkenni efnahagslegs óstöðugleika sem hefur verið landlægur á Íslandi, viðvarandi verðbólgu sem hefur hlaupið með himinskautum, fór hér yfir 100% á níunda áratugnum og hefur yfirleitt verið langt umfram það sem þekkist í löndunum í kringum okkur og í þriðja lagi verðtryggingu sem sjúkdómseinkenni þess að við erum hér með gjaldmiðil á Íslandi sem ekki nýtur trausts á alþjóðamörkuðum. Íslenskur lánamarkaður hefur sömuleiðis verið því marki brenndur að neytendur hafa verið því sem næst valdalausir. Þeir hafa verið þiggjendur þeirra kosta, oft afarkosta, sem fjármálakerfið hefur boðið þeim þegar kemur að fjármögnun fjárfestinga sem við lítum á sem mannréttindamál í samfélaginu, að eiga þak yfir höfuðið. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hjörvar fór vel yfir það frumvarp sem við erum með fyrir framan okkur í dag og þær breytingartillögur sem efnahags- og viðskiptanefnd gerir. Ég ætla ekki að endurtaka þær en legg áherslu á að í þeim breytingartillögum er meðal annars kveðið á um það - og það er afar veigamikið og sögulegt í rauninni - að fjármálastofnunum verði í framtíðinni skylt að upplýsa lántakendur um þau áhrif sem verðtryggingin hefur á heildarlántökukostnaðinn. Auðvitað hefur það verið hreinn smánarblettur á fjármálamarkaðnum um áratugaskeið að fjármálastofnanir á Íslandi hafi komist upp með það að veita íslenskum fjölskyldum verðtryggð húsnæðislán án þess að þurfa að upplýsa neytendur um raunverulegan lántökukostnað og þá sérstaklega þann kostnað sem rekja mætti til verðtryggingarinnar. Hvernig má þetta vera? Það má að einhverju leyti rekja til laga um neytendalán frá 1994 og síðan þeirra breytinga sem voru gerðar árið 2000. Í 12. gr. laga um neytendalán frá 1994 er sérstakt ákvæði um verðtrygginguna og þar segir, með leyfi forseta, „Ef lánssamningur heimilar verðtryggingu eða breytingu á vöxtum eða öðrum gjöldum sem teljast hluti árlegrar hlutfallstölu kostnaðar, en ekki er unnt að meta hverju nemi á þeim tíma sem útreikningur er gerður, skal reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar miðað við þá forsendu að verðlag, vextir og önnur gjöld verði óbreytt til loka lánstímans.“ Ég tel augljóst að það hafi ekki verið ætlun löggjafans á þessum tíma, á tíunda áratugnum, að þetta yrði túlkað þannig að verðbólga út lánstímann væri engin. Það er augljóslega fráleitt miðað við íslenska hagsögu, en það er í raun og veru samt sá veruleiki sem menn hafa búið við og varð sérstaklega alvarlegur á aldamótaárinu þegar lögum um neytendalán var breytt þannig að fasteignalán voru í kjölfarið felld þar undir. Þar hefði þurft að grípa inn í um leið og breyta lögunum með þeim hætti að herða og hnykkja á því að verðtryggingin skyldi ævinlega talin með þegar veitt væri spá um heildarlántökukostnað. Í dag er vinsælt á bögglauppboði stjórnmálanna að boða afnám verðtryggingarinnar og það er athyglisvert í ljósi þess að í raun og veru eru íslenskir neytendur að nema hana úr gildi með fótunum í vaxandi mæli. Langflestir sem taka lán á íslenskum lánamarkaði í dag hafna verðtryggðum lánum en velja óverðtryggð lán, væntanlega í þeirri von að það sé þeim til hagsbóta, að það þýði lægri lántökukostnað í framtíðinni. Því miður er sú mynd mun flóknari. Að sjálfsögðu eru óverðtryggð lán ekki ónæm fyrir verðbólgunni, því fer víðs fjarri. Vaxtastig óverðtryggðra lána tekur einmitt heilmikið mið af verðþróun í landinu á hverjum tíma og við sjáum það gerast í þeim kjörum sem íslenskir neytendur hafa úr að velja á íslenskum fjármálamarkaði um þessar mundir að þar er verið að bjóða 7,5–7,7% óverðtryggða vexti, ef skoðuð eru þau kjör sem þrír stærstu bankarnir bjóða um þessar mundir. Þetta eru auðvitað kjör sem eru langt umfram það sem þekkjast í löndunum í kringum okkur. Það er líka áhyggjuefni að það er ekki sama Jón eða séra Jón. Mun betri kjör bjóðast þeim sem hafa meiri efni, þeim sem hafa efni á að leggja eigið fé í fasteignir heldur en hinum sem ekki eiga í önnur hús að venda og þurfa að treysta á há veðhlutföll. Ég tel að stóra málið í þessu sé að við þurfum með einum eða öðrum hætti að komast inn í það umhverfi að íslenskir neytendur geti tekið hér húsnæðislán á kjörum sem eru þekkt þegar lánasamningur er undirritaður og að íslenskir neytendur geti treyst því að þær forsendur sem eru fyrir hendi þegar þeir taka lán standist í öllum meginatriðum. Það er athyglisvert að þetta eru að mörgu leyti þau skilaboð sem mæta okkur ef við horfum á evrópska neytendalöggjöf og hefur komið skýrt fram í máli dr. Elviru Mendez Pinedo sem sendi fyrirspurn til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á dögunum og óskaði eftir svörum um stöðu verðtryggingarinnar og sérstaklega hvernig hún hafi verið framkvæmd á Íslandi. Eitt meginatriðið í þeim svörum sem bárust í áliti sérfræðings framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins við spurningum dr. Elviru var einmitt það að afar mikilvægt væri að þegar lántakendur tækju lán væri samningsforsendum ekki kollvarpað einhliða af hálfu fjármálastofnana eftir á, til dæmis vegna þess að verðtrygging hefði keyrt heildarlántökukostnaðinn upp úr öllu valdi. Ég hef óskað eftir því að í efnahags- og viðskiptanefnd verði milli 2. og 3. umr. farið í gegnum þá fyrirmynd sem er í evrópskri neytendalöggjöf um þetta samningssamband á milli neytenda og lánveitenda, þar sem báðir aðilar hafa sinn rétt og neytendur hafa möguleika á því að taka sjálfstæða ákvörðun um það, ef forsendur breytast, hvort þeir eru tilbúnir að gangast undir þá skilmála eða ekki. Það sé ekki svo, eins og verið hefur í veruleika okkar á Íslandi, að lánveitendur, fjármálastofnanirnar geti einhliða velt öllum viðbótarkostnaði yfir á neytendur þegar verðbólguþróun er óhagstæð. Ég tel sumsé að í þessu frumvarpi séu stigin mikilvæg skref. Það er verið að treysta verulega upplýsingagjöf til neytenda með breytingartillögum meiri hlutans, það er afar mikilvægt skref. Ég tel að við eigum að nota tækifærið á þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi og skoða hvort við getum stigið enn frekari skref til að treysta ekki síst samningsstöðu neytenda í þessu mikilvæga hagsmunamáli.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um tillögu til þingsályktunar um menningarstefnu. Í tillögunni er lögð fram sérstök stefna íslenska ríkisins á sviði lista- og menningarmála en hún er sett fram í samhengi við almenna markmiðasetningu stjórnvalda sem birtist í sóknaráætluninni Ísland 2020. Stefnunni er ætlað að lýsa á breiðum grunni aðkomu ríkisins að málefnum lista og menningararfs og nýtast stjórnvöldum og Alþingi við frekari umræðu, stefnumótun á afmörkuðum sviðum og ákvarðanatöku. Í tillögunni eru fjórir meginþættir lagðir til grundvallar: sköpun og þátttaka í menningarlífinu, gott aðgengi að listum og menningararfi, samvinna stjórnvalda við þá fjölmörgu aðila sem starfa á sviði menningar og í fjórða og síðasta lagi en sannarlega ekki síst þátttaka barna og ungmenna í menningarlífinu. Í kaflanum um menningarþátttöku kemur fram að eitt af markmiðum tillögunnar er að aðgengi að menningu verði sem best tryggt fyrir alla þjóðfélagshópa, óháð búsetu og efnahag. Nefndin áréttar þann skilning sinn að hér sé einnig átt við fatlaða og aðra þá sem þurfi sérstaklega að koma til móts við til að aðgengi þeirra sé tryggt til jafns við aðra. Í leiðarljósum stjórnvalda í málefnum lista og menningararfs kemur fram að stjórnvöld skuli leggja sérstaka áherslu á að efla menningu barna og ungmenna og stuðla að því að þau séu virkir þátttakendur í menningarlífinu. Fram kom í máli nokkurra umsagnaraðila og við ræddum það talsvert í nefndinni að mjög kostnaðarsamt og erfitt væri að fá sýningar og viðburði frá menningarstofnunum á höfuðborgarsvæðinu sem eiga að þjóna landinu öllu út á land. Nefndin tekur undir áhyggjur umsagnaraðila hvað þetta varðar og bendir á að í leiklistarlögum, nr. 138/1998, kemur fram í 3. mgr. 5. gr. að á vegum Þjóðleikhússins skuli árlega farnar leikferðir sem víðast um landið. Þessu til áréttingar leggur nefndin til þá breytingartillögu að stjórnvöld hlúi sérstaklega að þeim svæðum sem síst geta notið þjónustu frá helstu menningarstofnunum, með gerð menningarsamninga, fjárfestingaráætlana og þróunarverkefna. Nefndin áréttar mikilvægi góðs aðgengis að listum og menningu óháð búsetu og efnahag fólks. Leggur nefndin því til breytingartillögu þess efnis að menning barna og ungmenna verði efld á landinu öllu. Nefndin tekur undir mikilvægi menningarstofnana í samfélaginu og að tryggja verði aðgengi almennings að menningararfi þjóðarinnar. Í þessu sambandi leggur nefndin til að við markmið lifandi menningarstofnana bætist að menningarstofnanir á landsvísu þjónusti íbúa landsbyggðarinnar eins og kostur er. Ég vil nefna að nefndinni bárust tillögur frá Bandalagi sjálfstæðra leikhúsa þar sem komu fram ýmsar ábendingar varðandi þessa þingsályktunartillögu, m.a. um mikilvægi þess að tryggja réttlátt starfsumhverfi fyrir sjálfstætt starfandi listamenn. Það er mikilvægt að taka undir þau sjónarmið. Við bendum á það í nefndarálitinu að réttlátt starfsumhverfi fyrir sjálfstætt starfandi listamenn verður einmitt ekki síst tryggt með sjóðum sem reknir eru á faglegum forsendum, en það er sérstaklega áréttað í 1. og 2. tölulið. V. kafla tillögunnar sem fjallar um starfsumhverfi í menningarmálum. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í tillögunni að stjórnvöld vandi aðkomu sína að málaflokknum og hafi virkt samráð við sem flesta aðila á menningarsviðinu en hlutverk ríkisins í menningarmálum snýr einkum að því að skapa skilyrði fyrir fjölbreytni, sköpun og frumkvæði á sviði lista og menningar. Nefndin vill einnig árétta mikilvægi þess að hugað verði að grunnmenntun á sviði menningar, sér í lagi á landsbyggðinni, sem og starfsemi áhugafólks á sviði menningar og lista. Það er mikilvægt að árétta að hér er ekki um aðgerðaáætlun að ræða heldur almenn leiðarljós til að fylgja í menningarmálum. Það er skoðun mín að það sé afar mikilvægt að þessari menningarstefnu, verði hún samþykkt, verði síðan fylgt eftir með markvissri aðgerðaáætlun sem lýsi forgangsröðun stjórnvalda í þeim efnum. Þessi málaflokkur hefur góðu heilli notið vaxandi athygli á liðnum árum og það eru augljós samlegðaráhrif á milli menningarmálanna og okkar atvinnulífs. Það hefur verið bent á hlut skapandi greina í þjóðarbúinu sem er afar mikilvæg og burðug stoð í okkar atvinnulífi sem skapar í kringum 10 þús. manns atvinnu og veltir tekjum sem hlaupa á 200–300 milljörðum króna á hverju ári. Ég vil vekja athygli á því að það er mikil og góð samstaða í allsherjar- og menntamálanefnd um þetta mál. Undir þetta álit skrifa Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, Sigmundur Ernir Rúnarsson, framsögumaður, Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, með fyrirvara, Siv Friðleifsdóttir og Birgitta Jónsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp sérstaklega til þess að fagna þessari þingsályktunartillögu og hvetja menn til dáða. Áðan var rætt um hvað kæmist á dagskrá þingsins og hvað ekki og einhver hv. þingmaður hafði á orði að það væri synd að menn eyddu tímanum í mál eins og þetta á meðan atvinnumálin biðu. Það er rétt að benda á að þetta er auðvitað atvinnumál í tærasta skilningi þess orðs og verður sennilega sífellt mikilvægara og mikilvægara eftir því sem tímar líða. Það vakti furðu mína að þetta er í fyrsta sinn sem lista- og menningararfinum eru gerð skil á þennan hátt og það er auðvitað gleðilegt, en á sama tíma minnir það okkur á hvað er stutt síðan lífið á Íslandi var bara saltfiskur og menn hugsuðu nánast ekki um neitt annað en að eiga í sig og á og lífið snerist um það. Það var veruleiki sem allt of margir forfeður okkar þurftu að lifa við en sem betur fer hefur lífið breyst töluvert og í dag gætum við ekki hugsað okkur mannlífið án menningar og lista. Ég ímynda mér að það sé að verða okkur jafnnauðsynlegur þáttur og að anda að okkur fersku lofti. Það hefur sjálfsagt heyrst úr þessum sal fyrir ekki svo löngu síðan að fólk sem hneigist til lista sé skýjaglópar sem hafi ekkert betra við tímann að gera, séu jafnvel afætur á samfélaginu, en okkur er alltaf að verða betur og betur ljóst að þetta er efnahagslega mjög þýðingarmikil grein og ég held að við fjárfestum vel með því að sinna henni betur. Í þingsályktunartillögunni kemur fram að stjórnvöld álíta að þessi starfsemi skipti gríðarlega miklu máli efnahagslega. Mig langar að gera að umtalsefni þann hluta sem snýr að menntun barna. Ég held að hann sé algjör lykill að því að við búum við það blómlega lista- og menningarlíf í framtíðinni sem þingsályktunartillagan stefnir að. Mjög mikilvægt er að börn fái að kynnast sem flestu í gegnum skólastarf sitt og þeim sé ekki beint of snemma á ákveðnar brautir. Það er býsna merkilegt að við virðumst ekki einu sinni geta lært af því sem við höfum vel gert, hæstv. forseti. Segja má að það hafi verið ákveðin gæfa þjóðarinnar að hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra Gylfi Þ. Gíslason var ágætis tónskáld og músikant, píanóleikari. Undir hans verndarvæng döfnuðu mjög stórir og merkilegir tónlistarskólar sem hafa svo sannarlega skilað sér inn í okkar listalíf. Hingað hafa flykkst útlendingar af hæsta gæðastandard sem auðga menningarlíf okkar og við sjáum það í dag, jafnvel í íslenskri dægurtónlist, að það einkennir margar af okkar bestu og fínustu hljómsveitum, hvort sem það eru Hjaltalín eða Valdimar eða hvað sem ég á að nefna, að þetta fólk hefur gjarnan bakgrunn í klassískri menntun tónlistar, annaðhvort út úr þessum hefðbundnu tónlistarskólum eða jafnvel FÍH. Því er það sýnu sorglegra að okkur hefur ekki tekist jafn vel upp í því að gera til dæmis sjónlistum hátt undir höfði. Það gleymist alveg að það eru ekki bara myndlistarmenn sem byggja á þeim grunni í rauninni, heldur svo ótal margar stéttir sem fást við skapandi störf, hvort sem það eru fatahönnuðir, arkitektar, gullsmiðir eða hvað það nú mætti vera. Maður þarf ekki annað en að labba upp og niður Skólavörðustíg til þess að átta sig á því hvað er í gangi og það er margt sem bendir til þess að veruleiki þessa fólks styrkist og styrkist með hverjum deginum og þetta eigi eftir að verða okkur verulega mikilvægur hlutur í framtíðinni. Mig langar að hnykkja á mikilvægi tvenns. Í fyrsta lagi starfslauna, þau eru gríðarlega mikilvæg og geta í mörgum tilfellum verið ígildi rannsóknarstyrkja í öðrum greinum. Öll list er ekki markaðsvæn og á ekki það vera það. Mjög mikilvægt er að þeir sem fást við tilraunakennda list, sem getur aldrei borið sig eða staðið undir sér, hafi möguleika á því að sækja sér styrki eða laun til hins opinbera. Ekki síst vegna þess að hinir sem vinna í ekki eins framsækinni list og list sem er markaðsvænni og höfðar til fjölda leita gjarnan í smiðju þessara aðila þegar þeir sækja innblástur í sína sköpun, þannig að þetta er mjög mikilvægt. Hitt sem er drepið á og hv. þm. Skúli Helgason kom inn á eru menningarstyrkir til dreifbýlisins. Þeir eru gríðarlega mikilvægir líka. Ekkert óeðlilegt er við að megnið af þeim styrkjum sem úthlutað er til listamanna falli höfuðborgarumhverfinu í skaut, það er þekkt alls staðar að úr heiminum að listamenn þjappa sér saman í hringamiðju menningar og sækja innblástur í hvern annan, þannig að það er ósköp eðlilegt. Hins vegar þarf líka að hlúa að smærri samfélögum, jafnvel alþýðulist, og þeim sem hafa af einhverjum ástæðum áhuga á því að búa utan þessarar hringiðu. Þar eru til dæmis menningarsamningarnir gríðarlega mikilvægir. Mig langar að nefna að kannski væri ekki úr vegi að menn skoðuðu aðeins í því sambandi hvort það er hugsanlega einhver mismunun í gangi, til dæmis á aðkomu ríkisins að Hörpu tónlistarhúsi annars vegar og Hofi menningarhúsi Akureyringa hins vegar. Þetta er auðvitað gríðarlega mikilvægt mál, þó það láti ekki mikið yfir sér og það sé ekki fullt hús hérna í þingsölum. Engu að síður held ég að við eigum eftir að sjá þegar árin líða að skapandi greinar eiga eftir að verða verulegur hluti af íslensku efnahagslífi.

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að fá að leggja orð í belg um menningarstefnuna sem hér er til umræðu. Ég á sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og hef skoðað þetta mál ásamt öðrum hv. þingmönnum þar og tek fram að ég er á nefndarálitinu, án fyrirvara. Reyndar eru allir hv. þingmenn í nefndinni á nefndarálitinu og við höfum skoðað þetta mál ágætlega. Ég vildi koma því á framfæri hér almennt að ég tel þetta mál vera til bóta, það er rammi um hvert stefna beri í menningarmálum á Íslandi. Sumum finnst þetta falleg orð á blaði og lítið meira, en ég er ekki alveg sammála því. Ég held að þetta sé ákveðið stef sem við erum að koma fram með, ákveðið leiðarljós og mikilvægt að vera með svona almenna stefnu. Af því að sú er hér stendur er búin að taka virkan þátt í norrænu menningarstarfi í sjóði sem heitir Norræni menningarsjóðurinn get ég sagt það að þar er ákveðin stefna uppi sem hefur verið fylgt núna um nokkurn tíma og það er búið að endurskoða hana nokkrum sinnum. Stefnan þar er í dag að styrkja verkefni sem hafa ákveðinn tilgang og það eru ákveðin skilyrði sem þarf að uppfylla til að eiga meiri séns í að fá styrki úr þeim sjóði. Þau skilyrði eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi að styrkja menningu barna og ungmenna, það er mjög sterkt leiðarljós. Í öðru lagi að styrkja menningu sem er á dreifbyggðum svæðum eða í dreifbýli. Í þriðja lagi að styrkja menningu sem snýr að nýbúum, þ.e. nýjum norrænum íbúum sem koma erlendis frá, reyna að ná þeim inn í menningarsamstarf og menningu á Norðurlöndunum og gera þá þátttakendur í samfélaginu. Í fjórða lagi er sérstaklega litið til þess að brúa menningarsamstarfið yfir hafið, á milli svokallaðra Vestur-Norðurlanda og Austur-Norðurlanda. Þetta eru þessi fjögur skilyrði eða leiðarljós sem unnið er að á norrænum vettvangi og það er ágætt að segja frá því að í þeirri menningarstefnu sem við fjöllum um núna og munum væntanlega greiða atkvæði um bráðlega endurspeglast þessi norræna stefna að verulegu leyti. Áherslan er á börn og ungmenni og einnig á dreifðar byggðir, af því að þéttbýlið hefur frekar séð um sig sjálft og þar hefur ekki þurft að aðstoða eins mikið við að láta menninguna blómstra. Svo er líka áhersla á nýbúa, sem sagt að samþætta menninguna þannig að allir fái notið sín. Það er gaman því að þetta fellur vel saman og ég tel, meðal annars þess vegna, að við séum hér á réttri leið. Þetta er alveg í takti og í samhljómi við hina norrænu menningarstefnu sem við höfum unnið eftir um nokkurt skeið með ágætis árangri. Ég vildi koma þessu á framfæri, virðulegur forseti, og segi í heildina að þetta mál er til bóta og ég mun styðja það í fyrri atkvæðagreiðslunni síðar. Framsóknarflokkurinn er líka með sína menningarstefnu og þetta er í anda hennar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vörugjald og tollalögum. Skömmu fyrir áramót voru samþykktar á Alþingi breytingar á lögum um vörugjöld sem miðuðu annars vegar að því að skattleggja sykur og viðbættan sykur í matvælum og hins vegar að því að breyta innheimtukerfi vörugjalda á matvæli umtalsvert. Ég tel að með því hafi verið stigið mikilvægt skref í að gera álagningu vörugjalda skilvirkari en umfram allt var skattlagningin færð í það horf að hún hvetti til neyslu á hollari matvælum. Umræddar breytingar voru bæði flóknar og umfangsmiklar og þar sem álagning gjaldsins er byggð á tollflokkun vöru voru öll tollskrárnúmer sem innihalda sykur eða sætuefni listuð upp í frumvarpinu auk þess sem sykurinnihald hverrar vöru var áætlað. Í þessu frumvarpi eru lagðar til örlitlar lagfæringar á þeim breytingum sem gerðar voru. Þær eru flestar smávægilegar og snúast um að skilgreina nánar hvaða tollskrárnúmer innihalda sykur eða sætuefni eða hversu hátt hlutfall sykurs eða sætuefna er í hverju tollskrárnúmeri. Þetta er gert til þess að lögin nái betur tilgangi sínum. Breytingunum er einnig ætlað að auðvelda og skýra ákveðin framkvæmdarleg atriði og eru til komnar vegna ábendinga sem ráðuneytinu hafa borist frá ýmsum hagsmunaaðilum. Ekki er búist við að þær hafi nein áhrif á tekjurnar, öllu heldur eru þær til þess að bæta framkvæmdina og ná betur markmiðum upphaflegrar lagasetningar. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Hæstv. forseti. Þegar ég sá frumvarpið voru fyrstu viðbrögð mín þau að velta því fyrir mér hvort þarna væri um að ræða einhvers konar leiðréttingar vegna mistaka eða skorts á athugun á málinu þegar það var lagt fram í desember. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að tjá sig um það. Í annan stað þá vil ég spyrja hv. þingmann, bara til þess að átta mig á því af því að það er ekki gott fyrir okkur þingmenn að átta okkur á þessum tollskrárnúmerum í fljótu bragði: Er það rétt skilið hjá mér að þetta muni ekki hafa áhrif á hagsmuni ríkissjóðs? Summan af þessu verður hvorki til lækkunar né hækkunar og ekki er verið að létta gjöldum af neinum. Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að þetta komi út?

Herra forseti. Eins og ég sagði í framsögu minni þá á þetta ekki að hafa teljandi áhrif á tekjur ríkissjóðs heldur eru þetta eingöngu litlar lagfæringar til að ná betur markmiðum laganna. Verið er að gera breytingar á örfáum vörutegundum og einnig er verið að gera ákveðnar breytingar sem snúa að því að einfalda framkvæmdina. Um það snýst málið, þannig að þetta er ekki íþyngjandi, hvorki fyrir þá sem þurfa að lúta þessari lagasetningu né heldur hefur það teljandi áhrif á tekjur ríkissjóðs.

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr þessara spurninga er annars vegar sú að ég og fleiri þingmenn gagnrýndum hversu seint frumvarpið kæmi fram þegar það var lagt hér fram skömmu fyrir jól. Við gagnrýndum það meðal annars á þeirri forsendu að það gæfi þinginu miklu skemmri tíma en ástæða væri til til þess að fara yfir málið. Ég þekki ekki smáatriðin í málinu þannig að ég veit ekki hvort athugun á vegum þingsins, nánara samráð við hagsmunaaðila á því stigi eða eitthvað annað hefði hugsanlega getað orðið til þess að menn áttuðu sig á annmörkum laganna áður en þau voru samþykkt, í desember eða þá síðar, en tilfinning mín er sú að þetta sé einmitt dæmi um að oft er of mikill asi þegar mikilvæg mál sem tengjast skattheimtu og skattbreytingum fara í gegnum þingið. Það verður þá hrakið ef ég hef rangt fyrir mér. Það er of mikill asi og ég held að þetta sé dæmi um það. Þetta er auðvitað ekki í fyrsta sinn sem þingið þarf að koma að málum skömmu eftir að skattalög eða skattbreytingar eru samþykktar og gera lagfæringar af þessu tagi. Hæstv. forseti. Ég vildi ítreka þá spurningu: Er verið að létta gjöldum af einhverjum tilteknum vörutegundum? Er þá um það lítið magn að ræða að það hafi ekki teljandi áhrif á tekjur ríkisins? Er það rétt skilið hjá mér?

Virðulegi forseti. Með frumvarpinu fylgir umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem fjallar einmitt um þessa hlið. Þar segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, vegna breytinga sem gerðar voru á þeim með lögum nr. 156/2012. Í þessu frumvarpi er um að ræða breytingar á lista yfir vörur sem innihalda sykur og sætuefni og breytingar á tollskrá. Meginmarkmið þess frumvarps sem varð að lögum nr. 156/2012, samkvæmt athugasemdum við það, var að dreifa gjöldum í auknum mæli í samræmi við manneldissjónarmið, samræma betur álagningu gjaldsins og að mæta tekjumarkmiðum fjárlagafrumvarps fyrir árið 2013. Í athugasemdunum kemur jafnframt fram að lagt sé upp með að vörugjald verði greitt af raunverulegu sykurinnihaldi gjaldskyldrar vöru. Þessu frumvarpi er ætlað að styðja við að það markmið náist.“ Síðan er haldið áfram og fjallað um málið. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa umsögnina. Þar segir jafnframt, með leyfi forseta: „Þar sem þær breytingar sem hér eru lagðar til ættu ekki að leiða til breytinga á neyslumynstri almennings á sykurvörum er talið að þær tekjuáætlanir sem gerðar voru vegna frumvarps sem varð að lögum nr. 156/2012 haldi gildi sínu. Verði frumvarpið að lögum er því gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði óbreyttar frá áætlun fjárlaga fyrir árið 2013.“ Svo mörg voru þau orð og þetta er fylgiskjal með frumvarpinu sjálfu.

Herra forseti. Stuttu eftir hrun var mikill hraði á málum enda mikilvægt að menn afgreiddu hlutina hratt. Það gat maður skilið þá, en sá siður hefur haldist og er enn við lýði. Þann 22. desember 2012 voru samþykkt lög frá Alþingi með þvílíkum hraða að nú erum við, örfáum mánuðum seinna, í janúar og febrúar, að gera breytingar á þeim lögum sem hefði að sjálfsögðu átt að vera búið að ræða áður í hv. nefnd og hjá ráðuneytinu sem lagði fram tillögurnar. Þetta eru í fyrsta lagi smávægilegar breytingar á nokkru sem koma hefði átt í ljós strax, en svo eru líka felld niður nokkur tollnúmer úr viðaukanum á grundvelli þess að þau innihalda hvorki sykur- né sætuefni. Ég hef reyndar aldrei fengið skilið hvers vegna sætuefni teljast svo hættuleg að þau eru nánast tolluð eins og þau séu eiturlyf, með 40 þús. kr. skatti. Það sem vekur athygli í þessu er að það tíðkast ekki í lögum varðandi breytingar á tollanúmerum að hafa bara einhver númer. Fella á niður einhver ákveðin númer úr viðaukanum og önnur verða sett inn. Það leiðir til þess að ákveðin hætta er á því að Alþingi samþykki að fella niður vörugjald á sykur í vörum sem ekki eru með sykri. Það þyrfti náttúrlega að bæta, þó að ég viti að vörugjöldin yfirleitt og tollalögin eru óskaplega flókin þannig að nánast enginn skilur þau. Þess vegna er svo erfitt að breyta þeim af því að það skilur þau enginn nema kannski tollstjórinn og þeir starfsmenn sem framfylgja lögunum og svo að sjálfsögðu starfsmenn fyrirtækja sem þurfa að vinna óskaplega mikið í því að setja vörur sem fluttar eru inn í ýmsa vörugjalda- og tollflokka og eins framleiðendur innan lands. Þeir vita kannski meira um málið en hv. þingmenn. En það er ekki nógu gott að menn skuli þurfa að laga nýsamþykkt lög á Alþingi, þau eru nýorðin tveggja mánaða. Ég legg til að alla vega á næsta kjörtímabili taki menn upp aftur þann gamla, góða sið að leggja fram frumvörp tímanlega til að tími sé til að fara í umsagnir og allt ferlið og að nefndir þingsins geti haft tíma til að ígrunda þau. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um þau tollnúmer sem hér eru felld niður, að það verði eitthvað meira um það en vísað er til í frumvarpinu um breytingu á tollalögum. Ákveðin númer falla brott en ekki er sagt hvað er í þeim. Hvað vorum við að skatta sem sykur? Það er áhugavert. Hvað fellur undir tollskrárnúmer 2202.1029? Svo er talið upp það sem á að tolla. Ég hef verið að reyna að átta mig á því hvað skattað var sem sykur í tollskrárnúmeri 2905.4900 sem fellt er niður, það væri áhugavert að vita hvað var þar. Lögin öðlist gildi 1. mars, eftir örfáa daga, og það sýnir enn hraðann og þann stutta tíma sem hv. nefnd er ætlaður til að ræða þetta, fyrir utan það að 141. löggjafarþing er senn á enda. Það eru örfáir dagar eftir af þinginu og við eigum eftir að ræða stjórnarskrána, við eigum eftir að ræða kvótamálið og svo framvegis þannig að þetta er nú orðinn dálítið mikill asi og verð ég að gera athugasemdir við það. Svo er nokkuð sem ég er í sjálfu sér mjög mikið á móti, það er að hv. þingmenn sem eru sumir ekki búnir að ná fimmtugsaldri séu að stýra neyslu fólks sem er mikið eldra og segja við það: Heyrðu, þú átt ekki að borða þetta, þú átt ekki að borða hitt. Þú átt að bursta í þér tennurnar á kvöldin og svo framvegis. Þeir hafa vit fyrir fólki með forsjárhyggju: Þú átt ekki að borða sykur og þú átt ekki að borða sætuefni. Við ætlum að skattleggja það óskaplega til þess að þú hættir nú þessum ósið. Reyndar held ég að verðteygni sé ekkert voðalega mikil, ég á nú eftir að sjá neyslu á sælgæti minnka við þetta. Mér finnst hún reyndar allt of mikil en hver og einn hlýtur að meta hvað hann vill innbyrða af sykurefni og slíku. Þetta er nefnilega miklu frekar spurningin um upplýsingar. Varðandi reykingar hefur tekist að upplýsa fólk og ég held að það sé að mörgu leyti skynsamlegra en að banna. Fólk á að vita hvað það er að gera. Ég er mjög hlynntur að upplýsa menn um til dæmis hvaða vörur eru hollar og hverjar eru óhollar o.s.frv. og vil láta þar við sitja. Ég vil ekki að ríkið hafi áhrif á neyslu fólks í gegnum skattlagningu.

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem við þekkjum frá því á síðustu dögum þingsins fyrir áramót. Þá fór hæstv. ríkisstjórn af stað með mál sem átti að einfalda utanumhald um tollinn og síðan átti að setja á sykurskatt sem átti að gera það að verkum að landsmenn borðuðu hollari mat eða minni sykur en áður. Niðurstaðan eftir umfjöllun nefndarinnar var sú, þegar menn höfðu fengið umsagnir inn á borð til sín og fengið betri mynd af málinu, að frumvarpið og seinna lögin flæktu tollskrármálin verulega og ýttu undir neyslu sykurs, í það minnsta undir neyslu á ákveðnum vörum. Virðulegi forseti. Nokkrum dögum eftir að frumvarpið varð að lögum kemur í ljós að það var gallað og þess vegna þurfum við að taka málið upp aftur. Ég verð að viðurkenna að ég á svolítið erfitt með að átta mig á því hvað er nákvæmlega á ferðinni. Það er hins vegar algjörlega ljóst, ef skoðaðar eru þær fáu blaðsíður sem hér eru, að verið er lagfæra eitthvert klúður sem hefur orðið vegna þess að málið er svo flókið. Ég ætla aðeins að lesa upp úr frumvarpinu. Í 5. gr segir, með leyfi forseta: „Í greininni er lagt til að fjárhæð vörugjalds á síróp í tollskrárnúmerunum 2106.9022 og 2106.9063 verði lækkað úr 210 kr./kg í 168 kr./kg þar sem sykurinnihald síróps í þessum tollskrárnúmerum er lægra en sagt er til um í núverandi útgáfu viðaukans. Í öðru lagi er lagt til að tilteknum tollskrárnúmerum verði bætt við viðaukann. Um er að ræða tollskrárnúmer sem innihalda sykruð þykkni og nokkrar tegundir sætuefna. Jafnframt er lagt til að tollskrárnúmerið 2934.9910, sem inniheldur sætuefnið aspartam, komi í stað tollskrárnúmersins 2934.9200 en það númer er misritað í núgildandi útgáfu viðaukans. Gjald á númerið 2934.9910 kemur þó til með að vera það sama og lagt er á númerið 2934.9200. Í þriðja lagi er lagt til að tollskrárnúmer sem innihalda bjór verði fjarlægð úr viðaukanum þar sem fullgerður bjór inniheldur ekki viðbættan sykur.“ Síðan er lagt til í 6. gr. að gosdrykkir sem eingöngu innihalda bragðefni en hvorki sykur eða sætuefni verði tollflokkaðir sérstaklega svo þeir lendi ekki í álagningu vörugjalds með sykruðum gosdrykkjum. Með greininni er því lagt til að sérstök tollskrárnúmer verði tekin upp fyrir þessa tegund gosdrykkja. Það er væntanlega til komið vegna þess að það eru svo fá tollskrárnúmer í tollskránni. Einnig er lagt til að nokkrum tollflokkum sem innihalda tiltekin hrein sætuefni verði skipt upp til þess að mögulegt verði að leggja vörugjald á viðkomandi efni. Virðulegi forseti. Ef einhver hélt að sú lagasetning sem var farið fram með fyrir áramót mundi einfalda eitthvað hvet ég viðkomandi til að lesa þennan stutta texta, fara aðeins yfir hann og meta síðan sjálfur hvort um einhverja einföldun sé að ræða. Í hvert skipti sem við fáum svona klúður eins og um ræðir - þetta er einhver brotalöm og fullkomlega útilokað að menn hafi ætlast til þess að við tækjum málið upp nokkrum dögum eftir að lögin tóku gildi, það er verið að reyna að bjarga einhverju fyrir horn. Þegar málið var lagt fram ræddum við aðeins neyslustýringu og við sjáum náttúrlega með því að lesa textann hversu gríðarlega flókið það er. Menn eru að meta sykur og sætuefni og samband þess við ýmsa aðra þætti og það kallar á ómælda vinnu, kostnað og flækjustig. Gefum okkur, sem er ekki sjálfgefið, að neyslustýringin takist. Fólk hætti að borða venjulegan hvítan sykur eða sykur og sætuefni og fari frekar yfir í ávaxtasykurinn en frumvarpið gengur út á að lækka verð á ávaxtasykri og fá fólk til að hætta að borða sykur. Ég vona að það sé þá ekki rétt sem vísindamenn velta upp núna og langar, lærðar greinar eru skrifaðar um, að ávaxtasykurinn sé mjög hættulegur og í rauninni hættulegri en hvíti sykurinn. Hann geti valdið einkennum fíknar og ein ástæðan fyrir því að ýmislegt er verra á Vesturlöndum, eins t.d. sykursýki, offita og annað slíkt, sé vegna þess að við neytum í óhófi ávaxtasykurs sem er ekki eins náttúran lagði upp með. Ávaxtasykurinn er alla jafna settur í trefjabúning og þegar við fáum okkur appelsínu sem inniheldur ávaxtasykur þurfum við að fá mikið af trefjum með honum. Þeir sem stúdera það telja að til þess að fá okkur, eða þá sem hafa aðgang að þeim matvælum, til að borða trefjarnar þurfum við góðu sætuefnin, ávaxtasykurinn, sem er þarna inni, hann er hvatinn. Við erum hins vegar með allrahanda ávaxtasafa, og aðrar slíkar vörur, í óhóflegum mæli sem í er mikill ávaxtasykur og eru áhöld um hvort ávaxtasykur sé góður fyrir okkur í þeim mæli sem við neytum hans. Lagasetningin fyrir áramót hafði það skilgreinda markmið að auka neyslu ávaxtasykurs. Við skulum vona að við höfum ekki gert enn meiri lýðheilsumistök en talið var í umsögn Lýðheilsustofnunar. Ég held að við ættum að fara í það verkefni sem allra fyrst, allra hluta vegna, að einfalda hluti og kannski ætla okkur ekki það flókna og erfiða hlutverk að stýra því hvað fólk borðar, með tollum, gjöldum og sköttum. Ég held að frumvarpið sem er lagt fram núna sé gott dæmi um hvað slíkt getur haft í för með sér, bæði kostnað og mikla vinnu og vinnan í málinu tekur tíma frá mjög mikilvægum málum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 64/2010, um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík, með síðari breytingum. Núgildandi lög byggjast í stuttu máli á því að leitað verði eftir samvinnu og samstarfi við framkvæmdar- og fjármögnunaraðila í kjölfar auglýsingar og útboðs til að fjármagna og byggja nýjan Landspítala í tilteknum áföngum. Stofnað var sérstakt opinbert hlutafélag sem heitir Nýr Landspítali ohf. til að undirbúa framkvæmdirnar og standa síðan fyrir útboði verkefnisins. Gert var ráð fyrir því að ríkið mundi, að fengnu samþykki Alþingis, ganga til langtímasamninga við lægstbjóðendur um leigu á einstökum byggingaráföngum að útboði loknu. Eins og fram hefur komið á opinberum vettvangi og í minnisblaði sem kynnt var og skýrslum sem kynntar voru, núna síðast á haustdögum, og dregnar fram, hefur komið í ljós að sú leið sem oft hefur verið nefnd leiguleiðin er ekki jafngóður kostur og talið var í fyrstu. Þess vegna er talið rétt að hverfa frá henni og leggja til að þessu verði breytt að forminu til yfir í opinbera framkvæmd. Opinbera hlutafélagið Nýr Landspítali hefur hins vegar á undanförnum árum unnið mjög vel að framgangi verkefnisins í samráði og samvinnu við helstu hagsmunaaðila þess. Því er lagt til að þrátt fyrir að verkefninu verði breytt í hefðbundna opinbera framkvæmd verði félagið áfram starfandi og þá með breyttu hlutverki. Þeir þættir sem helst skipta máli varðandi meginniðurstöðu frumvarpsins eru ítarlega raktir í athugasemdum þess. Ég vil þó sérstaklega draga fram fjóra þætti sem helst hafa leitt til þessarar niðurstöðu, þ.e. að hverfa frá leiguleiðinni á stóru byggingunum og fara með þær í opinbera framkvæmd. Í fyrsta lagi hefur alltaf komið betur í ljós að vegna hinnar sérstöku og flóknu starfsemi sem fram fer á spítala sem þessum var nauðsynlegt að ganga mun lengra í forhönnun bygginganna en upphaflega hafði verið reiknað með. Auk þess hafa verið færð fram sterk rök af hálfu spítalans um að rétt kunni að vera að undanskilja veigamikla þætti eins og viðhald eignarinnar að innan og utan á leigutímanum og að spítalinn sjálfur sinni því samhliða viðhaldi eldri eigna sinna. Verkefnið hefur því alltaf meira og meira þróast í þá átt að minnka svigrúm framkvæmdaraðilans sjálfs til hönnunar á verkefninu. Samstarfsverkefni sem þessi ganga almennt út á það að allir aðilar hafi hag af því að leggja slíkar lausnir til. Sé þetta svigrúm þrengt verulega má segja að fyrir hendi séu sterkar vísbendingar um að verkefnið henti ekki sérstaklega vel í slíkt samstarf og að rétt geti verið að athuga með aðrar lausnir á málinu. Í öðru lagi hefur alltaf betur komið í ljós að mjög fáa nægjanlega fjársterka framkvæmdaraðila sé að finna hérlendis sem hafa nægilega fjárhagslega burði til að taka að sér verkefni af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir. Þessir aðilar eru þó vel færir um að taka að sér hinn byggingarfræðilega þátt framkvæmdanna en varðandi stærstu verkþættina, t.d. byggingu meðferðarkjarnans, verður að telja mikinn vafa leika á, samkvæmt upplýsingum Samtaka iðnaðarins, að eiginfjárstaða stærstu íslensku verktakafyrirtækjanna sé með þeim hætti að þeir komi til með að geta borið þá áhættu sem felast mun í verkefni af þessari stærðargráðu þrátt fyrir að þeir hafi trygga langtímaleigusamninga við ríkið í höndunum. Með áhættu að þessu leyti er til dæmis átt við hefðbundna byggingaráhættu á framkvæmdatíma, til að mynda að verkið fari ekki umfram fjárhagsáætlanir. Það er ekki að sjá að þessir aðilar geti tekið að sér fjármögnun stærsta og jafnvel næststærsta verkþáttarins nema með verulegri áhættutöku fjárhagslegra bakhjarla. Í þriðja lagi og þessu nátengt hafa komið fram sterkar vísbendingar um það frá fjármálastofnunum, þar á meðal lífeyrissjóðum, að tregðu muni gæta hjá þeim við að fjármagna verkefnið eða taka þátt í því með öðrum hætti, eins og upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. Miðað við það sem fram hefur komið á fundum fulltrúa Nýs Landspítala ohf. með fulltrúum lífeyrissjóðanna má ætla að aðkoma þeirra byggist á því að aðrir en sjóðirnir taki á sig stærstan hluta áhættunnar af verkefninu. Í verkefni sem þessu er ekki öðrum til að dreifa að þessu leyti en verktakanum, fjármögnunaraðilanum eða verkkaupanum. Sjóðirnir hafa í þessu sambandi hins vegar ítrekað nefnt við fulltrúa félagsins að þeir væru ávallt tilbúnir til viðræðna við ríkissjóð um fjármögnun framkvæmdanna með öðrum hætti, t.d. með lánveitingu til ríkissjóðs, enda lægju þá fyrir fullnægjandi tryggingar vegna verkefnisins. Ekki er heldur talið líklegt að aðrar fjármálastofnanir muni treysta sér til að standa að baki verktökum við fjármögnun stærstu verkhlutanna nema þeir hafi yfir að ráða verulegu eigin fé eða njóti einhvers konar trygginga af hálfu ríkisins verði kostnaður meiri en áætlanir gera ráð fyrir. Í fjórða og síðasta lagi hefur verið byggt á því að mánaðarlegum útgjöldum vegna leigugreiðslna sé jafnað yfir líftíma eignarinnar í bókhaldi ríkisins í stað þess að allur kostnaður sé gjaldfærður við upphaf framkvæmda eins og gert er við opinberar framkvæmdir. Á síðustu missirum hefur hins vegar, samhliða þeirri þróun verkefnisins sem ég hef rakið hér á undan, verið talsverð umræða, bæði á alþjóðavettvangi og líka hjá íslenska ríkinu, um hvernig fara eigi með langtímaskuldbindingar sem þessar í ríkisreikningi. Þeirri skoðun hefur vaxið ásmegin að gera eigi mun ríkari kröfur en verið hefur um færslu slíkra skuldbindinga. Þessi umræða hefur síðustu missiri fengið enn meiri athygli í ljósi þess samdráttar sem nú er í efnahagslífi umheimsins og skuldsetningu ríkja. Ljóst er að ef fjárhagsleg áhætta vegna verkefnisins er með einhverjum hætti færð til ríkisins, t.d. í formi ríkisábyrgða eða áhættutöku ríkisins vegna umframkostnaðar verkefnisins, er veruleg hætta á að færa þurfi heildarskuldbindingar verkefnisins í ríkisreikning á framkvæmdatíma verkefnisins en ekki verði unnt að færa einungis einstakar leigugreiðslur eftir því sem þær greiðast. Það mundi þá þýða að framkvæmdaraðilinn mundi í raun stjórna því á hvaða hraða slíkar skuldbindingar féllu á ríkið en ekki ríkið sjálft. Þetta er nánast hægt að fullyrða að yrði raunin ef ríkið mundi með einhverjum hætti þurfa að taka á sig áhættu einkaaðilans vegna byggingarkostnaðar eða endanlegs heildarkostnaðar, t.d. í formi hækkunar á leigugreiðslum vegna slíkra kostnaðarhækkana eða með einhverju formi ríkisábyrgðar. Með hliðsjón af þessum þáttum er í frumvarpinu lagt til að snúið verði frá hinni svokölluðu leiguleið, eins og ég nefndi áðan, og verkefnið fært í hið hefðbundna ferli opinberra framkvæmda í samræmi við lög þar um. Ég legg hins vegar áherslu á það, virðulegi forseti, að lögfesting frumvarpsins hefur ekki í för með sér að verið sé að stofna til þeirra útgjalda sem felast í byggingu Nýs Landspítala. Hér er einungis verið að formbreyta þeirri aðferðafræði við byggingu sjúkrahússins sem unnið hefur verið eftir á undanförnum árum eftir að tekin var ákvörðun um að ráðast í byggingu nýja spítalans. Verði frumvarp þetta að lögum mun það hafa í för með sér að Alþingi mun, við gerð fjárlaga á þessu ári og næstu árum, taka afstöðu til framhalds þessa verkefnis og forgangs þess miðað við önnur verkefni ríkisins eins og almennt gildir um aðrar framkvæmdir ríkisins. Þetta mun hins vegar hafa þá jákvæðu afleiðingu í för með sér að allar líkur eru á því, ef við förum þessa leið, að hinn innlendi verktaka- og hönnunarmarkaður muni hafa alla burði til að bjóða í flesta þætti verkefnisins verði ákveðið að hefja framkvæmdir. Ef ég fer aðeins yfir greinarnar, en frumvarpið er stutt þó að stórt sé, eru í 1. gr. þess lagðar til tvær meginbreytingar á 1. gr. laganna. Annars vegar er lagt til að 1. mgr. 1. gr. laganna verði endurorðuð og afmörkuð á þann hátt að markmið og tilgangur Nýs Landspítala ohf. verði að standa að nauðsynlegum undirbúningi útboðs byggingar Nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Breytingin felur í sér að hlutverk félagsins verður þrengra en í núgildandi lagagrein þar sem ekki er lengur til staðar heimild til að semja um að ríkið taki byggingarnar á langtímaleigu að loknu útboði. Jafnframt hefur breytingin það í för með sér að fellt er niður það skilyrði að fyrir undirritun samninga að loknu útboði skuli leita samþykkis Alþingis með almennum lögum fyrir töku tilboða. Ástæða þess er sú að verði frumvarp þetta að lögum munu lög um skipan opinberra framkvæmda gilda um verkefnið, eins og áður sagði, og Alþingi mun því koma með hefðbundnum hætti að ákvörðun árlegra fjárveitinga til verkefnisins, eins og almennt gildir um aðrar opinberar framkvæmdir á vegum ríkisins. Ekki er því þörf á því að þingið komi sérstaklega að verkefninu að loknu útboði eins og gert var ráð fyrir samkvæmt hinni svonefndu leiguleið. Hins vegar er síðan lagt til að 2. mgr. 1. gr. núgildandi laga verði felld brott vegna þess að í því ákvæði er mælt fyrir að ráðherra sé heimilt að leggja félaginu til hluta þeirra lóðarréttinda sem spítalinn hefur yfir að ráða við Hringbraut undir bygginguna. Samkvæmt hinni svokölluðu leiguleið var gert ráð fyrir að lóðirnar yrðu færðar yfir til Nýs Landspítala sem mundi gera samninga um nýtingu þeirra við framkvæmdaraðila. Verði frumvarp þetta að lögum má ætla að ákvæðið sé óþarft, enda munu fyrirhugaðar byggingar þá verða í eigu ríkisins og reistar á landi ríkisins og á landi sem ríkið hefur yfirráðarétt yfir samkvæmt samningum við Reykjavíkurborg. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til þrjár breytingar á 2. gr. laganna. Í fyrsta lagi er lagt til að því verði slegið föstu í 1. mgr. laganna að um fullnaðarhönnun, byggingu og útboð hins nýja spítala skulu að öðru leyti gilda lög um skipan opinberra framkvæmda. Með þessari breytingu mun hið hefðbundna regluverk ríkisins um opinberar framkvæmdir gilda um verkefnið verði frumvarpið að lögum. Velferðarráðuneytið mun samkvæmt lögum um skipan opinberra framkvæmda hafa mun meiri aðkomu að verkefninu enda er það hlutverk fagráðuneytis að gera tillögur um fjárheimildir til verkefnisins og um röð einstakra framkvæmda til ákvörðunar við gerð fjárlagafrumvarpsins. Á grundvelli fjárstjórnarvaldsins mun Alþingi síðan eiga lokaorðið um fjárveitingar til þessara framkvæmda á grundvelli þeirra fjárlagatillagna sem lagðar hafa verið fram. Í öðru lagi er lagt til, vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á markmiðum og tilgangi félagsins, að í 3. mgr. 2. gr. laganna verði vísað til 1. mgr. 1. gr. laganna í tengslum við verkefni félagsins. Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði ný málsgrein sem mælir fyrir um að ráðherra sé heimilt, þrátt fyrir stefnubreytingu sem lögð er til með frumvarpinu, að ákveða að tilteknir skýrt afmarkaðir minni byggingarhlutar, eða byggingar, séu boðnir út í formi langtímaleigu telji hann það þjóna heildarhagsmunum verkefnisins. Í greininni er lagt til að ekki verði þrengdar um of heimildir ríkisins til að taka á leigu einhverja hluta af byggingum sjúkrahússins sé það talið hagkvæmt fyrir verkefnið enda sé þá tryggt að slík leiga uppfylli þau skilyrði sem ríkið setur fyrir slíkri leigu og fjallað er um í athugasemdum með frumvarpinu. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að 5. gr. laganna falli brott. Í 5. gr. gildandi laga er mælt fyrir um það hvenær félagið skuli taka til starfa og að upplýsingalög skuli gilda um starfsemi þess. Þessi grein er nú orðin óþörf. Ástæða þess er annars vegar sú að félagið hefur verið starfandi um langt skeið og því óþarfi að taka fram hvenær félagið skal hefja rekstur og hins vegar vegna þess að mælt er sérstaklega fyrir um það 2. mgr. 2. gr. nýsamþykktra upplýsingalaga að lögin taki til allrar starfsemi lögaðila sem eru að 51% hluta eða meira í eigu hins opinbera. Upplýsingalögin eiga því ótvírætt við um starfsemi félagsins og ákvæðið því óþarft. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að heiti laganna verði breytt. Félagið Nýr Landspítali ohf. var stofnað um mitt ár 2010 og hefur verið starfandi síðan. Þar sem sú breyting sem hér er lögð til snýr að því að færa verkefnið aftur í það ferli sem verkefnið var í fyrir stofnun félagsins er eðlilegt að heiti laganna snúi ekki einungis að félaginu sem slíku. Því er lagt til að heiti þeirra verði breytt í lög um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík í stað núverandi heitis sem er lög um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið að með þessu frumvarpi er verið að gera þá óhjákvæmilegu formbreytingu vegna byggingar nýs Landspítala að í stað svokallaðrar leiguleiðar verði um að ræða hefðbundna opinbera framkvæmd. Í ljósi umfangs verkefnisins og sérstöðu er lagt til að félagið sem stofnað var utan um framkvæmdina verði áfram starfandi og haldi utan um verkið. Óháð því fyrirkomulagi munu allar ákvarðanir um framgang verksins ráðast af þeim fjárheimildum sem Alþingi samþykkir hverju sinni. Þær ákvarðanir erum við ekki að taka hér og nú. Af sjónarhóli ríkissjóðs felur þessi tiltekna breyting ekki síst í sér að ekki er aðeins horft til þeirra útgjalda Landspítalans sem hefðu leitt af árlegum leigugreiðslum af nýju húsnæði heldur þarf að fjármagna framkvæmdina sjálfa. Nauðsynlegt er að leiðir til þess séu ræddar opinskátt enda öllum ljóst að Landspítalinn, okkar mikilvægasta heilbrigðisstofnun, getur ekki búið við óbreyttan húsakost. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins er heildarumfang verkefnisins dregið upp mjög skýrum dráttum. Þetta er brúttómyndin sem er nauðsynlegur grundvöllur þeirrar vinnu að rúma framkvæmdina innan áætlunar um ríkisfjármál á næstu árum og ákveða fjárheimildir. Þegar út í þá vinnu er farið þurfum við að taka tillit til fjölmargra þátta sem ekki eru dregnir fram nú en ég vil leyfa mér að drepa á þá helstu til upplýsingar svo að þingheimur láti ekki hugfallast andspænis verkefninu. Fyrst af öllu verðum við að hafa hugfast að óháð ákvörðun um byggingu nýs spítala blasir við að á næstu árum verður að leggja í verulegan kostnað vegna húsnæðismála Landspítalans. Hluti núverandi húsnæðis, eins og við höfum heyrt af í fréttum, uppfyllir ekki ýtrustu kröfur um öryggi og aðbúnað, hvort sem er sjúklinga eða starfsmanna, auk þess sem við blasir þörf fyrir fjölgun sjúkrarýma, meðal annars vegna öldrunar þjóðarinnar. Hvort tveggja þýðir að óhjákvæmilegt er að ráðast í umfangsmiklar endurbætur og viðbyggingar. Eldri sjúklingar, eftir því sem þjóðin eldist, eru þyngri og sýkingarhættan verður þar með meiri og sýkingarhætta á svona sjúkrahúsum er verulega kostnaðarsöm þannig að þetta snýst að miklu leyti til líka um öryggi. Undan þeim kostnaði verður ekki vikist og spurningin því fyrst og fremst um skynsamlegustu leiðina sem skilar hámarkshagræði og -gæðum til framtíðar litið. Í þessu sambandi er líka vert að nefna að þótt við tölum um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut væri ef til vill réttara að tala um stækkun Landspítalans við Hringbraut því að stór hluti af núverandi húsnæði spítalans verður áfram í notkun og tengdur nýjum byggingum til að tryggja sem mesta hagkvæmni framkvæmdarinnar. Þá má líka nefna að tæki sem úreldast þarf að endurnýja og þó að gert sé ráð fyrir því að fara þurfi í milljarðatækjakaup í umsögninni, kostnaðarmatinu, þarf að endurnýja tæki sem úreldast og kröfur um bestu mögulegu heilbrigðisþjónustu kalla á tækjabúnað, hvort sem honum yrði fyrirkomið í eldra húsnæði eða nýju. Við sjáum þetta meðal annars á þeirri staðreynd að á fjárlögum yfirstandandi árs var ákveðið að verja um 600 millj. kr. sérstaklega til tækjakaupa á Landspítalanum til viðbótar við það fé sem hafði verið lagt til í fjárlagafrumvarpinu. Þá hefur verið bent á vandann og kostnaðinn sem fylgir því að koma umfangsmesta tækjabúnaðinum fyrir í eldra húsnæði sem ekki er teiknað með hann í huga. Loks má nefna það rekstrarhagræði sem hinir erlendu ráðgjafar verkefnisins hafa reiknað út af því að reka sjúkrahúsið á einum stað og að miklu leyti í nýju sérhönnuðu húsnæði. Oft er bent á að sjúkrahús er svo miklu meira en steinsteypa og tækjabúnaður. Og það er rétt að starfsemi heilbrigðisstofnana snýst fyrst og fremst um fólk, hvort sem um er ræða allt það frábæra starfsfólk sem þar starfar eða sjúklingana. Þegar við tökum ákvörðun til framtíðar um að stækka og efla kjarnann í okkar heilbrigðiskerfi á einum stað erum við líka að hugsa um fólk, nánar tiltekið um þann aðbúnað og þá umgjörð sem allt þetta fólk á skilið til að geta sinnt starfi sínu eins vel og kostur er og fengið þá bestu heilbrigðisþjónustu sem völ er á. Það er auðvitað markmiðið. Allt þetta þurfum við að gaumgæfa í framhaldinu þegar metið er í hvaða áföngum fjárveitingavaldið heimilar framkvæmdina. En verkefni okkar nú er að horfast í augu við þá staðreynd að taka þarf ákvörðun um að hverfa frá fyrirhugaðri leiguleið. Næsta skref er svo að samrýma brýnar úrbætur við metnaðarfull markmið okkar í ríkisfjármálum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. fjárlaganefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um: Hvernig sér hún það fyrir sér að afgreiða þetta mál á þessu þingi og hvers vegna telur hún að það sé mikilvægt? Í framhaldi af því, ef svarið er játandi, spyr ég um breytingu sem gerð var á 2. gr. frumvarpsins, þar sem segir: „Ráðherra er heimilt að ákveða að tilteknir skýrt afmarkaðir, minni byggingarhlutar, eða byggingar, séu boðnir út í formi langtímaleigu telji hann það þjóna heildarhagsmunum verkefnisins.“ Er það þá meiningin að þessir hlutar verði boðnir út í svokallaðri leiguleið eða einkaframkvæmd, er þá verið að sækja um heimild til að fara inn á þá braut?

Frú forseti. Í fyrsta lagi þá eru núna heimildir til að fara í þessa langtímaleigu þannig að í raun og veru erum við að þrengja leiguleiðina hér. Við erum að fara að setja stóru byggingarnar í opinbera framkvæmd en halda því opnu að minni byggingar, eins og sjúkrahótelin og bílastæðahús og annað slíkt, fari leiguleiðina því að ég tel að það gæti verið góður kostur án þess þó að ég ætli að skera úr um það á þessari stundu. Hvort afgreiða eigi þetta mál á þessu þingi og af hverju - ég teldi það afar æskilegt en ég er auðvitað bara að leggja þetta mál fram á þinginu og nú er það þingnefndar að fjalla um það. Ég vona að þingnefndin sjái sér fært að afgreiða þetta fyrir þinglok. Ég tel æskilegt að við byrjum strax að fara vandlega yfir það hvort þessi bygging rúmist ekki í fjárlögum á næsta ári þannig að menn geti farið að undirbúa það að koma henni fyrir í ríkisfjármálaáætlun. Þess vegna er mikilvægt að vita hvar við stöndum þannig að þetta mál standi ekki óafgreitt þegar menn fara að vinna í fjárlögum fyrir næsta ár.

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem kemur fram í svari hæstv. ráðherra, um að heimilt sé að fara leiguleið, þá er það alveg skýrt, og hæstv. ráðherra veit það, að ekki má fara í samninga um það nema það verði formlega lagt fyrir Alþingi eins og málið var afgreitt af hv. fjárlaganefnd á sínum tíma. Þá vil ég kannski fá að spyrja hæstv. ráðherra um væntingar hennar varðandi þessi þrjú atriði, bílastæðahús, skrifstofubyggingar eða sjúkrahótel, hvort það sé hugmynd hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar að hefja þá vegferð á þessu ári. Ef ég skil þetta rétt telur hæstv. ráðherra að með samþykkt þessa frumvarps, með þeirri breytingu sem gerð er á 2. gr. frumvarpsins, sé það staðfest að hún hafi heimild til að leggja af stað í þessar þrjár minni byggingar, ef þannig mætti orða það, þ.e. ef frumvarpið verður samþykkt.

Frú forseti. Ég teldi að minnsta kosti góðan kost að fara að skoða það. Óháð því hvort ráðist verður í þessa byggingu, eða hvenær það verður gert, þá þurfum við engu að síður sjúkrahótel, við þurfum aðstöðubyggingar. Ég held að þetta þurfi ekki að fara saman í tíma en varðandi spurningu hv. þingmanns, um það hvernig þessu verði fyrirkomið, tel ég eðlilegt að þingið sé áfram upplýst um það ef menn ætla að fara af stað með þetta, að ekki verði gefin út, hvað eigum við að segja, óútfyllt heimild fyrir ráðherrann að vera ekki í samráði við Alþingi ef leiguleiðin verður farin í þessum minni byggingum. Ef frumvarpið tekur ekki á því, þ.e. að halda því formi áfram, þá er það eitthvað sem ég tel eðlilegt að nefndin skoði.

Frú forseti. Aðeins til að fylgja málum eftir í framhaldi af spurningu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar: Ef ætlunin er að klára þetta fyrir þinglok, af hverju kom þetta frumvarp ekki fyrr? Í öðru lagi vil ég spyrja um tímapunkt. Á hvaða tímapunkti erum við núna? Eins og margir aðrir var ég hlynnt því að byggður yrði nýr spítali á meðan ég hélt að við hefðum efni á því, að við ættum peninga í sjóði. Nú er verið að tala um að hefjast handa við 80 milljarða kr. framkvæmd - sú er áætlunin, en við getum alveg verið viss um það að hún á ekki eftir að standast - þegar við eigum ekki fyrir því og við höfum ekki efni á að reka þá heilbrigðisþjónustu sem við vildum gjarnan vera að reka núna. Húsakostur Landspítalans er ekki upp á marga fiska, eins og allir vita, en hér erum við með ónýttar skurðstofur út um allt. Hvernig getum við í alvörunni verið að tala um að leggja 80 milljarða í þetta þegar við höfum ekki efni á því að reka heilbrigðisþjónustuna í dag eins og við vildum gjarnan gera það?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við erum í þröngri stöðu, þ.e. ríkissjóður. Því gerum við okkur vel grein fyrir og bara vaxtagreiðslurnar á þessu ári, við gætum byggt heilan Landspítala fyrir þær og gott betur. Við gætum gert það. Frú forseti. Sýnt hefur verið fram á að þessir 80 milljarðar eru brúttó líka með fjármagnskostnaði. Byggingarnar eru um 60 milljarðar og svo koma tækjakaup ofan á og fjármagnskostnaður. Verði ekki farið í þessa byggingu munum við þurfa að ráðast í verulegar endurbætur á spítalanum á næstu árum. Við þurfum að ráðast í tækjakaup og við megum heldur ekki gleyma áhrifunum sem koma til baka. Eins og kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er gert ráð fyrir að töluvert komi til baka í formi virðisaukaskatts og líka í sölu á eignum. Þannig að þetta er ekki svona há tala. Nú stöndum við frammi fyrir því að búta verkefnið þannig niður að það passi inn í ríkisfjármálaáætlunina. Ekki er verið að taka ákvörðun um það hér og nú að fara af stað í haust. 

Frú forseti. Ég vil ekki taka þá ákvörðun á sjö þingdögum mánuði fyrir kosningar, ég segi það bara alveg hreint út. Mér finnst mjög óábyrgt að ætlast til þess að við tökum þessa ákvörðun á þessum tíma. Af því að vísað var í umsögn fjárlagaskrifstofunnar þá segir þar skýrt að þegar um svo stóra fjárfestingu á vegum hins opinbera sé að ræða þurfi að huga að forgangsröðun, draga þá úr í samgöngumálum eða í öðrum útgjöldum. Það liggur í augum uppi. Mér finnst þetta ekki rétti tímapunkturinn til að fara í þetta þó að ég geri mér grein fyrir því að bæta þurfi tækjakost. Ef við heimfærum þetta yfir á heimilið þá líður mér eins og ég sé að taka ákvörðun um að kaupa mér sumarbústað þegar ég hef ekki efni á að borga af íbúðarláninu. Ég vil miklu frekar borga af íbúðarláninu fyrst og kaupa mér svo sumarbústaðinn. Ég sé að menn eru að fussa hér, ég er ekki að gera lítið úr vanda Landspítalans 

Frú forseti. Eftir því sem ég kynni mér þetta mál betur því dýpri verður sannfæring mín fyrir því að við þurfum að gera þetta. Ástæðan er sú að við erum að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar með þessu verkefni. Við erum einmitt að því. Eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan þá snýst þetta um öryggi sjúklinga, þetta snýst um aðbúnað. Við horfum fram til þess að sjúklingar verði sífellt þyngri vegna þess að við erum að eldast, þjóðin er að eldast.  Við verðum að horfa til þess að aðbúnaðurinn í núverandi byggingum dugar ekki til framtíðar. Hann dugar ekki. Það er einfaldlega rangt að með þessu séu menn að horfa til þess að kaupa sér einhvern lúxus, einhverjar byggingar í Reykjavík. Þetta snýst um heilbrigðisþjónustu fyrir landið allt, að vera með byggingar sem geta tekist á við framtíðina í heilbrigðisþjónustu, vera með byggingar sem geta haldið utan um þann tækjakost sem þarf að vera í nútímaheilbrigðisþjónustu. Um það snýst þetta mál. Það er síðan okkar verkefni að skapa þessa forgangsröðun þannig að þetta rúmist innan ríkisfjármálaáætlunar. Ég hef fulla trú á því að okkur takist það ef við vinnum skynsamlega og sameiginlega að þessu máli.

Virðulegi forseti. Það er algjörlega augljóst að pólitíska forustu hefur fullkomlega vantað í þetta mál á þessu kjörtímabili. Ég fer betur yfir það í ræðu minni, og það er alveg óþolandi. Ástæðan fyrir því að ýmsar ranghugmyndir eru uppi um þetta verkefni er getuleysi hæstv. ríkisstjórnar sem hefur ekki þorað að standa á bak við verkefnið og útskýra fyrir landsmönnum hvers vegna verið er að fara út í þetta. Það er þess vegna sem við erum sí og æ að leiðrétta tóma þvælu. Hins vegar er eitt grundvallaratriði í þessu og það kemur fram í fylgiskjalinu frá fjárlagaskrifstofunni: Gert var ráð fyrir því á sínum tíma að nást mundi rekstrarhagræðing sem mundi borga fyrir leiguleiðina. Nú er búið að vera að þvælast með þetta mál, lítið af því frést, ýmislegt gerst í skipulagsmálum og öðru slíku - eru þessar forsendur enn til staðar? Er með einhverjum hætti búið að breyta spítalanum þannig að ekki sé sama hagræðing af þessu eins og lagt var upp með?

Frú forseti. Ekki er gert ráð fyrir því að það hafi breyst. Við gerum ráð fyrir að þetta muni skila rekstrarhagræði eftir að byggingarnar hafa verið teknar í notkun. Fram að því mun ríkið þurfa að taka þetta inn í sínar bækur og Alþingi taka ákvarðanir við fjárlagagerðina um framkvæmdakostnaðinn. En ég er að mæla með þessu vegna þess að við sjáum fram á að þetta muni ekki bara bæta heilbrigðisþjónustuna heldur verði líka í þessu rekstrarhagræði þegar framkvæmdum lýkur. Þannig að: Já, það er enn þá inni. Hér var talað um að menn fórnuðu höndum yfir 80 milljörðum, en mjög margt er dregið fram í þessari kostnaðarumsögn sem mun koma á móti þessu. Nettókostnaðurinn verður ekki 80 milljarðar, hann verður mun lægri. Ef menn leggja sig fram um að lesa rólega í gegnum þessa umsögn sjá menn það.

Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að það þarf að gera eitthvað. Húsnæðið hefur lengi verið mjög slæmt og ef við ætlum ekki að fara þessa leið þurfum við að fara einhverja allt aðra leið. Ástæðan fyrir því að menn voru að sameina spítalana, ástæðan fyrir því að menn voru að sameina deildir, var sú að ná rekstrarhagræði. Ég vil að það sé alveg kristaltært að það sem lagt var upp með - því að ég veit það, ég þekki það. Fyrrverandi forstjóri spítalans kom með þá hugmynd að við mundum skoða hvað yrði gert í Noregi vegna þess að menn voru að fara í sambærilega aðgerð þar. Þá var lagt upp með það að byggingarkostnaðurinn eða leigan fyrir þetta næðist fram með rekstrarhagræðingu. Síðan hafa menn verið að hræra í skipulaginu og er hætta á því að með breytingum á byggingunum náum við ekki sömu rekstrarhagræðingu og lagt var upp með. Ég fer fram á að sú hv. nefnd sem fer með þetta mál fái það algjörlega á hreint að við séum ekki að hvika neitt frá því. Það er alveg ljóst að við þurfum að gera eitthvað en ástæðan fyrir því að menn eru að fara þessa leið er sú að spara og það á að nýta þann sparnað til að byggja þennan spítala.

Frú forseti. Mér heyrist að ég og hv. þingmaður getum verið sammála um markmiðin með þessari framkvæmd. Ég er algjörlega sammála honum í því að auðvitað eigum við áfram að hafa þessa hagræðingu að markmiði. Ég hef ekki heyrt að menn séu að fara ofan af því, þvert á móti. Við erum að fara áfram með þessa framkvæmd og treystum okkur til þess að fara með hana í opinbera framkvæmd vegna þess að við sjáum fram á hagræðingu. Það er hagræðing fyrir ríkissjóð og líka ákveðin hagræðing í starfseminni á Landspítalanum en þetta er líka risastórt heilbrigðispólitískt mál. Erum við búin undir þær kröfur sem gerðar verða til góðrar heilbrigðisþjónustu í allra nánustu framtíð? Miðað við núverandi húsakost þá erum við það ekki. Þessi leið sem við ætlum að fara, að bæta húsakost með þessum hætti, er ekki bara til hagræðingar heldur er þetta líka risastór heilbrigðispólitísk spurning. Mér hefur ekki þótt skorta á neina forustu hjá þessari ríkisstjórn í því efni.

Frú forseti. Ég glugga öðru hverju í stjórnarskrána mér til hugarhægðar og hjálpar. Þar stendur í 41. gr., með leyfi forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Í greininni þar á undan stendur, í miðri grein: „Ekki má heldur taka lán, er skuldbindi ríkið, né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Að störfum hefur verið nefnd sem er að hanna nýjan spítala og reka hann áfram og ég fékk svar við því að vel yfir milljarður hefði farið í þá nefnd. Er talað um það í fjárlögum eða fjáraukalögum eða er lánsheimild til að greiða það fé af hendi, þannig að við höldum okkur við stjórnarskrána? Ég vil spyrja að þessu. Um leið og við stígum fyrsta skrefið erum við búin að skuldbinda ríkissjóð um 44 milljarða, þarf það þá ekki að koma inn í fjárlög, bara sem allra fyrst?

Frú forseti. Ég veit ekki betur en heimild hafi verið fyrir þessu í fjárlögum á hverju ári, þ.e. þessari leiguleið sem við erum nú að hverfa frá, í 6. gr. heimild, að vinna að undirbúningi stofnunar nýs spítala. Það sem verið er að leggja til núna er formbreyting, þ.e. breytingar á lögum þannig að við getum haldið áfram með verkefnið á nýju formi. Við höfum hingað til ætlað að fara þessa leiguleið eins og ég fór ítrekað yfir í ræðu minni. Við erum að breyta forminu yfir í opinbera framkvæmd. Það þýðir ekki að með þessu frumvarpi séum við að taka ákvörðun um fjármagn í þetta. Það er gert í fjárlögum og verður gert í fjárlögum hvers árs þangað til þessu verkefni er lokið og það er ekki verið að leggja neitt annað til. Ástæðan fyrir því að mér finnst skipta máli að þetta mál klárist sem fyrst er sú að þá getum við byrjað strax að koma þessu fyrir inn í ríkisfjármálaáætlun og vonandi einhverjum hluta, eins og hönnuninni, inn í fjárlög á næsta ári. Það er stóra verkefnið og ég held að okkur sé ekki til setunnar boðið. Við þurfum að fara að láta þennan draum um nýjan Landspítala rætast.

Frú forseti. Fyrir nokkru var í 6. gr. heimild samþykkt til ráðherra að semja við Portus eða eitthvað slíkt, eitthvert fyrirtæki úti í bæ, engin tala. Það kom svo fram sem Harpa sem kostaði 30 milljarða. Útlendir kröfuhafar borguðu 10 milljarða, samt dugði það ekki til, sá niðurskurður, til að standa undir rekstrarkostnaði og öðru slíku. Nú kemur því reikningur til skattgreiðenda upp á 2 milljarða vegna Hörpu, skattgreiðenda í Reykjavík og hjá ríkinu. Ég vil spyrja: Er nokkuð betra við þetta? Er vit í því að setja inn í 6. gr. heimild einhverja heimild án tölu? Hvernig samræmist það stjórnarskránni að ekkert gjald megi greiða af hendi? Það er gjald, það er krónutala og það er búið að greiða það af hendi. Hvernig stendur á því að svona frumvarp, svona veigamikið og stórt frumvarp, kemur fyrir Alþingi rétt áður en við förum að ljúka störfum og eigum eftir að ræða stjórnarskrána og sjávarútvegsfrumvarp og ég veit ekki hvað?

Frú forseti. Miðað við síðustu orð hv. þingmanns ætti hann að fagna því að við séum að gera þessa formbreytingu. Það er þá engin 6. gr. heimild eins og verið hefur hingað til. 

Af hverju svona seint?

Það er stóra verkefnið með þessu frumvarpi. Menn eru einmitt að hverfa frá 6. gr. heimildum og fara inn í gagnsætt ferli með þetta, í fjárlögum. Hv. þingmaður hlýtur að fagna því að við séum þá að gera þessa breytingu 

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Það er óhætt að segja í upphafi máls að framkvæmdin sem um ræðir er ekki óumdeilanleg. Ég vil segja að ég er mjög hlynntur því að hverfa frá svokallaðri leiguleið eða einkaframkvæmd og fara yfir í ríkisframkvæmd, ég hef alla tíð haldið því fram í meðförum málsins, bæði í nefndinni og í þingsal. Af hverju skyldi ég vera í þessum stjórnmálaflokki og á móti einkaframkvæmdum? Það á ekki við um allt heldur eingöngu þetta verkefni. Ef við setjum það í samhengi fól einkaframkvæmdin í raun og veru bara í sér húsbyggingarnar vegna þess að hitt var annars vegar mannauðurinn og hins vegar tækjakosturinn og eignin okkar snýr auðvitað að því. Það voru því einungis húseignirnar og byggingarnar sem áttu að vera í einkaframkvæmd. Það hringdi einhvern veginn bjöllum hjá mér. Í fyrsta lagi gat enginn fengið betri vaxtakjör en ríkissjóður við svona stóra framkvæmd. Í öðru lagi þurfti ákveðinn umsýslukostnað við rekstur á eignunum og til að fylgjast með þeim og endurleigja til ríkisins. Ég keypti því aldrei þá hugmynd að fara með byggingarnar í einkaframkvæmd. Ég fagna þeirri breytingu sem um ræðir. Það er mjög mikilvægt að það sé alveg á hreinu hvað um ræðir. Það er alveg klárt að menn fara ekki í þær framkvæmdir sem er verið að fjalla um, þ.e. stærstu framkvæmdina. Ég átta mig ekki alveg á því, og það er eitthvað sem við þurfum að komast að í meðförum nefndarinnar, hvað breytingin á 2. gr. þýðir, hvort hæstv. ráðherra sé heimilt, þótt það komi skýrt fram í niðurstöðu um frumvarpið að ekki megi hefja þar framkvæmdir, að fara af stað í einhverja vinnu og þá hverja. Það er nokkuð sem verður að koma í ljós í meðförum nefndarinnar. Það er líka mjög mikilvægt að alveg skýrt sé hvernig á að nálgast verkefnið. Út af þeim misskilningi sem hefur orðið þá kom til að mynda fram í upphafi málsins í meðförum hv. fjárlaganefndar að með því að fara í framkvæmdina væri hægt að draga úr rekstrarkostnaði spítalans um ákveðna prósentutölu. Við spurðum, eða ég a.m.k., töluvert um við hvað sú tala var miðuð, hvort hún væri miðuð við áður en spítalinn fór að skera niður og ef ekki hver staðan væri þá svo hægt væri að finna raungildið þegar kæmi að framkvæmdinni og hafa viðmiðunarpunkt. Þegar við fórum yfir málið snemma hausts og staðan í nefndinni var kynnt var akkúrat komið að því sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að vegna þess að þjóðin er að eldast er þörfin fyrir innlagnir og spítalaþjónustu meiri og því er mjög mikilvægt að allt sé á hreinu. Er verið að bregðast við fyrirséðri fjölgun innlagna eða rekstri sem við erum að núllstilla núna? Það er mikilvægt að ekki sé misskilningur í umræðunni hvað þá hluti varðar. Síðan er umhugsunarefni fyrir okkur öll hvernig þróunin hefur verið. Það virðast hafa verið einhver átök um hvora leiðina ætti að fara, samanber að þegar málið kom inn í fjárlagagerðina fyrir árið 2013 gerðist það þannig að búið var að taka breytingartillögu meiri hlutans úr nefndinni til 3. umr. þegar ákveðið var að setja nefndarálitið aftur í nefnd til að gera þessa ákveðnu breytingu. Ég held að mikilvægt sé að við lærum af því að áríðandi er að miðla upplýsingum til allra, ekki bara til stjórnarflokkanna. Það er mikilvægt að það gerist svo allir séu staddir á sama stað í meðförum málsins. Það er mikilvægt að mínu mati að þegar, og ef, frumvarpið verður samþykkt sé undirbúningsvinnan hafin strax. Ég á ekki eingöngu við hvort hægt verði að koma því inn í ríkisfjármálaáætlunina sem er ekki hægt, það gefur algerlega augaleið og kemur mjög skýrt fram að það rúmast ekki innan hennar nema önnur verkefni víki. Það væri kannski umhugsunarvert fyrir hv. stjórnarliða að draga aðeins andann og hugsa um framkvæmd sem á væntanlega að hefjast á næstu vikum, ég veit ekki nákvæmlega hver staðan er, og er bygging húss íslenskra fræða. Ég held að ágætt væri að menn hugsuðu um hvaða hugsanlegu áhrif það hefur á bygginguna sem um ræðir. Það kemur skýrt fram að við þurfum að hefja vinnuna við að koma því inn í ríkisfjármálastefnuna. Það er alveg útilokað, hvort sem litið er til skemmri eða lengri tíma, að gera það nema taka aðrar framkvæmdir út. Það liggur fyrir að breyta þarf þeirri vegferð sem ríkisfjármálastefnan gerir ráð fyrir og fara að greiða niður skuldir til að losna við vaxtakostnaðinn. Það kemur meira að segja fram í umsögninni og í umræðunni áðan að heildarkostnaðurinn eins og hann er áætlaður samsvarar vaxtagjöldum ríkisins í eitt ár. Það minnir okkur kannski á það enn eina ferðina hversu þarft er að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Við þurfum að hafa alveg á hreinu að mikilvægt er að tíminn sem er fram undan sé nýttur, bæði af hálfu fjármálaráðuneytisins og af hálfu velferðarráðuneytisins, að farið sé í vinnuna og komið með upplýsingar inn í þingið þegar menn taka hugsanlega ákvarðanir í haust eða næsta haust, eða hvenær sem það verður, um að fara í einhverjar framkvæmdir. Menn geta ekki bara horft út frá þessari framkvæmd hér af því að við sjáum alveg fyrir okkur hvernig umræðan verður. Hún verður um það að hér séu einhver sjúkrahús sem eru stutt frá og standa hálftóm eða eru auð og alla vega. Við þurfum að skoða heilbrigðisþjónustuna í heild sinni og fara yfir hvernig við ætlum að skilgreina hana inn í framtíðina. Það er mikilvægt að þær upplýsingar komi fram, ég tala nú ekki þar sem þetta er ein stærsta framkvæmd Íslandssögunnar upp á 85 milljarða, þótt 15 milljarðar komi til baka í formi virðisaukaskatts og eins er gert ráð fyrir því að selja eignir fyrir 7,5 milljarða. Ég segi fyrir mig að ég hef miklar efasemdir um að þau áform gangi eftir en það er svo sem ekki hægt fullyrða neitt um það. Af því að erum við að ræða þau mál er brýnt að fara í vandaða undirbúningsvinnu sem fyrst. Við erum með í umsögninni og gert er ráð fyrir því í kostnaðarmatinu að sveiflujöfnunin sé -10% eða 15%. Við erum að tala um 25% sveiflu í verkefninu vegna þess að hönnunin er ekki komin nema um 25%. Það verður að vera alveg á kristaltæru og þess vegna er sveiflujöfnunin þarna inni og fjárlagaskrifstofan bendir á hana. Ég hef farið lauslega yfir að fyrir liggur að undirbúningurinn verður að vera vandaður, hvernig menn sjá þetta gerast í framtíðinni. Eins verður að hafa alveg á hreinu það sem snýr að hagræðingunni og því sem kemur fram, það blasir við. Mér fannst vanta dálítið í umræðuna. Þegar maður kallaði eftir upplýsingum og sagt var að við að sameina stofnunina eða setja Landspítalann á einn af öllum þeim starfsstöðum sem hann er á var hagræðingin í ákveðinni prósentutölu. Það er bara „common sense“. Maður fór dýpra í umræðuna og vildi reyna að skilja hvað sparaðist mikið, t.d. í launakostnaði því ekki spörum við í lyfjakostnaði með sameiningunni. Við þurfum að greina hvernig þetta er því að því miður er það allt of oft ekki gert. Fyrir einhverjum dögum síðan voru samþykkt nokkur frumvörp þar sem eru settar fram tölulegar staðreyndir eða sparnaður í prósentum við að fara í ákveðna aðgerð. Síðan þegar er kallað eftir gögnunum sem eiga að liggja að baki því, forsendurnar fyrir því, er einhvern veginn alltaf blankó blað. Ég segi í fullri einlægni við þá sem hafa mikla trú á málinu og vilja að það gangi fram að mikilvægasta verkefni þeirra sé að hafa þær upplýsingar sem kallað er eftir í umræðunni algerlega á hreinu. Við verðum að meta hvað er búið að skera mikið niður miðað við þær forsendur sem við erum að leggja af stað með. Það kemur reyndar fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að það þarf að vera algerlega á hreinu. Við erum að taka ákvarðanir til framtíðar. Þegar verkefnið var kynnt í upphafi ætluðu menn að hagræða og þá var alltaf miðað við að farið væri í alla framkvæmdina. Hugsanlega að skipta henni upp og ákveðnar hugmyndir eru um að fara leiguleið með húsin þrjú. Ég verð að hvetja hv. þingmenn til að hugsa mjög vandlega af hverju við erum að fara með sumt af framkvæmdunum í leigu? Af hverju höfum við ekki alla framkvæmdina ríkisframkvæmd? Hvað kallar endilega á að taka hluta af framkvæmdinni? Ég geri mér alveg grein fyrir því að þar er um miklu minni upphæðir að ræða en hvað með til að mynda bygginguna á bílastæðahúsinu, sjúkrahótelinu og skrifstofubygginguna, af hverju höfum við það ekki allt sem ríkisframkvæmd? Ég held að við þurfum að spyrja okkur að því. Ég segi fyrir mína parta að við verðum að taka umræðuna um hvað það færir okkur að fara þessa leið. Svo er ekki gott að málið komi svona seint fram og á þennan hátt, það held ég að sé alveg klárt. Þegar við vorum í umræðunni um fjárlögin í desember var sagt að málið kæmi fljótlega inn í þingið og allir sem tóku þátt í umræðunum þá voru sammála að brýnt væri að halda öllum upplýstum. Ég held að það muni einungis skemma fyrir málinu ef þeim upplýsingum sem er nauðsynlegt að allir fái er ekki miðlað. Að mínu viti er mikilvægasta að undirbúa verkefnið strax svo hægt sé að taka réttar ákvarðanir. Það liggur fyrir að ef menn ætla að fara að koma því inn í ríkisfjármálastefnuna verður það ekki gert nema henni verði breytt eða hv. þingmenn taki það að minnsta kosti til umhugsunar hvort æskilegra sé að fresta framkvæmd einhverra annarra bygginga, eins og til að mynda húss íslenskra fræða sem ég nefndi áðan. Það er mín prívatskoðun að það sé alger vitleysa að fara í þá framkvæmd. Það er ekki bæði sleppt og haldið og þess vegna er mikilvægt að menn geri það svona. Það er mjög skýrt og það sjá það allir sem vilja að í ríkisfjármálaáætluninni um að fara að greiða niður skuldir með skuldsetningu ríkissjóðs eins og hún er er algerlega útilokað að koma verkinu inn á þau ár sem er hugsanlega lagt upp með hér. Það er alger sjálfsblekking að halda öðru fram. Við verðum að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs nema, eins og reyndar er bent á, einhverjar aðrar framkvæmdir, hvort sem það eru vegaframkvæmdir eða samgönguframkvæmdir eða hverjar sem þær eru, séu látnar víkja eða ríkisfjármálaáætluninni sé breytt sem ég tel ekki skynsamlegt. Það er auðvitað stærsta áminningin að þegar við ræðum stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, er sagt, eins og hæstv. ráðherra sagði áðan, til að reyna að tala kjark í þingmenn eða til að mönnum fallist ekki hendur að heildarkostnaðurinn samsvari vaxtagreiðslum ríkisins í eitt ár. Þannig er það. Ég hvet til þess að farið verði strax í að vinna þau grunngögn sem nauðsynleg eru til að hv. þingmenn geti tekið skynsamlegar ákvarðanir og átt eðlilegar rökræður.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að þetta mikilvæga mál skuli vera komið fram því það gefur þingmönnum tækifæri til að ræða það. Ekki svo að skilja að ég telji að við séum að taka ákvarðanir í sjálfu sér um fjárveitingar eða byggingu spítalans sem slíks því hér er fyrst og fremst um að ræða formbreytingu á ákvörðun sem þegar hefur verið tekin varðandi það að við ætlum að byggja nýjan spítala. Hins vegar liggur náttúrlega fyrir að við gerum það ekki öðruvísi en að til þess séu heimildir í fjárlögum. Málið er gríðarlega mikilvægt. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að heildarkostnaður á 10 árum sé um 85 milljarðar. Við skulum samt ekki gleyma því að inni í þeirri tölu eru upphæðir sem óhjákvæmilega þyrfti að nota meðal annars í tækjakaup og viðhald sem að sjálfsögðu væri ekki hægt að víkja sér undan þó að við gerðum ekkert annað. Það er býsna mikilvægt að hafa í huga. Við skulum heldur ekki gleyma því, og ég ætla ekki að falla í þá gryfju að rugla hérna saman stofnfjárfestingum og rekstri, að það hefur margverið reiknað og margverið metið, nú síðast í síðasta mánuði ef ég man rétt, hversu miklir fjármunir mundu sparast við að hafa spítalann í rekstri á einum stað á ársgrundvelli. Það eru umtalsverðir fjármunir, frú forseti. Seinustu útreikningarnir voru eitthvað rétt ríflega 3 milljarðar og það eru mjög margir peningar eins og einhverjir mundu segja. 
             Ef við horfum til þess hvað beina stofnframlagið til nýs spítala og nýbygginga er, þ.e. þessir 44,3 milljarðar eða þar um bil eins og getið er um í frumvarpinu, og horfum síðan á 3 milljarðana sem munu sparast í rekstri þá er í sjálfu sér hægt að halda því fram að stofnkostnaðurinn sparist á 15 árum. Ég viðurkenni alveg að þá er ég ekki reikna með vaxtakostnaði, en jafnvel þó við mundum reikna með honum þá yrðu þetta samt innan við 20 ár. Þegar við erum að tala um móðurskipið í íslenska heilbrigðiskerfinu, sjálfan Landspítala – háskólasjúkrahús þá er það býsna vel sloppið. Ég vil halda því fram. Við verðum nefnilega að átta okkur á því að sparnaðurinn er heldur ekki bara í peningum. Hann liggur líka að stórum hluta til í þjáningum og veikindum þeirra sjúklinga sem þarna þurfa að sækja þjónustu. Hv. þingmenn eru vafalítið ekki búnir að gleyma því hvernig ástandið var á Landspítalanum í janúar á þessu ári og desember á síðasta ári þegar yfirfullur spítalinn með allt upp í 40 sjúklinga í einangrun var viku eftir viku að berjast við sýkingar sem breiddust út um spítalann. Af hverju halda menn að það hafi verið? Af tilviljun? Nei, aldeilis ekki. Það er meðal annars vegna þess að við búum við það á mörgum deildum sjúkrahússins í dag að allt upp í 10 sjúklingar deila einu salerni, og við erum að tala um 21. öldina. Við erum ekki að tala um 1930 þegar við byggðum Landspítalann í miðri kreppunni. Þá byggðu Íslendingar af myndugleik þann landspítala sem stendur í dag, að vísu ekki allar þær byggingar sem eru á lóðinni núna en engu að síður. Þá heyrðust hér í þingsal úrtölur um að við skyldum ekki byggja spítala vegna þess að á spítala færu menn til að deyja. Sem betur fer er það ekki þannig í grundvallaratriðum í dag, hafi einhver trúað því í raun og veru á þeim tíma. Það er mjög mikilvægt að við heykjumst ekki á því að veita þessu máli brautargengi. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að við erum að tala um formbreytingu. Við erum ekki að tala um það að hleypa af stað einhverjum tuga eða margra tuga milljarða framkvæmdum án samþykktar Alþingis. Samþykktin verður gerð í fjárlögum. Það er mikilvægt að hv. þingmenn átti sig á því. Við skulum líka hugsa um mannauðinn á spítalanum. Ég veit að nú þegar eru heilbrigðisstarfsmenn sem hafa haldið utan til náms farnir að draga það við sig að koma aftur heim til að vinna á Landspítalanum. Það er þegar farið að gerast, frú forseti. Menn draga það við sig vegna þess að sú aðstaða sem er í boði er svo léleg miðað við það sem gerist annars staðar að menn koma ekki heim. Meira að segja er farið að gerast að heilbrigðisstarfsmenn eru farnir að fara út, ekki eingöngu vegna launakjara heldur vegna aðstöðuleysis sem er á þessu móðurskipi íslensks heilbrigðiskerfis. Þetta er stóralvarlegt mál og við verðum að taka á þessu. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson flutti ágæta ræðu áðan og ég er sammála honum um mjög margt af því sem hann sagði. Hann nefndi meðal annars hluti eins og lyfjakostnað sem væri vissulega umtalsverður, en hann efaðist um að þar mundi sparast. En horfum til dæmis á sýkingarfaraldurinn sem var síðustu mánuði. Meðal annars í því ljósi vil ég leyfa mér að efast um að 3 milljarða sparnaðurinn á ári sé rétt reiknaður. Ef við lendum ítrekað í svona sýkingarfaröldrum eins og við gerðum núna í vetur þá erum við að tala um miklu meiri peninga, því miður. Við megum ekki gleyma því, hv. þingmenn, við erum líka að tala um hörmungar sem einstaklingar og fólk úti í samfélaginu er að lenda í að nauðsynjalausu. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að við eigum ekki pening, eins og einhverjir mundu segja. Við þurfum að gæta ráðdeildar, það er alveg rétt. En við getum ekki lengur látið þetta móðurskip reka á reiðanum. Við verðum að grípa inn í. Í máli hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur hérna áðan kom fram að hún óttaðist að áætlanir væru ekki fullnægjandi og væru að einhverju leyti bjartsýnar. Það kann vel að vera og hv. þingmaður hélt því fram að það væri eitthvað sem væri viðbúið við opinberar framkvæmdir. Það kann vel að vera. En ætlum við að láta það ráða ákvörðunum? Ætlum við að láta framtíð íslensks heilbrigðiskerfis ráðast af einhverri hræðslu við að áætlanir séu ekki nægilega góðar? Ég er ekki til í það. Málið er miklu mikilvægara en svo að við getum sett einhverja hræðslu í áætlanagerð fyrir okkur. Ef menn eru hræddir við að áætlanir séu ekki nægilega góðar þá beita menn sér væntanlega fyrir því að bæta þær. Þá leggja menn til við fjárlagagerð að meiru sé kostað til eða að svigrúmið sé aukið. En við förum ekki að stoppa þetta mál á þeim forsendum, formbreytingu. Það væri mjög mikið glapræði að mínu viti. Eins og ég hef rakið í máli mínu þá hníga öll rök til þess að við tökum þessa ákvörðun núna, sem fyrst, en hleypum ekki málinu í að tefjast um einhver missiri eða ár í viðbót vegna þess að við þorum ekki að taka ákvörðun um þetta núna. Sjúklingar og notendur þessarar þjónustu bíða eftir því að við tökum þessa ákvörðun. Starfsfólkið á stærstu heilbrigðisstofnun landsins bíður í þúsundatali eftir því að við höfum kjark til að taka þessa ákvörðun og við eigum ekki að heykjast á því. Afar mikilvægt er að þingið láti ekki pólitíska flokkadrætti stjórna því að þetta risastóra mál fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi verði látið dankast hérna í þinginu á síðustu dögum þingsins. Það megum við ekki gera. Við verðum að hafa kjark til að taka þessa ákvörðun fyrir heilbrigðiskerfið, fyrir sjúklingana, fyrir starfsfólkið og fyrir þjóðina alla.

Frú forseti. Nú er ríkisstjórn sú sem hv. þingmaður styður búin að vera við völd í rúmlega fjögur ár, þ.e. flokkur þingmannsins, og þegar sjö dagar eru eftir af starfi þingsins koma menn með svona frumvarp. Það er búið að samþykkja fjárlög, það er búið að ganga frá árinu og þarna kemur fram að árið 2013 eigi að setja 534 milljónir í þetta verkefni. Það er búið að setja heilmikið í hönnun og skipulagningu sem hefur verið gert vegna 6. gr. heimildar. Það er hins vegar engin tala þannig að við erum væntanlega að setja það líka inn í fjárlög, eitthvað um 1.200–2.000 milljónir. Finnst hv. þingmanni stórmannlegt hjá hæstv. ríkisstjórn að koma með þetta rétt fyrir lok kjörtímabilsins til þess að velta því yfir á næsta fjármálaráðherra að greiða úr flækjunni, að setja inn í fjárlög 44 milljarða að lágmarki? Um leið og búið er að taka ákvörðun um þetta verður að setja það inn í fjárlög því að þetta er skuldbinding fyrir ríkissjóð nema menn ætli að hætta við. Annaðhvort eru menn að byggja sjúkrahús eða ekki. Telur hv. þingmaður skynsamlegt að koma korteri fyrir lok kjörtímabilsins, samþykkja eitthvað, byggja nýjan spítala og næsti fjármálaráðherra á að sjá um það? Ég er ekki endilega viss um að hann komi úr flokki hv. þingmanns þannig að þessu er bara velt yfir á framtíðina og yfir á börnin eins og mjög mörgu í fjárlögum og fjárreiðum þessarar ríkisstjórnar. Ekkert er tekið á heilmörgum vandamálum, stórum tölum, Íbúðalánasjóði o.s.frv. Hér er enn eitt dæmið þar sem menn fara í gang með eitthvað en klára það ekki.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Hann spyr hvort mér finnist stórmannlegt að koma með þetta mál inn í þingið núna. Ef það er þörf á að taka þessa ákvörðun núna, já, þá er það stórmannlegt, ég er á þeirri skoðun. Hv. þingmaður má ekki láta eins og við séum núna að taka ákvörðun um að byggja nýjan spítala. Það er ekki svo, við erum að breyta lögum nr. 64/2010 sem voru sett í upphafi þessa kjörtímabils, ekki í dag eða á síðasta ári, þvert á móti. Hv. þingmaður talar um að við séum að taka ákvörðun um 44 milljarða útgjöld. Já, það kann að vera, hv. þingmaður, að við séum að gera það óbeint, en í fjárlögum fyrir hvert ár er ákveðið hvaða fjárhæðir fara til verkefnisins. Ef hv. þingmaður telur að tafla á bls. 14 í greinargerð frumvarpsins sé bindandi með tilliti til fjárlaga kemur það mér á óvart því að svo er náttúrlega ekki. Það eru væntanlega fjárlög sem gilda, hv. þingmaður hlýtur að vera mér sammála um það.

Frú forseti. Í næsta dagskrárlið á undan þessum ræddum við um leiðréttingar á mistökum sem gerð voru fyrir tveim mánuðum við fljótfærnislega afgreiðslu þingsins. Ef meiningin er að fara í að byggja heilt sjúkrahús og ræða það á sjö dögum er ég ansi hræddur um að það verði ekki farið í gegnum umsagnir og annað ferli eins og við eðlilega framkvæmd mála. Ég las áðan upp úr stjórnarskránni að það er bannað að skuldbinda ríkissjóð nema geta þess í fjárlögum. Um leið og menn taka ákvörðun um að fara í eitt stykki spítala og ætla ekki að hætta við það í miðjum klíðum, klára bara hótelið, ekkert annað, verða menn að færa skuldbindinguna inn í fjáraukalög. Ég sé ekki annað. Ég les stjórnarskrána þannig. Það er ekki hægt að segja: Ja, við ætlum að gera þetta á hverju ári og við getum hætt við hvenær sem er. 
            

Frú forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að við tökum ákvörðun á sjö dögum um að byggja nýjan spítala. Ég furða mig á því ef hv. þingmaður hefur ekki tekið eftir þeirri umræðu sem hefur verið í samfélaginu síðustu 15 árin.  Ég fór yfir það í fyrra andsvari mínu að lögin um það að byggja Landspítalann voru sett 2010, lögin sem við erum að breyta, og við erum að gera formbreytingu. Hv. þingmaður talar um að við séum hér að taka ákvörðun um öll þessi fjárútlát. Það er ekki svo. Hv. þingmaður talar um hver verði næsti fjármálaráðherra, ég hef ekki hugmynd um það frekar en hv. þingmaður, 

Virðulegi forseti. Ég get verið sammála ýmsu sem kom fram hjá hv. þingmanni og verð að segja eins og er að ég tel skynsamlegt að fara þá leið að byggja nýjan spítala og sameina starfsemina á einn stað. Ég hef ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að ekki sé önnur leið fær og það sé besta leiðin til að mæta þörfunum í heilbrigðisþjónustu og hef ég nú skoðað þetta nokkuð vel. Það þýðir ekki að það eigi að bæta við það sem er gert á Landspítalanum, alls ekki, í rauninni á að gera eins lítið á Landspítalanum og mögulegt er. Við getum rætt það seinna. Við höfum að vísu rætt það aðeins áður, en þessi ríkisstjórn hefur ekki sinnt því. Ég ætla ekki að hafa stór orð um það en við skulum segja að ég held að það sé rangt mat hjá hv. þingmanni að hafa ekki áhyggjur af því hversu seint þetta mál kemur fram. Ég held að ekkert verra sé hægt að gera málinu, ég held að það sé ekki hægt að búa til meiri tortryggni í kringum það, ýta undir frekari ranghugmyndir og annað slíkt, en að vinna það með þessum hætti. Mér finnst ekki rétt hvernig hv. þingmaður svaraði hv. þm. Pétri Blöndal sem spyr, eins og ég held flestir sem að þessu máli koma: Af hverju í ósköpunum er frumvarpið að koma fram núna? En sú er staðan. Þá er næsta spurning: Er hv. þingmaður tilbúinn að beita sér fyrir því að þetta mál verði í forgangi, að við forgangsröðum núna loksins í störfum okkar í þágu heilbrigðisþjónustunnar? Þá er ég að vísa til þess að á síðustu dögum þingsins verði önnur mál sem skipta minna máli látin víkja og í staðinn geti hv. þingmenn og aðrir fengið bestu upplýsingar og við unnið þetta mál 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni andsvarið. Já, ég er svo sannarlega til í að beita mér fyrir því að þetta mál fái þann tíma og þann forgang sem það þarf í viðkomandi nefnd og að allar þær upplýsingar sem hv. þingmaður telur sig þurfa komi til nefndarinnar. Nema hvað? Það er alveg rétt hjá þingmanninum að bygging þessa spítala er eitthvert mikilvægasta verkefnið sem við getum ráðist í fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Þar erum við algjörlega sammála. Varðandi það að verkefnin ættu að breytast og minnka, að starfsemi heilbrigðiskerfisins ætti ekki endilega öll að fara fram á Landspítalanum, getur verið mjög mikið til í því hjá hv. þingmanni. Bygging nýs spítala með fullkomnustu tækni, með einbýlum þannig að sýkingarhætta sé minni, mun einmitt stuðla að því. Ég veit að hugur hv. þingmanns til spítalans er góður og hann vill veg hans sem mestan. Ég get alveg lofað hv. þingmanni því að ég mun beita mér fyrir því gagnvart mínum samflokksmönnum að þeir geri allt sem þeir geta til að koma þessu máli áfram.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir: Nema hvað? Í hverju málinu á fætur öðru fá menn ekki tíma til að vinna málin. Hér eru hv. þingmenn sem hafa orð á sér fyrir að setja sig vel inn í hluti, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, sem velta upp spurningu sem svar ætti fyrir löngu að vera komið við. Það eru nokkrir dagar eftir af þinginu og hv. þingmaður ætlar að keyra í gegn stjórnarskrárbreytingar og fiskveiðistjórnarfrumvarp, nema hann sé annarrar skoðunar sem ég vona að hann sé. Allur dagurinn í dag fór í að ræða að það átti að setja nærri milljarð í viðbót í Ríkisútvarpið. Virðulegi forseti. Er meira en tal á bak við það að menn vilji vinna þetta þannig að fólk sé vel upplýst um hvað er á ferðinni? Er tryggt að þær áætlanir sem lagt er upp með standist, að engar þær breytingar hafi orðið sem geri það að verkum að forsendur standist ekki? Það þarf tíma í þetta og við höfum afskaplega lítinn tíma. Ætlar hv. þingmaður að keyra í gegn stjórnarskrárfrumvarp og  
            

Virðulegi forseti. Nú spyr hv. þingmaður eins og það sé í rauninni bara hægt að vera með eitt mál undir í einu í þinginu. Auðvitað er það ekki svo, það eru mörg þingmál í gangi á hverjum tíma. Hv. þingmaður hefur miklu meiri þingreynslu en ég og þekkir það vafalítið miklu betur en ég  Hv. þingmanni er kunnugt um það, eins og mér, að þetta mál hefur verið í undirbúningi og umræðu mörg undanfarin ár. Hér erum við að tala um formbreytingu á þessu máli og eins og ég sagði í mínu fyrra svari mun ég beita mér fyrir því innan míns þingflokks að fá þær upplýsingar sem þurfa að liggja til grundvallar því að við getum tekið um þetta skynsamlega ákvörðun. Ég mun vissulega beita mér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður kom inn á það sem ég nefndi í ræðu minni um að það væri nú ekki sambærilegur sparnaður í lyfjakostnaði og á öðrum hlutum. Þegar menn reikna út hagræðinguna sem verður af verkefninu er mjög mikilvægt að eftirfarandi komi fram: Hver er raunsparnaðurinn? Er það 1% eða er það 0,5% þegar menn tala um að raunsparnaðurinn sé 7% af heildarútgjöldunum eins og það var lagt upp í upphafi? Það er mikilvægt að það liggi fyrir þar sem um 75% af rekstrarkostnaði Landspítalans eru laun. Það gefur augaleið að menn spara meira á sumum sviðum en öðrum. Það er mikilvægt að þessar upplýsingar liggi alveg klárt fyrir þegar menn fara í gegnum þær til þess að þeir geti tekið raunsæjar ákvarðanir. Við megum heldur ekki gleyma því að á árunum 2009–2013 hefur verið skorið niður um 5,3 milljarða á Landspítalanum að raunvirði, það er um 12% hagræðing eða niðurskurður á því tímabili. Við verðum því að átta okkur á því að það verður líka að vera skýrt um hvað verið er að tala, hvort um er að ræða sparnað inn í framtíðina, vegna þess að þjóðin er að eldast, eða af þeim rekstri sem nú er. Það er mjög mikilvægt að allir séu á sömu blaðsíðu. Það benti ég á í ræðu minni. Hv. þingmaður nefndi líka að menn yrðu að forgangsraða í ríkisfjármálum, ég benti líka á það, það er bara skoðun mín. Það er sami ríkissjóður sem greiðir til þess að byggja Landspítalann og sem greiðir fyrir að byggja hús íslenskra fræða o.s.frv. Þess vegna verðum við og eigum að forgangsraða til verkefna. Það er skoðun mín og ég fer ekkert ofan af henni. Síðan getur hv. þingmaður auðvitað sagt: Ja, það þýðir ekkert að segja að við eigum ekki fyrir einhverju, við verðum samt að gera það. Þess vegna er mikilvægt að taka umræðu um forgangsröðun í ríkisfjármálum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þann áhuga sem hann sýnir málinu og andsvarið. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að þjóðin er að eldast. Ég fór yfir það hér í dag að áætlað er að á næstu 20 árum muni tvöfaldast fjöldi þeirra landsmanna sem eru 75 ára og eldri. Ég hef hins vegar áður, bæði í þingsal og í ræðu og riti annars staðar, komið inn á að það að þjóðin eldist er ekki í línulegu samhengi við að kostnaður aukist í heilbrigðiskerfinu, sem betur fer, vegna þess að ástæða þess að þjóðin nær að eldast jafnt og þétt er að hún er við betri heilsu en hún var fyrir 15, 20, ég tala nú ekki um fyrir 50 árum. Varðandi það sem þingmaðurinn nefndi í sambandi við launakostnað og kostnað við mannahald og ferðir sparast vissulega nokkuð þegar spítalinn er allur á einum stað og hefur það mikið verið rætt innan spítalans. Ég þekki það af störfum mínum á spítalanum að þegar verst hefur látið hefur farið upp í fjórðungur af vinnudeginum hjá til að mynda sérfræðingum á spítalanum í ferðalög á milli staða á spítalanum til þess að sjá og sinna sjúklingum á mismunandi stöðum. Það er ekki besta nýtingin á heilbrigðisstarfsfólki að láta það sitja í bíl á milli staða allt upp í fjórðunginn af vinnudeginum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því í umræðunni um hvað verið er að ræða; um er að ræða breytingu á þeim lögum sem fyrir eru og felst í því að menn ætla að fara með stærsta hluta framkvæmdarinnar, ef ekki allan, úr svokallaðri leiguliðaeinkaframkvæmd yfir í ríkisframkvæmd. Mér finnst að við þurfum að skoða mjög vandlega við meðferð þessa máls hvort við þurfum ekki í fyrsta lagi að taka alla framkvæmdina og undanskilja ekki þá þrjá þætti sem þarna eru, að hafa hana alla sem ríkisframkvæmd eða þá ekki. Ég geri mér fulla grein fyrir því að við munum ekki taka ákvörðun hér og nú um að byggja nýjan landspítala. Þess vegna benti ég á það í ræðu minni að það væri svo mikilvægt að gögnin væru rétt þegar menn tækju ákvarðanir, hvort sem það verður í haust eða næsta haust eða hvenær það verður. Hv. þingmaður sem bendir á þessar staðreyndir má þá ekki gera svona ofboðslega mikið úr þeim kjarki sem þarf til þess að 

Herra forseti. Ég ætla mér ekki í síðasta andsvari mínu í þessari lotu að frýja þingmanninum kjarks því að ég veit að skortur á kjarki mun á endanum ekki ráða því hvort hv. þingmaður tekur ákvörðun sem er mér að skapi í þessu máli eða ekki. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að ég hef freistast til þess í umræðunni að ræða um fleira en bara formið sem við erum að ræða. Ég hef freistast til þess að tala um að það að byggja nýjan spítala sé gríðarlega mikilvægt verkefni sem við verðum að ráðast í. Við verðum að tryggja það, og ég ætla að láta það vera lokaorð mín í umræðunni í dag nema ég komi í fleiri andsvör, að við búum þá umgjörð um móðurskip íslenskrar heilbrigðisþjónustu að sómi sé að því.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að tala um aðeins meira en um form í þessari umræðu, líkt og hv. þingmaður sem talaði hér á undan, vegna þess að talað er um að ekki sé verið að taka nýja ákvörðun um að byggja nýjan spítala, þetta sé bara formbreyting, að ákvörðunin hafi verið tekin árið 2010. En síðan er ítrekað að ekki sé verið að skuldbinda ríkissjóð, það verði gert í fjárlögum. Allar ákvarðanir sem teknar eru má endurskoða á öllum tímum. Á meðan við erum ekki búin að setja skóflu í jörð og byrjuð byggja er bygging þessa spítala ekki hafin í mínum huga. Við getum haft allar skoðanir á því. Það er ekki vegna þess að ég telji húsakost Landspítalans vera það viðunandi að ég leyfi mér að hafa efasemdir um það verkefni, það er fyrst og síðast vegna þess að ég tel að aðrir hlutir séu mikilvægari en að setja takmarkaða fjármuni í verkefnið einmitt á þessum tímapunkti, eins og staða ríkissjóðs er núna. Hæstv. fjármálaráðherra segir að þetta sé stórt heilbrigðispólitískt mál og ég er sammála því. Það getur vel verið að sumum finnist við hafa tekið þá umræðu áður. Við höfum tekið hana oft áður en mér finnst henni ekki vera lokið. Ég vil t.d. tala um heilbrigðispólitíkina, hagræðinguna og tilflutninginn á heilbrigðisþjónustu af landsbyggðinni til Landspítalans, sem unnið hefur verið markvisst að. Ég vil tala um hann í þessu samhengi vegna þess að hv. þm. Ólafur Gunnarsson spurði hvernig ástandið væri á Landspítalanum, hvort það væri ásættanlegt að vera með tíu manna stofur með sýkingarhættu og hvernig Landspítalinn ætti að geta sinnt öllum þeim verkefnum sem honum væru falin. Það er einmitt spurningin sem spurt var þegar var tekin ákvörðun um að loka skurðstofum á Suðurnesjum og víðar um landið og færa allar fæðingar meira og minna á kvennadeild Landspítalans. Því var mótmælt af mörgum og sagt: Landspítalinn hefur ekki bolmagn til þess að sinna allri þeirri þjónustu. Hver hefur hagræðingin af því verið, t.d. ef tekið er til hversu miklar endurbætur hefur þurft að gera á húsnæði Landspítalans til sinna aukinni þörf? Hversu miklir fjármunir hafa verið veittir til viðbótar? Hver er hagræðingin á landsvísu? Ég leyfi mér að spyrja um hagræðinguna fyrir samfélagið í heild. Hver er stefnan? Enginn talar um hana og ég er svo sannarlega ekki að segja að það eigi að vera lítil hátæknisjúkrahús - mér leiðist það orð reyndar - úti um allt land. Ég er að tala um grunnþjónustu við borgarana. Ég er að tala um hluti eins og: Eiga öll börn að fæðast í Reykjavík? Eiga öll gamalmenni að deyja í Reykjavík? Hefur sú ákvörðun verið tekin? Það snertir fólk úti um allt land, þetta er ekki bara ákvörðun um að byggja spítala heldur er þetta spurningin um forgangsröðun fjármuna þegar við eigum þá ekki til. Umræðan er tekin í bútum. Sagt er: Ekki er verið að skuldbinda ríkissjóð núna, ekki er verið að taka ákvarðanir um fjárveitingar núna. Svo vitum við nákvæmlega hvernig það fer. Á einhverjum tímapunkti, og ég held að við séum reyndar komin þangað miðað við hvernig talað er, en svo er sagt: Búið er að verja svo miklum fjármunum í verkefnið nú þegar að við getum ekki hætt við. Ég segi: Það er ekki byrjað að byggja, við þurfum ekki að hætta við, við þurfum að draga andann og hafa kjark, af því að talað var um kjark, til þess að horfa á þessa ákvörðun og spyrja okkur: Erum við algjörlega sannfærð um að þetta sé verkefni sem við ætlum að klára núna og forgangsraða þar með fjármunum ríkissjóðs með þeim hætti að það verði mjög þröngt í búi, ekki bara í heilbrigðisþjónustunni heldur líka í öðrum verkefnum ríkissjóðs? Nefnt er í umræðunni að auðvitað þurfi að fara í framkvæmdir við núverandi Landspítala ef ekki verður tekin ákvörðun um að byggja annan. Að sjálfsögðu þyrfti að gera það. Mig langar að spyrja hvort fyrir liggi nákvæm kostnaðaráætlun um það hversu mikla fjármuni þurfi og á hvaða árabili, vegna þess að í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofunnar segir að ekki sé lagt mat á það. Með leyfi forseta: „Hér er ekki lagt mat á það þar sem þessari umfjöllun er einungis ætlað að gefa til kynna líklegt umfang uppbyggingarverkefnisins sem umræddu hlutafélagi ríkisins væri falið að hafa með höndum samkvæmt frumvarpinu.“ Ekki hefur ekki verið lagt mat á það samkvæmt þessu og getur vel verið að þær upplýsingar liggi fyrir einhvers staðar annars staðar. Hvað er áætlað að þurfi mikla fjármuni til þess að gera endurbætur á spítalanum og á hvaða árabili? Segjum að við mundum taka ákvörðun um að bíða með verkefnið í fimm ár og greiða niður skuldir ríkissjóðs. Eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði er vaxtakostnaður ríkissjóðs núna 90 milljarðar á ári, ef mig misminnir ekki, þannig að það eru stórar upphæðir og ekki byggjum við spítala fyrir þær á meðan. Ekki hefur komið svar frá hæstv. ráðherra, hún vék sér fimlega undan því að svara því af hverju málið komi svona seint fram. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sem er mikill stuðningsmaður þessarar framkvæmdar, að þetta er vont vegna þess að þetta skapar til tortryggni og miklu meiri hættu á mistökum. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson sagði að það væri alsiða að mál kæmu hér og væru afgreidd á færibandi rétt fyrir þinglok. Já, því miður gerist það allt of oft. Hversu oft höfum við ekki þurft að leiðrétta mistök, stundum mikil mistök, stundum minni mistök, einmitt vegna þess að málin hafa ekki fengið næga umfjöllun? Það er ekki nóg að segja að málið sé búið að vera í umræðunni í langan tíma. Þingið, löggjafarvaldið, fjárveitingavaldið fær þetta mál inn og við ræðum það nú þegar sjö þingdagar eru eftir og einhverjir nefndadagar. Það er óásættanlegt. Ég verð að viðurkenna að mér þykir það mjög óábyrgt og það hefur ekkert með kjark að gera. Ég vil líka gera athugasemd við orð hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar þegar hann svaraði þeirri athugasemd minni sem ég gerði varðandi áætlanir á opinberum framkvæmdum. Ég sagði að við vissum nákvæmlega að það væru miklu meiri líkur á að kostnaðaráætlunin upp á 85 milljarða, sem verið er að tala um að framkvæmdin gæti kostað brúttó, stæðist ekki. Þá svaraði hv. þingmaður: Það kann vel að vera, en við látum ekki framtíð íslenskrar heilbrigðisþjónustu stoppa vegna ónógra áætlana. Jú. Ég segi: Við skulum hinkra með byggingu nýs spítala ef áætlanirnar eru ekki nægar. Hv. þingmaður bætti við: Við förum ekki að láta áætlanir og framtíð íslenskrar heilbrigðisþjónustu stoppa af því að við þorum ekki að taka þessa ákvörðun. Þetta snýst bara alls ekki um það að þora. Þetta snýst um það að vinna verkin vel, að gera þær áætlanir sem gera þarf, að skoða málið heildstætt út frá heilbrigðispólitík og út frá þjóðhagslegri hagkvæmni og út frá því að við erum með íbúðabyggð á öllu landinu. Hvað á að gera við alla þá spítala sem byggðir hafa verið upp, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi? Hvað á að gera við alla þá fjárfestingu sem þegar hefur verið lagt í? Nú hefur verið talað um að huga þurfi að því að rífa fullbúna, ónotaða skurðstofu suður í Keflavík sem ekki mátti nota vegna kergju núverandi ríkisstjórnar. Nú er verið að tala um að rífa hana. Ég veit til þess að tæki þaðan hafi verið lánuð annað þar sem þeirra er þörf og á meðan glímir Landspítalinn við sýkingarvandamál, eins og talað var um áðan. Væri þá ekki skynsamlegt í núverandi ástandi að athuga hvort ekki sé alla vega hægt að færa sjúklingana frá þeim svæðum þar sem byggingarnar eru ekki fullbúnar?

Það var gert.

Það var gert, segir hæstv. velferðarráðherra. Það hefur ekki verið mikið rætt um það í fjölmiðlum. Af hverju er móðurskipið yfirfullt? Er það kannski vegna þess að því hafa verið falin allt of mörg verkefni miðað við núverandi húsakost, miðað við þá fjármuni sem til eru, og að á endanum birtist ekki sú hagræðing sem menn lögðu upp með vegna þess að málið er ekki hugsað til enda? Virðulegi forseti. Mál er núna á leiðinni í nefnd. Ég treysti því að hæstv. velferðarráðherra, sem hér situr, beiti sér fyrir því að málinu verði ekki hraðað í gegnum þingið, keyrt hér í gegn, án þess að fyrir liggi öll þau gögn og allar þær áætlanir sem beðið er um. Á það hefur verið bent að þetta er ekki eina málið sem liggur fyrir þinginu. Ég veit ekki betur en að hæstv. velferðarráðherra hafi komið hér með lítið mál, endurskoðun almannatryggingakerfisins, ég veit ekki hvort það er á dagskrá, það er ekki enn þá búið að mæla fyrir því. Á það að klárast? Hv. nýkjörinn formaður Vinstri grænna sagði í útvarpsviðtali í síðustu viku að til stæði að klára málið fyrir þinglok. Það er ekki enn þá búið að mæla fyrir því og það eru sjö dagar eftir af þinginu til að ræða málið, fyrir utan nefndadaga, að ég tali nú ekki um stjórnarskrána, að ég tali nú ekki um fiskveiðistjórnina, öll þau mál. Það sér hver heilvita maður að þetta gengur ekki upp og mun ekki skila sér í góðri lagasetningu. Vegna þess að hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson talaði um að það væri ekki góð nýting á starfsfólki að þvælast á milli staða á spítalanum eins og hann er núna, sem er örugglega alveg rétt, vil ég gefa annað dæmi um lélega nýtingu á starfsmanni: Við Heilbrigðisstofnun Suðurlands er einn sjúkraliði á vakt til að sinna heimaþjónustu og heimahlynningu aldraða eftir lokun klukkan fjögur. Viðkomandi hefur stórt umráðasvæði og getur ekki hlaupið á milli staða. Á fimm tíma vakt fara tveir tímar í akstur, þannig að ef um er að ræða sjúkling eða aldraðan einstakling sem þarf að fá aðstoð við að komast í rúmið er það stundum veruleikinn að honum er úthlutaður tími: Þú færð að pissa fyrir svefninn klukkan átta  Það finnst mér líka léleg nýting á starfsfólki og nokkuð sem þarf að huga að.

Herra forseti. Það er langþráð að hafa hér tækifæri til að ræða málefni nýs Landspítala. Mig langaði að heyra aðeins í hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur sem fór hér ágætlega yfir afstöðu sína. Hún telur verkefnið í sjálfu sér þarft en eðlilegt sé að fresta því vegna bágrar stöðu í ríkisfjármálum. Nú vill þannig til að Sjálfstæðisflokkurinn er nýkominn út af landsfundi þar sem var mikið rætt um mikilvægi þess að lækka skatta, sem ég þarf náttúrlega ekki að taka fram að ég er algjörlega andsnúin í ljósi núverandi stöðu í ríkisfjármálum. En ef við setjum það til hliðar og horfum á annað mikilvægt loforð Sjálfstæðisflokksins sem á kannski að vera og virðist vera forsenda fyrir því að hægt sé að fara í skattalækkanir, er það að auka fjárfestingar til að efla veltu í samfélaginu og auka hagvöxt. Þess vegna langaði mig til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að fjárfesting sem þessi kunni að ríma við þá stefnu Sjálfstæðisflokksins. Er þetta ekki einmitt eitt af þeim mikilvægu fjárfestingarverkefnum sem hægt er að fara í til að örva hagkerfið? Fram hefur komið að þetta muni auka landsframleiðslu um 0,23% og framkvæmdin mun jafnframt skapa 600–700 ný ársverk. Mér þætti áhugavert að heyra hvort þetta sé ekki einmitt í anda þess sem flokkur hv. þingmanns hefur boðað.

Virðulegur forseti. Það er rétt að á landsfundi Sjálfstæðisflokksins var talað um nauðsyn þess að auka fjárfestingar og verðmætasköpun. Hér er um að ræða opinbera framkvæmd, þær eru góðar með, en það sem gerist hér er að við erum að fara í framkvæmdir sem við eigum ekki fyrir. Við þurfum að taka lán fyrir þeim, við þurfum að borga mikinn kostnað af því láni, og eins og fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofunnar mun þetta líka bitna á öðrum framkvæmdum, svo sem samgönguframkvæmdum eða annarri innviðafjárfestingu ríkissjóðs, vegna þess að ríkissjóður getur ekki eytt sömu krónunni tvisvar. Þetta snýst því um forgangsröðun verkefna. Ég skal segja hv. þingmanni hvar ég tel að við getum aukið fjárfestingar. Það er í einkageiranum. Ég tel að þar höfum við mikil tækifæri. Við höfum til dæmis óbyggt álver í Helguvík. Þegar sú framkvæmd er komin í gang skilar hún 1 milljarði á mánuði í tekjur í ríkissjóð, 12 milljörðum á ári. Við erum með aðrar framkvæmdir og ég hef fulla trú á að þegar við erum komin með ríkisstjórn sem býður fjárfesta velkomna en hrindir þeim ekki í burtu, þegar við erum komin með skattstefnu sem laðar að fyrirtæki en fælir þau ekki í burtu, fáum við fjölmörg fjárfestingartækifæri. Ég vil ítreka að ég var hlynnt þessari fjárfestingu þegar ég taldi að við ættum fyrir henni, þegar við vorum með peninga í sjóði, en sá peningur er ekki til. Þess vegna tel ég 

Herra forseti. Þetta er snúið af því að ef ég fer ekki rangt með var Sjálfstæðisflokkurinn líka mjög hlynntur því að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Ég mundi því halda að þessi forgangsröðun væri nákvæmlega í anda þess sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins samþykkti um síðustu helgi. Þetta mun auka fjárfestingu og vissulega er um opinbera fjárfestingu að ræða. Hv. þingmaður bendir á að hún vilji álver í Helguvík. Eina hindrunin þar eru deilur á milli þeirra sem ætla að reka álverið og þeirra sem ætla að selja þeim orkuna, það eru deilur einkaaðila um orkuverð. Eins hefur verið erfitt fyrir aðila hér á landi að fjármagna sig. Það hefur ekkert með skattstefnu ríkisstjórnarinnar að gera því að skattumhverfi fyrirtækja er hagfelldara hér á landi ef eitthvað er en í öðrum Evrópuríkjum, að undantöldum kannski tveimur, þremur ríkjum. Það er einkenni á hagkerfum sem eru að koma út úr svo gríðarlega alvarlegu efnahagstjóni sem hrun fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins var að það hægir á allri fjárfestingu vegna skulda fyrirtækja og vegna aðstæðna í hagkerfinu og erfiðleika með að afla lána. Þar af leiðandi er mikilvægt að hið opinbera leiði fjárfestingar út úr erfiðum tímabilum. Mér finnst einkennilegt í ljósi samþykkta Sjálfstæðisflokksins um forgangsröðun í þágu heilbrigðiskerfisins og áherslu á fjárfestingar að það sé eitthvert vandamál fyrir þingmenn þess flokks að samþykkja frumvarp sem þetta.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður er mjög upptekinn af ályktunum landsfundar Sjálfstæðisflokksins vil ég gjarnan fá að lesa upp ályktun landsfundarins um þá framkvæmd sem við erum að tala um. Þar segir, með leyfi forseta: „Landsfundur telur að fyrirliggjandi hugmyndir um nýbyggingu þarfnist endurskoðunar.“ Ég tala því alveg í samræmi við ályktanir landsfundarins. En það er alveg rétt að líka var talað um að forgangsraða fjármunum, tíma og verkefnum skattborgaranna betur en gert hefur verið að undanförnu. Ég mundi segja að þetta snerist um að forgangsraða fyrir fólk. Það býr fólk úti um allt land sem fær ekki viðunandi heilbrigðisþjónustu í augnablikinu, grunnþjónustu. Enginn stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar getur verið stoltur af því hvernig viðskilnaðurinn við heilbrigðiskerfið er eftir þessi fjögur ár.  Grunnþjónustan í heilbrigðiskerfinu er verri núna en hún hefur verið. Fólk er ekki að fá … 

Vaxtaskulduir ríkisins.

Af hverju erum við að tala um að setja 85 milljarða í þetta verkefni á meðan við getum ekki einu sinni tryggt öryggi fæðandi kvenna í Vestmannaeyjum? Af hverju erum við að tala um að setja 85 milljarða í þetta verkefni á meðan við getum ekki sett 3 milljónir í örugga sjúkraflutninga á Reykjanesbrautinni? Er það grunnþjónustan sem búið er að vera að forgangsraða í? Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Ég hef verið svolítið hugsi yfir því að þeir sem hafa staðið að undirbúningi þessa verkefnis í mörg ár, sjálfstæðismenn m.a., skuli nú hafa snúist gegn því eða fundið sér einhverjar ástæður til að breyta áherslum og það þurfi að gera hlutina á nýjan hátt. Hér er fyrst og fremst verið að fylgja eftir samþykkt sem gerð var árið 2010 að hausti þar sem var lögð fram áætlun um að fara í þessa framkvæmd og stofna um það félag sem enn á að vera starfandi. Við förum síðan með hana að hluta til í opinbera framkvæmd og gerum grein fyrir því af hverju það þarf að vera. Forsenda þeirrar framkvæmdar, þegar við samþykktum það í fjárlaganefnd og í þinginu í framhaldi, var að hagræðingin af breytingunni, bara við að færa starfsemina á einn stað, mundi borga kostnaðinn við verkefnið. Það er enn þá hugmyndin. Það að ætla að eyða þessum peningum í allt annað er, eigum við ekki að segja popúlismi eða að reyna að drepa málinu á dreif. Mér finnst líka forvitnilegt varðandi það sem við erum að vinna að þegar sagt er að hér sé um að ræða að flytja verkefni af landsbyggðinni á Landspítalann. Það er alls ekki. Hér er ekki verið að fjölga rúmum eða færa til verkefni. Fylgt hefur verið þeirri stefnu sem sett var með lögum árið 2007. Því miður fengum við á þeim tíma Kragaskýrsluna þar sem gert var ráð fyrir að færa töluvert af verkefnum inn á Landspítalann. Því hefur ekki verið fylgt eftir að fullu þó að sumt af því hafi komið til framkvæmda, bæði vegna þess að tækni og kröfur hafa gert það að verkum en engu að síður er spítalinn ekki byggður til að færa þangað verkefni utan af landsbyggðinni þannig að ég bið um að það sé ekki sagt. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur 

Virðulegi forseti. Til að koma í veg fyrir misskilning þá var ég ekki að halda því fram í ræðu minni að spítalinn væri byggður til að færa verkefni frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar. Ég var að rekja hver þróunin hefur verið á síðustu árum. Ég er ekki sammála því sem hæstv. ráðherra sagði að það hafi verið unnið eftir stefnu frá árinu 2007, það er þá bara að hálfu leyti vegna þess að færa átti verkefni til þeirra staða með breyttri samsetningu. Ef ég tek til dæmis skurðstofurnar á Suðurnesjum, sem eru mér hugleiknar, þá átti að færa aðgerðir frá St. Jósefsspítala þangað og finna annað hlutverk fyrir St. Jósefsspítala, sem mig minnir að hafi verið öldrunarþátturinn. Sú stefna var hugsuð þannig að færa átti verkefni á milli sjúkrahúsanna í Kraganum til að auka sérhæfingu og finna not fyrir þá innviði, ef ég má nota það orð, þær stofnanir sem við eigum úti um allt land. En afraksturinn er þessi: St. Jósefsspítali stendur tómur, skurðstofurnar í Reykjanesbæ standa tómar og svona er þróunin víða um land. Það er því ekki rétt að þetta sé einhver stefna sem núverandi stjórnvöldum var færð, og ef þetta var eitthvað sem menn voru ekki sáttir við hefðu þeir bara átt að breyta því. Það sem ég er að segja er að við eigum ekki þessa peninga núna. Ég sagði það ítrekað í ræðu minni og í andsvari: Ef við ættum fyrir þessari framkvæmd væri ég sú fyrsta til að samþykkja hana. Það eru breyttu forsendurnar sem hæstv. ráðherra spurði um, þess vegna snýst ég gegn þessu. Og ég er ekki að finna mér einhverjar ástæður. Ég horfi á stöðuna 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að við eigum ekki peninga en stingur á sama tíma upp á því að við tökum lán til rekstrar, til að auka rekstur í heilbrigðiskerfinu, til að borga ýmsa þætti sem hún nefndi að þyrfti að koma til móts við. Munurinn á þessu tvennu er einmitt sá að hér er ekki verið að borga rekstur heldur er verið að borga framkvæmdir á þeim forsendum að það muni skapa hagræðingu og greiða sig upp með henni. Og af því að hv. þingmaður nefndi líka í ræðu sinni að ekki væri til áætlun um það hvað það mundi kosta að gera ekki neitt, þá er það einmitt forsendan fyrir þeirri hagræðingu sem gert var ráð fyrir á sínum tíma upp á 2,6 milljarða, það er kostnaðurinn við það að gera ekki neitt og að þurfa að fara í endurbyggingu á öllum þeim byggingum sem núna eru í notkun. Það vill gleymast að ástæðan fyrir því sem hefur þurft að gera í heilbrigðiskerfinu er auðvitað sú að við týndum 20% af ríkistekjum og erum að borga 80 milljarða, sem er nánast þessi framkvæmd, í vaxtakostnað, vegna þess að við þurftum að reka ríkissjóð með halla í framhaldi af hruninu. Menn vilja auðvitað gjarnan gleyma því en við skulum samt muna það. Varðandi það að færa aðgerðir frá St. Jósefsspítala út á Reykjanes þá hefur engin fyrirstaða verið við það. Það voru meira og minna einkaaðilar sem sinntu skurðaðgerðunum á St. Jósefsspítala og þeir hefðu mátt nota skurðstofurnar á Suðurnesjunum, það hefur aldrei verið fyrirstaða við það.  Að breyta starfseminni á spítalanum í öldrunarþjónustu í Hafnarfirði hefur því miður ekki náðst einfaldlega vegna þess að við höfum verið í bullandi aðhaldi í framhaldi af þeim ósköpum sem dundu yfir íslenskt þjóðfélag og sumir vilja gleyma. Við erum að slást við það að stuðla að auknum framkvæmdum til að vega á móti atvinnuástandinu eins og hefur verið rætt um, sjálfbærum framkvæmdum sem eru fjárfesting til framtíðar í heilbrigðiskerfinu 

Virðulegur forseti. Til að vera jákvæð þá deili ég svo sannarlega þeirri sýn að við verðum með gott og öflugt heilbrigðiskerfi í framtíðinni og þar er til mikils vinnandi. Aðeins um skurðstofureksturinn á Suðurnesjum. Það er rétt að núverandi hæstv. velferðarráðherra var honum ekki mótfallinn og það er líka alveg rétt að það fundust engir aðilar til að sinna þeim verkefnum þegar hæstv. ráðherra kom inn sem þriðji heilbrigðisráðherrann í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég vil bara minna á að tveir fyrirrennarar hans, einn sem situr hér í salnum, voru ekki móttækilegir fyrir þeirri hugmynd 

Já, þeir gerðu það.

Þannig var komið í veg fyrir að hluti þess tíma sem var ónýttur á skurðstofunum við sjúkrahúsið í Keflavík væri nýttur í þágu einkaaðila. Hvert var markmiðið? Að halda rekstri skurðstofanna opnum til að tryggja öryggi og þjónustu við borgarana á svæðinu. En nei, þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson, og þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiður Ingadóttir, komu í veg fyrir það. Þess vegna, 

Það vantaði …

Virðulegi forseti. Við ræðum hér býsna stórt og mikið mál, ég held að um það þurfi ekkert að deila. Frá því að ég settist á þing 2009 hef ég haft miklar efasemdir um þessa framkvæmd og hef ekkert leynt því hér. Um er að ræða umfangsmikla framkvæmd og að sjálfsögðu gríðarlega kostnaðarsama og í rauninni skiptir kannski ekki öllu í þessu hvort farin verður þessi svokallaða leiguleið eða valin opinber framkvæmd. Við erum að tala um svipaðar tölur og svipaðar stærðir nema það horfir kannski eitthvað öðruvísi við sem lýtur að ríkisreikningnum. Það sem ég hef efasemdir um í þessu er einmitt umfangið og það hvort við höfum í raun efni á því að ganga svona langt í þessum breytingum og framkvæmd sem þarf að eiga sér stað. Ég segi „þarf“ að eiga sér stað því að ég held að allir séu sammála um að aðbúnaður á Landspítalanum, hvort sem er fyrir starfsmenn eða sjúklinga, sé ekki í lagi og þurfi að bæta. Ég hef líka lengi velt því fyrir mér hvort sú áhersla sem mér finnst vera, ég ætla ekki að taka sterkar til orða, við uppbyggingu í kringum Landspítalann sé sú rétta, sé sú leið sem á að fara. Hugsanlega væri hægt að auka og styrkja með einhverjum hætti sjúkrahúsin við höfuðborgina, Akranes, Selfoss og Suðurnesin, og létta á Landspítalanum. Ég er enginn sérfræðingur í þessu öllu saman en hef velt þessu svolítið fyrir mér. Það sem mig langar að ítreka er að það er eðlilegt að skoðanir um þessa framkvæmd séu skiptar innan stjórnmálaflokkanna, milli stjórnmálaflokka o.s.frv. Það er ekkert óeðlilegt þegar stærðin er sú sem hér um ræðir. Mér finnst hins vegar áhyggjuefni ef ég skil umsögn fjárlagaskrifstofu rétt því að enn eru uppi óvissuþættir um framkvæmdina, áhrif hennar og mögulega þá áhrifaleysi líka. Ég fer aðeins í gegnum það á eftir. Um 1. gr. þessa frumvarps stendur í athugasemdum við einstakar greinar, með leyfi forseta: „Breytingin felur í sér að hlutverk félagsins verður þrengra en í núgildandi lagagrein þar sem ekki er lengur til staðar heimild til að semja um að ríkið taki byggingarnar á langtímaleigu að loknu útboði.“ Það er sem sagt horfið frá leiguleiðinni í þessum hluta. Síðan segir: „Jafnframt hefur breytingin það í för með sér að fellt er niður það skilyrði að fyrir undirritun samninga að loknu útboði skuli leita samþykkis Alþingis með almennum lögum fyrir töku tilboða.“ Þetta skil ég þannig að í raun sé verið að kúpla Alþingi út þannig að Alþingi sé ekki með neinar skoðanir þegar komin eru tilboð. Hugsanlega skil ég þetta ekki rétt 

… fjárlögin verða samþykkt …

Já, að sjálfsögðu vitum við að fjárlög eru samþykkt. 
            

Ekki samtöl í þingsal.

Ég er bara að lesa upp það sem stendur hér og get endurtekið það, hæstv. ráðherra. Það er rétt sem hér var kallað fram í, að sjálfsögðu kemur þetta fram í fjárlögum en hér stendur hins vegar að verið sé að tala um einstök útboð ef ég skil þetta rétt. Það verður þá bara leiðrétt ef ég er á rangri leið - úr ræðustól vonandi, ekki úr sæti. Ég ætla að drepa niður í umsögn fjárlagaskrifstofu á nokkrum stöðum. Nú stendur yfir 1. umr. um málið þannig að töluverð umræða á eftir að fara fram varðandi þetta mál. Það er gert ráð fyrir ákveðinni hagræðingu og komið inn á það á bls. 11 í þessum athugasemdum. Síðan er á bls. 12 rætt um að unnið hafi verið út frá ákveðinni skilgreiningu varðandi hönnun o.s.frv. Svo segir, með leyfi forseta: „Þá liggja fyrir kostnaðaráætlanir NLSH“ - þ.e. Nýs Landspítala ohf. - „sem hafa verið endurskoðaðar og rýndar á vegum félagsins miðað við árslok 2012. Í þessari umfjöllun er gengið út frá þessum áætlunum félagsins og hefur engin önnur sjálfstæð kostnaðargreining á verkefninu farið fram af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins.“ Mig langar að setja spurningarmerki við það hvort ekki hafi einmitt verið ástæða til að gera sjálfstætt mat á þessu og greiningu. Síðan ætla ég að fara á bls. 15 og lesa aðeins upp, með leyfi forseta: „Í fjórða lagi er hér sett fram lausleg áætlun um fjármögnunarkostnað við verkefnið. Fyrir liggur að ríkissjóður hefur að óbreyttu ekkert svigrúm til svo umfangsmikilla framkvæmda ef ná á settum markmiðum í ríkisfjármálum. Að óbreyttu verður í þessari áætlun að líta svo á að ríkið taki lán til að fjármagna árlega framkvæmdaáfanga eða, sem kemur í sama stað niður, að ríkið geti ekki greitt niður skuldir sínar eins og áformað hefur verið vegna framkvæmdanna og beri þar með hærri vaxtakostnað fyrir vikið.“ Svona getur raunveruleikinn litið út. Hér er kveðið á um óvissu um söluandvirði þeirra húseigna sem á að selja. Auðvitað vitum við öll að það er eðlilega mikil óvissa um slíkt. Hér eru áfram slegnir varnaglar, ég leyfi mér að orða það þannig, í umsögn fjárlagaskrifstofunnar og ætla ég að lesa aðeins á bls. 16 um þær tekjur sem geti komið af framkvæmdinni. Hér segir, með leyfi forseta: „Hér er gengið út frá þeirri einföldun að ekki verði flutt inn erlent vinnuafl og að þeir sem vinni við framkvæmdina komi af atvinnuleysisskrá með beinum eða óbeinum hætti þannig að ríkissjóður hefði ekki haft miklar tekjur af vinnu þeirra í öðrum verkefnum.“ Hér held ég að verið sé að velta vöngum fyrst og fremst yfir því hvað geti gerst. „Á móti þessum beinu tekjuáhrifum vegur að fjármagna þyrfti útgjöldin við framkvæmdirnar á endanum úr rekstri ríkissjóðs, svo sem með skattahækkunum, sem minnka ráðstöfunartekjur og þar með neyslu og fjárfestingar, eða með jafnmiklum niðurskurði annarra málaflokka, t.d. í samgönguframkvæmdum. Telja má líklegt að margfeldisáhrif slíkra ráðstafana á tekjuöflun ríkissjóðs mundu leiða til þess að jákvæð tekjuáhrif byggingarframkvæmdanna verði mun minni og jafnvel engin þegar er upp er staðið.“ Ég ætla að leyfa mér að túlka þetta þannig að fjárlagaskrifstofan sé að vara við því að menn áætli of miklar tekjur ríkissjóðs af framkvæmdunum, þetta geti núllast út og tekjurnar jafnvel orðið engar. Það er hægt að hafa fleiri orð um þetta. Hér er til dæmis rætt um þjóðhagsáhrif og fyrirvara vegna þeirra. Neðst á bls. 16 segir, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi þarf einnig að hafa í huga þann fyrirvara að í mati á þjóðhagsáhrifum fjárfestingarinnar með þessum hætti eru ekki jafnframt reiknuð sérstaklega áhrif af því að ríkið mun fyrr eða síðar þurfa að fjármagna hana með skattahækkunum eða með lækkun annarra útgjalda, sem líklegt er að muni hafa álíka mikil samdráttaráhrif á hagkerfið þótt það kynni að koma fram á öðrum tímaskeiðum.“ Það er í rauninni verið að segja, ef ég er að túlka þetta rétt, að það sé mjög hæpið að framkvæmdin skili einhverjum áhrifum inn í samfélagið þegar upp er staðið. Síðan segir á bls. 17, með leyfi forseta: „Eins og áður segir var í upphaflegum áformum um byggingu nýs Landspítala gengið út frá því að með nýju húsnæði yrði náð fram hagræðingu sem svaraði til 7% af rekstrarkostnaði til að unnt yrði að standa undir framkvæmdakostnaðinum með leigugreiðslum. Fjárlagaskrifstofa hefur talið þessar forsendur vera afar hæpnar og í ljósi framangreinds samdráttar í rekstrarkostnaði LSH“ - það er sem sagt búið að reikna hann frá - „sem síðan hefur þurft að eiga sér stað vakna spurningar um í hvaða mæli raunhæft væri að gera ráð fyrir frekari rekstrarsparnaði með starfsemi í nýjum og breyttum húsakosti.“ Síðan segir aðeins neðar: „Í þessu sambandi er rétt að benda á að rekstraráætlun um nýja húsakostinn hefur ekki verið lögð fyrir með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í lögum um opinberar framkvæmdir. Á þessu stigi eru því ekki fyrir hendi upplýsingar um hversu mikil kostnaðaraukning er talin verða í húsnæðisrekstrinum sem slíkum.“ Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það eru töluverðir ágallar á málinu eins og það er statt í dag og mikilvægt að fjárlaganefnd kafi ofan í þessar athugasemdir sem og aðrar sem gætu komið fram. Með leyfi forseta ætla ég líka aðeins að grípa niður í bls. 18: „Ljóst er að verkefni af þessari stærðargráðu rúmast ekki innan núverandi ríkisfjármálaáætlunar, hvorki til skemmri tíma litið hvað varðar markmið um að ná afgangi á heildarafkomu ríkissjóðs né til lengri tíma litið hvað varðar markmið um að sá afgangur fari vaxandi og dugi til að lækka skuldabyrði hins opinbera umtalsvert …“ Ríkisfjármálaáætlunin, sú sem síðast var gerð, ætti að hafa tekið mið af þessu. Ef menn hafa horft á þetta verkefni árum saman ætti ekki að hafa komið á óvart að það biði og að menn ætluðu að fara í það. Það hlýtur í það minnsta að vera eðlilegt að gera við það athugasemdir að áætlunin skuli ekki hafa tekið mið af þessu. Virðulegi forseti. Áfram er rætt um það í þessari umsögn að skoða þurfi forgangsröðunina varðandi þá fjármuni sem ríkið hefur úr að spila í öðrum fjárfestingum og loks er talað um að í lögfestingu á þessu frumvarpi felist hvorki ákvörðun Alþingis um að heimila framkvæmdirnar né veita fjárheimild til þeirra. Það er að sjálfsögðu nokkuð sem við gerum okkur fyllilega grein fyrir. Það er mikilvægt að fjárlaganefnd fái þau skilaboð frá okkur þingmönnum eftir þessa umræðu að ofan í málið verði kafað mjög gaumgæfilega, farið yfir þær athugasemdir og varúðarorð sem koma fram, spurningum svarað og kallað eftir athugasemdum. Herra forseti. Ég held að líka sé nauðsynlegt að benda á það að aðilar sem eru áhugasamir um að bæta húsakost og umhverfi Landspítalans hafa komið fram með aðrar hugmyndir. Nægir þar að nefna hugmyndir Páls Torfa Önundarsonar læknis og Magnúsar Skúlasonar arkitekts. Ég er hér með athygliverða grein sem Páll Torfi skrifaði í Morgunblaðið . En enn og aftur skiptir mestu að menn setjist yfir málið og velti fyrir sér hvort við getum farið í þessa framkvæmd núna. Ég hef efasemdir um það og tel að skoða þurfi málið upp á nýtt.

Herra forseti. Það fór sem vænta mátti að umræðan um þetta frumvarp, sem er tæknilegs eðlis í reynd, snerist upp í almenna umræðu um heilbrigðismál sem er gott. Ég held að mjög mikilvægt sé að við tökum slíka umræðu hér í þessum sal og af mörgu er að taka í þeirri umræðu sem hér hefur verið. Hér hefur verið drepið á áhrifunum af hruninu og hvernig þau hafa leikið heilbrigðisþjónustuna í landinu. Af því tilefni, herra forseti, vil ég segja þetta: Bankarnir hrundu, ríkissjóður var nærri farinn á hausinn, Seðlabankinn var nærri farinn á hausinn en heilbrigðisþjónustan stóð og hún stendur enn. Hún hrundi ekki og þrátt fyrir allan þann niðurskurð sem núverandi ríkisstjórn hefur neyðst til að grípa til allan þennan tíma frá hruni þá hefur alltaf verið passað upp á að niðurskurðurinn í heilbrigðisþjónustunni sé helmingi minni en á öðrum sviðum. Núna erum við komin fyrir vind og á árinu 2013 er enginn niðurskurðarkrafa gerð til heilbrigðisþjónustunnar, ekki heldur á Landspítalanum. Þvert á móti var bætt í síðastliðið haust, reyndar í framkvæmdafé til þess að kaupa tæki og búnað, þannig að á árinu 2013 getum við sett nær því einn milljarð króna inn í kerfið og veitir ekki af. Herra forseti. Það er dýrt að vera fátækur. Þetta heyrir maður oft og það er rétt. Það er sorglegt að hlusta á að menn skuli rugla saman rekstri og rekstrarkostnaði annars vegar og nýframkvæmdum og fjárfestingum hins vegar. Við sem sitjum hér yfir tölum daglangt, við erum alltaf að skoða tölur í fjárveitingavaldinu hér í Alþingi. Við vitum að þetta er tvennt ólíkt. Rekstrarkostnaður Landspítalans er yfir 30 milljarðar króna á ári hverju og talið er að með sameiningu spítalans á einn stað og með bættum tækjabúnaði og nútímalegri aðstöðu sé hægt að spara 2 til 3 milljarða króna á ári. Það er fljótt að borga sig og það er forsendan fyrir því að við segjum: Það er dýrt að gera ekki neitt. Við höfum ekki efni á því að gera ekki neitt. Það að gera ekki neitt skaðar ekki bara heilsu og ógnar ekki bara öryggi starfsmanna og sjúklinga heldur kostar það líka peninga og er rétt að taka það fram fyrir þá sem helst vilja horfa á peninga í þessu sambandi. Þó að hér hafi mörg orð fallið um slæman aðbúnað og erfiðleika á spítalanum þá er sem betur fer ekki allt á ystu brún þar, þótt við stefnum kannski þangað ef við ætlum ekki að ljúka þessu máli hér núna á þessu þingi. Við höfum mjög góða heilbrigðisþjónustu, við höfum gott og vel menntað heilbrigðisstarfsfólk og við höfum persónulega þjónustu og mikinn metnað í að veita sem besta umönnun og þjónustu. Allar kannanir sem hafa verið gerðar þar sem árangur er borinn saman annars vegar á háskólasjúkrahúsum og hátæknisjúkrahúsum í Evrópu eða á Norðurlöndum sýna að árangurinn á Landspítalanum er mun betri heldur en í samanburðarlöndunum. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að minna á að Landspítalinn hefur komið gríðarlega vel út í öllum reglubundnum könnunum OECD, þar sem fylgt er eftir lifun sjúklinga eftir til að mynda kransæðastíflur og heilablóðfall. Í október sl. kom í ljós að fleiri lifa eftir stóra brjóstholsáverka á Íslandi heldur en annars staðar á Norðurlöndum, samkvæmt stórri samanburðarrannsókn sem tók til fimm ára tímabils. Í september sl. kom í ljós að í kjölfar skurðaðgerða á Landspítalanum þá deyja fæstir þar miðað við 498 sjúkrahús í 28 Evrópulöndum. Herra forseti. Eðlilegt er að við munum eftir þessu þegar við tölum um að við þurfum að gera gott sjúkrahús betra, sem betur fer er góð þjónusta á Landspítalanum. Hún er það og starfsmenn leggja sig verulega fram. Því getum við með sanni sagt að þetta er gott sjúkrahús, en þörf er á að gera betur. Herra forseti. Ég fagna því að málið sé loksins komið inn á borð Alþingis. Legið hefur fyrir, allt frá því í fyrrasumar eða fyrravor, að stefnt yrði að opinberri framkvæmd en ekki einkaframkvæmd eða samstarfsframkvæmd með lífeyrissjóðunum eins og lagt var upp með árið 2009. Við áttum von á frumvarpi af þessu tagi með fjárlagafrumvarpinu og ég vil minna á, af því að menn eru að tala hér um sjö daga, að í upprunalegu áætluninni var getið til um að verið væri að vinna að undirbúningi þess að setja Landspítalann í opinbera framkvæmd. Við áttum líka von á frumvarpinu við 2. umr., en við 3. umr. þegar við afgreiddum fjárlögin lá fyrir yfirlýsing ríkisstjórnar frá 30. nóvember sl. um að farið yrði í opinbera framkvæmd. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar við afgreiðslu fjárlaga fyrir lok árs 2012 kom fram að frumvarp þess efnis mundi koma inn fljótlega eftir áramót og nú er það komið. Það er ekki eins og þetta sé eitthvað splunkunýtt frumvarp sem hafi orðið til í gær. Að baki því liggur margra ára ef ekki áratuga undirbúningur og það eru ekki sjö dagar heldur nær 700 þingdagar sem búnir eru að fara í þetta, af því að hér voru nefndir sjö dagar. Herra forseti. Ég skora á þingmenn að veita þessu frumvarpi brautargengi. Þetta er tæknilegt mál sem í reynd þarf ekki að hafa svo mörg orð um. Þetta er mál sem þarf að komast inn á borð fjárlaganefndar sem allra fyrst til athugunar og frekari vinnslu. Síðan þarf það að koma hingað inn í þingsal aftur og verða að lögum fyrir þinglok. Það má ekki lengur dragast að hefja uppbyggingu nýs Landspítala. Ekki aðeins vegna þess að það kostar okkur of mikið að gera ekki neitt, eins og ég sagði áðan, heldur líka vegna þess að húsakostur og aðbúnaður þarna ógnar, ef ekkert verður að gert, öryggi sjúklinga og starfsmanna. Herra forseti. Það hefur verið óvenju góð og breið samstaða um þetta stóra mál hér á þessum 10–15 árum sem það hefur verið í farvatninu. Enda hljóta allir sem kynna sér málið að komast að þeirri niðurstöðu að brýn þörf er á að byggja nýjan spítala. Það þarf að reka endahnútinn á sameiningu spítalanna þriggja hér í Reykjavík, hagræða í rekstrinum og gera góðan spítala betri, fyrir veikustu sjúklingana í landinu, fyrir flóknustu aðgerðirnar sem gera þarf og hægt er að gera í landinu, fyrir meira en 100 þúsund sjúklinga á ári hverju, fyrir fimm þúsund starfsmenn, fyrir fleiri hundruð nema á öllum sviðum heilbrigðisþjónustu, fyrir fólkið í landinu. Við þurfum að gera það og sagan sýnir, ef við skoðum hana, að við höfum verið sammála um þetta sem betur fer. Fjórir stjórnmálaflokkar hafa komið að undirbúningi þessa máls sem við erum nú með lokahnykkinn hér fyrir framan okkur, enda langur tími. Ég vil nefna þrjá fyrrverandi ráðherra Framsóknarflokksins, Ingibjörgu Pálmadóttur, Jón Kristjánsson og Siv Friðleifsdóttur. Af hálfu Sjálfstæðisflokksins vil ég nefna Guðlaug Þór Þórðarson. Ég vil líka nefna forvera minn í embætti heilbrigðisráðherra Ögmund Jónasson og sjálf var ég svo gæfusöm að fá að koma að þessu verkefni haustið 2009. Þá undirritaði ég samstarfssamninginn við lífeyrissjóðina ásamt forsætisráðherra fyrir hönd ríkisins og núna hefur Guðbjartur Hannesson, velferðarráðherra, staðið í stafni ásamt núverandi fjármálaráðherra í þessu máli. Hér er ég að tala um ráðherra Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Samfylkingar sem hafa undirbúið þetta mál. Herra forseti. Eðlilega voru áætlanir allar endurmetnar í kjölfar hrunsins. Umfang spítalans og bygginganna hefur allt verið minnkað þannig að nú er á teikniborðinu, og búið að hanna um 20% af því, nýtt sjúkrahús af hóflegri stærð þar sem hægt er að sameina legudeildir, skurðstofur og bráðadeildir á einum stað. Hægt verður að nýta það besta úr húsakostinum á Landspítalalóðinni, meðal annars Barnaspítalann sem er ekki eldri en frá árinu 2003. Svo er rétt að benda á að vegna nálægðar við Háskóla Íslands mun háskólinn reisa húsnæði yfir heilbrigðisdeildir sínar í nánu samstarfi eða beint við spítalann. Bent hefur verið á það að þetta frumvarp sé tæknilegt, það er formbreyting, það er alls ekki eðlisbreyting. Við erum einfaldlega að hverfa frá fyrri áformum um fjármögnunarleiðina og fara yfir í venjulega opinbera framkvæmd sem við þekkjum öll mætavel. Hægt er að rifja upp af hverju hin leiðin var farin á sínum tíma árið 2009 þegar ríkissjóður var galtómur og ómögulegt að skuldbinda ríkissjóð með nokkrum hætti. Sem betur fer er ekki svo illa fyrir okkur komið núna, það er miklum mun betur fyrir okkur komið. Við eigum því að geta farið þá leið sem hér er lagt upp með í frumvarpinu og prjónað þetta stóra og mikilvæga verkefni inn í fjárfestingaráætlunina fram til ársins 2019, eins og hér er gert ráð fyrir einum 45 milljörðum króna. Síðan er opið fyrir það í frumvarpinu og hefur komið fram í máli ráðherra að leiguleiðin eða samstarfsframkvæmd verði viðhöfð um minnstu byggingarnar þrjár. Hér var spurt: Af hverju skyldum við gera það? Ég vil benda á að við eigum kannski að gera það út af atvinnustiginu í landinu, sem okkur er oft tíðrætt um hér í þessum sal. Herra forseti, við eigum að forgangsraða í þágu heilbrigðisþjónustunnar í landinu, það gerum við best með því að samþykkja þetta frumvarp og hefjast handa við byggingu nýs Landspítala.

Herra forseti. Það er nú ágætt að eiga orðastað við hæstv. fyrrverandi ráðherra heilbrigðismála. Hún sagði í ræðu sinni - sem var ágæt og þar var komið víða við - að starfsmenn legðu sig verulega fram. Ég efa það ekki. Stjórnmálamennirnir hafa ekki lagt sig fram, þeir standa sig ekki. Mér finnst alveg fráleitt að frumvarpið skuli koma fram núna en ekki með fjárlagafrumvarpinu síðasta haust. Mér finnst það alveg fráleitt, þetta lá fyrir þá. Hvers vegna var það, herra forseti? Sennilega vegna þess að menn vildu ekki sýna skuldbindinguna í fjárlögum vegna þess að stjórnarskráin segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“  Svo sagði hv. þingmaður að þetta væri tæknilegt mál og það væri betur fyrir okkur komið. Nú er það þannig að skuldir ríkissjóðs vaxa á hverju ári heilmikið, ríkisreikningur er allt annar en fjárlögin. Verið er að gusa út peningum fram hjá fjárlögum eða í kringum þau, 50 milljörðum á hverju ári. Ég er því ekki viss um að það sé betur fyrir okkur komið, enda gat ég um það í sambandi við þá umræðu að milljarðatugir hafi verið ófærðir.

Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að ég hefði auðvitað kosið það og ég kallaði eftir því síðasta haust og í umræðunni um fjárlögin að þetta mál kæmi fram og spurði hvers vegna það væri ekki. Skýringarnar sem ég fékk á því, sem ég tek alveg góðar og gildar, voru einfaldlega þær að mörg erfið og flókin verkefni væru á borðum fjármálaráðuneytisins, og það er varla ofsögum sagt svo að ég segi það nú bara. Ég er hins vegar ekki sammála hv. þingmanni um að stjórnmálamenn hafi ekki staðið sig vel í þessu. Ég nefndi einmitt dæmi um stjórnmálamenn bæði fyrr og síðar, fjöldinn allur af þingmönnum í þessum sal hefur stutt við þetta verkefni í gegnum tíðina, þingmenn úr öllum kjördæmum vegna þess að menn vita að Landspítalinn er bakhjarl allrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Honum verður aldrei saman jafnað við héraðs- eða umdæmissjúkrahús vegna þess að þetta er sérhæfður spítali, háskólasjúkrahús sem er kennslusjúkrahús, sem getur annast erfiðustu og flóknustu aðgerðirnar. Og allir þeir sem starfa við heilbrigðisþjónustu úti um land vita hversu mikilvægt það er að hafa Landspítalann. Ég vil aðeins nefna að það er rétt að fjármunir hafa verið settir í verkefnið á þessu kjörtímabili, alveg frá árinu 2010 þegar frumvarpið var samþykkt. En það hefur verið gert samkvæmt heimild í fjárlögum. Það skiptir ekki máli hvort greinin heitir 6. gr. eða eitthvað annað, greinin er hluti af fjárlögum og þar með fjárlög.

Herra forseti. Nú greinir okkur á, vegna þess að í stjórnarskránni stendur: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Það getur ekki verið einhver opin heimild. Hún hlýtur að vera talin upp í krónum og aurum, hún hlýtur að vera nefnd. Það þýðir ekki, eins og menn hafa verið að leika sér með, að fara í gegnum 6. gr. Ég er eindregið á móti þeirri aðferð, eindregið. Við sjáum það bara með Hörpu. Ríkissjóði var heimilt að gera samning við eitt fyrirtæki, Portus, minnir mig að það heiti, ekkert annað. Og um leið var allt í einu komin 35 milljarða skuldbinding á skattgreiðendur í Reykjavík og skattgreiðendur um allt land, 35 milljarðar á grundvelli einhverrar lítillar setningar sem fór því miður, herra forseti, fram hjá mér á þeim tíma. Það voru mín risamistök að ég gerði mér ekki grein fyrir því að maður gæti notað 6. gr. til þess að plata skattgreiðendur með þessum hætti. Svo gerist það að allar áætlanir - og talandi um áætlanir, við fáum einungis sjö daga, nefndin fær sjö daga til að fara í gegnum allar áætlanir, hvort þær séu réttar. Það er náttúrlega móðgun við Alþingi. Það er ekki hægt að senda málið til umsagnar, það þarf að fá gesti og þeir þurfa að koma með litlum fyrirvara til að segja hvort þessi áætlun standist eða ekki. Ég minni á að samþykkt var fjárveitingu til Hörpu eftir að búið var að afskrifa 10 milljarða, sem tapaðist í hruninu, af erlendum kröfuhöfum. Þá stendur málið þannig með Hörpu eftir allar þær áætlanir og allt það sem gert var að heilmikið af fjármunum vantar til að halda henni gangandi. Hvað skyldi gerast með þá 44 milljarða sem þetta verkefni á að kosta? Og hvað skyldi gerast með sparnaðinn sem á að koma af þessu? Ég geri mér grein fyrir að ef maður sameinar stofnanir, eins og við að taka blóðprufur og annað slíkt, þá er sparnaður í því. En það er ekki svo voðalega einfalt að gera það.

Herra forseti. Það kann vel að vera að hv. þingmaður sé ósáttur við 6. gr. fjárlaga og hafi verið það öll þau ár sem hann hefur setið á þingi, því að ég hygg að hún hafi verið þar allan þann tíma og kannski gott lengur þó að hv. þingmaður  Það dæmi sem hv. þingmaður tekur um Hörpu er allrar athygli vert. Harpa er versta dæmið um oflæti í opinberum fjárveitingum. Harpa og fjárveitingarnar og hvernig farið var með það er versta dæmið um oflætið sem hér réði ríkjum og við kennum oft við árið 2007 og var aðdragandi hrunsins, var táknmynd þess og ástæða í senn.  Ég verð að segja fyrir mig, herra forseti, að ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun að reisa Hörpu og ég gleðst í hvert skipti sem ég geng inn í það hús. Minnst var á það nýlega í þessum sal að söngurinn gleður  Ég vil aðeins segja að það eru engir sjö dagar sem við höfum haft hér. Við höfum haft 700 daga. Ef við horfum til þess frá árinu 2005 að um 25 þingvikur hafi verið á ári að jafnaði þann tíma kemur í ljós að það eru 700 dagar en ekki sjö sem við höfum verið að fjalla um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, ekki síst í ljósi hennar síðustu orða, hvort hún geti ekki verið mér sammála um að það frumvarp sem liggur fyrir feli í sér töluvert mikla breytingu varðandi fjármögnun þess verkefnis sem við erum að ræða. Er ekki um að ræða ákvörðun á allt öðrum forsendum en áður var gert ráð fyrir? Er það ekki rétt hjá mér að í nóvember sl. hafi hæstv. ríkisstjórn tekið ákvörðun um að breyta gersamlega út frá fyrri áformum um fjármögnun þessa verkefnis, taka nýja ákvörðun um hvernig ætti að standa að því og þetta frumvarp sé flutt í kjölfar þess? Það hygg ég vera. Ég hygg að í minnisblaði ríkisstjórnarinnar frá 30. nóvember, ef ég man rétt, hafi komið fram ákvörðun, ný ákvörðun, um fjármögnun þessa verkefnis og þetta frumvarp sé flutt til þess að fylgja því eftir. Burt séð frá árafjölda og öðru þess háttar verð ég að leyfa mér að benda á að ef það gengur eftir sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lagði upp með í ræðu sinni, að þetta mál verði klárað áður en þingið fer heim, málið verði klárað í 1., 2. og 3. umr. og nefndarstörfum þess á milli, þá erum við að reikna í málið um tvær til þrjár vikur miðað við starfsáætlun þingsins. Ég spyr: Af hverju ætti þingið að geta klárað málið á svona skömmum tíma fyrst það hefur tekið ríkisstjórnina og fjármálaráðuneytið þrjá mánuði frá því sú ákvörðun um stefnubreytingu var tekin að koma með frumvarpið inn í þingið? Ákvörðunin var tekin 30. nóvember, hún var kynnt þá. Frumvarpið kemur inn í þingið 24. eða 25. febrúar. Mundum við telja það ofætlan að þingið þyrfti álíka langan tíma og ríkisstjórnin til að fjalla um málið?

Herra forseti. Af hverju ætti Alþingi ekki að geta afgreitt þetta einfalda mál? Við erum ekki að tala um flókna leiguleið. Við erum ekki að tala um flókinn samstarfssamning við 25 lífeyrissjóði. Við erum ekki að tala um að útvista þessu verkefni og gera samning um hvernig Landspítalinn með hagræðingarkröfu greiði leigu á 40 ára tímabili. Við erum ekki að tala um hvernig hægt sé að semja við fjármögnunaraðila, banka eða lífeyrissjóði um veðbönd á löndum, lóðum og húseignum sem spítalinn er í. Nei, þetta er ósköp einfalt. Þetta er miklu, miklu einfaldara en allt það. Þetta er einfaldlega þannig að við erum að ákveða að fara í opinbera framkvæmd. Og eins og ég sagði áðan, herra forseti, ef það er eitthvað sem við þekkjum hér mætavel þá eru það lögin um opinbera framkvæmd. Þau þýða að Alþingi fær á hverju ári málið inn til sín til að fara í fjárveitingarnar. Hæstv. ráðherra rakti þær breyttu forsendur sem nú ríkja og fór vandlega yfir það hvers vegna menn telja hagkvæmara að gera þetta núna svona en áður var. Og vegna þess að hv. þingmaður nefndi yfirlýsingu ríkisstjórnar frá 30. nóvember sl. vil ég vekja athygli á því að í ræðu minni benti ég á að það hafi legið fyrir allt frá síðasta vori eða sumri að farið yrði í opinbera framkvæmd með þetta. Það hefur ekki verið neitt launungarmál. Það voru mér mikil vonbrigði, og kom fram í ræðu minni áðan, að málið kom ekki fyrr inn. En það er komið inn, ég fagna því, það er vel unnið og sem betur fer höfum við nægan tíma til að taka ákvörðun um að setja þetta í opinbera framkvæmd. Það væri svolítið flóknara ef við værum á sama stað og við vorum 2010 og værum að setja þetta í samstarfsframkvæmd.

Hæstv. forseti. Ég tek fram að ég er fremur jákvæður í garð þess verkefnis sem hér er um að ræða. Ég tel að raunveruleg vandamál séu varðandi húsnæðismál Landspítalans sem þurfi að leysa. Ég er ekki að deila um það við hv. þingmann. Mér finnst hins vegar alveg gríðarlega óábyrgt hjá hæstv. ríkisstjórn að koma með málið inn tveimur vikum áður en þinginu á að ljúka. Í greinargerð með málinu og í áliti fjárlagaskrifstofu er að finna fjölmargar ábendingar um atriði sem þurfi að skoða. Ég segi fyrir mig: Ef menn ætla fjárlaganefnd tímann fram á þriðjudag í næstu viku til að ljúka því verki finnst mér óraunsæið keyra um þverbak.

Herra forseti. Já, við erum þá sammála um að leysa þurfi mörg vandamál varðandi húsnæðismál Landspítalans. En hvernig? Hvernig ætlar hv. þingmaður að leysa þau? Ég hygg að hann  Það er ekki aðeins, eins og hér hefur verið bent á, að við séum að eyða 3 milljörðum á ári í óþarfarekstrarkostnað með því að reka spítalann á mörgum stöðum svona dreift, heldur stöndum við líka frammi fyrir því að þurfa að setja ómældar fjárhæðir í endurnýjun og viðgerðir á húsnæði þar sem er þvílík húsasótt að helstu sérfræðingar á tilteknu sviði sem vinna á spítalanum fárveikjast þar. Þetta eru náttúrlega hlutir sem við getum ekki gert annað við en að setja peninga í að laga og þá skulum við líka gera það almennilega eins og hér er lagt upp með. Ég treysti á það að hv. þm. Birgir Ármannsson og aðrir þingmenn í þessum sal séu tilbúnir til að fara í þá vegferð. Ég segi alveg eins og er, herra forseti: Tíminn til að samþykkja það að setja verkefnið í opinbera framkvæmd er ekki of lítill ef hann er talinn í einhverjum sjö dögum. Það er meira en nægur tími.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega mikilvægt fyrir okkur að taka þessa umræðu, ekki vegna okkar sem erum í þessu húsi heldur þjóðarinnar. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn fullkomlega mistekist að hafa pólitíska forustu um þetta mál. Það er ekki hægt að fara í þetta verkefni án þess að almenningur skilji til hvers er verið að gera það, það er bara ekki hægt. Við verðum að taka umræðu um hvaða vandamáli við erum að taka á og hvernig við ætlum að leysa það. Það er vægast sagt dapurlegt að fá þetta mál inn á síðustu dögum þingsins, á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn er búin að segja að hún ætli að keyra í gegn risamál. Ef hugmyndin er sú að reyna að keyra þetta í gegn þannig að það falli í skuggann af einhverjum öðrum deilumálum þá er það afskaplega mikil skammsýni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Verkefnið er einfaldlega þetta: Við erum 300 þús. manna þjóð. Við erum með einn landspítala sem er í húsnæði á 17 stöðum. Aðalhúsnæðið er frá 1930. Þar er líka húsnæði frá 1960, þá er ég að tala um Hringbraut. Nýjasta húsnæðið er Barnaspítalinn. Borgarspítalinn var byggður 1965, ef ég man rétt, og viðbygging hans 1980. Það er augljóst og allir vita að það þarf að endurnýja þetta húsnæði. Í ofanálag er þjóðin að eldast. Hvað þýðir það? Það þýðir aukið álag á heilbrigðisþjónustuna. OECD hefur það viðmið að þeir sem eru 60 ára og eldri kosti tvöfalt meira. Ég gerði einfalda úttekt á þessu þegar ég var í stóli heilbrigðisráðherra og kannaði hver kostnaðurinn var, þ.e. hvernig hann skiptist, varðandi 60 ára og eldri á Landspítalanum sem var þá ef ég man rétt 30% af sjúklingunum. Kostnaðurinn við þessi 30% af sjúklingunum var 50% af rekstri spítalans. Því má segja að þegar við erum að tala um þjónustu við aldraða þá séum við að stærstum hluta að tala um heilbrigðisþjónustu. Virðulegur forseti. Ég fer fram á að það verði hljóð hér í salnum þegar ég held þessa ræðu svo að ég heyri í sjálfum mér.

Forseti mun freista þess að sjá til þess að það verði svo mikið hljóð að ræða hv. þingmanns heyrist.

Við höfum fram til þessa haft heilbrigðisþjónustu sem við erum afskaplega stolt af. Það er ekki út af því að við höfum getað talað okkur upp í eitthvert stolt heldur hefur það sýnt sig tölfræðilega að við höfum náð mjög góðum árangri miðað við þær þjóðir sem eru með hvað besta heilbrigðisþjónustu. OECD-skýrslur sýna þetta og hver sem vill getur farið á vefinn og séð tölfræði OECD, þá sjáum við hvar við stöndum varðandi ýmsa þætti allt frá ungbarnadauða til lifunar eftir krabbameinsmeðferð o.s.frv. Hins vegar sjáum við þau hættumerki að við erum með kostnað sem mun að öllu óbreyttu lenda meira á þjóðinni en áður hefur verið hvað heilbrigðisþjónustu varðar vegna breyttrar aldurssamsetningar. Við erum með einhverja valkosti en almenna reglan er sú að þeir sem hafa skoðað málið hafa komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt sé að setja starfsemi Landspítalans á einn stað. Af hverju er það skynsamlegt? Vegna þess að þá náum við hvað mestri hagræðingu. Í hverju felst þessi hagræðing? Hún felst til dæmis í því að þegar við sameinum deildir og skurðstofur getum við haldið uppi nýtingu með minni mannafla. Nú erum við í þeirri stöðu að það er jafnvel erfitt fyrir okkur að fá fólk heim úr námi út af efnahagsástandinu. Það er því enn meiri þörf en áður að nýta starfsfólkið hvað best. Þetta snýst ekki bara um fjármuni, þetta snýst líka um að við gætum lent í því að mannafla vantaði þó að það sé minna áríðandi eða minna vandamál í spítalarekstrinum - stærsta vandamálið varðar heilsugæsluþjónustuna, en ég ætla ekki að ræða það hér. Þegar við skoðum tölur varðandi þennan spítala sjáum við til dæmis að gert er ráð fyrir 12 milljörðum í tæki og kaup. Þetta snýst ekki um að við ætlum vera með fín og dýr tæki sem enginn annar hefur, þetta snýst einfaldlega um eðlilega endurnýjun á tækjum sem við viljum hafa til að hafa hér heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða. Nú er svo komið að ef við förum ekki þá leið að byggja nýjan spítala þurfum við að byggja utan um mörg ný tæki, t.d. PET-skanna sem krabbameins- og blóðsjúkdómasjúklingar þurfa að nota en þeir þurfa að sækja þessa þjónustu til Kaupmannahafnar ef þeir hafa heilsu til. Það er einfaldlega ekki hægt að koma tæki eins og þessu fyrir í því húsnæði sem er til staðar núna, enda sér það hver maður, virðulegi forseti, ég tala nú ekki um húsnæði frá árinu 1930, að aðstæður hafa breyst mikið. Í minni tíð sem heilbrigðisráðherra neyddist ég til þess - og ég segi neyddist - að fara út í byggingu við gjörgæsluna. Þá fórum við út í bráðabirgðahúsnæði og peningarnir voru til skamms tíma, en við erum að horfa á vanda sem snýr meðal annars að því að þær stofur sem voru byggðar, hvort sem það var 1930 eða 1960, taka ekki mið af nútímaþörfum. Þetta snýst ekki um flottræfilshátt eða neitt slíkt. Þetta snýst um öðruvísi aðstæður, við erum komin með öðruvísi tæki, sjúkrarúm o.s.frv. Í þeim úttektum sem hafa verið gerðar hafa orðið miklar breytingar eftir að bankahrunið varð. Þegar bankahrunið varð féllst ég á tillögu Huldu Gunnlaugsdóttur, þáverandi forstjóra Landspítalans, sem var nýkomin frá því verkefni að koma að spítalabyggingu í Noregi, að fá þá aðila sem að því komu til að endurmeta verkefnið. Þeir komu með hugmyndir og sömuleiðis úttektir á því hvað kostaði að gera ekki neitt, eins og það er kallað, eða fara aðra leið með því að hafa einn spítala. Allt þetta liggur fyrir og niðurstaðan varð sú að hægt væri að ná 7% hagræðingu sem ætti að nýta til að greiða fyrir hina svokölluðu leiguleið. Nú breytir engu hvaða leið við förum því að við verðum að ná hagræðingu í rekstrinum til að geta greitt fyrir þennan spítala. Eftir því sem ég best veit, miðað við spurningar og þau svör sem ég hef fengið frá hæstv. fjármálaráðherra, er hugsunin enn hin sama, þ.e. að ná hagræðingu í rekstri spítalans til að greiða fyrir nýja byggingu. Það getur vel verið að mörgum finnist þetta vera ótrúlegt en það er bara þannig að frá því að stjórnun varð fagleg á spítalanum - ég veit að þetta var mikið verkefni - hefur spítalinn staðið sig betur rekstrarlega en áður. Frá því að fagleg stjórn tók við árið 2007 eða 2008 á spítalanum hafa áætlanir gengið eftir, bæði undir forustu Huldu Gunnlaugsdóttur og Björns Zoëga, fjárhagsáætlanir, sömuleiðis faglegar áætlanir og biðlistar hafa styst, alla vega um tíma, og afköst aukist. Eftir hinn mikla niðurskurð hefur samt sem áður verið hægt að halda uppi þjónustu þó svo að við séum sannarlega farin að finna fyrir niðurskurðinum og hefðu menn betur haft hugrekki til þess að forgangsraða, sem er nauðsynlegt, þannig að hægt væri að bjóða upp á þá þjónustu sem við viljum hafa. Hér hafa komið fram málefnaleg rök hjá hv. þingmönnum sem eru með efasemdir um byggingu nýs spítala. Ég held að það sé afskaplega óskynsamlegt að berja sér á brjóst og segja að þetta snúist um hugrekki, segja að það sé löngu búið að taka þessa ákvörðun o.s.frv. því að ef hv. þingmenn eru ekki meðvitaðir um það af hverju við eigum að fara í þetta, hverju það skilar og hvaða afleiðingar það hefur þá á það sama við um almenning. Það verður að koma öllum upplýsingum til fólksins í landinu hvað þetta verkefni varðar. Þetta er mjög stórt verkefni og mjög mikilvægt. Ef við komumst að þeirri niðurstöðu á einhverjum tímapunkti að við viljum ekki fara þessa leið þá verðum við að segja hvað við ætlum að gera annað því að þetta snýst ekki um einstakan hóp manna, þetta snýst ekki um heilbrigðisstarfsmenn, þetta snýst svo sannarlega ekki um Reykvíkinga, íbúa höfuðborgarsvæðis, heldur snýst þetta um alla landsmenn. Ef við glutrum niður þeim háa standard sem við höfum á heilbrigðisþjónustunni þá er mjög erfitt að ná honum upp aftur. Það er til dæmis afskaplega mikilvægt að í þessu samhengi sé hugsað um Landspítalann því að eðli málsins samkvæmt hangir öll þjónustukeðjan saman. Mikið hefur vantað upp á stefnumótun í heilbrigðismálum í tíð núverandi ríkisstjórnar og er sorglegt að ríkisstjórnin hafi fjórum sinnum stoppað gildistöku frumvarps um sjúkratryggingar. Nú kynni einhver að halda að það væri sérstakt óskabarn okkar sjálfstæðismanna, en síðast þegar ég vissi var það bæði í stefnuskrá Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins og það sem meira er að þær aðferðir, að semja sérstaklega um heilbrigðisþjónustu og það á við um heilbrigðisþjónustu um allt land, hafa skilað sér í betri afköstum og lægri tilkostnaði. Þegar menn skoða núna úttekt The Economist á norrænu löndunum en þar eru Íslendingar ekki inni, menn eru að skoða Svíþjóð, Noreg, Danmörku og Finnland, þá er verið að vísa til þess að árangurinn sem Norðurlöndin hafa náð og The Economist telur að aðrar þjóðir eigi að fylgja eftir hefur komið fram í slíkum opinberum rekstri, þ.e. að menn hafi farið vandaðri leið varðandi samningagerð, varðandi heilbrigðisþjónustu og samið við fleiri en einn aðila og aukið valkosti þar sem slíkt er fyrir hendi. Virðulegi forseti. Þetta hangir allt saman. Það verður enginn sátt um það að færa alla heilbrigðisþjónustu inn á Landspítalann. Það er ekki aðeins að það verði ekki nein sátt um það, það er ekki skynsamlegt. Það er nefnilega ekki hagstætt að gera allt á Landspítalanum. Í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar náðum við til dæmis mjög miklum árangri í að ná niður kostnaði augnsteinaaðgerða. Þá var farið nákvæmlega eftir þeirri hugmyndafræði sem á við um Sjúkratryggingar Íslands. Þá var kannað hver kostnaðurinn var við hverja augnsteinaaðgerð á Landspítalanum. Hún var 220 þús. kr. Á endanum náðust samningar um að hver aðgerð skyldi kosta um 70 þús. kr. Þannig náðum við biðlistum niður. Þá var samið við fimm aðila, annars vegar á höfuðborgarsvæðinu og hins vegar á Akureyri. Það er mjög skiljanlegt að hingað komi hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir og sé ósátt við að hæstv. ríkisstjórn hafi stöðvað þær fyrirætlanir sem voru uppi um að leigja út skurðstofur á Reykjanesi. Þar fór tækifæri. Það er kannski rétt hjá hæstv. ráðherra Guðbjarti Hannessyni að þegar hann tók við embætti hafi það tækifæri ekki verið lengur til staðar, en það var til staðar á þeim tíma og ef við hefðum farið þá leið væru örugglega meiri möguleikar fyrir hið opinbera að semja um skurðaðgerðir og allra handa aðgerðir sem hefði verið hægt að framkvæma þar. Einnig hefðum við séð starfsemi á þeim stað þar sem er hvað mest atvinnuleysi á landinu. Það var því miður ekki gert. Ég legg hins vegar áherslu á það. Ég tek þetta allt saman fram hér vegna þess að það skiptir máli. Það er ekki hægt að ræða þetta einangrað. Það verður að ræða um nýbyggingu Landspítalans í samhengi við heilbrigðisþjónustu á landinu. Það verður að leggja fram allar upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að aðilar sannfærist um ágæti þess að við förum þessa leið. Ég ætla ekki að skammast meira út í núverandi ríkisstjórn, sem betur fer er hún að fara. Við sitjum hér og það eru nokkrir dagar eftir af þinginu. Ef hæstv. ríkisstjórn meinar að hún vilji setja heilbrigðisþjónustu í forgang hljóta menn að setja þetta mál í forgang síðustu daga þingsins en ekki önnur minna mikilvæg mál sem er alveg ljóst að munu ekki fara í gegn þrátt fyrir að slegist verði í þingsal.

Frú forseti. Ég kem hingað til að gleðjast yfir því að þetta frumvarp sé komið fram og geri það sem formaður velferðarnefndar. Ég tel það mjög mikilvægt skref fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Ég tel þó mikilvægt í þessari umræðu að halda því til haga að þetta frumvarp er formbreyting eins og kemur fram í heiti þess. Það heitir frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Breytingin felur það í sér að hlutverk félagsins verður þrengra en í núgildandi lögum þar sem ekki er lengur til staðar heimild til að semja um að ríkið taki byggingarnar á langtímaleigu að loknu útboði. Ég gleðst mjög yfir þessari formbreytingu vegna þess að ég tel að bygging nýs Landspítala sé sannarlega opinber framkvæmd og að löggjafinn eigi að meðhöndla hana sem slíka. Það mikilvæga við byggingu nýs Landspítala er, eins og margir hafa farið yfir á undan mér, að efla höfuðsjúkrahús Íslands og þar með kjarnann í íslenska heilbrigðiskerfinu, bæta starfsumhverfi, útbúa húsnæði sem hentar nýjustu tækjum, bæta aðbúnað sjúklinga með einbýlum sem draga úr sýkingarhættu sem er mjög mikilvægt enda eru sjúklingar almennt veikari nú en þeir voru fyrir áratug eða meira. Sjúklingar eru styttri tíma á sjúkrahúsi og bygging sjúkrahótels í nágrenni við sjúkrahúsið mun létta líf sjúklinga og aðstandenda þeirra. Eins og ég hef kannski sagt áður mun húsnæðið búa til boðlega aðstöðu fyrir þá heilbrigðisstarfsmenn sem sérhæfa sig og vilja starfa við aðstæður þar sem þeir geta veitt heilbrigðisþjónustu í samræmi við það sem gerist í löndunum í kringum okkur. Það er ágætt að minna á að mörg af þeim tækjum sem nú eru nýtt víða í löndunum í kringum okkur er ekki hægt að flytja hingað til lands þar sem húsnæði núverandi sjúkrahúss hefur ekki burðarþol til að hýsa þau. Hér hefur verið rætt um að þetta er mjög dýrt verkefni. Það kemur fram í greinargerðinni að það mun kosta tæpa 50 milljarða að byggja meðferðarkjarna, rannsóknahús, sjúkrahótel og bílastæðahús. Svo er gatnagerð, hönnun og ýmislegt sem þessi kostnaður tekur til. Þá er ótalinn sá tækjabúnaður sem þarf að kaupa en þyrfti að kaupa engu að síður. Enn fremur er ótalið það viðhald sem þyrfti að fara í ef ekki yrði af byggingu sjúkrahússins. Svo eru ótaldar þær skatttekjur sem ríkið mun hafa af framkvæmdinni og rekstrarsparnaður sem hlýst af því að hafa sjúkrahúsið í hentugra húsnæði og allt að megninu til á einum stað. Það er líka gott að muna að þótt kostnaðurinn við framkvæmdirnar sé tæpir 50 milljarðar er það minna en sem nemur tveggja ára rekstri sjúkrahússins og aðeins rúmur helmingur af þeim vaxtagjöldum sem við greiðum vegna skulda ríkissjóðs á ári hverju. Þá kemur auðvitað að því að skuldastaða ríkissjóðs er áhyggjuefni og það er ekki einfalt að ráðast í svona byggingu á tímum sem þessum. Það kom hins vegar ágætlega fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að fjölmargir heilbrigðisráðherrar eru búnir að fara í gegnum þetta mál og það er mat þeirra flokka sem að því hafa komið að þetta sé nánast nauðsynlegt skref til að tryggja hér hágæðaheilbrigðiskerfi til framtíðar. Þá vil ég bara ítreka það, frú forseti, að við erum hér að gera formbreytingu á því félagi sem á að halda utan um framkvæmdina en eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu þarf að fara rækilega yfir allar tímaáætlanir ef þetta frumvarp verður að lögum sem og mögulega áfangaskiptingu verkefnisins með það að markmiði að einstakir byggingarhlutar og byggingaráfangar nýtist eins vel og kostur er núverandi rekstri spítalans, auk þess sem gera þarf áætlun um það hvernig heildarkostnaður við byggingu nýs spítala muni þurfa að skiptast á næstu ár. Fjárlaganefnd næstu þinga mun fjalla um þessar áætlanir. Þessi bygging verður vegna fjárlagavinnunnar vonandi á dagskrá þingsins á næstu árum og þá kemur að því að fjárlaganefnd fari ítarlega yfir allar forsendur og taki ákvörðun um hvað sé rétt og hvort við getum mögulega lagt þessu til það fé sem nauðsynlegt er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alveg rétt að upplýsa það en hins vegar eru það ekki rök í málinu að við sem höfum verið heilbrigðisráðherrar höfum komist að einhverri niðurstöðu. Í þessu stóra máli verðum við að útskýra fyrir almenningi af hverju verið er að fara í þetta. Þingheimur verður að vera meðvitaður um staðreyndir málsins. Ég held að það sé ekki tilviljun að þeir sem hafa kynnt sér málið hafa komist að þeirri niðurstöðu að þetta sé skynsamlegasta leiðin. Það hefur samt sárlega vantað pólitíska forustu í málið á þessu kjörtímabili og það er afskaplega óheppilegt að það komi svona seint inn. Ef menn ætla að vinna þetta með handarbökunum í stað þess að taka umræðuna og upplýsa fólk er það vísasta leiðin til að búa til tortryggni í kringum þetta mjög svo mikilvæga verkefni. Fólk fær þá á tilfinninguna að verið sé að lauma þessu í gegnum þingið. Ég vil trúa því að hægt sé að ná mjög góðri sátt um þetta mál. Ég held að skilyrðið sé bara að við gefum okkur þann tíma sem þarf, upplýsum um alla þætti málsins og kynnum fyrir þjóðinni um hvað er að ræða og hversu stórt þetta mál er. Hvort sem okkur líkar betur eða verr eru bara nokkrir dagar eftir af þinginu og ég spyr: Er hv. þingmaður tilbúinn að beita sér fyrir því að þetta mál verði sett í forgang? Það þýðir þá að við tökum önnur mál sem munu annars taka gríðarlega mikinn tíma frá þingheimi og ýtum þeim til hliðar ef við ætlum að ná góðri sátt um þetta mál og sömuleiðis sjá til þess að það fái réttláta meðferð og umræðu í næstu alþingiskosningum.

Frú forseti. Þó að það snúist ekki um spurninguna vil ég byrja á að segja að ég tel að það hafi verið sterk pólitísk forusta í þessu máli á kjörtímabilinu. Hér voru samþykkt lög um það félag sem hefur unnið að framkvæmdinni. Þetta er stór og mikil framkvæmd og um þær er alltaf deilt. Það má segja að á Íslandi sé um fátt meira deilt en húsbyggingar og ég lít á það sem hlutverk okkar allra, þingmanna, að halda áfram umræðu um nýjan landspítala og mikilvægi hans. Ég tel jafnframt að þetta mál sé í sjálfu sér ekki stóra málið varðandi þessa byggingu. Hér er verið að breyta formi félagsins. Það er ekki verið að breyta neinu í ákvarðanatöku um byggingu sjúkrahússins. Það er bara verið að skapa félaginu þá umgjörð sem er eðlileg fyrir opinbera framkvæmd af þessu tagi. Varðandi forgangsröðun verkefna í þinginu ligg ég ekkert á því að mér þykir gríðarlega mikilvægt að við ljúkum þessu máli. Þá tala ég sem formaður velferðarnefndar og fulltrúi Samfylkingarinnar sem er velferðarflokkur. Ég stend samt ekki í samningaviðræðum í þinginu um það hvaða mál eru afgreidd og hvenær. Það er annarra að taka ákvörðun um það.

Virðulegi forseti. Ef það hefði verið sterk forusta í málinu væri ekki þessi mikla andstaða úti í þjóðfélaginu sem við finnum fyrir,  Og varðandi hvað búið er að gera á þessu kjörtímabili þá man ég það nefnilega vel þegar þetta mál kom inn í þingið allt of seint, fyrir fjárlögin 2010 held ég. Þá var því heitið að málið kæmi aftur til þingsins með góðum fyrirvara þannig að menn hefðu nægan tíma til að fara yfir það. Það mun ekki gerast úr þessu, það er eitt sem er algerlega öruggt. Ég var ekki að spyrja hv. þingmann um það hvort hún væri að semja um þessi mál, ég var að spyrja um afstöðu hennar vegna þess að það skiptir afskaplega miklu máli. Það skiptir afskaplega miklu máli fyrir okkur sem viljum sjá þetta verkefni verða að veruleika, vegna þess að við höfum sannfæringu fyrir því að þetta sé rétta leiðin, að vinnubrögðin séu þannig að sómi sé að og við fáum fólk til fylgis við verkefnið. Ég er ekkert að karpa við hv. þingmann. Ég er bara að spyrja hana í fyllstu einlægni hvort hún vilji beita sér fyrir því að málið sé sett í forgang á þessum síðustu dögum þingsins. Við breytum því ekki úr því sem komið er. Þrátt fyrir að menn segi að hér sé um formbreytingu að ræða og þetta sé svo lítið mál þá er það á engan hátt lítið. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er þingmaður sem kynnir sér mál afskaplega vel og hann fór yfir það að þegar málið var rætt hér síðast fékk hann ekki svör við þeim spurningum sem hann lagði upp þá. Eðli málsins samkvæmt mun hann og aðrir hv. þingmenn spyrja sömu spurninga núna og það þarf tíma til að svara þeim og við þurfum tíma til að koma þeim skilaboðum 

Frú forseti. Nú tel ég þvert á móti að ekki sé slík andstaða við málið eins og hv. þingmaður lýsti. Það hafa verið mjög deildar meiningar um þetta mál, mestmegnis vegna skipulagsmála í Reykjavík í nærumhverfi við sjúkrahúsið. Ég ætla ekki að gera lítið úr áhyggjum íbúanna þar en þau mál hafa verið leidd til lykta. Við munum halda áfram að tala fyrir málinu. Þá vil ég líka að fram komi að þegar málið var hjá þinginu síðast var kveðið á um að það kæmi aftur til þingsins að loknu útboði og þá skyldi leita samþykkis Alþingis. Við erum ekki komin að því skrefi. Við erum nefnilega að gera litla formbreytingu. Að því skrefi kemur, það á eftir að koma að því. Sú ítarlega umræða sem kallað var eftir að yrði í þinginu mun fara fram þegar útboð hefur farið fram. Ég fór yfir það áðan að tímasetja þyrfti framkvæmdir og áfangaskipta og meta hvernig hægt verði að raða þeim niður þannig að það verði í samræmi við ríkisfjármálaáætlun. Ég sagði líka að ég sem formaður velferðarnefndar og sem fulltrúi Samfylkingarinnar, sem er velferðarflokkur, legði mikla áherslu á að þetta mál yrði klárað svo hægt væri að halda áfram undirbúningi óhindrað. Það er fjöldinn allur af málum sem ég tel persónulega mikilvægt að ljúka. Þetta er eitt af þeim allra mikilvægustu. Það verður bara að leysast á öðrum vettvangi hvernig sú forgangsröðun fer fram.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, en hún sagði dálítið merkilegt. Hún sagði að fjárlaganefnd hvers árs þyrfti að taka fyrir einstaka liði og ákveða fjárveitingar. Það er sem sagt ekki verið að ákveða að byggja einn spítala, nei, það er verið að ákveða að byggja kannski spítala einhvern tíma. Grikkir lentu til dæmis í miklum vandræðum vegna þess að þeir fegruðu á vissan hátt ríkisbókhaldið, sýndu ekki skuldbindingar sem lágu fyrir. Mér finnst það ljótt að sýna ekki börnum okkar skattana sem þau koma til með að borga. Það á að segja þegar við byggjum eitt stykki sjúkrahús: Við ætlum að byggja eitt stykki sjúkrahús og fyrsti áfangi kostar 44 milljarða og í heild sinni kostar þetta 80 milljarða eða rúmlega það, samkvæmt tölum frá fjárlagaskrifstofu eru það 85 milljarðar. Þetta eigum við að segja, ekki að plata okkur með því að koma bara með 534 millj. kr. fyrsta árið og síðan stigvaxandi kostnað sem verður höfuðverkur hæstv. fjármálaráðherra í framtíðinni. Við eigum að segja hvað hlutirnir kosta. Harpan er einmitt dæmi um það þegar ekki er sýnt hvað hlutirnir kosta. Á hverju einasta ári mun ríkissjóður þurfa að borga heilmikla peninga í Hörpuna og það hefur ekki verið sýnt á fjárlögum. Alla þá skuldbindingu á að sjálfsögðu að sýna í fjárlögum. Sá feluleikur sem menn ætluðu að fara í með einkaframkvæmd var ekkert annað en feluleikur, frú forseti. Það er búið að ákveða að borga leigu fyrir eitthvert húsnæði og sú leiga er að sjálfsögðu skuldbinding. Það er ekki hægt að hætta við, þetta er skuldbinding og hún verður að greiðast, börnin okkar munu þurfa að greiða hana, en við sýnum það ekki. Við eigum að sýna börnum okkar og skattgreiðendum framtíðarinnar hvað við erum að leggja á herðar þeim svo við lendum ekki í svipaðri stöðu og Grikkir.

Frú forseti. Þetta frumvarp kemur einmitt því til leiðar að þessi framkvæmd, verði af henni, verði ekki utan efnahagsreiknings ríkisins heldur innan. Ég fór yfir það í máli mínu að nú verði farið rækilega yfir allar tímaáætlanir og mögulega áfangaskiptingu verkefnisins. Það þarf að taka ákvörðun um það hvernig og á hvaða tíma við getum farið í þessar framkvæmdir til að ríkissjóður þoli það. Það vill þannig til að þetta er ekki gæluverkefni af einhverjum toga. Þetta snýst um framtíð íslenska heilbrigðiskerfisins. Þetta snýst um höfuðsjúkrahús Íslands sem er nú þegar staðsett við Hringbraut. Ef við förum ekki í þetta verkefni mun þurfa að fara í einhverjar aðrar framkvæmdir á þessu svæði og mun umfangsmeira og dýrara viðhald en ella þyrfti ef þessar framkvæmdir yrðu óbreyttar að veruleika. Það er ekki verið að plata neinn varðandi kostnað. Hér kemur fram hver kostnaðurinn við þessa framkvæmd mun verða og það á eftir að koma nákvæmar fram. Við erum ekki að taka ákvörðun um að fara út í þann kostnað hér og nú. Það er einmitt farið yfir það í frumvarpinu að stíga þurfi varlega til jarðar og fjárlagaskrifstofan fer ítarlega yfir að þetta þurfi að passa, skoða þurfi áætlanirnar með ríkisfjármálaáætlun í huga.

Frú forseti. Nú langar mig til þess að hv. þingmaður svari því hvenær við ætlum að taka ákvörðun um að byggja spítala. Er það núna? Er sú ákvörðun tekin með þessu frumvarpi? Og ef ekki í þessu frumvarpi, hvað liggur þá á? Ég veit ekki betur af umræðum en verið sé að ákveða að ríkið fari að byggja eitt stykki spítala. Á bls. 13 er sett fram tafla frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um það hvernig þetta skuli dreifast á ár. Þetta liggur allt fyrir. Svo segir hv. þingmaður að það sé ekkert verið að taka ákvörðun um þetta. Það er verið að ákveða að byggja spítala með hefðbundnum hætti á kostnað ríkisins. Ég er í sjálfu sér mjög sáttur við það, en þá vil ég líka að það sé fært til bókar. Kostnaðurinn hefði átt að færast inn í fjárlög yfirstandandi árs því að fyrir lá að það ætti að gera þetta en menn voru að fela. Þeir vildu ekki sýna þessa miklu skuldbindingu í fjárlögum yfirstandandi árs, þá væri reikningurinn ekki eins fallegur og ella. Það vantar nefnilega alveg helling inn í hann. Það vantar Íbúðalánasjóð, það vantar Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og ég veit ekki hvað og hvað. Það eru risagöt í fjárlögum yfirstandandi árs og þau koma í hausinn á skattgreiðendum fyrr eða seinna. Þau fara ekki neitt. Þessi kostnaður, ef menn ætla að byggja spítala, fer ekki neitt. Spítalinn dettur ekki af himnum ofan og guð almáttugur borgar hann. Það er ekki þannig. Það er ríkissjóður sem borgar hann, skattgreiðendur. Og það er alveg eins gott að sýna skattgreiðendum hvað þeir eigi að borga en ekki fela það með því að ákveða á hverju ári hvort við ætlum að halda áfram eða ekki. Gætu menn virkilega hætt árið 2016 þegar til eiga að falla 10,6 milljarðar? Gætu menn þá bara sagt: Heyrðu, ég er hættur við. Hvað ætla menn að gera við það sem búið er að byggja og kostnaðinn sem búið er að henda í þetta? Ég sé ekki að það sé hægt, það er bara ekki hægt. Auðvitað munu menn halda áfram til enda og klára dæmið.

Frú forseti. Ég vona að hv. þingmaður hafi kynnt sér verkefnið ítarlega. Því er hægt að áfangaskipta. Því er hægt að skipta þannig að byggingar sem þjóna mismunandi markmiðum komi inn á mismunandi tímum. En til að þetta liggi ljóst fyrir ætla ég að lesa niðurlagið í umsögn fjárlagaskrifstofu. Þar segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarp þetta að lögum verður hlutafélaginu sem ríkið kom á fót vegna áforma um byggingu nýs Landspítala heimilað að standa að verkefninu í mynd hefðbundinnar opinberrar framkvæmdar.“ - Hefðbundinnar, opinberrar framkvæmdar, ég legg áherslu á það. „Í lögfestingunni felst þó ekki ákvörðun Alþingis um að heimila framkvæmdirnar né að veita fjárheimild til þeirra.“ Með þessu frumvarpi er ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að stuðla að því og vinna að því áfram eins og hún hefur gert á undangengnum árum að allt sé gert sem í okkar valdi stendur til að hægt verði að fara út í þessa framkvæmd. 

Virðulegur forseti. Við erum hér að tala um gamlan kunningja og það er ekkert nýtt að koma fram í þessari umræðu, við höfum heyrt hana alla áður og margoft. Það er lítið nýtt að koma fram að mínu mati. Þetta mál gengur einungis út á það, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, að breyta um fjármögnunarleið á ákvörðun sem er löngu búið að taka pólitískt. Ég vil rifja það upp að margir hafa komið að þessu máli og ég vil nefna sérstaklega nokkra hæstv. ráðherra sem hafa gert það. Ég vil nefna hæstv. ráðherra Ingibjörgu Pálmadóttur, Jón Kristjánsson, þá er hér stendur, Guðlaug Þór Þórðarson, Álfheiði Ingadóttur, Ögmund Jónasson og Guðbjart Hannesson. Þetta eru sjö ráðherrar sem gegnt hafa stöðu heilbrigðisráðherra og síðar velferðarráðherra og ég tel að allir þessir hæstv. ráðherrar, sem koma úr fjórum flokkum, hafi sýnt pólitíska forustu í þessu máli, þeir hafi hvergi hikað í málinu. Þeir hafa ýtt á eftir þessu verkefni og þess vegna er það nú komið þangað sem það er í dag og hefði verið komið lengra hefðum við ekki lent í bankahruni. Þá væri þessi bygging hugsanlega risin í dag og hefði verið sómi að. Það hefur verið frekar góð þverpólitísk samstaða um þetta mál og því er okkur ekkert að vanbúnaði, við eigum að byggja þetta nýja þjóðarsjúkrahús. Hér hefur mikið verið rætt um fjármál en mér finnst eins og hv. þingmenn sjái ekki alveg heildarsamhengið í því dæmi. Þeir sem hafa kafað ofan í kostnað í heilbrigðiskerfinu vita að sá kostnaður felst ekki í byggingunum, alls ekki. Hann felst í þjónustunni sem þar fer fram innan dyra, inni í byggingunum. Skelin, steypan, skiptir ofboðslega litlu máli í heildarsamhenginu, þannig að menn skulu ekki tapa sér í umræðunni um kostnaðinn við skelina, kostnaðinn við bygginguna. Kostnaðurinn við að reka Landspítalann er 70% laun, þetta er eiginlega langmest laun. Svo eru lyf, eitthvert viðhald o.s.frv., þetta eru mest laun, rekstrarkostnaðurinn. Skelin kostar lítið. Á Landspítalanum kostar reksturinn á ári í kringum 40 milljarða, það er það sem er að fara þarna í gegn. Byggingarkostnaðurinn á skelinni sem við erum að ræða er 45 milljarðar, það er nærri lagi miðað við það sem kemur fram á bls. 13, þannig að þetta er svona eins og rekstrarkostnaðurinn á einu ári, ekki satt. Rekstrarkostnaðurinn á einu ári, þetta er nú ekki merkilegra en það. Hvað segja þeir sem hafa reynslu af því að byggja svona nýjar byggingar? Það verður hagræðingarkostnaður við nýjar byggingar og stundum er rifist um hvað hann sé mikill. Margir nefna 10%. Ef það er rétt eru þetta 4 milljarðar á ári. Við skulum lækka þá tölu og segja að 3 milljarðar sparist á ári í nýrri byggingu. Þá erum við að ná til baka þessum peningum sem fara í skelina á 15 árum, með sparnaði sem verður í þessum rekstri innan dyra, sem er aðalkostnaðurinn. Þessu erum við því að ná til baka á frekar stuttum tíma. Það er borðleggjandi dæmi að gera þetta, en það er fáránlegt að gera þetta ekki. Einhver orðhvatur mundi segja að þetta væri bara myljandi gróði, væri bara gullmylla að gera þetta. Ef maður yfirfærir þetta á fjölskyldu, sem er kannski ekkert sanngjarnt að gera en bara til þess að setja þetta í eitthvert samhengi - tökum fjögurra manna fjölskyldu, hvað ætli hún kosti í rekstri á ári? Segjum bara 8 milljónir, eitthvað svoleiðis, kostar að reka fjögurra manna fjölskyldu.  Að mínu mati finnst mér að það vanti svona heildarsamhengi varðandi fjármálin í þetta og að ná fram þeim skilningi að það er dýrara að gera þetta ekki. Ég tími ekki fjármunum skattborgaranna í viðhaldið á núverandi húsnæði, ég tími því ekki. Þá vil ég miklu frekar byggja nýtt, ná niður rekstrarkostnaðinum, ná hagræðingunni fram og fá miklu betri þjónustu, minni sýkingar o.s.frv. og öll þau rök frekar en að kasta peningunum í viðhald á húsi sem er löngu úrelt. Ég tel mjög brýnt að fara í þessa byggingu og að Íslendingar eigi bara heimtingu á því. Ég tel að við eigum að viðhalda öflugu heilbrigðiskerfi og öflugri heilbrigðisþjónustu í góðu húsnæði. Mér finnst reisn yfir því að byggja þetta hús. Ég mun ekki víkja frá þeirri skoðun minni nema einhver geti sannfært mig um annað, og ég sé bara ekki þau rök. Þessi rök með framtíðarskattpeninga borgaranna, ég blæs á þau. Það er gróði að byggja þetta hús, þetta verður ódýrara í rekstri. Við getum tekið inn ný tæki sem við getum ekki í dag, þau eru of stór, þau komast ekki inn í þessi hús. Við verðum bara að senda sjúklingana út í þá meðferð þangað til við getum hýst þessi nýju tæki sem munu koma, þau munu koma. Ég tel þetta mjög hagkvæmt og sjúklingar framtíðarinnar eiga heimtingu á þessu ekki síður en starfsfólkið sem þarna mun vinna, starfsfólk sem margt velur sér vinnustað eftir aðbúnaði. Við erum með talsvert af hjúkrunarfræðingum og læknum og öðru heilbrigðisstarfsfólki sem bíður erlendis og mun frekar koma heim þegar þetta hús er risið. Höldum áfram þeirri pólitísku forustu sem Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, Samfylkingin og Vinstri grænir hafa sýnt í þessu máli og klárum þetta mál. Það er löngu búið að tæma umræðuna að mínu mati, hér er einungis farið tæknilega úr einni fjármögnunarleið yfir í aðra og úr leið sem var mjög gagnrýnd, þannig að við erum að fara í leið sem er minna gagnrýnd. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu af minni hálfu að samþykkja þetta mál og tala fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er mikilvægt að við höldum okkur við það sem hv. þingmaður kom inn á hér í restina, í raun og veru er þetta tæknilegt mál, ef ég má nota það orð, verið er að breyta fjármögnuninni úr því að vera algjör einkaframkvæmd, eða svokölluð leiguleið, og skipta henni upp í opinbera framkvæmd og hugsanlega að hluta til í einkaframkvæmd eða leiguleið. Flóknara er þetta svo sem ekki. Mig langar að bregðast við orðum hv. þingmanns. Við eigum kannski ekki að taka þessa umræðu núna heldur þegar menn taka ákvörðun um að fara í þessar framkvæmdir og þá væntanlega við gerð fjárlaga á hverjum tíma. Þegar það verður gert þá verðum við líka að átta okkur á því að við þær forsendur sem hér um ræðir, þar sem búið er að vinna um 20 eða 25% af hönnuninni við framkvæmdirnar, eru settir miklir fyrirvarar. Annars vegar snúa þeir fyrirvarar að viðhaldsframkvæmdinni, hún hefur ekki verið greind eins og hin. Menn segja: Jú, við gerum mun meiri fyrirvara við þær tölur sem þar eru. Hitt snýr að óvissu á byggingamarkaði og þeirri stöðu sem undirbúningurinn og hönnun framkvæmda er komin í að þá er gert ráð fyrir því, og settur fyrirvari inn í tölurnar, að annars vegar getum við verið að tala um mínus 10% eða plús 15%, þannig að þetta er 25% sveifla. Við höfum reynslu af mörgum opinberum framkvæmdum og er nærtækast að nefna viðbygginguna eða annan áfanga við Vatnajökulsþjóðgarð sem fór langt út á tún, gríðarlega mikið, þannig að við þurfum auðvitað að hafa það í huga. Það er kannski umræða sem við verðum að fara í þegar við tökum endanlega ákvörðun um hvernig við förum í verkefnið sem slíkt.

Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki alveg á spurningunni en það má vera að tölurnar verði ekki nákvæmlega eins og sagt er í frumvarpinu þegar á hólminn er komið og þetta verði hugsanlega eitthvað dýrara, það er nú oft þannig í opinberum framkvæmdum. En það er ekki það sem skiptir höfuðmáli í þessu. Það sem skiptir höfuðmáli er að byggingin kostar mjög lítið hlutfallslega miðað við reksturinn sem fer fram í húsinu; 40 milljarða kostar að reka sjúkrahúsið á ári, byggingarkostnaðurinn er um 44 milljarðar, þetta er næstum því sama talan. Galdurinn í þessu er sá að hagræðing næst þannig að rekstrarkostnaður lækkar miðað við óbreytta þjónustu, þetta næst til baka. Það verður hins vegar þrýstingur á meiri þjónustu í framtíðinni, en það gerist líka í gömlu húsnæði. Það verður þrýstingur á að kaupa dýrari lyf o.s.frv., en það gerist líka í gömlu húsnæði þannig að það eru allt einhver mál sem við þurfum að eiga við í framtíðinni. Aðalatriðið er að við notum peningana í að byggja nýja skel. Það kostar lítið hlutfallslega miðað við reksturinn, reksturinn verður ódýrari, og við spörum okkur að kasta peningum í viðhald sem blasir við að þarf að fara í ef við förum ekki í nýbyggingu. Það mun kosta alveg gríðarlegt viðhald á gamla húsnæðinu. Ég vil ekki nota peningana í það viðhald. Ég tel að það sé óþarfaviðhald af því að miklu hagkvæmara sé að byggja nýtt og færa starfsemina í nýtt húsnæði nema auðvitað Barnaspítalann sem er svo nýr að það þarf ekki endurbyggja hann. Með því að byggja þetta hús, af því að það er stundum þannig að á landsbyggðinni halda menn að það sé verið að taka peningana þaðan og setja þá hér, það er ekki þannig. Hagræðingarkrafan mun minnka alls staðar í heilbrigðiskerfinu. Af því að það mun sparast í nýrri byggingu mun hagræðingarkrafan á landsbyggðinni líka minnka þannig að þetta er öllum í hag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann í fyrra andsvari mínu en kom því ekki að vegna tímaskorts - mig langaði að spyrja hv. þingmann, sem hefur töluverða reynslu af þessum málum sem heilbrigðisráðherra, hvort ekki þurfi að skilgreina heilbrigðisþjónustuna í heild sinni, ekki bara út frá Landspítalanum heldur í heild sinni. Þá er jafnvel spurning, eins og kemur fram í umsögninni, hvort menn vilji kannski færa hluta af henni yfir í einkarekstur. Ég er ekki endilega að tala fyrir því, heldur bara að skilgreina heilbrigðisþjónustuna í heild sinni eins og hún er. Við þekkjum þessa umræðu í tengslum við fjárlagaumræðuna þar sem verið er að búa til heilbrigðisstefnu og þjónustustig, en ég er að tala um að menn fari dýpra í þá vinnu. Oft hefur orðið misskilningur en ég veit að hv. þingmaður gerir sér grein fyrir því. Hv. þingmaður segir: Það kostar 40 milljarða að reka Landspítalann. Sparnaðurinn af framkvæmdinni er um það bil 4 milljarðar, um 10%. Við vitum af þeim niðurskurði sem hefur orðið, um 5,3 miljarðar á síðustu fjórum árum, sem er 12%. Það hefur ruglað umræðuna og þegar málið var fyrst kynnt í fjárlaganefnd var það einmitt kynnt svona: Það kostar 40 milljarða að reka spítalann, við munum spara 10%. En þegar aftur var farið yfir málið nú í september í nefndinni var sagt: Ókei, það kostar 40 milljarða að reka spítalann. Ef við förum í framkvæmdina munum við halda okkur þar en kostnaðurinn mun aukast upp í 44 milljarða, vegna þess að þjóðin er að eldast og meira álag mun verða á heilbrigðiskerfið. Við þurfum öll að vera á sömu blaðsíðunni hvað þetta varðar, þannig að menn séu að ræða hlutina eins og þeir eru. Málið hefur verið lagt upp með tvennum hætti en það er mikilvægt að við förum yfir það og höfum öll sama skilninginn á því hvernig þetta er.

Virðulegur forseti. Þjóðin er að eldast en hún mun gera það óháð því hvort við byggjum þetta nýja hús eða ekki, þannig að ég tel að það séu engin rök í málinu. Þegar þjóðin eldist verður meiri þrýstingur og meiri þungi í heilbrigðisþjónustunni. Þetta er mál sem allir hafa rosalegar áhyggjur af í hinum vestræna heimi, þ.e. færra ungt fólk ber uppi skattstofnana okkar og fleiri eldri borgarar þurfa meiri þjónustu, þetta er stórt vandamál sem allir horfast í augu við. Þeim mun mikilvægara er að mínu mati að byggja þetta nýja sjúkrahús af því að það verður mikil pressa á heilbrigðiskerfinu í framtíðinni, sérstaklega varðandi fjárútlát. En við erum svo heppin, alla vega enn sem komið er, að hér er gríðarlega góð heilbrigðisþjónusta. Við erum með hæsta meðalaldur karla í dag, við höfum því miður lækkað í meðalaldri kvenna af því að önnur lönd hafa hækkað. Við erum með minnsta ungbarnadauða í heimi í dag þannig að við erum með alveg ótrúlega flottar lykiltölur og þetta verðum við verja. Ég sé kannski ekki endilega þörf á að endurskilgreina heilbrigðisþjónustuna, ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður á við. En varðandi einkarekstur þá er mjög mikill einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni í dag, mjög mikill. Að mínu mati þarf aðeins að endurskoða það. Það eru sérfræðilæknar sem ég vil taka til umræðu í því sambandi, þar er mjög mikill einkarekstur, og að mínu mati opinn krani á ríkissjóð. Hér getur fólk eiginlega sjúkdómsgreint sig sjálft og farið til sérfræðings og ríkið borgar meginhluta reikningsins og sjúklingurinn minni hlutann. Skattgreiðendur eru að borga mjög mikið í þessari þjónustu. Ég vil að hér sé tekið upp, eins og gert er á öðrum Norðurlöndum, tilvísunarkerfi, valfrjálst tilvísunarkerfi. Ef þú labbar beint til sérfræðings þá borgarðu reikninginn í topp en ef þú ferð með tilvísun borgarðu lægra gjald. Það er enginn hliðvörður í kerfinu í dag og það er skaði að mínu mati.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík, með síðari breytingum, opinber framkvæmd heitir það. Ég hélt í einfeldni minni að við værum að taka ákvörðun um að byggja spítala en það er víst ekki. Samt er gert ráð fyrir því í áætlunum fjárlagaskrifstofunnar að settar verði í það 534 milljónir árið 2013. Það er búið að loka fjárlögum fyrir það ár. Það er búið að ákveða þau og ég veit ekki til þess að sú tala sé þar inni. Hvernig í ósköpunum getum við greitt þá upphæð? Mér sýnist það ekki hægt því að samkvæmt stjórnarskránni má ekki greiða peninga úr ríkissjóði. Það væri gaman að vita hvernig menn fóru að því að greiða þann kostnað sem hefur þegar fallið til við hönnun og annað slíkt og er 1,2–2 milljarðar. Ég fæ ekki séð hvernig það var hægt.  Málið er  Ég las umsögn fjárlagaskrifstofunnar og þar er sú merkilega setning, með leyfi frú forseta: „Verði frumvarp þetta að lögum verður hlutafélaginu sem ríkið kom á fót vegna áforma um byggingu nýs Landspítala heimilað að standa að verkefninu í mynd hefðbundinnar opinberrar framkvæmdar. Í lögfestingunni felst þó ekki ákvörðun Alþingis um að heimila framkvæmdirnar né að veita fjárheimild til þeirra.“ Hlutafélagið gerir ekki neitt. Það getur ekki gert neitt því að það er ekki komin fjárheimild. Ég skil ekki þessa framkvæmd og hvað verið er að gera. Ég skil það ekki. Ég hefði viljað að menn væru búnir að nefna í fjárlögum eða fjáraukalögum hvað ætti fara í framkvæmdina. Hvað á starfsfólkið á spítalanum að halda núna? Það er ekkert verið að fara út í framkvæmdir og byggja spítala.

Stíga skref.

Stíga skref, segir hæstv. velferðarráðherra. Það er ekki verið að stíga neitt skref því að hlutafélagið má ekki gera neitt fyrr en það fær fjárveitingu og boð frá Alþingi um að gera eitthvað. Ég hélt að hæstv. fjárlaganefnd ætti að fara að velta fyrir sér sparnaði og kostnaði og öllu því en síðan segir í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, með leyfi frú forseta: „Í þessu sambandi er rétt að benda á að rekstraráætlun um nýja húsakostinn hefur ekki verið lögð fyrir með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í lögum um opinberar framkvæmdir. Á þessu stigi eru því ekki fyrir hendi upplýsingar um hversu mikil kostnaðaraukning er talin verða í húsnæðisrekstrinum sem slíkum.“ Það liggur ekkert fyrir. Við hvað hafa menn verið að dunda allt kjörtímabilið? Það er komið rétt fyrir lok kjörtímabilsins, - Alþingi á eftir að starfa í sjö daga og ég veit að það á eftir að vinna heilmikið starf í nefndum og margir þingmenn eiga eftir að vinna um helgar - hvað hafa menn verið að gera? Það á ekki að fara að byggja spítala, til að það sé algjörlega á tæru. Annars væru menn komnir með fjárveitingar til þess í fjárlögum sem hefði náttúrlega átt að gera ef þeir ætluðu sér að byggja spítala upp á 44 milljarða o.s.frv. Þá hefðu starfsmennirnir getað tekið gleði sína en þeir geta það ekki af því að því er vísað yfir á næstu ríkisstjórn, hver sem hún verður eftir kosningar. Svo er það spurningin hvað hefur verið að gerast með landsbyggðina og Reykjavík. Það er búið að loka skurðstofum á Suðurnesjum. Það er búið að loka spítala í Hafnarfirði. Það er verið að flytja verkefnin og fæðingar eru komnar hingað frá Vestmannaeyjum. Það er verið að flytja verkefni frá landsbyggðinni til Reykjavíkur á þennan ríkisspítala. Ég hef dálitlar áhyggjur af því að þegar kominn verður eitt stykki ríkisspítali á einum stað þurfi að fylla hann eins og menn hafa verið að gera leynt og ljóst. Menn hafa leynt og ljóst verið að auka starfsemina hjá þessu háskólasjúkrahúsi. Staðsetningin var mikið rædd á sínum tíma. Ég veit ekki til þess að hún sé endanleg en menn hafa alla vega ekki leyst vandamálin með samgöngurnar þegar allir sjúklingar og starfsmenn Borgarspítalans fyrrverandi í Fossvogi keyra Miklubrautina og Bústaðaveginn. Ég hef ekki séð vandamálið leyst því að ég fer fram hjá Borgarspítalanum og þar er allt fullt af bílum og mikil umferð í kringum spítalann. Það bætist allt við samgöngukerfið sem stundum er ansi stíflað. Svo sé ég fyrir mér hjartasjúkling í sjúkrabíl á Miklubrautinni og allt er stopp. Þetta er ákvörðun sem menn taka og það er ekki búið að leysa vandamálið. Ég hef ekki séð það gert. Rétt aðeins um aldursdreifingu þjóðarinnar. Það er rétt að hún er að breytast og snarversna. Minn árgangur er um 2.000 manns, 10–15 árum seinna er hann kominn upp í 4.000–5.000 manns. Þeir aldurshópar koma inn í þann hóp sem þarfnast mikillar umönnunar. Menn hafa ekkert tekið neitt á því, það er ekki minnst á það en að sjálfsögðu þarf að gera það. Við höfum meira að segja verið með þannig starfsemi í kyrrstöðu og stoppi eftir hrun, með ofurskattlagningu og niðurskurði þar sem fólk getur ekki farið neitt annað en til útlanda ef það vill ekki vera atvinnulaust, að við flytjum út mjög hæft fólk á öllum sviðum, sérstaklega í heilbrigðisþjónustu. Þess vegna er vandinn þar. Svo voru náttúrlega gerð risastór mistök í sambandi við starfsmannamál sem hafa valdið gífurlegum kostnaði og munu sennilega valda miklu meiri kostnaði þegar þau breiðast út um allt þjóðfélagið, alla vega allt hið opinbera kerfi. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn skulda starfsmönnum heilbrigðiskerfisins, þingmönnum og þjóðinni svar við því hvenær á að byggja spítala af því það er greinilega ekki verið að taka ákvörðun um það hér. Spurningin er hvenær menn ætli að taka skrefið og byggja spítala. Þessi ríkisstjórn gerir það ekki, ekki samkvæmt þeim skilningi sem kemur fram hér og ég las áðan. Það er ekki verið að byggja spítala. Það er verið að leyfa einhverju hlutafélagi að fara út í hefðbundna opinbera framkvæmd en það eru engar fjárveitingar og ekki neitt þannig að hlutafélagið er bara stopp. Ég get ekki séð að það geti gert nokkur skapaðan hlut fyrr en búið er að setja fjármuni til þess í fjárlög eða fjáraukalög.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um starfsmannaleigur, með síðari breytingum. Ég vil geta þess þegar í upphafi að frumvarpið er nú lagt fram í annað sinn en það var lagt fram á síðasta þingi án þess að fjallað væri um það efnislega. Sérlög um starfsmannaleigur hafa gilt hér á landi frá árinu 2005 en þá þótti nauðsynlegt að setja ákveðnar lágmarksreglur um starfsemi starfsmannaleigna hér á landi í ljósi þess að á árin þar á undan hafði færst í vöxt að íslensk fyrirtæki nýttu sér þjónustu þeirra við leit að starfsfólki. Í lögunum er að finna almenn ákvæði um starfsemi starfsmannaleigna en þremur árum eftir að þau tóku gildi samþykkti Evrópusambandið sérstaka tilskipun um starfsmannaleigur sem síðan var tekin upp í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Til þess að unnt verði að líta svo á að tilskipunin hafi verið innleidd hér á landi þykir nægjanlegt að gerðar verði tilteknar breytingar á lögum um starfsmannaleigur þar sem ákvæði laganna eru að miklum hluta til samhljóða efni tilskipunarinnar. Í frumvarpinu eru því lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum um starfsmannaleigur í því skyni að tryggja að tilskipun geti að fullu talist innleidd hér á landi. Líkt og komið hefur fram eru ákvæði laga um starfsmannaleigur að miklum hluta til efnislega samhljóða ákvæðum tilskipunarinnar. Í aðfaraorðum hennar kemur meðal annars fram að henni sé ætlað að setja ramma um kjör og réttindi starfsmanna starfsmannaleigna um leið og tekið er tillit til þess að fyrirtæki þurfi ákveðinn sveigjanleika við ráðningu starfsfólks. Í aðfaraorðunum er jafnframt lögð áhersla á að ótímabundnir ráðningarsamningar skuli vera ríkjandi ráðningarform og ráðningarkjör starfsmanna starfsmannaleigna skuli ekki vera lakari en þeirra starfsmanna sem hafa verið ráðnir beint til hlutaðeigandi notendafyrirtækja. Meginreglan á íslenskum vinnumarkaði er sú að starfsmenn eru ráðnir ótímabundið beint til vinnuveitanda, enda ríkir ákveðinn sveigjanleiki í ráðningum sem ætlað er að auðvelda fyrirtækjum að bregðast við sveiflum í starfsemi þeirra. Í greinargerð með frumvarpi því er varðar lög um starfsmannaleigur kemur meðal annars fram að lögunum sé ekki ætlað að breyta þeirri óskráðu reglu. Ég legg því áherslu á að hið sama gildi um þetta frumvarp. Ég vil jafnframt undirstrika að nú sem endranær er það sameiginlegur vilji minn og aðila vinnumarkaðarins að ótímabundnir ráðningarsamningar starfsmanna beint við vinnuveitendur sína verði áfram ríkjandi ráðningarform hér á landi. Sá vilji aðila vinnumarkaðarins var meðal annars áréttaður í bókun með kjarasamningi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins á almennum vinnumarkaði frá 5. maí vorið 2011. Þar var enn fremur undirstrikað að samkvæmt lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda þar ákveði kjarasamningar lágmarkskjör á íslenskum vinnumarkaði og er ekki verið að hrófla við þeirri grundvallarreglu með frumvarpinu. Enn fremur var í fyrrnefndri bókun tekið sérstaklega fram að meginreglan um jafna meðhöndlun starfsmanna starfsmannaleigna, sem kemur fram í þeirri tilskipun Evrópusambandsins sem um ræðir hér, yrði lögfest hér á landi og að miðað yrði við að á þeim tíma sem starfsmenn starfsmannaleigu starfa hjá notendafyrirtæki skuli ráðningarkjör þeirra vera að minnsta kosti þau sem hefðu gilt ef þeir hefðu verið ráðnir beint til viðkomandi fyrirtækis til að sinna sama starfi. Þar yrði vísað til raunverulegra launakjara hjá notendafyrirtækinu hvernig sem þau væru ákvörðuð og hvernig sem þau væru greidd. Hæstv. forseti. Í ljósi framangreinds er í frumvarpi þessu lagt til að nánar verði skilgreint í lögum um starfsmannaleigur hvað teljist vera notendafyrirtæki og hverjir teljist vera starfsmenn starfsmannaleigu. Enn fremur er lagt til að sérstaklega verði kveðið á um í lögunum að á þeim tíma sem starfsmaður starfsmannaleigu sinnir störfum fyrir notendafyrirtæki skuli hann að lágmarki njóta sömu launa og annarra starfskjara og hann hefði notið hefði hann verið ráðinn beint til notendafyrirtækis. Er það í samræmi við framangreinda meginreglu að jafna meðhöndlun starfsmanna sem kemur fram í ákvæðum þeirrar tilskipunar Evrópusambandsins um starfsmannaleigur sem um ræðir. Jafnframt er í frumvarpinu lagt til að áréttað verði í lögunum að á þeim tíma sem starfsmaður starfsmannaleigu sinnir störfum fyrir notendafyrirtæki skuli veita honum sama aðgang að hvers konar aðbúnaði og sameiginlegri aðstöðu í notendafyrirtækinu sem starfsmenn notendafyrirtækisins njóta nema mismunandi meðferð verði réttlætt á grundvelli málefnalegra ástæðna. Í samræmi við meginreglur um ótímabunda ráðningu er í frumvarpinu enn fremur lögð áhersla á mikilvægi þess að veita starfsmanni starfsmannaleigu tímanlega upplýsingar um störf sem losna innan notendafyrirtækisins til að hann hafi sömu tækifæri til að vera ráðinn ótímabundið og aðrir starfsmenn. Í sama tilgangi sem og í samræmi við efni þeirrar tilskipunar sem um ræðir er jafnframt lagt til í frumvarpinu að starfsmannaleiga leitist við að greiða fyrir aðgangi starfsmanns síns að starfsmenntun og starfsþjálfun. Þá gerir umrædd tilskipun ráð fyrir að notendafyrirtæki tryggi starfsmönnum starfsmannaleigna öryggi, aðbúnað og hollustuhætti á þeim tíma sem þeir sinna störfum fyrir þau með sama hætti og öðrum starfsmönnum þeirra. Í því sambandi vil ég árétta að litið er svo á að lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum gildi um starfsmenn starfsmannaleigna þegar þeir eru að störfum fyrir notendafyrirtæki og er ekki gert ráð fyrir breytingum að því leyti verði frumvarpið að lögum. Hæstv. forseti. Líkt og komið hefur fram er megintilgangur frumvarpsins að innleiða þau ákvæði tilskipunar Evrópusambandsins við starfsmannaleigur sem ekki verða þegar talin innleidd með lögum um starfsmannaleigur. Að mínu mati mun ákvæði frumvarpsins jafnframt styrkja og bæta þá löggjöf sem þegar er til staðar hér á landi í tengslum við starfsemi starfsmannaleigna. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er tilskipunin þannig að fullu innleidd hér á landi að mínu mati og sú vernd sem henni er ætlað að veita starfsmönnum starfsmannaleigna þar með einnig tryggð hérlendis. Að lokinni umræðunni legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003, með síðari breytingum. Frumvarpið er samið í innanríkisráðuneytinu og byggir á tillögum starfshóps sem ég skipaði til að endurskoða hafnalögin í þeim tilgangi að styrkja rekstrargrundvöll hafna og gera þeim kleift að aðlagast breyttri notkun. Hafnir landsins búa sumar við bágan rekstrargrundvöll og starfa í þannig umhverfi að þær eiga erfitt með að bæta afkomu sína, þ.e. auka tekjur eða deila kostnaði af rekstri með því að finna samlegð með öðrum rekstri. Hafnarsjóðir eru jafnvel of margir og stundum of smáir til að geta staðið undir rekstri og nauðsynlegri fjárfestingu vegna viðhalds mannvirkja og uppbyggingu nýrra hafnarbakka. Erfitt er að sjá fyrir hvenær allir hafnarsjóðir verði færir um að standa undir nauðsynlegri fjárfestingu, en nú þarf að skapa hafnarsjóðum forsendur til að takast á við eðlilegan rekstur og nauðsynlegar fjárfestingar. Með aukinni sérhæfingu, raunhæfara mati á arðsemi nýframkvæmda og forgangsröðun verkefna innan stærri heildar standa efni til þess að fleiri hafnir geti ráðið við verkefni sín án stuðnings ríkissjóðs, eða að minnsta kosti með minni stuðningi en nú. Markmið frumvarpsins er fyrst og fremst að bregðast við þeim fjárhagsvanda sem snýr að höfnum og styðja betur við endurnýjun hafnarmannvirkja, en einnig eru aðrar breytingar gerðar. Meðal þeirra er að bætt er við ákvæðum um neyðarhafnir og um heimild ríkissjóðs til að eiga og reka mannvirki vegna ferja. Þá er lagt til að höfnum verði veitt heimild til að synja skipi, kafbáti eða öðru fljótandi fari um aðgang að höfn ef það er knúið kjarnorku eða ber kjarnorku í farmi sínum. Þær breytingar sem snúa að fjárhagsvanda hafna eru: Í fyrsta lagi er lagt til að lögfest verði að íslenska ríkið geti verið eigandi hafnar. Byggist sú breyting fyrst og fremst á þeirri staðreynd að nú er íslenska ríkið eigandi einnar hafnar, Landeyjahafnar, og því eðlilegt að almenn hafnalög endurspegli þann veruleika. Lagt er þó til að eignarhlutur ríkisins takmarkist við hafnir sem sinna eingöngu samgöngum milli tveggja eða fleiri áfangastaða. Í öðru lagi er lagt til að eigendur hafna geti gert með sér samning um samrekstur einstakra þátta í starfsemi hafna í stað þess að samstarfið taki til starfseminnar í heild sinni í formi hafnasamlags. Heimild til stofnunar hafnasamlags er þó enn fyrir hendi. Í þriðja lagi er lagt til að hafnir geti innheimt önnur þjónustugjöld en þau sem falla undir 2.–10. tölulið 2. mgr. 17. gr. laganna. Markmið þessarar breytingar er að auðvelda höfnum að takast betur á við breyttar aðstæður í rekstri. Slík gjöld verða þó eftir sem áður að uppfylla kröfur 3. mgr. 17. gr. hafnalaga um að gjaldtakan taki mið af að hún standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er ásamt sameiginlegum kostnaði eftir því sem við á. Í fjórða lagi er lagt til að kveðið verði sérstaklega á um þá hagsmuni og sjónarmið sem leggja ber til grundvallar við tillögugerð og forgangsröðun framkvæmda í samgönguáætlun. Loks er í fimmta lagi lagt til að ákvæðum hafnalaga um ríkisstyrki verði breytt í veigamiklum atriðum. Þau verkefni sem lagt er til að ríkissjóður geti styrkt eru flokkuð í fimm þætti: a. Endurbygging og endurbætur á skjólgörðum og dýpkun þar sem reglulegrar viðhaldsdýpkunar er þörf. Greiðsluþátttaka ríkissjóðs fyrir þessi verkefni verði allt að 75%. b. Endurbygging og endurbætur á bryggjum og niðurrif hafnarmannvirkja sem þarf að fjarlægja vegna slysahættu sem af þeim starfar. Er lagt til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs í þessum verkefnum verði allt að 60%. c. Nýframkvæmd við bryggjugerð, skjólgarð og dýpkun í innsiglingu og innan hafnar. Stofnkostnaður við hafnsögubáta á stöðum þar sem aðstæður í höfn og nágrenni hennar kalla á slíkt öryggistæki og innsiglingamerki svo og löndunarkrana og hafnarvogir. Gera skal grein fyrir nauðsyn og arðsemi framkvæmdarinnar og liggja þarf fyrir staðfesting á að höfn hafi skilað jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tilliti til vaxta. Greiðsluþátttaka ríkissjóðs verði allt að 50%. Heimild þessi tekur þó ekki til framkvæmda í þágu einstakra fyrirtækja þar sem gerður er sérstakur afnotasamningur til lengri tíma. d. Aðgerðir eiganda hafnar sem miða að því að hætta eða draga úr hefðbundnum hafnarrekstri. Lagt er til að greiðsluþátttaka ríkissjóðs geti samkvæmt sérstöku samkomulagi numið allt að 60% af neikvæðu eigin fé hafnar. e. Aðgerðir hafnarsjóða vegna fyrirhugaðrar sameiningar. Greiðsluþátttaka ríkissjóðs skal ákveðin með sérstöku samkomulagi milli viðkomandi hafnarsjóða annars vegar og ríkisins hins vegar. Þá er lagt til að heimilt verði að veita viðbótarframlag úr ríkissjóði til lítilla hafnarsjóða, innan skilgreinds byggðasvæðis samkvæmt ákvörðunum Eftirlitsstofnunar EFTA, með tekjur undir 40 millj. kr. og þar sem verðmæti meðalafla síðustu ára eru undir 1.000 millj. kr. Viðbótarframlagið getur orðið allt að 15%. Skilyrði fyrir úthlutun ríkisstyrkja verði þau að um sé að ræða framkvæmd sem hefur mikla þýðingu fyrir almannahagsmuni á viðkomandi stað, viðkomandi höfn þarf að hafa skilað jákvæðum rekstrarafgangi að teknu tilliti til vaxta eða hafa nýtt kosti sína til tekjuöflunar með eðlilegum hætti og framlag ríkissjóðs raskar ekki samkeppni milli hafna. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hæstv. umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna og einnig vil ég þakka honum fyrir það hvernig þetta frumvarp var unnið. Sem gamall sveitarstjórnarmaður er ég með eina spurningu til hæstv. ráðherra. Hefur hæstv. ráðherra eitthvað á móti því að í meðförum nefndarinnar kæmi inn í frumvarpið að kaupandi afla innheimti svokallað aflagjald? Stendur höfn skil á því?

Hæstv. forseti. Ég vil ekki gefa neinar skuldbindingar aðrar en þær sem er að finna í frumvarpinu. Nú fer frumvarpið til nefndar þingsins. Leitað verður eftir áliti þeirra sem hagsmuna hafa að gæta í tengslum við frumvarpið og eðlilegt að nefndin taki til greina þær athugasemdir sem henni þykja eðlilegar. Ég vil taka fram að frumvarpið er unnið í mjög náinni samvinnu við fjölda aðila. Í smíðisferlinu komu ábendingar frá ýmsum aðilum, þar á meðal frá LÍÚ og Samtökum atvinnurekenda ef ég man rétt. Tillit var tekið til slíkra athugasemda. Mér finnst eðlilegt að haldið verði áfram á þeirri braut við vinnslu frumvarpsins í nefndinni sem fær málið til umfjöllunar, umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis.

Frú forseti. Af einskærri umhyggju fyrir ríkissjóði vil ég spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hvað þýðir það að samþykkja þetta frumvarp? Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins stendur um frumvarpið: „Verði heimildirnar nýttar kann það að hafa í för með sér umtalsverð fjárútlát en það mun ráðast af ákvörðun Alþingis við fjárlagagerð hvers árs hvort og í hvaða mæli afgreiddar verða styrkveitingar til hafnargerðar.“ Hverju er verið að lofa? Hvað er verið að gera? Hvers lags véfréttastíll er þetta eiginlega? Kostar þetta ríkissjóð eitthvað? Kostar það ekki? Ef það kostar eitthvað, hvað mikið?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vitnaði réttilega í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem vakin er athygli á því að í þessu frumvarpi er að finna ýmis heimildarákvæði. Heimildirnar yrðu að sjálfsögðu ekki nýttar nema með samþykki Alþingis, fjárveitingavaldsins. Síðan mundi ráðast af því sem hér yrði ákveðið hver útgjöldin yrðu. Hér er fyrst og fremst verið að skapa rammann um hvað ríkissjóði væri heimilt að gera. Það er verið að reyna að skapa sanngjarnan ramma þar sem gætt er jafnræðis milli hafnanna og þar sem um er að ræða mismunun er hún sett í skipulegt form. Síðan er bent á að með áherslu á aukinn sveigjanleika í samstarfi hafna, þá kunni hafnirnar að ná samlegðaráhrifum sem færi kostnað niður jafnvel þótt um sé að ræða auknar framkvæmdir. Samstarfið þarf ekki að fara inn í einhvern einsleitan farveg eins og verið hefur heldur er hægt að fara ýmsar millileiðir núna. Mér finnst liggja í augum uppi að það hlýtur að ráðast af getu ríkissjóðs á hverjum tíma og hver hugur manna er í þessum sal hver útgjöldin verða.

Frú forseti. Svör hæstv. ráðherra voru í sama véfréttastíl og allt hitt. Það er verið að gefa væntingar um heimildir til þess að koma með ríkisstyrki í hitt og þetta, en svo er það væntanlega fjárlaganefnd komandi ára sem situr uppi með þann kaleik. Ég legg nú til að sú nefnd sem fær frumvarpið til umsagnar vísi því áfram til fjárlaganefndar og óski eftir umsögn hennar, til að vita hvað stendur fyrir dyrum hjá hv. fjárlaganefnd á næsta kjörtímabili.

Mér finnst ekki fráleit hugmynd að málið fái umsögn fjárlaganefndar, en hins vegar finnst mér þetta afskaplega einfalt mál. Eru menn tilbúnir að fallast á þau heimildarákvæði sem er að finna í lögunum og á þann ramma sem verið er að setja fyrir hafnirnar í landinu? Ég vek athygli á því að fjölmargir aðilar hafa komið að smíði þessa frumvarps. Ég vil nefna samtök hafnanna, sveitarfélögin og ýmsa aðra hagsmunaaðila þannig að frumvarpið er ekki sprottið upp úr einhverju tómarúmi nema síður sé. Ég held ég geti fullyrt að um það er bærileg sátt. Síðan er það undir fjárveitingavaldinu komið hverju sinni hve miklir fjármunir eru látnir renna til hafnarframkvæmda í landinu. Mér finnst það liggja í augum uppi. Ég efast nú um að fjárlaganefnd, þó hún verði öll af vilja gerð, geti komið með einhver svör um framtíðarviljann í þeim efnum hér í þessum sal.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands fyrir tímabilið 2013–2016. Sömuleiðis fylgir henni skýrsla mín um framkvæmd þróunarsamvinnuáætlunar Íslands á síðastliðnum tveimur árum. Bæði þessi skjöl eru lögð fram í samræmi við lög um þróunarsamvinnu. Í þeim segir að annað hvert ár skuli utanríkisráðherra leggja fram þingsályktunartillögu um áætlun stjórnvalda um alþjóðlegar þróunarsamvinnu til fjögurra ára í senn. Frú forseti. Áætlunin felur í sér skýra forgangsröðun þar sem eru settar fram forsendur og markmið og sömuleiðis hvernig skuli unnið að þeim. Þá gildir einu hvort um er að ræða tvíhliða þróunarsamvinnu, stuðning við fjölþjóðlegar stofnanir og verkefni á þeirra vegum, verkefni á vegum félagasamtaka eða starf í þágu friðar undir merkjum Íslensku friðargæslunnar. Í þróunarsamvinnuáætlun er sömuleiðis fjallað um framlög Íslands til opinberrar þróunarsamvinnu. Þar kemur skýrt fram að Íslendingar styðja markmið Sameinuðu þjóðanna um að veita sem nemur 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu. Í áætluninni er mörkuð sú stefna að á næstu árum mun Ísland auka framlög sín til þróunarsamvinnu og þannig skipa sér í hóp þeirra ríkja sem hvað mest leggja til málaflokksins. Við stefnum að því að ná markmiði Sameinuðu þjóðanna árið 2019. Ég vil sérstaklega geta þess, frú forseti, að þegar þingheimur fjallaði um þessa áætlun vorið 2011 og reyndar við allar umræður þingmanna um þróunarmál og allar götur síðan, hefur komið í ljós að hér í þessum sal ríkir mjög jákvæð og breið samstaða í kringum þennan málaflokk. Ég tel alveg ljóst að þingmenn eru mér sammála að Íslendingum ber sannarlega siðferðileg skylda til þess að láta af hendi rakna til fátækari þjóða heims. Spurningin er ekki lengur hvort heldur hvernig og hvar Ísland getur orðið að mestu gagni. Nú eru liðin tvö ár af gildistíma þeirrar þróunarsamvinnuáætlunar sem við vinnum eftir núna. Ég verð að segja að það er mín skoðun að vel hafi gengið að hrinda henni í framkvæmd. Þess vegna eru ekki lagðar fram neinar sérstaklega umfangsmiklar breytingar. Meginatriðin í þeirri áætlun sem hér er lögð til eru þau sömu og áður. Áherslulönd Íslands eru eftir sem áður Malaví, Mósambík, Úganda, Palestína og Afganistan. Áfram verður lögð áhersla á stuðning við fjórar lykilstofnanir í fjölþjóðlegu samstarfi; UNICEF, UN Women, Alþjóðabankann og Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Málefnasviðin sem við leggjum áherslu á eru heilbrigði, menntun, fisk- og orkumál, auk starfs í þágu friðar. Jafnréttis- og umhverfismál eru áfram þverlæg málefni og neyðar- og mannúðaraðstoð skipa sem endranær lykilhlutverk. Ég vil líka undirstrika að samstarf við félagasamtök verður vaxandi og mikilvægur þáttur í þróunarstarfi Íslands. Frjáls félagasamtök eru nátengd grasrótinni og eiga oft á tíðum auðveldara með að veita aðstoð þegar á reynir. Starf íslenskra félagasamtaka er afar öflugt. Það er mikilvægt að stjórnvöld viðhaldi því góða samstarfi sem hefur tekist við þau á undanförnum árum. Ég vil líka nota þetta tækifæri, frú forseti, til þess að hrósa og þakka íslenskum félagasamtökum fyrir metnaðarfullt starf og fyrir gott samstarf í þágu þeirra sem minna mega sín. Eitt nýtt viðfangsefni er í tillögunni sem er það nýmæli að lagt er til að gerð verði sérstök greining á tvíhliða samstarfslöndum Íslands, þeim sem ég áður taldi upp hér fyrr í minni ræðu. Síbreytilegar ástæður kalla á reglubundið mat á því hvar íslensk aðstoð kemur að bestum notum. Það er mikilvægt að sem best samsvörun sé á milli þarfa í samstarfslöndunum og styrkleika Íslands. Frú forseti. Því fylgir vitaskuld mikil ábyrgð að ráðstafa opinberum framlögum til þróunarmála, ekki síst þegar framlög fara hækkandi til málaflokksins. Það er þess vegna afar ánægjulegt að geta greint þinginu frá því að nýverið fékk Ísland úrvalseinkunn frá þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem framkvæmdi sérstaka rýni á þróunarsamvinnu Íslands. Þar kemur mjög skýrt fram að þróunarsamvinna Íslands byggir á traustum grunni og að lagaleg og stofnanaleg umgjörð hennar og okkar að þróunarmálum er lofsverð. Nefndin sá reyndar einnig sérstaka ástæðu til þess að hrósa Íslandi fyrir þau áform og þær skuldbindingar að auka framlög til þróunarsamvinnu við aðstæður sem hafa verið tiltölulega erfiðar. Þá góðu einkunn sem þróunarsamvinna okkar fær með þessu alþjóðlega mati má fyrst og fremst að mínu mati rekja til fagmennsku í stefnumótun og framkvæmd verkefna sem endurspeglast í þessari áætlun. Frú forseti. Ég vil sérstaklega nefna stærsta verkefni á sviði þróunarsamvinnu sem við Íslendingar höfum nokkru sinni ráðist í, það snýr að jarðhitavæðingu í 13 ríkjum sem liggja í sigdalnum í Austur-Afríku. Þetta verkefni hófst á síðari hluta ársins 2011 þegar Ísland var útnefnt sem aðalsamstarfsþjóð og ráðgjafi Alþjóðabankans á sviði jarðhita. Okkur tókst fyrir frumkvæði forstjóra Þróunarsamvinnustofnunar Íslands að fá Norræna þróunarsjóðinn til þess að greiða 800 milljónir til verksins. Þetta íslenska frumkvæði að þessu máli hefur reynst hnullungur sem kom af stað mjög stórri skriðu. Alþjóðabankinn hefur nú sagt frá því opinberlega að hann hyggist stofna sjóð sem í verði allt að 65 milljarðar kr. til þess að styðja við jarðhitanýtingu í þróunarríkjum. Frú forseti. Þetta er sögulegur árangur sem ber að fagna eins og ég veit að þingheimur mun gera hér í fjörugum umræðum á eftir. Ég vil líka geta þess að annað dæmi um góðan árangur af þróunarsamvinnu sem mér finnst vert að nefna hér er í Malaví. Ég var þeirrar ánægju og gæfu aðnjótandi að heimsækja Mangochi-hérað í Malaví á síðastliðnu ári og varð þar persónulega vitni að þeim árangri sem starf Íslands hefur skila. Í heimsókn minni sá ég árangurinn hreinlega blasa við. Í Monkey Bay í Malaví hefur verið byggt upp sjúkrahús fyrir íslenskt þróunarfé með stórri fæðingardeild ásamt því að heilsugæslustöðvar í nærliggjandi sveitum hafa verið endurbættar og þjónustan við íbúa aukin. Auk stuðnings við mæðravernd og ungbarnaeftirlit hefur 20 þúsund heimilum verið veittur aðgangur að hreinu vatni. Árangurinn er sá að það hefur dregið mjög sýnilega úr mæðra- og ungbarnadauða í héraðinu og kóleru útrýmt. Síðast en ekki síst veit ég að það gleður a.m.k. hv. formann utanríkismálanefndar þegar ég nefni það að stuðningur okkar við Palestínu hefur aukist, en íslensk stjórnvöld hafa veitt stuðning bæði til friðaruppbyggingar á Gaza og líka á Vesturbakkanum. Ísland hefur líka veitt framlög til aðstoðar þeim Palestínumönnum sem eru á flótta, en talið er að 4 milljónir manna hafist við í flóttamannabúðum. Í ráðuneytinu hefur sömuleiðis verið lögð rík áhersla á að þau verkefni sem Ísland styður stuðli að auknu jafnrétti kynjanna og valdeflingu kvenna. Það er ánægjulegt að geta greint frá því að greining á verkefnum Íslands á árinu 2011 sýndi að tæplega 80% þeirra taka mið af kynjasjónarmiðum eða stuðla að auknu jafnrétti og það er snöggtum meira en í könnuninni þar áður. Frú forseti. Ég gæti auðvitað haft um þetta langt mál og hef á því fullan hug að taka þátt í af kappi í umræðum hér á eftir, en ég vil samt í lokin þakka þinginu og sérstaklega hv. utanríkismálanefnd og reyndar þróunarsamvinnunefnd fyrir ákaflega gott samstarf. Það er ómetanlegt sérhverjum utanríkisráðherra að hafa þingið svo sterklega að baki sér í þessum málaflokki eins og ég hef orðið aðnjótandi. Frú forseti. Ég legg svo til að þegar umræðu um málið sleppir verði því vísað til hv. utanríkismálanefndar ef forseti leyfir.

Frú forseti. Til að stytta umræðuna vildi ég gjarnan ræða við hæstv. utanríkisráðherra beint í andsvari. Hér er gert ráð fyrir því að tvöfalda nánast útgjöld ríkissjóðs á næsta kjörtímabili. Það er fyrir næsta fjármálaráðherra að glíma við eins og margt annað sem við ræðum. Þar er gert ráð fyrir metnaðarfullum áætlunum sem ganga reyndar ekkert voðalega langt, ég hefði jafnvel viljað sjá gengið lengra. En ég hefði viljað sjá þær í byrjun kjörtímabils þegar ríkisstjórnin hefur starf og ber ábyrgð á fjárlögum sjálf en koma ekki með þær sjö dögum fyrir lok kjörtímabilsins. Það eru sjö starfsdagar eftir og þá ætla menn að fara að ræða um stóraukin útgjöld fyrir ríkissjóð á næsta kjörtímabili, fyrir næsta hæstv. fjármálaráðherra. Frú forseti. Ég vil leggja til auk þess að þessari tillögu verði vísað til fjárlaganefndar, því efni hennar heyrir undir hana að mestu leyti, hún þarf að greiða úr þeim flækjum sem hér bíða.

Frú forseti. Þetta er misskilningur hjá hv. þingmanni. Framlögin sem þessi áætlun byggir á voru samþykkt í upphafi kjörtímabilsins. Ég er að leggja fram endurskoðaða áætlun eins og mér ber og eins og ég greindi frá í framsögu minni er ekki um neinar sérstakar breytingar að ræða. Til að rifja það upp fyrir hv. þingmanni greiddi hver einasti þingmaður Sjálfstæðisflokksins, væntanlega líka hv. þingmaður hafi hann verið þá í salnum, atkvæði með áætluninni á sínum tíma.

Af einskærri umhyggju fyrir ríkissjóði vil ég benda á að hér er gert ráð fyrir því að tvöfalda nærri því útgjöld ríkissjóðs í þennan málaflokk á næsta kjörtímabili.

Þegar ég lagði fram þessa tillögu sló þingið í. Utanríkismálanefnd lagði til að framlagið yrði aukið á þessu ári og næsta ári og það var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum, líka sjálfstæðismanna.

Frú forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta Norðurlandasamning um almannatryggingar sem var gerður í Bergen 12. júní 2012. Þessi samningur byggir að mestu leyti á samningi sem Norðurlöndin höfðu áður gert með sér 2003. Á honum hafa eigi að síður verið gerðar nauðsynlegar breytingar vegna þróunar sem hefur orðið á sviði almannatrygginga innan Evrópuréttarins sem og á löggjöf einstakra norrænna ríkja. Þær breytingar sem hafa verið gerðar fylgja þó meginreglum nýrrar Evrópureglugerðar frá árinu 2004 um hvernig samræma beri almannatryggingakerfi milli ríkjanna. Þó að samningurinn byggist að mestu leyti á þeim sem fyrir var frá 2003 er samt að finna þar nokkur ný og breytt ákvæði. Helsta nýmælið er fólgið í því að svokölluð fimm ára regla tekur nú líka til sjálfstætt starfandi einstaklinga innan atvinnuleysistryggingakerfisins. Reglan er tæknilegs eðlis. Hún felur í sér undanþágu frá ákveðnum kröfum um að viðkomandi aðili hafi lokið tímabilum sem tengjast tryggingum og/eða atvinnu þannig að hann geti sótt um atvinnuleysisbætur í öðru aðildarríki. Önnur breyting sem hefur verið gerð er að atvinnuleysisbætur þeirra sem fara til annars ríkis í atvinnuleit og halda rétti til atvinnuleysisbóta í tiltekinn tíma greiðast framvegis af ríkinu þar sem viðkomandi er tryggður en ekki ríkinu þar sem leitað er að atvinnu eins og hefur verið. Þessi nýi samningur fjallar að auki um það hvernig eigi að samræma greiðslu fjölskyldubóta þegar foreldrar eiga rétt til greiðslna frá fleiri en einu norrænu ríki. Samhliða framlagningu tillögunnar leggur velferðarráðherra, og hefur þegar gert, fram frumvarp til laga um lögfestingu samningsins. Ég legg til, frú forseti, að þegar umræðu um þessa tillögu lýkur verði henni vísað til hv. utanríkismálanefndar.