Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:31] Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, Drífa Sigfúsdóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Siv Friðleifsdóttir, 4. þm. Reykn.`` Drífa Sigfúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Þá hefur borist eftirfarandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að þar sem 1. varaþm. Framsfl. í Austurl. getur ekki vegna sérstakra anna tekið sæti sitt á Alþingi, taki 2. varaþm. flokksins í Austurlandskjördæmi, Kristjana Bergsdóttir kennari, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti Halldórs Ásgrímssonar, 1. þm. Austurl., á næstunni sem 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi. Virðingarfyllst, Jónas Hallgrímsson.`` Kjörbréf Kristjönu Bergsdóttur hefur verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

[15:32] Kristjana Bergsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa.

[15:34] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um rannsókn flugslysa sem flutt er á þskj. 239. Frv. er flutt til að efla sjálfstæði þeirra er rannsaka flugslys og rjúfa hugsanleg hagsmunatengsl við alla sem fara með stjórn eða rekstur flugmála í landinu. Er þetta í samræmi við þróun á undanförnum árum í nálægum löndum og einnig í samræmi við tilskipan ráðs Evrópusambandsins frá 21. nóv. 1994. Í 1. gr. frv. er gerð nákvæm grein fyrir þeim atvikum sem lögin taka til og hver sé tilgangur rannsóknar samkvæmt lögunum. Er þar fastmælum bundið að tilgangur flugslysarannsókna samkvæmt lögunum sé að koma í veg fyrir að flugslys endurtaki sig og öryggi í flugi megi aukast. Rannsókn á meintri refsiverðri háttsemi í tengslum við flugrekstur fer ekki fram samkvæmt lögum þessum. Um slíka rannsókn gilda lög um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, og þröngar skorður eru reistar í lögum um rannsókn flugslysa til að koma í veg fyrir að upplýsingar sem fram koma í flugslysarannsókn verði afhentar við opinberu rannsóknina. Í 2.--4. gr. frv. eru ákvæði um að rannsóknarnefnd flugslysa annist allar rannsóknir samkvæmt lögunum og gerð er nánari grein fyrir skipan nefndarinnar sem í eiga sæti fimm menn. Einnig eru þar ákvæði um kröfur til menntunar, starfsreynslu og þjálfun nefndarmanna ásamt ákvæðum um aðsetur nefndarinnar og greiðslu alls kostnaðar við störf nefndarinnar úr ríkissjóði. Í 5. og 6. gr. frv. eru ákvæði um lögsögu nefndarinnar og rík áhersla lögð á sjálfstæði hennar í starfi gagnvart öðrum stjórnvöldum og dómsvaldi. Í 7.--13. gr. frv. er gerð nánari grein fyrir skyldum rannsóknarnefndarinnar og einnig þeim úrræðum sem hún getur beitt í þágu rannsókna sinna. Enn fremur er í þessum greinum kveðið á um skyldur annarra til að aðstoða nefndina í störfum hennar. 14. gr. frv. geymir ákvæði um skýrslur nefndarinnar sem gerðar skulu svo fljótt sem verða má. Í greininni er lagt bann við því að skýrslum rannsóknarnefndar flugslysa sé beitt sem sönnunargögnum í opinberum málum. Bannað er enn fremur að afhenda gögn sem geyma framburð aðila og vitna fyrir nefndinni. Hins vegar má veita upplýsingar og gögn er varða vettvang og úrlausn tæknilegra álitaefna. Ég tel ekki þörf á að rekja efni frv. frekar, en vísa til ítarlegrar greinargerðar og legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

[15:37] Herra forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1987, um Iðnlánasjóð. Í 14. gr. laga um Iðnlánasjóð er kveðið á um að við Iðnlánasjóð skuli rekin tryggingardeild útflutningslána. Meginhlutverk deildarinnar er að taka að sér að tryggja lán er veitt er innlendum framleiðendum vöru eða þjónustu til fjármögnunar á útflutningslánum sem veitt eru eða útveguð erlendum kaupendum. Tryggingardeild útflutningslána tryggir kröfur íslenskra útflytjenda á hendur erlendum kaupendum, enda hafi þær orðið til vegna útflutnings á vöru eða þjónustu. Jafnframt hefur tryggingardeildin selt ábyrgðartryggingar fyrir þjónustu sem íslenskir aðilar veita erlendis, sbr. 4. tölul. 14. gr. laga um Iðnlánasjóð. Í frv. er lagt til að breytt verði umræddum 4. tölul. 14. gr. laga nr. 76/1987, um Iðnlánasjóð, og við hann bætt nýjum málslið er verði annar málsliður. Lagt er til að hlutverk tryggingalánadeildarinnar verði með því breytt þannig að starfssvið hennar víkki frá því sem nú er. Samkvæmt þeirri tillögu sem er að finna í frv. er lagt til að deildinni verði framvegis heimilt að tryggja verkábyrgðir sem íslenskum verktökum er nauðsynlegt að setja vegna verka sem þeir kynnu að hreppa í útboðum stórframkvæmda á EES-svæðinu eða í öðrum ríkjum, enda fari slíkar framkvæmdir að umfangi yfir þau mörk að væru útboðsskyldar á EES-svæðinu. Gert er ráð fyrir að starfsemi deildarinnar við veitingu ábyrgðartrygginga fyrir þjónustu sem íslenskir aðilar veita erlendis verði óbreytt að öllu leyti, sbr. 1. málsl. 4. tölul. 14. gr. sem er óbreyttur frá því sem nú er kveðið á um í lögunum um Iðnlánasjóð. Viðmiðunarmörk sem getið er um í 2. málsl. 4. tölul. 14. gr. samkvæmt frv. eiga aðeins við um veitingu verkábyrgða vegna framkvæmda innlendra aðila eins og skýrt er tekið fram. Frv. þetta er flutt í þeim tilgangi að styrkja samkeppnisstöðu íslenskra verktaka í útboði stórframkvæmda hér á landi gagnvart erlendum keppinautum sem njóta ábyrgðar heima fyrir af því tagi sem hér er lagt til að tryggingardeild Iðnlánasjóðs verði framvegis heimit að veita. Nú er útlit fyrir að á næstu missirum verði ráðist í nokkur stórverkefni á Íslandi sem innlendir aðilar eiga erfitt með að keppa um vegna þess að þeir geta ekki sett nauðsynlegar verktryggingar. Það er þess vegna nauðsynlegt að veita tryggingalánadeild Iðnlánasjóðs heimild til þess að tryggja verkábyrgðir íslenskra aðila vegna verkefna sem fara yfir þau stærðarmörk sem kveðið er á um í 1. gr. frv. Heimilt hefur verið hingað til að veita íslenskum aðilum verktryggingar vegna framkvæmda erlendis eins og ég hef áður vikið að, en eðlilegt þykir að slík heimild nái einnig til framkvæmda hér á landi. Lagt er til að miðað verði við framkvæmdir sem eru það umfangsmiklar að þær væru útboðsskyldar á Evrópska efnahagssvæðinu ef um opinberar framkvæmdir væri að ræða, enda þótt einstök útboð innan heildarframkvæmdanna séu lægri. Þessi viðmiðunarmörk nema nú 5 millj. evrópskra mynteininga, ECU, eða rúmlega 400 millj. íslenskra króna. Hér er því einungis verið að ræða um umfangsmiklar framkvæmdir þar sem reikna má með samkeppni frá erlendum aðilum. Til þess að standa sig í þeirri samkeppni er íslenskum aðilum nauðsynlegt að geta tryggt verkábyrgðir sínar. Iðgjöld sjóðsins hafa staðið að miklu leyti undir þeim kostnaði og áhættu sem af starfseminni hefur leitt. Ekki er ástæða til að breyting verði á því þrátt fyrir þessa viðbót við starfsemina. Herra forseti. Ég hef þá lokið máli mínu og rakið helstu efnisatriði þessa frv. og vil leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

[15:42] Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allshn. um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Nefndin hefur unnið samkvæmt starfsreglum allshn. um veitingu ríkisborgararéttar. Þær reglur hafa nokkrum sinnum tekið breytingum og nú síðast í febrúar 1995 á 118. löggjafarþingi. Helsta breytingin, sem gerð var á þessum reglum í febrúar, var að mörk um lengd búsetu voru í ákveðnum tilvikum lækkuð. Fjöldi umsókna sem nefndin hefur nú haft til umfjöllunar var því öllu meiri en verið hefur á undanförnum árum. Innan nefndarinnar var frv. unnið með hefðbundnu sniði. Formaður allshn., hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, og einn nefndarmanna, hv. þm. Ögmundur Jónasson, fóru yfir allar umsóknir sem bárust til að kanna hvort þær uppfylltu skilyrði framangreindra reglna og síðan fjallaði nefndin um umsóknirnar. Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. en þar er lagt til að 97 einstaklingar fái íslenskan ríkisborgararétt. Undir álitið skrifa Sólveig Pétursdóttir, Ögmundur Jónasson, Valgerður Sverrisdóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir, Kristján Pálsson, Sighvatur Björgvinsson, Árni R. Árnason, Jón Kristjánsson og Hjálmar Jónsson. Venju samkvæmt má reikna með nýju frv. af hálfu dóms- og kirkjumálaráðherra um veitingu ríkisborgararéttar á vorþingi og að fleiri umsóknir um borgararéttinn verði þá afgreiddar.

[15:45] Herra forseti. Á þskj. 247 er nefndarálit heilbr.- og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 118/1993, um félagslega aðstoð: ,,Nefndin hefur fjallað um málið. Nefndarmenn eru sammála um að mikilvægt sé að þeir sem fá endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins fái einnig tengdar bótagreiðslur og hlunnindi eins og 75% öryrkjar. Mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt óbreytt. Siv Friðleifsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.`` Nál. er dagsett 27. nóv. 1995 og undir það rita Össur Skarphéðinsson, formaður, Sólveig Pétursdóttir, Ögmundur Jónasson, Sigríður A. Þórðardóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðni Ágústsson, Guðmundur Hallvarðsson og Katrín Fjeldsted.

[15:46] Herra forseti. Þann 11. mars 1991 var skrifað undir búvörusamning til sex ára. Þegar þrjú ár voru liðin þurfti að taka á ný til ráða og skrifa undir nýjan samning þar sem minnkun sölu innan lands hafði valdið þvílíkri skerðingu á beingreiðslum til bænda að við það var ekki unað. Engir aðrir samningar binda hendur löggjafans á þann máta sem þessi búvörusamningur gerir. Hann kveður á um ákveðnar greiðslur til bænda sem Alþingi getur ekki hætt við. Þarna er búið að binda nokkur ár fram í tímann ákveðnar greiðslur úr hendi ríkissjóðs. Samningurinn átti að gilda til ársins 1998, út ágúst. Nú stendur til að framlengja hann til loka ársins 2000. Hann er framlengdur um tvö ár og fjóra mánuði og skuldbindur skattgreiðendur á þeim tíma um 200 millj. kr. á mánuði. Framlengingin þýðir sem sagt aukaskuldbindingar fyrir skattgreiðendur. Herra forseti. Staða sauðfjárbænda er mjög slæm. Minnkandi kvóti undanfarinna ára hefur gert það að verkum að staða þeirra hefur versnað ár frá ári, hægt og bítandi. Á landinu er 1.831 hreint sauðfjárbú í árslok 1994 samkvæmt Hagtölum landbúnaðarins fyrir árið 1995. Þar af voru 1.186 hrein sauðfjárbú með undir 200 ærgildi. Þetta þýðir ekkert annað en það að við erum að tala um fátækt. Þessi samningur viðheldur því ástandi. Hann viðheldur því ástandi sem er í dag. Hægt og bítandi hafa lífskjörin verið að versna hjá sauðfjárbændum og þau eiga að versna áfram. Meðalbúið er um 300 ærgildi. Bóndi sem er með 300 ærgildi fær um 93 þús. kr. á mánuði í beingreiðslur. Ef maður tekur með í dæmið ullarniðurgreiðslur og geymslugjald sem er svona u.þ.b. 30% viðbót erum við að tala um 120 kr. á mánuði sem greiddar eru til bóndans. Til samanburðar má benda á að meðaltekjur ASÍ-fólks eru 113 þús. kr. á mánuði. Það er sem sé borgað meira til bænda heldur en nemur meðaltekjum aðila ASÍ. En bændur hafa ekki þessi laun, það er af og frá. Þeir hafa lægri laun. Það þýðir að kerfið er búið að koma þeim í þá stöðu að þeir framleiða minna en ekki neitt. Þeir borga með rekstrinum og fá ekkert fyrir alla sína vinnu sem er töluvert mikil, sérstaklega um sauðburðinn. Það er eitthvað mikið að því kerfi sem við búum við. Og ef menn ætla ekki loksins að fara að sjá að það er eitthvað mikið að, þá veit ég ekki hvað menn ætla að gera. Herra forseti. Sá samningur sem við nú ræðum um hefur nokkra kosti. Í fyrsta lagi er hann betri en gildandi samningur fyrir bændur að því leyti að sú 17% skerðing sem ella hefði fallið á þá kemur ekki til. Fyrir neytendur er hann góður að því leyti að því er lofað að í lok ágúst 1998, þ.e. eftir þrjú ár, verði verðlag gefið frjálst. En það má setja spurningarmerki við það vegna þess að alveg eins og núna þurfti að setja nýjan búvörusamning því birgðir voru miklar og skerðing til bændanna var 17%, þá skyldi nú ekki vera að árið 1998 verði svipuð staða, mjög miklar birgðir sem gera það að verkum að við getum ekki gefið verðlagið frjálst. Og þá þarf að breyta samningnum enn einu sinni. Ég set spurningarmerki við það að verðlagið verði frjálst. Þetta eru kostir samningsins. Ókostirnir, herra forseti, eru eftirfarandi: Það er hætta á framleiðslusprengingu. Við skulum setja okkur í spor bónda. Það hefur allt of lítið verið gert af því. Bóndi sem hefur sett á og ræktað sitt fé í 20 ár og jafnvel í 40 ár ef maður tekur með það sem faðir hans hefur gert áður, er búinn að velja fé til undaneldis öll þessi ár. Bústofninn er heilmikið mál fyrir hann og það er ekki svo létt að hætta þessu. Bóndinn er með næg tæki og byggingar og nægan mannskap. Hann er með sjálfan sig. Hann er búinn að hlíta skerðingu á skerðingu ofan undanfarin ár þannig að hann hefur mikla getu til að framleiða meira. Eini kostnaðurinn sem hann hefur af því að framleiða meira kjöt, eru lyf og áburður. Húsin hefur hann, túnin hefur hann og vinnuna hefur hann. Þetta er það sem gæti valdið framleiðslusprengingu. Auk þess eru í samningnum kvaðir um að hann skuli framleiða a.m.k. 0,6 ærgildi sem hann eigi að setja á, vilji hann fá beingreiðslurnar. Herra forseti. Hvers vegna nota bændur ekki uppkaupin sem þeim bjóðast? Við skulum aftur setja okkur í spor bóndans. Hvað veit hann um það hvað tekur við árið 2000? Hann býst að sjálfsögðu við því að allt haldi áfram óbreytt. Það eru engin teikn á lofti um að það verði einhver lækkun á beingreiðslum eða annað slíkt, engin yfirlýsing um það eða neitt. Hann kynni að halda að þær haldi áfram um alla eilífð og séu bundnar við hans lögbýli. Þetta er það sem hann stendur frammi fyrir, þetta er staðan sem hann hefur. En hvað hefur hann ef hann selur fullvirðisréttinn? Hvað verður um býlið? Hvað verður um hann? Hann er að sjálfsögðu óttasleginn við það sem tekur við. Er það atvinnuleysi? Getur hann lært ný störf? Ótti við hið óþekkta veldur því að menn selja ekki fullvirðisréttinn. Herra forseti. Sá samningur sem við erum að ræða leggur miklar kvaðir á bændur. Lögbýlin fá beingreiðslurnar en ekki bændurnir. Af hverju þarf að leggja þessar kvaðir á bændur? Af hverju þarf að hafa fullt af ákvæðum í þessum samningi sem eru beinlínis kvaðir á bændur? Hvers vegna þurfa þeir að hokra sífellt með færra fé, ár eftir ár? Og hvers vegna er öll þessi forsjárhyggja? Er mönnum eitthvað illa við bændur? Ég spyr. Af hverju er þessum kvöðum ekki aflétt af bændum? Mér finnst að allur samningurinn einkennist af hugleysi og ótta við hið óþekkta. Menn þora ekki að breyta til. Herra forseti. Staða annarra kjötframleiðenda líður fyrir það hvernig þessi samningur er. Staða neytenda líður fyrir það að fast verð er á lambakjöti. Staða skattgreiðenda líður fyrir það að einn fjórði, fjórðungur af öllum tekjuskatti fer til bænda. Og ég spyr: Hvað tekur við árið 2000? Ég spyr fyrir hönd skattgreiðenda: Hvað tekur við árið 2000? Og maður spyr sig líka: Fyrir hvern er þessi samningur? Hann er ekki fyrir bændur. Hann er ekki fyrir neytendur. Hann er ekki fyrir skattgreiðendur. Getur verið að hann sé fyrir vinnslustöðvarnar. Og hver á þær? Hann er ekki fyrir vinnslustöðvarnar heldur. Fyrir hvern er hann þá? Herra forseti. Mikið er rætt um samkeppnishæfni landa, samkeppnishæfni landa til að halda hjá sér fólki, fyrirtækjum og fjármagni. Hvort tveggja er orðið mjög kvikt á síðustu árum. Við lesum um það að íslenskt fiskverkafólk vinni í Danmörku. Það er mjög mikilvægt að þjóðin viðhaldi samkeppnisstöðu sinni, geti borgað há laun, haft lága skatta og boðið upp á góð lífskjör og gott velferðarkerfi. Þessi samningur grípur á tveimur af þessum atriðum. Hann veldur því að skattar þurfa að vera hærri og hann veldur því að neysluverð verður hærra en ella. Hann skemmir samkeppnisstöðu Íslands. Hann hefur hugsanlega áhrif á velferðarkerfið sömuleiðis vegna mikilla útgjalda. Herra forseti. Ég vil benda á eina rökvillu sem hefur komið upp í umræðunni. Þegar framkvæmdarvaldið gerir samning sem þarfnast lagastoðar, má löggjafarvaldið eiginlega ekki annað gera en að samþykkja samninginn eða fella hann því ef það breytir samningnum, er komin ástæða fyrir þann sem samdi við framkvæmdarvaldið að rifta honum. Og ef við skyldum samþykkja lögin eins og búið er að leggja til með breytingum og síðan yrði samningnum rift af bændasamtökunum, hvar standa menn þá? Ég ætla að biðja menn að athuga það. Þá eru komin lög en enginn samningur. Og gamli samningurinn gildir en engin lög. Það er rökvilla að breyta samningnum, nema fyrir fram sé búið að tryggja að hann verði samþykktur. Það vantar. Reyndar hafa komið yfirlýsingar um að menn séu til í þetta. Herra forseti. Á vanda sauðfjárbænda eru margar lausnir. Sumar eru betri, aðrar verri. Fyrirliggjandi samningur er léleg lausn að mínu mati. Mitt mat er að þessi samningur er lélegur. Hann er vondur vegna þess að hann framlengir skuldbindingu ríkissjóðs um tvö ár og fjóra mánuði, vegna þess að hann er líklega framleiðsluhvetjandi, en að auka framleiðsluna er síst af öllu það sem við þurfum og vegna þess að hann er stefnulaus. Það stendur ekkert í honum hvað tekur við árið 2000. Síðast en ekki síst bætir samningurinn ekki stöðu bænda. Sauðfjárbændur skulu keyrðir áfram neðar og neðar. Að þessum samningi get ég engan veginn staðið. Ég hef ekki mikla trú á samningnum, en vegna þess hvað hann skiptir miklu máli fyrir þjóðina og vegna þess að ég býst við því að ekki séu allir á mínu máli um að fella hann, vona ég, verði hann samþykktur, að mitt mat á honum sé rangt.

[15:59] Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal flutti hreinskilna og góða ræðu. Hann sagði: Þessi samningur er lélegur og vondur, hann er stefnulaus, hann bætir ekki stöðu bænda. Það er framleiðsluaukning í þessum samningi. Þetta er allt rétt með farið og sýnir skarpskyggni hv. þm. varðandi þetta mál. Þetta eru sömu röksemdir og minni hlutinn hefur notað um þennan samning, hluti af þeim röksemdum. Hann leggst gegn samningnum af skynsemi. Það sem hins vegar er ástæða til að gera að umtalsefni er spurning sem ég vil varpa til hv. þm. Er hann eini þingmaður Sjálfstfl. sem er með þessa skoðun? Er hann fjarvistarsönnun Sjálfstfl. í þessu máli, maðurinn sem talar fyrir skynsamlegri efnahagsstjórn í landbúnaðarmálum þvert á flokksbræður sína? Hvernig stendur á því, hv. þm. Pétur Blöndal, að sjónarmið sem þingmaðurinn lýsti njóta ekki meiri hljómgrunns í þingflokki Sjálfstfl.? Ég held að það sé brýnt, herra forseti, að fá skýr svör við þessum spurningum.

[16:01] Herra forseti. Ég er á engan hátt fjarvistarsönnun Sjálfstfl. Enginn maður hefur talað við mig um þetta mál, hvorki um að greiða atkvæði á móti því eða með því. Mér finnst hv. þm. einmitt koma inn á þessi pólaríseringu. Hann talar um stjórn og stjórnarandstöðu. Menn eiga að sjálfsögðu að greiða atkvæði eftir því sem þeim finnst og ég geri ráð fyrir því að aðrir þingmenn Sjálfstfl., þó að ég geti að sjálfsögðu ekki talað fyrir þá alla, meti aðra hagsmuni sem þeir eru að fá í staðinn fyrir þessa hagsmuni meira. Menn eru alltaf að vega og meta þá hagsmuni sem þeir gefa og þá hagsmuni sem þeir fá. Menn geta lent í þeirri stöðu að gefa eftir minni hagsmuni fyrir meiri og ég geri ráð fyrir að menn séu að hugsa um það.

[16:01] Herra forseti. Ég verð að segja það í fullri hreinskilni að það gladdi mitt gamla hjarta að heyra ræðu þá sem hv. þm. Pétur Blöndal flutti áðan. Það eru ár og dagar síðan við höfum heyrt sjónarmið af þessu tagi frá þingmanni úr röðum Sjálfstfl., þess flokks sem sögulega séð hefur kennt sig við einstaklingshyggju, athafnafrelsi, einkaframtak, sem burðarása í efnahags- og atvinnulífi og lýst sig andvígan ríkisforsjá, kerfisforsjá, miðstjórnarvaldi o.s.frv. Ég þarf ekki að taka fram að ég er algerlega sammála greiningu hv. þm. á afleiðingum þessa frv. Ég tel fullkomlega óeðlilegt að ríkisvaldið standi að svona samningsgerð. Ég tel stórlega ámælisvert þegar það gerist kjörtímabil eftir kjörtímabil að sitjandi þingmeirihluti ætlar að binda hendur næsta þingmeirihluta eftir næstu kosningar að slíkum samningum. Ég er alveg sannfærður um að hv. þm. hefur rétt fyrir sér í því að þetta er vondur samningur hvernig sem á hann er litið þrátt fyrir að ég viðurkenni að í markmiðssetningunni felst ákveðin uppgjöf frá kerfinu. Þar er því lýst yfir að menn vilji stefna frá þessu kerfi, að menn vilji afnema í verki, ekki bara í orði heldur í verki, framleiðslustýringu og kvótasetningu, að menn vilji aftengja fjárhagslegan stuðning við bændur framleiðslumagninu og falla þannig frá framleiðsluhvetjandi kerfi, að menn vilji stefna að því að koma á frjálsu markaðskerfi. Þessu er öllu lýst. En í raun og veru er allt saman tekið til baka í frv. og mikið hugvit er lagt í það að finna leiðir til þess að kippa þessu öllu úr sambandi. Þrátt fyrir afnám kvóta er framleiðslustýringu viðhaldið og þá eru miðstjórnarákvarðanir bæði um framleiðslumagn og þar af leiðandi um verð. Þrátt fyrir aftengingu beingreiðslna við framleiðslu er það samt sem áður svo að þeim bændum sem vildu kannski nota tækifærið og segja sig úr lögum við þetta ofstjórnarkerfi eru allar bjargir bannaðar. Ég er alveg sömu skoðunar og hv. þm. Pétur Blöndal um það að litlar líkur eru á því að markmiðið um að hætta opinberum afskiptum af verðmyndunni 1998 náist. Hvers vegna er ég þeirrar skoðunar? Það er einfaldlega vegna þess að ég held að viðbrögð bænda í verki við samningnum verði einfaldlega þau að tryggja sig gagnvart skaðlegum áhrifum þessa ofstjórnarkerfis með því að auka framleiðslu sína, með því að nýta vannýtta framleiðslugetu sína og tryggja sig gagnvart þeirri ólíðanlegu kvöð, liggur mér við að segja, sem á þá er sett með því að binda hendur þeirra í gegnum svokallaða útflutningsmarkaðsstýringu. Þeir þurfa að tryggja sig gagnvart því og ég tel þess vegna allar líkur til þess að við sitjum uppi þrátt fyrir þessa frómu markmiðsyfirlýsingar síðar meir með sama offramleiðsluvandann þegar kemur að því að endurskoða samninginn. Hvers vegna skyldi það ekki vera svo? Þetta kerfi er orðið gamalgróið. Við þekkjum það í þaula og við þekkjum afleiðingar þess. Kerfið byggir einfaldlega á því annars vegar að ríkið tekur að sér að hvetja bændur til framleiðslu með því að tryggja þeim greiðslur. Þær eru núna beingreiðslur, framleiðslutengdar, voru áður í öðru formi þannig að með annarri hendinni kemur ríkið til bænda og hvetur þá til þess að auka framleiðsluna. Þetta gerir ríkið þrátt fyrir þá staðreynd að við höfum búið við offramleiðsluvanda lengi. Þá kemur ríkið með hinni hendinni og hyggst leysa það vandamál með því að skerða framleiðslurétt hvers og eins bónda og er búið að gera það árum saman. Það sem önnur höndin gerir er að hvetja til aukinnar framleiðslu. Það sem gert er með hinni hendinni er að hefta athafnafrelsi manna og draga úr framleiðslunni. Afleiðingin er sú að tilkostnaður í framleiðslu landbúnaðarvara hjá bóndanum fer stöðugt hækkandi. Afleiðingin er sú að framleiðni í þessari atvinnugrein fer stöðugt minnkandi. Afleiðingin er sú að framleiðni í þessu, hvort heldur er landbúnaðarframleiðslu eða úrvinnslu landbúnaðarvara, í ofstjórnarkerfinu hefur farið minnkandi á öllum undangengnum árum og áratugum. Heildarniðurstaðan af kerfinu er því þessi: Þrátt fyrir að þrír fjórðu hlutar af tekjum bænda komi frá skattgreiðendum í formi beingreiðslu og annarra styrkja fer samkeppnisstaða þeirra á markaðnum versnandi og afkoma bænda versnandi og afkoma sauðfjárbænda versnandi svo mjög að þeir hafa verið leiddir í svokallaða fátæktargildru af þeim sem teljast vera sjálfskipaðir vinir þeirra. Hver er hlutur neytenda? Hlutur neytenda er sá að þeir búa við afleiðingarnar sem eitthvert hæsta verðlag á matvælum sem þekkist á byggðu bóli. Hver er hlutur skattgreiðenda? Jú, við erum nr. fjögur í heimssamanburðinum þegar kemur að því að meta hlutfallslega framlög og styrki frá skattgreiðendum til þess að halda kerfinu gangandi. Þetta er allt saman gamalkunnugt. Enginn maður sem hefur raunverulega skoðað þetta kerfi eitthvað getur haldið fram neinum skynsamlegum rökum fyrir því að viðhalda því öðrum en vandræðagangsrökunum að við erum sokknir svo djúpt í þetta kerfi og það er búið að koma kjörum bænda í svo illt efni að við þurfum enn einu sinni að gefa tiltekna aðlögun. Rökstuðningur hæstv. landbrh. snýst ekki lengur um það að verja kerfið sem flokksbróðir hans hefur staðið fyrir, varið áratugum saman, það snýst raunverulega ekki lengur um það. Það snýst um það að þeir geta ekki fallið frá kerfinu fyrirvaralaust, það þurfi aðlögunartíma. Málefni bænda voru ekki rædd af mikilli hreinskilni í seinustu kosningabaráttu. Flestir voru þeir af því taginu sem riðu um héruð og ræddu málefni bænda að þeir fóru með harmatölur um hvernig komið væri kjörum bænda og töluðu síðan um að nauðsynlegt væri að bæta hag þeirra og það fólst fyrst og fremst í því að leggja meiri fjármuni í kerfið. Þrátt fyrir þá staðreynd að frá því t.d. að við tókum upp útflutningsbætur fyrst og eitt form útflutningsstyrkja er búið að verja af hálfu skattgreiðenda, af meiri hluta Alþingis Íslendinga framreiknað til verðlags 1994, 48 þús. millj. kr. til þess að reyna að koma offramleiðslunni í verð í útlöndum. Þessar tilraunir hafa staðið yfir árum og áratugum saman. Hver er árangurinn? Árangurinn eftir að búið er að moka þessum 48 þús. millj. kr. í þetta kerfi til að reyna að hasla sér völl með þessar afurðir á erlendum markaði er nákvæmlega enginn. Það eru raunverulega engar ýkjur þótt sagt sé að þessum fjármunum hafi verið sópað út um gluggann. Síðan velta menn því fyrir sér hvernig stendur á því að lífskjör á Íslandi eru miklu lakari en við gætum raunverulega ætlað þegar við lítum á hver þjóðarframleiðslan er á mann. Ein meginskýringin á því hvers vegna lífskjör á Íslandi fara versnandi er einmitt sú að það hefur verið farið af þvílíku gáleysi og þvílíku ábyrgðarleysi með svo hrikalegar upphæðir sem hafa ekki nýst einum eða neinum til þess að byggja upp lífskjör til frambúðar. Fyrir seinustu kosningar sögðum við fullum fetum af hálfu Alþfl. að þetta kerfi væri búið að ganga sér endanlega til húðar, það væri engin leið að skynsamleg rök væru fyrir því að framlengja það. Nú yrði að snúa blaðinu við. Menn yrðu að horfast í augu við þessar nöktu staðreyndir um afkomu bænda, um hlut neytenda og um það að komið er að endimörkum vaxtar þegar að því er komið að pína skattgreiðendur til þess að fleygja eins og nú er komið á daginn 12 milljörðum til viðbótar í þessa hít. Hvað lögðum við til? Við lögðum til nákvæmlega það sem hv. þm. Pétur Blöndal var núna að segja. Við lögðum til að kvótakerfið yrði afnumið, ekki aðeins í orði heldur á borði. Að bændur yrðu frjálsir að framleiðslu sinni, fengju aftur athafnafrelsi sem frjálsir atvinnurekendur, þeir yrðu tengdir markaðnum og þeir bæru sjálfir ábyrgð á framleiðslu, gæðum og verðlagningu sinnar vöru. Við rökstuddum þetta sérstaklega með því fyrir seinustu kosningar að þetta væri nauðsynlegt vegna þess að við gengum að sjálfsögðu út frá því sem gefnu að eftir kosningar yrði framkvæmd GATT-samninga hagað á þann veg að bændur fengju að vísu sína samningsskuldbundnu tollvernd í upphafi en þeir yrðu að búa sig undir aðlögun aukinnar samkeppni við innflutning á næstu sex árum. Þess vegna væri ekki hægt að ætlast til þess að bændur á Íslandi og aðrir úrvinnsluaðilar í matvælaiðnaðinum mæti þeirri samkeppni með báðar hendur bundnar fyrir aftan bak en það er raunverulega það sem til er ætlast ef kerfinu er haldið áfram. Að vísu er það svo að núverandi stjórnarmeirihluti hefur haldið þannig á málum að því er varðar framkvæmd GATT-samningsins að engin aðlögun verður á þessu sex ára tímabili. Að því leyti hefur ríkisstjórnin þar með tekið þá ákvörðun að viðhalda óbreyttu kerfi, þ.e. viðhalda í reynd innflutningsverndinni, og þar með má hugsanlega segja að ekki sé eins mikil knýjandi nauðsyn til þess að hefja þessa aðlögun nú þegar. Í annan stað sögðum við við bændur: Jafnhliða því að afnema kvótakerfið, viljum við að beingreiðslur til bænda verði með þeim hætti sem ráð er fyrir gert í tengslum við þessa alþjóðasamninga, GATT-samninga um viðskipti með landbúnaðarafurðir, þ.e. þetta verði grænar greiðslur, þær verði ekki framleiðslutengdar, þær verði ekki framleiðsluhvetjandi heldur beri að líta á þær sem búsetu- eða afkomutryggingu bænda á ákveðnu aðlögunartímabili sem síðan ættu að trappast niður eftir því sem landbúnaðurinn í verki í krafti athafnafrelsis lagaði sig að samkeppni og við upplifðum þá tíð að bjargálna bændur gætu séð sér sjálfir farborða. Í þriðja lagi lögðum við til að verðmyndun landbúnaðarafurða yrði gefin frjáls. Það sem er einna ógeðfelldast í samningnum af öllu því sem hér er verið að gera er hvernig verið er að sýna það markmið af því að menn þora ekki annað en játa því einhvern tíma í framtíðinni en samt sem áður eiga menn að nálgast markmiðið bundnir á höndum og fótum og bændur eru þvingaðir í einhvers konar samyrkjubú um útflutningsábyrgð og jöfnunargreiðslur milli útflutningsmarkaða innbyrðis þannig að það sé alveg tryggt að engin hagkvæmni sé í þessum samningi og enginn hvati til þess að standa sig eða njóta af bóndans hálfu hans eigin framtaks jafnframt því sem þau fjögur sláturhús í landinu sem hafa útflutningsleyfi eru líka bundin á sama klafa. Það versta við þennan samning er að verið er að réttlæta útgjöld upp á 12 þús. millj., væntanlega í seinasta sinn, væntanlega vegna þess að nú er kerfið búið að leiða alla aðila í þvílíkar ógöngur að nú verði að gera viðbótarátak. Dregin er upp nákvæmlega eins mynd og gert var í gamla búvörusamningnum og nánast með sömu orðum, að að loknum samningstímanum verði allt annað ástand ríkjandi og allt annars konar umhverfi. Þá geti menn farið að nálgast eðlilegt viðskiptaumhverfi fyrir landbúnað og landbúnaðarvinnslu. En gamli samningurinn skilaði ekki þeirri niðurstöðu og hann er harðlega fordæmdur af þeim sem flytja þetta mál. En, og það er kannski kjarni málsins, af því sem hv. þm. Pétur Blöndal var að segja að allar líkur eru á því ef menn reyna að setja sig í spor bænda að þetta yfirlýsta markmið um að eyða birgðum með þessum hætti takist ekki. Þessu fé verði því enn einn ganginn hent í þessa botnlausu hít og menn standi í sömu sporum þegar kemur að því að endurskoða samninginn. Ég er þess vegna fullkomlega sammála hv. þm. Pétri Blöndal þegar hann segir nánast að nýi sáttmálinn muni trúlega ekki reynast miklu betur en gamli sáttmáli í þessum málum. Samstaða hefur tekist milli þriggja stjórnarandstöðuflokka og þá vísa ég til nefndarálits 1. minni hluta um andstöðu við samninginn og reyndar samstaða milli stjórnarandstöðuflokkanna allra um það að taka þannig á málinu að samningnum verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Það þýðir að verið er að segja við hv. stjórnarmeirihluta og ríkisstjórn: Samningurinn er ekki boðlegur, ekki fyrir bændur, ekki fyrir neytendur, ekki fyrir skattgreiðendur og ekki fyrir þjóðfélagið í heild. Á honum eru það alvarlegir gallar að við hljótum að hafna honum. Við erum hins vegar að segja við hæstv. ríkisstjórn: Þið eigið að ganga til samninga á ný á grundvelli ákveðinna meginreglna um það að snúa ykkur að því verkefni að vinda ofan af þessu kerfi. Þið eigið einfaldlega að afnema þetta kvótakerfi nú þegar frá og með næsta ári. Þið eigið að aftengja þessar beingreiðslur. Þið eigið raunverulega að nýta hluta af því fé sem varið er til stuðnings bændum og réttlætt er á aðlögunartíma til þess að leita starfslokasamninga við bændur þannig að þeir hrekist ekki slyppir og snauðir frá eigum sínum fyrirvaralaust. Það er einn angi þessa máls að nýlega varð það niðurstaða að kröfu þeirra sem eru sjálfskipaðir vinir bænda að brugðist var við EES-samningnum með því að herða enn á svokölluðum girðingarákvæðum í jarðalögunum. Afleiðingarnar af því hafa verið þær að svipta bændur í stórum dráttum eðlilegu viðskiptafrelsi með eigur sínar. Þessi löggjöf var óþörf á sínum tíma. Hún var hins vegar sett af því að menn vildu setja slíkar girðingar af ótta við það að hér yrði einhver innrás erlends fjármagns í tengslum við EES-samninginn. Það voru að vísu órar einir eins og reynslan hefur leitt í ljós en niðurstaðan varð sú engu að síður að hagur bænda og eðlilegt viðskiptafrelsi þeirra með eigur sínar var enn þá skert frá því sem það var fyrir og var það þó nóg og ekki á bætandi. Því næst er það svo að fyrir utan þessar aðgerðir, afnám kvótakerfis og beingreiðslur, sem eru þá raunverulega búsetustyrkur en ekki framleiðendastyrkur og afkomutrygging á aðlögunartíma, er meginkrafan að sjálfsögðu sú að komið verði á raunverulegri samkeppni um verð og gæði og þessari opinberu ráðsmennsku lokið að því er varðar verðmyndunarkerfið. Ekki er nokkur vafi á því að ef bændur yrðu frjálsir að því að haga sínum málum með þeim hætti sem hér er lýst eru þeir einu mennirnir sem geta raunverulega bjargað sjálfum sér undan afleiðingum kerfisins. Þessi vantrú á getu bænda til þess að standa sem sjálfstæðir framleiðendur er orðin slík að keyrir úr öllu hófi. Kerfið hefur auðvitað grafið undan sjálfsbjargarviðleitninni, sjálfstraustinu smám saman vegna þess að bændur upplifa þennan ramma utan um starfsemi sína á þann veg að þeim eru raunverulega allar bjargir bannaðar. Það er satt að segja alveg ótrúlegt og segir stóra sögu um stjórnmálaástandið á Íslandi að aðeins einn þingmaður stærsta flokks þjóðarinnar með um 37--38% fylgi skuli standa upp í umræðum á hinu háa Alþingi um slíkan samning og segja: Það er engin leið að ég geti staðið að því að samþykkja slíkan samning því að hann er raunverulega brot á öllum þeim grundvallarreglum og öllum þeim grundvallarsjónarmiðum sem þessi flokkur hefur uppi gagnvart kjósendum fyrir kosningar og öllu því sem hann kennir sig raunverulega við í pólitískri hugsun sinni.

Kennir hann sig við eitthvað?

Já, hv. þm. Eins og hv. þm. er auðvitað vel kunnugt um þrátt fyrir það að hann spyrji svo er það svo að Sjálfstfl. hefur lýst sjálfstæðisstefnunni mjög fjálglega á þann veg að hún byggi á þeim mannskilningi að óheft framtak einstaklingsins og samkeppni einstaklinga á markaði sé drifkraftur efnahagslegra framfara. Þessi flokkur hefur jafnframt sagt í utanríkispólitískri afstöðu sinni að til þess séu vítin að varast þau, þ.e. ofstjórnarkerfi af þessu tagi geti ekki haft nema eina niðurstöðu, þá að drepa niður allt framtak einstaklinganna sem er að lokum það eina sem hægt er að byggja á þegar um er að ræða sjálfbæra þróun í efnahagslegu tilliti.

Hvers vegna samþykkir Sjálfstfl. þetta? Kanntu einhverja skýringu á því?

Hvers vegna, spyr hv. þm., samþykkir Sjálfstfl. þetta og hvers vegna hefur hann gert það á umliðnum árum? Hvers vegna hefur hann þegar hann hefur verið í stjórnarandstöðu yfirleitt reynt að yfirbjóða hinn Framsfl. í ríkisstuðningi við þetta kerfi? Ef hv. þm. spyr einlæglega og er að leita að svörum er kannski skýringanna að sumu leyti að leita í því kosningakerfi sem við búum við. Með öðrum orðum, þetta eru þeir tveir stjórnmálaflokkar sem heyja stöðugt kapp sín í milli um fylgi bænda. Að vísu er þar sitthvað með öðrum hætti en menn trúa því að skoðanakannanir benda til þess að um 60% bænda styðji framsóknarflokk númer eitt en einungis innan við 20% framsóknarflokk númer tvö og þeir sem vilja blanda sér í að reyna að afla fylgis bænda með slíkum gylliboðum og ríkisverndarloforðum eins og Alþb. hefur gert að hluta til, hafa ekki upp skorið mjög mikið í fylgi meðal bænda út á það, svona um það bil 9%. Misvægi atkvæðisréttar á nokkurn hlut að máli vegna þess að oft og tíðum er þetta kapphlaup um seinasta þingsætið eða seinustu tvö þingsætin í mörgum landsbyggðarkjördæmum. Það er kannski sá atkvæðakaupamarkaður sem vegur þyngra en raunverulega trúin á yfirburði markaðsskipulags umfram ríkisforsjá þegar á reynir.  Ef við reynum að setja málið í samhengi hlýtur það að vera raunverulegum kjósendum Sjálfstfl. mikið umhugsunarefni hvernig á því stendur að flokkur þeirra kemur fram með þessum hætti sem ríkisstjórnarflokkur. Það er þrátt fyrir allt staðreynd að hann fær yfirgnæfandi meiri hluta fylgisins meðal kjósenda í þéttbýli og sérstaklega á suðvesturhorninu og hann fær það út á yfirlýsingar frambjóðenda og stefnuyfirlýsingu um það að þetta sé flokkur einkaframtaksins, þetta sé flokkurinn sem hægt sé að treysta sem talsmanni þeirra sjónarmiða sem skilur nauðsyn frjáls framtaks, yfirburði samkeppni á markaði til þess að gæta hagsmuna neytenda og til þess að drífa framleiðsluvélina áfram. Út á þetta fær flokkurinn atkvæði. Út á þetta sitja svo margir þingmenn sem raun ber vitni fyrir hönd Sjálfstfl. fyrir Reykjavík og Reykjanes. En það heyrist og hefur yfirleitt aldrei heyrst neitt frá þessum hv. þm. þegar kemur að því að taka pólitískar ákvarðanir sem ganga þvert á þessar pólitísku yfirlýsingar og ræða hv. þm. Péturs Blöndals er einmitt ánægjuleg og eiginlega söguleg undantekning frá þeirri meginreglu að Sjálfstfl. þegir þunnu hljóði þegar kemur að því að standa við stóru orðin og greiðir svo atkvæði í grundvallaratriðum gegn því sem hann boðar. Þetta er ekki bara þetta einstaka mál. Þetta er orðið að heilu mynstri í tíð núverandi stjórnarflokka. Þetta gerðist að því er það varðar hvernig Sjálfstfl. stóð að framkvæmd GATT-samningsins þar sem hann þverbraut ekki aðeins anda samningsins heldur allar grundvallarreglur sínar. Þetta gilti líka almennt séð, getum við sagt, að því er varðar þennan búvörusamning og það er rauði þráðurinn í stefnu Sjálfstfl. að því er varðar landbúnaðarmál yfirleitt. Það er jafnvel svo að Sjálfstfl. gengur lengra nú en hann hefur yfirleitt gert í þessum málum vegna þess að hingað til hefur hann reynt að vera í samræmi við sögulega arfleifð sína og stefnu að því er varðar utanríkisviðskipti en líka á því sviði virðist hann vera að snúa baki við hefðbundinni stefnu sinni.

Það var kominn tími til.

Þetta frammíkall hv. þm. Svavars Gestssonar virðist benda til þess að hann telji að Sjálfstfl. sé að nálgast Alþb. að því er varðar afstöðu til verndarstefnu í utanríkisviðskiptamálum og er þá kannski kominn tími til að kalla á einhvern fulltrúa Sjálfstfl. að borði þeirra alþýðubandalagsmanna þegar þeir ræða sameiningu flokka seinna á þessum degi. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál.

[16:29] Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni fyrir tiltölulega hógværa ræðu um landbúnaðarmál. Hann fór bæði yfir fortíðina og eitthvað af framtíðinni í ræðu sinni. Hann talaði um útflutningsuppbætur o.s.frv. Þegar við hugsum um fortíðina, þá spyr ég: Hverjir tóku upp útflutningsuppbætur, mestu framleiðslusprengingu allra tíma? Hverjir voru þá í ríkisstjórn? Skyldi það ekki hafa verið 1959 þegar Sjálfstfl. og Alþfl. voru í ríkisstjórn svo að við höldum fortíðinni til haga. Ég sótti undir ræðu hv. þm., bók Einars heitins Ólafssonar í Lækjarhvammi, Af Halamiðum á Hagatorg, þar sem hann rifjar upp hvernig þetta gerðist. Hann rekur það að fljótlega eftir stjórnarmyndun 1959 hittu forustumenn Framleiðsluráðs og bænda Ólaf Thors forsrh. og Gylfa Þ. Gíslason menntm.- og viðskrh. Þeir fóru yfir stöðuna um hvað mikilvægt væri að hafa landbúnaðarframleiðsluna þannig að menn ættu eitthvert forðabúr. Síðan segir hann, með leyfi forseta, á þessa leið: ,,Ólafur Thors var á okkar bandi og taldi nauðsynlegt að einhver umframframleiðsla væri í landinu. Málið fór um hendur Ingólfs Jónssonar, landb.- og samgrh., og Sveins Tryggvasonar, framkvæmdastjóra Framleiðsluráðs. Þegar lögin um útflutningsbæturnar voru samþykkt urðum við fulltrúar Stéttarsambandsins og Framleiðsluráðsins undrandi. Í stað þess að greiða útflutningsbætur fyrir 10% af neyslunni innan lands skyldi greiða fyrir magn er næmi 10% framleiðslunnar. Það er munur á neyslu og framleiðslu því að framleiðslan jókst miklu hraðar en neyslan.`` Þarna var framleiðslusprengjan gerð virk. Síðan rekur Einar Ólafsson að Alþfl. hafi aldrei minnst á þetta mál meira fyrr en hann kom í stjórnarandstöðu. Þannig er það oft og tíðum með blessaðan Alþfl. En þetta er svona til þess að halda sögunni til haga. Alþfl.var þátttakandi í þeirri stefnu sem kannski leiddi síðar af sér kvótakerfið og þennan mikla vanda framleiðslunnar.

[16:32] Herra forseti. Hv. þm. hefði getað farið lengra aftur í söguna. Hann hefði getað farið aftur til ársins 1934 eða 1935 og ríkisstjórnar hinna vinnandi stétta þegar Alþfl. í samstarfi við Framsfl. tók fyrst upp á kreppuárunum miðstýrt skipulag á framleiðslu, sölu og dreifingu landbúnaðarafurða sem lagði grundvöllinn að því kerfi sem við höfum búið við síðan. Ég er ekki hingað kominn til að neita sögulegum staðreyndum. Það er líka söguleg staðreynd sem hv. þm. vísaði til að útflutningsbótakerfið var tekið upp í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. þó það hafi að vísu verið gert að frumkvæði hv. þm. og fyrrum ráðherra, Ingólfs á Hellu. Munurinn er hins vegar þessi: Þegar fyrsta löggjöfin í tíð ríkisstjórnar hinna vinnandi stétta var sett var kreppuástand, og matarskortur á Íslandi. Í byrjun viðreisnar höfðum við ekki búið við offramleiðsluvanda, þó að sú ríkisstjórn hafi sett það kerfi sem vissulega stuðlaði að því. Reginmunurinn er hins vegar sá að um leið og menn sjá afleiðingarnar kerfisins, hverjar þær eru og hvað þær kosta og til hvers þær leiða, hefur Alþfl. auðvitað lært af þeirri reynslu, snúist gegn því og verið sjálfum sér samkvæmur sem andstæðingur þess alla tíð. Og hv. þm., ég ætla að bæta því við að þegar við, árið 1989 gerðum fyrsta tilboð af hálfu íslenskra stjórnvalda varðandi GATT-samkomulagið, þegar sá sem hér stendur var utanríkisviðskiptaráðherra, náðist loksins fram eftir margra ára og kjörtímabila baráttu að koma útflutningsbótakerfinu fyrir kattarnef. Það tókst og það skal tekið fram, í samstarfi við landbrh. Alþb., hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Alþfl. á það þannig a.m.k. með réttu, þó það hafi tekið langan tíma, að honum tókst að koma fyrir kattarnef þessu óhagkvæmasta, dýrasta og vitlausasta formi á stuðningi við landbúnað sem til er, þ.e. að styrkja neyslu útlendinga á slíkri vöru með útflutningsbótum. Einn höfuðgallinn við það kerfi sem nú er verið að taka upp með þessum samningi er að verið er að smygla útflutningsbótakerfinu inn í kerfið á nýjan leik.

[16:35] Hæstv. forseti. Eftir langa þingsetu er hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að verða viðræðuhæfur um landbúnaðarmál sem ég fagna auðvitað en hefði betur gerst fyrr. Ég heyrði áðan að hann tók undir markmið samningsins þó hann efist svo um framkvæmdina og ýmislegt annað sem í honum er. Það verður tíminn að leiða í ljós. Nú vil ég spyrja hv. þm. hvort hann sé þeirrar skoðunar að íslenskur landbúnaður eigi að njóta svipaðrar verndar og landbúnaður Evrópusambandsins eða þeirra markaða sem bændur fara að keppa við. Telur þingmaðurinn að styrkir hér eigi að vera með svipuðum hætti? Mér hefur heyrst í umræðunni að flestir hógværir menn væru þeirrar skoðunar að það væri ásættanlegt. Þess vegna spyr ég hv. þm. um skoðun hans í þeim efnum.

[16:36] Herra forseti. Þó nú væri að sá sem hér stendur taki undir yfirlýst markmið um að afnema kvótakerfi framsóknarflokkanna, yfirlýst markmið um að koma á ,,grænum greiðslum`` í staðinn fyrir framleiðsluhvetjandi beingreiðslur, yfirlýst markmið um það að koma á viðskiptafrelsi og afnema opinbert forræði yfir verðmyndun einhvern tíma í framtíðinni. Þó nú væri að sá sem hér stendur taki undir það vegna þess að þetta var og er yfirlýst stefna Alþfl. og við hana stöndum við. Hins vegar er búið svo um hnútana í samningnum að þessum markmiðum verður ekki náð. Hugur fylgir ekki máli. Að því er varðar spurninguna um það hvort íslenskur landbúnaður eigi að búa við sambærilegan stuðning og styrki og gerist í grannlöndum okkar og markaðslöndum, við skulum segja t.d. í Evrópusambandslöndunum, þá má benda á að ekki þarf að vera svo. En stuðningur við íslenskan landbúnað er sem kunnugt er miklu meiri en í flestum okkar markaðslanda. Það er t.d. svo að stuðningur er um 40% af tekjumyndun landbúnaðarins í Evrópusambandslöndum en yfir 70% hér á landi. Við erum nr. fjögur í heiminum, vorum til skamms tíma nr. eitt, erum núna líklega nr. fjögur að mati OECD á eftir Sviss, Noregi og Japan. Hlutfallið hér er 73 eða 74% en í Evrópusambandinu að meðaltali rúmlega 40%. Því er stuðningur stjórnvalda við íslenskan landbúnað meiri en t.d. í Evrópusambandinu sem oft er þó tekinn sem dæmi um öfugsnúna, ranghugsaða og árangurslitla stefnu. Og það liggur alveg ljóst fyrir að Evrópusambandið verður að falla frá henni ef það ætlar að ná markmiðum sínum um stækkun til austurs. Ef það vakir fyrir hv. þm. að spyrja hvort við eigum að taka upp útflutningsbætur af því að enn eru eftir leifar af útflutningsbótakerfi innan Evrópusambandsins, þá er mitt svar nei vegna þess einfaldlega að það form stuðnings við íslenskan landbúnað getur ekki gengið og er óréttlætanlegt. Við eigum að haga okkar stuðningi með öðrum hætti.

[16:38] Herra forseti. Nú er vissulega ekki óskastaða í íslenskri sauðfjárrækt eftir 15 ára framleiðslustýringu, eins og fram hefur komið í ræðum fjölmargra þingmanna, en núverandi staða er afleiðing þeirrar stefnu sem hefur verið rekin gagnvart sauðfjárræktinni í langan tíma. Síðasti búvörusamningur sem Alþfl. átti sannarlega þátt í að gera gerði ráð fyrir að sala næstliðins verðlagsárs yrði höfð til hliðsjónar við ákvörðun á greiðslumarki. Auk þess var ekki tekið með nægilega miklum þunga á birgðamálum. Því varð afleiðingin minnkandi bú og birgðir hlóðust upp. Við vonumst nú til með nýjum búvörulögum í kjölfar búvörusamnings að ná markmiðunum árið 2000 sem hefðu átt að vera komin árið 1985, hefði verið farið rétt í framleiðslustýringuna. Okkur sárnar það, nýjum þingmönnum Sjálfstfl. eins og öðrum, að 15 ár hafi farið til spillis og hér talaði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson um gáleysi og ábyrgðarleysi við okkur sem aðra. En hvernig getur hann talað þannig og einnig um misvægi atkvæða? Getur hann talað sig frá ábyrgðinni á sauðfjárræktinni og búvörumálum á Íslandi eitthvað frekar en aðrir? Allir stjórnmálaflokkarnir hafa tekið þátt í landsstjórninni, ekki síst einmitt Alþfl. sem hefur átt þátt í fleiri stjórnarmyndunum en aðrir flokkar á undanförnum árum. Þessi litli flokkur hefur átt jafnmarga ráðherra frá upphafi viðreisnar og Sjálfstfl., eða þar um bil. Þeir hafa þannig mótað stefnuna langt umfram aðra, þ.e. miðað við stærð flokksins. Atkvæðavægi alþýðuflokksmanna hefur verið langtum meira en annarra. Svo talaði hv. þm. um misvægi atkvæða. Sannleikurinn er nefnilega sá að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson ber a.m.k. sömu ábyrgð á því og aðrir hvernig komið er fyrir íslenskum sauðfjárbúskap. Hann ber sömu ábyrgð og væri hann hreinræktaður framsóknarmaður.

[16:41] Herra forseti. Það er ástæða til þess að rifja það upp fyrir hv. þm. að Alþfl. hefur aldrei farið með stjórn landbúnaðarmála  Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að Alþfl. hefur ekki orðið allt of mikið ágengt í að koma fram tillögum sínum og hugmyndum um umbætur í stjórn landbúnaðarmála en engu að síður hefur nú þokast. Um gamla búvörusamninginn sem Alþfl. lýsti sig að vísu andvígan má segja að hann gerði einn hlut sem var sá að hann hefur leitt til meiri sparnaðar í ríkisútgjöldum en nokkur önnur einstök aðgerð í landbúnaðarmálum. Annað er að með gerð GATT-samkomulagsins tókst að hnekkja útflutningsbótakerfinu sem landbúnaðarráðherrar á liðinni tíð hafa sótt 48 þús. millj. íslenskra króna í á undanförnum árum. Það er kannski mesta þrifaaðgerðin. Í þriðja lagi tókst að frumkvæði utanríkisviðskiptaráðherra Alþfl., að ná samningum, fyrst og fremst GATT-samningunum sem a.m.k. að forminu til þýða að núverandi landbúnaðarkerfi, ríkisforsjárkerfi er komið að útgönguversunum. Að vísu geta fulltrúar tregðulögmálsins tafið framkvæmdina og spillt framkvæmdinni innan lands um hríð, en undanhaldið er hafið og það verður ekki aftur snúið. Þetta kerfi er ekki aðeins komið að útgönguversinu, það er raunverulega komið á knén. Aðeins á eftir að fá góðan sálusorgara til að kasta á það rekunum.

[16:43] Herra forseti. Ég endurtek það sem áður var sagt að ég vona sannarlega að kvótakerfið sé á útleið. Það er það vissulega. Ég vona líka að framleiðslustýringin sé það á örfáum næstu árum. Við verðum að gefa þessu þann tíma sem nauðsynlegur er. En þá vil ég spyrja hv. þm. sem hér talaði: Samdi ekki hv. þm. um stjórnarstefnuna þegar hann tók þátt í stjórnarmyndunarviðræðum við aðra flokka? Og hvað segir það um hv. þm. að verða þrátt fyrir yfirburðaatkvæðavægi við stjórn landsins á undanförnum árum að þurfa alltaf að láta í minni pokann og geta leyft sér að tala um ábyrgaðarleysi annarra í landbúnaðarmálum.?

[16:44] Herra forseti. Það er fróðlegt að rifja það upp að í seinustu kosningum mátti heyra það á frambjóðendum Framsfl. og sumum frambjóðendum Sjálfstfl. að ástandið í landbúnaðinum væri svona slæmt vegna þess að Alþfl. og sér í lagi formaður hans sem hefðu raunverulega ráðið lögum og lofum um framkvæmd landbúnaðarstefnunnar.  Kjarni málsins er sá að þrátt fyrir að við höfum aldrei með landbúnaðarmálin farið, er rétt að það tókst að ná nokkrum árangri í sparnaði að því er varðar ríkisútgjöld í þessa botnlausu hít, í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. Það gerðist fyrst og fremst í samstarfi okkar við hæstv. fyrrv. landbrh. Steingrím J. Sigfússon. Það gekk öllu verr að því er varðaði fyrrv. hæstv. landbrh., Halldór Blöndal, sem var að því leyti meiri kerfishagsmunavörslumaður þessa úrelta kerfis en finnanlegur var jafnvel í Alþb. eða Framsfl. En aðalávinningurinn var þessi sem réttlætti það þegar við lítum til baka að Alþfl. hefur skilað verulegum árangri þrátt fyrir tregðulögmálið, þrátt fyrir andstöðu ráðandi afla í Sjálfstfl. Það er að sjálfsögðu GATT-samningarnar og það er í gegnum margvísleg valdsvið utanríkisviðskiptaráðuneytisins sem tókst með löggjöf og skuldbindingum alþjóðasamnings að knýja þetta kerfi til undanhalds.

[16:46] Forseti vill koma á framfæri leiðréttingu við þskj. 254 sem eru breytingartillögur við frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99 frá 8. september 1993, með síðari breytingum. Í þskj. sem er brtt. meiri hluta landbn. hefur slæðst villa, a-liður 2. tölul. á að hefjast þannig: ,,1. mgr. 19. gr. laganna`` o.s.frv. Orðin ,,1. mgr.`` hafa fallið brott og er það hér með leiðrétt. Þingskjalið verður prentað aftur en forseti vill koma þessu á framfæri hér og nú. Í öðru lagi vill forseti geta þess að samkomulag hefur orðið um að eftir lok 2. umr. fari fram atkvæðagreiðsla kl. 13.30 á morgun. Þá í kjöfarið er miðað við að settur verði nýr fundur og dagskrármálið tekið til 3. umr. og henni lokið á morgun í samræmi við nefnt samkomulag.

[16:48] Virðulegi forseti. Við 1. umr. um þetta mikilvæga mál lét ég í ljós þá skoðun mína að ég teldi frv. og tilheyrandi búvörusamning ekki vel til þess fallin að stuðla að aukinni sjálfsvirðingu bænda, að bændur geti annaðhvort hætt með reisn eða orðið hreyknir af framleiðslu sinni og notið þess er þeir vinna vel og framleitt góða vöru á viðráðanlegu verði. Ég setti fram þá von að skynsemin mundi sigra í málinu, að frv. yrði endurskoðað frá grunni því að það er trú mín að hagsmunir bænda, neytenda og íslensku þjóðarinnar geti farið saman í þessu mikilvæga máli en með þessu frv. er langt frá að svo geti orðið. Ég tek því undir með 1. og 2. minni hluta landbn. um að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar þó að reyndin verði líklega sú að þessari vondu pólitísku málamiðlun stjórnarflokkanna og Bændasamtakanna verði þröngvað upp á þjóðina þrátt fyrir málefnalega gagnrýni úr öllum áttum. Skynsemin fær því miður ekki að sigra í þessu máli og því er kannski ekki til mikils að ræða málið efnislega umfram það sem fram hefur komið í ummælum Kristínar Ástgeirsdóttur og í nefndarálitum minni hlutans í landbn. Það væri virkilega þess virði að leggja út í almennilegar umræður á Alþingi ef maður gæti búist við því að hér ættu sér stað raunverulegar rökræður. Slíku er því miður allt of sjaldan til að dreifa í þingsalnum og allra síst í stórmálum sem þessu sem oftar en ekki eru keyrð í gegn með pólitísku offorsi og þá undanskil ég að sjálfsögðu starf í nefndum. Þegar hefur komið fram að þetta frv. og búvörusamningurinn var saminn af Bændasamtökunum og fulltrúum ríkisstjórnarinnar án samráðs við aðila vinnumarkaðarins að öðru leyti. Þetta er auðvitað gagnrýnisvert en ekki síður hitt að væntanlega hefur engin eða mjög fáar konur komið að samningu þessa mikilvæga frv. ef marka má valdaleysi kvenna í Bændasamtökum Íslands. Ég rakti það við 1. umr. hver stefna Kvennalistans væri í málinu og benti á þá annmarka sem eru á markaðsmálum varðandi landbúnaðarafurðir. M.a. tók ég það dæmi að ekki var hægt að fá súpukjöt á höfuðborgarsvæðinu í júlímánuði í tveimur ákveðnum stórmörkuðum. Auk þess sem ég tel að þetta frv. sé veruleg pólitísk mistök ekki síst vegna þess að engan veginn er tryggt að bændur standi betur að vígi árið 2000 en þeir gera í dag þá tel ég að verulega skorti á að nægilega sé tekið á markaðsmálum varðandi sauðfjárframleiðslu, bæði innan lands og erlendis í þessu frv. Ég nefni það atriði sérstaklega vegna þess að ég tel að konur gætu haft veruleg áhrif á það hvernig kindakjöt kemst til neytenda ef þær hefðu til þess einhver völd. Ég tek undir með frú Karen Stoltenberg sem lagði áherslu á það í sjónvarpi allra landsmanna í gærkvöldi að áhrif og völd kvenna í atvinnumálum, ekki síst í landbúnaðarmálum, verði að aukast og verða viðurkenndari. Það er reyndar nokkur bragarbót gerð að þessu leyti í brtt. meiri hlutans. Þar er m.a. ákvæði um gæðastjórnun og verðskerðingargjald sem er ætlað til markaðsaðgerða. En það er ekki nóg að mínu mati. Það að allir bændur verði skyldaðir til að taka þátt í þessu kerfi þannig að þeir sem vildu brjótast út úr því geti það ekki er að mínu mati verulegt áhyggjuefni og allt að því mannréttindabrot. Þetta eru mikil vonbrigði bæði fyrir neytendur og fyrir bændur sjálfa. Ég sé fyrir mér að bændur geti farið í samkeppni hver við annan um úrvalskjöt, geti keppst við að framleiða undir eigin merkjum og kjötið væri markaðssett á aðlaðandi hátt í samræmi við kröfur neytenda. Ég vil gjarnan fá að kaupa nýtt lambakjöt sem oftast, fitulítið í mismunandi neytendaumbúðum, sem hentar húsmóðurinni sem hefur lítinn tíma, og ég treysti bændakonum til að leggja sitt af mörkum að þessu leyti. En til þess þurfa þær að hafa eitthvað um málið að segja. Með þessu miðstýrða, fjarlæga karlveldiskerfi er slíkt ekki mögulegt. Þær hafa engan annan kost en að leika eftir þeim leikreglum sem tíðkast hafa í þessu ótrúlega ofstjórnarkerfi og ef að líkum lætur má þó ætla að greiðslur á ullarstyrk gætu komið atvinnumálum þeirra til góða. En hvers vegna samþykkja Bændasamtökin samninginn? Jú, líklega vegna þess að bændur fá í sinn hlut 2,2 milljarða kr. í viðbót við það sem þeir hefðu annars fengið ef gamli búvörusamningurinn yrði áfram í gildi. Það að Sjálfstfl. og Framsfl. skuli styðja landbúnaðarstefnu sem á sér engan líka í samfélagi þjóðanna nú til dags er með ólíkindum. Styrkir Íslendinga við landbúnaðinn þurfa auðvitað að vera miklir en á meðan við erum að komast út úr þessu kerfi finnst mér alls ekki réttlætanlegt að við styðjum landbúnaðinn 70% meira en meðalstuðningur er í OECD-ríkjunum og 50% meira en meðalstuðningur er í ESB-ríkjunum. Löngu er kominn tími til að horfa frá þessari fortíðarstefnu og taka upp frjálsari viðskiptahætti, aðlaðandi neytendastefnu, m.a. með þátttöku bænda sjálfra og bændakvenna þannig að bændur fái að njóta þess ef þeir standa sig vel en það gera þeir ekki samkvæmt þessu frv. Þar að auki vantar alla framtíðarsýn og því tel ég tímabært að þegar verði horfst í augu við hvað ætlunin er að gera fyrir sauðfjárbændur árið 2000. Á að endurtaka þennan leik þá eða er virkilega trú ríkisstjórnarinnar að þá verði komið á jafnvægi á milli sauðfjárframleiðslu og neytendasjónarmiða? Ég hef ekki þá trú þó að með þeim fjárhæðum sem til stendur að eyða næstu fjögur árin í samninginn væri það vissulega hægt, þ.e. með því að gera betur við þá sem hætta og við þá sem reka bú sín með sérstökum myndarskap. Sérfræðingar álita að 600 ársverk dygðu í sauðfjárframleiðslu miðað við núverandi neyslu en nú eru um það bil 2--3 þúsund ársverk í sauðfjárframleiðslu. Ekki verður séð að samningurinn muni í reynd fækka sauðfjárbændum svo nokkru nemi og því verður ekki séð að næstu fjögur árin verði notuð til þess að gera sauðfjárrækt að alvöruatvinnugrein með tilheyrandi kostnaði fyrir þjóðina alla. Vandi sauðfjárbænda er ekki sá að kjötið sé endilega of dýrt, heldur að of margir bítast um of lítinn markað. Lausnin í þessu frv. er hlægileg, að láta bændur sjálfa niðurgreiða útflutning fyrir sjálfa sig. Á þann hátt gera þeir í raun aðeins eitt: Að tryggja sér áframhaldandi beingreiðslur ef kerfið yrði nú óbreytt árið 2000 því að þeir vita það ekki sjálfir. Til einhvers er hugsanlega að vinna og því mun ekki takast að fækka sauðfjárbændum og minnka sauðfjárrækt svo að nokkru nemi ef þetta frv. verður að lögum. Að mínu mati eru allt of litlar upphæðir ætlaðar í uppkaup á framleiðslurétti en samt sem áður er gert ráð fyrir því í brtt. meiri hlutans að það fé sem fer ekki til uppkaupa skuli ekki ganga til ríkissjóðs eins og upphaflega stóð til heldur megi nota það til annars. Þetta sýnir betur en margt annað að þeir sem standa að samningnum vita sjálfir að ekki verður mikil ásókn í uppkaup miðað við það heildarsamhengi sem þetta mál er að komast í. Þetta er vondur samningur og ég vona að það verði fleiri stjórnarþingmenn en Pétur Blöndal sem geta staðið gegn samningnum og staðið með stjórnarandstöðunni um þá tillögu að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar til gagngerrar endurskoðunar.

[16:59] Hæstv. forseti. Maður sér að Kvennalistann er hollur fortíðinni. Mér finnst þegar Kvennalistinn talar sé hann minnugur þess sem í Biblíunni stendur: Ræða þín skal vera já já og nei nei. Hv. þm. hefur komið inn á ýmis atriði og sér ekki framtíðarsýn í samningnum. Ég held að það sé reyndar ekki rétt. Auðvitað veltur mjög mikið á framkvæmdinni. Ég held að öllum sé ljóst að samningurinn mun kalla á lækkað vöruverð. Það verður hagræðing í milliliðum og lambakjötið verður samkeppnishæft miðað við aðrar kjötgreinar sem þýðir lækkun hér á kjötvörum o.s.frv. Um þetta atriði má segja að minni munur er á kjötverði hér en víða erlendis. Það er kannski rauðvínið og bjórinn sem menn þurfa með steikinni sem er enn þá í óhagstæðari hlutföllum hér en úti í Evrópu. Það eru auðvitað mörg atriði sem ber að hafa í huga en menn verða að hafa þetta allt saman í samhengi. Ég spyr hv. þm. sem gagnrýnir frv. hvernig hann sjái fyrir sér styrki og hvort hann styðji þær breytingar sem gerðar eru. Menn geta fengið beingreiðslur og minnkað við sig framleiðslu. Menn geta nýtt tímann til að fara í annað o.s.frv. Hugnast Kvennalistanum og hv. þm. þessi breyting á samningnum og sér þingmaðurinn ekki fyrir sér að með því að gera lambakjötið samkeppnishæfara muni kjötverð hér lækka í verði?

[17:01] Virðulegi forseti. Ég tók fram í ræðu minni að ég teldi ekki að meginvandinn væri sá að kjötið væri of dýrt heldur að allt of margir sauðfjárbændur væru að bítast um of lítinn markað. Við erum einnig með birgðavandamál og það á að reyna útflutning sem ekki hefur gefið nógu góða raun og það á að halda áfram á þeirri sömu braut. Ég tel þær leiðir sem lagðar eru til til að fækka sauðfjárbændum af hinu góðu eins og að greiða þeim fyrir full afköst þó þeir hafi ekki jafnmikið fé og að greiða þeim fyrir það þó þeir fari í önnur verkefni, hvetja þá til að fara í landgræðslu og annað slíkt. Það sem vantar er einhvers konar hvati til að gera vel. Þar sem ekki er ljóst að hverju er stefnt eða hvað tekur við árið 2000 getur bóndinn ekki vitað hvort sé skynsamlegt eða ekki að selja framleiðslurétt sinn. Ég tel mjög mikilvægt og til bóta fyrir bændur sjálfa til að koma á hagkvæmri sauðfjárrækt og fækka þeim sem eru um hituna að fólk viti nákvæmlega fyrir fram hver staðan verður árið 2000. Það kemur ekki fram og þess vegna getur bóndinn með engu móti tryggt sig nema með því að hafa þá að minnsta kosti þá framleiðslu sem stendur undir fullum beingreiðslum.

[17:03] Hæstv. forseti. Það er eins og karlinn sagði forðum: Það er erfitt að spá og sérstaklega um framtíðina. Ég hygg að hver og einn eigi erfitt með að sjá hvað verður. Ég held að í samningnum liggi þau atriði að menn eigi að geta náð tökum á þessum málum og a.m.k. sumar breytingar, sem hér hafa verið gerðar, eru til bóta. Hv. þm. fullyrðir útflutningur verði sem sama hætti og verið hefur. Þetta er alrangt. Nýir sérmarkaðir blasa við þar sem greitt er mjög hátt verð fyrir kjötvöru. Heimurinn spyr eftir hreinni vöru, vistvænni vöru og menn telja að íslenskar kjötvörur eigi þarna mjög mikla möguleika. Það fullyrða þeir sem færastir eru á þessu sviði í heiminum Nú eru afurðastöðvarnar farnar að þróa fullunna vöru sem fer beint á markað. Það er kannski eina leiðin sem við eigum. Samningurinn og það frv. sem liggur fyrir gerir okkur kleift að feta nýja leið í þessum efnum sem ég trúi að geti skilað árangri. Það kunna að vera einhver ár í það að við náum því marki sem við viljum en þarna eigum við mikla möguleika. Við þurfum einnig að muna eftir ull og gæru sem er dýrmæt afurð hér í landinu og því er mikilvægt fyrir okkur að styrkja sauðfjárræktina. Ég get tekið undir með hv. þm. að auðvitað er staðan sú miðað við þann flata niðurskurð sem hefur skollið á bændum og samdráttinn í þessari grein að allt of margir hafa framleitt of lítið. Búvörusamningurinn er gerður til þess að menn fái ekki á sig flatan niðurskurð og við getum horfið inn á nýjar brautir sem samningurinn og frv. gera ráð fyrir.

[17:05] Virðulegi forseti. Vissulega væri það óskandi að betur tækist til með þann útflutning sem nú stendur til að fara í. Það hefur komið fram í umræðunum að eigi svo að verða þurfi mun meira fé í markaðsátak en hér er gert ráð fyrir. Þess vegna er ég enn þeirrar skoðunar að með sömu upphæðum og samningurinn gerir ráð fyrir verðum við að nota þær upphæðir öðruvísi og hafa skýr framtíðarmarkmið til að leysa þessi mál þannig að allir gætu vel við unað fyrir árið 2000. En því miður er það ekki gert með þeirri aðferð sem hér er lögð til.

[17:07] Hæstv. forseti. Í seinni hluta umræðunnar hefur ekki mjög margt nýtt komið fram. Auðvitað eru mjög skiptar skoðanir um samninginn og ég ítreka að hann er svo sem ekki óskasamningur. Sjálfsagt væri samningurinn öðruvísi ef einhver einstaklingur hefði fengið að skrifa hann upp eins og hann vildi hafa hann. Það er svo með alla samninga. Ég held að ávallt þegar menn setjist niður við að komast að niðurstöðu um eitthvað þar sem skiptar skoðanir eru hlýtur niðurstaðan að bera þess merki að þar hefur verið reynt að ná samkomulagi. Ég þarf svo sem ekki að ítreka enn einu sinni að ég held að í samningnum séu fjölmörg ný ákvæði sem kveða á um það og geta fullvissað menn um að við erum að fara inn í annað rekstrarumhverfi en verið hefur með sauðfjárframleiðsluna og þann hluta landbúnaðarins þó svo að auðvitað sé í þessu ákveðin óvissa sem ég hef ekki reynt að gera lítið úr. Ég hef verið mjög meðvitaður um að við sjáum ekki allt fyrir í þessu. Ég hef líka ítrekað margsinnis þá skoðun mína að að samningstímanum loknum sitjum við uppi með allt annað ástand í sauðfjárræktinni en núna. Það eru einmitt áhrif samningsins í þá átt sem markmið hans kveða á um og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, ásamt reyndar fleiri þingmönnum, hefur haft miklar efasemdir um og sagt að með fyrirvörum væri tekið eitt og annað til baka af því sem þó var getið um í markmiðunum og fyrirheitunum sem samningurinn felur í sér. Þrátt fyrir fyrirvara og að ná þurfi ákveðnu samkomulagi um hvernig að útflutningnum skuli staðið o.s.frv. eru þó í samningnum þau efnisatriði sem sýna það á samningstímanum að það eru umtalsverðar breytingar í aðsigi. Ég fékk spurningar frá sumum hv. þm. sem ég vil reyna að leitast við að svara. Hv. þm. Gísli Einarsson spurði t.d. um hve margir hefðu nú þegar selt fullvirðisrétt sinn að fullu samkvæmt samningnum í aðdraganda hans nú. 110 eða 111 bændur hafa gert samning með þeim margumrædda fyrirvara sem var gerður að umræðuefni í upphafi umræðunnar en á sér eðlilegar skýringar og ég tel ekki að þurfi að hafa áhyggjur af. Hann spurði einnig um það á hvaða aldri þeir væru sem hefðu gert þennan samning. Ég býst við að hann hafi þá verið að hugsa um hve margir væru sjötugir eða yrðu sjötugir á samningstímanum. Okkur telst til að af þessum 111 bændum séu 46 bændur 65 ára eða eldri. Hann spurði einnig um það hve margir sætu áfram á jörðum sínum við önnur störf. Það er kannski fullsnemmt enn þá að segja til um það en enn sitja auðvitað flestir, kannski allir. Ég býst við að menn hafi ekki enn flust búferlum og ég á von á því að meiri hluti þessara bænda muni áfram sitja á jörðum sínum. Snúa sér þá að annarri atvinnu eða nýta tímann sem þeir hafa samkvæmt samningnum og fá fyrir beingreiðslur, fá þann hluta sem ríkið tryggir með beingreiðslum, greitt á samningstímanum. Þeir muni þá nota þann tíma til að hverfa að öðru þannig að ekki er við því að búast að þeir hafi nú þegar flutt búferlum. Hv. þm. Gísli Einarsson ræddi mikið um útflutningsmál. Mér fannst hann reyndar ekki alveg sammála áherslum í því efni eins og hefur komið fram hjá öðrum hv. þm. að útflutningur á sauðfjárafurðum séu gyllivonir og væntingar sem við eigum ekki að horfa til og við eigum sem fyrst að koma okkur út úr þeirri umræðu. Þeir sem vilja ganga lengra lögðu mikla áherslu á að það hefði í upphafi átt að gera mönnum betri tilboð um að hætta framleiðslu og koma í veg fyrir það að bændur væru að horfa til þess að einhverjar vonir gætu verið bundnar við útflutning síðar. Auðvitað er rétt að útflutningsmál hafa í gegnum tíðina verið með þeim hætti að þau hafa ekki gefið okkur ásættanlegt verð. Þó er ég viss um að margt af því sem kom fram í máli hv. þm. Gísla Einarssonar gæti gefið vonir um breytt hugarfar hvað þetta varðar. Þá á ég fyrst og fremst við það sem er að gerast úti í hinum stóra heimi, þ.e. að neytandinn krefst vöru sem er framleidd við önnur skilyrði en þar er nú algengast sem hafa mikil umhverfisáhrif og þau ekki öll til góðs. Matvæli eru framleidd með ýmiss konar aukefnum, hormónum og lyfjum. Við höfum státað okkur af því að við framleiðum okkar landbúnaðarvörur með öðrum hætti. En þetta er nú enn þá sýn en ekki raunveruleiki. Ég hef varað við því og sagt að ég tel að menn yrðu að hafa ákveðinn fyrirvara á því að hefja framleiðslu til útflutnings í meiri mæli en þegar er gert miðað við þessar væntingar en þær geta kannski leitt til þess einhvern tíma að okkar ágæta landbúnaðarframleiðsla, sem framleidd er við þær aðstæður sem allir þekkja og þarf ekki að tíunda frekar, eigi meiri markaðsmöguleika. Ákveðin atriði í samningnum geta líka leitt til þess að menn snúi sér að öðrum þáttum. Talað hefur verið um framleiðsluhvatann og mér finnst aðeins gæta misskilnings í því sem kom fram í máli bæði hv. þm. Péturs Blöndals og hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar að beingreiðslurnar séu framleiðslutengdar. Ég held að ég hafi skrifað rétt eftir hv. þm. Pétri Blöndal að það væru kvaðir um framleiðslu tengda 0,6 ærgildum. Það eru í raun ekki kvaðir um framleiðslu. Það eru kvaðir um að halda þetta fé. Kannski er út í hött að segja það en menn geta haldið fé án þess að framleiða kjöt. Það er auðvitað hægt.  Ég hvarf aðeins frá því sem ég var að hafa hér eftir hv. þm. Gísla Einarssyni þegar ég fór að tala um framleiðsluhvatann sem tengist auðvitað þessu með útflutningsmálin. Hann rakti það mjög ítarlega og í löngu máli að það væri auðvitað ýmislegt að hjá okkur sjálfum varðandi útflutningsmálin. Það eru ýmsir þættir sem við þurfum að skoða hér innan lands varðandi það hvernig við stöndum að þeim. Það eru kannski smáatriði eins og t.d. tryggingamál og ýmislegt sem varðar pökkun og slíkt. En þetta verður stórmál þegar það er komið á erlenda grund og veldur því á síðasta stigi að það er ekki hægt að selja kjötið vegna þess að þessi smáatriði eru ekki í lagi og þá er auðvitað ekki við neinn að sakast nema okkur sjálf. Ég er sammála hv. þm. um það að hér þurfum við að taka okkur á á ýmsum sviðum og hafa hlutina þannig að þeir geti gengið. Þetta er auðvitað hluti af því að kunna að markaðssetja vöruna og gera það á þann hátt sem við höfum lært. T.d. varðandi fisk, sem við erum þekktust fyrir og færust um að flytja á erlenda markaði. Og þar höfum við gengist undir það að svara kröfum markaðarins. Það þurfum við auðvitað að gera á þessu sviði líka. Það á ekki bara við um útflutninginn. Það á líka við um innanlandsmarkaðinn okkar. Það á auðvitað að bæta og auka vöruvöndun og markaðssetninguna þannig að við getum svarað markaðskröfunum betur en við höfum gert. Hv. þm. Hjálmar Jónsson fór líka nokkrum orðum um samninginn og greindi frá því í hverju hans fyrirvari við nefndarálitið væri fólginn. Það beinist kannski einkum að því að hann telur að í raun sé þeim hyglað sem ekki hafa farið að óskum og kröfum um framleiðslustjórnun og stýringu á undanförnum árum og jafnframt gengið á rétt þeirra sem hafa virt leikreglurnar. Þetta er auðvitað hluti af því frelsi sem samningurinn gerir ráð fyrir og sumir hafa viljað gera lítið úr. Þetta er hluti af því frelsi sem verið er að reyna að koma hér á, menn eiga að hafa aukið svigrúm og frjálsræði í framleiðslunni. En það verður ekki bæði sleppt og haldið. Við getum ekki bæði haldið í hugsanlega kosti gamla samningsins og jafnframt gert kröfu um að við hverfum frá framleiðslustýringu til annarra og frjálsari aðferða. Það á auðvitað að hluta til líka við um verðlagninguna og frelsið á því sviði. Hv. þm. Kristján Pálsson, spurði mig ítrekað um hugmyndirnar um stefnumótun og endurskoðunarákvæði samningsins. Ég var reyndar búinn að gera grein fyrir því í svari mínu áður að í samningnum eru skýr ákvæði um það að hvor aðili um sig geti óskað eftir viðræðum um endurskoðun hans. En þar segir líka að að þremur árum liðnum skuli samningsaðilar gera úttekt á framkvæmd samningsins með tilliti til markmiða hans. Í framhaldi af því skal hefja undirbúning viðræðna um áframhaldandi stefnumörkun á þessu sviði. Ég vitna hér til samningsins orðrétt og vona að hæstv. forseti lái mér það ekki, þótt ég hafi ekki beðið um það fyrir fram. Varðandi þessi ákvæði hef ég ekki miklu við að bæta. Eins og ég hef áður sagt í þingræðum er skoðun mín sú að mikilvægt sé að fá á ný aðila vinnumarkaðarins og aðra þá sem gætu haft gott til málanna að leggja til slíkrar stefnumótunar. Ég ætla ekki að tíunda einstaka aðila í því efni, en ítreka það sem ég sagði áður að málið varðar fyrst og fremst ríkisvaldið og Bændasamtökin. Þeir aðilar verða að ákveða hverjum þeir bjóða til slíkra viðræðna og gæta þess að ekki verði öðrum boðið að samningaborði en þeim sem vilja taka þátt í stefnumótun til framtíðar. Það er mjög mikilvægt að um stefnumótun í landbúnaði náist víðtæk og breið samstaða. Hv. þm. spurði líka hvenær slík nefnd gæti tekið til starfa samkvæmt samningnum og hvenær hún gæti hugsanlega lokið störfum. Ég held að slík stefnumótun og viðræður séu nú kannski eitthvað sem ætti að vera stöðugt í gangi. En ég get upplýst hv. þm. um það að nú hafa fulltrúar Landsambands kúabænda komið á minn fund og beðið um að farið yrði að ræða við þá um hugsanlegt framhald eða hugsanlega afstöðu stjórnvalda til samningsins sem við köllum nú stundum í þessari umræðu ,,gamla búvörusamninginn`` en er auðvitað sá samningur sem er í gildi í dag og rennur út að tveimur árum liðnum. Fulltrúar þessarar greinar landbúnaðarins hafa nú þegar óskað eftir viðræðum. Þeir hafa jafnframt óskað eftir að til þeirra viðræðna kæmu aðilar vinnumarkaðarins. Auðvitað þyrfti því að byrja fljótlega á því að ræða við þá aðila um áframhaldandi stefnumótun í landbúnaði og af þessu sést að stjórnvöld eru enn að ræða við aðila atvinnugreinarinnar um stefnumótun og málefni hennar, eins og við á. Ég hygg að stjórnvöld séu út af fyrir sig alltaf að ræða við hagsmunaaðila, t.d. í sjávarútvegi svo ég taki annað dæmi, þótt þau séu ekki að gera við þá neina samninga í líkingu við búvörusamningana. Það leiðir hins vegar hugann að því að þessi atvinnugrein hefur á undanförnum árum verið rekin með allt öðrum hætti. Þótt hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson kjósi að segja sem svo að landbrh. núv., sá sem hér stendur, sé með þeim breytingum sem hér eru a.m.k. boðaðar og þeim stefnumarkmiðum sem settar eru fram í samningnum að viðurkenna að núverandi kerfi hafi beðið skipbrot og það þurfi að byrja að nýju, þá er mér það ekkert viðkvæmt mál. Ég hef lýst því yfir og ég held að ég hafi meira að segja líka gert það í kosningabaráttunni í vor ...  Hæstv. forseti. Ég held að fleiri spurningum hafi ekki verið beinlínis beint til mín. Auðvitað eru skoðanir mjög skiptar, það hefur komið fram í umræðunni. Ég held að ég muni í sjálfu sér ekki bæta hana mikið með því að lengja hana með því að fara yfir það sem við kunnum að vera ósammála um, ég og sumir hv. þm. Ég álít enn, þrátt fyrir umræðuna, að hér sé verið að stíga mikilvæg skref í rétta átt. Ég vona sannarlega að hv. Alþingi samþykki það frv. sem hér liggur fyrir með þeim breytingum sem meiri hluti hv. landbn. hefur lagt til að gerðar verði á því. Á þann hátt náum við að stíga mikilvæg skref í þá veru að tryggja þau markmið sem samningurinn gerir ráð fyrir.

[17:25] Herra forseti. Hæstv. ráðherra talar um nefnd sem eigi að koma saman á næsta ári til að ræða um framtíð kúabænda og hvernig þeir komi inn í nýja samninga á næstu árum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort í þeirri sömu nefnd yrði þá ekki rætt um framtíð sauðfjárbúskapar og framtíð þess styrkjakerfis sem þar er við lýði og er verið að festa til næstu fimm ára með þeim samningi sem hér er til umræðu. Ég vildi bara fá það skýrt fram að hlutur sauðfjárbænda í framtíðinni væri einnig til umfjöllunar í þeirri umræðu sem færi fram strax á næsta ári. Mig langar einnig til að fá upplýsingar um það hvernig háttað verði eftirliti með þessum samningi þegar kemur að því að fylgjast með því hvernig bændur fara með ásetningarhlutföll sín, annaðhvort 0,7 eða 0,6, sem hafa áhrif á útflutning eða beingreiðslur. Hvort tveggja er mikilvægt og spurning um það hvernig ráðherrann hefur hugsað sér að ná því öðruvísi en að setja upp mikið kerfi eftirlitsmanna sem eigi að gera þetta eða hvort hann hefur séð fyrir sér eftirlitskerfi sem nú er til staðar og gæti sinnt því hlutverki.

[17:27] Hæstv. forseti. Ég gerði grein fyrir því áðan að það hefur þegar verið óskað eftir áframhaldandi viðræðum. Þar er að vísu um kúabændur að ræða, en ljóst er að það eru ekki landssamböndin eða sambönd einstakra búgreina sem sitja við samningaborðið, heldur eru það Bændasamtökin sem slík. Í þeim samningi sem við erum að fjalla um núna hefur fyrst og fremst verið fjallað um sauðfjárræktina og í væntanlegum viðræðum verður kannski fremur rætt um málefni kúabænda. Ég held samt að það sé alveg ljóst að ef að því samningaborði koma í viðbót fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, eins og kúabændur hafa óskað eftir, muni þar frekar verða rætt um málefni greinarinnar í heild og almenna stefnumörkun. Enda er ástandið með nokkrum öðrum hætti varðandi viðræður við kúabændur en viðræður við sauðfjárbændur. Í sumar stóðum við frammi fyrir því að takast á við þann mikla vanda sem kominn var upp í sauðfjárræktinni og reyna að leysa hann fljótt. Það sama á ekki við um kúabændurnar. Þótt ástandið þar sé að vísu ekkert til að hrópa húrra fyrir, er það með allt öðrum hætti og þess vegna gefst meiri tími til almennrar umræðu um stöðu atvinnugreinarinnar og stefnumótun til lengri tíma. Varðandi eftirlitsmálin er það auðvitað svo að þar eru það fyrst og fremst forðagæslumenn sem hafa það hlutverk að fylgjast með ástandinu. Mér er ljóst að þeirra hlutverk er ekki alltaf auðvelt. Einnig mætti hugsa sér að aðrir opinberir embættismenn í landbúnaðinum, t.d. hérðasdýralæknar, kæmu einnig að einhverju leyti að þessu eftirlit. En það er ekki fullrætt og verður rætt nánar við Bændasamtök Íslands um það hvernig að þessum eftirlitsþætti verði staðið þannig að hann geti talist ásættanlegur.