Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir til nýrra laga um Veðurstofu Íslands er samið af starfsmönnum samgrn. og veðurstofustjóra. Gildandi lög um stofnunina eru nr. 17 frá 1958 og því meira en aldarfjórðungsgömul. Leiðir því af sjálfu sér að full ástæða er til þess að endurskoða lögin og færa þau til samræmis við nútíma aðstæður. Um s.l. áramót voru 65 ár liðin síðan Veðurstofan tók til starfa, en það var 1. jan. 1920. Þá höfðu hefðbundnar veðurathuganir verið gerðar um langt árabil, en þær hófust 1845 eða fyrir 140 árum. Eins og að líkum lætur hefur aukin tækni og þá ekki hvað síst í fjarskiptamálum gerbreytt starfsemi og starfsaðstæðum Veðurstofunnar gegnum árin og nú síðast hefur tölvutækni rutt sér til rúms við vinnslu veðurspádóma. Með þessu frv., sem aðeins er sex greinar ásamt ákvæði til bráðabirgða, er stefnt að setningu rammalaga um stofnunina. Nánari fyrirmæli um málefni hennar og starfsemi verða síðan sett í reglugerð. Varðandi einstakar greinar vil ég sérstaklega leggja áherslu á eftirfarandi atriði: Í 2. gr. frv. er ákvæði um að veðurstofustjóri verði skipaður til fimm ára í senn. Þetta ákvæði er sett í frv. í samræmi við almenn viðhorf um endurnýjun í æðstu stöður, en heimilt er engu að síður að endurskipa veðurstofustjóra svo oft sem verða vill. Í bráðabirgðaákvæði með frv. er tekið fram að núverandi veðurstofustjóri haldi þó ótímabundinni skipun sinni. Í 3. gr., sem er efnismesta grein frv., eru verkefni Veðurstofunnar skilgreind í tíu liðum. Helstu breytingar frá gildandi lögum eru þær, að gerð eru skil á þeim tæknibreytingum sem orðið hafa og Veðurstofan hefur tekið í þjónustu sína, svo sem möguleika á sjálfvirkum veðurstöðvum og upplýsingaöflun frá gervihnöttum. Í 6. lið er um að ræða nýtt verkefni, þ.e. að gera athuganir á loft- og úrkomumengun. Mikið hefur verið leitað undanfarin ár til Veðurstofunnar um upplýsingar varðandi mengun í andrúmslofti og úrkomu, magn hennar og dreifingu. Með nýjum iðjuverum og áformum um fjölgun þeirra hefur þessi starfsemi farið vaxandi og hefur Veðurstofan starfrækt eina stöð þar sem gerðar eru mengunarathuganir svo og tekið þátt í mengunarrannsóknum að beiðni ríkisstofnana og nefnda á vegum ríkisins. Þá er rétt að geta þess að Alþjóðaveðurfræðistofnunin fer með athuganir á mengun lofthjúpsins á alþjóðavettvangi og tengist Veðurstofan því starfi skv. 9. lið 3. gr. þar sem segir að eitt af verkefnum Veðurstofunnar sé að annast samskipti við Alþjóðaveðurfræðistofnunina svo og önnur milliríkjasamskipti innan verkahrings Veðurstofunnar. Á síðustu árum hafa augu manna opnast fyrir nauðsyn þess að fylgjast eins nákvæmlega og unnt er með snjóflóðahættu, jafnframt því sem áhersla hefur verið lögð á snjóflóðavarnir. Með bréfi samgrn. frá 11. maí 1978 er Veðurstofunni falið að annast starfsemi sem lýtur að þessum málum. Um þennan mikilsverða þátt eru engin ákvæði í lögum, en full ástæða þykir til að svo sé, sbr. 7. lið 3. gr. þar sem segir að verkefni Veðurstofunnar sé að annast mælingar á snjóalögum og rannsóknir á þeim með sérstöku tilliti til snjóflóðaliættu, gefa út aðvaranir um snjóflóðahættu og að vera stjórnvöldum til ráðuneytis um takmörkun mannvirkjagerðar á hættusvæðum snjóflóða. Í 4. gr. frv. er ráðh. gefin heimild til að ákveða með gjaldskrá þau gjöld sem greiða ber Veðurstofu Íslands fyrir þjónustu sína. Hér er átt við ýmsa sérþjónustu. Sem dæmi má nefna að veðurstofur víða í Evrópu fá sérstaka greiðslu vegna flugveðurþjónustu og t.d. fær sænska veðurstofan greiðslu frá sænsku vegamálastjórninni og ríkisútvarpinu fyrir sérstakar veðurspár. Því þykir rétt að hafa þessa gjaldtökuheimild í frv. Ekki þarf á þessum vettvangi að fjölyrða um þá mikilsverðu þjónustu sem Veðurstofa Íslands veitir öllum landsmönnum og raunar ekki aðeins þeim heldur er starfsemi stofnunarinnar einnig ómissandi hlekkur í veðurspárkerfi fjölmargra annarra þjóða. Höfuðatvinnuvegir landsmanna hafa haft bein not af þessari þjónustu, þ.e. sjávarútvegur og landbúnaður, en auk þess felur starfsemin í sér víðtækan öryggisþátt sem kemur öllum landsmönnum jafnt að gagni. Það er því nauðsynlegt að stofnunin hafi örugga og nútímalega löggjöf um starfsemi sína og að því er stefnt með framlagningu þessa frv. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð hér. Ég fer ekki út í efnislegar umr. um frv., en tek þó undir meginmál þess og tel það tvímælalaust af hinu góða. Hér er um nánari og betri skilgreiningu að ræða á verkefnum þessarar þýðingarmiklu stofnunar. Það eru tveir efnisþættir þar sem ég vildi fagna alveg sér í lagi. Þar á ég við 6. liðinn varðandi verkefni Veðurstofunnar, að gera athuganir á loft- og úrkomumengun, þá reikna ég með því að það eigi við þá mengun sem Veðurstofunni er fært að gera athuganir á, og 7. liðinn, um snjóflóðarannsóknir. 6. liðurinn lætur að vísu ekki mikið yfir sér, en hefur mjög mikla þýðingu og ómetanlega ef þar verður unnt að standa að svo sem segir í aths. með frv., en þar segir svo á bls. 3, með leyfi virðulegs forseta: „Á síðustu árum hefur mikið verið leitað til Veðurstofunnar varðandi mengun í andrúmslofti og úrkomu, magn hennar og dreifingu. Þessi starfsemi hefur farið vaxandi með tilkomu nýrra iðjuvera og ýmissa áforma um fjölgun þeirra. Veðurstofan hefur starfrækt eina stöð, þar sem gerðar eru mengunarathuganir, svo og tekið þátt í mengunarrannsóknum að beiðni ríkisstofnana og nefnda á vegum ríkisins.“ Því næst er rætt um tengsl þessa við Alþjóðaveðurfræðistofnunina. Í öllu er þetta verkefni verðugt og verður aldrei of vel sinnt. Í landi eins og okkar, þar sem hreina loftið telst til okkar helstu lífsgæða, þarf að sjálfsögðu mikla aðgát varðandi alla þá iðju sem mengun veldur eða getur valdið. Út í mengun frá stóriðju fer ég ekki hér, enda þaulrætt efni, en þó aldrei of oft á nauðsyn þess minnt að þar sé fyllsta aðgát höfð og allt gert sem unnt er til að koma í veg fyrir mengun og hreinlega hafna stóriðju á stöðum þar sem mengun gæti orðið skaðleg lífríki og heilsufari fólks. Þar gildir einu hvort um er að ræða Reyðarfjörð eða Eyjafjörð, kísilmálmverksmiðju eða álver. Að þessu þarf að gæta sér í lagi. - Varðandi minn heimastað og væntanlega verksmiðju þar, þá tel ég það eitt það jákvæðasta við undirbúning hennar hversu vel hefur þar verið hugað að mengunarþættinum frá upphafi, enda sjálfsagt við þær aðstæður sem þar eru að mengunarhætta sé í algeru lágmarki eins og allar rannsóknir og væntanlegar aðgerðir tengdar þeirri verksmiðju benda til. En nóg um það. Þegar ég var á ferð eystra í janúarbyrjun var önnur mengun þar í algleymingi, mengun sem sumir vildu kalla blessaða peningalykt, en var vægast sagt slík að í blíðunni þá var hálfgert myrkur um miðjan dag fyrir utan fnykinn sem af lagði. Þessu máli, um mengunarvarnir í fiskimjöls- og loðnuverksmiðjum okkar, hef ég oft áður hreyft hér á þingi og nú hefur þetta vandamál íbúanna verið flutt inn á borð þm. með þáltill. okkar hv. 5. þm. Austurl. Um það mál verður rætt síðar, en athuganir Veðurstofunnar á þessum mengunarþætti hafa ekki verið ýkjamiklar eða nákvæmar, en þó einhverjar eins og getið er um í grg. þeirrar till. Ég vona sannarlega að í þessari skilgreiningu um mengunarathuganir Veðurstofunnar verði mengun frá þessum verksmiðjum og athugun á þeirri mengun ekki undanskilin. En aðaltilefni þess að ég stóð upp varðar 7. lið verkefna Veðurstofunnar, athuganir á snjóflóðum skv. þeirri skilgreiningu sem er í aths. með frv. svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Með bréfi samgrn., dags. 11. maí 1978, fól rn. Veðurstofunni að annast af þess hálfu starfsemi sem lýtur að málum er varða snjóflóðavarnir. Veðurstofan hefur síðan gert þetta eftir því sem aðstæður hafa leyft hverju sinni. Ástæða þykir því til, að þessi starfsemi Veðurstofunnar verði skilgreind í lögum.“ Á þetta lagði hæstv. ráðh. einmitt áherslu áðan. Þál. um heildarlöggjöf um þessi málefni öll hefur verið samþykkt hér á Alþingi, var samþykkt 2. apríl 1981 um skipulag og varnir vegna hættu af snjóflóðum og skriðuföllum. Áttu þar hlut að þm. úr öllum flokkum. Nú skilst mér að hæstv. félmrh. sé með lagabálk í undirbúningi eða muni jafnvel leggja hann fram á þessu þingi. Það snertir óneitanlega efni þál. sem samþ. var 2. apríl 1981 og hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Á stöðum, þar sem byggð er risin og hætta er talin á snjóflóðum, verði komið upp eftirlits- og viðvörunarkerfi er tengist áætlun um rýmingu svæðanna þegar hætta er talin yfirvofandi. Á þeim stöðum á landinu, þar sem snjóflóðahætta er mest, verð~ stefnt að því að koma á fót svæðisstöðvum þar sem fylgst verði með veðurfari og öðrum þáttum, sem áhrif hafa á snjóflóða- og skriðuhættu, og safnað og miðlað upplýsingum til réttra aðila.“ Mér leikur því forvitni á að frétta hjá hæstv. samgrh. hvernig væntanlegur lagabálkur, sem kynntur hefur verið af hæstv. félmrh., kemur inn á það afmarkaða en um leið mikilvæga svið sem þetta frv. lýtur að og það hlutverk sem Veðurstofunni er hér falið með svo skipulegum og virkum hætti sem mér sýnist hér gert og ég tek heils hugar undir. Ég lít svo á að í væntanlegu frv. til l. um heildarlöggjöf af þessu tagi hljóti Veðurstofunnar að vera getið með sín verkefni, sem hér eru skilgreind, og ég vona að þar verði í engu slegið af miðað við það sem hér segir. Um leið og ég fagna því hversu skýrt og vel er tekið á þessum þætti hér vildi ég fá um það upplýsingar hjá hæstv. ráðh. hversu tengslum milli þessa frv.-ákvæðis og væntanlegra frv.-ákvæða í heildarlöggjöf um öll þessi mál, sem er boðuð af hæstv. félmrh., er varið og hvort þar sé samræmis gætt. Hæstv. ríkisstj. hlýtur að hafa fjallað um hið mikla frv. félmrh. sem hann hefur fyrir löngu tilkynnt að hann muni flytja og auglýsir mjög, eins og hans er háttur, löngu áður en frv. sér dagsins ljós hér á þingi. Um það var hins vegar ekki mikið sagt hvað í frv. fælist. Því vildi ég spyrja að því hvort samræmis væri gætt í heildarlöggjöfinni, sem væntanlegt er frv. um, og því frv. sem snertir Veðurstofuna sérstaklega.



Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frv. Ég held að hér sé stigið merkilegt skref í þá átt að safna saman á einn stað ýmsum mjög þarflegum upplýsingum. Hæstv. ráðh. nefndi 6. og 7. liðinn og hv. 2. þm. Austurl. tók undir með honum. Ég held að þar sé farið inn á ákaflega merkilega braut og vonandi heillaríka. En í þessu sambandi vildi ég bera upp núna í upphafi örfáar spurningar til hæstv. samgrh. Í fyrsta lagi stendur hér í 4. gr.: „Ráðherra ákveður í gjaldskrá þau gjöld sem greiða ber Veðurstofu Íslands fyrir þá þjónustu sem hún veitir.“ Ég vildi forvitnast um hvort þetta næði t.d. til almennra veðurfregna, sem fluttar eru í ríkisútvarpi og -sjónvarpi, hvort beri að líta svo á að þær séu efni sem stofnunin sækist eftir eða hvort hér er ekki um að ræða part af eðlilegri skyldu Veðurstofunnar. Það er í aths. vitnað til þess að ríkisútvarpið í Svíþjóð, Sveriges Radio, greiði fyrir sérstakar veðurspár. Ég held að rétt væri að fá upplýst hvernig þetta mál er hugsað. Í öðru lagi: Ef hér rísa aðrar útvarpsstöðvar, kannske margar, sem keppa um hylli hlustenda, er þá gert ráð fyrir einhvers konar skyldu þeirra til að birta áríðandi upplýsingar frá Veðurstofunni sem geta snert almannaheill? Hvað varðar starfsemi Veðurstofunnar, eins og hún er rakin í 3. gr., er ljóst að hún snertir fjölmargt í daglegu lífi manna. A.m.k. veit ég það frá því að ég var meira háður só1 og regni að veðurfregnirnar voru oft og tíðum það efni sem maður kannske heyrði eitt langtímum saman, en fylgdist þeim mun betur með. Þá er það loks atriði sem skiptir e.t.v. ekki hvað minnstu máli. Þau auknu verkefni, sem mér virðist að hér séu lögð á Veðurstofuna, krefjast óhjákvæmilega meiri mannafla þótt með lögum sé að einhverju leyti verið að lögfesta ríkjandi starfsemi. Hefur rn. lagt niður fyrir sér hve mikið þarf að auka starfsemina, hve mörgu starfsfólki þarf að bæta við og hvað það muni kosta? Og sömuleiðis: Á hvaða hátt verður gengið frá ráðningarkjörum sérfræðinga og vísindamanna sem þarna er sýnilega gerð krafa um? Hvaða sérfræðingar eru það einkum sem þarna verður leitað til? Eru það veðurfræðingar, jarðeðlisfræðingar, jarðskjálftafræðingar og mengunarfræðingar eða hvað? Þessi örfáu atriði vildi ég spyrja um í upphafi umr.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Út af fsp. hv. 2. þm. Austurl., þá held ég að það verði að bíða síns tíma að ræða frv. það sem hann sagði að félmrh. hefði boðað. Ég kæri mig ekki um að ræða hér um efni frv. sem heyra undir aðra ráðh. og sér í lagi ekki meðan það hefur ekki litið dagsins ljós í heild. En varðandi það atriði sem snýr að Veðurstofunni og getið er í 7. lið, þá er hér um að ræða nákvæmlega sama starf og Veðurstofan hefur innt af hendi og alveg frá 1975, eitthvað svoleiðis. Hér er ekki annað verið að gera en að lögfesta það. Ef hitt frv. fer inn á þetta svið verður auðvitað að sníða þetta ákvæði af lögunum um Veðurstofu Íslands, ef Alþingi fellst á þá till. Hvað sem líður efni þessa frv., sem er ókomið fram, er það auðvitað miklu viðameira. 7. liður þýðir eingöngu að veðurathugunarmenn fylgist með þessum rannsóknum og þarna er sérstakur sérfræðingur starfandi. Þarna er ekki verið að færa umsvif neitt út. Varðandi fsp. hv. 9. þm. Reykv., þá skýrði ég í framsögu hvað átt væri við með gjaldtöku. Það er þegar veitt er sérstök þjónusta umfram hina almennu þjónustu. Það kemur auðvitað ekki til greina að Veðurstofan fari að setja gjaldskrá fyrir almennar veðurfregnir í ríkisfjölmiðlum. Hins vegar getur alltaf komið til greina aukið og betra samstarf og einhver skipting á milli þessara tveggja ríkisstofnana og þá ekki síst Pósts og síma sem er mikilvægur þáttur í þessu. Þm. spurði einnig hvort aðrar útvarpsstöðvar yrðu þá skyldaðar til að birta aðvaranir Veðurstofu. Það hlýtur auðvitað að fylgja löggjöf um almannavarnir og ná til miklu fleiri aðila en Veðurstofunnar. Það má setja einhver slík skilyrði ef löggjafanum þóknast svo því að þetta eru allt almenn öryggismál. En slíkt skilyrði á, að mínum dómi, ekki heima í þessu frv. út af fyrir sig. Varðandi hvað bætist við af starfsliði verði frv. samþykkt, þá leggur frv. Alþingi eða fjárveitingavaldinu engar skuldbindingar á herðar um nýjar stöður. Hér er um verkefni að ræða sem stofnunin annast núna. Ef hins vegar á að efla einstaka þætti starfseminnar er það háð fjárveitingum hverju sinni og viðurkenningu Alþingis á því hvort fjölga eigi þar starfsfólki eða ekki. En eins og nú standa sakir hygg ég að ég megi fullyrða að það.verði ekki gerð krafa um aukna starfsemi eða aukinn starfsmannafjölda umfram það sem verið hefur á undanförnum árum. En þar kemur auðvitað margt til. Allt er þetta háð þeirri starfsemi sem unnið er að og verður að meta og vega hverju sinni.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1985, skv. þskj. 388. Í ræðu minni við 1. umr. um frv. til fjárl. fyrir árið 1985 kom fram að allar aðstæður í efnahagsmálum þá höfðu gerbreyst þannig að þau lánsfjáráætlunardrög, sem fyrir lágu, þurfti að endurskoða. Rétt þótti að bíða átekta eftir niðurstöðu kjarasamninga á haustmánuðum og taka tillit til breyttra verðlagshorfa. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ásamt frv. til lánsfjárlaga var lögð fram hér á hinu háa Alþingi í desembermánuði s.l., en ekki tókst fyrir jólaleyfi þm. að mæla fyrir þeim. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 er eins og áður samin í samvinnu við stofnanir fjmrn., Seðlabanka Íslands, Framkvæmdastofnun ríkisins, Þjóðhagsstofnun o.fl. Í skýrslunni er fyrst fjallað um efnahagsmarkmið ríkisstj. í atvinnu- og fjárfestingarmálum. Þá er fjallað um heildarfjárfestingar. Síðan er gerð grein fyrir innlendri fjáröflun, erlendum lánum og greiðslujöfnuði. Að lokum er fjallað um opinberar framkvæmdir og lánsfjárþörf ásamt fjárfestingarlánasjóðnum. Meginforsendur lánsfjáráætlunar þessarar taka mið af stöðu og horfum í efnahagsmálum eins og þær blöstu við eftir kjarasamninga á haustmánuðum 1984 og gengisaðlögun sem gerð var í kjölfar þeirra. Áætlunin gerir ráð fyrir að innient verðlag verði að meðaltali 26–28% hærra en var á árinu 1984. Erlendir gjaldmiðlar verði 22–23% hærri en var á síðasta ári. Þá er gert ráð fyrir að halli verði á viðskiptajöfnuði sem nemur 4.8 milljörðum kr. sem svarar til 5.6% af áætlaðri vergri þjóðarframleiðslu á þessu ári. Á árinu 1984 er áætlað að halli sé á viðskiptajöfnuði að fjárhæð 3.9 milljarðar kr. eða um 5.8% af vergri þjóðarframleiðslu. Mikil umskipti til hins verra í efnahags- og verðlagsmálum komu fram á síðustu mánuðum ársins 1984 eftir að ríkisstj. hafði tekist með markvissum aðgerðum að draga úr verðbólgu á árinu 1984 og skapa stöðugleika í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þessar gerbreyttu aðstæður gerðu þær kröfur til ríkisstj. að nú þegar væru gerðar ráðstafanir gagnvart þeim þáttum efnahagsmála sem mestum erfiðleikum valda þannig að sem fyrst næðist jafnvægi á ný. Þau meginatriði, sem nú verður að takast á við, eru: 1. Að minnka þann viðskiptahalla sem séð er fyrir að verður á árinu 1985. 2. Að lækka erlendar lántökur. 3. Þá þarf að draga úr eftirspurnaráhrifum, bæði í einkaneyslu svo og hjá opinberum aðilum, með markvissu aðhaldi í peningamálum. Ríkisstj. hefur að undanförnu haft þessi mál til umfjöllunar. Aðgerðir þær sem ríkisstj. hyggst grípa til verða kynntar nú á næstu dögum. Ljóst er að sú fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem hér er til umr. mun þurfa að taka mið af þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. áformar og mun hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar fá þær tillögur til umfjöllunar. Skv. fyrirliggjandi fjárfestingaráætlun er talið að fjármunamyndun aukist um 2% á árinu 1985 frá 1984 og nemi í ár 24.3% af þjóðarframleiðslu. Á árinu 1985 er fjárfesting atvinnuveganna talin aukast um 10%. Gert er ráð fyrir að íbúðabyggingar verði jafnmiklar og árið áður. Samdráttur er talinn verða í byggingum og mannvirkjum hins opinbera sem nemur 7.6%. Áætlað er að heildarfjárfestingar árið 1985, án stórframkvæmda og inn- og útflutnings skipa og flugvéla, muni dragast saman um rúmlega 3%. Eins og að framan greinir er fjárfesting atvinnuveganna 1985 talin aukast um 10%. Fjármunamyndun í landbúnaði er talin munu verða um 3% minni árið 1985 en var árið 1984. Áætlað er að fjárfesting í fiskveiðum dragist saman um 42%. Ekki er gert ráð fyrir neinum innflutningi fiskiskipa né heldur endurbótum fiskiskipa erlendis. Gert er ráð fyrir 10% aukningu í fjárfestingu fiskvinnslufyrirtækja. Ekki hefur enn þá verið tekin ákvörðun um framkvæmdir við kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði og því er hér ekki reiknað með útgjöldum til þeirra á árinu 1985. Í öðrum iðnaði er gert ráð fyrir 10% aukningu framkvæmda. Áætlað er að fjármunamyndun í flutningatækjum verði tvöfalt meiri á árinu 1985 en árinu 1984. Framkvæmdir við verslunar-, skrifstofu- og gistihús o. fl. eru taldar verða svipaðar og í ár. Áætlað er að fjárfesting í ýmsum vélum og tækjum hafi aukist um 35% 1984 og um 5% aukning verði á árinu 1985. Er hér um að ræða vinnuvélar hvers konar og tölvubúnað. Áætlað er að framkvæmdir við byggingar og mannvirki hins opinbera dragist saman um 7.5% á árinu 1985 eftir um fjórðungs samdrátt næstliðin þrjú ár. Raforkuframkvæmdir í heild eru taldar dragast saman um 2%, en framkvæmdir Landsvirkjunar aukist um 6%. Framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar er nú til endurskoðunar og er reiknað með nokkrum samdrætti í framkvæmdahraða á árinu 1985 frá því sem núverandi áætlun gerir ráð fyrir. Áætlað er að samgönguframkvæmdir dragist saman um 12%. Áfram verður haldið smíði flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli. Nokkur samdráttur er áætlaður í framkvæmdum við byggingar hins opinbera í heild eða tæplega 8%. Skv. þeirri fjárfestingarspá, sem hér hefur verið rakin, verður samdráttur í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð á árinu 1985 er nemur 2–3%, en árið 1984 er talin verða 2% aukning. Eftir þessu að dæma gæti heildaratvinna við byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð orðið nokkru minni á árinu 1985 en var á árinu 1984, en þá var viðamikil þensla á vinnumarkaði í þessum greinum. Atvinnu við byggingar og framkvæmdir hvers konar virðist því naumast hætta búin þótt heldur dragi úr umsvifum frá því sem verið hefur á árinu 1984. Að gefnum markmiðum ríkisstj. og horfum fram undan í efnahagsmálum er ljóst að lánsfjárframboð verður að takmarka við nauðsynlegustu framkvæmdir og brýnustu rekstrarfjárþörf atvinnuveganna. Einnig að draga verður úr lánveitingum, sem hvetja til innflutnings eða umframeftirspurnar, eftir því sem við verður komið. Sérstaklega er nauðsynlegt að draga úr peningaútstreymi bankakerfisins og lántökum erlendis, en leggja verður megináherslu á innlendan sparnað í ríkara mæli en verið hefur. Eins og undanfarin ár eru lífeyrissjóðirnir veigamikil og uppvaxandi uppspretta fjár til lánveitinga til langs tíma. Á árinu 1984 er áættað að lánveitingar þeirra til fjárfestingarlánasjóða nemi um 818 millj. kr. Á árinu 1985 er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir láni til fjárfestingarlánasjóða 1400 millj. kr. sem skiptast þannig að Framkvæmdasjóður fær af því fé 150 millj. kr., íbúðarlánasjóðir 1220 millj. kr. og Stofnlánadeild landbúnaðarins 30 millj. kr. Útlán íbúðarlánasjóðanna 1985 eru áætluð 2473 millj. kr., sem skiptast þannig, að Byggingarsjóður ríkisins lánar 1790 millj. kr. og Byggingarsjóður verkamanna 683 millj. kr. Gert er ráð fyrir að bankarnir láni til Framkvæmdasjóðs af innlánsaukningu ársins 1985, eins og á liðnum árum, og nemur sú fjárhæð 200 millj. kr. Skv. áætluninni mun Framkvæmdasjóður lána alls 1582 millj. kr. á árinu 1985, þar af 1510 millj. kr. til fjárfestingarlánasjóða atvinnuveganna. Á árinu 1985 er gert ráð fyrir að Byggðasjóður fái erlent lán að fjárhæð 120 millj. kr. Eins og áður þarfnast Fiskveiðasjóður lánsfjár langt umfram aðra lánasjóði atvinnuveganna. Valda því hin miklu skipakaup liðinna ára og mikil innlend skipasmíði að undanförnu. Eigin fjármögnun Fiskveiðasjóðs er afar erfið. Skv. áætlun ársins 1984 er hún neikvæð um 540 millj. kr. og 1985 um 575 millj. kr. Með yfirteknum erlendum lánum vegna skipakaupa, skipasmíða, tækja og viðgerða, 150 millj. kr., og láni Framkvæmdasjóðs, 715 millj. kr., verða útlán Fiskveiðasjóðs 1985 465 millj. kr. Ekki er í áætlun Fiskveiðasjóðs gert ráð fyrir neinum lánveitingum vegna raðsmíðaverkefna þótt vitað sé að fjögur skip séu í smíðum. Ef hins vegar eitthvert þessara skipa verður afhent á árinu 1985 og lánveiting samþykkt af stjórn sjóðsins hækkar fjárþörfin um 60% af kostnaðarverði hvers skips. Skv. áætlun mun Iðnlánasjóður geta lánað um 558 millj. kr. samanborið við 299 millj. kr. árið 1984. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985 sýnir heildarlánsfjárþörf A- og B- hluta ríkissjóðs, alls 3299 millj. kr. Ráðgert er að mæta þeirri fjárþörf með 780 millj. kr. innanlands og 2519 millj. kr. erlendum lántökum. Á síðasta ári gætti nokkurs óstöðugleika á innlenda lánsfjármarkaðinum, m.a. vegna aukinnar samkeppni lánastofnana og ríkissjóðs um sparifé almennings. Áætlun um innlenda fjáröflun ríkissjóðs á árinu 1985 samanstendur af sölu nýrra spariskírteina, 400 millj. kr., og ríkisvíxla o.fl., 200 millj. kr. Jafnframt hafa endurlán ríkissjóðs skuldbreytt erlendu láni frá árinu 1979 og frestast afborgun um fimm ár. Þessi ráðstöfun felur í sér minni greiðslu til útlanda sem nemur afborgun næsta árs og lækkar erlenda lántökuþörf um 180 millj. kr. Sá þáttur innlenda lánsfjármarkaðarins sem er hvað óljósastur fyrir ríkissjóð snýr að innlausn eldri spariskírteina, en á árinu 1984 varð hún verulega meiri en áætlað hafði verið. Mikil óvissa ríkir um innlausn eldri spariskírteina á árinu 1985, en þá falla tveir spariskírteinaflokkar til fyrstu innlausnar að verðmæti um 800 millj. kr. Þar til viðbótar kemur síðan innlausn eldri spariskírteina. Allt kapp mun lagt á að bjóða eigendum innleysanlegra spariskírteina ný bréf sem hafa samkeppnishæf ávöxtunarkjör. Lánsfjáráætlun og fjárlög gerðu ráð fyrir að hrein innlausn spariskírteina næmi 650 millj. kr. og jafngildir það áætlaðri innheimtu af endurlánuðu spariskírteinafé. Um þetta ríkir nokkur óvissa. Eins og á undanförnum árum eru lífeyrissjóðirnir veigamikil og vaxandi uppspretta fjár til lánveitinga til langs tíma. Í fyrirliggjandi áætlun er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir láni til hinna opinberu fjárfestingarlánasjóða 1400 millj. kr. á árinu 1985. Eins og ég gat um í fjárlagaræðu minni um frv. til fjárlaga fyrir árið 1985 eiga viðræður sér stað við stjórnir lífeyrissjóðanna um áætluð skuldabréfakaup þeirra af hinum opinberu fjárfestingarlánasjóðum á þessu ári. Niðurstöður þeirra viðræðna sem fram hafa farið gefa til kynna að veðskuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af opinberum fjárfestingarlánasjóðum gætu numið að hámarki 1150 millj. kr. sem eru um 82% af 40% áætlaðs ráðstöfunarfjár sjóðanna á þessu ári og er það ívið hærra hlutfall en verið hefur á undanförnum árum. Í lánsfjáráætlun er ekki gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir kaupi af öðrum fjárfestingarlánasjóðum en þeim opinberu. Á árinu 1984 námu kaup lífeyrissjóðanna af öðrum fjárfestingarlánasjóðum en hinum opinberu 215 millj. kr. Á árinu 1985 má ætla að kaup lífeyrissjóða af þessum fjárfestingarlánasjóðum muni nema um 250 millj. kr. Þrátt fyrir að fram hafi komið í viðræðum við lífeyrissjóði að þau ávöxtunarkjör sem opinberir sjóðir bjóða nú eru nokkru betri en aðrir ávöxtunarmöguleikar telja ýmsir sjóðir sér skylt að verja ákveðinni fjárhæð til fjárfestingarsjóða sem tengjast þeim atvinnugreinum sem viðkomandi sjóðir tilheyra. Eins og að framan greinir er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir verji um 1.4 milljörðum kr. til kaupa af opinberum fjárfestingarlánasjóðum. Telja verður að þessi fjárhæð sé um 250 millj. kr. of há og óraunhæft sé að gera ráð fyrir þessum kaupum nema til komi sérstakar ráðstafanir. Erlendar lántökur A- og B-hluta ríkissjóðs eru ætlaðar 2519 millj. kr. alls. Stór hluti lánsfjárþarfarinnar orsakast af endurgreiðslum af erlendum lánum. Þessar greiðslur eru áætlaðar um 1560 millj. kr. alls af A-hluta ríkissjóðs, þar af 609 millj. kr. vegna afborgana. Lántökur B-hluta ríkissjóðs til lánagreiðslna nema 500 millj. kr. vegna fjárútgjalda Kröflu eingöngu. Að auki er virkjuninni gert að skila 100 millj. kr. úr rekstri upp í afborganir og vexti. Heildarlánagreiðslur B-hluta fyrirtækja af erlendum lánum eru áætlaðar um 2100 millj. kr., þar af tæpar 800 millj. kr. vegna afborgana. Ráðgert er að afla öðrum opinberum aðilum alls 1953 millj. kr. með erlendum lántökum á árinu 1985, þar af fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs 1800 millj. kr. og sveitarfélögum 153 millj. kr. Frv. gerir ráð fyrir að lántökur fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs skiptist þannig að 1200 millj. kr. renni til Landsvirkjunar, 500 millj. kr. til Þróunarfélags og 100 millj. kr. til annarra fyrirtækja. Fyrirhugað er að erlendar lántökur Landsvirkjunar, þ.e. 1200 millj. kr., nemi rúmlega 16% af áætluðum lántökum þjóðarbúsins. En eins og ég gat um hér að framan er framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar nú til endurskoðunar og hefur komið fram að unnt muni að draga úr þessum lántökum um 250 millj. kr. til viðbótar. Í stefnuyfirlýsingu stjórnmálaflokkanna frá í september kemur fram að efla beri iðnþróun, tækninýjungar og rannsóknir í atvinnulífinu með stofnun félags. Ráðgert er að afla 500 millj. kr. erlends lánsfjár í þessum tilgangi á árinu1985. Erlendar lántökur sveitarfélaga á árinu 1985 eru áætlaðar alls 153 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um þær lántökur, en einkum er um að ræða lántökur vegna skuldbreytinga skammtímalána hitaveitna. Til viðbótar þeim lántökum sem ég hef þegar vikið að eru erlendar lántökur Framkvæmdasjóðs 942 millj. kr. og Iðnþróunarsjóðs 50 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég hef vikið að veigamestu atriðum sem fram koma í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1985. Augljóst er að farsæl framvinda efnahagsmála á hinu nýbyrjaða ári er m.a. undir því komin að lánamál verði tekin föstum tökum í heild. Það skiptir miklu máli að útgjöldum þjóðarinnar sé haldið innan þeirra marka sem tekjur þjóðarinnar setja og að erlendum lántökum sé stillt í hóf. Í lánsfjáráætlun þeirri sem hér er til umr. og að teknu tilliti til þeirra breytinga sem ríkisstj. fyrirhugar og gerðar verði á henni í meðförum Alþingis er mótuð markviss stefna í lánamálum fyrir árið í ár í því skyni að takast á við þann vanda sem nú steðjar að þjóðinni í efnahagsmálum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til virðulegrar fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól til að fara þess vinsamlegast á leit við forseta og eins við hæstv. fjmrh. að þessari umr. verði frestað að lokinni framsöguræðu. Ég segi það vegna þess að ég er alls óviðbúinn að ræða þetta mál í heild sinni þó að málið hafi legið nokkuð lengi fyrir. Ég hygg að svo sé um aðra stjórnarandstæðinga hér inni. Ég segi þetta vegna þess að mér skildist að þetta mál yrði ekki tekið fyrir og ekki vísað til n. fyrr en boðuð endurskoðun á lánsfjáráætlun, sem ríkisstj. hefur boðað og hæstv. ráðh. kom inn á áðan að yrði í meðförum þingsins, fyrr en fyrir lægju nokkurn veginn helstu breytingar sem þar yrðu. Ég nefni sem dæmi einn veigamesta póstinn sem er augljós í dag og varðar 3. gr., um Landsvirkjun. Þar verður trúlega um fleiri hundruð millj. kr. breytingu að ræða frá því sem í frv. er ráð fyrir gert. Það eitt væri ærinnar umræðu virði. Ég játa að það er rétt að skerðingarákvæðin eru flest gamalkunn og eru svipuð og áður, en þar þarf vissulega betur að að huga. Ég nefni það sem dæmi að þessa dagana sjáum við að eitt af þessum skerðingarákvæðum er til meðferðar í ríkisstj., þ.e. ákvæðið um skerðingu framlaga til Kvikmyndasjóðs. Það er þar til meðferðar. Hæstv. ráðh. segir eflaust að athugun á þessum málum geti farið fram í nefnd, en ég vildi gjarnan fara fram á að 1. umr. yrði nú frestað, ekki til þess að tefja málið lengur, en þó til næsta mánudags, því að þá hygg ég að allir mundu verða tilbúnir til að taka efnislega þátt í þessum umr., sem vissulega er þörf, og það liggi þá kannske fyrir um leið meira um það hvað ríkisstj. hyggst gera. Ég reikna með því að svo þýðingarmikið plagg sem þetta verði ekki lagt fyrir nefnd öðruvísi en hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir allra helstu og stærstu breytingum sem hún er ráðin í að gera á þessu frv.



Virðulegi forseti. Ég er sammála virðulegum 2. þm. Austurl. og styð að sjálfsögðu þá frestunarbeiðni sem fram hefur komið. Ég vil að það komi fram að framlag til Kvikmyndasjóðs er ekki á dagskrá ríkisstj., enda er það ekki ríkisstj. að taka ákvörðun um það. Að öðru leyti er ég sammála.



Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að mér skuli vera leyft að segja örfá orð um þetta mál. Í sjálfu sér ætla ég ekki að hafa neitt á móti því að þessari umr. sé frestað. Mér finnst sjálfsagt að gefa mönnum betri tíma til að gaumgæfa þetta mál. En af því að ég mun ekki eiga þess kost að taka þátt í umr. um þetta síðar vegna þess að ég fer af þinginu á morgun finnst mér að ég geti ekki látið hjá líða að segja hérna örfá orð út af II. kafla frv. sem felur í sér skerðingarákvæði á allmörgum lagabálkum og þ. á m. lögum sem snerta sveitarfélögin verulega. Það eru einkum þrjú atriði í sambandi við það sem ég vildi gera að umtalsefni. Það er þá í fyrsta lagi skerðingin á framlagi ríkissjóðs til Hafnabótasjóðs, en greint er frá því að framlag til Hafnabótasjóðs skuli ekki fara fram úr tiltekinni upphæð þrátt fyrir ákvæði laga sem fela í sér annað. Mig langar í því sambandi til að gera grein fyrir því að skv. núgildandi fjárlögum, nýsamþykktum, er gert ráð fyrir að fé til hafnarframkvæmda stórminnki frá því sem var á árinu áður. Mér býður í grun að sú skerðing sé upp í um það bil helming af umfangi framkvæmda. Til marks um það má geta þess að í mínu kjördæmi verður sennilega ekki um að ræða hafnarframkvæmd nema á einum þéttbýlisstað. Hér er um óviðunandi ástand að ræða vegna þess að hafnarsamgöngurnar eru þýðingarmikill þáttur sem þarf að huga vel að og framkvæmdir þurfa stöðugt að vera í gangi við hafnir. Í öðru lagi langar mig til að nefna hérna ákvæðið um skerðingu á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem raunverulega er einu verðtryggðu tekjurnar sem sveitarfélögin hafa. Að öðru leyti hafa sveitarfélögin tekjur sínar af t.d. útsvörum sem miðast þá við tekjur fyrra árs. Við vitum að eins og þetta er nú hafa launatekjur verulega lækkað hlutfallslega og þar af leiðandi verða tekjur sveitarfélaganna af útsvörum mun lægri á þessu ári en nemur t.d. þeim verðbólguvexti sem verður í ár. Sömuleiðis hygg ég að fari um fasteignagjöldin. Mig minnir að þau hækki milli ára um 25%, en manni sýnist allt benda til þess að verðbólgan geti orðið verulega hærri. Þessi skerðing á Jöfnunarsjóðnum kom fyrst til framkvæmda í fyrra og þá var okkur fulltrúum sveitarfélaganna sagt að hún yrði tímabundin og ekki til frambúðar, það yrði aðeins fyrir árið 1984, en hérna sé ég að gert er ráð fyrir að þessi skerðingarákvæði gildi líka fyrir árið 1985 þrátt fyrir hörð mótmæli sveitarstjórna. Á þessu vil ég hér með vekja athygli. Í 22. gr. sé ég að gert er ráð fyrir skerðingu á framlagi til þjóðvega í þéttbýli. Ég hygg að það sé í fyrsta skipti sem það skerðingarákvæði er í frv. til lánsfjárlaga. Ég held að það hafi ekki verið áður. Hér er einnig um mjög alvarlegt mál að ræða. Ég held að það sé athyglisvert fyrir þm. að velta því fyrir sér hvernig ástandi gatnakerfisins í þéttbýli, sérstaklega í hinum minni þéttbýlisstöðum, er háttað. Það hafa m.a. komið til mín útlendingar sem voru ákaflega hissa á því að þegar ekið er um sveitina sem er rétt innan við þorpið á Hvammstanga er ekinn vegur með bundnu slitlagi, en í þorpinu eru nær allar götur ófrágengnar. Það eru ekki nema 17% af gatnakerfinu í mínum þéttbýlisstað með bundnu slitlagi. Þarna vaða menn forina og súpa rykið eftir því hvernig veðurfari er háttað. Ég hef sérstaklega orðið var við að fólk sem hefur verið mikið erlendis og útlendingar eru mjög hissa á því hvernig þessum málum er fyrir komið í þéttbýlinu, hversu gatnakerfið er langt á eftir þar. Ég vildi nota þetta tækifæri, sem mér gefst hérna, til að vekja athygli á öllu þessu, en það eru allt saman ákvæði sem Samband sveitarfélaga hefur mótmælt harðlega. Ég þakka fyrir það tækifæri sem hæstv. forseti gaf mér til að koma á framfæri þessum ábendingum.



Eins og fram kom hefur hv. 2. þm. Austurl. og aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar óskað eftir frestun á þessari umr., en hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur þrátt fyrir það fengið að koma að sínum aths. vegna þess að hann er að fara út af þingi. Vona ég að aðrir hv. þm. stjórnarandstöðunnar virði það við forseta og nú mun umr. verða frestað.

Flm. (Eyjólfur Konráð Jónsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. er lítið í sniðum. Það er um stjórn efnahagsmála. Það er um afnám laga nr. 13 frá 10. apríl 1979. Þessi lög hafa ekkert gildi lengur. Þetta var stefnuskrá ríkisstj. sem þá var við völd, en með þeim einkennilega hætti birt að það var flutt frv. um lögfestingu á ýmiss konar stefnuskráratriðum, ýmiss konar greinargerðum, skýrslum, hugleiðingum og ábendingum embættismanna víðs vegar um bæinn. Þessu var safnað saman og það var síðan lögfest. Þessi lög voru kölluð manna á meðal Ólafslög en voru það svo sannarlega ekki því að þáv. forsrh., Ólafur Jóhannesson, dró alllengi eins og alþjóð er kunnugt að flytja þetta frv. Og ég held að honum hafi ekki verið það sérlega geðfellt, en hérna er, eins og ég sagði, í rauninni um að ræða lögfestingu á stefnuskrá eða greinargerðum embættismanna sem ekkert gildi höfðu þá og því síður auðvitað núna þegar hálfur áratugur er liðinn frá því að þáv. ríkisstj. fór frá völdum og hennar stefna komst því ekki í neina framkvæmd. Það er mikill ljóður á lagasafni okkar, eins og menn vita, að þar eru þýðingarlaus lög og illa samin, illa frágengin, lög sem eiga þar ekkert erindi. Ég tel langeinfaldast að afnema þennan lagabálk í heild sinni og láta hann ekki sjást lengur í lagasafninu. Mér er ljóst að vera kann að einhver ákvæði, er hafi takmarkað gildi, hafi verið felld út úr öðrum lögum og sett í þessi. Auðvitað er það nokkur vinna fyrir þá n. sem fær þetta frv. til athugunar að fara í gegnum það allt saman og sjá til þess að þá verði bætt inn á réttum stöðum í rétt lög hugsanlega einhverjum ákvæðum sem felld voru inn í þennan langhund eða bandorm eða hvað menn nú vilja kalla það. En ég treysti þeirri nefnd, sem málið fær væntanlega til umfjöllunar, fjh.- og viðskn., sem ég geri ráð fyrir að fái málið að lokinni þessari umr., að sjálfsögðu til að gera þessa athugun þannig að frv. þetta megi samþykkja.



Virðulegi forseti. Það má segja um þetta frv. eins og það sem ég mælti fyrir nú fyrir skömmu að það er einfali í sniðum, en þó gífurlega þýðingarmikið mál. Efni þess er það að lögum um Seðlabanka Íslands verði breytt og að starfssvið hans verði með svipuðum hætti og ákveðið var með lögum nr. 10/1961 er varðar yfirstjórn peningamála, en kveðið var á um í 11. gr. laganna að Seðlabankinn mætti hafa nokkra heimild til að binda sparifé, en hún væri hins vegar mjög takmörkuð og takmarkaðist raunar við 10% af heildarsparifénu fyrstu árin og fyrsta áratuginn, hygg ég, sem þessi lög voru í gildi. Um þetta var að sjálfsögðu fjallað í grg. með frv. Hún segir í rauninni það sem segja þarf og skal ég ekki þreyta hv. þm. á því að lesa hana upp, en aðeins að því víkja að hin svonefnda peningamagnsstefna eða monetarismi hefur alls staðar gengið sér til húðar. Það trúir enginn lengur á það töframeðal að hægt sé að stjórna verðbólguþróun og atvinnulífi og öðru slíku með því að frysta fjármagn þjóðarinnar, með því að taka starfsfé þjóðarinnar og loka það inni. Það hefur verið reynt í vestrænum löndum. Ég hygg að kreppan sem kölluð hefur verið olíukreppa hafi kannske alveg eins verið frystingarkreppa, vegna þess að það var reynt að ráða við verðbólguna með því að takmarka fjármagnið í umferð. Það tókst auðvitað ekki nema í litlum mæli hjá þjóðum þar sem um einkabanka er að ræða og þróaðan peningamarkað, en engu að síður jók sú stefna á erfiðleikana og atvinnuleysi varð í mörgum vestrænum löndum meira en þurft hefði að vera og framþróun -stöðvaðist eða varð minni en ella hefði orðið. Hér er um ranga stefnu að ræða, stefnu, sem við Íslendingar höfum búið við á annan áratug með þeim afleiðingum sem alkunnar eru, að framfarir hafa orðið minni en ella og verðbólgan hefur geyst áfram og ætíð því meir sem meira hefur verið að hert. Það er kannske engin tilviljun að þegar Alþingi samþykkti í fyrravor að auka enn heimildir Seðlabankans til að frysta sparifé úr 28% í 38%, auk þeirra 4% sem ganga til Framkvæmdasjóðs, tekur verðbólgan við sér og þá byrja erfiðleikarnir á nýjan leik. Það er ein ástæðan. Þegar menn sáu að stefnan átti ekkert að breytast, það átti að halda áfram ofstjórninni og óstjórninni, verkaði það auðvitað þannig á almenning að hann var ekki fús til þess að leggja á sig auknar þrengingar fyrir ranga stjórnarstefnu. Það er þetta sem ég held að hv. alþm. ættu að geta skilið og hef þess vegna gert mér vonir um að þetta frv. gæti orðið samþykkt hér eftir kannske ekki svo ýkjalangar umr. og umfjöllun. Jafnvel geri ég mér vonir um að allir hv. þdm. gætu að því staðið.