Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil benda á, að n. hefur lagt til, að orðið „óviðráðanlegum“ í síðari málsl. 1. gr. falli niður. Ég hef rætt þetta við hv. flm. frv., sem hefur orðið samþykk þessari breytingu. Ég leyfi mér því að afhenda forseta þessa skriflegu brtt. við 1. gr. frv.

Forseti (BSt): Þessi brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því tvöföld afbrigði fyrir henni, og mun þeirra nú verða leitað.



Ég flyt ásamt hv. 4. þm. Reykv. frv. til 1. um skógræktardag skólafólks. Eftir því sem ég bezt veit, mun þetta vera ný hugmynd; mér a.m.k. er ekki kunnugt, að hún hafi fyrr verið flutt hér á Alþingi. En frv. er í fáum orðum það, að heimilt skuli vera að kveðja hvern þann nemanda, pilt eða stúlku, sem ókeypis kennslu nýtur í einhverjum ríkisskóla, ti1 að starfa einn dag á ári við skógrækt, meðan viðkomandi unglingur er í slíkum skóla. Til þess er ætlazt, að skógræktarstjóri hafi áður skipulagt starfið á hverjum stað og að hann sjái um góða verkstjórn og góða vinnuaðstöðu og ráði vali verkefna. Það er ætlun flm., að skógræktardagurinn verði ákveðinn með nægum fyrirvara að vorlagi og í samráði við stjórnendur skólanna. Um framkvæmdir vil ég taka fram, til þess að fyrirbyggja misskilning, að við teljum ekki nauðsynlegt, að allir nemendur séu kvaddir á einum og sama degi. Það er ólíklegt, að aðstaða til verkstjórnar og aðrar aðstæður leyfi það. Eðlilegra verður, að allir nemendur fjölmennra skóla taki sinn skógræktardag á nokkrum tíma, jafnvel svo að vikum skipti, en aðeins hæfilegur hópur, við skulum segja ein til tvær bekkjardeildir, á sama degi. Með þessu móti verður þetta alls ekki eins þungt í vöfum og ætla mætti, ef einhverjir létu sér detta í hug, að allir nemendur í fjölmennum skólum ættu að vinna sama daginn. Það er líka sennilegt, að Skógrækt ríkisins yrði það um megn að koma upp skógræktardegi í öllum skólum landsins jafnvel næstu árin. Til þess gæti skort nægilegt magn af trjáfræi, einnig stjórnara og leiðbeinendur, einkum fyrst í stað. En fyrir þessu er gert ráð í frv., þar sem er ákvæði 1. gr. um, að kvaðning nemenda til skógræktar sé aðeins í heimildarformi. Það brýtur því ekki í bága við frv., þó að Skógræktin treysti sér ekki til að framkvæma l. fyrst um sinn nema á einum eða tveimur eða fáum stöðum. Það væri einmitt mjög eðlileg aðferð. Fleira fólk yrði síðan til kvatt frá ári til árs, þar til að lokum öll skólaæskan leggur fram krafta sína einn dag á ári í þjónustu skógræktarinnar í einhverri mynd. Ef þetta gerðist á hverju skólaári, gæti orðið allt að 10 daga þjónusta af hendi hvers nemanda í þágu skógræktarmála. Margir áhugamenn um skógrækt hafa borið kvíðboga fyrir því, að um svo fáa væri að ræða, sem gætu lagt fram vinnuafl til ræktunar nytjaskóga á Íslandi, að ekki yrði nægilegt, einkanlega ef við hugsum okkur að gera þetta á næstu áratugum. Fróðir menn hafa áætlað, að til þess þyrftum við að leggja fram ca. 10 þúsund dagsverk á ári í allt að því eina öld, ef við eigum að verða nokkuð sjálfbjarga um framleiðslu trjáviðar. Það forveldar mjög framkvæmdir, að þessa vinnu þarf að leggja fram á sex vikna tíma að vorinu eða fyrri hluta sumars. Nálega eina færa leiðin til þess að fá þannig nauðsynlegt vinnuafl í þjónustu þessara mála er sú, að áliti okkar flm., að leita til unga fólksins í skólunum, líkt og hér er lagt til, og kveðja það til þessarar þjónustu. Ég hef fengið þær upplýsingar frá fræðslumálaskrifstofunni, að 16200 nemendur séu nú í barnaskólum landsins og að í gagnfræðaskólum og héraðsskólum, að meðtöldum unglinga- og miðskólum, þ.e. á gagnfræðastiginu, séu um 4800–5000 nemendur og í menntaskólunum 800 nemendur. Í háskólanum eru auk þess upp undir 700 nemendur. Nú skulum við gera ráð fyrir, að yngstu börnin í barnaskólunum verði ekki kvödd, heldur sem svarar aðeins helmingi þeirra nemenda, eldri árgangarnir. Ætti þar að vera hægt að taka 8 þúsund börn til skógræktarstarfa. Langflesta nemendur gagnfræða- og héraðsskóla og menntaskólanna ætti að vera hægt að kveðja til þessara starfa, jafnskjótt og Skógræktin treystir sér til að nota svo mikið vinnuafl, hefur aðstöðu til að veita fullnægjandi leiðbeiningar og hefur vel kunnandi stjórnendur og nægilegt trjáfræ. Er þarna um að ræða allt að 14 þúsund manns. Og á þennan hátt teljum við, að hægt sé að leysa þennan vanda, að fá lagt fram milli 10 og 20 þúsund dagsverk í þjónustu skógræktar á Íslandi, án þess að neins staðar komi hart niður. Annað aðalvandkvæðið í vegi fyrir stórfelldum framförum í skógrækt er vantraust almennings á trjárækt yfirleitt. En ef vel tækist til með árangur af þessum skógræktardögum, er ekki ólíklegt, að því fólki fjölgi allmikið á næstu árum, sem fær nokkra þekkingu og áhuga á þessum málum og leggi síðan hönd á plóginn sem áhugamenn í skógræktarfélögunum, sem nú eru tekin til starfa víðs vegar um land. Í 3. gr. frv. er vikið að því, hvaða verkefni megi vinna á skógræktardögum í þeim héruðum landsins, sem ekki þættu hafa upp á verkefni að bjóða í skóggræðslu í bókstaflegri merkingu þess orðs. Undir þeim kringumstæðum er gert ráð fyrir samkomulagi milli skógræktarstjórnar og viðkomandi sveitarstjórnar um að fela skólafólki í því byggðarlagi verkefni til fegrunar í kringum kirkjur og skóla, sjúkrahús, elliheimili og aðrar menningar- og líknarstofnanir. Ef þannig væri beint starfskröftum unga fólksins, mun áreiðanlega engin hérað landsins skarta verkefni á þessu sviði, því að þessar stofnanir standa flestar á berangri og er lítið hugsað um að fegra umhverfi þeirra, en á því væri full þörf. Ég skal ekki í framsögu málsins fara neitt inn á, hvort það sé nokkuð annað en draumórar að hugsa sér að rækta nytjaskóg á Íslandi. Ég held, að menn séu nú orðnir sannfærðir um, að þetta megi takast. Norðmenn halda fram, að hvar sem hægt sé að rækta kartöflur með öruggum árangri, sé líka hægt að rækta skóg. Og sé þetta rétt, þá er hægt hvarvetna á Íslandi að rækta skóg. Tilraunir benda og í þá átt, að menn þurfi ekki að skiptast í „trúaða og vantrúaða“, heldur megi skírskota til reynslunnar, sem fengizt hefur 3–4 síðustu áratugina. En lengra nær ekki reynsla okkar í þjónustu skógræktarmálanna. Að síðustu skal ég geta þess, að uppkast að þessu frv. var sent skógræktarstjóra, og gerði hann við það eina breyt., sem var að fullu tekin til greina. Að öðru leyti tjáði hann sig fyllilega og eindregið samþykkan frv. Það er mjög talað um það nú að beina námsstarfi unga fólksins í skólunum meir en áður að verklegum efnum. Þetta frv. stefnir í þá átt. Og ég hygg, að þetta starf, sem frv. ætlast til að unga fólkið leggi hönd að, eigi meiri vinsældum að fagna en nokkurt annað starf, sem hægt er að ætla ungu fólki í skólum að vinna að. Það er að vísu krafizt nokkurrar fórnar af hendi æskulýðsins, ef frv. verður að l. og kemur til framkvæmda. En ég held þó, að sú fórn sé ekki meiri en svo, að við megum gera okkur fullkomlega von um, að unga fólkinu verði ljúft að færa þá fórn í þjónustu þessa málefnis, þeirrar hugsjónar að klæða okkar nakta land. - Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Ég held, að því verði ekki mótmælt, að meginskilyrði fyrir sjálfstæði þjóðar, velmegun hennar og þróun er, að efnahagur hennar sé góður og standi traustum fótum, ekki einungis fjárhagur ríkis og sveitarfélaga, heldur einnig og engu síður fjárhagur einstaklinganna. Því sterkari sem þegnarnir eru fjárhagslega séð og borgararnir, því betri verður afkoma ríkissjóðs og bæjarsjóða og því minni byrðar leggjast á herðar þegnanna. Um aldaraðir hefur íslenzka þjóðin verið fátæk þjóð, og það er ekki fyrr en á fyrri helmingi þessarar aldar, að fer að breyta til batnaðar. Fram að seinustu aldamótum bjó þjóðin við harðan kost, og ástandið var orðið svo slæmt, að hópar manna sáu engin úrræði til bjargar sér og sínum önnur en þau að flýja til annars lands úr fátæktinni og umkomuleysinu í von um betra líf. Aðrir menn, sem urðu hér eftir og þóttust sjá leiðir út úr ógöngunum og trúðu á möguleika og gæði lands síns, tóku upp harða baráttu, og með þeirri kynslóð hefst þróun með þeim árangri, að engin þjóð býr við jafnari og betri kjör en Íslendingar, a. m. k. á meðal Evrópuþjóða. Barátta þjóðarinnar nú verður því sú að leitast við að halda þeim lífskjörum, sem þjóðin hefur náð, og gera þau enn betri, ef unnt reynist. Íslendingar hafa á undanförnum árum byggt upp varanleg verðmæti í sambandi við atvinnuhætti sína, bæði til lands og sjávar. Íbúðarhús þeirrar kynslóðar, sem nú lifir, eru slík sem ekki þekktist fyrir aldarfjórðungi. Með hverjum sigri, sem náðst hefur, hafa ný óleyst verkefni kallað að, nýjar framkvæmdir orðið aðkallandi. Eins og nú háttar, er allt of lítið fjármagn fyrir hendi til þess að mæta nýjum verkefnum og endurnýja framleiðslutækin eftir þörf, er þau ganga úr sér. Brýna þörf ber því til þess, að hér sé úr bætt, og með tilliti til þess hef ég borið hér fram þetta frv., um Fyrningarsjóð Íslands, sem prentað er á þskj. 164. Megintilgangur þessa frv. er að fyrirbyggja það, að kyrrstaða komist í atvinnulíf landsmanna, og tryggja uppbyggingu mannvirkja með því að lögbjóða, að fyrningargjöld af fasteignum og skipum verði greidd í sérstakan sjóð, en ekki notuð sem eyðslufé. Þjóðinni er nú mikil nauðsyn að tryggja endurnýjun í framtíðinni á húsum, orkuverum, verksmiðjum og skipastóli sínum. Á árunum 1918–20 var tekið stórt spor í uppbyggingu togaraflotans, en eftir 1920 kemst stöðvun í þá starfsemi. Tvö skip bætast í hópinn árið 1925 og 2 skip 1930, en síðan eru engir nýir togarar keyptir til landsins fyrr en árið 1945, að ríkisstj. lætur smíða 30 nýja togara í Bretlandi. Þetta leiddi til þess, að á árunum 1930–45 urðu Íslendingar að keppa við aðrar þjóðir hvað fiskveiðar snertir á lakari og smærri skipum en keppinautar þeirra höfðu. Ástandið var orðið svo alvarlegt árið 1939, að stór raun var orðin að, og íslenzkir fiskimenn voru, margir hverjir, orðnir lítt fáanlegir til þess að starfa við slíkan aðbúnað og leituðu færis til þess að ráða sig á betri skip erlendis og hverfa af landi burt. Á þessum árum hvarflaði fyrst að mér að ellitryggja fiskiskip, svo að auðvelda mætti að endurnýja skipin jafnóðum og þau gengju úr sér. Það mál var athugað þá, og niðurstaðan varð sú, að miðað við 3% greiðslu af andvirði skips mundi hafa safnazt nægilegt fé til endurnýjunar þess, er skipið væri útslitið. Það varð þó ekkert úr þessu á þeim árum. Af öðrum leiðum, sem farnar hafa verið í því augnamiði að endurnýja flotann, má nefna, að einn hluti tekna flotans hefur verið skattfrjáls og síðan lagður í sérstakan sjóð. Í þeim sjóði voru um 30 millj. á árunum 1940–45, og var nokkur hluti þess fjár tekinn til endurnýjunar flotans á árunum 1945–47, þegar hinir 32 nýsköpunartogarar voru keyptir, en svo hefur hann verið notaður til þess að greiða töp og skuldir útgerðarfyrirtækja. Það var mikill skaði, að ekki skyldi vera búið svo um hnútana, að féð væri ekki notað til slíks, og sú kvöð sett á eigendur skipa, sem ætlazt er til með þessu frv., ef að lögum verður. Með því móti verður það fé ekki tekið úr athafnalífinu, en haldið þar til þess að þjóna því einu, þar sem peningarnir koma frá, og verður lánað til fasteigna og skipa, ef eigendur nota ekki féð til þessara framkvæmda. En það gerir einnig annað, og það er, að með þessu væru sett lög, þar sem skyldusparnaður væri lögboðinn á þessu fé, ef frv. væri samþ. Það hafa komið fram sterkar raddir um það í þinginu, m. a. í d., að nauðsyn væri að koma á skyldusparnaði. Þetta væri þá ein leiðin að ná því takmarki. Ég hef heyrt því borið við gegn þessari nýjung, að skipaeigendur mundu ekki vilja fallast á þetta fyrirkomulag. En það er ósennilegt, að sú mótstaða verði mikil. Ég vil aðeins benda á, að það hefur verið farið inn á þessa leið áður með setningu l. nr. 78 5. júni 1947, um fyrningarsjóð ríkisins, þar sem farið er fram á, að afskriftir af fasteignum ríkissjóðs séu settar í sérstakan sjóð, er skyldi notaður til að tryggja endurbyggingu eignanna. Í 1. gr. frv. er ætlazt til, að stofnaður sé Fyrningarsjóður Íslands. Hlutverk hans er að lána fé til þess að auka fasteignir og skipastól landsmanna samkvæmt fyrirmælum þessa frv., ef að lögum verður. Það er ljóst eftir umr. á Alþ. í sambandi við lánsfjárþörfina til húsbygginga bæði í sveitum og kaupstöðum, að ákaflega mikil þörf er á, að einhver stofnun sé til, er sinni þessu hlutverki. Í sveitum er ætlazt til að Búnaðarbankinn geri þetta, en hann vantar nú tugi milljóna til að geta veitt nauðsynleg lán. Enn fremur er ætlazt til, að veðdeild Landsbankans veiti slík lán, en veðdeildin hefur aldrei getað svarað þessu hlutverki og eftirspurn eftir bréfum deildarinnar jafnan verið slík, að bréf hennar hafa verið seld fyrir niðursett verð. Ef þessi fyrningarsjóður er stofnaður, er hann styrktur til að inna þetta verkefni af hendi. 2. gr. ákveður tekjur sjóðsins, en þær eru í fyrsta lagi fyrningargjöld samkv. 4.–8. gr. frv., í öðru lagi vextir af útlánum og innstæðum í bönkum og í þriðja lagi aðrar tekjur, er sjóðnum kunna að hlotnast. Í 3. gr. segir, að sjóðurinn skuli starfa í 9 deildum. Fyrsta deild, eða A-deild. er landbúnaðardeild. Til hennar skal greiða öll fyrningargjöld úr sveitum af jörðum, húsum og mannvirkjum, sem á þeim standa, hverju nafni sem nefnast, eftir þeim reglum, sem ákveðnar eru í frv. Úr þessari deild má svo lána til ræktunar, bygginga og annarra mannvirkja í sveitum. Fyrningarsjóður deildarinnar má aldrei lána til neinnar annarrar starfsemi en aukningar og endurbyggingar hliðstæðrar starfsemi og hann er runninn frá. Þetta tryggir, að áframhaldandi þróun verði í byggingar- og ræktunarmálefnum sveitanna og fé verði ekki flutt úr atvinnuveginum. - Þá er ákvæði um, að Búnaðarbankinn stjórni deildinni og annist daglegan rekstur hennar og beri ábyrgð á fé hennar gagnvart eigendum. Þá er B-deild, þ. e. sjávarútvegsdeild. Tekjur hennar eru fyrningargjöld af skipum. Úr þessari deild skal lána fé til smíði nýrra skipa. Svo mundi og heimilt að lána úr henni til kaupa á nýjum skipum, en ekki má lána úr henni til kaupa á gömlum skipum, þar sem hlutverk hennar er aðeins að lána til endurbyggingar flotans. Ætlazt er til, að fé það, sem greitt er í sjóðinn frá fiskiflotanum, skuli lánað fiskiflotanum og fé það, er kemur frá flutningaflotanum, sé lánað til hans aftur. Er nauðsynlegt að hafa þessa aðgreiningu til að halda jafnvægi milli fiskiflotans og flutningaflotans. - Útvegsbankinn stjórnar B-deildinni, annast daglegan rekstur hennar og reikningshald og ber ábyrgð á öllu fé hennar gagnvart eigendum. Þó er honum heimilt að fela Fiskveiðasjóði Íslands útlánastarfsemi á fé því, sem er greitt inn frá eigendum fiskiskipa. C-deild er iðnaðar- og verzlunardeild. Til hennar skal greiða öll fyrningargjöld af verksmiðjum, orkuverum og öðrum mannvirkjum í samræmi við það, er segir í frv. Úr fyrningarsjóði deildarinnar skal lána, þegar fé er fyrir hendi, til byggingar nýrra verksmiðja, orkuvera eða annarra hliðstæðra fasteigna og þeirra, sem fyrningargjald er greitt af til deildarinnar. Það er ætlazt til, að iðnlánasjóður og síðar iðnaðarbanki, ef hann verður stofnaður, stjórni þessari deild og sjái um daglegan rekstur hennar og reikningshald og beri ábyrgð á fé hennar gagnvart eigendum. Næsta deild er íbúða- og verzlunarhúsadeild. Tekjur hennar eru fyrningargjöld af íbúðar- og verzlunarhúsum ásamt lóðum, sem þeim tilheyra. Úr þessari deild má lána til að byggja ný íbúðar- og verzlunarhús, og má ekki lána fé deildarinnar til annarrar starfrækslu. Landsbankinn stjórnar deildinni og ber ábyrgð á fé hennar gagnvart eigendum, en er þó heimilt að fela veðdeild bankans þessa lánastarfsemi. Næsta deild er fasteignadeild bæjar- og sveitarfélaga. Til hennar á að greiða öll fyrningargjöld af fasteignum bæjar- og sveitarfélaga. Úr fyrningarsjóði deildarinnar skal lána fé, þegar það er fyrir hendi, til þess að koma upp nýjum fasteignum fyrir bæjar- og sveitarfélög og eigi til annarrar starfrækslu. Landsbankinn stjórnar þessari deild, annast daglegan rekstur hennar og reikningshald og ber ábyrgð á fé hennar gagnvart eigendum. Heimilt er honum þó að fela sparisjóðum í bæjar- og sveitarfélögum þessa útlánastarfsemi. Eðlilegt er, að þetta ákvæði sé sett í lög, vegna þess að í Reykjavík og ýmsum stærri bæjum er tilfinnanleg þörf fyrir slíkar nýbyggingar og endurbyggingar, og er þessu ákvæði ætlað að bæta úr því. Þá er F-deild. Það er skipadeild bæjar- og sveitarfélaga. Til hennar greiðast öll fyrningargjöld af skipum í eigu bæjar- og sveitarfélaga. Úr fyrningarsjóði deildarinnar skal lána fé til smíði nýrra skipa eingöngu, og skulu bæjar- og sveitarfélög sitja fyrir slíkum lánum, ef þau æskja þess. Fyrningargjöld af fiskiskipum má ekki lána til smíði flutningaskipa né gagnkvæmt. - Það er svo til ætlazt, að Landsbanki Íslands stjórni þessari deild og annist rekstur hennar allan og beri ábyrgð á öllu fé hennar gagnvart eigendum. Heimilt skal þó Landsbankanum að fela sparisjóðum í bæjar- og sveitarfélögum að annast þessa lánastarfsemi. Næst er fasteignadeild félagsheilda. Til hennar skal greiða öll fyrningargjöld af fasteignum félaga, sem ekki eru skattskyld, eins og þau eru ákveðin í lögum þessum. Úr fyrningarsjóði deildarinnar skal lána fé, þegar fyrir hendi er, til að koma upp hliðstæðum fasteignum og fyrningargjöldin eru runnin frá, og má ekki lána fé deildarinnar til annarrar starfrækslu. - Landsbanki Íslands stjórnar fasteignadeild félagsheilda, annast daglegan rekstur hennar og ber ábyrgð á fé hennar gagnvart eigendum. Næst er fasteignadeild ríkissjóðs. Til hennar renna öll fyrningargjöld af fasteignum ríkissjóðs. Fé deildarinnar má aðeins verja til þess að auka og koma upp nýjum fasteignum, er ríkissjóður sé eigandi að. Má ekki nota féð til fasteignakaupa eða viðhalds fasteignum ríkissjóðs. Skal gæta þess, eftir því sem við verður komið, að fénu sé varið til aukningar á hliðstæðum mannvirkjum og þeim, sem fyrningargjöldin eru runnin frá. Eins og ég gat um í upphafi, er svo til ætlazt í l. nr. 78 5. júní 1947, um fyrningarsjóð ríkisins, að hann liggi í vörzlum fjmrn., en hér eftir er ætlazt til, að hann liggi í vörzlu fasteignadeildar ríkissjóðs. Þá er síðasta deildin. Það er skipadeild ríkissjóðs, en til hennar skal greiða fyrningargjöld af öllum skipum ríkissjóðs, eins og þau eru ákveðin í lögum þessum. Fé úr skipadeild má aðeins verja til endurnýjunar skipastól ríkisins, og skal þess jafnan gætt, að fénu sé varið til endurnýjunar á þeim flokkum skipa, sem hliðstæðir eru þeim skipum, sem gjaldið er greitt af. Landsbanki Íslands stjórnar skipadeild ríkissjóðs. Hann annast daglegan rekstur hennar og reikningshald og ber ábyrgð á öllu fé deildarinnar gagnvart ríkissjóði. Ég skal geta þess, að þrátt fyrir það að ríkissjóður greiðir í sérstakan sjóð fyrningargjald af fasteignum sínum, þá greiðir hann ekki fyrningargjöld af skipum, og er því hér um nýmæli að ræða. Í 4. gr. er ákveðið, hvað eigendur fasteigna, sem flokkaðar eru undir A-, C- og D-liði 3. gr., skuli greiða árlega í fyrningarsjóði viðkomandi deilda, en það eru þær upphæðir, sem leyfðar eru sem fyrningarfrádráttur á rekstrar- og efnahagsreikningum og dregnar eru frá sköttum á skattaframtali, þó aldrei yfir 2% af því verði eignanna, sem fyrningarhundraðshlutinn er miðaður við. Eins og þetta er nú, er þessi frádráttur leyfður á rekstrarreikningi, en er haldið í fyrirtækinu sjálfu og er því í framkvæmdinni aðeins bókfærsluatriði, án þess að tryggt sé, að ekki sé hægt að eyða fénu, en með þessu er fyrirbyggt, að því verði eytt. Í 5. gr. segir, að eigendur skipa, sem eru 6 smálestir (ekki þótti rétt að miða við smærri skip) og stærri, hverju nafni sem nefnast, og flokkuð eru undir B-lið 3. gr. þessara laga, skuli greiða árlega í fyrningarsjóð viðkomandi deildar þær upphæðir, sem leyfðar eru sem fyrningarfrádráttur á rekstrar- og efnahagsreikningum og dregnar eru frá sköttum á skattaframtali, þó aldrei yfir 3% af því verði skipanna, sem fyrningarhundraðshlutinn er miðaður við. Skipafélög, er njóta skattfrelsis samkv. sérstökum lögum, skulu greiða þetta sama gjald, og kemur það til greina t. d. með Eimskipafélag Íslands. Nú er það svo, að fyrningargjöld eru víða hærri en hér segir, eða 5–25%, af hinum nýju skipum. En að sjálfsögðu þótti ekki tiltækilegt að miða við svo háar afskriftir, heldur að miða við það, að hægt verði að endurnýja þann flota, sem til er í landinu, þannig að fyrningargjöldin ásamt vöxtum nemi andvirði skipanna, er þau hafa náð meðalaldri skipa hér á landi, sem mun vera um 25 ár. 6. gr. Bæjar- og sveitarfélög greiða árlega í fyrningarsjóð viðkomandi deildar þær upphæðir, sem reiknaðar voru af fasteignum þeirra samkv. 4. gr., ef þær væru í eigu einstaklinga. Og sama gildir tilsvarandi um skip, ef til eru í eigu bæjar- eða sveitarfélaga. - Á sama hátt og í 6. gr. segir skulu félagsheildir samkv. 7. gr. greiða fyrningargjöld af fasteignum og skipum, ef til eru, og í 8. gr. segir, að ríkissjóður greiði þessi gjöld með sama móti. Í 9. gr. eru ákvæði um, að fé það, sem greitt sé í fyrningarsjóð samkv. lögum þessum, skuli skráð á nafn þess, er hefur greitt það, og er það hans eign. En þó má ekki greiða honum það úr sjóðnum, nema full trygging sé fyrir því, að fénu verði varið til endurnýjunar þeirra mannvirkja, sem lög þessi mæla fyrir um. Hins vegar má eigandi selja eða veðsetja innstæðu sína, og taka má hana lögtaki til tryggingar á vangreiddum skuldum. En hinn nýi eigandi tekur þá á sig sömu skuldbindingar og skyldur, að hann má ekki nota féð til annars en ákveðið er í þessum lögum. Þegar inngreiðsla er skráð á nafn aðila, skal þess jafnframt getið, af hvaða fasteign eða skipi gjaldið er greitt, svo að eigi verði um villzt, hvaða deild það tilheyri. - Þá er loks svo til ætlazt, að vextir af innstæðum leggist jafnan við höfuðstólinn og gildi sömu reglur um vextina og sjálfan höfuðstólinn. Í 10. gr. eru síðan ákvæði um, að ef eigandi vill fá inneign sína greidda, skuli hann tilkynna stjórn sjóðsins það með 12 mánaða fyrirvara. Ég hef sett þetta ákvæði vegna þess, að skylt er að lána féð út, og er fyrirvarinn nauðsynlegur vegna þessara útlána, enda er það svo, að venjulega þarf alllangan undirbúningstíma frá því að ákveðið er að nota féð þangað til þarf að borga það út, hvort sem um er að ræða byggingu fasteigna eða skipa, og ætti því ákvæðið ekki að koma að sök. Að þeim tíma liðnum leggur hann fram skilríki um, að nota eigi féð á réttan hátt, og er það þá greitt út til eiganda. Hafi féð verið greitt út til eiganda og sannazt síðar, að hann hafi notað það á annan hátt en að framan greinir, skal skylt að endurgreiða það sjóðnum með 10% álagi auk venjulegra vaxta til greiðsludags. Þessi 10% eru þá sekt fyrir að hafa misnotað féð. Í 11. gr. segir, að ef ekki sé nægilegt fé í sjóðnum, þegar greiða skal eiganda innstæðu, vegna þess að það sé þá bundið í útlánum, þá skuli stofnun sú, er stjórnar viðkomandi deild, skyldug að lána sjóðnum upphæðina, þar til nægar inngreiðslur séu í sjóðnum til að endurgreiða hana. Má segja, að hér sé verið að leggja sérstakar skyldur á bankann, en ég álít, að ekki sé um að ræða svo þungar skyldur, að saki, þar sem fyrir fram er vitað, að hér er um töluvert mikið fé að ræða í sjóðnum og aðeins um bráðabirgðalán að ræða. Í 12. gr. er ákvæði um, að ef ekki finnst löglegur eigandi að innstæðu í sjóðnum, skuli lýsa eftir honum í Lögbirtingablaðinu þrisvar sinnum og hafi hann ekki gefið sig fram innan 4 mánaða frá síðustu birtingu, falli féð til þeirrar deildar, er varðveitir það. Er gert ráð fyrir þessu í 2. gr., 3. tl.: „aðrar tekjur, er sjóðnum kunna að hlotnast “ 13. gr. er um skattfrelsi fyrningargjalda og sjóðsins sjálfs og starfsemi hans. 14. gr. ákveður yfirstjórn sjóðsins, og er hún skipuð 3 mönnum, kosnum af Alþ. hlutbundinni kosningu til 4 ára og einn þeirra skipaður formaður af bankamálaráðherra. Stjórn sjóðsins skal hafa yfirumsjón með starfsemi sjóðsins og gæta þess, að fyrirmælum þessara laga sé framfylgt í hvívetna. Ráðh. ákveður þóknun til sjóðsstjórnar. Ég álít, að þetta ákvæði sé nauðsynlegt, þótt bankinn sjái um daglegan rekstur og reikningshald og beri ábyrgð á fé gagnvart eigendum. 15. gr. segir, að stjórn sjóðsins ákveði í samráði við stofnanir þær, er annast rekstur sjóðsins, vaxtaupphæðir, lánstíma og tryggingu fyrir lánum. Í 16. gr. er ætlazt til, að gjalddagi fyrningargjalda sé sami og gjalddagi ríkisskatta. Skulu gjöldin innheimt af sömu aðilum og á sama hátt og ríkisskattar og skilað jafnóðum til sjóðsins. Kostnað við innheimtu skal greiða úr ríkissjóði. Ég tel, að ekki sé lögð of þung byrði á ríkissjóð með þessu ákvæði og ríkissjóður hljóti, ef þetta nær fram að ganga, svo mikinn hag, beinan og óbeinan, að eðlilegt sé, að hann annist kostnað við innheimtuna. - Í 17. gr. er ákveðið, að ráðh. setji sjóðnum reglugerð um öll þau atriði, sem snerta starfrækslu hans samkv. þessum lögum. Um 18. gr. vildi ég biðja hv. þm. d. að athuga að hér hafa verið lög um þetta efni, sem hér er ætlazt til að falli úr gildi, en það eru l. nr. 59 7. maí 1946, um sérstakar fyrningarafskriftir, svo og l. nr. 15 1949 og l. nr. 103 1950, um breytingar á þeim lögum. Þessar tilvitnanir í 18. gr. eru rangar og þarna á að standa: lög nr. 78 frá 5. júní 1947, um fyrningarsjóð ríkisins, því að það eru l., sem eiga að falla úr gildi við gildistöku þessara laga, ef frv. verður samþ. Þetta eru mistök, sem eru til athugunar fyrir þá n., sem fær þetta til meðferðar. En verði þetta frv. samþ., er nauðsynlegt að fella úr gildi lög nr. 78 frá 1947. Ég hef þá gert grein fyrir þessu máli. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjhn., og vildi vænta þess, að hv. form. þeirrar n. hraðaði afgreiðslu þessa máls svo, að það mætti ná fram að ganga, ef mögulegt er, á þessu þingi, því að ég er þess alveg fullviss, að hér er um að ræða atriði, sem gæti verið sterkasti og traustasti hyrningarsteinninn undir framtíð landsins í sambandi við mörg þau mál, sem nú er talið að þurfi aðstoðar við, og sérstaklega í sambandi við byggingu húsa, bæði í sveitum og kaupstöðum, og í sambandi við aukningu skipastólsins. En eins og við vitum, byggist bókstaflega afkoma þjóðarinnar á því, að þessi tvö meginatriði séu ekki vanrækt.



Herra forseti. Mönnum hér í hv. d. er kunnugt um, frá umr. um önnur mál áður, að ég hef verið með því í mörg ár, að tekinn væri upp skyldusparnaður. Og hér er í raun og veru um skyldusparnað að ræða í þessu frv., sem miðaður er þó við fasteignaeigendur eina  En það, sem kom mér sérstaklega til að standa upp, er, að ég vil benda á, að á þessu frv. eru að mínum dómi nokkur veruleg smiðalýti, sem þarf að taka til athugunar. - Nú sem stendur situr, fyrir atbeina hæstv. ríkisstj. og eftir till. frá Alþ., milliþn., sem á að athuga bankamálin yfirleitt. Og þó að þetta frv. hér sé nú ekki kallað bankamál, hlýtur eitt af verkefnum þeirrar n., sem ég gat um, að vera það að finna leiðir til þess, að hægt sé að fullnægja, eftir því sem frekast er unnt. lánaþörf manna til ýmiss konar framkvæmda, þar á meðal þeirra. sem hér í frv. er talað um. Og þess vegna hlýtur sú n. líka að athuga, hvort hún getur lagt á þjóðina eða hluta hennar einhverja ákveðna skatta, eins og hér er gert ráð fyrir, til þess að geta fullnægt lánaþörf einstaklinganna. Ég er þess vegna í vafa um það, hvort Alþ. það, er nú situr, á að gera annað við þetta frv. - og á það vil ég benda n. - en að beina því til milliþn. í bankamálum, til þess að hún athugi, hvort hér er ekki ein af þeim leiðum, sem hægt sé að fara til þess að auka lánsfé peningastofnana. Þá vil ég benda á, að eftir frv., eins og það liggur fyrir, eru nokkrar fasteignir, sem mér hefur virzt við fljótlegan yfirlestur frv. að væru alveg undanskildar öllum gjöldum, og það eru þau ca. 30% af jörðum, sem einstakir menn eiga en eru í leiguábúð. Það má að vísu segja, að eftir A-lið 3. gr. verði þeir skyldir til að greiða gjaldið, en 4. gr. undanskilur þá aftur beint undan því, því að þeir fá engan fyrningarfrádrátt á sínum skattskýrslum til fyrningar á jörðum, sem þeir eiga. Ákvæði frv. eru bundin við það, að þeir fái fyrningarfrádrátt á skattskýrslum, og það, sem þar kemur fram, á að renna í fyrningarsjóðinn, en um einn þriðji hluti af jörðum þessa lands er í eigu einstakra manna, sem búa ekki á þeim og hafa því ekki neinn frádrátt á sínum skattskýrslum vegna þessara eigna og sleppa því algerlega undan greiðslu í fyrningarsjóðinn eftir frv., og það veit ég að er ekki meining hv. flm. - Sömuleiðis held ég, að það sé ákaflega vafasamt, hvort ekki á að láta þetta fé verða eign og fylgifé fasteignanna, sem það er borgað af, þannig að það sé selt með fasteigninni og ekki sé mögulegt að taka það út úr sjóðnum, þegar minnst varir, og enn fremur að láta það aðeins verða tekið út í þeim tilgangi að bæta eignina eða efla á einhvern hátt, en ekki sé mögulegt að taka það út í öðru skyni. Það er það, sem gert er viðkomandi fyrningargjaldi, sem lagt er á jarðir, sem byggðar eru eftir erfðaábúðarlögunum. Þar eru fyrningargjöld lögð í sparisjóðsbækur viðkomandi jarða, og það fé má ekki út taka nema til þess að bæta viðkomandi jarðir og með sérstökum skilyrðum. Fleira tel ég að þurfi að athuga nánar og breyta í frv., en vil ekki fara út í það sérstaklega. En mig langaði mikið til þess, ef hv. flm. sæi sér fært að leggja í það vinnu, að fá dálitla hugmynd um, hve mikið mundi koma í þessar einstöku deildir fyrningarsjóðsins. Það er tiltölulega fljótlegt að gera það. Ég gæti trúað, að það væri eins eða tveggja daga verk, ef maður næði í rétta aðila í síma til þess að spyrja um þetta. En það þyrfti að vita, hvaða verðmæti liggja í eignum þeim, sem hér er gert ráð fyrir að greiða fyrningargjald af í sjóðinn, til þess að geta vitað, hvað væri eðlilegt og réttlátt um það, hversu hátt gjaldið þyrfti að vera í einstökum tilfellum. Ég vænti þess. að n., sem fær málið til athugunar, afli þessara upplýsinga, ef n. vill afgr. þetta frv. á þinginu nú, en ekki láta milliþn. í bankamálum fá það til athugunar og vita, hvað hún getur úr því gert. Þá vil ég loks benda á, að ég tel ákaflega vafasamt, hvort ástæða er til að hafa sérstaka yfirstjórn yfir þessu, þar sem þessum sjóðsdeildum, sem þarna mundu myndast eftir ákvæðum frv., er ætlað að vera ávaxtaðar í opinberum stofnunum og fé þeirra lánað þaðan út, og vitanlega eru stjórnir yfir öllum þessum opinberu stofnunum. Mér virðist að sú yfirstjórn yfir þessu, sem gert er ráð fyrir í frv., yrði ekki nema nafnið og bara til þess að hirða sín laun og annað ekki, því að þessari yfirstjórn er ekki ætlað annað en að segja til um, hve langan tíma lánað er út fé úr sjóðnum, og það getur yfirstjórn viðkomandi stofnana, sem nú er, gert. Loks vil ég benda á, að einhver verður að leggja á þennan skatt og ákveða, hve hár hann skuli vera af hverri einstakri fasteign. Það mundu að öllum líkindum vera skattan., sem það gerðu og tilkynntu það um leið innheimtumönnum. En hér er ekkert um þetta, og það er náttúrlega alveg vöntun, því að það verður einhver að ákveða þetta, þó að það sé vafalaust vandalitið að leggja hann á eftir frv. Það er samt sem áður ástæða til, að hægt sé að kæra þá álagningu og leiðrétta hana, ef hún af einhverjum ástæðum er rangt talin, t. d. af þeirri ástæðu, að maður sé enn talinn eigandi að fasteign, sem hann raunverulega er búinn að selja, eins og hefur komið fyrir hvað eftir annað í kærum manna til ríkisskattan., að slík atvik hafa legið fyrir. Og þó að vandalítið sé að ákveða skatthæðina, þá geta tölur í þessum efnum af einhverjum ástæðum orðið rangar, t. d. af reikningsskekkju, og þess vegna þarf líka í l. að gera ráð fyrir því, að hægt sé að koma fram með kæru út af því, að skatturinn sé ekki rétt ákveðinn. Því þarf að taka til, að þetta sé gert af einhverjum vissum aðila, en hér er ekki gert ráð fyrir neinum slíkum ákveðnum aðila. - En ég er hugmyndinni um innheimtu þessara gjalda fullkomlega sammála og þessari sjóðsstofnun. Ég tel, að einstaklingsframtakið sé svo mislitt og misjafnt hjá þeim, sem eiga fasteignir og skip í landinu, að það opinbera þurfi að taka fram fyrir hendurnar á eigendum þeirra, eins og gert er hér ráð fyrir, og segi: Við viljum, að ykkur líðist ekki að níða þessar eignir niður, heldur skuluð þið halda þeim vel við, og þess vegna leggjum við þetta á ykkur, þó að það sé skerðing á ykkar athafnafrelsi. - Ég er glaður yfir því, að það eru þó til sjálfstæðismenn, sem líta þannig á, að það þurfi að grípa fram fyrir athafnafrelsi manna hér á þessu sviði, - og kannske líka til þess að ákveða, hvað menn megi selja vörur sínar háu verði, en af sumum þykja stundum miður réttlátar ráðstafanir að vera að skipta sér af því.



Herra forseti. Ég er feginn hverjum, sem vill ljá þessu máli lið sitt til framgangs, og læt mig þá minna skipta, hvaða hvatir þar kunna að liggja á bak við. Mér er ljóst, að þetta er svo þýðingarmikið mál,. að það ber fyrst og fremst að fagna því, ef það nær fram að ganga, hvort sem það er ást til sjálfstæðismanna eða aðrar tilhneigingar, sem knýja menn til fylgis við málið. En í sambandi við ræðu hv. 1. þm. N-M. vil ég benda á, að hann hefur misskilið sumt af því, sem fram kemur í þessu frv. Getur verið, að það sé af því, að það sé ekki sett nægilega skýrt fram. Hins vegar er ég fús til að taka leiðbeiningum um endurbætur á frv. Ég vænti, að hv. fjhn. taki það til athugunar, enda er mér fullljóst, að frv., sem lögð eru fram um svo stór mál eins og hér er um að ræða, þurfa að sjálfsögðu að taka ýmsum breyt., þó að ekki væri til annars en að sameina hugi manna um málið og þau sjónarmið, sem menn hafa í þessum málum yfirleitt. - Það er í fyrsta lagi misskilningur hjá hv. 1. þm. N-M., að hér sé um skattaálögur að ræða. Hér er ekki um að ræða neinn skatt, og þarf því ekki eftir ákvæðum frv. að leggja neinn skatt á. Hér er aðeins um það atriði að ræða, að þær upphæðir, sem skattanefndir viðurkenna sem frádráttarhæfar hjá þeim einstaklingum, sem reka atvinnu og eiga eignir, skuli greiða í fyrningarsjóðinn. Þær greiðast eftir frv. ekki í ríkissjóð, heldur í fyrningarsjóðinn og á nafn þess manns, sem féð á, og er þar hans eign. En þessar eignir eiga aðeins að vera bundnar í þessum sjóði til þess að inna af hendi sérstakt hlutverk í þjóðfélaginu. Og þetta er allt annað en skattur, sem lagður er á menn. Hér þarf því hvorki að leggja á né kæra út af skattálagningu. Það er fylgt föstum reglum um það viðkomandi fasteignum, hvort það megi draga frá sem fyrningu 1% af húsum eða 2%. Þetta liggur alveg fyrir. Og meðan haldið er því kerfi að telja fram til skatts og leggja á tekju- og eignarskatt, - en þetta náttúrlega breyttist, ef þeirri tilhögun yrði breytt, - þá er það ljóst, að jafnskjótt og skattanefndir hafa viðurkennt einhverja ákveðna upphæð sem fyrningargjald fyrir fasteign eða skip einhvers aðila, þá á þessi viðkomandi aðili eftir frv. að greiða þetta gjald inn í þennan sjóð, og þó innan þeirra takmarka, að það verði ekki yfir 2% af fasteignum og 3% af skipum. Það segir sig því sjálft, að ef skipseigandi á eign, þar sem er bókfært fyrsta kaupverð eignarinnar, sem vanalega er miðað við hans fyrsta kostnaðarverð - segjum, að það sé 5 millj. kr. - og leyfð eru 10%, sem er 500 þús. kr., til frádráttar af skattinum, þá má ekki þessi upphæð vera mælikvarði á það, hvað maðurinn á að greiða í fyrningarsjóðinn, heldur skulu það eftir frv. vera 3%, og væri það þá í þessu dæmi 150 þús. kr. Hér er því um hreinan útreikning að ræða, og þarf því ekki neitt að kæra út af slíku. Viðkomandi því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði um, að hér væri um skerðingu á eignarrétti að ræða, vil ég benda á, að það var líka um skerðingu á frelsi í sambandi við eignarrétt manna að ræða, þegar lögin um nýbyggingarsjóði voru sett. Þá var ákveðið, að einn þriðji hluti af eignum aðila, sem rækju útgerð, væri skattfrjáls gegn því skilyrði, að helmingur af því, sem gefið var eftir, yrði lagður í sérstakan sjóð, sem ekki mætti nota nema í sérstöku augnamiði, þ. e. til endurnýjunar á skipaflotanum. Ég held, að útgerðarmenn almennt hafi ekki sýnt þessu andúð. Ég hygg miklu fremur, að þeir hafi verið upphafsmenn að því, að þannig var farið með þennan hluta af ágóðanum, - og að það sé eitthvert ský, sem dregið hefur fyrir augu hv. 1. þm. N-M. af andúð til þessara manna, sem hefur valdið því, að honum sé ekki kunnugt um þessar staðreyndir. En þótt hægt væri að segja, að þetta væri að einhverju leyti skerðing á frelsi manna til að ráðstafa eignum, verður því ekki neitað, að þessir menn eru eigendur að fénu og þeir geta selt það, ef þeir fá kaupanda að því, og geta látið það ganga sem greiðslur upp í skyldur eða skatta, svo framarlega sem kaupandinn vill hlíta þeirri kvöð, sem á þetta fé er lögð eftir frv. Og það, sem í raun og veru er kjarni málsins, er það, að þetta er gert til þess að tryggja bæði, að eigendur fjárins sem slíkir og aðrir menn, sem starfa á sama grundvelli eða í sömu atvinnugrein, geti haldið áfram sinni starfrækslu og til að gera störf þeirra léttari í þjóðfélaginu, svo að ég sé ekki annað en að það frelsi, sem hér er skert, eins og hv. 1. þm. N-M. talaði um, sé skert á þann veg, að það komi allmikið, sem vegi þar á móti. Hv. 1. þm. N-M. sagði, að það væru nokkrir smíðagallar á frv. Að sjálfsögðu tek ég öllum leiðbeiningum um endurbætur á þessu frv. og leiðréttingum þakksamlega, hvort sem þær koma frá honum eða n., og tel, að frv. verði mjög að athugast í n. undir stjórn okkar ágæta forseta, hv. 1. þm. Eyf., sem mun vissulega gera það, sem hann getur, til þess að sníða smíðagallana af frv., ef hann er fylgjandi kjarna frv. Og svo fæst tækifæri til að laga frv., þegar það kemur til 2. og 3. umr. - Ég get hins vegar ekki séð, hvaða erindi þetta frv. á til milliþn. í bankamálum. Það er ekki meginatriði frv. að bæta úr lánsfjárþörfinni. Meginatriði frv. er að tryggja það, að haldið verði áfram að byggja fasteignir í landinu og haldið áfram að nota það fé, sem kemur frá fasteignum, til þess að vinna að þessu hlutverki og að það fé, sem kemur frá skipastólnum, verði þannig notað til þess að byggja fyrir skip. en því verði ekki eytt í annað - og svo á sama tíma til þess að stuðla að því, að aðrir en eigendurnir sjálfir geti notað féð, ef eigendurnir hafa ekki tækifæri til eða geta ekki notað það. Eins og nú er, getur maður, sem græðir hundruð þús. eða milljónir kr. á útgerð, tekið fé út úr þeim rekstri og notað það til alls annars, og hafa menn að sjálfsögðu gert það. Hann getur fyrir það byggt íbúðarhús, verzlunarhús, keypt jarðir, byggt sumarbústaði eða eytt fénu í ferðalög og allt mögulegt. En það er hugsað eftir frv., að þessi hluti af tekjunum, sem þar um ræðir, verði ekki notaðar til neins annars en að halda áfram að byggja upp hliðstæð fyrirtæki. Ég sé því ekki, að þörf sé á, að frv. fari til milliþn. í bankamálum. Hins vegar getur sú þingn., sem fær málið til athugunar, sent frv. til umsagnar til ýmissa aðila, og þá er ekki skaði skeður, þó að milliþn. í bankamálum fái það til umsagnar eins og aðrir aðilar. Þá benti hv. 1. þm. N-M. á, að það mundi vera upp undir 30% af vissum fasteignum í landinu, sem kæmu ekki undir ákvæði þessa frv., vegna þess að eigendur þeirra hefðu ekki frádrátt frá skatti vegna þeirra og slyppu þar með. Ég er þakklátur fyrir þessa ábendingu. Það er ekki til þess ætlazt, að þessar fasteignir sleppi þarna undan. Og ef gr. er þannig orðuð í frv., að þarna sé á nokkur vafi, þarf að gera þá breyt., að ekki verði þarna á neinn vafi, því að það er ætlazt til þess, að af öllum fasteignum í landinu séu greidd fyrningargjöld. Þetta þarf að takast til athugunar í n. - Ég er hins vegar ekki sammála þessum hv. þm. um, að þetta fé ætti að vera fylgifé, hvorki jarða, húsa né skipa. Þetta er ekki annað en eign þeirra manna, sem koma þarna við. Og það er alveg nægilegt að binda féð við þá starfsemi, sem ég hef lýst hér, þótt aðrir en eigendur geti haft not fjárins við endurbyggingu fasteigna eða skipa, en að féð sé tvímælalaust í eigu þeirra aðila, sem greitt hafa féð inn. Það væri að skerða eignarréttinn, ef ætti að leggja þetta á sem sérstakan skatt, sem ætti svo að vera fylgifé einhverra fasteigna, og þá væri alveg undir hælinn lagt, hve mikið sá, sem það greiddi, gæti selt þetta fylgifé fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að taka slíkt ákvæði í lög. Ég tel hitt meginatriðið, að svo sé búið um, að ekki sé hægt að taka féð og nota til neins annars en þess. sem tilætlunin er með þessu frv., að þjóna því hlutverki, sem talað er um hér í frv. - Ég er líka þakklátur fyrir þá ábendingu hv. 1. þm. N-M., að reyna þyrfti að fá upplýst, hve mikið fé kæmi inn í slíkan sjóð sem hér er gert ráð fyrir. Mér hefur sjálfum dottið í hug að fá þetta upplýst, en vegna anna í sambandi við afgreiðslu fjárl. hefur það ekki getað orðið. Hins vegar var svo liðið á þingtímann, að fá varð sérstakt leyfi hv. þd. til þess að taka málið fyrir, og ég hef af tímaleysi ekki getað aflað mér þessara upplýsinga. En það má nota þann tíma, sem hv. fjhn. hefur til athugunar málsins, til þess að afla þessara upplýsinga frá viðkomandi aðilum, og það er ákaflega fróðlegt og nauðsynlegt. Hvað snertir orð hv. 1. þm. N-M. um yfirstjórn þessara mála, þá er ég honum ekki sammála um það atriði. Það er ætlazt til þess í frv., að þetta fé sé geymt í ýmsum stofnunum, Landsbankanum, Útvegsbankanum eða fiskveiðasjóði og iðnaðarbanka eða iðnlánasjóði og jafnvel í svo og svo mörgum sparisjóðum á landinu. Og þó að hinar ýmsu stofnanir af þessum, sem ég nefndi, eigi að hafa framkvæmdir í sambandi við hinar ýmsu sjóðsdeildir og beri ábyrgð á fé þeirra, þá sé ég ekki annað en að það sé ein yfirstjórn yfir þessu í hverri stofnun til þess að sannfæra sig um, að þeir menn, sem fé eiga í fyrningarsjóði, fari með féð samkv. fyrirmælum laganna. Ég sé ekki annað en að það sé sjálfsagt, að þessir menn fari með fé sitt eftir fyrrgreindum lögum. Ég hef þá svarað þeim aths., sem á mestum misskilningi eru byggðar, og ég held, að það sitji allt of fast í huga hv. þm. N-M., að allt séu skattar, en þetta eru engir skattar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda hv. flm. á A-lið 3. gr., en þar stendur: „Til hennar (þ. e. landbúnaðardeildar) skal greiða öll fyrningargjöld af jörðum og húsum og mannvirkjum, sem á þeim standa, hverju nafni sem nefnast, eins og þau eru ákveðin í lögum þessum.“ Og enn fremur vil é.g leyfa mér að benda honum á 4. gr.: „Eigendur fasteigna, sem flokkaðar eru undir A-, C- og D-liði 3. gr., skulu árlega greiða í fyrningarsjóði viðkomandi deilda þær upphæðir, sem leyfðar eru sem fyrningarfrádráttur á rekstrar- og efnahagsreikningum og dregnar eru frá sköttum á skattaframtali . . .“ Þetta er efni þeirra, þarna kemur það. Það er ekki leyfður neinn frádráttur, ekki einn eyrir, á jarðeignir, sem eru í leiguábúð. Þetta þarf að laga. Það orkar því ekki tvímælis, að á þessu frv. eru miklir smíðagallar, og vildi ég leggja það til, að það yrði sent til mþn. í bankamálum og hún athugaði það í sambandi við lánsfjárþörfina. Þá má og athuga, hvað mikið má leggja á, hvað mikið eigendur þessara fasteigna þola. Það má nú segja, að það sé stöðvun vegna atvinnuástandsins í heild, og það gengur ekki of vel að ná inn þeim sköttum, sem þegar eru á lagðir. Hvort þetta er skattur, skiptir ekki meginmáli. Þetta er gjald, og það er aðalatriðið, en ekki hitt, hvað það er kallað. Þá er ekkert um það, hvernig þetta fé skuli innheimt. Menn verða að fá tilkynningu um það, hve mikið þeir eigi að borga, og ef þeir eru krafðir um of mikið gjald, þá þarf að vera einhver aðili, sem hægt er að kæra til og fá hjá leiðréttingu mála sinna. Með þessu frv., ef að lögum verður, er verið að taka frjálsræðið af mönnum; það er verið að skylda þá til að leggja fé í sjóð, hvort sem þeir hafa til þess fjárhagsgetu eða ekki. Með þessu er verið að tak.a fram fyrir hendur manna, það er verið að skerða sjálfsákvörðunarrétt þeirra, og ég verð að segja, að ég er hissa á, að einn af valdamönnum Sjálfstfl. skuli verða til þess að bera það fram. En ef það er að verða stefna hjá þeim flokki að hefta eitthvað hið óbundna einstaklingsframtak, þá verð ég að segja, að það gleður mig. Ég er með stefnu frv. og tel eðlilegt, að það verði athugað vel og vandlega og síðan sent mþn. í bankamálunum, sem athugi, á hvern hátt verði bezt greitt úr lánsfjárþörfinni. - Ég tel líka, að eðlilegt sé, að fé hverrar stofnunar sé sett á sérstakan reikning og að það fylgi stofnuninni. Þá vil ég telja, að vanti í frv., hvernig á að fara að, þegar þannig stendur á, að viðkomandi stofnun hefur ekkert fé til að greiða með. Á þá að láta gjaldið falla miður, eða á að ganga að eigandanum? Á að láta þá ýmsu, sem eiga að borga, en geta ekki borgað, sæta lögtaki, eða á að láta gjaldið falla niður?



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að þetta mál fari til hv. fjhn., og vil ég segja nokkur orð um þetta frv., áður en það fari þangað. Ég vil þá fyrst taka það fram, að ég álít, að þetta frv. sé athyglisvert og eigi fullan rétt á sér. Atburðir sýna, að fyrningarfé ber að nota samkvæmt tilgangi löggjafarinnar til að tryggja, að fyrningarafskriftin renni til að endurbyggja þau verkefni og fasteignir, sem gjaldið er greitt af. Það væri mikil bót, ef þetta tækist, en hins er ekki að dyljast, að á þessu eru miklir erfiðleikar. Það er þá í fyrsta lagi, að því fer fjarri, að slík sjóðmyndun nægi til að byggja upp atvinnutækin. Í bezta tilfelli mundi hún nægja til þess að halda þeim við, ef verðgildi peninganna helzt óbreytt, en varla er hægt að hugsa, að það geti orðið. Ég veit, að hv. flm. er þetta ljóst, en í grg. sést, að hann telur, að þessi sjóður verði voldugri en hann getur orðið. Hann getur ekki meira en haldið við þeim fyrirtækjum, sem féð er tekið af. Þetta er annað atriðið, sem ég vildi benda á vegna þess, sem fram kemur í grg., ekki til að draga úr gildi frv., heldur af því, að þetta þarf að athuga betur, áður en þetta mál verður afgreitt. Hitt atriðið, sem ég tel, að athuga þurfi, er, að það fé, sem staðið hefur hjá fyrirtækjum og er af þeim tekið, verði lagt í sjóð, þar sem þau síðar geti fengið lán til rekstrar síns og það svo stórar upphæðir, að gagn verði að. Að lokum vil ég svo taka það fram, sem skiptir mestu máli, til þess að þetta frv. nái tilgangi sínum, en það er, að peningarnir haldi verðgildi sínu. - Ég vil svo taka það fram aftur, að ég álít, að þetta frv. sé mjög athyglisvert, og vænti þess, að það verði tekið til gaumgæfilegrar athugunar.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) sagði, þá held ég, að það komi fram, að aldrei hafi verið búizt við, að þessi sjóður geti annað og meira en endurbyggt þær fasteignir, sem hann verður heimtur af, og það því aðeins, að verðgildi peninganna verði ekki fellt. Einnig er gert ráð fyrir því, að hann geti orðið til þess, að ekki komi til stöðvunar atvinnulífsins. Það má nú segja, að stöðvun hafi verið í fjórðung aldar við eigum ekki fleiri togara í dag en var fyrir um það bil tuttugu árum, aðeins er það, að þeir, sem við nú eigum, eru stærri og nýtízkulegri. Um það atriði, að þetta fé sé tekið út úr rekstrinum, er það að segja, að ljóst er, að fyrirtæki er alla vega trygging í því að hafa þennan sjóð að veði. Eins er það, að þegar þessi sjóður verður tekinn til starfa, þá þurfa bankarnir ekki eins að sinna útlánum til uppbyggingar, en afleiðing lánsfjárkreppunnar hefur meðal annars verið sú, að menn hafa orðið að greiða hærri vexti til banka en þeir hafa fengið af því fé, sem staðið hefur inni. Hvað viðvíkur þeim fyrirtækjum, sem ekki geti borgað þessi gjöld, er það að segja, að ég tel eðlilegt, að þetta gjald verði reiknað sem útgjöld til skatts. En ef hins vegar er um það að ræða, að engar tekjur séu, þá er maðurinn kominn í þær aðstæður, að hann getur ekki rekið sitt fyrirtæki. Hins vegar verður þessi sjóður eign hjá fyrirtækinu og getur þess vegna komið til með að standa undir láni. - Þá má minna á það, að nú er forgangskrafa að launum sjómanna hjá útgerðarmönnum; þá er ekki verið að spyrja um tekjur. Þá kem ég að því atriði hjá hv. 1. þm. N-M., þar sem hann var að tala um, hvernig ætti að innheimta þessi gjöld. Það er misskilningur hjá honum, að um það atriði sé ekkert í frv.; hann getur ekki hafa kynnt sér það. Um það segir í 16. gr. þess, að með þau skuli eins fara og önnur gjöld til ríkisins, en sá er munurinn, að núverandi gjöld eru greidd til þess að renna til ríkisins, en þarna er um það að ræða, að maðurinn greiðir þetta raunverulega aðeins í aðra skúffu sjálfs sín.



Herra forseti. Ég rís hér ekki upp til að mótmæla þessu frv., því að ég veit, að tilgangur þess og meginhugsun er góð og athyglisverð. Það stefnir að því að hafa fé handbært handa atvinnufyrirtækjum. - Mér dettur í hug í þessu sambandi það, sem einn góður og gegn húsasmiður sagði við mig einu sinni. Hann sagði réttilega, að við vissum ekki, hvernig framtíðin vildi byggja, og með því að byggja svo dýrt og vandað sem við gerum, þá værum við að taka fram fyrir hendur afkomendanna. Hann áleit, að við ættum að byggja hús, sem kæmu til með að standa í 50–75 ár og ódýrt væri að byggja. Það er anzi mikið til í þessu, og við sjáum vel, hvernig trékofarnir hér í Aðalstrætinu hafa staðið í veginum fyrir því nú í ein 30 ár, að þar væri hægt að byggja eftir kröfu tímans. Í sambandi við þetta viðtal sagði ég, að mér fyndist, að til þyrftu að vera fyrningarsjóðir, - að mynda þyrfti sjóð með því að borga árlega gjald, sem rynni í sjóð til þess að endurbyggja hús að ákveðnum tíma liðnum. En skilyrði fyrir þessu er, að verðmæti peninganna haldist óbreytt, svo að það sama fáist fyrir þennan sjóð, þegar til hans þarf að grípa, og hægt er að fá fyrir peningana, þegar þeir eru lagðir í sjóðinn, og er ég á sama máli og hv. 1. þm. N-M., að þessi sjóður verði að fylgja viðkomandi fasteign. En það allra nauðsynlegasta er, að verðgildi peninganna haldist. Ég get sem dæmi um það sagt, að þegar ég var 20 ára, gat ég valið um það að byggja hús og kaupa mér líftryggingu, og hefði þá getað byggt hús eins og t. d. eru hér á Melunum fyrir sama framlag og líftryggingin kostaði. - Ég kaus líftrygginguna. En nú, þegar ég fæ þessa tryggingu útborgaða, er ekki einu sinni hægt að byggja fyrir hana eitt herbergi, hvað þá meira. Það er því höfuðatriðið að tryggja verðgildi peninganna og á hinn bóginn, að þessi sjóður fylgi viðkomandi fasteign, og ef hægt er að tryggja það með þessu frv., má segja, að nokkuð sé áunnið. Þá er það annað atriði. Það var minnzt á það, að ef fyrirtæki væri rekið með tapi, gæti því orðið ókleift að leggja fram fé í fyrningarsjóð. Fyrningarafskriftir eru að vísu dregnar frá skattskyldum tekjum. Við vitum það nú, að lengi hefur það verið svo, að afskrift hefur leyst undan skatti, en hefur svo aftur bætzt við sem halli, og þá á það fyrirtæki ekki eyri til að leggja í þennan sjóð. Ég álít því, að þótt þessa máls sé full þörf, beri að athuga það gaumgæfilega, svo að það komi að sem mestum notum.