Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Atvmrn. sendi sjútvn. þetta frv. og óskaði, að hún flytti málið, eins og hún hefur gert. Efni þess er að veita bátaútvegsmönnum gjaldfrest á afborgunum þeim af stofnlánum vélbáta, sem féllu í gjalddaga 1. nóv. 1952, um eins árs skeið og að lánstíminn lengist í samræmi við það. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að sem afleiðing af þessu verði frestað endurgreiðslum stofnlánadeildarinnar, sem ákveðnar eru í 6. gr. l. um stofnlánadeildina, þ.e.a.s., það verði frestað endurgreiðslum til Seðlabankans sem því svarar. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að sama gildi um lán úr fiskveiðasjóði og skuldaskilasjóði, og hyggst ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að koma því í kring, að samningar takist um að fresta innheimtu afborgana til eins árs til þessara sjóða. Ástæðunnar fyrir því, að farið er fram á þetta, er getið hér í grg., sem sé það mikla tap, sem bátaútvegsmenn urðu fyrir á síldveiðunum á s.l. sumri og talið er að hafi numið um 20 millj. kr., þegar búið er að draga frá þær bætur, sem þó fengust úr hlutatryggingasjóði. Sjútvn. stendur, eins og ég sagði áður, öll að flutningi þessa frv. Hins vegar hafa nm. að sjálfsögðu óbundnar hendur um að flytja brtt. við þetta frv. á síðara stigi hér í d. og þá einnig til þess að vera með brtt., sem aðrir kynnu að flytja.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. er fram komið. Ég veit, að það er full ástæða til að hjálpa þeim bátaútvegsmönnum, sem standa í vanskilum við stofnlánadeild sjávarútvegsins við Landsbanka Íslands frá árinu 1952 um vaxta- og afborganagreiðslur, og tel, að einna auðveldast sé að leysa þennan vanda í bili með því að lengja lánstímann um eitt ár eins og hér er lagt til, en mér er kunnugt um, að nákvæmlega eins stendur á um nokkra vélbátaeigendur að því er snertir árið 1951. Mér er að minnsta kosti kunnugt um eina 4 slíka vélbáta, sem standa í vanskilum við stofnlánadeildina um lán, þ.e.a.s. vexti og afborganir af lánum, sem féllu í gjalddaga 1. nóv. 1951. Ég mun því leyfa mér, þar sem nákvæmlega eins stendur á um þessa útgerðarmenn, sem nefnda báta eiga, eins og þá, sem frv. fjallar um, og þeirra vandi er óleystur að því er snertir bæði þessi ár, leyfa mér að bera fram brtt., sem yrði í fyrsta lagi á þá leið, að á eftir orðunum „féllu í gjalddaga“ komi: 1. nóv. 1951 og - og í stað orðanna „um eins árs skeið“ komi: til 1. nóv. 1953. - Greinin yrði þá á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Stofnlánadeildin skal, ef nauðsyn krefur og ríkisstj. óskar þess, veita bátaútvegsmönnum gjaldfrest á afborgunum þeim af stofnlánum vélbáta, sem féllu í gjalddaga 1. nóv. 1951 og 1. nóv. 1952, til 1. nóv. 1953, og lengist lánstíminn í samræmi við það.“ Þetta er sú breyting, sem ég vil leyfa mér að flytja, og nær þá frv. ekki aðeins til þess að leysa vanda þeirra vélbátaútvegsmanna, sem standa í vanskilum vegna lána í stofnlánadeildinni frá árinu 1952, heldur einnig að því er snertir árið 1951, en það munu vera tiltölulega mjög fáir útvegsmenn, sem þar eiga hlut að máli, en útvegsmenn, sem eru í öllu meiri vanda staddir, en hinir, af því að þeir hafa orðið að búa við tilfinnanlegan aflabrest um langt skeið, sem hefur valdið því, að þeir hafa lent í vanskilum árinu áður, en þeir útvegsmenn, sem þetta frv. fjallar um. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa till.



Herra forseti. Meiri hl. fjhn. hefur orðið ásáttur um, eins og fram kemur á þskj. 672, að leggja til. að þetta frv. verði samþ. en nm. meiri hl. áskilja sér rétt til þess að flytja og fylgja brtt., og höfum við hv. þm. Snæf. flutt brtt. á þskj. 673. Þetta frv. var á sínum tíma sent bönkunum þremur hér í Reykjavík, Landsbankanum, Útvegsbankanum og Búnaðarbankanum, og Skattstofu Reykjavíkur og beðið um umsögn þessara aðila, og fylgja nál. meiri hl. umsagnir þessara viðkomandi aðila, sem allir sendu þær. Af þeim kemur það glöggt fram, að bankarnir allir mæla eindregið með samþykkt þessa frv., en fjórði aðilinn, skattstofan, telur hins vegar, að frv. kunni að fela í sér nokkra annmarka, þar sem samþykkt þess mundi torvelda eftirlit með framtölum manna, eins og fram kemur í grg. skattstofunnar. Ég hygg, að menn almennt séu nokkuð sammála um réttmæti þessa máls, jafnvel þó að n. í heild hafi ekki getað staðið að afgreiðslu þess, og það sé fremur vegna þess, að málið þurfi kannske í einstökum atriðum nánari athugun, en þegar hefur verið gerð. Við höfum hins vegar álitið, nm. meiri hl., sem leggjum eindregið með þessu máli, að þar vegi það þungt á metunum hið samhljóða álit allra bankanna þriggja, að það beri vissulega að taka tillit til þess. Höfuðástæðurnar, sem bankarnir færa nú fyrir því, að það sé rétt að samþykkja frv. þetta um skattfrelsi sparifjár, eru þær, að þeir telja, að með þeim hætti mundu að verulegu leyti örvast sparifjárinnlög manna, sem vissulega mundi þá verða til góðs atvinnu- og framleiðslustarfseminni í landinu og auðvelda starfrækslu bankanna. Það er á það bent í nál. Landsbankans, að í Finnlandi hafi verið gerð tilraun í þessu skyni og samþ. löggjöf um skattfrelsi sparifjár árið 1943, og síðan hafa löggjafarákvæði um þetta verið framlengd. Það er jafnframt á það bent sem eftirtektarvert, að á árinu 1951, þegar sú breyt. var gerð á löggjöf Finna í þessu sambandi, að framtalsskyldunni var aflétt, hafi stórlega hækkað innlánsfé þar í landi, meira en þrefaldazt frá því, sem það var árið áður. Meðal annars með vísun til þessa og samkv. áliti bankanna á öðrum stöðum er af þeirra hálfu lögð mikil áherzla á ákvæði 3. gr. þessa frv., sem mælir fyrir um það, að sparifé skuli ekki vera framtalsskylt. Ég vil leyfa mér að vísa til nokkurra atriða hér úr þeim umsögnum, sem fyrir liggja. Það kemur fram í umsögn bankastjóra Búnaðarbankans eftirfarandi, þar sem hann heldur þessu fram: „Verulegur hluti þess“ - þ. e. a. s. sparifjárins - „er ekki talinn fram og verður ekki, enda þótt skattskylt sé að lögum. Og engum heilvita manni kemur til hugar að hefja eltingarleik til að fá það fram talið.“ Að svo miklu leyti sem þessi staðhæfing bankastjórans er rétt, þá vegur auðvitað minna sú gagnrýni, sem kemur fram hjá skattstofunni um það, að skattfrelsi sparifjár muni mjög torvelda eftirlit með skattframtölunum. Ég hygg, að segja megi, að enda þótt skattstofan hafi lagaheimild til þess að fá upplýsingar um innistæður manna og telji í sínu áliti, að það sé mjög hæpið að afnema þá lagaheimild, þá sé það rétt, að henni hafi verið beitt að mjög óverulegu leyti og sennilega alls ekki nema í alveg einstökum undantekningartilfellum. Ég hygg einnig, að það sé ekki fullkomlega á rökum reist í áliti skattstofunnar, þar sem segir, að menn þyrftu ekki að gera skattyfirvöldunum grein fyrir því, hvernig tekna hafi verið aflað til að mynda sparifjáreignina, því að samkv. frv. er að sjálfsögðu teknaframtalsskyldan óbreytt frá því, sem er, en aðeins gert ráð fyrir því, eins og raunar kemur fram í áliti skattstofunnar í upphafi, að undanþiggja sparifé eignarskatti og svo arð af því eða vextina tekjuskatti. Þær brtt., sem við flytjum, hv. þm. Snæf. og ég, eru í aðalatriðum í samræmi við þær till. eða ábendingar, sem fram komu í áliti Útvegsbankans til breytinga á frv. og komu reyndar einnig fram sumar í ábendingu Búnaðarbankans. Fyrsta till. er við 2. gr. Í þeirri grein er ákvæði um það, til hvaða sparifjár ákvæði laganna taka. Við leggjum til, þegar um er að ræða innistæðu, sem greiðist innistæðueiganda ákveðnum tíma eftir að hann hefur tilkynnt úttekt hennar, að þá sé það miðað við hálft ár eftir að þessi tilkynning hefur komið, og að því er varðar innistæður, sem bundnar eru til ákveðins tíma í senn og greiðast á tilteknum degi án undangenginnar uppsagnar, sé undanþága l. bundin við, að tíminn milli gjalddaga innistæðunnar sé hálft ár í staðinn fyrir eitt ár, eins og segir í 2. gr. Það kemur fram í áliti Útvegsbankans að, að undanskildum 10 ára bókum, sem litlu máli muni skipta í þessu sambandi, sé lengsti uppsagnarfrestur á innistæðum sex mánuðir og í samræmi við það beri að miða þessar tímaákvarðanir 2. gr., og bendir bankastjóri Búnaðarbankans á þetta sama atriði, svo að það virðist einsætt að breyta þessu, ef menn að öðru leyti verða ásáttir um að fylgja þessu frv. Þá leggjum við til, að 4. gr. frv. falli niður, þar sem segir, að innistæðueiganda sé í lifanda lífi óheimilt að selja, veðsetja eða ráðstafa á nokkurn annan hátt sparisjóðsbókum eða innlánsskírteinum fyrir skattfrjálsu sparifé, og eru lögð viðurlög við því. Við álítum, að það sé mikil skerðing á þessu frv., ef innistæðueigendur hafi ekki möguleika til þess að nota þetta sparifé til veðsetningar og annarra ráðstafana, og sé því óþarft að setja þá takmörkun, sem í 4. gr. segir. Við skulum segja, að bæði væru foreldrar og venzlamenn, sem eiga slíkt skattfrjálst sparifé. Okkur virðist óeðlilegt, að það verði lagðar hömlur á það, eins og 4. gr. segir, að viðkomandi aðilar t. d. gætu hjálpað sínum nánustu, börnum og niðjum og öðrum, með því að gefa þeim heimild til þess að veðsetja þessa sparifjáreign fyrir t. d. lánum, sem viðkomandi aðili vildi taka, og mætti benda á mörg hliðstæð tilfelli. Loks er svo þriðja brtt., sem er lítilfjörleg. Það er umorðun á 6. gr., þar sem við viljum, að hún hljóði aðeins þannig, að ráðh. skuli með reglugerð ákveða nánar um framkvæmd laga þessara, og sleppt sé því sérstæða tilfelli, sem fram kemur í 6. gr. frv. eins og nú er, - það verði þá á valdi ráðh., hvort hann vilji taka tillit til þess atriðis, eins og margra annarra, þegar að því kemur að setja reglugerðina, m. ö. o., að 6. gr. verði aðeins almennt ákvæði um það, að ráðh. setji reglugerð um nánari framkvæmd laganna. Ég tel svo ekki á þessu stigi málsins, að það sé ástæða til þess að hafa um þetta fleiri orð. Við sem sagt leggjum til, þm. Snæf. og ég, að frv. verði samþ. með þessum breyt., sem ég hef lýst, og á bak við það standa, eins og ég sagði áðan, mjög einróma meðmæli frá öllum þessum þremur bönkum hér í Reykjavík, sem frv. hefur verið sent til umsagnar og látið hafa í ljós álit sitt. Og enda þótt við viðurkennum, að það sé viss ástæða til þeirrar varfærni, sem skattstofan bendir á, þá sýnist okkur ekki, að öllu athuguðu, að þær mótbárur, sem þar koma fram, séu það veigamiklar, að þær ættu að valda því, að þetta frv. næði ekki þrátt fyrir það fram að ganga.



Herra forseti. Það mun vera tilgangur þeirra hv. þm., sem flytja þetta frv., að rétta með því hlut sparifjáreigenda og hvetja fólk til aukinnar sparifjársöfnunar. Hvort tveggja er þetta virðingarvert. Undanfarið hefur verið illa búið að þeim, sem hafa átt fé í peningastofnunum, því að þær eignir hafa tapað miklu af gildi sínu, og gott væri, ef takast mætti að auka sparifjársöfnun, því að lánsfé vantar til margra hluta. En þrátt fyrir það, að ég viðurkenni viðleitni þeirra hv. þm., sem flytja frv., þá sé ég mér ekki fært að mæla með því, að það verði samþykkt, því að miklir annmarkar eru á frv., eins og það er lagt fyrir, og ekki tel ég, að þeir gallar verði lagfærðir, þó að þær brtt., sem fram hafa verið bornar af tveim hv. fjhn.mönnum, verði samþ. Í 1. gr. frv. segir, að sparifé skuli undanþegið eignarskatti og hvers konar öðrum sköttum og gjöldum til hins opinbera, þ. á m. eignarútsvari til sveitarfélaga. Mér er ekki ljóst, hvað flm. eiga við með orðunum: „hvers konar öðrum sköttum og gjöldum“, og ég hef ekki orðið þess var, að skýringar hafi verið gefnar á því, við hvaða skatta og gjöld hér er átt. Samkv. 2. gr. frv. á skattfrelsið aðeins að ná til innistæðna, sem bundnar eru í eitt ár. Fram er komin brtt. um að færa þetta tímabil niður í 6 mánuði. Ekki sýnist sú breyting til bóta. Þá gætu menn notið skattfrelsis fyrir fé, sem þeir hefðu hálft árið laust í ýmiss konar viðskipti eða lánastarfsemi utan við banka eða sparisjóði, ef þeir aðeins hefðu það í sparisjóðsreikningi um áramótin með 6 mánaða uppsagnarfresti. Þetta tel ég þó minna atriði heldur en ákvæði 3. gr. Þar segir, að skattfrjálst sparifé skuli ekki vera framtalsskylt og ekki heldur vaxtatekjur af því; enn fremur, að skattayfirvöld skuli ekki eiga rétt á upplýsingum um innistæðureikninga með skattfrjálsu sparifé. Ég vil leyfa mér að benda hv. þdm. á umsögn skattstjórans í Reykjavík um þetta atriði, sem birt er með nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 672. Þar vekur skattstjórinn athygli á því, að þetta ákvæði, ef að lögum verður, muni torvelda mjög eftirlit með framtölum manna og gera skattyfirvöldunum mjög erfitt og jafnvel ómögulegt að sannreyna gildi framtala. Nefnir skattstjórinn í bréfi sínu dæmi, sem sýnir þetta. Eins og hv. þdm. er kunnugt, skipaði hæstv. ríkisstj. 5 manna n. á s. l. ári til að endurskoða lög um skatta og útsvör. N. hefur enn ekki getað lokið störfum, en þess er að vænta, að álit hennar og till. geti legið fyrir, áður en næsta reglulegt Alþ. kemur saman til funda. Í skattamálanefndinni hefur m. a. verið rætt um þetta mál, skattfrelsi sparifjár, og mun það verða tekið þar til nánari athugunar ásamt öðru, sem n. hefur til meðferðar. En málið er, eins og mörg önnur atriði skattamála, ærið vandasamt. Til þess að hvetja fólk til aukins sparnaðar og rétta hlut sparifjáreigenda getur verið um fleiri leiðir að velja en þá, sem hér er lagt til að farin verði, en hvaða leið sem valin verður, þá er nauðsynlegt að gæta þess vel við lagasetningu um þetta efni, að ekki verði opnuð ný leið fyrir menn, sem ekki eiga einseyring hvað þá meira - á sparisjóðsreikningi, til þess að komast undan lögákveðnum gjöldum til hins opinbera. En það tel ég einmitt stærsta gallann á frv., að menn, sem hafa laust fé í alls konar viðskiptum utan við banka og sparisjóði og hafa tilhneigingu til að komast undan lögákveðnum gjöldum, gætu haft stórum meiri hagnað af samþykkt frv. heldur en sparifjáreigendurnir, sem eiga fé sitt í bönkum og sparisjóðum. Enn vil ég vekja athygli á því í sambandi við þetta mál, að verði lögákveðið skattfrelsi fyrir sparifé í bönkum og sjóðum, þá getur komið til álita, hvort skattfrelsið eigi ekki líka að ná til eigna í ríkisskuldabréfum eða vissum tegundum verðbréfa með ríkisábyrgð. Ég minnist þess t. d., að fyrir allmörgum árum var hafinn mikill áróður, m. a. af hálfu opinberra aðila, fyrir því, að menn keyptu skuldabréf stofnlánadeildar sjávarútvegsins til þess að styðja þann atvinnuveg. Síðar voru menn svo hvattir mjög til þess að kaupa skuldabréf Sogsvirkjunarinnar og Laxárvirkjunarinnar. Fleiri dæmi má sennilega finna þessu lík um það, að fólk hefur verið hvatt til þess að verja sparifé sínu til kaupa á vissum tegundum verðbréfa í því skyni að greiða fyrir nauðsynlegum framkvæmdum. Margir munu hafa tekið þessar óskir til greina að einhverju leyti. En hvers eiga þeir menn þá að gjalda, ef skattfrelsi sparifjár verður í lög tekið, en þeir verða hafðir útundan? Það skal ég þó viðurkenna, að vandasamt getur verið að ákveða, hvaða verðbréfaeignir ættu að vera undanþegnar sköttum og hverjar ekki. Málið er þannig allvandasamt og hefur alls ekki hlotið þann undirbúning, sem nauðsynlegur er til slíkrar lagasetningar. Er það hvort tveggja, að augljósir annmarkar eru á þeim till., sem fram eru bornar í frv., og ýmislegt fleira þarf að athuga í sambandi við málið heldur en þar er nefnt. Eins og ég hef áður frá skýrt, er þetta mál einn þátturinn í þeim athugunum á skatta- og útsvarslöggjöfinni, sem stjórnskipaða skattamálanefndin hefur nú til meðferðar. Ég tel það því eðlilegustu meðferðina á frv., að því verði vísað til hæstv. ríkisstj. til athugunar. Ég hef ekki enn gefið út skriflegt nál., en fer þó ekki fram á, að málinu verði frestað þess vegna. En það er till. mín til hv. d., að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því, hvernig á því stæði, að ég og hv. 1. þm. Rang. flyttum það hér inn í þingið. Því var vísað til hv. fjhn. 12. des. s. l. Verð ég að segja það, að mér hefur þótt hv. n. þurfa nokkuð langan tíma til þess að afgreiða málið, og kemur það nú í raun og veru í ljós hjá hv. form. n., af hvaða orsökum það er; hann er málinu sem sé andvígur. En ég vil nú þakka hv. meiri hl. fjhn. fyrir það að mæla með þessu frv. og vil gjarnan óska, að það fái afgreiðslu nú, áður en þingi slítur, enda þótt einhverjar breytingar séu á því gerðar. Mér þykir mjög ánægjulegt að sjá þær umsagnir um þetta mál, sem fram hafa komið frá bönkunum, og vil aðeins víkja að nokkrum atriðum, sem koma fram í umsögnum þeirra. Það segir hér í umsögn Landsbankans, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki vitum vér til, að verðtrygging sparifjár hafi nokkurs staðar verið lögfest.“ - Það er nú ein till., sem liggur fyrir. - „En málið hefur verið víða rætt síðustu árin og fengið einna ýtarlegasta athugun í Finnlandi, án þess þó að nokkuð hafi orðið úr framkvæmdum. Finnar lögleiddu skattfrelsi sparifjár 1943 til 4 ára. Síðan hafa þessi lög tvisvar verið framlengd og gilda nú til ársloka 1955. Við síðustu framlengingu laganna var framtalsskyldu sparifjár aflétt að fullu. Það er eftirtektarvert, að árið 1950 hækkaði innlánsfé í Finnlandi um 17.000 millj. finnskra marka, en árið 1951, eftir að framtalsskyldunni var aflétt, hækkaði innlánsféð um 59.500 millj. marka.“ Þetta gefur nokkra bendingu um, hvaða áhrif það hefur haft í því eina landi, sem þetta fyrirkomulag hefur verið reynt, og gefur jafnframt til kynna, að það muni ekki vera fjarri lagi, sem við flm. höldum fram í grg., að þetta mundi verða sterkt ráð til þess að auka sparnað í landinu og hvetja fólkið til þess að leggja sína aura, sem það annars mundi eyða, í banka og sparisjóði. Nú skal ég hér, með leyfi hæstv. forseta, víkja að nokkrum atriðum, sem hér koma fram í umsögn bankastjóra Búnaðarbankans, sem eðlilega hefur nána þekkingu eins og aðrir bankastjórar á þessum málum. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjöldi manna, einkum úr sveitum, kvartar sáran undan framtalsskyldunni á sparifé, ekki sér í lagi af því, að það sé skattskylt, heldur miklu fremur af því, að jafnskjótt og það er komið á skattskrá, er ekki stundlegur friður fyrir lánbeiðnum, en um það er, eins og gefur að skilja, flestum lítið gefið. M. a. af þessu liggur fólk oft með peninga, svo að um munar, heima hjá sér, í stað þess að geyma þá og ávaxta í bönkum eða sparisjóðum landsins.“ Og enn fremur segir bankastjórinn: „Sumir virðast standa í þeirri trú, að það séu fyrst og fremst ríkisbubbarnir, sem eigi spariféð. En hér er um fullkominn misskilning að ræða. Þeir, sem mestan kunnugleika hafa á þessum málum, vita, að stórefnamenn eiga sjaldan fé í bönkum eða sparisjóðum. Spariféð er svo að segja allt í smærri upphæðum. Það eru ekki hinir ríku, sem eiga það að jafnaði. Það er fjöldinn, sem á það. Það er hinn almenni borgari til sveita og sjávar, það er alþýðan, en ekki neinir fáir auðjöfrar. Það eru mjög oft börn og gamalmenni. Það er langoftast nægjusamasti hlutinn af fólkinu, iðjusamasti og sparneytnasti. Það er þetta fólk, sem endalaust er rúið og aftur rúið, þvert ofan í fyrirheit um hið gagnstæða og ítrekaðar áskoranir um meiri sparnað.“ Ég verð að segja, að þetta eru mjög athyglisverð orð, sem ég vil algerlega undirstrika að séu sönn. Þess vegna tel ég, að það sé mjög mikil nauðsyn á því, að þetta frv. verði afgr. nú áður en þingi lýkur, og vænti ég, að það komi nokkuð mikið í ljós, hvort það hefur fylgi, þegar atkvgr. fer fram um þá till., sem hv. þm. V-Húnv. ber hér fram um að vísa málinu til ríkisstj., því að hana geta auðvitað ekki aðrir samþ. heldur en þeir, sem eru á móti málinn. Og það er vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki það á valdi sínu á þessu nýbyrjaða ári að gera neinar framkvæmdir í þessu máli nema með brbl., og það mundi hún sennilega ekki gera, sem ekki er eðlilegt, að nýafstöðnu þingi. Sú viðbára, sem hér er flutt af hv. minni hl. fjhn., að þetta beri ekki að samþ., vegna þess að það sé verið að athuga skattamálin í heild, hefur heyrzt hér hvað ofan í annað og æ ofan í æ á þessu þingi, og er ekki - frá mínu sjónarmiði - réttmætt að taka hana það gilda, að það megi ekki gera nokkra breytingu, hversu réttmæt sem hún er, enda þótt það sé starfandi n. í þessum málum, sem hefur dregið sitt starf meira en hóf er á. Varðandi brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf. vil ég nú segja það um tvær fyrri brtt., að þær eru að vissu leyti til bóta, vegna þess að það gerir styttri frestinn, heldur en annars er. En þrátt fyrir það geri ég það ekki að neinu kappsmáli, síður en svo, hvort þær verða samþ. eða ekki. Önnur brtt., um það að fella niður 4. gr., held ég að sé nú heldur til hins verra. Eftir þeim athugunum og upplýsingum, sem fram hafa farið um þetta mál, þá mundi það verða til hins lakara, ef hún er samþ. En ég geri það ekkert að kappsmáli, hvort sú till. verður samþ. eða ekki, því að aðalatriðið er, að þetta mál nái fram að ganga og þau ákvæði, sem eru aðalatriði þess og eru í 1., 2. og 3. gr. Varðandi þá mótbáru, sem fram hefur komið frá skattstofunni, skal ég ekki fara mörgum orðum, því að hv. frsm. meiri hl. fjhn. svaraði því eins og vera bar. En hitt er vitaður hlutur, að ef það ætti að afnema 3. gr., eins og mér fannst vera aðalmótbáran hjá hv. þm. V-Húnv., þá er málið tiltölulega þýðingarlítið. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, en ég legg áherzlu á það, eins og gert er hér í þeim umsögnum, sem ég hef vísað til, að þetta er mál, sem mundi hafa mjög mikla þýðingu í fjármálalífi landsins og miklu meiri þýðingu en það, þótt það lækkuðu nokkuð skattar frá því, sem annars er, aðallega eignarskattur, og svo það, sem vextir af sparifé nema.



Út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, vil ég taka fram, að eins og þetta mál liggur fyrir núna hérna, þá er það eins og hvert annað uppboðsmál. Það vita allir, að núverandi stjórnarflokkar eru búnir að gera samkomulag um það sín á milli í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna, að skattar og gjöld séu óbreytt, þ. e. fyrir það ár, sem yfir stendur. Samt stendur hér í þessu frv., að ákvæði þess um að undanþiggja sparifé sköttum skuli gilda á árinu 1953, sem sé á yfirstandandi ári. Nú er hins vegar búið að telja fram. - Ég veit ekki, hvort mönnum getur verið alvara með svona málsmeðferð, hvað sem menn meina nú um málið sjálft. - Menn eru núna búnir að telja fram þessar innistæður. T. d. rann út fresturinn til þess að skila framtölum í Rvík núna 31. jan. Það gæti því aldrei komið til mála, að þessi lög gætu tekið gildi fyrr, en á næsta ári, og hefði því enga praktíska þýðingu fyrir borgarana í ár, þótt það gengi nú fram. Eins og hér hefur verið tekið fram af hv. þm. V-Húnv., er verið að athuga skattalögin í mþn., og ef menn vilja vinna skipulega að þeirri endurskoðun og að allir þættir skattamála fái hæfilega athugun, þá er auðvitað skynsamlegast að vísa þessu máli núna til stjórnarinnar, þar sem það getur ekki hvort sem er komið til framkvæmda á því ári, sem nú er að líða, og skattamálin eru til athugunar í mþn. Það ættu nú satt að segja allir að geta sameinazt um þá aðferð. Hitt er svo annað mál, að ef menn ætla að nota þetta mál til þess að metast um það eða til að sýnast betri en aðrir, þá munu menn ekki vilja aðhyllast skynsamlegar vinnuaðferðir. Ég vil einnig benda á það, sem ég hygg að hv. þm. V-Húnv. hafi raunar bent á, að málið er ekki eins einfalt og ráða mætti af þessu frv. Ég hygg, að ef hnigið yrði að því ráði að undanþiggja sparifé skattgreiðslu, sem ég vil engan veginn taka fyrir að geti komið til mála, þá yrði niðurstaðan sú, að það mundi ekki vera talið nóg að undanþiggja skattgreiðslu aðeins sparifé á innistæðureikningum, eins og hér er gert ráð fyrir. Ef það væri gert eitt út af fyrir sig, þá mundi það verða til þess, að svo erfitt sem það hefur nú verið undanfarið að selja t. d. ríkisskuldabréf eða skuldabréf með ríkisábyrgð og önnur verðbréf til þess að fá lán til langs tíma, þá mundi það verða gersamlega útilokað, að nokkur maður liti við slíkum bréfum. eftir að búið væri að gera einhliða ákvörðun um skattfrelsi sparifjár. Þess vegna býst ég fremur við, að yrði niðurstaðan sú að undanþiggja spariféð sköttum, þá yrði einnig að undanþiggja sköttum verðbréf, a. m. k. ríkistryggð verðbréf. En þá kemur aftur á móti til greina, ef undanþegið er skatti sparifé og verðbréf með ríkisábyrgð, að þá má gera ráð fyrir, að allt laust fjármagn leiti í þetta tvennt, í sparisjóði og ríkistryggð verðbréf, og ómögulegt verði að bjóða út annars konar skuldabréf. Kemur þá upp spurningin, hvort fara yrði enn þá lengra og undanþiggja þá skatti öll verðbréf. - Ég vil sérstaklega benda á þessa hlið málsins, vegna þess að þetta mál hefur verið talsvert ýtarlega athugað í fjmrn., og ástæðan til þess, að t. d. ég er ekki búinn að gera till. um að undanþiggja sparifé skatti, er aðallega sú, að það hefur viðtækar afleiðingar í þá stefnu, sem ég nú hef verið að lýsa, og athugunum á því, hvernig slíkt mundi verka á fjárhagsmálin, er ekki lokið. Slíkar athuganir standa einmitt yfir. Eitt af því, sem er allra erfiðast í öllum okkar þjóðarbúskap, er það, hve erfitt er að fá lán til langs tíma. Við höfum alveg nýlega sett hér löggjöf á Alþingi um Framkvæmdabanka, og honum er ætlað að afla fjár til langs tíma. Ef næsta skref þingsins yrði svo að gera sparifé skattfrjálst, en ekki verðbréf, þá er það nokkurn veginn auðséð, að jafnvel þótt það tækist að viðhalda hér fjárhagslegu jafnvægi og auka traust á peningunum á næstu árum, þá mundu menn alls ekki kaupa nein skuldabréf frá þessum banka, af því að þau væru ekki skattfrjáls eins og spariféð. Þetta mál er geysilegt stórmál, bæði nokkuð stórt frá skattalegu sjónarmiði, en þó enn þá stærra sem almennt fjárhagsmál, af því að inn í málið blandast ekki aðeins, hvort hægt muni að auka sparnaðinn, heldur líka inn í hvaða farvegi er hægt að beina fjármagninu. Og ég hygg, að allir hv. alþm. séu sammála um það, að svo gott sem það er, að menn leggi fé sitt á sparisjóð, þá er það þó enn þá betra, ef menn vilja festa féð í skuldabréfum til langs tíma. Allar þjóðir keppa fyrst og fremst að því að reyna að fá menn til þess að festa féð til langs tíma í slíkum skuldabréfum. Það er eitt helzta áhugamálið hjá mörgum þjóðum að fá almenning til þess að gera það. Það er aðlaðandi hugmynd að gera spariféð skattfrjálst. Menn segja, að það sé skattfrjálst í Finnlandi. Ég hef nú ekki rannsakað, hvernig því er varið, en nýlega hefur þetta málefni verið athugað mjög gaumgæfilega í Danmörku, og niðurstaðan hjá þeim varð sú að veita hlunnindi nokkur í skatti þeim, sem legðu fyrir sparifé, en þau hlunnindi voru mjög takmörkuð og mundu þykja mjög lítil hér. Réttast er að viðhafa þá aðferð núna að vísa málinu til stjórnarinnar, sem þýðir mþn. í skattamálum, þar sem það fær eðlilega athugun, og það styður þá skoðun, að þetta mál getur ekki haft neina þýðingu fyrir skattaálagninguna árið 1953.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð um þetta mál, en skal þó ekki vera langorður til þess að tefja ekki tímann um of. Svo sem hv. þdm. munu minnast, þá var lagt hér fyrir þessa hv. d. rétt fyrir jólin frv. til laga um tekjuskattsgreiðslur einstaklinga, sem við hv. 5. þm. Reykv. stóðum að. Þar sem nú er komið nærri þinglokum, virðast litlar horfur á því, að það mál nái frekari afgreiðslu að sinni á yfirstandandi þingi. Þess vegna liggur það þá næst fyrir, hvort hægt er að fá fram einhverjar minni háttar breyt. og lagfæringar á skattakerfinu, heldur en það frv. gerði ráð fyrir, og liggur þá að minni hyggju næst fyrir að athuga einmitt það mál, sem hér er til meðferðar í dag, þ. e. a. s., hvort tök væru á því að gera sparifé skattfrjálst. Hæstv. fjmrh. vék að því mjög réttilega í sinni ræðu, að þetta mál hefði mjög mikil og víðtæk áhrif á fjármálakerfi þjóðarinnar yfirleitt. Og sannleikurinn er sá, að skattamál yfirleitt hafa slík áhrif, og mér hefur oft virzt því vera allt of lítill gaumur gefinn af löggjafarvaldinu, hversu skattamál hafa stórfelld áhrif á alla þróun fjármálanna í landinu. Það virðist oft og tíðum hafa verið farin dálítið öfug leið. Það er talað nú réttilega um margvíslega erfiðleika á efnahagssviðinu, sem við eigum við að stríða. Það er oft talað um erfiðleika á að fá lánsfé til margvíslegra framkvæmda, sem leiða af sér aftur það, að æ meiri og háværari kröfur eru gerðar til ríkisins um fyrirgreiðslu á öllum sviðum varðandi útvegun fjár til margháttaðra framkvæmda. Þessu er svo aftur mætt með því, að það verður að hækka skatta eða tolla, til þess að ríkið geti staðið undir þessum kröfum um fjárframlög til framkvæmda, sem eru eðlilegar og nauðsynlegar fyrir þjóðfélagið. Hins vegar virðist því ekki hafa verið eins gaumur gefinn, hvort ekki mætti fara aðra leið, hvort ekki mætti með einhverju öðru móti skapa aðstæður til þess að auka möguleikana á öflun lánsfjár, að auka vilja einstaklinganna í landinu til þess að verja fé sínu til skynsamlegra hluta, til þess þar með að létta byrðunum beinlínis af ríkissjóði. Þetta er að minni hyggju sú eina rétta leið, sem fara verður, ef við ætlum ekki að stefna út í þá ófæru, að ríkið verði að taka yfirleitt alla framfærslu borgaranna á sínar herðar, sem hlýtur auðvitað að leiða til þess, sem hæstv. fjmrh. minntist hér á, að það séu ekki möguleikar til þess að létta á sköttum, heldur verði þvert á móti með vaxandi þróun slíks ástands að leggja á aukna skatta og aukna tolla. Þetta er mjög mikið alvörumál, og það er mikilsvirði fyrir hæstv. Alþingi að gera sér þess grein, áður en í fullt óefni er komið, hvort hér er ekki stefnt í öfuga átt við það, sem fara á. Og mér virðist, að einmitt þetta frv., sem að sjálfsögðu snertir aðeins einn þátt skattalöggjafarinnar, marki nokkurt spor í þá átt að snúa til baka af þeirri leið, sem farin hefur verið, - ég vil segja óheillaleið, - þ. e. a. s. þeirri leið að reyna að halda öllu gangandi með sífellt auknum og vaxandi álögum á þjóðfélagsborgarana, þannig að nærri lætur, að þeir sligist undir þeim álögum. Virðist mér, að hér sé um að ræða mál, sem sé þess virði, að því sé mjög vandlega gaumur gefinn, og jafnframt hygg ég, að það séu ekki fram komin hér í þessari hv. d. nein þau rök, sem séu það veigamikil, að hægt sé að réttlæta það að vísa þessu máli frá, heldur beri að samþ. það þegar á þessu þingi. Það þarf í rauninni ekki að gefa skýr rök fyrir málinu umfram það, sem gert hefur verið af þeim hv. frsm. fjhn., 5. þm. Reykv., og hv. fyrri flm. málsins, hv. þm. A-Húnv., og í þeim mjög greinargóðu umsögnum, sem fylgja með nál. meiri hl. fjhn. frá öllum bönkunum hér í Rvík, þar sem þetta mál er mjög rækilega tekið til meðferðar og þar sem m. a. er sagt í umsögn bankastjóra Búnaðarbankans, að öllum, sem um þetta mál vilji hugsa af sanngirni og án barnalegrar tortryggni, sé það ljóst, hvílíkt nauðsynja- og réttlætismál er um að ræða. Ég vildi því ekki láta þessa umr. svo hjá líða að lýsa ekki minni afstöðu til þessa máls, og ég tel, að það sé þess eðlis, að það beri að afgr. það pósitívt á þessu þingi. Það hafa verið færðar fram þær röksemdir gegn málinu, - í rauninni þær einu röksemdir, - að það séu erfiðleikar á því fyrir skattayfirvöld að sannreyna rétt framtöl manna, ef eigi að taka af bönkunum skylduna til þess að gefa upp spariféð. Ég hygg, að það sé almenn skoðun bankamanna yfirleitt, að það hafi verið mjög ógæfulegt fyrir þróun sparifjársöfnunar í landinu, að bönkunum var gert skylt að gefa upp spariféð. Ég skal játa það, að mér er ekki kunnugt um, hversu þessu er háttað erlendis, en mér er sagt, að víða sé þessi regla að minnsta kosti alls ekki látin gilda og sé talið mjög óheppilegt að hún gildi. Og ég man eftir, að einn mjög kunnur bankastjóri sagði við mig fyrir nokkrum árum, að hann teldi þetta vera eitthvert óskynsamlegasta ákvæðið, sem sett hefði verið inn í skattalöggjöfina. Skattstofan bendir á það, að það séu vissir erfiðleikar á því að sannreyna það, hvernig menn hafi aflað sér fjár, ef þessi heimild sé úr lögum tekin. Þetta er að vissu leyti rétt. Á það benti líka hv. þm. V-Húnv. En við skulum ekki loka augunum fyrir því, að þessir erfiðleikar eru þegar til staðar í mjög ríkum mæli. Við vitum það ákaflega vel, að fólk tekur iðulega fé út úr bönkunum fyrir áramót til þess að láta það ekki liggja inni í bönkum, þegar áramótauppgjör fer fram. Þess verður mjög vart. Og jafnframt er hitt, sem hefur haft mjög alvarleg áhrif á sparifjársöfnunina og notkun sparifjár á heilbrigðum grundvelli, að mér er sagt af þeim mönnum, sem fást við skipti á búum, að það sé mjög algengt, að jafnvel tugir þúsunda króna finnist heima hjá fólki, sem það hefur ekki viljað leggja inn í bankastofnun. Þetta er náttúrlega atriði, sem ber mikla nauðsyn þjóðfélagslega að reyna með einhverjum ráðum að vinna á móti. Annaðhvort liggur fólk með það fé, sem er dregið út úr bönkunum. eða það sem verra er, ef til vill, að það lendir í hvers konar braski, sem er í alla staði óheilbrigt fyrir fjármálaþróunina í landinu. Þetta gerir það að verkum, að það eru þegar fyrir hendi mjög miklir erfiðleikar fyrir skattayfirvöld að kynna sér, hvernig er með fjáreign manna í peningum. Svo er nú enn fremur það. svo að maður haldi sér nokkuð við það dæmi, sem skattstofan tekur í sinni umsögn, að við skulum segja, að maður hafi átt og eigi í banka nokkurt sparifé, við skulum segja 30–40 þús. kr. um áramót, en svo á hann um næstu áramót enga innistæðu í bankanum, vegna þess að hann hefur verið skattlagður og hann kærir sig ekki um það. Ef hann segir við skattayfirvöldin: Ja, ég hef eytt þessu fé, - þá er ekki ljóst, að það sé möguleiki eftir gildandi skattalöggjöf fyrir skattayfirvöldin að gera nokkurn hlut annan, en að taka það gott og gilt. Eins og nú er ástatt með okkar skattkerfi, þá eru þeir, sem eyða öllu sínu fé, lausir við að borga af því eignarskatt, en þeir, sem leggja fé til hliðar, sýna ráðdeildarsemi og sparnað og verja því beinlínis til þjóðnytjaframkvæmda í þjóðfélaginu, ef þeir leggja það inn í banka eða kaupa verðbréf, verða að gjalda þess, og þeir eru látnir borga aukaskatta til ríkisins af þessu fé sínu. Þetta sýnist mér vera svo óheilbrigt og óskynsamlegt með hliðsjón af heilbrigðri fjármálaþróun í landinu, að ekki eigi að halda þessu kerfi áfram. Hitt skal ég taka undir, að það kann vel að vera, að á þessu frv. séu einhverjir annmarkar, og þá sérstaklega það, sem bent var á bæði af hv. þm. V-Húnv. og hæstv. fjmrh., að það getur að sjálfsögðu verið ákaflega varhugavert að veita mun meiri forréttindi fé, sem liggur inni í sparisjóðum, heldur en því fé, sem varið er til kaupa á ríkisskuldabréfum og gildir raunverulega alveg það sama um, og auðvitað hefur mjög mikla þýðingu þjóðfélagslega, að fólk vilji kaupa ríkisskuldabréf. Af þeim sökum hefði mér fundizt það ekki óeðlilegt, að það hefði verið tekið inn í 1. gr. frv., að jafnframt væru undanþegin skatti ríkisskuldabréf og jafnvel einnig skuldabréf með ríkisábyrgð, því að það er auðvitað mjög óheppilegt, ef komið verður í veg fyrir það, að fólk vilji leggja fé sitt til kaupa á ríkisskuldabréfum. Varðandi þau ummæli hæstv. fjmrh., að það hefði verið gengið út frá því, að ekki yrðu gerðar neinar breytingar á skattalöggjöfinni nú á þessu þingi, þá verð ég að játa það, að mér er ekki kunnugt um það samkomulag að öðru leyti en því, að það hafði verið gert ráð fyrir því, að það yrðu afgreidd tekjuhallalaus fjárlög. Það er rétt. En að öðru leyti er mér ekki kunnugt um, að það hafi verið samið um það, að það mætti ekki gera neina breytingu á gildandi skattalöggjöf. - Og svo er þá því til að svara varðandi þetta mál, að ég hygg, að það liggi nokkurn veginn ljóst fyrir, að það muni ekki hafa ýkjamikil áhrif á tekjuskatt eða eignarskatt ríkisins, þó að þetta frv. yrði að l. Það kann vel að vera, að það séu einhverjir teknískir örðugleikar á því að láta það gilda á þessu ári, - ég skal ekki um það segja, - en það væri náttúrlega mjög æskilegt, að það gæti orðið. Ég tel, að það væri skynsamlegt og til bóta fyrir fjárhagskerfi þjóðfélagsins í heild, að frv. sem þetta næði fram að ganga.



Herra forseti. Ég get nú ekki leynt því, með allri virðingu fyrir hæstv. fjmrh., að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum af ræðu hans hér. Hæstv. fjmrh. segir, að það, að hann sé ekki búinn að leggja fyrir þingið till. um skattfrelsi sparifjár, sé vegna þess, að rannsókn sé ekki lokið í fjmrn. á þessu máli. Ef þetta er rétt og það strandar á þessu einu, þá hefði maður sannarlega mátt búast við svolítið meiri áhuga og betri undirtektum hjá hæstv. fjmrh. í þessu máli. Og mér finnst, að hann hefði þá átt að telja það þakkarvert, að nokkrir þm. hafa tekið sér fram um að hjálpa svolítið upp á erfiðleikana, sem fjmrn. hefur við að stríða að átta sig á þessu máli. Það ætti a. m. k. að vera nokkur fengur fyrir fjmrn. að fá umsagnir helztu fjármálastofnana landsins, eins og komið hefur fram hér í þinginu. Þetta segi ég vegna þess, að það sama á við varðandi afstöðu hv. þm. V-Húnv., og þegar hann heldur því fram, að það sé eðlilegt að rannsaka þetta mál betur og vísa því til milliþn. í skattamálum, þá má þetta að vísu til sanns vegar færa, en það dregur auðvitað ákaflega mikið úr áhuga manna til þess að verða nú við þessum tilmælum, þegar hv. þm. les svo upp allar greinar frv. og er á móti hverri einustu og er nú formaður í þessari mþn., sem á að endurskoða málið. Það hefði náttúrlega verið líklegra til þess, að menn vildu fara þessa leið, ef menn hefðu heyrt meiri áhuga og vilja hv. formanns mþn. og þingmanns hér til þess að greiða þessu máli götu heldur en fram kom í ræðu hans. Mér finnst því miður og hef hugboð um það, að það gæti mjög um of skattheimtusjónarmiðsins hjá báðum þessum mönnum, hæstv. fjmrh. og hv. þm. V-Húnv., í sambandi við þetta mál og að þeir mikli fyrir sér það, sem skattstofan talar um, að það muni kippa fótunum undan því að hafa eftirlit með framtölum manna. En hvar stendur nú skattstofan í þessu máli? Búnaðarbankastjóri segir alveg réttilega: Það er ekki nema lítill hluti af sparifénu, sem er talinn fram. - Ef það er rétt, eins og ég sagði áðan, þá hefur þetta að sjálfsögðu ekki eins mikil áhrif og skattstofan vill vera láta. Við skulum þá taka dæmi skattstofunnar. Hún talar um kaup og sölu á fasteign, nokkur hundruð þúsund krónur, og svo á viðkomandi maður að fara að tíunda það fyrir skattstofunni, hvernig hann gat eignazt þessa fasteign. Það er alveg rétt, að það getur vel verið, að það sé auðveldara að tíunda það fyrir skattstofunni, ef menn hafa möguleika til að benda á, að þeir hafi getað átt svo og svo mikið skattfrjálst sparifé. En við megum þá ekki heldur gleyma því, hvaða tölur það eru, sem teknar eru. Hvaða tölur eru það, sem gefnar eru upp, þegar menn eru að tíunda fyrir skattstofunni kaup og sölu á fasteignum? Ég held, að allir, sem eitthvað hafa við þessi mál fengizt, viti það með sjálfum sér, að hér er í stórum stíl farið fram hjá þeim raunverulegu kaupupphæðum, sem um er að ræða. M. ö. o., eftir því sem menn reyna að fara lengra upp og ná sér betur niður á að vita til hlítar um efnahag og tekjur og eignir manna, þeim mun lengra ganga borgararnir í því að reyna að komast undan þessu. Þetta er bara staðreynd, sem ekki er hægt að mæla á móti, og þá fer að verða spurning um það, hvort það er ekki meira virði fyrir þjóðfélagið að gera ráðstafanir til þess að örva sparifjármyndun og auka fjármálaviðskiptin í þjóðfélaginu, enda þótt menn á sama tíma geti ekki talið sér trú um, að þeir geti með einhverri hnýsni í skattamálunum uppgötvað hverja krónu, sem skattþegnarnir eiga. Ég er sammála hæstv. fjmrh. og hv. þm. V-Húnv. í því, að það beri að sjálfsögðu að koma til athugunar, hvort það ætti ekki í þessu sambandi að gera skattfrjáls ríkisskuldabréf, eins og hv. 2. þm. Eyf. benti á. Það væri auðvitað auðvelt að koma slíkri breytingu inn í þetta mál, ef menn hefðu haft áhuga fyrir því. Í Finnlandi var það svo, að einmitt ríkisskuldabréf voru skattfrjáls, eins og kemur fram í plöggum, sem fjhn., hafði til athugunar og Landsbankinn lét henni í té, m. a. í sambandi við skaðabótaskyldu Finna eftir styrjöldina, þar sem ríkið hafði þurft að leita á það að fá sparifé manna, og ýmis önnur tiltekin bréf. En ég get hins vegar ekki fallizt á það sjónarmið hjá hæstv. fjmrh., að þetta sé hættulegt út frá því sjónarmiði, að ef bara sparifé sé skattfrjálst, þá fari allt fjármagnið inn í sparisjóðina og þá sé ekki neitt fé til til þess að gera aðra hluti. Mér þætti nú heldur líklegt, að bankarnir stæðu dálítið betur að vígi, ef sparisjóðirnir fylltust af fé hjá þeim, og það er ekki útilokað, að þeir gætu kannske keypt eitthvað af ríkisskuldabréfum og eitthvað af verðbréfum Framkvæmdabankans væntanlega, m. ö. o. ráðstafað því fé, sem kemur inn, í trygg verðbréf, eins og m. a. eru lögákveðin fyrirmæli um í samþykktum bankanna, að þeir skuli gera að svo og svo miklu marki, en hafa sjálfsagt gert miklu minna, en heppilegt er. Við megum ekki ganga út frá því, að spariféð hverfi eða fé almennings hverfi, ef það er lagt inn í sparisjóði bankanna og peningastofnanir landsins, svo að þetta atriði er ekki eins hættulegt og hæstv. fjmrh. vildi vera láta. Varðandi það, að frv. geti ekki haft nein áhrif á þessu ári, þá er það að sjálfsögðu alveg rangt, þó að menn eigi að vera búnir að telja fram. Við skulum segja, að sú athugasemd sé rétt í sambandi við 5. gr., þar sem talað er um, að lögin eigi að koma til framkvæmda við skattframtal, og væri kannske eðlilegt að breyta því eitthvað, úr því sem komið er, en það kemur ekki við álagningu opinberra gjalda, og það ákvæði hefur fullkomlega gildi, því að það er meiningin að gera svo og svo mikinn hluta af því fé, sem menn nú hafa talið fram, skattfrjálsan, og það hefur auðvitað gildi eftir sem áður, þó að fyrra atriðið hafi ekki sömu þýðingu eins og í upphafi, þegar frv. var flutt, vegna þess. hvað nú er orðið áliðið. Eins og hv. 2. þm. Eyf. benti á, þá hefur allt of lítið verið gert að því í okkar þjóðfélagi að taka tillit til þess, hversu slæm áhrif viss ákvæði skattalöggjafar geta haft á fjármálastarfsemi þjóðfélagsins. Hjá okkur er það vissulega svo, að það eru, eins og hann sagði, engar hömlur á því að eyða sparifé, sem menn taka út og láta fara í eyðslu, og telja skattstofunni trú um, að það sé ekki lengur til. Það er ákaflega auðvelt að eyða í okkar þjóðfélagi. En það hefur verið gert torvelt að safna fé og þ. á m. sparifé, og það er engum blöðum um það að fletta, eins og kemur fram í umsögnum bankanna, að það er ríkjandi tortryggni í okkar þjóðfélagi og einhver ótti hjá almenningi við að láta fé koma inn í peningastofnanirnar, og þennan ótta verður að fjarlægja. Og fólkið hefur vissulega ástæðu til þess að hafa nokkurn ótta í þessu efni vegna þess, hvernig búið hefur verið að sparifjáreigendunum, og ég vil nú segja með öðrum ráðstöfunum, eins og eignakönnuninni, sem hefur sennilega verið ein dýrasta og óhagkvæmasta fjármálaráðstöfun, sem gerð hefur verið á seinni árum, því að hún er áreiðanlega búin að kosta ríkið og einstaklinga margfalt meira fé, heldur en ríkissjóður hafði í tekjur af þeirri eignakönnun. Þar er m. a. að leita orsakanna fyrir því, að hæstv. fjmrh. getur ekki selt ríkisskuldabréf og önnur verðbréf, þó að fullkomlega séu tryggð. Það er lögð áherzla á það að fá menn til þess að kaupa þessi bréf á mismunandi tímum, þegar þarf að gera veigamiklar framkvæmdir í þjóðfélaginu, og menn kaupa handhafabréf, en svo kemur ríkisvaldið eftir á og segir: Herrar mínir, nú skuluð þið koma og skila þessu inn og standa svo eins og meira og minna opinberir skattsvikarar eftir. - Afleiðingin fyrir ríkisvaldið verður svo sú, að það nær í bili nokkrum milljónum króna, náttúrlega miklu færri milljónum, heldur en menn voru að gera hér ráð fyrir í þinginu á sínum tíma, og hefur eyðilagt verðbréfamarkaðinn í þjóðfélaginu. Þess vegna þarf að snúa við á þessari braut, skapa meira traust og eyða tortryggni og fjarlægja fyrst og fremst ótta almennings við að leggja fé inn í peningastofnanir landsmanna og koma þannig í veg fyrir þann leiða hátt, sem hér er í þjóðfélaginu, að menn láta peningana mygla heima í skúffum sínum og verða ekki að því afli í þjóðfélaginu, sem þeir vissulega eðli sínu samkvæmt eiga að vera.



Herra forseti. Hv. fyrri flm. málsins, þm. A-Húnv., talaði um það. að frv. þetta hefði verið nokkuð lengi til athugunar hjá fjhn. d. - Frv. mun hafa verið vísað til n. fáum dögum áður, en hlé var gert á þingstörfum í desember. N. gerði ráðstafanir þá, áður en þingi var frestað, til þess að senda frv. til umsagnar bönkunum og skattstofunni í Reykjavík. Umsagnir frá sumum þessum aðilum, t. d. einum bankanum, bárust ekki fyrr en seinni hluta janúarmánaðar, og ég held, að því verði nú ekki haldið fram, að málið hafi tafizt óeðlilega hjá n. Það sé fjarri mér að gera lítið úr umsögn bankastjóranna um þetta mál, en þó virðist mér, að ummæli þeirra um frv. séu, eins og ef til vill er eðlilegt, fyrst og fremst byggð á því, að bankastjórarnir gera sér vonir um, að ef frv. verði samþ., þá muni það verða til þess að auka nokkuð spariféð í bönkunum, en hins vegar hafi bankastjórarnir ekki svo sem skyldi athugað aðrar hliðar málsins eða frágang frv. að öðru leyti. - Hv. þm. A-Húnv. las hér upp nokkuð úr umsögnum bankastjóranna. M. a. kemur þar fram hjá einum bankastjóranum það álit, að mönnum sé mjög illa við að þurfa að telja fram spariféð, því að strax þegar það sé komið á skattskrá, þá megi þeir búast við að verða fyrir ónæði af lánbeiðendum og þyki þeim ýmsum illt undir að búa. Út af þessu vil ég nú benda á það, að þær skattskrár, sem lagðar eru fram opinberlega almenningi til sýnis, gefa engar upplýsingar um það, í hvaða verðmætum eignir manna liggja. Þær upplýsingar er aðeins að finna í sjálfum framtölunum, sem aðrir hafa ekki aðgang að heldur en skattanefndirnar. Þá segir hv. þm. A-Húnv., að það geti ekki aðrir samþ. till. mína um að vísa málinu til stjórnarinnar en þeir, sem séu á móti því. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm. Mér finnst einmitt mjög eðlilegt, að menn, sem eru málinu hlynntir og vilja láta það fá betri undirbúning heldur en það hefur fengið, verði með þessari till. minni. Þetta finnst mér mjög eðlilegt vegna þess, hvað frv. er gallað í þeim búningi, sem það nú hefur, en hins vegar mjög liðið að þinglokum, og því er ekki tími til þess fyrir Alþingi að láta fara fram þá athugun málsins og gera þær breyt. á frv., sem þörf er á, áður en þing lýkur störfum að þessu sinni. Þuð er eitt atriði enn, sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á í sambandi við málið. Það er gert ráð fyrir því, að sparifé verði undanþegið sköttum til ríkisins og útsvari líka, t. d. eignarútsvari til bæjar- og sveitarfélaga. Nú er það svo, að lög um útsvarsálagningu eru mjög ófullkomin og engar skýrar reglur um það, hvernig eigi að haga útsvarsálagningu. Það er enn í lögum, að hreppsn. og niðurjöfnunarn. geti miðað útsvarsálagninguna við það, sem kallað er „efni og ástæður“. Þeim er ekki skylt að fara eftir skattframtölum við niðurjöfnun útsvara, þó að margar niðurjöfnunarn. og hreppsn. muni hafa skattframtölin til hliðsjónar. Það er því engin trygging fyrir því, að sparifjáreigendur fengju nokkra tilslökun á útsvörum, þó að 1. gr. þessa frv. yrði samþ., því að niðurjöfnunarn. gætu haldið því fram, að þær hefðu lagt á eftir efnum og ástæðum, en ekki sérstaklega eignarútsvar. Hv. frsm. meiri hl., 5. þm. Reykv., heldur því fram, að það hafi ekki birzt neinn áhugi hjá mér eða vilji fyrir þessu máli. Þetta tel ég nú ekki alls kostar rétt hjá hv. þm., þó að ég hafi ekki séð mér fært að mæla með þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ég vil í þessu sambandi t. d. benda á það, að ég hef nú á þessu þingi borið fram ásamt fleiri hv. þm. till. til þál. um verðtryggingu sparifjár. Var sú till. borin fram í því skyni að fá það athugað, hvort ekki væri unnt að koma á slíkri verðtryggingu og á þann veg rétta hlut sparifjáreigenda. Till. þessi hefur verið til meðferðar í Sþ. og fjvn. þingsins sammála um að mæla með því. að hún yrði samþ. - að vísu með nokkurri breyt., og vænti ég, að till. fái afgreiðslu, áður en þingi lýkur. Ég tel þannig, eins og ég hef áður sagt, fulla þörf á því að athuga þetta mál með það fyrir augum að auka hvöt manna til sparnaðar og gera hlut sparifjáreigenda betri, en verið hefur að undanförnu, en ég tel aðeins, að það megi ekki hrapa svo að málinu að samþ. nú í þinglokin frv., sem er mjög gallað að ýmsu leyti. Hv. 5. þm. Reykv. viðurkenndi nú í sinni ræðu, að það ætti að setja í frv., að skattfrelsið nái einnig til ríkisskuldabréfa. Ekki hefur þó sá hv. þm. flutt till. um þetta, þó að hann hafi haft málið til athugunar með öðrum fjhn. mönnum. Þetta eitt út af fyrir sig sýnir, að málið þarf meiri undirbúning, heldur en það hefur fengið, því að það getur verið mikið álitamál, ef á að taka þessi verðbréf inn í frv., hvaða tegundir verðbréfa þá á að taka. Ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki til nú á þessari stundu að láta uppi álit um það, hvað þarna ætti að taka með og hverju ætti að sleppa. Ég vil að síðustu benda á það eða minna á það, að þetta er nú ekki í fyrsta sinn, sem rætt hefur verið um þessi mál hér á þingi. Á þingi í fyrra bar hv. þm. S-Þ. fram í Ed. frv. um skattfrelsi sparifjár. Það er að finna í þingtíðindum frá síðasta þingi á þskj. 163. En sá var aðalmunur á því frv. og þessu, sem hér liggur fyrir, að þar var gert ráð fyrir því, að sparifjáreigendur ættu að gera grein fyrir sparifé sinu, þegar þeir teldu fram til skatts, þó að spariféð eða viðlagðir vextir þess væri ekki reiknað með við útreikning skattsins. Enn fremur var ákvæði um það í því frv., að forstöðumenn banka, sparisjóða og innlánsdeilda skyldu svara tafarlaust fyrirspurnum skattan. um upphæðir á skattfrjálsum innistæðum framteljanda. Þetta frv. fékk einróma meðmæli fjhn. Ed. á þinginu í fyrra, og er álit n. birt á þskj. 387. Einn nm., hv. 11. landsk., tók þó fram þar, að hann mundi ef til vill flytja brtt. Ekki komu nú samt neinar till. frá honum til breyt. á frv. þar í Ed., og málið var afgreitt til Nd., en þá var svo liðið á þingtímann, að ekki vannst tími til að athuga málið frekar. Þá vil ég enn minna á það, að á síðasta þingi flutti hv. þm. A-Húnv. hér í d. frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins, á þskj. 179, og í 5. gr. þess frv. var gert ráð fyrir því, að þessi stofnlánadeild tæki fé til ávöxtunar á sparisjóðsreikning. sem væri ekki framtalsskylt og stjórn bankans væri bannað að gefa upplýsingar um. Frv. þetta var athugað og rætt hér í þessari d. í fyrra, og þá var samþ. hér í d. brtt. frá mér, á þskj. 459, um að sparifjáreigendum skyldi skylt að gera grein fyrir eign sinni í stofnlánadeildinni, þegar þeir telja fram til skatts, þótt eignin reiknist ekki með við skattaútreikning. Þessi till. var samþ. hér í d., og virtist því koma fram sami vilji í þessu efni hjá þessari d. í fyrra eins og hv. Ed., en það fór nú þannig um þetta mál eins og það fyrra, sem ég gat um, að það fékk ekki fullnaðarafgreiðslu á þinginu. Ég vildi minna á þessi tvö mál frá þinginu í fyrra til þess að benda á það, að þá var meiri hl. þm. í báðum d. þingsins þeirrar skoðunar, að það væri varhugavert að undanþiggja sparifé framtalsskyldu, auðvitað vegna þess, að það mundi opna leiðir fyrir ýmsa menn, sem ekki hafa sparifé sitt geymt í bönkum eða sjóðum, til þess að komast undan réttmætum gjöldum til hins opinbera. Það liggur í augum uppi þeim, sem athuga þetta mál, að verði þetta frv. samþ. í svipuðu formi eins og það nú er, þá er mögulegt fyrir menn, sem kæmu undir ákvæði frv. með sitt fé um tíma, - hvort sem það væru nú sex mánuðir eða eitt ár, - að taka þetta fé út úr sparisjóði eða banka að þeim tíma liðnum og verja því til ýmissa ráðstafana utan við bankana eða sparisjóðina, og væri þá ekki auðvelt fyrir skattayfirvöld, og ég vil segja raunar ókleift, að fylgjast nokkuð með þessum ráðstöfunum manna, ef það væri fyrir það girt, að skattayfirvöldin mættu leita nokkurra upplýsinga hjá bönkum eða sjóðum um þær breytingar, sem verða á innistæðum á þessum reikningum. Ég sé nú ekki ástæðu, nema tilefni gefist, að hafa um þetta fleiri orð að sinni, en vænti þess, að d. geti á mína till. fallizt, að vísa málinu til stjórnarinnar, til þess að það fái nánari athugun, því að þess er vissulega þörf.