Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 11. júní sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur: skýrslu um Skrifstofu rannsóknastofnana atvinnuveganna, skýrslu um kaup Fasteigna ríkissjóðs á málningarvinnu, skýrslu um fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins, skýrslu um verktakagreiðslur hjá Fasteignaskrá 2010, skýrslu um stofnanir sem þjóna einstaklingum með skerta færni, skýrslu um framkvæmd búvörusamninga, skýrslu um kaup á tækniþjónustu vegna Norðurlandaráðsþings, skýrslu um verkefni fyrrum Varnarmálastofnunar, skýrslu um þjónustusamninga við öldrunarheimili og ársskýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir árið 2012.

Nú við upphaf þingfundar vil ég minnast þess að í dag er kvenréttindadagurinn, en 19. júní hefur hérlendis um langt skeið verið helgaður kvenréttindum. Að forgöngu Kvenréttindafélags Íslands, Kvenfélagasambands Íslands og fleiri samtaka verður dagsins að venju minnst með ýmsum hætti. Dagurinn á rætur í því að 19. júní 1915 staðfesti konungur Íslands og Danmerkur, Kristján X., frumvarp sem Alþingi hafði samþykkt um kosningarrétt kvenna og kjörgengi til Alþingis. 19. júní 1915 markaði því þáttaskil í kvenréttindabaráttu á Íslandi en baráttan fyrir kosningarrétti og kjörgengi kvenna til Alþingis hafði staðið yfir allt frá árinu 1885. Eins og þingheimi er kunnugt samþykkti Alþingi fyrir lok síðasta þings ályktun um hvernig minnast skuli 100 ára afmælis kosningarréttar og kjörgengis íslenskra kvenna 19. júní 2015. Samkvæmt ályktuninni var Alþingi falið að kalla saman til undirbúningsfundar fulltrúa sem flestra samtaka íslenskra kvenna, svo og stofnana sem fást við jafnréttismál kvenna og karla, til þess að safna hugmyndum og gera tillögur um hvernig minnast skuli tímamótanna, auka jafnréttis- og lýðræðisvitund og blása til nýrrar sóknar í jafnréttis- og mannréttindamálum. Í samræmi við þessa ályktun Alþingis hyggst ég kalla til slíks undirbúningsfundar fyrir upphaf haustþings. Eitt af verkefnum þess fundar verður að kjósa fimm manna framkvæmdanefnd sem móti endanlegar tillögur og annist frekari undirbúning fyrir afmælisárið 2015. Forveri minn í starfi, Ásta R. Jóhannesdóttir, sýndi þessu máli mikinn áhuga og fyrir hennar forgöngu var á síðasta ári haldinn fundur í Alþingishúsinu með fulltrúum kvenna- og jafnréttissamtaka á Íslandi til að ræða þetta mál. Þar voru reifaðar fjölmargar hugmyndir um hvernig væri viðeigandi að halda upp á þessi merku tímamót í sögu landsins. Þær hugmyndir verða gott veganesti nú þegar hin formlega undirbúningsvinna fer af stað. Ég vil að lokum fyrir hönd Alþingis óska íslenskum konum til hamingju með daginn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska íslenskum konum til hamingju með kvenréttindadaginn. Tilefni þessi að ég kem hér upp er að ég vil undirstrika mikilvægi þess að boðað sé til funda í nefndum þingsins með eðlilegum fyrirvara. Í gær var boðað til fundar í atvinnuveganefnd með mjög skömmum fyrirvara og á óhefðbundnum fundartíma. Ég sem 1. varaformaður nefndarinnar fékk skilaboð með mjög stuttum fyrirvara og var nýkomin hér úr þinghúsi. Ég vil undirstrika það að við byrjum þetta þing vel, að við reynum að vanda vinnubrögð okkar við að boða til funda og ná til allra nefndarmanna með eðlilegum hætti. Þegar svona stuttur fyrirvari er á, sem af eðlilegum ástæðum getur alltaf þurft að vera, er mikilvægt að menn gleymi sér ekki í hita leiksins og temji sér þann sið að ná til allra nefndarmanna. Á fundinum í gær var mjög mikilvægt mál á ferðinni, verið að senda 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka forseta fyrir skelegg inngangsorð í upphafi fundar og fagna því að forseti ætli með myndarlegum hætti að halda áfram undirbúningi fyrir 100 ára afmæli kosningarréttarins. Ég vil jafnframt þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að samþykkja sérstaka umræðu um jafnlaunamál á þessum hátíðisdegi íslenskra kvenna. Í dag minnumst við þess að 98 ár eru frá því að konur fengu kosningarrétt og kjörgengi til Alþingis. Þetta eru ein merkustu tímamót íslenskrar kvennasögu og mikilvægt að við minnumst þeirra á Alþingi. Við búum í samfélagi þar sem konur hafa haslað sér völl á nær öllum sviðum samfélagsins. Lagalegt jafnrétti er nánast í höfn þó að við búum ekki við jafnrétti í raun. Skýrustu birtingarmyndir kynjamisréttis eru kynbundið ofbeldi og kynbundinn launamunur. Þetta misrétti er svartur blettur á samfélaginu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun vinna markvisst að því að ná raunverulegu jafnrétti fyrir alla. Ríkisstjórnin mun endurmeta þær aðferðir sem notaðar hafa verið í baráttu fyrir jafnrétti kynjanna með það að markmiði að bæta árangur á sviði jafnréttismála og vinna gegn launamun kynjanna.“ Ég fagna því auðvitað að ríkisstjórnin ætli að vinna markvisst að jafnrétti fyrir alla en hingað til hefur ekki komið fram í hverju endurmatið á aðferðum felst. Ákvæði jafnréttislaga eru skýr. Kynbundinn launamunur er ólöglegur. Það er því vægast sagt þreytandi fyrir konur að þurfa ár eftir ár að berjast fyrir sjálfsögðum mannréttindum. Þessu ranglæti verður að linna. Gera verður þá kröfu til ríkisvaldsins að það sýni forustu í þessum efnum og taki á vandanum með krafti. Lægst launuðu stéttirnar í landinu samkvæmt könnunum nokkurra verkalýðsfélaga innan Starfsgreinasambandsins eru konur í umönnunarstörfum hjá ríkinu. Þær hafa tekið á sig kjararýrnun síðustu ár í gegnum skert starfshlutfall en álagið hefur aukist ef eitthvað er. Í nýlegri launakönnun SFR mælist kynbundinn launamunur nú 12% og minnkar um 1% á milli ára. Frá síðustu kjarasamningum í maí 2011 hafa grunnlaun kvenna hækkað hlutfallslega meira en karla en munurinn er neikvæður þegar litið er til heildarlaunanna. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga talar í þessu samhengi um ráðuneytisbundinn launamun og vísar þá til þess að laun séu almennt lægri hjá þeim stofnunum sem heyra undir ráðuneyti sem fara með velferðarmál og menntamál. Í þeim málaflokkum vinna stóru kvennastéttirnar. Heilbrigðisstéttirnar hafa ekki síst orðið fyrir barðinu á því. Til þess að taka á þessum vanda var farið í sérstakt jafnlaunaátak í janúar síðastliðnum þar sem veitt var svigrúm til hækkunar kvennastétta á heilbrigðisstofnunum ríkisins innan stofnanasamninga eða tímabundið innan núgildandi kjarasamnings en að frambúðarlausn verði fundin í næstu kjarasamningum. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hyggst ríkisstjórnin halda áfram því jafnlaunaátaki á heilbrigðisstofnunum sem hófst í tíð fyrri ríkisstjórnar? Í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var undirrituð viljayfirlýsing með aðilum vinnumarkaðarins um að eyða kynbundnum launamun. Í henni fólst ákvörðun um að setja á fót aðgerðahóp sem á meðal annars að samræma rannsóknir á kynbundnum launamun, gera áætlun um kynningu jafnlaunastaðals, annast upplýsingamiðlun og ráðgjöf um launajafnrétti kynjanna til stofnana og fyrirtækja. Þá samþykkti Alþingi tillögu velferðarráðherra um aðgerðaáætlun um launajafnrétti kynjanna. Alþingi samþykkti síðan í fjárlögum fyrir árið 2013 árlega fjárveitingu til ráðningar tveggja sérfræðinga til að halda utan um þetta verkefni. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hver er staðan á vinnu um innleiðingu jafnlaunastaðals og útreikning á kynbundnum launamun til undirbúnings kjarasamninga? Fram undan eru kjarasamningar þar sem stóru kvennastéttirnar, sem hafa haldið íslensku samfélagi gangandi á erfiðum tímum, vænta leiðréttingar á kynbundnum launamun. Verður áhersla lögð, spyr ég hæstv. fjármálaráðherra, á jöfnun launa milli kvenna- og karlastétta í komandi kjarasamningum af hálfu ríkisins?

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að brydda upp á þessu þarfa umræðuefni og óska öllum konum og okkur öllum til hamingju með daginn. Það væri gleðilegt að geta nú, 98 árum eftir að konungur staðfesti samþykkt Alþingis um kosningarrétt kvenna, fullyrt að fullkomnu jafnrétti væri náð á öllum sviðum. En við eigum talsvert í land. Konur eru mun færri í hópi stjórnenda fyrirtækja. Þær eru enn í minni hluta hér á þingi og víðar gætir misvægis. Þótt mikið starf hafi verið unnið til að trygga lög um jafnan rétt karla og kvenna glímum við einnig enn við nokkurn launamun kynjanna eins og málshefjandi bendir á og það þrátt fyrir áratugalanga baráttu og mikla umræðu um það mál. Vissulega hefur mikill árangur náðst víða en ég treysti því að við sem samfélag munum ekki láta staðar numið fyrr en við getum fullyrt að óútskýrðum launamun kynjanna hafi verið útrýmt. Hér er spurt hvort ríkisstjórnin hyggist halda áfram jafnlaunaátakinu. Um þetta er það að segja að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sérstaklega fjallað um jafnréttismálin eins og hér hefur reyndar verið komið inn á. Í samræmi við þá stefnumörkun hefur, innan fjármála- og efnahagsráðuneytisins, verið unnið að frekari greiningu og mati á þeim aðferðum sem helst hefur verið beitt þegar kemur að launamun kynjanna. Þó að þeirri vinnu miði ágætlega er því miður ekki orðið tímabært að setja fram tillögur á þessu stigi málsins enda stutt síðan stjórnarskipti urðu. Hvað varðar vinnu samkvæmt viljayfirlýsingu ríkis, sveitarfélaga og aðila vinnumarkaðarins, um innleiðingu jafnlaunastaðals og útreikning á kynbundnum launamun vegna kjarasamninganna fram undan, þá er það rétt, sem hér hefur jafnframt komið fram, að ráðnir voru tveir starfsmenn til fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem er ætlað að sinna þessu verkefni af hálfu ríkisins. Eins hefur sérstök nefnd, skipuð fulltrúum heildarsamtaka opinberra starfsmanna, Félags forstöðumanna ríkisstofnana og fjármála- og efnahagsráðuneytis, tekist á við það verkefni að setja fram hvaða málefnalegu forsendur skulu lagðar til grundvallar við mat á launamun kynjanna. Í þessari nefnd hafa verið haldnir tíu fundir og nefndin stefnir á að ljúka störfum fyrir 1. október næstkomandi. Undirbúningi að innleiðingu jafnlaunastaðals miðar líka vel og hefur þó nokkur fjöldi stofnana lýst sig tilbúinn í það ferli. Eins og þeir vita sem kynnt hafa sér staðalinn er launaúttekt á stofnun fyrsta skrefið í átt að jafnlaunavottun og er vinna við slíkar úttektir þegar hafin. Málshefjandi spyr hvort ríkisstjórnin hyggist leggja sérstaka áherslu á jöfnun launa milli kvenna- og karlastétta í komandi kjarasamningum. Svarið er að að sjálfsögðu verður lögð áhersla á að laun verði byggð á málefnalegum forsendum þar sem kynferði á ekki að hafa áhrif. Hvernig stéttarfélögin taka á þessum málum skiptir mjög miklu máli. Ef hækkun kvennastétta sem gætu talist hafa setið eftir í launaþróun verður mætt með enn frekari hækkun stétta sem telja má til hefðbundinna karlastétta liggur í augum uppi að launamunurinn viðhelst. Reyndar má bæta því við að hjá ríkinu eru ekki margar starfsstéttir sem eru að meiri hluta skipaðar körlum. Konur eru aftur á móti í meiri hluta í fjölmörgum starfsstéttum, enda hafa konur verið fleiri í námsgreinum sem skila þeim störfum í heilbrigðis- og félagsþjónustu og í menntakerfinu. Kynbundið náms- og starfsval er því ein af skýringum þess að illa hefur gengið að útrýma kynbundnum launamun. Hér má líka nefna að skráningu upplýsinga um þætti sem hafa áhrif á laun hefur því miður verið ábótavant hjá stofnunum ríkisins og nú er í gangi sérstakt átak til að bæta þá skráningu með aðkomu Hagstofunnar og Fjársýslu ríkisins auk fjármála- og efnahagsráðuneytisins.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir byrja þessa umræðu á því að óska íslenskum konum til hamingju með daginn og reyndar samfélaginu öllu. Ég tel að þau tímamót sem hér er minnst séu mikilvæg fyrir þróun samfélagsins alls, bæði fyrir konur og karla og mikilvægt að halda því til haga. Baráttan gegn kynbundnum launamun er að sjálfsögðu viðvarandi verkefni, hefur staðið yfir lengi og bæði ríkisstjórnir og sveitarstjórnir hafa verið að glíma við þetta um langt skeið. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að ýmislegt hefur áunnist í þeim efnum en það er líka rétt hjá hæstv. ráðherra að við höfum ekki náð á endastöð hvað þetta varðar. Þess vegna er þetta áfram viðvarandi verkefni þó að maður mundi gjarnan vilja sjá þróunina á þann veg að verkefnið yrði leyst í eitt skipti fyrir öll. Stjórnvöld hafa ýmis ráð í sínu búri til að vinna að þessu viðfangsefni. Eitt er til dæmis verkefni sem hefur verið kallað kynjuð hagstjórn. Stundum hefur verið gert grín að þessu hugtaki en engu að síður er það mikilvægt tæki sem stjórnvöld hafa yfir að ráða og hefur verið unnið að, meðal annars í tíð síðustu ríkisstjórnar, og ég vonast til þess að áfram verði haldið við það verkefni. Jafnlaunaátakið, sem hv. málshefjandi hefur rætt sérstaklega, er mikilvægt og ég skil hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á þann veg að áfram verði unnið að því, bæði á vettvangi ráðuneytisins og einnig í komandi kjarasamningum. Það viðhorf sem samningsaðilar, og þá stórir samningsaðilar eins og ríki og sveitarfélög, sýna í þessu efni skiptir máli. Síðan er ástæða til að velta fyrir sér hvort ýmsar lagaumbætur þarf til til að vinna gegn kynbundnum launamun og ég mun koma betur að því hér á eftir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska okkur öllum innilega til hamingju með daginn. Takk fyrir betra samfélag, kæru brautryðjendur kvenfrelsis. Takk hinar amerísku súfragettur, takk Bríet Bjarnhéðinsdóttir, takk Ingibjörg H. Bjarnason, takk Kvennalistinn, takk mamma og þið allar mæður og feður fyrir að hreinsa til. Ég vil líka þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga efni. Eins og hv. þingmaður fór vel í gegnum eru störf kvennastétta enn þann dag í dag minna metin í íslensku samfélagi en þau störf þar sem karlar eru ráðandi. Launamismunur kynjanna er sá þáttur kynjamisréttis sem er okkur hvað mest sýnilegur. Það er vegna þess að hann er vel mælanlegur. Annað kynjamisrétti, svo sem kúgun og undirokun hvers konar, er illmælanlegt. Þetta óáþreifanlega sem er yfir og allt um kring, það er það mein sem er uppspretta gildismatsins sem við búum við. Til að leiðrétta birtingarmynd vandans, minni laun fyrir sömu vinnu, þurfum við að taka á rót hans. Við verðum að taka til hjá okkur, vera femínísk og hugrökk; og þá helst þið, kæru karlar, og breyta þannig gildismati samfélagsins okkar. Verðum okkur sjálfum til sóma, við eigum enn nokkuð langt í land.

Virðulegi forseti. Það er vel til fundið að efna til þessarar umræðu 19. júní og ég þakka hv. málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir ræður þeirra sem og forseta. Sannarlega mikilvægt verkefni sem erfitt hefur reynst að uppfylla þrátt fyrir góðan ásetning margra. En hvernig stendur á því að við skulum þurfa að ræða þessi mál á 142. þingi og að við þurfum að setja það ákvæði í stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar árið 2013 að launajafnrétti skuli ríkja í landinu? Við erum að taka við stjórnartaumum af stjórnmálaöflum sem voru oft með kvenfrelsi og jafnrétti á vörum en … Einn af brautryðjendum okkar kvenna varðandi þetta málefni var Rannveig Þorsteinsdóttir, fyrrum þingmaður og lögfræðingur, og eins og hér hefur komið fram er baráttan fyrir launajafnrétti orðin mjög löng. Hún skrifar á 40 ára afmæli kosningaréttar í blaðið 19. júní árið 1955 og greinin heitir „Jöfn laun til karla og kvenna fyrir jafn verðmæt störf“. Með leyfi forseta, langar mig að grípa niður í þessa stórmerku 60 ára gömlu grein: „Launamismunurinn er víða falinn með því að störfum er skipt í karla- og kvennastörf og karlastörfin eru yfirleitt hærra launuð en kvennastörfin án tillits til þess hvaða verkhæfni þarf hjá þeim sem störfin vinna.“ Hún vitnar einnig til mannréttindaskrár Sameinuðu þjóðanna frá 1948 þar sem kveðið er á um að hver og einn eigi rétt til sömu launa fyrir sömu vinnu og Alþjóðavinnumálastofnunin gefur líka út árið 1951 jafnlaunasamþykkt þar sem hvatt er til að reglan um jöfn laun til kvenna og karla taki til alls starfsfólks. Það gekk nokkuð hægt hjá okkur að samþykkja þetta ákall en Rannveig er samt bjartsýn í lok greinarinnar, ef ég má vitna aftur í greinina: „Launajafnréttið er á leiðinni. Það getur komist á innan lítils tíma og það getur líka átt nokkurn aðdraganda enn þá.“ Er ekki aðdragandinn orðinn nógu langur? Hefjumst handa.

Virðulegur forseti. Launamisrétti á grundvelli kynferðis á ekki að viðgangast. Með því skrefi sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur steig í þá átt að útrýma launamuninum með jafnlaunaátakinu þokast málið í rétta átt. Tæknileg mál eins og skráning í mannauðskerfi þarf einnig að fylgja í átakinu og greining á því hvað óútskýrður launamunur er eða öllu heldur hvað eru sanngjarnar skýringar á launamun. Kyn er ekki ein af þeim breytum sem eiga að koma til greina í þeim skýringum. Það er ótrúlegt að við skulum enn þurfa að berjast fyrir því að svo sé ekki og setja í gang sérstakt átak til að útrýma kynbundnum launamun. Á krepputímum þurfum við að gæta sérstaklega að okkur því að þekkt er að þá er hætta á því að kynbundinn launamunur aukist, að fjármunir til kvennastarfa séu skornir niður á vegum ríkisins en atvinnuátak sett af stað sem nýtist frekar körlum. Ellilífeyrir kvenna ber einnig mark áratugalangrar kynjamismununar í íslensku samfélagi. Ólaunuð vinna kvenna inni á heimilum ásamt kynbundnum launamun hafa leitt til þess að gjá er á milli lífeyrisgreiðslna karla og kvenna. Vinna þarf í brúargerð yfir þá gjá. Mikilvægt er að halda áfram með jafnlaunaátakið þó að ný ríkisstjórn sé tekin við. Það sama á við um áherslu fyrri ríkisstjórnar á kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð sem er öflugt efnahagstæki ef vel er á haldið og mun skila auknu jafnrétti til framtíðar. Þó að nauðsynlegt sé að fara í sérstakt jafnlaunaátak til að rétta kúrsinn er lausnin til framtíðar að efla kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð þar sem markmiðið er að tvinna saman jafnrétti og efnahagslega velferð, tvinna saman jafnréttisstefnuna og þjóðhagsstefnuna og taka meðvitaðar ákvarðanir í ríkisfjármálum til að auka jafnrétti og útrýma kynbundnum launamun.

Herra forseti. Í dag er kvenréttindadagurinn. Ég óska konum ekki til hamingju með hann. Mér finnst ganga of hægt að ná fram jafnrétti kynjanna, allt of hægt. Jafnrétti er jafnvel að hraka. Eftir nýjustu upplýsingum er jafnrétti að minnka, misréttið er að aukast. Það eru ekki bara launin sem við þurfum að horfa á, við þurfum líka að horfa á framgang kvenna innan fyrirtækja. Hvernig ná þær hærri stöðum? Þar er pottur verulega brotinn og það er hvergi mælt. Það sjáum við best á aðalfundi Seðlabankans þar sem eru nánast eingöngu karlmenn. Ég tel mjög mikilvægt að jafnréttis sé gætt í landinu. Ekki viljum við karlmenn að mæður okkar, systur, dætur, frænkur og eiginkonur séu með lægri laun en aðrir bara af því að þær eru konur. Það er líka efnahagslegt mál vegna þess að þegar misrétti er í launum er hæfasti einstaklingurinn ekki að gegna starfinu. Þjóðfélagið allt tapar á því. Ég tel að hæstv. fjármálaráðherra hafi gullið tækifæri til að taka á þessum málum í kjarasamningum sem standa fyrir dyrum og bæta stöðu þeirra kvenna sem eru í umönnunarstörfum, sem eru mjög erfið störf en mjög illa borguð, og bæta þá stöðu. Ég bind miklar vonir við jafnréttisvottunina - að fyrirtæki og stofnanir fái jafnréttisvottun. Ég er mjög ánægður að heyra hjá hæstv. ráðherra að hæstv. ríkisstjórn er að vinna að því að ráðuneytin og jafnvel stofnanir ríkisins fái jafnlaunavottun sem ætti náttúrlega að gilda um allt þjóðfélagið. Jafnlaunavottun tryggir að karlar og konur séu með sambærileg laun.

Herra forseti. Ég nefndi hér stuttlega áðan hugsanlegar lagaumbætur til að vinna gegn kynbundnum launamun. Að sjálfsögðu hefur ýmislegt verið gert og unnið á þeim vettvangi á undanförnum árum og til að mynda hafa staða og tæki Jafnréttisstofu og Jafnréttisráðs verið styrkt í lögum. Ég tel mikilvægt að huga enn frekar að þeim málum, hvort hægt sé að ná meiri árangri með umbótum á því sviði. Ekki er nóg að taka á þessum þáttum í lagaumgjörðinni. Það þarf líka viðhorfsbreytingu í samfélaginu. Því miður hafa ýmsar rannsóknir sýnt að ungir drengir í skólakerfinu hafa jafnvel neikvæðari sýn á jafnrétti kynjanna en þeir sem eru heldur eldri. Þetta er viðfangsefni sem ég tel mikilvægt að vinna að. Við þurfum að vinna að viðhorfsbreytingu. Hún er nauðsynleg í skólakerfinu. Við sjáum að vísu að fleiri konur en karlar útskrifast úr háskólum hér á landi, umtalsvert fleiri. Ég hygg að í Háskóla Íslands séu þeir sem eru að útskrifast með BA-gráður og jafnvel mastersgráður upp undir 60 eða 67% konur en það skilar sér ekki í minnkuðum launamun og er áhyggjuefni. Ég tel mikilvægt að unnið sé að viðhorfsbreytingum í samfélaginu öllu en ekki síst í skólakerfinu og gagnvart ungum drengjum. Hér var nefnt að í dag væru 98 ár liðin frá því að konur öðluðust kosningarrétt á Íslandi. Eftir tvö ár verður þess minnst að 100 ár eru liðin frá þeim tíma. Er það þá ekki tilvalið tilefni til að taka höndum saman öll, óháð því hvar við skipum okkur í sveit í stjórnmálum, og taka á þessu samfélagslega meini því að þetta er samfélagslegt mein sem við verðum öll að taka alvarlega og ráða bót á. Ég hvet til þess að við látum tímamótin eftir tvö ár verða eins konar viðmiðun í því efni að hafa ráðið bót á þessu í eitt skipti fyrir öll.

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir byrja á að óska íslenskum konum og Íslendingum öllum til hamingju með daginn og ég óska Íslendingum og öllum, hvers kyns sem þeir eru, til hamingju með daginn. Ójafnrétti og mismunun sem byggð er á kynferðislegum forsendum er mein, er slæmt fyrir samfélagið. Það hamlar vexti og viðgangi samfélagsins. Ég eins og fleiri hér inni er tiltölulega nýr á hinum pólitíska vettvangi og þá staldrar maður við, skoðar tilgang sinn og veltir fyrir sér styrkleikum og veikleikum. Það er augljóst að ég er miðaldra karlmaður. Ég er þeirrar skoðunar að offramboð sé á sjónarmiðum miðaldra karlmanna. Það er alla vega ljóst að ég er ekki kvenmaður og ég lít á það sem minn helsta pólitíska veikleika að vera ekki kvenmaður. En ég trúi líka á að hægt sé að vinna með bæði veikleika og styrkleika og því legg ég mikið upp úr því í eigin viðhorfum að rækta þau viðhorf sem eru ekki náttúrulegust og ég held að það sé mikilvægt í samfélaginu öllu. Launamismunur er mismunun og ójafnrétti er óréttlátt hvaða nafni sem það nefnist. Margt hefur áunnist í réttindabaráttu kvenna og í minnkun launamismunar á Íslandi en það að hlutirnir gætu verið verri er aldrei afsökun fyrir því að vera sáttur við stöðuna. Við þurfum að berjast áfram. Þær bætur og þær breytingar sem orðið hafa hafa ekki komið af sjálfu sér. Þær hafa komið af baráttu og ef það lagar sig ekki sjálfkrafa verður að vinna áfram í því. Ég brýni hæstv. ríkisstjórn og þingheim allan til góðra verka.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, málshefjanda þessarar umræðu, fyrir innlegg hennar og frumkvæði. Það er við hæfi að ræða þessi mál í dag þar sem 19. júní er helgaður kvenréttindum á Íslandi. Nú þegar tæp 100 ár eru síðan konur fengu fyrst kosningarrétt hefur margt áunnist en því miður eigum við enn langt í land til að launajafnrétti sé náð. Það sem áunnist hefur er að lagatextar og rammi til að vinna eftir er í nokkuð góðu lagi en því miður hefur okkur ekki tekist að koma jafnréttinu á í raun. Meðan við þurfum að taka það fram að fyrirtæki skuldbindi sig til að greiða jöfn laun og sömu kjör fyrir sambærilega frammistöðu og jafn verðmæt störf óháð kyni þá er mikil vinna eftir. Í nýjum stjórnarsáttmála kemur fram, með leyfi forseta, að endurmeta skuli þær aðferðir sem notaðar hafa verið í baráttu fyrir jafnrétti kynjanna í þeim tilgangi að bæta árangur á sviði jafnréttismála og vinna gegn launamun kynjanna. Þetta held ég að sé mikilvægur þáttur í jafnréttisumræðunni. Við þurfum líka að skoða málin út frá grunninum, t.d. hvernig við ölum börnin okkar upp. Erum við í raun sú fyrirmynd sem við viljum vera þegar kemur að jafnréttismálum? Ný ríkisstjórn leggur áherslu á jafnréttismál og hefur þingflokkur Framsóknarflokksins þegar endurskoðað kynjaskiptingu í nefndum hjá sér. Lítum líka í eigin barm, leggjum okkur fram og stöndum öll saman um að taka á þessu þjóðfélagsmeini fyrir börnin okkar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum fyrir umræðurnar og það er ánægjulegt að heyra að við erum öll sammála um að kynbundinn launamunur sé óásættanlegur. Ég var líka ánægð að heyra að ekki er um breytta stefnu að ræða frá þeirri sem fyrrverandi ríkisstjórn markaði varðandi jafnlaunamálin, en ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að taka pólitíska forustu í þessari ríkisstjórn til að eyða kynbundnum launamun hjá ríkinu. Ég vil þakka hæstv. ráðherra ræðuna en óska samt eftir skýrari svörum um jafnlaunaátakið á heilbrigðisstofnunum og hvort núverandi ríkisstjórn ætli ekki örugglega að klára það mál þannig að jafnt megi yfir alla ganga. Ég tek undir það að mikilvægt er að bæta upplýsingar. Það er merkilegt að jafnréttislög kveða á um kyngreiningu upplýsinga en það er svo langt frá því að það sé veruleikinn hjá ríkinu. Hæstv. ráðherra vísar í að stéttarfélögin þurfi að beita sér fyrir því að sérstök áhersla verði á hækkun launa í komandi kjarasamningum. Ég tek undir það en tel atvinnurekandann, ríkið, verða að leggja sérstaka áherslu á hækkun launa umönnunarstétta og annarra kvennastétta sem búa við þann nöturlega veruleika að þurfa að sætta sig við kynbundinn launamun. Þetta þurfa íslenskar konur langflestar að gera þrátt fyrir að í landinu séu skýr lög um að slíkt sé óheimilt. Að lokum vil ég óska okkur öllum til hamingju með daginn og vona að að ári liðnu, þegar við ræðum kannski næst um kynbundinn launamun, höfum við þokast skrefi nær.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er því miður þannig í þessum málaflokki að það dugar ekki eitt og sér að hafa uppi háleit markmið og hástemmdar yfirlýsingar. Ég efast til dæmis ekki um að sú ríkisstjórn sem nú er nýfarin frá völdum hafi ætlað sér að ná enn meiri árangri en náðst hefur og vissulega lögðu menn sig fram. En þetta er málaflokkur sem því miður virðist þannig vaxinn að það tekur tíma að ná árangri. Þess vegna hafa svo margir komið inn á það í umræðunni í dag að við þurfum að halda áfram og gefast ekki upp. Þegar við ræðum um kynbundinn launamun í þessari umræðu erum við bæði að ræða um það þegar tveir einstaklingar hvor af sínu kyni gegna nákvæmlega sambærilegu starfi en þiggja ekki fyrir það sömu launin og í sömu andrá erum við líka að ræða um það að sumar stéttir, sem fyrst og fremst eru skipaðar af konum í dag, virðast almennt vera lægra launaðar en aðrar stéttir, sem fyrst og fremst eru skipaðar körlum. Þetta er líka hluti vandans og verður að taka með í umræðuna um það hvernig hægt er að bregðast við þegar kemur að gerð kjarasamninga. Varðandi jafnlaunaátakið stöndum við frammi fyrir þeim vanda að ákvarðanir um það eru teknar eftir að fjárlög fyrir yfirstandandi ár voru samþykkt og stofnanir sem hafa fengið það verkefni að hrinda átakinu í framkvæmd hafa ekki séð mikið svigrúm innan þess ramma sem þær hafa á yfirstandandi ári til að bregðast við óskum um þátttöku í átakinu. Við þessu verður ekki brugðist með öðrum hætti en að auka fjárveitingar, annars eru menn í raun að taka lán fyrir átakinu. Við höfum í sjálfu sér ekki séð færi til þess að lofa frekari framlögum á fjáraukalögum en við styðjum viðleitnina og munum finna okkar leiðir til þess að hrinda þessum áformum í framkvæmd.