Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Þetta frv., sem hér liggur fyrir um innflutning og gjaldeyrismeðferð, hefur legið fyrir hv. Nd. og er því hv. þdm. að nokkru kunnugt. Á hinu upprunalega frv. hafa að vísu verið gerðar nokkrar smávægilegar breyt., sem hafa ekki verið miklar efnisbreyt., og hefur stj. því samþ. að fallast á þær. Hér er að mestu um að ræða formbreyt., þ.e. sameining ýmsra ráðstafana, sem gerðar hafa verið vegna stríðsins. Þetta á þó ekki að öllu leyti við um Gjaldeyris- og innflutningsn., sem hefur nú starfað um 11 ára skeið. Það, sem hér er gert ráð fyrir að gera, er að sameina starfssvið Gjaldeyris- og innflutningsn., sem nú hefur haft með höndum úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa, einnig Dómnefndar í verðlagsmálum, sem verðlag heyrir nú algjörlega undir, enn fremur úthlutun á farmrými skipa, er flytja vörur til landsins, og ekki hefur enn verið skipulagt, nema Viðskiptamálaráðuneytið hefur haft hönd í bagga með úthlutun farmrýmis til innflutnings á skömmtunarvörum. Í fjórða lagi á Skömmtunarskrifstofa ríkisins að koma undir valdssvið þessa ráðs og í fimmta lagi á það að annast um innkaup á þeim vörum frá Ameríku, sem keyptar hafa verið í gegnum láns- og leigustofnunina í Washington samkvæmt samningunum við Bandaríkin. Nú undanfarið hafa verið miklir erfiðleikar á að fá þessar vörur keyptar hingað að vestan, því að þetta eru vörur, sem eru aðallega notaðar til hergagnaframleiðslu. Það má einnig gera ráð fyrir, þótt það liggi ekki beint fyrir nú, að þeim vörutegundum fari fjölgandi, sem þannig þarf að kaupa. Sú ráðstöfun, sem nú gildir, að láta Viðskiptan. annast um þessi kaup, getur ekki verið til frambúðar. Mér er það sjálfum vel kunnugt, því að ég hef haft með innkaup á þessum vörum að gera, síðan þetta fyrirkomulag var sett á, og er það vel ljóst, að því þarf að breyta. Þetta er þá sú sameining, sem mundi fara fram með skipun Viðskiptaráðs, og álit ég, að það ætti að vera til stórbóta í framkvæmdinni. Ríkisstj. hefur að vísu heimild til þess í lögum að gera flestar þær breyt., sem hér er farið fram á, án sérstakra laga frá Alþ., en hún hefur álitið heppilegra að fara þessa leið til þess að sameina þetta allt og koma því á starfhæfari grundvöll en það er nú á. Það hefur verið rætt allmikið um skipun manna í þetta ráð og hafa heyrzt raddir um það, að heppilegast væri, að Alþ. skipaði 4. menn í ráðið, en sá 5. væri skipaður af stj. an tilnefningar. Þessa breyt. verður að telja algert nýmæli, því að Alþ. hefur ekki skipað slíkar n. fyrr. Ríkisstj. hefur lagt og leggur enn megináherzlu á það, að hún fái sjálf að skipa menn í þetta ráð án tilnefningar, því að það er sérstaklega áríðandi, að þessir menn eigi hægt með að starfa saman. Ríkisstj. er það líka ljóst, ef mistök verða á störfum ráðsins, meðan hún situr, þá mun það koma allt á hennar bak, og því sjálfsagt að hún megi ráða vali manna í ráðið. Ég hef svo ekkert meira um þetta að segja að sinni, en víl eindregið bera fram þá ósk fyrir hönd ríkisstj., að málið fái fulla afgreiðslu frá d. fyrir annað kvöld.



Herra forseti. - Ég tel, að með þessu frv. sé stefnt í rétta átt, og það beri að sameina öll þau verkefni, sem hér um ræðir, í hendur eins aðila. Ég álít, að það sé nauðsynlegt, að hver sú ríkisstj., sem ætlaði sér að gera eitthvað í dýrtíðarmálunum, hefði farið svipaða leið. En eins og gefur að skilja er engin trygging fyrir því í löggjöfinni, að þetta nái tilgangi sínum, heldur veltur þar vitanlega allt á framkvæmdinni. Með því að leggja öll þessi verkefni í hendur eins aðila, eru honum fengin geysimikil völd og þannig á það að vera. Það er að mínu áliti eðlilegt, að ríkisstj. vilji sjálf skipa slíkt ráð. En ég ætlast einnig til þess, að ríkisstj. skilji sjónarmið Alþ. í þessum efnum, að það sé eðlilegt, að Alþ. vilji ekki gefa frá sér slíkt vald alveg blindandi. Ef frv. verður samþ., eins og það liggur fyrir, er vald það, sem ráðið á að fá, afhent alveg blindandi. En ef hluti af ráðinu væri skipaður eftir tilnefningu einhverra aðila utan þ., eins og t.d. ef Verzlunarráðið og S.Í.S. skipuðu sinn manninn hvort eða ríkisstj. eftir tilnefningu þeirra, þá tel ég, að ráðið gæti ekki orðið vel skipað. Hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir góðu samstarfi við þingið, og ég hygg, að í þessu máli muni mjög áríðandi, að slíkt samstarf takist. Ég tel því eðlilegt, að ríkisstj. hafi samráð við Alþ. og flokkana um þetta ráð, og ef hún gæfi yfirlýsingu um, að hún vildi gera það, væri engin ástæða til þess að breyta þessu frv., og þá mun ég ekki bera fram neina brtt. En ef ríkisstjórnin vill enga slíka yfirlýsingu gefa og fer fram á, að Alþ. afhendi vald ráðsins alveg blindandi, þá mun ég bera fram brtt. shlj. þeirri, sem borin var fram í Nd. og ekki náði þar fram að ganga.



Herra forseti. - Ég sé, að frv. ríkisstj. um innflutning og gjaldeyrismeðferð hefur tekið nokkrum breyt. í Nd., sem ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh.. hafi kynnt sér, en í tilefni að breyt., sem orðið hefur á 4. gr. frv., vil ég leyfa mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh., áður en ég tek afstöðu til málsins í heild. Í 4. gr. segir svo: „Ríkisstjórnin setur nánari fyrirmæli í reglugerð um efni þau, er í lögum þessum greinir, þar á meðal um úthlutun innflutnings og um gjaldeyrisleyfi, um gjaldeyrisverzlun, um eftirlit tollmanna til varnar við útflutningi innlends og erlends gjaldmiðils og til tryggingar því, að íslenzk útflutningsverðmæti verði greidd með erlendum gjaldeyri, er renni til bankanna. Enn fremur ákvæði um það, að allur annar gjaldeyrir, sem menn eiga eða eignast, renni til þeirra“. Eins og nú stendur, er allmikið ógreitt af frosnum pundum erlendis, og það hefur jafnvel komið til mála, að eitthvað verði fryst meira af erlendum gjaldeyri, bæði pundum og dollurum. Auk þess hefur það komið fyrir, að við höfum misst skip, sem hafa verið vátryggð erlendis, og vátryggingarupphæðirnar hafa ekki fengizt yfirfærðar. Nú vil ég spyrja, hvernig ríkisstj. hefur hugsað sér, að farið yrði með þessi mál. Hvort það sé ætlunin, að féð gangi jafnóðum til bankanna og afreiknist þar með gengi hvers tíma, eða hvort sé ætlazt til þess, að menn eigi það áfram á sínu nafni, þar til bönkunum þóknast að yfirfæra það og þá með því gengi, sem þá verður. Sama er að segja um nýbyggingasjóðina. Er með þessum lögum ætlazt til, að það fé, sem nú er að mestu í erlendum bönkum, verði afhent bönkunum hér til yfirfærslu. Þeir menn, sem hafa stofnað nýbyggingasjóði með innstæðum erlendis, og ætlazt til, að þetta fé yrði geymt á þeirra nafni erlendis, þar til að stríðinu loknu, vilja nú gjarnan fá vitneskju um, hvort það fé verður þegar flutt yfir í íslenzka mynt og látið bíða í íslenzkum bönkum, þar til það verður notað eða hvort það verður geymt áfram á nafni þessara manna erlendis, svo að þeir geti síðar notað það til skipakaupa án þess að hafa til þess sérstakt leyfi Viðskiptaráðs. Vildi ég gjarnan fá svör við þessu nú, svo að viðkomandi aðilar víti, hver s þeir megi vænta um þessi mál í framtíðinni.



Herra forseti. - Um þetta frv., sem nú liggur fyrir til umr., er ekki hægt að segja mikið nýtt frá því, sem sagt hefur verið nú þegar hér og í háttv. Nd. Það er áreiðanlega rétt byrjun hjá stj. að stöðva verðlagið, eins og gert var fyrir áramótin, og ég álít, að það sé einnig alveg rétt, að það geti verið til bóta að færa saman verkefni þeirra n., sem farið hafa með þau mál, er nú á að sameina undir verksvið Viðskiptaráðs. Það verður einfaldara í framkvæmdinni, og það er að ýmsu leyti eðlilegra, að þannig sé að málunum unnið, og þess vegna er það, að mér virðist, að þm. hér séu yfirleitt sammála stj. um þessa hugsun í málinu. Ég býst við, að stj. þyki þetta orðið of margbrotið eins og það er nú, og ef til vill gerir stj. sér meiri vonir um árangur, ef þetta verður fært saman. En hvað sem þessu líður, þá er þetta að mínu áliti, og eins og komið hefur fram hjá flestum þm., rétt stefna, eins og stöðvunin á sínum tíma. En það veltur vitanlega allt á því, eins og búið er að segja svo oft, hvernig þetta verður í framkvæmdinni, og þó fyrst og fremst, hvaða menn verða skipaðir til þess að takast á hendur það starf, sem viðskiptaráð hefur með höndum, og eins og hæstv. fjmrh. taldi hér upp, er það vald, sem Viðskiptaráð fær, meir a heldur en nokkur n. hefur fengið í hendur hingað til, að ég hygg. Þess vegna veltur mest á því, hvernig mennirnir verða, sem ráðið verður skipað, og þar af leiðandi má segja, eins og líka hefur verið sagt hér áður, að það sé eðlilegt, að stj. vilji gjarna ráða því, hverjir verða skipaðir í Viðskiptaráð. En það ber að taka fleira til greina í því máli að mínu áliti. Fyrst og fremst ber að gæta þess, að þær ráðstafanir, sem gerðar eru, stöðvunin og stofnun Viðskiptaráðs, eru, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, fremur formbreyting heldur en efnis. Með þessum tveim breyt. höfum við enn þá stigið ákaflega stutt spor í dýrtíðarmálunum, Við höfum raunverulega með þessum tveim atriðum aðeins byrjað, en ekki gert neitt af því, sem þarf að gera til þess að koma hlutunum réttan kjöl í þessu landi til frambúðar. En einmitt vegna þess, að þessi skref, sem nú hafa verið stigin, eru byrjunarskref, þá álít ég það vera þýðingarmeira heldur en kannske þ. og stj. gera sér ljóst, að haft verði samstarf um það, hvernig þetta ráð er skipað, því að það verðum við að gera okkur ljóst, bæði Alþ. og stj., að það eru ekki til nema tvær leiðir til að stjórna. Önnur er stj. án þ., hin stj. með þ. Þriðja leiðin er ekki til, hefur aldrei verið til og verður aldrei til. Ef þ. er þannig hugsandi, að það getur ekki skipað þessa n. þannig, að það séu líkindi til þess, að hún geti unnið verk sín vel, þá er ekki. mikil von til þess, að þ. hafi það hugarfar, sem þarf til þess að vinna saman að hinum stóru málum. Ég held, að það þurfi að vera samstarf og tiltrú milli þ. og stj. nú þegar um skipun þessarar n., því að víssulega þarf slíkt samstarf að vera fyrir hendi, þegar átökin byrja um hin stóru málin. Þetta er það, sem ég vildi segja um þetta mál. Eins og ég sagði í upphafi, þá hafa þessi aðalatriði verið sögð áður, og mér skilst, að eftir þessu hafi verið leitað, en það hafi ekki verið hægt að koma á þessu samkomulagi, og verður það svo að vera. En ég tel hins vegar nauðsynlegt að láta þessa aths. fylgja vegna þess, að ég hef talið, að það færi miklu betur úr hendi og mundi gefa betri vonir um þau erfiðu mál, sem við eigum að fást við og eru rétt fyrir framan okkur, ef þetta samstarf hefði getað hafizt um það atriði, sem vissulega er vandaminna, þó að þar geti fylgt ærinn vandi.



Ég er alveg sammála því, sem hv. þm. Str. sagði og sömuleiðis því, sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að hér sé ekki um að ræða ráðstöfun til þess að lækka dýrtíðina í landinu, því að eins og hæstv. fjmrh. sagði, þá er þessi heimild, sem hér er um að ræða, til í l. Breyt. er sú, að því er störfin snertir, að störf fleiri n. og stofnana eru sameinuð og falin víðskiptaráði. Og ég tel, að þessi skipun geri framkvæmdina auðveldari heldur en verið hefur með þessum mörgu mismunandi n. Það má því segja líkt um þetta frv. eins og það, sem stj. hefur áður fengið samþ. í þ., að þetta er eins konar forspjall fyrir þeim víðtæku ráðstöfunum, sem stj. hugsar sér að gera til þess að koma fram lækkun á dýrtíðinni. Og út frá því sjónarmiði finnst mér verða að meta frv. Eins og ég áðan sagði, tel ég það horfa til góðs að sameina þessi störf, og einnig að taka inn þá heimild, sem hér er gert í 5. lið 2. gr., til þess að sjá um innkaup til landsins, ef nauðsyn krefur. Ég er fullkomlega sammála því, sem kom fram í umr., að í rauninni velti langmest á því, hvernig framkvæmdin fer úr hendi, og það, hvernig framkvæmdin fer úr hendi, sé aftur mest undir því komið, hvernig tekst um val manna í viðskiptaráð. því hef ég talið það mjög æskilegt, að um skipun í þetta ráð hefði tekizt fullt samkomulag milli Alþ. og ríkisstj. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að ég skil það ákaflega vel, að stj. vill ráða um skipun mannanna í ráðið. En ég veit ekki með vissu, hvort reynt hefur verið til þrautar að ná því, sem kalla mætti samkomulag þingfl. og stj. um skipun í ráðið. En það kom fram í hv. Nd. brtt. við 1. gr. um það, að í stað þess, að stj. skipaði 5 menn í ráðið, væru 4 skipaðir af stj. eftir tilnefningu þingfl., en 5. maðurinn skyldi vera skipaður án tilnefningar og vera form. n. Þessi till. var felld. Nú hefur einn hv. þm. í þessari d. lýst því yfir, að hans flokkur mundi ekki gera neina till. um breyt. á frv., ef hægt væri að fá samkomulag milli þ. og stj. um skipun ráðsins. Það sýnir sig kannske áður en málinu lýkur hér, hvort hægt er að tryggja eitthvað slíkt. En ég vil sérstaklega taka það fram, að við skipun þessa ráðs þarf að hafa það í huga, að enginn í ráðinu telji sig þangað kominn til þess að gæta hagsmuna eða aðstöðu sérstakrar stéttar eða félagsskapar, og þetta álít ég frumskilyrði þess, að störf ráðsins geti orðið að gagni. Ég vil því beina því til hæstv. stj., ef hún skipar ráðið án tilnefningar frá þingfl., þá verði það gert fullkomlega án tilnefningar eða úthlutunar nokkurra stétta eða félagssamtaka. Ég tók eftir því, að hv. 5. þm. Reykv. beindi þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort það væri ætlun stj. að skipa tvo af ráðsmönnunum eftir tilnefningu S.Í.S. og Verzlunarráðs. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. fjmrh. svari þessari fyrirspurn, og þá upplýsist væntanlega um afstöðu stj. til þessa atriðis.



Herra forseti. - Út af því, sem hv. þm. Barð. minntist á í sambandi við yfirfærslu bundnu pundanna, vil ég segja þetta: Þetta mál hefur verið til umr., en það er ekki útrætt, svo að ég get ekki gefið hv. þm. svar við þeirri spurningu, sem hann bar fram. Ég hygg, að þetta verði tekið til endanlegrar athugunar, áður en langt um líður, og kemur það þá fram, hvað úr þessu verður, en að svo komnu get ég ekki gefið svar við spurningunni. Út af því, sem hv. 3. landsk. minntist á síðast í ræðu sinni, um tilnefningu sérstakra aðila í ráðið, skal ég taka þetta fram: Stjórnin mun ekki leita neinnar tilnefningar aðila utan þings um val manna í Viðskiptaráð. Hún ætlar sjálf að skipa mennina, með það eina sjónarmið í huga, að starfið verði leyst vel af hendi.



Þingmenn ræða mikið um nauðsyn þess, að gott samstarf sé milli þ. og stj. Stj. leggur sjálf mikla áherzlu á þetta. - Þm. segja, að hér hefði átt að vera samvinna við þ., um val manna í Viðskiptaráð. En mér skilst, að þingmönnum finnist því aðeins gott samstarf, að þ. velji 4 menn í ráðið, en skammti stj. einn. Stj. er ekki sammála þessu. Stj. lítur svo á, að hún eigi að framkvæma þessi lög, og hún ber ábyrgðina gagnvart Alþ. Hún vill ekki skipta ábyrgðinni. Hún vill ein bera ábyrgðina og mun standa eða falla á því.



Það er alveg rétt, að stj. ber ábyrgð gagnvart Alþ. og framkvæmd l., sem Alþ. setur. En þess er aðgætandi, að enda þótt stj. sé til orðin með sérstökum hætti, hlýtur Alþ. að sjálfsögðu að bera ábyrgð á þeirri lagasetningu, sem það setur og felur stj. að framkvæma. Hæstv. fjmrh. upplýsti, að stj. mundi ekki leita tilnefningar neins aðila utan þ., og ber þá væntanlega að skilja þetta svo, að þannig verði það í framkvæmdinni, en ekki aðeins að forminu til.



Það var aðeins út af því, sem hæstv. forsrh. sagði, að ég vildi segja nokkur orð. Hann sagði, að sér skildist að ýmsir þm. vildu hafa gott samstarf við stj., en þessir sömu þm. teldu samstarfið því aðeins verða gott, að stj. væri af Alþ. skammtað að ráða einn mann í Viðskiptaráð. Hér held ég, að sé um misskilning að ræða. Ég held, að þessi skoðun hafi hvergi komið fram, svo mikið er víst, að hún hefur ekki - komið fram hjá mér. Það, sem ég óskaði eftir, var það, að Alþ. hefði kost á því í samráði við stj. að skipa Viðskiptaráðið, og ég gat þess, að tækist þetta, væri ekki þörf á brtt. Ef stj. vill ekki hafa þetta samstarf, sem þ. óskar eftir, þá sé ég ekki aðra leið en þá, að Alþ. tryggi sér sjálft þetta vald. Ég verð að undirstrika það, sem hv. 3. landsk. sagði, að þegar þingið samþykkir löggjöf, ber það ábyrgð á framkvæmd hennar. Það er ákaflega varhugavert fyrir Alþ. að taka á sig ábyrgð í þessu máli, ef það er alveg blindandi um það, hvernig á að skipa víðskiptaráð. En það er einmitt undir skipun ráðsins komið, hvernig tekst um framkvæmdina í þessum málum.



Út af svar í hæstv. fjmrh. við fyrirspurn minni, vil ég segja það, að ég vil beina því til hv. fjhn., að þegar hún gerir þessa athugun, þá sjái hún svo um, að nýbyggingasjóði verði ekki íþyngt með þessum nýju 1., þannig að það verði ekki undir nokkrum kringumstæðum eftir að útbúa flotann, þegar þess þarf með, fremur undir þessum lögum en þeim, sem nú gilda. Ég hef ekki skipt mér af því, sem hæstv. ráðh. sagði um vald þ. annars vegar og ríkisstj. hins vegar, en ekki get ég látið svo, að mér finnist ekki ræða hæstv. ráðh. nokkuð einræðiskennd, og það meira en tilefni er hér til. Aðalinnihaldið í ræðu hans virtist mér vera þetta: „Samkomulag getur því aðeins verið hér gott, að stj. ráði ein öllu“, en mér finnst slíkt ekki vera neinn samvinnugrundvöllur. Þessi stjórn er orðin til án afskipta þ., eins og hv. 3. landsk. minntist á, ef hún hefði verið skipuð af meiri hl. þ., var ekki nema eðlilegt, að hún hefði þetta vald. En það er eðlilegt, að þeir, sem ekki hafa viljað framselja þetta vald, og ef til vill hafa verið kúgaðir til þess af öðrum - það er eðlilegt að þeir vilji ekki framselja þetta vald, ef um slíka einræðiskennd er að ræða í hverju máli eins og kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðh. Þess hefur verið óskað af hæstv. fjármrh., að þetta mál verði afgreitt fyrir annað kvöld, og ég geri ráð fyrir, að d. taki þá ósk til greina eftir því, sem unnt er, en það mun ekki verða, ef sú hugsun á að komast hér inn, sem bar á í ræðu hæstv. forsætisrh. um vald þeirrar stj., sem ekki er skipuð af þ., og þarf að athuga að slíkir ásteitingarsteinar séu ekki settir milli þ. og stj., meðan þetta ástand er ríkjandi í landinu.



Það hefur hver eftir annan, sem talað hefur um þetta mál, talað um það, að hér væri eiginlega ekkert verið að gera efnislega, og ég hef orðið þess var, að í Nd. hafi upp á það síðasta verið orðin ríkjandi sú skoðun, að þetta frv. væri ekki nema formið, bara dálítil fyrirkomulagsbreyting, annað ekki. Nú, þetta er satt að víssu marki, en ég held, að það sé ekki úr vegi að minna á það áður en málið fer til n., að það eru til menn, sem álíta þetta meira en formsmál. Ég vil sýna þessu máli þá virðingu að álita það talsvert mikið efnislega, og fer þar eftir því, sem stj. segir í grg. frv. Þar er talað um, að stj. beri þetta fram, vegna þess að hún þykist ekki hafa þær heimildir, sem hún telur sig þurfa til þess að framkvæma nauðsynlegar ráðstafanir, og verði því að útvega sér þær. Þetta hefur aðeins verið talin tilfærzla á n., en ég vil koma því út af því spori og telja þetta efnislega mikið mál. Það er rétt, að stj. fer hægt í þetta, og ég held, að það sé alveg rétt hjá stj. að taka hæg spor. Ef þau eru stigin rétt, er ekki víst að leiðin verði svo löng eða erfið. Það eru ýmis atriði í þessu, sem hafa ekki verið í l. áður, og því er það, að hæstv. ríkisstj. vill fá heimild til þessara ráðstafana, og þó ekki væri annað en samfærzla valdsins, er það fullkomin efnisbreyt. Ég hafði það til athugunar, meðan ég var viðskiptamrh., hvort ekki væri æskilegt að færa saman starf innflutnings- og gjaldeyrisn. og ráðstöfunarvaldið yfir skiprúminu og draga verðlagseftirlitið undir sama valdsvíð. Ég gerði athuganir um þetta, en eins og kunnugt er, hafði sú stj. ekki þá aðstöðu, styrkleik né þá framtíðarmöguleika, sem þurfti til þess, að rétt hefði verið að gera slíkar ráðstafanir. En það þarf ekki annað en að líta á dóm sögunnar um það, hvernig innflutnings- og gjaldeyrisn. er til orðin og hvernig störfum hennar hefur verið varið til þess að sjá, að þetta er nauðsynlegt. Þessi n. er skipuð með tilliti til þess, að skortur sé á gjaldeyri og skipakostur nógur. Nú er þetta breytt. Nú er gjaldeyrir til, en skipakostur lítill og ýmsir örðugleikar með innkaup og fleira, sem áður voru ekki. Það er augljóst, að það er stórkostleg efnisbreyt., þegar breyta á um starfssvið þessarar n. þannig, að hún fari með það, sem nú er örðugast, sem sé innflutninginn til landsins, því að nú eru það ekki lengur vörukaupin, sem eru örðugust, nú er það innflutningurinn. Ég tel það út af fyrir sig stórvægilegast að færa þetta mikla vald til einnar n., en mér þykir það einkennilegt, þegar menn tala um, að þetta sé lítið spor og svo jafnframt þetta ægilega vald. Einhver talaði jafnvel um, að þetta væru þau mestu völd, sem nokkrum mönnum hefðu verið fengin í hendur hér á landi. Mér finnst þetta ekki lítið spor. Það er ekki svo lítið að setja upp n., sem hefur meira vald en nokkur önnur n. hefur áður haft og sameina kraftana til stórra átaka. Ég skal svo ekki tala um það, sem er nýtt í þessu frv., því að þm. er það ljóst. Ég er alveg sammála því, sem hv. 3. landsk. sagði, að það er ákaflega mikið undir því komið, að þetta ráð sé skipað þannig, að það hafi alþjóðarhag fyrir augum, en náttúrlega má það ekki vera skipað með of miklum smásmuguhætti. Það getur verið ómögulegt að velja það svo, að ekki geti komið einhverjir á eftir og sagt, að þessi sé af þessari stétt og hinn af hinni og það sé tekið meira tillit til þessarar stéttar en hinnar. Aðalatriðið er það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ráðið sé ekki skipað þannig, að það veri með sér, að það sé einskorðað við einhverja stofnun. Þess vegna legg ég áherzlu á, að stj. skipi þessa n., en hún sé ekki kosin af þ. Ég vil ekki, að það skapist það ástand, að fulltrúar flokkanna togist á um málin eins þegar teygt er hrátt skinn og standi eins og hundar á sínum skæklinum hver. Ég er mjög ánægður með þetta og held, að þetta ætti að vera svona í fleiri tilfellum. Ríkisstj. ber ábyrgð fyrir þ., hvað sem hver segir, og það eins, þótt hún sé skipuð með óvenjulegum hætti, svo að það er óbeinlínis þ., sem skipar slíkt ráð og býr í hendurnar á stj. Ég vil leggja áherzlu á, að það er ómögulegt fyrir nokkra ríkisstj. að sætta sig við að skipa ekki n., sem á jafn víðtækan hátt á að hafa með stj. á þeim stóru málaflokkum að gera sem stj. er skipuð til að vinna að og hefur lýst yfir, að hún ætli að vinna að. Ég veit ekki, hvernig stj. gæti sætt sig við skipun n, til þess að vinna að slíkum málum án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir því, að sú n. ynni í samræmi við vilja stj. um þessi mál. Ég vil segja það, að það sé nokkur ástæða til þess, að þingið fari varlega í skipun þessarar n., en ég lít svo á, að það sé aukin ástæða til þess, að stj. skipi þessa n., vegna þess að stj. er ekki í því venjulega sambandi við þ., og því ekki trygging fyrir því, að þ. skipi n. með þeim hætti, að stj. gæti unnið með henni. Stj. ber svo ábyrgð fyrir Alþ. m.a. vegna þess, að þ. getur neitað um þá nauðsynlegu löggjöf og annað slíkt, sem þ. hefur á sínu valdi. Ég mundi ekki í stj. sporum sætta mig við að fá ekki að skipa n., og frá þ. sjónarmiði mundi ég ekki sem alþm. vilja stuðla að því, að svona voldugt ráð væri myndað, sem það hefði engin tök á önnur en mannaskipti, því að mér skilst, að það ekki vera hægt að taka af því ráðin nema með mannaskiptum, og þann tíma, sem þ. ekki situr, er ekki hægt, ef ráðið er þingkosið, að skipta um menn. Meðan við búum við það stjórnarfyrirkomulag, að þingið starfi með stj., er rétt, að ráð sem þetta sé skipað af stj. og beri ábyrgð fyrir henni eins og stj. fyrir þinginu, því að þótt stj. sé ekki skipuð af þ., hefur þingið óbeinlínis veitt henni stuðning sinn með því að mynda ekki aðra stj. Ég álít alls ekki fært að setja upp svona voldugt ráð, sem starfi eftirlitslaust milli þinga. Ég vil, að það sé stj., sem ábyrgðin hvíli á, ef illa fer með val manna í ráðið, að það sé hennar stefna, sem ráði, og þ. geti þess vegna, þegar það kemur saman aftur, krafið hana fullkomins reikningsskapar um það, sem starfað hefur verið í þessum málum, en það skilst mér, að þ. gæti ekki, ef það kysi n. Stj. hefði þá vald yfir n., og ég vil ekki svipta stj. því eina valdi, sem hún getur haft yfir þessari voldugu n. Ég held ekki, að þ. sé að afsala sér neinu valdi með því, þó að það ekki kjósi þetta ráð, en það setur meginþunga ábyrgðarinnar á stj., sem það svo á aftur vald á. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta að svo komnu, en ég vildi leggja áherzlu á, að menn tækju þessu frv. ekki of léttilega, vegna þess að þetta sé ekki annað en formsbreyting, því að það mun sannast, ef sæmilega fer um framkvæmd þessa máls, að það er mikil efnisbreyting, sem þetta frv. felur í sér.



Ég vildi segja fáein orð um þetta mál, áður en það fer til n., og það fyrst, að þótt það sé eðlilegt um svo mikið nýmæli, að það sé rætt, er ef til vill óþarfi að hafa miklar umr. um það, meðan það er á þessu byrjunarstigi. En mér finnst ástæða til að taka það fram, að mikið af því, sem þetta frv. felur í sér, hefur sá flokkur, sem ég er í, Framsóknarflokkurinn, samþykkt að vilja styðja að í sambandi við umr. í 8 manna n. Hugsun okkar framsóknarm. var sú að setja ráð, sem hefði með þessi mál að gera og gæti haft stjórn þeirra á hendi á auðveldari hátt en hægt er með þessum mörgu n. Innflutnings- og gjaldeyrisn. hafði mikið vald, en starf hennar var í molum, vegna þess að hún var sameinuð af mörgum aðilum. Þar með er ég ekki að segja, að allir hafi ekki viljað það bezta, en þar komu fram öll þau mismunandi sjónarmið víðvíkjandi gjaldeyrismálum, sem hægt var að fá í landinu. Það hefur verið unnið vel af þessum mönnum, og það er ekki hægt að kvarta neitt í sambandi við störf þeirra, en þetta kerfi vantar þann einhug, sem þarf á tímum eins og núna eru. Ég vildi ekki láta þetta frv. fara svo til n., að það kæmi ekki fram, að sú hugsun, sem í því er, hefur verið rædd a.m.k. í einum flokkanna. Hitt er annað mál, að það er ekki hægt að segja, að í þessu frv. komi fram allt það, sem við framsóknarmenn töldum æskilegt, en hinu er ekki hægt að neita, að við vildum, að um þennan samdrátt gæti verið að ræða. Það var ekkert talað um það, hvernig þessi n. ætti að vera skipuð, og það, sem ég segi um það, er frá mínu eigin brjósti, en hitt virðist mér koma bert fram í tilraunum þeirrar ólukkulegu 8 manna n., sem reyndi í 6 vikur að finna sameiginlegan grundvöll, að þessi grundvöllur er ekki til, og það er ekki af því, að menn vilji ekki vinna saman, heldur af því, að menn hafa svo mismunandi skoðanir á því, hvernig eigi að taka á málunum í augnablikinu, og þess vegna get ekki ver ið um myndun stj. að ræða. Það er heldur ekki úr vegi að minna á það, að þegar ekki eru liðnar nema nokkrar vikur, síðan þ. gafst upp við að mynda 5 manna ráð, þá eru ekki miklar líkur til, að menn úr þessum flokkum verði nægilega samtaka um það að gera það, sem gera þyrfti í þessu efni. Ég efast a.m.k. um það. Og það er ekkert annað, sem gerir það, að mér finnst ég geta greitt atkvæði með þessu, en það, að mér finnst þetta vera eina ráðið, til þess að n. geti haft framkvæmdamöguleika. Nú getur komið til mála, þótt þingið samþykki, að stj. skipi þetta ráð og stj. geri það, að það verði lélegt og stj. verði að skipta um menn í því, svo að vinna þess komi að gagni, og sömuleiðis hitt, ef að því kæmi, að stj. færi, þá virðist mér eðlilegt, að ný stj. mundi hafa annað sjónarmið og skipta um alla mennina í ráðinu. Ég veit ekki, hve ánægðir við yrðum með þá stj., sem kæmi í febrúar, marz eða í vor, en við vitum, hvernig skilyrðin eru nú, ag viljum, að stj. fái - þótt við séum ekki að öllu leyti sammála henni - möguleika til að starfa og fella hana svo, ef hún getur ekki unnið, en það versta, sem fyrir eina stj. getur komið, er það, ef hún missir trúna á, að hún geti gert gagn. Ég álít, að undir eins og svo er komið eigi stj. að skila af sér til ríkisstjóra, að hún eigi að segja af sér, þegar hún getur ekki stjórnað lengur, vegna þess að sundrungin í þjóðfélaginu er orðin svo mikil.



Það var aðeins til þess að leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. 1. þm. Reykv. Ég undirstrikaði alveg sérstaklega þessi 2 atriði, að ég áliti mikilvægt, að störfin væru svo samræmd og þetta væri rétt spor, en hitt held ég, að sé skynsamlegt fyrir okkur að gera okkur ljóst, þó að þessi spor séu rétt, þá eru þau ekki stór samanborið við það, sem gera þarf. Þetta er atriði, sem þm. yfirleitt eru sammála um, en við getum gjarna gert okkur það ljóst nú þegar, ef við ætlum okkur að lifa, verðum við að taka betur á, og þrátt fyrir það að vel takist um framkvæmd á þessu atriði, þá býst ég við, að flestir þm. geri sér það ljóst, að það er sennilega ekki hægt án þess að lækka dýrtíðina að semja fjárlög fyrir árið 1944, svo að í nokkru lagi sé og nokkurt vit sé í, og við eigum eftir áfanga, sem er langur, og þar sem landsmenn munu þurfa nokkuð að sér að leggja. Ég held, að það sé rangt að tala um það hér í þessum d. á þ. og blanda því inn í umr., að stj. sé skipuð með sérstökum hætti. Hér hafa góðir og gegnir borgarar tekið að sér stjórn á framkvæmdavaldi ríkisins, sem þ. gat ekki komið sér saman um. Það er aðeins eitt, sem fyrir mér vakir,. og það er það, að ég álít, að ef til vill hefði það verið betri vinnuaðferð að koma sér saman við þ. um skipun þessarar n. - og ég er nærri viss um, að till. hennar um nefndarskipunina hefðu verið teknar til greina - heldur en að stj. hafi þennan stranga fyrirvara um, hvernig takist um skipun n. Ég álít, að það hefði verið réttara með tilliti til þess að koma samstarfinu milli þ. og stj. í betri og eðlilegri farveg að koma sér saman um þessa menn. Sú reynsla, sem stj. hefur af því að vinna með þ., þó að það sé ósamstætt. hefði átt að sýna henni, að með þessu mátti fá þ. til þess að stíga skrefið með stj. og taka þátt í framkvæmdunum. Þetta álít ég þýðingarmikið, vegna þess að ég álit a.m.k. án þess að spá nokkru um það að óathuguðu máli, að nauðsynlegt sé og gott að viðhafa þau vinnubrögð milli þ. og stj., sem geri samstarfið betra, og það af þeim ástæðum, sem ég greindi, að þetta samstarf getur orðið nauðsynlegt á stærra vettvangi. En það bíða okkar svo mikil átök nú í dýrtíðarmálunum, að ég held, að það væri góð byrjun að reyna dálítið á samstarfið milli þ. og stj. einmitt í þessu máli. Það er og gott að þreifa fyrir sér smám saman, en hitt er öllu lakara, ef kemst inn tortryggni, sem ekki má vera til staðar, þegar byrjað er á stóru málunum, sem framundan eru.



Herra forseti. Ég þurfti ekkert að leiðrétta og leiðrétti ekki neitt. Hv. þm. tók skakkt eftir. Annars er sannleikurinn sá, að það er ekki eins og ríkisstj. sé án allrar heimildar frá þ. Hún hefur þegar í höndunum víðtækar heimildir til ráðstafana gegn dýrtíðinni, þó að hún sé ekki búin að fá allt það samstarf, sem hún þarf að hafa. Hún hefur kallað eftir meira fé, og ég býst við, að nokkuð mikill hluti af þeim ráðstöfunum, sem gera þarf, sé að veita ríkisstj. það fé, sem hún þarf. Hv. þm. S.-Þ. talaði um, að heppilegra væri, að ríkisstj. leitaði nánara samstarfs við Alþ. um skipun þessarar n. Þetta er talað undir rós, og ég veit ekki, við hvað hv. þm. á. Ég held, að hann eigi við, að stj. hefði átt að biðja þ. að kjósa þessa n. Ég skal ekki um segja, hvernig það hefði gengið, en mig undrar það ekki, þó að ríkisstj. sé ekki að tefja sig frá öðrum störfum með því að ganga á milli þingflokkanna, eftir að hún er búin að horfa á Alþ. reyna að koma sér saman við sjálft sig um skipun annarrar n., nefnilega ríkisstj. sjálfrar, enda álít ég nauðsynlegt, að stj. tryggi sér, að hún geti starfað með þessu framkvæmdaráði. Mér skilst, að ríkisstj. hafi leitað hins eðlilega samstarfs við Alþ., nefnilega að koma fram með frv. Ef Alþ. samþ. það, hefur það náðst, sem hv. þm. S.- Þ. var að tala um. Alþ. sýnir stj. mikið traust með því að samþ., að hún skuli sjálf skipa þetta ráð. Ég vil láta í ljós þá innilegu ósk, að ríkisstj. geti náð samstarfi við Alþ. í þessu máli, því að það er rétt h já hv. þm. Str ., að mikil átök eru framundan, sem engin ríkisstj. getur valdið, nema í samstarfi við Alþ. En það er ástæðulaust að vera með hótanir eins og hv. þm. S.- Þ. Ríkisstj. er einmitt að óska eftir samstarfi við Alþ.



Ég skal ekki lengja umr., en vil aðeins taka fram frá eigin brjósti fáein atriði, og mæli ég þá ekki fyrir hönd ráðuneytisins. Það, sem fyrir mér vakir um nefndarskipunina og að ráðuneytið skipi hana, er, að í hana fáist menn, sem ráðuneytið getur treyst vegna þreks þeirra, réttvísi, kunnáttu og óhlutdrægni. Það má ekki skilja orð mín svo, að ég álíti ekki, að stjórnmálaflokkarnir hafi sama sjónarmið um þessa menn, en ég þykist vita, að hver flokkur mundi velja mann, sem honum væri flokkslega háður, þannig að hætta yrði á, að flokks- eða stéttarsjónarmiða gætti um of og erfitt yrði að komast að niðurstöðu. Ég vil ekki neita því, að okkur ráðherrunum getur missýnzt líka, en fram hjá þessum ásteitingarsteini mætti þó stýra. Ef við yrðum svo óheppnir að velja vonda menn, höfum við líka rétt til að skipta, en ef þingflokkarnir kysu mennina, hygg ég, ef við reyndum að skipta, færum við út fyrir það vald, sem okkur væri gefið. Það er líka annað, sem vakir fyrir mér. Það er vitanlegt, að um margar n., sem þingflokkarnir hafa skipað, hefur staðið mikill styr í blöðum landsins. Sumar þær ádeilur eru e.t.v. ekki á rökum byggðar, en það er svo, að hvert flokksblað finnur hjá sér köllun til að ráðast óvægilega á fulltrúa andstæðingaflokka í ýmsum n. Nefndarmenn hafa meira að segja hlaupið í að svara slíku, oft af litlu tilefni. En fyrir mér vakir að fá fullkominn vinnufrið um n., að enginn fyndi köllun til að ráðast á hana, af því að hún væri skipuð pólitískum andstæðingum. Hins vegar vil ég ekki mæla n. undan réttmætri gagnrýni, heldur vil ég, að hún sé í friði fyrir persónulegum árásum að tilefnislausu. Það þarf ekki að taka það fram, að þetta er framkvæmdarráðstöfun, sem heyrir undir framkvæmdarvaldið, þó að sá háttur hafi verið á nú um nokkurt skeið, að þingflokkarnir hafi tekið meiri þátt í administratíóninni en nokkurn tíma var til ætlazt. En það er auðvitað, eins og hv. þm. S.-Þ. minntist á, ef þ. trúir ekki stj. fyrir að fara með þetta mannakjör, ætti stj. að mælast til þess við Alþ., að það skipi aðra stj. Ráðuneytinu leikur ekki hugur á að sitja í óþökk meiri hl. Alþ. Alþ. og stjórnmálaflokkarnir mega ekki halda, að það sé tilætlun ráðuneytisins að reita flokkana til reiði. Við álítum, að þetta sé rétt aðferð, og við verðum ekki ásakaðir, þó að við höldum fram því, sem við teljum réttast.



Ég vil í sambandi við ummæli hæstv. dómsmrh, beina því til hæstv. fjmrh., hvort ekki sé ætlunin að skipa menn í ráðið til ákveðins tíma. (Fjmrh. (BÓ) kvað já við því).



Ráðh., sem talað hafa, og alþm. sömuleiðis, hafa talað eins og um væri að ræða, hvort ríkisstj. ein réði öllum mönnunum, eða Alþ. eitt öllum. En það, sem ég og hv. þm. Str. og hv. 3. landsk. höfum haldið fram, er, að orðið gætu samráð milli Alþ. og ríkisstj. Ef ríkisstj. vill ekki hafa samkomulag við þ. um skipun ráðsins, hvað á þá Alþ. til bragðs að taka? Ég sé ekki annað ráð en að Alþ. breyti l. svo, að Alþ. hafi þetta vald, en ekki ríkisstj. Þá læti Alþ. haft samráð við ríkisstj. engu að síður.



Ég vil óska, að hæstv. forseti taki þetta frv. af dagskrá nú, því að brtt. frá allshn. eru ekki komnar úr prentun.