Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Félags- og húsnæðismálaráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Nú bregður svo við að fyrirspurnin á ekki við ráðherrann í embætti félags- og húsnæðismálaráðherra heldur sem samstarfsráðherra Norðurlanda. Ég held að það sé nú ekki oft sem samstarfsráðherra Norðurlanda sé spurður spurninga í fyrirspurnatíma. Ég tel ærna ástæðu til þess að eiga orðastað við hæstv. ráðherra sem svari í krafti þessa embættis að þessu sinni út af nýrri löggjöf um innflytjendamál í Danmörku. Það er vægast sagt umdeild löggjöf. Ég mundi segja að hún væri forkastanleg út frá alls konar sjónarmiðum um mannréttindi og mannúð sem við viljum tileinka okkur, ekki síst sem Norðurlandaþjóð. Löggjöfin gerir ráð fyrir því að hægt sé að gera eigur flóttafólks og hælisleitenda upptækar og í henni eru alls konar önnur ákvæði sem frá mínum sjónarhóli séð og margra annarra eru mjög ómanneskjuleg. Mér finnst vegið að ákveðnum grunngildum Norðurlandasamstarfs með henni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvaða augum hún líti þessa löggjöf Dana. Auðvitað virðum við sjálfsákvörðunarrétt þjóða og þjóðþinga til þess að setja sín eigin lög en við Norðurlandaþjóðirnar höfum hins vegar skilgreint okkur margoft sem eina heild út frá gildum og viðhorfum til mannréttinda. Við höfum þess vegna þetta embætti, samstarfsráðherra Norðurlandanna. Samstarfsráðherrarnir koma saman og ráða ráðum sínum og við höfum Norðurlandasamstarf í formi Norðurlandaráðs. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi komið á framfæri mótmælum við þessari löggjöf Dana og ef hún hefur ekki gert það hvort hún hyggist gera það og hvort hún telji að það sé rétt mat hjá mér að vegið sé að ákveðnum grunngildum sem hafa hingað til sameinað Norðurlandaþjóðirnar. Þar er ég að tala um viðhorf til mannréttinda og ákveðinnar mannúðar sem við reynum að tileinka okkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá þessa fyrirspurn. Það er rétt sem þingmaðurinn segir. Ég held að þetta sé í fyrsta sinn sem ég fæ fyrirspurn sem samstarfsráðherra Norðurlandanna. Staðan eins og hún hefur verið á undanförnum mánuðum í flóttamannamálum í Evrópu er eitthvað sem við höfum verulegar áhyggjur af. Þær fréttir sem hafa borist núna frá Danmörku eru eitthvað sem er svo sannarlega ástæða til þess að ræða hér og hvernig menn hafa verið að bregðast við þessu verkefni. Það sem við höfum heyrt mest í umfjöllun fjölmiðla hér snýr einmitt að því að taka fjármuni af hælisleitendum. En það er annað mál sem ég vil líka fá að nefna sem ég hef verulegar áhyggjur af en það eru takmarkanir á fjölskyldusameiningu og áhrifin sem það getur haft á hælisleitendur sem fá stöðu flóttamanna og möguleika þeirra á að aðlagast í Danmörku eða í öðru landi sem þeir fá hæli í. Við höfum séð að það er erfitt fyrir einstakling að byrja að byggja upp nýtt líf ef hann hefur verulegar áhyggjur af afdrifum fjölskyldu sinnar. Við höfum þannig verið að huga að því hér hvað við getum gert til þess að auðvelda fjölskyldusameiningar á Íslandi. Það er fundur í næstu viku í Finnlandi þar sem m.a. er á dagskrá hvernig við getum útvíkkað og bætt samstarf Norðurlandanna sem snýr að því að hjálpa flóttamönnum og innflytjendum almennt að komast inn í norrænt samfélag. Ég 

Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra komi á framfæri skýrum mótmælum Íslands og vonandi ríkisstjórnarinnar sem hún situr í við þessari hugsun. Mér finnst Norðurlandasamstarfið einna helst byggjast á því að við deilum gildum og við deilum viðhorfi og áherslu á mannréttindi í þessu samstarfi. Við erum lýðræðisþjóðir. Þetta eru opin þjóðfélög. Mér finnst það að gera eigur flóttafólks upptækar ganga algjörlega þvert á þessi gildi og eins það sem hæstv. ráðherra nefnir um fjölskylduákvæðin, miklu stífari ákvæði um fjölskyldusameiningar. Ég get sagt það hér að okkar fulltrúi í Norðurlandasamstarfi, hv. þm. Róbert Marshall, hefur komið á framfæri skýrri afstöðu Bjartrar framtíðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum enn á ný fyrir hvatninguna. Þetta er eins og ég hef sagt gífurlega vandasamt verkefni eins og kemur fram í tillögunni sem liggur fyrir núna í Norrænu ráðherranefndinni. Þar kemur fram að þetta er ekki eitthvað sem við eigum að gera ráð fyrir að sé bara að gerast akkúrat núna heldur, eins og ég hef sagt margítrekað, erum við að horfa á breytta heimsmynd, breyttan veruleika. Það er verið að ræða þetta á evrópskum vettvangi. Það er verið að ræða þetta innan Norrænu ráðherranefndarinnar og ég geri fastlega ráð fyrir því að þingmenn muni að sjálfsögðu líka ræða þetta, ekki bara þau viðbrögð sem við sjáum núna í Danmörku heldur líka í öðrum löndum og hvernig sé best að vinna úr þessu. Það verði gert á grundvelli þeirra áherslna sem þingmaðurinn nefnir hér, á grundvelli þess sem hefur einkennt norræn samfélög, okkar norrænu gildi, á grundvelli virðingar fyrir mannréttindum og að við hugum að því hvernig við getum 

Virðulegur forseti. Ég vil af þessu tilefni taka undir með síðasta hv. þingmanni og lýsa andúð á þeim ráðstöfunum sem gripið hefur verið til í Danmörku og sérstaklega lýsa áhyggjum við samstarfsráðherra Norðurlanda af þeirri stöðu sem norræna vegabréfasamstarfið, samstarfið um landamæralaus Norðurlönd, er komið í á því herrans ári 2016. Ég kveð mér hér hljóðs til að spyrja hæstv. ráðherra um mál málanna, húsnæðismál á Íslandi og aðgerðir í þeim. Því miður hefur ekki mikið þokast í þeim það sem af er þessu kjörtímabili og hillir nú undir lok þess, en því ber þó að fagna að hingað inn eru komin frumvörp frá hæstv. ráðherra um aðgerðir í þeim efnum. Ýmislegt þar er jákvætt og vert að styðja að mínu mati. Það veldur hins vegar vissum áhyggjum að það sem hefur verið í lagi í húsnæðismálunum, stór og sterk félög eins og Félagsstofnun stúdenta og Félagsbústaðir í Reykjavík, aðilar á húsnæðismarkaði sem hafa reynst tryggt úrræði fyrir þúsundir manna sem þurft hafa á öruggu húsnæði að halda, hafa áhyggjur af málunum og frumvörpunum. Félagsstofnun leggst alfarið gegn frumvarpinu um hið almenna vegna þess að það sé miklu ríkari þörf á fjármögnun frá framkvæmdaraðilunum, en Félagsbústaðir vekja athygli á því að það taki tíma að útfæra stofnlánastyrki, en á móti sé ekki gert ráð fyrir neinum niðurgreiðslum á þessu ári. Þeir hafa sérstaklega áhyggjur af því að stofnstyrkir verði hugsanlega ekki veittir á þessu ári og heldur ekki niðurgreidd lán til framkvæmda, og að það verði til þess að það verði gat milli gamla og  Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist grípa til einhverra ráðstafana vegna þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir fyrirspurnina. Hvað varðar þau einstöku félög sem eru nefnd í fyrirspurninni er einmitt sérstaklega hugað að þeim í frumvörpunum um almennu íbúðirnar þar sem tryggt er að þessi félög þurfa ekki á nokkurn máta að breyta starfsemi sinni. Þau geta áfram starfað annaðhvort í hlutafélagaformi eða sem sjálfseignarstofnun en hafa hins vegar möguleika, ef þau svo kjósa, á að fara yfir í nýtt fyrirkomulag, almenn íbúðafélög, og hafa þá líka möguleika á að taka með sér þá fjármögnun sem þau hafa fengið upp á 3,5% inn í þessu nýju félög. Hins vegar geta þau starfað áfram óbreytt eins og þau hafa gert hingað til. Félagsstofnun stúdenta er það félag sem hefur, eins og hv. þingmaður veit, verið í mestum framkvæmdum sem snúa að félagslegu húsnæði frá því eftir hrun. Á tímabili held ég að sú stofnun hafi verið sú eina í Reykjavík sem byggði eitthvert íbúðarhúsnæði. Ég er algjörlega sannfærð um að þegar félagið skoðar þann aukna stuðning sem felst í stofnframlögunum, þar sem við erum að tala um 18% staðgreiðsluframlag inn í félagið plús síðan 12% framlög sem sveitarfélögin verða líka að veita og síðan að geta fengið hagstæða lánsfjármögnun, muni það styrkja það verulega. Félagsbústaðir hafa ekki fjölgað íbúðum hjá sér en eru hins vegar með áform um það. Þar á hið sama við, ákvæðið snýr að því að það félag getur haldið áfram að starfa og við erum að vinna af fullum krafti í ráðuneytinu að því að tryggja að um leið og Alþingi er búið að afgreiða lögin getum við farið í að auglýsa eftir styrkjum. Ég hef hvatt sveitarfélögin til að hefja undirbúning að þessu því að Alþingi hefur afgreitt 

Virðulegur forseti. Er hæstv. ráðherra að segja að Félagsstofnun stúdenta misskilji bara frumvarpið? Þá hef ég af því áhyggjur vegna þess að eins og ráðherrann segir er Félagsstofnun stúdenta meðal þess fáa sem hefur virkað í félagslegu húsnæði á undanförnum árum. Hún hefur búið til ný úrræði og byggt af miklum myndarskap. Ég spyr ráðherrann: Er þetta nýja fyrirkomulag verra fyrir stúdentaíbúðirnar en það sem fyrir var? Þá vil ég spyrja ráðherrann um Félagsbústaði. Er það ekki á dagskrá hjá ráðherranum, ef ekki verða veittir stofnstyrkir á þessu ári, að beita sér fyrir því að framlög fáist til þess að niðurgreiða vexti eins og var í hinu eldra kerfi þannig að ekki skapist aukinn vandi á yfirstandandi ári vegna þess að hvorugt kerfanna virki, hvorki hið gamla sem sé þá hætt né sé hið nýja tekið að virka? Nógur er vandinn samt.

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að frumvarpið er núna í meðferð velferðarnefndar. Velferðarnefnd er að fara yfir þær umsagnir sem hafa borist um málið og að sjálfsögðu verður reynt að taka tillit til þeirra athugasemda eins og hægt er. Eins og ég hef lagt áherslu á er þetta framlag í tengslum við kjarasamninga og gífurlega mikið samráð hefur verið haft þar sem allir þurftu að leggja eitthvað fram og gefa eitthvað eftir til að ná saman um frumvarpið. Það sem ég vil hins vegar nefna sérstaklega varðandi Íbúðalánasjóð og þau vilyrði sem sjóðurinn hefur gefið er að við munum funda með honum á mánudaginn og fara yfir það sem snýr að þeim loforðum sem sjóðurinn hefur gefið. Ég vænti þess að þá komi niðurstaða þannig að við getum tryggt að þessi félög þurfi ekki að hafa áhyggjur af hinu nýja kerfi, ekki frekar en önnur félög eða þeir sem hafa áhuga á að fjölga íbúðum og styðja við þá sem minnst hafa. Við erum að auka stuðninginn verulega og við ætlum okkur að fjölga á næstu fjórum árum um 2.300 íbúðir þegar kemur að hinu nýja félagslega kerfi 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa lýst yfir andúð sinni á nýlegri löggjöf á danska þinginu sem er vægast sagt hörmuleg niðurstaða. En mig langar til að beina spurningu til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra vegna skýrslu Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna sem birt var í síðustu viku og leiddi í ljós sláandi niðurstöður. 6.100 börn á aldrinum eins árs til 15 ára líða efnislegan skort hér á landi, þar af líða tæplega 1.600 börn verulegan skort. Breyturnar sem skipta þar mestu eru menntun foreldra, atvinnuþátttaka foreldra og staða á húsnæðismarkaði. Ég óska eftir því við hæstv. ráðherra, sem hefur nú þegar brugðist við niðurstöðum skýrslunnar með því að segja að þær styrki hana sjálfa í sinni vissu um sín frumvörp í húsnæðismálum og sínar aðgerðir þar, sem ekki er ljóst hvort samþykkt verða óbreytt miðað við þær umsagnir sem borist hafa um þau frumvörp, að hún útskýri nánar aðgerðir sínar og viðbrögð varðandi niðurstöður UNICEF-skýrslunnar og hverjar nákvæmlega aðgerðir hennar verða í þágu barna sem líða efnislegan skort á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að ef hv. þingmaður hefði áhuga á væri alveg ástæða til að við ræddum þetta ítarlegar en við getum gert í þessum stutta og óundirbúna fyrirspurnatíma. Ég vil nota tækifærið til að þakka Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna sérstaklega fyrir þetta frumkvæði en í fyrsta lagi vil ég benda á að það sem kemur fram í þeirri greiningu sem Barnahjálpin birti þarna er farið í gögn sem lágu hjá Hagstofunni sem hafa meðal annars verið unnin í samstarfi við ráðuneytið og hafa birst með einum eða öðrum hætti í hinum svokölluðu félagsvísum sem var komið á í tíð og að frumkvæði fyrrverandi þingmanns og ráðherra Guðbjarts Hannessonar. Þar koma mjög skýrt fram áhrifin af kreppunni. Annars vegar er verið að bera saman tölur í upphafi árs 2009 og síðan í upphafi árs 2014, sem sagt yfir fimm ára tímabil. Við sjáum mjög greinilega áhrif kreppunnar á börnin okkar. Það sem kemur einmitt mjög skýrt fram, með því að grafa aðeins dýpra, er að þó að við höfum yfirleitt séð að þetta eru börn einstæðra foreldra skiptir atvinnustaðan verulega miklu máli og síðan sú staða að viðkomandi er á leigumarkaðnum vegna takmarkaðra tekna. Leigumarkaðurinn er þar af leiðandi algjört grundvallaratriði upp á að styrkja félagslega leiguíbúðakerfið sem við erum að gera með frumvarpi um almennu íbúðirnar þar sem við aukum verulega framlögin til þess að hægt sé að byggja fleiri íbúðir. Síðan eru breytingarnar sem við erum að gera á húsnæðisbótunum. Inni í þeim eru líka auknir fjármunir fyrir sveitarfélögin til að setja inn í sérstöku 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greiningu hennar á skýrslu Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Ég hefði gjarnan viljað fá skýrari svör frá hæstv. ráðherra um tafarlausar aðgerðir í þágu barna sem líða efnislegan skort á Íslandi. Þau geta ekki beðið. Við viljum ekki að börn sem búa við skort þurfi að bíða róleg eftir því hvað stjórnmálamenn ákveða að gera í þeirra þágu, bíða eftir þingsályktunartillögum, bíða eftir framvindu frumvarpa sem velkjast um í nefndum. Ég mundi gjarnan vilja fá skýrari svör þegar kemur að tafarlausum aðgerðum í þágu barna.

Ég þakka hv. þingmanni enn á ný. Ég skil vel að hún leggi spurninguna upp með þessum hætti. Ég hef einmitt lagt áherslu á þessi stóru mál og vil fá að nota tækifærið til að hvetja þingið til að vinna eins hratt og vel í þeim og hægt er. Varðandi viðbrögð nú strax á ég von á því á næstu dögum að undirrita tilraunaverkefni sem hefur verið kallað TINNA og er samstarfsverkefni milli okkar og Reykjavíkurborgar um hvernig hægt sé að aðstoða unga, einstæða foreldra með beinum hætti til sjálfshjálpar, hvernig við getum stutt betur við þessar fjölskyldur, ekki hvað síst börnin, með því að hjálpa foreldrunum. Það er í samræmi við það sem sérfræðingar hafa lagt til að við gerðum. Þetta verður verkefni til tveggja ára og vonandi gefst það nógu vel til að við getum útvíkkað það enn frekar og aðstoðað enn fleiri í þessum hópi. Ég fól velferðarvaktinni það 

Virðulegi forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra varðandi samstarfsverkefni ráðuneyta til forvarna gegn ýmiss konar ofbeldi. Fyrst langar mig að spyrja út í verkefnið Vitundarvakning um kynferðislegt, andlegt og líkamlegt ofbeldi sem var samstarfsverkefni innanríkisráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis og velferðarráðuneytis og fór fram á árunum 2012–2015. Vitundarvakningin átti rætur að rekja til fullgildingar Íslands og stjórnvalda árið 2012 á samningi Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegri misnotkun og kynferðislegri misbeitingu barna sem var samþykktur 2007. Ég kynntist þessu verkefni meðan ég var skólastjóri og fylgdist með framgangi þess og tel að þar hafi verið unnið mjög þarft og gagnlegt starf, m.a. með ýmiss konar fræðsluefni eins og myndunum Fáðu já og Stattu með þér. Þessu verkefni lauk formlega á síðasta ári, eða fyrir um það bil ári. Mig langar að vita hvað tekur við. Hvert er framhaldið? Þá langar mig jafnframt að spyrja út í framkvæmd formlegs samráðs á landsvísu til að bæta samvinnu og verklag í málum sem tengjast ofbeldi og afleiðingum þess í samfélaginu. Það verkefni er líka byggt á samstarfsyfirlýsingu félags- og húsnæðismálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og innanríkisráðherra sem var undirrituð fyrir meira en ári. Hvernig er samstarfi félagsþjónustu, barnaverndaryfirvalda, mennta- og heilbrigðiskerfis, lögreglu- og ákæruvalds undir forustu ráðuneytanna þriggja háttað? Út á hvað gengur samráðið? Hvaða viðfangsefni eru sett í forgang?

Virðulegi forseti. Þegar verkefninu um vitundarvakninguna lauk þá lögðum við ráðherrarnir þrír sem komum að því, ég, innanríkisráðherra og menntamálaráðherra, mjög mikla áherslu á það að við mundum halda áfram að vinna gegn ofbeldi gegn börnum. Við þurfum líka að átta okkur á því að ofbeldi sem börn verða vitni að eða þurfa að þola getur verið mun víðtækara. Það hefur sýnt sig í þeim tilraunaverkefnum sem við höfum verið með og snúa að heimilisofbeldi og börnum og þeim áhrifum sem koma skýrt fram á börn við þess háttar ofbeldi. Við undirrituðum nýja yfirlýsingu eða samstarfsyfirlýsingu um landssamráð gegn ofbeldi og þar undir eru að sjálfsögðu börnin okkar og mikil áhersla lögð á þau. Við höfum talið mjög mikilvægt að við höldum áfram að sinna þeim verkefnum sem voru undir í vitundarvakningunni og vil ég þá nefna sérstaklega brúðuleiksýninguna Krakkarnir í hverfinu sem ég undirritaði samning núna í desember um að mundi halda áfram þar sem nemendur eru fræddir um ofbeldi gegn börnum og úrræði sem standa þolendum ofbeldis til boða. Við höfum líka verið að huga að því hvernig við getum eflt barnaverndarnefnd og Barnaverndarstofu í því að sinna sínum verkefnum. Það gafst líka svigrúm til þess eftir að Barnahús fór í nýtt húsnæði og við gátum tryggt aukið fé til rekstrarins að huga að því að útvíkka starfsemina þannig að hægt væri að veita einnig þjónustu þeim börnum sem hafa orðið fyrir líkamlegu ofbeldi, alvarlegu líkamlegu ofbeldi, og veita foreldrum stuðning. Síðan er ánægjulegt að geta sagt frá því að í dag, einmitt núna klukkan 11, er að byrja vinnufundur þar sem um 100 manns hafa verið boðaðir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þær spurningar sem koma í framhaldinu frá mér, það er kannski verið að vinna svörin við þeim á eftir á þessum fundi, en mig langar nú samt að láta reyna á það. Mig langar að fá frekari upplýsingar um hver sé forgangsröðin og hver viðfangsefnin séu. Hvað á að koma út úr samráðinu? Er verið að vinna verklagsreglur? Er verið að móta leiðir til þess að vinna út frá þörfum einstaklinga og fjölskyldna? Eða er eitthvað annað viðfangsefnið? Er allt tekið fyrir í einu eða er eitthvað sett í forgang? Er unnið með börnin eða ofbeldi í nánum samböndum eða netið og þá í einhverri ákveðinni röð eða er verið að vinna á öllum sviðum samtímis? 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn á ný fyrir. Það er rétt, ég náði ekki alveg að svara fyrri spurningunni. Það sem er kjarni málsins með þessu samstarfi er einmitt áherslan á samstarfið. Það hefur sýnt sig í því frumkvöðlastarfi sem hefur t.d. birst í nýju verklagi varðandi heimilisofbeldi á Suðurnesjum sem menn hafa verið að innleiða, og nýju verklagi sem lögreglan á Suðurlandi hefur verið að innleiða varðandi ofbeldi gegn fötluðu fólki, og í Barnahúsi sjálfu, hvað samstarf milli þeirra sem koma að þessum málum skiptir gífurlega miklu máli. Það verður að vera samstarf milli mismunandi stofnana og þjónustuaðila, líka við frjáls félagasamtök, og samstarf og sátt um verklag við fyrstu viðbrögð við ofbeldi og samstarf um að vinna að valdeflingu og vitundarvakningu á sviði aðgerða gegn ofbeldi í íslensku samfélagi. Á fundinum í dag verður einmitt unnið með „vöffin þrjú“, eins og það er kallað, þ.e. vakningu, viðbrögð og valdeflingu. Það sem snýr  Þegar ég hef verið að ræða 

Hæstv. forseti. 30. október 2013 mælti ég sem 1. flutningsmaður fyrir þingsályktunartillögu sem að lokum var samþykkt 12. maí 2014, með 58 samhljóða atkvæðum. Það var þingsályktunartillaga um endurskoðun laga og reglna með tilliti til myglusveppa og tjóns af völdum þeirra. Tillagan hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela umhverfis- og auðlindaráðherra að skipa starfshóp sem taki til heildstæðrar endurskoðunar lög og reglur á sviði byggingarmála með tilliti til myglusveppa og þess tjóns sem þeir geta valdið. Starfshópurinn skili skýrslu með niðurstöðum sínum og tillögum að úrbótum fyrir 1. júlí 2014 sem ráðherra greini opinberlega frá.“ Virðulegi forseti. Það er skemmst frá því að segja að þáverandi ráðherra brást skjótt við og skipaði strax 10. júní starfshóp átta einstaklinga, sem fékk einnig lögfræðing til að skrifa greinargerð um réttarstöðu þeirra sem verða fyrir tjóni af völdum myglusveppa. Þetta er hin besta skýrsla og ekkert nema gott um hana að segja. Tillagan fékk víðtækan stuðning eins og ég segi og skýrslan er mjög vel unnin, þar eru margar tillögur til úrbóta, tillögur til breytinga á lögum og tillögur til breytinga á reglugerðum. Í framhaldi af skýrslunni sem skilað var í nóvember 2014 vil ég spyrja hæstv. ráðherra, og spurningin getur verið mjög einföld: Hvað hefur verið gert síðan þessi ágæta skýrsla kom fram? Hver er að vinna og hvað? Er verið að vinna á vegum ráðherra og ráðuneytis hans að breytingum á lögum og breytingum á reglugerð eins og nokkrar tillögur starfshópsins fjalla um? Virðulegi forseti. Við höfum verið minnt á það upp á síðkastið að mygla hefur komið upp í nokkrum opinberum byggingum en ekki hefur verið mikið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir fyrirspurnina. Maður skynjar það að byggingarmál og ýmsir kantar varðandi þau eru ofarlega í sinni fólks og það er ekki óeðlilegt. Það er mál málanna varðandi ungt fólk. Það er nauðsynlegt að byggingar séu hagkvæmar, og það höfum við að leiðarljósi, en jafnframt þurfa þær að vera vandaðar. Myglan er alvarlegt vandamál og ég tek undir með hv. þingmanni að skýrslan sem við fengum í hendur var mjög góð. Ég minnist þess að ég kom að orði við þingmanninn um hvort við ættum að efna sameiginlega til málþings, hádegisverðar eða hvað annað, til þess að ræða þessi mál, en af því varð því miður ekki. Við höfum verið að kynna þessa skýrslu og komið henni á framfæri, sent hana í ráðuneyti og til stofnana og við höfum beðið um að fá skoðanir þeirra eða greinargerð frá þeim. Innan húss í mínu ráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, höfum við auðvitað verið að skoða byggingarmálin almennt, byggingarreglugerðir og fleira þessu tengt og sérstaklega um þá galla sem koma af völdum myglusvepps. Auðvitað er stöðugt hægt að skerpa á slíkum málum og ég vil mjög gjarnan geta verið í góðu samstarfi við þingmanninn af því að ég hef skynjað það hér á setu minni á þingi að það er honum hjartans mál að reyna að koma í veg fyrir að myglu í húsnæði og ég tek undir það. Við þurfum líka að efla menntun ýmissa fagaðila og því hefur verið beint til menntamálaráðherra. Það þarf líka að vinna betur varðandi þann þátt. 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið. En ég verð nú samt að vera hreinskilinn og segja að ég hefði viljað heyra meira, en ber auðvitað virðingu fyrir því að þetta er óundirbúin fyrirspurn, kannski legg ég bara fram fyrirspurn til skriflegs svars. En mér virtist á svarinu að það væri ekki verið að vinna mjög margt úr þeim tillögum sem komu fram í skýrslunni. Þar eru, eins og ég sagði áðan, tillögur um breytingar á lögum og ráðuneytið verður að beita sér fyrir þeim og koma með þær hér inn og ráðherra getur beitt sér fyrir breytingum á byggingarreglugerð þar sem þarf. Og ég segi það alveg hiklaust, ég hef tekið eftir miklum áhuga ráðherra á þessu máli. Hún ræddi við mig um leið og skýrslan kom fram. Eitt atriði snýr að forvörnum sem eru mjög mikilvægar til að koma í veg fyrir myglu. Við höfum séð fréttir um nýlega viðbyggingu við BUGL sem er útötuð af myglu og verktakinn sennilega kominn á hausinn þannig að enginn ber ábyrgð. Hitt atriðið sem er ekki síður mikilvægt er tryggingarmálin. Guðný 

Virðulegi forseti. Ég get alveg viðurkennt að við höfum kannski enn frekar lagt áherslu á það við endurskoðun á byggingarreglugerðinni að finna flöt á því að hér sé hægt að byggja minni íbúðir þannig að unga fólkið geti komist af stað. Þar höfum við meðal annars haft að leiðarljósi stærðina 3 sinnum 25, að reynt verði að byggja 25 fermetra íbúðir sem kosta ekki meira en 25% af ráðstöfunartekjum fólks, hvort sem það leigir eða kaupir, og svo framvegis. Ég viðurkenni að ég hef frekar verið upptekin af því. En með því að endurskoða byggingarreglugerðina sem er núna í umsagnarferli til 10. febrúar erum við að reyna að auka sveigjanleika og reyna að draga úr beinum stjórnvaldsaðgerðum varðandi það hvernig íbúðir eiga að vera og hafa ákveðna sýn á milli mismunandi aldurshópa. Vitaskuld þurfa íbúðir að vera vandaðar. Það er rétt. En það getur náttúrulega hækkað  Það er nú þannig að ég er um þessar mundir að skrifa ritgerð um lækni, Guðmund Hannesson, sem jafnframt er talinn einn fyrsti arkitektinn hér eða skipulagsfræðingur. Hann hafði sína grafskrift að hann hefði kennt Íslendingum að byggja hlý og góð hús.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefnda EFTA og EES fyrir árið 2015. Henni hefur verið dreift sem þingskjali. Ég held að óhætt sé að segja að mikið starf hafi verið á þeim vettvangi eins og oft áður. Fyrir þá sem ekki þekkja til hefur þingmannanefndin í rauninni með tvennt að gera, EES-samninginn og sömuleiðis hefur EFTA verið með frumkvæði að því að gera fríverslunarsamninga víðs vegar um heiminn. EFTA er núna með fríverslunarsamninga við 36 ríki. Það hefur verið afstaða okkar í þingmannanefndinni, a.m.k. í meiri hlutanum, að ýta eftir því að fleiri fríverslunarsamningar verði gerðir. Staðreyndin er sú og það er ótrúlega lítið um það rætt að við Íslendingar erum í mjög góðri stöðu að vera í EFTA og vera síðan með stóra samninginn við EES, en geta á sama tíma gert fríverslunarsamning við alla sem við viljum. Við njótum auðvitað góðs af því að vera með Svisslendingum og Norðmönnum þar sem eru stórir markaðir og kaupgeta mikil. Okkar markaður er líka eftirsóknarverður af augljósum ástæðum, en við erum einungis 320 þús. manns. Það er enginn vafi í mínum huga á að hægt er að nýta þessi tækifæri betur. Munurinn á því að vera í Evrópusambandinu og í fríverslunarbandalagi eins og EFTA er að við ráðum viðskiptastefnu okkar. Ef við hefðum til dæmis, eins og sumir, ekki margir, láta í veðri vaka, áhuga á að verða aðilar að Evrópusambandinu yrðu menn að átta sig á því að þá værum við Íslendingar ekki lengur með viðskiptastefnu. Þá værum við aðilar að tollabandalagi. Það vita allir sem vilja vita að það tollabandalag hefur engan sérstakan áhuga á fríverslun í heiminum. Þeir sem stýra þeirri viðskiptastefnu og eru áhrifamestir, þá er ég að tala um bak við tjöldin því að fæst er uppi á borðum hjá Evrópusambandinu eins og menn þekkja, eru Frakkar. Frakkar eru mjög hallir undir kaupauðgisstefnu, eða merkantílisma, og hún einkennir alla áferð í viðskiptamálum Evrópusambandsins. Eðli málsins samkvæmt er tekist á um það innan Evrópusambandsins hjá þjóðum sem hafa lagt meiri áherslu á fríverslun í gegnum tíðina og hafa byggt sín veldi á því, eins og Bretland og Holland. Það er einmitt mikil umræða um viðskiptamál núna í Bretlandi í tengslum við hugsanlega útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu og mikið rætt um hvað Bretland standi illa þegar kemur að gerð fríverslunarsamninga og fríverslunar almennt í heiminum vegna þess að þeir eru í samfloti með Evrópusambandinu. Svo menn átti sig á því líka þá er sú gjörð að fella niður tolla nokkuð sem við gætum ekki gert ef við værum í Evrópusambandinu. Það liggur fyrir að áður en menn fóru í tollaniðurfellingarnar sem við þekkjum voru þær skoðaðar af hálfu stjórnvalda á síðasta kjörtímabili, þegar menn fóru í þá sérkennilegu vegferð að sækja um aðild að Evrópusambandinu, og þá kom í ljós að vörur mundu hækka mjög í verði frá ákveðnum svæðum, sérstaklega Bandaríkjunum, ef við yrðum aðilar að Evrópusambandinu. Það sem er svolítið sérstakt líka er að maður mundi ætla að út af sameiginlegri tollastefnu Evrópusambandsins væri lágur kostnaður fyrir aðildarríki þegar kæmi að tolleftirliti, en svo er ekki. Ef við berum okkur saman við Möltu þá minnir mig að kostnaður við tollinn þar sé helmingi meiri, ef ekki þrisvar sinnum meiri. Þetta er allt saman í gögnum sem ég sá hjá undirhópi síðustu stjórnvalda. Það er ekkert sérstaklega fjallað um það í þessari skýrslu Íslandsdeildarinnar. Ég held að það sé rétt að ræða viðskiptamál og viðskiptastefnu almennt núna. Það eru ótrúlega miklar rangfærslur og ranghugmyndir sem koma frá stjórnmálamönnum, kannski sérstaklega hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og annarra þingmanna sem eru fylgjandi Evrópusambandinu. Það er reynt að draga einhverja allt aðra mynd upp af Evrópusambandinu en raunveruleikinn sýnir. Þess vegna er ég meðal annars að vekja athygli á því hér. Sömuleiðis eru hinar umtöluðu stéttir oft á tíðum fullar aðdáunar á Evrópusambandinu og eru þá ekki beinlínis að upplýsa fólk um hvað felist í því að vera í því, heldur reyna frekar að búa til einhverja fagra mynd sem stenst ekki skoðun. Nú er ég ekki að segja að Evrópusambandið sé alvont þó að engin rök fylgi því að fara þangað inn, ég er að segja að ef við erum að hugsa um fríverslun er Evrópusambandið ekki staðurinn. Ég vek aftur athygli á því að ef við værum í Evrópusambandinu hefðum við ekki getað farið í tollalækkanir. Við hefðum heldur ekki getað samið um fríverslun, ekki bara á vettvangi EFTA heldur líka ein og sér. Fríverslunarsamningurinn við Kína, sem er án nokkurs vafa það besta sem fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson gerði, stór samningur sem opnaði mikla möguleika, hefði til dæmis ekki verið möguleiki ef við værum aðilar að Evrópusambandinu. Það hefur farið mikill tími í vinnu nefndarinnar í að fá upplýsingar á erlendum vettvangi um stöðu TTIP-viðræðnanna. TTIP-viðræðurnar ganga út á fríverslunarsamning milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Það er augljóst að Bandaríkjamenn, þó svo að þeir segi það ekki, eru búnir að gefast upp á því að reyna að ná slíkum markmiðum um fríverslun í heiminum á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO). Það eru mjög slæmar fréttir vegna þess að sá vettvangur átti að tryggja heimsviðskipti. Það er augljóst að taka þarf stærri skref í nánustu framtíð. Það er búið að reyna í nokkra áratugi að ná því á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, en það hefur ekki gengið eftir og þess vegna hafa Bandaríkjamenn farið aðrar leiðir. Þeir byrjuðu að semja við Kyrrahafslöndin, TPP. Það segir nokkuð um stöðu Evrópu því að fyrir nokkrum áratugum hefði verið óhugsandi að Bandaríkjamenn færu í slíka vegferð án þess að byrja á Evrópu. En nú er það bara þannig að vægi Asíuríkjanna við Kyrrahafið er stærra og meira og verður það í nánustu framtíð. Heimsmyndin er breytt og því munum við Íslendingar ekki breyta en við þurfum að taka mið af því þegar við ræðum þessi mál og gerum áætlanir. Þetta eru tvær gerðir. Það er annars vegar fríverslunarsamningur við Kyrrahafsríkin sem er lokið að gera, ég verð nú að viðurkenna að ég veit ekki hvar það mál er statt í bandaríska stjórnkerfinu. Síðan er hinn samningurinn sem Bandaríkin fóru af stað með, það er fríverslunarsamningur við Evrópusambandið sem ber nafnið TTIP. Það er augljóst að það mun ekki gerast á neinum hraða. Síðustu upplýsingar frá íslenskum embættismönnum voru að honum yrði í fyrsta lagi lokið árið 2017 ef næst að ljúka þeim samningum. Þar eru tollar ekki stærsta málið heldur fyrst og fremst tæknilegar viðskiptahindranir. Eftir að við gengum í EES duttum við Evrópusambandsmegin í viðskiptastríði sem gengur minnst út á tolla og snýst fyrst og fremst um allra handa tæknilegar viðskiptahindranir. Við sjáum þetta á amerískum vörum. Ef menn kaupa dós af amerískum baunum þá hefur þurft að líma einhvern skrýtinn miða á hana með sömu innihaldslýsingu og er á dósinni en það er bara miðað við 100 gr. í staðinn fyrir þá skammta sem eru á amerísku dollunum. Auðvitað er þetta fáránlegt og eykur bara kostnað fyrir neytendur. Það getur ekki verið mjög göfgandi vinna að standa í að líma svona miða á þessar dósir. Það sama á við um bíla og ýmislegt annað. Beggja vegna Atlantshafsins eru mjög strangir staðlar hvað varðar bílaframleiðslu. Það má ekki flytja bílana á milli nema með allra handa gjörningum vegna þess að ef farið er með bandarískan bíl til Evrópu þá uppfyllir hann ekki nákvæmlega staðlana sem eru þar og svo öfugt. Það segir sig sjálft að ef þessum tæknilegu hindrunum væri rutt úr vegi þá væru það góðar fréttir fyrir heiminn, sérstaklega neytendur á þessum svæðum. Það eru tvær leiðir til að gera það. Annars vegar er að reyna að samræma staðlana, sem hræðir mig. Við Íslendingar og allir sem eru á Evrópska efnahagssvæðinu sjá gríðarleg völd þeirra sem stýra staðlamálum, sem eru embættismenn. Þegar þeir búa til þessa staðla þurfa þeir að fara í gegnum Evrópuþingið og síðan þjóðþingin en eðli máls samkvæmt hafa þeir mest völd sem byrja á því að setja reglur um þessi tæknilegu mál. Þetta gengur oft og tíðum ansi langt og er sérkennilegt. Mér hugnast betur hin leiðin sem er sú að vera með gagnkvæma viðurkenningu, í þessu tilfelli beggja vegna Atlantshafsins, svo að þeir staðlar sem Bandaríkjamenn gera séu þá samþykktir Evrópumegin og öfugt. Það er langt í að þessu ljúki, ef því lýkur. Þetta er gömul hugmynd. Einu sinni var þetta kallað TAFTA en ekki TTIP. Núna er verið að tala um TTIP og vonandi munu þeir samningar klárast, en það þarf margt að spila inn í. Það er náttúrlega markmið hjá bandarískum stjórnvöldum að klára samningaviðræðurnar áður en Obama forseti klárar sitt kjörtímabil. Hann lagði áherslu á það í kosningabaráttunni að hann væri mjög neikvæður þegar kom að fríverslunarsamningum en breytti um kúrs á lokadögunum, eins og margir Bandaríkjaforsetar hafa gert, og er það vel. Vonandi nást þessi markmið. Það sem þetta þýðir fyrir okkur Íslendinga, því að það hefur verið skoðað nokkuð, er að stærstum hluta mjög jákvætt. Það þýðir einfaldlega að öllu óbreyttu, jafnvel þótt við fengjum enga beina aðild að samningunum, að sú vara sem væri flutt inn á Evrópumarkað og uppfyllti þá staðla gæti sjálfkrafa farið á bandarískan markað. Það yrði þar af leiðandi jákvætt fyrir íslenskan útflutning. Norðmenn hafa tekið þetta út. Þeirra niðurstaða var að það eina neikvæða fyrir Noreg væri það að hugsanlega hefði bandarískur sjávarútvegur samkeppnisforskot gagnvart norskum inn á Evrópumarkað. Þrátt fyrir fríverslun eru ákveðnir tollar á sjávarafurðum eins og við þekkjum á markaði ESB. Það sama ætti þá væntanlega við um Ísland. Hins vegar geri ég nú ráð fyrir því að samkeppnisstaða íslensks sjávarútvegs sé mjög sterk í samanburði við þann bandaríska, og reyndar norsks sjávarútvegs líka, en auðvitað mundi það hafa neikvæð áhrif að þurfa að keppa við innflutning frá Bandaríkjunum sem væri tollfrjáls á meðan innflutningur innan EFTA-ríkjanna bæri einhverja tolla. Hér er talað um þrjá valkosti fyrir Ísland. Í fyrsta lagi að annaðhvort EFTA eða Ísland væri með aukaaðild að TTIP. Í öðru lagi væri sérstakur fríverslunarsamningur við Bandaríkin. Í þriðja lagi væri óbreytt ástand. Eftir viðræður við ráðamenn í Washington og í Brussel heyrist manni að Bandaríkjamenn séu alla jafna jákvæðari fyrir því að hafa fleiri inni. Manni finnst frekar augljóst að þeir séu að búa til sitt eigið heimsviðskiptakerfi. Það hefði verið betra ef hægt væri að ná því á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, en það er þó skárra að hafa eitthvað en ekki neitt. Við Íslendingar, sem erum útflutningsþjóð, munum tapa á því ef ekki eru mikil heimsviðskipti, ef slíkt kerfi er ekki mjög virkt, og auðvitað neytendur hér á landi og í rauninni í öllum löndum heimsins. Íslandsnefndin hefur farið sérstaklega og rætt við Tyrki um fríverslunarmál. Vonandi munum við fá aðra kynslóð af fríverslunarsamningi sem fyrst við þá. Tyrkland er stórt og öflugt ríki. Það er eina lýðræðisríkið á þessum slóðum, ef Ísrael er undanskilið, þau eru í það minnsta ekki mörg. Tyrkland er langstærst og öflugast þó svo að færa megi rök fyrir því að lýðræðið sé nú kannski ekki alveg á þeim stað sem við mundum vilja. Það er að minnsta kosti stór munur á því og einræðisríki. Tyrkir eru í tollabandalagi við ESB. Það mundi gera að verkum að þeir lentu að öllu óbreyttu í nokkrum vandræðum ef þeir fengju ekki beina aðild að TTIP. Þeir höfðu miklar áhyggjur af því. Það er munur á því að vera í tollabandalagi og með fríverslun. Við ræddum sömuleiðis við fulltrúa Brasilíumanna út af fríverslunarsamningum við MERCOSUR sem er eitt stærsta fríverslunar- og tollabandalag í Suður-Ameríku. Þar var áhugavert að heyra sjónarmið þeirra. Ég hef talað við ýmsa forráðamenn landa um fríverslunarmál í gegnum tíðina. Það er áhugavert að heyra að jafnvel þó að ríki séu mjög stór þá eru þau mjög varkár gagnvart stórum aðilum eins og Evrópusambandinu, Bandaríkjunum og öðrum. Í því felst styrkur okkar. Við erum í EFTA og þó svo að við séum á okkar mælikvarða með stór ríki inni eins og Svisslendinga og Norðmenn þá er það lítið fríverslunarbandalag sem enginn er hræddur við. Það hefur enginn áhyggjur af því að EFTA muni vaða á skítugum skónum yfir eitthvert ríki eða lönd eða svæði. Það gerir að verkum að það er mikil jákvæðni gagnvart EFTA og vilji að ræða við og semja við EFTA um fríverslun. Við eigum að nýta okkur það. Í þessu felst gríðarlegur styrkur. Það eru ýmsir sem vita ekki hvað EFTA er vegna þess að EFTA er bara að gera það sem EFTA á að gera. Evrópusambandið, svo að við berum okkur saman við það af því að það er hinn valkosturinn í Evrópusamstarfinu, eyðir meiru í áróðurs- og kynningarmál en Coca-Cola. Mér finnst illa farið með opinbert fé. EFTA á sitt lógó, svo að maður sletti, virðulegi forseti, en er fyrst og fremst að gera það sem slík bandalög eiga að gera, þ.e. að semja um fríverslun og sjá til þess að fríverslunarsamningar haldi. Þess vegna eigum við að vera í slíkum samtökum. Ég tók sérstaklega upp Þróunarsjóð EFTA. Þegar við gerðum samninga við Evrópska efnahagssvæðið var okkur gert að greiða ákveðna upphæð í fimm ár, ef ég man rétt, frekar en sjö, til þess að styrkja svæði í Portúgal, Grikklandi og á Spáni. Evrópusambandið hefur sótt það mjög fast með þeim rökum að við komumst svo ódýrt frá Evrópusamstarfinu. Ef við værum til dæmis í Evrópusambandinu þyrftum við nettó að greiða gríðarlega fjármuni inn í Evrópusambandið. Þeir segja: Þetta erum við að nota til að hjálpa þeim fátækari - svo getum við deilt um hvort það er rétt en það eru þeirra röksemdir - en þið eruð með aðgang að markaðnum og þurfið ekki að borga neitt og þess vegna verðið þið að borga í Þróunarsjóð EFTA. Við erum á þessu ári að borga 1 þús. milljónir í þróunaraðstoð við Evrópusambandið. Þróunaraðstoðin hefur verið víða. Hún hefur meðal annars farið til Stóra-Bretlands og í mörg önnur lönd sem við mundum telja sem allra fátækustu löndin. Ég hef lagt á það áherslu úr því að við erum að greiða í þennan sjóð - ég verð að viðurkenna að ég vildi nota þessa fjármuni frekar í aðra þróunaraðstoð en þróunaraðstoð til eins ríkasta svæðis í heimi - að við nýtum fjármunina í að hjálpa flóttamönnunum því að það er vandamál sem er komið til að vera. Það þarf að vinna úr því og hjálpa því fólki eins og við getum. Við eigum að nýta þessa peninga í það með fullri virðingu fyrir þeim verkefnum sem fyrir liggja, sem ég ætla ekki að tilgreina hér en við ættum kannski að taka sérstaka umræðu um. Maður hefur áhyggjur af því sem er langt frá öllum. Það er ekki mikið aðhald með þessu. Þó svo að við höfum tekið þetta upp, það var að mínu frumkvæði að við tókum upp málefni Þróunarsjóðs EFTA, þá er alla jafna ekki verið að ræða um sjóðinn, hvorki úthlutanir né stefnu o.fl. Það er gert á einhverju ráðherra„level“, en við þurfum að hafa aðhald með þessum málum. Stefna mín og skoðun er einfaldlega sú að við eigum að nýta Þróunarsjóð EFTA til að hjálpa þeim sem mest þurfa á því að halda. Það er enginn vafi að sá hópur er flóttamenn. Að lokum, virðulegi forseti. Ég hef lagt á það áherslu að við reynum að nýta EFTA líka til þess að hjálpa ríkjum og gefa þau skilaboð til ríkja sem standa sig vel. Ég nefni arabíska vorið. Þar í kring er í rauninni bara eitt ríki sem er enn með alvörulýðræði og það er Túnis. Ég hef farið og heimsótt ráðamenn í Túnis, að vísu í gegnum önnur samtök sem ég er í. Við eigum að gefa skilaboð þar sem lýðræði er þó að ganga um að við virðum lýðræði og erum með lýðræði og virðum mannréttindi. EFTA og Ísland eiga að bjóða þeim ríkjum upp á fríverslunarsamninga og gefa þeim þau skilaboð að við stöndum með þeim í þeirri erfiðu baráttu sem þau eru í því að alls staðar í kringum þau þar sem arabíska vorið var er ekki haust heldur dimmur vetur þegar kemur að stjórnmálaástandi og mannréttindamálum. Það væri mjög sorglegt ef við sæjum að Túnistilraunin gengi ekki upp. Það væri vont að þurfa að sitja uppi með það að hafa ekki gert neitt þegar við gátum 

Herra forseti. Hv. þingmaður er stríðsmaður að upplagi og stendur stundum í skuggastríðum, og aldrei talar hann um fríverslun og ESB án þess að sveifla flugu fyrir framan munninn á mér, en aldrei stekk ég á hana. Ég tek undir það með hv. þingmanni að Evrópusambandið hefur sannarlega ekki getið sér orð fyrir mikla viðleitni til að gera fríverslunarsamninga, þó að svolítið hafi það kannski breyst hin síðari ár. Samt sem áður er það þannig að ákveðin þverstaða var í máli hv. þingmanns þegar hann vakti athygli á því að við mundum missa mikils varðandi það ef við gengjum í Evrópusambandið. Það er hárrétt hjá honum að allir þeir samningar falla niður sem við höfum gert. Eigi að síður er staðreyndin sú að helftin af ræðu hv. þingmanns var umfjöllun um mjög merkan fríverslunarsamning og kannski þann merkasta sem við höfum séð glitta í, sem er TTIP-samningurinn. Hann er ákaflega mikilvægur og ef við ættum aðild að honum mundi það sennilega bæta hér hagvöxt um hálft til eitt prósent. Það ræði ég kannski hér í seinni ræðu minni. Það sem mig langar til að ræða við hv. þingmann er fríverslun við Japan. Eðlilega kom hann ekkert inn á það vegna þess að það mál hefur algjörlega legið utan garðs hjá EFTA. Ástæðan er sú að eitt EFTA-landanna, Sviss, hefur gert slíkan tvíhliða samning við Japan. Þess vegna getum við ekki beitt afli EFTA og öllum þeim kostum sem hv. þingmaður rifjaði réttilega hér upp. Þarna er um að ræða mjög mikla hagsmuni fyrir sjávarútveg. Ég hef hér þing eftir þing flutt tillögur um þetta mál með stuðningi fjölda þingmanna, meira að segja samþykkt einróma í utanríkismálanefnd í fyrra. Aldrei tekst að afgreiða þetta hér í þinginu. Núna vill svo til að sérstakir atburðir eru uppi, þ.e. 60 ára afmæli stjórnmálasambands okkar við Japan og utanríkismálanefnd er að fara til Japans. Telur hv. þingmaður ekki, þó að það tengist kannski ekki beint því efni sem hann var að ræða, að það sé mikilvægt fyrir okkur að gera reka að því að þingið sýni framkvæmdarvaldinu vilja sinn í þessu efni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vil hvetja hv. þingmann til að upplýsa fólk af því að það eru svo miklar ranghugmyndir uppi um Evrópusambandið. Eins og hv. þingmaður sagði þá gætum við ekki gert fríverslunarsamninga ef við færum í ESB, til dæmis ekki við Japan sem við eigum að sjálfsögðu að gera, ég er sammála málflutningi hv. þingmanns hvað það varðar. Ég hef spurst fyrir um þetta opinberlega og mér skilst að vandinn sé sá að Japanar séu ekki tilbúnir í þá vegferð, en allt það sem við getum gert til að gefa skilaboð er mjög gott. En það er gott og mikilvægt að hv. þingmaður, af því að hann hefur trúverðugleika á þessu sviði, og hefur eyra ESB-sinna, segi nákvæmlega frá því að við getum gert fríverslunarsamninga við alla sem við viljum, við getum það ekki ef við förum í ESB og ef við förum í ESB þá hækkar matvælaverð og verð á ýmsum vörum á mörgum sviðum. Hann nefnir TTIP og ég fór sérstaklega yfir það. Ég er ekki áhyggjufullur yfir því jafnvel þó að við fengjum ekki einu sinni aukaaðild. Ég veit að Bandaríkjamenn hafa áhuga á því, þeir sögðu það beint við okkur. Evrópusambandið er tregara í taumi, það kom fram á fundum í Washington, en við skulum vona að þeir sjái sóma sinn í því að reyna ekki að halda okkur fyrir utan, en þeim finnst nokkuð súrt í broti hversu vel við komumst frá þeirri stöðu sem við erum í; við erum ekki með öll þau gríðarlegu vandamál sem Evrópusambandið er með. En jafnvel þó að við værum ekki aðilar þá njótum við kostanna, um það var ég að vísa í norsku skýrsluna. Það sem við flytjum inn á Evrópumarkað núna fer inn á Bandaríkjamarkað. Það er helst það sem menn fundu að þessu, alla vega Norðmennirnir, og ég hugsa að það sama sé hér, að ójafnari leikur væri í samkeppni norsks sjávarútvegs og þar af leiðandi íslensks og bandarísks ef þeir fengju afslátt af tollunum.

Herra forseti. Ég varð svolítið dapur yfir þessu svari hv. þingmanns. Ég gerði, að mér þótti, heiðarlega tilraun til að eiga málefnalega viðræðu við hv. þingmann um eitt tiltekið atriði. Í því eru fólgnir miklir hagsmunir fyrir Íslendinga og íslenska útflutningsverslun, varðar fríverslun við Japan. Ég skýrði það út í ræðu minni hvers vegna ekki væri flötur á því að beita EFTA af jafn miklum þunga og endranær í fríverslunarsamningum gagnvart þeim hagsmunum sem við höfum við Japan. Hvert var svar hv. þingmanns? Jú, hann er eins og margir stríðsmenn fastur í skuggastríði, það var bara ESB sem komst að hjá honum. Ég hef aldrei dulið nokkurn mann þess að ef Ísland gengi í Evrópusambandið mundu allir fríverslunarsamningarnir falla niður. Þeir eru meira að segja allir taldir upp í skýrslu sem ég hef lagt fyrir þetta þing, og ekki bara einni skýrslu heldur tveimur. Ég hef sömuleiðis svarað um þetta þinglegum fyrirspurnum. Ég skal þá ekki taka meiri tíma af ræðum hv. þingmanns til að reyna að eiga við hann málefnalegar viðræður um þetta. Spurning mín var þessi: Telur hann ekki að þörf sé á því að þingið sýni stuðning sinn við tillögur sem hér hafa komið fram árum saman um fríverslun við Japan? Ástæðan er sú að miklir viðskiptahagsmunir eru þar undir. Við erum að greiða toll af öllum afurðum sem við flytjum til Japans. það hallar mjög á Íslendinga í samskiptum við Japan að því marki að obbinn af þeim vörum sem Japanar flytja hingað inn, sem eru margir milljarðar á hverju ári, er tollalaus. Nánast allt sem við flytjum til Japans ber hins vegar tolla. Ég hef ekki talað fyrir daufum eyrum í þessu þingi, því að ég hef notið mikils skilnings. Hv. þingmaður hefur alltaf verið mjög harður fríverslunarsinni og það er þess vegna sem mér finnst ekkert óeðlilegt við að ég noti þessa umræðu, þó að málið tengist ekki EFTA nema óbeint, til að spyrja hann út í það hvort ekki sé tímabært, þegar utanríkismálanefnd er í næsta mánuði að fara í opinbera heimsókn til japanska þingsins og á 60 ára stjórnmálasambandsafmæli Íslands og Japans, að menn geri þetta núna.

Virðulegi forseti. Það er alveg vonlaust að eiga samskipti við hv. þingmann ef hann hlustar ekki á svörin. Ég lýsti mig sammála því sem hann sagði varðandi fríverslunarsamning við Japan. Ég veit ekki hvort ég þurfi að senda skriflegt bréf til hv. þingmanns þannig að hann geti þá rætt um þessa hluti eins og þeir koma frá mér. Það er engin deila um það. Ég nefndi að ég hefði sömuleiðis tekið þetta upp og hefði fengið þær niðurstöður, eftir formlegum eða óformlegum leiðum, að ekki væri áhugi hjá Japönum, en við eigum að nota öll tækifæri sem við getum til að lýsa yfir áhuga á fríverslunarsamningi við Japan. Ég veit ekki hvort ég geti sagt þetta eitthvað skýrara. Ég hrósaði hv. þingmanni fyrir hreinskilnina þegar kom að ESB og hvatti hann til að segja frá þessu. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að málflutningur þeirra aðila sem vilja ganga í ESB hefur ekki verið með þeim hætti og þess vegna hvet ég hv. þingmann til að útskýra fyrir því fólki sem hefur látið glepjast, vegna þess að það hefur ekki fengið réttar upplýsingar, að upplýsa um það hvers konar fyrirbæri ESB er þegar kemur að viðskiptamálum. Hv. þingmaður lýsti því réttilega hér að ESB hefði ekkert verið sérstaklega frægt eða þekkt fyrir að berjast fyrir fríverslun í heiminum. Ég hvet hv. þingmann til að upplýsa fólk um það. Ég veit ekki hversu mikið ég á að standa upp og hrósa hv. þingmanni fyrir andsvarið, en ég ætla að halda því áfram og hvetja hann til dáða, vegna þess að það eru miklar rangfærslur uppi í almennri umræðu um Evrópusambandið og viðskiptastefnu þess. Hv. þingmaður, sem þekkir málið vel, kom hér og staðfesti að Evrópusambandið er alla jafna ekki aðili sem er að berjast fyrir fríverslun, er tollabandalag. Ef við förum inn þá hækkar verð á ýmsum vörum hjá okkur, vegna þess að þá þurfum við að taka upp tolla sem við höfum ekki núna og allir fríverslunarsamningarnir sem við gerum munu sjálfkrafa detta út, þar með talið fríverslunarsamningurinn við Kína sem hv. þingmaður kláraði sem hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu um þessa greinargóðu skýrslu sem gefur okkur öðrum þingmönnum ágæta yfirsýn yfir starfsemi þingmannanefndar EFTA. Eitt af því áhugaverðasta sem þarna er að finna er umfjöllun um fríverslunarviðræður Bandaríkjanna og Evrópusambandsins sem nefndar hafa verið TTIP, og kallaðar það óformlega. Það er mjög áhugaverð tilraun tveggja heimsálfa til þess að vinna að því sameiginlega verkefni að auka frjálsa verslun í heiminum. Hér kemur fram að þingmannanefndin hefur fundað með þingmönnum í Bandaríkjunum og hagsmunaaðilum þar og samningamönnum af hálfu Bandaríkjanna. Það má líka koma fram hér að Bandaríkin hafa haft frumkvæði að upplýsingagjöf til EFTA-ríkjanna, að minnsta kosti hvað varðar atvinnulíf í EFTA-ríkjunum og hefur boðið samtökum í atvinnulífinu, þar á meðal héðan frá Íslandi, Amerísk-íslenska viðskiptaráðinu, Samtökum atvinnulífsins og fleirum til sérstakra upplýsingafunda um þessi mál. Mig langar að spyrja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson: Hvernig horfir þessi upplýsingagjöf við af hálfu Evrópusambandsins? Í skýrslunni er rakinn fundur þingmannanefndar og ráðherra EFTA. Ég velti því fyrir mér hvort þingmannanefndin hafi fengið beinan aðgang og beinar upplýsingar frá samningamönnum Evrópusambandsins í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Andersen fyrir andsvarið. Það er rétt, ég kom því ekki að í ræðu minni áðan, ég held að ég hafi gert það síðast en það er sjálfsagt að fara yfir það aftur. Framan af var það þannig að Evrópusambandið lét EFTA-ríkin ekki fá upplýsingar þrátt fyrir að eftir því væri leitað. Það voru Bandaríkjamenn sem gerðu það. Það var svolítið sérkennilegt í öllu þessu samstarfi á Evrópuvettvangi að Bandaríkjamenn skyldu vera fúsir og viljugir til þess að upplýsa EFTA-ríkin um hvað væri í gangi, en ekki Evrópusambandið. Í ferð okkar til Bandaríkjanna spurði ég um aukaaðild. Þá litu fulltrúar Bandaríkjanna þannig á að það væri partur af stærra máli og þeir vildu fá eins mörg ríki inn og mögulegt væri. Fulltrúi Evrópusambandsins á sama fundi lagði það á sig að svara því að ekki væri komin nein niðurstaða í þessi mál, hann var nú ekki einu sinni í pallborði til að fá spurningarnar. Það var ekki þannig að menn væru tilbúnir af hálfu ESB til að skuldbinda sig til þess að hleypa fleirum inn. Við höfum ávallt spurt um þetta atriði og fengið ýmsa aðila hjá Evrópusambandinu sem að þessum málum koma til að svara því og sömuleiðis spurt ráðherra út í þessi mál. En á síðustu fundum hefur viðhorf Evrópusambandsins breyst. Eins og staðan er núna munu þeir með formlegum hætti upplýsa EFTA-ríkin, og þá vísa ég bara í síðustu fundi sem við höfum haldið af því að við höfum haft þá almennu reglu að taka þessi mál alltaf upp. Af augljósum ástæðum, þ.e. út af stærð þeirra, hefur ekki verið kvartað undan framkomu Evrópusambandsins gagnvart EFTA-ríkjunum eins og var hér fyrir einhverjum mánuðum eða missirum síðan.

Virðulegi forseti. Já, það er nefnilega mjög mikilvægt að EFTA-ríkin fái upplýsingar um stöðu viðræðnanna frá báðum hliðum. Ég hvet þingmannanefnd Íslands að minnsta kosti til þess að gera gangskör að því að ýta sérstaklega á það. En að öðru leyti hvað varðar fríverslunarviðræðurnar þá er eðli fríverslunarsamninga afar mismunandi. Þeir eru afar víðtækir almennt, fjalla um tolla og aðra þætti. Ég ætla nú ekki að gera tolla að umtalsefni hér. En eitt það mikilvægasta í þessum samningi er sú viðleitni að ná fram samkomulagi um gagnkvæma viðurkenningu á stöðlum. Það er nefnilega oft galli við fríverslunarsamninga eða tollabandalög að menn sammælast um eitthvert eitt kerfi. Með því eru menn fráleitt að auka frelsi í viðskiptum heldur þvert á móti læsa þeir sig oft inni í einhverju einu kerfi. Þess vegna er ánægjulegt að þessi samningur, TTIP-viðræðurnar, skuli miða að því að ná fram samkomulagi um gagnkvæma viðurkenningu á alls kyns stöðlum. Mig langaði að vita hvort hv. þingmaður gæti farið hér nokkrum orðum um afstöðu EFTA-ríkjanna fram að þessu. Er munur á afstöðu einstakra EFTA-ríkja til samningaviðræðnanna? Og ef svo er, felst munurinn þá einkum og sér í lagi í landbúnaðarkaflaviðræðum, vegna þess að við vitum að það strandar alltaf allt á landbúnaðarmálum? En fyrir utan slík tollaatriði, er mikill munur á afstöðu EFTA-ríkjanna gagnvart þessum viðræðum Bandaríkjanna og Evrópusambandsins?

Virðulegi forseti. Við getum ekki alveg fagnað strax, af því að hv. þingmaður vísaði til þess að samningaviðræðurnar gengju út á að niðurstaðan yrði sú að menn væru með gagnkvæma viðurkenningu á stöðlum. Það eru tveir skólar. Það er annars vegar sú leið og ég er sammála hv. þingmanni um að það er leiðin sem maður vill sjá. Síðan eru líka uppi hugmyndir um að vera bara með samræmda staðla og það er auðvitað stórhættuleg hugmynd. Þetta er alveg nógu slæmt eins og það er í dag. Það eru margir kostir. Það voru brotnar niður ýmsar viðskiptahindranir þegar menn fóru af stað með þetta. En ég held að ég og hv. þingmaður séum sammála um að þetta hafi gengið of langt og hætt að vera opnun fyrir viðskipti og frekar verið hömlur á allt milli himins og jarðar. En við getum rætt það seinna. Það er ekki komin niðurstaða í það. Varðandi EFTA-ríkin og afstöðu þeirra mundi ég segja að Sviss væri það land sem hefði mestu reynsluna, áratuga-, jafnvel árhundraðareynslu af þessum málum og manni finnst þeir vera að nálgast þetta mjög praktískt út frá sjónarmiðum sínum. Norðmennirnir hafa rætt þetta meira en við, gert fleiri skýrslur og úttektir en við höfum gert, og ræða þetta meira, virðist vera, á opinberum vettvangi. Miðað við þær útlistingar sem við sjáum hefðu menn ekki áhyggjur af því alla jafna, að öllu óbreyttu, þótt við værum ekki aðilar að þessu út af því að ef menn fengju til dæmis gagnkvæma viðurkenningu á stöðlunum mundi það auka tækifæri fyrir fyrirtæki okkar til að flytja út á Ameríkumarkað. Hins vegar hafa þeir áhyggjur af sjávarútveginum. Þeir hafa áhyggjur af því að bandarískur sjávarútvegur geti flutt tollfrjálst inn á Evrópumarkaðinn en Noregur muni ekki geta gert það. En stóra málið er að ég held að allir séu meðvitaðir um að við verðum að vera þátttakendur í þessu með einhverjum hætti. Menn reyna að koma sjónarmiðum sínum að. Hv. þingmaður nefndi landbúnaðinn en EFTA-ríkin hafa alla jafna, alla vega með landbúnað í sínum eigin ríkjum, verið frekar 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir alveg prýðilega ræðu áðan sem krydduð var hans persónulegu skoðunum á ýmsum stórum samböndum, sem vissulega hafa verið umsvifamikil í heimsviðskiptum á sviði hinna stóru mála. Ég ætla örlítið áður en ég ræði EFTA að drepa á þetta mál sem mér er mjög hugleikið, sem er fríverslun við Japan. Þetta mál hefur verið flutt á þremur þingum og það hefur aldrei skort stuðning við það. Það hefur meira að segja komist svo langt að utanríkismálanefnd hefur afgreitt málið frá sér en það hefur legið hér, með fullkomlega óskiljanlegum hætti, í þinginu óafgreitt þótt ekki væri nokkur einasti maður á móti því. Ég hef aldrei skilið það og hugsanlega er staðan þannig og stafar þetta af því sem kom fram hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að stjórnkerfið og hugsanlega framkvæmdarvaldið hafa bitið það í sig að Japanar hafi ekki áhuga á að gera fríverslunarsamning við Ísland. Það kann vel að vera, þeir hafa miklu minni hagsmuni af því en við vegna þess að innflutningur þeirra til Íslands sætir miklu lægri tollum, í flestum tilvikum, stórum vöruflokkum, engum, á meðan við greiðum umtalsverða tolla af meginhluta útflutnings okkar. Lítið ríki verður alltaf að standa fast á hagsmunum sínum og það dugar mér ekki þegar ráðherrar sem fara með framkvæmdarvaldið vinna að svona málum með hangandi hendi vegna þess að það kann að vera að sú skoðun hafi verið sett fram af hálfu Japana að þeir hafi ekki áhuga á málinu. Ég kannast alveg við það. Þeir hafa ekki sett fram giska mikinn áhuga á þessu máli en lítið ríki á að vera eins og húsleki, það á aldrei að hætta að vinna að hagsmunum sínum og dropinn holar steininn. Í þeim tillögum sem hafa verið fluttar um málið hefur verið bent á að þetta ár sem nú er í hönd farandi, 2016, skipti máli vegna þess að það er þetta afmælisár í samskiptum ríkjanna og slík ár eru oft notuð til þess að slá í gadda frekara samband ríkja. Hvað er betra en að gera það með því að samþykkja fríverslunarsamning millum Íslands og viðkomandi ríkis, í þessu tilviki Japans? Í öðru lagi er það þannig að vegna viðsjáa sem hafa stofnast við Suður-Kínahaf, þar sem Japan eftir seinni heimsstyrjöldina hefur ekki byggt upp neitt herveldi en finnst sem ýmsum öryggisskyldum þess sé ógnað af sterkum nágranna sem er Kína, þá hafa Japanar leitað eftir sérstökum tengslum við NATO-ríki. Það er rétt að rifja upp að Shinzo Abe forsætisráðherra kom í sérstaka heimsókn til höfuðstöðva NATO beinlínis til þess að falast eftir nánari samvinnu, sem vitaskuld felur það í sér að ef slægi í brýnu hefðu þeir einhvers konar hald af Atlantshafsbandalaginu. Þar skiptir það einfaldlega máli að við erum stofnaðilar að því og höfum rödd þar og höfum meira að segja atkvæðisrétt ef til þess kemur. Þó að lítið ríki sé höfum við vissulega ýmislegt á hendi. Rétt er svo jafnframt að geta þess að samkvæmt þeim skilgreiningum sem Japanar sjálfir hafa lagt fram um þau ríki sem þeir vilja gera fríverslunarsamninga við eru það í fyrsta lagi stór ríkjabandalög og hins vegar ríki sem hafa yfir miklum hrávörum að ráða, auðlindum. Við höfum í 30 ár átt mikil samskipti við Japan. Við höfum að segja má í samvinnu við Japana byggt upp orkuiðnað okkar. Nánast hver einasta túrbína sem er að finna við orkuframleiðslu á Íslandi er japönsk, fjármögnuð með japönskum lánum. Kerfið hefur hins vegar verið þannig hjá Japönum að þeir hafa ekki haft áhuga á neinum fríverslunarsamningum. Þeir hafa verið lokað land og það er ekki fyrr en með fyrra kjöri Shinzos Abes forsætisráðherra sem það gjörbreytist þegar hann setur fram sína samúræísku sýn á framtíðina um bogana þrjá og örvarnar þrjár og ein af örvunum sem hann átti einmitt að láta ríða af bogastreng sínum var aukin utanríkisverslun. Það er þess vegna sem ríki standa í röðum til að ná verslunarsamningi við Japan en Ísland er þar hvergi. Það virðist sem enginn áhugi sé á því. Það er einungis einn handhafi framkvæmdarvaldsins, Sigurður Ingi Jóhannsson, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem hefur staðið í ístaðinu þar og hefur gert það vel. Af öðrum hefur lítið spurst þótt menn hafi farið til Japans og tekið á móti japönskum ráðherrum. Ég rifja það upp að þegar hingað kom aðstoðarutanríkisráðherra Japans, Makino, og fulltrúar allra þingflokka áttu með honum fund þá undraðist hann það hversu einbeitt sú afstaða var sem kom fram hjá öllum fulltrúum þingflokkana varðandi það að ná fríverslunarsamningi. Hann sagði á þeim fundi að hann hefði ekki orðið var við þá afstöðu hjá íslenskum ráðherrum, svo það komi alveg skýrt fram. Það dugar mér ekki að menn setji það fram sem afsökun, eins og heyrðist í ræðu áðan, að það væri ekki áhugi á því hjá Japan. Það er alltaf þannig þegar menn byrja á samningum, sérstaklega ef það hallar á annan, að þá koma þau viðhorf fram. Það er partur af samningatækni og þá halda menn áfram og tefla fram rökum sínum og beita þeim vopnum sem hægt er að beita. Þetta var nú um Japan, herra forseti. Ég er eins og hv. framsögumaður áðan mikill áhugamaður um frjálsa verslun. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það séu sérstök tengsl á milli þróunarsamvinnu og frjálsrar verslunar og tel að engin þróunarsamvinna sé eins góð og sú sem felst í því að heimila frjálsa verslun. Ég tel að ekkert geti stutt og bætt hag örbjarga ríkja í Afríku frekar en að reyna að verða þeim úti um leiðir til þess að koma vörum sínum á markað hjá betur megandi ríkjum. Ég hef margoft sagt það í þessum ræðustól að ég tel að það sé einn helsti löstur Evrópusambandsins hvernig það hefur þverskallast við slíku. Það höfum við Íslendingar hins vegar ekki gert. Við höfum mjög merkilega fríverslunarsamninga við ríki í Afríku, sem að vísu skipta ekki miklu máli en það er táknrænt um það hvernig ríki í hinum vestræna heimi hefur staðið upp og með vissum hætti rutt þar brautina. Á síðasta kjörtímabili var það þannig að ég sem utanríkisráðherra lagði mjög mikla áherslu á fríverslunarsamninga. Við hófum þá eina sex nýja samninga og við lukum mjög mikilvægum fríverslunarsamningum. Við lukum þeim samningi sem hv. þingmaður rifjaði upp áðan, fríverslunarsamningi við Kína. Rétt er að rifja upp að það er einn af tvíhliða samningum sem EFTA-ríki hafa gert og var fyrsti tvíhliða samningurinn sem gerður var. Það var líka lokið fríverslunarsamningi við Hong Kong, Kína. Sömuleiðis við Serbíu. Við gerðum samning við Úkraínu, við hófum samninga við Malasíu, Víetnam, Filippseyjar. Við tókum fyrstu skrefin varðandi Mjanmar. Þar sem ég saknaði eins í ræðu hv. þingmanns - og ber ekki að skilja það svo að ég dragi nokkuð í efa hans góða vilja og hef sjálfur séð það sem utanríkisviðskiptaráðherra á fundum með honum og fleirum Íslendingum erlendis um þessi mál að hugur hans og atbeini hefur alltaf fylgt þessari viðleitni - get ég ekki annað en spurt hv. þingmann: Hvað er núverandi handhafi framkvæmdarvalds að gera í þessum efnum? Hvaða mál eru það sem verið er að berjast fyrir varðandi fríverslun innan EFTA? Hv. þingmaður nefndi Mercosur. Ég man ekki eftir því að Ísland hafi á umliðnum þremur árum haft frumkvæði innan EFTA að neinum fríverslunarsamningum eins og jafnan var þó hátturinn á áður. Einn af merkustu fríverslunarsamningum sem EFTA hefur gert er samningurinn við Kína. Hvar hófst sá samningur? Hann hófst hér í þessu húsi þegar íslenskir þingmenn áttu fundi með kanadískum þingmönnum sem hingað komu vegna tengslanna sem liggja millum Vestur-Íslendinga og okkar sem hér búum. Það var uppsprettan að fríverslunarsamningnum við Kanada. Mig langar þá til að spyrja hv. þingmann, og kem kannski að öðrum þáttum í síðari ræðum mínum: Hvað líður gerð fríverslunarsamnings við Indland, eru engar fréttir af honum? Í öðru lagi: Hvað líður uppgerð og upptöku á fríverslunarsamningum við Kanada sem hæstv. utanríkisráðherra lýsti á sínum tíma? Getur hv. þingmaður sagt okkur einhverjar fréttir af því? Ég ætla ekki að fara frekar yfir það en ég sakna þeirrar áherslu sem var á þessum málum á árunum 2009–2013. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að ég var fullkomlega sekur um að vinna það verk sem mér var falið af Alþingi, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En ég lét ekki deigan síga varðandi fríverslunarsamninga við önnur ríki, svo það liggi algjörlega skýrt fyrir. Það finnst mér sem hafi algjörlega gleymst í tíð þessarar ríkisstjórnar og ég hvet hinn vígreifa baráttumann fyrir frjálsri verslun, hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson, til að ljá þeim sem vilja taka upp þetta merki þunga sinn og veita ríkisstjórninni aðhald í þeim efnum, alveg eins er ég viss um að hann notar stöðu sína innan EFTA-nefndarinnar 

Virðulegi forseti. Til að svara varðandi Indland kemur það fram í skýrslunni á blaðsíðu 12 að fríverslun EFTA við Indland hefur legið niðri frá fyrri hluta árs 2014. Þá fóru þingkosningar fram í landinu en nú hafa Indverjar lýst sig reiðubúna til að halda þeim áfram. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að maður hefði viljað sjá hlutina ganga hraðar og betur. Ég held að ég hafi tekið það upp á hverjum einasta fundi EFTA frá því að ég hóf þar störf, sem var fyrir nokkuð löngu síðan. Það kemur fram á bls. 13 að fyrir dyrum standi könnunarviðræður sama efnis við Kanada með von um að formlegar viðræður geti hafist sumarið 2016. Samningar ESB við Kanada frá 2014 eru mun víðtækari en samningur Kanada við EFTA-ríkin svo kapp er lagt á uppfærslu til að tryggja samkeppnisstöðu EFTA gagnvart ESB í viðskiptum við Kanada. Síðan er vísað til þess að líka er byrjað að ræða við Mexíkó. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um Japansmálið. Þetta eru gríðarlegir hagsmunir fyrir Ísland og við eigum að gera hvað við getum til að ýta á það og gott ef það er rangt sem maður heyrir, að Japanar hafi ekki áhuga á því að semja við okkur. Ég treysti hv. þingmanni í því. Ég hef margoft hrósað hv. þingmanni fyrir samninginn við Kína en hins vegar er áhugavert, og hv. þingmaður er einlægur í því, að hann vilji berjast fyrir fríverslunarsamningum. Hann gerði það á síðasta kjörtímabili og það hefði fallið um sjálft sig ef ætlun stjórnvalda um að koma okkur í ESB hefði gengið eftir. Ég hvet hv. þingmann að hætta þessu ESB-dekri, þar liggja hagsmunir okkar ekki. Við skulum sameinast um það þar sem við mögulega getum að auka fríverslun Íslands og EFTA-ríkjanna.

Frú forseti. Við getum alla vega fallist í faðma, ég og hv. þingmaður, yfir síðari ræðu hv. þingmanns. Mér þykir vænt um að hann tekur málaleitan minni um stuðning hans alvarlega varðandi Japan. Ég væri ekki hér að þenja mig í ræðustól yfir þessu máli nema vegna þess að mér þykir til um atgervi hv. þingmanns. Hann er fylginn sér og hann hefur áhrif sem ég hef ekki í stjórnarliðinu. Mér finnst vanta að veita hæstv. utanríkisráðherra aðhald um þetta mál. Það hefur ekkert komið fram neinn sérstakur áhugi í ríkisstjórninni á þessu máli nema hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Við höfum á síðustu árum, ég með fyrirspurnum en líka með þátttöku í umræðum um skýrslu utanríkisráðherra, þráfaldlega tekið upp nauðsynina á því að uppfæra kanadíska samninginn. Það er engin uppfynding okkar hér, það er atvinnulífið sem óskar eftir því. Sagt hefur verið frá því að því átti að vera lokið fyrir lok síðasta árs í síðasta lagi, reyndar einu sinni áður átti því að vera lokið fyrir lok ársins 2014. Er nema von að maður spyrji. Ég veit að hv. þingmaður gengur af hörku eftir hagsmunum Íslands á erlendum vettvangi, ég bið hann um að gera það líka á innlendum vettvangi. Sama gildir um Mexíkó og muni ég rétt hefur líka verið klárt um nokkurt skeið að uppfæra þarf samninginn við Tyrkland, alveg eins og hv. þm. Sigríður Á. Andersen benti á áðan og ræddi hér staðla. Hinar fyrri kynslóðir þessara samninga tóku kannski ekki á þeim þáttum sem í dag skipta jafnvel meira máli en beinlínis lágreistir tollamúrar. Þetta finnst mér mikilvægt að komi fram og sömuleiðis legg ég áherslu á það að maður verður ekki var við að það sé 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að hægt sé ekki nógu hratt í þessum málum. Eðli málsins samkvæmt veitir þingmannanefnd EFTA þessum stofnunum pólitískt aðhald. Ég held að ég geti tekið undir allt sem hv. þingmaður sagði um fríverslunarsamninga og stöðu þeirra. Auðvitað eigum við að beita okkur frekar. Ég tek því sem hvatningu þegar hv. þingmaður segir að við eigum að beita okkur fyrir því, og sá sem hér stendur meira í þessum sal, og ýta á eftir þessu. Ég mun gera það. Ég vísa í hæstv. ráðherra núverandi ríkisstjórnar. Ég hef ekki fundið fyrir öðru en miklum skilningi og áhuga hans á þessum málum. Umræða um málið á milli okkar á óformlegum fundum hefur kannski verið meira í öðrum löndum á þessum vettvangi. Við ræðum þessi mál ekki mikið. Ég hef margoft flutt það en það aldrei verið fyrsta þingmannamál þangað til í haust og ég hugsaði hvaða leiðir ætti að fara í því með nokkuð sem heitir viðskiptastefna Íslands sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekki aulast til að klára þrátt fyrir að allar umsagnir og allt annað hafi verið tilbúið og er það þeirri hv. nefnd til vansa, vegna þess að viðskiptamál eru gríðarleg hagsmunamál og þetta er rosalega stórt utanríkismál. Það er algjörlega fáránlegt að við séum ekki með skilgreinda viðskiptastefnu sem við ræðum um. Við erum svo lánsöm að við getum stýrt þessu öllu og það er fátt í utanríkismálunum sem er með meiri hagsmuni en viðskiptamálin. Ég mun setja þetta mál aftur inn í þingið en verð að viðurkenna að það er til lítils 

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til dáða gagnvart efnahags- og viðskiptanefnd. Ég tel að hann eigi ekki að láta deigan síga og rifja upp að einu sinni reyndi ég á síðasta vorþingi að hvetja hann mjög til þess að klára tillögu gagnvart annarri nefnd, sem mér fannst hann heykjast á en kom síðar fram og varðaði umhverfismál og þann mann kannski sem situr honum í spannarfjarlægð frá. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, að EFTA er gríðarlega öflugt tæki til að brjóta og ryðja braut fyrir hagsmuni okkar á viðskiptasviði erlendis. EFTA hefur reynst okkur mjög vel. Það er eins og með aðrar stofnanir, að menn þurfa auðvitað alltaf að standa í ístaðinu og hvetja klárinn. Það er mjög mikilvægt. Ísland getur haft mjög mikið frumkvæði innan EFTA, bæði á sviði þingmanna en líka innan ráðherraráðs EFTA. Það skiptir miklu máli. Þetta eru örfá ríki. Ísland á sennilega ekki sæti í nokkurri annarri stjórn eða ráði þar sem það getur haft jafn mikil áhrif. Það var einfaldlega þannig að á síðasta kjörtímabili var fjölmörgum viðskiptasamningum lokið og aðrir hafnir. Sumir þeirra skila ekki endilega miklu í beinan ávinning fyrir Ísland þessi árin en þarna er um að ræða ríki sem metin eru þannig að með framvindu tímans verði þau öflug og geti samanlagt búið til öflugan markað fyrir íslenskan útflutning, eins og t.d. úr landbúnaði, ekki síst, og það skiptir máli. Við gerðum fríverslunarsamning við Flóaríkin, Hong Kong, Kína, Úkraínu, Svartfjallaland, Serbíu. Við fórum af stað við Tæland aftur, settum aðrar viðræður af stað og maður er svolítið undrandi núna þegar hillir undir lok kjörtímabilsins að 

Frú forseti. Það var einungis eitt atriði sem ég átti ólokið að reifa og komst ekki að í fyrri ræðu minni. Það voru hagsmunir okkar gagnvart Bandaríkjunum og sömuleiðis gagnvart hinum hugsanlega samningi sem kallaður er TTIP og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í ræðu sinni áðan að menn byggjust við að yrði lokið einhvern tíma seinni part árs 2017. Nú er ég kannski ekki jafn bjartsýnn á lyktir þess samnings og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson. Ég er honum hins vegar sammála um að þar er um að ræða breytingu sem gæti skipt mjög miklu máli varðandi viðskipti millum Evrópu og Bandaríkjanna. Þá er ekki bara um að ræða tolla sem munu í sumum tilvikum þó lækka verulega. Það sem ég tel að skipti mun meira máli er akkúrat það atriði sem hv. þm. Sigríður Andersen drap á hér fyrr í dag, þ.e. samræming staðla. Þar eru erfiðustu hindranirnar, að vísu tæknilegs eðlis en þó stundum miklu meiri múr gegn eðlilegu flæði viðskipta en sjálfar tollahindranirnar. Þetta held ég að kunni að leiða til þess að það verði verulegur ávinningur af þessum samningi. Þá spyr maður: Hvað með Ísland? Hvernig verður staða Íslands? Þá þurfum við fyrst að skoða hvers vegna við erum yfir höfuð að nota EFTA til þess að gera fríverslunarsamninga. Jú, við stöndum utan við Evrópusambandið, þ.e. þau ríki sem þar eru, og samningar okkar hafa, a.m.k. undanfarin 15 ár, í vaxandi mæli fallið í þann farveg að við erum að jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja innan þessara þriggja ríkja gagnvart fyrirtækjum sem þau keppa við innan ESB. Að því marki skiptir þetta verulega miklu máli. Ef við gefum okkur síðan að samningar takist milli Bandaríkjanna og Evrópusambandsins og úr verði mikill fríverslunarsamningur þá gefur það augaleið að ef ekkert verður að gert þá hallar á samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og þeirra fyrirtækja sem starfa innan vébanda EFTA-ríkjanna. Það þýðir einfaldlega að fyrirtæki sem þau keppa við innan Evrópusambandsins munu hafa betri stöðu að því er varðar þann markað sem er að finna í Bandaríkjunum. Þess vegna skiptir verulega miklu máli að við vinnum að því að skapa einhvers konar stöðu til að jafna þennan mun. Við tökum eftir því að ríki sem eiga ekki aðild að þessum samningaviðræðum fara mismunandi leiðir eða eru að íhuga mismunandi möguleika. Tyrkir sem hafa eiginlega frá örófi alda, liggur við að ég segi, verið umsóknarríki að Evrópusambandinu hafa til dæmis æskt þess að fá aðild að samningnum í krafti þess að Tyrkland er NATO-ríki og umsóknarríki. Það er röksemdafærsla sem menn geta fett fingur út í og ég ætla ekkert að fara út í, hún er ekki fullkomin. Í annan stað er hægt að fara þá leið sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi hér áðan, að Íslendingar fengju einhvers konar aukaaðild að þessum samningi. Mig langar þá til að spyrja hv. þingmann: Er honum kunnugt um það hvort íslensk stjórnvöld hafi átt í formlegum viðræðum við viðeigandi aðila um að Ísland fái aukaaðild að þessum samningi? Mér er það mjög til efs að það muni ganga. Ég segi hins vegar: Í þessari stöðu er þetta steinn sem þarf að klappa og menn eiga ekki að taka nei sem gilt svar, alveg eins og menn eiga ekki að láta það tálma för sinni gagnvart fríverslunarsamningi við Japan þó að Japanar blikki ekki endilega viðsemjandann strax í fyrsta skrefi. Meðan ég man, til þess að ég taki einn botnlanga hér, frú forseti, varðandi Japan. Það gengur náttúrulega ekki að við látum bjóða okkur að Japanar segi nei ef við óskum formlega eftir fríverslunarviðræðum þegar horft er til þess að þeir hafa ekki komið nægilega vel fram við okkur á öllum sviðum. Við erum til dæmis eina ríkið á Norðurlöndum sem hefur ekki fengið loftferðasamning við þá. Þetta finnst mér skipta máli. Svo ég komi aftur að TTIP sem hv. þingmaður nefndi sem þriðja möguleikann, þ.e. fríverslunarsamning við Bandaríkin, hefur það verið reynt bæði af fyrri ríkisstjórn og ríkisstjórninni þar áður og líka þeim sem á undan fóru. Staðreyndin er einfaldlega sú að Bandaríkjamenn hafa ekki áhuga nema það komi  Telur hv. þingmaður að það sé raunhæfur möguleiki að ná fríverslunarsamningi við Bandaríkin?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir margt í ræðunni og ég þakka honum fyrir að taka þátt í þessari umræðu og sömuleiðis hv. þm. Sigríði Andersen. Mér finnst þetta mál vera af slíkri stærðargráðu, viðskiptastefna Íslands, að það þurfi að ræða vel. Viðskiptastefna Íslands hverfist í kringum EFTA-aðildina, fríverslunarsamninga og auðvitað EES-samninginn. Ég ætla ekki að skamma þá aðila sem taka þátt í umræðunni með málefnalegum hætti sem báðir hv. þingmenn gerðu en vek athygli á því að við erum samt sem áður bara þrjú sem höfum tekið þátt í þessari umræðu sem varðar gríðarlega hagsmuni þjóðarinnar. Þetta eru gríðarlegir hagsmunir. Það er nefnilega magnað með EFTA-ríkin, Sviss, Noreg, Ísland og Liechtenstein, eins ólík ríki innan sama heimshluta og ég held að geti orðið, en þau eiga tvennt sameiginlegt. Annars vegar eru þetta ríkar þjóðir og síðan er hitt að það er tiltölulega stutt síðan þær voru allar mjög fátækar. Það er algjörlega öruggt að allar þessar þjóðir væru enn fátækar ef þær hefðu ekki aðgang að erlendum mörkuðum. Hv. þingmaður vísaði í þróunaraðstoð og það er enginn vafi á að það besta sem hægt er að gera í þróunaraðstoð er að hleypa þessum þróunarríkjum inn á okkar markaði. Það er enginn vafi á því. Ein af ástæðunum fyrir því að ég er mjög lítið hrifinn af Evrópusambandinu er sjónarmið þess í þeim málum. Hv. þingmaður kom inn á fríverslunarsamning og Bandaríkin og ég kem að því, ég mun svara spurningu hv. þingmanns varðandi samskiptin við Bandaríkin og TTIP. Það er mjög margt að í Bandaríkjunum og við fáum reglulega af því fréttir en þetta er eina stórveldið í heiminum og það er algjörlega óskiljanlegt hvernig við höfum dritað niður embættismönnum hjá utanríkisráðuneytinu úti um alla Evrópu eins og enginn sé morgundagurinn en í Washington, þar sem er eina stórveldið, erum við með tvo diplómata, frábæra diplómata. En Bandaríkin eru stórveldi. Þar liggja okkar hagsmunir og það er algjörlega óskiljanlegt hvernig þessi sérkennilegi ESB-halli er á utanríkisþjónustunni. Flestar þjóðir nýta sér til dæmis með skipulegum hætti, þá er ég að vísa í Norðurlöndin, og rækta sérstaklega tengslin við fólk í Bandaríkjunum sem á ættir að rekja til Norðurlandanna. Við eigum mjög mikil tengsl þangað, það var einn fjórði eða fimmti hluti þjóðarinnar sem flutti til Vesturheims um þarsíðustu aldamót og vesturfararnir skiptust jafnt á milli Bandaríkjanna og Kanada. Við eigum meiri tengsl við Vestur-Íslendinga í Kanada en við ættum að rækta enn frekar tengslin við þá sem eru í Bandaríkjunum. Þetta er margt fólk sem er vel inni í stjórnkerfinu og í stjórnmálunum og það væri mikill fengur að því ef við værum í góðum samskiptum við það því að ákvarðanirnar liggja ekki nema að litlu leyti í embættismannakerfinu. Þær liggja meðal annars hjá kjörnum fulltrúum og sérstaklega senatorum. Mér finnst að við höfum sýnt í þessu eins og svo mörgu öðru ákveðinn barnaskap í íslensku utanríkisþjónustunni. Hv. þingmaður vísaði til Tyrklands, en Tyrkir telja sig vera í mjög slæmri stöðu varðandi TTIP vegna þess að þeir eru í tollabandalagi við ESB. Þeir segja: Að öllu óbreyttu fáum við engan aðgang að samningnum. Þá gerist ekkert annað en að tollar lækka á bandarískum vörum inn á tyrkneska markaðinn en við fáum ekki lækkunina á móti í Bandaríkjunum. Við erum ekki í tollabandalagi við Evrópusambandið og erum þess vegna ekki í þeirri stöðu. Ég fór sérstaklega yfir það að ég hefði ekki áhyggjur af því, stærstu áhyggjurnar væru ekki að við yrðum ekki aðilar að TTIP. Af hverju? Vegna þess, eins og hv. þingmaður nefndi og hv. þm. Sigríður Andersen nefndi og ég fór líka yfir það í framsögu minni, að þetta snýst minnst um tolla. Þetta snýst um tæknilegar viðskiptahindranir. Sumar vörur eru þess eðlis að við erum ekkert að fara að framleiða þær. Eftir því sem ég best veit hefur einn íslenskur bíll verið framleiddur og það var 1977 og við erum ekkert að fara að detta inn í þá framleiðslu. Það er hins vegar algjörlega óþolandi að við þurfum að greiða miklu hærra verð fyrir bandaríska bíla en við þyrftum að gera út af einhverjum tæknilegum viðskiptahindrunum Evrópusambandsins. Síðan er spurning hvað gerist ef þessir samningar nást. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að því leytinu til að það er ekkert sjálfgefið að svo verði. Ég held að vísu að ástæðan fyrir því að Evrópusambandið er að ræða þessi mál sé neyðin. Neyðin í Evrópusambandinu er slík, ástandið er slíkt, að þeir verða að gera þetta, ekki vegna þess að þeir vilji það. Ef þeir hefðu viljað fríverslun eins og hv. þingmaður vísaði í að þeir hafi nú ekki verið frægir fyrir að vilja þá værum við örugglega komin í aðra lotu hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni, WTO. Ekki vegna þess að Evrópusambandið hafi verið á móti því heldur vegna þess að þeir hafa ekki keyrt það áfram. Þeir hafa ekki fylgt Bandaríkjunum í því. Einu skiptin sem hafa verið gerðir einhverjir alvörusamningar á þeim vettvangi, hvort sem það er GATT eða WTO, hafa verið vegna þess að Bandaríkjamenn hafa haft frumkvæði að því og fylgt því eftir. Maður var að vonast til þess að Evrópusambandið, þessi stóra viðskiptablokk, mundi taka þátt en þeir hafa verið frekar til baka. Það gerir að verkum að Bandaríkjamenn fara sínar eigin leiðir. Mér finnst hins vegar líklegast út af ástandinu í Evrópu að menn muni ekki komast hjá því, menn muni ekki þora öðru en að gera þann samning af hálfu Evrópusambandsins á einhverjum tímapunkti, einfaldlega út af samkeppni á svæðum eins og ég nefndi í Asíu og í Kyrrahafinu. Eins og ég nefndi áðan hefði verið óhugsandi fyrir nokkrum áratugum, tiltölulega fáum, að Bandaríkjamenn hefðu byrjað að gera slíka samninga Kyrrahafsmegin, þeir hefðu alltaf byrjað Atlantshafsmegin. En út af breyttu ástandi í heimsmálunum og breyttri heimsmynd er staðan sú að við erum númer tvö. Við erum ekki númer eitt ef við teljum okkur sem Evrópumenn. Virðulegur forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði mig um það hvort líklegt væri að við gætum verið með aukaaðild og hvort við færum fram á það. Ég vísaði í það áðan en það er sjálfsagt að fara yfir það aftur, að fram kom á þessum fundum í máli samningamanna Bandaríkjanna að þeir hefðu áhuga á því að aðilar eins og EFTA-ríkin gætu verið með aukaaðild. Það væri byggt inn í samninginn að þjóðir gætu sett sig inn á hann. Það voru þær upplýsingar sem við fengum frá þeim aðilum sem sáu um samningamálin af hálfu Bandaríkjanna, að þannig vildu þeir sjá þetta. Fulltrúar Evrópusambandsins sem voru á þessum fundi mótmæltu því að það væri komin niðurstaða í þetta, en það væri áhugavert ef Evrópusambandið kæmi í veg fyrir að EFTA-ríkin gætu með þessum hætti orðið aðilar að þessu fríverslunarfyrirkomulagi. Við þurfum auðvitað að bíða og sjá og sjá hvað gerist. Eitt af stóru málunum sem hefur hamlað fleiri lotum við Alþjóðaviðskiptastofnunina og heimsviðskipti er landbúnaðurinn. Landbúnaðarmálin eru auðvitað ekki þau einu, en þau eru eitt af stóru málunum. Ég sé möguleika þar fyrir okkur Íslendinga því að við höfum ákveðna sérstöðu í landbúnaðarmálum. Við og Norðmenn erum með langminnstu sýklalyfjanotkunina í landbúnaði í Evrópu og það er aðallega vegna þess að í hefðbundnum búvörum okkar er lítið notað af sýklalyfjum. Við eigum að leggja áherslu á það og kynna fyrir fólkinu í landinu. Það eru sjálfsögð réttindi neytenda að við fáum að vita hvað er í vörunni. Varðandi þann stuðning sem við erum með þá eigum við að vera með stuðning við hefðbundnar landbúnaðarvörur en eins og landbúnaðarpólitíkin okkar er byggð upp núna þá erum við fyrst og fremst að vernda hvíta kjötið, verksmiðjuframleiðsluna. Þetta er algjörlega geggjað. Þannig að ég sé bara tækifæri á þessu sviði. Ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson vill borða hormónakjöt eða sýklalyfjakjöt þá finnst mér að hv. þingmaður eigi að hafa val um það. Ég vil hins vegar vita hvað er í vörunni og mér hefur fundist íslensk verslun hafa brugðist í því að upplýsa okkur neytendur hvað þetta varðar. Ég borða þá bara minna af kjötinu þótt ég þurfi að borga meira fyrir það því að heilnæm vara, framleiðsla, er eitthvað sem ég vil velja á minn disk og hjá mínum nánustu og ég er sannfærður um að ég er ekki einn um það. Þannig að ég sé ekkert nema tækifæri í þessu. Mér finnst við hins vegar ekki vera að nýta þau. TTIP-samninginn sé ég fyrst og fremst fyrir mér sem mikið tækifæri fyrir Íslendinga. Ef menn renna á rassinn með það þá hefur, held ég, eitthvað mikið gerst á þeim vettvangi. Ég veit ekki hvernig mál þróast. Við vitum heldur ekki hvað mun gerast ef Bretland t.d. færi út úr Evrópusambandinu, sem mér finnst ólíklegt en gæti orðið, eða ef menn mundu breyta Evrópusambandinu eitthvað til þess að reyna að halda Bretum inni. Ef þeir færu út, ef þeir væru t.d. aðilar að EFTA, sem ég held að væri besta lausnin, þá held ég að við mundum sjá aukinn kraft í fríverslun í heiminum. Jafnvel þó að ESB hefði aðra skoðun á því væri erfitt fyrir þá að hamla á móti því. Ef jafn stór aðili og Bretland væri kominn inn og væri umhugað um að gera mikið af fríverslunarsamningum og auka fríverslun í heiminum mundi það gera tollabandalaginu erfitt fyrir að vera með þá afstöðu sem það hefur haft fram til þessa.

Herra forseti. Ég er ekkert viss um að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér varðandi það að Bretland verði áfram innan ESB. Ég held að það séu að minnsta kosti jafnar líkur á að það fari út. Ég er heldur ekki viss um að það sé verra fyrir Ísland eða ESB, en það er nú önnur saga. Við erum sammála um það, hvað sem líður ágreiningi um einhver minni háttar mál, að Ísland, sem byggir á útflutningi, þarf að hafa viðskiptasamninga. Það er algjörlega hárrétt hjá hv. þingmanni. Mér finnst vanta þarna viðskiptastefnu. Sú viðskiptastefna þarf að mótast af hagsmunum okkar og aðstæðum gagnvart stærstu mörkuðunum. Þegar um er að ræða þær miklu breytingar sem eru í aðsigi þar verðum við að bregðast við því. Ég er út af fyrir sig sammála öllum þeim möguleikum sem hv. þingmaður hefur reifað hér, t.d. gagnvart afstöðu Íslands ef TTIP-samningurinn verður. Þar eru ýmsir möguleikar uppi, en það þarf að klappa þann stein og við þurfum að hafa frumkvæði innan EFTA, af því að þar höfum við mikil áhrif. Fríverslunarsamningar voru af mörgum álitnir úrelt gamaldags tæki. Ég, sem hef verið lengi á dögum hér í utanríkismálum, ég var lengi í utanríkismálanefnd, var fyrir löngu orðinn sannfærður um að ekkert mundi koma út úr þessum Doha-viðræðum. Það voru Doha-viðræðurnar sem ýttu fríverslunarsamningum út af borðinu hjá mörgum þjóðum og og það lá niðri sem tæki. Jú, gamaldags, úrelt, þrautreynt og mjög praktískt. Það var einmitt þess vegna þegar ég kom að stjórnveli utanríkismála sem ég lagði strax mikla áherslu á tvíhliða samninga millum EFTA og ýmissa ríkja og ríkjabandalaga og Íslands eftir atvikum. Ég held að það komi ekkert út úr þessum Doha-viðræðum og er ekki sammála hv. þingmönnum að það sé ESB að kenna, heldur fyrst og fremst hinni sérkennilegu pólitísku stöðu í Bandaríkjunum. Það var aldrei hægt að taka neinar ákvarðanir af því að það voru alltaf að koma viðkvæmar kosningar í Bandaríkjunum og þær eru, eins og menn vita, nánast á árs fresti. En ég er þeirrar skoðunar að þá þurfi að fara í að skoða þetta. En ég held að það muni verða mjög erfitt að ná 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni. Það er ekki slæmt fyrir Ísland ef Bretland fer út úr ESB. Ég held að það væri bara mjög gott fyrir Ísland. Reyndar held ég að það væri bara mjög gott fyrir Evrópu ef Bretland færi út úr ESB. Ég held að menn séu komnir í öngstræti í ESB-samstarfinu og ekkert dugar til þess að laga það nema byltingarkenndir hlutir. Núverandi ástand er mjög alvarlegt og ekkert bendir til þess að það sé að fara að lagast. Ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að móta viðskiptastefnu. Þess vegna flyt ég nú aftur frumvarp mitt um það. Ég hef ekki heyrt neinn kenna Bandaríkjunum um Doha. Hverjir fóru að gera stóra fríverslunarsamninga þegar Doha-viðræðurnar gengu ekki upp? Jú, það voru Bandaríkjamenn. Ég held hins vegar að margir, þar á meðal ESB, hafi notað það sem afsökun að fara ekki í gerð fríverslunarsamninga vegna þess að Doha-viðræðurnar væru í gangi þótt allir vissu að þær væru ekki að klárast. Það sem ég gagnrýni ESB fyrir er ekki það sem þeir hafa gert heldur í rauninni það sem þeir hafa ekki gert. Ef Bandaríkin og Evrópusambandið mundu stilla saman strengi sína og breyta Alþjóðaviðskiptastofnuninni með einhverjum hætti til þess að stækka fríverslun í heiminum eða hefja nýja umferð sem á að skila einhverju gætu mjög fáir stoppað þá. Saman mundu Bandaríkjamenn og Evrópusambandið geta aukið fríverslun í heiminum mjög mikið. Bandaríkjamenn geta gert ákveðið mikið einir og hafa nú þegar gert ýmislegt síðan þeir fóru sjálfir af stað. Helsta ástæðan og hugsunin að baki því að klára Kyrrahafssamkomulagið er sú að þá eru Bandaríkjamenn að setja pressu á ESB um að klára samkomulag við þá. Það er hugsunin að baki því eftir að þeir eru búnir að reyna hina leiðina. Ég gagnrýni Evrópusambandið fyrir aðgerðaleysi. Og það er langt í að fríverslunarsamningar 

Virðulegi forseti. Fríverslunarsamningarnir eru mjög praktískt vopn, en þeir fóru úr tísku. Það voru engir fríverslunarsamningar í gangi miðað við það sem var hér árum saman. Menn voru allir að bíða eftir Doha og það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, Bandaríkjamenn höfðu frumkvæði að þeirri lotu. Það voru bandarískir hagsmunir, landbúnaðarhagsmunir, sem alltaf settu það í flækju og hnút, málið var alltaf of viðkvæmt vegna þess að það voru alltaf að koma kosningar, ýmist til þings, og þær eru nú á tveggja ára fresti, eða þá forsetakosningar. Bandaríkin gátu aldrei tekið af skarið varðandi viðkvæma landbúnaðarhagsmuni. Varðandi stóru samningana, eins og til dæmis TTIP, eru það aftur bílar og landbúnaður sem verður erfiðast í þessu. Hv. þingmaður skildi orð mín þannig að ég teldi að ekkert yrði úr TTIP. Það er rangur skilningur. Það verður eitthvað úr TTIP. Kannski ekki á þeim tíma sem hv. þingmaður nefndi hér, en niðurstaðan verður miklu útvatnaðri en var lagt af stað með í upphafi. Viðskiptastefna fyrir Ísland er fínt mál sem hv. þingmaður hefur flutt og það er eitt af því sem skortir sem framtíðarsýn. Ég nefni til dæmis að í utanríkismálanefnd í morgun óskaði ég eftir því að TPP-samningurinn, þ.e. samningur 12 Kyrrahafsríkja um afnám tolla, yrði kynntur í utanríkismálanefnd, vegna þess að ég tel að sú staða komi upp að í tímans rás muni ríki eins og Ísland eða bandalag eins og EFTA eiga kost á því að skoða hvort það sé í þágu hagsmuna þeirra að gerast með einhverjum hætti aukaaðilar að því. Við þurfum alla vega að taka afstöðu til þess hvort það þjóni hagsmunum okkar. Fríverslunarsamningar og aðild að slíkum bandalögum hefur kannski ekki í för með sér beinan ávinning í dag. Þetta eru eins og frækorn sem menn sá og það kemur að því að það verða tækifæri þarna sem hægt er að uppskera í gegnum. 

Virðulegi forseti. Aðeins út af Doha-umferðinni og WTO. Ef maður spyr þá aðila sem að þessu koma þá kenna menn almennt Indónesum og Indverjum um, að þeir hafi stoppað viðræðurnar vegna reglna um höfundarétt og eitthvað slíkt. En ég held að það sé mjög langsótt að kenna Bandaríkjamönnum um sem hafa haft frumkvæði að öllum samningalotum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og GATT. Evrópusambandið hefur aldrei haft frumkvæði að því. Ég held að það sé hæpið að kenna þeim um að þessi mál hafi ekki klárast, enda hafa þeir sýnt það í verki með því að fara í þá stóru viðskiptasamninga sem við nefnum hér. Hv. þingmaður nefnir bíla og landbúnað, að þar séu stóru málin. Það eru ekki bara bílar. Ég nefndi bara bíla sem dæmi. Það eru almennt tæknilegar viðskiptahindranir á iðnaðarvörum. Svo eru hlutir eins og opinber útboð sem eru stórt mál. Þar má alveg færa full rök fyrir því að Bandaríkjamenn hafi verið mjög harðir í verndarstefnu sinni. Auðvitað hugsar hver þjóð um sína hagsmuni. Þetta snýst allt um hagsmuni þjóða, skárra væri það nú. Okkur, sem kosin erum á Alþingi Íslendinga, ber að gæta hagsmuna Íslendinga. Það verða ekki aðrir til þess. Og þó að við göngum fram með málefnalegum og sanngjörnum hætti þurfum við auðvitað að hugsa um hagsmuni landsmanna okkar. Það gera allar þessar þjóðir svo sannarlega og þó svo að þjóðir séu komnar í Evrópusambandið hugsa þær um sína hagsmuni. Það er bara vegna þess að við búum í mannheimi. Aðalatriði málsins er þetta: Ég treysti því að hv. þingmaður beiti sér eins og hann getur fyrir því að klára málin varðandi viðskiptastefnu Íslands þannig að það verði þá í það minnsta 

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að síðastliðið ár hafi verið tíðindamikið í starfi Norðurlandaráðs. Í raun má segja að aldrei áður hafi augu landanna beinst jafn mikið að norrænu samstarfi, hvernig megi styrkja það og þróa það áfram. Það var mikill heiður að fá að gegna embætti forseta Norðurlandaráðs á þessum tíma og ég held að óhætt sé að fullyrða að náðst hafi gríðarlega mikill árangur í því að auka samvinnuna, gera hana dýnamískari og sýnilegri fyrir íbúum Norðurlandanna. Það skiptir miklu máli vegna þess að stórar spurningar snúa að Norðurlöndunum í heild sinni og forsætisráðherrar allra landanna hafa lýst því yfir að aukið samstarf á milli þjóðanna styrki hvert land út af fyrir sig og geti gert að verkum að hægt verði að bæta lífsskilyrði hér og ekki síst styrkja stöðu þeirra út á við í hinum stóra heimi. Í raun hófst þessi vegferð fyrir tveimur árum á vorfundi Norðurlandaráðs sem var haldinn á Akureyri, á Íslandi. Í fyrsta skipti ákvað Norðurlandaráð í heild sinni að álykta gegn framferði Rússa og gaf út yfirlýsingu um ólöglega innlimun Krímskaga í Rússland. Bent var á að þjóðaratkvæðagreiðslan væri ólögleg, staðan væri óásættanleg og bryti í bága við stjórnarskrá Úkraínu. Í kjölfarið ákvað ég að styrkja samstarf Norðurlandaráðs við þjóðir í Austur-Evrópu, víkka sjóndeildarhringinn og það mæltist vel fyrir. Benelux-löndin ákváðu í kjölfarið að taka þátt í því starfi eftir að flugvél var skotin niður yfir Úkraínu. Það er gaman að segja frá því að í sumar mun Benelux-þingið veita mér sem forseta Norðurlandaráðs verðlaun fyrir þátttöku mína í öllu því starfi. Ég skal viðurkenna að ég er afar stoltur af að hljóta þá viðurkenningu. Það var ekki bara innlimun Rússa á Krímskaga sem vakti athygli okkar heldur líka hryðjuverkaárásirnar í París og Kaupmannahöfn og þær settu heldur betur svip sinn á starf ráðsins. Eftir að vorþingið var haldið á Akureyri var ákveðið árið eftir að halda það í Brussel í Evrópuþinginu en í kjölfar árásanna í París varð skipulagningin vandasöm og af öryggisástæðum þurftum við að flytja vorfund síðasta árs til Kaupmannahafnar. Ég gagnrýndi hryðjuverkaárásirnar harðlega, gagnrýndi uppgang öfgasamtaka og þeirra sem stunda öfgahyggju og benti ítrekað á að við mættum ekki fella þetta undir trúarbrögð eða að þetta væri hluti af trúarbragðastríði heldur yrðum við að rýna í rót vandans og átta okkur á því að öfgahyggja er að verða eitthvert stærsta vandamál og mesta ógn við okkur sem búum í vestrænum samfélögum. Ég hef bent á að tjáningarfrelsi og lýðræði væru á meðal grundvallargilda og hornsteina hinna opnu norrænu velferðarsamfélaga. Í kjölfarið ákvað Norðurlandaráð að styðja samkomulag norrænna ríkisstjórna um norrænt samstarf um fyrirbyggjandi aðgerðir gegn öfgastefnu. Út af fyrir sig er það staðreynd að það eru nýmæli innan Norðurlandaráðs að ráðið fjalli í jafn miklum mæli um utanríkismál. Kannski má segja að Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, hafi gefið okkur ágætisvegvísi þegar hann sagði að ef menn vildu styrkja samstarf milli norrænna þjóða þyrftu menn að ræða utanríkismál í meira mæli. Hann gaf út skýrslu þess efnis og kom svo á fund Norðurlandaráðs í Stokkhólmi fyrir um einu og hálfu ári þar sem hann sat fyrir svörum. Hann sagði að á meðan víggirðingar væru að bresta, heimurinn að minnka, yrði Norðurlandaráð að bregðast við með þessum hætti, ræða erfið mál, ræða utanríkismál, ræða mál líðandi stundar. Í kjölfarið væri hugsanlega hægt að ræða aukið samstarf norrænna þjóða í efnahagsmálum. Forsenda þess væri að norrænar þjóðir, norrænir þingmenn, kæmu saman og ræddu utanríkismál af alvöru og krafti. Þess vegna taldi ég snjallt að við tækjum til umfjöllunar tillögu um friðarumleitanir milli Ísraels og Palestínu. Þó að þau lönd séu fjarri okkur þá snertir það okkur á Norðurlöndunum hvern einasta dag, í fréttum, í vaxandi flóttamannastraumi og öðru á þessu svæði. Við ættum að fylgja fordæmi Sameinuðu þjóðanna og annarra sem hefðu hvatt ríkin til að viðurkenna Palestínu sem fullvalda og sjálfstætt ríki og að Ísraelsmenn og Palestínumenn yrðu hvattir, með stuðningi Norðurlanda, til að stuðla að friði og sáttum með friðarsamningum. Það var umdeild tillaga og að sjálfsögðu ræddu menn þar hvort Norðurlöndin væru kannski komin út fyrir sitt svið, hvort það væri þeirra að ræða málefni þeirra ríkja sem stæðu hvað næst þeim - Rússland, samstarfið við baltnesku þjóðirnar, Hvíta-Rússland og fleira - þetta væri kannski fyrir utan. Tekist var á um þetta mál, sem ég held að hafi verið hollt fyrir Norðurlandaráð, innan ráðsins, innan forsætisnefndar. Sumir vildu vísa málinu frá. Ég hafnaði því og þar sem atkvæði forseta Norðurlandaráðs gilti tvöfalt í atkvæðagreiðslu var ákveðið að fara með málið í atkvæðagreiðslu á þinginu sem var haldið í Reykjavík fyrir nokkrum mánuðum, í lok október. Þar var ákveðið að samþykkja breytingartillögu um að Norðurlandaráð beindi þeim tilmælum til norrænna ríkisstjórna að þær legðu fyrir norrænu þjóðþingin tillögu um að þau viðurkenndu Palestínu sem fullvalda og sjálfstætt ríki og að Ísraelsmenn og Palestínumenn yrðu hvattir til, með stuðningi Norðurlanda, að stuðla að friði og sáttum með friðarsamningum sem byggist á alþjóðarétti og ályktunum Sameinuðu þjóðanna. Einnig var samþykkt önnur breytingartillaga sem sneri að ákvörðunum um innri málefni Norðurlandaráðs. Sú breytingartillaga var á þessa leið: „Norðurlandaráð samþykki að biðja þingmenn um að hvetja ríkisstjórnir sínar til að styðja tveggja ríkja lausn Ísraels/Palestínu og sem frjálst og fullvalda ríki þegar það getur orðið friðarferlinu til framdráttar.“ Mælt er fyrir samþykkt þessara tveggja breytingartillagna á þingi. Þær hlutu mikla umræðu en ákveðið var, með ríflegum meiri hluta, að samþykkja þær breytingartillögur og var það vel. Á haustmánuðum hlutu málefni flóttamanna í Evrópu og á Norðurlöndum æ meiri athygli og á þinginu ákváðum við að nauðsynlegt væri að ræða þessi mál á milli landanna, á milli þingmanna og fá viðhorf forsætisráðherra allra Norðurlandanna til þessa mikilvæga málefnis. Það má segja að þessar umræður hafi verið ekki bara dýnamískar heldur gríðarlega gagnlegar og mikilvægar og ekki bara út af þeim vanda sem steðjar að Norðurlöndum öllum heldur líka fyrir þá samvinnu sem við viljum viðhalda í Norðurlandaráði. Fjölmörgum fyrirspurnum var beint að forsætisráðherrunum sem voru fúsir til svara og það sem stóð upp úr, að mínu mati, var hinn ríki vilji til að standa saman að einhvers konar lausn á þeim vanda. Ég held að það sé mikilvægt að við rifjum upp það sem sagt var í Norðurlandaráði í október sl., þegar við lesum fregnir um nýja löggjöf í Danmörku og ákvarðanir í Svíþjóð. Ég vil enn á ný hvetja leiðtoga þessara ríkja, Norðurlandanna, til að setjast niður og ná fram sameiginlegri lausn á þessum mikla vanda. Það skiptir miklu máli fyrir Norðurlöndin öll, skiptir máli fyrir Ísland og því miður hafa verið stigin skref sem ég tel óráðleg á margan hátt varðandi löggjöfina í Danmörku og það þarf að ræða. Það þarf að ræða það á æðstu stigum. Auk þess stóðum við fyrir málþingi um flóttamannavandann í aðdraganda þingsins. Þar fengum við færustu sérfræðinga frá Evrópusambandinu, frá OECD, til að upplýsa okkur um rót vandans, fá ýtrustu upplýsingar um hvernig málum væri háttað, ekki bara í Mið-Evrópu heldur líka í Suður-Evrópu og var það góður og mikilvægur fundur. Fleiri málefni brunnu á okkur eins og loftslagsbreytingar, og fyrirhuguð loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna í París setti mikinn svip á alþjóðaumræðuna á þingi Norðurlandaráðs. Þar sátu norrænir umhverfisráðherrar fyrir svörum í óundirbúnum fyrirspurnatíma. Þar gáfu norrænu umhverfisráðherrarnir út yfirlýsingu, og ég tel að það hafi verið mikilvægt innlegg í loftslagsráðstefnuna, um að láta til sín taka varðandi losun gróðurhúsalofttegunda, varðandi styrki til framleiðslu jarðefnaeldsneytis og fjármögnun aðgerða í loftslagsmálum, allt þetta í tengslum við alþjóðlegt samkomulag í loftslagsmálum á COP21-ráðstefnunni í París, þ.e. loftslagsráðstefnunni. Ég held að þetta hafi meðal annars skapað grunn að því góða samkomulagi sem náðist á þeirri mikilvægu loftslagsráðstefnu en á sama hátt og þingið hér í Reykjavík var algjört tímamótaþing var loftslagsráðstefnan í París það einnig. Á þinginu í haust, í október, tókst okkur líka að samþykkja umbótatillögur um breytingar á Norðurlandaráði, fækkun nefnda, tillögur sem miðuðu að því að gera ráðið allt saman effektífara og sýnilegra. Norðurlandaráð hefur sætt gagnrýni hvað það varðar að störf þingmanna hafi ekki verið nægilega áberandi og að allt það góða starf sem fer þar fram hafi ekki skilað sér út til þegna landanna og að fjölmiðlar hafi ekki sýnt því nægilegan áhuga. Allt þetta breyttist á þinginu nú í haust og mælingar sýna að umfjöllun fjölmiðla hefur aldrei verið meiri en nú frá þinginu í öllum löndum. Ég held að þar hafi hjálpað til að við vorum að ræða málefni líðandi stundar, við vorum að ræða mál sem skipta íbúa landanna gríðarlega miklu máli, kannski á annan veg en þau mál sem hafa verið mikið til umfjöllunar, eins og stjórnsýsluhindranir og fleira, hluti sem eru kannski aðeins fjarlægari en skipta þó gríðarlega miklu máli. Við héldum stórkostlega verðlaunaafhendingu og RÚV á heiður skilinn fyrir sinn þátt í því. Við lögðum mikla áherslu á að verðlaunaafhendingin yrði í beinni útsendingu og hún var það, send beint til nokkurra landa. Önnur lönd sýndu hana um leið og tækifæri gafst til, það var mikið áhorf á verðlaunaafhendinguna og flestir sammála um að Íslendingum hefði tekist einstaklega vel til með skipulagningu á dagskránni. Við fengum glæsilega listamenn; Rúnar Freyr og Hilmar Örn Agnarsson, sem stýrðu hátíðinni, eiga heiður skilinn fyrir þátt sinn í því öllu og útsendingin var glæsileg. Við vitum að verðlaun Norðurlandaráðs eru gríðarlega mikilvæg fyrir menningu landanna; kvikmyndaverðlaun, bókmenntaverðlaun, verðlaun fyrir barna- og unglingabækur, tónlistarverðlaun og umhverfisverðlaun. Ég lagði til að við mundum bæta við einum verðlaunum, sjónvarpsverðlaunum sem veitt yrðu fyrir besta sjónvarpsþáttinn. Norrænt sjónvarpsefni hefur rutt veginn og náð miklum árangri og vinsældum víða um heim. Við þekkjum öll þessa þætti og best að nefna Ófærð, sem er gríðarlega vinsælt hér á landi, en svo má nefna þætti eins og Forbrydelsen og Broen, samnorræna þætti sem hafa verið sýndir víða um lönd. Það er í raun fáránlegt að þessir þættir eða svona þáttagerð skuli ekki fá verðlaun frá Norðurlandaráði vegna þess að það gæti hjálpað þessum þáttum gríðarlega mikið, hjálpað innlendri dagskrárgerð í löndunum. Þættirnir ættu auðveldara með að komast í áhorf víðar þegar annaðhvort væri búið að tilnefna þá eða veita verðlaun. Ég get glaður sagt frá því að forsætisnefndin samþykkti einróma að hleypa þessu máli áfram. Sú nefnd sem hefur málið til umfjöllunar í dag, menningarmálanefndin, hefur einnig tekið afar jákvætt í að þessum verðlaunum verði bætt við og ég tel að þau verði Norðurlandaráði til mikils sóma. Það eru vissulega mörg önnur mál sem ég hef ekki drepið á í ræðu minni, ég vil sérstaklega nefna aukinn vilja til samstarfs á norðurslóðum. Það skiptir okkur Íslendinga gríðarlega miklu máli og var hluti af formennskuáætlun minni sem forseti Norðurlandaráðs. Aukið samstarf á sviði heilbrigðismála er eitthvað sem ríkur vilji er til innan Norðurlandaráðs. Við sjáum fram á að kostnaður við heilbrigðiskerfi allra landanna mun aukast á næstu árum. Ég held að það geti skipt gríðarlega miklu máli að Norðurlöndin beiti sér í þeim málum, það getur gríðarlega mikill sparnaður verið fólginn í því að vinna saman. Að lokum vil ég geta þess að þar sem ég fór fann ég fyrir því viðhorfi að samstarf á Norðurlöndunum væri eitthvað sem önnur lönd, önnur ríkjasambönd, vildu taka sér til fyrirmyndar. Horft er til Norðurlandanna og menn velta því fyrir sér hvað það er sem hefur skapað frið í 200 ár á milli landanna; hvernig við náum að byggja samstarf okkar á  Að lokum segi ég: Vonandi sjáum við fram á sterkara Norðurlandaráð og að þeirri vinnu sem okkur tókst að hefja á þessu ári verði fram haldið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir sína góðu ræðu. Ég hef í sjálfu sér engar fyrirspurnir og þarf ekki að grafast fyrir um eitt eða neitt úr máli hv. þingmanns. Ég er honum þakklátur fyrir það húmaníska viðhorf sem geislaði af ræðu hv. þingmanns og tel að það hafi verið ákaflega gott að hafa hann í þeim sessi sem hann var þegar mál kom þar til sem hann reifaði hér áðan og varðaði tillögu um samskipti Palestínu og Ísraels. Sannarlega fannst mér það vera tilefni til þess að Íslendingar gætu verið stoltir af því að þetta mál skyldi vera rætt og afgreitt með þeim hætti. Upphafsmaðurinn var, ef ég man rétt, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og það hefur komið fram að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem þá var forseti Norðurlandaráðs, greiddi sinn atbeina til þess að hægt væri að afgreiða þetta. Það var ekki sjálfgefið en það munaði um þátt íslenskra þingmanna í þessu, sem að lokum studdu þetta allir. Ég segi einfaldlega sem gamall áhugamaður og baráttumaður fyrir því að hlutur Palestínumanna verði réttur að mér þykir vænt um það að Íslendingar komi að málinu á þennan hátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í minn garð nú sem áður, hann virðist ekki klikka á því þegar hann mætir í andsvör. Ég vil taka undir með honum því að ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni, að þetta hafi verið Íslendingum öllum til sóma. Ég var eingöngu starfsmaður á plani og fékk þetta mál og það var vilji til þess að ýta því út af borðinu, því miður. Það er rétt að málið kom upphaflega frá vinstri grúppunni en að ná þessari sátt og að ná að fara með jafn umdeilt mál í gegnum Norðurlandaráð tel ég að hafi verið góður sigur fyrir okkur öll í Norðurlandaráði og sérstaklega okkur Íslendinga sem höfum áður ályktað í svipaða veru.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir skýrsluna og óska honum til hamingju með viðurkenninguna. Það er einn angi af hinu norræna samstarfi sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í og má kannski segja að tengist inn á stjórnsýsluhindranir, ég held að það hljóti að flokkast þar undir. Þetta er mál sem ég hef þó nokkrum sinnum rætt við hæstv. félags– og húsnæðismálaráðherra og er mál sem varðar greiðslur úr almannatryggingakerfinu til þeirra sem fá skertar greiðslur vegna búsetu á landinu, en til að fá fullar greiðslur úr almannatryggingakerfinu þarf að hafa 40 ára búsetu hér á landi á meðan fólk er á aldrinum 18–67 ára. Það er sem sagt þannig að það er talsvert af fólki sem ekki hefur verið með búsetu eða uppfyllir ekki skilyrði um búsetu og kerfið á að virka þannig að fólk fái þá greiðslur frá því landi sem það hefur haft búsetu úr lífeyris- eða tryggingakerfum þeirra landa. Það er hins vegar misbrestur á því að fólk fái þær greiðslur, m.a. vegna þess að almannatryggingakerfin eru ólíkt uppsett. Þetta gildir ekki aðeins um fólk sem hefur búið í fjarlægum löndum heldur líka um fólk sem hefur verið búsett annars staðar á Norðurlöndunum. Mig langar að beina því til hv. þingmanns og spyrja hann: Er þetta mál sem hefur komið til umræðu á vettvangi Norðurlandaráðs? Er þetta eitthvað sem fólk er að ræða þar?

Virðulegi forseti. Ég sit í forsætisnefnd og kannski geta aðrir félagar mínir hér úr Norðurlandaráði svarað því hvort þetta hafi verið rætt í þeirra nefndum, en ef ég man rétt þá hefur þetta komið til tals. Ég held að ég fari rétt með. Það er því miður rétt, og kannski ekki því miður, það er bara þannig, að almannatryggingakerfi landanna eru ólíkt uppsett. Þetta er stórt vandamál. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að þetta sé eitt af stærri úrlausnaratriðum stjórnsýsluhindranaráðsins sem Siv Friðleifsdóttir, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, stýrir. Ég veit að það hefur verið ríkur vilji innan Norðurlandaráðs til að reyna með einum eða öðrum hætti að laga þetta, að breyta. Eins og þingmaðurinn benti réttilega á sjálf eru tryggingakerfin ólíkt uppsett, en verið er að leita leiða til að greiða úr þessu. Ég vildi að ég gæti svarað betur en því miður hef ég ekki frekari upplýsingar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér finnst alveg rosalega mikilvægt að við gefum þeim enda þessara stjórnsýsluhindrana sérstakan gaum því að alla vega eins og ástandið er á Íslandi býr fólk, sem meðal annars hefur búið annars staðar á Norðurlöndunum og fær þess vegna búsetuskertar greiðslur á Íslandi, við afar bág kjör og þetta er sá hópur lífeyrisþega sem er hvað verst staddur fjárhagslega. Einmitt vegna þess að ég held að við séum öll sammála um að við viljum hafa hreyfanleika á milli Norðurlandanna og á hinum norræna vinnumarkaði þá verðum við að taka þetta mál föstum tökum. Það gleður mig að heyra ef verið er að ræða þetta mikið á þeim vettvangi. Mig langar því að lokum að beina því til fulltrúa Íslandsdeildar Norðurlandaráðs 

Virðulegi forseti. Eitt af stærstu verkefnum Norðurlandaráðs er að útrýma stjórnsýsluhindrunum. Náðst hefur gríðarlega góður árangur í gegnum tíðina en ég skal þó viðurkenna að það er svona viss þreyta með það hversu hægt gengur á ýmsum sviðum. Það þýðir þó ekki að Norðurlandaráð ætli að heykjast á því og ég tek mjög vel í vinsamlegar ábendingar um að við skoðum þetta nánar og beitum okkur í þessu. Ég er þess fullviss að félagar mínir í Norðurlandaráði taki heils hugar þar undir og við munum taka það upp á fundi, ekki bara Íslandsdeildar heldur þeim fundum sem við sækjum á vettvangi Norðurlandaráðs í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir að brýna okkur í þessu stjórnsýsluhindranamáli. Þetta er mál sem hefur verið á borði Norðurlandaráðs mjög lengi. Í raun og veru eru alltaf að koma nýjar og nýjar stjórnsýsluhindranir sem við erum að reyna að takast á við vegna þess að það er svona eitt af stóru málunum í Norðurlandaráði, þ.e. að gera það eins auðvelt og hægt er að vera Norðurlandabúi og við getum skipst á að vera það í atvinnulegu tilliti, í tryggingamálum og velferðarmálum ýmiss konar. Eins og formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sagði er þetta mál stöðugt til umræðu og ákveðinn pirringur er meðal þingmanna í Norðurlandaráði frá öllum löndum hvað þessi mál virðast ganga hægt. Því vil ég þakka fyrir þessa brýningu og ég veit eins og hv. þingmaður hefur sagt að við munum láta enn meira til okkar taka hvað þetta varðar. Mig langar að þakka Alþingi fyrir og þeim sem stóðu að Norðurlandaráðsþingi á Íslandi í haust. Ég tel að þar hafi verið vel að verki staðið og Íslandi til mikils sóma. Einnig vil ég minnast á af því að við vorum að tala um sjónvarp að það skipti mjög miklu að verðlaunaafhendingin var send út á RÚV í beinni útsendingu og til annarra Norðurlanda líka. Þetta er afar mikilvægur þáttur í því að gera starf Norðurlandaráðs sýnilegra gagnvart almenningi. Ég vona að framhald verði á því. Brotið var blað í sögu Norðurlandaráðs fyrir tveimur árum þar sem farið var að fjalla um utanríkismál á vettvangi Norðurlandaráðs sem var mjög til bóta. Var það í kjölfar brota Rússa 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og ítreka það hversu vel var staðið að, ekki bara þinginu öllu hér á Íslandi heldur líka verðlaunaafhendingunni. Við héldum þetta allt í Hörpu, en það gekk mikið á áður en þingið varð að veruleika og ég skal alveg viðurkenna að á tímabili hafði ég mjög miklar áhyggjur, sérstaklega af aðkomu þingsins sem mér fannst á tímabili draga lappirnar. En eins og okkur Íslendingum er nú tamt þá gekk þetta allt vel og kannski vonum framar og ég held að þingsins verði minnst sem tímamótaþings innan Norðurlandaráðs. Það er gott að það hafi verið hér á Íslandi.

Virðulegi forseti. Mér tókst ekki alveg að ljúka þessu með utanríkismálin. Mig langar til að heyra mat fráfarandi forseta Norðurlandaráðs á því hvort það skipti ekki sköpum að gera Norðurlandaráð virkara í umræðu dagsins í dag, að við þurfum ekki alltaf að aðskilja þessi mál, sem mér fannst mjög vont. Það sem mig langaði að nota síðustu sekúndurnar til að ræða er það sem mér hefur fundist skipta öllu máli í vinnu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs síðan sú deild tók við árið 2013. Það er túlkaþjónustan, vegna þess að með henni, og það var innleitt af hálfu nýrrar forustu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, höfum við getað gert okkur mun meira gildandi í þessu samstarfi. Ég tel að Íslendingar og íslenskir skattgreiðendur fái miklu meira fyrir peningana sína núna en áður þar sem við getum 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi tel ég að umræða um utanríkismál hafi skipt gríðarlega miklu máli og ég tel að það skipti Norðurlandaráð máli að halda áfram þeim díalóg. Nú horfum við upp á flóttamannavandann, við horfum upp á mismunandi aðgerðir innan Norðurlandanna og þetta þarf að ræða á samnorrænum vettvangi. Svo vil ég taka undir með hv. þingmanni, ég held að það hafi verið frábært skref hjá Íslandsdeild Norðurlandaráðs að krefjast þess að Íslendingar töluðu sitt eigið tungumál í umræðum um einstök mál. Finnar tala sitt eigið tungumál, Danir, Norðmenn og Svíar, allir töluðu sitt eigið tungumál fyrir utan Íslendinga og það setti okkur í rauninni skör lægra þrátt fyrir að margir væru vel að sér í Norðurlandamálum og eru það. Það hefur ekkert með það að segja, en þegar þarf að rökræða stór og mikil mál þá skiptir öllu að það sé gert á 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið flutt um norrænt samstarf undangengið ár. Ég átti þess kost að koma að starfi Norðurlandaráðs seint á þessu ári við forföll og síðar fráfall þáverandi varaforseta Norðurlandaráðs, hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, og taka við störfum hans í ráðinu. Það var í september sem ég kom að Norðurlandaráði og ég verð að segja að það hefur verið ánægjuleg reynsla og ný að eiga þess kost að taka þátt í þessu norræna samstarfi og leggja lið því málefnastarfi sem þar fer fram. Þing Norðurlandaráðs, sem fór fram síðustu vikuna í október í Reykjavík, stóð fyrir dyrum þegar ég kom inn í ráðið og var síðan haldið með miklum glæsibrag í Hörpu þar sem 80–90 þingmenn, fulltrúar allra þjóðþinga Norðurlanda, mættu til samræðna og ákvarðanatöku um mikilvægustu verkefni norrænnar samvinnu á komandi missirum. Eins og fram hefur komið markaði það þing að vissu leyti þáttaskil því að þar var stigið inn á vettvang alþjóðlegra stjórnmála í mun ríkari mæli og með meira afgerandi hætti en áður hefur tíðkast með umfjöllun um málefni flóttamanna og viðbrögð hins norræna samfélags við þeirri stöðu sem knýr dyra í kjölfar stríðsátaka við Miðjarðarhaf. Málefni Palestínu komu líka til umfjöllunar og til ákvarðanatöku og þar voru mörkuð önnur mikilvæg þáttaskil, enda hefur starfsemi Norðurlandaráðs frá upphafi miðast frekar við það að fjalla um innri málefni Norðurlanda, samstarf þeirra á milli, en stöðu okkar í alþjóðlegu samhengi. En þetta er óhjákvæmileg þróun, heimurinn breytist, samskipti og samfélagsmiðlar og örar samgöngur hafa áhrif á samskipti þjóða og má út landamæri og smækka hnöttinn. Þess vegna er óhjákvæmilegt að Norðurlandaráð geri sig í auknum mæli gildandi í alþjóðasamfélaginu. Engum blöðum er um það að fletta að norræn samvinna hefur skapað Norðurlandabúum gríðarlega aukin lífsgæði á liðnum áratugum, bæði menningarlega séð, efnahagslega og samfélagslega, enda hefur stuðningur almennings við norræna samvinnu sjaldan verið meiri en einmitt nú. Það er afar mikilvægt að stórefla þetta samstarf, ekki síst í ljósi þeirrar hröðu alþjóðavæðingar sem samfélög okkar ganga nú í gegnum með öllum þeim nýju möguleikum sem sú þróun býður upp á. Samfélög Norðurlanda eru vel menntuð, tæknivædd og auðug, efnahagslega og samfélagslega auðug, og eiga gríðarlega möguleika á því sviði og hafa mikið fram að færa, ekki síst ef þeim tekst að starfa saman sem öflug heild. Ég vil líka nefna norðurslóðasamstarfið sem verður sífellt þýðingarmeira í ljósi þeirrar þróunar sem hefur orðið hér við norðurskaut á síðustu árum. Því miður kemst það ekki mikið til tals í þeirri skýrslu sem gefin var hér áðan sem sýnir að mér finnst að menn séu kannski enn þá svolítið værukærir í þeim málaflokki. Norðurslóðirnar eru nefndar á bls. 4 í skýrslunni og fram kemur að þær hafi verið liður í formennskuáætlun Íslands en um þann málaflokk er ekki fjallað nánar í því plaggi, sem er miður vegna þess að þetta er málaflokkur með mjög vaxandi þyngd. Breytingarnar á norðurskautinu eru mun örari en nokkurn óraði fyrir að gæti orðið fyrir aðeins fáum árum. Bráðnun heimskautaíssins og sú stóraukna skipaumferð sem af hefur hlotist um norðurpól, auðlindir sem stórþjóðir hafa augastað á undir hafsbotni og í jörðu, að ekki sé minnst á afdrif lífstofna í hafinu sem strandríkin byggja mörg afkomu sína á, allt þetta hefur gert mönnum æ ljósara hve mikið er í húfi fyrir vistkerfi og efnahag norðurslóðaríkja. Þessi þróun sem ég er að lýsa núna og er okkur flestum kunn hefur leitt til þess að æ fleiri ríki, stofnanir og samtök ásælast hlut í gæðum og möguleikum norðurslóða, ekki síst með auðlindanýtingu fyrir augum. Samhliða eru valdastjórnmálin farin að yfirskyggja samvinnu ríkja eftir því sem stórveldin gera sig meira gildandi í norðurslóðamálefnum. Stórþjóðir hafa skilgreint norðurskautið sem hernaðarlega mikilvægt og hernaðarleg viðvera hefur færst þar í aukana. En að sama skapi hafa æ fleiri þjóðir séð ástæðu til að árétta fullveldi sitt og hagsmuni tengda nýtingu. Við svo búið verður hið norræna samfélag að taka sér stöðu og gæta hagsmuna Norðurlanda og samningsstöðu gagnvart umheiminum. Þess vegna er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að efla og bæta samstarf Norðurlanda í umhverfis- og öryggismálum á Norðurlöndum. Sú staðreynd blasir líka við að þrátt fyrir smæð landanna hvers um sig - það minnsta er í kringum 50 þús. íbúar, það stærsta í kringum 10 milljónir - eru Norðurlöndin sameinuð meðal tíu öflugustu efnahagssvæða heims. Atvinnuþátttaka, jöfnuður, jafnrétti, umhverfisvitund og félagslegt réttlæti er á Norðurlöndum með því mesta sem gerist í heiminum. Vegna hins nána samstarfs og sameiginlegrar sögu og menningararfleifðar liggja viðhorf okkar og hagsmunir oftar en ekki saman. Það er brýnt að nýta þessa einstöku stöðu enn betur en gert er í dag og sækja fram. Í Norðurlandaráði starfa flokkahópar og leggja fram sínar málefnaáherslur inn í starf ráðsins. Jafnaðarmenn á Norðurlöndum hafa sérstaklega látið sig varða mikilvægi hins norræna samstarfs, enda varðar það að verulegu leyti málefnaáherslur jafnaðarstefnunnar, ekki síst velferðarmál og samstarf sem eflir réttindi borgaranna á Norðurlöndum. Norðurlandaráðsþingið sem fór fram í Hörpu í október var ekki frábrugðið þing að því leyti. Við ræddum þar hugmyndir jafnaðarmanna um aukið norrænt samstarf í umhverfismálum, markaðssetningu Norðurlandanna sem áfangastaðar ferðamanna, sameiginlega sókn menningar- og atvinnulífs á erlenda markaði og aukið samstarf í öryggis- og utanríkismálum. Þar voru lagðar fram og samþykktar tillögur um aukið norrænt samstarf í baráttunni gegn heimilisofbeldi, ofbeldi gegn börnum og einelti hvers konar sem og tillögur um velferð aldraðra, varnir gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði og aukið öryggi í flugsamgöngum og vernd persónuupplýsinga á netinu svo eitthvað sé nefnt af þeim málefnasjóði sem jafnaðarmenn lögðu til umræðunnar og fengu í gegn. Þetta er ekki síst ástæða þess hve norrænt samstarf er mikilvægt. Þess vegna verða menn að standa vörð um samstarfið, ekki bara standa vörð heldur efla það. Það er nú þannig að þrátt fyrir hátíðarræður ráðamanna um mikilvægi norrænnar samvinnu hafa fjárframlög þeirra til samstarfsins verið minnkuð umtalsvert á liðnum árum. Þeirri þróun þarf að snúa við. Það þarf að knýja ríkisstjórnir Norðurlandanna til þess að standa betur með samstarfinu. Norðurlöndin munu þurfa á því að halda á komandi árum að standa saman í stormviðrum veraldarviðburða sem nú þegar hafa fært okkar heimshluta vandmeðfarin verkefni að kljást við eins og dæmin sanna nú þegar í formi flóttamannavandans til dæmis. Norðurlöndin eiga að sækja fram á alþjóðavettvangi undir merkjum sameinaðra Norðurlanda. Við eigum hagsmuna að gæta því að sameinuð stöndum við sterkar að vígi en hvert í sínu lagi.

Frú forseti. Ég vil leggja aðeins orð í belg um þessa skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um framvindu norræna samstarfsins á síðasta ári. Fyrst vil ég taka upp umræðu um fjárhagslegan grundvöll þessa samstarfs. Frá því er að segja að undanfarin nokkur ár hefur verið uppi sparnaðarkrafa af hálfu eins og stundum fleiri ríkja. Framan af voru það Svíar sem gerðu kröfur um mikið aðhald og jafnvel að um beinan niðurskurð yrði að ræða og þegar þeir létu svo af því tóku Danir við og hafa verið í forustu þeirra sem hafa heimtað í raun og veru að umsvifin í hinu norræna samstarfi væru beinlínis dregin niður með sparnaðar- eða aðhaldskröfu. Þetta er búið að valda nokkrum núningi, svo vægt sé til orða tekið, undanfarin nokkur ár. Ég hef verið í þeim hópi eftir að ég kom aftur að þessu borði, og reyndar áður líka sem samstarfsráðherra um tíma í afleysingum, sem hefur andæft þeirri þróun. Nú horfir sem betur fer til þess að á árinu 2017 verði í fyrsta skipti í nokkur ár ekki gerð krafa um beinan niðurskurð þannig að fjárveitingarnar haldist að raungildi milli ára, en það er ekki verið að tala um aukningu. Raunniðurskurðurinn hleypur á 8–10%. Norrænu fjárlögin fyrir árið í ár á verðlagi þessa árs eru um 924 milljónir danskra króna, en framreiknað til sama verðlags þá voru norrænu fjárlögin um 1.025 milljónir að meðaltali á nokkru árabili áður en þessi ólgusjór hófst. Það vantar því um 100 milljónir danskra króna inn í fjárlög norræna samstarfsins til þess að það hefði haldið raungildi sínu frá því sem var fyrir nokkrum árum. Þetta er ekki í takt við almenna þróun útgjalda til annars alþjóðlegs samstarfs og þetta er ekki í takt við langtímavöxt norrænu hagkerfanna. Þó að það hafi vissulega gengið upp og niður, bæði hér á landi og víðar, í Finnlandi t.d. núna, þá er það engu að síður svo að til lengri tíma litið og að jafnaði og meðaltali eru norrænu hagkerfin að vaxa um 1–2% og þeir sem ekki færa sannfærandi rök fyrir því að draga eigi úr vægi norrænnar samvinnu ættu náttúrlega þar með að berjast fyrir því að norrænu fjárlögin héldu sínum hlut. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, og vona að sem flestir af Íslands hálfu séu það með mér, að við ættum að hefja baráttu fyrir því að norrænu fjárlögin þróist í takt við útgjaldavöxt almennt í hagkerfunum, sem væri kannski eins og 1–1,5% vöxtur. Þessar fjárhagsþrengingar hafa leitt til þess að öll ný verkefni og öll ný forgangsröðun sem menn hafa viljað taka upp hefur orðið að vera á kostnað einhvers annars sem hefur þar með þýtt niðurskurð í ýmsum af kjarnasviðum norræns samstarfs. Ég leyfi mér að halda að engar upplýsingar liggi fyrir um, nema frekar hið gagnstæða, að þetta sé endilega vilji íbúa Norðurlandanna. Satt best að segja held ég að tilfinning almennings á Norðurlöndunum sé sú að menn haldi að norræna samstarfið og norrænu fjárlögin séu miklu stærri en þau í raun og veru eru, því að þetta eru ekki mjög miklir fjármunir séð í samhengi við þjóðarframleiðslu Norðurlandanna og sjálfstjórnarsvæðanna í heild sem eru 10.–12. stærsta hagkerfi í heimi þegar það er lagt saman. Á þann mælikvarða séð er þessi tæpi milljarður danskra króna ekki stórar tölur. En vonandi horfir þarna betur. Í öðru lagi hefur verið skilningur á því og vaxandi stuðningur við það að efla hið pólitíska samstarf eða hina pólitísku hlið á norræna samstarfinu og gera það meira lifandi og gera það að meiri umræðuvettvangi líka fyrir pólitísk mál, jafnvel þótt umdeild séu í einhverjum mæli. Sem sagt greinilega hreyfing í burtu frá þeirri átt að norræna samstarfið eigi fyrst og fremst að vera um það sem allir eru sammála um og þurfi ekki miklar rökræður og ekki mikil pólitísk skoðanaskipti. Sú hugsun er núna víkjandi og í staðinn eru komnar óskir um að norræna samstarfið verði meira lifandi sem pólitískur samskiptavettvangur þar sem menn geti rökrætt og tekist eftir atvikum á um þess vegna umdeild mál og leitt þau til lykta með lýðræðislegum hætti. Til marks um þetta er auðvitað aukin umræða um utanríkismál, þar með talið jafnvel viðkvæm utanríkismál eins og Palestínumálið er gott dæmi um. Það var til lykta leitt á vissan hátt og í bili að minnsta kosti með mjög farsælli afgreiðslu á tillögu sem átti upphaf sitt í flokkahópi vinstri sósíalista og græningja um að hin Norðurlöndin fylgdu fordæmi Íslands og Svíþjóðar og viðurkenndu Palestínu sem frjálst og fullvalda ríki innan þeirra landamæra sem alþjóðlega hefur verið miðað við. Það tókst að lenda því máli með góðri málamiðlunartillögu þar sem í aðalatriðum stóðu saman sósíaldemókratar, miðjumenn og vinstri menn, tiltölulega breiður stuðningur og afgerandi niðurstaða Norðurlandaráðs við það þar sem að vísu er með svolítið mildari hætti vitnað til þessa fordæmis og engu að síður hvatt til þess að menn, þegar það þjóni friðarferlinu og hver og einn meti tímabært, viðurkenni sjálfstæði og fullveldi Palestínu. Af mikilvægustu áherslusviðum í samstarfinu mætti nefna vinnumarkaðsmálin sem hafa verið tekin fyrir og eru til sérstakrar umfjöllunar og skoðunar á vegum Norðurlandaráðs. Sérstakur málsvari eða rannsóknarstjóri hefur verið fenginn til þess verkefnis, gamalreyndur danskur stjórnmálamaður, að kortleggja þróun vinnumarkaðsmála á Norðurlöndum og helstu áskoranir sem menn standa þar frammi fyrir, þar á meðal í hvaða mæli norræna vinnumarkaðsmódelið, þríhliða samningar og mikilvægt hlutverk aðila vinnumarkaðarins sé undir þrýstingi frá Evrópuréttinum o.s.frv. Heilbrigðismálin á grundvelli Könberg-skýrslunnar hafa líka verið til umfjöllunar. Það er alveg samdóma álit manna að í það hafi Norðurlöndin mikið að sækja, að stórefla samstarf sitt á sviði heilbrigðismála og heilbrigðisþjónustu. Þar eru viss forgangsverkefni eins og að berjast gegn ónæmum bakteríum, greina sjaldgæfa sjúkdóma, eftir atvikum að sameina kraftana þegar kemur að allra sérhæfðustu tegundum læknismeðferða og tækjabúnaðar og þar fram eftir götunum. Svo eru það að sjálfsögðu landamærahindranirnar sem er náttúrlega hefðbundið eða hefur verið til mjög langs tíma eitt af stóru viðfangsefnum norrænnar samvinnu, þ.e. að gera það þægilegra og auðveldara fyrir fólk að ferðast milli ríkja Norðurlandanna, búa á víxl í mismunandi ríkjum á Norðurlöndum, stunda nám o.s.frv. Þetta er viðvarandi verkefni, bæði að útrýma hindrunum sem fyrir eru og takast á við nýjar sem eru að skjóta upp kollinum. Það verður ekki komist hjá því að nefna þá undarlegu stöðu sem uppi er því að nú eru að skjóta upp kollinum sem afleiðing af flóttamannastraumnum nýjar og mjög alvarlegar landamærahindranir innan norrænu landanna þar sem er til dæmis landamæraeftirlitið á Eyrarsundsbrúnni eða milli Danmerkur og Svíþjóðar. Það er auðvitað hið pínlegasta mál og það pínlegt að verulegrar tregðu gætir til þess að taka það upp til opinnar og heiðarlegrar umræðu. Bæði Danir og Svíar eru býsna viðkvæmir þegar kemur að því. Engu að síður er nú orðin niðurstaða að þetta mál verður sérstaklega á dagskrá aukaþings sem haldið verður í Noregi nú í apríl og skárra væri það nú. Til hvers væri Norðurlandaráð og norræn samvinna ef ekki mætti að minnsta kosti taka til umræðu stöðuna sem þarna er uppi jafnvel þótt menn verði ekkert endilega sammála um mjög margt? Að lokum af því að tíminn er búinn, virðulegi forseti, þá mundi ég segja fyrir mitt leyti og mitt mat á stöðu norræns samstarfs eftir að hafa fylgst með því meira og minna og samfellt í ein 30 ár er að það sé við alveg bærilega heilsu. Það eru alltaf áskoranir, en það eru færri raddir ef einhverjar núna sem raunverulega tala það mikið niður eða hafa einhverjar teljandi efasemdir um tilvist þess. Þannig met ég stöðuna. Ég held að við getum verið ágætlega sátt við það, við sem teljum okkur Norðurlandasinna. Í mínum huga er enginn vafi frekar en það hefur verið að Ísland á að beita sér fyrir því 

Frú forseti. Mig langar til þess að blanda mér rétt aðeins í þessa umræðu vegna þess að ég hef verið þátttakandi í norrænu samstarfi í þrjú ár, sem sagt það sem af er liðið þessu kjörtímabili. Það hefur um margt verið mjög ánægjulegt. Ég starfa innan hinnar svokölluðu umhverfisnefndar Norðurlandaráðs sem núna heitir sjálfbærninefndin. Það er mjög ánægjulegt samstarf sem þar á sér stað. Þar hef ég verið talsmaður ákveðins málaflokks sem tengist mjög því sem er að gerast í okkar samfélagi, þ.e. um sjálfbærnivottun ferðamannastaða og sameiginlegri viðleitni okkar í þessari nefnd til þess að reyna að koma á fót slíku kerfi þar sem Norðurlöndin mundu, á svipaðan hátt og með umhverfismerkið Svaninn sem margir þekkja, votta að verið væri að umgangast ferðamannastaði með sjálfbærum hætti. Síðan verður ekki hjá því komist að minnast á að innan okkar samstarfs eru málefni eins og t.d. umhverfismál og núna flóttamannavandinn sem sýna okkur hvernig ákveðnir málaflokkar eru ekki á færi þjóðríkjanna að ráða við, þ.e. þau mál eru stærri og teygja sig yfir landamæri og þjóðríkin eru í vandræðum með að leysa þau ein og sér og þurfa á samstarfi að halda. Ég held að ekkert sé eins áþreifanlegt í heimspólitíkinni í dag og sú staðreynd hvernig flóttamannavandinn hefur áhrif á samstarf Norðurlandanna sem hefur einmitt verið byggt upp með mikilli áherslu á frelsi og frjálsu flæði á milli landamæra þar sem er ekkert landamæraeftirlit. Nú er byrjað að reisa þar ákveðna múra af því að löndin leysa ekki þessi mál í sameiningu, heldur hvert í sínu lagi og það er áhyggjuefni. Það er meðal þess sem ég ræddi á mínum vettvangi í miðjuflokkahópi Norðurlandaráðs í janúar, í byrjun þessarar viku, vegna þess að nálgun á þessi mál skiptist að mörgu leyti í tvo hópa, í þá sem vilja leysa vandamálin með því að byggja múra og láta þá sem eru fyrir utan múrana hugsa um sig sjálfa, og þá sem nálgast þessi verkefni þannig að þeir gera sér grein fyrir því að þetta eru sameiginleg viðfangsefni heimsbyggðarinnar allrar. Þá á ég við stríðsrekstur sem leiðir til flóttamannavanda og umhverfisvandann sem blasir við allri heimsbyggðinni. Það er í mínum huga alveg ljóst að þjóðirnar verða að leysa þetta í sameiningu. Það er mjög dýrmætt að geta átt vettvang eins og Norðurlandaráð þar sem maður getur komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Því miður hefur stjórnmálaþróunin orðið þannig að stjórnmálaflokkar á borð við Venstre og danska jafnaðarmenn hafa tekið upp stefnumál sem maður hefði áður haldið að tilheyrðu bara Danska þjóðarflokknum. Má þar nefna þessa ákvörðun að leita í veskjum og vösum flóttamanna og kanna stöðu þeirra áður en þeim er veitt aðstoð sem mér finnst mjög ógeðfelld og ég kom þeirri skoðun rækilega á framfæri á samstarfsvettvangi mínum í Norðurlandaráði í vikunni. Þetta er mikið áhyggjuefni. Ég vil líka minnast á það sem er mjög dýrmætt í þessu samstarfi, það hvernig þessi vettvangur nýttist þeim þingmönnum sem komu sem fulltrúar þjóðþinga sinna á loftslagsráðstefnuna í París. Það var mjög ánægjulegt að upplifa það að norrænu þingmannasendinefndirnar voru með sameiginlega miðstöð í sérstökum norrænum skála á ráðstefnusvæðinu þar sem voru atburðir, kynningar, fyrirlestrar og fræðandi erindi frá þessum löndum öllum. Það var mjög ánægjulegt að taka þátt í því. Hlutverk þingmanna í samningaviðræðum um loftslagsmál er ekki stórt meðan á viðræðunum sjálfum stendur, en það tekur auðvitað við þegar aðdragandi aðgerða og þegar aðdragandi gildistöku þeirra samninga sem þarna náðust fer í hönd. Á þessum vettvangi hafa menn getað stillt sig saman og komið með sameiginlegar hugmyndir. Það er auðvitað mjög gleðilegt. Ég vil í lok máls míns geta þess að ákveðið var á fundi sjálfbærninefndar Norðurlandaráðs í byrjun þessarar viku að fara ekki til Kalíníngrad, sem var einn af þeim valmöguleikum sem voru í stöðunni, heldur að ræða um málefni hafsins, um fiskstofna, um súrnun sjávar, um loftslagsmál og líka stöðuna gagnvart Rússlandi, á sérstökum sumarfundi í Vestmannaeyjum sem ég veit að verður mjög ánægjulegur fundur. Það verður enginn svikinn af því að funda í Vestmannaeyjum. Það var mjög gleðilegt að við fulltrúar Íslands í nefndinni, ég og hv. þm. Elín Hirst, skyldum ná að sannfæra samferðamenn og samstarfsmenn okkar í nefndinni um að koma hingað til Íslands og funda í sumar.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2015, en skýrslan liggur hér frammi á þskj. 750. Ég vísa til þess í öllum smáatriðum en ætla þó að stikla á stóru í starfsemi Íslandsdeildar ÖSE-þingsins. ÖSE-þingið hefur komið saman frá árinu 1990 þegar samþykkt var að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, sem starfar á grundvelli Helsinki-sáttmálans frá árinu 1975, fengi þessa undirstofnun, þ.e. einhvers konar stofnun formlegs vettvangs fyrir þingmenn sem komi saman reglulega. ÖSE-þingið og sjálf Öryggis- og samvinnustofnunin eru þannig greinar af sama meiði. Hlutverk ÖSE-þingsins er að hafa áhrif á stefnumótun og áherslur í starfi Öryggis- og samvinnustofnunarinnar, hafa eftirlit með og meta árangurinn af starfi stofnunarinnar. Verið hefur nokkur umræða á ÖSE-þinginu um þetta hlutverk og sýnist sitt hverjum um það og árangurinn af því markmiði. Ég ætla að koma inn á það síðar í máli mínu. Ég ætla fyrst að víkja stuttlega að Íslandsdeildinni. Hún tók nokkrum breytingum á síðasta ári. Á fyrri hluta ársins voru aðalmenn Íslandsdeildarinnar Elsa Lára Arnardóttir, sem er formaður nefndarinnar og kemur frá Framsóknarflokki, Pétur heitinn Blöndal, sem var varaformaður, frá Sjálfstæðisflokki, og Guðmundur Steingrímsson frá þingflokki Bjartrar framtíðar. Pétur Blöndal féll frá síðastliðið sumar og tók þá sú er hér stendur sæti hans í Íslandsdeildinni. Um leið urðu breytingar á varamönnum deildarinnar. ÖSE-þingið kemur saman reglulega til fundarhalda þrisvar á ári. Það eru yfirleitt haldnir vetrarfundir í febrúar, ársfundir að sumri og haustfundur í október. Þess utan er einnig haldinn að minnsta kosti einn samráðsfundur Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna. Á síðasta ári var einn slíkur haldinn. Ég ætla að segja örlítið frá samráðsfundi Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna sem haldinn var í maí á síðasta ári. Þann fund sækir að jafnaði formaður Íslandsdeildarinnar auk ritara. Helstu mál sem voru á dagskrá á þeim fundi voru nýjasta þróun mála innan ÖSE-þingsins og undirbúningur fyrir ársfundinn, en þá héldu tveir fræðimenn erindi um samstarf milli Norðurlandanna og Eystrasaltslanda á sviði öryggismála. Hins vegar voru til umræðu svæðisbundin átök í Miðausturlöndum og áhrif þeirra á öryggi í Evrópu. Eðli máls samkvæmt hafa málefni Úkraínu og samskipti við Rússland verið töluvert til umræðu á vettvangi ÖSE sem og annarra alþjóðastofnana. Á samráðsfundinum var rætt um viðleitni ÖSE til að miðla málum í Úkraínu. Formaður landsdeildar Litháens taldi alls ekki nóg að gert og sagðist vilja sjá Vesturlönd styrkja Úkraínu með vopnum og vinna með úkraínska hernum. Formenn sænsku og finnsku landsdeildanna sögðu slíkt afar erfitt af ýmsum ástæðum, meðal annars vegna spillingar í Úkraínu og reynsluleysis hersins þar. Af því má sjá að sitt sýnist hverjum um ástandið eða vænlegar aðgerðir til að bæta ástandið í Úkraínu. Ég ætla að víkja stuttlega að vetrarþingi ÖSE-þingsins sem haldið var í Vín í febrúar á síðasta ári, en þann fund sótti formaður Íslandsdeildarinnar auk Guðmundar Steingrímssonar. Meginefni þess fundar voru viðbrögð ÖSE við neyðarástandinu í Úkraínu og baráttan við hryðjuverk á ÖSE-svæðinu. Þá var einnig til umræðu samstarf til að bæta orkuöryggi og draga úr umhverfislegum og efnahagslegum áskorunum á ÖSE-svæðinu og einnig voru til umræðu mannréttindi farandverka- og flóttamanna. Á fundinum fór fram sérstök umræða sem bar yfirskriftina „Samstarf til að bæta orkuöryggi og draga úr umhverfislegum og efnahagslegum áskorunum á ÖSE-svæðinu“. Pétur heitinn Blöndal, sem tilheyrði Íslandsdeildinni á þessum tíma, komst ekki á þann fund, en hann var sérlegur fulltrúi forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE og lét sig mjög varða fjármál ÖSE. Hann sendi stjórnarnefndinni skriflega skýrslu á þennan fund um störf sín þar sem hann ítrekaði gagnrýni sína á fjárhagsáætlun ÖSE sem hann hafði sett fram reglulega í nokkur ár, og gerði sérstaka athugasemd við fjárhagsáætlun ÖSE fyrir árið 2015, þar á meðal aukin framlög til skrifstofu ÖSE í Vín á kostnað framlaga til vettvangsskrifstofa sem eru til staðar í einstökum löndum. Ársfundur þingsins var haldinn að sumri til í Helsinki. Meginviðfangsefni þess fundar var hlutdeild Rússlands í átökunum í Úkraínu, flóttamannavandinn á Miðjarðarhafi, kynferðisofbeldi og misnotkun á varnarlausum konum og börnum og rík þörf á endurbótum á starfsemi ÖSE. Það bar helst til tíðinda á þessum fundi að sendinefnd Rússlands á ÖSE-þinginu hætti við þátttöku á fundinum nokkrum dögum fyrir fundinn eftir að utanríkisráðuneyti Finnlands hafði neitað nokkrum þingmönnum nefndarinnar um vegabréfsáritun til Finnlands vegna þess að þeir voru á ferðabannlista Evrópusambandsins, sem er hluti af refsiaðgerðum sambandsins gegn Rússlandi vegna íhlutunar Rússlands í átökunum í Úkraínu. Fyrirkomulag funda ÖSE-þingsins er þannig að haldinn er einn sameiginlegur fundur allra ráðstefnugesta eða þingmanna, en þess utan eru fundir í þremur málefnanefndum sem starfa á ÖSE-þinginu. Sú fyrsta er nefnd um stjórnmál og öryggismál. Önnur er nefnd um efnahags-, vísinda-, tækni og umhverfismál. Sú þriðja er um lýðræðis- og mannréttindamál. Á ársfundinum í Helsinki tóku þessar þrjár málefnanefndir fyrir ákveðin mál með áherslu á yfirskrift ársfundarins sem var Helsinki +40. Í ályktun nefndar um stjórn- og öryggismál var Rússland hvatt til að endurskoða úrsögn sína úr samningi um hefðbundinn herafla í Evrópu og virða skuldbindingar sínar samkvæmt samningnum, ásamt því að hætta við innlimun Krímskaga og borgarinnar Sevastopol. Í ályktun nefndar um lýðræðis- og mannréttindamál voru fordæmdar viðvarandi ofsóknir og fangelsun blaðamanna og verndara mannréttinda í nokkrum aðildarríkjum ÖSE. Fjölmiðlafrelsi hefur verið nokkuð til umræðu á öllum fundum ÖSE-þingsins á síðasta ári. Einnig var lýst yfir áhyggjum af hvarfi fjölda gagnrýnenda stjórnvalda innan ÖSE-svæðisins og skorti á upplýsingum um þá og kallað eftir að stjórnvöld veittu allar mögulegar upplýsingar um afdrif þessara einstaklinga. Í ályktun nefndar um efnahags-, vísinda-, tækni- og umhverfismál voru aðildarríki hvött til að vinna áfram að því að draga úr loftslagsbreytingum og að samningaviðræðum í átt að nýjum alþjóðlegum loftslagssamningi með bindandi takmörkunum á losun gróðurhúsalofttegunda til samþykktar á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í París sem fram fór síðar, í desember á síðasta ári. Síðasti fundur ÖSE-þingsins var haldinn í Úlan Bator í Mongólíu í október. Af hálfu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins sóttu fundinn hv. þm. Guðmundur Steingrímsson og sú er hér stendur auk ritara Íslandsdeildarinnar. Ráðstefnu haustfundarins var skipt upp í þrjá hluta eftir málefnaáherslum nefnda þingsins, eins og ég hef áður lýst. Í fyrsta hluta, sem tilheyrði vídd stjórn- og öryggismála, var sérstök áhersla á svæðisbundið öryggi og baráttuna gegn hryðjuverkum og mansali á ÖSE-svæðinu. Þá var ástandið í Úkraínu sérstaklega til umræðu, eins og á hinum tveimur fundum þingsins. Á þessum haustfundi kom fram sérleg gagnrýni sendinefndar Rússlands og forseti neðri deildar rússneska þingsins gagnrýndi þá ákvörðun finnskra stjórnvalda að neita þingmönnum sendinefndar Rússlands um vegabréfsáritun til landsins fyrir þátttöku í ársfundi ÖSE- þingsins í júlí 2015. Annar hluti ráðstefnunnar tilheyrði efnahags- og umhverfismálum og var áhersla lögð á efnahagslegar áskoranir, fæðuöryggi og áhættustjórnun á ÖSE-svæðinu. Í þeim umræðum gagnrýndi sú er hér stendur viðskiptabann Rússlands gegn Vesturlöndum og vakti athygli á mikilvægi frjálsra viðskipta, sérstaklega þegar kemur að fæðuöryggi. Var þar nefnt að fá ef nokkur ríki gætu tryggt borgurum sínum fæðuöryggi til langframa án frjálsra viðskipta við önnur ríki. Var sérstaklega gagnrýnt að ríki eins og Rússland legði bann við innflutningi á matvælum frá Evrópu og Bandaríkjunum vegna aðgerðanna í tengslum við ástandið í Úkraínu. Í því sambandi var sérstaklega nefnt að augljóst væri að viðskiptaþvinganir Rússlands brytu gegn reglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Því var svarað af hálfu fulltrúa Rússlands á haustráðstefnunni með því að Rússland hefði verið neytt til þess að bregðast við refsiaðgerðum Bandaríkjanna og Evrópusambandsins. Þannig bæru Vesturlönd ábyrgð á minnkandi fæðuöryggi og óánægju með innflutningsbann Rússa. Það er áhugavert í ljósi þess að með því viðurkenndi fulltrúi Rússlands í raun að viðskiptaþvinganir Rússlands gagnvart Vesturlöndum væru í raun hefndaraðgerð vegna þeirra refsiaðgerða sem Evrópusambandið, Bandaríkin og fleiri ríki höfðu áður haft uppi gegn Rússlandi. Slíkar hefndaraðgerðir eru einmitt sérstaklega bannaðar í reglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Að lokum var þriðji hluti haustráðstefnunnar tileinkaður fjölmiðlafrelsi, trúfrelsi og almennum mannréttindum. Var lögð áhersla á að flóttamannavandinn væri alþjóðlegur og að fleiri en Evrópubúar þyrftu að ræða þann vanda sem steðjaði að Evrópu í þeim efnum. Samhliða haustfundinum stóð Íslandsdeildin fyrir fundi þingmanna Norðurlanda og Eystrasaltsríkja með fulltrúum samtaka um mannréttindi og fjölmiðlafrelsi í Mongólíu. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson stýrði fyrir hönd Íslandsdeildar þessum hluta ráðstefnunnar og fengu þingmenn Norðurlanda þar ágæta innsýn inn í stöðu mála í Mongólíu, sem er mjög áhugaverð í ljósi þess að Mongólía er eitt þeirra ríkja sem hafa tiltölulega stutta lýðræðissögu og er enn þá að fóta sig í þeim efnum. Virðulegur forseti. Ég ætla að láta hér staðar numið og vísa til skýrslunnar eins og hún liggur fyrir. Ég vildi þó líka nefna það, af því að ég minntist á það í upphafi, að samstarf ÖSE og ÖSE-þingsins hefur verið gagnrýnt. Nokkur vilji er innan ÖSE-þingsins, einkum meðal þingmanna Norðurlanda, til þess að taka það fastari tökum og láta ÖSE-þingið beita sér í meira mæli bæði hvað málefni varðar og einnig með tilliti til aðhaldshlutverks ÖSE-þingsins gagnvart ÖSE-stofnuninni. Menn hafa um það áform að á þessu ári verði gerð gangskör að því að auka þetta samstarf og auka vægi ÖSE-þingsins gagnvart stofnuninni sjálfri. Undir skýrsluna ritum við, fulltrúar þingsins í Íslandsdeildinni; sú er hér stendur, hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, sem er formaður, og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, varaformaður Íslandsdeildarinnar.

Frú forseti. Mér er það ánægjuefni að hafa hér framsögu fyrir skýrslu Íslandsdeildarinnar í fjarveru ágæts kollega míns, hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur, sem hefur gegnt stöðu formanns Íslandsdeildarinnar á þessu kjörtímabili. Auk okkar tveggja á hv. þm. Birgir Ármannsson sömuleiðis sæti í Íslandsdeildinni. Það er óhætt að fullyrða að það hefur ríkt mikil eindrægni innan þess hóps sem hefur sinnt störfum fyrir þingið gagnvart NATO-þinginu. Það skiptir máli þegar um jafn flókinn og viðkvæman málaflokk er að ræða og varnar- og öryggismál að það takist bærileg samstaða. Það hefur tekist, a.m.k. innan Íslandsdeildarinnar. Þingmenn sem þar sitja hafa verið duglegir að sækja þá fundi sem þeir hafa átt kost á að koma á til þess að koma á framfæri skoðunum og viðhorfum Íslendinga. Sömuleiðis voru haldnir fjórir fundir innan deildarinnar hér heima til undirbúnings málflutningi á ýmsum ráðstefnum og þingum. NATO-þingið hefur verið við lýði síðan 1954. Það hefur verið vettvangur fyrir þingmenn aðildarríkja allra NATO-ríkjanna til þess að ræða um öryggis- og varnarmál. Fyrir utan þau 28 ríki sem eiga aðild að samtökunum eru þar með aukaaðild nokkur ríki sem áður tilheyrðu hinni svokölluðu Sovétblokk, Austur-Evrópuríki sem nú hafa tekið upp aðra stjórnarhætti, ein tíu þeirra eiga fulltrúa á NATO-þinginu og auk þess fjögur hlutlaus Evrópuríki, þ.e. Austurríki, Sviss, Svíþjóð og Finnland. Ég ætla ekki í löngu máli að reifa einstakar ráðstefnur eða fundi sem við höfum sótt fyrir hönd þingsins heldur einungis greina frá því að á því ári sem skýrslan nær til hefur tvö mál borið langhæst, ástandið í Úkraínu og kólnandi samskipti NATO og Rússlands í kjölfar hernaðaraðgerða Rússa í Úkraínu. Viðbrögð NATO-þingsins við innlimun Rússa á Krímskaga á árinu þar á undan, 2014, voru mjög afgerandi. Þau voru rædd í þaula á fundum þingsins og leiddu til þess að á vorfundi NATO-þingsins í Búdapest 2015 tók stjórnarnefndin þá ákvörðun að vísa Rússum úr þeirri stöðu sem þeir höfðu sem aukaaðildarríki að NATO-þinginu. Þetta eru stórtíðindi. Á árunum á undan höfðu Rússar tekið mjög virkan þátt í störfum þingsins og verið ódeigir við að koma á framfæri sjónarmiðum sínum. Skemmst er að minnast þeirrar miklu þíðu sem manni fannst bresta á árið 2008 þegar þáverandi forseti Rússlands, Medvedev, kom til fundar við leiðtoga NATO-ríkjanna í Lissabon og flutti þar boðskap sem mönnum sem á hlýddu fannst að boðaði nýja sýn og mjög eindreginn vilja Rússa á þeim tíma til þess að bæta samskipti við Vesturlönd. Á árunum á eftir gætti þessa mjög og utanríkisráðherra Rússa var tíður aufúsugestur á NATO-þingum. Þar hélt hann fram af nokkurri hörku málstað þjóðar sinnar en var vel tekið og tók mjög virkan þátt í ýmsum umræðum, eins og t.d. um það með hvaða hætti bandalagið á sínum tíma hugðist setja upp skotflaugastöðvar í Evrópu í varnarskyni. Var óhætt að segja að málflutningur rússneska utanríkisráðherrans skipti máli og bæði skerpti skilning og vann hann skoðunum sínum eftir atvikum fylgi, a.m.k. aukinn skilning í því tiltekna deilumáli. Hitt málið sem var langoftast í umræðu er staðan í Miðausturlöndum og sá mikli flóttamannavandi sem segja má að hafi sprottið eftir að byrjuðu að springa þær púðurtunnur sem segja má að hafi verið grafnar í sandinn. Ég ætla í þessari framsögu minni fyrst og fremst að reifa það sem er hin sameiginlega skýrsla okkar þriggja, en auðvitað eftir atvikum að koma að eigin viðhorfum. Það er ekkert launungarmál að ég er þeirrar skoðunar að flóttamannavandann sem nú hefur dunið á Evrópu af mjög miklum þunga megi að verulegu leyti rekja til þeirrar ákvörðunar sem tekin var 2003 um sameiginlega innrás margra ríkja í Írak. Þegar Bandaríkin og herir sem þeim fylgdu hurfu að lokum þaðan leiddi það til upplausnar í landinu. Eftir var skilið tómarúm. Ef eitthvað er þekkt úr sögu alþjóðastjórnmála er það að hvarvetna þar sem skapast tóm koma einhverjir og fylla það. Eins og við höfum séð leiddi það til þess að hermdarverkasamtök eins og al Kaída grófu um sig í Írak og bókstaflega tóku á sitt vald stóran hluta af því landi. Sömuleiðis sendu þau legg úr sínum bol yfir til Sýrlands sem fæddi af sér þau samtök sem hafa á síðasta ári valdið hvað mestri skelfingu á Vesturlöndum með hermdarverkum, samtök sem kalla sig íslamska ríkið. Ég kýs frekar að kalla þau Daesh eins og flestir sem ekki eru hallir undir það bandalag. Daesh mætti flokka sem hrakyrði á arabísku og notkun þess orðs um bandalagið helgast af því að ekki á að gefa þeim mönnum sem kalla sig íslamska ríkið nokkurn rétt til þess að misnota á þann hátt heiti eða nöfn tengd íslam. Ég er þeirrar skoðunar að í hvert skipti sem menn nota heitið íslamska ríkið séu þeir í reynd að strika undir styrkleika þeirra sem þar ráða ríkjum. Það er mín skoðun, sem einnig á hljómgrunn í umræðum á fundum NATO-þingsins, að þessi aðgerð frá árinu 2003 eigi að verulegu leyti sökina á þeirri stöðu sem síðan hefur komið upp að því er varðar flóttamennina sem hafa streymt til Evrópu. Þessi tvö mál, þ.e. deila Rússlands og Úkraínu og NATO annars vegar og hins vegar flóttamannavandinn í Miðausturlöndum, hafa verið þau mál sem heita má að hafi yfirskyggt umræður á flestum ráðstefnum og þingum sem hafa verið haldin á vegum NATO-þingsins árið 2015. Auk þess voru önnur mál sem komu mikið til umræðu. NATO-þingið lætur sér fátt mannlegt óviðkomandi. Þar hafa verið miklar og góðar umræður um mannréttindi. Sömuleiðis var sá vandi sem tengist hlýnun jarðar, loftslagsmálin, tekinn föstum tökum á fundum. Minna hefur borið á því hin síðustu ár, þegar önnur mál hafa borið ægishjálm yfir annað, að menn hafi tekið upp umræður eins og við Íslendingar höfum margoft beitt okkur fyrir, um konur, frið og öryggi í anda ályktunar Sameinuðu þjóðanna nr. 1325. Það er í sjálfu sér dapurlegt en var eitt af því sem okkar ágæti formaður, hv. þm. Þórunn Egilsdóttir, vakti athygli á í einni af þeim ræðum sem hún flutti á þessum þingum. Þar benti hún meðal annars á mikilvægi þess að þjóðir eins og Ísland tækju upp þau mál þegar engir aðrir yrðu til þess. Það hefur Íslandsdeildin gert mjög rækilega í samræmi við utanríkisstefnu núverandi ríkisstjórnar, en ekki síður fyrri ríkisstjórnar. Málefni norðurslóða hefur borið sérstaklega á góma. Á vegum þingsins var unnin sérstök skýrsla um þau. Íslenska deildin kom mjög skýrt á framfæri viðhorfum sínum sem leiddu í samstarfi við til dæmis þingmenn Noregs til viðamikilla breytinga á hinni upphaflegu gerð skýrslunnar. Hv. þm. Þórunn Egilsdóttir flutti þar sterka og efnisríka yfirlitsræðu um þann part af utanríkisstefnu Íslands sem lýtur að norðurslóðamálum og við bæði tókum virkan þátt í umræðum um þau mál. Það hefur komið í minn hlut á þessum þingum að reifa viðhorf gagnvart deilu Rússlands við NATO vegna Úkraínu. Það er skemmst frá því að segja að í þeim efnum hefur ríkt mikill samhugur um hinar breiðu línur í röðum þeirra sem sótt hafa NATO-þingið. Menn hafa sýnt mjög mikla samstöðu í fyrsta lagi gagnvart því að mótmæla af eins mikilli hörku og hægt er yfirgangi Rússa gagnvart Úkraínu. Nú er það svo að mönnum sýnist sitt hvað um aðgerðir þeirra þar, en eitt er þó algjörlega klárt að hvað sem líður þeim viðhorfum um sögulegt tilkall Rússa til Krímskagans breytir það ekki hinu að Rússar brutu þar alþjóðalög að því marki að þeir fóru yfir landamærin. Það er skýlaust brot á alþjóðalögum og það skiptir máli að menn stappi niður fæti gagnvart slíku. Það skiptir ekki síður máli að það séu smáríki eins og Ísland sem taki þátt í því. Við höfum lýst þeirri afstöðu nokkuð skýrt. Þar hefur verið samhljómur á millum okkar og þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt í þeim efnum. Í öðru lagi hafa orðið innan þingmannasamtaka NATO mjög athyglisverðar umræður um viðskiptaþvinganir, í fyrsta lagi þær viðskiptaþvinganir sem Vesturveldin, Evrópusambandið og Bandaríkin tóku upp í kjölfar átakanna í Úkraínu, og í öðru lagi viðbrögð og þær aðgerðir sem Rússar gripu síðan til og hv. þm. Sigríður Andersen sagði í framsögu fyrir annarri skýrslu sem varðar ÖSE-þingið að væri vart hægt að skilgreina öðruvísi en sem hefndarráðstafanir, sem hún upplýsti um að væru líka brot á alþjóðlegum lögum. Það sem menn gagnrýndu einkum við þær aðgerðir sem Vesturveldin gripu til var tvennt. Í fyrsta lagi að ráðist var mjög skjótt í aðgerðir og málið hafði ekki verið skoðað mjög rækilega áður en til þeirra var gripið. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það sé fyllilega verjanlegt að grípa til viðskiptaþvingana til þess að ná fram pólitískum stefnumiðum. En ég er líka þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé áður en gripið er til þeirra að menn viti nákvæmlega hvert markmið þeirra á að vera og við hvaða aðstæður markmiðunum telst fullnægt þannig að viðskiptaþvingununum sé þá aflétt. Hvoru tveggja þótti mörgum sem tóku til máls um þau mál á mörgum fundum NATO-þingsins nokkuð áfátt. Þetta er í reynd ekkert frábrugðið þeim umræðum sem hafa orðið mörgum sinnum, sérstaklega á fyrri hluta aðgerðanna, innan utanríkismálanefndar Alþingis. Í öðru lagi voru lögð fram gögn sem þingið vann sjálft í krafti þeirrar sérfræðiþekkingar og sérfræðinga sem það hafði yfir að ráða um afleiðingar viðskiptaþvingananna. Maður sér því oft haldið fram í fjölmiðlum, ekki síst í hinum engilsaxneska heimi, að viðskiptaþvinganirnar hafi í reynd leitt til verulegra áhrifa á rússneskan efnahag. Við sjáum sérstaklega núna að menn eru að leiða fram gögn sem benda til þess að vissulega hafi orðið merkjanleg áhrif, en fram eftir aðgerðatímanum var nokkuð ljóst að áhrifin sem komu fram á efnahag Rússa mátti fyrst og fremst rekja til ákvarðana þeirra sem í Sádi-Arabíu ráða heimsmarkaðsverði á olíu. Það var mjög erfitt fyrir þá sem fóru höndum um þessi mál af hálfu þeirra þingmanna sem sátu NATO-þingið á síðasta ári að leggja fram beinlínis órækar sannanir fyrir því að aðgerðirnar hefðu haft áhrif. Ég gagnrýndi það til dæmis á einum þremur fundum sem ég sótti að áhrifin væru ekki, að því er mér virtist miðað við þau gögn sem þá lágu fyrir, mjög mikil. Ég var þeirrar skoðunar að ef menn ætluðu sér á annað borð að beita viðskiptaþvingunum yrðu þeir að gera það af fullum krafti. Ég vísaði til að mynda til þeirra viðskiptaþvingana sem Vesturlönd og einkum Bandaríkin beittu Íran árum saman og báru lengi framan af tiltölulega lítinn ávöxt. Það var ekki fyrr en alþjóðasamfélagið beitti sér fyrir því að skrúfað var fyrir alþjóðlega peningamiðlun Írana, þ.e. miðlunarkerfinu sem skammstafað er SWIFT var lokað og skrúfað fyrir allar leiðir Írana til þess að geta miðlað peningum inn og út úr landinu, t.d. í gegnum indverska banka að viðlögðum miklum refsingum, sem þær aðferðir höfðu í för með sér einhverjar afleiðingar. Í tilviki Írana sáum við til hvers það leiddi að lokum. Það leiddi til þess að Íranar voru í krafti þeirra þvingana knúnir að samningaborðinu um kjarnorkuvæðingaráætlun sína. Það hefur góðu heilli leitt til niðurstöðu sem ég held að sé öllum til góða, Bandaríkjamönnum, Vesturlöndum, Írönum ekki síst og Miðausturlöndum, vegna þess að samkomulagið um kjarnorkuvæðinguna mun leiða til aukins hagvaxtar og stuðla að friði á því svæði. Ég gekk hvað eftir annað eftir því hvað ylli því fyrst gögn NATO-þingsins bentu til þess að viðskiptaþvinganirnar hefðu ekki þær djúpu afleiðingar sem menn ætluðu heldur væru þær miklu fremur táknræns eðlis um samstöðu Vesturlanda að menn færu ekki sömu leið og gagnvart Íran og skrúfuðu líka fyrir peningamiðlunarkerfið sem kennt er við SWIFT. Svarið lá svo sem í augum uppi. Þrátt fyrir að við tölum stundum um Rússland sem einangrað ríki undir forustu Pútíns Rússlandsforseta er staðan þannig að Rússland er svo samþættað hinu alþjóðlega viðskiptakerfi að með því að ganga svo langt hefði það orðið eins og búmerang og komið aftan í hnakka þeirra sem þessu beittu. Það má segja að þeim skilyrðum sem ég lýsti áðan og taldi að ættu jafnan að vera forsendur viðskiptaþvingana, um að skilgreint væri markmið og með hvaða hætti ætti í fyllingu tímans að aflétta viðskiptaþvingunum, hafi verið fullnægt með Minsk-samkomulaginu þar sem liggur fyrir skilgreining á því við hvaða aðstæður eigi að aflétta þvingununum. Við höfum svo nýlega séð fréttir um það, óljósar, sem benda til þess að menn gera ráð fyrir því að síðar á þessu ári kunni sú stund að renna upp að viðskiptaþvingunum verði aflétt. Ég hef varið svo stórum hluta af ræðu minni í þetta vegna þess að viðskiptaþvinganirnar og afleiðingar þeirra reistu virkilega úfa í umræðu á Íslandi. Við sáum það reyndar gerast í mjög mörgum löndum þar sem samtök og samsteypur mótmæltu mjög harkalega vegna þess að þvinganirnar vörðuðu beina hagsmuni. Ég minnist þess að tvö ríki höfðu uppi sterkar kröfur um að fá bætur frá alþjóðasamfélaginu, þá fyrst og fremst Evrópusambandinu, til þess að bæta sér afleiðingar hins gagnkvæma viðskiptabanns þegar Rússar gripu til þess sín megin. Það var Finnland og Pólland en þessi ríki hafa annars vegar Finnar 1,3% og hins vegar Pólverjar 1,8% af útflutningsverðmæti vegna viðskipta við Rússland. Þetta var sá skaði sem þeir báru og það var kannski hvað mest fyrir utan náttúrlega Eystrasaltsríkin. Þá voru ein fimm eða sex ríki sem voru mjög óhress með þvingunaraðgerðirnar. Eitt þeirra, Grikkland, hótaði því bókstaflega að beita neitunarvaldi. Að lokum var það þó þannig að allir gengu í takt í þeim efnum. Í lok ræðu minnar vil ég segja það að menn þurfa auðvitað alltaf að vega og meta með hvaða hætti þeir beita viðskiptaþvingunum. Þar þurfa menn vissulega að meta skammtímahagsmuni ríkjanna sjálfra á viðskiptasviðinu en mega hins vegar alls ekki gleyma því að meta langtímahagsmunina, hvaða máli það skiptir að taka þátt í aðgerðum af svona tagi og hvaða máli skiptir að gera það ekki. Ég tel að í þeirri stöðu sem Ísland var hafi verið mjög erfitt fyrir okkur að ætla að standa utan við þessar aðgerðir. Ég tel að til langs tíma litið, miðað við hagsmuni vopnlausrar smáþjóðar, skipti mjög miklu máli að stappa niður fæti þegar alþjóðalög eru brotin. Það breytir engu um það að það er mín persónulega skoðun að samráð við Alþingi um þetta mál hafi verið mjög í molum, sérstaklega á fyrri parti þessarar atburðarásar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu, þar á meðal reifunina um viðskiptaþvinganir og þá skoðun sem hv. þingmaður var kominn á í þeim efnum undir lok sinnar ræðu eins og hann tók sjálfur til orða. Hv. þingmaður byrjaði á að tala um mikla eindrægni, algera eindrægni í Íslandsdeild NATO-þingsins  Í öðru lagi vék hv. þingmaður að kólnandi ástum NATO og Rússa og tiltók þessi tvö stóru mál sem hefðu markað mjög umræðurnar, þ.e. Úkraínudeiluna og Krím annars vegar og flóttamannavandann hins vegar. Hvað flóttamannavandann varðar þá er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni að rætur þeirrar óaldar sem við er að glíma í Miðausturlöndum og núna eru mest í sviðsljósinu, þó að undanskildum deilum Ísraels og Palestínu, þ.e. ástandið í Írak og Sýrlandi, liggja í innrásinni þar. Ábyrgð Vesturlanda og ekki síst Bandaríkjamanna er mikil í þeim efnum. En má ekki segja að hið sama eigi einnig við að einhverju leyti um Úkraínu? Hvað segir hv. þingmaður um það? Var það kannski ekki þannig að íblöndun Evrópusambandsríkja sumra hverra og Bandaríkjanna í atburðina í Kiev og Maidan-byltinguna og þegar réttkjörinn forseti þrátt fyrir allt, Janúkóvítsj mun hann hafa heitið, var hrakinn frá völdum, skildi að vissu leyti eftir tómarúm eða skapaði óöld og óstöðugleika? 

Frú forseti. Það undrar mig að hv. þingmaður skuli ekki upplýsa um gleði sína yfir því að það ríkir eindrægni í þessum hópi. Þá er fyrst að undirstrika það fyrir hv. þingmanni að NATO-þingið hefur engin ítök um raunverulega framkvæmd NATO á ákvörðunum sínum. Á þinginu sitja fulltrúar þjóðþinga og hlutverk þingsins hefur frá upphafi verið fyrst og fremst að efla samráð og samvinnu þjóðþinga, miðla upplýsingum um þætti sem varða öryggis- og varnarmál. Það er alsiða að þar komi upp hörð gagnrýni á margt sem NATO hefur gert þótt vissulega hafi því ekki verið til að dreifa varðandi atburði síðasta árs. Ég minnist þess á sínum tíma þegar ég sat þar fyrir 2007 þegar menn voru í ýmiss konar vopnaskaki um heiminn, m.a. í nafni NATO, að harkalega var tekist á um það á þingum NATO. Eindrægnin sem hv. þingmaður innir mig eftir birtist t.d. þegar þingmenn fluttu mál sitt á fundum og ráðstefnum á vegum NATO-þingsins þar sem þessi deila og viðskiptaþvinganirnar komu til umræðu. Það ríkti af okkar hálfu einhugur um þær, þ.e. menn voru ekki að deila, það voru ekki mismunandi skoðanir uppi um það. Þótt ég hafi verið krítískur á framkvæmd viðskiptaþvingananna og skort á samráði við utanríkismálanefnd, sérstaklega á hinum fyrri hluta þess máls, og það sem ég innan utanríkismálanefndar hef kallað skort á árvekni og undirbúningi af hálfu íslenska framkvæmdarvaldsins, þá var ég þeirrar skoðunar að með langtímahagsmuni Íslands að leiðarljósi væri þetta rétt. Ég svara síðan spurningunni um Úkraínu og Rússland í síðara andsvari mínu.

Frú forseti. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að ég gleðjist ekki yfir samstöðu þingmanna í Íslandsdeild NATO-þingsins. Það gleður mig verulega að hv. þingmenn Þórunn Egilsdóttir, Össur Skarphéðinsson og Birgir Ármannsson nái vel saman í sendinefnd Íslands á þetta þing því að það er alltaf gleðiefni og gott að fólki semji vel. Varðandi viðskiptaþvinganirnar gæti ég svo sannarlega tekið undir með hv. þingmanni varðandi ýmislegt sem liggur þar í aðdragandanum. Eins og ég hef oft sagt þegar þessi mál hefur borið á góma að undanförnu og kröfur hafa verið uppi um að kúvenda stefnu Íslands í þessum efnum, þá hefðu menn betur vitað hvað þeir voru að fara út í í byrjun og verið búnir að leggja það vel niður fyrir sér og ákveða að þeir væru tilbúnir til að taka þeim óþægindum og því tapi sem kynni að leiða af því að fara út í slíkar aðgerðir. Það eiga menn auðvitað að reyna að gera ef þeir ætla á annað borð í slíkan leiðangur en ekki vera eins og kálfar á vori og rjúka til og skella þessu á, fara í einhverjar hetjuferðir austur í Kænugarð og sitja svo allt í einu uppi með baklandið í uppnámi þegar til stykkisins kemur og þetta er farið að hafa áhrif, gagnkvæm neikvæð áhrif eins og oft vill verða með viðskiptaþvinganir af svona tagi, þó auðvitað alveg sérstaklega ef hagkerfin liggja nálægt hvert öðru og eru dálítið samtvinnuð í viðskiptum. Það rann auðvitað upp fyrir Evrópu að menn geta haft allar sínar skoðanir á Rússum og framferði þeirra, en það breytir ekki hinu að menn kaupa eiginlega allt sitt gas frá Rússum, olíuvörur, og eru þeim býsna háðir og viðskiptum við þá um hrávörumarkaði og síðan aðrir aðilar um útflutning eins og vinir okkar Finnar sem verða fyrir talsverðum búsifjum, finnskur landbúnaður, af því að Rússlandsmarkaður er þeim nú lokaður. Að öðru leyti bíð ég spenntur eftir svari hv. þingmanns við seinni spurningunni um það hvort Vesturlönd, Bandaríkin, 

Frú forseti. Það er hugsanlegt að Evrópusambandið og Bandaríkjamenn hafi ekki teflt þetta vel í upphafi. Það er vel hugsanlegt að ýtt hafi verið um of undir væntingar Úkraínubúa um framtíð sem var kannski mjög erfitt að búa til með þeim hætti sem menn voru bersýnilega að teikna upp innan vébanda Úkraínu. Mér þætti svo út af fyrir sig fróðlegt að heyra hv. þingmann sem hefur mikla þekkingu á þessum málum útskýra það sjónarmið sitt betur með hvaða hætti hann telur að Evrópusambandið og þá eftir atvikum önnur vestræn ríki beri ábyrgð á því hvernig þessar deilur spruttu upp. Ég bíð með minn dóm yfir þeim málflutningi þangað til ég heyri hann. Hitt liggur algjörlega ljóst fyrir að hvað sem líður deilum í Austur-Úkraínu þá var partur af Úkraínu tekinn og innlimaður. Menn geta haft skoðanir á því hverjar séu hinar sögulegur forsendur fyrir því. Ég hef heyrt úr þessum ræðustóli skoðanir sem eru allt öðruvísi en mínar. Það breytir ekki hinu að engum hefur tekist að sýna fram á annað en að alþjóðalög hafi verið brotin. Við þær aðstæður er ekki hægt annað en að alþjóðasamfélagið bregðist við með einhverjum hætti. Það hvernig það brást við er síðan undirorpið gagnrýni. Ég hef rakið gagnrýni mína á það þótt ég sé sammála því að viðbragða hafi verið þörf. Hv. þingmaður sat í ríkisstjórn þar sem að minnsta kosti tvisvar voru teknar ákvarðanir um utanríkismál sem skiptu máli og gátu haft áhrif, annars vegar viðurkenning á fullveldi Palestínu og hins vegar fríverslunarsamningur við Kína. Í bæði skiptin gerði utanríkisráðuneytið áhættumatsskýrslu þar sem var farið yfir til hvers það gæti hugsanlega leitt í samskiptum við önnur voldug ríki. Í þessu tilviki virðist sem menn hafi tekið ákvörðun algjörlega blint án þess að gera sér grein fyrir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá greinargóðu skýrslu sem hér var flutt. Hv. þingmaður er þekktur að því að tala mannamál. Ég held að vinsældir hans sem stjórnmálamanns helgist nú einmitt af því að hann hefur talað mannamál og hefur náð töluverðum vinsældum þannig langt umfram kannski vinsældir hans flokks sem hann starfar fyrir á þinginu. Þess vegna langar mig að gera athugasemdir við orðanotkun hans þegar hann talar um viðskiptaþvinganir Vesturlanda gagnvart Rússlandi vegna ástandsins á Krímskaga. Ég vil vita hvort hv. þingmaður geti ekki verið sammála mér um það að aðgerðir Vesturlanda gagnvart Rússlandi séu í eðli sínu gjörólíkar þeim aðgerðum sem Rússland tók upp í kjölfarið. Aðgerðir Evrópusambandsins, Bandaríkjanna, Kanada, Nýja-Sjálands og fleiri landa beindust ekki að nokkru leyti gegn almenningi í Rússlandi heldur var um að ræða hnitmiðaðar refsiaðgerðir gegn tilteknum þáttum og tilteknum einstaklingum þar sem fyrir lágu rökstuddar upplýsingar um þátttöku þeirra í ólöglegu athæfi. Það sem laut að viðskiptum voru mjög afmarkaðir þættir í viðskiptum ríkisstjórnar Rússlands, m.a. með herfang, með vopn og annað slíkt. Ég geri verulegar athugasemdir við það þegar menn tala um að þessar aðgerðir Vesturlanda séu þvingunaraðgerðir eða jafnvel einhvers konar hefting á viðskiptafrelsi. Um það er ekki að ræða. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti tekið undir það og gert grein fyrir því að um hafi verið að ræða afar afmarkaðar refsiaðgerðir.

Frú forseti. Ég er sammála því sem hv. þingmaður segir að hér sé um að ræða gjörólíkt eðli og inntak aðgerða. Ég notaði orðið viðskiptaþvinganir um þær aðgerðir sem Vesturlönd gripu til gagnvart Rússum vegna þess að þannig er það nefnt í mæltu máli. Íslenska þýðingin á ensku orðunum, með leyfi hæstv. forseta, „trade sanctions“, er yfirleitt í daglegu máli Íslendinga viðskiptaþvinganir. Það eru orðin sem framkvæmdarvald Íslands hefur notað um þetta og þess vegna nota ég það. En hv. þingmaður tók kannski eftir því að ég kallaði aðgerðir Rússa mótaðgerðir, m.a. vegna þess að ég vil ekki fella þessar aðgerðir undir sama hatt. Þær eru ólíkar eins og hv. þingmaður sagði. Það sem ég var hins vegar að gagnrýna var að hvað sem menn kalla þetta, hvort sem menn kalla þetta hefndaraðgerðir, brot á alþjóðalögum eða hvað eina, þá mátti næstum því hver heilvita maður gera ráð fyrir því að það kæmi að því að Rússar kynnu að íhuga gagnaðgerðir. Þannig var það rætt annars staðar en á Íslandi. Ísland var með seinni skipunum til þess að sæta þeim aðgerðum. Það er hægt að færa fram ákveðnar skýringar á því sem m.a. hafa verið færðar fram af hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni og lúta að stöðu innan lands hjá Rússum sjálfum. Það breytir ekki hinu að ég tel að það hafi verið rétt að taka með þessum hætti þátt í aðgerðum af hálfu Vesturlanda, en ég tel að undirbúningur þeirra hér innan lands hafi ekki verið nógu góður. Ég hef hins vegar ekki verið að berja á hæstv. utanríkisráðherra vegna 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að menn kalli þetta ekki sömu nöfnum, viðskiptaþvinganir Rússlands annars vegar sem beinast sérstaklega gegn almenningi í Rússlandi en einnig gegn frjálsri verslun milli ríkja og hins vegar refsiaðgerðir Vesturlanda gagnvart Rússlandi. Hv. þingmaður nefndi að þetta væri kallað „trade sanctions“ á ensku, það er reyndar ekki rétt. A ensku, með leyfi forseta, er talað um „sanctions“ eða „restrictive measures“, sem eru þvingunaraðgerðir. Ég tel mjög mikilvægt að stjórnmálamenn og stjórnvöld hér á landi geri skýran greinarmun á. Ég er fyrir mitt leyti algjörlega andvíg viðskiptaþvingunum eða hvers kyns hömlum á viðskiptafrelsi. Ég get tekið sem dæmi viðskiptabann Bandaríkjanna til áratuga gagnvart Kúbu sem hefur ekki þjónað nokkrum tilgangi öðrum en að framlengja það ófremdarástand sem þar hefur verið til staðar. Hins vegar þegar menn horfa fram á svo kinnroðalaust brot á alþjóðalögum og mannréttindabrotum eins og fram fór af hálfu Rússlands í Úkraínu, þá tel ég eðlilegt að lýðræðisríki grípi til einhverra aðgerða. Og er það ekki rétt, hv. þingmaður, að það er ekkert nýmæli að Ísland taki þátt í aðgerðum af þessu tagi? Á vefsíðu utanríkisráðuneytisins er listi yfir allar þær þvingunaraðgerðir, eins og þær eru kallaðar þar, sem Ísland hefur tekið þátt í á hendur fjölmörgum ríkjum. Áður hefur verið nefnt Íran. Hér er Mjanmar, Sómalía, Úkraína er þarna sérstaklega útlistað. Erítrea, frysting fjármuna. Hér er skilgreint nákvæmlega í hverju þessar aðgerðir felast. Ekki í neinu tilviki beinast þessar aðgerðir að almennum borgurum eða frjálsum viðskiptum með vörur 

Hér kom á sínum tíma fyrrverandi heimsmeistari í skák, Garrí Kasparov. Hann kom til fundar við utanríkismálanefnd. Það var áður en hv. þingmaður tók þar sæti. Hann lýsti því nákvæmlega með hvaða hætti þyrfti að fara gagnvart Rússum ef það ætti að skipta einhverju máli. Niðurstaðan í máli hans og það sem hann lagði mesta áherslu á og hefur reyndar reifað í fjölmörgum skörpum greinum var einmitt að það þyrfti að fara mun dýpra en menn voru að ræða og tóku ákvarðanir um á fyrstu stigum þessa máls. Ég er svo í grundvallaratriðum ósammála því sem mér fannst hv. þingmaður segja í fyrri hluta síns andsvars, en draga til baka efnislega í seinni hlutanum, þ.e. hún væri á móti því að þvingunum á sviði viðskipta og verslunar væri beitt til þess að ná fram pólitískum markmiðum.  Jú, það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það lá við að það væri daglegt brauð í utanríkisráðuneytinu á tímabili á síðasta kjörtímabili og er hugsanlega enn þá að skrifað væri undir reglugerðir sem fólu í sér einhvers konar refsiaðgerðir gagnvart þeim ríkjum og mun fleiri sem hv. þingmaður nefndi áðan. Ég er þeirrar skoðunar að ef menn skoða t.d. hvernig Norðmenn brugðust strax við og hins vegar við, þá megi sjá skýran mun á því hvernig þeir greindu stöðuna, drógu ályktanir og brugðust við gagnvart því fyrir hönd sinna útflutningsgreina. Þeir voru búnir að vinna sér sína markaði í Evrópu og undirbúa það löngu áður 

Frú forseti. Ég ætla ekki að reyna um of á þolrifin í varaformanni Íslandsdeildar NATO-þingsins, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, með því að fara að lengja umræður um þessa skýrslu, en hv. þingmaður lýsti nú nokkrum áhuga á því að við færum aðeins dýpra ofan í umræður um undirrót ástandsins sem nú er í Úkraínu og á Krímskaganum og hefur verið þar. Ég ætla ekki að skorast alveg undan því án þess að þykjast vera nokkur sérstakur sérfræðingur í þeim efnum en auðvitað hefur maður fylgst með þessum atburðum eins og væntanlega flestir sem áhuga hafa á alþjóðamálum. Ég hafði nokkur kynni af ástandinu á þessu svæði þegar ég var á Evrópuráðsþinginu í Strassborg og málefni þessa svæðis, Úkraínu meðal annars, bar alloft á góma, svo ekki sé talað um mannréttindaástandið í Hvíta-Rússlandi. Á sínum tíma kom sú merka kona Júlía Tímósjenkó og ávarpaði Evrópuráðsþingið í tengslum við umfjöllun um þeirra mál og skýrslu sem lá þá fyrir þinginu um stöðu mála í Úkraínu o.s.frv. Þessir atburðir eru á ýmsan hátt flóknir bæði sögulega séð og pólitískt og hafa má ýmsar skoðanir á þeim. Varðandi Krím verður þó að horfast í augu við að það er ekkert alveg svart/hvít mynd sem við blasir þegar horft er til sögulegra aðstæðna þar sem og lýðfræðilegra aðstæðna. Eins og þekkt er var Krím um árhundruða skeið hluti af Rússlandi og rússneska keisarardæminu og Sovétríkjunum og svo var það í einhverju bríaríi fært yfir til Úkraínu fyrir ekkert óskaplega löngum tíma í sögulegu samhengi séð. Íbúarnir eru að miklum meiri hluta Rússar eða rússneskumælandi. Vissulega eru þar minnihlutabrot sem maður hefur verulegar áhyggjur af, en því verður þó tæpast á móti mælt ef málið er skoðað í þjóðréttarlegu samhengi, og menn eru hér að velta fyrir sér lögmæti og ólögmæti aðgerða, þá er að minnsta kosti ein þjóðréttarleg forsenda uppfyllt fyrir sjálfsákvörðunarrétti þjóða eða þjóðarbrota og það er að yfirgnæfandi meiri hluti íbúanna á þessu svæði, ég held að ekki verði um það deilt, vill frekar tilheyra Rússlandi en Úkraínu ef þeir eru neyddir til að velja þar um, ef einhverjar slíkar aðstæður koma upp. Þarna fór fram einhver kosning þar um. Þeir hafa líka þessa sögulegu skírskotun. Svo er það alltaf spurningin um hvaða afstöðu menn taka þegar málið snýr að árekstrum milli þjóðréttarins í þeim skilningi að eitthvað eigi að heita viðurkennd landamæri af einhverjum sögulegum ástæðum, jafnvel þó að ekki sé nema nokkra áratugi til baka litið og svo hinu að við svona aðstæður hafi íbúar ákveðinn sjálfsákvörðunarrétt. Menn fullyrða að þetta sé skýrt brot á alþjóðalögum. Það er best að láta lögspekingunum það eftir og þjóðréttarfræðingunum að taka stórt upp í sig í þeim efnum, ekki ætla ég að gerast mikill spekingur um það. Ég verð þó að segja alveg eins og er, kannski getur hv. þingmaður, varaformaður Íslandsdeildar NATO-þingsins, hjálpað okkur í þeim efnum, að ég hef aðeins velt því fyrir mér og stundum spurt að því: Hver er munurinn á því að viðurkenna sjálfstæði í Kósóvó og viðurkenna sjálfstæði eða sjálfsákvörðun, de facto sjálfstæði, í formi sjálfsákvörðunarréttar íbúanna á Krím? Hver er hann? Ef það var alveg sjálfsagt og ekki brot á neinum alþjóðalögum að viðurkenna Kosovo á sínum tíma, hver er þá staðan þegar kemur að Krím? En varðandi framferði Rússa almennt og íhlutun þeirra í austanverðri Úkraínu held ég að ekki sé nokkur vafi á því að þar á sér stað brot á alþjóðalögum. Þeir eru að fótumtroða sjálfstæði Úkraínu sem ríkis með íhlutun sinni í austurhéruðum Úkraínu. Undir það get ég sannarlega tekið. Það finnst mér á margan hátt ekki síður gild ástæða til þess að veifa einhverjum refsivendi að þeim. Ég held að það sé alveg hafið yfir vafa þótt reynt sé að fela það með ýmsum ráðum að þar er ekki bara Rússland sem slíkt heldur beinlínis rússneski herinn eða rússneskar sérsveitir í mismiklum dularklæðum að blanda sér beint í átökin. Þeir hafa tekið afstöðu og hafa íhlutast um mál innan landamæra annars sjálfstæðs ríkis. Það verður ekki horft fram hjá því að þar er um skýlaust brot að ræða enda engar heimildir í alþjóðalögum til neinnar slíkrar íhlutunar nokkurs staðar frá. Þær hefur svo sem skort víðar þótt menn hafi látið sig hafa það eins og kunnugt er. Um aðdragandann að atburðunum á Maidan-torgi, ég er heldur ekki sérfróður um það en þó hef ég lesið dálítið um það. Það fara býsna sterkar sögur af því að kynnt hafi verið undir því ástandi utan frá og ekki bara með því að skapa óraunhæfar væntingar heldur hafi það verið rúmlega það. Menn hafi beinlínis verið inni í landinu og veifað því að fólki að það gæti fengið skjótfengna aðild að Evrópusambandinu, jafnvel NATO, ef það losaði sig við réttkjörin stjórnvöld sem væru vinveitt í austurátt. Þetta er auðvitað óskaplegt hættuspil og óskaplega misráðið og sömu gömlu hroðalegu mistökin að ímynda sér að menn geti bara stjórnað framvindu í fjarlægu landi við flóknar aðstæður, ég tala nú ekki um eins og vel þekkt er og hefur verið í Úkraínu að landið er mjög klofið í þessum efnum. Það er mjög klofið milli þeirra sem horfa í vesturátt og vilja tengjast Vestur-Evrópu þéttari böndum og svo hinna sem er tamara að horfa til samstarfs við Rússa og samvinnu í þá átt. Þetta á sér menningarlegar rætur, tungumálalegar og viðskiptalegar og þar fram eftir götunum. Menn hefðu átt að geta sagt sér það að ekki væri einfalt mál að ætla að hrifsa til sín áhrifavald yfir framvindu mála þarna. Ætli það hefði ekki verið af tvennu illu skárra að reyna að láta Úkraínumenn finna út úr þessu sjálfa en að fara beinlínis að ýta undir að þarna brystu á blóðug átök og landið klofnaði meira og minna upp á þessum grunni? Það hefur orðið afleiðingin af þessum atburðum. Tek ég þá fram eins og ég hef sagt fyrr í andsvari að enginn er ég aðdáandi þeirra stjórnvalda sem þarna voru fyrir. En mér sýnist nú heldur ekki vera neitt sérstaklega félegt á bak við sum þau öfl sem komust einmitt til valda í Maidan-byltingunni. Fasísk og rasísk sjónarmið vaða þar uppi. Það má deila um hvort er félegra í þeim efnum. Niðurstaðan er eins og svo oft áður sú að menn ættu að ígrunda betur og hugsa út í hvað þeir eru að fara þegar þeir ætla sér að fara að hlutast til um innri mál í einstökum ríkjum eða svæðum. Ég ætla að láta þennan pistil duga sem viðbrögð mín við ósk hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að fara aðeins dýpra ofan í umræðu um þetta mál sem var tilefni orðaskipta í andsvari í upphafi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að hafa dýpkað að minnsta kosti minn skilning á afstöðu hans til þessara mála. Ég verð að vera honum sammála um það að ég lít hvorki á hann né mig sem sérfræðing, sérstaklega ekki um tildrög þessarar atburðarásar. Ég hygg að ég geti líka verið honum sammála um að kynt hafi verið undir þessari atburðarás utan frá og rifja hér upp fyrir honum og öðrum merkilegt símtal sem lekið var og enginn veit hver lak sem tekið var upp, þar sem á öðrum endanum var fyrrverandi kollegi minn, Urmas Paet, sem var utanríkisráðherra á sínum tíma í Eistlandi þar sem hann er í nokkru uppnámi að lýsa upplýsingum sem hann hefur fengið sem bentu til þess að það sem við hefðum endranær kallað morðsveitir hefðu verið að verki. Ég treysti mér ekki til þess að segja hvaðan þær komu. Komu þær utan frá, eins og draga mátti ályktanir af af umfjöllun síðar? Ég treysti mér ekki til að skera úr um það. Eða voru þær úr röðum þeirra sem hv. þingmaður kallaði fasísk element? Það er alveg klárt að eftir atburðina á þessu torgi komu slík element meðal annarra flokka, urðu partar af ríkisstjórninni. En hver urðu síðan afdrif þeirra í kosningunum? Þeir fengu 1 eða 2%, hurfu í burtu, þeim var fleygt í burtu af þeim sem voru íbúar þessa lands. Ég treysti mér heldur ekki, þrátt fyrir sérstakar sögulegar forsendur og það hversu skamman tíma þessi skipan mála var á með Krím, að taka undir með þeirri afstöðu sem hv. þingmaður lyftir hér. Menn hafa gert það áður í þessum ræðustóli. Ég treysti mér ekki til þess. Ég er þeirrar skoðunar að þarna hafi verið brotið prinsipp varðandi Krím, þetta var innlimun á parti úr öðru ríki. 

Frú forseti. Ég var ekki að gefa upp einhverja sérstaka afstöðu til þess sem gerðist með Krím. Ég var ekki að segja að það væri í lagi, ég var ekki að lýsa yfir neinum stuðningi við það sem Rússar gerðu þar. Ég vitnaði til tiltekinna þátta, sögulegra og pólitískra þátta, sem eftir sem áður eru þarna til staðar um hvaða ríkjum þetta svæði hefur tilheyrt sögulega séð til lengri tíma litið. Það er eftir að sjálfstæð ríki fóru að myndast og við fórum að horfa á einhver „landamæri“, hefur náttúrlega Krímskaginn verið hluti af Rússlandi miklu lengur en Úkraína. Í öðru lagi er sannanlega meiri hluti íbúanna rússneskur eða rússneskumælandi og ég held að ekki verði efast um að afstaða þeirra hafi legið þangað. Á þar með bara að viðurkenna að svona eigi þetta að vera og menn geti farið inn í Donbass eða einhver önnur slík svæði og látið kjósa þar um það hvað menn vilji gera og líta á eins og landamærin skipti ekki máli? Auðvitað skipta þau máli. En ég spurði spurningar sem ég fékk reyndar ekki svar við: Hver er munurinn á Krím og Kósóvó? Hvað með sjálfsákvörðunarrétt þjóða eða þjóðarbrota eða menningareininga? Ef menn tala tungumál, ef menn uppfylla þær meginskilgreiningar þjóðaréttarins sem yfirleitt eru gerðar til þess að menn hafi sjálfsákvörðunarrétt, þá er það að hafa menningarlega samkennd, tala sama tungumál, það er að búa á afmörkuðu landsvæði þar sem þeir eru ráðandi hópur og það er að geta síðan þá efnahagslega og pólitískt og að öðru leyti bjargað sér sem slíkir. Ég styð sjálfsákvörðunarrétt þjóðarbrota og þeirra sem fullnægja þessum skilyrðum. Ég styð sjálfsákvörðunarrétt Baska, Katalóníubúa, Skota og mér finnst það vera réttur fólks á þessum svæðum, af því að það tilheyrir saman menningarlega, býr á afmörkuðu landsvæði og hefur alla burði til þess að bjarga sér sjálft, ef það svo vill, að verða sjálfstætt. Það hefur vissulega áhrif á mig þegar ég horfi á þessa 

Frú forseti. Mér finnst gott að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi sagt það algjörlega skýrt undir lok ræðu sinnar áðan að hann væri ekki að réttlæta það sem gerðist á Krím. Það mátti draga þá ályktun af fyrri ræðu hv. þingmanns að hann væri þeirrar skoðunar að þar hefði þeim forsendum verið fullnægt sem segja má að hvíli í alþjóðarétti um það hvenær hægt er í krafti þeirra að brjóta skika af ríki frá og gera að sjálfstæðu ríki eða beinlínis flytja yfir innan vébanda annars ríkis. Það var það sem gerðist þar. Getum við þá ekki að minnsta kosti verið sammála um að jafnvel þótt hv. þingmaður segi, og ég dreg það ekki beinlínis í efa, að meiri hlutinn hafi viljað það? En hvaða fastar vísbendingar eða sannanir höfum við í höndum sem undirstrika það? Eigum við að treysta atkvæðagreiðslu sem ekki lýtur eftirliti alþjóðlegra stofnana eins og yfirleitt annars staðar? Kosningin í Skotlandi laut til dæmis eftirliti alþjóðlegra stofnana. Það hlýtur að vera forsenda. Það er ekki óeðlilegt að menn spyrji þá þeirrar spurningar: Mega menn þá bara halda áfram? Ég veit að það verða allt öðruvísi sögulegar forsendur fyrir Donbass-svæðinu í austurhluta Úkraínu en Krím beinlínis, en það breytir ekki hinu að þar eru stjórnvöld sem eru í mikilli andstöðu við stjórnvöld Úkraínu sem ríkis. Það er alveg klárt að þar eru þing sem njóta stuðnings Rússa, fá nánast þaðan tæki og menn til þess að passa upp á sig, lúta ákveðinni forsjá þar. Eigum við að treysta þeim fyrir því að halda slíkar þjóðaratkvæðagreiðslur? Ég held að sé ekki hægt að ræða málin á þeim grunni. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir ríki eins og Ísland, 

Frú forseti. Að sjálfsögðu er mikilvægt og ekki síst fyrir minni ríki að borin sé virðing fyrir alþjóðalögum, eftir þeim farið og leyst úr réttarágreiningi á málefnalegan hátt en ekki með valdi o.s.frv. En það er þá líka eins gott að allir séu jafnir fyrir þeim lögum og þau séu túlkuð ekki bara eftir behag. Ætli stórveldin verði nú ekki stundum að líta í eigin barm? Og hvar er heilagleikinn þegar óumdeilt er, til dæmis í tilviki Vestur-Sahara, að það fólk á rétt á sjálfstæði og hefur samþykkt það, en menn setja kíkinn fyrir blinda augað áratugum saman?  Að lokum skulum við ekki gleyma því þegar við erum að tala um hin svokölluðu heilögu landamæri hvernig þau urðu til, mörg hver. Ætli þar sé nú ekki líka maðkur í mysunni þegar nýlenduríkin og stórveldin tóku landakortið og teiknuðu það upp, drógu pennastrik og notuðu reglustiku til að búa til ríki hist og her, sem er ein ástæða óstöðugleikans í Miðausturlöndum, í Asíu og víðar? Ég ætla ekki að gerast uppáskriftarmaður þeirrar stórveldapólitíkur sem víða hefur skilið eftir sig sviðna jörð úti um allt. Þá er afstaða mín einfaldlega sú að það leikur talsverður vafi á því hvernig líta ber á það í hinum þjóðréttarlega skilningi. Það eru sjónarmið bæði með og á móti, við getum sagt að það sé þar af leiðandi að vissu leyti grátt svæði. Ég tel mig ekki í afstöðu til þess 

Virðulegi forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norðurskautsmál fyrir árið 2015. Við leggjum í inngangi áherslu á þau mál sem fjallað var um á vettvangi þingmannanefndarinnar. Nefndin lagði að venju ríka áherslu á umhverfismál og horfði sérstaklega til loftslagsbreytinga á svæðinu. Nefndarmenn kynntu sér og ræddu seinna bindi skýrslu um mannlífsþróun á norðurslóðum, sem kom út í lok árs 2014. Áhersla var meðal annars lögð á aðlögun samfélaga á svæðinu í ljósi breyttra aðstæðna sem skapast með loftslagsbreytingunum. Í skýrslunni er sjónum beint að mikilvægi þess að skilja þarfir íbúa norðurslóða, menntun, heilbrigði og efnahagsmál svo eitthvað sé nefnt. Á tveggja ára fresti heldur þingmannanefndin ráðstefnu um norðurskautsmál og var fyrsta slíka ráðstefnan haldin í Reykjavík árið 1993. Á ráðstefnum þingmannanefndarinnar kemur saman stór hópur þingmanna og sérfræðinga frá ríkisstjórnum, fræðasamfélögum og félagasamtökum sem láta sig málefni norðurslóða varða. Eitt meginviðfangsefni þingmannanefndarinnar er jafnframt að fylgja eftir samþykktum þeirrar ráðstefnu og var lögð áhersla á það verkefni á liðnu ári. Í yfirlýsingu elleftu ráðstefnu þingmannanefndarinnar, sem haldin var í Whitehorse í Kanada í september 2014, var tilmælum beint til ríkisstjórna á norðurskautssvæðinu, Norðurskautsráðsins og stofnana Evrópusambandsins. Var meðal annars kallað eftir aukinni viðleitni til að draga úr loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra fyrir íbúa norðurskautsins. Einnig var kallað eftir stuðningi við uppbyggingu innviða samfélagsins, eins og flugvalla, hafna, þjóðvega, sem styðja við þróun ferðaþjónustu og efnahagslíf heimamanna, auk annarrar umhverfisvænnar og sjálfbærrar starfsemi. Þá var hvatt til þess að skoðaðir yrðu möguleikar á frekari bindandi samningum milli norðurskautsþjóðanna. Fulltrúar Íslandsdeildarinnar lögðu á þeirri ráðstefnu áherslu á mikilvægi þess að standa þyrfti vörð um rétt íbúa norðurslóða til að nýta auðlindir sínar með sjálfbærum hætti, eflingu Norðurskautsráðsins, umhverfismál og öryggis- og björgunarmál á hafi. Í þessu samhengi vil ég sérstaklega nefna, virðulegi forseti, að fulltrúar Íslandsdeildarinnar eru ásamt mér hv. þingmenn Líneik Anna Sævarsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Þá fengum við inn í yfirlýsinguna áhersluatriði okkar varðandi rétt íbúa til sjálfbærrar nýtingar á auðlindum þeirra svæða sem þeir búa á. Það hefur dálítið kristallast í umræðunni á þessum fundum mikilvægi þess að virða rétt frumbyggjanna, rétt þeirra til lífs og viðurværis, á því svæði sem þeir búa. Eitt það mikilvægasta í okkar huga og kemur fram í þeim áhersluatriðum sem við komum inn í samþykktina er að réttur þeirra til sjálfbærrar nýtingar auðlindanna sé viðurkenndur. Það hefur borið á því að svo sé ekki. Það birtist okkur fyrst og fremst í því að viðskipti með afurðir frá þessum þjóðum, t.d. af sel og hval, hafa verið bönnuð. Menn hafa haft miklar áhyggjur af því hvernig félagsleg þróun hefur verið hjá frumbyggjum þessara svæða og þeim félagslegu vandamálum sem hafa komið upp við að aðlagast nútímanum og okkar vestræna menningarheimi. Ég er á þeirri skoðun að þau úrræði sem verið er að tala um og eru notuð til að nálgast þessi vandamál séu í raun ekki þau bestu sem við getum farið í, þ.e. að reyna með félagsfræðilegri ráðgjöf og sálfræðilegri meðferð og fleiru að aðlaga þessi brot frumbyggja að því sem við þekkjum úr okkar daglega lífi. Ég tel að það væri miklu heppilegra að við reyndum að byggja upp möguleika frumbyggja á mismunandi svæðum til þess að þróa nýtingu með sjálfbærum hætti á þeim auðlindum sem eru til staðar á þessum erfiðu svæðum í byggðalegu tilliti. Það gerum við augljóslega ekki með því að loka síðan öllum mörkuðum og möguleikum þeirra á að selja afurðir sínar. Það mundum við gera með því að kenna þeim og innleiða með þeim nútímatækni við veiðiaðferðir og vinnslu á þessum afurðum þannig að þær gætu orðið eftirsóttar um allan heim. Þetta var áhersluatriðið sem við töluðum fyrir og hefur fallið í góðan jarðveg almennt séð innan þeirra ríkja sem eiga fulltrúa á vettvangi þingmannanefndar um norðurskautsmál. Af öðrum atriðum má nefna að mikið var rætt um opnun nýrra siglingaleiða og öryggismál á sjó. Það er nokkuð sem við höfum lagt mikla áherslu á, ásamt bættum efnahags- og lífsskilyrðum almennt á norðurslóðum. Fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða var haldin í Reykjavík árið 1993, en nokkur samvinna norðurskautsríkja hófst þegar samþykkt var áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum í Rovaniemi í Finnlandi árið 1991. Ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 markaði hins vegar upphafið að stofnun þingmannanefndarinnar sem var formlega sett á laggirnar árið 1994. Nefndin er stjórnarnefnd þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál, sem haldin er á tveggja ára fresti eins og ég kom inn á. Meginviðfangsefni nefndarinnar eru að skipuleggja þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál, fylgja eftir samþykktum hennar og að fylgjast grannt með störfum Norðurskautsráðsins. Ísland hefur gegnt formennsku einu sinni í þessari nefnd. Það var undir lok formennskutíðar Íslands árið 2004 sem gefin var út skýrsla um áhrif loftslagsbreytinga á norðurskautssvæðinu. Skýrslan er fyrsta svæðisbundna allsherjarrannsóknin á loftslagsbreytingum sem birt hefur verið eftir að samningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var gerður. Skýrslan vakti mikla athygli á sínum tíma og hefur verið notuð sem eins konar grunnur að alþjóðlegri umræðu um loftslagsbreytingar á norðurslóðum. Á síðari missirum hefur Norðurskautsráðið sinnt í auknum mæli verkefnum sem miða ekki eingöngu að því að vega og meta mengunarhættu og slíka þætti, heldur einnig að leita leiða til þess að draga úr mengun á norðurslóðum og auka samstarf og skuldbindingar ríkjanna. Á leiðtogafundi Norðurskautsráðsins í Nuuk í maí 2011 var undirritaður fyrsti bindandi samningur aðildarríkjanna um leit og björgun á norðurslóðum. Samningurinn er sögulegur í því tilliti að þar er um að ræða fyrsta alþjóðasamninginn milli aðildarríkja Norðurskautsráðsins. Í þessari skýrslu er farið yfir skipan Íslandsdeildarinnar en formaður sækir fundi þingmannahópsins, eða stjórnarinnar, og síðan fara aðrir fulltrúar eða öll sendinefnd íslenska þingsins á þessa ráðstefnu sem haldin er annað hvert ár. Fundir þingmannanefndarinnar um norðurskautsmál á árinu 2015 voru þrír, í Washington 13. mars, í Reykjavík í maí og síðan í Strassborg um miðjan desember. Á fundinum sem var haldinn í Reykjavík fóru Stefán Haukur Jóhannesson, ráðuneytisstjóri utanríkisráðuneytisins, yfir stefnu Íslands í málefnum norðurslóða og helstu niðurstöður ráðherrafundar Norðurskautsráðsins sem haldinn var í Iqaluit 24. apríl 2015. Þá kynnti hann einnig helstu áhersluatriði í stefnu Íslands frá árinu 2011 um málefni norðurslóða sem samþykkt var samhljóða á Alþingi. Stefnan miðar að því að tryggja hagsmuni Íslands með tilliti til áhrifa loftslagsbreytinga, umhverfis- og auðlindamála, siglinga og samfélagsþróunar auk þess að efla tengsl og samstarf við önnur ríki og hagsmunaaðila um málefni svæðisins. Hugi Ólafsson, sem er formaður vinnuhóps Norðurskautsráðsins um vernd gegn mengun hafsins á norðurslóðum, fór yfir verkefni vinnuhópsins sem hann er formaður fyrir. Hann benti nefndarmönnum á að 70% af skilgreindu svæði norðurslóða væri hafsvæði og að sú mikla hopun hafíss sem ætti sér stað gæti leitt til íslausra svæða á sjó að sumri til fyrir miðja öldina. Á fyrrnefndum fundi stóð nefndin fyrir því að bjóða fulltrúum í heimsókn í Nesjavallavirkjun. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að upplifun fólks af því hvernig við nýtum með sjálfbærum hætti orkuauðlindir landsins til raforkuframleiðslu og eins til að hita upp hús okkar var áhugaverð. Þetta vakti mikla athygli en eins og við vitum er nýting jarðvarma í mikilli sókn um allan heim. Íslenskir vísindamenn og verkfræðingar á mörgum svæðum leiða þá vinnu vegna sérþekkingar okkar á þessu málefni. Mannvirkin uppi á Hellisheiði eru vel úr garði gerð og skapa lífsgæði á höfuðborgarsvæðinu sem þessar þjóðir og þjóðarbrot á norðlægum slóðum þekkja ekki. Þá verður mér hugsað til þess þegar við vorum í Whitehorse í Kanada á Yukon-svæðinu. Við vorum í þessum bæ sem telur um 15 þús. manns, hann er á stærð við Akureyri. Þar leggur ís í raun frá október og fram á vor og allt er kynnt með olíu og gasi. Við þær aðstæður gerir maður sér grein fyrir því hvað við höfum með skynsamlegri nýtingu orkuauðlinda okkar náð langt á þessum vettvangi, þegar maður ber sig saman við svæði sem eru að mörgu leyti sambærileg við það að búa á Íslandi. Það er því svolítið magnað að við skulum vera í þeim deilum sem raun ber vitni um þennan málaflokk. Á þessu svæði í Whitehorse í Kanada þurfti ekki að fara langt út fyrir bæinn til þess að finna heita hveri, heitar uppsprettur sem koma þar upp úr jörðinni. Ég veit að nú eru menn farnir að skoða það vegna heimsóknar sinnar í orkuver okkar hvað er hægt að gera á þessu svæði fyrir það fólk sem þar býr. Síðasti fundur var í Strassborg um miðjan desember. Þann fund sótti hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir varaformaður. Hún lagði meðal annars áherslu á þá áskorun sem við stöndum frammi fyrir með þeim aukna ferðamannastraumi sem kemur inn á viðkvæm landsvæði í okkar fallega landi og þá áskorun sem fámenn sveitarfélög úti um land standa frammi fyrir að taka á móti þessum vaxandi ferðamannastraumi og sagði að það þyrfti að bregðast sérstaklega við og hlúa að náttúru okkar með sjálfbærni að leiðarljósi. Þar var einnig farið yfir þá merkilegu ráðstefnu sem hér er haldin árlega um framtíð norðurslóða, Arctic Circle, og haldin var í Reykjavík í Hörpu 16.–18. október og rúmlega 1.800 gestir frá yfir 50 þjóðlöndum sóttu. Í þessari skýrslu er hlaupið á ýmsu varðandi þessi störf og sögu þingmannanefndarinnar, en ég hef farið yfir það helsta, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Við höfum nú hlýtt á skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál og ég þakka fyrir það. Það er ánægjuefni að lesa í þeirri skýrslu og heyra hér í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar að íslenska þingmannanefndin hefur enn sem fyrr lagt áherslu á umhverfismál, ekki síst loftslagsbreytingarnar á norðurslóðum. Það er ánægjulegt að sjá að nefndin heldur til haga skýrslu um mannlífsþróun á norðurslóðum þar sem áhersla er lögð á aðlögun norðurslóðasamfélaga í ljósi breyttra aðstæðna og sjónum beint að mikilvægi þess að skilja þarfir íbúa á norðurslóðum á sviði menntunar, heilbrigðis og efnahagsmála. Ég mundi vilja bæta við í þá upptalningu menningu og segi það í ljósi ummæla hv. þingmanns um þörfina á því að tæknivæða frumbyggja á norðurslóðum til þess að efla möguleika þeirra á alþjóðavettvangi. Ég held að ekki sé síður ástæða til þess að virða og vernda atvinnumenningu í þessum samfélögum. Í samfélögum eins og Grænlandi hafa menn t.d. val um tækniframfarir en kjósa líka að efla eigin sérstöðu og atvinnuhætti og gera það á forsendum gæða og geta þá verðlagt sínar afurðir á grundvelli þeirrar sérstöðu. Það er líka ástæða til að taka undir yfirlýsingu elleftu ráðstefnu þingmannanefndarinnar frá 2014 þar sem kallað er eftir aukinni viðleitni til að draga úr loftslagsbreytingum og afleiðingum þeirra fyrir íbúa norðurskautsins. Í þeirri yfirlýsingu er líka kallað eftir stuðningi við uppbyggingu samfélagsinnviða á norðurslóðum eins og flugvalla, hafna og þjóðvega sem styðja við þróun atvinnulífs, ekki síst ferðaþjónustu og efnahagslíf heimamanna, auk annarrar umhverfisvænnar og sjálfbærrar starfsemi. Um leið er auðvitað brýnt að standa vörð um rétt íbúa norðurslóða til að nýta auðlindir sínar á sjálfbæran hátt, efla Norðurskautsráðið, umhverfismál og öryggis- og björgunarmál á hafi. Yfir þetta fór hv. þingmaður ágætlega. Þetta eru allt stefnumál sem hafa verið baráttumál um langt árabil og verða enn um sinn. Staðreyndin er auðvitað sú að breytingarnar á norðurskautinu eru mun örari en nokkurn óraði fyrir að gæti orðið fyrir einungis fáum árum. Spáin sem sett var fram árið 2004 í skýrslunni Arctic Climate Impact Assessment, sem varð grundvöllur allrar umræðu um málefni norðurslóða og loftslagsbreytingarnar þar, sýndi fram á að hitastig á norðurslóðum hækkaði að jafnaði tvisvar sinnum hraðar en annars staðar í heiminum. Nú sjáum við breytingar sem eru farnar fram úr þeirri spá, breytingarnar eru það örar. Ísbráðnun hefur leitt til aukinna umsvifa á svæðinu sem aftur hefur áhrif á umhverfið og ýtir undir frekari breytingar. Á norðurslóðum eru líka auðlindir undir hafsbotni og jörðu sem stórþjóðir hafa augastað á. Í hafinu eru lífstofnar, fengsæl fiskimið, hvalur og selur og fleira sem strandríkin byggja afkomu sína á og allt þetta hefur gert mönnum betur ljóst hversu mikið er í húfi fyrir vistkerfi og efnahag norðurslóðaríkja að þar sé stigið varlega til jarðar og af ígrundun og yfirvegun. Þetta hefur líka leitt til þess að æ fleiri ríki, stofnanir og samtök, ásælast hlutdeild í gæðum og möguleikum norðurslóða með auðlindanýtingu ekki síst fyrir augum. Eins og ég gerði að umtalsefni í ræðu minni fyrr í dag um Norðurlandasamstarf þá eru valdastjórnmálin farin að yfirskyggja samvinnu ríkja eftir því sem stórveldin gera sig meira gildandi í norðurslóðamálefnum. Stórþjóðir hafa skilgreint norðurskautið sem hernaðarlega mikilvægt og hernaðarleg viðvera hefur færst þar í aukana. Að sama skapi hafa fleiri þjóðir séð ástæðu til þess að árétta fullveldi sitt og hagsmuni tengda nýtingu. Við svo búið verða Norðurlöndin að taka sér stöðu og gæta hagsmuna sinna og samningsstöðu gagnvart umheiminum. Það er því eiginlega mikilvægara en nokkru sinni fyrr að efla og bæta samstarf Norðurlandanna í umhverfis- og öryggismálum á norðurslóðum og auka og efla norðurslóðasamstarfið sem slíkt. Í þessu sambandi er ekki síst mikilvægt að velta fyrir sér hinu svokallaða fimm ríkja samstarfi um norðurskautsmálefnin sem er eitt dæmi um það hvernig valdastjórnmál eru á vissan hátt að verða ógn við ríkjasamvinnu í málefnum norðurslóða, en þar hafa Kanada, Bandaríkin, Rússland, Danmörk og Noregur myndað með sér samráðsvettvang, en undanskilið Íslendinga, Svía, Finna og frumbyggjasamtökin. Til hliðar við þennan vettvang starfar svo Norðurskautsráðið. Í því eru öll norðurslóðaríkin átta og þar eiga frumbyggjasamtök norðurskautsins líka sína fulltrúa og ýmsir fleiri. Það er mikilvægt og hefur verið að mati okkar Íslendinga um hríð að styrkja samstarfið í Norðurskautsráðinu. Við lítum á það sem vettvanginn þar sem samráð þjóðanna eigi að eiga sér stað. Það er augljóst að strandríkin og ekki síst Íslendingar og frumbyggjaþjóðirnar eiga verulega mikið undir þessu og hagsmunir okkar Íslendinga eru auðvitað nátengdir bæði samgöngum til og frá landinu og auðlindanýtingu á borð við fiskveiðar. Það gefur augaleið að Ísland sem er 17. stærsta fiskveiðiþjóð heims og á kröfu til land- og hafsvæða norðan heimskautsbaugs hlýtur að vera uggandi yfir þessu fimm ríkja samstarfi þar sem við eigum enga aðkomu. Þó að Robert Papp, sendifulltrúi Bandaríkjanna um málefni norðurslóða, fullyrði að deilur Bandaríkjanna og Rússa vegna Úkraínu hafi ekki áhrif á samstarfið innan Norðurskautsráðsins, þá fer ekki hjá því að spenna og tortryggni í samskiptum landa hefur aukist. En hvað um það, það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að valdastjórnmálum sé vikið til hliðar í þessum málaflokki svo geigvænlegar sem umhverfisbreytingarnar eru sem eru að eiga sér stað. Það er enn mikilvægara að efla milliríkjasamstarf um rannsóknir og vöktun á svæðinu þannig að ákvarðanir framtíðar byggist á vísindalegri þekkingu. Ég sakna þess raunar í skýrslunni sjálfri hversu lítið er rætt um þann þátt málsins, en í kaflanum sem fjallar um áherslur Íslendinga í málefnum norðurslóða á bls. 6 er vísað til stefnumótunar sem átti sér stað þegar árið 2011. Sú stefnumótun miðar að því að tryggja hagsmuni Íslands með tilliti til áhrifa loftslagsbreytinga, umhverfis- og auðlindamála, siglinga- og samskiptaþróunar, auk þess að efla tengsl og samstarf við önnur ríki og hagsmunaaðila um málefni svæðisins. Stefnan felur það meðal annars í sér að efla Norðurskautsráðið sem mikilvægasta samráðsvettvanginn um málefni norðurslóða, tryggja stöðu Íslands sem strandríkis innan svæðisins og byggja á hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna við úrlausn álitaefna á svæðinu. Þessi stefnumótun var mjög þörf þegar hún var sett á sínum tíma og við hana þurfum við auðvitað að standa en auk þess verðum við að leggja æ ríkari áherslu á rannsóknarþáttinn og vísindasamstarfið. Við eigum mikilla hagsmuna að gæta af því að hafa raunveruleg áhrif á þróun mála á norðurslóðum í framtíðinni, en við eigum ekki síður mikið undir því hvernig ákvarðanatakan fer fram og á hverju hún byggir, þ.e. hvort hún byggir á harðri hagsmunagæslu og valdapólitík eða hvort hún byggir á þekkingarlegum grunni. Virðulegi forseti. Ég tel að við Íslendingar eigum að hafa forgöngu um að efla rannsóknir, vöktun og vísindasamstarf á norðurslóðum. Nú búa um 4 milljónir manna á því svæði sem hefur verið skilgreint sem norðurslóðir. Það er mjög mikilvægt að greina þarfir þessara samfélaga, menntunarþarfir, heilbrigðismál, efnahagslegar þarfir o.s.frv., en ekki síður að viðhafa umhverfisvöktun og rannsóknir á vistkerfinu þannig að þær ákvarðanir sem teknar verði í framtíðinni um málefni þessa svæðis byggi á raunverulegri þekkingu og vísindasamstarfi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að við eigum að hafa forgöngu