Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég held að öllum hv. þm. sé fullljóst, að ef ekki tekst að afgreiða þetta mál áður en þing gerir hlé á störfum sínum kæmi til alvarlegra vandræða. Ég sé á vinnubrögðum að menn eru ákveðnir í að láta ekki til þess koma og gera sér fyllilega grein fyrir því, að brýn þörf er á að hraða afgreiðslu þessa máls. Ég vil þakka fjh.- og viðskn. beggja d. fyrir ágæt störf þeirra að þessu máli og einnig sérstaklega þakka þeim ýmsu embættismönnum sem hafa undirbúið það, m.a. undanfarna daga við gerð ýmiss konar brtt. sem hafa komið fram á seinustu dögum. Ég held að það leyni sér ekki að þetta frv. og þau lög, sem hér er verið að breyta og eiga að koma til framkvæmda á þessu ári, hafa ótvíræða kosti. Hér er um að ræða takmarkaða sérsköttun hjóna, aðskilnað rekstrar einstaklinga frá öðrum tekjum einstaklinga, aðlögun tekjuhugtaksins að verðbólgunni, endurmat eigna og gerbreyttar fyrningarreglur og um leið skattlagningu verðbólguhagnaðar. Allt er þetta tvímælalaust til hins betra og með þessari lagasetningu er gengið til móts við ýmis konar gagnrýni sem fram hefur verið borin á það tekjuskattskerfi sem áður var í gildi. Ég held sem sagt að kostirnir verði ekki dregnir í efa. Ég vil hins vegar minna á það í þessu sambandi, að ég var ekki einn þeirra sem greiddu atkvæði með tekjuskattslögunum þegar þau voru afgreidd fyrir tæpum tveimur árum. Ég flutti till. um að frv. yrði vísað til þáv. ríkisstj., þar sem það væri á ýmsan hátt ófullkomið og í mörgum atriðum gallað, og taldi eðlilegra að málið yrði tekið til nánari skoðunar. Ég flutti raunar brtt. við ýmis ákvæði frv. eins og það var þá, m.a. um fyrningarhlutföllin, sem ég taldi óhæfilega há, og um skatthlutfall lögaðila, sem ég taldi óhæfilega lágt. Ég óttaðist að atvinnureksturinn í landinu mundi sleppa óeðlilega frá skattlagningu að þessum lögum óbreyttum. Ég greiddi sem sagt ekki þessu frv. atkvæði mitt þegar það var hér til lokaafgreiðslu. En það varð samt að lögum, til þess var sannarlega nægur meirihluti á þeim tíma. Síðan eru liðin tæp tvö ár. Það hefur komið í ljós, sem marga grunaði fyrir tæpum tveimur árum, að lögin byggju yfir mörgum ágöllum. Þeir ágallar hafa verið að koma í ljós, eins og best sést á því, að eftir að lögin hafa verið endurskoðuð, einkum í fjármálaráðherratíð Tómasar Árnasonar, fyrrv. fjmrh., koma í kjölfar þess fram 43 brtt. við lögin, hvorki meira né minna, og þær margar mjög flóknar og margþættar. Svo eftir að þetta frv. kemur fyrir þingið og er búið að vera þar til athugunar um nokkurt skeið koma enn fram fjöldamargar brtt., samtals 24. Og enn eru brtt. á ferðinni og eiga sjálfsagt eftir að koma fram. Ég held að það leyni sér ekki að meðferð þessa máls er ákaflega óvenjuleg, að ekki sé meira sagt, og málið svo síðbúið að einsdæmi hlýtur að heita. Það er þess vegna eðlilegt og skiljanlegt að það sé kvíði í mörgum þegar menn hugsa til þeirrar álagningar tekjuskatts sem fram undan er. Ég hef orðið var við alvarlegar aðvaranir mætustu manna, sem hafa sagt við mig að það væri ekki aðeins kvíðvænlegt, það væri ábyrgðarhluti að leggja á samkv. hinum nýju lögum, jafnófullkomin og sumum virtust þau vera og jafnseint og lögin væru á ferðinni á þessu ári og allar brtt. Menn hafa kallað lögin tilraunastarfsemi og hafa sagt að það sé ekki aðeins mikil óvissa ríkjandi um það, hvaða ágallar kunni enn að leynast í þeim, heldur sé líka fullkomin óvissa um hvað lögin muni gefa og alveg sérstaklega hvað lögin muni gefa í tekjur af atvinnurekstri einstaklinga og félaga. Hafa hinir mætustu menn ráðlagt mér að beita mér fyrir því, að þessari lagasetningu yrði allri slegið á frest í heilt ár og menn legðu skatta á á komandi sumri samkvæmt gömlu lögunum, en skoðuðu málið allt vandlega í millitíðinni. Menn hafa auðvitað sérstaklega áhyggjur af hinni gerbreyttu álagningu sem nú er tekin upp varðandi skattlagningu hjóna, þar sem ljóst er að frádráttur vegna tekna útivinnandi kvenna er ekki lengur fyrir hendi og útivinnandi konur munu því fá í raun stórhækkaða skatta. Menn hafa skotið því að mér, að hyggilegra hefði verið að stíga þetta stóra spor í nokkrum áföngum, en stíga það ekki allt í einu skrefi, og eiga við þá gífurlegu óánægju sem þetta hlýtur að valda óhjákvæmilega, hvaða ríkisstj. sem við völd er. Eins hefur verið á það bent, að hér sé verið að breyta fáeinum mánuðum fyrir álagningu skattlagningu atvinnurekstrar og enginn viti raunverulega hvernig það kerfi komi út og síst af öllu hvað það gefi, en það væri, segja menn, algjört lágmark að keyrð væru í gegnum tölvukerfi framtöl svo sem eins og 200–300 fyrirtækja, sem valin væru af handahófi, og þannig fengin nokkur reynsla á hvernig skattálagningin kemur út í raun, svo að tryggt væri í fyrsta lagi, að hún sé eðlileg hvað prósentur snertir, og í öðru lagi, að það komi ekki í ljós einhverjir þeir ágallar sem menn koma ekki auga á við fyrstu sýn, áður en kerfið hefur verið prófað. Menn hafa sagt með miklum rétti að hér komi fram sandur af brtt., næstum að segja í hverjum mánuði, og hljóti það að gefa vísbendingu um að það eigi eftir að koma í ljós sandur af ágöllum þegar farið verður að leggja á eftir hinu nýja kerfi. Menn óttast líka að fyrirtæki geti lent í ískyggilegum greiðsluvandræðum vegna þess að hér sé verið að leggja skatt á skuldir, þannig að fyrirtæki, sem er kannske rekið með bullandi tapi og á ekki einu sinni fyrir skuldum, fær á sig skatt. Svo hafa menn verið að vekja máls á því, sem ég var að nefna, að álagningin hlyti að verða mjög síðbúin af öllum þessum ástæðum og þar að auki kynni það að vera að framtöl vefðust mjög fyrir fólki. Ég vil vegna þeirra umræðna, sem orðið hafa um skattamálin í þessum anda og sannarlega ekki að ástæðulausu eða tilefnislausu, upplýsa að nú um helgina hef ég rætt við ýmsa embættismenn, sem gerst þekkja stöðu þessara mála, og lagt fyrir þá spurningar af því tagi sem ég var að vekja máls á áðan. Ég vil láta koma hér fram, að það var í fyrsta lagi samdóma álit þessara manna, þ. á m. ríkisskattstjóra, formanns ríkisskattanefndar og deildarstjóra tekjudeildar fjmrn., að framtöl ættu að heppnast hjá fólki án verulegra erfiðleika og þrátt fyrir að framtalseyðublað væri kannske svolítið flókið í augum margra. Með vitnisburð embættismannanna í huga er greinilega ekki um annað að ræða en að vona að þetta reynist rétt. Áformum um meðferð skattframtala hefur verið breytt. Ráðgert er að hraðskoðun framtala verði lokið fyrir 30. júní og strax eftir að hraðskoðun hefur farið fram hefjist álagning. Reynt verður að tryggja að álagning og innheimta dragist ekki alvarlega, a.m.k. ekki meira en mánuð. Þarna er vissulega tekin ákveðin áhætta, en að dómi embættismannanna er þó áhættan ekki mikil. Til viðbótar vil ég upplýsa að það var samdóma álit þessara embættismanna, sem ég ræddi við svo sannarlega að gefnu tilefni, að ekki yrði aftur snúið úr því sem komið væri, hvort sem mönnum líkaði betur eða verr. Þau skattalög, sem við erum hér að ræða um, hafa verið í gildi allt s.l. ár. Menn hafa gert margvíslegar ráðstafanir í fjármálum sínum og atvinnurekstri í samræmi við þau lög sem í gildi hafa verið. Það er því talið mundu valda stórfelldum vandræðum og síðar hugsanlegum málaferlum ef menn vildu reyna að staldra við og leggja á að þessu sinni samkv. gömlu lögunum. Það er sem sagt einfaldlega ekki talið framkvæmanlegt. Ég held að því neiti enginn, að allt þetta mál er komið í talsvert óefni, og það má vel vera, eftir þeim upplýsingum sem gefist hafa, að það sé talsvert fen fram undan. Það eru áreiðanlega margvísleg vandamál fram undan, en ég endurtek: Það virðist nokkuð ljóst að ekki verði aftur snúið. Ég vænti þess, að frv. verði afgreitt af hv. Nd. í dag. og á morgun úr Ed. Strax og þing kemur aftur saman að loknu þinghléi því, sem enn hefur ekki verið ákveðið, eins og menn vita, og ég veit ekki nákvæmlega hvenær hefst, en endar væntanlega að loknu Norðurlandaráðsþingi, það virðist nokkuð ljóst, þá geri ég ráð fyrir að frv. um þá þætti þessa máls, sem enn hafa ekki verið hér til afgreiðslu, enn eru óafgreiddir, verði lagt fram hér í þinginu. Þá á ég við frv. um skattstiga, persónuafslætti, barnabætur, frádráttarliði, tekjuskattshlutfall félaga, eignarskatt og fleiri atriði sem enn hefur ekki verið fjallað um. Þá gefst tækifæri til að athuga nánar öll þau atriði sem menn telja að enn þurfi að athuga frekar. Mér er það alveg sérstakt ánægjuefni, að í fjhm- og viðskn. Nd. hefur skapast mjög góð samstaða um afgreiðslu till. sem hér liggja fyrir. S.l. föstudag tókum við þátt í því hér í d. að afgreiða samhljóða niðurstöðu fjh.og viðskn. Nd. Mér er tjáð að nú sé von á einni brtt. til viðbótar, sem hækkar hlutfallið í 22. gr. frv. úr 45% 150%. Ég vænti þess, að sú brtt. verði samþykkt, af því að það er um algjöra samstöðu að ræða. Hins vegar verð ég var við að ýmsar aðrar brtt. eru hér á ferð, bæði frá einstökum nm. og frá öðrum hv. þm. Ég tel eðlilegast að þingmenn, nefndir og fjmrn. fái aðstöðu til að skoða þær betur en hægt er að gera á svo skömmum tíma sem við höfum nú til ráðstöfunar. Ég vil því eindregið mælast til þess, að þeir tillögumenn, sem hafa borið fram till. um ýmsar aðrar breytingar sem ekki hefur skapast samstaða um, dragi þær til baka þannig að þær komi ekki til atkvgr. við 3. umr. málsins hér ellegar við afgreiðslu málsins í Ed., og ég fái tækifæri til að láta athuga till. í fjmrn. fram að þeim tíma að lögin verða enn tekin til endurskoðunar að þremur vikum liðnum. Ég geri ráð fyrir að nm. í fjh.og viðskn, vilji einnig fá nokkurt ráðrúm til að skoða till. frekar. Ég mælist sem sagt eindregið til þess að menn fallist á að draga þær till. til baka sem ekki er samstaða um á þessu augnabliki. Ég vil svo að lokum í tilefni þeirra orða, sem ég hef sagt hér um þessi tekjuskattslög, um þá óvissu sem bersýnilega er fram undan í álagningu tekju- og eignarskatts á þessu ári, gefa svofellda yfirlýsingu: Vegna þeirra grundvallarbreytinga, sem verða á skattstofnum atvinnurekstrar með lögum nr. 40/1978 og því frv. sem hér er til umræðu, er erfitt að hafa fulla yfirsýn yfir áhrif laganna á atvinnurekstur eða einstakar greinar hans. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt að taka ýmis ákvæði laganna til endurmats í ljósi þeirrar reynslu sem fæst við framkvæmd þeirra. Á þetta ekki síst við um það hlutfall af tekjufærslu vegna verðbreytinga sem heimilt er að fresta skattlagningu á með flýtifyrningu. Ég mun beita mér fyrir slíkri athugun jafnskjótt og nauðsynlegar upplýsingar berast skattayfirvöldum með framtölum rekstaraðila. Ef álagning samkv. þessum skattalögum leiðir til bersýnilega ósanngjarnrar niðurstöðu gagnvart tilteknum hópum skattgreiðenda getur einnig orðið óhjákvæmilegt að endurskoða þessi lög. Ef þessi nýju tekjuskattalög skila ríkinu verulega miklu meiri tekjum en gert verður ráð fyrir við ákvörðun skattstiga og afgreiðslu fjárlagafrv. eða tekjurnar verða talsvert minni en gert er ráð fyrir er eðlilegt og getur orðið óhjákvæmilegt að lækka álagningu eða bæta við álagningu eftir því hvernig nýja skattakerfið kemur út í raun.



Herra forseti. Áður en ég geri grein fyrir brtt. fjh.- og viðskn. í fjarveru formanns nefndarinnar, hv. 3. þm. Austurl., sem hefur fjarvistarleyfi, vil ég aðeins víkja að þeim orðum hæstv. fjmrh. er hann hafði áðan um lögin um tekjuskatt og eignarskatt frá 1978 sem eru hér til umr. með áorðnum breytingum sem samþ. voru samhljóða í hv. d. við 2. umr. þessa máls. Ég held að lögin, sem samþ. voru vorið 1978, feli í sér ótvíræða kosti, eins og ráðh. réttilega sagði í upphafi máls síns. Alþ. fjallar nú um þessi lög og fram eru komnar brtt. Það stafar ekki af því, að í óefni sé komið, eins og ráðh. orðaði það, eða að það sé fen fram undan. Við umr. um frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt 1978 gerði ég grein fyrir því varðandi þau nýmæli, sem fólust í frv. og síðar voru samþykkt, að gera þyrfti athuganir á þeim þá þegar og gæti það leitt til þess, að brtt. yrði að flytja til að ná fram þeim höfuðsjónarmiðum sem gert hafði verið ráð fyrir. Þar var sérstaklega um að ræða svokallaðan endurmatsreikning. Alþ. gerði sér grein fyrir því, að þau nýmæli, sem þar voru tekin upp, væru með þeim hætti að rétt væri að endurskoða þau strax og koma fram breytingum ef ástæða þætti til. Aðdragandinn að lagasetningunni var nokkuð langur. Það var flutt frv. á vorþingi 1977. Það frv fékk allítarlega umræðu bæði á Alþ. og utan þingsala, svo að frv., sem var flutt á útmánuðum 1978, kom mönnum ekki ókunnuglega fyrir sjónir. Að vísu voru tekin inn þar atriði sem við einmitt fjöllum um í dag. En því hafði verið lýst yfir, að afturvirkni í þessum efnum kæmi ekki til greina og lögin því sett á árinu 1978 með gildistöku 1. jan. 1979. Þær brtt., sem fluttar voru af hæstv. fyrrv. fjmrh., og brtt. við þær, sem fluttar voru af fjh.- og viðskn. við 2. umr. þessa máls, eru framhald af þeirri vinnu sem unnin hafði verið í rn. og kom fram þegar frv. var lagt fram 1978. Ég gerði sem fjmrh., strax eftir að lögin höfðu verið samþykkt, ráðstafanir til þess að endurskoðun þeirra færi fram. Hér er því um að ræða áframhaldandi vinnu við að breyta reglum um endurmat á fyrningum. Það, sem unnið var í tíð fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar og fyrrv. fjmrh. Sighvats Björgvinssonar, var framhaldsvinna af því öllu saman. Ég held að það staðfesti fyrst og fremst að lögin, eins og þau voru sett, og þau höfuðsjónarmið, sem þar koma fram, hafa verið af þeim aðilum litin með svipuðum hætti og ég gerði þegar ég beitti mér fyrir breytingunum 1978. Það kom og skýrt fram hjá hæstv. fjmrh. áðan, að skattalögin voru samþ. á þingi 1978 mótatkvæðalaust. Að vísu sátu þm. hjá við lokaafgreiðsluna, en töldu ekki rétt að greiða atkvæði gegn frv. Ég held að varðandi framhaldsvinnuna stefni í rétta átt þær brtt., sem fjh.- og viðskn. flutti og fékk samþ., voru sumar hverjar áframhald af vinnu rn., þar sem ekki hafði unnist tími til að ljúka vinnunni, og brtt. hennar því eðli málsins samkvæmt þegar málið er skoðað í heild. Þar kom að sjálfsögðu til sá órói sem verið hefur hjá okkur í sambandi við kosningar og það sem þeim fylgir. Tímaskortur varð vegna þess, en ef allt hefði verið með felldu hefði e.t.v. verið möguleiki á að ljúka þessu máli t.d. fyrir áramót. Ég held að brtt., sem samþ. hafa verið og væntanlega verða samþ., þ.e. brtt. á þskj. 170 sem fjh.- og viðskn. Nd. flytur við 3. umr., séu allar til að ná fram því sjónarmiði sem lögin gerðu ráð fyrir, að vísu með örlítið breyttum bókhaldsreglum. En það hefur verið reynt af þeim aðilum, sem um þetta mál hafa fjallað, að ná fram skattlagningu eins og hugsað hafði verið með lögunum, enda þótt bókhaldsformum sé þar breytt. Það kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., og var reyndar vitað, að í lögin vantar þá skattstiga sem þarf að notast við miðað við að staðgreiðsla er ekki komin, því að skattstigarnir í lögunum miða við staðgreiðslu og eru þar af leiðandi grundvallaðir á öðrum forsendum en staðgreiðslukerfið. Verður þess vegna að flytja frv. til l. um breyt. á skattalögunum. Hæstv. ráðh. boðaði það strax og þing kemur aftur saman að loknu þinghléi. Hann vék að vísu að því, að ekkert hefði verið ákveðið um hlé, við höfum ekki heyrt neitt um slíkt, en það skiptir kannske ekki máli. Það þarf að sjálfsögðu að athuga með hvaða hætti skattstigarnir eiga að vera, hvort sem þingið verður sent heim eða ekki. Ég held að við þá skoðun verði menn að sjálfsögðu að horfast í augu við þær breytingar, sem hér er verið að gera, og haga skattprósentum eftir því. Á ég þar sérstaklega við eignarskattsprósentu, sem að vísu var lækkuð í lögunum 1978 úr 1.2% í 0.8%, en með breyttum endurmatsreglum fæ ég ekki séð annað en að lækka verði enn töluvert ef ekki á að verða um beina eignaupptöku að ræða. Ég vil svo að lokum víkja að brtt. sem fjh.- og viðskn. flytur á þskj. 170. Þær eru í þremur liðum: Í fyrsta lið er gert ráð fyrir að námsfrádráttur verði ekki bundinn við aldur, þ.e. 30 ár, eins og brtt. við 2. umr. gerði ráð fyrir. Lögin gerðu ráð fyrir námsfrádrætti frá 16–26 ára, en með þessari till. er gert ráð fyrir að fella niður efri mörkin. Námsfrádrátturinn er heimill eins og þar er gert ráð fyrir og ekki sett aldursmark í efri mörkum. Önnur brtt. er í samræmi við þá fyrstu. Það, sem stendur í 66. gr. er fært til samræmis við það sem stendur í 14. gr. Við 22. gr., eins og lögin eru orðin eftir 2. umr., flytur n. brtt. Í staðinn fyrir flýtifyrningu með 45% verði heimilt að flýtifyrna 50%. Hér er um að ræða að fyrirtæki, sem þessi kerfisbreyting gæti e.t.v. orðið neikvæð fyrir, hafi tækifæri til að lagfæra og leiðrétta útkomu sína svo að sú breyting, sem áformuð er, komi þeim ekki eins illa og yrði ef flýtifyrning væri ekki heimiluð. Þess vegna taldi n. til samkomulags rétt að hækka markið úr 45%, eins og samþ. var við 2. umr., í 50%. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það frv. sem hér er til meðferðar. En eins og ég vék að áðan þarf mjög vel að skoða þær hugmyndir og þær till. sem síðar munu koma fram af hálfu fjmrn. í sambandi við skattstigana og þá sér í lagi eignarskattinn. Munum við sjálfstæðismenn við meðferð málsins hér á þingi gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem við höfum þar að lútandi.



Herra forseti. Á þskj. 172 leyfi ég mér að flytja brtt. ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni. Brtt. er við 4. gr. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 40/1978, um tekju- og eignarskatt. Þar er lagt til í fyrsta lagi að b-liður greinarinnar orðist svo: Í stað orðanna „nefndarlaun, stjórnarlaun og eftirlaun“ í 2. málsl. 1. mgr. 1. tölul. A-liðs 7. gr. laganna komi orðin: nefndarlaun, stjórnarlaun, eftirlaun og lífeyrir. Í öðru lagi: C-liður greinarinnar orðist svo: Úr 1. málsl. 2. tölul. A-liðs 7. gr. laganna falli orðið „lífeyrir“. Í stuttu máli fjallar þessi breyting um að ellilífeyrisþegar og eftirlaunafólk almennt njóti sömu 10% frádráttarhlunninda sem aðrir njóta. Svo sem kunnugt er eru þær almennu reglur í skattalögunum, að skattgreiðendur geta annaðhvort notið almennra 10% frádráttarhlunninda eða dregið frádráttarbær útgjöld frá tekjum sínum. Eins og till. nú standa er ekki gert ráð fyrir að ellilífeyrisþegar njóti slíkra hlunninda. Þó að þessar reglur séu orðnar býsna flóknar er hér augljóslega um misræmi að ræða. Í einföldu máli er lagt til að þessu verði breytt þannig, að sömu reglurnar um sama 10% frádráttinn gildi um eldri borgara og aðra. Um þetta þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð, svo ljóst sem það má vera við hvað hér er átt, en því má bæta við, að verði þetta misræmi látið óbreytt er auðvitað alveg ljóst að það mun valda mikilli gremju hjá þeim eldri borgurum sem þetta kemur til með að bitna á. Áð því er varðar tilmæli hæstv. fjmrh. um að menn dragi brtt. sínar til baka held ég að ekki sé hægt að verða við þeim óskum. Það er allsendis óvíst hvort málið kemur til þessarar hv. d. aftur. Það fer eftir viðtökunum sem það fær í Ed. Af þeim sökum og vegna þess, hvað mér þykir hér vera um sjálfsagt réttlætismál að ræða, sé ég mér ekki fært að verða við tilmælum hæstv. ráðh. Það má svo segja að lokum, að ráðh. vék í ræðu sinni í upphafi þingfundar að einhverju sem hann kallaði þinghlé sem í vændum væri. Ég hef ekki heyrt um slíkt talað af stjórnvöldum. Forseti ágætur, sem ég hitti á gangi í morgun hér í þinginu, kannaðist ekkert við að slíkt stæði fyrir dyrum. Heldur þykir mér óviðkunnanlegt að þetta komi óformlega frá ráðh. og án þess að um það sé nokkuð vitað að öðru leyti. Fyrst er nú a.m.k. að ganga svo frá skattalögunum að skapleg geti talist, áður en þinghlé kemur til alvarlegrar umræðu.

Sighvatur Björgvinsson Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það frv. sem hér er til umr., enda fjallaði ég nokkuð ítarlega um það fyrst þegar frv. var lagt fram af minnihlutastjórn Alþfl. í des. og svo aftur þegar það kom til 2. umr. um helgina. Ég vil aðeins láta það koma fram, að ljóst var þegar í sumar að mjög víðrækar breytingar þurfti að gera á lögum nr. 40 frá 1978 til að leiðrétta ýmislegt það sem í ljós hafði komið við betri athugun á málinu að leiðrétta þurfti, en ekki hafði gefist tími til að gera þegar lögin voru sett. Þá var sérstaklega skoðað, hvort til greina gæti komið að láta ekki reyna á þær breytingar, sem þyrfti að gera á lögunum til þess að þau næðu tilgangi sinum, heldur fresta gildistíma laganna um eitt ár í viðbót, eins og hæstv. fjmrh. ræddi áðan um að hefði nú komið aftur til skoðunar. Að höfðu samráði við embættismenn í fjmrn. og ríkisskattstjóra taldi ég engu að síður rétt að reyna að standa við þá fyrirætlun sem Alþ. mótaði við afgreiðslu laga nr. 40 frá 1978 sem komu til framkvæmda um s.l. áramót. Til þess að það væri hægt þurfti að gera á lögunum mjög verulegar breytingar. Frv. þetta fjallar um það. Hins vegar hefur ávallt verið vitað, allt frá því að lögin voru sett, að nær ógerningur væri að segja fyrir um hver áhrifin af slíkri nýrri lagasetningu í tekju- og eignarskattsmálum yrðu í einstökum atriðum. Það var í senn mjög erfitt að sjá, hver niðurstaðan mundi verða fyrir tiltekna hópa, og enn fremur, hvaða afleiðingar hin nýja lagasetning mundi hafa fyrir tekjuöflun ríkissjóðs í heild. Enn meiri óvissa er náttúrlega ríkjandi um þessi mál þar sem í frv., eins og það er nú úr garði gert, vantar alla skattstiga. Meðan skattstigar hafa ekki verið settir inn í frv. verður enn erfiðara að áætla hvaða afleiðingar það muni hafa. Þess vegna hefði verið æskilegt og raunar eðlilegt, þegar frv. er nú afgreitt og lagabreytingin gerð, að skattstigar hefðu verið ákveðnir jafnframt, eins og við Alþfl.-menn gerðum ráð fyrir með flutningi frv. um skattstiga sem við lögðum fram fyrir nokkrum dögum. Ég ætla ekki að fara frekar út í efnisatriði þessa máls, ég hef þegar gert það rækilega en ég vil gjarnan óska eftir því við hæstv. fjmrh., - jafnframt því sem ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hann gaf áðan, að brugðist yrði við í fjmrn. ef í ljós kæmi við framkvæmd skattalaganna, að eitthvað væri þar að gerast sem engan hefði órað fyrir, og það yrði leiðrétt, að hann gerði svo vel að láta þess getið að hann mundi á næsta hausti a.m.k. gefa Alþ. skýrslu um framkvæmd hinna nýju skattalaga svo að unnt væri þá að taka lögin aftur til endurskoðunar þegar á næsta hausti, ef í ljós kemur að eitthvað verulega hafi brugðið út af. Ég held, eins og ég sagði fyrir 2–3 dögum , að menn verði að búa sig undir að gera meiri og minni breytingar á hinum nýju skattalögum, raunar á hverju ári, því að ekki má búast við því og er vart hægt að gera slíka kerfisbreytingu í skattamálum sem lögin frá 1978 hafa í för með sér á einni nóttu. Slík lagasetning þarf stöðugt að vera í endurskoðun og þarf sjálfsagt að breyta henni nokkuð oft áður en hún kemur í endanlegan búning. Meira ætlaði ég ekki að segja um frv. sjálft. En það er annað sem ég hef áhuga á að ræða í þessu sambandi og vitna þá til upphafsorða hæstv. fjmrh. Við þ.m. höfum lesið í blöðum og heyrt í útvarpi undanfarna 7–10 daga að það standi til, eins og þar er sagt, að senda þingið heim. Hæstv. forsrh. hefur a.m.k. einu sinni látið hafa eftir sér í útvarpi að ekki væri unnt að senda þm. heim fyrr en búið væri að afgreiðu tiltekin verkefni sem biðu óafgreidd á þingi. Þetta hefur verið rætt bæði í blöðum og útvarpi, eins og ég sagði áðan, - var birt í forsíðufrétt í Þjóðviljanum um helgina, einu stuðningsblaði ríkisstj., og hæstv. fjmrh. gaf í upphafi ræðu sinnar áðan yfirlýsingu sem ekki er hægt að skilja öðruvísi en svo, að hann telji þetta verk búið og gert. Hitt vita hins vegar allir þm., að til þess að hægt sé að fresta fundum Alþ. nægir ekki að ríkisstj. gefi um það yfirlýsingu, ekki einu sinni í Þjóðviljanum, heldur verður Alþ. að samþykkja till. þar að lútandi. Ég verð að segja eins og er, að ég man ekki til þess, ég hef ekki setið lengi á þingi, en ég man ekki til þess þann tíma sem ég hef tekið þátt í þingstörfum og fylgst með þeim, að ekki hafi verið haft um slíkt samráð við þingflokkana. Ég get upplýst að ekki eru aðeins forsetar þingsins gersamlega óvitandi um hvað til standi, heldur líka þingflokksformenn sem styðja ríkisstj. Við Alþfl.menn tókum fram, þegar umræður voru hér um tilkynningu forsrh., að við værum reiðubúnir til að gera það sem við gætum til að auðvelda hæstv. ríkisstj. störf hennar, við mundum ekkert gera til að leggja stein í götu hæstv. ríkisstj. eða til að koma í veg fyrir að hún fengi eðlilegan umþóttunartíma. Ég vil aðeins taka það fram, að mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að ríkisstj. kunni að þurfa á því að halda að fá nokkurra daga þinghlé og tíma til að ráða ráðum sínum. En mér finnst það frumskylda og raunar ekki annað en einber kurteisisskylda hæstv. forsrh. og ríkisstj. að hafa a.m.k. málamyndasamráð um slíkt við þingflokkana, svo að menn séu ekki að lesa það í blöðum og heyra það í ræðum á Alþ., að til standi að senda þingið heim í hálfan mánuð og allt upp í þrjár vikur, án þess að um það hafi verið haft nokkurt samráð við þingið né heldur að það hafi verið látið svo lítið að hafa um það samráð við þm. og þingflokka, hvaða mál það eru sem hæstv. ríkisstj. mundi kjósa að fá afgreidd áður en þinghléið kæmi. Ég vil ítreka, að við Alþfl.-menn ætlum ekki að leggja stein í götu ríkisstj. Við munum ekki neita henni ef hún biður um eðlilegan umþóttunartíma. Við erum reiðubúnir til að hafa við hana samráð um þau mál sem hún telur að þurfi að afgreiða áður en þinghlé verður gefið. En við teljum það frumskyldu af hálfu hæstv. ríkisstj. að taka upp þá almennu mannasiði hér í þinginu að hafa um slíkt samráð við þm. og þingflokka og þá ekkert síður þingflokka stjórnarliða en þingflokka stjórnarandstöðu, því að bæði eru þm. stjórnar og stjórnarandstöðu í jafnmikilli óvissu um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. Ég vil taka fram í þessu sambandi, að ef til stendur að senda Alþ. nú heim í allt að þrjár vikur svo hæstv. ríkisstj. geti gefist tími til að skoða málin öllu betur en hún hafði tíma til að gera á meðan hún var að semja málefnasáttmálann þá þurfa menn að sjálfsögðu að ákveða hvaða mál eigi að afgreiða áður en þinghlé verður gefið. Ég vil í því sambandi taka fram, að ég er ekki viss um að menn geri sér grein fyrir hvað af því mundi hljótast ef þinghlé yrði t. d, gefið í þrjár vikur án þess að jafnhliða þeirri afgreiðslu, sem nú fer fram, væru afgreiddar till. um skattstiga. Menn tala hér mikið um að það hafi skapast erfið og vandasöm staða í skattamálum, m.a. vegna þess hve ýmsar breytingar á skattalögum, sem nauðsynlegt er að gera, eru seint á ferðinni. En hvílík óvissa mun ekki skapast í þeim málum ef þarf að bíða í fjórar eða fimm vikur eftir því að fá skattstiga afgreidda. Ef það stendur til að hæstv. ríkisstj. óski eftir þinghléi á næstu dögum vil ég fá að vita, eins og ég tel að allir þm. eigi kröfu á, hvaða mál hæstv. ríkisstj. hugsar sér að afgreiða áður en þinghlé yrði gefið. Og ég vara mjög alvarlega við því, að t.d. skattstigunum og ákvörðun þeirra sé frestað fram yfir þinghlé. Ef þinghléið yrði þrjár vikur yrði það ekki fyrr en að loknu því hléi sem hægt væri að taka til umræðu á Alþ. nýtt frv. um breytingu á þeim lögum sem við erum að afgreiða breytingafrv. á við núna. Þá er ekki hægt að fara að taka til umræðu skattstiga eða tillögur um ákvörðun skattstiga fyrr en eftir a.m.k. þrjár vikur. Gera má ráð fyrir að þingið þurfi minnst viku, jafnvel 10 daga, til að afgreiða slíkt mál. M.ö.o. mun líða á annan mánuð frá því að þingi verður frestað og þangað til skattstigar verða ákveðnir. Mun þá verða komið langt yfir framtalsfrest áður en ákvörðun skattstiga fer fram. Það mun hafa í för með sér framlengingu á því óvissuástandi sem ríkir í skattamálum í þessu landi. Þá mun enginn Íslendingur vita hvað á að leggja á háa skatta á Íslandi, hvernig skattbyrðin á að dreifast, hverjir eiga að greiða skatta, hve háa og hverjir ekki. Ég vil sem sé ítreka þær óskir mínar til hæstv. forsrh., eftir að búið er að tilkynna fyrirætlanir ríkisstj. á öllum öðrum stöðum en á Alþingi Íslendinga, að hann upplýsi nú Alþ. um fyrirætlanir ríkisstj. um heimsendingu þingsins, eins og það er orðað í því ágæta blaði Þjóðviljanum, og hvaða hugmyndir ríkisstj. hefur í því sambandi um mál sem hún vill fá afgreidd áður en sú frestun verður gefin. Ég vara mjög eindregið enn og aftur við því, ef ríkisstj. ætlar sér að fresta afgreiðslu á skattstigamálinu fram yfir slíka þingfrestun, ef til kemur, sem í því ágæta blaði Þjóðviljanum er boðað að eigi að standa a.m.k. þrjár vikur.



Herra forseti. Það hefur ekki komið til orða í ríkisstj. að „senda þingið heim“, eins og hv. þm. orðar það. Á fyrsta fundi ríkisstj. 9. febr., daginn eftir að hún var mynduð, var rætt um vinnutilhögun og undirbúning ýmissa mála. Þá bar á góma hvort æskilegt væri að fella niður fundi Alþ. um skeið til þess að ríkisstj., eins og ríkisstj. oft áður, gæfist tími og næði til þess í byrjun starfsferils síns að undirbúa mál, fyrir Alþingi. Það varð niðurstaðan á þeim ríkisstjórnarfundi, að ekki væri tímabært að taka neinar ákvarðanir í því efni, áður þyrfti að sjá hversu fram yndi þingmálum sem þyrfti að afgreiða á næstunni. Ríkisstj. hefur því engar ákvarðanir tekið um það, hvort hlé yrði á fundum Alþingis. Hins vegar er eitt sem liggur nokkuð ljóst fyrir. Norðurlandaráðsþing kemur saman í Reykjavík 3. mars og stendur til 7. mars. Það mun vera föst venja, að þingforsetar felli niður fundi Alþingis þá daga sem Norðurlandaráðsþing stendur yfir hér. Það þykir nauðsynlegt m.a. vegna þess, að Norðurlandaráð þarf á alþingishúsinu að halda til ýmissa starfa. Mér er tjáð af skrifstofustjóra Alþ. að það hafi jafnan verið svo, þegar Norðurlandaráðsþing er haldið hér í Reykjavík, að þá hafi þingfundir fallið niður þá daga. Ég hef gert ráð fyrir því, að á ríkisstjórnarfundi á morgun verði rætt um þetta mál, hvort æskilegt sé að fella niður þingfundi um eitthvert skeið af þeim ástæðum sem ég greindi. Engin ákvörðun hefur verið tekin enn. En ég vil fullvissa þingheim um það, að áður en nokkur ákvörðun verður tekin í því efni verður málið rætt við þingflokkana og ekki síst formenn þeirra.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. um breyt. á þeim skattalögum sem tóku gildi um síðustu áramót. Um það hefur verið rætt úr þessum ræðustól, að mörgu hafi þurft að breyta og margt hafi verið lagað í meðförum þingsins. Mér sýnist þó að ekki hafi verið gert nægilegt í því efni og ein ákveðin grein, sem sérstaklega mikil umræða var um þegar skattalögin voru til fyrstu umfjöllunar hér á Alþ., þyrfti að fella niður. Hún stendur þar enn. Ég hef leyft mér ásamt þeim alþm. Friðrik Sophussyni, Matthíasi Bjarnasyni og Halldóri Blöndal að bera fram brtt. á þskj. 171. Þó að till. séu tvær á þskj. er í raun og veru um að ræða aðeins eina till. að 59. gr. laganna falli niður, en hún er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Ef maður, er starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi eða hjá aðila honum tengdum, telur sér til tekna af starfi þessu lægri fjárhæð en ætla má að launatekjur hans hefðu orðið ef hann hefði unnið starfið sem launþegi hjá óskyldum aðila, sbr. 2. mgr. 1. tl. A-liðs 7. gr., skal ákvarða honum tekjur af starfinu. Ríkisskattstjóri skal árlega setja skattstjórum viðmiðunarreglur til slíkrar ákvörðunar. Skattstjóri ákvarðar síðan tekjur þessar með hliðsjón af viðmiðunarreglunum og skal þá gætt aðstöðu viðkomandi aðila, aldurs hans, heilsu og starfstíma, umfangs starfsins og annarra atriða er máli skipta. Viðmiðunartekjur þeirra er landbúnað stunda skulu miðast við launaþátt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, þó að teknu tilliti til aðstæðna hverju sinni, svo sem því ef bóndinn nær ekki heildartekjum grundvallarbúsins vegna afurðaverðs, árferðis eða annarra atriða er máli skipta að mati ríkisskattstjóra. Telji skattyfirvöld, að endurgjald fyrir starf maka manns eða barns hans innan 16 ára aldurs á tekjuárinu, sbr. 2. mgr. 1. tl. A-liðs 7. gr., sé hærra en makinn eða barnið hefði aflað hjá óskyldum eða ótengdum aðila skulu þau ákvarða tekjur makans eða barnsins af starfinu.“ Eins og heyra má af þessum lestri mínum er skattstjóri skyldugur til að ákvarða laun einstaklinga sem svo stendur á um sem hér er greint. Ríkisskattstjóri á að setja viðmiðunarreglur. Geri ég ráð fyrir að þá sé átt við hverja starfsgrein um sig, og ýmsir þættir eru það sem skattstjórar eiga að taka tillit til við ákvörðun þeirra launa sem telja ber fram. Ég tel að það sé með öllu útilokað að slík ákvæði geti orðið eðlileg með þessu móti. Ef maður rétt aðeins vill leiða hugann að því, að hér er verið að fjalla um skatt á tekjur manna, þá hlýtur hann að spyrja sjálfan sig: Hvað eru tekjur? Í hverju er tekjuhugtakið fólgið? Og ég held að ég verði að lesa hér upp eina setningu, sem er tekin upp úr skilgreiningu prófessors í Bandaríkjunum um það hvað tekjuhugtakið er. Ég geri ráð fyrir að hún eigi við hér. Ég vil biðja d. afsökunar á því, en mér finnst málfarið á þessu ekki reglulega gott: Tekjur manns eru peningagildi hreinnar aukningar efnahagsgetu hans frá einum tíma til annars. Og tekjur geta aldrei orðið annað en það sem er hrein peningaaukning manns. Tekjur eru ekki neitt sem maður hugsar sér að geti verið, heldur það sem er raunverulegt í þessu efni. Mér finnst því og okkur, sem stöndum að þessari till., að það sé algerlega óeðlilegt að hafa þetta ákvæði í lögum. Ég vil í þessu sambandi rifja það upp sem fram kom í ræðu tveggja manna þegar skattalögin voru til 1. umr. á Alþ. þegar frv. um þau var lagt fram. Lúðvík Jósepsson, fyrrv. alþm., hafði eftirfarandi orð um þessa lagagrein: „Mér er t.d. spurn,“ segir hann, „hvernig á að ákveða laun - persónulaun - til trillubátamanns, sem gerir út í 4 eða 5 mánuði lítinn trillubát, eða þess manns, sem rekur atvinnubíl, og þar getur verið um það að ræða að bíllinn sé ýmist rekinn hérna á höfuðborgarsvæðinu eða norður á Raufarhöfn, svo að dæmi séu tekin? Vitanlega eru tekjumöguleikar þessara manna, sem hér eiga hlut að máli, geysilega misjafnir, og það getur því verið miklum vandkvæðum bundið að ákvarða þessum mönnum réttlátar persónutekjur.“ Annar hv. þm., Tómas Árnason, ræddi einnig um þetta við 1. umr. og sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ekki álít ég að rétt sé að gera mönnum skatt án tillits til rekstrarafkomu. Þjóðfélagið á mikið undir ýmiss konar smáatvinnurekstri, þ. á. m. búrekstri, svo að dæmi sé tekið. Ekki verður mögulegt að greiða tekjuskatt nema af raunverulegum tekjum. Það liggur ekki í eðli málsins að greiða tekjuskatt af tekjum sem engar eru. Skattalög mega ekki drepa niður eðlilega og nauðsynlega löngun manna til að stofna til smærri atvinnurekstrar.“ Ég vil minna á orð þessara tveggja alþm. frá þessari umræðu. Ég tel þau mjög réttmæt. Ég er sömu skoðunar og þeir um að ekki ber að leggja skatt á tekjur sem engar eru. Mér er tjáð að í ræðu, sem hæstv. fjmrh. flutti áðan, hafi hann óskað eftir því, að ég drægi till. til baka við þessa umræðu. Ég sé ekki ástæðu til að ég geri það, og fyrst og fremst er það vegna þess, að áður en fjh.- og viðskn. hélt sinn fund milli umr. kynnti ég formanni hennar, Halldóri Ásgrímssyni, þessa till. sem ég sagðist mundu flytja við 3. umr. ef nefndin tæki hana ekki upp. Eins og sjá má hefur nefndin ekki orðið við því. Því sé ég ekki ástæðu til að draga till. til baka. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að tala öllu lengur um þessa brtt. Málið er afmarkað og einstakt í sinni röð, þar sem skattyfirvöldum er skylt í þessu tilviki að ákvarða skattgreiðslur einstaklinga, jafnvel þótt ekki sé um raunverulegar tekjur að ræða. Það verður að teljast með öllu óeðlilegt. Vegna þess er brtt. flutt og þess vænst um leið, að hún fái stuðning hv. alþm.

Friðrik Sophusson : Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þau atriði sem komu fram í máli hv. síðasta ræðumanns, en ég er meðflm. að brtt. sem hann lýsti hér og gerði grein fyrir. Erindi mitt hér í ræðustól er þó annað, og það er að fá leyfi forseta til þess að leitað verði afbrigða, þannig að hægt sé að ræða nýja brtt. sem mig langar til að flytja við þessa 3. umr. málsins. Mig langar til þess að gera í örstuttu máli grein fyrir þessari brtt. Hún er brtt. við brtt. á þskj. 170, 1. lið, og er á þá leið, að 1. töluliður á þskj. verði 1. a, en síðan komi viðauki, 1. b, sem orðist þannig: Í lok 3. tölul. e-liðs laganna komi ný málsgr. sem orðist svo: “Námskostnað, sem stofnað er til eftir 20 ára aldur, má, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð, draga frá tekjum næstu fimm ár eftir að námi er lokið, enda sé gerð fullnægjandi grein fyrir kostnaðinum. Námskostnaður, sem viðurkenndur er til frádráttar samkv. ákvæði þessu, skal umreiknast samkv. ákvæðum 26. gr. laga þessara.“ Ástæðan fyrir því, að ég flyt þessa brtt., er sú, að til mín hafa leitað fulltrúar stúdenta við Háskóla Íslands og bent mér á það, að í lögunum sem giltu fyrir gildistöku laga nr. 40/1978, þ.e. í lögum nr. 68 frá 1971, hafi þessi ákvæði verið og komið sér afar vel. Þetta ákvæði hafi hins vegar fallið brott. Það hafi áreiðanlega verið tilgangur þeirra, sem undirbjuggu lögin, að fækka frádráttarliðum, og jafnframt virðast þeir hafa gert ráð fyrir að um vaxtafrádrátt yrði að ræða samkv. lögum nr. 40/1978 sem gæti að einhverju marki komið í staðinn. Það skýrist þannig, að þegar stúdentar fá námslán, þá var það til skamms tíma þannig að verðbætur og vextir, þ.e. allur fjármagnskostnaðurinn, var til frádráttar. En eins og við höfum orðið vitni að hefur þetta breyst nú í meðförum deildarinnar þannig að um ákveðið vaxtahámark verður að ræða í framtíðinni. Þar af leiðandi virðist eins og þetta atriði hafi orðið á milli og þess vegna sé full þörf á að þetta ákvæði verði í þessum nýju lögum nr. 40/1978. Ef við ímyndum okkur að þær breytingar, sem hv. þd. hefur gert á lögunum, verði að lögum, þá má segja að þeir námsmenn, sem hafa tekjur undir 860 þús. á ári, njóti ekki fulls frádráttar samkv. lögunum. Það þýðir, að viss hópur námsmanna, sem hefur ekki tækifæri til tekjuöflunar, verður að taka lán, greiða það lán verðbætt til baka, verður síðan að afla hærri og meiri tekna að námi loknu til þess að standa straum af þeim kostnaði og endurgreiðslum, en nýtur ekki skattfríðindanna eins og mundi hafa gerst ef þessar tekjur hefðu komið fram fyrr eða á sama ári og námið fór fram. Til skamms tíma hefur reglan verið sú, að þessa frádráttarliði var hægt að framlengja, ef svo má að orði komast, þannig að þeir, sem ekki náðu tilskildum tekjum og gátu þess vegna ekki nýtt sér frádráttinn á tekjuárinu, gátu tekið hann út á næstu fimm árum eftir að námi lauk. Það er um þennan hóp sem stúdentarnir eru að hugsa. Og það er samkv. þeirra ósk að ég hef ákveðið að leggja fram þessa brtt. til að koma til móts við sjónarmið þessara aðila, en þar kemur enn fremur fram, að ef þetta ákvæði, sem brtt. mín fjallar um, nær ekki fram að ganga má segja að það ýti undir það, að menn sækist ekki eftir háum tekjum að námi loknu, því að endurgreiðslureglur Lánasjóðs ísl. námsmanna eru með þeim hætti. Ég hef hér gert örstutta grein fyrir þessu máli, sem kom allt of seint til hv. deildar. Ég er þess fullviss, að það ríkir skilningur meðal hv. þm. á að leiðrétta þetta þegar það er skoðað, að önnur atriði hafa breyst í lögunum samkv. því frv. sem fyrir liggur. Þess vegna er eðlilegt að þetta ákvæði fái að koma inn í lög aftur. Vegna orða hæstv. fjmrh. þess efnis að skora á þá, sem flytja hér brtt., að draga þær til baka, get ég fallist á það út af fyrir sig, ef veitt verða afbrigði hér um að það megi ræða þessa till. Ég geri það þá í skjóli þess, að hæstv. ráðh. hefur a.m.k. í orði kveðnu verið stúdentum og námsmönnum, þó ekki sé meira sagt, haukur í horni, a.m.k. á meðan hann var menntmrh. Ég veit að þeir vonast til þess, að afstaða hans hafi ekki breyst þegar hann sest nú í stól í fjmrn., því að þar reynir jafnvel enn þá meira á hæstv. ráðh. í þessum efnum. Í trausti þess, að hann styðji þessa málaleitan námsmannanna, er ég tilbúinn til þess að draga þessa till. til baka, ef hún fæst hér til umræðu við 3. umr. þess frv. sem fyrir liggur.



Herra forseti. Við höfum nú alllengi setið yfir tillögum um skattalög. Þau hafa verið sett í nefnd og aftur í nefnd og til ótal sérfræðinga leitað á því sviði. Ég vil enga afstöðu taka efnislega til þessa máls sem hér er lagt fram, en ég tel algerlega fyrir neðan virðingu þingsins að afgreiða svona tillögur í skriflegu formi, þar sem þm. gefst ekki einu sinni kostur á að fá þær fyrir framan sig á borðið skriflegar eins og þær eru lagðar fram. Þá er verið að breyta Alþ. í skyndisamkomu, þar sem verið er að afgreiða eftir pöntunum í snarheitum einstök mál sem e.t.v. eru til vinsælda fyrir vissa aðila.



Herra forseti. Á þskj. 171 hafa nokkrir sjálfstæðismenn flutt brtt. sem er um það eitt að fella niður 59. gr. laganna. Eins og fram kom í máli frsm. þessarar till., Steinþórs Gestssonar, fjallar hún um ákvörðun launa við eigin atvinnurekstur. Þessi lagagrein hefur lengi verið þyrnir í mínum augum, og vil ég nú mælast til þess, að flm. verði við þeirri beiðni hæstv. fjmrh. að draga hana til baka og skoða þetta mál, þar til nýtt frv. um þessi sömu lög kemur fram að nokkrum vikum liðnum. Ef þessi till. fer hér til atkvgr. óttast ég að hún verði felld. En hitt kann að vera, að við nánari athugun á þessari grein muni nást samstaða um að fella hana úr lögum eða a.m.k. að breyta henni á einhvern hátt, þannig að hún sé meira afmörkuð en hún er í lögunum. Ég óska sem sagt mjög eftir því, að flm. dragi hana til baka til þess að tryggja að þetta mál verði athugað nánar.



Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram, að ég hef enga afstöðu tekið til brtt. sem hér hafa verið lagðar fram, annarra en þeirra sem samkomulag hefur tekist um í fjh.- og viðskn. Þessi mál koma hér til umr. og afgreiðslu eftir þrjár vikur og þá gefst tækifæri til að athuga allar þær till. sem menn kynnu að vilja koma með. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hlýtur að hafa misskilið orð mín áðan. Ég átti einfaldlega við það, að hann og aðrir drægju till. sínar algerlega til baka við afgreiðslu þess frv., sem hér liggur fyrir, og bæru þær síðan hugsanlega fram aftur að þremur vikum liðnum, þegar nýtt frv. verður lagt fram. Ég held að sjálfsagt sé og eðlilegt, úr því að svona stendur á, að við gefum okkur tíma til að skoða þær hugmyndir, sem felast í þessum tillögum, áður en við greiðum um þær atkvæði. Út af orðum hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, þegar hann spurði hvort ég vildi ekki gefa þá yfirlýsingu, að gefin yrði skýrsla á komandi vetri um framkvæmd skattaálagningar á þessu ári, þá vil ég taka undir það og segja það, að ég tel alveg sjálfsagt að í kjölfar þess, að álagning fer fram samkv. þessum nýju lögum, verði gerð ítarleg skýrsla um framkvæmd álagningarinnar og Alþ. taki síðan málið í heild til endurskoðunar á næsta vetri.



Herra forseti. Ekki var það ætlun mín að ræða þessi skattamál og kemur þar margt til. Í fyrsta lagi hef ég vegna fjarveru ekki getað tekið þátt í umr. í s.l. viku. En með öllum þessum lagabreytingum í heild, bæði þeim, sem á eru orðnar, og öðrum sýnist mér verið að taka eitt mesta heljarstökk út í náttmyrkrið sem hægt sé að hugsa sér. Hér kemur fram í fjölmiðlum spekingafans, og jafnvel þó meðalgreindir menn skilji ekki nema hluta af öllum vísdómnum er alltaf lögð áhersla á það í lokin: En náttúrlega er með öllu óvitað hvaða áhrif þessi lagabreyting hafi eða hvernig hún muni raunverulega verka og hver muni verða niðurstaða hennar. Þetta eru lög sem fjalla um á annað hundrað þúsund gjaldendur, skipta sköpum í afkomu fjölskyldna og fyrirtækja, svo að jafnvel er fullyrt af sumum spekingum að heitar atvinnugreinar muni leggjast í rústir. Ég tek ekki þátt í þeim leik. Það má vera að mig skorti yfirsýn yfir það frv. sem hér er ætlunin að samþykkja, en þar sem ekki er vitað hvernig lögin verka á fjölda gjaldenda né á fjárhag ríkissjóðs, sem er alltaf niðurstaða spekinganna eftir talnaflóðið, vil ég á engan hátt taka þátt í afgreiðslu frv. Það er þó ástæða til að ég segi hér örfá orð. Það átti eftir að verða hlutskipti mitt að byrja umræður á þessu þingi með því að taka undir með Vilmundi Gylfasyni um brtt. þá sem liggur fyrir frá honum og Árna Gunnarssyni. Bætt er inn í 7. gr. laganna orðinu „lífeyrir“, og tryggt er þar með að sá 10% frádráttur, sem öðrum er ætlaður, nái einnig til eftirlaunafólks. Ég get ekki með nokkru móti skilið að það særi réttlætistilfinningu eins eða neins og allra síst úr nokkrum flokki sem vill kenna sig við verkalýð eða verkalýðsbaráttu. Ég held reyndar að þarna hafi orðið ákveðin pennaglöp. Ég vil lýsa því yfir, að ég styð mjög eindregið þessa brtt. og mun greiða henni atkvæði.



Herra forseti. Í umræðum um þá till., sem ég geri til breytinga á brtt. hv. fjh.- og viðskn. og ég hef lýst fyrr, kom fram sú athugasemd að menn hefðu heldur lítið ráðrúm fengið til að kynna sér efni till. Þar sem hæstv. fjmrh. hefur farið fram á að tillögur verði dregnar til baka vil ég fyrir mitt leyti stuðla að því, að þetta mál fái góða afgreiðslu, og vænti fulltingis hans og mun þess vegna draga brtt. mína til baka, en hún fjallar um námskostnað og skattfrádrátt vegna hans.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja: Er eðlilegt að menn, sem njóta lífeyrisgreiðslna úr lífeyrissjóði ráðherra, úr lífeyrissjóði alþingismanna og úr lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna og fá greiðslur úr öllum þessum þremur sjóðum samtímis, eins og mörg dæmi eru um, fái allar sínar greiðslur dregnar frá skatti? Auðvitað svara allir sanngjarnir menn slíkri spurningu neitandi. Þetta sýnir að till., sem við höfum fengið einn eða tvo klukkutíma til að skoða hér er flausturslega samin og þarfnast nánari athugunar. Ég tel alveg sjálfsagt að þetta mál verði í heild sinni athugað á næstu vikum og skoðun gerð á því, hvort það geti komið til greina við þá breytingu sem fyrirhuguð er, en að afgreiða málið nú á þennan flausturslega og vanhugsaða hátt tel ég fráleitt og því segi ég nei.



Ég er þeirrar skoðunar, að allir lífeyrisþegar í landinu eigi ekki að gjalda þess þó að þrír eða fjórir einstaklingar hafi rétt umfram aðra. Ég segi já.