Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. mælir með því, að frv. þetta verði samþykkt, en þrír nm. skrifa þó undir nál. með fyrirvara. Með frv. þessu er ekki stefnt að því að fjölga prestsembættum frá því, sem ákveðið er í gildandi lögum, heldur er stefnt að því að lögfesta skipan, sem orðin er í framkvæmd, þannig að prestur, sem þarna á hlut að máli, hafi aðsetur á skólastaðnum Eiðum, en jafnframt á að nema úr lögum, að Hofteigur skuli vera prestssetur, en á þeim stað hefur prestur ekki búið nú um alllanga hríð. Um leið og þessi breyt. á prestssetrum er gerð samkv. frv., verður ein kirkjusókn, Kirkjubæjarsókn, færð á milli prestakalla. Með þessum breyt. er komið til móts við óskir manna í hlutaðeigandi héruðum. Það er stefnt að því að taka til greina óskir þeirra, sem þarna eiga hlut að máli. En allar sóknarnefndir í þessum prestaköllum, sem hér um ræðir, munu hafa komið sér saman um að óska þess og leggja það til, að sú lagabreyting verði gerð, sem hér er farið fram á. Það er einnig stefnt að því að taka til greina óskir prestsins, sem þarna á í hlut og hefur nú aðsetur á skólastaðnum Eiðum og vill fá tryggingu fyrir því, að hann megi sitja þar áfram. Það mælir einnig með þessu frv., að nauðsyn ber til að reisa prestsseturshús á þeim stöðum, sem hér koma til greina, áður en langt líður. Húsakynni í Hofteigi munu vera þannig, að þau séu tæpast íbúðarhæf, og ef þangað ætti að koma prestur, yrði jafnhliða eða fyrir fram að reisa þar prestsseturshús. Í Kirkjubæ í Hróarstungu mun og vera mjög gamalt hús, sem presti er ætlað að búa í, en áður en ráðizt er í framkvæmdir á þessu sviði, er nauðsynlegt, að það liggi fyrir lögfest, á hvaða stöðum prestssetrin eiga að vera til frambúðar. Og verði frv. þetta samþ., verður úr því skorið og hægt að haga byggingarframkvæmdum samkv. því. Það mæla því full rök með samþykkt þessa frv., og menntmn. mælir með frv. í því skyni að taka þau rök til greina.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við þetta frv., sem er að finna á þskj. 249, og í henni fer ég fram á það, að þegar næst verða prestaskipti í því prestakalli, sem nú heitir Æsustaðaprestakall, þá verði prestssetrið fært að Auðkúlu. Þetta prestakall var að fornu þrjú eða jafnvel fjögur prestsumdæmi. En um marga tugi ára að undanförnu voru það tvö prestaköll, Bergsstaðaprestakall og Auðkúluprestakall. En þegar þau voru sameinuð við síðustu lagabreytingu, var séra Gunnar Árnason prestur á Æsustöðum, en sá staður er enginn kirkjustaður og hefur ekki verið prestssetur nema um skamman tíma. En það þótti þó ekki gerlegt og var ekki að hans vilja að færa prestssetrið að Auðkúlu, sem eðlilegt má telja, einkum vegna þess, að samgöngur voru þá lakari þangað, en að Æsustöðum. Nú gerðist það fyrir tveimur árum, að síðasti prestur, sem var á Auðkúlu, séra Björn Stefánsson, fyrrverandi prófastur, sem nú er látinn, beitti sér mjög rækilega fyrir því að fá prestssetrinu breytt og þannig, að það yrði fært á hið fornhelga prestssetur Auðkúlu, sem er elzt af prestssetrum á þessu svæði, og hann skrifaði um þetta rækilegt bréf bæði til kirkjuráðs og biskups, sem ég fékk afrit af. Bæði kirkjuráðið og biskupinn mæltu með því, að þetta yrði gert, og sömuleiðis prófasturinn í Húnavatnssýslu, en þó því aðeins, að presturinn, sem nú er þar starfandi, hefði ekkert á móti því. En það kom í ljós, þegar til hans var leitað, að hann vildi heldur vera kyrr á Æsustöðum, en færa heimili sitt yfir á Auðkúlustað og þess vegna frestaðist þetta mál. Ég hef ekki talið mér fært að fara fram á það í minni brtt., að prestssetrið verði fært á hinn eðlilega stað, fyrr en næst verða prestaskipti. En nú er svo komið, að þangað eru jafngóðar samgöngur og alls staðar annars staðar í prestakallinu og ekkert til fyrirstöðu, að prestssetrið sé fært þangað, þegar prestaskipti verða. Nú skal ég taka það fram, að það veit auðvitað enginn, hvenær það kann að bera að höndum. Núv. prestur er ungur maður og góður prestur og á vonandi langa framtíð fyrir höndum. En það er eins með hann og marga aðra embættismenn, presta sem aðra, að hann getur sótt í burtu þá og þegar, það veit maður ekkert um og ýmissa hluta vegna þykir mér réttara, úr því að breyting er gerð á prestakallalögunum, að þessi till. komi þá einnig til athugunar. Vil ég mega vænta þess, að henni verði vel tekið hér í hv. d. Annars væri það kannske eðlilegt, eins og sakir standa, af því að hún kemur svona seint fram, að þessari umr. væri frestað, svo að hv. n. fengi tækifæri til þess að athuga þessa till. og hafa samband við kirkjuráð og biskup, því að ég hef ekki nein skilríki hér frá þeim. En ég læt sem sagt hæstv. forseta um það, hvort hann heldur umr. áfram eða mundi verða við óskum hv. n., ef hún vill heldur fresta því, að atkvgr. fari fram um þessa till. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um það mál fleiri orðum.



Herra forseti. Eins og hv. þm. A-Húnv. tók fram, er skammt síðan brtt. hans á þskj. 249 var útbýtt hér í d. Menntmn. hefur að sjálfsögðu ekki athugað efni hennar né leitað umsagnar biskups um till. En mér virðist efni till. vera þannig, að hér muni ekki um stórt ágreiningsefni vera að ræða. Ég vil því beina þeim tilmælum til flm. brtt., að hann taki hana aftur til 3. umr., en hægt sé að ljúka 2. umr. um frv. nú og atkvgr. Menntmn. mun þá athuga efni brtt. á milli umr., og gæti hún þá komið til úrslita hér í d. við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. flytur hér brtt., sem hann nú hefur gert grein fyrir, en í ræðu hans kom ekkert fram um það, hver mundi vera vilji íbúa prestakallsins þessu viðkomandi. Mér hefði fundizt æskilegt, að það kæmi eitthvað fram um það, hvað íbúar prestakallsins vilja í þessu efni, hvort þeir vilja, t. d. íbúar Bergsstaða- og Holtastaðasókna, að prestssetrið verði fært, eins og lagt er til í þessari brtt. Mér finnst það vera nokkurt atriði í málinu og gott, að slíkt lægi fyrir um vilja manna þar í prestakallinu, áður en við greiðum atkv. um þessa till.



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu verða við þeim tilmælum frá hv. formanni menntmn. að taka þessa till. aftur til 3. umr., svo að n. gefist kostur á að athuga hana, og þá getur hún aflað sér þeirra upplýsinga, sem hún óskar eftir. Varðandi það, sem hv. þm. V-Húnv. gat um, að það lægi ekki fyrir í sambandi við þetta mál, hverjar væru óskir sóknarnefndanna í viðkomandi sóknum, þá er það að vísu rétt og þegar málið var til umr. og athugunar núna fyrir tveimur árum, eins og ég gat um, eftir tilmælum séra Björns, þá kom það í ljós, eins og raunar má við búast og víða er, þegar svona stendur á, að það er ekki alls kostar samkomulag um það milli allra aðila, enda þótt hér sé mjög sterk ástæða til þess, að presturinn sé á hinu elzta og virðulegasta prestssetri, sem á þessu svæði er. Þegar margar sveitir eiga hlut að máli í sama prestakalli, vilja þær gjarnan hafa góðan gjaldanda hjá sér, svo sem er hver embættismaður, eins og nú standa sakir, svo að það er ekki alveg víst, að þeir séu allir sammála um þetta mál. Það þarf ekkert að ganga gruflandi að því, að það geti orðið um það ágreiningur. En ég lít svo á, að eins og sakir standa, þá sé langeðlilegast, úr því sem komið er, að presturinn sitji á hinu forna höfuðbóli, Auðkúlu, enda þótt fallizt sé á það samkv. þessari till. og væri fallizt á það af öllum yfirvöldum, að núv. prestur hefði leyfi til þess, á meðan hann er, að vera kyrr á Æsustöðum. Ég skal svo ekki um þetta fjölyrða meira, en vænti þess, að hv. menntmn. taki þetta til athugunar og mæli með tillögunni.