Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að hafa mjög mörg orð í framsögu fyrir þessu frv. Frv. er um afnám laga nr. 28 frá 12. maí 1972, um heimild fyrir ríkisstj. að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogurum. Eins og deildinni er kunnugt er almenna reglan sú, að ríkisábyrgðir af þessu tagi eru veittar með sérstökum samþykktum Alþingis. En á árinu 1972 þótti rétt að greiða fyrir kaupum á skuttogurum erlendis frá og örva til slíkra kaupa. Þess vegna voru sett sérstök lög um heimild fyrir ríkisstj. til að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogurum. Samkvæmt þeim lögum er ríkisstj. heimilt gegn þeim tryggingum, sem hún metur gildar, að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á skuttogurum allt að 80% af kaupverði slíkra skipa. Nú eru aðstæður gerbreyttar frá því að lögin um sérstaka heimild fyrir ríkisstj. til ríkisábyrgðar voru sett. Tilgangur þeirra þá var að örva togarakaup, en nú er, eins og deildinni er kunnugt, frekast ástæða til þess að hafa hemil á stærð skipastólsins. Þess vegna þykir nú rétt að afnema þessi lög, þannig að í þeim tilvikum, þar sem nú þætti koma til greina að veita ríkisábyrgð vegna togarakaupa, kæmi það til afgreiðslu Alþingis. Ég held að það hafi stundum borið á góma á undanförnum árum, að ástæðulaust væri að vera með slíka fría ábyrgðarheimild í höndum ríkisstj. en það hefur greinilega ekki orðið af því að breyta því. Kannske á ríkisstj. sjálf erfitt með að fara fram á það, að af henni séu teknar heimildir af þessu tagi, og því eðlilegast að frv. um þetta efni komi fram frá þm. í deildinni. Ég hef þess vegna ásamt Eiði Guðnasyni og Karli Steinar Guðnasyni flutt frv. um þetta efni. Hér er sem sagt um það að ræða að með afnámi þessara laga fari það fyrir Alþingi hverju sinni ef menn vilja veita ábyrgðarheimildir af þessu tagi, og verður það að teljast eðlilegur framgangsmáli, enda líka þá fyrir því séð að ríkisstj. falli ekki í freistni að óþörfu eins og dæmin sanna.



Herra forseti. Eins og kunnugt er eru fiskveiðar nú mjög skammtaðar hér við land. Það eru 150 dagar á ári eða þar um bil sem togurum eru ekki heimilaðar þorskveiðar. Það hefur verið klipið aftan af vertíðinni hjá vertíðarbátum, síldveiðar eru skammtaðar, loðnuveiðar eru skammtaðar. Allt er þetta til marks um það, að fiskiskipastóllinn sé, eins og sakir standa, of stór miðað við afrakstursgetu fiskstofnanna. Engu að síður er sífelld ásókn í ný skip og þá einkum togara, sífelld ásókn í viðbótartogara í fiskiskipastólinn. Og þrátt fyrir það að allflestir viðurkenni í orði þá staðreynd, að fiskveiðiflotinn sé of stór miðað við aðstæður, hefur stjórnvöldum gengið illa að framfylgja þeirri stefnu í reynd að hafa hemil á stærð skipastólsins og sjá til þess að hann stækkaði ekki. Af þessum sökum teljum við flm. þess frv., sem hér er til umr., að nauðsynlegt sé að grípa til fastmótaðra aðgerða sem stefni markvisst að því að hafa hemil á stærð skipastólsins og draga úr stærð hans um sinn. En jafnframt er auðvitað nauðsynlegt að sjá til þess, að eðlileg endurnýjun geti átt sér stað. Það er út frá þessum sjónarmiðum sem það frv. er flutt sem hér er til umr. Vitaskuld koma upp mismunandi aðstæður víðsvegar á landinu, og fram undir þetta hefur staðan verið sú, að menn hafa getað bætt úr lélegu atvinnuástandi á tilteknu landshorni eða í tilteknu plássi með því að afla þangað viðbótarskipa í flotann. Nú er auðvitað öld snúin að því leytinu, að við vitum að afrakstursgeta fiskstofnanna er gefin og sérhver viðbót við flotann, sérhver stækkun flotans þýðir í raun og sannleika einungis minna í hlut þeirra sem fyrir eru, minna í hvern hlut. Vitaskuld er úr vöndu að ráða í þessum efnum. En það trúi ég að hljóti þó að teljast grundvallaratriði í þessu sambandi, ef menn vilja hafa hemil á stærð flotans og draga úr stærð hans, að viðbæturnar á hverjum tíma verða að vera minni en það sem brott fellur. Og það er meginefni þessa frv. Flestum ættu að vera þau sannindi ljós, að viðbót verður einungis til þess að rýra kjör sjómanna og útgerðar og þjóðarinnar allrar, og eins hitt, að ekki verði hamlað gegn stækkun flotans öðruvísi en að viðbæturnar séu minni en það sem brott fellur á hverjum tíma. Ég held að þessi viðhorf njóti nú orðið almenns skilnings og þá ekki síst meðal sjómanna og útgerðarmanna og annarra þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Engu að síður hefur það átt sér stað á síðustu tímum, að það hefur verið hleypt á ný af stað skriðu innflutnings sem vitaskuld eykur stær skipastólsins. Allar þær reglur, sem settar voru undir því yfirskini að þær ættu að draga úr stækkun skipastólsins vegna innflutnings, hafa verið brotnar, eins og dæmi sanna. Ýmsir hafa orðið til þess að undrast það, að sífellt skuli vera ásókn í ný fiskiskip þótt afkoma sé léleg og erfitt að sjá rekstrargrundvöll fyrir ýmis þau skip sem í flotann bætast. En skýringin er vafalaust sú, að útgerðaraðilar byggja það á reynslunni, að stjórnvöld hlaupi undir bagga þegar í harðbakkann slær. Á hinn bóginn tel ég að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að gefa því gaum, og á það vil ég leggja áherslu, að hver einstakur útgerðaraðili hlýtur vitaskuld að keppast við að ná sem mestu í sinn hlut án tillits til þess, að aukin aflabrögð hans eru á kostnað allra annarra í greininni þegar heildarafli er takmarkaður. Það er í sjálfu sér eðlilegt að hver einstakur útgerðaraðili keppist einmitt við á þennan hátt. En þessi viðleitni birtist í rauninni í ásókn í ný skip. En einmitt það, að það skuli vera eðli greinarinnar að svona sé málum háttað, leggur vitaskuld stjórnvöldum ríkari skyldur á herðar um að hafa stjórn á þessum málum. Einmitt af þessum sökum verða stjórnvöld að tryggja hæfilega stærð skipastólsins og hindra ofvöxt hans. Fiskveiðistefna án takmörkunar á stærð skipastólsins er vitaskuld markleysa. Jafnframt því að stefna að hagkvæmri stærð skipastólsins verður að vinna að því, að fiskiskipin séu vel búin, og veiti góðan aðbúnað. Eðlileg framþróun og endurnýjun verður að eiga sér stað, og þótt togaraflotinn sé tiltölulega nýr, þá er ljóst að bátaflotinn er að ýmsu leyti úr sér genginn og þarfnast endurnýjunar og endurbóta. Að slíkri þróun er eðlilegt að stefna, en það verður að gerast innan þeirra marka að heildarskipastóllinn vaxi ekki, heldur verði úr honum dregið. Það er engin leið til önnur til þess að draga úr stærð skipastólsins en að sjá til þess, að meiri sóknarþungi hverfi úr rekstri en það sem við bætist vegna endurnýjunar. Nærtækasta og jafnframt átakaminnsta leiðin er að setja sér að viðbætur og endurnýjun fari ekki fram úr tilteknu hlutfalli af úrfalli úr flotanum. Með þessu frv. er sú stefna mörkuð. Nú eru sjálfsagt margir sem óska þess, að örar miðaði en gert er ráð fyrir í frv., og vitaskuld má færa fyrir því margvísleg rök. Engu að síður mundi með samþykkt frv. miða til réttrar áttar, í stað þess að nú stefnum við í öfuga átt. Þetta frv. er flutt til þess að vilji löggjafans komi fram, og þá ekki síst með hliðsjón af því, hve hörmulega hefur tekist til hjá núverandi ríkisstj. í þessum efnum. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að almenna reglan verði sú, að endurnýjun skipastólsins megi ekki á neinu ári fara fram úr 50% af meðaltali úrfalls næstu tveggja ára á undan, mældu í brúttórúmlestum. En með tilliti til þróunarinnar síðustu misseri er þó gert ráð fyrir að á árunum 1981 og 1982 verði algert hlé á innflutningi fiskiskipa og innlendar smíðar verði takmarkaðar. Í frv. er hins vegar ekki kveðið á um í hvers konar skipum sú endurnýjun, sem frv. heimilar, eigi sér stað. Við flm. töldum ekki að það ætti að vera í lagafrumvarpsformi, heldur væri eðlilegra að ríkisstj., lánasjóðir og aðilar í sjávarútvegi marki stefnuna að því leytinu. Frv. er tiltölulega einfalt, og auðvitað leggur það skyldur á herðar þeim aðilum sem með þessi mál fara. Þannig þurfa sjútvrh., viðskrh. og lánastofnanir, sem starfa í þessari grein, auðvitað að hafa samráð sín á milli. Ég held að það eigi ekki að þurfa að verða þessu máli fjötur um fót. Það er hvort eð er samgangur á milli þessara stofnana, og opinberar lánastofnanir og gjaldeyrisyfirvöld hljóta að geta séð um þetta að höfðu samráði sín í milli. Ég skal svo ekki fjölyrða öllu frekar um þetta mál, þó að vissulega væri ástæða til þess. Þó vil ég segja að t. d. þar sem talað er um að hámarka nýsmíði innanlands við 1200 rúmlestir hvort næstu tveggja ára, þá er það auðvitað matsatriði, en þessi tala hefur verið valin með hliðsjón af því, að þetta er nokkurn veginn meðaltal nokkurra undangenginna ára. En auðvitað geta menn velt því fyrir sér hvað sé eðlilegt í þeim efnum. Ég taldi líka og við flm. að það væri eðlilegt að næstu tvö árin yrðu ekki veitt lánsloforð né heimildir til innflutnings á fiskiskipum meðan menn væru að komast yfir í þetta nýja kerfi, og okkur sýnist að það sé nauðsynlegt að fara þannig með þessi mál. Það er auðvitað nauðsynlegt að það ríki markviss heildarstjórn á því, hvernig við nýtum auðlindir hafsins, svo að þjóðin njóti til frambúðar fulls afraksturs þeirra. Þess vegna verður auðvitað að skipuleggja uppbyggingu fiskiskipaflotans og fiskvinnslunnar í samræmi við sóknarþot fiskstofnanna og taka aflann með þeim skipum og veiðarfærum sem hagkvæmust eru, en halda sókninni í skefjum með því að hafa stjórn á stærð skipastólsins. Það er lykilatriði þessa máls.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er um margt athyglisvert, ég ætti kannske að segja furðulegt. Ég skipaði í fyrrasumar nefnd til að fara yfir þessi mikilvægu mál. Ég fékk n. það verkefni sem ég skal nú lesa, með leyfi forseta: „Starfshópur um endurnýjun fiskiskipaflotans skoði sérstaklega og skili áliti um eftirgreind atriði: 1. Eðlilega stærð flotans við núverandi aðstæður, miðað við líklega aukningu afla á næstu árum, með tilliti til atvinnuöryggis í hinum ýmsu byggðum landsins. 2. Endurnýjunarþörf, í fyrsta lagi togaraflotans og í öðru lagi bátaflotans. Endurnýjunarþörfin verði m. a. metin fyrir hinar ýmsu veiðar. 3. Æskileg aukning flotans á næstu árum, ef einhver er, fyrir hinar ýmsu veiðar með tilliti til áætlana um aukið veiðimagn. 4. Afkastagetu íslenskra skipasmíðastöðva til viðhalds og nýsmíði. 5. Kostnað við nýbyggingu innanlands til samanburðar við kostnað erlendis. 6. Hugmynd um sérhönnun fiskibáta til endurnýjunar á fiskiskipaflotanum. 7. Um raðsmíði slíkra báta. 8. Um stjórnun og stýringu á endurnýjun flotans.“ Þessi nefnd hefur haldið marga fundi og rætt málið mikið, safnað miklum mjög góðum og fróðlegum upplýsingum um bátaflotann, og togaraflotann, sem sagt fiskiskipaflotann. Hins vegar verður ekki sagt að þar hafi náðst samstaða, því miður. Ég hef átt tvo fundi með n. og ég kynnst þeim ágreiningsatriðum sem þar eru. Þó virtist miða heldur í samkomulagsátt. Nú um áramótin og eftir áramótin komu fram í n. athyglisverðar till., og þá vill svo einkennilega til að sumar þessar till. eru nú komnar hér inn á Alþingi í frv.-formi og næstum því orðréttar eins. T. d. var lagt fram í nefndinni 19. jan. till. sem m. a. fjallar um það sem kemur fram í 1. mgr. þessa frv. Þar segir: „Leyfilegt hámark endurnýjunar í bátaflotanum verði takmarkað við visst hlutfall (40–60%) meðalúrfalls næstliðinna tveggja ára.“ Í 1. mgr. segir: „Á hverju ári frá og með 1983 skulu viðbætur og endurnýjun fiskiskipa nema að hámarki 50% af meðaltali úrfalls tveggja næst liðinna ára.“ Þarna má heita orðrétt tekið upp það sem fram kom í n. 19. janúar. Hins vegar er sú till. miklu heillegri og á allan máta betur unnin en það frv. sem hér liggur fyrir. Þá kom á s. l. hausti fram till. í n. sem er merkt trúnaðarmál og fjallar um það sama og hér er í ákvæði til bráðabirgða. Þar er lagt til að með fjármagnsstjórnun verði stuðlað að lágmarksframhaldi innlendrar skipasmíði, t. d. nýsmíði 1200 rúmlesta á ári. Hér er að vísu talað um hámarkið 1200 rúmlestir á ári. Ég átti fund með n. nú fyrir 3 dögum og menn voru þar ákaflega óhressir yfir því, að þetta skuli nú komið hér fram sem frv., þetta viðkvæma mál, og þar kom greinilega fram að engum nm. hafði dottið í hug að það kæmi til greina að lögbinda reglur sem þessar. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég tel það fásinnu að lögbinda svona reglur. Slík reglustrikuframkvæmd er að mínu mati útilokuð í þessum málum. Ég sagði áðan að safnað hefði verið miklum upplýsingum, m. a. um fiskiskipastólinn. Ég vil geta þess t. d., að af fjölda báta, sem eru 774, eru 462 15 ára eða eldri. Og hvað á að segja t. d. við mikinn dugnaðarmann, sjómann sem sækir vel sjóinn og er úr kjördæmi hv. þm. sem talaði fyrir þessu máli? Hann er á 38 tonna bát, hann er 34 ára gamall, hann vill endurnýja. Sá maður telur sér ekki kleift fjárhagslega að láta smíða bát hér innanlands. Hann er búinn að fá tilboð í u. þ. b. 170 lesta bát, sem honum er sagt að kosti hátt í 2 milljarða. Þessi maður segir mér að hann skuldi ekki neitt og hann ætli ekki að steypa sér í það skuldafen sem slíku fylgir. Hann segir hins vegar að hann geti raunar varla boðið sinni duglegu áhöfn að sækja djúpt í þeim ógæftum sem hafa verið. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég held að maður eins og þessi eigi sannarlega að fá tækifæri til að endurnýja, fá sér einhvern stærri og betur útbúinn bát. Þetta er aðeins eitt dæmi um fjölmarga eigendur þessara 462 báta, bátur sem þarf nauðsynlega að endurnýja. Ég mun koma að því á eftir, hvernig yrði um slíka endurnýjun með reglustrikuákvæðum eins og þeim sem fram koma í þessu frv. Í Vestmannaeyjum, ef ég man rétt, eru 17 bátar síðan fyrir 1951 af 36 fiskiskipum og vitanlega orðið lífsspursmál fyrir þann stað að endurnýja flotann. Sá staður byggir nánast eða við getum sagt eingöngu á fiskveiðum. Hvernig yrði það má leyst með þessari reglu? Hér kemur hvergi fram í frv. hvernig eigi að úthluta þessu 50% kvóta sem ætlaður er til endurnýjunar. Ég tel jafnframt, eins og ég hef sagt, lög eins og hér er lagt til vægast sagt vafasöm, og vil ég nefna nokkur atriði fyrir utan slík dæmi sem ég hef nefnt nú frá einstökum stöðum. Hvaða áhrif hafa svona lög á úreldingu skipa? Þeir menn, sem úrelda, hafa enga tryggingu fyrir því að þeir fái nýjan bát. Það fær einhver nýjan bát út á helming af því sem úrelt er. Er ekki alveg augljóst að við skulum segja dugnaðarmaður eins og sá, sem ég nefndi áðan, úreldir ekki 34 ára gamlan bát ef hann á á hættu að fá ekki annan í staðinn. Hann heldur áfram að sækja sjóinn í ógæftum með illa búinn bát að ýmsu leyti, og þetta hlýtur náttúrlega að leiða til þess, að flotinn eldist og verður óhæfari til að stunda veiðar. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að við eigum að stunda okkar veiðar með hagkvæmustu og fullkomnustu tækjum, og mér sýnist alveg ljóst að svona lög stuðla að hinu andstæða, ég held að á því sé ekki nokkur vafi. Það liggur að sjálfsögðu í augum uppi, að afleiðingin yrði jafnframt sú að minna fellur úr eða úreldist. Ekki úreldist þá annað en sem ekki verður í veg fyrir komið, vegna bilana og aldurs, og þar með verður smám saman að sjálfsögðu endurnýjunin minni og minni og minni og minni verkefni fyrir í nýsmíði fyrir íslenskar skipasmíðastöðvar, minnkandi öryggi o. s. frv. Ég vil einnig segja það, að með svona reglu, ef að lögum yrði, er loku fyrir það skotið að einstaklingar, sem verða fyrir miklum bilunum með sína báta, t. d. bilun á vél, sem eru mörg dæmi um að kosta í viðgerð jafnvel meira en langtum yngri notaður bátur, - að þeir fái að endurnýja bátana. Það er eitt tilfelli nú fyrir Fiskveiðasjóðinn þar sem bilar vél í stórum bát. Áætlað er að það kosti 450 milljónir að endurnýja vélina og gera ýmislegt fleira við bátinn. Sá bátur er rúmlega 200 lestir, hins vegar kostar sama eða í mesta lagi 500 milljónir að fá 4 ára gamlan bát keyptan frá Færeyjum og tekur miklu, miklu skemmri tíma. Á að neyða manninn til að endurnýja þennan gamla bát, sem er orðinn, ef ég man rétt 18 ára eða meira, eða leggja hann til hliðar, úrelda hann, og gera útgerðinni kleift að fá annan bát í staðinn? Sú vinnslustöð, sem hér um ræðir, þarf nauðsynlega að hafa bát - og reyndar fleiri en einn. Hún getur ekki verið án þess að fá bát í staðinn eða leggja í það að endurnýja þennan bát með ærnum kostnaði. Ég held að svarið sé alveg augljóst, enda hafa allir, sem um þetta mál hafa fjallað, sagt: Þetta er alveg sjálfsagt. - Samkv. þeirri reglu, sem hér lögð til, er þetta útlokað mál. Báturinn yrði að úreldast og síðan fengi einhver 50% af rúmlestatölu bátsins sem nýjan bát. Í þetta frv. vantar svo að sjálfsögðu öll ákvæði um það, hvernig á að úthluta þessum kvóta, til hvers á að taka tillit þegar sótt er um nýsmíði, sem eins og ég sagði áðan hlýtur mjög að dragast saman. Ég verð því að segja að mér þykir út af fyrir sig leitt að vinna, sem er í gangi hjá hinum hæfustu mönnum sem hafa lagt mikið á sig í því að reyna að ná samstöðu um skynsamlegar reglur, skuli flutt hér í frv.-formi áður en n. lýkur sínum störfum. Mér var næst skapi að leggja niður þessa nefnd, þegar þetta gerðist, en ákvað að gera það ekki af því að verkefnin eru önnur og mörg. Hins vegar óttast ég að þessi staðreynd leiði til þess, að enn erfiðara verði eftir en áður að ná samstöðu, ekki síst þar sem n. virðist sammála um að aldrei hafi komið til mála að lögbinda slík ákvæði. Ég vil svo geta þess, að ég mun nú eftir helgina leggja fyrir ríkisstj. þær hugmyndir sem ég hef um stefnumörkun á þessu sviði. Ég er alveg sammála hv. þm., að stefnumörkun í þessum málum er vitanlega óaðskiljanlegur þáttur í fiskveiðistefnu, og þess vegna hef ég á grundvelli m. a. þess, sem fyrir liggur þegar hjá nefndinni, samið ákveðnar reglur, sem ég tel rétt að um þetta gildi. Ég mun kynna þær fyrir Fiskveiðasjóði áður en hann afgreiðir þær umsóknir sem fyrir sjóðnum liggja nú. Ég ætla ekki að tíunda það út af fyrir sig hér nú, en ég get sagt um þetta þó, að ég tel að það væri hæfilegt markmið að viðhalda flotanum eða sóknarþunganum nokkurn veginn eins og hann er nú, og ég tel svo brýnt að endurnýja bátaflotann, þennan gamla flota, til að koma í veg fyrir þær kollsteypur sem við höfum tekið hvað eftir annað í endurnýjun okkar skipa, að það verkefni verði að hafa forgang. Ég tel alveg sjálfsagt að menn, sem verða fyrir tjóni eða af einhverjum ástæðum þyrftu að leggja í gífurlegan kostnað við að endurnýja sitt skip, fái heimild til að endurnýja það með nýrra skipi, enda auki það ekki sóknarþunga þorskveiðiflotans. Ég er sammála því sem kemur fram í bráðabirgðaáliti frá n., að í sumum greinum sjávarútvegs ber að stöðva alla endurnýjun, eins og t. d. loðnuflotann eins og nú er ástatt. Það er enginn munur gerður á því í þessu frv. Ég tel jafnframt að við úthlutun eða samþykkt á umsóknum um ný eða eldri skip þurfi að skoða ýmsa þætti, eins og t. d. þörf eins byggðarlags fyrir aukinn afla af atvinnuástæðum eða hver aldur þess bátaflota þess byggðarlags er orðinn. Ég tel alveg sjálfsagt, að innlend skipasmíði gangi fyrir, og hef því t. d. óskað eftir því í sambandi við umsókn frá einu byggðarlagi, Vestmannaeyjum, að þeir kæmu með sambærilegt tilboð frá innlendum skipasmíðastöðvum, og það liggur nú fyrir. Ég tel sjálfsagt að mönnum verði gert skylt að taka slíku tilboði ef það er innan skynsamlegra marka borið saman við það erlenda. Þessar og fleiri hugmyndir, sem eru nú til umr., má vitanlega framkvæma án lagasetningar. Í fyrsta lagi getur stjórn Fiskveiðasjóðs framkvæmt þær sjálf, og í öðru lagi hefur ráðh. vald til þess að breyta reglugerð ef talið er nauðsynlegt til þess að tryggja að framkvæmd verði með slíkum hætti. Ég vil svo segja það, að inn í þetta blandast mál eins og t. d. úreldingarsjóður. Ég sé að hv. þm. er með frv. um það líka. Þetta er líka mikið rætt í n. og komnar á blað hugmyndir eins og þarna eru. Úreldingarsjóð þarf að efla, það er alveg ljóst, og ég geri ráð fyrir að það verði gert. Það þarf að hraða endurnýjun bátaflotans, og til þess þarf að útvega meira fjármagn. Í því skyni koma ýmsar leiðir til greina. Menn tala ákaflega mikið um að þorskveiðiflotinn sé allt of stór. Ég ræddi fyrir nokkrum dögum við einn mikinn aflamann í Vestmannaeyjum sem er bæði að hans og annarra dómi með mjög góða áhöfn. Hann mótmælti þessu harðlega og sagði að menn væru að tala um að auka okkar afla og tekjur með því að minnka flotann. Hann sagði: Jafnvel með minni áhöfn treysti ég mér ekki til að leggja á mannskapinn meiri afla, ef vel á að fara með hann, og þar eru að sjálfsögðu gerðar miklu meiri kröfur en áður var. Dæmið er nefnilega ekki eins einfalt og sumum reiknimeisturum hættir til að setja það upp, að hver togari geti aflað 30 tonn á dag og það eru 270 vinnudagar í árinu, m. ö. o. geti togarinn aflað 8100 lestir á ári. Niðurstaðan: 86 togarar geta tekið allan aflann og því má leggja öllum bátaflotanum. Þetta er öfgafull uppsetning kannske, en þannig í raun og veru nálgast útkoma reiknimeistaranna á stærð bátaflotans. Það er að sjálfsögðu ekkert tillit tekið til þeirra skakkafalla sem einstakar byggðir yrðu fyrir með slíkum niðurskurði, jafnvel 30% niðurskurði bátaflotans, þannig að mín niðurstaða er nú sú, eins og ég sagði áðan, að það beri að leggja á það áherslu að halda flotanum innan þeirra marka sem hann er nú, en leggja áherslu á endurnýjun bátaflotans, það sé okkur nauðsynlegt, bæði einstökum byggðarlögum og til þess að tryggja að við sækjum aflann með bestu fáanlegum tækjum.



Herra forseti. Ég vil líta á þetta frv. sem jákvætt framlag til þeirrar umr. sem þarf og verður að fara fram um endurnýjun og viðhald fiskiskipaflotans. Hvort hér er sett fram nákvæmlega sú rétta formúla sem fyrir endurnýjun á að vera, það er ég ekki viss um. Maður rekur fyrst augun í brúttórúmlest. Áður fyrr voru þessi fiskiskip aðeins skrokkurinn með litlu vélarrúmi og kassa ofan á þar sem stýrishúsið var. Nú er orðin gífurleg breyting. Nú er hugsað um að mannskapurinn hafi góðar aðstæður og því er náttúrlega fiskiskipið allt annað en þá var. Ég vil halda fram að þessu markmiði, sem stefnt er að með þessu frv., hefðu alveg eins mátt ná með beitingu fjárfestingarsjóðanna, bæði Fiskveiðasjóðs, Byggðasjóðs og með Aldurslagasjóði og Úreldingarsjóði. En auðvitað hljótum við Íslendingar sem fiskveiðiþjóð að stefna að því að byggja sem mest af okkar fiskiskipum sjálfir. Þarna virðist vera stefnt að því náttúrlega, en ég vil minna á það, að ef við ætlum að stefna að því, þá þurfum við að búa miklu betur að okkar innlendu skipasmíðum en er í dag. Við þurfum að gera skipasmíðarnar samkeppnishæfar við erlendar skipasmíðastöðvar og þá fyrst og fremst með því að létta af þeim kvöðum þeim og tollum sem þær verða að greiða umfram það sem annars staðar er gert. Við hljótum, þegar við skoðum svona frv., að spyrja okkur að því, hvernig eigi að stefna að því að nýta okkar landhelgi, hvort það eigi að gera með stórum togveiðiskipum, hvort á að gera það með öðruvísi samsettum fiskiskipaflota. Ég held að fyrst og fremst hljótum við að stefna að því að ná okkar fiski á sem ódýrastan hátt og huga að því, að sem mest framleiðni verði í fiskveiðunum. Þess vegna hljótum við að skoða þetta margslungna og erfiða vandamál frá öllum hliðum og gera okkur grein fyrir því, með hvaða stærðum og hvernig skipum við eigum að endurnýja okkar flota. Þá vildi ég líka koma að þeirri spurningu, hvort þetta eigi að verða áfram eins og er í dag, að menn eigi að fá skip, en ekki að greiða þau. Ég get ekki séð annað, eins og ástandið er hér í dag, en að hver sá maður, sem fer út í það að kaupa sér nýtt skip, hvort sem þau eru keypt hér innanlands eða erlendis frá, getir upp við sig að hann getur ekki greitt skipið og því sé um það að ræða að fá skip, en ætla sér alls ekki að greiða það eða standa í skilum af þeim lánum sem fengin eru. Ég held að við getum flestir verið sammála því, að t. d. hefur allt of mikil endurnýjun átt sér stað á síðustu árum í togaraflotanum. Áður fyrr gátu allir glaðst yfir því að sjá nýtt togskip á sjónum, þessi glæsilegu skip, en satt að segja eru það blandnar tilfinningar sem fara um mann þegar maður sér þessi skip núna koma hvert af öðru. Síðan hlýtur sú spurning að vakna þegar svona regla er sett fram eins og virðist vera í þessu frv., hverjir það séu sem eigi að fá að endurnýja flotann og hverjir eigi að njóta þess að fá þau skip sem smíðuð eða keypt verða. Eru það einstaklingarnir, sem eru að berjast í þessu, eða eru það stór og sterk fyrirtæki, sem hljóta við þær aðstæður, sem nú eru, að vaxa upp og geta yfirboðið einstaklingana. Satt að segja væri það mikill skaði, held ég, fyrir íslenskan sjávarútveg ef einstaklingurinn hyrfi sem slíkur út úr honum. Sjávarútvegurinn hefur til þessa mest byggt á framtaki einstaklingsins. Það eru dugnaðarsjómenn og skipstjórar sem hafa orðið í flestum tilvikum eignaraðilar að fiskiskipunum, og væri mikill skaði skeður ef það þyrfti að falla út. Ég held að það hljóti að vera, að við Íslendingar stefnum að því að reka okkar fiskiskip.með hagnaði, og ég held að hagnaðarsjónarmiðið hljóti að verða ráðandi. Með því að beita þeim sjóðum, sem nefndir voru í byrjun, held ég að hægt væri að ná hverju því markmiði sem við setjum okkur í endurnýjun flotans. En ég vil fyrst og fremst líta á þetta frv. sem jákvætt framlag til þeirrar umr. sem verður að fara fram um þetta mál. Það þarf að fjalla um þetta vel í þeirri n., sem málið tekur fyrir, og gera sér grein fyrir því, á hvern hátt framhaldið verður.



Herra forseti. Ég verð að segja að ég held að ræða hæstv. sjútvrh. hafi byggst á miklum misskilningi. Það var helst á honum að skilja að sams konar hugmyndir hefðu komið fram í nefnd og væru þá ágætar. En ef þær kæmu fram í lagafrv.-formi á Alþingi væru þær afleitar. Þetta gengur vitaskuld ekki upp. Það jaðraði við að hæstv. sjútvrh. væri að þjófkenna mig héðan úr ræðustól, gerði það kannske ekki beinlínis, en það jaðraði við það. Ég veit náttúrlega ekki hvaða hugmyndir aðrir hafa verið með í þessum efnum eða hvenær þær hafa komið fram, en ég get upplýst það hér, að drög að þessu lagafrv. voru samin í byrjun desember af mér og Ágúst Einarssyni, varaþm. Magnúsar H. Magnússonar, sem sat þá á þingi; þannig að hvort sem aðrir hafa verið með þessar hugmyndir eða ekki höfðu þær þróast hjá okkur á þeim tíma. Um bann við innflutningi, sem mér skildist að hefði verið önnur hugmynd nefndarinnar, og takmörkun á innlendum skipasmíðum, þá held ég að það sé óhætt að segja að varla hefði ég þurft að fara í smiðju til neinnar nefndar með það. Ég veit ekki betur en ég hafi sjálfur sett reglugerð um það meðan ég var sjútvrh. Þó að sú hugmynd komi aftur upp í einhverri nefnd getur það nú varla talist neitt sérlega frumlegt af nefndarinnar hálfu þó að sjálfsagt sé allt gott um hana að segja. Ég held að við eigum ekki að drepa þessari umr. á dreif, heldur halda okkur við meginefnið, meginkjarnann í þessu máli. Sá meginkjarni birtist m. a. í þeirri ræðu sem hv. þm. Guðmundur Karlsson hélt hér áðan, þegar hann sagði að við hlytum að stefna að því að reka útgerðina með hagnaði. Ef við erum sífellt að. stækka skipastólinn mun okkur veitast sífellt erfiðara að reka útgerðina með hagnaði. Tilkostnaðurinn vex, en tekjurnar ekki. Það er inn í þann vítahring sem við erum komnir. Og það er úr þeim vítahring sem við þurfum að komast. Það frv. til laga, sem hér er flutt, snýst eingöngu um þetta atriði.  Hæstv. ráðh. talaði um það að það þyrfti auðvitað að stöðva endurnýjun loðnuflotans, en það væri ekkert um það í lagafrv. Það er ekkert sem hindrar það að stefnumörkunin sé í þá áttina á hverjum tíma innan ramma lagafrv., það er bara verið að tala um heildarstærð. Hæstv. ráðh. talaði líka um að það kynni að þurfa að taka tillit til atvinnusjónarmiða við úthlutun. Vitaskuld. Er það ekki gert? Auðvitað á að halda því áfram. Hæstv. ráðh. talaði líka um manninn sem ætti ónýta bátinn og langaði til að endurnýja hann. Það er ekkert í þessu lagafrv. sem hindrar að hann fái að endurnýja. Það er meira að segja í lófa lagið fyrir ráðh. og lánastofnanir að ætla slíkum mönnum sérstakan forgang. Hér hefur líka verið flutt frv. um aukningu úreldingar þannig að auðvitað þarf það að fylgjast að. Hugmyndin með þessu frv., sem ég er alveg sannfærður um að menn munu skilja, er sú, að ef við aukum úreldinguna, þá aukum við svigrúmið til endurnýjunar. En við getum ekki endurnýjað ofan á þann flota sem þegar er fullstór. Þá lendum við bara í enn þá meiri örðugleikum. Þegar ég segi að hér sé um mikinn misskilning að ræða hjá ráðh., þá er það fyrst og fremst varðandi það atriði, að auðvitað hljóta menn alveg eins núna og ekkert síður eftir að þetta er orðið að lögum að setja sér verklagsreglur um hvernig úthlutun fari fram. En ég taldi ekki rétt að binda það í lögum, en meginstefnuna, hvernig eigi að halda utan um heildina, verðum við beinlínis að binda í lögum vegna þess að við höfum margfalda reynslu fyrir því, að þetta fer allt úr böndunum hjá þeim blessuðu aðilum sem fara með stjórn þessara mála. Það tókst ekki einu sinni nógu vel hjá mér þó að ég væri kannske langtum strangari en nokkrir aðrir, hvað þá ef við berum það saman við reynslu síðustu missera eða daga, liggur mér við að segja, svo að ég vitni nú í frægt mál. En auðvitað setur Fiskveiðasjóður sér reglur. Það má taka tillit til þess að einhver sé að úrelda skip og eigi þess vegna frekar forgang. Það má taka tillit til byggðasjónarmiða og þar fram eftir götunum. Auðvitað á ríkisstj. að marka stefnu um það, með hvaða hætti endurnýjunin á að fara fram. Það er tekið fram í grg. með þessu frv. að bátaflotinn sé úreltur. Auðvitað á hann þá að hafa vissan forgang eins og staðan er núna. En við flm. vildum ekki binda það í lögum. Við ætluðum ríkisstj. innan gefins ramma að beina kröftum sínum í þá áttina að halda uppi skynsamlegri stefnu að þessu leyti. Þetta er í raun og sannleika meginatriði málsins. Við getum svo velt því fyrir okkur aftur og aftur, hvernig skip eigi að kaupa, en það er bara síbreytilegt. Það á eitt við á einum tíma og annað á öðrum tíma. Við getum líka velt fyrir okkur greiðslukjörum, eins og hv. þm. Guðmundur Karlsson gerði áðan, og kannske væri ástæða til þess að menn ættu frekar að greiða þessi skip heldur en ekki, þó að alls konar fordæmi séu nú komin upp í þeim efnum. En það er ekki meginatriði málsins. Meginatriði málsins er það, að við verðum að hafa hemil á stærð skipastólsins, við verðum að setja okkur reglur um það. Okkur hafa ekki dugað þær reglur sem við höfum verið með að undanförnu. Þess vegna er eðlilegt að Alþingi taki af skarið í þessum efnum, setji heildarrammann, en síðan er auðvitað stjórnvalda að sjá um útfærsluna og verklagsreglur í sambandi við úthlutun. Ég held að það sé þess vegna mjög eðlilegt og í rauninni sjálfsagt að Alþingi samþykki heildarstefnumörkun af þessu tagi með lögum. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd, að við búum við sífellt harðnandi samkeppni á mörkuðum okkar, einkanlega í Bandaríkjunum. Hvernig ætlum við að mæta þeirri samkeppni? Við verðum að mæta henni með þeim hætti í fyrsta lagi að endurvæða fiskvinnsluna, hafa hana nýtískulega, en í öðru lagi með þeim hætti, að veiðarnar sjálfar séu ódýrar. Besta ráðið til að sjá til þess, að veiðarnar sjálfar séu ódýrar, er að sjá til þess, að fiskiskipastóllinn sé hæfilega stór þannig að við séum ekki að bera kostnað af því að vera með svo og svo stórt skömmtunarkerfi, veð séum með kostnaðinn af rekstri fleiri skipa en þarf til þess að veiða þennan fisk. Það er stærsti kostnaðarliðurinn, og ef við ætlun að standa okkur í samkeppninni verðum við að hugsa um þetta líka. Ég skal ekki fjölyrða öllu frekar um þetta. En ég held að það sé alger misskilningur hjá hæstv. ráðh. að ætlast til þess, að úthlutunarreglur séu settar í lög. Mér finnst að það hafi verið eðlileg afstaða hjá okkur að það ætti að móta af bærum aðilum á hverjum tíma. En ég tel að það sé líka alger misskilningur hjá ráðh., að Alþingi eigi ekki að setja lög um það efni sem hér um ræðir. Ég tel að reynslan hafi sannað okkur að það beri nauðsyn til að setja lög af þessu tagi, og ég held að Alþingi hafi gert allt of lítið að því að marka heildarstefnu í vissum þáttum atvinnumálanna með þeim hætti sem reynt er að gera með þessu lagafrv. og öðrum sem við flm. þessa frv. höfum flutt samhliða þessu frv. Ég ætla að vona að þetta mál fái góða umfjöllun í nefnd og farsælan framgang, því að ég er sannfærður um að þetta er eitt af mikilvægustu málum sem á þarf að taka. Við megum ekki drepa umr. á dreif með því að tala um smáatriðin og alls konar útúrdúra, eins og tilhneiging er til, en horfa fram hjá meginatriðinu. Og það er meginatriðið, einungis meginstefnan, sem verið er að setja fram í því frv. til l. sem hér er til umræðu. Ef við höldum áfram að drepa umr. á dreif, hugsa um loðnuflotann, hugsa um hvað eru margir gamlir bátar og hvort eigi frekar að fara togari á stað A heldur en B, þá komumst við aldrei til þess verks sem er mikilvægast, og það er að marka stefnuna um hvernig eigi að sjá til þess, að hér sé hæfilega stór fiskiskipastóll.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hætta mér mjög langt út í þessar almennu umræðu um skipulagningu í sjávarútvegi. Satt best að segja finnst mér að varla geti það verið við hér sem getum tekið ákvarðanir í smáatriðum í því efni, og mér finnst stundum að þessar umr. gangi nokkuð út og suður og er kannske ekki að furða. Það er um mikið vandamál að tefla. Það er ljóst, að floti okkar er of stór og hefur kannske verið farið heldur geyst í uppbyggingu togaraflotans sérstaklega og þessi mál hljóta auðvitað öll að verða til umræðu á næstu árum. En ég held að við eigum ekki að ætla okkur þá dul, að hér í þingsölunum leysum við öll mannleg vandamál með skipulagningu á þessu sviði og öðrum. Og ekki vil ég óska sjávarútveginum þess að lenda í sömu sporum og landbúnaður nú er lentur, þar sem tekið er upp kvótakerfi og nokkurs konar lénsskipulag. Ég held að þrátt fyrir allt þurfi einhverjir að borga skipin, eins og einn ræðumanna vakti hér athygli á, það verði að fara mjög gætilega í að gefa mönnum skip og kannske borga með þeim og allt muni það leiða til þess, að stöðnun verði í íslenskum atvinnuvegum fremur en hitt. Auðvitað verða menn eitthvað á sig að leggja til að geta eignast glæsileg skip. Ætla ég ekki að fara lengra út í þessar hugleiðingar. Þetta kemur allt seinna meir til umræðu. Mér er auðvitað ljóst eins og öllum öðrum, að óhöpp geta borið við á einstökum stöðum á landinu og verður að grípa til sérstakra ráðstafana til að létta undir með ákveðnum byggðarlögum. En þegar það á að fara að verða almenn regla að úthluta skipum til manna eftir geðþótta einstaklinga, kannske ágætra manna, þá líst mér ekki orðið á blikuna, þá held ég að sjávarútvegurinn fari að fara halloka rétt eins og landbúnaður og svo kæmi iðnaður auðvitað á eftir og við værum meira og minna lentir í greipum sósíalisma og ofstjórnar og þar af leiðandi lakari lífskjara. En út í stórpólitík ætla ég nú ekki að fara. Það er alveg ljóst, að við verðum að halda áfram skipasmíðaiðnaði á Íslandi og við eigum þá ekki endilega að einblína á að það þurfi að smíða stærstu skip, heldur kannske ekki síður smábáta. Og svo vill til, að við höfum nokkrar mjög glæsilegar skipasmíðastöðvar sem einmitt smíða minni skipin og þau skipin sem ég hygg, þegar allt kemur til alls, að skili kannske mesta arðinum, séu ódýrust í rekstri og hreini arðurinn af þeirri útgerð sé kannske meiri en af hinni sem meira ber á. En við skulum láta það liggja á milli hluta. Það er alveg ljóst, að smábátaútgerð verður á Íslandi og hún á að vera á íslenskum bátum, bátum smíðuðum hér, og hún á að vera á nýjum bátum sem mest og nýlegum bátum. Þess vegna er úrelding skipa auðvitað alveg sjálfsögð við þær aðstæður sem nú eru, bæði af öryggisástæðum og eins af fjárhagslegum ástæðum, og það séu hagstæð skip sem séu notuð en ekki óhagstæð. Ég nota þetta tækifæri þess vegna til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort tilraunir þær, sem ég veit að hann hefur gert til að fá Fiskveiðasjóð til að breyta reglum sínum um lánslofarð þannig að íslenskar skipasmíðastöðvar, einmitt þær sem smíða litlu bátana, fái eðlilega afgreiðslu og sitji við sama borð og aðrir. Mér er kunnugt sérstaklega um eina skipasmíðastöð, skipasmíðastöð Guðmundar Lárussonar á Skagaströnd, mjög glæsilegt fyrirtæki, að hún er nánast sett algerlega hjá, það fæst ekki smíðaður þar nokkur bátur með eðlilegum lánum hjá Fiskveiðasjóði. Þó er þarna um geysimerkilegt fyrirtæki að ræða. Það var hafin uppbygging á því á erfiðleikaárunum í kringum 1970 og þá smíði eikarbáta, en síðan voru hafnar smíðar á plastbátum sem hafa reynst mjög vel og eru hin glæsilegustu skip þó að ekki séu þau stór. En á síðustu árunum hefur ekki fengist að smíða einn einasta slíkan bát. Og eins og ég sagði, þá veit ég að hæstv. sjútvrh. hefur áhuga á að bæði þetta fyrirtæki og önnur í skipasmíðaiðnaði fái að sitja kannske ekki við sama borð og stóru skipin af því að það er ekki verið að víla fyrir sér að afgreiða nokkra milljarða í skuttogara þegar ekki fást nokkrir tugir milljóna eða nokkrar milljónir í þessa einstöku smábáta. Þess vegna er verið að leggja þennan iðnað í rúst, eina glæsilegustu iðngrein hérlendis sem ég hef séð, stórglæsilega og ætti auðvitað að verða útflutningsiðnaður og ætti að styrkja menn til að geta stundað þennan rekstur. Mér sýnist það vera alveg augljóst mál, að slíkar stöðvar eigi að fá einhvers konar lánafyrirgreiðslu úr þessu margstungna og þrælfléttaða lánakerfi landsins sem er að stiga sjálft sig og þar með efnahagslíf þjóðarinnar. En látum það einnig liggja á milli hluta. Á meðan þessi frumskógur er ætti þó a. m. k. einhvers staðar að vera í honum glufa fyrir mestu athafnamenn landsins, eins og t. d. þann mann sem ég áðan nefndi, Guðmund Lárusson, sem hefur drifið upp þetta glæsilega stórfyrirtæki. Um leið og það er komið á laggirnar og búið að smíða nokkur skip, þá er sagt: Nei takk, góði minn, þú átt ekki upp á pallborðið, svona skip ætlum við ekki að smíða, við ætlum að smíða nokkra skuttogara í viðbót, og þeir skulu fá alla peningana úr Fiskveiðasjóði. Þetta er staðreynd málsins og þessu verður auðvitað að breyta. Þarna er um rangsleitni að ræða. Það er hrein nauðung við þá menn sem hafa byggt upp slík fyrirtæki, auðvitað í trausti þess, að þeir fengju að reka þau. Þess vegna endurtek ég spurningu mína til ráðh. og þakka honum fyrir það sem hann hefur reynt að gera í þessu efni vegna þess að allir hljótum við að vera sammála um að þennan iðnað megi ekki deyða. Skipasmíðaiðnaður á að verða mjög stór iðngrein á Íslandi í framtíðinni og hlýtur að verða það, vegna þess að þótt fiskveiðar víða um heim séu nú stundaðar með halla vegna ýmiss konar breyttra aðstæðna í hafréttarmálum o. s. frv., þá verða auðvitað fiskveiðar auknar mjög samhliða því sem verður farið að hjálpa náttúrunni til að auðga hafið með því að rækta það alveg eins og landið. Þá þarf skip til að veiða aukinn afla. Þess vegna verða fiskveiðiskipasmíðar miklar í framtíðinni, og vísi af skipaiðnaði má ekki drepa á Íslandi. Því eigum við að sameinast um að sjá til þess, að sá veiki vísir, sem er að þessari iðngrein, fái að blómgast og dafna og fiskiskip hérlendis verði íslensk, bæði af því að þau eru betri og verða betri en nokkur skip önnur vegna reynslu okkar og af því líka að þau verða ódýrari ef íslenskur skipasmíðaiðnaður fær að búa við svipuð kjör og slíkur iðnaður gerir í öðrum löndum.



Herra forseti. Ég vakti athygli á því áðan, að tölur og jafnvel setningar í frv. þessu eru svo að segja óbreyttar frá tillögum sem komið hafa fram í ákveðinni nefnd sem að þessum málum hefur starfað. Ég bar aldrei upp á hv. þm. að hann hefði stolið þessu. Það kann að vera að hann hafi fengið leyfi þeirra manna sem þetta fluttu, ég veit það ekki. En það hlýtur að vekja nokkra undrun þegar svo nákvæmlega er fylgt þeim till. sem þar koma fram. Ég sagði aldrei að þær till. væru ágætar af því að þær voru komnar frá nefndinni. En nefndin hafði alls ekki lokið umfjöllun um þetta og það eru mjög skiptar skoðanir í nefndinni um slík ákvæði. Ég sagði að engum í nefndinni, eins og þeir sögðu mér sjálfir, hefði dottið í hug að til greina kæmi að setja slíkt í lög. Og ég sagði að þessar tillögur hér væru að því leyti lakari, að ýmislegt fleira er í tillögum nefndarmanna sem þarf að fylgja með þegar svona mál eru ákveðin. Ég hef sjálfur aldrei talið koma til greina að fastsetja reglu um þessi 50%. Ég tel hana vera fjarstæðu, og ég rakti áðan hvers vegna. En hv. þm. kom ekkert inn á það sem er vitanlega kjarni málsins. Ég minnist ekki þess, að ég hafi upplýst að nefndin legði til að banna innflutning á fiskiskipum. Það hlýtur hv. þm. að hafa annars staðar frá. Einstakir menn þar hafa verið með þær hugmyndir, en nefndin hefur ekki lagt það til. En ég nefndi að 1200 lestirnar væru sama og kemur fram í nefndinni, að vísu sem lágmark þar því þar voru menn að hugsa um skipasmíðastöðvarnar, en ekki sem hámark. Það er út af fyrir sig rétt, að ákvæði um úthlutun mættu koma í reglugerð. En ég held að menn ættu þá að gera sér grein fyrir því, hvernig slík ákvæði gætu orðið og hvernig á að framkvæma þau lög sem menn eru að hugsa um að setja. En kjarni málsins er vitanlega þessi, að slíkt sem þetta hlýtur að leiða til þess, að minna og minna verður úrelt, menn sleppa ekki bátunum nema tilneyddir, ef þeir hafa sáralitla von um að fá endurnýjun. Á árinu 1980 úreltust 1311 lestir. Frá 18. júlí á síðasta ári til miðs febrúar úrelti Úreldingasjóður, þ. e. keypti, 863 brúttólestir, og það var ekki of mikið framboð. Það leit lengi svo út að ekki yrði hægt að ráðstafa þeim peningum sem Úreldingasjóður hefur. Hvers vegna? T. d. maðurinn, sem ég nefndi áðan, lætur ekki sinn 38 tonna bát, þó hann sé 34 ára gamall, nema hann hafi nokkra von í að ná í bát sem hann ræður við. Bátar eru ófáanlegir núna hér á almennum markaði. Það eru nokkrir staðir kringum landið sem leita mjög að bátum, þá vantar meiri afla. En bátar hafa verið ófáanlegir - algjörlega ófáanlegir. Og svona regla, að ekki megi endurnýja nema um 50% af því sem úreldist, hlýtur að leiða okkur úr öskunni í eldinn að þessu leyti. Menn úrelda enn síður sína báta. Þetta er kjarni málsins. Þarna hef ég rætt um málið frá útgerðarinnar hlið, en frá hlið skipasmíðastöðva er málið ekki síður alvarlegt. Hitt verð ég að segja, að þó að ég beri hag skipasmíðastöðvanna mjög fyrir brjósti hef ég ekki getað fallist á að smíða eigi fiskiskip þeirra vegna án tillits til þess hvað fiskstofnar þota o. s. frv. Deiluatriði hér er m. a. það, hvort aðkallandi sé að draga úr stærð fiskiskipaflotans eða hvort hann geti verið í svipaðri stærð og nú. Það tengist náttúrlega því, hvað menn gera ráð fyrir miklum afla af Íslandsmiðum í framtíðinni, þrátt fyrir allar hrakspár. M. a. hv. þm., þegar hann gegndi störfum sjútvrh., lagði til takmarkanir sem voru mikið ræddar í ríkisstj. og ég fyrir mitt leyti taldi skynsamlegar. Samt sem áður hefur þorskstofninn eflst, eða eins og einn fiskifræðingurinn sagði: það virðist útilokað að gera út af við þennan blessaða þorsk. Tillögur fiskifræðinganna eru þegar komnar upp í 400 þús. lesta ársafla. Hvað getur hann orðið mikill? Skýrslur sýna okkur að þegar þorskafli hefur farið yfir 500 þús. lestir, þá hefur aflinn þau tvö tímabil, sem það hefur gerst, hrunið árin á eftir. En aðrar og mjög mikilvægari breytingar hafa orðið. Á örfáum árum hefur hlutdeild af smáfiskaflanum gjörbreyst. Meira að segja árið 1976 var um 25–30% af aflanum þriggja ára fiskur og yngri, en núna um 5% af aflanum, og þessu fylgir náttúrlega að tonnatalan getur orðið meiri. Ég hef rætt þetta við fiskifræðinga sem hafa viðurkennt að þetta kunni að vera mjög mikilvægt, og þetta er reyndar ástæðan fyrir því, að þeir hafa endurskoðað sínar niðurstöður. Hvort þetta getur leitt til þess, að íslensk mið beri meira en 500 þús. lestir, jafnvel þó að þau hafi ekki borið það áður, skal ég engu um spá, en ég held að ljóst sé að stofninn þolir meiri veiði, þegar veiddur er stærri fiskur, heldur en eins og þetta var áður. Þetta sjá að sjálfsögðu allir. Við viljum vitanlega veiða karfa, verðum að veiða hann, ufsa og aðra fiskstofna: Þó að menn kalli það skrapdaga og geri lítið úr, þá viljum við veiða þá stofna. Niðurstaða mín er því sú, þegar jafnframt er tekið tillit til byggingarsjónarmiða og atvinnusjónarmiða, að alls ekki sé svo ljóst sem sumir vilja vera láta að skipastóllinn sé of stór, þegar til nokkuð langs tíma er litið. Ég held að það stefni óðum að því, að íslensk fiskimið geti borið sóknarþunga eins og nú er. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að skipastóllinn sé í hámarki og eigi að sporna gegn frekari aukningu hans. Ég vil þess vegna halda því fram, að vel getur svo farið að þetta frv. nái alls ekki þeim tilgangi sínum að draga ört úr stærð flotans. Menn halda gömlu bátunum og láta gera við þá, og það er ákaflega hættuleg og svo varasöm þróun að ég hlýt að mæla eindregið gegn því, að svona regla verði tekin upp í lög. Þetta eru vitanlega hin efnislegu aðalatriði þessa máls. Hv. 5. landsk. þm. fjallaði áðan um þetta mál og get ég tekið undir það sem hann sagði. M. a. get ég tekið undir það sem hann sagði um skipasmíðastöðvar sem hafa sérhæft sig í smærri bátum. Það er alveg rétt að þessir bátar gegna mjög mikilvægu hlutverki, ekki síst þegar litið er á þarfir einstakra byggðarlaga þar sem slík útgerð hentar vel. Þeir skapa verulega atvinnu og verulegar tekjur og þeir auka ekki svo að um sóknarþungann, t. d. í botnfiskaflann. Ég hef talið af ýmsum ástæðum rétt að reyna að stuðla að því, að þessar skipasmíðastöðvar fái fyrirgreiðslu í Fiskveiðasjóði. Því máli er alls ekki lokið. Ég hef farið fram á að þetta verði athugað. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að afstaða Fiskveiðasjóðs hefur verið nokkuð neikvæð, m. a. vegna þess að töluvert af þessum bátum eru grásleppubátar og Fiskveiðasjóður hefur ekki fengið framlag af þeirri afurð, a. m. k. ekki enn, og þess vegna ekki talið sér eins skylt að lána til slíkra báta. Nú eru vitanlega sumir þessara báta notaðir á aðrar veiðar, en stundum erfitt að greina á milli. Ég hef litið svo á að m. a. þetta málefni hljóti að verða að afgreiða með þeirri stefnumörkun sem nú er verið að reyna að framkvæma og ég vinn að í samráði við að sjálfsögðu formann Fiskveiðasjóðs. Ég hef ekki hér með mér lista yfir umsóknir til sjóðsins hafa borist nú, þær eru nokkuð miklar, en það er mjög áberandi að mjög er sótt um einmitt smærri báta af þessari stærð.



Herra forseti. Mig langar til að leggja fá orð í belg. Hér er vissulega um að ræða stórt mál og grundvallarmál í okkar atvinnulífi og eðlilegt að það sé rætt á Alþingi. Ég held að það séu ákaflega breytt viðhorf í þessum málum öllum á tiltölulega mjög skömmum tíma, og ég held að menn geri sér ekki fulla grein fyrir því enn þá hvert horfir um fiskstofnana. Með fullri virðingu og stuðningi við fiskifræðinga og þeirra starfsemi þá held ég þó að það sé það margt sem mönnum er hulið í þessum efnum, að menn geri sér ekki fulla grein fyrir hvert horfir í sambandi við fiskstofnana og þess vegna skynsamlegt að bíða nokkuð átekta um það, hvað gerist í þessum málum, áður en menn fara að draga ályktanir sem geta verið of snemma á ferðinni og byggist ekki á nægilegri reynslu við nýjar aðstæður í þessum efnum. Það eru gífurlegar breytingar sem orðið hafa með því að útlendingar hafa horfið af okkar fiskimiðum. Mér er það ákaflega minnisstætt, vegna þess að ég er alinn upp við ströndina og við sjóróðra þegar ég var unglingur á Austfjörðum á haustin, að sjá fyrir öllu Austurlandi borg af erlendum flota fiskiskipa, óslitna allar götur norður undir Vopnafjörð og suður í Berufjarðarál, þannig að íslensku bátarnir, sem þarna stunduðu sjóróðra, urðu annaðhvort að vera innan við þessa borg og þetta belti eða utan við það, annað var vonlaust. Ég hef að vísu ekki upplýsingar um hver tala þessara veiðiskipa var á þessum tíma, en hún var geigvænleg. Hér hafa því auðvitað orðið gífurleg umskipti, og ekki nóg með það, heldur var það svo, að þessi floti fiskaði upp í fjörusteina, T. d. eystra var það þannig, að sérstaklega Bretar enduðu gjarnan sínar veiðiferðir með því að taka kolann í lokin og voru þá að fiska upp við fjörusteina. Og svona var þetta meira og minna í kringum landið. Það er náttúrlega miklu meira stunduð djúpstóð núna heldur en áður var, og þetta eru svo gjörbreytt viðhorf að ég held að menn þurfi nokkurn tíma til þess að fá úr því skorið, hvert horfir í þessum efnum, og það sé alls ekki svo að menn hafi alla þá kunnáttu sem til þarf eða reynslu, til þess að fullyrða hvert horfi í þessum efnum við nýjar aðstæður. Ég er þess vegna alveg sammála hæstv. sjútvrh. um það efni, að meginstefnan eigi að vera sú að viðhalda fiskiskipastólnum nokkurn veginn í þeirri stærð sem hann er nú og sjá til. Það er athyglisvert, að fyrir tveimur eða þremur árum töldu fiskifræðingar að 250 þús. tonna þorskveiði væri skynsamleg. Hún var miklu meiri eins og allir þekkja. Nú í dag telja þeir 400 þús. tonna þorskveiði hæfilega, þannig að hér hefur orðið á örstuttum tíma gífurleg breyting á viðhorfum manna í þessum efnum og skoðunum. Auðvitað getur ótalmargt komið til sem hefur áhrif á þessi mál En ég held að það sé of snemmt að fara að marka stefnu til mikilla breytinga á okkar fiskiflota. Ég held að við eigum að bíða átekta og viðhalda flotanum svipuðum og hann er nú, enda er sannleikurinn sá, að það er óskaplega stórt mál ef á að minnka fiskiflotann, vegna þess að uppbygging fiskiflotans og stærð fiskiflotans miðast ákaflega mikið við þarfirnar, miðast við okkar land, okkar strandlengju og atvinnuaðstöðu alla kringum landið. Því er á margt að líta. Menn ræða um einstök skip hér á Alþingi og jafnvel einstaka báta. Ég verð að leyfa mér að segja það alveg eins og er, að miklar umræður um einn bát, sem er fluttur til landsins ef þörf er á því einhvers staðar, - mér finnst það varla vera verkefni Alþingis satt að segja. Það kann að gegna öðrum máli um einn togara. Um það mál hef ég ekki tekið mikinn þátt í að ræða og ætla ekki að gera. Það er ýmislegt fleira í því máli. Reynslan hjá okkur hefur verið sú, að það hafa liðið tímabil þar sem sáralítið hefur verið keypt eða byggt af skipum, síðan hafa komið gusur. Það var komin ný ríkisstj. með nýjan málefnasamning og hún ákvað að efla útgerð, kaupa 30 togara. Það var viskulegt að lýsa því yfir. Það var nýsköpunarstjórnin fræga. Ekki skal ég nú fara að efna til umræðu um hana. En hún lýsti því yfir í stjórnarsáttmálanum, að hún ætlaði að kaupa 30 togara. Náttúrlega hækkuðu allir togarar a. m. k. í Bretlandi, það vita allir nú, af því það átti að kaupa 30 togara til Íslands. Því var lýst yfir svo þeir voru fljótir að lyfta prísunum. En það er nú annað mál. En síðan hefur þetta gerst með nokkuð stöðugu millibili, að það hafa verið teknar gusur og stór stökk í þessum efnum. Ég held að það sé miklu skynsamlegra að hafa þetta minna og jafnara og stefna á það, eins og sakir standa, að viðhalda flotanum nokkuð svipuðum því sem hann er nú og sjá til frekar hver framvindan verður um þróun fiskstofnanna. Það eru margþætt vandamál sem koma upp þegar á að fara að setja hömlur. Það er t. d. hvernig þetta á að þróast hjá einstökum greinum útgerðar. Nú eru þær ákaflega misjafnar, og t. d. útgerðarmannastéttin, sem er mjög þýðingarmikil stétt. Hún er misjöfn eins og gengur og gerist, og ef settar eru strangar hömlur er hætt við að áhugi dofni hjá mönnum að byggja upp myndarleg fyrirtæki á þessu sviði vegna þess að þeir hafi ekki svigrúm til að þróa þau með eðlilegum hætti. Það er því á margt að líta í þessu sambandi. Inn í þetta koma svo öryggismálin að sjálfsögðu ef settar eru strangar reglur. Nú er ég ekki að tala fyrir því, að það sé ekki skynsamlegt að viðhalda bátum með eðlilegum hætti. Það er nauðsynlegt og skynsamlegt og búmannlegt. En það má ekki ganga út í öfgar þannig að menn freistist til þess að nota skip sem eru ekki nægilega örugg. Ég tek undir það með hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að það þarf að endurbæta fiskvinnsluna. Ég tek undir það. Hins vegar er rétt og skylt að geta þess um leið, að það hafa verið gerð stórkostleg átök í þessum málum á undanförnum árum, sérstaklega á árunum 1970–1980, áratugnum sem hefur verið kallaður Framsóknaráratugur stundum, - stórkostleg átök, slík bylting að það er ekki hægt að líkja því saman við það sem var fyrir þann tíma. Ég gæti haldið um það langa ræðu. Ég skal fúslega viðurkenna það, að viss svæði landsins urðu nokkuð útundan í þessari þróun, eins og t. d. Reykjanesið. En það voru ýmsar ástæður sem voru þess valdandi, m. a. þær, að þar var lögð mikið áhersla á saltfiskverkun. En það hefur mikið gerst í þessum málum. Þó ég vilji taka undir það, að það þurfi að halda þessum verkum áfram, þá má ekki gleyma því, að það hefur mikið gerst, geysilega mikið, og verið varið stórkostlegum fjármunum til þess að endurbæta t. d. fiskiðjuverin í kringum landið, og þeim fjármunum er vel varið. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en ég vil leggja áherslu á það, að þessi mál eru vandasöm og eiga verulegt erindi í þingsali.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sló úr og í eins og gerist og gengur á þeim bæ. En það er eitt sem ég held að menn ættu að hafa í huga, og það er að tala ekki gáleysislega um hvað megi veiða mikið úr hverjum einstökum fiskstofni. Hér hafa menn talað um að fiskifræðingar hafi sagt fyrir tveimur árum að það væri ráðlegt að veiða 250 þús. tonn, en núna segðu þeir að það væri ráðlegt að veiða 400 þús. tonn. Í hverju einstöku tilviki verða menn auðvitað að hafa það í huga, hvaða markmið menn hafa varðandi uppbyggingu þorskstofnsins. Það skyldi þó ekki vera að uppbygging þorskstofnsins væri hægari ef það væri veitt meira. Ég veit ekki betur en það dæmi, sem hér er til vitnað um 400 þús. tonna veiði núna, geri ráð fyrir hægari uppbyggingu þorskstofnsins en annað dæmi sem gerði ráð fyrir 350 þús. tonna veiði, sem líka gerir ráð fyrir hægari uppbyggingu en þriðja dæmið sem gerði ráð fyrir 300 þús. tonna veiði. Þannig er sannleikurinn í þessu máli. Þetta tengist auðvitað saman og menn geta ekki bara sagt: Fiskifræðingarnir segja þetta og fiskifræðingarnir segja hitt - ef menn horfa ekki á orsakasamhengið. Sem betur fer hefur þorskstofninn verið að styrkjast á undanförnum árum. g tel líka að það sé mikið atriði fyrir okkur, ef við ætlum að standa okkur í samkeppni við aðrar þjóðir, að við byggjum þennan fiskstofn upp. Ég held að Íslendingum væri hollt að hugleiða hvernig Kanadamenn hafa farið að í þessum efnum og hvað þeir eru að byggja upp gífurlega sterka þorskstofna hjá sér og taka tiltölulega lítið úr þeim. Sannleikurinn er vitaskuld sá, að markmiðið verður að vera að þorskstofninn sé svo sterkur að jafnvel þótt klak misfarist nokkur ár í röð þurfum við ekki að draga tiltakanlega úr veiðunum. Það hlýtur að vera markmiðið að ná þannig stöðugleika. Hitt hlýtur að vera afleit aðferð, sem mér fannst hæstv. viðskrh. jafnvel tala um sem möguleika, að menn gætu bara aukið veiðarnar áfram og áfram, það hefðu einu sinni verið veidd hér 500 þús. tonn - eða var það sjútvrh. sem ræddi um þetta? - svo hefði aflinn að vísu dottið niður á eftir.

Ég held að það hafi verið ég.

Ég held að við eigum ekki að tefla þannig á tæpasta vað, tefla málum með þeim hætti í tvísýnu. Hæstv. viðskrh. talaði líka um að það væri ekki gott að vera með hömlur, en nú virðist það vera samanlagt álit hæstv. viðskrh. og sjútvrh. að fiskiskipastóllinn sé hæfilega stór, ekki of stór, en þeir hafa orðað það svo, að hann væri hæfilega stór eins og hann væri núna. Ég spyr þá bara ef á að fylgja þeirri kenningu, að skipastóllinn sé hæfilegur: Skyldi þá ekki líka þurfa hömlur til þess að sjá til þess, að fiskiskipastóllinn stækkaði ekki, heldur héldist óbreyttur að stærð. Það skyldi þó ekki þurfa einhverjar takmarkanir bara til þess að ná því markmiði. Tilraun til að flýja frá málinu með þessum hætti er misheppnuð. Menn komast ekki frá því, hvert hið raunverulega vandamál er, jafnvel þó að þeir telji að fiskiskipastóllinn sé hæfilega stór, því að staðreyndin er sú, að skipastóllinn hefur verið að aukast að undanförnu. Vandamálið er því jafnt fyrir hendi hvort sem hann telst vera 5% eða 10% of stór. Hitt er auðvitað furðulegt, að heyra menn tala um að fiskiskipastóllinn geti ekki verið of stór, á sama tíma og skömmtunarkerfi á skömmtunarkerfi ofan eru í gangi. Auðvitað er það vegna þess að fiskiskipastóllinn er of stór. Ef hann væri hæfilega stór þyrftum við ekki að vera með skammtanir af þessu tagi og þá værum við ekki heldur að draga á okkur allan þann feiknalega tilkostnað sem fylgir því að hafa þessa hluti eins og þeir eru. Hæstv. viðskrh. talaði um að það væri of snemmt að taka upp nýja stefnu. Ég held að það hefði verið hollt ef t. d. hefði verið tekin upp ný stefna í landbúnaðarmálum svolítið fyrr. Ég held að það hafi verið röng stefna sem fylgt var í landbúnaðarmálum að þetta væri í lagi eins og það væri og við gætum bara séð til, þjóðinni mundi áreiðanlega fjölga mikið og hún mundi éta meira kjöt og drekka meiri mjólk og þess vegna væri sjálfsagt að rækta meira og meira. Sannleikurinn er sá, að við erum að koma sjávarútveginum í sama farveginn ef við tökum ekki til hendinni núna, við erum þá að búa okkur til sams konar vandamál í sjávarútveginum og við höfum við að glíma í landbúnaðinum og ekki er það skemmtilegt. Hæstv. viðskrh. talaði líka um að það hefði ýmislegt verið gert í uppbyggingu hraðfrystihúsanna. Þó er það svo, að mjög víða er mjög mikið ógert í þeim efnum og þau eru mjög víða mjög illa á sig komin. Þess eru meira að segja dæmi, að menn fá ekki lánafyrirgreiðslu til þess að byggja sér ný frystihús eða eiga í erfiðleikum með lánafyrirgreiðslu í sambandi við það, en hins vegar er allt í lagi að útvega þeim einn togara í viðbót. Þetta dæmi er frá Skagaströnd. Ég hef skoðað frystihúsið þar, það er gamalt sláturhús, og ég held að það sé eitt lífsins undur að það skuli nokkurn tíma komast fiskur í það hús, svo langar leiðir sem hann þarf að ferðast upp og niður á milli hæða, og þar að auki er frystigeymslan varla manngeng.  Hæstv. sjútvrh. talaði um að ef það frv. yrði að lögum, sem hér er flutt, mundu skipin hætta að úreldast eða að menn mundu hætta að úrelda skip, eins og ég held að hann hafi orðað það, menn mundu hanga í gömlum döllum ef þessi regla skyldi gilda. Ég held að þetta sé alrangt og það sé alls ekki þannig; vegna þess að eins og þessar reglur eru settar fram er augljóst að þeim mun meira sem verður úrelt, þeim mun meira svigrúm verður til endurnýjunar. Það held ég að menn muni vitaskuld sjá. Við flm. þessa frv. höfum flutt hér líka frv. um aukningu úreldingarstyrksins. Ég er hins vegar tilbúinn til þess að hjálpa hæstv. ráðh. með það að tengja það saman, að menn hafi forgangsrétt til nýrra skipa ef þeir hafa úrelt skip. Ég hafði ekki hugsað mér að setja það inn í lagatextann og er í sjálfu sér reiðubúinn til að vinna að slíkum reglum með ráðh. án þess að það fari í lagatextann. En ef ráðh. vill endilega hafa eitthvað slíkt í lagatextanum er sjálfsagt að gefa því gaum og reyna að finna því stað og form. Það kann að vera rétt hjá ráðh., að það ætti þá að vera í lagatextanum. Ég er samt ekki sannfærður um það, en mundi vera reiðubúinn til að teygja mig til samkomulags við ráðh. um það ef hann teldi það mikils virði. Hinu komumst við ekki fram hjá, og það er meginatriði málsins, að útgerð er þess konar atvinnuvegur að þar er rík tilhneiging til offjárfestingar. Þess vegna verður hið opinbera að hafa afskipti af þessum málum. Hvort sem mönnum líkar vel eða illa við hömlur, og gjarnan mega þær víða vera minni en meiri að mínum dómi, þá er sjávarútvegur þess konar atvinnugrein að ekki verður komist hjá því að stjórnvöld marki heildarstefnuna vegna þess að hagsmunir hvers einstaks aðila ganga þvert á hagsmuni hinna. Þegar einn hlýtur að keppast við að ná sem mestu í sinn hlut og vera með sem nýtískulegast skip, þá er það auðvitað á kostnað hinna þegar heildarafraksturinn er gefinn. Það kemur minna í hvern einstakan hlut á eftir. Það er út frá þessu grundvallarsjónarmiði sem við verðum að skoða þetta mál. Það er eindregin skoðun mín, að eins og málum sé nú komið sé það skömmtunarkerfi, sem er í gangi, til marks um það, til vitnis um það, að fiskiskipastóllinn er nú fullstór. Þess vegna, og vegna þess hvert eðli greinarinnar er, þá ber nauðsyn til að samþykkja þetta frv.