Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Flm. (Jón Auðunn Jónsson): Ég óskaði, að þetta mál færi til allshn., af því að það er í nokkuð nánu sambandi við mál, sem vísað var þangað í gær. Við skyldum segja, að n. kæmist að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að samþ. þetta frv., þá mundi n. sjá sér fært, að ég hygg, að fella niður eitthvað af þeim tekjustofnum, sem í frv. milliþn. felast. Á þann hátt væri heppilegt, að sama n. hefði með höndum bæði þessi frv. Ég skal játa, að þetta er fjárhagsspursmál, en það stendur í beinu sambandi við afkomu hreppa- og sýslufélaga og bæjarfélaga, og ættu því bæði þessi mál að athugast í sömu n.

Þorsteinn Þorsteinsson Út af því, sem hæstv. fjmrh. minntist á í ræðu sinni, vil ég taka það fram við n. þá, sem kemur til með að fjalla um þetta mál, að þótt ríkissjóður sé ef til vill í raun og veru ekki vel stæður, verður líka þessi n. að athuga, að sýslusjóðir og bæjarsjóðir víða komast illa af og sveitarsjóðir sömuleiðis. Þessa aðilja verður líka að hafa fyrir augum, en ekki ríkissjóð eingöngu. En gagn þeirra er líka gagn ríkissjóðs. Og ef allt er komið í rústir hjá sýslu- og sveitarsjóðum, þá má vera, að þröngt verði fyrir dyrum hjá ríkissjóði einmitt af þessum orsökum.

*Flm. (Jón Auðunn Jónsson): Þegar séð var, að n. sú, sem undirbjó frv. um tekjustofna handa bæjar- og sveitarsjóðum, hafði ekki athugað þá leið, hvort ekki væri hægt að létta af þessum sjóðum þeim gjöldum, sem greidd hafa verið frá þeim í ríkissjóð og sem n. hafði gert grein fyrir í framsögu frv. um tekjustofna ríkissjóðs, - þeir töldu það ekki í sínum verkahring að fara þessa leið -, þá þótti okkur hv.þm. Dal. ástæða til, að þessi hlið máls yrði athuguð einnig. Það er öllum vitanlegt, að berklavarnagjaldið hefir verið ákaflega óvinsælt hjá héraðsstjórnum meðfram af því, að þær hafa víst flestar litið þannig á, að þetta gjald væri einskonar greiðsla til sóttvarna og ríkissjóður hafi skyldu til að sjá um að afstýra sótthættu og smithættu og ætti að bera einn kostnað af þeim ráðstöfunum. Þetta sést m. a. á því, að á undanförnum þingum hafa komið fram frv. um að lækka þetta gjald. Og meðan sýslufélög og bæjarfélög stóðu undir þessu gjaldi eingöngu, var auðsjáanlegt, að þau gátu ekki undir því risið. Þess vegna var breytt um með l. 1933, og ríkissjóður tók að sér meginhlutann af þessum útgjöldum. Ég lít svo á, að það sé ákaflega hæpið að leggja á nýja tolla og skatta, ofan á það, sem fyrir er, og einkum eftir að þær miklu tolla- og skattahækkanir, sem síðasta þing samþ., hafa komið til framkvæmda. En hinsvegar ber að líta á það, að nokkuð af þeim auknu útgjöldum borgaranna í tekjustofna handa bæjar- og sýslufélögum kemur aftur niður sem léttir í aukaútsvörum. En þó hygg ég það verði ekki eins mikið og flm. gera ráð fyrir. Það mun fara svo, ef sýslu- og bæjarfélög geta staðið undir sínum böggum með þessum nýju tollum, þá verður einhverju af þeim gjöldum, sem ríkissjóður annars greiðir, hrint yfir á herðar þessara stofnana. En það er að vísu rétt, að einkum landhreppar munu fá nokkurn létti með þeirri breyt., sem gerð hefir verið, með því að það ákvæði, að viss dvöl væri skilyrði fyrir sveitfesti, var fellt niður. Þess vegna get ég hugsað mér, að einmitt landsveitir hafi betri aðstöðu en áður til þess að standa undir sínum böggum, því að fátækraframfærið hefir lengst af verið stærsti gjaldaliður hjá þeim. En þá er við búið, að þyngslin lendi meir en verið hefir á bæjarfélögum og kauptúnum, eða þeim hreppum, sem hafa kauptún innan sinna takmarka. Hygg ég því, að erfiðleikar á þessum stöðum verði ekki minni eftir en áður, heldur meiri, og að það verði nauðsynlegt að lækka eitthvað þau gjöld, sem beint hvíla á þeim til almennra þarfa. Og þá liggur næst að athuga, hvort ekki megi fella niður þetta gjald, sem hefir þótt ærið ósanngjarnt. Því má bæta við, að á síðustu árum hefir þetta gjald því miður ekki greiðzt að fullu, - langt frá því. Ýms sýslufélög og nokkur bæjarfélög hafa ekki getað staðið í skilum. Við væntum þess, að þetta frv. megi verða samferða tekjuöflunarfrv. því, sem lagt hefir verið fyrir þingið og fór til allshn. Þetta mál er nokkuð hliðstætt, og legg ég því til, að því verði vísað til allshn.

Þorsteinn Þorsteinsson Aðeins örfá orð til viðbótar því, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði. Það er ástæða til að koma fram með þetta frv. einmitt nú, því að það eru nokkur tímamót að verða á þessu sviði. Ég vil biðja hv.þdm. að taka vel eftir því, að nú eftir l. um alþýðutryggingar er það gert að skyldu þeim kaupstöðum og þeim hreppum, sem setja hjá sér sjúkrasamlög, að annast berklaveika sjúklinga líka og kosta legu þeirra 6 mánuði á spítala. Verður þá berklavarnagjald þessara staða tvöfalt, enda þótt ríkið greiði að hluta legukostnaðinn. Er þá spurning, hvort þeim kaupstöðum, sem hafa sjúkrasamlög, sé það lagaskylda að borga líka þennan 2 kr. nefskatt í ríkissjóð. En í fjárlagafrv., sem liggur fyrir, hefir verið gert ráð fyrir þessari tvöföldu greiðslu frá sjúkrasamlagssvæðum, og er þar samkv. því áætlað, að berklavarnagjaldið lækki til útgjalda fyrir ríkissjóð hátt á annað hundrað þús. kr. Ég vil biðja menn að athuga þetta vel, að nú fer að standa töluvert öðruvísi á en verið hefir um þetta atriði, og er því ekki ástæðulaust að breyta þessum nefskattslögum. Þau ákvæði, sem við hv.þm.N.-Ísf. viljum nú breyta, voru sett til bráðabirgða.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Að vissu leyti er rétt það, sem hv.flm. sagði, að nokkurt ósamræmi er í því, að sjúkratrygging taki við berklasjúklingum fyrstu 6 mánuði og njóti styrks úr bæjarsjóðum, og jafnframt sé bæjarsjóðum gert að skyldu að greiða ákveðið gjald til berklavarna. Eins og þm. muna, fylgir frv. um alþýðutryggingar og framfærslulög 3. frv., og í því er gert ráð fyrir, að berklavarnagjaldið verði fellt niður og tekin upp sérstök skipun á ríkisframlagi til allra þeirra, sem haldnir eru af langvarandi sjúkdóm, þ. e. yfir 6 mánuði, sem sjúkrasamlög þurfa mest að borga með sjúkling. Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. verði lagt fyrir Alþingi nú mestu daga. Ekki vil ég setja mig gegn því, að þessu frv., sem hér liggur fyrir, verði vísað til nefndar, en vildi mælast til, að n., sem tekur þetta mál, afgreiði það ekki fyrr en hitt frv. kemur fram. Ég álít þá lausn, sem það felur í sér, miklu eðlilegri en þá, sem hér er stungið upp á. Ég tel í alla staði sanngjarnt og eðlilegt og ríkissjóði ekki um megn, að um berklaveiki gildi svipaðar reglur gagnvart ríkissjóði eins og ýmsa aðra langvarandi sjúkdóma. Geðveikisjúklingar eru kostaðir af ríkissjóði að nokkru leyti, holdsveikisjúklingar að öllu leyti. En ætlunin með þessum lagabálki er að setja fastar og ákveðnar reglur um þetta allt. Þá vil ég aðeins benda á það, að mér finnst þetta hreint fjárhagsmál ríkissjóðs. Ég vildi því leggja til, að málinu yrði vísað til fjhn. Náttúrlega geri ég þetta ekki að kappsmáli, en mér finnst málið eiga þar heima, nema ef menn vilja taka þann sið upp að setja yfirleitt fjárhagsmál í allshn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vildi aðeins við þessa umr. málsins segja til þeirrar n., sem endanlega kann að fá þetta mál til meðferðar, að ég vildi gjarnan fá tækifæri til að tala við þá n. áður en hún ritar nál., m. a. til að gefa upplýsingar um, hversu innheimta þessa gjalds hefir gengið. Það hefir verið mikið látið af því, að hún hafi gengið illa. Er að vísu rétt, að nokkur sýslufélög og kaupstaðir standa í óbættri sök út af þessu gjaldi. En þó er þetta ekki eins mikið og menn almennt hafa álitið. Og á síðasta ári hefir innheimtan gengið sæmilega, þó að til séu undantekningar. En um þetta og fleira vil ég upplýsa nefndina. Að öðru leyti sé ég ekki út af fyrir sig nokkru möguleika á því, að ríkið geti verið án þess að fá þetta gjald frá sýslufélögunum, eða svo sýnist mér útlit um afgreiðslu fjárlaganna í þinginu. En út í það fer ég ekki frekar nú.

Guðbrandur Ísberg Eins og hv.þm. Hafnf. tók fram, er þetta frv. flutt af meiri hl. iðnn. Minni hl. getur ekki fylgt því í því formi, sem það er nú, og þó hefir það tekið miklum bótum frá því í fyrra. Landssmiðjan var á sínum tíma talin stofnuð af nauðsyn, en ýmsir, þar á meðal ég, hafa leyft sér að efast um, að sú nauðsyn hafi nokkurntíma verið fyrir hendi. En hvað sem því líður, þá hygg ég, að menn hafi verið sammála um, að um bráðabirgðaráðstöfun hafi verið að ræða, en ekki verið tilgangurinn að lögfesta hér mikið verksmiðjubákn og hlaupa þannig í kapp við einstaklingana, sem járnsmíði reka að atvinnu. Ég ætla ekki við þessa umr. að fara inn á efni frv., það verður gert við 2. umr., en ég vil gera það að till. minni, að frv. verði vísað til hv.fjhn. Það fór þangað í fyrra og var mikið lagað þar, og ég vænti, að svo verði enn.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég kom inn í d. rétt áðan og vissi ekki, að ágreiningur var um það, í hvaða n. málið skyldi fara. Þegar um er að ræða, hvort ríkissjóður haldi áfram tekjustofnum, sem hann hefir haft, eða sleppi þeim, þá finnst mér að öllu leyti eðlilegt, að slíkt mál sé látið ganga til fjhn. Yfirleitt hefir verið venja, að öll slík mál gengju þangað, þó að þau kannske snertu líka annan aðilja en ríkið.

*Frsm. (Emil Jónsson): Þetta frv. er flutt af meiri hl. iðnn., þeim hv. 2. þm.N.-M., hv.þm. Mýr. og mér, eftir beiðni hæstv.atvmrh. Það var líka flutt á síðasta þingi, sömuleiðis að hans tilhlutun, en dagaði þá uppi í fjhn. Nú er frv. flutt aftur með nokkrum breyt. frá því í fyrra, og skal ég nú gera grein fyrir þeim með nokkrum orðum. Breyt. eru sniðnar eftir þeim till.; sem meiri hl. fjhn., að því er mig minnir, lagði til í fyrra, að gerðar yrðu á frv. Fyrsta breyt. var sú, að landssmiðjan skyldi, þegar hún annaðist smíðar fyrir ríkið og stofnanir þess, verða að vera sambærileg um vinnubrögð og verðlag við aðrar smiðjur innanlands. Sömuleiðis voru felldar úr frv. í fyrra 6. og 7. gr. þess, en þær fjölluðu um það, að starfsmenn smiðjunnar skyldu hafa leyfi til að ávaxta fé sitt þar, og hafa þá um leið rétt til íhlutunar um stjórn fyrirtækisins. Það var fundið þessu frv. til foráttu, að ef smiðjan væri einráð um, hvað hún setti upp á vinnu við ríkið og ríkisstofnanir og starfsmenn gætu ávaxtað fé sitt þar, yrði það til þess, að þeir vildu hafa vinnuna sem dýrasta, svo að þeir fengju sem mestan arð. Þó að ég sé ekki hræddur um, að það hefði orðið tilfellið, heldur þvert á móti til þess að skapa meiri samúð til fyrirtækisins hjá starfsmönnum, þá höfum við í iðnn. lagt til, að þetta yrði til samkomulags. Annars eru nú öll þau sömu rök fyrir frv. og í fyrra, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka þau nú. Legg ég svo til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. En þar sem það er flutt af n. og var einnig í fyrra, og þá sömuleiðis athugað af annari n., þá geri ég ekki till. um, að málinu verði vísað til n. nú, en geri það þó ekki að kappsmáli, hvort það fer til n. eða ekki, en ég tel það bara óþarft, þar sem það var afgr. frá tveimur n. á síðasta þingi, iðnn. og fjhn.

Flm. (Thor Thors) Þetta frv. miðar að því að koma í þjóðvegatölu nokkrum vegaköflum í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, og eru það allt mjög nauðsynlegir vegir. Leyfi ég mér því að vænta, að þetta mál fái greiðan framgang hér á þingi. Frv. samhljóða þessu var flutt á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. En ég tel, að ekki verði lengur spornað við þessu máli, og leyfi mér því að vænta, að samgmn., sem væntanlega fær þetta mál, taki því vinsamlega.