Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Hér er um mál að ræða sem er öllum hv. deildarmönnum vel kunnugt og fyrst og fremst athugað í þeim nefndum sem fjalla um þetta mál, þ.e. allshn. Ed. og Nd. Þannig háttar til að allmörg nöfn hafa bæst við í meðförum nefndar í Ed. og vænti ég þess að mál þetta verði tekið til meðhöndlunar svo fljótt sem verða má í hv. nefnd. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Frsm. menntmn. (Birgir Ísl. Gunnarsson) Herra forseti. Menntmn. Nd. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 80/1984, um Íslenska málnefnd, og hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess frv. með brtt. sem fluttar eru á þskj. 923. Aðalbreytingin er sú að lagt er til að í Íslenskri málnefnd eigi sæti fimmtán menn í staðinn fyrir nítján eins og gert var ráð fyrir í frv. eins og það upphaflega var lagt fram og jafnframt fækki þeim nefndarmönnum sem ráðherra skipi án tilnefningar úr átta fulltrúum í þrjá, en einn aðili bætist við þá sem tilnefna í nefndina, þ.e. Hagþenkir sem er félag höfunda fræðirita. Það var talið eðlilegra að fækka nokkuð nefndarmönnum, ekki síst með tilliti til þess að það voru nokkuð óljósar hugmyndir í frv. um hverjir ættu að skipa þau sæti sem nú er gerð tillaga um að fækka. Nefndin komst að þessari niðurstöðu eftir m.a. að hafa rætt við formann málnefndar og forstöðumann hennar, þ.e. þá Kristján Árnason og Baldur Jónsson. En við leggjum til að frv. verði samþykkt með þessari breytingu.

Frsm. samgn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. sem prentað er á þskj. 919 frá samgn. um frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að leyfa Köfunarstöðinni hf., Dýpkunarfélaginu hf., Slysavarnafélagi Íslands og Íslenska úthafsútgerðarfélaginu hf. innflutning á skipum. Nefndin hefur fjallað um frv. og er sammála um að mæla með samþykkt þess. Gert á Alþingi 24. apríl 1989. Undir þetta rita allir fulltrúar í samgn.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 920 er prentað nál. frá fjh.- og viðskn. sem hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess. Stefán Valgeirsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur þessu áliti. Undir þetta rita auk mín Árni Gunnarsson, Ragnar Arnalds, Einar Kr. Guðfinnsson, Kristín Halldórsdóttir og Guðmundur G. Þórarinsson. Við leggjum sem sagt til að frv. til laga um endurbætur og framtíðaruppbyggingu forsetasetursins á Bessastöðum verði samþykkt. Í þessu felst m.a. að heimilt er að taka lán allt að 50 millj. kr. innan lands á árinu 1989 til að mæta kostnaði samkvæmt lögum þessum.

Frsm. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Menntmn. deildarinnar hefur fjallað um frv. til laga um brottfall ýmissa laga á sviði menntamála. Þetta frv. er þáttur í átaki sem gert er til lagahreinsunar. Satt best að segja var okkur nefndarmönnum óneitanlega nokkur söknuður í ýmsum lögum sem þarna eiga að hverfa úr sögunni. Má sem dæmi nefna lög um friðun héra. En við treystum okkur ekki til að standa gegn því að sú hreinsun sem hér á sér stað fari fram þó að svona ágæt blóm hverfi úr lagasafninu og mælum því með samþykkt frv.

Frsm. meiri hl. menntmn. (Ragnar Arnalds) Herra forseti. Nefndin hefur haft til umfjöllunar frv. til laga um breytingu á lögum nr. 77/1979, um Háskóla Íslands, sbr. lög nr. 8/1985. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt með einni tiltekinni breytingu, en minni hl. skilar séráliti og annarri brtt. Það sem hér er umdeilt er það hvernig haga skuli skipun í embætti þegar um er að ræða prófessora, lektora og dósenta við Háskóla Íslands og hver eigi að vera hlutur ráðherrans í því sambandi. Samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir og hefur verið afgreitt frá Ed. er gert ráð fyrir að Háskólinn hafi aukið forræði þessara mála en ráðherrann hafi nokkurs konar neitunarvald þannig að ef hann fellir sig ekki við niðurstöðu viðkomandi háskóladeildar getur hann neitað að fara að vilja hennar og verður þá að taka málið upp að nýju í Háskólanum. Vissulega getur þetta leitt til nokkurs þráteflis, en þykir þó eftir atvikum að dómi þeirra sem undirbúið hafa málið af hálfu Háskólans vera skref fram á við og er því mælt með því að frv. verði samþykkt af okkur sem erum í meiri hl. menntmn. Þó þykir okkur rétt að taka upp hugmynd sem kom fram við umræðurnar í Ed. og er á þá leið að dómnefndarmenn skuli eftir því sem við á uppfylla hin sérstöku dómaraskilyrði einkamálalaganna. Dómnefndarmönnum er fengið í hendur mikið vald og reyndar stóraukið vald með þessari nýju skipan mála og því þykir eðlilegt að ljóst sé að þeir séu ekki tengdir málinu á einn eða neinn hátt, hvorki hagsmunalega séð né venslaðir þeim sem í hlut á. Í samræmi við þetta flytjum við brtt. á þskj. 883, sem ég hygg að sé full samstaða um, á þá leið að dómnefndarmenn skuli eftir því sem við á uppfylla hin sérstöku dómaraskilyrði einkamálalaga.

Frsm. minni hl. menntmn. (Birgir Ísl. Gunnarsson) Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir felur í sér breytingu á þeim reglum sem hafa gilt um ráðningar við Háskóla Íslands. Það gefur auga leið að það er nauðsynlegt að slíkar reglur séu skýrar, þær séu líklegar til að hindra ágreining og að tryggt sé að umsækjendur um störf við Háskóla Íslands fái réttláta meðferð. Mér finnst mjög vafasamt að frv. þetta tryggi þessi markmið. Ég harma reyndar að það virðist hafa verið mikil fljótaskrift á þessu frv. Því hefur verið breytt bæði í Ed. og nú er aftur lagt til að breyta því í Nd. og er auðvitað nauðsynlegt að vanda verk eins og þetta betur en hæstv. menntmrh. hefur gert varðandi frv. Ég nefni sem dæmi að í Ed. hafði hæstv. menntmrh. frumkvæði að því að kveðið var á um með skýrum hætti að ráðherra hefði algert neitunarvald ef honum féllu ekki í geð tillögur Háskóla Íslands um einstakar ráðningar og þá ætti að byrja alveg upp á nýtt. Ég, sem skipa minni hl., get ekki fallist á frv. eins og það liggur fyrir og flyt því brtt. á sérstöku þskj. Í Ed. flutti minni hl. menntmn. þar, þ.e. Halldór Blöndal 2. þm. Norðurl. e., brtt. á þskj. 639. Meiri hl. menntmn. hefur hins vegar tekið upp aðra brtt. hv. þm. Halldórs Blöndals, brtt. sem skiptir mjög miklu máli og ég fagna að samstaða skuli vera um. Sú brtt. felur í sér, ef að lögum verður, að skylt er hér eftir að dómnefndarmenn uppfylli hin sérstöku dómaraskilyrði einkamálalaganna, þ.e. séu ekki í of miklum tengslum við umsækjendur, engir hagsmunir séu þar á ferð og fleiri slík skilyrði sem upp eru tekin í einkamálalögunum. Ég fagna þessu mjög vegna þess að einmitt hafa risið upp varðandi embættaveitingar við Háskóla Íslands deiluefni þar sem talið var að þessa hefði ekki verið nægilega gætt. Því er mjög ánægjulegt ef um það næðist samkomulag á hv. Alþingi að skilyrði eins og þessi yrðu sett inn í lög. Hin brtt. sem ég hef tekið upp og hef flutt á þskj. 885 felur í sér þá breytingu að í stað þess að ráðherra sé skylt að fylgja tillögum meiri hluta deildarfundar þurfi nú aukinn meiri hluta til þess að ráðherra sé skylt að fylgja tillögum Háskólans. Það eru æðimörg dæmi um að eitt eða tvö atkvæði skilji að umsækjendur í atkvæðagreiðslum á deildarfundum og virðist þá oft tilviljun ráða hver verður ofan á. Þess vegna hef ég ekki talið rétt að ráðherrann sé bundinn í slíkum tilvikum og eðlilegt að matið sé þar lagt í hans hendur. Þess vegna hef ég lagt til að aukinn meiri hluti, þ.e. *y2/3*y viðstaddra á deildarfundi, þurfi að greiða umsækjanda atkvæði, þ.e. niðurstaða deildarfundar sé alveg ótvíræð til að hendur ráðherra séu bundnar.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Það er aðeins örstutt greinargerð fyrir afstöðu minni í sambandi við aðra þessara tillagna og raunar örfá orð um þær báðar. Ég tel afar vafasamt ákvæðið í frv. eins og það er um hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að ráðherra sé skylt að veita manni embætti, þau séu of ströng í frv. eins og þau eru núna á þann veg að ráðherra sé ekki unnt að grípa inn í ef um hugsanlega hlutdrægni væri að ræða í garð umsækjanda. En ég held að við því sé séð með fyrri brtt. á þskj. 883, sem felur það í sér að skylt sé að veita embætti ef meiri hluti dómnefndar mæli með, enda sé tryggt að dómnefndarmenn uppfylli hin sérstöku dómaraskilyrði sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson gerði grein fyrir áðan. Ég tel að frv. stórbatni við þessa breytingu. Hins vegar er ég haldin efasemdum í sambandi við skylduna til að veita embætti ef meiri hluti eða jafnvel aukinn meiri hluti háskóladeildar mælir með. Þetta þýðir að það er í raun og veru aukið vald deildarinnar sjálfrar í sambandi við embættaveitingu. Þetta getur í sumum tilfellum verið afar hæpið þegar litið er til þess að sumar deildir Háskólans eru þannig saman settar að það embætti sem veita á er í fagi sem er allsendis óskylt þeim greinum sem meiri hluti deildarmanna hefur með höndum. Þess vegna tel ég rétt að leggja í slíkum tilvikum meira upp úr dómnefndaráliti að öðru jöfnu. Það er ljóst að þessi ákvæði koma fyrst og fremst til framkvæmda í þeim undantekningartilvikum þegar árekstrar verða milli þessara aðila. En ég tel afar hæpið að binda skyldu ráðherra við þennan meiri hluta deildarfundar þegar búið verður að lögleiða skyldu ráðherra til að veita embætti í samræmi við niðurstöðu meiri hluta dómnefndar sem uppfylli hin sérstöku dómaraskilyrði. Með því tel ég að vel sé fyrir málinu séð. En í raun og veru hefði verið eðlilegast að láta hitt atriðið bíða til síðari skoðunar þessara laga. Ég geri þó enga formlega tillögu í þessu efni. Mér er ljóst að málið þarf eins og fleiri að fá afgreiðslu nú. En ég vil benda á að ég tel að þarna séum við að fara inn á braut sem getur verið varhugaverð.

Flm. (Guðmundur G. Þórarinsson) Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 743 um breytingu á lögum um stimpilgjald nr. 36/1978. Frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,1. málsl. 1. mgr. 21. gr. laganna orðist svo: Fyrir stimplun hlutabréfa, sem gefin eru út af félögum með takmarkaða ábyrgð, skal greiða 1 / 2 % af fjárhæð bréfanna. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Um þetta frv. þarf ekki að fara mörgum orðum. Með því er lagt til að stimpilgjald hlutabréfa lækki úr 2% af fjárhæð bréfanna sem nú er í 1 / 2 %. Einmitt um þessar mundir hafa miklar umræður verið í þjóðfélaginu um nauðsyn þess að auka eigið fé fyrirtækja. Fyrir þinginu liggur þáltill. um að örva viðskipti á hlutabréfamarkaði og þar er vísað til skýrslu sem Iðnþróunarsjóður og Seðlabanki Íslands létu vinna um úttekt á málefnum hlutabréfamarkaðar, skýrslu sem unnin er af Enskilda Securities Ltd. í London. Það liggja því fyrir þinginu veigamikil rök ásamt með frv. um breytingar á skattameðferð hlutafjár þannig að ekki er ástæða við þessa umræðu að tefja umræðu eða fara frekar út í málalengingar vegna þeirra mála. Ég vil þó sérstaklega benda á eitt atriði í viðbót við þau sem fram koma í nefndum skjölum, en það er einmitt þegar skattameðferð hlutafjár er borin saman við aðra skattameðferð að til að mynda er tap á sölu hlutabréfa ekki frádráttarbært við skattuppgjör eins og tap á sölu eigna. Einmitt nú þegar eigið fé atvinnuveganna hefur rýrnað mjög, ekki síst útflutningsatvinnugreina og samkeppnisgreina, er mjög nauðsynlegt að hvetja menn til að auka eigið fé sinna fyrirtækja. Lánsfé er dýrt, vextir eru háir og allt ber að sama brunni. En auk annarra atriða er mjög dýrt að auka eigið féð, auka hlutaféð einmitt vegna stimpilgjalda. Fyrirtæki sem eykur hlutafé sitt um 50 millj. greiðir 1 millj. kr. í ríkisstjóð í stimpilgjöld af hlutabréfunum. Aðeins til skýringar vil ég taka eitt dæmi úr raunveruleikanum. Fyrirtæki sem tekur 25 millj. kr. lán greiðir af því láni áður en það fær það í hendur ef um er að ræða erlent lán um 10% eða 2,5 millj. til ríkisins í formi lántökugjalds, stimpilgjalds og lántökuskatts af erlendu láni eða um 2,5 millj. af 25 millj. í beina skatta til ríkisins. Þar að auki, ef sú leið er valin að verja þessum 25 millj. til aukningar á eigin fé fyrirtækisins, verður fyrirtækið að greiða 500 þús. af þessari upphæð í stimpilgjöld til ríkisins sem þýðir að skattheimtan við þessa öflun lánsfjár til eigenda til þess að auka eigið fé í fyrirtækinu nemur um 3 millj. kr. Ég hygg að einmitt nú við þær aðstæður sem ríkja í þjóðfélaginu sé sérstök ástæða til að hvetja fyrirtækin til að auka hlutafé. Því er lagt til með þessum frumvarpsflutningi að stimpilgjald verði lækkað í *y1/2*y%. Herra forseti. Ég legg til að loknum umræðum að þessu máli verði vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Friðrik Sophusson Herra forseti. Ég get verið mjög stuttorður. Ég nota þetta tækifæri til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við framkomið frv. Guðmundar G. Þórarinssonar, hv. 10. þm. Reykv., því það er allt rétt sem kemur fram í grg. Ég tek undir öll þau atriði sem hann nefndi í sinni ræðu og minni á að fyrir þinginu liggja þrjú mál sem ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Sjálfstfl. hef flutt. Eitt þeirra er þáltill. sem enn hefur ekki fengist rædd, en tvö eru frv. sem varða breytingar á lögum til að liðka fyrir hlutabréfasölu og liðka fyrir viðskiptum með hlutabréf. Það er rétt hjá hv. flm. frv. að það er mjög nauðsynlegt að auka eigið fé fyrirtækja með aðgerðum á borð við þær sem nefndar eru í þeim frv. og því sem kemur fram í frv. Ég skora þess vegna á hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar að taka jákvætt á þessu máli og hraða því að þetta mál ásamt hinum tveimur sem ég hef nefnt geti orðið að lögum á yfirstandandi þingi.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) Herra forseti. Frv. á þskj. 804 er flutt af fjórum þingmönnum Sjálfstfl. og tilgangur þess er að láta afnema ekkjuskattinn svonefnda. Við viljum láta afnema hið hróplega ranglæti sem birtist í því þegar fólk missir maka sinn að þá lendi það allt í einu í miklu hærri skatti af sömu eign og það hafði áður greitt af með maka sínum. Stundum ber svo við að skatturinn meira en tvöfaldist á eftirlifandi maka þó að gjaldþolið sé auðvitað stórlega minnkað eins og ekki þarf að útskýra. Þessu ranglæti var komið á í vetur í jólaönnunum og menn sáust ekki fyrir í stuðningi sínum við blessaða ríkisstjórnina sem er óðum að verða óvinsælli og óvinsælli. Þá þótti mönnum þetta nauðsynlegt en hafa áttað sig síðar því að fleiri frv. hafa komið fram um nánast sama efni. M.a. sama daginn og þetta frv. var lagt fram, þann 11. þessa mánaðar, var lagt annað frv. fram sem tók til þessa að öðru leytinu til, en að hinu leytinu til nýtingar persónufrádráttar. Um það efni var einnig flutt frv. á sl. vori. Það var flutt af Maríu Ingvadóttur, sem sat á þingi sem varaþingmaður, og var þá að sjálfsögðu við þágildandi skattalög. Ég bendi á að þetta frv. er að forminu til flutt við 81. gr. laganna sem fjallar um skattlagningu hjóna þegar innheimtur er eignarskattur. Það er formsatriði hvort greinin er flutt við það ákvæði eða 83. gr., en með því að flytja breytinguna við 81. gr. næst fram að ákvæðið tekur einnig yfir ógift sambúðarfólk og þess vegna töldum við að með því að orða það við þá grein næðum við tilganginum betur. Enn fremur næðum við því marki líka að þá héldist áfram sama fríeignarmarkið, ef svo má segja, þannig að skatturinn af eigninni yrði óbreyttur. Auðvitað er aðalatriðið að eignarskatturinn er í eðli sínu afar ranglátur. Það er margbúið að skattleggja fólkið, fyrst tekjurnar svo í óbeinu sköttunum þegar keypt er byggingarefni þannig að sama spýtan er skattlögð aftur og aftur og aftur í lífi fólks og seinast þegar það fellur frá í erfðafjárskatti.

Nú er klukkan orðin þrjú og ég verð að biðja hv. þm. um að ljúka máli sínu á hálfri mínútu eða svo ellegar halda fram máli sínu síðar ef hann kýs það frekar.

Þetta eru harðir kostir, herra forseti, en með því að ég veit að það þarf að hafa hraðar hendur til að málið fái umfjöllun í fjh.- og viðskn. um leið og sams konar skattamál sem var lagt fram sama dag veit ég að þetta þarf að gerast ef forseti er staðráðinn í því að slíta fundi Nd. nú. Ég geri ráð fyrir að annars liði einhver dagafjöldi til þess að það gengi. Ég vonast til þess að hann líti svo á að þessar tvær þrjár seinustu setningar mínar fjalli um þingsköp, enda gera þær það þó að þær séu inni í þessari sömu ræðu og þess vegna reiknist þær ekki mér til frádráttar. Ég leyfi mér að leggja til að málinu sé vísað til fjh.- og viðskn. og það litla skref sem hér er lagt til að stigið verði verði samþykkt í þeirri nefnd. Hér er gengið skemmra en í mörgum frv. sama efnis. Það er gengið svo skammt að ég tel siðferðilega óframbærilegt að fella þetta mál. --- Og að sjálfsögðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.