Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 30. apríl 1979. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurlandskjördæmi vestra, Stefán Guðmundsson framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Ólafur Jóhannesson, 1. þm. Norðurl. v.“ Stefán Guðmundsson hefur tekið hér sæti áður á þessu þingi og býð ég hann velkominn á ný til starfa.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 533 lítið frv. varðandi niðurfellingu ákveðinna tollskrárnúmera í sambandi við sérstakt tímabundið vörugjald. Þetta mál kom hér rækilega til umræðu fyrir jólin. Þá var mikið rætt einmitt um þetta sérstaka atriði og gefnar um það sérstakar yfirlýsingar, ekki síst út frá því að hér fór fram atkvgr. um brtt. frá hv. stjórnarandstöðu um að fella niður vörugjald þetta af hljóðfærum. Ég held að ég rifji þær umr. ekki upp eða á hvern hátt þær fóru fram þá, en þá var mjög rætt um réttmæti gjaldsins í heild og síðan alveg sérstaklega að leggja svo hátt gjald á hljóðfæri sem það frv. gerði ráð fyrir. Í grg. með þessu frv. segir að menntmrh. hafi lagt áherslu á það þá, að á þessu þyrfti að fást leiðrétting. Síðan flutti stjórnarandstaðan till. um niðurfellingu gjaldsins, en sú till. var felld í ljósi yfirlýsingar sem fjmrh. gaf um að hann mundi taka málið til vinsamlegrar og jákvæðrar athugunar. Ég hef treyst á það og viljað treysta á það, að hér yrði gerð viss lagfæring á, og kaus á þessu stigi að flytja frv. sem fæli í sér niðurfellingu vörugjaldsins alls af öllum þeim tollskrárnúmerum sem hljóðfæri varða. Það fer fjarri því, að ég teldi ekki fullnægjandi að létta þessu gjaldi af því sem brýnast mætti kalla í almennu tónlistarnámi eða þá af þeim hluta sem samkomulag næðist um. Ég hef ekkert dregið úr því, að ég væri, eins og fram kom skemmtilega í blaði um daginn þó að ekki væri haft nákvæmlega rétt eftir mér varðandi það mál, - að ég væri skattheimtumaður. Ég vil svo sannarlega leggja skatt á þá, sem skatta geta borið, og skatta á þá vöru alveg sérstaklega sem ég tel slíka að við getum hæglega verið án eða getum a. m. k. leyft okkur að telja það til nokkurs lúxus að vera með hana á boðstólum. Ég dreg heldur ekkert úr því, að til þess að bera uppi samfélagslegar þarfir verður skattlagning til að koma, og beiting hennar - sem réttlátust vitanlega - þykir mér sjálfsögð og engum vorkunn út af fyrir sig að greiða réttan skerf til samfélagsins, hvað sem honum sjálfum finnst um það réttmæti. En almennar umr. um það atriði eiga nú ekki við. Ég vildi aðeins undirstrika það, að ég hef um mína þingtíð verið lítill talsmaður hækkandi skattheimtu almennt, aðeins að þar mætti sem best ná til þeirra sem þyldu best þær byrðar, og enn fer víðs fjarri að sú sé raunin á. Ég hef hins vegar í ljósi dapurlegrar reynslu af viðleitni útkjálkaskólastjóra til að auka tónmennt nemenda sinna reynt að ýta því máli áfram hér á þingi að sú mennt yrði ekki mennt fyrir fáeina útvalda, heldur sjálfsagður og eðlilegur liður í almennri menntun skólafólks, þar með talin undirstöðuatriði í nótnalestri og hljóðfæraleik. Hefur Alþ. samþ. ákveðnar ályktanir í þessa átt, og víða um land er nú unnið að aukinni tónmennt, þó um of sé það starf enn utan hins eiginlega grunnskólanáms, tónskólarnir illa búnir að hljóðfærum og nemendunum sjálfum yfirleitt lögð sú kvöð á herðar að eignast eigið hljóðfæri, m. a. s. til byrjunaræfinga. Hér þekki ég jafnvel - í allri velsældinni - biturt dæmi þess að efnilegur nemandi og áhugasamur hefur ekki getað lagt í slíka fjárfestingu, eða réttara sagt aðstandendur hans. Það má e. t. v. segja að kröfur allt of margra tónlistarkennara um gæði hljóðfæra til byrjunarnáms séu óeðlilegar og eins að hin ódýrari og einfaldari hljóðfæri séu tæpast til á hinum almenna markaði, heldur leggi þeir, sem með þau versla, aðaláherslu á hinar dýrustu gerðir af gróðaástæðum einum saman. Hljóðfæri á landi hér eru óeðlilega dýr, að því er talið er af kunnum mönnum, og ástæður þess má m. a. rekja til mikillar skattheimtu ríkisins, en skal ekki síður lögð áhersla á að á hljóðfærum almennt er mjög há álagning. Hvort tveggja þyrfti að lagfæra þar sem þörfin er brýnust hvað tónmenntafræðslu varðar. Það kann að verða erfitt að finna eðlileg mörk, en þá þyrftu fulltrúar þeirra rn., sem málið varðar, að setjast niður og koma á þeirri skipan sem réttlátust væri og næði sem best þeim tilgangi að auka hlutdeild sem allra flestra í tónmennt. Menntmrn. hefur á að skipa úrvalskröftum til slíkrar athugunar, og fulltrúar fjmrn. og viðskrn. þyrftu þar að koma til liðsinnis varðandi annars vegar skattheimtuna og hins vegar álagninguna. Tilgangur þessa frv., sem ég taldi mér skylt að flytja, er að vekja athygli á því, að ekki bólar enn á leiðréttingu þeirri sem um var rætt fyrir þinghlé í des. Það er ekki spurning um að samþykkja frv. eða fella, heldur að finna réttláta lausn, jafnhliða því sem enn betur yrði svo unnið af hálfu menntayfirvalda að því að gera tónmenntina að einum undirstöðuþætti grunnskólamenntunarinnar, eins og ég hef margoft komið inn á þegar ég hef talað fyrir þáltill. af þessu tagi. Ég tel sem sagt ekki vansalaust fyrir mig, sem er flm. tveggja þáltill. um þessi mál, að láta þetta þing líða án þess að knýja á um leiðréttingu vegna þess að ekkert bólar á henni frá hæstv. núv. ríkisstj. Menntmrh. lýsti yfir í umr. á Alþ. 18. des. um þetta mál, að hann vildi alveg sérstaklega athuga þau atriði, sem snertu hljóðfærin, og hann hefði í raun og veru loforð eða vilyrði hæstv. fjmrh. fyrir leiðréttingu þar á. Orðrétt sagði hæstv. ráðh. í þessum umr., með leyfi forseta: „Ég mun því ekki treysta mér til þess að styðja till.,“- það var brtt. stjórnarandstöðunnar, - „en lýsi því enn einu sinni yfir, að ég treysti hæstv. fjmrh. fullkomlega til þess að standa fyrir athugun á þessum tollvöruflokkum - athugun sem þarf vafalaust að snerta fleiri vöruflokka en hljóðfæri - og treysti því, að sú athugun fari fram á næstu vikum.“ Í umr. um þetta sagði svo hæstv. fjmrh. orðrétt út frá umr. sem áður höfðu orðið: „Ég lýsti því yfir þar“ - varðandi lögin um tekju- og eignarskatt - „og mun gera það hér þegar þessi mál koma hingað, að ákveðið er að fram fari á næsta ári endurskoðun á þeim tollvöruflokkum sem um er að ræða í þeirri upptalningu sem greinir um það, á hvaða vörur og flokka hið sérstaka tímabundna vörugjald leggst. Ég vil ekki á þessu stigi málsins gefa neinar yfirlýsingar um það, hvernig þessi endurskoðun verður. Hún fer fram og ég álít að það þurfi að gera á þessu lagfæringar og við það mun verða staðið.“ Ég vek athygli á ummælum beggja hæstv. ráðh. og tel rétt að ýta við þeim báðum með þessu frv. og treysti því, að jafnvel verði komin einhver leiðrétting á þetta fyrir þinglok svo að ekki þurfi neitt á frv. mitt að reyna. Það má eflaust deila um þessa skattheimtu eins og annað, en þó er hér um að ræða vöruflokk sem snertir snaran þátt í menningarlífi okkar og æ fleiri menn taka þátt í sér og öðrum til ánægju og lífsfyllingar. Það er því fyllsta ástæða til þess að gaumgæfa réttmæti svo mikillar skattheimtu af hljóðfærum sem raun ber vitni og þá ekki síður, og ég legg áherslu á það, eins mikillar álagningar og á þessa vöruflokka er líka. Ég bendi á, og rétt er að undirstrika það, að andstaða mín við brtt. stjórnarandstöðunnar í vetur var hreinlega af því sprottin að ég trúði því þá að á þessu yrði gerð nokkur leiðrétting. Ég tel að skattheimta eins og þessi gangi í raun og veru þvert á meginhugsun þeirrar till. sem Alþ. hefur gert að ályktun sinni og fyrst og fremst beinist að sem almennastri hlutdeild fólks í þessari listgrein, þó misjafn árangur náist og keppt sé að mismunandi marki hjá hverjum og einum. Efnahagsleg mismunun í þessari hlutdeild þarf að verða sem allra minnst. Ekki síst af þeirri ástæðu er frv. þetta flutt, sem að öðru leyti skýrir sig sjálft. Ég vildi aðeins koma þessu máli að til athugunar til þess að minna á það, en dreg enga dul á að sem flm. þáltill. tvisvar áður um þetta mál hef ég legið undir nokkru ámæli fyrir að hreyfa þessu máli ekki í ljósi þess að ég hafði fellt till. stjórnarandstöðunnar í vetur. Ég geri það hér með til þess að ýta við báðum þeim ráðh., sem með þessi mál fara, og í ljósi þeirra yfirlýsinga, sem þeir þá gáfu, halda málinu vakandi alla vega og sjá til hvernig megi á það reyna sem best að ná þessari leiðréttingu fram, þó ekki allri, þá að vissum hluta. Ég vil svo leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir stuðningi mínum við frv. það sem hér er borið fram. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að lýsa nokkurri undrun minni á því, hvernig þetta mál ber að. Eins og hv. flm. tók fram í ræðu sinni voru þessi mál nokkuð til umræðu í sambandi við afgreiðslu á lögum um tímabundið vörugjald í þessari hv. d. fyrir áramótin, og eins og hann skýrði frá voru menn ekki á eitt sáttir um að þetta vörugjald skyldi ná til hljóðfæra almennt. Ég verð að segja að lagfæring eins og felst í því frv. sem hér er til umr., veldur mér nokkrum vonbrigðum, þ. e. hvernig hana ber að, því að frá mínum bæjardyrum séð er bara um kattarþvott að ræða af hendi hv. flm., þannig að hann geti sagt og látið geta þess í fjölmiðlum að ekki hafi staðið á honum að greiða götu þessa máls og reyna að aflétta þessari ósanngjörnu skattlagningu. Það mun komast til skila í fjölmiðlunum. En þegar hv. flm. hafði tækifæri til þess, og það var að mínu mati á miklu örlagaríkari stundu, þegar stjórnarandstaðan flutti brtt. við upphaflegt frv., sá hann sér ekki fært að fylgja brtt. Þó að ég lýsi stuðningi mínum við innihald frv. finnst mér einhvern veginn óbragð af því, hvernig frv. fer að, því að það er eins og sé verið að viðurkenna að með þeim faguryrðum og ákaflega óljósum og óskýrum yfirlýsingum ráðamanna, sem gefnar voru þegar rætt var um þessi mál við afgreiðslu frv. fyrir áramótin, var ekkert meint, en til þess að hvítþvo sjálfan sig í augum almennings kýs hv. flm. að flytja þetta frv. nærri því vitandi um að það muni ekki ná fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil ekki deila um tilgang minn með frv. Eins og um mörg frv., sem hér eru flutt, má eflaust deila um það lengi hvaða hvatir liggja að baki. Við skulum ekki fara út í neinn samanburð hér á þeim hvötum sem liggja að baki frv.-flutningi yfirleitt hjá stjþm. í trausti þess að sú ríkisstj., sem þeir styðja, lagfæri mál og þeir hafi því tekið á sínum tíma afstöðu á þann hátt sem ég tók í vetur. Ég veit að við það kannast hv; þm. einnig. Þó að hann hafi alltaf verið heldur erfiður í taumi þeirri ríkisstj., sem áður sat, og hafi kannske ekki eins þurft á slíkum kattarþvotti að halda hygg ég að við mundum geta tilfært dæmi um slíkt, ef vel væri að gáð. En ég játa það alveg að í vetur, þegar þessi mál komu til umræðu, treysti ég mjög á að ríkisstj. mundi leiðrétta þetta. Ég hef síðan látið reyna töluvert á það og flyt frv. svo síðla einmitt vegna þess að ég vildi sjá hvort á leiðréttingu bólaði ekki. Ég hefði getað lagt fram frv. þetta fljótlega eftir jól í þinginu, í febrúarmánuði þegar séð var að ekki var byrjað á þessu verki, ef ég hefði ætlað að auglýsa málið eða mig sérstaklega í því efni. En ég vil aðeins vekja athygli á því, að þessi hljóðfæramál varðandi tímabundna vörugjaldið kæmu ekki sérstaklega til umr. fyrir tilstilli stjórnarandstöðunnar í vetur. Það var hæstv. menntmrh. sem kom sérstaklega inn á þau mál. M. a. eftir samtal okkar um þessa tilteknu vöruflokka kom hann inn á málið hér. Þá greip stjórnarandstaðan það vitanlega á lofti til þess að fegra sig og greip orð hans á lofti um að hann vildi fá lagfæringu og flutti brtt. um þetta í þeim anda sem hann hafði talað. Þannig hófst þetta mál. Síðan áttu þeir hér orðaskipti, hæstv. menntmrh: og hæstv. fjmrh., um hvernig að þessari lagfæringu mætti standa. Ég taldi þá og tel raunar enn, eins og ég sagði, að síðarnefndi hæstv. ráðh. hefði þetta mál í athugun. Því vildi ég á það minna og reikna alveg fullkomlega með því að þeir muni að því standa þannig, eins og ég sagði áðan, að þetta frv. út af fyrir sig þurfi ekki að koma hér til atkv., heldur fáist nokkur vissa fyrir leiðréttingu á vörugjaldinu eða jafnvel leiðrétting fyrir þinglok.



Herra forseti. Ég heyrði ekki ræðu hv. þm. Helga Seljans, en vissi að hann var að ræða um frv. sem hann flytur í hv. Ed. til laga um breyt. á lögum um sérstakt tímabundið vörugjald. Í raun og veru á ég ekki annað erindi en að skýra frá því að verið er að athuga í fjmrn. hvort og að hve miklu leyti kæmi til greina að gera breytingar í þessum efnum. Þar koma til greina hljóðfæri, hljómplötur, íþróttavörur, og ýmislegt fleira mætti nefna í þessu sambandi. Allt eru þetta mál sem snerta fjárhag ríkisins og þarf að sjálfsögðu að gæta þess í sambandi við endurskoðun á þessum málum, því ef það langt verður gengið í breytingum að það muni einhverju verður auðvitað að afla tekna með öðrum hætti til þess að jafna metin. - En ég vil aðeins skýra frá því, að í rn. er verið að athuga þessi mál nánar, eins og ég gerði ráð fyrir að gert mundi verða er ég gaf yfirlýsingu í þessari hv. d. fyrir áramót.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þetta frv. og leggur til að það verði samþykkt óbreytt.