Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um heimild handa ríkisstj. til að kaupa eyðijörðina Grjótlæk í Stokkseyrarhreppi í Árnessýslu. Frv. þetta var borið fram í hv. Nd. og var samþ. þar óbreytt. Eins og segir í 1. gr. frv., er ætlað, að landi eyðijarðar þessarar, Grjótlækjar, verði skipt milli jarðanna Eystri- og Vestri-Grundar í Stokkseyrarhreppi, ef úr þessum kaupum verður, en lönd þessara jarða liggja saman. Þannig hagar til, að báðar Grundarjarðir, sem eru í eign ríkisins, eru í byggð. Þær eru landlitlar, svo að stór bagi er að fyrir ábúendur. Eini möguleiki þeirra til landaukningar er, að þeir fái land Grjótlækjar til afnota, sem nú er, eins og áður segir, í eyði og á henni ekki nothæf hús, en land hennar er samtals 38 hektarar að stærð. Þar af er tún 6 hektarar, engjar 9.6 hektarar og annað land, þ.e. beitiland og ræktanlegt land, 22.4 hektarar. Pálmi Einarsson landnámsstjóri hefur skoðað þessar jarðir allar að tilhlutun ráðuneytisins, og í bréfi hans, dags. 9. okt. s.l., til jarðeignadeildar ríkisins, sem prentað er sem fskj. með frv., segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er álit mitt, þar sem jarðir þessar eru allvel hýstar, en búendur þeirra hafa þörf fyrir að auka bú sín, að nauðsynlegt sé, að ábúendur þeirra fái aukin landumráð. Lægi það vel við, ef eyðibýlið Grjótlækur fengist keypt, að sameina það þessum jörðum, sem þá mætti telja örugg ábýli til frambúðar.“ Með nál. hv. landbn. hv. Nd. á þskj. 199 er prentað bréf frá ábúendum Grundar, þar sem þeir fara fram á, að ríkið kaupi umrætt eyðibýli og leigi þeim síðan. Þá eru þar einnig prentuð vottorð frá oddvitanum í Stokkseyrarhreppi og hreppstjóranum, þar sem þeir mæla með því, að ríkið kaupi þessa eyðijörð í því skyni að bæta landi hennar við jarðirnar Eystri- og Vestri-Grund. Landbn. Ed. hefur haft þetta mál til meðferðar, og eins og nál. á þskj. 241 ber með sér, leggur n. til, að frv. sé samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tala mikið um þetta mál, en ég vil leyfa mér að benda hv. þm. á það, að ef á að fara að halda þing, kostað af því opinbera, fyrir eina stétt í þjóðfélaginu, hér prestana, þá er ákaflega hætt við, að það komi fleiri stéttir á eftir, og ekki líklegt, að það sé gott að fóta sig á, hvar þá á að hætta. Þetta vil ég benda á almennt séð. Einstök atriði eru í þessu frv., sem mér finnst að hefðu þurft að vera dálítið skýrari. Það er að vísu sagt í 1. gr., að kirkjuþing íslenzku þjóðkirkjunnar o.s.frv. Má vera, að með þessu sé yfirlýst, að aðrir en þeir, sem eru í þjóðkirkjunni, hafi ekkert með þetta kirkjuþing að gera, og tel ég þó nokkurn vafa á því, því að ekki orkar það tvímælis, að prestar hafa ábyrgð á prestaköllum eftir 4. gr., þó að þeir séu ekki í þjóðkirkjunni, og ber ekkert á milli um trúarskoðanir, t.d. hér í Rvík, hjá þeim tveimur prestum, sem hér hafa söfnuði, sem ekki heyra beint undir þjóðkirkjuna, og hinum. Ef það er meiningin, að ekki eigi aðrir en þeir prestar, sem innan þjóðkirkjunnar eru, að hafa hér atkvæðisrétt um og geta átt setu á þessum þingum - ef t.d. séra Friðrik Friðriksson hefði þá ekki átt rétt til setu þar og Sigurbjörn Ástvaldur o.fl., o.fl., séra Ólafur fríkirkjuprestur og margir og margir ekki verið kjörgengir þar, þá væri réttara að setja í 4. gr.: prófastar og prestar, sem ábyrgð hafa á prestaköllum innan þjóðkirkjunnar, - bæta því við, ef á að taka af vafa um það. Að vísu á biskupinn með sina meðkjörstjórnarmenn að úrskurða allt, sem varðar kosningarnar, og ekki hægt að skjóta því annað frá honum, og þar undir mundi það falla, ef ágreiningur yrði. Ég held, að það væri réttara fyrir þá, sem vilja þetta frv. fram, að hugsa um þetta gagnvart 4. gr., svo að það sé enginn vafi á því. Mér er ekki ljóst, hvaða verkefni þetta kirkjuþing á að hafa. Ég sé ekki, að það geti á neinn hátt rætt um eitt eða annað, sem þurfi frekari upplýsinga við, til þess að trúræknin í landinu verði betri og mennirnir betri menn en þeir eru núna, - eins og búnaðarþingið kemur saman til þess að reyna að finna leiðir til þess að geta gert landbúnaðinn hagkvæmari fyrir þá, sem stunda hann, og þjóðarheildina, fiskiþingið á sama hátt. En hvernig kirkjuþingið á að gera þau trúfræðilegu mál, sem það á að ræða um, meira aðgengileg fyrir fjöldann og hagkvæmari, það er mér ekki alveg ljóst. Ef til vill á það að vera til þess að færa eitthvað saman þær ólíku skoðanir, sem núna rúmast í hinni rúmgóðu þjóðkirkju, þar sem sumir þegnar hennar í prestastétt telja það höfuðsynd að halda fram þeim skoðunum, sem aðrir telja undirstöðu undir því, að rétt sé lifað og rétt stefnt. Það kann að vera, að því sé ætlað að reyna að færa það eitthvað saman, koma með einhverja nýja Ágsborgarjátningu, sem þeir menn, sem á því sitja, geti allir skrifað undir og haldið sér að. En ég efa, þó að sá kunni að vera tilgangur hjá þeim, sem fyrir þessu gangast, að sá tilgangur mundi nokkurn tíma nást meðal okkar íslendinga. Við viljum fyrst og fremst hugsa sjálfir og leita og finna og mynda okkur skoðun, en ekki hlíta trúarjátningum annarra, a.m.k. allflestir, enda þótt stór hópur manna játi nú að vísu vissa trúarjátningu pólitískt séð. Ég vil sem sagt benda á þetta, að ég er alveg viss um, að það koma aðrar stéttir á eftir, sem telja sig hafa sama rétt og sömu þörf fyrir að láta ríkið kosta sína aðalfundi, eins og synodus hefur verið kostaður af prestunum sjálfum til þessa, á eftir og með ákaflega miklum rétti. Ég geri ráð fyrir því, að það sé hægt að benda á það t.d., að það geti verið hagkvæmara og meira gagn fyrir heildina, að læknastéttin komi saman á fund til að ræða um sína reynslu og sínar aðgerðir i málum, það gæti haft meiri þýðingu fyrir almenning heldur en þing prestanna. Ég býst við því alveg hiklaust, að það sé hægt að finna rök fyrir því og með ýmsa fleiri, jafnvel stéttir eins og t.d. bílstjórastéttina, hún mundi geta komið saman til að ræða sín áhugamál og komið út af þeim fundi miklu betur fær i sínu starfi en áður var, eftir að þeir væru búnir að bera sig saman, hvað helzt væri, sem þyrfti að laga og leggja áherzlu á til þess að vera góðir og nýtir starfsmenn. Yfirleitt allur fjöldinn af stéttum þjóðfélagsins mundi geta gert meira gagn með því að koma saman á landsfundi heldur en ég held að prestarnir geti. Og það mun verða hér eins og með margt fleira, að mjór er mikils vísir. Ég geri ráð fyrir því t.d., að fyrir nokkrum árum hafi engum dottið í hug að fara að borga t.d. Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja fyrir að koma saman og halda fund. Alþingi byrjar á því að láta þá hafa 25 þús. kr. núna. Hvað kemur svo næst? Dálítið hærri upphæð og aftur hærri. Svona er þetta. Þetta kemur stig af stigi, hver stéttin á fætur annarri, það benti ég mönnum á, og þeir munu raunar fljótt sjá það. Alþýðusambandið hefur haft það, það er alveg rétt, en ekki lengi. Það er nefnilega að smákoma. Það kemur eitt, ekki kannske á hverju ári, en næstu árin kemur eitt og eitt með upphæðir, sem seinast verða álíka miklar og til þessa þings, sem nú má vera í hálfan mánuð, - eftir stutta stund má það vera lengur. Það er bara litli fingurinn, sem hér er réttur. Svo koma báðar hendurnar á eftir og öll stéttasamböndin seinna meir.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm. flytur brtt. við þetta frv. á þskj. 248, þess efnis, að 13. gr. frv. falli niður, en 13. gr. fjallar um það, að ríkissjóður greiði kostnað af kirkjuþingi. Hv. 1. þm. N-M. hefur aftur á móti andmælt, að mér skilst, frv. í heild. Ég get reyndar svarað þessu hvoru tveggja sameiginlega. Mér skilst, að ástæður hv. 1. landsk. þm. fyrir flutningi þeirrar brtt., er hann flytur, séu aðallega tvær. Önnur er sú, að ýmsar aðrar stéttir eigi jafnmikinn siðferðilegan rétt á því að fá stuðning ríkisins við þinghald sitt, og því sama virtist hv. 1. þm. N-M. halda fram. Hin ástæðan, sem hann nefndi, var, að hann taldi ekki æskilegt, að þingið væri kostað af ríkinu, ef ætti að fá áhugasömustu mennina sem fulltrúa á þetta þing. Val þeirra kynni að takast betur til, ef þingið væri t.d. kostað af söfnuðunum. Hann aftur á móti virðist ekki hafa á móti frv. í heild, heldur þessu ákvæði, sem felst í 13. gr. Aftur á móti hefur hv. 1. þm. N-M. nefnt hér ýmsar stéttir, sem með jafnmiklum rétti ættu að fá ríkisstyrk eða ríkisstuðning við þinghald sitt, og nefndi jafnvel bilstjóra. Hv. 1. landsk. nefndi aðeins læknastéttina sem dæmi. Ég vil ekkert fullyrða um, nema það kunni að koma á daginn, að einhverjir aðilar kynnu að telja sig eiga rétt á því að fá nokkurn stuðning til þinghalds síns, eftir að þetta frv. væri orðið að lögum. En það er nú svo um fleiri mál, sem tekin eru fyrir á hæstv. Alþingi og samþykkt lög um, að einhverjir kunna að telja sér möguleika á því að sigla í kjölfarið. Hitt er annað mál, og það er náttúrlega rétt að athuga það sérstaklega, hvort þetta þinghald er alveg hliðstætt þeim þingum, sem hér hafa verið nefnd, hvort hér er um stéttarþing að ræða sams konar og þeir hv. þm. hafa nefnt, sem hér hafa talað. Ég lít svo á, að kirkjuþing, eins og hér er lagt fyrir sé með allt öðrum hætti og alls ekki neitt stéttarþing. Þetta er ekkert einkaþing prestastéttarinnar. Ég skildi hv. 1. þm. N-M. á þann veg áðan, að hann teldi, að þetta ætti að koma í staðinn fyrir synodus, sem er stéttarþing prestanna. En það er alls ekki meiningin. Synodus heldur áfram eftir sem áður, og það er einskis stuðnings óskað við hann, þó að kirkjuþing yrði lögfest. Það er stéttarþing. Það er alveg hliðstætt læknaþingi, kennaraþingi og ýmsum þingum annarra stétta. En kirkjuþing það, sem ræðir um í þessu frv., er allt annars eðlis. Ég hef skilið það svo alla tíð, að meginverkefni kirkjunnar sé að boða ákveðna trú, það sé að flytja ákveðnar kenningar, sem byggðar eru á þessari trú. Mér hefur alltaf virzt, að þetta væri megininnihaldið í störfum prestanna í kirkjum landsins, í prédikunarstarfinu. Það er trúboð, það er útbreiðsla á þeim kenningum, sem íslenzka þjóðin hefur viðurkennt með þjóðkirkju sinni. Og þetta er ekkert einkamál prestastéttarinnar. Kirkjan er ekkí aðeins prestarnir. Kirkjan er bæði prestar og söfnuðir, allur almenningur, sem þátt tekur í guðsþjónustum og telur sig með í þjóðkirkju landsins. Að þessu leyti finnst mér, að hér sé mjög ólíku saman að jafna, kirkjuþingi og venjulegum stéttarþingum. Ég efast ekki um, að við erum allir sammála um það, að við óskum sem allra glæsilegasts árangurs af starfi prestanna í landinu, af starfi kirkjunnar, þessu sem ég nefndi áðan. En ég segi það: ég hef ekki trú á, að árangur af starfi presta á Íslandi verði mikill, hafi orðið mikill eða geti orðið mikill, nema það sé náin samvinna milli safnaðanna og prestanna. Ég er ákaflega hræddur um, að ef prestarnir einangrast að meira eða minna leyti frá söfnuðunum, þá sé árangurinn af starfi þeirra lítill. Fyrsta skilyrðið til þess, að prestastéttin geti orðið til góðs í þjóðfélaginu, sem við ætlum og viljum allir, er, að þetta samstarf og þetta samræmi milli safnaða og presta sé sem bezt. Ég hef litið svo á þetta frv., að það væri einn þátturinn í því að skapa þetta samræmi og þessa samstöðu milli prestastéttarinnar og safnaðanna, kirkjuþingið eigi að sameina þetta sem mest og hafa áhrif á það, að í framtíðinni verði þetta sem samstæðust heild. Söfnuðurinn er presturinn með öllum þeim, sem í söfnuðinum eru. Það má deila um það, hvort þetta frv. nær þessu eða miðar að þessu, en þetta er hugsað þannig, og kirkjuþingið er samansett jöfnum böndum af fulltrúum prestanna og fulltrúum leikmanna, fulltrúum safnaða. Og þar sem kirkjan, okkar þjóðkirkja, hefur þessum skyldum að gegna, kirkja, sem er ríkisstofnun, kostuð af ríkinu, þá er það alls ekki fjarri lagi, að fjárhagslegur stuðningur sé veittur slíku kirkjuþingi, þar sem kirkjuþingið er hugsað sem liður í hinu kirkjulega starfi, en alls ekkert stéttarþing. Hv. 1. landsk. þm. nefndi hér læknastéttina. Ég vil nota tækifærið og segja það sem mína skoðun, að læknastétt landsins er sú stétt, sem er sannarlega alls góðs makleg. Störf hennar eru alveg ómetanleg fyrir þjóðina, og sem dæmi má nefna það, þó að það komi ekki þessu máli beint við, hversu mikill árangur hefur náðst í að vinna bug á berklaveikinni hér á landi. Ég vil undirstrika það, hversu þýðingarmikil þessi stétt er og störf hennar. En þó að læknar haldi sín þing, eru það samt stéttarþing, hliðstæð synodus hjá prestunum, kennaraþingunum og öðrum slíkum þingum. Ef læknastéttin t.d. vill fara að halda þing, sem er ekki stéttarþing þeirra út af fyrir sig, heldur samansett af fulltrúum alls almennings annars vegar og læknanna hins vegar til að ræða almennt heilbrigðismál í landinu, þá er þetta orðið hliðstæða við það, sem við erum að ræða hér, kirkjuþingin. Alveg sama má segja um kennaraþing og fleiri þing. Þetta eru stéttarþing. Prestarnir hafa stéttarþing og hafa haft það og munu hafa það áfram, synodus, en kirkjuþing er því óviðkomandi. Ég tel því, að það sé á misskilningi byggt að leggja þetta að jöfnu, kirkjuþing og þing stéttanna, sem haldin hafa verið. Út af því sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að sér væri ekki ljóst, hvort þetta ætti að ná til allra presta, hann nefndi hér nokkra söfnuði, ég hygg kaþólskan söfnuð og fríkirkjusöfnuð og fleiri, þá er alveg ljóst af l. gr. frv., að það eru aðeins prestar íslenzku þjóðkirkjunnar, sem þarna koma til greina, og stendur greinilega í 1. gr. frv., svo að ég held, að það geti ekki valdið neinum ágreiningi eða misskilningi, hverjir eru kjörgengir á þetta þing og hafa kosningarrétt. Hann drap á það, hv. 1. þm. N-M., að hann væri í vafa um, að þetta yrði til að auka trúræknina í landinu, til að skapa betri menn f landinu eða gera trúmálin aðgengilegri. Ég vil nú ekkert fullyrða nm það, hver árangur kann að verða af þessu þinghaldi. En ég hef þá trú, að það sé kirkjunni til góðs, að fulltrúar leikmanna sjálfra séu með í ráðum um það, hvernig kirkjan starfar, að prestarnir séu þar ekki einir um. Ég tel það framför, og ég tel það bót í máli. Hvað mikill árangurinn getur af þessu orðið, um það mun ég engu spá, en mér finnst þetta þó stefna í rétta átt. Hann segir: Við viljum hugsa, leita og finna sjálfir í trúmálunum, eins og hann orðaði það. Þetta er rétt, en ekki er lakari aðstaða hvers einstaklings eða áhugamannanna að koma þessum áhugamálum sínum að, þegar þeir sjálfir hafa fulltrúa á þingi kirkjunnar, heldur en ef þeir hafa þá enga. Annars vil ég segja það út af þessum kostnaði, - hann er nú ekki neitt gífurlegur, hann er áætlaður sem svarar 50 þús. að meðaltali á ári, - að þá er þetta ekki nema sem svarar 2/3 af árslaunum eins manns við ýmis skrifstofustörf bjá ríki eða ríkisfyrirtæki, og einhvern tíma hafa verið samþykkt önnur eins útgjöld á hæstv. Alþ., að ég hygg. En það er sama, þó að upphæðin sé lág, þá er hitt sjónarmiðið í sínu gildi jafnt fyrir það, sem aðrir hafa haldið fram, að ríkið eigi ekki að kosta þetta þing. En ég fæ ekki betur skilið en að samkvæmt þessu frv. sé það borgaraleg skylda þeirra, sem kosnir eru á kirkjuþing, að mæta þar, taka þátt í störfum þingsins. Í 1. gr. frv. segir, að kirkjuþing íslenzku þjóðkirkjunnar skuli halda í Reykjavík. Það er ekki hægt að halda þing, ef fulltrúarnir verða ekki við því að mæta. Ég hygg, að það mundi verða litið á það sem borgaralega skyldu. En er það þá venja eða viðeigandi að gera mönnum að skyldu að mæta á þingi i Reykjavík og taka á sig allverulegan kostnað við þá þingsetu og bera kostnaðinn sjálfir? Það hygg ég að sé óvenjulegt að minnsta kosti. Nú hefur hv. 1. landsk. bent á það, að söfnuðirnir gætu kostað þetta þinghald. Það er rétt, þeir mundu sjálfsagt geta það, ég efast ekki um það. En hann hafði orð á því, að með því að ríkið borgaði þennan kostnað, mundu annarlegar ástæður hafa áhrif á, hvaða menn yrðu kosnir sem fulltrúar, en hann lagði réttilega áherzlu á, að þangað þyrftu að vera kosnir þeir, sem mestir eru áhugamenn í hverju héraði um kirkjuleg mál. En ég sé ekki, að áhugamenn komi frekar á slíkt þing, þótt það séu sóknarnefndir eða söfnuðir, sem borga reikningana, en ekki ríkissjóður. Ég held, að það hafi engin áhrif. Hins vegar verður maður að líta svo á, að það séu fyrst og fremst áhugamenn innan hvers safnaðar, sem eru kjörgengir á kirkjuþing, það eru aðeins sóknarnefndarmenn og safnaðarfulltrúar. Maður verður að vænta þess, að því aðeins hafi þeir verið kosnir í þessar trúnaðarstöður kirkjunnar heima í sínu héraði, að það séu áhugamenn og ekki hafi nein fjárhagsleg sjónarmið áhrif á þeirra kosningu, því að það munu ekki vera launuð störf að vera í sóknarnefnd eða safnaðarfulltrúi.  Ég held, að með ákvæðum frv. séu teknir inn sem kosningabærir og kjörgengir þeir áhugamenn, sem fyrst og fremst ættu að vera til í hverju héraði, það eru sóknarnefndarmenn og safnaðarfulltrúar, svo að ég held, að ekki þurfi sérstaklega að óttast, að það yrðu áhugalausir menn um kirkjunnar mál, sem yrðu kosnir. Auðvitað verður aldrei slíkt fyrirbyggt með lögum, hverjir kunna að ná kosningu. Ég verð því að segja það, að ég teldi mjög óheppilegt, ef 13. gr. væri felld úr frv., vegna þess að þá er á engan hátt séð fyrir því, hver á að bera kostnað af kirkjuþinginu. En það sýnist mér að geti ekki staðizt, svo framarlega sem það er réttur skilningur hjá mér, að það sé borgaraleg skylda að taka að sér kosningu á kirkjuþing. Ef á að fella niður þessa gr., álit ég, að það að óhjákvæmilegt, að önnur skipan komi í staðinn, sem sér fyrir greiðslu þess kostnaðar, sem af kirkjuþinginu leiðir.



Herra forseti. Mér var nú ekki alveg ljóst af ræðu hv. þm. Barð. (SE), hvað þetta kirkjuþing á að gera. Mér skildist helzt, að það ætti að vera til þess að binda söfnuðina eitthvað traustari böndum við prestana, það ætti að vera aðaltilgangur þess. Nú vil ég spyrja: Hugsar hann sér, að þetta kirkjuþing geti komið því til leiðar, að þau ca. 80% af prestum landsins, sem hættir eru að húsvitja, fari að gera það?  Þjóðkirkjan er samansafn af svo gersamlega ólíkum skoðunum, að sumir, sem í henni eru, segja, að aðrir, sem líka eru í henni, fari beina leið til helvítis, þegar þeir deyja, þegar aðrir eru alveg á öfugri skoðun. Á kirkjuþingið að reyna að sameina þessar skoðanir og búa til einhverja allsherjar trúarjátningu, svo að þjóðkirkjan fari að verða svolítið einhuga í skoðunum? Á það að gera það? Eða á það að reyna að komast út úr öllum orthodoxa og reyna að finna andann í trúnni og reyna að hafa áhrif til þess að láta mennina alla breyta réttara og vera sjálfum sér samkvæmari og ekki snúa öllu út í fals, eins og er hjá prestunum oft, meira að segja af stólnum? Hvað á það yfirleitt að gera? Læknaþing hefur miklu meira að gera fyrir almenning. Ef við lítum á, hvað gert er á þessum stóru kirkjuþingum og læknaþingum úti um heiminn, hvað sést þá? Jú, það kemur einhver lærður maður þangað og hefur heyrt einhvern fyrirlestur á einhverju prestaþingi um, hvernig eigi að skilja einhverja ákveðna ritningu í Gamla testamentinu, sem 99.9% af allri þjóðinni er alveg sama um hvernig er skilin. En það kemur aftur einhver læknir og telur upp nýtt meðal, sem sé alveg reynt og geti orðið til þess að bjarga svo og svo mörgum mannslífum eða linað þjáningar svo og svo margra manna, sem þjást af einhverjum sjúkdómi. Hvort er meira virði? Hvort er meira virði fyrir okkur að fá saman kirkjuþing, þar sem einhver maður, doktor, kemur og heldur fyrirlestur um það, hvernig á að skilja einhverja ákveðna biblíugrein, eða læknaþing, þar sem læknarnir segja hver öðrum frá því, hvað þeim hefur reynzt bezt við þennan og þennan sjúkdóm í sínum praksís? Hvort hefur meiri þýðingu fyrir þjóðina að kosta, hvort þessara þinga, svo að ég nefni eitt dæmi? Og yfirleitt er alveg sama, hvaða stéttir ég tek aðrar. Allar saman geta þær lagt fram meira til hagsbóta fyrir almenning beint heldur en kirkjuþingið gæti gert, því þó að það kæmi einhver andans maður á kirkjuþingið, sem gæti sameinað þessa menn, sem þar væru, svo að þeir fyrir það yrðu svo vaknir af eldlegum áhuga, að þegar þeir kæmu heim hlypu þeir upp á kassa eins og Siggi og prédikuðu og allir það sama, þá er ég ekkert viss um, hvort þjóðin kærði sig um að fá það allt eins. En þetta er það, sem á að gera: Það á ekki að samþykkja neitt kirkjuþing, heldur að taka þjóðkirkjuna frá ríkinu og lofa hverjum að hafa sína kirkju og þann prest, sem hann vill. Það er það, sem á að gera. Og að því rekur mjög bráðlega.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. benti á það réttilega áðan, að þetta þing, kirkjuþingið, eins og það er hugsað, er ekki sambærilegt við stéttaþingin. En allt um það mun sá munur ekki verða til þess að koma í veg fyrir, að stéttaþingin komi á eftir og óski eftir, að þeirra þing verði stutt af ríkisvaldinu fjárhagslega á sama hátt. Formaður Læknafélags Íslands hefur t.d. þegar komið að máli við mig um það, að honum fyndist rétt og sanngjarnt, ef það frv., sem hér liggur fyrir, verði að lögum, þá verði læknaþing einnig stutt fjárhagslega af því opinbera. Hann benti á, að verkefni læknaþings, sem er haldið annað hvort ár, væri ekki eingöngu að ræða stéttarleg málefni, hagsmunamálefni stéttarinnar, heldur miklu frekar að ræða almennt heilbrigðismál landsmanna. Hann benti á það, að læknaþing fengi í hvert sinn útlenda sérfræðinga til þess að flytja erindi og kenna íslenzkum læknum. Hann benti á, að þetta hefði borið árangur, orðið til hagsbóta íslenzkum heilbrigðismálum og væri hægt að benda á það svo að segja svart á hvítu. Hann minnti mig á, að fyrir örfáum árum hefði komið norskur prófessor, Ourin, á læknaþing og flutt erindi um meðferð á hjartasjúkdómum, æðakölkun í kransæðunum, og var það alveg ný meðferð þá, er hann boðaði, og þetta hefði strax verið tekið upp hér beinlínis fyrir áhrif frá þessum prófessor, og svo væri um mörg önnur dæmi. Ég heyrði það á formanni Læknafélags Íslands, að ef kirkjuþing yrði kostað af opinberu fé, þá liti hann svo á, að læknaþingið ætti a.m.k. að fá opinberan styrk til sinnar starfsemi, sem ég nú gat um. Getum við ekki einnig búizt við því, að kennaraþingin, - ég veit ekki, hve þau eru mörg, sennilega eitt kennaraþing fyrir hvert stig í skólakerfinu, - að þau komi á eftir og síðan aðrar stéttir? Það er rétt að gera sér þetta ljóst, áður en gengið er frá þessu frv., áður en það verður að lögum, þannig að menn séu við því búnir, að sitthvað kunni á eftir að koma. Frv. þetta er flutt af hv. menntmn., að því er sagt er fyrir tilmæli hæstv. ríkisstj., sem ég þó efast um að hafi kynnt sér efni þess nógsamlega. Sérstaklega þykist ég hafa ástæðu til að ætla, að hæstv. fjmrh. hafi ekki gefizt tóm til að staldra við 13. gr., og langar mig að geta þeirrar ástæðu hér. Fyrir nokkrum árum var stofnað félag, er nefnist Samtök presta og lækna á Íslandi. Tilgangur þessa félags er m.a. sá að hagnýta þá faglegu þekkingu og reynslu, sem prestar og læknar hafa öðlazt, til gagns því fólki, sem þeim er ætlað að hjálpa. Stjórn félagsins hefur nú hug á að gefa út lítinn fræðslubækling, þar sem birtar yrðu fjórar ritgerðir um hagnýt efni, samdar af jafnmörgum íslenzkum prestum og læknum. Félagið er enn fámennt og lítilsmegandi, og því leitaði það í vetur til hins háa Alþingis um 10 þús. kr. styrk til þessarar útgáfustarfsemi. Fyrir skömmu kom ég að máli við hæstv. fjmrh. og bað hann liðsinnis við þessa umsókn. Fékk ég, vægast sagt, kaldar undirtektir. Með nokkrum vel völdum orðum lýsti hann það fjarstæðu, að úr ríkissjóði yrði greitt fyrir slíkt sem þetta. Taldi hann félagsmenn sjálfa ekki of góða til að kosta þessa útgáfu, með því að þeir mundu flestir sæmilega efnum búnir. Mér féll að ýmsu leyti vel tilsvar hæstv. ráðh., þótt kuldalegt væri. Ég er stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., en það er hennar stefna m.a. að stilla í hóf útgjöldum ríkissjóðs. Því féllst ég á að firra hann 10 þús. kr. útgjöldum til Samtaka presta og lækna á Íslandi. Af þessari ástæðu, er ég nú hef greint, kæmi það mér á óvart, ef hæstv. fjmrh. væri samþykkur 13. gr. frv. þessa, sem hér er til umr. Ef hún yrði að lögum, mundi það jafngilda minnst 50 þús. kr. þarflausri útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð til jafnaðar á ári hverju um ókomna framtíð, en óþörf eru þessi útgjöld, því að væntanlegir fulltrúar kirkjuþings geta sjálfir kostað sig, ella þegið einhvern styrk frá söfnuðunum, sem senda þá, og áreiðanlega bíður sá göfugi málstaður, sem i frv. felst, engan hnekki, þótt Mammons-greinin í því sé niður felld.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 1. þm. N-M. núna síðast. Hann spurði mjög hvasst: Hvað á þetta kirkjuþing að gera? Á það að skipta sér af því, að prestar eru hættir að húsvitja? Á það að skipta sér af því, að til eru prestar, sem hafa innan við 10 messur á ári o.s.frv.? Ég geri frekar ráð fyrir því, að svona mál kunni að koma fyrir kirkjuþing. En ef hann veit ekki, hvað þetta kirkjuþing á að gera, vil ég benda honum á að lesa 14. og 16. gr. frv. Það stendur þar, hvað það á að gera, svo að það á ekki að vera neinn vafi um það. Ég skal annars ekki fara út í hugleiðingar hans að öðru leyti um prestana, að þeir séu svona og svona, að þessi prestur segi þetta á þessum stað, eða yfirleitt um syndir eða heiðarleika presta né annarra. Það sýnist mér ástæðulaust. En ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til þess að standa gegn kirkjuþinginu, að menn eru eitthvað óánægðir út af prestum eða starfi kirkjunnar í landinu, því að frv. um kirkjuþing miðar að því, að hér komi til fulltrúar frá söfnuðunum sjálfum, fólkinu, sem er ekki prestar, m.a. mönnum eins og hv. 1. þm. N-M. Hann gæti ef til vill orðið þar fulltrúi og þar komið skoðunum sinum að, sem hann kemur ekki að, ef aðeins er haldinn synodus, stéttarráðstefna prestanna einna, sem hafa einmitt þessi mál með höndum núna, svo að það ætti ekki að vera til spillis frá sjónarmiði hv. 1. þm. N-M., að fulltrúar leikmanna komi til; einmitt út frá hans sjónarmiði sýnist mér það vera til bóta. Mér heyrist yfirleitt á honum, að hann hafi takmarkaða trú á prestunum og starfi þeirra. Hví tekur hann þá ekki opnum örmum því, að leikmennirnir sjálfir komi til skjalanna, komi sínum ráðum þarna fram, komi með sínar till. og ályktanir og hafi þar með áhrif á störf prestanna, störf kirkjunnar í landinu? Út af því getur komið einhver reformasjón, t.d. til að útrýma dogmunum sem hann talar um o.s.frv. Ég get ekki betur séð en að það sé einmitt stuðningur við þær skoðanir, sem hann hefur látið hér í ljós, að leikmenn fái aðgang að þingi um kirkjunnar mál með prestunum, alveg jafnréttháir. Annars eru prestarnir einir um ráðgjafarvald í þessum málum, og það ætti þó ekki frekar að vera að skapi hv. þm. Út af ræðu hv. 1. landsk. þm. þarf ég ekkert sérstakt að segja. Ég hygg, að það fari ekkert á milli mála, að ríkisstj. hefur óskað eftir, að þetta frv. verði flutt, og hv. menntmn. hefur flutt frv. vegna tilmæla frá ríkisstj. Ég tek ekki að mér að svara fyrir hæstv. fjmrh. því, sem hann vék að honum, en ég vil undirstrika það, sem ég sagði áðan um læknastéttina, hversu mikilsverð hún er í þjóðfélaginu og hversu þýðingarmikil hennar þing eru. Og ég segi það aftur, að þó að samþykkt sé þetta frv., sem hefur í för með sér nokkur útgjöld fyrir ríkissjóð, en tiltölulega þó lítil, þá útilokar það ekki frá mínu sjónarmiði séð, að hliðstæður stuðningur komi við önnur mál, annað þinghald, sem hliðstætt er þessu, síður en svo.