Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 289, ber fyrirsögnina frv. til laga um breyt. á l. nr. 43 14. apríl 1954, um Kirkjubyggingasjóð. Frv. þetta er flutt af fjhn. hv. d. samkv. beiðni kirkjumrh. Meginefni frv. er, að gert er ráð fyrir, að, fé það, sem ríkissjóður leggur árlega í Kirkjubyggingasjóð, skuli um næstu 20 ár verða 1 millj. kr. á ári. Áður nam upphæð þessi um 500 þús. kr., en á árinu 1960 voru útgjöld þessi hækkuð upp í 800 þús. kr. Eins og ég gat um, er frv. flutt samkv. beiðni kirkjumrh., og telja nm. sig allir hafa óbundnar hendur um afgreiðslu málsins og áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. Það er tillaga mín, að máli þessu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. d. hefur flutt frv. á þskj. 290 að beiðni hæstv. kirkjumrh. Frv. ásamt grg. þeirri, sem prentuð er með því, er komið frá kirkjuþingi. Við, sem sæti eigum í menntmn., höfum ekki tekið afstöðu til frv. efnislega og áskiljum okkur rétt til að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Með örfáum orðum vil ég rekja efni frv., en því mun ætlað að finna sameiginlega lausn á tilteknu vandamáli tveggja aðila, kirkju og skóla. Hér er um að ræða skort þann, sem verið hefur á hæfum mönnum til að standa fyrir tónlistarlífi safnaðanna annars vegar og til að annast hina lögboðnu tónlistar- eða söngkennslu í barna- og unglingaskólum hins vegar. Frv. fjallar um. að einn maður skuli í hverju byggðarlagi hafa með höndum þetta tvíþætta hlutverk. Til þessa hafa söfnuðirnir greitt laun organleikara og kostnað, en mörgum söfnuðum er fjárhagslega ofviða að fá færa menn til organleiks. Samkv. upplýsingum fræðslumálastjóra hefur söngkennurum aftur á móti verið greitt eins og venja er til um stundakennslu. Í frv. þessu er lagt til, að þeir, sem tækju að sér þetta tvíþætta hlutverk, yrðu launaðir úr ríkissjóði eins og kennarar við barna- og unglingaskóla. Þetta er sem sé aðalefni þessa frv., og nefndir áskilur sér, eins og ég sagði áðan, rétt til frekari athugunar á því, en n. þótti rétt að leggja það fyrir Alþingi til athugunar á þessu stigi, eins. og það kom frá kirkjuþingi. Ég leyfi mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég stend aðeins upp til þess að lýsa ánægju minni yfir því, að frv. þetta á þskj. 290 um kirkjuorganleikara og söngkennslu í barna- og unglingaskólum utan kaupstaða skuli vera flutt hér í þinginu, og ég vil leyfa mér að þakka hæstv. kirkjumrh. og hv. menntmn. fyrir flutning þess. Hér á Alþingi er nær daglega fluttur fjöldi tillagna og frv. um hin margvíslegustu efni. Flest snerta þau þó og fjalla um atvinnumál, efnahagsmál og fjármál, og um öll þessi mál verða svo hér langar og stundum snarpar umr., og er það að vonum. Öll þessi mál snerta að meira eða minna leyti efnahagslega afkomu þjóðarinnar, og þeim er að sjálfsögðu ætlað að efla og styrkja eða ýta úr hlaði nytsömum framkvæmdum í landi okkar. Ekki vil ég amast við flutningi slíkra mála, síður en svo. En ég tel það líka nokkurs virði, að hér séu einnig flutt mál, sem minna okkur hv. þm. á það, að fleira hefur gildi en það eitt, sem í askana er látið, og þetta litla frv., sem hér er til umr., gerir einmitt þetta og raunar fleiri mál, sem eru á dagskrá d. í dag. Við, sem vinnum úti í sveitunum að þeim málum, sem frv. þetta snertir, finnum oft til þess okkur til ama og leiðinda, hversu margt er ábótavant hjá okkur í menningarlegum efnum og hversu erfiðlega vill ganga í fámenninu að halda uppi þróttmiklu og þroskavænlegu félagslífi. Eitt af því, sem veldur okkur ama, er það, að söngurinn í kirkjunum okkar er allt of víða næsta lélegur söngur. Ekki mun þetta þó stafa af því, að söngkrafta vanti, þeir munu víðast vera til, heldur miklu fremur hitt, að það skortir menn, sem á hverjum stað geta séð um þessi mál, verið forsöngvarar, eins og það er gjarnan nefnt, menn, sem vekja áhuga fyrir söng og eru færir um að leiðbeina á þessu sviði. Það er raunar ekki undarlegt, þótt deyfð ríki yfir safnaðarsöngnum víða úti í fámenninu, þar sem fá verður menn að láni úr fjarlægð til þess að koma í það og það skiptið til þess að leika á kirkjuorgelið, en svona er nú þetta víða, svo sem réttilega er drepið á í grg. frv. Og svo er það söngkennslan í barnaskólunum. Það á að kenna söng í barnaskólum. Söngur er lögboðin námsgrein. En hvað skyldu þeir vera margir, barnaskólarnir í sveitunum, þar sem söngur er kenndur? Ég hygg, að þeir séu ekki ýkjamargir, og það, að þessi námsgrein er vanrækt, leiðir til þess m.a., - ég segi m.a., því að það er fleira, sem kemur til, - að iðkun söngs og hljóðfæraleiks á heimilum víðast hvar um landið fer mjög minnkandi, eins og stendur í grg. frv. Þetta er alveg rétt, og það er líka alveg rétt, að það er miklu minna um það nú en áður, að ungt fólk læri að leika á harmoníum. Og sannleikurinn mun líka vera sá, að margir sóknarprestar í sveitunum og söfnuðir þar eiga í örðugleikum með að fá fólk, karla eða konur, til forsöngvarastarfs, og þessir örðugleikar eiga fyrir sér að vaxa, en ekki að minnka í náinni framtíð, ef ekkert er að gert. Því er það mér vissulega fagnaðarefni, að þetta frv. skuli koma fram, og mér sýnist, að hér sé lagt til á raunhæfan hátt að leysa í einu þau vandkvæði, sem víða eru á að halda uppi sæmilegum söng í sveitakirkjunum, og stuðla að því, að börn okkar sveitamanna fari ekki á mis við þann þroska og menningarauka, sem iðkun söngs og söngnám er. En um leið og minnzt er á vanda og örðugleika, á það, sem miður fer og hefur farið í þessum efnum, finnst mér rétt og skylt að minnast líka hins, að fyrir þau mál, sem frv. snertir, hefur verið og er unnið mikið og merkilegt starf víða hjá okkur úti í strjálbýlinu. Einkum á þetta þó við um kirkjusönginn, þó að honum sé í ýmsu áfátt. Víða eru starfandi, þó að í fámenni sé, myndarlegir kirkjukórar, sem eiga tilveru sína fyrst og fremst að þakka einstæðum áhuga einstakra manna. En það, sem verst er þó, er það, að flestir þessir áhugamenn eru ekki af yngri kynslóðinni, og þegar þeir hætta eða hverfa, skortir menn, sem taka upp merki þeirra. En ég vænti þess, að þetta frv., ef að lögum verður, stuðli að því, að ávallt verði til nægilega margir menn, sem vilji sinna þessum menningarstörfum fyrir okkur úti í fámenninu. Ég vil svo ekki heldur láta hjá líða, þegar minnzt er á þessi mál hér, mál, sem snerta kirkjusönginn í landinu, sönglíf og söngkennslu, að nefna nafn hins nýlátna söngmálastjóra þjóðkirkjunnar, Sigurðar Birkis. Hann vann okkur á þessu sviði mikið og gott starf, og ég tel, að Alþingi heiðri á verðugan hátt minningu þess mæta manns og þakki honum vel farsæl og mikilsverð menningarstörf, unnin í þágu þjóðarinnar, með því að samþykkja þetta frv., og ég efast ekki um, að hv. Alþingi muni gera það.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. (HV) hélt hér alllanga ræðu í gær um þetta mál og veittist nokkuð harkalega að mér persónulega fyrir að hafa látið þau orð falla í umr. hér s.l. föstudag, að ég teldi, að hæstv. forseti þessarar deildar ætti að beita forsetavaldi til að skera niður umræður um verkalýðshreyfinguna á Íslandi. Hann sagði m.a., að 1. þm. Vestf. vantaði hvorki viljann né getuna til að vera ófyrirleitinn. Það er nú ekkert nýtt í hans málflutningi. Ég skal ekki eyða mörgum orðum til að hrinda slíkum ámælum. Ég hefði talið, að það hefði verið hæstvirts forseta að áminna hann eftir slíkan áburð hér í þessari hv. deild. En ég skal ekki erfa það við hann á nokkurn hátt, en vil aðeins benda á, að öll þessi ræða, sem hann flutti hér sem ásökun á mig, til hennar hafði ég ekki gefið neitt tilefni. Ég lét aldrei þau orð falla, sem hv. þm. lagði út af, og ef hann vill athuga ræðuna, eins og hún er tekin upp af segulbandinu, þá mun hann sjá, að ég hef aldrei látið slík orð falla hér um verkalýðshreyfinguna. Ég minntist hins vegar á, að það væri vafasamt, hvort hæstv. forseti ætti ekki að nota forsetavald til að stöðva þann áróður, sem hv. 3. þm. Reykv. héldi hér uppi fyrir hönd Sovétríkjanna á Íslandi, en minntist ekkert á verkalýðshreyfinguna í því sambandi. Ég var hins vegar ekkert óanægður yfir því, að hv. þm. ræddi um þessi mál í sambandi við SH og fiskverðið. Það taldi ég mjög eðlilegt. Og margt af því, sem hann sagði í sambandi við þau mál gefur tilefni til þess að ræða málið nánar, og það er einmitt þess vegna, sem ég fyrst byrja á því að ræða við þennan hv. þm. út af þeirri ræðu, sem hann hélt. Hv. þm. minntist m.a. á olíuverðið, hvers vegna núv. hæstv. ríkisstj. beitti sér ekki fyrir því, að það væri lækkað á Íslandi, til þess að hækka þannig hlut sjómannanna. En við skulum athuga dálítið nánar þessi mál Það var á sínum tíma skipuð mþn., sem raunverulega starfar enn, til þess að athuga tæknilegar og viðskiptalegar umbætur á rekstri sjávanútvegsins. Hún gaf út m.a. prentað álit um einn þáttinn, sem rannsakaður var í togaraútgerðinni. og ég geri ráð fyrir því, að hv. 4. landsk. þm. hafa fengið það eins og aðrir þm. Hann mun þar sjá allmargar og merkilegar upplýsingar í sambandi við olíumálin á Íslandi, þar sem sýnt er ákveðið og óhrekjanlega fram á, að það hafa verið notaður allt annar verðlagsgrundvöllur við verðlagningu í olíu í landinu en á nokkurri annarri vöru, í meðan varan heyrði undir verðlagsákvæðin. En þessi gögn öll komu m.a. fram í tíð vinstri ríkisstj., og þá heyrðu þessi mál öll undir flokksbróður hv. þm., sem þá var viðskmrh. og sjútvmrh. En hvers vegna tapaði þessi ágæti hv. þm. áhuganum fyrir því að leiðrétta þessi mál? Hvers vegna tók hann ekki upp þær ábendingar, sem n. alveg óskipt setti fram í þessu máli? Það var enginn ágreiningur í n. um það, að hér væri um allt of háa álagningu að ræða, og hæstv. þáv. ráðh. gefin full bending um það, hvernig mætti laga þetta. En hvers vegna daufheyrðist hann við því? Ætli það hafi ekki verið vegna þess, að hann hafa verið í of nánu sambandi við þá aðila, sem höfðu hér nagsmuna að gæta, þ.e. Samband ísl. samvinnufélaga eða dótturfélag þess, Olíufélagið. Ég hef ekki fundið neina aðra skýringu á þessu fyrirbæri. Það er ákaflega gott að ásaka aðra menn fyrir að gera ekki ákveðnar umbætur, en hafa sjálfur látið undir höfuð leggjast þann tíma sem þessi hv. þm. átti sæti í ríkisstj. og hafði þá möguleika til þess að hafa afskipti af þessum málum, að framkvæma samskonar umbætur. En það hefur hann alveg látið hjá líða að gera. Hv. þm. gat um, að það væru margar sögur um það, að SH tæki of stóran hlut frá sjómönnum í sambandi við sín viðskipti. Um það skal ég ekkert segja, ég þekki ekkert inn á það og skal ekkert verja þeirra gerðir. En ég vil í því sambandi spyrja: Fá sjómennirnir betra verð og meira út úr sínum hlut, sem selja aflann í gegnum Samband ísl. samvinnufélaga, fá þeir hærra verð fyrir sinn fisk heldur en þeir, sem selja í gegnum SH. Það finnst mér vera höfuðatriði í þessu máli. Það er það að ef rannsaka á aðeins annað fyrirtækið, en ekki hitt, þá er ekki rétt að farið. Eftir því sem ég veit bezt, þá mun það ekki vera, að þeir menn, sem hafa skipt hér við SÍS, hafi fengið hærra fiskverð, en hitt veit ég alveg fyrir víst, að þau frystihúsin, sem fengu meiri uppbætur á meðan uppbætur voru veittar á fiskinn munu að fleirtölu hafa einmitt verið hjá SÍS, af hvaða ástæðum sem það hefur verið. Ég tel því ekki frambærilegt, að ekki megi undir neinum kringumstæðum láta rannsókn fara fram á báðum þessum fyrirtækjum sameiginlega. En það vildi hv. 4. landsk. þm. ekki láta gera, það kom skýrt fram í ræðu hans. Hv. þm. sagði, að ég hefði látið orð um það falla, að hér væri verið með einhvern fjandskap á hendur SH af flm., en það hef ég aldrei sagt neitt um. Þá gat hv. þm. þess, að SH tæki allmikið til tyggingar erlendis af því fé, sem sjómenn og útgerðarmenn ættu, og sagði beinlínis, að það væri til þess að lækka útgreiðsluverð til sjómanna. Fyrir þessu færði hann þó engin rök. En ég hygg, að í fyrsta lagi séu þar fjárfestingar gerðar í þeirri trú, að það verði til þess að hækka verðið til sjómannanna, og að raunin hafa einnig verið sú, að það hafa gert hvort tveggja í senn, hækkað verðið til sjómannanna annars vegar og gert mögulegt að selja meira magn á erlendum markaði hins vegar. En um þetta getur sjálfsagt hv. þm. fengið fullkomnar upplýsingar, m.a. frá hv. 3. þm. Austf., sem á sæti í stjórn SH. En ef svo er, að SH hefur ekki greitt hærri hluta til sjómanna og útgerðarmanna vegna þessara ráðstafana á fé hvernig er þá um sams konar ráðstafanir hjá SÍS? Vitað er, að þeir hafa einnig sett fast fé í nákvæmlega sams konar iðjuver erlendis. Er það skoðun hv. 4. landsk., að sjómennirnir, sem hann hefur svo náið samband við, hafa fengið hærra verð þar og þá hafi það verið beinlínis vegna þess, að þeir hafi fjárfest minna en SH í erlendum byggingum? Þetta er sjálfsagt að fá upplýst, og það eru engin vandkvæði að fá það upplýst hér. Hv. 4. landsk. og hv. 3, ym. Reykv. hafa báðir rætt um, að það væri alveg óverjandi, að útgerðarmenn skyldu hafa beitt sér í þeirri verkstöðvun eða deilu, sem nú er um kjör sjómanna, eins og þeir hafa gert, þ.e. krefjast þess, að meðlimir félags þeirra fengju ekki leyfi til þess að semja hver fyrir síg. En hv. 4. landsk. þm. talaði um í gær, að einstakir útgerðarmenn hefðu verið kúgaðir til þess að semja ekki hver fyrir sig og þeim hefði jafnvel verið hótað að reka þá burt úr félagsskapnum eða einhverjum öðrum hefndarráðstöfunum, ef þeir riftuðu því samkomulagi, sem gert hefði verið hér um, þeir hefðu framið hér margvislegar lögleysur. Þetta voru hans orð. Um allt þetta skal ég ekki deila efnislega. En ég vil aðeins benda hv. 4. landsk. þm. og hv. 3. þm. Reykv. á, að þetta er nákvæmlega það sama sem verkalýðshreyfingin hefur gert árum saman. Það þýðir ekkert fyrir hv. 4. landsk. að hrista höfuðið yfir því. Hann veit ósköp vel, að í hverju einasta verkfallí, þó að það hafi verið talið löglegt verkfali. - það er ég ekki að segja um, - að í hverju einasta verkfalli hefur þessu verið beitt af þeim, sem hafa stjórnað verkföllunum. Þeir hafa krafizt þess, að menn fengju ekki að vinna, á meðan á verkfallinu stæði, jafnvel þó að þeir hefðu sjálfir viljað vinna. Þetta er hin almenna regla í verkföllum, því að annars væri ekki hægt að halda þessum félagsskap saman, ef menn brytust út, hvort sem um er að ræða verkamenn eða atvinnurekendur. Og það er einmitt þetta, sem gefur ástæðu til þess, að nú á alvarlega að fara að athuga, hvort við eigum ekki að fara að semja nýja vinnulöggjöf, þar sem hnefarétturinn ræður ekki lengur í landinu, þar sem málin eru leyst með annaðhvort viturlegu samkomulagi, og ef það ekki næst, þá með viturlegum dómi. Hvaða enda hefur það í einu landi ef á að leyfa hnefarétt, ótakmarkaðan hnefarétt, hvort sem hann er frá hendi vinnuveitenda eða vinnuþiggjenda? Hvaða áhrif hefur það að síðustu í einu landi? Það mundi enda þannig, að sá aðili, sem hefur valdið, mundi alltaf ganga á lagið, eins og venjulega er gert, og segja Ég vann þetta verkfall með hnefarétti síðast, við getum farið svolitið lengra næst o.s.frv. - Hinir verða þá að láta undan. Svona hefur þetta gengið. Og hvað lögbrotin snertir, þá veit hv. 4. landsk. miklu betur en nokkur annar maður, að hann hefur einmitt staðið manna mest fyrir þessum lögbrotum. Hvað mikið var framið af lögbrotum í verkfallinu 1955? Hvað var mikið framið þá af lögbrotum? Stöðvaðir voru menn frá því að komast inn í bæinn og út úr honum hellt niður framleiðslu bænda í landinu o.s.frv. Og hvers vegna var samið um það síðast, eins og ávallt áður, að málsóknir af öllum lögbrotum skyldu látnar falla niður? Hvers vegna var það sett inn í samningana? Hér var viðurkenning á því, að framin hefðu verið lögbrot. Og svo eru þessir menn að koma hér og fárast yfir því, að aðrar stéttir hafa tekið upp nákvæmlega sömu aðferðir í þessum deilum. Sannleikurinn er sá, að vinnudeilurnar í landinu eru komnar á það stig, að verkalýðurinn sjálfur er að tapa þessum leik. Þegar aðrar stéttir í landinu sáu, að það var sterkasta vopnið að halda saman, þá var það ekki eingöngu verkalýðurinn, sem tók sér þetta vopn í hendur, Það voru atvinnurekendur, og það jafnvel embættismenn þjóðarinnar, sem tóku að gerast svo stéttvísir, halda svo fast saman, að þeir gætu þannig þvingað fram ákveðin bætt kjör. Þegar svo er komið, er þetta barátta á milli stéttanna í landinu. Það er ekki lengur barátta á milli atvinnurekenda annars vegar og verkalýðs hins vegar. Það er kapphlaup hjá stéttunum í landinu að tryggja sig sem bezt með þessum rétti gegn hinum. Og þá erum við komnir út í slíka ófæru að Alþingi má ekki láta það afskiptalaust lengur. Og þess vegna spyr ég: Vilja þessir menn, sem þykjast bera umhyggju fyrir hag verkalýðsins, setjast að samningaborðinu nú og semja um að endurskoða vinnulöggjöfina, gera það á réttlátan hátt, taka fullkominn þátt í þeirri nefnd, sem væri valin, gera það og sjá, hvaða leiðir væri hægt að finna til þess að bæta úr þessu öngþveiti sem enginn hefur gott af? Við, sem erum hvorki verkamenn né atvinnurekendur, eins og er nú orðið, skiljum ekki, að í þjóðfélagi, sem er sæmilega menntað og sæmilega upplýst, skuli ekki vera hægt að finna leið til þess að jafna þegar deilur þjóðinni að skaðlausu eins og í öllum öðrum ágreiningsmálum. Hvers vegna er ekki hægt að finna leið til þess að láta ákveðna hlutlausa menn skera úr um þessi atriði eins og mörg önnur deiluatriði í landinu? Menn verða að gera svo vel að beygja sig undir það að láta fyrst undirrétt og síðan hæstarétt skera úr um ákveðin mál, ekki aðeins stórkostleg fjárhagsmál heldur og önnur stórkostleg atriði, sem snerta jafnvel æru manna, og deilur um það, hvort þessi aðili hefur rétt fyrir sér eða hinn. Hvers vegna má ekki á sama hátt fá menn til þess að dæma um þessi mál? Það er vitað, að þessi mál eru komin í það öngþveiti, að það er útilokað að búa við þau áframhaldandi, nema þjóðin eigi að þola stórkostlega undir því. Það er t.d. viðurkennt, að það hefur enginn maður haft hag af verkfallinu frá 1955, hvorki verkamenn né atvinnurekendur, og hefði það átt að vera nægilegur skóli til þess að stöðva að fara út í slíkt ævintýri aftur. Það er líka vitað, að mikill hluti af áróðri í sambandi við verkföll í dag er runninn af pólitískum áhuga, meira en af umhyggju fyrir verkalýðnum, og þá er því nauðsynlegra að setja hér einhver takmörk til þess að fyrirbyggja það tjón, sem af því hlýtur að verða. Þegar hv. 4. landsk., sem ég skal ekki ræða miklu meira við nú í þetta skipti lýsti því yfir hér, að hann vildi ekki undir neinum kringumstæðum láta rannsaka þessi sömu atriði hjá hliðstæðum aðila, þ.e. SÍS, og tók fram, að það væri engin ástæða til þess, þá datt mér í hug, að hann hefur nú verið heldur lengi í félagsskap við Framsfl., sem alltaf hefur haft það efst á blaði hér, í Alþingi og hjá þjóðinni að hugsa sér að fá að búa við önnur lög en aðrir. En honum væri líka hollt að gera sér ljóst, að eftir þeim reglum nær maður ekki alltaf bezta árangrinum. Ég skal þá snúa mér nokkuð að svarræðu hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem hann hélt hér eftir mína ræðu s.l. föstudag. Hann byrjaði ræðu sína með því að gleðjast yfir því, að ég væri kominn úr banni, hefði fengið frelsi og mætti nú orðið tala í þessari hv. deild. En honum varð á á sama tíma að krefjast þess af mér og vænta þess, að ég beitti mér fyrir framgangi ákveðins vandamáls í Sjálfstfl., því að það væri vitað og viðurkennt bæði af honum og mörgum öðrum, að ég hefði þar lang mest áhrif allra manna. En hvernig fer þetta nú saman, að ég á að hafa mestu áhrifin í flokknum, en samt sem áður ekki svo mikil áhrif, að ég geti leyst mig sjálfan undan banni þar við málfrelsi? Eitthvað er nú farið að renna út í fyrir þessum hv. þm., þegar hann ætlar að fara yfir í rökfræðina. Ég get hins vegar fullvissað hv. þm. um það að Sjálfstfl. hefur aldrei beitt slíku lýðræði innan sinna vébanda, og hv. þm. veit einnig, að skapgerð mín er slík, að ég hefði aldrei beygt mig undir slíkt lýðræði og þess vegna hefði ég m.a. aldrei getað átt sæti í hans eigin flokki en skal hins vegar ekki ræða það nánar. Ég skal svo snúa mér að því að ræða svör hv. þm. og aths. við mína ræðu. Ég spurði m.a.: Hvers vegna vill hv. flm. ekki láta fara fram sams konar rannsókn á starfsemi SÍS? Ég fékk við því svar, og svarið var þetta: Það kom enginn hroki fram í svari SÍS til verkalýðshreyfingarinnar um að mæta kröfu um betri kjör, gagnstætt því, sem kom fram í svari frá SH. Þetta var eina ástæðan. En hvaða vit er nú í því að byggja tillögu eins og þá, sem hér er til umræðu, á þessu grundvallaratriði, sem er viðurkennt að hefur verið aðalatriðið, að annar aðilinn svari blítt, kannske án þess að meina það, en hinn aðilinn svarar með skarpari orðum og setur fram í harðari orðum sína skoðun? Getur það gefið ástæðu til þess að flytja svona tillögu? Sér ekki hv. þm., í hvaða óskaplegar ógöngur hann er kominn, ef hann er að byggja málflutning sinn á Alþingi á svona löguðu, að ég nú ekki tali um, þegar vitað er, að sambandið þarna á milli í dag er slíkt, að þeim, sem blítt svarar, kann að hafa þótt það bæta sinn málstað að vera ekki að hafa nein hörð orð um þetta, kannske ekki verið neitt ósárt um það, að keppinautur hans, SH, fengi slíka rannsókn eins og hér um ræðir, ef hinn keppinauturinn þyrfti ekki að svara neitt til um þau mál. Og svo sagði hv. þm. enn fremur, það var önnur ástæðan: Ég hef alla aðstöðu til að fylgjast með gerðum Sambandsins sem meðlimur í KRO N. - Hæstv. dómsmrh. skaut hér fram í og spurði, hvort KRON hefði þá fylgzt með olíuhneykslinu. Ég vil nú spyrja: Ef svo hefur verið, er þá KRON samsekt í því svindil öllu saman? Vill hv. þm. taka á sig alla þá ábyrgð og viðurkenna hér, að hann hafa verið meðábyrgur í öllu því. sem hefur skeð í sambandi við olíumálin og SÍS, og þeim afskiptum, sem þeir hafa haft af því, því að nú er það upplýst, að það er miklu stærri þáttur, sem Sambandið hefur átt í þeim málum, heldur en einn brúsi af frostlegi, eins og tjáð var á aðalfundi Sambandsins og KRON hefur sjálfsagt talið nægilega sönnun fyrir sakleysi þeirra í þessum málum. Nei, ég held, að hv. þm. verði að hafa einhverjar ríkasi ástæður til þess að flytja svona tillögu heldur en þessar tvær, sem hann hefur gefið, því að þær eru honum ekki til sóma. Og hvert mundi stefna hjá okkur almennt í landsmálunum, ef þetta ætti að vera leiðarvísir hjá okkur í málflutningi í þingi? Hvert mundum við þá stefna? Ég spurði einnig, hvort tillagan væri borin fram vegna þess, að grunur lægi á því, að Sölumiðstöðin hefði talið ranglega fram, hefði dulið eignir, hefði ekki gefið réttar skýrslur um eignir og skuldir eða dregið á einhvern hátt til sín fjárhæðir, sem hún ætti ekki. Nei, svarið var það. að slíkar ásakanir þyrði ekki hv. flm. að bera á stjórn SH. til þess væri engin ástæða. Svo er komið, að það er viðurkennt hér í þinginu, að hv. flm. hefur enga ástæðu til þess að halda, að þetta hafa komið fyrir hjá Sölumiðstöðinni. Þrátt fyrir alla þá andúð, svo að ég kveði ekki sterkara að orði, - þrátt fyrir alla þá andúð, sem hann persónulega hefur á þessu fyrirtæki, og allan þann sterka vilja, sem hann hefur til ásakana, þá viðurkennir hann samt sem áður, að það sé engin ástæða til þess að halda, að hér hafi verið framið neitt, sem er ólöglegt, að ég ekki segi glæpsamlegt, og hins vegar liggur fyrir játning um það, að aðal- og eina ástæðan sé sú, að það hafa verið of mikill hroki í bréfi til verkalýðshreyfingarinnar, gagnstætt því, sem var hjá SÍS. Þá sýnist ekki mikil ástæða til, að þessi till, sem hér liggur fyrir, verði yfirleitt samþykkt. Þá sýnist allur grundvöllurinn vera fallinn undan því að hafa borið till fram. Hinu er svo ekki að neita að það er hreint ekki lítill ábyrgðarhluti af hv. þm. að bera svona till fram, um hvaða útflutningsfyrirtæki sem væri, hvort það væri heldur SH eða Sambandið eða einhver annar útflytjandi. Við skulum ekki halda, að það séu hér ekki opin eyru útlendra sendifulltrúa til þess að hlusta á og fylgjast með, hvað gerist hér, þegar um er að ræða jafnstórkostlegt mál og hér um ræðir. Við skulum ekki halda, að þau eyru séu lokuð. Að vísu sagði hv. þm., að hann væri ekki viss um, að skattaframtölin kynnu að vera rétt hjá samlaginu frekar en, eins og hann sagði hjá mörgum öðrum mönnum. Það er mál sem þjóðin hefur glimt við í mörg ár og komizt að þeirri niðurstöðu, að það hafa verið svo langt gengið í skattabrjálæðinu í landinu, að menn hafa verið neyddir til þess að nota hvaða smugu, sem þeir gátu, til þess að komast út úr því öngþveiti. Ég held, að það yrði ekki talin fullkomlega nægileg ástæða til þess að bera fram svona tillögu eins og hér um ræðir, ef skattaframtöl SH, sem ég veit ekkert um hafa ekki verið lakari en svo, að ríkisskattanefnd og skattstjórinn sjá ekki ástæðu til þess að láta fara fram um það rannsókn. Svör hv. flm. við spurningu minni um það, hvenær verkalýðshreyfingin hafa boðið útgerðinni löng og hagkvæm lán með lágum vöxtum og boðið þeim marga dísiltogara, verða nú harla einkennileg og fjarstæðukennd, en þar segir hv. flm. till: Ég er verkalýðshreyfingin á Íslandi. Ég hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, formaður Alþýðubandalagsins, ég er verkalýðshreyfingin á Íslandi. Ekki vantar nú hrokann, og ekki vantar nú sjálfsálitið, það verð ég að segja. En hvað ætli það séu margar þúsundir verkamanna á Íslandi, sem mundu neita þessu? Ég efa, að hv. 3. þm. Reykv. fengi stóran hóp íslenzkra verkamanna til þess að viðurkenna það, að hann væri verkalýðshreyfingin á Íslandi, og ef svo væri komið, að hann væri verkalýðshreyfingin á Íslandi, þá er ekki vel farið, það verð ég að segja, þá er sannarlega ekki vel farið. Nei, honum er alveg óhætt að lækka svolítið þann rosta. Það getur ekki verið neitt hollt fyrir hann að halda, að hann sé ekki einungis verkalýðshreyfingin heldur geti hann og einn ráðið þar því, sem hann vill. Og ef þetta væri svo, hvers vegna sveik þá þessi verkalýðshreyfing hv. 3. þm. Reykv., hvers vegna sveik hann þá vinstri stjórnina, því að það er vitað, að hv. þáv. forsrh. kom til verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi og bað hana um áframhaldandi stuðning og sú verkalýðshreyfing, sem var ekki Einar Olgeirsson, sagði nei? Hvers vegna sveik þessi verkalýðshreyfing þá Framsfl., og hvers vegna sveik hún þá þjóðina, eins og hann hefur síðan haldið fram, að þjóðin hafa verið svikin með því að gefa ekki vinstri stjórninni nægilegt áframhaldandi þingfylgi? Það er eitthvað farið að ruglast hjá hv. þm., þegar hann er að ræða um þessi mál Með þessu fororði og þessum hugsunarhætti, að hann væri verkalýðshreyfingin á Íslandi, sagði hann: Ég bauð að stækka fiskveiðasjóð, þegar ég var í nýbyggingarráði. Þá bauð hann að stækka fiskveiðasjóð. Hvaðan átti það fé að koma? Átti það ekki að koma frá útgerðarmönnunum að mestu leyti og frá þjóðinni að vísu allri, en einnig líka útgerðarmönnum, einnig frá fiskafurðunum í landinu, sem útgerðarmenn og sjómenn eiga saman? En það var hann, verkalýðshreyfingin á Íslandi, hann einn, þessi stóri maður, sem bað um allt féð. Bankarnir vildu bara ekki taka við því, sagði hann. Og svo segir hann: Ég vildi byggja 30 dísiltogara, en útgerðarmennirnir vildu aðeins kolatogara. Enginn þeirra vildi dísiltogara, og þá var gert samkomulag fyrir mitt tilstilli, verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi. Ég fór til Englands og kom á samkomulagi um, að það skyldu þó byggðir olíukyntir togarar. - Hvenær og hvar hefur hv. 3. þm. Reykv. dreymt þennan draum? Ég bara spyr: Hvar hefur hann dreymt hann og hvenær, og hvenær hefur þetta komizt inn í hans hugsun? Ég hygg, að það séu ekki margir menn á Íslandi, sem vita meir um þetta mál en ég, vegna þess að ég var í nefndinni sem samdi um þessi mál og ég varð aldrei var við, að verkalýðshreyfingin á Íslandi væri að flækjast fyrir fótum mínum í Englandi á þeim tíma, hvorki hjá skipasmiðastöðvunum né nokkurs staðar á minni leið á þeim tíma. Hún kannske hefur verið í Rússlandi þá, ég skal ekki segja um það, en hún var áreiðanlega ekki við þessi mál riðin í Englandi. Nú þykir mér rétt að skýra frá því, hvernig þessi mál gengu. Það var ákveðið að senda út fyrirspurn til allra útgerðarmanna, sem höfðu látið í ljós, að þeir ætluðu sér og vildu endurnýja sína togara og áttu í nýbyggingarsjóði, fyrirspurn um það, hvers konar skip þeir vildu eignast. Og ég held, að ég hafa sagt það einmitt, er þetta var til umræðu síðast, að það kom svar frá öllum, að þeir vildu eingöngu eimtogara, allir að undanteknu einu útgerðarfélagi, sem óskaði eftir að fá dísiltogara. Það var ekki einasta það, að n., sem átti að semja um þetta, yrði að taka mjög mikið tillit til þess, hvað mennirnir vildu, sem áttu að kaupa og áttu að borga skipin, því að þá borguðu þessir menn togarana að langmestu leyti, því að sá hluti. sem þeir fengu úr stofnlánadeildinni, var sannarlega ekki stór hluti. -  Að enginn útgerðarmanna hafa viljað dísiltogara, er algerlega rangt. Það útgerðarfélag, sem óskaði eftir að fá einn dísiltogara, vildi sannarlega fá skipið, en það fékk það bara ekki. Þegar átti að fara að úthluta togurunum, þá fékk það ekki þann togara, sem það þó hafði pantað. Það var meira að segja tilbúið til að taka báða dísiltogarana, en það fékk það bara ekki, vegna þess að Reykjavíkurbær krafðist þess að fá bæði skipin. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að hrista höfuðið um það. Ég þekki þessi mál miklu betur, og ég get sagt honum, hvernig þetta skeði. Það skeði þannig, að Reykjavíkurbæ var úthlutað tveim dísiltogurum ásamt eimtogurunum. Reykjavikurbær skrifaði ríkisstj, á einu stigi málsins og óskaði eftir, að ríkissjóður tæki helzt báða togarana, a.m.k. annan, en helzt báða. En þegar það útgerðarfélag sem hafði pantað dísiltogarana, benti borgarstjóra á, að hann gæti alls ekki ráðið yfir þessu skipi, það hafði verið pantað af þessum mönnum, og það var fyrir þeirra orð, að það var smíðað, og þegar honum skildist það, að það væri full trú á dísiltogurunum, þá snerist honum hugur og sagði: Við höldum báðum skipunum og látum þau ekki. - Skal ég, hvenær sem er, leggja fram gögn í þessu máli, sem sanna mitt mál. Það er fullkomlega rangt, að útgerðarmenn hafa ekki viljað dísiltogara, þar sem það voru útgerðarmenn, sem frá upphafa óskuðu eftir slíku skipi. Hv. 3. þm. Reykv., sem telur sig vera verkalýðshreyfinguna á Íslandi, átti sem slíkur sæti í nýbyggingarráði, stofnun, sem ég er honum alveg sammála um að hafa unnið að mörgum merkilegum málum. En hvers vegna sveik hann þá þá ríkisstjórn, sem að því vann? Hvers vegna rauf hann stjórnarsamstarfið, sem myndað var utan um nýbyggingarráð? Ef hann veit það ekki, skal ég segja honum það. Hann gerði það vegna þess, að hann mat meira áhuga á rússneskum áróðri en á íslenzkum málum. Það er þess vegna, sem hann rauf samstarfið. Það samrýmdist ekki lengur þeirri stefnu í utanríkismálum, sem þáverandi ríkisstj. vildi hafa, og þá var það Sósfl., þ.e. verkalýðshreyfingin að sögn hv. þm., sem vildi ekki lengur fylgja stjórninni og mat meira hagsmuni Rússlands en Íslands. Það er á þennan hátt, sem þessi hv. þm. var þjóðlegur á þeim tíma, en er svo alltaf að ásaka aðra menn fyrir að hafa ekki haldið áfram þeirri uppbyggingu, sem hann þá sannarlega hætti að styðja. Nei, hv. þm. ætti fyrir löngu að vera búinn að gera það upp við sig, að hann er ekki verkalýðshreyfingin á Íslandi og það er alveg ólíkt íslenzkum verkamönnum að afhenda sjálfsákvörðunarrétt sinn eins takmarkalaust og hann hefði orðið að gera, ef hann hefði átt að löggilda þennan hv. þm. til þess að vera sinn fulltrúa á öllum sviðum í verkalýðsmálum. Og ég vonast til þess, að svo djúpt sökkvi aldrei íslenzkur verkalýður, að honum komi til hugar að gefa sitt vald í hendur slíkum manni eins og hv. 3. þm. Reykv., á meðan hann er ekki meiri Íslendingur en hann hefur sýnt að hann hefur verið undanfarin ár. Hv. þm. gat um það, að hann hefði viljað stækka fiskveiðasjóðinn. Hann er ekki einn um það að hafa viljað stækka fiskveiðasjóð. Ég veit ekki betur en allir hv. þingmenn hafi verið sammála um það allan þann tíma, sem ég hef setið á Alþingi, að stækka fiskveiðasjóð eftir megni og hefur tekizt vonum framar að gera það og það á raunhæfari hátt en verkalýðshreyfingin á Íslandi. þ.e.a.s. hv. 3. þm. Reykv. hefur viljað gera, meðan hann var í nýbyggingarráði. En það er eins og með allt annað hjá þjóð. sem er fátæk og þarf að byggja upp á öllum sviðum, hún verður stundum að sætta sig við að stíga smærri spor en hún vildi gera, ef hún hefði nægilegt fé til þess. Ég held, að þegar hlustað hefur verið á ræðu hv. þm. Í sambandi við þá till, sem hér liggur fyrir, og þau rök, sem hann hefur fært fram fyrir henni, þá sé óhætt að slá því alveg föstu, að tilgangur með flutningi frv. er að reyna að koma inn hjá almenningi, að það sé meira athugavert við starfsemi Sölumiðstöðvarinnar en hið hliðstæða starfsemi Sambandsins eða samvinnufélaganna. En það er einn þátturinn í samstarfi Framsfl. og Alþb. að telja almenningi trú um, að Samband ísl. samvinnufélaga beri að taka fram yfir Sölumiðstöðina á þessu sviði, því að vitað er, að það hefur sterka pólitíska aðstöðu í landinu. Það er ein ástæðan fyrir flutningi frv., en miklu frekar er þó hin ástæðan, að nota Þetta mál til áróðurs fyrir rússneskan markað, eins og hann reyndi að gera hér áðan, og enn fremur til þess að reyna að breiða yfir þann þátt, sem Þessi hv. þm. hefur átt í því, að ekki hefur komizt samkomulag á í sambandi við þessi mál. Þetta hafa verið aðalástæðurnar fyrir flutningi till. Um leið og ég lýk máli mínu hér, vildi ég mega benda hv. þm. á, að eitt af okkar ágætustu skáldum sagði í litlu ljóði: „Að deyða sjálfan sig er synd mót lífsins herra, en að lifa sjálfan sig er sjöfalt verra.“ Og hv. 3. þm. Reykv. er sannarlega að lifa sjálfan sig í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ræða hv. 3. þm. Reykv. í gær einkenndist af ákunnugleika á starfsemi, skipulagi og málefnum SH yfirleitt, og var hún full af rangfærslum. Mun ég nú ræða það helzta lið fyrir lið. Hv. 3. þm. Reykv. velti því mikið fyrir sér, hverjir væru raunverulegir eigendur hlutafjár Coldwaters, og hélt hann því fram, að þetta kæmi ekki fram í reikningum SH. Orðrétt sagði ég í ræðu minni: „Í þetta fyrirtæki hefur SH lagt 459300 dollara og er eigandi fyrirtækisins að áskildum formsatriðum þar í landi.“ Alveg á sama hátt var skýrt frá hlutafénu í fyrirtækjunum í Englandi. Þessi hlutafjáreign kemur öll fram í ársreikningum SH, nema síðasta hlutafjáraukningin í Coldwater, sem kemur fram á árinu 1960, en fyrir það ár hafa ársreikningar enn ekki verið samdir. Hlutaféð hefur komið fram í hækkuðu fiskverði til frystihúsanna, en þau hafa hins vegar lánað SH þetta fé til þess að leggja það fram sem hlutafé. Það er því ekkert vafamál að öll frystihúsin, sem standa að SH, eiga þetta hlutafé eins og allar aðrar eignir SH. Fullyrðingar hv. þm. um, að frystihúsin hefðu lagt þetta fé fram vaxtalaust, eru ekki réttar. Þau hafa alltaf fengið hæstu lögleyfða vexti á hverjum tíma á inneignum sínum í SH. Getsökum hv. þm. um, að þetta hafi ekki verið talið fram til skatts, er í raun og veru fullsvarað með því að skýra frá, að þetta sé í reikningum SH, sem vitanlega eins og annarra fyrirtækja eru árlega sendir skattinum. SH hefur engu að leyna í þessu sambandi gagnvart skattayfirvöldunum. Hv. 3, þm. Reykv. sagði, að félagsmenn SH hefðu ekki aðgang að reikningum hinna erlendu fyrirtækja. Ég sagði í ræðu minni: „Coldwater sendir sína reikninga ársfjórðungslega til Sölumiðstöðvarinnar.“ Þar hefur stjórn og varastjórn, sem í eru 10 menn samtals, reikningana til athugunar. Á hverjum aðalfundi er svo kosin 7 manna fjárhagsnefnd til þess að athuga og kynna sem fjárreiður fyrirtækjanna og gera tillögur til aðalfundar um reikninga og þau mál er varða fjárhag þeirra, og þá ekki sízt fjárfestingu erlendis. Þarna eru 17 menn, sem athuga þessi mál á hverju ári af 56 félagsmönnum. 2 stjórn, varastjórn og fjárhagsnefnd skiptir um menn meira og minna á hverju ári, þannig að segja má, að meira en helmingur félagsmanna taki beinan þátt í meðferð og afgreiðslu þessara mála á 2–3 árum. Auk þess hefur svo hverjum og einum félagsmanni verið boðið að sjá Þessa reikninga á skrifstofu félagsins. Það er því alls ekki verið að halda neinu leyndu fyrir félagsmönnum í þessum efnum. Hitt er annað mál að ekki hefur þótt heppilegt að dreifa ársreikningum hinna erlendu fyrirtækja vegna samkeppnisaðstöðu þeirra gagnvart ýmsum erlendum aðilum. Það mætti kannske biðja hv. þm. að benda ú aðeins eitt fyrirtæki, þar sem hlutfallslega jafnmargir félagsmenn taka beinan þátt á afgreiðslu reikninga og fjármála fyrirtækis eins og gert er hjá SH. Hv. þm. talaði um ofríki í skiptum stjórnarinnar við félagsmenn. Það er síður en svo, að slík fullyrðing hafi við rök að styðjast. Í stjórn SH hafa oftast verið menn, sem hafa litið á málin frá almennu sjónarmiði og verið menn frjálslyndir og jafnan reynt að bera hag félagsmanna almennt fyrir brjósti, enda er skipulag SH þannig, að sá smæsti ræður jafnmiklu og sá stærsti. Árlega verður stjórnin að standa reikningsskap gerða sinna fyrir félagsmönnum, sem þá fá tækifæri til að skipta um menn. Hv. þm. eyddi miklum tíma í að ræða um áhættu í sambandi við útistandandi skuldir erlendis. Eins og ég sagði í ræðu minni, greiðist fiskurinn innan eins mánaðar, og ég get friðað hv. þm. með því, að ekkert hefur tapazt á þessum viðskiptum öll þessi ár. Þá sagði hv. þm., að það væri gert að frystihúsunum forspurðum að selja fiskinn með þessu fyrirkomulagi. Það gefur auga leið, hvort það muni vera að frystihúsunum forspurðum að viðhafa þetta sölufyrirkomulag, þegar það hefur staðið í 16–17 ár eða síðan byrjað var á því að selja íslenzkan fisk í Bandaríkjunum árið 1944. Hefur fyrirkomulag þetta þvert á móti stöðugt færzt í aukana. Alveg sama á við um veð bankanna í þessu sambandi, sem hv. þm. virðist líka bera mjög fyrir brjósti. Hann hefur sjálfsagt lengst af átt sæti í bankanáði Landsbankans, og hefur ekki heyrzt, að hann hafa hreyft þar andmælum gegn þessu fyrirkomulagi, enda hefur það staðið með fullri vitund allra aðila, því að hvernig hefði annað átt að vera? Allar greiðslur fyrir þennan fisk hafa verið greiddar í Landsbanka Íslands, og er mér ókunnugt um, að bankarnir hafi orðið fyrir nokkru tapi í þessum viðskiptum öll þessi ár. Hv. þm. nefndi það eins og einhverja firru, að Skreiðarsamlagið og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda færu að selja fisk með sama hætti í Nígeríu og Brasilíu. Ég ætla ekki að fara að benda þessum aðilum á, hvernig þeir eigi að selja sinn fisk. En þyrfti það að vera nokkur fjarstæða, þótt þeir kæmu sér upp sínu eigin sölu- og dreifingarkerfi í markaðslöndunum? Er það líka ekki rétt, að þessir aðilar hafa stundum þurft að selja gegn gjaldfresti? Og hvernig er með söluna til sósialistísku landanna? Hefur ekki Tékkóslóvakía allt upp í 40 millj. kr. lán hjá íslenzkum bönkum, Austur-Þýzkaland upp í 45 millj. kr. lán og Pólland 30 millj. kr. lán eða meira? Oftast eru þessi lán fullnotuð og eru það nú. Nema þau alls 115 millj. kr. Hvaða munur er á þessum lánum fyrir þjóðarbúskapinn og þeim lánum, sem bankarnir hafa lánað út á fisk, sem fer til Bandaríkjanna og Bretlands? Eins og ég sagði í minni ræðu, er nú unnið að því að fá í Bandaríkjunum viðbótarlán til þess að greiða fyrir þessum viðskiptum. Verður þá væntanlega hægt að greiða þennan fisk við afskipun. Það er rétt að geta þess, að viðskiptin við Sovétríkin eru hins vegar oftast á þann veg, að Sovétríkin eiga innstæður. Hv. þm. gaf í skyn, að SH hefði haft lítinn áhuga á viðskiptum austur á bóginn. Þetta er hreinn misskilningur. Þvert á móti hefur SH jafnan haft mikinn áhuga á þessum viðskiptum og notað þessa markaði til hins ýtrasta, þótt um það megi deila, hvort hagkvæmt hafa verið fyrir þjóðarheildina. Þessir markaðir hafa verið frystihúsunum hagstæðir að sumu leyti. Þeir hafa tekið á móti miklu fiskmagni t.d. rússneski markaðurinn. Sérstaklega voru kaup Rússa mikilvæg hvað karfann snerti, á meðan mest veiddist. En hins vegar verður að segja það eins og það er, að rússneska verðið er nú orðið langt undir heimsmarkaðsverði, enda ekki hreyfzt, svo að teljandi sé, árum saman, á meðan fiskverð hefur farið hækkandi á öðrum mörkuðum. Að því er varðar nýbreytni í viðskiptum, má geta þess, að bæði Rússum og Tékkum hafa verið boðnar fish-sticksverksmiðjur, ef þeir vildu gera tilraun til þess að framleiða fiskstengur og matreiddan fisk á sama hátt og gert er í verksmiðjum í Bandaríkjunum og Englandi. En þessu hefur ekki verið sinnt. Um hina sósialistísku og vestrænu markaði mætti mikið segja. En frá sjónarmiði íslenzkra fiskframleiðenda veita hinir vestrænu markaðir meira öryggi, að svo miklu leyti sem hægt er að skapa eftirspurn neytenda eftir vörunni. Minna má á í því sambandi, að Sovétríkin hættu að kaupa freðfisk af Íslendingum, þegar kommúnistar fóru úr nýsköpunarstjórninni. Það er því eðlilegt, að frystihúsin leggi nokkuð á sig til þess að styrkja aðstöðu sína á þessum mörkuðum. En það er meira en öryggið, sem hér er um að ræða. Það er líka von um nokkurn ábata af því að getra fylgt vörunni sem lengst eftir til neytandans. Það er því í hæsta máta einkennilegur málflutningur og ólíkur fyrri afstöðu hv. þm., þegar hann hvetur nú til beinna viðskipta með íslenzka fiskinn til erlendra auðhringa. Fyrsta krafa hringanna væri að fá fiskinn í þeirra eigin umbúðum og með eigin vörumerki, sem þeir að sjálfsögðu sköpuðu eftirspurn eftir án tillits til þess, hvaðan fiskurinn væri kominn. Það væri ekki hátt verð eða tryggur markaður, sem Íslendingar byggju við með slíku fyrirkomulagi. í þessu sambandi má segja frá því, að hér var á ferð einhverju sinni samninganefnd frá einu vöruskiptalandanna, og sögðust þeir fá fiskinn frá Danmörku fyrir 30% lægra verð en þann íslenzka. Gáfu þeir þá skýringu, að það væri af því, að seljendurnir væru svo dreifðir og unnt væri að etja þeim hverjum gegn öðrum og þvinga þannig verðið niður. Það má líka í þessu sambandi geta þess, að norska freðsíldin er 45% ódýrari í þessum löndum en sú íslenzka, af því að framboðið er á margra höndum. Það má líka minna á ástandið í saltfiskmálunum 1930, áður en Sölusambandið var stofnað. Þegar mikið fiskaðist, bauð hver niður fyrir annan. Það er ekki heldur allt of gott ástandið í þessum efnum í fiskmjölinu, sem er selt af ótal aðilum. Ætli það hefði verið eins mikið verðfall á mjölinu, ef t.d. Sölumiðstöðin eða samlag mjölframleiðenda hefði annazt þessa sölu og komið sér upp fóðurblöndunarverksmiðju með eigin sölukerfi í tveimur eða þremur markaðslöndum? Í þessu sambandi má taka það fram, sem alþjóð á þó að vera kunnugt, að það er ekki einkaréttur til útflutnings á neinum íslenzkum útflutningsvörum nema saltfiskinum. Samband ísl. samvinnufélaga flytur t.d. út um 20% af freðfiskinum. Og fram að síðasta ári flutti Fiskiðjuverið út sjálft sinn fisk. Á sínum tíma flutti Ingólfur Espólín einnig út frosinn fisk. Hitt er annað mál að frystihúsin álíta sínum hag bezt borgið með því að standa saman um söluna. Afstaða hv. þm. til þessara mála er óskiljanleg. Það er ekki laust við, að það hlakkaði í honum, þegar hann var að lýsa baráttu litla íslenzka fyrirtækisins við Unilever og aðra brezka fiskhringa um markaðinn í Englandi og hvernig hringunum hafði tekizt að fylla búðirnar á sölusvæði SH í krafti þess mikla fjármagns, sem þeir hefðu yfir að ráða, svo að litla fyrirtækið hefði e.t.v. tapað einhverju í Englandi. Eða ætli þessum hörðu keppinautum SH þar og annars staðar þætti ekki matur í að fá birta opinberlega reikningana og sjá, hversu beysinn bógur íslenzku fyrirtækin væru? Enn fremur má hér benda á, að SÍS hefur dyggilega fetað í fótspor SH í uppbyggingu markaða erlendis, að því er snertir sölufyrirkomulag. SÍS hefur t.d. sitt eigið bandaríska fyrirtæki Icelandic Product Corporation - til að selja fiskinn, alveg á sama hátt og SH, og hefur nú nýlega komið á fót verksmiðju til að framleiða þar úr sínum fiski. Heldur hv. þm., að þetta sé gert út í bláinn? Hv. þm. er að býsnast yfir því fé, sem SH hefur lagt í fyrirtæki erlendis til þess að framleiða þar soðinn mat úr íslenzkum fiski. Það fé, sem farið hefur í uppbyggingu í Bandaríkjunum, er þó ekki meira en það, sem þetta sölufyrirkomulag og verksmiðjustarfsemi hefur skilað íslenzkum frystihúsunum umfram það verð, sem þau hefðu annars fengið greitt. Allt hlutafé SH erlendis er sem svarar rúmlega andvirði hálfs togara eða fjögurra vélbáta eða meðalfrystihúss. Er það nú einhver goðgá, þar sem hér er um að ræða sölu á verulegum hluta af framleiðslu 56 frystihúsa? Hv. þm. hafði orð á, að fyrirtækið í Ameríku mundi vera stærsta fyrirtæki í eigu Íslendinga. Frystihúsaeigendur eru stoltir af því að hafa byggt upp myndarlegt þjóðþrifafyrirtæki, sem fyllilega stenzt samkeppni við önnur hliðstæð fyrirtæki í Bandaríkjunum. Brautryðjandastarf Skúla Magnússonar landfógeta með Innréttingunum þótti merkilegt á sínum tíma. Hver mun dómur sögunnar um þessa starfsemi SH og hver mun dómur sögunnar um þá menn, sem í blöðum og jafnvel í sölum Alþingis reyna að sakfella þetta fyrirtæki, sem hefur átt meiri þátt í að bæta lífsafkomu íslenzku þjóðarinnar en jafnvel nokkurt annað fyrirtæki í landinu og á þó vonandi eftir að gera enn betur? Hv. þm. reyndi að gera tortryggilegar þær upplýsingar, sem ég gaf um fjárhagsaðstöðu stjórnenda SH, og vildi halda fram, að ég hefði verið að reyna að dulbúa skuldir þeirra á bak við ógreiddan fisk. Þetta er eins og margt fleira byggt á ókunnugleika á SH. Ég sagði orðrétt um þetta, „að þegar tekið er tillit til viðskipta ársins 1960, munu allir stjórnendur eiga innstæður hjá fyrirtækinu og flestir sem nemur hundruðum þúsunda.“ Við útborgun á fiski er alltaf haldið eftir 5% af áætluðu söluverði til þess að mæta skakkaföllum, ef söluáætlun, sem gerð er í ársbyrjun, skyldi ekki standast. Þegar ég því talaði um að taka tillit til viðskipta ársins 1960, á ég við þessi 5%, sem haldið er eftir. Nú er séð fyrir endann á sölu ársins 1960 og þar með, að frystihúsin fá hið áætlaða verð nokkurn veginn. í vor og sumar, þegar fjárhagserfiðleikar frystihúsanna voru hvað tilfinnanlegastir, var flestum frystinúsum greitt upp í reikning upp í þessi 5%, og myndaðist þá að sjálfsögðu skuld á viðskiptareikningum viðkomandi frystihúsa, Þar sem þessi 5% eru ekki færð inn í reikningana, fyrr en framleiðslan er endanlega gerð upp. Upphæðir þessar eru að sjálfsögðu mismunandi háar eftir framleiðslu hvers og eins. Þá spyr hv. þm.: Hvernig hefur Tryggingamiðstöðin notað þetta fé? Í ræðu minni sagði ég: Skuld Tryggingamiðstöðvarinnar við SH er nú álíka og Miðstöðvarinnar, 4–5 millj, kr. Þessi skuld er mynduð vegna þess, að það er mjög algengt, að tryggingafélög láni til báta- og skipakaupa gegn viðskiptum, og þar sem þetta er ungt félag, hefur það ekki getað myndað neitt eigið fé, en hins vegar hefur þótt nauðsynlegt að veita því aðstöðu til þess að afla sér slíkra viðskipta, þótt í smáum stíl væri. Eru slík lán að sjálfsögðu aðeins veitt gegn venjulegum og fullum tryggingum.“ Enn fremur sagði ég: „Þess ber þó að geta, að sumir þeirra“ - þ.e. stjórnendanna - „hafa eins og aðrir fengið lán hjá Tryggingamiðstöðinni til skipakaupa gegn venjulegu veði“. Þetta svar hefur ekki verið fullnægjandi fyrir hv. þm. Tryggingamiðstöðin hefur lánað útgerðarmönnum til að greiða fyrir bátakaupum, 150–250 þús. út á hvern, gegn veði í bátunum og oftast fasteign líka. Önnur tryggingafélög hafa mörg hver lánað hærri upphæðir í þessu skyni. Enn fremur hefur Tryggingamiðstöðin lánað 2 millj. kr. á sama hátt til að greiða fyrir kaupum á einum togara. Það lán er tryggt með handveði í ríkistryggðum skuldabréfum og veði í fasteignum. Einn stjórnarmeðlimur hefur fengið lán til kaupa á einum vélbát, og það var stjórnarmeðlimur, sem fékk lánað til togarakaupanna, og þarf ekki að fara í grafgötur með, hver það er. Áður kom til tals að veita öðrum aðila þetta lán, en það varð ekki úr því, af því að sá aðili gat fengið hærra lán hjá öðru tryggingafélagi. Ég er næstum því viss um, að allir nýju togararnir fimm hafa fengið slík lán hjá tryggingafélögunum gegn því að tryggja hjá þeim skipin. Þetta eru ekki lítil viðskipti. Iðgjöld af skipinu einu, fyrir utan önnur viðskipti, eru nokkuð á aðra milljón króna á ári. Skömmum og níði hefur ekki linnt á stjórnendur SH marga undanfarna mánuði í flokksblöðum hv. 3. þm. Reykv., og nú hefur hann sjálfur tekið að sér að flytja þennan óhróður inn í sali Alþingis. Hvað er hér á ferðinni, þegar árásirnar á SH og stjórnendur hennar yfirgnæfa allt annað? Maður gæti freistazt til að halda, að fjöregg kommúnista væri í húfi, ef ekki tækist að hnekkja vexti og viðgangi SH og þeim áformum, sem þar er verið með á prjónunum. Sú var þó tíðin, að SH var ekki illa séð af hv. 3. þm. Reykv. og fleiri hans félögum. Skyldu kommúnistar sjá fram á, ef SH tekst sú markaðsuppbygging í Bandaríkjunum, Bretlandi og sex velda bollabandalaginu, sem að er stefnt, að fljótlega kunni að draga úr viðskiptum við sósialistísku löndin? En það er hreinn misskilningur hjá hv. 3. þm. Reykv., ef hann heldur, að þessari uppbyggingu sé á einhvern hátt stefnt gegn viðskiptunum austur á bóginn. Við þurfum á öllum okkar mörkuðum að halda, og ef við getum selt meira, er ekki annað en auka bátaflotann. Hv. þm. segist flytja þessa till. til þess að fá úr því skorið, hvort í starfsemi Sölumiðstöðvarinnar sé falið fé, sem betur væri komið í hækkuðu kaupgjaldi. Eins og ég hef rakið lið fyrir lið, liggur það ljóst fyrir, að svo er ekki. Orsakanna til þess, að ekki er unnt að hækka kaupið, er ef til vill víða að leita, en m.a. í því, að kommúnistar ráða mikið yfir verkalýðshreyfingunni og hafa oft og einatt sóað miklum verðmætum fyrir íslenzku þjóðinni með skefjalausum verkföllum, sem mjög hafa haft á sér pólitískan blæ. Þeir hafa minna hugsað um það að auka verðmæti þjóðarframleiðslunnar, en á henni byggjast að sjálfsögðu lífskjörin. Ég ætla að leyfa mér að leiða sem vitni í þessu máli mann, sem hv. 3. þm. Reykv. ætti að taka mark á. Það er flokksbróðir hans, Jóhannes Stefánsson, forstjóri Samvinnufélags útgerðarmanna í Neskaupstað og frambjóðandi Alþb. Hann fór til Englands og Bandaríkjanna s.l. haust til þess að skoða starfsemi SH þar. Hann skrifaði síðan langa grein í flokksblað þeirra hv. 3. þm. Reykv., Austurland. Farast honum m.a. þannig orð um starfsemina í Bretlandi, með leyfi hæstv. forseta. „Mun þessi verksmiðja vera hin fyrsta sinnar tegundar í Bretlandi. Ég veitti vinnuhraðanum athygli. enda kerfisbundin vélavinna, þar sem enginn má skerast úr leik, svo að heildarafköst haldist. Um starfsemina í Bandaríkjunum farast honum þannig orð m.a., með leyfi hæstv. forseta. „Skrifstofa Coldwaters er í Chryslerbyggingunni á 20. hæð, og vinna þar 30 manns. Var fyrirtækið stofnað fyrir 12 árum, og hefur uppbygging þess verið að mestu verk Jóns Gunnarssonar. Árið 1955 hófst framleiðsla á tilbúnum réttum í verksmiðju fyrirtækisins í Nanticoke. Hefur neyzla tilbúins matar aukizt hröðum skrefum, sem sést glöggt á því, að þessi verksmiðja Íslendinga seldi 1 milljón punda 1955, en í ár 141/2 milljón punda, og næsta ár er áætlað, að salan verði 20 millj. punda. Heildarfisksala Íslendinga til Bandarfkjanna 1955 var 24.3 millj. punda, en 1959 44 millj. Þar af fer fiskurinn í vaxandi mæli til vinnslu í eigin verksmiðju SH, því að tilbúnu réttirnir, soðinn og steiktur fiskur, vinna stöðugt á, og hafði verksmiðja SH 16.1% af öllum tilbúnum fiskréttum s.l. ár, en mun hafa í ár 19.3%. Hafa Íslendingar að sumu leyti haft forustu í þessu efni. Bandaríkjamenn hafa 10 punda fiskneyzlu á hvern íbúa á ári, en þeim fjölgar um 4 millj. árlega. Kváðu framkvæmdastjórar Coldwaters, að það fyrirtæki eyddi minna í auglýsingar en sambærileg fyrirtæki. Baráttan um markaðinn væri hörð og auglýsingar væru mjög dýrar, en án þess að leggja mikið í þær yrði lítill árangur. Fiskur væri tiltölulega dýr til neytenda, og þó mundi íslenzki fiskurinn seldur á nokkru hærra verði en sá kanadiski. Og enn heldur Jóhannes Stefánsson áfram og er nú kominn þangað, sem verksmiðjan er, með leyfi hæstv. forseta. „Komum við á heimili Jóhannesar“ - þ.e. verksmiðjustjórans, - „og var mjög ánægjulegt að hitta þessa landa okkar, sem vinna af dugnaði að því að koma útflutningsframleiðsluvöru okkar á sem hagkvæmastan hátt til neytenda. Framleiðir þessi verksmiðja nú, en hún er ein af 30 slíkum þar í landi, um 1/5 hluta af tilbúnum ósteiktum fiski í landinu. 1959 afkastaði verksmiðjan 4500 tonnum, en forráðamennirnir telja, að næsta ár hafa afköst þessi tvöfaldazt, en það eru fullnaðarafköst þessarar verksmiðju. Verður þá að byggja nýja verksmiðju, ef á að halda mörkuðunum, og það sennilega í öðru ríki Bandaríkjanna, því að vinnuaflið er fullnýtt í Nanticoke. Þarna vinna um 300 manns, þar af 4 af hverjum 5 svertingjar. Ég hef hvergi séð jafnmikinn vinnuhraða og í þessari verksmiðju. Algerlega var bannað að reykja í vinnutíma og sækja þurfti um leyfi til að fara frá. Það var mjög lærdómsríkt að sjá þessa fiskverksmiðju, stórbrotinn rekstur hennar, meðhöndlun freðfisksins, gæði hans og galla, sjá, hvernig þessum fiski er breytt eftir kröfum markaðsins á hverjum tíma, kynnast því, að það eru Íslendingar sjálfir, sem fullvinna sinn fisk frá fyrstu hendi til lokastigsins í matvælabúðina og raunverulega á disk neytandans. Einnig var ánægjulegt að kynnast mikilvægu starfi þeirra manna, sem við höfum sem fulltrúa okkar í Bandaríkjunum. Gaf sú stutta kynning vissu um, að þeir ynnu af dugnaði og fylgdust vel með tímanum.“ Niðurlag greinar Jóhannesar Stefánssonar er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta. „Æskileg kynnisför, en ekki lúxusflakk: Ferðalög sem þessi eru dýr, og komið hefur fram í blöðum og víðar, að þetta hafa verið íburðarmikið lúxusflakk. Vil ég ekki ræða í þessari frásögn um skoðanir gagnrýnenda, en að lokum segja þetta. Ef við Íslendingar ætlum okkur að standast samkeppni við aðrar þjóðir á hinum ýmsu mörkuðum erlendis og selja á bezta verði 96% útflutnings okkar, sem sjávarútvegurinn lætur í té, þá verða þeir, sem að framleiðslunni standa hér heima og ábyrgð bera á henni, að kunna nokkur skil á kröfum neytenda og ekki sízt að þekkja þau fyrirtæki, sem Íslendingar hafa stofnsett og reka á eigin ábyrgð til að gera framleiðsluna verðmætari. Ég leyfi mér að fullyrða, að í þessu ferðalagi var ekki um neinn íburð að ræða á neinn hátt eða óþarfa eyðslu, enda gætt hófsemi í hvívetna af fararstjóra og öllum ferðafélögunum.“ Þá lýkur grein Jóhannesar. Ég er sannfærður um, að ekki er hægt að hafa betra sölufyrirkomulag í Bandaríkjunum en SH og SÍS hafa nú, ef ná á hæsta fáanlegu verði fyrir fiskinn. Þótt hv. þm. vilji svo vera láta sem hann hafa trú á viðskiptum við fiskhringana erlendis sem heillavænlegustu leiðina fyrir íslenzka freðfiskframleiðendur, er ég sannfærður um, að hann meinar það ekki í hjarta sínu. Við getum tekið hér ekki óhliðstætt dæmi, sem allir Íslendingar geta dæmt um sjálfir, það er olían. Á kreppuáratugnum fyrir stríð voru Rússar að reyna í frjálsri samkeppni að brjótast með framleiðsluvörur sínar inn á íslenzka markaðinn. Þetta gekk mjög erfiðlega. En leiðin, sem þeir fóru til þess að selja t.d. benzínið, var að setja upp geyma og dælur, þar sem nokkur von var til að selja. Þeir hefðu ekki selt dropa af benzíni, ef þeir hefðu beðið eftir því, að hringarnir keyptu af þeim. En svo komu markaðserfiðleikar Íslendinga, sem opnuðu rússneska benzíninu leið í benzíngeyma og dælur hringanna. Íslendingar hafa lengst af þurft að stríða við að koma út sínum markaðsvörum. Það getur vel verið, að nú hilli undir breytingu í þessum efnum, einmitt fyrir hið merkilega brautryðjandastarf SH í miklum markaðslöndum fyrir íslenzkan fisk, ekki sem óunna eða hálfunna vöru, heldur sem matreiddan fisk, tilbúinn til þess að neyta hans, aðeins eftir að hann hefur verið hitaður upp. Fyrir hráefnið, fiskblokkirnar, í þennan fisk fá Íslendingar um þriðjungi hærra verð en fyrir þann fisk, sem þeir selja t.d. til Sovétríkjanna. Og þó er það spá mín, er fram líða stundir og búið er að sigrast á byrjunarerfiðleikunum víðar en í Bandaríkjunum, því að þar er sigurinn unninn, að þessi starfsemi eigi eftir meira en nokkuð annað að færa íslenzku þjóðinni betri lífskjör en hún býr við í dag. Ég vona, að Íslendingar lofi kommúnistum einum að hafa heiðurinn af því að leggja stein í götu þessarar merku starfsemi.



Herra forseti. Það er rétt að ég snúi mér fyrst að hv. 3. þm. Austf. (EinS), sem nú lauk máli sínu og hafði tækifæri til þess að gefa upplýsingar og svör við öllum þeim spurningum, sem ég beindi til hans einmitt vegna þeirra upplýsinga, sem hann hafði gefið áðan. Og ég verð að segja það, að eins ánægður og ég var með ræðu hv. 3. þm. Austf. hina fyrri, þegar hann skýrði nákvæmlega frá mestu af því, sem ég hafði óskað eftir að fá að vita, eins óánægður er ég nú með þessa síðari. Það skyldi þó aldrei vera, að einhverjir hafa hnippt í hv. þm. og sagt, að hann hafa kannske gengið nokkuð langt í að gefa upplýsingar í fyrri ræðu sinni og það mætti margt satt kyrrt liggja í því, sem snertir SH. Og nú vil ég rétt í stuttu máli minna hann á, hvað það var, sem ég spurði um, og að hve miklu leyti hann gaf svör við því núna. Ég hafði í fyrsta lagi spurt hann um, hvernig væri með trygginguna á eign hraðfrystihúsanna á Íslandi, þeirri eign, sem hann taldi sjálfur og lýsti yfir að þau ættu vestanhafs í Bandaríkjunum og í Bretlandi, annars vegar þeirri eign, sem væri hlutabréf í vissum þrem tilteknum hlutafélögum, og í öðru lagi eign, sem væri þar í útistandandi skuldum og birgðum. Það er ekkert svar við svona fyrirspurn að segja. „Það hefur ekkert tapazt á þessu“ eða „við erum að vinna ákaflega þýðingarmikið starf.“ Það er ekki svar. Ég var ekki að spyrja að því. Ég hef ekkert verið að draga í efa að það væri ýmislegt, sem væri gott gert með þessu. Spurningin var ekki um það. Spurningin var lögformleg: Að hve miklu leyti og hvernig samrýmist þetta í fyrsta lagi hagsmunum íslenzkra fiskframleiðenda og þeirra eignarrétti á þessu og hins vegar lögum? Fram hjá þessu verður ekki komizt með því að verða reiður. Ég flutti mína ræðu mjög rólega, og það var alveg óþarfi af hv. 3. þm. Austf. að fara að reiðast í þessu sambandi, jafnvel þótt einhverjir aðrir en ég hafa e.t.v. tekið ómildilega á því, sem hann sagði. Hvað gerði hann núna? Hann gaf engar upplýsingar um þetta. Ég bað hann um að nefna mér, hverjir væru hinir skráðu hluthafar Coldwater Seafood Corporation.  
             Það er náttúrlega ákaflega erfitt, ef hv. 3. þm. Austf. er farinn að verða svo órólegur í skapi að þegar ég tala um Bandaríkin, þá svarar hann um Bretland. Ég var að spyrja um hluthafa í Coldwater Seafood Corporation, og þá fer hann að tilkynna mér, að einhverjir Englendingar, sem væru þar endurskoðendur, ættu sitt pundið hver. Svo skildi ég eftir á: þegar hann fer að athuga þetta rólega og forseti er búinn ofur lítið að reyna að stilla hann, þá fer hann að svara því, að þetta sé í brezku fyrirtækjunum. Í bandarísku fyrirtækjunum þá skildist mér á því, sem hann greip fram í síðast, að þar ætti enginn neitt nema Íslendingar. Og þá spurði ég að því, og það þarf ekki að vera neitt stórt leyndarmál hér hjá okkur, hverjir væru þessir skráðu eigendur.  Þá kemur hv. 3. þm. Austf. með það. að það sé ekki heppilegt að dreifa reikningunum. Má ég nú spyrja? Er það nú svo stórhættulegt? Hann upplýsir, að það séu 56 eigendur að SH, 56 þátttakendur. Gerir það út af fyrir sig svo mikinn mun, hvort það eru 17 af eigendunum eða hvort það eru 56, sem sjá þessa reikninga yfir sín stóru og miklu fyrirtæki? Auðvitað er öllum þessum eigendum uppálagt að fara með þetta sem trúnaðarmál ef það er nauðsynlegt, að það komist ekki í hendurnar á útlendum vondum hringum, sem við erum að berjast þarna við. En gagnvart eigendunum hér heima dugir varla, að stjórnin t.d. fari að segja. Við treystum okkur sjálfum vel, en ykkur hérna hinum, þessum smákörlum, við treystum ykkur ekki til þess að sjá reikningana í þessum fyrirtækjum. - Ég held, af því að hv. 3. þm. Austf. var nú að segja, að stjórnendurnir hefðu jafnvel reynt að bera hag hinna smæstu fyrir brjósti, og mér skildist á honum, að það þyrfti anzi mikið til af stórlöxum að fara jafnvel að reyna að bera hag hinna smæstu fyrir brjósti, - mér finnst, að þeir hafa átt a.m.k. að lofa þessum smáu að fá að kíkja í reikningana, það væri það allra minnsta, þó að þeir segðu annars við þá: Við sjáum um að bera hag ykkar fyrir brjósti, þið megið treysta okkur aldeilis. Svo kom hv. 3. þm. Austf. að spurningunni um veðsetninguna og segir: Það hefur ekkert tapazt á þessum viðskiptum öll þessi ár. Það átti nú að vera huggun, bæði gagnvart eigendunum og gagnvart bönkunum. Ég vil nú leyfa mér að draga þetta í efa. Þótt ég hafa yfirleitt ekki borið brigður á neitt, sem hv. 3. þm. Austf. hefur sagt, vil ég nú leyfa mér að draga þetta í efa. Ég held, að það hljóti að hafa verið alveg sérstaklega undursamleg stjórn, ef það hefur alls ekki komið fyrir á öllum þessum árum, að það hafa nokkurn tíma tapazt nokkur skapaður hlutur. A.m.k. veit ég, að sumir aðrir hans flokksmenn hafa verið á annarri skoðun, og jafnvel Morgunblaðið birt greinar um slíkt, og það mætti nú fyrr vera í þeirri hetjulegu baráttu, sem hv. 3. þm. Austf. var að lýsa, ef það hefur aldrei tapazt neitt, ef engu hefur verið fórnað, ef engar skeinur hafa hlotizt í slíkum slag við volduga hringi. Ætli það hafa ekki einhvern tíma eitthvað tapazt? Ég er hræddur um, að svona fullyrðingar séu nokkuð miklar. Ég er hræddur um hins vegar, að það kunni vel að hafa verið svo, að þeir hafi gjarnan viljað oft dylja þessi töp, en ég er hræddur um, að á vissum skeiðum hafa nokkuð mikið tapazt þarna og að það hafa ekki verið talað um það. Það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt, en það á að hafa hreint borð í þessu. En sérstaklega virtist mér hann samt miða þetta við það, að það hefði ekkert tapazt gagnvart bönkunum í þessum viðskiptum. Því hélt ég aldrei fram, að neitt hefði tapazt viðvíkjandi bönkunum. Ég sagði þvert á móti, þegar ég var að ræða um hið lögformlega. atriði í sambandi víð veðsetninguna, að það kynni að vera að menn brytu slík lög, brytu veðböndin, einn græddi á því og annar tapaði á því. Og hann svaraði því ekki, hann fór fljótt yfir sögu um veðsetninguna, spurði aðeins, af hverju ég, sem hefði verið lengi í bankaráði Landsbankans, hefði ekki gert neinar aths. við þetta. Ég vil minna hann á eitt: Það var nýlega gerð dálítil breyting hér á allri aðstöðu á Íslandi, sem hann kannast dálitið við. Það var fellt gengið og að ýmsu leyti verzlun gefin frjáls, sem kallað var, og uppbótakerfið svokallaða afnumið. Meðan uppbótakerfið var, þá var það raunverulega í höndum ríkisins að borga út meginið af öllu andvirði fisks, þannig að þótt fiskur væri veðsettur og þótt hann væri fluttur út, þá var raunverulega meiri hlutinn af öllu hans andvirði í höndum ríkisins hér eftir sem áður, þannig að þetta var náttúrlega ekki sérstaklega veigamikið atriði, skulum við segja, fjárhagslega séð. Eftir þær breytingar, sem nú hafa orðið á, þá er hins vegar gefið, að aðstaðan er orðin öll önnur, og ég er hræddur um, að það, sem hv. 3. þm. Austf. hefur uppgötvað í þessum efnum, það sé, að SH hafi brotið lög, hún hafa tekið fisk sem var veðsettur, ráðstafað honum, m.ö.o. flutt hann út, flutt hann til Bandaríkjanna, Bretlands og Hollands, unnið þar úr honum, lánað hann þar eða selt hann, án þess að hafa gert upp og borgað hið veðsetta fé á réttum tíma, um leið og veðið var að missa sitt gildi. Ég er hræddur um, að honum hafa orðið þetta ljóst og þess vegna fari hann svona fljótt yfir sögu. Það er jafnt brot á þeirri skuldbindingu, sem einn aðili hefur undirgengizt, sem veðsett hefur sína eign, hvort sem hann brýtur það, flytur eignina út, þar sem veðböndin ná ekki lengur til hennar, selur þetta þar og jafnvel græðir á því, eða þótt hann selji þetta í gegnum einhvern milligöngumann hér heima, taki það fé og ráðstafá því einhvern veginn öðruvísi hér heima en að borga upp veðskuld. Það er rétt, það getur hlotizt tap fyrir einn, sem brýtur þessar skuldbindingar, sem hann hefur undirgengizt í sambandi við veðin, og annar getur grætt á því og borgað seinna það, sem hann átti að borga. Það getur verið allt í lagi, hann bara útvegar sér svo og svo mikið af fjármagni allan þennan tíma til þess að geta velt erlendis og barizt með það, braskað með það eða hvað sem vera skal. En lagalega séð er brotið hið sama, jafnvel þótt hann borgi þetta upp á eyri. Og þetta held ég að hv. 3. þm. Austf. sé orðið ljóst, reyni nú hins vegar að hugga sig og hugga Landsbankann, eins og hann var nú að tala um, við það, að hann hefði ekki tapað á þessu. Það er rétt, hann hefur ekki tapað á þessu, en hann hefð! getað tapað á því. Hvenær sem illa hefði farið í Bandaríkjunum, þá hefði bankinn tapað á því, - hefði a.m.k. getað tapað á því, - og hefði illa farið, þá hefði kannske verið farið að gera gangskör að þessu. Hvað segir svo hv. 3. þm. Austf. núna? Jú, hann segir: Nú á að breyta þessu, nú er verið að athuga, hvort það sé ekki hægt að semja þannig um, að það verði Coldwater Seafood Corporation eða einhverjir aðrir aðilar í Bandaríkjunum, sem kaupa þennan fisk, sem kaupa hann af Sölumiðstöðinni. Af hverju er verið að athuga þetta? Ætli það sé ekki verið að athuga það vegna þess, að menn hafa séð, að það var verið að fremja þarna lögbrot? Það er engan veginn alltaf tap á lögbrotum, það er síður en svo. Ég skal nefna hv. 3. þm. Austf. sem dæmi, að t.d. maður, sem brýzt inn í banka og stelur þar nokkrum milljónum, hann stórgræðir á því. Það er ekki alltaf tap á lögbrotum. Og það á ekki því aðeins að kæra menn fyrir lögbrot, að menn hafa tapað á þeim. Það er jafnvel oft og tíðum í lögum, að það eru gerðar enn þá strangari ráðstafanir til að kæra menn fyrir lögbrot, ef menn græða á þeim, t.d. eins og þetta dæmi, sem ég nefndi, ef menn brjótast inn í banka. En af hverju heldur hv. 3. þm. Austf. nú, að það sé verið að breyta þessu? Af hverju heldur hann, að einn bankastjóri Landsbankans sé sendur vestur um haf til þess að athuga þetta? Af því að menn eru að átta sig á því, að það er verið að brjóta þarna lög. Það er engin ástæða til þess að reiðast mér út af því. Það er ekki mér að kenna, að þið brjótið þessi lög þá að ég bendi á, að þið gerið það. Hv. 3. þm. Austf. fór ákaflega léttilega yfir spurningar minar viðvíkjandi gjaldeyrisleyfunum og viðvíkjandi gjaldeyriseftirlitinu. Fljótt fór hann yfir veðsetninguna, en hann hljóp alveg yfir gjaldeyrisleyfin og gjaldeyriseftirlitið. Hann mátti náttúrlega segja sér sjálfur af sínu hyggjuviti, að það mundi ekki vera rétt gott fyrir gjaldeyriseftirlitið að líta mikið eftir gjaldeyrisráðstöfununum þar í Bandaríkjunum á þeirri góðu skrifstofu, þar sem hann las upp að væru 30 menn o.s.frv., og í þeim verksmiðjum, sem þarna eru starfandi. Það er náttúrlega ekki þægilegt fyrir gjaldeyriseftirlitið á Íslandi að eiga að líta eftir þessu öllu saman. Ég held, að það hafa ekki nokkra aðstöðu til þess, og það býst ég við að hann sjái jafnvel og ég. Hvað gjaldeyrisleyfin snertir hefði hann átt að upplýsa það a.m.k., að þeir hafa þó stundum fengið einhver gjaldeyrisleyfi eftir á. Ég spurði, hvort þeir hefðu sótt um þau fyrir fram. En það er vafalaust mjög rétt hjá honum að þegja alveg við þessu. Þá var það viðvíkjandi skattinum. Hv. 3. þm. Austf. upplýsti, að það væri SH, sem væri eigandinn, skráður eigandi, hinn eini skráði eigandi að hlutabréfunum í Coldwater Seafood Corporation, líklega líka í Frozen Fish eða Frozen Food eða hvað það nú heitir, að undanteknum þeim tveim Englendingum, sem eiga sitt pundið hvor, og kannske líka í veitingahúsafyrirtækinu. - SH er skráður eigandi allra þessara hlutabréfa. Hefur þá SH talið þessar eignir alltaf fram? Ég skildi yfirlýsingu hv. 3. þm. Austf. þannig, að SH hefði mjög dyggilega og nákvæmlega talið fram alla þessa hlutafjáreign sem sína eign í öllum sínum skattskýrslum og náttúrlega sömuleiðis þær útistandandi skuldir og þær birgðir, sem hún á í Bandaríkjunum og annars staðar, og ég vona, að þetta sé rétt skilið hjá mér. Og þá fær sú n., sem ég vona að kosin verði, náttúrlega aðstöðu til þess að sannprófa það, því að ekki hafa þeir, sem eru rétt skráðir eigendur og telja allt rétt fram til skatts, neina ástæðu til þess að vera að dylja það og koma í veg fyrir rannsókn á þessu, svo að sannleikurinn komi í ljós. Hann minntist áðan á, að einhverjir vondir menn hefðu verið með einhvern óhróður um SH. Nú gefst einmitt tækifæri til þess að hvítþvo SH, hinn skráða eiganda hlutabréfanna í Coldwater Seafood Corporation og öðrum slíkum fyrirtækjum, af öllum óhróðri, sem vondir menn hafa verið að þylja um þetta fyrirtæki stundum, hvítþvo það alveg hreint.  Við skulum þess vegna ganga út frá því. að nú sé ekkert í vegi fyrir, að rannsókn fari fram á öllum þessum atriðum, sem ég lagði til í minni þáltill. og öllum þeim upplýsingum, sem hv. 3. þm. Austf. hefur gefið. Svo minntist hv. 3. þm. Austf. á, að þetta væru allt saman litlir fjármunir sem væru þarna erlendis, þessar 140–150 millj. kr., sem þar stæðu nú sem stendur, það væri lítið hjá því, sem íslenzka ríkið lánaði Tékkóslóvakíu og slíkum ríkjum. Já, hefur nú íslenzka ríkið raunverulega lánað Tékkóslóvakíu eða þýzka alþýðulýðveldinu einhverja peninga? Nei, svo er ekki. Í verzlunarsamningnum á milli þessasa ríkja, sem eru á jafnvirðisgrundvelli, er gengið út frá því, að það geti munað nokkru, hve mikið eitt ríki hafa keypt frá hinu, og það megi fara upp í ákveðna upphæð. Hvernig stendur á, að þessir verzlunarsamningar eru gerðir, og hvernig stendur á því, að við Íslendingar höfum mikinn áhuga á því að flytja út til þessara landa? Það stendur þannig á því, að við höfum sérstaka hagsmuni af því að selja freðfisk til þessara landa. Og ég vildi nú biðja hv. 3. þm. Austf., af því að hann hefur gefið margar góðar upplýsingar hérna, að gefa mér nú upplýsingar, sem raunar stundum áður hafa legið hér fyrir um nokkust árabil, hvernig verðútkoman hefur verið frá hverju landi út af fyrir sig þessi síðustu 15 ár og hvað það er, sem Tékkóslóvakía, og hvað það er, sem Austur-Þýzkaland hefur gefið fyrir hvert kg af freðfiskinum, sem héðan var sent, og hvað það var á sama tíma í Bandaríkjunum og annars staðar. Ég vonast til þess, af því að hann er málunum vel kunnugur, að hann skrifa þetta upp og komi með það næst.  Svo talar hann um. að stjórn SH hefði sýnt áhuga á viðskiptum við Sovétríkin og fleiri. Ég var ekki að álasa sérstaklega stjórn SH, en ég tók alveg sérstaklega fram um aðalforstjórann, þennan alheimsforstjóra SH, Jón Gunnarsson, og það var ekki hrakið, sem ég sagði um hann, að þessi alheimsforstjóri eða hvað hann nú annars heitir, hefði einu sinni á þeim 15 árum, sem við hefðum skipt við Sovétríkin með hraðfrystan fisk og þau keypt máske helminginn af öllum freðfiskinum af okkur eða upp undir það, - aðeins einu sinni komið til Sovétríkjanna og það var víst í fyrra eða hittiðfyrra. Eins og þetta sé nokkurt framferði, eins og þetta sýni nokkurn áhuga! Ég er hræddur um, að það hafa verið sýndur meiri áhugi einhvers staðar annars staðar. Og ég held meira að segja viðvíkjandi Tékkóslóvakíu, að það sé ekki oft, sem hann hafa komið þangað. Og mér sýnist meira að segja á þeim ráðstöfunum, sem Sölumiðstöðin hefur gert nýlega, að hún sé frekar að miða að því að fara að draga úr þessum viðskiptum heldur en hitt. A.m.k. hef ég heyrt það, ég hef von um, að það sé rétt, að búið sé að leggja niður þá skrifstofu, sem Sölumiðstöðin hafði þar. Hv. 3. þm. Austf. talaði um, að það hefðu verið um 114 millj. kr. alls, lánin, sem við ættum hjá Austur-Þýzkalandi, Tékkóslóvakíu og Póllandi. Það má vel vera, ég hef ekki athugað það nákvæmlega. En það er þá einvörðungu vegna þess, að skipulag okkar utanríkisverzlunar er svo slæmt núna, að við tökum ekki út hjá þessum mönnum og þessum ríkjum það, sem við eigum inni hjá þeim. Það er ekkert til fyrirstöðu þar. Hvað snertir hins vegar Sovétríkin, þá tók hann það fram, að þau mundu frekar eiga hjá okkur, og það er rétt. Og ég veit meira að segja, að þau hafa veitt ýmsum aðilum. sem þau verzla við, eins og ríkinu hvað snertir olíuna, allmikil lán í sambandi við þau viðskipti, og ég held meira að segja, að það sé með lægri vöxtum en íslenzka ríkið lætur aðra borga, - eða hvað segir hv. 3. þm. Austf. um það? Ætli hann mundi ekki heldur vilja borga þá vexti, sem Sovétstjórnin lætur olíuhringana hér heima borga, heldur en þá sem íslenzka ríkið gerir honum að greiða nú? Svo segir hv. 3. þm. Austf., og það fannst mér koma úr hörðustu átt, hann segir ósatt, beinlínis ósatt, - máske ekki gegn betri vitund, því býst ég ekki við, - en ég vil leiðrétta það hjá honum, þegar hann fer að tala um það, sem gerzt hafa 1947 eða 1948, - hann sagði. að Rússar hefðu hætt að kaupa af okkur, þegar kommúnistar, eins og hann orðaði það, fóru úr stjórn. Af hverju er nú hv. 3. þm. Austf. að fara með svona óhróður, svona ósannindi gagnvart þeim aðila, sem er einn stærsti viðskiptavinur okkar og alveg sérstaklega einn stærsti viðskiptavinur hraðfrystihúsanna? Er þetta til þess að reyna að spilla fyrir þessum viðskiptum? Hvað meinar hv. 3. þm. Austf. með því að skella svona hlutum fram? Við getum vegizt hér á um, hvað við gerum hver um sig og hvað t.d. Sjálfstfl. og Sósfl. og Alþb. og aðrir aðilar geri hver gagnvart öðrum. En þeir, sem eru í stjórn SH, ættu að varast að vera að bera óhróður upp á aðra aðalviðskiptavini erlendis. Ég skal rifja upp fyrir hv. 3. þm. Austf., hvað gerðist, eftir að við fórum úr stjórn, Sósfl. þá. Þegar nýsköpunarstjórnin rofnaði í okt. 1946 og stjórnin fór frá endanlega 4. febr. 1947, tók ný stjórn við undir forsæti Stefáns Jóh. Stefánssonar, og í þeirri stjórn var Bjarni Benediktsson utanrrn. og sá um þá sendinefnd, sem þá var send til Sovétríkjanna, og ég skal upplýsa hv. 3. þm. Austf. um það. að við þm. Sósfl. fórum fram á að fá meira að segja helzt tvo menn í þessa samninganefnd, og það varð að samkomulagi, að við fengjum þar einn mann. Við áttum einn mann í þeirri samninganefnd, sem fór. Ég held, að formaður þeirrar nefndar hafa verið fyrrv. viðskmrh. Björn Ólafsson, - ég held, að mig rangminni það ekki. Okkar maður í þeirri nefnd var Ársæll Sigurðsson, sem þá var formaður Sósíalistafélagsins í Reykjavík, og við gerðum allt, sem við gátum til þess að fá samninga við Sovétstjórnina, og það tókust samningas, mjög stórir samningar. Það, sem máske hv. 3. þm. Austf. ekki man, það er, að rétt eftir að búið var að undirskrifa alla þessa samninga, þá var sendiherra Íslands í Moskvu kippt burt þaðan, ekki látinn koma þangað aftur. Það þýðir á diplómatísku máli, að maður hefur ekkert meira að tala við þann aðila, sem þar er. Nokkru seinna gekk Ísland í Marshall-samninginn, því var veifað framan í okkur hér heima, að nú þyrftum við ekki meira að vera að hugsa um þessa markaði þarna austur frá. Nú mundu, eins og það hét í Marshall-skýrslunni 1948, okkar góðu, gömlu markaðir í Suðurlöndum og annað slíkt, í Þýzkalandi og annars staðar, opnast fyrir okkur aftur. M.ö.o.: það var verið að veifa framan í okkur eitthvað svipuðu og núna, að það gefi okkur gull og græna skóga með viðskiptasamböndum í Vesturlöndum. Þetta var á sama tíma sem samkv. Marshallaðstoðinni var neitað lánum til að kaupa tíu seinni togaranna, sem verið var að minnast á, af því að Bandaríkin vildu ekki að Íslendingar ykju sinn togaraflota, ykju sína fiskframleiðslu, - og á sama tíma var Vestur-Þýzkalandi hjálpað til þess að byggja upp sinn togaraflota, til þess að keppa við okkur, til þess að eyðileggja markaði fyrir okkur. Nei, það er betra fyrir menn að athuga ofur lítið staðreyndirnar, áður en menn tala, rifja ofur lítið upp fyrir sér þróunina í þessum málum, ekki sízt ef eitthvað svipað skyldi fara að gerast núna. Það getur verið ákaflega gott að berjast á þeim vestrænu mörkuðum. En við skulum ekki vera svo ógætnir að sparka í þá markaði sem okkur tókst að vinna eftir styrjöldina í sósíalistísku löndunum, bara upp á vonina, hvað við komum til með að geta gert í þeim gömlu kapitalistísku löndum. Ég er hræddur um, að þær vonir, sem menn gerðu sér þá. 1948, þegar Marshall-stefnan var sem hæst, hafi brugðizt okkur hrapallega, og ef til vill man sjálfur hv. 3. þm. Austf., hvernig ástandið var orðið hér 1951 og 1952, þegar varð að stöðva framleiðsluna í hraðfrystihúsunum hverju á fætur öðru, stöðva hana með skipunum um það að það þýddi ekki að pakka meira í amerískar pakkningar, og það var ekki selt neitt austur eftir til Sovétríkjanna. Það var selt til Tékkóslóvakíu. Ég held, að hv. 3. þm. Austf. ætti að bera hag hraðfrystihúsanna. líka þeirra smæstu, svo mikið fyrir brjósti, að hann ætti ekki að hjálpa til þess að leiða yfir þau hörmunagarástand, sem var 1951 og 1952. Svo man hann kannske, hvernig okkar aðalviðskiptaland, Bretland, sem átti að verða þá okkar bandamaður í Atlantshafsbandalaginu og okkar samhjálpari í efnahagssamvinnu Norðurálfu - hvernig það brást við, þegar við færðum landhelgina út í 4 mílur 1952, hvernig það opnaði fyrir okkur markaðina í Bretlandi, - eða var það ekki það? Hann man kannske eftir, þegar Bretland setti bann á íslenzka fiskinn í Englandi, hætti viðskiptum við okkur um fisk. Og hverjir voru það þá sem keyptu fiskinn? Þá voru ekki kommúnistar í stjórn, eins og hv. 3. þm. Austf. var að tala um, - kommúnistar voru ekki í stjórn 1952–53, ekki einungis Sósfl. var í stjórnarandstöðu, heldur Alþfl. líka. En það var Bjarni Benediktsson, þáv. utanrrh., sem var það raunsær maður, að hann sneri sér til Sovétstjórnarinnar og spurði hana, hvort hún vildi ekki kaupa fisk af okkur Íslendingum. Og öllum heiminum var ljós ástæðan. Ástæðan var sú, hvernig Englendingar ætluðu að beita okkur kúgun. Og hverjir voru það, sem keyptu fisk af akkur? Það voru Sovétríkin. Voru það ekki 20–25 þús. smálestir a.m.k. af hraðfrystum fiski? Það var ekkert smáræði þá. Ég held, að hv. 3. þm. Austf. hefði átt að tala um þetta, en ekki vora að slengja fram því, sem hann sagði áðan, að Rússarnir hættu að kaupa, þegar kommúnistar færu úr stjórn. Ætli það sé ekki vert, að stjórnendur SH sýni eitthvað meiri ábyrgðarartilfinningu, jafnvel þó að þeir séu æstir, þegar þeir eru að tala fyrir hönd SH hér á Alþingi. Svo kom hv. 3. þm. Austf. inn á baráttuna um markaðina 2 Englandi og var eitthvað að væna mig um það, að ég hefði verið næstum því hróðugur yfir að tala um, að þessi litlu íslenzku fyrirtæki væru að reyna að berjast þarna og Unileverhringurinn raðaði matsöluverzlunum eða veitingahúsum eða slíku hringinn í kringum það. Ég held nú, að ég hafi ekki sagt þetta, því að þetta vissi ég ekki. En þetta þykir mér mjög gaman að heyra. Kannske hv. 3. þm. Austf. viti það nú, að ég hef stundum minnzt á Unileverhringinn hér á Alþingi og það hefur yfirleitt ekki verið af neinni sérstakri vinsemd, sem ég hef gert það. Ég hef hins vegar aldrei nokkurn tíma séð, að SH eða hans Morgunblað hafi birt eitt einasta orð á móti þeim hring. Ég hef þvert á mótí orðið var við, að það eru frekar menn í þeim flokki, sem virðast bera blak af þeim volduga óskammfeilna hring. Ég hef sagt sögu þess hrings nokknum sinnum hér á Alþingi, og ég ætla ekki að fara að segja hana enn. Ég ætla ekki að fara að segja það enn þá, hvernig þeir eyðilögðu það, að við kæmum upp lýsisherzluverksmiðju hér á Íslandi og lögum, sem Alþingi hafði sett um það 1942, yrði framfylgt. Ég hef líka rætt um það, hvernig Unileverhringurinn hefur staðið á bak við þá einangrun, á bak við það viðskiptabann, sem sett hefur verið á okkur hvað eftir annað í Bretlandi. Ég hef líka hvað eftir annað sýnt fram á, hvernig Unileverhringurinn ákvað það verð, það lága verð, sem við fengum fyrir fiskinn á stríðsárunum. En fyrst hann fer allt í einu að tala um Unilever núna, vill hann ekki sjá til þess, að það séu birtar nokkrar greinar í Mbl. um framferði Unilever í heiminum. Þetta er fimmti eða sjötti stærsti hringur veraldarinnar, stærsti auðhringur veraldar utan Bandaríkjanna og sá hringur, sem hvað eftir annað hefur haft Íslendinga í sínum klóm, arðrænt okkur vægðarlaust, reynt að hindra þróun okkar togaraflota, reynt að hindra útvíkkun okkar landhelgi stendur á bak við og á sjálfur meginið af öllum smásöluverzlunum í Bretlandi, fyrir utan allt annað, fyrir utan allt arðránið í Afríku og annars staðar. Og þegar bæði hann og aðrir eru að tala um, að það ætti að fá inn útlent auðvald hér á Íslandi, þá ætti hann að muna, að þessi Unileverhringur á heiminginn af hvalveiðiflota Norðmanna, á mikið af þeim lýsisherzluverksmiðjum, sem eru í Noregi, og jafnvel ítök í síldariðnaðinum líka. Er hann að berjast fyrir því, að Ísland sé opnað fyrir útlendu auðmagni til þess að Unileverhringurinn komi hingað og geti náð sínum tökum hér? Hann er líklega einn af þeim fyrstu, sem mundu reyna að hremma okkur. Það þýðir a.m.k. lítið að vera annað veifið að tala um, að Íslendingar séu að heyja hetjulega baráttu í London með veitingahúsum á móti Unilever, en vilja svo hins vegar fara að opna dyrnar hér á Íslandi fyrir sjálfum Unilever að koma inn. Hann hefur nóg teygt klær sínar hingað á undanförnum 30–40 árum, í þeim ýmsu myndum, sem hann hefur verið á þeim tíma þó að það sé ekki farið að opna Ísland fyrir honum. En mér skilst hins vegar á þessari frásögn hv. 3. þm. Austl., að ýmis vandræði muni hafa verið þarna, sem sé þessir ljúfu. góðu auðmenn í Bretlandi, þessir bandamenn okkar og samherjar um efnahagssamvinnu og annað slakt, þeir séu ekki eins góðir viðureignar og þessir vondu kommúnistar í austri, sem kaupa þó fiskinn af okkur, þegar vinirnir í Bretlandi setja bannið á okkur. Það er gott, að það skjótist öðru hvoru upp, þegar tilfinningarnar komast dálítið af stað hjá hv. þm. Sjálfstfl., það sem þeir vita undir niðri um meðferðina, sem auðhringarnir beita okkur úti í heimi. Og ég vil spyrja. hv. 3. þm. Austf.: Vill hann virkilega, að Ísland eigi allt sitt, allan sinn fiskmarkað, undir svona auðhringjum, eins og Unilever og öðrum slíkum? Kærir hann sig um það, að við séum einvörðungu upp á það komnir í heiminum að selja okkar fisk, þar sem þessir hringar ráða völdum, þar sem þessir hringar hafa aðstöðu til þess að reyna að drepa okkur niður? Hv. 3. þm. Austf. er ekki svo ófróður um þróunina í heiminum, að hann viti ekki, hver þróunin hefur orðið bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum. Það eru þessir hringar, sem meir og meir hafa verið að leggja undir sig markaði í þessum löndum, hafa verið að drepa niður alla sjálfstæða aðila, sem eitthvað hafa verið að reyna að berjast þar á móti. Saga efnahagsþróunarinnar í þessum löndum er sagan af því, hvernig þessir voldugu einokunarhringar mylja undir járnhæl sínum alla sjálfstæða atvinnurekendur, hvernig átta stærstu auðsamtsteypurnar í Bandaríkjunum ráða nú miklu meira en heimingi allra fyrirtækja í því landi. Og ekki er það betra í Bretlandi. Ef nv. þm. vill ræða Unilever meira, þá hef ég alla sögu Unilever skráða í ameríska blaðinu Life fyrir tíu árum, mjög merkilega sögu. Og það er vegna þess, að ég veit, hve erfitt það er að berjast við slíka hringa, að ég hef gjarnan vilja, að Ísland hefði þann bakhjarl í sinni baráttu á kapítalísku mörkuðunum í heiminum, sem viðskiptin við sósíalistísku löndin eru, og það er frámunalegt skilningsleysi af manni, sem er í stjórn SH. ef hann skilur ekki hve dýrmætt þetta er okkur. Þegar við flytjum út upp í 75 þús. smálestir af hraðfrystum fiski, er þá ekki munur fyrir okkur að geta selt 50 þús. smálestir af þessu til sósíalistísku ríkjanna með milliríkjasamningum og þurfa ekki að hafa áhyggjur af að berjast í þeim löndum við einstaka auðhringa og annað slíkt til að tryggja þar markaði fyrir íslenzkan fisk, og láta sér nægja að þurfa að berjast með hin 25 þús. tonnin, - sem mér sýnist nú satt að segja vera farin að minnka núna, í þeim kapitalistísku löndum þar sem aðkoman er eins og hann var að lýsa áðan með Unilever, sem hann lýsti þannig, að eitt lítið fyrirtæki nýti á Íslandi, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, hún mætti ekki í þessari paradís frelsisins, sem verið er að reyna að gylla fyrir okkur, setja upp sitt litla veitingahús eða sínar fisksölubúðir, án þess að einn voldugasti auðhringur veraldasinnar tæki að umkringja okkur með matsöluhúsum og búðum til þess að reyna að drepa okkur í samkeppninni. Hv. 3. þm. Austf. var að gefa lýsingu á þeim frumskógi villidýranna, sem efnahagslífið í kapitalistísku löndunum er þar sem sá sterkari rífur þann smærri í sig. Og ég spyr hann aftur, hvort það sé þó ekki munur fyrir okkur Íslendinga að geta tryggt okkar markaði þannig, að við eigum ekki allt undir villidýrum eins og þessum auðhringum. Þess vegna skulum við fara varlega í að stofna í hættu því sem við þegar höfum á unnið, og vera að gylla fyrir þjóðinni, hvernig þessir hlutir séu. Ég held þvert á móti, eins og ég hef minnzt á áður, að það mundi vera oft klóklegra fyrir okkur í þessum löndum, ef þess er nokkur kostur, að reyna að hafa þar einhverja bandamenn í baráttunni við slíka auðhringa eins og Unilever. Það getur verið hetjulegt að standa einn og berjast við þá og kannske falla. En það getur verið klóklegra, ef maður getur fundið einhverja, sem hægt er að eiga bandalag við til að reyna að berjast og sigra. Ég er því miður ekki svo kunnugur í Bretlandi, að ég geti gefið honum ráðleggingar um það. En m.a. veit ég, að samvinnuhreyfingin í Bretlandi er sterk hreyfing þar. Hún hlýtur vafalaust að eiga þar mikið af búðum. Það væri ef til vill ekki alveg óhugsandi, ef engir kapítalistar væru þar til ef Unilever væri búinn að drepa og brenna niður allt í kringum sig, hann réði þar einn öllu á þessu sviði að það væri hægt að finna þar aðila, sem væru reiðubúnir til þess að slást við Unilever með okkur. Ég velt a.m.k., að blöð samvinnuhreyfingarinnar í Bretlandi hafa oft verið óhrædd að takast á við Unilever á ýmsum sviðum, þannig að það er bezt fyrir okkur með svona, eins og alltaf, þegar maður á í höggi við einhvern stóran, voldugan og ríkan, að reyna að stjórna þeim her, sem maður leggur til baráttunnar með, sem bezt, skapa sér sem bezta og öruggasta bandamenn til þess að reyna að sigra frekar en að láta slá sig niður. En mig langar samt til að spyrja hv. 3. þm. Austf.: Hvernig fór þessi barátta í Bretlandi, hvernig stendur hún núna? Því á hann eftir að segja mér frá. Mér skilst, að hún hafi verið eitthvað skeinuhætt, jafnvel að eitthvað kunni einhvern tíma að hafa tapazt á henni, þó að hann segði áðan, að aldrei hefði tapazt neitt neins staðar. Mér fannst hann einhvern veginn bera sig þannig undan sverðshöggum Unilevers, að einhver skeina hefði komið á. Það gæti hann nú kannske upplýst okkur um. Hv. 3. þm. Austf. sagði, að ég hefði verið að sakfella fyrirtækið. Það var nú eitthvað annað. Ég lagði hér fram till til þál. um rannsóknarnefnd til þess að athuga, hve mikið fé SH ætti í öllum mögulegum fyrirtækjum og öðru slíku, útistandandi skuldum og birgðum. Og hann gaf heilmiklar upplýsingar um þetta. Í sambandi við þær upplýsingar fór ég að spyrja, hvernig hitt og þetta samrýmdist lögum. Það var alls ekki fyrr, sem eitthvað fór að koma fram, sem hv. 3. þm. Austf. gat litið á sem sakfellingu. En það voru hans eigin upplýsingar, sem leiddu til þess, að ég fór að spyrja um veðsetninguna, um gjaldeyrisleyfin, um gjaldeyriseftirlitið, um skattinn og það allt saman. Og ef hann heldur, að ég hafi verið að sakfella hann, þá er ákaflega hægur vandi að ganga úr skugga um það. Við látum rannsóknarnefndirnar starfa og sjá, hvort nokkuð er þarna athugavert. Svo sagði hv. þm., að SH hefði verið að bæta lífsafkomu almennings á Íslandi. Þar held ég nú að honum hafa dálítið brugðizt bogalistin í rökfræðinni. Ég sagði honum ástæðuna til þess, að ég flutti þetta. Ég hafði að vísu oft áður verið að hugsa um, að eitthvað þyrfti að athuga þessa hluti, en það, sem reið baggamuninn, var yfirlýsingin, sem m.a. SH stóð að, að hún gæti ekki hækkað neitt kaupið á Íslandi. SH hefur starfað ein 16 ár eða þar um kring, a.m.k. þessi stóri útflutningur og slíkt hefur aðallega verið nú 15–16 ár, og hvernig er um kaupið á Íslandi og lánskjörin? Kaupgetan er minni í dag en hún var 1945. Hún er minni en hún var 1942, kaupgeta tímakaupsins á Íslandi. Ég er ekki að segja, að það sé bara SH, sem hefur rýrt þessi lífskjör, það eru fleiri atvinnu:rekendur, sem hafa hjálpað þar til, og Sjálfstfl. sjálfur og fleiri. En það er ekki vert að tala um, að SH hafi bætt lífskjörin fyrir verkalýðinn á Íslandi. Þvert á móti, ætli að það hafa ekki heldur verið dregið eitthvað þarna út úr og sett fast í fyrirtækjum, en síðan verið sagt við verkalýðinn hér heima: Við höfum enga peninga til þess að bæta neitt úr hjá ykkur. Svo segir hv. 3. þm. Austf. um Tryggingarmiðstöðina h/f: Jú, hún hafði farið að lána 150–200 þús. kr. út á báta og meira að segja út á einn togara. Ekki var ég að halda því fram, það er hv. 3. þm. Austf., sem upplýsir, að hún hefur verið að lána út á togara líka - ekki var ég að sakfella hana fyrir þetta. Það var hann, sem upplýsti, að hún hefði farið að lána út á togara, og var nú held ég að væna einhvern ákveðinn mann um að vera eiganda að þeim togara. Hvernig stendur á því, að Tryggingarmiðstöðin h/f er að þessu? Ég spyr hann: Hvernig stendur á því, að verið er að taka þetta fé úr veitu hraðfrystihúsanna á Íslandi og lána þetta út á báta og jafnvel út á togara til einhvers ákveðins manns, en ekki skila þessu fé til hraðfrystihúsanna á Íslandi og láta hraðfrystihúsin á Íslandi skila því til útvegsmannanna, því að þau munu mörg hver skulda þeim enn þá? Hvernig stendur á þessu, af hverju er verið að þessu? Því svaraði hann ekki. Í hvaða heimild er þetta gert? Ég hélt því fram, að þetta væru heimildarlausar ráðstafanir. Það getur verið ákaflega þægilegt að fá lán, - ég er ekki að segja það, ég er ekkert að hafa á móti því, - bæði út á báta og togara. Það getur verið meira að segja mjög gott verk að lána einum manni. En hitt er svo allt annað spursmál hvort verið hefur nokkur lagaleg heimild til þess. Þó að ég brytist inn í Landsbankann og stæli milljón og lánaði svo einhverjum bátaeigendum, þá væri að vísu mjög gott verk að lána það en ég er hræddur um, að það kæmi eitthvað í bága við lög. Og ég er hræddur um, að SH hafa raunverulega ekkert leyfi til þess að ráðstafa fé hraðfrystihúsanna á þennan máta. Hv. 3. þm. Austf. getur kannske sýnt fram á, að það hafa verið gerð alveg sérstök samþykkt á aðalfundi SH um, að það mætti lána af því fé, sem á að fara til hraðfrystihúsanna á Íslandi, svo og svo mikið út á báta og slíkt. Svo minntist ég á annað í þessu sambandi og spurði hann að því um leið: Hvernig er um lán til einstakra manna, jafnvel til stjórnenda í SH, ekki gegnum Tryggingamiðstöðina, heldur beint? Hv. 3. þm. Austf. svaraði því ekki, hljóp yfir það eins og gjaldeyrinn. Líklega hefur eitthvað verið athugavert. En kannske er ekkert að athuga. Þá kemst nefndin að þeirri niðurstöðu, og þá verður SH hvítþvegin af því líka, svo að ég held nú, fyrst hann svaraði svona ófullkomið, að hann fari nú að hafa höfuðáhugann á því. að rannsóknarnefndin verði sett.  Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði þar komið máli mínu í svari mínu til hv. 3. þm. Austf. (EinS), sem ég var annars næstum búinn með, að hann var að drótta því að mér, að ástæðan til þess, að ég flytti svona till. væri, að við óttuðumst, að dregið yrði úr viðskiptunum austur. Ég er hissa á hv. 3. þm. Austf. að láta svona út úr sér. Ég býst við því, að það mundi verða hættulegast fyrir hann og hans aðila, ef það yrði dregið úr þeim viðskiptum. Það er gefið, að afleiðingin af slíku mundi verða, að hér yrði erfiðara um allan efnahag, atvinnuleysi og vaxandi óánægja með þá, sem réðu. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega langsótt hjá honum að leita svona. Ég hélt ég væri búinn að sýna honum nógu vel fram á, hvað snertir þau viðskipti, að þótt við hefðum viljað vinna að þeim viðskiptum og beita okkar áhrifum til þess, þá var það fyrst og fremst til þess að reyna að tryggja sem bezt afkomu íslenzkra fiskframleiðenda, tryggja, að þeir hefðu sem öruggastan markað. Ég held, að það sé vitleysa, ef hv. 3. þm. Austf. heldur, að Sovétríkin og Tékkóslóvakda og Austur-Þýzkaland standi og falli með því, hvort þau fái fisk frá Íslandi, þetta sé alger misskilningur. Ég held satt að segja, að eins og er með fiskframleiðslu í heiminum, mundu þessi ríki ekki vera í neinum vandræðum með að útvega sér fisk. Hins vegar mundi ég segja, að þau gætu ekki fengið eins góðan fisk og þau fá frá okkur. En þau mundu ekki verða í neinum vandræðum með slíkt. Ég held, að það séum við Íslendingar einmitt, sem gyldum þess sem heild, ef drægi úr þessum viðskiptum, og ættum ekki að gera neitt til þess. Ég hef ekki enn vitað til þess, að salan vestur eftir hafa orðið til þess að draga úr þeim viðskiptum út af fyrir sig. En hv. þm. vill þá spyrja, og það er það, sem er verið að reyna að grafast fyrir um: Hvernig stendur á því, að ég skuli koma með gagnrýni, sem beinist jafnvel að stjórn Sölumiðstöðvarinnar? Ég gerði grein fyrir því í niðurlagi minnar fyrri ræðu, - ég gerði það vegna þess, að ég var að óttast, að SH væri að þróast yfir í einokunarhring, þar sem nokkrir stjórnendur væru farnir að haga sér eins og það væru þeir einir, sem ættu að ráða, og þeir smáu hefðu ekkert að segja. Það er þetta, sem fyrst og fremst liggur á bak við mína till. um rannsókn, í þágu þjóðfélagsins, í þágu þeirra smærri í Sölumiðstöðinni og í þágu verkamanna sérstaklega. Hv. 3. þm. Austf. fór að tala um, að við værum með skefjalaus verkföll. Já, hefur verið svona mikið um verkföll upp á síðkastið? Man hv. 3. þm. Austf., hve langt er síðan hefur verið nokkurt verulegt verkfall hér? Það eru bráðum sex ár. Ég gæti trúað, að Ísland væri bókstaflega með rólegustu löndum í allri Evrópu hvað snertir verkföll. og það má leggja það okkur út bæði til lofs og lasts eftir því, hverjir um það vilja dæma. Hv. 3. þm. Austf. segir, að við höfum hugsað minna um að auka verðmæti þjóðarframleiðslunnar. Máske hv. þm. vildi benda mér á nokkra verkalýðshreyfingu í Evrópu, í kapitalistísku landi, sem hefur á síðustu 15 árum gert öllu meira en íslenzk verkalýðshreyfingin að það reyna að hafa áhrif í sínu landi á það, að framleiðslan væri aukin, bókstaflega hefur stundum orðið að hugsa fyrir kapítalistana í landinu, af því að þeir hafa hugsað of smátt sjálfir. Ég held, að það hafa engin verkalýðshreyfing, sem ég þekki til í þeim kapitalistísku löndum í Evrópu, beitt sér eins mikið fyrir því að auka verðmæti þjóðarframleiðslunnar og íslenzka verkalýðshreyfingin hefur gert á s.l. 15–16 árum. Og máske hefur engin borið eins lítið úr býtum fyrir að vegna þess, hve ásælnir eða stjórnlitlir okkar kapítalistar hafa verið. Að síðustu viðvíkjandi því, sem hv. 3. þm. Austf. sagði. Hann hélt því fram, að ég vildi vera í samvinnu við fiskhringa erlendis. Það voru ekki mín orð. Ég álít, að við ættum að leitast við, ef það væri mögulegt á sæmilegum grundvelli. að hafa samvinnu erlendis við þá aðila, sem selja þar fisk, - ekki láta fiskhringana, sem venjulega eru keppendur okkar, gleypa okkur, heldur reyna að ná góðu sambandi við þá, sem eru að selja þar fisk. Ég geri mér alveg ljóst, að slíkt getur verið erfitt eða ókleift, ef það er einn aðili, sem drottnar á markaðinum. En ef það eru til einhverjir aðilar, sem eru að berjast við þann eina aðila, þá skulum við reyna að mynda bandalag við þá, hvort heldur það eru kapítalistrar eða samvinnufélög eða aðrir slíkir. Ég veit, að þetta er allslæmt í Bretlandi, hvað snertir yfirdrottnun og einokun Unileverhringsins þar, en ég veit, að þetta er ekki alveg eins slæmt í Bandaríkjunum. Þetta hins vegar, að hætta svona miklu, a.m.k. ef það er óþarft, ef aðrar leiðir eru til, og taka svona mikið út úr rekstrinum heima, það er ófært, sérstaklega ef það brýtur í bága við lög. Það, sem í fyrsta lagi á að gera þarna, er að ganga formlega fra öllum þessum hlutum, tryggja að öllu leyti hagsmuni eigendanna hér heima og eignarrétt og yfirráð þeirra yfir þessu og skila skýrslum til þeirra og láta þá hafa aðgang að reikningum, og ef hægt er að koma því fé, ef við erum ekki knúðir til að berjast einir þar, að reyna þá að mynda bandalag við einhverja þá aðila, sem geta með okkur barizt fyrir að koma okkar vörum þar inn, en eru óháðir þeim hringum, sem þar eru fyrir. Þá vil ég segja nokkur orð til hv. 1. þm. Vestf.. sem talaði með nokkuð miklum þjósti stundum. Hann var að spyrja okkur, - sumu af því var hann að beina til hv. 4. landsk. þm. (HV), og ég býst við, að hann svari því fyrir sig, ef hann álítur ástæðu til. Hann spurði að því, hvort við mundum beita okkur fyrir nýrri vinnulöggjöf, þar sem ætti að útkljá með dómi hvernig kjör verkalýðsins í landinu skyldu vera. Ég er að vísu ekki verkalýðshreyfingin, eins og hv. 1. þm. Vestf. virtist halda. En ég held, að mér sé alveg óhætt að fullyrða, að allur þorri verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi og Alþýðusamband Íslands og meiri hlutinn þar muni líta svo á, að slíkt væri ekki aðeins mjög óheppilegt, heldur einnig mjög ranglátt. Það er um að ræða í sambandi við þá stéttabaráttu þá hagsmunadeilu, sem fram fer milli atvinnurekenda og verkalýðsins, lífskjör meiri hluta þjóðarinnar. Verkalýðurinn er um 50% af þjóðinni, aðrir starfsmenn eru um 25% og atvinnurekendurnir í landinu, þegar bændur eru ekki taldir með, eru rúmlega 2000 manns. Að þessi 2000 manns eigi að skammta meiri hluti þjóðarinnar, hvað hann hafa til að lifa af, og ráða um það, það nær ekki nokkurri átt. Og verkalýðshreyfingin mun tvímælalaust halda áfram að berjast fyrir sínum rétti og sínum hagsmunum á þessum sviðum, og eigi að fara að beita ríkisvaldinu sem hnefarétti í þessu sambandi, setja gerðardóm til að dæma um slíkt, þá verður risið upp á móti slíku líka. Það hefur einu sinni verið reynt, og held ég, að flestir hinir hyggnari menn Sjálfstfl. hafi fengið sig svo fullreynda af því, að þeir muni ekki reyna það aftur. Það var með gerðardómslögunum vorið 1942, og ég held, að sú tilraun verði ekki endurtekin á Íslandi af nokkrum þeim mönnum, sem eitthvað geta lært af reynslunni. Það ríkti mjög mikill misskilningur hjá hv. 1. þm. Vestf. á því, hvernig vinnudeilur eru á Íslandi. Það er síður en svo, að það sé eitthvert öngþveiti í vinnudeilum á Íslandi. Að mörgu leyti mætti segja, að vinnudeilur á Íslandi væru til fyrirmyndar í veröldinni. Vinnudeilur hafa hér allar farið mjög friðsamlega fram, ákaflega friðsamlega, einmitt m.a. sérstaklega vegna þess, að lögreglan er ekki látin skipta sér af þeim vinnudeilum. Ef hv. 1. þm. Vestf. vill kynna sér, hvernig vinnudeilur gerast stundum, þá væri kannske fróðlegt fyrir hann að líta til Bandaríkjanna sjá hvernig þar er, eða svo að við tökum nýjasta dæmið, til Belgíu, þessa fyrirmyndarlands Atlantsbandalagsins. Þar getur hann séð, hvernig vinnudeilurnar gerast í þessum löndum og hvað friðsamlegar þær eru. Hér hjá okkur hafa þær verið friðsamlegar. mjög friðsamlegar, og við skulum reyna að halda þeim þannig og fara ekki að beita hnefarétti ríkisvaldsins í þágu atvinnurekendanna á móti verkalýðnum, ekki fara að reyna að skakka þar leikinn með því að setja hnefa ríkisins á borðið. Við skulum reyna að halda því, sem friðsamlegt er í okkar vinnudeilum, og ég mundi ráðleggja atvinnurekendum og þeirra flakki eða flokkum að snerta ekki við því að endurskoða vinnulöggjöfina, en sýna hins vegar heldur meiri hug á því að semja við verkalýðinn á grundvelli hennar, eins og verkalýðuxinn þegar hefur boðið upp á, en atvinnurekendur ekki þekkzt. Svo talar hv. 1. þm. Vestf. um, hvernig væri með KRON, SÍS, ESSO og allt saman það. Ég hélt ég hefði svarað þessu nokkurn veginn greinilega með því, hvernig ég svaraði innskoti hæstv. dómsmrh. í minni fyrri ræðu. Ég sagði, þegar var spurt, af hverju við hefðum ekki tekið Sambandið með í þetta, að við hefðum m.a. haft möguleika til aðgangs að slíku á lýðræðislegan hátt, í gegnum KRON og SÍS og aðalfundinn þar. Þegar hæstv. dómsmrh. skaut fram í, hvernig væri með ESSO, þá sagði ég við hann, að ef það dygði ekki og við fengjum ekki nægar upplýsingar, þá hefðum við líka til aðrar aðferðir. Og hv. 1. þm. Vestf. var eitthvað að kvarta undan því, að við hefðum ekki beitt þeim aðferðum. Ef okkur fannst á fundi SÍS við fá upplýsingar um aðeins einn brúsa, vantaði þá nokkuð á, að við hefðum einurð til þess að heimta einhverjar meiri upplýsingar á öðrum vettvangi? Ég man ekki eftir, að Morgunblaðið hafi verið sérstaklega skeleggt að heimta þær upplýsingar, nema kannske á eftir, þegar allt var upplýst. Alveg eins og við reynum að fá að vita, hvað satt er og rétt í þeim málum, þó að það snerti félag, sem þarna er t.d. skylt SÍS, alveg eins reynum við að knýja fram að fá að vita, hvað rétt er og satt í sambandi við fyrirtæki eins og SH. Þessir stóru í okkar landi, hvar sem þeir eru og hvað sem þeir heita, líka þótt það væri Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. þó höfum við skoðað, það sem okkar skyldu sem fulltrúa verkalýðsins og fulltrúa þjóðfélagsins hér á þingi að reyna að draga fram, ef við álitum, að eitthvað væri athugunarvert í fari þessara stóru samtaka. Maður veit ósköp vel, að í auðvaldsskipulagi er freistnin alltaf rík í þessum stóru samtökum til að verða eins konar einokunarhringur, til að smitast af auðvaldinu í kringum sig. Ég held ég hafa verið alveg ósmeykur að segja það stundum á undanförnum árum, að mér fyndist jafnvel í SÍS of mikið af slíkri smitun. Umgengnin við auðvald í Bandaríkjunum og auðvald hér í Reykjavik hafa haft slík áhrif á ýmsa menn þar. Ég er alveg ósmeykur að gagnrýna það. Hvar sem við álítum eitthvað rangt í þessum efnum, þá munum við gagnrýna það. Þeir stóru í þjóðfélaginu, þeir ríku og þeir voldugu, sem halda sig hafna upp yfir venjuleg lög og geta brotið lögin, af því að þeir séu stórir og voldugir, þeir skulu fá að vita, að við höfum einurð til að segja þeim til syndanna, hvað sem þeir heita, og hverjir sem þeir eru. Svo spurði 1. þm. Vestf., af hverju ég hefði komið með þetta nú, ástæðuna til þess. Ég sagði í upphafi míns máls, að mér hefði oft ekki litizt á ýmislegt af því, sem ég hefði heyrt frá stjórn SH, en að neitunin í samningunum að ræða við verkalýðinn hefði riðið þarna baggamuninn. Hann fór að tala um, að þetta væru lítil rök. Jæja, eru það engin rök, ef fátækir verkamenn á Íslandi, sem hafa í kaup 2/3 af því, sem þeir þurfa til að lifa af samkvæmt útreikningi ríkisstj. og hagstofunnar, - eru það engin rök, ef þessir verkamenn fara nú til milljónahrings eins og SH og fleiri slíkra á Íslandi og segja við þá: Við þurfum að fá hærra kaup, viljið þið ræða við okkur um það? - Og þessi hringur svarar: Þurfið þið að fá hærra kaup? Við tölum ekki við ykkur um slíkt, við eigum ekki einn einasta eyri, atvinnulífið þolir það ekki, - er þá undarlegt, þó að ég fari að spyrja. Jæja, hvernig er það, mínir háu herrar í SH, eigið þið ekki eitthvað í rassvasanum? Er ekki eitthvað, sem þið eigið inni? Ég fer að spyrja um þetta, og svo er nafni minn svo elskulegur, 3. þm. Austf., að hann upplýsir: „Jú, jú. 140 millj. hérna.“ Telur það fram undireins. Þannig er það strax farið að sýna sig, að þeir voru ekki alveg eins blankir og þeir vildu vera láta, þegar þeir voru að tala við verkamenn. Það hefur sem sé sýnt sig nú þegar, að einmitt þessi ástæða, sem ég tilgreindi - og tilgreindi ég þó fleiri, hún var alveg nóg. Verkamennirnir, sem vantar einn þriðjunginn af því, sem þeir þurfa, til þess að hafa í sig og á, sjá, að þarna eru til nægir peningar, og þeir mundu vera víðar, ef farið væri að leita þeirra. Hv. 1. þm. Vestf. talaði um, að ég hefði verið með ýmsar aðdróttanir og árásir á SH. Ég var með hverfandi lítið af slíku í minni upphaflegu ræðu, og það eina, sem kunna að skoðast árásir, það var eftir ræðu hv. 3. þm. Austf., þegar hann fór að upplýsa um alla mögulega hluti, sem var alveg greinilegt að hlutu að stangast við lög, veðsetninguna, gjaldeyrisleyfin, gjaldeyriseftirlitið og jafnvel kannske skattana. Svo kom hv. 1. þm. Vestf. að því, að ég hefði sagt, að ég væri verkalýðshreyfingin. Það er nú svo undarlegt með suma menn, sem hafa kannske mesta tilhneigingu til þess að þykjast vera heil stétt, að það vilja þeir selja öðrum. Ég tók mjög greinilega fram, að ég skoðaði mig hér á þingi sem fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar, og sagði aldrei annað, svo að það er fulllangt gengið í því að búa sér til sniðuga ræðumennsku að fara að leggja manni í munn svona orð til þess að reyna að leggja út af því. Það er aðeins eitt vald hér á landi, sem hefur fetað í fótspor þess konungs, sem slík orð voru upphaflega tengd við, Lúðvíks XIV. Hann sagði: Ég er ríkið. - Það er aðeins ein stétt hér í landinu, sem hefur viljað haga sér þannig, og það er atvinnurekendastéttin. Hún hefur viljað láta líta svo á, að hún væri atvinnulífið, hún væri ríkið og eftir hennar vilja ættu allir limirnir að dansa. Það er nú samt svo, að án þeirrar stéttar er hægt að vera. Allt atvinnulíf er hægt að reka án hennar, en án verkalýðsins ekki. Þá er viðvíkjandi einstökum atriðum í því, sem hv. 1. þm. Vestf. var að rekja. Það er viðvíkjandi nýbyggingarsjóðunum og því, sem Ísland átti eftir stríðslokin. Nýbyggingarsjóðir togaranna voru mjög litlir og þeir voru eign togaraeigendanna, það voru ekki nema nokkrar milljónir eða milljónatugir, sem þar var um að gera. Féð, sem hins vegar Íslendingar notuðu til þess að kaupa inn þá 32 togara, sem þá voru keyptir, og gera aðrar þær ráðstafanir, sem gerðar voru, var hluti af þeim 580 millj., sem við áttum inni erlendis í stríðslokin. Og hvernig var það fé fengið? Hv. þm. vildi segja, að það hefði verið fengið með fiskframleiðslu. Svo var ekki. Ef hann ber saman á árunum 1940–45, að báðum árum meðtöldum, útflutning og innflutning okkar Íslendinga, þá stenzt það alveg í járnum, það er nokkurn veginn alveg jafnt á báðar hliðar. Það var brezki auðhringurinn Unilever, sem skammtaði okkur allan þann tíma verðið fyrir fiskinn, sem við fluttum út, fyrir meginið af honum, og það fór svo, að á þeim viðskiptum, sem við þá höfðum fyrst og fremst við Bretland, græddum við ekki nokkurn skapaðan hlut. Við áttum ekkert afgangs, þegar við vorum búnir að kaupa inn það, sem við keyptum. Það var ekki á okkar verzlunarviðskiptum, sem sá auður skapaðist, sem lá hér á Íslandi í stríðslok. Sá gjaldeyrir, sem þá lá hér, 580 millj. kr., var einvörðungu til orðinn fyrir þær kauphækkanir, sem fram voru knúnar 1942. Við þær kauphækkanir ásamt vísitölu, sem ofan á kaupið var greidd eftir verðbólguna, varð að greiða ef þeirri vinnu, sem menn unnu þá í, setuliðsvinnunni hérna, margfalt í pundum og dollurum, og innieignirnar skópust fyrst og fremst af þessari vinnu hér heima, þannig að það var sú kauphækkun, sem verkalýðurinn knúði í gegn, þegar hann braut með skæruhernaðinum gerðardómslögin á bak aftur, það var beinlínis verkalýðshreyfingin, sem með sínum aðferðum 1942 á eftir stórhækkaði þannig kaupgjaldið á Íslandi, að Íslendingar eignuðust þessar inneignir. Svo kom hv. 1. þm. Vestf. að því, hvernig verið hefði með togarana, þegar þeir voru keyptir inn. Þar ruglar hann saman, þegar hann er að bera á móti því, að togaraeigendur hafa viljað kolatogara og sá ruglingur hans mun stafa af því, að hann mun eiga við annað tímabil en það, sem ég talaði um. Það, sem ég vitnaði í, var fundur, sem nýbyggingarráð hélt með togaraútgerðarmönnum vorið eða sumarið 1945, þar sem nýbyggingarráð ræddi við þá, eins og ég áður hef sagt, og þeir létu þessa skoðun í ljós. Hitt er svo allt annað mál að seinna meir tókst til allrar hamingju að breyta þessari afstöðu þeirra, og m.a. efast ég ekki um, að hv. 1. þm. Vesti. hefur átt þátt í því að koma a.m.k. því viti fyrir þá að taka eimtogara eða olíutogara í staðinn fyrir þá kolatogara, sem þeir upphaflega vildu. Nýbyggingarráð sendi strax vorið 1945 út þriggja manna nefnd til Norðurlanda og Englands til þess að undirbúa samninga um þessa togara, og síðast í ágúst voru samningar gerðir um þessa togara, og síðan er hann fenginn til þess að nafa nokkuð með eftirlit á þeim viðvíkjandi smiðinni og slíku að gera. Hann segir, að Reykjavíkurbær hafa gert kröfu til dísiltogaranna. Því fór fjarri, að það væri í upphafi. Ég man það enn þá greinilega, það var á skrifstofu nýbyggingarráðs vorið 1946, þegar þessum togurum var úthlutað, m.a. til Reykjavíkurbæjar, og annar forstjóri bæjarútgerðar Reykjavíkur, Jón Axel Pétursson, sagði þá við okkur þessi orð um dísiltogarana, sem ég hermdi áðan, svo að það er annað, sem hann á við þar. En það mun liggja í því að hans afskipti af þessu voru síðar en mín, að hann er þess vegna að bera brigður á það, sem áður gerðist og ótvírætt er, og ruglar því saman við það, sem síðar gerðist, þegar einhverju viti var búið að koma fyrir þessa herra, sem áttu að vera frumkvöðlar að því, hvernig Íslendingar byggju að atvinnutækjum. Svo segir hv. 1. þm. Vestf., að við höfum rofið nýsköpunarstjórnina. Er hv. þm. búinn að gleyma því hvað þá gerðist? Það, sem gerðist þá, var, að bak við okkar ráðh. í ríkisstj. var samið allt sumarið 1946 um aðstöðu, sem meiri hl. í stjórninni vissi ósköp vel að mundi sprengja stjórnina enda vorum við leyndir þeim samningum. Það var orðið greinilegt af því, sem fram hafði farið veturinn áður, eftir 1. okt. 1945, þegar Ameríkanarnir gerðu kröfu til þriggja herstöðva hér til 99 ára, að við mundum ekki vera í neinni þeirri stjórn, sem ákvæði, að Bandaríkin héldu áfram að hafa her hérna á Íslandi og brytu þann samning, sem þau höfðu gert við okkur um að flytja herinn burt í stríðslokin. Það var þess vegna að undirlagi ameríska auðvaldsins og vegna yfirgangs þess, að nýsköpunarstjórnin var sprengd. Brugðumst við nýsköpuninni þess vegna, þó að við ef þessum ástæðum færum út úr ríkisstj. ? Nei, við komum fram með till. um að halda nýsköpuninni áfram. Og ef hv. þm. vill kynna sér þær tillögur, sem ég flutti hér sem fulltrúi míns flokks þá í fjárhagsráði vorið 1947, þegar verið var að ræða þær framkvæmdir, sem þá skyldi leggja til þá getur hann séð, að það vorum við, sem vildum halda áfram nýsköpuninni af eins miklum krafti og nokkru sinni fyrr. En allar þær tillögur voru drepnar. Nýsköpunin var svikin í praksis á eftir. Henni var fórnað fyrir áhrif ameríska auðvaldsins á Íslandi. Þau áhrif voru svo hatrömm, að við, sem keypt höfðum 32 togara til landsins og þegar þeir togarar tóku að sigla hér inn, sá fyrsti í febr. 1947, þá varð jafnvel hrifningin af því slík, að sú stjórn. sem við hafði tekið, ákvað að bæta 10 togurum við í trausti þess að fá lán hjá Marshall-aðstoðinni fyrir þeim. En henni var neitað um alla slíka aðstoð, vegna þess að Bandaríkjamenn vildu ekki láta okkur halda áfram að þróa sjávarútveginn á Íslandi. Þeir vildu hindra okkur í því. Og þessi var þá aðstaðan. Meiri hluti þings brást nýsköpuninni, hann beygði sig fyrir Bandaríkjaanönnum og þeirra afturhaldssjónarmiði í þessu. Við héldum áfram að berjast eins og við gátum fyrir því, að nýsköpuninni væri haldið áfram á Íslandi, fyrir því að byggja upp íslenzkt atvinnulíf í eigu Íslendinga sjálfra og undir þeirra yfirráðum. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Vestf. var að tala um, hvort ekki meiri Íslendingur en ég - ég held ég láti söguna dæma um það, ég fer ekki að karpa um það við hann hérna, - en hitt aftur á móti kemur úr hörðustu átt, að við, sem höfum barizt fyrir hagsmunum og fyrir sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar, fyrir að tryggja henni öryggi og fyrir að tryggja hennar afkomu, fyrir að auka hennar atvinnulíf, við séum sakaðir um að berjast á móti hagsmunum þjóðarinnar. Það veit hv. 1. þm. Vestf., að það er voldugur aðili. sem hefur ítök sin hér á Íslandi nú, voldugt herveldi og voldugt auðvald sem vill ráða því, hvað hér er gert, enda gerði hann ekki nokkra tilraun til þess að hrekja dæmin, sem ég minnti hann á, hvernig ameríska auðvaldið og bankarnir í Bandaríkjunum hefðu verið að skipta sér af því, hvort við hefðum frjálsar íbúðabyggingar á Íslandi og annað slíkt. Að síðustu fór svo hv. þm. að ræða um stofnlánadeildina og misminnti þar eins og víðar. Hann vildi álíta, að lögin sem snertu það að veita allt upp í 75% sem lán af andvirði skipanna, hefðu fyrst verið sett og notuð í sambandi við 10 togarana seinni. Því fór fjarri. Þessa stofnlánadeild knúðum við fram. Lögin voru gefin út 29. apríl 1946. Í þeim stendur í 11. gr., að vextir skuli aldrei vera hærri en 2.5%. Í þeim stendur í 8. gr., að lána megi út allt að 3/4 og allt að 2/3 út á þessar eignir. Það voru að vísu sum togarafélög, sem áttu svo mikið í sínum nýbyggingarsjóðum, að þau voru að hugsa um - og gerðu það til að byrja með - að borga meira en þennan 1/3 eða 1/4 af því sem þau gátu sloppið með, en þau breyttu því flest á eftir og tóku þá heldur fleiri togara í staðinn og notuðu sér þessi lán til fulls, og meira að segja var bætt við á eftir alveg upp í 85% lán, sem .arna voru veitt. Viðvíkjandi því, hvernig þetta bar að og hvernig þetta var lagt fyrir, um það þarf hv. 1. þm. Vestf. ekki annað en fletta upp í Alþt. frá 1945, A-deildinni, bls. 660, þar sem frv. til laga um Fiskveiðasjóð Íslands var lagt fram, og það frv. var lagt fram, ef ég man rétt, nokkru fyrir jólin, - og hvernig heldur hann, að það hafi verið lagt fram? Það er lagt fram af sjútvn. að beiðni atvmrh. og lagt fram vegna þess, að það fékkst ekki flutt sem stjórnarfrv. Eftir að við vorum í hálft ár í nýbyggingarnáði búnir að standa í samningatilraunum við Landsbankann og við stjórnina, meiri hl. ríkisstj., um að fá að flytja þetta frv., þá urðum við að lokum að kasta því inn í þingið þannig, að atvmrh. bað sjútvn. um að flytja það, fékkst ekki flutt sem stjórnarfrv. Og svo stóð alla leið þangað til í apríl um vorið, að það máske undir fargi óttans af kosningunum, sem þá fóru í hönd. fékkst loksins í gegn að knýja þetta fram. En þá var því breytt þannig, að það var ekki fiskveiðasjóður við Útvegsbankann, sem var aukinn, heldur stofnlánadeild Landsbankans, sem var sköpuð, m.a. af því, að þeir stjórnendur, sem stjórnuðu því sem nú er kallað viðskiptabanki og seðlabanki voru svo þröngsýnir, að þeir gátu ekki hugsað sem seðlabanki einvörðungu og verið sama, hjá hvaða ríkisbanka þessi fyrirtæki væru. M.ö.o.: það er engum spurning um það, að fyrir okkar frumkvæði, Sósfl. eða - eins og honum þótti svo gaman að ég skyldi orða það - verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, þá er það knúið fram í baráttu við bankavaldið og þá sem tregir voru lengi vel í Sjálfstfl., að þessi stofnlánadeild er gerð að lögum. Bankana vantaði ekki fé til þessa. Þeir þurftu bókstaflega ekkert fé til þessa. Féð höfðum við í okkar vörzlum, nýbyggingarráð. Við réðum yfir 300 millj. kr. í erlendri mynt, pundum og dollurum. Við þurftum raunverulega alls ekki að yfirfæra þetta til Íslands. Það þýddi bara, að þá hefðu allir þessir 30 togarar verið í eigu íslenzka ríkisins, íslenzka ríkið var búið að kaupa þá alla og átti þá. Það eina, sem vantaði var að gera íslenzkum eigendum fært að eignast þessa togara. Það var það, sem við gjarnan vildum, og þess vegna vorum við að knýja þetta fram þannig að bæði einstaklingar og bæjarfélög og hlutafélög gætu keypt þessa togara. Svona var afturhaldið, og svona var skilningsleysið. Það var raunar ekki bara á þessu eina sviði að svona lengi varð að berjast, þangað til þetta var komið fram. Svona getur það stundum verið erfitt fyrir verkalýðshreyfinguna að hjálpa atvinnurekendunum á Íslandi, þegar þeir sjá svo að segja ekki neitt sjálfir. Svona lengi verðar stundum að berjast við að opna á þeim augun. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju að ég hef undirstrikað það, að við, sem höfum verið fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hér á Alþingi, höfum gert meira til þess en jafnvel nokkur verkalýðshreyfing í okkar nágrannalöndum að reyna að knýja fram endurbæturnar og nýsköpunina í okkar atvinnulífi, og við höfum stundum átt við slíkt skilningsleysi að etja hjá atvinnurekendunum, kolatogaramönnunum, að sagan mun seinna furða sig á því, jafnvel í svo ríkum mæli, að 15 árum seinna er sjálfur hv. 1. þm. Vestf. farinn að gleyma, hvernig það var.



Herra forseti. Umr. um það mál sem hér er nú á dagskná, hafa fallið hér nokkuð á víð og dreif, og ýmislegt hefur dregizt inn í þessar umr. Það eru nokkrar fullyrðingar, sem hér hafa komið fram og verið endurteknar, sem eru þess aðallega valdandi, að ég kvaddi mér hljóðs, af því að ég tel, að það sé ástæða til að leiðrétta það, sem þar var sagt. Það er í fyrsta lagi það, að hv. 3. þm. Austf. (EinS) hefur í umr. um þetta mál nokkrum sinnum minnzt á verðlagsmál eða verð á útfluttum sjávarafurðum og hagað orðum sínum þannig, að a.m.k. allir ókunnugir mundu halda, að hann væri að gefa upplýsingar um, að verð það, sem við fáum fyrir útfluttan fisk til Bandaríkjanna, væri miklu mun hærra en það verð, sem við fáum fyrir útfluttar fiskafurðir t.d. til sósíallstísku landanna. Sumir gætu jafnvel haldið, að hér væri um mikinn verðmun að ræða og þannig hafa þetta verið og að m.a. mætti réttlæta það, sem stjórn SH hefði gert og kannske gert fram yfir það, sem ýtrustu lagareglur segja til um, með því, að hún hefði verið að leita eftir miklu hagstæðari markaði en við höfum haft annars staðar. Ég segi aðeins, að mig undrar það mjög að heyra, að einn at stjórnendum SH skuli hér á hv. Alþ. haga orðum sínum á þessa lund, því að það veit ég þó, að hann veit miklu betur sjálfur, hann veit, hvernig þessum málum er háttað. Í þessu efni þykir mér rétt að benda aðeins á það, að í þeim samningum, sem fram hafa farið á undanförnum árum um rekstrarafkomu sjávarútvegsins og kjör þau, sem frystihúsin í landinu hafa þurft að búa við, á milli ríkisvaldsins annars vegar og fulltrúa frystihúseigenda hins vegar, hafa þeir auðvitað á hverju ári lagt fram ýtarlegar skýrslur um það, hvað þeir teldu sig fá fyrir útfluttar afurðir, og reynt að sanna það með upplýsingum sínum, hvað þeim væri í rauninni fært að borga hátt fiskverð. Ég á fleiri en eitt skjal í mínum höndum og veit um önnur liggjandi í stjórnarráðinu, þar sem það ár eftir ár var upplýst af stjórnendum SH og öðrum fiskframleiðendum, að þeir fengju miklum mun minna verð út úr þeim fiski, sem fluttur var til Bandaríkjanna, heldur en við fengjum út úr þeim fiski, sem var fluttur til annarra landa, og þó að útreikningarnir sýndu. að hægt væri að halda uppi allmiklu hærra fiskverði samkv. því verðlagi, sem útflutti fiskurinn gaf á aðra markaði, þá varð að lækka það vegna verðjöfnunarinnar við hið bandaríska verð. Hverju sinni lét svo ríkið allfjölmenna nefnd sérfræðinga fara yfir þessa útreikninga og athuga þetta. Þetta sem sagt liggur skrifað fyrir, að svona hefur þessu verið háttað. Ekki vil ég samt segja, að það sé með öllu rangt, sem hv. 3. þm. Austf, segir, þegar hann segir nú á Alþingi, að meðaltalsverð muni fást á árinu 1961, - og er það nú nokkuð mikið sagt, hvað muni vera meðaltalsverðið, sem fæst fyrir útfluttar vörur á því ári til Bandaríkjanna, svo mjög sem verðið þar hefur sveiflazt fram og til baka, eða það meðaltalsverð, sem árið 1960 muni gefa, þegar uppgjör liggur fyrir, sem liggur ekki heldur fyrir, því að þær afurðir eru fjarri því að vera allar seldar í Bandaríkjunum, eins og hann hefur sjalfur fengið hér upplýsingar um, - þegar hann segir. að meðaltalsverðið muni vera yfir 16 kr. á kg fyrir útfluttar sjávarafurðir þangað, á sama tíma sem meðalverð til Sovétríkjanna sé ekki nema um 12.50 kr. Þetta er ekki með öllu rangt. En þó er þetta sagt á þann hátt, að þetta er látið gefa hér algerlega villandi upplýsingar um það, hvernig þessum málum er varið. Í nokkur ár höfum við fyrst og fremst eða að langsamlega mestu leyti flutt til Sovétríkjanna frosin karfaflök. Yfirgnæfandi hluti magnsins, sem við höfum selt á þann markað, hafa verið frasin karfaflök. Eitt árið var t.d. þannig, að ég hygg, að magnið hafi verið 22–23 þús. tonn af karfa á móti áætluðum 3 þús. tonna af þorski það ár. Við lögðum sérstaklega mikla áherzlu á að koma inn á markaðinn í Rússlandi einmitt karfaflökunum. Vegna hvers? Vegna þess að þar fengum við langhæst verð fyrir karfaflökin, miklu hærra verð en við fengum í Bandaríkjunum, sbr. líka upplýsingar þær, sem SH sjálf gaf varðandi verðlagninguna á þessum árum. Og svo var jafnvel gengið langt í þessum samningum, að þegar var verið að reynt að knýja fram verðhækkun á karfaflökunum til Rússlands, þá var vísvitandi samþykkt að fallast þar á nokkru lægra verð á þorski til þess að koma fram hækkuninni á karfanum, - þegar knúin var fram síðasta verðhækkunin. Hins vegar er það, að við flytjum til Bandaríkjanna allt annan fisk. Við flytjum þangað nokkuð af karfaflökum og hefur verðið verið þar miklum mun lægra. En við flytjum þangað mjög mikið af ýsuflökum og ýmsum öðrum góðfiski, þar sem við höfum haft ágætan markað fyrir það, og við flytjum þangað líka fisk, sem er í miklu dýrari umbúðum og kostar okkur í framleiðslu allt annað en fiskur, sem við flytjum á þann markað, sem þarna var verið að gera samanburð á. Ég efast ekki um, að tiltölulega hagstætt verð, sem hefur verið í Bandaríkjunum á þessu ári, einkum seinni hluta ársins, mun hafa gert það að verkum nú, að við kunnum að fá eitthvað hærra verð þar út úr þorski, sem við flytjum þangað, heldur en út úr þessu litla þorskmagni, sem við áttum samkv. samningi að flytja til Rússlands. En svona hefur þetta samt sem áður verið á undanförnum árum, að þessu hefur verið alveg á annan veg farið. Hitt er svo aftur dregið undan, að auk þess sem meginhlutinn af því fiskmagni, sem við höfum selt til Rússlands, hefur verið karfi og gefið okkur það besta verð, sem við höfum fengið fyrir þá vöru útflutta, þá höfum við aftur á móti haft okkar langsamlega hagstæðustu markaði fyrir útflutt þorskflök á Tékkóslávakíu og í Austur-Þýzkalandi, sem hæfa gefið okkur miklum mun hærra verð en við höfum nokkurn tíma fengið í Bandaríkjunum. Þarna styðst ég líka beinlínis við útreikninga, sem ég á í mínum höndum frá SH og get lagt fram hvenær sem er, sem þeir nafa lagt fram m.a. í samningum við sjálft ríkisvaldið. Nei, það er afar varhugavert að slá fram fullyrðingum eins og þessum, og þær eru auðvitað ekki í neinu samræmi við það, sem rétt er að gera varðandi sölu og útflutning á sjávarafurðum. Það er engin ástæða til þess að draga neina dul á það, að að því leyti sem við höfum flutt út fiskafurðir okkar til sósíalistísku landanna, þá höfum við fengið þar mjög hagstætt útflutningsverð miðað við aðstæður á hverjum tíma. Yfirleitt hafa þeir markaðir gefið okkur hæst verð. Hins vegar er það líka alveg rétt, að markaðurinn í Bandaríkjunum hefur verið okkur mjög dýrmætur og þýðingarmikill. Þar höfum við fengið beinlínis bezta verðið fyrir vissar tegundir, sem við höfum þangað flutt, og því hefur ekki verið nema sjálfsagt að reyna að kappkosta að halda í þann m:arkað, eins og tök hafa verið á. En það verður enginn að bættari að ætla sér að stilla þessu hverju gegn öðru, og það ættu þeir sízt að gera, sem hafa jafnmikla ábyrgð í þessum efnum og stjórnendur í SH. Þegar svo í framhaldi af þessu er sagt, að íslenzkir framleiðendur hafa búíð við miklu meira öryggi á vissum mörkuðum á Vesturlöndum en á mörkuðum þeim, sem við höfum hafa víða í Austur-Evrópu, þá undrar mig líka að heyra mann segja það hér á Alþingi, sem er í stjórn SH, og sýnir það greinilega, hversu langt pólitískir fordómar geta leitt mann, að halda slíku fram sem þessu. Þessi hv. þm. hlýtur að vita, að við höfum haft nú um nokkurt skeið stóra fyrirframsamninga við Þessi sósíalistísku lönd. Við höfum selt þeim mikið magn af frosnum fiski með þriggja ára samningi, þar sem tiltekið magn hefur verið. Og við áttum kost á að selja til þessara landa tiltekið mikið magn og gera samninga 3 ár fram í tímann. Slíkt vitanlega skapaði hér gífurlega mikið öryggi, og mér er kunnugt um það, að ýmsir forustumenn þessarar framleiðslugreinar á Íslandi telja, að með öllu hefði verið útilokað, eins og aðstæður hafa verið á Íslandi, að leggja út í slíka fraanleiðslu, eins og við höfum gert í þessum efnum, ef við hefðum ekki haft svona samning á borðinu. Og hvernig varð líka. þegar við höfðuan ekki þessa samninga? Ég dreg ekki í efa, að þessi hv. þm. man eftir ástandinu, sem hér var ríkjandi t.d. árin 1951 og 1952 í sambandi við hraðfrystingu á fiski. Ég býst við því að hann hafa fengið skeyti frá SH eins og aðrir framleiðendur, þar sem þeim var tilkynnt, að hverju húsi á landinu væri bannað að framleiða nema 3/4 hluta af því þorskmagni, sem þau hefðu framleitt til frystingar árið á undan, vegna söluerfiðleika. Þannig varð að setja sérstakar hömlur á framleiðslu frystihúsanna, vegna þess að markað skorti, af því að þá voru ekki þessir stóru samningar fyrir hendi. Þetta var vitanlega mjög alvarlegt ástand, og þá datt framleiðsla frystihúsanna mikið niður. Við vitum, hvernig Bretar kipptu snögglega að sér höndinni þegar þeir rákust nokkuð á okkur hér í öðrum greinum. Við seldum áður til þeirra mjög mikið magn af frosnum fiski, en þeir kipptu að sér hendinni. Og við höfum svo sem séð sveiflurnar á bandaríska markaðinum líka. Þær hafa ekki verið neitt smáar, sveiflurnar þar. En þrátt fyrir það, þó að þar hafa verið sveiflur og þó að sveiflur séu á ýmsum mörkuðum Vesturlanda, þá hefur mér aldrei komið til hugar, að við ættum ekki að reyna að nýta þá markaði til hins ýtrasta og vaka yfir öllum möguleikum þar og selja þeim alveg fordómalaust. Þegar ég var í ríkisstj., gaf ég beinlínis fyrirmæli um það í þessum efnum, að þeir aðilar, sem með þessi mál hafa að gera, reyni að notfæra sér markaðinn í Bandaríkjunum til hins ýtrasta. En aðkoman hins vegar var þannig þegar ég kom í ríkisstj. seinni part sumars 1956, að þá urðum við að hlaupa á náðir Sovétríkjanna og biðja þau um að taka af okkur umfram samninga, sem þá lágu fyrir, 8 pús. tonn af frosnum fiski, sem við gátum ekki komið út og bágu þá hér óseld að hausti til 1956 og þau tóku þá af okkur umfram gerða samninga. Og það er ekki í fyrsta skiptið, sem leitað hefur verið til þessa stóra kaupanda okkar á þennan hátt, þegar aðrir markaðir hafa ekki dugað okkur, enda er ég fullviss um það, að hv. 3. þm. Austf., sem hér talaði og er stjórnarmaður í SH, kann vel í sínum samtökum að meta gildi þessara viðskipta, sem þarna er um að ræða, og kemur auðvitað ekki til hugar, nema þá í einhverjum pólitískum fullyrðingum hér á Alþingi, að hér sé ekki um mjög þýðingarmikinn markað að ræða og þýðingarmikil viðskipti. Þetta vildi ég láta koma hér fram í sambandi við orð, sem hér hafa fallið um verðlagsmál á útfluttum frosnum fiski, af því að ég tel að þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar áður um þetta, hafa verið mjög villandi og í sumum tilfeilum rangar. Og eins viðvíkjandi því öryggi, sem er í þessum mörkuðum, þá álít ég líka, að hér hafa fallið vægast sagt mjög hæpnar fullyrðingar. Hitt er vitanlega ekki aðalatriðið í þeim umr., sem hér hafa farið fram, að fara í einhvern meting um markaði í þessum efnum. Það er ekki kjarni þess máls, sem hér ræðir um. Alveg eins er það, að það er vitanlega líka mjög villandi í þessum efnum, þegar hv. 3. þm. Austf. (EinS) gerir hér samjöfnuð á því, að Sölumiðstöðin og aðrir útflytjendur á frosnum fiski hafa fest allmikið fé í Bandaríkjunum og víðar erlendis í vörubirgðum þar eða óseldum fiski, og svo skuldum. sem séu nú hjá ýmsum sósialistísku ríkjunum. eins og Tékkóslóvakíu og Austur-Þýzkalandi, við íslenzka ríkið. Það er alveg furðulegt að ætla að jafna þessu saman. Hv. þm. hlýtur að vita, að viðskipti okkar við þessi lönd, eins og t.d. Tékkóslóvakíu og Austur-Þýzkaland, eru búin að standa í mörg ár. Þau hafa næstum allan tímann staðið þannig, að þessi lönd hafa átt hjá okkur tugi milljóna og jafnvel hundruð milljóna króna. Reikningurinn hefur allajafna staðið þannig, og þannig hefur þetta langaftast verið við þessi vöruskiptalönd. Það er fyrst nú á þessu ári, að þetta hefur snúizt við, og fá eingöngu af því, að íslenzk stjórnærvöld hafa kosið að hafa þetta svona. Við vitum, að okkar samningur við þessa aðila hefur verið byggður á þeim grundveili, að þeir keyptu af okkur á tilteknu verði ákveðið magn af fiski, en í staðinn ættum við að kaupa frá þeim tiltekna vöruflokka og oft á tíðum líka á tilteknu verði, en stundum vitanlega eitthvað breytilegu verði eða heimsmarkaðsverði. Á þessum grundvelli höfum við samið við þessa aðila. Fram til þessa árs, eins og ég segi, hefur .að verið þannig, að við höfum flutt inn vörur frá þessum löndum miklum mun hraðar en þau hafa aftur tekið fiskinn frá okkur. Við höfum verið í skuld lengst af við þau. Nú hins vegar hefur þessu verið hagað þannig, að þessir aðilar, einkum þó annar af þessum tveimur, sem nefndir voru. Austur-Þýzkaland. þeir hata tekið fiskinn af okkur sem við höfum mjög gjarnan viljað selja þeim á hinu háa verði og útflytjendur hafa allajafna lagt mikla áherzlu á að koma þangað út, þeir hafa tekið fiskinn, en íslenzk stjórnarvöld hafa meira eða minna staðið í vegi fyrir því, að Íslendingar keyptu þær vörur, sem þeir áttu að kaupa í staðinn, og þannig hefur samkv. rétt gerðum samningum myndazt innistæða Íslendinga á tímabili. En hér er um samninga á milli ríkisstjórna sumpart að ræða og á milli þjóðbanka og allar upphæðir 100% öruggar eða tryggar, sem sagt farið eftir samningum í einu og öllu. Hitt atriðið, sem hér hefur dregizt inn í þessar umr. og átti að vera eitthvað sambærilegt hjá þessum hv. þm., er vitanlega gersamlega annars eðlis. Í því tilfelli flytja Íslendingar út svo og svo mikið af sínum afurðum, stofna til verksmiðjurekstrar í öðru landi, vinna þar úr vörunni, dreifa henni síðan soðinni og steiktri út í smásöluverzlanir, t.d. út um öli Bandaríkin, og þannig eru þarna á ferðinni þessi miklu verðmæti okkar, án þess að við höfum fengið greiðslu fyrir þessi verðmæti eða greiðslutryggingu, hana höfum við ekki fengið. Hér er því vitanlega alveg ólíku saman að jafna, og er vitanlega rangt að stilla málunum upp á þann hátt, sem hér hefur verið gert. Annars vildi ég segja um þær umr., sem hér hafa farið fram um SH og hennar verkefni, að mér sýnist, að það sé í rauninni viðurkennt af öllum, sem þátt hafa tekið í þessum umr., að SH sem samtök mjög margra frystihúsa í landinu séu eðlileg samtök, eðlilega tilkomin og hafa góðan tilgang, og það sé yfirleitt erfitt að hugsa sér það að hafa ekki einhver slík samtök til þess að standa að því að koma framleiðslu frystihúsanna í eðlilegt verð á erlendum mörkuðum. Þetta hefur komið fram í umr. hjá öllum. Deilurnar hér í þessum efnum hafa því ekki snúizt um SH sem félagssamtök, héldur er það, að hér hefur verið uppi nokkur ágreiningur manna á milli um tiltekna rekstrarstarfsemi SH, og það er engin launung á því og hefur ekki heldur farið lágt, að fjöldamargir aðilar innan SH og í beinum tengslum við hana hafa ekki verið alls kostar, svo að maður taki vægt til orða, ánægðir með þennan rekstur eða þetta fyrirkomulag og heimtað á því talsvert miklar breytingar í ýmsum efnum. Ég held fyrir mitt leyti, að tilgangurinn í þessum efnum hafa verið góður, það hafa verið ætlunin að reyna að gera hið bezta og sitthvað hafi unnizt sæmdlega í þessum efnum. En það verð ég þó að segja, að mig undrar það nokkuð. þegar ég heyri þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar, hversu langt hefur verið farið inn á mjög umdeilanlega braut, og ég verð að segja það, að ég get ekki trúað því, að það yrði liðið til lengdar í efnahagsmálum okkar Íslendinga, að þannig yrði farið í mörgum öðrum greinum, ef menn gerðu það algerlega af frjálsum vilja. Það er auðvitað enginn vafi á því, að svo er komið, eins og hér er upplýst, að það er búið að flytja vestur til Bandaríkjanna mjög mikið af frosnum fiski, sem er veðsettur bönkunum í landinu, hann er fluttur þangað óseldur og búið er að sjóða og steikja mikið af þessum fiski og dreifa honum út í smásölubúðir og svo er komið, að útistandandi eru þarna verðmæti upp á milli 60 og 70 millj. kr., eims og hér hefur verið upplýst og maður getur vitanlega ekki haldið því fram, að fullnægjandi trygging sé fyrir því, að þessi verðmæti skili sér heim aftur. Það hefur gefizt vel, en þó aldrei betur en svo, að þessi miklu verðmæti hafa þó staðið úti og standa úti, og þau hafa aldrei kamið heim öll það hefur aldrei orðið hreint borð. Ég held, að því verði varla neitað, að það sé erfitt fyrir litla þjóð að safna til þess í mörgum greinum, að þeir, sem hafa útflutning með höndum, leggi í það að flytja út kannske mikinn hluta af ársframleiðslu þjóðarinnar til almennrar sölumeðferðar í smásölu í öðrum löndum, hafandi auðvitað sáralitla fullnaðartryggingu fyrir því, hvort verðmætin skila sér örugglega heim eða ekki. Það er auðvitað heldur engin launung á því, að bankar landsins hafa gefið þessu auga og hafa af því allmiklar áhyggjur, hvort það fái raunverulega staðizt að haga þessu svona. Mér er vel kunnugt um það, að aðilar, sem nokkuð stendur svipað á um og okkur í þessum tilfellum, hafa haft annan hátt á. Þeir hafa látið hin erlendu fyrirtæki, sem þeir hafa stofnað til, kaupa hina útfluttu hrávöru og annast verksmiðjureksturinn í útflutningslandinu, og vitanlega hefur þessi rekstur, sem þar hefur farið fram, síðan átt að skila heim til heimalandsins þeim hugsanlega hagnaði, sem út úr öllu hefur komið, en ekki haft beinlínis í sínum rekstri jafnvel 100 millj. af sjálfri þjóðarframleiðslunni hjá útflutningslandinu, eins og er hér hjá okkur. Það þýðir ekki heldur að draga neina dul á það, að frystihúseigendur á Íslandi, sem þannig verða að liggja í langan tíma með miklar skuldir í bönkum og háar vaxtagreiðslur, vegna þess að afurðir þeirra eru einhvers staðar til sölumeðferðar í marga mánuði í öðru landi og eru þar vaxtalausar, því að þeim eru ekki greiddir neinir vextir, nema að því leyti sem slíkt kann að skila sér í hagstæðu verði sem kann að koma heim, - að þessir frystihúseigendur hafa verið áánægðir með þetta og það hefur verið uppi hörð krítík innan Sölumiðstöðvarinnar út af þessu fyrirkomulagi og menn hafa óskað eftir því að þurfa ekki að láta afurðir sínar á þennan hátt í rekstrarkostnað fyrirtækja í öðrum löndum mánuðum saman. En sem sagt, þær aths., sem menn gera um þetta, þurfa ekki að þýða, að menn séu á móti því að reyna að nýta þennan markað til hins ýtrasta og reyna að fá út úr hinni útfluttu vöru eitt það verðmæti, sem þar er hægt að fá. Ég fyrir mitt leyti er því ekki andvígur, að reynt sé á þennan hátt að koma út eins miklu af frosnum fiski í Bandaríkjunum og tök eru á og fá út úr honum allt það verð, sem hægt er að fá út. En ég hald, að það sé enginn vafl á því, að það eigi að gera verulegar breytingar á formi þessa rekstrar og öllu skipulagi Ég held, að það sé enginn vafi á því, að þetta fær ekki staðizt. Og þó að hv. 3. þm. Austf. þætti það. sem kom fram í þessum umræðum, eiginlega fjarstæðukennt, að minnast á það, að líklega yrði ekki vel séð, ef aðrir útflytjendur, t.d. eins og skreiðarframleiðendur og saltfiskframleiðendur, tækju upp nákvæmlega sama skipulag, þá er ég alveg viss um það fyrir mitt leyti, að bæði ríkisstj. landsins og bankar landsins mundu taka í taumana, ef þetta væri gert á mjög breiðum grundvelli. Ég er alveg viss um það, að bankar landsins mundu segja, - ég held líka, að enginn vafi sé á að þannig séu málin, þeir mundu segja, að þeir hefðu enga heimild til þess að leyfa skreiðarframleiðendum á Íslandi að taka verðanæti upp á 200–300 millj. kr., flytja slíkt. sem er veðsett af bönkunum, þar sem peningar bankanna eru liggjandi í afurðunum, - flytja slíkt suður til Nígeríu og láta það liggja þar í skemmum, á meðan er verið að reyna að peðra þessu þar út um allt og reyna að selja þetta, auðvitað fyrir eins hátt innanlandsverð og hægt er að fá út úr vörunni. Ég er hræddur um, að mönnum þætti þetta allmikið áhættufyrirtæki, og ég er anzi hræddur um það, að ef saltfiskurinn bættist þarna í hópinn líka, búið væri að flytja allar saltfiskbirgðir okkar suður til Brasilíu, suður til Spánar eða annarra landa og þar ætti að fara að tilreiða þetta og kokka þetta ofan í viðkomandi þjóðir og selja þetta í smásölu og gera þetta síðan allt upp löngu seinna, þá þætti ýmsum forráðamönnum þjóðarinnar nóg komið með það að taka framleiðslu landsmanna og setja hana í áhættuveltu erlendis. Ég held því, að það þurfa að athuga vel, hvað hér er að gerast, þannig að öllum formum sé hér fylgt og að menn fari ekki út í allt of mikla áhættu. Ég heyrði, að hv. 3. þm. Austf. sagði að Rússum og Tékkum hefði verið boðið upp á þetta sama og þeir hefðu ekki þegið þetta enn þá. Þetta kann vel að vera. það getur vel verið, að ef Rússar féllust á það um þessi 30 þús. tonn eða helminginn af öllum hraðfrysta fiskinum, sem við flytjum út, upp á milli 3 og 4 hundruð millj. kr., að við færum að setja upp stór eldhús þar austur frá og kokka þetta í þá og selja þetta þar um allar trissur, - það getur vel verið, að það væri hugsanlegt, að dæmið gerðist þannig upp, að við fengjum eitthvað meira út úr hverju kg en við fáum nú. Það er kannske líka sanngjarnt að fá eitthvað fyrir alla áhættuna. En má ég nú spyrja? Væri t.d. hv. 3. þm. Austf. ekkert hræddur við það, af því að mér virðist hann stundum í ræðu sinni vera svolítið hræddur við Rússa og þá þarna fyrir austan, - væri hann ekkert hræddur við það að eiga þetta allt saman ótryggt þarna í höndunum á þeim fyrir austan? Gæti hann ekki búizt við því, að einhver fjandinn gerðist þar og það væri ekki alveg víst að öll verðmætin kæmu heim aftur og það yrði þá dálítið mikið höfuðhögg fyrir íslenzka þjóðarbúskapinn, ef svo færi? Ég er alveg viss um, að hann yrði hræddur um þetta fyrir austan, eða þannig met ég það. En ég nefndi aðeins þetta dæmi til þess að leiða svolítið athyglina að því, að hér er auðvitað um stórfelldan áhætturekstur að ræða, að flytja út þúsundir tonna fyrir marga tugi millj. kr., eiga það erlendis og það í verksmiðjurekstri þar, - það er mikil áhætta í því fyrir þjóðarbúið, hvort þetta raunverulega skilar sér allt heim eða ekki, fyrir nú utan það, að ég er á þeirri skoðun, jafnt viðvíkjandi SH og öðrum svona fyrirtækjum, að ég álít, að það nái engri átt að innleiða það fyrirkomulag hér á Íslandi, að nokkurt fyrirtæki í landinu geti farið með framleiðsluvörur þjóðarinnar til annarra landa óseldar, og auðvitað ótryggðar þannig, hafa þar stórkostlegan rekstur með mörgum fyrirtækjum og jafnvel sölubúðum, án þess að íslenzka ríkið hafa þá mjög málið eftirlit með þessari starfsemi og gæti að því, að hér sé hvergi neinu undan skotið og að þjóðin fái sitt. Ég verð einnig að segja það í sambandi við þær upplýsingar, sem hér hafa kamið fram: Við vitum, að það hefur tíðkazt um alllangan tíma hér á landi, að það hafa verið lánuð svonefnd endurkaupalán eða sérstök seðlabankalán út á framleiddar útflutningsvörur. Þar hefur verið um allmiklu vaxtalægri lán að ræða en almenn lán eru þessi svonefndu afurðalán, - vextirnir hafa verið miklu lægri. En hvað er það sem raunverulega er að gerast samkvæmt þessum upplýsingum? Það er það, að svo er komið, að afurðalánum, hlunnindalánum með lágum vöxtum, sem veitt eru, þeim er haldið, varan er tekin, flutt suður til London, og þar er hafinn sölubúðarekstur. M.ö.o.: menn fá seðlabankalán, afurðakaupalán með lágum vöxtum til þess að reka búð í London. Svona er það. Það getur auðvitað enginn fengið þessi afurðalán til þess að reka verzlun á Íslandi, en svona er fyrirkomulagið. Ég er sannfærður um, að þetta fær ekki staðizt. En ég undirstrika það enn: ég er ekki á móti því, að við reynum að notfæra okkur allar leiðir til þess að fá eins mikið út úr okkar afurðum, sem seldar eru í London og í Bandaríkjunum eins og tök eru á. En það verður bæði að gera þetta á þann hátt, að tryggilega sé um hnútana búið og að það sé farið fullkomlega að lögum í þessu öllu saman, því að annars hafa m.a. gagnleg og nauðsynleg sölusamtök íslenzkra fiskframleiðenda tjón og skakkaföll af öllu saman. Ég verð svo einnig að segja það í sambandi við þessar umræður, sem ég ætlaði mér annars ekki að blanda mér mikið inn í, að það kom mér nokkuð á óvart að heyra það upplýst hér á Alþingi, að SH sem er sölustofnun frystihúsanna í landinu og á í rauninni sjálf ekkert, hefur til sölumeðferðar framleiðslu frystihúsa, á að koma henni í verð fyrir eins mikið fé og mögulegt er og skila því til frystihúsanna eins fljótt og hægt er, - að heyra það, að SH hefur lánað tilteknum aðilum, eins og Tryggingamiðstöðinni, nokkrar millj, kr. Hvaða fé getur SH verið að lána, hvaða peninga? Hún á enga peninga sem slík. Hún er hér vitanlega að lána þá peninga, sem frystihúsin í landinu eiga, afurðir þeirra, sem eru meira og minna veðsettar bönkunum, - hún er að lána þetta stofnun, sem út af fyrir sig þurfti ekki á neinum lánum að halda, en þessi stofnun tekur við láninu, fyrir fram ákveðin í því, að hún ætlar að framlána það öðrum mönnum, og svo koma jöfnum höndum stjórnendur SH sem aðrir og taka þessa peninga að láni til þess að kaupa sér fyrir báta og togara. Ég segi það fyrir mitt leyti, að ég tel, að þessar upplýsingar komi svo þvert á mig, að mér hafði ekki komið þetta til hugar, og ég undrast það að heyra þessar upplýsingar, og ég neita því, að hér sé á nokkurn hátt farið að réttum lögum og leikreglum. Ég er formaður - og hef lengi verið það - í einu stóru frystihúsi. Ég hef aldrei heyrt fyrr, að þetta væri svona til komið. Okkur var að vísu vel kunnugt um það, að þetta tryggingafyrirtæki er að lána út og lofa lánum til fiskiskipakaupa. Það gera önnur vátryggingarfélög líka. En að peningarnir væru svona til komnir, það hafði ég ekki hugmynd um, og ég tel, að það sé mjög ámælisvert að haga þessu á þennan hátt og það hreinlega skaði þessi samtök í almenningsálitinu á Íslandi. Ég fyrir mitt leyti álít, að SH eigi ekki á neinn hátt að skarast undan, að sú athugun fari fram, sem er lagt til með þeirri till, sem hér er til umræðu. Og ég vil vona það fyrir mitt leyti, að þeir aðilar úr stjórn SH, sem hér eiga sæti á Alþ., styðji fremur þessa till en hitt. Ég held, að það sé orðið nauðsynjamál eins og þessum málum er orðið háttað, einmitt vegna þessara heildarsamtaka, að fá það hreint á borðið hvernig þessi mál öll liggja fyrir. Mér er það ljóst, að það hefur verið haldið uppi allmiklum áróðri um þessi samtök, og ég er ekki í nokkrum vafa um það að í sumum tilfellum er þessi áróður óréttmætur. En hitt kann að vera, að það sé allmikið um það að ræða, að það sé misbrestur á um framkvæmd á ýmsum atriðum í rekstri þessara samtaka, og þá held ég, að það sé líka bezt fyrir samtökin sjálf að fá þetta uppgert og hreint. Hlutlaus rannsókn, sem Alþingi stendur fyrir, á ekki að geta arðið samtökunum á neinn hátt til tjóns. En hitt verður þeim til tjóns, ekki sízt eftir þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram á Alþingi, að ætla að streitast gegn því, að opinber og hlutlaus athugun fari fram á þessu. Það verður þeim til tjóns, það er áreiðanlegt. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál hér að sinni. Ég vildi fyrst og fremst með orðum mínum leggja áherzlu á það, að ég vil vara við því í umr. hér um þetta og önnur skyld mál að draga afurðasölumálin á þann hátt inn í umr., sem hér hefur verið gert, þar sem hefur verið settur á þau allpólitískur blær og gefnar þær upplýsingar varðandi sölu á okkar afurðum, sem ég tel rangar og geti reynzt okkur beinlínis hættulegar í áframhaldandi samningum um þau mál.