Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Landbn. hefir fallizt á að mæla með þessu frv. óbreyttu. Það, sem hér er um að ræða, er tilraun til að koma á ræktun nautgripa hér á landi til slátrunar. Er það einn liður í þeim tilraunum, sem nú verða að hefjast innan hins íslenzka landbúnaðar, til þess að breyta honum þannig, að hann verði frekar við hæfi þeirra tíma, sem við lifum nú á. Eins og kunnugt er, er á ýmsum tímum árs kjötekla á markaðinum hér innanlands, þó á öðrum tímum berist aftur svo mikið kjöt á markaðinn, að það gengur ekki út. Þetta kemur af því, hvað kjötframleiðslan er einhæf. Nær eingöngu er framleitt sauðakjöt. Sauðfénu er nær eingöngu slátrað á haustin, og því getur of mikið kjöt borizt á markaðinn þann tíma árs, þó á öðrum tímum sé jafnvel mikill skortur á nýju kjöti. Með þeirri tilraun, sem hér er um að ræða, er verið að leita eftir leið til að fullnægja kjöteftirspurninni þann tíma ársins, sem nýtt sauðakjöt er ekki á boðstólum, og jafnframt leið til þess að skapa nýja möguleika fyrir sölu á íslenzku kjöti erlendis. Nautgripum er miklu hentugra að slátra á hvaða tíma sem er heldur en sauðfé. Þess vegna ætti sala nautakjötsins að geta fallið inn á dauðan tíma í innlenda kjötmarkaðinum. Einnig er hugsanlegt, að við gætum framleitt nautakjöt fyrir brezkan markað. Í því liggur hið mikla gildi, sem ræktun nautgripa til frálags gæti haft fyrir okkur nú, að kjöt þeirra gæti orðið verzlunarvara bæði innanlands og utan. Ennfremur má benda á í þessu sambandi, að í sumum landbúnaðarsveitum, einkum hér sunnanlands, eru landkostir betur fallnir til nautgriparæktar heldur en sauðfjárræktar. Það eru góðar heyskaparsveitir, þar sem slægjur eru miklar, en léleg beit og lítil afréttarlönd. Á slíkum stöðum er sauðfjárrækt eigi talin arðsöm. Hugsanlegt er, að á þeim jörðum, þar sem sauðfjárræktin er ekki arðvænleg, geti það orðið bændunum til mikillar hjálpar að ala upp nautgripi til slátrunar, einkum ef þeir fengju þau nautgripakyn, sem bezt eru til frálags. Landbn. lítur svo á, að sjálfsagt sé að gera þá tilraun, sem frv. ræðir um, til þess að bæta úr einhæfni hins íslenzka landbúnaðar. Leggur hún því til, að frv. sé samþ. óbreytt.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Hv. 4. þm. Reykv. talaði sérstaklega um það, hvort réttur tími væri til að gera þá ráðstöfun, sem hér liggur fyrir. Ég lít svo á, að það muni ekki vera til bóta að draga þessa ráðstöfun. Fyrir svo mikilsverðan atvinnuveg sem landbúnaðurinn er skiptir miklu máli, að þeir, sem hann reka, missi ekki móðinn, en það myndi verða, ef ekki væru gerðar einhverjar stórfelldar ráðstafanir. Myndu þá bændur leita frá landbúnaðinum og flýta sér í atvinnuleysingjaherinn í kaupstöðunum. Væru bæjabúar sízt að bættari, ef þeir yrðu að taka á sig þær byrðar, er af því myndi leiða. Ef bændum er haldið í fjárhagskreppu þeirri, sem þeir eru nú i, óttast ég, að þær miklu skuldir, sem á þeim hvíla, muni hafa alvarleg áhrif á viðskiptasiðferði þeirra. En hingað til hefir það sízt staðið að baki viðskiptasiðferði annara stétta. Þá vil ég víkja nokkuð að ræðu hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. Seyðf. Hv. 2. þm. Reykv. bar ekki á móti því, sem ég sagði áður, að ráðstafanir þings og stj. hafi orðið verkalýðnum til bóta. Hann bar ekki á móti því, að það myndi auka atvinnu þeirra, sem við sjó búa, ef eitthvað væri bætt fyrir bændum, svo að þeir gætu greitt verkafólki kaup. Hann bar heldur ekki á móti því, að á þessu þingi hefði verið aukið að nokkru fjárframlag til vegagerðar og farið fram á lánsheimild til vega og brúa. Hann benti að vísu á, að stj. væri veitt heimild til þess að lækka þau útgjöld, er ekki væru lögboðin, um allt að 25%. En stj. hafði ekki sjálf borið fram ósk um þá heimild. Hún hefði fremur kosið, að hv. d. hefði sýnt meiri gætni í afgreiðslu fjárl. að öðru leyti. Stj. hefir virzt heppilegra að verja fé til vegavinnu og framkvæmda, sem ekki krefjast mikils útlends gjaldeyris, en að verja því í opinberar byggingar og því um líkt, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um, að stj. hefði vanrækt. En meðan svo mjög stenzt á um tekjur og gjöld ríkisins, hefir stj. ekki séð sér fært að ráðast í framkvæmdir, sem engin fjárlagaheimild liggur fyrir um. Hv. þm. Seyðf. tók á mælsku sinni og sagði, að ég hefði kveðið varlega að orði um, að það mundi athugað áður en afgreiðslu fjárl. væri lokið í Ed. að fara þar fram á heimild til þess að verja fé til atvinnubóta í kaupstöðum. Það er rétt, að ég hafði þarna fyrirvara, en það eru jafnaðarmenn, sem sök eiga á þeim fyrirvara. Ég vildi hafa hann, þangað til nánari upplýsingar væru fengnar um afstöðu flokks þeirra til frv. Hv. þm. Seyðf. lýsti yfir því, að hann væri vingjarnlega sinnaður í garð þessa frv. Ég lýsi þá líka yfir því, að ég mun sýna þeim till., er hann bar fram um heimild til atvinnubóta í kaupstöðum, vingjarnlegan hug í sama mæli og hann sýnir sig í því að vera vinveittur ráðstöfunum til hjálpar bændum.

1) JBald: Ég er samþykkur stefnu frv. um álagningu skatta, en ég er því ekki fylgjandi, að stjórnin fái auknar tekjur til umráða, nema því fylgi sérstakar ráðstafanir frá þinginu. Og með skírskotun til þeirra aths., sem ég síðar mun bera fram við þetta frv., segi ég já til 2. umr. Nefndarálit kom ekki, og frv. var ekki á dagskrá tekið framar.

Jóhann Jósefsson Ég skírskota til þess, sem ég sagði um fyrra málið, og tek brtt. á þskj. 572 aftur til 3. umr.

Frsm. (Hannes Jónsson) Þetta mál og það næsta (útflutningsgjald af síld) eiga samleið við umr. Í þessu frv. er farið fram á að lækka útflutningsgjald af nýrri síld ísvarinni og þurrkuðu fiskmjöli. N. er sammála um, að sjálfsagt sé að lækka útflutningsgjaldið af síldinni, því að það mun ekki hafa verið gert ráð fyrir þessháttar útflutningi, þegar l. voru sett, enda kemur slíkt útflutningsgjald mjög harkalega niður á þessari nýju útflutningsvöru. Aftur á móti telur n., að öðru máli sé að gegna með fiskmjölið. Hér er um innlenda framleiðslu að ræða. Þetta mjöl er unnið úr fiskúrgangi, og skiptir þessi vara talsverðu máli fyrir landið. Þessi framleiðsluvara mun vera um 6 þús. tonn að þyngd, og er það vörumagn unnið úr nálega 2/3 af þeim fiskúrgangi, sem til fellst í landinu, en 1/3 er fluttur út óunninn. Fyrir þennan óunna fiskúrgang, sem út er fluttur, fæst um 170 þús. kr., en ef þetta hráefni væri unnið í landinu, fengist fyrir það ½ millj. kr. Það er því talsvert mikið hagsmunamál fyrir þjóðarheildina, að þessi vinnsla verði aukin, eftir því sem föng eru á, og að því mun hafa átt að stefna með þessu frv. Í grg., sem fylgdi frv., þegar það kom fram í Ed., var þess getið, að þessi framleiðsla hefði ekki gert meira en svo að borga sig á undanförnum árum, og jafnvel að halli hafi orðið á. Þetta mun mikið stafa af því, að menn hafa selt þetta hráefni út úr landinu fyrir mjög lítið verð til þeirra útlendinga, sem hafa verið keppinautar Íslendinga á þessu sviði. N. hugsaði sér í sambandi við næsta mál á eftir að flytja brtt., og er hún á þskj. 553 og þess efnis, að í staðinn fyrir að fella niður útflutningsgjald af fiskmjöli sé hækkað útflutningsgjald af því hráefni, sem gengur til fiskmjölsgerðar, svo mikið, að útflutningur þessa hráefnis minnki og skaði okkur ekki eins mikið í samkeppninni við útlendinga. Ég álít, að ekki þurfi að fjölyrða frekar um þetta; málið ætti að vera sæmilega ljóst öllum þeim, sem hafa lesið nál. og kynnt sér gang frv. Það gæti orðið ágreiningur um, hvora af þessum tveimur leiðum ætti að velja til að vernda þá innlendu framleiðslu. Á það er þó að líta, að útflutningsgjald af fiskmjöli er nú ekki hærra en af öðrum tilsvarandi vörum, t. d. síldarmjöli. Ég álít, að þær tvær vörutegundir, eigi að fylgjast að, a. m. k. eigi útflutningsgjald af fiskmjöli ekki að lækka á undan útflutningsgjaldi af síldarmjöli. Það mun vera nokkur áhugi í nokkrum hv.þdm., að hér verði farin önnur leið en n. leggur til. Mun það sjálfsagt koma fram við þessa umr., á hve miklum rökum sú stefna er byggð.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Andmæli hv. 2. þm. Rang. eru byggð á misskilningi. Þegar um er að ræða sjúkrahúsdvöl þurfalings, þá er tekinn burt sá styrkur, sem ríkissjóður veitti áður. En hér er alls ekki um sjúkrahúsdvöl að ræða. Sést það bezt á því, að mænusjúklingar t. d. eiga því aðeins að vera styrkhæfir, að þeim sé batavon. En þeir geta orðið þungi fyrir sveitarfélagið, þótt þeir fari ekki í sjúkrahús. Í slíkum tilfellum fá þau kostnaðinum af sér létt, ef hann fer upp úr vissu marki. Það er aðeins þegar um sjúkrahúsdvöl er að ræða, að þau missa nokkurs við fyrir samþykkt síðasta þings. Þá má benda á það, að í frv. er það fleira en læknishjálp og aðhlynning, sem kemur til greina, þar sem það hefir inni að halda ákvæði um útvegun gervilima, sjúkravagna o. s. frv. Ég veit ekki, hvort mér hefir tekizt að gera hv.þm. þetta skiljanlegt, en hitt þykist ég vita, að allir aðrir munu hafa skilið þetta til fulls.

Ólafur Thors Ég get fallið frá orðinu, en vil aðeins þakka hv.n. og hv.þm. Vestm. fyrir að verða við tilmælum mínum um að taka till. aftur til 3. umr., og vona, að þá gefist tækifæri til að ræða þetta betur hér í deildinni.

Jón Baldvinsson Áður en fundi er slitið vil ég spyrja hæstv. forseta, hvort hann getur ekki tekið á dagskrá mánudagsins frv. til l. um virkjun Sogsins, af því að það er svo mikilsvert mál og þyrfti að komast sem fyrst til Nd. Ef það verður ekki tekið fyrir á mánudag, þá frestast afgreiðsla þess héðan úr d. um einn dag.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Það er í rauninni ekki mikið, sem hv.þm. Borgf. og n. ber á milli. A. m. k. er hann n. sammála um, að 1. liður 3. gr. geti staðizt. Það er áreiðanlega mikilsverðasti liðurinn. Auk þess eru 3 liðir, þar sem gert er ráð fyrir, að styrkja megi úr sjóðnum menn, sem hafa sjúkdóma, er ekki koma undir flokkinn „langvarandi sjúkdómar“. Í mörg undanfarin ár hefir það tíðkazt að veita sjúklingum þeim, sem 3. gr. getur um, nokkrar upphæðir. Hefir t. d. verið varið nokkru fé til útrýmingar geitum í landinu, og eins til þess, sem getið er í 4. lið, að útvega mönnum gervilimi. Nú telur hv.þm., að þetta myndi verða teygt yfir víðara svið, ef ráðh. eigi að úthluta styrkjunum. Ég er ekki hræddur um það. Hitt hefði mér fundizt óheppilegra, að þingið ætti að ákveða það í hvert skipti, hvort styrkur skyldi veittur. Ástæðan til þess er sú, að þingið hefir mjög litlar ástæður til að dæma um þörf sjúklinganna á styrkjum. Þingið hefir oft tekið til greina slíkar beiðnir, en mér virðist það stundum hafa verið af handahófi gert. Hefir veitingin oft farið meira eftir því, hvort hlutaðeigendur hafa átt sér örugga talsmenn í þinginu en efnahagsástæðum þeirra og annari aðstöðu. Verður þetta eflaust betra, ef heilbrigðisstjórn á að meta það í hvert sinn. Býst ég ekki við, að hægt verði að halda því fram, að meira fé muni verða veitt í þessu skyni með þessu fyrirkomulagi en verið hefir með því skipulagi, sem nú er.

Jón Auðunn Jónsson Hér er tvenns að gæta. Í fyrsta lagi er það ekki lítils virði, ef hægt væri að stuðla að vinnslu í landinu sjálfu. Ég hefi yfirlit yfir, hvað eitt félag með þremur verksmiðjum hefir greitt í vinnulaun, opinber gjöld, flutningsgjöld og útflutningsgjöld árið sem leið. Vinnulaunin ein nema 190 þús. kr., útsvör og skattar 15 þús., flutningsgjöld 65 þús. og útfl.gjald 32 þús. kr. Á landinu munu vera 6 fiskmjölsverksmiðjur. Það er mikill vinningur fyrir ríkissjóð, að þessi vinnsla missist ekki út úr landinu. En það verður líka að gæta þess, að hráefni lækki ekki svo í verði, að það borgi sig ekki að framleiða það. Ég er ekki viss um, að rétt sé að útiloka erlenda samkeppni. Nú stendur svo á, að rekstrarafl (mestmegnis rafmagn) er 1/3 ódýrara erlendis en hér og vinnulaun langtum lægri, svo að útlendingar ættu að vera samkeppnisfærir, þó að eitthvað yrði hækkað útflutningsgjald af beinum. Það er alveg rétt, sem fram kemur í brtt.hv.þm. Vestm., að nokkur munur er á sólþurrkuðum og eldþurrkuðum beinum. Ávallt er hærra verð á fiskmjöli úr sólþurrkuðum beinum heldur en úr beinum, sem þurrkuð eru í ofni, og væri rétt að taka tillit til þess. Auk þess er talsverð vinna við að sólþurrka beinin, og er því heppilegast, að sem mest sé sólþurrkað af þeim. Það er ekki nema eðlilegt, að útflutningsgjald af eldþurrkuðum beinum sé lægra en af sólþurrkuðum, þar sem verðið er lægra. Útflutningsgjald af fiskmjöli og síldarmjöli er óvenjulega hátt. Venjulega er útflutningsgjald 6-9% miðað við verð vörunnar. Af þessum vörutegundum var útflutningsgjald 8-10% á síðasta ári. Þetta er afskaplega hátt og ekki eðlilegt, að útflytjendur geti staðizt erlenda samkeppni með þessu móti. Það vakti fyrir n. með till. sínum, að nú er þannig ástatt, að ríkissjóður virðist þurfa að beita hreinni og beinni skattaáþján, og þá er spursmál, hvort lækka beri þessi óbærilegu útflutningsgjöld eða láta þau halda áfram. N. hefir fallizt á að létta undir með samkeppninni með því að hækka innl. útflutningsgjald af beinum. Ef hv.þm. Vestm. vill taka sína till. aftur, þá get ég fyrir mitt leyti fallizt á að láta till.n. bíða til 3. umr.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég er auðvitað fús á að ræða þetta mál við hv.þm. G.-K., og ég vil fullkomlega taka undir það, sem hann sagði um, að samkomulag hefði verið gott í n., og ég efast ekki um, að við getum orðið sammála um þetta atriði. Ég get fallizt á það með hv.þm., að það er mjög æskilegt bæði fyrir þessa framleiðendur og aðra, að þau gjöld, sem á þeim hvíla, séu lækkuð. Ed. hefir nú nýlega afgr. til þessarar d. frv. um, að niður falli útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Ég get tekið það fram strax nú, að ég er ekkert ginkeyptur fyrir því, þó að margar stoðir renni undir þær óskir, sem í frv. felast. Þá vil ég benda á það, að ef við styðjum að aukinni framleiðslu í þessum verksmiðjum, þá er það ekki einungis aukið verðmæti á þessari útflutningsvöru, sem við það vinnzt, heldur eykst líka atvinnan í landinu við það. Þó að þessar verksmiðjur séu að einhverju leyti reknar fyrir útlent fé, þá skapar þetta ríkissjóði og sveitarfélögum miklar tekjur. Er það því á margan hátt til hagsbóta fyrir landið, að þessi iðnaður aukist. Mér er ekki kunnugt um, hve mikið þessi vara rýrnar við vinnsluna, en það mun vera allmikið.

20%

. Þó að nú yrði nokkuð lækkaður tollur af fiskmjöli, þá er það í rauninni ekki svo ýkjamikið, þegar tekið er tillit til þess, hve mikið varan rýrnar við vinnsluna. Það yrði eflaust talsverður hagur að því að fá útflutningsgjaldið lækkað niður í 1½%, eins og upphaflega var lagt til í frv. Hitt væri þó eigi síður mikill hagur, ef hægt væri að koma því svo fyrir, að kaup útlendinga á þessum íslenzku hráefnum bæru sig ekki lengur. Það er því spursmál, hvort ekki sé rétt að gera þær ráðstafanir, að hægt verði að kaupa þessi hráefni eðlilegu verði. Þetta verður allt að rannsaka, áður en nokkru er slegið föstu. Ég hefi ekki umboð frá n. að taka brtt. aftur. Við höfum athugað málið í n. eftir föngum, og ég hefði haft ánægju af því, að hv.þm. G.-K. hefði verið viðstaddur þær umr., því að vitanlega hefði afgreiðsla hér í hv. d. gengið þá betur.

Frsm. (Pétur Magnússon) Ég skal aðeins skýra frá því, að allshn., sem hefir haft þetta frv. til athugunar, hefir fengið fullkomin skilríki fyrir því frá þeim manni, sem hér um ræðir, að hann fullnægir þeim skilyrðum, sem venja er að krefjast til þess að hljóta ríkisborgararétt. Hefir n. ekkert við það að athuga og getur fyrir sitt leyti lagt það til, að frv. verði samþ. á þann hátt, sem n. hefir orðað það um á þskj. 543.

Jóhann Jósefsson Ég verð að játa, að ég hefi alltaf verið á móti því að hækka útflutningsgjald af beinum. Þó verð ég að kannast við það, að eins og nú er erfið aðstaða fyrir fiskmjölsframleiðendur, þá gæti þetta orðið þeim til bóta gagnvart erlendum keppinautum, en það má ekki gleyma því, að beinaþurrkunin veitir atvinnu mörgu fólki, sem annars myndi enga atvinnu fá. Smærri framleiðendur nota a. m. k. unglinga, konur og gamla menn til þess að gera beinin að verzlunarvöru. Hv. þm. G.-K. tók að mínu áliti svo réttilega á þessu máli, að ég gæti gert hans orð að mínum. Ég vil svo ekki orðlengja þetta meira, og úr því n. hefir fallizt á að taka aftur sínar till. til 3. umr., þá skal ég einnig fúslega taka mína aftur, þó að hún sé eiginlega við næsta mál á dagskrá, en þessi mál verða að ræðast saman.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég gat ekki verið viðstaddur, þegar þetta mál var afgr. frá n., og ég er alveg ósammála hv. meðnm. mínum um afgreiðslu þess. Það hefir verið svo til þessa, að nokkur hluti þessarar vöru hefir verið seldur úr landinu, og þá aðallega Norðmönnum. Því er ekki að neita, að út af fyrir sig er ekki æskilegt, að þessi vara sé flutt út óunnin, fyrst fiskmjölsverksmiðjur eru til í landinu. En ef menn athuga, hvers vegna nokkur hluti þessarar vöru er fluttur út óunninn, þá sjá menn, að það er af því, að útlendingar kaupa hana hærra verði en þær innlendu fiskmjölsverksmiðjur. Ég get ekki tekið þátt í því með mínu atkv. að útiloka hina mörgu smáu og fátæku framleiðendur þessarar vöru frá því að sitja við þann eldinn, sem bezt brennur, þó að það yrði til framdráttar nokkrum verksmiðjueigendum hér á landi. Og ég get því síður gert þetta, þar sem þessar verksmiðjur eru að nokkru leyti reknar af útlendingum. Ég játa hinsvegar, að það er Íslendingum fagnaðarefni, að þessi iðnaður hefir nú færzt inn í landið, og ég vil gjarnan meta það við þá menn, sem hafa lagt fé sitt í þennan iðnrekstur, hvort sem þeir eru innlendir eða útlendir. Ég álít, að langréttasta afgreiðsla þessa máls sé að afgr. frv. eins og það kom frá Ed., nefnil. að lækka útflutningsgjaldið af beinamjöli, en hækka ekki útflutningsgjald af beinum og hausum. Á þann hátt öðlast þær innlendu verksmiðjur, að vísu á ríkissjóðskostnað, betri aðstöðu til að greiða framleiðendunum hærra verð fyrir þessa vöru heldur en nú er gert. Þetta virðist mér það sanngjarnasta, þegar þess er líka gætt, að útflutningsgjald af þessum afurðum, þegar búið er að breyta þeim í mjöl, er eftir núv. verðlagi 4-5%, og er það þrefalt útflutningsgjald á við það, sem greitt er nú af öðrum útfluttum vörum. Ég heyrði það á hv.frsm., að hann var ekki fjarri því, að þetta, sem ég held fram, væri nú kannske réttasta lausn málsins. Ég er viss um, að það, sem hefir ráðið því, að n. tók þessa afstöðu, er það, að n. vildi hér fremur auka tekjur ríkissjóðs en draga úr þeim. Er það eðlilegt, og ekki sízt nú á þessum erfiðleikatímum. En fyrir hönd þeirra mörgu og fátæku manna, sem þessa vöru selja, vil ég mótmæla því, að réttlátt sé að leggja nú þessa aukningu ofan á þann þrefalda útflutningstoll, sem þeir verða nú að bera samanborið við aðra framleiðendur. Ég vona því, að hv. d. samþ. frv. eins og það kom frá Ed., og að ef hv.frsm. sér sér ekki fært að gera það, þá vilji hann ganga inn á, að málið verði tekið út af dagskrá, svo að n. öll geti athugað það á ný í þeim anda og því bróðerni, sem verið hefir í þessari n. bæði á þessu þingi og undanförnum þingum.

Sveinbjörn Högnason Ég get byrjað á svipuðum orðum og hv.þm. Borgf. Andmæli hans gegn orðum mínum eru byggð á algerðum misskilningi. Ég er ekki að tala um styrk þann, sem sveitarfélög fá á þá sjúklinga, er hér um ræðir. Ég er aðeins að andmæla því, að sveitarfélög séu nú betur fær um að sjá þessum sjúklingum farborða vegna breyt. þeirra, sem gerðar voru í fyrra, þar sem kostnaður við sjúkrahúsdvöl þeirra færist af ríkinu yfir á sveitarfélögin sjálf. Þetta ættu allir að geta skilið.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Allshn. mælir einhuga með því, að þetta frv. verði samþ. Það hefir gengið í gegnum hv.Ed. og hefir ekki mætt neinum andmælum þar. Frv. fer fram á ofurlitla breyt. á útsvarsl. frá 1926, viðvíkjandi samvinnufélögunum, og er fram komið af því, að það hafa risið upp megnar deilur milli niðurjöfnunarnefndar, sem á að ákveða, hvað þau skuli greiða í útsvar, og félaganna, og þykir tryggara að leggja það í hendur skattanefndar að ákveða þann arð, sem félögin hafi af verzlun við utanfélagsmenn. - Ég hefi svo ekki meira að segja, en vænti, að hv. d. geti fallizt á þetta litla frv.

Forseti (GÓ): Ég veit ekki betur en að það hafi alltaf fengizt, að mál væru tekin á dagskrá, þegar beðið hefir verið um það. Ég held, að ég hafi alltaf verið liðlegur í því efni, og ég skal bæta þessu frv. um Sogsvirkjunina á dagskrána.

Þá eru allir sáttir

. Já, eins og vant er að vera, þetta er ekkert ófriðarheimili. - Annars skal ég taka það fram, að ég hefi nú séð mig um hönd og ákveðið að láta frv. um löggæzlu ekki vera á dagskrá á mánudag. Á 66. fundi í Ed., 8. maí, var frv. aftur tekið til 3. umr. (A. 549, 559, 571).

Flm. (Jónas Jónsson) Þetta mál er áður kunnugt hér í þd., því að það var flutt hér í fyrra seint á þinginu, en náði þá ekki afgreiðslu. Í inngangi þeirrar grg., sem fylgir frv., eru teknar fram ástæðurnar fyrir því, að frv. er nú aftur flutt á þessu þingi, og vísa ég til þeirra. Ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til hv.fjhn.

Forseti (GÓ): Ég held, að það verði svo mikið að gera á mánudaginn, af því að þá hafa verið ákveðnar eldhúsdagsumr. í sambandi við 3. umr. fjárl. Og þó að þetta mál verði sett einhversstaðar á dagskrána, mun það tæplega verða afgr. En úr því að hv.þm. óskar þess, þá get ég bætt því við á dagskrána.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Mér virðist mótmælin frá andmælendum þessa frv. aðallega liggja í því, að þeim finnst viðsjárvert að sleppa ráðstöfunarréttinum úr höndum þingsins hvað umræddar styrkveitingar snertir. En mér hinsvegar þykir það mikill kostur að koma þeim út úr þinginu og tel þær muni miklu réttlátari í höndum heilbrigðisstjórnarinnar. Fella hv. þingmenn úrskurð um, að hverju þeir hallast í þessu efni, með atkv. sínu.

Frsm. (Hannes Jónsson) Ég vísa til þess, sem ég sagði um næsta mál á undan (frv. um útflutningsgjald), og tek f. h. n.brtt. á þskj. 553 aftur til 3. umr.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Fjvn. leggur til, að frv. þetta verði samþ. Hún telur rétt, að ríkið geti hlaupið undir bagga í sérstökum veikindatilfellum, eins og þeim, sem 3. gr. þessa frv. nefnir, og telur hentara, að heilbrigðisstj. sé falin úthlutun á þeim styrk, sem hér er gert ráð fyrir, að verði veittur úr sérstökum sjóði. Ég vil benda á það, að þó að ætlazt sé til, að heilbrigðisstj. úthluti hjálp til sjúklinganna, þá er það þingsins í hvert sinn að ákveða, hversu mikilli upphæð skuli varið í þessu augnamiði, og n. vill lýsa yfir, að þá upphæð ber að skoða sem fasta veitingu, en ekki áætlunarupphæð. Aðaltilgangur þessa frv. mun vera sá, að hjálpa mænuveikum sjúklingum, þegar sú voðaveiki er á ferðinni, eins og líka hefir verið gert áður. Nú er þannig háttað, að þessi veiki hefir með meira móti gert var við sig í fyrra, og liggja margir sjúklingar til og frá um landið lamaðir í þessari ógnarveiki og þarfnast sárlega hjálpar, til þess að þeir geti vænzt bata, og ég geri ráð fyrir því, að þó að þetta frv. verði samþ., sem ég vænti fastlega, þá þurfi þessir sjúklingar, sem ég nefndi, á hjálp að halda nú þegar, þar sem veikinni mun þannig háttað, að hjálpin komi því aðeins að notum, að hún sé ekki dregin neitt til muna. Ég vænti, að ef frv. fær fram að ganga, þá sjái stj. sér fært að hjálpa þessum mönnum upp á væntanlegt samþykki þingsins á eftir, eins og gert hefir verið einmitt oft áður, þegar líkt hefir staðið á. Þetta frv. er ljóst og stutt og ég sé ekki þörf á að fara fleiri orðum um það fyrir n. hönd. Að vísu var einn nm. ekki viðstaddur, þegar n. tók þessa ákvörðun sína, en hann mun gera grein fyrir, hvort hann hafi nokkuð sérstakt við það að athuga, þó að málið gangi fram.

Hannes Jónsson Ég hélt nú, að hv.þm. S.-Þ. væri orðinn svo kunnugur í fjvn., að hann vissi, að slíkar fjárveitingar gætu aldrei horfið úr þinginu. Hefir þingið losnað við styrkbeiðnir síðan menntamálaráðið kom? Nei. Mér þætti raunar ekkert á móti því að hafa menntamálaráð til þess að gefa fjvn. leiðbeiningar um niðurskiptingu styrkja, er þingið veitti. Það, sem okkur gengur til, er ekki það, að okkur þyki svo gaman að hafa þessar fjárveitingar með höndum. En við viljum meira samræmi í úthlutuninni. Og þó að þetta frv. verði að l., sleppa hv.þm. samt ekki við að hafa með höndum slíkar fjárveitingar.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Eins og hv.frsm.n. tók fram, var ég ekki við, þegar n. tók endanlega afstöðu til þessa máls. Í rauninni hafði mál þetta verið borið fram í n. áður en hv.þm. Ísaf. bar hér fram þetta frv., og ég man ekki betur en að hann hreint og beint færi fram á það við n., að hún tæki að sér flutning þessa máls, en það vildi hún hinsvegar ekki gera, og svo kom hv.þm. fram með þetta frv. Ég get lýst því yfir sem minni skoðun, að ég sé ekki beint ástæðu til að vera að gera þá breyt. í þessum efnum, sem farið er fram á í þessu frv. Undanfarið, þegar eitthvað sérstakt hefir borið að höndum, eins og t. d. þegar mænuveiki hefir geysað yfir, hefir þingið um langt skeið veitt fé í fjárl. til þess að hjálpa þessum sjúklingum, og hefir ríkisstj. ráðstafað því í samráði við landlækni. Svo föst venja hefir komizt á það að hjálpa þessum sjúklingum, að þó að fjárveiting sú, sem staðið hefir í fjárl. hvert ár, hafi ekki hrokkið til, þá hefir verið farið fram yfir þessa fjárveitingu, eftir því sem þörf var á, sem svo aftur hefir verið tekið upp í fjárl. Svo ég sé ekki, með tilliti til þessara mænusóttarsjúklinga, að nein knýjandi þörf sé til þess að fara að binda þetta með l., eins og gert er ráð fyrir með þessu frv. Hinsvegar má fyllilega gera ráð fyrir því hvað aðra sjúkdóma snertir, sem taldir eru upp í þessu frv., að það geti rýmkazt svo um þessar reglur, sem hér eru settar, að það geti orðið til þess, að í þessum efnum verði farið nokkru lengra ofan í vasa ríkissjóðs en gert væri, ef þetta væri enn óbundið. Hinsvegar myndi það verða svo, þegar sérstök aðkallandi þörf væri fyrir hendi, að þingið myndi ekki bregða frá þeirri venju, sem verið hefir um að veita fé til styrktar í sérstökum tilfellum. Ég held, að með þessu frv. sé verið að búa til einn nýjan spítala í viðbót, sem margt geti rúmazt í, sem ekki væri beint þörf á að veita fé til úr ríkissjóði, en sem með þessu frv. væri einskonar skylda að styrkja, þ. e., sem hægt væri að teygja undir ákvæði þessa frv., og þess vegna sé verið með þessu að gefa undir fótinn að auka fjárveitingar í þessu skyni frá því, sem verið hefir með því fyrirkomulagi, sem nú er. Það sést á því yfirliti, sem hér er gefið um fjárveitingar í þessu skyni á árunum frá 1924- 1931, að það eru ákaflega mismunandi fjárhæðir, sem veittar hafa verið í fjárl. á þessum árum, allt frá 3 þús. og upp í 12 þús. kr., þegar hæst hefir farið. Þegar búið væri að slá því föstu, að setja þessar fjárveitingar í eitt, þá geri ég ráð fyrir, að það myndi verða nokkuð föst fjárveiting í fjárl., þannig, að þó að ekki bæri neitt sérstakt að höndum, þá myndi þessi fjárveiting verða notuð eigi að síður, og á þann hátt myndi ríkissjóði með þessu verða sköpuð nokkru meiri útgjöld en verið hefir. Ég vil benda á það, að með breyt. þeim, sem gerðar voru á fátækral. á síðasta þingi, hefir myndazt betri aðstaða fyrir sveitarfélögin, sem verða oft að taka á sig mikinn þunga af slíkri sjúkraframfærslu, því að þegar sjúkrakostnaður fer fram úr vissri upphæð, þá hleypur ríkið sjálft undir bagga með þeim. Þetta dregur nokkuð úr þörfinni á því, að ríkið grípi hér inn í á þann hátt, sem ráð er fyrir gert. Get ég því ekki fallizt á það, að þetta frv. verði samþ., og vil heldur búa við það skipulag þessara mála, sem hingað til hefir ríkt.

Frsm. (Hannes Jónsson) Mér finnst dálítið hæpið að slá því föstu, að þó að hækkað yrði útflutningsgjald af beinum, þá myndi verðið innanlands lækka mikið. Mér finnst, að miklar líkur séu til, að verksmiðjurnar geti keypt, ef þær ykju framleiðsluna, þennan 1/3 hluta, sem nú fer til útlanda, jafnháu verði og þá 2/3 hluta, sem þær kaupa nú. Ég veit það a. m. k. með frystihúsin, að því meira, sem fæst í þau, því ódýrari verður geymslan, og það skiptir afarmiklu máli, að hægt sé að fá í þau tvísvar. Það munar miklu á hvert kíló af kjöti. Tilkostnaðurinn minnkar, og vextirnir eru ekki hærri fyrir það, þó að framleiðslan tvöfaldist. Ég er yfirleitt ekki það trúlítill á þessa framleiðslu, að farið verði beinlínis að okra, þó að aðstaðan verði ögn betri. En hv.þm. G.-K. þekkir þetta sjálfsagt betur en ég; ég hefi bara ekki ástæðu til þess að búast við slíku. Út af því, sem hv.þm. sagði, að það skipti allt öðru máli um útflutningsgjald á kjöti, þá er því til að svara, að það er afskaplegt óréttlæti, að nokkur hluti þess sé tollaður, en hinn ekki.

Það, sem neytt er innanlands?

. Já, og það er alls ekki svo lítill hluti. Þeir, sem verða að byggja á útflutningi, eru miklu verr settir en þeir, sem búa að innlenda markaðinum. Þetta er lítt viðunandi. En þrátt fyrir allt, þá er varhugavert að ganga inn á að afnema útflutningsgjald af kjöti, eins og nú standa sakir. Ég vil svo ekki fara lengra út í þetta að sinni. N. hefir komið sér saman um að verða við beiðni hv.þm. um að taka brtt. bæði við þetta mál og næsta mál á dagskrá aftur til 3. umr., svo að n. geti rætt við hv.þm. út af þessu, og vænti ég, að hv.þm. Vestm. geri slíkt hið sama.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Ég vísa til nál. á þskj. 551 um það, að n. mælir með, að frv. sé látið ganga fram, enda þótt hún sé ekki allskostar ánægð með einstök atriði þess. Ég skal geta þess, sem menn hafa sjálfsagt tekið eftir, að aðeins 4 nm. hafa skrifað undir nál., og er það af því, að einn nm. var forfallaður sökum veikinda, og hefir hann því að sjálfsögðu óbundið atkv. um frv. Annars þarf ég ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. Það er að mestu leyti eins og frv., sem var samþ. af Alþingi í fyrra, en náði þá aðeins til þess líðandi árs, en hér er farið fram á framlengingu til eins árs. Frv. var borið fram í Ed. og var samþ. þar óbreytt að mestu leyti, aðeins gerð sú breyt. á 7. tölul., að í staðinn fyrir ¼ af tekjum menningarsjóðs - eins og ákveðið var í fyrra - skuli nú aðeins 1/8 renna í ríkissjóð. Einnig var því bætt við, að sjóðnum sé skylt að kaupa náttúrufræðisafn Guðmundar Bárðarsonar eftir mati þriggja manna, er stj. tilnefnir. Það, sem fjhn. hafði helzt að athuga við frv., var það, að nm. þótti ekki full ástæða til eins og nú er komið að samþ. 5. tölul. frv., sem er þess efnis að fresta framkvæmd 12. gr. 1. um breyt. á jarðræktarlögunum, en það er styrkur til garðræktar. Það er dálítið hjáleitt að fresta slíkri framkvæmd á sama tíma og verið er að reyna að efla landbúnað á allan hátt og gera hann sem fjölbreyttastan. N. þótti ekki heldur full ástæða til að draga undan svo mikið sem gert er í 7. tölul. frv., virtist jafnvel of langt gengið í því í fyrra. En þótt n. sé ekki fyllilega ánægð með þessi 2 atriði, þá telur hún að svo komnu ekki ástæðu til að hefja ágreining um málið, en einstakir nm. hafa óbundnar hendur um breyt. á einstökum atriðum þess, ef brtt. koma fram.

Jón Þorláksson Ég vil taka undir með hv. 2. landsk., að mér finnst nær að taka þetta mál á dagskrá mánudagsins heldur en frv. um löggæzlu, sem var gerbreytt hér við 2. umr. í gær. Með því að hraða slíku máli svo mjög gefst ekki svigrúm til að bera fram brtt. við það, þannig að þær geti legið fyrir til útbýtingar fyrir fund á mánudag. Mér finnst nær, að hæstv. forseti gefi svigrúm til þess, að þær brtt. geti komið fram.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hygg, að n. hafi ekki haft alveg réttar upplýsingar um aðstöðu Norðmanna í þessu efni. Það liggur í hlutarins eðli, að farmgjald af beinum er allverulegt, því að þau eru rúmfrek í skipunum, og þær innlendu verksmiðjur, sem hér eiga hlut að máli, hafa að því leyti betri aðstöðu en erlendu keppinautarnir. En ég held, að þó að þeir greiði hærra fyrir beinin, þá geti þeir selt framleiðsluna ódýrara af því að þeir ætla sér minni gróða heldur en innlendu verzlanirnar. Hv. frsm. minntist á, að fyrir n. lægi frv. um afnám útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum, en það er alls ekki sambærilegt. Hér er nú farið fram á að íþyngja ekki þeirri framleiðslu, sem greiðir 5-6% meira í ríkissjóð. En að ætla sér að hækka útflutningsgjald af beinum, það væri að færa peninga úr tómri buddu hinna mörgu smáframleiðenda yfir í ríkissjóð. Að hækka útflutningsgjald af beinum er að banna framleiðendunum að hagnýta þann markað, sem beztur hefir verið. Þessi kali til smáframleiðenda, sem kemur fram í þessu hjá n., kemur líklega til af því, að hún hefir ekki grandskoðað málið. Mér þætti því vænt um, ef hv. meiri hl. n. og hv.þm. Vestm. sæju sér fært að taka brtt. aftur til 3. umr. og vil mælast til þess, að hv.frsm. leiti samkomulags um þetta við meðnm. sína.

Sveinbjörn Högnason Ég ætla aðeins að segja nokkur orð út af einu atriði í ræðu hv.þm. Borgf. Hann sagði, að vegna breyt. þeirra, sem gerðar voru á framfærslul. hér í fyrra, væri sveitarfélögum auðveldara að styrkja sjúklinga nú en áður. Þessar breyt. voru nú aðallega í því fólgnar af afnema ríkisstyrk til sjúklinga á fátækraframfærslu. Vegna þess, að þau hafa nú alla framfærsluna á sinni könnu, ætti þeim að vera auðveldara að veita styrki í þessu skyni! Ég sagði í fyrra, að það væri vafasöm hjálp, sem sveitarfélögum væri veitt með þessum breyt., ef styrkur til sjúkraframfærslu væri afnuminn. Þetta kemur nú í ljós. Ég þekki fátæk sveitarfélög, sem fengið hafa 2000 kr. aukningu á föstum framfærslukostnaði vegna þessa. Er því nauðsyn að afnema þetta og láta ríkið bera nokkuð af sjúkraframfærslu þurfalinga.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Það getur verið, að fjvn. sleppi ekki að fullu við að fjalla um svona styrkbeiðnir, en hitt er víst, að það er léttara fyrir hana að vísa þeim frá sér, ef sjúkrasjóðurinn er til. Mín skoðun er sú, svo að ég snúi mér að styrkjum til námsmanna, sem hv.þm. V.-Húnv. drap á, að ef enginn ákveðinn námsstyrkur væri fyrir hendi, mundi miklu meira veitt af þingsins hálfu til námsstyrkja. Þó að mikill fjöldi námsmanna sæki um styrki til menntamálaráðs umfram þá, sem einhverja úrlausn fá, og þeir leiti síðan margir til þingsins, þá eru það nefnilega fáir, sem komast í fjárlögin. Og þá aðeins fyrir harðfylgi einstakra þm., sem ganga berserksgang til þess að koma sínum skjólstæðingum að. Hvað sjúkrahjálp snertir verður sjálfsagt erfitt að losna til fulls við hana úr þinginu, en það er þó hægara, ef hægt er að benda á sjóð, sem er sjúkum mönnum til styrktar og þeir geta leitað til. En mér virðist að ágreiningurinn sé um þetta, að andmælendur frv. telji, að betra samræmi verði í styrkveitingunum, ef þingið hefir þær. 

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég vil lýsa því yfir f. h. sjútvn., að hún leggur eindregið til, að þessi till. til þál. verði samþ. Ástæðurnar fyrir því er að finna í grg.till. sjálfrar, og með því að n. er að öllu leyti samþykk því, að málið nái fram að ganga og tekur undir það, sem þar er sagt, þykir mér ekki þörf að skýra málið almennt eða fara út í einstök atriði þess.