Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Mér svíður óréttlætið í samfélaginu, óréttlætið sem birtist í endurkomu útrásarvíkinganna með fé úr skattaskjólum. Skattaskjólsvíkingar fá nú afslátt hjá Seðlabankanum til að gleypa fyrirtæki sem búið er að skuldahreinsa á kostnað skattgreiðenda. Óréttlætið birtist meðal annars í 400 milljarða eignatilfærslu frá verðtryggðum skuldum heimila til lífeyrissjóða sem töpuðu 479 milljörðum í loftbólufjárfestingum. Það birtist í skuldaúrræðum sem hafa fyrst og fremst gagnast tekjuháu fólki með miklar skuldir. Óréttlætið felst í fullri innstæðutryggingu sem fyrst og fremst hefur verið á kostnað skattgreiðenda og kostað þá 568 milljarða. Óréttlætið felst í því að þeir sem höfnuðu áhættu í fasteignakaupum sitja nú uppi með mestu skuldirnar og óréttlætið birtist í vaxandi launamun karla og kvenna. Frú forseti. Bankahrunið bjó til væntingar um samfélag byggt á réttlæti og jöfnuði. Endurreisn óréttlætisins veldur því vonbrigðum. Við verðum að bregðast við óréttlætinu með sérstökum skatti á skattaskjólsundanskot, uppstokkun lífeyrissjóðakerfisins, almennri leiðréttingu verðtryggðra lána og birtingu launaupplýsinga á netinu. Skattaskjólsundanskot verður að skattleggja þannig að skattgreiðendur fái afslátt Seðlabankans til baka og skatt af fjármagni sem skotið var undan fyrir hrun. Ríkisstjórnin dýpkaði kreppuna með of hröðum niðurskurði og nú ætlar hún, frú forseti, að lengja kreppuna með því að bregðast ekki við þeirri staðreynd að bankakreppan 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska þingheimi til hamingju með alþjóðlegan baráttudag kvenna, dag Sameinuðu þjóðanna, og jafnframt benda á þá ánægjulegu staðreynd að fjórða árið í röð hefur Alþjóðaefnahagsráðið birt skýrslu um kynjajafnrétti í heiminum og Ísland trónir þar efst á listanum. Að sjálfsögðu er margt óunnið í jafnréttismálum á Íslandi þrátt fyrir að við séum í fyrsta sæti á þessum lista. Ég er komin hingað upp, frú forseti, til að beina orðum mínum til formanns fjárlaganefndar. Mikið hefur verið rætt um þörf fyrir endurnýjun tækjabúnaðar á Landspítalanum og sjúkrahúsinu á Akureyri. Því miður er þetta ekki nýr vandi eða vandi sem tengist hruninu heldur hluti af vanrækslusyndum Sjálfstæðisflokksins á ofþensluárunum. Alþingi er mjög vel meðvitað um þennan vanda. Að frumkvæði velferðarráðherra hefur Landspítalinn lagt fram fjárfestingaráætlun í tækjabúnaði sem nær til þeirra tækja sem bráðast er að endurnýjuð verði. Þá hefur að frumkvæði ráðherra verið sett í heilbrigðisáætlun ákvæði um að sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir leggi fram áætlanir um tækjakaup á tveggja ára fresti svo aðstæður eins og uppi eru núna heyri sögunni til. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar um mögulegar viðbótarfjárveitingar til tækjakaupa í fjárauka 2012 og fjárlögum 2013. Samkvæmt þeirri fjárfestingaráætlun sem Landspítalinn og sjúkrahúsið á Akureyri hafa gert þarf viðbótarfjárveitingu upp á 200 millj. kr. í fjárauka 2012 og 650 millj. kr. í fjárlögum 2013. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort nefndin sé að fjalla um þessi mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem kom fram í máli þingmannsins, hér er um langvarandi vanda að ræða og forstjóri Landspítalans hefur meðal annars minnt á það í ágætum pistlum sínum á heimasíðu spítalans að þetta vandamál sé ekki að dúkka upp í dag heldur sé þetta uppsafnaður vandi og í raun og veru gott dæmi um það hvernig hlutirnir geta farið þegar verkefnum eins og þessu er ekki sinnt. Er rétt að minna á að framlög á raunvirði til tækjakaupa á Landspítalanum drógust saman um 43% á árabilinu 2003–2008. Það kemur að gjalddaga að lokum í þessum málum eins og öllum öðrum og ástand í tækjamálum, bæði á Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, er orðið alvarlegt. Það þarf að bregðast við. Við höfum ekki rætt það sem slíkt í fjárlaganefnd, þ.e. beinar tillögur um þetta, en við erum hins vegar mjög meðvituð um ástandið sem þarna er að skapast og hefur verið bæði í fréttum og umræðunni. Ég held að ég geti fullyrt það og sagt hér að það verður brugðist við þessum vanda. Það verða gerðar tillögur um breytingar á fjárlögum til útgjalda vegna tækjakaupa, bæði á Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, þannig að úr verði bætt og að vel verði hægt að una við. Það verður þá væntanlega í fyrsta skipti frá 2003 sem tillögur til fjárútláta vegna tækjakaupa á sjúkrahúsum muni aukast í fjárlögum. Það hefur ekki gerst í áratug. Það er annað sem ég vil minnast á að lokum, endurnýjun tækjabúnaðar á Landspítalanum hangir líka á húsakosti og aðbúnaði Landspítalans, þeirri framtíðarsýn sem við í þessum sal sjáum fyrir sjúkrahúsið og hvaða hlutverki það á að gegna. Ég vænti þess að menn taki þá það mál til umræðu sömuleiðis þegar að því kemur, hvort rétt sé að ráðast í byggingu nýs landspítala og þá í leiðinni að auka enn á þann 

Frú forseti. Það er einn dásemdardýrðardagurinn enn í íslensku þjóðfélagi og ég vil byrja á því líka að óska okkur öllum innilega til hamingju með kvennafrídaginn. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan stóri fundurinn var hér 1975 og svo hefur okkur heldur betur miðað áfram þrátt fyrir að við séum komin með forsætisráðherra sem hefur brotið jafnréttislög. Ég ætla ekki að tala um það núna  Batnandi mönnum er samt best að lifa og við sem hér erum  „Það eru 18 stelpur sem spila alltaf með hjartanu og fórna sér fyrir íslensku þjóðina. Þær hafa alist upp við að stelpur í fótbolta séu ekki jafnmerkilegar og strákar. Það hefur meðal annars endurspeglast í því að mun færri koma að styðja þær heldur en strákana okkar.“ Hann segist vonast til þess að fá fullan Laugardalsvöll. „Með því að það verður uppselt á kvennalandsleikinn breytum við heiminum. Ekki bara hjá þeim 18 stelpum sem klæðast landsliðstreyjunni í leiknum heldur í huga allra lítilla stúlkna sem æfa íþróttir á Íslandi. Stelpurnar eru nefnilega jafnmerkilegar,“ segir Siggi Raggi. Við skulum taka þátt í þessu, við skulum nota  
            

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en byrjað á því að taka undir þessa ágætu herhvöt hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og hvetja alla til að mæta og styðja við landslið okkar í knattspyrnu, kvennalandsliðið. Það sem ég vildi nú gera að umtalsefni var þó sú umræða sem hér fór fram áðan um stöðu mála á Landspítalanum. Fyrst vildi ég segja að það er rétt að skoða það í reikningum spítalans og hjá ríkinu hvað annars vegar er um að ræða hjá Landspítalanum í kostnaði vegna kaupa á tækjum og hins vegar hvað færi síðan undir rekstrarleigu. Þetta er til að fá raunsanna mynd af þeim fjármunum sem hafa farið til tækjakaupa hjá Landspítalanum. Það er full ástæða til að skoða þetta þannig að við fáum raunsanna mynd af stöðunni. En það er uppi mjög alvarleg staða á Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Það er nauðsynlegt að bregðast við en vandinn er auðvitað sá að fjármunirnir eru takmarkaðir. Því er það svo, virðulegi forseti, að þetta snýst um forgangsröðun, m.a. okkar þingmanna um hvernig við ráðstöfum takmörkuðum fjármunum þjóðarinnar. Ég verð að segja af þessu tilefni að þegar við tókum á síðasta þingi ákvörðun um að setja langleiðina upp í 10 milljarða í göng undir Vaðlaheiði, tókum við þá framkvæmd fram fyrir og út fyrir samgönguáætlun og það með tiltölulega lítilli umræðu, og því hlýt ég að spyrja mig að því - og þrátt fyrir að það sé ætlað að á mörgum árum og jafnvel áratugum komi þessir peningar til baka í ríkissjóðinn - hvort ekki hefði verið nær fyrir okkur að beina þeim miklu fjármunum að Landspítalanum og heilbrigðiskerfinu almennt, en sérstaklega Landspítalanum og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, til að tryggja að það séu til öll þau tæki og tól sem þarf til að bjarga mannslífum. Ég tel að við höfum gert mistök á síðasta þingi þegar við tókum ákvörðun um ráðstöfun þessara fjármuna, allt að 10 milljörðum þegar litlir peningar eru til og þá vantar svo sárlega í þessa starfsemi.  
            

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir hvert einasta orð hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og óska okkur konum til hamingju með daginn, og okkur öllum, og tilkynna það hér að ég fer rakleiðis úr ræðustól til að kaupa miða á landsleikinn. Mig langaði að ræða svarta atvinnustarfsemi. Í fréttum í gær var greint frá því að undanskot hafi aldrei verið meiri. Þá var fyrst og fremst verið að greina frá rannsókn í ferðaþjónustugeiranum en einnig tók fréttin til fyrirtækja í byggingariðnaði. Nú vil ég segja strax í upphafi að ég tel að ferðaþjónustan sé ekkert einsdæmi í þessu ömurlega máli. Ég held að þetta sé allt of útbreitt vandamál í öllum greinum þjóðfélagsins og mér finnst við þurfa að taka höndum saman um að uppræta það. Tökum samt aðeins ferðaþjónustuna. Ríkisstjórnin boðar skattbreytingar í ferðaþjónustunni og nefnir meðal annars að það sé gert til að koma í veg fyrir undanskot í ferðaþjónustu. Hver er baráttuaðferð ríkisstjórnarinnar? Hún er sú að hækka virðisaukaskatt á gistingu úr 7% upp í 25,5%. Ég segi: Þessi baráttuaðferð er algjörlega merkingarlaus og gagnslaus vegna þess að þá fyrst verður það orðið einhvers virði að stinga undan skattinum. Ég er hins vegar alveg sammála því að það að einhver telji sér hag í því að stinga undan 7% virðisaukaskatti er algjörlega óásættanlegt og við þurfum að taka höndum saman, hvar sem við stöndum í flokki eða hvaða skoðanir sem við höfum á skattamálum almennt, um að uppræta þetta. Þá verðum við ekki síður sem neytendur að taka höndum saman vegna þess að einhverjir kaupa starfsemi án þess að greiða af henni skatt. 

Frú forseti. Ég ætla eiginlega að spyrja um endurtekið efni, fréttir af því að útrásarvíkingar eru að kaupa aftur fyrirtækin sem þeir töpuðu eftir að búið er að afskrifa gífurlegar fjárhæðir, tugi eða hundraða milljarða. Við fáum líka fréttir af því að í gangi séu útboð til almennings og við vitum að lífeyrissjóðirnir hafa tapað óhemjufé í eigu almennings. Við vitum enn fremur að búið er að kaupa eitt stykki flugfélag og fóru menn létt með það. Ég vil færa þetta yfir á það að menn eru að láta peninga fara í hringi innan hlutafélaga og hef ég bent á það mörgum sinnum. Það er alþjóðleg villa sem erfitt er að leiðrétta. Einhvers staðar eru þessar reglur um hlutafélögin búnar til og mig langar að spyrja hv. þm. Árna Pál Árnason sem hefur verið hæstv. viðskiptaráðherra og haft mikil tengsl við Evrópusambandið hvort honum sé kunnugt um hvar í innsta hjarta Evrópusambandsins þessar reglur eru smíðaðar, bæði reglur um ársreikninga sem greinilega eru rangir og eins varðandi hlutafélög, að menn geti ekki búið til svona hringferla fjár. Það er ástæðan fyrir því að menn fóru allt í einu að tala á Íslandi um milljarða í staðinn fyrir milljónir. Við fórum að sjá tap upp á tugi milljarða sem eru óskaplega stór tala ef hv. þingmaður skyldi ekki vita það. Hvar í Evrópusambandinu er hægt að finna þann kjarna, það hjarta, sem ákveður þessar reglur, tala við þá menn sem standa fyrir þeim og benda þeim á þessa veilu? Það mætti spyrja þá hvort það sé ekki gott fyrir Evrópusambandið að breyta þessu þannig að Ísland geti líka breytt sínum reglum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Hann hefur oft rætt hugmyndir sínar um breytta umgjörð fjármögnunarfyrirtækja og ég hef mikla samúð með þeim sjónarmiðum. Við þráum auðvitað öll þann tíma þegar fyrirtæki byggðu afkomu sína á raunverulegri verðmætasköpun sem hagkerfið endurspeglaði síðan. Þetta er alþjóðlegt vandamál eins og hv. þingmaður rakti og ekki sérstaklega hægt að benda á Evrópusambandið sem uppruna reglna að þessu leyti. Hér er um að ræða alþjóðlegar reikningsskilareglur og stærsti vandinn í þessum hringferlum peninga og stækkun efnahagsreikninga fyrirtækja með lofti er auðvitað í Bandaríkjunum þar sem þessi vandi þróaðist og þroskaðist á tíunda áratugnum og fyrsta áratug þessarar aldar. Við þurfum síðan að horfa á það innan lands með hvaða hætti við getum reglað viðskiptalíf okkar til að styðja við verðmætaskapandi atvinnulíf í landinu. Það er verulegt vandamál hversu einangrað landið er og hve alvarlegt vandamál höftin eru í rekstri hagkerfisins. Ég líki nú orðið áætluninni um afnám hafta við það að menn virðast ætla sér að ausa lekt stórfley með fingurbjörg. Því miður bendir ýmislegt til þess að þær leiðir sem hafa verið útbúnar í áætlununum um afnám hafta til þess að vinda ofan af þessari stöðu virki ekki nægilega vel. Það er sérstakt áhyggjuefni ef þær heimildir sem settar voru inn í þessa áætlun til erlendra aðila um að koma hingað inn með aflandskrónur og gjaldeyri nýtast fyrst og fremst íslenskum aðilum sem hafa geymt eitthvert fé utan hafta til þess að byggja upp stöðu í íslensku viðskiptalífi. Það er ekki þannig að raunverulega séu að verða til ný störf á grundvelli erlends fjármagns sem flæðir inn í landið. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota tækifærið og vekja athygli á máli sem kom fram í ríkissjónvarpinu fyrr í vikunni þar sem fjallað var um fósturforeldra. Það var meðal annars viðtal í Landanum, að ég held, við fósturforeldra sem lýstu þeirri stöðu sem þessir aðilar eru í. Það kom líka fram að um 350 börn og unglingar fara til um 270 heimila á hverju ári. Það sem stendur upp úr í þetta sinn er það að þessi börn eru ekki tryggð inni á þessum heimilum. Svo virðist sem heimilistryggingar eða tryggingar almennt nái ekki til þessara barna, tryggingafélögin og ríkisvaldið virðast líta þannig á að fósturforeldrar séu í þessu tilviki verktakar þannig að ríkið geti ekki ábyrgst þá eða borið einhvern kostnað af ef á þarf að halda. Ég held að velferðarnefnd þingsins þyrfti að taka þetta mál til skoðunar því að mér finnst algjörlega ótækt að svo stór hluti sé í þessari stöðu. Það úrræði að senda börn í fóstur til annarrar fjölskyldu eða á annað heimili er vitanlega með hag barnsins í huga og þá hljótum við líka að horfa til þess að heildarmyndin sé í lagi. Því vildi ég nota tækifærið til að hvetja okkur öll hér inni og um leið ráðherrana ef þeir heyra í mér að láta þetta mál til sín taka og reyna að breyta þessum lið þannig að börnin fái í það minnsta sómasamlegar tryggingar inn á heimilin.

Virðulegur forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur ítrekað fundað með fjármálafyrirtækjum um gengislánadóm Hæstaréttar frá því á fimmtudaginn var og það er sérstakt fagnaðarefni að tvö fyrirtækjanna, Landsbanki Íslands og Drómi, hafa þegar hafið vinnu við endurútreikning á þeim lánum sem falla undir fordæmisgildi dómsins. Ég vænti þess að önnur starfandi fjármálafyrirtæki, eins og Íslandsbanki og Arion banki, komi í kjölfar Landsbanka Íslands og Dróma. Hitt hefur valdið okkur nokkrum áhyggjum, sú ankannalega afstaða fyrirtækisins Lýsingar að fordæmisgildi dómsins sé ekkert fyrir þeirra lánasafn og að það hyggist halda áfram innheimtum eins og ekkert hafi í skorist. Nú verður að telja nokkrar líkur á því að dómurinn hafi fordæmisgildi fyrir hluta af lánasafni Lýsingar, og þegar til þess er litið með hvaða hætti sagan er í þessum málum hefði maður ætlað að forráðamenn fyrirtækja á fjármálamarkaði mundu nálgast þá stöðu sem nú er uppi með ákveðinni auðmýkt, varúð og varfærni gagnvart viðskiptavinum sínum vegna þess að því miður hefur ítrekað verið gengið fram gagnvart fólki og fyrirtækjum með óréttmætum hætti. Þegar nú enn á ný fellur dómur sem bendir til þess að fordæmisgildi febrúardómsins sé mjög víðtækt til skemmri lána, lögaðila og fleiri þátta hefði maður ætlað að forsvarsmenn og stjórnendur fjármálafyrirtækjanna mundu kappkosta að stíga varlega til jarðar og að það mundi eiga við um Lýsingu eins og önnur fjármálafyrirtæki. Þess vegna er afstaða Lýsingar í þessu vonbrigði og kallar á að við förum yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd með Fjármálaeftirlitinu sem fer með eftirlit á fjármálamarkaði 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutímann.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar ræddi aðeins um störf efnahags- og viðskiptanefndar síðustu daga og ég held að það skipti máli að menn átti sig á heildarsamhengi þess máls. Fyrir nokkrum árum féll dómur um að gengistrygging væri ólögleg og illu heilli voru í miklum flýti sett lög í kjölfarið. Þau fólu það í sér að þeim sem brutu á lántakendum var gefið sjálfdæmi í sínum málum. Í kjölfarið nýtti sér þáverandi hæstv. ráðherra ekki þá reglugerðarheimild sem hann hafði til að leggja upp með lánin. Hins vegar notuðu allar fjármálastofnanirnar sömu reikniaðferð sem hefur nú komið í ljós að stenst ekki lög eins og gagnrýnt var á þeim tíma, bæði það sem snýr að inngreiðslum á höfuðstól sem og afturvirkni laga. Það sem við sjáum hér er að eftirlitsstofnanir hafa líka brugðist, ekki bara stjórnvöld. Við erum enn þá á þeim stað að fólk veit ekki rétt sinn og það er auðvitað mjög mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fjalli um mál og að við köllum til aðila en við erum með risastofnanir sem eiga að hafa eftirlit með þessum þáttum. Ég lagði þess vegna til ásamt fleiri þingmönnum, hv. þm. Pétri Blöndal, hv. þm. Lilju Mósesdóttur og hv. þm. Eygló Harðardóttur, að efnahags- og viðskiptanefnd fæli Ríkisendurskoðun að setja upp reiknivél fyrir lántakendur erlendra lána. Aðstöðumunurinn á milli lántakenda og fjármálafyrirtækja er gríðarlegur og lántakendur verða einhvers staðar að geta fengið, án þess að leggja út í mikinn kostnað, upplýsingar um það hvernig raunverulegur endurreikningur á að vera. Núna er það ekki hægt, virðulegur forseti, ef undan er skilið að menn geta farið á heimasíðuna mína og skoðað þar lánareikning 

Frú forseti. Mig langar að eiga orðastað við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem er jafnframt formaður Þingvallanefndar. Fréttir af Þingvallavatni hafa verið talsvert í fjölmiðlum undanfarið. Þingvallavatn og Mývatn eru í hópi merkilegustu vatna í öllum heiminum og sem Íslendingar berum við öll ábyrgð á því að lífríki þeirra og sérstaða varðveitist. Fréttir af málningarmengun vegna töku kvikmyndar í Þingvallavatni í landi þjóðgarðsins vekja upp spurningar og líka fréttir af miklum gróðurskemmdum við Silfru sem er heimsfrægur staður til köfunar. Þjóðgarðurinn á Þingvöllum er á ábyrgð Alþingis og okkur ber að sjálfsögðu að passa vel upp á þann einstaka stað. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort reglurnar sem í gildi eru um Þingvallavatn séu einfaldlega nógu góðar til þess að koma í veg fyrir að svona gerist aftur. Þarf ekki að taka alla umgengni og umferð í þjóðgarðinum til gagngerrar endurskoðunar og reglur þar að lútandi? Umferð þarna hefur stóraukist og það sér mikið á gróðri mjög víða. Síðan hafa einnig borist fréttir um að tærleiki Þingvallavatns sem talinn er gefa því einna mesta sérstöðu fyrir utan lífríkið sé ekki sá sami og áður. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort Þingvallanefnd hafi einhverjar hugmyndir um hvað er að gerast þar eða hvort það sé fyrirhugað að það mál verði einnig skoðað nánar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli og máls á þessu máli. Það er rétt, það varð mengunarslys í Silfru fyrir síðustu helgi við kvikmyndatökur. Sett var niður tæki sem smitaði frá sér málningarflygsum. Það eru í gildi mjög stífar reglur um kvikmyndatöku á Þingvöllum. Það þarf til þess sérstakt leyfi og það er fylgst mjög vel með umgengni og ekki síður viðskilnaði eftir slíka atburði sem eru oft mannmargir og taka mikið til sín. Vegna þeirra þarf að takmarka umgengni annars fólks á tilteknum stöðum. Kvikmyndafélagið hafði öll tilskilin leyfi. Ljóst var hver uppspretta mengunarinnar var og tekin var sú ákvörðun að stöðva ekki kvikmyndatökuna heldur ljúka henni og hreinsa þetta síðan upp að henni lokinni sem ég vænti að verði núna um næstu helgi. Það er rétt að margar hættur steðja að Þingvallavatni. Mengunarslys eins og þetta er því miður ekki einsdæmi. Á síðustu missirum höfum við upplifað þrjú, þetta er þriðja slíka slysið. Ég vil nefna að fyrir tveim, þrem vikum varð slys úti á vatni þegar bát rak upp á sker. Sem betur fer slösuðust menn ekki alvarlega í því en ef olíutankurinn hefði rifnað hefði geta farið illa fyrir lífríki vatnsins. Fyrir nokkrum missirum, líklega árið 2010 eða 2011, var fyrir vangá starfsmanna hreinsunarfyrirtækis hellt niður seyru í hraunið ofan við Þingvallavatn og seyran barst auðvitað beina leið út í vatnið. Þetta er það sem er hættulegast vatninu, þ.e. niturmengun, og það er rétt, því miður, að þá lætur gegnsæi og tærleiki vatnsins undan síga. Það eru víðtækar rannsóknir akkúrat núna í gangi á því, verið er að efla vöktunina, einmitt þess vegna. Innan tveggja vikna mun koma út ný skýrsla sem sýnir þróunina á undangengnum árum og það er mjög mikilvægt að við bregðumst hart við. Uppspretturnar eru þekktar, 

Hæstv. forseti. Það er fjölmargt áhugavert sem fram hefur komið í umræðunni í dag. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðuna um Þingvelli og benda Þingvallanefnd á þá umræðu sem - ég vona að Þingvallanefnd hafi þegar fjallað um athugasemdir frá heimamönnum sem ætluðu sér að reyna að flytja áburð til landgræðslu upp í afrétt þar fyrir ofan en fengu ekki heimildir til og þurftu að fara mjög langa leið til að sinna þeim uppgræðslustörfum sínum. Ég vonast til þess að Þingvallanefnd hafi fjallað um það í störfum sínum. En það sem ég ætlaði að vekja athygli á er málefni Íslenskrar ættleiðingar. Ég hef áður fjallað um það hér í þessum sal, beint fyrirspurn til ráðherra um það. Ég bendi þingheimi á að enn er ekki komin inn hækkun á fjárveitingu til þeirra verkefna sem Íslensk ættleiðing hefur séð um. Við í velferðarnefnd fengum á fund til okkar í morgun fulltrúa úr velferðarráðuneytinu sem fjallaði um þetta með okkur og maður bindur að sjálfsögðu vonir við það að aukin fjárframlög komi inn núna við 2. umr. fjárlaga. Ég vil einfaldlega vekja athygli þingheims á þessu. Við ræddum þetta hér fyrr í vetur og ég skoraði þá á þingheim að beita sér fyrir því að við mundum tryggja að þessi mál kæmust í öruggan farveg. Enn hefur ekki verið ritað undir þjónustusamning við Íslenska ættleiðingu. Ég vil einfaldlega hvetja til þess að þeirri vinnu verði hraðað svo þessi mál séu í öruggum farvegi, og þingheimur allur þarf að fylgjast vel með því að fjárveitingar komi inn í þennan málaflokk til að ekki komi til þess, líkt og forsvarsmenn félagsins vöktu okkur þingmenn hér til umhugsunar um, að félagið einfaldlega gefist upp á því að sinna þessum verkefnum. Miklar skyldur eru lagðar á félagið og það vill að sjálfsögðu sinna sínu verkefni vel en til þess þarf fjárframlög.

Frú forseti. Ég vil í upphafi svara því sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan, það er ekki í verkahring Þingvallanefndar að framfylgja reglum um þungatakmarkanir og heldur ekki verkefni nefndarinnar að veita undanþágur þar frá. Það gerir Vegagerðin. Ég kvaddi mér hljóðs til að taka þátt í umræðunni um tækjakost Landspítalans. Það var mjög alvarleg staða á spítalanum við hrun, eins og hér hefur verið rakið, þar sem dregist höfðu verulega saman fjárveitingar til tækjakaupa um langt árabil, allt frá árinu 2003. Í hruninu, þegar krónan féll um helming, tvöfaldaðist auðvitað verð á öllum tækjum á einni nóttu. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um mikilvægi þess að bæta í og styrkja tækjakost, ekki bara Landspítalans heldur einnig Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég tek líka undir það sem hér var sagt um að núverandi húsakostur Landspítalans hentar ekki alltaf undir ný og góð tæki og stendur þess vegna tækjakaupunum fyrir þrifum. Árangur bráðaaðgerða og slysalækninga er mælikvarði á gæði hátæknilækninga. Nýlega kom út rannsókn sem sýnir að árangurinn hér á Íslandi er langtum betri í þeim efnum á Landspítalanum en annars staðar á Norðurlöndunum. Það kemur fram í rannsókn sem birtist í tímaritinu Injury fyrir skömmu að af níu sjúklingum og bráðaaðgerðum af því tagi lifðu fimm sjúklingar og lifa enn við góða heilsu í dag. Þetta hlutfall er 0–18% annars staðar á Norðurlöndunum. Það er unnið kraftaverk á hverjum degi á Landspítalanum þrátt fyrir slæman húsakost og gömul tæki. Í uppbyggingaráætlun fyrir nýjan landspítala er reiknað með 7 milljörðum kr. af byggingarkostnaðinum til tækjakaupa. Það besta sem við getum gert hér í þessu húsi er að tryggja framgang 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, nr. 55/1980, með síðari breytingum. 1. flutningsmaður málsins er hv. þm. Margrét Tryggvadóttir en ég mæli fyrir frumvarpinu í fjarveru hennar. Meðflytjendur eru sá er hér stendur og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir. „Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Hámarkslaun forsvarsmanns stéttarfélags eða samtaka stéttarfélaga skulu ekki vera hærri en þreföld lágmarkskjör í því félagi sem hann veitir forstöðu skv. 1. mgr.“ 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði til bráðabirgða eru: Hafi ákvæði 1. gr. í för með sér skert launakjör forsvarsmanns stéttarfélags skal hann halda óbreyttum launakjörum þann tíma sem réttur hans til uppsagnarfrests er. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta, sem var lagt fram á 139. löggjafarþingi og svo aftur á 140. löggjafarþingi, felur í sér breytingu á lögum um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Breytingin miðar að því að lögfesta reglu um hámarkslaun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks þannig að þau geti aldrei orðið hærri en nemur þreföldum lágmarkskjörum, sbr. 1. mgr. 1. gr. laganna. Í því ákvæði er kveðið á um að laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um séu lágmarkskjör í viðkomandi starfsgrein. Í ákvæði til bráðabirgða er þó kveðið á um að séu forsvarsmenn við gildistöku laganna með samningsbundin launakjör sem eru hærri en það viðmið sem sett eru í frumvarpinu haldi þeir þeim jafnlengi og lögboðinn uppsagnarfrestur þeirra gildir. Eftir þann tíma geta þeir að hámarki haft laun sem nema þreföldum lágmarkskjörum samkvæmt lögunum. Samningsfrelsi er grundvallarregla í íslenskum rétti. Löggjafinn hefur þó talið rétt að setja samningsfrelsinu ákveðnar skorður séu rík rök þar að baki. Meðal þeirra raka sem oft er vísað til eru almannahagsmunir. Flutningsmenn frumvarpsins telja mikilvægt að sett sé hámark á laun forsvarsmanna verkalýðsfélaga og hagsmunasamtaka launafólks. Að baki slíku hámarki eru rík sanngirnissjónarmið enda eru þessi laun greidd úr sameiginlegum sjóðum verkalýðsins. Með frumvarpinu væru samningsfrelsi settar nokkrar skorður enda yrði ólöglegt að semja um hærri laun en nemur þreföldum lágmarkskjörum. Við ákvörðun þessa hámarks var þó gætt meðalhófs og ekki gengið of nærri samningsfrelsi aðila. Með því að kveða á um þreföld lágmarkskjör er enn fremur talið tryggt að hámarkið sé ákvarðað þannig að launin séu samkeppnishæf svo að hæft fólk fáist til starfans og ákvæðið dragi ekki úr hvata þeirra sem hæfastir eru til að sinna starfinu. Flutningsmenn telja jafnframt rétt að vekja athygli á því að setning hámarks sem er á þennan hátt bundið lágmarkskjörum getur verið forsvarsmönnum mikilvægur hvati til að berjast fyrir bættum rétti félagsmanna þar sem hækkun lágmarkslauna getur leitt til beinnar hækkunar launa þeirra.“ Sá er hér sendur er innilega sammála þessari hugmyndafræði og er einn af þeim sem svíður það þegar fyrrverandi forsvarsmaður stærstu launþegasamtaka landsins býr nú í um 500 m² einbýlishúsi í Arnarnesinu. Myndast hefur risavaxin gjá milli forsvarsmanna launþegahreyfingarinnar og almennra félagsmanna. Eftir það sem fram hefur komið í fréttum undanfarna daga frá frá þingi ASÍ í síðustu viku er hægt að setja stórt spurningarmerki við það hvort forsvarsmenn launþegahreyfingarinnar á Íslandi séu yfir höfuð að gæta hagsmuna launþega. Á ASÍ-þinginu var meðal annars lögð fram tillaga frá Vilhjálmi Birgissyni, formanni Verkalýðsfélags Akraness, um að verðtrygging yrði afnumin. Verðtryggingin er, eins og alþjóð veit, mesti bölvaldurinn sem íslenskt launafólk hefur þurft að búa við undanfarna áratugi, hún hefur sett þúsundir heimila á landinu á hausinn og komið tugþúsundum manna í alvarlega greiðsluerfiðleika. Tillögu Vilhjálms Birgissonar á ASÍ-þinginu var hafnað af forustumönnum launþegahreyfingarinnar og því get ég ekki annað en spurt: Hvað er í gangi hjá Alþýðusambandi Íslands? Vilhjálmur Birgisson lagði einnig fram tillögu á þinginu um að kosning til formennsku í launþegahreyfingunni yrði beint kjör, þ.e. að félagsmenn sjálfir kysu beint fulltrúa sína og talsmenn, þar á meðal formann ASÍ. Lýðræðisvæðing í launþegahreyfingunni er að sjálfsögðu nauðsynleg. Ég var sjálfur í verkalýðsfélagi í langan tíma og sat þar á meðal í trúnaðarráði verkalýðsfélags í næstum áratug. Sú uppsetning og það fyrirkomulag sem ríkir almennt í verkalýðshreyfingunni á Íslandi, þó ekki undantekningarlaust, er svokallað lenínískt fyrirkomulag þar sem stjórn í verkalýðsfélagi leggur til að uppstillingarnefnd stilli upp nýrri stjórn í félagið sem síðan er kosið um. Það á sér ákveðnar sögulegar rætur frá því fyrir rússnesku byltinguna á sínum tíma en er orðin alger tímaskekkja í nútímasamfélagi og löngu orðið tímabært að því fyrirkomulagi sé kastað fyrir róða og nýju lýðræðislegra fyrirkomulagi komið á. Tillögu Vilhjálms um aukið lýðræði í verkalýðshreyfingunni þar sem þeir sem greiða gjöldin til að borga þessu fólki laun, var líka hafnað af forsvarsmönnum verkalýðshreyfingarinnar og ASÍ. Því spyr maður sig aftur: Hagsmuna hverra gæta forsvarsmenn launaþegahreyfingarinnar? Það þarf að sjálfsögðu að taka rækilega til endurskoðunar, í kjölfar þessa nýafstaðna ASÍ þings, skylduaðild að verkalýðsfélögum sem halda svona á málum. Sjálfur hef ég alla mína starfsævi verið eindreginn talsmaður laga um verkalýðsfélög og skylduaðild að verkalýðsfélögum og eins og áður kom fram var ég í verkalýðsfélagi í áratugi og gegndi þar á meðal trúnaðarstörfum fyrir verkalýðsfélög. En þegar félagsmenn og fleiri upplifa forsvarsmenn og verkalýðsfélögin með þessum hætti, að þau gangi beinlínis gegn hagsmunum félagsmanna, er varla forsvaranlegt lengur að gera skylduaðild að verkalýðsfélögunum lögbundna. Það mætti þá hugsa sér að frjálst félagsval yrði innleitt, þ.e. að fólk gæti valið sér verkalýðsfélag eftir hentugleika eða að fólk gæti valið sér til hvaða verkalýðsfélags félagsgjöld þess gengju. Það hefur orðið gerbreyting á öllu starfsumhverfi verkalýðsfélaga undanfarna áratugi og þau eru ekki lengur eins niðurnjörvuð og þau voru og nýjar aðstæður bjóða upp á endurhugsun á fyrirkomulaginu. Eins og staðan er í dag virðist stór hluti verkalýðshreyfingarinnar því miður vinna beinlínis gegn hagsmunum félagsmanna, eins og Alþýðusamband Íslands. Slíkt er í rauninni ólíðandi og stjórnir verkalýðsfélaga sem hafna beinu kjöri á sjálfum sér eru líka ólíðandi. Í framhaldi af flutningi þessa þingmáls, sem fjallar um kjör æðstu stjórnenda verkalýðsfélaga, mun ég að sjálfsögðu vekja athygli á því og jafnvel leggja fram breytingartillögur á ferli málsins í gegnum þingið um með hvaða hætti hægt er að bæta rétt hinna almennu félagsmanna í verkalýðshreyfingunni. Það er til dæmis hægt með því að gera félagsmönnum kleift að greiða félagsgjöld sín til annarra félaga sem gæta þá frekar hagsmuna þeirra, eða hugsanlega að afnema skylduaðild að verkalýðsfélögum. Í því umhverfi sem launafólk býr við í dag, sérstaklega með tilliti til þess hvernig launþegahreyfingin hefur gengið fram alveg frá hruni og til síðasta ASÍ-þings í síðustu viku, er mjög mikilvægt að frumvarpið fái framgang og sem besta umfjöllun í þeirri nefnd sem það fer til. Hvet ég þá nefnd jafnframt til að velja málinu góðan farveg og reyna að afgreiða það sem hraðast.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum í samvinnu við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands og sveitarfélögin. Stefnan verði tímasett samhliða því að tryggður verði fjárhagslegur stuðningur við afreksfólk.“ Ljóst er að með einhverjum hætti þarf að móta stefnu til framtíðar fyrir afreksfólk okkar í íþróttum en það er ekki síður mikilvægt að við tryggjum að þeirri stefnumótun fylgi fjárhagslegur stuðningur. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum og síðast nú í síðustu viku að við eigum afburða íþróttamenn. Við eigum Evrópumeistara í fimleikum, bæði í unglingaflokki og í kvennaflokki. Við eigum landslið karla í handbolta sem stenst snúning bestu landsliðum heims. Við eigum frábæra íþróttamenn í hópi fatlaðra sem hafa unnið til verðlauna á undanförnum Ólympíuleikum fatlaðra. Við eigum líka ófatlaða frjálsíþróttamenn sem hafa staðið sig með afbrigðum vel á erlendri grund í stórmótum og á Ólympíuleikunum. Það gefur því augaleið, frú forseti, að það ber að styðja við þetta fólk. Síðast en ekki síst vil ég nefna kvennalandslið Íslands í knattspyrnu sem er nú að komast í hóp þeirra bestu í Evrópu og í heiminum. Í öllum þessum íþróttagreinum eru fyrirmyndir barna og unglinga, fyrirmyndir sem vert er að horfa til og sem okkur ber að styðja við bakið á. Ég tel að það sé ómetanlegt fyrir forvarnastarf og uppbyggingu íþrótta- og æskulýðsmála að við eigum slíkar fyrirmyndir og styðjum vel við bakið á þeim. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur mótað afreksstefnu sína þar sem settar hafa verið fram tímabundnar markvissar áætlanir um frammistöðu á stórmótum. En til að tryggja slagkraft markmiðanna til langframa ber, ásamt því að horfa á keppnisárangur, að styrkja eigin getu og hæfileika hreyfingarinnar til að vinna að langtímamarkmiðum í afreksíþróttum. Það er ljóst að mörg íþróttafélög hafa gert slíkt hið sama í samvinnu við sveitarfélögin. Í þingsályktunartillögunni er því lagt til að ráðherra verði falið að móta heildstæða stefnu um afreksfólk í íþróttum. Mikilvægt er að mati flutningsmanna, þeirrar sem hér stendur og hv. þm. Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, að tryggt verði að sú stefna verði unnin í samvinnu við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands og sveitarfélögin til að tryggja að sem flestir taki þátt í vinnunni. Þannig eru mestar líkur á að stefnan verði grundvöllur að öflugum stuðningi við afreksfólk okkar sem eykur líkur á því að sem mestur árangur náist. Það er nauðsynlegt að tímasetja slíka áætlun og síðast en ekki síst er skilyrði fyrir slíkri stefnu að fjárhagslegur stuðningur verði tryggður því að án fjárhagslegs stuðnings er stefnan lítið annað en orð á blaði. Stefnan skal hins vegar vera endurskoðuð árlega að mati flutningsmanna og er eðlilegt að ráðherra haldi allsherjar- og menntamálanefnd þingsins upplýstri um framgang mála. Stundum er sagt, og það hefur heyrst oftar en ekki í þessum sal, að menn eigi að forgangsraða fjármunum til verkefna þegar fjármunir eru af skornum skammti. Undir það tek ég heils hugar. Ég tel hins vegar að það séu forvarnir til framtíðar að styðja við bakið á öflugu íþróttafólki, að styðja við bakið á þeim fyrirmyndum sem yngra fólkið, strákar og stelpur, geta samsamað sig með, horft til og stefnt að því markmiði að ná jöfnum árangri. Það eru forvarnir til framtíðar og þeim fjármunum sem varið er í forvarnastarf og uppbyggingu til framtíðar er ætíð vel varið. Þarft er að forgangsraða með þessum hætti í þágu forvarnastarfs og uppbyggingar íþrótta- og æskulýðsmála. Virðulegi forseti. Það er ósk mín og von að hv. allsherjar- og menntamálanefnd taki þingsályktunartillöguna til skoðunar, og ekki bara skoðunar heldur að hún kalli til þá aðila sem hér eru til nefndir. Ég vona að þingsályktunartillagan verði samþykkt á þessu þingi, að hún verði ekki bara pappír í nefndarstarfi og að við getum haldið áfram að byggja upp öflugt íþrótta- og æskulýðsstarf og getum stutt við bakið á því frábæra afreksfólki sem við Íslendingar eigum í íþróttum og köllum stundum „strákana okkar“ eða „stelpurnar okkar“ þegar vel gengur. Það er von mín að við sýnum í verki að þeim orðum fylgir athöfn, að við ljúkum við mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum og sýnum með fjárhagslegum stuðningi við málið að okkur er alvara þegar við tölum um „strákana okkar“ og „stelpurnar okkar“.

Frú forseti. Ég tek undir hvert orð sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði í framsögu sinni um þingsályktunartillöguna sem við leggjum báðar fram varðandi mótun heildstæðrar stefnu um afreksfólk í íþróttum. Þá kann einhver að spyrja: Af hverju er ekki búið að gera þetta? Af hverju er ekki löngu búið að styðja við afreksfólk í íþróttum? Það hefur verið gert að einhverju leyti og þar eins og annars staðar hafa menn náttúrlega reynt að forgangsraða. Í heildina hefur sem betur fer verið þannig á málum haldið að þetta er að tutlast inn, en það er bara ekki nóg. Þegar við stóðum frammi fyrir auknum kostnaði íþróttaiðkenda á landsbyggðinni sáum við að koma þyrfti til móts við þær þarfir að öll börn, hvar sem þau væru búsett á landinu, hefðu jöfn tækifæri til að sækja keppnir á vegum Íþróttasambandsins. Þess vegna ákvað íþróttahreyfingin í samvinnu við menntamálaráðuneytið fyrir einhverjum árum - ætli það hafi ekki verið í kringum 2006, fyrir um sex árum - að forgangsraða í þágu ferðasjóðs íþróttafélaga. Við ræddum afrekssjóðinn mjög mikið, vissum að það mundi skipta máli að hann yrði efldur til lengri tíma, en þessu var forgangsraðað með þeim hætti þá. Það sama gildir um sérsamböndin þar sem við sjáum að minna er um sjálfboðaliða en áður. Álagið er mikið á því fólki sem starfar innan íþróttafélaganna. Við sjáum það víða annars staðar, innan æskulýðshreyfingarinnar og tómstundafélaganna, í tómstundastarfi víða um landið, að æ erfiðara verður að fá fólk í sjálfboðavinnu til að sinna því merkilega starfi sem innt er af hendi innan íþróttahreyfingarinnar og æskulýðsfélaganna og í öðru tómstundastarfi. Eftir Ólympíuleikana 2008, í ljósi glæsilegs árangurs karlalandsliðsins okkar í handbolta, þegar þeir unnu það frækilega afrek að fá silfurverðlaun, þá sammæltust menn um að stíga yrði næsta skref, það yrði að vera í afrekssjóðnum eftir að hafa komið að ferðasjóðnum og sérsambandssjóðnum yrði afrekssjóðurinn að vera næstur. Síðan kom hrunið. Ég ætla ekki að gagnrýna hástöfum núverandi menntamálaráðherra en við verðum að skilja þá erfiðleika sem hún hefur staðið frammi fyrir. En eins og annars staðar þarf að forgangsraða. Ég hefði til dæmis kosið að ráðuneytið hefði forgangsraðað í þágu afrekssjóðs í stað þess að koma upp Fjölmiðlastofu, svo að dæmi séu tekin innan þess ráðuneytis. Ég hefði kosið að láta fjárveitingu í íþrótta- og æskulýðsstarf í staðinn fyrir að koma upp einni ríkisstofnun. Þetta er þeirra forgangsröðun. Gott og vel, það er hægt að gagnrýna hana, en ég hef skynjað mikinn vilja af hálfu hæstv. ráðherra í þessa veru, sem meðal annars birtist í því að við afgreiðslu síðustu fjárlaga var samþykkt að bæta 5 millj. kr. við íþróttaafrekssjóðinn okkar. Við þurfum að gera betur. Við þurfum að sýna það í verki, ekki bara hafa orð á því í 17. júní ræðum úr þessum stól eða annars staðar, fólk úr öllum flokkum, að okkur sé alvara með að styðja við afreksfólkið okkar. Nú á kvennafrídaginn erum við að upplifa þá hvatningu sem felst í hinu stórkostlega afreki stúlknanna okkar í fimleikum. Við erum að ná í stórfenglega og mikilvæga titla hvort sem er í stelpuflokknum eða kvennaflokknum. Þær íþróttakonur geta orðið fyrirmyndir fyrir þær stúlkur sem stunda fimleika. Það sama gildir um stelpurnar okkar í fótboltanum. Ég hvet alla til að fara á leikinn á morgun, taka með sér hóp af fólki til að styðja við stelpurnar okkar á móti Úkraínu svo að þær komist í lokakeppni Evrópumótsins í fótbolta, þannig að þær spili fyrir fullum velli. Það er draumur þeirra að geta gert það og finna hlýjuna, stuðninginn og einlægnina hjá þjóðinni til að standa á bak við þær. Allt þetta skiptir máli varðandi áframhaldandi uppbyggingu íþróttastarfs. Þess vegna verðum við að sýna metnað. Sá metnaður kemur ekki fram í frumvarpi til fjárlaga. Ég hef talað við ráðherra og við höfum átt orðaskipti í þessum stól og það hefur verið sagt að menn vonist til að þetta lagist milli 2. og 3. umr. Þannig talar hver ráðherrann á fætur öðrum. Þá verður ríkisstjórnin að þora að forgangsraða í samstarfi við Alþingi í hvað það vill setja fjármuni sína. Ég tel mikilvægt að vel verði farið yfir þessa þingsályktunartillögu sem við tölum fyrir, ég og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sem veit nú meira en margir aðrir um málefni íþrótta og íþróttafólks. Það þarf að fara vel yfir þessa stefnu og skoða á henni breytingar í þá veru að við takmörkum okkur til að mynda við Ólympíuleikana. Við upplifðum stórfenglega Ólympíuleika 2012 í London. Næstu leikar verða í Brasilíu 2016. Það eru ekki nema 12 ár þar til árið 2024 gengur í garð og þá eru það þriðju Ólympíuleikarnir. Við eigum að geta markað ákveðna stefnu um hvaða árangri við viljum ná á þeim leikum sem fram undan eru 2016, 2020 og 2024. Ég vil alla vega að það verði skoðað og kannað í samráði við Íþrótta- og Ólympíusambandið að við reynum að setja okkur mælanleg markmið. Við erum sterkari í sumum greinum en öðrum. Það er eins og gengur. Við eigum að setja stefnuna hátt. Við sjáum að við getum svo sannarlega gert það í fimleikunum. Við getum gert það í kvennafótboltanum. Við getum gert það í karlahandboltanum. Við getum gert það í sundinu. Við sjáum líka alveg ótrúlega efnilega íþróttamenn, t.d. í frjálsum íþróttum, hvort sem við nefnum hlaup eða stangarstökk eða aðrar greinar. Tækifærin eru mörg. Við eigum að reyna að sjá hvað við getum. Það er stórkostlegt að 320 þúsund manna þjóð skuli geta framleitt, ef svo má að orði komast, íþróttamenn í fremstu röð á heimsvísu. Við verðum þá að styðja íþróttir eins og aðrar tegundir menningar. Ég tel íþróttir til menningar. Við sjáum aðra vaxtarsprota menningar stuðla að því að við höfum eflst sem þjóð út á við og í alþjóðasamskiptum, hvort sem það eru bókmenntakynningar, tónlistin, kvikmyndir o.s.frv. Við eigum að nýta okkur þetta. Allt skiptir þetta okkur máli og þar spila íþróttirnar stórt hlutverk. Íþróttamenn eru líka talsmenn Íslands og það hlutverk hefur íþróttafólkið okkar rækt með sóma. Ég hvet þá sem eru í allsherjar- og menntamálanefnd - það vill svo til að ég er þar líka - til að fara vel yfir þessa tillögu. Ég vil að menn átti sig á því að henni fylgir eindreginn stuðningur við það að vinna þetta í samvinnu við mennta- og menningarmálaráðuneytið sem hefur staðið sig ágætlega þrátt fyrir erfiða tíma. Ég gat þess áðan að ég hefði viljað sjá forgangsröðunina aðra af hálfu ráðherra, en það er eins og gengur. Ég held hins vegar að ákveðin tækifæri séu í þessu og ég sé metnað af hálfu forustumanna ráðuneytisins, af hálfu ráðherra. Ég skynja metnað af hálfu allra stjórnmálaflokka hér í þinginu til þess að gera betur á sviði afreksíþrótta. Það skilar sér þvert í gegnum samfélagið niður í skólakerfið og inn í skólakerfið, upp og niður og hvar sem er. Ég hvet okkur eindregið til að sameinast um að koma með afurð sem tengist því að efla afreksíþróttir í landinu. Nú er lag.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Birkir Jón Jónsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Markmiðið með frumvarpinu er að leggja til að margnota bleiur verði færðar úr efsta skattþrepi, sem er 25,5%, í 7% skattþrep. Ástæðan fyrir því að við leggjum fram sérstakt frumvarp um þessa virðisaukaskattslækkun er sú að okkur tókst ekki í vor að fá hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að samþykkja slíka skattbreytingu þegar verið var að samþykkja lækkun á virðisaukaskatti á raf- og tvinnbílum. Ástæða þess að hv. ríkisstjórn lagði til skattalækkun eða virðisaukaskattslækkun á raf- og tvinnbílum var einmitt sú að auka kaup og notkun almennings á umhverfisvænum bifreiðum. Í umræðum í efnahags- og viðskiptanefnd kom fram að þessi ökutæki eru afar dýr, þau kosta að meðaltali um 5 milljónir. Það var alveg ljóst að skattalækkunin mundi fyrst og fremst gagnast fólki sem hefði fjármagn á milli handanna. Þannig að okkur hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fannst nauðsynlegt að koma til móts við fleiri sem kjósa að lifa umhverfisvænt og leggja til að margnota bleiur fari úr efsta virðisaukaskattsþrepi, sem er 25,5%, niður í 7% virðisaukaskatt. Það er von okkar að hv. efnahags- og viðskiptanefnd sjái ástæðu til að fara út í þessa skattalækkun vegna þess að hún mun gagnast hópi barnafólks sem er með afar þung útgjöld, meðal annars út af bleiukaupum sem eru þá í flestum tilfellum einnota bleiur. Síðan er því þannig farið að margnota bleiur eru umhverfisvænni hér á landi en í mörgum öðrum löndum, vegna þess að við notum umhverfisvæna orku við bleiuþvott en aðrar þjóðir orkugjafa sem ekki eru skilgreindir sem græn orka eins og okkar orka. Frú forseti. Því hefur verið haldið fram að enginn munur væri á einnota pappírsbleium og margnota bleium hvað varðar mengun, en það er ekki rétt, ekki þegar við skoðum málið hér á landi. Eins og ég sagði áðan er raforka græn orka og hana notum við til að þvo margnota bleiur. Minni mengun er því af bleium hér á landi en í löndum þar sem mengandi orkugjafar eru notaðir til að þvo margnota bleiur. Samkvæmt upplýsingum á vef Umhverfisstofnunar notar hvert barn á Íslandi 5–6 þúsund einnota bleiur á fyrstu æviárum sínum. Það gerir um tvö tonn af sorpi. Niðurbrotstími þeirra tveggja tonna er um 500 ár í náttúrunni - fimm hundruð ár. Markmið frumvarpsins er að ná tonnafjöldanum niður og draga úr mengun sem framtíðarkynslóðir þurfa að takast á við. Ég vil að lokum ítreka hið tvöfalda markmið sem er með lækkun á virðisaukaskatti á margnota bleium. Það er í fyrsta lagi að hvetja foreldra ungbarna til að nota umhverfisvænar bleiur, margnota. Annað markmið er að koma til móts við þung útgjöld fólks sem er með börn sem nota bleiur. Það fólk er, á sama tíma og það er með ung börn, að reyna að fjárfesta í húsnæði. Það skiptir því miklu máli hvort bleiur eru í 25,5% skattþrepi eða í 7% skattþrepi þegar þetta fólk tekur ákvörðun um hvort það eigi að leyfa sér að vera umhverfisvænn neytandi eða ekki. Frú forseti. Ég vonast til þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd skoði alvarlega að samþykkja þessa lækkun virðisaukaskatts á margnota bleium fyrir áramótin. Það er jú um áramótin sem við breytum flestum sköttum, ekki síst virðisaukaskatti. Ég vil líka geta þess að miklar væntingar eru meðal fólks sem á ung börn um að frumvarpið komist í gegn. Vonandi getur þingið komið til móts við væntingar hóps ungra foreldra hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Hér er um endurflutning á málinu að ræða sem upphaflega var lagt fram á þinginu á síðasta vetri. Sá sem hér stendur telur afskaplega brýnt að farið verði að huga að nýjum leiðum í ferðaþjónustu hér á landi sem hefur vaxið að miklum mun á undanliðnum árum, og er það vel. Engu að síður er svo komið að ferðaþjónustan á sumum svæðum á Íslandi er komin að mörkum þess sem hægt er að búa við. Sum svæði eru gjörnýtt þegar kemur að ferðaþjónustu, einkanlega á suðvesturhorninu, og er nú svo komið að menn eru þar farnir að tala um ferðamannamengun, mengun af völdum ferðamannanna sjálfra. Slíkur er fjöldi þeirra á vinsælustu ferðamannastöðunum á þeim svæðum sem næst liggja helsta millilandaflugvelli landsmanna, Keflavíkurflugvelli. Þessi tillaga tekur á því máli. Það er mat langflestra sérfræðinga, ef ekki allra, að fara verði að huga að því hvernig við beinum ferðafólki, bæði innlendu og erlendu, sérstaklega erlendu, til fleiri svæða hér á landi en sem nemur þeim sem næst eru suðvesturhorninu og hvernig við dreifum því ferðafólki betur yfir árið. Á undanliðnum árum hefur orðið gríðarleg aukning í komu erlendra ferðamanna til Íslands og má segja að um byltingu sé að ræða. Um og upp úr 1980 komu innan við 100 þús. erlendir ferðamenn til landsins en á yfirstandandi ári losa þeir um 600 þús. þannig að á 30 ára tímabili hafa þeir sexfaldast. Aukningin verður að öllum líkindum enn hraðari á komandi árum enda er um spíral að ræða og má búast við því að milljónasti erlendi ferðamaðurinn á einu ári komi hingað til lands á næstu fimm til sex árum eða svo. Þessari tillögu til þingsályktunar fylgir ítarleg greinargerð en fjöldi þingmanna er meðflutningsaðili að henni og er það vel, úr öllum stjórnmálaflokkum sem eiga sæti hér á Alþingi. Ég tel að það muni vera hægt að ná mjög breiðri pólitískri sátt um málið enda er það í öllum atriðum ferðaþjónustugreininni mjög til framdráttar ef og þegar tillagan verður samþykkt á hinu háa Alþingi. Frú forseti. Mig langar aðeins að vitna stuttlega í greinargerð sem fylgir þingsályktunartillögunni og liggur frammi í sölum Alþingis en þar segir: „Með þingsályktunartillögu þessari er ætlunin að bregðast við gríðarlegri fjölgun erlendra ferðamanna til landsins á síðustu árum og spám um að þeim fjölgi enn frekar. Ljóst er að margir helstu ferðamannastaðir á suðvestanverðu landinu, sem liggja næst Keflavíkurflugvelli, þola vart eða ekki meiri ásókn ferðamanna á háannatíma, nema gripið sé til aðgerða sem mögulega spilla ásýnd og yfirbragði þess sem ferðamenn sækjast eftir. Einn helsti veikleiki íslenskrar ferðaþjónustu er annars vegar mikið álag á ferðamannastaði yfir sumarið og hins vegar lítil dreifing erlendra ferðamanna utan höfuðborgarsvæðisins og Suðvesturlands utan sumartímans. Það er af þessum sökum afar brýnt að fjölga áfangastöðum á landinu svo að álag af völdum ferðamanna dreifist betur en nú er. Hætt er við því að ella glatist upplögð sóknarfæri í þessari mikilvægu atvinnugrein. Hér er um mikla fjárhagslega hagsmuni fyrir íslenskt samfélag að ræða, enda er ferðaþjónusta ein af þremur meginstoðum atvinnulífs í landinu og er í þriðja sæti hvað varðar útflutningstekjur sem landið aflar. Ferðaþjónusta skapar 16,9% af tekjum þjóðarinnar (samkvæmt tölum frá 2008) og telur Hagstofan að árið 2008 hafi heildarkaup á ferðaþjónustu hér á landi numið tæplega 171 milljarði kr., eða sem svarar til 11,5% af vergri landsframleiðslu. Með tillögunni er þess freistað að styrkja ferðaþjónustu á landsbyggðinni í fullu samræmi við markmið sóknaráætlunar 20/20 um tímabundinn stuðning við vaxtargreinar, sérstakan stuðning við vetrarferðaþjónustu, stuðning við klasasamstarf fyrirtækja og umhverfismál ferðaþjónustu. Tillagan tekur einnig tillit til nýrrar ferðamálaáætlunar stjórnvalda þar sem áhersla er lögð á vetrarferðamennsku og fjölgun viðkomustaða fyrir allan þorra ferðafólks sem sækir landið heim. Í þessari tillögu er sérstaklega horft til þess svæðis á landinu utan stærsta þéttbýliskjarnans sem getur á sem auðveldastan hátt tekið við auknum straumi ferðamanna á næstu árum, en þar er átt við svæðið frá Húnavatnssýslum og austur á firði með augljósum miðpunkti í Eyjafirði þar sem fullbúinn millilandaflugvöll er að finna, svo og sterka innri samfélagsgerð í langfjölmennasta þéttbýliskjarnanum utan höfuðborgarsvæðisins. Á þessu svæði, sem liggur beggja vegna Tröllaskaga og austur á firði, hefur á síðustu árum orðið gríðarleg uppbygging í fjölþættri ferðaþjónustu; jafnt íþrótta-, afþreyingar- og menningarstarfsemi, auk þess sem framboð á hótelum, gistihúsum og veitingahúsum á Norðurlandi hefur aukist hröðum skrefum á tiltölulega stuttum tíma. Þá er það einnig liður í þeirri tillögu, sem hér er gerð grein fyrir, að nýta betur innviði ferðaþjónustunnar utan höfuðborgarsvæðisins og þá miklu fjárfestingu í samgöngu- og menningarmannvirkjum sem sveitarfélög - og ekki síst ríkið - hafa ráðist þar í á síðustu árum. Þar nægir að nefna lengingu millilandaflugvallarins á Akureyri, nýleg (og áætluð) jarðgöng í Eyjafirði, uppbyggingu Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands á sama stað, viðamikla og stóraukna rannsóknarþjónustu Háskólans á Akureyri og byggingu menningarhússins Hofs. Ferðaþjónusta á Norðurlandi, og raunar víðar á þeim svæðum sem liggja fjærst suðvesturhorninu, hefur að mörgu leyti liðið fyrir þá staðreynd að yfirgnæfandi meiri hluti ferðamanna sem kemur til landsins, rúmlega 97,7% (samkvæmt tölum Isavia 2009), fer um Keflavíkurflugvöll og dvelur þar af leiðandi mestmegnis á sunnan- og vestanverðu landinu. Til samanburðar má geta þess að hlutdeild Akureyrarflugvallar í þessum hópi ferðamanna er innan við hálft prósent. Því má segja að þeirri auðlind sem ferðafólk er í atvinnulífi landsmanna sé misjafnlega skipt milli landshluta. Það hefur bein áhrif á vaxtarmöguleika greinarinnar frá einu svæði til annars, eins og allar tölur og rannsóknir benda til. Gagnaöflun á sviði ferðamála, sem er m.a. í höndum Ferðamálastofu og Hagstofu Íslands, virðist sýna að staðsetning flugvallar skiptir sköpum um ferðamunstur fólks: Þeir sem lenda í Keflavík dvelja að meðaltali 1,8 nætur á Norðurlandi, en þeir sem lenda á Akureyri dvelja að meðaltali 7,8 nætur á Norðurlandi. Hér ber allt að sama brunni: Rannsóknir Rannsóknarmiðstöðvar ferðamála benda líka eindregið til þess að erlendir ferðamenn fljúgi varla beint til Akureyrar nema þeir hafi áður komið til Íslands: 60% erlendra ferðamanna sem fljúga beint að utan til Akureyrar hafa áður komið til landsins, en 18% erlendra ferðamanna sem koma til Keflavíkur eru endurkomufarþegar. Þá sýna nýjar rannsóknir enn fremur að einungis 6% útlendinga sem lenda í Keflavík dvelja mestan sinn tíma á Norðurlandi, en 76% þeirra halda sig aðallega á Suðurlandi. Dæmið snýst algerlega við hjá þeim erlendu ferðamönnum sem fljúga beint til Akureyrar, 20% þeirra ferðast um sunnanvert landið, en 92% þeirra verja mestum ferðatíma sínum á Norðurlandi. Í þessu efni er einnig rétt að hafa hagtölur í huga. Á árunum 2004–2008, sem er langmesta hagvaxtarskeið í sögu ferðaþjónustu á Íslandi, var hagvöxtur mjög misjafn milli landshluta á Íslandi. Á þessu árabili nam hann 41% á höfuðborgarsvæðinu, en var mun minni úti á landi og raunar neikvæður (-6%) í tveimur landshlutum; á Norðurlandi vestra og á Norðurlandi eystra. Gera má ráð fyrir að misjöfn skilyrði til vaxtar ferðaþjónustu hafi hér haft sín áhrif, en stjórnvaldsaðgerðir á hverjum tíma hafa þar mikið að segja.“ Frú forseti. Þetta var stutt tilvitnun í annars ítarlega greinargerð sem fylgir þessari tillögu til þingsályktunar um nýsköpunarátak til að stórefla heilsársferðaþjónustu úti á landi. Ég tel hér vera um mjög brýnt hagsmunamál að ræða fyrir íslenska ferðaþjónustu sem mun á næstu árum sækja mjög fram og vonandi ná til allra landshluta í auknum mæli. Allir hagsmunaaðilar sem ég hef borið þessa þingsályktunartillögu undir, hagsmunaaðilar í ferðaþjónustu og atvinnulífi, fagna henni mjög og eru sammála því að hún geti bætt mjög nýtingu í þeirri þjónustu og dreift ferðamönnum betur yfir landið og betur yfir árið sem eru, eins og ég gat um í upphafi, brýn úrlausnarefni í þessari annars gróskumiklu atvinnugrein. Það er ánægjulegt að sjá hversu margir lögðu þeim sem hér stendur lið við gerð þingsályktunartillögunnar og styðja hana. Ég tel að hér sé um þverpólitíska tillögu að ræða sem þingheimur getur meira og minna sætt sig við enda eykur hún hér hagvöxt og breiðir hann út um landið og nýtir miklu betur þá innviði og þá fjárfestingu sem þegar hefur verið lögð í greinina. Allar aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við hafa farið þessa leið í meira eða minna mæli. Auðvelt er að benda á Norðmenn og Finna sem hafa aukið ferðaþjónustu sína markvisst á svæðum sem liggja fjær höfuðborginni. Má þar nefna dæmi Norðmanna sem hafa með markvissum hætti aukið veg alþjóðaflugvallarins í Björgvin með þeim afleiðingum að þangað sækir nú mikill fjöldi erlends ferðafólks sem fyrir vikið dreifist betur yfir það langa land sem Noregur er. Einnig má nefna glæsilegt dæmi frá Finnlandi í þessum efnum. Í borginni Rovaniemi sem liggur ofarlega í því ágæta landi hefur verið gert gríðarlegt átak í vetrarferðaþjónustu á undanförnum árum með þeim glæsilega árangri að 600 þús. erlendir ferðamenn leggja leið sína til þess tiltölulega litla bæjar í desembermánuði einum, en þangað komu svo að segja engir erlendir ferðamenn á þeim tíma árs fyrir örfáum árum. Dæmin sýna að fjöldamargar þjóðir eru að fara þessa leið. Stjórnvöld í þeim löndum sjá að það gengur ekki að beina ferðafólki einvörðungu á örfáa staði og fullsetja þá. Það hefur umhverfisleg áhrif sem geta verið mjög miður og á endanum fælt ferðamenn frá viðkomandi löndum fremur en toga þá til þeirra. Ég tel því að öll rök falli með þessari þingsályktunartillögu ef við höfum ferðaþjónustuna í heild sinni í huga og umhverfismál tengd henni. Ég legg því til að tillagan fái góða og eðlilega meðferð samkvæmt þingsköpum í þeirri nefnd sem við á. Ég lýk máli mínu, frú forseti, með þeim orðum að vísa þingsályktunartillögunni til efnislegrar meðferðar í hv. atvinnuveganefnd og vænti þess að þar fái hún gott brautargengi og komi á ný inn í þingsal.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og tollalögum (úthlutun tollkvóta og fóðursjóður). Frumvarp þetta er á þskj. 305 og er 272. mál. Frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu frekar en nokkur önnur mál. Það er nú lagt fram aftur mjög lítið breytt og nánast óbreytt að öðru leyti en því að bætt hefur verið við frumvarpið ákvæðum um niðurlagningu svonefnds fóðursjóðs. Forsaga málsins er sú að umboðsmaður Alþingis komst að þeirri niðurstöðu í áliti sínu frá 18. júlí 2011 að þær heimildir sem ráðherra eru veittar til álagningar tolla samkvæmt ákvörðun tollalaga og laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum væru ekki í samræmi við þær kröfur um skattlagningarheimildir sem leiðir af ákvörðun 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Héraðsdómur Reykjavíkur komst að sömu niðurstöðu nú í september. Í kjölfar álits umboðsmanns Alþingis ákvað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í samráði við fjármálaráðherra að fela starfshópi að fjalla um álitið og gera tillögur að breytingum á ákvæðum tollalaga og laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum að teknu tilliti til athugasemda umboðsmanns Alþingis og þeirra þjóðréttarlegu skuldbindinga sem Ísland hefur undirgengist. Í hópnum áttu sæti fulltrúar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, forsætisráðuneytis, fjármálaráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og utanríkisráðuneytis. Þá vann ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara með starfshópnum en hún er skipuð fulltrúum frá þremur ráðuneytum. Frumvarp þetta er byggt á tillögum starfshópsins. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu miða að því að takmarka eins og kostur er þau matskenndu skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt við ákvörðun um úthlutun tollkvóta og kveða skýrt á um tollprósentu sem vörur sem fluttar eru inn á grundvelli tollkvóta skuli bera þannig að ákvæði laganna fái staðist fyrrgreind ákvæði stjórnarskrár. Í frumvarpi þessu er lagt til að miðað skuli við magntolla við úthlutun á tollkvótum samkvæmt viðaukum IIIA og IIIB við tollalög en ekki verðtolla. Í þessum viðaukum eru tilgreindir tollkvótar samkvæmt skuldbindingum Íslands í samningum um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem skylt er að úthluta árlega. Af gildandi ákvæði verður ráðið að ráðherra hafi í ákveðnum tilvikum val um hvort lagður sé á magntollur eða verðtollur. Lagt er til að tollurinn verði magntollur en ekki verðtollur þar sem sá fyrrnefndi verndar betur innlenda framleiðslu þegar verð á heimsmarkaði er lágt og dregur úr verðsveiflum á innanlandsmarkaði. Í frumvarpinu er lagt til að skilgreint verði nánar hvaða staða þurfi að vera uppi á innanlandsmarkaði til þess að tollkvótum sé úthlutað samkvæmt viðaukum IVA og IVB. Í gildandi ákvæði er kveðið á um heimild ráðherra til úthlutunar úr viðaukunum. Lagt er til að ráðherra verði skylt að úthluta tollkvótum fyrir landbúnaðarvörur þegar sýnt þykir að ekki sé nægjanlegt framboð af viðkomandi vöru á innanlandsmarkaði. Ráðgjafarnefnd um inn- og útflutning landbúnaðarvara verður þá falið það hlutverk að safna upplýsingum um stöðu og horfur á markaði og gera tillögur til ráðherra um úthlutun tollkvóta. Til að ráðherra sé skylt að úthluta tollkvótum þurfa ákveðin hlutlæg skilyrði að vera uppfyllt samkvæmt frumvarpinu. Sé vara ekki til stöðugrar dreifingar eða ætla má að hún verði það ekki í að lágmarki 90% magni af eftirspurn að minnsta kosti tveggja leiðandi, ótengdra dreifingaraðila er lagt til að ráðherra skuli úthluta tollkvótum samkvæmt viðaukum IVA og IVB. Gert er ráð fyrir að ráðgjafarnefndin leiti upplýsinga frá að minnsta kosti tveimur leiðandi, ótengdum dreifingaraðilum um eftirspurn eftir tiltekinni vöru á innanlandsmarkaði. Þannig er stefnt að því að tryggja sem gleggsta mynd af markaðsaðstæðum hverju sinni og jafnframt komið í veg fyrir að tengdir aðilar geti samræmt aðgerðir til að knýja á um úthlutun tollkvóta. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að vara teljist ekki í boði á innanlandsmarkaði í nægjanlegu magni ef hún er eingöngu fáanleg frá einum innlendum framleiðanda. Þannig er stefnt að því að tryggja ákveðna verðsamkeppni á markaðnum. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að nánar verði skýrt hvernig tollur skuli ákveðinn við úthlutun tollkvóta og lögfest hlutlæg skilyrði fyrir þeirri ákvörðun. Lagðar eru til breytingar sem fela í sér að ekki er lengur um að ræða framsal á valdi til ráðherra til að ákveða tolla á vörur sem fluttar eru inn samkvæmt tollkvótum heldur mun tollurinn ákvarðast á grundvelli hlutlægra viðmiða sem kveðið er á um í lögunum. Hlutverk ráðgjafarnefndar sem starfar samkvæmt 87. gr. laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum er skilgreint frekar í frumvarpi þessu og gert ráð fyrir að nefndin sinni talsverðri upplýsingaöflun um stöðu á markaði. Í frumvarpinu eru því lagðar til breytingar á ákvæði um heimild til álagningar dagsekta á þá aðila sem skylt er að veita upplýsingar samkvæmt lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Mikilvægt er að aðilar sem safna upplýsingum samkvæmt lögunum hafi úrræði til að bregðast við þegar aðilar sem skylda hvílir á um að veita upplýsingar tregðast við að láta þær í té. Gera má ráð fyrir því að ráðgjafarnefndin þurfi oft og tíðum að ráðast í viðamikla upplýsingasöfnun og er þá nauðsynlegt að hægt sé að knýja fram gögn með beitingu viðurlaga. Frumvarp þetta viðheldur að mörgu leyti þeirri framkvæmd sem almennt hefur tíðkast um úthlutun tollkvóta en með því að lögfesta skýr og hlutlæg viðmið fyrir ákvörðun ráðherra er talið að komið sé til móts við athugasemdir umboðsmanns Alþingis. Skilyrðin sem sett eru í frumvarpinu miða að því að nægjanlegt magn af landbúnaðarvörum sé til staðar á innanlandsmarkaði á hverjum tíma þannig að þörfum neytenda sé fullnægt. Þá er stefnt að því að tryggja ákveðna verðsamkeppni á markaði með því að tryggja að varan sé ávallt fáanleg frá fleirum en einum framleiðanda, neytendum til hagsbóta. Þó er ekki hróflað við þeirri stefnu að innlend framleiðsla skuli njóta verndar gagnvart innflutningi og sé kleift að standast verðsamkeppni við vörur sem fluttar eru inn á grundvelli tollkvóta. Með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpi þessu og reyndar að hluta til þeirri framkvæmd sem þegar er komin á, samanber að horfið var frá verðtollum yfir í magntolla á þessu ári, er talið að komið sé að fullu til móts við athugasemdir umboðsmanns Alþingis í áliti hans frá 18. júlí 2011 og sömuleiðis mætt niðurstöðu Héraðsdóms Reykjavíkur sem féll nú á dögunum. Með frumvarpi þessu er einnig lagt til að fóðursjóður verði lagður niður sem er algjörlega sjálfstætt mál í þessu frumvarpi. Sjóðurinn var stofnaður með lögum nr. 87/1995 um breytingar á lögum vegna aðildar Íslands að Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Andvirði tolla af innfluttu fóðri og hráefnum rennur í sjóðinn sem er í vörslu ráðherra. Ráðherra er síðan heimilt að greiða innflytjendum eða kaupendum fóðurs fé úr fóðursjóði sem samsvarar tollum sem þeir hafa greitt við innflutning vörunnar eða fóðurkaup. Óverulegir fjármunir renna í sjóðinn í reynd því að álagðir tollar eru að stærstum hluta felldir niður jafnóðum gegn framvísun skuldaviðurkenninga af hálfu innflytjenda, með öðrum orðum er sjóðurinn óvirkur og í raun hreinn gegnumstreymis- eða pappírssjóður í þessum skilningi. Ekki verður séð að ástæða sé til að viðhalda þessu fyrirkomulagi enda felur það í sér óþarfa umsýslu fyrir ríkið og innflytjendur, auk þess sem það getur gefið villandi mynd af tekjuöflun ríkisins því að allar tekjur fóðursjóðs eru færðar á tekjuhlið og síðan endurgreiðslur eða niðurfellingar á gjaldahlið. Með þessum breytingum er stefnt að því að stuðla að þessu leyti að einfaldari og gagnsærri stjórnsýslu og færa hana samkvæmt lögum að þeim veruleika sem við búum í raun við í dag. Frú forseti. Ég tel að með þessu hafi ég gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar sem eðli málsins samkvæmt hefur samráð við efnahags- og viðskiptanefnd eftir þörfum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og óska honum til hamingju með það að leggja niður fóðursjóðinn. Ég tel það vera eðlilegt og hárrétt skref í ljósi þróunar og aðstæðna. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga og kem inn á í ræðu minni á eftir hvaða skoðun ég hef á innflutningi, landbúnaðarvörum, tollkvótum o.fl. Það þarf miklu frjálslyndari stefnu, en það er önnur saga. Hæstv. ráðherra er í rauninni að snúa frá vondri og greinilega rangri ákvörðun fyrirrennara síns í embætti sem Héraðsdómur hefur fellt, eins og komið hefur fram, þar sem ákvörðun fyrrverandi ráðherra landbúnaðarmála stangaðist berlega á við stjórnarskrá. Ég vil gjarnan fá að vita hver það er sem mun meta það sem segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Skilyrðin sem sett eru fram í frumvarpinu miða að því að nægjanlegt magn af landbúnaðarvörum sé til staðar á innanlandsmarkaði á hverjum tíma þannig að þörfum neytenda sé fullnægt.“ Hver metur þarfir neytenda? Hver metur „nægjanlegt magn“? Verður nægjanlegt magn heimilað til þess að fullnægja þörfum neytenda? Talandi um neytendur, mun hæstv. ráðherra beita sér í þágu neytenda og þar með talið heimila landsins til þess að við horfum upp á aukna samkeppni með landbúnaðarafurðir? Það þýðir ekki að koma með þuluna um matvælaöryggið því að við sjáum hvað gerðist þegar samkeppni var aukin í grænmeti. Hvernig svöruðu íslenskir grænmetisbændur þá? Þeir svöruðu þeirri samkeppni ekki bara með sóma heldur juku þeir markaðshlutdeild sína á íslenskum markaði. Þannig svöruðu þeir aukinni samkeppni. Ég held að það sé hægt á öðrum sviðum líka. Þetta eru fyrri spurningar mínar. Ég kem að öðrum á eftir.

Frú forseti. Varðandi álit umboðsmanns Alþingis, og síðar Héraðsdóms Reykjavíkur, þá er það í sjálfu sér ekki ákvörðun um það hvort beitt sé magntollum eða verðtollum sem umboðsmaður gerði meginathugasemdirnar við, og/eða Héraðsdómur Reykjavíkur lagði til grundvallar dómi sínum, heldur fyrst og fremst hin matskenndu ákvæði laganna og það framsal sem er í þeim skilningi á skattlagningarvaldi. Það eru sem sagt lögin sjálf frá 1995 sem fá þennan áfellisdóm ekki síður en umdeilanleg framkvæmd, svo að því sé til haga haldið. Eftir dúk og disk er niðurstaðan orðin sú að þarna var ekki um nægilega vandaða eða skýra lagasetningu að ræða og þessar matskenndu heimildir í tollalögum og í lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum voru sem sagt ekki nægilega vel úr garði gerðar. Við höfum breytt framkvæmdinni til að skapa betri frið um þessi mál og að sjálfsögðu er ætlunin að reyna að standa að því að uppfylla skuldbindingar Íslands eins og þær eru í samningunum við Alþjóðaviðskiptastofnunina með góðri og vandaðri stjórnsýslu á grunni réttra laga. Varðandi framboð á vörum þá er að mínu mati veruleg framför fólgin í þessu frumvarpi hvernig menn nálgast það mál, t.d. með því að afla mun viðameiri upplýsinga um framboð á markaði og meta það fyrir fram, byggja alltaf a.m.k. á mati tveggja ótengdra dreifingaraðila og safna upplýsingum sömuleiðis frá minnst tveimur ótengdum aðilum til að meta stöðu á markaðnum.

Frú forseti. Ég vil ítreka þá spurningu mína hver það er sem metur að nægilegt magn af landbúnaðarvöru sé til staðar á markaði. Hver metur hvaða magn er nægjanlegt aðrir en neytendur sjálfir? Hver metur það í ráðuneytinu, eða hvar það er í stjórnkerfinu, hverjar eru þarfir neytenda? Það er fyrsta spurningin. Mig langar líka til þess að vita hvort ráðherra ætli að úthluta hið fyrsta því magni sem forveri hans í stóli landbúnaðarráðherra kom í veg fyrir að íslenskir neytendur ættu kost á með ákvörðun sinni sem hefur verið hrakin? Síðan langar mig að vita hvort hæstv. núverandi ráðherra hafi stutt forvera sinn í embætti í ríkisstjórn, því þeir sátu saman í ríkisstjórn, og þá um leið ákvörðun hans til þess að breyta úr magntollum yfir í verðtolla. Sem betur fer erum við að breyta því til baka núna í þágu neytenda og í þágu samkeppni. Það væri ágætt að fá svar við þessu. Öðrum atriðum mun ég koma að í eigin ræðu á eftir.

Varðandi það hver metur er það lögunum samkvæmt hlutverk ráðgjafarnefndar um inn- og útflutning landbúnaðarvara. Hún er skipuð fulltrúum frá að minnsta kosti þremur ráðuneytum en síðan fleiri aðilum. Nú verð ég að vísu að játa að ég verð að styðjast við minni mitt en ég hygg að í henni séu bæði fulltrúar framleiðenda og neytenda, gott ef stéttarfélög eiga ekki aðild að henni líka. Alla vega hefur, ef ég man þetta rétt, verið reynt að vinna það í allgóðu samstarfi við helstu hagsmunaaðila á þessu sviði. Þarna sitja fulltrúar ráðuneyta og fleiri aðila. Með þessu frumvarpi eru lagðar auknar og skýrari lagaskyldur á ráðgjafarnefndina um gagnaöflun og upplýsingaöflun til þess að tryggja að mat manna á þessum markaðsaðstæðum sé alltaf eins gott og kostur er og koma í veg fyrir að það komi nokkurn tímann upp þær aðstæður, annaðhvort raunverulega eða að minnsta kosti í umræðunni, að upp spretti tal um mögulegan skort á tilteknum vörum eins og við þekkjum frá undanförnum missirum. Það hefur ekki endilega alltaf orðið niðurstaðan í reynd en jafnvel bara umræðan um það veldur truflun á markaði og getur leitt til þess að einhverjir fari að hamstra. Sú viðmiðun er hér lögð til að á grundvelli upplýsinga tveggja óháðra dreifingaraðila skuli tryggja að minnsta kosti 90% af því magni sem þeir telja eftirspurn eftir. Svarið við seinni spurningunni, hvort tollkvótum verði þá úthlutað, er: Já, það verður staðið við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands hvað varðar lágmarksmarkaðsaðganginn. Þar hef ég í fyrsta sinn til dæmis boðið út lágmarksaðgang fyrir kindakjöt sem enginn forvera minna gerði en niðurstaðan er sú að það 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir að taka það skref til baka sem ranglega var tekið af forvera hans í embætti, núverandi hv. þm. Jóni Bjarnasyni, um það að breyta úthlutun á tollkvótum vegna innflutnings á tilteknum landbúnaðarafurðum úr magntollum yfir í verðtolla. Það er verið að snúa þessu -  Ég ætla ekki að ræða um tilhögun fjárlaga nú en fara örstutt yfir þetta mál. Í stóra samhenginu hafa í gegnum árin verið skiptar skoðanir á því hversu frjáls innflutningur á landbúnaðarvörum eigi að vera. Ég tel hann eigi að vera frjálsari í dag. Við eigum að vera með opnari markaði en í dag að teknu tilliti til fæðuöryggis, matvælaöryggis og alls þessa, en þá eigum við líka að fara í það að treysta almenningi betur, treysta því að íslenskar vörur standist erlenda samkeppni. Við eigum góð dæmi um það að íslenskar landbúnaðarafurðir, eins og til dæmis grænmetið, hafa svo fyllilega staðist erlenda samkeppni þannig að sómi er að. Eins og ég gat um áðan hefur hlutdeild íslenskra grænmetisbænda aukist á markaði eftir að samkeppnin jókst. Við styðjum sjálfsögðu okkar bændur. Ég tel að það kerfi sem er núna uppi varðandi tolla og vörugjöld sé barn síns tíma. Það er kominn tími til þess að það sé tekið tillit til alls samfélagsins í þessu máli, þar á meðal neytenda. Við vitum að þetta frumvarp til laga á sér rætur í ákvörðun fyrrverandi landbúnaðarráðherra þegar hann ákvað með reglugerð árið 2009 að úthluta tollkvóta vegna innflutnings á tilteknum landbúnaðarafurðum og miða þessa tollkvóta við verð en ekki magn. Þetta fyrirkomulag var síðan endurtekið árið 2010 og 2011. Ég spurði hæstv. ráðherra hér áðan, hann kannski svaraði ekki nákvæmlega þeirri spurningu minni, hvort hann ætlar að úthluta tollum sem ellegar hefði verið úthlutað árið 2011 og 2010. Hann hefur kannski misskilið mig áðan, en ég veit það og ég fagna því sérstaklega að hann ætlar að úthluta ákveðnu magni af tollkvótum. Ég tel það vera hárrétt skref sem hann er að taka en um leið fagna ég því að það er verið að stíga agnarsmá skref í ljósi alþjóðlegra samninga sem við höfum gert. Þeir sýna fram á að það er betra að vera í alþjóðasamskiptum en að loka landið algjörlega af. Mér þætti forvitnilegt að vita hvort þeim tollum sem í rauninni var ekki úthlutað 2010 og 2011 vegna þessarar röngu ákvörðunar verði bætt við það magn sem nú er verið að úthluta fyrir árið 2012 í ljósi nýrra reglna. Eins og við vitum breytti þáverandi hæstv. ráðherra, Jón Bjarnason, frá þeirri framkvæmd sem áður hafði tíðkast frá árinu 1995 til ársins 2008. Það var árið 1995 sem við, í krafti þess að við tókum þátt í samstarfi og samningi við Alþjóðaviðskiptastofnunina, vorum skylduð til þess að heimila ákveðið lágmark af innflutningi á landbúnaðarafurðum. Mig minnir að það hafi verið allt upp í 3%. Síðan hefur okkur fjölgað og fjölbreytnin orðið meiri en þessi tala hefur engu að síður staðið í stað. Í kjölfar ákvörðunar ráðherra voru gerðar þær athugasemdir við breytinguna að hún hefði meðal annars leitt til gjörbreyttra markaðsforsendna og óþarfa tjóns fyrir neytendur og innflytjendur. Í júní 2010 beindu SVÞ, Samtök verslunar og þjónustu, kvörtun til umboðsmanns Alþingis vegna ákvörðunar ráðherra um tollkvóta vegna innflutnings á nautgripa- svína- og alifuglakjöti. Niðurstaða umboðsmanns var alveg skýr og kemur meðal annars fram í greinargerðinni með frumvarpinu. Hún var sú að hann taldi að þær heimildir sem ráðherra voru veittar til ákvörðunar um álagningu tolla samkvæmt ákvæðum tollalaga og búvörulaga samræmdust ekki ákvæðum stjórnarskrárinnar. Síðan fer fyrirtæki í mál við ráðherra og vinnur það. Samkvæmt dómi héraðsdóms var að öllu leyti fallist á kröfur Innnes í málinu. Ég er örlítið ósammála því sem kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan, þegar maður les dóminn byggir þetta ekki eingöngu á því að matið hafi verið óljóst. Það kemur skýrlega fram í dóminum að ákvörðun ráðherra um að breyta úr magntolli yfir í verðtoll hafi augljóslega gengið gegn ákvæðum 47. gr. stjórnarskrárinnar. Dómurinn beinlínis áréttar að mannréttindi eru sett til verndar einstaklingum og lögaðilum en ekki stjórnvöldum sjálfum eins og þau virðast stundum halda. Út af öðru máli er einnig gaman að hugsa út í það hversu sterkur mannréttindakaflinn hefur verið, kaflinn sem allir flokkar náðu árið 1999 sátt um að setja í stjórnarskrána. Það varð gríðarleg breyting á stjórnarskránni og er dæmi um að henni hefur verið breytt í gegnum tíðina. Í dómi í máli þessa innflutningsfyrirtækis gegn ráðherra er einnig ítrekað að við ákvörðun skatta skuli lagður til grundvallar sá kostur við skýringu sem minna er íþyngjandi fyrir þá sem ætlað er að njóta réttar hverju sinni. Þáverandi ráðherra fór sem sagt hina leiðina. Því hafnar dómurinn með öllu þeirri röksemd ráðherra að heimilt hafi verið að koma á umræddri breytingu á fyrirkomulagi skattamála á grundvelli markmiðsákvæða tiltekinna laga og ólögfestum reglum um stjórnvaldsathafnir. Því hafi ákvörðun ráðherra - þetta finnst mér nú býsna alvarlegt, enn einn dómurinn sem fellur á ráðherra í ríkisstjórninni - hvorki talist málefnaleg né í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Þessi niðurstaða héraðsdóms er, eins og ég gat um áðan, í fullu samræmi við álit umboðsmanns Alþingis vegna kvörtunar Samtaka verslunar og þjónustu um þetta sama efni. Ég ætla ekki að fara að ýta á ráðherra um það hver skoðun hans er á því að auka enn frekar heimildir til innflutnings á landbúnaðarafurðum og auka samkeppni hér með þær, til þess er tíminn of skammur og ég held einfaldlega að umræðan sé það mikilvæg og stór að fleiri þyrftu að taka þátt í henni. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel að þótt mikilvæg skref hafi verið tekin, m.a. með þessu frumvarpi ráðherra, að hverfa frá þeirri röngu ákvörðun sem forveri hans tók, þá hefði ég gjarnan viljað sjá meiri metnað í þá veru að það væri ekki einungis komið til móts við álit umboðsmanns Alþingis og héraðsdóms innan þröngs ramma heldur hefðu menn hugsað aðeins stærra og reynt að ræða það, kannski þvert á flokka, hvernig hægt er að auka frelsi í innflutningi, auka samkeppni með landbúnaðarafurðir án þess að bæði matvælaöryggi, fæðuöryggi, og ekki síður vinnuumhverfi bænda verði raskað að einhverju leyti. Að mínu mati er þessi umræða um breytingar á landbúnaðarumhverfinu ekki spurning um hvort heldur einfaldlega hvenær. Ég ætla ekki að leyna því að þegar maður lítur yfir umræðuna þvert á flokka eru skoðanir skiptar. Það er eins og gengur. Það eru augljóslega skiptar skoðanir innan Vinstri grænna fyrst þessi ákvörðun hefur verið dregin til baka af hálfu núverandi ráðherra. Fyrrverandi ráðherra er enn þá í Vinstri grænum, alla vega veit ég ekki til þess að hann sé hættur. Það sama gildir um minn flokk. Þar eru skiptar skoðanir um þessi mál, um frelsi og aðgang að mörkuðum. Hann hefur verið frekar íhaldssamur í því að opna markaðinn frekar en hann hefur þó tekið þau mikilvægu skref sem við höfum þurft að taka, eins og meðal annars að gangast undir samning við Alþjóðaviðskiptamálastofnunina sem hefur þó stuðlað að því að við höfum fengið aukna fjölbreytni og meiri samkeppni með landbúnaðarafurðir. Ég vil sjá fleiri skref tekin og í þá veru að það sé í auknum mæli tekið tillit til neytenda og heimila landsins. Það verður athyglisvert að fylgjast með örlítið breyttu hlutverki þessarar ráðgjafarnefndar um landbúnaðarmál og kvótana sem hæstv. ráðherra kom inn á. Það verður fróðlegt að sjá hvort hún er frjálslyndari í skoðunum en þær nefndir sem hafa starfað vegna innflutnings á landbúnaðarvörum í tengslum við tolla og vörugjöld. Ég vonast til þess að bæði ráðuneytin og aðrir aðilar, hvort sem það eru Bændasamtökin eða ekki síður fulltrúar neytenda, taki nú stærri skref í þá veru þannig að við sjáum aukinn innflutning, aukið frelsi á þessu sviði. Ég hef einfaldlega trú á því að frelsi á sem flestum sviðum sé frekar til hagsbóta fyrir neytendur og fjölskyldur í landinu heldur en hitt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma í þessa umræðu og reifa sín sjónarmið. Hv. þingmaður nefnir æðioft forvera minn á stóli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, nú atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Jón Bjarnason, og ég vil bara endurtaka að það er ekki við hann að sakast hvernig lögin voru úr garði gerð. Ef við skoðum meginárekstrana sem umboðsmaður Alþingis dregur fram í sínu áliti og aðgreinum lögin og síðan þá ákvörðun á sínum tíma 2009 að fara úr magntollum í verðtolla, snýr meginniðurstaða bæði umboðsmanns og héraðsdóms að því að lögin voru gölluð. Þær heimildir sem ráðherra voru veittar og hafa verið til staðar frá því á 10. áratugnum og snúa bæði að ákvæðum tollalaga og laga um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, voru ekki í samræmi við kröfur um skattlagningarheimildir sem leiða af ákvæðum 40. gr. og 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Þar er ekki við forvera minn að sakast, hvað sem menn vilja segja um framkvæmd hans að sínu leyti. Ég tel reyndar að meginvandamálið hafi ekki legið í spurningunni um magntolla eða verðtolla, því það er ekki hægt að túlka þetta öðruvísi en svo að visst val sé í þeim efnum, heldur að ákvæðin eru ekki skýr. Svo er það spurningin hverjir tollarnir verða. Þar skiptir auðvitað máli hvort nægjanlega málefnaleg sjónarmið liggi á bak við. Í öðru lagi varðandi framkvæmdina endurtek ég að við munum standa við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Tollkvótar verða boðnir út í samræmi við lágmarksmarkaðsaðgang og tollkvótar til frekari innflutnings ef ástæða er til að ætla að ekki verði nægjanlegt framboð á innlendum markaði. En þetta frumvarp boðar ekki grundvallarbreytingar á því að tryggja innlendri framleiðslu þá vernd sem við höfum heimildir til að gera 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þetta svar. Um leið vil ég segja að mér finnst miður að menn miði alltaf við lágmarkið, miði bara við lægsta samnefnara í þessum málum. Það hefur ekkert breyst frá árinu 1995 þrátt fyrir að neyslumynstur okkar Íslendinga hafi gjörbreyst. Ekkert tillit er tekið til þess, fyrir utan að okkur hefur fjölgað verulega frá árinu 1995. Í ráðuneytinu, eins og hæstv. ráðherra gat um, er engin stefnubreyting. Ég held að það væri ágætt að fá viðbrögð samfylkingarmanna á þingi við því að það eigi engin stefnubreyting að verða í þessum efnum. Mér kemur það svo sem ekki á óvart að heyra það frá hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni. Ég virði skoðun hans í þessum efnum. Ég vek fólk til umhugsunar um að við erum í raun ekki að breyta neinu. Við erum ekki að opna á meiri innflutning eða treysta neytendum betur. Pottlokinu er enn haldið á innflutningi á landbúnaðarafurðum, við uppfyllum aðeins lágmarksskuldbindingar okkar samkvæmt alþjóðlegum viðskiptasamningum. Það er vissulega ekkert við forvera hæstv. ráðherra í embætti að sakast, hv. þm. Jón Bjarnason. En af hverju var tekin sú ákvörðun að breyta úr magntollum yfir í verðtolla á sínum tíma? Af hverju var farið í þann leiðangur? Menn vöruðu beinlínis við að það mundi takmarka framboðið og fjölbreytnina á markaði. Það voru margir sem vöruðu við því. Auðvitað spyr maður sig að því í ljósi þeirrar hugmyndafræði og þeirrar stefnu sem hv. þingmaður hefur staðið fyrir og líka Vinstri grænir. Var ætlunin meðal annars að takmarka fjölbreytnina? Af hverju í ósköpunum var þessu breytt fyrst fyrirkomulagið var annars þokkalegt innan þess ramma sem unnið var eftir? Mér fannst þetta frekar bera vott um sérstakt hugmyndaflug í því að þrengja innflutning á landbúnaðarafurðum frekar en verulega stefnubreytingu.

Frú forseti. Það er ekki mikið meira um þetta að segja í sjálfu sér. Megintilgangur frumvarpsins er að lagfæra þessa framkvæmd og koma henni óumdeilanlega í það horf að hún sé í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og sömuleiðis að skapa vonandi meiri frið og festu um það hvernig staðið er að því, með hlutlægum viðmiðunum, að meta aðstæður á markaði og tryggja gott jafnvægisástand þar. Þetta er auðvitað tvískipt. Annars vegar er lágmarksmarkaðsaðgangurinn sem við sömdum um á sínum tíma, við erum skuldbundin til að leyfa ákveðinn innflutning á lágum tollkvótum. Hann var tiltekinn í upphafi, var síðan hækkaður upp úr 2000 og við það er staðið. Hins vegar er greitt fyrir frekari innflutningi með útboði tollkvóta þegar líkur eru á því að innlend framleiðsla anni ekki eftirspurn fyrir þær tilteknu vörur. Síðan er tiltekinn innflutningur alltaf mögulegur á fullum tollum eða hvað það nú er. Við erum sömuleiðis ekki sjálfum okkur næg um mjög margar tegundir vara sem hér falla undir og þær eru fluttar inn í landið. En í gegnum þetta fyrirkomulag veitum við tiltekinn stuðning og vernd við innlendar framleiðslugreinar. Við gengum frá því að þannig yrði það á sínum tíma þegar innflutningsbönn hurfu en í staðinn kom tollvernd. Á því byggðu niðurstöðurnar í samningum við Alþjóðaviðskiptastofnunina, GATT, á sínum tíma. Hér er verið að laga framkvæmdina og reyna um leið að taka ríkt tillit til sjónarmiða neytanda á tvennan hátt; að það sé alltaf nægjanlegt framboð af þessum vörum á markaði og samkeppni sé tryggð. Að því leyti er tvímælalaus stefnubreyting í frumvarpinu sem ég vona að gangi í þá átt sem hv. þingmaður er sátt við. Varðandi stuðninginn við innlendu framleiðsluna, og það var það sem ég var að segja, í frumvarpinu eru ekki fólgin nein 

Frú forseti. Ég verð enn að segja að mér finnst eitthvað galið við það að enn skuli vera einhver nefnd á árinu 2012 - með fullri virðingu fyrir þeim sem sitja í nefndinni, ég vona að þeir gæti hagsmuna neytenda betur en þeir hafa gert áður - sem segir okkur neytendum hvenær þörfum okkar er fullnægt og hvenær ekki. Mér finnst skrýtið að við skulum enn vera á því stigi. En ég skal reyna að sýna þessu skilning svo lengi sem menn vinna frekar í átt að auknu frelsi á þessum markaði. Ég mun tala áfram fyrir því að breyta tollalöggjöf, m.a. vegna þessa máls. Ég mun tala áfram fyrir því að breyta mjög skringilegum vörugjöldum. Ég er ekki að ásaka aðeins þessa ríkisstjórn fyrir þetta, ég er að tala um þessa stefnu í samhengi hlutanna á síðustu árum og áratugum. Við þurfum að gjörbreyta þessu kerfi með tilliti til þarfa landsmanna í dag en ekki með tilliti til þess að vernda eina stétt umfram aðra og hanga í fyrirkomulagi sem var mótað fyrir samfélag sem var byggt upp á 6., 7. og 8. áratugnum. Ég held að það sé ekki til farsældar. Um leið segi ég að ég fagna þessu skrefi. Rétt skal vera rétt. Ég tel þetta þó vera breytingu í þá átt að fá örlítið meiri samkeppni á markaði. En það er bara komið til móts við lágmarksþarfirnar. Það er miðað við lægsta samnefnarann eins og ég gat um áðan og ekkert umfram það. Þetta mál snertir ekki heldur heildstæðan stuðning við landbúnaðinn og þess vegna tel ég að það sé kominn tími til að ræða enn frekar hvernig við styðjum við landbúnað okkar. Við viljum hafa öflugan landbúnað. Við erum með bestu mjólkurafurðir í heimi. Þess vegna treysti ég því að mjólkurbændur okkar standist samkeppni við erlendar þjóðir. Nefna mætti margar aðrar greinar landbúnaðarins. 

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, en ég tel nauðsynlegt að ég komi rétt aðeins inn í hana. Það frumvarp sem við ræðum hér um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum og tollalögum tengist búvörusamningum og landbúnaðarstefnunni yfirleitt. Ég hef löngum sagt að ég er á móti og hef ætíð verið á móti öllum búvörusamningum af því að ég tel að þeir skaði bændur, þeir skaði neytendur og þeir skaði skattgreiðendur. Landbúnaðarstefnan í heild sinni skaðar alla þessa aðila. Bændur geta ekki þróað vörur sínar og starfsemi eins og þeir vilja. Ýmsar uppreisnir sem hafa orðið innan kerfisins eins og til dæmis Mjólka og fleiri sýna að bændur geta gert miklu meira. Miklu meira. Ég hef það mikla trú á íslenskum bændum að ef þeir væru ekki niðurnjörvaðir í einhverju sovétkerfi gætu þeir virkilega blómstrað. Ég þarf ekki að nefna hvað skattgreiðendur borga fyrir þetta í gegnum beingreiðslur og sitthvað fleira. Svo líða neytendur að sjálfsögðu fyrir þetta vegna þess að þeir fá ekki bestu vörurnar sem bændur gætu framleitt á Íslandi í samkeppni við útlendinga. Ég ætla að byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir það, eins og hann segir með réttu, að ætla að fara að þeim lögum og reglum sem eru í gildi. Það finnst mér verulega jákvætt. Ég ætla ekkert að skafa utan af því. Ég þekki hugmyndafræði hans og virði hana þótt ég sé engan veginn sammála henni, en hann er þó að minnsta kosti að laga það þar sem forveri hans fór út af strikinu að mínu mati og margra fleiri, það liggur reyndar fyrir álit umboðsmanns um það. Hér er þó verið að flytja inn eins og gert var samkomulag um, þetta er boðið út. Ég man eftir því að við hæstv. ráðherra sátum báðir saman í hv. efnahags- og skattanefnd, ég held að hún hafi heitið það þá. Þá var verið að ræða um hvað ætti að gera við þennan innflutning og spurningin var: Áttu innflytjendur að græða á því að fá kvótann bara sisvona og geta selt vörurnar háu verði af því það var svo mikil eftirspurn eftir þeim, eða hver átti eiginlega að græða á því að þetta yrði flutt inn? Þá var það sem mér og fleirum datt í hug og nefndin samþykkti það að bjóða þetta bara upp og ríkið mundi græða á því. Þannig hefur það verið og það er ágætt. Ég held að þessi takmarkaði innflutningur hafi veitt landbúnaðinum þá samkeppni sem gerir að verkum að bændur eru þó í vöruþróun og öðru slíku og hafa náð frábærum árangri. Ég held nefnilega að eftir því sem kerfið yrði frjálsara, það er mín heimssýn og trú, mundi vöruþróun og samkeppnisstaða íslenskra bænda batna. Ég er alfarið á móti landbúnaðarkerfinu eins og það hefur verið. Það er kerfi hafta og þrenginga. Því miður er hæstv. ráðherra líka yfir sjávarútveginum þar sem ríkir enn þá meira kerfi hafta og þrenginga, en þar er náttúrlega auðlindin svo óskaplega rík. Auðlind þjóðarinnar er svo rík að sjávarútvegurinn skilar hagnaði þrátt fyrir öll þau höft og boð og bönn sem hann verður að búa við.

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem er að finna á þskj. 239, þetta er 228. mál þingsins. Tillagan er nú flutt í annað sinn. Að henni standa 17 þingmenn úr öllum flokkum og hreyfingum innan þings, utan Sjálfstæðisflokksins. Markmið tillögunnar er að þegar verði hafist handa við að aðskilja hefðbundna viðskiptabankastarfsemi og áhættusama fjárfestingarbankastarfsemi hér á landi. Flutningsmenn telja að nú sé lag. Fjárfestingarbankastarfsemi er enn lítil í íslensku bönkunum, talin vera um 5%, en var komin upp í um og yfir 30% við hrun og benda flutningsmenn á að þess vegna muni aðskilnaður ekki verða bönkunum dýr, þetta sé einföld aðgerð og hún muni ekki heldur hafa truflandi áhrif á starfsemi bankanna. Síðast en ekki síst teljum við flutningsmenn tillögunnar að rétt sé að ganga þetta skref nú til fulls áður en fjárfestingarbankastarfsemi tekur aftur öll völd í íslensku bankakerfi en ljóst er að þótt hún sé lítil enn sem komið er fer hún vaxandi. Í tillögugreininni felst að bankamálaráðherra skipi nefnd sem fari yfir starfsemi bankanna og fjármálamarkaðarins í því skyni til að aðskilja þessa starfsemi, líti til nágrannalandanna hvað er að gerast þar og skili niðurstöðu eigi síðar en 1. febrúar næstkomandi. En ljóst er af því sem gerst hefur á undanförnum dögum að það þarf kannski alls ekki svo langan tíma. Það gæti verið að hægt væri að vinna þetta verk miklum mun fljótar vegna þess hver þróunin hefur orðið bara frá því þessi tillaga var lögð fram nú öðru sinni í haust. Til hvers að aðskilja þessa starfsemi, kynni nú einhver að spyrja? Aðskilnaður þessara tveggja ólíku tegunda fjármálastarfsemi er af flestum talin muni minnka hefðbundna kerfisbundna áhættu í fjármálakerfinu fyrir þjóðarbúið. Sumir benda auðvitað á að aðskilnaður leysi ekki allan vanda sem fjármálakerfi getur valdið í efnahagslífinu og heldur ekki allan þann vanda sem fjármálakerfið á við að stríða. En aðrir benda á að þetta sé algjör forsenda fyrir stöðugleika í efnahagslífinu og fyrir heiðarlegt viðskiptalíf. Með aðskilnaði er nefnilega tryggt að sparifé almennings verði ekki aftur nýtt sem spilapeningar í áhættusömum útlánum og fjárfestingum bankaeigenda. Með aðskilnaði er komið í veg fyrir að baktrygging ríkisins á venjulegum innlánum, sem sagt sparnaði, verði misnotuð aftur, þannig að tap af á áhættusömum viðskiptum með útlánum og fjárfestingum falli ekki aftur á skattgreiðendur og ríkissjóð. Frú forseti. Hefðbundinn sparnaður sem lagður er á banka til ávöxtunar, venjuleg innlán og útlán til heimila og fyrirtækja, flokkast undir venjulega bankastarfsemi. Þau innlán eru eins og við þekkjum baktryggð með einhverjum hætti með ríkisábyrgð. Þegar saman fara slík baktryggð innlán, spákaupmennska og áhættumiðuð fjárfestingarstefna, verður til eitruð blanda sem getur lagt og hefur lagt heilt fjármálakerfi í rúst með alvarlegum afleiðingum fyrir heimili og ríkissjóð, afleiðingum sem við þekkjum svo vel hér á landi. Það er enginn vafi í huga þeirra sem mest hafa skoðað þetta að rekja megi afleiðingar bankahrunsins hér á landi m.a. til þess sem ég kalla hér eitraða blöndu. Í skýrslu sem hv. þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra lagði fram í apríl sl. á 140. þingi um framtíðarskipan fjármálakerfisins er fjallað um þennan aðskilnað á bls. 84–85. Þar segir, með leyfi forseta: „Á því leikur ekki vafi að einmitt óheppileg tengsl milli innlánsstarfsemi og fjárfestingarstarfsemi átti snaran þátt í rótum kreppunnar 2008. Rannsóknarnefnd Alþingis komst einnig að þeirri niðurstöðu að íslenskir bankar hefðu í auknum mæli snúið sér að fjárfestingarbankastarfsemi í aðdraganda hrunsins.“ Þar segir enn fremur, með leyfi forseta: „Það er mikilvægt að fylgjast grannt með framvindu þessa máls á alþjóðavettvangi áður en ákvarðanir eru teknar hér á landi um róttækar breytingar á skipulagi banka og annarra fjármálafyrirtækja. Einsætt virðist að efla megi fjármálastöðugleika með skýrari greinarmun á þessum tveimur þáttum bankastarfseminnar. Sem stendur eru hættumerki um óheppileg tengsl þessara tveggja starfsþátta ekki sérstakt áhyggjuefni í hinu nýendurreista fjármálakerfi hér á landi.“ Ég vek athygli á því að ég er að vitna hér til skýrslu sem lögð var fyrir þingið í apríl sl. Þar segir sem sagt að ekki sé hættumerki „í hinu nýendurreista fjármálakerfi hér á landi“. Síðan segir að lokum, með leyfi forseta: „Í ljósi dýrkeyptrar reynslu er ástæða til að vera vel á verði og útiloka ekki aðgreiningu eða aðskilnað þessara starfsþátta sem framtíðarfyrirkomulag, ekki síst ef þróunin stefnir í þá átt á alþjóðavísu.“ Í greinargerð með tillögunni - hún er býsna löng, frú forseti, ég hyggst nú ekki fara yfir hvert atriði í henni, hún er einar fimm blaðsíður - er rakið hvernig fullkominn aðskilnaður þessara tveggja þátta bankastarfsemi var tryggður í Bandaríkjunum eftir hrun kauphallarinnar í New York og í kjölfar heimskreppunnar sem fylgdi. Svokölluð Glass-Steagall-lög voru í gildi frá árunum 1933–1999 og fjármálakerfi heimsins fylgdu í fótspor Bandaríkjamanna í því efni, en á árinu 1999 var þeirra ekki lengur talin þörf í Bandaríkjunum. Þau voru afnumin og það tók aðeins innan við tíu ár fyrir nýja bankabólu að springa á árunum 2007–2008 frá því fjármálastofnunum var aftur heimilað að blanda saman viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi á nýjan leik. Það er ljóst að nýjasta bankahrunið hefur kallað á endurmat beggja vegna Atlantsála um þessi atriði eins og rakið er í greinargerðinni, en þar er stiklað á stóru í þróuninni hvað varðar Bandaríkin, Bretland og Evrópuríkin, en einnig tekið fyrir umfjöllunin hér á landi. Í stuttu máli má fullyrða að hugmyndum um aðskilnað á nýjan leik í anda Glass-Steagall-laganna hefur vaxið fylgi um allan hinn vestræna heim. Tregða bankakerfisins og meðfædd íhaldssemi fjármálalífsins, sérstaklega í Bretlandi, hefur hins vegar orðið til þess að margir leita annarra leiða en fullkomins aðskilnaðar og vilja fremur reisa svokallaðar girðingar innan sama fjármálafyrirtækis, þ.e. girða af og gera sérstaklega upp þessa áhættusömu starfsemi, sem allir eru sammála um að megi ekki blanda saman við venjulega bankastarfsemi, eða jafnvel setja fjárfestingarbankastarfsemi í sérstakt fyrirtæki ef hlutfall af rekstri fjármálastofnunarinnar er yfir tilteknu hámarki. Þetta er mikið deiluefni og umræðuefni í Evrópu nú um stundir. Margir áhrifamenn í bankalífi vara við því að menn ætli sér ekki að ganga alla leið og útvatna tillögur sem fram hafa komið um aðskilnað. Takmarkandi reglur hafa þegar verið lögleiddar í Bandaríkjunum kenndar við Paul Volcker, fyrrverandi seðlabankastjóra Bandaríkjanna, en í Bretlandi er staðan sú að tillögur nefndar sem kenndar eru við John Vickers, um að fjármálastofnunum verði leyft að sinna í senn viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi í aðskildum deildum innan sama bankans, hafa verið útvatnaðar verulega í frumvarpi sem hefur verið lekið til fjölmiðla. Um það standa miklar deilur. Hins vegar eru þær tillögur þannig að ekki er gert ráð fyrir að þær taki gildi fyrr en á árinu 2019. Eins og ég sagði hafa drög að frumvarpi sem byggt er á tillögum hinnar óháðu bankanefndar John Vickers í Bretlandi lekið til fjölmiðla. Meðal þeirra sem hafa gagnrýnt það harðlega hversu útvatnaðar tillögurnar eru orðnar í meðförum ríkisstjórnarinnar er Mervyn King, seðlabankastjóri Breta, og Sir John Vickers sjálfur, sem var formaður nefndarinnar. Í leiðara Financial Times í síðustu viku er tekið undir þá gagnrýni um útvötnun tillagnanna. Þetta er mikið hitamál í breskri pólitík og Ed Miliband, formaður breska Verkamannaflokksins, hefur lýst því yfir að ef bankarnir breyta ekki stefnu sinni og menningu verði þeim skipt með lagaboði komist Verkamannaflokkurinn til valda eftir næstu kosningar. Þessi harða umræða byggir kannski ekki síst á umræðunni um LIBOR-hneykslið svokallaða í Bretlandi. Ed Miliband segir að banka eigi ekki að „reka eins og spilavíti“ heldur eigi þeir að „einbeita sér að kjarnastarfsemi svo sem lánum til viðskiptavina sinna“. Það er svo sannarlega ástæða til að taka undir það. Ég vil, frú forseti, minna á að 2. október sl. skilaði nefnd undir forustu finnska seðlabankastjórans, Erkki Liikanens, tillögum um þessi málefni. Nefndin leggur til að fjárfestingarstarfsemi sem er yfir tilteknum mörkum miðað við stærð bankans skuli skilin frá hefðbundinni bankastarfsemi og vera á hendi sérstaks lögaðila eða félags en innan sömu samsteypu. Það er sem sagt ekki lagður til fullkominn aðskilnaður í anda Glass-Steagall-laganna. Þarna er fylgt svipuðum leiðum og farnar hafa verið í Bandaríkjunum og tillögur eru uppi um í Bretlandi. Frú forseti. Í greinargerðinni er það rakið hvað varðar útlán til tengdra aðila og glæfralegar og óarðbærar fjárfestingar í fyrirtækjum sem voru nátengd eigendum þessara sömu fjármálastofnana, hvernig spilað var með tryggð innlán með þeim afleiðingum sem við hér þekkjum. Þegar á árinu 2010 töldu margir þingmenn hér í þessum sal brýnt að taka af skarið um stefnu stjórnvalda í þessum efnum og banna að hefðbundin viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi væri rekin í sama félaginu. Meiri hluti viðskiptanefndar komst hins vegar að þeirri niðurstöðu að það væri ekki rétt að svo komnu máli á árinu 2010 að leggja í slíkar breytingar. Vildu menn þá bíða eftir því hvað gerðist í öðrum löndum. Eins og ég nefndi áðan var í skýrslunni sem við fengum í vor fjallað um kosti og galla þess að aðskilja fjárfestingarbankastarfsemina frá viðskiptabankastarfseminni. Það er ljóst að orðalagið í þeirri skýrslu olli talsverðum vonbrigðum, alla vega þeirrar sem hér stendur, enda þótt þar sé alveg tekið undir það hversu stóran hluta ábyrgðarinnar á bankahruninu má rekja til þessa samspils. Á umræðuþingi sem Félag hagfræðinga og viðskiptafræðinga hélt í byrjun september lýsti forstjóri Fjármálaeftirlitsins því yfir að henni fyndist „ekki alveg tímabært að svo stöddu“ að aðskilja þessa þætti og vísaði hún þar til vinnu nefndar á vegum Evrópusambandsins. Ljóst má því vera að Fjármálaeftirlitið mun ekki hafa frumkvæði að breyttu regluverki hvað þetta varðar. Þá hefur greiningardeild Arion banka varað við því að Íslendingar taki þetta skref. Frú forseti. Það nýjasta sem gerst hefur í þessu máli er að núna í vikunni skilaði þriggja manna nefnd skýrslu, sem hv. bankamálaráðherra skipaði síðastliðið vor þar sem átti að skoða heildarumgjörðina í bankakerfinu hér. Þar er fjallað um aðskilnað, en því miður er svo vægt til orða tekið að aðeins er sagt að það eigi að athuga „gaumgæfilega hvort krefjast skuli lagalegs aðskilnaðar tiltekinna sérlega áhættusamra starfsþátta frá þeim rekstri bankanna sem tekur við innlánum ef þeir starfsþættir eru verulegur hluti af rekstri banka.“ Þarna er sem sagt tekin sama lína og er í Evrópusambandinu. Hins vegar hefur bankamálaráðherra, hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sagt að hann telji að ganga eigi lengra í þessum efnum. Frú forseti. Tillögur Liikanen-nefndarinnar fara nú í langvinnt ferli umsagna og ráðslags og ljóst er að það mun taka langan tíma áður en þær verða að veruleika og þær kunna að verða útvatnaðar verulega á þeirri vegferð eins og gerst hefur og er að gerast með bresku tillögurnar. Við hér á Íslandi höfum hins vegar einstakt tækifæri núna til þess að stíga þetta nauðsynlega skref til fulls. Það er nauðsynlegt að mati flutningsmanna þessarar tillögu að Alþingi taki af skarið og segi hug sinn í þeim efnum. Þess vegna er þessi tillaga flutt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu um þessa tillögu til þingsályktunar sem hún flytur ásamt fleiri þingmönnum. Það er orðin einhver árátta, og hefur svo sem verið frá því að þessi ríkisstjórn tók við fyrir tæpum fjórum árum, að kenna Sjálfstæðisflokknum um allt, nefna hann alltaf til sögunnar sem einhvern blóraböggul og einhvern til að skamma. Hv. þingmaður hélt þeirri reglu rétt áðan í ræðunni, sagði að hér væru þingmenn úr öllum flokkum nema Sjálfstæðisflokknum. En það vill svo til að Sjálfstæðisflokkurinn hefur flutt efnahagstillögur í tvígang eða þrígang og þetta atriði er þar inni. Það er ástæðan fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki jafnframt á þessari tillögu, hann er þegar með þetta í efnahagstillögum sínum. Þegar þetta mál var lagt fram nýverið var ég ekki spurður hvort ég vildi vera meðflutningsmaður.

Frú forseti. Það kann að vera að það flokkist undir áráttu að kenna Sjálfstæðisflokknum um alla mögulega hluti. Ég tel að það sé ósköp eðlilegt að rifja upp aðkomu Sjálfstæðisflokksins að þeirri eitruðu blöndu viðskiptalífs og stjórnmála sem hér ríkti fyrir hrunið. Ég orðaði það hins vegar á engan hátt hér áðan. Hv. þingmaður má ekki vera svo viðkvæmur. Það sem ég sagði var að 17 þingmenn úr öllum pólitískum flokkum og hreyfingum sem hér eru á Alþingi standi að þessari tillögu utan þingmanna og þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Það er staðreynd, það er satt og rétt og það er engin áráttuhegðun fólgin í því að nefna það. Það er sjálfsögð kurteisi. Hv. þingmaður hefur verið lengur en ég í þessum sölum og þekkir hvernig kallað er og óskað eftir meðflutningi úr þingflokkunum. Það er gert með því að ýmist starfsmenn eða 1. flutningsmenn senda tölvupósta til formanna þingflokka og biðja kurteislega um að leitað verði stuðnings. Síðan innir maður eftir því hvort einhver stuðningur er en í þessu tilfelli var því ekki svarað og enginn hefur lýst áhuga á því. Hv. fyrrverandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins lýsti því hins vegar yfir í viðtali að Sjálfstæðisflokkurinn væri með tillögur af þessu tagi og þar að auki væri verið að skoða þetta í kerfinu og af því mátti ráða að henni þætti óþarft að flytja þessa tillögu. Ég tel hins vegar að það sé mjög brýnt. Það er gott ef Sjálfstæðisflokkurinn verður með okkur í að samþykkja þessa tillögu, ég vona það og les það út úr orðum hv. þingmanns að það sé vilji Sjálfstæðisflokksins sem mun þá væntanlega styðja framgang þessarar tillögu þegar hún kemur hér til atkvæða.

Frú forseti. Ég hef lagt fram á Alþingi fjöldann allan af málum. Stundum er ég einn með þau og stundum með öðrum þingmönnum og ég er ekkert að telja það upp þó að hv. þingmaður eða hennar flokkur hafi ekki verið meðflutningsmenn. Að mínu mati er þar í sumum tilfellum um ágætismál að ræða, en kannski ekki að mati hv. þingmanns. Varðandi það að hér hafi verið eitruð blanda af pólitík og atvinnulífi þá mótmæli ég því. Það var meira að segja Sjálfstæðisflokkurinn sem stóð fyrir því að selja ríkisbankana sem var virkilega eitruð blanda af atvinnulífi og stjórnmálum þar sem Alþingi kaus bankaráðsmenn. Alþingi kaus bankaráðsmenn þegar ég kom inn á þing 1995 og það kalla ég eitraða blöndu. En Sjálfstæðisflokkurinn stóð fyrir því að selja ríkisbankana og minnka áhrif Alþingis á fjármálamarkaði. Ég ætla svo ekkert að tala um þá blöndu sem nú er í gangi, hvort hún er eitruð eða sæt. Ég ætla ekkert að fara að egna til óvinafagnaðar með það.

Frú forseti. Ég hefði nú frekar kosið að andsvör og að þessi stutta umræða hefði fjallað um efni tillögunnar sem við ræðum. Ég vek athygli á því að á morgun, vonandi snemma dags, fáum við tækifæri til að ræða þingsályktunartillögu um rannsókn á einkavæðingu bankanna, það er þeirri sölu sem hv. þingmaður nefndi hér og rakti til Sjálfstæðisflokksins en aðrir kjósa að kalla einkavinavæðingu. Við munum væntanlega komast að því hver áhrif hennar voru, til hvers hún var gerð, hverjum hún gagnaðist og hvar hún endaði, að þeirri rannsókn lokinni. Ég get hins vegar tekið undir það með hv. þingmanni að það var gamalt og er algjörlega úrelt viðhorf að skipa stjórnmálamenn í bankaráð banka, fjármálastofnana eða hlutafélaga. Það er liðin tíð sem betur fer, ég tek undir það. En við skulum ræða þennan stutta tíma þá tillögu sem hér liggur fyrir um að aðskilja fjárfestingarbankastarfsemi og venjulega viðskiptabankastarfsemi til að við getum eignast heilbrigðara fjármálalíf. Við skulum tala um einkavæðingu á bönkum við annað tækifæri.

Virðulegur forseti. Ég er ásamt hv. þm. Álfheiði Ingadóttur og fleirum flutningsmaður að þessu máli. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir frumkvæði að því enda er hún 1. flutningsmaður þess og það er að mínu mati ákaflega brýnt. Eftir því sem ég hef unnið lengur með viðskiptamálin, sem flutt voru fyrir ári inn í nefndina sem áður var efnahags- og skattanefnd en heitir nú efnahags- og viðskiptanefnd, verð ég æ sannfærðari um að þetta sé eitt af brýnustu verkefnum okkar Íslendinga að taka á eftir hrun. Við þurfum að læra af þeirri bitru reynslu sem við höfum aflað okkur og setja leikreglur samfélaginu til framtíðar sem verði því farsælli í efnahagsuppbyggingu og þeim vexti sem við væntum að verði hér á næstu árum en var fyrir hrun. Það að aðskilja fjárfestingarbanka- og viðskiptabankastarfsemi felur ekki í sér að fordæma aðra starfsemina en lofa hina heldur einfaldlega þá afstöðu að þetta tvennt eigi illa saman. Það lærðu Bandaríkjamenn af heimskreppunni miklu og þar höfðu stjórnmálamenn pólitískt þrek til að skilja þar á milli. Ég tel að það sé ein af þeim lykilákvörðunum sem lögðu grunninn að áratugalöngum efnahagslegum uppgangi Bandaríkjanna og sífellt vaxandi lífskjörum þar í landi um áratugaskeið. Illu heilli var horfið inn á aðrar brautir undir lok síðustu aldar og það hafði alvarlegar afleiðingar, ekki bara hér á Íslandi heldur á alþjóðamörkuðum. Ástæðan fyrir því að skilja þarf á milli þessarar starfsemi er sú að hún er svo eðlisólík. Annars vegar er viðskiptabankastarfsemin sem eru nauðsynlegir innviðir fyrir venjulegt fólk og fyrirtæki í landinu til að hafa launareikninga sína, fá yfirdrátt þegar þannig stendur á, sækja til um fjármögnun á heimilisbílnum eða aðstoð við húsnæðisöflunina og aðrar slíkar grunnþarfir venjulegs fólks og fyrirtækja í landinu. Hins vegar er fjárfestingarbankastarfsemin sem á að vera áhættusækin, djörf og á stundum stórtæk vegna þess að hún þarf að fjárfesta í áhættusömum verkefnum, hún þarf að vera tilbúin til að taka áhættu, tapa fjármunum, leggja undir vegna þess að hún á að vera aflvaki nýsköpunar og nýrra fjárfestinga og aukinnar framleiðni og arðs í hagkerfinu öllu. En sú starfsemi fer ákaflega illa með hinni hefðbundnu viðskiptabankastarfsemi og hætt er við því að hún geti haft mjög óeðlileg áhrif á þá starfsemi, auk þess sem hún getur auðvitað sett í hættu þá innviði sem allt samfélagið treystir á sem er hin hefðbundna viðskiptabankastarfsemi. Þannig er það til dæmis í veruleikanum að þóknanir í fjárfestingarbankastarfsemi geta verið gríðarlega háar, t.d. við hlutabréfaútboð og aðra slíka hluti. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að slíkar tekjur á fjárfestingarbankasviði verði til þess að skapa óeðlilegan þrýsting á útlánastarfsemi í viðskiptabankanum til þess að greiða fyrir fyrirtækjum sem skapa mikla arðsvon fyrir fjárfestingararminn í samstæðunni. Einnig er full ástæða til að hafa áhyggjur af því, í þeirri þríokunarstarfsemi sem er á fjármálamarkaði, þar sem þrjú fjármálafyrirtæki drottna yfir fjármálamarkaðinum, að allt samkeppnisumhverfi á fjárfestingarbankamarkaði sé brogað og að stór og öflug fyrirtæki geti notað aðstöðu sína til að gera erfitt fyrir um samkeppni á þessum markaði og nýjum aðilum erfitt að hasla sér völl sem hefur líka vond efnahagsleg áhrif fyrir samfélagið í heild sinni með því að draga úr samkeppni á þessu mikilvæga sviði. Síðast en ekki síst er það áhyggjuefni, sem fólk um heim allan hefur haft áhyggjur af, þ.e. hættan á því að innstæður í viðskiptabönkum verði veðandlag fyrir stöðutöku í fjárfestingarbankastarfsemi og menn hirði hagnaðinn af áhættusömum viðskiptum þegar vel gengur en síðan þegar illa gengur þá sé tapið þjóðnýtt með ríkisábyrgðum á innstæðum og öðrum slíkum þáttum sem eðlilega fylgja viðskiptabankastarfseminni. Um heim allan eru menn að gera tillögur um að draga einhverjar línur þarna á milli, reisa einhverjar skorður við því að þessi starfsemi fari saman eða eignarhald. En flestum öðrum svæðum er sá vandi á höndum að þar eru mjög flókin tengsl á milli viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi, eins og í Englandi, þar sem ein skýrslan hefur komið fram, eins og í Bandaríkjunum, eins og í Evrópusambandinu, og þess vegna þurfa menn þar að sníða tillögur sínar að þeim veruleika sem við blasir. Þeir geta sannarlega ekki gengið jafnlangt og við Íslendingar höfum tækifæri til að gera núna. Ég held að við höfum einstakt tækifæri til að taka á þessu. Ég verð að lýsa mig ósammála því sem kom fram hjá Kaarlo Jännäri, fyrrverandi forstjóra finnska Fjármálaeftirlitsins, á dögunum um það að nú væri fjárfestingarbankastarfsemi hér í lágmarki og við gætum út af fyrir sig bara tekið á þessum aðskilnaðarþætti ef og þegar sú starfsemi færi að vaxa. Ég held að það væri mikið óráð að bíða þangað til vegna þess að þá eru orðnir hagsmunir í húfi. Þá verður miklu erfiðara um vik að taka hinar pólitísku ákvarðanir um aðskilnað. Þá mundu slíkar ákvarðanir bitna á fyrirtækjum sem starfa bæði á viðskipta- og fjárfestingarbankamarkaði. Ef þessi ákvörðun yrði tekin núna, við þær aðstæður sem við búum við í dag, þá, ólíkt því sem gerist hjá flestum öðrum þjóðum, hefði hún óveruleg neikvæð áhrif á viðskiptabankana í landinu. Menn gætu einfaldlega skipulagt vöxt sinn til framtíðar miðað við það umhverfi sem við viljum að sé hér til áratuga. En ef við bíðum verða þessir bankar auðvitað komnir í hendur nýrra eigenda, alla vega sumir, og ef fjárfestingarbankastarfsemi hefur vaxið umtalsvert frá því sem nú er og afkoma af því orðin umtalsverður hluti af starfsemi þessara viðskiptabanka verður auðvitað umtalsverður þrýstingur gegn því að nokkur viðskilnaður verði gerður. Því er um að gera að sæta lagi og ég held að þessi þingsályktunartillaga og samþykkt hennar væri leið að því marki.

Frú forseti. Skorað var á mig að ræða þessar tillögur efnislega, ég get alveg gert það. Þarna togast á tvenn sjónarmið, eins og alltaf, það eru alltaf tvær hliðar á medalíunni. Annars vegar er það að íslenskt atvinnulíf er mjög lítið. Ef við mundum, eins og þessi tillaga gerir ráð fyrir, aðskilja viðskiptabanka og fjárfestingarbanka yrðu einingarnar, sérstaklega á fjárfestingarbankasviðinu, mjög litlar og verða þar af leiðandi verr til þess fallnar að taka á þeirri áhættu sem myndast í slíkri starfsemi. Þetta er eitt sjónarmiðið. Hitt sjónarmiðið er að það fer illa saman að taka fé sem maður aflar með sparnaði og ráðdeild, þ.e. innlán, og blanda því saman við hasar og áhættu, sem er fjárfestingarstarfsemi. Og þegar þetta er í einu fyrirtæki er það í rauninni þannig að innlánin eru að veði fyrir spennunni og áhættunni. Það fer bara ekki vel saman, frú forseti. Ég hef flutt um það margar ræður í gegnum tíðina og spurt hvað það þýddi þegar sett var inn í lögin á sínum tíma að bankar mættu eiga hlutabréf til skamms tíma. Hvað þýðir skammtími? spurði ég mörgum sinnum en fékk aldrei svar. Ég hallast að því og er sammála því í tillögunni um að aðskilja skuli viðskiptabanka og fjárfestingarbanka. Og ég gæti alveg hugsað mér að styðja hana. Auðvitað þarf að leita umsagna og svo skoðar maður umsagnirnar. Ef þær benda á að þetta sé ekki skynsamlegt af einhverjum ástæðum gæti ég endurskoðað þá afstöðu. Við fyrstu sýn er ég sammála tillögunni og hefði alveg getað verið á henni þess vegna. Ef ég ætlaði að fara í einhverjar skotgrafir, eins menn tíðka hérna, er greinargerðin með tillögunni mjög gagnrýnin á einmitt starfsemi hæstv. ríkisstjórnar, hvað hún hefur verið hægfara í málinu og hvað hún hefur lítið gert. Hún er búin að vera hérna í fjögur ár, eða tæp fjögur ár, en ég ætla ekki að hengja mig í það. Mér finnst miklu betra að menn ræði málefnalega um þessi mál. Er skynsamlegt að hafa þetta eða ekki? Svo vil ég benda á að nú er yfirlýsing frá ráðherra, þetta er yfirlýsing, um að allar innstæður séu tryggðar. Hún hefur verið endurtekin aftur og aftur, en það er ekki sama og ríkisábyrgð, ég vil koma því á framfæri, og ég hef meira að segja fengið það staðfest frá hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra. Ég hef líka lagt til að innstæður yrðu tryggðar með þeim hætti að Alþingi samþykkti til dæmis 100 milljarða ríkisábyrgð sem yrði svo boðin út til bankanna. Þeir gætu þá boðið í innstæður með raunverulegri ríkisábyrgð, en þeir yrðu þá að borga fyrir það og væntanlega yrðu þá vextirnir sem því næmi lægri á þeim innstæðum en á öðrum innstæðum. Þá væri líka alveg á hreinu hvaða innstæður væru með ríkisábyrgð og hvaða innstæður væru ekki með ríkisábyrgð. Fyrir þessa ríkisábyrgð mundi ríkissjóður að sjálfsögðu taka gjald og hann mundi líka krefjast trygginga. Það eru því ýmsar leiðir til að leysa þetta en á meðan þetta er ekki leyst finnst mér mjög slæm blanda að blanda saman því öryggi sem innstæður krefjast og þeirri áhættu sem fylgir fjárfestingarbankastarfsemi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég er sammála honum um að þetta fari illa saman og að innlán séu að veði í áhættusömum stöðutökum, fjárfestingum og útlánum. Ég vil aðeins vekja athygli á því sem hv. þingmaður sagði um smæð fyrirtækjanna, að þau væru illa til þess fallin að skipta þeim upp, en þá er það svo að það er einmitt ákveðin áhætta fólgin í smæð fjármálamarkaðarins vegna þess að stórir fjárfestar og einstakir atburðir geta haft gríðarlega mikil áhrif einmitt í svona litlu bankakerfi og geta þess vegna valdið miklu meira tjóni. Þannig að smæðin í sjálfu sér er ekkert síður áhætta en stærðin var hér á sínum tíma þegar bankarnir voru orðnir tífaldir að stærð miðað við þjóðarframleiðsluna. Ég vildi bara aðeins vekja athygli á þessu. Og enn fremur vegna þess að ég veit að hv. þingmanni er annt um samkeppnisstöðu í viðskiptalífinu, að þeir sem stunda hreina fjárfestingarbankastarfsemi hér á landi, sem mun nú ekki vera nema kannski einn banki, hafa bent á þá staðreynd að samkeppnisstaða þeirra sé skert miðað við fjármálafyrirtæki sem geta nýtt sér tryggð og ódýr lán frá almenningi til þess að fjármagna áhættusama fjárfestingarbankastarfsemi.

Frú forseti. Í rökræðunni ræðir maður ýmis sjónarmið. Ég sagðist koma með tvenn sjónarmið sem ég hef heyrt, það voru ekki mín sjónarmið heldur sjónarmið frá öðrum um að íslenskur markaður væri lítill. Ég veit líka að lögmál hinna stóru talna í líkindafræðinni gildir fyrir fyrirtæki eins og annars staðar, að sveiflurnar stefna á meðaltalið eftir því sem stærðin vex og að lítil fyrirtæki búa við mikla áhættu. Það er löngu, löngu þekkt. Ég vissi af því líka. Menn þurfa bara að átta sig á því að áhættan er miklu meiri hérna fyrir sparifjáreigendur í þessu samkrulli en í stóru löndunum þar sem þetta jafnast út.

Frú forseti. Hvað varðar þá tillögu hér um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka þá vil ég geta þess að þetta er búið að vera eitt baráttumála Vinstri grænna í mörg ár. Við höfum ítrekað flutt hér á Alþingi tillögur þess efnis, líklega í þrígang. Ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, núverandi ráðherra, höfum flutt tillögur um þennan aðskilnað á allmörgum þingum án þess að þær næðu fram að ganga. Einnig hafa á undanförnum missirum komið ályktanir frá flokksráðsfundum og landsfundum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að þetta væri gert. Ég minni á ályktun um aðskilnað fjárfestingar- og viðskiptabankastarfsemi á flokksráðsfundi Vinstri grænna frá 25. febrúar 2012 þar sem segir, með leyfi forseta: „Flokksráð fagnar að ráðuneyti bankamála skuli vera komin á ábyrgð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og felur nýskipuðum ráðherra bankamála að flytja frumvarp til laga um aðskilnað starfsemi fjárfestingarbanka og viðskiptabanka sem þingmenn flokksins hafa flutt endurtekið á fyrri þingum.“ Ég tel því að í sjálfu sér liggi fyrir nægar upplýsingar um það hvernig þetta skuli gert, hvernig viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi skuli aðskilin með lögum. Skýrslur liggja fyrir um mat á því og auðvitað sýnist þar sitt hverjum. En það er pólitísk ákvörðun að gera þetta. Ég tel þess vegna miklu réttara að það verði bara gengið beint í verkið og lögum breytt þannig að tryggja megi þennan aðskilnað. Það þarf ekki neina nefnd til að rannsaka það neitt frekar, þetta liggur fyrir. Það er pólitísk ákvörðun að það verði gert, eins og ég segi, og þetta hefur verið eitt af baráttumálum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmanna hennar. Mér finnst reyndar slæmt hvað þetta hefur lent í miklum undandrætti hjá núverandi ríkisstjórn hvað þetta varðar. Frú forseti. Ég kom hingað upp til að árétta það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þingmenn hennar, hafa ítrekað flutt hér þingmál um þennan aðskilnað. Þær upplýsingar liggja fyrir sem þarf til að þetta verði gert. Þess vegna eigum við að láta verkin tala og það á að flytja hér frumvarp um að staðfesta þennan aðskilnað með lögum. Ég er reiðubúinn að standa að því, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið. Mig langar í upphafi máls að lýsa því aðeins hvernig svona mál verður yfirleitt til því að það er svolítið merkilegt að fara yfir það. Málið felur ýmislegt í sér. Það felur í sér þrjú meginatriði: Í fyrsta lagi að heimila megi að hafa fánann uppi á nóttunni yfir bjartasta tímann á sumrin, það er ein breytingin. Í öðru lagi er verið að breyta því að það megi nota fánann á íslenskar vörur í markaðssetningarskyni. Í þriðja lagi er lagt til, reyndar ekki í málinu sjálfu, að flutt verði breytingartillaga af þeirri er hér stendur sem lýtur að því að hafa megi fánann uppi á nóttunni allan ársins hring sé hann með lýsingu. Aðeins varðandi það hvernig þetta mál varð til þá fór sú er hér stendur 10. mars 2010 á fund hjá Kiwanisklúbbnum Hraunborg í Hafnarfirði, en hv. þingmenn eru mjög oft á fundum hjá alls kyns félagasamtökum úti í bæ og lýsa þar einhverju í starfi sínu o.s.frv. Þar er ég að flytja ræðu og fæ spurningu eftir ræðuflutninginn er lýtur að fánalöggjöfinni. Einn klúbbfélagi er að velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að heimila að hafa fánann uppi allan sólarhringinn á sumrin því að viðkomandi gleymdi svo oft að taka hann niður í sumarbústaðnum og fannst það óþægilegt og leiðinlegt að lögreglan þyrfti að koma og banka upp á og biðja hann um að taka fánann niður. Ég ákvað um hæl að gera skoðanakönnun í þessum klúbbi og spurði bara: Hverjir í þessum sal eru tilbúnir að styðja það að hafa megi fánann uppi allan sólarhringinn á sumrin? Meiri hlutinn í salnum rétti upp hönd. Ég skoðaði þetta mál því betur í framhaldinu og þess vegna er ákvæði hér um þetta. Ég flutti þingsályktunartillögu um það tvívegis. Hún var ekki samþykkt en nú er ég búin að breyta þessu í lagafrumvarp. Bændasamtök Íslands hafa ályktað nokkrum sinnum um að það eigi að breyta fánalöggjöfinni þannig að nota megi íslenska fánann á íslenskar vörur til að þær seljist betur. Ég skoðaði það líka og áttaði mig þá á því að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir flutti slíkt mál. Ég var einmitt með fyrirspurn um það. Mál hæstv. ráðherra var ekki samþykkt og hæstv. ráðherra endurflutti það ekki á þessu þingi þannig að ég tók það mál upp á mínar herðar líka enda mikill stuðningsmaður þess og eru ákvæði um það í þessu frumvarpi að heimila notkun þjóðfánans á íslenskar vörur í markaðsskyni. Þegar ég skoðaði frekar hvað fáninn mætti vera lengi uppi á nóttunni á sumrin þá hafði samband við mig í gegnum tölvupóst Sigurður Jónsson sem er fyrrverandi framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu en vinnur núna sem framkvæmdastjóri RR-SKILA – skilakerfis fyrir raf- og rafeindatækjaúrgang um allt land. Hann spurði hvort ekki væri rétt að setja þetta allt í lagafrumvarp, þá líka hvenær mætti hafa fánann á lofti á nóttunni á sumrin, en ekki í þingsályktunartillögu. Mér fannst það snjöll leið þannig að ég ákvað að gera það. Núna 5. september í ár, sem sagt ekki fyrir löngu síðan, hitti ég Sigurð Jónsson sem er mjög mikill áhugamaður um fánann ásamt hópi fólks sem hann hafði smalað saman. Það er því sprottinn upp áhugahópur um fánamál á Íslandi. Þarna var fólk frá ýmsum samtökum og ef ég fer rétt með þá voru þessir aðilar frá UMFÍ og ÍSÍ, Félagi atvinnurekenda, Íslandsstofu, Samtökum iðnaðarins og Bandalagi íslenskra skáta. Þarna var líka hv. þm. Lúðvík Geirsson sem er mikill áhugamaður um fánamál. Þessi hópur settist yfir málið og til varð með aðstoð þingsins frumvarp sem ég er hér að mæla fyrir. Það er svolítið merkilegt hvernig svona mál koma upp, hver kveikjan er og hvernig þau breytast í meðförum bæði þings og að einhverju leyti þjóðar af því að það koma þarna aðilar frá þessum samtökum öllum og hafa áhrif á málið. Eftir að ég fór að kynna mér gögn um fánamál áttaði ég mig á því að það er ein breytingartillaga sem vert væri að gera við þetta mál sem er ekki í frumvarpinu og það er að heimila eins og er í Danmörku og Svíþjóð að hafa fána uppi allan sólarhringinn, sem sagt á nóttunni líka þótt það sé myrkur, ef hann er upplýstur og þá væntanlega með ljóskösturum. Við eigum mikið af rafmagni þannig að þetta væri mjög auðvelt og gæti verið mjög fallegt og skemmtilegt. Ég vara þingið við því núna að ég mun flytja breytingartillögu á þessum nótum við 2. umr. þessa máls. Ég vona að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem mun fjalla um þetta mál átti sig á því að það er komin breytingartillaga og geti jafnvel skoðað hana samhliða þessu máli. Svona var aðdragandinn að málinu. Það er líka við hæfi fyrst ég er að flytja þetta mál að vekja máls á íslenska fánanum sem er hér í þingsal. Ég rannsakaði hvernig fánar vestnorrænu ríkjanna rötuðu í þingsali þeirra. Margir halda að íslenski fáninn sem prýðir þingsalinn hafi verið hér mjög lengi en svo er alls ekki. Hann hefur einungis hangið hér í rétt rúm fimm ár, kom í lok september 2007 og sást fyrst opinberlega 1. október 2007 þegar þingið var sett. Hann var settur í salinn 28. september 2007. Þegar ég lagðist í þessar rannsóknir skoðaði ég þessi þrjú lönd: Grænland, Ísland og Færeyjar. Það er mjög merkilegt þegar maður skoðar þau að átta sig á því að Ísland kom alls ekki fyrst með íslenska fánanum í þingsal af þessum löndum. Það voru Grænlendingar. Þeir eiga fána sem heitir Erfalasorput og voru fyrstir að setja fánann sinn upp í þingsal af þessum vestnorrænu löndum. Það er ekki til mikið af gögnum um það mál. Ég hafði samband við grænlenska landsþingið á sínum tíma þegar ég var að skoða þetta og náði í Jonathan Mosfeldt heitinn, sem var forsætisráðherra Grænlendinga lengi og líka formaður fyrir grænlenska landsþingið, og hann tjáði mér, auk þess sem ég fékk upplýsingar frá landsþinginu sjálfu, að forsætisnefnd grænlenska þingsins hefði ákveðið að setja grænlenska fánann í salinn. Þeir fengu fánann afhentan frá fánasamtökum í Grænlandi í september 1988 þannig að það eru 24 ár síðan Grænlendingar settu fánann inn á landsþing sitt í Nuuk. Þeir gerðu það ekki með atkvæðagreiðslu eða málflutningi í þingsal heldur ákvað forsætisnefndin það bara, það var svo sjálfsagt. Síðan hefur grænlenski fáninn hangið í grænlenska þingsalnum. Við komum næst í röðinni og tókum málið upp hér í þingsal. Þáverandi hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson lagði þrívegis fram tillögu á þingi um að þjóðfáni Íslendinga ætti að vera í þingsalnum. Þegar við greiddum svo atkvæði um það mál 17. mars 2007 sögðu 43 já, sjö sátu hjá og níu voru fjarverandi. Ég sagði já, en ég man ekki hvaða sjö sátu hjá en mér segir svo hugur að núna vilji enginn taka þjóðfánann úr þingsalnum, ég held að það séu allir mjög ánægðir með það að þjóðfáni Íslendinga prýði þingsalinn og finnist það algerlega við hæfi. Hann er til mikillar prýði, við höfum verið mjög stolt af honum og getum eiginlega ekki hugsað okkur þingsalinn án þjóðfánans í dag. Það var sem sagt 2007 sem við gengum frá þessu í atkvæðagreiðslu. Það var ekki hlaupið að því, það þurfti þrívegis að flytja þessa tillögu og fyrrverandi hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson á mikinn heiður skilinn fyrir framgöngu sína í því máli og frumkvæði. Við gleymdum reyndar 1. október 2012 að halda upp á fimm ára afmæli þjóðfánans í þingsal. Við hefðum betur gert það með köku og kaffi en kannski gerum við það þegar tíu ára afmælið rennur upp eftir fimm ár. Síðan voru það Færeyingar. Ég var reyndar viðstödd um það leyti þegar þeirra fáni, þ.e. merkið sem er nafn færeyska fánans, kom í lögsalinn hjá þeim í Þórshöfn í fyrsta sinn 19. janúar 2010. Tveir þingmenn þeirra höfðu forgöngu um það, Kári P. Höjgaard og Kári á Rógvi. Þeir lögðu fram mál. Það var bara lagt fram einu sinni og var samþykkt. Ellefu færeyskir þingmenn sögðu já, átta sögðu nei og fimm sátu hjá þannig að það voru talsverðar deilur um það í Færeyjum hvort færeyski fáninn ætti að fara inn í þingsalinn en hann fór þangað inn og prýðir sal þeirra núna. Þetta var útúrdúr í þessu máli en mér fannst við hæfi að rifja þessa sögu upp af því að íslenski fáninn er hérna beint fyrir aftan þegar þessi ræða er flutt og rétt að fólk fái aðeins bragð að því hvernig hann kom hingað inn og hvernig þessi mál hafa skipast í nágrannalöndum okkar í vestnorðri. Varðandi frumvarpið sem hér er flutt þá er það þrjár greinar. Þetta er ekki umfangsmikið frumvarp að því leytinu til. Fjórir hv. þingmenn eru flutningsmenn, þ.e. sú er hér stendur og hv. þingmenn Lúðvík Geirsson, Árni Johnsen og Álfheiður Ingadóttir. Það eru sem sagt fulltrúar frá öllum flokkum nema Hreyfingunni sem standa að frumvarpinu. Í 1. gr. er komið inn á hina almennu reglu um að fánann skuli ekki draga á stöng fyrr en kl. 7 að morgni og að jafnaði skal hann ekki vera uppi lengur en til sólarlags og aldrei lengur en til miðnættis. Þetta er hin almenna regla. Síðan kemur viðbótin sem er sú breyting að þrátt fyrir ákvæði 2. og 3. mgr. megi fáni vera uppi allan sólarhringinn frá 15. maí til 15. ágúst ár hvert. Þarna kemur breytingin um að hann megi vera uppi allan sólarhringinn yfir hásumarið. Þá getur fólk verið alveg rólegt, ef þetta verður samþykkt, og þarf ekki að draga fánann niður á kvöldin og nóttunni yfir hásumarið. Ég held að þetta muni stórauka notkun á fánanum, sérstaklega á sumrin. Í 2. gr. er efnisgreinin um að nota fánann í markaðsskyni á vörur. Þar er sagt að heimilt sé að nota hinn almenna þjóðfána í vörumerki eða á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu, enda sé vara eða starfsemi sú sem í hlut á íslensk að uppruna og fánanum ekki óvirðing gerð. Svo kemur síðar, með leyfi forseta: „Ráðuneytið veitir leyfi fyrir notkun þjóðfánans í vörumerki sem skal skrásetja.“ - Þetta á bara við um vörumerki. Það þarf leyfi til þess hjá ráðuneytinu. Síðan koma tvær nýjar málsgreinar og þær eru á þessa leið, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt með reglugerð að kveða á um nánari skilyrði fyrir notkun fánans samkvæmt ákvæði þessu. Ráðherra sker úr um álitaefni og ágreining sem upp kann að koma um leyfilega notkun fánans samkvæmt ákvæði þessu.“ Þetta er talsverð breyting. Menn hafa áður reynt að gera þessa breytingu en það tókst ekki. Það var vegna þess að þá voru sett lög um að auka mætti frjálsræði um notkun fánans og að sérstaklega ætti að taka tillit til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Á þeim tíma, þegar þessi tilraun var gerð, sem mistókst, fylgdi tillaga að reglugerð frumvarpinu en hún var aldrei sett vegna þess aðallega að örðugt reyndist að skilgreina hlutlægar gæðaviðmiðanir sem nýst gætu til að uppfylla þetta skilyrði laganna á viðunandi hátt. Það hefur ekki verið hægt að verða við beiðnum um sérstakt leyfi til að nota fánann þannig. Menn gáfust hreinlega upp á því að skilgreina gæði á vöru til að mega nota fánann. Hins vegar hafa Danir náð að gera þetta. Þeir nota þjóðfánann mjög mikið í markaðssetningu á dönskum vörum en þeir þurfa ekkert sérstakt leyfi. Þar er því mikið frjálsræði. Danir telja að þetta hafi haft gríðarlega jákvæða þýðingu fyrir danska framleiðslu, sérstaklega í landbúnaði. Hér er sú leið farin, virðulegi forseti, til að reyna að gera þetta sem einfaldast og skýrast að sneiða hjá þessum skilyrðum um gæði. Ég ætla að lesa upp úr greinargerðinni af því að hún er svolítið lýsandi varðandi það hvernig á að gera þetta. Lýsingin er svona, með leyfi forseta: „Ákvæði 4. mgr. 12. gr. laganna fjallar meðal annars um heimild til notkunar á fánanum á söluvarning, umbúðir um eða auglýsingu á vöru eða þjónustu. Sú breyting er gerð á málsgreininni að í stað þess að leyfi þurfi hjá forsætisráðuneyti til notkunar fánans í þessum tilgangi er heimildin orðin almenn en að uppfylltum skilyrðum. Þá er fellt brott það skilyrði að starfsemi sú sem í hlut á sé að gæðum samkvæmt því sem ráðuneytið mælir fyrir um með reglugerð. Í staðinn segir að starfsemi sú sem í hlut eigi sé „íslensk að uppruna“ og áfram þarf hún að vera þannig að fánanum sé ekki óvirðing gerð. Markmið þessarar breytingar er að auka möguleika á notkun fánans, íslenskri framleiðslu og þjónustu til framdráttar. Þrátt fyrir að skilyrði um gæði sé fellt brott er sú krafa eðli máls samkvæmt áfram til staðar, samofin því að fánanum sé ekki óvirðing gerð. Sama á við um orðalagið „íslensk að uppruna“. Orðalagið er nýtt í lögunum og leggur þær skyldur á herðar þeim sem nota fánann að það sé ekki gert á röngum forsendum eða villandi máta. Þannig má gera ráð fyrir að það feli í sér að matvæli teljist íslensk að uppruna ef til dæmis grænmeti og ávextir eru ræktaðir hér á landi, kjöt er af íslenskum húsdýrum eða villibráð og mjólkurvörur úr íslenskri mjólk. Ekki nægi að vörurnar séu innfluttar en pakkað hér á landi. Öðru máli kann að gegna um annan varning sem geti vel talist íslenskur þótt úr erlendu hráefni sé, t.d. framleiðslu á íslenskri hönnun, húsgögnum eða fatnaði o.s.frv. Þá er lagt til að forsætisráðherra fái sérstaka heimild til að setja nánari reglur um skilyrði fyrir notkun fánans samkvæmt ákvæðinu og tiltekið að það sé hlutverk forsætisráðherra að skera úr um álitaefni og ágreining sem upp kann að koma um leyfilega notkun fánans samkvæmt framangreindu.“ Þarna er verið að setja þær skyldur að vara sem á að merkja á að vera íslensk að uppruna og á ekki að óvirða fánann. Að sjálfsögðu hljóta að koma upp ýmis álitaefni og þess vegna getur forsætisráðherra sett reglugerð ef hæstv. ráðherra telur það nauðsynlegt en að minnsta kosti á forsætisráðherra að skera úr ágreining að þessu leyti. Það getur vel verið að það komi til kasta dómstóla að greina þarna á milli. Hvenær er vara íslensk? Hvenær er hægt að sameinast um það að hún sé íslensk? Hvenær er fánanum gerð óvirðing? Eru einhverjar vörur sem við viljum alls ekki setja íslenska fánann á o.s.frv.? Þetta er vandinn í málinu. Við teljum að unnt sé að skera úr um þetta og að stundum þurfi dómstólar að koma til ef svo ber undir þannig. Við teljum vert að auka frjálsræðið varðandi notkun fánans á þennan hátt, að það sé miklu betra en hafa þetta eins og það er í dag, að menn megi ekki nota fánann. Að vísu má nota fánaborða í dag en við viljum að hægt sé að nota fánann í réttum hlutföllum á vöru. Þetta er meginefni þessa máls, þ.e. að auka notkun á fánanum, auka frjálsræði varðandi að nota hann á íslenskar vörur. Síðan er ákvæði til bráðabirgða. Þar er lagt til að til 31. desember 2013, sem er rúmlega eitt ár héðan í frá, skuli ráðuneytið, þ.e. forsætisráðuneytið, standa að sérstakri kynningu nýrra reglna um notkun þjóðfánans hjá almenningi og fyrirtækjum með það að markmiði að notkun fánans aukist og verði í samræmi við ákvæði laganna og reglur settar á grundvelli þeirra. Hér er verið að biðja um að sérstök kynning verði á þessum nýju reglum þannig að almenningur átti sig vel á þeim og fyrirtækin sem geta þá notað fánann á íslenskar vörur sínar. Við teljum líka mikilvægt, og ég hef velt því fyrir mér og mun jafnvel undirbúa slíkt, að flytja sérstaka þingsályktunartillögu um það að hæstv. forsætisráðherra standi að sérstöku kynningarátaki um aukna notkun þjóðfánans almennt. Fólk virðist ekki alveg átta sig á því hvernig á að nota þjóðfánann. Það er reyndar hægt að nálgast það á heimasíðu forsætisráðuneytisins, þar er sérstakur flipi um fánann og sérstök slóð til að sjá reglur um notkun hans. En það þarf að árétta skyldu opinberra stofnana til að flagga á opinberum fánadögum. Það er talsverður misbrestur á því. Stofnanirnar bera því stundum við að þessir opinberu fánadagar séu oft um helgar og það sé dýrt að láta húsvörðinn flagga, taka fánann niður o.s.frv. Það á að árétta þessa skyldu að mínu mati. Einnig þarf að árétta að fánaveifur mega vera uppi allan sólarhringinn. Ég er ekki viss um að fólk átti sig almennt á því hvernig má nota fánann. Það væri rétt að gera átak í þessu og má vera að flutt verði þingsályktunartillaga um að forsætisráðherra taki sérstaklega upp slíkt verkefni. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta mál sem mun fara til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fái faglega umfjöllun. Nefndin hefur reyndar áður skoðað þetta vegna þess að þetta er ekki flutt í fyrsta sinn, þ.e. að það megi flagga fánanum á nóttunni á hásumri. Margir þingmenn hafa komið að vinnu þessa máls þegar hin svokallaða allsherjarnefnd, sem nefndin hét í fyrri tíð, skoðaði mál hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur um að nota mætti fánann á íslenskar vörur. Það er því talsverð þekking í þinginu á þessu máli. Ég vona að það taki stjórnskipunar- og eftirlitsnefndina ekki mjög mikinn tíma að skoða þetta mál, veit þó að sú nefnd er alveg að kaffærast út af breytingum á stjórnarskránni en ég vona svo sannarlega að samt verði hægt að skoða þetta mál með jákvæðum hætti og samþykkja það annaðhvort fyrir jól eða næsta vor. Að mínu mati er frekar mikil samstaða um að gera þessar breytingar. Mér finnst þær vera mjög skynsamlegar. Ég geri mér samt greint fyrir því að það geta komið upp álitamál um hvað er íslenskt að uppruna og hvenær fánanum sé ekki óvirðing sýnd. En ég tel að eins og við höfum komið því fyrir í þessu frumvarpi þá séu þessi óvissuatriði eins lítil og fá og hægt er en hugsanlega komi til ágreinings og þá eigi hæstv. forsætisráðherra að skera úr um og svo þurfi að skoða hvort það sé endanlegur úrskurður eða hvort hægt sé að fara með slík mál fyrir dómstóla og athuga þá hvort hægt sé að hnekkja niðurstöðu forsætisráðherra. Þetta er málið í hnotskurn, virðulegi forseti. Ég vona að það fái jákvæða umfjöllun og verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um heimspeki sem skyldufag í grunn- og framhaldsskóla. Flutningsmenn eru sá er hér stendur og hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Árni Þór Sigurðsson, Ólína Þorvarðardóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Lilja Mósesdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að endurskoða aðalnámskrár grunnskóla og framhaldsskóla með það að markmiði að heimspeki verði skyldufag á báðum skólastigum innan fjögurra ára.“ Greinargerð með þessari tillögu segir, með leyfi forseta: „Þingsályktunartillaga þessi var flutt á 140. löggjafarþingi (185. mál) og er nú endurflutt óbreytt. Markmið tillögunnar er að efla kennslu í heimspeki og að kenndur verði að meðaltali einn áfangi á hverjum tveimur árum á grunnskólastigi og að meðaltali einn áfangi á hverju skólaári á framhaldsskólastigi.“ Með vísan til 8. bindis skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, Siðferði og starfshættir í tengslum við fall íslensku bankanna 2008, er lagt til að tryggt verði að heimspeki verði skyldufag í grunn- og framhaldsskólum. Eins og fram kemur í skýrslu þingmannanefndar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er nauðsynlegt að efla siðfræðilega menntun allra fagstétta á Íslandi og umræðu um gildi siðareglna. Heimspeki og siðfræði ættu að vera skyldufag á öllum skólastigum og þarf að ýta undir þróun í kennslu og námsgagnagerð á því sviði. Mikilvægt er að styrkja ábyrgðarkennd nemenda gagnvart samfélaginu og stuðla jafnframt að gagnrýninni hugsun, sem er ein meginforsenda þess að borgarar geti verið virkir þátttakendur í lýðræðissamfélagi. Með því að auka kennslu í heimspeki í grunn- og framhaldsskólum er lagður grundvöllur að því að styrkja skilyrði siðferðilegrar rökræðu meðal framtíðarborgara landsins á sama tíma og lýðræðislegir innviðir samfélagsins eru treystir. Þar sem um allnokkra breytingu á aðalnámskrám er að ræða er talið æskilegt að gefa ráðherra allt að fjórum árum til að innleiða breytinguna. Mál þetta er flutt óbreytt í annað sinn. Það var flutt í fyrsta sinn með örlítið öðrum brag þar sem gerðar voru enn ríkari kröfur til heimspekináms, en slegið var af þeim og náðist víðtækara samkomulag um að flytja málið í þessari mynd. Með breytingunni var líka tekinn inn fjögurra ára aðlögunartími því að í þessu tilfelli þarf að endurmennta talsverðan hóp af kennurum í heimspeki, sem er mjög gott. Hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir hefur lýst ánægju sinni með tillöguna og hvatt til þess að hún fái framgang. Það sama hefur hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar gert sem og fjölmargir aðrir þingmenn. Heimspekigeirinn fagnar líka þessari tillögu. Ég kynnti hana á málþingi um barnaheimspeki í Verzlunarskóla Íslands fyrir um tveimur vikum síðan. Þar fékk tillagan smáumfjöllun og vakti mikinn áhuga hjá þeim þinggestum sem þar voru. Þingið var vel sótt málþing, um 70 heimspekikennarar mættu. Málið er að mínu mati mjög brýnt og mikilvægt. Sjálfur byrjaði ég á því að taka heimspekiáfanga á sínum tíma þegar ég hóf háskólanám í hagfræði og tel að heimspekikennsla í einhverri mynd eigi að vera á sem flestum stigum skólasamfélagsins, ekki síst í grunnskólum. Það var athyglisvert á málþingi um barnaheimspeki að hlusta á erindi kennara, sem kenna heimspeki, um samskipti þeirra við börn þar sem þeir lýstu hvaða aðferðir þeir notuðu við kennslu og annað slíkt. Þar voru börnin ekki látin læra Aristóteles utan bókar heldur voru ýmsir daglegir þættir í skólastarfinu og leikskólastarfinu samþættir hugmyndum heimspekinnar og börnunum kennt að taka ákvarðanir og kennt að hugsa. Það var mjög athyglisvert. Ég vona það að tillagan fái góðan framgang. Hún fer síðan beint til allsherjar- og menntamálanefndar. Eins og fram hefur komið hefur formaður nefndarinnar tekið mjög jákvætt í tillöguna og fer hún þá vonandi í gegn á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um millilandaflug um Hornafjarðarflugvöll. Í tillögunni felst að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að tryggja að á Hornafjarðarflugvelli verði búnaður og aðstaða nægileg til að hægt verði að sinna þar millilandaflugi með minni farþegaflugvélum og vélum í ferjuflugi sem hafa nú heimild til að fljúga um völlinn. Forsaga málsins er sú að árið 2008 gerðu Flugstoðir greinargerð sem þær skiluðu til samgönguráðuneytisins um ráðstafanir og kostnað við að færa flugvöllinn á Ísafirði, Vestmannaeyjum og Höfn úr flokknum lendingarstaðir í flokk I þannig að þessir flugvellir gætu þjónað millilandaflugi. Í kjölfar þessa beindi ég fyrirspurn til þáverandi samgönguráðherra varðandi þessi mál um hvort til stæði að fara í þær framkvæmdir sem greinargerðin gerir ráð fyrir að hægt væri að fara í til að efla flugvöllinn á Hornafirði. Á þeim tíma, líklega haustið 2009, taldi ráðherra fjármuni ekki vera fyrir hendi í verkefnið en engu að síður tel ég rétt að leggja málið fram vegna þess að ég tel fulla þörf á að byrja að undirbúa málið. Við sem hér störfum höfum margoft rætt um Vatnajökulsþjóðgarð. Hér hefur margoft verið talað um að sífellt fleiri erlendir ferðamenn muni koma til landsins og þurfum við að bregðast við því með einhverjum hætti, bæði með því að reyna að taka við þessum ferðamönnum með einhverjum hætti og fjölga möguleikunum til að ferðast hingað til lands. Þetta er liður í því. Flugvöllurinn á Hornafirði gegnir nú þegar mikilvægu hlutverki í samgöngukerfi landsins, bæði fyrir heimamenn sem og okkur sem viljum heimsækja staðinn. Til að efla atvinnulíf á svæðinu enn frekar og til að auka möguleikana á markaðssetningu þjóðgarðsins tel ég að þetta sé augljós kostur til að styrkja atvinnulífið og byggðina fyrir austan. Í greinargerðinni, sem unnin var að beiðni sveitarstjórna og annarra hagsmunaaðila árið 2008, er tiltekið hvaða ráðstafanir þurfi að gera til að breyta flugvellinum og eins hver kostnaðurinn við breytingar af þessu tagi geti verið. Ég tek það fram að þessar tölur eru frá árinu 2008, en ljóst er að gera þarf að endurbætur við öryggis- og eftirlitsþáttinn á þessum flugvelli þannig að hægt verði að taka á móti minni farþegaflugvélum í millilandaflugi og vélum í ferjuflugi. Það eru aðallega þrjár reglugerðir sem taka þarf tillit til. Gera þarf að örlitlar breytingar á viðauka 1 við reglugerðum útlendinga og bæta Hornafjarðarflugvelli á lista yfir skilgreindar landamærastöðvar. Auk þess þarf að uppfylla skilyrði reglugerðar nr. 464/2007, um flugvelli vegna mannvirkja og öryggisstjórnunarkerfis og flugvallarskírteinis, og skilyrði reglugerðar nr. 361/2005, um flugvernd. Samkvæmt reglugerð nr. 464 eiga millilandaflugvellir að falla undir flokkinn flugvöllur I í skilningi reglugerðarinnar en Hornafjarðarflugvöllur er nú skilgreindur sem skráður lendingarstaður. Þegar flugvöllur er fluttur á milli flokka er þar aðallega spurning um aukinn tækjabúnað. Jafnframt þarf fjölmennara starfslið til að vinna verkefnin, bæði á vellinum sjálfum og hjá miðlægum deildum flugstöðva. Stofnkostnaður sem hlýst af þeim kröfum sem gerðar eru er vegna vopnaleitarbúnaðar, aukins starfsliðs, breytinga á aðstöðu og fleira. Síðan fellur til kostnaður vegna flugverndar, bæði á flugvellinum og í flugstofu. Mig langar aðeins að vitna í greinargerðina sem hægt er að finna á netinu á svæði ráðuneytisins og eins á svæði Flugstoða. Ljóst er að innleiðing flugvallareglugerðar næst ekki á fullnægjandi hátt með því að bæta við einu stöðugildi, það kemur fram í greinargerðinni. Þetta mun hafa í för með sér aukið álag á miðlæga gæðastjórn og eins starfsemi á flugvellinum sjálfum þannig að fjölga þarf í starfsliði á því sviði. Í greinargerðinni er átt við þessa þrjá flugvelli í einu lagi en í þingsályktunartillögunni er eingöngu talað um Hornafjarðarflugvöll. Miðað við það er gert ráð fyrir að auka kostnað sem nemur 40% starfshlutfalli fyrir hvern nýjan millilandaflugvöll. Aukið eftirlit með tækjabúnaði fæli í sér aukinn viðbótarkostnað vegna aukins eftirlits við innleiðingu nýs verklags. Þar yrði kostnaðurinn 2 millj. kr. á hvern flugvöll, þ.e. 2 millj. kr. á Hornafjarðarflugvöll. Síðan væri aukinn árlegur kostnaður vegna flugvallarskírteinis við það að færa Hornafjarðarflugvöll, flugvöll sem skráður er sem lendingarstaður í flugvöll í flokki 1, að lágmarki 1,8 millj. kr. Ljóst er að hér fellur til kostnaður, það er mikilvægt að við áttum okkur á því, en ég tel að kostirnir samfara þessari breytingu séu það miklir að það mundi réttlæta þann kostnað. Aðaltilgangurinn með tillögunni er að vekja athygli á því að hægt er að ráðast í framkvæmd sem efla mundi flugvöllinn á Hornafirði. Væri það samfélaginu og atvinnulífinu þar eystra til góða. Það auki mundi það gefa yfirlýsingu um að hægt er að sýna vilja í verki varðandi eflingu Vatnajökulsþjóðgarðar og fjölga þeim tækifærum sem erlendir ferðamenn hafa, til að stuðla að frekari uppbyggingu og vexti þjóðgarðsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru sá er hér stendur og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: Eftirfarandi breytingar verða á 11. gr. laganna: a. 2. málsliður 1. mgr. orðast svo: Fjöldi fulltrúa í sveitarstjórn skal ákveðinn í samþykkt skv. 9. gr. og vera að lágmarki sem hér greinir: 1. þar sem íbúar eru undir 1.000: 7 aðalmenn, 2. þar sem íbúar eru 1.000–4.999: 11 aðalmenn, 3. þar sem íbúar eru 5.000–24.999: 17 aðalmenn, 4. þar sem íbúar eru 25.000–49.999: 31 aðalmaður, 5. þar sem íbúar eru 50.000–99.999: 47 aðalmenn, 6. þar sem íbúar eru 100.000–199.999: 61 aðalmaður, 7. þar sem íbúar eru 200.000 eða fleiri: 71 aðalmaður. b. Í stað orðanna „fjögur ár“ í 2. mgr. kemur: tvö ár. 2. gr. 3. mgr. 105. gr. laganna orðast svo: Álykti borgarafundur að almenn atkvæðagreiðsla skuli fara fram um tiltekið málefni er sú ályktun bindandi fyrir sveitarstjórn. 3. gr. 3. málsliður 106. gr. laganna orðast svo: Niðurstöður íbúaþinga skal leggja fyrir borgarafund óski meiri hluti þátttakenda á íbúaþinginu þess. 4. gr. 5. mgr. 107. gr. laganna orðast svo: Íbúakosning (almenn atkvæðagreiðsla), sbr. 108. gr., er æðsta ákvörðunarvald sveitarfélags. Niðurstaða íbúakosningar er bindandi fyrir sveitarstjórn og bindandi milli kjörtímabila og getur aðeins önnur íbúakosning hnekkt niðurstöðu fyrri íbúakosningar. 5. gr. 1. og 2. mgr. 108. gr. laganna orðast svo: Ef minnst 10% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska borgarafundar skv. 105. gr. skal verða við þeirri beiðni svo fljótt sem unnt er og eigi síðar en 30 virkum dögum frá því að óskin berst. Um framkvæmd borgarafundar fer eftir ákvæði 105. gr. Ef minnst 10% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska eftir íbúakosningu skv. 107. gr. skal sveitarstjórn verða við þeirri ósk. Slík atkvæðagreiðsla skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir að atkvæðagreiðslan hefur verið auglýst, sbr. 2. mgr. 107. gr. Orðalag spurningar í slíkri atkvæðagreiðslu skal ákveðið sameiginlega af forsvarsmönnum undirskriftasöfnunarinnar og sveitarstjórn. Verði ágreiningur um orðalagið skal vísa málinu til ráðuneytisins sem sker úr um það. Um framkvæmd almennrar atkvæðagreiðslu meðal íbúa sveitarfélags fer eftir ákvæði 107. gr. 6. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2013. Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir meðal annars, með leyfi frú forseta: Markmið frumvarps þessa er að leggja til breytingar á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, sem tóku gildi 1. janúar 2012. Frumvörp sama efnis hafa áður verið flutt á 140. þingi og 138. þingi. Með frumvarpinu er lagt til að viðmið um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á Íslandi verði færð til samræmis við það sem þekkist í nágrannalöndunum með enn frekari eflingu íbúalýðræðis þannig að frumkvæði íbúanna í málefnum sveitarfélaga verði eflt og bein aðkoma íbúa að málum tryggð með möguleikum á almennum atkvæðagreiðslum (íbúakosningum). Mikilvægi beinnar aðkomu almennings að stjórn mála er undirstrikað í rannsókn sem hagfræðingarnir Gebhard Kirchgässner og Lars Feld frá St. Gallen birtu árið 1999. Þar greindu þeir efnahagsleg áhrif mismunandi löggjafar um beint lýðræði í svissneskum kantónum. Niðurstaða þeirra var sú að í kantónum þar sem réttur til beins lýðræðis var meiri var efnahagsleg frammistaða betri, skattsvik minni, skuldir kantóna og sveitarfélaga lægri, opinber útgjöld lægri og almenningsþjónusta ódýrari. Á sama hátt komust rannsakendurnir Bloomberg o.fl. (2004) að þeirri niðurstöðu að um það bil 20% meira af opinberum útgjöldum fóru til spillis í ríkjum Bandaríkjanna þar sem borgarar áttu engan kost á því að kalla eftir almennum atkvæðagreiðslum í samanburði við ríki þar sem slíkt fyrirkomulag var við lýði. Það virðist því ljóst að stórfelldur sparnaður getur verið af beinu lýðræði í sveitarstjórnum. Það viðhorf sveitarstjórnanna sjálfra að mikilvægt sé að sveitarstjórnir ráði sjálfar ferðinni hvað lýðræðisvæðingu varðar er ekki gilt þar sem sitjandi sveitarstjórnarmenn, sem stjórnendur annars staðar, eru almennt og nánast alltaf andvígir valddreifingu ef hún felur í sér minni völd til handa þeim sjálfum. Um það bera vitni fátíðar íbúakosningar á Íslandi hingað til. Ákvæði 11. gr. sveitarstjórnarlaga um hámarksfjölda kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum eiga sér hvergi hliðstæðu í Evrópu að því er best er vitað. Til að mynda má benda á ákvæði í sænskum sveitarstjórnarlögum þar sem kveðið er á um lágmarksfjölda kjörinna fulltrúa í bæjar- og borgarstjórnum (sjá fylgiskjal). Ákvæði um lágmarksfjölda eru eins eða svipuð annars staðar á Norðurlöndum og í Evrópu  (sjá vef Evrópuráðsins: www.coe.int)  . Í janúar 1908 var bæjarfulltrúum í Reykjavík fjölgað í 15. Hundrað og fjórum árum síðar eru kjörnir fulltrúar í borgarstjórn Reykjavíkur enn 15 að tölu þótt fjöldi íbúa hafi fimmtánfaldast á heilli öld. Frá 1908 hefur landsframleiðsla á hvern íbúa einnig fimmtánfaldast og því má fullyrða að efnahagsleg umsvif í Reykjavík hafi a.m.k. 225 faldast á einni öld. Frambjóðandi til borgarstjórnar í Reykjavík nú til dags þarf að fá um 7% atkvæða til að ná kjöri og eru engin fordæmi um jafnfáa kjörna fulltrúa og jafnháan lýðræðisþröskuld í ámóta fjölmennu sveitarfélagi í nágrannalöndum okkar. Samkvæmt lögum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar ættu borgarfulltrúar í Reykjavík því að vera 43–61 hið minnsta. Hér á Íslandi er um að ræða lýðræðisskerðingu sem stríðir gegn anda Evrópusáttmálans, mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem og Ríósáttmálans um Staðardagskrá 21 sem er heildaráætlun ríkja Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun samfélaga fram á 21. öldina í samráði við íbúana á hverjum stað og með þátttöku atvinnulífs og félagasamtaka. Þessi skerðing er alvarlegt mannréttindabrot. Hún er andstæð viðhorfum og venjum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar þar sem lýðræði er í hávegum haft, þar sem meginmarkmiðið er ekki að torvelda heldur auðvelda þátttöku borgaranna í ákvarðanatöku um eigin mál og mótun samfélagsins til framtíðar. Nærri útilokað er fyrir einstaklinga og samtök utan hefðbundinna stjórnmálasamtaka að komast til áhrifa í sveitarstjórnum og ríkir því fákeppni í sveitarstjórnarmálum og fáveldi í stjórnunarháttum sveitarstjórna (oligarkí, einhvers staðar á milli einræðis og lýðræðis). Í borgarstjórn Reykjavíkur og öðrum fámennum íslenskum sveitarstjórnum er fáveldið auk þess undirstrikað enn frekar með ranghugmyndinni um þörf á „starfhæfum meiri hluta“, sem veldur því að 8 borgarfulltrúar af 15 hlaða á sig völdum og vegtyllum á meðan minni hlutinn situr hjá verklítill. Fjöldi aðalmanna í þessari tillögu er fenginn með því að miða við helmingsmun á ákvæðum í sænskum sveitarstjórnarlögum og norskum sveitarstjórnarlögum samanber myndina sem er á bls. 3 í frumvarpinu en þar má sjá að alls staðar í kringum okkur eru sveitarstjórnarfulltrúar miklu fleiri heldur en tíðkast hér á landi. Frekari samanburður við nágrannalöndin leiðir svo í ljós að á Íslandi þar sem eru 98 sveitarfélög eru að meðaltali 6,6 sveitarstjórnarmenn í hverju sveitarfélagi. Í Finnlandi eru að meðaltali 28,2 sveitarstjórnarmenn í hverju sveitarfélagi, í Danmörku eru það 25,7, í Noregi 30 og í Svíþjóð eru að meðaltali 44 sveitarstjórnarmenn í hverju sveitarfélagi. Í töflu á bls. 4 í greinargerðinni er hægt að sjá að Reykjavík er með 15 sveitarstjórnarmenn, í Stavanger þar sem er mjög svipaður íbúafjöldi eru 67 sveitarstjórnarmenn, í Jönköping í Svíþjóð eru þeir 81 og í Oulu í Finnlandi þar sem eru örlítið fleiri íbúar en í Reykjavík eru 67 sveitarstjórnarmenn. Hvað minni sveitarfélög varðar má taka sem dæmi Kópavog með nærri 30 þús. íbúa. Samanburðarhæfur bær í Danmörku, Ringsted, er með 21 sveitarstjórnarfulltrúa þegar Kópavogur er með 11. Svipaður bær í Svíþjóð, Falkenberg, er með 51 fulltrúa. Greinilegt er að miðað við nágrannalöndin er mikill lýðræðishalli hér á landi hvað varðar þátttöku og möguleika almennings til áhrifa í sveitarstjórnum og slíkar fámennisstjórnir sem hér hafa tíðkast eru einsdæmi. Vissulega má gefa sér að þetta fyrirkomulag sé einfaldlega barn síns tíma en með gerbreyttu og stórlega auknu hlutverki sveitarstjórna sem stjórnsýslustigs verður að gera þá kröfu að almenningur og smærri samtök fái að hafa meiri áhrif á framgang mála. Með fjölgun sveitarstjórnarmanna má einnig gera ráð fyrir að nefndir og ráð sveitarstjórna yrðu skipuð kjörnum fulltrúum en ekki varamönnum eða öðrum liðsmönnum þeirra flokka sem sæti eiga í sveitarstjórninni. Slíkt mundi gera allt ferlið við ákvarðanatöku markvissara og ábyrgð kjörinna fulltrúa yrði einnig skýrari. Eins má gera ráð fyrir að krafa um stærri og öflugri sveitarstjórnir mundi enn frekar ýta undir sjálfviljuga sameiningu sveitarfélaga sem nú eru 77 talsins þrátt fyrir umtalsverða fækkun á liðnum árum. Sveitarfélögin hafa öll sömu stöðu og sömu skyldum að gegna samkvæmt lögum þrátt fyrir að vera ólík og misjöfn að landfræðilegri stærð og íbúafjölda. Hlutverk sveitarfélaga hefur tekið breytingum síðustu ár og verkefnin aukist umtalsvert og þörfin fyrir öflugar sveitarstjórnir og aðkomu fleiri að þeim hefur því farið vaxandi. Frú forseti. Í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins langar mig að nefna örfá atriði. Um 2. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: Í greininni er lögð til breyting á 3. mgr. 105. gr. laganna í þá veru að álykti borgarafundur að almenn atkvæðagreiðsla skuli fara fram um tiltekið málefni verði sú ályktun bindandi fyrir sveitarstjórn. Með þessari breytingu og þeim sem raktar eru í 3.–5. gr. er verið að leggja til að almennum kjósendum í sveitarfélagi verði fært meira tækifæri og raunhæfara til þátttöku í ákvarðanatöku innan síns sveitarfélags. Um 3. gr. segir: Í greininni er lögð til breyting á 3. málslið 106. gr. laganna þess efnis að óski meiri hluti þátttakenda á íbúaþinginu þess skuli niðurstöður íbúaþinga lagðar fyrir borgarafundi. Ákvæðið tengist 2. gr. frumvarpsins sem felur í sér að borgarafundur getur ályktað að fram skuli fara almenn atkvæðagreiðsla og að niðurstöður hennar verði bindandi fyrir sveitarstjórn. Um 4. gr. segir: Hér er lögð til breyting á 5. mgr. 107. gr. laganna sem felur í sér að íbúakosning (almenn atkvæðagreiðsla), sbr. 108. gr., verði æðsta ákvörðunarvald sveitarfélags. Niðurstaða íbúakosningar er því bindandi fyrir sveitarstjórn og einnig er lagt til að hún verði bindandi milli kjörtímabila. Tillaga þessi grundvallast á því að allt vald komi frá íbúum sveitarfélags sem geta í almennri atkvæðagreiðslu afturkallað umboð sitt til kjörinna fulltrúa. Í samræmi við þessi sjónarmið er einnig lagt til að einungis önnur íbúakosning geti hnekkt niðurstöðu fyrri íbúakosningar. Rétt er að taka fram að þótt kjörnir fulltrúar geti ekki breytt lögmætri ákvörðun íbúakosningar (almennrar atkvæðagreiðslu) er heimild í 107. gr. laganna fyrir sveitarstjórn að ákveða að fram skuli fara almenn atkvæðagreiðsla meðal íbúanna. Um 5. gr. segir: Í greininni eru lagðar til breytingar á 1. og 2. mgr. 108. gr. laganna sem hafa það að markmiði að veita íbúum raunhæf tækifæri til að óska eftir borgarafundi um mál sem þeir telja nauðsynlegt eða rétt að bera undir íbúa sveitarfélags. Með breytingunni er miðað við að ef 10% þeirra sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska eftir borgarafundi skuli sveitarstjórn verða við því eins fljótt og unnt er. Með greininni er lagt til að sett verði þrengra og skýrara tímamark á sveitarstjórn um hvenær eigi að verða við ósk um borgarafund, þ.e. að við þeirri beiðni skuli verða svo fljótt sem unnt er og eigi síðar en 30 virkum dögum frá því að óskin berst. Í 2. mgr. 108. gr. laganna er kveðið á um að ef minnst 20% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska almennrar atkvæðagreiðslu skv. 107. gr. skuli sveitarstjórn verða við því eigi síðar en innan árs frá því að slík ósk berst. Í 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins er lagt til að miðað verði við minnst 10% atkvæðisbærra manna með það að markmiði að úrræðið verði raunhæfara og veiti sveitarstjórnum nauðsynlegt aðhald. Þá er einnig lagt til að í stað þess að miðað sé við að hún skuli fara fram eigi síðar en innan árs frá því að slík ósk berst verði miðað við að slík atkvæðagreiðsla skuli fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir að slík atkvæðagreiðsla hefur verið auglýst. Orðalag spurningar í slíkri atkvæðagreiðslu skal ákveðið sameiginlega af forsvarsmönnum undirskriftasöfnunarinnar og sveitarstjórn. 6. gr. skýrir sig sjálf en lagt er til að gildistakan verði miðuð við 1. janúar 2013. Frú forseti. Þetta frumvarp er alvörulýðræðisvæðing sveitarstjórnarstigsins á Íslandi og veitir ekki af. Aðkoma margra að ákvarðanatöku er tryggð í frumvarpinu og veitir ekki af. Fámennis- og klíkuveldi í sveitarstjórnum verður fyrir bí og veitir heldur ekki af. Þegar 10% kosningarbærra manna geta óskað almennrar atkvæðagreiðslu um mál, líkt og í tillögum stjórnlagaráðs sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu á laugardaginn, þá er komið aðhald að sveitarstjórnarmönnum frá almenningi, sams konar aðhald og bráðnauðsynlegt er að veita valdhöfum hverju sinni. Frú forseti. Samþykkt þessa frumvarps mun að auki leiða til frekari og auðveldari sameiningar sveitarfélaga. Ég get tekið nærtækt dæmi, síðasta laugardag var einnig greitt atkvæði um sameiningu sveitarfélaganna Álftaness og Garðabæjar. Í framhaldi af því, þrátt fyrir að íbúar Álftaness séu um 17% íbúar sameinaðs sveitarfélags, munu þeir í framtíðinni ekki hafa neina alvöruhaldbæra fulltrúa í sameiginlegri sveitarstjórn vegna þess að sveitarstjórnarmenn í sameinuðu sveitarfélagi verða svo fáir og þröskuldurinn til að komast inn verður svo hár. Með því að fjölga sveitarstjórnarmönnum í það meðaltal sem er í löndunum í kringum okkur, nágrannalöndunum, þá munu til dæmis fjölmargir hópar geta komist að með fulltrúa sem eingöngu getur verið af hinu góða. Grafarvogur gæti verið með sérstakan fulltrúa. Fossvogur gæti verið með sérstakan fulltrúa í Reykjavík, Kjalarnes yrði að sjálfsögðu með sérstakan fulltrúa og jafnvel KR-ingar yrðu með sérstakan fulltrúa eða önnur stór félög. Slíkt mundi að mínu viti bjóða upp á fjölbreytt og dínamískt lýðræði þar sem aðkoma sem flestra að stjórn sveitarfélags er tryggð og mundi leiða einfaldlega til meiri ánægju og yndisauka fyrir alla íbúa hvar sem er í sveitarfélaginu. Ég vonast því til að frumvarp þetta fái viðeigandi og góða meðferð í þeirri nefnd sem það fer til. Síðasta breyting á sveitarstjórnarlögunum í þessa veru gekk alls ekki nógu langt og var í rauninni stórskemmd á síðustu metrum frumvarpsins vegna þess að sveitarstjórnarmenn sem þegar eru við völd hrærðu í þingmönnum fram og til baka og kröfðust þess meðal annars að íbúakosningar yrðu torveldaðar mjög. Það gekk fram í þinginu, því miður. Þetta frumvarp er að auki tilraun til að laga það mál.