Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar. Við göngum hér til síðustu atkvæðagreiðslu um frumvarp til laga um að banna verkfall flugvirkja. Þessi lög eru ekki eingöngu lög á þetta eina verkfall, þetta eru lög á öll verkföll og allar kjaradeilur fram undan. Hér er verið að greiða launþegum landsins gríðarlegt högg. Með þessari lagasetningu er verið að svipta alla launþega landsins rétti sínum til að ná fram kjarabótum. Það er ekki eingöngu vegið að flugvirkjum. Launþegasamtök landsins hljóta að íhuga það alvarlega að snúa nú bökum saman og segja sig úr þeim samtökum sem bera það skrýtna nafn í dag, Alþýðusamband Íslands, því að þau gæta ekki hagsmuna alþýðunnar lengur. Það er sorgardagur að verða vitni að þessu í þinginu, þetta er vont mál og þetta eru vond endalok á máli sem hefði getað fengið miklu betri endi.

Frú forseti. Það frumvarp sem nú er samþykkt er brýnt hagsmunamál. Það er rétt sem hér hefur komið fram að réttur stéttarfélaga til verkfalla er mikill, en afleiðingar þessa verkfalls fyrir fleiri stéttir en þær sem um ræðir í þessari kjaradeilu eru svo miklar að ekki verður við unað. Þetta bitnar á öllum stéttum ferðamennsku og fleiri og efnahagslífið þolir illa margfeldisáhrifin sem eru mikil. Ég vil líka tala um þau skilaboð sem þetta sendir á erlendan vettvang til þeirra sem hyggja á ferðalög á Íslandi í sumar, en atvinnulíf okkar horfir mjög til þess að það verði eitt það gjöfulasta í sögu lýðveldisins.

Frú forseti. Hér er einfaldlega gripið til allt of harðneskjulegra aðgerða gagnvart einni stétt í landinu sem á í kjaradeilu í ljósi þess hvað aðgerðaleysið hefur verið mikið hvað það varðar að reyna að skapa sátt á íslenskum vinnumarkaði við mjög óvenjulegar og dæmalausar aðstæður. 

Frú forseti. Fyrir helgi sagði nokkurn veginn hálf ríkisstjórnin við alþjóð að nú væri hin endanlega lausn fyrir skuldavanda heimilanna fundin, hún lægi á borðinu. Allir vita sem hafa fylgt með og vilja sjá og heyra átta sig auðvitað á því að svo er ekki. Það er rétt að draga fram að vissulega hafa verið stigin nokkur jákvæð skref en þá sérstaklega fyrir þá sem eru þegar komnir í nauð með vandamál sín. Úrræði fyrir þá eru að verða nokkuð góð og gild en fyrir aðra, sérstaklega almenning í landinu, hefur ríkisstjórnin ekki náð að klára málið svo því sé haldið til haga. Með þessum tillögum sínum hefur hún til að mynda ekkert hugsað um hvað hægt er að gera til að takmarka þann fjölda sem þarf á neyðarúrræðum að halda. Hún hefur ekkert gert til að lágmarka þann fjölda sem fer í nauðasamninga. Eftir atburði helgarinnar þar sem við sáum hversu mikilvægt það er að sýna samstöðu og samvinnu þegar einhverjar ógnir steðja að, ég er auðvitað að tala um gosið á Fimmvörðuhálsi, sjáum við hvað samhæfðar aðgerðir skipta miklu máli. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé núna lag að við, í rauninni forustumenn stjórnmálaflokkanna, sendum til að mynda efnahags- og skattanefnd þingsins þau skilaboð að hún eigi að taka þetta mál upp og vinna að þverpólitískri sátt innan þingnefndarinnar, vinna að því að fá enn betri lausnir fyrir heimilin í landinu. Hin endanlega lausn var ekki kynnt fyrir helgi, við þurfum öll að vinna frekar í málinu. Gerum það saman. Er ekki lag fyrir okkur að senda efnahags- og skattanefnd 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin kynnti mjög víðtækar aðgerðir fyrir helgi sem ég trúi að gagnist flestum heimilum sem komin eru í vanda eins og hv. þingmaður tók reyndar undir. Ef hv. þingmaður er að tala um almennar afskriftir lána fyrir heimilin í landinu vandast málið vegna þess að á því eru ýmsir vankantar. Ég tel þó alveg nauðsynlegt að gerð verði úttekt og birt greinargerð um hvernig staðið hefur verið að afskriftum í bönkunum og hvort það sé rétt að það svigrúm sé fyrir hendi sem verið er að tala um. Við verðum líka að átta okkur á því að ef farið er í almennar afskriftir erum við líka væntanlega að tala um Íbúðalánasjóð þar sem meginþorri íbúðalána er. Þær úttektir sem þar hafa verið gerðar sýna að Íbúðalánasjóður mun ekki þola miklar almennar afskriftir og ekki heldur lífeyrissjóðirnir vegna þess að þá er alveg ljóst að við yrðum að fara í skerðingu á lífeyrisréttindum. Það sem á eftir að gera og kynna eru bílalánin sem félagsmálaráðherra er að vinna með. Síðan á eftir að útskýra það sem fram hefur komið og kallast skattlagning á afskriftum. Það mál er enn í ríkisstjórn og mér finnst hafa gætt mikils misskilnings í umræðunni um það sem þarf þá að fara yfir. Almenn niðurfelling skulda umfram þennan þrönga nauðungarsamningsramma og gjaldþrotafarveg hefur verið skattskyld hingað til, beinar afskriftir, þannig að hér er ekki um neina nýja skattlagningu að ræða. Afskriftir í nauðasamningum og við gjaldþrot hafa hins vegar ekki verið skattlagðar. Við erum að vinna að þessari útfærslu og hún mun auðvitað gagnast einstaklingum sem fá þessar afskriftir. Síðan megum við ekki gleyma því að við erum að fara í greiðsluaðlögun sem mun þýða verulegar afskriftir fyrir fjölda heimila í landinu sem eru í miklum erfiðleikum. En ég er tilbúin að  
            

Frú forseti. Ég ætla að taka þessu sem jákvæðu svari, því að forsætisráðherra sé reiðubúin til að beita sér fyrir því að farið verði í þverpólitíska vinnu eða sátt innan efnahags- og skattanefndar um að fara í að skoða leiðir fyrir almenn úrræði. Ég ætla ekki að koma með lausnirnar hér. Þingmenn úr öllum flokkum hafa bent á lausnir, mismunandi lausnir með mismunandi áherslur, þingmenn Framsóknarflokksins, Sjálfstæðisflokksins og Hreyfingarinnar, en við erum líka búin að heyra skoðanir meðal stjórnarliða sem hafa sagt að þetta sé ekki nóg, það þurfi að gera meira en það sem ríkisstjórnin kynnti fyrir helgi. Það dugar skammt. Þess vegna finnst mér rétt að ítreka spurningu mína: Ætlar ekki forsætisráðherra að taka í okkar útréttu sáttarhönd, m.a. okkar sjálfstæðismanna, til að fara yfir þetta, skoða hvaða lausnir eru í boði, fara yfir hugmyndir flokksmanna allra flokka til að reyna að ná þeirri breiðu sátt sem er mikilvæg fyrir almenning í landinu, ekki koma með einhverja betrumbætur á þau úrræði sem fyrir eru 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður verður líka að átta sig á því að þau úrræði sem þegar eru komin fram, sem eru um 40 talsins, eru ekki bara úrræði fyrir þau heimili sem eru í mestum vanda heldur líka fyrir aðra sem eru í tímabundnum vandræðum. Ég hef ekki tíma til að fara yfir þau hér en þau eru fjölmörg, m.a. greiðslujöfnunin, vandamál þeirra sem hafa ekki getað selt, þ.e. eru með tvær eignir, sértæk greiðsluaðlögun o.s.frv. Það eru ýmis úrræði fyrir þá sem eru ekki í miklum vanda en eru þó að nálgast það að vera í vanda. Ég er tilbúin eins og ég sagði áðan til að við skoðum þetta í bönkunum, við skoðum það að láta gera úttekt og greiningu á þessu sem er í bönkunum, þessu afskriftasvigrúmi sem menn tala um. Ég tel að þegar menn hafa skoðað það vandlega komi bara í ljós sem við höfum margsagt að hér er ekki svigrúm til að fara í almennar niðurfellingar á skuldum. Sumir einstaklingar þurfa kannski á 

Frú forseti. Það er ákaflega ánægjulegt að hæstv. forsætisráðherra skuli vera tilbúin til að skoða svigrúm til afskrifta eins og framsóknarmenn og fleiri hafa beðið um í meira en ár. Fer það að verða tímabært. Þá vakna spurningar um það sem bar einnig á góma áðan, ævintýralegar hugmyndir ríkisstjórnarinnar um að skattleggja þessar afskriftir komi til þeirra. Það er að vísu rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir, afskriftir hafa að hluta til verið skattskyldar, en það er vegna þess að þar gerðu menn ráð fyrir allt annars konar aðstæðum og öðrum ástæðum fyrir afskriftum en nú er rætt um. Nú er verið að tala um eðlilega leiðréttingu á skuldum. Að fara að skattleggja þá leiðréttingu er einfaldlega órökrétt, hvort heldur út frá réttlæti eða efnahagslegum forsendum. Þessi ríkisstjórn hefur reyndar sýnt alveg ótrúlega hugmyndaauðgi í skattlagningu. Það er eina sviðið þar sem þessi ríkisstjórn hefur virkilega látið til sín taka. Áður hefur verið bent á að skattstofnarnir sem stjórnin ætlaði að nota til skattlagningar voru ekki til. Hvað kom svo á daginn? Að sjálfsögðu voru skatttekjurnar fyrir vikið miklu minni en áætlaðar voru. Og ekki nóg með það, heldur hafa alveg gríðarlegar upphæðir sem eru reiknaður skattur ekki skilað sér. Menn tala um 112 milljarða kr. um síðustu áramót. Hvað á þá að gera í þessu til viðbótar? Það á að finna upp enn einn skattinn og skattleggja það sem er ekki til, skattleggja nánast tap, skattleggja það sem verið er að lækka skuldir hjá fólki um. Nú hlýtur það að vera ljóst, sérstaklega í ljósi nálgunar ríkisstjórnarinnar á niðurfellingu eða lækkun skulda, að einungis er felldur niður sá hluti skuldar sem fólk hefur ekki efni á að borga. Ef það er verið að fella niður það sem fólk hefur ekki efni á að borga, hvers vegna í ósköpunum ætti það frekar 

Virðulegi forseti. Ég vil bara halda því til haga þó að ég sé alveg tilbúin til að fara út í að gerð verði greinargerð og birt úttekt á því svigrúmi sem menn telja að sé til staðar í bönkunum, sem ég tel reyndar að verði að fullu nýtt af hálfu bankanna í afskriftir, bæði til einstaklinga og fyrirtækja, að ég er ekki þar með að segja að þetta svigrúm sé til staðar sem hv. þingmaður nefndi hér og framsóknarmenn hafa kallað eftir sem er þessi 20% flata afskrift. Ég tel þvert á móti að þetta verði að fullu nýtt í bönkunum. Við skulum bara sjá þegar úttektin liggur fyrir og greinargerð um það hvernig þetta hefur allt saman verið nýtt. Varðandi skattlagningu á afskriftum er mjög ranglega verið að túlka hvað ríkisstjórnin er að gera í þeim efnum. Ég ítreka að fyrir það fyrsta liggur það ekki fyrir, það var lauslega kynnt fyrir helgi en ríkisstjórnin mun fara yfir þetta á ríkisstjórnarfundi á morgun. Ef t.d. er um skilmálabreytingar að ræða þar sem gengisbundnum lánum er breytt yfir í verðtryggð lán og líka verið að afskrifa einhvern ákveðinn hluta þarf að skoða það í lagabreytingunni að það svigrúm sem þar er nýtt til þess að afskrifa verði ekki skattlagt. En það má ekki vera ótakmarkað þannig að það séu afskrifaðar 100–200 milljónir kr. skuldir, þá erum við farin að afskrifa skuldir hjá t.d. útrásarvíkingum. Hóflegt svigrúm til skattlagningar við skilmálabreytingar þarf að skoða að verði ekki skattlagt þegar við erum að tala þar um afskriftir. Afskriftir eru ekki skattlagðar og verða ekki skattlagðar að því er varðar nauðasamninga og gjaldþrot. Hv. þingmaður verður líka að vita að almenn niðurfærsla á skuldum hefur hingað til verið skattlögð. Að því er varðar fyrirtækin hafa þau getað nýtt sér tap á móti að ákveðnum hluta. Ef tapið er uppurið hefur skattaskuldinni sem hlýst af niðurfellingu á skuldum verið dreift á fleiri ár. 

Frú forseti. Ég held að það sé ekkert verið að mistúlka. Hins vegar er verið að misskilja af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Ég var reyndar ekki svo bjartsýnn að halda því fram áðan, eins og hæstv. forsætisráðherra virtist telja, að hún væri búin að sjá kostina við almenna skuldaleiðréttingu. Ég fagnaði því hins vegar að hæstv. forsætisráðherra væri tilbúin til að skoða þetta núna ári eftir að útskýrðir voru kostirnir sem í þessu felast. Ég skal reyna að útskýra hversu órökrétt er að ætla að skattleggja afskriftir við núverandi aðstæður. Hæstv. forsætisráðherra sagði sjálfur að afskriftirnar verði mismiklar eftir þörfum á hverjum stað og hjá einhverjum gæti jafnvel þurft að afskrifa 90 eða 100%. Gefum okkur nú að menn meti það sem svo í einhverju tilviki að það þurfi að afskrifa 90% vegna þess að viðkomandi geti ekki borgað nema 10%. Það að skattleggja þessa 90% afskrift þýðir að viðkomandi á þá að borga meira en metið var að hann gæti borgað.

Virðulegi forseti. Ég held að við munum fá tækifæri til að ræða þetta og fara nákvæmlega yfir það þegar ríkisstjórnin hefur skoðað þær leiðir sem hún vill fara í þessu efni. Ég fullyrði þó við hv. þingmann að auðvitað erum við að fara leiðir sem gagnast einstaklingum sem þurfa á afskriftum að halda. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að þegar afskrifað er hjá þeim sem geta ekki staðið undir skuldbindingum sínum á ekki að skattleggja þessar afskriftir hjá þessum einstaklingum þegar um er að ræða einhverjar hóflegar afskriftir.  Í skuldaaðlögunarfrumvarpinu sem ríkisstjórnin hefur kynnt er möguleiki að afskrifa að fullu 

Hvað ætlarðu að gera svo?

Ég sagði að það ætti ekki að skattleggja þegar um 

Virðulegi forseti. Þetta er búinn að vera athyglisverður dagur. Hér eru menn sem alla jafna hafa haldið 1. maí-ræður að klára lög á flugvirkja. Helsta röksemdafærslan var sú, ef marka má orð hæstv. samgönguráðherra sem mælti fyrir málinu, að það væri verið að viðhalda stöðugleikasáttmálanum.  Það kemur því nokkuð á óvart að á dagskránni í dag, virðulegi forseti, er mál sem mun gera endanlega út af við stöðugleikasáttmálann. Það er ekkert um það deilt, það mun bara gera endanlega út af við stöðugleikasáttmálann. Það er skötuselsfrumvarpið. Að vísu virtust stjórnarliðar setja lögin í dag með nokkuð glöðu geði en ríkisstjórnin ætlaði að snúa upp á einhverjar hendur til að viðhalda stöðugleikasáttmálanum og setja þessi lög á flugvirkja. Nú ætlar hún í kjölfarið, nokkrum mínútum seinna ef þingstörf ganga hratt og vel fyrir sig, að ganga frá stöðugleikasáttmálanum með því að samþykkja skötuselsfrumvarpið. Ég spyr þess vegna hæstv. forsætisráðherra: Hvað svo? Þegar ríkisstjórnin er búin að ganga frá stöðugleikasáttmálanum, sem ríkisstjórnin ætlar að gera og er búin að lýsa yfir og lofa, hvað ætlar hún að gera þegar stöðugleikasáttmálinn er farinn? Það er ekkert um það deilt að þetta mun þýða að stöðugleikasáttmálinn er ekki lengur til staðar þegar ríkisstjórnin er búin að klára þetta mál.

Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa fyrirspurn sem er alveg rökrétt í framhaldi af því sem Landssamband íslenskra útvegsmanna hefur haldið fram. Það hefur barist hart gegn skötuselsmálinu, það er alveg ljóst, en mér kemur satt að segja mjög á óvart ef Samtök atvinnulífsins ætla vegna skötuselsmálsins að segja sig frá samstarfi við stjórnvöld.

Marglýst því yfir.

Já, það kemur mér á óvart ef þeir ætla bara út af skötuselsmálinu að segja sig frá öllu samstarfi við stjórnvöld sem hefur verið gott á marga lund. Við héldum fund í fyrri viku, mjög góðan fund þar sem farið var yfir allt sviðið. Ég gat þar t.d. ekki fundið annað en að aðilar vinnumarkaðarins væru mjög ánægðir með aðgerðapakkann fyrir heimilin í landinu og þar fórum við yfir stöðuna í atvinnumálum. Stjórnvöld í landinu og aðilar vinnumarkaðarins geta ekki algjörlega látið ein hagsmunasamtök eins og Landssamband íslenskra útvegsmanna fleygja stefnumálum ríkisstjórnarinnar út af borðinu. Hv. þingmaður verður að vita að við höfum gert fleiri en eina og fleiri en tvær tilraunir til að ná sátt við Landssamband íslenskra útvegsmanna og Samtök atvinnulífsins í þessu sérstaka máli. En þeir segja nei  Við ætlum að fara yfir stöðuna ef það kemur virkilega í ljós að þeir ætli að segja sig frá sáttmálanum. Ég vil minna á að það eru fleiri aðilar að þessum sáttmála en Samtök atvinnulífsins. Það er t.d. öll verkalýðshreyfingin og ég veit ekki 

Virðulegi forseti. Ég vek bara athygli á því hvað hæstv. forsætisráðherra sagði. Hæstv. forsætisráðherra sagði að það kæmi henni á óvart ef stöðugleikasáttmálinn færi. Virðulegi forseti. Hvað er hæstv. forsætisráðherra búin að vera að gera? Að koma hér og segja að þetta sé eitthvert einkamál einhverra einna hagsmunasamtaka er algjörlega fráleitt. Ég var á 500 manna fundi í Vestmannaeyjum þar sem allir í þeim bæ voru sameinaðir að berjast gegn þessu máli,  Það er búið, virðulegi forseti, að taka þetta upp hvað eftir annað. Það er búið að senda bréf þar sem það kemur alveg sérstaklega fram að aðilar  Ég spyr aftur: 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að halda sig innan tímatakmarkana.

Virðulegi forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að lesa stöðugleikasáttmálann sem var gerður fyrir ári. Ég held að það hafi ekki verið minnst einu orði á skötusel í þeim sáttmála, 

Hvað ætlarðu að gera?

Um hvað snerist hann? Varðandi fiskveiðistjórnarkerfið?

Hvað ætlarðu að gera?

Má ég ljúka máli mínu?

Forseti biður hv. þingmenn að leyfa hæstv. forsætisráðherra að klára mál sitt.

Hann snerist um það að reyna að koma til móts við Samtök atvinnulífsins og Landssamband íslenskra útvegsmanna að því er varðar fyrningarleiðina, fiskveiðistjórnarkerfið. 

Þið eruð …

Þetta er bara fráleitur og hlægilegur 

Forseti vill árétta bæði við hæstv. ráðherra sem og hv. þingmenn að halda sig innan tímatakmarkana sem og að hv. þingmenn sýni þeim ræðumanni sem er í ræðustól hverju sinni þá kurteisi að leyfa viðkomandi að tala.

Virðulegi forseti. Ýmsar fullyrðingar ganga nú um í samfélaginu. Ein er sú að við þurfum að klára Icesave áður en ráðist verður í atvinnuuppbyggingu, það sé forsenda þess að hægt verði að sporna við frekara atvinnuleysi og til að koma ýmsum framkvæmdum af stað. Menn greinir á um þetta en ég get verið sammála þeim sem segja að Icesave standi í vegi fyrir því að ríkissjóður, Landsvirkjun og ýmis einkafyrirtæki geti endurfjármagnað sig. 
             Því hefur verið svolítið haldið á lofti að ríkissjóður þurfi á lánum að halda, sérstaklega frá Norðurlöndunum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, til að ráðast í þessa atvinnuuppbyggingu. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hver lánsfjárþörf ríkissjóðs sé árlega næstu 3–4 árin. Ég hef beint þessum spurningum til seðlabankastjóra sem viðurkenndi að lánsþörfin væri miklum mun minni en áður var talið en hann var ekki alveg með á hreinu hver þörfin væri. Sama má segja um hæstv. fjármálaráðherra sem kom fyrir fjárlaganefnd um daginn. Menn eru sammála um að ríkissjóður hefur sparað sér gríðarlegar fjárhæðir, milljarða eða jafnvel tugi milljarða, á því að hafa ekki tekið öll þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn beindi til hans á sínum tíma. Ég held að það sé mjög mikilvægt til að fá skýrari mynd á umræðuna að við reynum að fá á hreint hver lánsfjárþörf ríkissjóðs er. Ef hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra getur skýrt þá mynd fyrir mér 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa ágætu fyrirspurn frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Því er til að svara að við getum væntanlega skipt lánsfjárþörf í tvennt, annars vegar þá sem kemur til vegna hallarekstrar á ríkissjóði og svo hins vegar lánsfjárþörf vegna þess að lán koma á gjalddaga og þau þarf að endurnýja með nýju lánsfé. Varðandi fyrri liðinn hefur til þessa yfirleitt verið unnið með töluna 500 milljarðar kr. sem eru þá uppsafnaður fjárlagahalli áranna 2009–2012 eins og hann var áætlaður þegar efnahagsáætlun landsmanna og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var samin haustið 2008. Á það er þó rétt að benda að með nýjum tölum sem bárust frá Hagstofunni fyrir nokkrum dögum sem bentu til þess að hallinn á rekstri ríkissjóðs á síðasta ári hefði verið rúm 8% af landsframleiðslu og við það má bæta u.þ.b. 1 prósentustigi vegna sveitarfélaga, sem er talsvert minna en gert var ráð fyrir í upphaflegri efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og stjórnvalda, virðast einhver teikn á lofti um að þessi tala, 500 milljarðar kr., sé of há. Ég þori hins vegar ekki að fullyrða hversu miklu lægri hún ætti að vera. Auðvitað vonum við að hún verði sem lægst. Það má hafa í huga í þessu samhengi að á þessa upphæð, hvort sem hún er 500 milljarðar kr. eða eitthvað aðeins lægri, má líta sem framlag ríkissjóðs, að vísu á kostnað framtíðarskattgreiðenda, til að örva hagkerfið á samdráttartímum. Þessu til viðbótar koma, eins og ég nefndi áðan, lán sem þarf að endurfjármagna. Þau eru auðvitað bæði innlend og erlend. Þau erlendu eru margs konar en menn hafa horft mjög mikið til lána sem koma á gjalddaga í lok næsta árs og upphafi þess þarnæsta upp á rúman milljarð evra. Það er stærsti einstaki erlendi reikningurinn sem við þurfum að endurfjármagna en til viðbótar koma síðan fjölmörg innlend lán og mun smærri erlend lán sem ég get kannski komið betur að í seinna skipti sem ég fer hér upp í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir ágætissvar en ég er að leita svars við nokkru sem ekki hefur verið kannað gaumgæfilega, það er hver lánsþörfin er. Ráðherra kom réttilega inn á að það væri æskilegt að fjármagna lánsþörfina hér innan lands. Ég veit ekki betur en að hún hafi einmitt verið fjármögnuð með lánum sem koma héðan úr íslenska hagkerfinu. Spurningin er hins vegar þessi: Hversu mikið þurfum við að taka af lánum frá Norðurlöndunum, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Er það forsenda þess að hægt sé að ráðast í hin og þessi verkefni? Það þarf að endurfjármagna en ríkissjóður stendur 

Virðulegi forseti. Þetta hangir auðvitað allt saman, þ.e. fjárþörf ríkisins og það fé sem ríkið sækir sér til þeirra sem geta lánað - það eru þá kannski fyrst og fremst lífeyrissjóðirnir sem eru sjálfstæð uppspretta sparifjár - og síðan hvert aðgengi annarra er að því sama lánsfé, því að ekki geta lífeyrissjóðirnir notað sömu krónurnar til þess að fjármagna hallann á ríkissjóði og til þess að fjármagna framkvæmdir hjá orkufyrirtækjum eða öðrum fyrirtækjum eða stofnunum sem á því þurfa að halda. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson benti á að hugsanlega væri lánsfjárþörfin á næstu mánuðum ekki svo mikil vegna ríkissjóðs því að þau erlendu lán sérstaklega sem við höfum áhyggjur af koma ekki á gjalddaga fyrr en eftir rúmt ár. Það kann vel að vera rétt að það væri hagstæðara fyrir ríkissjóð að fresta þeirri lántöku um einhverja mánuði eða hugsanlega fram á fyrri hluta næsta árs frekar en að taka þau lán 

Virðulegi forseti. Eins og öllum er kunnugt hófst gos í Fimmvörðuhálsi aðfaranótt sunnudags og er hugur okkar allra hjá íbúum svæðisins og Sunnlendingum öllum. Þetta minnir okkur á hvað náttúruöflin eru sterk og hvað við erum smá í samanburði við þau. Það hefur verið sérstaklega ánægjulegt að fylgjast með viðbrögðum heimamanna, hvort sem það eru almannavarnayfirvöld, lögregla, björgunarsveitir, sjálfboðaliðar, Rauði krossinn, heilbrigðisstarfsmenn og allir þeir fjölmörgu sjálfboðaliðar sem komið hafa að þessu máli. Í ljósi umræðunnar sem var hérna áðan er mjög athyglisvert að sjá að þarna er viðbragðsáætlun sem unnið hefur verið eftir. Það er kannski eitthvað sem hæstv. forsætisráðherra mætti taka sér til fyrirmyndar, en það er önnur saga. Það er engin tilviljun að þetta hefur gengið vel. Það hafa verið gerðar miklar skipulagsbreytingar í þessu kerfi á undanförnum árum. Þær breytingar sem gerðar hafa verið, allar æfingarnar og öll sú vinna sem unnin hefur verið skila sér núna í þessum fumlausu, öguðu og beinu, góðu viðbrögðum við þeirri vá sem þarna er. En óvissuástandi er ekki lokið og því vil ég spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hún geti gert grein fyrir stöðu mála, framvindu gossins í dag, og hvað stendur til í aðgerðum núna á næstu dögum. Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra um þann mikla kostnað sem væntanlega hefur fallið til þarna, hvort gerðar hafi verið einhverjar ráðstafanir til að mæta þeim kostnaði og hvort hann hefur verið metinn á þessu stigi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og góð orð í garð þeirra sem hafa staðið sig vel frá því að gosið hófst. Gosið hófst laust fyrir miðnætti sl. laugardag og samhæfingarstöð Almannavarna í Skógarhlíð var fullmönnuð tíu mínútum fyrir eitt þessa nótt. Hvað varðar svæðið sjálft var rýmingu þess lokið klukkan hálffjögur um nóttina og má það teljast alveg ótrúlegt hversu vel þetta gekk og hversu fumlaust þarna var gengið til verka og það kemur ekki af sjálfu sér. Vissulega hafa orðið skipulagsbreytingar á almannavarnaskipulaginu á málum og menn hafa undirbúið sig vel bæði með viðbragðsáætlunum og æfingum. Að öðrum ólöstuðum ber að hrósa sérstaklega lögreglustjóranum á Hvolsvelli, Kjartani Þorkelssyni, og hans fólki, starfsfólki embættis sýslumannsins á Hvolsvelli og almannavarnanefndum Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu. Það er hægt að telja lengi áfram, það eru svo margir aðilar sem komu að þessu að það gengur kraftaverki næst að það tók svona skamman tíma að kalla alla saman og stilla saman strengi. Hvað varðar næstu daga er auðvitað mikil óvissa um hvernig þetta fer allt saman en að sjálfsögðu er fylgst grannt með gangi mála og almannavarnanefndin kemur reglulega saman. Kostnað verðum við sérstaklega að skoða og ég mun væntanlega gera ríkisstjórninni grein fyrir því á morgun. Við þurfum að skoða hvað hefur fallið til núna, en kostnaðurinn kemur aðallega til vegna aukinnar vöktunar.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og taka undir orð hennar og þakkir til þeirra sem hafa staðið sig vel. Við ráðherrann vorum saman á fundi á Hvolsvelli bara í seinustu viku og mér varð síðan að orði að það hefði verið ákveðin upplifun að sjá allt það sem rætt var á þeim fundi verða að veruleika í beinni útsendingu í sjónvarpinu þarna á laugardagskvöldið. Það er því rétt sem sagt hefur verið að þarna hefur verið æft og undirbúið af mikill fagmennsku og metnaði. En það er óvissan sem er fram undan og nú heyrir maður að vatn hafi aukist í Krossá, maður heyrir sögusagnir um að sprungan sé að stækka en það hefur ekki verið staðfest. Veður eru slæm á þessum stað núna þannig að ég ætlaði að freista þess að athuga hvort hæstv. ráðherra hefði einhverjar betri upplýsingar en þær sem maður getur fengið í fjölmiðlum. Ég heiti henni stuðningi ef það þarf að greiða fyrir einhverjum slíkum málum hér á þinginu.

Virðulegi forseti. Þegar maður byrjar að hrósa þá gleymir maður gjarnan einhverjum. Ég vil bara ítreka að allir þeir sem komið hafa að þessum málum hafa staðið sig frábærlega vel og almannavarnadeild ríkislögreglustjóra er með puttann á púlsinum í þessu öllu saman. Hvað varðar það ef það fer að flæða eða ef einhverjir atburðir fara að gerast þarf vitanlega að taka afstöðu til þess hvort það þurfi að koma upp þjónustumiðstöðvum eða öðru. Þá þarf líka að huga að því hvort það þarf að setja upp áfallateymi o.fl. Þær fregnir sem ég fékk núna um fjögurleytið bentu ekki til neins annars en að það væri sama óvissan um þetta allt saman en við vonum öll auðvitað það besta, að þetta gos haldist í skefjum.

Virðulegur forseti. Við erum nýbúin að greiða atkvæði um að fella úr gildi leyfi til þess að nýta svokallaða undanþáguheimild fyrir nektarsýningum, en núna erum við að greiða atkvæði um hvenær þessi lög eiga að taka gildi. Mig langaði sérstaklega að koma því á framfæri hér að þetta mál var til umræðu á 136. þingi og líka á 137. þingi. Og nú er þetta í þriðja skipti til umræðu á 138. þingi þannig að það er nokkuð langur aðdragandi að þessu máli. Þrátt fyrir þennan langa aðdraganda ákvað allsherjarnefnd að leggja til enn meiri nærgætni þannig að í stað þess að lögin taki gildi fyrirvaralaust er hér lagt til að lögin öðlist gildi 1. júlí 2010. Hér er veittur rúmur tími fyrir þessa staði til að undirbúa þessa breytingu og er farið fram af nokkuð mikilli nærgætni, en ég styð að það verði gert og segi já.

Virðulegi forseti. Við greiðum hérna atkvæði um frumvarp um nýja Íslandsstofu sem á margan hátt er ágætisnýjung og gæti hugsanlega ef vel tekst til orðið nokkur ávinningur af fyrir alla þá aðila sem þarna á að steypa saman. Það er einmitt þess vegna sem ég kem hérna upp, til þess að segja að þótt við framsóknarmenn munum greiða atkvæði með þessu frumvarpi teljum við að margt í því þurfi að vinna betur og endurskoða fljótlega, þar á meðal stjórnarkjör, kostnað við frumvarpið, verkefnaskiptingu o.fl. Við munum sem sagt greiða atkvæði með frumvarpinu þrátt fyrir að við séum ekki endilega vissir um að þetta sé hin hæfasta og besta útfærsla á málinu.

Frú forseti. Við munum greiða atkvæði með 2. og 3. tölulið þeirrar breytingartillögu sem þarna er en það er rétt að undirstrika að 1. töluliður hefur verið dreginn til baka. Það er margt gott í þessu máli og hefur tekist ágætissamstaða í vinnu nefndarinnar um meginmarkmið Íslandsstofu, þannig að ég dragi ekki dul á það. Á hinn bóginn er líka rétt að draga fram að það er enn þá ákveðinn ágreiningur sem við þurfum að fara betur í gegnum. Við þurfum að leysa ákveðin mál og ég trúi ekki öðru en að það takist. Samvinna nefndarinnar, eins og ég gat um áðan, hefur verið með ágætum og ég hef trú á því að við getum leyst þau mál og viðfangsefni sem við okkur blasa vegna nefndarinnar áður en þingi lýkur.

Virðulegi forseti. Eins og allir vita er þetta frumvarp eins konar pólitísk fýlubomba sem hæstv. ríkisstjórn henti inn í það ágæta starf sem nú stendur yfir um endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni með aðkomu allra stjórnmálaflokka og hagsmunaaðila. Það er enginn vafi á því að þetta frumvarp hefur truflað það starf nefndarinnar mjög eins og hefur komið á daginn og veldur því nú að sjálfur stöðugleikasáttmálinn er í fullkominni óvissu og uppnámi. Það vantar hins vegar ekki að á bak við þetta frumvarp er mjög skýr stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra greindi frá því þegar hann flutti þetta mál og fylgdi því úr hlaði að markmiðið væri ekki síst að draga úr svigrúmi og sveigjanleika í fiskveiðistjórnarkerfinu, með öðrum orðum að minnka hagræðingarmöguleika sjávarútvegsins og draga þannig úr möguleikum sjávarútvegsins til að standa undir þeirri lífskjarasókn  Slíku frumvarpi sem svona er í pottinn búið með, frumvarpi sem í senn eyðileggur stöðugleikasáttmálann, truflar endurskoðunarvinnuna 

Frú forseti. Ég lít svo á að með þessu frumvarpi sé stigið skref til að taka upp nýja aðferð við úthlutun aflaheimilda án þess þó að hróflað sé við því sáttaferli sem nú er við lýði um framtíðarskipan kerfisins. Ég tel eðlilegt að héðan í frá verði sami háttur hafður á við úthlutun nýrra aflaheimilda eða umframaflaheimilda, t.d. í makríl, eða ef ákveðið verður að auka við þorskkvóta, þ.e. að úthlutað verði gegn gjaldi í sjóði samfélagsins þaðan sem fjármunum verði varið til atvinnuuppbyggingar og annarra samfélagslegra verkefna. Fiskveiðiauðlindin er og á að vera sameign íslensku þjóðarinnar en ekki séreign fárra útvalinna. Það er ekki seinna vænna að ríkisstjórn jöfnuðar og félagshyggju stígi marktæk skref í átt til þess að koma hér á eðlilegum aðferðum við úthlutun samfélagslegra 

Frú forseti. Það er undarlegt að stjórnmálahreyfing líkt og Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli leggja fram frumvarp eins og hér er kveðið á um sem mun heimila ofveiði á einni fisktegund og það er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason sem er ábyrgur fyrir því. Hvar er umhverfisstefna Vinstri grænna í orði? Hún er a.m.k. ekki á borði hér á Íslandi í dag, svo mikið er víst.

Hvaða, hvaða.

Við skulum ræða um annað um leið og hæstv. utanríkisráðherra grípur hér fram í fyrir mér. Hvað varð um stöðugleikasáttmálann sem hæstv. utanríkisráðherra stóð að? 

Frú forseti. Það er með miklum ólíkindum hvernig LÍÚ hefur gengið fram í þessu máli. Og það er með ólíkindum að LÍÚ skuli slá á hverja einustu sáttarhönd sem að þeim hefur verið rétt. Ég hef sjálfur farið á fund þeirra og boðið þeim sátt sem er að mínu mati afar hagstæð fyrir þá. Nei, allt kemur fyrir ekki, prinsippin skulu standa. Ég harma afstöðu LÍÚ í þessu máli, ég tel hana óábyrga og ég skora á þá að endurskoða afstöðu sína í þessu. Að ætla sér að segja upp stöðugleikasáttmálanum á grundvelli nokkurra hundruða tonna í skötusel er óábyrgt.  Ég tek líka fram að í þessu frumvarpi er brýnt ákvæðið um skiptingu gullkarfa/djúpkarfa sem útgerðarmenn kalla eftir. Ég harma afstöðu LÍÚ gagnvart skötuselsákvæðinu  
            

Virðulegur forseti. Vegir mála hér í þinginu eru órannsakanlegir, það er ekki ýkja langt síðan ég taldi að þetta mál hefði verið tekið af dagskrá en það rataði aftur inn á dagskrá. Hér er um að ræða mjög gott mál og ég fagna endanlegri atkvæðagreiðslu um það. Ríkisstjórnin sýnir kjark á viðsjárverðum tímum, hæstv. sjávarútvegsráðherra sýnir kjark og formaður og varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hafa líka sýnt kjark í þessu máli.  
            

Virðulegi forseti. Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi, það máltæki er þekkt. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki sagt að það komi henni á óvart að þetta bál muni valda stórskaða. Hún verður að ganga úr skugga um það áður en gengið er til atkvæða, hún á ekki að velkjast í vafa um þetta. Það er ábyrgðarleysi, virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Vinstri grænna fer 80% fram úr ráðleggingum sérfræðinganna. Hvar eru nú prinsippin sem hv. þm. Atli Gíslason talaði um? 

Frú forseti. Þetta er algjört prinsippmál. Þetta mál snýst ekki um LÍÚ ef menn halda það virkilega. Þetta snýst um þær leikreglur sem við erum að reyna að búa sjávarútveginum til lengri tíma litið. Það er alveg ljóst eftir atburði dagsins að Samtök atvinnulífsins líta svo á að skötuselsfrumvarpið, sem væntanlega verður samþykkt, sé yfirlýsing og aðgerð um að hafa stöðugleikasáttmálann að engu. Hæstv. forsætisráðherra svaraði því áðan í óundirbúnum fyrirspurnum að Samtök atvinnulífsins væru bara einn aðilinn að málinu og talaði niður til þeirra, köld skilaboð, köld gusa fyrir Samtök atvinnulífsins varðandi það og þann vilja sem við verðum að sjá af hálfu ríkisstjórnar, viljann til að halda stöðugleikasáttmálanum í gildi. Það er alveg ljóst að ef stöðugleikasáttmálanum verður sagt upp í dag er það á ábyrgð Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra og á ábyrgð hæstv. sjávarútvegsráðherra Jóns Bjarnasonar sem hafa slegið endalaust á útrétta sáttarhönd 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að sátt náist um þetta brýna hagsmunamál íslensku þjóðarinnar en hún mun ekki nást við það að ekkert verði gert og engu breytt. Hér er stigið lítið skref í átt til aukinnar sáttar í sjávarútvegi því að 70% þjóðarinnar eru á móti núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Það ríkir á Íslandi lýðræði, ekki LÍÚ-ræði.

Virðulegi forseti. Það er dapurleg stund sem við upplifum hérna núna. Hún felst í því að við erum að fara að afgreiða mál sem svokallað skötuselsákvæði er í, reyndar eitt af átta atriðum í frumvarpinu. Ég upplifi þetta þannig að einungis örfáir stjórnarþingmenn með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í broddi fylkingar vilja spilla þessari samstöðu. Það eru miklu fleiri hv. stjórnarþingmenn sem vilja ná eðlilegri lausn í þessu máli. Því miður er það svo dapurlegt að við upplifum það hér enn eina ferðina að láta örfáa einstaklinga etja okkur út á foraðið sem við viljum ekki fara út á. Því miður, virðulegi forseti, er þetta staðreyndin. Við sýndum áðan samstöðu þegar við samþykktum frumvarp um að setja lög á flugvirkja en síðan kemur þetta. Að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli setja fram frumvarp 

Virðulegi forseti. Hér kom hv. varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og sagði að við værum komin með nýtt fiskveiðistjórnarkerfi. Aðrir hv. stjórnarþingmenn hafa reynt að gera lítið úr þessu en tónninn var hér algjörlega sleginn. Í þessu frumvarpi, jafnkaldhæðnislegt og það er, er gert ráð fyrir því að menn fari 80% umfram vísindalega ráðgjöf. Það er atlaga að lífríkinu. Hér koma stjórnarliðar fram með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar og segja að þessi stöðugleikasáttmáli skipti engu máli. Samráðið er á forsendum ríkisstjórnarinnar. Aðrir skulu gera það sem ríkisstjórnin segir þeim að gera. Þetta eru vinnubrögðin, virðulegi forseti, 

Virðulegur forseti. Íslendingar eru sammála um að almenningur eigi að eiga fiskinn í sjónum og með þessum lögum er verið að tryggja að aflaaukning í skötusel verði í eigu almennings og hann njóti tekna af aflaaukningu þar. Hið sama á auðvitað að gilda í öðrum tegundum fiskjar.  En LÍÚ bregst auðvitað við þessu máli af algerlega fátíðum hroka og hörku með hótunum í garð löggjafans vegna 600 tonna af skötusel og það er sannarlega á þeirra eigin ábyrgð ef þeir grípa til aðgerða vegna lýðræðislegra ákvarðana meiri hluta Alþingis 

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir ansi merkilegu máli. Það lætur lítið yfir sér en eins og einn hv. þingmaður orðaði það áðan er þetta lítil þúfa sem getur velt þungu hlassi eins og við heyrðum hjá hv. varaformanni sjávarútvegsnefndar. 
             Það er merkilegt að vita til þess að flokkur sem kennir sig við umhverfisvernd og heldur því fram að eitt aðalmál sitt sé að standa vörð um umhverfið skuli standa að því að fara 80% fram úr ráðleggingum fiskifræðinga um hámarksafla á skötusel. Það sýnir allt sem sýna þarf. Það sker í sundur melónuna og sýnir að hún er græn að utan en rauð að innan.

Virðulegi forseti. Ég er út af fyrir sig ánægður með að menn fylgi ekki tillögum Hafró út í eitt. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að menn eigi að ganga aðeins lengra og auka fiskveiðikvótann hvar sem er og ég held að það sé nauðsynlegt núna. Það sem truflar mig hins vegar svolítið í þessari umræðu er að þetta mál skyldi vera keyrt fram hjá samráðsnefnd um kvótakerfið vegna þess að á undanförnum vikum hafa þingmenn, einna helst Samfylkingarinnar, stigið í pontu, barið sér á brjóst, slegið sjálfa sig til riddara og talað um sátt og samvinnu í þjóðfélaginu. Ég skil málið ekki öðruvísi en að Samfylkingin vilji að allir séu sammála henni og ef það næst sátt um að menn samþykki tillögur hennar sé öllu reddað. Auðvitað snýst þetta ekki 

Virðulegur forseti. Þetta er sorglegur dagur og það er alveg ábyggilegt að það stóð aldrei til hjá þessari ríkisstjórn sem talar um samráð og sátt í öðru hvoru orði að ná sátt um þetta mál. Hæstv. forsætisráðherra verð ég að hryggja með því að segja: Víst snýst stöðugleikasáttmálinn um skötusel. Eins og hefur verið talað um hérna verður stöðugleikasáttmálanum sagt upp út af skötusel þannig að það eru hártoganir að segja að hann snúist ekki um hann. Það er átakanlegt að fylgjast með því að í samfélagi þar sem við höfum svo mörg verkefni sem við gætum varið tímanum í að þrasa um þurfum við að þrasa um einhverja hluti sem eru í samfélaginu. Það er ekkert sem hastar á það að breyta og setja undirstöðuatvinnuveginn í uppnám þegar við höfum svo margt annað að sýsla. Friðarskyldan sem hv. þm. Róbert Marshall talaði 

Virðulegi forseti. Það er alveg magnað að upplifa hvað margir stjórnarþingmenn tala af mikilli vanþekkingu um þetta mál, opinbera hana hér og reyna að gera að einhverri grýlu í þessu máli Landssamband íslenskra útvegsmanna sem hafi slegið á útrétta sáttarhönd. Þetta mál er fyrst og fremst aðför að smábátasjómönnum, þeim sem eru í þeim útgerðum, vegna þess að það eru fyrst og fremst þær útgerðir sem stunda að mestu leyti skötuselsveiðar. Það vita menn. Hvað er verið að gera hér? Það er ekkert annað en eignaupptaka í gangi. Þetta fólk hefur spilað algjörlega eftir settum leikreglum. Það hefur keypt sínar aflaheimildir sem ríkið ætlar nú að hirða af því og selja á markað, það er staðreynd, og skilja þessa menn eftir með skuldirnar 

Virðulegi forseti. Það er gríðarlegur ágreiningur um þetta mál. Það er átakamál og ekki bara Samtök atvinnulífsins eru á móti þessu heldur einnig ASÍ. Það er heldur ekki þannig að LÍÚ séu einu hagsmunaaðilarnir í sjávarútvegi á móti málinu, flestallir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi gjalda varhuga við því. Val ríkisstjórnarinnar er að fara með það í þennan átakafarveg algjörlega að þarflausu. Málið er í sáttafarvegi og þannig ætti það að vera. Sjávarauðlindin á að vera og er í eigu þjóðarinnar. Er eitthvað í þessu frumvarpi sem tryggir það frekar? Nei. Sjávarauðlindin á að skila sem mestum arði til þjóðarinnar. Er eitthvað í þessu frumvarpi sem tryggir það? Nei. Við ættum að hafa ýtt þessu til hliðar. Stöðugleikasáttmálinn er í uppnámi við að keyra þetta mál í gegn í þessum gríðarlega ágreiningi og átökum. Við ættum líka að ýta þessu máli til hliðar. Því miður var ekki orðið við því við 2. umr. en ég hélt smástund í dag að ríkisstjórnin 

Frú forseti. Hér er að koma til lokaafgreiðslu frumvarp um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ýmis atriði í þessu frumvarpi eru til að styrkja grunn þessarar atvinnugreinar, m.a. að takmarka flutning á milli ára til að fá meiri afla inn á þetta ár. Varðandi það atriði sem hér hefur verið gert að umtalsefni um hreint bráðabirgðaákvæði sem lýtur að skötuselsveiðum er það að segja að það er heimildarákvæði til bráðabirgða sem er veitt samkvæmt lögunum. Ég lýsi því yfir að verði aflaaukning af skötusel, sem alls ekki liggur fyrir, mun ég beita henni af mikilli varfærni þannig að ekki hljótist neinn óbætanlegur skaði af fyrir lífríkið. Ég mun hafa náið samráð við sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar og setja líka nákvæmar reglur sem tryggja góða umgengni um auðlindina. Ég legg áherslu á að þetta er bráðabirgðaskammtímaheimildarákvæði. Mörg önnur ákvæði í frumvarpinu 

Virðulegi forseti. Eins og menn vita hefur þróast heilmikil atvinnugrein, frístundaveiði báta, þar sem gert er út á það að erlendir ferðamenn komi hingað og veiði á sjóstöng. Gert er ráð fyrir því í lögunum að þeir geti landað eins og aðrir bátar, 5% af afla sínum í svokallaðan VS-sjóð. Hins vegar er mjög mikilvægt vegna eðlis málsins að þeir þurfi ekki að skila þessum hluta til skipta heldur renni þetta óskipt til útgerðarinnar. Sú breytingartillaga sem hér er verið að greiða atkvæði um felur það eingöngu í sér að tryggja ótvírætt að tekjurnar af þessu renni eingöngu til útgerðarinnar til hagsbóta fyrir þessa mikilvægu nýju atvinnugrein.

Virðulegi forseti. Þetta mál er þannig vaxið að á sínum tíma þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mælti fyrir þessu frumvarpi 13. nóvember sl. var gert ráð fyrir því að hluti af andvirði selds skötuselsafla rynni til byggðaáætlunar. Þegar meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hafði íhugað málið í rúmlega tvo mánuði komst meiri hlutinn af þeirri niðurstöðu að skynsamlegast væri að hverfa frá þessari byggðaáherslu og verja þessum peningum til sjóðsins Átak til atvinnusköpunar án þess að það væri nánar útskýrt. Ég spurði hæstv. ráðherra nánar um þessi mál 2. febrúar sl. og þá sagði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: „Síðan geri ég ráð fyrir að sá ráðherra sem fer með byggðamál [þ.e. hæstv. iðnaðarráðherra] komi sjónarmiðum sínum varðandi þetta á framfæri við nefndina, a.m.k. var þessu breytt …“ Með öðrum orðum er hæstv. ráðherra að segja okkur frá því að hæstv. iðnaðarráðherra hafi hrammsað til sín þessa fjármuni til að ráðstafa þeim með öðrum hætti heldur en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði gert ráð fyrir. Ég er á móti því og tel þess vegna mikilvægt að þessi snefill af byggðaáherslu sem fram kom í þessu frumvarpi fái að halda sér.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í orðum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar gerir minni hlutinn tillögu til að snúa þessu máli til fyrra horfs þannig að þeir fjármunir sem þó verða til í sjávarbyggðum landsins renni aftur til byggðaáætlunar á þeim svæðum. Það kemur mér satt best að segja nokkuð á óvart að þingmenn Vinstri grænna skuli þá ekki taka þátt í því þar sem þeir hafa verið miklir talsmenn byggðaáætlana og stuðnings við byggðir landsins, alla vega í kringum kosningar. Ég hefði haldið að hér gætu þeir gripið til þess að greiða atkvæði og setja grænt á þetta. Annað eins hafa þeir látið yfir sig ganga og annar eins ágreiningur er innan ríkisstjórnarinnar að þeir gætu þannig greitt atkvæði með okkur í minni hlutanum til stuðnings byggðum landsins. 
            

Virðulegi forseti. Með þessari breytingartillögu er meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að freista þess að skera af einn skafankann af skötuselsanga þessa frumvarps og það er sjálfsagt að styðja við þá viðleitni. Það vekur hins vegar athygli á því að nefndin og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er kominn á mikinn flótta í þessu skötuselsmáli öllu saman. Upphaflega var lagt af stað með það að auka aflaheimildir í skötusel um 80%. Í 2. umr. málsins var það komið niður í 1.500 tonn og nú var greint frá því, sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði raunar tilkynnt í fréttatilkynningu 16. mars, að búið væri að telja þetta niður, eins og í gömlu niðurtalningarleiðinni, ofan í 600 tonn. Ef 4. umr. væri í málinu spái ég að það yrði komið niður í núll. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að sjá flóttann sem brostinn er á í þessu liði og hann birtist líka í því að nú loksins við 3. umr. er a.m.k. gerð lítil viðleitni til þess að taka burt einn vitlausan skafanka í málinu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns er verið að laga aðeins til og það er auðvitað vel að svo skuli vera gert, enda ekki seinna vænna við atkvæðagreiðslu milli 2. og 3. umr. Hér er sem sagt verið að gera Sunnlendingum kleift að sækja í þann sama pott sem aðrir áttu ekki möguleika á áður. Þá er kannski merkilegt að velta því fyrir sér af hverju frumvarpið varð til með þeim hætti að útiloka átti þá sem höfðu aflaheimildir í skötusel áður. Ég gleðst auðvitað yfir því að meiri hlutinn skuli hafa séð að sér og tekið þetta til skoðunar og tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að ef við mundum tala um þetta í viku enn mundum við sjálfsagt vísa þessu máli frá í heild sinni.

Virðulegi forseti. Hér er verið að fella úr gildi ákvæði um að þeir sem eru innan ákveðinnar viðmiðunarlínu, þ.e. útgerðir eða bátar frá Hornafirði að Grindavík, fá að sækja um í þennan pott. Það er vel að menn séu að reyna að sníða þennan agnúa af frumvarpinu því nógu eru þeir margir. Ég vil nefna að ég vakti athygli á þessu bæði við 1. og 2. umr. og spurði marga hv. þingmenn Suðurkjördæmis hvernig þeir ætluðu að greiða þessu atkvæði, að útiloka þennan hluta landsins að fá að sækja um í þennan réttláta pott að þeirra mati sem mér finnst reyndar arfavitlaus. En það væri betur, virðulegi forseti, ef meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hefði hlustað á fleiri ráðleggingar okkar í þessu máli. Þá væri það ekki eins slæmt og það er.

Virðulegi forseti. Úr því að ríkisstjórnin ákvað að fara þá leið varðandi hina svokölluðu frístundaveiðibáta sem kveðið er á um í þessu frumvarpi er nauðsynlegt að verðleggja aflaheimildir með öðrum hætti en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Frístundaveiðibátarnir eru ekki atvinnubátar í þeim skilningi að þeir séu að hámarka aflaverðmæti sitt. Þeir fiska á grunnslóð og verðmæti þess fisks sem þeir koma með að landi er þannig að þeir geta alls ekki staðið undir því kvótaverði sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Þess vegna er mikilvægt að kveða á um að verð á aflaheimildum skuli ekki vera hærra en 75% af meðalverði í viðskiptum með aflamark sem birt er á vef Fiskistofu. Annars er tómt mál að tala um að þetta ákvæði sem frumvarpið gerir ráð fyrir af hálfu meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar nái tilgangi sínum. Ég trúi því ekki að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og meiri hluti Alþingis ætli að bregða fæti fyrir uppbyggingu þessarar atvinnugreinar með því að hafa það fyrirkomulag sem boðað er 

Virðulegi forseti. Það er margt ósamræmið í þessu frumvarpi, t.d. að við þessar margumtöluðu skötuselsveiðar verður búið að fastsetja markaðsvirði þeirra sem kaupa aflaheimildir í 120 kr. Það er sem sagt ekki á markaði, ekki hæsta markaðsverð heldur ákveðið verð. Aftur á móti skulu þeir sem eru með aflaheimildir í frístundaveiðum kaupa afla á hámarksmarkaðsverði þó að, eins og hefur verið sýnt fram á, þeir geti ekki skilað sambærilegum verðmætum og gæðum aflans í landi vegna þess að þetta er ferðaþjónusta. Frístundaveiðarnar eru fyrst og fremst ferðaþjónusta en ekki útgerð. Það er nauðsynlegt fyrir þá að hafa aðgang að aflaheimildum með einum eða öðrum hætti því þeir eru búnir að selja ferðirnar kannski eitt eða tvö ár fram í tímann. Það er merkilegt ef þetta á síðan að verða aukaskattur á þessa ferðaþjónustugrein.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp er dæmigert mál þar sem ófriðurinn er kosinn þó að friður sé í boði. Það liggur fyrir að þau mál sem hafa verið hvað mest umdeild er hægt að leysa með allt öðrum og friðvænlegri hætti. Það hafa m.a. nánast öll hagsmunasamtök í sjávarútvegi bent á, nú síðast Landssamband smábátaeigenda. Við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar lögðum fram breytingartillögu í þá veru. Illu heilli hafnaði meiri hluti Alþingis því. Þetta umdeilda atriði varðandi skötuselinn hefur þróast með ákaflega sérkennilegum hætti. Upphaflega var lagt af stað með 2.000 tonna heimild en nú er búið að lækka hana. Hæstv. ráðherra talaði mjög um að þetta væri bráðabirgðaákvæði og ekki fordæmisgefandi. Nú hafa félagar hans í Samfylkingunni hins vegar talað allt öðruvísi.  Í ljósi alls þessa er ástæða til að hafna þessu frumvarpi. 

Hæstv. forseti. Það er leitt til þess að vita að hér hefur orðið uppi mikill ágreiningur út af litlu máli að mínu mati. Í gangi hefur verið vinna, og er áfram, við að reyna að ná ákveðnum sáttum í sambandi við sjávarútveginn til langs tíma. Einhverra hluta vegna hafa menn valið að gera ágreining um það sem lagt var af stað með í upphafi sem mál sem væri afgreiðslumál til hliðar við þá sáttanefnd sem ég hef leitt. Það átti því ekki að koma neinum á óvart þó að fram kæmi frumvarp eins og það sem hér er verið að afgreiða. Það ákvæði sem hefur valdið hvað mestum deilum er bráðabirgðaákvæði. Fyrst og fremst er unnið að því að reyna að ná friði þar sem allir aðilar verða að sætta sig við að víkja frá sinni ýtrustu stefnu og reyna þannig að tryggja að hér verði ekki togast á um framtíð sjávarútvegs í hverjum kosningum. Þeirri sáttanefnd verður haldið áfram, a.m.k. meðan stætt er. Jafnvel þó að LÍÚ og Samtök fiskvinnslustöðva verði ekki í þeim hópi látum við reyna á það 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi eru nokkur atriði sem hefði verið sjálfsagt og eðlilegt að fara með í gegnum þingið og það er enginn sem bannar ríkisstjórninni það þótt málið sé í sáttafarvegi. Hins vegar var alger óþarfi að fara með þau mál í gegn sem ágreiningurinn er um. Það var ekkert í samfélaginu sem hastaði á að keyra þau í gegn. Það er val ríkisstjórnarinnar að fara með þetta fram með þessum hætti. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans hvernig mál munu skipast í kjölfarið. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að sprengja upp stöðugleikasáttmálann út af þessu litla atriði. Ef þetta er svona lítið atriði að mati stjórnarþingmanna skil ég ekki af hverju þeir velja að henda stöðugleikasáttmálanum upp í loft vegna nokkur hundruð tonna af skötusel, eins og þeir segja. Af hverju í ósköpunum sameinast menn ekki um raunverulega sátt og samlyndi í 

Frú forseti. Ég fagna þeirri niðurstöðu sem hér er orðin. Um málið eru skiptar skoðanir eins og ljóslega hefur komið fram í þingsal í dag. Ég vil engu að síður þakka nefndarmönnum öllum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fyrir málefnalega umræðu um málið innan nefndarinnar. Þó að við höfum ekki enn borið gæfu til að ná sameiginlegri niðurstöðu var umfjöllunin í nefndinni að mínu mati til fyrirmyndar og fyrir það vil ég þakka. Enn fremur vil ég þakka ritara nefndarinnar fyrir mjög vel unnin störf. Ég vil að lokum ítreka að hér er um bráðabirgðaákvæði að ræða. Um er að ræða heimildarákvæði og sáttanefndin mun eftir sem áður hafa þetta mál á sinni könnu til varanlegrar lausnar.

Virðulegi forseti. Stjórnarliðar tala um að verið sé að gera ágreining úr litlu. Það er þó ekki þannig og það sýnir skilningsleysi þeirra og þekkingarleysi á sjávarútvegi. Ágreiningurinn er þetta mikill af því að þarna er farið í grundvallarforsendur fiskveiðistjórnarkerfisins okkar, þess vegna er svona breið samstaða í sjávarútvegi. Eins og ég sagði áðan er þetta fyrst og fremst aðför að minni sjávarútvegsfyrirtækjum sem stunda þessar veiðir og eignaupptaka hjá þeim, hjá fólki sem hefur spilað fullkomlega eftir þeim reglum sem Alþingi hefur sett og keypt sér aflaheimildir en nú á að hirða þær af því og skilja það eftir með skuldirnar. Hitt er svo annað hvernig mönnum getur dottið í hug að heimila ráðherra að fara 80% fram úr vísindalegri ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Það jafngildir, eins og ég sagði áðan, 270.000 tonnum í þorski. 

Frú forseti. Það er ekki verið að breyta 1. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar og það stendur í fiskveiðistjórnarlögunum. Hins vegar er verið að breyta leikreglunum varðandi sjávarútvegsmálin. Við vitum vel að það er ekki nægilega mikil sátt um þær leikreglur. Að störfum er sáttanefnd um sjávarútvegsmál og við höfum ekki enn þá fengið svör við því af hverju þetta mál er keyrt í gegn af svona miklu offorsi. Af hverju getur það ekki beðið? Við vitum að það er ekki verið að veiða skötusel einmitt núna. Af hverju getur ríkisstjórnin ekki haft manndóm í sér og sagt: Við skulum bíða með þetta mál, reynum að ná sem bestum sáttum um þessa mikilvægu atvinnugrein okkar. Ég spyr: Er raunverulegur sáttavilji af hálfu ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna ekki til staðar? Ég segi nei við þessum vinnubrögðum. Ég segi nei við þessu máli.

Virðulegi forseti. Hér er öfugmælastjórnin að störfum. Í orði er talað um samvinnu og samráð, á borði er efnt til stríðs. Svo er bara sagt: Við erum alveg til í samvinnu og samráð, að því gefnu að menn geri nákvæmlega það sem við segjum. Þannig virkar þetta ekki, virðulegi forseti, og hér eru menn að breyta hlutum í grundvallaratriðum, eins og einn hv. stjórnarþingmaður lýsti svo ágætlega, án nokkurrar samvinnu og án nokkurs samráðs. Þetta snýst um fólk í sjávarbyggðunum og þetta snýst um fólk á Íslandi. Það skal enginn halda að fólk muni ekki finna fyrir því þegar farið er í svona vanhugsaðar breytingar. Það mun svo sannarlega gerast, m.a. í því að nú er búið að 

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera eitt ákvæði þessara laga að umtalsefni í þessari atkvæðaskýringu minni og það er í sambandi við karfaákvæðið svokallaða. Venjan hefur verið að þegar menn skipta út þessum heimildum miða menn við og notast við veiðireynslu undanfarinna þriggja ára. Núna þegar verið er að breyta karfa í gullkarfa og djúpkarfa er þetta ekki gert heldur er það gert innan svokallaðrar reglugerðar og það er tryggt að þeir sem eru með 12,5 tonn og minna fái þar leiðréttingu. Ég ítreka hins vegar að ég bind mjög miklar vonir við yfirlýsingar hv. þm. Atla Gíslasonar, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, að í þessari reglugerð felist það svigrúm sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þarf til að leiðrétta þær örfáu útgerðir sem verða fyrir skakkaföllum af þessu ákvæði. Ég treysti á að hv. þingmaður fylgi því eftir, því annars munum við úthluta veiðiheimildum 

Virðulegi forseti. Það er skelfilega vanhugsað og vitlaust að skvetta úr koppi ríkisstjórnarinnar framan í andlit 20 manna sáttanefndar sem átti auðvitað að véla um þetta mál og enginn ræður. Það er skelfilega vanhugsað og dónaskapur við allt sem heitir eðlilegur framgangur málsins þegar menn vilja ná sáttum. Þannig hefur þessu kerfi verið riðlað. Þetta er jafn vitlaust, virðulegi forseti, og þegar hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra fóru að skipta sér af Icesave-samningunum á lokastigi fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Hvaða vinnubrögð eru þetta? Hvaða Afríkuvinnubrögð eru þetta? Þetta eru hlutir sem eiga ekki að viðgangast í okkar samfélagi. Hér á að vera meiri virðing og meiri metnaður en svo. Þetta mál er til óþurftar. Það vekur tortryggni, óöryggi, virðingarleysi og það er valdbeiting í máli sem skiptir öllu máli að ná sem mestri sátt um.

Frú forseti. Það sáttaferli sem hv. þingmönnum verður tíðrætt um á að geta haldið áfram sé raunverulegur vilji til sátta fyrir hendi, en til sátta þarf a.m.k. tvo, báða málsaðila, og hótanir og stríðsyfirlýsingar eru ekki leið til sátta. Hér er vissulega verið að breyta leikreglum, eins og bent hefur verið á, sem betur fer og þó fyrr hefði verið. Ég segi já.

Frú forseti. Ljóst er að í umræðunni kristallast reginmunur á milli annars vegar sérstaklega Sjálfstæðisflokksins og hins vegar Vinstri grænna og Samfylkingarinnar varðandi stefnu í sjávarútvegsmálum og hefur gert það um langt árabil. Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart í þeim efnum.  Frú forseti. Ég fagna þessari niðurstöðu. Þetta er góður áfangi í þeirri vegferð sem við erum í. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Nú er verið að staðfesta með lögum fimmtu stoðina undir skólakerfi Íslendinga og þar með hefur verið lagður grunnur að fljótandi skilum og brú á milli hins óformlega skólakerfis og þess formlega. Þetta eru gleðileg tímamót. Lögunum er m.a. ætlað að leiða til hærra menntunarstigs og stuðla að vellíðan þeirra Íslendinga sem nýta sér raunfærnimat, ráðgjöf og fræðslu. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá iðnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skipan ferðamála, nr. 73/2005. Iðnaðarnefnd hefur fjallað um málið og fengið gesti á sinn fund frá Ferðamálastofu, lagadeild Háskóla Íslands, Samtökum aðila í ferðaþjónustu og iðnaðarráðuneyti. Umsagnir bárust frá Félagi löggiltra endurskoðenda, Ferðamálastofu og ríkisskattstjóra. Markmið þessa frumvarps er að auka skilvirkni innan stjórnsýslunnar, einfalda málsmeðferð og síðast en ekki síst að lækka kostnað fyrir leyfishafa. Þær breytingar sem komu fram í frumvarpinu lúta annars vegar að innleiðingu tilskipunar nr. 123/2006, um þjónustuviðskipti, og þeim kröfum sem hún gerir m.a. til leyfisveitinga. Hins vegar lúta breytingarnar að málsmeðferð Ferðamálastofu við mat á fjárhæð tryggingar og framlagningu gagna. Eftir sem áður er tryggt að fyrir liggi nauðsynlegar upplýsingar fyrir yfirvöld til að hafa eftirlit með að tryggingar ferðaskrifstofu vegna sölu alferða séu í samræmi við lög og tilskipun nr. 314/1990, um ferðapakka, orlofspakka og skoðunarferðapakka. Helstu breytingar og nýmæli sem felast í frumvarpinu eru þær að ekki er lengur gert að skilyrði að ferðaskipuleggjandi eða ferðaskrifstofa hafi búsetu á Íslandi. Með a-lið 1. gr. frumvarpsins er lagt til að þetta skilyrði falli brott og kveðið verði á um að umsækjandi hafi búsetu innan aðildarríkis Evrópska efnahagssvæðisins, innan aðildarríkis stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum. Þá er í b-lið 1. gr. lagt til að ferðaskipuleggjandi eða ferðaskrifstofa sem hefur leyfi innan EES-svæðisins skuli tilkynna starfsemi sína Ferðamálastofu og leggja fram viðeigandi gögn um hana. Í þeim felst að þessir aðilar þurfi ekki að sækja sérstaklega um leyfi hjá Ferðamálastofu hafi þeir í hyggju að hefja starfsemi hér á landi. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til ýmsar breytingar á 18. gr. laganna sem fjallar um mat á upphæð tryggingarfjárhæðar vegna alferða. Lagt er til að staðfesting endurskoðenda þurfi framvegis ekki að fylgja áætlunum um rekstur o.fl. sem umsækjandi um leyfi til reksturs ferðaskrifstofu þarf að leggja fram. Þá er lagt til að Ferðamálastofu verði heimilt en ekki skylt að leita umsagnar endurskoðenda um annars vegar áætlun um rekstur og hins vegar um hvort tryggingarfjárhæð skuli breytt. Jafnframt er í greininni gert ráð fyrir því að ferðaskrifstofur skuli framvegis senda áritaða ársreikning en ekki endurskoðaðan. Mun þessi breyting hafa í för með sér umtalsverða lækkun kostnaðar fyrir viðkomandi ferðaskrifstofu sem getur hlaupið á nokkur hundruð þúsund kr. fyrir hverja skrifstofu. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni var sjónum einkum beint að b-lið 1. gr. og var það álit nefndarinnar að mikilvægt væri að ferðaskipuleggjendur og ferðaskrifstofur frá öðrum ríkjum á EES-svæðinu lytu sömu reglum og hérlendar. Bent var á að kveða þyrfti upp úr með það hvaða gögn þyrfti að leggja fram með starfsemi þeirra en það er ekki sérstaklega tilgreint í greininni að öðru leyti en því að talað er um að leggja skuli fram viðeigandi gögn. Mikilvægt er að mati nefndarinnar að ljóst sé hvort Ferðamálaskrifstofu væri með þessari breytingu heimilt að krefjast þýðingar á gögnum en mikill kostnaður og tími færi annars í það hjá stofnuninni að þýða gögn sem henni bærust auk þess sem hún þyrfti að þýða þær reglur sem giltu í heimaríki viðkomandi ferðaskipuleggjanda eða ferðaskrifstofu. Að auki var rætt um að neytendavernd væri ekki tryggð í umræddri grein frumvarpsins, þ.e. að óljóst væri hvort kröfur um tryggingar viðkomandi ferðaskrifstofu væru sambærilegar þeim sem íslenskar ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur þurfa að mæta samkvæmt lögum hér á landi. Niðurstaða nefndarinnar er að þetta ákvæði þarfnist nánari skoðunar og leggur hún til að það falli brott. Aðilar búsettir á EES-svæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum þurfa því áfram að sækja um leyfi hér á landi þrátt fyrir að vera með leyfi annars staðar á EES-svæðinu. Eftir stendur a-liður 1. gr. frumvarpsins þar sem búseta á Íslandi er ekki lengur skilyrði fyrir því að öðlast leyfi til reksturs ferðaskipuleggjanda eða ferðaskrifstofu hér á landi. Iðnaðarnefnd bendir á að iðnaðarráðherra hefur nýverið skipað nefnd sem hefur það hlutverk að fara fyrir ákvæði laga um skipan ferðamála. Sú nefnd á m.a. að meta hvort gera þurfi breytingar á ákvæðum laganna um útreikning tryggingarfjárhæðar og kanna möguleika á breyttu fyrirkomulagi trygginga, með öðrum orðum hvort unnt sé að taka tillit til breyttra aðstæðna í rekstrarumhverfi ferðaþjónustuaðila. Nefnd iðnaðarráðherra mun kanna hvernig tryggingarmálum er háttað annars staðar á Norðurlöndum og jafnframt skoða heildstætt þau álitamál sem nefnd voru að framan og tengjast b-lið 1. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur að auki til breytingu á gildistöku ákvæði frumvarpsins þar sem sú dagsetning sem þar er tilgreind er liðin. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þessum tveimur breytingum. Undir þetta álit rita Skúli Helgason, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Atli Gíslason, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, með fyrirvara, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um notendastýrða persónulega aðstoð við fólk með fötlun. Meðflutningsmenn eru hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Margrét Tryggvadóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, en við eigum það öll sammerkt að hafa m.a. starfað með grasrótarsamtökum fatlaðra að því að reyna að koma þessu brýna máli, notendastýrðri persónulegri aðstoð á Íslandi, í einhvern farveg. Tillagan hljóðar svona: „Alþingi ályktar að fela félags- og tryggingamálaráðherra að koma á fót notendastýrðri persónulegri aðstoð við fatlað fólk á Íslandi með það að markmiði að fatlað fólk geti almennt notið sjálfstæðis í lífi sínu til jafns við ófatlað fólk. Ráðherra leggi fram tillögu að útfærslu á þjónustunni ásamt frumvarpi til nauðsynlegra lagabreytinga á haustþingi 2010.“ Hér liggur því nokkuð á ef fara á eftir tillögunni, sem ég vona, og ég vona að hún fái skjóta og umfram allt vandaða meðferð í félags- og tryggingamálanefnd. Um hvað er að ræða? Hér er vissulega um að ræða svolítið stórt hugtak sem kannski ekki allir hafa heyrt, notendastýrð persónuleg aðstoð, þetta er ekki endilega fallegasta íslenska sem maður hefur heyrt á lífsleiðinni en málið er mikilvægt. Þetta varðar í raun og veru grundvallaratriði um mannréttindi. Þetta varðar mannréttindi fólks með fötlun. Þetta varðar það lykilspursmál hvort við ætlum sem þjóðfélag að tryggja það að fólk sem á einhvern hátt getur ekki farið um með eðlilegum hætti og þarf aðstoð í sínu daglega lífi vegna hreyfihömlunar, vegna fötlunar sinnar, geti lifað sjálfstæðu lífi til jafns við aðra Íslendinga. Þetta er því stefnumótandi áætlun sem hér er lögð fram. Sú spurning er í rauninni lögð fyrir þingið: Eigum að stuðla að þessu marki, Íslendingar? Þessi hugmyndafræði lýtur í rauninni að því að fólk með fötlun geti átt sjálfstætt líf. Hvernig er staðan núna? Núna er fatlað fólk á Íslandi háð mjög mörgum stofnunum. Það er háð forskrift stofnananna. Það verður að skipuleggja líf sitt í kringum það hvenær stofnunin ákveður að viðkomandi skuli fara í bað, hvenær viðkomandi skuli skipta um sokka, hvenær viðkomandi geti farið út í búð. Fatlaði einstaklingurinn hefur ekki sjálfur vald yfir þessum ákvörðunum. Notendastýrð persónuleg aðstoð snýst um það að gefa hinum fatlaða einstaklingi þetta vald. Til þess er leiðin sú að fólk með fötlun geti ráðið sér aðstoðarfólk og rekið það eftir atvikum, að það fái beingreiðslur frá hinu opinbera í einhverju formi til að ráða sér aðstoðarfólk í sínu daglega lífi og þetta gerir þessu fólki kleift að fara um þjóðfélagið, vera virkir þjóðfélagsþegnar og stunda sitt sjálfstæða líferni eins og mannréttindi þeirra eiga að veita þeim rétt til. Þetta er ekki úr lausu lofti gripið, rætur hugmyndafræðinnar um sjálfstætt líf fólks með fötlun, að fólk með fötlun geti ráðið sér aðstoðarfólk að vild eftir fyrir fram metinni þörf. Ræturnar er að finna í Bandaríkjunum að miklu leyti til, á áttunda áratugnum, í réttindabaráttu fatlaðs fólks við Berkeley-háskóla til að mynda þar sem háskólinn taldi sig ekki geta veitt fötluðum einstaklingi inngöngu og þá varð þessi hreyfing til, hreyfing um sjálfstætt líf sem gekk út á þetta. Það var einfaldlega stofnað visst batterí sem sá til þess að fatlað fólk gat ráðið sér aðstoðarfólk til að fara um og stunda námið og til að vera virkir nemendur við þann háskóla. Síðan hefur þessi hugmyndafræði breiðst út. Hennar sér stað í flestum nágrannaríkja okkar. Nágrannaþjóðir okkar eru komnar mjög langt á veg með að veita fötluðum þessa sjálfsögðu þjónustu. Í Noregi til að mynda geta menn leitað til eins konar samvinnufélaga þar sem þessi samvinnufélög sjá um rekstur á sérstakri aðstoðarmannaþjónustu þar sem fatlaðir einstaklingar geta leitað til félaganna og ráðið sér aðstoðarfólk, og samvinnufélögin sjá þá um reksturinn og þess háttar en ákvarðanirnar um hið daglega líf og hvernig því er háttað eru alfarið í höndum hins fatlaða einstaklings. Í Svíþjóð fóru menn í það að koma á svona notendastýrðri persónulegri aðstoð með hugmyndafræðinni um sjálfstætt líf að leiðarljósi í miðri bankakreppu á 10. áratug síðustu aldar. Í Svíþjóð njóta nú yfir 15 þúsund manns persónulegrar aðstoðar sem stýrð er af þessum notendum sjálfum. Þar er fjöldi aðstoðarmanna yfir 50 þúsund og ef þær tölur, eins og kemur fram í greinargerð með ályktuninni, yrðu heimfærðar upp á Ísland mundi það jafnast á við að um 250 Íslendingar fengju notendastýrða persónulega aðstoð og að stétt aðstoðarmanna væri um 1.500 manns. Markmiðið með því að koma á svona aðstoðarmannaþjónustu, notendastýrðri persónulegri aðstoð, koma á slíku umhverfi fyrir fatlað fólk svo það geti sjálft ákveðið hvernig það vill haga lífi sínu, er ekki bara mannréttindi en það er fyrst og fremst mannréttindi. Hið ánægjulega er að í þessu máli ættu líka að fara saman, ef vel er á spilunum haldið, aukin mannréttindi fyrir stóran hóp fólks og líka hagræðing í velferðarkerfinu. Hvað þýðir þetta? Ef við verjum fjármununum þannig að þeir nýtast notendunum sjálfum í kaup á þjónustu þeim til hagsbóta tryggjum við auðvitað að fjármunirnir verði nýttir sem best. Hér er gengið út frá að félagsmálaráðherra hafi víðan ramma til ákveða hvernig skipulag þjónustunnar eigi að vera í samráði við hagsmunaaðila og grasrótarsamtök fólks með fötlun, en það má alla vega gera ráð fyrir því að þjónustan yrði þannig að notendur hennar mundu fá beingreiðslur frá hinu opinbera með einhverjum hætti og þeir gætu síðan nýtt sér þær beingreiðslur, sem þeir fá samkvæmt mati sem þarf að ákveða á þjónustuþörf þeirra, til að ráða sér aðstoðarfólk. Þá er kröfu þeirra um mannréttindi mætt að stórum hluta til og einnig, held ég, kröfunni um hagræðingu vegna þess að hér mun þá minnka þörfin á steinsteyptri velferðarþjónustu og peningarnir nýtast beint í þágu notendanna sjálfra. Það er grundvallaratriði að við viðurkennum rétt fatlaðra einstaklinga til að ákveða hvernig þeir vilja hafa sitt líf sjálfir, notendastýrð persónuleg aðstoð býður upp á leið til þess. Nágrannaþjóðirnar bjóða upp á þessa leið og það er ekki alveg auðsjáanlegt hvers vegna í ósköpunum við ættum ekki að gera það líka. Og þess þá heldur vegna þess að hugmyndafræðin á bak við notendastýrða persónulega aðstoð, hugmyndafræðin um hið sjálfstæða líf á sér ríka stoð í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, en þar segir í 19. gr., með leyfi forseta: „Ríkin, sem eru aðilar að samningi þessum, viðurkenna jafnan rétt alls fatlaðs fólks til að lifa í samfélaginu og rétt þess til að eiga valkosti til jafns við aðra og skulu gera árangursríkar og viðeigandi ráðstafanir til þess að fatlað fólki megi njóta þessa réttar til fulls og stuðla að fullri þátttöku þess í samfélaginu án aðgreiningar ...“ Reynsla nágrannaþjóða sýnir að sú þjónusta sem felst í notendastýrðri persónulegri aðstoð mætir þessum markmiðum. Þetta er í sjálfu sér ekki ný umræða heldur hér á landi. Mörkuð hefur verið stefna í félagsmálaráðuneytinu í þessa átt, t.d. var farið í yfirgripsmikla skýrslugerð um aðgengi fyrir alla og með metnaðarfullri markmiðssetningu um þjónustu við fötluð börn og fullorðna til 2016, undir yfirskriftinni „Mótum framtíð“. Þessi skýrsla var gefin út á vegum ráðuneytisins í mars 2007. Þar gætir mjög þessarar hugmyndafræði um sjálfstætt líf og að fatlaðir einstaklingar eigi að geta tekið sínar ákvarðanir um það hvernig þeir vilja lifa, en það vantar hins vegar næsta skref og það er það skref sem þingsályktunartillagan snýst um. Það vantar skrefið að við tökum hina stefnumótandi ákvörðun, að við ákveðum það í þessum sal að við ætlum á Íslandi að búa svo um hnútana að fólk með fötlun geti nýtt sér alla þá möguleika sem sjálfstætt líf getur boðið því. Afsprengi þessa er náttúrlega það að við fáum fyrir vikið virkari þjóðfélagsþegna úr fötluðum einstaklingum. Fatlaðir eiga rétt á því að þeim sé gefinn allur möguleiki til að vera virkir í samfélaginu. Þannig er ekki búið um hnútana eins og er vegna þess að þeir eru ofurseldir forskrift stofnana og þetta þarf að minnka. Fjölmörg grasrótarsamtök fatlaðra og fjölmargir einstaklingar, bæði innlendir og erlendir, hafa barist fyrir því að við förum að vinda okkur í það að koma á notendastýrðri persónulegri aðstoð á Íslandi. Mikill áhugi er á því innan stjórnsýslunnar líka, ég hef orðið var við það, þannig að ég held að það sé í rauninni ekki seinna vænna að fara að vinda sér í þetta. Þessi tillaga til þingsályktunar gerir ráð fyrir að félagsmálaráðherra skipi starfshóp þar sem í eiga sæti fulltrúar helstu grasrótarsamtaka, fulltrúar heilbrigðisráðuneytisins líka. Þetta verður að vinna í nánu samráði við samtök sveitarfélaga en gert er ráð fyrir því að málaflokkur fatlaðra færist yfir til sveitarfélaga um áramótin. Þau þurfa auðvitað að vera mjög mikið með í ráðum en í þingsályktunartillögunni er það haft opið hvernig best væri að koma þessu fyrirkomulagi á fót. En það þarf auðvitað að huga mörgu. Það þarf að huga að því að matið á þjónustuþörf fatlaðra sé réttlátt. Það þarf að huga að því að þessi þjónusta bjóðist öllum, að allir hvar sem er á landinu geti ráðið sér aðstoðarfólk. Ég sjálfur hallast mjög að þeirri leið sem felst í því að stofnuð verði samvinnufélög um svona rekstur. Þau hafa það ekki að markmiði að skila hagnaði, þau yrðu þá í eigu notendanna. Það yrði sá farvegur sem beingreiðslur frá hinu opinbera færi í að samvinnufélögin mundu sjá um rekstur þjónustunnar en hún mundi að fullu gagnast notendunum. Með þessu nást mörg markmið. Ég vil segja að lokum að við megum ekki láta efnahagsþrengingarnar sem við erum í núna gera það á einhvern hátt að verkum að við gleymum að fást við samfélagsleg viðfangsefni sem lúta að því að bæta hag fólks til langs tíma. Við erum að hlúa að mannréttindum. Við höldum stundum að það sé kannski enginn pottur brotinn hvað varðar mannréttindi á Íslandi en hérna er bara stórt dæmi. Stór hópur fólks á Íslandi getur ekki stundað sjálfstætt líf, hefur ekki möguleika á því. Leiðirnar til að veita þessu fólki rétt til sjálfstæðs lífs, jafnvel að fullu, eru fyrir hendi. Þær eru farnir í nágrannaríkjum okkar og ég sé engin sterk efnisleg rök fyrir því að við eigum ekki að fara þær leiðir líka. Þessi leið býðst í notendastýrðri persónulegri aðstoð. Ég legg svo til, að því sögðu, að þessu þverpólitíska máli, sem við stöndum að fimm þingmenn, fulltrúar allra flokka, verði vísað til vandaðrar umfjöllunar í félags- og tryggingamálanefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um notendastýrða persónulega aðstoð við fólk með fötlun sem mér finnst afar framsækin. Ég þakka flutningsmönnum kærlega fyrir að leggja hana fram því að hér er um afar þarft mál að ræða. Þetta er í raun mannréttindamál þar sem fólki sem fætt er með fötlun er gert kleift að lifa sjálfstæðu lífi á sínum eigin forsendum og sinnar fjölskyldu, sem ég held að skipti afar miklu máli. Þetta er kannski ekki nýtt mál á Íslandi. Við vitum að það eru nokkrir einstaklingar sem notfæra sér þessa notendastýrðu persónulegu aðstoð eða þjónustu nú þegar en fyrir því hefur þurft að berjast með kjafti og klóm og það er afar gott að hér er komin fram tillaga um að þetta verði eðlileg þjónusta. Vonandi nær þessi tillaga því markmiði sínu að ráðherra leggi fram tillögu að útfærslu á þjónustunni ásamt frumvarpi til nauðsynlegra lagabreytinga á haustþinginu. Þessi hugmyndafræði er alþjóðleg og er mjög einföld, það skiptir afar miklu máli að fólk með fötlun er eins og fólk með gleraugu eða fólk með freknur, það á rétt á því að lifa sínu sjálfstæða lífi. En vegna hamlana í líkama sínum eða vegna annarra annmarka þarf það meiri aðstoð við að lifa eðlilegu lífi. Hér er hugmyndafræðin sú að þessir einstaklingar fái tækifæri til að fá þá aðstoð sem þeir þurfa sem ryðja hömlununum í burt. Í raun og veru er þetta sjálfsögð hugmyndafræði en hún hefur kannski ekki verið nógu meðvituð í samfélagi okkar. Við erum aðilar að bæði samningi Sameinuðu þjóðanna, Salamanca-yfirlýsingunni og fleiri alþjóðlegum yfirlýsingum eða samningum sem gera okkur skylt að sinna fólki með fötlun eins vel og öðrum þjóðfélagsþegnum. Ég held að þetta sé afar þarft mál og kannski þarfara en maður gerir sér grein fyrir. Vonandi mun þessi hugmyndafræði hafa áhrif allt niður í líf barns og allt upp til fullorðinsára, þessi möguleiki að sjá fram á líf þar sem maður býr ekki á stofnun heldur lifir maður eðlilegu lífi á sínum grunni, hvort sem það er á sínu eigin heimili eða einhvers konar fjölbýli með ákveðinni þjónustu. Það mun breyta öllum hugsanagangi til lífsréttinda og mannréttinda fólks sem fætt er með einhvers konar fötlun. Hér hefur framsögumaður, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, rakið hvernig gott er að gera þetta. Ég efast ekki um að í raun og veru verður hagræðing af þessu til lengri tíma. Hún kemur kannski ekki fram alveg strax en hún mun örugglega koma fram þegar fram líða stundir. Á tímum þar sem 15.000 manns eru án atvinnu má líka sjá fyrir sér að talsverður fjöldi manns, hér er jafnvel talað um upp undir 1.500 manns - ef allir Íslendingar með fötlun færu inn í þessa gerð af þjónustu gætu um 1.500 manns fengið atvinnu og það er ekki lítill hópur. Auðvitað þyrfti að gæta þess að hver einstaklingur fengi metið þá þörf sem hann hefði fyrir þjónustu og eins þarf að vera ákveðið eftirlit með gæðum þjónustunnar sem ég held að skipti mjög miklu máli. Kannski förum við aðeins að hugsa líka fyrir þjálfun og menntun þessa aðstoðarfólks. Það þyrfti kannski að fá ákveðna þjálfun og menntun því að maður hefur heyrt að fólki með fötlun finnst stundum aðstoðarfólk sitt hugsa of mikið og taka of mikið af ákvörðunum fyrir það - og helst að þessir einstaklingar með fötlun, sem hafa til þess burði, mundu jafnvel verða aðalkennararnir í slíku námi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Mig langar samt aðeins í sambandi við það sem hér er sagt, að nú sé áætluð tilfærsla málaflokksins yfir til sveitarfélaganna, og ég held að þetta sé mjög spennandi punktur til að vinna hratt og örugglega að útfærslu þessarar þjónustu. Það skiptir líka mjög miklu máli að við hugsum það þannig að sveitarfélögunum sé tryggt fjármagn í því ferli sem fram undan er við samninga milli ríkis og sveitarfélag um yfirfærslu þessa stóra málaflokks. Ég held því að það væri mjög spennandi að reyna að koma þessari þjónustu eða einhverjum ramma hennar á fyrir þennan tíma, sem sagt fyrir 1. janúar 2011. Ég legg áherslu á að þetta er afar þarft og mikilvægt mál og mun að sjálfsögðu taka þátt í að styðja það.

Frú forseti. Ég styð þessa tillögu heils hugar og fagna flutningi hennar og ég þakka sérstaklega 1. flutningsmanni, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni, fyrir frumkvæðið. Eins og hann benti á í ræðu sinni er um mikið mannréttindamál að ræða og mér finnst mikilvægt að við sameinumst um að það verði að veruleika og það sem allra fyrst. Þegar rætt er um bætur á aðstöðu fólks með fötlun er oft rætt um kostnað. Vissulega kostar þjónusta af þessu tagi en ávinningurinn er miklu meiri en kostnaðurinn, ekki bara fyrir einstaklinga heldur fyrir samfélagið í heild því einstaklingur sem hefur verið óvirkur og ekki getað t.d. tekið þátt í atvinnulífinu og ekki getað greitt skatta til samfélagsins getur það mun frekar hljóti hann notendastýrða persónulega aðstoð. Ég trúi því að framlag allra sé mikilvægt og hver og einn hafi persónulega sýn og geti haft sitthvað til málanna að leggja. Ég held að samfélagið verði ríkara fyrir vikið, fjölbreyttara og ánægjulegra fyrir okkur öll. Líðan þess sem fær þjónustuna hlýtur að verða miklu betri en við núverandi fyrirkomulag. Líðan og heilsa fer oft saman og því má ætla að líklegra sé að heilsa notandans verði betri. Væri mjög áhugavert að sjá hvort einhverjar rannsóknir eða tölur um það séu til hjá nágrannaríkjum okkar sem hafa þegar fetað þessa leið. Ég er eiginlega viss um að þó að þessi leið kosti töluvert þá er sparnaðurinn á öðrum sviðum, t.d. innan heilbrigðiskerfisins í heild, meiri en kostnaðurinn. Ég legg til að við sameinumst um full mannréttindi allra þegna samfélagsins því það er til hagsbóta fyrir okkur öll.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum. Málið er flutt af liðlega 20 þingmönnum úr fjórum flokkum og hreyfingum og hefur vinna við það staðið undanfarna mánuði. Markmiðið með að mæla fyrir því og koma því til nefndar núna strax, sem yrði þá sérnefnd um stjórnarskipunarmál um þetta tiltekna atriði eins og vinnubrögðin eru, var að þetta kæmi fram strax í upphafi eða við fyrri hluta kjörtímabils þannig að nefndinni gæfist dágóður tími til að fara í gegnum málið, ekki síst ef svo fer sem vonandi horfir að haldið verði sérstakt stjórnlagaþing þar sem þessi mál verða auðvitað ofarlega á baugi. Væri spennandi að sjá hvað kæmi út úr slíku þingi og ekki ólíklegt að þar yrðu ofan á viðhorf um að landið yrði gert að einu kjördæmi. Yrði það mikill byr í seglin fyrir þetta mál og mikilvægt innlegg í þá umræðu alla um hvernig við skulum haga þessum málum í framtíðinni. 1. gr. frumvarpsins er svohljóðandi: „31. gr. stjórnarskrárinnar orðast svo: Á Alþingi eiga sæti 63 þjóðkjörnir þingmenn, kosnir leynilegri hlutbundinni kosningu til fjögurra ára. Landið er eitt kjördæmi. Í lögum um kosningar til Alþingis skal kveðið á um úthlutun þingsæta og þess gætt að hver samtök fái þingmannatölu í samræmi við heildaratkvæðatölu sína. Þau stjórnmálasamtök koma þó ein til álita við úthlutun þingsæta sem hlotið hafa minnst þrjú af hundraði af gildum atkvæðum á landinu öllu.“ Viðhorfin til þess hvað svona þröskuldar eiga að vera háir eða lágir eru auðvitað nokkur og nokkuð mörg. Við ákváðum að sammælast um það í frumvarpinu og svo mun nefndin að sjálfsögðu fjalla ítarlega um það hvort hann má vera hærri eða lægri en 3%. Um árabil hefur mikið verið rætt um mörk kjördæma á Íslandi og vægi atkvæða. Breytingin fyrir um áratug síðan sem fyrst var kosið eftir, árið 2003, var vissulega skref í rétta átt þar sem kjördæmin voru stækkuð og atkvæðavægið jafnað umtalsvert frá því sem áður var þegar mesta ósamræmið var þegar tekið var tillit til vægis atkvæðanna á Vestfjörðum og hins vegar í gamla Reykjaneskjördæminu þar sem það var 6:1. Auðvitað hefur þetta allt haft sínar ástæður og það er partur af stjórnmálasögu okkar að hér fór af stað gríðarlega mikið ójafnvægi og misvægi atkvæða þannig að flokkur gat fengið hreinan meiri hluta með hugsanlega liðlega þriðjungi atkvæða á bak við sig eftir því hvernig atkvæði féllu í kjördæmunum þar sem svæði var hvað grófast og lengst á milli. En viðhorf flutningsmanna er að nú sé komið að því að gera landið á einu kjördæmi og jafna þar með atkvæðaréttinn til fulls. Það kallar á breytingar í stjórnarskrá og vandlega vinnu í þinginu og utan þess og því þarf að vanda til verka eins og ég nefndi áðan. Fyrst var flutt frumvarp um að landið yrði gert að einu kjördæmi árið 1927 af Héðni Valdimarssyni. Síðan fóru að berast upplýsingar um að Jón Baldvinsson hefði flutt slíkt mál árið 1933 og síðan flutti Guðmundur Árni Stefánsson mál sama efnis fyrir sjö árum. Kostir og gallar einstakra atkvæða við kosningar og skipan mála eru að sjálfsögðu öllum nokkuð kunnir enda umræðan um kjördæmamálið staðið linnulítið áratugum saman. Í skýrslu nefndar forsætisráðherra um breytingar á kjördæmaskipun og tilhögun kosninga frá 1998 er farið ágætlega yfir kosti og galla ýmissa valkosta sem hafa verið nefndir til sögunnar. Við höfum búið við einmenningskjördæmi á árum áður sem var síðan breytt yfir í kjördæmi sem við þekkjum og síðan yfir í þessi sex sem við erum með núna og er í skýrslunni bent á kosti og galla. Kostirnir eru auðvitað helstir og augljósastir þeir að fullkominn jöfnuður næst á milli kjósenda og misvægi atkvæða er ekki lengur til staðar. Stjórnmálaflokkar fá þann þingmannafjölda sem atkvæði þeim greidd segja til um og þingmenn hafa heildarhagsmuni í ríkari mæli að leiðarljósi í störfum sínum en ekki þrengri kjördæmasjónarmið. Ég held að það eitt og sér væri talsvert mikill ávinningur og kosningakerfið væri mjög einfalt og auðskilið. Umfram allt og það sem mér hefur persónulega alltaf þótt skipta mestu máli, hef ég árum saman haft þá skoðun að öll atkvæði væru jöfn og landið eitt kjördæmi, er að það er mannréttindamál að öll atkvæði kosningabærra Íslendinga vegi jafnþungt. Þess vegna tel ég að stigið væri mjög stórt skref í mannréttindamálum á Íslandi ef landið væri gert að einu kjördæmi og atkvæðin jöfnuð alveg. Mér finnst engin rök lengur haldbær fyrir því að hafa ójafnt atkvæðavægi í kosningum til að bæta fólki stöðu eftir búsetu. Þó að ég hafi mikla samúð með sjónarmiðum landsbyggðarinnar, sé landsbyggðarmaður og fylgist mikið með málefnum hennar og vilji mikið vinna til að bæta stöðu þeirra byggða sem veikar standa og fjærst iðunni á suðvesturhorninu, þá eru aðrar leiðir en kosningakerfið að mínu mati miklu eðlilegri til að bæta stöðu einstakra byggða til búsetu, taka því langt fram. Það má vel vera að færa hefði mátt fyrir þessu rök fyrir áratugum síðan, mörgum áratugum, þegar samgöngur og fjarskipti voru eins og voru á Íslandi fyrir miðja öldina og fyrstu áratugina, en það heyrir að mínu mati sögunni til fyrir löngu síðan. Ég tel að jafnræði eigi þarna við fullkomlega, að það sé mannréttindamál hvernig atkvæðisréttinum er fyrir komið og þess vegna eigi öll atkvæði að vigta jafnþungt. Um leið væri hægt að útfæra og fara yfir stöðuna í byggðamálum telji menn að það muni með einhverjum hætti halla á byggðirnar. En auðvitað er ekki hægt að fullyrða fyrir fram um það hvernig því yrði fyrir komið hvaðan þessir 63 þingmenn væru, hvernig þeir mundu spegla Ísland allt o.s.frv. eftir tilteknar kosningar af því að það yrði alltaf lagt að flokkunum að stilla sínum listum þannig upp að þeir spegli landið allt og búsetu í landinu og auðvitað væri það óskynsamlegt hjá nokkrum flokki að stilla upp lista sínum þannig að hann speglaði bara þéttbýlið og suðvesturhornið. Flokksræðið gæti vissulega aukist, auðvitað getur þetta orðið til þess að áhrif dreifbýlisins minnki að einhverju leyti. Við því verður einfaldlega að sporna á einhvern hátt. Flutningsmenn benda hins vegar á að vilji stjórnmálaflokkar sækja kjörfylgi vítt og breitt um landið leggja þeir framboðslista sína vitaskuld fram á þann veg að þar verði góð breidd fulltrúa þéttbýlis og dreifbýlis, alveg eins og allir stjórnmálaflokkar í dag finna sér einhverja leið, ef þess þarf, að spegla a.m.k. með viðunandi hætti stöðu kynjanna á framboðslistum sínum og auðvitað reyna stjórnmálaflokkar að spegla aldur og búsetu eins og kostur er líka. Til að tryggja virkt lýðræði við val fulltrúa flokkanna á framboðslistum kemur einnig til álita að í kosningalög yrðu fest ákvæði í þá veru. Má þar nefna það sem núna er til skoðunar í allsherjarnefnd, frumvarp til laga um persónukjör. Prófkjör flokkanna hafa viðgengist í nokkra áratugi og hafa að mörgu leyti runnið sitt skeið. En það er samt ekki leiðin að hörfa aftur yfir í hreinar uppstillingar í öllum flokkunum og ég held að það væri mikill ósigur fyrir lýðræðið ef menn mundu gera það. Það er miklu frekar að binda stíft þak á kostnað og auglýsingar og slíkt. En best af öllu væri að færa sig yfir í persónukjör um leið þannig að kjósendur mundu velja þess vegna þvert á lista, eins og er mín skoðun, framboðslista með þeim hætti. Í þessu frumvarpi er ekki tekin afstaða til þess enda er það annað mál og ekki sérstaklega hyggilegt að blanda því saman og mjög fjölbreyttar skoðanir eru innan og milli flokka um hvernig og hversu aukið persónuval eigi að viðhafa. Það er örugglega eitthvað sem stjórnlagaþingið mun fjalla ítarlega um líka. Ég held reyndar að það sé gífurlega mikilvægt að okkur auðnist að klára málið sem er núna í allsherjarnefnd, um stjórnlagaþingið, og koma því til framkvæmda þannig að kosið verði til þess núna á næstu mánuðum og það þing fari fram og leggi línurnar um það hvernig við eigum að breyta stjórnarskránni, bæta lýðræðið, stjórnarskrá og annað. Ljóst er að stuðningur við tillöguna um að landið verði eitt kjördæmi hefur aukist umtalsvert hin síðari ár. Það má heyra innan úr öllum stjórnmálaflokkunum, sem betur fer, enda eiga viðhorf til þess hvernig við komum þessum málum fyrir alls ekki að vera bundin á flokksklafa enda leyfa þingmenn sér það svo sannarlega, eins og kemur fram í flutningi á þessu máli, að taka þátt í slíkum málflutningi þó það sé ekki formleg stefna þeirra flokka. Með því að gera landið að einu kjördæmi næst fullkominn jöfnuður milli kjósenda þannig að misvægi atkvæða og um leið mannréttinda er ekki lengur til staðar. Að sama skapi fengju stjórnmálaflokkar þann þingmannafjölda sem atkvæði þeim greidd segja til um og það skiptir náttúrlega mjög miklu máli. En eins og ég segi, það á að sjálfsögðu að velta því fyrir sér hvað kostirnir eru augljósir og ágallarnir eru að sjálfsögðu til staðar en það má bregðast við þeim með öðrum hætti, t.d. hvað varðar útfærsluna og hvernig við veljum á framboðslistana. Flokkarnir þurfa náttúrlega að sýna skynsemi og hyggindi í því líka hvernig þeir haga málum sínum hvað varðar búsetuna o.fl. Allt þetta er hægt að skoða í vinnu og sérnefndinni um málið. Það skiptir mjög miklu. Ég fagna því mjög að þetta mál komi strax til umræðu, það er ekki nema rúm vika síðan við lögðum það fram, þannig að hægt sé að kjósa sérnefndina strax og þar með að byrja að vinna í málum hvort sem það tekur 12 mánuði eða 18 eða aðeins fleiri eða færri, alla vega að því sé gefinn nægilegur tími í nefndinni. Hér verður að vanda mjög til verka af því að ég held og ég spái því, sérstaklega eftir stjórnlagaþingið, að við munum afgreiða málið úr nefndinni með jákvæðum hætti þannig að fjallað verði aftur um það eftir næstu þingkosningar og hugsanlega, ef Alþingi kemst þá að sömu niðurstöðu að landinu verði breytt í eitt kjördæmi, eigum við þá bara eftir að kjósa einu sinni í viðbót út frá þeirri kjördæmaskipan sem við þekkjum núna með kjördæmunum sex. En alltént er stigið stórt skref í að hefja þessa vinnu og megi hún verða sem vönduðust og best í nefndinni.

Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu og ekki síst því að hér sé viðhaldið um 90 ára gamalli hefð að leggja tillögu af þessu tagi fram í þinginu. Það er fagnaðarefni að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson skuli viðhalda þessari hefð. Ég er alls ekki neikvæður gagnvart þessu og mæti þessu með opnum huga en hef hins vegar ekki gert upp hug minn í þessu máli. Mig langar að eiga orðastað við 1. flutningsmann um þetta. Ég er t.d. mikill áhugamaður um persónukjör og vildi gjarnan sjá að kjósendur hefðu miklu ríkara val þegar þeir velja fólk á þing en standi ekki bara frammi fyrir þeim kosti að velja einn flokk. Mér finnst að fólk eigi að fá að velja þvert á flokka, ég er áhugamaður um það. Hv. þingmaður tæpti aðeins á þessu í ágætu framsöguerindi sínu. Mig langar að heyra betur hvernig hann sér fyrir sér samspil þess að landið verði eitt kjördæmi og að það verði tekið upp persónukjör í ríkara mæli. Sér hann fyrir sér að fólk fái þá að velja þvert á flokka? Ég spyr vegna þess að hv. þingmanni varð tíðrætt um að flokkarnir mundu stilla upp listunum og hann lagði talsverða áherslu á að í þeirri uppstillingu yrði landshlutasjónarmiða gætt en ég veit ekki hvernig það rímar við persónukjörshugmyndir. Eins langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að ég er líka mikill áhugamaður um stjórnlagaþing og tel mjög brýnt að blásið verði til þess: Er þetta ekki dæmigert mál sem stjórnlagaþing ætti að fjalla um og það mundi þá gera tillögu um landið sem eitt kjördæmi ef því 

Frú forseti. Ég þakka ágætar fyrirspurnir og ágæt andsvör. Það er margt að skoða í þessu máli og fyrir það fyrsta styð ég eindregið að við gerum persónukjörsfrumvarpið að lögum. Ég tel að það sé best að kjósandinn geti valið þvert á lista, hann velji að sjálfsögðu einn lista í lokin og veiti honum þar með atkvæði sitt en geti komið að því að velja á hina listana líka. Ég sagði áðan að það yrði ekki einfalt eða fyrirsjáanlegt hvernig flokkarnir mundu tryggja nákvæmlega að þeirra framboðslistar spegluðu landið allt. Það gætu þeir að sjálfsögðu gert ef þeir stilltu upp sínum landslista en ef hitt verður að lögum ber flokkunum að viðhafa persónukjör og þar geta þeir haft áhrif á með ýmsum öðrum hætti, eins og hvernig þeir halda frambjóðendum fram. Væntanlega yrðu flokkarnir alltaf með forval fyrir það hverjir væru svo á persónukjörslistanum og annað. Það væri a.m.k. mjög óhyggilegt af þeim að reyna ekki að tryggja eins og kostur væri að listarnir spegluðu landið eins bærilega og hugsast getur. Þetta yrði sjálfsagt að skoða í nefndinni. Hvað varðar stjórnlagaþingið þá verður það vonandi haldið og helst á þessu ári. Vonandi gengur það fram eins og kostur er. Svo sannarlega vona ég að það leggi einnig til að landið verði gert að einu kjördæmi en um það er ekki hægt að spá. Það er einfaldlega ekki búið að klára það mál. Það hefur ekki verið afgreitt út úr nefndinni þannig að við vitum ekki hvernig það verður, með hvaða hætti, hvenær verður kosið til þess og um blæbrigðin og útfærsluna á því. Það er alveg sérmál. Ef það ráðlegði þinginu þetta held ég að það mundi styrkja mjög þetta mál. Ég taldi þó ekki ástæðu til að bíða eftir því enda verður það vonandi samhljóða en þetta verður þá líka innlegg til þeirrar umræðu þegar hún fer fram.

Frú forseti. Ég þakka svarið. Ég er með frekari spurningar. Ég sagði að ég sjálfur hefði ekki endanlega gert upp hug minn til þessarar tillögu þó að ég sé jákvæður og mæti henni með opnum huga. Ég hef lengi haft áhuga á þessu. Eitt togast á í mér og það er að það er líka markmið fulltrúalýðræðisins, og þess vegna heitir þetta fulltrúalýðræði, að sem flestir þjóðfélagshópar hafi fulltrúa á þingi. Þá er það þessi kjördæmahugmynd að fulltrúar landshlutanna eigi fulltrúa á þingi og það sé tryggt. Þeir sem hafa mælt fyrir hugmynd sem er alveg þveröfug við landið sem eitt kjördæmi, sem sagt einmenningskjördæmum, hafa þessi sjónarmið mjög rík í huga. Með einmenningskjördæmum væri komið mjög til móts við að sem flestir Íslendingar ættu gulltryggðan fulltrúa á þingi. Þetta eru vangaveltur frá mér í pontu og mig langar að fá viðbrögð hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar við þessum sjónarmiðum. Hvernig sér hann fyrir sér að þessari kröfu fulltrúalýðræðisins verði mætt þegar landið er eitt kjördæmi? Hann minntist á að það væri hægt að tryggja markmið fulltrúalýðræðisins með öðrum leiðum og það væri gaman að heyra hvað hann hefur í huga í þeim efnum. Eins varðandi einn anga af þessu máli: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér kosningabaráttu 

Frú forseti. Ég held að einmenningskjördæmafyrirkomulagið sé ekki heppilegt af því að þegar inn á þing er komið er það er svo langt frá því að spegla hlutfall atkvæða sem greidd eru á landsvísu, þótt erfitt sé að bera þetta nákvæmlega saman. Fólk greiðir sjálfsagt atkvæði að einhverju leyti með öðrum hætti þegar komið er í einmenningskjördæmi. Besta dæmið er frá Bretlandi frá því fyrir að verða fimm árum síðan þegar Verkamannaflokkurinn fékk rétt um 36% atkvæða á landsvísu en hreinan meiri hluta í þinginu. Átta árum áður fékk sami flokkur 44% atkvæða á landsvísu en ætli hann hafi ekki fengið upp undir 64% af þingmönnunum, þannig að það getur orðið gríðarleg skekkja þarna á milli. Þess vegna held ég að það fyrirkomulag spegli ekki nægilega vel, og jafnvel langt frá því, vilja kjósenda og val þeirra á fulltrúum inn á samkunduna sem fer með löggjafarvaldið. Ég held að einn maður, eitt atkvæði þar sem hlutfall þingmanna er nákvæmlega eins og atkvæðin falla á landsvísu sé besta og heppilegasta fyrirkomulagið. Hvað varðar kosningabaráttuna, flokksræðið og hvernig þingmenn standa nálægt því held ég að það muni ekki breytast mikið frá því sem nú er og jafnvel bara batna því þá tölum við öll fyrir hagsmunum allra, hvar sem þeir búa. Í dag er þetta í raun og veru þannig að t.d. kjördæmið sem ég bý í, Suðurkjördæmi, er nánast hálft Ísland landfræðilega, það nær oddanna á milli. Þar er voðalega erfitt fyrir t.d. íbúana úr fámennustu byggðarlögunum, sem eiga ekki bakland og tengingar inn í hin þéttbýlli, að sigra prófkjör og koma sér þar í fremstu raðir. Það vandamál er því alls ekki síður til staðar þar. Þetta eru allt vangaveltur sem mætti hafa langt mál um.