Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það er ekki á færi nefndar að breyta greinargerð með frumvarpi. Mér þykir fyrir því að geta ekki fullyrt við hv. þingmann eða svarað því til að nefndin hafi fjallað sérstaklega um orð hans því að ég hef ekki verið viðstödd þá umræðu ef svo er. Hitt er ljóst að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur lýst því yfir að það sé í undirbúningi og strax eftir áramót verði farið í endurskoðun á lánaumgjörð fyrirtækjanna í landinu. Ég vil í því sambandi vekja athygli á því sem segir í áliti Seðlabanka Íslands og vitnað er til í greinargerð í nefndaráliti þar sem fjallað er um þjóðhagsvarúðarreglur í því skyni að draga úr hvata til óhóflegrar gjaldeyrisáhættu því að það er jú það sem hv. þingmaður er að ræða. Í álitinu segir, með leyfi forseta: „Þegar lög um Seðlabanka Íslands verða tekin til endurskoðunar er eðlilegt að taka til skoðunar hvort best sé að ná markmiðum um fjármálastöðugleika með því að auka heimildir bankans og Fjármálaeftirlitsins til þess að setja slíkar varúðarreglur sem takmarka gjaldeyrisáhættu.“ Ég hlýt að treysta því að hæstv. ráðherra standi við yfirlýsingar sínar um endurskoðun á þessum reglum og treysti hv. þingmanni til að hvetja hann til þess og gæta þess að svo verði gert.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um frumvarp um vexti og verðtryggingu og flyt við það breytingartillögu. Mig langar fyrst aðeins að ræða frumvarpið í örlitla stund. Það frumvarp sem rætt er er að mínu mati og margra annarra alveg ótrúleg flækja og í rauninni röng viðbrögð við lögbroti fjármálafyrirtækja. Ég hefði mjög gjarnan viljað sjá leyst úr þessu máli með allt öðrum hætti en gert er, en valið var að fara þessa leið. Ég verð að segja að ég minnist þess ekki í nokkru öðru máli en kannski Icesave að hafa séð svo margar og misvísandi umsagnir um eitt mál. Alls komu 32 umsagnir um þetta mál og í fjölmörgum þeirra, ef ekki öllum, kom fram gagnrýni á frumvarpið með einum eða öðrum hætti. Margir voru mjög rökfastir og gagnrýnir á það. Það komu 39 gestir fyrir nefndina sem höfðu uppi alls konar skoðanir á þessu máli. Ég held að með samþykkt þessa frumvarps sé ríkisstjórnin að fara inn á lagalegt jarðsprengjusvæði sem muni flækja skuldamál heimilanna enn frekar og leiða til enn fleiri dómsmála og flækjustiga í lagasetningu í framhaldinu. Sú breytingartillaga sem ég mæli fyrir er þess eðlis að hún mundi gera nærri ómögulegt mál algjörlega bærilegt út af fyrir sig og jafnframt jafna stöðu lántakenda gagnvart lánveitendum. Breytingartillagan hljóðar upp á að ný grein, er verði 1. gr., bætist við frumvarpið, svohljóðandi: „Við 3. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Verðtryggt lánsfé skv. 14. gr. skal ekki bera hærri vexti en 2%.“ Með því er verið að setja þak á vexti á verðtryggðum lánum og lagt til að verðtryggð lán beri aldrei hærri vexti en nemur 2%. Við þær sérstöku aðstæður sem íslenskt efnahagslíf býr við þar sem lántakendur einir bera alla áhættu sem kemur til vegna aukinnar verðbólgu - fyrirkomulag sem er einsdæmi í heiminum - yrði þetta brýnt réttlætismál fyrir lántakendur. Sá sem tekur verðtryggt lán er með öllu óvarinn á tímum verðbólgu. Hækki verðlagið þá hækka lánin. Með verðtryggingu er hægt að halda vöxtum lægri en ella vegna þess hve lítil áhætta lánveitandans er. Á Íslandi hafa lánveitendur getað tryggt lánsfjármagnið með verðtryggingu og breytilegum vöxtum, stundum meira að segja hvort tveggja í senn. Verðtrygging lána tryggir hagsmuni lánveitanda með þeim hætti að hann er varinn fyrir öllum sveiflum í verðlagi. Nauðsynlegt er að taka verðtryggingu lána í heild sinni til endurskoðunar, en þar til slíkt hefur verið gert er mikilvægt að ná fram þeirri lagabreytingu sem hér er lögð til sem lágmarksvernd fyrir lántakendur verðtryggðra lána. Með þessu móti er lánskostnaður raunverulega lækkaður í stað þess að einungis sé lengt í snörunni eins og gert er með frestun afborgana í dag. Lánveitendur hér á landi hafa, eins og menn tala oft um, bæði belti og axlabönd. Með verðtryggðum lánum er einfaldlega búið að taka þann nauðsynlega áhættufaktor úr sambandi sem þarf að vera til staðar í eðlilegu markaðsumhverfi. Það er ekki hægt að tala um eðlilegan markaðsbúskap í samfélagi þar sem áhættan liggur öll öðrum megin. Það er samfélag þar sem sá sterki hefur náð undirtökum og ræður ferðinni algjörlega sjálfur hvað fjármagnið varðar. Við erum að súpa seyðið af því núna með skuldum heimila upp á 1.300 milljarða, risavaxnar verðbætur sem enginn reiknaði með, verðbætur sem renna í vasa fjármagnseigenda, verðbætur sem þeir reiknuðu ekki einu sinni sjálfir með, plús vextir ofan á það allt saman. Seðlabankinn sendi inn umsögn um þessa breytingartillögu. Í umsögn hans segir, eins og kannski var við að búast, enda helsti advókat verðtryggingar á Íslandi: „Seðlabankinn er mótfallinn þeirri hugmynd sem fram kemur í breytingartillögunni, enda mundi hún valda talsverðri röskun á verðmyndun á skuldabréfamarkaði og mögulega leiða til verri aðgangs heimila að lánsfé til húsnæðiskaupa í framtíðinni.“ Mér finnst umsögn Seðlabanka Íslands alveg ótrúleg þar sem hún hafnar breytingunni á þeim forsendum að hún muni valda röskun á verðmyndun á skuldabréfamarkaði. Það virðist ekki sem þeir geri sér nokkra grein eða reyni að gera sér nokkra grein fyrir hvaða áhrif það mundi hafa á lántakendur og skuldug heimili. Samkvæmt skýrslu sérfræðinganefndar reiknimeistaranna mundi það hafa bein áhrif á yfir 72.000 heimili á landinu. Það eru bara þau heimili sem eru með húsnæðisskuldir. Og ef teknar yrðu inn allar skuldir heimilanna mætti bæta við þann fjölda nokkur þúsundum heimila. Þessi breytingartillaga, yrði hún samþykkt, mundi hafa gríðarlega mikið að segja, hún mundi bæta úr þeim óskapnaði sem frumvarpið er. Hún mundi teygja sig miklu lengra en frumvarpið gerir og gera það að verkum að allir þeir sem eru með verðtryggð lán í framtíðinni mundu fá þau á betri kjörum, eðlilegri kjörum, svo lengi sem menn ætla sér að halda í verðtrygginguna. Það hefur ekki komið fram hjá einum einasta aðila, ekki hjá hinu opinbera, ríkisstjórninni, ráðuneytum, Seðlabanka eða öðrum, að til standi að fara í þá vegferð að afnema verðtryggingu. Við skulum bara muna að svo lengi sem Ísland býr við verðtrygginguna munum við hafa mjög óeðlilegan fjármagnsmarkað og mjög óeðlilegan lánsfjármarkað, lánamarkað sem þjónar bara aðilanum öðrum megin borðsins en ekki þeim sem þarf á láninu að halda. Þetta er fyrirkomulag sem verður að breyta og það þarf að koma á eðlilegri fjármögnun á húsnæðisskuldum fólks og annarri fjármögnun. Það er ekki eðlilegt að kenna sig við samfélag sem býr við markaðsbúskap þegar fyrirkomulagið er svona. Þetta er eins konar grín-kapítalismi sem gerir ekkert annað en að velta allri byrðinni yfir á lántakandann með stuðningi stjórnvalda og yfirvalda. Það er gríðarlega óréttlátt og orðið löngu tímabært að lagfæra það. Ég vona það svo sannarlega að breytingartillagan veki þó alla vega umræðu og leiði kannski til þess að hér verði gerð bót á.

Frú forseti. Hv. þm. Þór Saari flutti ágæta ræðu. Hann er greinilega andsnúinn verðtryggingu og það er ég í sjálfu sér líka frá og með deginum í dag. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju í ósköpunum sparar hann ekki verðtryggt?

Frú forseti. Ég á einhvern lífeyrissparnað og einhvern sparnað smávegis hér og þar, en ég á ekki mikið af verðtryggðum sparnaði. Ég er ekki efnaður maður. Ég skulda hins vegar verðtryggt, ekki sérlega mikið og sem betur fer ekki gengistryggt heldur þannig að persónuleg aðkoma mín að þessu er að öllu leyti hlutlaus. En verðtryggingin sem slík er eins og hún er útfærð á Íslandi mjög óeðlileg og óeðlilega yfirgripsmikil. Það þykir eðlilegt í venjulegum löndum, skulum við kalla það, að hægt sé að selja verðtryggð ríkisskuldabréf til mjög langs tíma til fjárfestinga, til langs tíma fyrir lífeyrissjóði og aðra sjóði, það er ekkert athugavert við það. En hér á Íslandi er nánast allt lánafyrirkomulagið verðtryggt í botn. Húsaleiga er verðtryggð, veiðileyfi eru verðtryggð. Það er ekki eðlilegt að ég skuli þurfa að borga meira af húsinu mínu vegna þess að tómatsósa hækkar í verði úti í búð. 

Frú forseti. Menn skulda af því þeir taka á sig skuldir og flýta neyslu. Ef þeir kaupa eitthvað skulda þeir. Menn eignast sparnað með því að fresta neyslu. Ef þeir fresta neyslu vilja þeir helst fá það til baka sem þeir frestuðu að neyta, t.d. tómatsósu. Ef einhver ætlar að kaupa tómatsósu og sleppir því og leggur fyrir andvirðið inn á reikning, vill hann helst geta keypt sér tómatsósu eftir 10 ár. Það er einmitt málið. Ef kaffibollinn hækkar vegna þess að verð á kaffi hækkar í Brasilíu, vill neytandinn geta keypt sér þann sama kaffibolla og hann sparaði í dag eftir 10 ár. Ef menn skilja ekki þennan grundvöll verðtryggingar er illt í efni. Sparifjáreigendur, þeir örfáu sem eru svo vitlausir að leggja fyrir, fresta neyslu og sýna ráðdeild, treysta ekki bönkunum eða þessu skuldaraþjóðfélagi. Þeir treysta því ekki að þeir fái kaffibollann sinn til baka. Aftur og aftur hafa komið tímar í Íslandssögunni frá 1950–1980 þar sem sparifjáreigendur hafa tapað mörgum hundruðum milljarða til skuldaranna. Það hafði aldrei orðið önnur eins eignatilfærsla á Íslandi.  Hér á Alþingi er 99% tímans eytt í skuldara og 1% í vandamál sparifjáreigenda sem tapa í dag á óverðtryggðum reikningum með vexti undir verðbólgu, og tapið er skattlagt.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að þora í andsvar en ég verð nú samt að svara einhverju. Það er ekki hægt að réttlæta óréttlæti og óeðlilegan fjármagnsmarkað í dag vegna þess að hann var óréttlátur í hina áttina fyrir 60 árum. Það eru fráleit rök. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal er fjármálamaður og ætti að vita ýmislegt um fjármálamarkaði. Hann veit það jafn vel og ég að fjármálamarkaður á Íslandi hefur aldrei starfað með eðlilegum hætti. Það yrði allra hagur, hv. þingmaður, það yrði hagur fjárfesta og fjármagnseigenda og hagur lántakenda ef hér væri eðlilegur fjármagnsmarkaður. Það er það sem við eigum að stefna að í framtíðinni. Það er ekki verið að gera það með þessu frumvarpi. Það er ekki verið að gera það með áframhaldi verðtryggingar. Það er ekki verið að gera það með þeirri framtíðarsýn sem þessi ríkisstjórn hefur í efnahagsmálum því að þar er fyrirhugað að halda áfram á sömu braut og var fyrir hrunið, að fleyta krónunni. Og hvað svo? Ég bara spyr.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu. Þessi lagasetning kemur í kjölfar hæstaréttardóms 16. júní sl. og er fyrst og fremst hugsuð til að bregðast við honum. Það kom fram í máli hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, sem mælti fyrir meirihlutaálitinu áðan, að verið væri að tryggja jafnræði og réttlæti þeirra sem væru með verðtryggð lán og hinna sem væru með gengistryggð lán. Það liggur fyrir að í Hæstarétti hafa gengistryggð lán, eða svokallaðir bílasamningar, verið dæmd ólögleg. Það hefur líka komið fram að til eru tugir ef ekki hundruð útgáfa af slíkum samningum og eins í sambandi við lánasamninga sem snúa að heimilislánum eða skuldum heimilanna. Þetta frumvarp er fyrst og fremst hugsað til þess að setja þau heimili sem eru með gengistryggð lán á svipaðan stað og þau sem eru með verðtryggð lán og nóg er nú samt áfallið að þurfa að bera alla þá vexti. Það sem veldur mér vonbrigðum, og ég kom inn á hér í andsvari mínu áðan - og ég tel reyndar mjög mikilvægt, vil ítreka það, að hugsunin er góð með því að setja þetta svona fram, til þess að reyna að bæta úr réttarstöðunni, en ég er dálítið hugsi yfir því hvort þetta gæti hugsanlega skapað ríkissjóði eitthvert tjón, þ.e. skaðabótakröfu. Þetta er kannski aðeins snúnara gagnvart fyrirtækjunum vegna þess að þau njóta ekki neytendaverndar eins og einstaklingarnir og mig langar aðeins að fara yfir það. Þegar menn sem ráku fyrirtæki tóku erlend lán var það gert á tvennan hátt. Menn fengu lánin greidd út í erlendum gjaldeyri, sem var þá lagður inn á erlenda gjaldeyrisreikninga, og síðan var greiddur út af þeim á gjalddögum sá gjaldeyrir sem var inni á þeim þannig að í raun og veru var um erlend lán að ræða hjá fyrirtækjunum eins og það er túlkað í dag. Og þetta var yfirleitt gert hjá stærstu fyrirtækjunum þar sem menn höfðu mikla veltu og höfðu starfsfólk og kunnáttu til að gera þetta. Hjá mörgum litlum fyrirtækjum, bændum og einyrkjum í atvinnurekstri, var þetta gert á þann veg að menn fengu lánasamninga og á þeim stóð að lán, tugir eða hundruð milljóna að upphæð eða hvað það var, væri veitt í íslenskum krónum, en það var gengistrygging við erlendan gjaldeyri. Viðkomandi fyrirtæki fengu síðan greiddar út íslenskar krónur inn á íslenskan reikning. Og um það stendur deilan, og ekki búið að leiða hana til lykta, hvernig lagaleg skylda eða lagaleg óvissa hefur ekki verið útkljáð gagnvart þessu. Það liggur því alveg klárt fyrir að það er ákveðin réttaróvissa hjá mörgum fyrirtækjum sem tóku erlend lán eða tóku íslensk lán með gengistryggingu við erlendan gjaldeyri. Í frumvarpinu og í nefndarálitinu er hnykkt á því að þegar lögin voru sett árið 2000 var það sérstaklega tekið fram - og ég vil fá að vitna, með leyfi forseta, í það sem stendur í frumvarpinu: „Bent skal á að fjármálafyrirtækjunum var ljóst að gengistrygging var bönnuð og hvaða rök stóðu til þess. Hæstiréttur sér ástæðu til að árétta þetta í dómunum frá 16. júní 2010 með þessum orðum: „Þegar mælt var fyrir frumvarpinu á Alþingi kom einnig fram að samkvæmt reglum þess yrðu heimildir til að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla felldar niður, enda eðlilegt, ef menn vildu miða fjárhæð skuldbindingar við erlendan gjaldmiðil, að hann yrði notaður beint. Í lögskýringargögnum liggur að auki fyrir að við meðferð frumvarpsins á Alþingi gerðu Samtök banka og verðbréfafyrirtækja þær athugasemdir í umsögn að ekki yrði séð hvaða rök væru fyrir því að takmarka heimildir til verðtryggingar í 14. gr. þess við tilteknar vísitölur, en næði frumvarpið fram að ganga yrði eins og eftir þágildandi lögum óheimilt að tengja lánssamninga í íslenskum krónum við erlenda mynt á meðan ekkert bannaði að veita lán beint í erlendu myntinni. Frumvarpinu var í engu breytt að þessu leyti og varð það að lögum nr. 38/2001.““ Það stendur því mjög skýrt, og á því byggist dómur Hæstaréttar, að fjármálafyrirtækjunum var algjörlega ljóst að það að hafa gengistryggingu við erlendan gjaldeyri var óheimilt. Um það er ekki deilt. Ég segi því: Annaðhvort eru þá lánin ólögmæt eða ekki. Mér finnst ekki skipta máli hvort einhver maður keypti sér bíl eða hvort það var bóndi sem keypti sér traktor eða hvort það var einstaklingur sem byggði sér íbúðarhús eða einstaklingur sem byggði sér hús til að reka fyrirtæki í. Ég sé því ekki rökin fyrir því sem stendur hér aftar í frumvarpinu, sem mér finnst vera algjör mótsögn eins og ég kom inn á í andsvari mínu áðan, og veldur mér miklum áhyggjum að því var ekki breytt. Eins og kom fram í breytingartillögum, og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á það í framsögu sinni áðan, er búið að fella út 1. gr. sem var þó heimild fyrir fyrirtækin að taka erlent lán og vísað til þess sem kemur fram í umsögn frá Seðlabankanum. Það er að sjálfsögðu mjög skynsamlegt til þess að minnka gengisáhættuna og gjaldeyrisáhættuna í landinu, það er mjög skynsamlegt. Einnig hefur verið rætt um þau vandamál sem sköpuðust í sveitarfélaginu á Álftanesi. Þar var sveitarfélagið með erlend lán, og reyndar mörg önnur sveitarfélög líka þó að sérstaklega illa hafi farið þar. Rætt hefur verið um það og þarf að skoða það mjög alvarlega í framhaldinu að setja mjög ströng höft á það hvað sveitarfélög megi skuldsetja sig í erlendri mynt. Það þarf að skoða það sérstaklega og eins að fyrirtæki sem ekki hafa tekjur í erlendum gjaldeyri geti ekki tekið erlent lán. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu þegar hann mælti fyrir nefndarálitinu áðan stendur þessi endurskipulagning lána hjá fyrirtækjunum fyrir dyrum og við vitum að mjög mörg fyrirtæki eru illa sett og hafa ekki mjög sterka stöðu gagnvart lánastofnunum. Gæti það hugsanlega gerst að bankarnir gætu búið til nýja lánasamninga gagnvart fyrirtækjunum og látið þau hugsanlega falla frá þeim rétti með gengistrygginguna ef lánin hafa sannarlega verið ólögleg? Ef ekki er búið að skera úr um það gætu lánastofnanirnar hugsanlega þvingað fyrirtækin inn í nýja samninga á þeim forsendum að fyrirtækið fengi einhvern rekstrargrundvöll áfram og félli þá frá rétti sínum ef hann er fyrir hendi. Þetta er ákveðin spurning sem menn gætu hugsanlega staðið frammi fyrir. Við megum heldur ekki gleyma því að nú eru tvö ár liðin frá efnahagshruninu og því miður hafa mjög margir einstaklingar tapað fyrirtækjunum sínum. Það gæti margt verið í pípunum sem gerir það að verkum að þannig hefði ekki þurft að fara ef það hefði þá verið í gildi. Virðulegi forseti. Ég vil víkja aðeins að því sem ég var að vitna í hér áðan. Mér finnst alveg hreint með ólíkindum þær fullyrðingar sem standa hér. Ég held að þeir sem skrifuðu frumvarpið skilji ekki hvað gengisvarnir eru, hafi ekki áttað sig á því - ekki viljandi, öll gerum við mistök. Þar stendur, með leyfi forseta: „Af umfangi gengistryggðra og erlendra lána til fyrirtækja er ljóst að ef þau teljast öll fela í sér ólöglega samningsskilmála og ekki kemur til lagasetning sem takmarkar tjón fjármálafyrirtækjanna á einhvern hátt munu eiga sér stað verulegir eignaflutningar frá fjármálafyrirtækjum til fyrirtækja, með mjög handahófskenndum hætti.“ Þetta er mjög athyglisvert. Hér er því beinlínis haldið fram að ekki megi færa ávinning fyrirtækjanna, sem þau hugsanlega eiga, frá fjármálafyrirtækjunum. En eigum við þá aðeins að rifja upp hvernig lánasafn fyrirtækjanna var fært á milli gömlu og nýju bankanna? Það var gert á þann veg að tekinn var 60% afsláttur af lánasöfnum hjá fyrirtækjunum frá gömlu bönkunum inn í nýju bankana, 60% afsláttur. Það kom í ljós, þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði því fyrir nokkrum vikum, og búið var að gera margar tilraunir til að draga fram þessar upplýsingar, bæði með skriflegum fyrirspurnum og munnlegum. Menn virtu það ekki viðlits að reyna að svara því og fyrrverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var með skæting og útúrsnúning. Núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði þessu mjög skýrt og skilmerkilega. Þess vegna vitum við það að - það eru nokkuð margir fundir í gangi hérna, frú forseti.

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Það er í lagi að það séu tveir en verra ef þeir eru þrír eða fjórir. Hvernig gerðist þetta, virðulegi forseti? Það gerðist þannig, eins og ég var að reyna að rekja hér áðan, að lánasöfnin voru færð með um 60% afföllum. Síðan hafa fjármálafyrirtækin gert hvað, á tveimur árum? Fjármálafyrirtækin hafa verið að hækka vaxtaálagið á fyrirtækin í landinu, bæði stór og smá. Þau hafa verið að tvöfalda vaxtaálagið og meira að segja sumir sparisjóðir eru nánast búnir að fjórfalda það. Fyrirtæki sem var með 1,7% vaxtaálag í sparisjóði hér - sem er nú í eigu ríkisins og er að yfirbjóða starfsmenn á hærri launum en hæstv. forsætisráðherra er með, vegna þess að það virðast vera til nógir peningar, það er bara hægt að skattleggja fyrirtækin meira - er með vaxtaálag upp á 8% tæp, á fyrirtæki sem er með öll sín lán í skilum og hefur alltaf verið með öll sín lán í skilum og með veð langt umfram eignir. Samt er þetta gert. Síðan en ekki síst eru vextirnir á allan höfuðstólinn hækkaðir. Ef við setjum þetta í samhengi er kannski lán sem fyrirtækið skuldar upp á 1 milljarð keypt yfir á 400 milljónir, svo hækka þeir vaxtaálagið fjórfalt á allan höfuðstólinn sem var 1 milljarður. Í raun og veru er því kannski búið að áttfalda eða nífalda vaxtaálagið. Svo skilur fólk ekkert í því, margir hverjir, af hverju engin fjárfesting eða atvinnusköpun er í gangi. Þetta er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að hlutirnir eru með þessum hætti. Ég vil líka aðeins nefna fullyrðingu í frumvarpinu sem er röng, hún er algjörlega röng - og það er mjög dapurlegt af því að ég benti líka á það þegar málið var lagt fram að þessi fullyrðing væri röng. Hún er svona, með leyfi forseta: „Fyrirtækin eru oftar en ekki með raunverulegar eða keyptar gengisvarnir, eins og augljóslega má ráða af tölum um hlutfall sjávarútvegsfyrirtækja í þessum hópi skuldara samkvæmt tölunum hér að framan. Slík fyrirtæki hafa engu tjóni orðið fyrir og því bersýnilega ósanngjarnt að þau njóti einhvers ávinnings á kostnað viðsemjenda sinna vegna samninga.“ Mig langar að fara aðeins yfir hvað gengisvarnir eru og hvernig þær virka því að þeir sem hafa skrifað þennan texta vita ekki hvernig gengisvarnir virka. Gengisvarnirnar virka nefnilega þannig að þær eru á sjóðstreymi fyrirtækjanna. Þeir sem gátu keypt sér þannig gengisvarnir voru eingöngu þeir sem voru að selja í erlendri mynt. Það gerðist þannig að menn seldu og tryggðu gengisáhættuna gagnvart íslenskum krónum. Þeir seldu framleiðsluna fram í tímann, kannski eitt ár, jafnvel tvö ár. Þá var gengi evrunnar, af því að við förum þarna aftur til 2008, kannski 80 krónur. Þá seldu menn framleiðsluna fram í tímann og þá hækkaði gengið af því að þú varst búinn að setja skuldbindandi samninga gagnvart bankanum um að þú fékkst þá 82, 84 - það hækkaði eftir því sem þú framlengdir samninginn og hafðir hann lengri. Þá varstu að selja evruna fram í tímann, kannski eitt til tvö ár kannski 5, 6, 7% hærra en gengið var í raun og veru. Hvað gerist svo? Síðan þegar efnahagshrunið kemur í árslok 2008 fór gengið upp í 200 kr., eins og við munum. Þá gerðist hvað? Þá voru fyrirtækin innilokuð með framvirka samninga upp á 82, 83, 84, 85 kr. Menn sjá því alveg hvernig gengisvarnirnar virkuðu. Þær virkuðu öfugt við fall bankanna. Þess vegna er það þannig að núna eru allir framvirku samningarnir, sem þetta byggir á, margir ef ekki flestir, inni í gömlu þrotabúunum. Það er út af þessu vegna þess að grunnurinn fyrir fyrirtækjunum og tekjuflæði fyrirtækjanna með sjóðstreyminu hrundi. Þess vegna voru þeir skildir eftir. Því er sú alhæfing að halda því fram að sjávarútvegsfyrirtækin öll - og það eru margir tugir ef ekki hundruð sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa engar tekjur í erlendum gjaldeyri þannig að þau gátu ekki haft þessar gengisvarnir nema á einn hátt, að kaupa sér gjaldeyri og leggja hann inn á bankabók. Og það gátu einstaklingar líka gert alveg eins og lítil fyrirtæki sem höfðu ekki tekjur í erlendum gjaldeyri. Þannig gastu tryggt þig. Eigum við nú að rifja aðeins upp það sem kom fram í rannsóknarskýrslu Alþingis? Hvaðan var allur gjaldeyrinn kominn? Hann var nefnilega í eigu bankanna og sérstaklega eins sem var búinn að hirða allan gjaldeyrinn, geymdi hann og svo var gerð smáárás á krónuna til þess að fella gengið um 10% og það hækkaði gjaldeyrisforðinn þeirra um 10% og þá gátu þeir lagað ársfjórðungsuppgjörin sín. Það voru staðreyndir málsins. Svo skrifum við hér inn í texta að alls ekki megi láta fyrirtækin sem bankarnir felldu, við skulum ekki gleyma því - það voru ekki fyrirtækin sem felldu bankana, það voru bankarnir sem felldu fyrirtækin og við vitum núna af öllum subbuskapnum sem þar var inni. Þeir felldu krónuna og bjuggu til hagnað til að sýna fram á að gengi bréfanna þyrfti ekki að lækka af því að þeir voru búnir að hirða allan gjaldeyrinn. Þegar menn voru að lána þessi erlendu lán til fyrirtækjanna og greiða út í íslensku krónum þá var það líka ein af forsendunum að menn væru ekki að skipta út gjaldeyrinum þannig að þeir hirtu mismuninn líka þar. Þannig tóku þeir líka nokkur hundruð milljónir á ári með því að skipta gjaldeyrinum bara upp, borguðu aldrei gjaldeyrinn, þeir borguðu bara krónur, gerðu samninginn og tóku svo skiptamuninn. Þannig gerðist þetta líka. Það er því hreint með ólíkindum að þetta skuli vera hér í frumvarpinu. Það veldur mér miklum áhyggjum og ég er mjög ósáttur við að það standi hér í frumvarpinu, lögskýringargagni, að alls ekki megi færa eitthvað með handahófskenndum hætti frá bönkunum eða fjármálafyrirtækjunum til fyrirtækjanna - sem bankarnir felldu. Þeir vissu allan tímann að þessi gengistryggðu lán voru ólögleg. Heldur einhver að allir þeir bændur sem voru að kaupa sér traktora og eitthvað svoleiðis hafi gert sér grein fyrir því að lög frá 2001 væru ólögleg, með gengistryggingu við erlendan gjaldeyri? Nei, ég er ekki viss um að hægt sé að halda því fram. En fjármálafyrirtækin vissu það nákvæmlega vegna þess að þau gerðu athugasemd þegar lögin voru sett. En samt rekja menn sig svona áfram, og virðast á þeim stað enn þann dag í dag, að reyna að vernda fjármálafyrirtækin eina ferðina enn, hvort heldur sem það er gagnvart fyrirtækjunum eða heimilunum - þó að ýmislegt sé í farvatninu hvað varðar skuldavanda heimilanna sem á eftir að útfæra þá er mjög dapurlegt að lesa þetta, virðulegi forseti. Það sem ég hef kannski líka miklar áhyggjur af og vil að komi hér skýrt fram er að ef það verður raunin að þetta muni loka einhverja inni þá tel ég og hef af því áhyggjur að ríkið og ríkissjóður gæti orðið skaðabótaskyldur og gæti fengið á sig kröfur vegna þess. Ég ætla svo innilega að vona að svo sé ekki en ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að mér finnst dálítið varhugavert að skoða þetta mál ekki betur. Þó að margir gestir hafi komið fyrir nefndina hefði ég talið heppilegast - ef fjármálafyrirtækin, sem eru reyndar í ákveðnum vanda vegna þess að kröfuhafarnir eiga hinn endann og hóta eflaust bankastjórunum að fara í mál við þá ef þeir gefa eftir kröfur sem hugsanlega er hægt að innheimta - ef það hefði verið hægt, og eflaust hefur það verið reynt, að fjármálafyrirtækin hefðu gengist undir að fara þessa leið án þess að þurft hefði að setja lög á það. Það stendur því eftir að hugsanlega er mikil hætta á að ríkissjóður geti orðið skaðabótaskyldur út af setningu þessara laga en ég vona svo sannarlega að svo verði ekki.

Forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um vexti og verðtryggingu og fleira. Frumvarpið hefur verið kallað gengislánafrumvarpið, en það hefur líka verið kallað spaghettíflækjan í efnahags- og skattanefnd. Þetta er að mínu mati eiginlega fullkomlega galið mál. Það kom vanbúið inn í nefndina og það fór vanbúið út úr henni. Málið var tekið úr nefnd í kvöldmatarhléi í ósætti við minni hluta nefndarinnar. Síðar um kvöldið fengum við útreikninga á blöðum sem stemma nú ekki þótt einhverjar skýringar hafi komið á því. Hins vegar eru það bara útreikningar á hluta lánanna sem um ræðir, bílalána og lána til skemmri tíma, við erum ekki með nein dæmi um útreikninga á húsnæðislánum sem eiga þó að heyra undir þetta frumvarp. Það finnst mér mjög alvarlegt, eins vegna þess að það hafa fallið dómar um gengistryggð lán, bílalán, en það hafa ekki fallið neinir hæstaréttardómar um húsnæðislán og mér finnst mjög hæpið að ætla að sömu forsendur gildi um skammtímalán og langtímalán. Fyrir nefndina hafa komið fjölmargir umsagnaraðilar og margir af þeim hafa bent á að þessi lagasetning stangist á við neytendalöggjöf og sé í hróplegu ósamræmi við 36. gr. c í samningslögum, nr. 7/1936, en þar segir: „Samningur telst ósanngjarn stríði hann gegn góðum viðskiptaháttum og raski til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila, neytanda í óhag. Ef slíkum skilmála er vikið til hliðar í heild eða að hluta, eða breytt, skal samningurinn að kröfu neytanda gilda að öðru leyti án breytinga verði hann efndur án skilmálans.“ Á þetta hefur ekki reynt í dómi um húsnæðislán fyrir Hæstarétti. Vilji maður gagnrýna frumvarpið er af nógu að taka. Ég ætla þó að hemja mig að einhverju leyti  Einn umsagnaraðili orðaði það svo að það væri hægt að höfða dómsmál vegna hverrar einustu greinar í frumvarpinu. Tilfinningin sem maður fær er sú að það sé viljandi verið að gera flókin mál enn flóknari til þess að kaupa tíma því að eins og allir vita mun allt loga hér í dómsmálum næstu árin. Sennilega fáum við ekki skorið endanlega úr þessum málum nema fyrir EFTA-dómstóli eða Evrópudómstóli eða einhverju slíku. Í þessu frumvarpi finnst mér verið að umbuna lögbrjótunum, fjármálafyrirtækjunum sem buðu upp á lán sem þeir vissu að voru ólögleg, um leið og þeir rændu bankana innan frá og tóku stöðu gegn krónunni en neytendur, lántakendur, sitja uppi með tjónið. Það er ekkert réttlæti á Íslandi. Kostnaðinum við hrunið er velt yfir á almenning og skuldsett heimili og þau eiga að borga. Með þessu frumvarpi eru lántakendur í besta falli jafnilla settir og þeir sem eru með verðtryggð lán og það er ekki góð staða. Á meðan hækkar ríkisstjórnin skatta og gjöld á fólk sem hækkar vísitöluna enn frekar. Í svari efnahags- og viðskiptaráðherra við fyrirspurn minni kom fram að verðtryggð lán heimilanna hafa hækkað um 15,6 milljarða síðan þessi ríkisstjórn tók við bara vegna skattahækkana og aukinnar gjaldtöku ríkisstjórnarinnar. Það gengur ekki upp. Ef þessi ríkisstjórn treystir sér ekki til þess að stuðla að jafnræði þegnanna og réttlæti í samfélaginu á hún bara að fara frá.

Virðulegi forseti. Ég hafði lofað sjálfri mér, aldrei þessu vant, að byrja á jákvæðu þáttunum í frumvarpinu. Þeir eru á heildina litið tveir að mínu mati. Við erum ekki bara að fjalla um eitt mál, við erum með bandorm á milli handanna þar sem lagðar eru til breytingar á fleiri en einum lögum. Ég tel að sú úrskurðarnefnd sem lagt er til að sett verði á stofn til ákveðinna úrlausna varðandi fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja sé jákvætt skref og að sú breyting sem meiri hluti efnahags- og skattanefndar leggur til, sé til mikilla bóta þar sem megináherslan er á að ef ágreiningur kemur upp er hægt að vísa máli til úrskurðarnefndarinnar. Hér er fyrst og fremst átt við ágreining á milli kröfuhafa en ekki á milli kröfuhafa og þess fyrirtækis sem ætlunin er að fari í gegnum endurskipulagninguna. Ég tel það vera breytingu til batnaðar og muni hjálpa við að flýta fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja, sem er orðið mjög brýnt. Í frumvarpinu kemur fram mjög greinilegur vilji til að komast að ákveðinni lausn, ákveðinni niðurstöðu varðandi mjög stórt ágreiningsefni sem er lögmæti gengistryggðra lána. Ég er hins vegar ekki sátt og hef mikla fyrirvara varðandi þá leið sem þar á að fara. Komið hefur ítrekað fram í meðferð málsins innan efnahags- og skattanefndar að mjög stór vafaatriði varða þetta frumvarp. Til að nefna nokkur er vísað til jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar í 65. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.“ Það má svo sannarlega velta upp þeirri spurningu hvort gætt sé jafnræðis gagnvart þeim neytendum sem tóku gengistryggð lán. Samkvæmt þessari skilgreiningu er ekki veitt sama úrlausn öllum þeim sem hugsanlega gætu verið skilgreind sem gengistryggð lán, og svo ég taki fyrirtækin til hliðar er ekki verið að meðhöndla neytendur jafnt hvað úrlausn varðar. Síðan hefur líka verið vísað til eignarréttarákvæðisins, hugsanlega gæti komið betri niðurstaða fyrir dómstólum, bæði hvað varðar kröfuhafa og hugsanlega líka lántakendur, þannig að það gæti farið á hvorn veginn sem er varðandi eignarréttinn. Síðan velti ég upp spurningum varðandi afturvirknina sem mér finnst liggja í niðurstöðu Hæstaréttar. Það á eflaust eftir að reyna á úrskurð Hæstaréttar í vaxtaágreiningnum, hvort sú niðurstaða, sem að mínu mati er afturvirk og var til skaða fyrir þann sem er minni máttar í málinu, varðar líka, eins og var bent á í umsögnum, við alþjóðleg mannréttindaákvæði og það sem greina má í ákvæðum í okkar eigin stjórnarskrá, þ.e. að ekki eigi að beita afturvirkri löggjöf til skaða fyrir þann sem verður nema einhverjar bætur komi í staðinn. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir fór ágætlega í gegnum þær ábendingar sem komið hafa varðandi evrópsk neytendasjónarmið og tilskipunina sem kemur fram í 36. gr. samningalaganna þannig að það eru þrjú tiltölulega stór atriði sem nefna má sem gera það að verkum að mjög stór og rauð viðvörunarmerki kvikna þegar maður fer í gegnum frumvarpið. Bent var á að löggjafarvaldið, Alþingi, tæki hér að sér hlutverk dómstóla til að komast að þessari niðurstöðu vegna þess að það er skýr vilji, sem ég tek að vísu undir, til að reyna að fá ákveðna úrlausn á þessu stóra vandamáli sem við erum að fást við, á því mikla kaosi sem hrun krónunnar og svo í framhaldinu niðurstaðan um ólögmæti gengistryggingarinnar eru. Til þess að benda á aðrar leiðir sem komið hafa fram, bæði í frumvarpi sem ég hef sjálf lagt fram og í tillögum sem aðrir hafa komið með í umræðuna og sent til þó nokkuð margra ráðherra, bendi ég á að strax í febrúar og þegar niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur lá fyrir, lagði ég fram frumvarp um að tryggja flýtimeðferð sambærilegra mála. Ástæðan fyrir því að ég lagði málið strax þá fram var sú að þegar ég fór að kynna mér það var algjörlega á hreinu að fjölmörg önnur mál mundu fylgja í kjölfarið. Fulltrúi réttarfarsnefndar benti á við meðferð frumvarpsins í þinginu að það væru um 10–40 mál sem þyrfti að taka á til þess að fá skýrt fordæmisgildi varðandi lánasamningana því að þeir væru það fjölbreyttir. Réttarfarsnefnd lagðist hins vegar mjög skýrt gegn frumvarpinu og taldi að það þyrfti að fá að fara sinn feril í gegnum dómskerfið. Ég veit ekki hvort viðkomandi taldi að Hæstiréttur mundi ekki staðfesta niðurstöðu héraðsdóms en mér fannst á því samtali að viðkomandi teldi það koma ágætlega til greina, sem reyndist og vera. Síðan er það hin tillagan sem ég bendi á, sem ég tel að að vissu leyti sé tekið undir í frumvarpi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og síðan með þeim breytingartillögum sem koma fram frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar, þar er ákveðið gerðardómsfyrirkomulag. Þar með værum við að tryggja meira jafnræði þar sem við mundum reyna að koma öllum þessum ágreiningsmálum í gegnum gerðardóm þar sem við mundum jafnvel geta horft til þess fyrirkomulags sem lagt er til varðandi úrskurðarnefnd fyrir fyrirtæki. Það væri jafnvel hægt að vera með mjög sambærilegt fyrirkomulag varðandi tilnefningar, að vísu þyrfti einhver að koma inn frá Samtökum fjármálafyrirtækja og frá Neytendasamtökunum eða hagsmunasamtökunum og síðan kæmi einn án tilnefningar sem væri þá væntanlega frá ráðherra og svo einn af Hæstarétti. Þetta er tillaga sem talsmaður neytenda hefur ítrekað talað fyrir og hann var væntanlega einn af þeim fyrstu sem gerðu sér grein fyrir því hvers konar vanda við væri að fást. Þarna værum við ekki að taka okkur hlutverk dómstóla, við gættum þá mun betur að jafnræði milli allra lántakenda. Þar sem bæði kröfuhafar og lántakendur kæmu þarna inn gætum við líka tekið á þáttum er varða eignarréttarákvæðið. Ef menn taka höndum saman ættum við að líka að geta horft fram hjá afturvirkninni. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði, að það er mjög mikilvægt að við förum að sjá í frumvarpsformi sem allra fyrst skýrt framtíðarfyrirkomulag hvað varðar erlendar lántökur. Ábendingar komu um að sveitarfélögum ætti ekki að vera heimilt að taka erlend lán og ég er sammála því. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að Seðlabankinn fái nauðsynleg tæki í hendurnar til að tryggja að fólk leiti ekki í lögleg erlend lán ef bankinn telur ástæðu til þess að hækka stýrivexti. Ástæðan fyrir því að bankinn hækkar stýrivexti er sú að hækka verð á lánsfé og minnka þensluna í samfélaginu og sjá til þess að fólk taki ekki lán. Þegar vextirnir hækkuðu fyrir hrun streymdi fólk yfir í svokölluð ódýrari lán, alla vega með lægri vexti, og við sitjum svo uppi með afleiðingarnar af því. Það er því eitt af því sem ég hvet hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra eindregið til að drífa í samhliða þeirri endurskoðun sem ég veit að er verið að gera á löggjöf um Seðlabanka Íslands og á opinberu eftirliti með fjármálakerfinu.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka efnahags- og skattanefnd fyrir góða vinnu við frumvarpið. Það hefur verið vandasamt verk og sérstaklega snúið. Þetta er flókið mál og líklega er leitun að leiðinlegri frumvarpstexta en í þessu ágæta frumvarpi, hann er dapurlegur og þurr og á köflum mjög torskilinn. Nefndin hefur unnið afskaplega vel í þessu máli. Hún hefur fengið til sín nærri því 40 gesti og fjölda umsagna og mér þykir afar vel hafa verið haldið á málum af hálfu nefndarinnar. Markmiðið með lagasetningunni er enn sem fyrr að reyna að einfalda þá stöðu sem uppi er eftir að dómar Hæstaréttar féllu 16. júní og 16. september. Auðvitað er það staða sem við vildum mjög gjarnan vera án að þurfa að regla með þessum hætti lögskipti einkaaðila eftir á. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að við verðum að taka á stöðunni sem upp er komin með einhverjum hætti. Við þurfum að reyna að gera stöðuna eins einfalda og kostur er því að það er líka ófær aðstaða að heimilin bíði í óvissu um skuldastöðu sína í allt að 24 mánuði meðan dómsmál ganga um ólíka lánasamninga. Í kjölfar hrunsins höfum við þurft að taka á málum með óvenjulegum hætti og þá hefur aðalatriðið verið, og dómur yfir okkur falist í því, hvort við höfum gert það með málefnalegum hætti og á efnislegum forsendum. Það gerðum við í tilviki neyðarlaganna, svo dæmi sé tekið. Þar brutum við ýmsar grundvallarreglur í viðmiðum um aðferðafræði í lagasetningu en það var nauðsynleg aðgerð til þess að ná þeim markmiðum sem að var stefnt og hún byggðist á efnislegum rökum. Þess vegna skiptir miklu máli að við gætum að umgjörð málsins að öllu leyti, vöndum okkur og höfum hana eins hófstillta og kostur er og reynum að vinna málið eins vel og hægt er. Í þessu máli hafa sumir umsagnaraðilar komið fram með gagnrýni á stjórnarskrárþátt málsins. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga að þær breytingar sem gerðar hafa verið á málinu í meðförum þingsins hafa verið til þess fallnar að styrkja málstað löggjafans hvað það varðar og setja traustari stoðir undir málatilbúnaðinn. Það hefur fyrst og fremst verið gert með því að einfalda málið enn frekar, taka út ákvæði er lutu að fyrirtækjum þannig að staða fyrirtækjanna verður þá algjörlega eins og var áður en frumvarpið kom fram og ekki hróflað við henni á einn eða neinn hátt. Frumvarpið var algjörlega afmarkað við grundvallarmarkmiðin sem eru að tryggja sanngjarnari uppgjörsreglur í kjölfar dóma Hæstaréttar, sem er ómótmælt að löggjafinn þarf að gera. Það þarf að setja uppgjörsreglur til þess að auðvelda sanngjörn uppgjör og til þess að tryggja að þeir sem raunverulega urðu fyrir tjóni njóti ávinningsins af endurgreiðslunum. Hins vegar þarf að kveða á um heimild til handa fólki - heimild, ekki skyldu - til að flytja gengistryggð íbúðarlán úr slíkum kjörum yfir í innlend kjör, ef fólk svo kýs. Sú afmörkun hefur verið skýrð, hún er mjög þröngt skilgreind einmitt til að vekja ekki efasemdir um stjórnskipulegt gildi laganna og til þess að undirstrika að þeim er einungis ætlað að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að greiða úr óreiðu og greiða fyrir efnahagslegri endurreisn. Það þarf að koma á vissu þar sem nú ríkir óvissa og með umbreytingarheimildinni fyrir gengistryggð íbúðalán á að gefa fólki sem á í verulegum vanda vegna mjög mikillar hækkunar gengistryggðra íbúðalána kost á að koma þeim í hóflegra og eðlilegra form því að enginn deilir um það lengur að gengistryggð íbúðalán eru ekki heppilegur kostur fyrir húsnæðisöryggi fólks. Við þurfum líka að horfa til þess hver valkosturinn er. Það er auðvitað valkostur að gera ekkert og segja við fólk sem verið hefur í óvissu um skuldastöðu gengistryggðra íbúðalána allt frá hruni að það skuli áfram vera í óvissu í allt að 24 mánuði. Við vitum hvað áframhaldandi óvissa kostar. Við sjáum að efnahagsleg endurreisn hefur ekki gengið fram með þeim hætti sem við vonuðum og það er almennt viðurkennt að alvarlegasta efnahagsvandamálið sem við eigum nú við að glíma er skortur á fjárfestingu vegna þess að ekki hefur verið unnið úr skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Of mikil skuldsetning heimila og fyrirtækja er skilgreind sem höfuðefnahagsvandamálið jafnt í nýlegum greiningum Seðlabankans sem og í greiningum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í gær var ég á löngum fundi með sendinefnd OECD sem er að undirbúa úttekt sína á Íslandi og enn og aftur er það of mikil skuldsetning heimila og fyrirtækja sem þeir horfa á sem stærsta vandamálið. Við erum auðvitað að vinna að því að eyða óvissu og koma fyrirtækjunum af stað, koma löggjöfinni í gegn til að greiða fyrir því að heimilin fái skuldastöðu sína á þurrt. Allt miðar það að því að við náum nauðsynlegum hagvexti á næsta ári til að gera okkur mögulegt að auka fjárfestingu í landinu, skapa fleiri verðmæti, skapa ný störf, koma í veg fyrir að við þurfum enn frekar að skera niður í ríkisútgjöldum og greiða okkur leiðina til sjálfbærs hagvaxtar á næstu árum. Það eru margir sem bíða eftir þessari löggjöf, það liggur t.d. fyrir að til hennar er vísað í nýlegu samkomulagi ríkisstjórnarinnar við Samtök fjármálafyrirtækja og lífeyrissjóðina. Þar er beðið eftir löggjöfinni til að menn geti komist að niðurstöðu um við hvað beri að miða þegar kemur að því að lækka skuldsetningu fólks niður í 110% af verðmæti eigna. Þess vegna verður það að liggja fyrir og því verður ekki frestað. Það er líka ljóst að löggjöfin er í samræmi við það sem almennt er gert á markaðnum núna. Landsbankinn er byrjaður að bjóða kjör af þessum toga, Íslandsbanki er byrjaður að bjóða kjör af þessum toga, forsvarsmenn Samtaka fjármálafyrirtækja tóku fram í viðtölum við fjölmiðla í Þjóðmenningarhúsinu þegar gengið var frá samkomulagi við ríkisstjórnina að þeir teldu kostnað fjármálafyrirtækjanna af þessari umbreytingu með öðrum kostnaði sem fjármálafyrirtæki væru að axla vegna umbreytingar skulda heimilanna, þannig að það er alveg ljóst að fjármálafyrirtækin og lífeyrissjóðirnir eru farin að vænta þess að þessi umbreyting eigi sér stað. Hún er því í samræmi við það sem leiðir af rökréttri túlkun á dómi Hæstaréttar og eðlilegum framgangi mála að virtum sanngirnissjónarmiðum og þeim mikilvægu efnahagslegu hagsmunum sem liggja að baki hraðri úrlausn málanna. Í umræðunni hafa menn drepið á nokkrum atriðum og ég ætla sérstaklega að nefna að eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði fá vissulega ekki allir sömu úrlausn, þ.e. frumvarpið skilgreinir þá sem njóta réttarins þröngt, það þarf að vera um að ræða gengistryggt íbúðarlán sem uppfyllir skilyrði til greiðslu vaxtabóta og hefur sannanlega verið tekið í tengslum við kaup eða endurbætur á íbúð. Auðvitað vildi maður helst hafa andlagið víðara og geta veitt fleirum þennan rétt en það er mikilvægt að afmarka umfangið þröngt þegar við viljum vera viss um að löggjöfin standist stjórnarskrárvarin eignarréttindi. Að síðustu ítreka ég þakkir til nefndarinnar og þakka góða samvinnu þar, sérstaklega vil ég geta verkstjórnarhlutverks hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur og framsögumanns meiri hlutans.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra á þakkir skildar fyrir að hafa verið einn af þeim fáu ráðherrum sem áttaði sig fljótlega á því við hvers konar vanda væri við að fást. Hins vegar bendi ég á að strax í október 2008 lagði talsmaður neytenda, Gísli Tryggvason, mjög mikla áherslu á þann vanda sem hann sá fram undan, bæði varðandi verðtryggð lán og gengistryggð lán. Hann kom fljótlega í framhaldi af því með tillögu um gerðardóm og ákveðna úrlausn varðandi það en var algerlega hunsaður og síðan þegar dómur féll í Héraðsdómi Reykjavíkur í febrúar á þessu ári var sú niðurstaða algerlega hunsuð líka af þeirri ríkisstjórn sem hæstv. ráðherra á aðild að. Nú stöndum við hér 18. desember 2010 og erum loksins að fara að grípa til einhverra aðgerða. Ég set stórt spurningarmerki við það þegar verið er að bera saman neyðarlögin annars vegar og þessa löggjöf, að hægt sé að færa fram jafnsambærileg rök hvað þetta varðar, því að þar var tekið undir að þetta væri neyðarástand. Ég verð að halda því fram að ef ríkisstjórnin hefði talið að þetta væri raunverulegt neyðarástand hefði verið gripið til aðgerða strax í október eða nóvember 2008. En vandinn var hunsaður og kannski er hann þess vegna orðinn meiri, það getur vel verið, einmitt vegna þess að ríkisstjórnin hefur hunsað að þetta sé ákveðið vandamál sem þyrfti að taka á, og hunsaði tillögur sem ég var 1. flutningsmaður að í þinginu og hunsaði tillögur sem sjálfstæðismenn voru 1. flutningsmenn að. Mér finnst líka mjög mikið áhyggjuefni að horfa til þess sem verið er að vísa til í nefndarálitinu. Það er verið að lýsa yfir áhyggjum af a.m.k. tveimur greinum stjórnarskrárinnar. Það er verið að lýsa yfir áhyggjum af evrópskum neytendasjónarmiðum, það er verið að tala um alþjóðleg mannréttindaákvæði sem við viljum virða, sem sagt enn á ný ákvæði í íslensku stjórnarskránni um mikilvægi þess að fá að bera upp sín mál við dómstóla. 

Virðulegi forseti. Með löggjöfinni er í engu hróflað við rétti fólks til að bera ágreiningsmál undir dómstóla, fólk hefur áfram rétt til að bera álitamál undir dómstóla og sá réttur verður ekki af fólki tekinn. Vandinn við hugmyndir - ég held að hv. þingmaður verði að gera greinarmun á tvennu, annars vegar viðurkenningu á vanda og hins vegar hvað er tæk úrlausn. Sú úrlausn sem talsmaður neytenda hefur ítrekað lagt fram og sú tillaga um gerðardóm sem leysi málin hefur ekki verið tæk vegna þess að jafnvel þó að hér yrðu samþykkt lög um slíkan gerðardóm getur hann ekki ráðstafað eignarréttindum kröfuhafa nema þeir samþykki það og þeir hafa ekki viljað samþykkja það. Þegar af þeirri ástæðu gengur sú hugmynd ekki upp. Og eins og talsmaður neytenda hefur viðurkennt í samstarfi um úrlausnir í skuldamálum heimilanna verður að ná niðurstöðu þar með samkomulagi. Við höfum setið núna löngum stundum á haustmánuðum og í vetrarbyrjun og reynt að þoka kröfuhöfum í eðlilegar áttir, það hefur tekið mikla orku, og við sjáum auðvitað að Hæstiréttur er réttilega mjög á varðbergi gagnvart einhvers konar takmörkunum á stjórnarskrárvörðum eignarréttindum kröfuhafa eins og gerst kom fram í nýföllnum dómi varðandi ábyrgðarmenn. Þess vegna verður löggjafinn að hafa skýr rök fyrir inngripi í hverju og einu tilviki og þess vegna er það bjargföst skoðun mín að sú löggjöf sem hér er til umræðu nái að feta þann vandrataða meðalveg, að veita fólki rétt sem 

Virðulegi forseti. Ég vil benda á að þó að Hæstiréttur hafi að vísu verið að túlka eignarréttarákvæðið mjög sterkt get ég ekki betur séð en að jafnræðisreglan komi samt framar í röðinni í stjórnarskránni. Menn virtust alla vega telja að hún væri fólki ofar í huga þegar þeir voru að raða þessu niður í stjórnarskránni. Það sem ég vil benda á hvað varðar tillögu talsmanns neytenda, Gísla Tryggvasonar, er að það má segja að tillaga hans hafi verið ákveðin blanda af þeirri tillögu sem ráðherrann er sjálfur að leggja til varðandi fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja og því sem hefur verið komið á í samráði við fulltrúa atvinnurekenda og kröfuhafana sem eru þá Samtök fjármálafyrirtækja. Svo við erum annars vegar með ákveðinn gerðardóm eins og úrskurðarnefndin virðist vera sett upp og síðan tillögur hans þar sem ætlunin var að niðurstaða gerðardóms færi inn sem lagatillaga eða frumvarp í þingið og væri síðan samþykkt af okkur, þannig að það væri sem sagt hægt að taka alla lánasamninga sem væru úti og gætu hugsanlega fallið undir gengistrygginguna. Með þessu frumvarpi erum við að skilja eftir stóran hluta, stærsta stabbann af lánum sem gætu hugsanlega fallið undir gengistryggingarákvæðið. Stærsti stabbinn er náttúrlega fyrirtækjalánin en það er líka slatti af einstaklingslánum þannig að þar hefðum við tekið á þessu með jafnræði. Síðan höfum við líka gætt einmitt að eignarréttinum því að þar hefðu þá bæði kröfuhafar og lántakendur komið að því að koma með tillögur sem ættu að geta komið til móts við bæði sjónarmiðin. Það ætti líka að koma til móts við það sem bent var á, að ekki væri hægt að ráðstafa þessu nema með samkomulagi, því að hérna er greinilega þegar komið fordæmi um að hægt sé að ná samkomulagi á milli þessara hagsmunaaðila með þeirri tillögu sem liggur fyrir í frumvarpinu um úrskurðarnefnd vegna fyrirtækja.

Virðulegi forseti. Já, sú úrskurðarnefnd mun hins vegar að sjálfsögðu ekki dæma á einhverjum óljósum forsendum. Sú úrskurðarnefnd mun meta mál á grundvelli efnislegra viðmiða sem samkomulag liggur fyrir um. Vandinn er ósköp einfaldlega sá að vilji kröfuhafa hefur ekki staðið til þess að afsala sér réttindum með þessum hætti. Þeir hafa ekki verið til viðræðu um að skipa gerðardóm sem fái völd til að endurskilgreina upp á nýtt eignarréttindi þeirra með einhverjum hætti. Það hefur alltaf verið grunnþáttur í tillögum talsmanns neytenda og það er gallinn við þær að þær ganga bara ekki upp út frá þessum þætti. Samningaleið er nauðsynleg og við höfum náð samningum um einstaka þætti þessara mála við fjármálastofnanir. Það hefur hins vegar líka byggst á því að þær hafa ákveðið svigrúm og við höfum þá verið að þvinga aðrar fjármálastofnanir sem ekki hafa sama svigrúm til að fylgja þar eftir. Það hefur oft verið þrautin þyngri. Við höfum verið að þvinga lífeyrissjóði og þrýst á þá að taka þátt. Þeir hafa ekki samkvæmt lögum neina varasjóði, skilgreinda sem slíka, sem gera þeim kleift að mæta töpum. Það hefur verið flókið fyrir þá. Það er því mjög erfitt og flókið að finna almennar reglur með samkomulagi til þess að fá kröfuhafa til að samþykkja að lækka kröfur sínar á hendur skuldurum. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu höfum við reynt að feta ákveðinn vandrataðan meðalveg í þessu efni og ég held að okkur hafi tekist þokkalega til þó svo að maður vildi gjarnan oft geta gengið lengra.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar í 301. máli. Tilefni frumvarps þessa er frumvarp félags- og tryggingamálaráðherra til laga um breytingu á lögum um málefni fatlaðra sem miðar að því að færa málefni fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga, 256. mál, sem varð að lögum fyrr í dag. Til grundvallar því frumvarpi liggur viljayfirlýsing ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga frá 13. mars 2009. Í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar felast tvenns konar breytingar: Í fyrsta lagi er lagt til að þeir starfsmenn sem eru félagar í SFR – stéttarfélagi í almannaþjónustu og gerast 1. janúar 2011 starfsmenn sveitarfélaga í stofnunum eða einingum í málaflokki fatlaðra skuli eiga þess kost að vera áfram í því stéttarfélagi sem fer þá með samningsumboð þeirra við sveitarfélögin. Frumvarpið felur í sér svokallað sólarlagsákvæði enda er gert ráð fyrir því að starfsmenn sem koma til starfa í einingum eða stofnunum fyrir fatlaða hjá sveitarfélögunum eftir framangreint tímamark skuli vera félagsmenn í hlutaðeigandi bæjarstarfsmannafélagi. Í öðru lagi er lagt til að þeir starfsmenn sem eiga aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins fái aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna sveitarfélaga en þeir sem óska þess fái þó að halda aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins með samþykki viðkomandi sveitarfélags. Starfsmenn sem eiga aðild að Lífeyrissjóði hjúkrunarfræðinga halda þeirri aðild, svo og þeir starfsmenn sem eiga aðild að B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt en á bak við þetta meirihlutaálit eru eftirtaldir þingmenn: Helgi Hjörvar, formaður nefndarinnar, Álfheiður Ingadóttir varaformaður, sá sem hér stendur, Magnús Orri Schram, Birkir Jón Jónsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Róbert Marshall.

Frú forseti. Þegar málefni fatlaðra voru flutt eða til stóð að flytja þau yfir til sveitarfélaganna, sem mjög margir voru hlynntir og töldu betra fyrir fatlað fólk að vera í nærsamfélagi í sínu sveitarfélagi en eiga við fjarlægt ríki, þá komu í ljós ákveðnir hnökrar á þeirri yfirfærslu. Engar fréttir bárust af því af hverju þetta tafðist, svo kom í ljós að það voru stéttarfélögin sem töfðu flutning á málefnum þessa viðkvæma hóps, fatlaðs fólks, til sveitarfélaganna. Þetta gekk í einhverja mánuði, maður frétti alltaf eitthvað undan og ofan af því, en það var ekki fyrr en núna undir lokin að stéttarfélögin gáfu sig og fundu lausn sín á milli. Þetta var eiginlega barátta stéttarfélaganna um sálirnar sem þau eiga. Ef við metum það svo að yfirfærslan hafi verið 10 milljarðar kr., afskaplega lauslegt mat, og 70% sé launakostnaður, það er yfirleitt þannig, og 1% sé borgað í stéttarfélag, sem er yfirleitt, þá er þetta spurning um 70 millj. kr. sem stéttarfélögin slógust um. Lausnin fólst í því, eins og kom fram áðan, að þeir sem voru eða eru félagar í stéttarfélagi almannaþjónustu og gerðust starfsmenn stéttarfélags í stofnunum eða einingum í málaflokki fatlaðra áttu þess kost að vera áfram í því stéttarfélagi sem færi þá með samningsumboð þeirra við sveitarfélögin, þ.e. fengu að vera áfram í gamla stéttarfélaginu sínu þar sem þeir höfðu verið skyldaðir til að vera með lögum. Þeir gátu líka valið að vera í stéttarfélagi sveitarfélaganna en allir nýir starfsmenn færu þangað inn. En þangað er líka skylda að greiða samkvæmt lögum. Nú ætla ég, frú forseti, að upplýsa þingheim og almenning um hvernig þessum málum er háttað. Í 2. mgr. 7. gr. starfsmannalaganna, laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, stendur - nú vil ég biðja hv. þingheim að hlusta mjög grannt eftir því hvað ég segi, með leyfi forseta: „Starfsmaður, sem lög þessi taka til og eigi er innan stéttarfélags samkvæmt lögum þessum, greiði til þess stéttarfélags sem hann ætti að tilheyra“ - ætti að tilheyra - „gjald jafnt því sem honum bæri að greiða væri hann í því, enda fari um laun hans og önnur starfskjör samkvæmt samningum þess samkvæmt nánari ákvörðun fjármálaráðherra eða sveitarstjórnar.“ Hvað segir þessi grein, frú forseti? Opinber starfsmaður sem lögin ná til - þetta fjallar jú um kjarasamning opinberra starfsmanna - er skyldaður til að greiða í stéttarfélag sem hann ætti að tilheyra. Nú skulum við gefa okkur að hann vilji ekki vera í því félagi. Það er félagafrelsi samkvæmt stjórnarskránni, frú forseti. Þá þarf hann samt að greiða. Það er mjög alvarlegt mannréttindabrot. Fyrir þá hv. þingmenn sem hafa áhuga á mannréttindum er þetta áhugavert og einnig ef mannréttindaráðherrann væri hér til að hlýða á þetta. Það vill svo til að hann er fyrrverandi formaður BSRB sem er alveg sérstaklega skemmtilegt í þessu dæmi. Nýlega hefur fallið dómur hjá Mannréttindadómstól Evrópu um að iðnaðarmálagjaldið brjóti mannréttindi. Iðnaðarmálagjaldið er lagt á öll iðnfyrirtæki, 0,08% af veltu fyrirtækisins, og það rennur til Samtaka iðnaðarins. Þetta var dæmt ólöglegt vegna þess að það bryti í bága við stjórnarskrá að skylda menn til að greiða til félags. Þarna er upphæðin ákveðin, 0,08%, þannig að skattlagningin er nokkuð tær. Skatturinn rennur reyndar til einkafyrirtækis eða félagasamtaka sem eru ekki ríki eða sveitarfélag. Það er ekki beint góð regla. Þetta ákvæði í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna brýtur sennilega á mannréttindum stjórnarskrárinnar á þrennan máta, frú forseti. Í fyrsta lagi er það félagafrelsið. Fólk getur ekki valið sér félag, það verður að fara í ákveðið stéttarfélag hvort sem það vill eða ekki. Ef það gengur ekki í félagið þá nýtur það ekki allra þeirra réttinda sem stéttarfélagsgjaldið gefur né hefur þar áhrif. Í öðru lagi brýtur þetta jafnræðisregluna því að maður sem vill ekki gerast félagi í stéttarfélagi er ekki jafnsettur þeim sem vilja ganga í félagið, hann fær ekki sömu réttindi. Hann fær ekki sumarbústað, hann fær ekki þetta og hitt sem stéttarfélagið veitir félagsmönnum sínum þannig að það brýtur jafnræðisregluna. Hann er skyldugur til að borga í félag og hann fær ekki neitt fyrir það. Annar maður sem er jafnsettur honum og vinnur við hliðina á honum fær alls konar réttindi fyrir þetta sama gjald. Þetta brýtur því jafnræðisregluna. En þetta brýtur líka ákvæði stjórnarskrárinnar sem segir að skattar skulu lagðir á með lögum. Þetta gjald er ekki lagt á með lögum, frú forseti. Það er á félagsfundi í stéttarfélaginu sem ákvarðað er hve hátt félagsgjaldið á að vera. Það væri hægt að ákveða það á fundi þar sem sá maður sem ekki vill vera í félaginu ætti engan rétt. Á einum ákveðnum aðalfundi í stéttarfélaginu gæti verið ákveðið að félagsgjaldið þyrfti að vera 50% af launum vegna þess að það væru svo mörg verkefni hjá félaginu o.s.frv. og því væri tekin ákvörðun um að borga 50% af launum. Þá verður sá hinn sami að sæta því og næst þegar greidd væru laun yrði launadeild ríkisins að innheimta hjá manninum 50% af launum hans. Það er ekkert efra mark í þessum lögum þannig að þetta er alveg skelfilegt ákvæði, frú forseti. Nú skulum við líka hugsa okkur fátækt fólk sem vinnur á leikskóla eða einhvers staðar í umönnunarstörfum á spítala, virkilega fátækt fólk, kannski með 180 þús. kr. í laun - frú forseti, það er til fólk sem er með undir 200 þús. kr. í laun hjá hinu opinbera, á spítölum, í umönnunarstéttum, í mjög erfiðri vinnu við að sjá um alzheimersjúklinga og ýmis erfið mál. Þetta fólk kynni einhvern tíma að segja: Heyrið, nú er verðbólgan orðin svo mikil, kjörin svo léleg og skattarnir svo háir hjá vinstri stjórninni að við ætlum að fara í kjarabaráttu og stofna stéttarfélag. Þannig var það í byrjun 19. aldar. Þá stofnuðu menn stéttarfélög og fóru í kjarabaráttu, það hét stéttabarátta, og menn fóru í verkfall. En núna, frú forseti, mega menn það ekki því að ríkið semur bara við eitt ákveðið stéttarfélag um kjör þeirra. Það stendur í þessari grein að ráðherra eða sveitarstjórn ákveði í hvaða stéttarfélag opinberir starfsmenn greiða og við hvaða stéttarfélag þeir ætla að semja. Samkvæmt lögum frá Alþingi Íslendinga er það svo. Það er náttúrlega ótrúlegt - ótrúlegt. Það er búið að eyðileggja möguleika þessa fólks til að berjast fyrir kjörum sínum. Það er svakalegt. Lagaákvæðið er búið að standa síðan 1976 og hefur alla tíð verið með þeim annmörkum sem ég hef getið um. Það féll dómur í félagsdómi 1998 um að þetta bryti ekki í bága við stjórnarskrá. Ég sé ekki hvaða heimild félagsdómur hefur til að kveða upp dóm um það. Málið hefur aldrei farið til Hæstaréttar. Það er kannski rétt að benda á að iðnaðarmálagjaldið var samkvæmt dómi Mannréttindadómstóls Evrópu dæmt ólöglegt. Við hljótum að taka pínulítið mark á honum - alla vega þeir sem unna mannréttindum. Það getur verið að einhverjir þingmenn séu orðnir fráhverfir málinu af því að við erum að berjast við verkalýðsvaldið. Það getur vel verið að einhverjir þingmenn séu fráhverfir málinu af því að hagsmunirnir hinum megin eru svo sterkir. Ég hugsa að t.d. hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra mundi greiða atkvæði gegn þessu, ég er nærri viss um það, þó að það brjóti svo augljóslega mannréttindi og Mannréttindadómstóll Evrópu hafi kveðið upp úrskurð. Það er ástæðan fyrir því að ég legg mikla áherslu á að þetta litla ákvæði verði tekið burt. Ég er búinn að flytja sjö sinnum um það tillögu til breytinga á lögum, frumvarpi, og málið hefur alltaf sofnað í nefnd. Þvílíkur er mannréttindaáhugi sumra þingmanna á Alþingi að þetta hefur ekki verið ofarlega á dagskrá. Hins vegar þegar kom í ljós að Alþingi hafði brotið lög á öryrkjum, sem dæmi, þá var rokið upp til handa og fóta, að sjálfsögðu, og lögin löguð. Þegar kom í ljós að Alþingi hafði brotið rétt á kvótaeigendum með kvótadóminum þá var rokið upp til handa og fóta til að breyta lögunum sem stönguðust á við stjórnarskrá. En að þessu máli snúa menn blinda auganu, hafa ekki mikinn áhuga á því en hafa þó margsinnis talað hátt og snjallt um mannréttindi, með réttu - við hv. þingmenn eigum að gæta mannréttinda, frú forseti. Nú vill svo til að það er komin fram breytingartillaga og það vill svo til að ég er 1. flutningsmaður. Að þeirri breytingartillögu standa allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins af því að þeir eru mannréttindaunnendur. Í henni er lagt til að þessi ákveðna grein falli burt, verði bara þurrkuð út og opinberu stéttarfélögin verði að treysta á að fólk vilji greiða til þeirra. Af hverju ekki? Af hverju skyldi fólk ekki vilja greiða til opinberra stéttarfélaga? Af hverju skyldu kennarar ekki vilja borga í stéttarfélag kennara? Það hlýtur að vera. Ég hef ekki trú á neinu öðru þannig að í rauninni breytir þetta engu nema kannski fyrir einstaka sérvitringa og fólk sem ekki vill vera í félögum, vill kannski semja um kjör sín sjálft eða eitthvað slíkt. Ég hygg að það yrði eins og með iðnaðarmálagjaldið, ég hef ekki kannað það en ég hugsa að velflest fyrirtæki í iðnaði greiði áfram til Samtaka iðnaðarins, ég reikna með því. En þau þurfa auðvitað að hafa meira fyrir því að ná í félagsmenn, þau þurfa að gera eitthvað fyrir þá, þau þurfa að vera meira vakandi, vera meira á tánum til að fá félagsmenn. Ég held að það væri mjög hollt fyrir verkalýðshreyfinguna, þá opinberu. Ég veit að ASÍ er búið að vinna í átaki í um 10 ár við að laga aðildarkvöð sína eða aðildarskyldu þannig að hún brjóti ekki mannréttindi með sama hætti og hér er talað um. Það var eitt sinn þannig að það var forgangur til vinnu hjá ASÍ og SA. Ég veit ekki hvort svo er enn þá, þ.e. að hægt sé að segja upp fólki sem ekki vill ganga í stéttarfélag. Atvinnurekandinn sagði því upp af því að hann var í SA. Hins vegar er ekkert sem bannar manni sem ekki er í stéttarfélagi að vinna hjá fyrirtækjum sem ekki eru í SA. Það má alveg sem betur fer, það er félagafrelsi í landinu. En um leið og opinberir starfsmenn ráða sig hjá ríkinu eru þeir skyldaðir til að greiða í eitt ákveðið stéttarfélag. Það er opinbert stéttarfélag sem hæstv. fjármálaráðherra hefur velvild á eða viðkomandi sveitarstjórn og menn skulu greiða þangað inn. Í samræmi við þetta eru líka gerðar breytingar á frumvarpinu sem við ræðum, um aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þar er frelsi til að fara á milli A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og A-deildar Lífeyrissjóðs sveitarfélaga enda eiga þær að standa undir sér. Hins vegar fær fólk sem er í B-deildinni að vera þar áfram ævarandi. Það er eitt af vandamálunum sem við tökum líka fyrir - hver kom með breytingartillögu í öðrum bandormi sem við ræddum fyrr í dag eða í kvöld, ég man ekki hvort heldur var, það stendur ekki? Um það atriði komum við með breytingartillögu, þ.e. að inngreiðslur iðgjalda í B-deildina verði stöðvaðar til að þau 6 þús. manns sem enn þá greiða þangað inn séu ekki áfram að ávinna sér mjög dýr réttindi sem eru orðin skaðlega há fyrir ríkissjóð. Ríkissjóður skuldar B-deildinni um 400 milljarða kr. og ekkert af því er greitt, frú forseti. Það eru 3 millj. kr. á hvert einasta heimili í landinu. Að þessu mæltu skora ég á hv. þingheim sem fær að greiða um þetta atkvæði í fyrramálið að greiða atkvæði í samræmi við mannréttindi og með virðingu og aðdáun á stjórnarskránni. Ég reikna með því að allir þingmenn muni samþykkja þá tillögu.

Hæstv. forseti. Það getur verið að mælendaskráin hafi eitthvað ruglast en við erum hér í 2. umr. um frumvarp til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar. Þegar við ræddum það fyrr hafði myndast nokkuð löng mælendaskrá því að það er nokkur áhugi á þessu máli og var því umræðu frestað. Í nefndaráliti meiri hluta heilbrigðisnefndar kemur fram, svo ég fari aðeins yfir málið, að Sjúkratryggingar Íslands voru stofnaðar með lögum 1. október 2008 og áttu að koma til framkvæmda í áföngum, síðasti áfanginn átti að taka gildi 1. janúar árið 2010. Það var ljóst á þeim tíma, fyrir ári síðan, að það mundi ekki nást og var því frestað um ár og nú hefur sem sagt verið lagt fram frumvarp þess efnis að fresta gildistöku þessa síðasta ákvæðis til bráðabirgða til 2014 og að ráðuneyti heilbrigðismála sé heimilt að ákveða með reglugerð daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu sem veitt er í hjúkrunarrýmum sjúkrahúsa og hjúkrunarrýmum öldrunarstofnana og hjúkrunarheimila. Þetta þótti nefndinni nokkuð langur tími og eins kom það fram í umsögnum. Í frumvarpinu var kveðið á um að fresta ætti gildistökunni til 2014 en í meðferð heilbrigðisnefndar breyttist sú dagsetning og breytingartillagan hljóðar þannig að heimilt sé að fresta gildistökunni til 2014 en það þyrfti ekki að vera svo lengi. Frá því að við skildum við málið hér hefur það verið rætt áfram og í raun náðst samkomulag um að í staðinn fyrir að hafa þessa heimild á frestun til 2014 yrði frestunin aðeins í eitt ár til viðbótar. Staðan er því sú núna að breytingartillagan sem nefndin lagði til og kemur fram í nefndarálitinu er dregin til baka af meiri hluta nefndarinnar og því mæli ég fyrir nýrri breytingartillögu á þskj. 580, 191. mál, sem hljóðar svo: „1. Í stað dagsetningarinnar „1. janúar 2014“ í 1. gr. komi: 1. janúar 2012. 2. 2. gr. orðist svo: 1. málsl. ákvæðis til bráðabirgða IV í lögunum orðast svo: Fram til 1. janúar 2012, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 56. gr., er ráðherra heimilt að ákveða með reglugerð daggjöld vegna heilbrigðisþjónustu sem veitt er í hjúkrunarrýmum sjúkrahúsa og hjúkrunarrýmum öldrunarstofnana og hjúkrunarheimila.“ Þetta er niðurstaðan eftir að farið hefur verið betur yfir málið. Það þótti nokkuð langur tími að fastsetja þetta til 2014, það var því opið að hafa heimild til að fresta ákvæðinu til 2014. Ég vona að næsta ár verði nýtt vel til að endurskoða starfsemina, annaðhvort til að færa hana í það horf sem lögin segja til um eða til að vinna að þeim breytingum sem til þarf ef það á ekki að verða. Ég vona að með þessari breytingartillögu náist góð sátt í málinu og læt ég máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna, ég kem aðeins til að lýsa því sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna að við fögnum þeirri breytingartillögu sem fram er komin. Við teljum hana þó ganga of skammt miðað við það sem við sögðum hér í upphafi og hefðum helst viljað að frumvarpið yrði dregið til baka og gildandi lög látin standa en þetta var niðurstaðan, eins og hv. framsögumaður fór yfir í ræðu sinni, úr vinnu nefndarinnar. Því vil ég taka undir hvatningu hv. þm. Þuríðar Backman um að tíminn sem líður til þarnæstu áramóta, 1. janúar 2012, verði nýttur vel í ráðuneytinu og ábendingar mínar til þeirra sem fara í þá vinnu eru þær að nýta tímann vel til að uppfylla þau gildandi lög sem við höfum. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna að þau séu góð og það sé mjög brýnt að koma þeim í framkvæmd. Það er í samræmi við þær fjölmörgu umsagnir sem bárust og má segja að það hafi verið nær einróma skoðun þeirra umsagnaraðila sem tjáðu sig um málið. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu, við fögnum þessari breytingartillögu.

Frú forseti. Í anda þess að lengja ekki umræðuna mjög mikið langar mig aðeins að spyrja hv. þingmann um hvort hún telji að tíminn til næstu áramóta, þ.e. áramótanna 2012, muni duga í alla þá undirbúningsvinnu sem þarf að fara í. Og ef hann dugar ekki, þ.e. til að fara bæði í að kostnaðargreina og til að ganga frá öllum þeim samningum sem um er rætt, mundi hún ljá máls á því eftir ár að við frestuðum ákvæðinu aftur.

Virðulegi forseti. Þessi tilflutningur hefur staðið til lengi. Ég hef fulla trú á því að þessi frestur sé nægjanlegur og ég treysti því að ef menn einhenda sér í þessa vinnu verði henni lokið innan tilskilins tíma.

Hæstv. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum (frestun gildistöku ákvæðis um aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi) frá meiri hluta iðnaðarnefndar. Í upphafi nefndarálitsins er talið upp hverjir komu fyrir nefndina og tel ég ekki ástæðu til að lesa það upp. Með frumvarpinu er lagt til að framkvæmd ákvæða raforkulaga varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta verði frestað til 1. janúar 2012. Iðnaðarráðuneytið mun þá nýta þann tíma sem gefst til að láta fara fram hagfræðilega úttekt á því hvort sá fyrirtækjaaðskilnaður sem mælt er fyrir um í gerðum Evrópusambandsins á sviði raforkumála, samanber tilskipun 2003/54/EB og tilskipun 2009/72/EB, eigi að öllu leyti við um markaðsaðstæður hér á landi og hvort hann sé til þess fallinn að skapa samkeppnisumhverfi sem sé neytendum raforkuþjónustu til hagsbóta. Ákvæði þau sem hér um ræðir voru samþykkt á Alþingi árið 2008 með lögum nr. 58/2008, í þá veru að gerð er krafa um að samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi orkufyrirtækja verði rekin í aðskildum fyrirtækjum frá og með 1. júlí 2009. Í kjölfar lagabreytinganna átti sér stað 1. janúar 2009 formleg uppskipting Hitaveitu Suðurnesja hf. í HS Orku hf., sem annast virkjanir og raforkusölu, og HS Veitur hf., sem annast veitustarfsemi fyrirtækisins, en ekki hefur orðið af sams konar uppskiptingu innan Orkuveitu Reykjavíkur. Orkuveita Reykjavíkur óskaði eftir því með bréfi 6. september sl. að iðnaðarráðherra flytti frumvarp til laga um frestun gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaga. Hér er því um að ræða þriðju frestunina á framkvæmd þessara ákvæða en með lögum nr. 142/2009, um breytingu á raforkulögum, var gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaga frestað í annað sinn til 1. janúar 2011. Nefndin hefur fjallað um málið. Fram komu hjá umsagnaraðilum ábendingar um að Orkuveita Reykjavíkur hefði misnotað undanþágu sína frá aðgreiningu á samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi með hækkun gjaldskrár raforkudreifingar síðastliðið haust. Meiri hlutinn vill benda á að samkvæmt raforkulögum er Orkuveitu Reykjavíkur óheimilt að niðurgreiða samkeppnisrekstur fyrirtækisins með sérleyfisstarfseminni og hefur Samkeppniseftirlitið eftirlit með því og ákveðin úrræði. Meiri hlutinn vill þó taka fram að á fundi nefndarinnar með Samkeppniseftirlitinu kom fram að því hefur borist ábending um hvort samkeppnislög hafi verið brotin og er málið í rannsókn. Endanleg niðurstaða liggur ekki fyrir í málinu. Meiri hlutinn vill einnig benda á að óleyst er fyrirsjáanlegt skattalegt óhagræði við færslu á eignum úr móðurfélagi Orkuveitu Reykjavíkur, sem er sameignarfyrirtæki, í dótturfélag en eignir sem flytja þyrfti á milli nema verulegum fjárhæðum. Við þann flutning myndast skattalegur hagnaður en meginreglan er að í skattalegu tilliti er farið með skiptingu félaga sem sölu eigna til þeirra félaga sem við taka. Þó eru þær undantekningar að slíkt nær einvörðungu til hlutafélaga, einkahlutafélaga og samvinnufélaga en eins og að framan greinir er Orkuveitan sameignarfyrirtæki og fellur ekki undir neitt þeirra félagaforma. Við uppskiptingu fyrirtækisins gætu því myndast skattskyldar tekjur, sem næmu mismun raunverðs og skattalegs bókfærðs verðs þeirra eigna er frá fyrirtækinu flyttust í dótturfélög. Uppsafnað skattalegt rekstrartap mundi hins vegar ekki að neinu leyti flytjast til viðtökufélagsins. Þessi staða yki enn á óhagræði Orkuveitu Reykjavíkur af því að ráðast í uppskiptingu fyrirtækisins. Í umsögnum um málið kom fram óánægja með að fresta ætti gildistöku ákvæða um aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi til 1. janúar 2012. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið en áréttar að óumflýjanlegt sé að fresta gildistöku ákvæðisins í ljósi aðstæðna á fjármálamörkuðum, viðkvæmrar stöðu orkufyrirtækjanna varðandi fjármögnun og þess að þörf er á hagfræðilegri úttekt á framangreindum fyrirtækjaaðskilnaði. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita fimm hv. nefndarmenn í iðnaðarnefnd, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Lilja Mósesdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Magnús Orri Schram og sá sem hér stendur, formaður nefndarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta iðnaðarnefndar í þessu máli. Með þessu frumvarpi er lagt til að framkvæmd ákvæða raforkulaga varðandi aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisþátta verði frestað til 1. janúar 2012. Ákvæði þau sem hér um ræðir voru samþykkt á Alþingi árið 2008 með lögum nr. 58/2008, í þá veru að gerð er krafa um að samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi orkufyrirtækja verði rekin í aðskildum fyrirtækjum frá og með 1. júlí 2009. Í kjölfar lagabreytinganna átti sér stað 1. janúar 2009 formleg uppskipting Hitaveitu Suðurnesja hf. í HS Orku sem annast virkjanir og raforkusölu og HS Veitur sem annast veitustarfsemi fyrirtækisins, en ekki hefur orðið af sams konar uppskiptingu innan Orkuveitu Reykjavíkur. Orkuveita Reykjavíkur óskaði eftir því með bréfi 6. september sl. að iðnaðarráðherra flytti frumvarp til laga um frestun gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaga. Hér er því um að ræða þriðju frestunina á framkvæmd þessara ákvæða en með lögum nr. 142/2009, um breytingu á raforkulögum, var gildistöku breytingar á 14. gr. raforkulaga frestað í annað sinn til 1. janúar 2011. Minni hlutinn telur forsendur frestunar gildistöku sem fram koma í frumvarpinu ekki standast, ljóst sé að Orkuveita Reykjavíkur er stærsta félag á Íslandi í smásölu og dreifingu á raforku og það sé einkar óheppilegt að það skuli vera síðast dreifiveitna til að skilja á milli samkeppnis- og einkaleyfisreksturs. Félagið starfar á fákeppnismarkaði og skipta fyrirtæki og heimili alla jafna við sama fyrirtæki í smásölu og dreifingu. Mikil hætta er á því að samkeppnisrekstur sé niðurgreiddur með tekjum af einkaleyfisstarfsemi og nauðsynlegt er að stemma stigu við þeirri hættu. Vill minni hlutinn benda á hækkun gjaldskrár Orkuveitu Reykjavíkur í fyrrahaust þar sem gjaldskrá raforkudreifingar var hækkuð um 40% en raforkusölu um 11% þrátt fyrir að félagið hafi sjálft reiknað út að hækkunarþörf í dreifingu væri 20% en í sölu 27%. Með þessari hækkun misnotaði Orkuveita Reykjavíkur hugsanlega undanþágu sína frá aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi og ekki þarf að hafa mörg orð um hversu alvarlegt það er ef fyrirtæki sem er ráðandi á markaðnum gengur þannig fram í skjóli sérstakrar undanþágu. Minni hlutanum þykir rétt í þessu sambandi að árétta að Samkeppniseftirlitið hefur til rannsóknar hvort þessi hækkun Orkuveitu Reykjavíkur sé brot á samkeppnislögum. Endanleg niðurstaða í því máli liggur ekki fyrir. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að óleyst væri fyrirsjáanlegt skattalegt óhagræði við yfirfærslu á eignum úr móðurfélagi Orkuveitu Reykjavíkur, sem er sameignarfyrirtæki, í dótturfélag. Við þann flutning myndast t.d. skattalegur hagnaður en í skattalegu tilliti er farið eins með skiptingu félaga og sölu eigna til þeirra félaga sem við taka. Slíkt nær einvörðungu til hlutafélaga, einkahlutafélaga og samvinnufélaga, en Orkuveita Reykjavíkur fellur ekki undir þessi félagaform og gæti fyrirtækið því ekki nýtt sér uppsafnað rekstrartap. Minni hlutinn telur að þessi röksemdafærsla sé ótrúverðug. Það á ekki að skipta máli fyrir lánardrottna fyrirtækisins hvernig fyrirtækinu er skipt upp og hvort þessi breyting á félagsformi Orkuveitu Reykjavíkur yrði nú eða eftir 12 mánuði. Það er frekar spurning um verðlagningu á eignum svo fyrirtæki geti nýtt sér rekstrarleg atriði. Undir þetta nefndarálit minni hlutans skrifa Jón Gunnarsson, Margrét Tryggvadóttir, Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson og Tryggvi Þór Herbertsson. Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í þessu nefndaráliti telur minni hlutinn rökstuðning forsvarsmanna Orkuveitu Reykjavíkur ekki sannfærandi. Til að mynda hefur Orkuveitan ekki beitt sér af neinu afli á þessu ári í að vinna úr þessu skattalega óhagræði með því að fá fram breytingar á skattalögum í samvinnu við fjármálaráðuneytið. Þó eru þessi lög búin að liggja fyrir síðan 2008. Orkuveita Reykjavíkur hefur þann rökstuðning fyrir máli sínu að fyrirtækið sé í endurfjármögnun um þessar mundir og að væntanlegir lánveitendur muni ekki sætta sig við þá óvissu sem skapast verði farið í þessa uppskiptingu nú. Á sama tíma kemur samt fram hjá fyrirtækinu að uppskiptingin hefur verið undirbúin og að í raun er ekkert í veginum innan fyrirtækisins við að framkvæma hana. Það er skoðun minni hlutans að það geti ekki skipt væntanlega lánveitendur fyrirtækisins máli hvort þetta taki gildi núna eða eftir eitt ár, þeir hljóti að hafa verið upplýstir í öllu ferlinu um þessi lög sem sett voru árið 2008 og að þau séu að taka gildi og geti því alls ekki haft áhrif á lánsfjárhæfi fyrirtækisins. Það komu umsagnir og gestir til nefndarinnar í meðförum málsins og mig langar að vitna m.a. í umsögn frá fyrirtækinu Fallorku. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Orkuveita Reykjavíkur hefur því miður misnotað undanþágu sína frá aðgreiningu samkeppnis- og sérleyfisstarfsemi gróflega nú í haust, með því að hækka gjaldskrá raforkudreifingar um 40% en raforkusölu um 11%, þrátt fyrir að félagið hafi sjálft reiknað út að hækkunarþörf í dreifingu væri 20% en í sölu 27%. Það liggur í augum uppi að ætlunin er að hlunnfara viðskiptavini í raforkudreifingu, sem eiga sér engrar undankomu auðið, og nota afraksturinn til að niðurgreiða samkeppnisrekstur fyrirtækisins. Ekki þarf að fjölyrða um hve skaðlegt það er að fyrirtæki sem er ráðandi á markaðnum gangi þannig fram í skjóli sérstakrar undanþágu frá ákvæðum laganna.“ Þetta segir í umsögn Fallorku og er auðvitað mjög alvarleg ásökun ef rétt reynist, virðulegi forseti. Nefndin fékk Samkeppniseftirlitið á sinn fund og í umsögn þess kemur m.a. fram eftirfarandi, með leyfi forseta: „Samkeppniseftirlitið telur forsendur frestunar gildistöku ákvæðis raforkulaga veikar. Samkvæmt fjárhagsáætlun Orkuveitu Reykjavíkur fyrir árið 2011 munu næstu ár vera ágæt samanber eftirfarandi ummæli: „Í fjárhagsáætlun samstæðu Orkuveitu Reykjavíkur fyrir árið 2011 sér glögg merki þeirra umfangsmiklu aðgerða sem gripið var til í rekstri OR síðsumars 2010. Markmið aðgerðanna var að styrkja fjárhagsstöðu fyrirtækisins, sem hafði veikst verulega. Gangi forsendur eftir og takist að framfylgja metnaðarfullum áformum um umbætur í rekstrinum, réttir fyrirtækið úr kútnum þrátt fyrir að ýmsar ytri aðstæður séu almennt ekki hagfelldar.““ Áfram segir í umsögn Samkeppniseftirlitsins, með leyfi forseta: „Áætlunin gerir ráð fyrir nokkrum rekstrarhagnaði á árinu 2011 en að sjóðstreymið verði aðeins lítillega jákvætt. Fimm ára áætlun félagsins gerir hins vegar ráð fyrir stigvaxandi EBITDA framlegð. Miðað við áætlunina er EBITDA framlegðin sýnu mest af sölu raforku til stóriðju, dreifingu rafmagns og heits vatns og annarra sérleyfisþátta en minnst í smásölu á raforku.“ Þetta segir m.a. í umsögn Samkeppniseftirlitsins, virðulegi forseti, og segir okkur það að miðað við yfirlýsingar frá fyrirtækinu sjálfu er ekki hægt að lesa annað í það en að rekstrarhorfur félagsins séu nokkuð bjartar til einhverra ára litið og ætti því lánshæfismat fyrirtækisins að vera nokkuð sterkt, enda hefur komið fram í umræðum um fyrirtækið að staða þess sé sterk til lengri tíma og það vel fært til þess að gera upp skuldbindingar sínar. Mig langar að vitna hér áfram í umsögn Samkeppniseftirlitsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að Orkuveitan er stærsta félag á Íslandi í smásölu og dreifingu raforku. Markaðurinn sem félagið starfar á er mjög samþjappaður og skipta fyrirtæki og heimili alla jafna við sama fyrirtæki í smásölu og dreifingu. Telur Samkeppniseftirlitið að ávallt sé hætta á því að samkeppnisrekstur sé niðurgreiddur með tekjum af einkaleyfisstarfsemi og að nauðsynlegt sé að stemma stigu við þeirri hættu. Þá telur Samkeppniseftirlitið að vel megi halda því fram að það sé afar óheppilegt að stærsta félagið á sviði raforkusmásölu og dreifingar á Íslandi skuli vera síðast dreifiveitna til þess að skilja á milli samkeppnis- og einkaleyfisreksturs.“ Þetta var tilvitnun í umsögn frá Samkeppniseftirlitinu til nefndarinnar. Virðulegi forseti. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið og eins og kemur fram í áliti minni hlutans verður það í raun að teljast alveg ótrúlegt að Alþingi taki þá ákvörðun sem meiri hluti nefndarinnar leggur fram, þ.e. að gefa fyrirtæki sem er eitt eftir á þessum markaði undanþágu frá lögum sem sett voru 2008 og er þá um að ræða þriðju undanþágu. Fyrirtækið ætti að hafa haft nægan tíma til að undirbúa aðlögun sína að þessum breytingum og eins og ég nefndi áðan hefur komið fram frá fyrirtækinu að allri vinnu við undirbúning þessarar uppskiptingar er lokið. Við í minni hlutanum getum ekki stutt þá alvarlegu misbeitingu sem getur verið hér í samkeppnislegu tilliti sem bitnar þá, ef rétt reynist í þeim athugasemdum sem koma fram í umsögnum til nefndarinnar, á neytendum. Við teljum ekki við hæfi að Alþingi taki ákvörðun svo þvert á hagsmuni neytenda og þeirra umsagnaraðila sem gefa okkur þá mynd af þessu máli. Það teljum við vera alvarlegt og óverjandi. Við í minni hlutanum viljum með öðrum orðum láta neytendur njóta vafans í þessu og leggjum það til að þessi frestun gagnvart Orkuveitu Reykjavíkur, sem er eina fyrirtækið á þessum markaði sem á eftir að stíga þetta skref, gangi ekki fram heldur að öll fyrirtæki á þessum markaði sitji við sama borð.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans hyggst hann leggja það til að iðnaðarráðuneytið nýti þann tíma sem gefist með frestuninni til að láta fara fram hagfræðilega úttekt á því hvort sá fyrirtækjaaðskilnaður sem mælt er fyrir í gerðum Evrópusambandsins á sviði raforkumála, þ.e. tilskipanir sem eru síðan 2003 og 2009, eigi að öllu leyti við um markaðsaðstæður hér á landi og hvort hann sé til þess fallinn að skapa samkeppnisumhverfi sem sé neytendum raforkuþjónustu til hagsbóta. Ég kem hérna upp til að fjalla aðeins um þennan hluta málsins. Í ljósi þess að Orkuveita Reykjavíkur er eini aðilinn sem í raun og veru fellur undir þessa Evrópusambandstilskipun, þ.e. þegar hún nær 100 þús. tenginga markinu sem hún mun væntanlega ná einhvern tíma á þessu ári, tel ég nokkuð augljóst að þessi tilskipun getur ekki átt við neitt annað orkufyrirtæki í landinu. Það eru einfaldlega ekki nægilega margir þegnar og tengingar í landinu til þess að það geti gerst nema það sé bara eitt fyrirtæki, eða kannski tvö. Því er nokkuð augljóst í mínum huga, og hefur verið lengi, að það hafi verið vanreifað að innleiða þessa Evrópusambandstilskipun frá 2003 hér og menn hefðu kannski átt, eins og í svo mörgum málum er snerta Evrópusambandstilskipanir, að sækja um undanþágu vegna þess að aðstæður á Íslandi eru svo gjörólíkar þeim sem eru í Evrópu. Annars vegar er fámennið hér og hins vegar sú staðreynd að Ísland er eyja langt úti í Atlantshafi og tengist ekki öðrum löndum Evrópusambandsins á nokkurn hátt nema með miklum sjó á milli eða lofti. Þess vegna er engin hætta á því að hér sé einhver samkeppni milli landa í þessum rekstri. Þess vegna held ég að kannski hefði átt að nýta tímann í þessu máli miklu fyrr til að fara í endurskoðun en ekki koma á síðustu dögum fyrir jól og sækja um þriðja frestinn til handa eina fyrirtækinu sem þessi tilskipun hefði hugsanlega átt að ná til. Staðreyndin er, eins og hefur komið fram í máli forsvarsmanns minni hlutans, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, að önnur fyrirtæki á raforkumarkaðnum hafa gert þetta en Orkuveitan ekki. Auk þess eru ákveðnar vísbendingar um að við hækkun Orkuveitu Reykjavíkur í haust á raforkumarkaðnum, á verði fyrir bæði dreifingu og sölu á raforku, hafi Orkuveitan misnotað þá aðstöðu til óheppilegra aðgerða á samkeppnismarkaðnum. Þess vegna hlýtur að vera sérstakt umhugsunarefni hvort ekki sé hreinlega mjög rangt af meiri hlutanum að leggja það til að þessu máli verði frestað enn og aftur. Mér finnst hins vegar ekkert að því að iðnaðarráðuneytið og meiri hlutinn láti kanna það í raun hvort þessi tilskipun, eins og svo margar aðrar, eigi ekki við um markaðsaðstæður á Íslandi og sæki um undanþágu frá henni.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá 1. minni hluta félags- og tryggingamálanefndar. Nefndin fékk fulltrúa frá félags- og tryggingamálaráðuneyti á sinn fund og fulltrúa frá aðilum vinnumarkaðarins. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar þess efnis að þeir sem hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur í fyrsta skipti 1. maí 2008 eða síðar hafi rétt á áframhaldandi atvinnuleysisbótum í tólf mánuði til viðbótar frá þeim degi er þriggja ára tímabili þeirra lýkur, enda uppfylli þeir áfram skilyrði til greiðslu atvinnuleysisbóta. Þá er lögð til sú breyting á bráðabirgðaákvæði um heimild til greiðslu atvinnuleysisbóta á móti minnkuðu hlutastarfi, til launþega og sjálfstætt starfandi einstaklinga, að ákvæðið framlengist til 30. júní 2011 en heimildin mun að óbreyttu falla úr gildi um næstu áramót. Að auki er lögð til sú breyting að starfshlutfall launafólks verði að skerðast um 30% hið minnsta í stað 20% áður svo að viðkomandi geti átt rétt á hlutfallslegum greiðslum. Í frumvarpinu er einnig lögð til breyting á lögum um málefni aldraðra þar sem lagt er til að Framkvæmdasjóði aldraðra verði heimilt á grundvelli laga um málefni aldraðra að ráðstafa fé úr sjóðnum til reksturs hjúkrunarheimila á árinu 2011. Þegar fulltrúar frá aðilum vinnumarkaðarins komu á fund nefndarinnar kom fram mikil gagnrýni þar sem þeir töldu sig hafa gert samkomulag við ríkið um víðtækari breytingar á lögunum um atvinnuleysistryggingar sem samstarfshópur á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytis vann. Í kjölfar þessa fundar lagði nefndin til breytingar á frumvarpinu til að koma til móts við athugasemdirnar þó að ekki væri hægt að koma til móts við þær allar vegna kostnaðar. Helstu breytingar sem 1. minni hluti leggur til á frumvarpinu eru þær að atvinnuleitendur teljist í virkri atvinnuleit þrátt fyrir veikindi í allt að fimm daga á tólf mánaða tímabili eftir að hafa verið skráðir í kerfinu í a.m.k. fimm mánuði. Þá þarf viðkomandi að tilkynna um upphaf veikinda til Vinnumálastofnunar á fyrsta degi þeirra sem og undir lok veikindanna. Hinn tryggði gæti þá aftur orðið veikur í tvo daga innan tólf mánaða frá upphafi fyrri veikinda án þess að það hefði áhrif á greiðslu atvinnuleysisbóta til hans. Nefndin telur að það einfaldi fólki lífið sem er í virkri atvinnuleit og verður fyrir veikindum, það sé hluti af eðlilegum réttindum þar sem veikindi kunni að verða hjá atvinnuleitendum rétt eins og hjá þeim eru á vinnumarkaði. Þá eru einnig lagðar til breytingar á hlutfallslegum atvinnuleysisbótum. Eins og fram kom í máli mínu fyrr var lagt til að um 30% skerðing á starfshlutfalli þyrfti að vera til þess að hægt væri að fá hlutaatvinnuleysisbætur samkvæmt bráðabirgðaákvæði V. Aðilar vinnumarkaðarins gagnrýndu það mjög og töldu að það mundi ekki leiða til sparnaðar. Það yrði eingöngu til þess að þeir sem væru með 20% skerðingu á starfi sínu færu í 30% skerðingu til að halda bótum og til að detta ekki út af skrá eða að viðkomandi einstaklingar mundu missa vinnuna og fara alfarið yfir í atvinnuleysisbótakerfið. Til að koma til móts við þær athugasemdir ákvað 1. minni hluti að þeir sem væru með 20% skerðingu á vinnu sinni og allt upp í 29% mundu halda óbreyttum réttindum fram að miðju ári. - Frú forseti. Ég tel að rétt sé að ákvæðið eigi að gilda til 30. júní. En til þess að gera langa sögu stutta halda þeir sem eru núna með 20–29% skerðingu í starfi réttindum sínum til hlutfallslegra bóta en þeir sem koma nýir inn í það kerfi eftir 1. janúar 2011 komast ekki á atvinnuleysisbætur nema um 30% skerðingu á starfshlutfalli þeirra sé að ræða. Það dregur úr þeim sparnaði sem áætlaður er. Talið er að sparnaður verði um 40 milljarðar á hálfs árs grundvelli og 80 milljarðar á ársgrundvelli ef ákvæðið verður framlengt að nýju. Þá er komið að lengingu bótatímabilsins. Kveðið er á um það í frumvarpinu að þeir sem fyrst voru skráðir á atvinnuleysisskrá 1. maí 2008 muni eiga rétt á framlengingu á bótatímabilinu í allt að tólf mánuði, enda uppfylli þeir enn þá skilyrði um atvinnuleysisbætur samkvæmt lögunum. Fram komu alvarlegar athugasemdir og sumir töldu að þessi réttur ætti að gilda um þá sem urðu atvinnulausir 1. janúar 2008. Nefndin fór yfir málið og taldi eðlilegt að færa dagsetninguna til 1. mars 2008 enda fjölgaði atvinnulausum enn þá. Það er svo matsatriði hvenær fastsetja á dagsetninguna. Bent hefur verið á að þegar á síðari hluta árs 2007 hafi verið farið að gæta mikil samdráttar í ákveðnum atvinnugreinum. Þegar tölur eru skoðaðar kemur fram að það dettur alltaf ákveðinn hópur dettur út úr atvinnuleysistryggingakerfinu eftir þriggja ára tímabil en ef horft er til hópsins sem fór á bætur 1. mars 2008 kemur fram að hann er mun stærri en hópurinn í janúar og febrúar og mánuðina þar á undan sem ekki komst út úr atvinnuleysistryggingakerfinu innan þriggja ára. Við töldum því að eðlilegt væri að flytja þessa dagsetningu framar en ákváðum að 1. mars væri eðlilegt viðmið að svo stöddu. Samkvæmt drögum að frumvarpi sem samráðshópur á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytis gerði miðuðu tillögur um breytingar á 59. gr. og 60. gr. laganna að því að styrkja eftirlitsheimildir Vinnumálastofnunar. Fyrsti minni hluti telur eðlilegt að Vinnumálastofnun fái auknar heimildir til eftirlits því að það eru mikil útgjöld í atvinnuleysistryggingunum og það er mikilvægt að standa vörð um að kerfið sé ekki misnotað á þeim tímum þegar svo mikil þörf er á atvinnuleysisbótum fyrir stóran hóp fólks. Við ákváðum að taka inn breytingar við 59. gr., þær eru til þess ætlaðar að skýra nánar ákvæði sem þegar eru í lögunum og sníða af agnúa til að auðvelda Vinnumálastofnun að rækja eftirlit sitt. Varðandi 60. gr. gafst nánast enginn tími í nefndinni til að ræða um það og er þar um efnisbreytingu að ræða. Þó að hún sé ekki mjög stórfengleg töldum við að það mætti vel bíða nýs árs að skoða þessi ákvæði til þess að verkið væri sómasamlega unnið. Undir nefndarálit þetta rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Einar Daðason og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um málefni aldraðra, með síðari breytingum, frá 2. minni hluta félags- og tryggingamálanefndar. Meginefni fyrirliggjandi frumvarps felst í því að lengja þann tíma sem atvinnuleitendur geta verið á bótum úr þremur árum í fjögur ár. 2. minni hluti fellst á þessa breytingu á lögunum af illri nauðsyn þar sem ekkert lát virðist vera á atvinnuleysi og ekkert gengur að skapa skilyrði til þess að atvinna verði til. Endurteknar hækkanir skatta á tekjur, fjármagnstekjur og hagnað fyrirtækja, sem og hækkanir á tryggingagjaldi, gera ekki fýsilegt fyrir einstaklinga og fyrirtæki að fjárfesta og skapa þar með atvinnu til framtíðar. Á sama tíma er farið í harkalegan niðurskurð sem leiðir til uppsagna opinberra starfsmanna sem líkur eru á að finni ekki nýtt starf í atvinnuleysinu og bætist því í hóp atvinnuleitenda. Það er mjög skaðlegt fyrir einstakling að vera lengi í stöðu atvinnuleitanda og sýna rannsóknir að einstaklingar í langvarandi atvinnuleysi enda oft sem öryrkjar. Brýna verður fyrir ríkisstjórninni að tryggja aðstæður til að atvinna geti skapast. Vil ég endurtaka þetta, frú forseti, að hæstv. ríkisstjórn taki sig á í því að skapa umgjörð fyrir aukna atvinnu. Eftir efnahagshrun voru sett ákvæði um atvinnuleysisbætur samhliða minnkuðu starfshlutfalli sem gerðu t.d. fyrirtæki með tíu starfsmönnum, sem þurfti að segja upp 10% starfsmanna vegna samdráttar, mögulegt að segja hverjum starfsmanni upp 10% í stað þess að segja einum starfsmanni upp að fullu. Þetta fyrirkomulag hafði mjög marga kosti. Áfallið fyrir starfsmenn varð miklu minna, þeir héldu tengslum við vinnumarkaðinn og voru virkir. Fyrirtækið hélt í verkþekkingu og reynslu starfsmanna og gat ráðið þá aftur að fullu þegar staðan batnaði. Því miður hefur þetta kerfi verið holað með því að hækka það hlutfall sem fólk má minnst vera atvinnulaust í sparnaðarskyni. Hér er enn verið að hækka þetta hlutfall úr 20% í 30%. 1. minni hluti gerir tillögu um að þetta ákvæði gildi einungis fyrir þá sem verða atvinnulausir eftir 1. janúar 2011. Það er ákveðin bót. 2. minni hluti efast um að þessi breyting spari neitt vegna þess að fyrirtæki muni þá segja fólki upp 30% í stað 20% og kostnaður Atvinnuleysistryggingasjóðs mun aukast um 50% í því tilfelli þegar hann þarf að borga 30% atvinnuleysi í staðinn fyrir 20%. 2. minni hluti er eindregið á móti þessari breytingu af þessum tveimur ástæðum. Efnahagsbatinn, sem áætlað var að hæfist á þessu ári, hefur látið á sér standa. Það stafar fyrst og fremst af vanhugsuðum aðgerðum í skattamálum, aðgerðaleysi við að leysa skuldavanda heimila og fyrirtækja og mótstöðu við uppbyggingu atvinnulífs. Atvinnuleysi, minni ráðstöfunartekjur og kaupmáttarrýrnun eru því miður staðreynd. Við þessu verða stjórnvöld að bregðast. Skapa verður framtíðarsýn og blása fólki aftur von í brjóst, en það verður aðeins gert með því að efla atvinnustarfsemina á ný. Frá miðju ári 2008 fram á mitt ár 2010 töpuðust um 22.500 störf á Íslandi. Um 16.200 urðu atvinnulausir en 6.300 manns hurfu af vinnumarkaði. Lauslegir útreikningar sýna að hvert starf kostar ríkissjóð um 3 millj. kr. í bætur og tapaðar skatttekjur á ári. Þá er ekki talið til allt það framleiðslutap og óbein áhrif sem þjóðfélagið verður fyrir. Bein áhrif á ríkissjóð af töpuðum störfum eru því allt að 70 milljarðar kr. á ári. Þetta eru allt saman tölur, frú forseti. Hér er talað um efnahagsleg áhrif og það er verið að tala um peninga, það er verið að tala um fjölda. En hver einasti maður er einstaklingur sem hefur misst vinnuna og við megum aldrei gleyma honum. Það er fólk sem missir vinnuna. Fyrst heldur það að þetta sé nú í lagi, þetta lagist, það fái vinnu, hefur alltaf unnið. Svo kemur í ljós að það er enga vinnu að hafa. Og 4.500 manns hafa verið atvinnulausir í tólf mánuði eða lengur, og það er ekki líðandi, frú forseti. Frumvarpið hefur verið til umfjöllunar á þremur fundum nefndarinnar. Félags- og tryggingamálaráðuneytið lagði fram viðamiklar breytingartillögur við frumvarpið sem kynntar voru stuttlega í nefndinni og má segja að um gerbreytt frumvarp sé að ræða. Í þessu frumvarpi, eins og í flestöllum málum sem ég hef komið nálægt undanfarið, er gífurlegur hraði á hlutunum. Það næst ekki að ræða nokkurn skapaðan hlut og mikil hætta er á mistökum í alls konar atriðum. Í nefndarálitinu, sem ég ætla ekki að lesa frekar, er nefnt að Alþingi hafi samþykkt þingsályktunartillögu í sumar með öllum greiddum atkvæðum, 63:0, þar sem sagt var að auka þyrfti sjálfstæði Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hér verðum við vör við það að framkvæmdarvaldið keyrir yfir Alþingi aftur og aftur með frumvörpum sem koma allt of seint fram og þarf að gera gífurlegar breytingar á svo að varla gefst tími til að lesa þau. Nú ræðum við, klukkan 20 mínútur yfir tvö, þetta veigamikla mál þar sem verið er að skemma mjög fallega hugsun sem fólst í því að vera með hlutaatvinnuleysisbætur og þetta ber að harma. Ég ætlaði að koma með breytingartillögu við frumvarpið, frú forseti. En því miður, þó að ég hafi unnið eina nóttina til kl. 4 eða 5, þá náði ég því ekki. Ég ætlaði að koma með breytingartillögu um viðveru, þ.e. að sá hópur sem hér er að bætast við, úr þremur í fjögur ár, verði virkur. Það er nefnilega þannig að það er verst fyrir atvinnulausa manninn og sérstaklega ungt fólk að vera ekki virkt, þurfa ekki að mæta í vinnuna, þurfa ekki mæta neins staðar og vera einhvers staðar heima hjá sér, dólandi og gerandi ekki neitt. Lífið verður tilgangslaust. Jafnframt er verið að tala um að það er mjög mikil misnotkun á þessu kerfi og þegar maður les frumvarpið í gegn, sem er orðið mjög flókið, þá er mikið um aðgerðir til þess að takmarka og koma í veg fyrir misnotkun. Ég hef leitt að því hugann, og vildi gjarnan að það yrði rætt, t.d. í félagsmálanefnd, að tekið yrði upp úrræði sem héti viðvera þar sem fólk bara mætti kl. 9 á morgnana, atvinnuleitandi fólk mætti kl. 9 á morgnana og væri að til kl. 5. Á staðnum væri aðstaða, skrifstofuborð, tölvur og annað slíkt, og menn mundu mæta þarna. Myndaðir yrðu hópar, kannski 10–20 manns í hverjum hóp, og hópurinn kysi sér hópstjóra. Hópstjórinn sæi um þetta venjulega utanumhald utan um hópinn, að fólk mæti á réttum tíma og annað slíkt, og ef það mætir ekki á réttum tíma sé dregið af því. Það yrði borgað aukalega fyrir þetta, 3% ofan á atvinnuleysisbætur, til þess að bæta í ef menn þurfa að kosta í strætó, eitthvað slíkt. Og hópstjórinn fengi kannski 10% eða 15% álag til viðbótar fyrir að stjórna hópnum. Hópurinn yrði síðan látinn kenna. Íslenskir unglingar sem eru atvinnulausir gætu kennt Pólverjum íslensku bara með því að lesa blöðin og spjalla við þá yfir kaffibolla. Pólverjarnir, sem sumir eru hámenntaðir, gætu kennt þeim stærðfræði, prósentureikning og annað slíkt, sem íslensku unglingarnir, sumir hverjir, kunna ekki einu sinni. Ég hygg að innan hópsins yrði örugglega næg reynsla og þekking til að stunda sjálfskennslu innan hópsins. Við mundum koma algjörlega í veg fyrir misnotkun því að ef fólk ynni einhvers staðar til viðbótar yrði það bara að gera það á kvöldin, það er bara aukavinna, fólk getur ekki gert það á daginn. Það hefur verið nefnt að sjómenn, sem eru á mjög háum launum annan hvern túr, sem er sjálfsagt, geta verið á atvinnuleysisbótum á milli, sem mér finnst ekkert sérstaklega sjálfsagt, frú forseti. Menn sem eru kannski með 1,5 milljónir fyrir einn túr séu svo að skrapa botninn með atvinnuleysisbótum hinn mánuðinn. Þeir mundu ekki nenna því með því að þurfa að mæta alltaf frá 9 til 5. Ég hugsa að við mundum með þessu slá tvær flugur í einu höggi, frú forseti, að virkja hinn atvinnuleitandi mann og um leið koma algjörlega í veg fyrir misnotkun. Og ég held að síðari þátturinn muni borga allan kostnað við þetta þannig að við mundum ná þarna mjög mörgu fram. Eitt af verkefnum þessa hóps gæti verið að sækja um störf, að menn mundu aðstoða hver annan við að sækja um og skoða hvar möguleikarnir eru bestir o.s.frv. Ég held að við ættum að skoða þessa leið. Því miður, eins og ég segi, vannst mér ekki tími til þessa nótt sem ég vann breytingartillöguna að klára hana enda eru lögin mjög flókin og hraðinn hefur verið mikill. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Unnur Brá Konráðsdóttir.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs í þessu máli fyrst og fremst til að taka það fram að ég er samþykkur nefndaráliti 1. minni hluta en gat af óviðráðanlegum orsökum ekki verið með á fundinum þar sem málið var tekið út og er því ekki með á nefndarálitinu hvað þetta varðar. Varðandi málið allt vil ég hins vegar taka það fram að ég er samþykkur þeim breytingartillögum sem fram koma. Þær eru mjög í anda þeirra atriða sem ég og fleiri nefndarmenn nefndum við 1. umr. og ég held að þær séu allar til bóta. Ég hefði getað hugsað mér að ákvæðið um framlengingu á hlutabótunum hefði verið framlengt um eitt ár í senn en í umræðum í nefndinni og í upplýsingum frá bæði Vinnumálastofnun og ráðuneytinu komu fram rök sem gera það að verkum að ég tel, eftir á að hyggja, skynsamlegra að fresta þessu í sex mánuði í senn, það má þá bæta við síðar.

Forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta umhverfisnefndar á þskj. 533 ásamt breytingartillögum. Ég vil geta þess í leiðinni að breytingartillögur nefndarinnar sem geymdar voru við 2. umr. eru nú kallaðar alveg aftur, töluliðir 2.a, 4.b og 14 á þskj. 352. Forseti. Má kannski reyna að hafa hljóð í hliðarsal.  Það voru einkum tvö álitamál sem nefndin skoðaði milli 2. og 3. umr. Þessi álitamál eru aðalefni nefndarálitsins, breytingartillagna meiri hluta nefndarinnar og þessarar framsöguræðu. Að auki leggur meiri hlutinn til að breytt verði 1. gr. frumvarpsins, markmiðsgreininni, þannig að orðið „umhverfi“ komi aftast í upptalninguna og öðlist þar gleggri merkingu en á fyrri staðnum. Þessi tillaga er samhljóða breytingartillögu nefndarmeirihlutans við mannvirkjafrumvarpið í 3. umr. sem að lögum er orðið og fylgja henni sömu rök og þá. Markmiðsgreinarnar voru eins í þessum frumvörpum. Annað álitamálið varðar þá breytingu á frumvarpinu að þar er lögfest sú venja að slökkviliðið sjái um að bjarga fólki sem hefur klemmst fast í bílslysi eða í mannvirki. Þetta á þó ekki við hamfarir þegar Almannavarnir fara í gang. Nefndin fjallaði um þetta mál og það kom í ljós að ekki var ágreiningur í sjálfu sér um að þetta yrði lögfest en hins vegar um vettvangsstjórn. Eftir töluvert samráð og þreifingar fékk nefndin þau skilaboð frá umhverfisráðherra og dómsmálaráðherra að það væri stefnt að því að strax eftir áramót færi í gang samráð og vinna milli ráðuneyta með aðkomu viðeigandi stofnana að breytingum á lögunum um brunavarnir og lögreglulögum til að eyða allri óvissu um það hver fer með vettvangsstjórn. Meiri hlutinn leggur því til að 2. mgr. 16. gr. laga um brunavarnir verði ekki breytt að sinni. Hitt álitamálið varðar valdmörk og verksvið við eldvarnir á flugvöllum, einkum hinum stærri, í Keflavík, Reykjavík, Akureyri, Egilsstöðum og Ísafirði. Nefndin hlýddi á rök með og á móti því að brunavarnir á flugvöllum, og þá einkum sérstakt björgunar- og slökkvilið eða viðbúnaðarsveit, sem er ætlað fyrst og fremst að bregðast við óhappi í lendingu, falli undir gildissvið laganna. Að mati meiri hlutans er ljóst að í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum um brunavarnir, nr. 75/2000, var skýrt tekið fram að lögin tækju til starfsemi allra slökkviliða á landinu, þar með talið starfsemi slökkviliða flugvalla. Engar athugasemdir komu fram um þetta í nefndaráliti eða umræðum á Alþingi um málið á vorþingi árið 2000. En rétt er að gefa þingheimi kost á að heyra þá athugasemd sem er um 2. mgr. 2. gr. laganna. Hún er svona, með leyfi forseta: „Frumvarpið tekur til starfsemi allra slökkviliða á landinu, þar með talið starfsemi slökkviliða flugvalla. Frumvarpið tekur hins vegar ekki til eldvarna í skipum, loftförum, almennum vinnuvélum, bifreiðum og öðrum vélknúnum ökutækjum enda heyrir eftirlit með þeim ekki undir eldvarnaeftirlit sveitarfélaga.“ Í næstu málsgrein segir síðan: „Frumvarpið nær til starfsemi slökkviliða á landi, þar með talið eru slökkvistörf í jarðgöngum, í skipum sem liggja í höfn og loftförum sem eru á jörðu niðri.“ Þátttakendur í umræðum um þetta frumvarp efuðust ekki um þetta mál, það var raunar ekki rætt. Þeir voru, þannig að það komi fram, hv. núverandi þingmenn m.a. Siv Friðleifsdóttir, sem þá var umhverfisráðherra, Ögmundur Jónasson, Pétur H. Blöndal og af þingmönnum sem eru hættir störfum má nefna Rannveigu Guðmundsdóttur, Ólaf Örn Haraldsson, Kristján Pálsson, Kolbrúnu Halldórsdóttur en auk þeirra eða ýmissa af þessum mönnum voru í umhverfisnefnd á þessum tíma m.a. Ásta Möller, Katrín Fjeldsted og Gunnar I. Birgisson. Fyrir nefndinni var þeirri athugasemd komið á framfæri að íslensk flugmálayfirvöld þyrftu og ættu að hafa eftirlit með því að ákvæði 14. viðauka Chicago-samningsins frá 1944 væru uppfyllt - þess sem Bjarni Benediktsson skrifaði undir sællar minningar fyrir hönd Íslendinga á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, hann var raunar ekki ráðherra í henni. Meiri hlutinn hefur að sjálfsögðu fullan skilning á því að uppfylla þarf alþjóðlega samninga og það er mjög mikilvægt í flugmálum að virða Chicago-samninginn eins og hægt er og alla hans viðauka. Meiri hluti nefndarinnar lítur svo á að samningurinn og eftirlitsskylda Flugmálastjórnar komi þó ekki í veg fyrir að almenn landslög gildi á flugvöllum um brunavarnir svo fremi þau gangi ekki gegn ákvæðum samningsins. Svo er ekki í þessu tilviki þar sem ákvæði Chicago-samningsins fela í sér lágmarkskröfur sem stjórnvöld hvers aðildarríkis þurfa að uppfylla og í flestum þeim ríkjum sem meiri hluti nefndarinnar hefur spurnir af eru kröfurnar meiri en Chicago-samningurinn felur í sér og engar athugasemdir gerðar við það af hálfu eftirlitsaðila þess samnings. Það var sérstakt áhugaefni okkar í þessu starfi að líta til þess hvernig brunavörnum er háttað á flugvöllum í öðrum norrænum ríkjum. Niðurstaðan er sú að alls staðar þar hafa flugmálayfirvöld eftirlit með brunavörnum í samræmi við ákvæði alþjóðasamningsins en þar eru þó gerðar mun ítarlegri kröfur en hér hafa gilt. Málum er þar þannig háttað að í reglugerðum flugmálayfirvalda um brunavarnir á flugvöllum er vísað til almennra brunavarnalaga og í almennum reglum um brunavarnir til reglugerða flugmálayfirvalda eða með einhverri slíkri tengingu og alls staðar er höfð einhver slík tenging á milli laga og reglna á þessu sviði. Það er rétt að gefa mönnum kost á því að heyra hvernig þetta er gert og má segja að í norsku flugvallareglunum komi þetta skýrt fram. Þær heita „forskrift om brann- og redningstjeneste“ og við þær á svo Veiledning, sem á við þessa forskrift, til BSL E 4-4. Þetta eru reglur frá 2005. Í grein 5 er fjallað um þá ábyrgð sem hvílir á stjórnanda slökkvi- og björgunarþjónustu flugvallarins, brann- og redningstjeneste, og í athugasemdunum eða leiðbeiningunum með þessari grein, Veiledning BSL E 4-4, stendur þar um ábyrgð stjórnandans að slökkviliðsstjórinn í sveitarfélaginu, takið eftir, slökkviliðsstjórinn í sveitarfélaginu beri gagnvart yfirvöldum sveitarfélagsins ábyrgð á starfsemi slökkviliðsins í sveitarfélaginu. Slökkviliðsstjórinn sé þar af leiðandi ábyrgur fyrir eldvarnaeftirliti á öllum starfsstöðvum flugvallarins og allri stjórnun slökkvistarfs, einnig því sem beint snertir eld í flugvél. Á frummálinu, með leyfi forseta: „Brannsjefen“ - þ.e. „den kommunale brannsjef“ framar í ákvæðinu - „er følgelig ansvarlig for den branntekniske kontroll av flyplassens etablissementer samt ledelse av alt slokkearbeid, også det som har direkte tilknytning til brann i luftfartøy.“ Ég hef líka skoðað sænsku reglurnar. Þar er þetta tengt þannig að í lögunum um slysa- og brunavarnir sem heitir því ágæta nafni „Lagen om skydd mot olyckor“ og eru nr. 778/2003, er tiltekið í II. kafla 4. gr. að rekendur hættulegrar starfsemi skulu hafa sérstaka slysasveit, þar á meðal á flugvöllum. Í III. kafla 3. gr. eru ákvæði um slysa- og brunavarnaáætlanir sem eiga að liggja fyrir í hverju sveitarfélagi alveg eins og brunavarnaáætlanirnar hér. Þar á að lýsa skipulagi slysa og brunavarna í sveitarfélaginu og einnig að gera grein fyrir slysahættu sem gæti kallað á björgunarstarf „samt de risker för olyckor som finns í kommunen och som kan leda till räddningsinsatser“. Sveitarstjórnin á að samþykkja brunavarnaáætlunina en hafa samráð við þau stjórnvöld sem hafa mikilla hagsmuna að gæta. Ef slík stjórnvöld - lesist hér: flugvallarstjóri eða flugmálastjórn - eru óánægð með skilyrði og kröfur í áætluninni er málinu vísað til ríkisstjórnarinnar, þ.e. til umhverfisráðherrans sem tekur ákvörðun eftir að hafa leitað faglegs álits í viðeigandi stjórnsýslustofnun eða á frummálinu, með leyfi forseta: „Regeringen får, om det finns synnerliga skäl, på framställning av den myndighet som regeringen bestämmer besluta om ändring av ett handlingsprogram för förebyggande verksamhet.“ Þetta er í stuttu máli nákvæmlega eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu að viðbættum breytingartillögum nefndarinnar. Bæði í Noregi og Svíþjóð er þessu sem sé háttað eins og gert er ráð fyrir í lögunum frá 2000 og við leggjum til að verði sagt alveg skýrt vegna þess ágreinings sem komið hefur upp um þetta atriði á milli yfirvalda flugmála og brunamála. Mig þraut raunar örendið skal ég viðurkenna áður en mér tókst að plægja í gegnum danska regluverkið en ég hef orð góðra manna fyrir því að þar sé þetta svipað. Dæmi Noregs og Svíþjóðar sýna ekki síst að Chicago-samningurinn kemur engan veginn í veg fyrir að eldvarnastofnanir aðildarríkis hafi eftirlit með flugvöllum eða að menn ætli slökkviliði sveitarfélagsins ákveðið hlutverk. Ekkert slíkt bann er að finna í Chicago-viðaukunum. - Forseti. Ég er vanur því að þurfa að yfirgnæfa hávaða en hér eru samfelld fundahöld í þingsalnum sem mér væri kært að losna við.

Forseti biður menn að halda fundi annars staðar en í þingsal meðan fundur á Alþingi stendur og biður ræðumann að halda áfram ræðu sinni.

Mér virðist líka að í Chicago-samningnum sé heldur ekki bannað að hafa það hinsegin, að sérstakt eldvarnaeftirlit sé með flugvöllum undir stjórn annarrar stofnunar en almennt eldvarnaeftirlit og komi engri annarri stofnun við. Þessi atriði eru einfaldlega í valdi stjórnvalda í hverju ríki. Þeir sem bregða upp hinum merka Chicago-samningi og viðaukum hans sem grundvelli fyrir því að eldvarnir á flugvöllum séu nánast eins og eitthvert einkamál flugmálayfirvalda hafa einfaldlega ekki á réttu að standa. Meiri hluti nefndarinnar leggur til í sínu nefndaráliti og með sínum breytingartillögum að staða þessara mála verði alveg skýr að norrænum hætti og það má segja að hvað varðar mannafla og menntun manna og búnað þá virðist það líka vera almenn afstaða Flugmálastjórnar, því að í drögum að reglugerð sem nú er í smíðum og voru send til samgönguráðuneytisins í júlí og samgönguráðuneytið hefur sent út til umsagnar sýnast vera mun meiri og nákvæmari kröfur til viðbúnaðar, slysavarna og slökkvistarfs en í núverandi reglugerð sem er nr. 464/2007. Ég tel raunar líklegast að með þessari reglugerð og væntanlegum evrópskum reglum þurfi ekki að koma til neins konar árekstra milli þeirra stofnana sem í íslenska lýðveldinu fara með flugmál annars vegar og brunavarnir hins vegar. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að á þessu sviði sem öðrum haldi áfram núningur og jag milli eftirlitsstofnana og þeirra fyrirtækja, í þessu tilviki opinbers hlutafélags, sem starfrækja flugvellina, um slysa- og brunavarnir og kostnað þeim samfara. Slík átök verða hin æðstu stjórnvöld, ráðherrar og eftir atvikum Alþingi, einfaldlega að skoða og meta og setja niður. Ég get haldið talsvert áfram um þetta mál nákvæmlega og kannski væri ráð ef tilefni gefst til á eftir að fjalla um kostnaðinn sem flugvallarfyrirtækið hefur haldið fram að þessar breytingartillögur muni valda. Nefndin hefur fjallað nokkuð um það mál og meiri hluti hennar telur út í hött að breytingartillögur nefndarinnar sjálfrar valdi þeim kostnaði sem flugvallarfyrirtækið hefur listað upp og við birtum sem fylgiskjal með nefndarálitinu ásamt athugasemdum Brunamálastofnunar við þá útreikninga. Við höfum svo fengið athugasemdir við þær athugasemdir og athugasemdir við athugasemdir við þær athugasemdir, þannig að málið getur verið nokkuð flókið þegar menn vilja ekki koma sér saman. Um þetta í stuttu máli með þessu frumvarpi og vinnu nefndarinnar við það er ekki um neinar eðlisbreytingar að ræða eins og hér hefur verið rakið. Frumvarpið með nefndartillögunum er beint framhald af lögunum frá árinu 2000 og skýrri ábendingu um flugvelli í athugasemd við 2. gr. um gildissvið laganna. Það sem skiptir máli um þessi kostnaðarefni - án þess að fara um miðja nótt ofan í kostnaðaráætlun flugvallarfyrirtækisins Isavia, sem það heitir með einhverjum hætti, og ég hafði reyndar gert ráð fyrir að gera en ætla að geyma hugsanlega til síðari ræðu - mestu máli skiptir auðvitað að ef upp kemur ágreiningur um þær kröfur sem gera skal til viðbragðsstyrksins á flugvellinum þá er það alveg eins og í Svíþjóð og Noregi að rammi laga og reglugerða, samkvæmt því sem meiri hluti nefndarinnar gerir ráð fyrir og í frumvarpinu, vísar skýrlega veginn. Ágreiningur milli flugvallarrekanda og eldvarnaeftirlits er þá þannig afgreiddur að um leið og slökkviliðsstjóri gerir kröfu til flugvallar sendir hann þessa kröfu til Flugmálastjórnar til umsagnar og Mannvirkjastofnun til kynningar. Flugmálastjórn getur brugðist við strax ef menn telja að eitthvað sé ofsagt í kröfunni og Mannvirkjastofnun veit þegar í stað af málinu. Ef ágreiningurinn er viðvarandi þá tekur við 36. gr. laganna sem ekki stendur til að breyta núna en þar eru teiknaðar upp kæruleiðir tvenns konar til Brunamálastofnunar annars vegar sem nú verður Mannvirkjastofnun og síðan til umhverfisráðherra. Þessi grein á, ef hún er lesin og farið eftir henni, að girða fyrir geðþóttaákvarðanir eða smákóngastyrjaldir í málefnum sem varða flugöryggi og kostnað við öryggisráðstafanir. Ég ætla ekki að fjalla meira um kostnaðarmálin að sinni og ætlaði þeim raunar í upphafi lengri kafla í þessari ræðu en aðrir kunna að flytja frekari fréttir af þeim á eftir. Í lok þessarar almennu framsöguræðu held ég að þetta þurfi að koma fram. Þetta álitamál um eldvarnir og viðbúnaðarsveitir eða björgunar- og slökkvisveitir á flugvöllum blasir við sem afar tæknileg en jafnframt hefðbundin deila í stjórnsýslunni. Þarna er togast á um valdsvið og ábyrgð í kerfinu. Ein stofnun stendur gegn annarri og einn geiri gegn öðrum. Annars vegar er Flugmálastjórn og flugvallarfyrirtækið með skrýtna nafnið, flugfélög og flugstarfsmenn, hins vegar slökkviliðin og sveitarfélögin og Brunamálastofnun. Þetta er svona eins og í fótboltanum, annars vegar er Valur og hins vegar KR. Við á þessum stað ef við erum KR-ingar, Valsmenn, FH-ingar, Skagamenn o.s.frv. getum ekki í því viðfangsefni sem hér um ræðir leyft okkur að taka neins konar KR/Vals-afstöðu. Við erum fulltrúar almennings og eigum að gæta þess að vel sé farið með almannafé. Við eigum að gæta þess að öryggi sé tryggt eins og fremst má verða. Við eigum að gæta að lífi og heilsu manna, eignum og umhverfi, eins og stendur í 1. gr. þeirra laga sem við erum að höndla með eða frumvarpa. Af okkur er þess vegna krafist almennrar skynsemi og röklegrar afstöðu miðað við þau gögn sem fyrir liggja. Þá er því við að bæta að fyrir utan hinn almenna grundvöll hefur málið líka pólitíska hlið. Það varðar almenna pólitíska afstöðu og fyrir mér er þar einkum á tvennt að minnast. Annars vegar það að við gætum þess að standa við alþjóðasamninga en þó aldrei þannig að þeir taki af okkur öll völd heldur með þeim hætti að þeir samlagist íslenskum reglum og þeirri skipan mála sem við höfum valið okkur af röklegum ástæðum. Þetta er sérstaklega mikilvægt á þessum missirum núna þegar við stöndum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þurfum á nýjan hátt að gera okkur grein fyrir stöðu okkar í heiminum og því hvernig við ætlum að stjórna okkur sjálf innan alþjóðlegs ramma. Hins vegar er svo sú góða venja í íslenskri pólitík að leita við lagasetningu og mótun regluverks að fyrirmyndum og hliðstæðum í öðrum norrænum ríkjum. Bæði þessi pólitísku leiðarhnoðu hafa vísað okkur í meiri hluta umhverfisnefndar að því að staðfesta í breyttum lögum þá skipan sem skýrt kemur fram í athugasemdum með frumvarpinu 2000, að Flugmálastjórn fylgist með framkvæmd Chicago-samningsins á íslenskum flugvöllum frá Gjögri til Miðnesheiðar en brunamálayfirvöld hafi yfirumsjón með eldvörnum á flugvöllum eins og alls staðar annars staðar í íslenskri lögsögu. Við í umhverfisnefnd höfum ekki farið varhluta af deilum um þessi efni sem hafa staðið að minnsta kosti síðan brunavarnalögin voru sett árið 2000. Það er auðvitað heppilegast að reyna að leysa málin þó að það gerist í nokkrum skrefum í sæmilegri sátt og skilningi og við höfum leitast við að gera það eins og hægt var. Ég leitaði t.d. strax til viðkomandi ráðherra tveggja þegar ljóst var að ljón væru í vegi þessara væntanlegu laga, sem á liggur vegna þess að skipulagslögin voru samþykkt í september, og bað um aðstoð við að leysa álitamálin og það tókst í öðru dæminu eins og ég hef þegar lýst. Þar fengum við fyrirheit og ábendingar sem okkur nægðu og sem við berum fram í nefndaráliti og tökum tillit til í breytingartillögum. Það hefur ekki gengið jafn vel í því álitamáli sem mestur tíminn hefur farið í að ræða og ég harma það. Það er auðvitað þannig að löggjafinn verður að geta treyst því að framkvæmdarvaldið, ráðherrar nýir og gamlir, vinni sitt verk sem ekki síst felst í því að leysa flækjur og höggva á hnúta í stjórnkerfinu. Það hafa menn ekki gert í þessum tveimur ráðuneytum, umhverfismála og samgöngumála, þeir sem þar hafa setið a.m.k. í 10 ár. Nokkrir þeirra eru í salnum. Það mun heldur ekki hafa verið gert í ráðuneyti sveitarstjórnarmála, hvaða ráðuneyti sem það hefur nú verið í hvert skipti. Það er ekki snjallt að jafnvel núna um miðja nótt skuli enn ekki vera komin nein bærileg lausn á þessum efnum þó að það kynni að verða þegar þessi umræða heldur áfram eða henni lýkur að menn úr meiri hluta nefndarinnar, þeir sem hér eru staddir, kynnu að ná einhvers konar bráðabirgðasamkomulagi um aðrar tillögur til breytinga en koma fram í nefndarálitinu. Forseti. Ég ætla að láta þessu lokið að sinni og á góðan tíma áfram í umræðum ef þær verða nokkrar. Því var reyndar heitið upphátt og í hljóði áður en þessi umræða hófst að hún yrði löng og vera kann að hún verði það, ekki kvíði ég að því. Ég hef með sama hætti og núverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra staðið hér í stólnum um nætur og haft af því ákveðið yndi. En að lokum þessarar framsöguræðu fyrir nefndarálitinu vil ég þakka nefndarmönnum fyrir gott starf að þessum málum öllum og endurtaka áður fluttar sérstakar þakkir nefndarmanna til Ólínu Þorvarðardóttur fyrir farsæla forustu í haust þegar skipulagslögin urðu að veruleika, og gestum og umsegjendum og starfsmönnum þingsins sem nærri koma því þetta hefur verið töluvert verk þegar allt er talið. Hvað sem líður afdrifum flugvallamálsins mikla, forseti, erum við nú að ljúka átta ára löggjafarstarfi á sviði skipulags-, mannvirkja- og brunavarnamála. Fæst okkar sem nú fyllum þennan sal vorum á ferli þegar hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hóf þessa endurskoðun í umhverfisráðuneytinu þar sem hún réð ríkjum frá 1999–2004 en síðan hafa lagt hönd á plóginn einar fimm aðrar háttvirtar kvenhetjur í starfi umhverfisráðherra úr fjórum flokkum, þær Sigríður Anna Þórðardóttir 2004–2006, Jónína Bjartmarz 2006–2007, sem lagði fram fyrstu frumvörpin, Þórunn Sveinbjarnardóttir, sem kom með annan frumvarpapakka á sínum árum 2007–2009, og síðan 2009 þær Kolbrún Halldórsdóttir og Svandís Svavarsdóttir, sem flytur þau frumvörp sem við erum nú smám saman að samþykkja misjafnlega mikið breytt. Eftir þetta verk allt saman var sannarlega komið að löggjafarvaldinu að ganga í verkið og það höfum við í nefndinni gert í eins góðri samvinnu og unnt var við Stjórnarráðið, við stjórnsýsluna, við starfsmannasamtök og félagasamtök og hér er árangurinn. Það er komið að verklokum að sinni og ég vona að um lausnir sem hér finnast takist eins góð sátt með eins miklum meiri hluta þingmanna og unnt er. - Ég læt þessari ræðu hér með lokið.

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða um það í frumvarpinu sem fjallar um valdsvið gagnvart viðbragði eða eldvörnum á flugvöllum. Viðbúnaðarþjónusta flugvalla er flugöryggismál sem er á mjög háu stigi víðast hvar í heiminum, alla vega í þeim löndum sem við berum okkur saman við, og það sama á við um stöðuna hér á landi. Það má segja að þjónustan sé viðbót við lögbundnar skyldur slökkviliða sveitarfélaga til þess að tryggja fyrsta viðbragð þar til aðrir viðbragðsaðilar mæta á vettvang, eins og skilgreint er í flugslysaáætlunum á grundvelli laga um almannavarnir. Það má segja að áhættustuðull flugvalla sé nálægt núllinu. Flugslys á flugvöllum eru mjög sjaldgæf og aukinn viðbúnaður til þess að auka viðbragð á flugvöllum er fyrst og fremst til þess fallinn að leiða af sér aukinn kostnað. Eftir að hafa í mörg ár fylgst með þessum málaflokki hef ég verið að reyna að rifja upp flugslys á t.d. Reykjavíkurflugvelli þar sem hefur þurft að slökkva elda. Ég man bara eftir einu slysi, þau gætu verið fleiri, en ég man eftir kanadískri vél sem fórst hér í Reykjavík, náði ekki inn á braut, árið 1981 held ég að það hafi verið. Það hafa einnig orðið slys við Reykjavíkurflugvöll þar sem vélar hafa farið í sjóinn stutt undan flugbrautum. Ég hef a.m.k. komið að tveimur slíkum slysum. Þá reynir ekki á slökkvigetu viðbúnaðarins heldur allt aðra þætti þar sem kemur að því að beita bátum og köfurum við að reyna að bjarga þeim sem bjargað verður. Við erum aðilar að alþjóðlegum samningum á þessum vettvangi þar sem kröfur eru strangar. Við uppfyllum allar okkar skyldur í þeim efnum og höfum gert allan tímann í mörg ár. Það er eitt stjórnvald sem fer með málefni flugsins, Flugmálastjórn. Má segja að þær breytingar sem hér eru lagðar til gangi að ákveðnu leyti þvert á alþjóðasamþykktir. Í framhaldi mundu ákvarðanir og skipulag byggja á mati slökkviliðsstjóra sveitarfélaga. Ákveðin hætta er á að þetta muni leiða til óskýrra valdmarka og skapa réttaróvissu. Skipulag viðbúnaðarþjónustu flugvalla hefur verið með þessu sniði í yfir 50 ár án afskipta sveitarfélaga og hefur gengið vel. Lengi vel voru kröfurnar á okkar stóra alþjóðaflugvelli í Keflavík miðaðar við að þar var mikil umferð herflugvéla og herþotna og viðbúnaðurinn því kannski meiri en gengur og gerist og kostnaðurinn við það greiddur af varnarliðinu. Í Reykjavík var lengi vel rekið sérslökkvilið en á seinni árum hefur verið samkomulag við slökkvilið höfuðborgarsvæðisins um að sinna þessari þjónustu. Nýlega er afstaðin úttekt Alþjóðaflugmálastofnunarinnar á Íslandi þar sem m.a. er staðfest mjög gott skipulag viðbúnaðarmála hér á landi. Kröfur um viðbúnaðarþjónustu á Íslandi eru með svipuðu sniði og annars staðar á Norðurlöndum þó að áherslur geti að einhverju leyti verið breytilegar hvað varðar fjölda manna sem eru í viðbúnaðarliði á hverjum tíma. Þá er vitað að Evrópusambandið er með ákveðna endurskoðun á þessum málaflokki og ekki ólíklegt að þaðan komi reglur sem við þurfum að uppfylla og innleiða hér á næstu árum vegna aðildar okkar að EES-samningnum. Þá má nefna að menntunarkröfur í viðbúnaðarþjónustu flugvalla eru almennt meiri hér á landi en gengur og gerist meðal flestra slökkviliða. Það er náttúrlega mjög algengt að slökkviliðsmenn séu í hlutastörfum úti um allt land. Hv. formaður umhverfisnefndar, hv. þm. Mörður Árnason, kom inn á þann kostnað sem Flugmálastjórn og Isavia telja að muni leiða af breytingu þessara laga en stofnanirnar leiða að því líkur að það geti kostað allt að 320 milljónum í árlegum viðbótarkostnaði. Um þetta er deilt. Brunamálastofnun hefur gagnrýnt þessar tölur og telur að kostnaðurinn sé ekki svo mikill en um þetta atriði er óvissa og er mjög bagalegt að ekki hafi fengist niðurstaða í málið. Þetta er auðvitað mikið ágreiningsefni, sérstaklega þegar við stöndum í miklum niðurskurði í allri samfélagsþjónustu og ekki veitir af öllum upphæðum sem við getum fengið til að byggja upp grunnþjónustu í landinu. Í því tilliti eru þetta háar upphæðir. Ef þessar kostnaðarhækkanir verða, eins og er ágætlega rökstutt í bréfi frá Flugmálastjórn og Isavia, lenda þær á ríkissjóði. Ekki er gert ráð fyrir þeim á fjárlögum fyrir næsta ár. Þá er spurning hvaðan fjármagnið yrði tekið, annaðhvort kæmi það úr ríkissjóði eða hækkanir yrðu á þeim gjaldskrám sem gilda. Ef þetta leiðir af sér enn frekari hækkun á gjaldskrám á innanlandsflugi mun það grafa undan starfsemi þess. Fyrir það fólk úti á landi og á höfuðborgarsvæðinu sem þarf að nýta sér innanlandsflug er sá kostnaðarliður ansi hár nú þegar. Það er ekki óalgengt að farmiði fram og til baka kosti milli 20 og 30 þúsund fyrir einstakling til helstu áætlunarstaða eða stærri staða í innanlandsflugi. Það má segja að ákveðnar forsendur séu gefnar í þeim þjónustusamningum sem nú eru á milli Isavia og slökkviliða sveitarfélaga og hefur í mörgum tilfellum náðst þar góður grundvöllur fyrir góðu samstarfi sem viðbúið er að yrði sett í ákveðið uppnám með þessum breytingum á lögum. Mikilvægt er fyrir okkur að tryggja samfellu í þjónustunni vegna fyrsta og annars viðbragðs. Það verður í sjálfu sér ekki leyst með því að slökkvilið sveitarfélaga fari að setja kvaðir á flugvellina eða ríkissjóð heldur þarf að samræma kröfurnar. Það skiptir í raun meira máli fyrir björgun vegna flugslysa að gerðar séu kröfur um meiri samhæfingu á milli viðbragðsaðila. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, vil ég ítreka það sem kom fram hjá formanni umhverfisnefndar, hv. þm. Merði Árnasyni, að mikill ágreiningur er um þetta mál. Það er búið að vera að vinna að því í nokkurn tíma. Það er ákaflega sérstakt að á milli þeirra ráðuneyta sem um ræðir, ráðuneytis umhverfismála og samgöngumála, náðist ákveðin sátt en hv. umhverfisnefnd var ekki sammála þeirri niðurstöðu og fylgir því málinu eftir í augljósum ágreiningi hér innan þingsins. Aðrir þættir í þessu frumvarpi hafa tekið breytingum og önnur ágreiningsmál hafa verið leidd til lykta þannig að ásættanlegt er og ákvörðun um þau frestað og þeim vísað til viðkomandi ráðuneyta til frekari skoðunar og úrvinnslu. Ég mun styðja tillögu þess efnis að eins verði farið með þetta ágreiningsmál. Það er eiginlega útilokað að stíga svo stórt skref í grundvallarbreytingum á málum sem hafa verið í gildi í áratugi og ætti í raun ekki að þurfa að vera svo mikill ágreiningur um þau. Við ættum að geta náð einhverri niðurstöðu eða samstöðu í þinginu í því uppgjöri sem verður á milli stofnana, kannski sérstaklega í ljósi þess ágreinings sem er um þann mikla kostnað sem Flugmálastjórn og Isavia halda fram að verði samfara þessum breytingum. En eins og ég sagði áður er um það ágreiningur og í ljósi þess ágreinings hefði ég haldið að farsælast væri fyrir okkur að fresta ákvörðunum um þann þátt málsins, leiða til lykta ágreininginn og komast að niðurstöðu um hvernig megi haga málum þannig að óyggjandi sé að af þessu hljótist ekki sá viðbótarkostnaður sem er lagt fyrir okkur að geti fylgt breytingunum.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um brunavarnir, dálítið eldfimt mál ef mér leyfist að bregða fyrir mig fimmaurabrandara hér á þessari myrku kreppunóttu. Formaður umhverfisnefndar, hv. þm. Mörður Árnason, hefur farið vel yfir sjónarmið meiri hluta umhverfisnefndar í þessu máli sem lúta að ólíkum efnisatriðum. Mig langar sérstaklega að vekja máls á þeim hluta umræðunnar sem lýtur að brunavörnum á flugvöllum. Þar vil ég í upphafi leggja sérstaka áherslu á sjónarmið meiri hlutans að almenn lög um brunavarnir gildi líka á flugvöllum. Þetta grundvallarsjónarmið meiri hlutans er í fullkomnu samræmi við gildissvið brunavarnalaga á Norðurlöndunum. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans er í reglugerðum flugmálayfirvalda um brunavarnir á flugvöllum á Norðurlöndum vísað til almennra brunavarnalaga og í almennum reglum um brunavarnir til reglugerðar flugmálayfirvalda. Meginreglan er því skýr, að á norrænum flugvöllum gilda almenn brunavarnalög hvers ríkis. Ég vil gera að umtalsefni umræðuna sem skapast hefur um meinta kostnaðaraukningu við brunavarnir á flugvöllum vegna breytingartillagnanna sem meiri hluti umhverfisnefndar leggur til. Í umsögn fyrirtækisins Isavia frá 6. desember sl. sem birt er í heild sinni sem fylgiskjal með nefndaráliti meiri hluta umhverfisnefndar er fullyrt, eins og fram hefur komið í umræðunni, að tillögurnar muni hafa gríðarlegan kostnað í för með sér sem metinn er á alls 321 millj. kr. Þessar kostnaðarforsendur Isavia eru reifaðar í athugasemdum frá brunamálastjóra frá 9. desember sl. sem birtist einnig sem fylgiskjal með nefndaráliti meiri hlutans. Þegar farið er í gegnum þær röksemdir er ljóst að kostnaðarmat Isavia er að mati brunamálastjóra ofmetið um a.m.k. 150 millj., líklega nær 200 millj. kr. Það sem vekur sérstaka athygli í þessu sambandi er ályktun brunamálastjóra að mat Isavia á kostnaðaraukningunni sé byggt ekki á kröfum brunamálayfirvalda heldur þvert á móti á auknum kröfum flugmálayfirvalda sem koma fram í tillögum Flugmálastjórnar til samgönguráðuneytisins frá 1. júlí 2010 um breytingar á reglugerð um viðbúnað á flugvöllum. Í þeim drögum er gert ráð fyrir að þrír menn séu á vakt á stærri flugvöllunum, þeim sem falla undir CAT V flokkinn en það eru flugvellir sem eru færir til að þjónusta Fokker-flugvélar. Ég hef í dag óskað eftir mati brunamálastjóra á kostnaðaraukningunni sem þessar nýju tillögur Flugmálastjórnar mundu leiða til, þ.e. miðað við þrjá menn á vakt. Niðurstaðan er sú að það mundi hafa í för með sér aukinn kostnað að fjárhæð tæplega 61 millj. kr. sem byggist á auknum mannafla á flugvöllunum á Akureyri, Egilsstöðum og Ísafirði en óbreyttum mannafla á Reykjavíkurflugvelli. Í þessu nýlega kostnaðarmati segir í minnisblaði brunamálastjóra, dagsett 17. desember 2010, með leyfi forseta: „Brunamálayfirvöld og slökkviliðsstjórar munu hins vegar sætta sig við þær kröfur sem gerðar yrðu í nýjum drögum að reglugerð um flugvelli, þ.e. að þrír menn séu á vakt, ef sú mönnun er rökstudd og mennirnir hæfir til að sinna starfinu með búnaði sem er viðurkenndur.“ Í umræddu minnisblaði kemur fram að ef gerðar væru sömu kröfur um mannafla á vakt og á hinum Norðurlöndunum, þ.e. fjórir menn á vakt, mundi kostnaður aukast um tæplega 145 millj. kr. Virðulegi forseti. Kjarni málsins er þessi: Fullyrðingar um að breytingartillögur meiri hluta umhverfisnefndar muni leiða til mörg hundruð millj. kr. kostnaðarauka fyrir rekstraraðila flugvalla á Íslandi, standast ekki skoðun. Hins vegar er ljóst að tillögur flugmálayfirvalda um aukið viðbúnaðarstig á flugvöllum geta aukið kostnað um 60–145 millj. kr. allt eftir því hvort fallist er á tillögu Flugmálastjórnar um þrjá menn á vakt á stærri flugvöllum eða fylgt fordæmi Norðurlanda um fjóra menn á vakt. Það liggur hins vegar fyrir að brunamálayfirvöld munu sætta sig við kröfurnar sem koma fram í tillögum flugmálayfirvalda um þrjá menn á vakt svo fremi sem sú mönnun er rökstudd og viðkomandi starfsmenn hæfir til að sinna starfi sínu sem og með viðkomandi búnað. Það er mín niðurstaða að góður grundvöllur sé fyrir samkomulagi flugmálayfirvalda og brunamálayfirvalda um endanlega útfærslu á fyrirkomulagi brunavarna á flugvöllum. Ég vil að endingu brýna hlutaðeigandi aðila til þess að slíðra sverðin í þessari deilu og leggja sig fram um að ná farsælli niðurstöðu á þessum nótum sem þjóni fyrst og fremst hagsmunum fólksins í landinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið en samningurinn um Þróunarsjóð EFTA kveður á um fjárhagslegan stuðning EES/EFTA-ríkjanna við aðildarríki Evrópusambandsins sem standa illa í efnahagslegu tilliti. Markmiðið er að jafna samkeppnisstöðu ríkja Evrópska efnahagssvæðisins með því að draga úr efnahagslegri og félagslegri misskiptingu innan svæðisins. Samningar þessa efnis hafa gilt fimm ár í senn frá gildistöku EES-samningsins árið 1994 og voru þeir fyrst framlengdir árið 1999 og aftur árið 2004. Nefndin leggur áherslu á að með nýjum samningi um Þróunarsjóðinn hefur tekist að halda framlagi Íslands óbreyttu eða að hámarki 6,8 millj. evra á ári. Þá áréttar nefndin að með frumvarpi þessu er verið að breyta 117. gr. EES-samningsins þar sem vísað er til bókana um Þróunarsjóð EFTA en ekki lögfesta bókanirnar sjálfar. Þá fagnar nefndin því að samhliða endurnýjun samnings um Þróunarsjóð EFTA var endurnýjaður samningur um niðurfellingu tolla á ákveðnu magni tiltekinna sjávarafurða sem er mikilvægt hagsmunamál fyrir íslenskan sjávarútveg. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndaráliti undirrita Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Bjarni Benediktsson, Helgi Hjörvar,. Björgvin G. Sigurðsson, Birgitta Jónsdóttir, Álfheiður Ingadóttir og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson, með fyrirvara.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 81/2003, um fjarskipti, með síðari breytingum. Ásamt mér flytur þetta mál meiri hluti samgöngunefndar, hv. þingmenn Róbert Marshall, Ólína Þorvarðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Mörður Árnason og Sigmundur Ernir Rúnarsson. Samgöngunefnd hefur að undanförnu haft til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, með síðari breytingum, sem unnið hefur verið að í samráði við Póst- og fjarskiptastofnun. Í stuttu máli snýr það frumvarp að úthlutun eða endurúthlutun á tíðniréttindum á tilteknum tíðnisviðum til ákveðins tíma gegn gjaldi o.fl. sem að hluta til er vegna innleiðingar á EES-tilskipunum sem okkur er gert að sinna. Samgöngunefnd hefur ákveðið að taka sér lengri tíma til að fjalla um frumvarpið í heild sinni en hins vegar telur nefndin að strax þurfi að bregðast við ákveðnum atriðum þess með framlagningu þessa frumvarps. Með því er gerð breyting á gildandi lögum um fjarskipti í þá veru að heimilt er að úthluta tíðniréttindum til skemmri tíma en áður og þá skal gjald tekið fyrir réttindin vera í hlutfalli við þann tíma sem úthlutað er. Samkvæmt gildandi lögum skal úthluta tíðniréttindum til tíu ára í senn og gegn gjaldi fyrir upphæð allt að 16.600 millj. kr. Það gjald hefur verið óbreytt í áratug og ekki tekið neinum breytingum. Í því frumvarpi sem hér er mælt fyrir er gert ráð fyrir að gjaldið verði fært til núvirðis í samræmi við breytingu á vísitölu neysluverðs. Gjaldtökuheimildin gerir hins vegar ráð fyrir því að mismunandi gjald sé innheimt fyrir mismunandi tíðniheimildir og verði gjaldið að hámarki 30 milljónir fyrir tíðniheimildir sem séu um 10 MHz að stærð. Forseti. Þó svo að frumvarpið sé lagt fram af meiri hluta samgöngunefndar er enginn ágreiningur um meðferð þess máls innan samgöngunefndar. Það er sömuleiðis samkomulag í nefndinni um að óþarft sé að vísa málinu til nefndar á milli umræðna og mælist ég því til þess, er þessari umræðu lýkur, að málinu verði vísað til 2. umr.

Forseti. Um þetta mál hafa staðið verulegar deilur, bæði úti í samfélaginu, í tíu ár að minnsta kosti, og á þinginu hefur nokkuð borið á óánægju með niðurstöðu umhverfisnefndar sem ég harma því að ég tel að það hafi verið góð niðurstaða. Til þess að þingið geti orðið samferða og til þess að stjórnsýslan geti loksins tekist á við málið og ráðherrar framkvæmdarvaldsins sinnt hlutverki sínu höfum við, sem hér erum í kvöld og áhuga höfum á þessu máli og höfum komið að því, náð sáttum um að flytja breytingartillögur sem 1. flutningsmaður kynnir hér á eftir, hv. þm. Kristján L. Möller, sem áður hafði flutt breytingartillögu sem nú verður breytt í annað skipti. En auk hans flytja þessa tillögu hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Skúli Helgason, Ólafur Þór Gunnarsson og sá sem hér talar er síðastur af flutningsmönnunum. Í stuttu máli gengur tillagan út á það að brott falli 2. töluliður og 5. töluliður breytingartillögu nefndarinnar þar sem lögð var til sú skipan sem umhverfisnefnd taldi réttasta í flugvallarmálinu en við frumvarpið bætist hins vegar nýtt ákvæði til bráðabirgða og hljóðar svo að við gildistöku laga þessara skuli umhverfisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hrinda af stað vinnu sem miði að því að samræma gildissvið laga nr. 75/2000, um brunavarnir, með síðari breytingum, og laga nr. 60/1998, um loftferðir, með síðari breytingum. Vinnan á að miðast við það að skýra ákvæði laganna, meðal annars hvað varðar viðbragðsstyrk á flugvöllum, starfsleyfisskyldu þeirra og eftirlit með þeirri starfsemi. Niðurstaða þeirrar vinnu skal kynnt umhverfisnefnd og samgöngunefnd Alþingis eigi síðar en 15. maí 2011. Þetta tryggir í fyrsta lagi að frumvarpið sem um ræðir, brunavarnafrumvarpið, verður að lögum og þar með er þrennan komin, skipulags-, mannvirkja- og brunavarnaþrennan sem að var stefnt. Í öðru lagi er ráðherranum uppálagt að skila áliti, niðurstöðu vinnu um þetta efni, og nefndirnar, umhverfisnefnd og samgöngunefnd, ræða það svo hvor um sig og síðan saman hvernig með þær tillögur skuli farið. Ég vil fyrir hönd nefndar minnar þakka þeim fyrir sem að þessu máli komu.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að tekist hefur sátt um breytingartillöguna sem, eins og kom fram hjá formanni umhverfisnefndar áðan, kom í framhaldi af þeirri umræðu sem hefur verið bæði við 2. umr. og nú við 3. umr. um þetta frumvarp um brunavarnir. Þetta er, eins og hv. þingmaður sagði, lokaáfanginn í þessari þrennu, skipulagslög, lög um mannvirki og svo brunavarnir, sem mig minnir að hv. formaður umhverfisnefndar hafi sagt að sé vinna sem hófst fyrir átta árum. Það er ágætt að ljúka umræðunni um frumvarpið 18. desember klukkan hálffjögur að nóttu og gera það að lögum helst á morgun þar sem þessari þrennu verður þá lokið. Deiluefnið sem kom upp við 2. umr. lýtur að viðbúnaðarþjónustu flugvalla og varð ágreiningsefni milli meiri hluta nefndarinnar og nokkurra hv. þingmanna. Þó svo að ég hafi kannski farið fyrir þeim síðarnefndu í byrjun í ræðu minni við 2. umr. kom fram hjá formanni nefndarinnar að þær tillögur voru kallaðar aftur til 3. umr. og skoðaðar betur. Síðan hefur margt gerst. Aðalatriðið, virðulegi forseti, er að sú sátt sem hefur nú myndast með þessari breytingartillögu er mjög mikilvæg, líka vegna þess að á þessum annatímum þingsins hygg ég að okkur veiti ekkert af því og hefði ekki veitt af því að fá aðeins meiri tíma til að vinna þessi mál. Það eru sannarlega miklar meiningar um það. Sá sem hér stendur hefur aldrei haft neitt annað að leiðarljósi en að öryggi flugfarþega sé númer eitt, tvö og þrjú. Hvernig þessi viðbúnaðarþjónusta hefur verið mönnuð hingað til og verður eftir þetta er verkefni sem bíður umhverfisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að hrinda af stað, samræma gildissvið og fá hreinar línur í það. Ég hef líka sagt að lög sem sett eru á Alþingi eigi ekki að vera þannig að mikil vinna sé fyrir lögfræðinga síðar og jafnvel innan dómstóla að takast á um hvernig skuli túlka. Þá hefur illa tekist til við lagasetninguna. Ég held að grundvallaratriðið sé að það hafi engan tilgang að fara neitt í gegnum þetta mál efnislega, færa fram rök eins og ég ætlaði að gera í ræðu minni um málið eða fara yfir ýmsar umsagnir sem hafa komið og hvernig þetta er annars staðar o.s.frv. Ég held að það hafi engan tilgang núna. Aðalatriðið er að sú breytingartillaga sem ég ætla að flytja tekur á þessum málum og um þau er full sátt sem er hið besta mál. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er komið að lokum þessa máls. Það fer í þann farveg sem breytingartillagan segir til um þegar hún verður samþykkt á morgun og er málið þá í höfn þó svo að ráðuneytin tvö eigi eftir að vinna í því og kynna það fyrir umhverfisnefnd og samgöngunefnd Alþingis. Breytingartillagan, virðulegi forseti, er við frumvarp til laga um breytingu á lögum um brunavarnir, nr. 75/2000, með síðari breytingum, og breytingartillögu á þskj. 533. Ég sem 1. flutningsmaður tillögunnar er með fleiri flutningsmenn með mér, hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, hv. þm. Birgi Ármannsson, hv. þm. Skúla Helgason, hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson og hv. þm. Mörð Árnason. Þessi breytingartillaga fjallar um að: 1. 2. töluliður breytingartillögu á þskj. 533 falli brott. 2. 5. töluliður breytingartillögu á þskj. 533 falli brott. 3. Við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Við gildistöku laga þessara skulu umhverfisráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hrinda af stað vinnu sem miði að því að samræma gildissvið laga nr. 75/2000, um brunavarnir, með síðari breytingum, og laga nr. 60/1998, um loftferðir, með síðari breytingum. Vinnan skal miða að því að skýra ákvæði laganna, m.a. hvað varðar viðbragðsstyrk á flugvöllum, starfsleyfisskyldu þeirra og eftirlit með þeirri starfsemi. Niðurstaða þeirrar vinnu skal kynnt umhverfisnefnd Alþingis og samgöngunefnd Alþingis eigi síðar en 15. maí 2011. Virðulegi forseti. Svo hljóðar breytingartillagan sem flutt er, eins og ég segi, af sex þingmönnum og er nú komin sáttatillaga um þau ágreiningsefni sem uppi voru. Ég fagna því að sjálfsögðu og þakka þeim sem lögðu hönd á plóginn vegna þess að hér tókust á félagar innan flokka og á Alþingi um hvernig þessum málum skyldi háttað. Mál voru sem sagt sett í þann farveg að fella tvo töluliði brott, annars vegar 2. tölulið og hins vegar 5. tölulið, sem er grundvallaratriði, og síðan fer þriðji þátturinn í breytingartillögunni sem ég las upp áðan í að útskýra þetta. Það sem í raun og veru var tekist á um er viðbúnaðarþjónusta flugvalla. Hún er sett, stimpluð og samþykkt af Flugmálastjórn Íslands sem er virkilega góð, fagleg stofnun og nýtur mikillar virðingar í alþjóðaflugheiminum þar sem fulltrúar hennar sitja í mörgum fagnefndum hjá samtökum sem heita EASA. Aðilar sækja oft fundi þeirra og ræða um tæknimál, þar með talið viðbúnaðarþjónustu flugvalla, slökkvilið og hvernig standa skuli að öryggi flugfarþega. Þeir koma síðan heim og uppfæra starfsreglur sínar og starfsskyldur flugvalla og fylgjast með þeim. Ég þekki vel, virðulegi forseti, sem fyrrverandi samgönguráðherra þá faglegu vinnu sem innt er af hendi hjá Flugmálastjórn. Ég get fullyrt að þar er það besta sem völ er á og vel fylgst með flugrekstraraðilum flugvallanna, bæði með eftirliti og svo uppfærslu, uppfræðslu og öðru þar sem m.a. eru sóttir erlendir fundir til að finna það nýjasta sem setja á þar inn. Það er mjög mikilvægt að átta sig á því að við erum ekki að tala um slökkvilið í þeirri merkingu heldur viðbúnaðarþjónustuna. Það eru þeir sem við, sem ferðumst mikið með flugi, sjáum sitja í slökkvibíl úti á flugvelli þegar vélar koma og fara og eru tilbúnir að koma ef einhver óhöpp verða. Það eru þeir sem munu vinna fyrstu tveggja, þriggja, fjögurra, fimm mínútna verkið og síðan kemur alltaf til aðstoðar hið öfluga og góða slökkvilið sem er í hverjum og einum bæ og auðvitað öflugast hér á höfuðborgarsvæðinu. Það deilir engin um hver hefur að gera með slökkviliðsmál og umsjón með mannvirkjum, húsum og öðru slíku við flugvelli. Þetta snýst fyrst og fremst um fyrstu viðbúnaðarþjónustuna. Talað er um að setja niður og skýra ákvæði þessa viðbragðsstyrks, viðbragðsþjónustu flugvalla. Eins og ég sagði áðan og hef sagt við 2. umr. er grundvallaratriðið að lög frá Alþingi eigi að vera skýr svo að ekki þurfi að deila um hvað átt sé við. Ég held að það sé orðið mjög skýrt og fagna þeirri vinnu sem hér er sett fram. Virðulegi forseti. Þessi tillaga er farsæl lausn á málinu og ég fagna henni. Ég vil þakka þeim sem hafa komið að henni. Ég fagna því auðvitað líka að hafa fengið fimm viðbótarflutningsmenn að henni. Það sýnir að víðtæk sátt er á Alþingi um málið og er það kannski gott dæmi um hvernig við eigum að vinna þó að ég hefði kosið að við hefðum gert þetta hálffjögur í dag en værum ekki að þessu að nóttu til. En aðalatriðið er að með þessari breytingartillögu er komin full sátt um þau deiluatriði sem hér voru. Ég vænti þess að tillagan verði borin upp á morgun og samþykkt með mörgum atkvæðum og fagna niðurstöðu málsins.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Það sem ég vil fjalla um í ræðu minni er það sem snýr beint að gagnaverunum svokölluðu. 
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Fyrri hluta árs fjallaði efnahags- og skattanefnd mikið um fjárfestingarsamning við Verne Holdings sem þá leit út fyrir að yrði fyrsta stóra gagnaverið á Íslandi. Síðan gerðist það reyndar að það var stofnað lítið gagnaver, Thor Data Center, sem er komið í starfsemi. Um gagnaverið Verne Holdings voru miklar deilur á sínum tíma, um hvort staðfesta ætti fjárfestingarsamninginn en hvað um það, samningurinn var staðfestur. Nú er ég það sem kallað er álhaus og í því felst að vilja veg áliðnaðarins sem mestan á Íslandi. Áliðnaðurinn er eins og við vitum mjög virðisaukandi, skapar mörg störf og við getum selt raforkuna okkar til áliðnaðarins. Það eru ekki allir eins og ég,  Svo kemur að því að það þarf að skapa umhverfi fyrir þessi álver og það þarf ýmsar lagabreytingar, til að mynda eins og þær sem við fjöllum um núna, breytingar á virðisaukaskattskerfinu og ég mun koma að aðeins síðar. Þegar á hólminn er komið kemur í ljós að það fólk sem talaði hæst um að það þyrfti eitthvað annað en þetta ál er líka á móti gagnaverunum. Hér hafa menn óskað hver öðrum til hamingju með að vera komnir af stað með þennan nýja iðnað núna en ég ætla að rekja aðeins söguna, hvernig þetta kom til og hvað hefur gerst síðustu sólarhringana á Alþingi. Fyrst ætla ég þó að nefna að þau atriði sem stóðu út af varðandi gagnaverin voru í fyrsta lagi að fjármálaráðuneytið var ekki tilbúið til að gefa það eftir að greiddur yrði virðisaukaskattur af útflutningi gagnaveranna, í öðru lagi var fjármálaráðuneytið ekki tilbúið til að gefa það eftir að innflutningur á tækjum og búnaði til gagnavera væri virðisaukaskattsskyldur og í þriðja lagi vildi fjármálaráðuneytið að þau fyrirtæki sem skiptu við gagnaverin og geymdu búnað sinn hérna, netþjóna, væru með fastar starfsstöðvar á Íslandi. Ef með öðrum orðum fyrirtæki eins og t.d. IBM ætlaði sér að skipta við gagnaverin þyrfti það að skrá fyrirtækið hérna, stofna útibú hérna. Fyrirtæki sem er á alþjóðlegum hlutabréfamörkuðum og af þessari stærðargráðu þarf að uppfylla mörg skilyrði, það þarf að hafa forstjóra, framkvæmdastjóra, fjármálastjóra og allt þetta sem þarf þannig að því fylgdi gríðarlegur kostnaður fyrir fyrirtækið. Það er skemmst frá því að segja að þetta virðisaukaskattsmál hefur verið í fjármálaráðuneytinu núna í 18 mánuði. Rétt eins og ræðumenn lýstu áðan í andsvörum hefur fjármálaráðherra lýst því margoft yfir að þetta sé óendanlega flókið mál að leysa úr. Síðan kemur málið loksins til kasta Alþingis, eða kemur réttara sagt ekki til kasta Alþingis vegna þess að hér kemur inn virðisaukaskattsfrumvarp þar sem einhverjar reglur um gagnaverin eru skýrðar og þá kemur í ljós að einhver hluti af starfseminni sleppur undan virðisaukaskatti, annað er virðisaukaskattsskylt eins og gengur. Þá hefst vinna í efnahags- og skattanefnd sem er um margt merkileg. Hún var ekki mjög hnitmiðuð og það var greinilega einhver tregða í þessu öllu saman. Málið var annað slagið á dagskrá, tekið út, sett inn o.s.frv. Síðan verða kaflaskil í málinu þegar iðnaðarnefnd tekur málið raunverulega á forræði sitt tímabundið og það var kallað að iðnaðarnefnd væri að gefa álit á málinu. Það sem var í raun og veru að gerast var að iðnaðarnefnd var að reyna að leysa mál sem efnahags- og skattanefnd gat ekki leyst. Það vill svo til að ég er líka í hv. iðnaðarnefnd og veit að þar var reynt að greina vandamálið, það var talað við alla hlutaðeigendur og komið með tillögur. Hv. þm. Jón Gunnarsson vann með nefndasviðinu að því að útbúa breytingartillögur við þetta virðisaukaskattsfrumvarp sem ætlunin var að a.m.k. sjálfstæðismenn mundu flytja en seinna kom í ljós að hreyfing innan Samfylkingarinnar sem samanstendur af nokkrum einstaklingum var tilbúin til að vera á málinu. Það eru villikettir í fleiri flokkum en Vinstri grænum um þessar mundir.

Nútímalegir jafnaðarmenn.

Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kallar hér fram í og kallar þá nútímalega jafnaðarmenn. Ég get tekið undir það. Þeir voru kallaðir hægri kratar áður og nú skulum við kalla þá nútímalega jafnaðarmenn. Það er þægilegt að eiga samskipti við nútímalega jafnaðarmenn vegna þess að skoðanir þeirra liggja mjög nálægt skoðunum okkar hægri manna í flestum málum en við skulum ekki fara út í það hér hvað greinir á milli til að skemma ekki stemninguna. Þá var orðið ljóst að hægt yrði að mynda nýjan meiri hluta fyrir málinu í Alþingi og þessi nýi meiri hluti gæti komið málinu í gegn …

Forseti vekur athygli á því að myndatökur í þingsal eru óheimilar.

… án stuðnings annars stjórnarflokksins, Vinstri grænna. Þá upphófst þónokkur darraðardans sem stóð í eina tvo sólarhringa og endaði í gærkvöldi á því að vinstri grænir gáfust upp fyrir málinu og þurfti ekki tilstilli okkar sjálfstæðismanna. Þetta var plan A hjá okkur, svo var eitthvað sem hét plan B en ég ætla ekki að fara nánar út í það hér velsæmisins vegna. Hvað um það, málið var leyst í efnahags- og skattanefnd með virðisaukaskattinn á tækin og búnaðinn en með virðisaukaskattinn á hýsinguna þannig að breytingartillagan sem Sjálfstæðisflokkurinn og hluti af Samfylkingunni ætluðu að flytja var færð af þeirra nafni yfir á nöfn hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og Álfheiðar Ingadóttur. Sú breytingartillaga liggur hér uppprentuð og menn geta séð hana. Ég bauðst reyndar til að vera líka á tillögunni, hæstv. forseti, en það var afþakkað. Síðan eru einhver önnur mál afgreidd og ég fer heim að sofa um tólf- eða eittleytið í nótt,  „Þingmenn stjórnarflokkanna náðu á tíunda tímanum í gærkvöldi saman um að leggja til breytingar á lögum til að gagnaver á Íslandi verði samkeppnishæf við gagnaver í ríkjum Evrópusambandsins.“ Síðan segir í fréttinni, hæstv. forseti: „Seint í gærkvöldi náðu þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna að lokum saman um að leggja til að ekki verði innheimtur virðisaukaskattur af þjónustu gagnavera við viðskiptavini erlendis, segir Magnús Orri Schram, fulltrúi Samfylkingarinnar í efnahags- og skattanefnd.“ Ég er nú búinn að segja eitthvað af þessari sögu hérna en eins og í öllum góðum sögum væri hægt að fara tvær leiðir núna. Það væri hægt að fara leið hins nýja Íslands og segja allan sannleikann og hvernig kaupin gerðust á eyrinni eða það væri hægt að fara í hefðbundið kurteisishjal og segja undan og ofan af hlutunum án þess að þeir komi nákvæmlega í ljós. 

Þú ert fulltrúi nýja Íslands, segðu okkur.

Ég er þeirrar skoðunar að margt megi breytast í störfum Alþingis og að það sé ekki allt til fyrirmyndar sem hafi verið iðkað hér á Alþingi í gegnum áratugina, en fyrir mér er Ísland bara gamla, góða Ísland þannig að ég ætla að fara einhvers konar miðjuveg í þessu máli, 

Þúsundir starfa.

Þúsundir starfa, kallar hv. þm. Pétur H. Blöndal fram í, og þúsundir verðmætra starfa. Þá væri jafnframt uppi sú staða að við værum búin að sjá hvað raunverulega vakir fyrir hinum mikla og umhverfisvæna flokki, Vinstri grænum, í atvinnumálum, það er auðn. Allt sem hefur verið gert í atvinnumálum í þessu landi síðan þessi nýja ríkisstjórn tók við hefur verið þvingað upp á vinstri græna.

Ertu búinn að …?

Ég á mikla samleið með þeim hluta Samfylkingarinnar sem tilheyrir hinni órólegu deild en með öðrum hlutum Samfylkingarinnar á ég enga samleið.

Ég hélt að við ættum samleið, ég …

Hæstv. utanríkisráðherra, þú mátt ekki blanda vináttu saman við pólitíska samsýn. 
             Ég ætla að ljúka þessari ræðu minni. Mér finnst ég vera búinn að sýna nægilega vel núna hvernig kaupin gerðust á eyrinni til að menn geti melt það í framhaldinu og spurt spurninga. Þetta geri ég til að sýna landsmönnum og þingheimi fram á það að vinstri grænir eru á móti atvinnu sama hvaða nafni hún nefnist.

Virðulegur forseti. Þetta var athyglisverð innsýn í sögulega upplifun hv. þingmanns af því sem gerst hefur.  Ég held að það megi færa fyrir því rök og það sé fullgilt og gott að hér var ríkur vilji þingmanna úr öllum flokkum til að leysa úr þessum flóknu álitaefnum. Það var tímapressa á því vegna þess að þingið er að fara í hlé og allt samverkaði það til góðs. Ég held að full ástæða sé til að þakka hv. þingmanni fyrir að hafa verið í þeim hópi. Hitt held ég svo að verði að teljast dagdraumar þingmannsins að hér hafi myndast nýr meiri hluti á Alþingi þar sem annar stjórnarflokkurinn hefði knésett hinn stjórnarflokkinn í einhvers konar atkvæðagreiðsluuppgjöri. Það verður nú eiginlega að teljast býsna mikill spuni, en ég held að allir þeir þingmenn sem hafa lagt þessu gott til á undanförnum dögum geti verið býsna ánægðir með sinn hlut þótt það hafi ekki verið þessi dramatísku hildarvíg í bakherbergjum sem hv. þingmann dreymir um.

Virðulegi forseti. Ég ber vissa virðingu fyrir hv. þm. Helga Hjörvar, að þora alltaf lengra og lengra út í dýið. Hann var ekki partur af þessum hópi sem var tilbúinn til að hjóla í Vinstri græna í atkvæðagreiðslu með stuðningi stjórnarandstöðunnar. Hann gleymdi líka að geta þess að það sem hann fékk að sjá í fjármálaráðuneytinu voru tillögur iðnaðarnefndar sem hann átti ekki aðild að, heldur iðnaðarnefnd sem tók málið af forræði efnahags- og skattanefndar. Ég mætti kannski varpa spurningu til hv. þingmanns, formanns efnahags- og skattanefndar, um hvort hann hafi hugmynd um hvað gerðist hér í gærkvöldi á fundi með hæstv. fjármálaráðherra og hvaða orð fjármálaráðherra sagði þá, svona til að fá söguna á hreint.

Virðulegur forseti. Þetta verður æ skemmtilegra. Það er rétt að þar sem ég var sem forseti Norðurlandaráðs að stýra fundi forsætisnefndar ráðsins í Finnlandi fyrr í mánuðinum kallaði Kristján Möller, formaður iðnaðarnefndar, eftir því að iðnaðarnefnd fengi að fara yfir málið út frá fagþekkingu sinni. Það var auðvitað ekki nema auðsótt og gott að fá þá nefnd að málinu og að hún skoðaði með hvaða hætti mætti útfæra þetta. Það er rétt að útfærslan er raunar iðnaðarráðuneytisins um textann sjálfan. Það sem ég hef bara haldið hér til haga er að sjónarmiðin voru um ESA, hvort spyrja ætti ESA á undan lagasetningunni eins og fjármálaráðuneytið taldi rétt að gera eða á eftir eins og gagnaverin þrýstu á um. Það var tillaga mín og hugmynd, og kynnt á mánudagsmorguninn í fjármálaráðuneyti, til að sætta þessi ólíku sjónarmið að lögin yrði sett núna en tækju ekki gildi fyrr en 1. maí. Ég held að það hafi einfaldlega brúað þessi ólíku málefnalegu sjónarmið í málinu og leyst það í sjálfu sér fyrir báða aðila. Fjármálaráðuneytinu þykir kannski ekki alveg áferðarfallegt að gera það með þeim hætti, en viðunandi fyrst það er mikilvægt fyrir iðnaðinn. Iðnaðinum hefði þótt best að þetta tæki gildi strax á morgun, en hlýtur að skilja að það eru eðlileg varúðarsjónarmið að spyrja ESA fyrst. Til þess hvað hæstv. fjármálaráðherra kann að hafa sagt í gærkvöldi þekki ég ekki og hlakka til að heyra hvað hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefur um það að segja sem virðist hafa upplifað ýmislegt hér sem ekki átti sér stað í veruleikanum.

Virðulegi forseti. Ég veit kannski meira en hv. formaður efnahags- og skattanefndar vegna þess að ég var í hringiðunni í málinu sem hann var ekki. En ég ætla ekki að stæla meira við hv. þingmann. Ég get því miður ekki varpað fram spurningu til hv. þingmanns en ég ætla að varpa umhugsunarefni fram til þingheims: Getur verið að það nýja Ísland sem flokkur hv. þingmanns kallar á sé að kalla eftir þessari sannsögli, þessu gagnsæi og þessum heiðarleika þegar verið er að ræða mál?

Virðulegur forseti. Það hefur verið mikil umræða um það hvert við eigum að stefna í atvinnuuppbyggingu í landi okkar til framtíðar. Flestir eru sammála um að helsti vonarneisti okkar sé í nýtingu á orku í iðrum jarðar og vatnsorku okkar og felist þá í orkufrekum iðnaði. Ég held að það hafi verið samdóma álit allra að það væri sjálfsagt að leita eins fjölbreyttra leiða í þeim efnum og frekast er unnt og væri ástæða til að fjölga leiðum frá því sem verið hefur. Margir hafa gagnrýnt að við séum of einhæf þegar við erum að byggja svo mikið á álframleiðslu sem raun ber vitni. Það er þó sjálfsagt þegar við ræðum hér um þessar skattaívilnanir sem við erum að greiða leið fyrir nýjum iðnaði, nýjum vaxtarsprota, sem eru þessi gagnaver, að bera það aðeins saman, það er bara eðlilegt og réttlátt að bera saman hvað t.d. þessar mismunandi leiðir gefa af sér. Það er talið að í gagnaverum sé u.þ.b. eitt starf á hvert megavatt. Auðvitað getur þetta verið meira í gagnaverum sem byggja upp fjölbreyttari þjónustu, en í beinni vinnu við einföldustu gerð af gagnaverum er þetta talið vera mælikvarðinn. Það er talið að það megi reikna með tveimur til tveimur og hálfu starfi þegar tekið er tillit til beinna og afleiddra starfa. Í álverum er um eitt og hálft starf á hvert megavatt sem við notum. Það er talið að bein og afleidd störf séu um fjögur og hálft. Á þessu er alveg grundvallarmunur. Það verður auðvitað líka grundvallarmunur á útflutningsverðmæti þessara fyrirtækja vegna þess að verðmæti í álframleiðslu eru gríðarlega mikil. Það verður sennilega hvergi eins mikil verðmætaaukning og í álframleiðslu í nokkrum orkufrekum iðnaði. Það er fagnaðarefni að Alcoa á Austurlandi skuli fagna þeim áfanga núna að vera að framleiða milljónasta tonnið og að flutt hafi verið út verðmæti fyrir um 265 milljarða kr. frá því að það tók til starfa. Á síðasta ári var útflutningsverðmæti afurða frá því álveri um 75 milljarðar kr., þar af urðu eftir um 30 milljarðar kr. á Íslandi. Það kom fram hjá einum hv. þingmanni í hv. iðnaðarnefnd þegar þetta mál var til umræðu þar að það væri svo lítið upp úr þessum gagnaversiðnaði að hafa. Það skyldi þó ekki vera það sem stóð í fjármálaráðuneytinu þegar það fór að skoða málið, að því hafi fundist vera svo lítið upp úr því að hafa ef þessar skattaívilnanir þyrftu að koma til? Ég benti þá viðkomandi hv. þingmanni á að það væri auðvitað ekki hægt að bera þetta saman við þann iðnað sem er fyrir í landinu og skilar svo miklu sem raun ber vitni. Það er ekki rétt að greiða ekki þessum iðnaði leið á þeirri forsendu. Það er auðvitað sjálfsagt að auka fjölbreytnina. Það er mjög eftirsóknarvert og það er fagnaðarefni að við skulum vera að ná þeim áfanga að þessi vaxtarsproti skuli verða að veruleika. Ég bind miklar vonir við það að hér eigi eftir að vaxa efnilegur og sterkur iðnaður upp af þessum rótum og víða um land. Það hefur verið talað um að þessi starfsemi geti farið fram svo auðveldlega úti um hinar dreifðu byggðir. Það er ánægjuefni vegna þess að þar þurfum við kannski helst að styrkja dálítið stoðir atvinnulífsins. Þessi málsmeðferð hér í þinginu er búin að vera ákaflega sérstök síðustu 12–18 mánuði. Fjárfestingarsamningur um gagnaversfyrirtækið Verne Holdings á Suðurnesjum - starfsemi og uppbygging þess lagðist af um tíma - lá fyrir þinginu allan síðasta vetur. Mjög áhugaverður erlendur aðili, Wellcome Trust, breskur fjárfestingarsjóður, kom að borði og vildi fjárfesta hér fyrir milljarða. Allan þann tíma sem það var til umræðu í hv. iðnaðarnefnd lá alveg ljóst fyrir að virðisaukaskattsmálið, það að þessi starfsemi þyrfti að fá ívilnanir gagnvart virðisaukaskattskerfinu, væri órjúfanlegur þáttur til að þessi starfsemi gæti farið af stað, grundvöllur fyrir þeirri uppbyggingu sem nauðsynleg er. Þetta hefur allan tímann legið fyrir og meðan við tókumst hér á um þennan fjárfestingarsamning, meðan við tókumst á um að koma þessu í gegnum ríkisstjórnarflokkana, vil ég segja, að koma þessum fjárfestingarsamningi á, var talað um það við hv. iðnaðarnefnd að við þyrftum ekki að hafa áhyggjur af þessu virðisaukaskattsmáli, því yrði kippt í liðinn. Þetta kom ítrekað fram í umræðum í þinginu og í umræðum um þetta mál innan nefndarinnar. Það er margt sem getur sprottið af þessum iðnaði í framtíðinni. Það er mjög mikið gleðiefni að við skulum vera búin að ná þessari niðurstöðu vegna þess að í kringum þennan iðnað getur auðveldlega sprottið mikill þekkingariðnaður sem skapar verðmæt störf og miklar útflutningstekjur. Þá erum við að tala um störf sem mörg hver eru unnin af hámenntuðu fólki. Það sem nefndin hefur verið að fjalla um er spurning um jöfnun á samkeppnisstöðu milli þessara fyrirtækja hér á landi og þess sem gerist í Evrópu, í raun kannski jöfnun á samkeppnisstöðu við það sem aðrir atvinnuvegir, útflutningsatvinnuvegir, búa við á Íslandi. Það er ekki sú tvísköttun í gangi sem lá fyrir að yrði gagnvart þessum iðnaði ef óbreytt hefði verið haldið áfram. Sjávarútvegur greiðir t.d. ekki virðisaukaskatt af útflutningi á sínum fullunnu afurðum. Útflutningsafurðir álvera bera ekki virðisaukaskatt. Það er í mörg horn að líta þegar við ræðum um þetta mál og miklir hagsmunir í húfi. Hér hefur verið lagður sæstrengur og forsendan fyrir að leggja hann var að þessi starfsemi færi af stað. Fjárfesting ríkisins er sennilega komin yfir 10 milljarða kr. í þessari framkvæmd og í því efni. Það er alveg með ólíkindum að fjármálaráðuneytið skuli hafa verið að þvælast fyrir í þessu máli eins og raun ber vitni með þá vitneskju í farteskinu að það hefði gert að engu þessa miklu fjárfestingu vegna þess að það hefði verið til einskis farið í alla þessa fjárfestingu í sæstrengjum ef þessi starfsemi hefði ekki farið af stað. Hver sú erlenda fjárfesting sem fer af stað hér á landi við þessar erfiðu aðstæður er mikill ávinningur, og traust felst í því að fá þetta fyrirtæki til að fjárfesta á Íslandi. Það traust sem fylgir þeim fyrirtækjum sem hér koma að borði, þessum myndarlega breska fjárfestingarsjóði sem nýtur mikillar viðurkenningar þar í landi og víðar, yfir 80 ára gamalt fyrirtæki, var líka í húfi í þessu sambandi. Stórir viðskiptavinir þessa gagnavers voru og eru einnig þekkt fyrirtæki sem er mikill ávinningur af að fá til landsins með starfsemi sína eða hluta af starfsemi sinni, mikill ávinningur til þess að efla traust okkar á erlendum vettvangi. Ekki veitir af. Þetta er dæmigert fyrir stöðuna á stjórnarheimilinu. Það var í þessu djúpstæður ágreiningur milli iðnaðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Í fjármálaráðuneytinu var staðið í vegi fyrir því sem hér var beðið eftir að færi af stað og kæmist í gegn, á meðan iðnaðarráðuneytið barðist með okkur í því að reyna að koma þessu máli áfram. Það er auðvitað alveg skelfilegt, virðulegi forseti, þegar staðan er slík. Þetta er svo sem víða í atvinnumálum, þetta er ekkert einsdæmi. Þetta á við um málefni sjávarútvegs og þetta á við um stóriðju almennt, þ.e. framtíðarhugsanir á þeim vettvangi. Ég vil aðeins fara í gegnum skýrslu sem nýlega kom út sem var unnin fyrir opinbera aðila um beina erlenda fjárfestingu á Íslandi. Í þeirri skýrslu er að finna orsök þess að hér er staðan eins og raun ber vitni. Hér er að finna ástæðu þess. Í þessari skýrslu er farið yfir fjölmörg atriði sem koma að málefnum beinnar erlendrar fjárfestingar á Íslandi. Það er talað um að ríkisstjórnin hafi langtímastefnu og aðgerðaáætlun fyrir beina erlenda fjárfestingu og hafi vald til að framfylgja, en það er sagt hér að stefnumótun sé ekki fyrir hendi enn sem komið er. Það er engin langtímahugsun. Það er engin forgangsröðun varðandi beina erlenda fjárfestingu. Óvissa varðandi orkumál og afsal yfirvalda á áherslum orkufyrirtækja er algjör. Fyrirkomulag við skipulagsmál kemur í veg fyrir hámörkun á samkeppnishæfi iðnaðarsvæða. Það er líka talað um að fjárfestingarsviðið, þ.e. þeir sem eru að vinna á þessum vettvangi, hafi ekkert bakland til að útfæra stefnu sína, hafi ekkert bakland innan opinbera geirans. Þegar talað er um starfs- og lagaramma sem tryggi góða endurspeglun á stefnu yfirvalda kemur fram að fullur stuðningur yfirvalda er ekki fyrir hendi. Það eru engin bein tengsl milli fjárfestingarsviðs og ráðherra. Áfram heldur þessi svarta skýrsla. Hér er talað um að það skorti samstöðu og áherslur á stjórnmálalegum grunni. Þegar talað er um eindregin viðskiptaleg viðhorf við nálgun fjárfesta er talað um að fjárfestingarsviðið vanti mannafla og fjármagn, stefnu og stuðning, viðskiptahindranir séu til staðar þegar ný starfsemi sýni áhuga - þar er vitnað sérstaklega til gagnavera - stjórnsýslan sé veik og sein til ákvarðana og svari seint fyrirspurnum. Það er einnig gagnrýnt hve fáir starfsmenn starfa á þessum vettvangi fyrir okkur en þeir eru þrír ásamt fjórum útvörðum - sjö starfsmenn. Hins vegar erum við með í atvinnuþróunarfélögum og nýsköpun innan lands 137 starfsmenn. Í þessari svörtu skýrslu, virðulegi forseti, er að finna ástæður þess að ástandið er eins og raun ber vitni. Þetta er skýrsla sem unnin er af virtu erlendu fyrirtæki í Hollandi. Hún tekur til samanburðar milli Íslands, Svíþjóðar, Möltu og Belgíu. Rauði þráðurinn í gegnum þessa skýrslu er falleinkunn fyrir stefnu og vinnubrögð íslenskra stjórnvalda, enda er hér einhver minnsta fjárfesting í gangi í sögu lýðveldisins. Fjárfesting í atvinnulífi hefur dregist stórkostlega saman og er einhver sú minnsta í sögu lýðveldisins. Afleiðingarnar eru skelfilegar, tækifæri fara forgörðum og það má segja um þetta allt saman að þetta sé stefna án innihalds. Þetta er ekkert annað en fögur orð sem hér eru lögð á borð af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, stefna án innihalds. Dómur sögunnar, virðulegi forseti, mun verða dapurlegur þegar kemur að því að dæma þessa ríkisstjórn. Einkunnin sem hún fær verður aum og mun sýna sig að hér er um að ræða einhverja verstu ríkisstjórn allra tíma gagnvart atvinnulífi. Það er mjög alvarlegt mál þegar hæstv. ráðherrar koma fram fyrir þing og þjóð og segja okkur að hlutirnir séu í lagi, það sé allt í lagi í uppbyggingu í íslensku atvinnulífi, atvinnuleysi sé að minnka, það sé fullt af tækifærum og góðir hlutir að gerast. Á sama tíma lýsa aðilar vinnumarkaðarins með ASÍ og Samtök atvinnulífsins í fararbroddi yfir fullkomnu vantrausti á störf og stefnu ríkisstjórnarinnar, og endurspegla í raun það sem kemur fram í þessari svörtu skýrslu. Þetta mál sem við fjöllum um hér er að fá farsæla niðurstöðu til hagsbóta fyrir land og þjóð. Það er ekki ríkisstjórninni að þakka. Það er ekki ríkisstjórnarflokkunum að þakka. Þeir geta ekki eignað sér þetta. Ekki því samstarfi. Það er fyrst og fremst okkur sjálfstæðismönnum að þakka og þeim þingmönnum Samfylkingarinnar sem hafa barist með okkur í þessu máli, og við með þeim. Það er mjög sérstakt að hlusta á ræðu hv. formanns efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Helga Hjörvars, og lýsingar á því hvernig þetta hefur gengið fyrir sig. Það er mjög ósanngjarnt þegar menn tala með þessum hætti og reyna að breiða yfir þann djúpstæða ágreining sem er á milli stjórnarflokkanna þegar kemur að atvinnumálum.  Það er mikil ábyrgð sem fylgir því hjá hv. þingmönnum stjórnarflokkanna sem standa á bak við þetta samstarf, þá stöðnun sem við verðum hér vitni að. Þeirra er auðvitað ábyrgðin og þeirra dómur verður harðastur þegar litið verður í söguna. En enn og aftur, virðulegi forseti, er fagnaðarefni að við skulum vera í þeim sporum að greiða þessum vaxtarsprota leið. Við skulum vona að á næstu mánuðum fari af stað fjárfestingar - og við erum að tala um í milljörðum króna - beinar erlendar fjárfestingar sem munu skapa hér mikla atvinnu og uppbyggingu á byggingartímanum og síðan verðmæt störf og verðmætar útflutningstekjur þegar fram líða stundir. Ég vona að við beinum þessum iðnaði eins mikið og við getum út á landsbyggðina þar sem þörfin er mest. Það hafa verið mínar áherslur þegar kemur að atvinnutækifærum þar sem við getum eitthvað ráðið um staðsetningar að við horfum til þess að reyna að byggja upp þau svæði sem verst hafa farið út úr þeirri atvinnuþróun sem hefur verið í landinu á undanförnum árum. Það er okkur öllum mikilvægt að halda jafnvægi í byggð. Þetta er kannski gott tækifæri og góður iðnaður til að fara með um landið. Ég vona að svo megi verða og óska þeim sem í honum starfa og ætla að stíga þessi fyrstu skref núna alls hins besta.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Hún hefur verið óvenjuathyglisverð miðað við ýmsar umræður um skattamál sem við höfum hlustað á. Það sem er óvenjulegt við þetta mál, þetta skattamál, þær breytingar á skattalögum sem vinstri stjórn Jóhönnu Sigurðardóttur leggur hér fram, er að þetta eru jákvæðar skattbreytingar. Því ber að fagna. Eins og hefur komið fram eru þetta breytingar á virðisaukaskattskerfinu sem verða til þess að starfsumhverfi gagnavera sem bíða í startholunum eftir að geta tekið til starfa hér á landi verður samkeppnisfært, þeim verður gert kleift að keppa við önnur lönd og nýta það forskot sem við Íslendingar höfum upp á að bjóða í þessum geira, það forskot að hafa næga endurnýjanlega orku og veðurfar - veðurfar okkar kemur þessum iðnaði vel vegna þess að mikill hluti kostnaðarins er við kælingu og við Íslendingar getum oft á tíðum leyst það vandamál með því að opna glugga, ekki mikill kostnaður í því. Þessum iðnaði hefur verið vel tekið af íslenskum ráðamönnum í orði en eins og umræðan hefur sýnt hafa þær viðtökur verið meira í orði en á borði. Það hefur verið rakið vel af ræðumönnum hér á undan og fór ég einnig yfir það í andvari mínu áðan hversu óskaplega langan tíma þetta mál hefur tekið í íslensku stjórnsýslunni. Við samþykktum fjárfestingarsamninginn um gagnaver Verne Holdings í Reykjanesbæ í maí eða júní í fyrra. Við vorum búin að vera að basla við þetta mál en þá átti síðustu hindruninni að vera rutt úr vegi, svo ég noti orðalag hv. þm. Skúla Helgasonar sem var þá formaður iðnaðarnefndar - þá átti síðustu hindruninni að vera rutt úr vegi. Það var ekki alveg þannig og nú mörgum mánuðum síðar sjáum við vonandi loksins síðustu hindruninni rutt úr vegi. Því ætla ég að fagna. Ég ætla að vera á jákvæðari nótum í minni stuttu ræðu og vonast til þess að hv. stjórnarþingmenn sem eiga eftir að tala í þessari umræðu verði það líka og noti kannski tækifærið til þess að fara yfir málið eins og það var frá öllum hliðum. Ég treysti því og trúi að þetta verði til þess að þau fyrirtæki sem hafa verið að íhuga að koma ekki til landsins með starfsemi sína hætti þeim hugleiðingum og að þær framkvæmdir, til að mynda við gagnaverið á Ásbrú, sem fóru af stað í svo mikilli bjartsýni, af svo miklum krafti og sem var svo gaman að fylgjast með, væntingunum og áformunum, fari í gang og kranarnir sem hafa staðið kyrrir um margra mánaða skeið fari af stað aftur. Ég vona svo sannarlega að þær framkvæmdir verði til þess að hjálpa okkur Suðurnesjamönnum að fá aftur þá von og trú sem hefur skort vegna þess atvinnuleysis sem við höfum glímt við. Ég vona að það verði til þess að setja hjólin af stað aftur á því svæði vegna þess að það er oft lítið - hvernig er málshátturinn? Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Ég vona að þetta geti orðið til þess. Ég tel að við getum öll tekið höndum saman og fagnað þessu eina jákvæða skattamáli í sögu núverandi ríkisstjórnar. Ég held jafnframt að það væri meiri bragur á því ef menn gætu sagt söguna eins og hún var, hvernig menn úr stjórn og stjórnarandstöðu hafa hlutast til um að láta þetta verða að veruleika vegna þess að það var erfið fæðing. Virðulegur forseti. Ég læt þessari stuttu ræðu minni lokið. Ég ítreka að þetta er jákvætt mál, eina jákvæða skattamálið sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur nokkurn tímann lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim ræðumönnum sem hafa komið upp og fjallað um þetta mál á ýmsa kanta og ætla sjálfur ekki að lengja umræðuna mikið heldur varpa upp örfáum atriðum. Það eru að sjálfsögðu, eins og fram hefur komið, nokkrir jákvæðir þættir sem tengjast þessu frumvarpi. Það er ákaflega mikilvægt að koma fjárfestingu í gang í landinu, ekki síst að fá erlent fjármagn inn í landið. Það eru svo sem til íslensk fyrirtæki á þessum vettvangi á smærri skala og nýsköpun á stærri skala mun vonandi fylgja á eftir. Sannarlega hefur verið talað um að ýmsir möguleikar séu þar að lútandi og fjallað um að það sem fyrst og fremst þurfi í rekstri gagnavera, fyrir utan auðvitað rafmagnið og þá þekkingu sem fólk sem þar vinnur hefur, sé landrými. Þess vegna hefur allt landið verið undir og það skoðað á undanförum árum. Ýmsir staðir hafa verið nefndir, til að mynda á Reykjanesi, eins og við þekkjum, einnig Ölfusi og á bökkum Þjórsár þar sem orkan verður til að miklu leyti, Hornafirði, Blönduósi og víðar, svo einhverjir staðir séu nefndir. Það er hins vegar svolítið óþægilegt að við skulum þurfa að ljúka þessu máli í hálfgerðum krampaköstum, svona á síðustu tveimur sólarhringunum áður en við förum í jólafrí. Þetta mál er búið að hafa langan aðdraganda, eins og margir hafa minnst á, og því skyldi maður ætla að búið væri að varpa upp öllum mögulegum og ómögulegum kostum og göllum á því. Því miður virðist því um að kenna að vilji í stjórnkerfinu, þ.e. hjá stjórnarflokkunum og þá kannski helst í fjármálaráðuneytinu og hæstv. fjármálaráðherra, hefur ekki verið nægur. Það liggur við að nú séu á lofti misvísandi upplýsingar um við hvaða starfskjör sambærileg gagnaver starfa á evrópska markaðnum. Það er mjög mikilvægt, og ég vil leggja á það áherslu, að jafnræði gildi um þá fjárfestingarkosti og fyrirtæki sem vilja koma hér inn á markað, að þau standi jafnfætis öðrum löndum eins og t.d. Svíþjóð eða Hollandi svo einhver lönd séu nefnd sem við vitum að eru með gagnaver. Það er augljóst að í bransa þar sem um rafræna starfsemi er að ræða og gagnaflutning eru hefðbundin landamæri ekki til. Því getur vel verið rétt að hvergi í heiminum sé hægt að leggja virðisauka á græna orkunýtingu. Í kjölfarið gæti verið áhugavert að ræða það mál af því að mönnum hefur verið tíðrætt um og talað illa um álver. Í þeirri orkunýtingu er þó verulegur virðisauki en á gagnaver er virðisauki hvorki lagður á innfluttan búnað né hýsingu. Það væri líka áhugavert að taka upp þá umræðu hvort hýsing frá innlendum aðilum ætti þá ekki að njóta jafnræðis og hreinlega enginn virðisauki væri á starfseminni á Íslandi. Það er kannski eitthvað sem við þyrftum að skoða í framhaldinu. Settir eru fyrirvarar um að ESA samþykki þetta og er gildistíma frestað. En fyrst og fremst er mjög mikilvægt að koma fjárfestingu í gang, koma atvinnulífinu í gagn. Þetta er áhugaverður kostur. Þetta er ný tegund af orkunýtingu sem mun kalla á frekari störf og krefjast m.a. menntunar á háu stigi. Að því leyti er þetta mjög áhugavert fyrir okkur til framtíðar og aldrei að vita hvað leiðir af því, ekki frekar en annarri orkunýtingu sem menn hafa gjarnan talað dálítið niður, sérstaklega margir núverandi stjórnarliðar. Ljóst er að af þeirri orkunýtingu hefur hliðarstarfsemi til að mynda jarðvarmavirkjunum, vatnsaflsvirkjunum og álverum alið af sér mikla þekkingu sem við Íslendingar búum yfir og við getum nú um stundir auðveldlega selt erlendis. Ég vil ljúka máli mínu, frú forseti, á því að gleðjast yfir að við skulum þó alla vega taka eitt jákvætt skref í atvinnusköpun.

Frú forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í söguskýringuna um tilurð þessarar breytingartillögu eða málsins alls, ekki eitt ár aftur í tímann, eina viku eða klukkutíma. Það getur vel verið að þetta leki allt út á Wikileaks og þá verðum við komin með þetta á hreint þannig að ég læt öðrum það eftir. Mér finnst mjög jákvætt, frú forseti, að verið er að skapa störf - við vitum ekki hvað þau verða mörg, þau geta orðið heilmörg með tímanum og mér lýst bara vel á það. Þetta er iðnaður sem nýtir akkúrat þá kosti Íslands sem við kunnum kannski minnst að meta, sem er gjólan og kuldinn, svo nýtur hann ódýrs rafmagns, öruggs rafmagns líka og nægs landsvæðis og alls slíks. Þetta er allt jákvætt. Svo vantar fólk, tæknimenntað og háskólamenntað, þannig að þetta er bara jákvætt. Maður veit ekki hvað störfin geta orðið mörg, kannski einhver þúsund. Ekki veitir af núna. Ég ætla ekki að vera langorður um þetta en minni á að við eigum eftir að virkja 70% af nýtanlegri orku okkar. Það á reyndar eftir að mæla hve mikið við viljum virkja. Nóg er eftir óvirkjað. Þetta mál segir manni að þegar við flytjum út vöru, fisk, ál eða eitthvað slíkt, er á hreinu að um útflutning er að ræða og þá er virðisaukaskatturinn endurgreiddur. Þegar við flytjum út þjónustu, frú forseti, vandast málið. Ferðaþjónusta er sú þjónusta sem við höfum flutt mest út. Ferðamenn koma til landsins, þeir eru einstaklingar og endanotendur, þeir borga þá virðisaukaskatt en fá hann ekki endurgreiddan. Hins vegar gætu komið upp vandamál ef heil ferðaskrifstofa í Bretlandi keypti þúsund gistingar á Íslandi og ferðamennirnir borguðu ekki neitt hérlendis heldur mundi ferðaskrifstofan borga beint til einhvers umboðsmanns á Íslandi sem væri með öll hótelin á sínum snærum. Þá er spurning: Yrði borgaður virðisaukaskattur? Það væri ekki eðlilegt því að ferðamennirnir væru búnir að borga virðisaukaskatt í Bretlandi eða hvar það nú væri sem þeir keyptu farmiðana. Útflutningur af þjónustu er því óljós enn þá, hvað þá þegar þjónustan fer fram á rafrænu formi yfir leiðslur. Það er vandamál sem við eigum eftir að leysa og þyrftum að leysa almennt fyrir alla slíka útflutningsþjónustu. Þetta lýsir þeim vandamálum sem við glímum við þegar eitthvað er flutt út sem ekki sést og ekki er hægt að taka á. En ég gleðst aftur yfir þeirri lausn sem fundin er. Ég er ánægður með að hv. þingmenn geti unnið saman að því að finna lausnir sem er þjóðinni til hagsbóta. Ég styð málið eindregið.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að kveðja mér hljóðs um þetta mál, svokallað virðisaukaskattsmál. Það tengist mjög málefnum gagnavera hér á landi og er vel að lending hefur náðst í því mjög svo flókna máli. Hér hefur verið tekist á um mismunandi sjónarmið og vissulega nokkur álitaefni enda togast á flókin skattamál, áhugi þingmanna á að reisa og styrkja þennan iðnað hér á landi og samningar sem við höfum gert á vettvangi ríkisaðstoðar eða samkeppnismála, bæði hér innan lands og ekki síður við samstarfslönd okkar á vettvangi Evrópusambandsins og EFTA og hefur verið rakið ágætlega í fyrri ræðum í kvöld. Ljóst er að um er að ræða eftirsóknarverðan samkeppnisiðnað fyrir okkar Íslendingar, grænan iðnað, og við höfum vegna grænu orkunnar hér mikið samkeppnisforskot sem ber að nýta. Hvernig getum við nýtt það með sem haganlegustum hætti þar sem við erum ekki í Evrópusambandinu? Við höfum reynt að leysa það á vettvangi þingsins og vonandi er það að takast með þeirri útfærslu sem hér hefur verið kynnt eftir ítarlega umfjöllun efnahags- og skattanefndar og iðnaðarnefndar. Hér geta byggst upp eftirsóknarverð störf, tæknistörf. Við getum skapað mikinn arð vegna þess að gagnaver eru tilbúin til þess að kaupa raforku okkar dýrara verði en aðrir stórnotendur. Ánægjulegt hefur verið að sjá samstarf hv. þingmanna um að koma þessu málefni áfram. Í því sambandi vil ég sérstaklega þakka öllum nefndarmönnum í iðnaðarnefnd úr öllum flokkum sem fjölluðu nokkuð ítarlega um málið sem og nefndarmönnum öllum í efnahags- og skattanefnd. Þar tóku t.d. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndunum, hv. þingmenn Tryggvi Þór Herbertsson, Jón Gunnarsson og Pétur H. Blöndal, af skarið og var ánægjulegt að vinna með þeim að framgangi málsins. Ég tel að það sé sómi að því hvernig þingið hefur nálgast þetta mál og að við getum öll sammælst um að við séum að stíga ánægjulegt skref til þess að byggja upp áhugaverðan iðnað í landinu. Nú er í sjálfu sér í höndum gagnaveranna sjálfra hvað þau gera þar sem við höfum á vettvangi þingsins reynt að skapa þeim sama umhverfi hvað varðar samkeppnismál og önnur gagnaver innan Evrópska efnahagssvæðisins eða innan Evrópusambandsins hafa. Þau eiga að geta boðið viðskiptavinum sínum þjónustu án þess að þurfa að leggja á hana virðisaukaskatt og boðið viðskiptavinum sínum að flytja inn vélbúnað til þess að reka þjónustuna sem seld er erlendum aðilum án þess að greiða virðisaukaskatt af tækjunum. Okkur hefur vonandi tekist vel upp við þessa lagasetningu. Við munum fá úr því skorið snemma á næsta ári hvort rétt hafi verið farið með. Að lokum vil ég í þessari stuttu ræðu minni þakka hv. þingmönnum öllum fyrir samstarfið í iðnaðarnefnd og efnahags- og skattanefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem er að finna á þskj. 513 ásamt breytingartillögum. Þar er hluti af þeirri auknu tekjuöflun sem gert er ráð fyrir á næsta ári og er hluti af forsendum fjárlagafrumvarpsins. Um er að ræða sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki, bankaskattinn svokallaða, en gert er ráð fyrir að fjármálafyrirtækin skili í sérstökum skatti 1 milljarði kr. til þeirra miklu sameiginlegu verkefna sem við tökumst nú á við sem er að brúa bilið í ríkisfjármálum. Gert var ráð fyrir því í frumvarpinu að lagt væri á með þeim hætti að það næmi 0,045% af skuldum fjármálafyrirtækjanna, að frádregnum tryggðum innstæðum, og fjármálafyrirtæki og verðbréfafyrirtæki með umfang slíkra skulda undir 5 milljörðum kr. væru undanþegin skattinum. Samkvæmt þeim tillögum átti skatturinn að skila 1 milljarði kr. á næsta ári. Eftir umfjöllun nefndarinnar og viðtöl við gesti sem fyrir hana komu, umsagnaraðila, er það niðurstaða okkar að gera tvær breytingar á því fyrirkomulagi sem lagt var til. Annars vegar að láta skattstofninn vera allar skuldirnar og draga ekki frá hinar tryggðu innstæður þannig að sami skattur leggist á allar innstæðurnar, m.a. í ljósi þess að fyrir liggur frumvarp um innstæðutryggingarsjóð sem gerir ráð fyrir því að þar verði ekki aðeins tekið gjald af hinum tryggðu innstæðum heldur innstæðum öllum og eins til einföldunar. Við þessa breytingu er prósentan hins vegar lækkuð úr 0,045% í 0,041% sem skilar einfaldlega sömu tekjum vegna þess að skattstofninn er breiðari. Auk þess taldi nefndin rétt að undanþiggja ekki fjármálafyrirtæki sem hafa skattstofn undir 5 milljörðum kr. enda væri það óeðlileg mismunun milli samkeppnisaðila og óheppilegt að hafa slík viðmið í skattalöggjöf. Aftur á móti á einfaldlega að undanskilja verðbréfafyrirtæki þar sem umfang efnahagsreikninga þeirra er svo lítið að hverfandi skatttekjur fengjust af þeim og það yrði fyrst og fremst umstang við innheimtuna. Með þessum breytingum leggur nefndin til að frumvarp þetta verði samþykkt.

Frú forseti. Ég ritaði undir nefndarálitið ásamt hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni með fyrirvara og sá fyrirvari snýr að því að verið er að hækka og leggja á nýja skatta. Við erum almennt séð á móti því og teljum að það sé ekki lausn á vandamáli þjóðarinnar að skattleggja. Hins vegar er þetta skattur á fjármálafyrirtæki sem sumir telja að hafi valdið hruninu og þar af leiðandi má líta á hann sem eins konar skaðabætur eða borgun fyrir þann sokkna kostnað sem þjóðfélagið ber, en þetta er reyndar ekki stór hluti í þá miklu hít. Við mundum líka gjarnan vilja að þessi skattur yrði notaður til að byggja upp sjóð, viðlagatryggingasjóð eða eitthvað slíkt, til þess að eiga eitthvað í handraðanum ef eitthvað slíkt skyldi henda aftur, sem við vonum að sjálfsögðu að gerist ekki. Það er nú það helsta í fyrirvara okkar og ég kem honum hér með á framfæri.

Virðulegur forseti. Það er mér sérstök ánægja að mæla fyrir nefndaráliti og breytingartillögum í máli þessu við 2. umr. Hér er á ferðinni kerfisbreyting í álagningu vörugjalda og innheimtu bifreiðagjalda í landinu. Kerfisbreytingin felst í því að núna er horft til þeirrar losunar gróðurhúsalofttegunda sem fylgir hverri bifreið í álagningunni, bæði á bifreiðagjöldunum og eins á vörugjöldunum við innflutning. Það felur í sér að með tímanum verða þær bifreiðar sem menga mest heldur dýrari en þær eru í dag, en aftur á móti verða sparneytnari bílar, að ég tali ekki um bíla sem nota vistvænt eldsneyti eins og metan, ódýrari. Þegar á komandi ári 2011 má vænta þess að smábílar ýmiss konar og bílar sem menga lítið lækki umtalsvert í verði. Vegna þeirra breytingartillagna sem meiri hluti efnahags- og skattanefndar leggur til munu hins vegar ekki verða þær hækkanir á stærri bílunum sem ella hefðu orðið, heldur gerum við ráð fyrir að þar verði innleiðingin á einum þremur árum til þess að draga úr verðlagsáhrifum. Sömuleiðis gerum við breytingar á flokkum til að tryggja að ýmsar vinsælar bílategundir verði ekki alveg eins hátt gjaldteknar eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Fyrirkomulag skattlagningarinnar er í anda þeirrar þróunar sem við sjáum á alþjóðavettvangi þar sem við leitumst við að nota skatta og gjaldakerfi til þess að draga bæði úr mengun og losun gróðurhúsalofttegunda sem er eitthvert stærsta viðfangsefni samtímans. Markmið frumvarpsins er að stuðla að ákveðinni neyslustýringu með því að endurspegla það að nokkru í gjöldunum sem lögð eru á við innflutning. Okkur er engin launung á að við gefum sérstakan afslátt fyrir mest mengandi bílana og að losun hefur hér af umferð verið umtalsverð og veruleg í alþjóðlegum samanburði. Það er hins vegar gleðilegt að það er mikil þróun í þessu. Bílaframleiðendur bæta nú árangur sinn í nýtingu á eldsneyti og draga þar með úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er auðvitað vegna þess að þeim er ljóst að í æ fleiri löndum tekur skattlagning mið af þessu og það skapar þrýsting á framleiðendur um að gera bragarbót á framleiðslu sinni og bæta eldsneytisnýtingu og innleiða nýja tækni og vistvæna orkugjafa. Þær breytingar sem nefndin leggur til eru í fyrsta lagi til þess ætlaðar að koma til móts við athugasemdir sem ferðaþjónustan í landinu hafði fram að færa. Einkum töldu forsvarsmenn bílaleignanna að ákveðnir annmarkar væru á frumvarpinu sem gætu gert þeim erfitt fyrir að mæta þeirri miklu aukningu í eftirspurn eftir bílaleigubílum sem orðin er og fyrirsjáanleg er á næstu árum. Af því hafði ferðaþjónustan miklar áhyggjur vegna þess að þegar fólk ferðast til Íslands þar sem almenningssamgöngur eru takmarkaðar eru flug og bíll hjá mörgum ferðalanginum samtvinnuð og ef ekki er hægt að tryggja framboð af bílum er augljóst að það getur bitnað á ferðamannastraumi til landsins. Þess vegna leggur nefndin til að það hámark, 750.000 kr., sem gert var ráð fyrir í niðurfellingu vörugjalda til bílaleigna verði hækkað í 1.250.000 kr. Það þýðir þá að stærri bílar sem bílaleigurnar nota mikið rúmast innan þessara marka, þær lenda því ekki í umtalsverðri gjaldtöku umfram það sem nú er eins og ella hefði orðið. Til samræmis er slík niðurfelling fyrir vörugjald af innflutning á metanbílum líka hækkuð úr 750.000 kr. í 1.250.000 kr. Þá leggjum við til að H-flokki í frumvarpinu, þar sem eru bílar sem losa 201–220 g, verði breytt þannig að hann nái til bíla sem losa 201–225 g og að flokknum fyrir ofan hann verði breytt til samræmis við það. Það er gert til þess að flytja nokkrar vinsælar bílategundir, ekki síst úti á landsbyggðinni, niður um flokk og gera þær þar með ódýrari í innkaupum og koma til móts við þær athugasemdir sem menn af landsbyggðinni höfðu fram að færa. Sömuleiðis er lagt til, til að koma til móts við bílaleigurnar, að þær fái heimild til þess að selja bifreiðar strax eftir sex mánaða notkun, enda hafi þær verið eknar 20.000 km, nú til reynslu í tvö ár, 2011 og 2012. Það er fyrst og fremst hugsað til að koma til móts við það högg sem bílaleigurnar verða fyrir á eigið fé sitt, vegna þess að um leið og sá gleðilegi viðburður verður að verð á smábílum til almennings lækkar á næsta ári og örvar vonandi bílasölu í landinu og hjálpar bílgreininni, mun sú verðlækkun til almennings valda því að verðmæti smábílaflotans hjá bílaleigunum lækkar einnig. Það bitnar auðvitað beint á eiginfjárstöðu þeirra og þess vegna er þetta hugsað sem nokkurs konar mótvægisaðgerð til þess að hjálpa bílaleigunum á þessum tveimur árum. Einnig er það gert vegna þess að mönnum blöskrar að sjá að nýjustu bílarnir í landinu, þeir sem keyptir eru inn að vori, eru nýttir í ferðaþjónustunni yfir fjögurra mánaða tímabil en standa síðan ónýttir þúsundum saman yfir vetrarmánuðina m.a. vegna þess að það er aðeins heimilt að leigja þá í skamman tíma. Auk þess að heimila bílaleigunum að selja bílana strax eftir sumarið þannig að nýjustu bílarnir í landinu komist þá strax í notkun að vetri og standi ekki ónýttir mánuðum saman, er hvatt til þess að fjármálaráðuneytið taki til athugunar að gera breytingar á reglugerð þannig að heimilt verði yfir vetrartímann að leigja bílaleigubíla til lengri tíma en verið hefur til þessa og þá líka með það að markmiði að sá mikli bílafloti sem stendur á stæði allan veturinn fái einhver frekari verkefni. Til þess að koma til móts við athugasemdir ekki síst af landsbyggðinni þar sem menn höfðu áhyggjur af því að stærri bifreiðar, jeppabifreiðar og aðrar slíkar sem menn þurfa þar sums staðar á að halda vegna aðstæðna og af öryggisástæðum, það eru einkanlega bifreiðar sem eru í flokkunum G, H, I og J í frumvarpinu, þ.e. bílar sem menga meira en 180 g, er í frumvarpinu gert ráð fyrir að vörugjöld þar færist til þess horfs sem þau voru fyrr á árum. Það mundi að óbreyttu leiða til nokkurrar hækkunar á næsta ári. Þar væri nokkuð af bifreiðum sem flyttust úr 30% vörugjöldum upp í 45% vörugjöld og nokkuð af bílum sem flyttust úr 45% vörugjöldum í 55, 60 og 65% gjöld. Það væru auðvitað umtalsverðar hækkanir ef þær brystu á allar í einu og hefðu neikvæð áhrif á verðlag á bílum og er hægt að taka undir þau sjónarmið af landsbyggðinni að sumu leyti. Þess vegna leggur meiri hlutinn til að á næsta ári verði veittur 20% afsláttur af flokkunum H, I og J þannig að vörugjöldin verði ýmist eilítið lægri en þau eru í dag, eða lítið eitt hærri, í mesta lagi 7% hærri en þau eru í ár. Það ætti þá ekki að vera það mikil aukning á gjöldum að það mundi hafa stórfelld áhrif á næsta ári. Lagt er til að árið eftir verði þessi afsláttur minnkaður í 10% en falli síðan niður á þriðja árinu. En við væntum þess líka að á þessu tímabili, haldi áfram sú öra þróun sem verið hefur að bílaframleiðendur komi með betri bíla sem nýti eldsneyti betur, flytjist bílar líka niður á milli flokka þannig að tegundir sem núna eru í hæstu flokkunum geti færst niður eftir skalanum og tekið þannig lægri gjöldum þegar afsláttar- eða innleiðingartímabilinu lýkur. Þá hefur náðst samstaða um það hjá okkur í meiri hlutanum að ganga nokkru lengra í þessu efni og veita þennan afslátt líka fyrir þær bifreiðar sem eru í G-flokki og verður dreift sérstaklega í breytingartillögu sem lýtur að því, en þar eru bílar sem menga 180–200 g og er talsvert af vinsælum bílum á Íslandi í þeim flokki. Þá er sömuleiðis gerð sú breyting að niðurfelling vörugjalda af nýjum metanbílum verður ekki bundin við að þessir bílar hafi verið gerðir að metanbílum í verksmiðjunum erlendis þar sem bílarnir eru upphaflega framleiddir, heldur er opnað fyrir þann möguleika að þegar keyptur er nýr bíll til landsins geti menn keypt hefðbundna bifreið en látið breyta henni hér á landi áður en hún fer á varanleg númer, og fengið í tengslum við það fulla niðurfellingu vörugjalda rétt eins og hún hefði verið keypt sem metanbifreið frá útlöndum. Það er gert til að fjölga enn frekar metanbílum í umferð, en líka til þess að hafa hvata til atvinnustarfsemi í landinu, en allnokkrir aðilar eru byrjaðir að vinna við breytingar á bílum í þessa átt. Það er sömuleiðis hluti af skattapakkanum þetta árið að veita sérstaka styrki, 100.000 kr. til þúsund notaðra bíla í landinu til þess að fara í breytingar yfir í metan, vegna þess að við eigum allnokkuð af metani sem ekki er nýtt og getum vel keyrt hluta af flotanum, ekki gríðarlegan stóran hluta en samt nokkur þúsund bíla, á metangasi sem við framleiðum hérlendis. Má jafnvel vænta þess að þar geti líka orðið framleiðsluaukning og að framleiðslan geti orðið víðar en hér og á Suðurlandsundirlendinu, en hún er enn sem komið er bundin við þessi svæði. Síðan eru gerðar lítils háttar breytingar varðandi undanþáguflokkana. Þar eru teknir inn hinir svokölluðu jöklabílar sem þjóna ferðamönnum fyrst og fremst og fá þá sams konar meðferð og bílaleigur og leigubílar sem fá undanþágur á þeim forsendum að sú starfsemi sé mikilvægur hluti af þjónustu við ferðamenn. Það á auðvitað við um þessa aðila. Keppnisbifhjól eru tekin inn af því að keppnisbifreiðar hafa verið á undanþágum og er eðlilegt að mismuna ekki eftir því hvort um bifreið eða bifhjól er að ræða. Ýmsar slíkar smálegar breytingar eru gerðar. Ég held að mér sé óhætt að segja að hér sé á ferðinni eðlileg breyting á skattheimtunni og aðferðinni við skattheimtu og að hún sé í samræmi við hina alþjóðlegu þróun, að hún hafi jákvæð umhverfismarkmið að leiðarljósi og að með þeim breytingum sem orðið hafa á málinu í meðförum nefndarinnar hafi þeir annmarkar og ágallar sem á var bent í umsagnarferlinu, bæði gagnvart ferðaþjónustunni og ekki síður landsbyggðinni, verið sniðnir af. Þetta getur orðið til þess að hleypa nokkru lífi bæði í bílgreinina og sömuleiðis í áframhaldandi þróun á nýtingu á innlendum vistvænum orkugjöfum eins og metani, með jákvæðum þjóðhagslegum áhrifum og efnahagslegum ávinningi fyrir okkur öll.

Frú forseti. Við ræðum breytingar á vörugjöldum bíla. Ég hef haft ýmislegt við frumvarpið að athuga, sérstaklega vegna flækjustigs þess. Skoðun mín á sköttum og skattheimtu hefur ætíð verið sú að þó að nauðsynlegt sé að innheimta skatta eigi að reyna að gera það með sem einföldustum og skilvirkustum hætti. Þeir sem hafa hlustað á umræðuna í kvöld geta ekki hafa komist að neinni annarri niðurstöðu en þeirri að það sé árviss viðburður að reyna að flækja íslenska skattkerfið eins mikið og mögulegt er. Þótt vissulega sé þörf á að innheimta hærri skatta er það gert með þvílíkum aðferðum að það verður vart lengur fyrir aðra en færustu sérfræðinga að komast í gegnum alla þann skattaskóg sem rísa mun í þessu landi. Ég geri aðallega athugasemdir við frumvarpið vegna þess að þó að hugmyndin að baki því sé góð, að draga úr kolefnislosun, reyna að bæta andrúmsloftið og menga minna, eru alvarlegar rökvillur í þeirri lagasetningu. Ég gerði athugasemdir við það í fyrsta nefndaráliti mínu við frumvarpið og leyfi mér að lesa það upp, með leyfi forseta: „Dæmi um alvarlegar rökvillur í lagasetningu er fyrirliggjandi frumvarp fjármálaráðherra um breytingar á vörugjöldum bifreiða. Þær breytingar sem eru fyrirhugaðar á vörugjöldum bifreiða eru með tengingu við kolefnislosun þeirra og eru algerlega óraunhæfar og órökréttar þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir 29 undanþáguflokkum. Í undanþáguflokkunum eru allir þeir sem keyra mest og menga mest með undanþágur. Þar má nefna vöruflutningabíla, dráttarbíla, leigubíla, rútur og bílaleigubíla, sem ásamt öðrum undanþágum gerir það að verkum að nánast allt atvinnulífið er undanþegið, skattstofninn þrengist og skatturinn lendir nánast alfarið á fjölskyldum og einstaklingum sem þurfa að keyra í vinnuna og út í búð. Hér er fjármálaráðherra búinn að gefast algerlega upp fyrir sérhagsmunahópum og almenningur borgar brúsann.“ Ég minnist þessi ekki að hafa séð undanþágur fyrir 29 sérhagsmunahópa í einu og sama frumvarpinu fyrr. „Það eru einfaldlega engin haldbær rök fyrir því að flutningabílar sem menga gríðarlega eða erlendir ferðamenn á bílaleigubílum, svo að fá dæmi séu tekin, séu undanskildir kolefnisskatti. Hér er því ekki um stefnubreytingu í skattheimtu að ræða eins og ráðherrann vill telja fólki trú um, nema að því leyti að verið er að færa skattstofn í meira mæli yfir á almenning og láta undan þrýstingi frá sérhagsmunahópum undir yfirskini umhverfisstefnu.“ Neyslustýring getur verið ágæt, neyslustýring í umhverfismálum er að mínu mati nauðsynleg. Það þarf að reyna að finna með allróttækum hætti leiðir til þess að bæta umhverfið. Mengun er að verða alvarlegt vandamál víða og við sem búum rétt fyrir utan höfuðborgina sjáum iðulega þykka, gula slikju umlykja Reykjavík ansi marga daga á hverju ári. Það er mengun frá bílum. Útblástur bifreiða er vandamál. Hér eru hins vegar skattálögur í umhverfisbúningi, skattur í grænni gæru, eins og einhver sagði. Á endanum verða það vinnuferðir og búðarferðir almennings sem eru skattlagðar, en allur annar akstur er að því virðist undanskilinn. Það mundi nást eðlilegri og sanngjarnari árangur í þessum málaflokki með því að taka þá skatta beint í gegnum eldsneytið þar sem allir sem keyra væru þátttakendur í því umhverfisátaki sem þarf að takast á við hér á landi. Þá yrði jarðefnaeldsneyti skattlagt, ekki metan, ekki raforka ef hún er notuð sem eldsneyti, og ekki aðrir lífrænir minna mengandi orkugjafar. Það mundi hvetja fólk til þess að keyra minna af því bensínið yrði orðið dýrara. Það mundi ekki hamla innflutningi á bílum eins og frumvarpið gerir og er aðalástæðan fyrir öllum þessum undanþáguflokkum. Ég geri athugasemdir við frumvarp á þessum forsendum. Búið er til óeðlilega mikið flækjustig í kringum tiltölulega einfalt mál. Ég hefði gjarnan viljað sjá þessa lagasetningu með öðrum hætti. Fulltrúi fjármálaráðuneytisins sem kom fyrir efnahags- og skattanefnd sagði að menn hefðu beðið í langri röð fyrir utan fjármálaráðuneytið til að fá undanþágur frá þessum sköttum. Almennt séð er það ekkert góð lexía fyrir atvinnulífið í heild að allt saman skuli vera rekið á einhverjum undanþágum yfir höfuð, það getur ekki verið að íslenskt atvinnulíf sé almennt svo bágborið að það geti ekki borið sig öðruvísi en undir regnhlíf pilsfaldakapítalisma. Að öðru leyti eru markmiðin hvað varðar betra andrúmsloft góð, en þeim hefði mátt ná mun auðveldar og skilvirkar með allt öðrum hætti en hér er gert.

Virðulegi forseti. Ég er hingað kominn til þess að vekja athygli á því að hér hefur verið tekið mjög stórt skref til þess að bæta lífsgæði í landinu. Við megum ekki gleyma því að þessi ákvörðun stjórnvalda er mikilvægur þáttur í minnkun losunar gróðurhúsalofttegunda hér á landi. Árið 2006 var þáttur vegasamgangna í losun slíkra lofttegunda fjórðungur af þeirri losun sem er hér. Nú er stigið stórt skref, ekki allt skrefið, og ég get tekið undir það með hv. þingmanni að við mættum svo gjarnan ganga lengra, en við verðum að hjálpa atvinnulífinu og almenningi að laga sig að þeim breytingum sem við tökum nú fyrsta skrefið að með því að færa skattlagninguna af jarðefnaeldsneytinu yfir á kolefnislosunina. Það hlýtur að vera áhugaverðara og sanngjarnara að miða skattlagninguna við hvað bíllinn mengar frekar en þyngd hans. Það má ekki gleyma því að þeir bílar sem menga mest munu engu að síður borga bifreiðagjöld og bifreiðagjöldin eru tengd kolefninu. Þeir sem menga mest munu líka finna fyrir því með bifreiðagjöldunum. Hér er á ferð umtalsvert hagsmunamál fyrir okkur öll sem viljum vinna að því að það verði betra að búa á þessu landi og við nýtum styrkleika okkar á sviði náttúruverndar og ferðaþjónustu. Það er sjálfsagt skref að breyta skattlagningu á bifreiðar okkar. Við megum ekki gleyma því að við getum vissulega tekið stærra skref, en við skulum taka þetta skref fyrst, svo skulum við taka stærra skref.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram andsvarið. Við erum sammála um markmiðið að því leyti að við teljum báðir að bæta þurfi andrúmsloftið og minnka þurfi þá mengun sem umlykur höfuðborgarsvæðið. Við erum ósammála um hvernig ná á þeim markmiðum. Þeir sem menga mest borga ekki mest. Þeir sem menga mest og keyra mest eru allir á undanþágu frá vörugjaldinu, leigubílar, rútur, vöruflutningabílar, og svo eru bílaleigubílar með undanþágu líka. Ég leyfi mér að segja: Af hverju eiga erlendir ferðamenn ekki að leggja sitt af mörkum við að draga úr mengun á Íslandi? Það eru einhverjar gælur við viðskiptalífið sem að mínu mati eru óþarfar og hefði t.d. mátt gera langtímaáætlun skref fyrir skref í málinu og segja: Nú þurfum við á næstu fimm árum að bæta þessu inn í eldsneytisgjaldið og gefa fólki færi á því með tímanum að minnka við sig í bílakaupum, í stærð og eyðslu bíla. Fólk mundi þá vita að hverju það gengi hvað varðar eldsneytisverð. Það mundi hvetja til kaupa á sparneytnari bílum, léttari bílum, minni bílum, sem er nákvæmlega það sem frumvarpinu er ætlað að gera. Það mundi líka draga úr akstri. Þetta frumvarp dregur ekki úr akstri því að um leið og maður er búinn að flytja inn bílinn og búinn að borga gjaldið er enginn hvati lengur til að draga úr akstri. Það er aðallega þess vegna sem ég geri athugasemdir við það. Það eru ólík sjónarmið sem ráða ferðinni og þannig er það bara.

Virðulegi forseti. Mig langar að leggja inn a.m.k. tvo punkta. Í fyrsta lagi: Hvergi í Evrópu greiðir ferðaþjónusta, þ.e. bílaleigurnar, vörugjald af þeim bílum sem notaðir eru, hvort sem það er í Danmörku, Bretlandi, Noregi eða Svíþjóð. Ef íslensk ferðaþjónusta á að vera samkeppnishæf við ferðaþjónustu í samkeppnislöndum sínum hvað snertir bílaleigu og þá mikilsverðu þjónustu í tengslum við bílaleigurnar, hvað snertir þá ferðamenn sem koma hingað til lands, þarf að koma til móts við þau sjónarmið innan ferðaþjónustunnar. Fram hjá því verður ekki litið ef við viljum byggja upp ferðaþjónustu á Íslandi, t.d. hvað snertir þann mikilvæga þátt ferðaþjónustunnar sem snýr að landsbyggðinni, því að sagt hefur verið að bílaleigurnar séu lífæð ferðaþjónustunnar úti á landi. Þetta var fyrri punkturinn. Í öðru lagi verður ríkisvaldið, stjórnvöld, að fara að bregðast við þeirri þróun að aðrir orkugjafar bjóðast en jarðefnaeldsneyti. Við þurfum m.a. að miða grunnskattlagningu við þá breytingu. Hér tökum við á málefnum metanbifreiða, í öðru frumvarpi tökum við á málefnum rafmagns- og vetnisbíla og annarra bíla sem nota aðra orkugjafa en jarðefnaeldsneyti. Ríkisvaldið þarf að fara að breyta strúktúrnum til þess að styðja við þá breytingu sem á sér stað og til að hvetja til þess að auðveldara verði fyrir Íslendinga að kaupa bíla sem nýta aðra orkugjafa. Það er grundvallarþáttur í frumvarpinu og því ber að fagna. Við megum ekki gleyma því að hér er verið að bregðast við þeirri þróun sem við sjáum öll fyrir okkur að verði og tengist t.d. þeirri umræðu sem átti sér stað í þessum þingsal í gær, sem og veggjöldum og vegtollum. Við hljótum að horfa á að ríkið þarf að fá fjármuni til að standa undir uppbyggingu á vegakerfinu. Það þarf að gera það með einhverjum öðrum hætti og þá um leið að bregðast við því að jarðefnaeldsneyti er ekki besti valkosturinn og verður það ekki á næstu árum.

Frú forseti. Það er allt rétt sem hv. þm. Magnús Orri Schram sagði, það þarf að stíga skref inn í nýjan veruleika. Það er ekki hægt að menga hér endalaust, við höfum ekki nema eina jörð. Hugmyndin um að alltaf sé hægt að stækka kökuna gengur ekki upp til lengdar. Hins vegar hefði verið hægt að ná markmiði frumvarpsins með miklu einfaldari og skilvirkari hætti og með því að taka gjaldið beint af eldsneytinu. Það væri þá af jarðefnaeldsneyti en metanið yrði að sjálfsögðu undanskilið og rafmagnsbílar líka. Það mætti fella niður vörugjöld, það skiptir ekki máli í rauninni, þá yrðu engin áföll fyrir ferðaþjónustuna í þeim tilgangi, hún gæti bara flutt inn bíla og þeir yrðu notaðir á sumrin af ferðamönnum sem mundu borga kolefnisgjaldið í gegnum eldsneytið. Það væri allt saman til einföldunar, það er það sem ég hef reynt að tala fyrir í skattamálum. Ég styð skattstefnu ríkisstjórnarinnar að mörgu leyti eins og hún hefur verið sett fram með þrepaskiptu tekjuskattskerfi og meiri jöfnuði í skattamálum, en margt af því sem komið hefur fram hjá þessari ríkisstjórn er allt of flókið, óþarflega flókið. Mér finnst að menn mættu reyna að vanda sig betur þegar kemur að skattlagningu.

Virðulegur forseti. Ég tel að hugsunin í því máli sem við fjöllum um í kvöld sé jákvæð, það á að reyna að leggja á gjöld miðað við aðra hugmyndafræði, þ.e. að miða við hve mikið ökutæki losa af koldíoxíði. Ég held að flestir séu sammála um að það sé mjög mikilvægt að draga saman í losun gróðurhúsalofttegunda og ökutæki menga talsvert miðað við þá mengun sem er frá Íslandi almennt. Í þessu frumvarpi er stefnt að því að tengja skattlagningu á ökutækjum við skráða losun á koltvísýringi. Hugmyndafræðin er því jákvæð. Ég hefði hins vegar viljað ganga aðeins lengra og vildi koma því á framfæri í stuttri ræðu að bifhjól menga hlutfallslega mjög lítið. Að mínu mati virðast þau ekki sitja við sama borð og bifreiðar varðandi þetta mál. Í máli formanns nefndarinnar, hv. þm. Helga Hjörvars, kom fram að óeðlilegt væri að mismuna eftir því hvort um væri að ræða bifhjól eða bíla. Ég tek undir það. Það er óeðlilegt að mismuna eftir því hvort um er að ræða um bíla í þessu sambandi eða bifhjól en ég sé ekki betur en að hægt sé að rökstyðja það að við gerum það í þessu mál. Það gengur ekki nógu langt að mínu mati. Ég hef aðeins kynnt mér umsagnir sem hafa borist, ég sit ekki í efnahags- og skattanefnd og er þar af leiðandi ekki sérfræðingur í málinu en sé þó að mjög góð rök koma fram í umsögnum. Það komu umsagnir frá nokkrum aðilum. Sameiginleg umsögn kom frá Sniglunum, Slóðavinum, Ökukennarafélagi Íslands og Biking Viking. Þeir færa fram ferns konar rök, eru með fjóra punkta sem þeir telja að taka þurfi tillit til varðandi þetta mál. Ég ætla að fara aðeins yfir þá punkta. Í fyrsta lagi fagna þessir aðilar þeirri viðleitni stjórnvalda að gera bílaflota landsmanna grænni, og hægt er að taka kröftuglega undir það. Hins vegar sé ekki komið nægjanlega til móts við bifhjól í frumvarpinu, þau séu látin sitja hjá varðandi vörugjöldin, má segja. Þeir mótmæla því kröftuglega að sá liður sem snýr að bifhjólum skuli standa óbreyttur vegna þess að bifhjól séu mun grænni kostur en mörg önnur vélknúin ökutæki í umferðinni. Þeir taka dæmi í umsögninni um litla mengun frá bifhjólum, benda á þá staðreynd að stórt BMW-bifhjól losi aðeins 95,1 g af koltvísýringi á km, sem er á við lítinn smábíl með mun minni vél. Ný bifhjól þurfi í dag að uppfylla Euro 3 staðalinn þannig að flest losi þau í kringum 80–120 g/km, sem þýðir að þau mundu fara í 10–15% vörugjaldaflokk ef um bifreið væri að ræða. Þeir færa rök fyrir því að það hljóti að vera réttlátt að tekið sé tillit til þessarar staðreyndar og vörugjöld af bifhjólum miðuð við þetta í framtíðinni. Þeir benda hins vegar á að bifhjól eru ekki eins nákvæmlega flokkuð varðandi koldíoxíðslosun og bílar og leggja því til að einn vörugjaldaflokkur gildi fyrir öll bifhjól og vörugjöldin verði 15% fyrir bifhjól. Þetta er fyrsti punkturinn og kannski sá stærsti í umsögn þessara aðila, að bifhjólin eigi almennt að fara í 15% vörugjaldaflokkinn vegna þess að þau séu hlutfallslega umhverfisvæn, sem er meginhugmyndafræðin í frumvarpinu. Þeir benda í öðru lagi á að bílaleigubílar fái lækkun á vörugjöldum en mótorhjól í eigu leigufyrirtækja fái það ekki, einfaldlega vegna þess að notast er við orðið bifreið í lögunum en ekki ökutæki. Þeir telja það skjóta mjög skökku við af því að fyrirtæki sem leigja bifhjól þurfi að uppfylla sömu skyldur og bílaleigur. Þetta er að sjálfsögðu eins og allir vita ört vaxandi þáttur í ferðaþjónustu eins og bílaleigubílarnir og þeir telja því réttlætismál að leiguhjólin fái sömu meðferð og bílaleigubílar. Þriðji punkturinn sem þeir tilgreina er sá að það sama hljóti að eiga við um bifhjól til ökukennslu og kennslubifreiðar, en bifhjól til ökukennslu fá enga niðurfellingu eins og kennslubifreiðar. Þetta hlýtur að vera óréttlátt. Þetta er alveg sama hugmyndafræðin, menn vilja hafa ný tæki, góð tæki og örugg tæki þegar þeir kenna og þess vegna fá kennslubifreiðar niðurfellingu en ekki kennslubifhjól. Þetta þyrfti að skoða að mínu mati, virðulegur forseti. Fjórða atriðið sem þeir tilgreina - það atriði er reyndar líka tilgreint í umsögn Mótorhjóla- og snjósleðaíþróttasambands Íslands, MSÍ - er að sérsmíðuð keppnisbifhjól ættu að fá sömu meðferð og keppnisbifreiðar í lögunum. Ég vil taka fram að verið er að laga þetta fjórða atriði í breytingartillögum frá nefndinni þannig að ekki þarf að fara frekar yfir það. Efnahags- og skattanefnd hefur sem sagt tekið tillit til eins atriðis sem þessir aðilar benda á en ekki hinna þriggja sem ég hef tilgreint hér. Og þar er kannski stærsti liðurinn, þetta almenna vörugjald sem þeir vilja að fari niður í 15% á bifhjól eins og á bifreiðar sem menga lítið. Ég vil líka draga það fram að þessir aðilar hafa skoðað þetta mjög vel. Undir þessa umsögn skrifa fyrir hönd Sniglanna Gunnar Gunnarsson formaður, fyrir hönd Slóðaviða Ásgeir Örn Rúnarsson formaður, fyrir hönd Ökukennarafélags Íslands Jón Haukur Edwald formaður, og fyrir hönd mótorhjólaleigunnar Biking Viking ehf. Eyþór Örlygsson framkvæmdastjóri. Þetta eru allt aðilar sem hafa skoðað þessi mál mjög faglega og koma með tillögur að breytingartillögum í sinni umsögn. Það er því búið að vinna þetta upp í hendurnar á þinginu og hefði að mínu mati verið einfalt, ef vilji hefði verið til að skoða þetta, að klára það mál. En ég þakka þó fyrir að eitt af þessum atriðum sé skoðað sem ég tel mikilvægt, þ.e. keppnishjólin, en ég hefði gjarnan viljað sjá að allt hefði skilað sér í breytingartillögum hér. Á sínum tíma fyrir 10 árum, árið 2000, voru vörugjöld lækkuð, vörugjöld af jeppum voru lækkuð úr 75% í 45%. Þetta var auðvitað veruleg lækkun. Þá voru vörugjöld af bifhjólum líka lækkuð, úr 70% í 30%, þannig að bæði jepparnir og bifhjólin lækkuðu í takt má segja. Ég skil alveg að bifhjólaeigendur séu ekki sáttir og hagsmunasamtök þeirra við að fylgja ekki með í þessari umferð og fara niður í 15% vörugjald. Ég hef íhugað og er að láta skoða það núna, það er nú langt liðið á þetta þing, við frestum því á morgun með atkvæðagreiðslum, en ég vona að það náist að útbúa breytingartillögu sem ég mun þá flytja á morgun og láta reyna á hvort þingheimur tekur undir þessi rök. Þar sem hugmyndafræðin í frumvarpinu er að borga í takt við losun á gróðurhúsalofttegundum ættu bifhjólin að lækka í vörugjöldum niður í 15% almennt, leiguhjólin ættu að fá sömu meðferð og bílaleigubifreiðar og kennsluhjólin, kennslubifhjólin, ættu að fá sömu meðferð og kennslubifreiðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir ágæta ræðu sem fjallaði aðallega um bifhjól en það er sennilega vegna þess að hv. þingmaður hefur ekið bifhjóli einhvern tímann um ævina sem ég hef ekki gert. Ég vil spyrja hana, þar sem þetta er nú allt saman meira og minna handstýrt og handpikkað, meira að segja formaður nefndarinnar flytur breytingartillögu sjálfur í handpikkingarstíl, hvort það geti verið að ekki sé tekið tillit til bifhjóla í þessu kerfi öllu saman, sem búið er að flækja út í það óendanlega, vegna þess að enginn nefndarmaður í efnahags- og skattanefnd ekur bifhjóli.

Virðulegur forseti. Ég skal ekki segja um handpikkingaraðferðina hvort það hefði verið betra að einhver hefði ekið bifhjóli í efnahags- og skattanefnd. Það má vel vera. En alla vega sé ég að í þeim athugasemdum, sem mér finnst vera mjög góðar, sem koma frá öllum þessum aðilum, Sniglunum, Slóðavinum, Ökukennarafélagi Íslands og Biking Viking, færa þeir mjög sterk rök fyrir máli sínu. Þess vegna kemur mér á óvart að efnahags- og skattanefnd hafi ekki tekið tillit til athugasemdanna, þó er tekið tillit til einnar athugasemdar og það er varðandi keppnishjólin, það er farið með keppnishjólin eins og keppnisbílana. En af hverju ekki með hitt líka, vörugjöldin almennt, af því að mótorhjólin menga hlutfallslega lítið, kennslubifhjólin og leigubifhjólin? Af hverju er þessi gata ekki gengin til enda? Ég treysti mér ekki til að segja að það sé vegna þess að fulltrúarnir, þingmennirnir í hv. efnahags- og skattanefnd átti sig ekki á því sem er að gerast í mótorhjólaheiminum eða eitthvað slíkt. Mér finnst þetta bara vera svo rökrétt. Ég get alveg eins spurt hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er öflugur stærðfræðingur: Er þetta ekki allt mjög rökrétt? Eru ekki rök þeirra mjög sterk og þung og hugsuð á rökréttum nótum? Það hlýtur að vera ákveðið jafnræði á milli bifreiða og bifhjóla og hv. formaður nefndarinnar sagði að það væri óeðlilegt að mismuna eftir því hvort um bifreið eða bifhjól væri að ræða.

Frú forseti. Þetta er orðið dálítið undarlegt að það er farið er að spyrja mig margra spurninga. En það er alveg hárrétt, það væri rökrétt að hafa keppnishjólin, keppnisbifhjólin í sama flokki og keppnisbifreiðarnar. En það eru akkúrat engin rök fyrir því að hafa þau skattfrjáls yfirleitt, því að mér sýnist að þessar bifreiðar mengi ekkert síður. Ég hef fylgst með þeim aðförum sem eru á þessum keppnisvöllum og það er nú ekki aldeilis verið að spara bensínið, það brennur þarna jafnt sem annars staðar og myndar koldíoxíðmengun. Þannig að hafi maður yfirleitt einhverja trú á því að jörðin sé að hitna undan koldíoxíðsmengun ættu menn aldeilis að banna þetta eða reyna að hamla því. Reyndar er það þannig að allur listinn þarna með undanþágurnar er eiginlega fótspor lobbíista sem hafa komið á fund ýmissa þingmanna í gegnum tíðina. Maður getur nánast rakið það með því hvenær viðkomandi grein var sett inn hvenær þeir komu á fund einhverra þingmanna og fengu í gegn að sín bifreið yrði undanþegin.

Virðulegur forseti. Já, ég tel að ég átti mig á hvað hv. þm. Pétur H. Blöndal er að fara. Það er alveg rétt að ef undanþágulistinn er skoðaður er hægt að færa rök fyrir því að þessi hugmyndafræði er hriplek, af því að þeir sem menga mjög mikið fá undanþágur. Það sem ég er að færa rök fyrir hér, og tek undir athugasemdir og röksemdafærslu frá Sniglunum, Slóðavinum, Ökukennarafélaginu og Biking Viking, er að það sama eigi að gilda um bíla og mótorhjól. Fyrst keppnisbílarnir fá ákveðna meðferð eiga keppnismótorhjólin að fá þá meðferð líka. Það er komið til móts við það hér og það er mjög gott. Það er verið að laga það en það er ekki verið að laga hlutina varðandi vörugjöldin almennt, að hafa bifhjólin í 15% af því að þau menga lítið. Það er ekki verið að koma til móts við kennslumótorhjólin eins og bílana og ekki heldur til móts við mótorhjólin sem eru leigð út eins og bílana sem eru leigðir út. Mér finnst það galli, mér finnst að það eigi að ríkja jafnræði hér á milli bifhjóla og bifreiða og sama hugmyndafræðin eigi að gilda fyrir bæði þessi ökutæki. 
            

Frú forseti. Það er í sjálfu sér göfugt að minnka mengun og ber að fagna því að reynt sé að takast á við það verkefni. Mér finnst hins vegar að stjórnvöld ætli sér að stýra samsetningu bílaflota Íslendinga með skattlagningu. Mig langar aðeins til þess að vekja máls á hagsmunum landsbyggðarinnar í þessu. Það kom fram í ágætri framsögu hv. þm. Helga Hjörvars að mikið tillit hefði verið tekið til sjónarmiða landsbyggðarinnar. Það ber að þakka og ég þakka nefndinni sérstaklega fyrir að hún hefur tekið tillit til margra þátta sem koma fram í athugasemdum ýmissa aðila við þetta frumvarp. Ég verð þó að segja að mér finnst ekki hafa verið tekið nógu mikið tillit til landsbyggðarsjónarmiða og ætla lítillega að fara yfir það. Í umsögn Bændasamtaka Íslands er talað um að í greinargerð sé losun á koltvísýringi á Íslandi borin saman við losun í Evrópu og tekið fram að markmiðum frumvarpsins verði best náð með því að tengja skattlagningu á ökutæki almennt við skráða losun. Það er rétt að tala um að á Íslandi er, eins og hv. þingmaður þekkir, mjög dreifð byggð og mun dreifðari en t.d. á meginlandi Evrópu. Almenningssamgöngur eru takmarkaðar, það er víða lélegt vegakerfi og afar rysjótt veðurfar. Það er því nauðsynlegt fyrir íbúa víða á landsbyggðinni að eiga fjórhjóladrifnar og aðrar stærri bifreiðar til að geta tekist á við þetta veðurfar. Við höfum áhyggjur af því að þær breytingar sem lagðar eru til séu á kostnað akstursöryggis og byggðasjónarmiða vegna þess að eins og þekkt er þurfa íbúar á landsbyggðinni oft að sækja grunnþjónustu um langan veg. Vissulega væri mjög áhugavert fyrir bændur, m.a. þann sem hér stendur, að eiga Toyota Yaris eða Nissan Micra. Sá ljóður er hins vegar á slíkum bifreiðum að þær eru ekki hannaðar fyrir fullvaxta menn  Það kom hins vegar fram í ræðu framsögumanns, hv. þm. Helga Hjörvars, að í þeirri breytingartillögu sem hér er lögð fram er gefinn afsláttur af þessum hækkuðu gjöldum í flokkum H, I og J sem eru þeir flokkar sem varða bifreiðar á landsbyggðinni, stærri bifreiðar, 20% á næsta ári og 10% að tveimur árum liðnum, en íbúar á landsbyggðinni munu þurfa að nota slíkar bifreiðar eitthvað áfram. Vonandi mun þróun í vélum og mótorum á slíkum bifreiðum halda eitthvað áfram þannig að þær eyði minna til framtíðar. Það er ástæða til að þakka nefndinni fyrir að breyta vörugjaldi á dráttarvélum, en ég vil hins vegar gera að umtalsefni þá staðreynd að pallbílar skuli teknir úr 13% vörugjaldaflokki og færðir almennt undir þessa nýju töflu er varðar losun. Ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar, Helga Hjörvar, hvort það hafi eitthvað verið rætt í nefndinni og hvort það hafi komið til greina að umbuna eða ívilna fólki sem býr á landsbyggðinni við þessar erfiðu aðstæður. Kom til greina að gera einhverjar sérstakar ívilnanir fyrir íbúa á þessum svæðum? Nú flækir það sjálfsagt málið þónokkuð, en miðað við að fara yfir þessar lagabreytingar virðist þetta vera ansi flókið hvort eð er og þá held ég að það ætti ekkert að vefjast fyrir nefndinni að auka flækjustigið aðeins. Mig langar að vita hvort þetta hafi verið eitthvað rætt í ljósi þess, eins og áður kom fram, að víða er mjög dreifð byggð og samgöngur lélegar og menn þurfa einfaldlega á þessum bifreiðum að halda. Ég tek enn fremur undir orð framsögumanns um mikilvægi bílaleignanna og þess sem gert var fyrir þær. Hér á landi eru engar almennilegar almenningssamgöngur í hinum dreifðu byggðum. Hér eru ekki lestir eða annað slíkt þannig að það er mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna í landinu að bílaleigur dafni sem best og ber að þakka fyrir það sem tekið var tillit til vegna þeirra. Ég vil hins vegar segja að lokum að vegir á landsbyggðinni, við getum tekið sem dæmi sunnanverða Vestfirði, eru ekki dæmigerðir vegir til að keyra á á Toyota Yaris og Nissan Micra. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka tillit til þessara sjónarmiða sem vissulega er búið að gera að sumu leyti í þessu frumvarpi og ég ítreka að ber að þakka fyrir það. Ég hvet til þess að það verði skoðað frekar og ítreka spurningu mína um hvort það hafi eitthvað verið rætt um að mismuna mönnum eftir því hvar þeir búa í landinu.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka fram í upphafi andsvarsins að það er ekki ætlun meiri hluta nefndarinnar að troða hv. þingmanni inn í Nissan Micra  Ég tel hins vegar fulla ástæðu til og veit að það stendur vilji til þess hjá hæstv. fjármálaráðherra að skoða sérstaklega hvort búreksturinn geti notið svipaðs fyrirkomulags eins og er með rekstrarbíla almennt sem gæti þá að nokkru leyti komið til móts við þær sérstöku aðstæður sem eru í sveitum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar kærlega fyrir þetta svar. Það er ánægjulegt að heyra að það sé vilji hjá ríkisstjórninni til að koma til móts við þessi sjónarmið. Eins og ég rakti hér er áformað að breyta vörugjöldum á pallbílum sem mikið eru t.d. notaðir við búrekstur. Enn fremur eru margar þær bifreiðar sem mundu falla undir flokka H, I og J notaðar í landbúnaði og sannarlega mjög mikið til búrekstrar. Ég þakka fyrir að það skuli vera á prjónunum að umbuna eða ívilna þeim sem eru sannarlega að nota þetta sem atvinnutæki og taka tillit til þess. Ég hef fullan skilning á því að bifreiðar sem eru svipaðar þessum og notaðar á höfuðborgarsvæðinu ættu ekki að falla undir það.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um vörugjald á bifreiðar og sitthvað fleira, bifreiðagjald og ýmislegt. Allt er þetta undir formerkjum koldíoxíðsmengunar sem flestir telja að valdi hitnun jarðar. Það er virkileg ástæða til að hamla gegn koldíoxíðsmengun ef svo er. Hún getur verið mjög hættuleg, sérstaklega fyrir þá íbúa jarðar sem búa á heitum svæðum, ef þau hitna enn frekar og breytast í eyðimerkur. Bílafloti okkar er orðinn ansi gamall. Af hverju er það? Það er vegna þess að síðustu þrjú árin hefur varla verið fluttur inn bíll. Meðalaldur bifreiða er kominn upp í tíu ár og lengist enn um heilt ár á hverju ári vegna þess að innflutningur er nánast enginn nema til bílaleigna. Nýir bílar koma út á markaðinn í gegnum bílaleigur og þær þurfa að eiga þá í 18 mánuði í dag, held ég, það á reyndar að stytta það niður í sex mánuði. Þetta er vandinn. Úti í heimi er verið að þróa bifreiðar sem menga miklu minna en þær koma ekki hingað til lands. Floti okkar er með gamla tækni og kostar mikið viðhald o.s.frv. Þetta sagði ég allt saman í 1. umr. Hér er farið mjög myndarlega af stað. Menn leggja koldíoxíðatómið í einelti. Í fyrsta lagi er bifreiðin sem flutt er inn skattlögð miðað við hvað hún komi til með að menga mikið, væntanlega að meðaltali, bifreiðarnar eru settar með handstýringu í alls konar flokka, þeir bifreiðaeigendur sem valda mikilli koldíoxíðsmengun eiga að borga mikið, þeir sem menga lítið eiga að borga lítið o.s.frv. Ég undanskil reyndar bifhjól eins og hér var bent á sem menga langminnst. Svo eru alls konar undanþágur sem í rauninni eyðileggja allt kerfið af því þær bifreiðar sem menga mest eru undanskildar. Þar með fór nú það. Þegar búið er að skattleggja bifreiðarnar með vörugjöldum, þ.e. bifreiðarnar sem væntanlega verða ekki fluttar inn því það er eiginlega enginn innflutningur, er bifreiðagjaldið sjálft hækkað, misjafnlega mikið eftir tegundum. Þetta er náttúrlega gert, frú forseti, til að flækja kerfið af því að það er markmið í sjálfu sér að flækja kerfið. Það tekst mjög vel hérna. Það þarf að kenna alveg sérstakan kúrs í háskólanum sem heitir Vörugjöld á bifreiðar, það nám verður enn þá þyngra hjá blessuðum nemendunum og þyngist og þyngist með hverjum deginum sem ríkisstjórnin er við völd, undanþágurnar eru orðnar svo margar, flækjustigið er orðið svo hátt. Þegar þetta er allt saman búið kemur að því að nota bifreiðina, bifreiðina sem ekki verður flutt inn því ég sé ekki að þetta breyti voðalega miklu um innflutninginn. Þá er bensín og olía skattlagt eins og áður og líta má á það sem eins konar koldíoxíðsskatt líka. Frumvarpið einkennist af neyslustýringu. Menn ætla sér að láta borgarann gera þetta og hitt. Það er sennilega vegna þess að borgarinn hefur ekki vit á því sjálfur eða hann er ekki nógu félagslega þenkjandi eða umhverfislega þenkjandi til að láta að stjórn eða gera þetta sjálfur. Menn telja að hann hafi ekki þessa hugsjón og þess vegna er honum stýrt svona. Það eru sem sagt hugsjónaþenkjandi þingmenn sem hafa verið mjög meðvitaðir um umhverfismál sem ætla að láta borgarann flytja inn þessa bifreiðina en ekki aðra. Allt í lagi með það. Það er gott að hafa vit fyrir fólki, sérstaklega fullorðnu fólki. Mér finnst alveg sérstaklega ánægjulegt að sjá kannski þrítuga, fertuga þingmenn hafa vit fyrir fimmtugu fólki. En þetta er nú við lýði á þingi þessa dagana á öllum stigum, hvort sem það er sykurskattur, áfengi eða tóbak eða hvað það nú er. - Þetta á nú að vera hæðni. Neyslustýringin felst í miklu flækjustigi. Þegar stjórnarmeirihlutanum í nefndinni var gerð grein fyrir því að þetta hefði alvarlegar afleiðingar fyrir þennan hóp eða hinn, fyrir landsbyggðina eða bílaleigurnar og svoleiðis, hvað gerir þá nefndin? Hún bara lagar það. Þessi bíll fer niður, þessi bíll fer neðar, landsbyggðin á að geta keypt þennan jeppa o.s.frv. Nefndin tekur til sinna ráða og stýrir þessu enn frekar, með höndunum að sjálfsögðu. Hér eru fluttar breytingartillögur og meirihlutabreytingartillögur sem formaður nefndarinnar flytur einn sér. Ég ætla að ræða aðeins um metan, frú forseti. Ég held að metan sé skynsamlegt. Ég verð að halda það af því ég veit það ekki, ég veit ekkert hvað það kostar að safna metani uppi í Gufunesi eða hvar sem því er safnað. Ég veit bara að lögð var 90 millj. kr. leiðsla. Ég veit ekki hvort búið er að afskrifa hana eða hvernig það er eða hvaða áhrif hún hefur á verð metans. Ég veit líka að bændur geta framleitt metan. Ég hef ekki hugmynd um hvað það kostar hjá bændum að safna metani. Ég veit ekkert um það. Ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um það og ég hugsa að ekki viti margir hvað metanið raunverulega kostar. En ef það hentar að safna því saman þá hefur það nefnilega tvöföld áhrif því talið er að metanið valdi 20 sinnum meiri mengun í andrúmsloftinu á einhvern mælikvarða heldur en koldíoxíðslosun. Það sem við gerum er að við losum 20 sinnum meiri mengun og notum metan í staðinn fyrir bensín sem veldur einu sinni meiri mengun. Það er því alveg rakið að nota metan ef þetta er allt saman rétt, þ.e. áhrifin á hlýnun jarðar og enn fremur að koldíoxíðsmengun og metanmengun valdi yfirleitt hlýnun jarðar. Það er kenning sem við verðum að trúa á. Ég mundi nú segja að miðað við sömu hugmyndafræði ætti að niðurgreiða metan og niðurgreiða það mjög myndarlega og þannig að það kosti bara - ég veit ekki hvað það kostar raunverulega - hugsanlega væri með mikilli niðurgreiðslu hægt að selja það á jafnvel 20 kr. lítrann eða eitthvað svoleiðis. Þá mundu menn kaupa metanbíla og nota metan. Þetta mundi ég nú vilja en það er sennilega orðið of seint, það var ekki mikið hlustað á stjórnarandstöðuna í þessu máli, það var alveg á hreinu, ekki í efnahags- og skattanefnd. Ég hef talað um bílaleigurnar sem lentu í ægilegu tjóni af því að litlu bílarnir voru gerðir verðlausir nánast eða verðminni. Þetta gerist líka hjá öllum almenningi sem á svona litla bíla, þeir verða miklu verðminni. Fólk sem tók lán til að kaupa lítinn bíl, það tapar en fólk sem tók lán til að kaupa stóran bíl, það græðir jafnvel. Þetta er svo merkilegt. Núna skilst mér að mikil sala sé í stórum bílum, það horfir jafnvel til vandræða því þeir eru ekki til, það næst ekki að flytja þá til landsins fyrir áramót með þeim hraða sem þarf því frumvarpið er þegar farið að virka. Ég veit það ekki nákvæmlega en ég hef heyrt af þessu. Það sem menn eiga að gera, frú forseti, er hreinlega að elta kolefnisatómið sem heitir C. Eltum kolefnisatómið. Gómum það. Skattleggjum það alls staðar, á prímusa, viðarkol, sjávarútvegsfyrirtæki, á skipin, bílana, flugvélarnar. Það er víst bannað að gera það á flugvélarnar út af einhverjum samningum. Við eigum að skattleggja kolefnisatómið, þ.e. kolefnisatóm úr jarðefnaeldsneyti, því sem dælt er upp úr jörðinni. Þar verður aukning koldíoxíðsmengunar. Kolefnisatómið sem verður til í jurtaolíu hefur áður bundist með sólarljósinu. Það vill svo til að koldíoxíðsmengun er ekki mengun, þetta er ljómandi góður áburður, nauðsynlegt uppbyggingarefni fyrir plöntur. Í jurtaolíu hefur kolefnisatómið bundist með aðstoð ljóstillífunar frá sólinni og koldíoxíðið eyðst og breyst í önnur efni, lífræn, sem brenna svo þegar olían er brennd. Þetta er því hringrás og skaðar ekkert. Við eigum því að skattleggja kolefnisatómið í jarðefnaeldsneyti og láta þar við sitja. Ef menn telja að borgarinn sé svo heimskur og siðlaus og lítið umhverfisvænn, á að skylda sölumenn bifreiða til að halda erindi yfir honum. Þeir eiga að segja við borgarann: Hér er ég að selja þér bíl, hann eyðir svo og svo miklu, hann veldur svo og svo mikilli koldíoxíðsmengun og mun kosta þig svo og svo miklu meira á mánuði en þessi bíll hér sem brennir minna. Sá bíll getur jafnvel verið stærri og flottari og dýrari. Þeir eiga að segja við manninn: Þetta mun kosta þig svo og svo mikið í rekstri yfir líftíma bílsins. Við eigum að flytja alla skattlagninguna yfir í eldsneytið. Þá borga erlendir túristar líka sinn skatt, taka þátt í því að minnka mengun jarðar enda eru það hagsmunir þeirra eins og okkar. Mér líst miklu betur á það. Eitt er skrýtið í þessu dæmi og menn hafa ekki lesið. Hvað gerist þegar fyrirtæki á bíl sem fellur undir öll þessi skilyrði, búið að borga toll vegna koldíoxíðsmengunar, ákveðið bifreiðagjald o.s.frv. Hvað með þennan kostnað? Hann er dreginn frá skatti, frú forseti. Þar sem búið er að hækka skatt á fyrirtækjum upp í 20% þá endurgreiðir ríkissjóður 20% af gjaldinu. Skattkerfið vinnur því á móti öllum þessum fögru hugsjónum. Allur undanþágulistinn sem við ræddum hérna áðan, t.d. keppnishjól og keppnisbílar sem spóla svoleiðis að rykmökkurinn gengur upp í loftið eða brennslumökkurinn, ég veit ekki hvað það heitir þegar gúmmíið brennur þarna á brautunum - það fær undanþágu. Allur undanþágulistinn skemmir hugsunina í kerfinu. Þetta er ekki nema hálfgildingskerfi. Svo gerist annað, frú forseti. Hvað með opinbera starfsmenn sem þurfa að keyra bíl vegna ferðalaga, eins og t.d. þingmenn? Þeir fá bifreiðastyrk. Sá bifreiðastyrkur hækkar þegar þetta hækkar allt. Það skiptir því þingmennina ekkert voðalega miklu máli hvort bíllinn er með þennan toll eða hinn eða hvaða eldsneyti hann gengur fyrir. Þeir fá ákveðið fyrir hvern kílómetra. Ríkið borgar þann kostnað niður svo það skiptir þá ekki máli hver koldíoxíðsmengunin er. Svona er þetta allt margslungið. Frú forseti. Ef við viljum virkilega ná niður koldíoxíðsmengun þá eigum við að virkja. Ég fékk nefnilega svar hjá fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra fyrir nokkrum árum þar sem ég spurði hvað Kárahnjúkavirkjun sparaði mikla mengun. Hvað sparar Kárahnjúkavirkjun mikla koldíoxíðsmengun miðað við það að hún væri reist í Kína en ekki Íslandi, til að framleiða ál? Það vill nefnilega svo til að mannkynið þarf ál. Við breytum því ekki. Enginn leggur til að við hættum að nota ál. Álið þarf að framleiða einhvers staðar. Og álið veldur ákveðinni mengun við brennslu kolaskauta. Langmesta mengunin er í Kína vegna þess að þar er raforka framleidd með brennslu kola eða olíu eða gasi, í Sádi-Arabíu er t.d. notað gas við framleiðsluna. Og ál sem framleitt er í Kína veldur gífurlegri mengun. Ál sem framleitt er á Íslandi veldur sáralítilli mengun í hlutfalli við það. Það kom í ljós í svari fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra að Kárahnjúkavirkjun sparaði mannkyninu koldíoxíðsmengun á við sexfalda eyðslu bifreiða og samgöngutækja á Íslandi. Kárahnjúkavirkjun sparaði mannkyninu sexfalda koldíoxíðsmengun bifreiða og samgöngutækja á Íslandi. Þetta segir mér aðeins eitt: Við eigum að virkja, við eigum að virkja til að hjálpa mannkyninu.  Við getum sagt: Landið er dreifbýlt. Við þurfum að brenna mikilli olíu fyrir bændur sem keyra hingað og þangað o.s.frv., til að flytja vörur og svoleiðis. Við skulum virkja í staðinn. Við skulum virkja í staðinn fyrir að menga. Ég hugsa að allt mannkynið muni þakka okkur fyrir það.

Frú forseti. Ég vil koma aðeins inn í umræðuna til að koma því sjónarmiði að, að ég tel og hef raunar sagt það áður, að með frumvarpinu er í rauninni verið að breyta andlagi til skattlagningar á bifreiðum. Við erum að flytja okkur frá því að skattleggja fyrst og fremst þyngd bifreiða og stærð á hreyfli yfir í að skattleggja losun á kolefni sem er grundvallaratriði. Ýmislegt hefur verið rætt í umræðunni í dag. Ég ætla ekki að fara út í öll þau mál en vil þó aðeins nefna það sem kom fram um notkun á eldsneytinu sem kallað er metan eða CH 2 . Eins og þingmönnum er vafalítið mörgum kunnugt verður svokallaður hreinn bruni við bruna á metani. Þetta skiptir afar miklu máli því við bruna á metani myndast eingöngu koltvísýringur og vatn. Metan sjálft, óbrunnið, er afar öflug gróðurhúsalofttegund. Þess vegna er afar mikilvægt að metan sem fellur til sé brennt með þessum hætti til að tryggja að það valdi ekki óþarfa mengun. Það er áhugavert sem kom fram í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals rétt áðan að við vitum ekki nægilega vel hversu kostnaðarsamt er eða hversu erfitt það er að uppskera það metan sem fellur til, ef við getum sagt sem svo. Í því sambandi vil ég benda á þingsályktunartillögu sem lögð hefur verið fram í þinginu af Arndísi Soffíu Sigurðardóttur sem ég meðal annarra er meðflutningsmaður á. Hún fjallar einmitt um að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir aukinni og markvissri metanframleiðslu og skoða með hvaða hætti er hægt að nýta þennan innlenda orkugjafa og spara þannig gjaldeyri og minnka losun á óheppilegum gróðurhúsalofttegundum. Ég tek það hins vegar fram sem ég sagði áðan og er alveg rétt að við vitum ekki nákvæmlega hversu mikið það kostar. Víða erlendis hafa menn hins vegar talið að metan sem fengið er úr til að mynda fjóshaugum og seyru, „harvested“ á ensku, sé sérlega einföld og tiltölulega ódýr aðferð. Væri það hægt, til að mynda á búum landsins, gæti það verið enn ein leiðin til að auka sjálfbærni íslenskra búa og íslensks landbúnaðar og gæti því verið dýrmætt innlegg í það sem við köllum græna og umhverfisvæna ferðaþjónustu. Ef það gengi eftir væri það vel. Fyrst og fremst árétta ég þetta: Ég tel að hér sé á ferðinni afar góð hugsun og góð breyting. Ég get að vísu tekið undir að sumar af undanþágunum eru líklega óþarfar en grundvallarhugsunin í frumvarpinu snýst ekki um það, heldur snýst hún um að breyta hugmyndafræðinni og ég tek undir það.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem er að finna á þskj. 630, um frumvarp til laga um breytingu á þrennum lögum. Þetta er 206. mál þingsins. Um er að ræða breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu, lögum um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins og lögum um umboðsmann skuldara. Meginefni þessa frumvarps er að setja uppgjörsreglur á lánum sem eru með tengingu við erlendan gjaldmiðil, þ.e. lán til einstaklinga sem veitt hafa verið til kaupa á bifreið til eigin nota annars vegar og hins vegar lán sem falla undir skilgreiningu vaxtabótaákvæðis b-liðar 68. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Markmið frumvarpsins er að draga úr óvissu um uppgjör á lánum sem tengd eru eða voru gengi erlendra gjaldmiðla í kjölfar dóma Hæstaréttar frá því í júní og september á þessu ári. Í frumvarpinu er rakið að brýnt sé að tryggja að sambærileg mál njóti sambærilegrar meðferðar og tryggja réttaröryggi lánþega við uppgjör á slíkum lánum. Frú forseti. Það ætti að vera óþarfi að tíunda að mikill fjöldi þeirra lánasamninga sem gerðir hafa verið í þau níu ár sem lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, hafa gilt þarf að taka breytingum í kjölfar dóma Hæstaréttar. Enda þótt dómarnir hafi í sjálfu sér létt af mestu óvissunni hefur komið í ljós að lánasamningarnir sem eru undirliggjandi eru ekki allir sambærilegir og stundum virðist jafnvel tilviljun hafa ráðið hvers kyns eyðublað var notað og því óvíst að jafnræði verði tryggt meðal skuldara. Hv. efnahags- og skattanefnd hefur fjallað um þetta mál á töluvert mörgum fundum sínum ásamt öllum þeim málum sem hafa verið til umræðu í kvöld og hv. formaður nefndarinnar hefur haft framsögu fyrir. Á fund nefndarinnar komu 39 gestir vegna þessa frumvarps og nefndinni bárust 32 álit. Því er ekki að undra að umfjöllunin hafi verið nokkuð ítarleg og nefndarálit meiri hlutans einnig. Öllum er ljós sá vandi sem hér er á ferð en menn hafa deilt um hvort úr honum skuli leysa með lagasetningu, með samkomulagi stjórnvalda og fjármálafyrirtækja eða með málaferlum fyrir dómstólum. Samkomulag var reynt og var það flókið úrlausnarefni. Öllum má vera ljóst að ef leysa ætti öll fordæmi í frumskógi þeirra ólíku lánasamninga sem tengdir voru gengi erlendra gjaldmiðla fyrir dómi gætu slík dómsmál skipt tugum, jafnvel hundruðum og niðurstaða dregist á langinn um eitt eða fleiri ár. Það er niðurstaða meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar að aðeins almenn lög um uppgjör þessara samninga geti komið í veg fyrir að skuldarar verði í ólíkri stöðu eftir því hvar þeir tóku lánin eða hvaða eyðublað var gripið þegar frá láninu var gengið. Í þessu efni eru mörg álitaefni sem gestir og umsagnaraðilar vöktu athygli á og nefndin fjallaði um. Sumir umsagnaraðilar bentu á að hér gæti verið um nokkra áhættu að ræða en sem fyrr segir er það mat meiri hluta nefndarinnar með hliðsjón af stöðu efnahagsmála, þeim fjölda heimila sem á við alvarlegan skuldavanda að etja og mikilvægi þess að leysa vandann þannig að jafnaðar og réttlætis sé gætt sé nauðsynlegt að grípa til þessarar lagasetningar. Meiri hluti nefndarinnar fellst í meginatriðum á frumvarpið sem slíkt en gerir nokkrar breytingartillögur sem er að finna á sérstöku þingskjali. Í raun er þar um tvær meginbreytingar að ræða. Í fyrsta lagi fellur 1. gr. frumvarpsins brott en í þeirri grein er kveðið á um heimild lögaðila og aðila í atvinnurekstri til töku gengistryggðra lána. Breytingin er lögð til með hliðsjón af umsögn Fjármálaeftirlitsins og Seðlabanka Íslands sem kalla eftir heildstæðri endurskoðun, benda á að ákvæðið sé kannski ekki skýrt og að setja þurfi almennar varúðarreglur til að takmarka gjaldeyrisáhættu og ná markmiðum um fjármálastöðugleika. Þess utan hafa nýlega verið kynnt úrræði um lagfæringu á skuldastöðu fyrirtækja undir heitinu Beina brautin og því telur nefndin eðlilegt að leggja til að þetta ákvæði verði fellt niður. Í öðru lagi er lagt til, í ljósi talsvert mikillar og þungrar gagnrýni sem kom fram fyrir nefndinni á mismunandi uppgjörsblöðum og endurútreikningum á lánunum, í 3. gr. að ráðherra skuli heimilt að kveða nánar á um framsetningu slíkra útreikninga á uppgjöri þannig að skýrt sé hvernig skuli setja þá fram og að samræmis gæti í því efni á milli lánastofnana. Ég vil taka fram að spurningar vöknuðu hjá nefndarmönnum svo seint sem síðdegis í dag um hvernig lánafyrirtækin hefðu annars vegar lagt þessa endurútreikninga fyrir lánþega og hins vegar hvernig skyldi endurreikna þá í samræmi við ákvæði frumvarpsins eins og þau liggja fyrir. Fyrir tilstilli efnahags- og viðskiptaráðuneytisins fékk nefndin starfsmann hjá umboðsmanni skuldara til þess að reikna og sýna hvort tveggja, útreikninga á tveimur dæmum, annars vegar láni sem tekið var og gilti til sjö ára upp á upphaflegan höfuðstól 4,8 milljónir og hins vegar lán til sex ára að upphaflegum höfuðstól 1,6 milljónum tæpum. Í báðum tilvikum kemur í ljós innan við 1% mismunur sem rekja má til þess tímabils sem tók við eftir dóm Hæstaréttar í sumar þegar ekki voru sendir reikningar og má rekja þann mismun í reynd til skekkju í forriti sem var notað til að reikna þetta fyrir nefndina í kvöld. Meiri hluti nefndarinnar er sannfærður um að þarna hafi komið fram að rétt sé reiknað miðað við ákvæði frumvarpsins en telur mikilvægt að ráðherra setji í reglugerð skýr ákvæði um þá framsetningu þannig að hún megi vera öllum ljósari en nú er. Það eru nokkrar breytingartillögur í viðbót, þetta eru þær veigamestu, brottfall 1. gr. annars vegar og hins vegar reglugerðarheimild um framsetningu útreiknings. Nefndin leggur til að 6. efnismálsgrein 2. gr. falli brott en í henni er kveðið á um að kröfuhafi geti skuldajafnað gagnvart lögaðilum en umsagnaraðilar telja að greinin sé ekki nógu skýr og óljóst sé að hvaða leyti hún víki frá almennum skuldajöfnunarreglum. Þá varðandi 5. gr. frumvarpsins, en sú grein á við breytingartillögu um lög um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, en þar er ákvæði um að úrskurðarnefndin skuli fjalla um ágreining milli kröfuhafa annars vegar og hins vegar að efnahags- og viðskiptaráðherra skipi fjóra menn í úrskurðarnefndina, eins og nánar er tilgreint í breytingartillögunni, í stað þriggja. Frú forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa mikið fleiri orð um frumvarpið sem hefur verið ítarlega rætt, ekki aðeins í þingsal við fjölmörg tækifæri heldur einnig í fjölmiðlum. Ég ítreka að það er mikilvægt í ljósi þeirrar erfiðu stöðu sem heimilin í landinu eru í og með tilliti til þeirra aðgerða sem stjórnvöld hafa kynnt varðandi niðurfærslu á skuldum í fasteignaveðlánum að Alþingi taki af skarið og lögleiði sérstakar almennar og sambærilegar reglur um uppgjör lána til bifreiðakaupa og með veði í fasteign, fasteignalána, sem hafa notið réttar til vaxtabóta þegar þessi lán hafa verið tengd gengi erlendra gjaldmiðla og eru því væntanlega ólögleg eða ólögmæt í ljósi dómafordæmis Hæstaréttar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að fá betri útskýringar á því sem kemur fram í lögskýringargagni með frumvarpinu. Þar stendur, með leyfi forseta: „Fyrirtækin eru oftar en ekki með raunverulegar eða keyptar gengisvarnir, eins og augljóslega má ráða af tölum um hlutfall sjávarútvegsfyrirtækja í þessum hópi skuldara samkvæmt tölunum hér að framan. Slík fyrirtæki hafa engu tjóni orðið fyrir og því bersýnilega ósanngjarnt að þau njóti einhvers ávinnings á kostnað viðsemjenda sinna …“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún vilji útskýra aðeins fyrir mér þessar gengisvarnir sem verið er að vitna til og líka hvort hv. þingmaður telji eðlilegt að í frumvarpinu standi að fyrirtæki sem eru með erlend lán hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann af því að það kemur fram hér að gengistryggingin er ólögleg, eins og er rökstutt með dómi Hæstaréttar, hvort þessar tvær fullyrðingar stangist ekki auðsjáanlega á. Það kemur skýrt fram fyrr í plagginu að bankastofnanirnar vissu þegar lögin voru sett á sínum tíma að gengistryggingin væri ólögleg - gerði ég athugasemdir við það í frumvarpinu sem ekki var tekið tillit til - eins og Hæstiréttur benti á. Hvernig getur hv. þingmaður fært rök fyrir því sem hér stendur í frumvarpinu?

Frú forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að svara fyrir hvert einstakt atriði í greinargerð með þessu frumvarpi. Það hlýtur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að gera. Það sem ég mælti fyrir er nefndarálit meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Eins og ég sagði áðan leggur nefndin til að sérákvæði sem er að finna í 1. gr. varðandi fyrirtæki verði fellt úr frumvarpinu með vísan til þess sem ég sagði og er að finna í álitum Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins og til þeirra aðgerða sem nú er verið að grípa til til þess að leysa úr skuldavanda fyrirtækja í landinu. Það á líka við um þau fyrirtæki sem hv. þingmaður nefndi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir svarið. Eigi að síður vil ég ítreka að þegar frumvarpið var lagt fram gerði ég alvarlegar athugasemdir við það sem stendur í skýringum með frumvarpinu og eru lögskýringargögn vegna þess að það er rangt. Hv. þingmaður segir að efnahags- og viðskiptaráðherra muni svara fyrir það. Ég benti á það í þeirri umræðu að mikilvægt væri að þetta yrði skoðað sérstaklega í efnahags- og skattanefnd því að við erum alltaf að tala um að vanda okkur við að setja lög. Og þegar texti kemur fram í frumvarpinu sem er rangur og búið er að benda á það í umræðunni þá finnst mér mjög dapurlegt að því skuli ekki vera breytt. Þegar við setjum lög á Alþingi sem í eru rangar fullyrðingar og búið er að benda á það við 1. umr. málsins skil ég ekki af hverju þeim er ekki breytt.  Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að það veldur mér miklum vonbrigðum að ekki skuli hafa verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem ég gerði við 1. umr. málsins.