Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er að minni hyggju eitt stærsta málið, sem nú liggur fyrir Alþ., og því tel ég miklu máli skipta, að alþm. hafi sem gleggsta vitneskju. um þetta mál, áður en það verður endanlega afgr. Á það finnst mér nokkuð skorta ennþá. Að vísu vænti ég þess, að hv. iðnn. hafi fjallað mjög gaumgæfilega um málið og hafi fengið þar margvíslega vitneskju, en hún hefur þá legið á þeirri vitneskju gagnvart okkur óbreyttum þm. Þegar málið kom hér til annarrar umr. og umr. hófst, þá var hæstv. iðnrh. ekki staddur á fundi, og því fórum við fram á það nokkrir þm., að umr. yrði frestað þar til hæstv. ráðh. hefði tök á að vera hér, og hann er staddur hér núna og ég hafði hug á því að biðja hann um nokkrar viðbótarupplýsingar. Það, sem fyrir mér vakir, er ekki virkjanirnar sjálfar í Tungnaá, ég held að um þær séu aðstæður svo ljósar, að mjög auðvelt sé fyrir þm. að meta þær í sjálfu sér, en það, sem máli skiptir, er vitneskja um það, hvað á að gera við þá miklu raforku, sem þarna yrði framleidd. Í sjálfu sér er það tilgangslítið að taka ákvörðun um stórvirkjun án þess að vita um leið, hvað gera skal við raforkuna. Því það er sú raunverulega ákvörðun, sem verið er að taka, hvernig á að nýta þessa miklu orku. Og því vildi ég mjög gjarnan beina því til hæstv. ráðh., að hann skýrði Alþ. frá því, hvaða hugmyndir eru uppi um það atriði innan hæstv. ríkisstj. Um það hafa heyrzt lausafregnir eða mjög almenn ummæli, að hæstv. ríkisstj. stæði í undirbúningsathugunum við ýmsa erlenda aðila um að kaupa raforku frá þessum nýju stórvirkjunum og koma upp stórum verksmiðjum til þess að nýta þessa orku. Ég mundi telja það algerlega nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. greindi frá því hér á þ., hvernig þau mál standa, hversu langt slíkir samningar eru komnir, hvaða líkur eru á því að þar nái endar saman, hvaða verð sé verið að ræða um, hversu hátt verð á kw erlendir aðilar hugsanlega muni greiða. Ég tel víst, að hæstv. ríkisstj. hafi um þetta talsverða vitneskju nú þegar, fyrst hún leggur áherzlu á, að ákvarðanir um þessar virkjanir verði teknar nú, því hún hefur marglýst því yfir, að hennar hugmyndir um stórvirkjanir séu einmitt tengdar slíkum viðskiptum. Það hefur oft komið fram, að vandi okkar Íslendinga í sambandi við stórvirkjanir sé einmitt þessi að finna markað fyrir þá miklu raforku, sem framleidd er. Nú er það hins vegar svo, að innanlands er slíkur markaður til, og það er að nota raforkuna til húsahitunar. Eins og nú standa sakir, þá er um það bil helmingur húsakynna á Íslandi hitaður upp með olíu og til þess þarf orku, sem nemur um það bil 1000 GWst. Þetta er mjög stór markaður. önnur þessi stórvirkjun í Tungnaá framleiðir 800–900 GWst. þ.e.a.s. minna orkumagn en við notum nú þegar með því að kaupa olíu og kynda upp húsakynni okkar. Þannig er þarna markaður, sem nægir til að kaupa alla orku frá annarri þessari stórvirkjun í Tungnaá. Og þetta er mjög hagkvæmur markaður. Olían, sem notuð er til húsahitunar, er mjög dýr og það er hægt að nota raforku, án þess að það auki tilkostnað manna, þó að kw.-stundin sé seld á meira en Í kr. Fyrir þessu hefur Gísli Jónsson, framkvæmdastjóri Sambands ísl. rafveitna, gert skýra grein, og hann hefur komizt að þessari niðurstöðu. En það þýðir það, að þessi markaður getur greitt fjórum til fimm sinnum meira en álbræðslan greiðir fyrir raforku um þessar mundir. Þannig, að þarna er einnig um að ræða mjög hagkvæm viðskipti. Og þarna er einnig um að ræða gjaldeyri, vegna þess að við verðum að greiða gjaldeyri fyrir olíuna. Við þetta bætist það, að notkun raforku til húsahitunar er mjög vaxandi í löndunum umhverfis okkur, vegna þess að hún þykir hagkvæm af mörgum ástæðum. Og hún þykir mjög þægileg fyrir neytandann. Hér er á Íslandi ákaflega mikill áhugi fyrir þessu máli, eins og fram hefur komið á þessu þ. í þáltill., sem samþ. hefur verið, og raunar yfirlýsingu frá hæstv. iðnrh. Ég hef ásamt hv. þm. Lúðvík Jósefssyni lagt fram till. um þetta efni, að áform um að nota raforku til húsahitunar verði tengd heimildinni til nýrra stórvirkjana í Tungnaá. Að þarna verði gert samhengi í milli. Að Alþ. lýsi sem sé yfir þeirri stefnu af sinni hálfu, að æskilegt sé að nota orkuna á þennan hátt. Við lögðum þessa till. fram skömmu eftir að frv. kom til okkar hér í Nd., og hugmynd okkar með því var sú, að hv. n., sem um málið fjallaði, hún fjallaði einnig um þetta atriði, vegna þess að þetta atriði er ákaflega veigamikið. Þetta gerði n. því miður ekki. Hins vegar held ég, að hæstv. ríkisstj. hljóti að hafa velt þessu atriði fyrir sér einnig. Og því þætti mér mjög forvitnilegt, ef hæstv. ráðh. vildi skýra frá afstöðu ríkisstj. til þessarar hugmyndar einnig, hvort hæstv. ríkisstj. sé nokkuð á móti því, að þessu atriði verði bætt inn í frv. Við bættum einnig öðru atriði inn í brtt. okkar, við hv. þm. Lúðvík Jósefsson, það var að bæta við heimild til minni virkjunar, ef ekki tækist nægilega snemma að tryggja eðlilegt samhengi milli orkuframleiðslu frá stórvirkjunum og orkunotkunar, sem er náttúrlega grundvallaratriði. Ef slíkt tækist ekki þá lögðum við til, að ríkisstj. hefði heimild til að ráðast í smærri virkjun, til að tryggja sér lengri tíma og við bentum þar á raforkuver í Brúará við Efstadal. Nú vil ég taka það skýrt fram, að þó þessi staður væri nefndur af okkar hálfu þá felst það ekki í því, að við teljum okkur hafa nokkra örugga vissu um það, að þessi staður sé í sjálfu sér betri en aðrir staðir til slíkrar framleiðslu, við viljum aðeins benda á þennan möguleika. Þarna eru fleiri möguleikar til, t.d. varaaflsvirkjunin í Hveragerði, sem ekki hefur verið undirbúin verulega, þó það gæti verið fróðlegt af ýmsum ástæðum. En þegar við bárum þessar till. fram, þá ætluðumst við einnig til að þessi hugmynd yrði athuguð, og ef mönnum litist betur á aðra kosti þá erum við að sjálfsögðu til viðtals um það. Hins vegar er hin till., um að tengja þessar stórvirkjanir við áform og framkvæmdir í sambandi við hitun húsa það langsamlega meginatriði í okkar till. Og að minni hyggju er sú till. mikið stórmál. Hv. þm. Geir Hallgrímsson flutti hér ræðu í gær og gerði þar aths. við það, sem ég benti á hér á dögunum, að heimild sú, sem gert er ráð fyrir í frv. til ráðstafana á vatnasvæðum ofan virkjana Landsvirkjunar þ.e.a.s. bæði í Þjórsá og Tungnaá, hún væri svo viðtæk, að hún næði til vatnasvæðisins ofar Búrfellsvirkjun og uppúr. Ég benti á þetta, að mér fyndist það óeðlilegt að hafa þessa heimild svona rúma, ég tók það fram, að ég teldi mjög ólíklegt, að það hefði vakað fyrir hæstv. ríkisstj. að tryggja svo rúma heimild og beindi því raunar til hennar, að ég legði til, að hún breytti sjálf orðalagi á þessu, til þess að það næði aðeins til þess svæðis, sem þarna væri um að ræða næst virkjununum. Hv. þm., Geir Hallgrímsson, hann taldi, að þessi túlkun mín væri ástæðulaus og byggð á misskilningi og hafði um það fleiri orð, sem ég hirði ekki að rekja, enda er það gersamlega ástæðulaust, því þessi sami hv. þm. hefur fallizt á þetta sjónarmið með því að flytja sjálfur brtt. um að takmarka þessa heimild einmitt við þetta svæði, hann hefur fallizt gersamlega á það sjónarmið, að rétt sé að orða heimildina þannig, að ekki fari milli mála, að hún eigi þar aðeins við svæðið næst virkjununum og hefur þannig fallizt á sjónarmið mitt. Og ég kom með aths. mína til þess að koma þessu sjónarmiði á framfæri, og þegar á það er fallizt er ástæðulaust að hafa um það frekari deilur. Hins vegar kryddaði þessi hv. þm. mál sitt með ýmsum almennum aths. um það, að stjórnarflokkarnir væru stórhuga í virkjunarmálum, en við stjórnarandstæðingar vildum lúta að minnu. Ég ætla ekki hér að fara út í neinar almennar umr. um þetta mál og mun ekki gera það í löngu máli, en ég get ekki á mér setið að mótmæla gjörsamlega þessari staðhæfingu, því hún stangast gersamlega á við staðreyndir. Það er ekki stórhugur í virkjunarmálum að ráðast í virkjanir í því skyni að selja orkuna erlendum aðilum sem hráorku á verði, sem er svo lágt, að það stendur ekki undir tilkostnaði, nema stöðvarnar séu afskrifaðar á ákaflega löngum tíma. Þetta er ekki stórhugur, þetta er að lúta að lágu. Okkar afstaða er sú, að við eigum að nýta orkulindir okkar í þágu íslenzku þjóðarinnar sjálfrar. Og það verði að vera samhengi á milli orkuvinnslu og orkunotkunar í landinu, að við tryggjum þjóðfélagi okkar hámarksarð af þeirri orku, sem við getum framleitt. Þetta er miklu stærra viðhorf í virkjunarmálum heldur en viðhorf hæstv. ríkisstj. En sem sagt, erindi mitt hingað í dag var fyrst og fremst, eins og ég gat í upphafi, að ég hafði hug á því að biðja hæstv. iðnrh. að flytja hér skýrslu um það, hverjar eru hugmyndir hæstv. ríkisstj. um það, hvernig eigi að hagnýta orkuna frá hinum nýju stórvirkjunum, og enn fremur, hvort hæstv. ríkisstj. sér nokkuð athugavert við, að í frv. verði bætt þessu ákvæði um að stefnt skuli að því að nota sem mest af þessari orku til húsahitunar á Íslandi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja umr., en út af ræðu hv. 6. þm. Reykv. vil ég segja það, að það hefði náttúrlega verið æskilegra, - ég get fallizt á það með honum, - að n., sem hafði málið til meðferðar, hefði tekið til athugunar þau atriði, sem komu fram í brtt., sem snemma voru fluttar. En ég vek líka athygli á því, að þetta er eitt af fyrstu þingmálunum, sem lagt er hér fram, og þó svo væri, að ég væri ekki viðstaddur 2. umr., þá hefði náttúrlega verið miklu æskilegra að fá þessar fsp. fyrr, sem hv. þm. beindi til mín, að hann hefði spurt fyrr um þessa hluti, ef hann óskar eftir því sérstaklega, að þeir séu vandlega upplýstir í þ. Hér er um sérfræðileg mál að ræða, sem ég út af fyrir sig geng nú ekki með upp á vasann, ýmsar upplýsingar, sem innt er eftir. En ég skal aðeins víkja að þeim spurningum nokkrum, sem hann nefndi, og þá var það fyrst, til hvers orkan ætti að vera notuð. Það er margt, sem kemur þar til álita, og okkar almenna orkuþörf sjálf, sem okkur þm. er sjálfsagt kunnugt um, er mjög vaxandi yfirleitt og þarf að sjá fyrir verulegri endurnýjun orkunnar af þeim sökum einum, það er ýmiss konar iðnþróun, sem til umr. hefur verið og gæti orðið frekar til umr. og ákvörðunar, þegar fyrir lægi, hvenær við teldum að við gætum haft svo og svo mikla orku fyrir hendi og á hvaða verði við gætum endanlega selt hana. Í því sambandi - ég veit ekki, hvort það hefur áður komið inn í umr., þá nefni ég það, að ég hef lengi talið fyrir mitt leyti sennilegt, að um lengingu seinni keraraðarinnar hjá ÍSAL yrði samið á síðara stigi málsins eins og gert var með breyt. á l. eða samningnum við ÍSAL eða Alusuisse, um lengingu fyrri keraskálans frá upphaflegrí ráðagerð. Við þá lengingu bættust við 40 ker 20 MW. Það mundi þá verða, ef af lengingu yrði, um 20 MW orku að ræða og skálarnir yrðu þar al leiðandi jafnlangir báðir, sem sennilega er hagkvæmara fyrir fyrirtækið og kynni að verða hagkvæmara fyrir okkur. Það hefur hins vegar ekki verið rætt neitt um þetta enn þá, þannig hefur verið á s.l. ári, að ekki hefur verið mikill áhugi hjá álbræðslunum eða fyrirtækjunum fyrir aukningu, ál mun hafa lækkað á heimsmarkaðinum síðari hluta ársins og það hefur strax sín áhrif, sumar verksmiðjur í Bandaríkjunum drógu saman seglin, elnstaka lokuðu. Eftir því sem ég bezt veit, þó ég hafi nú ekki nánari upplýsingar, eru horfur í þessu efni betri nú og allt hefur það áhrif á það, hvaða áhuga viðkomandi aðilar hafa fyrir að lengja þessa keraröð og einnig, hvernig okkar aðstaða er til þess. Ef verður af olíuhreinsunarstöð, þá verður að vísu of lítil orka, ef aðeins verður reist lítil olíuhreinsunarstöð fyrir okkur hér á landi, en hugmyndir hafa komið upp og það nýlega hjá sumum aðilum að gerast þátttakendur í að reisa miklu stærri olíuhreinsunarstöð, málið er alveg ókannað, vegna þess að það er svo nýlega til komið, að ég teldi eðlilegt, að það mál færi í hendur þeirrar stjórnar, sem kosin yrði fyrir því undirbúningsfélagi, sem l. hafa verið afgreidd um frá Alþ. En þar gæti verið um að ræða orku frá 8 MW og allt upp í 40 MW, en þetta er algerlega óvitað og gersamlega á frumstigi, því ef stór stöð yrði reist hér, þá yrði það ekki öðruvísi en í samvinnu við aðila, sem gæti tryggt hráefni og markað fyrir framleiðslu stöðvarinnar. Stálbræðslufyrirtæki hefur lengi verið talað um hér, allt frá árinu 1960 var hér sérfræðingur, sem starfaði á vegum Iðnaðarmálastofnunar Íslands, og síðar hefur Iðnaðarmálastofnun Íslands sjálf endurskoðað áætlanir um stálbræðslu og nú er svo komið, að það er búið að stofna hér eða a.m.k. að mestu leyti stálbræðslufyrirtæki og þar gæti verið um að ræða orku hjá slíku fyrirtæki 10–20 MW. Það hefur verið talað um málmsteypur, sem menn hafa heyrt um á opinberum vettvangi, t.d. álsteypur eða álvinnslu, sem framleiða vissa hluta í vélar, bíla o.s.frv. Það var minnzt á General Motors hér í blöðum í vetur. Ég hygg, að þeir hafi nú sett sig niður, þeir aðilar, sem séu um það bil að gera samninga við Norðmenn. Aðrir aðilar hafa sýnt áhuga hér, en það er á slíku frumstigi, að ég skal ekki gera það frekar að umtalsefni. Það gæti verið um að ræða 5–10 MW. Ýmis nýr iðnaður, sem er að þróast hér, hefur sennilega á næstu árum verulega þörf í sambandi við tímabil það, sem þessar heimildir, sem hér er um að ræða, kynnu að koma til framkvæmda á, yrði það áætlað aldrei innan við 10–20 MW. Við vitum um sjóefnavinnsluna. Það er svo óráðið mál, að ekki er hægt að gera sér grein fyrir, hvort af henni verður eða hvenær það yrði. Þungavatnsframleiðslu höfum við verið að athuga, möguleika á þungavatnsframleiðslu í sambandi við erlenda aðila, það eru aðallega Kanadamenn. Þeir tryggja sölumarkað fyrir þungavatn, sem yrði þá framleitt hérna, af því að það reyndist ódýrara úr hveravatninu, heldur en þar sem slíku er ekki til að dreifa, en þetta er flókið mál og erfitt viðureignar og það má segja, að það liggi nokkuð í láginni elns og er og sé ekki á næstunni líklegt, að við gætum fengið öruggan markað fyrir þungavatnsframleiðslu hér, en hins vegar kynni það að skipast fljótt og breytast. Málið hefur verið rannsakað af Rannsóknaráði ríkisins. Við höfum látið sérfræðing rannsaka það hér og hans athuganir benda til hagkvæmni á þessu sviði. Þær athuganir hafa verið yfirfarnar af erlendum sérfræðingum, sem telja þær góðar og gegnar út af fyrir sig sem fyrstu athugun, en í raun og veru yrði alls ekki hægt að ráðast í þetta fyrirtæki, held ég, að áliti sérfræðinga, nema stofnað væri til rannsóknar, við skulum segja hagkvæmnisáætlunar, sem þyrfti að vera það nákvæm, að hún kynni að kosta yfir 8 millj. kr., eftir því sem áætlað var, og við höfum ekki talið tímabært að leggja fé í hana enn, meðan jafnmikil óvissa er á markaðinum. Þar er um töluverða orkuþörf að ræða. Um húsahitunina, sem var nú aðaláhugamál hv. 6. þm. Reykv. og sem ég svaraði fsp. um í vetur hér í þinginu, er það að segja, að þar gerði ég grein fyrir því, að það mál er í könnun hjá Orkustofnun einmitt sérstaklega, húsahitun bæði í þéttbýli og dreifbýli. Orkustofnun hefur það mál með höndum og ég tel alveg ástæðulaust að setja inn í lög um Landsvirkjun, að Landsvirkjun skuli sérstaklega taka það mál til athugunar. Það leiðir af sjálfu sér, að ef niðurstöður Orkustofnunar að þessu leyti leiða til þess, að unnt væri með hagkvæmni að kaupa raforku af Landsvirkjun til húsahitunar, þá ætti ekki að standa á henni. Hún fylgist stöðugt, Landsvirkjun, með öllum niðurstöðum þessarar rannsóknar hjá Orkustofnun. Ég mun leggja kapp á það og sagði það hér í fsp.-tíma á Alþ., að mér hefði fundizt þetta ganga of seint og hef síðar látið ýta eftir því hjá rn., að meiri hraði verði á þessari rannsókn, og ég kappkostaði að gera mér grein fyrir því, því að ég er sammála hv. 6. þm. Reykv. um það, að húsahitunin er mjög verulegt atriði. Það er náttúrlega fyrst og fremst, sem raforkan hér hjá okkur kynni að keppa þar við aðra orku, varmaorkuna, jarðvarmann, sem væri ódýrari, en ef hún ætti bara að keppa við olíuna, þá er auðvitað aðstaðan önnur. Þetta eru heimildarlög, sem hér er um að ræða, og það fer auðvitað eftir því, hvernig málin þróast, hve mikill hraði yrði hafður í þessum málum. T.d. eru þetta nú í fyrsta lagi tveir áfangar, alveg aðskildir áfangar um Sigölduvirkjunina og Hrauneyjafossinn og bilið á milli áfanganna mundi ráðast einmitt af því, hvernig þróun mála verður, en auðvitað hefði ég með ánægju getað gefið miklu ýtarlegri grg. um slíkt, hefði ég vitað, að sérstaklega væri spurt eftir því með því að fá nánari upplýsingar um það frá sérfræðingum, sem að þessu vinna. En það eru að vísu upplýsingar, sem þm. sjálfir hefðu í raun og veru allan þingtímann frá því í október haft aðgang að. Þeir vita það ósköp vel, að ef þeim leikur forvitni á að fá nánari upplýsingar í sérfræðilegum málum, sem snerta þingmál, sem ríkisstj. flytur og heyra undir vissar stofnanir, þá eru rn. ævinlega reiðubúin til þess, að hinar sérfræðilegu stofnanir láti þeim í té þær upplýsingar, nánustu upplýsingar, sem fyrir liggja, og það hef ég margoft tekið fram í mörgum tilfellum svipuðum þessu. Ég vona þess vegna, að þetta þurfi ekki að verða til þess að tefja málið, en mér finnst það, eins og ég sagði í upphafi, að n. hefði náttúrlega eðlilega getað fengið allar þessar upplýsingar. Það má segja, að hún hefði átt að gera það, sérstaklega þar sem tilefni var gefið til þess. Að öðru leyti skal ég nú ekki fara út í málið um raforkusölu til erlendra aðila o.s.frv., það er nú svo margrætt mál á milli þessa hv. þm. og mín, en Búrfellsvirkjunin, sem selur raforkuna til álversins, hefði bara engan veginn getað verið eins og hún er nema hún öðrum þræði hefði byggt á raforkusölusamningi við mikinn orkuneytanda, sem er álbræðslan. Og þess vegna, vegna þess samnings getur rafmagnið frá Búrfellsvirkjun orðið ódýrara og það verulega ódýrara fyrir okkur Íslendinga heldur en ella mundi vera. Þess vegna er það svo augljós staðreynd, að í slíkum tilfellum, þegar við getum sameinað sölu til erlendra aðila og okkar eigin þörf á þeim grundvelli, verður orkan miklu ódýrari fyrir okkur heldur en ella, vegna sölunnar til hinna erlendu aðila, þá er það mikilvægt að gera það út af fyrir sig og þó að sleppt sé öðru hagræði, sem við höfum af sjálfum iðnaðarfyrirtækjunum, sem ég skal ekki lengja tímann með að fara út í nú.



Herra forseti. Ég hygg, að hv. frsm. meiri hl. iðnn. sé ekki á þessum tíma viðstaddur hér í d., en út af því, sem hér hefur verið sagt um það, að iðnn. hefði átt að afla upplýsinga um markaðsmöguleika fyrir raforku frá stórvirkjun, þá vil ég taka fram, að forystumenn Landsvirkjunar, formaður virkjunarstjórnarinnar, Jóhannes Nordal, og framkvæmdastjóri, Eiríkur Briem, komu á fund til n. að ég ætla tvisvar sinnum, voru spurðir um ýmislegt í þessu sambandi og þá m.a. um það, hvort búið væri að afla markaða fyrir þessa orku, sem samkv. frv. væri verið að veita heimild til að framleiða. Og ég a.m.k. skildi svör þeirra þannig, að það lægi ekki fyrir nein vissa um það, að markaður fengist fyrir þessa orku frá þessum tveimur Tungnaárvirkjunum, sem hér er um að ræða og samtals eru 340 þús. kw. Ég held, að frá þessum mönnum hafi aðeins komið hugleiðingar um þessi efni svipaðar eins og komu hjá hæstv. ráðh. hér áðan, og ég lit svo á, að þessi markaður sé eins og sakir standa ekki fyrir hendi. Hins vegar hefur það verið sagt, að það yrði að sjálfsögðu unnið að því að afla slíks markaðar og talið, af forráðamönnum virkjunarinnar skilst mér, að til þess að gera slíkar eftirgrennslanir sé æskilegt að hafa slíkar heimildir, sem í frv. felast. Það er einmitt í sambandi við þetta, að ekki hefur verið tryggður markaður fyrir svo mikla orku, sem till. komu fram snemma á þingi, fyrst á þskj. 285 um það, að ráðizt yrði í áætlanir og framkvæmdir til að tryggja það, að sem mest af orkunni frá hinum nýju stórvirkjunum verði notað til hitunar húsa, og einnig er í þessari tillögu ákvæði um það, að ef ekki takist að tryggja eðlilegt samræmi milli orkuframleiðslu og orkunotkunar, þá skuli heimilt að fara aðra leið í þessum efnum, þ.e.a.s. virkja minna. Ég sé ekki annað en þetta sé mjög eðlilegt að setja slík ákvæði, á meðan ekki liggja fyrir hendi ákveðnar upplýsingar um tiltekinn markað fyrir orkuna. Og við, sem flytjum brtt. á þskj. 323 um umorðun á 3. gr. frv., höfum tekið þessi tvö atriði um rannsóknir og áætlanir í sambandi við húsahitun og um aðra leið, ef ekki reynist vera fyrir hendi markaður fyrir stórvirkjun, tekið þessi tvö atriði í till. á þskj. 323. Það er vitanlega svo, að það þýðir ekki að ráðast í virkjanir nema þeirra sé þörf og stærð slíkra mannvirkja verður að vera eitthvað í samræmi við markaðsþörfina. Nú hafa flm. brtt. á þskj. 285 flutt nýjar brtt. á þskj. 792. Geri ég ráð fyrir, að það eigi að skiljast svo, að þeir ætli sér þá að taka aftur brtt. um umorðun á 3. gr. á þskj. 285, þó að það væri ekki tekið fram af fyrri flm. till. áðan, svo að ég heyrði. Ég vil spyrjast fyrir um það hjá hv. flm. þeirrar till., hvort það sé ekki ætlunin hjá þeim að taka þá till. aftur. Ég held, að ég hafi ekki mikla ástæðu til þess að svara því, sem hv. 3. þm. Austf., Jónas Pétursson, sagði hér í gær, en mér skildist, að hann væri að gera einhverjar aths. við nál. minni hl. iðnn. eða sérstaklega niðurlag þessa nál. á bls. 3. Þar segir, að með þeim brtt., sem minni hl. flytur eða mælir með á þskj. 323, sé stefnt að frambúðarlausn virkjunarmála norðanlands og sunnan og raunar landsins í heild og jafnrétti landsmanna á sviði raforkumála. Mér var ekki alveg ljóst, hvað það var, sem hv. þm. var að gera aths. við í sambandi við þetta, en ég vona, að hann sé ekki á móti því, að raforka til sömu nota sé seld í framtíðinni við sama verði um land allt. Það væri nú ekki í samræmi við skoðanir, sem fram koma hjá honum á þessu sviði. En ég þykist renna grun í það, að það, sem hv. þm. hafi átt við, sé sú stefna, sem hann hefur haldið fram nokkuð ákveðið, að virkjanir eigi ekki að vera í eigu ríkisins eða þjóðarinnar í heild, meiri háttar virkjanir, heldur í eigu einstakra landshluta. Nú er það að vísu svo, að ég hef samúð með þessu sjónarmiði, að virkjanirnar séu í eigu landshlutanna og sums staðar eru þær það nú. En ef virkjanir eiga að vera í eigu landshluta og reknar af þeim til hagsbóta fyrir þann landshluta, sem í hlut á, þá verður eignaumráðunum að vera þannig hagað, að þetta komi öllum þeim landshluta til góða, sem í hlut á, og að virkjun sé ekki séreign einhvers kaupstaðar eða kauptúns innan landshlutans. Nú er þannig ástatt eins og sakir standa, að sett hafa verið lög um Landsvirkjun, og ég held, að þær till., sem við berum fram á þskj. 323 um endurskipulagningu þessa fyrirtækis, þurfi ekki að fara að neinu leyti í bága við hugmyndir hv. þm. En ég ætla, að þær hugmyndir verði erfiðar í framkvæmd fyrst um sinn á meðan ekki tekst að gera þá skipulagsbreytingu að skipta landinu í fylki eða sérstök stór umdæmi með sjálfsstjórn í tilteknum sérmálum. En þegar það verður komið í kring, verður kannske auðveldara að framkvæma stefnu hv. þm. og fleiri í þessum raforkumálum. Ég ætla nú ekki að fara að halda langa ræðu, en vil segja það samt, áður en ég lýk máli mínu, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum, þegar hæstv. ráðh. flutti ræðu sína áðan, eða réttara sagt, ég hafði vonazt eftir því, að þegar hæstv. ráðh. talaði í þessu máli, mundi hann láta í ljós álit sitt á brtt. þeirri, sem minni hl. mælir með á þskj. 323, og ég hafði vonazt eftir því, að hæstv. ráðh. mundi reynast hlynntur þeirri breytingu sem þar er um að ræða. Ég hafði vonazt eftir því, að hæstv. ráðh. teldi það eðlilegt, ef haldið er áfram að virkja hin stóru fallvötn landsins, að þessar viðbótarvirkjanir verði ekki einskorðaðar við eitt landssvæði, heldur verði þeim dreift um landið, þar sem skilyrðin eru fyrir hendi, en fram á það er farið með þessari till. Ég hafði enn fremur vonazt eftir því, að hæstv. ráðh. væri því hlynntur og teldi það skynsamlegt að stefna að því að tengja saman raforkukerfin, eins og farið er fram á í þessari till. Og ég hafði vonazt eftir því, að hæstv. ráðh. mundi telja það eðlilegt nú á þessum tíma, þegar verið er að veita virkjunarfyrirtækinu Landsvirkjun miklar heimildir til viðbótarvirkjana, þá yrði ætlazt til þess af þessu fyrirtæki, að það framkvæmdi á sinn kostnað slíkar samtengingar á milli landshluta, þegar þess yrði óskað af raforkuyfirvöldum og á þann hátt, sem þess yrði óskað af þeim, og það yrði þá jafnframt sett sú regla, að Landsvirkjun seldi raforku á sama verði frá öllum háspennulínum sínum, hvort sem þær nú liggja frá Búrfelli vestur til Reykjavíkur eða frá Búrfelli norður í land eða frá Hrauneyjafossi norður í land eða frá Dettifossi suður. En að það væri ekki meiningin, þegar slíkar línur eru lagðar, nýjar línur, að fara að reikna þær sérstaklega inn í orkuverðið hjá þeim landshlutum, sem kynnu að njóta hinnar nýju orkulindar. Ég segi þetta sérstaklega af gefnu tilefni. Ég vonaðist eftir því, að hæstv. ráðh. teldi þetta rétt. Sömuleiðis gerði ég mér vonir um það, að hæstv. ráðh. teldi eðlilegt, að breytt yrði nokkuð skipulagi Landsvirkjunarinnar, þ.e. fyrirtækisins Landsvirkjun, þannig að hún yrði raunverulega landsvirkjun, eins og var að sjálfsögðu tilgangur löggjafans í öndverðu, þegar henni var gefið nafn, og þá annaðhvort þannig, að hún yrði ríkisfyrirtæki á komandi tímum eða sameign ríkisins og sveitarfélaganna eða sýslufélaganna í landinu, sem þess óska að vera þátttakendur. Það er reyndar ekki farið fram á það í brtt. á þskj. 323, að slík skipulagsbreyting gerist alveg strax, enda er þar óhægt um vik, heldur er gert ráð fyrir, að það þing, sem gerir þetta frv. að lögum, ef það verður að l., það kjósi n. til þess að endurskoða gildandi lög um framleiðslu og dreifingu á raforku og að till. hennar verði síðan lagðar fyrir Alþ. ekki síðar en í árslok 1972. Það er þá jafnframt gert ráð fyrir því í þessum till., að n. leiti að leið til þess að hægt sé að selja raforku til sams konar nota og á sama verði um land allt. En þetta er takmark, sem oft hefur verið nefnt að vinna yrði að, og sums staðar erlendis, t.d. í Bretlandi og fleiri löndum, er þetta þegar komið í kring, að allir notendur raforku fá hana á sama verði til sömu nota. Ég hafði gert mér vonir um, að hæstv. ráðh. mundi láta í ljós eitthvert álit á þessu og hafði vonazt eftir, að það yrði jákvætt, en í ræðu sinni hér áðan gerði hæstv. ráðh. þessa till. ekki að umtalsefni. Eigi að síður má vera, að við, sem till. flytjum, eigum stuðnings að vænta hjá hæstv. ráðh. Að sjálfsögðu mun það vera stuðningur fyrir okkur og fyrir það málefni, sem unnið er að með þessum tillöguflutningi, ef fyrir lægi yfirlýsing eða ummæli frá hæstv. ráðh. um, að hann vildi styðja viðleitni okkar í þessum efnum. Það er svo ekki fleira, sem ég tel nauðsynlegt að minnast á að svo stöddu.



Herra forseti. Mig langaði til að þakka hæstv. iðnrh. fyrir skýrslu þá, sem hann gaf hér áðan sem svar við fsp. minni. Hæstv. ráðh. lét þess réttilega getið, að ég hefði spurt hann um mjög umfangsmikil atriði og þess væri naumast að vænta, að hann gengi með þessa vitneskju upp á vasann dags daglega. Og það er alveg rétt. Á hitt vil ég minna, að þetta frv. kom til okkar hér í Nd. skömmu fyrir jól. Þá mæltist hæstv. ráðh. til þess hér í þinginu, að málið yrði afgreitt fyrir jól og þá mælti ég nokkur orð og fór fram á það, að d. hefði málið lengur til meðferðar einmitt vegna þess, að ég taldi nauðsynlegt, að við fengjum þá vitneskju, sem ég var að spyrja um hér áðan. Mér datt satt að segja ekki annað í hug en að þegar málið yrði tekið hér til 2. umr., þá yrði d. greint frá því, hvaða hugmyndir væru uppi um það, hvernig ætti að nota orkuna frá hinum nýju stórvirkjunum, því að það er að sjálfsögðu grundvallaratriði. Það er alveg tómt mál að ráðast í stórvirkjun, ef maður gerir sér ekki einhverja grein fyrir því, til hvers á að nota orkuna. Og það, sem hæstv. ráðh. sagði um þau áform, sem nú væru uppi, það bar það með sér, að þarna er ekki um neina örugga vitneskju að ræða hvað snertir samninga við einstaka framkvæmdaaðila. Hann minntist á álbræðsluna, hugmyndir um stækkun hennar, en lét þess getið, að það væri ekki mikill áhugi hjá álbræðslum sem stæði vegna verðfalls á alþjóðlegum markaði og ýmsar álbræðslur hefðu raunar dregið saman seglin. Hann minntist á olíuhreinsunarstöð og áform um æðistóra olíuhreinsunarstöð á Íslandi, sem mundi þá nýta mikla raforku, en hann sagði um það, að það mál væri ókannað og algerlega óvíst hvað úr því yrði og gersamlega óundirbúið. Og hann minntist á stálbræðslufyrirtæki, stálsteypu og álvinnslu og annan iðnað á Íslandi, sjóefnavinnslu o.s.frv. En þetta var allt saman á algeru bollaleggingastigi. Nú er mér fullkomlega ljóst, að við hljótum að gera stórátak í iðnþróun á næsta áratug eða svo, og að við verðum að reikna með verulegrí raforku til þeirra hluta. En það er augljóst mál, að það er ekki um að ræða neinn einn og jafnvel ekki einstaka aðila, sem hægt er að byggja á þessar nýju stórvirkjanir, á sölu til þeirra. Og einmitt þess vegna finnst mér það vera fullkomlega rökrétt, að þarna sé bætt inn þeim íslenzka, þeim innlenda markaði, sem er í landinu og sem allir viðurkenna að er í landinu og sem allir sjá að yrði mjög hagkvæmt að nýta. Hæstv. ráðh. sagðist telja það ástæðulaust að setja þetta inn í frv., því þetta mál væri í könnun hjá Orkustofnun. Mér er kunnugt um það, að það er þar í könnun. En Alþ. mundi leggja mikla áherzlu á þetta atriði með því að bæta því inn í frv., og ég á dálítið erfitt með að skilja, hvað hæstv. ríkisstj. getur haft á móti því að bæta þessu atriði inn í frv. Þessar stórvirkjanir eru það mikið mál, að ég held að það væri ákaflega æskilegt, að Alþ. væri sem mest einhuga um þessar framkvæmdir, og ég vildi beina því mjög eindregið til hæstv. ráðh., að athuga það, hvort ekki er af hálfu hæstv. ríkisstj. unnt að fallast á þessa till. Ég vil taka þessa till. aftur til 3. umr. til þess að gefa ráðrúm til þess að íhuga það mál. Af hálfu okkar flm. er hér um að ræða till., sem á að stuðla að því, að í þessar framkvæmdir verði ráðizt á raunsæjan hátt. Við gerum þetta vegna þess, að við höfum áhuga á því, að það verði ráðizt í þessar stórvirkjanir, einmitt með því að leggja þarna fjárhagslegan grundvöll, innlendan fjárhagslegan grundvöll, sem gerir þessar virkjanir tvímælalaust mjög arðbærar fyrir þjóðarbúið. Og ég held, að það væri skynsamlegt að reyna að tryggja sem viðtækasta samstöðu um það atriði hér á hinu háa Alþingi. Hæstv. ráðh. vék örlítið að Búrfellsvirkjun og sagði, að ekki hefði verið hægt að ráðast í hana án samninganna við álbræðsluna og þess vegna fengju Íslendingar nú ódýrari raforku en þeir hefðu fengið að öðrum kosti. Ég ætla ekki að fara að endurtaka horfnar deilur frekar en hæstv. ráðh., en ég vil aðeins minna á það, að þegar heimildin til Búrfellsvirkjunar var ákveðin hér á þingi, höfðu ekki neinir samningar verið gerðir við neitt erlent fyrirtæki. En hæstv. ríkisstj., og þ. á m. þessi hæstv. ráðh., hélt um það ræður hér á þingi, að það væri mjög hagkvæmt fyrir Íslendinga að ráðast í Búrfellsvirkjun, þó að ekki yrði samið við neinn erlendan aðila, og það hafa verið gerðar um það áætlanir, hvernig hægt væri að láta Búrfellsvirkjun koma í gagnið í áföngum í samræmi við eðlilega þróun hins innlenda markaðar. Og ég man, að það stóð meira að segja í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir frv., að það væri ekki meira átak fyrir Íslendinga að ráðast í Búrfellsvirkjun nú en það var að ráðast í fyrstu Sogsvirkjunina á sínum tíma. Þetta hygg ég vera gersamlega rétt. Hitt atriðið, sem hæstv. ráðh. talaði um, að Íslendingar fengju ódýrari raforku af þessum sökum, er nú ekki í samræmi við staðreyndir. Því miður hefur reynslan orðið sú, að kostnaður á raforku til Íslendinga hefur hækkað aftur og aftur, eftir að Búrfellsvirkjun kom í gagnið. Og allir íslenzkir aðilar verða nú að greiða margfalt verð á við það, sem hinir erlendu aðilar greiða. En sem sagt þessi atriði ætlaði ég að ræða í heild. Ég vil svo að lokum aðeins taka það fram, að sú brtt., sem ég flyt ásamt hv. alþm. Lúðvík Jósefssyni á þskj. 792, á að koma í staðinn fyrir fyrri till. okkar, sem er hér með tekin til baka.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um að draga sína till. til baka til 3. umr. og mér finnst vel koma til athugunar að íhuga það á milli umræðnanna, hvort hægt sé að ná því marki, sem hann telur sig vera að stefna að. Ég hef ekkert á móti því að þetta sé athugað með húsahitunina, eins og ég sagði áður, en það á ekki heima í l. um Landsvirkjun að mínum dómi, eins og er, að fela Landsvirkjun að gera áætlanir og hefja framkvæmdir í húsahitun, þegar öðrum aðila hefur verið falið að gera þessar áætlanir, og um framkvæmdirnar verða svo teknar ákvarðanir, þegar áætlanir liggja fyrir, ef þær eru hagkvæmar. Þess vegna er þetta í sjálfu sér ekkert nema sýndarmennska, en hins vegar gæti ég vel hugsað mér að umorða þessa till., þannig að hún gæti haft einhverja meiningu, og það yrði þá í stórum dráttum á þá leið, og ég skal hugleiða það betur, að Landsvirkjun væri falið eða heimilað að hafa samráð við Orkustofnun um áætlunargerð, til þess að sem mest af orkunni frá hinum nýju virkjunum verði notað til húsahitunar, ef það reynist hagkvæmara en annar orkugjafi, eitthvað í þessum dúr, - þetta er auðvitað hægt að gera og ég skal íhuga það betur milli umræðnanna. Ég treysti mér ekki áðan til að fara að víkja nánar að því og geri það ekki heldur núna, að í iðnrn. hefur í vetur verið unnið að iðnaðaráformum, það er áætlun um iðnþróun fram í tímann. Fyrst og fremst er það innlendi iðnaðurinn, sem þar er um að ræða, almenni iðnaðurinn í þessum iðnþróunaráformum eða á fyrsta fjögurra ára tímabili EFTA-aðildarinnar og svo aftur spáð fram í tímann þar og svo kannaðir ýmsir hugsanlegir möguleikar á áratugnum fram til 1980. Ég geri ráð fyrir því, að gengið verði frá þessum iðnþróunaráformum mjög fljótlega, innan svona mánaðartíma a.m.k., og þau tengjast, eins og við þegar við höfum verið að athuga það höfum ekki komizt hjá að verða varir við, tengjast auðvitað öðrum áformum og ráðagerðum og möguleikum til orkunotkunar. En mér finnst það að vísu alveg rétt, að það var auðvitað ófullkomin greinargerð, hvaða aðilar væru fyrir hendi til að nota orkuna, og gerði ég grein fyrir því í minni fyrri ræðu, hvers vegna það væri nú m.a. án frekari undirbúnings. Mér þykir leiðinlegt að valda hv. 1. þm. Norðurl. e. vonbrigðum, en verst er, að ég veld honum enn þá meiri vonbrigðum með því að fara að tjá mig um þessa brtt. á þskj. 323, sem hann vék að. Ég hef mikinn áhuga á, eins og hann veit og við höfum oft rætt um það, virkjun Dettifoss, virkjun í Skjálfandafljóti og reyndar mörgum fleiri virkjunum, en það hefur venjulega verið fylgt þeirri aðferð hér og ég held, að hún sé happasælli, að sérfræðistofnanir annaðhvort ríkisins eða einstakra aðila eða sveitarfélaga gera áætlanir og hanna virkjunarframkvæmdir, og þegar þau mál liggja þannig fyrir, að það sýnist vera um verulega hagkvæmar virkjanir að ræða, þá hefur verið leitað heimildar hjá Alþ. til viðkomandi aðila, ríkis eða sveitarfélags, til þess að ráðast í þessar virkjanir. Í staðinn fyrir þær tillögugerðir, sem hér liggja fyrir, þá mætti alveg segja í einni setningu, að ríkisstj. er heimilt að láta virkja hvað sem vera vill í vatnsföllum landsins. Þá er heimildin fyrir hendi og það er svo leitað eftir því hjá þeim aðilum, sem að þessu vinna, hvar er hagkvæmast að virkja á hverjum tíma. Af þessum ástæðum einum er ég á móti því að vera að tengja aðrar virkjanir, því það gæti ýmislegt fleira komið til greina. Af hverju setjum við þá ekki Austurlandsvirkjun inn í þetta líka, fallið niður í Fljótsdalinn, sem er byrjað að rannsaka? Það er ekki eins langt komið eins og Dettifoss, en Dettifossvirkjun er verið að reyna að hanna nú betur að nýju, eins og ég gerði grein fyrir áður á þinginu, og þess vegna má það ekki misskiljast, að ég er engan veginn mótfallinn þessum virkjunum, hvort það á að vera 130 MW raforkuver í Jökulsá á Fjöllum eða 250 MW eða hvað annað. Það skal ég ekki um segja, það skaðar ekkert og skemmir ekkert, þó beðið sé með að taka slíkar ákvarðanir hér eða leita slíkra heimilda, og ég vil heldur hafa eldri aðferðina, að leita heimildanna hjá þinginu, þegar nánari athuganir hafa farið fram og áætlanir í hverju tilfelli, eins og með Lagarfoss, eins og með Svartá, eins og með þessar virkjanir, sem hér er um að ræða í Tungnaá og eins og haldið yrði áfram, ef niðurstöður reynast jákvæðar í þeim rannsóknum og athugunum, sem fram fara á virkjun Dettifoss og möguleikunum í Skjálfandafljóti og möguleikunum á Austurlandi, sem eru vissulega verulega miklir, en eiga nokkuð langt í land. Ég er líka sammála hv. 1. þm. Norðurl. e. í því, að ég tel, að það sé eðlilegt, að það stefni að því, að Landsvirkjun verði landsvirkjun í orðsins bókstaflegu merkingu og að því leyti, að virkjanirnar víðsvegar á landinu muni tengjast saman í framtíðinni. Ég sagði þetta í Ed. í sambandi við frv. til l. um virkjun Svartár. Stórvirkjanirnar gefa ódýrasta rafmagnið, það er rétt, en skilyrðin til stórvirkjana eru ekki fyrir hendi, t.d. í því héraði sem þar er um að ræða, Norðurl.v. og skilyrðin eru ekki enn þá fyrir hendi til þess að samtengja rafmagn að sunnan til Norðurlands, að norðan til Suðurlands til stórvirkjunar í Dettifossi og t.d. við slíkar stórvirkjanir á þessum stöðum, við stórvirkjanir á Austurlandi, og svo áfram meiri orku vestur um landið og hversu langt, það sker nú reynslan úr um, hversu hagkvæmt er að fara og hvort að Vestfirðirnir koma inn í þetta kerfi einnig á síðari stigum málsins. Þetta held ég, að sé allra framsýnna manna skoðun, að þannig muni þetta verða í framtíðinni, en það er kannske nokkuð löng bið á því. Varðandi sérstaklega b-liðinn í 4. tl. um að kjósa n. til að endurskoða gildandi löggjöf um framleiðslu og dreifingu raforku o.s.frv., þá vil ég heldur hafa þann hátt á, að þessi mál séu undirbúin, eins og samkvæmt eðli málsins ætti að vera, í því rn., sem orkumálin heyra undir, og hvort á þessu stigi málsins af hálfu þessa rn. þykir ástæða til nefndarskipunar og samtengjandi þannig aðila eins og Orkustofnun, Rafmagnsveitur ríkisins, Landsvirkjun og einhver hagsmunasamtök sveitarfélaga, um það skal ég ekki segja, en ég tel ekki þörf á nefndarskipun í þessu sambandi. Af þessum sökum, þá er ég í heild á móti þessum till., sem fluttar eru á þskj. 323, en engan veginn vegna þess, að mig efnislega greini á við hv. flm. um svo margt af því, sem þar segir, heldur aðeins um aðferðir í þessu sambandi.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. gerir nú að umræðuefni brtt. þær, sem minni hl. iðnn. mælir með á þskj. 323. Vissulega get ég verið ánægður með það, sem hæstv. ráðh. sagði síðast í sinni ræðu, þar sem hann lét í ljós, að í rauninni greindi hann ekki efnislega á við okkur flm. um nokkur meginatriði till., og þessu hafði ég raunar búizt við, að hann greindi ekki efnislega á um nokkur helztu atriði till. Hins vegar segist hæstv. ráðh. ekki vera tilbúinn til að styðja till. að þessu sinni, þ.e.a.s. að hafa forystu í málinu, og auðvitað veldur það mér nokkrum vonbrigðum, að hann skuli ekki vilja hafa þessa forystu. Ég skal aðeins víkja að örfáum atriðum, sem hæstv. ráðh. drap á í þessu sambandi og felst í brtt. Hann sagði m.a., að það væri eðlilegt, að sérfræðistofnanir gerðu áætlanir um virkjanir og þá fyrst yrðu virkjanir heimilaðar, þegar slíkar áætlanir lægju fyrir. Það er að vísu svo, að ýmsar virkjunarheimildir hefur borið að með þessum hætti og er ekki óeðlilegt, að fyrir hafa legið áætlanir sérfræðinga um virkjun, en þær áætlanir hafa verið á mjög mismunandi stigum og ég minnist þess t.d., að sumar virkjunarheimildirnar, sem samþykktar voru fyrir um það bil 10–15 árum, voru samþykktar, án þess að ýtarlegar athuganir hefðu farið fram, en þegar um er að ræða hinar fyrirhuguðu virkjanir í Tungnaá og t.d. Dettifossvirkjunina, sem lá fyrir í till. okkar, þá held ég að megi segja, að á öllum þessum stöðum liggi fyrir rannsóknir. En ég efast um, að þær rannsóknir, sem farið höfðu fram við Tungnaá, þegar þetta frv. var lagt fyrir, hafi verið meiri eða ýtarlegri en rannsóknirnar, sem farið hafa fram við Dettifoss. Í grg. frv. sjálfs er þannig að orði komizt, að mig minnir, eða a.m.k. kom það fram snemma við meðferð þessa máls, að ekki væri hægt að ákveða að svo stöddu, hvor virkjunin yrði reist fyrr, Hrauneyjafossvirkjun eða Sigölduvirkjun. Og það stafaði af því, að samanburðarrannsóknum á þessum virkjunum var ekki það langt komið, að það væri talið rétt að gera þarna upp á milli. Hins vegar hlýtur hæstv. ráðh. að muna það og það gerðist fyrir 5–6 árum, af því að hann var forystumaður í nefnd, sem fjallaði þá um stórvirkjanir og stóriðju, að þá lágu fyrir mjög ýtarlegar rannsóknir á virkjun Dettifoss og áætlanir um Dettifossvirkjun og meira en áætlanir, það lágu einnig fyrir útreikningar á væntanlegu orkuverði pr. kw.-stund frá Dettifossvirkjun og var þá gert ráð fyrir í þeim áætlunum, að orkan yrði flutt vestur til Eyjafjarðar. Sú áætlun var það langt komin, að verkfræðingar töldu sig geta reiknað út verðið pr. kw.-stund á orkuverði frá Dettifossi og borið það saman við orku frá Búrfellsvirkjun. Og á grundvelli þessara útreikninga var sá úrskurður kveðinn upp af raforkumálastjórninni, að Búrfellsvirkjun væri hagstæðari. Áætlanirnar, sem höfðu verið gerðar um Dettifoss, voru þetta ýtarlegar, að það var talið fært á grundvelli þeirra að gera svona samanburð og ákvörðun. Það voru ekki eingöngu íslenzkir verkfræðingar, sem fjölluðu um Dettifossvirkjun og áætlanirnar þar, heldur var það einnig verkfræðifirma í New York, sem fjallað hefur um íslenzkar stórvirkjanir, Harza Engineering Company, sem einnig gerði slíka áætlun, og því var þá lýst yfir af hálfu þessa verkfræðifirma, sem hefur nú verið tekið mjög alvarlega af raforkumálastjórninni hér á landi og það sjálfsagt með réttu, að virkjun við Dettifoss væri hagstæðasta virkjunin norðanlands. Hún væri mjög álitleg til framleiðslu á raforku með stóriðju fyrir augum, t.d. alúminíumvinnslu. Ég hef að vísu ekki séð þessi ummæli nema í skýrslu á ensku, en merkingin var þessi. Það er þess vegna alveg fjarri lagi, ef á að halda því fram, að með því að leggja það til, að veitt sé heimild til að virkja Dettifoss, þá sé verið að veita heimild til að framkvæma virkjun þar sem ekki sé búið að rannsaka skilyrðin til framkvæmda. Því fer svo víðs fjarri, að það sé rétt. Það er mesti misskilningur, ef því er haldið fram. Hitt er svo annað mál, að nú s.l. tvö ár eða svo virðist Orkustofnun ekki hafa haft verulegan áhuga fyrir Dettifossi og á því eru skýringar, sem allir þekkja, sem er, að það hafa komið upp hugmyndir um það að veita Jökulsá á Fjöllum austur á land og safna saman vatninu úr henni ásamt fleiri stöðum í miklu falli niður í Fljótsdal á Héraði, reisa þar stærstu virkjun á Íslandi og ef til vill í Evrópu, sem myndi hafa aðstöðu til að framleiða raforku fyrir svo sem 15 alúminíumverksmiðjur, og verkfræðingar og sérstaklega jarðfræðingar virðast hafa haft nokkuð mikinn áhuga fyrir þessari hugmynd. En rannsóknir við Dettifoss hafa engar farið fram á vettvangi a.m.k. síðan á árunum 1962–1963, þegar Dettifossáætlunin var gerð og endurskoðuð af Harza. Um Skjálfandafljót við Íshólsvatn má segja það, að þar hafi ekki farið fram rannsóknir á borð við þær, sem gerðar hafa verið við Dettifoss, og kannske ekki heldur á borð við þær, sem gerðar hafa verið við Tungnaá, en nokkrar athuganir hafa farið fram á virkjunarmöguleikum þarna, það miklar, að fróðir menn um raforkumál hafa talið sér fært að bera hugsanlegt orkuverð við Skjálfandafljót saman við orkuverð frá öðrum virkjunum. Áætlanir hafa verið gerðar um þessa virkjun, en það er alveg rétt, að þær eru ekki eins langt komnar eins og áætlanirnar við Dettifoss voru. Hins vegar hefur verið sums staðar á Norðurlandi mikill áhugi fyrir því, að gengið væri úr skugga um það, hvaða möguleikar væru til þess að virkja þetta fallvatn og, að það yrði gert, ef álitið væri að möguleikar væru fyrir hendi, og mér finnst, að alveg eins og það er ekki alveg ákveðið af forystumönnum Landsvirkjunar í öndverðu, hvort virkja skuli við Hrauneyjafoss eða Sigöldu, þá megi eins vera heimildir til að velja um kosti á Norðurlandi. Hæstv. ráðh. lét líka jákvæð ummæli falla um tengingu raforkukerfanna, en sagði, að eins og sakir stæðu væru ekki skilyrði til þess að tengja saman raforku sunnanlands og norðan. Ég veit ekki alveg, hvað hæstv. ráðh. hefur átt við með þessu. Í brtt. á þskj. 323 eru engin fyrirmæli um það, að slík tenging skuli fara fram nú þegar við gildistöku laganna, heldur að Landsvirkjun verði gert skylt að framkvæma hana á sinn kostnað, þegar ráðherra raforkumála ákveður að svo skuli vera og það mundi hann að sjálfsögðu ekki gera fyrr en rannsókn hefði sýnt, að tengingarskilyrði væru fyrir hendi. En það er þó nokkuð síðan farið var að ræða um þessa línu yfir hálendið. Það var mikið um hana rætt árin 1965 og 1966, en þá var enn ekki búið að ákveða álverksmiðjunni stað í Straumsvík. Þá var allmikið um það rætt, að það kæmi vel til mála, að verksmiðja þessi yrði á Norðurlandi og hagnýtti orkuna frá Búrfellsvirkjun, og það var vitanlega ekki hægt öðruvísi en að leggja línu yfir hálendið norður. Hitt er svo rétt, að ekki höfðu þá verið gerðar neinar áætlanir um þetta, enda hafði ég aldrei trú á því að það væri mikill áhugi fyrir þessari tengingu eða verksmiðju á Norðurlandi, en það er a.m.k. svo, að þetta þarf ekki að koma mönnum neitt á óvart, þó um það sé rætt. Og þegar forstöðumenn Landsvirkjunar komu til okkar í iðnn. þá voru þeir m.a. spurðir um það, hvað slík lína norður yfir mundi kosta. Þeir töldu sig ekki geta gefið ákveðin svör um það, en eins og í nál. minni hl. segir, þá töldu þeir líklegt, að um 200 km lína, sem hefði 50 MW flutningsgetu, mundi kosta um 250 millj. kr. á núverandi verðlagi, og ef hún hefði 100 MW flutningsgetu eða helmingi meira, þá mundi hún kosta um 50% meira. Nokkuð hafa menn því hugsað um þessa leið. En ég játa það, að skilyrðin til að framkvæma þessa tengingu eru að því leyti ekki fyrir hendi, að það hafa ekki farið fram nægjanlegar rannsóknir til að byggja framkvæmdir á. En í brtt. er heldur ekki gert ráð fyrir því, að þetta verði gert fyrr en sá grundvöllur er fyrir hendi, að ráðh. geti tekið um það ákvörðun. Hæstv. ráðh. sagðist ekki telja þörf á n. til þess að endurskoða gildandi löggjöf um framleiðslu og dreifingu raforku og um jöfnunarverð á raforku. Ég held nú þvert á móti, að svona ráðstafanir sé ekki hægt að gera, nema þær hafi verið vandlega athugaðar í n., og það komi ekki annað til greina, hvorki nú né síðar, og till. nr. 4 b á þskj. 323 er í raun og veru stefnuyfirlýsing af hálfu Alþ. um það, að skipulagi Landsvirkjunar verði breytt, hún verði raunveruleg landsvirkjun, eins og hæstv. ráðh. sagði, að hún ætti að vera og ég er honum sammála um, og endurskoða skuli gildandi löggjöf um framleiðslu og dreifingu raforku, og yfirlýsing Alþ. um það, að það vilji láta vinna að því, að allir landsmenn sitji við sama borð, að þeir geti fengið keypta raforku á sama verði til sömu nota, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, eins og tíðkast t.d. í Bretlandi. Það, sem í b-lið 4. till. felst, er í raun og veru till. um slíka stefnuyfirlýsingu, og ég tel, að tíminn til þess að gefa þessa stefnuyfirlýsingu hann sé nú, þegar verið er að veita virkjunarfyrirtækinu Landsvirkjun stórkostlegar heimildir til nýrra virkjana, sem gera þetta fyrirtæki að risafyrirtæki á sviði raforkumála. Ég álít, að rétti tíminn til þess að gefa þessa yfirlýsingu sé nú, því það á ekki að koma fyrirtækinu á óvart síðar, að Alþ. hafi þessa stefnu í þessum málum. En ég tel ekki, að það sé hægt að breyta skipulagi Landsvirkjunar, að því er eignarumráð snertir og slíkt, nema að á því hafi farið fram rannsókn og um það hafi farið fram viðræður milli ríkisvaldsins og Landsvirkjunar, en Landsvirkjun er sameignarfyrirtæki. Og ég tel, að það að koma á því fyrirkomulagi, að raforka verði seld jöfnu verði um allt land, það sé það vandasamt og því alveg óhjákvæmilegt, að nefnd sé falið að gera till. um leiðir í því efni, og ákvörðun ríkisins um þær sé nátengd þessum miklu virkjunarframkvæmdum. Með þessum orðum hef ég viljað skýra nánar fyrir hæstv. ráðh. og hv. þm., hvað fyrir okkur vakir með till. á þskj. 323 og færa rök að því, að ef það er svo, að hæstv. ráðh. greini ekki í meginatriðum efnislega á við okkur um stefnuna í þessum efnum, þá geri hann rétt í því að veita till. stuðning. Ég er ekki að halda því fram, að það þurfi endilega að samþ. till. nákvæmlega eins og hún er þarna orðuð, en málið er nú statt á þessu stigi í 2. umr., henni er ekki lokið og eftir er 3. umr., og ég er og sjálfsagt við allir flm. till. á þskj. 323 áreiðanlega til viðtals um breyt. á þessari till., að því tilskildu þó, að stefnan, þessi, sem okkur raunar greinir ekki svo mjög á um, að hún komi fram í því, sem samþ. verður.