Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Flm. (Ásgeir Ásgeirsson): Það eru 4 ár síðan samningar byrjuðu milli ríkisstj. og hreppsnefndar Þingeyrarhrepps um sölu þessarar jarðar. Málið var rækilega undirbúið, og trúnaðarmaður frá Búnaðarfélagi Íslands hefir gert tillögur um fyrirkomulag á ræktun þessarar jarðar. Tilgangurinn er sá, að allur almenningur í Þingeyrarhreppi geti fengið þar jarðnæði. Jörðinni er skipt í skákir og allt ræktað, sem ræktanlegt er, og afgangurinn er notaður til beitar. Samningurinn er nú nokkurnveginn fullgerður, og mun ég leggja eintak af honum fyrir nefndina, því að það er ekki annað eftir en að fá heimild Alþingis til sölunnar. Ég óska svo, að málinu verði að umr. lokinni vísað til allshn.

*Flm. (Thor Thors): Þetta frv. var borið fram á síðasta þingi, og var þá nokkuð rætt, svo að það er hv.þdm. að mestu kunnugt. Það ætti ekki að þurfa mörg orð um það að hafa hér, að okkar þjóðfélagi er það ekki óviðkomandi fremur en nokkru öðru þjóðfélagi, hvernig málefnum verkamanna og vinnuveitenda er komið. Ágreiningsmál þessara stétta snerta mjög velferð þjóðfélagsins, og við meðferð á þeim málum verður að koma til greina sjónarmið þjóðfélagsins, og þau verða að vera sett ofar öllum öðrum sjónarmiðum. Það hefir farið svo hjá ollum þjóðfélögum, að borgararnir hafa skipzt í stéttir, og milli þeirra hefir myndazt hagsmunaágreiningur. Annarsvegar hafa skipazt vinnuveitendur, en hinsvegar vinnuþiggjendur. Einnig hér á landi hefir þessi hagsmunaágreiningur komið fram, sem hefir leitt af sér vinnustöðvun þjóðfélaginu til tjóns. Ég ætla ekki hér að ræða nauðsyn þjóðfélagsins á því, að láta mál þessi til sín taka; sú nauðsyn er viðurkennd um allan heim, og hafa flestar þjóðir hafizt handa í þeim efnum. Á Norðurlöndum hefir verið sett á ýtarleg vinnulöggjöf, bæði í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, og einnig í Finnlandi. Í Englandi hefir verið sett ströng vinnulöggjöf, sem á rót sína að rekja til allsherjarverkfallsins 1936. Í Frakklandi hefir sömuleiðis verið sett ströng vinnulöggjöf af samfylkingarstjórn sósíalista og kommúnista. Sú vinnulöggjöf mælir fyrir um lögþvingaðan gerðardóm, sem ákveður vinnukjörin. Í einræðislöndunum, Ítalíu, Þýzkalandi og Rússlandi, eru vinnustöðvanir bannaðar af einræðisherrum þeirra ríkja. Það er eðlilegast, að við förum að dæmi Norðurlandaþjóða í þessum efnum, því að þær þjóðir eru okkur skyldastar, enda höfum við á fjölmörgum sviðum löggjafarinnar farið að þeirra ráðum. Í þeim löndum virðast allir ábyrgir stjórnmálaflokkar hlynntir vinnulöggjöf. Einasti flokkurinn í þeim löndum, sem lýsir sig andvígan vinnulöggjöf, eru kommúnistar, en hinir flokkarnir taka ekkert tillit til gagnrýni þeirra á þeim efnum. Frv. það, er hér liggur fyrir, er í aðalatriðum sniðið eftir vinnulöggjöf þessara ríkja, og er ekkert tekið upp í frv., sem ekki finnst í vinnulöggjöf Norðurlanda og allir flokkar þeirra landa, að kommúnistum undanskildum, viðurkenna, að reynzt hafi til heilla. Frv. er í þrem köflum, og vildi ég víkja nokkrum orðum að hverjum kafla fyrir sig. I. kafli er almenns eðlis og fjallar um vinnusamninga, verkföll og verksvipting. Í 1. gr. eru ákvæði um skriflega vinnusamninga. Ennfremur ákvæði um það, að réttarágreining út af gerðum samningum eigi að leggja fyrir ákveðinn dómstól. Eins og kunnugt er, getur komið upp tvennskonar ágreiningur milli vinnuveitenda og verkamanna. Annar ágreiningurinn er réttarágreiningur, um það, hvað standi í gerðum samningi. Sá ágreiningur á að koma fyrir óhlutdrægan dómstól. Hinn ágreiningurinn er hagsmunaágreiningur. Við þeim ágreiningi er nokkuð hreyft í þessum kafla. Þó eru aðiljar látnir halda sínum rétti til vinnustöðvunar og verksviptingar, en skorður settar við því, að ekki verði í slíkum ágreiningstilfellum gripið til örþrifaráða. - Við samningu þessara ákvæða í I. kafla er stuðzt við samskonar ákvæði í Danmörku, sem byggð eru á hinni svokölluðu septembersamþykkt 1899, er var einskonar stjórnarskrá, er Danir þá báru gæfu til að setja eftir hinar langvinnu vinnudeilur, er voru þar í landi. Í þessum ákvæðum er gert ráð fyrir ákveðnum meirihluta í viðkomandi félagsskap til þess að ákveða vinnustöðvun eða verkbann og tiltekinn frestur í slíkum tilfellum. II. kafli frv. er um sáttatilraunir í vinnudeilum. Alþingi hefir áður viðurkennt, að rétt sé, að það opinbera taki að sér það hlutverk að leita um sættir í þeim efnum, áður en vinna er stöðvuð. Um það efni fjalla lög nr. 55 frá 1925, um sáttasemjara ríkisins, og voru þau lög góðu heilli sett. Þessi kafli frv. er um sama efni, en aðstaða sáttasemjaranna til þess að hindra eða jafnvel stöðva verksviptingar og verkföll er nokkuð bætt. Frv. gerir ráð fyrir einum ríkissáttasemjara og þremur héraðssáttasemjurum. Skal ríkissáttasemjarinn vera búsettur í Reykjavík, en hinir á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði. Þessum mönnum er gert að skyldu, að fylgjast með þeim vinnudeilum, er rísa eða útlit er fyrir að rísi, milli vinnuveitenda og verkamanna, og vinna að því að jafna þær deilur eftir þar til settum fyrirmælum. Eru ákvæði þessa kafla samin með hliðsjón af samskonar lagaákvæðum í Danmörku og Noregi. III. kafli frv. er um vinnudómstól Íslands, sem ákveðið er, að þessir aðiljar skipi: Hæstiréttur þrjá fulltrúa og vinnuveitendafélag Íslands og Alþýðusamband Íslands sinn fulltrúann hvort. Þessi dómstóll á að hafa það eitt verkefni með höndum, að skera úr réttarágreiningi um það, hvort samningar hafa verið rofnir eða ekki milli vinnuveitenda og verkamanna. Ég vil taka það skýrt fram, að þessi dómstóll er óskyldur gerðardómi, sem ákvarðar um vinnukjör, heldur á hann úr því að skera, hvort ágreiningur milli nefndra aðilja um gerða samninga er á rökum byggður eða ekki. Aðalefni frv. er í sem fæstum orðum þetta: Vinnuveitendur og verkamenn og félög þeirra eru viðurkenndir jafnréttháir aðiljar. Í öðru lagi eru ákveðnar reglur settar um vinnusviptingar og verkföll með stofnun vinnudómstóls, sem sker úr öllum ágreiningi milli áðurnefndra aðilja út af gerðum samningi um vinnu. Í þessu efni sem öðrum hér, er reynsla Norðurlandaþjóðanna tekin til fyrirmyndar, og hún er sú, að þessar þjóðir allar telja nauðsynlega löggjöf um slíka vinnudómstóla. Ég vil því fullyrða, að hér er á ferðinni nauðsynjamál, sem er bæði réttlátt og þjóðhollt. Við flm. þessa frv. erum reiðubúnir til samvinnu við andstöðuflokkana hér á þingi um allar sanngjarnar brtt. við frv., en ég vil vona eindregið, að málið fái fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Ég vil benda á það, að hæstv.forsrh. talaði á síðasta þingi vingjarnlega um málið, og ennfremur, að hv. 1. þm. Árn., sem átti sæti í allshn. á síðasta þingi, flutti þá till., er var samþ., um skipun mþn. til þess að athuga þessi mál. Má þess fastlega vænta, að einhver árangur af starfi þeirrar n. komi fyrir þetta þing, og þar sem líka nýafstaðið flokksþing Framsfl. hefir beinlínis skorað á fulltrúa sína á Alþ. að vinna að því, að sett verði þegar á þessu þingi vinnulöggjöf, þá sýnist svo sem afstaða hv.þm. Framsfl. sé mjög ákveðin gagnvart þessu máli. Alþfl. á þingi hefir aftur á móti verið dálítið hikandi í málinu. Hv. 2. þm. Reykv. sagði þó á síðasta þingi, að rétt væri að setja réttláta vinnulöggjöf, og síðan hefir síðasta flokksþing Alþfl. gert samþ. um þetta mál, sem að vísu er nokkuð óskýr, en þar er þó fallizt á, að n. verði falið að undirbúa þetta mál, og af því sést, að þessi flokkur vill a. m. k. ekki vísa málinu frá. Því er þess að vænta, þegar málið er búið að fá slíkan undirbúning sem þennan, að stjórnarflokkarnir óski eftir, að málið nái fram að ganga í einhverri mynd. Reynir þá á, hvort meira mega sín heildarhagsmunir þjóðfélagsins eða hagsmunir einstakra flokka eða stétta. Ég álít, að reynsla Norðurlandaþjóðanna sýni, að það er nauðsynlegt og heillaríkt að setja lög, er fyrirbyggja eða draga úr ágreiningi í vinnumálum. Vinnustöðvanir eru oftast báðum aðiljum til tjóns, og alltaf þjóðfélaginu til tjóns. Því er það, að þjóðfélagið vanrækir sínar skyldur, bæði gagnvart sér og þeim aðiljum, sem hlut eiga að máli, ef það freistar þess ekki, að koma í veg fyrir vinnustöðvun, þegar hún er í aðsigi. Og vegna farsællar reynslu frændþjóða vorra í þessum efnum vil ég mega vænta þess, að Alþingi beri giftu til að leysa nú þetta mál.

*Héðinn Valdimarsson: Það er vitanlegt, af hvaða rótum þetta frv. er runnið. Það er aðeins framhald af þeim tilraunum að hindra samtakamátt Alþfl., sem Íhaldsflokkurinn alltaf hefir verið að framkvæma. Þetta frv. hefir svo sem áður komið fram, en það má segja að það sé nú með meinlausara móti. En það er flutt fyrir Vinnuveitendafélag Íslands, samið frá sjónarmiði vinnuveitenda, og því er ekki að búast við, að fulltrúar Alþfl. samþykki það eins og það liggur fyrir. Frv. þetta var rætt á síðasta þingi, og hefi ég engu við það að bæta, sem við alþýðuflokksmenn lögðum þá til þessa máls. Síðan hefir verið haldið flokksþing fyrir Alþýðusamband Íslands, - þetta félag, sem telur um 12 þús. manns, meirihlutann af öllum vinnulýð í landinu, a, m. k. við sjóinn, þær samþykktir, sem alþýðuþingið gerði um þetta mál, voru þess efnis, að því aðeins væri rétt að setja á vinnulöggjöf, að hún tryggði betur rétt og aðstöðu verkamannanna en nú er. Þingið taldi þó rétt að setja mþn. til þess að athuga þetta mál, eins og nú hefir verið gert af hæstv.atvmrh. Í þessari n. eru Guðmundur Guðmundsson lögfræðingur, Sigurjón Á. Ólafsson alþm., Gísli Guðmundsson alþm. og Ragnar Ólafsson lögfræðingur. Þessi n. hefir starfað síðan og viðað að sér allmiklu af gögnum um þessi mál, og ekki eingöngu frá Norðurlöndum, heldur frá ýmsum öðrum löndum, t. d. Englandi og frá alþjóðavinnumálaskrifstofunni í Geneva. Það er því ekki að búast við, að málið sé leyst af hendi í fljótum hasti. Það er í raun og veru ekki það smámál, að það sé nægilegt að setja sig niður og þýða svo og svo mikinn bálk úr dönskum lögum og bæta smámunum inn í, eins og virðist hafa vakað fyrir flm. þessa frv. Það verður að taka þá sérstöku staðhætti, sem hér eru á Íslandi, til greina og athuga þann mikla mun, að hér á landi hefir mestur hluti þeirra, sem í verklýðsfélögum er, aðeins lausavinnu, í staðinn fyrir að meirihluti verkalýðsins í nágrannalöndunum, þar sem svona löggjöf er sett, vinnur í verksmiðjum. Þess vegna verður að samræma þessa löggjöf íslenzkum staðháttum. Þess hefir verið vænzt af verklýðsfélögunum, að Alþingi fari ekki að setja slík lög, nema þau séu vandlega athuguð áður og þessari stétt manna gefist kostur á að athuga þá löggjöf, áður en gengið er frá henni, eins og gert hefir verið með löggjöf, er snertir aðrar atvinnustéttir, t. d. bændur. Fulltrúum verkamanna og verkamönnum finnst rétt, að þeir setji verð á sína vinnu, - séu ekki skyldaðir til þess að vinna með öðrum kjörum en þeir eru ánægðir með. Verkfallsrétturinn er einn helgasti réttur verkamannsins í landinu, og hann mun aldrei þola, að hann sé af honum tekinn. Við alþýðuflokksmenn munum að sjálfsögðu athuga þetta frv. eins og það liggur fyrir, en leggjum aðallega upp úr því, að sú n., sem starfar að þessu máli, geti lokið störfum; þá verður þetta mál tekið til vandlegrar athugunar. Það hefir verið vikið að því af blöðum sjálfstæðismanna, að þeir ættu engan fulltrúa í þessari n. En mér finnst það ástæðulaust, þar sem þetta frv. er borið fram af þeim sem þeirra skoðun í málinu, og varla við því að búast, að þeir telji ástæðu til þess að vera í n. til þess að koma með önnur sjónarmið heldur en þeir þegar eru búnir að koma með.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Við þessa umr. málsins mun ég ekki tala langt mál um vinnulöggjöf. Það er eðlilegt, að þetta mál hafi verið borið fram á hv. Alþingi, og get ég endurtekið það, sem ég sagði í fyrra, að það er mjög æskilegt, að þessu máli sé hreyft. Það, sem staðið hefir í vegi fyrir því, að vinnulöggjöf hafi verið komið á hér, er tvímælalaust, hve lítill áhugi virðist hafa verið hjá báðum aðiljum málsins - hjá báðum næstum jafnt - fyrir því að leysa þetta mál. Það er þess vegna ávinningur, þegar kemur fram vilji hjá öðrum aðiljanum til þess að leysa þetta mál. Hins vegar er hér um að ræða eitthvert stærsta hagsmunamál milli þessara stétta, kaup og kjör verkamanna, og því eðlilegt, að þessu frv., sem kemur fram og samið er af öðrum aðiljanum, sé mætt með mikilli athugun frá hinum, svo að ekki sé meira sagt. Nú sýnir það sig, að Alþfl., sem heldur ekki virðist hafa haft mikinn áhuga fyrir þessu máli, hefir lýst yfir, að hann vildi taka þetta mál til athugunar og úrlausnar. Það, sem raunverulega veltur á nú, er ekki áhugaleysið, sem ríkt hefir í þessu máli í mörg ár, heldur, að nú verði náð samkomulagi um, á hvern hátt þetta mál verði leist. Þar sem aðiljar þessa máls eru sammála um, að það sé þörf á að leysa málið, þá ætti það samkomulag að vera nægur grundvöllur undir það, að unnið yrði af báðum aðiljum að því, að finna samkomulagsgrundvöll í málinu. Það þarf tæpast að draga rök að því, að þeirrar lausnar er þörf fyrir þjóðfélagið, og fyrir báða aðilja raunverulega jafnmikil, því að það er vitað, að það hefir orðið báðum aðiljum til hagsbóta, þar sem tekizt hefir að leysa málið með samkomulagi, eins og t. d. í Danmörku. Það ætti líka að takast að finna samkomulagsgrundvöll, þar sem nú liggur fyrir mjög verulegt starf frá hendi þeirrar n., sem skipuð var til þess að athuga þetta mál. Ég hygg, að sú n. hafi þegar unnið verulega mikið starf, sem getur verið til stuðnings og undirbúnings fyrir þá, sem starfa að þessu máli. Ég vænti þess vegna, að hv.allshn. taki við þessu máli með þeim ásetningi, að vinna að því með gaumgæfni.

*Flm. (Thor Thors): Ég get í raun og veru látið mér vel líka þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál. Hæstv. forsrh. hefir tekið þessu máli með skilningi og velvild, eins og áður, og hv. 2. þm. Reykv. tók heldur mjúklega á málinu. Maður verður að láta sér skiljast það, að maður í hans aðstöðu verður að líta til hægri og vinstri. Jafnframt því, sem hann gerir gælur við málið, þarf hann að hreyta í það ónotum og þá, sem málið bera fram. Það er skiljanlegt, að hann verði að gera það, til þess að koma sér vel við báða þá arma, sem deila innan Alþfl.. Hv. 2. þm. Reykv. byrjaði með ónot um það, að þetta frv. væri áframhaldandi tilraunir vinnuveitenda til þess að skerða verkalýðssamtökin. Hann sagði þó að vísu, að þetta væri sú mildasta tilraun, sem fram hefir komið. En hann leyfði sér að halda fram, að frv. væri eingöngu borið fram til þess að koma á takmörkunum á samtakamætti alþýðunnar. Hann veit það afarvel, að þær takmarkanir, sem þetta frv. setur, ná alveg jafnt til beggja aðilja. Það er um takmarkanir að ræða fyrir því, að skella á vinnustöðvun alveg undirbúningslaust, en þær takmarkanir ná alveg eins til verksviptinga vinnuveitenda eins og til verkfalla verkafólksins. Hv. þm. staðhæfði, að þetta væri eingöngu tillögur atvinnurekenda, sem hér koma fram. Máli þessu til skýringar vil ég nokkuð víkja að því, hvern undirbúning það fékk innan sjálfstæðisflokksins. - Það var árið 1931, að þetta mál var rætt í félagi ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, og 1932 var samþ. ákveðin till. á sambandsþingi ungra sjálfstæðismanna um, að svipuð vinnulöggjöf og gildir á Norðurlöndum skyldi undirbúin hér. Á Alþingi 1934 hreyfði ég þessu máli innan þingflokks sjálfstæðismanna, og á flokksfundi þeirra var svo skipuð n. til þess að undirbúa þetta mál. Þá barst okkur boð um það, að vinnuveitendur væru að undirbúa till. um þetta í samræmi við þau lög, er giltu um þetta efni á Norðurlöndum. Við hnigum að því ráði, að bíða eftir þessum till. Við tókum þær svo í okkar hendur, fórum yfir þær, breyttum þeim að mörgu leyti og bárum svo fram það frv., sem hér liggur fyrir. Við mundum að sjálfsögðu sem þingflokkur ekki hafa litið við að bera fram frv., ef okkur hefði fundizt, að hér væru eingöngu teknir til greina hagsmunir annars aðiljans. Ég hefi margsinnis bent á það, og skora á hv. 2. þm. Reykv. að hrekja það, að nokkuð það sé í þessu frv., sem ekki er fullt samkomulag um milli ábyrgra stjórnmálaflokka á Norðurlöndum. Þegar svo er frá þessu frv. gengið, er vissulega ekki hægt að staðhæfa, að verið sé að bera fram einhliða till. annars aðiljans. Hv. 2. þm. Reykv. vék að þeirri einkennilegu samþykkt alþýðuflokksþingsins, þar sem því er lýst yfir, að engin vinnulöggjöf skuli sett, nema hún verði til þess að auka og tryggja rétt verkalýðsfélaganna. Ég vil spyrja hv.þm.: Hvað er hægt að hugsa sér meiri rétt verkalýðsfélaganna heldur en þau hafa nú? Og hvað er hægt að hugsa sér meiri rétt vinnuveitenda heldur en þeir hafa nú, þegar þeir vilja skella á vinnustöðvun? Hver einasti atvinnurekandi er sjálfráður, hvenær hann segir verkamönnum upp, og hvert verkalýðsfélag getur stofnað til verkfalls hvenær sem því sýnist. Hvað er hægt að hugsa sér meiri rétt í þessu tilfelli? Og hvað er hægt að hugsa sér meira skipulagsleysi heldur en á sér stað á þessu sviði þjóðlífsins? Hv. þm. var að tala um, að hver verkamaður ætti að eiga rétt á að ákveða kjör sín. Það er ætlazt til þess samkvæmt þessu frv. Hin viðkvæmu orð hv.þm. eru því töluð út í bláinn. Réttur verkamannanna til þess að gera verkfall helzt, þó að þetta frv. verði samþ. Ég get svo látið mér vel líka, að hv.þm. er það langt kominn, að hann vill athuga málið. Hann vill taka það til yfirvegunar og athugunar, svo að ég noti hans eigin orð, en hann taldi ýmsar breytingar nauðsynlegar. Ég skal fúslega viðurkenna, að við höfum getið þess, flm. þessa máls, að við værum reiðubúnir til þess að taka hverri skynsamlegri brtt. sem fram kæmi í málinu. Hæstv. forsrh. talaði hlýlega í garð þessa máls, og er það í fullu samræmi við það, sem hann hefir áður sagt. Ennfremur í samræmi við þá samþykkt, sem flokksþing framsóknarmanna gerði í þessu máli, en hún er svo ákveðin, að ekki verður um villzt. Með leyfi hæstv. forseta vil ég taka upp fyrsta atriðið úr þeirri samþykkt: „Flokksþingið felur fulltrúum flokksins á Alþingi að vinna nú þegar að setningu nýrrar vinnulöggjafar á þeim grundvelli: . . .“ Svo eru til tekin nokkur atriði, sem öll felast í okkar frv. Eftir orðum hæstv.forsrh. og með tilliti til þessarar samþykktar æðsta valds Framsóknarfl. getur ekki verið um það að villast, að þetta mál á að ná fram að genga á þessu þingi. Ég vil svo með tilvísun til ræðu hæstv.forsrh. endurtaka það, að við erum reiðubúnir til þess að taka öllum sanngjörnum brtt. - Ég vil svo mælast til þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.

*Héðinn Valdimarsson: Ég verð að segja það, að ég er ekki betur að mér um málefni Alþfl. en það, að mér er ekki kunnugt um neina deilu, sem eigi sér stað innan Alþfl.

Þá er að læra betur.

, svo að orð hv.þm. Snæf. koma mér undarlega fyrir sjónir. Ég hefi sagt það, að ég ætli ekki að ræða einstök atriði frv. að neinu verulegu ráði við þessa umr., en ég veit, að hv.flm. eru því vel kunnugir, að verkalýðurinn í landinu er fjandsamlegur þessu frv. eins og það liggur fyrir, og það mun ekki vera hægt að fá samþykkt í einu einasta verkalýðsfélagi með þessu frv. Það mun því þykja óréttmætt af Alþingi að setja löggjöf um þetta efni, sem verkalýðurinn væri alveg á móti. Hitt er annað mál, að það væri sjálfsagt hægt að útbúa löggjöf, sem verkalýðurinn gæti verið ánægður með, en það er ekki að búast við, að löggjöf, sem kemur frá þessum mönnum, eigi vinsældum að fagna. Hv. 1. flm. var að tala um jafnrétti, sem fælist í frv., um verkföll og verksviptingu. Hvaða jafnrétti er það? Það er bannað að gera verkfall nema með fyrirvara, en það er ekki bannað að gera verksviptingu, það er aðeins bannað að kalla það verksviptingu. T. d, ef togaraeigendur leggja togurunum, vegna þess að þeir vilja fá lækkað kaupið, þá segjast þeir bara ætla að hætta að gera út, en í raun og veru er það verksvipting, þó að það heiti ekki því nafni. Á þennan hátt kemur ójöfnuður á milli aðilja á ýmsan hátt. Það er eins og ég drap lauslega á í fyrri ræðu minni, að með þessu frv. er verið að auka rétt vinnuveitendafélaganna, því að satt að segja er hann ekki svo mikill sem stendur, en ef þetta frv. yrði að lögum, fengju vinnuveitendafélög miklu meiri rétt, en að því er snertir verkalýðsfélögin, gengur það út á að takmarka rétt þeirra. Hinsvegar væri eðlilegt að taka vinnulöggjöf til rækilegrar athugunar, ekki aðeins hvenær ætti að gera verkföll, heldur hvernig hægt er að tryggja afkomu verkamanna yfirleitt, t. d. um 8 st. vinnutíma o. s. frv. Vinnulöggjöf hefir verið tekin upp á þennan hátt í mörgum löndum með fullu samþykki verkalýðsfélaganna. Annars geri ég ráð fyrir, að þetta mál fái sína meðferð í n., og þá verði líka tekið til athugunar, að hve miklu leyti verður hægt að leggja til grundvallar þá rannsókn, sem mþn., sem skipuð var til að rannsaka þetta mál, hefir innt af hendi. En ég fyrir mitt leyti álít, að bezt sé að haga málinu þannig, að það verði ekki til lykta leitt, nema verkalýðsfélögin fái að segja sitt álit um það, eins og nú er farið að leita til annara atvinnustétta með löggjöf, er þær snertir, t. d. eins og kjötsölulögin og mjólkurlögin voru borin undir bændur. Þannig á að fara með verkamennina, til þess að þessi mikli fjöldi þjóðarinnar verði ekki borinn ofurliði.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég held, að það væri tvímælalaust ákaflega mikið glapræði, ef mjög væri hrapað að því að setja löggjöf um þetta efni. Það geta allir verið sammála um það, að ef löggjöf er sett um þetta efni gegn vilja verkalýðssamtakanna, þá yrði það meira til ills en til góðs. Þess vegna tel ég sjálfsagt, að áður en löggjöf þessa efnis er sett, sé hún undirbúin svo vel sem föng eru á og jafnframt leitað um hana álits félagsskapar verkalýðsins í landinu, til þess að tryggja það að hann hafi fengið á henni hinn rétta skilning. Mér skildist á 1. flm. þessa máls, hv.þm. Snæf., að hann teldi það mæla með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að það væri í höfuðatriðum sniðið eftir löggjöf Norðurlandaþjóðanna, og eins og hann orðaði það, þá væru allir ábyrgir stjórnmálaflokkar á Norðurlöndum sammála um þá löggjöf. Ég hygg, að þetta sé of freklega til orða tekið. Ég veit ekki betur en að þessi löggjöf á Norðurlöndum sé frumsmíð og að henni sé breyt frá ári til árs. Fyrir fáum vikum voru felld úr vinnulöggjöf Dana hin svokölluðu tugthúslög, sem höfðu gilt frá því 1926 eða 1927, og ég veit ekki betur heldur en í Svíþjóð hafi setið n. á rökstólum í mörg ár til þess að athuga þessi mál og gera till. til endurbóta, þar sem reynslan hefir sýnt, að endurbóta væri þörf. Ég hygg því, að nauðsynlegt sé að athuga þetta mál vel, áður en svona löggjöf er sett, þar sem við höfum ekkert að byggja á hjá okkur í þessu efni, því að það eina, sem liggur fyrir þessu máli viðkomandi eru lögin um sáttasemjara ríkisins. Auk þess er að því að gæta, að það er fjarri öllum sanni, hversu góð og fullkomin sem löggjöf Norðurlandaþjóðanna er í þessu efni, að ætla að taka hana upp nokkurnveginn óbreytta. Atvinnuhættir og atvinnulíf er að mörgu leyti frábrugðið þar og hér, a. m. k. sérstaklega að því er snertir Danmörku og Svíþjóð. Meiri hluti þeirra, sem þessi lög ná til þar, vinna í föstum iðngreinum eða a. m. k. atvinnugreinum, þar sem vinna er miklu fastari heldur en hjá okkur. Hjá okkur er mest um lausavinnu í bæjum og þorpum og hjá sjómönnum, sem ýmist eru ráðnir upp á hlut eða kaup á stærri og smærri skipum. T. d. hefir réttilega verið á það bent af hv. 2. þm. Reykv., að þótt hönnuð sé verksvipting af hálfu atvinnurekanda, þá er erfitt að fá úr því skorið, hvenær um slíkt sé að ræða, t. d. ef togaraútgerðarfélög koma sér saman um að hætta að gera út, en telja það ekki heppilegt að kalla það verksviptingu. Vitanlega verkar það á mennina, sem eiga að starfa á skipunum, alveg eins og verksvipting, en dómstóllinn kemst ekki þar að, a. m. k. ekki að óbreyttum þessum lögum. Ég hefi að sjálfsögðu ekkert á móti því, að þessu máli verði vísað til n. og það athugað sem bezt, en ég vil mælast til þess, að það verði ekki afgr. frá þinginu, fyrr en fyrir liggur álit frá þeirri mþn., sem nú starfar að undirbúningi svona löggjafar, Ég get sagt það án þess að fullyrða - þó að ég álíti, að miklar líkur bendi í þá átt -, að það sé ekki trúlegt, að hægt sé að ljúka undirbúningi þessa máls svo fljótt, að hægt verði að koma því í gegn á þessu þingi. Ég álít rangt af hæstv. Alþingi að hrapa að þessu máli, og verði slík löggjöf sett gegn vilja verkalýðsins, verður hún frekar til ills en til góðs.

*Flm. (Thor Thors): Mér þótti það spaugilegt, þegar hv. 2. þm. Reykv. kannaðist ekki við neina baráttu innan Alþfl. og verkalýðsfélaganna milli tveggja arma. Ég veit, að hv.þm., sem ennþá kemur nokkrum sinnum á Dagsbrúnarfundi, a. m. k. þegar eitthvað þykir liggja við, hefir orðið var við ýmislegt frá öðrum arminum.  Hv. þm. og raunar hæstv.atvmrh. líka töldu að hér væri bara sá munur, að verkföllin væru að jafnaði bönnuð, nema að undangengnum löggildum undirbúningi, en verksviptingu væri hægt að skella á. Þetta er misskilningur. Þegar vinnustöðvun er framundan á aðra hvora hlið, þá er sáttasemjara, samkvæmt II. kafla laganna, skylt að skerast í leikinn. Þennan ótta alþýðuflokksmannanna má algerlega gera að engu, með því að kveða skýrt á í lögunum um það, hvað sé verkfall og hvað verksvipting. Hv. þm. vék að því, að hann væri reiðubúinn til að kveða á með lögum um kjör verkalýðsins. Þar er hann einmitt kominn inn á það svið, sem verkalýðurinn er mest andvígur, sem sé að löggjafarvaldið láti sig skipta hagsmunamál verkalýðsins. Við erum því hinsvegar andvígir, að löggjöfin láti nokkuð til sín taka eiginleg hagsmunamál verkalýðsins. Báðir þessir forráðamenn Alþfl. töluðu um það, að þeir vildu, að þetta mál yrði lagt fyrir verkalýðsfélögin í landinu. Ég veit ekki betur en að þing Alþfl. hafi þegar fjallað um þetta mál, og ég veit ekki betur en að allir aðalforvígismenn Alþfl. eigi sæti hér á þingi, og þeir ættu að vera færir um að ákveða, hvað gera skuli í þessu máli. Þessi ósk, að leggja málið að nýju fyrir verklýðsfélögin, er aðeins tilraun til að gera þetta mál að eilífðarmáli. En ég verð að segja, að ég hygg, að það væri hagkvæmast fyrir Alþfl. að leysa þetta mál á þeim tíma, sem hann hefir jafnmikinn íhlutunarrétt um löggjöfina og nú. - Hv. þm. vitnaði til þess, að aðrar stéttir þjóðfélagsins væru að spurðar, þegar mikil hagsmunamál væri á ferðinni. Hvað var gert við bændastéttina í fyrra á þessu þingi? Fengu bændur að fjalla um jarðræktarlögin? Ég hygg ekki. Það komu fram eindregnar till. um það, að jarðræktarlögin yrðu ekki ákveðin, fyrr en hagsmunasamtök bænda, Búnaðarfélag Íslands, fengju að fjalla um það. En það mátti ekki heyra það nefnt. Svo má ekki setja löggjöf um þetta mál, fyrr en verkalýðsfélögin hafa fjallað um það! Þess er að vænta, að það komi skýrt í ljós, hver hugur alþýðusambandsstjórnarinnar er í þessu máli, því að það vita allir, að hún er einfær um að segja til í þessu máli. Hæstv. atvmrh. taldi nauðsynlegt, að ekki yrði hrapað að setningu þessarar löggjafar. Ég er honum sammála um það, og tel rétt, að fyrst um sinn sé beðið eftir till. þeirrar mþn., sem starfar að þessu máli, en sé það hins vegar ljóst, að sú n. sé sett á laggirnar einungis í þeim tilgangi, að eyða málinu á þessu þingi, þá verður að reka eftir því á eðlilegan hátt. Hæstv. atvmrh. vildi draga það í efa, að það væri réttmæli hjá mér, að allir ábyrgir stjórnmálaflokkar á Norðurlöndum væru sammála um vinnulöggjöfina. Ég fullyrði, að svo sé um öll aðalákvæði þessa frv. Hinsvegar er það vitað, að það er einstaka ákvæði um vinnulögglöf Norðurlanda, sem verið hefir deilt um milli einstakra flokka þar; t. d. hefir hið svokallaða tugthúsákvæði norsku og dönsku laganna verið deilumál milli flokka. En þetta ákvæði er ekki til í frv. því, sem hér liggur fyrir. Við vildum sneiða hjá þessu ákvæði, því að við vissum, að það yrði til þess að vekja óþarfa deilur, og við vissum einnig, að framkvæmd slíks ákvæðis yrði mjög slælega framfylgt í okkar þjóðfélagi. En með tilliti til þess samkomulags, sem ríkir milli stjórnmálaflokka Norðurlanda um þetta mál, vil ég vísa til greinar, sem birtist í Alþýðublaðinu, því að sú grein var ekki skrifuð af ritstjóranum, heldur af ungum hagfræðingi. Hann skýrir frá því, að sósíalistískir hagfræðingar á Norðurlöndum hafi nýlega haldið fund til þess að ræða ýms mál verkalýðsins. Einn daginn var rætt um vinnulöggjöfina. Svo er að sjá á greininni, að allir þessir sósíalistísku hagfræðingar hafi verið sammála um nauðsyn slíkrar vinnulöggjafar, en ágreiningur var um það, hvort verklýðsfélögin gætu nokkurntíma sætt sig við gerðardóm. Sumir af hagfræðingunum vildu halda því fram, að það gæti verið verkalýðnum til góðs í einstökum tilfellum að hafa gerðardóm, en um setningu slíkrar almennrar vinnulöggjafar var enginn ágreiningur hjá þeim. Að því er snertir afskipti verkalýðsforingjanna á Norðurlöndum af vinnumálunum, má minna á, hvernig danski jafnaðarmannaforinginn, Stauning, hefir gripið inn í vinnudeilur. Hann hefir jafnvel látið stöðva vinnudeilur með sérstökum lögum, sem sett voru á einni nóttu í danska þinginu, og hann hefir beitt sér ákveðið fyrir því, að lögreglan væri látin skerast í leikinn til þess að sjá um, að vinna gæti gengið eðlilega fyrir sig. Hæstv. atvmrh. gat þess, að okkar atvinnulíf væri að mörgu leyti ólíkt því, sem á sér stað á öðrum Norðurlöndum. Þetta er rétt. Okkar atvinnulíf er miklu háðara árstíðum heldur en atvinnulíf nágrannaþjóðanna, og þetta sjónarmið ber að hafa til hliðsjónar, þegar gengið verður frá þessari löggjöf, en um það atriði, eins og öll önnur, sem til bóta mættu verða, erum við fúsir til samkomulags.

*Héðinn Valdimarsson: Það er náttúrlega rétt, að það er óþarft að fara til verklýðsfélaganna til þess að fá álit þeirra um frv. hv.þm. Snæf., því að það er vitað, að öll félögin, sem á annað borð hafa nokkuð skipt sér af þessu máli, eru á móti því. Um það er ekki ágreiningur innan félaganna. Flestir vita, að það eru ekki allt alþýðuflokksmenn, sem í verklýðsfélögunum eru, þótt hv.þm. Snæf. viti það ekki, og jafnvel sjálfstæðismennirnir í verklýðsfélögunum hafa ekki treyst sér til að bera blak af þessu frv. innan félaganna, enda geri ég ekki ráð fyrir, að þetta frv. verði samþ. eins og það er borið fram, heldur muni verða lögð til grundvallar vinna þeirra n., sem starfað hefir að þessu máli, og þá geri ég ráð fyrir, að fram komi ýmislegt í málinu, sem alls ekki hefir verið borið undir félögin, en eðlilegt er, að þeirra álits sé leitað um. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um Dagsbrún í þessu sambandi, vil ég aðeins leiðrétta orð hans, sem voru villandi. Það, sem gert hefir verið í Dagsbrún, er, að það hefir verið komið á þingræði í félaginu, og á sama hátt og t. d. fulltrúarnir hér á þingi ræða ýms mál fyrir þjóðina, þannig er trúnaðarmannaráðið í Dagsbrún, sem er kosið af meiri hl. félagsmanna, enda hefir kosning þeirra sýnt, hvað verkamenn vilja sjálfir í þessu efni. En ég skil vel, að sjálfstæðismönnum, sem eru ekki þingræðismenn, heldur einræðismenn í raun og veru, sé ekki vel við, að vilji félagsmanna geti ráðið, eins og nú er í Dagsbrún.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) Ég ætla að leyfa mér að fylgja frv. þessu úr hlaði með fáum orðum. Á síðasta þingi voru samþ.l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla. Það hefir komið í ljós, að við framkvæmd þeirra laga muni allmikil og þungbær gjöld leggjast á sveitir og bæjarsjóði. Hafa því mörg þeirra nú þegar kvartað undan álögum þeim, sem á þau leggjast vegna laga þessara, og telja, að þær muni verða þeim óbærilegar, enda þótt þau eigi ekki að greiða nema 1/5 hluta af kostn. við framfærslu sjúklinganna. Í kjördæmi mínu voru því samþ. einróma áskoranir um það, að þetta væri lagfært. a. m. k. á þá leið, að berklasjúklingar nytu þó alltaf sama styrks úr ríkissjóði og áður. vegnu þessara áskorana hefi ég því flutt frv. þetta, ásamt hv.þm.N.-Ísf. Það hefir verið álitið hingað til, að berklaveikin væri sá sjúkdómur, sem þyrfti alveg að taka sérstökum tökum, og hefir um nokkurt skeið verið beitt líkri aðferð gegn þeim sjúkdóm og beitt er jafnan gegn næmum farsóttum, að sóttvarnir hafa beinlínis verið fyrirskipaðar gegn honum og ríkið látið taka á sig stórar byrðar til þess að reyna að koma í veg fyrir útbreiðslu hans. Eins og kunnugt er, var sýslunum fyrst ætlað að taka á sig nokkurn hluta af framfærslukostnaði berklasjúklinga sinna, en síðar var þessu ákvæði breytt þannig, að þeim var gert að greiða 2 kr. á hvern sýslubúa, upp í berklavarnakostnaðinn. Eftir lögunum frá í fyrra verður aftur sú breyting á þessu, að nú verða þeir sjúklingar, sem styrk þurfa, að kljást við hreppsnefndirnar. Þeir eru með lögunum beinlínis gerðir að þurfalingum, a. m. k. virðist mér það. Getur jafnvel svo farið, að hrepparnir verði að leggja hverjum einstökum styrkþega 400–500 kr. ári., en með því verða þeir allmjög háðir eftirliti sveitarfélags síns, en slíkt eftirlit getur haft ýmsa örðugleika í för með sér, bæði fyrir sjúklinginn og hlutaðeigandi sveitarfélag. verður það að teljast mjög óheppilegt. Þá leiðir það og af þessari breytingu á lögunum, að berklavarnagjaldið kemur mjög misjafnt niður á hreppunum. Sumir þurfa jafnvel ekkert að greiða, en aðrir, sem hafa kannske 3–4 sjúklinga, þurfa að greiða svo þúsundum skiptir, sem mörgum þeirra getur orðið alveg um megn. Ég fæ því ekki annað séð en að þeir hreppar, sem þungt verða úti í þessu efni, verði að fá einhverja hjálp eða nýja tekjustofna, verði lögum þessum breytt, þá getur svo farið, að sumir hreppur komist í hreint og beint fjárhagslegt öngþveiti. Reynslan mun verða sú, eins og jafnan vill verða, að skilamennirnir borga, en hinir sleppa, sem láta reka á reiðanum um greiðslur sínar. Að endingu vil ég svo óska þess, að frv. þessu verði vísað til allshn. að umr. lokinni, og hún mun að sjálfsögðu lagfæra það, ef með þarf.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég mun að sjálfsögðu ekkert hafa á móti því, að mál þetta fái að ganga til n. og verði athugað þar. Hinsvegar get ég sagt það strax, að ég mun greiða atkv. gegn því, að það nái fram að ganga. Mér finnst það nefnilega óhæft bráðlæti, ef nú þegar ætti að fara að breyta lögum þeim, sem hér ræðir um. Á síðasta þingi var berklavarnagjaldinu breytt þannig, að tveggja króna nefskatturinn var felldur niður, en héruðunum í þess stað gert að greiða 1/3 hluta af framfærslukostnaði sjúklinga sinna, og mun láta nærri, að um sömu upphæð verði að ræða fyrir héruðin í báðum tilfellunum. Nú hefir berklavarnakostnaðurinn, eins og kunnugt er, lækkað nokkuð hin síðari árin, og kemur það þá sveitunum til góða skv. breytingunni frá í fyrra. Að sjálfsögðu var það öllum ljóst í fyrra, að vegna þessarar breytingar á berklavarnalögunum, myndi kostnaðurinn koma nokkru misjafnara niður en áður, en til þess að draga úr því, var samtímis gerð veruleg breyting á fátækralögunun, sem fór í þá átt, að gera jöfnuð fátækraframfærslunnar á milli sveitarfélaganna fyllri en áður. Jafnast því kostnaður sá, sem lendir á hinum einstöku sveitarfélögum vegna berklasjúklinga þeirra, nokkuð með jöfnunarfé ríkissjóðs. Annars hygg ég, að sveitirnar verði yfirleitt betur úti vegna þessarar breytingar á berklavarnalögunum en kaupstaðirnir, sem verða skv. sjúkratryggingarlögunum að sjá um berklasjúklinga sína.