Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Eins og nál. ber með sjer, leggur allshn. til, að frv. verði samþykt eins og það kom frá háttv.Nd. Þegar frv. kom fyrir háttv.Nd., þá var ekki um að ræða nema tvo menn, sem lagt var til að veita ríkisborgararjettindi. En síðan var bætt við einum manni enn. En að stjórnin upphaflega tók ekki þennan þriðja mann upp í frv., mun hafa stafað af því, að umsókn hans, sem er dagsett 2. jan. 1924, var að áliti stjórnarinnar ekki í fullu lagi, þar sem vantaði bæði meðmæli frá viðkomandi lögreglustjóra og hreppsnefnd. Nú hefir verið bætt úr þessu hvorutveggja. Hefir bæjarfógetinn á Akureyri sent símskeyti, þar sem eindregið er mælt með þessu, og samskonar símskeyti hefir borist frá hreppsnefnd Glæsibæjarhrepps, undirritað af 5 hreppsnefndarmönnum. Samkvæmt þessu flutti hv. 2. þm. Eyf. (BSt) till. í hv.Nd. um að taka þennan mann, Laurits Parelius Kristiansen í Krossanesi, upp í frv. Háttv. Nd. samþykti þessa till. og allshn. sjer ekki ástæðu til þess að gera röskun á samþykt hv.Nd. í þessu máli.

Jónas Jónsson Jeg ætla ekki að fara ítarlega út í þetta mál við þessa umræðu. En jeg vil benda háttv. deildarmönnum á það, að þótt jeg greiði ekki atkv. á móti því, að málið fari til 2. umr., þá tel jeg þetta samt mjög varhugavert, sem hjer er farið fram á. Fyrir tveim árum var samþ. frv. líkt þessu eftir allharða viðureign í þinginu, þar sem ákveðnum mönnum var veitt heimild til þess að stofna banka. Endirinn varð sá, að ekkert varð úr þessu og hrakspárnar rættust. Nú er fitjað upp á þessu sama af nýju, boðin svipuð kjör án þess að nokkur viti, hvort nokkrir vilji stofna þennan banka eða ekki. Það eru sumir altaf að tala um það, að dýrmætum tíma þingsins sje varið í óþarfa umræður. En einmitt þeir menn, sem hæst hafa talað um það, eru langmest sekir í því að halda fram málum, sem annaðhvort eru óþörf eða horfa fremur til ógagns. Jeg tel það alveg óverjandi að búa til lög, sem enginn veit hver á að nota. Þetta eru þó aðeins formgallar; efnisgallarnir eru meiri, og læt jeg það bíða að tala um þá til 2. umr.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg vænti þess, að hv. deildarmenn sjái það á greinargerð þessa frv., að nefndin byggir tillögur sínar á því, að árlegar tekjur landhelgissjóðs eru nú orðnar það miklar, að engin ástæða er til þess, að ríkissjóður greiði framvegis tillag til hans; þótt keypt verði nýtt skip á kostnað landhelgisjóðs, verða vextir sjóðsins samt sem áður meira en helmingi meiri en tillagi ríkissjóðs nemur, og hinsvegar er ákveðið, hve miklu megi verja árlega úr landhelgissjóði til landhelgisgæslunnar á fjárlögunum, svo að jafnan má gæta þess, að sjóðurinn vaxi hæfilega.

Sigurður Eggerz Jeg skal ekki halda uppi löngum umr. um þetta mál. En jeg vil mótmæla harðlega því, sem hjer er farið fram á. Það hefir sýnt sig, að þótt ekki sje að vísu heppilegt að mynda nýja sjóði úr ríkissjóði, þá hefir þessi sjóður komið að góðu haldi og verið hægt að kaupa nýtt strandvarnaskip. Ef nú væri hætt að greiða tillag úr ríkissjóði, þá mundi draga úr landhelgisvörnunum. En þó nú hafi verið stigið gott spor í þessu máli, þá má það ekki verða seinasta sporið. - Og víst er um það, að ef tillagið verður felt, þá er verið að ganga aftur á bak. En það má aldrei verða.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Út af ræðu hv. 1. landsk. (SE) vil jeg taka það fram, að þingið með fjárlögunum hefir það altaf í hendi sjer að ákveða; hve mikið landhelgissjóður leggur til landhelgisgæslunnar árlega. Það verður altaf meira en 20.000 kr., svo að þetta verður eintómur leikur, að borga þessa upphæð í landhelgissjóðinn og heimta svo aftur enn hærri upphæð útborgaða úr honum til strandvarnanna, eða eins mikið og til þeirra þarf. Leyfi jeg mjer því að vænta þess, að frv. nái fram að ganga.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vil láta þess getið, að jeg sje ekki neitt á móti því, að hætta við að leggja fje úr ríkissjóði í landhelgissjóðinn. Það verður eftir nægilegt fje í landhelgissjóði, þrátt fyrir það, til þess að byggja fyrir eitt skip. Jeg á bágt með að ímynda mjer, að nokkur tæki verði á því, í náinni framtíð, að gera út fleira en 2 skip, því að eftir því sem líklegt þykir, mun Þór endast lengi enn. Skipsskrokkurinn er vel sterkur, og þótt það þurfi viðgerð, þá hygg jeg, að hún verði aldrei dýrari en svo, að tilvinnandi sje. Held jeg því, að óþarft sje að leggja fram þessar 20 þús. kr. Jeg er því sammála hv.frsm. (JóhJóh) um það, að engin ástæða sje til þess að leggja fje úr ríkissjóði í sjóðinn og taka það svo aftur jafnhendis til strandvarna. En fyrir mjer er þetta ekki stórt mál, sem mikið veltur á, hvort nær fram að ganga eða ekki. En jeg hefi viljað láta það álit mitt í ljósi, að mjer sýnist rök hv.fjvn. fyrir frv. vera fullgild.

Sigurður Eggerz Jeg vil enn ítreka það, að ef á að fella niður tillag ríkissjóðs til landhelgissjóðs, þá veikir það landhelgisvarnirnar til mikilla muna. Þá verður minna hugsað um það en áður að efla sjóðinn. En ef hann er altaf látinn aukast, þá er þó sýnilega í landvörnunum mikill styrkur. En jeg vil vekja eftirtekt hv. deildar á því, að þetta er spor aftur á bak, til þess að draga úr strandvörnunum. Og ef á að gera sjóðinn verulega sterkan, þá er þetta, sem hjer um ræðir, langversta sporið, sem hægt er að stíga. Þótt „Þór“ sje sterkur, þá er hann samt óhentugur til strandvarna. Og þótt jeg greiddi atkvæði með því, að ríkið gerði hann út, þá var það ekki af því, að jeg áliti hann vel fallinn til þeirra, heldur af því, að jeg vildi sýna Vestmannaeyingum sjálfsagðan þakkar vott og viðurkenningu fyrir þann mikla dugnað og áhuga, sem þeir hafa sýnt með því að halda Þór úti. - En það tjáir ekki að deila við dómarann. Jeg geri ráð fyrir því, að frv. nái framgangi í hv. deild, en þeir tímar munu koma, að menn sjái, að hjer hafi verið stigið verulega skakt spor.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg sje ekki, að hv.l.landsk. sje það spámannlegar vaxinn en við hinir, að hann geti nokkuð um það sagt, að svo muni fara. En þar sem landhelgissjóðstillagið til strandvarna nemur meiri upphæð en þeirri, sem hjer um ræðir, þá sje jeg enga ástæðu til þess að láta ríkissjóð greiða hana framvegis í landhelgissjóðinn, og svo sje ákveðið í fjárlögum árlega þeim mun hærri upphæð úr sjóðnum til landhelgisvarnanna.

Flm. (Jónas Jónsson) Það stendur svo á þessari till., að mikilsmetinn læknir einn hjer í bænum, sem hefir talsverð afskifti af fátækramálum bæjarins, hefir beðið mig að flytja hana. Hann stakk fyrst upp á að bera þetta fram í frumvarpsformi, en jeg áleit rjettara, að slíkt frv. kæmi frá stjórninni, af því að þetta er dálítið flókið mál og lög til frá mismunandi tímum, sem mun þurfa að samræma. Ástæðan til þess, að till. er borin fram, er sú, að eins og kunnugt er, hefir víndrykkja magnast aftur, eftir að bannið hefir verið sama sem afnumið, og eins og menn vita, eru það ekki sjaldan fátækir fjölskyldufeður, sem drekka, en það kemur hart niður á nánustu vandamönnum, að fjárráðin á heimilinu skuli að lögum vera í höndum þess, sem síst kann með þau að fara. Það er rjettarvenja, að þegar maður er sviftur fjárforræði af þessum sökum, verður konan að beiðast þess, en það gerir hún venjulega í síðustu lög. Drykkjumaðurinn telur slíkar aðfarir móðgun við sig, og aðstaða konunnar gæti að sumu leyti versnað við að beita þannig rjetti sínum. Tilætlunin er sú, að reyna að koma í veg fyrir, að drykkjumenn eyði því, sem þeir kunna að eiga, eða verði þyngri byrði á öðrum en þyrfti. Sveitarstjórn gæti þá tekið í taumana, ef svo stæði á, að maður vegna drykkjuskapar væri kominn að því að þiggja af sveit eða ef til vill kominn á sveitina. Sumum mun finnast erfitt að skera úr, hvenær þessu ráði skuli beita, en sjálfsagt er að grípa ekki til þess nema gegn langvarandi ofdrykkjumönnum, og yrði læknir sennilega að skera úr, hvenær þessi leið væri farin. Jeg vænti þess, að hæstv.forsrh. láti í ljós álit sitt um þetta mál.

Forsætisráðherra (JM): Jeg held, að óhætt sje að fullyrða, að hv.flm. (JJ) hafi ekki athugað þetta mál vandlega. Það er talað um að svifta lögræði og fjárræði. Við eigum ný lög um þetta efni, þar sem ekki þekkist lögræði og fjárræði. Lögræði er tvennskonar, sjálfræði og fjárræði. Annars held jeg, að þessi tillaga sje óþörf. í 5. gr. þessara laga, sem jeg nefndi, er ákveðið, hvenær megi svifta menn fjárræði og sjálfræði. Þar er að vísu ekki talinn drykkjuskapur. Það var gert í frv. eins og það kom frá stjórnarinnar hendi, en var felt úr í meðferð málsins. Jeg hefi ekki athugað, hvar það var felt úr, en jeg held, að það hafi verið gert með þeirri athugasemd, að ekki þyrfti að hafa það ákvæði, því heimilt væri að gera þetta eftir kröfu frá sveitarstjórn. Þetta, sem hv.flm. vill fá fram, er því í lögunum sjálfum; a. m. k. væri meira en nóg að setja aftur inn orðið „drykkjuskapur“, þar sem það var í frv. frá stjórninni. Annan eða meiri undirbúning þarf ekki. Það hefir viðgengist, að sveitarstjórnir hafa fengið drykkjumenn svifta fjárforræði. Jeg skil því ekki, hvers vegna hv.flm. kemur fram með þessa till., nema ef það er af því, að honum þyki sveitarstjórnir ekki nota nægilega vald sitt í þessu efni. Að þær hafi þetta vald, er engum efa undirorpið. Það er rjett hjá hv.flm., að hlíta verður úrskurði læknis, hvort svifta eigi mann fjárforræði, þó að við lögfræðingarnir sjeum ekki altaf ánægðir með það. En eins og jeg hefi tekið fram, þá eru til lög um þetta efni. Jeg held, að ákvæðin sjeu fullskýr, nema ef rjettara þætti að bæta inn í þessu eina orði, sem jeg mintist á. Annan undirbúning get jeg ekki sjeð að þurfi.

Flm. (Jónas Jónsson) Það er ágætt, að hæstv. stjórn hefir látið í ljós álit sitt og gefið nokkrar skýringar. Jeg tek ekki nærri mjer, þó hæstv.forsrh. þætti jeg ekki fróður um lögræðislöggjöf. Jeg tók það einmitt fram, að jeg teldi sjálfsagt, að stjórnin undirbyggi breytingar, ef þær væru gerðar. Mjer virðist hæstv. ráðh. ekki hafa veitt till. nægilega athygli. Það vantar einmitt í lögin glögg ákvæði um drykkjumenn. Hugsast getur, að maður sje ekki frámunalega eyðslusamur, þó hann sje drykkfeldur, þó að vísu fari það oftast saman. Jeg held, að það hafi ekki verið tóm tilviljun, að orðið „drykkjumaður“ var felt úr lögunum. Margur er breyskur í landinu, og drykkjumönnum er vitanlega mjög illa við þessa breytingu. Annars legg jeg ekki mikla áherslu á að fá till. samþykta, ef hæstv.forsrh. vill gefa vilyrði fyrir því að leggja fyrir næsta þing gleggri ákvæði viðvíkjandi drykkjumönnum. Það liggur í augum uppi, að betra er í þessu efni að hafa glöggan lagastaf heldur en veika lögskýringu.

Forsætisráðherra (JM): Það er auðvitað útlátalítið fyrir mig að lofa að athuga þetta mál. Hinu get jeg ekki lofað, að bera fram frv. um breytingu, er mjer virðist gersamlega óþörf. Umgetin lög eru samin af einhverjum fremsta lögfræðingi okkar, og þau eru í samræmi við lög nágrannalandanna um þetta efni. Hvað snertir rjett sveitarstjórna til að fara fram á að svifta menn fjárræði, sem verða að leita sveitarstyrks eða eru í þann veginn að gera það, þá er það efalaust, að þær hafa þann rjett. Það einasta, sem mætti orða, er það, hvort það er af atriði í þessu efni, að orðið „drykkjuskapur“ fjell burt við meðferð málsins á þingi. Það má vel líta svo á að órannsökuðu máli, að það hafi haft þýðingu. En þegar betur er að gætt, er það ekki svo, eftir því sem mjer skilst. Í lögunum stendur: vegna vanheilsu eða vanþroska eða af öðrum ástæðum, svo sem vegna eyðslusemi.

Flm. (Jónas Jónsson) Þar sem hæstv.forsrh. (JM) er ekki alveg viss um, að hann vildi leggja til þessa breytingu, nema að fenginni þáltill., þá sýnist mjer rjettara að taka ekki tillöguna aftur. Jeg lít þannig á, að það sje öllu skynsamlegra og betra að þrengja að ofnautn áfengra drykkja. Og ef þessi breyting, sem orðið hefir á frv. í meðferðinni, stendur í nokkru sambandi við það, að það hafi átt að gera sjer tæpitungu við áfengisnautnina, þar sem hún er í öfgum, þá sýnist mjer það vera óþarfi, svo að jeg álít rjettara að láta hv. deild skera úr um það, hvort henni finnist ástæða til að samþ. þessa till. eða ekki.

Jóhannes Jóhannesson Jeg skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp 5. gr. laga nr. 69, frá 14. nóv. 1917, sem hljóðar svo: „Nú er sjálfráða maður eða fjárráða ófær til að ráða sjer eða fje sínu sjálfur, vegna vanheilsu eða vanþroska eða af öðrum ástæðum. . . .“. Þetta ákvæði: „eða af öðrum ástæðum“ er svo vítt, að það blandast engum hugur um, að of mikill drykkjuskapur falli þar undir. Í þeim ekki mjög mörgu tilfellum, sem jeg hefi haft með þetta að gera, hefir það ekki verið nema af tveimur orsökum, vanheilsu og drykkjuskap. Þess vegna álít jeg ekki þörf á þessari till., að það er þegar til í löggjöfinni, sem ætlast er til, að gert verði að lögum. Og jeg álít, að ástæðan til þess, að þessi till. er borin fram, sje sú, að viðkomandi læknir hefir ekki athugað löggjöf landsins um þetta efni nógu rækilega. Hinsvegar kann jeg ekki við, að þáltill. með þessu innihaldi sje feld hjer í hv. deild. En það er engin þörf á að samþ. hana, og þá tel jeg heppilegustu úrlausn málsins, að deildin vísi málinu til hæstv. stjórnar. Leyfi jeg mjer að gera það að tillögu minni.

Flm. (Jónas Jónsson) Þar sem málið hefir ekkert skýrst af ræðu hv.þm. Seyðf. (JóhJóh), og þar sem þessi ósk er borin fram hreint og beint vegna manns, sem stendur framarlega í fátækramálefnum Reykjavíkur og hefir mikla reynslu í þeim efnum, þá get jeg ekki annað en litið svo á, að till.hv.þm. Seyðf. (JóhJóh) - eins og hann skýrt tók fram - sje sama og að drepa málið. Jeg álít þess vegna rjett að skera úr því með nafnakalli, hverjir vilja á þennan hátt halda áfram að gera Bakkusi ljettari leiðina í þessu efni. Það virðist, að honum hafi verið hjálpað ríkulega yfir þröskuldinn í lagasmíðinni frá 1917. Jeg get sannað það, að þetta er nauðsynjamál hjer í Rvík.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil aðeins leyfa mjer að gefa þá upplýsingu, að í þau 8 ár, sem jeg er búinn að vera bæjarfógeti, hefir aldrei verið synjað um lögræðissviftingu, sem um hefir verið beðið. Það getur þess vegna ekki verið svo brýn nauðsyn til þess að gera þessa lagabreytingu.

Það vantar skilyrðið um ofdrykkjuna

. Nei. Hafi um drykkjuskaparóreglu verið að ræða, svo að læknir hefir treyst sjer til að gefa vottorð um, að viðkomandi maður sje vegna drykkjuskapar ófær til að stjórna sjálfum sjer eða fjármunum sínum, þá er mjer óhætt að fullyrða, að aldrei hefir verið synjað um lögræðissviftingu. Jeg tek það enn fram, að þessi till. er fram komin af því, að ekki hefir verið athugað nógu rækilega, hvernig núgildandi löggjöf er „praktiseruð“ í þessu efni.

Flm. (Jónas Jónsson) Fyrir nokkrum árum var samþ.till. á Alþingi, sem gekk í þá átt, að láta ekki eingöngu fara fram mælingar meðfram norðurströnd Breiðafjarðar, heldur einnig Strandasýslu. Mjer var ekki kunnugt um hina fyrri till., þegar jeg bar fram þáltill. mína. Og jeg held, að það sje mest nauðsyn að mæla leið meðfram norðurströnd Breiðafjarðar. Samt gæti vel komið til mála, ef till. verður samþ., að bæta síðari liðnum gamla við, mælingum meðfram Strandasýslu. Verður þá þessi till. mín endurvakning á máli, sem hefir sofið alllengi, og má búast við því, að hæstv. stjórn snúi sjer þá að framkvæmdum. Ástæðan til þess, að jeg hefi vakið þetta mál upp, er í sambandi við strandferðamál Barðstrendinga, því að á Breiðafirði norðanverðum er sumpart svo grunt víða, og sumpart eru skipagöngumar háðar straumum, sem gera það að verkum, að skipin þora ógjarnan að fara þar inn. Afleiðingin er sú, að Barðstrendingar eru ver settir með samgöngur en nokkur annar landshluti. Nú liggur fyrir að bæta úr þessu með auknum skipakosti, og tillaga mín miðar að því, að þegar strandferðirnar sjeu komnar í lag, þá standi ekki á, að siglingaleiðirnar sjeu ómældar. Sá maður, sem kunnugastur er öllum leiðum þarna, Snæbjörn Kristjánsson, bóndi í Hergilsey, hefir skrifað um þetta mál. Segir hann, að komast megi á litlu skipi alstaðar meðfram ströndinni, ef leiðirnar eru nákvæmlega mældar. Þessar mælingar koma ef til vill til með að kosta talsvert fje, og eftir því, sem siglingafróðir menn hafa sagt mjer, myndi ef til vill þurfa útlenda menn til þess að framkvæma þetta. Jeg geri ráð fyrir, að hæstv. stjórn láti heyra álit sitt, og ef hún telur málið vert stuðnings, þá láti hún koma til framkvæmda sem fyrst, ef till. verður samþ.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg veit ekki betur en fyrir liggi frá eldri tíma áskorun til stjórnarinnar um mælingu á Gilsfirði. En þessi mæling er mjög dýr. Jeg hefi oft hugsað um, hvaða ráð ætti að hafa til þess að fá þetta verk unnið, án mjög mikils kostnaðar. Mjer hefir hugkvæmst, að ef til vill gæti strandvarnarskipið nýja sint þessu í frítímum sínum, án verulegs kostnaðar. Jeg hefi skrifað væntanlegum skipstjóra þess skips um þetta efni, en ekki fengið svar enn. Ef svo væri, að hann gæti sett sig inn í þetta starf, meðan hann bíður eftir skipinu, þá væri talsvert unnið. En þó að fá þyrfti útlendan sjerfræðing til að vera á skipinu eitt ár eða svo, væri það kleifur kostnaður, ef við gætum sjálfir lagt til skipið. Það hefir líka komið til orða að nota vitabátinn til þessa starfs, en það strandar á því, að þar er enginn maður, sem kann til starfsins. Út af því, sem hv.þm. (JJ) nefndi Snæbjörn í Hergilsey, skal jeg minna á, að hann ræður ekki til að láta stór skip koma þarna, vegna þess að sjaldan sje lygnt og búast megi við töfum. Inn á Gilsfjörð eiga skip að geta komið, ef kunnugur maður er með. Það er víða nauðsyn á svona mælingum. Liggja fyrir gamlar áskoranir um það efni. Jeg hefði kunnað betur við, að hv.flm. hefði nefnt fleiri staði. Undan Ströndum, á innanverðum Húnaflóa og víðar eru svæði, sem nauðsynlega þarf að mæla upp. Jeg vona, að hv.flm. kalli ekki, að þessu máli sje illa tekið, þó jeg segi, að jeg geti ekki ákveðið að svo stöddu, hvenær hægt verður að framkvæma þetta verk. Málinu verður haldið vakandi og byrjað á framkvæmdum svo fljótt sem fært þykir. Það er í mörg horn að líta, og ekki útlit fyrir, að afgreiðsla fjárlaganna verði þannig, að úr miklum afgangi verði að spila.

Flm. (Jónas Jónsson) Það væri ósanngjarnt að segja, að hæstv. atvrh. (MG) hafi tekið þessari till. illa. Hann hefir tekið skynsamlega í málið, og það er mikið gleðiefni, ef hægt verður að nota innlenda krafta til að framkvæma þetta verk. Eftir því, sem mjer hafa sagt siglingafróðir menn, er það ekki svo mjög mikið, sem vel mentaður skipstjóri þarf að nema í viðbót, til þess að geta leyst svona verk af hendi, og jeg vona, að skipstjóri nýja strandvarnarskipsins geti unnið þetta í tæka tíð. Að því er snertir skoðun Snæbjarnar frá Hergilsey, þá höfum við þar báðir á rjettu að standa. Hann mun líta svo á, að hægt sje að sigla um norðanverðan Breiðafjörð, en hyggur á hinn bóginn, að það muni verða dýrt og tafsamt. Sumir halda, að hægt muni að koma á 3–4 staði, en úr því verður auðvitað reynslan að skera. Jeg er ánægður með undirtektir hæstv. atvrh. og vona, að bráðum komist á innlend mæling.