Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er borið fram hér til staðfestingar á bráðabirgðal., sem hæstv. ríkisstj. gaf út 27. ág. s. l., og voru bráðabirgðal. um það, að greiða skyldi uppbót á slysabætur, ellilaun og örorkubætur meðan vísitala kauplagsn. er 110 eða hærri. Enn fremur um það, að meðan svo stendur, skuli Lífeyrissjóður Íslands greiða 30% af heildarupphæð ellilauna og örorkubóta samkv. 2. tölul. 80. gr. alþýðutryggingarl., og ríkissjóður endurgreiði lífeyrissjóði þann hluta af upphæðinni, sem umfram er ¾ hluta af tillagi sjóðsins eftir 79. gr. sömu l. Nú hefur þetta frv. gengið í gegnum báðar d. þingsins. Það var fyrst lagt fram hér í hv. d. og hefur nú einnig gengið í gegnum hv. Ed., og það hafa verið gerðar á því töluverðar breyt., þ. e. a. s. sett inn í það ný ákvæði um ýmsa hluti, sem ekkert var ákveðið um í bráðabirgðal. Eins og frv. liggur nú fyrir, er þar ákveðið, að framlag ríkissjóðs og sveitarsjóða til sjúkrasamlaga skuli hækka í samræmi við vísitölu, og sömuleiðis er það nýtt ákvæði, sem ekki var í bráðabirgðal., að nú skuli innheimta iðgjöld til Lífeyrissjóðs Íslands með viðauka í samræmi við vísitölu kauplagsn. Gildir þetta um þau iðgjöld, sem ákveðin eru í 1. tölul. 49. gr. l., en það er sá hluti iðgjaldanna, sem er persónugjald, sem hefur verið 7 kr. í kaupstöðum, 6 kr. í kauptúnum með yfir 300 íbúa og ég held 5 kr. annars staðar á landinu. Samkv. þessu mundu iðgjöldin hækka um um það bil þriðjung. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til að hækka þessi iðgjöld eins og hér er gert ráð fyrir, m. a. með tilliti til þess, að lífeyrissjóður mun fá allmiklu meira en áður í iðgjöldum samkv. 2. tölul. 49. gr. l., en samkv. því ákvæði á að greiða til sjóðsins 1% af skattskyldum árstekjum samkv. l. um tekju- og eignarskatt. Og það er vitað, að þau gjöld til sjóðsins hljóta að verða hærri nú en þau hafa verið undanfarið, vegna þess að tekjur manna eru hærri nú að krónutölu en áður, og munar það miklu. Ég hefði því haft ástæðu til að ætla, að það mætti fella niður úr frv. d-lið, sem ákveður að innheimta persónugjöld til lífeyrissjóðs með viðauka sem nemur vísitölunni. En það er fleira í sambandi við þær breyt. á alþýðutryggingarl., sem mér finnst ástæða til að minnast á. Hingað hafa verið sendar til Alþ. ályktanir þing- og héraðsmálafundar í Vestur-Ísafjarðarsýslu, og þessi fundur, sem var haldinn í byrjun febrúar í vetur, hefur m. a. gert ályktanir um þessi mál. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp þá ályktun, sem þar hefur verið samþ. um þetta efni. Hún hljóðar svo: „Fundurinn skorar á Alþingi að færa framkvæmd 80. gr. 2. töluliðs í VI. kafla laga um alþýðutryggingar í það horf, að öllum gamalmennum og öryrkjum, hvar sem eru á landinu og til greina eiga að koma við úthlutun ellilauna til annars flokks, skuli veitt ellilaun úr lífeyrissjóði í hlutfalli við iðgjöld á hverjum stað, en ekki miðuð við framlög sveitarsjóðs til 2. flokks, eins og nú er. Að öðrum kosti krefst fundurinn þess, að hreppsfélögin fái í sínar hendur stjórn þessara mála, undir eftirliti sýslunefnda, og myndi með iðgjöldunum þá tryggingarsjóði, er standa eiga undir ellilaunum og örorkubótum innan hreppsfélaganna sjálfra.“ Þessi ályktun hefur verið samþ. í einu hljóði á þessum þing- og héraðsmálafundi í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Og ég vil, í sambandi við þetta mál, beina þeirri fyrirspurn til hv. allshn., sem hafði þetta mál til meðferðar hér í hv. d., hvort hún hafi ekki tekið þessar ályktanir til athugunar. Tryggingarstofnun ríkisins hefur gefið út árbók fyrir árin 1936 til 1939, sem alþm. hafa fengið. Í þessari árbók eru skýrslur og ýmsar upplýsingar um starfsemi tryggingarstofnunarinnar. Þar er m. a. skýrsla um úthlutun ellilauna og örorkubóta samkv. 80. gr. l., 2. tölul., þ. e. a. s. úthlutun á 3/4 hlutum af framlagi lífeyrissjóðsins, sem úthlutað er í samræmi við þann tölul. 80. gr. l. Ég hef gert athugun á því, hvað hvert einstakt sýslufélag og bæjarfélag fær úr lífeyrissjóðnum í hlutfalli við gamalmennafjölda í héruðum og kaupstöðum. En í þessari skýrslu eru upplýsingar um það, hve margt fólk, 67 ára og eldra, sé í hverjum kaupstað og hreppi á landinu. Við þessa athugun hef ég komizt að því, að á árinu 1939 fékk t. d. Reykjavík úr lífeyrissjóðnum í ellilaun og örorkubætur samkv. þessum 2. tölul. 80. gr. kr. 60,65 til jafnaðar fyrir hvert gamalmenni 67 ára og eldra í bænum. En Ísafjörður fékk á sama ári sem svaraði kr. 91,76 fyrir hvert gamalmenni frá tryggingarstofnuninni á þennan hátt. Það er það hæsta, þegar miðað er við gamalmennatölu, sem sá kaupstaður hefur fengið þannig greitt árið 1939. Svo hef ég aftur athugað nokkur sveitarfélög og nokkrar sýslur, og þá sé ég það, að t. d. Borgarfjarðarsýsla, ef Akranes er ekki talið með, fær aðeins kr. 9,91 til jafnaðar fyrir hvert gamalmenni 67 ára og þar yfir, sem á heima í sýslunni. Það er nokkru meira á Akranesi, eða kr. 36,35. Og Mýrasýsla fær á þessu sama ári aðeins kr. 8,89 á hvert gamalmenni úr lífeyrissjóði samkv. þessu ákvæði í 2. tölul. 80. gr. l., sem ég hef nefnt. Mýrasýsla er lægst. Rangárvallasýslu fær aðeins meira, eða kr. 11,11 á hvert gamalmenni, Strandasýsla kr. 12,57, og er þetta lítið, þegar það er borið saman við kaupstaðina. Siglufjörður og Vestmannaeyjar fá rúml. 40 kr., Reykjavík rúmar 60 kr. og Ísafjörður rúmar 90 kr., eða um 10 sinnum hærri upphæð á hvert gamalmenni heldur en Mýrasýsla, sem er lægst. Svo eru nokkrar sýslur, þar sem þetta er mitt á milli. Múlasýslur fá yfir 30 kr. hvor á hvert gamalmenni. Einn hreppur í Suður-Múlasýslu, Eskifjarðarhreppur, hefur fengið kr. 83,76 á árinu 1939 til jafnaðar á hvert gamalmenni, sem þar á heima. Það hefur verið talið, að sá hreppur væri ekki vel stæður fjárhagslega, og ríkið hefur lagt fram álitlegar upphæðir honum til styrktar. Þessi háa krónutala, sem hann hefur fengið frá tryggingarstofnuninni, er því ekki vegna þess, að sá hreppur standi betur að vígi til þess að leggja fram fé á móti stofnuninni heldur en aðrir hreppar, heldur fyrir það, að hann hefur fengið mikil aukaframlög frá ríkinu. Má því segja, að ríkið hafi borgað framlög fyrir þennan hrepp til þessað hann gæti fengið úr lífeyrissjóði hlutfallslega meira heldur en aðrir hreppar á landinu fá, miðað við tölu gamalmenna yfirleitt. Og 26 hreppar á landinu, þar sem samtals eiga heima 294 gamalmenni, 67 ára og eldri, fá ekkert úr lífeyrissjóði samkv. þessu lagaákvæði. Þetta ósamræmi stafar náttúrlega af því, að l. ákveða, að framlag lífeyrissjóðs skuli miðast við framlög í hverju sveitarfélagi, og þau eru svona mismunandi há. Sum sveitarfélögin leggja ekkert fram til ellilauna og örorkubóta, og önnur leggja lítið fram, og af því stafar þessi mikli mismunur. Mér finnst því ekki undarlegt, þegar þetta er athugað, þó að Vestur-Ísfirðingar og jafnvel fleiri sendi Alþ. áskoranir um að taka þessi lagafyrirmæli til endurskoðunar og gera breyt. á þeim. Þeir Ísfirðingar fara fram á, og það kemur fram í samþykktinni, sem ég las áðan, að í staðinn fyrir að miða framlag lífeyrissjóðs við það, sem úthlutað er í hverri sveit og bæjarfélagi, skuli framlög lifeyrissjóðs vera í hlutfalli við iðgjöld, sem til falla á hverjum stað. Skýrslan frá tryggingarstofnuninni ber ekki með sér, hverju iðgjöldin nema í hverju bæjar- og sveitarfélagi, en ég hef fengið upp gefið á skrifstofu tryggingarstofnunarinnar, hve mikið hafi fallið til af iðgjöldum í hverju bæjar-, og sveitarfélagi á árinu 1939. Og svo hef ég gert bráðabirgðaathugun á því, hvernig framlögin frá lífeyrissjóðnum skiptust í hlutfalli við iðgjöld, sem til falla á hverjum stað. Kemur það þá í ljós, að þar verður auðvitað verulegt ósamræmi líka, en þó er munurinn þar miklu minni heldur en ef miðað er við tölu gamalmenna á hverjum stað. Með því að athuga. Reykjavík t. d., þá sjáum við, að iðgjöld, sem. hafa fallið til þar 1939, hafa numið um 380 þús. kr. En þessir ¾ hlutar af framlagi lífeyrissjóðs, sem Reykjavík fær í sinn hlut, nema 140 þús. kr. Reykjavík fær, sem sagt. 37% af sínum framlögum endurgreitt sem framlag til ellilauna og örorkubóta samkv. þessum 2. tölul. 80. gr. Ísafjörður fær aftur á móti 60% af sínum framlögum endurgreitt á þennan hátt. En svo eru einstök héruð, eins og Strandasýsla, sem fær ekki nema 25%, Siglufjörður 27% og Vestmannaeyjar 28%, svo að tekin séu nokkur dæmi. Nú má náttúrlega um það deila, við hvað rétt sé að miða þessi tillög frá lífeyrissjóði til ellilauna og örorkubóta. En ég kemst ekki hjá því að álykta, að það sé óeðlilegt að búa við það fyrirkomulag, að sum sveitarfélög fái ekki nema tæpar 10 kr. greiddar á hvert gamalmenni á sama tíma, sem önnur bæjar- eða sveitarfélög fá sem svarar 90 kr. á hvert gamalmenni. Og það sjáum við, að þetta kemur ekki vel niður, því að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að aldrað fólk, sem á heima í þeim sveitahreppum, sem annaðhvort hafa ekki möguleika til að leggja fram til þessara ellilauna eða vilja ekki gera það, sé yfirleitt betur á vegi statt og hafi minni þörf fyrir ellilaun heldur en það fólk, sem annars staðar á heima, þar sem meira er lagt til þessara mála. Auk þess, sem ég ætla að leggja fram brtt. um hækkun á iðgjöldum til lífeyrissjóðanna, þá vildi ég beina fyrirspurn til hv. allshn. um það, hvort hún hefði tekið þetta efni til athugunar við meðferð málsins, og þá, ef hún hefði ekki gert það, hvort hún vildi taka málið til athugunar á ný. Sjái n. sér þetta ekki fært, áskil ég mér rétt til að flytja brtt. við frv. nú.

Frsm. (Gísli Guðmundsson) : Hv. þm. V.Húnv. hefur beint þeirri fyrirspurn til allshn., hvort fyrir henni hafi legið erindi frá þing- og héraðsmálafundi V.- Ísafjarðarsýslu viðvíkjandi breyt. á 80. gr. l., og hvort n. hafi tekið til athugunar þær till., sem þar eru gerðar til breyt. Ég hygg, að þessar till. frá umræddum þing- og héraðsmálafundi hafi ekki legið fyrir n., og ég minnist þess ekki, að þær væru sérstaklega ræddar þar. Hins vegar hef ég fyrir nokkru síðan, að vísu ekki fyrr en nál. kom út, séð till., sem ganga í svipaða átt og hv. þm. skýrði frá, að hefðu verið í umræddri fundargerð. Það, sem hv. þm. ræddi hér um, og ályktun sú, sem hann gerði að umtalsefni, er um hluta ellilauna til einstakra héraða í landinu. Hann vakti athygli á því, að þessi úthlutun væri mjög í ósamræmi við tölu gamalmenna í héruðunum. Till., sem hann nefndi, fer fram á, að þessu verði breytt á þann hátt, að hvert hérað fái greidd ellilaun í hlutfalli við það, hversu mikil iðgjöld eru greidd úr héraðinu. Nú er það svo, að þetta fyrirkomulag um greiðslu ellilaunanna er bráðabirgðafyrirkomulag. Það er gert ráð fyrir, að á þessu verði annað fyrirkomulag, þegar Lífeyrissjóður Íslands er tekinn til starfa. Og þetta bráðabirgðafyrirkomulag er í því fólgið, að hreppar og bæjarfélög úthluta sjálf ellilaunum og fá greitt úr Lífeyrissjóði Íslands hlutfallslega við það, sem þau sjálf hafa greitt. Eins og hv. þm. tók fram, stafa þessar misjöfnu greiðslur af því, að einstakir bæir og hreppar hafa úthlutað svo mjög misjöfnum upphæðum. Ég skal ekkert fara út í það, hvaða stefna er æskilegust fyrir bæjar- og sveitarfélögin í þessu efni, en það er augljóst, að það hefur vakað fyrir þeim, sem l. sömdu, að stuðla að því, að hin einstöku héruð legðu fram fé í þessu skyni fremur en fé til fátækraframfærslu. Um það atriði, hvort réttara væri að greiða héruðunum fé til ellilauna í hlutfalli við iðgjöldin, þá er það vandasamara mál en svo, að auðvelt sé að taka til þess afstöðu í skyndi, en nokkra galla sé ég þó strax á þessu. Það er vitað mál, að iðgjöldin eru afar misjöfn úr einstökum héruðum, sérstaklega sá hluti, sem greiddur er sem tekjuskattur, og það er vafasamt, hvort það væri réttlátt, að fé, sem varið er til ellilauna, yrði í hlutfalli við þessar iðgjaldagreiðslur. Það fyrirkomulag, sem nú er, jafnar að vissu leyti dálítið milli þeirra héraða, þar sem menn hafa miklar tekjur, og hinna, þar sem tekjurnar eru rýrar, og það virðist ekki óeðlilegt, að svo sé gert. Það er talið, að ekki muni vera mikill tími eftir af þinginu og þess vegna vafasamt, hvort allshn. muni hafa verulegan tíma til að taka málið upp. Ég get því ekki um það sagt, hvort hún mundi telja sér það fært. Hitt getur vitanlega komið til mála, hvort ekki mætti með þáltill. eða í öðru formi stuðla að því, að þessi ákvæði væru tekin til athugunar, og skal ég sízt vera á móti því, að svo væri gert. Um d-lið 1. gr. frv., heimild til þess að innheimta iðgjöldin með viðauka, vil ég segja það, að við 2. umr. vakti ég í framsögu minni sérstaka athygli á þessu atriði frv. og því, að það væri hæpið út af fyrir sig að því leyti, að það gæti ekki talizt beinlínis nauðsynlegt vegna verðbreytinga að samþ. það, en hins vegar er það nú svo, að yfirleitt munu menn nú ganga út frá því, að verðlagið færist ekki fullkomlega í sama horf eftir stríðið og það var áður, og með tilliti til þess getur það átt rétt á sér að gera slíka breyt. sem þessa. Þetta varð heldur ekki að ágreiningsatriði í allshn. á sínum tíma. Hins vegar var það dálítið misjafnt, hvað menn álitu brýna nauðsyn á að setja þennan lið inn í frv.



Ég vildi mega minna hv. þm. á það, að það er hin mesta nauðsyn á að hraða afgreiðslu þessa máls. Skattan. eru nú alls staðar að ganga frá ákvörðun skatts og lífeyrissjóðsgjalda, en þær geta ekki lokið þeim störfum fyrr en búið er að afgr. þetta frv. Og ég vildi mjög taka undir það, sem hv. frsm. allshn. sagði, að það að fara að gerbreyta svo grundvallaratriðum l. um Lífeyrissjóð Íslanda sem hv. þm. V.- Húnv. leggur til hlyti að taka svo langan tíma, að það er að minni hyggju útilokað á þessu þingi. Þar yrði að minni hyggju að ganga á undan rækileg endurskoðun á þeim kafla alþýðutryggingarl., sem um þetta fjallar. En það er miklu meira verk en svo, að því gæti orðið lokið á þessu þingi. Að því er snertir þörfina fyrir hækkun lífeyrissjóðsgjaldanna, þá ætti ekki að þurfa mörg orð til að gera grein fyrir henni. Þegar áætlanirnar um lífeyrissjóðsgjaldið voru gerðar, var miðað við það verðgildi peninganna, sem þá var. En það leiðir af sjálfu sér, að ef lífeyrissjóðurinn á að geta skilað þeim lífeyri, sem gert er ráð fyrir, þegar hann tekur til starfa, þá verða tekjur sjóðsins að aukast hlutfallslega við það, sem verðgildi peninganna rýrnar. Þetta vildi ég segja um frv. sjálft. Annars gefa hugleiðingar hv. þm. V.- Húnv. mér tilefni til að leiðrétta misskilning, sem bæði kom fram í ræðu hans og eins í ályktun þing- og héraðsmálafundarins, sem hann vísaði til. Ég hef lesið þessa ályktun og einnig rækilega grein um þetta eftir Ólaf Ólafsson oddvita, en eftir því, sem ég þekki bezt til, mun hann hafa verið tillögumaðurinn á þessum fundi og hafa haft mest áhrif á það, að þessi ályktun var samþ., en hún gengur í þá átt, að horfið sé frá þeim grundvelli, sem nú er byggt á, að framlög tryggingarstofnunarinnar miðist við framlög sveitarfélaganna sjálfra, en í stað þess verði framlög tryggingarstofnunarinnar miðuð við það, hversu mikil lífeyrissjóðsgjöld falli til í héraðinu. Ég fæ ekki betur séð en að þessi uppástunga byggist á misskilningi á alþýðutryggingarl. Þarna er blandað saman tveim köflum l., sem að vísu eru tengdir, en fjárhagur þessara tveggja deilda er að öllu leyti aðskilinn. Lífeyrissjóður Íslands starfar eins og hver annar tryggingarsjóður. Hann tekur á móti iðgjöldum, en þau safnast öll í sjóðinn fyrstu 10–12 árin, að frádregnum kostnaði. Þetta er safnað fé, sem þeir, sem borga í sjóðinn, eiga óskert, en af þessari upphæð, sem safnast, lánar Lífeyrissjóður Íslands ríkissjóði árlega nokkuð breytilega upphæð, eftir því hvað framlag til ellilauna er hátt, en til þess greiðir ríkissjóður árlega vissa fjárhæð. Þetta lán endurgreiðist með 200 þús. kr. greiðslum í 50 ár, en ellilaunagreiðslurnar falla niður, þegar Lífeyrissjóður Íslands tekur til starfa að fullu. Því er það misskilningur, ef þessu tvennu er blandað saman. Þegar l. voru sett, var mönnum það ljóst, að það mundi býsna lítill fengur fyrir núlifandi kynslóð, ef ekkert yrði gert til þess að brúa bilið þangað til Lífeyrissjóður Íslands yrði búinn að safna þessu fé. Og til þess að brúa þetta bil voru ákvæði um ellilaun og örorkubætur sett, en þar er svo ákveðið, að í stað sveitarstyrkja skuli sveitarstjórnir úthluta eftir þörfum og ástæðum fé í þessu skyni á móti vissu framlagi frá Tryggingarstofnun ríkisins. Það liggur því í augum uppi, að eins og l. eru upp byggð, er það fjarstæða að miða framlögin í hverju héraði við það, sem til fellur til Lífeyrissjóðs Íslands, vegna, þess að því fé er alls ekki eytt, heldur safnað fyrir vegna framtíðarinnar. Ákvæðin, sem nú eru um þetta í gildi, eru byggð á því, að það er álitið, að sveitarstjórnirnar séu kunnugastar um þörfina á hverjum stað. Ég verð að segja, að ég fæ ekki skilið, að það væri á nokkurn hátt nær sanni að miða framlögin við það, sem til fellur úr hverju héraði, heldur en við mat á þörfinni í þessu efni. Það þarf engan að furða, þótt það sé mismunandi, sem kemur á nef, því það er sama, hvaða opinberar tölur eru teknar, þá kemur þetta sama fram. Hv. þm. ætti að taka við skulum segja fátækraframfærsluna. Það er sízt minni munur á fátækraframfærslunni. Ég þekki fleiri en 28 hreppa, sem hafa ekkert fátækraframfæri, og ég þekki byggðarlög, sem hafa yfir 100 kr. á nef. Ég sé ekki, að hv. þm. þurfi að furða sig mikið á því, þótt svipað sé ástatt um úthlutun ellilauna. Hins vegar skal ég játa, að það getur verið athugunarefni, hvort ástæða sé til að halda óbreyttu því skipulagi, sem upp var tekið með alþýðutryggingarl. að því er snertir ellitryggingarnar. Það getur ýmislegt mælt með því, að í staðinn fyrir að hafa ellitryggingarnar í einni heild, þá sé athuguð sú hugmynd, sem Ólafur Ólafsson setur fram, að hafa ellistyrktarsjóðinn ekki einn fyrir allt landið eða t. d. 4, heldur einn fyrir hvert sveitar- eða sýslufélag. En sem sagt, þetta er svo mikið rannsóknarefni, að það væri óvit að láta sér detta í hug, að henni yrði lokið nú á þessu þingi. Nú skal ég upplýsa það, að í alþýðutryggingarl. er mælt svo fyrir, að áður en Lífeyrissjóður Íslands fer að borga út, þá skuli með l. ákveða upphæð lífeyrisins í hinum ýmsu byggðarlögum. Þetta ákvæði var sett vegna þess, að ekki náðist samkomulag um, hversu ákveða skyldi lífeyrinn, þegar l. voru sett. Var þá á það bent, að á engu væri að byggja um þetta atriði, þar sem ekki var þá vitað, hvernig tekjurnar kæmu inn. Þetta var alveg rétt, en þetta ætti að vera búið að sýna sig innan 10 ára. Þá verður þetta tekið til athugunar. Og það hefur vakað fyrir mér, að þegar til þessarar heildar endurskoðunar kæmi, þá yrði á ný tekið til athugunar, hvort réttara væri að hafa ellitrygginguna eina eða hafa hana meira aðgreinda. Sjúkratryggingin er ein fyrir allt landið, en hún er starfrækt fyrir hvert bæjarfélag. Og það er að minni hyggju ekki útilokað, að líkt mætti upp taka um ellitrygginguna. En það verður að sjálfsögðu að rannsakast og taka ákvörðun þar um, áður en útborganir hefjast. Ég vona, að mér hafi tekizt að gera hv. dm. það ljóst, að hér er, eins og ég tók áðan fram, um 2 algerlega aðgreind málefni að ræða, og það væri hið mesta óráð, ef þessar hugleiðingar um breytt fyrirkomulag ættu að valda því, að tafir yrðu á afgreiðslu þess frv., sem hér liggur fyrir. Því að hvað sem má segja um það atriði, sem við hv. þm. V.-Húnv. höfum rætt um, þá raskar það að engu leyti nauðsyn þess, að þetta mál fái skjóta afgreiðslu, því að það, sem hér er fram tekið í því frv., er aðeins bein afleiðing þeirrar verðbólgu, sem nú á sér stað hjá okkur.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. N.-Þ., sem er frsm. allshn., hefur nú svarað minni fyrirspurn. Hann upplýsti, að allshn. hefði ekki tekið til athugunar þessa ályktun frá þing- og héraðsmálafundi Vestur-Ísafjarðarsýslu. Það kom fram hjá hv. þm., að hann lítur svo á, sem rétt er, að hér sé þannig málum ráðið, að það skorti nægilegar upplýsingar til þess að finna eðlilegustu lausn málsins, og að hún sé hæpin vegna þess, að nú er mjög liðið á þingtímann. Það voru aðeins nokkur atriði í ræðu hv. þm. Seyðf., sem ég vil gera aths. við. Hann hélt því fram, að það væri hreinasta fjarstæða að hugsa sér að miða þessi framlög lífeyrissjóðs til sveitarfélaga`við þau iðgjöld, sem til falla á hverjum stað til lífeyrissjóðsins. Ég skal ekki segja um það, hvor leiðin er heppilegri, en ég mótmæli því algerlega, að það sé meiri fjarstæða að hugsa sér það heldur en að haga úthlutuninni á sama hátt og verið hefur. Hv. þm. Seyðf. sagði, að það yrði að fara eftir mati hreppsnefndar, hversu mikil þörf væri á því, að þessi framlög kæmu til greina. Þetta er ekki rétt nema að nokkru leyti. Hvað sem líður áliti hreppsn. um það, hversu mikla þörf gamalmenni í hverjum hrepp hafa fyrir þennan styrk, þá vitum við það, að þetta fyrirkomulag er þannig, að sum bæjarfélög fá ekki í sinn hluta af þessu framlagi ríkissjóðs nema tæpar 9 kr. á hvert gamalmenni. Önnur bæjarfélög fá aftur á móti sem svarar 90 kr. á hvert gamalmenni. Það sjá allir, að við svona fyrirkomulag er ekki hægt að una. En ég er ekki þar með að segja, að ég eða nokkur annar sé að benda á leiðir, sem skynsamlegra sé að fara, heldur að málið sé athugað, þar sem tilefni gefst til þess, að fundin verði leið, sem heppilegri sé en sú, sem nú er farin í þessu efni. Vel mætti hugsa sér, að það yrði gert með því að fela ríkisstj. að láta athuga þessi mál fyrir næsta þing. Hv. þm. Seyðf. sagði, að ekki mætti rugla því saman, að lífeyrissjóður hefði annað hlutverk heldur en þetta bráðabirgðaskipulag, sem er á úthlutun ellilauna og örorkubóta, og það getur verið rétt. Í 79. gr. alþýðutryggingarl. er svo ákveðið, að á meðan Lífeyrissjóður Íslands tekur ekki til starfa, þá skuli tryggingarstofnunin leggja fram fé til örorkubóta og ellilauna, sem nemur 52,50 kr. fyrir hvert gamalmenni yfir 67 ára. Þetta er það, sem lífeyrissjóðurinn leggur fram, 52,50 kr. á hvert gamalmenni, og hann fær til þess 200 þús. kr. úr ríkissjóði, og leggur svo afganginn fram sem lán, eins og hv. þm. Seyðf. sagði. Nú sjá allir hv. þm., hversu fráleitt það er, þar sem tryggingarstofnunin leggur fram 50 kr. á hvert gamalmenni, að sum héruð fá 90 kr. tillag á hvert gamalmenni, en önnur ekki nema 9 kr. Þessu þarf að breyta. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta atriði málsins. En í sambandi við þá hækkun á iðgjöldum til lífeyrissjóðs, sem 1. gr. þessa frv. gerir ráð fyrir, vil ég segja það, að ég tel ekki þörf á því að hækka framlagið til lífeyrissjóðs. Iðgjöldin hafa verið 7 kr. fyrir hvern gjaldskyldan mann í kaupstöðum, en 6 kr. í kauptúnum, sem hafa 300 íbúa eða þar yfir, og 5 kr. fyrir hvern gjaldskyldan annars staðar á landinu. Ég sé ekki ástæðu til þess að hækka þetta gjald nú sem nemur vísitölunni, vegna þess að það verður ekki séð, að það eigi að leggja auknar byrðar á lífeyrissjóðinn samkv. þessum l. Það er tekið fram í c-lið 1. gr., að lífeyrissjóður skuli greiða 30% af upphæð ellilauna og örorkubóta. Í 4. gr. er ákveðið, að ríkissjóður endurgreiði lífeyrissjóði þann hluta af framlagi sjóðsins, sein er umfram ¾ hluta af tillagi lífeyrissjóðs samkv. 79. gr. l. Lífeyrissjóður fær endurgreitt frá ríkissjóði það aukaframlag, sem honum er skylt að greiða vegna dýrtíðarinnar. Hér er því ekki brýn þörf fyrir þessa hækkun á persónugjaldinu. Ég vil því leyfa mér að bera fram skriflega brtt. við 1. gr. frv. um það, að d-liður þeirrar greinar falli niður.



Það er náttúrlega ekki ástæða til þess að halda áfram fræðilegum umr. um þetta mál við hv. þm. V.-Húnv. Hann taldi það hina mestu fjarstæðu að hækka iðgjaldagreiðslur til lífeyrissjóðs, og einnig það að halda áfram fyrirkomulaginu um úthlutun ellilauna eins og það hefur verið. Ég get ekki verið hv. þm. sammála um þetta. Ég sagði það áðan, að löggjafinn hefði lítið svo á, þegar l. voru sett, að eðlilegast væri að fara eftir mati hreppsn. um þörfina á úthlutun ellilauna, m. a. vegna þess, að þeim er kunnugt um ástæður manna. Auk þess er bæjarfélögum nú skylt að greiða 70% af framlagi til 2. fl. samkv. breyt. á l. frá síðasta þingi, og er því fullkomlega eðlilegt, að sveitarstj. ráði mestu um það, hver úthlutunin er. Hv. þm. sagði, að ekki væri rétt að kalla það, að þetta væri í raun og veru miðað við þörfina, þó að sveitarstj. ákvæðu upphæð ellilauna, vegna þess að í flestum tilfellum væri fjárhagsleg geta sveitarfélaga mismunandi; þess vegna gætu menn mismunandi vel uppfyllt þörfina, sem fyrir hendi væri. Ég skal ekki neita því, að það er nokkuð til í því, að fjárhagsleg geta er lítil í sumum sveitarfélögum. En ég vil beina þeirri spurningu til hv. þm., hvert það fólk á að leita um styrk sér til framfæris, sem hefur ellilaun í 2. fl., ef það ekki nyti ellilauna. Auðvitað bæri sveitarsjóði skylda til að sjá því fólki fyrir framfæri, og sízt er geta sveitarfélagsins meiri til þess að sjá þann veg fyrir hlutaðeigandi mönnum heldur en þó að það greiði þessi 70%, sem sveitarfélögin greiða til lífeyrissjóðs. Hv. þm. afsannaði líka mjög sitt mál, er hann sagði, að Eskifjörður, sem hefði minnsta þörf allra hreppsfélaga, fengi 70–84 kr. á hvert gamalmenni. Ég hygg, að það standi ekki mörg hreppsfélög framar. En ef þau geta ekki rækt sínar skyldur, verða þau sjálf að sjá fyrir framfæri þessa fólks. Hv. þm. sagði, að ekki væri ástæða til þess að hækka iðgjöldin til lífeyrissjóðs, vegna þess að ríkissjóður endurgreiddi honum það, sem hann leggur fram. Þetta er að nokkru leyti rétt, en þessi hækkun verður aðeins vegna þess, að tekjur lífeyrissjóðs minnka raunverulega eftir því, sem verðgildi peninganna rýrnar. Þegar alþýðutryggingarl. voru samþ. 1936, var gert ráð fyrir því, að tekjurnar af iðgjaldagreiðslum gætu numið 700 þús. kr. og að 750 þús. kr. gætu nægt í flestum tilfellum. En nú nægir þetta ekki, vegna þess að verðgildi. peninganna hefur minnkað eftir því, sem verðlag hækkar. Þess vegna þurfa iðgjöldin, sem voru talin 750 þús. kr. 1936, að hækka eftir því, sem dýrtíðin eykst.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Allshn. hefur athugað þetta frv., sem nú er lagt fram sem stjfrv., og hefur það komið í ljós, að allir þeir, sem greindir eru í 1. gr., fullnægja skilyrðum 1. til þess að fá ríkisborgararétt, að undanskildum nokkrum mönnum, sem eru taldir upp í aths. við frv. Þeir hafa ekki getað aflað sér hegningarvottorðs vegna styrjaldarástandsins, og virðist ekki ástæða til þess að láta þá gjalda þess, þar sem mennirnir hafa hagað sér sómasamlega hér á landi, en hins vegar ekkert samband við heimaland þeirra. Þá hefur n. tekið það til athugunar, að einn af þessum mönnum hefur ekki náð fullum 16 ára aldri fyrr en 9. júlí, en það virðist lágmarksaldur til þess að geta fengið sjálfstæðan ríkisborgararétt. - Önnur brtt., sem fram er borin, stafar af þessu, og gerir hún ráð fyrir, að enda þótt l. öðlist gildi þegar í stað, þá verði gerð undantekning að því er snertir Martin Petersen og l. látin ná til hans, þegar hann verður 16 ára að aldri, 9. júlí 1941.



Ég á hér brtt. við þetta mál ásamt hv. þm. Borgf. Mér hefði þótt betra, ef hægt hefði verið að fresta þessu máli, þar sem annar tillögumaðurinn er fjarverandi.- Þessi brtt. er um það, að 2. gr. falli burt. En 2. gr. er um það, að setja skuli, eftir till. veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálan., reglur um þau veiðitæki, sem nota má við laxveiði. Mér finnst, að nokkuð oft hafi verið vegið hér í sama knérunn og oft sé búið að þrengja rétt þeirra manna, sem möguleika hafa til þess að veiða lax í sjó, og gengið svo langt, að þar er jafnvel farið feti lengra en stjskr. leyfir. Mér virðist, að svo megi halda á meðferð þeirra mála, sem í 2. gr. greinir, að hægt sé bókstaflega að eyðileggja alveg laxveiði í sjó, ef hún verður samþ., og taka með annarri hendinni það, sem gefið var með hinni, til þess að leyfa laxveiði í sjó, því það er ekki hægt að koma við nema sérstökum veiðiaðferðum við slíka veiði. Og ef ráðh., eftir tillögu veiðimálastjóra og með samþykki veiðimálan., þóknast að setja þær reglur um þessa veiði, sem banna þá aðferð, sem ein dugir, þá er eyðilagður sá réttur manna til veiði í sjó, sem á þeim jörðum búa, er haft hafa aðstöðu til slíkrar veiði. Mér virðist, að svo sé búið að þrengja kosti þessara manna, að hæpið sé að gefa heimild til þess að taka þessa veiði og hlunnindi alveg af þeim, en það er í lófa lagið, ef þessi breyt. er samþ. Ég legg því á móti því, að þessi heimild verði samþ., og mæli með því, að brtt. mín og hv. þm. Borgf. á þskj. 528 verði samþ. Annars vil ég endurtaka þá ósk mína, að þessu máli verði frestað, þangað til hv. þm. Borgf. getur komið og greitt atkv. með sinni tillögu.

Pálmi Hannesson Hv. þdm. kann að virðast, að næsta mikil breyt. hafi orðið á þessu frv. frá því það var sent úr þessari hv. d., en tildrögin eru í stuttu máli þessi. Við hv. fyrri þm. Árn. komum okkur saman um að flytja 2 breyt. um þann kafla, sem fjallar um veiðifélög. Þegar málið var komið fyrir þessa hv. d., kom hæstv. forsrh. að máli við mig og óskaði þess, að ég tæki 1. til athugunar og gerði þær breyt. á l. í heild, sem mér virtust æskilegar. Þetta gerði ég svo og bar breyt. undir hv. meðflm. minn og hæstv. ráðh. Síðan lagði ég þær fyrir hv. landbn., en þá var hv. þm. Mýr. veikur, og dvaldist því fyrir n. að taka þessar till. til meðferðar. Þess vegna þótti hæstv. forseta rétt að láta málið fara úr þessari hv. d. Síðan bar hæstv. ráðh. till. fram fyrir landbn. Ed., og þar voru þær samþykktar. Eftir að málið kemur frá hv. Ed., sé ég, að tveir hv. þm. þessarar hv. d. bera fram brtt. um einn lið till., og í því sambandi þykir mér rétt að reifa örlítið þetta mál. Frv. til laga um lax- og silungsveiði var samið á árunum 1930 og 1931, og þá var meðal annars talað um, að banna ætti sjávarveiði með öllu. Málið var rannsakað, og kom þá í ljós, að sjávarveiði hefur verið stunduð á örfáum stöðum í landinu. N., sem undirbjó lögin, kom því saman um, að ekki væri ástæða til að taka af þessa veiði, en miða hana við jarðamat frá 1922. þegar svo lögin voru samþ., þá hafði nýtt jarðamat verið gert, og þá voru allmargir veiðieigendur í sjó, sem af einhverjum ástæðum höfðu ekki talið slíka veiði fram áður. Að þetta skyldi tekið inn og samþ. á Alþingi, en ekki miðað við sama jarðamat, sem undirbúningsn. hafði gert, það gerbreytti jarðamatinu frá 1932. Ef undirbúningsn. hefði haft grun um þetta, þá mundi hún aldrei hafa farið þessa leið. Nú segir í 13. gr. 1. mgr. þessara laga, með leyfi hæstv. forseta: „Eigi má veiða lax í sjó“. Það er sú almenna regla. Svo föst og ákveðin eru fyrirmæli. laganna um, að enginn megi veiða lax í sjó. Í 3. málsgrein kemur svo þessi linkind fram: „Nú hefur laxveiði í sjó annaðhvort verið metin sérstaklega til dýrleika í fasteignamati því, er öðlaðist gildi á árinu 1932, eða tillit hefur verið tekið til hennar við ákvörðun fasteignaverðs í því mati, og skal þá sú veiði leyfileg framvegis“. Ég bið hv. þdm. að taka eftir „sú veiði“. Í næstu grein á eftir segir svo: „Veiða má silung í sjó á færi og á stöng, í ádráttarnet og í lagnet, þó eigi í króknet, fleygnætur, herpinætur né önnur net, þau er lax má í veiða“. Þarna kemur aftur fram, skýrt og ákveðið, að ekki sé heimilt að nota nein veiðitæki í sjó, sem lax megi veiða í. Síðan l. tóku gildi, hefur risið upp ágreiningur á milli manna; sem töldu fram samkv. jarðamatinu frá 1932, um það, hvernig eigi að skilja orðin „sú veiði“. Þessir menn hafa talið sér heimilt að nota til þessarar veiði fleygnætur og önnur veiðitæki, sem bönnuð eru til silungsveiði. Þetta hefur orðið úrskurðaratriði dómstólanna, sem alltaf hefur fallið þannig, að þessi nótaveiði hefur verið bönnuð. Ýmsir veiðieigendur, sem áður hafa lagt í kostnað við að fá sér þessi veiðitæki, hafa svo setið eftir með þessar nætur, þegar bannið var komið. Þess vegna hefur ekki aðeins þótt eðlilegt, heldur sjálfsagt, að setja ákvæði um það, að ráðh. geti sett fyrirmæli um, hvernig veiða megi lax eftir þessari lagagrein. Ég vil segja kannske fyrst og fremst til þess að tryggja hagsmuni þessara manna, svo að þeir leggi ekki út í að kaupa dýr veiðitæki, sem af þeim verða tekin samkvæmt 1. Með skilgreiningu á orðunum „sú veiði“ hafa dómstólarnir litið svo á, að með þessu sé átt við sams konar veiðitæki og aðrir nota, en ekki hvers konar veiðitæki. Nú er það kunnugt, að á þessum stöðum voru notaðar tiltölulega einfaldar nætur, og ég býst við, að ráðh. telji sig bundinn við þessi orð, „sú veiði“, og geti ekki tekið aftur þá veiði, sem áður var leyfð. En það er heldur ekki nein skynsemi í að leyfa aðra veiði, og eins og ég hef bent á, hafa dómstólarnir ekki talið heimilt að taka upp veiðitæki eins og fleygnót. Ég hygg, að brtt. hv. þm. Mýr. og hv. þm, Borgf. stafi að verulegu leyti, ef ekki öllu leyti, af misskilningi. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Mýr., þá álítur hann, að verið sé að herða að sjávarveiðinni, en það er alls ekki svo. Þeir eiga þau réttindi, sem falla undir orðin „sú veiði“. Þeir mega halda þeirri veiði, sem þeir upphaflega höfðu. En það er engin sanngirni í, að þeim sé leyfð veiði með veiðitækjum, sem hönnuð eru við silungsveiði. Ég vildi þess vegna benda hv. þd. á þetta, og fyrst og fremst hv. flm., í því trausti, að þeir við nánari athugun sjái, að þeir hafi ekki athugað ákvæði l. nógu vandlega og taki þessa brtt. aftur. Ef þeir við athugun málsins geta ekki sætt sig við það, þá ber ég vitanlega það traust til hv. þd., að hún felli þessa brtt.



Ég get nú ekki tekið brtt. aftur, því annar flm. hennar er fjarverandi. En ég vil þó leyfa mér, áður en atkvgr. hefst um till., að beina þeirri fyrirspurn til hv. 1. þm. Skagf., hvort hann telji öruggt, þó að þessi till. verði samþ., að þeir menn, sem samkv. 1. hafa leyfi til að veiða í sjó, fái leyfi til að nota sömu veiðiaðferð og þeir áður höfðu og ekki sé hægt að ákveða með reglugerð, að þeir megi t. d. ekki nota aðra veiðiaðferð en stangarveiði. En 2. gr. eða sú breyt., sem í henni felst, er svo víðtæk og almennt orðuð, að það er ekki hægt að fortaka það nema með skýringum þeirra manna, sem bera hana fram, að ekki sé hægt að nota hana einmitt eins og ég hef lýst. Ég verð að játa, að með þeirri skýringu, sem hv. 1. þm. Skagf. hefur gefið á þessari grein, þá er hún ekki eins ískyggileg og áður, að þeirri skýringu ófenginni.