Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Þetta frv. er flutt til samræmingar í sambandi við breytta meðferð lífeyrissjóðsmála. Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess.



Herra forseti. Ég sé mig tilneyddan að kveðja mér hljóðs um þingsköp með hliðsjón af því að þetta er ekki í fyrsta skipti sem það kemur fyrir að ráðherra, sem á að mæla fyrir máli, er ekki til staðar þegar fundur í deildinni er settur. Hér um daginn máttu þingmenn bíða í nærri hálftíma eftir því að hæstv. fjmrh. kæmi til að mæla fyrir máli í deildinni. Sat hann þó reyndar í næsta herbergi þegar betur var að gáð, en hann sá ekki ástæðu til að hafa af því áhyggjur þó að þm. þyrftu að bíða í fullan hálftíma eftir því að honum þóknaðist að koma inn í deildina til að hefja framsöguræðu sína fyrir því máli sem þá var á dagskrá. Hér er alveg það sama á ferðinni. Hæstv. viðskrh. virðir þm. deildarinnar ekki meira en svo að honum er alveg sama hvort hann sé mættur hér eða ekki þegar hann á að mæla fyrir máli. Ég tel að þessi framkoma hæstv. ráðherra sé algerlega óþolandi og legg því til að þessum málum þeirra verði vísað frá eða þeim verði frestað og gengið til dagskrár til þeirra mála þar sem a.m.k. frsm. eru mættir.



Forseti hefur gert ráðstafanir til að ná í framsögumann fyrir þessu máli, hæstv. viðskrh. Hann er í húsinu. Það liggur á að ljúka málum þrátt fyrir þessa fjarveru, sem mér þykir miður, og vænti ég þess að hv. deildarþm. uni við það í nokkrar mínútur eða þar til að hann kemur.



Herra forseti. Ég tek undir orð hv. 7. þm. Reykn., Júlíusar Sólnes, að það er gersamlega óþolandi að frsm. með málum hér, ég tala ekki um ráðherra, skuli ekki sýna deildinni þá virðingu að mæta á réttum tíma til að tala sérstaklega fyrir þeim málum sem þeir leggja áherslu á að deildin afgreiði fljótt. Þetta er gersamlega óþolandi og ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann komi þeim skilaboðum til ráðherra að ef þeir geti ekki mætt verði tekin fyrir önnur mál, sem eru á dagskrá, strax.



Herra forseti. Ég tek undir ábendingar hv. þm. sem hér hafa bent á þann hátt sem ráðherrar eru að skapa í þingstörfum, þ.e. að deildin sitji og bíði eftir ráðherrum eða ráðherra sem jafnvel er í húsinu. Hvaða störf eru það sem hæstv. ráðherra telur brýnni en þau að sinna deildarstörfum? Er hann kannski að spjalla við fréttamenn eða sinna þeirri þjónustu? Það virðist þó sem sá hæstv. raðherra hafi fengið alveg sæmilegt rúm í fréttamiðlum hingað til þannig að það sé óþarfi fyrir hann að bæta þar við ef svo skyldi vera. Ég held að það sé ástæða til að benda einnig á það, fyrst deildin hefur tíma til að spjalla um þingsköp meðan beðið er eftir ráðherra, að það er einnig alveg sérstakt hvernig mál eru lögð fyrir deild og fyrir þingið. Sum mál sem þarf að afgreiða fyrir þinghlé eru ekki komin til umfjöllunar á hv. Alþingi enn þó að nú sé rétt um vika eftir af þingstarfinu. Ég veit ekki hvort er rétt að aðstoða forseta við að halda starfi deildarinnar í gangi með því að ræða um þingsköp meðan við bíðum eftir ráðherra. Það er kannski eðlilegast að deildin sitji og bíði og horfi í gaupnir sér á meðan ráðherra er að sinna einhverjum öðrum störfum í húsinu eins og upplýst var af forseta að mundi vera.



Herra forseti. Það liggur fyrir á þessum fundi frv. frá þm. Borgarafl., ef ég man rétt, sem mun vera 4. mál á dagskrá þessa fundar. Það er ljóst að 1. flm. þess frv., hv. þm. Júlíus Sólnes, er staddur á fundinum og er tilbúinn að mæla fyrir málinu. Í stað þess að taka það mál fyrir, eins og eðlilegt hefði verið, hefur hæstv. forseti kosið að bíða eftir því að hæstv. viðskrh. birtist til að gegna skyldustörfum sínum við þessa hv. deild. - Ég held að það sé óhjákvæmilegt, úr því að hæstv. viðskrh. lætur svo lítið að koma hingað í deildina, að láta þess getið að það er illa séð af flestum deildarmönnum hygg ég, hv. þm. í þessari deild, að hér sé haldið uppi fundum sem eingöngu fara í bið eftir þessum hæstv. ráðherrum þar sem hátignirnar úr Alþfl. virðast eiga erfiðara með að læra á klukku en aðrir hæstv. ráðherrar. Hér er lögð á það áhersla af ríkisstjórninni að það verði unnið mjög geyst í málum næstu daga, dagfari, náttfari, það verði unnið í nefndum daginn út og daginn inn, afgreidd mál á hraða sem er í rauninni engan veginn sæmandi þessari virðulegu stofnun. Þess vegna hefði maður haldið að það væri lágmarksósk af hálfu þm. að þeir hæstv. ráðherrar sem eru um leið að reka á eftir þinginu og störfum þess sjái til þess að menn þurfi ekki að hanga hér verklausir nagandi blýantana langtímum saman eftir því að ráðherrunum þóknist að láta sjá sig í þessari hv. deild eða hvor deildin sem það er, enda sé ég reyndar ekki, herra forseti, sem er reyndar annað mál og ég kem að á eftir undir umræðum um dagskrárliðinn, ef ráðherrann kemst einhvern tíma í stólinn fyrir umræðum um þingsköp sem geta eðlilega orðið langar, að það sé nein ástæða til að flýta þessu máli hæstv. ríkisstjórnar umfram það mál t.d. sem er á dagskránni og hv. þm. Borgarafl. flytja. Ég sé engin rök fyrir því. Þannig er alla vega mjög undarlega að verki staðið af þessum hæstv. ráðherrum. Það verður séð til þess að þeir verði minntir á það í þessari deild, ef þörf krefur, að það er nauðsynlegt fyrir ráðherra bæði að kunna á klukku og almanak.



Hæstv. forseti. Ég vildi biðja hv. þingdeildarmenn afsökunar á því að ég var hér ekki staddur þegar til umræðu átti að taka frv. sem ég mæli fyrir. Ástæðan er ákaflega einföld. Ég er þingdeildarmaður í Nd. og var þar bundinn við þingstörf, kom hingað svo skjótt sem ég mátti og vonast nú til að geta bætt úr því sem unnt er úr að bæta, en segi ekki fleira um þetta.



Herra forseti. Ég held að það sé ástæða til að benda á að þær upplýsingar sem hæstv. ráðherra gefur núna voru ekki gefnar úr forsetastól. Við hv. deildarmenn biðum í þeirri vissu að hæstv. ráðherra væri að einhverjum öðrum störfum í þinginu en að sinna störfum í hv. Nd. Ég kvarta undan því, ef ég má orða það þannig, að þm. í hv. deild voru ekki gefnar upplýsingar um að ráðherra væri að störfum í Nd.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 38 frá 1. maí 1986, um Útflutningsráð Íslands, sem er á þskj. 40 eins og kom fram hjá hæstv. forseta. Þær breytingar sem í frv. felast eru eingöngu formlegs eðlis. Í tillögunni, sem frv. geymir, felst að færa forræði Útflutningsráðs frá viðskrn. til utanrrn., en að öðru leyti er engu efnislega breytt hvað varðar starfsemi ráðsins eða lögum um það efnislega. Það má segja að efni frv. sé fjórþætt. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að eftir samþykkt frv. taki utanrrh. eða stjórn Útflutningsráðs ákvörðun um hversu oft skuli halda almenna fundi ráðsins og utanrrh. eða sá sem hann tilnefnir boði þessa fundi og stjórni þeim. Í öðru lagi skal utanrrh. skipa stjórn ráðsins samkvæmt tilnefningu þeirra sem eiga aðild að því. Viðskrh. mun eftir sem áður tilnefna fulltrúa í stjórn Útflutningsráðsins og viðskrn. þar með eiga að því aðild. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að Útflutningsráði Íslands sé heimilt að ráða viðskiptafulltrúa til starfa í sendiráðum að höfðu samráði við utanrrn. eitt í stað þess, sem áður var, að samráð skyldi haft bæði við utanrrn. og viðskrn. Loks miða breytingarnar í fjórða lagi að því að utanrrh. geti samkvæmt tillögum stjórnar ráðsins sett nánari ákvæði um skipulag þess og starfsemi og reglugerð um starfsemina, en sú heimild er nú í höndum viðskrh. Allar þessar fjórar breytingar eru formlegs eðlis og breyta litlu sem engu um starfsemi ráðsins. Útflytjendur greiða mestan hluta kostnaðar við það, en það er auðvitað skylda stjórnvalda að sjá til þess að árangur af starfsemi ráðsins verði sem mestur og bestur. Það er efnisþáttur þessarar tillögugerðar að með því að tengja Útflutningsráðið beint við utanríkisþjónustuna megi þar tryggja betri nýtingu á starfskröftum, bæði hjá Útflutningsráðinu og utanríkisþjónustunni. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þetta mál, sem hæstv. ráðherra viðskiptamála hefur hér mælt fyrir, hefur fengið meðferð í hv. Nd. og þar kom fram að verulegur ágreiningur var um málið, bæði varðandi Útflutningsráð Íslands og sömuleiðis varðandi það mál sem er hér á dagskrá nr. 2 og heitir frv. til l. um útflutningsleyfi o.fl. Í Nd. gaf hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, út svohljóðandi nál. um síðarnefnda málið: "Stjórnarflokkarnir gerðu samkomulag um nýja verkaskiptingu milli viðskrn. og utanrrn. um breytingu á reglugerð nr. 96 31. des. 1969, um Stjórnarráð Íslands. Þegar þetta samkomulag var borið undir þingflokk Sjálfstfl. lýsti ég andstöðu minni við þessa breytingu. Ég tel að þessi mál séu best komin í viðskrn., enda hafa flestir eða allir útflytjendur verið því fylgjandi að þessi mál heyri undir það ráðuneyti, eins og fram kemur í bréfi dags. 27. okt. 1983 til stjórnsýslunefndar og er birt sem fskj. með þessu nál. Með tilliti til framanritaðs er ég andvígur þeirri breytingu sem frv. gerir ráð fyrir." Sami hv. þm. gaf út svohljóðandi nál. um frv. til l. um breytingu á lögum um Útflutningsráð Íslands, með leyfi hæstv. forseta: "Ég er andvígur þeirri breytingu sem frumvarpið gerir ráð fyrir og tel ekkert það hafa gerst þann skamma tíma sem Útflutningsráð Íslands hefur starfað sem geri þessa breytingu nauðsynlega." Ég get og hafði hugsað mér að ræða þessi mál ítarlega undir umræðum um frv. til l. um breytingu á lögum um útflutningsleyfi og ætla þess vegna ekki að hafa þessi orð mikið fleiri í þessari umræðu, en vil spyrja: Er það viðskrh. sem á að flytja þetta mál hér eða er það utanrrh. eða staðgengill hans, sem er hæstv. sjútvrh.? Við söknuðum vinar í stað lengi vel þar sem er hæstv. viðskrh.

Rangs vinar.

Mér sýnist að forseti hafi ekki feðrað málið rétt og það á kannski frekar heima undir umræðum um þingsköp, en það væri fróðlegt að fá á því nokkurt álit. Ég áskil mér rétt til að ræða málin ítarlegar undir umræðum um útflutningsleyfi þegar þær fara fram hvort sem það verður á þessum fundi eða síðar.



Herra forseti. Það hefur komið í ljós að það hefur verið mjög alvarlegur misskilningur í þessari deild. Og ekki nóg með að það hafi verið alvarlegur misskilningur í þessari deild, heldur einnig í Nd. því að meðan svo fór fram að hæstv. viðskrh. var ávíttur af nokkrum deildarmönnum fyrir að vera ekki hér var verið að reyna að fá hann til að mæla fyrir máli í Nd. sem ég átti að mæla fyrir þar. Þar af leiðandi er hér um mjög alvarlegan misskilning að ræða og í báðum tilvikum á ég sökina. Ég vildi koma því að þannig að það mætti vera ljóst í þingtíðindum að þær ávítur sem voru bornar fram á hæstv. viðskrh. áttu við sjútvrh. sem nú gegnir fyrir utanrrh. í fjarveru hans. Ég hafði hins vegar því miður ekki gert mér ljóst að ég átti að mæla fyrir þessu máli. Af einhverjum sökum hafði enginn rætt um það við mig og ég var þess allsendis óviðbúinn. Hér er því um margvísleg mistök að ræða og vildi ég leyfa mér, hæstv. forseti, að biðja forseta og deildina velvirðingar á þessum mistökum. Vildi ég leyfa mér að vona að deildarmenn væru tilbúnir að taka orð sín til baka að því er varðar viðskrh. því að þau eru öll byggð á alvarlegum misskilningi.



Hæstv. forseti. Það er fjarri mér að vilja lengja þessa umræðu um þingsköp. Ég vil þó gera alveg skýrt að hæstv. sjútvrh. tók á sig heldur mikið af skuldunum því ég átti sannarlega að mæla fyrir frv. um Útflutningsráð Íslands, sem er breyting á lögum sem heyra undir viðskrn., og það hef ég þegar gert. En það er hins vegar rétt, sem kom fram í máli hæstv. sjútvrh., að áðan var það dálítið vafamál, bæði í Ed. og Nd., hver mæla skyldi fyrir málum og við það var ég nokkuð bundinn áðan, þegar ég var fjarri, og bið hv. Ed. að hafa skilning á þessu og nokkurt umburðarlyndi.



Herra forseti. Ef einhverjum dettur í hug að ég sé hingað kominn til að útbýta fyrirgefningum af minni hálfu gagnvart þeim iðrandi syndurum sem hér hafa síðast talað á undan mér er það misskilningur. Það er hins vegar athyglisvert að ráðherrarnir skuli kjósa að ganga svipugöngin hvor fyrir annan með þeim hætti sem þeir hafa gert. Það er nýlunda í þessu stjórnarsamstarfi.



Hæstv. forseti. Eitt er nú að ganga svipugöngin hver fyrir annan. Hitt er öllu verra ef fleira er jafnruglað og misskilið í störfum þingsins og milli deilda og þetta mál. En af nefndarstörfum undanfarna daga virðast margir lausir endar og mér er til efs að það náist að hnýta þá alla fyrir jól. Ég held því að menn ættu að fara að skipuleggja störf sín ögn betur og setja niður forgangsröð um það hvaða málum verður að koma í gegnum þetta þing fyrir þinghlé því að þau munu ekki öll ganga í gegn, held ég, svo að vel sé. Ég ætlaði að segja nokkur orð í sambandi við frv. til l. um breytingu á lögum um Útflutningsráð Íslands og eru þau auðvitað samhangandi bæði það og eins það frv. sem á eftir fer um útflutningsleyfi. Þessar breytingar, sem hér á að gera á útflutningsviðskiptum, að færa þau yfir til utanrrn., voru ræddar talsvert á sl. kjörtímabili í hv. utanrmn. þar sem ég átti sæti og sýndist að vísu sitt hverjum þar. Þó voru menn almennt á því að það þyrfti að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna að ýmsu leyti og að það væri skynsamlegt að koma á formlegra sambandi milli viðskrn. og utanrrn. vegna þess að ýmsir viðskiptafulltrúar ættu jafnan sæti eða væru í nánum tengslum við sendiráð erlendis. Ennfremur að margar þær fsp. og þau erindi, sem bærust sendiráðum erlendis, væru af viðskiptalegum toga og þess vegna þyrfti að tengja þetta betur saman. Ég er alveg sammála því. Slíkar breytingar mætti gjarnan gera. Hins vegar kom það fram í umræðum í Nd. og er flestum ljóst, sem fylgdust með stjórnmálum á sl. sumri, að aðdragandinn að þessum breytingum nú, eins brátt og hann ber að og með jafnlitlum undirbúningi og raun ber vitni, er fyrst og fremst í tengslum við stjórnarmyndunarviðræður og e.t.v., eins og einhverjir komust að orði, hrossakaup um ráðherrastóla. Ég álít að þarna hefði mátt standa mun betur að málum og skipuleggja betur þær breytingar, sem atti að gera, og tel mjög vafasamt að hefði átt að venda umsjón þessara mála svona kyrfilega yfir í annað ráðuneyti án þess að skipuleggja aðdragandann betur, þó að ég sé, eins og ég hef áður sagt, fylgjandi því að það þurfi að tengja þessi mál betur saman til þess að markvissari vinnubrögðum og árangri sé náð. Við erum í sjálfu sér ekki mótfallnar endurskipulagningu á Stjórnarráðinu, kvennalistakonur, og höfum reyndar rætt þau mál á þinginu þegar tilefni gefast til. Hins vegar hefðum við viljað leggja allt aðra áherslu á í þessum efnum og eins og kom fram í máli Kristínar Halldórsdóttur í Nd., þegar hún talaði í þessu máli, og hefur reyndar komið fram í máli okkar áður. Finnst okkur brýnasta breytingin í endurskipulagningu Stjórnarráðsins vera sú að koma á umhverfismálaráðuneyti fremur en gera þá breytingu sem hér er til lögð og hefðum við mun frekar viljað standa hér og ræða frv. um slíkt mál en þetta. Ég efast um í raun að það liggi jafnmikið á að afgreiða þetta og mörg önnur mál fyrir jólin þegar við stöndum nú frammi fyrir lánsfjárlögum sem eru eins og grautur í skál bókstaflega. Þar eru svo margir lausir endar og óuppgerð mál, sem hafa komið inn á borð fjh.- og viðskn. Þá hefði í raun átt að gera upp fyrir löngu í liðum stjórnarinnar áður en málið kom hér í umræðu og í umfjöllun nefnda. Ég legg mikla áherslu á þetta vegna þess að ég hef mjög miklar áhyggjur af þessu og einnig af þeim stóru kerfisbreytingum sem verið er að gera. Við erum búin að fá endalaus dæmi á þessu þingi um illa unnin mál. Það liggur á borðum okkar skýrsla um léleg vinnubrögð, afspyrnu léleg og óskaplega dýrkeypt vinnubrögð í hönnun flugstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli. Eg er ekki búin að lesa þessa skýrslu, en ég hygg að þar standi að þetta geti orðið lærdómur, ekki síst fyrir þá sem hér vinna, hvernig þeir standa að málum, og einnig fyrir ráðuneyti. Þess vegna legg ég eindregið til að nú verði vandað til vinnubragða og menn ætli sér ekki um of, nái þeim málum í gegn sem brýnust eru og reyni að vinna þau vel.



Herra forseti. Það var ljóst þegar í stjórnarmyndunarviðræðunum í sumar sem leið að það var gert ráð fyrir þeirri kerfisbreytingu að utanríkisviðskiptaverslunin skyldi færð yfir til utanrrn. Það kom þá þegar fram mikil gagnrýni á það að gera slíka kerfisbreytingu á Stjórnarráðinu utan þings án þess að leggja fram þar um vel undirbyggðar tillögur í formi frv. um allsherjarbreytingar á Stjórnarráðinu. Eftir stendur að taka afstöðu til þess hvort við þm. Borgarafl. erum samþykkir þeirri breytingu að utanríkisverslunin færist nú yfir til utanrrh. Ég leyfi mér að efast um að hann geti bætt því við sig því hann er ekki mikið hér á landinu eins og öllum er kunnugt um, hæstv. utanrrh. En það kann að vera að einhverjir embættismenn í ráðuneytinu geti tekið þetta starf að sér. Við vonum það. Hins vegar vaknar upp sú spurning hvort skynsamlegt sé að innflutningsverslunin sé í einu ráðuneytinu og utanríkisverslunin í öðru. Þá koma upp í hug minn ýmsar spurningar varðandi fjölda ráðherra hér. Við erum með ellefu ráðherra í núv. ríkisstjórn og ellefu aðstoðarráðherra. Einhvern tíma hefði mönnum þótt það ansi mikið. Þegar viðreisnarstjórnin sat á 7. áratugnum voru ráðherrar í henni sjö talsins og þótti öllum það nóg og hefði jafnvel mátt fækka þeim. Ég spyr nú hvort það hefði ekki verið einfaldara að leggja saman viðskrn. og utanrrn. og hafa þar einn og hinn sama ráðherra. Það hefði verið nær að sjá einhverjar slíkar hugmyndir í stjórnarmyndunarviðræðunum; að sameina ráðuneyti og störf ráðherranna. En það virðist vera sú þróun mála, sem er ríkjandi á þessu landi okkar, að Stjórnarráðið og ráðuneytin blasi út, enda er svo að verða að öllu þjóðfélaginu í smáum og stórum atriðum er stýrt þaðan. Ég vil síðan taka undir það með hv. 6. þm. Reykv. Guðrúnu Agnarsdóttur að ég skil ekki til hvers er verið að tefja þingtímann með því að leggja þessi frv. fyrir nú í miðjum jólaönnunum. Við vitum öll hvert stefnir núna næstu daga og þá viku sem er eftir fram að jólum. Við eigum eftir að afgreiða mikil og stór frumvörp og þó er verið að eyða tíma okkar í að ræða hér um að mínu viti frekar ómerkilegt mál, hvor hæstv. ráðherranna á að sinna utanríkisversluninni. Ég mun svo síðar taka til máls um innihald þessarar kerfisbreytingar undir dagskrárliðnum um útflutningsleyfi.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um útflutningsleyfi o.fl. í fjarveru utanrrh. Eins og hér hefur komið fram er þetta frv. flutt á grundvelli samkomulags stjórnarflokkanna um að flytja útflutningsverslunina frá viðskrn. til utanrrn. Með því er stefnt að því að nýta utanríkisþjónustuna í ríkari mæli en áður hefur verið gert til að sinna viðskiptahagsmunum landsins. Auðvitað hefur utanríkisþjónustan á hverjum tíma sinnt þessum hagsmunum sem eru að sjálfsögðu mikilvægustu hagsmunir okkar á sviði utanríkismála þar sem við erum háðari utanríkisviðskiptum en flestar aðrar þjóðir í heiminum. Það er því eðlilegt að lítið land sem okkar endurskipuleggi þessi mál í ljósi þeirra staðreynda og reyni að nýta þann mannafla sem við höfum yfir að ráða til að sinna okkar mikilvægustu hagsmunum. Ég er með þessu ekki að gera lítið úr öðrum hagsmunum á sviði utanríkismála, sem að sjálfsögðu þarf að sinna, en ég tel mikilvægt að breyting eins og hér er gert ráð fyrir eigi sér stað. Það frv. sem hér liggur fyrir, um útflutningsleyfi o.fl., er í sjálfu sér afleiðing þessarar breytingar þar sem í framhaldi af því þykir rétt að útflutningsleyfin varði skipulag útflutningsmálanna, hverjir fari með útflutningsverslunina, hvaða skilyrði eru sett til að stunda slík viðskipti og með hvaða hætti okkar útflutningshagsmunum er best komið. Þessi mál tengjast í mjög ríkum mæli þessari starfsemi, þ.e. leyfin sem slík, og því eðlilegt að þau séu á þeim stað í okkar stjórnskipulagi þar sem fjallað er um útflutningsverslunina. Frv. er sem sagt afleiðing þessara breytinga, eðlileg afleiðing sem kemur fram í því einfalda og skýra frv. sem liggur fyrir. Ég vil að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, leggja til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan að þetta er ekki flókið mál og ekki mikið að vöxtum. Þetta er einfalt frv. sem hér liggur fyrir til umræðu en það snertir engu að síður ákaflega mikilvæga þætti í verkaskiptingu ráðherra og verkaskiptingu innan Stjórnarráðs Íslands og snertir vissulega ákveðin grundvallaratriði sem nauðsynlegt er að glöggva sig á. Ég held að það sé í sjálfu sér hægt að flytja viss rök með því að þessi flutningur eigi sér stað en þau þurfa að vera býsna gild til þess að það sé rétt og skynsamlegt að gera það einhliða eða taka þetta mál eitt út úr stjórnarráðslögunum eins og hér er verið að gera. Þetta var ákvörðun sem var tekin eftir þrengingar stjórnarflokkanna þegar þeir voru að koma saman ríkisstjórninni í sumar. Það var erfitt fyrir Framsfl. að sleppa forsrn. af því að Steingrímur var svo vinsæll samkvæmt ítrekuðum skoðanakönnunum, vinsælasti stjórnmálamaður í heimi og sennilega þó að víðar væri leitað, hæstv. núv. utanrrh. Og til þess að hann fengist til að sleppa forsrn. þá þurfti auðvitað að smyrja eitthvað aðeins á utanrrn. Það var ekki nóg að láta hann hafa það eitt og bert. Það þurfti að setja á það smáviðbit og það urðu utanríkisviðskiptin sem voru tekin úr viðskrn. Það lá svo mikið á þessu að stjórnarráðsreglugerðinni var breytt með reglugerð strax 8. júlí. Í raun og veru með ákvörðun þáv. forsrh. Steingríms Hermannssonar, það er svo sérkennilegt að það er forsrh. sem breytir reglugerðinni 8. júlí, daginn sem stjórnin er mynduð eða þó öllu heldur nokkrum klukkutímum áður en stjórnin er mynduð. Vegna þess að hann treysti ekki eftirmanni sínum, Þorsteini Pálssyni, hæstv. forsrh., til þess að framkvæma þessa breytingu í tæka tíð, þá ákveður fráfarandi forsrh. að gefa út breytingu á reglugerð um Stjórnarráð Íslands nokkrum klukkustundum áður en hann gengur úr Hvíta húsinu við Lækjartorg, hinu gamla tugthúsi. Og þar er það því tilkynnt að utanrrh. fari með útflutningsverslun, undirbúning og framkvæmd viðskiptasamninga, skipti Íslands við alþjóðleg viðskiptasamtök, vörusýningar erlendis og þessir þættir eru teknir út úr verkefnum viðskrh. sem áður hafði haft þau samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands, nr. 96 frá 31. des. 1969, en þá var sett sú grunnreglugerð sem Stjórnarráð Íslands hefur síðan starfað eftir. Jafnframt var gefin út reglugerð um að fækka verkefnum viðskrn. eins og við var að búast með breytingu á 14. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands. Það er sem sagt Steingrímur Hermannsson, fráfarandi hæstv. forsrh., sem til öryggis breytir eigin hendi reglugerðinni þannig að það sé engin hætta á því að það verði maðkur í mysunni eftir að hann yfirgefur forsrn. Hygg ég að það sé einsdæmi að fráfarandi forsrh. gefi út reglugerð um þau verk sem hann kemur til með að vinna í því ráðuneyti sem á að mynda aðeins nokkrum klukkutímum síðar. Það hefur vafalaust einhvern tímann verið sagt í lofgjörðarleiðurum Tímans um hæstv. utanrrh.. Steingrím Hermannsson, að hann væri forsjáll maður. Ég hygg að þetta sé tvímælalaust staðfesting þess þegar hann breytti reglugerðinni um sjálfan sig fáeinum klukkustundum áður en hann fór úr forsrn. sumardaginn sæla 8. júlí 1987. Þessi breyting hefur reyndar verið rædd oft áður. Í skýrslu hæstv. fyrrv. utanrrh., Ólafs Jóhannessonar, til Alþingis árið 1983 eða 1984 var þessari hugmynd hreyft og þá kom fram talsverð andstaða við hana í þinginu, m.a. svo mikil að sá sem síðar gegndi starfi utanrrh., hæstv. núv. samgrh. Matthías Á. Mathiesen, felldi niður þessar hugmyndir um breytingar á starfsemi utanrrn., enda hafði hann kynnst viðskrn. og var þeirrar skoðunar að utanríkisviðskiptin ættu þar best heima. Viðskrn. hefur núna starfað í rúmlega 45 ár. Það er eitt elsta ráðuneytið. Það var stofnað um leið og þjóðstjórnin var mynduð 17. apríl 1939 og bættist þá í hóp þriggja gömlu ráðuneytanna, dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, atvinnu- og samgöngumálaráðuneytisins og fjmrn. Starfssvið viðskrn. var þá ákveðið eins og verið hefur alla tíð síðan viðskiptamál og gjaldeyris- og bankamál. Það var talin sérstök ástæða til þess að stofna þetta ráðuneyti og efla starfsemi þess vegna yfirvofandi heimsstyrjaldar. Störf ráðuneytisins hafa verið verulegum breytingum háða þessum áratugum vegna breytilegs efnahagsástands og viðskiptastefnu og á stríðsárunum 1939–1945 snerist vinnan að mestu um innflutnings- og gjaldeyrismál, bæði útvegun nauðsynjavara og skömmtun á gjaldeyri og svo enn fremur verðlags- og skömmtunarmál. Með ráðstöfunum svokallaðrar viðreisnarstjórnar 1960, þegar innflutningshöft voru að miklu,leyti afnumin, breyttist starfsemi viðskrn. verulega. Í stað þeirra verkefna sem ráðuneytið hafði sinnt áður kom eftirlit með erlendum lántökum. Um þetta leyti tók viðskrn. einnig að sér útgáfu útflutningsleyfa samkvæmt lögum um gjaldeyris- og viðskiptamál sem upphaflega voru sett á árinu 1961, ef ég man rétt. Jafnframt var ákveðið að ráðuneytið annaðist viðskipti við Austur-Evrópuríki og árið 1964 færði ráðuneytið enn út starfssvið sitt með því að taka að sér að sinna samskiptum Íslands við alþjóðasamtökin um tolla- og viðskiptamál, GATT, og gerðist Ísland eða viðskrn. fyrir Íslands hönd fullgildur aðili að þeim viðræðum og samningum um tollamál, Kennedy-viðræðunum, árið 1967. Viðskrn. fór síðan með undirbúning að aðild Íslands að EFTA, Fríverslunarbandalagi Evrópu, og annaðist og hefur annast síðan samskipti Íslands við Fríverslunarbandalagið. Sömuleiðis hafði viðskrn. með að gera, að vísu í umboði utanrrn., samningaviðræður um fríverslunarsamning við Efnahagsbandalagið sem lauk með undirskrift samnings 22. júlí 1972. Þátttaka Íslands í öllu þessu starfi hefur alfarið verið á vegum viðskrn. en í mjög góðu samstarfi, segi ég því að ég þekki þar dálítið til, við sendiráðin í Brussel, Genf og í París. Spurningin er sú þegar menn nú standa frammi fyrir tillögu um að leggja viðskrn. að verulegu leyti niður vegna þess að það er mjög lítið eftir í viðskrn. þegar utanríkisviðskiptin eru farin þaðan, þegar GATT, EFTA, Efnahagsbandalagið og útflutningsleyfin og Útflutningsráð er farið úr viðskrn., þá er í raun og veru sáralítið eftir í því ráðuneyti. Ráðuneytið hefur að vísu, eins og menn vita, húsbóndavald yfir niðurgreiðslum á landbúnaðarafurðum, en það er auðvitað aðeins að nafninu til vegna þess að það eru fyrst og fremst pólitískar almennar ákvarðanir sem liggja á bak við niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum. Þá hefur ráðuneytið húsbóndavald yfir lögunum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti og þar af leiðandi hefur ráðuneytið að gera með Verðlagsstofnun. Síðan hefur ráðuneytið allt frá 1969 þegar lögin um Stjórnarráð Íslands voru sett, og reyndar áður líka, haft með að gera bankamál. En það hefur því miður aðeins verið að nafninu til. Það var niðurstaða Gylfa Þ. Gíslasonar, hæstv. fyrrv. viðskrh., sem fór með þessi mál um langt skeið og beitti sér fyrir þeim breytingum sem urðu hér á efnahagsmálum í kringum 1960, að það væri eðlilegt að Seðlabankinn annaðist viðskiptamálin fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að talsverðu leyti, þó auðvitað undir húsbóndavaldi viðskrh., en málin þróuðust þannig að í viðskrn. hefur aldrei nema mjög skamma stund í einu verið starfsmaður við að sinna bankamálum. Þegar upp er staðið er því ákaflega fátt eftir af þeim verkefnum sem viðskrn. hefur sinnt sem meginverkefni á undanförnum árum. Ég gleymi einum málaflokki sem er að vísu mjög lítill í viðskrn. en skiptir þó máli þar. Það eru lögin um hlutafélög og samvinnufélög og önnur félög um verslun eða annan atvinnurekstur og svo lögin um verslunarskrár og firmu, en að öðru leyti hefur viðskrn. þróast þannig á undanförnum áratugum að það hefur fyrst og fremst verið utanríkisviðskiptaráðuneyti. Áður en ákvörðun er tekin hér á hv. Alþingi um það hvort flytja eigi útflutningsleyfin til utanrrn., þá er nauðsynlegt að svör liggi fyrir við tilteknum grundvallarspurningum. Fyrsta spurningin er þá þessi: Hefur viðskrn. sinnt störfum sínum illa? Er það skoðun þeirra hæstv. ráðherra sem með þessi mál hafa farið á undanförnum árum og þekkja til, eins og hæstv. sjútvrh. gerir auðvitað og hæstv. viðskrh. þekkir vafalaust líka, ekki sem ráðherra heldur kannski frekar sem embættismaður um langt skeið, er það skoðun þeirra að viðskrn. hafi sinnt störfum sínum illa? Er það skoðun þeirra að Íslendingar hefðu getað náð betri viðskiptasamningum við önnur ríki ef þessi mál hefðu verið annars staðar? Eða er það skoðun þeirra að utanríkisviðskiptum almennt hefði verið betur sinnt ef þessi mal hefðu verið annars staðar en í viðskrn.? Mælikvarðinn á það hlýtur að vera sá hvort Ísland standi verr að vígi í samkeppni á alþjóðamörkuðum við sölu á útflutningsafurðum heldur en keppinautar Íslendinga. Ég hygg að það geti enginn maður af sanngirni haldið því fram að Ísland standi verr að vígi í samkeppni á alþjóðamörkuðum við sölu á útflutningsafurðum heldur en keppinautar okkar. Ég held að það geti enginn með sanngirni haldið því fram. A.m.k. held ég að það sé útilokað fyrir nokkurn mann að festa hönd á röksemd sem segir: Það er viðskrn. sem um er að kenna hafi einhvers staðar hallað á Íslendinga. Næsta spurning er þessi: Hvað segja þeir sem hafa haft með þessi mál að gera á undanförnum árum, þ.e. útflytjendur? Eru þeir þeirrar skoðunar að samskiptin við viðskrn. hafi verið slæm? Það sé slæm reynsla af samskiptunum við viðskrn.? Og er ekki nauðsynlegt að taka tillit til álits útflytjenda og samtaka þeirra á þessu máli? En fyrir þá skiptir það mestu máli hvernig unnið er að útflutningsmálum af hálfu hins opinbera og þeir eru einnig einna mest dómbærir á það hvernig staðið hefur verið að þeim málum hingað til. Staðreyndin er sú að útflytjendur - það er alveg sama hvort talað er við útflytjendur t.d. á vegum Sölumiðstöðvarinnar eða Sambands ísl. samvinnufélaga eða SÍF eða hvaða samtök sem við nefnum sem hafa staðið í útflutningi - hafa verið þeirrar skoðunar að viðskrn. hafi sinnt þessum málum mjög vel og hafa jafnframt verið þeirrar skoðunar að þeim yrði lakar sinnt í utanrrn. Að þessum útflutningsmálum yrði verr sinnt í utanrrn. vegna þess að viðskrn. hefur yfir að ráða starfsliði með þekkingu á utanríkisviðskiptamálum og viðskiptamálum almennt meðan að utanrrn. fæst við fjöldamörg önnur mál sem veruleg hætta er á að beri utanríkisviðskiptin, og þau sjónarmið sem þau eiga að byggja á, ofurliði á hverjum tíma. Ég held þess vegna að ef menn eru á annað borð að velta þessu máli fyrir sér- og ég vona að hv. þm. geri það þó að þetta sé samningur stjórnarflokkanna frá í sumar, þetta er auðvitað fyrst og fremst pólitískur samningur sem er angi af stjórnarsáttmálanum sem verið er að bera hér inn - en ég held að menn hljóti opnum huga að skoða þetta mál og velta því fyrir sér hver sé skoðun útflytjenda. Hafa þeir slæma reynslu af viðskrn.? Hefur það staðið sig illa við að tryggja svo sem best má verða hagsmuni íslenskra útflytjenda og þar með Íslendinga á hverjum tíma? Í þriðja lagi hljóta menn þá að spyrja næst, eins og algengt er þegar svona stjórnarráðstillögur eru til meðferðar, hvort sem það er á Alþingi eða bara í almennri umræðu úti í þjóðfélaginu, menn hljóta að spyrja: Hefur þessi ráðstöfun í för með sér sparnað fyrir ríkissjóð? Hefur viðskrn. bruðlað með almannafé? Hefur viðskrn. farið illa með sín verkefni á undanförnum árum og eytt og sólundað á undanförnum árum og áratugum og þess vegna sé ástæða til þess að taka málið undan viðskrn.? Ég held að það væri kannski hollt að hafa það í huga að viðskrn. hefur haft þá sérstöðu meðal ráðuneyta Íslands að það hefur ekki fjölgað í starfsliði sínu trúi ég að neinu marki og sennilega ekki neitt né heldur aukið við sig húsnæði í 20 ár. Ég held satt að segja að þetta beri að vísu vitni um óþarflega mikla hógværð Þórhalls Ásgeirssonar ráðuneytisstjóra sem er alls góðs maklegur að öllu leyti fyrir hönd þessa ráðuneytis, en það er a.m.k. ekki hægt að segja að það sé verið að taka utanríkisviðskiptin út úr viðskrn. vegna þess að illa hafi verið farið með almannafé þar. Það væri afar ósanngjarn dómur yfir ráðuneytisstjóra viðskrn. og þeim ráðherrum sem þar hafa setið, sem mér hefur reyndar fundist að væru fullhógværir í þessu efni, einkum að því er varðar það að fylgjast með bankamálum. Það eru þrjár grundvallarspurningar sem ég spurði, þ.e.: 1. Hefur viðskrn. ekki sinnt störfum sínum sem skyldi? 2. Ber ekki að taka tillit til sjónarmiða útflytjenda? 3. Er gert ráð fyrir að þessi ráðstöfun hafi í för með sér sparnað fyrir ríkissjóð? Ég held að það sé grundvallaratriði áður en þessi umræða fer mikið lengra hér í þessari virðulegu deild, að þessum spurningum sé svarað. Það hefur verið orðað sem skýring á þessu máli að starfsmenn utanrrn. óski eftir því að þeir fái utanríkisviðskiptin. Það séu rök í málinu vegna þess að þeir telji að þá geti þeir gegnt sínu starfi betur. Þetta er ekkert óeðlilegt sjónarmið frá þeirra sjónarhóli séð. Ég hygg þó að þessir starfsmenn hafi ekki haldið því fram af öðru tilefni að þeir hefðu of lítið að gera. Ég man t.d. ekki eftir því þau ár sem ég var ráðherra í ríkisstjórn að starfsmenn utanrrn. hafi kvartað yfir því að hafa of lítið að gera. Þvert á móti varð ég var við það á hverju ári að það voru uppi tillögur um það að auka við starfslið sendiráðanna, og má auðvitað færa fyrir því margvísleg rök, en ég hygg að það sé ekki hægt að benda á nein dæmi þess að starfsmenn sendiráðanna hafi talið að kraftar þeirra væru vannýttir á undanförnum árum og áratugum. Reyndar leyfi ég mér að draga það í efa í þessari ræðu að þeir kunni neitt sérstaklega til meðferðar utanríkisviðskipta. Ég hef ekki frétt af því að þeir hafi farið neitt sérstaklega yfir mál af því tagi né heldur að þeir hafi verið ráðnir inn í utanríkisráðuneytið með tilliti til þess að þeir kynnu sérstaklega að fara með utanríkisviðskipti. Hygg ég reyndar að mörgum þeirra sé ýmislegt betur gefið en það að selja vörur jafnvel fyrir hönd þjóðar sinnar. Það er fært sem rök í þessu máli að í mörgum löndum séu utanríkisviðskiptin undir utanrrn. Þarna sé verið að samræma. Vissulega má benda á fordæmi fyrir slíku eins og t.d. í Danmörku þar sem utanrrn. hefur veigamiklu hlutverki að gegna að hafa yfirumsjón með aðild Danmerkur að Efnahagsbandalaginu, en hún var einmitt tilefni þess að lagt var niður utanríkisefnahagsráðuneytið í Danmörku sem áður hafði annast utanríkisviðskipti Danmerkur og efnahagssamstarf þess. Það liggur því miklu nær fyrir okkur að líta til samstarfslanda okkar í EFTA og síður í Efnahagsbandalaginu. Í EFTA eru sjö lönd og þar eru alls staðar viðskiptaráðherrar eða utanríkisviðskiptaráðherrar sem eru fulltrúar í EFTA-ráðinu. Í öllum tilvikum eru sérstakir utanríkisviðskiptaráðherrar í EFTA-löndunum. Með þessu værum við í raun og veru að taka okkur út úr hópi EFTA-ríkja að því er þetta mál varðar. Í ráðherranefnd EFTA, Fríverslunarbandalags Evrópu, situr enginn utanríkisráðherra. Að vísu er afgreiðslu þessara mála ekki komið eins fyrir í öllum löndunum. Í Noregi, Austurríki, Sviss, Portúgal og á Íslandi hefur afgreiðsla þessara mála verið í höndum viðskiptaráðuneytanna en í Svíþjóð og Finnlandi hafa málin verið afgreidd af sérstökum viðskiptadeildum í utanríkisráðuneytunum sem heyra hins vegar beint undir utanríkisviðskiptaráðherra. Þetta fyrirkomulag er talið sjálfsagt í þessum samstarfslöndum okkar í Fríverslunarbandalaginu. Byggist það líklega fyrst og fremst á þeim staðreyndum að það fari ekki vel saman að sá ráðherra sem fer með utanríkismál eigi einnig að sinna utanríkisviðskiptamálum, og svo hinu, að utanrrh. komast ekki yfir að annast það víðtæka alþjóðlega og bæði marghliða og tvíhliða samstarf sem á sér stað á sviði viðskipta- og efnahagsmála og sinna líka þeirri ferðaskyldu sem er því óhjákvæmilega samfara. Önnur rök sem hafa svo heyrst í þessu máli eru þau að sendiráðin þurfi að nýta betur í þágu útflutningsmála. Þá halda menn að ekki sé hægt að hafa beint samband við sendiráðin nema í gegnum utanrrn. Þetta er algjör misskilningur. Enda hefur viðskrn. í áratugi haft beint samband við sendiráð Íslands erlendis. Í áratugi hefur viðskrn. unnið mjög náið með flestum sendiráðum. Þetta samstarf við sendiráðin hefur aðallega verið tvenns konar, annars vegar vegna þátttöku okkar í alþjóðasamtökum, svo sem OECD, EFTA, GATT og vegna fríverslunarsamningsins við EBE, en hins vegar vegna tvíhliða viðskipta við viðkomandi land, við framkvæmd samninga, þar sem leitað hefur verið fyrirgreiðslu stjórnvalda eða safnað upplýsingum um viðskiptamöguleika fyrir útflytjendur. Það er hins vegar ljóst að sendiráð Íslands erlendis hafa oft á tíðum, en ekki nærri alltaf, talið veruleg tormerki á því að sinna markaðsmálunum að neinu gagni vegna þess að þau hafa ekki talið sig hafa sérfræðiþekkingu eða reynsluþekkingu á sviði viðskiptamála og hafa almennt talið að sendiráðin væru of fáliðuð til að unnt væri að gegna þessum störfum sem skyldi. Á flestum stöðum í íslenskum sendiráðum erlendis eru mjög fáir starfsmenn sem að eigin sögn eru mjög önnum kafnir við venjuleg sendiráðsstörf. Og það ber að endurtaka og undirstrika það alveg sérstaklega að markaðsstarfsemin útheimtir sérþekkingu. Markaðirnir verða stöðugt flóknari, sérþekkingin þess vegna brýnni, og þeir eru mjög fáir að ekki sé meira sagt, starfsmenn utanríkisþjónustunnar, sem hafa þessa sérþekkingu. Hins vegar er veigamesta ástæðan fyrir því að halda óbreyttu fyrirkomulagi í þessu efni að mínu mati sú að ég tel eðlilegt að öll viðskiptamál heyri undir sama ráðuneytið. Enda segir í athugasemdum um frv. til laga um Stjórnarráð Íslands frá 1969, með leyfi forseta, að skipan ráðuneytanna sé miðuð við að unnt sé í sem ríkustum mæli að skipa skyldum og samstæðum málum til eins og sama ráðuneytis. Utanríkisviðskiptin eru aðeins einn þáttur viðskiptamála. Innlendu viðskiptin, þar með talin málefni sem varða innflutning og yfirstjórn gjaldeyrismála, eru einnig mjög þýðingarmikill þáttur viðskiptamála. Þessi mál eru nátengd starfssviði Seðlabankans og viðskiptabankanna. Eftirlit með útflutningi er einnig þýðingarmikill liður í utanríkisviðskiptum. Þessir málaflokkar eru svo nátengdir og eiga þess vegna að mínu mati að vera undir sama ráðuneyti sem hefur yfirsýn til allra átta í viðskiptamálum, bæði að því er varðar útflutning og innflutning, bankaviðskipti, innlenda verslun og erlenda, gjaldeyrisnotkun og fleira, ráðuneyti sem hefur á að skipa sérfróðu liði til að gegna þessum störfum. Í fyrrahaust starfaði sérstök nefnd að endurskoðun laganna um Stjórnarráð Íslands. Nefndin kallaði til sín fulltrúa helstu útflutningssamtaka og létu þeir allir, allir sem einn maður, í ljós þá skoðun að viðskrn. ætti að halda sjálfstæði sínu og vera óháð öðrum ráðuneytum í starfi sínu á sviði útflutningsmála. Yfirlýsing þessara fulltrúa hefur komið fram opinberlega, m.a. hygg ég að henni hafi verið dreift í þingskjali sem innihélt nál. hv. 1. þm. Vestf., ég man ekki betur, úr Nd., en þar er þessi skoðun þeirra samtaka, sem hafa unnið í útflutningsmálum, ítrekuð mjög ákveðið. Við meðferð málsins í hv. neðri deild kom fram bréf um þetta mál frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Herra Páll Pétursson, formaður fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis. Stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna hefur borist frv. til laga um útflutningsleyfi o.fl. til umsagnar. Frv. leggur til að veiting útflutningsleyfa flytjist úr viðskrn. í utanrrn. og byggir það á ákvæði þar um í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar. Á stjórnarfundi Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna í dag var fjallað um málið og eftirfarandi samþykkt gerð: Undanfarna áratugi hefur viðskrn. gegnt farsælu forustuhlutverki í ýmsum veigamiklum atriðum í útflutningi sjávarafurða. Vill stjórnin sérstaklega nefna samninga við Evrópubandalagið í bókun 6 og mikilvæga samninga við ríki Austur-Evrópu." Þetta er skoðun Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna á þessu máli sem að vísu bætir því við, þ.e. stjórn samtakanna, að auðvitað vonist þau til þess, ef þessi frv. verði að lögum, að þau muni hafa gott samband við þá embættismenn í utanrrn. sem með þessi mál kunna að fara. Ég hygg að ég hafi, herra forseti, haldið til haga þeim meginrökum sem í þessu máli eru. Ég tel að það þurfi að stokka upp Stjórnarráð Íslands. Ég tel að verkaskipting á milli ráðuneyta sé úrelt orðin, sums staðar er hún beinlínis óskýr. Ég er þar að tala um t.d. ráðuneyti eins og félmrn., heilbrrn., dómsmrn., svo að ég nefni dæmi. Uppstokkun á milli þessara ráðuneyta þyrfti að eiga sér stað. Sömuleiðis er það mín skoðun að það kæmi til greina að hér yrði til eitt atvinnuvegaráðuneyti. Og það er mín skoðun að það kæmi til greina og gæti verið skynsamlegt að hér yrði til eitt efnahagsráðuneyti sem hefði viðskiptamálin á sinni könnu í heild, svo og almenna efnahagsþróun sem er núna mest undir forsrn. og ræðst af mönnum sem þar sitja á hverjum tíma, eins og gengur, hvernig því verkefni er sinnt. Ég er þess vegna ekki að gagnrýna þetta vegna þess að ég telji ekki að það komi til greina að breyta Stjórnarráðinu og breyta verkaskiptingu á milli ráðherra. Ég sé hins vegar ekki þau knýjandi rök sem eru fyrir því að útflutningsleyfin verði flutt yfir til utanrrn. Ég hef engin slík rök heyrt sem eru sannfærandi. Gagnrökin eru hins vegar ærin og tæknileg rök, númer eitt, eru þau að það eigi ekki að taka þetta mál út úr heildarendurskoðun stjórnarráðslaganna. Um það má svo hins vegar segja að lokum að það er sennilega útilokað að ná nokkurn tímann nokkru vitlegu samkomulagi um heildarendurskoðun stjórnarráðslaga, nema það gerist í stjórnarmyndunarviðræðum. Eftir að búið er að setja menn í stóla og ákveða þeim verkefni með reglugerð og þeir farnir að gegna hver á sínum pósti er vafalaust mjög erfitt að breyta lögunum um Stjórnarráð Íslands. Þess vegna er eðlilegt að hlutir eins og þessir séu ákveðnir í tengslum við stjórnarmyndunarviðræður og það e,r sennilega eina leiðin. Ég tel að það sé hins vegar rangt að taka þetta mál út úr. Ég tel að í þessu frv. felist mjög harður dómur yfir viðskrn., dómur sem það á örugglega ekki skilið að fá umfram önnur ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands.



Herra forseti. Þótt hér sé til umræðu kerfisbreyting sem einungis er í því fólgin að flytja utanríkisverslunina yfir til utanrrn. úr viðskrn. sé ég ekkert því til fyrirstöðu að fjalla að einhverju leyti um efnisinnihald frv. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar stendur, með leyfi hæstv. forseta: "Skipan útflutningsverslunar verður einfölduð og færð í átt til meira frjálsræðis þar sem aðstæður á erlendum mörkuðum leyfa." Þetta er háleitt markmið og undir þetta viljum við þm. Borgarafl. taka. Þótt, eins og áður er komið fram, einungis sé verið að breyta viðskrn. yfir í utanrrn. o.s.frv. stendur hér, með leyfi forseta, í 1. gr. frv.: "Utanrrn. er heimilt að ákveða að ekki megi bjóða, selja né flytja vörur til útlanda nema að fengnu leyfi." Þetta segir í raun og veru allt. Orðalagið er með þeim hætti að það er eins og það sé talið af hinu illa að menn séu eitthvað að kássast við það að flytja út vörur. Það er að vísu hægt að fá slík leyfi, með miklum eftirgangsmunum, en helst á ekki að flytja neitt út. Þetta er í hnotskurn lýsingin á viðskiptum Íslendinga við önnur lönd. Innflutningsverslunin er algjörlega frjáls en útflutningsverslunin er háð leyfum. Það er eiginlega gefið í skyn að það eigi ekki að veita slík leyfi, það sé bara af hinu illa að vera að reyna að flytja eitthvað út. Það eru mörg dæmi um hvernig þessi mál hafa þróast óeðlilega undanfarin ár. Með leyfi forseta langar mig til að rifja upp ágæta sögu af hópi Íslendinga sem hitti fyrir frændur sína Dani á einhverju glæsihóteli langt úti í heimi. Þeir tóku tal saman eins eðlilegt er um frændur og nágrannaþjóðir á einum góðum stað í hótelinu þar sem menn koma gjarnan saman á kvöldin að loknum kvöldverði. Þá kom í ljós að allir Danirnir voru þar í þeim erindagjörðum að kynna danskar vörur, að reyna að auka útflutning. Allir Íslendingarnir voru hins vegar að reyna að ná sér í umboð, að reyna að flytja inn vörur. Þetta held ég að lýsi best hugarfari til viðskipta okkar við útlönd. Við eigum mjög margt hæfra og góðra verslunarmanna sem hafa náð undraverðum árangri í innflutningsversluninni, en útflutningsverslunin er öll bundin leyfum og alls kyns hömlum, þannig að þar er miklu minna um að ræða að beitt sé frumkvæði. Að þar fái einstaklingurinn það frelsi til athafna sem hann verður að hafa til að einhver árangur náist. Útflutningsverslunin er allt of lengi búin að vera á klafa ýmissa hafta og háð hömlum og duttlungum stjórnvalda. Eins og ég ítreka enn einu sinni að það segir í lögunum að ekki megi bjóða, selja né flytja vöru til útlanda nema að fengnu leyfi. Í stefnuskrá Borgarafl. segir með mjög einföldum orðum, með leyfi forseta: "Útflutningsverslunin verði gefin frjáls. Tryggt sé að ávallt verði farið eftir reglum um gæðamat og gæðaeftirlit vegna útflutningsvöru okkar." Þm. Borgarafl. í Nd. fluttu brtt. við þetta frv. þar sem var lagt til að útflutningsverslunin yrði gefin frjáls. Það var mjög lærdómsríkt og fróðlegt fyrir okkur þm. Borgarafl. að sjá hv. þm. Sjálfstfl., sérstaklega, alla greiða atkvæði gegn þessari tillögu. En sá stjórnmálaflokkur hefur hvað mest haft uppi hávaða um það að það eigi að ríkja meira frjálsræði í utanríkisviðskiptum en verið hefur. Þetta er afsakað með því að það sé aðeins verið að breyta þessu eina atriði, að færa utanríkisverslunina úr viðskrn. til utanrrn. En ég ítreka það að lokum að það hefði verið nær að byrja á því að breyta lögunum sjálfum, efnisinnihaldi laganna, og reyna að koma þar inn breytingum sem gætu leitt af sér nútímavinnubrögð í útflutningsversluninni. Hitt hefði mátt koma miklu síðar, kerfisbreytingin, að flytja utanríkisverslunina yfir í utanrrn. úr viðskrn. Það tel ég óumræðilega lítils virði og raunverulega lítið mál og lýsi enn og einu sinni yfir furðu minni á að það sé verið að setja þetta mál á dagskrá og láta það tefja fyrir öðrum og viðameiri málum.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessum umræðum með þeim hætti sem hv. 7. þm. Reykn., Júlíus Sólnes, gerði, en ég held að óhjákvæmilegt sé eftir þvílíka ræðu að gera hér nokkrar athugasemdir við það sem hv. þm. sagði rétt áðan. Það er greinilegt að hv. þm. Júlíus Sólnes hefur ekki kynnt sér það hvernig útflutningsmálum Íslendinga er háttað. Það er alrangt að það ríki ekki það frelsi í þessum málum sem hann vildi meina að væri ekki fyrir hendi. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk hjá viðskrn. á sínum tíma munu vera á skrá í viðskrn. á fjórða hundrað aðilar sem hafa flutt út vörur frá Íslandi eða gerðu árið 1985 og 1986. Það er því auðvitað öfugmæli að halda því fram að Íslendingar fái ekki að flytja út og að þeir geri ekkert annað en að sigla til útlanda til að skemmta sér eða safna umboðum í sambandi við innflutning. Það vill svo vel til að í þessari ágætu deild er fyrrv. viðskrh., Svavar Gestsson, sem gæti hugsanlega staðfest það sem ég sagði um það að mikill fjöldi manna hefur fengið leyfi til að flytja út ýmsan varning frá Íslandi í gegnum árin. Það eru m.a. mjög margir aðilar sem hafa flutt út skreið og er beðið eftir skýrslu um það hvernig þeirri framkvæmd leið og einnig eru nokkuð margir aðilar sem hafa flutt út frysta rækju, hörpudisk o.s.frv. Þannig að þegar hv. þm. Júlíus Sólnes, sem hefur nú vikið af fundi, er að belgja sig hér í ræðustól yfir því að menn fái ekki frelsi til athafna á þessu sviði er hv. þm. að fara með rangt mál. Hins vegar liggur það í augum uppi að það eru skiptar skoðanir um það hvort ráðuneyti þurfi að koma við sögu í sambandi við útflutning á viðkvæmum og veigamiklum vöruflokkum. Um það hafa menn deilt hér. Án þess að fara frekar út í þá umræðu mun deilan einkum hafa snúist um frystar sjávarafurðir til Bandaríkjanna á síðustu árum. En ég geri ráð fyrir að hæstv. viðskrh. hljóti að fara að hugsa sér til hreyfings í sambandi við aðra aðila. Ég nefni sem dæmi: Hann og hans sérfræðingar hljóta að hafa skoðað það hvernig á að haga útflutningi á saltfiski, síldarafurðum og öðru. Talandi um frelsi er það náttúrlega "relatívt" hvað er að vera frjáls. Það er örugglega hægt að skoða fleiri svið í íslensku þjóðlífi og atvinnulífi þar sem meira frelsi mætti ríkja en á því sviði sem menn eru að tala um þegar þeir tala um utanríkisviðskipti. En í sambandi við útflutning, sem og öll viðskipti, þurfa menn að fullnægja ákveðnum skyldum. Það er mjög auðvelt og létt að tala um að flytja út vöru. En þegar verið er að tala um að flytja út íslensk matvæli skulu menn hafa það í huga að það er verið að flytja út þá vöru sem er grundvallaratriði fyrir íslenskt þjóðfélag, og það er ekki sama hvernig á er haldið. Mistök í sambandi við gæði geta kostað íslensku þjóðina, ekki nokkrar milljónir, heldur hundruð milljóna, því hvað sem öllum fullyrðingum líður um það að einstakir útflytjendur muni tryggja það að gæði vörunnar séu í lagi, þannig að íslenskar vörur hafi ekki skaða af ef varan er ekki í góðu standi eða léleg, er það staðreynd að þau fyrirtæki sem hafa séð um útflutning á sjávarafurðum frá Íslandi hafa varið miklum fjármunum í það að tryggja að gæðin væru með þeim hætti að allar íslenskar vörur sömu gerðar og samkynja nytu góðs af. Það er ekki víst að allir aðrir útflytjendur geti veitt sambærilega tryggingu. Í umræðum um þessi mál í Nd. þann 7. des. kom það m.a. fram í ræðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, 1. þm. Vestf., að hann hafði aflað sér upplýsinga um hvað þessi sölusamtök, sem helst er nú ráðist að af hálfu þeirra sem kvarta undan því að þeir hafi ekki haft nægilegt frelsi til að flytja út frystar sjávarafurðir, hefðu varið miklu til þeirra þátta sem máli skipta ef árangur á að nást, í stórum stíl, á undangengnum árum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem hv. þm. hafði fengið um það segir m.a., með leyfi forseta, og les ég upp úr ræðu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafi á árunum 1984–1987 varið samtals 260 millj. kr. í þá starfsemi að vinna að og þróa afurðir og vinnslutækni. Á verðlagi hvers árs námu þessi útgjöld 1984 31 6 millj., 1985 51,2 millj., 1986 56,9 millj. og árið 1987, þ.e. í ár, er áætlað að þessi upphæð verði 65 millj. kr. Fyrirtæki Sölumiðstöðvarinnar í Bandaríkjunum hefur varið til vörukynningar, vöruþróunar, auglýsinga og gæðastjórnar á sama tímabili árið 1984 3,7 millj. dollara, árið 1985 4,4 millj. dollara, 1986 9,9 millj. dollara og 1987 er áætlað að þetta séu 5 millj. dollara. Samband ísl. samvinnufélaga vinnur að markaðsöflun og tryggingu vörugæða með sambærilegum hætti og útgjöld sjávarafurðadeildar SÍS í Bandaríkjunum voru á sama tíma, þ.e. 1984–1987, sem hér segir í dollurum: Árið 1984 1,7 millj. dollara, 1985 2,8 millj. dollara, 1986 3,2 millj. dollara og 1987 er áætlað að það sé varið 3 millj. dollara. Í sambandi við gæðaeftirlit og vöruþróun hefur sjávarafurðadeild SÍS, miðað við verðlag hvers árs á þessu sama tímabili, varið á árunum 1984–1987 sem hér segir í gæðaeftirlit og vöruþróun: Árið 1984 22,6 millj. kr., 1985 31,7 millj. kr., 1986 44,7 millj. kr. og áætlað 1987 54 millj. kr. Hvað snertir tölurnar hjá Sambandinu, sem flytur út meira en frystar sjávarafurðir, þá er áætlað að af þessum kostnaði séu 96–98% vegna frystra sjávarafurða. Auk þessa hefur Sölusamband ísl. fiskframleiðenda varið í sölu og markaðsmál um 40 millj. kr. á ári á núvirði á síðustu fimm árum. Það getur vel verið að sumum finnist þetta ekki háar tölur en hér er verið að vísa til fjögurra ára og í stórum dráttum hafa þrjú fyrirtæki varið á þessum árum í sambandi við vöruþróun, vörukynningu, auglýsingar og gæðaeftirlit hátt í einn milljarð. Það getur verið að mönnum þyki þetta ekki miklar eða merkilegar upphæðir og í þessu séu ekki falin merkileg störf. Það er oft talað um þetta eins og þeir sem hafa fjallað um þessi mál á vegum þessara samtaka séu örfáir einstaklingar. Ef ég man rétt var einhvern tímann talað um að það væru hinir útvöldu og fannst mér það afar "smekkleg" samlíking, en sleppum því. Það vill svo til að á vegum þessara fyrirtækja starfa hundruð manna heima fyrir og erlendis. Þetta er fólk sem hefur fengið sérmenntun í því að fjalla um gæða- og framleiðslustörf. Það er sérmenntað í markaðs- og sölumálum o.s.frv., þannig að það er ekki hægt að tala um það að hér séu fáir aðilar eða fáir einstaklingar að fjalla um stóra hluti. Þetta hefur verið gert í samtaka átaki og það hefur verið gert of lítið úr störfum þeirra sem hafa fjallað um þetta og ranglega talað um það að þessi starfsemi fari fram í skjóli ófrelsis, hafta o.s.frv. Í staðinn á að koma þetta "ágæta" frelsi þar sem sérhver á að geta flutt út eins og honum sýnist án þess að þurfa að bera nokkra sérstaka ábyrgð á vörugæðum og öðru umfram það sem er í eigin mati eða þess kaupanda sem viðkomandi selur til. Engar sérstakar kröfur eru gerðar um lágmarks samræmda gæðastaðla, sem er grundvallaratriði. Það vill svo til að það eru fleiri þjóðir en Íslendingar sem selja og flytja út frystar sjávarafurðir. Ég nefni sem dæmi Norðmenn. Í Noregi munu það einkum vera tvö fyrirtæki sem flytja út frystar sjávarafurðir, það er fyrirtækið Frionor, sem er samtök mjög margra frystihúsa, ef ég man rétt tæplega 100 hraðfrystihúsa, og fyrirtækið Nordic Group. Þessi tvö fyrirtæki munu flytja út um eða yfir 90% af frystum sjávarafurðum frá Noregi, þ.e. af þeim fisktegundum sem við erum að tala um þegar verið er að tala um útflutning til Bandaríkjanna. Norðmönnum finnst sjálfsagt að hafa þetta fyrirkomulag á útflutningi frystra sjávarafurða. Það er ekki ráðist á þessi fyrirtæki með sama hætti og hér er gert, bæði af hæstv. ráðherrum og alþm. ákveðinna flokka, svo ég tali nú ekki um öðrum óskyldum aðilum, og reynt að gera störf þessara fyrirtækja tortryggileg í Noregi. Þar þykir þetta sjálfsögð ráðstöfun til þess að tryggja mikla hagsmuni. Núna nýlega var verið að sameina sex fyrirtæki sem hafa flutt út saltfisk vítt og dreift bæði um Evrópu og til annarra álfa. Það var verið að sameina sex norsk útflutningsfyrirtæki í eitt fyrirtæki sem heitir Unidos sem á að sjá um allan útflutning á saltfiski frá Noregi í framtíðinni. Þetta finnst Norðmönnum sjálfsagt og Norðmenn hafa náð geysilega miklum árangri í sambandi við sína útflutningsverslun eins og Íslendingar. Það er rétt, eins og kom fram hér í ræðu eins hv. alþm. áðan, að það þarf að fjalla um það líka efnislega hvað hér er á ferðinni þegar menn eru að taka afstöðu til þess hvort leyfisveitingar eigi að vera áfram eða ekki á vegum ráðuneyta. Ég tel það nauðsynlegt að vissu marki að þessi háttur sé á hafður eins og hingað til. Hér liggur fyrir frv. til laga um það að færa þessa starfsemi yfir í utanrrn. Út af fyrir sig get ég fallist á það að sú tilraun sé gerð en hef ekki þá sannfæringu sem sumir aðrir að það hljóti endilega að verða til hins betra. Þetta hefur verið mjög gott hjá viðskrn. í gegnum árin en þar sem það er greinilegur vilji margra að láta á það reyna hvort unnt sé að nýta betur íslenska utanríkisþjónustu, sem er og heyrir undir utanrrn., þá finnst mér rétt að reyna það og ef það reynist ekki sem skyldi að breyta þá til fyrra horfs, að sjálfsögðu með nauðsynlegum breytingum að fenginni reynslu. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja þetta frekar en ég endurtek að það er alrangt sem haldið er fram að fáir Íslendingar fái að flytja út vörur. Á skrá í viðskrn. eru á fjórða hundrað aðilar sem hafa flutt út íslenskar vörur í gegnum árin og ég vil eiginlega óska eftir því að hæstv. viðskrh. leggi fram þessa skrá hér í hv. deild þar sem greint er frá nöfnum þessara fyrirtækja og einnig hvers kyns vörur eru á ferðinni. Ég held að það hljóti að vera mjög auðvelt vegna þess að þessi skrá var fyrir hendi og afhent á sínum tíma sem trúnaðarmál á fundi í stjórn Útflutningsráðs.



Hæstv. forseti. Afstaða mín til meginefnis þessa máls eins og þess sem hér á undan var rætt hefur þegar komið fram í umræðum um Útflutningsráð Íslands og ég mun ekki endurtaka hana hér. Það hefur líka komið í ljós að skoðanir útflutningsfyrirtækja og viðskiptaaðila eru mjög skiptar um réttmæti þessara breytinga. Ég vil gjarnan fá að hlusta á þær í nefnd þegar málið verður rætt þar og fer því fram á að fá áheyrnaraðild að hv. fjh.- og viðskn. þegar þetta mál verður rætt í nefndinni.



Hæstv. forseti. Ég vildi nú byrja á því að þakka hv. 7. þm. Reykv. fyrir fróðlegt yfirlit yfir sögulega þróun viðskrn. og verkefna þess. Það var vissulega þarft yfirlit og í því ráðuneyti hefur verið unnið gott starf, og er unnið gott starf. Hins vegar gat ég ekki verið sammála hv. 7. þm. Reykv. þegar hann hélt því fram að mjög lítið væri eftir af verkefnum í þessu ágæta ráðuneyti. Ég vildi vekja athygli hans og hv. þingdeildar á því að samkvæmt gildandi reglugerð um Stjórnarráðið fer þetta ráðuneyti nú með átta eftirgreind verkefni: 1. verslun og viðskipti, önnur en útflutningsverslun; 2. skipti Íslands við alþjóðleg efnahagssamtök og fjármálastofnanir; 3. gjaldeyrismál; 4. málefni Seðlabanka Íslands, annarra banka og sparisjóða; 5. gjaldmiðil og myntsláttu; 6. verðskráning og verðlag nema lagt sé til annars ráðuneytis; 7. hlutafélög, samvinnufélög og önnur félög um verslun eða annan atvinnurekstur; 8. verslunarskrár og firmu. Þetta eru allt saman mikilvæg verkefni og enn fer viðskrn. með mikilvæg málefni sem varða viðskiptatengsl Íslands við önnur lönd. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að auðvitað orkar sú breyting sem hér er til lögð tvímælis. Það kom einnig fram í máli hæstv. utanrrh. þegar hann mælti fyrir frv. þessu í Nd. og kom reyndar glöggt fram í nál. og við þessar umræður. En hver skyldi svo vera kjarni málsins sem hér liggur fyrir? Hann er sá að mínu viti, og hann kemur einmitt fram í þeim orðum sem hv. 7. þm. Reykv. vitnaði til úr lögunum um Stjórnarráðið, að reynt skuli að haga svo til skiptingu Stjórnarráðsins í ráðuneyti að unnt sé að skipa skyldum eða hliðstæðum málum undir eitt og sama ráðuneyti. Það er einmitt meginregla stjórnarráðslaganna að utanrrn. fari með samninga Íslands við önnur ríki og gerð þeirra. Þar hefur þó lengi verið sú undantekning að viðskrn. hefur farið með viðskiptasamninga við önnur ríki og gerð þeirra. Nú er lagt til að þetta breytist, þ.e. að utanrrn. fari með þessa samninga sem aðra við erlend ríki. Þarna togast auðvitað á það sjónarmið sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að heppilegt væri að mörgu leyti að öll viðskipti heyrðu undir eitt og sama ráðuneyti og hitt að öll skipti Íslands við önnur ríki heyri undir eitt og sama ráðuneyti. Þetta verður aldrei gert fullkomlega upp klárt og kvitt en fyrir því eru nú gild stjórnmálaleg rök að fela einmitt þeim manni, því ráðuneyti, utanrrn. sem fer með skipti Íslands við önnur ríki, viðskiptasamningana, skipti okkar við Evrópubandalagið og Fríverslunarsamtök Evrópu. Það er t.d. alveg ljóst að skiptin við þetta mikla markaðssvæði, Evrópubandalagið, en þangað seljum við nú meira en helminginn af því sem við flytjum út og kaupum þaðan meira en helminginn af því sem við flytjum inn, verði á næstunni einn mikilvægasti þátturinn í okkar utanríkisstefnu og því mikilvægt að þarna sé samstilling kraftanna og verði á hendi þess sem fer með utanríkismálin. Þetta er í mínum huga meginröksemdin fyrir því að færa þessi samskipti yfir til utanrrn. Þessi rök eru ekki endilega varanleg enda tel ég að menn eigi ekki að mikla það fyrir sér um of að gera fyrirkomulagsbreytingar á skrifstofum ráðherra, en það eru ráðuneytin; þau eru starfstæki þeirra til að framkvæma stefnu ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma og þess vegna á ekki að líta á þau, þótt þau hafi starfað í lítt breyttu formi um langt skeið, sem óbreytanlegar stofnanir. Þetta er sjónarmið sem ég hygg að 7. þm. Reykv. mundi vilja kannast við. Hann hreyfði réttilega, af heilbrigðri íhaldssemi, spurningum eins og þessum: Er ástæða til að breyta því sem lengi hefur gengið vel? Hefur viðskrn. ekki sinnt sínum verkefnum vel? Svarið er auðvitað já. Það sama og hann gaf. Síðan var spurt hvort utanrrn. hefði fyrir fram sérstakar forsendur til þess að gegna þessum verkefnum betur en viðskrn. Svarið er nei, það hefur nú ekki neinar sérstakar forsendur til þess, þótt þær megi byggja upp. Í þriðja lagi var spurt: Eru líkur til að þessu fylgi sparnaður? Svarið er líklega líka nei. Ástæðurnar fyrir flutningnum eru fyrst og fremst þær sem ég nefndi. Það sem er mikilvægt í málinu er að ná þeim stjórnmálalegum árangri sem ætlunin er að ná með því að færa útflutningsörvandi starfsemi til utanrrn. í þeirri trú að þannig getum við nýtt betur starfskrafta Stjórnarráðsins alls og sérstaklega að leggja áherslu á það sem ég nefndi: Samskiptin við evrópubandalögin tvö. Ég geri ekki mikið úr því sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að í mörgum EFTA-löndum sé þetta fyrirkomulag ráðuneyta öðruvísi. Það má um það deila hvað sé eins þegar stofnanir eru bornar saman milli landa. Það er vitað mál að utanríkisviðskiptin hafa í Svíþjóð og í Noregi tiltölulega nýlega verið færð til utanríkisráðuneytanna, að vísu undir sérstökum utanríkisviðskiptaráðherrum, eins og réttilega kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. Í Danmörku hins vegar er fyrirkomulagið með öðrum hætti einmitt af þeirri ástæðu að þar eru samskiptin við Evrópubandalagið sérstaklega mikilvæg fyrir utanríkisstefnu og þess vegna hefur það málasvið verið falið utanríkisráðherranum. Þetta á að nokkru leyti við hér hjá okkur. En ég tek undir að það er mjög mikilvægt að menn virði það sjónarmið að viðskipti eru í eðli sínu ekki auðklofin upp í utanríkisviðskipti og innanríkisviðskipti. Það fer mjög oft vel saman að menn sinni hvoru tveggja. Niðurstaðan er sem sagt sú að þetta sé tilraun sem vert sé að reyna, eins og komið hefur fram í máli nokkurra hv. þingdeildarmanna. Ég vildi að endingu víkja örfáum orðum að því sem kom fram í máli hv. 14. þm. Reykv. Það er auðvitað alveg rétt sem kom fram í hans ræðu að öllu frelsi fylgir ábyrgð. Útflutningsfrelsi eins og öðru. Hins vegar mega menn ekki vera svo uppteknir af þessu sjónarmiði að þeir hafist ekki að til þess að rýmka þar um sem rök standa til og markaðsaðstæður erlendis leyfa. Með þeirri breytingu á útflutningsleyfum er engri rýrð varpað á gott starf Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna eða Sambands ísl. samvinnufélaga á þessu sviði, eða dótturfyrirtækja þeirra í Bandaríkjunum. Þau hafa unnið þar gott starf en það er engu að síður nauðsynlegt að tryggja jafnræði þegnanna gagnvart þessum leyfisveitingum, athafnafrelsi þeirra má ekki skerða nema það sé alveg ótvírætt að almannaheill bjóði og við þær breyttu aðstæður sem nú ríkja, þ.e. samskipti við þennan markað eru nú á færi miklu fleiri en áður var, þarna er engin hætta á ferðum fyrir þessi stóru samtök þótt fleiri fái að spreyta sig. En þar með er ég farinn að ræða efnisþátt málsins sem þó var ekki ætlun mín og ég tek það fram að frv. fjallar fyrst og fremst um formlegt forræði málaflokksins en ekki innihaldið í stjórnuninni. Hv. 14. þm. Reykv. beindi því til mín hvort þess væri kostur að þm. fengju að kynnast útflytjendaskrám sem Hagstofan heldur og viðskrn. einnig. Ég mun kanna það með hvaða hætti það er unnt. Það er vafalaust rétt eins og kom fram hjá hv. 14. þm. Reykv. að á þeirri skrá séu býsna margir en eitt mun þó vekja athygli annarra en hans að til stærsta neytendamarkaðar heims eru útflytjendurnir hér á landi frekar fáir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þær athugasemdir sem fram komu hjá honum og voru út af fyrir sig allar á sínum stað. Hans rök eru pólitísk eins og hann sagði. Það er kjarni málsins. Þetta er pólitískt mál á milli stjórnarflokkanna. Það þurfti að veita Framsfl. smáviðbit þessa sumardaga 1987. Það er auðvitað kjarni málsins og þess vegna hefði í sjálfu sér ekki þurft að halda neina aðra ræðu en þá um þetta mál að það hefði verið talið nauðsynlegt að láta framsókn hafa þetta. Það er málið. Enda eru rökin að öðru leyti svona frekar dauf. Þau eru ekki yfirþyrmandi sannfærandi og ég finn það á ráðherranum að hann flytur málið ekki af miklum innri sannfæringarkrafti. En það er nú svona. Menn eru í pólitík og þá lenda þeir í ýmsu og það er eins og gengur. Hér í tölu minni áðan vitnaði ég til bréfs frá útflytjendum til stjórnsýslunefndar sem skrifað var 26. okt. 1983 en þá ákvað stjórnsýslunefnd að kanna viðhorf útflutningssamtaka sjávarútvegsins til þeirrar hugmyndaar að utanríkisviðskiptin yrðu lögð undir utanrrn. Í tilefni af því skrifuðu fulltrúar þessara samtaka bréf sem er á þessa leið, með leyfi forseta: "Í tilefni könnunar stjórnsýslunefndar á viðhorfum útflutningssamtaka sjávarútvegsins til þeirrar hugmyndar að utanríkisviðskiptin yrðu lögð undir utanríkisráðuneytið vilja undirrituð útflutningssamtök taka fram: Við teljum að viðskiptaráðuneytið hafi á undanförnum áratugum unnið mjög mikilvægt starf á sviði íslenskra útflutningsmála, svo sem við gerð alþjóðlegra viðskiptasamninga og samninga um tollamál. Í flestum viðskiptalöndum sem við eigum mest við skipti við eru sjálfstæð viðskiptaráðuneyti sem koma fram sem slík í viðskiptasamningum við Íslendinga. Þar sem landið er háðara milliríkjaviðskiptum en nokkurt annað land sem okkur er kunnugt um teljum við það hagsmunamál útflutningssamtakanna að hér sé sjálfstætt ráðuneyti sem mætt geti til samninga við erlend viðskiptaráðuneyti á jafnræðisgrundvelli. Við leggjum því eindregið til að íslenska viðskiptaráðuneytið haldi sjálfstæði sínu og sé þannig óháð öðrum ráðuneytum í starfi sínu á sviði útflutningsmála." Undir bréfið rita: Kristján Ragnarsson f.h. Landssambands ísl. útvegsmanna, Gunnar Flóvenz f.h. Síldarútvegsnefndar, Ólafur Jónsson f.h. Sambands ísl. samvinnufélaga, sjávarafurðadeild, Árni Finnbjörnsson f.h. Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Valgarð J. Ólafsson f.h. Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, Ólafur Björnsson f.h. Samlags skreiðarframleiðenda, Heimir Hannesson f.h. Sölustofnunar lagmetis. Ég er nú ekki að lesa þetta hér upp, herra forseti, endilega vegna þess að ég telji að þetta hljóti að vera hinn endanlegi dómur í þessu máli, svo íhaldssamur er ég nú ekki, þó að ég hafi að vísu snert af heilbrigðri íhaldssemi, eins og hæstv. viðskrh. var svo vinsamlegur að benda á og ég tel að sé óhjákvæmilegur þáttur í fari stjórnmálamanna sem hafa ánægju af því að taka verkefni sín pínulítið alvarlega, stundum a.m.k., helst alltaf. En ég vil þá víkja aðeins að orðum hæstv. viðskrh. og þá fyrst því að hann taldi að rökin fyrir þessari breytingu væru í stjórnarráðsreglugerðinni, sum sé þau að þar stendur að það eigi að skipa skyldum málum undir eitt og sama ráðuneyti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé verið að slíta mál þarna í sundur með mjög alvarlegum hætti vegna þess að önnur verslun, þ.e. innflutningsverslunin og almenn verslun í landinu, verður með þessum hætti slitin frá utanríkisversluninni. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Ég held að það sé miklu skynsamlegra að halda viðskiptamálunum saman í einu ráðuneyti. Reyndar hef ég verið þeirrar skoðunar að til greina kæmi að breyta því ráðuneyti með því að flytja öll viðskiptamálin inn í eitthvað sem við getum kallað efnahagsráðuneyti án þess að ég fari nánar út í að útskýra hvernig mætti hugsa sér það. Ég tel hins vegar að það hafi verið mjög athyglisvert sem fram kom hjá hæstv. viðskrh. sem röksemd í þessu máli að Danir eru með sinn utanríkisráðherra við að sinna þessum utanríkisviðskiptum vegna þess að Danir eru í Efnahagsbandalaginu og utanríkisráðherra Dana, Uffe Elleman-Jensen, er formaður ráðherranefndar Evrópubandalagsins. Ég held að þetta séu ekki brúkleg rök fyrir okkur vegna þess að við erum ekki í Evrópubandalaginu og við munum ekki ganga í Evrópubandalagið. Það er auðvitað hugsanlegt að við gerum mikið ítarlegri samninga við Evrópubandalagið en við höfum í dag, og það er út af fyrir sig mál sem einhvern tímann væri gagnlegt að fara yfir hér á hv. Alþingi, en mér finnst að þetta séu ekki brúkleg rök. Við eigum mun meiri samleið með EFTA-ríkjunum. EFTA-samstarfið hefur gengið mjög vel. Það hefur skilað okkur ágætum niðurstöðum og ég held að við eigum að taka meira mið af því sem þar á bæ tíðkast heldur en í Evrópubandalaginu. Nú er það auk þess svo að utanríkissamskipti einstakra ráðuneyta eru oft og tíðum unnin á vegum fagráðuneytanna sjálfra. Þau eru ekki unnin á vegum utanrrn. nema að forminu til. Þannig fer félmrn. með samskipti við erlenda aðila varðandi margvísleg félagsmál. Félmrn. undirbjó t.d. samning um sameiginlegan norrænan vinnumarkað fyrir fáum árum og undirbjó einnig samning um félagslega aðstoð á Norðurlöndum sem öll Norðurlöndin eru aðilar að.

Má ég biðja hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni því ég hef ákveðið að fresta fundi til kl. sex, þá er hægt að halda áfram, þar sem þingflokksfundir eru að byrja.

Já, það er óhjákvæmilegt, herra forseti, ég mun verða við þeirri ósk. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar við hættum fundi fyrir þingflokksfund í dag var hér til umræðu frv. til laga um útflutningsleyfi o.fl. Ég var þar staddur í máli mínu að ég var að gera vissar athugasemdir við ræðu hæstv. viðskrh. og var kominn þar að ég benti á það að fagráðuneytin, eins og t.d. viðskrn., hafa sinnt samningum og viðræðum við erlend ríki í umboði utanrrn. Þannig hefur þetta t.d. líka verið með félmrn. Það hefur undirbúið samninga um samnorrænan vinnumarkað, um félagslega aðstoð á Norðurlöndum. Heilbrmrn. fer með t.d. samskipti Íslands við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina. Menntmrn. fer með samskipti Íslands við UNESCO. Landbrn. hefur jafnvel farið að einhverju leyti með samskipti Íslands við FAO og þannig mætti lengi áfram telja til sannindamerkis um það að það hefur verið viðtekin regla í Stjórnarráði Íslands að fagráðuneytin hafa undirbúið og unnið þau mál sem eru á þeirra sviði og viðkomandi fagráðherrar hafa sótt alþjóðlega ráðherrafundi, norræna og aðra alþjóðlega ráðherrafundi þar sem hefur verið fjallað um þau mál sem eru á dagskrá og snerta þessi ráðuneyti á hverjum tíma. Þetta hefur verið talið eðlilegt. Ef hins vegar röksemdafærsla núv. ríkisstjórnar væri þróuð áfram mundu menn auðvitað segja sem svo: Þetta gildir náttúrlega með viðskrn. að þeir eru hvort eð er í útlöndum þarna í utanrrn. og það er best að þeir hafi utanríkisviðskiptin og er þá ekki best að þeir hafi utanríkisfélagsmálin líka og utanríkisheilbrigðismálin og utanríkismenntamálin, þannig að þetta fari allt saman til Steingríms eins og það leggur sig. Ég hugsa að fagráðherrar hér mundu, jafnvel hinir hógværustu menn eins og t.d. hæstv. landbrh., þá óðara segja nei, það kemur ekki til greina að fagráðuneytin hætti að hafa nokkur alþjóðleg samskipti. Þess vegna finnst mér þessi röksemdafærsla hæstv. viðskrh. ákaflega veik og í raun og veru sé ekki mikil ástæða til að eyða orðum að hans röksemdafærslu almennt vegna þess að það fundu það allir viðstaddir að röksemdafærslan var eins og þunnt skæni, alveg örþunnt skæni, gagnsæ alveg því að kjarni málsins var hinn, að það þurfti að koma Steingrími fyrir í utanrrn. og láta hann hafa einhvern heimanmund þannig að hann færi þangað með sæmilegum friði af því að hann var orðinn vinsælasti maður í heimi eins og kunnugt var af skoðanakönnunum. Hitt málið, sem var svo rætt aftur af hv. 14. þm. Reykv., er náttúrlega ákaflega stórt mál sem er kannski ekki beint spurningin um þessi útflutningsleyfi almennt. Það er um stefnuna í því að veita útflutningsleyfi. Ég hygg að það sé út af fyrir sig eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort einhverjir aðrir aðilar gætu kannski gert betur, segjum á Bandaríkjamarkaði, en t.d. SÍS og SH hafa gert. Mér finnst það fullkomlega eðlilegt að menn velti því fyrir sér og skoði það alveg niður í kjölinn. Ég bendi á að það hafa þrír aðilar nú um þó nokkurt árabil, ég man ekki nákvæmlega hvað lengi, haft leyfi til Bandaríkjanna. Þriðji aðilinn, sem ég kann ekki að nefna í bili  En það sem skiptir máli í þessu er það að þessi íslensku fyrirtæki í Bandaríkjunum hafa byggt upp á áratugum tiltrú á íslenska framleiðslu og þegar skóli eða sjúkrahús eða hótel eða fangelsi eða hvaða stofnun sem það nú er sem er að kaupa fisk í stórum stíl á þessum food service-markaði er að kaupa fisk frá Íslandi gera þessar stofnanir yfirleitt ekki svo ýkja mikinn mun á því þegar upp er staðið hvort þetta kemur frá Sölumiðstöðinni eða SÍS. En það er vitað að þetta er íslenskur fiskur. Það er vitað að þetta er íslensk vara sem þarna er verið að selja og það er alveg öruggt mál að ef eitthvað misferst á þessum markaði vegna þess t.d. að gæðaeftirlit er lélegt kemur það ekki bara niður á því fyrirtæki sem er að prófa sig áfram þá og þá, það getur komið niður á öllum íslenskum fyrirtækjum sem þarna eru, líka þeim sem hafa verið með þessa framleiðslu og markaðsstarfsemi í Bandaríkjunum á undanförnum áratugum. Þess vegna eiga menn ekki að setja þetta upp eins og spurninguna um það hvort svo og svo margir aðilar hafi frelsi eða ekki frelsi. Spurningin í þessu er auðvitað fyrst og fremst um það hvort þessi þjóð kemur vörum sínum á markað, m.a. í Bandaríkjunum, með þeim hætti að það skili sem allra skástu hér inn í þjóðarbúið að lokum. Nú er ég ekki viss um það að þessi fyrirtæki sem starfað hafa í Bandaríkjunum um áratuga skeið hafi endilega alltaf skilað hér inn verðmætum með þeim hætti sem best hefði verið á kosið. Og mér dettur ekki í hug að sýkna þau af minni hálfu í þessu efni, að þar kunni auðvitað eitthvað að hafa misfarist í ýmsu. M.a. hygg ég að starfsemi þessara fyrirtækja hafi um árabil verið ákaflega stöðnuð og sömuleiðis íslenska frystiiðnaðarins sem átti að framleiða fyrir þessi fyrirtæki hér á landi. Það eru auðvitað hrikalegar tölur sem maður sér til vitnisburðar um þessa stöðnun þegar maður skoðar bæði þessi fyrirtæki í Bandaríkjunum, frystiiðnaðinn hér á landi og t.d. frystiiðnaðinn annars staðar, eins og t.d. í Danmörku. Íslendingar hafa lengi verið þeirrar skoðunar að Danir gætu ekkert kennt okkur í sjávarútvegi og sennilega síst Danir af öllum þjóðum. Staðreyndin er sú að þar er margt hægt að læra, m.a. í uppbyggingu sjávarútvegsfyrirtækja og markaðsfærslu fisks og ég held að það sé ekki nokkur leið að neita því að þessi stóru sölufyrirtæki okkar í Bandaríkjunum, sem eru nú örsmá á þeim markaði að vísu, voru stöðnuð um skeið, en ég hygg að á seinni missirum hafi verið tekið þar rösklega til hendinni og að þar sé verið að gera marga mjög athyglisverða hluti. Spurningin í sambandi við þetta sem kallað er frelsi af hæstv. viðskrh. er spurningin um það að stjórnvöld átti sig á því hvaða hagsmunum þau eru að hætta, ekki bara fyrir einstök fyrirtæki, hvort það heitir SÍS eða Sölumiðstöðin eða hvað þetta nú heitir allt saman. Spurningin er um það hverju menn eru að hætta fyrir þjóðina í heild og því rykti sem fer af íslenskum framleiðsluafurðum, t.d. í Bandaríkjunum af því að ég er nú sérstaklega að tala um þann markað sem ég var svo heppinn að fá að kynnast dálítið með viðtölum við forráðamenn þessara íslensku fyrirtækja í Bandaríkjunum núna fyrir nokkrum dögum. Það er því skrýtið að standa frammi fyrir því að maður sem er kosinn á þing fyrir jafnaðarmannaflokk veður alveg sérstaklega fram í þessu stuttbuxnafrelsi sem er aðallega kennt við Sjálfstfl. og á náttúrlega helst heima þar og hjá hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni og þeim félögum.  Hins vegar er það auðvitað svo að þessi fyrirtæki þurfa sitt aðhald og ég sá það haft eftir hæstv. viðskrh. Jóni Sigurðssyni að hann lagði á það mikla áherslu að þau þyrftu sitt aðhald og það er alveg hárrétt. Þegar ég fór með viðskiptamál í 13 mánuði á sínum tíma setti ég niður nefnd sem átti að rannsaka starfsemi þessara samtaka og fara yfir hana. Ég frétti af því síðar að hún var ekki mjög vinsæl hjá þessum samtökum, þessi nefnd, og menn höfðu ekki hugsað sér að taka neitt á móti henni með sérstökum velvilja. En Tómas Árnason, sem tók við af mér sem viðskrh., lagði þá nefnd því miður niður. Ég hygg að t.d. rannsókn Alþingis á starfsemi útflutningssamtakanna og því hverju þau hafa skilað heim gæti verið býsna fróðlegt verkefni, lærdómsríkt fyrir alþm., þannig að þeir komist kannski einhvern tímann að þeirri æð sem veitir hér fyrst og fremst gjaldeyri inn í landið því að sjávarútvegurinn hjá okkur er ekki bara kvóti heldur ýmislegt fleira. Ég hygg að það gæti verið fróðlegt fyrir alþm. að fara yfir þessa hluti og ég hygg að það hefði verið skynsamlegri byrjun en að byrja með því að sáldra þessum leyfum út um allar þorpagrundir eins og var gert á dögunum. Hvað er það sem á að spyrja um þegar verið er að veita útflutningsleyfi? Það er í fyrsta lagi verðið. Er það sambærilegt við það sem skást er hægt að fá? Það eru í öðru lagi gjaldeyrisskilin og þær tryggingar sem eru á bak við útflutningsleyfin. Ég hygg að ekki þurfi að leita mjög lengi í útflutningsviðskiptasögu Íslands til að sjá býsna sorgleg dæmi um það að skilin hafi ekki gengið allt of vel, skilaskyldan hafi ekki verið uppfyllt allt of vel að því er varðar þau verðmæti sem eiga að koma inn í þjóðarbúið, þannig að á þessu máli eru margar hliðar. Ef ég væri að taka afstöðu til þessara útflutningsleyfa eftir því hvort ég vildi að hæstv, núv. viðskrh. hefði málin eða ekki gæti ég auðvitað gjarnan hugsað mér að flytja málið yfir á einhvern annan ráðherra vegna þeirrar afstöðu sem hæstv. núv. ráðherra hefur í þessu máli. Hins vegar erum við auðvitað ekki að taka afstöðu til kerfisbreytinga í Stjórnarráði Íslands út frá einstökum mönnum heldur út frá heildarsjónarmiðum og þess vegna hef ég lýst mig andvígan frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu og legg á það áherslu að það hefði verið affarasælla að byrja á að skoða þessi mál í heild ofan í kjölinn hér í þinginu, t.d. af þingmannanefnd, áður en menn fóru að sáldra í kringum sig þessum útflutningsleyfum eins og miðum á tombólu.



Herra forseti. Hér í hv. deild hafa verið mjög fróðlegar og skemmtilegar umræður um það málefni sem mér er hugleiknast í sambandi við þessa lagasmíð, þetta frv. sem hér er fyrir deildinni um að flytja utanríkisviðskiptin úr höndum viðskrh. yfir til hæstv. utanrrh., en það er um það hvort eigi að binda utanríkisverslunina áfram á þann klafa sem hún hefur verið fram til þessa eða hvort utanríkisverslunin eigi að vera frjáls. Ég tel að þetta eigi ekkert skylt við frjálshyggjuna í Sjálfstfl. eða hvort jafnaðarmannaflokkurinn er kominn allra flokka lengst til hægri af íslenskum stjórnmálaflokkum eins og sumir telja og hafa reyndar góð og gild rök fyrir miðað við atburði síðustu vikna. Ég held að þetta sé eins og við höfum lagt mikla áherslu á, borgaraflokksmenn, skilja menn nútímann? Hafa menn skynjað hvílík gífurleg bylting hefur orðið á allri tækniþróun og þekkingu manna? Hér tala hv. þm. eins og þeir séu að tala um utanríkisverslun og viðskipti Íslendinga fyrir 50 árum. Ég er alveg sammála því, að á sínum tíma, þegar Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna var sett á laggirnar, og það ber að þakka kannski fyrst og fremst einum okkar mesta stjórnmálaskörungi, Ólafi heitnum Thors, var um þjóðþrifamál að ræða. Það er vissulega rétt að áður en sölusamtökin voru stofnuð hafði málum verið hagað með þeim hætti að hér voru fyrirtæki að bjóða vörurnar niður hvert fyrir öðru og það náðist ekki sá árangur sem menn hefðu viljað. En hvernig var ástandið þá? Þjóðin var nánast að skríða út úr moldarkofunum. Menn kunnu engin tungumál og fæstir höfðu nokkurn tíma komið til útlanda. Það er því verið að bera ástandið í dag saman við ástandið eins og það var fyrir 50–60 árum. Í kosningabaráttunni í vor heimsótti ég m.a. fiskverkanda og útgerðarmann í Njarðvíkum. Hann sat þar fyrir framan Macintosh-tölvu með tengibúnaði við símakerfið og var í beinu sambandi við fiskkaupendur í New York, Bremerhaven og London. Aðeins þetta litla dæmi til samanburðar við ástandið eins og það var fyrir 60 árum segir í raun og veru alla söguna. Þessi fiskverkandi, sem ég var að taka hér sem dæmi, sem situr fyrir framan sína tölvu og hefur beint tölvusamband við væntanlega fiskkaupendur erlendis, þarf ekki lengur á þessum sölusamtökum að halda. Hann kann tungumál. Hann hefur komið til útlanda og hann veit hvernig þessi viðskipti fara fram. Þetta vissu menn hreinlega ekki fyrir 60 árum. Þá var nauðsynlegt að hafa útflutningsverslunina háða leyfum og hafa hana undir þeirri stjórn sem hún hefur verið fram til dagsins í dag. En það er einmitt einkenni gömlu flokkanna að skilja ekki hina breyttu tíma, skilja ekki nútímatæknina sem hefur haldið innreið sína á Íslandi. Við skulum taka annað dæmi. Fyrir fáeinum árum var ég staddur í Berlín og átti þar langar og skemmtilegar viðræður við ræðismann Íslendinga. Hann kvartaði yfir því að hann hefði um árabil reynt að fá keypt íslenskt kindakjöt, þ.e. að koma því um kring að íslenskt kindakjöt yrði til sölu í einni stærstu vöruverslun Berlínar sem hefur verið fræg um allt Þýskaland fyrir það um áratuga skeið að hafa til sölu matvörur frá öllum heimshlutum. Þetta er stofnun sem er mjög þekkt um allt Þýskaland. Þangað kemur fólk alls staðar að úr Þýskalandi til þess að versla í þessari búð og fá tækifæri til að kaupa allskonar tegundir matvara sem þangað eru komnar alls staðar að úr heiminum. Hann talaði hins vegar fyrir daufum eyrum vegná þess að hann var ekki að biðja um 200, 300, 400, 500 tonn í einu. Öðruvísi viljum við ekki selja kjöt. Sá aðili sem hefur einkaleyfi á að selja lambakjöt til útlanda nennir ekki að sinna minna en fleiri hundruð tonnum í einu. Hann hefur engan áhuga á útflutningi sem ekki nemur fleiri hundruð tonnum í einu. Ef nú hins vegar hinir fjölmörgu aðilar sem eru í innflutningi fengju að spreyta sig á því að selja eitthvað af þessu lambakjöti samhliða því sem þeir eru að gera samninga við sína umboðsaðila erlendis. Það er eitt dæmi enn sem mig langar til að taka: Einn virtur innflytjandi hér í bæ beindi þeirri spurningu til umboðsmanns síns erlendis, sem í reyndinni var stór verksmiðja í Þýskalandi og rak þar mötuneyti fyrir um 30 þús. manns, væruð þið ekki tilbúnir til að kaupa eitthvert lambakjöt af Íslendingum og hafa í mötuneyti ykkar? Jú, svo sannarlega, við höfum ekkert á móti því. Við skulum kaupa af þér kannski 10–15 tonn af lambakjöti, ef þú getur gefið okkur verðtilboð þar að lútandi. En auðvitað fær innflytjandinn ekki leyfi til þess. Hann er háður þessari lagasetningu sem við búum við, eins og lögin eru orðuð, að það beri helst að banna allan útflutning. Þannig má eiginlega lesa lögin. Það er hægt að veita leyfi með ákveðnum skilyrðum, en eins og lögin eru orðuð virðist það heyra undir undantekningu að yfirleitt skuli vera veitt nokkur útflutningsleyfi. Ég held að ekki þurfi að færa frekari rök fyrir máli mínu. Það væri þó fróðlegt að rifja eftirfarandi upp. Það var vitnað til þess áðan í frammíkalli að ég væri fyrrv. sjálfstæðismaður. Ég er ekkert að draga dul á það. Ég hef setið fjölmarga landsfundi Sjálfstfl. og þar hefur yfirleitt alltaf náðst samstaða um það í nefndum, sem hafa fjallað um þau mál, að útflutningsverslunin skuli vera frjáls. En einhvern veginn hefur þetta aldrei komist til skila til þm. Sjálfstfl., né ráðherra flokksins, þó allir óbreyttir liðsmenn Sjálfstfl. séu sammála um þetta atriði.



Herra forseti. Það er ekki rétt að teygja tímann of mikið í umræðu um þetta mál sem hér er til meðferðar vegna þess að það eru önnur mál sem þurfa að fá afgreiðslu í deildinni. En þó verður maður að standa upp og mótmæla hér rangfærslum og öfgum sem taka engu tali. Ég vil aðeins segja við hv. þm. Júlíus Sólnes, 7. þm. Reykn., að það fer aldrei vel á því að afneita uppruna sínum. Það kann aldrei góðri lukku að stýra og endar yfirleitt með skelfingu.

Ég var einn þeirra sem ...

Því miður hefur hv. þm. fallið fyrir því að reyna að afneita pólitískum uppruna sínum og Sjálfstfl., en það gengur allerfiðlega og mér finnst það einhvern veginn ekki klæða hv. þm. Júlíus Sólnes að reyna að gera það því það er aldrei að vita hvar sú vegferð endar sem Borgarafl. hóf sl. vor. Við skulum því talavarlega um það hvernig Sjálfstfl. kann að vera. Auðvitað er hann ekki hafinn yfir gagnrýni. En ég held að það væri nú betra að tala varlega í þeim efnum. Sem betur fer er Sjálfstfl. enn þá og verður vonandi um alla framtíð góður flokkur. Við trúum því flestöll a.m.k. Ég sé það að hv. þm. neitar því ekki alveg, ég sé það á augnatilliti hans. Að því stefnum við öll í framtíðinni að gera hann enn þá betri. En í sambandi við það mál sem hér er til umræðu er eitt sem ég held að verði að leiðrétta, a.m.k. fyrir þingsöguna, það er þessi villukenning um það að menn fái ekki að flytja út á Íslandi. Því miður var hv. þm. Júlíus Sólnes ekki hér inni í dag þegar ég tók til máls. Það var staðfest af hæstv. viðskrh. að það sem ég sagði þá væri rétt. En það munu vera um 300–400 aðilar sem flytja út sjávarvörur og aðrar vörur á Íslandi í dag, þannig að það er ekki hægt að segja að það ríki ekki ákveðið frelsi í þeim efnum. Hins vegar eru í þessum efnum eins og mörgum öðrum ákveðnar takmarkanir. Þær takmarkanir hafa orðið til vegna þess að menn hafa álitið að verja þyrfti meiri hagsmuni fyrir minni í sambandi við útflutning á sjávarafurðum sem og ýmsum öðrum vörum. Ég fyrir mitt leyti er fylgjandi því að frelsi sé sem mest á sem flestum sviðum. Það fer ekkert á milli mála. En maður verður að vera raunsær á ákveðnum sviðum. Og þar sem hv. þm. Júlíus Sólnes vitnar mikið til útlanda vil ég endurtaka það sem ég sagði í dag að hjá stórþjóðum tíðkast það að einmitt matvara, vandmeðfarin matvara, er yfirleitt í sölumeðferð stórra og fárra fyrirtækja. Ég nefndi sérstaklega Noreg. Í Noregi eru það aðeins tvö fyrirtæki sem flytja út 90% af öllum frystum sjávarafurðum sem Norðmenn framleiða. Annað fyrirtækið heitir Frionor og hitt heitir Nordic Group. Þetta fyrirkomulag hefur reynst þeim vei. Í Færeyjum er eitt fyrirtæki sem flytur út allar frystar sjávarafurðir það er Föroyja Fiskasölan. Það fyrirtæki hefur litið þannig til Íslendinga að það óskaði eftir því árið 1970 að Íslendingar önnuðust sölumeðferð á frystum sjávarafurðum fyrir þá í Bandaríkjunum og gera enn. Færeyingar telja hagsmunum sínum mjög vel borgið með þessu fyrirkomulagi. En áður voru það bandarískir umboðssalar sem seldu fisk fyrir Færeyinga. Þeir leituðu ekki til Dana í sambandi við sölu á frystum sjávarafurðum. Ástæðan mun m.a. hafa verið sú að allt sölukerfi Dana á frystum sjávarafurðum er, samanborið við það sem Íslendingar og Norðmenn hafa haft á þessu sviði, mjög lélegt. Danir eru ekki leiðandi aðili í markaðssetningu á frystum sjávarafurðum. Þetta er staðreynd sem er hægt að staðfesta hvenær sem er. Hins vegar eru í Danmörku ákveðin góð fyrirtæki sem frysta sjávarafurðir og annast sölu sinna afurða sjálf. Og þá leggja þau sérstaka áherslu á það að selja í Evrópu. En þar eru öðruvísi markaðsaðstæður en í Bandaríkjunum. Ef við lítum til Evrópu um það hvernig sjávarafurðir eru seldar, þá þarf ekki að fara lengra en til Englands til þess að gera sér grein fyrir því að á Bretlandseyjum, þessum markaði sem skilar Íslendingum mest og best í sambandi við sölu á ísuðum fiski og ferskum, eru tvö til þrjú fyrirtæki sem eru það sem kallað er markaðsráðandi í sambandi við sölu á frystum sjávarafurðum. Þetta eru bresk fyrirtæki: Birdseye, Unilever er sterkt fyrirtæki á bak við fjölda annarra breskra fyrirtækja. Þessi fyrirtæki ráða mjög miklu. Þegar Íslendingar ætluðu á sínum tíma að ryðja sér braut á breska markaðnum með svipuðum hætti og í Bandaríkjunum, þá voru það Unilever og Birdseye sem brutu niður og eyðilögðu þá viðleitni. Því miður. Ef það hefði tekist fyrir 1970 hefðu Íslendingar staðið mun betur að vígi í landhelgisstríðinu í sambandi við markaðs- og sölumál á Bretlandseyjum. Við töpuðum þar niður einum áratug vegna þess að við höfðum ekki þá sterku aðstöðu sem við höfðum í Bandaríkjunum, að þar vorum við sjálfir með okkar eigin fyrirtæki. Það sem forsvarsmenn þessa fyrirkomulags gagnvart Bandaríkjunum eru að tala um sérstaklega er að Íslendingar fengu forskot í Bandaríkjunum umfram margar aðrar þjóðir af því að þeir fóru rétt að í markaðssetningu á þessum afurðum. Og það er rangt og það er ómaklegt að halda því fram að ekki hafi vel verið á málum haldið og að Íslendingar hafi ekki haft forustu í þessum efnum og verið á undan sínum tíma. Þeir voru langt á undan sínum tíma í þessum efnum og eru jafnvel enn. En því miður er dollarinn svo veikur að hann hefur dregið úr áhuga manna til að framleiða fyrir þann markað sem skyldi. Íslendingar eru leiðandi afl og hafa mikil áhrif á verð á frystum afurðum, þ.e. þeim tegundum sem við erum að reyna að selja í Bandaríkjunum. Það er þetta atriði sem skiptir höfuðmáli. Það er það að við í sameinuðu átaki en þó með ákveðnu aðhaldi, sem hefur verið vegna þess að þarna hafa þrjú fyrirtæki einkum selt, sem er Coldwater sem SH á, Icelandic Seafood sem Sambandið á og Ocean Harvester. Vegna þess hvað þessi fyrirtæki hafa verið fá og að vissu marki samtaka, miðað við þær aðstæður og hvað löggjöf um hringamyndun leyfir í Bandaríkjunum, þá hafa þau getað ráðið miklu um verðlag á frystum flökum og frystum fiskblokkum. Það er sú hætta að þessi aðstaða breytist til hins verra sem menn sjá hugsanlega fram undan - ég segi hugsanlega því ég vona það svo sannarlega að innri styrkur þessara fyrirtækja, sérstaklega tveggja fyrst nefndra, sé það mikill að þau haldi velli. Það er fyrst og fremst þetta sem um er að ræða þegar verið er að tala um að það eigi ekki að hleypa allt of mörgum í það að flytja út frystan fisk til Bandaríkjanna - það er sú hætta sem getur blasað við að þessi samstaða riðlist með þar af leiðandi afleiðingum þegar mikið fiskframboð er, að hver undirbjóði annan. Þá verða afleiðingarnar þær að Íslendingar sem þjóð fá minna fyrir sínar afurðir en ella. Þetta er kjarni málsins. Ég trúi því og veit að bæði hv. þm. Júlíus Sólnes sem og aðrir hv. þm. í þessari deild vilja og við viljum öll stuðla að því að Íslendingar fái sem mest í aðra hönd þegar um er að ræða útflutning á þeim vörum sem við viljum flytja út og selja í öðrum löndum. Það er gert lítið með það að stórfyrirtæki þurfi að vera útflytjendur frá Íslandi. Ég minni á annað atriði, og hafði ekki séð athugasemd frá hv. þm. Borgarafl. við því að nú fyrir nokkrum dögum var verið að sameina tvö fyrirtæki, þ.e. ullarverksmiðju SÍS á Akureyri og Álafoss. Það var búið til eitt stórt fyrirtæki í staðinn. Þetta fyrirtæki verður gjörsamlega,með 100% útflutning á allri ull og ullarvörum frá Íslandi á næstu árum. Ég hef ekki séð athugasemd við því að þetta fyrirkomulag skuli vera hjá þessum fyrirtækjum. Enda er ein aðalástæðan fyrir sameiningunni sú, og grundvallaratriði, að í sameinuðu átaki nái þessir aðilar meiri árangri, sérstaklega í samkeppninni úti á hinum stóru mörkuðum. Það þýðir aftur á móti ekki að það fyrirkomulag þurfi að vera gott að það skuli vera einn aðili. Ég tel það mjög óæskilegt. Ég tel það æskilegt að í útflutningi á hvaða vöru sem er frá Íslandi séu hið minnsta tvö til þrjú fyrirtæki. Hið minnsta. Það verður að vera ákveðið aðhald í þessum efnum. Ég er þar hjartanlega sammála hv. þm. Júlíusi Sólnes um það. Það sem menn verða auðvitað að gera sér grein fyrir þegar verið er að fjalla um það að flytja út vörur, eins og fram hefur komið í ræðum manna hér áður, er hvaða verð við fáum fyrir vörurnar. Hvernig eru skilin á þessum verðum? Fáum við örugglega til baka þau verð sem um er samið? Ráðum við við það ef stórir kaupendur koma með kvartanir og segja að varan sé ekki nægilega góð? Það getur verið mjög dýrt og fyrirhafnarmikið að afsanna það þegar mikið framboð er að varan sé jafngóð og lofað var þegar samningur var gerður. Það er mjög þekkt fyrirbrigði í útflutningi sjávarafurða að þegar mikið berst inn af fiski komi erlendir kaupendur og finni allt að vörunni sem hugsanlegt er og þarf ekki mikið til að þeir vilji fá afslátt frá umsömdu verði. Þetta getur verið gífurlegt vandamál. Við erum ekki að tala um útflutning á nokkur hundruðum eða þúsundum tonna. Við erum að tala um útflutning sem nemur um og yfir 100 000 smálestum. Og þetta er ekki bara útflutningur á frystum fiskflökum, þorskflökum. Þetta er ekki bara ýsa og góðfiskur. Hér er um að ræða mikið framboð af öðrum fisktegundum, ufsa, þorski, ýsu, löngu, keilu, síld, loðnu o.s.frv. sem krefst mikillar samræmingar ef árangur á að nást því vandinn er ekki sá að selja bestu vöruna. Það er alltaf hægt að finna kaupendur sem vilja kaupa bestu vöruna. Vandinn er sá að finna markað fyrir þá vöru sem þarf að búa til markað um. Skapa þörf. Og þar hafa þessi stóru fyrirtæki komið til skjalanna og skilað miklum árangri. Því miður verð ég að segja það að ég hef ekki orðið var við það hjá þessum minni útflytjendum ég segi því miður því ég hefði svo sannarlega viljað sjá það - því miður hef ég ekki séð það - og ég vildi óska eftir því að hv. þm. Júlíus Sólnes nefndi mér nokkur dæmi því þegar maður er að leggja til og mæla með að brjótast frá því sem hefur reynst þjóðinni vel, þá þarf maður að geta sannað það með dæmum að annað betra komi í staðinn - því miður hef ég ekki séð þau dæmi, og hef ég þó töluvert mikla reynslu á þessu sviði, ég hef ekki séð dæmi um það að þessir litlu útflytjendur hafi náð betri eða það umtalsvert betri árangri með nýjungum eða í verði sem réttlæti það að rífa það fyrirkomulag upp með rótum sem hefur skilað jafngóðum árangri og raun ber vitni um. Þetta finnst mér höfuðmálið. Ég bið hv. þm. um að koma hér með haldgóð dæmi. Haldgóð dæmi sem sanna að það nemi ekki bara tugum milljóna, heldur hundruðum milljóna Íslendingum í hag, til hins betra að rífa þetta upp með rótum og tala eins og talað er um þessi mál, daginn út og daginn inn. Það er kjarni málsins. Það er ekki nóg að spá fram í tímann og segja að við fáum eitthvað betra. Það þarf að vera hægt að sanna það og sýna það. Þá kem ég að tryggingunum. Gera hv. þm. sér grein fyrir því þegar verið er að tala um þessi mál að þá erum við að tala um útflutning sem nemur líklega á þessu ári um 18 milljörðum kr.? Það er ekkert lítið mál að eiga viðskipti við kaupendur eða viðskiptavini, sem skapa öruggar og góðar tryggingar. Hvað eru öruggar og góðar tryggingar? Það eru ekki bara peningar. Það er líka trygging um það að hafa örugg og góð viðskipti áfram til frambúðar. Það er trygging um það að þegar varan er komin út, þá sjái viðtakandinn um það að hún sé örugglega geymd, og komist í hendur dreifenda, ekki bara í Englandi, sem er í fjögurra sólarhringa fjarlægð ef maður lítur út frá því sjónarmiði að þetta er flutt aðallega með skipum, heldur að varan komist örugglega í hendur neytenda allt vestur á Kyrrahafsströnd Bandaríkjanna eða til Japans svo lengra sé farið. Það þarf mjög öruggt og tryggt afskipunar- og afgreiðslukerfi. Það þarf mjög örugga og trygga kaupendur erlendis, sem taka á móti 100 til 120 eða 130 þúsund smálestum af frystum sjávarafurðum frá Íslandi og andvirði þeirrar vöru er um 18–20 milljarðar á þessu ári. Það gerist ekki eins og hendi sé veifað. Og það gerist ekki með þeim hætti að einhverjir litlir og ágætir innflytjendur á Íslandi geti tekið að sér þetta hlutverk, bara svona samhliða því sem þeir flytja inn í einkaumboðum ákveðnar tegundir af vörum, t.d. bifreiðar, matvöru og annað. Nei, við skulum tala um þetta eins og ábyrgir menn og gera okkur grein fyrir því að við erum að hreyfa við ákveðinni grundvallaruppbyggingu sem getur hrunið á mjög skömmum tíma ef ekki er rétt að staðið. Og það sem er kannski verra er að það gæti ekki tekið mörg ár að koma þessu öllu saman yfir í hendurnar á erlendum mönnum vegna þess að það eru engir sem eiga viðskipti á þessu sviði til frambúðar fyrir nokkur hundruð tonn. Sérhver alvöru, stór erlendur kaupandi sem gengur inn í þessi viðskipti gerir það upp á það að hafa trygg viðskipti til frambúðar og ráða yfir viðskiptunum og verðunum. Ég segi við ykkur, ágætu þm., og sérstaklega við hv. þm. Júlíus Sólnes, sem er verkfræðingur: Við skulum láta sérfræðingana hvern fyrir sig fá að njóta sín eitthvað á sínu sérsviði. Mér dettur ekki í hug að deila við Júlíus Sólnes um verkfræðileg og tæknileg atriði. Ég segi við hv. þm. á móti að hann verður að meðtaka það að sérfræði getur orðið til líka í gegnum reynslu, menntun, þekkingu á viðskiptasviðinu, ekki síður en það að öðlast þekkingu á sviði verkfræði og ég tala nú ekki um á sviði lögfræði. Það er nú náttúrlega alveg kapítuli út af fyrir sig. Svo eru það gæðin. Verða gæði á þessum vörum til af sjálfu sér? Ég ætla ekki að ræða meira um það. Ég gerði það í ræðu hér fyrr í dag. En þessir aðilar, sem hafa staðið að útflutningi og framleiðslu á frystum sjávarafurðum í gegnum tíðina, hafa varið hundruðum milljóna í það að tryggja gæðin. Þeir hafa haldið uppi sterku, öruggu og góðu þjónustuneti fyrir yfir hundrað hraðfrystihús, í gegnum SH og sjávarafurðadeild SÍS. Þeir þjóna þessum frystihúsum frá degi til dags með sérstaklega hæfu fólki. Og þar er ekki um að ræða tvo, þrjá, fjóra, fimm menn. Þar er um að ræða tugi starfsmanna. Í þessum hópi eru m.a. gamlir sjómenn, skipstjórar, stýrimenn og aðrir sem hafa áratuga reynslu í meðferð sjávarafla og vita mjög glöggt hvað hér er á ferðinni og vita mjög vel hvað góður fiskur er. Einnig hefur komið til skjalanna á seinni árum vel menntað fólk, úr háskóla, úr tækniskólum o.s.frv. sem hefur reynst mjög vel. Við skulum þess vegna hafa það í huga að forsenda þess að menn nái árangri í útflutningi sjávarafurða er að gæðin séu í lagi, en til þess að gæðin séu í lagi þarf náttúrlega efnið að vera gott sem kemur að landi, þ.e. fiskurinn, og meðferðin öll og umsjón. Þá er komið að atriði sem menn ræða yfirleitt ekki um hér í ræðum á Alþingi í sambandi við þessi mál - þetta er afskaplega yfirborðsleg og yfirborðskennd umræða hjá mörgum hv. þm., því miður - það er áreiðanleikinn í þessum viðskiptum. Ég legg áherslu á það að ef veita á þetta ótakmarkaða frelsi, sem hæstv. viðskrh. Jón Sigurðsson, sérfræðingur og embættismaður - sem ég held að einn af vinum mínum og þingbróðir, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, hafi kallað kerfiskall eða eitthvað svoleiðis, hann hefur mjög góða þekkingu á kerfinu og öllu sem þar er um að ræða. Hann hefur mikla og glögga þekkingu á því hvernig menn búa til skýrslur og hvernig á að leiða menn saman og finna svo ákveðna meðaltölu út úr því sem menn segja. En þannig er það nú bara ekki í sambandi við þennan atvinnuveg sem við erum að tala um hér sem þarf að byggja á útflutningsleyfunum. Áreiðanleiki byggist á samskiptum manna sem hafa áratuga reynslu af því að hafa átt viðskipti með þeim hætti að báðir hafa fengið sitt, kaupandinn góða vöru og við sem seljendur örugga greiðslu, þannig að við höfum getað haldið þeim viðskiptum áfram. Það er engin trygging fyrir því þegar menn eru komnir með 300-400 - ég held að það séu á annað þúsund heildsalar á Íslandi, ég tala nú ekki um það ef útflutningurinn færi yfir á hendur á annað þúsund - það er engin trygging fyrir því að slíkur fjöldi smáfyrirtækja gæti skapað grundvöll fyrir þann áreiðanleika sem er forsenda góðra viðskipta. Því miður verð ég að hafa mínar efasemdir um það. Held ég samt mikið upp á heildsala því þeir hafa staðið sig mjög vel margir hverjir í sambandi við innflutning. En þar gilda bara önnur lögmál. Í innflutningi keppast menn um að kaupa sem besta vöru á sem lægstu verði, en í útflutningi keppast menn um að selja sem mest á sem hæstu verði. Þar snýst lögmálið við. Þá er það með birgðahald. Það að skipuleggja birgðahald þannig að góður markaður treysti manni krefst líka skipulagningar. Það er dýrt að vera með miklar birgðir. Það er dýrt að vera með það vöruúrval sem menn verða að hafa til þess að þeir geti þjónað góðum viðskiptamönnum í bráð og lengd. Það er ekki markmið og það er ekki góð stefna að segja: Við skulum hafa nógu marga útflytjendur, þeir geta bara sérhæft sig, því sérhæfingin gæti orðið þannig að hún yrði fyrst og fremst á grundvelli þeirra afurða sem best skila, en á kostnað hinna sem lakast skila. Hv. þm. Júlíus Sólnes og hæstv. viðskrh. hafa gert lítið með það sem heitir vöruúrval. Af hálfu hv. þm. og hæstv. ráðherra hefur verið talað eins og þeir sem flytja út frystar sjávarafurðir hafi ekki úr miklu vöruúrvali að moða. Ég verð nú að segja að það er hörmulegt að ráðherra á Íslandi árið 1987, jafnmenntaður og hæstv. viðskrh. er, og einnig jafnmenntaður maður og hv. þm. Júlíus Sólnes er, að þeir skuli standa hér upp á hv. Alþingi og fullyrða það að þessir aðilar hafi ekki staðið sig í sambandi við framboð og vöruúrval. Það þýðir að þeir hafa ekki kynnt sér það mál til hlítar sem hér er til umræðu. Vöruúrval t.d. fyrirtækis eins og Coldwater Seafood Corporation, sem selur fyrir um 230 milljón dollara á ári, er þannig að það eru um 600–700 mismunandi vörutegundir á vörulistum þess fyrirtækis. Ég hygg að þannig sé einnig háttað um fyrirtæki Sambandsins, Iceland Seafood Corporation. Til þess að þróa upp svona fjölbreytt vöruúrval, sem skapar þessa miklu möguleika, þarf stór og sterk fyrirtæki. Bandarískir kaupendur vilja geta gengið að stórum kaupendum sem bjóða upp á svona fjölbreytilegt úrval. Það er grundvallarforsenda þessara viðskipta. Um það að utanríkisverslun Íslands sé bundin á klafa hef ég svarað og ég vil ítreka það að á lista eða skrá í viðskrn. eru 300–400 útflytjendur á íslenskum vörum. Að segja það að menn skilji ekki nútímann, ég þykist nú hafa svarað því töluvert og skil þetta sem pólitíska upphrópun. Auðvitað hafa menn skilið nútímann og það veit hv. þm. Júlíus Sólnes vel þannig að ég ætla ekki að fjölyrða um það atriði í ræðu hans. En ég vil leggja áherslu á það að við tölum um þessi mál á grundvelli þekkingar. Við skulum vara okkur á því að einfalda það um of. Það getur verið hættulegt. Það getur vakið upp væntingar sem því miður geta ekki ræst. Og þá er vont að hafa staðið þannig að málum þegar upp verður staðið að við höfum stefnt í það sem hefur orðið okkur til skaða. Nú gerir hæstv. ráðherra okkur þann heiður að mæta í salinn. Ég veit það af fyrri reynslu ...

Ég hef verið hér allan tímann.

Þannig að þú hefur heyrt vel ræðuna?

Hvert orð.

Ég þykist vita að þú kannast við sumt af því sem ræðumaður hefur sagt.

Ég hef heyrt það áður. Sumt.

Já sumt af því. En það skaðar ekki að ítreka það. Ég veit að hæstv. ráðherra misvirðir það ekki við ræðumann.

Alls ekki nema síður sé.

Ég veit einnig að þó að hann hafi veitt þessi leyfi um daginn var það hans hugsun að farið yrði varlega í það, a.m.k. á fyrsta stigi, og ég er að vissu leyti ánægður með það. En ég ítreka það enn einu sinni að það er grundvallarafstaða í sambandi við afgreiðslu þessa frv., sem hér er til umræðu, hvort hér eigi að ríkja það fyrirkomulag að menn þurfi að sækja um útflutningsleyfi á vissum sviðum utanríkisverslunar, að ég tel það óhjákvæmilegt og vísa til þess sem ég sagði áðan. Hins vegar vil ég taka undir þau sjónarmið að stóru fyrirtækin, og hver sá sem flytur út og verslar yfirleitt, þurfa á aðhaldi að halda, en það verður að vera gert á grundvelli þekkingar og af fullri skynsemi.



Herra forseti. Hv. 14. þm. Reykv., Guðmundur H. Garðarsson, er búinn að flytja langa tölu og hefur fært rök sín fyrir því að útflutningsverslunin eigi að vera háð leyfum, eins og segir í frv. Ég hef heyrt öll þessi rök áður og hv. þm. hefur ekki tekist að sannfæra mig frekar en fyrri daginn. Ég er jafnsannfærður um það eftir sem áður að útflutningsverslunin eigi að vera frjáls. Hins vegar vil ég aðeins mótmæla ýmsum fullyrðingum hv. 14. þm. Reykv. um afstöðu mína sem hann lagði mér í munn í ræðu sinni áðan. Ég hef aldrei lagt til að hin stóru útflutningssamtök verði lögð niður. Þvert á móti ber ég mikla virðingu fyrir Sölusamtökunum. Ég ítreka að ég álít að þau hafi unnið mjög gott verk, hafi fært þjóðarbúinu ómældar tekjur og orðið okkur öllum til góðs. En ég fæ ekki skilið þá hræðslu þeirra aðila sem standa fyrir þessum sölusamtökum að útflutningsverslunin verði gefin frjáls. Hvað óttast þessir menn? Halda þeir að einhverjir smákarlar, einhver fiskverkandi í Njarðvík muni leggja Sölusamtökin í rúst og þá starfsemi sem þau hafa byggt upp í Bandaríkjunum? Er þetta þá svona valt að þau þoli ekki örlitla samkeppni frá einhverjum aðilum sem hugsanlega gætu fundið nýjar leiðir, fundið nýja viðskiptavini, selt annars konar tegundir af fiski en hinir eru að bjástra við? Ég geri mér grein fyrir því að útflutningssamtökin eins og þau eru í dag eru að selja gífurlegt magn af fiskafurðum Íslendinga á Bandaríkjamarkað og það er vel. En ég sé ekkert við það að athuga að einhverjir smærri fiskverkendur og útflytjendur fái tækifæri til að spreyta sig á því að selja annars konar fiskafurðir og leita uppi annars konar kaupendur en við höfum verið að reyna við fram til þessa. Þess vegna fagna ég því framtaki hæstv. viðskrh. að veita sex aðilum leyfi til að prófa sig áfram á Bandaríkjamarkaði og tel að þar sé stigið spor í rétta átt.