Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, sem er að finna á þskj. 1424 frá efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Skúla Magnússon mag. jur., Steinunni Guðbjartsdóttur hdl. og Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti. Líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er það lagt fram í þeim tilgangi að taka af allan vafa varðandi lagaskil milli yngri og eldri laga sem og til fyllingar á gildistökuákvæði laga nr. 14/2004. Vandinn sem um er að ræða er sá að samkvæmt nýju lögunum skal erfðafjárskattur miðast við dánardægur þess sem fellur frá en ekki uppgjör þegar skiptum er lokið. Enn fremur er sagt að þeir sem heimild hafa til að sitja í óskiptu búi við gildistökuna skuli greiða skatt samkvæmt nýju lögunum og jafnframt falla gömlu lögin úr gildi. Það getur komið upp, herra forseti, að maður falli frá fyrir gildistöku laganna, að ekki sé búið að gera upp búið og ekki til staðar heimild til að sitja í óskiptu búi, þá á að greiða skatt þegar kemur að skiptum, þegar búið er að skipta búinu. Það getur orðið eftir gildistöku nýju laganna. Þá á að gera upp samkvæmt gömlu lögunum sem verða fallin úr gildi. Menn eru að glíma við að leysa þetta vandamál. Það er talið að með gagnályktun geti menn ályktað að gömlu lögin gildi enda engum öðrum lögum til að dreifa. En til að taka af öll tvímæli og allan vafa þá er lögð til sú breyting sem í frv. felst, til að taka á vanda þeirra þar sem skiptum er ekki lokið og arfláti lést fyrir gildistöku laganna. Í umræðu um málið í nefndinni kom fram athugasemd varðandi orðalag 3. málsl. 21. gr. laganna þar sem segir: ,,Lögin taka einnig til búskipta þeirra er hafa heimild til setu í óskiptu búi fari þau fram eftir gildistöku laganna.`` Nefndarmenn telja að í upphafi hefði verið betra að segja: ,,Lög þessi``, af því að lögin geta bæði verið eintala og fleirtala, þ.e. svo að skýrt sé að átt sé við lög nr. 214/2004. Nefndin telur ekki ástæðu til að gera neinar breytingar vegna þessa enda megi vera ljóst af lestri málsliðarins og samhengi við greinina í heild sinni að þar sé átt við lög nr. 14/2004 en ekki eldri lögin. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Jóhanna Sigurðardóttir og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir álit þetta með fyrirvara og áskilja sér rétt til að koma fram með og styðja brtt. við frv. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Sigurður Kári Kristjánsson, Gunnar Birgisson, Dagný Jónsdóttir, Össur Skarphéðinsson, með fyrirvara, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Valdimar L. Friðriksson, með fyrirvara, og Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Það er óneitanlega svolítið skrýtið að við skulum standa í þeim sporum að þurfa að samþykkja breytingar á lögum sem við vorum að ljúka rétt fyrir páska. Ég hef svolitlar efasemdir um að nauðsynlegt hafi verið að ráðast í þessa breytingu en hún fellur víst undir það sem ég hafði aldrei vitað að væri til en heitir lagafylling. Það var upplýst af sérfræðingum sem komu til máls við nefndina. Ég vil að það komi skýrt fram að við í Samf. og stjórnarandstöðunni styðjum þessa breytingu. Ég vil vekja athygli á því að við veittum afbrigði til að greiða fyrir samþykkt málsins. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hefði viljað að sami skilningur og við sýndum félögum okkar í meiri hlutanum, og birtist í þeirri atkvæðagreiðslu, hefði komið fram varðandi ákaflega smátt atriði sem við lögðum til að tekið yrði til skoðunar við þessa breytingu. Það varðar hlut barna sem missa foreldra sína og þurfa að sæta því að greiða erfðafjárskatt. Við töldum að við sérstakar aðstæður gætu komið upp erfiðleikar hjá börnum vegna þessa máls og vildum leita samstöðu um að finna leiðir til að framkvæmdarvaldið hefði heimild til að skjóta slíkum tilfellum fram hjá þessum lögum, þ.e. að í tilviki þessara barna yrði veittur frestur á greiðslu erfðafjárskatts. Það liggur fyrir að hér væri um örfá tilvik að ræða og einungis þegar verulega slæmt ástand ríkti. Því miður koma svona tilvik upp og við höfum dæmi um það. Skemmst er frá því að segja að við umræður í nefndinni var ekki skilningur á því að koma til móts við okkur varðandi þetta ákvæði með því að breyta lögum um erfðafjárskatt. Ég vil hins vegar að það komi fram að af hálfu einstakra nefndarmanna í meiri hlutanum var bent á leiðir til að tryggja hlut þeirra barna sem hér um ræðir með því að íhuga breytingar á öðrum lögum. Í trausti þess að þessir nefndarmenn, hinn framsóknarvæni hluti nefndarinnar sem tók vel í þetta, legðu okkur sem höfðum áhuga á þessu máli lið og hjálpuðu við að ráðast í að skoða þessar breytingar og síðan að leggja þær fyrir hið háa Alþingi, lögðumst við ekki gegn afgreiðslu þessa máls og styðjum það. Ég segi það aftur, herra forseti, að mikið skelfing vildi ég að hv. formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, hefði sama skilning á því að ganga til móts við minni hlutann í nefndinni eins og við höfum jafnan þegar á þarf að halda og um er að ræða réttlætismál.

Herra forseti. Í áratugi hefur verið innheimtur á Íslandi erfðafjárskattur sem er miklu þyngri en sá sem við ræðum um í dag. Allan þann tíma hafa menn ekki séð ástæðu til að flytja tillögu í þá veru að milda þau erfiðu mál sem gætu komið upp þegar fólk erfir eignir sem ekki gefa arð, t.d. íbúðarhúsnæði og jarðir. Núna þegar skatturinn er stórlækkaður muna menn eftir þessum tilfellum. Sem dæmi má nefna að ef börn erfa nettóeign upp á 10 millj. kr., íbúð að frádregnum skuldum, þurfa þau að borga núna hálfa milljón í erfðafjárskatt. Fjárhaldsmönnum þessara barna er í lófa lagið að taka hálfrar milljónar króna lán út á nettó 10 millj. kr. eign til að bjarga málum. Þetta er ekki raunverulegur vandi sem við erum að ræða um. Þetta er ekki raunverulegur vandi, herra forseti. Það eru til miklu erfiðari mál í skattalögum, miklu erfiðari mál, t.d. þar sem fólk borgar tekjuskatt af tekjum sem það er búið að tapa, t.d. uppfinningamenn og fólk í atvinnulífinu. Þar eru menn að borga tekjuskatt af tekjum sem þeir aldrei fengu. Slík mál mundi ég vilja ræða. Mörg mál eru félagslega meira aðkallandi en þeirra sem erfa einhverjar milljónir og skatturinn hefur stórlækkað hjá. Við vinnslu þessa máls og þegar lögin voru samþykkt lagði ég mikla áherslu á og mikla vinnu í að einfalda lagatextann, einfalda lögin, hafa eitt skattþrep í staðinn fyrir tvö. Það tókst. Lögin eru yndislega einföld, herra forseti. Það er líka verðmæti í sjálfu sér. Það er verðmætt fyrir fólk að vita að erfðafjárskatturinn er 5% og ekkert annað. Hér er strax byrjað að hola það. Hér er strax byrjað að hola lögin, gera þau flóknari og um leið ófélagslegri. Ég minni á fyrirspurn frá því fyrir nokkrum dögum, um þungaskatt. Þar var spurt um þungaskatt þegar um var að ræða þungatakmarkanir á vegum. Hv. þm. sem kom með þá fyrirspurn, Kristján Möller, spurði hvort ekki væri eðlilegt að gera eitthvað í því þegar þungatakmarkanir væru á vegum, hvort ekki væri eðlilegt að lækka skattinn. Hæstv. fjmrh. svaraði því til að slíkt ákvæði væri í lögum. Það var ekkert annað. Það var búið að gera lögin réttlát. Hins vegar veit það enginn, ekki einu sinni hv. fyrirspyrjandi í þessu tilviki. Þess vegna spurði hann. Til hvers eru menn að flækja lögin þannig að enginn skilji og enginn þekki rétt sinn. Þar fyrir utan yrði sennilega dýrara að ná í niðurfellinguna en sem nemur áðurnefndri niðurfellingu. Það er mjög verðmætt í sjálfu sér að gera kerfin einföld þannig að almenningur skilji þau, viti hvernig þau eru og geti notað þau. Þess vegna er ég á móti tillögum til þess að taka á einstökum málum og flækja allt umhverfið. Nóg er nú samt. Ég skora á hv. þingmenn að spyrja kjósendur sína um afstöðu þeirra til þess að einfalda bótakerfið sem enginn skilur og skattkerfið sem enginn skilur.

Herra forseti. Það eru kannski ekki að öllu leyti efnislegar athugasemdir sem ég ætlaði að gera við málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals, heldur hitt að hér mælir hann fyrir máli og biður Alþingi Íslendinga um að lagfæra lög sem hann hafði frumkvæði að að setja fyrir örfáum dögum. Ég hefði talið skynsamara, í sporum hv. þm. Péturs H. Blöndals, að fara sér hægar og sýna meiri auðmýkt í ræðustól. Formaður Samf., hv. 1. þm. Reykv. n., var eingöngu að vekja á því athygli að ýmis álitamál eru uppi og bar saman framgöngu stjórnarandstæðinga, sem báru ekki ábyrgð á framgangi málsins á sínum tíma þó þeir hafi stutt málið heils hugar, við framgöngu formanns nefndarinnar. Stjórnarandstæðingar komu til móts við þá þörf sem sannarlega var til staðar til að lagfæra þau mistök sem áttu sér stað undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hins vegar komu ábendingar í nefndinni um það sem hér var rakið af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að huga mætti að ýmsum öðrum þáttum þess. Ég held að það hefði farið hv. þm. Pétri H. Blöndal betur að hafa meiri auðmýkt í farteskinu fremur en þann gassagang og hávaða sem hann hafði uppi.

Herra forseti. Það er af virðingu fyrir þinginu og ekki síst virðulegum forseta að ég vil ekki fara með þau orð sem mér finnast hæfa ræðu hv. formanns efh.- og viðskn. Virðulegi forseti. Á ferli mínum í þinginu, sem er að verða 12--13 ár, hef ég aldrei kynnst verklagi nokkurs formanns nokkurrar nefndar eins og hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég hef aldrei kynnst því áður að menn legðu sig beinlínis í framkróka til þess að skapa úlfúð, skapa spennu og draga úr samvinnu milli meiri hluta og minni hluta í nokkurri nefnd eins og hv. þm. virðist beinlínis leggja sig fram um hvað eftir annað. Í þessu tilviki, eins og hæstv. forseta er kunnugt um, erum við að skjóta byttu undir leka sem glöggir menn fundu á lögum þeim sem urðu að veruleika skömmu fyrir páska. Segja mætti að ef einhver einn maður bæri ábyrgð á því að nefndin, við rannsókn málsins, fann ekki þennan ágalla þá væri það hv. formaður Pétur H. Blöndal. Við í stjórnarandstöðunni --- ég ætti frekar að segja, við í Samf. --- höfðum ákveðnar skoðanir á því hvað ætti að ræða um í tengslum við breytinguna á þessum lögum. Okkur hefði verið í lófa lagið, í krafti þingstyrks okkar á hinu háa Alþingi, að koma í veg fyrir það og gera það hv. formanni til háðungar og vinnubrögðum hans að samþykkja ekki þessi afbrigði. Við hins vegar komum málefnalega að þessu máli. Það ríkti ákveðinn vafi á því að lögin eins og við samþykktum þau væru fullkomlega held. Við í stjórnarandstöðunni tökum að okkur hluta þeirrar ábyrgðar sem því fylgir. Þess vegna samþykktum við þetta. Ég held að það sé ástæðulaust fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal að fara á límingunum eða missa taugakerfið úr sambandi, eins og mér fannst gerast í ræðu hans áðan eftir að hafa bersýnilega tapað, a.m.k. í huga sínum, þeirri rökræðu sem spannst um þetta sjálfsagða mál varðandi fátæk börn, og láta eins og hann lét. Ég velti fyrir mér, herra forseti, hvers konar hjarta það er sem slær í brjósti hv. þm. Ég held að það sé úr steini. Hvað eftir annað hefur hv. þm. talað með þeim hætti að maður veltir því fyrir sér hverra hag hann ber fyrir brjósti. Ég ætla ekki að rifja upp þau orð sem hv. þm. hefur látið sér sæma að hafa uppi um hag þeirra sem örsnauðir eru í hópi aldraðra Íslendinga. Við munum það öll sem á þingi sitjum hvaða skýringar hv. þm. fann á því. Nú er það svo, virðulegi forseti, að ég sem nefndarmaður í efh.- og viðskn. kom því með formlegum hætti í bréfi á framfæri við nefndina að tiltekin léttvæg atriði yrðu skoðuð. Ég gerði það vegna þess að ég þekki praktísk dæmi. Ég þekki dæmi úr reynsluheimi okkar síðustu mánuði þar sem svona atvik hefur komið upp. Ég veit að það eru fleiri þingmenn sem þekkja það. En hv. þm., formaður efh.- og viðskn., sýndi meðnefndarmönnum sínum ekki einu sinni þann sóma að láta þess getið að einn þingmanna í efh.- og viðskn. hefði óskað eftir umræðu um þetta mál. Virðulegi forseti. Ég fór ekki fram á það að nefndin yrði sammála mér. Ég fór einungis fram á að málið yrði skoðað. Það kom fram hjá varaformanni efh.- og viðskn., Kristni H. Gunnarssyni, að hv. formaður nefndarinnar hefði ekki einu sinni sýnt þeim sem hér stendur þann sóma að láta vita að þessa hefði verið óskað. Ég vil að það komi sérstaklega fram að mér fannst varaformaður nefndarinnar taka ákaflega málefnalega á þessu. Hann tók upp þykkjuna fyrir mína hönd vegna þeirrar staðreyndar að hv. formaður efh.- og viðskn., sem bersýnilega kann ekki grundvallarvinnubrögð í mannlegum samskiptum í nefndarvinnu á hinu háa Alþingi, hafði látið vera að láta mig sem almennan þingmann njóta þess sjálfsagða réttar að tiltekin mál væru tekin til skoðunar við afgreiðslu frv. Sjálfur benti ég á að sú lausn sem ég hafði á þessu tiltekna máli væri ekki fullkomlega vatnsheld. Ég benti á að t.d. við þær aðstæður að systkinahópur verður skyndilega munaðarlaus og eitt systkinanna er komið yfir 18 ára aldur þá getur það krafist arfshlutar. Þetta skapar vandamál. Þá benti hv. varaformaður efh.- og viðskn. á ákveðna leið sem var meira en einnar messu virði að skoða. Það var þess vegna og af virðingu fyrir meiri hlutanum og lýðræðinu á þessu þingi sem ég og félagar mínir í Samf. stóðum að sjálfsögðu við þau orð að greiða fyrir því að þingið fengi tækifæri til að fjalla málefnalega um þessa breytingu á lögunum. En hv. formaður efh.- og viðskn. sýndi okkur í minni hlutanum ekki þann sóma að fjalla samkvæmt formlegri ósk um þetta mál. Það þurfti félaga hans sem kunna mannasiði og virða hefðbundnar samskiptareglur í samvinnu þingmanna til að koma vitinu fyrir formanninn og fá a.m.k. lágmarksumfjöllun um málið. Það var ekki meira sem um var beðið. Enginn var að reyna að beita því afli sem Samf. sannarlega hefur í þessu tiltekna máli til að koma fram málamiðlun þar sem hrossakaup yrðu gerð til að við næðum þessu fram. Mönnum hefði verið í lófa lagið að freista einhvers slíks. Ég ímynda mér að formaður Samf. hefði getað tekið upp símann og talað við vin sinn í fjmrn. og a.m.k. spurt hann hvort hann væri til í að íhuga það. En það gerði ég ekki vegna þess að ég vinn ekki þannig. Ég taldi fullkomlega eðlilegt að meiri hlutinn á þinginu fengi að ræða þetta frv. og eftir atvikum að fá það samþykkt og Samf. styður það. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta frekari orð en vil í lok máls míns segja það að reynsla mín af hv. þm. sem formanni efh.- og viðskn. er ekki góð. Því miður er þetta ekki fyrsta dæmið. Það er einfaldlega þannig í þinginu að menn reyna að vinna saman. Það gerum við í stjórnarandstöðunni og það hafa flestir í stjórnarliðinu líka gert. Mér finnst að hv. þm. Pétur H. Blöndal ætti að horfa svolítið til þess.