Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, sem er 72. mál Ed. á þskj. 74. Ég get reyndar verið stuttorður um frv. það sem ég mæli hér fyrir. Í raun er um að ræða leiðréttingu á lögum sem samþykkt voru á seinasta þingi um eiturefni og hættuleg efni, þ.e. lögum nr. 52 frá 1988 sem öðlast gildi frá og með nk. áramótum hvað snertir starfsemi eiturefnanefndar en sjálf lögin öðluðust gildi 1. júlí sl. Hins vegar var ákveðið að eiturefnanefnd sú sem nú situr sæti til áramóta og frá þeim tíma tæki til starfa ný nefnd í samræmi við ákvæði laganna. Inni í 1. mgr. 2. gr. laganna slæddist smámisskilningur sem ráðuneytið telur eðlilegt að leiðrétta. Þar kemur m.a. fram að einn nefndarmanna skuli vera efna- eða verkfræðingur með sérþekkingu á notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði, garðyrkju og til útrýmingar meindýra og skuli hann tilnefndur af landbrn. Aldrei var ætlunin, þó svo færi, að þessi aðili þyrfti að hafa efna- eða verkfræðimenntun, má að sjálfsögðu vera verkfræðingur, heldur að um væri að ræða aðila sem hefði sérþekkingu á notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði. Sú skipan hefur gilt til þessa og gefist vel. Sú breyting sem óvart varð hér á mundi útiloka núsitjandi fulltrúa landbrn. frá störfum í nefndinni. Sú var ekki ætlunin. Rétt er enn fremur að benda á að í nefnd þeirri sem gerði tillögur að nýjum lögum um eiturefni og hættuleg efni var lögð til óbreytt fyrirkomulag varðandi skipan þessa fulltrúa landbrn. að öðru leyti en því að hann kæmi inn sem fullgildur nefndarmaður samkvæmt nýju lögunum í stað þess að taka eingöngu sæti í nefndinni þegar fjalla skyldi um notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði, svo sem kveðið var á í eldri lögum. Eins og af framansögðu má ráða hafa hér orðið mistök en sem betur fer er hægt að leiðrétta þau í tíma þar sem lögin öðlast ekki gildi fyrr en frá og með nk. áramótum hvað snertir starfsemi eiturefnanefndar. Ég held það þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., herra forseti, og legg ég til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. með beiðni um að málið fái skjóta afgreiðslu.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) Hæstv. forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir og er á þskj. 31 er ekki nýtt af nálinni hér á hv. Alþingi. Ég hef flutt það tvisvar áður og fengið við það góðan stuðning í þessari hv. deild. Á síðasta þingi var flm. auk mín að þessu frv. hv. 5. þm. Norðurl. e. Valgerður Sverrisdóttir og nú hefur okkur bæst góður liðsauki því að auk okkar eru nú einnig meðflm. hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, Margrét Frímannsdóttir og Guðmundur Ágústsson. Frv. þetta fjallar um breytingu á lögum nr. 63/1974, um grunnskóla, með síðari breytingum, en eins og áður sagði hefur það verið flutt á tveimur seinustu þingum en ekki hlotið afgreiðslu og er því endurflutt nú með nokkrum breytingum. Samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumál, sem fyrrv. forsrh. Þorsteinn Pálsson skipaði í ágúst 1987 og skilaði áfangaskýrslu í ágúst sl. um skóla og dagvistarmál, fjallar um stjórn skóla í kafla 1.5. í þessari skýrslu. Þar eru gerðar till. um breytingar á lögum um grunnskóla sem lúta að starfsemi skólaráða, þ.e. það eru gerðar tillögur um þau sömu atriði og þetta frv. hefur fjallað um en með nokkrum breytingum. Það var víðtæk samstaða innan þessarar samstarfsnefndar um tillögur hennar og þess vegna þótti flm. þessa frv. rétt að taka tillit til þessarar skýrslu og því er frv. flutt nú með þeim breytingum, sem samstarfsnefndin gerði á frv., er varða 1. og 3. gr. þess. Breytingarnar varðandi 1. gr. eru þær að bætt er við síðustu mgr. þeirrar gr. sem varðar 20. gr. laganna um að fræðsluskrifstofur skuli hafa yfirlit um starfsemi foreldra- og kennarafélaga og stuðla að samstarfi þeirra innan fræðsluumdæmisins. Tillaga samstarfsnefndarinnar um breytingar á 3. gr. frá upphaflega frv. er sú að fækka í þessu skólaráði. Tillaga nefndarinnar var sú að það skyldi aðeins skipað þremur mönnum og flm. þessa frv. töldu rétt að fallast á þessa breytingu og þess vegna er þetta frv. flutt þannig breytt nú. Í grg. frv. kemur fram að samkvæmt grunnskólalögum er grunnskólanum fyrst og fremst ætlað það hlutverk að mennta og fræða börn og unglinga. Síðustu áratugi hafa orðið miklar breytingar á þjóðfélagsháttum, ekki síst hvað varðar líf fjölskyldunnar. Atvinnuhættir hafa breyst og þátttaka kvenna í atvinnulífinu hefur aukist svo að nú stunda 80% þeirra atvinnu utan heimilis. Einnig hefur fjöldi barna sem dvelst hjá öðru foreldri sínu farið vaxandi og lætur nærri að um sjötti hver nemandi í bekk sé barn einstæðs foreldris. Í kjölfar þessa fylgja ný viðhorf til hlutverks skóla. Nú er ætlast til að þeir sinni í ríkari mæli en áður ýmsum þáttum uppeldis og mótunar sem ekki falla beint undir hefðbundnar námsgreinar og fræðslu. Það kemur því í hlut grunnskólans að taka í auknum mæli að sér gæslu barna og jafnt líkamlega sem andlega umönnun þeirra. Þessi þróun hefur í för með sér vaxandi þörf á tengslum milli heimila og skóla og raunverulegri samvinnu foreldra og starfsfólks skóla um uppeldi og skólastarf. Sú breyting sem hér er lögð til á grunnskólalögunum er tilkomin í beinu framhaldi af vinnu sem unnin var af vinnuhópi sem hæstv. þáv. menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir skipaði til að fjalla um ,,tengsl fjölskyldu og skóla``. Með grg. þessa frv. eru m.a. fskj. úr skýrslu þess vinnuhóps sem beinlínis fjalla um þennan þátt. En það voru niðurstöður vinnuhópsins að í raun og veru þyrfti aðeins eina lagabreytingu til að koma á nánara samstarfi foreldra og skóla og það er sú till. sem er flutt með þessu frv. Breytingin felst sem sagt í því að varðandi 20. gr. grunnskólalaganna þá skuli skólastjóri bæði hafa samráð við skólaráð og kennara við stjórn grunnskóla. Þá er í 2. gr. frv. ákvæði um að 21. og 22. gr. núgildandi laga um að foreldrafélög og nemendaráð verði sameinuð í eina heildargrein, en ekki er gerð önnur efnisleg breyting á þessum lagagreinum en sú að lögð er aukin áhersla á eflingu samstarfs heimila og skóla. Tilgangurinn með stofnun skólaráða er því að skapa sameiginlegan vettvang fyrir foreldrafélag, nemendur og kennara skóla. Ég hef áður orðið vör við þann misskilning að með þessu frv. sé verið að gera foreldrafélögin óvirk eða óþörf, en ég vil taka það sérstaklega fram að það er alls ekki tilgangurinn með þessu frv. Það er miklu fremur verið að reyna að efla samstarfið milli foreldrafélaga og þeirra sem stjórna hinum daglega rekstri skólanna með því að tengja þau þannig hinum daglega rekstri að þau eigi fulltrúa í skólaráði sem hefur þá tækifæri til að fylgjast með hvernig starfsemi og rekstri skólans er háttað hverju sinni. Það er ekki gert ráð fyrir að slíkt skólaráð komi saman nema kannski þrisvar á ári, þ.e. að gert er ráð fyrir því í það minnsta þrisvar á ári, en ekki að þetta skólaráð sé kannski með fundi í hverri viku eða svo. Það mætti hugsa sér að skólaráð komi saman í upphafi skólaárs, á miðjum vetri og síðan í lok skólaárs til undirbúnings starfsins fyrir næsta ár. Það er fjölmargt sem mælir með þessum tengslum foreldra við innra starf skólanna. Það er hægt að nefna atriði eins og slysavarnir, umferðaröryggi, og það þarf ekki að fjölyrða um það fyrir hv. þingdeildarmönnum að það eru einmitt börn og unglingar sem eru í stærstu áhættuhópunum hvað varðar slysin. Það er orðið mikið áhyggjuefni hve slys á börnum og unglingum eru orðin tíð hér á landi. Þau eru tíðari hér en í flestum öðrum löndum Evrópu og þótt víðar væri leitað. Það er rétt að taka það fram að það er unnið að slysavörnum af ýmsum aðilum, en það er augljóst að þetta þarf að ná til stærstu áhættuhópanna með því að virkja þá sjálfa, þ.e. börnin og unglingana eða nemendurna, og það yrði best gert með samvinnu foreldra, forráðamanna skóla og nemenda. Það þykir ekki ástæða til að lögbinda stofnun foreldrafélags og nemendaráðs við hvern grunnskóla ef stofnun skólaráðs er gerð að skyldu, því að séu foreldrafélag og nemendaráð starfandi og skóli er af þeirri stærð sem leyfir kennararáð, þá er mikilvægt að auka samvinnu þessara aðila með setu fulltrúa í skólaráði. Það er einnig rétt að taka fram að auðvitað gilda í þessum efnum aðrar aðstæður víða í dreifbýlinu heldur en hér á þéttbýlissvæðinu. Því er gert ráð fyrir að skóli sem telur ekki grundvöll fyrir stofnun skólaráðs geti sótt um undanþágu frá ákvæði þessara laga til menntmrn. og þá þurfa að liggja gildar ástæður fyrir þeirri undanþágu, t.d. varðandi smæð skóla. Ef yfirmönnum skóla í landinu er alvara í því að þeir vilji auka samstarf við heimilin, þá held ég að þeir hljóti að taka slíkri breytingu á grunnskólalögunum fagnandi með því að fulltrúar foreldra vilji leggja það á sig að taka sæti í slíku skólaráði til að fylgjast með og hafa möguleika á að koma á framfæri sínum hugmyndum eða athugasemdum þegar verið er að skipuleggja innra starf skólanna hverju sinni. Ég sé ekki, hæstv. forseti, ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það hefur áður fengið góða umfjöllun hér í þessari hv. deild og, eins og ég sagði í upphafi, víðtækan stuðning. Ég vænti þess að frv. fái greiða meðferð í hv. menntmn. sem væntanlega fær þetta frv. til umfjöllunar. Ég á því miður ekki lengur sæti í þeirri nefnd og get því ekki fylgst með starfi hennar, en vænti þess að málið fái þar greiðan framgang. En að lokinni þessari umræðu, hæstv. forseti, legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Eins og 1. flm., hv. 6. þm. Reykn., gat um hefur þetta frv. áður komið til meðferðar hér á hv. Alþingi og á sér orðið mjög langan aðdraganda í tíð margra menntmrh. eins og gengur. M.a. kom þetta til meðferðar á síðasta þingi og fékk þá ágætar umræður hér í hv. Ed. en hlaut ekki neina efnislega afgreiðslu af hálfu hv. menntmn. Það er rétt að geta þess í þessu sambandi að það mál sem hér er aðallega hreyft, þ.e. réttur foreldra til áhrifa, hefur verið mikið rætt að undanförnu og um það sem hugmynd eða hugmyndafræði út af fyrir sig er grundvallarsamstaða má segja í öllu skólakerfinu og hefur verið lengi. Þar eru hins vegar uppi eins og gengur mörg álitamál um það hversu langt eigi að ganga og í frv. eins og það liggur hér fyrir er ekki tekið á því þannig að tæmandi sé, enda er kannski ekki hægt að ætlast til þess vegna þess að sumt af því sem hér verður að taka á eru reglugerðaratriði, samráðsatriði við fræðslustjóra, skólastjóra. Skólaþróunardeild menntmrn. verður að koma þar við sögu og fleiri, enda er gert ráð fyrir því í 3. gr. frv. að menntmrh. setji reglugerð um störf og starfshætti skólaráðs og setji skólaráði erindisbréf. Það sem ég á við með því sem óljóst kann að teljast í þessu frv. eins og það liggur fyrir, án þess að það sé galli sem ræður úrslitum um málið út af fyrir sig að mínu mati, er ákvæðið í 1. mgr. 3. gr. um að 23. gr. grunnskólalaganna orðist svo: ,,Við hvern grunnskóla skal starfa skólaráð sem er stjórn skólans til ráðuneytis um innri mál hans, svo sem kennsluskipan, starfsáætlanir, skólatíma, slysavarnir og félagslíf í skólanum og fleira sem varðar daglega starfsemi skólans.`` Mín spurning er þessi: Hvað þýðir ,,til ráðuneytis"? Hver er það sem á að ráða ef í odda skerst eða til tíðinda dregur og nauðsynlegt er að taka ákvarðanir í þessum málum sem ekki er kannski samstaða um í skólanum? Ég tel að í þeim efnum verði hins vegar að taka mjög skýrt á málum, t.d. ef stofnun af þessu tagi sem skólaráðið er á að fjalla um einstök atriði í kennsluháttum grunnskólans. Ég held að hv. þm. og aðrir sem um þetta fjalla verði helst að átta sig nákvæmlega á því hversu langt eða skammt á að ganga í þessu efni. Ég fyrir mitt leyti er ekki tilbúinn til að segja nákvæmlega til um hversu langt eða skammt á að ganga í þessu efni. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt að hv. Alþingi geri sér ljóst að þegar svona mál yrði afgreitt með einhverjum hætti þarf að kveða skýrt á í þessum efnum vegna þess að ef svona mál eru óljós dregur það langan slóða á eftir sér og skapar vandamál inni í hverjum einasta skóla og kennslustofu í öllu landinu, og það er slæmt vegna þess að þetta eru viðkvæm mál. Þetta eru erfið mál sem snerta börnin og skiptir miklu máli að þar séu reglur eins skýrar og kostur er. Í sambandi við þá vinnu sem nú stendur yfir varðandi endursamningu og ákvarðanir um aðalnámsskrá grunnskólans er lögð mikil áhersla á þátt foreldranna og að gengið sé eins langt og hægt er á grundvelli gildandi framhaldsskólalaga í þeim efnum. M.a. höfum við tekið um það ákvörðun að þegar gengið verður frá aðalnámsskrá grunnskólans til útgáfu, sem ég hef von um að verði í apríl í vor eða svo, verði nú þegar kallað í fulltrúa foreldrafélaga auk auðvitað fulltrúa kennarasamtakanna, fulltrúa Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Það eru ekki til nein samtök foreldrafélaga í landinu og þess vegna verðum við að fara þá leið að biðja skólaþróunardeildina um að velja eins og tvö foreldrafélög af handahófi, eitt í þéttbýli og annað í dreifbýli þar sem aðstæður eru ólíkar, til þess að starfa í samráðsnefnd við undirbúning að útgáfu og frágangi aðalnámsskrár grunnskólans. Í þessari vinnu sem fram fer við undirbúning að aðalnámsskrá grunnskólans er lögð mikil áhersla á samvinnu og gagnkvæmt upplýsingastreymi milli heimila og skóla. Það er nokkuð sem er alveg ljóst að samrýmist að öllu leyti og er að öllu leyti eðlilegt, það er upplýsingastreymið milli heimila og skóla. Þar tel ég að sé sjálfsagt að leggja alveg tilteknar kvaðir á skólana, jafnvel ríkari en verið hafa. Síðan verður auðvitað að skýra betur í slíkri námsskrá hlut skólans í uppeldinu og reyna að draga fram skyldur skólans með hliðsjón af skyldum foreldranna að svo miklu leyti sem það er á færi reglugerðargjafans að taka ákvarðanir í þeim efnum. Það er mat skólaþróunardeildar menntmrn. að eðlilegt sé að í aðalnámsskránni geti komið fram hvatning til foreldra um samvinnu en aðalnámsskráin sé hins vegar ekki réttur vettvangur til að skylda foreldra í þessu efni. Rökin fyrir því að lögð er áhersla á það í drögum að aðalnámsskrá, eins og þau liggja fyrir núna, að gert er ráð fyrir að þar komi fram hvatning til foreldra um samvinnu, eru m.a. þau að skólamenn í öllu landinu óska eftir því að aðalnámsskráin búi þannig að skólanum að foreldrarnir geti komið þar við sögu eins og kostur er. Hins vegar er nauðsynlegt að velta mjög vandlega fyrir sér einstökum atriðum í þessu efni. Eiga foreldrarnir aðeins að fjalla um það sem má kalla ytri umgjörð skólastarfsins? Hver á hlutur foreldra að vera í fræðslu? Á skólinn að skipta sér af heimilishögum? Eiga foreldrar að hafa áhrif á val námsbóka? Eiga foreldrar að hafa áhrif á kaup á námsbókum? Eiga foreldrar að hafa áhrif á skipulag skólastarfs? Eiga foreldrar að hafa áhrif á kennsluhætti, bæði almennt og í einstökum atriðum? Eða á að einskorða áhrif foreldra við ytri mál eins og félagslíf, tómstundastörf, skólasvæðið o.s.frv.? Hvaða merkingu á að leggja í orðið ráðuneyti í þessu frv.? Allt þetta eru atriði sem þarf að skoða og við höfum tekið um það ákvörðun í menntmrn. að vinna að vissum lagfæringum á grunnskólalögunum. Það er ágæt samstaða um grunnskólalögin í grundvallaratriðum eins og þau eru, þann anda sem þar er um að ræða og þau grundvallaratriði sem þar er lögð áhersla á. Hins vegar eru lögin einfaldlega orðin fjórtán ára gömul og reynslan hefur fært okkur margt, nýjar upplýsingar, sem nauðsynlegt er að taka tillit til. Þess vegna er það almenn skoðun að athuga þurfi grunnskólalögin og einstaka þætti þeirra. Ég vil þess vegna segja það, herra forseti, að ég tel að það sé mjög vel við hæfi að hv. Alþingi fjalli um grunnskólalögin og einstaka þætti þeirra. Jafnmikilvægt málefni og það er sem hér er hreyft á auðvitað að vera viðfangsefni þingsins. Í þessari virðulegu deild voru flutt nokkur frv. um skólamál á síðasta þingi, m.a. myndarlegt frv. frá þingkonum Kvennalistans um þau mál sem hlaut ágæta umræðu í þinginu. Vafalaust er margt í þessum efnum sem hægt er að laga í skólastarfinu almennt án þess að þurfi að kosta þar til stórkostlegum nýjum fjármunum. En það er auðvitað sá stóri vandi sem skólakerfið stendur frammi fyrir að það kostar dálítið og það er erfitt að bæta þar við svo nokkru nemi. Þess vegna verðum við að reyna að finna leiðir til þess að bæta skólastarfið án verulega aukinna útgjalda. Þessi hugmynd, sem er verið að fjalla um, þ.e. tengsl foreldra og skóla, er góð hugmynd. Við þurfum hins vegar að vanda okkur við það hvernig hún yrði útfærð.

Eiður Guðnason Herra forseti. Svo sem fram hefur komið er frv. ekki nýtt af nálinni. Það hefur nokkrum sinnum áður verið flutt í þessari hv. deild en ekki náð fram að ganga. Ég hef þá jafnan lýst nokkrum efasemdum um ágæti þess og mun enn gera það, enda þótt frv. sé nú nokkuð breytt. Ég fæ ekki séð, eins og gert er ráð fyrir skipan mála í frv., að það hafi af sjálfu sér einhverjar umbætur í för með sér. Ég get tekið undir með hæstv. menntmrh. þegar hann fjallaði um 1. málsgr. 3. gr. frv., þ.e., með leyfi forseta: ,,Við hvern grunnskóla skal starfa skólaráð sem er stjórn skólans til ráðuneytis um innri mál hans, svo sem kennsluskipan, starfsáætlanir, skólatíma, slysavarnir, félagslíf í skólanum o.fl. sem varðar daglega starfsemi skólans.`` Ég held að með því fyrirkomulagi sem hér er lagt til að verði upp tekið sé í verulegum mæli verið að kippa burt starfsgrundvelli foreldrafélaganna við skólana vegna þess að þau annast nákvæmlega þessi mál sem hér eru upptalin sem verkefni skólaráðs. Ég held að það sé ekki til bóta að það séu tveir aðilar, annars vegar skólaráð og hins vegar foreldrafélag, að fjalla um sömu málin. Nú er það svo að foreldrafélög starfa sjálfsagt með mismunandi hætti og eru misvirk í starfi. Svo vill til að ég var formaður í foreldra- og kennarafélagi eins grunnskólans hér í Reykjavíkurborg um þriggja ára skeið. Þar var starfað með þeim hætti að alla fundi stjórnar foreldra- og kennarafélagsins sátu skólastjóri og a.m.k. tveir kennarar. Þar var fjallað um þessi mál öll, starfsáætlanir, skólatíma, slysavarnir og félagslíf. Raunar var foreldrafélagið ásamt með nemendum þátttakandi í félagslífi skólans. Auðvitað var það svo að varðandi kennsluskipanina var stjórn foreldrafélagsins miklu frekar sem áheyrnarfulltrúi. Menn gátu látið sínar athugasemdir í ljós en höfðu þar ekkert ákvörðunarvald svo sem gefur auga leið. Í mínum huga er það auðvitað skýrt að það eru skólastjóri og kennarar fyrst og fremst sem taka ákvarðanirnar um skólastarfið þó auðvitað sé ekki bara gott og nauðsynlegt heldur mjög æskilegt að það gerist í góðu samstarfi við foreldrana og foreldrafélögin. Ég sem sagt óttast að verði þessi háttur tekinn upp, sem frv. gerir ráð fyrir, séu í rauninni dagar foreldrafélaganna taldir vegna þess að þau hafa þá ekki lengur verkefni við að fást. Það er ekkert auðvelt að virkja fólk til þátttöku til starfs í þessum félögum. Það held ég að allir muni taka undir sem að þeim málum hafa komið. Það er hins vegar hægt og það hefur tekist og tekist ágætlega sums staðar. Og ég veit að það hefur orðið veruleg breyting t.d. á upplýsingaflæði frá skólunum inn á heimilin núna á síðustu árum. Af því að hæstv. menntmrh. vék að því að ekki væru til samtök foreldrafélaga . . .

Landssamtök.

Rétt. Landssamtök eru ekki til en svæðissamtök eru til, a.m.k. hér í Reykjavík, sem hafa tekið sér það einkennilega nafn sem ég gagnrýndi oft á fundum þeirra samtaka, það er þessi skammstöfunarárátta, og samtökin kalla sig SAMFOK, sem minnir mig satt að segja á eitthvað allt annað en Samtök foreldra- og kennarafélaga. Þau samtök hafa ekki verið mjög starfsöm. Ég hygg að starfsemi þeirra hafi aðallega verið fólgin í því að halda einn aðalfund á ári og einhverja blaðaútgáfu réðust þau í á sínum tíma sem ég held að hafi ekki haft neitt framhald. Það hafi orðið eitt tölublað eða svo. Ég held hins vegar að það sé mjög brýnt að t.d. menntmrn. beiti sér fyrir því að stofnuð verði landssamtök foreldra- og kennarafélaga. Ég hygg að slík samtök séu til á öllum Norðurlöndunum og starfi þar af töluverðum þrótti. Ég held að það sé miklu nær að reyna að blása lífi í þá félagsstarfsemi og þau samtök sem þegar eru fyrir hendi í skólunum en að vera að búa til nýtt ,,apparat`` mætti kannski segja við hliðina á þessu sem á að sinna sömu verkefnum. Ég held að hér sé verið að bæta við báknið og ég hef ekki neina sannfæringu fyrir því að þessi breyting muni verða til bóta í íslenska skólakerfinu. Það er hægt að hlaða upp endalausum nefndum og ráðum en það skilar ekki alltaf tilætluðum árangri. Þess vegna lýsi ég miklum efasemdum um ágæti þessarar tillögu. Ég veit að sjálfsögðu að flm. gengur gott eitt til. Ég held hins vegar að þeir hafi farið inn á ranga braut og ég er jafnsannfærður um það og ég hef áður verið að með því að búa til nýtt ráð sem á að fjalla um sömu verkefni og foreldrafélögin gera er verið að gera þeim félögum mikinn ógreiða og nánast að lýsa því yfir að þeirra sé ekki lengur þörf og þau hafi ekki starfsvettvang eða starfsefni því ef skólaráð á að fjalla um alla þessa hluti sé ég ekki að foreldrafélögin þurfi að gera það líka. Ég held hins vegar að foreldrafélög séu miklu æskilegri vettvangur fyrir þetta starf en eitthvert þriggja manna skólaráð og ég held að við ættum að kappkosta að styrkja tengslin milli foreldrafélaganna og skólanna, milli heimilanna og skólanna, með því fyrst og fremst að styrkja foreldrafélögin og efla þau. Mér er fullkunnugt um það að þau félög hafa engin fjárráð og geta þess vegna ekki látið til sín taka svo sem a.m.k. sum þeirra mundu óska. Nú endurtek ég það að þessi félög eru auðvitað ákaflega misvirk. Sums staðar starfa þau lítið sem ekki og annars staðar starfa þau mjög vel og af miklum þrótti. Ég lýk þessum orðum, herra forseti, með því að ítreka efasemdir mínar um ágæti málsins, enda þótt flm. gangi vissulega gott eitt til.

Guðrún Agnarsdóttir Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þetta mál. Ég er meðflutningsmaður að því og sat í nefndinni þar sem þessi hugmynd kom upphaflega fram og var flutt sem ein af tillögum nefndarinnar að loknum störfum hennar. Þessari hugmynd hefur verið hreyft áður en er nú flutt í lítt breyttu formi vegna breyringartillagna annarrar nefndar. Mig langaði til þess að segja nokkur orð um þær athugasemdir sem hér hafa fallið. Það er auðvitað alveg hárrétt hjá hæstv. menntmrh. að upplýsingastreymi milli heimila og skóla er afar nauðsynlegt til þess að styrkja sambandið þarna á milli. Það sem er hins vegar verið að leggja til hér er fyrst og fremst að skapa ákveðinn farveg fyrir aðild fulltrúa foreldra til að hafa áhrif á starf skólans. Og mig langaði ef hv. 3. þm. Vesturl. vildi leggja eyru við máli mínu . . . Er hann í salnum, herra forseti?

Hér í hliðardyrum.

Vegna þess sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði vil ég vekja athygli hans á því að þó að einn fulltrúi foreldra fái slíka lögskipaða aðild að nýju skólaráði tel ég það á engan hátt veikja starf þess foreldrafélags eða þess hóps foreldra sem hlýtur að senda fulltrúa sinn. Eitt foreldri getur aldrei komið í stað heils foreldrafélags. Eitt foreldri, sem samkvæmt hugmyndum sem koma fram í þessu frv. á sæti í skólaráði, verður aldrei annað en fulltrúi hóps foreldra sem kýs að starfa til þess að hafa áhrif á þann skóla sem börn þeirra ganga í. Það er auðvitað alveg hárrétt hjá hv. þm. að foreldrafélög eru afar misvirk. Það kom einmitt fram í starfi nefndarinnar hversu miklu munaði um virkni foreldrafélaga. Sums staðar voru þau afkastamikil, sterk og áhrifarík og höfðu mjög jákvæð og styrkjandi áhrif á skólastarf. Annars staðar voru þau hreinlega ekki til. Það er nokkuð sem bæði foreldrafélög, skólar og jafnvel stjórnmálaflokkar ættu að huga að, það er afar erfitt að skipa fyrir um grasrótarstarf. Það er nefnilega oft eiginleiki grasrótarinnar að hún sprettur af sjálfu sér þó að vissulega megi styrkja hana og næra, hlúa að henni og auðvelda henni vöxtinn.  Síðan vildi ég vekja athygli á öðru sem kemur fram í þeim hugmyndum sem hér eru kynntar, en það er einmitt lögskipað hlutverk nemenda. Þarna eru nemendur teknir inn sem virkir og ábyrgir aðilar til að hafa áhrif á starf síns skóla og það stendur skýrum stöfum --- og nú finnst mér miður að hæstv. menntmrh. skuli hafa vikið sér frá til að hlusta á aðrar umræður. Kannski hann mundi koma í salinn ef hann má vera að, herra forseti. Ég held áfram máli mínu á meðan ég bíð eftir hæstv. ráðherra. Það er auðvitað rétt að í raun þarf ekki að breyta lögum til þess að efla virkni foreldrafélaga og þátttöku þeirra til að hafa áhrif á skólastarf. Í raun má segja að það sé ekkert í lögunum eins og þau eru núna sem hindri það. En þetta er fyrst og fremst gert til að skapa ákveðinn farveg, ákveðinn ramma, og jafnvel að verka sem hvatning fyrir foreldra til þess að senda fulltrúa sinn inn í slíkan hóp eins og skólaráð mundi verða. Ég held að leggja verði á það megináherslu að þetta er ekki hugsað á þann veg að draga eigi úr starfi foreldrafélaga. Þvert á móti er það hugsað sem formlegur vettvangur fyrir foreldrafélög til að senda fulltrúa sinn inn til að hafa bein áhrif. Og það stendur skýrum stöfum að þetta ráð sé fyrst og fremst til ráðuneytis stjórn skólans, en stjórn skólans hlýtur áfram að fara með ákvarðanatöku um málefni skólans. Það hlýtur að vera akkur í því fyrir stjórnina að fá álit þeirra sem börn eiga í skólanum. Mig langaði, hæstv. menntmrh., að víkja aðeins að þeim orðum sem féllu í umræðunni. Ég var að enda við að segja að þetta ráð er einungis hugsað sem ráðgjafi og ákvarðanataka um stjórn skólans hlýtur áfram að vera í höndum þeirra sem fara með stjórn skólans. Það var áhugavert að heyra að nú skuli fara fram endurskoðun á grunnskólalögunum, alla vega á einhverjum þáttum þeirra, og e.t.v. er einhverra breytinga að vænta í þeim efnum. Andi laganna er vissulega góður, en aðstæður til að framkvæma grunnskólalögin eru afar misjafnar og sums staðar mjög bágbornar. Þess vegna hafa þau reyndar ekki komist til framkvæmda þó að þau séu að mörgu leyti góð. Ég varð samt dálítið hnuggin að heyra að þrátt fyrir þessa endurskoðun virðist enn ekki vera skilningur, jafnvel ekki með þessari ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju, á því að það er í raun og veru ekki spurning um að það sé dýrt þegar á að fjárfesta í menntun barna og uppeldi næstu kynslóðar. Það er í raun og veru ódýrt miðað við það hversu sú fjárfesting er mikilvæg. Ég vona að þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra boði það ekki ---  undirtektir og að menn treysti sér til þess að hefja þær framkvæmdir. Auðvitað verða þær ekki unnar á einum degi eða einu ári jafnvel, en það verður að byrja. Ég vona að þessi ríkisstjórn beri gæfu til þess í það minnsta að byrja á því ef ekki að ganga nokkuð langt til verks í þeim efnum. Það sem hæstv. ráðherra sagði um hlutverk foreldra er auðvitað eitthvað sem er mjög nauðsynlegt að stjórnendur skóla, fræðsluyfirvöld og foreldrar ræði, en það hlýtur að vera hverjum skóla til happs ef foreldrar hafa áhuga á því að taka þátt í starfi skólans og að hafa áhrif á störf hans.

Margrét Frímannsdóttir Herra forseti. Ég kom hér fyrir rúmu hálfu ári síðan og lýsti yfir stuðningi við frv. sem hv. þm. Salome Þorkelsdóttir hafði þá lagt fram sama efnis og það sem hér er flutt aftur örlítið breytt. Það kom fram seint á síðasta þingi og mér fannst þá í umræðunni að sumir hv. þm. gæfu sér það jafnvel fyrir fram að frv. yrði aldrei afgreitt frá þinginu vegna þess hve það kom seint fram. Nú er ekki því að heilsa. Nú höfum við góðan tíma til þess að skoða frv. og afgreiða það. Ég lýsti því yfir þá að stuðningur minn við frv. var tilkominn vegna þess að ég hafði sem kennari og sem foreldri starfað í ráði eins og því sem hér er lagt til að verði sett á stofn, við grunnskóla á Stokkseyri. Það var þó ekki lögbundið, heldur frekar áhugamannahópur sem var afskaplega vel þeginn af kennrurum og skólastjóra skólans til þess að hafa með sér. Þetta ráð fjallaði einmitt um nákvæmlega þá þætti sem um getur í 3. gr. þessa frv. Við vorum ráðgefandi, höfðum ekki beinan ákvörðunartökurétt en gátum tekið þátt í umræðu og í að móta stefnu skólans um innra starf hans. Sú reynsla sem ég fékk í þessum starfshópi, sem þá var kallaður svo, sem fulltrúi foreldrafélags og aftur seinna sem kennari við sama skóla, var mjög góð þannig að ég fagnaði því sérstaklega að fram kæmi frv. frá einum hv. þm. um þetta efni. Ég hafði reyndar hugsað mér ásamt kennurum grunnskóla Stokkseyrarhrepps að útbúa slíkt frv. en við sáum síðan að hv. þm. Salome Þorkelsdóttir hafði reyndar áður hreyft þessu máli. Það er vissulega rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að þegar sett eru lög um slíka starfsemi sem þessa, innra starf grunnskóla, þarf að vanda til lagasetningar, en ekki bara þar heldur um allt annað sem ákveðið er um starfsemi grunnskóla landsins. Ég held hins vegar að það væri ekki rétt að setja lög um starfsemi foreldrafélaga. Starfsemi þeirra þrífst ekki öðruvísi en að hún sé sprottin af áhuga fólksins á því starfi sem fram fer innan grunnskólans og rétti þess til að ákveða hvernig slíkt félag skuli starfa. Skólar landsins eru ákaflega misjafnlega útbúnir, bæði að tækjum, starfsliði og húsnæði og áhugasvið viðkomandi foreldrafélaga fer oft eftir því við hvaða skóla slíkt félag er starfandi, hvernig sá skóli er útbúinn. Hins vegar tel ég að með skólaráði eins og hér er talað um, og nefni það sérstaklega af því að 3. gr. hefur orðið að umræðuefni, meira en aðrar greinar þessa lagafrv., og á að vera til ráðuneytis um innra starf skólans, kennsluskipan, starfsáætlanir, skólatíma, slysavarnir og félagslíf í skólum, sé á engan hátt verið að ganga á starfsemi foreldrafélaga eða taka af þeim starfssvið vegna þess að í mörgum minni skólum, a.m.k. úti á landi, eru slíkir hópar nú þegar starfandi sem taka þátt í mótun einmitt þessara þátta, þó svo að blómleg starfsemi foreldrafélaga sé til staðar. Það að nemendur, kennarar og foreldrar eða fulltrúar þessara hópa starfi saman að því að skipuleggja innra starf skólans hlýtur að vera af því góða og fulltrúi foreldrafélags hlyti þar af leiðandi að flytja inn í slíkt samstarf það sem foreldrafélagið hefði til málanna að leggja varðandi þessa ákveðnu þætti. Ég gerði það í fyrra að kynna það frv. sem þá var lagt fram fyrir starfsmönnum grunnskóla á Suðurlandi, bæði kennurum og skólastjórum, og einnig hafði ég samband við fulltrúa foreldrafélaga og sýndi nemendum úr nemendaráðum, sem oftast voru fulltrúar 9. bekkjar hvers skóla, þetta frv. Það kom ekki fram frá einum einasta aðila óánægja eða athugasemd, ekki einum einasta. Og ég kem hér enn og aftur til þess að lýsa stuðningi mínum við frv. og skora á þá hv. þm. sem eiga sæti í þeirri nefnd sem um frv. fjallar að afgreiða það fljótt og vel.

Valgerður Sverrisdóttir Hæstv. forseti. Það er nú aðeins örstutt. Mig langaði til þess að leggja nokkur orð í þessa umræðu og taka undir með hv. framsögumanni og ekki síður með hv. síðasta ræðumanni þar sem ég hef einnig, eins og hún talaði um, kynnt þetta frv. lítillega fyrir skólafólki og nemendum og ég hef ekki heyrt þær efasemdir sem hafa komið fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. og jafnvel hæstv. menntmrh. um þetta mál. Eins tel ég ekki að þetta eigi að geta skaðað starf foreldrafélaga þar sem þetta er aðeins þriggja manna ráð. Mér finnst miklu frekar að þessi breyting, ef af verður, ætti að geta aukið upplýsingastreymið. Við vitum að það er af skornum skammti og hef ég meira að segja reynslu af því sjálf eftir að hafa verið leiðbeinandi við grunnskóla, lítinn grunnskóla á landsbyggðinni þar sem maður hefði búist við að upplýsingar ættu að geta borist auðveldlega milli foreldra og kennara þar sem allir þekkja alla. En því miður varð maður oft var við það að einhver tortryggni var þarna á milli. Ég tel að með því að lítill hópur, sem er þrír aðilar, komi saman og fjalli um þessi mál geti einmitt komið fram ýmis sjónarmið sem ekki komi fram þegar foreldri talar við barn sitt. Ég lít svo á að það geti einmitt víkkað sjóndeildarhringinn, ef svo má segja, að foreldri tali við annað barn um málefni skólans og kennari sé þar einnig viðstaddur. Sem sagt, ég styð þetta mál eins og ég gerði í fyrra og ég held að sú breyting sem gerð hefur verið á því sé frekar til bóta. Ég sit í hv. menntmn. þessarar deildar og þar munum við að sjálfsögðu fjalla frekar um málið og fá aðrar umsagnir sem það varða. Ég tek undir með hv. þingdeildarmönnum sem hér hafa talað, það er alltaf viðkvæmt þegar verið er að breyta í skólakerfinu, grunnskólalögum og málefnum sem snerta skólann. En mér finnst að málið sé gott mál og vona að það nái fram að ganga.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) Hæstv. forseti. Ég hefði talið æskilegt að hæstv. menntmrh. sæi sér fært að vera viðstaddur þessa umræðu, ekki síst með tilliti til þess að hann hefur sjálfur tekið þátt í henni. Eftir því sem næst verður komist hefur hann sýnt þessum málum áhuga og þess vegna hefði ég viljað óska eftir því við hæstv. forseta að hæstv. menntmrh. væri hér viðstaddur.

Á dagskrá hv. Nd. er frv. um námslán og námsstyrki og hæstv. menntmrh. mun vera bundinn við umræðu um það mál.

Mér þykir miður að heyra, hæstv. forseti, að hæstv. menntmrh. sé upptekinn í hv. Nd. Það er kannski matsatriði hvort er mikilvægara, grunnurinn að allri menntun barna, þegar verið er að ræða um grunnskóla, eða námslánin því að ef ekki er góð undirstaðan í grunnskólanum er kannski hætta á því að lítið verði um þörf fyrir námslán seinna á ævinni. Ef hæstv. ráðherra er sjálfur í ræðustóli get ég náttúrlega ekki gert þá kröfu að hann komi þaðan á meðan svo stendur á og því mun ég reyna að fjalla um það sem hefur komið fram í umræðum annarra en hæstv. ráðherra. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingdeildarmönnum sem hafa tekið til máls um frv., sérstaklega þeim meðflm. mínum, hv. 6. þm. Reykv., 4. þm. Suðurl. og 5. þm. Norðurl. e. Þeirra góði stuðningur við frv. kemur mér ekki á óvart, enda væru þær ekki meðflm. ef svo hefði ekki verið. En í raun og veru kemur mér kannski ekki heldur á óvart afstaða hv. 3. þm. Vesturl. Ég skal viðurkenna að það olli mér ofurlitlum vonbrigðum að hann hefur ekki breytt afstöðu sinni til þessa máls þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar voru á frv. því ég skal viðurkenna það að þegar ég var að endurskrifa frv. með þessum breytingum varð mér hugsað hlýlega til hv. 3. þm. Vesturl. og ég hugsaði sem svo að nú væri búið að koma til móts við þær athugasemdir sem hann hafði fyrst og fremst að gera við frv. og endurtók reyndar nú. Eitt af þeim aðalatriðum var það að verið væri að búa til nýtt bákn við skólana, en þriggja manna skólaráð getur tæplega talist vera bákn þar sem aðeins er um að ræða að bæta inn einum aðila sem ekki starfar við skólann, sem er foreldrið. Aðrir aðilar í skólaráðinu eru starfandi skólamenn því ég vil leyfa mér að telja nemendur starfandi skólamenn. Þess vegna hafði ég búist við því að það kæmi einn jákvæður punktur frá hv. 3. þm. Vesturl., að hann mundi fagna því að nú væri þetta ekki lengur bákn, heldur væri þetta aðeins þriggja manna skólaráð. En það er ekkert við því að gera. Hver og einn hefur leyfi til að hafa sína skoðun. Hann er enn þá í jafnmiklum vafa um ágæti frv. Hann telur að það sé verið að setja þetta til höfuðs foreldrafélögunum. Hann óttast að dagar foreldrafélaganna séu taldir ef frv. verður að lögum. Ég endurtek einu sinni enn að þetta er á miklum misskilningi byggt. Það kom reyndar fram í máli hv. þm. sem töluðu hér áðan að þær staðfestu báðar að hér væri einmitt verið að styrkja starfsemi foreldrafélaganna með því að lögbinda aðild eins foreldris í skólaráði til þess að vera til ráðuneytis um innra starf skólanna. Það er dálítill munur á því eða þegar verið er að tala um starfsemi foreldrafélaga sem ég vil enn og aftur endurtaka að eru mjög þýðingarmikil við hvern skóla. Ég get tekið svo djúpt í árinni að segja að góð og virk foreldrafélög séu í raun og veru lífakkeri skóla. En því miður er það svo að starfsemi foreldrafélaga er mjög mismunandi. Við sama skólann getur jafnvel verið mjög virkt og gott foreldrafélag eitt árið sem lognast síðan út af næsta árið og jafnvel starfar ekki. Þannig hefur reynslan verið. Þetta segi ég vegna þess að þessi vinnuhópur, sem skilaði skýrslu á sínum tíma og vitnað er til í frv., hélt fundi bæði með forráðamönnum foreldrasamtakanna í Reykjavík --- sem hv. 3. þm. Vesturl. nefndi hér áðan, SAMFOKs --- stjórn þess og skólastjórum sem hafa reynslu af mjög virkum foreldrafélögum og mjög óvirkum foreldrafélögum. Þessi mál voru mjög ítarlega rædd fram og aftur í nefndinni og það væri fróðlegt að hv. þm., sem áhuga hefðu, fengju að lesa fundargerðir vinnuhópsins því að þær eru allar til sérprentaðar. Þar gætu menn komist að raun um hvernig viðhorfin voru til þessara mála. Nefndin tók skýrt fram og reyndar tíundar það hvernig góð foreldrafélög starfa við hina ýmsu skóla og hve miklu góðu þau hafa komið til leiðar. En eins og áður sagði: Það hefur ekki þótt rétt að lögbinda þau eins og hér kom fram. Ég held að það hafi verið hv. 4. þm. Suðurl. sem minntist einmitt á það að frumkvæðið yrði að koma frá foreldrunum sjálfum. En þarna er sem sagt verið að tryggja það að foreldrar séu a.m.k. samábyrgir um innra starf skólanna með því að eiga fulltrúa sem getur fylgst með og verið til ráðuneytis um skólastarfið. --- Nú hefði mér þótt vænt um ef hægt væri að kanna hvort hæstv. menntmrh. er enn þá upptekinn í framhaldi grunnskólans í hv. Nd.

Hæstv. menntmrh. hefur verið látinn vita af því að hans sé óskað hér, en ég skal ekki segja hvort hann kemur.

Þá ætla ég að leyfa mér aðeins að halda áfram. Það hefur verið minnst hér á samfelldan skóladag og þýðingu hans sem var eitt af meginviðfangsefnum þessa margumrædda vinnuhóps. Það er hægt að segja þau gleðilegu tíðindi að nú er svo komið frá því að þessi vinnuhópur tók til starfa og til dagsins í dag --- það eru kannski 4--5 ár síðan, a.m.k. frá því að við skiluðum skýrslunni --- þá er svo komið að nú vantar víðast einungis herslumuninn til að ná þessu marki því að stærsti hluti grunnskólabarna býr við samfelldan skóladag. Hins vegar er annað atriði sem er ekki síður þýðingarmikið og er ekki komið í nógu gott horf og það er að skóladagurinn er enn of skammur, einkum hjá yngstu börnunum. Þetta er staðfest í samantekt samstarfsnefndarinnar, sem ég minntist hér á, samstarfsnefndar ráðuneyta um fjölskyldumál. Ég gat þess ekki hér áðan hverjir hefðu verið í þessari samstarfsnefnd ráðuneyta um fjölskyldumálin, en það hefði kannski verið rétt að gera það, fá þau nöfn hér skjalfest. Í þessari nefnd sátu Inga Jóna Þórðardóttir sem var formaður, Bessí Jóhannsdóttir, Jóna Ósk Guðjónsdóttir, Lára V. Júlíusdóttir og Þrúður Helgadóttir. Eins og ég gat um í upphafi var ástæðan fyrir því að ég breytti frv. eftir þeirra tillögum einmitt þetta víðtæka samstarf sem náðist í þessari samstarfsnefnd ráðuneytanna. En það bólar ekki á hæstv. ráðherra. Ég hefði svo sannarlega viljað ræða þessi mál við hann. Mér þótti það að vísu dálítið út í hött, en í raun og veru sýndi hann okkur sem flytjum þetta frv. mikið traust með því að spyrja okkur hvað átt sé við með 3. gr., um að við hvern grunnskóla skuli starfa skólaráð sem sé stjórn skólans til ráðuneytis um innri mál hans. Hann hafði nokkuð mörg orð um það að þarna væri mjög viðkvæmt mál á ferðinni. Ég get auðvitað tekið undir það, en mér finnst þetta koma svo skýrt fram í frv., eins og hv. 6. þm. Reykv. kom inn á, að það er í raun og veru 1. gr. sem kveður á um þetta, að skólastjóri stjórnar starfi grunnskóla í samráði við kennara og skólaráð undir yfirstjórn menntmrn., fræðsluráðs, fræðslustjóra og skólanefndar eftir því sem nánar segir í lögum og reglugerðum sem settar verða. Og það er tekið sérstaklega fram að menntmrh. er falið það vald að setja reglugerð um störf og starfshætti skólaráðs og setja skólaráði erindisbréf. Þannig að ef hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af því hvað sé að baki frv. getur hann lagfært þá annmarka í reglugerð og með erindisbréfi fyrir skólaráð. Er hæstv. ráðherra enn þá í námslánunum?

Já. Óskar hv. flm. þá eftir því að fresta ræðunni?

Nei, hæstv. forseti. Ég held að ég fari ekki að gerast svo djörf varðandi þetta mál. Ég veit að þetta mál verður í góðum höndum hv. menntmn. sem væntanlega fær það til meðferðar og umfjöllunar. Ég vil leyfa mér að ítreka það sem hv. 4. þm. Suðurl. sagði hér í sinni ræðu á sl. vori þegar hún talaði til stuðnings þessu frv. án þess að vera meðflm.. Hún óskaði eftir því að þetta mál færi á einum spretti í gegnum þingið. Hún var svo bjartsýn þá og ég gat ekki betur heyrt en að hún væri jafnbjartsýn nú yfir því að þetta mál fengi góðan framgang og ég treysti því að svo muni verða. Ég ítreka þakkir mínar til meðflm. að þessu frv. og þakka þann víðtæka stuðning sem frv. hefur fengið. Ég efast ekki um að allflestir hv. þingdeildarmenn geri sér grein fyrir því að það er sameiginlegt hagsmunamál foreldra og skólamanna að auka samábyrgð þessara aðila um börnin.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Frv. sem hér liggur fyrir er kunnugt deildarmönnum og var allmikið rætt á síðasta þingi. Ég hugsaði mikið um þetta mál þá. Ég er kunnugur skólamálum, ég var við kennslu mjög lengi og velti þessu máli þá fyrir mér. Ég verð að játa það að ég tel að ef þetta frv. yrði samþykkt, þá yrði einni silkihúfunni komið á í viðbót. Ég tel að svo verði. Ég velti fyrir mér spurningum t.d. varðandi skóla þar sem ég þekkti vel til. Þar eru nemendur frá 6--11 ára, svo flytjast þeir upp í annan skóla sem heitir líka grunnskóli. Eiga börnin sem þar eru að vera í skólaráði? Það gæti alveg eins orðið 6 ára barn eins og 11 ára þess vegna. Ég velti því líka fyrir mér hver eigi að skipa foreldri þar sem ekki er foreldrafélag. Þá mætti svara því til að allir foreldrar yrðu kallaðir til, en það er meiri háttar aðgerð að gera slíkt. Það eru ýmis vafaatriði sem velkjast fyrir mér varðandi þetta. Ég hafði samband við allnokkra skólamenn um þetta í fyrra og þeir voru neikvæðir í þessu. Ég var nú reyndar ekki við umræðuna áðan, en mér heyrðist það á seinni umræðum að spurt hafi verið um það hvert yrði hlutverk skólastjóra. Það segir í 1. gr. að þetta ráð skuli starfa í samráði við skólastjóra. Samráð er vissulega gott sé það heilt og vel útfært, en samráð getur orðið svo mikið að af því skapist stjórnleysi og er ég allra manna mest á móti slíku. Ég vildi gera grein fyrir þessum hugleiðingum mínum. Nú gætu svörin við þessu komið fram í nefnd, en almennt séð sem fyrrverandi skólamaður held ég að þetta sé ekki til bóta. Við eigum ekki að samþykkja hvers konar nefndir og ráð og ráð og nefndir endalaust bara til þess að koma á fót ráðum og nefndum ef við erum ekki viss um að það þjóni þeim tilgangi að bæta skólastarf eins og í þessu tilfelli hljóta að vera hugleiðingar um. Ég er sannfærður um það að þetta mál er flutt af góðum hug og þeirri skoðun flm. að þetta verði til bóta. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þessu sé ofaukið og því læt ég hana í ljós.

Eiður Guðnason Herra forseti. Ég get ekki sagt að það hafi komið mér sérstaklega á óvart þó þrír hv. meðflm. hv. 6. þm. Reykn. hafi komið og lýst stuðningi við málið. Ég var nú satt að segja alls ekki hissa á því. Mér fannst það svo sem ósköp eðlilegt.  En ég neita því ekki að það flögruðu í hug mér sams konar hugleiðingar og hv. 9. þm. Reykn. nefndi hér áðan. Ef fulltrúi nemenda á að eiga sæti í skólaráði, svo sem hér er gert ráð fyrir, þá eru þeir skólar til --- og þeir eru ekki bara til í Reykjaneskjördæmi sem hv. 9. þm. Reykn. nefndi --- þeir eru til í Reykjavík líka, þar sem börn eru á aldrinum frá 6--12 ára. Nú skal allt gott um það sagt að hafa samráð og gott náið samband við börn og nemendur, en er það hugsun flm. að þarna geti kannski 7 ára nemendur, 8, 9, 10 eða 11 ára komið inn í þetta skólaráð? Það yrði að vera þannig í þessum skólum. Ég bara spyr hvort hv. flm. séu í alvöru að tala um þetta. Vissulega háttar svo til í flestum grunnskólum, sem eru óskiptir að þar er 9. bekkur og það má segja sem svo að það væri afar líklegt að fulltrúi í slíkt skólaráð, ef stofnað yrði, veldist úr 9. bekk.

Ætli það ekki?

En það er ekkert í þessu frv. sem segir að þessi fulltrúi nemenda eigi að vera úr 9. bekk. Hann getur allt eins verið úr 7., 8. eða jafnvel einhverjum öðrum bekk. Ef það er hugsun flm. að það eigi að vera nemandi úr 9. bekk, þá á auðvitað að segja það. Ég veit ekki hvernig hv. flm. hugsa sér þetta í þeim skólum þar sem er ekki nema 6. bekkur, þar sem nemendurnir flytjast burt í annan skóla til að ljúka 7., 8. og 9. bekk. Og vegna þess að hér hefur mikið og óspart verið vitnað í skólamenn og jákvæðar undirtektir þeirra, þá er það nú ekki einhlítt. Og ég skal játa það og viðurkenna hér að mín afstaða til þessa máls mótaðist mjög á fundi fyrir líklega þremur árum þar sem ég kynnti þetta mál sérstaklega sem nýlagt fram hér á hinu háa Alþingi. Mín afstaða mótaðist mjög af þeim viðtökum og þeirri gagnrýni sem það fékk hjá skólastjóra og kennurum þess skóla þar sem það mál var kynnt. Það er ekkert samdóma álit skólamanna að það sé til bóta að búa til nýtt nefndakerfi við alla skóla landsins sem á að gera það sama og foreldrafélögin eru nú að gera. Þær röksemdir, sem skólastjóri og kennarar fluttu á þessum fundi sem ég sótti, nægðu alveg til að sannfæra mig um að hér væri verið að fara inn á rangar brautir. Ég segi kannski ekki að það sé verið að búa til hverja silkihúfuna af annarri, eins og hér var tekið til orða áðan, en ég held einfaldlega að verið sé að fara inn á rangar brautir. Ef þetta skref verður stigið, sem ég vona sannarlega ekki þar sem ég tel það rangt, er beinlínis verið að gera foreldrafélög í skólum þar sem þau starfa vel meira og minna óvirk, þó ekki hvarfli að mér að það sé ætlan flm. Ef annað ráð kemur við hlið foreldrafélagsins og á að sinna sömu verkefnum, þá er það mjög óskynsamleg ráðagerð. Ég held að við bætum ekki ástand í skólamálum með því að samþykkja þetta frv. vegna þess að með því erum við að fara inn á rangar brautir og engin rök hafa komið fram í þessu máli sem sannfært hafa mig um að verið sé að gera rétt með þessu.

Flm. (Salome Þorkelsdóttir) Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki reiknað með því að koma hér aftur og svara hv. 3. þm. Vesturl. en hv. 9. þm. Reykn. gaf mér einnig tilefni til þess að segja nokkur orð til viðbótar vegna hans athugasemda við frv. Ég vil taka það fram að ekkert er við því að gera ef hv. þingdeildarmenn eru svo bjargfastir í trú sinni að frv. sé ekki af hinu góða fyrir skólann. Þá hljóta þeir náttúrlega að óska þess að það verði ekki samþykkt, eins og hv. 3. þm. Vesturl. kom hér inn á. Hann taldi að hér væri ekki verið að fara inn á réttar brautir. Vinnuhópurinn, sem mig minnir að hafi starfað í tvö ár, fjallaði um þessi mál fram og aftur, mánuð eftir mánuð, og tók allt landið fyrir, bæði þéttbýli og dreifbýli, og ef við í nefndinni hefðum ekki verið sannfærð um réttmæti frv. í þessum víðtæka vinnuhópi, sem ég vil leyfa mér að nefna svo, hefðum við aldrei lagt til að það yrði flutt. Það var einungis gert vegna þess að við komumst að þeirri niðurstöðu að til þess að treysta og efla samstarf foreldra um innra starf skóla væri það eina ráðið að lögbinda slíkt skólaráð. Og ég er algerlega ósammála hv. 9. þm. Reykn. um að þetta sé ein silkihúfan í viðbót. Það var farið að gera því skóna hér að sumir grunnskólar, sem væru með nemendur frá 6--12 ára aldurs, færu kannski að velja fulltrúa nemenda úr 6 ára bekk í ráðið. Ég verð nú bara að leyfa mér að segja það að ef 6 ára gamall nemandi er svo bráðþroska, hann gæti verið það, væri allt í lagi að leyfa honum að sitja í nemendaráði og þjálfa hann upp í að taka ábyrgð í skólastarfi. Nú sé ég að hv. 3. þm. Vesturl. brosir í kampinn. Þetta fannst honum víst ekki skynsamlega sagt, en ég stend við það sem ég sagði. Það er ekki aldurinn sem skiptir máli. Hitt vil ég benda á að gert er ráð fyrir því í frv. að þar sem ekki er talinn grundvöllur fyrir stofnun skólaráðs sé hægt að sækja um undanþágur, og það mætti hugsa sér að skóli sem ekki hefði eldri nemendur en 6--11 ára teldi ekki ástæðu til þess að hafa skólaráð. Hins vegar gæti þá hinn hluti grunnskólans, sem hlýtur að vera einhvers staðar til og er fyrir nemendur að 9. bekk, fundið fulltrúa til þess að sitja í skólaráði. Svo að það er gert ráð fyrir þessum undantekningum. Það er útgönguleið hv. 3. þm. Vesturl. En ég er ánægð að sjá að hæstv. menntmrh. er nú kominn aftur niður í grunnskólann og til okkar hér í hv. Ed. Það voru aðeins örfá atriði sem hann kom hér inn á og ég var að vísu búin að svara að honum fjarstöddum, en ætla að leyfa mér að endurtaka það. Það sem vafðist fyrir hæstv. ráðherra og hann spurði um, sem kom mér í raun og veru nokkuð á óvart, var hvernig flm. hugsuðu sér að þessi réttur foreldra til áhrifa væri, þetta um að vera til ráðuneytis. Ég svaraði því hér áðan að mér finnst þetta liggja svo augljóslega fyrir því að í raun og veru er þessu svarað í 1. gr., þar sem talað er um að skólaráðið eigi að vera í hópi þeirra aðila sem eru til samráðs fyrir skólastjórann um starfsemi skólans, og svo jafnframt í 3. gr., þar sem gert er ráð fyrir því að sjálfur hæstv. menntmrh. setji reglugerð og erindisbréf fyrir skólaráðin. En auðvitað er þetta fyrst og fremst hugsað til ráðuneytis, til þess að fylgjast með hvernig skólastarfinu er háttað og til þess að hafa áhrif. Ég lít ekki svo á að slíkt skólaráð séu til höfuðs skólamönnum, eins og virðist hvarfla að sumum hv. þingdeildarmönnum sem hér hafa talað að menn séu tortryggnir út í svona skólaráð. Ég lít alveg þveröfugt á þetta. Skólaráð er einmitt hugsað til þess að aðstoða og hjálpa skólamönnum til þess að búa sem best að börnum þeirra í skólunum, þetta er sameiginlegt hagsmunamál. En ég vil samt sem áður þakka hæstv. ráðherra fyrir hans áhuga á þessu máli og ég efast ekki um að hann muni vera því velviljaður og setja góða reglugerð og gott erindisbréf fyrir slíkt skólaráð ef við verðum svo heppin að frv. verði að lögum, þrátt fyrir að einhver andstaða sé við það á hv. Alþingi.