Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Fjhn. hefir athugað þetta frv. og borið það saman við þau l., sem nefnd eru í frvgr., og leggur n. til, að frv. verði samþ., það að hún sér vitanlega ekki, að það sé hægt að komast af án þeirra tekna, sem frv. á að neita. En eins og nál. á þskj. 35 ber með sér, hefir einn nm., hv. 1. þm. Reykv., skrifað undir það með fyrirvara, sem hann sjálfsagt gerir grein fyrir. Það er að vísu álit n., að heppilegra væri að setja ný l. um verðtollinn, sem giltu svo áframhaldandi, en að framlengja þetta svona ár eftir ár. Ég vil fyrir hönd n. beina þessu til hæstv. stj. til athugunar, en hinsvegar sér n. sér ekki fært að koma með slíka till. nú.

*Guðrún Lárusdóttir: Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, fjallar aðallega um mjólkurverð, og einnig, á hvern hátt muni bezt að auka markað fyrir mjólk. Þegar um það er að ræða að auka markað fyrir einhverja vöru, hvort sem það er mjólk eða önnur vara, þá kemur ekki einungis verðlagið til greina. Þó að það á öllum tímum hafi mikla þýðingu, þá er það annað, sem hefir meiri þýðingu, en það eru gæði vörunnar. En mér er óhætt að segja, að í mörgum tilfellum hefir verið kvartað um, að sú vara, sem seld hefir verið frá mjólkursamsölunni, sé ekki eins góð og æskilegt væri. Það sjá líka allir, að svo hlýtur það að vera, þar sem mjólkin kemur aldrei ný til kaupendanna. Orsökin til þessa er sú, að mjólkin er flutt mismunandi langt að og að mjólkin er geymd frá kvöldinu til morguns. Þessi mjólk er svo flutt á einn stað, þar sem mjólkinni er blandað saman í stórum stíl. Þetta útilokar, að við fáum nokkru sinni nýmjólk. Þeir einir fá nýmjólk, sem standa í beinu sambandi við einhverja framleiðendur, sem selja mjólkina beint til kaupendanna. Þeir eru vitanlega nokkrir, sem fá mjólkina þannig, en hinir eru miklu fleiri, sem neyðast til að kaupa þessa samhelltu mjólk. Af þessu held ég, að sú tregða, sem verið hefir á mjólkurkaupum, stafi. Menn hafa átt nóg með að greiða 40 aura fyrir lítrann af mjólkinni, og hvað sem við bætist, verður útkoman verri. Það hefir verið hreyft andmælum gegn þessu á ýmsum fundum, sem haldnir hafa verið um þetta. Í því sambandi vil ég geta um fjölmennan kvennafund, sem haldinn var í Húsmæðrafélagi Reykjavíkur áður en verðhækkunin á mjólkinni skall á. Þessi fundur samþ. einróma eftirfarandi till., sem ég skal lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Húsmæðrafélag Reykjavíkur skorar á forráðamenn mjólkursölunnar að lækka nú þegar verð á neyzlumjólk, þannig að það a. m. k. ekki verði hærra en það var fyrir 13. þ. m. Lítur Húsmæðrafélagið svo á, að það sé jafnt í hag framleiðenda og húsmæðra, að unnið sé að aukinni notkun á neyzlumjólk, en til þess að ná því marki, þurfi verðið að lækka, auk þess, sem meiri áherzlu þurfi að leggja á gæði mjólkurinnar en hingað til hefir verið gert“. Ég legg mikið upp úr því, hvað húsmæður segja um þessi mál, af þeim sökum, að þær vita bezt um kaupgetuna og um það, hvaða vöru þær bera á borð fyrir heimilismenn sína. En eins og menn vita, hafa nú kvartanir húsmæðranna verið að litlu hafðar fram að þessu. Hinsvegar er mér það kunnugt, að húsmæður bera ekki það kaldan hug til bænda, að þær séu ekki fúsar að skipta við þá sem mest, en það sjá þær glöggt, að verðhækkun er ekki heppilegt ráð til þess, að þau viðskipti aukist svo sem með þarf. Ég ætla ekkert að fara út í ástæðurnar til þessarar mjólkurhækkunar. Þær eru skiljanlegar og mér dettur ekki í hug að áfellast framleiðendurna, þó að þeir óski eftir verðhækkun. Hitt þarf náttúrlega ekki að taka fram, að öll verðhækkun, á hverju sem er, kemur sér illa, en þó hugsa ég, að fátt komi sér verr en verðhækkun á þeirri vöru, sem fátækustu heimilin geta ekki verið án. Hv. 1. þm. N.-M. gat þess, að mjólkurkaup hefðu ekkert minnkað að öðru leyti en því, að menn hefðu minnkað við sig kaup á mjólk í ½ lítra flöskum, en í staðinn hefði fólk farið að kaupa meira í lausasölu. Ég rengi þetta ekkert, en þetta sýnir ekkert annað en það, að menn kaupa það, sem menn komast ekki af án. Ég hygg, að eina ráðið til þess, að við getum framvegis fengið mjólkina með hæfilegu verði, sé það, að auka markaðinn, en það verður ekki gert með verðhækkun. Ég hefi borið hér fram brtt. við þáltill. hv. 1. landsk., sem í raun og veru fer í þessa átt. Hún fer í þá átt, að það þurfi að leggja áherzlu á gæði mjólkurinnar. Það er vitað mál, að menn kaupa fremur góða vöru en vonda. Og ég hugsa, að þó að góð mjólk hefði hækkað í verði, þá hefði mönnum ekki fundizt eins til um það eins og þegar vonda mjólkin hefir hækkað. En það er, eins og ég áður sagði, ekki eðlilegt, að mjólkin sé góð, þar sem svo er með hana farið. Um þetta er e. t. v. ekkert hægt að segja nema það, að reynt væri að gera athugun á því, hvort ekki væri hægt að flokka mjólkina eftir gæðum, og þar með útveguð sú mjólk, sem ég tel, að mesti hörgullinn sé á, mjólk handa börnunum, því það er í raun og veru alvarlegasta málið, ef smábörnin sem mörg hver eiga þess ekki kost að vera á brjósti, eru útilokuð frá því að fá nýja og góða mjólk. Afleiðingar þess geta orðið talsvert alvarlegar, því að við vitum, að nýmjólkin hefir inni að halda efni, sem barnið getur ekki án verið. Og þegar við athugum það, að nýmjólkin er eina framleiðsluvara okkar Íslendinga, sem við getum haft á boðstólum nýja og ferska allan ársins hring, þá er það raunalegt, ef þannig er með hana farið, að hún skemmist. Ég hefi átt tal við margar mæður, sem orðið hafa að kaupa þessa mjólk handa litlum börnum, og hafa þær flestar verið sammála um, að börnunum hafi orðið illt af mjólkinni. Og ég held því, að ef ekki hefði verið í annað hús að venda, þ. e. a. s. ekki neinir undanþágumenn til, þá hefði hér stefnt til stórkostlegra vandræða hvað þessi börn snertir. Mér hefir dottið í hug einn möguleiki til þess að leysa þetta vandamál, og það er flokkun mjólkurinnar. Ég veit ekki betur en að það fari fram vöruflokkun á öllum öðrum framleiðsluvörum okkar, svo sem kjöti, fiski, síld og ull, og finnst mér þess vegna undarlegt, ef ekki má flokka mjólkina líka eftir gæðum. Ég get ekki séð, að það sé frágangssök að íhuga þetta spursmál, og þess vegna hefi ég leyft mér að bera fram till. um það. Ég hefi einnig í till. minni bent á aðra leið til þess að auka mjólkurneyzluna, sem sé þá, að fjölga mjólkurtegundunum. Það er vitað mát, að áfir og undanrenna eru með því ódýrasta og hentugasta, sem við getum fengið í spónamat, og ég er hér um bil viss um, að ef slíkt væri fáanlegt við hæfilegu verði, þá mundi það frekar ýta undir markaðinn heldur en hitt. Til hversdags brúks eru áfir með sínu mikla og góða næringarinnihaldi mjög heilnæmur matur, hvert heldur þær eru notaðar í grauta, brauð eða mjólkursúpur. Ég hefi oft heyrt húsmæður kvarta yfir þessari fábreytni á mjólkurmarkaðinum og ræða það sín á milli, hvort ekki væri hægt af fá mjólkursölunefnd til þess að íhuga þetta. Hv. flm. þessarar þáltill., sem fyrir liggur, ræddi töluvert um möguleikana fyrir auknum mjólkurmarkaði, og er sannarlega vert að athuga það, því að það er eitt af dagsins brennandi spursmálum. Hann minntist á það, að máske væri heppilegt, að bæjarsjóður og ríkissjóður legðu saman til þess að veita ókeypis mjólk, og taldi hann jafnvel, að það myndi geta fært niður framfærslukostnaðinn að einhverjum mun. Ég skal ekki hafa á móti þessu, og þetta mætti athuga í sambandi við málið sjálft, en ég vil aðeins benda á, að það er þegar dálítil reynsla fengin um þetta hér í þessum bæ, því að undanfarið árabil hefir verið haldið uppi mjólkurgjöfum í barnaskólunum, og t. d. nú í vetur handa öllum börnunum, sem skólann sóttu. Og hygg ég, að ekki liggi litlir peningar í þessu. Ég þori að vísu ekki að fara með neinar tölur, en ég get ímyndað mér, að það séu minnst 30 þús. kr., sem til mat- og mjólkurgjafa fóru á síðasta skólaári. En mér vitanlega hefir þetta ekki að neinu leyti fært niður fátækrakostnaðinn. Ef til vill mætti haga þessu þannig, þó að reynslan hafi ekki verið sú. Að endingu vil ég svo ítreka það, sem ég legg aðaláherzluna á í þessu máli, sem sé það. að happasælasta og drýgsta ráðið til þess að mjólkurkaupin aukist sé, að varan sé góð og að menn séu ánægðir með hana.



Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að fram kæmi eitthvað hér á Alþ. í sambandi við þá verðhækkun á mjólk, sem orðin er nýlega hér í bænum, og það er aðeins dálítið óheppilegt, að það skuli koma fram í því formi sem í þessari þáltill., því að það út af fyrir sig, að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að verðið verði aftur fært í sama horf, er náttúrlega að berja höfðinu við steininn. Það, sem um er að ræða og sjálfsagt vakir fyrir hv. flm. er það, að séð sé til þess að mjólkin þurfi ekki að hækka, því að það hefir ekki af honum eða neinum verið færð sönnun fyrir því, að mjólkurverðið hafi að ástæðulausu verið hækkað, þannig að framleiðendur neyzlumjólkur hafi verið vel haldnir af því verði, er mjólkin var seld fyrir. Og þá þýðir ekkert að skora á ríkisstj. að hlutast til um það, að verðið verði fært niður. Það held ég, að okkur hljóti öllum að koma saman um. En það vantaði algerlega í ræðu hv. flm., sem með þurfti, sem sé að sanna það fyrir okkur, að framleiðendur í Reykjavík og nágrenni væru vel haldnir af því verði, sem mjólkin var seld fyrir áður. Eins er með 2. lið till.; ég er ekki heldur ánægður með hann, því að mér virðist, að í honum felist það, að taka skuli til athugunar, hvort ekki væri rétt, að taka svæðin í kringum Reykjavík til annarar framleiðslu heldur en neyzlumjólkur, og treysta þá á mjólkurframleiðsluna í hinum fjarlægari héruðum, þar sem ekki er hægt að neita því, að hún er ódýrari. Það er aðeins 3. liður till., sem mér finnst styðjast við full rök. Það er vitanlega ástæða til að rannsaka, hvaða leiðir myndu heppilegastar til að auka mjólkurneyzluna í Reykjavík. En þar fyrir er ég ekki að segja, að ég sé á móti þeim anda sem er í þessari þáltill., heldur þvert á móti. Ég tel brýna nauðsyn bera til að leita allra ráða til þess, að mjólkin þurfi fyrst og fremst ekki að hækka úr því verði, sem hún var í áður, og jafnframt að rannsaka, hvort ekki sé hægt að framleiða mjólkina þannig, að hún gæti heldur lækkað í verði. Í sambandi við 2. lið þáltill. vil ég segja það, að vitanlega er ódýrara að framleiða mjólkina í sumum fjarlægari héruðum, svo sem austan fjalls og í Borgarfirði, heldur en hér í nærsveitunum. En hér kemur fleira til greina, og m. a. það, að engin trygging er fyrir því, að hægi sé að koma þeirri mjólk á markaðinn daglega í Reykjavík. Þó að hægt sé að fá mjólk fyrir 10 aura austanfjalls, þá er ómögulegt að byggja mjólkurmarkaðinn 1 Reykjavík á þeirri mjólk. Ég held, að menn hafi látið þessa mildu, góðu vetur undanfarin ár villa sig dálítið. Ég gæti ímyndað mér, að það kæmi röð af hörðum vetrum og að gersamlega væri útilokað að koma nokkurri mjólk austan yfir fjallið. Rvík verður því að byggja sinn mjólkurmarkað á ræktuninni hér umhverfis bæinn og í nærsveitunum, svo að segja án tillits til þess, hvort hægt er að framleiða mjólkina ódýrara í hinum fjarlægari héruðum. En það, sem mér finnst vera aðalatriðið í þessu máli, er það, að ómögulegt er, að málið geti haldið áfram á því spori, sem það að undanförnu hefir verið. Verðjöfnunargjaldið og þessi skipulagning, sem sett var á þetta mál, hefir leitt til þess, eins og margir spáðu, að það hefir orðið stórkostleg offramleiðsla á þessari vöru. Það þýðir ekkert fyrir hv. 1. þm. N.-M., eins og á síðasta þingi, að krossa sig og hneykslast á því, að talað sé um of mikla framleiðslu á þessu svæði. Það er vitanlegt, að offramleiðsla er eitt erfiðasta vandamál veraldarinnar. Ég hefi hér tölur, sem sýna mjólkurmagnið á verðjöfnunarsvæðinu undanfarin ár, og hefi ég tekið þær upp úr Alþýðubl. Árið 1935 er það 9943809 lítrar. Árið 1936 er það 11799741 lítrar. Árið 1937 er það 12424597 lítrar. Það er sem sagt jöfn og hröð aukning á framleiðslunni, án þess að á sama tíma aukist nokkuð að mun neyzlumjólkursalan. Það er því augljóst, að ef svona heldur áfram, fer þetta mál í strand áður en langt um liður. Má gera ráð fyrir, að eftir stuttan tíma komist mjólkurmagnið upp í 15–20 millj. lítra, því að hvað eiga menn að gera annað en að auka sinn kúafjölda og sína mjólkurframleiðslu þegar þeim er tryggt með l., að þeir skuli alltaf fá sama verð fyrir mjólkina, í hvað sem þeir nota hana? Það er sú stóra meinloka í þessari löggjöf, að í henni felst ekki neitt, sem kalla má sjálfvirkan hemil, þannig að ef framleiðslan verði of mikil, komi það framleiðendunum sjálfum í koll. Ég held, að í þessari löggjöf hafi verið tekið of litið tillit til þess, sem þó er það nauðsynlegasta, þ. e. a. s. heilbrigðrar skynsemi. Ég held, að inn í þetta mál hafi pólitíkinni verið blandað of mikið. Það er verið að hugsa um að koma sér vei í kjördæmunum austan fjalls, og löggjöfin svo sniðin gegn allri skynsemi, einungis til þess að Framsfl. geti fengið þar kjörna þingmenn. Þetta er einasta ástæðan, og hún er náttúrlega skynsamleg frá pólitísku sjónarmiði séð, en ekki frá fjárhagslegu eða viðskiptalegu sjónarmiði, og því er nú komið sem komið er um þetta mál. - Úr því að framleiðslan hefir komizt í öfgar, þannig að of mikið hefir verið framleitt á svæðinu, þá hefir verðjöfnunargjaldið verið of hátt ákveðið. Það hefir gert mjólkurframleiðsluna svo miklu arðvænlegri heldur en aðra framleiðslu, að menn hafa breytt sínum búskap hraðar í það form heldur en heilbrigt var. En meðan verðjöfnunargjaldið var ekki nema ákveðin upphæð, þá var það vitanlega svo, að eftir því sem framleiðslan óx meir og meir, eftir því kom minni uppbót á hvern lítra, og þannig kom þessi sjálfvirki hemill í gang og dró úr framleiðslunni. Ég get sem sé hugsað mér, að ef þetta hefði fengið að haldast óbreytt, þá hefði þetta verkað sem sjálfvirkur hemill. En þá kom pólitíkin inn í þetta, kjósendurnir fara að verða óánægðir, og þá verður að láta undan, af því að málið er ekki meðhöndlað sem fjárhagsmál, heldur sem pólitískt. Það verður að segja hverja söguna eins og hún gengur; það er leiðinlegt, að þetta mál skuli hafa verið gert að pólitískum leiksoppi, í stað þess að það þurfti að leysast rólega og á skynsamlegum grundvelli. Ég hafði nú skrifað hjá mér ýms atriði af því, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði hér við fyrri hl. þessarar umr., en ýmislegt af því get ég sparað mér að fara út í, af því að mig langar ekki til þess að lengja þessar umr. - En ég er sammála hv. þm., form. verðlagsnefndar, í þeirri auðmjúku kröfu hans, að n. eigi að vera sjálfráð í að gera þetta eftir beztu samvizku. Ég er bara hræddur um, að n. hafi ekki sjálfstæðan vilja í þessu efni, og að hún fái vissar fyrirskipanir um það, hvernig hún eigi að haga þessum hlutum. Hv. þm. sagði, að seint í september hefði farið að koma í ljós nauðsynin á því að hækka mjólkurverðið. Hann nefndi nöfn eins og Eyjólf í Mjólkurfélaginu, Ragnhildi á Háteigi og fleiri ágæta sjálfstæðismenn. Þeir hefðu viljað fá hækkun upp í 43 aura. og þær kröfur voru komnar áður en I. voru sett á síðasta þingi, og þetta sýnir, að það var frekar ástæða til að snúa til baka á brautinni strax. Þessar kröfur eru bara vottur um, að neyzlumjólkurframleiðslan hér getur ekki borið þær byrðar, sem lagðar eru á hana. Fyrst þegar mjólkurl. voru sett, átti verðjöfnunargjaldið að vera 5%, og það er auðvitað mikill skattur, en þó ekki alveg fjarri sanni. Síðan kom heimild um að hækka það upp í 8%, og sú heimild var notuð. En það var ekki nóg með það, heldur var farið í kringum l. með því að reka samsöluna svo, að á henni varð mikill ágóði, um 200 þús. kr., sem svo var borgað út sem verðjöfnunargjald ofan á þessi 8%. Allir sjá, hvað þetta eru gífurlegar byrðar og hvað það er óviðkunnanlegt að fara í kringum l. með því að taka ágóða samsölunnar og borga hann sem verðjöfnunargjald, þegar l. kveða svo á, að þeir, sem framleiða mjólk á bæjarlandinu, skuli vera undanþegnir verðjöfnunargjaldi, sem svari einni kú á hvern ha. af ræktuðu landi. Það mætti m. a. s. leggja svo mikið á mjólkina, að ágóðinn nægði til þess að bæta upp mjólkurverðið. Það er augljóst og athyglisvert, að ef þetta svæði í kringum Reykjavík, sem framleiðir neyzlumjólk, gæti kastað af sér þessum bagga, að þurfa að bæta upp mjólk í 120–150 km. fjarlægð frá Rvík, þá væri hægt að lækka mjólkina mikið í verði, jafnvel niður í 35 aura. Þetta er athyglisvert fyrir þá, sem bera virkilega umhyggju fyrir mjólkurmálinu, en ekki bara fyrir pólitík fyrir austan fjall. Hv. 1. þm. N.-M. kom hér fram með miklar hagfræðilegar tölur til þess að sýna, hvernig framleiðslukostnaðurinn hefði aukizt, og vildi hann sanna, að framleiðendur yrðu að fá hækkun. Samt vildi hann ekki taka tillit til grasbrests eða eyðileggingar á fóðri. Ég skal fallast á, að ekki megi fara þar út í æsar, en það er alkunna á Suðurlandi, að ill nýting á heyjum er fyrirbrigði, sem kemur fyrir við og við, og mætti fullkomlega taka eitthvert tillit til þess. Þó að það sem betur fer sé ekki á hverju ári, getur það þó orðið til þess, að heili hópur bænda flosni upp. Eins og ég hefi sýnt fram á, er það ekki þessi kostnaður út af fyrir sig, sem hefir gert erfiðasta mjólkurframleiðsluna hér, heldur öll þau stórkostlegu gjöld, sem greiða verður til þess að halda uppi búskap manna í fjarlægum héruðum. Það er allspaugileg setning, sem mundi sóma sér vel í öfugmælasafni, að heppilegt sé fyrir neytendur að fá þessa hækkun. Ég vildi, að hv. þm. vildi sannprófa þá setningu með því að ganga hér inn á heimilin og sjá, hvað neytendum finnst hækkunin æskileg. Nei, þó að hv. þm. af öðrum ástæðum vilji hækkun mjólkurverðsins og finnist hún e. t. v. óhjákvæmileg, ætti hann að viðurkenna það sem mikið böl fyrir neytendur, að mjólkin skuli þurfa að hækka. Hv. þm. tók það sem dæmi, að salan hefði ekki minnkað. En reynslan er enn svo lítil í því efni. Það er svo um margar vörutegundir, að hækkun eða lækkun orsakar ekki alveg undir eins breyt. á neyzlunni. En sannarlega orsaka verðbreytingar breytingu á neyzlunni til langframa. Eða því væri þá ekki allar vörur seldar sem dýrustu verði, ef fólk vildi jafnt kaupa þær, hvað sem þær kostuðu? Það þarf enginn að láta sér detta í hug, að 2 aura hækkun á hverjum mjólkurlítra hafi ekki áhrif á neyzluna. Það er hörmulegt til þess að vita, að verðlagsnefnd, sem stendur frammi fyrir þessu mikla vandamáli, að framleiðendur geta ekki framleitt mjólkina fyrir það verð, sem þeir fá fyrir hana. skuli ekki geta látið sér detta neitt annað ráð í hug en hækkun á verði mjólkurinnar. Henni dettur ekki í hug að reyna að lækka kostnaðinn, breyta verzlunarfyrirkomulaginu á nokkurn hátt eða gera áhlaup til þess að auka markaðinn. Hv. þm. vill draga þá ályktun af því, að ekki hefði minnkað neyzlan, að ekki sé hægt að auka neyzluna. En það, að neyzlan hefir enn ekki minnkað, er aðeins vottur um það, að fólk kaupir ekki meiri mjólk en það bráðnauðsynlega þarf. Allt fer eftir því, hvaða stefnu menn vilja taka í þessu máli. Hvort menn vilja misnota það í pólitísku skyni eða reyna að leysa það á grundvelli málsins sjálfs. Hæstv. forsrh. sagði í haust, þegar ég spurði, hvort mjólkin mundi verða hækkuð, að það væri ekki hægt að neita því, að mjólkurverðið væri eiginlega komið aftur úr, - aðrar vörur hefðu hækkað í verði, en mjólkin stæði í stað. Við skulum nú segja, að þetta hafi verið svo. En því í ósköpunum var þá ekkert reynt til að auka markaðinn? Hefir mjólkursölunefnd nokkurntíma dottið það í hug? Ég man, að hið hataða mjólkurfélag var að reyna að auka neyzluna, og það er kannske þess vegna, sem ekki má reyna neitt nú. Mjólkin er hér í samkeppni við aðrar vörur, og ef það er rétt hjá forsrh., að mjólkin sé ódýrari en mörg önnur fæða, þá á auðvitað að auglýsa fólki það á allan hátt, gefa út bæklinga og með öllu móti að fá fólk til að sjá, að mjólkin sé ódýr og góð fæða. Með aukningu á mjólkurneyzlunni mundi og sparast erlendur gjaldeyrir, og eins og hv. 2. landsk. sagði, á að hafa á boðstólum fjölbreyttar mjólkurvörur. En mjólkursölunefnd er eins og skynlaus skepna. Hún gerir ekkert til þess að láta vöruna líta girnilega út, heldur þvert á móti. Stundum er eins og væri verið að gera leik að því að gera vöruna sem minnst aðlaðandi. Verðlagsnefnd hefði - í stað þess að hækka mjólkina strax - átt að beina geiri sínum að systurnefndinni, mjólkursölunefnd, og segja við hana: Ger þú eitthvað! Hugsaðu um, á hvern hátt er hægt að koma mjólkursölumálunum betur fyrir og fá fólkið til að neyta meiri mjólkur! - Mér datt í hug að skrifa greinaflokk um þessi mál, en mér fannst það hálfgerður slettirekuskapur. Nú sé ég, að ég hefði átt að gera þetta. Ef væri fast verðjöfnunargjald, mundi það ýta undir stjórnina að selja sem mest af mjólkinni sem neyzlumjólk. Bændur fyrir austan fjall mundu knýja á mjólkursölustjórnina hér. En þeir segja: Mér er alveg sama, ég fæ hvort sem er sama verð. Ég er meðmæltur efni og tilgangi þessarar þáltill., en ég álit bara þýðingarlaust að segja, að verðið skuli lækka, án þess að gera neitt annað í þessu máli. Það verður fyrst og fremst að gera eitthvað, sem að haldi kemur, til að auka neyzluna og framleiða fjölbreyttari vörur. Annars er ekkert annað ráð en að hafa fast verðjöfnunargjald, og það verður fyrr eða siðar gert, eða þá að ákveða minna verðjöfnunarsvæði í kringum Rvík og Hafnarfjörð. Spurningin á að vera: Hvað þarf stórt svæði til þess að tryggja Rvík og Hafnarfirði nóga mjólk alian ársins hring? Það væri a. m. k. skaðlaust að taka Rangárvallasýslu út úr og fara bara austur að Þjórsá. Eða þá að sjá aumur á fjárpestarhéruðum Borgarfjarðarsýslu. Þar er sjálfsagt ekki vanþörf á að breyta búskapnum í kúabúskap. En það hefði kannske áhrif á kosningar þar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Um fyrsta lið þessarar till., áskorun til ríkisstj. um að hlutast til um, að verð á neyzlumjólk í Rvík og Hafnarfirði verði aftur lækkað niður í sama verð og mjólkin var seld fyrir áður en hún hækkaði í verði nú í febrúar, er það að segja, að það er ekki hægt að framkvæma hann nema með lagabreyt., því að það er sérstök n., sem ákveður það mál, en ekki ríkisstj., og yrði því að flytja vald hennar í hendur ríkisstj. En það er ekki hægt að breyta landslögum með þál. Um það, að láta fara fram rannsókn á, hvernig tiltækilegt mundi að lækka framleiðslukostnað mjólkur í umhverfi Rvíkur, vil ég segja það, að mjög væri ákjósanlegt, að hægt væri að lækka framleiðslukostnaðinn hér, en hinn hái framleiðslukostnaður stafar af því, að mikið af jörðum hér nærlendis er veðsett fyrir mjög háar upphæðir, og allt of háar veðskuldir hvíla á jörðunum. Það hvíla á þeim frá gamalli tíð allt upp í 90 þús. kr. á hinum stærstu jörðum, og það er ekki auðveit að laga það. Þriðji liðurinn er um að láta fara fram athugun á því, hvaða leiðir mundu heppilegastar til að auka mjólkurneyzlu hér í Rvík. Þál. um það er ég ekki móffallinn, en það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað það er, sem hefir haldið niðri mjólkurneyzlunni hér. Það hefir verið eins og að höggva í stein fyrir mjólkursölunefnd að auglýsa, vegna þess óvilja, sem Rvíkingar hafa sýnt mjólkurskipulaginu. Hvað snertir þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, vil ég taka það fram, að það getur ekki haft neina þýðingu að vísa henni til ríkisstj., þar sem hún er í andstöðu við landslög. Ég álít, að eðlilegast væri að vísa þessu til n., og geri ég ráð fyrir, að landbn. væri færust til þess að athuga, hvort hér er ekki farið með rétt mál, og til þess að bera þessa þáltill. saman við mjólkurlögin. Um mjólkurskipulagið í heild vil ég ekki fara að ræða að verulegu leyti að þessu sinni. Það hefir svo oft verið gert áður. En ég get ekki komizt hjá því að svara einstökum atriðum, sem reyndar voru aðalinnihaldið í ræðu hv. 1. þm. Reykv., sem sé því, að þetta skipulag, sem hér hefir verið sett, grundvallist á pólitískum tilgangi og sé hlutdrægt. Ég vil taka það fram, að samskonar skipulagi og hér er um að ræða, þar sem ætlazt er til þess, að verðmunurinn á mjólkurframleiðslunni fjær og nær Reykjavík fari eingöngu eftir því, hvað flutningskostnaður mjólkurinnar er mikill, hefir verið komið á í Noregi og á Englandi og er talið hafa gefizt mjög vel. Og þetta skipulag, sem hér hefir verið komið á, er beinlinis tekið upp samkv. þessum fyrirmyndum. Það er vitanlegt, að ýmsir af þeim, sem fjær búa Reykjavík, hafa aðstöðu til þess mestan hluta ársins að koma vöru sinni jafngóðri á markaðinn og þeir, sem nær búa. Og það má benda á, að innan Mjólkurfélags Reykjavíkur, þar sem hærra verðlagið gilti, búa bændur, sem eru öllu fjær Reykjavík heldur en helmingur þeirra bænda, sem búsettir eru í Borgarfirði og fyrir austan fjall. Á ég þar aðallega við mjólkurflutninga ofan úr Hvalfirði. Í þessu er ekkert réttlæti. Að láta flutningskostnaðinn ráða, það er það réttlátasta fyrirkomulag á þessum málum, og er engin ástæða til þess að væna menn um pólitíska hlutdrægni fyrir slíkt. Þá er það hækkunin á mjólkinni. Hún er nú aftur komin upp í það verð, sem hún var í áður en mjólkurskipulagið komst á. Ég minnist þess, að þegar mjólkurverðið var lækkað um þessa 2 aura, var það viðkvæðið, að þessi lækkun væri einskisvirði, það munaði ekkert um hana. En þegar mjólkin er nú hækkuð upp í það verð, sem hún var í áður, eftir að stórhækkun hefir orðið á ýmsu, sem að framleiðslu hennar lýtur, þá ætlar allt um koli að keyra. Þetta sýnir mönnum bezt þá velvild, sem mjólkurskipulagið á við að búa. Það var ekki verið að halda því fram þá, þegar mjólkin lækkaði, að neytendur ættu að kaupa meiri mjólk. Það var sagt, að það munaði ekkert um þessa lækkun. En nú er því haldið hér fram, m. a. af hv. flm. þessarar till., að ef mjólkurverðið lækki, muni neyzlan aukast og að lækkunin sé þess vegna í alla staði ákjósanleg. En hvers vegna er ekki þessi regla látin gilda um vinnu yfirleitt? Hvað er það annað en vinnulaun bænda, sem hér er um að ræða? Væri ekki rétt að athuga það, hvort kaupið sé ekki svo hátt hjá verkalýðnum, að heppilegt væri að lækka það, með tilliti til aukinnar vinnu? Í raun og veru er þetta, sem hér er verið að flytja fram gegn bændunum, alveg hliðstætt við það, að slík till. væri flutt gegn kaupgjaldi yfirleitt. Og nú, þegar hægt er að sýna fram á, að allt hefir hækkað í verði á síðustu árum og kostnaðurinn við dreifingu mjólkurinnar hefir m. a. aukizt, vegna kauphækkunar fólksins, sem að dreifingunni starfar, þá eiga bændurnir að vera þeir einu, sem ekki mega hækka sitt kaup. Bændurnir eru þeir einu, sem því er beint til, að þeir eigi að sitja með sama kaup og sömu kjör og áður, vegna þess að þeir eru sú eina stétt, sem var svo sanngjörn, þegar lækkunin átti sér stað 1934 á almennum lífsnauðsynjum, að lækka einnig sitt kaup. Það hefir verið talað um, að þetta skipulag sé viðsjárvert vegna þess, að með því að halda uppi verðjöfnunargjaldi hljóti framleiðslan að aukast. Meðan þetta skipulag hafi hinsvegar ekki verið komið á, hafi framleiðslan hlotið að ganga saman, eftir því sem verðlagið lækkaði. En þess er ekki gætt, að vitanlega hlýtur hemillinn að vera sá sami þrátt fyrir þetta. Spurningin snýst um það eitt, hvort bændurnir, sem búa af einhverri tilviljun vestanfjalls, eigi einir að hafa neyzlumjólkurmarkaðinn, þótt aðrir geti á sama hátt notið hans. Þeir, sem búa utan þessa svæðis, eiga síðan að vinna úr sinni vöru, og lækkunin á að koma þar niður og þar á framleiðslan að ganga saman. Það sjá allir, að ef framleiðslan eykst, hlýtur verðlagið að lækka hjá öllum jafnt, eins og verðjöfnunargjaldinu er nú fyrir komið. Hér gildir því sami hemill og áður, en munurinn er sá, að hann kemur nú miklu réttlátar niður. Þá hefir verið stefnt að því með núverandi skipulagi, að reyna að gera framleiðsluna þannig úr garði, að verðjöfnunargjaldið geti aukizt, án þess að það sé tekið af neyzlumjólkinni. Má benda á þurrmjólkurvinnslu og fóðurbætisskatt, sem hlýtur að verða tekinn á næstunni, til þess að fyrirbyggja offramleiðslu. Það má minna á, að samkv. því frv., sem Bændafl. og Sjálfstfl. fluttu varðandi þessi mál, átti alls enginn hemill að vera. Það átti að borga úr ríkissjóði, það sem á vantaði, og svo var hægt að framleiða takmarkalaust. Mjólkurskipulagið hefir átt við ýmsa erfiðleika að stríða. Því verður ekki neitað. Aðalannmarkinn er sá, að það hvíla orðið svo miklar skuldir á jörðunum í Mosfellssveit, að framleiðslan verður óeðlilega dýr. Þess vegna verður að halda uppi óeðlilega háu mjólkurverði fyrir þá bændur, sem hér eiga hlut að máli, ef þessi framleiðsla á að geta staðizt. Þau orð hafa verið látin falla, að það geti farið svo, að það verði að afnema þetta skipulag, sem komið hefir verið á í mjólkursölumálunum. Ég hefi ekki mikla trú á því, hverjir svo sem hér stjórnuðu, að þeir myndu sjá sér fært að afnema skipulagið. Þetta er vitanlega aðeins spá, sem mér þykir þó líklegt, að muni eiga eftir að rætast, því þetta er það eina réttláta skipulag á þessu sviði, sem menn hafa fundið. Og hvað kostar að afnema skipulagið? Það er bezt fyrir þá, sem eru þess sinnis, að fara upp á Akranes og spyrja bændurna þar, hvað það kostar að hafa ekkert skipulag. Það þarf enginn að halda, að þetta skipulag sé eitthvað, sem menn óski sérstaklega eftir að hafa. Það er sprottið af nauðsyn. Þegar Engiendingar tóku það upp, var það gert í þeim tilgangi, að fyrirbyggja það, að bændur flosnuðu upp af jörðum sínum. Og eins var það í Noregi. Um það atriði, að auka mjólkurneyzluna hér í Reykjavík, er allt gott að segja. Og það getur vel komið til athugunar, án þess að ég hafi borið mig hér saman við þá menn, sem fara mest með þetta skipulag, að mjólkurverðið lækki um vissa auratölu í stað hverrar tiltekinnar aukningar á mjólkurneyzlunni. Ef neytendur vilja sýna þann áhuga fyrir þessu í verki og hér hefir komið fram, og ef það er rétt, að auka megi neyzluna um 1–2 þús. lítra, þá er það vel þess vert, að það sé athugað í sambandi við mjólkurverðlagsnefnd, hvort mjólkin geti ekki lækkað jafnóðum og neyzlan eykst. En við erum það vantrúaðir á viljann í þessum efnum, að við viljum fá að sjá hann í verkinu jafnframt því sem lækkunin fer fram.



Ég þarf í sjálfu sér ekki að svara miklu ræðu hv. 1. þm. Reykv. Ég átti ákaflega erfitt með að skilja, hvað hv. þm. fór í þessu máli, að því er snertir aðalatriði till., lækkun mjólkur í Reykjavík. Hann sló ýmist úr eða í. Ræða hans var já, já og nei, nei, og það, sem var þar fram yfir, voru umbúðir. Ég get því komið inn á það, sem hv. þm. sagði í sambandi við orð mín viðvíkjandi ræðu þeirri, sem hv. 1. þm. N.-M. flutti. Hv. 1. þm. N.-M. spurði mig, hvernig ég hugsaði mér að koma þessari till. í framkvæmd gegn sannfæringu mjólkurverðlagsnefndar og meðlima hennar. Hann spurði, hvort ég héldi, að þeir, sem eru í mjólkurverðlagsnefnd, létu stj. og Alþingi segja sér fyrir verkum. Og hann spurði, hvort því væri þannig varið, þegar n. væri skipuð í Kommfl., að hún yrði að gera það, sem miðstj. mælti fyrir. Ég get sagt hv. þm., að það er svo. Ef sett er n. í Kommfl., verður hún að fara eftir vilja miðstj., og hún eftir vilja flokksins. Þannig er það í öllum lýðræðisflokkum og lýðræðisþjóðfélögum. Menn verða að fara eftir vilja umbjóðenda sinna. Í því er lýðræðið fólgið. Allt annað er einræði. Þm. ber að fara eftir vilja þjóðarinnar, stj. eftir vilja Alþingis, og fulltrúum stj. í mjólkurverðlagsnefnd ber að fara eftir vilja ríkisstj. Hæstv. forsrh. tók undir þetta með hv. þm. og sagði, að það væri ekki hægt að framkvæma þessa till. nema með lagabreyt. Hún væri á móti landslögum. Sé þessu þannig varið, þá skil ég ekki, hvers vegna hæstv. forseti vísaði henni ekki frá. Annars er þetta svo furðuleg staðhæfing, að ég er alveg hissa á því, að hæstv. ráðh. skuli láta slík orð falla. Hvað mjólkurverðlagsnefnd snertir, þá hefir stj. þar oddamanninn, og afstaða hans er eins og ég hefi áður sýnt fram á. Hv. 1. þm. N.-M. flutti hér að ýmsu leyti fróðlega ræðu, sem snerist um of mikinn framleiðslukostað hjá bændum í G.- K.

Á öllu svæðinu

. Ennfremur skýrði hann frá því, hvaðan þessi krafa um hækkun mjólkurverðsins hefði komið. Nefndi hann menn með nöfnum. Það er athyglisvert, að það sýndi sig, að krafan var frá stórbændum á þessu svæði. Flestir þessara manna eru sjálfstæðismenn og standa framarlega í Sjálfstfl. Og það voru raunar ekki allt bændur. Hv. þm. nefndi t. d. Eyjólf í Mjólkurfélaginu. Þegar ég athuga þetta, get ég betur skilið ræðu hv. 1. þm. Reykv., sem var ýmist já, já eða nei, nei. Það mun ekki vera grunlaust um það, að Sjálfstfl. hafi tvö andlit í þessu máli, annað, sem snýr að neytendum, og hitt, sem snér að sjálfstæðisbændum, og þá er spurningin, hvaða andlit á að gilda. Ég er hræddur um, að alvaran sé þar, sem stórbændurnir eru, og bak við brosið á hinu andlitinu, sem að neytendum snýr, sé ekki mikil alvara. Annað atriði í ræðu hv. 1. þm. N.-M., sem einnig er athyglisvert, var það, hvað hann gerði mikið úr áhrifum kaupgjaldsins á framleiðslukostnaðinn hjá bændum hér í nágrenni Reykjavíkur. Þetta kemur heim við það, sem ég sagði í framsöguræðu minni, að margir þessara bænda vinna ekki við framleiðsluna. Hafi annars kaupgjaldið í kaupavinnu hækkað síðastl. sumar, getur það ekki hafa stafað af öðru en því, að sæmilega leit út með síldina. En slík stundarfyrirbrigði eru engin rök fyrir hækkun mjólkurverðsins. Ef hv. þm. hinsvegar heldur því fram - eins og hæstv. forsrh. gerði -, að tekjur verkafólks hafi aukizt, og þess vegna sé þessi hækkun á mjólkurverðinn skiljanleg og nauðsynleg, þá er það rangt. Árin 1935–'37 minnkuðu tekjur verkamanna um 25%, eða 21/2 millj., samkv. skýrslum vinnuveitendafélagsins. Þá talaði hv. þm. um hækkun kaupgjaldsins hjá starfsmönnum samsölunnar. Þó að það sé yfirleitt rétt, sem hann sagði um það, þá tók varla að fara að minnast á þetta, þar sem það nemur ekki nema 1/8 af rekstrarhagnaði samsölunnar. Annars minnir mig, að því hafi verið haldið fram, að dreifingarkostnaður mjólkurinnar hafi minnkað. Það virðist dálítið einkennilegt að fækka búðunum samtímis því, sem stöðugt er verið að tala um það, að aðalatriði málsins sé, að mjólkurneyzlan sé aukin. Þessi framleiðslukostnaður bændanna hér í nágrenninu kemur ekki því máli við, sem um er deilt, verðinu á mjólkinni, hvort framleiðendur yfirleitt hafi gott af þessari verðhækkun eða ekki. - Ég ætla að færa rök að þessu. Samkv. upplýsingum skipulagsnefndar atvinnumála er hægt að framleiða mjólk austanfjalls og í Borgarfirði fyrir 18 aura með góðum hagnaði, a. m. k. er hægt að slá því föstu, að með 20 aura verði séu bændurnir sæmilega haldnir. Ef bændurnir í Gullbringu- og Kjósarsýslu þurfa að fá 10 aurum hærra verð fyrir mjólkurlítrann en þetta, hvaða vit er þá í því að miða allt mjólkurverðið við þann framleiðslukostnað? Hvað segir skipulagsnefnd atvinnumála og hv. 2. þm. Skagf., Steingrímur búnaðarmálastjóri, sem mun hafa lagt drýgstan skerf til álits n. um þetta efni? Hann segir: Dýrari framleiðsla en 20 aurar verður að teljast óheilbrigð og ætti því ekki að leyfast. - Víðast hvar á landinu, segir í þessu áliti n., eru bændur sæmilega haldnir af 18 aurum fyrir lítrann. Bændur í Gullbringu- og Kjósarsýslu þurfa að fá 2–3 aurum hærra verð, eða sem næst 20 aurum fyrir lítrann, auk flutningskostnaðar. N. segir, að með lækkuðu verði og öflugri auglýsingastarfsemi ætti að mega auka mjólkurneyzluna um a. m. k. 1/4 litra á mann og neyzlan í öllu landinu ætti að geta aukizt um 10–11 millj. litra á ári. Þegar á allt þetta er litið, þá sér maður strax, hversu fráleitt það er að taka tillit til þessara krafna bændanna í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og hve nauðsynlegt það sé að rannsaka, hvernig megi lækka framleiðslukostnað þeirra, eins og felst í 2. lið till. minnar, enda viðurkenndi hv. 1. þm. N.-M., að þann hluta till. væri rétt að samþ. Hversu hár sem framleiðslukostnaður bænda er, þá hjálpar þeim ekkert hækkað verð á mjólkinni, svo framarlega sem þessi verðhækkun verður ekki til þess, að þeir fái hærra verð fyrir mjólkina. Það er um þetta atriði, sem deilan snýst, þetta þarf að rannsaka, og það er það, sem till. mín fer fram á. Að minni hyggju er hægt að færa rök fyrir þessu. Að vísu er engin reynsla fengin fyrir því, hvaða áhrif þessi verðhækkun hafi á neyzluna hér í Reykjavík, en það, sem hv. 1. þm. N.-M. sagði um þetta mál, virðist benda til þess, að hækkunin geri neyzluna minni. Ef verðlag á matvörum hækkar og kaupgeta fólksins minnkar með hinni nýju kreppu, sem tvímælalaust gengur í garð, sýnist mikil hætta á því, að mjólkurmarkaðurinn minnki mikið með sama verði eins og nú er á mjólkinni. Hvað vilja þeir þá, hv. 1. þm. N.- M. og hæstv. forsrh. gera? Vilja þeir enn hækka mjólkina, svo að neyzlan minnki, og svo koll af kolli? Mér heyrðist það á hæstv. forsrh., að til þess að hafa hemil á mjólkurframleiðslunni þyrfti að koma skattur á fóðurbæti. - Slík verðpólitík eins og þetta getur að minni hyggju ekki leitt til annars en tjóns bæði fyrir bændur og neytendur. Það, sem hæstv. forsrh. var að segja um þetta mál, þar sem hann var að taka kaupgjaldið til samanburðar, hefir vitanlega ekki við nokkur rök að styðjast. Þetta var aðeins samlíking út í bláinn. Hv. 1. þm. N.-M. virtist hafa litla trú á því, að mjólkurneyzlan gæti aukizt frá því, sem nú er. Hann vildi vefengja það, að neyzlan í Svíþjóð væri meiri en 1/2 lítri á mann.

Af neyzlumjólk í bæjunum

. Þetta stemmir ekki vel við það, sem skipulagsnefnd atvinnumála segir um þetta mál. Þar segir, í áliti skipulagsnefndar, að mjólkurneyzlan í Svíþjóð sé 243 lítrar á mann á ári, en hér á landi 175 lítrar, eða 40 % hærri í Svíþjóð. Eftir því ætti mjólkurneyzlan í Reykjavík og Hafnarfirði að geta aukizt upp í 81/2 millj. lítra á ári. Við þetta bætist það, sem hv. 1. þm. N.-M. tók réttilega fram, að vegna mataræðis Íslendinga er þörf á því, að mjólkurneyzlan sé meiri hér en í öðrum löndum. Á síðustu árum hefir mjólkurneyzlan í Svíþjóð aukizt mikið, því að Svíar tóku það ráð að lækka verðið á mjólkinni í því augnamiði að hjálpa bændum. Ég ætla í því sambandi, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp það, sem sænski hagfræðingurinn Lundberg, sem var hér um tíma á vegum skipulagsn., segir um þetta mál. Hann segir eftirfarandi: „Að því er landbúnaðinn snertir, er leitazt við að bæta fjárhagsástæður hans með verðhækkun og sölureglum innanlands .... Þesskonar verðhækkun, sem komið er á með utanaðkomandi valdi, gerir neyzluvörurnar dýrari og dregur úr verzluninni .... jafnframt því, sem þeim mönnum fækkar, er við þessa framleiðslu gætu fengizt .... Lækkað verð á kindakjöti, mjólk, smjöri, eggjum o. s. frv. mundi vafalaust auka neyzlu þessara vörutegunda verulega, og þyrfti ekki að gera bændum erfiðara fyrir. Eins og stendur virðist verðið á þessum vörum mjög hátt. Mjólkin kostar næstum því heimingi meira í Reykjavík en í Stokkhólmi. .... Sem dæmi þess, hversu neyzlan getur vaxið við verðlækkun, má minna á reysluna í Svíþjóð. Á árunum 1929 til 1934 hefir smjörverðið lækkað um 20%, en salan innanlands óx um 70% .... En með því að neyzlan jókst svona mikið meira en verðfallið, gátu bændur aukið brúttótekjur sínar um 40%“. Þetta segir þessi sænski hagfræðingur, og það er enginn vafi á því, að á þessu má mikið læra. - Hvað segir svo hv. 1. þm. N.-M. um uppástungu þá, sem komið hefir fram um það, að gefa eða selja mjólk fyrir hálfvirði til fátækra barnaheimila og atvinnuleysingja á kostnað bæjar og ríkis til þess að auka neyzluna? Hv. þm. minntist ekkert á þessa uppástungu; aftur á móti kom hv. 2. landsk. inn á þetta mál í sambandi við það, hvort þetta myndi verða til sparnaðar á fátækraframfæri bæjarins eða ekki, en virtist ekki hafa mikla trú á því, vegna þess að mjólkurgjafirnar í skólunum hefðu ekki haft mikil áhrif á fátækraframfærið hér í Rvík. Þó að börnin fái mjólk í skólunum, verður það auðvitað ekki til þess að forða fólki frá sveit, en hér er um mjólkurgjafir að ræða, eða sölu fyrir lítið verð, í stórum stíl til fátækra barnaheimila og atvinnuleysingja í bænum. Þá nefndi hv. 2. landsk. fleiri atriði, sem til greina gætu komið til þess að auka neyzluna í bænum, sem ég álít nauðsynlegt að taka til rækilegrar íhugunar. Hvað segðu svo hv. 1. þm. N.-M. og hæstv. forsrh. um það, ef t. d. bæjarstj. byðist til þess að gera samning við mjólkursamsöluna, sem væri eitthvað á þá leið, að mjólkursamsalan skuldbindi sig til þess að lækka mjólkurverðið við skulum segja um 5 aura á lítra, og bæjarstj. skuldbindi sig aftur á móti til að sjá um það, að neyzlan aukizt svo mikið, að bændurnir geti orðið skaðlausir af þessari lækkun, og ef þetta ekki tækist, þá skuldbindi bæjarstj. sig til þess að greiða það, sem á vantaði, til þess að bændurnir yrðu skaðlausir? Hvað myndi hæstv. forsrh. og þeir framsóknarmenn segja um þessa till.? Það þýðir ekki að koma með það, eins og hæstv. forsrh. gerði, að ef mjólkurneyzlan ykist svo og svo mikið með sama verði, þá væru þeir til í að lækka mjólkurverðið. Þó að neytendur væru allir af vilja gerðir, eru engin líkindi til, að neyzlan yrði aukin, nema mjólkin verði samtímis lækkuð. Spursmálið er, hvernig eigi að koma þessu þannig fyrir, að neyzlan aukist samtímis því, sem verðið lækki. Loks vil ég í sambandi við aukningu neyzlunnar minna á það, að skipulagsnefnd atvinnumála áleit, að auka mætti neyzluna um a. m. k. 1/4 lítra á mann, og ég hygg, að þetta hafi ekki verið sagt út í bláinn hjá skipulagsn. Þegar mjólkurlögin voru sett, var því haldið fram mjög ákveðið, að þetta bætta skipulag ætti að geta orðið til þess að lækka verðið á mjólkinni. Hvernig er svo hægt að segja, að mjólkurskipulagið hafi reynzt vel, og segja í sömu andránni, að nauðsynlegt sé að hækka mjólkurverðið? Hvernig er hægt að koma fram með svona staðhæfingu fyrir neytendur? Mér finnst ástæðulaust að vísa þessu máli til n. Ég held, að þetta sé svo einfalt mál, að hv. þdm. ættu að hafa getað áttað sig á því, og því sé bezt, að vilji þingsins í þessu máli komi sem fyrst í ljós.