Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 539, nál. allshn. Nd. um frv. til l. um breytingu á lögum um fasteigna- og skipasölu, nr. 34 frá 1986, sem er 193. mál Nd. Þetta frv. er borið fram, eins og segir í grg. þess, til þess að taka af öll tvímæli um að ákvæði nýsamþykktra laga um fasteigna- og skipasölu frá 5. maí á síðasta ári, um að fasteignasali skuli leggja fram tryggingu fyrir greiðslu kostnaðar og tjóns sem viðskiptamenn hans kunna að verða fyrir af hans völdum, skuli ná til allra þeirra sem slíka starfsemi stunda. Þar sem orðalag laganna, sem ég vitnaði til, þykir ekki nægilega skýrt í þessu efni að því er varðar þá sem hafa leyfi til fasteignasölu samkvæmt eldri lögum hefur verið valinn sá kostur að bera fram þetta frv. til breytinga á lögunum. Allshn. hefur fjallað um málið og aflað umsagna ýmissa aðila um það og leggur nefndin til að það verði samþykkt með þeirri breytingu sem hún flytur á sérstöku þskj. Brtt. er á þskj. 540 og lýtur einungis að gildistökuákvæði frv. Í frv. er gert ráð fyrir að þær breytingar sem það fjallar um taki gildi 1. jan. 1987. Það liggur í augum uppi að sú dagsetning er ekki lengur við hæfi og brtt. nefndarinnar er að lög þessi öðlist gildi 1. júní 1987. Aðrar breytingar gerir nefndin ekki á þessu frv., en undir nál. rita auk mín Jóhanna Sigurðardóttir, Stefán Guðmundsson, Pálmi Jónsson og Ólafur Þ. Þórðarson. Guðrún Helgadóttir og Friðjón Þórðarson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Frv. það til jarðræktarlaga sem hér liggur fyrir er í veigamestu atriðum staðfesting á lögum nr. 7111985. Þá var gerð breyting á jarðræktarlögum er gilda skyldi fyrir árin 1985 og 1986. Miðaði sú breyting að því að fella ákvæði jarðræktarlaga um ríkisframlög til jarðabóta að þeirri landbúnaðarstefnu sem mörkuð var með búvörulögunum nr. 46/1985. Hér er því um staðfestingu á þeirri stefnubreytingu jarðræktarlaganna að ræða þótt öðrum atriðum sé einnig nokkuð vikið til. Frv. var til meðferðar á búnaðarþingi 1986. Það var hins vegar fullunnið af nefnd sem landbrh. skipaði 1984 og undirbjó frv. það til laga um breytingu á jarðræktarlögum sem samþykkt var hér á Alþingi vorið 1985. Óþarfi er að gera langa grein fyrir frv., en aðalatriði þess má draga saman á eftirfarandi veg: a. Staðfest eru bráðabirgðaákvæði laga nr. 71 1985 um framlög til jarðabóta, en þau fólust í eftirfarandi liðum: Dregið var úr framlögum sem stuðlað geta að aukningu búvöruframleiðslu í hefðbundnum búgreinum, svo sem til framræslu og grænfóðurræktar. Aukinn var stuðningur við heimaafla, svo sem endurræktun túna, bætta heyverkun og geymslu garðávaxta. Aukinn var stuðningur við nýjar og vænlegar búgreinar, svo sem loðdýrarækt. b. Kröfur um menntun þeirra ráðunauta er starfa að leiðbeiningarþjónustu innan ramma laganna eru skilgreindar mun nánar en í eldri lögum. c. Ýmis ákvæði laganna, er fjalla um skilyrði um úttekt jarðabóta, takmarkanir á vegagerð og línulagnir um ræktað land og ræktanlegt svo og um nýbýli og búskaparhæfi jarða, eru einfölduð og stytt. Vegna breytinga sem orðið hafa í hefðbundnum landbúnaði hafa jarðabótaframkvæmdir verulega breyst. Í grg. með frv. er að finna yfirlit yfir jarðabætur samkvæmt jarðræktarlögum á tímabilinu 1975-1986. Kemur þar m.a. fram að ýmsar nýframkvæmdir, svo sem framræsla, nýrækt og byggingar gripahúsa, hafa dregist mjög saman á síðustu árum svo að nú er þar aðeins um eðlilegt viðhald á þessum sviðum að ræða í samræmi við það framleiðslurými sem til staðar er. Fjármagnsþörf til framlaga vegna þessara jarðabóta hefur því stórminnkað síðustu tvö árin. Hins vegar hafa framkvæmdir á öðrum sviðum vaxið og ber þar hæst loðdýraræktina, en með lagabreytingunni 1985 var ákveðið að efla myndarlega stuðning við byggingar loðdýrahúsa. Þannig var fjármagninu beint til þeirra greina sem vaxtarmöguleika hafa í takt við markaða framleiðslustefnu landbúnaðarins. Til að undirstrika enn frekar þá stefnu að beina fjármagni til þeirra verkefna sem brýnust eru eru í 11. lið 10. gr. ákvæði um áætlanagerð um framkvæmdir. Ég fjölyrði ekki frekar um einstök atriði frv., en undirstrika að lokum að frv. er sem fyrr sagði unnið í náinni samvinnu við búnaðarþing og Búnaðarfélag Íslands. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir varðar breytingu á lögum um kosningar til Alþingis. Það er, eins og deildinni er ljóst, þannig að núgildandi kosningalög eru tiltölulega flókin og þegar þau voru hér til afgreiðslu á sínum tíma létu talsmenn flestra flokkanna í ljós þá skoðun að nauðsyn bæri til að skoða ákvæði þeirra nánar og reyna að finna á þeim betri flöt, ef ég má orða það svo, gera þau einfaldari og skýrari. I þeim efnum hefur mjög lítið miðað og ekkert komist á blað enn þá, en viljinn átti þó a.m.k. að vera og er væntanlega fyrir hendi. Þessu frv. til l., sem ég mæli hér fyrir, er ætlað að taka á þeim þætti þessa máls sem hvað helst hefur vafist fyrir mönnum vegna þess hversu flóknar þær úthlutunarreglur eru sem þar eru taldar eiga að gilda. Þetta varðar úthlutun jöfnunarsæta, en í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að úthlutun þeirra fari fram í mörgum áföngum. Þar er m.a. kveðið á um að einn áfangi úthlutunarinnar skuli fara fram í því sem menn hafa nefnt öfuga kjördæmaröð, þ.e. það skuli byrjað á því að úthluta í fámennasta kjördæminu og síðan koll af kolli eftir fjölda kjósenda í kjördæmi. Fyrir því að velja þá aðferð að fara eftir öfugri stærð kjördæma við úthlutun getur ekki talist að finnist viðunandi rökstuðningur og ég hef ævinlega verið ósáttur við þessa aðferð. Í stað þess að finna upp slíkar aðferðir er hér lagt til að afar einföld regla verði látin gilda, regla sem menn kannast við, þ.e. að við ákvörðun á því hvernig úthluta skuli jöfnunarsætum skuli fara að eins og verið hefur að undanförnu að því leytinu að það verði úthlutað í sömu röð og gert hefur verið áður, landskjörsröð, þannig að fyrsta jöfnunarsætið fari til þess flokks sem hefur flest atkvæði að baki þm. og þannig koll af kolli, nákvæmlega eins og tíðkast hefur við úthlutun landskjörssæta fram að þessu. En í annan stað er lagt til að innan hvers flokks fari úthlutunin líka fram með mjög sambærilegum hætti og núna, þ.e. það verði úthlutað á víxl eftir atkvæðamagni og eftir þingsætahlut sem er það nýja hugtak sem komið er inn í kosningalögin. Þessi regla hefur verið í gildi og ég held að það sé engin tilviljun að þessi víxlregla hafi verið í gildi vegna þess að meðan kjördæmin eru misfjölmenn og hafa mismarga þm. og eru með misvægi atkvæða er erfitt að finna eina reglu sem úthlutar með sanngjörnum hætti ýmist í stór eða lítil kjördæmi. Það hygg ég að sé skýringin á því að menn hafa valið að vera með tvær reglur í gangi, en eins og menn kannast við er úthlutað á víxl út á atkvæði annars vegar og prósentu hins vegar. Þá fara jöfnunarsætin á víxl í hin stærri og smærri kjördæmin innan hvers flokks. Þessi breyting miðar að því sem sagt að einfalda reglu úthlutunar á jöfnunarsætum og að mínum dómi jafnframt að því að gera hana sanngjarnari og skiljanlegri því að ég held að hver einasti maður skilji þessa reglu og muni hafa vanist henni. Vitaskuld er þessi tillaga háð þeim takmörkunum sem gildandi stjórnarskrá setur og það eru ýmsir annmarkar eftir á kosningalögunum, en þá er í rauninni ekki hægt að lagfæra nema með stjórnarskrárbreytingu sem ég tel reyndar að muni verða gerð innan tíðar. Í þessu frv. mínu er einungis fjallað um úthlutun jöfnunarsæta. Hún getur eins gilt án tillits til þess hvaða aðferð væri notuð við úthlutun kjördæmasæta, en hér er í sjálfu sér gengið út frá því að sú aðferð verði látin gilda sem er í núgildandi kosningalögum. Um hinn svonefnda flakkara er sjálfsagt að taka fram að varðandi hann koma fram sams konar annmarkar og í núgildandi lögum eða svipaðir kannske. Reyndar er það skoðun mín að það væri eðlilegast að afnema þennan flakkara og binda það sæti við kjördæmi eins og önnur samkvæmt stjórnarskrá, en verði það ekki gert verður að gera ráð fyrir úthlutun þessa sætis og það er jafnframt gert í þessari tillögu. Það er ekki nýtt að jöfnunarsæti séu til úthlutunar í íslenskum kosningalögum. Þeim er ætlað að tryggja jöfnuð milli flokka og þau eru í rauninni nauðsynleg meðan við búum við svo ófullkomna og misvitra kosningaskipan eins og nú er. Þeim er auðvitað ætlað það hlutverk að tryggja að þingstyrkur flokks sé í bærilegu samræmi við heildaratkvæðisstyrk á landinu öllu. Þetta hefur verið það sjónarmið sem gilt hefur og gildir enn samkvæmt gildandi lögum og til þess að tryggja þennan jöfnuð hafa menn í gildandi lögum eins og í fyrri lögum ákveðið að nota svokallaða reglu d'Hondts til að ákveða hvað sé jöfnuður í þessum efnum. En síðan gildir jafnframt að úthlutun innan hvers flokks á jöfnunarsætum eða landskjörnum þm. eins og áður var verður að vera á grundvelli einhverrar sanngjarnrar reglu. Ég tel að það sé nauðsynlegt að sú úthlutun fari fram eingöngu eftir mælikvarða á styrk eins og verið hefur, þ.e. að úthlutunin fari í þau kjördæmi þar sem hver flokkur sýnir bestan árangur en ekki eitthvað annað. Í núgildandi stjórnarskrá er gert ráð fyrir að jöfnunarsætin séu 13 og öll nema eitt séu bundin við kjördæmi, fjögur í Reykjavík, tvö á Reykjanesi en eitt í hverju hinna kjördæmanna sem þýðir að það eru sex á suðvesturhorninu og sex úti á landi. Ég tel að í rauninni sé úthlutun á jöfnunarsætunum enn þá vandasamari eftir þá breytingu sem gerð hefur verið á stjórnarskránni, þá breytingu sem felur í sér að binda jöfnunarsætin við kjördæmi, og þess vegna sé nauðsynlegt að huga enn betur að því að þær reglur sem menn nota séu sanngjarnar og eigi sér góðan rökstuðning. Þó að menn deili væntanlega ekki um hvaða reglu skuli fylgja til að ná jöfnuði milli flokka, eins og ég gat um, held ég að innan þings sé mikil óánægja og reyndar úti í þjóðfélaginu kannske ekki síður með þá reglu sem er í gildandi lögum um hvernig skuli úthluta innan flokks og þá í hvaða kjördæmi. Ég sagði áðan að það verkefni að úthluta jöfnunarsætum væri eiginlega vandasamara nú en áður. Það er vegna þess að hver flokkur sem tekur upp jöfnunarsæti í tilteknu kjördæmi er í rauninni að útiloka aðra flokka frá því að fá þar jöfnunarsæti ef um minni kjördæmi er að ræða, en jafnframt að minnka líkur annarra flokka á því að fá jöfnunarsæti í þeim kjördæmum tveimur þar sem jöfnunarsætin eru fleiri en eitt, þ.e. í Reykjavík og á Reykjanesi. Þetta þýðir að úthlutunin sjálf á jöfnunarsæti felur í sér eins konar útslátt. Menn eru að slá aðra flokka út. Um leið og einhver flokkur fær jöfnunarsæti í tilteknu kjördæmi er hann að útiloka aðra. Hér er um útslátt að ræða. Þetta tel ég nauðsynlegt að menn hafi í huga, að hér er um eins konar útsláttaraðferð að ræða, og þá liggur beint við að búin sé til röð og síðan sé gengið á þessa útsláttarröð. Sú röð sem menn hafa vanist að búa til í sambandi við landskjör er einmitt röð af þessu tagi. Þetta er útsláttarröð. Sá flokkur sem á mestan rétt á jöfnunarsæti fær fyrstur að velja sér þingsæti. Þess vegna tel ég eðlilegast að þessi aðferð sé einmitt notuð áfram og það sé enn þá frekar þörf fyrir hana í þeim lögum sem eiga að gilda nú samkvæmt hinni nýju stjórnarskrá en nokkru sinni fyrr. Eftir er þá að ákvarða hvernig skuli úthluta innan flokks. Sú röð sem á að gilda við úthlutun þingsætanna samkvæmt þessari till. minni er sú sama og hefur verið í gildi varðandi landskjörsröð. Sá flokkur hefur fyrst tækifæri til að velja sér jöfnunarþingsæti eða fá jöfnunarþingsæti sem á mestan rétt eins og verið hefur. Því gerir till. ráð fyrir. En síðan er svo eftir að velja innan flokks og þá legg ég á sama hátt áherslu á að þar liggi veigamikil rök fyrir því hvernig úthlutun er háttað og að menn hafi jafnframt í huga að þar er um eins konar útslátt að ræða líka og þess vegna sé nauðsynlegt að það sé á grundvelli styrks, að það fari til hvers flokks í þeim kjördæmum þar sem hann sýnir hlutfallslega mestan styrk. Hvernig á þá að mæla þennan styrk? Ýmsir mælikvarðar geta verið til eins og atkvæðamagn að baki þm. útreiknað samkvæmt deilireglu d'Hondts eða prósentutala eða þingsætishlutur sem ekki hefur verið úthlutað út á. Þetta eru mælikvarðar sem koma til greina. Hins vegar, eins og ég sagði í upphafi, er það svo að ef menn velja t.d. að úthluta eingöngu á atkvæðum hrúgar það þingsætum í hin fjölmennari kjördæmin. Ef menn veldu að úthluta einungis á prósentu mundi það úthluta fyrst og fremst út á land. Sú aðferð sem menn hafa nýtt fram að þessu um að úthluta á víxl á atkvæðum og einhverju hlutfalli er því sanngjörn og eðlileg að því leyti að þá fer úthlutun á víxl í hin fjölmennari kjördæmin á Suðvesturlandi og aftur í hin fámennari úti á landi. Þetta er einmitt nauðsynlegt að gerist vegna þess að jöfnunarsætin eru, eins og ég gat um áðan, jafnmörg úti á landi, sex, og þau eru á suðvesturhorninu, en þar eru þau líka sex. Ég held ég þurfi ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta. Ég vil einungis bæta því við að þessu frv. til l. fylgja engir flóknir útreikningar, enda hefur þó nokkuð verið reiknað í þessum málum og ég held að það sé mikilvægara að menn komist að niðurstöðu um hvað sé sanngjörn mæling en að menn reikni sér þingsæti út og suður. Sannleikurinn er vitaskuld sá að engin sú regla er til sem ekki má finna einhverja annmarka á hversu lengi sem menn reikna. Ég tel að það sé mikilvægara að við höfum einfalda og skiljanlega úthlutunarreglu en að menn reikni næstum því á sig gat við að leita sannleika og búi jafnvel til argasta óréttlæti í leit sinni að því sem er sanngjarnast og réttlátast vegna þess að það gerir hlutina of flókna. Herra forseti. Ég legg til að þessu frv. verði vísað til svonefndrar sérnefndar sem fjallar um kosningalög.



Herra forseti. Ég varð nokkuð undrandi á að sjá þetta þingmál þegar ég fann það á borði mínu. Kosningalögin hafa verið til meðferðar í sérnefnd þeirri sem hv. þm. var að gera tillögu um að málinu yrði vísað til. Flm. hefur setið flesta fundi nefndarinnar og verið þar mikill áhrifamaður og lagt þar fram hugmyndir sínar og þær hafa hlotið umfjöllun í nefndinni. Við höfum unnið þannig í nefndinni að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu. Það er ljóst að samstaða næst ekki um mjög víðtækar breytingar sem þó raunar sumir okkar nefndarmanna hafa áhuga á að verði gerðar á kosningalögunum. Það er hins vegar að mínum dómi að nást víðtæk samstaða um veigaminni en algjörlega óhjákvæmilegar breytingar og ég vonast eftir því að við getum skilað nál. í þessari viku. Það er fyrirhugaður fundur í kvöld og þá er að sjá hvort við erum að nálgast lokaniðurstöðu. Sumir þingflokkarnir eru búnir að veita umboð í málinu og það kemur í ljós í kvöld um hvað við getum orðið sammála eða alveg á næstunni. Það er ýmislegt gott í þessum tillögum sem liggja fyrir á þskj. Það er ekki neitt sem ég held að sé nýtt og ekki hefur komið fram í nefndinni. Ég gæti sjálfur hugsað mér að setja upp kosningareglur sem mér þættu henta sérstaklega vel og leggja fram sem þingmál en þannig held ég að hafi ekki tilgang að vinna. Ég tel að það flæki fremur málið en hitt að leggja þetta frv. fram þar sem hugmyndirnar eru þegar til meðferðar í kosningalaganefnd og ágætlega skýrt fram settar. Það ber vonandi ekki að skilja þetta þannig að flm. ætli að kljúfa nefndina eða að Alþfl. ætli ekki að standa að þeirri niðurstöðu sem við getum orðið sammála um í nefndinni.



Herra forseti. Eins og kunnugt er hefur þingið fjallað um kosningalög oft undanfarin ár með því að kosnar hafa verið sérstakar kosningalaganefndir hér í Nd. eftir að hæstv. dómsmrh. hefur lagt fram frv. til l. um breytingu á gildandi kosningalögum. Frv. dómsmrh. felur í raun og veru í sér óhjákvæmilegar tæknilegar lagfæringar sem alltaf hefur legið fyrir að gera þyrfti þannig að um þær þarf svo sem ekki að hafa nein orð. Ef menn hefðu talið þær breytingar sem hæstv. dómsmrh. hefur lagt til í frv. ríkisstjórnarinnar, sem er í raun og veru samkomulagsfrumvarp allra flokka hér í þinginu, þ.e. þeirra flokka sem hafa fjallað um þetta mál á undanförnum árum, nægilegar væri málið löngu afgreitt. Niðurstaðan hefur hins vegar orðið sú í kosningalaganefndinni að það væri óhjákvæmilegt að taka þarna til athugunar fleiri atriði. Það er ekki nokkur vafi á því að allir nefndarmenn, hver fyrir sig, hefðu gjarnan viljað taka ýmis atriði kosningalaganna til verulegrar endurskoðunar að ekki sé fastar að orði kveðið. Málið dróst hins vegar svo úr hömlu að það var sett þing í haust án þess að þessi mál hefðu verið ákveðin, flokkarnir höfðu stillt upp sínum framboðslistum allt í kringum landið með tilliti til gildandi kosningalaga, eins og þau voru samþykkt árið 1983-1984, og þess vegna var það auðvitað alveg fráleitt að ætla sér að gera á þessum lögum verulegar breytingar vegna þess að með þeim hætti hefðu menn í rauninni verið að koma aftan að því fólki sem hefur verið að ganga frá framboðslistum þúsundum saman allt í kringum landið núna síðustu mánuði. Þess vegna var niðurstaðan sú, eins og hv. þm. Páll Pétursson gerði grein fyrir áðan, að það væru aðeins teknar tæknilegar lagfæringar sem samkomulag gæti náðst um. Ég vil upplýsa það hér að þingflokkur Alþb. hefur þegar fyrir tveimur vikum veitt nauðsynleg umboð af sinni hálfu í þessu máli og ég tel að þetta mál liggi þannig að það eigi að vera hægt að afgreiða þetta í kosningalaganefndinni strax í þessari viku enda gangi þeir flokkar sem eftir eiga að fjalla um málið frá viðeigandi umboðum til sinna manna á þingflokksfundum í dag. Meðal þeirra breytinga sem ég tel líklegt að geti orðið samkomulag um eins og staðan er núna, án þess að ég vilji fara út í það alveg í smáatriðum, ég tel það ekki viðkunnanlegt á þessu stigi, er veruleg breyting á úthlutun jöfnunarsætanna að því er varðar úthlutun þeirra í annarri umferð jöfnunarsætaúthlutunar. Hún gengur núna þannig fyrir sig að það er byrjað á að úthluta fyrst í minnsta kjördæminu og síðan koll af kolli en í þeim hugmyndum sem ræddar hafa verið hefur verið gert ráð fyrir því að kjördæmin keppi um úthlutun jöfnunarsætanna á grundvelli þingsætishluta án tillits til stærðar kjördæmanna en þó með tilliti til þess sem gerst hefur í fyrstu umferð úthlutunarinnar, þ.e. hvort flokkur hefur fengið úthlutun á 0,8 þingsætishlutum eða ekki. Mér sýnist að þetta ásamt fleiri atriðum sem horfa til einföldunar og skýringa stefni allt í þá átt að samkomulag eigi að geta tekist. Ég satt að segja hef unnið þannig í nefndinni fyrir hönd Alþb. að reyna að stuðla þarna að sem víðtækustu samkomulagi. Ég geri mér ljóst eins og ég sagði í upphafi að það er óánægja með þessi kosningalög að mörgu leyti. Þó held ég að þegar menn hafa kosið eftir grundvallarreglum þessara laga í eins og 50 ár eða svo verði menn jafnánægðir með þau og gömlu kosningalögin og sáttir við þau þegar menn eru búnir að læra á þetta kerfi. Þetta kerfi er í grundvallaratriðum tiltölulega mjög glöggt og rökrétt og skýrt og það er held ég mikið einfaldara en margur hefur viljað vera láta í umræðum um kosningalögin að undanförnu og gefst vonandi tækifæri til að fara yfir það efnislega í umræðum þegar málið kemur til meðferðar. Ég endurtek: Ég hef skilið það svo, eins og hv. 2. þm. Norðurl. v., að það væri að nást samkomulag í þessari kosningalaganefnd og með tilliti til þess þá hef hvorki ég né aðrir þm. Alþb. farið að flytja tillögur um einstakar breytingar á frv. eins og það kom frá hæstv. dómsmrh. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Þar sem hæstv. viðskrh. er viðstaddur þessa umræðu hér í hliðarherbergi vil ég leyfa mér að beina til hans spurningu um þingstörfin og þinghaldið eins og það snýr við frá hans bæjardyrum séð. Um langt skeið hefur ríkisstjórnin haft til meðferðar vandamál bankakerfisins í landinu. Í lok ársins 1985 lá það fyrir að það yrði að grípa til aðgerða til þess að endurskipuleggja bankakerfið með tilliti til þess hvað vandamál Útvegsbankans voru þá þegar bersýnilega alvarleg. Ég lýsti því þá yfir í desember 1985 að þingflokkur Alþb. teldi óhjákvæmilegt að á þessu máli yrði tekið hið allra fyrsta og lýsti okkur reiðubúin til þess að sinna þessu máli, endurskipulagningu bankakerfisins, m.a. með tilliti til þeirra tillagna sem við höfum aftur og aftur flutt hér í þinginu um sameiningu Búnaðarbankans og Útvegsbankans. Nú hefur því verið lýst yfir í fjölmiðlum að það sé ætlun núverandi hæstv. ríkisstjórnar að standa þannig að málum að þessi Útvegsbankamál, skipulagsmál bankanna, verði leyst á yfirstandandi þingi, þ.e. fyrir kosningar. Enda veitir ekki af því að á síðasta ári tapaði Útvegsbankinn í raun um 6000 millj. kr. í innlánum frá því sem verið hefði ef hann hefði haft svipað hlutfall í innlánsaukningu og aðrir viðskiptabankar. Á árinu 1985 hélt hann fyllilega í við aðra viðskiptabanka í landinu en svo sígur mjög á ógæfuhliðina á árinu 1986 þannig að í rauninni vantar hann inn í sína innlánsmynd um 6000 millj. kr. á árinu 1986. Hér er auðvitað um hrikalega hluti að ræða, stórkostlegt tap sem þessi banki verður fyrir á hverjum einasta mánuði. Talað er um að hann hafi orðið að greiða af Hafskipsskuldinni einni 150 millj. kr. til Seðlabankans á s.l. ári. Hér er um að ræða svo hrikalegt vandamál að það er útilokað annað en að inna eftir því hvað ríkisstjórnin hyggst gera í þessu máli á næstunni og ég er að bera þessa spurningu fram í annað sinn á þessu þingi. Fyrir tveimur vikum lagði ég þessa spurningu fyrir hæstv. forsrh., hvenær málið kæmi inn í þingið, og hann lýsti því þá yfir að þess væri að vænta mjög fljótlega. Ég leyfi mér því, herra forseti, með tilliti til þess að hæstv. viðskrh. hlýðir á mál mitt, að spyrja hann: Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin leggi fyrir hv. Alþingi tillögur um aðgerðir í skipulagsmálum bankanna sem lúta sérstaklega að því að leysa hin alvarlegu vandamál Útvegsbankans sem eru auðvitað um leið vandamál Ríkissjóðs Íslands? Ég vænti þess að hæstv. viðskrh. sjái sér fært að svara þessum spurningum þó að fyrirvarinn sé lítill eða enginn.



Herra forseti. Þessi fsp. kemur hér fram undir þingsköpum. Ég ætla ekki að fara að ræða efnislega um bankamál en það liggur ljóst fyrir að tillögur hafa verið gerðar í þessum málum af þeim sem hefur verið falið að vinna að undirbúningi þeirra og viðræður stóðu um tíma á milli Seðlabanka og tveggja einkabanka. Tveir aðrir einkabankar vildu ekki vera með í þeim viðræðum, upp úr þeim slitnaði og þá var gerð tillaga um aðra lausn samkvæmt tillögum Seðlabankans sem ég þarf ekki að gera að umræðuefni. Þær hafa verið opinberaðar og nú síðustu tvær vikur hefur þessi tillaga verið til umræðu á milli stjórnarflokkanna. Á þessari stundu hefur ekki náðst samkomulag á milli þeirra en málið verður rætt á þingflokksfundum beggja stjórnarflokka í dag og á ríkisstjórnarfundi á morgun og þá væntanlega skýrist það hvaða leið verður farin.



Herra forseti. Ég tel rétt að það komi fram svona til upplýsingar, úr því að farið er að ræða um þingsköp, að ég átti tal við forsefa Sþ. í morgun og lagði áherslu á það við hann að við beittum okkur fyrir því að niðurstaða fengist í það hvaða frv. það yrðu sem yrði lögð höfuðáhersla á að næðu fram að ganga á þessu þingi með tilliti til þess að nú gengur mjög á þingtímann. Ég held að það sé af hinu góða að fá sem fyrst niðurstöðu í það að hvaða verkefnum við þurfum einkum að beita okkur þessa daga sem eftir eru. Ég held að það sé alveg ljóst að skipulagsmál bankanna verða á þeim forgangslista og ég á ekki von á að það geti dregist mjög lengi úr þessu að við komumst að niðurstöðu. Það er rétt að það komi fram að það hefur ekki staðið á þingflokki framsóknarmanna í þessu máli og það er ekki okkur að kenna að þetta mál hefur tafist. Ég reikna með að taka þetta mál til umræðu í þingflokknum nú síðdegis og ég vona að niðurstaða fáist innan skamms.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið við fsp. minni undir þessum lið, um þingsköp. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið, um þingsköp, er ósköp einfaldlega sú að það er ekki mjög langur tími eftir af þessu þinghaldi og það er nauðsynlegt að fara að átta sig á því, eins og hv. þm. Páll Pétursson gat um, hvaða mál það eru sem eiga að hafa forgang á þeim vikum sem eftir eru þar til þingi verður slitið. Eftir blaðafréttum að dæma eru það tvö stórmál sem ríkisstjórnin hefur áhuga á að koma í gegnum þingið. Það eru annars vegar tillögur um skipulagsmál bankanna, í hvaða formi sem þær koma hér inn, og það eru hins vegar tillögur um verulegar breytingar á skattakerfinu, þ.e. staðgreiðslufrumvarpið sem gengur undir því nafni. Staðreyndin er sú hins vegar að hvorugt þessara mála er komið inn í þingið og vitað er að það verður úrtökusamt á næstu vikum vegna þess að Norðurlandaráðsþing verður haldið alveg næstu vikur og fjöldi þm. verður þá í burtu þannig að ég óttast það mjög, ef þessi mál fara ekki að sjást, að þá verði ekki tekið á þeim af þeim krafti sem óhjákvæmilegur er. Ég tek það fram í þessu sambandi að stjórnarandstöðuflokkunum hefur verið sýnt minnisblað um skattabreytingarnar. Það er vélritaður snepill upp á þrjár síður og ég hygg að staðgreiðslufrumvarpið, sem svo er kallað, sé ekki til enn þá. Ég hef grun um að þetta frv. hafi t.d. ekki sést í þingflokkum stjórnarflokkanna enn þá, hvað þá heldur meira, þó að liðnir séu tveir mánuðir síðan verkalýðshreyfingunni var gefið fyrirheit um það að staðgreiðslukerfi skatta yrði komið á frá og með næstu áramótum. Ég skil ekki þessar tafir, þennan drátt á málinu, þar sem mjög víðtækt samkomulag á að geta verið um forsendur þess og nota þetta tækifæri til að gagnrýna þann seinagang sem þar hefur komið fram. Um leið lýsi ég því yfir af okkar hálfu að við hljótum nú sem fyrr að leggja áherslu á að komið verði hér á staðgreiðslukerfi skatta og erum tilbúin til að beita okkur fyrir því ásamt öðrum að slíkt mál verði afgreitt hér ef nokkur kostur er. Varðandi bankamálin er sem sagt ljóst að stjórnarflokkarnir eru ekki tilbúnir, sagði viðskrh. Framsóknarmaðurinn sagði aftur á móti: Framsóknarflokkurinn er tilbúinn.

Verður tilbúinn.

Verður tilbúinn, segir hann núna, á því er nokkur munur.

Hann er löngu orðinn tilbúinn.

Í öðru tilvikinu var um að ræða sögn í þátíð en hinu í framtíð þannig að það er eins gott að hlusta nákvæmlega á þá framsóknarmenn því þeir eru vanir því að vefja sig inn í reglur málfræðinnar út og suður ef þeir þurfa að smeygja sér fram hjá óþægilegum staðreyndum. Þetta liggur sem sagt fyrir og ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin og bæti því svo við af okkar hálfu að við erum auðvitað tilbúin til þess að taka á þessu máli hvenær sem er og viljum að það verði gert hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég vil leggja áherslu á og taka undir þær fsp. sem hafa komið fram hjá hv. 3. þm. Reykv. um að þau mál sem nauðsyn er að þetta þing ljúki afgreiðslu á komi fram sem fyrst og þá ekki síst þau stóru mál sem okkur hafa nú aðeins verið kynnt. Mér er reyndar sama þó þau séu vélrituð eins og fram kom í máli hv. 3. þm. Reykv. en mér er ekki sama um það hversu hrá þau eru látin í hendur okkar. Ég er eiginlega alveg gáttuð á sérfræðingum ríkisstjórnarinnar að láta málin frá sér fara svona hrátt unnin. Ekki nema það komi til að stjórnarandstöðunni sé ætlað að hafa áhrif á gang mála og koma með tillögur á þessu frumstigi. Hins vegar hafa bæði ráðherra og hv. 3. þm. Reykv. talað um að stutt væri eftir af þessu þinghaldi en það veit í raun og veru enginn hversu langt þetta þinghald á að vera. Það veit í raun og veru enginn fyrir víst hvenær verður kosið. Það gengur eins og munnmælasaga milli manna að það verði 25. apríl og það gengur líka eins og munnmælasaga milli manna að þinginu ljúki um miðjan mars. En hér sitjum við sem vinnum á þessum stað og við vitum ekki hvenær störfum okkar á að ljúka. Þess vegna vil ég koma með fsp. til hæstv. ráðherra sem hér sitja: Hvenær er áætlað að kosningar verði og hvenær er áætlað að þessu þingi muni ljúka? Við verðum öll að taka þátt í þeirri vinnu sem hér verður unnin áður en þingi lýkur og það er lágmarkskrafa að við getum vandað vinnubrögð okkar og það gerum við ekki nema við skipuleggjum þau.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér rétt að það er orðið til baga að ekki skuli liggja fyrir hvenær kosið verður. Það má samt ekki verða til þess að villa mönnum sýn og í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á nauðsyn þess að lög verði,afgreidd um staðgreiðslukerfi skatta á þessu ári. Ég tel að það sé búið að heita þjóðinni því að staðgreiðslukerfi verið tekið upp um næstu áramót og þingið allt verði að beita sér fyrir því að það fyrirheit verði efnt. Því var heitið í sambandi við samningana. Ráðamenn þjóðarinnar hafa sagt að þetta muni verða og ég efast ekkert um að þetta eigi vel að geta tekist. Það bendir ýmislegt til þess að það hafi þó nokkuð verið unnið í þessu máli. Þau atriði sem hæstv. fjmrh. hefur sett á blað og kynnt stjórnarandstöðunni benda til þess að menn hafi litið á ýmis þau grundvallaratriði sem skipta máli í þessu sambandi og virðist vera reiðubúnir og að undirbúa sig í alldjarflegar ákvarðanir sem mér líst vel á. Ég tel því að þeir punktar sem þar koma fram geti verið góður umræðugrundvöllur og ég get fullvissað menn um að þm. Alþfl. hafa áhuga á að nýta þennan umræðugrundvöll og eru reiðubúnir til þess að ræða málin út frá þessum punktum við fjmrh. eða aðra stjórnmálaflokka í þinginu. En við leggjum fyrst og fremst áherslu á það að afgreiðslu þessa máls verði hraðað, menn taki sér tíma til þess að standa við fyrirheitið um að nú loksins komi staðgreiðslukerfi skatta. Ég vænti þess og tel reyndar fullvíst að frv. þar að lútandi muni koma fljótlega og að þm. allir muni vera reiðubúnir til þess að leggja sig fram um það að tryggja skjóta og góða afgreiðslu þess. Þetta vildi ég sérstaklega ítreka, herra forseti, þegar menn tala um þingsköp og hvernig haga eigi framhaldsstörfum þingsins vegna þess að í mínum huga er hér um eitthvert mikilvægasta mál að ræða sem kemur til umfjöllunar á þessu þingi og reyndar á mörgum öðrum þingum og þá verða menn að leggja sig fram um að vinna þau verk sem þarf að vinna í því sambandi.



Herra forseti. Það var aðeins vegna orða hv. 3. landsk. þm. um kjördag. Það getur verið að um þetta gangi munnmælasögur eins og hv. þm. nefndi það og það er kannske réttnefni. Málið liggur fyrir mér svona: Forsrh. landsins sem hefur þingrofsvaldið hefur lýst því yfir að verði ekki samkomulag um annað fari kosningar fram 25. apríl. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef, hvort sem menn kalla það munnmælasögur eða eitthvað annað, út úr þingflokki Sjálfstfl. með viðtölum við einstaka þm. hans heyrist mér ljóst að þar sé ekki áhugi á því að kjósa síðar a.m.k. en 25. apríl. Ég hef þess vegna orðað þetta svo að með yfirlýsingu sinni hafi hæstv. forsrh. í raun og veru veitt hv. þm. Halldóri Blöndal þingrofsvaldið. Af þessum ástæðum hef ég gengið út frá því, þar til annað kemur í ljós, að kosið verði 25. apríl en það er vissulega þarft að fara yfir það nánar hvaða lendingu menn hugsa sér að hafa í þessu efni. En í kosningalaganefndinni, sem rædd var undir ákveðnum dagskrárlið áðan, er þetta mál einnig til umræðu, þ.e. framtíðarkjördagurinn í fyrsta lagi og í annan stað hvort hugsanlegt er að ná allsherjarsamkomulagi í þinginu um kjördag í ár. Mér hefur heyrst að það stefndi allt á 25. apríl af þeim ástæðum að hæstv. forsrh. hefur gefið þá yfirlýsingu að ef ekki verði samkomulag um annað verði kosið 25. apríl. Verði kosið 25. apríl er auðvitað alveg ljóst að miðað við allar venjur hér verður að ljúka þingstörfum alveg fyrstu dagana í marsmánuði, það er útilokað annað.



Hæstv. forseti. Á þskj. 508 er flutt frv. til laga um breyting á orkulögum, nr. 58 frá 29. apríl 1967, og fyrsti flm. er Kjartan Jóhannsson. Eignar- og nýtingarréttur jarðhita hefur oft verið til umræðu á Alþingi, enda er um mikilvægt þjóðhagslegt mál að ræða. Reyndar hefur kostnaður einstakra hitaveitna við að afla sér jarðhitaréttinda ekki vegið þungt sem hluti af heildarstofnkostnaði. Sá vandi sem notendur jarðhita hér á landi eiga við að stríða er annar. Erfitt hefur reynst að ná samstöðu um lagabreytingar varðandi jarðhitaréttindi, en nokkrar tillögur hafa komið fram. Ég vil þá nefna fyrst till. Alþýðubandalagsmanna sem þeir fluttu um að allur jarðhiti undir 100 metrum verði eign ríkisins. Í umsögnum einstakra lögfræðinga hefur verið dregið í efa að slík löggjöf væri samræmanleg eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Auk þess er það mín skoðun að forsendur 100 metra reglunnar séu orðnar breyttar vegna tækniframfara. Fjölmargir einkaaðilar hafa nýtt jarðhita í um og yfir 1000 metra dýpi. Mér er ljóst að Bjarni sálugi Benediktsson var fylgjandi 100 metra reglunni og rökstuddi hana hér á Alþingi 1945, en það var við aðrar forsendur en nú eru. Annað sem ég vil nefna. Á vegum iðnrn. hefur verið unnið, eins og kom fram hjá hv. frummælanda, að frv. er byggist á þeirri forsendu að allur jarðhiti á afréttum og almenningi verði lýstur eign íslenska ríkisins. Hefur það frv. verið til umfjöllunar á vegum ríkisstjórnarinnar um alllangt tímabil, en hefur ekki hlotið nægilegan stuðning. Þess skal getið að flest helstu háhitasvæðin eru á afréttarlöndum eða í almenningum og því leysti þetta lagafrv. verulegan hluta af því máli sem frv. Alþýðuflokksmanna fjallar um. Í þriðja lagi vil ég víkja nánar að því frv. sem hér er til umræðu. Samkvæmt frv. skal jarðhitasvæði teljast háhitasvæði ef innan þess finnst 200 gráða hiti ofan við 1000 metra dýpi. Þá er kveðið svo á um að ríkið eigi allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita á háhitasvæðum. Frv. Alþfl. er því nær þeim hugmyndum sem verið hafa til athugunar á vegum iðnrn. en hugmyndir Alþýðubandalagsmanna. Eitt virðast menn þó almennt vera á einu máli um. Það er að sveitarfélög skuli njóta tiltekinna forréttinda til nýtingar á þeim jarðhita sem þannig verður í eigu ríkisins. Telja verður þetta mikilvægt, enda eru sveitarfélögin þeir aðilar sem helst nýta jarðhita hér á landi. Helstu forsendur löggjafar af þessu tagi og eldri löggjöf eru raktar í greinargerð og þarf ég því ekki að endurtaka það hér. Hins vegar árétta ég það sem segir í niðurlagi álitsgerðar lagadeildar Háskóla Íslands í fskj. II með frv., en þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: "Niðurstaða lagadeildar er því sú, að ofangreint frv. feli ekki í sér stjórnarskrárbrot ef það verður að lögum. Hins vegar verði að gera ráð fyrir því að það geti í einstökum tilfellum haft í för með sér bótaskyldu fyrir ríkissjóð gagnvart eigendum jarðhitaréttinda." Samkvæmt áliti lagadeildar getur frv. því takmarkað rétt einkaaðila þó að bætur komi fyrir. Mér væri því meira að skapi ef hægt væri að ná samstöðu um þær tillögur sem ég hef áður nefnt og varða jarðhitaréttindi á afréttum og almenningum. Þær tillögur varða reyndar aðeins afrétti sem ekki eru háðir beinum eignarrétti annarra aðila. Að svo mæltu treysti ég mér ekki til að mæla með samþykkt þess frv. sem hér er á dagskrá þó að það falli nær skoðunum mínum en aðrar tillögur sem til umfjöllunar hafa verið um þetta málefni. Ég vil geta þess að lokum að á vegum iðnrn. hefur verið unnið að því að finna enn aðrar leiðir til að ráða fram úr þessum vanda og sú vinna er í gangi. Ég sé ekki ástæðu til þess að kynna hér frekar þær tillögur sem umrædd nefnd lagði fyrir ráðuneytið og eru nú til athugunar í ríkisstjórninni en ég sé heldur enga ástæðu til að fela þær fyrir hv. fyrsta flm. ef hann óskar eftir að fara yfir þær.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessa ræðu hans. Þó að hann treysti sér ekki til þess að mæla með því frv. sem ég hef hér mælt fyrir, þá kom þó fram í máli ráðherrans skilningur á því vandamáli sem hér um ræðir og því viðfangsefni sem hér er við að fást. Og það er vissulega ánægjuefni að unnið skuli að því að finna ásættanlega lausn í þessum efnum innan ráðuneytisins þó að það nái kannske ekki eins langt og ég hefði kosið og nái ekki eins langt og það frv. sem ég hef hér gert að umræðuefni um almannaeign á þessari sameiginlegu auðlind þjóðarinnar, heldur einungis um almannaeign á þessari sameiginlegu auðlind á ákveðnum svæðum. En það er það sem skilur á milli þess sem hæstv. ráðh. mælti fyrir og því sem ég hef hér mælt fyrir. En það er annað í þessu máli sem ég tel að sé sérstakt íhugunarefni. Sannleikurinn er nefnilega sá að áratugum saman hefur þetta mál verið til umfjöllunar hér í þinginu og hæstv. ráðh. benti m.a. á það að fyrrv. forsrh., Bjarni heitinn Benediktsson, hefði haft þá skoðun fyrir 3-4 áratugum síðan að jarðhiti neðan við 100 metra dýpi ætti að vera almenningseign, það væri stjórnarskrárleg forsenda fyrir því. Þetta minni ég á vegna þess að ég vil að það komi ljóst fram hvað umræðan er gömul og að menn hafa í hinum ýmsu flokkum á hinum ýmsu tímum verið að velta þessu máli fyrir sér. En það sem er hrikalegt er það hvað tíminn líður án þess að ákvörðun sé tekin. Hæstv. iðnrh. Albert Guðmundsson er ekki fyrsti iðnaðarráðherrann sem lætur vinna í þessu máli. Hann er kannske ekki 21. iðnaðarráðherrann sem lætur vinna í því en þeir eru orðnir æðimargir. Það er orðið meira en mál að menn komi sér niður á úrlausn og það verður þá að hafa það þó að hún nái ekki eins langt og sumir vildu gjarnan, eins og ég hef t.d. viljað eða mínir flokksmenn, en þá verða aðrir líka að sætta sig við að hún nái lengra en þeir vilja sem dregið hafa hvað verst lappirnar í þessum efnum og verið hvað afturhaldssamastir. Ég held að það sé nauðsýnlegt að menn leiti víðtækrar samstöðu og láti ekki öfgaöflin, sérstaklega þau öfgaöfl sem ekkert hafa viljað gera í þessum efnum, setja sér stólinn fyrir dyrnar. Svo mikið þjóðþrifamál er á ferðinni eins og kom reyndar fram í máli hæstv. ráðh. Ég vil að endingu lýsa því yfir að ég er reiðubúinn til samvinnu við ráðherra um hvert það skref sem hann telur eðlilegt og rétt og mögulegt að stíga í þessum efnum því að svo brýnt er málið að það má ekki láta það niður falla einu sinni enn og láta enn mörg ár líða án þess að á því sé tekið. Ég heyri það líka á máli hæstv. ráðh. að hann er í stórum dráttum með sams konar sjónarmið uppi og eru í þessu frv. þannig að það ætti að vera mögulegt að leita leiða til þess að ná saman og fá framgang í málinu. Umræðu (afgreiðslu) frestað.