Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) Það var sagt í spaugi milli hæstv.forsrh. (JM) og mín, að þessi síðasta till. væri eftirmaturinn. Jeg býst við, að það verði lítill eftirmatur, því að þar sem nú er komið að þingslitum og þetta er aðeins lítill liður í stærra kerfi, ætla jeg að vera mjög stuttorður. Jeg geri ráð fyrir, að hæstv. stjórn muni leggja til breytingu á stjórnarskránni fyrir næsta þing, af því að að minsta kosti einn og jafnvel tveir þingflokkar beittu sjer fyrir því við síðustu kosningar. Vil jeg í þessu sambandi víkja að nokkrum breytingum, sem jeg býst við, að meginið af hugsandi mönnum æski eftir, en það er, að reynt verði að finna eitthvert það form á vinnu þingsins, sem geri það að verkum, að þingtíminn styttist. Ef stjórnin legði til stjórnarskrárbreytingu, væri mjög æskilegt, að hún um leið gerði ráðstafanir til að stytta þingtímann. Jeg ætla að nefna tillögu eins hv.þm. í Nd., sem er á þá leið, að stytta mætti til stórra muna vinnu við afgreiðslu fjárlaganna, með því að ræða þau aðeins í sameinuðu þingi. Það er öllum ljóst, að þriggja mánaða þingseta er ekki nauðsynleg og er aðeins vegna þingskapanna. Við vitum öll, að eftir þetta þing liggur ekki mikið af merkilegum lagabálkum og að stærstu málin eru óútrædd. Það eru aðallega fjárlögin, sem eftir þingið liggja, og þau hefði mátt afgreiða á miklu skemmri tíma en gert var. Jeg geri ráð fyrir, án þess að jeg ætli að fara að segja stjórninni fyrir, að hún muni legga til einhverjar breytingar þessu viðvíkjandi. En jeg vil leggja til, að dómarar ættu ekki sæti á þingi. Jeg ætla ekki að rökstyðja þetta ítarlega nú, því að það leiðir af þeim rökum, sem eru fyrir því, að dómarar ættu að vera sem mest utan við landsmálabaráttuna. Hjer í fámenninu, þar sem návígi er venjulega biturt, hefir þetta marga og mikla kosti. Jeg álít ýmsar breytingar á dómaraskipuninni nauðsynlegar, en einkum vil jeg vekja eftirtekt á þessu vegna væntanlegrar breytingar á stjórnarskránni. Fáir menn mundu bíða af því nokkurt tjón. Ef til vill 2–3 sýslumenn, sem flestir hafa nægilega miklu að sinna þar að auki. Ef einhver breyting verður gerð, væri og æskilegt, að tekið yrði til athugunar, að þingstaðurinn væri ekki með lögum bundinn við Reykjavík. 1000 ára þing á að halda á Þingvelli, en vafasamt er, hvort hægt er að halda það þar, nema með breytingu á stjórnarskránni. Jeg veit, að sumir menn, eins og t. d. hv. 1. landsk. (SE), vilja enga breytingu á stjórnarskránni, en hinir hygg jeg að sjeu miklu fleiri, sem telja nokkrar breytingar mjög æskilegar.

Forsætisráðherra (JM): Um það, hvort stjórnin muni leggja til breytingar á stjórnarskránni, ætla jeg ekki að segja nú. En hvað þau atriði snertir, sem hv.flm.till. (JJ) gat um, er það rjett, að til þess að semja ákvæði um þau þarf stjórnarskrárbreytingu. Um tillöguna sjálfa skal jeg geta þess, að mjer þykir alveg nógu langt farið að útiloka hæstarjettardómara frá þingsetu. Og þó að jeg væri í þeirri nefnd, sem á sínum tíma hafði það mál til meðferðar, er jeg ekki viss um, að það hafi verið svo vel ráðið. Ef þær breytingar verða gerðar, að dómsvaldið er alveg skilið frá umboðsvaldinu, þá kæmu allir dómarar landsins undir ákvæði stjórnarskrárinnar. Það er vafasamt, hvort nokkurt gagn er að því, að reynt sje að byrgja fyrir, að dómarar taki þátt í pólitík landsins. Dómarar munu hafa sínar ákveðnu skoðnir, hvort sem þeir eru á þingi eða ekki, svo að jeg held ekki, að þetta, sem alls ekki er alstaðar í stjórnarskrám landanna, sje svo klókt. Jeg skal vera stuttorður, eins og hv.flm. (JJ), en jeg vil bæta því við, að sýslumenn, sem verða að skifta sjer af allskonar málum, geta oft ekki komist hjá því að lenda í pólitík. Pólitík grípur svo oft inn í sveitamálin. Jeg mundi því ekki treysta mjer til að taka slíkt ákvæði upp, en komi fram frv. um breytingar á stjórnarskránni á næsta þingi, er hægt að koma þessu að af þingmanna hálfu.

Sigurður Eggerz Jeg skal hafa sama formála eins og hv. 3. landsk. (JJ) og hæstv.forsrh. (JM) um að lengja ekki umr., en vil aðeins geta þess, að jeg álít kjörgengi og kosningarrjett dýrmætan rjett og vara því við takmörkunum á því sviði nema brýn nauðsyn beri til. Þykist jeg þá hafa lýst afstöðu minni til þessa máls.

Flm. (Jónas Jónsson) Eins og umr. er háttað í kvöld, ætla jeg ekki að fara út í langa deilu við hæstv. ráðh. (JM) um þetta mál. Hann var sjálfur með því að útiloka hæstarjettardómara frá þingsetu, og þá er ekki nema stigmunur yfir í hitt. Jeg vil benda á, þó að slíkt komi varla fyrir í rólyndinu hjer norður frá, að sumstaðar í mentuðustu löndum heimsins hefir á síðustu árum komið til svo harðrar baráttu í þinginu, að þingmenn hafa blátt áfram barist. Þó að jeg geri ekki ráð fyrir þeirri tegund af málarekstri hjer, er ekki hægt að neita því, að pólitíkin er alt annars eðlis en dómarastarfið. Pólitíkin er barátta, þar sem styrkurinn er alt og sigurinn er alt. Barátta og rjettlæti er því ekki vel samrýmanlegt. En jeg álít, að á þessu stigi málsins eigi einungis að kanna hugi manna, og vil jeg því biðja um nafnakall við atkvgr. á eftir.