Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir að mál þetta kom til Nd., barst n. þar álit frá Lögmannafélagi Íslands, sem sent hafði verið frv. til umsagnar, en ekki svarað fyrr en málið var komið til Nd. Nú hefur hv. form. allshn. sagt, að hann hafi ekki athugað þetta álit, en mér finnst sjálfsagt, að hv. nm. fái tækifæri til að athuga það, og vildi því óska þess, að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá.

Forseti (BSt): Samkvæmt ósk hv. þm. Seyðf., sem á sæti í allshn., verður mál þetta tekið af dagskrá.



Herra forseti. L. um sérstakar fyrningarafskriftir frá 1946 kveða svo á, að hlunninda þeirra afskrifta skuli þær eignir njóta, er teknar eru í fyrsta skipti í notkun á árunum 1944–48. Er þar um að ræða „fiskiskip og önnur veiðiskip, flutningaskip, síldarverksmiðjur, dráttarbrautir og vinnslustöðvar fyrir sjávarafurðir og landbúnaðarafurðir.“ M.ö.o. þau tæki, sem talið var réttmætt, að fengju hærri afskrift en venjulega. Nú er það svo, að sumt af þessum tækjum var ekki komið til landsins fyrir árslok 1948, svo að nauðsynlegt er að breyta l. þannig, að ákvæði um sérstakar fyrningarafskriftir verði einnig látin ná til eigna, er teknar verða í fyrstu notkun á árunum 1949 og 1950. Því er komið hér fram frv. um, að í stað ársins 1948 skuli koma 1949 og 1950. Hv. n. var sammála um að mæla með þessu, þegar hún hafði frv. til athugunar. Er sjálfsagt, að umrædd tæki geti komið undir ákvæði l., þau gr. njóta eiga þessara fyrningarafskrifta.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú tvívegis verið tekið af dagskrá skv. tilmælum mínum. Var það vegna þess, að ég vildi hafa tóm til að athuga málið sjálft og framkomna brtt., áður en ég tæki afstöðu til þess. Ég hef nú þær fregnir að færa af framkvæmd skattal. skv. vitnisburði skattstjórans, að í framkvæmd hafi verið reynt af ýtrasta megni að gæta þeirra ástæðna, er frv. fjallar um, m.ö.o. eignarauka þess, sem stafa frá eftirvinnu einstakra manna, sem utan venjulegs dagsverks vinna að byggingu eigin íbúðar. Mér hefur verið sagt, að skattyfirvöldin hafi reynt að ákveða skattálagninguna mildilega í þessu efni. Hins vegar varðar þetta mál einstaka menn, og einkum snertir það þá, er taka kaup hjá öðrum, eru ekki atvinnurekendur, en leggja á sig eftirvinnu í þessu skyni. Þar eð hér er um svo þjóðholla og nauðsynlega framkvæmd að ræða, álit ég - þrátt fyrir ýmsa agnúa, er á þessu eru -, að samþykkja eigi þetta frv. Mun afstaða mín mótast af því, að ég tel það - sem kallað er - réttlætismál í fremstu röð. Hitt er mér ljóst, að ákvæði eins og þetta væri mjög slæmt, ef það yrði misnotað og notað til þess að hylma yfir og verða ávinningur þeim mönnum, sem reisa hús og selja vegna atvinnu sinnar, sem er fullkomlega góð og gild atvinna og á vitanlega að vera skattskyld sem aðrar atvinnugreinar. Hér í 1. gr. frv. er það lagt í hendur fjmrh. að setja reglur um framkvæmd l. þessara. Og þá ætlast ég til, að skattyfirvöldin geti forðazt það, að þetta ákvæði verði ekki notað á réttan hátt, eins og þau hafa þegar lýst yfir við mig, að þau hafi mildilega beitt ákvæðum skattal. gagnvart þeim mönnum, sem komið hafa sér upp íbúð utan venjulegs dagsverks. Ég vil trúa því, að þetta sé rétt, en þykir á hinn bóginn, að ákvæði þetta megi lögfesta. Nú eru komnar hér fram ýmsar brtt. við þetta frv., og verð ég um þær að segja, að ég fyrir mitt leyti er þeim öllum ósamþykkur. Í fyrsta lagi vegna þess, að þar er málið teygt út á ýmis svið, sem geta orðið vafasöm, og því meiri hætta er á, að þau verði vafasöm, sem sviðin eru fleiri eða angar laganna lengri. Þess vegna er ég á móti þessum brtt. Og ég vil benda þeim hv. þm. á, sem þær flytja og annars eru því fylgjandi, að efnalitlir launamenn, hvort sem það eru verkamenn eða aðrir, fái lögmælt fyrirheit um það, að á þeirra yfirvinnu til þess að koma upp eigin íbúð verði ekki ráðizt með skattálagningu., þeir menn ættu ekki að leggja til, að blandað verði inn í þetta frv. fleiri greinum og margvíslegri, sem þá vel gætu orðið til þess að fá andúð þingsins á móti aðalmálinu, ef slíkar brtt. yrðu samþ. Ég held þá, að mín afstaða í málinu sé skýr. Ég vil, eftir atvikum og eftir ýtarlegri íhugun, ráða til þess, að það sé lögfest, að einstaklingar, sem vinna að því að koma upp eigin íbúðum á þann hátt, sem í frv. greinir, fái skattfrelsi fyrir þeirri sinni vinnu. En lengra vil ég ekki ganga.



Herra forseti. Ég stóð aðallega upp til þess að mótmæla þeim ósannindum, sem hv. 1. landsk. þm. fór með hér í hv. d. um daginn, þegar hann talaði um það, að lagðir væru þeir skattar á þessa menn, sem koma sér upp íbúðum í sínum eftirvinnutíma, að þeir yrðu að ganga frá húsunum o.s.frv. Þessi vinna, sem menn hafa lagt fram á þennan hátt, hefur alltaf verið virt svo lágt til tekjuskatts, að það hefur mátt deila um það, hvort ekki hafi verið þar um sviksemi að ræða við það opinbera að virða hana svo lágt eins og gert hefur verið. En aldrei hefur mönnum verið íþyngt með slíku mati, svo að um hafi þurft að kvarta. Ég fullyrði það um hvern einasta mann hér í Reykjavík, sem lagt hefur á þennan hátt vinnu í að koma upp eigin íbúð, að honum hefur ekki verið reiknuð sú vinna nema lítið brot á móts við hverja aðra vinnu, sem hann hefði unnið í eftirvinnu. Ef frv. á þskj. 192 verður samþ., og þá 2. gr. þess, þá verður að reikna upp 400 menn viðkomandi skatti í fyrra. Ég hélt nú, að það væri nóg að reikna upp vegna áhættuþóknunar hjá sjómönnum, þótt ekki væri bætt þessu við. T.d. hafa verið byggð hér í Kleppsholti milli 30 og 40 sænsk hús á árinu 1947. Þessum mönnum hafa verið áætlaðar tekjur frá 7 til 9 þús. kr. við að koma þeim upp. Á að fara að reikna þá alla um og sleppa skatti af þessum tekjum? Ég held, að ekkert vit sé í því. Þessar tekjur af vinnu þeirra hafa verið reiknaðar þeim svo vægilega, að það væri beinlínis heimska að ákveða nú á Alþ. að sleppa þessum liðum alveg og reikna þessa menn alla upp í skattinum. Á næstsíðasta ári voru byggð 500 íbúðarhús úti um land. Bændum hafa verið reiknaðar meiri og minni tekjur af því. Á að fara að reikna þá alla saman um og sleppa þessum tekjum frá skatti? Ég skil satt að segja ekki, að nokkrum manni, sem áttar sig á, hvað hér er verið að leggja fyrir að gera, ef þetta verður samþ., detti í hug að láta framkvæma lögin svona. Og mér þykir næsta undarlegt, ef nú, þegar annríkið er að byrja hjá skattan. um land allt, á að fara að samþ. lög, sem leggja þessa aukavinnu á skattanefndirnar. Þá vil ég taka það fram í sambandi við það, sem ég veit, að hæst hafa verið reiknaðar tekjur manns við að byggja eigið hús - og sem þá hefði ekki komið undir þessi lög endanlega, þó að til hefðu verið þá, því að hann seldi húsið -, að þessi maður vann við húsið sjálfur og vann ekki annars staðar á meðan, og honum voru upphaflega áætlaðar 30 þús. kr. í tekjur af þessari vinnu, og það hafði verið áætlað lágt. En svo, þegar hann seldi húsið og það kom í ljós, að hann hafði selt það fyrir nokkuð á annað hundrað þús. kr. fram yfir það, sem hann taldi kostnaðinn við húsið, þá var hækkað matið á tekjunum, sem hann hafði með eigin vinnu við húsið, þar sem það sýndi sig, að vinna hans hafði í raun og veru verið greidd með nokkru á annað hundrað þús. kr., en sjálfsagt hefði maðurinn ekki fengið svo mikið fyrir sina vinnu, ef um kaupgreiðslu hefði verið að ræða, því að þarna kom til greina hærra söluverð heldur en kostnaðarverð. Um þær brtt., sem hér eru fram komnar, vil ég segja það að það liggur í hlutarins eðli, að ef farið er með löggjöf að undanskilja einstaka hluta af tekjum manna skatti, eins og ef vinna við byggingu húsa fyrir sjálfan sig verður undanþegin tekjuskatti hjá einstaklingum, þá er ákaflega hætt við, að margt fleira vilji dragast þar inn í: Tveir menn, sem ég þekki, smíðuðu t.d. trillur í fyrra, 21/2 og 4 tonna. Þeir unnu að þessu mikið í fyrravetur, án þess að fara á vertíð suður með sjó og koma með tekjur þaðan, eins og þeir höfðu áður gert. Þeim voru báðum áætlaðar tekjur af þessari eigin vinnu, sem námu því, sem trillurnar voru metnar til verðs, að frá dregnu efni. Ég geri ráð fyrir, að það megi alveg eins sleppa þessum tekjum, eins og við vinnu í húsunum. Yfirleitt eru það ákaflega mörg tilfelli, sem eru hliðstæð því, sem um er að ræða í 1. gr. þessa frv., sem fyrir liggur, þannig að það er erfitt að gera þar greinarmun á, og virðist því eina rétta leiðin í þessum efnum vera sú að taka mildum höndum yfirleitt gagnvart skattálagningu á tekjur manna af vinnu, sem er þessa eðlis eins og hér er um að ræða, eins og reyndar gert hefur verið. Og ef hér væri í deildinni hv. flm. brtt. á þskj. 402, 7. landsk. þm., þá mundi hann geta sagt ykkur, hvernig milliþn., sem nú starfar í skattamálum, kemst fram hjá þessu atriði á þann hátt, sem er mjög heppilegur að mínum dómi, miklu heppilegri heldur en hér er gert ráð fyrir í frv., að sleppa alveg þessum tekjum af eigin vinnu við byggingu eigin íbúðarhúsa. - Og enn fremur held ég, að þeim, sem eru með því að sleppa þessum tekjum alveg fyrir framtíðina, þeim geti ekki dottið í hug að láta umreikna skv. 2. gr., eins og frv. er, alla menn í skatti, sem hér koma til greina og búið er að leggja á skatt árið 1948 um allt land. Mér þykir það svo mikil fjarstæða að leggja þetta á skattanefndirnar nú um allt land, að það nái ekki nokkurri átt að gera það. Og ég er alveg hissa á, að enginn skuli hafa bent á þetta atriði málsins í hv. Nd. og ekki hæstv. fjmrh., þrátt fyrir það að hann sé búinn að athuga frv. Hann hefur líklega ekki athugað þessa hlið málsins, enda vissi ég, að skrifstofustjórinn í ráðun. hafði enga af þessum brtt. við frv. séð né verið sendar þær. Þess vegna held ég, að t.d. skrifstofustjórinn í stjórnarráðinu hafi ekki verið búinn að átta sig á 2. gr. og þeirri vinnu, sem lögð væri á skattan. úti um landið með samþykkt þeirrar gr., eins og hún er nú orðuð, með umreikningi á fjölda skattþegna í þessu efni. Og mér finnst ekki ná nokkurri átt að samþ. 2. gr. frv., jafnvel þótt menn vildu samþ. 1. gr. frv., sem mér finnst heldur engin ástæða til.



Herra forseti: Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 192, hefur þegar hlotið samþ. Nd. og er búið að ganga gegnum tvær umr. í þessari hv. d. hér. Og hæstv. fjmrh., sem talaði hér í upphafi þessarar umr. á þessum fundi, lýsti því yfir, að hann væri fylgjandi efni frv., eins og það nú er, eftir þær umr., sem fram hafa farið, og kvað svo að orði m.a., að hann teldi það vera réttlætismál í fremstu röð. Ég er alveg samþykkur þessu, svo langt sem það nær. Ég álít, að það sé sanngirnismál, sem kveðið er á um í frv., eins og það liggur fyrir. En ég álít hins vegar; að það atriði, sem felst í frv., eins og það er orðið, það sé jafnvel ekki eins þýðingarmikið eins og þó það atriði, sem fjallað er um í þeirri brtt., fyrri brtt. sérstaklega, sem ég, ásamt hv. 4. landsk. þm., flyt á þskj. 403. Og ég álít, meira að segja, að það muni í flestum, ef ekki öllum tilfellum geta orðið alveg gagnslaust í framkvæmdinni að samþ. frv., eins og það nú er, nema hitt fylgi með, og skal ég koma nánar að því eða skýra það síðar. Það ákvæði, sem felst í fyrri brtt. á þskj. 403, varðar þá menn, sem eiga hús í byggingu og verða að telja þau fram til skatts áður en byggingunni er lokið og þess vegna hefur ekki farið fram fasteignamat á húsinu, sem annars er talið fram í venjulegum skattaframtölum, og verður þá annaðhvort að telja húsið fram eins og byggingin hefur kostað á þeim tíma eða þá eftir mati. Og mér er tjáð af ýmsum þeim mönnum, sem verið hafa í þessari aðstöðu, að skattanefndir og þá einkum skattyfirvöldin í Reykjavík hafi framkvæmt þetta þannig að miða við einhvern ákveðinn byggingarkostnað hjá einhverjum tilteknum byggingarfélögum, sem er það, sem þessi tilteknu skattyfirvöld vilja í þessu sambandi meta sem eins konar opinberan byggingarkostnað. Hins vegar hefur það sýnt sig í fjölda tilfellum, að slíkt mat, sem skattyfirvöldin hafa þannig notað á slíkar byggingar, sem ekki hefur verið alveg lokið og ekki hefur verið komið á fasteignamat, hefur reynzt miklu hærra, en sá raunverulegi byggingarkostnaður hefur verið hjá viðkomandi manni. Af þessu hefur leitt, að hjá slíkum manni hefur orðið óeðlileg eignaraukning, sem skattyfirvöldin hafa orðið að leita einhverra skýringa á. Og þegar viðkomandi skattþegn hefur ekki þær tekjur - þó að hann hafi talið rétt fram launatekjur, sem ekki er hægt að blanda málum um - þegar mikið hefur vantað á, að viðkomandi skattþegn hefur haft í framtali þær tekjur, sem samsvöruðu þessari eignaraukningu, sem skattyfirvöldin hafa talið hjá honum, þá hafa skattyfirvöldin ekki haft aðra leið færa, en að áætla þessum manni miklu meiri tekjur, en hann telur fram. Þetta hefur leitt til þess, að á slíkan mann hefur verið lagður meiri skattur, en efni standa til og sanngirni hefur mælt með, bara vegna þess, að þetta mat hefur verið þarna svona, þrátt fyrir það að fyrir lægju kostnaðarreikningar um byggingu hússins. Ég álít þetta atriði mjög þýðingarmikið í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, og að það geti ekki verið réttlætanlegt að láta slíkt mat skilyrðislaust gilda um þessar byggingar, sem látið hefur verið gilda hjá skattyfirvöldunum, þrátt fyrir það að fyrir liggi skýlausir reikningar um byggingarkostnaðinn og viðkomandi maður geti fært á þá fullgildar sönnur. Og brtt. okkar fer þess vegna fram á, að slíkir reikningar verði látnir gilda og lagðir til grundvallar fyrir skattframtali mannsins og skattálögum, en ekki mat, sem gert er að meira eða minna leyti út í bláinn. Það er kannske nokkuð sterkt til orða tekið að segja þetta, þar sem miðað er við byggingarkostnað byggingarfélaga, en samt sem áður er það ekki öruggt mat á byggingarkostnað manna. Með því að leggja fram eigin vinnu geta menn jú komið upp sínum húsum fyrir talsvert lægra verð en byggingarfélög byggja fyrir og reiknað er með í mati sem opinberum byggingarkostnaði. Og ég sé ekki ástæðu til að refsa slíkum mönnum fyrir þá framtakssemi að byggja hús yfir sig í frístundum sínum eða á annan hátt með eigin vinnu og fyrir það erfiði, sem þeir Leggja á sig, refsa þeim þannig með því að reikna þeim tekjur, sem þeir alls ekki hafa haft, og meira að segja umfram þá vinnu, sem þeir hafa lagt í þetta, og miða síðan skattálagningu við það. Enda hef ég heyrt ýmsar mjög háværar kvartanir um þetta og álit, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þetta atriði sé í mörgum tilfellum miklu þýðingarmeira fyrir fjölda skattþegna heldur en jafnvel aukavinnan, sem í frv. er talað um. - Og kem ég þá aftur að því, að það ákvæði um að undanþiggja þessa aukavinnu skatti, verður í flestum tilfellum þýðingarlaust, ef þessi regla verður látin gilda áfram, sem ég nú siðast gerði að umtalsefni, því þó að þessum mönnum hafi verið sleppt við að telja fram til tekna þessa aukavinnu, þá er ekki aðeins hún, heldur líka í ýmsum tilfellum miklu meira talið þeim til tekna með þessari áætlun, sem ég áður nefndi. Ég held þess vegna, ef hæstv. ráðh. og aðrir þeir, sem mælt hafa með því að samþ. frv., eins og það er nú orðið, eftir þær umr., sem um það hafa farið fram, vilja halda við það, að það sé réttlætismál í fremstu röð, þá sé nauðsynlegt til þess að tryggja þetta réttlæti í framkvæmd að bæta við einmitt því ákvæði, sem felst í brtt. okkar, sem fyrir liggur á þskj. 403. Síðari brtt. á því þskj., við 2. gr. frv., hún felur aðeins það í sér, að um leið og reiknaður væri upp álagður tekjuskattur fyrir síðasta ár vegna þessa nýmælis í frv., þá sé sá umreikningur einnig látinn ná til útsvara. Og ég held, að það geti varla verið ágreiningur um, að ef menn á annað borð ætlast til þess, að farið sé að reikna upp skatt vegna þessa ákvæðis, þá hljóti það einnig að eiga að ná til útsvarsálagningarinnar, vegna þess að á flestum stöðum mun því vera þannig varið, að niðurjöfnun útsvara sé byggð á skattframtölum og þá fyrst og fremst á tekjuframtölum. Og ef þar hefur verið við skattálagningu, - eins og í þessum tilfellum hefur verið - reiknað með tekjum, sem nú á að ákveða, að ekki skuli lagður skattur á, þá er mjög eðlilegt og sjálfsagt, að slíkar tekjur séu heldur ekki látnar ráða um útsvarsálagningu. Og ef þessi umreikningur á skattinum væri gerður, má telja það eðlilegt og sjálfsagt, að slíkt hið sama sé einnig látið ná til útsvarsálagningar. - Ég þykist hafa skýrt þessar brtt. okkar og fært rök að því, að þær séu ekki aðeins fyllilega réttmætar, heldur - og þá sérstaklega hvað fyrri till. snertir - sé hún blátt áfram nauðsynlegt ákvæði, til þess að nokkurt gagn verði að framkvæmd á því ákvæði, sem nú þegar er komið í frv. Ég vænti þess, að hv. þdm. vilji þess vegna taka þetta til athugunar og meta það alveg eins og efni standa til.



Herra forseti. Ég álít, að skattalögin, eins og þau eru nú, séu þannig úr garði gerð, að þau séu ekki viðhlítandi. Þau leggja nú allt of þungar byrðar á skattþegnana, fyrst og fremst af þeirri einföldu ástæðu, að þeim hefur ekki verið breytt frá því fyrir styrjöldina að því er skattstigann snertir. Hins vegar hefur verðgildi peninga innanlands lækkað stórkostlega. En þrátt fyrir það að lögin megi teljast stórgölluð, eins og nú er komið málum, þá virðast talsvert miklir erfiðleikar á því að fá þau endurskoðuð í heild, sem þó er brýn nauðsyn á, að gert sé. Af þessari ástæðu er ég í raun og veru fylgjandi hverri þeirri till., sem kemur fram um það að sniða verstu agnúana af skattal., eins og þau eru nú. Ég skal viðurkenna það, að það er vandræðaástand að þurfa að fara þessa leið til þess að fá leiðréttingu á skattal., því að skattal. eru ein þau lög í landinu, sem ekki á að vera að breyta á hverju ári, og sízt að það komi mörg frv. fram í þinginu sama árið til breyt. á þessum l., sem eiga að vera undirlögð minnstum breyt. að mínu áliti af almennum lögum í landinu. Ég ætla ekki að fara út í það atriðið sérstaklega. Hér liggja fyrir þrjár brtt. við frv. Ég get sagt það um brtt. á þskj. 402, að ég er samþ. þessari brtt. eins og hún liggur fyrir og tel hana sanngirnismál, ekki síður en það atriði, sem frv. fjallar um. Um brtt. á þskj. 404 vil ég segja það, að það kann vel að vera sanngirnismál, að þetta væri gert. En með góðum vilja á ég ekki hægt með að sjá, að það sé hægt að gera slíka breyt. á skattal. nema fara með þau alveg út í öfgar. Meðan nauðsyn er á að sníða ýmsa agnúa af skattal., þá verða þó þær aðgerðir að vera þannig, að þær geti ekki eyðilagt eða gripið inn í heildarframkvæmdir skattal. í landinu, svo að ég sé ekki fært að vera með þessari brtt., eins og hún liggur fyrir. - Um brtt. á þskj. 403 skal ég viðurkenna að hugmyndin, sem liggur bak við þá brtt., er sanngjörn. En ég á ákaflega bágt með að sjá, að með þessari breyt., sem hér er lagt til, að gerð verði, náist sá árangur, sem stefnt er að. Og vil ég í því efni benda á, að þessi till. byggir á því, að fullgildir reikningar yfir byggingarkostnaðinn liggi fyrir. En hvað verða fullgildir reikningar í þessu efni að áliti skattanefndar eða skattstjóra? Ég hygg, að framkvæmdin mundi verða sú, að menn legðu fram sína reikninga, en það mundi fara um þá eins og fer nú, að skattstofan eða skattanefndir taki oft ekki reikningana trúanlega. Þeir segja nú við þessa menn: Þessir reikningar, sem þú leggur fram, eru of lágir. Kostnaðurinn hefur verið meiri. Þessi brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 403, setur ekki undir þennan leka. Ef hægt er að koma með brtt., sem setur undir þennan leka og tryggir það, að hægt sé að sanna byggingarkostnaðinn, þá er það að sjálfsögðu sá grundvöllur, sem skattstofan á að byggja á, því að þá kemur fram það raunverulega kostnaðarverð eignarinnar. En það hvílir alltaf á eigandanum að sanna kostnaðarverðið. Og hins vegar verður það skattstofan, sem gagnrýnir kostnaðarverðið og ákveður sjálf; hvað hún tekur gilt og hvað hún tekur ekki gilt. Og þarna liggur veilan í þessari till., að mínu áliti. Þess vegna er ég efins um, að þótt þetta yrði samþ., fengist nokkur leiðrétting, nema skattstofan sé skylduð til að taka gilda reikninga, sem viðkomendur leggja fram. Það er dálítið hæpið að mínu áliti, þar sem viðkomendum er þá í lófa lagið að leggja þá fram og segja: Þetta eru allir eignareikningarnir með tölu. Ég álít þetta viðsjárverða leið. Hins vegar viðurkenni ég fullkomlega, að það er oft þannig, að það er auðveldara að benda á misfellur í framkvæmd, en setja undir lekann og bæta úr þeim. Hv. 1. þm. N-M. talaði hér eins og hann væri skattstjóri. Hann er að vísu í ríkisskattanefnd, svo að e.t.v. er ekki að furða, þótt honum finnist skattanefndirnar gæta fullrar sanngirni. En ég er honum ósammála. Ég hef haft þá skoðun, að skattanefndirnar hugsi fyrst og fremst eftir þeim forsendum, hvað orðið geti til hagsbóta fyrir ríkið, og ég tel, að í túlkun sinni á lögunum og málavöxtum gangi þær venjulega nokkuð á rétt hins vesala skattþegns. Út af 2. gr. frv. vil ég segja það, að þótt lögunum sé ætlað að verka aftur fyrir sig, þá hef ég enga meðaumkun með skattanefndunum þess vegna. Það ætti að vera þeim vorkunnarlaust þótt þær þyrftu samkvæmt lagabókstaf að fara svolítið aftur í tímann og leiðrétta það, sem þær hafa gert ósanngjarnlega.



Herra forseti. Ég hef litið svo á þetta frv., að grunntónn þess og megintilgangur væri sá að örva menn til vinnusemi og til þess að nota tómstundir sínar til gagnlegra og þjóðhagslegra starfa, með skattaívilnunum. Ef þetta er rétt skilið hjá mér, þá er þessu frv. of þröngur stakkur skorinn, ef þeir einir eiga að fá þessa örvun, sem byggja hús, en ekki t.d. þeir, sem nota tómstundir sínar til þess að byggja bát, eða þeir, sem kaupa mann til að reisa fyrir sig hús, en vinna sjálfir að öðru í tómstundum sínum. Mér finnst því, að þetta frv. sé í rauninni aðeins svolitlar ranglætisfærikvíar, ef engar af þeim brtt., sem hér hafa komið fram, eiga að ná samþykki; en mér skildist á hæstv. ráðh., að hann væri á móti þeim. En þessar brtt. sýna einmitt ljóslega, hve ófullkomið frv. er; einn sér, að þessi breyting er nauðsynleg, annar hin. Mér dylst t.d. ekki, að ef brtt. hv. 7. landsk. yrði samþ., þá væri ráðin nokkur bót á frv. í samræmi við megintilgang þess og það yrði ofurlítið víðtækara. Sama gildir um brtt. á þskj. 403, að frv. nær betur tilgangi sínum og verður ofurlítið víðtækara, ef hún nær samþykki. Mér er t.d. kunnugt um, að vegna þess, hvernig þessum málum er háttað, þá er fjöldi bláfátækra barnamanna, sem þurfa að greiða straffskatt vegna þess, að þeir réðust í að koma sér upp húsi. Ég get nefnt t.d. tvo slíka menn á Ísafirði, sem þurfa að greiða 2 og 3 þús. kr. í straffskatt, af því að þeir höfðu unnið við hús sín í tómstundum. En sé það rétt, eins og ég lít á, að frv. hafi þann tilgang að örva menn til þjóðnýtra starfa, en ekki eingöngu til húsbygginga, þá telst mér rétt að miða undanþágurnar við tekjur af aukavinnu alls verkafólks fyrst og fremst og allra láglaunamanna - og miða þá t.d. við 20–25 þús. kr. árslaun. Það er vitanlegt, að hagur slíks fólks er svo þröngur, að þar má ekkert af klípa. Ég sé ekki, að löggjafinn geti leyft sér að gera upp á milli fólks. Og eigi að stíga sporið til nokkurrar bótar, þá er það fullkomið réttlætismál að færa mörkin svo út sem ég hef gert ráð fyrir í brtt. minni á þskj. 404. Og sama máli gegnir um hinar brtt. tvær: Að brtt. föllnum mundi ég þó eigi að síður fylgja frv. óbreyttu, þar sem það verður að teljast örlítið spor í réttlætisátt.



Ég verð að játa, að mér finnst dálítið vafasamt að ganga inn á þá braut, sem gert er með þessu frv. Ég hef þó fylgt því vegna þess, hve brýn nauðsyn er á því að allir þjóðfélagsþegnar geti átt þess kost að búa í sæmilegum húsakynnum. Ég get tekið undir það að vissu marki hjá hv. 1. þm. N–M., að óþægilegt verði að framkvæma ákvæðin í 2. gr. frv., en þó ekki svo miklum vandkvæðum bundið, að það þurfi að skipta. miklu um afstöðuna til þess, sem er aðalatriði í þessu. En þegar gengið er inn á svona braut, þá koma aðrir, sem vilja ganga enn lengra, og þær 3 brtt., sem hér liggja fyrir, sýna ein- mitt þetta. Mér finnst, að það mætti samþykkja brtt. hv, 3. landsk., ef hægt væri að skilgreina nákvæmlega, hvað við er átt. Þar stendur, að „á sama hátt verði allar tekjur verkafólks og annarra lágtekjumanna af aukavinnu, sem fram er lögð utan venjulegs vinnutíma, undanþegnar tekjuskatti“. - Ég er nú hræddur um, að með þessu náist ekki fullt réttlæti. Mér dettur í hug bændur landsins, sem margir vinna tólf tíma á dag. Það er þeirra venjulegi vinnutími; Ætti þá gagnvart bændum að miða við hann, en verkamenn í verkalýðsfélögunum, sem hafa lögboðinn 8 st. vinnudag, að fá skattfríðindi vegna tekna af vinnu umfram þann tíma? Mér dettur líka í hug sjómennirnir. E.t.v. væri hægt að áskilja þeim ákveðinn hvíldartíma, en ég skil ekki annað, en íslenzkar fiskveiðar verði seint svo á vegi staddar, að ákveðinn verði 8 st. vinnudagur á skipunum. Þar af leiðandi virðist mér, að þetta nái aðeins til nokkurs hluta láglaunafólksins í landinu. Og þar sem ekki er gert jafnt við alla, er ekki um réttlæti að ræða. Og fólk með svipuð kjör á að hafa sömu skatta. Ég er líka hræddur um að brtt. á þskj. 403 sé þannig, að ákvæði hennar verði kyndug í framkvæmd. Ég skal þó ekki ræða frekar um hana. - En sú brtt., sem mér finnst sanngjörnust, er á þskj. 402, frá hv. 7. landsk., og hnígur að því, að ekki skuli skattleggja menn fyrir að selja hús á hærra verði, en það kostaði, ef menn fá sér annað þak yfir höfuðið, sem kostar menn jafnmikið hinu selda. Þó er hætta á, að þetta kynni að verða misnotað í braski, og ég tel hana svo mikla, að ég mun ekki greiða þessari till. atkvæði. Annars tók ég eiginlega til máls af þeirri ástæðu., að ég vildi spyrja hv. 3. landsk., hvaða réttlæti hann haldi, að náist með till. hans um, að menn fái skattfríðindi viðkomandi tekjum umfram þær, sem menn afla á stuttum vinnutíma.



Herra forseti. Það er nú orðið ljóst af umræðum, að allir þeir hv. þm., sem rætt hafa þetta mál, eru sammála um, að gildandi skattalög séu það ranglát, að ekki verði við unað - og það þótt þeir hafi allir staðið að því að semja lögin og viðhalda ranglætinu öll þau ár, sem síðan eru liðin. Það hefur nú verið sett milliþn. í þetta mál og hefur hún skilað áliti, en þó ekki fengizt samkomulag um þetta, enda þótt allir lýsi því yfir, að ástandið sé óviðunandi. Þeir hafa þannig lýst því yfir, að þeir séu á annarri skoðun, en þegar þeir settu lögin, sem hafa gengið það á rétt gjaldþegnanna, að sjálft Alþ. hefur orðið að gefa mönnum syndakvittanir fyrir lögbrot með eignakönnuninni á sínum tíma. Nú er vitað, að í hvert sinn, sem lagðir hafa verið á nýir skattar, þá hafa ákvæðin, sem ekki höfðu gildi nema til eins árs, verið framlengd ár eftir ár - a.m.k. frá því 1942, er ég kom fyrst á þing, og það loforð hefur verið gersamlega brotið, að létta af skattabyrðinni, sem aðeins átti að leggja á til eins árs d senn. Það má því vera öllum ljóst, að það er bráðnauðsynlegt að framkalla umræður um breytingar á skattalöggjöfinni. Frv. sjálft er ekki í aðalatriðum þess eðlis, sem hv. 3. landsk. vildi vera láta. Tilgangur þess er fyrst og fremst sá að bæta úr húsnæðisvandræðunum og fá menn til að beita sér við að koma upp yfir, sig þaki, það eitt út af fyrir sig réttlætir samþykkt þessa frv., þótt hún dragi svo á engan hátt úr nauðsyn þess, að lögin verði tekin til athugunar í heild. Till. á þskj. 402 er í sjálfu sér fullkomið réttlætismál, en hún miðar að öðru en því, sem er höfðutilgangur frv., og getur því beðið heildarathugunar á lögunum, og ef til vill gæti það rekið á eftir þeirri athugun, ef till. yrði felld. Þess vegna mun ég ekki fylgja henni á þessu stigi og mun standa að frv. óbreyttu, þó að ég sé líka í rauninni sammála brtt. á þskj. 402. Sama er að segja um till. á þskj. 403. Þótt hún sé felld, þá tefur það ekkert fyrir því, að það takmark náist, sem ætlað er með sjálfu frv. En ég stóð nú aðallega upp vegna brtt. á þskj. 404. Mér skilst á flm., að meiningin sé að örva menn til að starfa lengur, en lögboðinn vinnutíma, og sé það rétt, þá skil ég ekki, að slík till. skuli koma fram frá manni, sem hefur verið sendur á þing af Alþfl., þar sem eitt meginbaráttumál hans hefur verið 8 st. vinnudagur. Ef flokkur hans telur nú þetta ranga stefnu, þá er hann eitthvað farinn út af línunni. - Ég er aftur á móti þeirrar skoðunar, að 48 klst. á viku sé of skammur vinnutími. Og ég vil nú spyrja hv. þm.: Hefur hann gert sér ljóst, hvaða áhrif það gæti haft á atvinnulífið í landinu, ef till. hans yrði að lögum? Ég man vel, hvernig menn léku þann leik á sínum tíma, og þá einkum duglegustu mennirnir, að vinna á nóttunum vegna hins háa næturtaxta, en taka daginn til hvíldar, ég þekki fjölda vinnuflokka, sem gerðu þetta. Eftir að búið var að knýja fram átta stunda vinnudag almennt í landinu, kröfðust verkamenn í vegavinnu að fá að vinna 10 klukkutíma á dag og þá tvo tíma þar af með 50% álagi á kaupið. Ef þessi brtt. er því dulbúin krafa um að hækka alla vinnu í landinu um 50 til 100%, þá er ekki furða, þótt hv. 3. landsk. þm. beri hana fram. En það er áreiðanlegt, að ef komið er inn í skattal. því ákvæði, að öll vinna, sem unnin er eftir venjulegan vinnutíma, verði skattfrjáls, þá mundi fólkið hópast í þá vinnu, sem þannig væri höfð skattfrjáls, og keppast við að vinna í þeim flokkum, til þess að fá fyrst 50 til 100% álag á kaupið og síðan að sleppa við að greiða skatt af kaupinu. Ég veit ekki, hvort hv. 3. landsk. hefur gert sér ljóst, hvílíkt öngþveiti mundi geta skapazt í landinu við þetta og hvaða misrétti samþykkt hans till. mundi skapa í þjóðfélaginu, eins og hv. 1. þm. Eyf. minntist á, því að margir í þessu þjóðfélagi verða að jafnaði að vinna lengur en það, sem er venjulegur vinnudagur verkamanna í kaupstöðum. Ég vil benda á, að á stríðstímanum var af beinni nauðsyn tekið upp það ákvæði, að helmingur af áhættuþóknun sjómanna yrði skattfrjáls, og var það beinlínis vegna þess, að sjómenn vildu ekki hætta lífi sínu á hafinu, nema því aðeins að þeir fengju að njóta sjálfir einhvers af þeim launum, sem þeir fengju fyrir það starf sem áhættuþóknun, en það færi ekki allt í ríkissjóð. Það var fyrst í fyrra, að þessi fríðindi voru tekin aftur. Og við vitum, hve illa það hefur verið liðið. Og það hafa komið fram háværar raddir um það frá sjómönnum, að eina ráðið til þess að halda mönnum á sjó, sé að setja í löggjöfina, að nokkur hluti launa þeirra sé skattfrjáls. Og það var svo mikill þungi í þessu máli, að það varð að ganga inn á annað við sjómannastéttina, þegar þetta var afnumið í fyrra, sem vegið gæti upp á móti þeim fríðindum, sem var verið að taka af, nefnilega að gefa skattfrjálst það fæði, sem reiknað var sjómönnum til tekna. Það er síður en svo, að ég sjái eftir þessu. En ég er að benda á, hvernig þetta hefur þróazt í þjóðfélaginu. Nú er það vitanlegt, að undireins og þetta var gert í fyrra hér á Alþ., þá komu fram kröfur um það að láta þessi fríðindi ekki ná aðeins til sjómanna, heldur til allra, sem fengju frítt fæði. Það hefði þá náð til fjölda margra manna í landinu, sem hafa þau hlunnindi við sitt starf, en nokkur hluti launa þeirra er greiddur í peningum. En það var gengið á móti þessum kröfum um að láta þetta ákvæði gilda almennt, af því að þessi hv. d. skildi, hversu hættulega braut yrði farið út á, ef eftir þessum kröfum væri látið almennt. Og það er því áreiðanlegt, að ef samþ. væri brtt. á þskj. 404, þá hlyti ákvæði hennar að skapa hreint öngþveiti í þjóðfélaginu, - auk þess sem ómögulegt er að tryggja, að réttilega sé hægt að telja fram, hvað í þessum efnum væru aukatekjur, eins og talað er um hér, og hvað tekjur fyrir venjulega dagvinnu. Og þess vegna þyrfti líka enn fremur að ákveða nánar um það í sjálfri till., hvað væru lágtekjumenn - eins og það var verið að flokka það í þinginu í gær, hvað væru tignarmenn og hvað væru ekki tignarmenn. Mér finnst því ekki nokkur leið að samþ. þessa brtt., eins og hún liggur fyrir, og ég mun greiða atkvæði á móti henni. - Ég mun greiða atkvæði með frv., vegna þess að það er megintilgangur frv. að bæta úr aðkallandi þörf á húsnæði. Ég mun greiða atkv. á móti öllum öðrum brtt. einnig, vegna þess að þær eiga ekkert skylt við meginatriði málsins, þó að þær eigi fullkominn rétt á sér til þess að laga ákvæði skattal. En ef á að breyta skattal. í heild, þá eiga allir alþm. að hafa í sér þann manndóm að framkalla hér á þessu þingi breyt. á ákvæðum skattalaganna.



Herra forseti. Það var nú frekar skrýtin ræða, sem hv. þm. Barð. hélt nú rétt áðan. En það er ekki svo sem neitt einsdæmi, að hann haldi skrýtnar ræður, því að hann hefur einhvern sérstakan hugsanaheim, sem hann lifir og hrærist í, sem er oft einhver annar, en hjá mönnum almennt. Hann taldi, að það kæmi úr hörðustu átt, ef Alþfl.-maður legði til, að láglaunamenn, verkafólk og aðrir lágtekjumenn fengju skattívilnanir. En það er það, sem felst í minni brtt. og annað ekki, að þeir fái skattívilnanir, ef aðrir menn, sem kannske hafa miklar tekjur, fengju skattívilnanir fyrir það að byggja yfir sjálfa sig. Mér er ekki kunnugt um, að þetta sé í ósamræmi við stefnuskrá Alþfl. Hv. þm. Barð. getur kannske bent á eitthvert stefnuskráratriði Alþfl., sem þetta stangast við. Mér er ekki kunnugt um það. - Ef hann heldur, að ég sé andvígur því, að nokkur maður vinni meira, en átta tíma á dag, þá er það röng ímyndun hjá honum. Með því að ákveða, að menn vinni átta stunda vinnudag, hef ég aðeins átt við það, að menn ættu rétt á því að hafa þann tíma dagvinnukaup og að menn ættu að fá meira kaup fyrir eftirvinnu, til þess að menn fái hærra kaup, þegar þeir leggja meira á sig og hætta heilsu sinni með löngum vinnutíma. Það er ekkert annað, sem liggur í þessu, og sízt af öllu, þegar um er að ræða aðeins að ná jafnrétti við aðra, eins og hér er um að ræða. - Hv. 1. þm. Eyf. var að tala um það, að það væri að vísu ekki náð fullu réttlæti, þó að mín brtt. væri samþ., því þó að frv. gerði ráð fyrir því aðeins, að þeir fengju skattívilnanir, sem verðu aukavinnu sinni til þess að byggja yfir sig hús, þá væru það nokkrir fleiri, sem kæmu undir þessi ákvæði um skattívilnanir, ef mín brtt. væri samþ., en ranglætið væri eins til eftir sem áður, af því að bændur fengju ekki skattívilnanir, þó að þessi brtt. væri samþ. Ég tel þetta vafasama fullyrðingu, því að hér er svo til orða tekið, að „allar tekjur verkafólks og annarra lágtekjumanna af aukavinnu“ verði undanþegnar tekjuskatti, sem lögð er fram utan venjulegs vinnutíma.

Vinnutími bænda er 10 til 12 og jafnvel 14 klst. á dag.

Ef menn, sem svona ynnu, væru lágtekjumenn, hefðu 20–25 þús. kr. á ári í tekjur, þá kæmu bændur að mínu áliti undir lögin, ef breytt væri til í samræmi við mína brtt. En aðalatriðið er hitt, að með frv. óbreyttu, sem hv. þm. ætlar að samþ., væri fjarri því, að verkamenn né bændur kæmu undir skattívilnunarákvæði þess. Og annað ranglæti blasir alveg beint við eftir frv., að bóndi, sem væri að byggja þak yfir höfuðið á sjálfum sér, gæti kannske komið undir ákvæði frv., en væri hann búinn að því, en væri að byggja peningshús, kæmi hann áreiðanlega ekki undir þessi ákvæði. Svona takmarkað er þetta. En ég vil segja, að ef hv. 1. þm. Eyf. telur rétt, að þeir, sem í frv. greinir, fái að njóta hlunnindanna, sem frv. á að veita, þá er það ekki á móti stefnu frv., þó að þetta næði einnig til verkamanna. En ég álít, að þetta næði líka til láglaunamanna í bændastétt og öðrum stéttum, eftir minni brtt. En þætti það ekki nógu skýrt í brtt. minni, þá þætti mér eðlilegt, að hv. 1. þm. Eyf. gerði það ljósara með brtt. og hann legði til, að það t.d. væri orðað þannig, að þetta næði til verkamanna, bænda og annarra lágtekjumanna, ef hann héldi, að bændur féllu þarna ekki undir eftir minni till. Hv. þm. Barð. sagðist sjá þá hættu fram undan, ef mín brtt. væri samþ., að menn hættu vinnu á daginn og kappkostuðu að fá alla vinnu sína borgaða sem eftirvinnu og næturvinnu, og væri þá þetta slóttug aðferð til þess að hækka kaup í landinu um 50 til 100%. En þetta er ekki annað en hugarfóstur hv. þm. Barð. Eða er það kannske tilgangurinn með frv. að verðlauna þá menn, sem byggja hús fyrir sjálfa sig, en vinna ekkert á daginn, heldur á kvöldin og nóttunni, þannig að þeir menn eigi að fá skattívilnanir við það? Ég held ekki. Það er notað í brtt. alveg sama orðalag og í frv.: „Utan venjulegs vinnutíma.“ Þessi skelfilega hætta, sem hv. þm. Barð. er að vara við, hún væri til staðar, skilst mér - ef hún væri eitthvað annað en ímyndun hv. þm. Barð -, hvort sem mín brtt. væri samþ.. eða ekki. - Nei, hér er ekki mælt á móti brtt. minni með rökum, heldur út frá fáránlegum hugarórum hv. þm. Barð. Það hafa ýmsir hv. þm. tekið fram, að brtt., sem fram eru komnar við frv., væru þannig, að þeir væru samþykkir prinsipinu í þeim. Aðrir hafa viðurkennt, að þær væru spor í réttlætisátt og að ákvæði frv. væru færð út á víðtækara svið og til aukins réttlætis, ef brtt. væru samþ. En samt hafa þeir svo fært eitthvað annað á móti því að samþ. þær. Ég skal ekkert ræða um þær röksemdafærslur hv. þm. En í raun og veru liggur fyrir viðurkenning flestra hv. þdm. á því, að frv. næði betur tilgangi sínum sem réttlætismál, ef brtt. væru samþ. ásamt frv. Menn hljóta að játa, að það er þröngur stakkur skorinn því réttlætismáli, að hér á aðeins að taka til leiðréttingar mál þeirra manna, sem byggja yfir sig íbúðarhús með vinnu, sem þeir verja til þess utan venjulegs vinnutíma. Og þar má engu skakka um þetta. Þetta skal gilda, ef um íbúðarhús er að ræða, en ef um er að ræða peningshús, þá koma þessi skattfríðindi ekki til. Og ef frv. er formað á þennan hátt, þá stappar nærri því, að það sé vitleysa og ekki annað.



Herra forseti. Í sambandi vað það, sem ég sagði áðan, þá skilst mér, að menn séu yfirleitt með þessu frv., og getur því farið svo, að það verði að lögum. Þess vegna hef ég ákveðið að leggja fram skrifl. brtt. um það, að 2. gr. frv. falli niður. En 2. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjuskatt álagðan árið 1948 skal ákveða að nýju í samræmi við ákvæði 1. gr., ef skattgreiðandi krefst þess innan þriggja mánaða frá gildistöku þessara laga.“ M.ö.o., það á að fara að umreikna kannske svona einhvers staðar milli tvö og þrjú þús. manns í landinu viðkomandi skatti álögðum á síðasta ári, og það á þeim tíma, þegar skattanefndir eru allar á hausnum við að reikna út skatt þessa árs. - Ég skal rétt strax koma þessari brtt. til hæstv. forseta.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá 1. þm. N-M., svo hljóðandi: „ Brtt. við frv. til laga um breyt. á l. nr. 6 9. janúar 1935, um tekjuskatt og eignarskatt. Við 2. gr. Greinin falli niður.“ Þessi brtt. er skrifl. og of seint fram komin, og þarf fyrir henni tvöföld afbrigði, til þess að hún megi koma til meðferðar.



Herra forseti. N. hefur athugað frv. þetta, sem er stutt og laggott, og var sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Þó að það komi ekki fram í grg., er frv. samið af veiðimálastjóra, hann sagði okkur það sjálfur, og þótti því ekki ástæða til að senda það aftur á þann vettvang. Eins og l. eru nú, er erfitt fyrir veiðimenn að veiða í ám, þar sem bæði er lax- og silungsgengd, og þó að erfitt sé með laxinn, þá er silungurinn enn örari að grípa. Veiðimálastjóra finnst því ógerlegt að leyfa laxveiði til 15. sept., en banna silungsveiði á þeim tíma, enda mun nú litið svo á, að hún sé ekki til skemmda. Hitt er annað mál, hvort rétt er að veiða lax eins lengi og hér er gert ráð fyrir. Réttast væri að flokka árnar, og sýnist nauðsynlegt, að það verði rannsakað, hvernig því verði bezt hagað, og var svo að skilja, að veiðimálastjóri ætlaði að athuga það mál. En n. leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða þá breyt., er gert er ráð fyrir á þskj. 325, en mér þykir rétt að minnast á, að í fyrra ræddi fjvn. við veiðimálastjóra og óskaði eftir að vita, hvort ekki væri hægt að gera breyt. á l., en kostnaðurinn við þau er síðan 1941 orðinn á annað hundrað þús. kr. til mannahalds og húsnæðis, og veiðimálastjóri hefur tjáð n., að mjög sé þörf á auknum fjárframlögum. Veiðimálastjóri var nýlega á fundi fjvn. til þess að ræða við n., og spurðum við hann þá, hvort ekki væru neinar till. um það að afla tekna til þess að mæta þessum kostnaði, sem í ár er 124.650.00 kr. - Ég vildi því minnast á það við hv. frsm., hvort hann vildi ekki fresta umr. nú og hafa samráð við fjvn. um að fá tekjur frá viðkomandi aðilum, eigendum ánna eða veiðimönnum, til þess að minnka kostnað ríkissjóðs og til þess að auka þetta starf. N. hefur því miður orðið að gera till. um að skera niður þessar 124 þús. kr., en veiðimálastjóri telur, að starfinu verði mjög hnekkt, ef ekki er aflað nægilegra tekna til þess. Ég mæli þetta af velvilja, en ef n. sér ekki ástæðu til þess, fer frv. náttúrlega í gegn, en mér þætti hitt eðlilegra.



Herra forseti. Mér sýnist, að mál þetta, sem er lítil lagfæring á veiðitímanum, taki á sig annan svip, ef það verður í raun og veru hálfgert skattamál. Ég læt það afskiptalaust, hvort umr. verður frestað. Ef hv. þm. Barð. óskar þess, er ég ekki á móti því, en þar sem frv. er komið til Ed. og umr. nærri búnar, er það dálítið spursmál. Landbn. er líka óviðbúin að ræða það, hvernig tekna skuli aflað, hvort gjöld skuli lögð á landeigendur, veiðimenn eða tekið sérstakt gjald af hverjum veiddum laxi. En ég læt skeika að sköpuðu og læt hæstv. forseta og hv. þm. Barð. ráða því, hvaða hátt þeir vilja hafa um þetta.



Eftir að hafa heyrt undirtektir hv. frsm., óska ég ekki eftir því, að málinu verði frestað. Ef landbn. hefur ekki áhuga á því að koma því þannig fyrir, að hægt sé að auka þetta starf, þá situr sízt á mér. Ég vildi bara benda á þetta og mun ekki tefja tímann frekar, en ég vænti þess, að þeir, sem ekki vilja stuðla að því að útvega þessar tekjur, standi með fjvn. í sparnaðinum, sem hún leggur til.



Herra forseti. Ég vildi bara segja það, að ég styð þau tilmæli, sem hv. þm. Barð. hefur komið með. Ég sé ekki, að það sé skaði, þótt þetta sé tekið til athugunar.



Herra forseti. Fyrst vil ég geta þess, að ég tel, að það sé nauðsynlegt að endurskoða l. um laxveiðar almennt. Það er alltaf verið að breyta þeim og smálappa upp á þau, en ég tel nauðsynlegt að færa þetta saman og endurskoða l. í heild og vil beina því til ríkisstj. - Ég tel það ekki rétt, að við í landbn. förum að hnýta skattaákvæðum inn í frv. Það mun vera ætlunin að gera ýmsar ráðstafanir til sparnaðar, ekki bara varðandi þessi l., heldur grúa af öðrum l., og við í sparnaðarnefndinni lögðum til, að grúi af nefndum yrði lagður niður. Það hefur þegar verið talað um þetta við ráðuneytið, sem er því sammála, að þetta verði gert. En ég hef orðið var við það, að ráðuneytið telur, að til þess að framkvæma þennan sparnað vanti l. eða breyt. á l. Mér skilst, að þessar breyt. séu hugsaðar sem bráðabirgðabreyt., og held því, að þær eigi saman í einum „bandormi“. Það er því ekki ástæða fyrir okkur í landbn. að taka þetta mál til sérstakrar meðferðar. Ég tel, að flytja eigi allar þessar breyt. í sérstöku frv., í stað þess að flytja um 20 eða 30 lagafrv. til þess að breyta hverjum einstökum l.



Herra forseti. Ég vil taka undir ummæli hæstv. fjmrh., að málið fari til hv. landbn. Ég hygg, að till. hv. þm. Barð. væri leið til að afla tekna varðandi starfsemi veiðimálastjóra. Ég á bágt með að skilja þá afstöðu tveggja hv. nm., að ekki sé hægt að semja um greiðslur, er hefðu það í för með sér, að tekjur kæmu af þessari starfsemi. Ég vil segja, að mörg atriði koma til greina, að gjöld megi leggja á, er lækkuðu þennan kostnað. Ég vil svara hv. 1. þm. N-M. því, að þetta á ekki að vera nein bráðabirgðabreyt. Þó að þetta verði endurskoðað, þá er enginn fastur liður, að engar tekjur komi á móti kostnaðinum. Ég vil að málið fái rækilega meðferð í hv. n., hvort ekki megi lækka kostnaðinn. Mikill hluti laxveiðinnar hér á landi er leikfang auðugra manna, sem eru að gutla í ánum og veiða lax, þar sem þeir kaupa þær upp á stórum svæðum. Ættu þeir að gjalda skatt af þessu sporti sínu.

En að það lenti á eigendunum sjálfum?

Já, eða eigendum ánna.



Herra forseti. Það sér á hv. 1. landsk., að hér er ekki beinlínis verið að tala um sjávarfiska. Ég held, að tollatill. hefðu ekki komið fram, ef svo hefði verið. Annars skal ég nú ekki fara frekar út í þá sálma. Sjálfsagt beygi ég mig fyrir valdboðum hæstv. ríkisstj. Ég sé þó enga ástæðu til að draga málið og stöðva frv. við þessa umr. Það mun vera óumdeilt, að hver einasti hv. þdm. sé með frv. - Við eigum að finna hér nýjar tekjulindir til handa ríkissjóði. Ég held, að n. geti haldið fund um frv., þó að 2. umr. verði ekki frestað. Vil ég spyrja hæstv. fjmrh., hvort eigi megi taka til athugunar um tekjuaukninguna á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Það skiptir ekki máli að mínu áliti, hvort athugun fari fram þannig, að málið verði tekið af dagskrá nú, ef hún fer fram á milli 2. og 3. umr. Mun alveg víst, að hv. þm. Barð., form. hv. fjvn., sé svipaðrar skoðunar í því efni. Ég fellst þó á þá hugmynd hans, og hv. 1. landsk., að frá sjónarmiði hv. fjvn. liggi beinast við, að kostnaðurinn af þessu sé einhvern veginn endurgreiddur í ríkissjóð. Mun það höfuðlausn málsins. Á þeim forsendum vil ég ekki gera stríð úr því, að þetta verði athugað á milli 2. og 3. umr.

Forseti (BSt): Skv. ósk og áliti hv. frsm. landbn., sem hæstv. fjmrh. hefur nú fallizt á, þá verður umr. haldið áfram, þar til er henni lýkur. Það er vitanlega rétt, að þetta er 2. umr. málsins, og 3. umr. er til þess að athuga það betur í heild sinni:



Herra forseti. Ég er því sammála, að engu breyti, þó að málið gangi til 3. umr. En af því tilefni frá hv. frsm., hvort engar aðferðir finnist til að tolla þennan atvinnuveg, vil ég taka fram, að hægt er að breyta því á tvo vegu: annaðhvort með því að afla tekna eða draga úr kostnaðinum skv. l. Það er upplýst frá veiðimálastjóra sjálfum, að hann hafi orðið að ráða sér sérfræðing, því að sjálfur sé hann ekki sérfræðingur í þeim efnum. Gæti verið athugandi, hvort ekki eigi að leggja þessa stofnun undir fiskideild Atvinnudeildar háskólans, og mætti þá fækka því fólki, er nú er bundið í henni. Við þessa stofnun einnig er hvorki meira né minna en 1000 kr. húsnæðiskostnaður á mánuði. Gæti atvinnudeildin tekið þetta að sér fyrir svo sem 40 þús. kr. viðbót á ári. Hér kemur því fleira til greina, en að skattleggja sjálfan reksturinn. Ef hv. frsm. vill athuga það, þá eru yfir 300 þús. kr. lagðar í skatt á eigendur skipanna vegna eftirlits þeirra og 600 þús. kr. á eigendur bíla vegna rekstrar þeirra. Mikill skattur er lagður á framleiðslu matvæla, og þannig er það víðar og víðar. Verður því vinsamlegast að athuga, hvort eigi megi koma þessu þannig fyrir, að þessir aðilar taki þátt í kostnaðinum, og þá á þann hátt, að bætt sé um þessa atvinnugrein, þannig að hvorir tveggja hafi hag af.



Ég bjóst við, að hv. n. mundi taka málið til nýrrar athugunar, og með hliðsjón af ástandinu í gjaldeyrismálunum og þegar þess er gætt, hvernig frv. liggur fyrir, segi ég nei.