Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að nú á eftir að lokinni atkvæðagreiðslu um fyrsta dagskrármálið fer fram umræða utan dagskrár um stöðu jafnréttismála. Málshefjandi er hv. þm. Jónína Bjartmarz. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Í lok október urðu einhverjar mestu náttúruhamfarir síðari tíma í norðurhluta Pakistans. Í jarðskjálftum sem þá riðu yfir missti yfir hálf milljón manna heimili sín. Þau hrundu til grunna. Heimili yfir þriggja milljóna manna eyðilögðust eða urðu fyrir verulegum skaða og það segir sig sjálft að allt stoðkerfi, vatnslagnir, skolplagnir og annað af því tagi er úr skorðum gengið. Yfir 70 þúsund manns a.m.k. létu lífið og annar eins fjöldi slasaðist. Nú berast fréttir af því að sjúkdómar breiðist út í tjaldbúðum á þessum slóðum og einnig að veður fari kólnandi, vetur er að ganga í garð þannig að vá er fyrir dyrum. Þann 26. október kallaði Alþjóðarauðikrossinn eftir 152 millj. svissneskra franka, það er um 7 milljörðum íslenskra króna, til að styðja við hjálparstarf en aðeins tæplega helmingur þessa fjár hefur skilað sér á hjálparsvæðin. Rauði kross Íslands hefur staðið sig ágætlega í þessu verkefni en betur má ef duga skal. Hann hefur safnað um 46 millj. kr. Að hluta til hafa borist peningar frá Reykjavíkurborg og einnig frá ríkinu sem lætur rúmlega 18 millj. kr. af hendi rakna. Það er rúmlega helmingurinn af því sem við studdum fórnarlömb í suðurhluta Bandaríkjanna með þegar fellibylurinn Katrín reið þar yfir. Ég vek athygli á því að Íslendingar ætla að láta 87 millj. kr. til þess að styðja flug NATO til Íraks og Afganistans. Nær væri að snúa þessari tölu við og láta milljónirnar 87 ganga til fórnarlambanna í Pakistan.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þarna urðu miklar náttúruhamfarir og margir eiga um sárt að binda eins og reyndar á fleiri stöðum vegna annarra atburða sem hann nefndi einnig í ræðu sinni. Það getur auðvitað verið umdeilanlegt hversu miklum fjármunum við verjum til þess að styðja uppbyggingu eftir einstakar náttúruhamfarir eins og fram kom hjá hv. þingmanni. Þá getur það líka verið umdeilanlegt hvernig mælikvarða við leggjum á það hvernig við metum hversu mikið við eigum að leggja fram á hverjum tíma. Ég hef ekki á hraðbergi tölur til að leggja einhverja mælikvarða á það sem hv. þingmaður var að tala um en hér er hins vegar verið að fjalla um ákvarðanir sem þegar hafa verið teknar og þá var það metið að þær upphæðir sem þar koma fram væru við hæfi. Ég skil það vel að við viljum ræða þetta og við fáum sennilega gott tækifæri til þess síðar í dag, því a.m.k. ein þessara tillagna sem hér um ræðir er í fjáraukatillögum sem bornar eru fram af fjárlaganefnd í framhaldi af ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Síðar í vikunni fer fram umræða um utanríkismál þar sem líka gefst tilefni til að ræða þetta sérstaklega og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni taka þátt í báðum þeim umræðum og vekja máls á þessum hlutum. Það má líka vekja athygli á því að á vegum Rauða krossins er söfnun í gangi þar sem þeir sem vilja sýna þessu máli stuðning fá möguleika til þess og geta lagt sitt til. En ég ítreka að það er auðvitað umdeilanlegt hverju sinni hvað við eigum að leggja mikið til en við erum eins og vitað er eftir þessi skref að reyna að leggja eitthvað af mörkum.

Hæstv. forseti. Náttúruhamfarir fara alltaf verst með þá sem minnst hafa og fátækastir eru og íbúar Kasmír hafa búið við erfitt hlutskipti, ekki bara undanfarin ár eða missiri heldur í tæplega 60 ár, allt frá því að Indlandi var skipt upp. Kasmír er á stríðssvæði og jarðskjálftinn sem reið þar yfir gerði líf fólksins sem þar býr enn erfiðara en það hefur verið og hefur það þó verið erfitt hingað til. Það hlýtur að vera sameiginlegur vilji okkar sem hér störfum að veita meira fé til hjálparstarfsins í Kasmír. Sú sem hér stendur vill ekki trúa öðru. Nú standa yfir safnanir hjá Hjálparstarfi kirkjunnar og hjá Rauða krossi Íslands. Almenningur hefur tekið vel við sér og það væri við hæfi að ríkisstjórn Íslands jafnaði þá krónutölu, krónu fyrir krónu sem almenningur reiðir fram í þessar safnanir og sendi með til Kasmír til þess að fara í bráðustu aðgerðirnar sem þar þarf að ráðast í. Þar er staðan þannig að börn sem lentu í jarðskjálftanum og lifðu hann af og slösuðust, beinbrotnuðu eða annað slíkt, eru örkumla vegna þess að það þarf að aflima þau af því að það eru ekki til nein lyf, það er ekki hægt að hjálpa þeim, það vantar spelkur, það vantar verkjalyf. Það er hræðilegt að þurfa að segja þetta en þetta er sá veruleiki sem fólkið þarna býr við og við hljótum að geta gert betur, hæstv. forseti.

Frú forseti. Hér er vakin athygli á mikilli neyð, neyð í Pakistan og ekki síst í Kasmírhéraði, líklega meiri neyð en nokkurn órar fyrir þar sem hundruð þúsunda eða jafnvel milljónir eru í bráðri hættu ef svo má segja, ekki síst nú þegar vetur gengur í garð eftir hinn harða jarðskjálfta sem þar var. Í þessu samhengi er rétt að rifja upp þegar eldgos varð í Vestmannaeyjum, þegar snjóflóð urðu á Súðavík og Flateyri með hörmulegum afleiðingum. Þá brugðust stjórnvöld hér afar fljótt og vel við, þá brást alþjóðasamfélagið vel við og nægir þar að nefna nágranna okkar Færeyinga en það sem skipti kannski mestu máli var samhugur íslensku þjóðarinnar með bræðrum okkar og systrum sem áttu um sárt að binda. Nú þegar við upplifum þessar hörmungar í Pakistan er rétt að hafa þetta í huga og ég tel að ríkisstjórn okkar hafi brugðist mjög fljótt og vel við en það er líka rétt að minna á það að árangur til þess að sýna samhug í verki er aldrei meiri en þegar íslenska þjóðin stendur saman og þess vegna tek ég undir það með hv. málshefjanda að söfnun Rauða krossins og þjóðkirkjunnar, ásamt framlagi ríkisstjórnarinnar, trúi ég að muni sýna það að Íslendingar finna til með meðbræðrum sínum og systrum.

Virðulegi forseti. Allt frá því að jarðskjálftinn mikli reið yfir þann 8. október síðastliðinn höfum við verið að fá hræðilegar fréttir af þessu svæði og það virðist því miður vera þannig að hjálparstarf hafi að einhverju leyti brugðist á jarðskjálftasvæðunum. Við höfum líka fengið fréttir af því að ríkisstjórnin hafi ákveðið að veita tæplega 19 millj. kr. til hjálparstarfsins. Þetta er að sjálfsögðu hlægilega lág upphæð og okkur öllum til háborinnar skammar. Þessa upphæð á að hækka og það snarlega. Það á líka að sjá til þess að upphæðin berist á þá staði þar sem neyðin er þannig að peningarnir hjálpi þeim sem eru hjálparþurfi. Síðar í dag munum við ræða frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005. Ef maður skoðar frumvarpið sér maður það strax að það er til nóg af peningum. Það er ekki eins og við séum svo blönk að við höfum ekki efni á því að hjálpa þessu fólki. Við getum til að mynda skoðað póstinn utanríkisráðuneyti en þangað á að dæla núna aukalega 326 millj. kr. Sendiráð Íslands 276 millj. Almennur rekstur yfirstjórnar utanríkisráðuneytisins 50 millj. Þetta er ekkert mikið mál. Þarna eru peningarnir. Við skulum bara taka þá úr utanríkisráðuneytinu og færa þá til Kasmír.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál upp hér. Það er full ástæða til. Það er þannig að í hinu stríðshrjáða og fátæka Kasmír, sem hefur orðið tilefni styrjalda milli grannríkjanna Indlands og Pakistan og stanslaust verið vettvangur átaka og hryðjuverka undanfarna áratugi, hafa miklar náttúruhamfarir bætt gráu ofan á svart. Miklir jarðskjálftar hafa kostað tugi þúsunda mannslífa og hundruð þúsunda ef ekki milljónir manna eru nú heimilislausir í pakistanska og indverska hluta Kasmír. Vetur er að ganga í garð og hann er harður í fjalllendinu við rætur Himalajafjalla. Alþjóðasamfélagið sætir vaxandi gagnrýni fyrir að hafa brugðist seint og lítið við og það er alveg ljóst að það má engan tíma missa og það vantar sárlega meiri fjármuni til þess að þeir sem eru að reyna að sinna hjálparstarfi og búa fólk á svæðinu undir veturinn geti lokið því bráðnauðsynlegasta áður en það verður um seinan. Ég held að sú upphæð sem ríkisstjórnin ákvað í byrjun að verja í þetta verkefni hljóti að teljast óviðeigandi og allt of lág í ljósi þess hversu miklar og alvarlegar þessar hamfarir eru og í ljósi þess að þarna gætu orðið einhverjar mestu hörmungar sem menn hafa lengi horfst í augu við ef ekki tekst virkilega að ná tökum á ástandinu á allra næstu dögum og vikum. Þannig að í hvaða samanburði sem það er þá held ég að það hljóti að vera svo að Alþingi og ríkisstjórn geti gert betur en að setja í þetta 18–19 millj. kr. og ég skora á menn að endurskoða þá upphæð og það eru hæg heimatökin að gera það hér og nú á Alþingi næstu sólarhringa áður en fjáraukalög verða endanlega afgreidd.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að það er mikil vá fyrir dyrum í Kasmír-héraði í Pakistan. Við Íslendingar hljótum að skilja það mjög vel að nú þegar vetur brestur á og kuldinn fer að kvelja ofan á allt annað er rétt að vekja athygli á þessu málefni. Alþjóðasamfélagið virðist hafa verið nokkuð seint í gang varðandi þessar hamfarir og það er skiljanlegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson vilji vekja athygli á þessu málefni og ekki síst þeim söfnunum sem í gangi eru hjá Rauða krossinum og þjóðkirkjunni. Þess vegna held ég að hv. þingmaður hafi tekið þetta málefni upp undir þessum lið. Hér á eftir munum við ræða fjáraukalögin þar sem liggur fyrir í frumvarpi ýmiss konar aðstoð, þróunaraðstoð, mannúðarmál og neyðaraðstoð. Þar er lagt til að 31 millj. kr. renni til stuðnings fórnarlömbum fellibylsins Katrínar og í nýjustu tillögum sem komu frá ríkisstjórninni er gerð tillaga um 18,1 millj. í neyðaraðstoð í kjölfar jarðskjálftanna í Pakistan sem skiptist á milli Rauða krossins, UNICEF og World food program. Í fjáraukalögunum er einnig lagt til að 50 millj. kr. verði veitt til uppbyggingar og þróunarstarfs á Sri Lanka þannig að það er augljóst að við erum að leggja til fjármuni, ríkissjóður er að leggja til fjármuni, í hjálparstörf víða. Það er eins og þetta ár hafi borið með sér miklar náttúruhamfarir og margs konar víða um heim. Íslendingar hafa gjarnan viljað bregðast vel við þegar þannig stendur á og það munum við auðvitað gera áfram.

Frú forseti. Í kjölfar náttúruhamfaranna í Kasmír hefur ólýsanlegur harmleikur dunið yfir fólkið þar, fólk sem var ekki ríkt fyrir eða vel statt eftir áratuga stríðsrekstur í landinu. Við höfum ekki staðið okkur neitt sérstaklega vel, hvorki í þróunarhjálp né hjálparstarfi, og ég legg nú til við hæstv. fjármálaráðherra að hann grípi duglega ofan í budduna. Ég vil minna hann á að þeir peningar sem fara til útlanda valda ekki þenslu hér innan lands því það er víst aðalvandinn. Ég vil að hann standi sig ekki síður en gagnvart flóðbylgjunni miklu en það sýnir kannski tvískinnung okkar Íslendinga að það lentu engir hvítir menn í jarðskjálftunum í Kasmír en þeir urðu fyrir flóðbylgjunni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál svo rækilega hér upp á Alþingi. Náttúruhamfarir hafa oft dunið á Íslendingum og við þekkjum í raun margar þær hörmungar sem því geta fylgt. Þær náttúruhamfarir sem urðu í Kasmír eru með þeim hrikalegri sem yfir heimsbyggðina hafa dunið. Í Morgunblaðinu 13. nóvember sl. er vitnað í rithöfundinn Salman Rushdie. Það er sagt að um 86 þúsund manns a.m.k. hafi týnt lífi og rithöfundurinn sagði, með leyfi forseta, „að svo virtist sem fólk á Vesturlöndum og um allan heim þjáðist af einhvers konar „samúðarþreytu“ og biði þess nú, að heljarkuldi Himalajafjallanna ræki smiðshöggið á hin skelfilegu örlög fólksins í Kasmír.“ Frú forseti. Samkvæmt því fjáraukalagafrumvarpi sem nú liggur fyrir er einmitt gerð grein fyrir því að 50 millj. kr. verði lagðar til svæðanna sem urðu fyrir flóðunum í upphafi ársins. Þótti engum það sérstaklega há upphæð. Þar er þess getið að 31 millj. kr. fer í Bush-Clinton sjóðinn vegna fellibylsins Katrínar. Auðvitað var það hörmulegur atburður og sjálfsagt að styðja það en ríkisstjórnin leggur til 18 millj. í fjáraukalagafrumvarpinu til náttúruhamfaranna í Kasmír. Ég tek undir orð hv. þm. Péturs Blöndals hér áðan. Við stöndum okkur ekki hér. Við eigum að gera betur og það er tækifæri til þess nú þegar við afgreiðum fjárlögin, frú forseti.

Hæstv. forseti. Það þarf að sjá hálfri milljón manna fyrir húsnæði. Miklu fleira fólki þarf að sjá fyrir vatni, lyfjum, mat og nú er að kólna í veðri sem er erfitt fólki þar sem allt lífið hefur gengið úr skorðum. Það ber að þakka alla þá viðleitni sem sýnd er. Hér hefur verið vísað í safnanir sem fram fara á vegum Hjálparstofnunar kirkjunnar og Rauða kross Íslands. Menn hafa nefnt framlag frá Reykjavíkurborg upp á 5 millj. og 18,1 millj. frá ríkinu. Allt er þetta ágætt svo langt sem það nær en það nær bara ekkert óskaplega langt. Við höfum ákveðið að leggja fram tillögu um að framlagi sem fer í hjálparstarf til hernaðarbandalagsins NATO verði beint til hörmungarsvæðanna í fjöllunum í Kasmír. En ég vil taka undir það sem fram hefur komið hjá mörgum hv. þingmönnum í þessari umræðu að við eigum einnig að hugsa sjálf hvert og eitt hvað við erum reiðubúin að leggja af mörkum. Ábyrgðin er okkar allra.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta hér upp og þó svo við höfum möguleika á að ræða þetta frekar í dag við fjáraukalögin þá vona ég að þessi umræða verði til þess að vekja athygli okkar þingmanna allra á þeirri fjárupphæð sem lagt er til að fari til hjálparstarfs í Kasmír. Þegar ákvörðun ríkisstjórnarinnar lá fyrir trúi ég því að umfang og afleiðingar þessa hörmulega atburðar og mikla jarðskjálfta hafi ekki legið ljósar fyrir þannig að á þeim tíma hafi hæstv. ríkisstjórn ekki áttað sig á því að þetta svæði er ekki eins og mörg önnur svæði á jörðinni, samanber Bandaríkin, þar sem velferðarkerfi er til staðar, þar sem aðgengi að hjálpargögnum er til staðar og þar sem hægt er að komast að þeim svæðum sem verða fyrir náttúruhamförum. Svæðið í Kasmír er stríðshrjáð svæði. Það hefur verið lokað, það er í miklu fjalllendi þar sem umferð hefur ekki legið um og í venjulegu árferði er erfitt að komast um í farartækjum, hvað þá eftir hörmungar eins og jarðskjálftann. Vegna þessara erfiðleika við flutninga verður allt hjálparstarf miklu erfiðara og dýrara heldur en ef þetta gerðist hjá okkur þar sem til viðbótar kostnaði við matvæli og fatnað kemur allur sá aukakostnaður sem því fylgir að koma hjálpargögnum á leiðarenda.

Hæstv. forseti. Í umræðu um þetta mál vakti ég athygli á því að hér væri verið að skera í sundur ákveðna þætti þessa máls, þ.e. umhverfisþætti og nýtingarþætti er varða vatn og auðlindir í jörðu. Það er ljóst að vatnalagafrumvarpið er að fara inn í iðnaðarnefnd Alþingis. Í ljósi þess að hér er að stórum hluta um umhverfismál að ræða líka óska ég eftir því við hv. iðnaðarnefnd Alþingis að hún biðji umhverfisnefnd að gefa umsögn um málið úr því að þessi framgangsmáti er viðhafður að málin þrjú, þ.e. vatnalög, vatnsverndarlög og lög um rannsóknir og nýtingu jarðefnaauðlinda, fá ekki að fylgjast að í gegnum þingið. Ég óska eftir því að hv. iðnaðarnefnd taki þetta til greina.

Frú forseti. Tilefni þessarar umræðu eru hátíðahöldin og baráttudagurinn 24. október í tilefni af 30 ára afmæli kvennafrídagsins. Dagurinn hefur ekki síst gildi fyrir mikla og lifandi umræðu sem varð um margvíslegar hliðar jafnréttisbaráttunnar, bæði í aðdraganda dagsins og í kjölfar hans. Umræðan dró m.a. fram í sviðsljósið þann mikla mun sem er á launum milli hefðbundinna karla- og kvennastétta og lág laun kvenna sem hafa helgað sig umönnun aldraðra og ungu kynslóðarinnar. Hún dró fram hinn kynbundna launamun og baráttan gegn kynbundnu ofbeldi setti sterkan svip á umræðuna. En nú spyrja margir: Hvað svo? Breytir það einhverju að 50 þúsund kjósendur sýndu í verki stuðning sinn við baráttuna fyrir jöfnum rétti og jafnri stöðu karla og kvenna í íslensku samfélagi? Ritið Konur og karlar 1975–2004 sýnir svart á hvítu hver innbyrðis staða kynjanna er á Íslandi í dag. Þar kemur m.a. fram að mestur tölulegur árangur hefur þrátt fyrir allt náðst á vettvangi stjórnmálanna en á fjölmörgum öðrum sviðum hefur allt of lítið breyst á þessu tímabili. Þrjátíu ár eru í sjálfu sér ekki langur tími í því samhengi að baráttan snýst um að kollvarpa kerfi sem hefur varað í árþúsundir og hlutverkaskiptingu sem bæði kynin voru lengst af sátt um. En 30 ár eru drjúgur hluti af lífi manns og það hafa sannanlega í íslensku samfélagi á flestum öðrum sviðum orðið byltingarkenndar breytingar á mun skemmri tíma. Það gætir skiljanlega óþolinmæði. Við eigum ekki að vera að umburðarlynd gagnvart misrétti. Við eigum að agnúast út í öll atriði, bæði smá og stór, því hér duga hvorki vettlingatök né hænuskref. Við þurfum byltingu, sagði fulltrúi kvennahreyfingarinnar, Anna Kristín Gunnarsdóttir, í ræðu sinni á fundinum. Hún lagði áherslu á að sjá heildarmyndina. Það skiptir öllu máli að sjá heildarmyndina því birtingarmyndirnar eru svo margvíslegar og að finna út hvar fyrirstaðan er, eins og fundastýran, Edda Björgvinsdóttir, lagði áherslu á í blaðaviðtali. Löggjöfin er sannarlega ekki fyrirstaða í þeim áfanga en nú nýlega var því náð að hún er kynhlutlaus en að vísu samtímis á ýmsum sviðum kynblind. Frú forseti. Ein meginfyrirstaðan liggur í hugarfari og viðhorfum sem finnast úti í samfélaginu og í hefðbundinni verkaskiptingu karla og kvenna. Jafn fæðingarorlofsréttur karla er stærsta skrefið í þá átt en það tekur tíma að ná fram fullum áhrifum hans. Sumir sem eiga eftir að njóta hans eru enn á barnsaldri að ógleymdum öðrum sem hafa þegar misst af vagninum. Konur almennt bera óumdeilt meginábyrgðina á börnum og heimilishaldi og sækja þar af leiðandi hlutfallslega færri konur en karlar í langan og óreglulegan vinnudag. Þær sækja færri en karlar hlutfallslega í ábyrgðarstöður í fyrirtækjum og innan stjórnsýslunnar og á framboðslista stjórnmálaflokkanna. Konur þurfa sérstaka hvatningu sem þær fá með því að kallað sé eftir kröftum þeirra til að tryggja að ísenskt samfélag fari ekki á mis við helming mannauðs síns en nýti auðinn í krafti þeirra, menntun og hæfni. Raunin er sú að sífellt fleiri konur velkjast ekki í nokkrum vafa um hæfni sína og kynsystra sinna almennt til að axla ábyrgð til jafns við karla á öllum sviðum íslensks samfélags. Konur sem komist hafa samsíða körlum, hvort sem er hér á Alþingi, í sveitarstjórnum, í stjórnum fyrirtækja eða stjórnunarstöðum í opinberum rekstri eða einkarekstri, eru öðrum vissulega fyrirmyndir. En jafnframt eru þær fyrst og fremst sýnishorn af því sem konur geta almennt jafnt og karlar. Þess vegna er unnið gegn jafnréttinu með því að taka kyn út af borðinu sem sérstakan verðleika en staglast á hæfninni. Það gera margir þeir sömu og halda á lofti fjölbreytileika og gildi þess fyrir samfélagið að virkja auðinn í krafti kvenna. Ef kynið er ekki verðleiki hverju skiptir þá hlutur kynjanna í stjórnum eða stjórnunarstöðum fyrirtækja, sveitarstjórnum eða landstjórninni? Það skilar okkur ekkert áleiðis að leita að sökudólgum og það er allra góðra gjalda vert að baráttan fyrir jafnrétti kynjanna er ekki lengur skilgreind sem stríð milli karla og kvenna. Ábyrgðin liggur á víð og dreif í samfélaginu og hluti hennar liggur hjá stjórnvöldum og ég spyr, frú forseti, hæstv. félagsmálaráðherra um þau ummæli hans að gera þurfi jafnréttismálum hærra undir höfði og setja þau undir forsætisráðuneytið á pall með öðrum mannréttindum og svo spyr ég hæstv. félagsmálaráðherra jafnframt: Hver verða næstu skref hans og ríkisstjórnarinnar í ljósi baráttudagsins 24. október sl.?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. málshefjanda, Jónínu Bjartmarz, fyrir að taka hér jafnréttismál til umræðu. Ég vil líka geta þess í upphafi að við munum fá tækifæri til að fjalla aftur um jafnréttismál á vettvangi þingsins næstu daga þar sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur beint til mín þremur fyrirspurnum um jafnréttismál. Þær varða framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum, framkvæmdaáætlun um launajafnrétti kynjanna og jafnréttisfræðslu fyrir ráðherra og stjórnendur opinberra stofnana. Þar mun ég greina frá ýmsum tölulegum staðreyndum og verkefnum á sviði jafnréttismála sem unnin hafa verið eða ákveðið hefur verið að vinna að á næstu missirum. Ég fagna því að fá tækifæri til að tala ítrekað um þessi mál á vettvangi Alþingis. Það færi vel á því að við tækjum þau mannréttindamál, sem jafnréttismál eru, oftar til umfjöllunar hér. Ég varpa því hér fram. Eitt er víst að verkefnin eru óþrjótandi og leiðirnar sem menn geta farið eru ótal margar, verkfærin sem við getum notað á þeirri leið okkar margvísleg. Við þurfum vel útbúna verkfæratösku ætlum við að ná árangri í þessum efnum. Ég hef í starfi mínu sem jafnréttisráðherra fengið tækifæri til að fylgjast með alþjóðlegri umræðu um jafnréttismál og sömuleiðis með margvíslegu jafnréttisstarfi innan lands. Það er að mínu mati afar mikilvægt að sem flestir láti sig þessi mál varða en að ekki sé einungis um þau rætt í afmörkuðum hópum út frá tilteknum stjórnmálaflokkum eða stjórnmálaskoðunum. Jafnréttismál varða okkur öll, feður og mæður, syni og dætur, unga sem aldna, og við eigum að leyfa mismunandi röddum að heyrast og leyfa fólki að hafa ólíkar skoðanir þegar jafnréttismál eru annars vegar. Við hljótum að þola það. Ég hef líka séð hve mörg ráðuneyti málaflokkurinn varðar í raun, eins og Stjórnarráðið er nú skipulagt. Til að svara hv. fyrirspyrjanda hef ég sagt opinberlega að ég telji að skoða beri af fullri alvöru að flytja jafnréttismálin til forsætisráðuneytis. Jafnréttismál eru ekki málaflokkur sem endilega tilheyrir einu fagráðuneyti. Jafnréttismálin varða alla málaflokka og öll svið þjóðfélagsins. Að mínu viti náum við ekki fullum árangri fyrr en við vinnum út frá þeirri sýn. Við heyrum oft að Norðurlöndin séu í fararbroddi og að Ísland sé í efstu sætum í heiminum þegar staða jafnréttismála er borin saman milli landa. Að mínu mati eiga þær staðreyndir að hvetja okkur til enn frekari dáða. Við hljótum að hafa náð árangri og við hljótum að eiga að halda áfram. Við eigum að læra af reynslunni, viðhalda því góða en bæta það og efla sem ekki hefur skilað árangri eða fært okkur nægilega framþróun. Ég tel hins vegar að okkur hafi skort rannsóknir og upplýsingar til að byggja á við stefnumótun okkar í jafnréttismálum. Í tilefni af kvennafrídeginum 24. október ákvað ríkisstjórnin að veita 10 millj. kr. til að stofna sérstakan rannsóknasjóð, Jafnréttissjóð. Þetta er mál sem ég taldi mikilvægt að fengi framgang og það gekk eftir á vettvangi ríkisstjórnar. Markmið sjóðsins er að styrkja kynjarannsóknir almennt og er gert ráð fyrir að fyrst um sinn verði sérstök áhersla lögð á að veita annars vegar fé til rannsókna á stöðu kvenna á vinnumarkaði, bæði að því er varðar launakjör og stöðu, og hins vegar til rannsókna á áhrifum gildandi löggjafar hér á landi, eins og t.d. fæðingarorlofslaganna þar sem kveðið er á um sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs. Jafnréttissjóðurinn verður vistaður í forsætisráðuneyti og það er í góðu samræmi við þá skoðun að jafnréttismálin eigi að tilheyra öllu Stjórnarráðinu, öllum snertiflötum við samfélag okkar. Þegar jafnréttismálin eru annars vegar er að mínu mati ekkert eitt mál mikilvægara en að ráðast gegn kynbundnum launamun. Hann er ekki lögmál en svo virðist sem það sem við höfum þó gert, sem er ótal margt, hafi ekki haft tilskilin áhrif, og enn minni áhrif á almennum markaði vinnumála en hinum opinbera. Til að fylgja aðgerðum eftir og ekki síður til þess að hvetja til þeirra hef ég lagt til að komið verði á gæðavottun jafnra launa. Stofnanir og fyrirtæki sem fá slíka viðurkenningu geta kynnt sig sem áhugaverðan vinnustað. Þannig verður árangur fyrirtækja og stofnana í jafnréttismálum eftirsóknarverður og hvati til frekari aðgerða. Í félagsmálaráðuneytinu er nú unnið að útfærslu íslenskrar gæðavottunar jafnra launa og verður unnið að því í nánu samráði við jafnréttisráð og Jafnréttisstofu, sem og atvinnurekendur, launafólk og háskólasamfélag. Ég er sannfærður um að slík vottun geti gagnast vel sem tæki til framfara við að koma í veg fyrir áhrif kyns á launaákvarðanir enda þótt það hvarfli ekki að mér eitt augnablik að það feli eitt í sér hina einu, sönnu töfralausn. Ég hef ýtt úr vör mörgum öðrum verkefnum á þessu sviði sem lúta fyrst og fremst að ráðuneytum í Stjórnarráðinu og stofnunum þeirra. Þar hljótum við að geta gengið úr skugga um að ekki sé kynbundinn launamunur. Þetta hef ég gert í félagsmálaráðuneytinu og mun gera þar áfram því að þetta er viðvarandi verkefni, hæstv. forseti. Hvað undirstofnanir ráðuneytisins varðar er áætlað að verkefnið standi yfir í vetur en gera má ráð fyrir að þáttur hverrar stofnunar standi í skemmri tíma. Hafist var handa nú í nóvember og byrjað á Vinnumálastofnun. Mér er kunnugt um að önnur ráðuneyti og stofnanir hafa þegar hafist handa eftir að ég ritaði samráðherrum mínum bréf og hvatti til þess. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum nota þann stutta tíma sem ég hef hér til að koma á framfæri þeirri skoðun að til að ná fram raunverulegu jafnrétti kynjanna þurfi að virkja karlana. Ég greip því hugmynd frú Vigdísar Finnbogadóttur, fyrrverandi forseta, á lofti er hún kvað vera kominn tíma til að karlar hittust á fundum til að ræða þessi mál á sama hátt og þeir sjá ástæðu til að fjalla um önnur málefni. Ég hef ákveðið að byrja hér innan lands og halda karlaráðstefnu þann 1. desember nk. Ég hef þegar fengið góða menn til liðs við mig við að undirbúa slíka ráðstefnu og vænti þess að hún njóti góðrar aðsóknar karla á öllum aldri og úr öllum stéttum. Ég ítreka þakkir mínar fyrir að fá tækifæri til að ræða jafnréttismál hér í þingsölum, hæstv. forseti.

Frú forseti. Konur sætta sig ekki við að vera 2. flokks þjóðfélagsþegnar, sagði frú Vigdís Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Íslands, 24. október sl. af tilefni sem við öll þekkjum. Málshefjandi, hv. þm. Jónína Bjartmarz, sagði að kollvarpa þyrfti kerfi sem varað hefði í árþúsundir. Það eru orð að sönnu. En við verðum líka að horfast í augu við það að okkur hefur tekist illa til þótt ýmislegt hafi áunnist á undanförnum árum og áratugum við að gera það sem þarf að gera, þ.e. að kollvarpa hinu gamla kerfi. Við búum við mikinn lýðræðishalla í þessu samfélagi. Hann lýsir sér m.a. í því að konur eru tæplega þriðjungur fulltrúa í sveitarstjórnum og á Alþingi Íslendinga, konur hafa í heildartekjur 65% af heildartekjum karla og ekkert virðist þokast í þeim efnum. Við getum ekki látið sem þriðjungshlutfallið, þriðjungsjafnréttið, ef jafnrétti skyldi kalla, geti verið það sem við sættum okkur við 30 árum eftir kvennafrídaginn góða. En ríkið þarf líka að sýna gott fordæmi, bæði með laga- og reglugerðasetningu og með því hvað sagt er og gert. Þó að gæðavottun starfa eða fyrirtækja geti verið allra góðra gjalda verð verð ég að segja að það hlýtur að duga betur að færa Jafnréttisstofu sömu tæki og Samkeppniseftirlit hefur á vinnumarkaði. Hver er munurinn á einstaklingum og fyrirtækjum á markaði í raun og veru? Hann er enginn, frú forseti. Að lokum vil ég segja: Ég fagna því að ráðherrar og þingmenn Framsóknarflokksins taka hér upp og undir stefnu Samfylkingarinnar um að færa jafnréttismálin undir forsætisráðuneytið. Við höfum lengi verið þessarar skoðunar og fögnum hverjum þeim sem vill taka þátt í því verkefni með okkur.

Hæstv. forseti. Þann 24. október sl. komu konur saman, ekki aðeins hér í Reykjavík heldur um allt land til að minnast kvennafrídagsins sem haldinn var með eftirminnilegum hætti árið 1975. Jafnréttisbaráttan hefur vissulega skilað árangri en samt ekki þeim árangri sem við vildum á öllum sviðum. Fæðingarorlof feðra var einn mjög mikilvægur áfangi og Ísland er í einu af toppsætunum í jafnréttismálum. Konur og karlar bera jafna ábyrgð og þess vegna er mjög ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra muni efna til karlaráðstefnu 1. desember nk. Ef tækifæri til að sækja fram til valda og áhrifa halda áfram að vera háð kyni verða hæfileikar og kraftar kvenna áfram illa nýttir. Stundum hefur jafnréttisbaráttunni verið líkt við færeyskan dans, það eru tvö skref áfram og eitt aftur á bak. Og hvað er það sem stendur í vegi fyrir því að allir hafi jöfn tækifæri í samfélaginu? Eru það hefðir, eru það viðhorf eða venjur sem valda því að enn þá er launamismunur kynjanna 14% hér á Íslandi? Og hvers vegna veljast færri konur en karlar til stjórnunarstarfa á Íslandi, hvað veldur? Ef litið er á tölur frá Frjálsri verslun yfir konur í stjórnum 100 stærstu fyrirtækja landsins er hlutfallið aðeins 11,4%. Aðeins fjórar konur eru stjórnarformenn í 100 fyrirtækjum og aðeins eitt fyrirtæki af þessum 100 er með meiri hluta kvenna í stjórn. Að fjölga konum í stjórnum er ekki einungis tækifæri fyrir konur, heldur tækifæri fyrirtækja til að efla forustusveit sína. Fyrirtækin þurfa svo sannarlega á krafti kvenna að halda. Áfram, stelpur.

Frú forseti. Það var í sjálfu sér vel til fundið hjá hv. málshefjanda, Jónínu Bjartmarz, að eiga hér þessi huggulegu skoðanaskipti við flokksbróður sinn, hæstv. félagsmálaráðherra Árna Magnússon. Þessi orðaskipti eru eflaust í svipuðum dúr og hv. þingmenn eiga venjulega á kærleiksheimili Framsóknarflokksins, skyldum við ætla. Ég tek undir með hv. þingmanni um að hér þurfi að gera byltingu, mér fannst hún taka undir þau orð sem komu fram í ræðu á kvennafrídeginum 24. október. En með fullri virðingu, hæstv. forseti, finnst mér að hv. þm. Jónína Bjartmarz eigi að kúska sína ráðherra til þar sem hún hefur tækifæri til að gera það sem stjórnarþingmaður, umfram það sem ég hef sem stjórnarandstöðuþingmaður. Ég treysti því að nú fari að sjást aðgerðir í þessu máli. Við höfum rætt hér jafnréttismál oftar en einu sinni það sem af er þessum vetri, og meðal þess sem hefur verið lagt hér fram í formi þingmála er frumvarp frá mér og öðrum hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem varðar kynbundinn launamun þar sem við teljum okkur vera með tillögu sem er mjög róttæk en jafnframt tillaga sem virkar, tillaga um það að Jafnréttisstofa fái í hendur öflugt tæki til að tryggja það að launamuninum verði útrýmt. Ég treysti því að hv. framsóknarmenn í þessum sal, hv. þm. Jónína Bjartmarz og hæstv. ráðherra, skoði nú með opnum huga þessa tillögu, fari ofan í saumana á henni og styðji hana, sjái til þess að hún komist í gegnum þingið og að þetta verði lögleitt, að Jafnréttisstofa fái sömu tæki í hendur og skattyfirvöld hafa, Samkeppniseftirlit og Fjármálaeftirlit. Kvennabaráttan á Íslandi á það skilið og ég treysti þá á stuðning Framsóknarflokksins í þessum efnum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz kærlega fyrir að taka jafnréttismálin til umræðu utan dagskrár. Í sjálfu sér má líta á þessa umræðu hér sem mjög ákveðna og alvarlega gagnrýni hv. þingmanns á störf hæstv. félagsmálaráðherra. Þetta voru hugguleg skoðanaskipti en að baki býr mikil alvara og gagnrýni, tel ég. Við í Frjálslynda flokknum látum okkur jafnréttismálin varða og höfum samþykkt jafnréttisáætlun sem við förum stíft eftir en að undanförnu hefur verið rætt talsvert um launamun kynjanna. Það er mín skoðun að ef nást eigi árangur á þessu sviði eigi að beina athugunum og úrræðum að þeim mun sem er óútskýrður á launum kynjanna og þá á ég við það sem ekki er hægt að skýra út með mismunandi vinnuframlagi kynjanna. Ég tel að umræðan megi ekki heldur einskorðast við hlutföll kynjanna í æðstu lögum þjóðfélagsins, hæstaréttardómara eða í stjórnum fyrirtækja, heldur eigi hún einnig að snúast um kjör fólksins í landinu, hins almenna Íslendings. Það er ekki hægt að líta fram hjá því samt sem áður að heildarlaun kvenna eru lægri en heildarlaun karla. Þess vegna ættu sérstaklega framsóknarmenn sem brydduðu upp á þessari umræðu að íhuga það að þeir hafa verið að breyta skattstefnunni á þann veg að færa skattbyrðina á þá sem hafa lægri launin af þeim sem hafa hærri launin. Það má því segja með fullum sanni að framsóknarmenn hafi einfaldlega verið að færa skattana af körlum og á konur. Mér finnst þetta íhugunarefni fyrir umræðuna og tel að sú gagnrýni sem kemur fram á störf ráðherra eigi sér djúpar rætur í Framsóknarflokknum. Það kom fram fyrr í umræðunni í þinginu að einhver sátt væri um launamuninn og þennan aukna ójöfnuð í þjóðfélaginu en ég tel svo ekki vera, frú forseti.

Forseti. Við verðum að breyta þjóðfélaginu, sögðu frumkvöðlar kvennabaráttunnar árið 1975, 24. október það ár. Til þess að ná frekari árangri í jafnréttisbaráttunni á okkar tímum þurfum við, eins og 1975, að skapa jafnræði í hinum efnahagslega grundvelli. Konur sem karlar þurfa að verða fullburða að efnahag. Launamisréttið er alvarlegasti þröskuldurinn á þessum vegi. Það er tvöfalt, annars vegar er hin gamla krafa um sömu laun fyrir sömu vinnu en hins vegar þurfum við að breyta því að enn er það svo, 30 árum eftir 1975 og hvaða tíma sem við nefnum þar á undan, að láglaunastörfin eru einkum störf kvenna, hálaunastörfin eru einkum störf karla. Hv. þm. Jónína Bjartmarz sagði það áðan, sem viðtekið er, að misrétti í launamálum og jafnrétti yfir höfuð sé gamall arfur fyrri alda, kynslóða o.s.frv. og að við stríðum við fordóma fyrri tíðar. Við skulum vona að það sé svo. Ég er ekki viss um það. Ég held að launamisréttið og annað misrétti kynjanna sé að ýmsu leyti innbyggt í nútímasamfélag okkar. Mér sýnist að því sé á ýmsan hátt ekki að linna, heldur byggist það inn í hinar nýju stofnanir, hinn nýja anda, tíðaranda sem við tökum upp og fylgir samfélagi okkar. Það skiptir máli að við afsönnum þá kenningu að þetta sé innbyggt í samfélagið. Það skiptir máli að við reynum að gera það, okkar kynslóð, sú sem nú er komin til þroska í landinu. Það verðum við að gera með miklu bandalagi, miklu átaki, en verkefnin blasa við eins og hæstv. ráðherra sagði réttilega. Verkefnin blasa m.a. við í jafnréttislögunum sem eru að verða úrelt, eins framsýn og þau voru á sínum tíma. Það blasir við í kjaramálum sem hið opinbera fer með og það blasir m.a. við í launaleyndinni sem við samfylkingarmenn höfum nú lagt til að verði afnumin. 

Virðulegi forseti. Við á Alþingi höfum ekki látið okkar eftir liggja í baráttunni fyrir jöfnum rétti kynjanna því að vissulega er það svo að samkvæmt íslenskum lögum eru kynin jafnsett. Það er í raun og veru ekki um það deilt lengur á meðal þeirra sem fjalla um þau mál að samkvæmt lögum höfum við gert margt til að færa þessi mál til betri vegar. Hinu er þó ekki að leyna að þetta mál er áfram á dagskrá þrátt fyrir það. Krafturinn í kringum 24. október sl. sýndi það, sem og sú umræða sem hefur spunnist út frá hinum mikla fjölda sem kom saman í miðborginni á því afmæli sem þar fór fram. Þróunin er engu að síður enn þá í rétta átt. Við sjáum að það er rétt sem frummælandi vék að, það eru sífellt fleiri konur sem ekki velkjast í vafa um kosti sína eða hæfni til þess að láta að sér kveða. Þetta kemur fram í prófkjörum í tengslum við framboð sem við höfum orðið vitni að á umliðnum vikum og það er meiri tilhneiging í atvinnulífinu til að hleypa konum að í fleiri ábyrgðarstöður en við höfum lengi séð. Í tengslum við þessa umræðu tel ég jafnframt mikilvægt að við tökum kyn út af borðinu eins og frummælandi kom inn á og látum hæfileikana ráða. Við þurfum að koma þeim skilaboðum skýrt til skila, bæði í stjórnsýslunni, hjá opinberum stofnunum, og eins úti í atvinnulífinu að þeir sem ákveða að taka kyn fram yfir hæfileika eru að sóa hæfileikum. Þeir sóa fjármunum og þar með tækifærum fyrir íslenskt samfélag hvar sem það verður ofan á að láta hugmyndir gamalla tíma ráða á þeim tímum sem við nú lifum á. 

Virðulegi forseti. Þó að sú meginregla gildi í íslensku réttarkerfi að allir skuli jafnir fyrir lögum, óháð kynferði, að jöfn staða kynjanna hafi verið stjórnarskrárbundin á Íslandi frá árinu 1995 og að við séum með sérstök jafnréttislög sem hafa verið í gildi allt frá árinu 1976, er öllum ljóst, held ég, að enn er langt í land með það að jafnrétti kynjanna sé tryggt. Jafnréttislögin hafa almennt verið viðurkennd sem mikilvægt tæki til að styðja jafnréttisstarf og standa vörð um jafnrétti í samfélaginu. Markvissu jafnréttisstarfi er ætlað að breyta viðhorfum fólks til hefðbundinna kynjahlutverka og kynjabundinna staðalmynda en óhætt er að fullyrða að stjórnvöld geta ráðið úrslitum um þróun jafnréttisstarfs, m.a. með því að framfylgja markvissum áætlunum þar að lútandi. Það er skoðun mín að þetta starf eigi í raun og veru að hefjast innan sjálfra stjórnmálaflokkanna. Við í Frjálslynda flokknum höfum reynt að leggja okkar af mörkum. Við höfum verið með jafnréttisáætlun í gangi frá árinu 2001 og fyrr á þessu ári náðist sá jákvæði árangur að miðstjórn flokksins er nú skipuð konum 40%, körlum 60%. Við höfum eftir fremsta megni reynt að búa til fléttulista í framboðum til kosninga og konur hafa fengið mjög ákveðin og gild trúnaðarstörf innan flokksins. Hins vegar finnst mér hálfholur hljómur í málflutningi stjórnarliða því að við erum hér með ríkisstjórn sem að mörgu leyti kemur sér mjög illa fyrir konur. Lítum til að mynda á þá staðreynd að tekjur kvenna eru aðeins 62% af tekjum karla. Við erum með ríkisstjórn sem er með skattstefnu sem miðar að því að hygla þeim hæstlaunuðu í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Þetta bitnar að sjálfsögðu á konum sem eru að stærstum hluta í láglaunahópunum. Þessi stefna miðar að því að halda konum niðri í þjóðfélaginu. Þetta starf verður að hefjast í stjórnmálaflokkunum, það verður að færa hingað inn á Alþingi og menn verða að sýna það í verki að þeir meini eitthvað með því sem þeir segja.

Frú forseti. Ég vil í seinni ræðu minni byrja á að hafa orð á því að jafnréttisbaráttan er ekki einkamál neins eins stjórnmálaflokks hér á þingi. Jafnréttisbaráttan er líka mál fyrir ríkisstjórnarflokkana á þingi. Alveg á sama hátt og enginn stjórnmálaflokkur hér á þingi framar öðrum getur þakkað sér einhvern árangur er það í raun svo að stjórnarliðarnir hérna, konur jafnt sem karlar, hafa fullan rétt á skoðunum sínum þegar kemur að jafnréttismálum. Ég sagði í ræðu minni að ábyrgðin á stöðunni eins og hún er liggur á víð og dreif í samfélaginu. Hún liggur síst hjá Alþingi vegna þess að löggjöfin er orðin kynhlutlaus. Körlum og konum er hvergi mismunað í löggjöfinni og það er ekki hægt endalaust að kalla eftir því að stjórnvöld beri ábyrgð á þessu. Þetta liggur í viðhorfum samfélagsins, þetta liggur í viðhorfum hjá aðilum vinnumarkaðarins og mér finnst það ekki umræðunni um jafnréttismál til framdráttar þegar tilteknir stjórnmálaflokkar vilja af önugheitum eigna sér hana og bregðast önuglega við þegar stjórnarliðar á þingi vilja ræða þessi mál. Það er ekki jafnrétti til framdráttar. Þessi ábyrgð liggur víða og það eru miklu fleiri en stjórnvöld og Alþingi Íslendinga sem þurfa að taka til hendinni. Það þarf að gerast hjá aðilum vinnumarkaðarins, það þarf að gera í kjarabaráttunni og það þarf að gera innan stjórna fyrirtækjanna og tryggja framgang kvenna í stjórnunarstöður, í betur launaðar stöður og í stjórnir fyrirtækja á almennum vinnumarkaði. Ég árétta það hér. Spurningar mínar til hæstv. félagsmálaráðherra beindust að því hver væru næstu skref hans og ríkisstjórnarinnar. En sem betur fer, eins og kom fram í ræðum margra í þessari umræðu, þá liggur ábyrgðin ekki bara þar. Við verðum að hafa þokkalega víða sýn á þetta og það gengur ekki til lengri tíma litið ef ákveðnir þingmenn 

Hæstv. forseti. Ég þakka þá góðu umræðu sem átt hefur sér stað í þingsal um þetta mikilvæga mál sem snertir okkur öll eins og kom svo glögglega fram í máli hv. þm. Jónínu Bjartmarz. Það er af mörgu að taka. Ég rakti í fyrri ræðu minni þær aðgerðir sem gripið hefur verið til af hálfu ríkisstjórnar og einstakra ráðuneyta og stofnana til að jafna launin í ríkiskerfinu. Mismununin er ekki síðri á hinum almenna markaði. Ég vonast til þess að gæðavottun jafnra launa muni þar vega þungt í þeirri baráttu í framtíðinni en ég vil, hæstv. forseti, nota tækifærið til að vekja athygli á því í þingsal að ég tel að við þessa umræðu hafi átt sér stað ákveðin tímamót í umræðunni um jafnréttismál. Við þessa umræðu tóku níu hv. þingmenn til máls, fjórar konur en fimm karlar. Ég fagna því alveg sérstaklega að við þessa umræðu hafi karlar látið mjög til sín taka. Það skiptir máli og ég hef sagt það, hæstv. forseti, að til þess að ná lengra fram á veg í jafnréttismálum þurfa karla að láta sig þessi mál varða. Til þess er fyrirhuguð ráðstefna í Salnum í Kópavogi 1. desember nk. sett upp. Ég skora á karla þessa lands og segi: Stígum um borð og gefum jafnréttismálunum það vægi sem þau eiga skilið.

Forseti tekur undir með hæstv. félagsmálaráðherra að það er ánægjulegt að sjá það að kvennafrídagurinn hefur haft áhrif. 50 þús. konur hafa hátt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005. Að venju hefur fjárlaganefnd farið yfir frumvarpið, haft það til athugunar og leitað til fjármálaráðuneytis og fagráðuneyta varðandi þau mál sem til umfjöllunar hafa verið og einnig hefur nefndin átt samskipti við ýmsa aðra aðila um málið. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við sundurliðun 1, tekjur A-hluta, þar sem gert er ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um 11.240 millj. kr. frá áætlun frumvarpsins. Þá gerir meiri hlutinn 33 breytingartillögur við frumvarpið sem nema alls 3.284,4 millj. kr. til hækkunar útgjalda. Áhrif breytingartillagna meiri hlutans eru þau að tekjuafgangur ríkissjóðs verður 7.955,6 milljónum meiri en gert er ráð fyrir í frumvarpi til fjáraukalaga. Eins og fyrr segir gerir endurskoðuð tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 2005 ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist alls um 11.240 milljónir frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpi til fjáraukalaga. Áætlað er að skattar á tekjur og hagnað verði 9.585 milljónum hærri en samkvæmt frumvarpinu. Áætlaðar tekjur af tekjuskatti einstaklinga hækka um 2,5 milljarða, tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga fyrir fyrstu níu mánuði ársins er meiri en gert var ráð fyrir og er það helsta skýring þessara breytinga. Áætlaðar tekjur af tekjuskatti lögaðila hækka um 7 milljarða. Meginástæða þessa er endurmat í kjölfar álagningar ríkisskattstjóra sem birt var í byrjun nóvember. Áætlun ríkisskattstjóra var hærri en gert hafði verið ráð fyrir í fyrri tekjuáætlun. Þá má nefna að við sölu ríkissjóðs á Lánasjóði landbúnaðarins er áætlað að söluhagnaður nemi um 850 milljónum. Af þeirri fjárhæð er greiddur fjármagnstekjuskattur að fjárhæð 85 milljónir sem kemur einnig fram í gjaldahlið og hefur því ekki nettóáhrif á afkomu ríkissjóðs. Gert er ráð fyrir að skattar á vöru og þjónustu hækki um 1.090 milljónir frá því sem fram kemur í frumvarpinu og munar þar mest um að gert er ráð fyrir að vörugjald af innfluttum bifreiðum verði 800 millj. kr. hærra en samkvæmt fyrri áætlun. Þá er gert ráð fyrir að arðgreiðslur og leigutekjur verði 270 millj. kr. hærri og sektir verði 555 millj. kr. lægri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Auk þessa er gert ráð fyrir að sala varanlegra rekstrarfjármuna skili tekjum að fjárhæð 850 milljónir, eins og áður var sagt, og felst það í því að ríkissjóður hefur selt Lánasjóð landbúnaðarins og er áætlaður söluhagnaður vegna þess 850 milljónir. Eins og ég hef áður sagt er lagt til að útgjöld hækki um alls 3.284,4 milljónir frá því sem fram kemur í frumvarpi til fjáraukalaga og skiptast þau þannig í megindráttum: Útgjöld vegna æðstu stjórnar ríkisins hækki frá frumvarpi um alls 113 milljónir. Er þar annars vegar um að ræða 98 milljónir til að jafna út rekstrarhalla embættis forseta Íslands og hins vegar 15 milljónir vegna kostnaðar við viðhald Alþingishúss á árinu. Lagt er til að útgjöld vegna menntamála hækki um 38 milljónir frá frumvarpinu. Undir málaflokki utanríkismála er lagt til að útgjöld hækki um 18,1 milljón. Varðandi landbúnaðarmál er tillaga um alls 2.307,7 millj. kr. hækkun. Munar þar mest um að lagt er til að 2,2 milljörðum af söluandvirði eigna Lánasjóðs landbúnaðarins verði varið til Lífeyrissjóðs bænda og þá er gert ráð fyrir 69,2 milljónum vegna uppsafnaðs rekstrarhalla Landbúnaðarháskóla Íslands og 30,5 milljónum vegna stofnkostnaðar sömu stofnunar. Lagt er til að útgjöld vegna sjávarútvegsmála hækki um 10 milljónir. Varðandi dóms- og kirkjumál er lagt til að útgjöldin hækki um alls 47,5 milljónir frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Lagt er til að útgjöld vegna félagsmálaráðuneytis lækki um alls 100,6 milljónir. Munar þar mest um 125 millj. kr. lækkun útgjalda vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem gert er ráð fyrir að atvinnuleysi verði minna en áætlað var. Einnig er gert ráð fyrir 50 millj. kr. minni útgjöldum vegna Fæðingarorlofssjóðs og byggir það á endurskoðaðri áætlun um þróun útgjalda. Lagt er til að útgjöld vegna heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins verði 290,9 millj. kr. hærri en samkvæmt frumvarpinu. Munar þar mest um 75 milljónir vegna hönnunar á nýju greiðslukerfi lífeyristrygginga, 26 milljónum til að fjölga einingum læknisverka í samningi sjálfstætt starfandi sérgreinalækna og 100 milljónum vegna rekstrarvanda hjúkrunarheimila. Vegna fjármálaráðuneytisins er lagt til að útgjöld hækki um 85 milljónir og er það vegna fjármagnstekjuskatts á hagnaði á sölu Lánasjóðs landbúnaðarins eins og áður hefur verið vikið að. Hvað varðar samgönguráðuneytið er gert ráð fyrir að útgjöld aukist um alls 444,8 milljónir frá frumvarpinu. Munar þar mest um 300 millj. kr. framlag til endurbóta og öryggisaðgerða á veginum um Óshlíð. Einnig er um að ræða 100 millj. kr. til Vegagerðarinnar vegna aukinna hálkuvarna á vegakerfinu. Lagt er til að útgjöld viðskiptaráðuneytis aukist um 20 milljónir og er það til að efla samkeppniseftirlit. Loks er lagt til að útgjöld vegna umhverfisráðuneytis aukist um 10 milljónir og er það vegna Veðurstofu Íslands. Síðan er breytingartillaga sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu er varðar 3. gr. frumvarpsins og varðar lántökuheimild samkvæmt 5. gr. fjárlaga vegna íbúðalánadeildar Íbúðalánasjóðs. Ég hef því gert grein fyrir tillögum meiri hlutans í grófum dráttum. Að öðru leyti vísa ég til þingskjala þar sem nánar er gerð grein fyrir einstökum tillögum. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið og tillögur koma fram um á sérstökum þingskjölum. Að nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar standir eftirtaldir: Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, Drífa Hjartardóttir og Guðmundur Hallvarðsson.

Frú forseti. Ég hefði við upphaf umræðunnar um fjáraukalögin við 2. umr. viljað fá mat hv. formanns fjárlaganefndar á ákveðnum þáttum varðandi efnahagslífið. Talað hefur verið um að hér ríki einhvers konar ógnarjafnvægi í efnahagsmálum. Við vitum hvernig gengið hefur þróast miðað við áætlun sem gerð var. Við forsendur fjárlaga þessa árs var gert ráð fyrir að gengisvísitalan væri 122–125, ef mig minnir rétt. Á miðju ári eða í júní gerði fjármálaráðuneytið áfram ráð fyrir að það yrði um 119. Nú stendur það í rétt rúmlega 100. Við þekkjum umræðuna um hina erfiðu stöðu útflutningsgreinanna við þessa hágengisstefnu. Hvert er mat formanns fjárlaganefndar á að gengisvísitalan verði það sem eftir er ársins og hvert verður þá meðalgengi þessa árs miðað við það sem lagt var upp með? Eins líka með viðskiptahallann. Í forsendum fjárlaga til þessa árs eins og við samþykktum þau í fyrra og í áætlun fjármálaráðuneytisins frá í janúar var gert ráð fyrir að viðskiptahallinn yrði liðlega 100 milljarðar kr. En hvað ætli viðskiptahallinn verði áætlaður mikill í árslok? Mér þætti fróðlegt að heyra þetta hjá hv. formanni fjárlaganefndar.

Hæstv. forseti. Þetta var á margan hátt merkilegt innlegg hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að koma með þessar spurningar sem hann hefur lagt fyrir mig í andsvari og gefur mér þar með náttúrlega mjög lítinn tíma til að ræða þær. Hann spyr mig hver verði gengisvísitalan og hver verði viðskiptahallinn. Til að svara því vísa ég einfaldlega í spár fjármálaráðuneytisins sem við höfum unnið með. Ég er ekki spámannlegar vaxinn en þeir sem þar hafa lagt upp sínar spár frekar en margir aðrir vegna þess að það hefur náttúrlega verið mikið um að vera í hagkerfi okkar og efnahagslífi og allar tölur sýna það. Við erum hér að fjalla um stórauknar tekjur ríkissjóðs á einstökum tekjuliðum sem sýnir hvað er að gerast hjá okkur. Og talandi um viðskiptahalla þá er eitt af því sem hefur valdið frávikum frá spám hin gríðarlega einkaneysla sem hefur vaxið hér á árinu. Ég hef auðvitað margoft rætt það og tel að þjóðin þurfi nú aðeins að fara að gá að sér í þeim efnum og draga saman seglin í einkaneyslunni. Varðandi þessar spurningar hv. þingmanns get ég ekki svarað þeim öðruvísi en að vísa til þeirra spáa sem liggja til grundvallar því sem við erum að fjalla um.

Frú forseti. Þessi atriði, gengisþróunin og viðskiptahallinn, eru ein af grundvallaratriðum sem hafa áhrif á stöðu efnahagslífsins. En víkjum þá að öðru atriði sem mig langar líka til að heyra hjá hv. formanni fjárlaganefndar. Á fjárlagalið utanríkisráðuneytisins á fjáraukalögum er lagt til á fjáraukalögum að veittar verði 50 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum halla á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins og auk þess verði veitt 276 millj. kr. framlag til sendiráða, m.a. til að mæta þar uppsöfnuðum halla vegna reksturs sendiráða á fyrri árum. Með vísan til fjárreiðulaga ætti þetta ekki að vera heimilt, að birta halla með þessum hætti og koma með hann inn í fjáraukalög. Þetta hefði átt að takast fyrr þegar ljóst var að hverju stefndi. Að vera að koma með svona gríðarlega háar upphæðir eða á fjórða hundrað milljón kr. á eitt ráðuneyti vegna uppsafnaðs halla fyrri ára hlýtur að vera mjög grafalvarlegt mál. Ég vil því leyfa mér að spyrja hv. formann fjárlaganefndar: Hvað verður gert til að fara ofan í fjársýslu af því tagi sem kemur fram hjá utanríkisráðuneytinu í ljósi þeirra reglna fjármálaráðuneytisins - og hefur það verið kynnt fyrir fjárlaganefnd - sem beita skuli stofnanir og ráðuneyti sem umgangast fjárlög ríkisins 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vísar til tillagna um fjárheimildir til handa utanríkisráðuneyti vegna uppsafnaðs halla og spyr mig hvað mér finnist um það. Í fyrsta lagi vil ég segja almennt að best væri að við sæjum ekki svona erindi hvort sem það er þetta ráðuneyti eða önnur því að fjárlög eru lög og menn eiga auðvitað að fara að þeim. Mér skilst hins vegar að varðandi sendiráðin hafi ekki tekist að standa undir hagræðingarkröfum sem gerðar hafa varið síðustu árin og er það alls ekki nógu gott og við hljótum að gera athugasemdir við það. Hv. þingmaður spyr hvað verði gert til að taka á þessum málum. Ég vísa til umræðu sem hefur margoft farið fram um svona álíka mál þar sem verið er að fjalla um rekstrarhalla stofnana og aðila. Þar er um það að ræða að efla eftirlit og beita þeim tækjum sem til eru. Við höfum ýmis lög og reglugerðir sem gilda um þessi efni og það er spurning hvernig menn ætla að beita þeim. Ég vísa til þess. Hins vegar auðvitað höfum við séð bæði í fjárlögum og fjáraukalögum tillögur til þess að bæta rekstrarhalla. Ég get vísað m.a. í því sambandi til þess að í frumvarpi til fjáraukalaga er verið að gera tillögur um fjárheimildir til ýmissa stofnana, t.d. hjá landbúnaðarráðuneyti, og það kemur einnig fram í breytingartillögum meiri hlutans, þannig að við erum því miður víða að fást við þessi efni. En sem almennt svar eigum við auðvitað að beita þeim tækjum sem við höfum samkvæmt lögum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar, Magnúsi Stefánssyni, fyrir framsöguerindi hans og ágætlega greinargóða yfirferð yfir tillögur meiri hlutans á milli umræðna. Þetta er 2. umr. um fjáraukalögin, nokkurs konar millikafli þangað til við sjáum þau í endanlegri mynd við 3. umr. og í sjálfu sér lítið fréttnæmt sem orðið hefur milli umræðna. Helst sýnist kannski fréttnæm sú mikla viðhorfsbreyting sem virðist í forsætisráðuneytinu gagnvart embætti forseta Íslands. Hér kemur fram tillaga frá ráðuneytinu um 98 millj. kr. aukafjárveitingu til forsetaembættisins. Við höfum líka séð að eftir forsætisráðherraskipti nýverið hefur árleg fjárveiting til embættis forseta Íslands farið úr, hygg ég, 124 millj. kr. 2003 í fjárlögin í ár upp á 177 millj. kr., þ.e. nærri helmingsaukning á örskömmum tíma. Nú er rekstrarhallinn hreinsaður upp. Við þekkjum það í þessum sölum að fjárveitingatillögur forsætisráðuneytisins til embættis forseta Íslands hafa ekki hrokkið fyrir útgjöldum um langt árabil og það hefur verið til vansa að sjá embættið á fjáraukalögum ár eftir ár. Æðsta stjórn ríkisins á náttúrlega að ganga á undan með góðu fordæmi. Ég lýsi þeirri von minni að þessi mikla viðhorfsbreyting í forsætisráðuneytinu til þarfa embættis forseta Íslands og sú aðgerð sem hér er farið í í fjáraukalagafrumvarpinu verði til þess að við hættum að sjá embættið á fjáraukalögum frá ári til árs svo að samvinna ráðuneytisins og embættisins verði til þeirrar fyrirmyndar sem hún þarf að vera í okkar ágæta samfélagi. Við höfum áður gagnrýnt nokkuð æðstu stjórnina. Hér var Alþingi á hinn bóginn hælt nokkuð við 1. umr. sem verður að draga til baka, því miður, því að hér er enn einu sinni komin tillaga um aukafjárveitingu til Alþingis sjálfs upp á 15 millj. og sýnt að framkvæmdir í Alþingishúsinu hafa enn einu sinni farið fram úr áætlunum, nú um liðlega 26 millj. Það er algerlega óviðunandi að við á löggjafarsamkundunni virðum ekki fjárlagarammann og vöndum ekki betur til áætlanagerðar. Það erum við sem setjum fjárlögin. Það erum við sem setjum fjárreiðulögin. Hér er fjárveitingavaldið og það á auðvitað að vera alger undantekning að Alþingi sjálft lendi inni á fjáraukalögum vegna þess að áætlanagerð þess hafi ekki verið viðunandi. Við hljótum áfram að gagnrýna það og auðvitað harma í yfirferðinni yfir æðstu stjórn ríkisins að þau ráðuneyti, forsætisráðuneyti og fjármálaráðuneyti, sem eiga að fara fyrir um aga og aðhald í ríkisfjármálum, um vandaða áætlanagerð og reglufestu, skuli jafnoft vera á fjáraukalögum og raun ber vitni. Kannski varðar það ekki síst forsætisráðuneytið því að þar er um að ræða aðalskrifstofuna. Auðvitað er líka gagnrýnisvert hvernig haldið hefur verið á fjármálum aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins um langt árabil. Þar situr alla jafna formaður hins stjórnarflokksins og stýrir málum, og honum ber auðvitað rík skylda til þess að fara á undan með góðu fordæmi í fjársýslu allri. Þegar sá reikningur sem við fáum hér frá sendiráðum landsins upp á 270 millj. í viðbótarreikning þrátt fyrir stóraukin útgjöld á umliðnum árum til þessara sendiráða - og þegar til þess er horft að þessi 270 millj. kr. fjárveiting virðist ekki hrökkva fyrir vandanum heldur er líka verið að sækja það að sendiráðin njóti gengisþróunarinnar í ár ólíkt því sem vera ætti samkvæmt reglunum í fjárlagagerðinni - er skoðaður hlýtur maður að gagnrýna þau lausatök sem hafa glögglega verið á fjárreiðum sendiráðanna í utanríkisráðuneytinu og á aðalskrifstofunni. Það er mikilvægt að við hér í þinginu, æðsta embætti ríkisins og þau ráðuneyti framkvæmdarvaldsins sem forustu hafa fyrir ríkisstjórninni förum á undan með meiri reglufestu og aga í vinnubrögðum en þetta fjáraukalagafrumvarp sýnir. Ég held að þar verði allir aðilar að taka á svo að okkur geti verið meiri sómi að framkvæmd fjárlaganna en raun ber vitni. Við höfum út af fyrir sig talað um framkvæmd fjárlaganna við 1. umr. um fjáraukalögin og líka við umræðuna um fjárlögin og svo sem mörg undanfarin ár. Menn þekkja þann ágreining sem þar hefur verið uppi. Við höfum bent á það að hér eru jafnan kynnt fjárlög við upphaf þings á nokkurs konar áróðursfundum fjármálaráðherra þar sem dregin er upp ákaflega jákvæð mynd af þróun ríkisrekstrarins. Því miður eiga þær tölur sjaldan mikið skylt við veruleikann og frávikin eru satt að segja gríðarlega mikil, bæði gjaldamegin og nú þetta árið, sem betur fer, líka teknamegin. Á frávikunum þurfum við að taka og vanda miklu betur til áætlanagerðar. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að bæði í sveitarfélögunum og í atvinnulífinu sjálfu mundu menn sæta ámæli fyrir þá áætlanagerð sem hér er uppi. Við ræddum um málefni landbúnaðarráðuneytisins sömuleiðis við 1. umr. og ég held að þær athugasemdir standi út af fyrir sig óhaggaðar. Við hljótum líka að setja spurningarmerki við ýmsa þá liði sem rata inn á fjáraukalög sem eru augljóslega ekki óvænt, ófyrirséð eða óhjákvæmileg útgjöld á yfirstandandi ári. Hér eru ýmsar fjárveitingar þar sem verið er að hreinsa upp margra ára halla, útgjöld sem féllu til á allt öðrum árum, útgjöld sem ákveðið var að stofna til í ár án þess að neina knýjandi nauðsyn virtist bera til þess og þar fram eftir götunum. Þær eiga að vera okkur umhugsunarefni, efasemdirnar sem Ríkisendurskoðun hefur sett fram um þessa framkvæmd alla og þær rúmu heimildir sem í fjárheimildunum standa um hver áramót, en í stað þess að taka þá umræðu hér eins og við höfum oft áður gert höfum við lagt fram sérstaka fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra þar sem við rekjum ýmsar af athugasemdum Ríkisendurskoðunar um lausatök í ríkisrekstrinum og óskum með formlegum og skriflegum hætti eftir afstöðu ráðuneytisins til athugasemda Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaganna. Við væntum þess að þau svör muni berast á næstu vikum og kunni að gefa þá tilefni til frekari yfirferðar við 3. umr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjáraukalaga við 2. umr. Ég vísa til almennra talnaupplýsinga sem komu fram í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar þar sem hann rakti þær breytingar sem meiri hlutinn gerir á fjáraukalagafrumvarpinu og niðurstöðutölur þess þar af leiðandi. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2005 og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til að útgjöld ríkisins verði aukin um rúma 19 milljarða kr. Heimild til gjalda í fjárlögum ársins 2005 var 296,4 milljarðar kr., þ.e. þá hefur orðið 6,4% hækkun frá útgjöldum fjárlaga eins og við afgreiddum þau til ársins 2005. Rétt er að árétta að í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir að ekkert gjald megi greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Í 43. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, segir að ef þörf krefur skuli í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir. Engin skilyrðislaus skylda hvílir á ríkisstjórn að leggja fjáraukalagafrumvarp fram fyrir hvert reglulegt þing, heldur fer það eftir þörfinni hverju sinni. Í reyndinni er aukafjárveitinga þörf á hverju ári enda getur ýmislegt breyst í tekjuöflun eða útgjöldum ríkisins og stofnana þess á heilu ári. Í 44. gr. laga um fjárreiður ríkisins kemur fram hvenær heimilt er að greiða úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum. Þar segir að valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þurfi til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skuli leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Undanfarin ár hafa ýmis fjárútlát sem fjáraukalagafrumvarp hefur kveðið á um, svo sem vegna mennta- og heilbrigðismála, verið fyrirsjáanleg við gerð fjárlaga og hefðu því átt heima í fjárlagafrumvarpi hvers árs ef rétt hefði verið að verki staðið. Þrátt fyrir að í þessu frumvarpi hafi dregið úr slíku er enn að finna allmörg dæmi um að kveðið sé á um fjárútlát sem áttu heima í fjárlagafrumvarpi ársins af því að þau voru fyrirsjáanleg. Mörg þeirra voru reyndar flutt í breytingartillögum þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við afgreiðslu fjárlaga fyrir tæpu ári. Svo fyrirsjáanleg var sú fjárvöntun sem síðar kom á daginn og er að hluta til verið að draga í land í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem við hér ræðum. Vissulega má líka finna dæmi í fjáraukalagafrumvarpinu sem rúmast innan laga um fjárreiður ríkisins, eins og t.d. framlög til neyðaraðstoðar vegna náttúruhamfaranna í Pakistan nú í haust, sem við ræddum í upphafi þings í dag, þar sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir og leggur til í því fjáraukalagafrumvarpi 18,1 millj. kr. til aðstoðar við fórnarlömb náttúruhamfaranna í Pakistan. Sú fjárhæð er svo sannarlega ekki há og kom fram í máli margra þingmanna fyrr í dag að þetta væri allt of lág upphæð og að við ættum að gera mun betur. Þess vegna flytjum við einmitt breytingartillögu við þennan lið fjáraukalagafrumvarpsins sem ég ætla að gera grein fyrir um leið og ég geri grein fyrir nefndarálitinu, breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005 frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, Guðjóni A. Kristjánssyni, Þuríði Backman og Ögmundi Jónassyni. Hún hljóðar svo að undir lið 03-391, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, undir liðnum Mannúðarmál og neyðaraðstoð komi 98 millj. kr. í stað 31 sem er í frumvarpinu, þ.e. að við hækkum framlagið til neyðaraðstoðar í kjölfar jarðskjálftanna í Pakistan um 80 millj. kr. af hálfu ríkisins og mun það þó varla vera talin ofrausn miðað við bæði efni og aðstæður okkar og einnig miðað við þá miklu neyð sem þar ríkir nú. Þessi tillaga kemur síðan til frekari umfjöllunar og afgreiðslu um leið og fjáraukalagafrumvarpið er hér afgreitt við lok 2. umr. En lítum á efnahagslegar forsendur fjárlaga ársins sem voru samþykkt fyrir tæpu ári sem við sjáum nú hvernig hafa virkað í raun. Með frumvarpi til fjárlaga fylgir greinargerð fjármálaráðuneytisins um þróun helstu stærða í þjóðarbúskapnum. Þær forsendur sem fjármálaráðuneytið lagði af stað með í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 hafa breyst mjög verulega er varðar gengisvísitöluna og áætlaðan viðskiptahalla. Þess má geta hér að gert var ráð fyrir því að gengisvísitalan yrði um 125 stig á árinu 2005 en í dag er hún rétt rúmlega 100 og er ekki fyrirsjáanlegt hver hún verður í árslok. Mér kæmi þó ekki á óvart að hún nálgaðist það að vera 110 sem er þá grundvallarbreyting frá því sem áætlað var við gerð fjárlaga þessa árs. En gengisvísitalan er einmitt mælikvarði á stöðu og samkeppnishæfni útflutningsgreinanna við aðrar greinar erlendis. Ég kem nánar að því síðar í ræðu minni. Þeir þættir sem birtast í gengisvísitölunni eru mjög alvarleg teikn um hversu veik staða efnahagslífs okkar er þrátt fyrir háar tölur í tekjum ríkisins, tekjum sem hafa orðið til að stórum hluta, allt of stórum hluta, vegna skatts á viðskiptahallann, skatts á of mikla og óhóflega einkaneyslu. Viðskiptahallinn er þá hinn mælikvarðinn á það hvað er að gerast. Í fjárlögum eins og þau voru afgreidd fyrir árið 2005 var gert ráð fyrir liðlega 100 milljarða kr. viðskiptahalla. Í skýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn í janúar var áætlað að viðskiptahallinn yrði um 103 milljarðar kr. Í skýrslu frá október er þessi áætlun komin í 128 milljarða kr. Þá má nefna að í hagspá Landsbankans frá því í september sem bar yfirskriftina „Ógnarjafnvægi efnahagsmála“ er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði 132 milljarðar kr. Þá er ljóst að verðbólgan á árinu hefur verið meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2005. Niðurstaða viðskiptahallans á enn eftir að koma í ljós. Við eigum enn eftir mjög erfiða mánuði, lok nóvember og desember allan, mánuði mikillar eyðslu, mánuði mikillar einkaneyslu, og það sem er enn alvarlegra er að útflutningurinn hefur heldur dregist saman þannig að þessi staða, viðskiptajöfnuður við útlönd, verður enn verri fyrir það. Enda kemur það ekki á óvart að í þessari þróun efnahagsmála hefur einmitt staða útflutningsgreinanna veikst og útflutningsverðmæti þess vegna dregist saman, bæði vegna óhagstæðs gengis en líka vegna þess að fyrirtæki eru að draga saman og loka, og sum verða að hætta starfsemi vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin rekur í efnahagsmálum. Allt þetta margfaldast og kemur greinilega fram í gengi krónunnar sem er allt of hátt og í allt of miklum viðskiptahalla sem allir efnahagssérfræðingar - og þarf ekki sérfræðinga til - segja að geti ekki gengið. En ríkisstjórnin gerir ekkert og meiri hlutinn á Alþingi gerir ekkert sem slær á þá þróun sem við nú stöndum frammi fyrir, því miður. Þetta held ég, frú forseti, að sé einmitt einkenni framkvæmdar fjárlaga og efnahagslífs þjóðarinnar í dag. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagði í upphafi þings í haust fram tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Fylgir tillagan hér með sem fylgiskjal. Í ljósi stöðu útflutningsatvinnugreinanna, svo sem sjávarútvegs, ferðaþjónustu, nýsköpunar og hátækniiðnaðar, stöðu þessara iðngreina í stóriðju- og hágengisstefnu ríkisstjórnarinnar, hefur aldrei verið brýnna en nú að grípa til aðgerða. Tillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hér er til umfjöllunar á Alþingi, um aðgerðir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika, er því mikilvægur liður í þeim aðgerðum sem verður að grípa til. Eins og áréttað var hér að framan á einungis að veita viðbótarheimildir í fjáraukalögum vegna ófyrirséðra verkefna. Lögin kveða á um það. Undanfarin ár hafa sérstaklega verið nefndir ýmsir fjárlagaliðir vegna mennta- og heilbrigðismála sem hafa fengið viðbótarheimildir í fjáraukalögum, þrátt fyrir að bent hafi verið á við fjárlagagerð að ljóst væri að fjárveitingar væru ekki nægar. Sem dæmi um viðbótarheimildir í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2005 er sérstaklega bent á viðbótarheimild til aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins upp á 50 millj. kr. og sendiráða Íslands upp á 276 millj. kr. Frú forseti. Ég hef áður gert þetta að umræðuefni hér. Samkvæmt fjárreiðulögum á með fjáraukalögum að taka á ófyrirséðum útgjöldum ellegar bregðast við einhverju sem Alþingi hefur samþykkt. Vissulega er það engin bein afsökun hjá einstökum stofnunum á vegum ráðuneytanna þó að þær fari fram úr fjárheimildum sínum, en þeim getur verið vorkunn. Þessar stofnanir geta haft verkefni sem krafist er að úr verði leyst og ef löggjafinn hefur ekki tryggt þeim nægilegt fjármagn til að inna þau af hendi eru þær í vanda staddar. Ég þekki dæmi þess að forstöðumenn slíkra stofnana hafa einmitt spurt handhafa framkvæmdarvaldsins hvað þeir eigi að gera, fjármagnið sé ekki nóg en samkvæmt verkefnum eigi þeir að inna þessi verkefni af hendi. Og svörin hafa oft verið fátækleg. Þessar stofnanir neyðast því oft til að fara fram úr fjárheimildum sínum. Við þekkjum þetta. Framhaldsskólarnir, háskólarnir, sjúkrahúsin, svo að dæmi séu nefnd, hafa neyðst til að fara fram úr fjárheimildum. Er það í sjálfu sér ekki gott en er oft frekar dæmi um lélega fjárlagagerð en misbeitingu fjár. Það er engin lagaleg heimild fyrir því að aðalskrifstofur ráðuneytanna, sem lúta beinni yfirstjórn ráðherranna, skuli meðhöndla fjárlögin eins og t.d. birtist hjá utanríkisráðuneytinu, að á fjáraukalögum skuli vera beðið um á fjórða hundrað milljóna króna til að mæta uppsöfnuðum halla fyrri ára. Ég tel mjög brýnt að tekið verði á fjármálalegri stjórnsýslu ráðuneytanna. Það er erfitt að ætlast til þess að fjársýsla í undirstofnunum verði betri en fjársýsla yfirmannsins, og fjársýsla utanríkisráðuneytisins er með ólíkindum. Hef ég óskað eftir því að áður en við afgreiðum þessi fjáraukalög til 3. umr. verði gerð grein fyrir því hvernig á þessu máli verði tekið, hvers vegna þetta gerðist, og líka þá hvers konar viðurlögum verði beitt. Ýmis önnur atriði er hægt að nefna hér. Halli samkvæmt höfuðstól einstakra fjárlagaliða í ríkisreikningi fyrir árið 2004 er alls rúmir 20 milljarðar kr. Þar af eru lífeyrisskuldbindingar 7,3 milljarðar kr. og afskriftir skattkrafna 4,8 milljarðar kr., en ónýttar fjárheimildir eru rúmir 16 milljarðar kr. Þessi frávik eru orðin allt of mörg og mikil. Uppsafnaður halli flyst sjálfkrafa yfir á næsta ár. Það er því ljóst að sá vandi sem fluttist frá árinu 2004 yfir á árið 2005 er ekki leystur í fjárlögum ársins 2005 eða í þessum fjáraukalögum eins og þau a.m.k. birtast hér við 2. umr. Við blasir að nokkur ráðuneyti og stofnanir eru nú þegar komin langt út fyrir heimildir fjárlaga án þess að brugðist hafi verið við samkvæmt þeim lögum og reglum sem gilda um framkvæmd fjárlaga. Í þessu sambandi má benda á að fjárlagaliðir sem komnir voru umfram heimildir hjá menntamálaráðuneytinu í árslok 2004 námu alls um 1,5 milljörðum kr. og hjá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti um 2,6 milljörðum kr. Þessi yfirfærsla á halla eða ónýttum fjárheimildum er komin langt umfram það sem hægt er að telja eðlilegt. Þegar þetta álit er lagt fram hefur fjárlaganefnd ekki fengið uppgjör fjármálaráðuneytisins fyrir janúar til september ársins 2005 fyrir einstök ráðuneyti eða stofnanir sem undir það heyra. Til þess að fjárlaganefnd geti sinnt eftirlitsskyldu sinni og gert raunhæft mat á þörfum fyrir viðbótarheimildir í fjáraukalögum verður að gera kröfu til þess að upplýsingar um fjárhagsstöðu stofnana og ráðuneyta berist nefndinni mun fyrr en nú er. Fjáraukalagafrumvarpið sem kemur hér til 2. umr. ber því miður of mikinn keim af því að einstakir ráðherrar eru að troða inn gæluverkefnum sínum frekar en að tekið sé á brýnum og aðsteðjandi vanda einstakra stofnana og þær jafnvel látnar fara með halla áfram til næsta árs. Ég hef lagt áherslu á að breyta þurfi vinnu við fjárlagagerðina. Til að bæta vinnulagið og tryggja að farið sé að lögum hef ég einmitt lagt fram hér á undanförnum árum tillögur til breytinga á lögum um fjárreiður ríkisins sem fela það í sér að þegar svo ber undir skuli fjármálaráðherra leggja fram frumvarp til fjáraukalaga fyrir Alþingi að vori og aftur að hausti. Þingið samþykkir ýmis lög á fyrri hluta árs og þau geta haft í för með sér fjárskuldbindingar á sama ári. Ýmsar forsendur geta einnig breyst, eins og dæmin sanna, og bregðast þarf við þeim. Það hlýtur því að liggja beint við að fjárlaganefnd taki þau mál til meðferðar og leggi fram fjáraukalagafrumvarp sem verði afgreitt fyrir þinglok að vori. Önnur fjáraukalög er svo hægt að afgreiða í byrjun október og síðan kæmu lokafjárlög. Þannig gæti Alþingi fylgt eftir ábyrgð sinni, stýrt útgjöldum og brugðist við breyttum forsendum eins og lög kveða á um. Þannig yrði einnig komið í veg fyrir að efnt væri til útgjalda án heimildar Alþingis nema í algjörum undantekningar- og neyðartilvikum eins og lög um fjárreiður ríkisins kveða á um. Afar brýnt er að þessi endurskipan fjárlagagerðarinnar komist sem fyrst á svo að það verði í raun Alþingi sem ákveði fjárveitingar til einstakra verkefna. Eins og nú háttar til stendur Alþingi frammi fyrir ákvörðunum framkvæmdarvaldsins um fjárveitingar sem að meira eða minna leyti hafa þegar verið teknar. Sú er því miður raunin í allt of mörgum tilvikum í frumvarpi til fjáraukalaga sem við erum að fjalla hér um. Frú forseti. Ég ætla aðeins að víkja að nokkrum þeim breytingartillögum sem liggja fyrir í tillögum meiri hlutans. Ég hef reyndar áður vikið að málefnum utanríkisráðuneytisins sem verður að líta svo á að hafi verulega sérstöðu vegna þess hvernig með fjármuni er farið þar sem á fjáraukalögum er sótt um, eins og hér hefur áður komið fram, 50 millj. kr. til að mæta uppsöfnuðum halla á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Hefur þó aðalskrifstofan fengið rækilega auknar fjárveitingar á fjárlögum undanfarinna ára. Þá þarf einnig að líta til sendiráða Íslands þar sem óskað er eftir 276 millj. kr. framlagi til sendiráða á fjáraukalögum til að mæta uppsöfnuðum halla fyrri ára. Á orðum þess fulltrúa utanríkisráðuneytisins sem kom á fund fjárlaganefndar var að heyra að þau hefðu ekki talið sér fært að fara að lögum eða stjórnvaldstilskipunum varðandi meðferð fjárlaga ráðuneytisins og þess vegna gert það sem þeim sýndist hvað það varðaði og óska nú eftir því að fá á fjáraukalögum á fjórða hundrað millj. kr. Það fylgdi sögunni að það væri sennilega ekki nóg til að mæta þeim uppsafnaða halla. Frú forseti. Þetta er óásættanlegt. Það mega vel vera rök fyrir því að utanríkisþjónustan þurfi allt þetta fjármagn þó að ég dragi það stórlega í efa en vinnulagið gengur alltént ekki upp. Ég hef áður mælt fyrir breytingartillögu um hækkun á framlagi til þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi þar sem lagt er til að tillaga meiri hlutans hækki úr 18 millj. kr. í 98 millj. kr., eða um 80 millj. kr., þ.e. framlag til neyðaraðstoðarinnar í Kasmír og Pakistan. Auk mín eru flutningsmenn tillögunnar hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Það er lagt til hér í fjáraukalagafrumvarpinu að 50 millj. kr. séu lagðar til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands til uppbyggingar og þróunarstarfs í Sri Lanka vegna flóðanna þar. Sú upphæð þótti nú ekki há. Þá er einnig sótt hér um heimild til þess að veita 31 millj. kr. til stuðnings við fórnarlömb fellibylsins Katrínar, eins og stendur hér í fjáraukalagafrumvarpinu: „Ráðgert er að framlagi verði veitt í sérstakan sjóð, Bush-Clinton sjóðinn, sem stofnaður var til styrktar fórnarlömbum fellibylsins.“ Frú forseti. Það voru hryllilegar hamfarir sem gengu yfir Bandaríkin en það skýtur samt óneitanlega skökku við að upphæðin sem ríkisstjórnin leggur til náttúruhamfaranna í Pakistan, sem eru af miklu meiri stærð og alvarlegri, skuli einungis vera 18 millj. kr. Við leggjum til að sú upphæð verði hækkuð um 80 millj. kr. og þykir þó engum ofrausn. Frú forseti. Ég vil nefna nokkur önnur atriði. Ég fagna því að komið er til móts við fjárhagsvanda Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og tel að það hafi verið mjög mikilvægt. Verið var að mynda þar eina stofnun úr þremur og það hefði verið mjög slæmt að hin nýja stofnun færi með mikinn halla inn í sitt fyrsta ár. Það var hárrétt að leysa það mál og vonandi verður það gert það myndarlega að sá halli sé algjörlega skorinn af. Ég fagna því líka að hér er tillaga um 100 millj. kr. framlag vegna aukinna hálkuvarna á þjóðvegum en ég flutti fyrir tveim árum tillögu um að auka þyrfti hálkuvarnir á þjóðvegum til þess að tryggja öryggi og umferð, eins og við nú erum með snjómokstur, og er ánægjulegt að það skuli vera að koma núna inn sem sérliður. Einnig fagna ég því að 300 millj. kr. skuli lagðar til endurbóta og öryggisaðgerða á veginum um Óshlíð. Þar er vísað til samþykktar ríkisstjórnarinnar sem að sjálfsögðu fær enga löggildingu fyrr en Alþingi hefur um það fjallað. Þar tek ég einnig undir ábendingar heimamanna að við rannsóknir og kannanir á legu jarðganga á milli Bolungarvíkur og Ísafjarðar verði stílað upp á að þar verði heildstæð jarðgöng sem leysi þann vanda og óöryggi sem vegfarendur þar hafa mátt búa við árum saman. Frú forseti. Með nefndaráliti mínu fylgir tillaga okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um aðgerðir í efnahagsmálum sem ég tel afar brýnt að grípa til. Staða efnahagsmála, eins og birtist m.a. í forsendum fjárlaga þessa árs, er mjög alvarleg. Við fáum upplýsingar frá hverju atvinnufyrirtækinu á fætur öðru um að það geti ekki starfað við þessa gengisþróun, við þessa vexti á almennum lánamarkaði og fjöldinn allur af fyrirtækjum lokar eða dregur saman í rekstri, fólki er sagt upp. Fyrirtæki sem eru að þróa hátækniiðnaði og hátæknistörf og eru líka með hliðstæða starfsemi erlendis eru í auknum mæli að flytja starfsemi sína úr landi þannig að atvinnulíf okkar verður veikara og veikara, fari fram sem horfir. Það er einmitt fjölbreytni atvinnulífsins og styrkur þeirra útflutningsgreina sem við nú búum við og erum að þróa sem gefur okkur möguleika til þess að sækja fram og bæta lífskjör. Það er kannski alvarlegasti vandinn að ekki skuli á þessu tekið. Við leggjum til að þegar verði haft samráð um hvernig efnahagslegum stöðugleika verður komið á á ný. Við leggjum til að aðilar vinnumarkaðarins, samtök bænda, neytenda, öryrkja og aldraðra og allra þeirra sem málið snertir hafi samráð og grípi til samræmdra aðgerða til þess að tryggja á nýjan leik efnahagslegan og félagslegan stöðugleika. Skattalækkanir ríkisstjórnarinnar eru ekki liður í því að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Stöðug umræða um auknar stóriðjuframkvæmdir er líka einn veigamesti þátturinn í að viðhalda ógnarjafnvægi og óstöðugleika í efnahagslífinu og það er þess vegna eitt það brýnasta að ríkisstjórnin lýsi því yfir að frekari framkvæmdum við stóriðju og virkjanir verði slegið á frest eftir að þeim framkvæmdum sem í gangi eru er lokið svo að efnahagslífið geti náð sér á ný. Frú forseti. Ég kem í seinni ræðu minni nánar að öðrum atriðum er lúta að því sem er að gerast í efnahagslífinu og hvernig við getum tekið á því hér, ekki síst við gerð fjárlaga, en læt máli mínu lokið að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Það er að vanda að hv. þingmaður komi hér og ræði ríkisfjármálin en ræði jafnframt um allt milli himins og jarðar, eins og honum einum er lagið. Hann fór hér mikinn um það hver hætta stafaði af viðskiptahallanum, hinum gríðarlega viðskiptahalla og þeirri vá sem væri fyrir dyrum. Hann sagði að allir væru sammála um að gengið væri allt of hátt. Hann sagði að ríkisstjórnin gerði ekkert í málinu. Nú reyndi ég að hlusta eins vel og ég gat á ræðu hv. þingmanns en ég gat ekki með nokkru móti orðið þess vís hvað hv. þingmaður vildi gera í málinu og legg því fyrir hann eftirfarandi spurningar: Hvað telur hv. þingmaður að eigi að gera gagnvart genginu? Telur hann stefnu Seðlabankans um stýrivextina, vextina af endurkræfu verðbréfunum hafa verið ranga? Taldi hann það rangt hjá Seðlabankanum að hefja þessa hækkun 2. des. sl.? Telur hann að vextirnir séu þegar orðnir of háir? Telur hann að það eigi að hætta við að hækka vextina? Hvernig vill hann þá gera það? Vill hann þá segja alþjóð að það eigi að fara að lækka stýrivexti Seðlabankans samkvæmt áætlun úr því að hann telur þá allt of háa og gengið allt of hátt? Hvernig vill hann gera þetta? Það fylgir með hér í pakkanum umræða frá vinstri grænum og þar segir að það eigi að efla útflutninginn en það megi alls ekki skerða kaupmáttinn. Hvernig ætlar hann að draga úr einkaneyslunni ef hann getur eflt útflutninginn án þess að það megi draga úr kaupmættinum? Ætlar hann bæði að fara upp og niður, út og suður og til vinstri og hægri í einu skrefi?

Frú forseti. Það er í sjálfu sér gott að það er einn hv. stjórnarþingmaður sem hefur áhyggjur af því hvernig staða efnahagsmála er hvað varðar útflutningsatvinnugreinarnar, það eru ekki margir aðrir. Hv. þingmaður spurði hvað bæri að gera. Ég leyfi mér að vitna í umsagnir fjármálasérfræðinga, m.a. hjá Seðlabankanum, um að nú sé ekki rétti tíminn fyrir skattalækkanir sem koma eingöngu hátekjufólki til góða. Númer eitt væri að fresta þeim ef ekki að hætta við þær alveg. Það gefur augaleið að sá vaxtamunur sem nú er á lánamarkaði á Íslandi og erlendis upp á 7,5%, eitthvað þar um bil, gengur ekki. Það gengur ekki að hægt sé að flytja hingað inn fé í stórum stíl til þess að hagnast á þeim vaxtamun. Það er verið að blóðmjólka eignir almennings í landinu með þeirri stefnu. Það er mitt mat að Seðlabankinn hafi byrjað of fljótt að hækka vexti og byrjað á of háu stigi. Hann hefði átt að vera kominn neðar. Eftir að efnahagslægðinni í kringum 2001 lauk hefði Seðlabankinn átt að vera kominn neðar í sínum vöxtum til að hafa meira svigrúm til þess að mæta þeim kröfum sem til hans eru gerðar varðandi tökin á efnahagsmálunum, sem hann hefur nánast eingöngu gegnum vexti. 
            

Hæstv. forseti. Ég geri þá aðra tilraun. Telur hv. þingmaður að vextir Seðlabankans séu of háir? Ef hann segir að það gefi auga leið að 7,5% vaxtamunur við útlönd gangi ekki, telur hann þá ekki að það verði að lækka þessa vexti? Varla fer Evrópa að hækka vexti við Ameríku okkar vegna til að jafna muninn. Ef við lækkum vextina, sem ég er að vonast til að hv. þingmaður sé sammála mér að gera, er hann þá ekki sammála því sem allir segja að við það muni krónan veikjast og staða útflutningsgreinanna batna og telur hv. þingmaður það ekki af hinu góða? Nú bið ég hann um að svara já eða nei, það er miklu betra að fá svoleiðis svör. Er þá ekki gefinn hlutur, sem allir þurfa að horfast í augu við, að kaupmátturinn minnkar, einkaneyslan minnkar? Fæ ég ekki svarið já eða nei? Er það ekki af hinu góða? Er það ekki nauðsynlegt, virðulegi forseti, að kaupmátturinn í innfluttum erlendum varningi lækki? Þarf ekki að gera mönnum nákvæmlega grein fyrir því að hann á að lækka því að hann er of mikill til þess að draga úr viðskiptahallanum? Mér þætti vænt um að fá svarið já eða nei. Verða menn ekki að gera sér grein fyrir því að það er ekki bæði hægt að halda og sleppa? Það er ekki bæði hægt að hoppa til vinstri og um leið hoppa til hægri. Það er ekki bæði hægt að fara fram um leið og þú ferð aftur. Það verður að segja þetta alveg skýrt. Gengið er of hátt, kaupmáttur í erlendum varningi er of hár. Það þarf að lækka vextina til þess að framleiðslan á Íslandi fái lifað. Mikið væri það gaman, virðulegi forseti, ef hv. þm. Jón Bjarnason vildi nú staðfesta þessa skoðun mína.

Frú forseti. Það skal ekki standa á mér að staðfesta það að gengið sé allt of hátt og vextir séu allt of háir og að viðskiptahallinn sé allt of mikill. En ég er ekki við stjórnvölinn, því miður. Því miður er það ekki ég sem er við stjórnvölinn, frú forseti.  
             Mín skoðun er sú að fyrst verður að losna við þessa ríkisstjórn því að hún virðist ekki ráða við þetta. Hún er ekki að koma núna fyrst til valda, er það? Kom hún til valda í haust?  
             Ég vil fyrst losna við ríkisstjórnina, síðan verður að sjálfsögðu að draga til baka skattalækkanirnar sem ríkisstjórnin hefur trú á, skattalækkanir sem koma fyrst og fremst hátekjufólkinu til góða, því hátekjufólki sem er að eyða, því hátekjufólki sem stendur að baki hinni miklu einkaneyslu. Það er ekki fátæka fólkið, það eru ekki öryrkjar, það eru ekki ellilífeyrisþegar sem standa fyrir þessari auknu einkaneyslu. Nei, það er dekurfólk ríkisstjórnarinnar, m.a. Sjálfstæðisflokksins, sem fær aukin vilyrði í lækkun skatta til þess að geta eytt meiru og stuðlað m.a. að viðskiptahallanum. En vextirnir eru allt of háir, ekki síst þeir innlendu vextir sem nú bitna harðast á íslensku atvinnulífi.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að enn á ný er farið á svig við fjárreiðulög og framúrkeyrslan stefnir í 19 milljarða kr. í fjáraukalagafrumvarpinu. Í fjáraukalögum eiga aðeins að vera ófyrirséð fjárútlát en ekki kostnaður sem vel mátti vera sýnilegur við afgreiðslu fjárlaga í fyrrahaust. Mesti vandi okkar nú er mikil skuldasöfnun heimilanna samfara mikilli eyðslu og auknum viðskiptahalla. Í fjárlögum ársins 2005 var áætlað að gengisvísitalan yrði 122 stig á þessu ári en staðreyndin nú er 100 stig. Spyrja má hvort spáin nú um 115 stig sem viðmið í gengismálum fyrir árið 2006 sé líklegri til að vera rétt en fyrri spá. Hæstv. forseti. Best væri ef gengið á íslensku krónunni lækkaði sem fyrst og lækkaði í hálfum skrefum svo komist yrði hjá kollsteypu í genginu. En því miður verður það líklegri niðurstaða með hverjum mánuðinum sem líður, vegna þess hversu gengið er ofurhátt, að við lendum í kollsteypu með þeim erfiðleikum og kaupmáttarrýrnun sem því fylgir. Það verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að spádómar vísustu manna, sérfræðinga í peningamálum og hagfræði hér á landi sem ríkisstjórnin hlýtur að fá ráðgjöf frá hafa varla gefið góða ráðgjöf og góða raun til þeirra ráðherra í ríkisstjórninni sem eftir hafa farið. Hæstv. forseti. Ég held einnig að við þingmenn sem flestir studdum hækkun lánshlutfalls húsnæðislána í allt upp í 90% lán hefðum mátt treysta betur eigin hugsun og stíga ekki þau hröðu skref í hækkun lána í Íbúðarlánasjóði sem við gerðum. En þá spyr maður: En hvað með bankana sem fóru í að koma með allt upp í 100% lán? Sáu þeir enga hættu fyrir stafni með allt sitt sérfræðingalið í fjármálum eða var þeim e.t.v. alveg sama, enda mætti græða vel á þeirri þenslu sem á eftir kæmi og síðar á sterku gengi íslensku krónunnar og enn síðar á falli hennar með því að tryggja sig í verðtryggingu lána, tryggja sig í fyrsta veðrétti eigna og kaupum á erlendum gjaldeyri þegar fallið byrjaði fyrir alvöru? Er það virkilega svo að einkabönkum sé sama um þessa þróun og sveiflur, enda sjái þeir í sviptingum öllum mikil gróðatækifæri fyrir fjársterka banka og verðbréfamenn? Það er hins vegar óþægileg tilfinning þingmanns sem hvorki er innvígður í peningavaldið né hefur það sem sérstakt áhugamál að velta allan daginn vöngum yfir peningum, vaxtaprósentum eða telja peninga að upplifa það að ráðgjöf og spá sérfræðinganna er í raun aðeins orð í nútíma töluð en marklaus til að byggja á og handahófskennd vinnubrögð. Íslendingum er mikill vandi á höndum að vera í þessari erfiðu stöðu. Úr vanda er að ráða. En ég endurtek þau orð mín áðan að ég tel miklu betra að gengishreyfingarnar niður á við hefjist sem fyrst svo það ferli sem fram undan er megi e.t.v. verða í skynsamlegum skrefum en dragist ekki til langframa þannig að fallið yrði miklu meira en jafnvel væri eðlilegt og skaði launþega af slíku falli yrði miklu meiri en ella gæti orðið. Því verður ekki á móti mælt að þegar gengið lækkar hér á landi, sem það mun gera, þá hefur það áhrif á kjör fólksins. Í fjáraukanum nú á að setja viðbótarfjármuni í eitt og annað sem varla ber svo brátt að að þar eigi það heima heldur miklu fremur í fjárlögum ársins 2006. Nokkur dæmi má nefna. Framúrkeyrsla hjá embætti forseta Íslands er upp á 98 milljónir - þar af eru 85 milljónir frá árinu 2004 og fyrr - sem áttu heima í þeim fjárlögum eða eiga eftir að falla í fjáraukalögum fyrri ára. Er svo erfitt að sjá fyrir rekstur Bessastaða?  Hæstv. forseti. Nú liggur allt í einu svo mikið á að gefa út spænsk-íslenska orðabók að slík útgáfa er sett í fjáraukalög ársins þó svo að það sé aðeins innan við mánuður þangað til við væntanlega samþykkjum fjárlög næsta árs í hv. Alþingi. Ég spyr: Hvaða eðlilegu skýringar eru á þessari ákvörðun menntamálaráðherrans? Það er upplýst í texta fjáraukalagafrumvarpsins að það eru þrjú til fjögur ár þar til að þessu verki, spænsk-íslensku orðabókinni, lýkur. Hvers vegna er þetta þá í fjáraukalögum? Tengist kannski einhver góðvinur stjórnarflokkanna þessu verki? Er eitthvað sem þarf að tryggja strax?  Landbúnaðarráðuneytið fær 2,3 milljarða í þessum fjáraukalögum. Þar er uppsafnaður rekstrarhalli um 70 milljónir hjá nýjum sameinuðum Landbúnaðarháskóla á Hvanneyri. Þessi fjárveiting átti með réttu að vera til staðar áður en sameiningin fór fram. Hún var þekkt. Ég spyr: Hver er skýringin á því að tilfærsla upp á 2,2 milljarða á heima í fjáraukalögum en ekki í fjárlögum næsta árs? Af hverju liggur svo á að þessi tilfærsla skuli vera í fjáraukalögunum? Ég vona að forsvarsmenn fjárlaganefndar eða fjármálaráðherra, sem sennilega er farinn héðan úr salnum, geti svarað þessari spurningu. Við afgreiðslu fjárlaga ársins 2005 lagði stjórnarandstaðan fram tillögu um 100 milljón kr. hækkun til Háskólans á Akureyri. Þá tillögu felldu stjórnarþingmenn í atkvæðagreiðslu í fyrra haust. Nú kemur menntamálaráðherra upp við afgreiðslu fjáraukalaga með tillögu um 110 milljón kr. hækkun þvert ofan í fyrri ákvörðun sína og annarra stjórnarliða. Menntamálaráðherrann mætti alveg að skaðlausu hafa meiri yfirsýn yfir mál í sínu eigin ráðuneyti. Hæstv. forseti. Þetta er það sem kallað er handahófskennd vinnubrögð. Svo virðist sem hæstv. menntamálaráðherranum líki betur að lofa ýmsu á mannamótum, ýmsum fjárveitingum þó engin samþykkt sé fyrir slíku til staðar, hvorki í fjárlaganefnd né á Alþingi sem hefur löggjafarvaldið. Varðandi Háskóla Íslands lagði stjórnarandstaðan til við afgreiðslu fjárlaga í fyrrahaust að fjárveitingin yrði hækkuð um 470 milljónir. Það var að vísu líka fellt af stjórnarliðinu. En núna á að hækka fjárlög um rúmlega 1 milljarð fyrir árið 2006 og þar til viðbótar í fjáraukalögum nú um 177 milljónir kr. Auðvitað er verið að taka á vanda sem fyrirséður var haustið 2004 og enn vantar á að lagfærð sé nægilega bæði staða Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands. Finnst mönnum þetta vera vinnubrögð sem bera vitni um skarpa yfirsýn menntamálaráðherra í málefnum háskólanna eða er kannski verið að forgangsraða til þeirra skóla sem taka skólagjöld með sveltistefnu á aðra háskóla? Svo mætti halda. Þetta finnst mér, hæstv. forseti, ábyrgðarlaus vinnubrögð. Í utanríkisráðuneytinu er haldið áfram að þenja út og það vill fá í fjáraukanum í aukna yfirstjórn og almennan rekstur alls 326 milljónir af þeim 500 milljónum sem það sækir um í fjáraukanum. Þar til viðbótar eykst rekstur aðalskrifstofu á næsta ári um 140 milljónir samkvæmt fjárlagafrumvarpi 2006. Svo virðist sem orðin sé hefð fyrir því að utanríkisráðuneytið eyði umfram fjárlög á hverju ári og bæti í eyðsluna við stjórnun og við sendiráð í öllum fjárlagafrumvörpum sem minni mitt rekur til. Hjá Tryggingastofnun ríkisins í lið 6.01, Tæki og búnaður, tillaga um 75 milljón kr. aukafjárveitingu enn á ný til að mæta kostnaði við hönnun á nýju greiðslukerfi lífeyristrygginga. Talið er að kostnaður verði í heild hátt í 400 milljónir kr. og að verkinu ljúki e.t.v. árið 2006. Hönnun þessa kerfis er komið úr öllum böndum og fróðlegt væri að hæstv. fjármálaráðherra gerði okkur grein fyrir því hversu lengi þetta verkefni hefur staðið, þ.e. smíði á þessu sérstaka kerfi fyrir Tryggingastofnun ríkisins og hvaða snillingar það eru nú sem hafa verið með þetta verk á sinni könnu árum saman. Þeir eru reyndar í áskrift við að búa þetta kerfi til að því er virðist. Ég hef staðið í þeirri meiningu, hæstv. forseti, að mikið sé til af lausnum varðandi bókhald og mismunandi tölvukerfum til allra verka í þessu þjóðfélagi. En það virðist þurfa að sérhanna allt fyrir ríkið. Fróðlegt væri ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst það, ef hann gæti fengið sína starfsmenn til að fletta því upp, hvað ríkissjóður hafi eytt miklu í hönnun slíkra kerfa undanfarin fimm ár í hinum ýmsu stofnunum. Mig grunar að það hlaupi, því miður, orðið á milljörðum. Hæstv. forseti. Að lokum langar mig að spyrja um tvær upphæðir í fjáraukalagafrumvarpinu. Það er annars vegar um ýmis leyfis- og skráningargjöld sem hækka um 168 milljónir. Ég vil spyrja nánar út í það hvaða gjöld eru hér á bak við eða hvar megi finna skýringar við þessa tölu. Hins vegar langar mig að forvitnast um auknar tekjur af dómsektum og viðurlagaákvörðunum sem einnig er hér veruleg upphæð, um milljarður kr. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra geti svarað þessum einföldu spurningum sem ég hef lagt fyrir hann og vonast til að við förum upplýstari inn í umræðuna um fjárlög þegar þar að kemur.

Frú forseti. Í þessari 2. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005 er eðlilegt að umræðan fari vítt og breitt, jafnvel í umræðu um almenn efnahagsmál eins og hér hefur nokkuð borið á. Hins vegar er eðlilegt að við látum ýmislegt bíða til 3. umr. af þeirri einföldu ástæðu að í dag eru t.d. aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstjórnin vonandi að ganga frá samkomulagi og það er óhjákvæmilegt að gera ráð fyrir því að það geti haft einhver áhrif á frumvarpið sem hér liggur fyrir og þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fram. Það er a.m.k. ekki ólíklegt að þar gæti eitthvað komið inn. Ég get endurtekið það sem ég hef sagt áður í umræðum um frumvarp til fjáraukalaga og um fjárlagafrumvarpið að ég tel það okkar helstu von til þess að tök náist á efnahagslífinu að aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstjórnin nái samkomulagi, þar sem aðilar vinnumarkaðarins hafa í raun mun meiri áhrif en ríkisstjórnin og að þeir komi vitinu fyrir ríkisstjórnina. Við vitum auðvitað hvernig umræðan um efnahagslífið hefur verið, þar hafa fulltrúar ríkisstjórnarinnar yfirleitt sungið þann sérkennilega söng að hér sé allt í lukkunnar velstandi og að ekkert þurfi að gera til þess að taka utan um þau mál og láta þau lenda á réttan hátt. Þetta er hins vegar algjörlega í andstöðu við það sem aðilar vinnumarkaðarins hafa sagt og ég endurtek að ég bind vonir við það, eins og gerðist síðast þegar við vorum í svipuðu ástandi, að þessir aðilar komi vitinu fyrir ríkisstjórnina og aðstoði okkur við að tryggja mjúka lendingu í því ástandi sem við nú búum við. Frú forseti. Það er ekki annað hægt en að taka undir það sem hér hefur komið fram varðandi frumvarp til fjáraukalaga og þær breytingartillögur sem komið hafa frá meiri hluta fjárlaganefndar. Það er með ólíkindum hversu illa gengur að fá ríkisstjórnarmeirihlutann og ríkisstjórnina sjálfa til þess að fara eftir þeim ágætu lögum sem fjárreiðulög ríkisins eru. Og þrátt fyrir það að hæstv. fjármálaráðherra hafi rifjað upp með okkur hér fyrr í haust að hann hafi átt sæti í þeirri ágætu nefnd sem samdi lögin virðist það ekki hafa nein áhrif á vinnubrögðin enn sem komið er a.m.k. En við vonum auðvitað það besta og gefum hæstv. fjármálaráðherra að sjálfsögðu tækifæri til þess að sýna það að ári að einhver meining hafi verið í allri þeirri vinnu sem fór í að semja fjárreiðulögin. Frú forseti. Það er auðvitað dæmi um það mikla kæruleysi sem menn viðhafa hér við ríkisfjármálin að menn skuli fara svo gróflega á mis við þau trekk í trekk og nota fjáraukalög til þess að sópa upp ýmsu sem á heima í fjárlögum. En þetta virðist vera orðinn vani eða hluti af þeim leik að fegra fjárlagafrumvarpið og fjárlögin sjálf, að setja allt mögulegt sem á heima í fjárlögum inn í fjáraukalög. Við erum búin að fara margoft yfir þetta og gerðum reyndar alveg sérstaka úttekt á fjáraukalagaumræðunni árið 2003 en því miður hefur það engan árangur borið. Við verðum samt sem áður að halda áfram og vona að það miði í rétta átt þótt hægt fari, því að ekki er hægt að gefast upp, og það er hægt að segja að það hafi eitthvað miðað áfram, en asskoti er nú hægt farið. Hið mikla innstreymi fjármagns í ríkissjóð leiðir auðvitað líka til kæruleysis, en það skapast m.a. af því að það þarf ekki að hafa áhyggjur af því að menn eigi ekki fyrir reikningunum þegar þenslan er slík sem nú og skilar sér með stórauknum fjármunum í ríkissjóð. Hluti af kæruleysinu er auðvitað þegar skoðað er hve ótrúlega miklu skeikar í áætlunum og forsendum sem t.d. fjárlög fyrir árið 2005 byggja á. Í einföldum orðum er hægt að segja að allt sé á skjön, það standist ekki neitt, og ég hugsa að það sé langt síðan við höfum horft upp á jafnmikil frávik frá forsendum og við sjáum nú. En eins og ég sagði áðan og endurtek, þá held ég að nær sé að ræða þetta við 3. umr. vegna þess að þá sjáum við, ef samkomulag næst á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnar, til hvaða ráða verður brugðið til þess að ná tökum á því ástandi sem við nú lifum við. Frú forseti. Ég vil þó nefna örfá dæmi varðandi það hvernig þetta kæruleysi kemur fram. Því miður verð ég þó að byrja á að taka til baka orð sem ég lét falla við 1. umr. þegar ég tók Alþingi sérstaklega sem dæmi um það hvernig menn ættu að læra af fyrri mistökum. Eins og við munum flest var það þannig fyrir ári að í fjáraukalagafrumvarpinu var afgreidd 60% leiðrétting á framkvæmdum við Alþingishúsið. Ég hafði vonast til þess að menn hefðu lært af þessu og náð tökum á áætlunargerðinni og ég sá ekki annað í frumvarpi til fjáraukalaga en að nú væri málum þannig háttað að þrátt fyrir miklar framkvæmdir í sumar hefði náðst að stilla rétt af. Því miður kemur það nú í ljós að lærdómurinn er mun minni en ég hélt, því að í fyrra voru það 60% en nú eru það 44%. Vissulega er munurinn minni en fyrr og er í rétta átt, en það tekur ansi mörg ár ef við eigum að ná að núllstilla þetta ef hraðinn er ekki meiri. Þetta vekur sérstaka athygli og væri fróðlegt ef einhver hefði skýringu á því hér við umræðurnar hvað það er sem veldur því að þessi 40%, eða 26,2 millj. kr. af áætlun sem var upp á 60 millj. kr., koma í ljós á þeim stutta tíma eftir að frumvarp til fjáraukalaga var lagt fram en áður en meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram tillöguna. Hvernig stendur á því að ekki var vitað um þetta þegar frumvarpið var lagt fram? Hver er skýringin á því að þessi tala kemur allt í einu í ljós á þessum örfáu vikum? Því ég trúi ekki að svo illa hafi verið fylgst með framkvæmdinni að þetta hafi komið mönnum algjörlega á óvart. Annað sérkennilegt dæmi sem hér hefur verið minnst á og ég vil einnig vekja athygli á er styrkur til ágæts verkefnis - þetta tengist því ekkert hvers konar verkefni við erum að fjalla um - en það er styrkur til útgáfumála, þ.e. 15 millj. kr. til að styrkja gerð spænsk-íslenskrar orðabókar. Þetta er auðvitað mjög sérkennilegt hér inni í áliti meiri hluta fjárlaganefndar, en ég veit reyndar að tillagan er ættuð frá ríkisstjórninni, að á þeim þremur vikum sem eru liðnar frá því að frumvarp til fjáraukalaga kom fram sé kominn upp bráðavandi sem kalli á styrk til þessarar útgáfu. Ekki veit ég nákvæmlega hvaða gífurlegi vandi þetta er en væntanlega eru það einhver orðatiltæki á spænsku sem menn hafa lent í vandræðum með að þýða yfir á íslensku, einhver gífurlega mikilvæg orðatiltæki sem ekki þola neina bið, því að ekki er nú langt þar til við munum afgreiða fjárlög ársins 2006, þar sem þetta ætti augljóslega frekar heima í. Frú forseti. Það eru fleiri mál sem hér er rétt að minnast á áður en ég fer yfir í að bera saman mismunandi meðhöndlun á stofnunum. En það virðist vera algjörlega tilviljunarkennt hvernig tekið er á málum, hvaða stofnun er unnið við og hvaða stofnun verður gert við næst, það er engin heildarsýn eða heildarvinnubrögð eða jafngildar reglur sem virðast vera í gangi. Það er eitt mál sem ég tel klárlega eiga heima hér og er í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og ég vil vekja sérstaka athygli á en það er undir samgönguráðuneytinu. Þar er lagt til að 18 millj. kr. verði lagðar fram vegna athugunar á samgöngumiðstöð í Vatnsmýri og á Reykjavíkurflugvelli en á þessu ári er gert ráð fyrir að Reykjavíkurborg komi með jafnháa upphæð á móti þannig að samtals fari 36 millj. kr. í þetta mikilvæga verkefni. Þetta er auðvitað í samræmi við það samkomulag sem náðst hefur á milli samgönguyfirvalda og stjórnar Reykjavíkurborgar um að fara í þetta verk. Þetta var auðvitað ekki ákveðið fyrr en á þessu ári og ég geri ráð fyrir því að þær vikur sem liðið hafa frá því að frumvarpið kom fram hafi menn náð að fínstilla þennan samning þannig að upphæðirnar séu klárar. Það er auðvitað mjög ánægjulegt að svo snarlega sé hægt að bregðast við þessu því eins og við vitum er hér um stórt og mikið mál að ræða, deilumál sem hefur verið þvers og kruss á sveitarfélög og flokka og því mikilvægt að farið verði markvisst í það. Það er þess vegna sérstakt fagnaðarefni að þetta skuli vera komið hér fram þannig að ekki verði tafir á þessu vegna skorts á fjármunum. Frú forseti. Ég ætla aðeins að nefna tvær stofnanir sem báðar koma við sögu varðandi frumvarp til fjáraukalaga og síðan þær breytingartillögur sem koma frá meiri hluta nefndarinnar. Þetta eru tvær háskólastofnanir, annars vegar Háskólinn á Akureyri, sem er nefndur í frumvarpi til fjáraukalaga, og síðan Landbúnaðarháskóli Íslands, sem nefndur er í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar. Hér er afskaplega ólíku saman að jafna og ég vil taka þetta sem dæmi um hversu misvísandi vinnubrögðin eru. Það er mjög til fyrirmyndar sem segir í texta með breytingartillögum meiri hlutans um Landbúnaðarháskóla Íslands en þar er miðað við að stofnunin verði hallalaus í árslok 2005. Það er mjög til fyrirmyndar að þannig sé staðið að málum að stofnanir séu hallalausar í árslok þess árs sem viðkomandi fjáraukalög eiga við. Hér er hins vegar enn eitt dæmi um það sem við höfum margoft rætt að hluti af þessari upphæð á að sjálfsögðu ekki heima hér vegna þess að það er á skjön við fjárreiðulög. En ég er búinn að fjalla um það og ætla þess vegna að láta það liggja milli hluta. Þarna er hins vegar augljóslega rétt að verkinu staðið - en við verðum að hafa þann fyrirvara á að svo sé vegna þess að því miður eru allt of mörg dæmi um að ekki sé nógu vel vandað til verka, en við skulum gefa okkur að það sé þarna - að skilja stofnunina eftir hallalausa í árslok þannig að hún geti byrjað á hreinu borði á næsta ári. Hin stofnunin sem ég nefndi áðan, Háskólinn á Akureyri, býr við allt aðra niðurstöðu. Þar er gerður samningur við menntamálaráðuneytið, þvingaður samningur vil ég meina, og með honum virðist verða stöðnun í þróun skólans, það verður að skera niður starfsemi, fækka deildum og minnka þann vöxt sem þar er. Það er verið að tefja þann tíma sem það tekur stofnunina að komast í það sem kalla mætti „hagkvæmnisstærð“. Það hefði þurft að gera áætlun um hvernig hægt væri að flýta því að stofnunin næði slíkri stærð, sem er mikilvægt að verði, og að það væri skipulega unnið að því. Það vekur auðvitað athygli að svona mismunandi skuli vera tekið á tveimur háskólastofnunum. Skýringin er væntanlega m.a. sú að við búum við það sérkennilega kerfi að sumir háskólar heyra undir menntamálaráðuneytið en aðrir háskólar undir landbúnaðarráðuneytið. Það eru augljóslega mismunandi reglur sem gilda um þær stofnanir sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið. Það er algjörlega óskiljanlegt hvernig á því stendur, en við skulum ekki gleyma því að ríkisstjórnin hefur boðað að heildarlöggjöf um háskólastigið verði endurskoðuð og þar verði tryggt að allir háskólar sitji við sama borð. Við bíðum spennt eftir að sjá það frumvarp og vonum að það komi sem allra fyrst. Frú forseti. Fyrst ég er farinn að tala hér um Háskólann á Akureyri er eiginlega ekki hægt að komast hjá því að rifja aðeins upp umræðu sem hér varð í gær þegar hæstv. menntamálaráðherra fór enn einu sinni með talnasúpu sem einhver hefur væntanlega ritað á blað fyrir hæstv. ráðherra, og það var eiginlega ekki hægt að skilja það öðruvísi en hæstv. ráðherra tryði sjálf öllum þeim tölum sem hún fór með og að hér væri háskólastigið raunverulega það besta, magnaðasta og mest til fyrirmyndar af öllu háskólastigi í heimi, ef rétt var skilinn ræðubútur hæstv. ráðherra. Síðan sjáum við í fréttum strax í gær að enn ein úttektin hefur farið fram á Háskóla Íslands, líklega sú þriðja á skömmum tíma. Þar kemur í ljós að Háskóli Íslands stendur að mestu leyti afskaplega vel í samanburði við aðra háskóla í Evrópu. Það er eitt sem vekur þó sérstaka athygli, og það vekur einnig athygli að það er sama niðurstaða og kom fram í úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði á Háskólanum, og það er að fjárveitingar til skólans standast ekki samanburð við fjárveitingar til annarra háskóla í Evrópu. Það má segja að skólinn hafi staðist mjög vel allan annan samanburð en fjárveitingar stóðust ekki samanburðinn, þrátt fyrir að ráðherra menntamála hafi farið oft með þennan sama söng um að hér væru fjármunir til háskólastigsins til fyrirmyndar hvert sem litið væri. Að vísu hafði hæstv. ráðherra breytt textanum örlítið frá því sem farið var með hér í þingsölum nokkrum klukkustundum áður, því að nú var textinn orðinn sá að það væri náttúrlega ekki hægt að horfa á þetta, heldur væri niðurstaðan sú að hér hefðum við bætt mest við. Nú var það orðinn sá samanburður sem stóðst, að við hefðum bætt mest við. En það verður auðvitað að segjast eins og er að sá samanburður getur auðvitað gefið góða niðurstöðu ef nógu lítið hefur verið fyrir. Og þannig er hægt að taka rétta viðmiðun til að komast að þessari niðurstöðu. En við eigum ekki að vera að standa í svona deilum, þetta eru óþarfar deilur. Niðurstöðurnar koma núna trekk í trekk, sama niðurstaðan aftur og aftur, og þá á ekkert að vera að berja hausnum við steininn. Þá á auðvitað að fara í þá vinnu að skoða hvert við viljum stefna með menntun í landinu. Síðan eigum við að stika okkur leið að þeim markmiðum en ekki vera að deila um svo augljósa hluti sem þetta er. Frú forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að ég vildi helst láta megnið af þessari umræðu bíða til 3. umr. þegar við höfum betri heildarmynd um hvað verður í lokaniðurstöðu fjáraukalaga fyrir árið 2005. Vonandi hafa Samtök atvinnulífsins og ríkisstjórnin nú náð saman og væntanlega er verið að kynna það samkomulag á blaðamannafundi nú. Ég vænti þess því að við 3. umr. munum við vita hvernig það samkomulag hljóðar. Ég trúi því og treysti, eins og ég hef áður sagt, að Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands hafi komið vitinu fyrir ríkisstjórnina og að við getum vænst þess að töluverðar breytingar verði á, ef ekki því frumvarpi sem hér liggur til fjáraukalaga þá a.m.k. frumvarpinu sem liggur til fjárlaga næsta árs. Og þá getum við vænst þess að það verði mýkri lending í því þensluástandi sem við búum við nú en hægt var að búast við með óbreyttu fjárlagafrumvarpi.

Virðulegur forseti. Hér fer fram 2. umr. um fjáraukalög. Ég fagna því að stjórnarandstaðan hefur í þessari umræðu rætt töluvert um fjárreiðulögin, nr. 88/1997. Fjárreiðulögin voru gríðarlegt framfaraspor þegar þau voru sett. Allan tímann síðan höfum við leitast við að fara eftir þeim. Það var mikil lausung í fjármálum ríkisins áður fyrr, fjárreiðulög kannski ekki flutt nema á margra ára fresti o.s.frv. Reglur um hvað ætti þar heima og hvað ekki voru mjög óskýrar. Það hefur verið reynt, virðulegi forseti, að fara eftir áðurnefndum lögum og vanda vinnubrögðin. Það hefur náðst verulegur árangur en það er rétt sem fram hefur komið hjá stjórnarandstöðunni, að það vantar töluvert á að menn virði þessi lög. Það er alveg rétt sem kemur fram í gagnrýni sumra hv. þingmanna, að sumt af því sem hér er í fjárreiðulögunum ætti helst ekki að vera þar, í fyrsta lagi vegna þess að það var ekki ófyrirséð. Í öðru lagi má færa rök fyrir því að það ætti heima í fjárlögum 2006. Þetta er hárrétt. Hins vegar eru sumt í þeirri gagnrýni byggt misskilningi, t.d. hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni. Hann spurði: Hvernig í ósköpunum stendur á því að 2,2 milljarða kr. færsla er nú í fjárreiðulögunum? Það er alveg rétt að færslan á að vera í fjárreiðulögunum vegna þess að salan á sjóðnum og færslan á peningunum til Lífeyrissjóðs bænda átti sér stað núna. Þá er rétt að það færist inn í fjárlögin á þessu ári sem og tekjurnar af því og skatttekjur ríkisins, þessar 85 millj. kr. Gagnrýni hans er því á misskilningi byggð. Hins vegar er alltaf, virðulegi forseti, þó nokkuð um að upp komi ófyrirsjáanlegir hlutir. Þá er bara að taka því. Einnig er um það að ræða og rétt að það komi fram að nokkrar færslur í fjárreiðulögunum, sjálfsagt upp á einar 10–15 millj. kr., má rekja til handvammar hjá meiri hluta fjárlaganefndar við afgreiðslu í fyrra, ákveðnir hlutir sem við höfðum bókað komust ekki rétt til skila. Það hefur verið leiðrétt og ríkisstjórnin tekið það til greina. Það hefur farið í gegn en slíkt mun alltaf gerast þótt leiðinlegt sé að þurfa að segja frá því. Það er líka rétt að sumar greiðslur í frumvarpinu eru því miður illverjanlegar. Menn hafa komið hvað eftir annað og rætt um þau atriði, t.d. um embætti forseta Íslands. Nú er það leiðrétt mörg ár aftur í tímann og verður að segja þá sögu eins og hún er. Því miður hefur fjármálastjórn þess embættis verið til töluverðs vansa. Það er fullyrt við okkur í fjárlaganefnd að á milli forsætisráðuneytisins og embættis forsetans fari fram umræða um að einhver sem hafi beina yfirstjórn komi að málinu og það væri þá forsetaritari sem bæri ábyrgð á fjárreiðunum. Ég ætla að vona að það gangi eftir vegna þess að það er alveg rétt sem menn hafa sagt, að við getum ekki látið þetta vera svona. Ýmsum öðrum stofnunum hefur ekki gengið nógu vel þótt þeim hafi fækkað verulega. Þeim stofnunum sem við eigum í stórvandræðum með hefur fækkað verulega. Á hinn bóginn hef ég ekki tekið eftir því að neinn talaði um að hjá sjúkrastofnunum, sem hafa verið stærstu liðirnir hjá okkur og ekki síst háskólasjúkrahúsið, hefur tekist að ná umtalsverðum rekstrarárangri. Miðað við það sem við höfum fjallað um á undanförnum árum finnst mér ástæða til að fara um það viðurkenningar- og þakkarorðum. Þetta var eitthvað sem sumir voru farnir að trúa að væri óviðráðanlegt. En nú er að nást þar árangur og það er ástæða til að vera ánægður með það. Þarna er ein færsla sem ég ætla að taka sérstaklega undir gagnrýnina á, þ.e. færslu upp á 276 millj. kr. í utanríkisráðuneytinu til sendiráðanna. Skýringin sem nefndin fékk á þessu máli var sú, frá ráðuneytisstjóranum, að utanríkisráðuneytið hefði ekki sinnt hagræðingarkröfu gagnvart þeim sem sett hefur verið í fjárlög síðastliðin fimm eða sex ár. Það er náttúrlega skelfilegt, virðulegi forseti, þegar ráðuneytið hagar sér svona. Ég vil trúa því að slíkt endurtaki sig ekki enda er vansinn mikill. Við höfum líka rætt, ég og formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Magnús Stefánsson, við ríkisfjármálanefnd og ráðuneytið um að við verðum að breyta vinnubrögðum gagnvart kröfunni um hagræðingu. Það er sjálfsagt að ríkið geri kröfur til rekstraraðila sinna eins og gerð er krafa til rekstraraðila í frjálsum atvinnurekstri um hagræðingu. Það er engin ástæða til að gefa það eftir á nokkurn hátt. Það að ráðuneyti geti stungið því undir stól árum saman er ekki verjanlegt. Það er vítavert í alla staði, hvernig sem á það er litið. Ég ætla rétt að vona, virðulegi forseti, að ekkert ráðuneyti vogi sér hér eftir að sýna þinginu slíka óvirðingu, að virða ekki kröfur og lög árum saman en biðji hins vegar um háar fjárhæðir. 
             Í heildina tekið, virðulegi forseti, verður þó að segja að rekstrartilfærslur í fjáraukalögum í ár eru minni en við höfum fengist við á undanförnum árum. Þótt afkoman sé mun betri af ýmsum ástæðum, ekki síst vegna viðskiptahallans, fáum við inn verulegar umframtekjur miðað við það sem við ætluðum. Ég vona, virðulegur forseti, að þær umframtekjur hverfi vegna þess að þau kaup á erlendum varningi sem standa á bak við þetta eiga ekki að eiga sér stað. Vonandi hverfa þessar tekjur. Vonandi verður ríkissjóður ekki með svo mikinn afgang á næsta ári. Ég ætla hreint að vona það. Það er engin ástæða til þess að ríkið taki svo gríðarlega peninga inn og það gerir í ár. Virðulegi forseti. Meginmarkmið efnahagsstefnunnar hefur nokkurn veginn staðist. Við settum okkur það mark að samneyslan í landinu mundi ekki hækka um nema 2% og millifærslurnar í ríkiskerfinu ekki nema um 2,5%. Samneyslan er aðeins yfir því markmiði en millifærslurnar eru töluvert undir því. Í heildina hefur þetta staðist. Og að vera ekki með nema með 2,3–2,2% hækkun í heildina á ári, eins og núna, sem við vitum að mun enda með hagvöxt yfir 6%. Þótt við vitum ekki nákvæmlega hvenær það verður en það verður ekki fyrr en einhvern tíma næsta vor sem þeir útreikningar koma, er náttúrlega einhver mesti árangur sem við höfum náð í ríkisrekstri, hinum opinbera rekstri. Við höfum alltaf átt í vandræðum með það, virðulegur forseti, og haft tilhneigingu til að hækka samneysluna umfram vöxt þjóðarbúsins. Í ár hefur tekist að lækka hana hlutfallslega. Ég tel ástæðu til að fagna því. Við ætluðum okkur að ná því markmiði og okkur hefur tekist það. Þetta er meginmarkmiðið. Ég vil ítreka það sem ég hef oft sagt áður: Aðhald að samneyslunni og aðhald að tilfærslunum er miklu meira atriði til lengri tíma fyrir þróun ríkisfjármálanna en hve margar milljónir til eða frá eru í afgang. Það geta vel verið þær aðstæður í efnahagslífinu að verjandi sé og jafnvel af hinu góða að við rekum ríkissjóð einhvern tíma með halla. Það eigum við að gera ef efnahagslífið kallar á það. Við erum með óeðlilega góða afkomu núna sem byggist á óeðlilegri neyslu, óeðlilegum kaupmætti í erlendum varningi. Við verðum þó að halda áfram því markmiði, sem er aðalatriðið, að halda aftur af samneyslunni og passa að hún vaxi minna en þjóðarbúið í heild. Það er hið stóra markmið. Þannig getum við áfram tryggt það sem tekist hefur síðustu 10–12 árin, að gera Ísland að ríki hvar ríkisfjármálin eru einna traustust í heiminum. Það eru örfá ríki, Noregur, Ísland, Sviss, Lúxemborg og nokkur önnur sem hafa þá hluti í lagi og eru til fyrirmyndar. Sú afkoma ríkisins, slík staða ríkisins er grundvöllur sem framtíðin byggir á, að við skuldsetjum okkur ekki langt fram í tímann og stela lífskjörum af næstu kynslóð, hinum ungu, hinum óbornu. Það gera þær þjóðir sem skuldsetja sig upp fyrir rjáfur til að halda uppi neyslunni á hverjum tíma. Það gerum við ekki. Við erum að lækka skuldirnar og búa til lífskjör fyrir framtíðina. Þess vegna skulum við fagna þessu núna, að við stöndum svo vel. Við skulum fagna því mjög og óska sjálfum okkur til hamingju með það. Næsta árið verðum við kannski dálítið blankari en það er líka allt í lagi, okkur veitir ekkert af því að kynnast því líka.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar en hnaut um eitt atriði. Í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar er lögð til 98 millj. kr. aukafjárveiting til að jafna út rekstrarhalla forsetaembættisins. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að þeir sem sæti eiga í fjárlaganefnd hefðu orðið þess áskynja að rekstur þess embættis hefði verið til vansa mörg undanfarin ár. Mér hefði þótt fróðlegt að fá nánari fréttir af þessu. Ég á ekki sæti í fjárlaganefnd. Ég hef ekki heyrt um þetta áður. Þetta kemur mér svolítið á óvart því að ég hefði reiknað með því að hægt væri að reka forsetaembættið frá ári til árs, nokkurn veginn innan ramma fjárlaga. Ég held að það væri að mörgu leyti gott fyrir alþingismenn að fá nánari upplýsingar um þetta. Síðan langar mig einnig að spyrja: Hvað hefur í raun brugðist hjá utanríkisráðuneytinu varðandi það að verða við þessum hagræðingarkröfum? Hvers vegna hefur mönnum ekki tekist að ná fram þeirri hagræðingu sem hlýtur að vera eðlilegt að gera kröfu um, sérstaklega í ljósi hinna gríðarlega háu upphæða sem mér sýnist að eigi að láta renna til utanríkisráðuneytisins í þessum fjáraukalögum?

Virðulegur forseti. Við höfum oft rætt málið við embættismenn um forsetaembættið og mig minnir að einn embættismaður hafi svarað: Það er erfitt fyrir okkur að sparka upp fyrir okkur. Auðvitað er forsetaembættið þannig embætti að menn bera virðingu fyrir því, það er æðsta embættið. Því er mjög slæmt ef það virðir ekki lög. Fjárlögin eru lög og öllum ber að fara eftir þeim. Það er mjög slæmt þegar hin æðstu embætti eins og embætti forseta Íslands eða Alþingi sjálft koma á fjáraukalögum og hafa ekki getað farið eftir þessu. Varðandi seinni spurninguna, um utanríkisráðuneytið, get ég ekki svarað öðru en því að ég veit ekki annað en okkur hefur verið sagt. Við gerum þessar kröfur. Við gerð fjárlaganna eru gerðar og samþykktar af ráðherrum ákveðnar kröfur um hagræðingu. Þær eru mismunandi frá einu ári til annars. Það hefur komið fram í greinargerðum og skýringum hve miklar þessar kröfur eru. Síðan er ráðuneytunum gert skylt að setja þetta inn á rekstrarliði sína. Þið getið séð það víða, t.d. í ráðuneytum þar sem ég tel að þetta sé gert til mikillar fyrirmyndar, t.d. í dómsmálaráðuneyti og félagsmálaráðuneyti. Þar eru hagræðingarkröfur nákvæmlega tíundaðar inn á hin ýmsu embætti og stofnanir og þeim gert skylt að hlíta því og það gengur eftir. Ég kann enga aðra skýringu á þessu með utanríkisráðuneytið en þá að ráðuneytið hafi ekki gert kröfu til þessara stofnana um þá hluti. Ég skil þetta ekki öðruvísi en svo virðist sem þeir hafi ekki sett fram þessa kröfu og því hafi embættin ekki talið sér skylt að fara eftir henni. Ég veit ekkert annað.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er ég hjartanlega sammála því að embættum ríkisins ber að fara að lögum og skiptir þá engu hvort um er að ræða forsetaembættið eða einstök ráðuneyti, til að mynda utanríkisráðuneytið. Það hlýtur að vera alvarlegt mál þegar forsetaembættið virðist fara svo langt fram úr fjárlögum. Það hlýtur líka að vera alvarlegt þegar utanríkisráðuneytið virðist fara jafnhrikalega fram úr fjárlögum á hverjum tíma, eins og vísbendingar eru um í þessu frumvarpi til fjáraukalaga. Nú veit ég svo sem ekki, virðulegi forseti, hvort það var gert en ég ætla að leggja til - hafi það ekki verið gert geri ég það að tillögu minni - að það verði hreinlega farið út í greiningu á þessum hlutum. Mér heyrist á svari hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að slík greining hafi ekki farið fram. Það ætti hreinlega að gera slíka greiningu og athuga í hverju þessar framúrkeyrslur felast, bæði hjá forsetaembættinu og utanríkisráðuneytinu. Alþingi ætti að fá skýrslu um hvað hafi farið úrskeiðis. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt ef ekki einu sinni fulltrúar í fjárlaganefnd vita hvað hefur átt sér stað. Er þetta risna eða ferðalög? Er þetta uppihald á embættismönnum, rekstur sendiráða, opinberar heimsóknir? Í hvað hafa þessir peningar farið?

Hæstv. forseti. Við 2. umr. um fjáraukalög vegna ársins 2005 er eðlilegt að umræðan fari vítt um sviðið þar sem um umfangsmikið mál er að ræða, fjárlög íslenska ríkisins. Hv. þm. Jón Bjarnason hélt áðan mikla ræðu og talaði m.a. um að fyrirhugaðar skattalækkanir ríkisstjórnarinnar tefldu stöðugleikanum í tvísýnu. Hv. þingmaður segir að ríkisstjórnin eigi að fresta fyrirhuguðum skattalækkunum. En honum til upplýsingar, þegar hv. þingmaður talar um gríðarlega miklar skattalækkanir, þá vegur það þannig að þegar við lækkum tekjuskattsprósentuna um eitt prósent þá eru það rúmlega fjórir milljarðar kr., sem er 0,04% af landsframleiðslu þjóðarinnar. Hv. þingmaður telur að þessi 0,04% af landsframleiðslu þjóðarinnar skipti höfuðmáli í þessu samhengi. Svo er ekki og að sjálfsögðu mun ríkisstjórnin standa að því, eins og þeir stjórnmálaflokkar sem að henni standa lofuðu fyrir síðustu alþingiskosningar, að lækka skattálögur á almenning í landinu, enda hefur verið fast haldið utan um ríkissjóð á undanförnum árum og skuldir ríkissjóðs snarlækkað á tímabilinu. Hv. þm. Jón Bjarnason og flokksfélagar hans tala mikið um ruðningsáhrif vegna stóriðjuframkvæmda á Austurlandi, að það sé eitt höfuðatriðið í að gengi krónunnar er eins og raun ber vitni í dag, og þar af leiðandi standi sjávarútvegurinn og ferðaþjónustan höllum fæti. En eru þær framkvæmdir sem nú standa yfir á Austurlandi svo mikill áhrifavaldur fyrir gengisþróunina á undanförnum missirum? Svarið er nei. Hér hefur veruleikinn verið skrumskældur allsvakalega. Ef við horfum á aðra þætti er snerta gengisþróunina getum við séð að kaup erlendra aðila og spákaupmennska á íslenskum skuldabréfum erlendis hefur undanfarin missiri numið vel á annað hundrað milljörðum kr. Menn hafa nefnt 130 milljarða kr. í því samhengi. Það hefur að sjálfsögðu mikil áhrif á gengisþróunina og stjórnvöld geta ekki haft áhrif á þá þróun. Íslensku viðskiptabankarnir hafa farið mikinn í útlánaaukningu og erlendri skuldasöfnun sem hefur áhrif á stöðu krónunnar. Aukningin á milli júlí 2004 og júlí 2005 er 955 milljarðar kr. Nú hef ég tekið dæmi um að gjaldeyrisviðskipti erlendis eru 130 milljarðar kr., í spákaupmennsku, 955 milljarðar í útlánaaukningu bankanna, en á sama tíma er áætlað innstreymi gjaldeyris vegna stóriðjuframkvæmda í landinu, ekki bara á Austurlandi heldur líka í kjördæmi hv. þm. Jóns Bjarnasonar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar, sem eru staddir í salnum, sé um 35 milljarðar kr. Við sjáum að sú innkoma sem menn héldu að stóriðjunni mundi fylgja, þ.e. innflutningur á gjaldeyri, er miklu minni en upphaflega var haldið. Erlent vinnuafl vinnur að miklu leyti að uppbyggingunni, þessir fjármunir streyma að nokkru leyti úr landi og þar af leiðandi er innkoman minni. Öll rök hníga að því að virkjanaframkvæmdir á Austurlandi eða á Vesturlandi hafi ekki haft þau gríðarlegu áhrif sem forustumenn vinstri grænna hafa haldið fram úr ræðustól Alþingis. Af málflutningi þeirra mætti helst ráða að aðeins séu framkvæmdir á einum stað á landinu sem ríkisstjórnin stendur fyrir, að þær séu á Austurlandi. Svo er ekki. Það eru miklar framkvæmdir á Vesturlandi í þessum efnum en þær eru lítill hluti í þessu stóra samhengi. Hæstv. forseti. Ég vil síðan nefna einstök mál sem koma fram nú við 2. umr., þ.e. tillögur frá ríkisstjórn og meiri hluta fjárlaganefndar. Fyrst vil ég nefna unglingalandsmótið í Vík í Mýrdal sem fær 15 millj. kr. á fjáraukalögum þessa árs vegna hinnar miklu uppbyggingar sem átti sér stað í tengslum við það glæsilega mót. Þessir viðburðir, unglingalandsmótin, hafa haft gríðarlega mikið að segja fyrir þau byggðarlög sem hafa haldið þessa viðburði. Það er mikilvægt fyrir fjárveitingavaldið að styðja við bakið á þessum byggðarlögum þannig að virðingu íþróttarinnar sé viðhaldið og stutt sé við bakið á viðkomandi sveitarfélögum sem hafa mikinn metnað við að halda slík mót. Það er mikilvægt að fjárveitingavaldið standi áfram vel að þeim verkefnum. Fram undan er unglingalandsmót á Laugum í Reykjadal. Það er mikilvægt að fjárveitingavaldið haldi áfram, hér eftir sem hingað til, að koma að þeim verkefnum enda mikilvægt, þar sem um miklar framkvæmdir er að ræða í tengslum við þessi mót. Umræðan um vegamál hefur verið fyrirferðarmikil, bæði í tengslum við gerð vegáætlunar og fjárlög á undanförnum árum, ekki síst á síðustu missirum. Ýmis jarðgöng hafa verið nefnd til sögunnar í því samhengi. Ég vil af þessu tilefni fagna sérstaklega 300 millj. kr. sem verja á til endurbóta og öryggisráðstafana við Óshlíðarveg. Það er mikilvægt að gæta öryggis þeirra vegfarenda sem um þann veg fara. Í framhaldinu á síðan að ráðast í jarðgangagerð á því svæði. Ég hef verið talsmaður þess að gera sem flest jarðgöng á landsbyggðinni. Þó verður að hafa ýmislegt í huga við slíkar ákvarðanir. Að sjálfsögðu skiptir arðsemi framkvæmdanna miklu máli en öryggi vegfarenda skiptir ekki síður máli. Það er gríðarleg umferð um þennan veg og því styð ég þessa framkvæmd heils hugar og vonast til að Vestfirðingar líti þessa framkvæmd augum innan fárra ára. Þess ber einnig að geta að að sjálfsögðu fleygir þessari tækni sífellt fram, framkvæmdir verða ódýrari og verkþekking eykst. Ég tel um vísi að ræða að miklu meiri framkvæmdum og í miklu meiri mæli en á undanförnum árum í jarðgangagerð hér á landi. Jafnframt hljótum við að fagna því að veittar eru 100 millj. kr. til hálkuvarna á þjóðvegum landsins. Það er mjög mikilvægt mál. Sem vegfarandi á þjóðvegunum get ég vitnað um að aðstæður á vegum landsins hafa breyst gríðarlega á undanförnum árum með tilkomu þess að flutningar fluttust af sjó yfir á vegina. Með því hafa ákveðnar hættur skapast, ekki síst í vályndum veðrum. Því er mikilvægt að vel sé staðið að hálkuvörnum og ég fagna því sérstaklega að við þann málaflokk sé aukið. Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu, eins og kom fram í 1. umr. um málið, skiptir sala Símans, markaðsvæðing Símans, miklu máli fyrir þau fjáraukalög sem við munum afgreiða á næstu missirum. Staða ríkissjóðs hefur stórbatnað fyrir vikið. Velheppnaðri markaðsvæðingu Símans er lokið og við getum ráðist í mörg verkefni á sviði samgangna, fjarskipta, aukinnar nýsköpunar og uppbyggingar í atvinnumálum á landsbyggðinni. Við hljótum að fagna því, þingmenn alls landsins, að tilverugrundvöllur byggðarlaganna sé styrktur með þeim hætti. Það er mikilvægt því að án markaðsvæðingar Símans hefðum við ekki getað farið í jafnumfangsmiklar framkvæmdir og í augsýn eru á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég hef spurningu til hv. þm. Birkis J. Jónssonar sem ásamt fleirum í meiri hluta fjárlaganefndar hefur lagt fram breytingartillögur við fjáraukalögin þar sem lögð eru til nokkur útgjöld til viðbótar þeim sem fyrir eru í því frumvarpi til fjáraukalaga sem þegar liggur fyrir. Nú hefur verið fjallað töluvert um það, m.a. fjallaði hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heilmikið um fjárreiðulögin í ræðu sinni og þá miklu bót sem þau hafa fært í öll vinnubrögð hvað varðar fjárlög hér á landi. Við vitum að himinn og haf er á milli þess fjárlagafrumvarps sem samþykkt er á hinu háa Alþingi á hverju ári og ríkisreikningsins og loks hinnar endanlegu niðurstöðu vegna þess að þegar kemur að fjáraukalögum þá er svo sannarlega gefið í og töluvert miklu bætt við og fjárlögin standast aldrei og eins og ég sagði er himinn og haf milli fjárlaga og niðurstöðu. Fjáraukalögin eigum við að nota til þess að mæta brýnum verkefnum, eins og t.d. því sem ég tel að við ættum að ráðast í núna, þ.e. að auka fjármagn til Sólvangs í Hafnarfirði sem þarf svo sannarlega á því að halda. Ég vil því spyrja hv. þingmann sem stendur að tillögu ásamt öðrum í meiri hluta fjárlaganefndar um þá neyð sem hvílir á bak við 15 millj. kr. framlag til að styrkja gerð spænsk-íslenskrar orðabókar: 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór yfir forsendur fjárlaga fyrir árið 2005. Auðvitað er það svo þegar fjárlög eru gerð hverju sinni að þau eiga að sýna sem gleggsta mynd af afkomu ríkissjóðs. Í mínum huga, því miður ekki í hugum sumra, er allt á bullandi uppleið í íslensku þjóðfélagi og mikil sigling á öllu efnahagslífinu. Ef það væri svo að þær áætlanir sem ríkisstjórnin gerði væri einhver blekkingaleikur þess efnis að fegra stöðu ríkissjóðs og afkomu hans væri það náttúrlega alvarlegt mál. Þvert á móti er í þeim forsendum sem nú liggja fyrir í fjáraukalagafrumvarpinu fyrir árið 2005 svo til allar tölur góðar og til hagsbóta fyrir afkomu ríkissjóðs. Stjórnarmeirihlutinn hefur því ekki verið að fegra hlutina á einn eða annan veg. Til dæmis hefur fjárfesting í samfélaginu stóraukist, var áætluð 18 milljarðar en verða 28,5 og fleira mætti nefna. Af því að hv. þingmaður spurði um spænsk-íslenska orðabók er það trúlega mikilvægt mál sem er örugglega komið á einhvern rekspöl því annars mæltum við ekki fyrir því hér. Það eru mjög mörg mikilvæg mál í þessum efnum. 

Virðulegi forseti. Fyrst þetta. Það sem af er þessari öld eru að meðaltali um 20 milljarða kr. frávik milli fjárlaga og ríkisreiknings. Það er náttúrlega ekki viðunandi. Fjárlögin verða að gefa raunsanna mynd af því sem fram undan er og af því ástandi sem við búum við. Það er ekki hægt að nota fjárlögin áfram til að fegra hér mynd af samfélagi sem er ekki til. Virðulegi forseti. Í frumvarpi til fjáraukalaga eru auðvitað fjölmörg atriði og fjölmörg dæmi um framlög eða útgjöld sem hefði vel mátt staðsetja í fjárlög annaðhvort á síðasta ári eða í fjárlögum fyrir árið 2006. Vil ég þar nefna eitt afar brýnt verkefni sem ráðast á í og það er viðhald og endurbætur á Þjóðleikhúsinu, og ég segi þó fyrr hefði verið. Lagt er til í fjáraukalögum að 250 milljónum verði varið til viðhalds og endurbóta á Þjóðleikhúsinu. Þetta er auðvitað verkefni sem átti að ráðast í fyrir löngu. Þetta er verkefni sem menn verða að leggja fram heildstæða mynd af hvernig þeir ætla að framkvæma. Ég tel ekki rétt að koma með í fjáraukalög 250 millj. kr. útgjöld vegna endurbóta á Þjóðleikhúsinu þegar því hefur verið svarað þannig til í menntamálanefnd að ekki muni nást að eyða því fé eða nota það á þessu ári til endurbótanna. 

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafi ekki hlustað vel á fyrra svar mitt við andsvari hennar þar sem ég tók fram að þau fjáraukalög sem við ræðum nú sýna miklu meiri rekstrarafgang af stöðu ríkissjóðs og miklu lægri skuldastöðu ríkissjóðs. Svo talar hv. þingmaður um að stjórnarmeirihlutinn í þinginu sé að fegra stöðu ríkissjóðs. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki lesið þau gögn sem fyrir liggja því að staða ríkissjóðs er miklu sterkari í ár en á síðasta ári þegar við lögðum fram frumvarp til fjárlaga árið 2005 og ég held að enginn hér inni nema hv. þm. Katrín Júlíusdóttir deili við okkur um það. 
             Hæstv. forseti. Við búum í velferðarsamfélagi, við höfum aldrei varið meira fjármagni til heilbrigðisþjónustunnar. Staða Landspítalans í fjáraukalagafrumvarpinu er allt önnur en hún hefur verið á undanförnum árum. Við höfum þurft að auka framlög til Landspítalans vegna ýmissa atriða en við þurfum þess ekki í þeim fjáraukalögum sem við nú ræðum. Þrátt fyrir það er starfsfólks Landspítala – háskólasjúkrahúss að vinna glæsilegt verk, hjartaaðgerðum og fleiri aðgerðum hefur stórfjölgað á milli ára en samt hefur kostnaðurinn ekki aukist að sama skapi. Við erum að ná árangri, ekki aðeins í ríkisfjármálunum heldur einnig í heilbrigðismálum og velferðarmálum. Við skulum minnast þess að í tengslum við markaðsvæðingu Símans ætlum við að stórefla uppbyggingu á sviði geðfötlunar. Þar þurfum við að bæta úr. Við höfum verið í miklu átaki í uppbyggingu á sviði málefna fatlaðra, að eyða þeim biðlistum sem þar eru, í ágætu samstarfi við hússjóð Öryrkjabandalagsins. Hæstv. forseti. Við erum á mjög góðri leið og við erum síður en svo að reyna að fegra stöðuna í þeirri umræðu sem hér fer fram.

Frú forseti. Það eru nokkur atriði varðandi fjáraukalagafrumvarpið sem ég vil spyrja um áður en við afgreiðum það til atkvæðagreiðslu. Undir liðnum Heilbrigðisráðuneyti er gert ráð fyrir aukningu á fjármagni til hjúkrunarheimila almennt. Gerð er þar tillaga um 100 millj. kr. óskipt framlag vegna rekstrarvanda hjúkrunarheimila. Líklega eru þar fyrir nú þegar í fjárlögunum 200 millj. kr. Það gætu því verið liðlega 300 millj. kr. sem þarna kæmu í pott sem skipta á milli hjúkrunarheimila. Mikill fjöldi aðstandenda hjúkrunarheimila, sveitarfélög og sjálfseignarstofnanir sem reka slík heimili, hafa komið á fund fjárlaganefndar og gert nefndinni grein fyrir rekstrarvanda sínum, að viðmiðunarfjármagn á hvern einstakling sem þar dvelur sé allt of lágt miðað við þann kostnað sem óhjákvæmilegur er. Að undanförnu hefur einmitt mikið verið rætt á Alþingi um aðbúnað og kjör aldraðra á hjúkrunarheimilum og elliheimilum. Ég tel að áður en við ljúkum meðferð fjárlaga og fjáraukalaga eigi að koma nákvæm og ítarleg skýrsla eða greinargerð frá heilbrigðisráðuneytinu um það hvernig tekið verður á fjárhagsvanda hjúkrunarheimila og öldrunarheimila. Það er afar brýnt. Varðandi þá upphæð sem hér er verið að bæta í pottinn upp á 100 millj. kr. finnst mér eðlilegt að skipting á því fjármagni, upp á rúmar 300 millj. kr. sem samtals yrði þá í þessum potti á hin ýmsu hjúkrunarheimili í landinu, liggi fyrir. Það sé fjárlaganefnd og síðan Alþingi sem staðfestir eða vinnur þær tillögur. Ég hef áður borið þessa ósk upp í fjárlaganefnd og ítreka það nú að tillögur varðandi skiptingu fjármagns á hjúkrunarheimili úr umræddum potti upp á liðlega 300 millj. kr. verði unnar í fjárlaganefnd og komi þaðan til þingsins. Ég vil einnig gera að umtalsefni fjármagn sem beðið er um á fjáraukalögum vegna sölu Símans sem hv. þm. Birkir J. Jónsson talaði fjálglega um. Hv. þingmaður gleymdi að allar skoðanakannanir sem birtust frá Gallup og Félagsvísindastofnun síðastliðin ár sýndu að afgerandi meiri hluti þjóðarinnar var andvígur sölu Símans og vildi að hann yrði áfram í þjóðareign og styrk hans beitt til að koma upp öflugu fjarskiptakerfi í landinu, auk þess sem Síminn hefur skilað drjúgum tekjum í ríkissjóð. Ég held að landsmenn séu langflestir áfram sammála um að sala Símans hafi verið vitlaus, bæði viðskiptalega séð, þetta var fyrirtæki sem var vel rekið og skilaði góðum arði í ríkissjóð, og auk þess var þá líka hægt að beita honum til þess að styrkja fjarskiptakerfið í landinu. Þessi árátta framsóknarmanna að einkavæða og selja almannaþjónustuna er með ólíkindum, frú forseti. Nú síðast í fréttum var verið að tilkynna að iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins teldi nauðsynlegt að einkavæða Rarik. Það væri orðið svo erfitt fyrir Rarik að vera í almenningseign að nú þyrfti að einkavæða það. Þetta var í fréttum klukkan fjögur. Það er því ekkert lát á einkavæðingaráráttu Framsóknarflokksins. Við ræddum í gær einkavæðingu á vatninu, að auðlindin vatn yrði einkavædd og gæti orðið sölu- og markaðsvara og nú kom í fréttunum að iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins vildi einkavæða Rarik. Það er ekkert lát á einkavæðingunni. Hvað varðar Símann er sagt að ráðgjafaraðstoð við einkavæðingu hans hafi kostað tæpar 800 millj. kr. Greint er frá því að stór hluti upphæðarinnar hafi farið til fyrirtækisins Morgans Stanleys sem gera átti tillögur um einkavæðingu Símans, tillögur sem síðan var reyndar ekkert farið eftir. Engu að síður þurfti að borga nálægt 600 millj. kr. fyrir það. Loks fóru á milli 100 og 200 millj. kr. eitthvert annað. Við höfum beðið um skýringu á þeim kostnaði í fjárlaganefnd en ekki fengið og hverjir fengu þessa peninga fyrir umsýslu við einkavæðingu og sölu Símans. Ég ítreka að tæpum 800 millj. kr. var varið til sölu Símans, stór hluti af því fé fór í ráðgjöf sem ekkert var gert með, ráðgjöf til fyrirtækisins Morgans Stanleys. Hinn hluti upphæðarinnar fór til einhverra ráðgjafa sem ekki hefur enn verið gerð grein fyrir hverjir eru. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á stöðu efnahagsmála og vildi gera lítið úr þeim erfiðleikum sem margar útflutningsgreinar standa frammi fyrir. Það sýnir veruleikafirringu þingmanna Framsóknarflokksins berlega að þeir skuli ekki einu sinni viðurkenna að margar atvinnugreinar eiga í miklum erfiðleikum vegna stöðu efnahagsmála, vegna hás gengis og vegna hárra vaxta. Þetta þarf svo sem ekki að koma á óvart ef efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er höfð í huga. Ég vil leyfa mér að vitna í Birgi Ísleif Gunnarsson, fyrrverandi seðlabankastjóra, sem sagði í samtali við Viðskiptablaðið 8. des. 2004, þegar verið var að ganga frá fjárlögum fyrir árið 2005, með leyfi forseta: „Menn mega auðvitað búast við háu gengi næstu tvö ár þegar svo gríðarlegar framkvæmdir koma inn í hagkerfið á svona stuttum tíma. Það nemur um einum þriðja af landsframleiðslu og allt fjármagnað ýmist með erlendu eiginfé eða lánsfé frá útlöndum.“ - Þarna er verið að tala um stóriðjuframkvæmdirnar. - „Við slíkar aðstæður er ekkert um annað að ræða en að menn megi búast við háu gengi.“ Það er svo aftur annað mál hvort það verður nákvæmlega eins og það er í dag því að það getur sveiflast upp og niður og í rauninni, frú forseti, hefur það bara farið niður. Gengi krónunnar hefur stigið, gengisvísitalan hefur lækkað og miklu, miklu meir en búist var við. En seðlabankastjóra var alveg ljóst hver ástæðan var, það voru hinar gífurlegu stóriðjuframkvæmdir samtímis fyrir austan og hér á suðvesturhorninu, allt of stórar framkvæmdir miðað við íslenskt efnahagskerfi og íslenskan vinnumarkað enda eru þessar framkvæmdir ekki aðeins að tröllríða efnahagskerfi þjóðarinnar heldur einnig vinnumarkaðnum og öll þjóðin er nú upptekin af þeirri umræðu hvernig megi verja kaup og kjör og almannaréttindi og vinnu fólks, sama af hvaða þjóðerni það er, sem hefur komið hingað til lands til að vinna í uppsprengdri þenslu á þessum afmörkuðu sviðum. Á meðan verða aðrar atvinnugreinar að lúta í lægra haldi. Við þekkjum þá umræðu að hvert fyrirtækið á fætur öðru verður að hætta. Ég er t.d. með tölur frá ferðaþjónustunni, frú forseti. Fulltrúar ferðaþjónustunnar komu á fund samgöngunefndar nýverið og gerðu henni grein fyrir að ef efnahagsástandið breytist ekki þá verða ekki mörg ferðaþjónustufyrirtæki eftir á næsta ári. Þeir lögðu fram tölur í því sambandi. Ferð sem kostaði 100 þús. ísl. kr. haustið 2004 hefði verið verðlögð á 1.386 dollara árið 2004 en árið 2005, í óbreyttum krónutölum íslenskum, hefði hún kostað 1.627 dollara, hún hefði hækkað um 17,4%. Nú hefur innlendur kostnaður líka hækkað talsvert þannig að ferð sem kostaði 100 þús. ísl. kr. árið 2002 kostar atvinnurekandann meira en þá. Í raun hefði hann þurft að fá meira, þannig að gengi íslensku krónunnar hefur í raun og veru hækkað um 43,3% ef miðað er við dollarann. Fulltrúar ferðaþjónustunnar sögðu að þeir ættu erfitt með að setja fram verðskrár fyrir næsta ár miðað við þetta gengi, annaðhvort yrði að gefa verðið upp í íslenskum krónum eða hafa verðið svo hátt að hætta væri á að enginn fengist til að koma til landsins. Þeir greindu nefndinni frá því að margar stórar ferðaskrifstofur eru að taka Ísland af sínum lista um viðskipta- og skemmtiferðir vegna þess hversu gengið er óhagstætt. Ferðaþjónustan er þó sú atvinnugrein sem hefur skilað hvað mestum gjaldeyristekjum nettó til þjóðarbúsins á undanförnum árum og hefur verið í hvað örustum vexti. En í ár stendur hún í stað. Hún stendur nánast í stað hvað varðar ferðamannafjölda til landsins og gjaldeyristekjurnar, sem hafa aukist línulega undanfarin ár, virðast líka standa í stað eða jafnvel lækka. Samtök ferðaþjónustunnar óttast verulega um framhaldið snúist dæmið ekki við. Það er öllum ljóst hverjar eru orsakirnar, frú forseti. Það er efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar, stóriðjustefna sem er keyrð áfram, skattalækkunarstefna sem hyglar þeim ríku og eykur á þenslu í samfélaginu, kannski umfram allt þessir tveir þættir, en auk þess vitlausar aðgerðir hvað varðar lán til húsnæðismála. Þegar bankarnir fóru að lána allt upp í 100% lán til íbúðakaupa eða lána út á íbúðir varð líka sprengja á þeim markaði. Við höfum lagt hér til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, aðgerðir sem beri að grípa til nú þegar til að freista þess að skapa jafnvægi í efnahagslífinu. Það gerist ekkert í einum grænum hvelli en þó geta ákveðnar aðgerðir ráðið úrslitum. Í fyrsta lagi ber að stöðva öll áform um frekari stóriðjuframkvæmdir í landinu, enda er ærið verk að ljúka þeim framkvæmdum sem þegar eru í gangi þó ekki sé nú þegar farið að tala um nýjar. Fiskverkandi á Vestfjörðum sagði í sumar að þegar iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins kæmi í fjölmiðla og tilkynnti um viðræður um stofnun og byggingu nýs álvers ryki krónan upp og samkeppnisstaða fiskvinnslunnar versnaði. Kveðja iðnaðarráðherra til Vestfirðinga, þegar þeir voru hundruðum saman að missa vinnuna, var sú að ruðningsáhrif stóriðjunnar gætu líka verið af hinu góða. Þarna skilur á milli stefnu ríkisstjórnarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem vill jafnvægi í atvinnumálum. Í öðru lagi ber að gefa þegar í stað út yfirlýsingu um að fallið verði frá, a.m.k. að sinni, skattalækkunaráformum ríkisstjórnarinnar. Þessi tvö atriði munu vega þungt í að rétta af efnahagslíf þjóðarinnar og þá sjá menn að það er ætlunin að viðhalda öðru atvinnulífi hér á landi en bara álbræðslum. Síðan leggjum við til að þegar í stað verði tekið upp formlegt samráð og samstarf við aðila vinnumarkaðarins, samtök bænda, neytenda, öryrkja og aldraðra og aðra þá aðila sem efni standa til um aðgerðir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Slíkt víðtækt samráð er til þess fallið að undirstrika hve mikið er í húfi. Fólkið í landinu á þegar öll kurl koma til grafar mest undir því að verðbólga og óstöðugleiki í efnahagsmálum heyri sögunni til. Ástandið bitnar að lokum á almenningi í formi lakari lífskjara, ótryggari atvinnu, þyngri skuldabyrði og þar fram eftir götunum. Frú forseti. Staða efnahagsmála, staða útflutningsgreinanna, staða atvinnulífsins vítt og breitt um landið er mikið áhyggjuefni um þessar mundir. Þó að nú sé gumað af miklum tekjum ríkissjóðs, sem að stórum hluta verða til vegna skattlagningar á viðskiptahalla og einkaneyslu, þá eru það ekki varanlegir tekjustofnar. Við eigum að snúa okkur að því að grípa til aðgerða sem treysta og byggja upp aftur fjölbreytt atvinnulíf, styðja við útflutningsgreinarnar þannig að þær fái eðlilegt rekstrarumhverfi og verði samkeppnishæfar á mörkuðum erlendis. Fólk sem stundar hér atvinnu, hvort sem það er í fiskvinnslu, ferðaþjónustu, hátækniiðnaði eða í sprotafyrirtækjum, á líka að hafa eðlilega samkeppnisstöðu hér innan lands svo að fyrirtækin þurfi ekki að flytja starfsemi sína úr landi eins og nú er raunin. Það er brýnt að taka á þessu og helst strax. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um textun en markmiðið er að tryggja heyrnarskertum og heyrnarlausum aðgang að upplýsingum og afþreyingar- og fræðsluefni til jafns við þá sem fulla heyrn hafa. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þm. Sigurjón Þórðarson, Kolbrún Halldórsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson og Katrín Júlíusdóttir. Hv. 1. varaþingmaður Frjálslynda flokksins í Suðvesturkjördæmi, hv. þm. Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, mælti fyrir þessu máli á síðasta þingi, 131. þingi, og gerði það vel eins og hennar var von og vísa. Hún mælti fyrir því á táknmáli því að hún er heyrnarskert og tjáir sig að jafnaði á táknmáli. Málum er hins vegar þannig háttað nú, virðulegur forseti, að það er séð til þess að hún fái ekki að vera í forsvari fyrir þetta mál. Hún getur því ekki mælt fyrir því hér í hv. Alþingi eins og hún hefði vissulega haft áhuga á. Eins og menn vita urðu ákveðin umskipti í Frjálslynda flokknum með brotthvarfi hv. þm. Gunnars Arnar Örlygssonar, sem gekk til liðs við Sjálfstæðisflokkinn. Síðan hefur verið séð til þess að Sigurlín Margrét fái eigi setið hér þing. Sjálfstæðisflokkurinn og umræddur hv. þingmaður verða auðvitað að eiga það við sjálfa sig hvernig þeir umgangast þennan rétt varaþingmannsins. Eins og áður sagði gengur málið út á það að tryggja heyrnarlausum og heyrnarskertum aðgang að upplýsingum og mál af þessu tagi hafa áður komið til umræðu hér í hv. þingi.  Hæstv. forseti. 1. gr. frumvarpsins er eins og ég las í upphafi máls míns: „Markmið laga þessara er að tryggja heyrnarskertum og heyrnarlausum aðgang að upplýsingum, afþreyingar- og fræðsluefni til jafns við þá sem hafa fulla heyrn.“ 2. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Eftirtöldum aðilum er skylt að texta allt efni sem þeir í atvinnuskyni senda út, framleiða eða dreifa: 1. sjónvarpsstöðvum sem hafa leyfi til sjónvarpsútsendinga samkvæmt útvarpslögum, 2. framleiðendum íslensks auglýsinga-, fræðslu-, kynningar- og sjónvarpsefnis, hvort sem efnið verður sýnt í kvikmyndahúsum eða sett á myndbönd eða stafrænt form, 3. framleiðendum íslenskra kvikmynda, óháð lengd og útgáfuformi kvikmyndar, 4. öðrum aðilum sem dreifa hér á landi kvikmyndum og auglýsinga-, fræðslu-, kynningar- og sjónvarpsefni, hvort sem efnið er til sölu eða leigu.“ Í 3. gr. segir: „Allt efni sem aðilar skv. 2. gr. senda út, framleiða eða dreifa skal textað með íslenskum texta óháð því á hvaða tungumáli efnið er. Ef um beina útsendingu er að ræða, svo sem fréttir, dægurmálaþætti, viðtalsþætti, stjórnmálaumræður, íþróttakappleiki eða mót, skal sá er útsendingu annast leitast við að texta jafnóðum. Ef ekki er unnt að texta útsendingu samtímis skal efnið endursýnt innan 48 klukkustunda með íslenskum texta. Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. er óskylt að texta efni ef um er að ræða endurvarp frá erlendum sjónvarpsstöðvum enda sé um að ræða viðstöðulaust, óstytt og óbreytt endurvarp heildardagskrár sjónvarpsstöðvar. Sama gildir ef sjónvarpsstöð hefur fengið leyfi til útsendingar á öðru tungumáli en íslensku.“ 4. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal aðilum sem falla undir lög þessi veittur fimm ára aðlögunartími frá gildistöku laganna til að uppfylla kröfur um textun efnis til samræmis við markmið 1. gr. Nýir aðilar sem koma inn á markaðinn á aðlögunartímanum skulu uppfylla sömu skyldur og þeir sem fyrir eru og njóta sömu réttinda til styrkja úr Textunarsjóði. Aðlögunartími skal vera sem hér segir: 1. eftir 1 ár frá gildistöku laganna skulu 40% af öllu innlendu efni textuð, 2. eftir 2 ár frá gildistöku laganna skulu 60% af öllu innlendu efni textuð, 3. eftir 3 ár frá gildistöku laganna skulu 80% af öllu innlendu efni textuð, 4. eftir 4 ár frá gildistöku laganna skulu 90% af öllu innlendu efni textuð og 5. eftir 5 ár frá gildistöku laganna skal allt innlent efni textað í samræmi við ákvæði laganna.“ Síðan segir: „Á meðan á aðlögunartíma stendur er aðilum skv. 2. gr. heimilt að sækja um styrk til uppbyggingar á nauðsynlegum tækjabúnaði og innleiðingar nýrrar tækni til að uppfylla skyldur sínar samkvæmt lögum þessum. Textunarsjóður annast styrkveitingar samkvæmt þessari grein.“ 5. gr. frumvarpsins hljóðar svo: „Stofnaður skal Textunarsjóður sem hafi það að markmiði að styrkja aðila skv. 2. gr. til að koma sér upp nauðsynlegum tækjabúnaði og innleiða nýja tækni við textun efnis sem þeir senda út, framleiða eða dreifa. Styrkir sem Textunarsjóður veitir eru óafturkræfir og geta numið allt að 80% af stofnkostnaði búnaðar. Textunarsjóður skal almennt ekki veita styrki til textunar á efni en er þó heimilt að veita styrki til að kosta textun á ótextuðu efni sem til hefur orðið fyrir gildistöku laga þessara og getur hámarksstyrkur numið allt að 50% af kostnaði við textun. Menntamálaráðherra skipar fimm manna stjórn Textunarsjóðs til fimm ára frá gildistöku laga þessara. Ráðherra tilnefnir einn mann sem jafnframt skal vera formaður stjórnar, samtök myndbandaframleiðenda tilnefna einn, samtök kvikmyndaframleiðenda einn, einn stjórnarmaður skal vera fulltrúi hagsmunasamtaka heyrnarlausra og heyrnarskertra og einn skal vera fulltrúi einkarekinna sjónvarpsstöðva á Íslandi. Stjórnin setur úthlutunarreglur og nánari skilyrði fyrir styrkveitingu. Stjórnin skal kanna fjárþörf sjóðsins í samræmi við markmið 1. gr. og gera tillögur til menntamálaráðherra um fjárþörf hvers árs. Tekjur sjóðsins eru föst framlög ríkisins af fjárlögum hvers árs. Menntamálaráðherra gerir tillögur um fjárveitingar á grundvelli áætlunar sjóðstjórnar og skulu fjárveitingar miðast við að markmið laga þessara nái fram að ganga á aðlögunartíma skv. 4. gr. Þegar aðlögunartími skv. 4. gr. er liðinn skal Textunarsjóður lagður niður. Ríkið tekur við öllum réttindum og skyldum sjóðsins frá þeim tíma. Jafnframt fellur umboð stjórnarmanna niður.“ 6. gr. kveður á um viðurlög: „Nú vanrækir aðili skv. 2. gr. skyldur sínar samkvæmt ákvæðum laga þessara og er menntamálaráðherra þá heimilt að leggja á dagsektir uns aðilinn færir starfsemi sína í lögmætt horf. Dagsektir eru aðfararhæfar og skulu renna til Textunarsjóðs.“ 7. grein er um gildistöku og lagaskil: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Lög þessi gilda um efni sem sent er út, framleitt eða dreift eftir gildistöku laganna.“ Síðan segir í greinargerð frumvarpsins, með leyfi forseta: „Frumvarpi þessu er ætlað að tryggja að heyrnarskertir og heyrnarlausir njóti þeirra mannréttinda að geta notið frétta-, upplýsinga-, fræðslu-, kynningar-, auglýsinga- og afþreyingarefnis til jafns við þá sem heyra. Einungis hluti þess efnis sem sent er út á sjónvarpsstöðvum eða aðgengilegt er á myndböndum og stafrænu formi er með íslenskum texta ef tungumálið er íslenska. Flestar erlendar kvikmyndir og erlent sjónvarpsefni er með íslenskum texta til að almenningur geti notið þess til fulls og þykir það sjálfsagt og eðlilegt. Heyrnarskertir og heyrnarlausir fá ekki notið þessa sjónvarpsefnis, kvikmynda eða myndbanda nema það sé textað Frumvarp þetta var áður flutt á 131. löggjafarþingi og er nú lagt fram aftur óbreytt. Á Alþingi hafa textunarmál oft verið til umræðu og á 126. löggjafarþingi var samþykkt þingsályktun nr. 33/2001, um textun íslensks sjónvarpsefnis. Hins vegar virðist samþykkt Alþingis litlu hafa skilað í reynd. Í apríl 2003 ákvað menntamálaráðherra að hækka verulega framlag til textunar á innlendu sjónvarpsefni í Ríkissjónvarpinu (RÚV). Forsætisráðuneyti, menntamálaráðuneyti, félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti lögðu saman 4,5 millj. kr. aukalega til RÚV til að auka við textaða dagskrá sjónvarpsins. Fimm mánuðum síðar, höfðu aðeins tveir þættir (hálftími hvor) verið textaðir á viku. Efni líðandi stundar hefur ekki verið textað og er það mjög bagalegt. Um tímabundna fjárveitingu var að ræða og ekki er gefið að sams konar fjárveiting fáist aftur. Samkvæmt upplýsingum frá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands er talið að um 25 þúsund manns séu meira og minna heyrnarskertir að einhverju leyti þannig að þeir nái ekki að heyra efni sjónvarpsins. Textun veitir fullkomið aðgengi að upplýsingum og er það sjálfsögð mannréttindi og mikið jafnréttismál. Annars staðar á Norðurlöndum er textun innlends efnis sjálfsögð í rekstri sjónvarpsstöðvanna. Talið er að textun stuðli að bættri lestrargetu heyrnarskertra barna og unglinga og annarra sem eru í lestrarnámi eða eiga við lestrarörðugleika að stríða. Þá er textun mikilvægur stuðningur við nýbúa sem eru að læra málið. Það auðveldar þeim að skilja efnið geti þeir fylgst með skjátextanum jafnframt því sem þeir hlusta og sjá atburði. Textun er atvinnuskapandi og gefur færi á nýjum atvinnumöguleika. Hjá BBC í Bretlandi störfuðu sex starfsmenn við textun í byrjun en þeir voru 90 árið 2002. BBC hefur verið í fararbroddi á þessu sviði í Evrópu á síðustu missirum og voru 78% af öllu efni breska ríkissjónvarpsins textuð á síðasta ári, þar á meðal íþróttafréttir, fréttir, þingmál og bíómyndir, og er ekki gerður neinn greinarmunur á hvort um beina útsendingu er að ræða eða ekki. Frá árinu 1996 hefur textun á innlendu sjónvarpsefni aukist stöðugt. Þess má einnig geta að í Bretlandi voru samþykkt lög þess efnis að 50% innlends efnis yrðu textuð og var gefinn átta ára aðlögunartími til að ná markmiðinu, sem átti að nást árið 2004. Ekkert vandamál er að senda texta út í beinni útsendingu þar og eru til dæmis allar beinar útsendingar frá breska þinghúsinu (House of Commons) textaðar, en unnið hefur verið að nýrri tækni sem breytir tali í texta. Íslendingar hafa sýnt að þeir gleypa við allri nýrri tækni. Því ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að þeir gerðu það í þessu máli og stór hópur gæti notið góðs af. Rétt er að geta þess að á Norðurlöndum hefur komið fram að fólk missir eitthvað af heyrninni um þrítugt en aldursviðmiðið var áður um fimmtugt. Ástæðan fyrir því er sú að nú verða unglingar fyrir stöðugt meira hávaðaáreiti sem gerir það að verkum að heyrnin skerðist fyrr á ævinni en áður var. Ekki er til nein rannsókn sem hægt er að styðjast við þar sem ekki fór að bera á þessu fyrr en mjög nýlega en gera má ráð fyrir að sá hópur sem ekki heyrir í sjónvarpi fari stækkandi í framtíðinni og aldursbilið muni breikka verulega. Því er mikilvægt að veita þessum hópi aðgengi, sem og þeim hópi sem fyrir er.“ Hæstv. forseti. Þetta mál sem flutt hefur verið hér áður er mikið réttlætismál fyrir þá sem eru heyrnarskertir og heyrnardaufir. Hér er einnig um mikið mannréttindamál að ræða sem eykur jafnræði fólks sem hefur mismunandi heyrn. Heyrnarskertum fjölgar og heyrnarskerðing færist neðar í aldurstiganum. Einnig er komin fram tækni þar sem hægt er að breyta tali í texta. Nú um stundir upplifum við það, hæstv. forseti, að hægt að fara að velja sér efni á sjónvarpsskjánum. Fólk getur kallað fram efni sem búið er að sýna einhverjum klukkutímum áður eða daginn áður og það ætti að auðvelda það að hægt sé að texta allt sjónvarpsefni, jafnvel efni sem sent er út frá samtímaatburðum. Hægt væri að texta það daginn eftir og þannig mætti nálgast það með þeirri tækni sem boðið er upp á nú að fólk getur sjálft valið sér það efni sem það horfir á. Tækninni fleygir fram og gerir okkur auðveldara að uppfylla það frumvarp sem hér er mælt fyrir sem fjallar um það að auka réttindi og auka jafnræði milli þegna þjóðfélagsins. Ég tel frumvarpið vera mjög sanngjarna og eðlilega leið að því að þoka málinu fram. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að stjórnarliðar á hv. Alþingi sjái sólina í þessu máli og leggi því lið. Málið snýr að réttindum ákveðins hóps í landinu og ég tel okkur til sóma að taka á því á hv. Alþingi. Hér er ekki um mjög mikla fjármuni að ræða fyrir utan það að tæknin mun sennilega gera þetta mun auðveldara í framtíðinni en áður var. Þar að auki er lagt til að ákvæði laganna séu innleidd í skrefum. Ég tel því að málið sé mjög vel uppsett með tilliti til þess að stjórnvöld geti nálgast það að framkvæma þau eftir setningu laganna. Og eitt er víst, hæstv. forseti, að fjárhagur okkar Íslendinga um þessar mundir er ekki svo slakur að við getum ekki bætt réttindi og stöðu þessa hóps.

Virðulegi forseti. Þessari umræðu var frestað vegna þess að ég taldi ástæðu til að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra sem þurfti að bregða sér úr húsi og hafði auðvitað lögmæt forföll. Ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra hlýði á mál mitt nú en ég sé hann, virðulegi forseti, hvorki í salnum né í hliðarsal. Væri ef til vill ráð að vekja athygli hæstv. ráðherra á því að ræðumaður sem hér stendur óskar eftir nærveru hans.

Hæstv. fjármálaráðherra var kominn í salinn. Ég bið ræðumann að hafa smábiðlund meðan kannað er hvort hann kemur ekki að vörmu spori.

Mér er ekki vel við að standa hér og mæla ekki orð af munni úr hinum virðulega ræðustól þingsins svo ég hef nú mál mitt. Í dag hefur verið farið nokkuð ítarlega yfir frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar, fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, hefur gert því góð skil. Það kemur reyndar fram í nefndarálitinu, eins og raunar er orðið hefðbundið ár eftir ár, virðulegi forseti, að mikil framúrkeyrsla er á fjárlögum og þarf að grípa til fjáraukalaga. Mér sýnist, virðulegi forseti, á því sem ég hef skoðað að vanáætlanir umfram útgjöld, bæði á tekju- og gjaldahlið, fari vaxandi ár frá ári. Í nefndaráliti frá 1. minni hluta fjárlaganefndar segir: „Sjaldan eða aldrei hafa forsendur fjárlaga beðið annað eins skipbrot og einu viðbrögð ríkisstjórnar eru skattalækkanir sem gagnast þeim einum sem mest hafa handa á milli.“ Og hér segir, með leyfi forseta: „Blekkingarleikur með fjárlög hefur einkennt þá ríkisstjórn sem nú situr og því miður hefur meiri hluti Alþingis ekki viljað efla eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu.“ Þetta er hverju orði sannara. Það er mikið áhyggjuefni fyrir okkur sem sitjum á löggjafarþinginu að fjárlög íslenska ríkisins séu ekki marktæk. Vanáætlanir á fjárlögum, sem blasa við á fjáraukalögum ár hvert, skipta ekki milljörðum heldur milljarðatugum og svo virðist að farið sé gróflega á svig við fjárreiðulög, eins og rætt hefur verið hér í dag. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti ekki verið sammála því að farið sé á svig við fjárreiðulög. Mér er kunnugt um að hæstv. fjármálaráðherra átti þátt í því að semja frumvarp til fjárreiðulaga þannig að hann á að vera kunnugur ákvæðum þess og ég get ekki betur séð en að farið sé gróflega á svig við fjárreiðulögin og af því ber að hafa áhyggjur. Vissulega eru lausatök á fjárlögunum. Ég hef látið taka saman fyrir mig, virðulegi forseti, hvernig þessar vanáætlanir hafa litið út á gjalda- og tekjuhlið á síðastliðnum fimm árum, á árunum 2000–2004, og látið skoða hver frávik eru frá fjárlögum viðkomandi ára og fram til ríkisreiknings. Það er alveg ljóst að umframkeyrsla er gífurleg. Í þeirri samantekt sem ég lét gera má sjá að árin 2000–2004, á fimm ára tímabili, er umframkeyrsla á gjaldahlið fjárlaga hvorki meira né minna en 119 milljarðar kr. Það er meira en þriðjungurinn af fjárlögum íslenska ríkisins í ár. Það er alveg ljóst að fjárlagavaldið er að verulegu leyti að flytjast til framkvæmdarvaldsins. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir okkur sem hér sitjum að samþykkt séu eftir á, á því fimm ára tímabili sem um ræðir, útgjöld upp á 119 milljarða kr. Útgjöld upp á 119 milljarða kr. sem Alþingi hefur ekki samþykkt heldur er komið eftir á til þingsins og það beðið að samþykkja orðinn hlut. Ég spyr, af því að í stólnum er nýr fjármálaráðherra, hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessu og hvort hann ætli ekki að ráðast í þetta á einhvern annan hátt en gert hefur verið hingað til. Ég spyr hvort framkvæmdastjórar fyrirtækja með framúrkeyrslu upp á svo háar fjárhæðir, 119 milljarðar eru 10% frávik frá fjárlögum, væru ekki bara reknir? Þetta eru himinháar fjárhæðir og Alþingi á ekki að láta framkvæmdarvaldið keyra yfir sig og standa ár eftir ár eftir ár frammi fyrir svo miklum útgjöldum sem fara fram úr fjárlögum. Bara á árinu 2002 voru frávikin 25 milljarðar kr. og árið 2002 voru það 28 milljarðar eða 11,7% frávik. Það varðar örugglega brottrekstri í öllum venjulegum fyrirtækjum ef framkvæmdastjórar sýna slíka niðurstöðu. Þegar horft er á tekjuáætlunina, t.d. í skatttekjum, þá er í heild á þessum árum um að ræða 28 milljarða í tekjur umfram það sem gert var ráð fyrir á fjárlögum, sem eru 2,5% frávik. Þegar allar tekjur eru teknar er um að ræða 24 milljarða í frávik þar sem rauntekjur sem ríkissjóður fær eru hærri en fjárlög gera ráð fyrir. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji eðlilegt að við séum að tala um tölur upp á 119 milljarða í útgjöld sem framkvæmdarvaldið tekur ákvörðun um fram hjá þinginu og að tekjuáætlanir séu svona vanmetnar. Ef við tökum þessa 119 milljarða á því tímabili sem ég nefndi þá sýnir þetta raunverulega halla upp á 95 milljarða kr. miðað við fjárlögin. Og ef fjárlögin hefðu gengið eftir væri fjárhagur ríkissjóðs að sama skapi 95 milljörðum betri en hann er. Auðvitað er ýmislegt af þessu nauðsynlegt í útgjöld umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir en við getum ekki verið að tala um svona háar fjárhæðir nema eitthvað mikið sé að, virðulegi forseti. Svo virðist sem aldrei sé tekið á uppsöfnuðum vanda frá fyrri árum heldur standa menn alltaf frammi fyrir því að vera með tugi milljarða í umframútgjöld frá fjárlögum. Það segir okkur auðvitað, og er einn liður í því sem talað hefur verið fyrir, m.a. af þeim forseta sem nú situr í forsetastól, að þingið á að starfa allt árið til að hægt sé að taka á þessu með eðlilegum hætti og að þannig sé haldið á málum gagnvart fjárlaganefnd að hún fái það til umsagnar þegar verið er að ráðast í slík viðbótarútgjöld en sé ekki bara kynnt þetta eftir að ríkisstjórnin hefur samþykkt viðbótarútgjöld umfram fjárlög. Ég hef áhyggjur af þessu, virðulegi forseti. Eftir því sem ég hef skoðað fjárlög næsta árs stefnir í að það ár verði ekkert betra en það sem við erum að tala um nú. Við sjáum hér mjög mismunandi hagvaxtarspár og mjög mismunandi verðbólguspár fyrir næsta ár þannig að munar verulegu. Ég lét t.d. athuga það fyrir mig, af því að við erum með ýmsa aðila sem spá um slíkt, t.d. greiningardeildir bankanna, Seðlabankann, fjármálaráðuneytið og ASÍ, hvernig þessar hagvaxtarspár hefðu gengið eftir og verðbólguspár miðað við árið 2004. Það er t.d. áhugavert að skoða hvernig hagvaxtarspár fjármálaráðuneytisins gengu eftir á árinu 2004 og hvernig verðbólguspáin fyrir sama ár gekk eftir. Fjármálaráðuneytið spáði hagvexti upp á 3,5% en áætlun Hagstofunnar nú er að hagvöxtur fyrir árið 2004 hafi verið 5,2%. Ef við skoðum verðlagsbreytingarnar, sem skipta auðvitað miklu máli um allar forsendur fjárlaga, var verðbólguspá ráðuneytisins 2,5% en raunin varð 3,2%, samkvæmt upplýsingum frá Hagstofunni. Þannig munaði 0,7% á verðbólguspánni. Aðilar sem spáðu fyrir um hagvöxt og verðbólgu á þessum tíma voru margir hverjir miklu nær því sem raunverulega varð. ASÍ spáði hagvexti sem var mjög nálægt því sem raunin varð. Sama gildir um verðbólguna. Af því að verið er að fjalla um fjárlög næsta árs sjáum við þegar hagvaxtarspáin er skoðuð að fjármálaráðuneytið er með hagvöxt upp á 4,6% í spá sinni fyrir 2006, Landsbankinn 7,3% og Seðlabankinn, svo ég taki bara sem dæmi, er með 6,7% í hagvaxtarspánni. Það munar verulega t.d. á næsta ári í verðbólguspá ASÍ og Seðlabankans, en verðbólguspá fjármálaráðuneytisins, eins og hún var í október, og vera má að ráðuneytið breyti því eitthvað við lokaafgreiðslu fjárlaga nú, er 3,8% en spá ASÍ er upp á 4,2% að mig minnir. Ég held að ég fari rétt með það. Það munar auðvitað miklu í öllum verðlagsforsendum þegar slíkur mismunur er á spánni. Það er ástæða er til að nefna, og við sjáum það líka í því nefndaráliti sem ég er með fyrir framan mig frá 1. minni hluta fjárlaganefndar, að verulegur munur er á því hver spáin var í einkaneyslunni fyrir árið 2005 og hver er áætluð niðurstaða 2005. Fjárlögin gerðu ráð fyrir 5% í einkaneyslunni en áætluð niðurstaða er 9,5%. Þetta þýðir auðvitað gífurlegt vanmat í tekjuspánni. Svipað er upp á teningnum, virðulegi forseti, hvað varðar næsta ár, að þar sé vanmat í tekjum. Þegar einkaneyslan er skoðuð og borin saman við spá fjármálaráðuneytisins og spá Seðlabankans þá spáir ráðuneytið 4,3% en Seðlabankinn 8,2%. Inni í þessari einkaneyslu eru m.a. bílar þar sem verulegur hluti af verði bílsins, þegar hann er endanlega kominn á götuna, fer í ríkissjóð. Þetta er greinilega vanáætlun upp á milljarða ef taka á mark á t.d. einkaneysluspá Seðlabankans á móti því sem fjármálaráðuneytið áætlar. Ég spyr: Er fjármálaráðuneytið af ásettu ráði með vanmat í spá til þess að þurfa ekki að sýna raunverulegar tölur? Þegar horft er á fjárlögin, á síðasta ári og á árinu þar áður, annars vegar og svo raunveruleikann virðist a.m.k. ekki skrýtið að menn geti sér þess til að eitthvað mikið sé að. Við getum líka skoðað árið 2006. Við fjölluðum um það í efnahags- og viðskiptanefnd í morgun að það sé alveg ljóst að Seðlabankinn er ekki sáttur við þær aðferðir sem fjármálaráðuneytið beitir, t.d. varðandi árið 2006. Þar er talað um að gengið muni veikjast og verðbólgan fara yfir verðbólgumarkmið Seðlabankans og samt er spá fjármálaráðuneytisins á þann veg að vextir eigi að lækka. Fulltrúar Seðlabankans spurðu m.a. að því í morgun hvernig það ætti að geta gengið upp í 4% verðbólgu, sem er 1,5% yfir verðbólgumarkmiði, að fjármálaráðuneytið spái því að vextir eigi samt eftir að lækka á næsta ári. Virðulegi forseti. Mörgum spurningum er ósvarað þegar við ræðum um fjáraukalög fyrir þetta ár og áformin á næsta ári. Ég er að reyna að sýna fram á, virðulegi forseti, að það eru vafaatriði uppi að því er varðar ýmsar forsendur fjárlaga fyrir næsta ár. Þegar við lítum á fjárlögin árið 2005, hver áætlunin var í september og hver áætlunin er nú í nóvember, tveimur mánuðum seinna, hverju munar þá í tekjum, virðulegi forseti? Bara frá september 2005 til nóvember 2005 munar 10 milljörðum í tekjum, sem ríkissjóður á að fá meira í tekjur á tveggja mánaða tímabili. Frumvarpið til fjárlaga gerði ráð fyrir 10 milljarða afgangi á þessu ári. Síðan kemur spá upp á um 29 milljarða kr., minnir mig, og nú eru þeir komnir upp í 43 milljarða kr. Hvernig er hægt að vinna við svona aðstæður, virðulegi forseti? Allar spár eru misvísandi út og suður, vanáætlanir hér og þar og ekkert að reiða sig á. Það er ekki ofsagt, virðulegi forseti, að mikil lausatök eru á öllum þessum málum. Ég kom kannski sérstaklega upp, ég lagðist aðeins yfir þetta í morgun, af því að það er nýr ráðherra fjármála í stólnum og ég vildi heyra afstöðu hans til þess hvort ekki sé ástæða til að breyta um vinnubrögð frá því sem gert hefur verið. Hér eru reiddar fram tölur upp á 119 milljarða kr. í útgjöld á fimm ára tímabili umfram það sem fjárlög gera ráð fyrir eða 10% frávik. Telur ráðherra það eðlilegt? Getur ráðherra upplýst um það hvort það sé svo hjá kollegum hans á hinum Norðurlöndunum að fjárlagavaldið hafi í svo miklum mæli færst yfir til framkvæmdarvaldsins, eins og raun ber vitni? Ég hef af þessu áhyggjur, virðulegi forseti. Ég vona að svo sé um fleiri. Það væri fróðlegt að heyra afstöðu ráðherrans til þeirra vanáætlana sem hér koma fram, heyra hvort ráðherrann telur haldið um fjárlögin í samræmi við ákvæði fjárreiðulaga og hvort ráðherra hafi hugmyndir um að endurskoða þau vinnubrögð sem við á þinginu höfum þurft að búa við varðandi fjárlög og fjáraukalög. Það er tími til kominn, virðulegi forseti. Það er til vansa fyrir þingið að þurfa að taka á móti fjárlagafrumvarpinu sem er í raun ekki annað en blekking frá upphafi til enda. Þingið er haft að leiksoppi með því að láta það fjalla um marklaus plögg. Það er eins og menn læri aldrei neitt á þessu heldur virðist þetta versna ár frá ári. Ég bind vonir við að nýr hæstv. fjármálaráðherra hafi vilja til að beita öðrum vinnubrögðum og virða það að þingið hefur fjárlagavaldið en ekki framkvæmdarvaldið og við getum fjallað um fjárlög sem væru meira í takt við raunveruleikann en það sem við höfum búið við á undaförnum árum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir tillitssemi við mig með því að hliðra til í umræðunni. Ég mun reyna að svara þeim spurningum sem beint hefur verið sérstaklega til mín og fara yfir þau mál sem sérstaklega hefur verið beðið um að ég segi skoðun mína á. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson spurði um þrennt, annars vegar um ýmis leyfi og skráningargjöld. Þar eru náttúrlega, eins og segir í textanum, ýmis leyfi og ýmsar skráningar en ég ætla að stór hluti af því sé m.a. skráningargjöld vegna bifreiða sem hafa, eins og fram hefur komið í umræðunni, verið fluttar inn í talsvert miklu magni að undanförnu. Síðan var spurning um dómsektir og viðurlagaákvæði, hverju breytingar á þeim liðum sættu. Því er til að svara að á liðnum er um tvenns konar breytingar að ræða, annars vegar lækkun um 1.500 millj. kr. og hins vegar hækkun um rúmar 900 millj. kr. sem gefur niðurstöðuna 968,5 millj. kr., ef ég fer rétt með þetta. Lækkunin er vegna þess að sektir olíufélaganna voru færðar af ríkisreikningi árið 2004. Menn komust að þeirri niðurstöðu að það bæri að færa þær þar. Hækkunin er síðan vegna þess hvernig reynslutölur á þessu ári hafa komið út og er ekki sundurliðað neitt sérstaklega enn sem komið er. Í þriðja lagi spurði hv. þingmaður um kostnað vegna smíði á tölvuhugbúnaði hjá Tryggingastofnun. Þetta er eins og fram kom verkefni sem hefur staðið yfir í nokkuð langan tíma og hefur kostað talsvert háar upphæðir. Tryggingastofnun fékk Ríkisendurskoðun til að fara yfir stöðuna í þessu máli sem komst að þeirri niðurstöðu að upp á vantaði til þess að klára málið í heild sinni. Sú upphæð sem Ríkisendurskoðun taldi að vantaði upp á að klára málið er sú upphæð sem lögð er til í fjáraukalögunum að Tryggingastofnun fái til þess að klára verkið. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræddi hluti sem segja má að tengist ekki síður framkvæmd fjárlaga en fjárlagagerðinni sjálfri, sem þó á rót sína í fjárlagagerðinni. Hún telur að jafnvel hafi verið lausatök á málum að undanförnu. Ég kannast ekki við að það hafi verið nein lausatök á ríkisfjármálunum og bendi því til staðfestingar á skuldastöðu ríkissjóðs, hver hún er í dag. Skuldastaðan væri ekki sú sem hún er ef einhver lausatök hefðu verið á ríkissjóði á undanförnum árum. Ég held að hv. þingmenn vanmeti sjálfa sig og stöðu sína þegar þeir gera því skóna að framkvæmdarvaldið hafi tekið af þeim fjárveitingavaldið. Allar ákvarðanir þarf að taka í sölum hv. Alþingis og verður ekki fram hjá því komist. Fjárreiðulögin hafa verið til umræðu. Þau standa mér nærri, ekki aðeins vegna þess að ég sat í sérnefndinni sem um þau fjallaði í þinginu heldur flutti ég þingmál um þetta efni nokkur ár í röð ásamt félögum mínum í fjárlaganefnd á þeim tíma. Ég kannast ekki við að gengið hafi verið fram hjá fjárreiðulögunum enda tel ég þau afskaplega nauðsynlegt tæki til þess að henda reiður á fjármunum ríkisins. Hins vegar er gert ráð fyrir því að á einhverjum augnablikum þurfi að taka ákvarðanir án þess að bera þær undir Alþingi og fjalla um þær ákvarðanir í tengslum við fjárveitingar í fjáraukalögum. Það er auðvitað mismikið á milli ára en þegar tillit hefur verið tekið til óreglulegra gjalda er í fjáraukalögum þessa árs um óvenjulega lágt hlutfall að ræða miðað við það sem verið hefur á undanförnum árum. Ég held að þingmenn sem hafa sérstakan áhuga á þessum málum hafi því ástæðu til að fagna þeirri þróun. Það er gagnrýnt að bæði sé um vanáætlun að ræða hvað varðar tekjur og gjöld. Við búum núna við mikla uppgangstíma í efnahagslífinu sem menn gátu ekki nákvæmlega séð fyrir. Það gerir það að verkum að tekjurnar eru talsvert hærri en við höfum áætlað. Ég man reyndar þá tíð að því var öfugt farið. Mér finnst öllu betra að við vanáætlum gjöldin en að við ofáætlum þau. Ég tel rétt og skynsamlegt að menn gæti ákveðinnar íhaldssemi í að áætla tekjurnar þótt við verðum að gera það á eins raunsæjan hátt og mögulegt er en alls ekki að fara út í æfingar sem kalla á ofáætlun. Um gjöldin gildir það sem ég hef áður sagt, að þar er staðan nokkuð góð. Þar þarf litlu að breyta með fjáraukalagafrumvarpinu, bæði í upphaflega frumvarpinu og eins í breytingartillögum sem hér hafa verið lagðar fram, sérstaklega þegar litið er fram hjá óreglulegum liðum, eins og ber að gera. Ég sé hins vegar ekki í hendi mér að hugmyndir hæstv. forsætisráðherra, um að þingtíminn verði lengri, muni skipta sköpum í þessum efnum. Auðvitað geta komið upp þau tilvik að það geti flýtt fyrir því að samþykki Alþingis fáist fyrir ákvörðunum. Ég held að það muni ekki skipta sköpum en auðvitað skiptir miklu máli að gott samstarf sé á milli þá ráðuneytisins og fjárlaganefndarinnar ef upp koma sérstakar aðstæður sem þarf að taka á. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræddi um hvernig ætla mætti að staðan yrði á næsta ári, um spár þar um. Því er til að svara að þær spár byggja á mismunandi forsendum. Þar af leiðandi er niðurstaða þeirra mismunandi en síðan eru þær auðvitað spár en ekki staðreyndir. Það er síðan eðlilegt, eins og hv. þingmaður hefur gert, að skoða aftur í tímann hvernig spár hafa staðist. En þegar það er gert þarf líka að skoða á hvaða tíma spárnar eru bornar saman við niðurstöðurnar. Það tekur langan tíma að ná öllum hagtölum saman til þess að fá endanlega niðurstöðu um stöðuna á tilteknum tímapunkti. En það er ekki bara óvissa í spánni, sem byggir á tilteknum gögnum sem menn hafa handhæg á þeim tíma, heldur er einnig óvissa í niðurstöðunni þegar tímapunkturinn er liðinn. Það tekur talsverðan tíma fyrir gögnin að koma fram, eins og ég sagði áðan. Þá þarf líka að horfa til þess að á þeim tíma sem hv. þingmaður vísaði til, ég held ég muni rétt, hafa verið gerðar breytingar á þeim gögnum sem unnið er með í hagtölum. Ég er ekki alveg viss um að niðurstöðurnar sem hún er að tala um gefi sanngjarna mynd af stöðunni. En þetta er að sjálfsögðu hlutur sem er ekki bara eðlilegt heldur nauðsynlegt að skoða til þess að menn geti lært af reynslunni í því þegar verið er að spá og þetta á við um fleiri greinar en hagfræðina. Hins vegar er athyglisvert þar sem hv. þingmaður vitnaði sérstaklega til hagspár ASÍ sem var seinasta hagspáin að koma fram af þeim sem hafa verið í umræðunni núna í haust, þá er ég að tala um spár frá greiningardeildum bankanna, aðallega tveimur, Seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu og svo ASÍ, að spá ASÍ og spá fjármálaráðuneytisins eru þær tvær spár sem eru líkastar, sýnist mér. Það verður mjög spennandi fyrir mig - eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minntist á er ég nýr í þessu starfi - að fylgjast nánar með því en ég hef gert undanfarin ár hvernig þessar spár allar ganga eftir og hvaða hlutar spánna ganga ekki eftir og hvaða þættir hafa áhrif á að þær gangi ekki eftir. Við skulum gera okkur grein fyrir því varðandi þær spár sem við erum að vinna með núna að mjög ólíklegt er að nokkur þeirra gangi nákvæmlega eftir, einfaldlega vegna þess að hlutirnir eru fljótir að breytast, eins og reyndar kom fram hjá hv. þingmanni. Jafnvel frá því í september hafa orðið breytingar sem ekki var gert ráð fyrir þá. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði sérstaklega um þær hugmyndir fjármálaráðuneytisins sem koma fram í spá ráðuneytisins um að Seðlabankinn muni lækka vexti þrátt fyrir að ráðuneytið spái því að verðbólgan verði umfram verðbólgumarkmið bankans. Það byggir á því að Seðlabankinn, samkvæmt því sem kemur fram í hans eigin gögnum, er framsýnn í aðgerðum sínum, hann horfir fram í tímann hvernig aðstæður verða í framtíðinni og miðar ákvarðanir sínar við það. Ef hann á von á að hægi á hagvexti í framtíðinni, hann verði minni en hann er núna, mun bankinn lækka vextina í góðum tíma til að hafa áhrif á stöðugleika verðlags og til að hagvaxtarsamdráttur hafi ekki áhrif á stöðugleika verðlags, alveg á sama hátt og hann hefur verið framsýnn í því að hækka vexti til að hafa áhrif á hverjir vextirnir eru þegar þensla er til að vextirnir geti haft áhrif á að halda verðstöðugleika á slíku tímabili. Þannig er talað um að það taki allt upp í eitt og hálft ár fyrir áhrif vaxtaákvarðana Seðlabankans að koma fram. Á þeim forsendum byggist spá ráðuneytisins. En auðvitað er það ekki svo í þessum málum frekar en nokkrum öðrum að allt sé fullkomið. Það gera allir mistök en menn reyna sífellt að gera sitt besta og bæta sig í því sem við erum að sýsla með, hvort sem það eru spárnar, fjárlagagerðin sjálf eða framkvæmd fjárlaganna. Ég mun að sjálfsögðu leitast við að bæta þá vinnu sem fram hefur farið, en ég vil ekki kannast við að lausatök hafi verið á þessum málum fram til þessa þó að, eins og ég segi, auðvitað megi bæta og vísa sérstaklega til þess hvernig staðan er hvað varðar skuldir ríkissjóðs því til staðfestingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem hann setti fram. Ráðherrann segist staðráðinn í að ætla að bæta sig í því að við fáum fjárlög sem endurspegla meira raunveruleikann. En mér sýnist nú á því sem er fram undan og við höfum fyrir framan okkur varðandi næsta ár að það gefi ekki mikla von. Ég held að við þurfum að fá inn í þingið meiri skýringar en fram hafa komið frá fjármálaráðuneytinu hvað það er sem hefur farið úrskeiðis, bæði á tekju- og gjaldahlið, ekki síst þegar við erum að tala um svona stórar fjárhæðir eins og ég nefndi. Ef við erum að tala um að stöðugt sé verið að bæta sig að því er varðar fjárlagagerðina, þá erum við með frávik á árinu 2003 á fjárlögum í gjöldum miðað við ríkisreikning upp á 7,9% og árið 2004 upp á 9,1%, á þessum tveimur árum sem eru til samanburðar. Ég veit ekki hvernig árið 2005 kemur nákvæmlega út þar sem frávikin eru að aukast. Það olli mér vissulega vonbrigðum að hæstv. ráðherra taldi það svo sem ekkert athugunarefni þó hér væri sett á borð að við værum að tala um á fimm ára tímabili 119 milljarða frávik frá fjárlögum miðað við fjárlög og ríkisreikning þar sem framkvæmdarvaldið er að samþykkja eftir á um 119 milljarða umfram það sem þingið hefur samþykkt. Ég held, virðulegi forseti, að við verðum að taka á þessu þegar meira en þriðjungi af fjárlögum íslenska ríkisins, miðað við árið í ár, á fimm ára tímabili er ráðstafað með þessum hætti. Það hlýtur að vera eitthvað mikið að, virðulegi forseti, þegar við stöndum frammi fyrir þeim raunveruleika. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að það mundi vera til bóta að meira væri í lagt að skýra út fyrir þingheimi hvað hafi farið úrskeiðis í forsendum 

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að fara ofan í þau mál og velta því upp hvað skýrir þau frávik. Ekki ætla ég að víkja mér neitt undan því. En ég er hins vegar ekki alveg tilbúinn að staðfesta hér og nú þær tölur sem hv. þingmaður var með, hvort þær séu réttar eða ekki. Mig hálfpartinn grunar að það séu tölur þar sem ekki hefur verið tekið tillit til óreglulegra gjalda, þ.e. skattaafskrifta, óreglulegra tekna eða óreglulegra gjalda eins og framlaga til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það þarf náttúrlega að bera saman epli og epli og appelsínur og appelsínur en ekki epli og appelsínur til að fá réttu útkomuna, ég er sannfærður um að hv. þingmaður er sammála mér um það og á þeim forsendum er auðvitað sjálfsagt að fara ítarlega í gegnum þessi mál á hv. Alþingi.

Frú forseti. Það sem ég geri í þessari samantekt er að taka umrædd fimm ár og bera saman fjárlögin eins og þingið afgreiddi þau og síðan ríkisreikninginn eins og hann lítur út bæði á tekju- og gjaldahlið. Útkoman er þessi. Ég tel þá rétt, ef okkur greinir eitthvað á um hvað er rétt í þessu efni, að hæstv. fjármálaráðherra hafi tilbúið fyrir 3. umr. fjárlaga úttekt sína og skoðun á þessu máli og við fengjum þetta jafnvel til fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar til að skoða svo við getum metið hvað er rétt og satt í þessu máli. Þetta er það sem ég kemst næst miðað við að hafa skoðað málið og borið þetta saman á þann hátt sem ég gerði. Virðulegi forseti. Mér blöskrar svo þessi útkoma að mér finnst það óásættanlegt að ekkert verði gert í þessu efni, hvernig sem menn vilja þá taka á því. Ég heyri að hæstv. ráðherra er opinn fyrir að við fáum betri og gleggri skýringar á því hvað hefur farið úrskeiðis á tekju- og gjaldahlið, þannig að við getum lært eitthvað af þessu. Það er óþolandi að við séum ár eftir ár að fara yfir málið með þessu móti án þess að menn geri einhverjar tilraunir til að bæta úr, bæði að við fáum betri og gleggri skýringar á þessu og tekið verði á þeim uppsafnaða vanda frá fyrri árum með markvissari hætti en gert hefur verið, þannig að við þurfum ekki að fá svona fjáraukalög eins og við erum alltaf að ræða. Ég vil segja varðandi Seðlabankann að hæstv. ráðherra verður að átta sig á því að verðbólgumarkmiðin sem Seðlabankinn setur eru ekki bara verðbólgumarkmið Seðlabankans heldur á ríkisstjórnin að þurfa að fylgja þeim markmiðum. Þess vegna kemur sá mismunur sem er í spá Seðlabankans mér mjög á óvart, ekki síst varðandi einkaneysluna, sem hefur afgerandi áhrif 

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er sjálfsagt að skoða þau frávik sem fram koma. En ég vil ekki endilega taka undir að jafnvel þótt frávik séu þá sé það vegna þess að eitthvað hafi farið úrskeiðis. Það er alveg nauðsynlegt að bera saman sambærilega hluti, og eins og ég sagði áðan grunar mig að við séum ekki alveg að gera það hérna. Við getum farið yfir það í góðu tómi. En það er erfitt fyrir mig að átta mig á þeim tölum sem hv. þingmaður les hér upp og hefur fyrir framan sig án þess að ég hafi það fyrir framan mig líka.

Ég skal …

Já, ég efast ekkert um að ég fái að sjá tölurnar. En hvað varðar Seðlabankann verðum við að átta okkur á því að spár Seðlabankans eru allt annars eðlis en spár fjármálaráðuneytisins.

Verðbólgumarkmið …

Spárnar eru allt annars eðlis vegna þess að spá Seðlabankans tekur ekki inn í forsendur sínar þær ákvarðanir sem Seðlabankinn tekur í kjölfarið. Fjármálaráðuneytið tekur inn í sínar spár aðgerðir Seðlabankans. Seðlabankinn er sjálfstæður. Þó að hann taki sínar ákvarðanir um verðbólgumarkmið í samráði við ríkisstjórnina þá hefur það ekkert upp á sig fyrir þjóðhagsspár fjármálaráðuneytisins, ef ráðuneytið telur líklegt að einhver frávik verði frá verðbólgumarkmiðinu, að ekki sé tekið tillit til þess í spánni. Því ef það væri ekki gert yrði ég hræddur um að þá gæti eitthvað farið úrskeiðis í spánni og hún væri ekki líkleg til standast ef ekki er tekið tillit til þeirra forsendna sem felast í aðgerðum Seðlabankans.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Túnis, sem undirritaður var 17. desember síðastliðinn. Samningurinn við Túnis kveður á um tollfrjáls viðskipti með iðnaðarvörur og sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Þegar samningurinn öðlast gildi munu EFTA-ríkin afnema alla tolla og aðrar takmarkanir á innflutningi vöru sem samningurinn tekur til, en Túnis mun afnema tolla á ákveðnu aðlögunartímabili sem hefst 1. júlí 2008. Í samningaviðræðum EFTA-ríkjanna og Túnis var rík áhersla lögð af Íslands hálfu á fríverslun með sjávarafurðir sem reyndist vera eitt erfiðasta atriðið í samningaviðræðunum. Sjávarútvegur í Túnis nýtur ríkrar tollverndar og hafa stjórnvöld þar í landi fram til þessa ekki verið reiðubúin til að semja um fríverslun með sjávarafurðir. Þannig nær samningur Evrópusambandsins við Túnis ekki til viðskipta með sjávarfang. Samninganefnd EFTA náði þó samkomulagi um fríverslun með sjávarafurðir en niðurstaðan varð sú að fallist var á að Túnis fengi langan aðlögunartíma. Ákvörðun um tilhögun aðlögunartímans verður í höndum sameiginlegrar nefndar sem skal fimm árum eftir gildistöku samningsins taka ákvörðun um tímaáætlun um afnám tolla í áföngum. Miðað er við að öllum tollum á sjávarafurðir skuli hafa verið aflétt eigi síðar en átján árum eftir gildistöku samningsins. Á aðlögunartímabilinu skal EFTA-ríkjunum þó veittur árlegur tollkvóti fyrir sjávarafurðir sem nemur 100 tonnum á hverju ári með 10% tolli. Vonir standa til að þessi samningsniðurstaða tryggi nægan markaðsaðgang til Túnis fyrir íslenskar sjávarafurðir. Rétt er að taka fram að mjög lítill útflutningur er á sjávarafurðum frá Íslandi til Túnis og er hann í dag vel innan hins árlega tollkvóta. Samningurinn við Túnis er mjög mikilvægur ekki síst til að tryggja samkeppnisstöðu fyrirtækja á EFTA-svæðinu í Norður-Afríku. Evrópusambandið stefnir nú að því að koma á sameiginlegu efnahagssvæði við ríki í norðanverðri Afríku þannig að sömu upprunareglur gildi á öllu svæðinu og mögulegt verði að framleiða vörur í ákveðnum áföngum hvar sem er á svæðinu. Það er mikilvægt að EFTA hafi aðgang að þessu markaðssvæði og hafa samtökin því fylgt í fótspor ESB og gert samhliða samninga við þau ríki á þessu svæði sem ESB hefur samið við. Þetta er í samræmi við það markmið stjórnvalda að tryggja að útrásarfyrirtæki EFTA-ríkjanna búi við jafngóða ef ekki betri stöðu og ríki Evrópusambandsins. Þannig hefur EFTA áður gert samninga við Marokkó, Jórdaníu, Líbanon, Ísrael, sjálfstjórnarsvæði Palestínumanna og nú Túnis. Í samningum við þessi ríki hefur EFTA þó lagt ríkari áherslu á hagsmuni EFTA-ríkjanna en gert hefur verið í samningum við ESB eins og hagsmuni Íslands og Noregs í sjávarútvegi og er samningur EFTA-ríkjanna og Túnis því víðtækari en samningur Evrópusambandsins. Eins og áður segir voru samningarnir við Túnis erfiðir, ekki síst vegna þeirrar verndar sem sjávarútvegur hefur notið þar í landi. Ísland og Noregur lögðu ríka áherslu á að samningar næðust um fríverslun með sjávarafurðir sem er sú samningsniðurstaða sem lögð er fyrir Alþingi í dag. Samningarnir tóku átta ár og reyndu mjög á EFTA-samstarfið. Á tímabili leit út fyrir að samstarf EFTA-ríkjanna væri í hættu þar sem Svisslendingar hugðust gera tvíhliða samning við Túnis sem skaðað hefði samstarf EFTA-ríkjanna. Að lokum tókst þó að ná samningum með því að gefa Túnis þann langa aðlögunartíma í fríverslun með sjávarafurðir sem áður er greint frá. Samhliða fríverslunarsamningnum gerðu EFTA-ríkin hvert og eitt tvíhliða landbúnaðarsamning um tollalækkanir fyrir ýmsar óunnar landbúnaðarvörur eins og tíðkast hefur við gerð fríverslunarsamninga. Viðskiptin milli Íslands og Túnis eru ekki mikil í dag enda eru tollar almennt háir þar í landi. Ljóst er að mikil tækifæri eru fyrir hendi, ekki síst eftir að fríverslun hefur verið komið á milli EFTA-ríkjanna og Túnis. Reynslan sýnir að viðskipti aukast gjarnan í kjölfar fríverslunarsamninga sem Ísland hefur gert í félagi við hin EFTA-ríkin og hefur slík samningagerð því virkað hvetjandi á viðskipti eins og að hefur verið stefnt. Að samningi við Túnis meðtöldum og samningi við Líbanon sem Alþingi samþykkti 10. maí síðastliðinn en sem bíður enn fullgildingar Líbana hafa EFTA-ríkin nú komið á fríverslunarsamningum við 14 ríki á yfirráðasvæði með tæplega 290 milljónir íbúa til viðbótar samningum þeirra við Evrópusambandið. Í næsta mánuði er ráðgert að undirrita samning milli EFTA-ríkjanna og Suður-Kóreu. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu þeirri sem gerð var grein fyrir en með henni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 123/2003 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun 2003/4, um almennan aðgang að upplýsingum um umhverfismál. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Samkvæmt tilskipuninni geta allir einstaklingar og lögaðilar óskað eftir aðgangi að upplýsingum um umhverfismál sem opinber yfirvöld ráða yfir eða eru geymdar fyrir þeirra hönd án þess að sýna fram á að þeir hafi hagsmuna að gæta. Tilskipunin fellir úr gildi eldri tilskipun um frjálsan aðgang að upplýsingum um umhverfismál. Frumvarp til laga um upplýsingarétt um umhverfismál sem ætlað er að innleiða tilskipunina er nú til umfjöllunar hér á Alþingi í umhverfisnefnd. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessari tillögu vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Með þessari þingsályktunartillögu, sem gerð hefur verið grein fyrir úr forsetastóli, er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 82/2004 og 134/2004, um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipanir 2002/96 og 2003/108, um raf- og rafeindabúnaðarúrgang. Eins og með fyrri ákvarðanir er gerð grein fyrir efni hennar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Í tilskipun 2002/96 er kveðið á um hvernig eigi að fjármagna, safna, meðhöndla og endurnýta raf- og rafeindabúnaðarúrgang og er markmið tilskipunarinnar að draga úr mengun slíks úrgangs og auka endurnýtingu á honum. Tilskipun 2003/108 breytir fyrri tilskipun og skýrir reglur um kostnað við förgun eldri raftækjabúnaðar annars en þess sem kemur frá heimilum. Í umhverfisráðuneytinu er nú unnið að undirbúningi lagafrumvarps til innleiðingar gerðanna hér á landi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Með þessari þingsályktunartillögu sem nú hefur verið tekin á dagskrá er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 44/2004, um breytingu á XVIII. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun 2003/72, um viðbætur við samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög að því er varðar aðild starfsmanna. Eins og með fyrri ákvörðun er gerð grein fyrir efni hennar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Í tilskipuninni er kveðið á um aðild starfsmanna að evrópskum samvinnufélögum. Tilskipuninni er ætlað að vernda rétt starfsmanna til aðildar að málum og ákvörðunum sem snerta starfsemi evrópskra samvinnufélaga. Reglugerð um samþykktir fyrir slík félög var tekin upp í EES-samninginn í febrúar 2004 og er umrædd tilskipun henni til nánari uppfyllingar. Í félagsmálaráðuneytinu er nú unnið að undirbúningi innleiðingar tilskipunarinnar. Ég legg til, herra forseti, að þessari tillögu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Við tökum þá upp þráðinn þar sem frá var horfið með að ræða frumvarp til laga um textun en hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson mælti fyrir því nú síðdegis. Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé um að ræða bæði þarft og merkilegt lagafrumvarp, frumvarp sem varðar ótrúlega stóran hluta þjóðarinnar. Ef þetta frumvarp verður að lögum verður sjónvarpsstöðvum skylt að texta allt íslenskt efni sitt innan fimm ára eftir að lögin taka gildi. Flutningsmenn frumvarpsins eru sex þingmenn allra stjórnarandstöðuflokkanna með Frjálslynda flokkinn í fararbroddi. Þetta frumvarp mun tryggja heyrnarskertum og heyrnarlausum aðgang að upplýsingum, afþreyingar- og fræðsluefni til jafns við þá sem hafa fulla heyrn. Hér er að sjálfsögðu um fullgilt mannréttindamál að ræða, mál sem varðar rúmlega 10% þjóðarinnar sem í dag líða fyrir heyrnarskort eða algert heyrnarleysi. Það er í raun með ólíkindum að krafan um þetta skuli ekki hafa komið fram fyrr í frumvarpi hér á hinu háa Alþingi og mér finnst það segja meira en mörg orð um hversu hógvær og lágvær þessi þjóðfélagshópur, heyrnarskertir, hefur verið fram til þessa í kröfum sínum um bætur varðandi þessi málefni. Staðreyndin er nefnilega sú þegar maður skoðar þessi mál þá erum við Íslendingar skammarlega skammt á veg komnir með að texta íslenskt sjónvarpsefni og í þeim efnum stöndum við langt að baki nágrannalöndunum, við erum á svipuðu stigi og Albanía með um einn klukkutíma af textuðu innlendu efni á mánuði. Mér finnst það vera okkur til háborinnar skammar og í raun og veru alveg með ólíkindum að sjónvarpsstöðvarnar skuli ekki fyrir löngu hafa sýnt viðleitni til að bæta úr þessu því að tækni til að texta sjónvarpsefni hefur tekið stórstígum framförum á undanförnum árum. Í dag er hægt að texta beinar sjónvarpsútsendingar með slíkum búnaði og það má nefna hér sem dæmi að allar beinar sjónvarpsútsendingar frá breska þinginu eru nú textaðar með þannig tæknibúnaði. Hér á Íslandi væri hægt að nefna sjónvarpsfréttirnar sem dæmi í þessu sambandi. Sjónvarpsfréttir hér eru ekki textaðar í dag nema útlendingar mæli á erlenda tungu. Þá setja menn inn texta svo að hinir heyrandi fái skilið hvað sagt er. En mér finnst, herra forseti, að það sé alveg sjálfsögð krafa að fréttir séu alfarið textaðar. Þær eru þegar til innritaðar sem texti, fréttamenn skrifa texta sína, þulir og fréttamenn lesa þann texta þegar fréttirnar fara í loftið. Það sem ekki er til textað eru þá viðtalsbútar við viðmælendur fréttamanna en það ætti að vera hægur vandi að bæta úr því. Þetta þekki ég sjálfur mjög vel því að ég hef starfað sem fréttamaður á sjónvarpsstöð og veit alveg hvernig vinnsla frétta fer fram. Þetta er allt saman til í tölvunum. Það er ekkert mál að bæta úr þessu. Þess vegna hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna hafa sjónvarpsstöðvar hér á landi sem reka fréttastofur ekki fyrir löngu séð sóma sinn í að a.m.k. fréttatímarnir fari textaðir til útsendingar? Ríkissjónvarpið hefur um margra ára bil lagt út í þann kostnað að hafa fréttaþuli sem tjá sig á táknmáli í örfáar mínútur rétt fyrir fréttir. Það væri hægt að fella niður þann kostnað ef fréttirnar væru textaðar. Þarna gætu stöðvarnar og Ríkissjónvarpið sparað útgjöld á móti þeim kostnaði sem hlytist af því að senda út textaðar fréttir. Sjónvarpsstöðvarnar hér á Íslandi reyna eins og þær geta að leggja skiljanlega metnað í að framleiða sjónvarpsefni á íslensku en þetta er yfirleitt mjög vinsælt efni, enda kærkomin hvíld fyrir fólk frá erlendum þáttum sem geta verið afskaplega misjafnir að gæðum. Fólk sem horfir á þessar stöðvar þarf nærri undantekningarlaust að greiða fyrir það há gjöld, afnotagjöld eða áskriftargjöld. En þeir sem búa við heyrnarskort sleppa ekki við að greiða þessi gjöld, þeir þurfa líka að borga þó að þeir fari kannski á mis við áhugaverðustu dagskrárliðina þar sem efni þeirra er ekki textað, en það eru íslensku þættirnir sem eru þeir dagskrárliðir sem fólk sækir mest í. Mér finnst það mjög skrýtið þegar við skoðum hversu ótrúlega hátt hlutfall landsmanna eiga við heyrnarskort að stríða, 10% þjóðarinnar, að auglýsendur sem auglýsa fyrir útsendingar íslenskra þátta skuli ekki hreinlega gera kröfu um að þættirnir séu textaðir einmitt til að ná til þessa markhóps, þeirra sem eru heyrnarskertir. Þetta er fólk sem hefur kaupgetu á við alla aðra, þetta eru neytendur eins og aðrir og ætti að vera sjálfsagt fyrir þá sem eru að reyna að koma sínum boðskap á framfæri með auglýsingum að reyna með einhverjum hætti að ná til þessa hóps. En það virðist ekki vera og það ber að harma. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta frumvarp verði til þess að það renni upp ljós fyrir fólki og menn sjái að nú sé kominn tími til að gera bragarbót í málefnum heyrnarlausra og heyrnarskertra því að þetta fólk er alls ekki annars flokks borgarar. Það hefur sömu réttindi og allir aðrir íbúar þessa lands og er ekki verri Íslendingar en við hin þó að það eigi við örðugleika að stríða þegar kemur að heyrn. Það mætti þó halda að margir telji að hér sé um einhvers konar annars flokks borgara að ræða þegar maður lítur á hversu halloka þessi stóri þjóðfélagshópur fer í þjóðfélaginu þegar ýmis sjálfsögð þjónusta innan samfélagsins er skoðuð. Ég held að það væri skref í rétta átt, virðulegi forseti, ef Ríkissjónvarpið, Stöð 2 og fleiri sjónvarpsstöðvar tækju sig saman í andlitinu og færu að texta efni sitt og menn byrjuðu á því að texta fréttatímana. Því eins og ég sagði áðan ætti það að vera tiltölulega auðvelt mál og þyrfti ekki að kosta svo mikla peninga vegna þess að fréttirnar eru til staðar nú þegar textaðar. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta frumvarp fái brautargengi. Mér skilst að það fari nú inn í menntamálanefnd og þar fer Sjálfstæðisflokkurinn með formennsku. Við höfum séð það áður að í þingflokki Sjálfstæðisflokksins eru menn fljótir til þegar um slík mál er að ræða þó að ekki hafi þá verið um heyrnarskerta að ræða. Á síðasta ári komu 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins með núverandi formann menntamálanefndar í fararbroddi, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, fram með frumvarp til laga um breytingar á útvarpslögum þess efnis að sjónvarpsstöðvar mættu sýna beint frá íþróttaviðburðum án þess að þurfa að láta fylgja með íslenskt tal eða texta. Mér skilst að kveðið sé á um það í lögum að annaðhvort þarf að talsetja eða texta erlent efni sem fer út í gegnum íslenskar sjónvarpsstöðvar. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins voru í þessu tilviki fljótir til og vildu að heimilt yrði að sýna knattspyrnuna, enska fótboltann, í beinni útsendingu án texta eða talsetningar. Sigurður Kári Kristjánsson, hv. núv. formaður menntamálanefndar og alþingismaður, sagði m.a., með leyfi forseta, við fjölmiðla: „Núgildandi útvarpslög fela í sér mismunun og ójafnræði gagnvart þeim aðilum sem starfa á þessum markaði.“ Þarna höfðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins með öðrum orðum miklar áhyggjur af því að ójafnræði væri milli þeirra sem starfa á þessum markaði, þeirra sem selja þetta efni til neytenda. Ég vænti þess, og trúi ekki öðru fyrr en ég tek á því, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins beri sömu virðingu fyrir neytendum og vilji að þeir hafi líka jafnan rétt til þess að skilja það sem fram fer á hverjum tíma. Ég vænti þess að þeir sjái það í hendi sér að það sé hreinlega óþolandi að 10% þjóðarinnar skuli þurfa að búa við það augljósa misrétti sem felst í því að ekki er gert skylt að íslenska íslenskt sjónvarpsefni. Ég læt þar með lokið máli mínu en ítreka enn og aftur ósk mína og vonir um að þetta mál fái nú betri afgreiðslu en á síðasta ári, verði afgreitt fljótt og hratt í gegnum menntamálanefnd og geti orðið að lögum í vetur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um samkomudag Alþingis og starfstíma þess. Frumvarpið fjallar um að samkomudagur reglulegs Alþingis skuli vera 15. september ár hvert og að reglulegum störfum Alþingis skuli ljúka 15. júní. Virðulegi forseti. Ég er bjartsýnni en áður á að viðverutími Alþingis verði tekinn til endurskoðunar og vísa þá til ræðu forseta Alþingis við setningu Alþingis 1. október í haust. Sólveig Pétursdóttir, forseti Alþingis, fjallaði um það við þingsetningu að hún vildi gjarnan skoða starfstíma Alþingis og taka þátt í því að fram fari endurskoðun á þingsköpum. Ræðu hennar var vel tekið innan þings og utan. Bryndís Hlöðversdóttir og Margrét Frímannsdóttir hafa verið meðflutningsmenn mínir í þessu máli en það hefur verið flutt tvisvar sinnum. Bryndís hefur nú vikið af þingi en Margrét Frímannsdóttir er flutningsmaður með mér að þessu máli. Það er ekki tilviljun, virðulegi forseti, að við þrjár höfum staðið að þessu, við höfum allar verið eða erum þingflokksformenn í flokki okkar, Samfylkingunni, og þekkjum því afar vel hvernig starfstími Alþingis hefur verið og hvernig hefði verið unnt að skipuleggja þinghaldið ef málum væri öðruvísi skipað. Við þekkjum annmarkana á því fyrirkomulagi sem hér hefur viðgengist undanfarin ár í störfum Alþingis. Frumvarpið hefur verið flutt tvisvar og eigi verið útrætt og við erum sammála um að mikilvægt sé að halda áfram að hreyfa þessu máli og sýna fram á að starfsfyrirkomulagið eins og það er í dag er úrelt og að þörf er á breyttum vinnubrögðum og annarri vinnutilhögun á Alþingi. Ég legg mikla áherslu á það, virðulegi forseti, að þinghaldið síðustu missiri undirstrikar nauðsyn þess að gera gjörbreytingar á störfum Alþingis. Við höfum vanist því að þing komi saman 1. október og ljúki í byrjun maí. Því er ekki að leyna að undir lok þinghaldsins kemur mikil pressa bæði á framlagningu stjórnarmála og afgreiðslu þeirra fyrir vorið. Ég minni á fjölmiðlafrumvarpið svokallaða sem kom seint fram á síðasta þingi og varð til þess að þinginu var fram haldið með hléum alveg fram í júlí. Í frumvarpi okkar felst að Alþingi komi saman 15. september og sitji til 15. júní. Það þingtímabil sem við höfum vanist er afskaplega stutt miðað við þau miklu verkefni sem Alþingi fæst við nú á dögum. Það hafa oft verið miklar umræður um fjölda þingmannamála, það er oft óskað eftir því að við setjum mörg mál á dagskrá, tölum stutt, jafnvel bara flutningsmaður, og það hefur gerst að allt að 37 þingmannamál hafi verið sett á dagskrá á einum og sama deginum af því að nýta þurfti dagana í lokin fyrir stjórnarfrumvörpin sem afgreiða átti fyrir vorið. Síðasta vetur hófum við þingtímann 1. október og vorum að störfum til 10. desember. Jólahlé var frá 10. desember til 24. janúar og þá tókum við til við þingstörfin aftur til 11. maí. Það fóru sem sé 44 dagar í jólahlé og síðan tókum við 142 daga í sumarhlé. Ég undirstrika að ég er hér ekki að tala um sumarleyfi eða jólafrí en Alþingi fjallar ekki um stjórnvaldsaðgerðir eða veitir ríkistjórninni aðhald í 186 daga af 365 eða meira en helming ársins sé litið til þess árs sem liðið er. Það er óviðunandi, virðulegi forseti. Lengdur starfstími er grunnur að breytingum og nýjum starfsháttum þingsins. Verði frumvarpið að lögum mun forsætisnefnd endurskoða starfsáætlun þingsins og ég sé það fyrir mér að skoðað verði hvað hefur reynst vel í skipulagi hjá öðrum þingum og hvað þróun þingstarfa kallar helst á varðandi breytingar. Hér fyrir hálfri stundu eða um það bil fóru fram orðaskipti á milli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. fjármálaráðherra Árna M. Mathiesen og þar var verið að fjalla um frammúrkeyrslu ríkisins og hugsanlegt eftirlit eða breytingar á vinnubrögðum Alþingis til þess að komast út úr þessu fyrirkomulagi. Hæstv. fjármálaráðherra taldi að það skipti ekki sköpum hvort breytingar yrðu á viðveru þingsins. Ég er því mjög ósammála. Það er alveg ljóst að ef Alþingi er lengur að störfum og tekur styttri hlé skapast grundvöllur fyrir því að Alþingi fái oftar yfirlit yfir ástand stofnana og geti t.d. falið undirstofnun sinni, Ríkisendurskoðun, að skoða hver staðan sé í ríkisfjármálunum og fá um það upplýsingar oftar yfir árið. Eins og nú er koma fjáraukalög inn á haustin þar sem farið er yfir hvað ekki stóðst og þarf að ganga frá aukafjárveitingum vegna þessa. Alþingismenn njóta fullra launa allt árið og þingmennska er fullt starf þeirra allra. Áður fyrr fengu alþingismenn dagpeninga fyrir þann tíma sem Alþingi starfaði og það var jafnframt svo um þorra alþingismanna að þeir gegndu öðrum störfum samhliða þingmennsku. Starfstími Alþingis var eigi að síður sá sami og hann er nú, þ.e. frá því í október og fram í maí. Hefur svo verið í meginatriðum frá stríðslokum. Í seinni tíð hafa breytingar orðið á starfskjörum alþingismanna sem taka mið af auknum verkefnum þeirra og alþingismenn hafa notið fastra launa allt frá árinu 1964. Frá því um 1970 hafa stöðugt færri alþingismenn gegnt öðrum störfum samhliða þingmennsku. Því má segja að starfstími Alþingis hafi ekki fylgt þeim breytingum sem annars hafa orðið á starfskjörum og starfsháttum alþingismanna. Á haustin er tekin ein vika í þinghlé hér á Alþingi og í þessari einu viku fara þingmenn í kjördæmin, halda fundi eða gera eitthvað annað mikilvægt. Ef starfstímanum væri breytt, eins og hér er lagt til, þannig að starfað væri lengur að vetrinum væri hægt að hafa starfsáætlunina öðruvísi, hafa oftar hlé, oftar kjördæmavikur eða kjördæmadaga eða gefa meira svigrúm til að fara yfir skýrslur eða vinna að frumvörpum á þeim tíma sem Alþingi starfar. Á Íslandi kemur þing saman fyrsta virka dag eftir 1. október, eins og fyrr segir, og hefur hingað til staðið fram í byrjun maí eða miðjan maí, síðustu árin aðeins fram á fyrstu daga maímánaðar. Við leggjum til að byrjað verði 15. september og þingstörfum haldið áfram fram undir þjóðhátíðardaginn 17. júní. Í Noregi stendur þingtími frá septemberlokum til u.þ.b. 20. júní, í Svíþjóð frá 16. september til 17. júní, í Danmörku frá fyrsta þriðjudegi í október til 5. júní og í Finnlandi frá fyrsta þriðjudegi í september til u.þ.b. 20. júní. Algengt er að jólahlé sé tvær, hámark þrjár vikur. Í Noregi er það t.d. um 14 dagar og um páska er svipað hlé. Eins og fyrr segir njóta alþingismenn á Íslandi fullra launa allt árið enda er þingmennska fullt starf, en starfstími Alþingis hefur ekki breyst, hann er frá október og fram í maí. Það er mjög mikilvægt að gera breytingar í samræmi við starfsvettvang alþingismanna og taka mið af þeim breytingum á starfskjörum sem hafa orðið frá því u.þ.b. árið 1970. Í heild viljum við flutningsmenn gefa þinginu rýmri tíma til að fjalla um mál, ekki síst nefndum þingsins, og við viljum að komi þingmál seint fram séu það ekki rök fyrir því að þrýsta því í gegnum þingið fyrir vorið að sumarhléið sé langt. Hafi ráðherra ekki unnið að máli þannig að það komi tímanlega fram þá er ekki hægt að koma inn í þingið, jafnvel fá mál á dagskrá með afbrigðum og ætlast til að það sé afgreitt á engum tíma. Þegar sumarhlé er orðið styttra verða menn að horfast í augu við að það sem ekki er afgreitt fyrir vorið verði tekið upp aftur að sumarhléi loknu enda er það þá ekki svo langur tími. Það er líka afar slæmt, herra forseti, hve lítill tími gefst oft til að skoða stjórnarfrumvörp áður en þau eru tekin á dagskrá og reynslan sýnir að þegar loksins kemur að nefndardögum þarf nefndarformaður að keyra yfirferðina áfram, oft til mikils vansa fyrir þingið og gagnvart því fólki sem kemur á nefndarfundi, jafnvel utan af landi, til að fjalla um og varpa ljósi á þau mál sem eru til umfjöllunar hverju sinni. Það er ekki óalgengt að heyrst hafi frá fulltrúum okkar í efnahags- og viðskiptanefnd að ekki hafi verið sæmandi þegar fólk hefur komið, kannski tíu til tuttugu manns, út af einu máli, kallað utan af landi eða úr dagsins önnum, og þarf síðan að bíða jafnvel klukkustund eftir að komast inn á fund nefndarinnar þar sem svo er rokið í gegnum málin, jafnvel á fáum mínútum, og lítið fjallað um það sem fram kom. Þessi vinnubrögð eru ekki Alþingi sæmandi og aðeins með því að breyta starfsáætlunum, komast út úr þessum álagspunktum, getum við tekið upp faglegri vinnubrögð og heillavænlegri. Ekki eru komin fram mjög mörg stjórnarfrumvörp nú tæpum einum og hálfum mánuði eftir þingbyrjun. Ekki er hægt að verjast þeirri hugsun að það sé ekki fyrr en u.þ.b. sem þing kemur saman sem ráðuneytin fara að haska sér í að ganga frá frumvörpum eða lokayfirferð á þeim í ráðuneytinu. Þegar þau svo koma inn örfáum dögum áður en nefndardagar hefjast, eins og raun ber vitni núna, gefst ekki tími til að senda þau út til umsagnar og skoða þær á þann hátt sem æskilegt er og fá síðan fólk til fundar við nefndina til að fylgja umsögnunum eftir. Þetta er ekki ásættanlegt. Búast má við að á næstu tveimur vikum verði mjög mörg stjórnarfrumvörp á dagskrá og að þau nái ekki þeirri vinnu sem hugsuð var á nefndadögunum 30. nóvember og 2. og 3. desember. Það setur líka dagskrá þingsins í uppnám. Ég er alveg sannfærð um að lengri viðvera þingmanna á Alþingi muni líka venja ráðherra og ráðuneyti á öðruvísi vinnubrögð, enda þarf aga til að fólk gangi í verkin eins og hér er lýst. Ég ætlast að sjálfsögðu til þess að ef við tökum upp betri og faglegri vinnubrögð, breytum starfsháttum þingsins og tökum upp öðruvísi vinnulag verði þingmannamálunum gerð betri skil. Ástæða er til að nefna það líka, af því að kjördæmavikan er nýrri tíma mál, að það hefur verið gott að fá slíka yfirferð en það er líka talsvert þröngur tími, ekki síst eftir þær breytingar sem gerðar voru á kjördæmaskipaninni. Kjördæmin eru orðin gífurlega stór og eru allt annars eðlis en þegar þessi eina kjördæmavika var tekin upp. Þingmönnum stóru kjördæmanna er þröngur stakkur sniðinn að hafa samkvæmt starfsáætlun aðeins þessa einu viku til að fara út í kjördæmin. Ef við værum með fleiri slíkar vikur yfir veturinn væri starfið í stóru kjördæmunum liprara og þingmönnum væri mögulegt að koma betur til móts við kjósendur sína. Það hefur reynst frekar óheppilegt að reyna að hafa alla þessa vinnu í janúar, þyngsta vetrarmánuðinum, og sumrin eru ekki endilega heppilegasti tíminn til að hitta fólk. Þetta þarf allt að raðast niður með besta móti og það getum við gert ef við endurskoðum starfsáætlun þingsins. Virðulegi forseti. Ég hef drepið hér á það helsta sem máli skiptir varðandi það að breyta starfsáætlun Alþingis og að mikilvægt sé að dreifa þingfundum á lengri tíma yfir veturinn og skipuleggja störf þingsins upp á nýtt. Ég vil sérstaklega árétta að það eru engin sérstök rök fyrir því að Alþingi skammti sér svo nauman tíma sem raun ber vitni til að fjalla um og afgreiða liðlega 100 frumvörp. Það er sá fjöldi frumvarpa sem yfirleitt hefur komið fram á hverjum þingvetri og 20–30 ályktanir sem venjan hefur verið hingað til. Auðvitað eigum við að breyta fyrirkomulaginu og gefa okkur betri tíma til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Ég get líka bent á bættar samgöngur, fjarskiptaþróunina, tölvuvæðinguna, allt það sem gjörbreytt hefur allri vinnutilhögun þingmanna. Ég vil líka nefna að oft heyrast gagnrýnisraddir hjá almenningi sem finnst hið langa sumarhlé Alþingis á skjön við starfsfyrirkomulag annarra stétta. Sú umræða er orðin áberandi neikvæð. Ég er ávallt manna fyrst til að benda á að sumarhlé er ekki sumarleyfi þingmanna því að þingmenn eru að störfum, en því er ekki að leyna að þessi starfsáætlun og fyrirkomulag gerir það að verkum að fólk álítur að þingið sé sent heim. Eins og fram hefur komið eru þingmenn í burtu hálft árið og óþolandi er að það sé litið svo á að þingmenn séu í fríi hálft árið. Það að þessu hefur verið komið inn hjá þjóðinni er okkur sjálfum að kenna. Ég vil líka taka fram af því að oft er sagt að í stað þess að hafa starfsáætlunina öðruvísi og vera með lengri viðveru og öðruvísi starfshætti sé þetta eins konar vertíðarvinna. Það er heldur ekki sæmandi fyrir fjölskyldufólk að það sé dögum saman þannig fram eftir hausti að fólk sé hér að fram að og fram yfir kvöldmat af því að ekki tekst að afgreiða mál. Það er líka oftast þannig að það eru aðeins þeir þingmenn sem eiga málin eða eru í viðkomandi nefndum sem eru á vettvangi þegar svo er komið. Það á að vera þannig að fjölskyldufólk af öllu tagi geti tekið þátt í störfum Alþingis og að hægt sé að lifa þokkalegu fjölskyldulífi samhliða því að vera þingmaður. Það á að vera hægt með því að skipuleggja starfið öðruvísi þó að ég geri mér mjög vel grein fyrir því að störf þingmanna munu ávallt hafa álagspunkta og að þingmaður verður að vera tilbúinn til þess að sinna verkum á ólíkum tímum. Þetta er orðin frekar föst hefð hjá okkur fremur en sérstök undantekningartilvik. Stundum er líka eins og ríkisstjórnin bíði eftir því að sú stund renni upp að þingið sé sent heim og ríkisstjórnin fái frið fyrir okkur og geti sinnt verkefnum sínum án afskipta þingsins. Það er úrelt hugsun og þetta eru úrelt vinnubrögð. Við eigum að láta þingið starfa eins og unnt er allt árið. Við eigum að stytta sumarhlé, stytta jóla- og páskahlé ef okkur sýnist svo og gera oftar hlé á hefðbundnum þingfundum til að hið fjölbreytta starf þingmannsins fái notið sín. Við eigum alltaf að hafa það með í veganesti að við erum ekki bara hér til að vinna með löggjöf. Alþingi er mjög mikilvægur vettvangur skoðanaskipta, Alþingi er mjög mikilvægur vettvangur þjóðfélagsumræðu og Alþingi ber að sýna stjórnvöldum aðhald. Það gerum við miklu verr þegar við erum hálft árið utan þinghússins. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og framsögu um samkomudag Alþingis og starfstíma þess.

Hæstv. forseti. Mál það sem hér er til umræðu og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir mælti fyrir áðan tel ég vera mjög þarft mál. Ég held að ég geti alveg lýst því yfir að það fellur mjög að þeim skoðunum sem ég hef haft varðandi starfstíma og fyrirkomulag á vinnutíma á hv. Alþingi og hef reyndar tjáð það opinberlega, m.a. í sjónvarpsþáttum fyrir 2–3 árum. Ég lýsi því stuðningi mínum við að málið sé tekið til umfjöllunar og afgreiðslu í þinginu og að við reynum að stefna að því að breyta starfstíma Alþingis. Ég er hlynntur því að Alþingi komi fyrr saman á haustin en verið hefur og ég er einnig hlynntur því að því ljúki síðar en verið hefur. Ég tel að það eigi að vera í nokkuð föstum skorðum hvernig Alþingi starfar frá upphafsdegi og til loka þings. Ég er sammála þingmanninum að þau eigi að vera í júnímánuði, hvort sem það væri í fyrstu viku þess mánaðar eða þegar komið væri langleiðina fram að þjóðhátíðardegi eins og lagt er til í frumvarpi hv. þingmanns. Ég tel að það eigi líka að liggja fyrir að starfstími Alþingis sé almennt til 15. desember ár hvert og þing hefjist aftur eigi síðar en 7. janúar og það sé hinn markaði starfstími sem við vitum að við þurfum að starfa á hinu hv. Alþingi. Á móti þessum breytingum tel ég einnig að skipuleggja þurfi vinnutíma Alþingis öðruvísi og að taka eigi miklu meira mið af því en gert er í dag að Alþingi er vinnustaður fjölskyldufólks, þó að svo hagi til með þann sem hér stendur og kannski fleiri sem komnir eru yfir miðjan aldur að þeir geti verið hér af og til og jafnvel oft fram eftir kvöldi eins og reyndin hefur verið hjá þeim sem hér stendur á þessu hausti, að bíða eftir að mál hans komist á dagskrá dag eftir dag. Ég hef ekkert kvartað undan því, svona er það bara. Hins vegar væri miklu æskilegra ef við vissum að hvaða starfstíma við stefndum. Ég tel æskilegt að stefnt sé að því að þingfundum ljúki kl. 18. Það sé hinn almenni starfstími sem Alþingi eigi að setja sér og yrði þá að færa þingtímann aðeins framar ef menn geta ekki komið málum fram á þeim lengda starfstíma sem hér er lagður til með því að þingfundum ljúki kl. 18. Svo kann auðvitað að vera að vegna sérstöðu þingsins þurfi að vera heimilt að hafa þingtímann lengri einu sinni í viku. Ef menn hallast að því tel ég að slíkt fyrirkomulag eigi að vera á fimmtudögum, að menn viti þá að hægt sé að vera með lengri þingfundi á þeim degi, en það verður líka að setja því einhver skynsamleg mörk. Ég held að þetta séu eðlilegar breytingar á starfsháttum Alþingis. Við vinnum yfirleitt í nefndum frá kl. hálfníu á morgnana. Síðan er starfsdagurinn oft langur, eins og í dag þegar klukkan er farin að ganga langleiðina í sjö og oft er hann lengri. Að mínu viti er líka mjög nauðsynlegt að skipuleggja nánar og hafa oftar stutt hlé á þingtímanum, a.m.k. einu sinni á hausti og einu sinni til tvisvar yfir vetrartímann. Það er auðvitað hugsanlegt að tengja seinna hléið við páskavikuna, hvort sem menn vilja hafa það fyrir eða eftir páska, þannig að saman fari möguleiki á því að þingmenn geti ferðast um kjördæmi sín og haldið fundi og að þeir eigi einhvern tímann frítíma eins og aðrir yfir páskahelgina. Ég tel að slík þingfundarhlé megi ekki vera skemmri en fimm til sex dagar til þess að það náist, a.m.k. fyrir okkur í landsbyggðarkjördæmunum, að ferðast um kjördæmin, halda fundi og hitta fólk á svæðunum. Ég segi fyrir mitt leyti varðandi Norðvesturkjördæmið að ef maður á að sinna því vel og ná að komast yfir það í einu slíku hléi veitir ekkert af sex dögum til þess. Það er ekki lengur svo að menn geti treyst á flug til að ferðast og er yfirleitt aldrei hægt fyrir alþingismenn að treysta á flug því þeir þurfa að fara frá einum stað til annars og þar er ekkert á flugið að treysta nema menn fljúgi aftur til Reykjavíkur og síðan þaðan. Það er enginn flýtir í því svo framarlega sem hægt er að nota þjóðvegina en þeir eru auðvitað ekki alltaf færir eins og menn þekkja. Um er að ræða vegalengdir sem eru allt að 600 km til að komast til að halda einn fund og fara síðan til baka o.s.frv. Það er nokkurn veginn jafnlangt suður úr Norðvesturkjördæminu eins og í austur og vestur, þ.e. að fara frá Hólum og vestur á Patreksfjörð. Menn sjá því alveg hvaða tími fer í þetta, ekki síst yfir haust- og vetrartímann þegar komin er hálka og menn geta ekki alltaf leyft sér að vera á hámarkshraðanum. Ég tel afar nauðsynlegt að menn skipuleggi og skoði þessi mál upp á nýtt. Ég tek sem sagt undir meginefni frumvarpsins og ég tel að í framtíðinni eigi að taka mikið meira tillit til fjölskyldufólks sem starfar hér á Alþingi, bæði þingmanna og starfsmanna þingsins, varðandi vinnutíma okkar. Það er líka nútímakrafa að við skipuleggjum þingstörfin betur og komum málum fram. Mér finnst líka þegar verið er að tala um málatilbúnað, málaframsögu og afgreiðslu mála hér í hv. Alþingi að ekki sé unandi við það til framtíðar að reglan sé sú að á hverju þinginu á fætur öðru séu afgreidd eitt, tvö eða þrjú lítil mál stjórnarandstöðunnar og öll önnur mál látin liggja ár eftir ár eftir ár. Þetta er náttúrlega ekki þingræði, þetta er stjórnræði. Þó að meiri hlutinn eigi vissulega að fá að ráða stefnumótun sinni getur það varla verið svo að öll mál stjórnarandstöðunnar séu þeim svo gjörsamlega andsnúin, að þau þjóni ekki neinum hagsmunum og þeim málum fylgi ekki neitt réttlæti. Ég tel það ekki vera svo. Það þarf því með einhverjum hætti að finna því einhvern farveg að mál fái að koma inn í þingið frá stjórnarandstöðunni eftir 1. umr. og það kemur þá bara í ljós þegar menn kjósa hvort málið á brautargengi eða ekki. Ef mál eru felld þá standa menn bara fyrir atkvæðagreiðslu sinni. Það er alveg óþarfi að hafa þá vinnureglu að mál séu send í nefndir, svæfð þar og sitji föst og fáist ekki rædd og menn segi svo: Ja, ég hefði nú stutt þetta mál hefði það komið inn í þingið. Þetta eru eilífar afsakanir stjórnarliða og hafa verið það í 20 til 30 ár. Þetta lýsir algjörum aumingjadómi okkar þingmanna að þora ekki að taka öðruvísi á málum en með þessum hætti, að ganga um með þessar afsakanir á bakinu. Ég tel að það sé þarft að hreyfa þessu máli og þó að það sé vissulega svo að samgöngur hafi batnað eins og sagt er í nefndarálitinu þá eru vegalengdir í hinum stóru landsbyggðarkjördæmum því miður þannig að menn mega hafa sig talsvert vel við til að afgreiða þau á einni viku eins og ég veit að hv. þingmaður þekkir. Til þess þarf auðvitað að taka tillit meðan fyrirkomulagið er með þeim hætti að ákveðnir þingmenn eiga að sinna ákveðnum kjördæmum, meðan við höfum ekki stigið skrefið til fulls að gera landið að einu kjördæmi. En ég tel að full þörf sé orðin á að klára það mál og gera Ísland að einu kjördæmi svo það sem einkenni störf okkar sé ekki að menn segi t.d.: Ja, þetta er bara þitt mál og þið skuluð koma því í gegn, þið sem eruð í þessu kjördæmi, okkur sem erum í öðrum kjördæmum kemur þetta ekkert mikið við. Ég held að þessu eigi að breyta þannig að landið verði eitt kjördæmi og þingmenn beri jafna ábyrgð gagnvart öllu. Þá gæti enginn geti afsakað sig með því að þetta eða hitt sé annarra mál og menn hafi lítið um málatilbúnað að segja sé málið flutt eða snúi að einhverjum ákveðnum landshluta. Þetta á m.a. við í samgöngumálum og ýmsum öðrum málaflokkum, t.d. í að efla menntun og fleira og kemur víða fram í málflutningi manna. Ég kem aðallega hér upp til þess að lýsa stuðningi við þetta mál. Ég tel að málið sé þarft og það eigi að hugsa þetta talsvert upp á nýtt, það eigi að setja okkur almennt skýrari reglur um vinnutíma. Við verðum þá bara að una því að vinnulagið verði fastara. Við hefðum þá meiri vitneskju um starfstíma okkar en er í dag, t.d. fjölskyldumenn, þ.e. að þingmenn sem eru með fjölskyldur og börn. Með því að setja niður að þing hefjist um miðjan september og því ljúki í byrjun júní og að það starfi til 15. desember og hefji aftur störf eigi síðar en 7. janúar þá er auðvitað búið að lengja starfstíma þingsins verulega. Hin stuttu hlé sem þyrfti að gefa til þess að þingmenn gætu sinnt kjördæmum sínum þyrftu þá að hefjast t.d. á miðvikudegi og menn yrðu þá auðvitað að una því að helgin sem inn í þinghléið félli væri vinnudagur, eins og reyndar oft er. Ég held að það sé dálítið vanmetið þegar menn eru að ræða um störf þingmanna hve margir helgidagar fara í störf. Það er verið að setja niður alls konar fundi vítt og breitt um landið sem hefjast eftir vinnutíma eða eftir að almennri vinnuviku fólks lýkur seinni partinn á föstudögum. Þá þurfum við oft mæta á fundi og síðan eru laugardagsfundir og jafnvel sunnudagsfundir sem við viljum gjarnan mæta á. Það er ekki óalgengt að allar helgar mánaðarins fari í að mæta á einhverja fundi sem maður hefur áhuga á eða fólk hefur þá áhuga á að við mætum á til þess að ræða okkar mál. Hæstv. forseti. Að lokum vil ég segja að ég hef metið það svo að í sumarhléi þingmanna séum við í fullu starfi og eigum að ferðast um kjördæmi okkar og hitta fólk. Það er beinlínis óskað eftir því, sérstaklega á sumarhátíðir sem er orðin venja að halda nánast í hverju einasta þorpi og sveit á Íslandi. Það er vissulega oftast ánægjulegt að fara á þá fundi og yfirleitt er það svo, en þetta bindur auðvitað starfstíma okkar einnig yfir sumartímann þannig að ég held að ekki sé ofsagt að ef við ætlum að ná virkilegu fríi þurfum við helst að skreppa burt af landinu eða norður á Hornstrandir, þangað sem enginn nær í mann.

Herra forseti. Ég get tekið undir flest af því sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni og met mjög mikils að finna stuðning frá formanni Frjálslynda flokksins við þetta mál. Það er reyndar alveg viljandi sem ég hef ekki sett fram í frumvarpinu tillögur eða hugmyndir um starfstilhögun þingsins. Ég hef samt alltaf sagt það og það er skoðun mín að mér finnst að það eigi að vera fleiri kjördæmavikur. En mér hefur þótt mikilvægast að reyna að fá samstöðu um lengingu viðveru þingmanna á Alþingi og síðan yrði það forsætisnefndarinnar að útfæra hvernig starfsáætlunin yrði og ná sátt um það. Það eru vinnubrögð sem ég mundi vilja sjá. En af því að þingmaðurinn nefndi hve mikilvægt væri að vita eitthvað fram í tímann hvernig starfsáætlunin er þá tók ég móti þýskum þingmanni sem var í kynnisferð á Íslandi fyrir tveimur árum og sat með honum dagspart og ég spurði hann sérstaklega um starfsáætlun þeirra, eins og ég hef spurt svo marga þingmenn í ólíkum löndum þegar ég er að reyna að kynna mér hvernig þetta er annars staðar. Hann sagði: Ég get upplýst þig um starfsáætlunina hjá okkur í þýska þinginu upp á dag þrjú ár fram í tímann. Það stendur allt eins og stafur á bók hjá okkur. Ég hugsa að við náum þessu nú seint, en ég vil líka taka undir það að það mundi margt breytast hjá okkur ef landið yrði eitt kjördæmi.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að lýsa ánægju minni með þetta frumvarp. Ég hef talað áður í þessu máli, ég flutti ræðu þegar mælt var fyrir frumvarpinu fyrir ári síðan, nánast upp á dag, og ég lýsi því hér yfir að ég hef í raun og veru ekki breytt neitt um skoðun í málinu. Ég fagna þessu frumvarpi, ég tel að hér sé mjög þarft og gott frumvarp á ferðinni, frumvarp sem ætti fyrir löngu að hafa orðið að lögum. Starfstími Alþingis eins og hann er í dag er algerlega úrelt fyrirbæri. Það miðast við atvinnuhætti á Íslandi á annarri öld, í gamla daga, eins og sumir segja. Við vitum öll að hafa hér orðið gríðarlegar þjóðfélagsbreytingar á örfáum áratugum og að sjálfsögðu er fáránlegt að hér skuli starfstími löggjafarsamkomunnar vera miðaður við hluti eins og heyskap, sauðburð, réttir og slátrun að hausti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mál mitt mjög langt, efnislega er ég alveg sammála flutningsmanni eins og ég sagði áðan. Ég er líka sammála hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni í þeim atriðum sem hann fór yfir. Ég get staðfest það að þingfundatími Alþingis er mjög ófjölskylduvænn, eins og þetta er í dag, ekki síst fyrir okkur yngri þingmennina sem margir hverjir erum foreldrar lítilla barna. Það getur oft verið ansi erfitt, a.m.k. hvað mig varðar að geta ekki sagt að morgni þegar ég fer að heiman hvenær ég komi heim aftur að kvöldi, það er mjög óþægilegt. Við vitum aldrei hvort fundi lýkur hér klukkan sex, sjö, átta eða eins og oft gerist að það er fundað fram á nótt. Ég er þó með þessu alls ekki að væla neitt yfir því að þurfa að vinna fram eftir ef því er að skipta, það má ekki skilja orð mín svo. En mér finnst að starfstíminn mætti vera reglubundnari en verið hefur og sérstaklega hvenær við hættum á kvöldin. Mig langar líka til að koma aðeins að einum þætti af því að ég er nú einn af þessum svokölluðu landsbyggðarþingmönnum, ég er þingmaður Suðurkjördæmis sem er mjög víðfeðmt kjördæmi eins og reyndar hin landsbyggðarkjördæmin svokölluðu líka, Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi. Mig langar til að koma þeirri hugmynd á framfæri að okkur landsbyggðarþingmönnunum verði gert kleift að fara um kjördæmi okkar utan hefðbundinnar kjördæmaviku bæði fyrir og eftir áramót, þ.e. tvisvar á hverju starfsári eða þingvetri, og að á meðan gætum við fengið að kalla inn varamenn. Þó að þetta væri ekki nema ein eða tvær vikur sem við landsbyggðarþingmennirnir fengjum til að fara um kjördæmi okkar og héldum þá óskertum launum, til að hitta fólk, til að mynda fólk sem er í rekstri fyrirtækja, sveitarstjórnarmenn eða venjulegt fólk, ef svo má segja, sem býr í kjördæmunum. Ég tel að fengjum við tækifæri til að gera þetta og gætum þá kallað inn varamenn í okkar stað mundi það á margan hátt létta okkur mjög lífið. Mér finnst ég fá allt of lítinn tíma á hverjum þingvetri til að fara um mitt kjördæmi og mér þykir það mjög slæmt. Það yrði til mikilla bóta ef það yrðu settar inn svona reglur. Að sjálfsögðu mundi þetta kalla á einhvern aukakostnað því að það þyrfti náttúrlega að greiða þingfararkaup til þeirra varamanna sem kæmu inn á hverjum tíma og kannski þá líka einhvern ferðakostnað til þeirra þingmanna sem væru þá að fara um kjördæmi sín en ég tel að þeir fjármunir væru óverulegir. Þetta mundi líka hafa annað í för sér, þetta mundi á vissan hátt styrkja lýðræðið, þetta mundi gefa varaþingmönnunum tækifæri til að koma hingað inn á Alþingi og fá að taka þátt í störfum þingsins. Það hlýtur að vera hið besta mál að sem flestir þjóðfélagsþegnar, fólk sem vill beita kröftum sínum til að vinna í stjórnmálum, landi og þjóð til heilla, fái þá tækifæri í formi umbunar með því að koma inn á Alþingi og sinna þingstörfum, taka þátt í pólitíkinni. Ég held að þetta væri á margan hátt mjög gott fyrir alla flokka ef hægt væri að gera þetta í meira mæli en gert er í dag og allir mundu græða á þessu. Ég tel að það sé einstök reynsla fyrir hvaða þjóðfélagsþegn sem er að fá tækifæri til að setjast hér inn á löggjafarsamkomuna og fá að fylgjast með því hvernig hún vinnur og hvernig þetta virkar allt saman, að það sé mjög mikils virði. Þetta var í raun og veru það sem ég vildi sagt hafa. Að öðru leyti vísa ég í ræðu mína frá því í fyrra. Ég renndi augum yfir hana áðan og eins og ég sagði í upphafi máls míns hefur ekkert breyst þar efnislega. Að lokum læt ég í ljós von mína um það að þetta frumvarp fái nú loks þá meðferð sem það á skilið, að það verði afgreitt héðan sem lög þannig að hér verði gerðar þær umbætur sem ég tel fyrir löngu orðnar tímabærar.

Herra forseti. Það er gaman að þingmaðurinn skyldi nefna að frumvarpið hafi verið flutt í fyrra, hér um bil upp á dag. Það undirstrikar að við þingmenn reynum að koma þingmálum sem okkur finnast mikilvæg inn eins fljótt og unnt er, eftir að þing kemur saman 1. október. Þeim sem koma eitthvað seinna inn, það þarf ekki að vera seinna en 15.–20. október fáum við yfirleitt ekki að mæla fyrir fyrr en einhvern tíma á vorþingi. Ég vil taka fram að í persónulegum samtölum við þingmenn fæ ég mjög góðar undirtektir við þetta frumvarp þótt það hafi ekki fengist afgreitt. En nú bind ég miklar vonir við orð hæstv. forseta Alþingis, Sólveigar Pétursdóttur, um að hún vilji skoða starfshætti Alþingis. Ég er bjartsýnni en áður á að e.t.v. séu betri tímar í nánd. Það vill svo til að við Guðjón Arnar Kristjánsson erum sveitungar frá Ísafirði og uxum þar bæði vaxið úr grasi. Ég þekki Vestfirðina afskaplega vel, geri mér góða grein fyrir því hve mismunandi kjördæmin eru og stóru kjördæmin seinfarin og þung yfirferðar. Ég er sannfærð um að betra væri að hafa oftar kjördæmavikur. Þá þyrfti heldur ekki að taka inn varamenn, þótt ég beri fulla virðingu fyrir því sjónarmiði sem hv. þingmaður setti fram. Það er affarasælla að vinnulag okkar sé þannig að við störfum yfir árið og fáum hlé til að fara í kjördæmin og þá oftar á þeim tíma sem helst er hægt að ná til fólksins, líka í stórum og þungfærum kjördæmum.

Virðulegi forseti. Nú hygg ég að það sé svo með flesta þingmenn, a.m.k. með okkur landsbyggðarþingmenn, að við erum mjög mikið að störfum þegar þing er ekki starfandi, t.d. í jólahléum og líka í sumarhléum. Við erum á þeytingi fram og til baka um kjördæmi okkar og jafnvel í annarra manna kjördæmum. Í litlum þingflokki eins og mínum eru þingmenn jafnframt háttsettir í sjálfum flokknum, formaður og varaformaður, og því fylgja skyldur um að mæta til funda og ráðslags víða um land. Það að finna sér eitthvað að gera er ekki vandamál í þessu starfi. Það sem mér finnst að hægt væri að græða á því að þingmenn fengju tækifæri til að fara út í kjördæmi sín á þingtíma væri að þá gætu þeir náð betra sambandi við fólk til að ræða um málefni líðandi stundar, m.a. þingmál sem eru í gangi í þinginu á hverjum tíma. Upp gætu komið mál sem gætu orðið tilefni til umræðu í þinginu og af því gætu sprottið tilefni til fyrirspurna. Ég fæ oft hugmyndir að fyrirspurnum þegar ég tala við fólk í mínu eigin kjördæmi. Manni dettur ýmislegt í hug og stundum hefur það jafnvel leitt af sér frumvörp til laga, þingsályktunartillögur eða annað þess háttar. Sambandið við kjósendur, það að fá að hitta fólk í þeirra eigin umhverfi, er ákaflega dýrmætt fyrir alla þingmenn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 75/1998. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir og Birkir J. Jónsson. Frumvarpið er flutt af þingmönnum úr öllum flokkum á Alþingi og hefur oft verið flutt áður. Hins vegar eru fleiri flutningsmenn að málinu nú en áður hefur verið. Málið er gamall kunningi í þingsal. Ég hef mælt fyrir því einum fjórum sinnum. Það gengur út á að fólki verði almennt heimilt að framleiða léttvín, vín undir 15% styrkleika. Í 1. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Við 4. gr. laganna bætist ný málsgrein er verður 3. mgr. og orðast svo: Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. og 2. mgr. 6. gr. skal heimilt að framleiða án leyfis vín úr innlendum berjum, ávöxtum eða jurtum til eigin neyslu sem í eru að rúmmáli minna en 15% af hreinum vínanda.“ Lög þessi mundu þegar öðlast þegar gildi, samkvæmt 2. gr. þessa frumvarps. Tilgangur frumvarps þessa er að gera þeim sem vilja og getu hafa til kleift að framleiða létt vín úr innlendum ávöxtum og jurtum og að þeir megi bera það fram án þess að slíkur heimilisiðnaður teljist lögbrot. Flutningsmenn telja að rétt sé að lagfæra áfengislögin þannig að framleiðsla léttvíns með tilgreindum hráefnum verði leyfð. Með því aukna frelsi sem hér er lagt til gæti innan fárra ára orðið til þekking við gerð matarvína sem kynni síðar að verða séríslensk framleiðslu- og verslunarvara, t.d. vín úr hreinni náttúruafurð eins og íslenskum berjum. Rétt er að geta þess að frumvarpið gerir ekki ráð fyrir því að þau vín sem fólki er heimilt að framleiða séu til sölu. Þá verður að fara allt aðrar leiðir, þ.e. leiðir sem nú eru í löggjöfinni, þ.e. eigi að framleiða í stórum stíl vín sem ætlað er sem söluvara í verslunum, vínbúðum eða veitingahúsum. Frumvarpið kveður ekki á um að farið verði út í framleiðslu á sérstakri söluvöru heldur opnar það fyrir að þeir fjölmörgu Íslendingar sem kunna til verka við að búa til matarvín fremji ekki dags daglega lögbrot við að nýta sér þá þekkingu sína, sem oft á tíðum hefur áunnist með því að fólk hefur þreifað sig áfram við að nota ýmsar íslenskar afurðir til að framleiða íslensk matarvín. Ég hef orðið þeirrar ánægju aðnjótandi að fá að bragða á ýmsum víntegundum hjá fólki sem framleiðir þau. Reyndin er sú, hæstv. forseti, að fólk má kaupa tæki til að framleiða vín, eins og menn vita. Til eru sérstakar búðir sem selja tækjabúnað til að framleiða áfengt öl og vín en fólki er í raun bannað, samkvæmt íslenskum lögum, að nota þau í þeim tilgangi að framleiðslan verði áfeng að einhverju ráði. Þetta er tvískinnungsháttur, hæstv. forseti, að menn mega kaupa tækin og allt sem til víngerðar þarf en megi ekki nota þau til þess er þau eru ætluð. Þessu held ég að þurfi að breyta. Ég og aðrir flutningsmenn að frumvarpinu viljum styðja við þá þekkingu sem víða er til á Íslandi, einkum í sveitum landsins og sérstaklega, að ég tel, hjá konum sem búa á landsbyggðinni, bændum eða bændakonum, sem kunna margar hverjar að framleiða ágætis matarvín úr íslenskum jurtum, sérstaklega berjavín og rabarbaravín. Reyndar má einnig gera vín úr fíflum o.s.frv. Margs konar þekking er til í landinu í þá veru. Hún er hins vegar falin vegna þess að fólk veit að þetta er lögbrot. Það hefur ekki leyfi til að framleiða vín með þeim styrkleika sem almennt er á matarvínum, frá 7% og upp í 15%. Það er hins vegar gert, ella yrðu vínin ekki sérlega geymsluvæn til langs tíma, þótt geymsluþolinu mætti einnig ná fram með gerviefnum, rotvarnarefnum o.s.frv. En þá eru menn í raun að eyðileggja indælis náttúruafurð sem hægt er að framleiða úr íslenskum jurtum, berjum og ávöxtum. Mín niðurstaða er því sú, hæstv. forseti, að þetta mál, sem ég hef oft í gamni og alvöru kallað litla bruggmálið, eigi að fá hljómgrunn hér á Alþingi. Ég vona að þingmenn samþykki á endanum að Íslendingum, eins og nágrönnum okkar á Norðurlöndunum, verði heimilt að framleiða sín eigin matarvín og það teljist ekki lögbrot, að menn megi bera eigin framleiðslu fyrir gesti alveg eins og menn mega bera fram sitt eigið hangikjöt eða rúllupylsu eða magál, þeir sem kunna enn að gera slíkt, heimagerða framleiðslu, án þess að við því sé amast. Ég er sannfærður um að þegar fólki verður leyft að framleiða eigin matarvín mun ýmis þekking koma upp á yfirborðið sem útsjónarsamir menn í vínframleiðslu munu sækjast eftir, þ.e. uppskriftir og framleiðsluaðferðir fólks. Ég hygg að það að heimila þessa framleiðslu geti orðið til að síðar verði framleidd vín í stórum stíl sem teljist séríslensk framleiðsla, séríslensk afurð. Þau nytu þess að vera framleidd í okkar hreina umhverfi og fengju þann gæðastimpil sem ég tel að hægt væri að fá á framleiðslu íslenskra léttvína. Ég sé í þessu tækifæri fyrir framtíðina. Eins og ég tók fram áður yrði það hins vegar að fara í annan farveg ef menn ætluðu að framleiða vín í stórum stíl. Þá yrðu menn að uppfylla allar þær reglur sem fylgja þarf við að framleiða vín, hafa til þess sérstakt húsnæði, uppfylla hreinlætisreglur, hafa lokaðar geymslur o.s.frv. eins og menn þekkja úr áfengislögunum í dag. Þar erum við bara komin á annað stig. Þetta frumvarp fjallar hins vegar ekki um það heldur er eingöngu um að ræða að leyfa fólki sem hefur áhuga, vilja, getu, þekkingu og aðgang að hráefni til víngerðar að nýta sér það. Ég held að slík þekking sé víða til í sveitum landsins og muni verða eftirsóknarverð síðar, þegar fólk þarf ekki að fela framleiðsluna á flöskum í efstu hillunum í búrinu í sveitinni. Fólk fengi þar með að sýna sérþekkingu sína og kunnáttu og bera ljúffeng matarvín á borð með íslenskri villibráð. Ég held að það mundi auka gildi þess sem við kunnum í íslenskri matargerð.