Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að kveðja mér hljóðs utan dagskrár og þakka forseta fyrir að hann hefur gefið mér tækifæri til þess, vegna þess að mig langar að koma þeirri fsp. á framfæri við hæstv. fjmrh. hvenær búast megi við því að lánsfjáráætlun verði lögð fyrir Alþingi og hvort búast megi við því að það verði áður en af jólaleyfi alþm. verður. En um leið og ég kem með þessa fsp. utan dagskrár hlýt ég að eyða nokkrum mínútum Alþingis í að vekja athygli á með hvaða hætti að þessum málum hefur verið staðið á undanförnum árum því að nú þegar aðeins ein vika er til 2. umr. fjárl. - það er gert ráð fyrir að hún verði eftir næstu helgi - hefur lánsfjáráætlun ekki enn séð dagsins ljós á borðum þm. og eftir því sem ég best veit hefur ekki verið gerð grein fyrir lánsfjáráætlun í fjvn. Það eru sjö ár liðin síðan lánsfjáráætlun var fyrst lögð fyrir Alþingi í þeirri gerð sem nú er gert og þá þótti þm. sem þá voru í stjórnarandstöðu að það skjal væri allt of seint lagt fram. Með lánsfjáráætlun var lagt fram frv. að lánsfjárlögum, en frv. var samþykkt sem lög frá Alþingi samtímis því að fjárlög voru samþykkt haustið 1975, haustið 1976 og haustið 1977. Það var vissulega ætlunin að haga þessum málum örlitið öðruvísi. Það tókst þó ekki. En við 2. umr. fjárl. var lánsfjáráætlun lögð fram og áður en fjárlög voru samþykkt höfðu verið samþ. heimildarlög til lántöku samkv. þeirri áætlun. Þeim sem settust í ráðherrastólana í sept. 1978 fannst rétt að láta nú ekki þetta endurtaka sig, eins og þeir orðuðu það, og inn í lög nr. 13 frá 1979 var sett ákvæði, í 14. gr. þar, um að ríkisstj. skyldi leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn og skyldu þær fylgja fjárlagafrv. Í 15. gr. þessara laga er síðan tekið fram hvað í þessari lánsfjáráætlun skuli vera, sem var nánast það sama og verið hafði frá því að hún var fyrst samin, en áður hafði framkvæmdaáætlun verið lögð fyrir Alþingi allt frá árinu 1963. Þessum málum hefur svo verið háttað síðan, að lánsfjáráætlun og lánsfjárlög hafa aldrei verið samþ. samtímis fjárl. Í fyrra voru að vísu drög lögð fram með frv., en gjarnan hefur verið komið fram á fjárlagaárið þegar lánsfjárlög hafa verið samþykkt og lánsfjáráætlunin lögð fram. Vitaskuld liggur það í hlutarins eðli að með slíkri áætlun og með slíkri löggjöf er ætlast til þess að Alþingi fái tækifæri til þess, þegar fjárlög eru samþykki, að hafa heildaryfirsýn yfir fjármál ríkisins, yfir lánsfjármarkaðinn og yfir lántökur yfirleitt, hvort heldur hjá ríkinu, hjá fyrirtækjum ríkisins eða hjá einstaklingum. Framkvæmdin hefur verið með þeim hætti sem ég gat um áðan. Í aprílmánuði hefur samþykktin átt sér stað og það sem meira er: þegar fjárlagafrv. er til umr. fást ekki upplýsingar um hvernig framkvæmdin hefur átt sér stað og hversu langt komið er að framkvæma þá áætlun sem samþykkt hefur verið. Það hefur ekki heldur verið farið eftir 12. gr. laganna sem ég vék að áðan, þar sem segir að Ríkisendurskoðun skuli fylgjast með framkvæmd fjárlaga í umboði Alþingis og þá að sjálfsögðu gera Alþingi grein fyrir hvernig framkvæmd fjárlaga yfirstandandi árs hafi farið fram. Á síðasta þingi var slík skýrsla gerð og lögð fyrir Alþingi, en hún hefur ekki komið fram á þessu ári. Þá vil ég ennfremur benda á að ríkisreikningurinn fyrir árið 1981 var lagður fram þegar Alþingi kom saman í haust, en það hafði þó tekist í mörg ár að leggja ríkisreikninginn, A-hlutann, óendurskoðaðan fram þremur mánuðum eftir áramót svo að alþm. fengju tækifæri til þess áður en Alþingi lyki að líta yfir hann og hafa hann undir höndum yfir sumarið þar til nýtt fjárlagafrv. kæmi til umfjöllunar á Alþingi. Um framkvæmd lánsfjáráætlunar ársins 1982 vita þm. ekki. Ég efast ekki um að fjvn.-menn hafa fengið þær upplýsingar sem þeir hafa beðið um, en á borð alþm. hefur ekki komið fram sú skýrsla sem a.m.k. á s.l. ári var lögð fyrir Alþingi. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. alþm. hafi hugmynd um að nú þegar mun vera búið að taka erlend lán fyrir á 4. milljarð, en aðeins er heimild fyrir 2 milljörðum 250 millj. kr. Um þetta hefur Alþingi enga vitneskju. Vaninn hefur verið sá, að hafi verið hafið fram úr áætlun með samþykki ríkisstj. og þeirra flokka sem ríkisstj. styðja hefur frv. gjarnan verið lagt fram í árslok og fengin staðfesting á því að heimildir væru fyrir hendi. Ég vík að þessu hér til að sýna fram á með hvaða hætti að þessum málum hefur verið staðið. Ég vitna þá til greinar sem einn af hagfræðingum Seðlabankans ritar í Fjármálatíðindin, en þar segir hann, með leyfi forseta: „Á þessu síðasta tímabili frá 1975 hófst gerð almennra lánsfjáráætlana í framhaldi af fyrri framkvæmda- og fjáröflunaráætlunum allt frá árinu 1963, og gilti hin fyrsta þessa.a nýju áætlana um árið 1976. Var vandamál erlendrar skuldasöfnunar í fyrstu tekið mjög alvarlega og það sett sem eitt helstu markmiða áætlananna að hafa hemil á henni. Bar það nokkurn árangur í fyrstu, en síðan hefur þessi viðleitni snúist í vonlitla varnarbaráttu, svo sem eftirfarandi talnaraðir sýna.“ Þá sýnir hagfræðingurinn hvernig hlutfall erlendra lána hefur þróast úr 31% upp í nærri 45% á árinu 1982. Þessi orð eru ekki orð stjórnmálamanns í stjórnarandstöðu, heldur sérfræðings þeirrar stofnunar sem fjallar um þessi mál fyrir hönd ríkissjóðs. Þetta er dæmi þess með hvaða hætti landinu er stjórnað í dag. Auk þessa er hægt að benda á að á Alþingi er fjallað nú um brbl. þau sem ríkisstj. gaf út á s.l. sumri. Frv. hefur verið til meðferðar í fjh.- og viðskn. á mörgum fundum þar og það verður ekki hægt að segja um þá sem þar hafa forustu að þar hafi ekki verið unnið að málum, enda vissulega ástæða til að upplýsa öll þau óvissuatriði sem þar eru á ferðinni. Ég vil til rökstuðnings því hvernig ég álit landinu raunverulega stjórnað leyfa mér að benda á að á fjh.- og viðskn.-fund í morgun var til kvaddur prófessor frá lagadeildinni, Sigurður Líndal, og hann spurður álits á áhrifum þess ef brbl. yrðu ekki samþykkt. Skoðun hans er öndverð við þá skoðun sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. í Morgunblaðinu 30. nóv. s.l.  Á það má benda líka, að samkv. 2. gr. brbl. er ríkisstj. heimilað að ákveða í sérstakar láglaunabætur 50 millj. kr. Það er þegar farið að greiða þær samkv. reglugerð sem rn. setur. Í greininni segir að tilhögun þessara bóta verði ákveðin í samráði við samtök launafólks, en það var upplýst jafnframt á fundi nefndarinnar að samþykki þeirra væri ekki fyrir hendi. Hér er verið að útdeila peningum samkv. lögum sem mjög hafa verið umdeild, svo að meira sé ekki sagt, og það er fjmrn. eitt sem útdeilir þeim 50 millj. kr. sem um getur í þessari ákveðnu grein. Það kom meira að segja fram á fundinum í morgun að það væri mjög mikið vafaatriði hvernig bæri að skilja 1. gr. þessa frv. með tilliti til þess hvað gerðist 1. mars á næsta ári. Sá lagaprófessor, sem kom til fundar við n., lét þau orð falla, að samkv. greininni eins og hún lítur út þegar hún er lesin verði ekki aðeins um að ræða að fella niður helming verðbóta 1. des., heldur gildi það líka um verðbætur 1. mars o.s.frv., verði þetta frv. samþykkt. Ég minnist þess, að einn af verkalýðsleiðtogum og stuðningsmaður núv. ríkisstj. orðaði það svo, þegar hann var spurður að því hvernig hann gæti staðið að slíkum lögum, að það væri mikill munur á því hvernig brbl. væru úr garði gerð og á þeirri löggjöf sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar stóð fyrir, því að hér væri aðeins um að ræða að fella skyldi einu sinni niður helming verðbóta á laun, en ekki oftar. Mér sýnist að með því sem þarna var sagt sé fallin forsenda þessa hv. þm. fyrir stuðningi við það frv. sem er til umr. í Ed. Ég vildi láta þetta koma hér fram um leið og ég gagnrýni mjög hvernig unnið er í sambandi við lánsfjáráætlun. Alþingi fær ekki tækifæri til að fjalla um þessa hluti og ég spyr því ráðh.: Má búast við að lánsfjáráætlun verði lögð fyrir Alþingi fyrir jól? Má gera ráð fyrir að hún verði afgreidd á sama tíma og fjárlagafrv.?



Herra forseti. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen hefur spurst fyrir um hvenær frv. til lánsfjárlaga og lánsfjáráætlun verði lögð fram hér í þinginu og hvort lánsfjárlög verði afgreidd samhliða fjárlagafrv. og þá sérstaklega hvort þessi mál verði til afgreiðslu fyrir jól. Það er rétt, sem kom fram í ræðu hans áðan, að það hefur verið allur gangur á því hvenær þessi mál hafa verið lögð fram hér í þinginu og hvenær þau hafa verið afgreidd. Stundum hafa þessi mál komið fram á haustþingi, stundum ekki. Oftast hefur liðið langur tími frá því að málin komu inn í þingið og þar til þau voru afgreidd og venjulegast hefur verið langt liðið á nýtt ár. Nú eru aðeins tvær vikur þar til jólaleyfi hefst og sennilega jafnvel styttri tími en það, kannske ekki nema 9 vinnudagar þingsins. Það ætti því að vera nokkuð auðvelt að fullyrða að lánsfjárlög verði ekki afgreidd fyrir jól. Ég hygg að það sé líka nokkuð óvíst hvort frv. til lánsfjárlaga verður lagt fram fyrir jól með tilliti til þess hversu fáir dagar eru eftir til jóla.  Ég minni á að fyrir einu ári var frv. til lánsfjárlaga lagt fram í þinginu 27. okt., en frv. var ekki afgreitt frá þinginu fyrr en 5. apríl. Það virðist því vera staðreynd, að hvort sem þessi frv. eru fyrr eða siðar á ferðinni í þinginu hljóta þau venjulegast afgreiðslu nokkuð seint. Satt best að segja man ég ekki betur en stjórnarandstaðan hafi lagt talsverðan metnað í það á s.l. vetri að koma í veg fyrir að lánsfjárlög væru afgreidd fyrir jól og héldi uppi málþófi í þinginu til að koma í veg fyrir það. Þeir vildu að vísu ekki viðurkenna að málþófið snerist um það, en við sem til þekktum bak við tjöldin vissum betur. Þetta hefur þegar komið fram, gerði það í umr. hér á Alþingi í fyrra, og er ekki ástæðulaust að það er rifjað upp nú.

Breytti það nokkru eftir jólin?

Hins vegar fór það svo, að frv. var býsna lengi í meðförum hér í þinginu, eins og menn muna, og var ekki afgreitt fyrr en undir vorið. Ég hygg að óljóst sé um afgreiðslu ýmissa mála í þinginu, og eitt af þeim málum sem nokkuð er óljóst um afgreiðslu á er að sjálfsögðu lánsfjárlög. Með tilliti til þess hygg ég að sé meira virði að lánsfjárlögin og lánsfjáráætlun séu undirbúin sem best þannig að meiri líkur verði á að Alþingi afgreiði þau sæmilega tímanlega á næsta ári. Það skiptir greinilega ekki máli hvort lánsfjárlög eru afgreidd einum mánuðinum fyrr eða seinna og það gildir ekki það sama um lánsfjárlögin og um fjárlög, sem að sjálfsögðu verður að afgreiða fyrir áramót. Ég vil nefna í þessu sambandi, að ýmis erfið úrlausnarefni eru fyrir hendi þar sem lánsfjáráætlun er og þessi úrlausnarefni hafa vissulega tafið fyrir þeim aðilum sem hafa verið að undirbúa gerð lánsfjáráætlunar. Ég nefni sem dæmi það mikla vandamál sem er fyrir hendi í Fiskveiðasjóði. Hann stendur frammi fyrir vandamálum sem hafa verið að safnast upp á mörgum undanförnum árum og að talsverðu leyti má rekja aftur til seinasta áratugs, en að nokkru leyti stafa af fjárhagserfiðleikum útgerðar um þessar mundir og greiðslufalli sem orðið hefur hjá mörgum útgerðarmönnum, sem veldur því að Fiskveiðasjóður er í sérstökum greiðsluerfiðleikum upp á tæpar 500 millj. kr. Þetta er það vandamál sem mjög !engi tafði fyrir því að stjórn Framkvæmdasjóðs Íslands legði fram tillögur sínar um fjáröflun til sjóðanna og um skiptingu á framlögum til fjárfestingarlánasjóða, en þær tillögur komu í októbermánuði s.l. Annað dæmi um vandasöm úrlausnarefni eru orkuframkvæmdir á næsta ári. Það liggja fyrir hugmyndir og tillögur um mjög verulegar orkuframkvæmdir. Ég get t.d. nefnt sem dæmi, að fyrstu tillögur og hugmyndir sem fram komu hjá Landsvirkjun um framkvæmdir á Landsvirkjunarsvæðinu voru um erlendar lántökur í því sambandi upp á 1000 millj. kr. Þar til viðbótar koma svo áformaðar framkvæmdir í sambandi við byggðalínur og Blönduvirkjun, sem hvort tveggja verður væntanlega á vegum Landsvirkjunar, upp á samanlagt um 550 millj. kr. Það er alveg ljóst að við verðum að fara af mikilli gát á næsta ári í sambandi við erlendar lántökur. Það er alveg ljóst að við getum ekki leyft okkur að taka lán einfaldlega eftir því sem hugur girnist og framkvæmdahugur stendur til hjá hinum ýmsu aðilum. Það verður því að skera framkvæmdaáform talsvert mikið niður og það hlýtur að þurfa margvísleg samráð til þess að það verði gert af nægilegu viti. Erlendar skuldir eru vissulega ískyggilega háar í hlutfalli við þjóðarframleiðslu og greiðslubyrði af erlendum lánum hefur farið vaxandi. Ástæður þess eru margar, eins og menn þekkja. Vextir af erlendum lánum hafa verið óvenjulega háir á þessu ári. Einnig hefur deilitalan í þessum hlutföllum báðum, þ.e. þjóðarframleiðslan annars vegar og svo hins vegar útflutningsframleiðslan, verið að dragast saman, þannig að prósentutalan eða sjálft hlutfallið sem hér um ræðir hefur farið hækkandi. Einnig er það áhyggjuefni ef vaxandi viðskiptahalli, sem stafar af þessum sama samdrætti í þjóðarbúinu á eftir að stuðla að auknum erlendum skuldum. Ég ítreka því, sem ég hef þegar nefnt, að það verður að fara að af ýtrustu varfærni. Reynslan sýnir að það er hyggilegra að undirbúa lánsfjárlög sem best og hefur ekki mikið upp á sig að leggja þau fram í þinginu mjög snemma ef þau eru hér svo til afgreiðslu í mjög marga mánuði. Ég verð því að svara spurningum hv. þm. þannig, eins og ég hef þegar gert, að það er einsýnt að lánsfjárlög verða ekki afgreidd fyrir jól og raunar með öllu óvíst að þau verði lögð fram fyrir jól. Hins vegar verður óhjákvæmilegt að taka endanlega afstöðu til þess hluta lántökunnar sem snýr að ríkisframkvæmdum, framkvæmdum A-hluta stofnana og B-hluta stofnana og lántökum í því sambandi, og ég geri ráð fyrir að haft verði samráð við fjvn. um þá hlið málsins og henni gerð grein fyrir hvað þar er um að ræða. Um erlendar lántökur á árinu 1982 sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða nú, en mun gera það síðar, því að ég hef engin gögn í höndum um það mál. Þó vil ég segja það, að ég held að hv. fyrirspyrjandi Matthías Á. Mathiesen hafi tekið ansi stórt upp í sig þegar hann var að lýsa því hér áðan hvað væri búið að taka mikið af erlendum lánum án þess að heimildir væru fyrir hendi af hálfu Alþingis til þess. Það er á nokkrum misskilningi byggt. Ég hygg að það séu ákaflega fá dæmi þess að farið hafi verið fram úr lánsfjáráætlun umfram það sem felst í lántökum sem Alþingi hefur þegar veitt heimildir fyrir. Ég gæti nefnt tvö dæmi þar um. Það er annars vegar framkvæmdir Landsvirkjunar og hins vegar lántökur í þágu Járnblendifélagsins, en um hvort tveggja lágu fyrir formlegar heimildir þingsins og lántökur í þessu skyni eru æðistór partur af heildarlántökunum. Að öðru leyti hygg ég að lántökur hafi fyrst og fremst farið fram úr hjá atvinnufyrirtækjum almennt, sem taka lán bæði vegna skipainnflutnings og vegna vélakaupa og tækjakaupa með samþykki langlánanefndar, en allt eru þetta lántökur sem ekki þarf formlega heimild Alþingis til. Ég mun gera Alþingi grein fyrir lántökum á árinu 1982 við síðara tækifæri, en ég hygg að málið sé ekki á þann veg sem hv. fyrirspyrjandi lýsti áðan. Vissulega væri full ástæða til að fara einhverjum orðum um þessar tröllasögur, sem hv. fyrirspyrjandi var að segja úr nefnd einni hér í þinginu, sem hann á sæti í, hv. fjh.- og viðskn. Nd. Ég greip ekki þessar tröllasögur nægilega vel til þess að ég geti farið mörgum orðum um þær. Mér fannst þær einkennilegar margar hverjar, einkum og sér í lagi yfirlýsingar prófessora um að lög, sem sett eru í ákveðnum yfirlýstum tilgangi af hálfu ríkisstj., eigi að merkja eitthvað allt annað en öll þjóðin veit að þau merkja. Það eru einhverjir einkennilegir atburðir að gerast í fjh.- og viðskn. ef þar koma prófessorar og lýsa því yfir að lög merki eitthvað allt annað en allir, bæði stjórn, stjórnarandstaða og þjóðin öll, hafa talið að þau merktu. En ekki vil ég fara frekari orðum um þá atburði. Hins vegar vil ég segja það um láglaunabæturnar, sem hv. fyrirspyrjandi gerði hér að umræðuefni, að það er ekki rétt að farið sé að borga þær út nú þegar og ekki heldur rétt að gefin hafi verið út reglugerð um þær. Hins vegar er hvort tveggja í undirbúningi og ég geri ráð fyrir því að reglugerð verði gefin út innan fárra daga, þannig að greiðslur geti átt sér stað fyrir jól. Að því er stefnt. Það er alveg ljóst að í brbl. er fullgild heimild til greiðslu þessara bóta og það jafnvel þótt lögin séu umdeild, eins og hv. þm. nefndi hér sérstaklega sem rök fyrir því að lagagrundvöllur væri hæpinn. Auðvitað skiptir ekki ýkjamiklu máli hvort lög eru umdeild eða ekki umdeild. Ef þau eru fyrir hendi, eins og er í þessu tilviki, eru þau fullgildur lagagrundvöllur og reglugerðir eru þá byggðar á þeim og þá þar með ákvörðun um greiðslu bóta. Herra forseti. Ég hygg að ég hafi svarað þeim fsp. sem hér komu fram.



Herra forseti. Hv. málshefjandi, hv. þm. Matthías Á. Mathiesen, vék óbeint að mér í ræðu sinni áðan. Af því tilefni vil gera örstutta aths. Hann skýrði frá því, að prófessor við lagadeild Háskólans hefði í morgun, að mér skildist, komið á fund fjh.- og viðskn. Ed. og þar haldið fram gagnstæðum skilningi við það sem ég sagði í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum. Hann hélt því fram að prófessor Sigurður Líndal hefði sagt að ef brbl. væru felld eða féllu niður af öðrum sökum mundi þurfa að greiða þann verðbótafrádrátt sem átt hefur sér stað frá 1. des.

Frá þeim tíma sem lögin verða felld, ef yrðu.

Já, ætli það sé ekki verðbótafrádrátturinn sem átti sér stað 1. des. Það er varla um annað að ræða. 
             Ég hafði hins vegar látið hafa eftir mér í Morgunblaðinu að þau réttaráhrif laganna sem fram væru komin högguðust ekki af því hvert yrði frambúðargildi þessara brbl. Ég vil aðeins í þessu sambandi benda á, að þessa skoðun, sem ég lét í ljós þarna, má finna í bók sem ég skrifaði fyrir að ég held 22 árum eða jafnvel fyrr. Ég hygg að sömu skoðun sé að finna í ritum um stjórnlagafræði sem eru fyrir hendi frá fyrirrennurum mínum við Háskólann. Ég hygg að sömu skoðun sé að finna í fræðiritum á Norðurlöndum, sem hafa verið rituð um þessi efni. Ég veit ekki betur en þetta hafi alltaf verið kennt við Háskólann, nema það hafi orðið einhver skyndibreyting á því nýlega. Ég held að það sé að öðru jöfnu meira leggjandi upp úr því sem menn skrifa um svona atriði áður en sérstakt tilefni hefur komið til sem deilur standa um. Ég veit að prófessor Sigurður Líndal er ágætur fræðimaður í lögum og jafnvel ekkert síðri fræðimaður á öðrum sviðum. En þegar leitað er álits prófessora, eða svo var það í minni tíð við Háskólann, er yfirleitt leitað til þeirra prófessora sem kenna þá grein sem það deiluatriði varðar sem deilt er um eða menn vilja fræðast um. Þess vegna þykir mér dálítið undarlegt að það skuti ekki hafa verið fremur leitað til annars ágætis fræðimanns við lagadeild Háskólans, prófessorsins í stjórnlagafræði, Gunnars G. Schram, þegar leitað er upplýsinga um þetta efni. En hv. þm. Matthías Mathiesen er sjálfur lögfræðingur og hann veit þar af leiðandi að það kemur einstaka sinnum fyrir að lögfræðingar eru ekki á sama máli. Þegar svo er er þrautalendingin að leita til dómstóla, ef á þarf að halda, þegar þar að kemur, og fá úr því skorið. Þess vegna hefur það ekki mikið til síns máls að hafa langt mál um þetta atriði hér. Það er öruggt, að ef slíkri kenningu er haldið fram sem þeirri, er hann sagði frá, verður leitað til dómstóla á sínum tíma, ef svo ólíklega færi að brbl. yrðu felld, og þá yrði skorið úr þessu af réttum aðilum. Við dómara tjóar ekki að deila, eins og við vitum báðir. En hvað sem því líður finnst mér nú, þegar ég heyri þessa í mínum eyrum nýstárlegu kenningu, vera aukið tilefni fyrir þá hv. þm. sem kynnu að hafa hugsað sér að greiða atkv. á móti þessum brbl. að taka þá afstöðu sína til rækilegrar endurskoðunar því að öllum má ljóst vera hvílíkan glundroða og óþolandi réttaróvissu mundi leiða af því ef allt þyrfti að rekja upp á ný sem framkvæmt er eftir brbl. Ég vænti þess að hver og einn hugsi sig um tvisvar áður en hann tekur slíka áhættu. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta atriði. Það kemur á daginn ef á reynir, eins og ég sagði, hvað er hið rétta í þessu efni. En ég vildi aðeins láta þetta koma fram og þá sérstaklega að ég hef sagt það, sem haft er eftir mér í því ágæta blaði Morgunblaðinu, fyrir langa löngu í ritverki um það efni.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi Matthías Á. Mathiesen gerði að umtalsefni vinnu fjh.- og viðskn. Ed. og fjh.- og viðskn. Nd. að brbl., sem þar eru til meðferðar, og þá sérstaklega ummæli prófessors Sigurðar Líndals á fundi n. í morgun. Ég greindi þeim þm., sem fundinn sátu í morgun og ég náði til, hér fyrr á þessum fundi, m.a. hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, frá því að prófessor Sigurður Líndal hefði óskað eftir fresti til morgundags til að ganga endanlega frá sínu áliti. Ég tel það mjög óheppilegt að hv. þm. Matthías Á. Mathiesen skyldi engu að síður fara í þessari umr. um lánsfjáráætlun, sem er allt annað mál í sjálfu sér, fara að greina sérstaklega frá ummælum sem prófessor Sigurður Lindal hafði á fundum n. þegar prófessor Sigurður Líndal hafði óskað eftir fresti til morgundags til að gera nefndinni endanlega grein fyrir sínum skoðunum. Ég held að það sé mjög óheppilegt, þegar þingnefndir fá sérfræðinga til viðtals við sig og óska sérstaklega eftir því að þeir tjái sig um málin sem sérfræðingar, að verið sé að hlaupa inn í þingsalina með frásagnir af ummælum þeirra þegar viðkomandi sérfræðingar hafa óskað eftir fresti til næsta dags til að skila skriflegri niðurstöðu í málinu. Það má nefna í því sambandi, að eitt af þeim atriðum sem prófessor Sigurður Líndal tjáði sig um á fundinum hafði hann ekki skoðað sérstaklega áður en hann kom á fundinn. Þess vegna m.a. bað hann um frest til næsta dags til að geta kynnt sér málið nánar. Vegna ummæla hæstv. utanrrh. vil ég hins vegar geta þess, að það var niðurstaða fjh.- og viðskn. að leita formlega til forseta lagadeildar Háskólans og óska eftir því að hann, sem æðsti embættismaður lagadeildarinnar, benti á þann prófessor sem menn þar vildu að veitti þessa umsögn. Það er því ekki fjh.- og viðskn. sem valið hefur prófessor Sigurður Líndal til að veita þessa umsögn, heldur var það forseti lagadeildar Háskóla Íslands sem valdi þann prófessor við skólann sem hann taldi að þessa umsögn ætti að láta í té. Ég vil taka undir þau orð, sem hæstv. utanrrh. sagði hér, að prófessor Sigurður Líndal er með virtustu fræðimönnum hér á landi, ekki aðeins í lögfræði heldur í réttarsögu og ýmsum öðrum fræðigreinum. Ég tel það mjög óheppilegt vegna samskipta n. við ýmsa umsagnaraðila í þjóðfélaginu og vegna prófessors Sigurðar Líndals sérstaklega að ummæli hans skuli blandast svo í pólitískar deilur á þinginu áður en hann hefur haft tækifæri til að láta umsögn formlega í té. Ég vil biðja menn að biða með niðurstöður sínar og ályktanir um þetta mál út frá hans umsögn þangað til hún liggur formlega fyrir. Hitt er svo rétt að hér komi fram, því að n. hefur þegar lokið afgreiðslu á því máli, að á fundum n. hafa komið fram frá þeim aðilum sem við höfum kvatt til mismunandi skoðanir á þeim lögfræðilegum atriðum sem hér hafa verið gerð að umtalsefni varðandi túlkun 1. gr. Fyrra atriðið er hvort kaupgjaldsvísitala hækki ef frv. fellur á tímabilinu des. til 1. mars og hitt atriðið er hvort þau ákvæði sem kveða á um sérstaka helmingun verðbótahækkana eigi eingöngu við eitt verðbótatímabil, þ.e. það sem nú stendur yfir, eða hvort það eigi við öll verðbótatímabil þar á eftir. Eins og hæstv. fjmrh. lýsti hér áðan hefur ávallt í yfirlýsingum ríkisstj. um þetta efni á undanförnum mánuðum komið skýrt fram að eingöngu er um þessa einu niðurfærslu að ræða. Ég vek athygli hv. þm. á að í þessari 1. málsgr. lagagr. er vitnað í tvenn önnur lög og endanlegur skilningur á 1. málsgr. er háður því hvernig menn lesa út úr lögum nr. 10/1981, 5. gr., og lögum nr. 13/1979, 48.–52. gr. Hagstofustjóri Klemens Tryggvason var fyrstur þeirra sem komu á fund fjh.- og viðskn. til þess að tjá sig um þetta atriði. Hans skoðun var ótvíræð. Hann tjáði n. að hann hefði borið sig saman við færa lögfræðinga. Að hans dómi mundi vísitalan hækka ef lögin yrðu felld á tímabilinu. síðan hafa komið fulltrúar frá Vinnuveitendasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands og lagt fram skriflega grg. til n. Þar koma andstæð viðhorf fram: annars vegar að það hafi ekki áhrif þó lögin séu felld og hins vegar að það hafi áhrif. Það var á grundvelli þessara mismunandi sjónarmiða, sem höfðu komið fram á fundum n. frá Klemens Tryggvasyni hagstofustjóra, frá fulltrúum Vinnuveitendasambands Íslands og frá fulltrúum Alþýðusambands Íslands, sem óskað var eftir því við forseta lagadeildar Háskóla Íslands að hann benti á prófessor við lagadeildina til að tjá sig um þetta lögfræðilega atriði. Ég bið hv. alþm. að bíða með nánari umr. um þetta atriði þar til öll málsskjöl liggja fyrir.



Herra forseti. Það virðist vera ljóst, eða nokkurn veginn ljóst skulum við orða það, af því sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan að ekki munu a.m.k. verða afgreidd lánsfjárlögin fyrir jólahlé, vafasamt taldi hann að þau yrðu lögð fram, hafi ég tekið rétt eftir, og hið sama á við um lánsfjáráætlun. Í sjálfu sér er þetta ekkert nýtt. Menn upplifðu líka á ráðherratíð hæstv. fyrrv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen, ef ég man rétt, að með seinni skipunum væru þessi gögn á ferðinni.

Alltaf að samþykkja fjárlögin.

En þetta er auðvitað eitt af þeim málum sem Alþingi stendur oftar frammi fyrir, þ.e. að hæstv. ráðh. og ríkisstj., og ekki bara þessi ríkisstj., ég tek það enn skýrt fram, þannig að það valdi ekki misskilningi, vinna með allt öðrum hætti en Alþingi ætlast til af þeim. Það er auðvitað meginmál. Ég hef velt því fyrir mér æðilengi hvaða tilgangi t.d. þjónaði afgreiðsla fjárlaga á hinu háa Alþingi. Þau eru að mörgu leyti, mestu leyti kannske og þá mest hin síðari ár, orðin nokkurs konar pappírsgagn. Það mun t.d. vera búið að setja upp önnur fjárlög við hliðina á þeim fjárlögum sem Alþingi afgreiðir, veita aukafjárveitingar til haustsins í haust, það sem af er árinu fram í október, sem eru milli 5 og 600 millj.

Hvað er þetta?

Er hæstv. forseti Nd. ekki með á nótunum?

Nei.

Það er sjálfsagt að endurtaka þetta. Ég hélt að hann heyrði af því að hann situr ekki fjær en þetta. Það er búið að setja upp framkvæmdafjárlög fyrir hæstv. ráðh. og embættismannakerfið við hliðina á hinum raunverulegu fjárveitingum, sem Alþingi er að samþykkja. Í okt. s.l. nam sú upphæð á milli 5 og 600 millj. kr. Hefur nú hæstv. forseti Nd. náð þessu?

Ég hef heyrt.

Já, það er gott, og meltir það vonandi. Þetta er auðvitað eitt sýnishornið af því hvernig framkvæmdavaldið fer með málin. Það er orðið til lítils gagns fyrir hv. Alþingi, fjárveitingavaldið, að vera hér með skæklatog um fjárveitingaupphæðir til hins eða þessa málaflokksins þegar hæstv. ráðh. og aðrir ráðsmennskast á sama tíma með fjármuni svo hundruðum milljóna skiptir að eigin geðþótta. Ég tek undir það með hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen að hæstv. fjmrh. gaf það fyllilega í skyn í fjárlagaumr. að bæði lánsfjárlögin og lánsfjáráætlunin yrðu lagðar hér fram á Alþingi innan nokkurra vikna, ef ég man orðalagið rétt. Það er engu líkara en hæstv. ráðh. hafi þá ekki vitað á hvaða árstíma jólahátíðin er. Kannske hann hafi sömu hugmyndir uppi og hans ágæti flokksbróðir í Delirium Bubonis að fresta jólunum. En auðvitað hefur tímatal ekkert breyst frá því að hæstv. fjmrh. flutti fjárlagaræðuna fyrir nokkru. Jólahátíðin er á sama tíma enn og ætla mætti að hún væri þá. Kannske er ekki ástæða til að fjölyrða öllu frekar um þetta, en snúa sér aðeins að öðru efni þessara umr. Það kann að vera rétt hjá hv. formanni þingflokks Alþb. að ekki sé æskilegt að vera að ræða vafaatriði hér á hv. Alþingi, sem ákveðnir einstaklingar, í þessu tilfelli lagaprófessor, hafa ekki enn látið frá sér fara formlega, þó þess sé að vænta að það verði gert, en fyrst þessu máli er hreyft á Alþingi verður ekki komist hjá því að ræða það. Þetta er það mikilvægt mál að það er full ástæða til uppgjörs. Ég skal sleppa því að ræða sérstaklega ummæli prófessors Sigurðar Líndals. Við höfum hér annan lagaprófessor, fyrrv. lagaprófessor við Háskóla Íslands, sem ég tel ástæðu til að bera fyllsta traust til í þessum efnum. En það sem ég vildi hér gera að umræðuefni eru þær hugmyndir, sem ég að gefnu tilefni hlýt að gefa gaum ef réttar eru, að 1. gr. brbl., um skerðingu verðbóta á laun, eigi ekki einvörðungu að gilda frá og með 1. desember s.l., heldur 1. febr., 1. mars, 1. júní og svo áfram, ef þetta er rétt. Mér þykir leitt ef hæstv. utanrrh., fyrrv. lagaprófessor við Háskólann, er farinn því að ég hef ástæðu til að ætla að einstakir hv. þm. í hans flokki, stjórnarliðinu, hafi haft uppi þær skoðanir að hér væri ekki einvörðungu um að ræða skerðingu verðbóta þann 1. desember, heldur skyldu þær skerðingar halda áfram. Ég vildi því spyrja hæstv. utanrrh., sé hann í kallfæri, - helst hefði ég viljað spyrja hæstv. forsrh. því það er hann sem leggur fram brbl., en hann er ekki í kallfæri, ekki að sinni, - hver sé skoðun hæstv. utanrrh. sem fyrrv. lagaprófessors við Háskólann á þeim ákvæðum 1. gr. sem að þessu lúta. Telur hann að samkv. þeirri lagagrein sé um að ræða skerðingu á verðbótum einvörðungu þann 1. desember eða, eins og gefið hefur verið í skyn að ég hygg af einhverjum flokksbræðra hans, að sú skerðing eigi líka að taka til 1. mars, 1. júní og áfram? Það er auðvitað nauðsynlegt, fyrst þetta mál ber hér á góma, að fá svör frá þessum tilteknu hv. þm., og þá fyrst og fremst frá hæstv. utanrrh. eða hæstv. forsrh., um hvað í raun og veru sé hér á ferðinni. Veit hæstv. forseti nokkuð hvar hæstv. utanrrh. er staddur á þessum tíma? 

Eða með leðurhlustir.

Eða með leðurhlustir, bætir hæstv. forseti Nd. við. Á meðan athugað er um staðsetningu hæstv. ráðh. er kannske ástæða til að spyrjast fyrir um það ... Líklega er hv. formaður þingflokks Alþb. líka horfinn, en einhverja vitneskju gæti hann kannske veitt í þessu máli.

Bara snúa sér við, bara snúa sér við.

Já, hann er kominn í ráðherrastólinn, ekki spyr ég að. Það á ekki að standa á því. Ég þakka hv. þm. að hann skuli vera hér.  En ég vildi gjarnan spyrja hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson sem formann fjh.- og viðskn. Ed. hvort það hafi komið fram skoðanir í fjh.- og viðskn. sem gætu gefið til kynna að einhverjir hv. þm. úr stjórnarliðinu álíti að skerðingarákvæði á verðbætur eigi ekki einvörðungu að taka til verðbótaútreikninga 1. desember, heldur eigi líka að taka til 1. mars, 1. júní og svo áfram. Ég hef óskað sérstaklega eftir að fá upplýsingar um hvort slíkt hefur komið fram. Ég tel mjög alvarlegt mál ef uppi eru hugmyndir um að 1. gr. feli þetta í sér og þá sé fullkomin ástæða til að upplýsa það. Ég beini því líka til þeirra hv. þm. Framsfl., séu þeir hér inni, sem sæti eiga í fjh.- og viðskiptanefndum, en ég veit ekki betur en fjh.og viðskn. beggja deilda hafi fjallað um þetta mál sameiginlega: Er það skoðun einhvers þessara hv. þm. að skilja beri 1. gr. brbl. á þann veg að skerðingar á verðbætur endurtaki sig í framhaldi af 1. des.? Það er nauðsynlegt að fá þetta upplýst. Ég fullyrði að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar standa í þeirri meiningu að hér sé um að ræða einvörðungu skerðingu 1. desember, en ekki áframhaldandi. Ég er alveg fullviss um að sé einhver vafi á um þetta atriði hljóti forustumenn í verkalýðshreyfingunni, í Alþýðusambandinu, fyrr en síðar að taka sterkar á í andstöðunni við þessi ákvæði að því er varðar skerðingu verðbóta. Ég sé að einstakir hv. þm. Alþb. sofa værum svefni undir þessum umr. - ég nefni engin nöfn. Í lokin vil ég aðeins ítreka að við fáum hér svör við þeim getgátum sem á kreiki hafa verið um hvernig skilja beri þetta ákvæði 1. gr. brbl. um skerðingu á verðbótaþætti launa og ég treysti því að formaður fjh.- og viðskn. Ed. láti okkur í té vitneskju um hvort slíkur skilningur um áframhaldandi skerðingu hefur komið fram af hálfu einhverra hv. þm., sem sæti eiga í fjh.- og viðskn., því að ég tel að Alþingi eigi skýlausan rétt, og ekki bara Alþingi heldur og þjóðin öll og ekki síst launafólkið, það sem verst er sett og hér er verið að skerða stórlega laun hjá, á að vita um hvort slíkur skilningur er á kreiki á hv. Alþingi og þá ekki síst ef hann er á kreiki innan stjórnarherbúðanna, í liði því sem ber ábyrgð á þessari lagasetningu.



Herra forseti. Ég sé ekki hæstv. fjmrh. í sæti sínu og veit ekki hvort hann má mál mitt heyra. Þar kemur hann inn í salinn og þá get ég hafið ræðu mína. Erindi mitt í ræðustól var að taka undir gagnrýni hv. 1. þm. Reykn., þar sem hann gagnrýndi að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun væri ekki fram komin. Ég hlýddi ekki á upphaf ræðu hv. 1. þm. Reykn., þannig að það kann að vera um endurtekningu að ræða hjá mér þegar ég minni á að við 1. umr. fjárl. sagði hæstv. fjmrh. orðrétt eftirfarandi, með leyfi forseta: „Nú er unnið að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1983 og verður hún væntanlega lögð fyrir Alþingi að nokkrum vikum liðnum“. Þessar umr. fóru fram 4. nóv., þannig að það eru nálægt 5 vikur síðan. Ég veit ekki hvað hæstv. fjmrh. kallar nokkrar vikur, en ég held að úr því að menn eru komnir fram úr fimm vikum sé um margar vikur að ræða, en ekki nokkrar. Þegar hæstv. fjmrh. er spurður nánar út í þetta síðar í umr.,hvenær megi búast við lánsfjáráætlun, - það er gripið fram í ræðu hans, - þá svarar hann: „Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni hér í dag, að von mundi vera á lánsfjáráætlun að nokkrum vikum liðnum“. - Ég endurtek: 5 vikur eru meira en nokkrar vikur. Úr því sem komið er er um margra vikna töf að ræða. Hæstv. fjmrh. bar fyrir sig einkum tvö vandamál, sem þyrfti að gera grein fyrir í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. Annars vegar var fjárhagsvandi Fiskveiðasjóðs, sem hann taldi vera margra ára gamlan. Ekki skal ég fjalla í einsraka atriðum um fjárhagsvanda Fiskveiðasjóðs. en ég vek athygli á að þessi fjárhagsvandi Fiskveiðasjóðs var ekki meiri fyrir nokkrum mánuðum en svo, að það var varið 100 millj. kr. af svokölluðum tekjuafgangi Fiskveiðasjóðs til að styrkja togaraflotann. Það er nú ráðslag hjá einni ríkisstjórn að greiða 100 millj. kr. út úr sjóði eins og Fiskveiðasjóði, sem á við svo alvarlegan fjárhagsvanda að stríða að ekki er hægt að koma fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir næsta ár saman vegna þess vanda. Auðvitað var þarna verið að taka ímyndaðan hagnað. Auðvitað var þarna verið að taka af sjóði, sem ekki hafði efni á að láta eina krónu af hendi, til þess að greiða taprekstur útgerðarinnar í landinu, sem er rekin með tapi vegna stjórnarstefnunnar, vegna þess að núverandi stjórnvöld hafa aldrei leyst neinn vanda með öðrum hætti en þeim að ýta honum á undan sér, og það er auðvitað engin lausn. Hæstv. fjmrh. gaf aðra ástæðu fyrir töf þeirri sem orðið hefur á framlagningu fjárfestingar- og lánsfjáráætlunarinnar. Sú ástæða var, að Landsvirkjun gerði ráð fyrir svo ákaflega miklum orkuframkvæmdum á næsta ári. Nú man ég ekki betur en þessi hæstv. ráðh. og flokksbróðir hans hæstv. iðnrh. hafi hrósað sér af því að síðasta Alþingi hefði markað stórhuga stefnu í orkumálum. Nú er það ekki hróssvert vegna þess að ráðin voru tekin af þessum tveim hæstv. ráðh. um stefnumörkun í orkumálum á síðasta Alþingi. En allavega fannst þeim ekki boginn spenntur þá of hátt og ekki ætti að koma þeim á óvart eftir stefnumörkun Alþingis á s.l. vori að gera þyrfti ráð fyrir þessum orkuframkvæmdum í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár. Þeir höfðu nægan tíma til að fjalla um það vandamál og leysa, en það hefur bara ekki verið leyst frekar en önnur verkefni og vandamál sem ríkisstjórnin hefur átt við að glíma. Sannleikurinn er sá, að auðvitað er ríkisstjórnin og einstaka ráðh. nú að fjalla um að það þurfi að fresta ýmsum þeim framkvæmdum sem þeir hafa hrósað sér af áður, að það þurfi að draga á langinn ýmsar þær framkvæmdir sem þeir voru aðilar að að tímasetja fyrir aðeins nokkrum mánuðum. Það eru skýringar á því af hverju fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstjórnarinnar kemur ekki fram. Skýringarnar eru blátt áfram þær, að ríkisstjórnin hefur gefist upp á að leysa þau vandamál sem uppi eru þegar slíkar áætlanir eru gerðar. Það er hver höndin upp á móti annarri innan ríkisstj. og ríkisstj. þorir ekki að sýna drög að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hér á Alþingi, til þess að upplýsa ekki hve ómegnug hún er að leysa vandamálin og hve deilur innan ríkisstj. eru á háu stigi að þessu leyti - að svo miklu leyti sem um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hefur yfir höfuð verið fjallað innan ríkisstj. að svo komnu máli. Það er rétt að það komi hér fram, að burtséð frá fyrirheiti hæstv. fjmrh. um að birta Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. innan nokkurra vikna, en það fyrirheit gaf hann fyrir 5 vikum, er hann skyldur samkv. lögum að leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn. Það stendur í 14. gr. Ólafslaga orðrétt og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Engum blöðum er um það að fletta að þessari skyldu hefur hæstv. fjmrh. brugðist. Þetta eru þó lög sem hann var aðili að að samþ. Hann var ráðh. þegar þessi lög voru sett og ætti því skylda hans til að framfylgja þeim að vera enn ríkari. Jafnvel þegar jafnströng skylda var ekki fyrir hendi, í tíð hv. þm. Matthíasar Á. Mathiesens sem fjmrh., var þessa þó gætt og skal það fram tekið að gefnu tilefni. Hæstv. fjmrh. sagði að það væri auðvitað ekkert unnið við að leggja fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun mjög snemma vegna þess að hún tæki breytingum og vitnaði til þess að meðferð slíkrar áætlunar á síðasta þingi bæri því vitni, en nú er þar til að taka að það var einmitt lélegur undirbúningur þeirrar áætlunar og stefnuleysi og ráðleysi hæstv. fjmrh. og samráðh. hans sem varð þess valdandi hve miklum breytingum sú áætlun tók. Þrátt fyrir að áætlunin fyrir yfirstandandi ár tæki slíkum breytingum og þrátt fyrir að hún væri ekki samþ. fyrr en í aprílmánuði s.l. hefur framkvæmdin orðið slík að áætlaðar erlendar lántökur hafa farið langt fram úr áætlun. Nú er hæstv. fjmrh. meiri áætlunarsinni en ég, en ég tel þó til góðs að gera sér grein fyrir þróun mála fram í tímann og gera slíka fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eins og lög um stjórn efnahagsmála gera að skyldu, að minnsta kosti eitt ár fram í tímann. Þessi lög nefna á öðrum stað slíkar áætlanir til þriggja ára fram í tímann, en ríkisstj., sem er arftaki þeirrar vinstri stjórnar sem setti þessi lög hefur aldrei haldið það né farið eftir því. Ég tel að áætlanir til eins árs séu af hinu góða - en þær missi gjörsamlega marks ef þær eru ekki samþ. fyrr en á nær miðju ári sem þær eiga að gilda fyrir. Það er þess vegna allt sem ber að sama brunni um meðferð hæstv. fjmrh. varðandi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem og önnur þau efni sem hér hafa verið nefnd sem dæmi um fálm, fum og fát núverandi hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég skal ekki á þessu stigi blanda mér í þær deilur sem hér hafa komið fram um mismunandi túlkun brbl., um áhrif þess ef þau verða felld eða halda ekki gildi sínu. Ég vil aðeins að gefnu þessu tilefni leggja áherslu á að það er skylda okkar alþm. að gera okkur grein fyrir áhrifum þeirrar lagasetningar sem við ræðum um og greiðum atkvæði um hér á Alþingi og þess vegna er það auðvitað krafa alþm. að nefndir þær sem fjalla um brbl. rannsaki þetta mál og þessi ágreiningsefni til hlítar, þannig að alþm. geti gert sér fulla grein fyrir áhrifum þess sem hér hefur verið deilt um að ætti sér stað við mismunandi afgreiðslu mála á Alþingi.



Herra forseti. Ég held að þessar umr., sem hér hafa orðið, séu ekki þess eðlis að ástæða sé til að lengja þær. Síst af öllu ætla ég að fara að þrátta við hv. þm. Geir Hallgrímsson um hversu margar einingar felast í fornafninu nokkur. Ég gæti trúað að ef við tækjum okkur góðan tíma til þess mundi teygjast úr þeim tíma talsvert og mætti færa fram mörg rök á báða bóga, enda veit ég ekki hvort það skiptir öllu í þessu sambandi. Ég vildi hins vegar benda á það, vegna þess sem hann sagði hér áðan, að það er ekki rétt að lánsfjáráætlun hafi tekið miklum breytingum á þingi í fyrra. Ég hygg að hún hafi tekið mjög óverulegum breytingum. En hins vegar voru í lánsfjárlögum allmargar heimildir, eins og verið hefur mörg undanfarin ár, til að takmarka fjárveitingar sem ákveðnar eru í sérlögum og ákveðnar höfðu þá þegar verið í fjárlagafrv. Þessar breytingar voru allmargar og viðamiklar og gera það að verkum að brtt. urðu nokkuð margar við frv. hér í þinginu. En sjálf lánsfjáráætlunin tók satt best að segja sáralitlum breytingum við meðferð Ed, og Nd. á málinu. Að öðru leyti kom fram í umr. eitt atriði sem mér finnst nauðsynlegt að bæta við nokkrum orðum, en það voru þær upplýsingar, sem fram komu hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni, að aukafjárveitingar á árinu næmu 5–600 millj. kr. Þetta er mjög há upphæð, eins og menn sjá, og ég get staðfest að talan er rétt, en ég vildi biðja menn að hafa í huga að inni í þessari tölu eru allar þær efnahagsráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um á grundvelli laga frá Alþingi. Þá er ég sérstaklega með í huga stórauknar niðurgreiðslur, sem ákveðnar voru í febrúarmánuði s.l., lækkun fjárveitinga til ýmissa mála, en svo aftur hækkun til annarra. Þarna var um að ræða breytingar á fjárlögum, sem sennilega hafa numið milli 300 og 350 millj. kr. og eru því meginþorrinn eða liðlega helmingur af tölunni sem var nefnd áðan. Ég vildi sem sagt ekki að þessi tala kæmist í loftið öðruvísi en þessi viðbótarskýring fylgdi með, því að upphæðin er auðvitað allhá ef menn hafa þetta ekki í huga. Hins vegar hefur auðvitað orðið á þessu ári eins og endranær að veita allmargar aukafjárveitingar vegna mála sem upp hafa komið á árinu og einnig er það mikill munur á reiknitölunni, sem notuð var í fjárlögum, sem var 33% verðhækkun milli áranna 1981 og 1982, og svo raunverulegri verðbólguþróun milli þessara ára, að ekki hefur auðvitað verið hjá því komist að veita allflestum stofnunum ríkisins nokkrar aukafjárveitingar. Ég hygg að ef þær eru reiknaðar út sem t.d. hlutfall af heildartölu fjárlaga séu þær ekkert meiri á þessu ári en oft hefur áður verið, en þær væru auðvitað miklu meiri ef menn tækju ekki tillit til hinna sérstöku breytinga sem gerðar voru eftir að fjárlög voru afgreidd og vörðuðu stórauknar niðurgreiðslur á árinu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög og ekki láta þær verða almennar umræður um lánsfjáráætlun. Þó verð ég aðeins að víkja að nokkrum atriðum. Hv. 1. þm. Reykv. gerði það þó að nokkru leyti og svaraði því sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. svipað og ég hafði hugsað mér. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á að því fer víðs fjarri að málþóf hafi verið á s.l. ári þegar lánsfjáráætlun var til umræðu - eða er hæstv. fjmrh. að halda því fram að þingmenn Sjálfstfl. hafi staðið fyrir málþófi um lánsfjáráætlun frá því í október á árinu 1981 fram til 25. apríl 1982? Ég held að þegar hann athugar dagsetningu á afgreiðslu lánsfjárlaga á þessu ári átti hann sig á því líka að hér var ekki um það að ræða heldur voru lánsfjáráætlunin og lánsfjárlögin svo illa undirbúin, eins og kom réttilega fram í ræðu 1. þm. Reykv., að ríkisstj. treysti sér ekki til þess að ná þeim fram fyrir áramót. Í svörum ráðh., sem ég þakka fyrir, kom fram það, sem mig grunaði, að ríkisstj. hefur gefist upp við að leggja fram lánsfjáráætlun nú, gefist upp við það nákvæmlega eins og hún hefur gefist upp við að leggja fram sína stefnu í efnahags- og peningamálum með fjárlagafrv. Í staðinn fyrir það er komið með ákveðna reiknitölu, svona til þess að hafa einhverja viðmiðun á hækkun fjárlaga á milli ára, en menn hafa þar gefist upp við að meta stöðu mála. Það er ósköp eðlilegt að þeir hafi gefist upp við það því að þeir vita ekkert hvert þeir stefna, þeir hafa enga stefnu í þessum málum sem öðrum. En röksemdafærslu hæstv. ráðh. fyrir því hvers vegna lánsfjáráætlun væri ekki lögð fram fyrir áramót og ekki hægt að fá hana afgreidda fyrir áramót er ég algjörlega andvígur. Og ég spyr: Til hvers var þá hæstv. ráðh. að standa að lagasetningu eins og þeirri sem hér hefur verið vikið að, þ.e. lögum nr. 13 frá 1979 um sérstaka stjórn efnahagsmála, þar sem allt þetta er tekið fram sem þeir nú í ríkisstj. brjóta, þ.e. um framlagningu lánsfjáráætlunar og ríkisendurskoðunarskýrslu og allt eftir því? Þetta sýnir að þarna er ekki um annað en pappírsgagn að ræða, eins og á var bent þegar þessi lög voru samþykkt. Hv. 1. þm. Reykv. vék að þeim atriðum í ræðu hæstv. fjmrh. að vandamálin voru svo víða. Þeir hafa engin úrræði. Þeir verða þar af leiðandi að ýta þessu öllu á undan sér og geta ekki með nokkru móti komið saman lánsfjáráætlun, vilja ekki láta það sjást hversu erfiðleikarnir eru geysilega miklir. Hér kom fram í ræðu hv. 6. landsk. þm. hvernig umframgreiðslur hafa átt sér stað. Ráðh. staðfesti það hér, að vísu með sínum skýringum. Þetta hefði að sjálfsögðu átt að vera komið á borð alþm. í skýringu frá ríkisendurskoðanda. En hv. 6. landsk. þm. dró þetta í ljós til að sýna með hvaða hætti framkvæmdavaldið færi að. Hér sitjum við, fjárveitingavaldið í landinu, og fáum tilkynningu um hvernig ríkisstjórninni hefur þóknast að samþykkja greiðslur á þessu ári án þess að hingað hafi verið leitað samþykkis né heldur, eins og ég gat um áðan, gerð grein fyrir þessum hlutum eins og á að gera samkv. lögunum frá 1979. Ég vil mótmæla því sem hv. 6. landsk. þm. sagði í sambandi við afgreiðslu lánsfjáráætlunar í minni tíð sem fjmrh. Lánsfjáráætlunin var lögð fram í fyrsta skipti haustið 1975 í þeirri gerð sem hún er nú í og lánsfjárlög voru ævinlega samþykkt áður en fjárlög voru samþykkt. Það voru allar heimildir, allar tekjujöfnunarheimildir, allar lántökuheimildir, samþykktar áður en fjárlögin voru samþykkt. Þetta vil ég að komi skýrt fram. Að öðru leyti ætla ég ekki að fjölyrða um lánsfjáráætlunina. Það er skýrt komið fram að ríkisstj. treystist ekki til þess að leggja hana fram og þaðan af síður hugsar hún sér að fá hana afgreidda hér. Það liggur auðvitað ljóst fyrir. Hv. 11. þm. Reykv., formaður fjh.- og viðskn. Ed., vék nokkuð að þeim atriðum sem ég kom inn á varðandi brbl. Ég var ekki með neinar fullyrðingar, ég túlkaði ekki neinar skoðanir á þeim ummælum eða þeim skoðunum sem fræðimenn hafa á þeim atriðum sem þar er deilt um. Ég var aðeins að sýna fram á með hvaða hætti vinnubrögðin eru. Hér sitjum við og ræðum brbl. sem gefin voru út á s.l. sumri. Það eru fengnir sérfræðingar. Sérfræðingarnir eru ekki á sömu skoðun. Það er vissulega rétt, einsog hæstv. utanrrh. sagði, að lögfræðinga greinir stundum á. Og hann sagði: Þegar þá greinir á leita menn til dómstólanna. - En það kemur oft fyrir að dómararnir eru ekki heldur sammála. Þá ræður auðvitað meirihlutinn þegar um fjölskipaða dóma er að ræða. Hæstv. utanrrh. er nú fjarverandi. Ég ætla ekki að deila við minn gamla lagakennara um réttaráhrif brbl. En ég get ekki látið hjá líða að benda á, að ég held að ekki hafi gætt sömu sjónarmiða í því sem hann sagði og því sem frá öðrum hefur komið í þessum efnum. Í bréfi sem fjh.- og viðskn. Ed. fékk frá kauplagsnefnd er skýrt tekið fram hver vísitalan sé samkv. útreikningi og hvað sé frá henni dregið samkv. öðrum lögum og samkv. brbl. Ef þau væru felld er það skoðun þess sem talaði á fundi í morgun og, eins og hv. 11. þm. Reykv. sagði, skoðun hagstofustjóra eða þeirra sem hann leitaði til, að þá verði kaupgjaldsvísitala greidd samkv. þeirri framfærsluvísitölu sem kauplagsnefnd hefur reiknað. En ég er sammála formanni fjh.- og viðskn. Við skulum að sjálfsögðu bíða eftir niðurstöðum og draga ekki ályktanir fyrr. Ég hef ekki verið að gera það. Ég hef ekki lýst minni skoðun á málinu, heldur hef ég verið að benda á hvers konar vinnubrögð hér er um að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu, herra forseti, til að fara fleiri orðum um þetta. Það hefur verið staðfest hér að hæstv. ríkisstj. treystist ekki til að leggja lánsfjáráætlun fram eins og lagaskylda segir til um.



Herra forseti. Ég vil í upphafi mótmæla mjög eindregið þeirri staðhæfingu hæstv. fjmrh. að stjórnarandstaða hafi á síðasta þingi með málþófi tafið afgreiðslu lánsfjáráætlunar. Þetta eru mjög ómakleg ummæli, eins og raunar hv. síðasti ræðumaður hefur vikið að. Ég veit að formaður fjh.- og viðskn. Ed. mun staðfesta það með mér að stjórnarandstaðan vann gífurlega mikið starf til að reyna að koma lánsfjáráætlun áleiðis. Við unnum stundum um helgar og héldum marga fundi í hverri viku. Við gerðum allt sem við gátum til að greiða fram úr þeirri flækju sem þar var á. Þar var mikill ágreiningur innan stjórnarliðsins sjálfs, sem við bæði fundum beint í einkaviðræðum og allir vissu um. Það var sök stjórnarsinna sjálfra að þetta dróst. En reyndar kom hæstv. fjmrh. að mergnum málsins í lok fyrri ræðu sinnar, eftir að hann var búinn að fárast yfir málþófi stjórnarandstöðu. Þá sagði hann: Ja, það væri kannske rétt að geyma að leggja fram lánsfjáráætlunina, því að reynslan sýnir að betra er að hafa lánsfjáráætlunina vel undirbúna. - Hann vissi svo sem sjálfur hver ástæðan var. Hún var óundirbúin þegar hún var lögð fram og nú ætlar hann að hafa hana vel undirbúna og betri en síðast af því að reynslan frá í fyrra sýnir að það er betra. En það er ekki okkar sök svo sannarlega, því við vorum reiðubúnir að mæta hvenær sem var, jafnt um helgar sem aðra daga, til að vinna að því máli. Ég vísa algjörlega þessum staðhæfingum á bug. En þetta var ekki það sem ég aðallega ætlaði að fjalla um. Fyrsti fundur fjh.- og viðskn. Ed., sem einmitt fjallaði um þetta mál, efnahagsfrv., sem hér hefur mjög borið á góma, og sem jafnframt var raunar fyrsti fundur í nokkurri starfsnefnd þingsins, hygg ég, á þessu þingi, var haldinn fyrir þrem vikum eða hvað það nú er. - Það hafa engir fundir verið haldnir í nokkurri starfsnefnd þingsins, fastanefnd, nema til að kjósa formenn og ritara. Svona eru vinnubrögðin. Ég undanskil að sjálfsögðu utanrmn. og fjvn. Þetta er nokkur lýsing á því hvernig stjórnarfarið er í þessu landi. - En á þessum fyrsta fundi vakti ég athygli á að það væri ekki sæmandi fyrir alþingismenn, og þá náttúrlega síst þá sem í n. sitja og um málið fjalla, að afgreiða þetta frv. frá sér þannig að ekki væri alveg ljóst hvað í því fælist í einu og öllu. Það var sem sagt kominn upp ágreiningur um hvernig skilja bæri 1. gr. frv., aðalgreinina. Sumir héldu því fram að ef hún yrði felld eftir 1. des. - í þeirra hópi er hæstv. utanrrh., sem hér talaði áðan,- mundi skerðingin samt verða viðvarandi. Aðrir voru með alveg gagnstæða skoðun og þar á meðal skilst mér hagstofustjóri, ef ég hef skilið ummæli hér áðan rétt. Þarna eru tveir fræðimenn og menn sem njóta virðingar á lögfræðisviðinu algjörlega á gagnstæðum skoðunum. Við skulum láta liggja milli hluta að vinnuveitendur eru ósammála verkalýðssamtökum. Það kemur æðioft fyrir eins og lög gera ráð fyrir. En þeir skýra þetta þó með rökstuðningi hvor á sinn veginn. Ég held að við getum ekki fram hjá því komist, eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson vék raunar að hér áðan, að greiða úr þessari flækju áður en til atkvæða er gengið þannig að allir viti hver niðurstaðan yrði af að fella lögin eða samþykkja. Ég get sagt það alveg eins og það er, að ég hélt frá upphafi og fram eftir hausti, og ég held að flestir hafi gert það, að það væri alveg ljóst að ef lögin yrðu í gildi í des. væri skerðingin komin til framkvæmda, hún yrði ekki aftur tekin. Þessu hefur nú verið mótmælt og færður fram talsverður rökstuðningur fyrir því gagnstæða, þar á meðal af prófessor Sigurði Líndal í morgun, þó hann vildi ekki fullyrða í því efni. - Ég held að það sé nokkuð saklaust að hv. þm. Matthías Á. Mathiesen sagði frá þessu hér áðan, alla vega er búið að segja frá því og þess vegna skulum við ræða það alveg opinskátt. Hæstv. utanrrh. sagði að þeir menn sem hugsuðu sér að fella frv. ættu að skoða hug sinn betur ef hans skýring væri ekki rétt. Hann benti á að það væru mismunandi skoðanir og lögfræðinga greindi á og þá yrði leitað til dómstóla - á sínum tíma, bætti hæstv. utanrrh. við. Hvenær rennur sá tími upp? Hvenær mundi hæstaréttardómur vera upp kveðinn? Hvað lengi eiga menn að lifa í óvissunni? Hvenær á að byrja að greiða féð út eða greiða það ekki? Þetta er allt á sömu bókina lært. Og mér dettur ekki í hug með hliðsjón af þeirri reynslu sem við hér á Alþingi og þjóðin öll hefur af þessari ríkisstj., sem frá upphafi var stofnuð og hefur starfað af sviksemi og undirferli, -  „Vegna samdráttar þjóðartekna og í þeim tilgangi að draga úr víxlgangi kaupgjalds og verðlags skal frá 1. des. 1982 fella niður helming af þeirri verðbótahækkun launa er ella hefði orðið vegna ákvæða í 48.–52. gr. laga nr. 13/1979, sbr. 5. gr. laga nr. 10/1981.“ Það gerðist í morgun, að þessi fræðimaður, sem til var kvaddur og útnefndur af lagadeild Háskólans, greinir frá því að ekki sé hægt að skilja þetta orðalag öðruvísi en svo, að helmingur allra verðbóta á meðan lögin eru í gildi, hvort sem það verði í eitt ár eða tvö eða þrjú eða hve lengi, skuli alltaf niður falla. Þegar ég les þetta og ég á nú að heita lögfræðingur, get ég ekki heldur lesið neitt annað út úr þessu. En ég skal líka játa að ég gerði mér ekki grein fyrir þessu. Ég gerði mér ekki grein fyrir að þetta væri svona afdráttarlaust orðað. Mér kemur ekki til hugar að það sé af tilviljun sem þetta er svona orðað. Það hefði enginn lögfræðingur orðað þetta með þessum hætti nema vegna þess að hann ætlaðist til þess að kjaraskerðingarnar héldu áfram 1. mars, 1. júní, o.s.frv.

Er einhver lagagrein þarna sem vitnað er til í þessari málsgrein?

Ég treysti prófessor Sigurði Líndal mjög vel. En ég geri alveg ráð fyrir að það komi upp einhver ágreiningur um þennan skilning líka. En hann er nýr. Þetta hefur fólkið í landinu aldrei fengið að vita. Ekki einu sinni að það væri hugsanlegt að lesa þetta svona. Þó að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sé ekki lögfræðingur skilur hann íslenskt mál. Það þarf ekki lögfræðing til að lesa út úr þessu annað en það sem þarna stendur. Ef það var meiningin að skilja greinina einhvern veginn öðruvísi ætti a.m.k. að vera einhver greinargerð með eða þá að hæstv. forsrh., sem er gagnorður maður og segir alltaf satt og rétt frá, hefði greint frá því, þó ekki væri nema í einni setningu, hver skilningurinn ætti að vera, þegar hann mælti fyrir frv. Nei, þetta er því miður allt á sömu bókina lært. Ég ætla ekki að ræða þetta efnislega miklu meira á þessu stigi, hefði ekki gert það nema að gefnu tilefni, hefði beðið með það til morguns, þá fáum við þessa grg. En þarna er maðkur í mysunni, það er alveg ljóst. Og við getum ekki verið þekktir fyrir það, hv. alþm., að ganga frá þessari lagasmíð þannig að það sé ekki alveg ljóst hvað í lögunum felst. Við getum ekki farið að vísa þessu máli til einhverrar nefndar, kauplagsnefndar, eða til undirréttar og síðan til Hæstaréttar. Það er ekki sæmandi neinum okkar. Okkur getur greint á um afleiðingar, um efni og annað slíkt, en við verðum að fá að vita, og fólkið í landinu á heimtingu á að fá að vita, hvað sé á seyði, hvað sé í pokanum. Ef það er ekki verið að dylja neitt, ef það var ekki meiningin að ná meira fram með þessari kjaraskerðingu, - því að sumir stjórnarsinnar a.m.k. segja að það þurfi miklu meiri kjaraskerðingar til að bjargast út úr verðbólgunni, - ef það var ekki meiningin að ná þessu fram bakdyramegin, ef þannig má að orði komast, lauma meiri kjaraskerðingum inn, þá verður það líka fram að koma. En ég sagði áðan, að það væri svo augljóst að mönnum hefði sést yfir 1. mgr. og þar með mér. Það er líka alveg augljóst hvað fyrir stjórnarsinnum vakir. Þeir eru loksins núna búnir að viðurkenna að það megi rjúfa þing og efna til kosninga, þó helst varla fyrr en í apríl. En þeir fást ekki með nokkru lifandi móti, neinir þeirra, til að segja af sér. Hvers vegna ekki? Ósköp einfaldlega vegna þess að þeir ætla sér að sitja á ráðherrastólunum þegar talið verður upp úr kjörkössunum. Þeir ætla að vera þá við völd og vilja þá gjarnan hafa lagaheimildir, þurfa ekkert að leita til Alþingis um eitt eða neitt. Kjaraskerðingin verður í lögum kannske í fjögur ár og á þriggja mánaða fresti. Þeir hafa hana í lögunum, þeir þurfa ekki til eins eða neins að leita. Þess vegna ætla þeir sér að sitja þegar talið verður úr kjörkössunum og þá ætlar hæstv. forsrh. að sjálfsögðu að segja við forseta Íslands: Ja, ég skal víkja þegar komin er meirihlutastjórn, en fyrr ekki. - Þá verður setið til haustsins og stjórnað með tilskipunum. Þetta er það sem fyrir þeim vakir og þetta er það sem allir hafa sagt. Þeir hafa ekkert farið á bak við fólkið. Hv. formenn stjórnarflokkanna, bæði Framsfl. og Alþb., hafa margítrekað að þeir færu út í kosningar til að styrkja fylgi ríkisstj. Þeir hafa aldrei dregið neina dul á það. Og forsrh. hefur að að sjálfsögðu haldið því sama fram frá fyrsta degi, að þeir ætli að sitja út kjörtímabilið. Hann neitar með öllu að segja af sér. Þetta er líka nokkuð sem fólkið í landinu hlýtur að gera sér grein fyrir alveg á næstu vikum. Þetta laumuspil er það, að það á að framlengja líf þessarar stjórnar með þessum hætti, jafnvel sem minnihlutastjórnar, fyrst til haustsins, með venjulegum bolabrögðum. Það hafa verið bolabrögð frá fyrsta degi og verða auðvitað þangað til þessi ríkisstj. fellur. Ég vona náttúrlega að stjórnarandstæðingar vinni það stóran sigur að stjórnin geti ekki komið í veg fyrir myndun meirihlutastjórnar, eins og þeir sem ráða ferðinni núna gerðu vísvitandi um áramótin 79 og 80. Vísvitandi komu þeir í veg fyrir að hægt væri að mynda heilbrigða meirihlutastjórn. Þannig var að málum unnið. Nú á að reyna það aftur á nýjan leik og stjórna þá bara með tilskipunum til haustsins. -En þetta verður nú allt nánar til umræðu síðar.



Herra forseti. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson lauk máli sínu með því að fara að ræða úrslit næstu kosninga og sagðist vonast til þess að stjórnarandstæðingar ynnu þar mikinn sigur. Mig langar til að spyrja hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson hvort sigur Sjálfstfl. í Norðurl. v., ef hann verður að veruleika, verði sigur fyrsta mannsins á listanum, ráðherrans Pálma Jónssonar, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur nú kallað svikara hér í ræðustól Alþingis í dag, eða sigur annars mannsins á listanum, Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Það væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það fyrirfram.

Í fyrsta lagi kallaði ég ráðh. ekki svikara og í öðru lagi hlýtur það að koma á daginn þegar þar að kemur hver sigrar.

Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði að þessi ríkisstj. hefði verið mynduð af svikurum.

Af svikum og undirferli.

Þeir sem stunda svik eru væntanlega svikarar. Það er almenn málvenja í landinu að þeir sem stundi svik séu svikarar. Eru þeir sem stunda svik eitthvað annað en svikarar?

Pálmi Jónsson myndaði ekki ríkisstj.

En hann gekk glaður inn í hana og situr glaður í henni.

Og ætlar ekkert út úr henni.

Nei, hann ætlar ekkert út úr henni og mun sitja í henni þegar hann verður í framboði með hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni. Ég mælist til þess að þeir ræði það á framboðsfundum í Norðurl. v. hvort þessi ríkisstj. hafi verið mynduð af svikurum eða ekki og hvort þeir sem stunduðu svikin séu svikarar eða ekki. Síðan vænti ég þess, að það verði sagt frá því eftir kosningar hvernig þeim orðaskiptum lyktar. Ég ítreka ósk mína um að fá svör við því hvort sigur Sjálfstfl. í Norðurl. v., ef af honum verður, sem er náttúrlega allsendis óvist, telst sigur fyrir stjórnarandstæðinga eða stjórnarsinna.

Það kemur á daginn.

Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var að enda við að lýsa því áðan að ríkisstj. ætlaði sér að sitja.  Annað atriði, sem er mjög óljóst í þessu, eru sífelldar vangaveltur þingmanna Sjálfstfl. í stjórnarandstöðunni um hvernig beri að túlka 1. gr. brbl. Þessir menn eru fyrir löngu búnir að lýsa því yfir að þeir ætli að greiða atkvæði gegn þessari grein. Nú standa þeir hins vegar upp hér á Alþingi hvað eftir annað og segja: Hvað þýðir hún, hvað þýðir hún og er ekki hægt að fá á hreint hvað hún þýðir? - Hv. þm. Geir Hallgrímsson lagði á það ríka áherslu áðan að menn yrðu að vanda vel meðferð málsins í Alþingi til að fá að vita hvað þessi grein þýddi og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var að ítreka það áðan. En mennirnir eru fyrir löngu búnir að lýsa því yfir að þeir ætli að fella hana, hvað svo sem hún þýðir. Þetta er því sérkennilegur málflutningur, satt best að segja. Það kynni þó ekki að vera að þessir hv. þm. væru að leita eftir smugu til að þurfa ekki að vera á móti greininni? Það er alveg sjálfsagt að aðstoða þá við það. Þess vegna hef ég orðið við öllum óskum þeirra sem formaður fjh.- og viðskn. Ed. og leitað mér upplýsinga hjá fjölmörgum aðilum. Ég sé að mennirnir stríða við örvæntingarfulla þörf eftir því að finna einhvers staðar smugu til að geta a.m.k. setið hjá. Það má vel vera að við finnum í sameiningu þessa smugu fyrir hv. þm. Geir Hallgrímsson og Eyjólf Konráð Jónsson í meðferð málsins. Ef það gæti orðið veruleiki getur vel verið að það borgi sig að vera frekar deginum lengur en skemur við að fjalla um málið, - enda er það greinilegt að engir hafa lagt eins mikla áherslu á að það væru kallaðir til hinir og þessir sérfræðingar í málið og hv. þm. Sjálfstfl. Ég hef orðið við þeim óskum og við höfum unnið vel og dyggilega, eins og við gerum alltaf, félagarnir í fjh.- og viðskn. Ed., við að fjalla um þetta mál. Hins vegar vil ég vekja athygli félaga míns, hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, á því að einnig stendur í 1. mgr. 1. gr., sem hann var að vitna til áðan: „sbr. 5. gr. laga nr. 10/1981.“ Ég ætla ekki að fara að ræða lagaskýringar úr þessum ræðustól, en vek athygli á þessu, sem stendur í lok greinarinnar: „sbr. 5. gr. laga nr. 10/1981.“ Hér er einmitt vitnað til greinar í öðrum lögum sem prófessor Sigurður Líndal hafði ekki skoðað áður en hann sagði sitt álit áfundinum í dag aðspurður. Hann bað um frest til að geta skoðað það nánar. Ég ætla hins vegar ekkert að segja hvaða dóm hann kann að fella. Það kemur í ljós. Hitt er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að því hefur verið marglýst yfir af öllum talsmönnum ríkisstj. í þessu máli að eingöngu hafi verið ætlunin að þessi helmingun ætti sér stað í eitt skipti, - enda var hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson að enda við að lýsa því að hann hefði aldrei fyrr en í dag áttað sig á að um annað gæti verið að ræða. Það sýnir að hann hefur hlýtt vel og rækilega á útskýringar ríkisstj.-liðsins á efnisinnihaldi þessarar lagagreinar. Ef lögfræðingum tekst hins vegar að lesa út úr orðalagi greinarinnar annan skilning, þá hafa einfaldlega orðið lagatæknileg mistök, sem hafa ekkert með efnisinnihald sjálfs málsins að gera. Það verður auðvitað leiðrétt í meðferð þingsins ef það kemur á daginn að orðið hafi lagatæknileg mistök þeirra manna sem fengnir eru til að orða lagatexta fyrir ríkisstjórnir sem og þing. Efnisinnihaldið hefur alltaf verið ljóst og aldrei verið dregið í efa. Þar með svara ég þeirri fsp. sem hv. þm. Karvel Pálmason beindi hér til mín áðan og var aðalhvati þess að ég bað um orðið. - Ég gat hins vegar ekki stillt mig um að vekja athygli á þessari sérkennilegu ræðu sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti. Hv. þm. Karvel Pálmason spurði mig áð því hvort einhverjir nm. í fjh.- og viðskiptanefndum hefðu lýst þeirri skoðun sinni að það ætti að túlka þetta á annan veg en hefur verið hingað til, að þetta væri í eitt skipti. Nú skal ég geta þess, að ég tel ekki eðlileg vinnubrögð hér á Alþingi að ég sem formaður n. sé spurður um það á Alþingi hverju einstakir nm. hafi lýst sem sinni skoðun í n. Það tel ég ekki eðlilegt. Ég tel að viðkomandi nm. eigi að lýsa því sjálfir og alveg ástæðulaust og ekki í samræmi við þingvenjur að hafa formann nefndanna sem einhvern millilið í þeim efnum. Ég vil þess vegna taka það skýrt fram að ég tel það á engan hátt eðlilegt að vera að spyrja formann nefndar meðan þn. starfar hvort nm. hafi lýst hinum og þessum skoðunum meðan n. er að fjalla um málið. Ef við ætluðum að fara að taka upp þau vinnubrögð hér á Alþingi að gefa skýrslu um slíkt gætu nefndastörf orðið mjög erfið. En ég tel að það heyri frekar til undantekninga að hv. þm. Karvel Pálmason ber fram þessa fsp. Ég minnist þess ekki að nokkur þm. hafi í n. lýst þeim skilningi, að slíka helmingun ætti að endurtaka jafnt og þétt á komandi vísitölutímabilum. Ég minnist ekki að nokkur þm. í n. hafi lýst því að slíkt væri hans skoðun.

Enginn vafi neins staðar?

Það hefur enginn þm. lýst þeirri skoðun. Hins vegar hafa þm. hlýtt á þá skýringu, sem fyrst kom fram hjá Þorsteini Pálssyni, framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambands Íslands, að túlka ætti lagagreinina á þann veg að þetta væri endurtekið. Það er mína held ég u.þ.b. hálfur mánuður síðan Þorsteinn Pálsson lýsti þeirri skoðun á fundi n. En ég vek athygli á að í efnahagsskrá sem Vinnuveitendasambandið gaf út fyrir nokkru um þróun efnahags- og verðlagsmála á næstu mánuðum gerir Vinnuveitendasambandið ekki ráð fyrir að þessi helmingun sé endurtekin 1. mars, heldur gengur Vinnuveitendasambandið út frá því í þeirri efnahagsspá, sem hefur ávallt verið stefna ríkisstj., að þetta eigi sér stað einu sinni. Nm. hafa þess vegna verið að leita álits sérfræðinga eins og Sigurðar Líndals prófessors á því sem einstakir viðmælendur n. hafa sagt, en ekki á skoðunum sem fram hafa komið innan n. Það er alveg á hreinu. Og ég veit ekki til þess að nokkur nm. hafi lýst því sem sinni skoðun að helmingur vísitölubóta ætti að vera síendurtekinn. Þvert á móti. Nm. hafa lýst því yfir, að ef það léki einhver minnsti lagatæknilegi vafi á því að þetta ætti aðeins að gera einu sinni væri nauðsynlegt að breyta orðalagi brbl. þannig að það tæki af öll tvímæli. Hins vegar verð ég að segja að mér finnst svolítið sérkennilegt að þm. í Nd., bæði hv. þm. Matthías Á. Mathiesen og hv. þm. Karvel Pálmason, flytja í dag hverja ræðuna á fætur annarri um brbl. Þeim er greinilega orðið mál, þm. Nd., að fá þessi brbl. í hendur til að geta um þau fjallað. Vænti ég þess að samstarfsmenn mínir í fjh.- og viðskn. Ed. verði nú samvinnuliprir svo að við getum stuðlað að því allir í sameiningu á næstunni að þessir miklu ákafamenn úr Nd. í umr. um brbl. geti fengið að fjalla um þau. Það er ekki víst að lögin verði á þann veg þegar þau koma til þeirra að það þurfi að vera nokkur vafi um þetta atriði 1. gr. Mér sýnist þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu hafa verið að bjóða upp á það í þessum umr. að menn sameinuðust um að flytja brtt. við brbl. og n. stæði þá öll að slíkum brtt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég þarf varla að svara útúrsnúningum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar öðruvísi en ég gerði úr sæti mínu. Ég sagði að ríkisstj. hefði verið mynduð með svikum og undirferli og við það stend ég. Ég held að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson viti hvernig að því var farið og að því var staðið. Ég sagði ekkert um að hæstv. landbrh. hefði staðið fyrir þeim svikum. Hann gekk síðastur inn í þá ríkisstj. ásamt hæstv. dómsmrh. Það veit allur landslýður. Það þarf ekkert frekar um það að deila. Ég sagði líka að foringjar beggja stjórnarflokkanna marglýstu því yfir að þeir væru að stefna að kosningum til að styrkja meiri hl. stjórnarinnar, þeir fara ekkert dult með það, og forsrh. gerði það líka. Þess vegna væri keppt að því af þessum þrem aðilum að halda stjórnartaumunum þegar talið er upp úr kössunum til þess að geta haldið þeim áfram og reyna þá að þvælast í stjórn áfram a.m.k. eða hugsanlega ná í einkvers konar flokksbrot með sér til að ná meiri hl. og halda áfram næstu fjögur ár. Þetta er það sem mennirnir segja. Þetta þarf fólkið að skilja. Þess vegna neita þeir alltaf að segja af sér. - Bara rjúfa þing, aldrei að segja af okkur.

Hv. þm: Hefur nokkuð annað komið fram frá ráðh. Sjálfstfl.?

Hefur nokkuð annað komið fram? Þeir hafa a.m.k. ekki lýst þessu yfir. Þeir hafa þó kannske ekki lýst yfir því gagnstæða. En við skulum láta útrætt um þetta í bili. En ég held því fram, a.m.k. grunar mig það, að það sé engin tilviljun að 1. gr. er svona orðuð, heldur hafi verið reynt að orða hana þannig að hver sem væri gæti lesið út úr henni það sem hann vildi, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson gæti lesið út úr henni að kjaraskerðingin ætti bara að vera einu sinni t.d. og að hv. þm. Halldór Ásgrímsson gæti gert sér vonir um að hún yrði eitthvað meiri og oftar. Og ég er nokkurn veginn viss um hver meistarinn er sem þetta samdi.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni fyrir að segja okkur það sem hann sagði áðan, þó að ég dragi fyllilega í efa að uppi hafi ekki verið hugmyndir innan fjh.- og viðskn. frá ákveðnum einstaklingum þar eftir að Þorsteinn Pálsson lýsti þeirri skoðun sinni að hugsanlega væri þetta rétt þó ekki hafi hann lýst því yfir að það ætti að vera svona. Mér dettur ekki í hug að halda að lagaprófessorinn, sem er sendur á vettvang fjh.- og viðskn. frá Háskólanum, hafi ekki kynnt sér þau gögn sem tiltekin lagagr. fjatlaði um - komi bara án þess að hafa undirbúið sig á nokkurn hátt undir að svara því sem var kannske fyrst og fremst vitað um að hann yrði spurður að - þó að ég skilji ósköp vel að hann vilji áður en hann sendir frá sér formlega slíka umsögn fá einhvern tíma til að ganga frá henni. Mér finnst móðgun við lagaprófessor frá Háskólanum að segja að hann komi á fund þingnefndar án þess að hafa kynnt sér þau gögn sem lúta að því máli sem hann er beðinn um að veita umsögn. Tíðkist slíkt í Háskólanum dreg ég enn frekar í efa nauðsyn ýmislegs sem þar kann að eiga sér stað. En nóg um það. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson er undrandi á því,- að ég svari ekki fyrir Matthías Á. Mathiesen, en hann hóf þessar umr.,-að umr. hefst um slíkt mái. Í mínum huga, og ég hygg a.m.k. í hugum launþega, er það stórt mál hvort kjaraskerðing á verðbótaþætti launa verður bara 1. des. eða hvort hún verður áframhaldandi meðan lögin kunna að gilda. Það er stórt mál í mínum huga þó að hv. 11. þm. Reykv., formanni þingflokks Alþb., þyki það ekki stórt mál eða þess eðlis að það þurfi að ræða fyrir opnum tjöldum á Alþingi. En það er hans hugsun en ekki mín.

Nei, nei.

Það þýðir ekki að segja nei, hv. þm., því lýstirðu yfir áðan úr ræðustól, og ég segi við þig eins og þú sagðir við hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson: Það er þá eins gott að þú segir eitthvað annað á eftir. Auðvitað kemur í ljós hvað hér er um að ræða, hvort það eru uppi hugmyndir meðal stjórnarliða, sem að einhverju leyti eru að gæla við það, um að þarna verði ítrekaðar skerðingar. Það hlýtur að koma í ljós. Ég tek undir það með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni. Ef einhver minnsti vafi leikur á að hér sé einvörðungu um að ræða skerðingu 1. des. og ekki meir verður því ótvírætt að breyta. Það getur ekki gengið að það sé látið í veðri vaka og þjóðin öll eða að mestu leyti a.m.k. hafi skilið þessa lagagr. svo, að hér sé einvörðungu um skerðingu að ræða 1. des., en síðan kunni hitt að verða ofan á, að skerðingarnar séu ítrekaðar. Það verður að taka af öll tvímæli. Það er því ekki að nauðsynjalausu að umr. af þessu tagi fer fram á hv. Alþingi. Þetta er slíkt stórmál að þjóðin krefst ábyggilega öll svars við þeim spurningum hvort það sé hér um að ræða slíka meðferð málsins eða ekki. Ég ítreka það, sem ég sagði hér í dag, að ekki hvarflar að mér eitt augnablik að viðbrögð verkalýðsforustunnar, hvar í flokki sem þeir menn kunna að standa sem þar eru í fyrirsvari, forustumanna hennar og launþega almennt í landinu, hefðu ekki orðið miklu harkalegri ef hefði verið ljóst að fyrir þeim sem að þessari lagasmíð standa vekti að skerðingin ætti að vera með þeim hætti sem hér hefur borið á góma, sem ég vona þó að sé ekki.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í þessari umr., sem mér finnst eiga betur heima á nefndarfundum í fjh.- og viðskn. Ed. Það er verið að ræða hér sama mál og var til umr. þar í morgun, vegna þess að það var kallað þar á ákveðinn prófessor og hann beðinn um að segja skoðun sína á því hvað mundi gerast ef brbl. yrðu felld. Í framhaldi af því spurðu menn hvernig bæri að skilja ákveðna setningu í 1. gr. Hann svaraði um hæl: Án þess að ég hafi nokkuð athugað það sýnist mér að það beri að skilja hana þannig, en tel að verði að athuga það nánar. - Viðkomandi maður hefur ekki athugað það nánar. Það hefur ekki heldur verið kallað á þá lögfræðinga sem stóðu að þessum texta. Svo standa menn hér upp, maður eftir mann, á Alþingi, hv. þm. Karvel Pálmason o.fl., og beita útúrsnúningum. Ég hélt að það væri betra að nota tíma Sþ. í eitthvað annað. Það liggur alveg fyrir og það hefur aldrei neitt annað komið fram, að hér er eingöngu um að ræða skerðingu 1. des. Hverjum haldið þið að detti í hug að koma fram fyrir þjóðina og tilkynna ráðstafanir í efnahagsmálum, hvort sem það er forsrh. eða aðrir ráðh. eða þm., en meina allt annað? Halda menn að það sé farið að stunda slík vinnubrögð hér í landinu að menn ætti sér að setja hér lög, hvort sem það eru brbl. eða venjuleg lög, og ætli ekki einu sinni að hafa fyrir því að segja fólkinu í landinu hvað þeir eiga við, að hér eigi að viðhafa helmingsskerðingu á vísitölu jafnvel næstu áratugi eða þar til væntanlegur kosningasigur Sjálfstfl. verður að veruleika, á hvaða áratug sem það verður nú? Er það það sem menn eru að gera skóna hér? Ég skil ekki þessa umr. 
             Varðandi það sem hér hefur annars farið fram og þá umr. sem hér fer fram um kjaraskerðingu. Menn tala um að það sé samasemmerki á milli kjaraskerðingar og breytingar á vísitölu. Hefur vísitölukerfið á Íslandi tryggt laun í gegnum tíðina? Hefur það gert að verkum að kaupmáttur launa er sá sem hann er? Þetta kerfi hefur verið í gangi hér síðan 1939 eða í rúm 42 ár og hvað ætli það sé oft þessi 42 ár sem kerfið hefur virkað fullkomlega án þess að nokkurt inngrip hafi verið? Árin eru reyndar bara þrjú, 1945 til 1947. Í átta ár hefur verið skerðing á vísitölunni samkv. lögum. Í 32 ár hefur verið annað inngrip í vísitöluna. Halda menn svo að þetta kerfi geri að verkum að þjóðin býr við þau kjör sem hún býr í dag? Og leyfa sér hvað eftir annað að tala um á Alþingi að það sé kjaraskerðing að skerða'þessa vísitölu! Nú eru þm. Sjálfstfl. orðnir bestir í þeirri umr. og hafa algerlega slegið þm. Alþb. út í þeirri speki. Þeir voru þó allgóðir í henni 1977 og 1978. Það er alveg eins og þessir ágætu menn hafi lært ræðurnar þeirra utanbókar. Þetta er rangt. Og það er ósæmilegt af þm. að halda uppi þessari umr. dag eftir dag og ár eftir ár á Alþingi því hún er bæði villandi og ósmekkleg.



Herra forseti. Þegar hinn dagfarsprúði hv. 3. þm. Austurl., varaformaður Framsfl., Halldór Ásgrímsson, hleypir í sig slíkum æsingi sem viðstaddir tóku eftir og efnir til almennrar efnahagsumr. mundu kannske einhverjir láta sér detta í hug: Sök bítur sekan. Að vísu var hann ekki á þingi haustið 1978, en það var hans flokkur sem þá efndi til vinstri stjórnar undir kjörorðinu „Samningana í gildi“ og gekk á bak ráðstafana og orða sinna um nauðsyn þess að eitthvað yrði gert í baráttunni gegn verðbólgunni fyrr á árinu 1978. Hann hefur gengið götu blekkinga síðan gagnvart launþegum annars vegar og fyrri heitum hins vegar. Þessi maður talar úr glerhúsi og ætti ekki að efna til almennra efnahagsumræðna af því að sú ríkisstj. sem nú situr hefur brotið ríkisstjórna oftast og mest af sér gagnvart vísitölu og beitt vísitölufölsunum. Og það vil ég segja, að það er allt annað mál að koma beint framan að fólki og gera ákveðnar ráðstafanir og skýra hvað í þeim felst en fara á bak við fólk, eins og núv. ríkisstj. og fyrri vinstri stjórnir hafa gera á fjögurra ára ferli. Því vildi ég líka bæta við, að þegar menn eru að tala hér um að það sé óeðlilegt að krefjast þess að löggjöf sem samþykkt er eða afgreidd og er til meðferðar hér á Alþingi sé skýr og menn vita hvað átt er við, þegar svo slík krafa er gerð og hún er túlkuð sem svo, að menn séu tilbúnir að standa að því að skerða vísitöluna áfram allt vísitöluútreikningstímabilið á næsta ári, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lét í veðri vaka, tala menn út og suður og eru ekki að tala um málefnið sjálft. Það er ekki að furða þó að þessi brbl. valdi deilum. Það er ekki að furða þótt þau séu túlkuð með mismunandi hætti. Það er bersýnilegt að undirbúningur þessarar löggjafar hefur verið með endemum, þó ekki sé litið á þann undirbúning nema frá lagatæknilegu sjónarmiði og þótt látið sé liggja á milli hluta hver efnistilgangur laganna átti að vera og er. Það þarf ekki að vera með svo lágkúrulegan málflutning sem mér finnst hafa gætt bæði hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og, sem mér kemur nú fremur á óvörum, hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni.



Herra forseti. Ég hugsa að það hafi farið fyrir fleiri hv. þm. eins og mér eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, formanns fjh.- og viðskn. Nd., það ég best veit, varaformanns Framsfl., og það sé ekki að ósekju að manni dettur í hug að einhvers staðar innan ríkisstjórnaraðildarinnar séu hugmyndir um frekari kjaraskerðingu. Þessi hv. þm. sagði um stjórnarandstöðuna: Þeir leyfa sér að fullyrða að það sé kjaraskerðing að falsa vísitöluna.  Ég get verið sammála hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni um að núverandi vísitölukerfi hefur ekki fært launþegum það sem ætlast var til, en hv. þm. hefði átt að bæta við: Hvers vegna hefur það ekki fært þeim það? Það er vegna þess að stjórnvöld hafa alltaf gripið inn í og notað þetta tæki til að skerða launin. Það er þess vegna sem þetta kerfi, sem við búum við og höfum búið við æðilengi, hefur ekki fært launafólki það sem til var ætlast á sínum tíma. Og verkalýðshreyfingin hefur krafist og krefst enn réttlátara verðbótakerfis. Það á ekki að kenna vísitölukerfinu út af fyrir sig um þetta. Þar má um kenna inngripi stjórnvalda hverju sinni og þar á meðal og ekki síst inngripi núv. hæstv. ríkisstj. En ég vek athygli á því aftur, að það er ekki að ástæðulausu að hv. þm. hefur dottið í hug að einhverjar hugmyndir væru á kreiki hjá hv. þm. stjórnarliðsins um frekari kjaraskerðingar en þær sem út úr brbl. hefur mátt lesa hingað til, sem virðist nú vera að breytast.



Herra forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að fá að gera þessa athugasemd. 1. liður hennar er sá, að síðan þessi ríkisstjórn var mynduð hefur vísitölunni verið breytt aðeins tvisvar sinnum vegna löggjafar sem hún hefur beitt sér fyrir.

En síðustu 4 árin síðan 1978?

Vill ekki hv. þm. Geir Hallgrímsson sýna þá hógværð og trúmennsku sem hann var hér í ræðustól áðan að tala um að væri nauðsynlegt að menn sýndu - eða er samviskan eitthvað farin að naga þm.? Er hann farinn að muna eftir fljótræðinu með febrúarlögin, sem hann þurfti síðan að bæta fyrir með maílögunum af því að hann hafði greinilega ekki hugmynd um hvað var í febrúarlögunum, sem hann sjálfur setti, og þurfti að grípa til þess rétt fyrir kosningar að leiðrétta mestu vitleysurnar í febrúarlögunum? Sjálfur forsætisráðherrann hafði ekki hugmynd um hvað í þeim fólst. Geir Hallgrímsson er eini forsætisráðherrann á Íslandi sem hefur orðið að setja brbl. til að leiðrétta það sem hann hafði ekki einu sinni hugmynd um sjálfur að fælist í eigin lögum. Maílögin 1978 eru vitnisburður um lagasetningu ríkisstjórnar sem gerði sér ekki sjálf grein fyrir hvað fólst í eigin lögum og þurfti rétt fyrir kosningar að grípa til þess að leiðrétta þau með maílögunum. Það voru öll vönduðu vinnubrögðin. Það voru öll heilindin í að gera sjálfum sér og þjóðinni grein fyrir hvað fælist í lagasetningunni.

Það kom sér vel fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu.

Það kom úr hörðustu átt þegar hv. þm. Geir Hallgrímsson fer að tala hér um vandaða lagasetningu vegna þess að hann er eini ráðherrann sem hefur orðið að gripa til stórfelldrar brbl. - setningar til að leiðrétta lagasetningu sem hann sjálfur beitti sér fyrir. En að gefnu tilefni frá Karvel Pálmasyni vildi ég ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að síðan þessi ríkisstjórn var mynduð hefur hún aðeins tvisvar beitt sér fyrir sérstökum breytingum á kaupgjaldsvísitölu frá framfærsluvísitölu. Allar aðrar breytingar, sem gerðar hafa verið á þessu tímabili, eru í samræmi við lög sem Alþfl. gerði að höfuðkröfu sinni á fyrri hluta árs 1979 að væru sett og sem efsti maður á lista Alþfl. í væntanlegum þingkosningum hér í Reykjavík á næsta ári lýsti yfir í útvarpsumræðum á Alþingi að ætti að kenna við Alþfl.  Það sem ég er hér að benda á er þessi hræsni og þessi yfirborðsmennska þm. Alþfl. að vera sífellt að hamra hér á sífellum kjaraskerðingum á undanförnum árum þegar þeim er fullvel ljóst að nær allar þessar breytingar nema tvær eru samkv. þeirri lagasetningu sem þeir vilja láta kenna við Alþfl. Þetta tel ég nauðsynlegt að komi fram í þessum umr. hér og að menn geri sér skýra grein fyrir því. En hitt vil ég svo að lokum láta koma fram, herra forseti, að engan þarf að undra þótt það hvarfli að manni að sú ríka áhersla sem þm. Sjálfstfl., bæði í umr. í dag og á fundum fjh.- og viðskn. undanfarna daga, hafa lagt á hvernig eigi að túlka l. mgr. 1. gr. brbl. og hvernig þeir hafa látið allt snúast um það - á að túlka hana svona eða á að túlka hana hinsegin? - sé undanfari þess að Sjálfstfl. sé að leita eftir möguleika til að breyta fyrri afstöðu til brbl. Það þarf engan að undra þó maður leggi þann pólitíska skilning í alla þá loftfimleika sem hér hafa verið hafðir í frammi af hálfu Sjálfstfl. um túlkun.



Herra forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að fá að gera þessa athugasemd. 1. liður hennar er sá, að síðan þessi ríkisstjórn var mynduð hefur vísitölunni verið breytt aðeins tvisvar sinnum vegna löggjafar sem hún hefur beitt sér fyrir.

En síðustu 4 árin síðan 1978?

Vill ekki hv. þm. Geir Hallgrímsson sýna þá hógværð og trúmennsku sem hann var hér í ræðustól áðan að tala um að væri nauðsynlegt að menn sýndu - eða er samviskan eitthvað farin að naga þm.? Er hann farinn að muna eftir fljótræðinu með febrúarlögin, sem hann þurfti síðan að bæta fyrir með maílögunum af því að hann hafði greinilega ekki hugmynd um hvað var í febrúarlögunum, sem hann sjálfur setti, og þurfti að grípa til þess rétt fyrir kosningar að leiðrétta mestu vitleysurnar í febrúarlögunum? Sjálfur forsætisráðherrann hafði ekki hugmynd um hvað í þeim fólst. Geir Hallgrímsson er eini forsætisráðherrann á Íslandi sem hefur orðið að setja brbl. til að leiðrétta það sem hann hafði ekki einu sinni hugmynd um sjálfur að fælist í eigin lögum. Maílögin 1978 eru vitnisburður um lagasetningu ríkisstjórnar sem gerði sér ekki sjálf grein fyrir hvað fólst í eigin lögum og þurfti rétt fyrir kosningar að grípa til þess að leiðrétta þau með maílögunum. Það voru öll vönduðu vinnubrögðin. Það voru öll heilindin í að gera sjálfum sér og þjóðinni grein fyrir hvað fælist í lagasetningunni.

Það kom sér vel fyrir verkalýðshreyfinguna í landinu.

Það kom úr hörðustu átt þegar hv. þm. Geir Hallgrímsson fer að tala hér um vandaða lagasetningu vegna þess að hann er eini ráðherrann sem hefur orðið að gripa til stórfelldrar brbl. - setningar til að leiðrétta lagasetningu sem hann sjálfur beitti sér fyrir. En að gefnu tilefni frá Karvel Pálmasyni vildi ég ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að síðan þessi ríkisstjórn var mynduð hefur hún aðeins tvisvar beitt sér fyrir sérstökum breytingum á kaupgjaldsvísitölu frá framfærsluvísitölu. Allar aðrar breytingar, sem gerðar hafa verið á þessu tímabili, eru í samræmi við lög sem Alþfl. gerði að höfuðkröfu sinni á fyrri hluta árs 1979 að væru sett og sem efsti maður á lista Alþfl. í væntanlegum þingkosningum hér í Reykjavík á næsta ári lýsti yfir í útvarpsumræðum á Alþingi að ætti að kenna við Alþfl.  Það sem ég er hér að benda á er þessi hræsni og þessi yfirborðsmennska þm. Alþfl. að vera sífellt að hamra hér á sífellum kjaraskerðingum á undanförnum árum þegar þeim er fullvel ljóst að nær allar þessar breytingar nema tvær eru samkv. þeirri lagasetningu sem þeir vilja láta kenna við Alþfl. Þetta tel ég nauðsynlegt að komi fram í þessum umr. hér og að menn geri sér skýra grein fyrir því. En hitt vil ég svo að lokum láta koma fram, herra forseti, að engan þarf að undra þótt það hvarfli að manni að sú ríka áhersla sem þm. Sjálfstfl., bæði í umr. í dag og á fundum fjh.- og viðskn. undanfarna daga, hafa lagt á hvernig eigi að túlka l. mgr. 1. gr. brbl. og hvernig þeir hafa látið allt snúast um það - á að túlka hana svona eða á að túlka hana hinsegin? - sé undanfari þess að Sjálfstfl. sé að leita eftir möguleika til að breyta fyrri afstöðu til brbl. Það þarf engan að undra þó maður leggi þann pólitíska skilning í alla þá loftfimleika sem hér hafa verið hafðir í frammi af hálfu Sjálfstfl. um túlkun.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Austurl. og hv. 6. landsk. þm. viku hér að vísitölufölsun. Ég held ég fari rétt með að hv. 6. landsk. þm. telur að allar ríkisstjórnir hafi staðið fyrir vísitölufölsun. Þessu mótmæli ég. Ég kannast ekki við að hafa staðið fyrir vísitölufölsun. Ég kannast við að hafa veitt fjármagni á sínum tíma úr ríkissjóði til að hafa áhrif á vísitölu, en ekki til þess að falsa vísitölu. Hv. 11. þm. Reykv. sagði að hv. 1. þm. Reykv. væri eini forsætisráðherrann sem hefði orðið að breyta efnahagslöggjöf með brbl. Mig langar til þess að spyrja þennan 



Herra forseti. Eins og hv. alþm. er kunnugt um telst ég vist ekki lengur til Alþfl., heldur til stjórnmálasamtaka sem eru í burðarliðnum. En það, herra forseti, breytir ekki því, að ég tel mér skylt að kannast við fulla ábyrgð á því sem ég hef staðið að hér á mínum ferli, einnig þegar ég taldist til þess sem ég hef sagt skilið við. Ég ber, eins og hv. 11. þm. Reykv., fulla ábyrgð á lögum sem manna á meðal eru kölluð Ólafslög og mér finnst að við ættum báðir að vera menn til að kannast við þá ábyrgð sem við berum á þessum lögum. Að vísu vildu a.m.k. nokkrir í Alþfl. heldur hafa lögin eins og þau litu út þremur vikum áður en þau endanlega voru hér samþykki, eins og þeir hv. þm. sem þá sátu á Alþingi efalítið muna. Á þeim tíma var flutt till. um að leggja þau lög, eins og þau þá voru, undir þjóðaratkvæði, sem menn efalítið muna einnig. En kjarni málsins er sá, að ég er eiginlega gáttaður á því að hv. 11. þm. Reykv. skuli tala eins og hann gerir og vera að rekja ábyrgð á framkvæmd laga til baka með þeim hætti sem hann gerir. Þannig er, að eins og þetta kerfi okkar er byggt upp þarf meiri hluta á þessu háa Alþingi sem stendur að ríkisstjórn. Þessi meiri hluti getur breytt lögum hvenær sem er, þar með talinni 14. gr. nefndra laga. En það gerir hann ekki, heldur moðar stöðugt og ruglar á milli og kennir öðrum um ábyrgð á lögum sem hann sjálfur framkvæmir. Þeir stjórnarliðar rugla stöðugt um framkvæmdina á 33. gr. nefndra laga. Ég vil rifja upp, vegna þess að hér nota menn allt of mikið orð eins og heilindi, að þegar átti að fara að framkvæma 33. gr. nefndra Ólafslaga, nefnilega í verðtryggingarmálum, hóf Þjóðviljinn mikla herferð á hendur okkar, sem vissulega áttum frumkvæðið að því að sú grein varð til, um hversu vondir við værum við húsbyggjendur. Einnig gerðist það 1. sept., þegar næsta hækkun átti að koma til, og þá var stjórnarsamstarfið búið. Og þó að það þyrfti að draga einn hv. ráðh. með töngum út úr ríkisstjórninni, eins og menn vita, stóð meiri hluti í mínum gamla flokki allt öðruvísi að þeim málum. En sleppum þeirri hörmungarsögu í bili. Kjarni málsins er þessi, að í fyrsta lagi eiga menn að kannast við þau lög sem þeir hér samþykkja. Ég geri það, tek fulla ábyrgð á nefndum lögum, og er meira að segja Stoltur af, þó ég hefði heldur viljað hafa þau eins og þau voru þremur vikum fyrr. En það er önnur saga. En í annan stað finnst mér afleitt, og ég nefni til hv. 11. þm. Reykv., sem ég met meira en marga aðra hér, að greiða atkvæði lögum, en kannast svo ekki við þau í framkvæmd, eins og vaxtaklásúlurnar og eins og viðskiptakjaravísitöluna. Þessu hefði meiri hluti getað breytt, sé hann þeirrar skoðunar að viðskiptakjaravísitalan sé röng. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Hann hefði getað breytt því en gerir það ekki. Þeir samþykktu vaxtaklásúlurnar, en réðust stöðugt á framkvæmdina á þeim. Hvernig átti slíkt að ganga? Það gekk ekki. Þeir samþykktu viðskiptakjaraviðmiðunina, en eru nú að ráðast á framkvæmdina á henni og segja: Það er einhver gamall meiri hluti, sem var hér fyrir síðustu kosningar, sem ber ábyrgð á svokallaðri kjaraskerðingu - sem er auðvitað rangnefni eins og hv. 3. þm. Austurl. sagði réttilega áðan. Það er þetta rugl með hvað er meiri hluti á Alþingi, hverjir setja lögin og hverjir framkvæma þau sem enn brýst fram og nú hjá þeim sem síst skyldi finnst mér satt að segja. Núverandi 4. þm. Reykv. og núverandi hv. 11. þm. Reykv. stóðu báðir að nefndum lögum og eiga báðir að kannast við að hafa gert það. Við getum gert það með mismunandi stolti. Sjálfur er ég stoltur af því, en hv. 11. þm. Reykv. kannske ekki. En þeir orðaleikir, sem hér eru settir upp. Ég rifja upp eina skelfilega afleiðingu þess. Á tveimur næstu vaxtatímabilum samkv. vaxtastefnu Ólafslaga fóru viss stjórnmálasamtök herferð á hendur þeim sem áttu að framkvæma lögin. Hvernig gat þetta gengið? Ég skal greina hv. Alþingi frá því að ég hélt að þetta gengi yfir einu sinni, en þegar það kom fyrir í annað skiptið, þ.e. í september, vissi ég að stjórnarsamstarfinu var lokið, enda dó stjórnin mánuði seinna. Allt er þetta vegna óheiðarleika. Það er ekki heiðarlegt að greiða lögum atkvæði, en neita hins vegar að kannast við efni þeirra, meira að segja að framkvæma þau og skilja ekki að hlutverk framkvæmdavalds er það eitt að framfylgja lögum sem Alþingi hefur sett. Enn má rekja veikleika í þessu kerfi til þessa fádæma ruglings. Stöðu sinnar vegna finnst mér að hv. 11. þm. Reykv. sé sá síðasti, eða einn af þeim síðustu, sem megi gera sig enn sekan um þennan rugling. Nefnd grein laganna, sú 33., er staðreynd. Hún var studd meirihlutavilja Alþingis á sínum tíma og hana átti að framkvæma. Það gerðu ekki allir - réðust meira að segja að og kenndu einum aðilanum um þó að þeir væru 40 sem að þessum lögum stæðu - og hafa með því gengið frá þeirri ríkisstjórn sem þá sat. Víst urðu vandræði í mínum gamla flokki, eins og hv. 5. þm. Suðurl. mundi sennilega þekkja hér manna gleggst, en það var aukaatriði sem til varð síðar. Það er kjarni málsins, herra forseti, að þingmeirihluti getur vitaskuld hvenær sem er breytt lögum. Okkar kerfi er þannig uppbyggt, að til þess að standa að ríkisstjórn, fá heimild til að mynda hana og reka hana hér á þinginu, þarf m.a.s. aukinn meiri hluta, 32 þingmenn. Sömu 32 þingmenn geta hvenær sem er breytt lögum. Ef þessir herramenn eru svo mikið á móti viðskiptakjaravísitölunni er þeim hægur vandi að afleggja hana. Það gera þeir ekki. Ef þeim er svo mikið í mun að vextir skuli vera dúndrandi neikvæðir geta þeir breytt 33. gr. nefndra laga. En það gera þeir ekki. Og af hverju gera þeir það ekki? Til að geta þeytt upp þessu viðurstyggilega moldviðri og kennt um þingmeirihluta sem búið er að kjósa burtu. Það eru meira að segja búnar að vera kosningar í millitíðinni. Allt er þetta til þess að geta leikið þessa Heimdallaleiki, þessa stresstöskuleiki, þessa pólitísku leiki staksteinahöfunda á öllum dagblöðunum. Það er þetta. En aukin upplýsing í þessu samfélagi er farin að sjá í gegnum þessa leiki.

Sú upplýsing hefur ekki enn náð til þm.

Það er ég hræddur um að hún hafi gert, hv. þm. Það er ég hræddur um að sé nákvæmlega það sem hefur gerst. Herra forseti. Ég vil aðeins draga saman þessi efnisatriði: Meiri hl. hv. Alþingis getur hvenær sem er breytt lögum. Það gengur ekki að kenna framkvæmd laga þeim meiri hl. sem var til staðar fyrir þremur árum. Ef núverandi meiri hl. vill breyta lögum á hann að vera til staðar, sé það vilji ríkisstj. Og ríkisstj. og þeir sem að henni standa á umfram allt að kannast við framkvæmd þeirra laga sem verið er að framkvæma eða breyta þeim ella. Í því er hin ranga hugsun hv. þm. fólgin.



Herra forseti. Ég trúi því, sem fram hefur komið, að sú kjaraskerðing, sem á að eiga sér stað 1. des., verði bara einu sinni og ef hægt er að túlka brbl., eins og þau liggja fyrir í frumdrögum nú, á annan hátt verði þeim breytt og orðalagið leiðrétt. En ég vil taka undir með hv. 1. þm. Reykv. að auðvitað á sér stað gríðarlega mikil blekking í þessum lögum og blekkingin hefur átt sér stað áður. Því hefur verið flaggað af hálfu stjórnarliða að hér sé um brbl. að ræða sem berjist að einhverju leyti gegn verðbólgu, að einhverju leyti gegn þeim efnahagsvanda sem steðjar að okkur. Ef vísitölulækkun á almennum launum hefði verið fylgt eftir með samdrætti í innheimtu ríkissjóðstekna hefði ég verið reiðubúinn að taka undir. Það hefði verið barátta gegn verðbólgu og skref í áttina að lausn á efnahagsvandanum. En það er ekki svo. Þess vegna vil ég taka undir með hv. 1. þm. Reykv. að hér er um gífurlega mikinn blekkingarleik að ræða. Úr því að ekki var staðið þannig að að ríkissjóðstekjur væru lækkaðar jafnframt vísitölunni er vísitöluskerðingin ekki neitt annað en útgjaldasparnaður fyrir stærsta vinnuveitanda þjóðarinnar, sem er ríkið sjálft og sveitarfélögin. Í stað þess að minnka tekjuöflun sína eykur ríkissjóður tekjurnar með því að hækka vörugjaldið. Og, það er ekki nóg með það, heldur bætir hún við vöruflokkum í vörugjaldstekjusöfnuninni. Síðan tekur ríkisstj. gengismun af eigendum birgða og með honum er staðið undir fjárfestingarsjóðum og hlaupið undir bagga með togaraflotanum og fiskvinnslunni. Þetta er allt útgjaldasparandi fyrir ríkissjóð, en skaðar að sjálfsögðu eigendur útflutningsafurða. Síðan kemur lækkandi verslunarálagning. Allt er þetta skerðing, bæði fyrir launþega og atvinnurekendur, en tekjuauki eða útgjaldasparnaður ríkissjóðs. Og hverjum er svo hægt að telja trú um að hér sé ekki verið að blekkja? Hér er verið að blekkja. Ekki er hægt að nota þau orð um þetta frv., sem notuð hafa verið, að það sé vörn eða barátta gegn verðbólgunni eða skref áfram í baráttu gegn efnahagsvanda. Það er svo langt frá því. Þetta er útgjaldasparandi fyrir ríkissjóð. Þarna verður tekjuaukning fyrir ríkissjóð. Síðan á að blekkja ennþá meira og reyna að fá fólk til að trúa því, til þess að þagga niður í verkalýðshreyfingunni, að aukið orlof, viðbótarfrídagar, bæti kjör fólksins, það auki framleiðsluna í landinu. Hvern er ekki verið að blekkja? Það stóreykur erfiðleika heimilanna og aðila vinnumarkaðarins á sama tíma. Þetta þýðir einfaldlega að það eru minnkandi tekjur fyrir fólkið. Minnkandi kaupmáttur og hækkandi vöruverð undirstrikar það sem ég var að segja.



Herra forseti. Ég þakka umburðarlyndi forseta. Það sætir nokkrum tíðindum að hv. þm. Vilmundur Gylfason skuli hætta sér út í umr. hér í sþ:, þar sem hægt er að tala við hann, þó að maður sé búinn að tala sig dauðan áður en að því kemur. Hann hefur hingað til skýli sér á bak við það að tala bara í Nd.  Hv. þm. Vilmundur Gylfason var að gera mikið úr því áðan að ég hefði minnt á að Alþfl. bæri ábyrgð á 10 breytingum sem gerðar hefðu verið á kauplagsvísitölu frá framfærsluvísitölu síðan þessi ríkisstj. var mynduð. Það var ekki sagt vegna þess að ég væri að hlaupa frá einhverri ábyrgð, hv. þm., það er mesti misskilningur. Formaður Alþfl., varaformaður Alþfl. og formaður þingflokks Alþfl. hafa hvað eftir annað haldið því fram á gagnrýninn hátt í garð þessarar ríkisstj. að hún hafi 12 sinnum gripið inn í vísitölumál síðan hún var mynduð og breytt vísitölu launafólks frá framfærsluvísitölu. Þeir hafa haldið harðar gagnrýnisræður um það. Ég var eingöngu að benda á að Alþfl. ber jafnmikla ábyrgð á 10 þessara breytinga og við. Ég var ekki að hlaupast frá neinni ábyrgð í þessu sambandi. Ég var hins vegar að vekja athygli á flótta forustu Alþfl. frá þessari ábyrgð. Það væri nær að hv. þm. Vilmundur Gylfason beindi spjótum sínum þangað. Ég hef aldrei hlaupist frá þessari ábyrgð, þvert á móti. En ég er hins vegar að benda á þá yfirborðsmennsku forustu Alþfl. að segja að 12–14 breytingar hafi verið gerðar og gagnrýna þær allar, þegar 10 þeirra eru gerðar á grundvelli lagasetningar sem Alþfl.- menn sjálfir stóðu að og bera sameiginlega ábyrgð á ásamt okkur hinum. Að lokum, herra forseti. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur hvað eftir annað sungið sinn vaxtasöng hér í ræðustól. Hverjir voru það sem innleiddu fulla verðtryggingu á sparifé almennings í þessu landi? Var það Alþfl.? Nei. Gerði hv. þm. Vilmundur Gylfason það þegar hann var ráðh. í fjóra mánuði og gat gert það? Nei. Gerði formaður Alþfl. það þegar hann var viðskrh. í fjóra mánuði og gat gert það? Nei. Hverjir voru það sem opnuðu fulla verðtryggingarreikninga í bankakerfinu? Það var þessi hæstv. ríkisstj. Hv. þm. Vilmundur Gylfason ætti að kynna sér það, að þegar á þessu ári hafa hundruð millj. kr. bæst inn í bankakerfið á fullverðtryggðum reikningum, þar sem sérhver sparifjáreigandi í landinu, sem vill geyma fé sitt á fullri verðtryggingu, getur gert það. Það er þessi ríkisstj., með þátttöku Alþb., sem hefur opnað þá leið fyrir almenningi í þessu landi, hvern og einn sem vill fara hana. Hv. þm. Vilmundur Gylfason getur labbað í banka strax í fyrramálið og geymt, ef hann vill, fé sitt á fullri verðtryggingu. Þessi ríkisstj. er eina ríkisstj. í landinu sem hefur opnað almenningi möguleika á að geyma fé sitt á fullverðtryggðum reikningum.



Herra forseti. Þetta var einkennileg ræða í framhaldi af umr. um 33. gr. Ólafslaga. En herra forseti. Ég vil vekja athygli á einni lítilli staðreynd, einni ótrúlega ruglingslegri staðreynd, sem gekk fram af munni hv. síðasta ræðumanns og er nú inntakið í því sem ég hef verið að segja í ýmsum myndum í mörg ár. Hann segir: Þegar hann var ráðh. í fjóra mánuði og gat gert það. Í fyrsta lagi sat þá minnihlutastjórn, en í öðru lagi setja ríkisstjórnir ekki lög. Það er það sem ég er að reyna að kenna þessum hv. þm. æ ofan í æ. Það var minnihlutastjórn sem sat - og hvar áttum við að leita bandamanna? Hjá Lúðvík Jósepssyni?

Setti þm. ekki sjálfur brbl. meðan hann sat í þessari ríkisstj.?

Koma á raunvöxtum með brbl.?

Já.

Það skýrir málið. 

Því ekki það?

Góð hugmynd að koma á raunvöxtum með brbl. 

Af hverju setti þm. brbl. þegar hann var ráðh.?

Það voru ein brbl. og það var um kosningar, 2. og 3. des. Þetta er fullkominn útúrsnúningur manns sem eina ferðina enn hefur orðið undir í málflutningi. Hann vildi að ráðh. í minnihlutastjórn setti lög um vexti. Málið er það.

Ekki samtal.

Herra forseti. Eina ferðina enn er það undirstrikað svo rækilega hvernig þessir menn, sem sitja á ráðherrafundum með öðrum formönnum þingflokkanna, ræða með hvaða hætti eigi að brjóta lögin í landinu, - ekki breyta þeim, heldur brjóta þau. Ég nefni framkvæmdina á vaxtamálunum og nú kemur hann og segir: Af hverju setti minnihlutastjórn ekki lög á sínum tíma? Fyrst og fremst setur engin ríkisstjórn lög. Og ennfremur, hv. þm., minnihlutastjórn setur enn síður lög. Og ég bið hv. 11. þm. Reykv. að skammast sín nú, segja ekki neitt, koma ekki í pontu, en fara heim og velta þessu fyrir sér, af hverju þessi endalausi ruglingur gengur aftur og aftur fram í þessu máli.

Hvaða ríkisstj. opnaði verðtryggðan reikning í bankakerfinu?

Upphaf að svokölluðum verðtryggingum rekur sig til 33. gr. nefndra Ólafslaga.

Því svararðu ekki? Hvaða ríkisstj. opnaði verðtryggðan reikning í bankakerfinu?

Ég er að fara að svara því. Framan af, fyrstu 18 mánuðina, stóð þessi ríkisstj. sig vel í vaxtamálum, en þegar hún byrjaði að svíkja - það eru tæp tvö ár núna síðan það var - byrjaði líka að halla undan fæti fyrir henni. 
            

Ég var að óska eftir því að það sé ekki samtal.

Alveg sjálfsagt að maðurinn tali við sál sína.

það er alveg auðheyrt að þm. veit eiginlega ekkert hvað hann er að tala um.

Herra forseti. Ég kom hér í ræðustól aðeins til að vekja athygli á að hv. 11. þm. Reykv. fann mjög að því að minnihlutastjórn Alþfl., sem sat frá byrjun des. 1979 og til byrjunar febrúarmánaðar 1980, skyldi ekki hafa gefið út lög um vaxtamál. Það er þessi ruglandaháttur sem er meiri skaðvaldur í öllu okkar stjórnkerfi en nokkuð annað.

Hefur nokkuð gengið að framkvæma þau lög sem voru í gildi meðan ríkisstj. sat? Átti hún ekki að beita sér fyrir því að lög sem voru í gildi þegar hún sat yrðu þá framkvæmd?

Þannig er að... 
            

Ekki samtal.

Í minnihlutastjórn Alþfl. var hv. 2. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson viðskrh. Hann skal alltaf eiga mína virðingu fyrir að hann hefur staðið sig í verðtryggingarmálum, meira að segja þannig að vextir voru snarhækkaðir 1. des. 1979, daginn áður en alþingiskosningar fóru fram. Hinu skal ég greina frá í fullri hreinskilni, að vissulega voru þau ræflarök til í okkar röðum að við skyldum ekki gera þetta fyrir kosningar. En það var gert. Ég hef átt margan ágreining við þennan hv. þm., en ævinlega skal hann eiga mína virðingu fyrir að lögin voru framkvæmd eins og þessar greinar í þeim gefa tilefni til.

Minnihlutastjórnin reyndi þá að koma á raunvöxtum eftir allt saman?

Hún framkvæmdi lögin sem voru fyrir. Þessi lög voru samþykkt hér í byrjun apríl 1979. Ríkisstj. á að framkvæma lög. Þetta er enn einn rugluþankinn. Ríkisstj. á að framkvæma lög þangað til meiri hl. Alþingis hefur breytt þeim.

Af hverju framkvæmdi hún þau ekki alveg?

Hún gerði það.

Nei. Þetta var ekki verðtryggingarhækkun á vöxtum. Það var fyrst þegar þessi ríkisstj. kom og opnaði verðtryggðan reikning sem ...

Herra forseti. Ég biðst afsökunar, en ég verð augljóslega að setja mig í hlutverk barnaskólakennarans og útskýra fyrir hv. þm. 33. gr. nefndra laga fjallar um áfangahækkanir sem áttu að taka yfir gefið tímabil. Einn áfanginn skyldi koma til framkvæmda 1. des. og þeim áfanga, eins og Seðlabankinn lagði til að hann yrði framkvæmdur, var fylgt í botn daginn fyrir kosningar. Okkur var ljóst að þetta var óvinsæl ráðstöfun sem kynni að svipta okkur einhverjum atkv. En lög eru lög. Sá sem bar ábyrgð á framkvæmd þessara laga var þáv. bankamálaráðherra, núv. hv. 2. þm. Reykn., og hann var gagnrýndur mjög. Ég þekki þar gerst til. Og ég stóð með honum í því að þetta skyldi gert með þessum hætti. Hann hefur hvorki hagað sér sem lýðskrumari né lítilmenni í þessum málum, en því miður er ekki hægt að segja þá sögu af öllum hv. þm. Þm. veit ekki hvað stendur í lagagr. Það er alveg augljóst. Hann þekkir það ekki.

Þm. veit ekki hvaða reikningar eru í bankakerfinu greinilega.

Ég er ekki að tala um það. 

Hvað er hv. þm. þá að tala um?

Herra forseti. Það þyrfti að fá túlk til að skilja hvað hv. þm. er að reyna að segja. Ég kom hér í ræðustól, hæstv. forseti, til að vekja athygli á þeirri litlu aths. hv. 11. þm. Reykv. að hann vékst að minnihlutastjórn Alþfl., sem sat í þrjá mánuði, fyrir að hafa ekki gefið út lög um áhugamál sín. Því miður er þetta ekki mismæli, því að hv. þm. mismælir sig ekki, og því miður er ekki heldur um að ræða að hann vilji segja rangt frá í þessum efnum. Hv. þm. veit ekki betur og hann skilur ekki að þessi stofnun, Alþingi, er til að setja lög. Þeir sem í ríkisstj. sitja eiga að framkvæma þau. Hann skilur það ekki. Hann er liður í þessu ruglaða kerfi, sem öllum þessum skaða hefur valdið, og kom kyrfilega upp um sig með því að finna að því að minnihlutastjórn, sem nýtur ekki trausts meiri hl. Alþingis eins og menn vita, skyldi ekki gefa út lög. 
            

Ekki samtal.

Í fyrsta lagi er það ekki frv., heldur þáltill., og í annan stað bið ég hv. þm. að lesa þskj. og spyrja svo. 



Herra forseti. Mér heyrist ástæða til að fara að ljúka þessari umr., en mér ofbýður alveg framkoma hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar undir umr. Ég er ekki prófessor, það vita menn, í stjórnlagafræði, ég er ekki kennari við Háskólann og ég er lítt lærður, en slík framkoma, eins og hv. þm. sýnir hér í umr. trekk í trekk ekki bara í dag, gengur a.m.k. fram af mér. Ég vek athygli á að það hefði verið ástæða til að sjónvarpa nú frá umr. hér á Alþingi þannig að þjóðin fengi að sjá hvernig þeir haga sér sem framkvæma í raun og veru þá meginkennslu sem menn telja að þjóðlífið eigi að byggja á í framtíðinni. Þetta ætlaði ég ekki að tala um, en mér ofbauð þannig að það varð að komast að. Það var sagt fyrr í umr. í dag um þetta mikilvæga mál, sem er spurningin um túlkun á 1. gr. brbl., og það var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem vakti athygli á því, að það væri mjög sérstakt að við Nd.-þm. skyldum ræða þetta hér. Ég vil aðeins greina frá því, að eftir að vitneskja barst um ummæli Sigurðar Líndals lagaprófessors á fundi fjh.- og viðskn. í morgun hafa forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, Alþýðusambandsins, tekið við sér vegna þessa. Í dag var gengið á fund forsrh. vegna þess að menn töldu þetta svo alvarlegt mál að fá yrði úr því skorið hvaða skilningur væri hér á ferðinni. Það hefði að sjálfsögðu verið ástæða til að slík yfirlýsing kæmi fram í þessum umr., en slík yfirlýsing mun að sjálfsögðu koma fram, það best ég veit, frá hæstv. forsrh. í umr. í Ed. Alþingis þegar málið kemur til 2. umr., að hér sé einvörðungu um að ræða skerðingu 1. des. Komi ekki slík yfirlýsing verður flutt brtt. við lögin þar og af hálfu forsrh. þá. Þetta taldi ég rétt að upplýsa vegna þess að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar litu þetta svo alvarlegum augum að það var strax farið í að kynna sér hvernig málið væri vaxið og við hverju mætti búast.



Herra forseti. Aths. mín verður örstutt. Ég tek undir gagnrýni síðasta ræðumanns, hv. þm. Karvels Pálmasonar, varðandi framkomu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. En ég hlýt að vekja athygli á því, að kyndugt er það þegar formælendur núverandi og fyrrverandi svokallaðra A-flokka eru að metast á um það í framíköllum og ræðum hvor þeirra sé meiri og betri málsvari hærri raunávöxtunar fjármagns í landinu. En látum það liggja á milli hluta. Hinu hafði ég meira gaman af, að þessir fulltrúar A-flokkanna, minnugur 1978 og framkomu þeirra þá, voru að metast um hvor þeirra væri meiri kjaraskerðingarflokkur.



Herra forseti. Ég hefði haft áhuga á að hv. 1. flm. yrði viðstaddur þessa umr. Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir að verða við beiðni minni um daginn og fresta umr. um þessa þáltill., þegar hún var þá til umr., og gefa mér þannig tækifæri til að taka þátt í umr., en ég var staddur erlendis þegar umr. hófst. Ég tel mér skylt að játa að ég varð mjög undrandi þegar ég sá þessa till. á þskj. 36. Ekki vegna þess að mig undraði að einhver gerði aths. við laxveiði Færeyinga, það fannst mér mjög eðlilegt, heldur vegna þess hve tillagan er harðorð. Þar eru settar fram fullyrðingar sem ekki eru að mínum dómi byggðar á nægilegum rannsóknum. Ég er ekki að segja með þessu, að þær staðhæfingar, sem þarna eru settar fram, hljóti að vera rangar, en að við höfum ekki ennþá þá þekkingu sem þarf til þess að staðhæfa á þann hátt sem þar er gert vegna þess að rannsóknirnar vanti. Það tekur þó alveg steininn úr í ræðum hv. 1. flm., þar sem hann kallar athæfi Færeyinga bæði siðlaust og löglaust o.s.frv. Hv. 1. flm. vitnaði í fyrirvara eftir sjálfan sig við umr. um þingmál hér áður, en ég verð að vekja athygli hv. 1. flm. á að orð hans hafa ekki lagagildi í sjálfu sér, þó að þingheimur mótmæli þeim ekki af nenningarleysi eða einhverjum öðrum orsökum. Það er ekki furða þó að margir Íslendingar eða jafnvel flestir líti tortryggnisaugum til laxveiða Færeyinga. Það hefur orðið alvarlegur aflabrestur á laxi í íslenskum ám á s.l. þremur árum. Ég hef í höndum línurit um laxveiði á stöng, annars vegar meðaltal áranna 1977, 1978 og 1979 og hins vegar veiðina 1981 til samanburðar. Á móti hverjum 100 löxum, sem var meðalveiði á ákveðnum svæðum 1977–1979, er veiðin 1981 úr ánum í kringum Reykjavík 72 laxar, í ánum frá Hvalfirði og vestur um Borgarfjörð og Mýrar 46 laxar á móti 100, úr ánum á Snæfellsnesi og í Hnappadalssýslu og í Dölum 83 á móti 100, ám í Húnavatnssýslum og á Skaga 73 á móti 100, ám í Skagafirði og Eyjafirði og Suður-Þingeyjarsýslu 46 á móti 100, ám í Norður-Þingeyjarsýslu 36 á móti 100 og ám á Austfjörðum einungis 15 á móti 100. Það er ekki undravert þó að menn líti þetta alvarlegum augum og leiti að skýringunum. Samkv. 14. gr. laga um lax- og silungsveiði segir svo: „Eigi má veiða lax í sjó“. Þetta er grundvallaratriði í laxveiðilögum okkar. Endurskoðunarnefnd laxveiðilaganna, sem nú er að ljúka störfum, leggur til að þær fáu sjávarveiðilagnir sem heimilaðar hafa verið til þessa verði bannaðar og komi bætur fyrir. Því eru veiðiaðferðir Færeyinga okkur þyrnir í augum. Það réttlætir þó ekki þann tón sem í till. felst né heldur ræður flm. Færeyingar standa okkur næst allra þjóða, eru næstu grannar okkar, frændur og eina þjóðin í veröldinni þar sem skilningur á tungu okkar er nokkuð almennur. Þeir verða eins og við að lifa af því landi og af þeim sjó sem forsjónin hefur fengið þeim. Alþingi hefur alla tíð til þessa viljað ástunda góð samskipti við Færeyinga. Í því skyni ákvað Alþingi fyrir sitt leyti að koma á fót sameiginlegri þingmannanefnd Íslendinga, Færeyinga og Grænlendinga, er vinni að auknu samstarfi. Ég á sæti í þessari nefnd fyrir hönd okkar ásamt hv. þm. Árna Gunnarssyni, Stefáni Jónssyni og Sverri Hermannssyni. Á fundi sem við áttum 26. okt. s.l. í Kaupmannahöfn með Færeyingum ræddum við að sjálfsögðu þessi laxveiðimál. Ég tel rétt að láta koma fram í þessari umr. þær röksemdir sem Færeyingar höfðu á hraðbergi á þeim fundi. Þeir lögðu á það áherslu að Íslendingar væru þeirra nánustu frændur og vinir. Færeyingar hefðu alla tíð sótt sér björg í hafið umhverfis eyjarnar og einnig á fjarlæg fiskimið, m.a. við Ísland. Með útfærslu Íslendinga í 200 mílur, svo og landhelgisútfærslu annarra þjóða í kjölfar Íslendinga, hafi mjög stórum hafsvæðum verið lokað fyrir þeim. Þótt Færeyingar hafi gert fiskveiðisamninga við mörg ríki hafi fiskveiðisamningar við Íslendinga verið þeim mjög mikils virði. Í umr. um laxveiðar sérstaklega tóku þeir skýrt fram og undirstrikuðu að laxinn væri veiddur innan þeirra eigin landhelgi og þeir kváðust ekki stunda rányrkju eins og t.d. Englendingar, Skotar og Norðmenn gerðu að þeirra dómi. Þeir kváðust sannfærðir um að þeir væru ekki að veiða Íslenskan lax og ítrekuðu rétt þjóða til fiskjar sem, eins og þeir orðuðu það, „væri á beit“ við strendur landa þeirra. Þeir tóku fram, að í þessu máli gæti annar aðilinn þó ekki haft allan rétt og hinn engan. Færeyingar gerðu sér ljóst að við veiðarnar yrðu þeir að haga sér samkvæmt stofnstærð, og þeir minntust á samkomulag um veiðar í Norður-Atlantshafi. Þeir kváðust mundu reyna að eignast sinn eigin laxastofn svo þeir þyrftu ekkert frá öðrum að taka. Íslendinga báðu þeir að gera sér grein fyrir stöðu Færeyinga í þessu máli og mikilvægi laxveiðanna fyrir þá. Efnahagslega væru veiðarnar orðnar umtalsverður þáttur í heildartekjum þeirra og stunduðu veiðarnar allmörg skip og með því að beina þessum skipum á laxveiðar drægi það úr ásókn í hvers konar botnfisk, sem ætti einnig mjög undir högg að sækja. Vitnuðu þeir síðan í færeyska fiskifræðinga, sem fullyrtu, að stofninn, sem væri á hafbeit við Færeyjar, væri mjög stór og engin hætta væri á ofveiði. Færeyingar lögðu áherslu á að rannsóknir á laxinum við Færeyjar hefði staðið í mörg ár og íslenskum fiskifræðingum hefði ávallt staðið til boða að fylgjast með þessum laxveiðum. 1300 tonna hámarksafli þeirra hefði byggst á vísindalegum niðurstöðum. Þeir töldu ennfremur að það gæti haft mjög alvarleg áhrif á samkomulag og samvinnu þjóðanna ef Íslendingar reyndu að þvinga Færeyinga til að draga úr laxveiðum með því að hóta þeim að banna veiðar sem þegar hefðu verið gerðir samningar um. Þeir héldu jafnframt fram, að þeir gætu haldið laxveiðunum áfram um ókominn tíma og jafnvel aukið þær, en þá mundu þeir að sjálfsögðu að verða að auka seiðasleppingar, sem þeir hafa mikil áform um, og í samræmi við það yrði þessi aukning að verða, ef af henni yrði. Hins vegar voru þeir inni á því að það þyrfti að auka sameiginlegar vísindalegar rannsóknir á þessum laxveiðum og stórauka merkingar á íslenskum laxi og birta eins fljótt og unnt væri allar niðurstöður um laxveiðar Færeyinga sem byggðu á vísindalegum grunni. Ég vil taka það fram, að nm. voru sammála um það allir, bæði við og Færeyingarnir, að þetta mál mætti ekki verða til þess að skapa úlfúð með þjóðunum eða stofna vináttu þeirra í hættu. Af hálfu Færeyinga sátu þennan fund Jogvan Sundstein, Atli Dam, Peter Reinert, Agnar Nielsen, Sigurd Juul Jakobsson og Jóhann Djurhuus. Ég hef í höndum skýrslu, sem Derek Mills og Noel Smart frá Atlantic Salmon Trust gerðu um kynnisför til Færeyja í mars 1982 og ennfremur blaðagrein eftir William Brewster um sömu ferð. International Salmon Foundation sendi nefnd manna til Færeyja til þess að kanna hvort Færeyingar væru að eyðileggja laxveiði annarra. Í þessari ferð tóku þátt Alfred Meister, aðallíffræðingur Atlantic Salmon Commission í Maine, dr. Derek Mills lekior í vatnavistfræði og fiskveiðistjórnun við Edinborgarháskóla, Noel Smart, formaður The Salmon Fishing Association Atlantie og William Brewster frá Plymouth í Massachusetts, sem er stangveiðimaður og stjórnandi International Atlantic Salmon Foundation. Hann hefur stundað laxveiðar víða um heim. M.a. er hann kunnugur í ám á Íslandi. Niðurstaða þessa hóps varð sú, að ekki stafaði hætta af veiðum Færeyinga fyrir laxveiðar annarra þjóða, svo framarlega sem þeir framleiddu lax sjálfir, en fiskirækt hafa þeir mjög á sinni stefnuskrá eins og ég sagði áðan. Ég vil ekki leggja neinn dóm á þessa skýrslu, hvort hún segi allan sannleikann, ég vil taka það skýrt fram, en ég vil ekki heldur fullyrða að hún sé röng. Mér sýnist að það sem mest ríður á fyrir okkur Íslendinga sé að ganga úr skugga um hvort eða í hve miklum mæli Færeyingar séu að veiða íslenskan lax. Þetta verður ekki gert nema með stórauknum rannsóknum og merkingum á seiðum. Færeyingar vilja fyrir sitt leyti stuðla að auknum rannsóknum og við Íslendingar verðum að verja til þess fjármunum og mannafla. Við verðum að vinda að þessu bráðan bug. Það eru stórfelldir hagsmunir í húfi. Ef of mikið af þessum laxi er úr íslenskum ám, eins og hv. flm. till. vilja vera láta, er hér virkilega háski á ferðum. En fyrr en við getum sannað það er fásinna að samþykkja svona tillögur og orðbragðið er þannig að það er naumast nokkurn tíma viðeigandi að nota það. Færeyingar eru, að minni hyggju, fúsir að draga úr laxveiðum fyrir orðastað Íslendinga, fái þeir t.d. auknar veiðiheimildir hér. En það er að vísu þröngt um það. Það getur líka komið til greina, að minni hyggju, að beita hafréttarsáttmálanum svo langt sem hann nær, en því aðeins að við sjálfir, Færeyingar og nágrannaríki okkar viti að þarna sé verið að veiða okkar lax og vinna tjón á okkar ám. Áður en rannsóknir undirbyggja þá sókn held ég að ekki sé grundvöllur til þeirra aðgerða sem farið er fram á með tillögunni. Embættismannanefnd Norðurlandaráðs um byggðamálefni hefur nú nýlega ákveðið að verja 200 þús. norskum kr. í ár og væntanlega þrjú næstu árin til þess að merkja lax í Vopnafjarðará. Það að embættismannanefndin skuli verja fé í þessu skyni byggist á því að hún telur að vinskapur tveggja norrænna þjóða geti verið í hættu út af laxveiðimálum, svo og mikilvægir byggðahagsmunir. Þrátt fyrir þetta mikilsverða framlag tel ég að ekki sé nóg að gert, og við Davíð Aðalsteinsson og Guðmundur Bjarnason höfum flutt till. til þál. á þskj. 127 um eflingu rannsókna á laxastofninum. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að nú þegar verði rannsóknir á laxastofninum stórefldar vegna aukinnar sjávarveiði Færeyinga á laxi“. Þessari till. fylgir ítarleg grg. eða nokkuð ítarleg og í henni eru ýmsar tölulegar upplýsingar um þessar veiðar. Það er lögð áhersla á að hinar auknu laxveiðar Færeyinga hafa átt sér stað samtímis því að laxveiðar hér hafi minnkað hvað tölu laxa snertir og bent á að e.t.v. kunni að vera þarna samband á milli. Á hinn bóginn er líka á það bent, að ekki sé vitað nóg um göngur laxins og hvert hann leiti frá Íslandi. Það er vitað að laxinn okkar leitar líka til Grænlands og veiðist þar. Sjö íslenskum laxamerkjum hefur verið skilað frá Grænlandi og auk þess hefur lax sem merktur var við Vestur-Grænland veiðst í Laxá í Dölum. Það er bent á það í þessari grg. að vera kunni að fleiri orsakir séu til rýrnandi laxveiði, svo sem vetrar-, vor- og sumarkuldar 1979 og lágur sjávarhiti fyrir Norður- og Austurlandi. Við teljum að það sé mjög mikilvægt að fá betri mynd af því hvernig laxinn ferðast um úthafið. Jafnframt verðum við að ganga úr skugga um í hve miklum mæli nágrannar okkar veiða hann og taka þátt í alþjóðlegri samvinnu þar um. Það er gert ráð fyrir að þátttökulöndin í rannsóknunum hljóti að standa hvert um sig undir kostnaði við framlag sitt til rannsóknanna. Í desembermánuði 1981 komu saman í Þórshöfn fiskifræðingar frá upprunalöndum laxins til að semja um áætlun um rannsóknirnar, sem ná bæði til gagnasöfnunar og úrvinnslu gagna. Ennfremur var verkefnum skipt á milli þátttökulandanna. Ísland tekur þátt í þessum rannsóknum og er framlag okkar fólgið í laxaseiðamerkingu, endurheimt merkja og gagnasöfnun um borð í færeyskum laxveiðibátum. Veiðimálastofnunin sendi, eins og fyrr hefur komið fram við þessa umr., rannsóknarmann til Færeyja í febrúar 1982, sem dvaldist þar í þrjár vikur um borð í laxveiðibáti til gagna- og upplýsingasöfnunar. Ég er ekki viss um að það hafi tekist allt nógu nákvæmlega í þeirri ferð. en vissa vísbendingu gefur að ekki skuli hafa fundist fleira af merkjum en raun varð á. Það er sem sagt skoðun okkar, sem flytjum þessa till., að það þurfi að efla þessar rannsóknir og niðurstöður rannsóknanna muni verða haldbestu rökin þegar samið er um að draga úr eða stöðva laxveiðar utan upprunalanda laxins og því þurfi að stórauka fjárframlög til þessara rannsókna.



Herra forseti. Þótt ég þakki hv. 1. þm. Norðurl. v. fyrir þátttöku í þessum umr., þá kemst ég því miður ekki hjá að lýsa vonbrigðum mínum yfir tóninum í ræðu hans, svo að ég noti nú hans orðalag, og þeirri neikvæðu afstöðu, sem mér finnst gæta í orðum hans, og óneitanlega skilningsleysi á alþjóðalögum, og þá sérstaklega efni 66. gr. hafréttarsáttmálans, sem einmitt verður undirritaður eftir örfáa daga, þar sem við væntanlega vinnum endanlega sigra í okkar landhelgisbaráttu. Endanlega, sagði ég. Við eigum að vísu eftir að fylgja fram ýmsum ákvæðum samkomulagsins í hafsbotnsréttindum, einmitt að því er varðar að fá aðra til þess að hlíta sáttmálanum, og þá ekki síst Færeyinga. Um það fjallar einmitt þetta mál. Það kann að vera rétt að fullar sannanir vanti fyrir því að íslenskur lax sé á Færeyjamiðum þessa stundina. Þar hafa þó fundist íslensk merki og það er enginn vafi á því að þangað hefur íslenskur lax gengið. Mér dettur ekki í hug að halda annað en svo sé. Ég stend við hvert einasta orð, sem ég bæði hef sagt og skrifað um þetta, þar með að þetta sé siðlaust og löglaust athæfi. Það stend ég við. Að orð mín hafi ekki lagagildi er mér fullljóst. En það er nú einu sinni svo, að fyrirvarar nefndarmanna, jafnvel þótt í ræðum séu, og ég á sæti í utanrmn., sem um þann vandræðasamning sem gerður var á s.l. vetri fjallaði, hafa auðvitað ekki lagagildi. En það hefur þýðingu að vitna til þeirra ákvæða, þegar þau eru mælt fram á Alþingi með þeim hætti sem ég gerði, og mér finnst að enginn hv. alþm. eigi að reyna að gera lítið úr því og draga með þeim hætti úr rétti Íslendinga, heldur eigi að standa saman um að halda til haga okkar rétti eins miklum og frekast er unnt að lögum, og ég undirstrika það, að alþjóðalögum. Víst er það að nánustu frændur okkar og vinir eru Færeyingar. Það er raunar tekið fram í þáltill. Og ég held að það séu ekki margir þm. sem hafa lengur en ég barist fyrir því að auka og bæta samskiptin við Færeyinga. Ég veit ekki til annars en ég hafi stutt hvert einasta réttlætismál þeirra, um veiðiheimildir o.s.frv. En þeim er ekkert gott gert með því að láta þá komast upp með þessi lögbrot, vegna þess að það endar með skelfingu og það getur gerst fyrr en siðar. Það getur verið búið að eyðileggja villta laxastofninn á Atlantshafi innan eins eða tveggja ára og þar með allar íslenskar ár. Og ef Færeyingum verður kennt um það, þá er ég hræddur um að vináttan kynni að kólna. Þess vegna er ekki ráð nema í tíma sé tekið. Auðvitað er ég hlynntur rannsóknum. En rannsóknir sem taka kannske 5–10 ár ætla ég ekki að láta mér lynda að sé eina úrræðið. 200 þús. norskar kr. eru vissulega peningur, en það þarf að merkja í miklu, miklu stærri stíl ef eitthvert mark á að taka á endurheimtu merkinga á næstu árum. Þegar veidd eru kannske 1000–1500 tonn af laxinum, 5-10 sinnum meira en fiskast í öllum íslenskum ám, þá sjá menn hve gífurleg rányrkja þetta er. Auðvitað er ekki allur laxinn upprunninn á Íslandsmiðum. Þess vegna er einmitt í till. gert ráð fyrir því að hafa samstarf við aðrar þjóðir og önnur upprunalönd laxins, sem eiga þessa fiska, alveg upp í landsteina Grænlands. Þeir mega ekki einu sinni fiska með þessum hætti innan 12 mílnanna. Það er alger misskilningur á 66. gr. hafréttarsáttmálans að þeir hafi eitthvað frekari rétt fyrir það að þeir hafi 12 mílna landhelgi eða 200 mílna efnahagslögsögu. Þeir mega ekki veiða þennan fisk, þeir eiga hann ekki. Þeir mega einungis veiða hann eftir samkomulagi við aðra. Upprunaríkin eiga þennan fisk og geta ákveðið aflahámark. Einustu undantekningarnar eru þær, þegar um er að ræða að hefðbundnum veiðum er stofnað í hættu og þar með efnahagslegu öryggi, skulum við segja. Það er orðað „economic dislocation“. Það er kannske eitthvað erfitt í þýðingu, en það er einasta undantekningin, og þá á að taka tillit til hagsmunaríkisins, Færeyja í þessu efni. Það er aldrei skylt að gera það annars. Þess vegna er nauðsynlegt að Íslendingar geri sér grein fyrir þessum rétti sem þeir eiga. Og ekki bara rétti, heldur skyldu. Það er líka skylda upprunaþjóða laxins að varðveita stofninn. Mér er ómögulegt að skilja þau orð hv. þm. að það sé ekki hægt að samþykkja þessa till. vegna orðalags, að mér skildist nánast dónaskapar. Till. hljóðar svo, með leyfiforseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera nú þegar ráðstafanir til að stöðva rányrkju Færeyinga við veiðar Atlantshafslaxins í efnahagslögsögu sinni og hafa um það samráð við önnur upprunalönd laxastofnsins, sem nauðsynlegt reynist.“ Ég tel engan dónaskap í þessu. Það á að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir til að stöðva veiðarnar. Það tekur auðvitað svolítinn tíma að gera þessar ráðstafanir. Og auðvitað á að gera það með siðaðra manna hætti í samningum og samkomulagi, með því að segja upp samningnum frá því í vetur ef nauðsyn krefur, hann er uppsegjanlegur með 6 mánaða fyrirvara. Ég geri mér engar vonir um að þessar veiðar verði stöðvaðar á næsta ári. En ég vonast til að það verði kannske hægt að minnka þær um helming frá því sem er á þessu ári og stöðva þær síðan algerlega innan eins eða tveggja ára, eða kannske að heimila veiðar á 100 tonnum eða þar um bil, sem Færeyingar veiddu áður en þetta urðu alþjóðalög. Þeir byrjuðu þessar veiðar ekki fyrr en það voru orðin alþjóðalög, stendur í 46. gr. Þeir hafa aldrei haft rétt til þess að veiða laxinn. Það er algert hámark, þessi 50–100 tonn, sem þeir veiddu hér í gamla daga. Öll þessi rök mín eru þegar komin í mínar ræður, greinargerðir, greinar o. s. frv. Nú er farið að kvölda og ég skal þess vegna ekki rekja þetta. En ég bið hv. 1. þm. Norðurl. v. að skoða hug sinn betur og kynna sér málin betur áður en hann heldur því fram að ekki megi samþykkja þessa till. Ég sé ekkert orð, sem gefur tilefni til þeirra ummæla hans, ekki einu sinni í grg. Ég sé ekki annað en hún sé fullkomlega kurteisleg og vel rökstudd. En ég er svo sannarlega til viðræðna um að breyta orðalagi og ræða einhverjar aðrar leiðir en nákvæmlega þessa till. til að hindra þessa rányrkju, þetta siðlausa athæfi Færeyinga, einmitt af því að ég vil vináttu sem mesta við þá, og ég veit að vinátta getur ekki byggst á því að lögbrot séu viðhöfð til þess að ganga á rétt annarra. Þó að við séum auðvitað fyrst og fremst að hugsa um okkar eigin réttindi, að þarna er íslenskur lax, þá erum við líka að hugsa um að varðveita Atlantshafslaxinn í heild, laxastofninn. Þess vegna eigum við að hafa samvinnu við aðra þá sem þennan stofn eiga og samstarf sem best, og þar með Færeyinga. Ef þeim tekst að auka sína laxarækt, sem ég vona og treysti, þá verði það auðvitað til umr. hvort þeir vilja rányrkja sinn eigin stofn með úthafsveiðum eða veiða innan sinnar efnahagslögsögu. Ég er alveg viss um að þeir vilja það ekki þegar þeir kynnast laxinum meira en þeir þekkja hann nú. Þá verða þeir kannske aðalbandamenn okkar í því að stöðva allar veiðar í sjó, í öllu Atlantshafi. Það er takmarkið.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð. En vegna ræðu hv. síðasta ræðumanns sé ég mig til þess knúinn að segja örfá orð. Ég er ekki að leggja það til að við beitum aldrei 66. gr. hafréttarsáttmálans. En ég er að leggja það til að við undirbyggjum sóknina með öðrum hætti en gert er samkv. þeirri tillögu sem hér er til umr. Hv. flm. gerði því skóna að þær rannsóknir, sem ég vil láta fara fram, komi til með að þurfa að standa í 5–10 ár. Ég held að mjög augljós vísbending fáist á miklu skammri tíma. Hann talaði um að 200 þús. kr. norskar væri of lítið. Það finnst mér líka. Þess vegna flytjum við þessa þáltill. til að reyna að fá íslenskt framlag sérstaklega til þess verkefnis á móti. Hvað varðar orðalag till., sem mér finnst ekki viðeigandi, þá er þar sett fram fullyrðing um að veiðarnar séu rányrkja. Ég get ekki samþykkt þá fullyrðingu. Og ég vil heldur ekki tala um siðlaust athæfi þrátt fyrir það að ég hafi ýmislegt við veiðar Færeyinga að athuga.



Herra forseti. Eins og ég sagði áðan, þá vænti ég þess að fullt samkomulag náist um að gæta hagsmuna Íslands í þessu mikilvæga máli hér innan Alþingis og meðal Íslendinga. Og svo sannarlega set ég ekki fyrir mig breytingu á einu orði. Þó að ég fari ekkert ofan af því að þetta sé rányrkja, þá má auðvitað að sjálfsögðu breyta því og öllu mögulegu öðru. Ég treysti því raunar, að við hv. 1. þm. Norðurl. v. verðum um það er lýkur sammála um aðgerðir sem bera muni árangur.