Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þegar frv. þetta kom til 2. umr. eftir að það hafði fengið afgreiðslu í n., gerði ég grein fyrir afstöðu minni til málsins. Ég hafði ekki undirritað nál. og skýrði frá því að ég treysti mér ekki til að fylgja frv. og mundi greiða atkv. gegn því ef það kæmi hér til atkvgr. Ég þarf því ekki af þeim ástæðum að hafa hér uppi langt mál. Það sem gerði að ég sá ástæðu til að kveðja mér hljóðs voru viðbrögð stjórnarandstöðunnar í sambandi við hinar skiptu skoðanir þm. Sjálfstfl. í þeim umr. sem um þetta mál hafa verið hér að undanförnu. Við sáum að hv. 3. þm. Reykjavíkur, Magnús Kjartansson, sveif hér um þingsal með bros á vör þegar hann hlýddi á umr., hinar skiptu skoðanir sjálfstæðismanna, enda speglaðist þetta í blöðum, bæði hans málgagni, Þjóðviljanum, og reyndar einnig í Alþýðublaðinu daginn eftir, að þeir vildu gera þetta að stóru máli, að þm. eins flokks skyldu leyfa sér að hafa misjafnar skoðanir efnislega á stjfrv., sem hér væri til umr. Ég tel einmitt að þetta þurfi að undirstrika allrækilega, því að þetta sýnir þann geysilega mun sem er á Sjálfstfl. og t. d. Alþb. og þeim kröfum sem gerðar eru til þm. sem eru í þessum tveimur flokkum. Það er vitað og hefur reyndar oft komið fyrir áður að þm. Sjálfstfl. og sjálfstæðismenn almennt vilja hafa sínar skoðanir á málum, sem þeir fjalla um, og tel ég þá hafa til þess fullan rétt að láta það koma fram, hvort heldur er á þingflokksfundum eða hér í þingsal, ef þeim býður svo við að horfa. Þessu er á allt annan veg farið t. d. með Alþb. Það hefur sýnt sig hér og verið reyndar staðfest, að stjórnin og þeir, sem ráða flokknum, eiga einir að fá að ráða afstöðu og skoðunum þm. þegar hér í þingsal kemur og umr. fara fram. Ég tel að e. t. v. hafi þessi mismunandi afstaða og þessi mismunandi aðstaða, sem þm. eru í í þessum tveimur flokkum komið einna berlegast fram í sambandi við umr. um bresku samningana. Það var alveg vitanlegt og var víst öllum landsmönnum kunnugt, að sérstaklega forustumenn Alþb. höfðu margsinnis lýst því yfir opinberlega, bæði í ræðu og riti, hamrað mjög á því í kosningunum, á opinberum vettvangi að þeir mundu aldrei vilja við breta semja. Það birtust stórar fyrirsagnir í Þjóðviljanum víst oftar en einu sinni, að samningar við breta væru svik og afstaða þm. og ráðamanna flokksins var öll á þann veg. En þegar að því kom, að þeir þurftu endanlega að segja til um það og þurftu kannske að leggja ráðherradóm sinn að veði um það hvort þeir vildu við sínar yfirlýsingar standa, þá létu þeir sér nægja að hlaupa sjálfir frá þessum margendurteknu yfirlýsingum sínum um að samningar við breta væru svik, heldur gerðu þeir þær kröfur til allra þm. flokksins að þeir einnig ætu ofan í sig alla sína fyrri afstöðu í sambandi við þetta mál. Var það ekkert leyndarmál að þm. Alþb. voru í þessu máli beinlínis kúgaðir til hlýðni og til að greiða hér í þingsal atkv. gegn því, sem þeir sjálfir höfðu margsinnis sagt að þeir mundu aldrei gera og væri þeirra sannfæring að ætti ekki að gera. Ég tel að einmitt þetta sýni, að þær umr., sem hér hafa orðið um það frv. sem hæstv. sjútvrh. lagði fram, og afstaða einstakra þm. Sjálfstfl. til efnis þess, hversu geysilegur munur það er að vera í Sjálfstfl. og vera t. d. í Alþb. Þm. Sjálfstfl. hafa til þess fullan rétt og telja það beinlínis skyldu sína, ef hér eru mál til umr. sem þeir telja að brjóti að einhverju leyti í bága við þeirra sannfæringu og stefnu flokksins, þá hafa þeir til þess fullt leyfi og leyfa sér alveg hiklaust að segja sitt álit á málinu og lýsa því yfir að þeir muni greiða atkv. gegn því ef þeim býður svo við að horfa. Það var þetta sem gaf mér fyrst og fremst tilefni til þess að koma hér í ræðustól og undirstrika það, að ég held að hinar stóru fyrirsagnir í Þjóðviljanum og reyndar í Alþýðublaðinu einnig í sambandi við afstöðu nokkurra þm. Sjálfstfl. í þessu máli sýni glögglega að fyrir alla, sem frjálsræði á annað borð unna, hlýtur Sjálfstfl. að vera sá flokkur sem þeir kunna best við sig í og stefna hans er þess eðlis að þeir veita honum helst fylgi, enda er þetta ein af ástæðunum fyrir því að Sjálfstfl. er langsamlega stærsti stjórnmálaflokkur landsins. Það er ekki einasta grundvallarstefnan, sem þar veldur, að flokkurinn stefnir að sem mestu frjálsræði bæði í athöfnum manna og orðum, heldur hefur hann leyft sínum mönnum og alveg átölulaust að hafa sínar skoðanir, bæði hér í þingsal og annars staðar. Af þeirri ástæðu gat ég hér um afstöðu Alþb. í sambandi við bresku samningana og benti á það, hversu forráðamenn þess flokks í sambandi við það mál gerðu flokkinn í augum þjóðarinnar lágkúrulegan með því að hlaupa sjálfir frá sinni fyrri afstöðu og neyða aðra þm. flokksins til að gera slíkt og hið sama hér á Alþ. frammi fyrir allri þjóðinni. Ég vil í sambandi við það mál einnig benda á það, að þá voru það einnig nokkrir þm. Sjálfstfl. sem ekki voru á sömu skoðun og forráðamenn flokksins, svo sem kom hér í ljós við atkvgr., og þ. á m. var núverandi hæstv. sjútvrh., sem hafði sína skoðun á því máli og lét hana koma fram í ræðu sem hann flutti hér og einnig í atkvgr. Ég veit ekki til að þetta hafi valdið nokkrum ágreiningi í Sjálfstfl., og ég er alveg sannfærður um að þær skiptu skoðanir, sem nú eru um það tiltekna mál sem hér er til umr., eiga ekki eftir að hafa nokkur eftirköst í Sjálfstfl., að flokkurinn mun standa heill að stjórninni og þeim málum sem við erum sammála um að þurfi fram að ganga hér á hinu háa Alþ. Ég taldi fulla ástæðu til að draga það fram í dagsljósið, að þessar stóru fyrirsagnir og hið gleiða bros hv. 3. þm. Reykv. undir umr. er ekki neitt til að gleðjast yfir. Þetta er hjá stjórnarandstöðunni hreint vindhögg og sýnir það, sem ég hélt satt að segja að þeir væru löngu búnir að gera sér grein fyrir, að þó að slíkt komi upp eins og hér hefur gerst hefur það ekki nein eftirköst innan Sjálfstfl. og við stöndum jafnt saman um önnur mál eins og við höfum gert fram að þessu. Að lokum, um leið og ég lýk máli mínu í sambandi við 2. umr., vil ég benda á það, því að það hefur nokkuð verið vitnað í þau lög sem samþ. voru hér fyrir rúmu ári, lög um veiðar með botnvörpu og flotvörpu í fiskveiðilögsögunni, að þar væru ýmis ákvæði, sem skertu athafnafrelsi manna, að þetta er alveg rétt. Þessi lög voru mjög ítarlega rædd og einmitt kannske frekast þessi ákvæði. En öll skerðandi ákvæði, sem í þeim lögum er að finna, og allar þær heimildir, sem sjútvrh. er gefið í þeim lögum, eru til að friða og vernda fiskstofnana hér við landið. Það eru engin ákvæði í því, sem hamla aðgerðum manna við fiskvinnslu eða annað, sem fram kemur í því frv. sem hér er til umr., þannig að þessi tvö frv. eru ekki á nokkurn hátt sambærileg. Af því að einum hv. ræðumanni, sem var að mæla með frv., varð á að vitna til laga sem staðfest hafa verið fyrir meir en hálfri öld af Danakonungi, þá held ég að Alþ. íslendinga á því herrans ári 1975 ætti ekki að taka sér til fyrirmyndar lög sem Danakonungur staðfesti á sínum tíma, því ef við færum að taka margt af þeim lögum of alvarlega, þá værum við komin í aðstöðu sem hér réð í verslunarmálum fyrir nær 300 árum, og hann dró þar fram í dagsljósið mann sem frægur er í sögunni síðan, en það var Hólmfastur á Brunnastöðum sem var refsað fyrir það eitt að leyfa sér að fara með sínar fiskafurðir til kaupmanns í Keflavík í staðinn fyrir að leggja þær inn hjá dönskum kaupmanni í Hafnarfirði, sem honum bar skv. þágildandi reglum að hafa öll sín viðskipti við. Ég skal svo ekki, virðulegi forseti, hafa um þetta lengra mál, en vitna aðeins til þess, sem ég sagði í upphafi, að ég mun greiða atkv. gegn frv. þegar það kemur hér til atkvgr.

Flm. (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Mér er það ánægjuefni að það skuli loksins gefast ráðrúm til að ræða þetta frv. Það hefur tafist að það kæmist til umr. hér um 2 vikna skeið, að ég hygg, vegna þess að hér hefur staðið yfir sérstakur þingflokksfundur Sjálfstfl. og var að fjara út hér áðan. Mér virðist að hv. þm. Guðlaugur Gíslason væri að reyna að fá fjör í þessa umr. með því að reyna að kalla til aðvífandi manna. En það er náttúrlega hvorki fyrir mig né aðra að taka þátt í innanflokksumr. með þingfl. Sjálfstfl. þó að vissulega hafi verið ákaflega fróðlegt og enn þá skemmtilegra að fylgjast með þeim. Þetta frv. sem hér liggur fyrir um breyt. á l. um söluskatt, er flutt af mér og hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni og efni þess er ákaflega einfalt. Þar er lagt til að söluskattur verði felldur niður af matvælum, en síðan að ráðh. ákveði með reglugerð mörkin milli matvara og annarrar vöru, t. a. m. sælgætis. Lögin um söluskatt - grundvallarlögin um söluskatt - eru frá 1960 og þar eru í 6. gr. ákvæði um tilteknar lögskipaðar undanþágur frá söluskatti, og af matvælum er þar að finna neyslumjólk - nýmjólk - og neysluvatn, en að öðru leyti leggst söluskattur á öll matvæli. Í l. er einnig ákvæði um það að ráðh. geti með reglugerð undanþegið tilteknar vörur söluskatti, og það hefur verið gert. Einkanlega var það gert 1971 þegar svokölluð vinstri stjórn tók til starfa og þar bættist við neyslufiskur og allar mjólkurvörur, þ. e. a. s. ekki aðeins mjólkin sjálf, heldur einnig smjör, rjómi, skyr og ostar og svo ýmsar nauðsynjar aðrar sem ekki eru af matvælatagi. Ástæðan til þess, að ég tel ákaflega tímabært að litið sé á þennan gjaldstofn að því er matvæli varðar, eru þær feiknalegu verðhækkanir sem yfir okkur hafa dunið að undanförnu. Ég vil minna á það, að þegar núv. ríkisstj. tók við var vísitalan 296 stig. Þegar hún var síðast reiknuð var hún komin upp í 375 stig. Hún hefur síðan verið að hækka dag frá degi og er alveg augljóst mál að eftir tiltölulega stuttan tíma, nokkrar vikur, þá verður hún komin yfir 400 stig og þá hefur hún hækkað um meira en þriðjung í tíð núv. ríkisstj. Þetta er almenna vísitalan. Þetta er heildarmeðaltal miðað við grundvöll vísitölufjölskyldunnar. En matvæli hafa hækkað miklum mun meira. Þegar litið var á það dæmi, þegar gengið var frá þessu frv., þá kom það í ljós að matvæli höfðu hækkað að meðaltali um 41.2%. Þar er ekki heldur um að ræða að matvæli hafi hækkað um þessa prósentutölu að jafnaði, því að brýnustu matvæli, þau matvæli sem heimilin nota dag hvern og enginn maður kemst hjá að nota, þau hafa hækkað enn þá meira en þetta. Við tókum nokkrar vörur út úr vísitölunni, einmitt vörur af þessu tagi, og það kom í ljós að þær höfðu hækkað um 60%, hvorki meira né minna, þannig að þarna er um að ræða verðhækkanir sem hafa orðið ákaflega þungbærar, og þær verða þungbærari og þungbærari. Nú í dag hækkuðu landbúnaðarvörur allar nema nýmjólk, aðeins vegna þess að hún er greidd niður úr ríkissjóði með fjármunum sem aflað er með skattheimtu eftir öðrum leiðum. Við vitum öll áhrif gengislækkunarinnar. Þau eru að velta yfir okkur dag frá degi og viku eftir viku og þau munu bitna mjög þungt á innfluttum matvælum og raunar einnig á matvælum sem framleidd eru hér, vegna þess að gengislækkunin hefur áhrif á rekstrargrundvöll landbúnaðar o. fl. matvælaframleiðenda hér á landi. Söluskatturinn hér er orðinn ákaflega hár. Hann er hvorki meira né minna en 20%. Þetta er svipuð upphæð og söluskattur eða virðisaukaskattur er í nágrannalöndum okkar. En í því sambandi er þess að gæta að þar í löndum er búið að mestu leyti að afnema alla tolla. Því fer mjög fjarri að allir tollar hafi verið afnumdir á Íslandi. Tolltekjur ríkissjóðs eru ákaflega miklar. Í fjárl. þessa árs er sköttum ríkisins þannig skipt, að beinir skattar eru 8.8 milljarðar, en óbeinir skattar eru 38.8 milljarðar. Menn taki eftir þessum hlutföllum á milli beinna skatta og óbeinna. Óbeinu skattarnir eru orðnir svona óhemjulega miklu stærri hluti af skattheimtu ríkisins en áður var, og ég efast um að hlutföll af þessu tagi þekkist í nokkru nálægu landi. Af þessum óbeinu sköttum, sem eru 38.8 milljarðar, er söluskatturinn 17.9 milljarðar skv. þeim tölum sem eru í frv. Ég veit að enginn þeirra stenst vegna breytinga á gengi og af öðrum ástæðum, þetta eru lögin sjálf eins og frá þeim var gengið. En tollar og önnur aðflutningsgjöld eru 12.8 milljarðar. Það eru sem sé innheimtir tollar fyrir 12.8 milljarða á sama tíma og söluskatturinn er kominn upp í 20%. Nú hefur sú stefna verið mörkuð af íslenskum stjórnvöldum, að við eigum að fella niður tolla af innfluttum varningi, og við höfum raunar skuldbundið okkur til þess, bæði í sambandi við samningana við EFTA og samningana við Efnahagsbandalag Evrópu. En ég vil minna á það, að ef þessir tollar og aðflutningsgjöld féllu niður og ættu að innheimtast í söluskatti í staðinn, eins og oftast hefur verið talað um, þá þyrfti söluskatturinn að hækka upp í hvorki meira né minna en 29%. Ef ætti að fá inn sömu tekjur í ríkissjóð með því að hækka söluskattinn jafnframt því sem tollar yrðu felldir niður, þá væri þessi óbeini skattur orðinn u. þ. b. 50% hærri hér á Íslandi en hann er t. a. m. annars staðar á Norðurlöndum. Ég hygg að við séum þarna komnir inn á braut, sem kann að reynast okkur hættuleg, og það sé ástæða til að endurskoða af fullri alvöru hvort við getum haldið áfram á þessari braut. Ég vakti athygli á því áðan að matvæli hefðu hækkað meira en nokkrar aðrar vörutegundir. Slík hækkun á matvælum bitnar að sjálfsögðu þyngst á þeim sem verða að nota mestan hluta tekna sinna til matarkaupa. Þannig er því varið um lágtekjufólk, um barnmargar fjölskyldur, um aldrað fólk og um öryrkja. Aldrað fólk og öryrkjar verða raunar að nota svo til allar tekjur sínar til matarkaupa. Sá skammtur, sem þessum þjóðfélagsþegnum er ætlaður, er það naumur að ég hygg að lítið verði þar aflögu þegar búið er að greiða hitunarkostnað og rafmagn einnig. Þess vegna hefur þessi hækkun á matvælum, sem er meiri en á nokkrum öðrum vörum, orðið til þess að stórauka þjóðfélagslegt ranglæti. Það er verið að leggja auknar þjóðfélagslegar byrðar hlutfallslega á það fólk sem hefur minnsta getu til að bera þær. Eins og ég gat um áðan leggjum við flm. til, að matvæli verði felld niður úr sjálfum söluskattsstofninum. Af því mundi leiða að það yrði ekki aðeins söluskatturinn sjálfur, sem félli niður af þessum vörum, heldur einnig viðlagasjóðsgjaldið. Það eru þau 20%, sem eru lögð á þessar vörur, sem mundu falla niður. Þær mundu sem sé lækka um u. þ. b. 17%. Við áætluðum hvað mikill söluskattur hefði verið innheimtur af matvælum á síðasta ári. Kom þá í ljós að trúlega hefði sú upphæð numið 1300–1400 millj. kr., eða u.þ.b. 4% í vísitölu. Síðan hafa matvæli hækkað ákaflega mikið, eins og ég gat um áðan, og meira en annað, þannig að trúlega er hér um að ræða upphæð á þessu ári sem næmi um 2 000 millj. kr. og líkast til öllu hærri hluti af vísitölunni, vegna þess að þarna hefur verið um meiri hækkun að ræða en á öðrum vörum eins og ég gat um, þannig að þarna gæti verið um að ræða jafngildi vísitölulækkunar um 5%. Það er vissulega mjög umtalsvert atriði, eins og kjörum manna er nú háttað hér á Íslandi. Hér hefur oft verið um það rætt hvort ekki væri ástæða til þess að hafa söluskatt af tvenns konar tagi, þ. e. a. s. hafa mismunandi háan söluskatt eftir því hvað menn meta vörur nauðsynlegar eða engan söluskatt á sumum vörum, en einhvern söluskatt á öðrum vörum. Embættismenn hafa verið ákaflega andvígir þessu fyrirkomulagi og talið að það væri erfitt að fylgjast með því að slíkt kerfi yrði ekki hagnýtt til þess að stela undan söluskatti. Ég hygg að allir viti, að það er nú gert í allríkum mæli hér á Íslandi. Samt er það svo að í ýmsum nágrannaþjóðfélögum okkar hefur þessi háttur verið tekinn upp. Ég minnist þess t. d. í Noregi fyrir nokkrum árum, þegar þar var borgaraleg ríkisstjórn, þá beitti Verkamannaflokkurinn sér fyrir till. um að lækka til mikilla muna söluskatt á ýmsum brýnustu matvælum. Hann gerði þetta að miklu baráttumáli, og verkalýðshreyfingin tók undir þessa afstöðu Verkamannaflokksins. Síðan gerðist það nokkru síðar, þegar Verkamannaflokkurinn kom aftur í ríkistj., að hann framkvæmdi þessar till. Þannig er í Noregi um að ræða tvenns konar virðisaukaskatt eftir mati á því hvort vörur eru nauðsynlegar eða miður nauðsynlegar. Ég hef ekki heyrt um að norðmenn hafi lent í neinum vandræðum af þessum sökum. Mér er kunnugt um að hliðstæð skipan er í Frakklandi og ég hygg í fleiri löndum. Fyrir því eru að sjálfsögðu engin rök að embættismenn okkar íslendinga geti ekki gengið frá eftirlitskerfi sem fylgist með þessu á sama hátt og unnt er að gera í öðrum þjóðfélögum. Raunar er þessi breyting, sem við leggjum til, ákaflega einföld. Þarna er um að ræða matvæli, einvörðungu matvæli, og þetta er tiltölulega einföld flokkun. Sala á matvælum fer yfirleitt fram í sérstökum verslunum, þannig að ég hygg að það væri mjög auðvelt að koma þessari skipan á. Menn kunna að segja að það séu flutt inn ýmis konar matvæli, - matvæli sem varla verða talin til mikilla þarfa, eins og t. a. m. fiskmeti frá útlöndum, sem er flutt inn fyrir nokkur hundruð millj. kr. árlega, og alls konar erlendur dósamatur, sem er aðallega útlent vatn sem er soðið niður í dósir. Auðvitað má færa rök að því að það sé engin ástæða til þess að hætta að innheimta söluskatt af þessum vörum. En ég hygg að hvað þessar vörur snertir verði hin leiðin miklu einfaldari, að ríkisstj, taki þá ákvörðun, á meðan við erum í miklum vanda staddir í gjaldeyrismálum eins og okkur er tjáð að við séum um þessar mundir, að hætta að flytja slíkar vörur inn um tiltekinn tíma þar til náðst hefur eðlilegt jafnvægi í gjaldeyrismálum. Ég sé nú að hæstv. viðskrh. er hér ekki staddur. En fyrst ég er farinn að minnast á þetta er e. t. v. ástæða til að geta þess, að mér fannst birtast býsna athyglisverð frétt í blöðum og fjölmiðlum á föstudaginn var um afgreiðslu á umsóknum um gjaldeyri. Eins og allir hv. þm. vita hafa hér verið í gildi æðiströng gjaldeyrishöft margar undanfarnar vikur. Það hefur enginn gjaldeyrir verið afgreiddur nema hann hafi verið borinn undir sérstaka n. sem bankarnir og viðskrn. hafa tilnefnt menn í. Þessi gjaldeyrishöft voru það ströng, að það hrönnuðust upp umsóknir, og um skeið var svo ástatt að óafgreiddar umsóknir voru komnar yfir tvo milljarða kr. að upphæð. Það er alkunna að hæstv. viðskrh. leit á þetta sem aðferð til þess að taka upp þær reglur, að það yrði hætt að flytja inn vissar vörutegundir eða takmarkaður yrði innflutningur á vissum vörutegundum í takmarkaðan tíma, á meðan svo er ástatt að við lifum á erlendum lánum eins og við gerum núna, á neyslulánum sem við höfum fengið hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hjá Sovétríkjunum og víðar. Hæstv. viðskrh. var þeirrar skoðunar, á meðan svo væri ástatt að við þyrftum að fá erlend gjaldeyrislán til þess að standa undir innflutningi okkar, að þá ætti ekki að heimila innflutning á varningi af þessu tagi, sem allir eru sammála um að er algerlega óþarfur, sem við getum skemmt okkur við þegar við höfum nægan gjaldeyri, en við eigum ekki að vera að sóa gjaldeyri í þegar við eigum hann ekki. Um þetta hefur verið tekist á milli stjórnarflokkanna að undanförnu, og skoðanir viðskrh. voru þessar, að þarna ætti að beita heilbrigðri skynsemi og vera ekki að flytja inn algerlega óþarfan varning meðan svona væri ástatt. En fyrir helgina gerðust þau tíðindi, og það er ekki í fyrsta skipti í tíð þessarar ríkisstj. að hæstv. viðskrh. var beygður. Við höfum hér einn hæstv. ráðh. viðstaddan, hæstv. fjmrh., sem þetta mál snertir náttúrlega mjög mikið, og það væri fróðlegt að biðja hann að segja frá því hvernig þessi átök hafi farið fram og hvaða ráðum hann og aðrir forustumenn Sjálfstfl. hafi orðið að beita til þess að beygja hæstv. viðskrh., því að þetta er ekki í fyrsta skipti sem slíkt gerist, eins og ég rakti hér áðan. Þetta hefur verið að gerast æ ofan í æ, þetta er að verða hinn fasti, háttbundni siður í störfum núv. ríkisstj., að hæstv. viðskrh. þrjóskast í vissan tíma, en síðan er hann beygður. Með því að beygja sig í þessu máli er hæstv. viðskrh. að taka á sig ábyrgð á því að auka erlend lán til innflutnings á ýmsum miður þörfum vörum. Hann er að taka á sig hættu af því að efnahagslegt öryggi okkar verði enn þá lélegra en það er núna, við verðum að ganga enn þá lengra á þeirri braut að taka erlend neyslulán fyrir daglegum notum okkar. En það liggur í hlutarins eðli, að það er ekki hægt að ganga langt á þeirri braut. Eigi ekki að ákveða það út frá skynsamlegu mati, hvaða vörur elgi ekki að flytja inn þegar við eigum engan gjaldeyri, þá hlýtur aðferðin að vera hin, sú aðferð sem hæstv. ríkisstj. er að beita, að gera skortinn að svo ströngum skömmtunarstjóra að það hrökkvi til til þess að draga úr gjaldeyriseyðslunni. Og það er nákvæmlega þetta sem verið er að gera núna, t. d. þegar matvæli, landbúnaðarvörur, hækka í dag. Það er verið að gera skortinn að skömmtunarstjóra. Það er verið að takmarka eftirspurnargetu almennings til þess að vissir forréttindahópar geti haldið áfram að leika sér að því að kaupa ýmsar algerlega óþarfar og nánast hlægilegar vörur. Í sambandi við það, hvaða fólk hefði orðið harðast úti í þeim efnahagsaðgerðum sem yfir okkur hafa dunið að undanförnu, nefndi ég sérstaklega aldrað fólk og öryrkja, vegna þess að það er það fólk sem notar mestan hluta tekna sinna til matarkaupa. Ég vil minna á það, að þetta fólk hefur verið leikið alveg sérstaklega grátt, því að það eru látnar gilda aðrar reglur um tekjur þess en annarra hópa í þjóðfélaginu. Þegar sett voru brbl. um jafnlaunabætur á s. l. hausti, átti svo að heita að lágmarksbætur til hvers manns yrðu 3 500 kr. Því var haldið fram. En í framkvæmd var það þannig, að aldrað fólk og öryrkjar fékk ekki nema tæpar 1 904 kr., það fékk sömu prósentu, en það fékk ekki nema tæpar 1 900 kr. Og þetta var rökstutt með því, að ef þetta fólk væri gift, ef báðir aðilar fengju ellilífeyri með tekjutryggingu, þá mundu þeir ná þessari upphæð, 3 500 kr. Og sama máli gegndi um öryrkja, ef þeir væru giftir og báðir fengju örorkubætur, þá mundu þeir ná þessari upphæð, 3 500 kr. En þannig er ástatt um ákaflega lítinn hluta af öldruðu fólki og öryrkjum á Íslandi. Ef við tökum árið 1972, þá sýna skýrslur, að 10 714 einstaklingar fengu ellilaun, en ekki nema 2602 hjón. Örorkulífeyri fengu 3612 einstaklingar, en ekki nema 196 hjón. Ef á að réttlæta þessa framkomu við aldrað fólk og öryrkja með þessum rökum, þá standast þau engan veginn, enda þekki ég ekki til þess á almennum vinnumarkaði að farið sé að greiða mönnum kaup eftir því hvort þeir eru giftir eða ekki. Það hefur ekki tíðkast. Það er samið um að greiða mönnum tekjur fyrir unna vinnu, en ekki eftir því hvernig þeirra fjölskyldu er háttað. Ég vil því mótmæla alveg sérstaklega þessari meðferð á öldruðu fólki og öryrkjum, og ég vil minnast á það að þegar það kom upp hér á hinu háa Alþ. að breyta þessum brbl. miðað við nýjustu aðstæður og hækka þessa lágmarksupphæð nokkuð, þá átti að hafa sama háttinn á. Þá átti aldrað fólk og öryrkjar aðeins að fá rúmar 2 000 kr., á sama tíma og lágmarksbætur til allra annarra láglaunahópa áttu að vera 3 800 kr. Þetta er að minni hyggju algerlega ósæmileg framkoma, og mér finnst að okkur, sem erum hér á þingi, beri skylda til þess að gæta alveg sérstaklega að hag þessa fólks, því að það hefur enga málsvara aðra en okkur. Frv. þetta um afnám söluskatts af matvælum hefur nokkuð verið rætt í blöðum að undanförnu. M. a. hefur það verið rætt í forustugrein í Tímanum og í grein, sem ritstjóri Tímans, hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, hefur skrifað. Og undirtektir Tímans hafa verið ákaflega jákvæðar. Það hefur verið talið að hér væri verið að fitja upp á stefnu sem Eysteinn Jónsson hefði fylgt á sínum tíma, og ekki skal ég fara neitt að pexa um það, það er ekki leiðum að líkjast. En þessar undirtektir formanns þingflokks Framsfl. eru að minni hyggju ákaflega athyglisverðar. Ég hef ekki orðið var við neinar aths. við þessa hugmynd af hálfu Sjálfstfl., en ég hygg, að hér sé um að ræða mál, sem hefur vakið það mikla athygli, að það væri áreiðanlega vel þegið og yrði eftir því tekið ef einhver málsvari Sjálfstfl., t. d. hæstv. fjmrh., sem var hér viðstaddur til skamms tíma, léti það uppi við 1. umr. um málið hver væri afstaða Sjálfstfl. til þess. Það hefur mikið verið um það talað af hálfu Sjálfstfl. að undanförnu, að hann vildi gjarnan draga úr almennri skattheimtu vegna þess hvað kjör hafa skerst að undanförnu. Þar er um að ræða ýmsar leiðir sem hægt er að fara. Við fulltrúar Alþb. höfum bent á að þeir skattar, sem hvíla þyngst á lágtekjufólki, eru annars vegar útsvörin og hins vegar söluskatturinn. Þessi skattafúlga er langsamlega stærsti hlutinn af tekjum ríkissjóðs, eins og ég gat um áðan. Og ef þarna yrði um að ræða að ríkisstj. gæti fallist á umtalsverðar breytingar, þá hafa alþýðusamtökin lýst yfir því, að þau muni að sjálfsögðu meta það til móts við auknar tekjur, ef um er að ræða slíkar breytingar að þær hafi áhrif á afkomu alþýðuheimilanna. Þess vegna hygg ég, að þetta sé æðimikilvægt mál og að það væri gagnlegt að fá viðbrögð þingflokkanna við því þegar við 1. umr. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og væntanlega hv. fjh.- og viðskn.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Það þarf ekki miklu við það að bæta, sem frsm. þessa frv. hefur þegar sagt, en þó vildi ég aðeins láta nokkur orð fylgja með. Eins og hann tók fram hefur orðið á undanförnum mánuðum einhver sú mesta hækkun á framleiðslukostnaði hér á landi sem við þekkjum til. Þetta gerist á sama tíma og kaup hefur verið bundið, verðlagsbætur hafa ekki verið greiddar á kaup og samningar verkalýðsfélaganna frá í fyrravetur þannig að engu gerðir. Það er ákaflega mikið talað um þá erfiðleika sem við sé að etja í okkar efnahagslífi. Ég ætla ekki að fara að rekja þá sögu nú. En þegar þannig er ástatt eins og nú er, að framfærslukostnaðurinn hækkar með þeim ógnarhraða sem verið hefur og kaup er bundið, þá er augljóst að það hlýtur að stefna að verulegu uppgjöri í launamálum. Það hefur ekki verið sparað að leggja á það verulaga áherslu, að almenn laun væri ekki hægt að hækka eins og nú stæðu sakir. Þegar þannig er ástatt virðist alveg augljóst, að það verður þá að reyna að leita annarra leiða. Í þeim viðræðum og þeim kröfum, sem verkalýðshreyfingin hefur gert undanfarið, hefur það skýrt verið tekið fram, að hverjar þær félagslegar umbætur sem hið opinbera, ríkisstj., gæti af hendi látið yrðu metnar til jafns við kauphækkanir. Þá er augljóst, að einhvers konar niðurfærsla á verðlaginu virðist vera það sem hvað helst gæti til greina komið. Það er að mínum dómi algerlega rangt í þeirri verðlagsþróun, sem búin er að vera hjá okkur í mörg undanfarin ár, að þá séu brýnustu matvæli heimilanna söluskattsskyld. Ég held, að þetta sé leið, sem bókstaflega aldrei hefði átt að vera farið inn á. Nokkur matvæli hafa verið undanþegin söluskatti og verið tekin út úr, þótt áður hafi verið söluskattsskyld, og það, sem þetta frv. leggur til, er einmitt að haldið verði áfram á þeirri braut og á matvælin verði ekki lagður söluskattur. Það virðist vera augljóst eins og verðlagsþróunin hefur verið allra síðustu mánuði, að þegar frá 1. ágúst og til 1. febr. hið almenna verðlag, eins og vísitalan sýnir það, hækkar um 25%, þá skuli matvælin, allra brýnustu nauðsynjarnar, hækka um hvorki meira né minna en rösklega 42%, þá virðist blasa við að hér verðum við að reyna að hamla á móti. Sumt af þessu getum við ráðið við í verðmynduninni innanlands. Annað er þess eðlis að við ráðum lítið við, eins og sumar erlendu vörurnar sem hafa hækkað gífurlega mikið. Við ráðum minna við það, þó að sú spurning vakni raunar að þegar brýnustu nauðsynjar fólks hækka um mörg hundruð prósent, þá eigi þeir, sem afgreiða vöruna, selja okkur vöruna, að fá sömu þóknun í prósentum talið og þeir höfðu meðan varan var á nokkurn veginn sambærilegu verði við aðrar vörur. Ég á hér t. d. við sykurinn og fleira mætti raunar nefna. Það virðist þess vegna, að þegar við stöndum frammí fyrir vandamálum, eins og nú eru, þá sé einhver alveg sjálfsagðasta lausnin, sjálfsagðasta ráðstöfunin, sem þarf að gera, að reyna að færa niður eða halda sem allra mest í skefjum verðlaginu á allra brýnustu nauðsynjunum, matvælunum. Hækkun hefur orðið gífurlega mikil einnig á öðrum nauðþurftum, eins og rafmagni og hitunarkostnaði. Þegar það bætist við þau ósköp, sem matvælin hafa hækkað, þá sjá allir hve erfitt það hlýtur að vera, að þeir, sem minnstar hafa tekjurnar, geti náð endum saman við rekstur sinna heimila. Þessi mál hefur allmikið borið á góma í þeim samningaviðræðum, sem farið hafa fram að undanförnu, öðrum þræði við atvinnurekendur beint varðandi kaupgjaldið og hins vegar einnig við stjórnvöld einmitt varðandi ráðstafanir sem gætu orðið til þess að auðvelda samninga, og sjálf kauphækkunin þyrfti ekki að vera í sama mæli og annars yrði, ef stjórnvöld koma verulega til móts við aðila vinnumarkaðarins. Hvort tveggja hefur verið rætt, niðurfærsla beinna skatta og einnig lækkun söluskatts og þá fyrst og fremst á nauðþurftum fólks. Ég ætla ekki hér að greina frekar frá þeim viðræðum, aðeins segja það, að mjög einfalt virðist vera í raun og veru að fara söluskattsleiðina. Hins vegar er hægt að lækka beina skatta með þeim hætti, að það komi þessu sama fólki verulega að notum. Ég ætla ekki að fara að gera hér upp á milli leiða nú. En alveg burtséð frá því, hvað kann að verða um þessi samningamál nú, þá tel ég vera alveg nauðsynlegt að Alþ. taki til alvarlegrar meðferðar hvort brýnustu lífsnauðsynjar fólks eigi að vera háðar söluskattsálagningu. Að mínum dómi eigum við að hverfa frá því, og því fyrr því betra. En ég þarf ekki að endurtaka það, sem hér var sagt áðan, að við verðum innan ekki langs tíma að fella niður tolla, og ef á að vinna upp þær fjárhæðir með auknum söluskatti, þá sjáum við hvert stefnir einmitt með þessar lífsnauðsynjar, og því fyrr sem Alþ. gerir þetta upp við sig, því betra.

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á l. um sveitarstjórnarmál í þessari hv. d. á þskj 351, ásamt hv. þm. Gunnlaugi Finnssyni, Karvel Pálmasyni, Sighvati Björgvinssyni og Ólafi G. Einarssyni. Í grg. segir svo, með leyfi hæstv. forseta : „Frv. þetta var flutt á síðustu tveim þingum að beiðni stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, en varð ekki útrætt. Frv. er endurflutt vegna ítrekaðra óska sveitarstjórnarmanna. Það hefur verið til athugunar hjá mþn. í byggðamálum. N. hefur gert forsrh. grein fyrir afstöðu sinni til lagasetningar um landshlutasamtökin.“ Ég vil skjóta hér inn í, að hér er átt við fyrrv. forsrh., þar sem þetta var á síðasta þingi. „Í þeirri skýrslu segir svo orðrétt um þetta efni: „Eins og yður hefur áður verið gerð grein fyrir bréflega, telur n. mikla nauðsyn á því, að lög verði sett um landshlutasamtökin. N. er jafnframt að sjálfsögðu kunnugt um þá almennu endurskoðun sem fram fer á sveitarstjórnarlögum. Hins vegar virðist ástæða til að óttast að sú yfirgripsmikla endurskoðun taki langan tíma og verði a. m. k. ekki lokið fyrir það þing sem nú situr. N, hefur því orðið sammála um að leggja til, að rammalög verði sett um landshlutasamtökin, sem síðar verði felld inn í hina almennu endurskoðun. Sýnist n. rétt að frv. það, sem lagt var fram á síðasta þingi, verði lagt fram óbreytt.“ Svo hljóðandi grg. fylgdi frv. frá hálfu stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, þegar það var flutt á síðasta þingi: „Forustumenn landshlutasamtaka sveitarfélaga hafa eindregið óskað þess, að Samband ísl. sveitarfélaga hlutaðist til um að meðfylgjandi frv. fengist flutt og afgr. á yfirstandandi þingi. Landshlutasamtök sveitarfélaga hafa verið stofnuð og hafa starfað í nokkur ár í öllum landshlutum utan Reykjavíkur. Þykir þeim og Sambandi ísl. sveitarfélaga tími til kominn, að tilvera þeirra verði staðfest í l. og að í sveitarstjórnarlögum séu ákvæði um þau. Að formi til felur frv. í sér viðauka við sveitarstjórnarlög nr. 58 frá 29. mars 1961, en efnislega hefur frv. að geyma ákvæði um landshlutasamtök sveitarfélaga, hver þau séu, um aðild að þeim, um hlutverk þeirra, um kosningu á aðalfund þeirra og um tekjur þeirra. Ákvæði frv. hagga í engu ákvæðum gildandi l. um einstök sveitarfélög og sýslufélög.“ Ég tel rétt að gera hér í upphafi grein fyrir því, að þrátt fyrir þá skoðun langflestra hv. þm. á undangengnum tveimur þingum, að rétt væri að setja á þessu stigi þau ákvæði inn í sveitarstjórnarlög sem hér um ræðir, þá fékk frv. samt nokkurn andbyr frá einstökum þm. Efnislega var einkum um þrennt að ræða í málflutningi þeirra, sem mæltu gegn frv. óbreyttu. Í fyrsta lagi voru sumir hv. þm. Norðurl. v. þeirrar skoðunar, að 1 frv. þyrfti að setja ákvæði, sem tryggði að sveitarfélög á Norðurl. v. gætu verið í sérstökum samtökum, ef a. m. k. meiri hl. þeirra óskaði eftir því. Um þetta voru fluttar brtt. á síðasta þingi. Þær liggja allar fyrir í þingtíðindum, og tel ég eðlilegt út af því máli að sú hv. n., sem fær frv. til athugunar, skoði þessar till. og flytji sameiginlega brtt., svo að þessi meginstefna komi fram í frv., að höfðu samráði við þm. Norðurl. v. Í öðru lagi komu fram ábendingar um, að rétt væri að bíða endurskoðunar á sveitarstjórnarl. með þá ráðstöfun að setja landshlutasamtökunum ákvæði í lögum. Um þetta vil ég segja, að ég hygg að það hafi nú komið í ljós, að þessi háttur, að bíða almennrar endurskoðunar sveitarstjórnarl., hafi í för með sér óhæfilegan og óæskilegan drátt á því að löggjafinn móti samræmdar rammareglur um starfsemi landshlutasamtakanna. Endurskoðun sveitarstjórnarl. er mikið og flókið verkefni, og hygg ég að enn sé nokkuð langt í land að þær till. verði lagðar fyrir hv. Alþ. Í þriðja lagi var á það bent, að frv. kæmi inn á verksvið sýslufélaga. Um þetta atriði vil ég segja, að mér sýnist það misskilningur að þessar rammareglur út af fyrir sig komi því máli við. Hér er í raun um að ræða staðfestingu löggjafans á því sem orðið er. Landshlutasamtökin eru staðreynd. Sveitarstjórnir í öllum landshlutum hafa haft frumkvæði um að mynda þau, og löggjafinn hefur þegar falið þeim mikilvæg verkefni og leita ráða hjá þeim um málefni hinna einstöku landshluta. Hvort verksviði sýslufélaga og annarra sveitarfélaga verði breytt fer á hinn bóginn eftir hinni almennu endurskoðun sveitarstjórnarl., sem nú er í athugun hjá stjórnvöldum og hefur verið um alllangt skeið, svo sem kunnugt er. Þegar byggðaáætlunargerð hófst hér á landi fyrir alllöngu opnuðust augu manna fyrir þeirri nauðsyn að gera úttekt á landshlutunum sem félagslegri og efnahagslegri heild og móta þróunarstefnu viðkomandi landshluta einnig í heild, t. d. í samgöngumálum, heilbrigðismálum, skólamálum, atvinnumálum o. s. frv. Í þessu efni var þó óhægt um nauðsynleg samráð við heimamenn, þar sem engin samtök heimamanna fjölluðu um sameiginlega stefnu byggðarlaganna. Menn fundu, að mikil þörf var á að kippa þessu í liðinn, freista þess að draga úr innbyrðis hrepparíg og reipdrætti, en taka í þess stað upp samvinnu um sameiginleg framfaramál sveitarfélaganna í viðkomandi landshluta. Í samræmi við þessa meginhugsun voru svo landshlutasamtökin stofnuð að frumkvæði heimamanna sjálfra. Engum, sem til þekkir og dæmir af sanngirni, dylst að landshlutasamtökin hafa þegar sannað gildi sitt. Sveitarstjórnarmenn líta nú miklu síður en áður á framfaramál út frá þröngum sjónarhóli hvers hrepps eða kaupstaðar fyrir sig, heldur gera menn sér miklu betri grein fyrir framfaramálum heilla héraða og landshluta í samhengi. Þetta er gerbreyting frá því sem áður var og viðhorfsbreyting sem er feiknalega mikils virði. Viðfangsefni samtaka sveitarfélaga hafa hingað til fyrst og fremst beinst að framangreindri stefnumótun í viðkomandi landshluta og að því að hafa áhrif á stjórnvöld um framkvæmd hennar. Eðli málsins samkv. hefur þetta fremur sameinað sveitarstjórnirnar, en ekki sundrað. Málin hafa einfaldlega verið rædd þar til sameiginleg afstaða hefur fundist. Nú ræða menn á hinn bóginn mikið um að fela þessum samtökum aukin verkefni, draga þannig úr miðstjórnarvaldi og færa meira vald til fólksins, sem byggir einstaka landshluta og veit miklu betur hvar skórinn kreppir á hverju sviði en embættismenn í höfuðborginni. Þótt hér verði vissulega að fara með gát til þess að forðast að nýtt skrifstofuveldi bætist inn í stjórnkerfið, þá er víst að þessi verður þróunin. Landshlutasamtökunum verða falin ýmis konar verkefni, og hefur löggjafinn raunar þegar gert það, t. d. með grunnskólalögunum. Með þeirri stefnu að fela samtökum sveitarfélaga í hinum ýmsu landshlutum aukin verkefni til endanlegrar ákvörðunar er ljóst, að miklu meira hlýtur að reyna á þau eftir því, sem þessi verkefni eru fleiri og vandmeðfarnari. Það er ekki víst, að alltaf náist alger samstaða, og verður þá að búa svo um hnúta að samtökin geti tekið lýðræðislega ákvörðun með meirihlutavaldi. Þetta merkir að treysta verður landshlutasamtökin, setja þarf þeim lagaramma, ef unnt á að vera að fela þeim vandmeðfarin verkefni til eigin úrlausnar. Þessi samtök eru nú 6 að tölu. Þau eru ákaflega misstór, bæði að viðáttu og fólksfjölda. Uppbygging þeirra og samþykktir eru afar ólíkar. Engu sveitarfélagi er skylt að vera í landshlutasamtökunum og hvert og eitt þeirra getur gengið úr þeim ef því býður svo við að horfa, og getur það í raun gert slík samtök óstarfhæf ef einhver brögð eru að slíku. Þetta frv. er áfangi að því marki að breyta þessu og gera samtök sveitarfélaga um allt land hæfari til að gegna mikilvægu og vaxandi hlutverki sinu. Í frv. eru ákvæði um samræmingu starfsreglna landshlutasamtakanna, þótt jafnframt sé þar gert ráð fyrir nokkru svigrúmi vegna mjög svo breytilegra aðstæðna. Auk þess er í frv. fest í lög að þessi samtök skuli starfa og vinna að þeim verkefnum, sem löggjafinn og stjórnvöld fela þeim, og er það nauðsynleg forsenda fyrir því að tryggt sé, að verkefnin verði leyst af hendi og einnig að fólkið í viðkomandi landshluta hafi með lögbundnum hætti lýðræðisleg áhrif á hvernig þessi verkefni verði leyst. Með tilliti til þess, að yfir stendur umfangsmikil endurskoðun á verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, þ. á m. landshlutasamtaka þeirra, þótti rétt að hafa skilgreiningu á verkum landshlutasamtakanna í þessu frv. mjög rúma, en samkv. frv. eru ákvæðin um þetta þannig í frv., með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk landshlutasamtakanna er: a) að vinna að sameiginlegum hagsmunum sveitarfélaga og héraða í umdæmi sínu og landshlutans alls, b) að vinna að áætlanagerð varðandi landshlutana í samráði við Framkvæmdastofnun ríkisins, c) að vinna að öðrum verkefnum samkv. lögum, d) að vinna að framkvæmdum á samþykktum aðalfunda samtakanna og annast almennt ráðgjafastarf í þeirra þágu.“ Í þessu sambandi vil ég geta þess, að Samband ísl. sveitarfélaga hefur gefið út ítarlega skýrslu um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, þar sem fjallað er um, hvaða verkefni sé eðlilegt að fela landshlutasamtökunum í framtíðinni. Þar sem hv. þm. hafa vafalítið aðgang að þessari skýrslu tel ég ekki ástæðu til að fara nánar út í þá sálma hér að þessu sinni. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um atriði, sem komið hafa fram skiptar skoðanir um í sambandi við þetta mál, en það er kjör fulltrúa á þing landshlutasamtakanna. Til eru raddir um að þau ákvæði frv., sem um þetta eru, séu ekki nægilega lýðræðisleg, því að gert er ráð fyrir að sveitarstjórnir kjósi ákveðna tölu fulltrúa á ársþing samtakanna. Réttara sé að íbúar byggðarlaganna kjósi beinni kosningu á þessi þing við hverjar sveitar stjórnarkosningar. Þetta má að vísu til sanns vegar færa að einhverju leyti. En benda má á, að þetta er ekkert ólýðræðislegra en að Alþ. kjósi t. d. útvarpsráð, en það er ekki kosið beinni kosningu af atkvæðisbæru fólki í landinu. En sleppum þessu og virðum fyrir okkur þær tvær meginreglur sem um er rætt í kosningum til þings landshlutasamtakanna, þ. e. a. s. að sveitarstjórnir kjósi fulltrúana eða fólkið sjálft. Það má ekki gleymast í þessu sambandi, að hér er um samtök sveitarfélaga að ræða, jafnvel væri betra að segja samtök sveitarstjórnarmanna í viðkomandi landshluta. Það er algert grundvallaratriði í mínum huga að þeir sveitarstjórnarmenn, sem eru ábyrgir fyrir stefnu sveitarstjórna viðkomandi byggðarlags, fari með umboð þess fólks, sem þar býr, á þingi samtaka sveitarstjórna í viðkomandi fjórðungi. Ef einhverjir aðrir færu með þetta umboð gæti hæglega komið upp ágreiningur á milli sveitarstjórnarmanna úr viðkomandi byggðarlagi og fulltrúanna á þingi samtakanna. Auk þess er á það að líta, að eitt mikilvægasta hlutverk landshlutasamtakanna er einmitt að þar hafa forustu menn hinna ýmsu sveitarstjórna vettvang til þess að ræða stefnu hvers landshluta sem þeirra sveitarfélag er hluti af. Samræmi verður auðvitað að vera í stefnu landshlutasamtakanna og sveitarstjórnanna sem mynda samtökin. Á það má á hinn bóginn benda, að unnt ætti að vera að samræma þetta tvennt, þ. e. a. s. að tryggja að sveitarstjórnarmenn sitji fyrst og fremst á þingum landshlutasamtaka sveitarfélaga og að þeir séu kosnir beinni kosningu. Þetta væri unnt að gera með því að láta fara fram beina kosningu til þinga landshlutasamtakanna, en kjörgengir séu einvörðungu sveitarstjórnarmenn eða menn ofarlega á lista í sveitarstjórnarkosningum. Það má vel vera að slíkt fyrirkomulag beri að skoða, þegar fram í sækir, ef þessi þing verða miklu valdameiri í málefnum fólks en nú er. Á hinn bóginn tel ég ekki tímabært að taka slík ákvæði upp í lög, eins og nú standa sakir. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu frv. nú, þar sem því hafa verið gerð ítarleg skil á undangengnum þingum. En að síðustu vil ég vekja athygli á því, að þetta frv. er áfangi á þeirri leið að treysta starfsemi landshlutasamtaka sveitarfélaga, sem þegar hafa sannað gildi sitt fyrir þróun landsbyggðarinnar. Frv. stuðlar að því að draga úr miðstjórnarvaldi og færa meira vald í hendur fólksins í hinum ýmsu landshlutum. Frv. hefur verið til meðferðar á tveimur þingum, það hefur verið grannskoðað í nefndum og um það fengnar umsagnir. Með tilliti til þessa og nauðsynjar málsins vil ég fara þess á leit við hv. þd. og n., sem málið fá til umfjöllunar, að það fái skjóta afgreiðslu og verði að lögum á þessu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.