Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 9 leyft mér ásamt þremur öðrum hv. þm. að flytja till. til þál. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni.“ Þessi till. var flutt á síðasta þingi, en svo seint þingsins að hún náði því ekki að koma hér til umr. Því er hún nú endurflutt. Ísland hefur tekið þátt í störfum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, frá því að sú stofnun var sett á laggirnar árið 1960. Undanfari þeirrar stofnunar var Efnahagssamvinnustofnun Evrópu, OEEC, en Ísland tók einnig þátt í starfi þeirrar stofnunar frá upphafi hennar eða frá árinu 1948. Árið 1974 var komið á fót sjálfstæðri stofnun innan vébanda OECD, Alþjóðaorkustofnuninni, IEA (International Energy Agency). Þessi stofnun var sett á laggirnar með ákvörðun ráðs OECD. Fulltrúi Íslands í ráði OECD greiddi atkv. með þeirri ákvörðun. Á árunum næst þar á undan hafði athygli ríkjanna innan OECD í mjög vaxandi mæli beinst að hinu ótrygga ástandi í olíuviðskiptum í veröldinni. Árið 1971 var í OECD-ráðinu samþykki tillaga þar sem aðildarríki stofnunarinnar voru hvött til að ná sem allra fyrst því marki að eiga hvert um sig a. m. k. 90 daga olíubirgðir. Ísland greiddi atkv. með þeirri tillögu. Árið 1972 samþykkti ráð OECD ákvörðun um neyðaráætlanir og ráðstafanir og úthlutun olíubirgða á neyðartímum á svæði stofnunarinnar í Evrópu. Ísland greiddi einnig atkv. með þeirri ákvörðun. En þegar á reyndi kom í ljós að þetta viðbúnaðarkerfi, sem OECD-ríkin höfðu komið sér upp, dugði ekki vegna þess að það brást að mjög verulegu leyti í olíukreppunni á árunum 1973 og 1974. Sú staðreynd leiddi hins vegar til þess, að þá var ákveðið að koma þessu samstarfi ríkjanna á traustari grunn en áður hafði verið. Það var gert með því að koma á fót Alþjóðaorkustofnuninni. Aðilar að henni eru öll aðildarríki OECD nema þrjú. Þessi þrjú eru Frakkland, Ísland og Finnland. 21 aðildarríki af 24 taka sem sé þátt í þessu orkusamstarfi. Vert er að leggja áherslu á að á meðal ríkjanna, sem taka virkan þátt í þessu samstarfi, eru Noregur, Svíþjóð og Danmörk. Grundvöllur Alþjóðaorkustofnunarinnar er Samningur um alþjóðaorkuáætlun sem greinist í 10 meginþætti. Hinn fyrsti fjallar um neyðarbirgðir olíu, annar um takmörkun á eftirspurn eftir olíu á neyðartímum, sá þriðji um úthlutun á olíu á neyðartímum, fjórði um framkvæmd neyðarráðstafana, fimmti um upplýsingamiðlun um alþjóðaolíumarkaðinn, sjötti um aðstöðu til samráðs við olíufélög; sjöundi um langtímasamstarf í orkumálum, áttundi um tengsl við olíuframleiðslu- og notkunarlönd, í hinum níunda eru ákvæði um stjórnun og almenn atriði, en í tíunda kafla eru lokaákvæði. Viðauki er um neyðarbirgðir olíu. Samkv. l. kafla samningsins skulu aðildarríkin eiga a. m. k. 90 daga neyðarbirgðir af olíu. Ég vek athygli hv. þm. á því, að í grg. með þessari till. hefur slæðst inn villa. Þar á að standa: Miðað við það, sem var árið 1979, hefur Ísland 54 daga birgðir af olíu, en ekki, eins og er prentað hér, að Ísland skorti 54 daga birgðir. - Ísland hafði 54 daga birgðir er þetta var kannað á árinu 1979. Áreiðanlega er enginn ágreiningur um það hér á landi, að nauðsyn sé að efla og auka olíubirgðir í landinu, og auðvitað fylgir því nokkur kostnaður. Hins vegar fæst með því nauðsynlegt öryggi, - öryggi sem okkur er brýnt að skapa ekki aðeins fyrir atvinnulíf í þessu landi, heldur og fyrir mannlíf. Að mati flm. þessarar tillögu verður því markmiði að tryggja hér nægar olíubirgðir best náð með því, að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni og taki þátt í þessu alþjóðlega samstarfi. Í lok októbermánaðar 1979 ákvað íslenska ríkisstjórnin að efna til könnunarviðræðna við Alþjóðaorkustofnunina um hugsanlega aðild Íslands. Í jan. 1980 var skipuð nefnd til að kanna náið málefni þessarar stofnunar. Sú nefnd hefur skilað ítarlegri skýrslu (Skýrsla nefndar til að kanna málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar) og var sú skýrsla birt í júní 1980 og var í fyrstu trúnaðarmál, en er það nú ekki lengur. Í niðurstöðukafla þeirrar skýrslu segir á þessa leið, með leyfiforseta: „Ef af aðild Íslands verður má búast við að það jafngildi hálfu viðbótarstarfi við sendiráð Íslands í París og vissri starfsaukningu í viðskrn., iðnrn. og undirstofnunum þess svo og hjá olíufélögum, m. a. vegna upplýsingaskyldu um olíumál og orkumál almennt. Þessu fylgir viss kostnaður. Ef Ísland kýs að taka þátt í einstökum rannsóknarverkefnum geta fylgt því talsverð útgjöld. Þá má búast við að áhersla verði lögð á að auka fjárframlög hér á landi til orkurannsókna, svo að dæmi séu nefnd. Löndum þeim, sem taka þátt í orkusamstarfi Alþjóðaorkustofnunarinnar, hefur farið fjölgandi og eru þau almennt ánægð með starf stofnunarinnar, eins og einkum má merk ja á ráðherrafundum: Er athyglisvert að Bandaríkin, Bretland, Japan, Kanada og Sambandslýðveldið Þýskaland hafa fylgt þeirri föstu reglu að vísa málum, sem snerta alþjóðlegt orkusamstarf, til Alþjóðaorkustofnunarinnar. Nefna má að t. d. Danir og Svíar leggja mikið upp úr hinu aukna olíuöryggi sem fæst vegna aðildar að Alþjóðaorkustofnuninni þar eð þeir verða ekki eins háðir sveiflum í aðdráttum frá einstökum viðskiptalöndum sínum. Sama máli gegnir um afstöðu þeirra til sjálfvirkni í framkvæmd neyðarráðstafana, upplýsingastarfsemi stofnunarinnar um olíumálefni og orkumál almennt og orkusparnaðarstarf hennar.“ Að sjálfsögðu er unnt að benda á atriði sem til bóta mega horfa. Nefndu Danir og Svíar t. d. að æskilegt hefði verið að setja landsmarkmið varðandi olíuinnflutning fyrir árið 1980 fyrr en gert var, í des. 1979. Norðmenn taka þátt í starfi stofnunarinnar samkv. sérsamningi og ákveður norska ríkisstjórnin t. d. á grundvelli hans hvernig Noregur standi að framkvæmd neyðarráðstafana. Er gert ráð fyrir því, að í reyndinni verði framlag landsins til olíuneyðarkerfis stofnunarinnar svipað og af hálfu hinna ríkjanna. Síðan segir í þessari skýrslu: „Ef Ísland gerist aðill að Alþjóðaorkustofnuninni felur það í sér samþykki á samningnum um alþjóðaorkuáætlun og ákvörðunum stjórnarnefndar stofnunarinnar frá byrjun. Þar eð nauðsyn er á löggjöf hér á landi til framkvæmda samningsins þykir rétt að leggja frv. til l. fram þegar í upphafi, þannig að fá megi heildaryfirlit yfir málefni stofnunarinnar þegar afstaða er tekin til þess, hvort sækja skuli um aðild að henni eða ekki. Af hálfu aðildarríkja stofnunarinnar,“ segir hér í skýrslunni, „hefur verið gefið óformlega til kynna að Íslandi mundi veittur 5 ára aðlögunartími til að auka olíugeymarými og olíubirgðahald í áföngum við hagkvæmar aðstæður. Í bréfi, þar sem sótt yrði um aðild yrði þá formlega farið fram á 5 ára aðlögunartíma miðað við inngöngu Íslands, en jafnframt væri væntanlega rétt að koma að aths. af Íslands hálfu varðandi þrjú atriði í ákvörðun stjórnarnefndar stofnunarinnar á svipaðan hátt og Norðmenn hafa gert. Það hefur verið tekið fram, að Íslendingar teldu V. kaflann í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um áætlun um langtímasamstarf hafa að geyma almennar meginreglur sem væru ekki lagalega bindandi. Í þessu sambandi yrði undirstrikað í samræmi við upphafsákvæði kaflans, að Ísland hefði rétt til að eiga og ráða yfir náttúruauðlindum sínum og efnahag svo og vernda umhverfi sitt og öryggi þegna sinna og mundi framkvæma V. kafla á þann hátt sem samræmdist íslenskri orkustefnu, m. a. í fjárfestingarmálum.“ Fleiri atriði eru hér rakin varðandi þetta, en síðan segir: „Ísland gæti sagt samningnum um alþjóðaorkuáætlun upp með 12 mánaða fyrirvara hvenær sem er eftir að það gerðist aðili að stofnuninni. Á Íslandi og í öðrum löndum er eins og áður segir lögð aukin áhersla á orkumál og nauðsyn virkra aðgerða. Kemur þetta m. a. fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens, þar sem vikið er að öryggi í olíumálum, orkusparnaði, þróun innlendra orkugjafa, orkurannsóknum og orkustefnu. Eru markmiðin þar svipuð og hjá Alþjóðaorkustofnuninni. Þegar tekin er afstaða til hagkvæmni aðildar þarf fyrst og fremst að meta hina fjárhagslegu hlið málsins, m. a. tjón fyrir atvinnulíf og þjóðarbú ef til tímabundins olíuskorts kæmi, kostnað við aukið olíubirgðahald til að uppfylla 90 daga neyðarbirgðaskyldu Alþjóðaorkustofnunarinnar, nauðsyn þess að auka olíubirgðahald til muna hvort sem af aðild yrði eða ekki og hvort auknar líkur yrðu á olíusparnaði ef Ísland nyti aðhalds frá stofnuninni og fengi þar jafnóðum nýjustu upplýsingar um olíumál og orkumál almennt. Í þessu sambandi má nefna, að réttar upplýsingar á réttum tíma geta komið að notum í sambandi við stefnumótun og þá um leið haft fjárhagslega þýðingu fyrir Íslendinga.“ Ég hef vitnað hér til skýrslu þessarar nefndar, sem var skipuð til að kanna málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar. Þessi skýrsla er mjög ítarleg og fróðleg og væri vissulega ástæða til að þm. kynntu sér efni hennar rækilega. Það er tiltölulega nýtt seinni ára fyrirbæri að menn hafi verulegar áhyggjur af þeim efnum sem hér er um fjallað, af orkumálum. Orkustefna er í rauninni nýtt hugtak - sem var ekki til fyrir fáeinum árum. Á vettvangi OECD hefur verið skapaður grundvöllur alþjóðasamvinnu á þessu sviði. Sá grundvöllur er innan Alþjóðaorkustofnunarinnar. Það er að mörgu leyti einstæð samvinna sem þarna hefur tekist að skapa. Markmiðið með tillöguflutningi okkar er að stuðla að því, að Ísland gerist aðili að þessari alþjóðlegu samvinnu. Með því mundum við auka mjög verulega öryggi okkar í orkumálum. Það, sem átt er við þegar talað er um öryggi í orkumálum, er beinlínis lífshagsmunamál þjóðarinnar, undirstaða atvinnuveganna, olía fyrir flotann, olía fyrir fiskimjölsverksmiðjur og svo mætti áfram telja. Nú er það vitað að einn stjórnarflokkanna, Alþb., hefur verið því andvígur og er að Íslendingar gerist aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Ekki hafa hins vegar komið fram af hálfu þeirra Alþb.-manna haldbær rök fyrir því, hvers vegna þeir telja að við Íslendingar eigum ekki að taka þátt í þessu samstarfi, nema ef vera kynni að Alþb., þessi flokkur, sem er arftaki Kommúnistaflokksins gamla hér á landi, hefur alla tíð, eins og fyrirrennarar hans, verið andsnúinn því, að Íslendingar stofnuðu til náinna tengsla og samningagerðar við ríki í Vestur-Evrópu, í hverri mynd sem það hefur verið, hvort sem það hefur verið um viðskiptamál með samningum við EFTA eða Efnahagsbandalag Evrópu, hvort sem það hefur verið um varnarmál og Atlantshafsbandalagið eða yfirleitt hvað sem verið hefur um að ræða. Slíkum samningum við þjóðirnar í Vestur-Evrópu hefur á síðum Þjóðviljans og í munni þeirra Alþb.-manna nær ævinlega verið jafnað til föðurlandssvika. Andstaða við slíka samvinnu má vera að sé hin raunverulega ástæða þess að Alþb.-menn vilja ekki að Íslendingar taki þátt í samstarfi ríkjanna sem mynda Alþjóðaorkustofnunina. Mín skoðun og flm. þessarar till. er hins vegar sú, að það sé brýnt að Íslendingar gerist aðilar að þessu samstarfi, komi hér upp neyðarbirgðum af olíu og njóti þeirra hagsbóta og þeirrar tryggingar sem aðild að Alþjóðaorkustofnuninni hefur í för með sér. Nú er það svo, að mér býður í grun að hæstv. viðskrh. sé ekki fráhverfur því og raunar hlynntur því, að Íslendingar gerist aðilar að þessari stofnun, og það sama gildi um hans flokk í heild. Um afstöðu þeirra sjálfstæðismanna, sem ríkisstj. mynda, veit ég ekki og er raunar ekki viss um að þeir hafi neinar skoðanir á þessu máli frekar en öðrum. Það virðist vera að það sé andstaða Alþb. í ríkisstj. sem hefur fram til þessa komið í veg fyrir að þetta mál næði fram að ganga. Ég ítreka það, að ég tel mér kunnugt um að hæstv. viðskrh. hafi áhuga á að Íslendingar geti skapað sér það öryggi sem þessari aðild fylgir, og þess vegna spyr ég: Á að láta fulltrúa Alþb. í ríkisstj. koma í veg fyrir að þetta hagsmuna- og öryggismál þjóðarinnar nái fram að ganga? Hafa þeim verið fengin völd í þessu efni? Hefur þeim verið fengið neitunarvald um þetta mál eins og ýmis önnur? Við þessari spurningu vildi ég gjarnan fá svar: Ætlar hæstv. viðskrh. e. t. v. að beita sér fyrir því, að þetta mál nái fram að ganga, þessi till. verði samþykkt, eða er hann reiðubúinn að leggja fram frv. til l. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni? Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég tel afar mikilvægt - og við flm. - að þetta mál nái fram að ganga. Ég legg til, þegar þessari umr. verður frestað, að þessu máli verði vísað til utanrmn. til umfjöllunar.



Herra forseti. 1. flm. þessa máls hefur gert grein fyrir því, með hverjum hætti þetta mál hefur verið athugað af Íslands hálfu. Þegar ég tók við embætti viðskrh. var starfandi sérstök nefnd sem hafði það verkefni að athuga þetta mál, athuga hvort það væri æskilegt að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég ákvað að halda því starfi áfram og sendi m. a. menn til Parísar snemma um vorið 1980 til að ræða við fulltrúa frá Alþjóðaorkustofnuninni og afla upplýsinga og fá svör um stofnunina og starfsemi hennar. Síðan samdi þessi nefnd ítarlega skýrslu sem ber heitið: Skýrsla nefndar til að kanna málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar. Skýrslan er dagsett í júnímánuði 1980. Eins og raunar þegar hefur komið fram er þessi stofnun sjálfstæð stofnun innan vébanda Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem Ísland er aðili að, og hún hefur aðsetur, eins og kunnugt, er í París. Þessari stofnun var komið á fót 15. nóv. 1974 með ákvörðun ráðs Efnahags- og framfarastofnunarinnar, og greiddi fulltrúi Íslands í ráðinu atkv. með þeirri ákvörðun. Hinn 18. nóv. 1974 var samningur um alþjóðaorkuáætlun, sem starfsemi Alþjóðaorkustofnunarinnar hefur grundvallast á frá þeim degi, síðan undirritaður af fulltrúum 16 af 24 aðildarríkjum Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Ísland var ekki í þeirra hópi. Í skýrslu til ríkisstj. frá því í sept. 1979 gerði fimm manna olíuviðskiptanefnd, sem dr. Jóhannes Nordal bankastjóri Seðlabankans var formaður fyrir, m. a. almenna grein fyrir Alþjóðaorkustofnuninni, skipulagi, starfi og aðildarskilmálum. Nefndin mælti með því, að Ísland óskaði eftir aðild að stofnuninni. Einn nm. hafði þó fyrirvara um þessa afstöðu. Nú er það auðvitað svo, að eftir að orkukreppan skall á höfum við Íslendingar auðvitað, eins og allar þjóðir, áhuga á að treysta stöðu okkar í orkumálum. Þarf ekki að fara um það við þetta tækifæri fleiri orðum. Ég vildi gera nokkra grein fyrir því, hvernig staðan er í sambandi við birgðarými fyrir olíuvörur, en hún hefur breyst nokkuð og einnig hefur neyslan breyst á seinustu tveimur árum. Styðst ég aðallega við umsögn sem Vilhjálmur Jónsson forstjóri Olíufélagsins hf. hefur gefið. Það er ljóst, að það er nokkuð útbreidd skoðun að besta ráðið til að tryggja hér á landi nægar olíubirgðir sé að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Hefur verið vísað til þess, að aðildarríkin þurfa, ef þau verða aðilar, að skuldbinda sig til að eiga jafnan a. m. k. 90 daga birgðir af olíu, en Ísland hefur hingað til skort töluvert á til að ná því marki. Mig minnir að það komi fram í skýrslunni að þetta mark hafi verið rúmlega 50 dagar, líklega 54–55 dagar, þegar skýrslan var lögð fram. En það hafa orðið nokkrar breytingar á síðustu tveimur árum bæði á birgðarými olíufélaganna miðað við sölu og einnig á neyslunni. Gasolíusala í landinu hefur minnkað um 6000 tonn á mánuði að meðaltali eða birgðaþörf minnkað um 18 þús. tonn miðað við þriggja mánaða birgðir. Þetta stafar fyrst og fremst af því, að margar hitaveitur hafa leyst olíuna af hólmi við upphitun húsa og einnig hafa mörg hús verið tengd rafmagni á s. l. tveimur árum. Á sama tíma hafa verið byggðir tveir geymar á innflutningshöfnum sem rúma 16 þús. tonn. Og á ströndinni a. m. k. geymar sem rúma 1500 tonn. Samkv. þeim upplýsingum, sem Vilhjálmur Jónsson hefur gefið, rúmar þetta birgðarými samtals 216 347 tonn. Meðaltalssala síðustu 9 mánuði nemur 1320 tonnum á dag, og þá miða ég við fyrstu 9 mánuði þessa árs, af þessum helstu neyslutegundum, þ. e. gasolíu, bensíni og svartolíu. Jafnvel þótt nýtni birgðarýmisins færi niður í 60% mundi það samt svara til 98 daga birgða. Þannig er ljóst að við eigum að hafa nú þegar aðstöðu til að rúma 90 daga birgðir í landinu. Það er nokkuð veruleg breyting á frá því sem kemur fram í þeirri skýrslu sem hefur verið dreift frá nefndinni sem kannaði málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar. Ég hafði mikinn áhuga á því, strax eftir að ég tók við embætti viðskrh, að kannaðar yrðu allar leiðir til að tryggja að viðunandi birgðir af olíuvörum væru ávallt fyrir hendi í landinu, enda í samræmi við ákvæði stjórnarsamningsins. Ég ritaði olíufélögunum bréf 13. mars 1980 og spurðist fyrir um hvernig félögin mundu standa að aukningu á birgðarými hvert um sig sem næmi 30 daga sölu. Þarna var raunar aðeins verið að leita svara við þeirri spurningu, hvort olíufélögin væru tilbúin að reisa og fjármagna viðbótargeymarými, ef á þyrfti að halda. Svör þeirra allra voru á þá lund, að þau væru reiðubúin til þess. Þegar samningar tókust við Sovétríkin á þessu hausti um aukin kaup á svartolíu á þessu ári rituðu olíufélögin viðskrh. bréf þar sem óskað var eftir að félögunum yrði gert fjárhagslega kleift að taka við auknum birgðum af svartolíu sem samkv. samningum ættu að vera fyrir hendi um n. k. áramót. Ég hef tekið þessum tillögum olíufélaganna vel og vonast til þess, að þær nái fram að ganga. Auðvitað verða menn að gera sér grein fyrir að það kostar talsvert fé að auka birgðir af olíuvörum vegna þess að það þarf að greiða vexti af því fjármagni sem liggur í birgðunum. Ég hef ekki komið auga á aðra leið í þeim efnum en landsmenn verði að standa undir því til þess að tryggja eigið öryggi í þessum málum. Finnst mér það eðlilegt. Það er auðvitað verulega mikilsverðum áfanga náð ef tryggðar eru öryggisbirgðir af þeim olíuvörum, sem aðallega eru notaðar í atvinnulífinu, og einnig af bílabensíni. Þessar þrjár mismunandi tegundir af olíuvörum, sem ég hef minnst hér á, eru þýðingarmestar í þessum efnum. Til að þetta verði mögulegt þarf í fyrsta lagi að heimila tollgeymslu á bensíni þannig að hinn hái verðtollur verði greiddur við sölu, en ekki innflutning. Það gæti auðveldað lausn á þessu máli og gæti komið nokkuð til móts við neytendur að því leyti, að þeir þyrftu þá ekki að greiða allan kostnað af aukningu birgða á olíuvörum. Ég skal ekki við þetta tækifæri tjá mig um hvernig væri eðlilegt að standa undir þessu. Ég kem ekki auga á aðrar leiðir en þessar: annars vegar að verðtollur verði greiddur seinna af viðbótinni en verið hefur og síðan að neytendur hreinlega standi undir þeim kostnaði til viðbótar sem nauðsynlegur er til að tryggja nægilegar birgðir. En þetta er út af fyrir sig hægt að gera þó að við séum ekki aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég taldi nauðsynlegt að þetta kæmi fram til upplýsingar í sambandi við þetta mál. Ég hef fyrir mitt leyti verið hlynntur því, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Þetta mál hefur verið nokkuð lengi fyrir ríkisstj. Nú er verið að kanna þetta sérstaklega af nefnd sem í eru fulltrúar stjórnaraðilanna. Hún hefur aflað frekari gagna og er að afla frekari gagna, m. a. gagna frá Norðurlöndunum um upplýsingar sem varða þessa þátttöku og hvernig þeir hafa staðið að þessum málum öllum. Það er of snemmt að segja um hver verður niðurstaðan í þessu máli. Ég skal ekkert um það segja. Stjórnarflokkarnir hafa ekki tjáð sig formlega um þetta mál og ég skal ekkert um það segja hver niðurstaðan verður, hvort ríkisstj. verður sammála um að leggja til við Alþingi að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni, en það kemur að sjálfsögðu í ljós. En eftir að hafa skoðað allt málið og gert mér grein fyrir því, að það er miklu víðtækara en það snerti einvörðungu olíuvörur hef ég verið þeirrar skoðunar, að það væri skynsamlegt fyrir Íslendinga að gerast aðilar. Hitt er annað mál, að það er spurning um hvernig sú aðild geti orðið, hvort hún yrði með sérstakri aðlögun o. s. frv. En eins og ég sagði er málið ekki komið á lokastig athugunar hjá ríkisstj. og stjórnaraðilarnir háfa ekki tekið ákvörðun um hvað gera skuli í málinu.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður um þá till. til þál. sem hér liggur frammi og er til umr. á þessum fundi. Ég vil taka undir efni till. og fagna því, að hún er lögð fram á Alþingi. Ég tel afar líklegt að það sé meirihlutafylgi á Alþingi við þessa tillögu. Eins og fram hefur komið í þessum umr. skilaði nefnd skýrslu um þetta mál í júní 1980 eða fyrir 11/2 ári. Samt sem áður hefur málið ekki hreyfst meira en svo að nú þarf stjórnarandstaðan að leggja fram till. til þál. á Alþingi til að kalla fram svör hæstv. ríkisstj. En það hefur ekki komið fram í þessum umr., að fyrir tæpu ári var samið nýtt lagafrv., annað lagafrv. en það sem er í skýrslu nefndarinnar sem skilaði áliti í júní 1980, - nýtt sérstakt lagafrv. sem tók tillit til nýrra aðstæðna, og það frv. hefur legið í skúffu hjá hæstv. viðskrh. líklega í tæpt ár. Höfundur þess frv. mun vera Jón Ögmundur Þormóðsson. En ekkert bólar á framlagningu þess. Ástæðan er auðvitað sú sem hér hefur komið fram einnig, að Alþb. hefur í þessu máli, eins og sumum öðrum mikilvægum málum, stöðvunarrétt í ríkisstj. Ég vonast til þess, af því að ég veit að hv. 8. landsk. þm. tekur til máls hér á eftir mér, að hann komi hér í ræðustól og lýsi því yfir fyrir hönd Alþb., en hv. þm. Guðrún Helgadóttir er talsmaður Alþb. í þessu máli, að stefna Alþb. hafi breyst í málinu og Alþb. hafi nú skilning á því, hvert gagn geti verið af aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Það kom fram hjá hæstv. viðskrh., að enn á ný hefði verið sett á stofn ný nefnd til að kanna málið. Ef ég þekki málið rétt get ég ímyndað mér að það sé ekki aðeins vegna viðhorfa Alþb., heldur einnig vegna ímyndaðra hagsmuna olíufélaganna, sem slík nefnd er sett á laggirnar. Þá gæti það gerst, að lagt yrði fram á Alþingi frv. sem ekki tæki til aðildar að Alþjóðaorkustofnuninni, heldur væri aðeins um neyðarbirgðir olíu í landinu án þess að við gerðumst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Þetta veit auðvitað hæstv. ráðh., en þetta kærði hann sig ekki um að láta koma fram á þessum fundi. Ég ræddi fyrir nokkrum mánuðum, líklega hálfu ári, við hæstv. ráðh. um þetta mál og sagði honum, að mér væri kunnugt um að samið hefði verið frv., og gat þess jafnframt, að ástæða væri til að það frv. kæmi fram án þess að beðið væri eftir hæstv. ríkisstj. Vera kann að það sé ástæða til þess fyrir okkur, sem teljum okkur vera í meiri hl. á Alþingi í þessu máli, verði ekki annað hægt, að fara til hæstv. ráðh. og fá lánað það frv. sem hann hefur falið í skrifborðsskúffunni hjá sér. Ég vil þó að lokum þakka hæstv. ráðh. fyrir að þora að segja sína skoðun í þessu máli, þrátt fyrir andstöðu Alþb., því að hann sagði skýrt og greinilega að hann væri meðmæltur því, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Nú er spurning hvort kjarkur ráðh. dugir til að koma málinu inn á Alþingi með þeim hætti að það reyni á hvort meirihlutavilji Alþingis fái að koma fram í málinu eða hvort í þessu máli á það að gerast, eins og í sumum öðrum mikilvægum málum, að stjórnmálaflokkur, sem nýtur liðsinnis sjöttungs þm., eigi að ráða ferðinni í þessu máli. - Ég býst við að þingheimur bíði eftir því með eftirvæntingu, að talsmaður Alþb. í þessu máli; hv. þm. Guðrún Helgadóttir, komi hér upp og geri grein fyrir afstöðu Alþb., því að ég geri fastlega ráð fyrir að hún sé hér komin til að lýsa yfir stefnubreytingu Alþb. Sé svo fagna ég því.



Herra forseti. Ég er hrædd um að ég verði að valda hv. þm., sem hér hafa talað, sárum vonbrigðum þar sem ég tala hér hreint ekki sem talsmaður þingflokks Alþb. Hins vegar er ég lögformlega kjörinn þm. og leyfi mér að hafa skoðun á þessu máli. Mér hefur ekki tekist eins vel og þeim hv. þm. Eiði Guðnasyni og Friðrik Sophussyni að fá heildarskoðun þingflokks Alþb. á þessu máli. Ég hef hins vegar leyft mér að mynda mér nokkra skoðun á því og henni vil ég lýsa hér. Alþjóðaorkustofnunin eða International Energy Agency, eins og það heitir á erlendu máli, er afrakstur fundar sem Nixon Bandaríkjaforseti boðaði til árið 1974, en til þess fundar voru boðnar ríkisstjórnir landa innan Efnahagsbandalags Evrópu auk Japans og Noregs. Þessi lönd eru ríkustu þjóðlönd veraldar og nú skyldu þau ræða saman um hina alvarlegu orkukreppu sem við heimsbyggð blasti. Á þessum fundi var stofnuð nefnd, svokölluð Energy Cooperation Group, sem skila skyldi áliti um hvernig þessi ríki gætu tryggt forréttindi sín, þ. e. forréttindi framleiðsluríkja olíu og kaupenda olíunnar. IEA var síðan stofnað 15. nóv. 1974 og þessi stofnun er nefnd Alþjóðaorkustofnunin á íslensku máli. Einu OECD-ríkin, sem eru utan hennar, eru Frakkland, Ísland og Finnland, eins og hér hefur komið fram. Einungis um 20% jarðarbúa eiga þó aðild að þessari alþjóðastofnun, sem svo er nefnd, en þau ráða jafnframt yfir 64% af framleiðslunni. Alþjóðaorkustofnunin er auðvitað stofnun OECD-ríkja og þar með voru fátækustu þjóðir jarðar útilokaðar. Það skal upplýst hér, ef hv. þm. hafa ekki fylgst með þessum málum, að að mínu viti er ekkert fjær þessari stofnun í raun og veru en vinna að jöfnuði á skiptingu veraldarauðsins, heldur þvert á móti að viðhalda forréttindum og arðráni þeirra sem verða ríkari á kostnað hinna nauðstöddustu á jarðarkúlunni. Að sjálfsögðu var ekki að ófyrirsynju að Nixon Bandaríkjaforseti boðaði til þessa fundar. Hinir ríku óttast það eitt að hinir fátæku rísi upp, eins og ríki þriðja heimsins hafa smám saman sýnt tilburði til. Víetnamstyrjöldin kenndi mönnum að engin vopn geta brotið á bak aftur samstöðu fjöldans, hversu fátækur sem hann er. En Nixon sá í hendi sér að vissara var að afla fylgis annarra þjóða sem einnig vildu halda forréttindum sínum á kostnað hinna snauðu. Með minnkandi framboði olíu styrktust að sjálfsögðu einnig yfirburðir þeirra þjóða sem ráða yfir tækniþekkingu varðandi aðra orkugjafa t. d. kjarnorku. OPEC-ríkin eru að sjálfsögðu ekkert hrifin af stofnun Alþjóðaorkustofnunarinnar og eygðu þar ógnun um áframhaldandi forréttindi hinna ríku. Auðvitað kom til átaka, og eru kannske átökin í Íran ekki alveg laus við það mál - í þessu landi þar sem eru olíulindir, í vellríku landi sem samt hýsir milljónir af hungruðu og fáfróðu fólki. Þessi þjóð er kannske nærtækt dæmi um ástandið. Við gætum einnig nefnt Saudi-Arabíu. Kannske væri ekki úr vegi að tengja atburðina í Afganistan þessari þróun líka þó að út í það skuli ekki farið hér. Norðmenn hafa verið heldur vandræðalegir í aðild sinni af þessari mjög svo umdeildu stofnun. Helst hafa þeir viljað hafa sem hljóðast um þátttöku sína. En hvort sem þeim líkar það betur eða verr eru þeir orðnir stórútflytjendur olíu og þar með komnir í þennan leik. Frakkar hafa hins vegar tekið skýra afstöðu. Þeir hafa einfaldlega neitað að gerast aðilar og eflaust á sú afstaða sér sögulega skýringu. Viðskipti þeirra við nýlendur sínar eru þeim eflaust nægilega bitur lexía til að halda þeim frá þátttöku. Viðskiptahagsmunir við OPEC-ríkin eiga þar eflaust einnig hlut að máli og enn til viðbótar tortryggni þeirra í garð Bandaríkjamanna. Ég held að við hljótum í máli sem þessu að reyna að líta svolítið á það í heild. Ég á a. m. k. á þessu stigi málsins erfitt með að sjá nauðsyn þess að Íslendingar gerist aðilar að þessum samtökum. Ég skal vera fús til að skipta um skoðun ef nefnd sú, sem nú er að störfum, kemst að öðrum niðurstöðum sem ég get sætt mig við. Ég held að við Íslendingar ættum fremur að leggja okkar litla lóð á vogarskálarnar til jöfnunar auðskiptingar í heiminum en að ganga í lið með þeim sem vilja viðhalda misskiptingu og órétti sem endanlega verður dauði okkar allra ef áfram heldur. Hæstv. viðskrh. gat þess réttilega hér áðan, að aðild að þessum samtökum, Alþjóðaorkustofnun, fylgdu að sjálfsögðu veruleg útgjöld, þetta kostaði stórfé. Mín skoðun er sú, og það þarf töluvert til að sannfæra mig um annað, að þeim fjármunum væri betur varið til að virkja okkar eigin orku en að eyða þeim peningum í aðild að Alþjóðaorkustofnuninni.



Herra forseti. Ræða sú, sem hv. 8. landsk. þm. flutti hér, kom ekki á óvart. Það er ævinlega svo, að þegar einhver viðkvæm mál fyrir þennan flokk, Alþb., ber á góma er talað í norður er aðrir tala í suður. Það er talað um allt annað en það sem til umr. er. Nú, þegar verið er að ræða um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni, kemur þessi hv. þm., Guðrún Helgadóttir, hér og talar um Nixon og talar um að þarna sé verið að viðhalda forréttindum og arðráni. Það er ekki talað um það sem máli skiptir. Það er ekki talað um efni málsins. Það er ævinlega snúið út úr og talað út í hött. Hins vegar er ekki ófróðlegt að heyra að hún tali ekki fyrir munn Alþb. í þessu máli. Ég sé að formaður þingflokks Alþb. er staddur á landinu og m. a. s. í þessum sal núna. Ég óska eftir að fá að heyra annaðhvort frá honum eða hæstv. iðnrh. og orkumálaráðh., sem hefur verið hér staddur líka, hver sé afstaða Alþb. til þessarar tillögu. Hver er afstaða Alþb. til aðildar Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni? Og ég spyr enn: Ef Alþb. er því andsnúið að Íslendingar tryggi hagsmuni sína með aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, hver eru þá rökin gegn því, að við gerumst aðilar að þessari stofnun? Mér finnst það aldeilis furðulegur málflutningur þegar því er haldið fram hér, að þessi stofnun hafi það markmið umfram annað að tryggja forréttindi og áframhaldandi arðrán. Nú vitum við að misskipting auðs í þessari veröld er mikil og margir eru þeir sem svelta heilu hungri og töluverð er sú aðstoð sem þau ríki, sem eiga aðild að OECD og Alþjóðaorkustofnuninni, láta af hendi rakna til hins sveltandi heims, þótt sú aðstoð mætti og ætti vissulega að vera meiri. Hún er hins vegar margföld á við það sem þau ríki á meginlandi Evrópu, sem ekki hafa kosið að gerast aðilar að þessari stofnun, austantjaldsríkin, láta af hendi rakna til hins sveltandi heims. Heldur hv. þm. Guðrún Helgadóttir að sú aðstoð, sem þessi ríki veita þróunarlöndunum, mundi aukast ef hagkerfi þeirra hryndi í rúst vegna olíubrests á neyðartímum? Heldur hún að það mundi hjálpa upp á aðstoð okkar við íbúana á Grænhöfðaeyjum ef hér yrði olíukreppa og olíuneyð? Heldur hv. þm. það? Það er auðvelt að koma í þennan ræðustól og slá um sig með þessum gömlu arðráns- og forréttindaslagorðum sem þeim Alþb.-mönnum eru ákaflega tungutöm, en með því er verið að horfa fram hjá kjarna málsins og því sem þetta mál snýst um. Hv. þm. sagði að við ættum að nota það fjármagn, sem þetta kostaði, til að virkja eigin orkulindir. Það er enginn ágreiningur um að við eigum að virkja eigin orkulindir. Það, sem á hefur staðið í þeim efnum, er seinlæti, tómlæti Alþb. sem fer með þessi mál í ríkisstj. Það stendur ekki á stjórnarandstöðunni að ljá liðsinni sitt til þeirra mála, a. m. k. stendur ekki á Alþfl. í þeim efnum. En þessi ræða hv. þm. var enn eitt dæmið um hvernig þm. Alþb. tala ævinlega fram hjá efninu þegar þeir geta. Landsmenn fengu raunar ágætt dæmi um það, þeir sem horfðu á sjónvarpið í gærkvöld og hlustuðu þar á formann þingflokks Alþb. tala fram hjá því efni sem um var að ræða. Það var áhugaverð lexía og væntanlega lærdómsrík fyrir þá sem með því fylgdust. Ég vil gjarnan segja það við hæstv. viðskrh., að ég þakka honum þær upplýsingar sem hann hefur veitt hér og mér finnst að því beri að fagna að hér skuli hafa aukist rými til olíugeymslu. Hins vegar og þó svo við komum okkur upp hér auknum birgðum af olíu leysir það ekki allan vanda í þessu efni og með því verðum við ekki aðnjótandi allra þeirra kosta og allra þeirra upplýsinga og þess samstarfs og þeirrar tryggingar sem aðild að Alþjóðaorkustofnuninni veitir. Það er ljóst að Ísland hefur frá upphafi greitt atkv. með öllum þeim ákvörðunum sem leitt hafa til þessa samstarfs. Þess vegna er eðlilegt í framhaldi af þeirri afstöðu Íslands að við gerumst aðilar að þessu samstarfi, eins og t. d. Norðmenn, Danir og Svíar. Það kemur fram í þessari skýrslu að þessar þrjár grannþjóðir okkar telja sig hafa haft verulegan hag af aðild að þessari stofnun. Það er líka augljóst af hvaða ástæðum Finnar eru ekki aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni.

En Frakkar?

Frakkar hafa, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson veit, að nokkru farið eigin leiðir um sumt í Evrópusamstarfi. Sjálfsagt telja þeir m. a. að með samningum við sínar fyrri nýlendur og öðrum olíusamningum hafi þeir tryggt hagsmuni sína í þessum efnum. Ég hygg hins vegar, að aðstaða þeirra og aðstaða okkar í þessum efnum sé svo ólík að um það þurfi ekki að fara mörgum orðum. En hv. þm. kemur væntanlega að því á eftir því að ég heyrði ekki betur en hann hefði verið að kveðja sér hljóðs. Það kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. og varaformanni Sjálfstfl. að hann er hlynntur þessari till. Ég vænti þess að hann hafi talað í umboði síns flokks. Það hefur líka komið hér fram, að hæstv. viðskrh. er þessu máli í grundvallaratriðum fylgjandi. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hans. Það er því ljóst, að á Alþingi er meirihlutavilji fyrir því, að þessi till. nái fram að ganga og Ísland taki þátt í þessu samstarfi. Ég trúi því ekki, að Alþb. hafi verið selt einhvers konar neitunarvald í þessum efnum í ríkisstj. Ég veit að hæstv. viðskrh. er kjarkmaður í pólitík, og ég veit og treysti því að hann muni flytja hér á Alþingi frv. það sem fram hefur komið að er tilbúið í hans skjalaskáp um aðild Íslands að þessari stofnun. Tryggt er að það frv. muni ná fram að ganga hér á Alþingi og með því fái íslenskir atvinnuvegir og íslenskt þjóðlíf nauðsynlega - ekki aðeins æskilega, heldur nauðsynlega tryggingu, tryggingu sem 21 ríki af aðildarríkjum OECD hefur talið sér skynsamlega og nauðsynlega. Ég fagna þeim ummælum sem hæstv. viðskrh. viðhafði áðan í þessum ræðustúf. En afstaða Alþb., sem ég geri fastlega ráð fyrir að sé sú sama og hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, kemur ekki á óvart. Það er orðið athyglisvert hér á Alþingi, að þegar utanríkismál eða mál, sem varða stefnu Íslendinga í utanríkismálum, eru hér til umr. flýja að öllum jafnaði þm. Alþb. úr sölum þingsins, a. m. k. sumir hverjir, og þó sérstaklega ráðherrar þess flokks. Þeir virðast ekki hafa áhuga á að ræða þessi mál. Þeir forða sér úr þingsölum. Það getur vel verið að þeim þyki ekki rétt að gæta þingskyldu sinnar. Raunar hefur það borið á góma hér í umr. að undanförnu hversu illa þm. þessa flokks gæta þingskyldu sinnar vegna þess að þeir hafa lagst í ferðalög eða eitthvað annað kemur þar kannske til. 

Það eru þrisvar sinnum fleiri Alþb.-menn hér í salnum en framsóknarmenn.

Ja, það er e. t. v. ekki mælikvarði á gæðin. En það hefur orðið hér tilefni umr. hversu illa þm. þessa flokks gegna þingskyldu sinni. Ég ítreka það enn, að það er vissulega athyglisvert að þegar utanríkismál ber hér til umr. - 



Herra forseti. Alltaf eru þeir seinheppnir, Alþfl.-mennirnir, í málflutningi sínum. Þegar hv. þm. Eiður Guðnason fór að lýsa því áðan hvað væru margir Alþb.-menn fjarverandi kom í ljós að það er einhver fjölmennasti þingflokkurinn sem er í salnum. Þingflokkur Alþb. á hér inni margfalt fleiri þm. í dag og á þessari stundu en þingflokkar sem eru helmingi stærri eða svo.  
             Hins vegar er skiljanlegt að hv. þm. Eiður Guðnason skuli minnast á utanferðir varðandi þessa þáltill., vegna þess að þessi þáltill. fæddist nefnilega og fékk eins konar skemmri skírn í utanlandsferð hv. þm. Eiðs Guðnasonar. Hann var sendur til útlanda á vegum Alþingis í fyrrasumar og sat nokkra daga í París ásamt öðrum góðum mönnum.  Við, sem viljum hafa vandaðri málsmeðferð, höfum haft annan hátt á. Við athugum ekki eingöngu mál í París, við gerum það líka hér á Íslandi. Það hefur komið í ljós, því miður, að í þeirri skýrslu, sem gerð var og vikið hefur verið að í þessum umr., reyndust ýmsar veigamiklar upplýsingar vera rangar. Það verður því miður að horfast í augu við það að þegar málið var nánar kannað og rætt við sérfróða aðila á þessu sviði kom í ljós að ýmsar grundvallarupplýsingar í málinu, eins og t. d. um það geymarými, sem til væri í landinu, - upplýsingar sem hv. þm. gerir að meginuppistöðu í grg. sinnar till., - voru rangar. Öll sú talnagerð sem tillöguflutningurinn byggist á, reyndist ekki rétt. Fulltrúar ríkisstj. komust að raun um að sú skýrsla, sem þarna hafði verið unnin, var því miður ekki nægilega vel úr garði gerð, hefur orðið m. a. hv. þm. Eiði Guðnasyni og félögum hans til þess að flytja hér grg. sem er efnislega röng. Ég er ekki að saka þá um það. Það er sjálfsagt því að kenna, að þeir sérfræðingar, sem áttu að vinna málið, gerðu það ekki nægilega vel. Sett var á laggirnar nefnd, eins og hæstv. viðskrh. hefur skýrt hér frá. Það er nefnd valinkunnra manna. Það eru sömu mennirnir og eru í efnahagsmálanefnd ríkisstj. Sú nefnd hefur verið að afla sér greinargerða frá þeim aðilum innanlands sem eru miklu kunnugri olíuviðskiptum en hv. þm. Eiður Guðnason og allur þingflokkur Alþfl. samanlagður. Við höfum fengið frá þessum aðilum upplýsingar og greinargerðir sem við erum nú að skoða og meta, sem draga upp töluvert aðra mynd en gerð er í þessari skýrslu og í þessari grg. Veröldin er því miður stundum flóknari en hún virðist lita út fyrir að vera úr þingflokksherbergjum Alþfl. Við höfum enn fremur fengið mjög ítarlega skýrslu frá Noregi um meðferð þessa mál þar og þá reynslu, sem Norðmenn hafa haft af aðild sinni að þessari stofnun, og mat manna þar í landi á þátttöku í henni. Þess vegna fer nú fram á vegum stjórnarflokkanna, eins og hæstv. viðskrh. sagði frá áðan, ítarleg efnisleg athugun á þessu máli. Það er verið að reyna að fá fram réttar upplýsingar, réttan talnalegan grundvöll og réttar efnislegar upplýsingar til þess að hægt sé að taka afstöðu til þess: Í fyrsta lagi, hvort menn vilji ganga í þessa stofnun, og þá í öðru lagi, hvaða skilyrði Íslendingar eiga að setja þegar þeir ganga í stofnunina. Það hefur ekki verið minnst á það í þessum umr., en hins vegar er rétt að það komi fram, að þegar Norðmenn gengu í þessa stofnun gerðu þeir það með skilyrðum. Það er nauðsynlegt að Íslendingar geri upp við sig áður en þeir taka afstöðu til þessa máls, hvaða skilyrði ætlunin er að setja. Það er alveg ljóst að þær skuldbindingar, sem þarna er ætlast til að menn uppfylli, er mjög vafasamt að Íslendingar geti tekið allar á sig. Slíkt krefst þess vegna mun ítarlegri athugunar en hefur greinilega farið fram af hálfu þeirra sem að þessari þáltill. standa, vegna þess að þeir orða það hvergi hvaða skilyrði það eru sem þeir vilja setja. Í þriðja lagi þarf að athuga með hvaða hætti það frv., sem væntanlega yrði lagt fyrir þingið að lokinni slíkri athugun, yrði úr garði gert. Það er alls ekki einfalt mál að ganga frá því, m. a. vegna þess að í því frv. yrðu að vera ákvæði um eignarnám á olíubirgðum, olíugeymslustöðvum og jafnvel þeim skipum og öðrum flutningstækjum sem flytja og bera olíu hér á landi. Sumir hafa jafnvel skilið það uppkast að frv., sem hv. þm. Eiður Guðnason var að vitna til áðan, á þann veg, að ef það yrði samþykkt mundi felast í því heimild til að taka á einni stundu umsvifalaust eignarnámi öll þau olíuskip sem hér væru innan landhelgi og lögsögu.

Það væri ekki ónýtt.

Það væri ekki ónýtt fyrir hv. þm. Halldór Blöndal, en það er kannske ekki víst að Sjálfstfl. sé allur reiðubúinn að skrifa upp á það. A. m. k. hafa sjálfstæðismenn ekki verið miklir talsmenn eignarnáms af því tagi til þessa. 

Er einhver munur á því tvennu?

Ég vænti þess, að þeir þm., eins og Eiður Guðnason, sem hafa sérstaklega hælt viðskrh í þessum umr., geti svarað Halldóri Blöndal því, hvort það sé einhver munur á Sovét og hæstv. viðskrh. Tómasi Árnasyni. Ég ætla ekki að svara því. Ég held að menn verði í allri hreinskilni að gera sér grein fyrir því, að það er sjálfsagt að athuga þetta mál. Það er ekki eins einfalt og hv. flm. hefur látið í skina. Það er hægt að hafa á ýmsan hátt uppi efasemdir og athugasemdir um þessa aðild, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir gerði hér, og þær röksemdir eiga fyllilega rétt á sér. Þær röksemdir, sem hafa verið fluttar með skilyrðislausri aðild hér í umr., geta sjálfsagt líka átt rétt á sér. Málið er í eðli sínu flóknara, eins og ég hef verið að gera hér grein fyrir, einkum og sér í lagi vegna þess að sú grundvallarskýrsla, sem hefur verið lögð innanlands til grundvallar í meðferð málsins, reyndist ekki eins vel unnin og nauðsynlegt var. Hins vegar væri skemmtilegt að rifja upp í umr. afskipti formanns Alþfl. og formanns Sjálfstfl. af olíuviðskiptum Íslendinga á s. l. tveimur árum, þegar þessir tveir flokkar virðast nú sameinast hér um að flytja þjóðinni nýjan fagnaðarboðskap í orkumálum. Hverjar voru kröfurnar sem hv. þm. Geir Hallgrímsson og hv. þm. Kjartan Jóhannsson fluttu fyrir tveimur árum - kröfur um það sem átti að bjarga olíuviðskiptum Íslendinga? Það var að gera samning við Breta um kaup á olíu. Það var eitt helsta baráttumál Alþfl. og Sjálfstfl. í tilhugalífinu í kringum minnihlutastjórn Alþfl. og fyrstu mánuðina á stjórnarandstöðutímanum í tíð núv. ríkisstj. Það var farið eftir þessum ráðum. Það var gert fyrir þessa herramenn m. a. að gera samninga við Breta um kaup á olíu. Hver hefur reynslan orðið? Reynslan hefur orðið sú, að þessi olía hefur orðið miklu dýrari, miklu óhagkvæmari en önnur olía sem keypt hefur verið til landsins. Það hefur reynst þjóðinni mjög dýrt að fara að ráðum þessara herramanna. Það er skiljanlegt að þeir hafi litið upp á síðkastið rifjað upp frumkvæði sitt í olíuinnkaupamálum íslensku þjóðarinnar fyrir um það bil tveimur árum. Það væri æskilegt, að hæstv. viðskrh. gerði þjóðinni við tækifæri grein fyrir því, hvað þetta olíuævintýri þessara heiðursmanna hefur kostað þjóðina, hver er sá umframkostnaður sem íslenska þjóðin hefur orðið að borga af bresku olíunni á undanförnum árum?

Hver gerði þennan samning?

Ég sagði áðan að þetta væri eitt af því fáa sem við hefðum gert fyrir þessa herramann. Það sýnir okkur að vit þessara manna á olíuviðskiptum er ekki þess eðlis í ljósi reynslunnar að þeir séu með eitthvað „patent“ um það, hvað sé íslenskum þjóðarhagsmunum fyrir bestu. Allir þeir, sem vit hafa á þessum málum, eru sammála um að þessir olíuviðskiptasamningar hafi verið óhagstæðir þjóðinni. Ég ætla ekki að gera þá að umræðuefni við þessa umr., en það væri vissulega tilefni til að gera það við gott tækifæri og lesa þá upp hér fínu ræðurnar, sem voru haldnar af hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímssyni, og Kjartani Jóhannssyni, og þau skrif, sem komu í málgagni Alþfl. og Morgunblaðinu um það efni. Það væri að vísu freistandi að bera fram ýmsar spurningar til hv. þm. Eiðs Guðnasonar um ýmis efni sem kannske heyra ekki beint undir þennan dagskrárlið. Ég hef saknað þess dálítið undanfarið að þm. skuli vera hættur fyrirspurnum sínum um hinn sovéska kafbát sem hann gerði að umræðuefni hér fyrir nokkru í fjölmiðlum.

Það er strandaði kafbáturinn, var það ekki?

Ég sakna þess mjög, að hann skuli ekki hafa gengið á eftir upplýsingum frá varnarliðinu og NATO og öðrum þeim aðilum sem hann hafði hér stór orð um. Það hefur allt í einu orðið undarleg þögn í þjóðfélaginu á undanförnum tveimur vikum um þessa kafbáta. Það virðist sem bæði ríkisfjölmiðlarnir og blöðin og Alþfl. hafi sameinast um að tala ekkert meira um þessa kafbáta. 



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við það sem ég sagði áður um málið sjálft. Ég sé ástæðu til þess að gefnu tilefni að segja það sem mína skoðun, að ég álit að þeir menn, sem voru skipaðir í nefnd til að kanna þetta'mál á sínum tíma og skiluðu skýrslu, hafi unnið sitt verk samviskusamlega. Það hafa orðið ýmsar breytingar á því ástandi sem var þegar þeir öfluðu upplýsinga t. d. um birgðarými, um neyslu á olíuvörum og ýmislegt fleira, sem vitanlega breytir niðurstöðum slíkrar skýrslu, og ég fæ ekki sé að það sé beinlínis ástæða til að segja að skýrslan sé ósamviskusamlega unnin. Ég held að hún hafi verið unnin af samviskusemi. Ég bar að vissu leyti ábyrgð á þessari nefnd þó að ég skipaði hana ekki. Hún hélt áfram störfum eftir að ég tók við starfi viðskrh. og þá að sjálfsögðu á mína ábyrgð. Hún var ekki pólitísk. Embættismenn unnu þetta starf. Ég held að engin ástæða sé til þess að segja að þeir hafi ekki unnið sitt starf samviskusamlega. Ég vil láta það koma fram að þeir eru ekki hér viðstaddir til að bera hönd fyrir höfuð sér. Hins vegar hafa orðið verulegar breytingar síðan skýrslan var gerð. Þarf auðvitað að taka tillit til þess þegar borið er saman ástandið eins og það er nú og það ástand sem var þegar þeir menn, sem unnu þessa skýrslu, öfluðu upplýsinga.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að það skuli koma fram hjá formanni þingflokks Alþb. að þeir Alþb.-menn hafi tekið tillit til þeirra ábendinga minna að hvetja þá til að sinna frekar þingskyldum sínum, bæði ráðh. og óbreytta þm., en þeir hafa gert á umliðnum vikum, þegar þeir hafa nánast vart sést í þingsalnum nema þegar þingfundir hafa verið settir. Hins vegar virðist það vera alger forsenda þess, að Alþb.-menn sitji á fundum, að hv. formaður þingflokks Alþb. taki alls ekki til máls, því að vart hafði hann stigið í ræðustól þegar flestallir þeir þm. Alþb., utan tveir, sem í salnum voru þegar hann hóf sína ræðu, viku af fundi. Á meðan hv. þm. flutti ræðu sína komu þessir þm. og fleiri Alþb.- menn nokkrum sinnum í gættina, en um leið og þeir sáu hver í stólnum stóð og flutti tölu hurfu þeir á braut. Forsenda þess, að þm. Alþb. sinni þingskyldum sínum og sitji hér á fundum, virðist sem sé vera sú, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., flytji ekki ræður hér í þinginu. Vænti ég þess, að það hafi verið ákveðið nokkuð jafnsnemma af þeim Alþb.-mönnum að ráðherrar og þm. Alþb. tækju á ný að sinna þingskyldum sínum hér á Alþingi og að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks þeirra, talaði ekki mjög mikið, mjög oft og mjög lengi hér á Alþingi Íslendinga. Hins vegar vil ég aðeins vekja athygli á því, að hv. þm. Eiður Guðnason spurði þingflokksformann Alþb. einnar spurningar. Hann spurði þingflokksformanninn að því, hvort ræða sú, sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir flutti hér, þar sem hún kynnti sína afstöðu, væri til marks um afstöðu Alþb. eða ekki. Formaður þingflokks Alþb. var spurður þeirrar einföldu spurningar, hvort þm. Guðrún Helgadóttir túlkaði stefnu Alþb. í málinu eða hvort hún gerði það ekki. Hv. þm., formaður þingflokks Alþb., kvaddi sér þegar í stað hljóðs og sú fsp. hafði verið borin fram og flutt langa ræðu. En ég heyrði ekki annað en hann forðaðist að svara þeirri fsp. sem til hans var beint. Hann hefur kannske í öllum orðaflaumnum gleymt fsp. og er þá skiljanlegt að hv. þm. hafi ekki svarað henni. Þess vegna vil ég endurtaka þá fsp. sem hv. þm. Eiður Guðnason bar fram til þingflokksformanns Alþb.: Var hv. þm. Guðrún Helgadóttir í ræðu sinni að lýsa afstöðu þingflokks Alþb. til þessa máls? Ef hún var ekki að gera það, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, hver er þá afstaða þingflokks Alþb.? Um ferðir erlendra kafbáta við strendur annarra landa vitum við þm. Alþfl. ekki meira en við lesum í fréttum. Hins vegar er formaður þingflokks Alþb. landskunnur heimshornaflakkari og er rétt nýlega kominn úr ferð til útlanda, þannig að fyrst í morgun var hægt að taka til við nefndarstörf í fjh.- og viðskn. Ed. þingsins um mál sem lögum samkv. ber að afgreiða fyrir jól. Hv. þm., sem dvelst svo mjög erlendis og er nýkominn að utan, gæti e. t. v. frætt þingheim eitthvað um ferðir erlendra kafbáta meðfram ströndum annarra landa.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt með því að lýsa yfir að ég er mjög fylgjandi aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni og tek undir það sem hv. 10. þm. Reykv. Friðrik Sophusson sagði um þetta mál efnislega. Ég hafði ekki hugsað mér að kveðja mér hljóðs um þetta mál við fyrri hluta umr. um þessa þáltill., þar sem ég geng út frá því, að þessi till. fari til meðferðar hjá utanrmn, þar sem ég hef aðstöðu til að fjalla um till. í einstökum atriðum. En óneitanlega eru þær umr. einkennilegar, sem hér hafa farið fram, og sýna viðkvæmni þeirra Alþb.-manna og vandræði þeirra. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst einungis vænt um að þessi viðhorf þeirra Alþb.-manna komi fram við þessa umr. Til marks um vandræði Alþb. er að einn þm. þess, hv. þm. Guðrún Helgadóttir, lýsti andstöðu sinni við þáltill., en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, aðspurður um afstöðu þingflokks Alþb., veitti ekkert svar og sló úr og í. Hann er ekki búinn að gera upp við sig með hvaða hætti hann getur rökstutt andstöðu sína við þessa þáltill. eða aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Þar sýnir best að rök gegn aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni eru vandfundin. Hann er að reyna að leita að þeim rökum og hann hefur nú fengið hæstv. ríkisstj. til að fela sér og öðrum þeim tveim mönnum, sem skipa svokallaða efnahagsmálanefnd ríkisstj., að fara yfir málið. Ég hlýt að segja að ég hef ólíkt meiri trú á að utanrmn. sé treystandi að fjalla um þetta mál en þessari starfsnefnd ríkisstj., jafnvel þótt einn maður sé í báðum nefndum, svo miklu betur treysti ég þeim mönnum í utanrmn. sem ekki eru í efnahagsmálanefnd ríkisstj. En í þessum starfsháttum ríkisstj. felst það, sem við í stjórnarandstöðunni höfum gagnrýnt undanfarna daga og oft áður, að það er verið að færa valdið úr höndum Alþingis og alþm. í hendur vikapilta framkvæmdavaldsins, ríkisstjórnarinnar. Alþingi ber að gæta sóma síns og ber að vera á verði gegn því, að vald sé dregið úr höndum alþm. eða ákvörðun tekin gagnstætt vilja meiri hluta Alþingis. Það er alvarleg þróun mála ef það á að líðast að innan við fimmtungur alþm. með innan við fimmtung af fylgi þjóðarinnar á bak við sig beiti neitunarvaldi þegar hagsmunamál Íslendinga eru annars vegar. Ég ítreka og undirstrika, að það er vitað mál að frv. til l. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni hefur legið tilbúið hjá hæstv. viðskrh. Ég verð að beina þeirri áskorun til hans, að hann láti ekki undir höfuð leggjast í tengslum við afgreiðslu þessarar þáltill. að flytja slíkt frv. Hæstv. viðskrh. hygg ég vera hlynntan aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni og því verð ég að treysta honum til þess, þangað til annað kemur í ljós, að hann fylgi fram þeirri sannfæringu sinni með því að flytja slíkt frv. til l. hér á Alþingi. Ég heiti því að beita mér fyrir því í utanrmn. að nefndin fjalli ítarlega um þessa þáltill. og vinnsla utanrmn. verði með þeim hætti til styrktar happasælum lyktum þessa máls. Ég hlýt að gefnu tilefni að svara hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni þar sem hann fjallaði um afskipti mín af því, að sett var á stofn olíuviðskiptanefnd. Það er alveg rétt, að ég átti frumkvæði að því í nafni Sjálfstfl. að beina þeirri tillögu til þáv. ríkisstj. á árinu 1979, að því er mig minnir, að slík olíuviðskiptanefnd yrði skipuð. Þá var viðskrh ekki orðinn formaður Alþb., en er núv. formaður Alþb. Hann féllst á það ásamt öllum ráðherrum þáv. ríkisstj. að slík olíuviðskiptanefnd skyldi skipuð og fjalla um það, með hvaða hætti unnt væri að tryggja örugg olíukaup og hagkvæm olíukaup. Ef framkvæmd þessara mála hefur farið svo illa úr hendi, sem hv. þm. vildi vera láta, að árangurinn hafi orðið sá, að við höfum stórtapað á olíuinnkaupum frá þeim tíma, er ríkisstjórnum og viðskiptaráðherrum og þeim, er úrslitavald hafa í þessum efnum, um að kenna. Það er auðvitað ljóst mál, að olíuviðskiptanefnd lagði til að við ættum fleiri kosta völ í olíuinnkaupum til landsins en tíðkast hefði um langt skeið. Ég tók eftir því, að hæstv. viðskrh. sagði síðast fyrir nokkrum vikum að það væri einmitt nauðsynlegt að við ættum fleiri kosta völ í þessum efnum. Að sjálfsögðu ættu aðrir en þeir, sem telja sínum málstað nauðsynlegt að hafa olíuinnkaup eingöngu frá Sovétríkjum, að geta skilið þetta. Ég held að hv. þm. hafi ekki getað dulið þau vonbrigði sín, að við erum ekki lengur að þessu leyti háðir einu ríki, að vísu uppáhaldsríki hv. þm. Við höfum í fleiri hús að venda. Það er víst og áreiðanlegt að það er happadrýgst fyrir Íslendinga að eiga fleiri kosta völ í þessum efnum sem öðrum. Þegar litið er á verðlag olíuinnkaupa til landsins er 1 jóst að það verður að miða við lengri tíma en eitt eða tvö ár. Við höfum á s. l. áratug reynt tvær olíukreppur með miklum verðsveiflum olíuinnkaupa til landsins. Það verður að ganga svo frá málum, að við séum ekki ávallt háðir duttlungum annarra í þessum efnum, heldur verðum við að tryggja okkur bæði hvað snertir öruggar birgðir, innkaup og verðlag. Þess vegna vísa ég heim til föðurhúsanna þeim ummælum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar að stofnun olíuviðskiptanefndar hafi verið Íslendingum til tjóns. Þvert á móti hygg ég að þá hafi þessi mál verið tekin til nauðsynlegrar endurskoðunar og endurmats sem hafi leitt til þess, að við eigum fleiri kosta völ í þessum efnum en áður, en það er okkur lífsnauðsyn. Það má vel vera að við þurfum að leita fleiri leiða og nýrra innkaupalanda en hingað til hefur verið gert. Við eigum að hafa augun opin, en auðvitað verður það svo annaðhvort að vera á valdi þeirra, sem kaupa inn olíuna og selja á eigin ábyrgð, eða á valdi stjórnvalda, ef þau á einhvern hátt ábyrgjast þessi olíuinnkaup, hvernig til tekst þegar til lengdar lætur í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé mjög mikilvægt hagsmunamál Íslendingum, ákaflega mikilvægt öryggismál. Meðan við þó erum svo háðir innflutningi á olíu sem sú staðreynd ber vitni um að um helmingur orkunotkunar okkar er innfluttur þrátt fyrir vaxandi nýtingu innlendra orkulinda, þegar svo standa sakir, skiptir okkur miklu máli að vel sé á málum haldið. Þær upplýsingar og þau tengsl og það öryggi, sem skapast með aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, er í þessum efnum, hygg ég, ómetanlegt. Við munum vissulega, þegar við fáum þessa þáltill. til meðferðar í utanrmn., fjalla ítarlega um hana. Um leið og við munum hafa samráð við hæstv. utanrrh., eins og nefndarinnar er venja í öllum hennar störfum, mælist ég til þess að eiga samráð og samvinnu við hæstv. viðskrh. Ég er ekki í vafa um að niðurstaðan verður sú, að meiri hluti þm. muni telja hér um brýnt hagsmunamál Íslendinga að ræða. Það kann svo að vera úrvinnsluatriði með hvaða hætti við eigum að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni og hvað aðlögunartíma við eigum að ætla okkur og önnur slík framkvæmdaatriði.



Herra forseti. Þessar umr. hafa verið fróðlegar og hafa leitt margt í ljós í sambandi við okkar olíu- og orkumál og það er ekki að ófyrirsynju. Hér er um að ræða mjög stóran og þýðingarmikinn málaflokk, sem skiptir mjög verulegu máli í öllum lífskjörum landsmanna. Á árinu 1979 gerðist það, að olíuverð margfaldaðist þannig að við urðum að verja 20% af útflutningstekjum okkar til innkaupa á olíu í staðinn fyrir 10% áður. Þar var um að ræða efnahagslegt högg sem þjóðarbúið varð fyrir og var mjög tilfinnanlegt og var mjög erfitt fyrir þjóðina að glíma við og hafði alvarleg áhrif á alla efnahagþróun, kaup og kjör í landinu líka, og m. a. á verðbólguþróun, þetta gerði þeirri ríkisstj., sem þá sat í landinu, mjög erfitt fyrir hvað það mál varðar, eins og kunnugt er, og varð síðan til þess að einn af þáverandi stjórnarflokkum sprakk á limminu á haustdögum 1979. Varðandi það mál sem hér hefur verið rætt um, hefur mér stundum fundist eins og menn telji sjálfgefið að Íslendingar eigi skýlaust, þegar svona mál koma upp, að segja: Já, takk. Við eigum að ganga inn í þessa stofnun. Menn eigi í raun og veru ekki að þurfa að rökstyðja það mikið vegna þess að ýmsar aðrar þjóðir séu þegar orðnar þarna aðilar og vegna þess að Alþb. sé á móti því. Það eru þau meginrök sem hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur yfirleitt þegar hann talar um mál af þessum toga hér á Alþingi t. d. Það eru alveg nægjanleg rök, að ef Alþb. sé andvígt einhverju máli hljóti hv. þm. Geir Hallgrímsson að vera með því. Varðandi þetta mál efnislega vil ég segja það, að það eru tvö meginatriði sem hafa verið borin fram sem rök sem ég tel fullgild í málinu. Annað er birgðahald á olíu og hitt er aðgangur að upplýsingarstreymi, aðgangur að upplýsingum í sambandi við þróun olíu- og orkumála í heiminum. Ég verð að segja það, að ég hef ekki séð neitt sem útilokar að við getum tryggt þetta hvort tveggja þó að við séum ekki aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég held að við getum vel tryggt auknar birgðir í landinu af olíu þó að við séum ekki aðilar að þessari stofnun. Spurningin þar er um hver á að borga kostnaðinn við birgðahaldið, hvernig það á að dreifast á olíunotendur í landinu á hverjum tíma. Það er ljóst að það kostar mjög verulegar upphæðir ef við ætlum t. d. að tvöfalda birgðarými og tvöfalda brigðir hér í landinu. Það eru mjög verulegar upphæðir í fjármagnskostnaði sem menn þurfa þá að horfa framan í. Við í Alþb. höfum að okkar leyti langt frá því hafnað þeim möguleika að við stóraukum birgðir okkar af olíu. Þvert á móti. Ég minni á að hæstv. núv. fjmrh. flutti um það frv. hér á Alþingi hvað eftir annað fyrir nokkrum árum að Íslendingar kæmu sér upp auknu birgðarými og auknum birgðum af olíu. Það varð ekki vart við það þá, að hv. þm. úr öðrum flokkum sýndu þessu máli verulegan áhuga, því miður. Ég held að slík ákvörðun hefði betur verið tekin fyrir alllöngu. Ég tel að hún sé brýn, að við reynum að birgja okkur upp í þessum efnum. En þá þurfum við að svara þeirri spurningu um leið, hver á að bera kostnaðinn. Kostnaðurinn verður í raun ekki borinn uppi öðruvísi en í olíuverðinu sjálfu. Þá yrðu menn að taka ákvörðun um að hækka mjög verulega olíuverð. Menn þurfa þá að horfa framan í þá ákvörðun. Það hefur ekki bara áhrif á lífskjörin, á vísitöluna á hverjum tíma, vegna þess að þetta er ekki aðeins spurningin um bensínið, heldur er þetta líka og sérstaklega spurning um gasolíu og svartolíu fyrir fiskiskipaflota okkar. Þetta er annað atriðið sem menn hreyfa sem rökum. Hitt atriðið, sem menn nefna sem rök í þessu efni, er aðgangur að upplýsingum í orkumálum. Ég segi: Er það fullvíst að ekki sé hægt að ná þessum upplýsingum með öðrum hætti en að gerast einmitt aðili að þessari stofnun? Ekkert hefur komið fram um að það sé ekki hægt að ná þessum upplýsingum t. d. í tengslum við OECD og það orkumálasamstarf, sem þar er um að ræða og orkumálaumræður, eða aðrar alþjóðlegar stofnanir, sem Íslendingar eru aðilar að eða eiga aðgang að, t. d. Sameinuðu þjóðirnar ellegar Norðurlandaráð. Þess vegna finnst mér að menn geti ekki gefið sér að við hljótum að verða aðilar að þessari stofnun af þeim ástæðum sem hér hafa verið nefndar og eru oftast bornar fram sem rök. Hvað er það þá fyrst og fremst sem er á móti því, að Íslendingar verði aðilar að þessari stofnun? Ég tel að það sé fyrst og fremst á móti aðild að þessari stofnun, sem nefnt hefur verið, að hún er þannig skipulögð, að ef einhver þjóð er þar aðili gefur það öðrum þjóðum kost á íhlutun um hvernig ráðstöfun birgða verður hagað á tímum þegar um er að ræða þrengingar eða neyðarráðstafanir. Ég tel að þetta sé mál sem við þurfum að athuga mjög vandlega, og mér finnst það satt að segja ekki ábyrg afstaða að slá því föstu að við getum samþykkt hér og nú fyrirvara- og skilyrðislaust till. eins og þessa: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni.“ Ég gæti ekki samþykkt svona tillögu. Ég get ekki annað en greitt atkv. á móti till. eins og hún er hér. Hins vegar vil ég ekki útiloka að við getum samið þarna um skilyrði sem væru aðgengileg fyrir Íslendinga, en það þurfum við að athuga mjög vandlega. En till. eins og þessa gæti ég ekki samþykki fyrir mitt leyti. Það er útilokað. Varðandi þau mál önnur, sem hér hafa verið rædd, hefur margt fróðlegt komið fram. Það, sem ýtti við mér að koma upp í stólinn, var m. a. ákveðin setning Sem hv. 1. þm. Reykv. viðhafði áðan um Alþb. Það kemur fyrir aftur og aftur í umr. hér á hv. Alþingi, að þegar rætt er um Alþb. og afstöðu þess segir hv. 1. þm. Reykv., sem hefur gegnt forsætisráðherrastarfi í þessu ríki um fjögurra ára skeið, að það sé í raun og veru hneyksli og fráleitt að taka mark á Alþb. Innan við fimmtungur þjóðarinnar, segir hann aftur og aftur, þessi hv. þm., og á þá við að það sé fráleitt í rauninni að gera við Alþb. nokkra samninga um nokkurn skapaðan hlut í stjórnmálum þessa lands. Hér er um að ræða ólýðræðislegt viðhorf, ólýðræðislegt og forkastanlegt viðhorf, sem á rætur að tekja til kaldastríðstímans þegar þessi hv. þm. meðtók uppeldi sitt í stjórnmálaskólum Heimdallar. Hér er um að ræða það viðhorf, að við flokk, sem hefur á bak við sig jafnvíðtækan stuðning og Alþb., sem fer vonandi vaxandi, eigi ekki að tala í sambandi við stjórn landsins á hverjum tíma og það sé í raun og veru fráleitt að slíkur flokkur sé hafður með í ráðum nokkurs staðar. Ég ætla ekki að lýsa þeirri fyrirlitningu sem ég tel að komi fram í þessari afstöðu þm., ekki aðeins á okkar lýðræðislega þjóðskipulagi á Íslandi, heldur einnig á einstökum alþm. Ég segi: Hver einasti einn alþm. hefur sinn lýðræðislega rétt, þó að hann sé ekki nema 1/60 partur af löggjafarsamkomu þjóðarinnar.  Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem iðkar aðallega pólitísk afskipti á Alþingi með frammíköllum, er hins vegar annarrar skoðunar, þeirrar sömu og hv. 1. þm. Reykv., að það eigi að útiloka þm. Alþb. sem kosnir eru með lýðræðislegum hætti. Þessi viðhorf sýna fyrirlitningu á lýðræðislegum grundvallaratriðum þessa þjóðfélags. Ég hlýt að fordæma þessi viðhorf vegna þess að þau eiga ekkert skylt við þau meginatriði mannhelgi og virðingar fyrir mannréttindum sem samfélag okkar á að byggjast á. Ég get vel skilið að menn eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson eða hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson telji stundum að fjármagnið eigi að hafa hér meiri rétt en maðurinn, að fjármagnið eigi að meta meira en fólkið og vald fjármagnsins, vald hlutabréfanna sé meira virði en áhrif og lýðræðislegur réttur fólksins. Ég er ósammála þeim sjónarmiðum. Ég stóð hér upp vegna þess að ég andmæli enn og aftur þeim ólýðræðislegu sjónarmiðum sem aftur og aftur koma fram hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni í garð Alþb. Á kaldastríðsárunum þótti það góð latína hér á hv. Alþingi að útiloka Alþb. og Sósíalistaflokkinn frá aðild að ýmsum nefndum þingsins, utanrmn. m. a. Þegar þessir flokkar, sem skreyta sig með nafninu „lýðræðisflokkarnir þrír“ ætluðu að vera allra lýðræðislegastir létu þeir kjósa til Norðurlandaráðs í báðum deildum þingsins, í sitt hvorri deildinni, til þess að það væri tryggt að sósíalistar kæmust ekki í Norðurlandaráð. Aftur og aftur, þegar fjallað hefur verið um utanríkismál á hv. Alþingi, hafa þessir menn komið hér upp með yfirlýsingar eins og þær, að það sé fráleitt að rætt skuli vera við Alþb. um utanríkismál, þegar þó skyldi ætla að það ætti að vera skylda hvers einasta alþm., sem tekur sitt starf sæmilega alvarlega, að stuðla að sem víðtækastri umræðu og helst sem víðtækastri samstöðu um þau mál sem fjallað er um á hverjum tíma gagnvart öðrum þjóðum. Það kæra þessir hv. þm. sig ekki um sem skreyta sig með nafni lýðræðisflokkanna þriggja. Þeir hika ekki við að fótumtroða grundvallarsjónarmið lýðræðisins ef það má verða til þess að halda Alþb. utan við áhrif í íslenska þjóðfélaginu. Hv. þm. Geir Hallgrímsson vék síðan að því kraftaverki, sem hann vann sumarið 1979 þegar hann telur sig hafa bjargað því hneyksli í olíumálum sem ég hafði verið skrifaður fyrir þá hann hafi í raun og veru verið sá maður sem leiddi þjóðina gæfuveginn þrátt fyrir að á viðskrh. stóli sæti maður af mínu tagi. Geir Hallgrímsson má gjarnan þakka sér eitt og annað. Hann má gjarnan gera það og sjálfsagt veitir hv. þm. ekki af. Ég ætla ekki að fara að taka eitt eða neitt af honum í þeim efnum. En ég vil minna á að það hefði verið bókstaflega hættulegt ef við hefðum á árinu 1979, eins og sviptingarnar voru þá í olíuheiminum, rofið viðskiptatengslin við Sovétríkin án þess að vera áður búnir að tryggja okkur jafnhagstæð og jafnörugg olíuviðskipti. slík pólitík - að rjúfa þannig áratugagömul viðskiptasambönd - hefði verið ábyrgðarlaus ævintýrapólitík og alveg fráleit. Hitt hefur alltaf verið mín skoðun í þessum efnum, að Íslendingar eigi að haga innkaupum sínum á olíu þannig að þeir séu ekki einum aðila háðir. Hann má ekki heita Sovétríkin, hann á ekki að heita Noregur, hann á ekki að heita Bretland. Við eigum ekki að vera einum aðila háðir. Við þurfum að haga okkar olíuinnkaupastefnu þannig að við getum sem víðast leitað fanga. Það er mitt grundvallarsjónarmið í þessum efnum. En það er tiltölulega auðvelt að halda slíku sjónarmiði fram á tímum eins og núna þegar ekki er mjög mikil spenna í olíuviðskiptum. T. d. höfum við á þessu ári getað keypt einstaka farma af bensíni og olíu af vestrænum olíufélögum. Við höfum keypt olíu frá Portúgal o. s. frv. En það er mjög erfitt að ná slíkum samningum við marga aðila þegar spenna er í olíuviðskiptaheiminum, eins og var á árinu 1979. Þess vegna þarf að halda þannig á olíukaupamálum Íslendinga á tímum eins og þeim sem nú eru, að við undirbúum að við getum tekið á móti þeim tímum þegar spennan er mest í þessum efnum og þurfum þá ekki að vera einum sérstökum aðila háðir. Það má ekki verða. Lægð eins og nú er í olíuviðskiptaheiminum er heppilegur tími að mínu mati til að undirbúa að við getum tryggt að við getum leitað sem víðast fanga þegar þrengir að á þessu sviði. Auðvitað var það ekki þannig á árinu 1979, eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson lét liggja að áðan, að við værum í rauninni að pína Íslendinga til að skipta við sovétríkin á því ári. Ég er sannfærður um að við gátum losað okkur við þau viðskipti hvenær sem var. En það alvarlega, sem við stóðum frammi fyrir á árinu 1979 í þessum efnum, var að á stjórnartíma ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar 1974–1978 var ekkert gert til að tryggja Íslendingum sæmilega traustan aðgang að olíuviðskiptum víðar í heiminum en einmitt í sovétríkjunum. Enginn slíkur undirbúningur hafði farið fram. Ekkert hafði verið gert af ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar heldur til að tryggja olíubirgðarými hér í landinu. Það var sá alvarlegi vandi sem við stóðum frammi fyrir. Þarna leið tími andvaraleysis. Það var ekkert gert. Svo öskruðu menn 1979, þegar vandinn kom upp: Nú skulum við rjúfa þessi viðskiptatengsl við Sovétríkin. - Á því ári hefði slíkt verið óábyrg ævintýrapólitík eins og sakir stóðu. En ég endurtek: Nú tel ég að við eigum að nota þá lægð, sem með vissum hætti er í olíuviðskiptaheiminum, til að búa okkur undir að við getum tekist á við vanda eins og þann sem upp kom 1979 og 1973 því að slíkur vandi getur komið upp hvenær sem er. Því er spáð núna, að það líði ekki mjög mörg ár þangað til verð á olíuvörum fari mjög verulega hækkandi. Ég nefndi áðan að verðið hefði tvöfaldast í raun miðið við útflutningstekjur okkar á árinu 1979. Því er spáð, að verðið fari enn hækkandi. Ég veit að hv. þm. átta sig á því, hvað það getur þýtt fyrir þjóðarbú okkar ef olíuverðið fer eins hækkandi þegar staðan er þannig að 20% af tekjum fiskiskipaflotans, 20%, fimmti hver fiskur, fara í að borga olíu eins og sakir standa. Ef olíuverð á eftir að hækka í raun mjög verulega sjáum við allir á þessum stað hvaða afleiðingar það getur haft fyrir þjóðarbú okkar og lífskjör. Undir það þurfum við að búa okkur og undir það hefur núv. hæstv. ríkisstj. búið þjóðina með vissum og ákveðnum hætti með þeim ákvörðunum sem liggja þegar fyrir að því er varðar orkumál. Meginatriði þessara mála er að Íslendingar verði sjálfstæðir í orkumálum um næstu aldamót þannig að þar getum við staðið á eigin fótum og þurfum ekki að verða neinum einum háðir í þeim efnum.



Herra forseti. Ég get ekki að því gert, að það fer alltaf svolítið um mig þegar fulltrúar Alþb. koma í ræðustól og eru að tala um grundvallarreglur lýðræðisins og hin helgustu mannréttindi og þar fram eftir götunum. Það fer svolítið um mig af þeirri ástæðu, að Alþb. og fyrirrennarar þess í íslenskum stjórnmálum hafa litið til ríkjanna í Austur-Evrópu, kommúnistaríkjanna, með sérstakri aðdáun og líta sumir hverjir enn. Menn skyldu hafa það í huga, að margir af forvígis- og forustumönnum Alþb., - ekki allir, en sumir, - hafa hlotið menntun sína og þjálfun undir handarjaðri kommúnistaflokkanna í Austur-Evrópu, og þess vegna þykir mér það hlálegt þegar þessir menn koma hér og belgja sig út af lýðræðisást í þessum ræðustól. Ég held því fram, að það sé ólýðræðislegt í hæsta máta ef 1/10 hluta þm. er fengið neitunarvald í veigamiklum málum. Mér er alveg sama hvernig menn snúa því til eða frá. Það getur ekki samrýmst því sem menn vilja kalla lýðræðisleg vinnubrögð. Það er alveg útilokað, hvernig sem á málið er litið. Það eru ólýðræðisleg vinnubrögð ef lítill minni hluti er látinn ráða ferðinni í veigamiklum málum, eins og gert er í stjórnarsáttmálanum þar sem Alþb. er að hluta til fengið neitunarvald um ýmis málefni. Það er alveg sama hvernig menn reyna að snúa því til eða frá. Þau vinnubrögð verða aldrei kölluð lýðræðisleg. Þess vegna finnst mér hlálegt þegar formaður Alþb., hæstv. félmrh., bólgnar út af lýðræðisást í þessum ræðustól. Ég ætla ekki að gerast langorður hér, herra forseti, en mér fannst nokkuð á skorta þegar hæstv. félmrh. var að telja upp það sem hann teldi að gæti verið til hagsbóta með aðild að Alþjóðaorkustofnun. Hann lét t. d. undir höfuð leggjast að geta þess sem er í samningnum um alþjóðarorkuáætlun, 3. liður, og heitir: Úthlutun olíu á neyðartímum. Auðvitað er það rétt, að við eigum að skoða þetta mál, og auðvitað er það undirskilið og auðvitað felst það í þessari till., að við gerumst ekki aðilar að þessari stofnun nema því aðeins að þau skilyrði, sem við kunnum að setja, verði uppfullt. Það er svo augljóst og liggur svo í hlutarins eðli að um það þarf ekki að hafa mörg orð. Það felst auðvitað í því, að ríkisstj. er falið að gera ráðstafanir til þess að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Auðvitað gerist það ekki nema það verði með þeim skilyrðum og á þann hátt sem við getum sætt okkur við. Ég hélt satt að segja að um þetta þyrfti ekki að fara mörgum orðum. Það hefur verið gagnrýnt hér, að gerður var olíukaupasamningur við Breta. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gagnrýndi það. Hæstv. félmrh. valdi þann kostinn að fara aðra leið í sinni umfjöllun um það mál og olíukaup okkar annars staðar. Það hefur líka komið fram í þessum umr., að Alþb. bar auðvitað ábyrgð á þeirri ákvörðun að gerðir voru olíusamningar við Breta eins og fleiri. En hið venjulega gerðist hér. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson taldi áðan, er hann flutti hér sína ræðu, að Alþb. hefði ekki borið ábyrgð á þessu: „Við létum það eftir þessum herramönnum,“ sagði hann, en við berum enga ábyrgð. - Það kann vel að hafa farið svo að olíuverð samkv. þessum samningi hafi reynst eitthvað hærra en menn ætluðu er hann var gerður. En gæti ekki verið að beinir eða óbeinir kostir þess að hafa gert þennan samning hefðu létt okkur róðurinn á einhverjum öðrum miðum og kannske gert okkur auðveldara fyrir í viðskiptum og samningum við Sovétríkin um ýmislegt annað? Það skyldi þó aldrei vera. En það er venjan, að ef Alþb.-menn telja að eitthvað hafi farið á annan veg og lakari en ætlað var, þá bera þeir enga ábyrgð. Það er sjálfsagt þeim að þakka núna að sparifé hefur streymt inn í bankana þótt svo þeir hafi alla tíð lýst sig andsnúna þeirri vaxtastefnu sem hefur leitt til þess, að sparifjármyndun hér í landinu hefur aukist. Það kann að vera að þeim þyki þetta sumum góður málflutningur, en ég hygg að almenningi þyki það yfirleitt ekki. Það er svo með hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, að hans eftirlæti í ræðum á Alþingi er að halda því fram, að aðrir þm. hafi ekki kynnt sér mál, hann hafi hins vegar kynnt sér mál öðrum mönnum betur. Gjarnan tekur hann þm. í kennslustundir er sá gállinn er á honum. Ég held að við þurfum ekki á hans fræðslu um þessi mál eða önnur að halda. Þm. þurfa ekki að gerast hans nemendur um eitt eða neitt. Ég vék að því áðan, að það væri eftirlætisiðja þeirra Alþb.-manna að tala í suður þegar aðrir töluðu í norður. Þegar hér voru umr. um utanríkismál fyrir allnokkru var talað um Menningarstofnun Bandaríkjanna og starfsemi hennar á Íslandi. Þegar vakin var athygli á þeim straumhvörfum sem gerst höfðu í umræðum um utanríkismál á Norðurlöndum þegar sovéskur kafbátur með kjarnorkuvopn strandaði í njósnaferð á bannsvæði sænska flotans, þá töluðu Alþb.-menn um Menningarstofnun Bandaríkjanna. Nú var verið að spyrja formann þingflokks Alþb. ákveðinna spurninga um stefnu þess flokks. Þá kemur hann hér og talar um sovéska kafbáta. Það stendur ekki á mér frekar en öðrum þm. að halda þeirri umr. áfram. 



Herra forseti. Það er alveg greinilegt að hv. þm. Eiður Guðnason hefur sofnað algerlega á verðinum hvað snertir að grennslast eftir örlögum fyrirspurna sinna um sovéska kafbáta - og reyndar bandaríska og franska og breska kafbáta. Kannske er þm. alveg sama þó að það séu hér breskir kjarnorkukafbátar og bandarískir kjarnorkukafbátar og franskir kjarnorkukafbátar. Það skyldi þó ekki vera ástæðan fyrir því, að þaggað hefur verið niður í hv. þm. um þetta mál, að einhver hafi hvíslað því að honum, að það séu jafnan tveir bandarískir kjarnorkukafbátar við hliðina á þeim tveimur sovésku kjarnorkukafbátum sem eru hérna í landhelginni? Það skyldi þó ekki vera ástæðan fyrir því, að NATO-liðið hér á landi hafi allt í einu steinþagnað um þetta mál, að það vildi ekki fá fram upplýsingarnar um bandarísku kjarnorkukafbátana sem eru þarna líka? Ég fagna því hins vegar, að hv. þm. Eiður Guðnason segist ætla að halda þessari baráttu áfram, og ég býð honum allt liðsinni Alþb. til að reka þetta mál til enda og fá fram frá bandaríska hernum, sem á að veita íslenskum stjórnvöldum upplýsingar um þetta, hvað margir kjarnorkukafbátar hafa verið í hafinu hér í kringum Ísland s. l. ár, hvað margir sovéskir, hvað margir bandarískir, hvað margir breskir, hvað margir franskir. Vonandi getum við allir sameinast um að krefjast þessara upplýsinga.  Það er gaman að þessu með Sovétríkin. Hv. þm. Geir Hallgrímsson sagði áðan að Sovétríkin væru uppáhaldsríki mitt. Það er algjör misskilningur. Ég veit ekki hvaðan hv. þm. hefur þetta. En ég vil gjarnan segja hv. þm. hvað er uppáhaldsríki mitt svo að hann hafi það á hreinu í eitt skipti fyrir öll. Það er það ríki sem fjölskyldufyrirtæki hv. þm. Geirs Hallgrímssonar hefur grætt mest á að flytja inn varning frá. Það er Bretland.  En varðandi Sovétríkin, sem hér er oft verið að tala um, sérstaklega hv. þm. Eiður Guðnason sem er með Sovétríkin á heilanum og talar sýknt og hellagt um Alþb. og fyrirrennara þess, þá legg ég til að hv. þm. Eiður Guðnason taki sér nú sæti á flokksskrifstofu Alþfl. í nokkra daga og lesi það sem málgögn Alþfl. skrifuðu um Sovétríkin í 20 ár, hann kynni sér þá lofgjörð, það hól og þær dýrðarlýsingar sem málgögn Alþfl. fluttu um Sovétríkin. Það vill nefnilega svo til, að það hafa ekki málgögn neins stjórnmálaflokks á Íslandi flutt jafnlengi lofgjörðir um Sovétríkin og málgögn Alþfl. Það er að vísu nokkuð langt síðan, en það er sérkennilegt með núverandi þm. Alþfl., að það er eins og þeir kunni ekki skil á sögu eigins flokks. 

Er hv. þm. að hugsa sér til hreyfings að fara í Alþfl. - og farinn að kynna sér söguna þess vegna?

Það gæti vel komið til greina að kenna þm. Alþfl. nokkuð þeirra sögu, en ég hefði haldið að hv. þm. Halldór Blöndal, sem er lítið hér í þingsölum, hefði ekki þurft að spyrja að þessu vegna þess að ég upplýsti það hér fyrr í vetur, að þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var eitthvað að velta þessu fyrir sér að hann þyrfti ekki að óttast að ég hygði á þetta, a. m. k. ekki meðan hann ætti fullt í fangi með að hemja þá þm. sem væru nú í þingflokki Alþfl. Ég ætla að vona að menn fari að hefja umr. á Alþingi um utanríkismál og önnur mál af þessu tagi upp af þessu gamla kaldastríðskarps-dellustigi sem hv. þm. Eiður Guðnason er á og stundum líka einnig hv. þm. Geir Hallgrímsson og sérstaklega varaþm. hans sem kom hér inn um daginn í hálfan mánuð. Þá fór Geir Hallgrímsson einn dag á fund til útlanda og þurfti að taka sér frí í hálfan mánuð frá Alþingi vegna þess.

Hann var þá kauplaus.

Var það kauplaust? Jæja, var það kauplaust? Hv. þm. Geir Hallgrímsson vann það kauplaust.  Það er sérkennilegt hvað mönnum er illa við að það sé minnst á þessar utanferðir hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, vegna þess að ég var í burtu tvo vinnudaga, mætti hér á þriðja vinnudegi, sat í tvo daga á fundi erlendis á sama hátt og hv. þm. Geir Hallgrímsson, en mætti hér á þriðja vinnudegi. Hann sat, að því er mér er tjáð, einn vinnudag og varð það honum tilefni til að vera í burtu hálfan mánuð. Það er hins vegar virðingarvert að hann skuli hafa staðið hér upp nánast um leið og annar dagurinn var liðinn frá heimkomu hans til að kvarta sérstaklega yfir því, að við hinir værum ekki mættir. Það kvartaði enginn yfir því um daginn að hv. þm. Geir Hallgrímsson væri ekki mættur. Þannig má náttúrlega margt um þessi mál segja. En framganga hv. þm. Geirs Hallgrímssonar í olíuviðskiptamálum er með mjög sérkennilegum hætti og mjög nauðsynlegt að hún sé ávallt til á spjöldum sögunnar. Afskipti hv. þm. Geirs Hallgrímssonar af olíuviðskiptamálum þjóðarinnar hafa reynst henni mjög dýr. Það var hér lengi ákveðið verð á þeirri olíu sem var keypt til landsins, en í tíð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar var breytt um verðlagsgrundvöll og farið með olíuna yfir á svokallað Rotterdam-verð samkv. kröfu ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar. Þegar olíuerfiðleikarnir komu til sögunnar, eins og hæstv. félmrh. gerði rækilega grein fyrir áðan, þegar hann var viðskrh., var það hinn breytti verðlagsgrundvöllur, sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar hafði samið um, þ. e. Rotterdam-verðið, sem olli Íslendingum fyrst og fremst erfiðleikum í þeirri kreppu. Ef það hefði verið í gildi sami verðlagsgrundvöllur og var áður en ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar kom til valda 1974, þá hefðu Íslendingar ekki þurft að greiða það háa verð fyrir olíuna sem þeir þurftu þegar þessir olíuerfiðleikar komu til sögunnar. Það er svo sérkenni sögunnar, að þegar næst er farið eftir ráðum þessa hv. þm. og gerðir samningar við breska olíufélagið um verðlagsgrundvöll þess, þá skuli það gerast skömmu síðar að sá verðlagsgrundvöllur verður einnig sá óhagstæðasti. Ég skal ekki leiða að því neinum getum hvaða samhengi er þar á milli, en það er a. m. k. athyglisvert, að tvisvar á undanförnum árum hefur hv. þm. Geir Hallgrímsson lagt til að þjóðin breytti verðlagsgrundvelli sínum í olíuviðskiptamálum. Fyrst gerði hann það þegar hann var forsrh. og það reyndist þjóðinni mjög dýrt. Það hefði verið mun ódýrara að halda fyrri verðlagsgrundvelli í olíuviðskiptum við Sovétríkin. Síðan gerði hann það þegar hann var kominn í stjórnarandstöðu og krafðist þess að við gerðum olíusamninga við Breta á þeim verðlagsgrundvelli sem Bretar nota. Það var ekki um neitt annað að ræða en að nota þann verðlagsgrundvöll sem þeir nota. Ekki voru liðnir nema örfáir mánuðir þangað til sá verðlagsgrundvöllur var orðinn hinn óhagstæðasti. Ég vil fá reiknað út hvað þessar verðlagsgrundvallartillögur hv. þm. Geirs Hallgrímssonar í olíumálum hafa kostað. Hver er verðlagsmunurinn frá fyrri verðlagsgrundvelli í olíuviðskiptunum við Sovétríkin, áður en ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar breytti grundvellinum, og hver hefur hann verið síðan? Hver er svo kostnaðurinn við að hafa þurft að greiða bresku olíuna á þeim verðlagsgrundvelli sem hún er verðlögð á? Það er hins vegar alrangt hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni, eins og hæstv. félmrh. og fyrrv. viðskrh. hefur nú þegar leiðrétt, að Alþb. hafi ekki verið fylgjandi því, að Íslendingar öfluðu olíu sem víðast. Það er mikill misskilningur, að við höfum viljað láta binda olíuviðskiptin við einhvern einn aðila. Hv. þm. Albert Guðmundsson er á mælendaskránni á eftir mér. Hann skýrir vonandi frá tillögum og upplýsingum sem hann flutti í utanrmn. varðandi aðrar leiðir sem Íslendingum stæðu kannske til boða í olíuviðskiptum við Arabalöndin. Ég óska eftir því, að hv. þm. Geir Hallgrímsson upplýsi í umr. hvort hann studdi hv. þm. Albert Guðmundsson í utanrmn. í þessum tillöguflutningi eða hugmyndir Alberts Guðmundssonar. Ég get upplýst um mína afstöðu. Samkv. þingsköpum get ég ekki upplýst um afstöðu hv. þm. Geirs Hallgrímssonar. Það væri fróðlegt að gera það hér. Ég skora á hann að upplýsa þingið um hvaða afstöðu hann hafði, hvaða afstöðu Eyjólfur Konráð Jónsson hafði og hvaða afstöðu aðrir þm. Sjálfstfl. en Albert Guðmundsson höfðu þá í nefndinni. Ég studdi eindregið að þær hugmyndir og þær tillögur, sem Albert Guðmundsson flutti í utanrmn., yrðu skoðaðar nánar. Ég tel enn að það hefði átt að athuga þær. Ég tel að það hafi verið á ferðinni athyglisverðar hugmyndir sem menn hefðu átt að skoða. Sú tilraun til að finna olíuviðskiptum Íslendinga víðtækari grundvöll strandaði ekki á Alþb. þá. Það væri æskilegt að hv. þm. Geir Hallgrímsson upplýsti á hverjum það hefði strandað í utanrmn., að það hefði fengist stuðningur við þær hugmyndir sem hv. þm. Albert Guðmundsson var með. Það er margt fleira sem mætti segja um afskipti hv. þm. Geirs Hallgrímssonar af olíuviðskiptamálum allt frá því að hann fór að breyta verðlagsgrundvellinum í tíð ríkisstjórnar sinnar og þar til hann fjallaði um hugmyndir Alberts Guðmundssonar í utanrmn. Öll þau afskipti hafa að mínum dómi verið Íslendingum í óhag. Það er sú saga sem ég taldi nauðsynlegt í umr. áðan að yrði rifjuð upp. Hv. þm. Geir Hallgrímsson fór að reyna þvæla málið með því að tala um olíuviðskiptanefndina. Það er ekki það sem ég var að vitna í áðan, heldur voru það þær ræður og þau blaðaviðtöl sem þm. flutti á sínum tíma þar sem hann krafðist þess, að breski samningurinn yrði gerður. Hann þarf því ekkert að vera að skjóta sér á bak við olíuviðskiptanefnd í þeim efnum, nema hann þori ekki lengur að standa við viðtöl sín í Morgunblaðinu og þær ræður sem hann flutti hér á Alþingi. Varðandi þá till., sem hér er til umr., er það vissulega fagnaðarefni að hv. þm. Eiður Guðnason og hv. þm. Geir Hallgrímsson skuli nú allt í einu, eftir þær ræður sem við fulltrúar Alþb. höfum flutt í þessum umr., vera farnir að tala um að auðvitað þurfi að athuga vel hvaða skilyrði Íslendingar eigi að setja. Það var ekki mikið talað um það í þeirra fyrri ræðum. Það hefur ekki einkennt mikið málflutning þessara manna í málinu til þessa. En þeir eru þó búnir að læra það í þessari umr. að málið sé kannske ekki eins einfalt og þeir hafa haldið og það sé nauðsynlegt að athuga vel og vandlega og hyggja að því, hvaða skilyrði Íslendingar ættu að setja. Í þessari till., sem hér er til umr. og menn lýstu hér fyrr í dag að þeir vildu láta samþ. óbreytta, er ekki talað um neina fyrirvara eða skilyrði þó það hafi verið gert nú í seinni hluta umr. Þar er ekki um neina slíka fyrirvara að ræða. Þess vegna mun utanrmn. væntanlega fjalla ítarlega um það, og ég veit að sú nefnd, sem hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, sem nú er hér í salnum, veitir forstöðu, skoðar það mál líka mjög vandlega. Þess vegna er það alveg út í hött hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni að vera að tala um að það sé eitthvað verið að flytja vald í þessum efnum út fyrir sali Alþingis. Aðalforganga þessa máls og athugun núna er í höndum sessunautar hans hér í þingsölum. Væntanlega ber ekki að skoða þessi orð hv. þm. Geirs Hallgrímssonar sem sérstakt vantraust á hans ágæta sessunaut. Hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur gert það töluvert að umræðuefni að 1/20 hluti þjóðar og þings eigi ekki að hafa rétt til að fjalla um mál og það eigi ekki að hlýða skoðunum svo lítils minni hluta. Ég held að þeir, sem búa í glerhúsi, ættu ekki að kasta steinum. Skoðanakannanir hér í landinu hafa sýnt það hvað eftir annað, að fylgi hv. þm. til formennsku í Sjálfstfl. meðal kjósenda og stuðningsmanna Sjálfstfl. er miklu minna en þau 20% sem Alþb. hefur í landinu. Það getur því vel verið að komi sá tími að hv. þm. Geir Hallgrímsson telji að 20% stuðningur geti dugað til ýmissa verka. Það vita allir hér að þetta tal hv. þm. Geirs Hallgrímssonar um Alþb. er ýmist hræsni eða látalæti. Auðvitað var hann ákafur að fá Alþb. með sér í ríkisstjórn á sínum tíma. Það vita allir. Hér situr í hliðarherbergjum ritstjóri Tímans, Þórarinn Þórarinsson, sem hefur hvað eftir annað, síðast í dag, minnt á tillögur frá mr. X, sem lagðar voru fram í þeim ríkisstjórnarviðræðum. Hv. þm. Geir Hallgrímsson hefur Þórarin Þórarinsson í návígi við sig í þingsölum þó að Þórarinn sitji í hliðarherbergi. Það væri æskilegt að hv. þm. svaraði í þingsölum því, sem Þórarinn Þórarinsson er að spyrja um í leiðurum Tímans í dag um till. mr. X sem sendar voru Alþb. og Framsfl. sem trúnaðarmál. Það væri skemmtilegt ef hv. þm. Geir Hallgrímsson rekti sögu mr. X í þeim stjórnarmyndunarviðræðum. Við skulum ekkert vera að látast í þeim efnum. Staðreyndin var auðvitað sú, að í röskan mánuð gerði Geir Hallgrímsson allt sem hann gat til þess að fá sjálfur að vera forsrh. í ríkisstjórn sem Alþb. ætti sæti í. Sagan um mr. X, sem líka má lesa um í mjög skemmtilegum kafla í nýútkominni ævisögu Gunnars Thoroddsens, er til vitnis um það. Auðvitað verður hv. þm. Geir Hallgrímsson tilbúinn að mynda stjórn með Alþb. ef hann fær einhvern tíma tækifæri til þess. Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið dálítið á víð og dreif.  Ég vona, herra forseti, að sú umr., sem hér hefur farið fram í dag, verði mönnum tilefni til þess að átta sig á að í þessari þáltill., sem hér er til umr., er aðildin að Alþjóðaorkustofnuninni einfölduð allt of mikið. Það er alveg nauðsynlegt fyrir Alþingi að skoða þau mál miklu betur en flm. till. og þeir, sem hafa lýst yfir nú þegar stuðningi við hana, hafa gert. Alþb. hefur, af því að hér hefur verið spurt um afstöðu þess og þingflokksins, ákveðið að kynna sér þetta mál vel og rækilega og athuga öll þau gögn málsins sem verið er að afla og hafa komið fram. En þegar Alþb. mótar sína endanlegu afstöðu til málsins verður það fullbúin afstaða, en ekki hálfkák, eins og hjá þeim mönnum sem nú þegar hafa lýst yfir stuðningi án þess að hafa hugmynd um hvaða skilyrði þeir ætla að setja, þótt þeir séu allt í einu núna farnir að tala um að það þurfi að setja skilyrði, en hafi síðan ekki orðað eina einustu setningu um hver þessi skilyrði eigi að vera. Það verður í þessu máli eins og öðrum, að þegar afstaða Alþb. liggur fyrir verður hún vönduð og ítarlega rökstudd. Við höfum ekki lagt það í vana okkar að hlaupa út á völl og þykjast hafa ráð undir rifi hverju án þess að hafa gaumgæfilega athugað þau mál sem verið er að fjalla um. Hitt hefur verið athyglisvert við þessar umr., eins og mér skilst að hafi gerst á Alþingi eftir að Geir Hallgrímsson kom til baka úr hálfsmánaðarhvíld sinni eftir eins dags fundinn í Genf, að það hefur gerst bæði í dag og áður, að þegar hv. þm. Friðrik Sophusson stendur upp og heldur góða ræðu, nýkjörinn varaformaður Sjálfstfl., eins og hann gerði í dag og gerði fyrir nokkrum dögum, þá gerist það alltaf að hv. þm. Geir Hallgrímsson biður um orðið á eftir og reynir að halda jafngóða ræðu, tókst það ekki í dag, tókst það ekki heldur fyrr í þessari viku. En það er skemmtilegt að sjá að valdabaráttan um næsta formann Sjálfstfl. skuli þegar vera byrjuð í þingsölum.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að þessari till. til þál. á þskj. 9, um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni, verði vísað til utanrmn. og þar fái hún venjulega meðferð og komi þá til baka með þeim orðabreytingum sem þarf að gera til þess að þingheimur geti sameinast um till., ef talið er rétt af meiri hlutanum að taka þátt í Alþjóðaorkustofnuninni. Að sjálfsögðu verða að koma inn í till. þau skilyrði sem kröfuhörðustu þm. gera til þess að Ísland gerist þarna aðili. Þessar umr. hafa gengið vítt og breitt um stjórnmál almennt, en ég ætla að reyna að halda mig að efninu og skal koma að þeim hugmyndum og þeirri tillögu sem ég lagði fram á sínum tíma í utanrmn. Ég vil taka það strax fram, að þar fóru fram umr. um tillöguna og enginn var á móti þeirri málsmeðferð sem tillagan fékk, þó ekki hafi hugmyndin náð fram að ganga. Það fór aldrei fram nein atkvgr. í utanrmn., enda ekki til þess ætlast. Þó að menn lýstu afstöðu sinni til tillögunnar var þar ekki atkvgr. Ég sé hér, með leyfi forseta, að Ísland hefur greitt atkv. með þeirri tillögu að stofna til IEG. Hér segir: „Á árunum næst á undan“ - ég gríp þarna inn í grg. - „hafði athygli ríkjanna innan OECD í vaxandi mæli beinst að hinu ótrygga ástandi í olíuviðskiptum í veröldinni. Árið 1971 var í ráði OECD samþykkt tillaga þar sem aðildarríki stofnunarinnar voru hvött til að ná sem fyrst því marki að eiga 90 daga olíubirgðir. Ísland greiddi atkv. með þeirri tillögu. Árið 1972 samþykkti ráð OECD ákvörðun um neyðaráætlanir og ráðstafanir og úthlutun olíubirgða á neyðartíma á svæði stofnunarinnar í Evrópu. Ísland greiddi einnig atkv. með þessari tillögu.“ Síðan heldur áfram: „Þegar á reyndi kom hins vegar í ljós að þetta viðbúnaðarkerfi OECD-ríkjanna dugði ekki.“ Ég vil halda því fram, að hvort sem um OECD eða alþjóðastofnanir er að ræða koma þær ráðstafanir, sem ráð eða nefndir á vegum þessara stofnana gera, ekki til með að duga nokkurn skapaðan hlut ef ófriður brýst út. En það segir líka hér, með leyfi forseta, og gríp ég þá inn í grg.: „Grundvöllur Alþjóðaorkustofnunarinnar er Samningur um alþjóðaorkuáætlun sem greinist í tíu meginþætti: 1. Neyðarbirgðir olíu. 2. Takmörkun á eftirspurn eftir olíu á neyðartímum. 3. Úthlutun á olíu á neyðartímum. 4. Framkvæmd neyðarráðstafana. 5. Upplýsingamiðlun um alþjóðlega olíumarkaðinn. 6. Aðstaða til samráðs við olíufélög. 7. Langtímasamstarf í orkumálum. 8. Tengsl við olíuframleiðslu- og notkunarlönd. 9. Ákvæði um stjórnun og almenn atriði. 10. Lokaákvæði. Viðauki: Neyðarbirgðir af olíu. Samkv. fyrsta kafla samningsins skulu aðildarríka eiga a. m. k. 90 daga neyðarbirgðir af olíu. Miðað við það, sem var árið 1979, hefur Ísland 54 daga birgðir til að ná þessu marki.“ Það má segja að það ríki hér neyðarástand í birgðasöfnun alla tíð. Nú skal ég koma að því sem ég er að stefna að. Við verslum á nákvæmlega sama hátt með þessa vörutegund og aðrar vörutegundir. Frá því 1962 hef ég staðið í uppbyggingu á tollvörugeymslu og hún er orðin staðreynd. Hún er viðurkennd. Hún er ekki bara viðurkennd hér innanlands. Hún er viðurkennd af erlendum framleiðendum. Erlendir framleiðendur eiga margir hverjir sínar vörur hér á landi, og eina tryggingin, sem þeir hafa fyrir því að varan seljist, er að hún er til á staðnum á þeirra kostnað. - Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hæstv. viðskrh. beini athygli sinni að því að hlusta á ræðumenn sem tala til hans fyrst og fremst um að koma á þeim viðskiptamáta sem er viðurkenndur um heim allan, að olíuframleiðslulöndin eða þau erlend olíufélög, sem hér hafa markaði, hafi birgðir sínar íslensku þjóðinni að kostnaðarlausu í tollvörugeymslu eða í fríhöfn hér á landi og Ísland fjárfesti ekki í dropa af olíu nema því sem þarf til daglegrar notkunar og tekið er af olíutönkum hinna erlendu framleiðsluríkja hér. Nú gerist það þannig að við erum með dýra fjárfestingu að óþörfu. Ef Ísland setur olíufélögunum skilyrði um að þau hafi aðgang að íslenskum markaði gegn því að þau hafi hér olíubirgðir, þá fullnægja þau þeim skilyrðum. Annað vil ég benda á. Ég stjórna litlu skipafélagi. Við höfum enga samninga. Við höfum boðið út olíukaup. Við höfum fengið lækkandi verð vegna þess að við höfum boðið út til allra olíufélaganna. Við höfum reynt að ná samkomulagi við önnur farmskipafélög um sameiginlegt útboð á olíu fyrir skipafélögin, sem er gríðarlega miklu meira magn en við notum sjálfir. Við vitum að við getum fengið enn þá betri og hagkvæmari innkaup ef við gerum það. Við höfum hugsað um að reyna að ná samkomulagi við fiskiskipflotann líka og taka saman heildarmagn, sem Ísland notar bæði til farmskipa- og fiskiskipaflotans, og bjóða það út í einu lagi. Þá væri hægt að lækka olíuverðið um stóran prósentuhluta. en það fæst ekkert samstarf frekar en samkomulag innan ríkisstj. um að gera þetta á þann hátt sem er hagkvæmastur fyrir alla aðila. Við rífumst innbyrðis, félögin rífast innbyrðis. Það er ekki samkomulag á neinu sviði neins staðar. Það er dýrt að geta hvergi komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. Við gerðum tilraunir - og þá tala ég um það skipafélag sem ég stjórna - um breytingar á tryggingamarkaðinum. Það varð til þess að við lækkuðum tryggingar okkar um 200–400 þús. dollara á ári eftir því hvað við erum með mörg skip í gangi í einu á hverju tímabili um sig. Það munar líka um það. Það sýnir hvað er hægt að ná miklum árangri ef allir sameinast um tryggingamarkaðinn. - Það er ekki þar með sagt að þetta bitni á íslensku olíufélögunum vegna þess að þau fá sínar birgðir eins og er frá sama framleiðandanum. Það er eins og það sé gersamlega útilokað að fá íslenska hugsun til að ná fram fyrir tærnar. Við getum hugsað um það sem snertir okkar næsta nágrenni, en þegar við þurfum að fara að hugsa hátt og eiga samstarf við aðrar þjóðir erum við eitthvað alveg sérstakt. Þá þolum við ekki samskipti við aðra menn eða höfum ekki hæfileika, vil ég segja, til að hugsa þannig. Og þá kem ég að því sem ég var beðinn um að segja frá, þeirri hugmynd sem ég var með í utanrmn. Það er engin hugmynd. Ég skal rekja gang málsins eins og ég man. Það væri kannske betra að taka þetta mál sérstaklega á dagskrá þegar ég og viðskrh. höfum gögn fyrir framan okkur þannig að ekkert fari milli mála að rétt sé farið með, en ég ætla að reyna að fara eftir minni. Ég er staddur erlendis, í London, og franskur aðili, sem ég þekki, hringir til mín og spyr hvort ég vilji taka á móti manni sem er búsettur að vísu í Englandi, en búsettur víðar, - þetta er maður sem heimurinn allur er starfsvöllur fyrir, - og ég játa því. Maðurinn kemur - og hvert er erindið? Erindið sjálft í upphafi er það alvarlegasta. Hann hafði sem fulltrúi olíuframleiðsluríkjanna reynt að ná sambandi við tvo forustumenn olíunefnda á vegum ríkisins, en ekki tekist að ná sambandi við þessa aðila. Hann var ekki að biðja mig um neitt annað en að koma á sambandi við opinbera aðila því honum hefði ekki tekist að fá samband við tvo formenn olíunefnda. Ég fór heim að loknu erindi mínu í London. - Ég tek það fram að það var ekki á vegum Alþingis. Ég hef aldrei farið út á vegum Alþingis eða annarra opinberra aðila.- Þegar ég kom heim bað ég um viðtal við forsrh., utanrrh. og viðskrh. og bað þá þessa hæstv. ráðh. að taka á móti þessum manni og hlusta á erindi hans. Í millitíðinni hafði ég kynnt erindið í utanrmn. Maðurinn kom, var hér í nokkra daga og gerði sitt tilboð. Hann átti viðræður við viðskrh. og gerði tilboð, fyrst munnlega, en síðan skriflega, átti viðræður við ráðuneytisstjóra, beið hér eftir einhvers konar svari, en fékk ekki. Hann fór til baka og síðan leið nokkur tími þangað til svar barst. Svarið var þá frá viðskrn., að Ísland sæi ekki ástæðu til að fylgja þessu máli eftir. En erindið var einvörðungu það, að íslenska ríkisstjórnin tæki upp beint samband við Saudi-Arabíu og önnur olíuframleiðslulönd um þá möguleika sem hann gat um. Hverjir voru svo þessir möguleikar? Nú fer ég eftir minni, en ég á þetta í bréfi heima. Þeir buðu að Ísland gæti hugsanlega fengið 15–20 þús. tunnur af olíu á dag, kvóta. Þetta er þó nokkuð meira en Ísland þarf á að halda. Það, sem var umfram Íslands þörf, gat Ísland látið hreinsa í þeirri olíuhreinsunarstöð sem íslenskir aðilar sjálfir völdu á meginlandinu. Ef einhverjir erfiðleikar voru á því að koma í verð eða selja það umframmagn sem Ísland átti þá eftir í annaðhvort hreinsaðri olíu eða bensíni eða öðrum efnum þá buðust þeir til að skuldbinda sig til að sjá um að Ísland yrði ekki fyrir tjóni, þeir mundu útvega markað fyrir það. Þetta buðu þeir vegna þess að þeir voru að úthluta kvótum, en ekki bara það, heldur buðu þeir líka að láta fara hér fram könnun á sinn kostnað á því, hvort rétt væri að staðsetja hér olíuhreinsunarstöð sem væri svo stór að hún tæki við af þeim olíuhreinsunarstöðvum sem nú eru í Evrópu og eru gamaldags, úreltar, og fást ekki endurnýjaðar vegna þess að byggð er komin svo nálægt þeim að viðkomandi lög leyfa ekki endurnýjun. Þeir vildu flytja héðan út bæði til Evrópu og til Bandaríkjanna á sinn kostnað. Allar frumkannanir voru á kostnað þessara aðila. Þetta er staðfest í bréfi sem hæstv. viðskrh. hefur. Staðsetning yrði í samráði við og að sjálfsögðu undir eftirliti íslenskra aðila. Öll fjármögnun yrði á vegum þessara olíuframleiðsluríkja. Eignaraðild gat verið í ákvörðunarvaldi íslenskra aðila, hvort Íslendingar ættu eitthvað í þessari stóru hreinsunarstöð eða ekki neitt og allt þar á milli. Ef Ísland vildi eiga stöðina alla eða að einhverju leyti buðust þeir til að útvega langtímalán. Þeir gerðu meira. Ef úr þessu yrði vildu þeir tryggja Íslandi með samningum til 15 ára ódýrari olíuvörur en eru á heimsmarkaðinum hverju sinni. Ég ætla ekki að halda þessari upptalningu áfram lengur. Það tók vikutíma eða svo fyrir Ísland að hafna því að hefja viðræður. Hér var ekki verið að tala um að ganga til samninga, heldur hefja viðræður við þessa aðila. Það var meira að segja dregið í efa að þessi maður væri með heimild til að bjóða þetta. Það er sett í gang athugun í London hvort þessi maður væri heiðarlegur eða ekki. Slík meðferð er ekki Íslandi sæmandi. Ég hélt að þetta mál væri að komast á eitthvert athugunarsvið þegar ég las í blöðum nokkru seinna að Ísland hefði tekið upp beint stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu. Mér þætti vænt um að fram kæmi í þessum umr. hvort Ísland hefði í huga að taka upp þessar viðræður beint, taka upp þráðinn þar sem hann var slitinn þegar þetta tilboð barst. Þetta er í stórum dráttum það sem kom fyrir utanrmn., þetta er í stórum dráttum það sem kom fyrir ríkisstj. og þetta er það boð sem hér kom til umræðu áðan og ég sé enga ástæðu til að leyna því. Það var ekki lagt fram sem trúnaðarmál við ríkisstj., og ég er ekki hér að upplýsa það sem kom fyrir utanrmn. vegna þess að málið kom ekki fyrir utanrmn. á því stigi sem ég er að tala um hér. Hitt er annað mál, að ég sagði utanrmn.-mönnum frá málinu. Ég tel að hér hafi verið mikil mistök á ferð. Það er með eindæmum hvað íslensk hugsun nær skammt. Ég ætlaði að fara að segja að hún næði ekki út fyrir þessa veggi, en við eigum að vera hvað færastir að láta hugann reika og grípa tækifærin þegar þau gefast. Nú vil ég segja frá öðru sams konar máli sem sýnir allt að því sömu meðferð mála. Hingað til lands hafa komið í níu ár ákveðnir verslunaraðilar til veiða í Norðurá. Ég hef kynnst þessum mönnum, þekki þá nokkuð vel. Þá, sem skipta máli í því sem ég ætla að segja, þekki ég hvað best. Ég var beðinn um að koma nýlega sem heiðursborgari Nizza í fjarveru borgarstjórans og vera viðstaddur stofnun samtaka ákveðinna stórmarkaða í Evrópu. Þeir eru nú um 50. Þar er annað fyrirtæki rekið af öðrum kunningjum mínum. Þeir hafa í sínu umráðasviði um 400 stórmarkaði. Ég gerði tilraun til að fá þessa aðila til að kaupa íslenskar afurðir, sem ekki þekkjast í þeirra verslunum sem eru dreifðar vítt og breitt um Evrópu. Það átti að vera eins konar vinargreiði við mig að þeir keyptu íslenskar afurðir í þessar verslanir eða alla vega ætluðu þeir að athuga gæði og verð. Ég var úti í október og gerði tilraun til að fá ráðamenn héðan til að ræða við þessa menn á staðnum. Það var ekki hægt þá. Ég gerði tilraun til að fá hina erlendu menn til að koma hingað. Þeir lofuðu að koma hingað og voru búnir að tímasetja komu sína 3.–4. des. Ég var búinn að gera ráðstafanir til að opinberir aðilar hefðu á einhverjum einum stað í Reykjavík allar þær vörutegundir og upplýsingar um verð sem við gætum hugsað okkur að flytja út, niðursuðuvörur, ullarvörur o. fl. Hvað skeður? Þetta er ekki tilbúið. Það er ekki gengið frá neinu af því sem ætlast var til að gengið yrði frá. Ég fæ tímatöflu á blaði þar sem er tímasett heimsókn þessara manna hingað og þangað, manna sem eiga að vera hér í 24 tíma, og er þá aðallega talað um að heimsækja stórhringa sem þessir aðilar skipta ekki við vegna þess að viðskiptahættir hafa breyst, en við drögumst aftur úr. Það er orðið þannig að þeir, sem hafa sambönd, persónuleg eða önnur, við stóraðila erlendis sem geta komið afurðum okkar í verð og á markaði, hafa ekki aðgang að þeim sem ráða hér heima fyrir. Af hverju er það? Hvernig stendur á þessari framkomu? Málin eru ekki einu sinni könnuð. Gerum við okkur ekki grein fyrir því, hvort sem við erum í rn. eða ekki rn., að til þess að hér megi ríkja sú velmegun, sem allt okkar líf byggist á, þurfum við að koma vörunum í verð? Við erum fastir í gömlu kerfi sem nýju kerfin erlendis versla ekki við. Er það eitthvað fráleitt, þegar við erum að tala um stóriðju og gríðarlega dýr mannvirki í þeim málum og erum að leita að einhverjum til að kaupa okkar orku, að hugsa sér að til séu stórhuga erlendir menn sem séu á leiðinni með t. d. eins orkufrekan iðnað og er í olíumálum, það stóran að við erum hræddir við að hugsa til þess, hræddir við að tala við þessa menn af því að þeir eru að tala um Ísland? Ísland er hlutlausasta landið, sem þeir finna í Evrópu og öruggasta svæðið landfræðilega til þess að hafa á hinar stóru nýju olíuhreinsunarstöðvar og til að selja bæði til austurs og vesturs. Við erum svo litlir að við þorum ekki að tala við stórhuga menn. Formaður Sjálfstfl. sagði áðan að það ætti að leita fleiri leiða en hingað til hefðu verið valdar eða verið á okkar valdi. Það er einmitt það sem ég hef verið að tala um. Það eru aðrar á borð við þessa. En við erum hræddir við þær þegar þær bjóðast. Þó rætt sé um smærri stöð en olíuhreinsunarstöðina sem ég talaði um erum við smeykir. Það kom fram hjá hæstv. félmrh. að 20% af öllum okkar afla fari í olíukaup fyrir veiðiflotann. En það er staðreynd að unnt er að bjóða út alla þessa olíu í einu innkaupi og hún getur lækkað verulega í verði. Af hverju kemur ekki forusta um þetta einhvers staðar frá? Síðan er hægt að ganga í opinbera sjóði og segja: Nú er olían þetta og þetta dýr. Nú verður ríkisstj. að borga. - Og ríkisstj. borgar. Ég ætla ekki að hafa þennan lestur miklu lengri, en ef með þarf, virðulegi forseti, mun ég óska eftir að fá að koma upp utan dagskrár, ef tilefni gefst til, og kynna betur þetta olíumál, þetta tilboð og lesa þá þau bréf sem ég hef og hæstv. viðskrh. hefur að hluta - alla vega hefur hann tilboðið - og kynna þingheimi þá beint með bréfunum þannig að ekkert fari á milli mála að ég fer með rétt mál.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði réttilega að þessar umr. væru komnar á kaldastríðs- og dellustig. En ég legg það í dóm hv. þm. hver það er sem hefur komið þessum umr. á dellustigið. Ég veit ekki betur en það sé hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Það var hann sem byrjaði fyrst að tala um kafbáta. Og úr því að hann talar um kafbáta má geta sér þess til, hvað þessi mesti loftbelgur meðal alþm. hefur vit á kafbátum. Skýringin er sjálfsagt fólgin í því, að innan flokka þeirra, sem hann hefur starfað í, er hann hinn mesti kafbátur að sögn samherja sinna á hverjum tíma. En í málflutningi sínum hér á Alþingi á hann það sammerki með loftbelg að það er nóg að stinga hann með títuprjóni og þá er allur vindur úr honum. Það var merkilegt og sýnir umræðustig hv. þm., að hann tilgreinir Bretland sem sitt uppáhaldsland, jafnvel umfram fósturjörðina. En látum það vera. Forsendurnar, ástæðurnar voru alveg með eindæmum. Hann tilgreindi tvær. Önnur var sú, að þaðan hefði fjölskyldufyrirtæki mitt flutt inn vörur sem það hefði grætt mest á. Hin ástæðan var að í Bretlandi væri einmitt verið að reyna leiftursóknina. Vel vissi ég um umhyggju og velvild hv. þm. í minn garð og áhyggjur hans af fjárhagsafkomu minni og fjölskyldu minnar. Og ekki ber að draga í efa heldur að honum er umhugað um tilraunina með leiftursóknina. Hann hefur áhuga á leiftursókninni, enda er jafnvel sagt sem svo að að sumu leyti líkist stefna núv. ríkisstj. á Íslandi í nokkrum tilbrigðum stefnu ríkisstj. í Bretlandi. En ég held því miður að það sé helst í þeim tilvikum sem síst skyldi. Þessi hv. þm. fór að tala um tillögur þær sem ég flutti við stjórnarmyndunartilraunir í janúarmánuði 1980, og hv, þm. vitnaði í leiðara Tímans í dag. Ég efast nú um að hv. þm. sé reiðubúinn að vitna í leiðara Tímans upp á hvern dag, vegna þess að leiðarahöfundur Tímans annars vegar og Þjóðviljans hins vegar berast nú á banaspjótum um stefnumótun ríkisstj. í yfirstandandi deilum um efnahagsmál. En úr því að hann telur sér ávinning í því að vitna í leiðara Þórarins Þórarinssonar í Tímanum í dag, þá má segja sem svo, að þær tillögur, sem ég flutti við stjórnarmyndunartilraunirnar í ársbyrjun 1980, hafi verið að efni til samkv. mati Þjóðhagsstofnunar þá til þess fallnar, ef í framkvæmd hefðu komist, að koma verðbólgustiginu niður í 26–30% þegar haustið 1980. Og það er víst og öruggt, að kaupmáttur verkafólks hefði verið meiri, ef þær tillögur hefðu komist í framkvæmd, heldur en raun ber vitni nú. Ég er því mjög fús að gangast við þessum tillögum og ákaflega ánægður með að þær skuli komast til umræðu., einkum og sér í lagi þegar haft er í huga hvert stefnir nú í verðbólgu- og efnahagsmálum.  Hv. þm. nefndi það að ég hefði farið utan til að sækja fund einn dag og hefði tekið mér hálfs mánaðar frí. Mála sannast er að þessi fundur var fundur þm. í EFTA-ríkjunum til þess að hitta þm. í Efnahagsbandalagsríkjunum. Þessir fundir stóðu í þrjá daga og fundarsóknin tók með ferðalögum heila vinnuviku. Við erum hér tveir þm. íslenskir sem tökum þátt í þessu samstarfi. Það er hæstv. forseti Sþ., Jón Helgason, og ég. Við gerðum báðir það sama, að taka okkur leyfi frá störfum í tvær vikur, sem er skemmsti tími sem þm. geta tekið sér leyfi. Og við gerðum báðir það sama, að taka varamann inn í staðinn fyrir okkur. Ég held að það sé sæmra að taka inn varamann, sem gegnir störfum þm., heldur en að fara á flandur út um lönd og taka ekki inn varamann í sinn stað sem gæti þá gegnt skyldustörfum þm. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem formaður þingflokks Alþb. hefur vanrækt það ásamt með formanni þingflokks framsóknarmanna og ásamt með ríkisstj. í heild sinni að ráðgast við stjórnarandstöðuna hvernig haga skuli þingstörfum nú áður en til jólaleyfis kemur. Það var gagnrýnt hér á fundum í fyrradag og raunar einnig nokkuð í gær. Það er svo sem ekki að furða að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kveinki sér við það, að ég tók inn varamann í minn stað. Varamaðurinn, frú Ragnhildur Helgadóttir, hirti hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, að því er mér er tjáð, í umr. um utanríkismál. Það er von að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson kveinki sér. Það furðar sig enginn á því sem hlustaði á umr., eftir því sem mér er sagt. Þá sagði hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að afskipti mín af olíuviðskiptamálum hefðu reynst þjóðinni dýr. En hann bætti við: ekki vegna þess að ég væri höfundur að stofnun og tilkomu olíuviðskiptanefndar. Nei, það var ekki vegna þess, heldur vegna ákvörðunar ríkisstj. í olíuviðskiptum annars vegar og vegna skrifa minna og viðtals um olíuviðskipti hins vegar. Ég vildi gjarnan verja nokkrum tíma ásamt með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni og fá jafnvel sérfróða menn til að reikna út hver ábatinn eða tapið var af því sem farið var eftir mínum tillögum. Ég er ánægður með að vera talinn höfundur að stofnun olíuviðskiptanefndar. Ég er ekki síst ánægður yfir því eftir ræðu hæstv. félmrh. sem ítrekaði það, að stefna sú, sem ég boðaði með tillögu um stofnun olíuviðskiptanefndar, að við yrðum að eiga fleiri kosta völ í olíuviðskiptum en viðskipti við Sovétríkin ein, hefur nú hlotið samþykki og fylgi jafnvel Alþb.-manna sem þangað til þessi olíuviðskiptanefnd var komin á fót einblindu svo á Sovétríkin í þessum efnum - sem og í svo mörgum öðrum efnum - að þeir gátu ekki hugsað sér neitt annað. En batnandi mönnum er best að lifa og við skulum vona að þessi bati sé varanlegur. En ég held að til þess að svo sé þurfi þeir Alþb. enn töluvert aðhald. Þá var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að spyrja mig um afstöðu mína til hugmynda Alberts Guðmundssonar, þeirra er hann flutti í utanrmn. og hann skýrði hér áðan. Albert Guðmundsson hefur svarað þeirri fyrirspurn hvað mig snertir. En það kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar að málið strandaði á ríkisstj., þeirri ríkisstj. sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson styður og er málsvari fyrir. Þess vegna réð ríkisstj. úrslitum, enda er það ekki á verksviði utanrmn. að kveða á um hvert beina skuli olíukaupum. Það ætti hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að vita. Það er merkilegur útúrsnúningur sem hæstv. félmrh. viðhefur hér þegar hann heldur því fram, að mín orð í ræðu hér fyrr í dag hafi átt að túlka sem svo, að ég vildi alls ekkert tillit taka til nær 20% þjóðarinnar eða 11 þingmanna Alþb. af 60 þingmönnum. Það, sem ég sagði, var að 20% þjóðarinnar eða minna en fimmtungur þjóðarinnar ætti ekki að ráða ferðinni gegn vilja yfir 80% þjóðarinnar, að 11 þingmenn Alþb. ættu ekki að hafa neitunarvald þegar 49 þingmenn væru sammála um að koma máli í framkvæmd. En það er þetta merkilega lýðræði sem hefur verið komið á. Og þá er það „lýðræði“, eins og þeim Alþb.-mönnum og sósíalistum er svo tamt að nota orðið, að minni hlutinn eigi að ráða ferðinni og minni hlutinn eigi að hafa stöðvunarvald. Það er þetta fyrirkomulag sem núv. ríkisstj. hefur undirgengist með leynisamningnum alkunna. Ef Alþb. sem minnihlutaaðili á Alþingi eða í ríkisstj. fellir sig ekki við að mál nái fram að ganga, þá er það rétt þingræðis- og lýðræðisregla, að Alþb. geri upp við sig hvort það vill starfa áfram í ríkisstj. eða segja af sér ráðherraembættum. En það á ekki að hafa vald til þess að stöðva framgang mála sem meiri hluti þingmanna fylgir. Og ég treysti því bæði hvað snertir það mál, sem nú er á dagskrá, og önnur mál sem mikilvæg eru fyrir íslenska þjóð, að það takist ekki að beita þessari einkennilegu „lýðræðis“ -reglu og set ég þá það orð enn á ný innan gæsalappa. Það er auðvitað gamall og nýr leikur kommúnista að nota almenn orð í allt annarri merkingu til þess að villa mönnum sýn. Svo hættulegt og skaðlegt sem það út af fyrir sig er, þá er þó enn hættulegra og skaðlegra ef þeim tekst í framkvæmd það sem þeir hafa þó ekki komist upp með í lýðræðisríkjum nema í orði hingað til. Það er þessi tvískinnungur og skilgreining orða og hugtaka sem er nógu skaðlegt í orði þótt þeir komist ekki upp með það í framkvæmd. Það má geta sér nærri um það, hvernig kommúnistar mundu hegða sér ef þeir væru 49 á þingi og ættu 11 andstæðinga. Þeir mundu ekki taka neitt tillit til þessara 11 þingmanna af 60 ef staða þeirra væri orðin svo sterk. En sem betur fer er ekkert útlit fyrir að fylgi kommúnista vaxi. Þess eru engin dæmi að kommúnistar hafi náð meiri hluta þar sem lýðræði ríkir. Það er eingöngu þar sem þeir hafa komist til valda með ofbeldi sem þeir nú ráða. En við skulum vera á verði gegn undirróðursstarfsemi þeirra, gegn ólýðræðislegum vinnubrögðum. Og við skulum umfram allt gæta sóma og virðingar Alþingis og þess, að meirihlutavilji Alþingis fái að njóta sín og ráða ferðinni, en ekki örlítill minni hluti, eins og um er að ræða þegar núv. ríkisstj. á í hlut. Hæstv. félmrh. og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ítrekuðu báðir að þeir væru ekki búnir að gera upp hug sinn varðandi aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, gagnstætt því sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir tilkynnti þingheimi, að hún væri andvíg þeirri aðild. Þess vegna gegnir það meiri furðu hve þessir þm., hæstv. ráðh. og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, æstu sig mikið upp þegar um þetta mál var rætt. Það hefur aldrei staðið til annað en að þetta mál yrði rannsakað í nefnd, í utanrmn., og allar hliðar þess kannaðar. Ég er sannfærður um að það er mjög mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Hæstv. félmrh. taldi mögulega tvo kosti við aðild, þ. e. varðandi birgðasöfnun og upplýsingamiðlun, en velti fyrir sér hvort ná mætti þeim kostum með öðrum hætti. Þetta voru fullkomlega eðlilegar vangaveltur. En hann tiltók einn annmarka eða verulegan galla, að því er mér skildist að hans mati, á aðild að Atþjóðaorkustofnun. Sá galli væri að aðildinni fylgdu kvaðir t. d. varðandi miðlun á olíubirgðum. En í því felst að mínum dómi e. t. v. einhver stærsti kostur aðildarinnar, einmitt sá kostur að þessi Alþjóðaorkustofnun er með nokkrum hætti gagnkvæmt tryggingarfélag þeirra þjóða sem taka þátt í stofnuninni. Ég hygg að það sé e. t. v. meiri ávinningur fyrir litla þjóð eins og okkur Íslendinga en jafnvel fjölmennari þjóðir að taka þátt í slíkri gagnkvæmri tryggingastarfsemi heldur en að standa utan stofnunarinnar. Herra forseti. Ég vænti þess, að till. verði vísað til utanrmn., nefndinni gefist kostur að fara vel yfir málið og gera till. hér á Alþingi sem flestir alþm. geti sameinast um.



Herra forseti. Þessar umr. um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni hafa tekið nokkuð aðra stefnu en þá að ræða sérstaklega það mál og hefur verið drepið verulega á dreif. Þar á meðal hafa komið inn í þessar umr. verulegar umr. um olíuviðskipti. Olíuviðskiptin eru stór þáttur í okkar utanríkisviðskiptum og vissulega ástæða til að ræða þau hér á hv. Alþingi. E. t. v. væri skynsamlegt að gera það þegar umr. fara fram um utanríkismál árlega og að þá sé gefin skýrsla sérstaklega um olíuviðskiptin. Að vísu er hún í þeim hluta skýrslu utanrrh. sem fjallar um viðskiptamál, en það gæti verið ástæða til að gefa sérstaka skýrslu um olíuviðskiptin. Ekki skal ég skorast undan því og þó að fyrr verði. En það hefur ýmislegt komið fram í þessum umr. sem ég sé ástæðu til að gera að umræðuefni. Sérstaklega á ég þá við ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar. Hann staðhæfði í sinni ræðu að hægt sé að lækka olíuverðið frá því sem nú er og verið hefur. Ég er þeirrar skoðunar eftir kynni mín af þessum viðskiptum, að þau séu ákaflega vandasöm og erfitt að segja fyrir um hvað rétt sé að gera, vegna þess að ástandið í þessum málum á hinum alþjóðlegu mörkuðum er þannig og það eru svo margir óvissuþættir í þessum málum, að það er erfitt að ákveða fyrir fram með fullri vissu hvað rétt sé að gera. Auðvitað verða menn að meta stöðuna hverju sinni og byggja ákvarðanir á því mati. Ég held t. d. að ef horfið hefði verið að því ráði á árinu 1980 að kaupa hráolíu - á þeim tíma þegar margir voru þeirrar skoðunar að það væri e. t. v. skynsamlegt að láta hreinsa hana og flytja til landsins - hefðum við fengið af því stórkostlegan skell fjárhagslega af því að þessi mál þróuðust í aðra átt en menn áttu þá von á. Ég held þess vegna að menn eigi að tala varlega um þessi mál og gera sér grein fyrir því, að þau eru ekki einföld og margir óvissuþættir koma þar inn í. Varðandi viðskipti við einstaka aðila vil ég aðeins víkja að því atriði sem hv. þm. Albert Guðmundsson ræddi um, hugsanlegum viðskiptum við Saudi-Arabíu. Á þeim tíma sem þessi umboðsmaður leitaði hófanna hér, sem vildi hafa milligöngu milli Íslendinga og Saudi-Araba um olíuviðskipti, hafði ég samráð við aðra sem höfðu nokkra reynslu af slíkum viðskiptum. Ég hafði t. d. samráð við orkumálaráðherra Danmerkur, sem hafði talsverða reynslu af þessum viðskiptum, og hann ráðlagði mér eindregið að við skyldum ekki taka upp viðskipti við Saudi-Arabíu nema við opinbera aðila þar. Ég játa það, að ég tók tillit til þess arna. En það háttaði þannig til á þessum tíma, að við höfðum ekki stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu. Þess vegna ræddum við það, ég og hæstv. utanrrh., og höfðum raunar gert það áður en þessir atburðir gerðust, að skynsamlegt væri að við hlutuðumst til um að tekið yrði upp stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu. Utanrrn. undir forustu utanrrh. hófst þegar handa um það mál. Það tekur alllangan tíma að koma á stjórnmálasambandi og segja má að það sé ekki að fullu komið á enn. Við höfum að vísu sendiherra, Ingva Ingvarsson, sem situr í Stokkhólmi, og hann hefur skilað sínum erindisbréfum, að ég hygg, til Saudi-Arabíu. En Saudi-Arabía hefur ekki tilnefnt sendiherra af sinni hálfu. Það eru því ekki komin á enn þá fullkomlega formleg stjórnmálaviðskipti eða stjórnmálasamband milli þessara tveggja ríkja. Ég hef fullan hug á að kannaðir séu allir möguleikar í sambandi við olíuviðskipti við Saudi-Arabíu. Ég held að það sé sjálfsagt og eðlilegt mál. En ég tel að það þurfi að gerast eftir opinberum leiðum, en ekki gegnum umboðsmenn sem starfa sem „forretningsmenn“ á þessu sviði. Það verður auðvitað að gæta þess, að olíuviðskiptin eru einn þáttur í okkar utanríkisviðskiptum. Þau eru einn þáttur þeirra og það verður að líta á þessi mál með tilliti til þess. Það hafa farið fram á undanförnum tveimur áratugum mjög ítarlegar kannanir á því, hvort skynsamlegt væri fyrir okkur Íslendinga að reisa olíuhreinsunarstöð hér í landinu. Niðurstaðan af þessum könnunum hefur alveg tvímælalaust verið neikvæð. Það var ekki ýkjalangt frá því á tímabili, á árunum milli 1960–1970, að menn hugsuðu til þess að reisa hér olíuhreinsunarstöð. Góðu heilli var það ekki gert. Ég hygg að þeir aðilar, sem þá var rætt við, hafi reist olíuhreinsunarstöð á Nýfundnalandi. Sú olíuhreinsunarstöð fór á hausinn og kostaði þá, sem þar áttu hlut að máli, stórkostlega fjármuni. Hvort aðstæður hafa breyst í þessum efnum skal ég ekki fullyrða, en þeir menn, sem eru kunnugir olíuviðskiptum, telja ekki skynsamlegt, að Íslendingar ráðist í að reisa olíuhreinsunarstöð, og hafa m. a. skýrt frá því, að margar olíuhreinsunarstöðvar í Vestur-Evrópu hafi ekki nægilega mikil verkefni. Ég dreg það þess vegna mjög í efa en skal þó ekkert um það fullyrða. Það er sjálfsagt að hafa opin augu fyrir öllum möguleikum í þessum efnum. Þá kom hv. þm. Albert Guðmundsson inn á það að athuga möguleika á viðskiptum við Frakka. Hann minntist meira að segja á þetta mál við mig á sínum tíma og það er allrar athygli vert. Ég benti honum á það, að við höfum viðskiptafulltrúa í París og hvort ekki væri ástæða til að hann athugaði þessi mál með hv. þm. Mér finnst það sjálfsagt. Það eru auðvitað algjörlega opin viðskipti milli okkar og Frakka og sjálfsagt og eðlilegt að íhuga alla möguleika á viðskiptum ef þau eru hagkvæm. Það er sjálfsagt. Að öðru leyti vildi ég segja það, að ég hef ekki við höndina þau gögn sem varða sérstaklega þetta mál, viðskipti við Saudi-Arabíu, olíuviðskipti við Saudi-Arabíu. Ég get skýrt frá því, að hér hafa verið menn frá Saudi-Arabíu nú nýlega. Þeir hafa átt viðræður við utanrrh., utanrrn., þeir hafa átt viðræður við viðskrn., þeir áttu t. d. viðræður við mig í gær og starfsmenn viðskrn. Það er í ráði að setja upp sérstaka sýningu þar austur frá sem verður í janúarmánuði, og ég hygg að íslenskir aðilar einhverjir hafi hug á að taka þátt í henni og verða þar viðstaddir. Það er sjálfsagt að athuga alla möguleika á viðskiptum við þessar þjóðir, svo framarlega sem þau viðskipti eru okkur hagkvæm. En ég vara við því og tel vafamál að hægt sé að staðhæfa að við getum lækkað okkar olíuverð verulega með því að breyta til frá því sem verið hefur. Við verslum við margar þjóðir. Við verslum mikið við Sovétríkin. Þau viðskipti hafa yfirleitt verið hagstæð og alveg sérstaklega hagstæð nú upp á síðkastið, miðað við þá þróun sem mál hafa tekið. Við verslum við ýmsa aðila hér í Vestur-Evrópu. Við höfum nú rætt við Norðmenn um möguleika á olíuviðskiptum. Sannleikurinn er sá, að þeir hafa ekki getað boðið okkur jafnhagkvæmt verð og staðið hefur til boða annars staðar. Það hefur komið á daginn að viðskipti við breska hlutafélagið BNOC hafa verið veruleg og að sumu leyti góð viðskipti. Þau hafa samt ekki verið eins hagstæð og ástæða hefði verið til að ætla að þau gætu orðið. Þess vegna höfum við núna beint meiri viðskiptum til Portúgals með olíuinnkaup. Síðan hafa verið olíuviðskipti við ýmsa aðra aðila hér á Vesturlöndum. Portúgal er ákaflega þýðingarmikið viðskiptaland fyrir Íslendinga. Við seljum þangað á þessu ári saltfisk fyrir um 100 millj. dollara. Það er ekkert óeðlilegt að Portúgalir hafi áhuga á að selja okkur vörur. Þess vegna vil ég láta í ljós ánægju yfir því, að við skulum hafa aukið olíuviðskipti okkar við Portúgal. Að sjálfsögðu kemur til greina að auka víðskipti við þá, en það verður auðvitað að gerast eftir eðlilegum leiðum. Ég vil aðeins segja það í tilefni af ræðu hv. þm. Alberts Guðmundssonar, að ekki mun viðskrn. eða aðrir íslenskir aðilar vilja leggja stein í götu þess, að einstakir aðilar nái hagkvæmum viðskiptum við aðrar þjóðir eða aðra aðila hjá öðrum þjóðum, síður en svo. Ég segi fyrir mig, að ég vil greiða fyrir slíku eins og framast er unnt. Varðandi málið sem er á dagskrá, aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, þá hefur komið fram í þessum umr. að það mál er til athugunar. Mér sýnist að það sé opið mál af hálfu allra flokka að hugsa til aðildar að Alþjóðaorkustofnuninni. Menn hafa dálítið misjafna afstöðu til málsins, en mér sýnist að það sé til athugunar. Hver niðurstaðan verður skal ég ekki fullyrða, en ég hefði þó haldið að ástæða væri til að hraða frekar en seinka þeirri upplýsingasöfnun sem við teljum nauðsynlega áður en við tökum endanlegar ákvarðanir um það, hvernig best sé að vinna að þessu máli. Ég hef lítið vikið að efnisatriðum í sambandi við hugsanlega aðild að Alþjóðaorkustofnuninni. En það er enginn vafi á því, að með slíkri aðild mundum við njóta góðs af upplýsingum á sviði orkumála utan við olíuviðskiptin og þeim óháð. Við höfum þegar talsverð samskipti við Efnahags- og framfarastofnunina í París um orkumál. Iðnrh. og fjórir menn með honum sátu t. d. ráðstefnu á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París á s. l. sumri um orkumál, og við höfum tekið þátt í orkusamstarfi innan OECD. Þess vegna er það kannske rökrétt framhald að við gerumst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni og njótum góðs af því samstarfi. Þær þjóðir, sem þegar hafa gerst aðilar, 21 þjóð, eru helstu iðnríki veraldarinnar, þær þjóðir sem lengst eru komnar á sviði orkumála. Við getum áreiðanlega sitthvað af þeim lært og eigum að geta notið góðs af margvíslegum upplýsingum og margvíslegu samstarfi á sviði orkumála.



Herra forseti. Ég átti þess því miður ekki kost að heyra upphaf þessarar umr. Ég varð þess hins vegar aðnjótandi að fá að hlusta hér á endalausa þvælu og rangfærslur í máli hv. 11. þm. Reykv. síðan hef ég líka orðið þess aðnjótandi að fá að heyra hæstv. viðskrh. flytja hér vangaveltur til staðfestu á því, að hugmynd hans er að velta þessum málum fyrir sér með sama hætti og hann hefur gert undanfarin tvö ár, en tefja fyrir framgangi þeirra og gera ekkert í þeim. Mér finnst þetta ill örlög fyrir hæstv. viðskrh: Ég veit ekki hvort þau eru sjálfráð eða hvort einhverjir aðrir ráða yfir honum í þessum málum. En að því er varðar hv. 11. þm. Reykv. og þá þvælu og þær rangfærslur sem hann fór með, að vísu ekki í fyrsta skipti, þá er það spurning hvort maðurinn veit ekki betur eða hvort hann er að gera sér leik að því að fara með rangt mál. Ég er hræddur um að það sé reyndar hvort tveggja. Hvort heldur sem er, þá er það mjög slæmt, en að það skuli vera hvort tveggja er auðvitað verst af öllu. Við getum tekið fáein atriði sem komu hér fram í ræðu hv. þm. Hann sagðist t. d. vera fylgjandi því og þeir Alþb.-menn að fá olíu sem víðast að. Í leiðinni gaf hann svo sérstaka yfirlýsingu um það, að hann væri ekki vinur Rússa heldur Breta. En hver er afstaða Alþb. í reynd í þessu máli? Þeir Alþb.-menn hafa aldrei verið fúlli á ævinni heldur en þegar verið var að reyna að pína Rússa til þess að breyta samningunum um olíuviðskiptin. Það ætti að vera allri þjóðinni í fersku minni þegar Svavar Gestsson, þáv. viðskrh., neitaði með öllu að vera oddviti íslenskrar sendinefndar til þess að fylgja málum eftir þegar sendinefnd var send til að vinna að samningum í Moskvu. Það vildi hann alls ekki. Hann vildi ekki beita sér á stjórnmálalega sviðinu. Ég minnist þess líka, að þegar ég bar fram till. um þessi mál í ríkisstj., hvernig afstöðu og vinnubrögðum skyldi háttað, þá höfðu þeir Alþb.-ráðherrar allt á hornum sér. Og það sama gerðist í þriðja sinn, þá lak af þeim fýlan, þegar ég lenti í því sem viðskrh. að reyna að knýja Rússana til að breyta samningsákvæðunum. Þá voru þeir ekki glaðir, Alþb.-menn. Þá var allt ómögulegt. En hvernig samningar voru það sem við bjuggum við við Rússana? Ég ætla að rifja það upp. Þeir voru þannig að við urðum að ákveða fyrir fram hversu mikið magn við keyptum yfir allt árið. Og í annan stað urðum við að búa við verðklásúlur sem áttu sér engin fordæmi í olíuviðskiptum af því tagi sem við vorum með. Við vorum með öll olíuviðskipti okkar við þessa þjóð og við höfðum staðið í viðskiptum við Sovétmenn í 25 ár. Engu að síður létu þeir sig hafa það að vilja ekki breyta þessum samningum. Þetta voru hreinir nauðungarsamningar. Það var beitt afli til þess að halda okkur við þessa samninga, beitt allri aðstöðu sem möguleg var. Á sama tíma höfðu Írar langtum betri kjör. En það tókst þó í þessum samningaviðræðum, eftir mikla vinnu og mikið þref, að fá inn það ákvæði, að við gætum dregið úr olíuinnkaupunum ef við tilkynntum það með þriggja mánaða fyrirvara. Það tókst eftir mikið þref í nóv. eða des. 1979. Komum þá að öðru atriðinu í málflutningi þeirra Alþb.-manna. Þeir gagnrýna sérstaklega samningana sem gerðir voru við BNOC, við Breta um olíukaup þaðan. Hver er saga þeirra samninga? Um leið og það náðist fram að við gætum dregið úr olíuviðskiptum við Rússa með fyrirvara, þá setti ég í gang samningaviðræður við Breta. Ekki mótmælti Alþb. þá einu orði. Hvað gerðist svo? Ríkisstj. Alþb. og Framsóknar gekk frá þeim samningum og þessum verðklásúlum sem enginn annar hefði haft áhuga á að standa að. Alþb. mótmælti ekki þá, það skrifaði undir í ríkisstj. En nú segjast þeir vera á móti þessum samningum. Af hverju? Af því að þeir sjá að þeim tókst ekki að gera svo hagstæða samninga sem hefði átt að gera og aðstaða var til. Þeir eru á móti því sem þeir bera ábyrgð á sjálfir í þessum efnum. En svo ráðast þeir á aðra, sem sköpuðu möguleikana til þess að ná viðskiptunum á fleiri hendur, til þess að öll eggin þyrftu ekki að vera í einni körfu. Það eru Alþb.- og Framsóknarráðherrarnir sem bera ábyrgð á þessum samningum að því er verðklásúlurnar varðar og hvernig frá þeim var gengið. Það er auðvitað hart í þessu sambandi að uppáhaldslandið hans Ólafs Ragnars Grímssonar skuli eiga í hlut, en þetta er sannleikurinn í málinu. Ég er ánægður með að ég skyldi eiga hlut að því, að settar voru í gang samningaviðræður við Breta. Ég er enn þá ánægðari með að ég skyldi eiga hluta að því í ríkisstj. Alþfl., að það tókst þó að knýja fram að við værum ekki bundnir á klafann allt árið og til eilífðar að því er varðaði olíuviðskipti við eitt land. En þeir bera ábyrgðina á verðklásúlunni sem gengu frá samningnum. Ég held að þrátt fyrir allan málflutning þeirra Alþb. manna hér í dag hafi reynslan sannað að þeir vildu að olíukaupin væru áfram frá Rússlandi. Þeir mótmæltu ekki í upphafi samningaviðræðna við Breta. Það var vegna þess að þeir þorðu það ekki. Það var kjarkleysið á þeim tíma. Nú er nákvæmlega það sama upp á teningnum. Fyrir sakir kjarkleysis kannast þeir ekki við það sem þeir hafa gert sjálfir og við eigin ábyrgð. Þetta er mottó hjá Alþb., að kenna öðrum um og kannast ekki við ábyrgð sína. En það er annað mottó sem maður tekur líka eftir hjá Alþb., og það er það, að ef á að ræða við þá á málefnalegum grundvelli eru þeir horfnir úr húsinu, eins og herra forseti hefur sjálfsagt tekið eftir. Að því er Alþjóðaorkustofnunina varðar, sem hér er flutt till. um, þá er saga Alþb. í því máli nákvæmlega af sama toga. Þegar Svavar Gestsson var viðskrh. gerði hann ekkert til þess að láta kanna það mál. Það þoldi ekki einu sinni ljósið. Og hvenær sem þetta bar á góma þvældist hann fyrir því. Það lenti í hlut okkar í ríkisstj. Alþfl. að setja þessa könnun í gang. Þá fyrst komst einhver hreyfing á málin. Og nú er það eins með Alþb. Það hefur þetta mál á hornum sér. Það, sem að vísu kemur fram í umr. núna, er að þeir eru svolítið tvístígandi. Það liggur í málflutningi þeirra að þeir séu eiginlega á báðum áttum. Það kemur mér ekkert á óvart. Þeir munu haga sér í þessu máli eins og öðrum, nefnilega firra sig ábyrgð ef eitthvað skyldi á bjáta í þessu máli. En ef þetta skyldi hins vegar ganga vel, þá munu þeir vitanlega hrósa sér af því. Þetta er bara þeirra aðferð. Þetta er það sem við munum kynnast eftir á. Þetta er það sem reynslan mun kenna okkur. Það hefur auðvitað verið gott að fá sýnikennslu í því í dag, hvernig menn haga málflutningi sínum á þeim bæ, að menn skuli hlaupast undan ábyrgð á því sem þeir hafa staðið að og hafa gert, en reyna svo að kenna öðrum um annað, sem þeir, sem um eru sakaðir hafa alls ekki gert. Þeim mun meira sem hv. þm. Alþb. tala í þessu máli þeim mun skýrar kemur tvískinnungurinn í ljós. Að síðustu langar mig til að benda alveg sérstaklega á það, að einmitt núna, einmitt á þeim tíma sem Tómas Árnason hefur verið viðskrh. hefur verið lag til þess að standa í samningum um olíukaup. Þegar mikil kreppa var á olíumarkaðnum var aðstaðan auðvitað mjög erfið. En núna, þegar slaknað hefur á, er besta aðstaðan til að vinna í þessum málum, ekki bara íhuga þau og ekki bara láta þetta danka einhvern veginn eins og hefur verið gert að undanförnu. Þetta lag á að nota.

Það er verið að vinna í þessu.

Hæstv. viðskrh. segist vera að vinna í því. En hann hefur lýst því hér í langri ræðu hvernig hann vinni í því. Hann hefur flækt sig í formsatriðum allt frá því að hann tók við embættinu fyrir tveimur árum, flækt sig í formsatriðum, ekki getað fengið sig til þess einu sinni að kanna hvaða möguleikar væru á viðskiptum við Saudi-Araba. Það er allt fast í formsatriðum. Ég er ekki að segja að við eigum að hoppa upp og gera samninga við þá. En ég veit ekki hvort maður, sem bauðst til fyrir tveimur árum að ræða þessi mál, hoppar hæð sína af gleði þegar hæstv. viðskrh. verður búin að þvælast með þetta í þrjú, fjögur ár og segir: Núna er ég tilbúinn. - En svona eru vinnubrögðin á þessum bæ. Og ef þetta er ekki að vera rasssíður í málinu, þá veit ég ekki hvað það er. Að því er varðaði önnur viðskipti, þá sagði hæstv. viðskrh. að hann væri að íhuga þau. Það gilti um Frakka og það gilti um Norðmenn og það gilti um Finna. En þessi innhverfa íhugun hefur ekki skilað ýkjamiklum árangri enn þá. Og við skulum bara gæta að því, að það er ekki óendanlegt svigrúm í tíma sem við höfum í þessum efnum. Það getur komið að því aftur að það herði að í olíumálunum, og þá verður ekki nokkur maður til viðtals. Ég tók líka eftir því áðan að haft var á orði að það væri voðalegt að það væru kvaðir um miðlun ef menn tækju þátt í þeirri Alþjóðaorkustofnun sem hér er till. um. En hver getur gert ráð fyrir því, ef hann ætlar að njóta tryggingar, að hann sé ekki fullur þátttakandi í því sem þar er um að ræða? Ég veit ekki betur en menn borgi iðgjald yfirleitt í sambandi við tryggingar. Hér á bara að heimta og heimta, en ekki sýna neina samstöðu með öðrum. Ég er næsta sannfærður um það, að þeir möguleikar, sem við eigum í sambandi við þessa miðlun, eru langtum, langtum meiri en hugsanlegar kvaðir. Þessi þáltill. er auðvitað liður í því að við tökum olíuinnkaupamálin til almennilegrar meðferðar einmitt þegar best lag er. Við börðumst í þessum málum með ýmsum hætti þegar aðstæður voru sem verstar. Nú er betra lag. Og það er augljóst mál, að það samstarf, sem hér er um að ræða, er af hinu góða. Það mun gagnast Íslandi og það mun verða til þess að við eigum auðveldara með að halda á þessum málum. Þess vegna mæli ég eindregið með því, að þessi till. til þál. verði samþykkt. Ekki veitir af að reka á eftir hæstv. viðskrh.



Herra forseti. Ég vil undirstrika eitt atriði í framhaldi af minni fyrri ræðu um þetta mál. Ég las upp úr grg. um grundvöll Alþjóðaorkustofnunarinnar, sem er samningur um alþjóðaorkuáætlun og greinist í tíu meginþætti. Ef úr samningum hefði orðið við þann fulltrúa sem bauð samstarf milli Íslands og olíuframleiðslulanda, þá hefði Ísland fullnægt öllum þeim skilyrðum sem eru takmarkið með Alþjóðaorkustofnuninni. Ég vil að þetta komi hér fram. Hæstv. viðskrh., okkar olíumálaráðherra, veitti þær upplýsingar, sem eru ekki nýjar, að olíuviðskipti eru stór þáttur í okkar utanríkisviðskiptum. Að sjálfsögðu vita það allir þingmenn. En einmitt vegna þess, hve stór þáttur olíuviðskiptin eru, er þeim mun meira atriði að við náum sem hagkvæmustum og bestum samskiptum beint við þá aðila sem framleiða hráefnið ef tækifæri gefst til að skipta við þá milliliðalaust. En það er því miður staðreynd, að embættismenn eru bundnir við hefð í makindum og allt nýtt er óþægileg viðbót og raskar ró þeirra daglegu „rútínu“ ef ég má nota það orð. Og það get ég sagt, að svo langt á eftir tímanum getur enginn verið, hvorki ráðh. né alþm., að halda að framsæknir viðskiptaaðilar, sem eru störfum hlaðnir og tími þeirra dýr, fari að ganga í sendiráð Íslands erlendis og tala þar við viðskiptafulltrúa, sem hefur bréfasamband og gefur skýrslu til utanrrn. sem sendir skýrsluna til viðskrn. um væntanleg viðskipti. Þessi hugsunarháttur og þessi starfsaðferð er aftan úr forneskju. Þessir menn koma hingað af vinskap við mig persónulega. Þeir koma, þeir skoða það sem við höfum að bjóða, þeir spyrja nokkurra spurninga: hvað kostar þetta? kynna sér gæðin, taka ákvörðun og fara. Og annaðhvort skipta þeir við okkur eða tala aldrei við okkur aftur. Það er hraði í viðskiptum í dag sem leyfir okkur ekki þau vinnubrögð sem viðhöfð eru í okkar þjóðfélagi yfirleitt. Ég staðhæfi ekki að það sé hægt að lækka olíuverð með því sem ég gat um áðan. Ég staðhæfi það ekki. En ég staðhæfi hér og nú að það er hægt að lækka olíuverð bara með því að lækka innlendan kostnað, þó ekki væri neitt annað, með útboðum, eins og ég gat um að ég hef persónulega reynslu af fyrir það skipafélag sem er undir minni stjórn, og með því að setja olíuframleiðendum og olíusöluaðilum, sem við skiptum við, kosti um að þeir eigi birgðir hér sjálfir á sinn kostnað eins og aðrir aðilar eiga í öðrum vörutegundum í tollvörugeymslu, vegna þess að fjármagnskostnaðurinn einn, vextir af því fé, sem olíufélögin þurfa að draga á viðskiptabankana, eru 54%. Það er hægt að spara þann fjármagnskostnað ef verulegur kraftur er í þeim, sem ráða þessum málum, að setja skilyrði fyrir að olíufélögin hafi hér aðgang að íslenskum sölumarkaði. Þó ekki væri nema vegna fjármagnskostnaðarins eins væri hagkvæmt að íslenskir dreifiaðilar gætu keypt hér af erlendum birgðum, sem eru staðsettar á Íslandi, en ekki af birgðum sem staðsettar eru úti í heimi. Það þyrfti ekki að bæta við neinum tönkum eða geymslurými, þeir eru til fyrir. Hæstv. ráðh. gaf góð ráð, að menn skyldu tala varlega um málin vegna þess að óvissuþættir, sem koma þar inn í, eru margir. Þetta er á diplómatísku máli að segja: Skiptið ykkur ekkert af þessu máli, ykkur kemur það hreinlega ekkert við. - Ráðherra hlær. Ég er búinn að vera konsúll í 15 ár og meira, ég er ekki að hlusta á diplómatískt tal í fyrsta sinn. Það er hægt að segja ýmislegt á margan hátt: Talið þið varlega um málin vegna óvissuþátta sem koma þar inn i. Sem sagt, skiptið ykkur ekkert af þessu, ykkur kemur þetta ekkert við. - Ég vara við slíkum hugsunarhætti. Hvað mundu íslenskir aðilar hugsa ef erlendir menn tækju á móti íslenskum sölumönnum sem vildu selja fisk eða kjöt eða niðursuðuvörur, með þeirri tortryggni að það þyrfti að kynna sér sérstaklega hjá ráðherrum annarra landa hvort mennirnir eru í raun þeir sem þeir segjast vera eða hvort þeir hafi umboð til að bjóða það sem þeir eru að bjóða. Við mundum ekki taka því vel. Hér var viðkomandi ekki umboðsmaður. Hæstv. ráðherra getur ekki kallað þann aðila það sem kom hingað og bauð að koma á viðræðum. Hann bauð ekki olíu. Hann gat um möguleika, sem væru fyrir hendi, og bað um að íslenskir aðilar rituðu viðkomandi stjórnvöldum bréf þar sem íslenskir aðilar lýstu sig reiðubúna til að taka upp viðræður. Og hann gat um að viðkomandi aðilar væru reiðubúnir að veita ákveðið magn, ákveðinn kvóta. Hann var ekki hér til að semja um eitt eða neitt. Hann var hér til að bjóða íslenskum aðilum, ríkisstjórninni, að taka upp viðræður við ríkisstjórn annars lands. Ég vil leiðrétta hér það sem rangt er, að kalla þennan mann umboðsmann eins eða neins, að öðru leyti en því, að hann var umboðsmaður ríkis sem óskaði eftir að Ísland tæki upp viðræður um viðskipti. Hæstv. viðskrh. talaði við ráðherra Dana til að fá hjá honum upplýsingar um viðskipti umboðsmanna og fékk að sjálfsögðu ráðleggingar um að skipta ekki við neina umboðsmenn, hafa enga milliliði, heldur ræða beint við ríkisstjórn Saudi-Arabíu. Erum við ekki komnir undan pilsfaldi gömlu dönsku mömmu? Þarf ríkisstjórnin eða ráðherra í ríkisstjórn Íslands að leita til ráðherra í ríkisstjórn Danmerkur til að fá ráð hjá honum hvort rétt sé að taka upp viðskiptasamband við önnur lönd eða þá hvort rétt sé að nota sem millilið aðila sem kemur hingað í heimsókn eða hvort eigi að fara beint? Íslenska ríkisstjórnin hefur tekið við góðum ráðum hjá ráðherra Dana og ekki haft samband við ríkisstjórn Saudi-Arabíu eftir það boð sem barst í gegnum þann aðila sem heimsótti Ísland eftir krókaleiðum, en hefur nú tekið upp stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu. Ég vona að það sé þá árangur af þessari heimsókn og þeim bréfaskiptum og staðfestingu sem rn. hefur fengið um vilja olíuframleiðslulandanna til að skipta beint við Ísland. Þá er að vísu vissum árangri náð af heimsókn þess aðila sem hingað kom. Ég vil ekki taka undir það, að núv. hæstv. viðskrh. hafi ekki verið ágætur viðskrh., því hann hefur verið það og hefur haft gott samband við þá íslensku aðila sem við hann þurfa að hafa samband. En ég vil biðja hæstv. viðskrh. að nota ekki oftar þau rök, að kannað hafi verið hvort rétt væri að reisa hér olíuhreinsunarstöð og að komið hafi í ljós, þegar sú könnun fór fram, að tvímælalaust væri það ekki rétt, það hafi verið neikvæð niðurstaða sem fékkst. Ég vil biðja hann að blanda ekki saman könnun sem fór fram um það hvort reisa ætti olíuhreinsunarstöð fyrir íslenska markaðinn, fyrir innanlandsnotkun: Sú könnun sýndi, eftir því sem ég hef heyrt hæstv. ráðh. segja áður og áðan, ekki þá niðurstöðu að hér bæri að reisa olíuhreinsunarstöð á þeim tíma. En það var fyrir íslenskar þarfir, það var fyrir innanlandsmarkað. Ég er hins vegar að tala um orkuver sem er mörgum sinnum stærra en við þurfum líklega nokkurn tíma að nota. Ég er að tala hér um olíuhreinsunarstöð sem kom til greina samkv. þeim viðræðum sem fóru fram, að olíuframleiðsluríki reistu hér í staðinn fyrir þau gömlu orkuver eða olíuhreinsunarstöðvar sem nú eru á meginlandi Evrópu og ekki er rými fyrir lengur, eru orðnar úreltar og þeir fá ekki að endurbyggja eða endurskipuleggja. Ísland er talið nokkuð hlutlaust ríki, utan við átök stórveldanna, þrátt fyrir þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu. Og Ísland er þannig staðsett líka, að talið var í þessum umræðum að staðsetning hér væri æskileg til þess að dreifa frá á markaði bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum. Olíuhreinsunarstöð, sem athugun var gerð á hér, og sú olíuhreinsunarstöð, sem ég er að tala um, eru því alls ekki sambærileg fyrirtæki og niðurstaða af þeirri könnun, sem var gerð á sínum tíma, á ekkert erindi inn í umræður um þessi mál nú. Það að einhver olíuhreinsunarstöð á Nýfundnalandi hafi farið á hausinn, eins og ráðh. tók til orða, skiptir hér engu máli.

Hún átti eftir að gera það.

Það skiptir ekki nokkru máli - og jafnvel ekki hvort sú stöð, sem hér yrði byggð ef samið yrði við þessa aðila, færi á hausinn eða hausinn ekki, vegna þess að íslensks fjármagns, íslenskrar þátttöku er ekki sérstaklega óskað. Það veltur bara á trú íslenskra aðila á fyrirtækið hvort þátttaka Íslendinga verður einhver, lítil eða mikil. Ísland þarf því ekki að taka neina áhættu þar miðað við þau samtöl sem fram fóru. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengri ræðu, virðulegi forseti. En það gleður mig að heyra hæstv. viðskrh. undirstrika að viðskrn. muni ekki leggja stein í götu þeirra sem vilja ná hagkvæmum kjörum við aðra aðila. Er ég þá sérstaklega með í huga einn aðila úti í bæ sem fagnar þessum ummælum hæstv. ráðh. Ég veit ekki betur en hún, þessi aðili, hafi haft talsverð sambönd bæði við Portúgal og annað Evrópuríki án þess að ná nokkru samkomulagi við viðskrn.



Herra forseti. Þetta eru orðnar nokkuð langdregnar umr. og ég skal ekki lengja þær mikið. Ég vildi aðeins taka það fram til þess að enginn misskilningur komi upp varðandi þær upplýsingar sem ég fékk frá danska orkumálaráðherranum, að það er engin stefna í viðskrn. að leita til Dana sérstaklega og taka ákvarðanir í samræmi við það sem þeir ráðleggja. Ástæðan fyrir því, að þetta var gert, var sú, að Danir voru einmitt að taka upp stjórnmálasamband við Saudi-Arabíu og höfðu verið að því nokkuð lengi og ég vildi gjarnan fylgjast með því hvernig það hefði gengið til og hvaða reynslu þeir hefðu öðlast af þessum viðskiptum. Þegar Norðurlandaráðsfundur fór fram hér ræddi ég við orkumálaráðherrann, sem var hér staddur, og hafði svo samband við ráðuneytið. Hann bauð að láta okkur í té upplýsingar um reynslu þeirra í sambandi við viðskipti við Saudi-Arabíu, og með það í huga tók ég þá ákvörðun, að það væri ekki skynsamlegt fyrir okkur að skipta við aðra þar, heldur að hafa a. m. k. sambönd til að byrja með við ríkisstjórnina sjálfa. Ég skal ekkert um það segja, hvað kann að verða síðar þegar við höfum komið þarna á sambandi sem hægt er að styðjast við. Varðandi nokkur ummæli hv. þm. Kjartans Jóhannssonar um viðskipti við breska félagið BNOC vil ég aðeins upplýsa það, sem ég hef raunar gert áður, að samningar við það félag voru byggðir á niðurstöðum olíuviðskiptanefndar. Hv. þm. hrósaði sér af því að hafa átt þátt í að koma þeim samningum á, en vildi svo enga ábyrgð bera á samningunum og vildi varpa því frá sér, þar sem fjallað var um verð í þeim samningum, að hann bæri nokkra ábyrgð á því. Ég man ekki nákvæmlega á hvaða stigi þetta var þegar ég tók við embætti viðskrh., en ég fullyrði að þessir samningar voru gerðir í framhaldi af störfum olíuviðskiptanefndar. Það er svo annað mál, að mál hafa þróast á talsvert annan veg en menn gerðu ráð fyrir þá. Við gerðum þá ráð fyrir að olían á uppboðsmarkaðinum í Rotterdam mundi hækka meira en reyndin hefur orðið. Verðið hefur verið miklu stöðugra en menn gerðu ráð fyrir þá. Það er þetta sem ég á við þegar ég vara menn við því að tala gáleysislega um þessi mál. Þau eru vandasöm, hvað sem hver segir, og það þarf að hafa hliðsjón af því. Ég vil svo ljúka mínum þætti í þessum umr. með því að upplýsa það, að ég held að staða okkar í þessum efnum í dag sé góð. Við eigum nægar olíuvörur og ég held að viðskiptin hafi verið frekar hagstæð þegar á heildina er litið. Það má að sjálfsögðu deila um einstök atriði í þessum málum sem öðrum. Ég er þó þeirrar skoðunar, að það sé rétt stefna - ég var sammála olíuviðskiptanefnd um það - að dreifa þessum viðskiptum nokkuð til þess að tryggja okkur. Ég held að það eigi að halda áfram í þá stefnu. Hins vegar held ég að olíuviðskipti okkar við Ráðstjórnarríkin, Sovétríkin, hafi verið hagstæð, a. m. k. síðan ég tók við embætti viðskrh. og það verði ekki á neinn hátt hægt að gagnrýna með rökum þau viðskipti. En ég held að það sé hyggilegt fyrir okkur eins og flestar aðrar þjóðir að dreifa þessum viðskiptum nokkuð til þess að tryggja okkur í framtíðinni.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. talaði um að það væri ekkert vit í öðru en að hafa samband við stjórnvöld í landi eins og Saudi-Arabíu. Það var svar ráðh. við þeim ábendingum sem komu hér fram í máli hv. þm. Alberts Guðmundssonar. En það vill nú svo vel til, að því er varðar viðskipti við þetta land, að á borði hans, þegar hann tók við embættinu af mér, lá tilboð fyrir milligöngu sendiherra Saudi-Arabíu. Ég veit ekki betur en að hann sé fulltrúi ríkisstjórnarinnar í því landi. Samt eru bráðum tvö ár liðin í viðskrh.-tíð Tómasar Árnasonar sem hafa farið í að flækja því fram og aftur hvort þyrfti að vera stjórnmálasamband eða ekki, en þessi fulltrúi viðkomandi ríkisstjórnar var tilbúinn til þess að ræða málið strax. En það mátti ekki, það þurfti að flækja þessu í formsatriði. Ég endurtek það, að ég efast um að hæstv. ráðh. sé sjálfrátt í þessu efni. Það hljóta einhverjir aðrir að ráða yfir honum. Hæstv. viðskrh. talaði um það hér áðan, að ég hefði hrósað mér af því að koma á samningum við Breta. Það, sem ég hrósa mér af, er kannske fyrst og fremst að hafa opnað smuguna í viðskiptum við Rússa til þess að geta tekið upp samninga við aðra. En ég gat þess líka, að ég setti í gang samningaviðræðurnar við Breta. Hæstv. viðskrh. sagðist ekki muna nákvæmlega á hvaða stigi þessir samningar voru þegar hann tók við þeim. Það væri kannske ekki úr vegi að minna hæstv. viðskrh. á það, að hann fór meira að segja sjálfur sérstaka ferð til Bretlands til að skrifa undir þessa samninga. Þá voru samningarnir gerðir, þegar skrifað var undir þá, og það var eftir að hann hafði verið nokkra hríð í embætti. Það fer því ekkert á milli mála hver gekk frá þessum samningum. Þessi utanför og blaðamannafundir og ljósmyndun og viðhöfn hjá hæstv. viðskrh. á þeim tíma er fullkomlega til sannindamerkis um hver það var sem gekk frá þessum samningum. Ég hef líka talið að það ætti að kanna möguleika í sambandi við olíuhreinsun, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson hefur gert hér að umtalsefni, og ekki binda sig þar endilega við innanlandsmarkaðinn einan. Auðvitað á að athuga þessi mál. En það, sem var hættulegast í málflutningi hæstv. viðskrh. hér seinast, var hvað hann var ánægður með sjálfan sig, hvað hann taldi að staðan væri góð og hvað við værum í hagstæðum viðskiptum við Ráðstjórnarríkin. Það er einmitt sinnuleysi af þessu tagi sem hefur komið íslensku þjóðinni í koll. Það var einmitt fyrir það, að menn voru svo lukkulegir með Rotterdam-samningana þegar slaki var í olíuviðskiptunum, sem við lentum í þessum hrikalegu hrakningum á sínum tíma, þegar verðið á þessum markaði var margfalt á við kostnaðarverðið og margfalt á við það sem aðrar þjóðir greiddu, sem höfðu komið sér upp langtímasamningum með eðlilegum hætti. Þess vegna ítreka ég það enn og aftur, að það er einmitt núna sem á að vinna í þessum málum, en ekki að hrósa sér og vera í sæluvímu yfir að nú sé allt í lagi. Það er ekki í lagi vegna íslenskra aðgerða. Það er í lagi af því að heimsmarkaðsverðið hefur stöðvast í bili.

Það er sem sagt allt í lagi.

Það er þægilegt ástand, en einmitt þá á að nota það lag sem gefist hefur. Og það er það sem hefur brugðist hjá hæstv. viðskrh.