Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB): Útvarpsumræðunni verður hagað þannig, að það eru 40 mínútur fyrir hvern flokk og ein umferð. Af hálfu flokkanna verður talað í þessari röð: fyrst Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins, þá Þjóðvarnarflokksins, svo Alþýðuflokksins, þá Sjálfstæðisflokksins og loks Framsóknarflokksins. Af hálfu Sameiningarflokks alþýðu, sósíalistaflokksins tala Lúðvík Jósefsson, hv. 11. landsk. þm., og Brynjólfur Bjarnason, hv. 2. landsk. þm. Af hálfu Þjóðvarnarflokksins tala Gils Guðmundsson, hv. 8. þm. Reykv., og Bergur Sigurbjörnsson, hv. 8, landsk. þm. Af hálfu Alþýðuflokksins tala Haraldur Guðmundsson, hv. 4. þm. Reykv., og Hannibal Valdimarsson, hv. 3. landsk. þm. Af hálfu Sjálfstæðisflokksins talar Ólafur Thors, hæstv. forsrh. Og af hálfu Framsóknarflokksins talar Eysteinn Jónsson, hæstv. fjmrh., og Kristinn Guðmundsson, hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það hefur verið mikið að gera á stjórnarheimilinu síðustu dagana. Þar hafa ráðh. og fylgilið þeirra unnið að því að semja till. til bjargar ríkissjóði og útflutningsatvinnuvegum landsins. Nú hafa bjargráðatill. stjórnarinnar verið lagðar fram á Alþ. Bjargráðin birtast í tveimur frv. Annað á að bjarga hinum illa stæða ríkissjóði, og hitt á að bjarga útgerð og landbúnaði. Þessi tvö bjargráðafrv. fela í sér stókostlegri skattheimtu af almenningi í landinu en dæmi eru til um áður í formi neyzluskatta. Skattheimta samkv. þessum frv. mun nema, eftir því sem næst verður komizt, um 230–240 millj. kr., en það jafngildir um 7 þús. kr. viðbótarskatti á meðalheimili í landinu. Athugum nú nokkru nánar bjargráðafrumvörp þessi. Frv. það, sem bjarga á ríkissjóði og er með öllu óviðkomandi ráðstöfunum til stuðnings útgerðinni, gerði, þegar það fyrst var lagt fram, ráð fyrir sex nýjum tollheimtuaðferðum. Það frv. hefur nú verið gert að lögum, og féll ein innheimtuleiðin niður, enda var hún sú, sem minnstu máli skipti. Eftir standa þau ákvæði, að hækka skal vörumagnstoll, hækka skal verðtoll, benzínskatt, bifreiðaskatt og hækka skal skatt af bílagúmmíi. Sé miðað við reynslu s. l. árs af þessum gjöldum, nemur skattahækkunin a. m. k. 68 millj. kr. Auk þessarar tekjuhækkunar ríkissjóðs hefur stjórnin svo lagt til að hækka póst- og símagjöld um 5 millj. og að taka í ríkissjóð þann aukaskatt, sem lagður var á síðasta ári á tóbak og átti að verja til stuðnings síldarsöltun við Faxaflóa. Á þennan hátt hefur ríkisstj. ákveðið að hækka tekjur ríkissjóðs um a. m. k. 80 millj. kr. Ekki þykir mér undarlegt, þó að margur maðurinn spyrji: Hvað kemur eiginlega til, að ríkissjóður skuli þurfa á öllum þessum nýju tekjum að halda? Já, hvað kemur til? Árið, sem var að líða, fóru tekjur ríkissjóðs 120 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. Árið áður fóru þær 108 millj. kr. fram úr áætlun. Fyrir fáum dögum lagði ríkisstj. fyrir Alþ. till. um að ráðstafa til nokkurra aðila 55 millj. kr. af því, sem eftir er í ríkiskassanum af hagnaði síðasta árs. Afkoma ríkissjóðs hefur verið mjög góð í mörg ár og tekjuafgangur alltaf mikill, en samt er nú lagt til að innheimta 80 millj. af landsmönnum, aðallega í tollum, til viðbótar því, sem verið hefur. Það þarf kjarkmikla menn og meir en lítið óskammfeilna til þess að standa að slíkum till. sem þessum. Hverju mannsbarni í landinu er ljóst, að ríkissjóður þarf ekki á þessari skattheimtu að halda, þvert á móti hefði ríkisstj. átt að leggja til lækkun á hinum drepþungu neyzlusköttum, sem hún hefur innheimt og átt hafa sinn drjúga þátt í verðbólgunni í landinu. Tekjur ríkissjóðs s. l. ár munu nema um 650 millj. kr. Á þessu ári verða þær aldrei undir 750 millj. Allur útflutningurinn nemur um 860 millj. Tekjur ríkissjóðs nema því orðið um 85% af öllum útflutningstekjum þjóðarinnar. Árið 1939 voru tekjur ríkissjóðs aðeins 28% af útflutningstekjunum. Þannig hefur ríkissjóður sífellt tekið meira og meira í hlutfalli við útflutninginn. Gegndarlaus vöxtur ríkisbáknsins er því ein meginorsök að erfiðleikum atvinnuveganna nú í dag. Þetta verða menn að gera sér ljóst. Ríkisstj. virðist vera þeirrar skoðunar, að góð afkoma ríkissjóðs skipti öllu máli og beri vott um heilbrigða fjármálastjórn. Slíkt er vitanlega hin mesta fjarstæða. Gegndarlaus eyðsla ríkisins, sem jöfnuð er með síhækkandi tollum og söluskatti, er einmitt dæmi um ranga fjármálastjórn, hvort sem ríkissjóður skilar einhverjum tekjuafgangi eða ekki. Þetta frv. ríkisstj., sem gerir ráð fyrir ásamt með fylgitill. 80 millj. kr. nýjum sköttum, er hið minna af tveimur skattafrumvörpum stjórnarinnar. Þetta er nokkurs konar litli skattur og bara handa Eysteini, til þess að hann geti borið sig dálítið mannalega með rekstrarhagnað í árslokin. En víkjum þá að hinu frv., að stóra skatti. Samkvæmt því skal stofnaður svonefndur framleiðslusjóður, og eru honum ætlaðar 152 millj. kr. í tekjur alls. Alla þá fjárhæð þarf þó ekki að leggja á á árinu, því að nú eru til í bílasjóði togaranna 15 millj. Verða þær lagðar í sjóðinn, en 137 millj. þarf í sjóðinn og verður að afla með sköttum á þessu ári. Ríkisstj. leggur til, að þessara tekna verði aflað þannig: 1) Með nýjum söluskatti, sem jafngildir tvöföldun á söluskattinum. Það áætlar stjórnin að gefi 115 millj. kr. 2) Aukatollur verði lagður á búsáhöld, ávexti og verkfæri. Það áætlar stjórnin 10 millj. kr. 3) Aukatollur á innlendar tollvörutegundir. Áætlað 4 millj. 4) Bílatollurinn vegna togaranna verði áfram, og er áætlað, að hann gefi 8 millj. kr. Samtals 137 millj. Ríkisstj. áætlar, að greiddar verði úr sjóðnum 152 millj. kr. Þessi fjárhæð er allmiklu hærri en þörf er að greiða úr sjóðnum, og leynir sér ekki, að ríkisstj. vill telja greiðslurnar sem allra hæstar til þess að skapa sér tilefni til hærri skattheimtu. Skal það nú sýnt með dæmum: Í fyrsta lagi: Stjórnin ætlast til, að varið verði úr sjóðnum 26 millj. til þess að kaupa upp bátagjaldeyrisskírteini. Þetta er algerlega ástæðulaus ráðstöfun. En réttmætt væri að verða við óskum útgerðarmanna um það, að bankarnir lánuðu sölunefnd innflutningsréttinda bátaútvegsins þessa fjárhæð, t. d. af þeirri miklu fjárfúlgu, sem bankarnir liggja með sem fyrirframgreiðslu vegna vörukaupa og greiða innflytjendum enga vexti af. Væri þessi leið farin, þyrfti ekki að leggja á nýja skatta fyrir þessari upphæð, en bátaútvegsmenn hefðu fengið það, sem þeir báðu um. Sjálfsagt er því að lækka álögurnar, sem þessu nemur. Í öðru lagi leggur stjórnin til, að nú verði aftur lagður á nýr skattur til þess að greiða 10 millj. til stuðnings söltun á síld í Faxaflóa. Sérstakur tóbaksskattur var lagður á í þessu skyni, og sá skattur stendur enn. Vitanlega kemur ekki til mála að gefa Eysteini eftir þennan tóbaksskatt, þó að hann hafi komið auga á hann og áliti, eins og vant er, að allir skattar eigi að renna í ríkissjóð. Þannig eru útgjöld framleiðslusjóðs augsýnilega áætluð of há um 36 millj. kr. Útgjöld sjóðsins vegna útgerðar og landbúnaðar mætti þá telja 152 millj. mínus 36, eða 116 millj. Upp í þá fjárhæð eru til í bílasjóði togaranna 15 millj., og fullvíst má telja, að í bílasjóðinn komi á öllu þessu ári 16 millj. kr. eða helmingi meira en ríkisstj. vill vera láta. Þegar tillit hefur verið tekið til þessa, þarf að afla sjóðnum tekna, sem nema 85 millj., eða 70 vegna útgerðar og 15 vegna landbúnaðar. Þetta er hið sanna í málinu, en áætlanir ríkisstj. eru miðaðar við að gera álögurnar sem mestar. Er það auðvitað í fullu samræmi við þá höfuðstefnu stjórnarinnar að hækka skatta og tolla sem mest til þess að draga úr of miklum kaupmætti almennings. En 70 millj. til útgerðar og 15 til landbúnaðar eru gífurlega miklar uppbætur þrátt fyrir allt, munu ýmsir segja, og vissulega er það rétt. Hér er um miklar fjárhæðir að ræða, þegar þess er jafnframt gætt, að auk þessa hefur svo bátaútvegurinn bátagjaldeyriskerfið, sem gefa mun um 130 millj. kr. á ári. Ríkisstj. hefur hagað afgreiðslu þessara útgerðarmála þannig á undanförnum árum, að Alþ. hefur næstum ekkert haft með þau að gera. Bátagjaldeyrisreglurnar eru ákveðnar án samþykkis Alþ., og vegna þess hafa stjórnarandstæðingar ekki haft aðstöðu til að koma fram með neinar brtt., þegar gengið hefur verið frá þeim samningum. Enn heldur stjórnin þessum hætti með helming þeirra ráðstafana, sem gerðar eru nú fyrir útgerðina. Stjórnarandstaðan hefur ekki heldur fengið tækifæri til þess að fylgjast með athugunum og útreikningum, sem fram hafa farið á rekstri bátaflotans og frystihúsanna. Reglur um skiptingu þessa fjár úr framleiðslusjóði á milli einstakra útgerðaraðila verða því algerlega að skrifast á reikning stjórnarflokkanna. En hvernig stendur á því, að þörf getur verið á öllum þessum fjárframlögum til útgerðarinnar? Ríkisstj. heldur því fram, að orsökina sé að finna í of háu kaupgjaldi, að fólkið, sem vinnur í frystihúsunum og við fiskverkunina, og sjómennirnir beri of mikið úr býtum. Í krafti þessarar skýringar segir hún, að rétt sé að hækka tolla og söluskatt á öllum almennum vörum, að hækka verðlag þess varnings, sem hið vinnandi fólk kaupir. Þetta er ofur einfalt, þannig liggur málið við frá hálfu ríkisstj., eða eins og forsrh. segir og blöð hans: Það, sem fólkið hefur tekið um of af atvinnuvegunum, verður að taka af því aftur í hækkuðu verðlagi. Við sósíalistar höfum hins vegar haldið því fram, að öðru væri um að kenna en of háu kaupgjaldi þeirra, sem að framleiðslunni vinna. Kaup verkafólks og sjómanna hefur að vísu hækkað, en fyrst og fremst sem afleiðing af dýrtíðarstefnu stjórnarinnar. Við höfum aftur á móti bent á, að það er annað, sem veldur erfiðleikum framleiðslunnar, það er skefjalaus gróði milliliða á viðskiptum við atvinnuvegina, og því hefur stefna okkar verið sú og er enn í dag, að það, sem útgerðina sannanlega vantar sér til stuðnings, beri fyrst og fremst að taka af okurgróða milliliða þeirra, sem mest féfletta útgerðina. Deilan nú í dag um frv. ríkisstj. til stuðnings útgerðinni snýst því um það, hver á að bera byrðarnar, hver eða hverjir eiga að greiða þær 85 millj., sem samkvæmt grg. ríkisstj. þarf að leggja framleiðslunni á þessu ári umfram bátagjaldeyriskerfið og bílaskatt togaranna. Athugum lítillega viðskipti nokkurra þeirra fyrirtækja og stofnana, sem skipti eiga við útgerðina. Tökum fyrst bankana. Samkvæmt opinberri skýrslu frá Framkvæmdabankanum nam gróði bankanna og sparisjóða 57 millj. árið 1953 og 55 millj. 1954. Þessi gífurlegi gróði er nær allur hjá bönkunum, því að rekstur sparisjóðanna sýndi lítinn hagnað. Er nokkurt vit í því, að bankar landsins græði þannig ár eftir ár, á sama tíma sem aðalatvinnuvegirnir eru reknir með styrkjum? Mikinn hluta þessa gróða taka bankarnir beint af framleiðslunni, og allur skellur þessi gróði þeirra af fullum þunga á útflutningsframleiðslunni. Þegar bankarnir taka háa vexti af verzluninni, leggur hún þá strax á vörur sínar, en hækkandi vöruverð framkallar hækkandi kaup og skellur þannig á útflutningsframleiðslunni. Háir vextir bankanna á húslánum hækka auðvitað húsverð og húsaleigu, sem aftur kemur fram í hækkandi kaupi, sem bitnar á útflutningsframleiðslunni. Þannig hvílir allur gróði bankanna sem baggi á framleiðslunni. Við sósíalistar leggjum til, að á þessu ári verði bankarnir látnir greiða 25 millj. eða sem nemur hálfs árs gróða sínum í sjóð til stuðnings framleiðslunni. Tökum næst viðskipti olíufélaganna við útgerðina. Í desembermánuði s. l. var verð á hráolíu, olíu þeirri, sem bátaflotinn notar, 376 kr. hærra hér á landi en í fiskibæ í Þýzkalandi, og svipaður er verðmismunurinn í sambandi við önnur nálæg lönd. Verð þessarar olíu er um 70% hærra hér en þar. Togaraolían var 66 kr. hærri tonnið hér, eða um 20% dýrari. Samkvæmt þessum verðmun er ársnotkunin af olíu seld hér um 50 millj. kr. dýrar en í Þýzkalandi. Flutningsgjald á olíu er þó ekki hærra hingað en til Þýzkalands frá aðalolíuafgreiðslulöndunum. Engin frambærileg skýring er til á þessum mikla mismun. En það, sem almenningur sér, er, að olíufélögin hafa staðið í gífurlegum fjárfestingum og byggt upp þrefalt dýrara dreifingarkerfi og stærri tankstöðvar en hóflegt hefði verið. En olíufélögin eru óskabörn stjórnarflokkanna. Stjórnendur þeirra og eigendur eru máttarstólpar beggja stjórnarflokkanna. Nýlega hafa olíufélögin stórhækkað togaraolíu, þannig að þau munu taka um 1/3 allrar þeirrar hækkunar, sem nú á að veita togurunum samkvæmt frv. stjórnarinnar. Næstu daga verður bátaolían stórhækkuð. Olíufélögin munu því sækja sinn hluta af styrkjunum, sem nú á að veita útgerðinni, eins og þau hafa gert að undanförnu. Við sósíalistar leggjum til, að olíufélögin verði skattlögð á þessu ári um 20 millj. kr. í aukaskatt, sem renni í sjóð útvegsins, og að jafnframt verði þess gætt, að þau fái ekki að hækka verðið vegna þessa sérstaka skatts. Það er alveg óhjákvæmilegt fyrir alla þá, sem í fullri alvöru vilja hugsa um þá lausn á útgerðarmálunum, sem nú er rædd, og sjá, hvert ætlunin er að sækja þær milljónir, sem framleiðsluna vantar, að gera það undanbragðalaust upp við sig, hvar í flokki sem þeir annars standa, hvort þeir telja eðlilegra og réttlátara, að almenningur greiði þær milljónir, sem hér er rætt um, í formi hækkaðs vöruverðs eða að olíufélögin verði látin skila aftur hluta af sínum gróða. Tökum næst flutningaskipafélögin, sem rakað hafa saman fé á undanförnum árum á því að flytja framleiðslu útgerðarinnar á erlendan markað og koma aftur til baka með ýmiss konar varning fyrir andvirði þeirrar sömu framleiðslu. Á nokkrum árum hefur S. Í. S. eignazt sex góð flutningaskip eingöngu fyrir gróða af þessari þjónustu, Eimskip hefur eignazt sína stóru og dýru Fossa fyrir gróða af sömu þjónustu, og fleiri skipafélög hafa grætt vel, enda hafa þessi skipafélög notið sérstakra skattfríðinda á undanförnum árum. Við sósíalistar leggjum til, að skipafélög þessi verði látin greiða aukaskatt, sem nemur 15 millj., til stuðnings útgerðinni. Tökum vátryggingafélögin. Samkvæmt nýútkominni skýrslu frá Landsbankanum er upplýst, að vátryggingafélög, önnur en Brunabótafélag Íslands og Tryggingastofnun ríkisins, eiga í skráðum skuldabréfalánum rúmlega 60 millj. kr. í árslok 1954. Í sömu skýrslu er sagt frá því, að þessi félög hafi veitt slík skuldabréfalán á árinu 1954 sem nam rúmum 17 millj. kr., aðeins á því ári. Þessar tölur og reyndar margar aðrar sanna gróðarekstur þessara félaga. Við sósíalistar leggjum til, að þau verði skattlögð á þessu ári með sérstökum aukaskatti að upphæð 10 millj. kr. til stuðnings framleiðslunni. Auðvelt væri að benda á ýmsa fleiri aðila, sem drjúgan hagnað hafa af viðskiptum sínum við framleiðsluna, en til þess vinnst ekki tími hér. Það eru líka fleiri aðilar en þeir, sem bein skipti eiga við framleiðsluna, sem græða vel og auðveldlega gætu greitt skatt til stuðnings framleiðslunni. Ég nefni sem dæmi þá, sem mest græða á hernámsvinnunni. Eins og kunnugt er, hafa verið stofnuð nokkur félög, sem sérréttindi hafa fengið til þess að taka að sér tugmilljóna verk á vegum hernámsliðsins. Gróði slíkra verktaka er ábyggilega mikill. Það fer ekki á milli mála, að verktakafélögin, sem vinna fyrir herinn og fram undan eiga verk eins og Njarðvíkurhafnargerðina, sem talið er að muni kosta 150 millj. kr., raka að sér gróða, sem allur sleppur undan skatti. Við sósíalistar leggjum því til, að lagður verði sérstakur skattur, samtals 15 millj. kr., á alla verksamninga slíkra aðila. Samkvæmt þessum till. okkar væri hægt að afla stuðningssjóði framleiðslunnar 85 millj. kr. á þessu ári, og greiddu þá aðeins þeir þessa fjárhæð, sem sannanlega stórgræða á skiptum sínum við framleiðsluatvinnuvegina, og þeir, sem græða á hermangi. Þessar skattatillögur okkar gera þó aðeins ráð fyrir því, að lítill hluti gróða þessara aðila verði tekinn. Þessi tekjuöflun mundi ekki leiða af sér aukna dýrtíð og nýja erfiðleika eins og till. ríkisstj. en hins vegar miða að því að endurheimta nokkuð af því, sem þessir aðilar krefja ranglega til sín af þjóðarframleiðslunni. Auðvelt væri að benda á ýmsa aðra viðbótartekjustofna, án þess að ráðizt væri að hinu almenna verðlagi í landinn og þá um leið á lífskjör vinnandi fólks. Ég nefni t. d. heildsölugróðann. Blandast nokkrum manni hugur um, að mikill gróði er af heildverzlun á Íslandi? Innflytjendur eru orðnir mikils til allsráðandi um álagningu sína. Verðlagseftirlitið er ekkert nema nafnið. Skyldi vera erfitt að leggja aukaskatt á heildsölugróðann, eða væri ekki réttlátara að leita þangað með nýjar skattaálögur fremur en að íþyngja almenningi frekar en orðið er? Ég nefni enn fremur, að lagður væri á sérstakur verðbólguskattur, þar sem hluti af verðbólgugróðanum yrði tekinn í almenningsþágu. Hví skyldi t. d. ekki mega skattleggja þann mikla gróða, sem fram kemur, þegar einstakar lóðir hér í Reykjavík eru seldar fyrir 1½ millj. eða 2 millj., eins og nýleg dæmi eru til um? Slík fasteignasala er nú skattfrjáls með öllu, því að viðkomandi aðilar segjast hafa átt eignirnar í meira en þrjú ár, og þá er sölugróðinn skattfrjáls samkvæmt okkar skattalögum. Hér er um stórfelldan verðbólgugróða að ræða, sem á að skattleggjast og það miklu fremur en þurftartekjur, eins og nú er ætlunin að gera. Það geta engar deilur verið um það, að hægt er að afla þeirra tekna, sem hér er talað um að flytja yfir til framleiðslunnar. Deilan er um það, hver á að greiða það, sem á vantar. Deilan stendur einfaldlega um það, hverja á að skattleggja. Ríkisstj. heldur sér við sitt gamla heygarðshorn og vill hækka tolla á matvörum, hækka tolla á fatnaði og yfirleitt öllum nauðsynjavörum. Hún vill, að almenningur borgi það, sem framleiðsluna vantar. En við sósíalistar bendum á, að þeir, sem sannanlega hafa mergsogið útgerðina og komið hafa henni á styrkjastigið, eigi að borga. Leið ríkisstj. stefnir út í algert öngþveiti. Hennar leið þýðir 20% hækkun á öllu vöruverði í landinu, sem vitanlega þýðir hækkaða vísitölu og hækkað kaup. Það, sem leið ríkisstj. færir framleiðslunni í svipinn, verður allt aftur tekið af framleiðslunni og ríflega það, þegar líða tekur á árið. Leið okkar er sú leið, sem almenningur í landinu óskar að farin verði. Hún þýðir ekki aukna dýrtíð og kemur því að fullum notum. Því fyrr sem leið okkar sósíalista verður farin, að svipta milliliðina aðstöðu til þess að arðræna framleiðsluna, því fyrr losnar þjóðin við þá tilgangslausu og hörmulegu innanlandsstyrjöld, sem stjórnarvöldin hafa haldið uppi gegn vinnandi fólki í landinu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Er íslenzkt þjóðfélag að liðast í sundur? Svo spurði Bjarni Benediktsson, hæstv. dómsmrh., í ræðu, sem hann hélt nýlega á Varðarfundi. Það var von, að hann spyrði. S. l. 9 ár hefur Sjálfstfl. starfað ötullega að því að liða íslenzkt þjóðfélag í sundur og hefur því miður notið til þess aðstoðar þeirra manna, sem illu heilli hafa farið með forustu Framsfl. og Alþfl. Þetta er stefna kalda stríðsins, sem stjórnað er frá Bandaríkjunum og íslenzkt þjóðfélag hefur þjáðst undir í nálega áratug. Þessi stefna hefur valdið íslenzkum almenningi þungum búsifjum. Hins vegar hefur lítill hópur manna rakað saman ofsalegum gróða í skjóli hennar. Samkvæmt hagfræðilegum athugunum, sem enginn hefur vefengt, lækkaði kaupmáttur launa almennra verkamanna um 17% á árunum 1947–55, aðeins að því er tekur til þess neyzluvarnings, sem vísitalan er miðuð við. Húsaleiga hefur hins vegar hækkað svo úr öllu hófi, að ekki er sambærilegt við neitt annað. Ef aðeins er tekið tillit til neyzluvarnings, þurftu almenn verkalaun að hækka um 20% árið 1955 til þess að halda í horfinu frá 1947. Ef einnig er tekið tillit til hækkaðrar húsaleigu, þurfti kaupið að hækka um a. m. k. 30%, til þess að verkamenn hefðu sömu laun fyrir 3 stunda vinnudag og í lok nýsköpunartímabilsins. Öll stefna þeirra ríkisstj., sem með völd hafa farið s. l. 9 ár, hefur stefnt markvisst að þessari kjararýrnun hins vinnandi fólks. Hverjar hafa aðferðirnar verið? Fyrst hefur útgerðin verið skilin frá öðrum þáttum atvinnulífsins, frá vinnslu fisksins og frá verzluninni með afurðirnar. Á öðrum sviðum hefur stefnan verið sú að gefa gróðamynduninni algerlega frjálsar hendur og lausan tauminn. Verðlagseftirlitið hefur verið afnumið, húsaleigulögin afnumin. Með skipulagðri lánsfjárkreppu bankanna hafa okurauðmagninu verið sköpuð hin ákjósanlegustu skilyrði. Komið hefur verið í veg fyrir, að byggð væru íbúðarhús, nema til þess að fullnægja örlitlu broti af þörfinni. Þannig hefur íbúðarhúsaskorturinn sífellt verið að aukast og valdið hinni skefjalausu hækkun húsaleigunnar. Ef miðað er við verðlag á olíu í Vestur-Þýzkalandi, þá er verðmismunurinn á olíunni hér og þar 50 millj. kr. á ári, og má af því nokkuð marka, hver muni vera gróði olíufélaganna hér. Við þetta bætist svo gróði af benzíni, sem mun vera tiltölulega meiri. Gróði bankanna er allt að 60 millj. kr. á ári. Vátryggingafélögin og margir aðrir aðilar, sem láta útgerðinni þjónustu í té, safna óhemjugróða. Öllu þessu hefur Lúðvík Jósefsson gert rækileg skil í ræðu sinni. Síðan kemur gróðinn af fisksölunni, sem vandlega er gætt að halda leyndum fyrir þjóðinni. Allt þetta hvílir á undirstöðuatvinnuvegunum og raunar öll önnur gróðamyndun í þjóðfélaginn, verzlunargróðinn, gróði á okurstarfsemi, fasteignasölu, allur sá gróði, sem safnast á einstakar hendur í sambandi við ástandið í húsnæðismálunum, o. s. frv. Þannig sogast arðurinn af undirstöðuatvinnuvegum landsmanna í hendur milliliða á leið sinni um hringferil viðskiptalífsins. Það er af þessum ástæðum, að þau firn gerast, á sama tíma sem framleiðsla Íslendinga eykst stórkostlega og þjóðarauðurinn vex, að útgerðarmenn koma nú næstum á hverju ári og bera sig upp undan því, að atvinnurekstur þeirra sé rekinn með tapi. Og í hvert skipti hafa valdhafarnir brugðið við og lýst yfir, hver skelfing vofði yfir þjóðinni og að nú yrðu allir að fórna. En allar ráðstafanir hafa jafnan verið á kostnað hins vinnandi fólks. Fyrst kom hin mikla skattahækkun í tíð þeirrar stjórnar, sem Stefán Jóh. Stefánsson hafði forsæti fyrir, síðan gengislækkunin mikla, þegar erlendur gjaldeyrir var hækkaður í verði um 74%, þar á eftir bátagjaldeyriskerfið og loks hin mikla tolla- og skattahækkun, sem nú er verið að samþykkja og nemur yfir 200 millj. kr. samtals samkvæmt áætlun ríkisstj., sem þó er allt of lág, þar af, þegar allt er talið, 60–70 millj., sem renna beint í ríkissjóðinn gersamlega að þarflausu, eins og af eins konar áráttu Eysteins Jónssonar til þess að skattpína landsmenn. Þetta er mesta skattahækkun í þingsögunni. Er nú svo komið, að þeir skattar einir, sem lenda á almenningi, nema ekki minna en 27 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu, og eru þar ekki meðtaldir stighækkandi skattar. Þannig hefur tekizt að gera meira en tvöfalda verðlag á almennum neyzluvörum og margfalda húsaleiguna, og enn skal verðlagið skrúfað upp. Þessi styrjöld valdhafanna gegn fólkinu hefur leitt til sífelldra árekstra í þjóðfélaginu. Ef laun íslenzkra verkamanna lækka um 20–30%, þá er svo komið, að fjölskyldumenn geta ekki lifað á þeim lengur, og þá er þeim ekkert annað ráð eftir skilið en að leggja til baráttu fyrir hækkun kaupsins. En í hvert skipti, sem til kaupdeilu hefur komið, hafa valdhafarnir tekið forustuna fyrir atvinnurekendum og stundum beinlínis bannað þeim að semja um kauphækkun. Í hvert skipti hefur verið látið sverfa til stáls, hvert verkfall gert að aflraun milli stétta. Þess vegna hafa verkföllin orðið löng og hörð, hvert stórverkfallið rekið annað og staðið vikum saman og stundum mánuðum saman. Kröfur útgerðarmanna hafa ekki heldur verið teknar til greina, fyrr en þeir hafa stöðvað atvinnutækin, og þannig hefur landið verið í eins konar styrjaldarástandi langtímum saman og hin dýrmætu framleiðslutæki legið ónotuð um hábjargræðistímann. Þannig hefur hundruðum milljóna króna verið kastað á glæ. Stundum hefur herkostnaðurinn orðið engu minni eða jafnvel meiri en kauphækkunin eða stuðningurinn við útgerðina hefur numið á heilu ári. Í þetta skipti var bátaflotinn stöðvaður í þrjár vikur. Tugum milljóna króna var sóað til einskis. Í þetta skipti mun ástæðan aðallega hafa verið refskák milli stjórnarflokkanna. Þjóðinni verður að blæða, og miklum verðmætum er sóað, eins og í hverju öðru stríði. Þetta er ágæt spegilmynd af þeirri vitfirringu, sem auðvaldsskipulagið er orðið hér á landi undir forustu þeirra afturhaldsstjórna, sem farið hafa með völd í nærri áratug. Þannig er farið að því að liða íslenzkt þjóðfélag í sundur. Þetta er stefna kalda stríðsins, sem er amerísk stefna í efnahagsmálum og öll miðuð við hernaðar- og yfirdrottnunarþarfir bandaríska auðvaldsins. Ísland hefur verið gert að tilraunasvæði þessarar stefnu með þeim árangri, að það er að glata efnahagslegu sjálfstæði sínu og mun glata því með öllu, ef svo heldur fram. Þjóðin hefur ekki aflað fyrir því, sem hún hefur eytt, með eigin framleiðslutækjum, þrátt fyrir það að framleiðslan hefur stóraukizt og kaupmáttur launanna samtímis rýrnað um 20–30%. Svo óskapleg hefur sóunin verið, sem leitt hefur af þessari helstefnu og atferli hinnar forríku yfirstéttar. Og þetta hefur verið notað til þess að reyna að telja kjark úr íslenzku þjóðinni, til þess að telja henni trú um, að hún geti ekki staðið á eigin fótum og því ekki komizt af án hernámsframkvæmda og amerískrar aðstoðar og afskipta. Og tilgangurinn á bak við allt þetta er að tryggja sér Ísland sem árásarstöð í því kjarnorkustríði, sem er yfirlýst stefna Bandaríkjanna að heyja gegn Sovétríkjunum. Um það verður nú ekki lengur deilt, hvað yfir Íslandi vofir, ef til styrjaldar kemur. Ein vetnissprengja megnar að gereyða allri byggðinni við Faxaflóa. Um það verður ekki heldur deilt, að Bandaríkin ætla sér að hefja árásir með kjarnorku- og vetnissprengjum, ef í odda skerst. Það er yfirlýst stefna Bandaríkjastjórnar sjálfrar. Um hvað er þá deilt? Það er blátt áfram deilt um það, hvort við eigum að fórna íslenzku þjóðinni fyrir auðvald Bandaríkjanna. Maður kinokar sér við að trúa því, að um slíka hluti skuli þurfa að deila á Íslandi. Þó virðist ekki vera hægt að komast fram hjá þeirri staðreynd. Og nú beini ég orðum mínum til hvers einstaks Íslendings, hvar í flokki sem hann stendur, og spyr: Er ekki kominn tími til fyrir þjóðina að grípa í taumana? Stjórnarflokkarnir viðurkenna, að skattahækkanirnar miklu séu ekki nema bráðabirgðalausn, og er það hverju orði sannara. Hitt er þó allur sannleikurinn, að þetta er engin lausn, heldur reyrir þann hnút enn fastar, sem verið er að herða að hálsi íslenzks atvinnulífs. Í hvert skipti, sem gripið hefur verið til slíkra ráðstafana, hefur það haft í för með sér verðhækkanir, sem hafa gert miklu meira en að éta upp þann stuðning, sem útgerðin hefur fengið. Í þetta skipti munu stórfelldar verðhækkanir dynja yfir, varla minna en um 20% almenn verðhækkun á aðfluttum vörum auk mikillar verðhækkunar á innlendum vörum, einungis af völdum þessara skatta. Allar slíkar verðhækkanir auka gróðamyndunina. Með þessu er verið að gera tilraun til þess að ræna öllum kjarabótunum, sem verkamenn náðu í vor. Verkalýðssamtökin hljóta því að risa til varnar að nýju. Sú staðhæfing, að kauphækkanirnar í vor eigi sök á þessum ráðstöfunum, er svo mikil firra, að furðulegt er, að slíkt skuli kinnroðalaust borið á borð fyrir vitiborna menn. Þegar kaup lækkar um 20–30% og aðeins lítill hluti þessarar kauphækkunar vinnst aftur, hvernig er þá hægt að halda því fram, að kauphækkun eigi sök á vandkvæðunum? Hvernig getur lækkandi kaupgjald átt sök á verðþenslu í þjóðfélaginu? Öll kauphækkunin í vor, verkamönnunum til handa, mun ekki hafa numið hærri upphæð, miðað við eitt ár, en sem svarar 30–40% þeirra skatta, sem nú er verið að leggja á. Olíuhringarnir einir saman mundu leikandi geta greitt þessa kauphækkun alla af tveggja ára gróða. Greiðsluafgangur ríkissjóðs nálgast það að nema sömu upphæð og öll kauphækkunin í vor. Ég miða hér við dagkaup. Og aðeins lítill hluti kauphækkunarinnar lendir á útgerðinni. Jafnvel formaður Framsfl. lýsir því yfir í áramótagrein sinni, að kenningin um, að kauphækkanirnar eigi sök á verðþenslunni, sé firra ein og fjarstæða. Hver heilvita maður veit, að hin skefjalausa verðhækkun er orsök kauphækkunarinnar, en ekki öfugt. Hin mikla rýrnun á kaupmætti launanna er bein afleiðing þeirrar stefnu, sem styðst við erlenda hagsmuni og hagsmuni þess hluta íslenzka auðvaldsins, sem er í beinustum tengslum við hið erlenda vald. Bezta dæmið um það, til hvers ófarnaðar þessi stefna hefur leitt, er ástandið í húsnæðismálunum. Það gerðist samtímis, að húsaleigulögin voru afnumin og húsbyggingar takmarkaðar mjög. Þetta hefur leitt til einhvers hömlulausasta okurs á húsnæði og lánsfé til húsabygginga, sem þekkist á byggðu bóli. Þegar mörg heimili þurfa að greiða helming launa sinna fyrir húsnæði, þá er þar komin ein augljósasta skýringin á því, að það skuli gerast samtímis, að menn skuli verða að leggja hart að sér 11 stundir á dag til þess að geta séð heimili sínu farborða og undirstöðuatvinnuvegurinn samt sem áður rekinn með tapi, þrátt fyrir það að framleiðsluafköst íslenzka fiskiflotans eru einhver hin mestu í heimi. Í sambandi við hernámið hafa skapazt náin tengsl milli amerísks og íslenzks auðvalds, og þar er ein helzta rótin að hinu sjúklega ástandi íslenzks atvinnulífs. Hernámsframkvæmdirnar hvíla eins og martröð á íslenzku atvinnulífi, svo að stefnt er að eyðingu byggðarinnar á mörgum stöðum á landinu. Sníkjulíf auðugasta hluta íslenzku burgeisastéttarinnar gegnsýrir allt þjóðlífið með þeirri spillingu, sem blasir við hverjum manni og orðið er eitt mest áberandi einkenni daglegs lífs á Íslandi. Stjórnarflokkarnir segja, að þessi skattahækkun, sem nú er verið að samþykkja, sé aðeins bráðabirgðaráðstöfun. Hver á þá að verða frambúðarlausn stjórnarflokkanna? Ekki er vitað, að þeir hafi komið auga á nema eina leið, og það er ný gengislækkun, sem þeir munn telja gagnslausa án kaupbindingar, og til þess þarf að efla ríkisvaldið. Slíkt verður ekki framkvæmt nema með ofbeldisráðstöfunum. Þetta er það, sem vakir fyrir hæstv. dómsmrh. í ræðum hans um nauðsynina á styrkingu ríkisvaldsins. Ég veit, að það má heita einróma álit verkamanna, að nú sé kominn tími til að rísa til varnar, og nú þarf að gera meira en að leggja til verkfalls fyrir hækkuðu kaupi, til þess að dugi. Nú ætti það að vera ljóst hverjum manni, að það dugir ekkert minna en að hið vinnandi fólk taki höndum saman til þess að taka stjórnartaumana í sínar hendur. Þetta er nú að verða almenningi ljóst, og það hefur risið sterk alda í öllum andstöðuflokkum íhaldsins, sem krefst slíkrar samfylkingar. Frumkvæði Alþýðusambandsins um að koma af stað viðræðum milli andstöðuflokka íhaldsins um samstarf og stjórnarmyndun hefur fengið einróma undirtektir meðal fólksins um land allt. Í stefnuyfirlýsingu Alþýðusambandsins, sem lögð hefur verið fram sem umræðugrundvöllur, eru öll þau meginatriði, sem Sósfl. hefur barizt fyrir á undanförnum árum: Uppsögn hernámssamningsins og brottför hersins, kaup á allt að 20 togurum til landsins og undirbúningur að smíði margra vélbáta, fiskvinnsluaðstaða vélbátaflotans verði stórbætt og fiskiðjuver reist, breytt verði um stefnu bankanna og vextir lækkaðir, ríkið taki útflutning sjávarafurða í sínar hendur og gróðinn á innflutningnum takmarkaður með róttækum ráðstöfunum, hafið verði mikið átak í húsnæðismálunum og stefnt að því, að húsaleiga þurfi ekki að vera hærri en 10% af launum. Í stuttu máli: Ráðstafanir til þess að koma íslenzku atvinnulífi á réttan kjöl, sporna við verðþenslu og ofsagróða milliliða, tryggja öllum Íslendingum atvinnu við íslenzk framleiðslustörf, tryggja verðgildi launanna og bætt kjör hins vinnandi fólks, tryggja það, að framleiðslan geti haldið áfram óslitið og ótrufluð. Verkalýðsfélögin um allt land hafa fagnað þessu frumkvæði Alþýðusambandsins af heilum hug og lýst samþykki sínu við stefnuyfirlýsingu þess. Meðal annars vinnandi fólks til sjávar og sveita hefur það einnig vakið fögnuð. Eitt bezta dæmið um undirtektir almennings er hinn fjölmenni fundur, sem fulltrúaráð verkalýðsfélaganna í Reykjavík hélt fyrir viku, þar sem fulltrúar frá öllum andstöðuflokkum íhaldsins töluðu og voru á einu máli um nauðsyn vinstri fylkingar í landinu, er hefði nána samvinnu við verkalýðssamtökin. Sósfl. hefur lýst samþykki sínu við stefnuyfirlýsingu Alþýðusambandsins. Framsfl. og Alþfl. hafa hins vegar ekki svarað, en á sama tíma hafa hægri menn Alþfl. og Framsóknar setið að samningum um að skipta á milli sín kjördæmunum og styðja hvor annan á víxl í kosningum, sem efnt yrði til í sumar. Um þessa ráðstöfun á kjósendum flokkanna mun þegar hafa náðst samkomulag, án þess að enn væri minnzt á stefnumál. Það kemur fyrst í annarri röð hjá þeim herrum. Þetta er tilraun til þess að sundra fylkingum vinstri kjósenda á Íslandi og getur því í reynd ekki orðið annað en þjónusta við íhaldið. Allir vita, hversu vonlaust verk það væri fyrir slíka fylkingu að fá nokkra aðstöðu til stjórnarmyndunar á eigin spýtur að kosningum loknum. Þetta vita þeir líka bezt sjálfir, því að bæði Framsókn og hægri menn Alþfl. búast við tapi. Samt hafa þeir hugsað sér að lýsa því yfir, að samstarf við Sósfl. komi ekki til mála. Af þessu mega allir sjá, í hverju bragðið á að vera fólgið. Eftir slíkar kosningar væri bersýnilegt, að ekki kæmi nema tvennt til mála: stjórnarmyndun með Sósfl. eða íhaldinu. Samstarf við Sósfl. ætla þeir að útiloka fyrir fram. Þá er aðeins eitt eftir skilið, ný samstjórn með íhaldinu. Og þá yrði sagt við fólkið: Sjáið þið nú til, einhver stjórn verður að vera í landinu. Við verðum að halda áfram að gera út. Ekki verður unnið með Sósfl., þess vegna verðum við að vinna með íhaldinu. Þess vegna verðum við að lækka gengið, hefta frelsi verkalýðsfélaganna, með öllu því, sem því fylgir, o. s. frv. Um aðra stefnu er ekki hægt að fá samkomulag. - Og nú mundu vera 4 ár til stefnu. Það er hægt að gera ýmsa hluti að afloknum kosningum, sem ekki er hægt að gera fyrir kosningar. Þetta er sama bragðið sem leikið hefur verið hverjar kosningar eftir aðrar, svo að almenningur ætti að vera farinn að átta sig, enda held ég, að nú séu flestir Íslendingar sammála þeim orðum Einars Olgeirssonar, að sá, sem ekki vill myndun vinstri stjórnar fyrir kosningar, ætlar sér að vera með í íhaldsstjórn eftir kosningar. Fyrir kjósendur hægri manna í Alþfl. ætti það að vera augljóst, að stuðningur við Framsókn undir slíkum kringumstæðum gæti ekki orðið annað en beinn stuðningur við íhaldið. Alþingi er nú þannig skipað, að þeir, sem þangað hafa komizt á atkvæðum vinnandi manna til sjávar og sveita, eru þar í meiri hluta. Það er því ekki eftir neinu að bíða fyrir þá, sem raunverulega vilja undanbragðalaust samstarf alþýðunnar í landinu og vinstri ríkisstj. á þeim grundvelli. Það er hægt að gera strax. Afstaða manna til stjórnarmyndunar nú er því prófsteinninn á það, hvort þeir vilja raunverulega vinstri stjórn eða ekki, hvort þeim er alvara, þegar þeir segjast vera andstæðingar íhaldsins, eða hvort þeir fara með fals eitt. Í öllu falli má það ekki koma fyrir, að þegar til kosninga kemur, hvenær sem það verður, gangi fulltrúar alþýðunnar sundraðir til þeirra. Það er lífsnauðsyn fyrir íslenzka alþýðu og raunar fyrir íslenzku þjóðina alla að breyta skipan Alþingis, svo að þar verði raunverulegir vinstri menn í meiri hluta, sem gangi heils hugar til samstarfs við alþýðusamtökin. Það verður að lýsa hvern þann varg í véum, sem reynir að koma í veg fyrir það samstarf eða skerast úr leik. Og hvenær sem íslenzk alþýða verður kvödd að kjörborðinu, þá verður hún að sýna það, svo að ekki verði um villzt, að hún þolir engum það, að hann setji pólitíska braskhagsmuni sína ofar heildarhagsmunum alþýðunnar og þeirri einingu hennar, sem er nauðsynleg til þess að sigra afturhaldsöflin. Barátta Sósfl. í áratug hefur borið ávöxt í þeirri sterku samstarfs- og samfylkingaröldu, sem nú er að risa. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því, hvaða afstöðu sem menn annars hafa til Sósfl., að framtíð þessarar hreyfingar, sem heill Íslands er undir komin, fer fyrst og fremst eftir styrkleika hans. Alþýðan hefur reist þessa öldu með því að fylkja sér um þá stefnu, sem Sósfl. hefur alla stund barizt fyrir. Nú vantar aðeins herzlumuninn, til þess að dugi til þess að bjarga þjóðinni úr niðurlægingu 10 ára óstjórnar. Hvenær sem kosningar verða, verður fólkið því að fylkja sér um Sósfl. og aðra þá, sem verða í bandalagi við hann um stefnu Alþýðusambands Íslands. Það mun verða sá herzlumunur, sem dugir.



Herra forseti. Þegar maður kemur hér inn í eldhús hæstv. ríkisstj. til að gera þar dálitla hreingerningu, liggur við, að manni fallist hendur. Svo mikið er verkefnið, að þess er enginn kostur að gera því viðhlítandi og verðug skil á stuttri stundu. Þó skal þess freistað að drepa niður hér og þar. Verður þá fyrst fyrir að renna augunum á það góðgæti, sem stjórnin hefur verið að matreiða síðustu víkurnar og loks var á borð borið nú á laugardaginn var. Eru það tveir réttir, og hefur yfirbrytinn, hæstv. forsrh., haft veg og vanda af öðrum, en fyrsti matsveinn, hæstv. fjmrh., einkum séð um hinn. Gefst nú landslýð á að bragða, hversu gómsætir eru réttirnir. Hér er um að ræða lagafrv. tvö, og er annað þeirra, hið minna, raunar þegar orðið að lögum, en hitt er enn til meðferðar í Nd. Hér er í stuttu máli um það að ræða, samkvæmt áætlunum ríkisstj. sjálfrar, að leggja um 200 millj. kr. nýja skatta á þjóðina. Skal fjórðungur þess fjár renna í ríkissjóð, en um 3/4 í svonefndan framleiðslusjóð, sem einkum er það hlutverk ætlað að greiða sönnuð og ósönnuð töp togara, vélbáta og hraðfrystihúsa. En eins og færðar hafa verið sönnur á í umr. á Alþingi síðustu daga, er hér ekki aðeins um 200 millj. kr. álögur að ræða, heldur eru áætlanir stjórnarinnar auðsjáanlega allt of lágar, og verða þessir nýju skattar naumast lægri en 240–250 millj. Hér er því um að ræða skatt, sem nemur um 1500 kr. á hvert mannsbarn í landinu, eða nær 7500 kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. En leggst þetta ekki einkum á þá ríku og tekjuháu, á auðfélög og aðra þá aðila, sem beinlínis hafa grætt stórfé á verðbólgunni? Eru peningarnir ekki teknir þaðan, sem þeir eru mestir fyrir? Nei, svo vísdómslega er öllu ráðstafað, að allt eru þetta neyzluskattar og beinar hækkanir á vörum, sem allur almenningur er neyddur til að kaupa eða verður að borga að langmestu leyti í einni eða annarri mynd. Stórkostlegastur er 9% skattur, sem lagður er á nær allar innfluttar vörur í viðbót við söluskatt og alla aðra tolla og skatta, sem fyrir eru. Þá er tekið nýtt aukagjald (3%) af innlendri framleiðslu og þjónustu. Þetta hvort tveggja jafngildir því, að söluskatturinn hafi verið um það bil tvöfaldaður, enda á þetta gjald samkvæmt áætlunum ríkisstj. að nema 150 millj. til ársloka, en verður vafalaust allmiklu hærra. Þá er álag á vörumagnstoll hækkað nokkuð og álag á verðtoll nær tvöfaldað. Hækkaður er tollur á innlendum iðnaðarvörum með 40% álagi á gjald það, sem áður var innheimt. Innflutningsgjald af benzíni hækkar um 20 aura á lítra, skattur af bifreiðum og bifhjólum er tvöfaldaður og innflutningsgjald af hjólbörðum og gúmmíslöngum tvöfaldað. Loks fá húsmæður alveg sérstakar vinarkveðjur frá ríkisstj., því að auk þeirra stórfelldu verðhækkana, sem koma á allan innflutning, skal leggja 30% aukagjald á flestar tegundir búsáhalda og nýja og þurrkaða ávexti. Sama gjald kemur einnig á smíðatól og verkfæri. Eins og hverjum manni má verða ljóst af þessum tölum, þótt mjög sé hér stiklað á stóru, hlýtur af þessum gífurlegu álögum að leiða óstöðvandi verðbólgu með áframhaldandi víxlverkunum á kaupgjald og verðlag. Er og auðsætt, að þessar ráðstafanir reynast framleiðslunni skammgóður vermir og innan fárra mánaða verður allt efnahagskerfið hálfu meira úr skorðum gengið en þegar er orðið. Traustið á gjaldmiðlinum var veikt áður, nú mun það með öllu hverfa. Við stjórnarandstæðingar höfum sýnt fram á það í umræðum um þessi mál undanfarna daga, að ekki sé þörf þeirrar auknu skattheimtu ríkissjóði til handa, sem nú er knúin í gegn. Eins og mörg undanfarin ár eru flestir helztu tekjuliðir á fjárlagafrv. tvímælalaust of lágt áætlaðir, beinlínis í því skyni, að ríkisstj. hafi sem allra mestar umframgreiðslur til ráðstöfunar að eigin geðþótta. Það teljum við þarflaust og raunar ósið. Við höfum því lagt til, að tekjuáætlunin verði leiðrétt, og lítum svo á, að ríkissjóður hefði ekki þurft auknar tekjur, til þess að hægt væri að afgreiða hallalaus fjárlög. Því verður ekki neitað, að sjávarútvegurinn býr nú við þröngan hag og óhjákvæmilegt er að gera ráðstafanir til að rétta hlut hans, Hallarekstur báta- og togaraflotans stafar af tvennu: hinni almennu verðbólgu, sem stjórnarstefna undanfarinna ára á meginsök á, og þó ekki síður hinu, hve margar afætur raka til sín gróða á kostnað framleiðslunnar. Hitt er fásinna, sem málpípur Sjálfstfl. og sumir útvegsmenn halda fram, að orsökin sé sú, að sjómenn beri of mikið úr býtum, en þá kenningu las ég m. a. í Morgunblaðinu s. l. föstudag. Hversu þetta er mikil blekking, sést bezt á því, að togaraeigendur töldu sig þurfa 6500 kr. á úthaldsdag hvers togara, til þess að reksturinn bæri sig. Mun láta nærri, að það samsvari kaupi allrar áhafnar skipsins. M. ö. o.: Þá fyrst, ef allir skipverjar ynnu algerlega kauplaust allan ársins hring, mundi útgerðin nálgast það að bera sig. Væri kaup sjómanna lækkað um helming, hrykki það engan veginn til. Það væri stórtap á togurunum samt. Nei, það er einhvers staðar annars staðar en í of háu kaupi sjómanna, sem orsaka hallarekstrarins er að leita. Við þjóðvarnarmenn viðurkennum, að útflutningsframleiðslan á við erfiðleika að etja og skylt er að rétta hlut hennar. En það verður ekki gert á varanlegan hátt með beinum styrkjum, jafnvel þótt peningarnir væru fengnir á annan og skaplegri hátt en þann, sem stjórnarflokkarnir leggja nú til, en þar er sannarlega valin versta og vitlausasta leiðin. Hér þarf að leita dýpra og grafa fyrir rætur meinsins. Hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, sem talar hér á eftir, mun gera grein fyrir stefnu okkar þjóðvarnarmanna í þessum málum, og bið ég hlustendur að bera þær till. saman við skattpíningar- og styrkjavitleysu hæstv. ríkisstj. Sá maður mun nú vandfundinn, hvort sem leitað er meðal stjórnarandstæðinga eða stjórnarsinna, að hann viðurkenni ekki, hátt eða í hljóði, að efnahagslíf okkar Íslendinga er sjúkt. Sóttin elnar stöðugt, og hinar svokölluðu lækningatilraunir hafa allt til þessa ýmist reynzt kák eitt eða verra en það. Sumar þeirra hafa verkað sem olía á eld. Sjúkdómseinkennin eru glögg og hverju mannsbarni kunn. Hagkerfið er að sporðreisast og allt að steypast á kaf í svelg verðbólgu og dýrtíðar. Allir þykjast vera andvígir þessari þróun og leggja réttilega á það áherzlu, að hún hljóti að leiða yfir þjóðina algert fjárhagshrun. Síðan skilur leiðir. Menn deila hart um það, hverjum þetta ástand sé að kenna, hverjir beri meginábyrgðina. Þá eru ekki síður skiptar skoðanir um hitt, hvernig eigi að mæta þessum vanda, hvaða ráðstafanir beri að gera til að komast upp úr feninu. Ég vík fyrst að fyrra atriðinu, hverjar séu meginorsakir ófarnaðarins og hverjir beri höfuðábyrgð á verðbólgustefnunni. Hæstv. ríkisstj. og málpípur hennar á fundum og í blöðum eru ekki í vandræðum með að finna sökudólginn. Einkum hafa talsmenn Sjálfstfl. sig þar mjög í frammi og láta ekkert tækifæri ónotað til að fræða landslýðinn á því, að öllu böli valdi heimtufrekja og óbilgirni verkamanna, sjómanna og annarra launastétta, sem séu að sliga atvinnuvegina með kröfum sínum um allt of hátt kaup. Hinir æðstu valdamenn hafa dyggilega stundað þá iðju að ausa sér yfir hið vinnandi fólk og kenna því um vöxt verðbólgu og dýrtíðar og flest annað, sem aflaga fer í þjóðlífinu. Þykir einkar vel við eiga að boða þessa kenningu við hátíðleg tækifæri, þegar enginn er til andsvara, svo sem í landsföðurlegum útvarpsboðskap á þjóðhátíðardaginn og um áramót. Og gjarnan er klykkt út með beinum hótunum um, að allt skuli aftur tekið af hinu vinnandi fólki, ef það skyldi freista þess að rétta hlut sinn í flóði dýrtíðarinnar, og jafnvel meira til, hagur þess skuli gerður enn verri en hann áður var. Þarna er sökudólgurinn fundinn samkvæmt gamalkunnri forskrift frá Adolf sáluga Hitler, sem kenndi Gyðingum um allt hið illa, sem þýzku þjóðina hrjáði. Það eru alþýðustéttirnar, segja þessir menn, fólkið, sem með vinnu sinni ber uppi þjóðfélagið og framleiðir verðmætin, - það er þetta fólk og heimtufrekja þess, sem veldur dýrtíðinni og sligar atvinnuvegina. Þá gegnir víst eitthvað öðru máli um blessaða milliliðina, þessa fórnfúsu og göfuglyndu þjóðfélagsþegna, sem miða allt starf sitt við þjóðarhag og dettur aldrei í hug að taka eyrisvirði af neinum umfram það, sem brýnasta nauðsyn krefur. Þar eru nú ekki maðkarnir í mysunni. Eða hefur ekki sjálfur dómsmrh. landsins, annar aðalforingi Sjálfstfl., sannað það í snjallri ræðu á Varðarfundi, síðan birtri með breyttu letri í Morgunblaðinu, að framfarir á Íslandi hafi vaxið í réttu hlutfalli við fjölgun og bætta aðstöðu milliliðanna? Rökrétt ályktun þessarar sagnfræðikenningar hlýtur að vera sú, að því fleiri sem milliliðirnir séu og því betri aðstöðu sem þeir hafi, því meiri verði velmegun þjóðarinnar. Við skulum nú athuga lítillega þessar kenningar íhaldsforkólfanna. Þess er ærin þörf, ef gera á sér grein fyrir eðli núverandi stjórnarstefnu, þar sem ekki verður annað séð en hún byggist í megindráttum á fyrrgreindu viðhorfi til milliliða og auðstétta annars vegar og alþýðustétta hins vegar. Í nær 17 ár samfellt hefur Sjálfstfl. verið aðili að stjórn landsins og jafnan haft sterka aðstöðu til áhrifa á efnahagsþróunina. Mikinn hluta þess tíma hefur Framsfl. einnig átt fulltrúa í ríkisstj. Þessir tveir flokkar hafa öll þessi ár haft yfirgnæfandi meiri hluta þm. að baki sér, enda þótt þeir hafi báðir verið að tapa fylgi með þjóðinni. Stefna þessara tveggja flokka hefur því mótað efnahagsþróunina nú um langt skeið, og þeir bera höfuðábyrgð á henni, hvernig sem þeir reyna að skella skuldinni á aðra, þegar afleiðingarnar af óstjórn þeirra eru orðnar lýðum ljósar í öllum sínum nöturleik. Stjórnarflokkarnir og þeir einir höfðu í höndum sér að gera í tíma þær ráðstafanir, sem komið gátu í veg fyrir verðþenslu, en þeir létu það ógert. Þeir gerðu hins vegar aðrar ráðstafanir, sem hver viti borinn maður hlaut að sjá að leiða mundu til stóraukinnar verðbólgu og stuðluðu beinlínis að hruni íslenzks gjaldmiðils. Ég mun ekki að þessu sinni rekja þá sögu langt aftur í tímann, enda hefur það oft verið gert áður, bæði af mér og öðrum, en læt nægja að stikla á stóru um afrekaskrá núverandi ríkisstj., þeirrar er mynduð var sumarið 1953 undir forsæti Ólafs Thors. Eitt af því, sem ríkisstj. og þá einkum ráðh. Sjálfstfl. lögðu ríka áherzlu á í árdaga þessarar stjórnar, var aukið frelsi í verzlun og framkvæmdum. Og svo ljómaði dagur þess frelsis, sem íhaldið hafði heitið þjóðinni. Leystar voru nálega allar þær hömlur, sem nokkuð höfðu haldið niðri hóflausri álagningu. Alls konar varningur var gegndarlaust keyptur fyrir dýrmætan gjaldeyri þjóðarinnar, þarflaus jafnt sem þarfur. Og þar sem gróði innflytjenda og milliliða var einatt mestur á margvíslegu fánýtu dóti og glingri, var innflutningur hvers kyns óþarfa gegndarlaus. Brátt kom í ljós, hvers konar frelsi það var, sem íhaldið barðist fyrir. Það var frelsi milliliða og annarra gróðamanna til að leggja skatta á almenning, frelsi þeirra til að hagnýta gjaldeyri landsmanna til aukinna fríðinda og forréttinda sér til handa. Það var frelsi auðsins á kostnað vinnunnar, frelsi afætunnar á kostnað hins starfandi manns. Að sjálfsögðu sýndi það sig áður en langt leið, sem allir máttu raunar vita fyrir, að hér var ekki um neitt varanlegt viðskiptafrelsi að ræða. Útflutningnum var haldið í viðjum eins og áður, og þegar gjaldeyririnn var upp étinn, tóku við raunverulegar gjaldeyrishömlur á ný, að þessu sinni í höndum bankanna, þar sem Sjálfstfl. ræður lögum og lofum. En miklum dýrmætum gjaldeyri hafði verið sóað í hvers kyns óþarfa. Í stað þess að beina fjármagninu til framleiðslunnar hafði því í vaxandi mæli verið beint í verzlun og brask. Enda þótt kaupa þurfi árlega 2–3 togara til landsins til þess eins að viðhalda flotanum, hefur enginn nýr togari verið keyptur í 7 ár. Svo fast er að þessum atvinnutækjum sorfið, að togari er nú ekki talinn bera sig, nema hann fái allt kaup áhafnarinnar greitt úr ríkissjóði. Aflar þó hver togari gjaldeyris, sem nemur árlega 11–12 millj. kr. að útflutningsverðmæti. En þeir, sem verzla með þann gjaldeyri, sem fyrir aflann fæst, og þeir, sem selja togurunum nauðsynjavörur til rekstrarins, virðast ekki vera á nástrái. Þar sést frelsi íhaldsins í sinni réttu mynd. Sjávarútvegurinn, stærsti burðarás atvinnulífsins, er mergsoginn, unz hann er að sligast, og þá er fleygt í hann ölmusum, eins og hann væri ómagi á þjóðarheimilinu. En stjórnarherrarnir þykjast eiga svör við þessu. „Ekki er þetta mér að kenna,“ segir í kvæðinu. Það er nú síður en svo að dómi sjálfstæðisforkólfanna og fylgifiska þeirra, að einokunarpostular útflutningsins, verðbólgubraskarar og hermangarar eigi hér á nokkra sök, þaðan af síður stefna ríkisstj. í efnahagsmálum. Allt á þetta að vera hóflausum kröfum sjómanna og verkamanna að kenna. Ég veit, að sá söngur verður sunginn af stjórnarliðum hér í þessum umræðum. Þeir munu segja, eins og þeir hafa gert hér á Alþ. undanfarna daga, að þessar 250 millj., sem nú á að taka af þjóðinni í nýjum sköttum og tollum ofan á alla súpuna, sem fyrir er, séu óhjákvæmileg skattheimta vegna þeirrar kauphækkunar, sem varð eftir verkfallið á liðnu vori, og þar með þykjast þeir hafa gert hreint fyrir sínum dyrum. Hvað er nú satt í þessu? Furðulítið, þegar nánar er að gáð. Málsvarar ríkisstj. halda því fram, að fyrir verkfallið í vor sem leið hafi verið komið á eitthvert jafnvægi í verðlagsmálum, sem síðan hafi verið rofið að tilefnislausu af verkalýðssamtökunum. Sannleikurinn er sá, að dýrtíðin hélt áfram að vaxa bæði 1953 og 1954 og kaupmáttur launa rýrnaði að sama skapi. Ríkisstj. gerði harla lítið til að hafa hemil á verðlaginu, og sumar ráðstafanir hennar höfðu beinlínis áhrif í þá átt að auka dýrtíðina. Jafnvægið fólst einungis í því, að kaupgjald hélzt að mestu óbreytt þrátt fyrir rýrnandi kaupmátt krónunnar. Rannsóknir sýndu, að á s. l. vetri hafði kaupmáttur launa verkamanns minnkað um 17% frá því, sem hann var fyrir 8 árum, og var þá ekki reiknað með húsaleigukostnaði, en allir vita, að hann hefur aukizt gífurlega og vafalaust miklu meira en nokkur annar hinna stærri kostnaðarliða. Það hlaut að vera hverjum manni ljóst, nema þá ríkisstj., að verkamenn og aðrir launþegar gætu ekki horft á það endalaust án þess að hafast eitthvað að, að kaupmáttur launa þeirra minnkaði, á sama tíma og þjóðartekjurnar fóru þó vaxandi. Allir heilskyggnir menn hlutu að sjá, að ekki yrði spyrnt við því til lengdar, að launastéttirnar reyndu að velta dýrtíðaröldunni af herðum sér með einhverju móti. Eina skynsamlega úrræðið var að sjálfsögðu að þrýsta niður dýrtíðinni og auka þar með kaupmátt launanna. Við þjóðvarnarmenn börðumst af alefli fyrir því, að sú leið yrði farin, álagning yrði minnkuð og komið á öflugu verðlagseftirliti, söluskattur lækkaður og aðrar ráðstafanir gerðar til að lækka verðlag og klifra niður dýrtíðarstigann. Slíkar ráðstafanir hefðu ekki aðeins orðið launþegum varanleg kjarabót, heldur einnig reynzt stuðningur við framleiðsluna. Við lögðum áherzlu á það, að eins og nú væri háttað stjórnarfari í þessu landi, mundu allar kauphækkanir hverfa á skammri stundu í gin verðbólgunnar og reynast engin varanleg bót launþegum, stjórnarherrarnir hefðu hótað því, að allt skyldi aftur tekið, sem áynnist í verkfalli alþýðustéttunum til handa, og þeir mundu vissulega standa við þau orð. Þessi stefna, niðurfærslustefnan, sem flestir munu sjá nú að var hin eina rétta, fékk næsta daufar undirtektir. Frv. okkar þjóðvarnarmanna um lækkun verðlags og verðlagseftirlit fékkst ekki tekið á dagskrá hér á Alþingi. Ríkisstj. sinnti engu öllum aðvörunum okkar og ábendingum. Af fyllsta ábyrgðarleysi lét hún skeika að sköpuðu og hafðist ekki að. Tillögur okkar fengu ekki heldur þann stuðning úr öðrum áttum, sem hefði mátt vænta. Nú eru afleiðingarnar komnar í ljós og mjög í samræmi við það, sem við var að búast í landi, þar sem stjórnarfarið mótast af fulltrúum auðhyggjumanna og verðbólgubraskara. Það var vitanlegt, að sú almenna kauphækkun í krónutölu, sem varð á síðasta ári, hlaut að leiða af sér nokkra hækkun, bæði á vöruverði og ýmiss konar þjónustu. En sú gífurlega verðþensla, sem síðan hefur orðið á flestum sviðum og tekur nú stórfellt stökk fyrir atbeina stjórnarinnar, er miklu meiri en svo, að hún verði með nokkru móti réttlætt á þann hátt. Kauphækkunin í fyrra hefur beinlínis verið notuð sem skálkaskjól til hvers konar verðhækkunar, sem á sér litla stoð í kaupi verkamanna eða annarra launþega. Jafnframt hefur það gerzt, að sömu mennirnir sem áttu engin orð nógu sterk til að fordæma og bannfæra tilraunir almennings til að rétta hlut sinn í dýrtíðarflóðinu hafa ekki einungis setið auðum höndum án þess að sporna við þessari þróun, heldur beint og óbeint hvatt til verðhækkana á fjölmörgum sviðum og átt að þeim frumkvæði. Svo koma málsvarar þess flokksins, sem þyngsta ábyrgð ber á verðbólgunni, flokksins, sem óvirðir heiti sjálfstæðisins með því að bendla það við pólitískt hlutafélag braskara og fjármálaspekúlanta, og bera það blákalt fram, að alþýðusamtökin og launastéttirnar eigi sök á þeirri verðbólguöldu, sem nú skellur á þjóðinni. Vita það þó bæði sjálfir þeir og allir aðrir, að öfugþróun efnahagsmálanna er fyrst og fremst sök þeirrar stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið á undanförnum árum og Sjálfstfl. hefur fyrst og fremst mótað, að vísu með leiðtoga Framsfl. á eftir sér í bandi, en áreiðanlega gegn vilja mikils meiri hluta kjósenda þess flokks. Öll reynsla síðustu mánaða sannar ljóslega, að kjarabarátta almennings, sú er beinist að hækkun kaups, er engan veginn einhlít og veitir lítinn varanlegan ávinning, þegar þau öfl ráða mestu um stjórn landsins, sem berjast fyrir hagsmunum allt annarra aðila. Alþýðustéttirnar hljóta því að draga af atburðum síðustu missira þann dýrkeypta, en dýrmæta lærdóm, að enda þótt hin beina kjarabarátta sé nauðsynleg, verður hlutur hins vinnandi manns því aðeins tryggður til nokkurrar hlítar, að fulltrúar alþýðustéttanna fari með stjórn landsins og stjórni með almannahag fyrir augum. Dýrtíðarholskeflan, sem nú rís, er ótvíræð sönnun þess, að breytt stjórnarstefna er höfuðnauðsyn. Íslenzka þjóðin stendur nú á örlagaríkum tímamótum. Um tvær leiðir er að velja annars vegar leið íhaldsins, leið verðbólgubraskara og hermangara. Vörðurnar við þann veg eru óhemjulegar nýjar álögur, fyrst og fremst neyzluskattar á almenning, jafnhliða því sem allir milliliðir fá kærkomið tækifæri til að auka álagningu, hremma til sín æ stærri hlut af þeim verðmætum, sem vinnandi fólk aflar. Og ef draumur forustumanna Sjálfstfl. rætist, þá á að viðhalda völdum og aðstöðu auðstéttarinnar með ríkisher, sem barið gæti niður allar tilraunir alþýðu til að heimta úr höndum braskaranna sinn deilda verð. Ég hef ekki tíma til þess nú að bregða upp mynd af þeirri nýju Sturlungaöld, sem við gætum átt í vændum, eftir að svo væri komið. En er ekki mál til þess komið, að allir þeir, sem horfa með ugg til slíkra tíma, freisti þess í fullri alvöru að bægja þeirri hættu frá dyrum? Hin leiðin er sú, að nú þegar verði mörkuð ný stjórnarstefna, stefna viðnáms og viðreisnar, hætt að stýra eftir áttavita auðhyggjunnar, en leitazt við í samstarfi allra vinnandi stétta og fulltrúa þeirra að hefja björgunarstarf. Hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, mun hér á eftir gera grein fyrir því, hvernig við þjóðvarnarmenn teljum að eigi að bregðast við þeim vanda, sem nú steðjar að þjóðinni, hverra úrræða beri að leita til að reisa það við, sem ríkjandi stjórnarstefna er að leggja í rúst. Ég hef deilt hér allhart á Sjálfstfl. og forustumenn hans, og er þó fleira ósagt en skyldi um þann flokk. En þegar tekið er tillit til þess, að kjarna flokksins mynda og stefnu hans ráða fyrirferðarmestu auðmenn og forréttindamenn þjóðfélagsins, þá þarf engan að undra, þótt þaðan komi þær till. fyrst og fremst, sem miðast við hagsmuni verðbólgubraskara og kaupahéðna. Með óstjórnlegu lýðskrumi og þeirri lævíslegu baráttuaðferð að bregða sér í hin margvíslegustu gervi hefur flokki þessum að vísu tekizt um skeið að villa á sér heimildir og lokka til sín fjölda kjósenda, jafnvel úr alþýðustéttum, sem hvergi eiga síður heima. Sem betur fer, eru augu þessa fólks óðum að opnast fyrir hinu rétta eðli Sjálfstfl., og það snýr sér í aðrar áttir reynslunni ríkara. Eins og kosningaúrslit sýna, hefur flokkurinn verið að tapa fylgi frá þjóðinni hlutfallslega nú um alllangt skeið, en nú er hrunið að hefjast. Hópar manna, sem um skeið festu trúnað á slagorð sjálfstæðisforkólfanna, axla nú sín skinn og snúa við flokknum bakinu. Sannfærður er ég um, að atburðir síðustu daga munu opna augu margra fyrir því, hvaða þjóðfélagsöflum flokkur þessi þjónar. Blómaskeið Sjálfstfl. er nú liðið, enda hefur það staðið lengur en skyldi og lengur en vera þurfti, því að vist er það, að verulegur meiri hluti íslenzkra kjósenda hefur lengi verið andvígur stefnu íhaldsins og kosið fulltrúa annarra flokka á þing í þeim tilgangi og í þeirri trú, að þeir framkvæmdu allt aðra stefnu. En hver hefur reynslan orðið? Hátt á annan áratug hafa íhaldsráðh. nú setið samfellt í ríkisstj. og oftast verið þar áhrifaríkastir, þótt út yfir taki í þeirri ríkisstj., sem nú fer með völd, þar sem íhaldssjónarmiðin ráða lögum og lofum. Ævinlega hefur Sjálfstfl. fram að þessu átt einhvern hauk í horni, sem bjargaði fulltrúum auðstéttarinnar upp í valdastólana og afhenti þeim stýri þjóðarskútunnar. Liðtækastur í því efni hefur Framsfl. verið, og er sú raunasaga alkunn. Allra flokka róttækastur og mestur íhaldsandstæðingur fyrir kosningar, fóstbróðir og hjálparhella íhaldsins eftir kosningar, - þann leik hafa forustumenn Framsóknar leikið hvað eftir annað. Með tilstyrk vinstri sinnaðra kjósenda hafa þeir flotið inn á þing í hverjum kosningum, og síðan hefur fyrsta verkið jafnan verið það að mynda hægristjórn með íhaldinu þvert gegn vilja mikils meiri hluta umbjóðenda sinna. Árangurinn hefur orðið það stjórnarfar, sem ég hef hér á undan leitazt við að lýsa, stjórnarfar, sem einkennist af eyðslu, verðbólgu, margvíslegu siðleysi í opinberu lífi og nær loks hámarki með þeim 250 millj. króna nýju álögum, sem nú á í formi neyzluskatta að demba á þjóðina, fátækan jafnt sem ríkan. Ég spyr kjósendur Framsfl. um land allt: Var það til að framkvæma þessa stefnu, sem þið studduð frambjóðendur Framsóknar í síðustu kosningum? Og fulltrúa Framsfl. hér á Alþ. vil ég spyrja: Er það ætlunin að láta Sjálfstfl. nota ykkur til hvers konar óþurftarverka, unz yfir lýkur, jafnvel þótt það kosti það, að þið gangið af Framsfl. dauðum? Svarið þarf að koma nú, ekki síðar, ekki þegar einber óttinn við næstu kosningar ræður gerðum ykkar. Það þarf að koma nú, vegna þess að ekki er seinna vænna, ef á að snúa við. Það er ekki seinna vænna, ef sú er ætlunin að hætta að þjóna íhaldinu til borðs og sængur. Samþykkt þeirra gífurlegu álagna, sem nú eru boðaðar, getur ekki táknað annað en það, að framsóknarforingjarnir hyggist enn halda áfram á sömu braut og áður, og þá blasir það við, sem hæstv. forsrh. orðaði eitthvað á þá leið hér á dögunum, að nú fari að verða mál til komið, að Sjálfstæðið og Framsókn gangi í varanlegt og heilagt hjónaband. Varanlegt kann það hjónaband að verða. Heilagt getur það aldrei orðið. Það mun flestum kunnugt, að síðustu vikur hafa í ríkara mæli en áður verið uppi raddir um nýja stjórnarstefnu, raddir um vinstri stjórn. Ekki er það neinum vafa bundið, að allir einlægir vinstri menn, allir raunverulegir andstæðingar íhaldsins gera sér það ljóst, að stefnubreytingar er brýn þörf. Þessir menn, hvar í flokki sem þeir standa, gera sér ljóst, að verði framhaldið svo sem nú horfir, steypist hér allt á kaf í botnlaust fen verðbólgu, brasks, hernáms og hvers konar spillingar. Enn er hægt að snúa við og feta í áttina til skaplegri stjórnarhátta. Sú leið er ekki torfærulaus, en hún er kleif, ef allir þeir, sem nú sjá voðann fram undan, geta sameinazt um föst tök á þeim vandamálum, sem við er að etja. Nýir menn í ráðherraembættum duga lítt, ef ekki fylgir það, sem mestu varðar, breytt stefna, bæði í utanríkis- og innanlandsmálum. Meðal fylgismanna Framsfl. hefur þess mjög gætt að undanförnu, að mörgum þeirra eru þessi sannindi fullkomlega ljós. Í röðum þeirra verður krafan um vinstri stjórn æ háværari. Nú þessa dagana er komið að foringjum flokksins og þm. að velja. Valið stendur á milli áframhaldandi íhaldsþjónustu annars vegar og þjónustu við hag almennings og vilja alls þorra framsóknarkjósenda hins vegar. Velti þeir nú 250 millj. kr. nýrri skattabyrði á herðar almennings og margfaldi þar með hraða dýrtíðarskrúfunnar, hafa þeir valið þjónustuna við íhaldið. Kjósi þeir hinn kostinn, ber þeim að láta núverandi stjórn falla þegar á verkum sínum og hefja viðreisnarstarfið undir merki vinstri stefnu, vinstri stefnu, sem er annað og meira en nafnið tómt. - Góða nótt.



Herra forseti. Heiðruðu áheyrendur. Hv. 8, þm. Reykv., Gils Guðmundsson, hefur með ræðu þeirri, sem hann var að ljúka, afhjúpað stjórnvizku ríkisstj. þeirra flokka, sem á undanförnum árum hefur valdið alþýðu landsins þyngri búsifjum en dæmi eru til í sögu landsins, og var þó ekki allt gott, sem gengið var í þeim efnum. Hann hefur lýst hinni geigvænlegu verðbólguþróun, þar sem ráðum, sem enginn lét sig dreyma um að nokkur ríkisstj. mundi dirfast að grípa til, er purkunarlaust beitt til að flýta þeirri þróun, að allar eignir, sem máli skipta, færist á hendur fárra auðkýfinga, sem síðan geta féflett alþýðustéttirnar með milliliðastarfsemi og með því að beita ríkisvaldinu í sína þágu til að leggja óbærilegar skattaálögur á almenning. Það gæti því engan veginn talizt undarlegt, þó að þeir, sem leggja þá ekki algerlega árar í bát, þegar þeir kynnast nýjustu fjörráðum ríkisstj. við efnahagsöryggi almennings og fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar nú og framvegis, legðu í fyllstu alvöru fyrir sig spurninguna: Er nokkuð hinum megin? Er nokkur leið til að bjarga íslenzkri þjóð úr þeim feigðarósi, sem núverandi valdhafar hafa hrundið henni út í? Er sú órökstudda fullyrðing ríkisstj. rétt, að það sé eitthvert náttúrulögmál, að ekkert sé hægt að gera til að leysa það öngþveiti, sem ríkisstj. sjálf ásamt hinni lofsungnu fjármálastjórn Eysteins Jónssonar hefur komið efnahagslífi þjóðarinnar í, annað en leggja um 250 millj. kr. nýjar álögur á almenning, sem allir vita og viðurkenna að getur ekki innt þessar álögur af hendi af þeim tekjum, sem hann fær nú í sinn hlut úr þjóðarbúinu? Er hugsanlegt, að þessi fullyrðing ríkisstj. sé rétt, ef það er athugað, að þessar nýju álögur leysa engan vanda, heldur hafa þau ein áhrif að fresta um örfáa mánuði öðrum og enn geigvænlegri aðgerðum, aðgerðum, sem verða þeim mun víðtækari og óbætanlegri sem lengra er haldið á þeirri verðbólgu-, hermangs- og öfugþróunarbraut, sem ríkisstj. siglir nú hraðbyri? Ég get veitt mönnum þá takmörkuðu huggun að segja: Víst eru þessar fullyrðingar ríkisstj. allar rangar og í öllum atriðum. Það er ekkert óbreytanlegt náttúrulögmál, að það þurfi að nota ríkisvaldið og Alþ. til að féfletta fátækustu stéttir þjóðfélagsins og troða arðinum af striti þeirra í vasa einokunarhringa og milliliða. Víst er til önnur leið, en ég geri ráð fyrir, að mönnum verði takmörkuð huggun að því að vita það, þegar ég er jafnframt neyddur til að segja, að það sé nánast borin von, að gæfa íslenzkrar þjóðar dugi til, að sú leið verði farin. Eins og nú háttar í efnahagsmálum, fjármálum og sjálfstæðismálum þjóðarinnar, er um tvær leiðir að velja og aðeins tvær, og munu örlög og líf komandi kynslóða mótast af því um langan aldur, hvor leiðin verður farin. Önnur er leið núverandi ríkisstj. með íhaldið sem aðalaflgjafa, leið sívaxandi erlendrar íhlutunar á öllum sviðum, leið vísvitandi verðbólgu- og gengisfellingarstefnu, sem auðkóngar afturhaldsaflanna nota til að sölsa undir sig eignir þjóðarinnar milli gengisfellinganna og borga skuldir sínar með einskis verðum pappírskrónum að gengisfellingu lokinni. Þessi leið, ef farin verður, mun fullkomnast í einræði sekra manna, sem ekki þora að eiga völd sín og áhrif undir lýðræðislegum stjórnarháttum. Hin leiðin er sú leið, sem Þjóðvfl. Íslands hefur markað, frá því að hann var stofnaður, og sífellt hefur fengið aukinn hljómgrunn, bæði hjá einstaklingum og innan annarra flokka og félagasamtaka. Sú leið krefst þess manndóms, sem til þess þarf að leggja tafarlaust til fangbragða við þá erfiðleika, sem núverandi valdhafar hafa búið þjóðinni, þess manndóms, sem til þess þarf að leggja á sig og aðra erfiðleika um stundarsakir til að byggja upp heilbrigt efnahagslíf og arðbæra atvinnuvegi, er séu þess megnugir að veita vaxandi þjóð þá lífsbjargarmöguleika og lífsskilyrði, er menningarþjóð verður að gera kröfu til. Leið þjóðvarnarstefnunnar krefst heiðarleika, ráðdeildar og sparsemi í viðskiptum hins opinbera við borgarana og borgaranna við hið opinbera og sín í milli, gagnstætt þeirri spillingu, ráðdeildarleysi og óhófseyðslu, sem núverandi hæstráðendur hafa ýtt undir og beitt sér fyrir um langa hríð. Og síðast, en ekki sízt krefst leið þjóðvarnarstefnunnar þess manndóms, sem til þess þarf að horfast í augu við þá augljósu staðreynd, að það verður tafarlaust að ganga til verks og nema burt þær meinsemdir, sem náð hafa að grafa um sig í þjóðfélaginu, hætta að sóa dýrmætustu eign þjóðfélagsins, vinnuaflinu, í lífshættuleg og skaðleg fjárfestingarstörf í þágu hersins, íslenzkri framleiðslu til tjóns, brjóta einokunarhringa á bak aftur, fækka milliliðum og búa svo um hnútana, að þeir hrifsi ekki meira til sín en nauðsynlegt er, og lækka þær opinberu álögur, sem skaðlegust áhrif hafa í þá átt að auka framleiðslukostnað og verðbólgu. Það ætti því að vera auðskilið hverju mannsbarni, að leið þjóðvarnarmanna liggur í öfuga átt við leið núverandi valdhafa. Það ætti einnig öllum að vera auðskilið, að takmark þjóðvarnarstefnunnar er að afnema það hagkerfi, sem enga hliðstæðu á í veröldinni, það hagkerfi, sem þjóðnýtir sannað og ósannað tap einstakra manna og atvinnugreina, en afhendir einstaklingum og fyrirtækjum þeirra gróðann eftirlitslaust, þegar græðist. Takmark þjóðvarnarstefnunnar er að lækka verðbólguna með ákveðnum ráðstöfunum og lækka þar með framleiðslukostnaðinn þannig, að heilbrigð framleiðsla beri sig styrkjalaust í okkar þjóðfélagi eins og öðrum heilbrigðum þjóðfélögum, og afhenda síðan hinum starfandi stéttum framleiðslutækin sjálf og allan þann arð, er þau geta gefið, enda beri þessar stéttir jafnframt ábyrgð á framleiðslunni. Þessu takmarki ætla þjóðvarnarmenn að ná með þessum ráðstöfunum: 1) Með því að nýta allt íslenzkt vinnuafl í þágu íslenzkra atvinnuvega og girða fyrir þau verðbólguáhrif og önnur skaðleg áhrif, sem herliðið hefur á þjóðfélagið, með því að vísa hernum úr landi. 2) Með því að taka nú þegar allar fiskvinnslustöðvar, sem máli skipta fyrir nýtingu sjávarafla, og fiskflutningaskip eignar- eða leigunámi og reka á ábyrgð ríkissjóðs, unz löggjöf hefur verið sett um framleiðslusamvinnufélög sjómanna og annarra, er lífsframfæri hafa af sjávarútvegi, en þá taki slík félög þessar eignir í sínar hendur. 3) Með því að taka nú þegar allan útflutning á fiski og fiskafurðum í hendur ríkisins, unz framleiðslusamvinnufélögin hafa verið stofnuð, en þá verði þeim einnig afhent þessi réttindi. Höfum við þm. Þjóðvfl. fyrir nokkru lagt fram á Alþ. frv. um þessi mál öll. 4) Með því að taka olíuinnflutning og olíuverzlun í hendur ríkisins og lækka á þann hátt olíuverðið og þar með framleiðslukostnað sjávarútvegsins, enda selji olíuverzlun ríkisins að sjálfsögðu olíusamlögum sjómanna olíuvörur á kostnaðarverði. Við höfum fyrir nokkru lagt hér fram á Alþ. frv. um þetta mál einnig. 5) Með því að fækka milliliðum, draga úr milliliðagróða og taka upp verðlagseftirlit, meðan verið er að ná jafnvægi og búa framleiðslugreinunum heilbrigð framleiðsluskilyrði og afhenda samtökum alþýðunnar verðlagseftirlit og lækka á þann hátt framleiðslukostnaðinn stórlega, bæði með verðlækkunum á rekstrarvörum framleiðslunnar og vísitölulækkunum, jafnframt því sem raunveruleg kaupgeta launa yxi. Frv. um þetta bárum við fram á Alþ. í fyrra og aftur nú. 6) Með því að fella niður söluskatt af rekstrarvörum framleiðslugreinanna, vörum í smásölu, innlendum iðnaði og þjónustu og lækka með því framleiðslukostnaðinn og draga úr verðbólgunni. Þetta mál höfum við einnig lagt fyrir þingið. 7) Með því að lækka vexti að minnsta kosti af lánum til framleiðslugreinanna gegn því, að sparifé yrði vísitölutryggt með framfærsluvísitölu, og er þessi ráðstöfun að sjálfsögðu einnig ætluð til að draga úr framleiðslukostnaði og búa atvinnugreinunum heilbrigð starfsskilyrði. 8) Með uppbyggingu nýrra, arðbærra atvinnugreina, en höfuðskilyrði þess, að það sé unnt, er, að dregið sé úr verðbólgunni. Er sú staðreynd augljós, að jafngífurleg aukning verðbólgunnar og ríkisstj. ætlar nú að framkvæma ásamt því gengishruni, sem óumflýjanlega fylgir í kjölfarið, mundi leiða til þess, að þær nýjar framleiðslugreinar, sem vaxandi þjóð eru lífsnauðsyn og mundu verða mjög arðbærar, ef framleiðslukostnaður lækkaði frá því, sem nú er, mundu hins vegar verða algerlega óviðráðanlegar og óarðbærar vegna aukins stofnkostnaðar og framleiðslukostnaðar, ef stefnu ríkisstj. yrði framfylgt. Af því, sem ég hef nú sagt, má öllum ljóst vera, að þær tvær leiðir, sem nú er um að velja í efnahagsmálum Íslendinga, tortímingarleið núverandi ríkisstj. og viðreisnarleið þjóðvarnarmanna, eru að sjálfsögðu algerar andstæður í eðli sínu og í framkvæmd. Mun ég nú leitast við að skýra nokkuð þau atriði í stefnu okkar þjóðvarnarmanna, sem til þessa hafa minnst verið rædd opinberlega. Ríkisstj. og málpípur hennar munu reyna að telja ykkur trú um, að þær ofsalegu skattahækkanir, sem hún ætlar nú að láta Alþ. samþykkja, hafi reynzt óhjákvæmileg bráðabirgðaráðstöfun til að koma í veg fyrir, að öll útgerð stöðvaðist í bili. En ég get fullvissað ykkur um og veit raunar, að þið hafið þegar skilið, að þær ráðstafanir, sem við þjóðvarnarmenn leggjum til að gerðar verði, mundu ekki aðeins duga til að koma í veg fyrir það, að fiskveiðar landsmanna stöðvuðust í bili, heldur og tryggja það, að unnt væri að reka þessi og önnur framleiðslutæki þjóðarinnar um langa framtíð á heilbrigðum grundvelli. Slíkt regindjúp er milli þessara tveggja leiða. Það er á allra vitorði, að lítill hópur manna hér í Reykjavík og nágrenni hefur með aðstoð ríkisvaldsins náð einokun á öllum fiskútflutningi landsmanna. Þessir sömu aðilar hafa einnig náð í sínar hendur öllum mikilvægustu fiskvinnslustöðvunum og fiskflutningaskipum. Loks hefur þeim einnig tekizt að hrifsa til sín öll ráð í heildarsamtökum útvegsmanna. Með þessu móti hafa þeir fengið alger yfirráð yfir sjávarútveginum og hafa líf hans og afkomu í hendi sér. Engin tilraun hefur verið gerð til þess að hafa eftirlit með því, hvernig þeir beittu þessu ægivaldi. Þvert á móti hefur ríkisvaldið lagt hundruð millj. kr. álögur á þjóðina og fengið þessum sömu mönnum í hendur algerlega eftirlitslaust. Nú vita allir, að hlutur sjómanna og báta byggist á því, hvert verð fiskvinnslustöðvarnar ákveða sjálfar að greiða fyrir fiskinn þangað kominn. Þetta verð ætti að sjálfsögðu fyrst og fremst að miðast við það verð, sem fæst fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum. Það er þó mjög mörgum ljóst, að fiskeinokunarhringarnir hafa ekki miðað fiskverðið til sjómanna við þetta. Þeir hafa eftirlitslaust ráðstafað því af gjaldeyrinum fyrir fiskinn, sem þeim sjálfum sýndist, til að koma sér upp eigin innflutningsfyrirtækjum í ýmsum löndum, svo að þeir geti sjálfir ráðið því, hvað gefið er upp sem verð á fiskinum á þessum mörkuðum. Þeir hafa einnig ráðstafað ríflegum fúlgum af fiskverðinu í gjaldeyri til að koma sér upp eigin dreifingarkerfi í viðkomandi löndum og eru nú um þessar mundir að stórauka eignir sínar í þessu skyni a. m. k. í Ameríku. Þeir hafa lengi haft hug á að koma sér upp hótelrekstri erlendis, og þætti mér fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvort rétt sé, að sú starfsemi sé nú hafin. Með þessari starfsemi er ekkert eftirlit af hálfu hins opinbera. Engum dettur í hug, að þessir aðilar muni ákveða heildsöluverðið á fiskinum, þ. e. a. s. þann gjaldeyri, sem íslenzkum bönkum er skilað, svo hátt, að þeir hafi ekki sjálfir ríflegan hagnað af smásölunni í hinum erlendu markaðslöndum. Auk þess veit enginn, hvort þeir hafa ekki ráðstafað hluta af fiskverðinu til annarra hluta en eignauppbyggingar erlendis. Með því er heldur ekkert eftirlit. Vitað er a. m. k., að þeir hafa stundum haft gjaldeyri til umráða til að kaupa ýsu af öðrum þjóðum en Íslendingum, þegar þeir töldu sig ekki geta fengið nægilegt magn hér heima. Það þarf enga spekinga til að sjá og skilja, að með þessu fyrirkomulagi á útflutningsverzluninni sé þess varla að vænta, að hlutur sjómanna og smáútvegsmanna verði mikill, enda þótt íslenzkir sjómenn dragi á land sjö sinnum meira aflamagn á mann en nokkur önnur þjóð, enda hafa þeir aðilar, sem þannig halda á málum útflutningsverzlunarinnar, notfært sér erfiðleika útvegsmanna til þess að knýja handbendi sitt, núverandi valdhafa, til að leggja óbærilegar skattaálögur á almenning með aðferðum, sem hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, hefur neyðzt til að kalla „kommúnistiskt ofbeldi“ á opinberum fundi, og það þótt vitað sé, að hér sé um suma þá aðila að ræða, sem gera út Sjálfstæðisflokkinn. Þó að skattaálögur þessar eigi að heita aðstoð við útgerðina, hirða þó einokunarhringarnir bróðurpartinn af þeim til fiskvinnslustöðvanna, á sama hátt og er um hið svonefnda bátagjaldeyrisálag. Einokunarherrarnir treystu ekki heldur útvegsmönnum til þess að taka af frjálsum vilja þátt í því ofbeldi að stöðva alla útgerð til að beygja Alþ. og skylduðu því útvegsmenn í helztu verstöðvum landsins til að samþykkja að borga háar fjársektir, ef þeir gerðu út eftir 1. jan. s. l., og létu þá samþykkja tryggingarvíxla fyrir þessu sektarfé. Þessar aðferðir, sem ég hef hér lýst, eru þess eðlis, að ekkert lýðræðisþjóðfélag á eða má þola þær. Þess vegna höfum við þjóðvarnarmenn lagt til, að fiskútflutningur, fiskvinnslustöðvar og fiskflutningaskip verði tekin í hendur ríkisins fyrst um sinn til að rétta hlut sjómanna og útvegsmanna og tryggja það, að öllum þeim gjaldeyri sé skilað, sem fæst fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum, svo að sjómenn og útvegsmenn fái sinn eðlilega hlut af honum og ekki þurfi að grípa til þeirra Lokaráða að auka verðbólguna með nær 250 millj. kr. nýjum álögum, til þess að útgerð geti borið sig í bili hjá einni helztu fiskveiðiþjóð veraldar. Um frv. okkar þjóðvarnarmanna um olíuverzlun ríkisins vil ég aðeins segja þetta. Það er ljóst, að olíuvörur eru mjög mikill þáttur í framleiðslukostnaði sjávarútvegsins, og mundi þannig verða til verulegra hagsbóta fyrir þessa framleiðslugrein, ef takast mætti að lækka olíuverð að marki. Menn minnast þess, að í aðalmálgagni núverandi ríkisstj., Morgunblaðinu, hefur því tvívegis verið haldið fram og hvergi mótmælt, að eitt olíufélagið hér á landi hafi á einn ári grætt 6–10 millj. kr. á einum þætti starfsemi sinnar. Það er einnig í fersku minni, að eitt olíufélagið var nýlega dæmt í hæstarétti fyrir að hafa tekið á aðra millj. kr. í gróða á einum olíufarmi umfram það, sem leyfilegt var svo og það, að sama olíufélag tók öðru sinni 700 þús. kr. gróða á flutningsgjöldum af einum olíufarmi, en sagðist ætla að skila þeim gróða aftur, þegar upp komst um athæfið. Þetta eru aðeins dæmi um það, sem vitnazt hefur. En hitt er á allra vitorði, að þar muni fleira vera með svipuðu sniði, enda er olía til mikilla muna dýrari hér á landi en annars staðar. Allir skilja líka, hvílík fjarstæða það er að hafa þrefalt olíudreifingarkerfi í okkar litla landi, þrefaldan skrifstofukostnað og mannahald við það, sem nauðsynlegt er, og hver óþarfakostnaður leggst á olíuverðið af þessum sökum. Það er því ljóst, að ef frv. okkar þjóðvarnarmanna um olíuverzlun ríkisins yrði samþykkt, mundi það draga úr framleiðslukostnaði útgerðarinnar og gera hana ásamt öðrum ráðstöfunum arðbæra án skattgreiðslna frá almenningi. Um frv. okkar þjóðvarnarmanna um lækkun verðlags og verðlagseftirlit verð ég tímans vegna að vera fáorður, enda var það rætt allýtarlega í útvarpsumr. hér á síðasta þingi og svo hefur hv. 8. þm. Reykv., Gils Guðmundsson, getið þess nokkuð í þessum umr. Ég get þó ekki látið hjá líða að drepa á það, að í því frv. lögðum við til, að hluti af söluskattinum yrði felldur niður til að draga úr verðbólgunni. Það er vitað, að sá hluti söluskattsins, sem við viljum fella niður, rennur ekki allur í ríkissjóð, heldur verður sumum þeim aðilum, sem innheimta hann af almenningi, að verulegri tekjulind. Hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, hefur fundið það að þessari ráðstöfun, að hún mundi lækka tekjur ríkissjóðs um einar 50 millj. kr. á ári. Víst er það rétt. En á þá staðreynd má benda, að ríkissjóður hefur haft um og yfir 100 millj. kr. tekjur árlega umfram fjárlög, svo að hann væri ekki á flæðiskeri staddur. Þar að auki ætti sjálfur fjmrh. landsins helzt að skilja þá einföldu staðreynd, að með niðurfellingu söluskatts í smásölu mundu útgjöld ríkisins einnig lækka verulega með lækkun á vísitölu og lækkun á kostnaði af alls konar rekstrarvörum, sem nú nema milljónum króna árlega á flestum liðum ríkisútgjalda. En auk þess mundu ríkisútgjöld lækka enn meir, ef allar till. okkar þjóðvarnarmanna til lækkunar á verðbólgunni næðu fram að ganga, þannig að Eysteinn Jónsson þyrfti sannarlega ekki að óttast um sitt eina hjartans mál, þ. e. greiðsluhallalaus fjárlög. Okkur þjóðvarnarmönnum er ljóst, að það er íslenzkri þjóð lífsnauðsyn, að nú þegar verði staðar numið á þeirri eyðileggingarbraut, sem að undanförnu hefur verið farin í efnahagsmálum og utanríkismálum þjóðarinnar. Þess vegna samþykkti miðstjórn Þjóðvfl. heildartill. um allsherjarviðreisn í þessum málum á fundi sínum hinn 4. okt. s. l. og sendi öllum hinum svonefndu vinstri flokkum, jafnframt því sem miðstjórnin lýsti því yfir, að flokkurinn væri reiðubúinn að eiga samstarf við aðra flokka um að hrinda þessum ráðstöfunum í framkvæmd. Okkur þjóðvarnarmönnum er það ljóst, að allur þorri þjóðarinnar, að undanskildum gróðaklíkum og hermöngurum, er okkur sammála um, hvaða leið beri nú að fara í efnahagsmálum og atvinnumálum. Það mun vandfundinn sá Íslendingur utan raða verðbólgubraskaranna, sem sér ekki og skilur, að leið núverandi ríkisstj. mun búa þjóðinni meiri ófarnað en menn vildu almennt trúa til þessa. Það er jafnvel svo komið, að hinu handjárnaða liði stjórnarinnar ofbjóða nú þau verk, sem því er ætlað að vinna, og er því þó ekki klígjugjarnt. Með hliðsjón af því, sem við þm. Þjóðvfl. höfum hér sagt, og til að gera allt, sem okkur sem fulltrúum alþýðustéttanna á Alþ. ber að gera, til að reyna að hindra þá árás á kjör alþýðustéttanna, sem íhaldsöflin ætla nú að gera, höfum við þm. Þjóðvfl. ákveðið í samráði við miðstjórn flokksins að bera fram í Sþ. till. til þál. um vantraust á ríkisstj. Hefur sú till. nú verið lögð fram. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, að hin miklu skrif formanns Framsfl., Hermanns Jónassonar, að undanförnu um það, að vinstri stjórn þyrfti að koma og mundi koma til að bjarga þjóðinni úr þeim voða, sem núverandi ríkisstj. með þátttöku Framsfl. hefur yfir hana leitt, bendir ótvírætt til þess, að innan Framsfl. er nú aukinn skilningur á þessari nauðsyn og háværar kröfur um það, að horfið verði að þessu ráði. Margra mánaða viðræður Framsfl. við Alþfl. um myndun vinstri stjórnar og kosningasamvinnu benda ótvírætt til þess, að Framsfl. uggir nú mjög um tilveru sína, ef hann heldur áfram að stjórna með hag braskara og hermangara að leiðarljósi. Formaður Framsfl. hefur að vísu sagt, að sér væri ekki ljóst, hvenær né með hvaða hætti vinstri stjórn kæmi. Ég get nú frætt hann um það. Vinstri stjórnin kemur nú eftir samþykkt þessarar vantrauststill., því að það mega þeir framsóknarmenn vita, að ef þeir ætla að taka á sig ábyrgðina af því að samþykkja þær ráðstafanir, sem með kommúnistískum ofbeldisaðferðum á að knýja fram, eins og Bjarni Benediktsson orðaði það, þá negla þeir þar með lokið á sína pólitíska líkkistu og það með þeim hætti, að engan mun fýsa að grennslast í þá hirzlu. Þjóðvarnarmenn hafa lýst því yfir, að þeir séu reiðubúnir að eiga aðild að myndun vinstri stjórnar með þeim skilyrðum, sem miðstjórnarályktun flokksins frá 4. okt. felur í sér. Þeir munu hins vegar enga aðild vilja eiga að myndun þeirrar vinstri stjórnar, sem væri undirbúin með þeim ráðstöfunum, sem núverandi ríkisstj. ætlar sér að knýja fram, vinstri stjórnar, sem væri ekki annað en nafnið, bundin á höndum og fótum af fjörráðum íhaldsaflanna og gæti ekki annað aðhafzt en að vera eins konar kosningafyrirtæki, meðan þjóðfélagsbyggingin hryndi til grunna í höndum hennar. Af þessum sökum er það, sem við þm. Þjóðvfl. höfum krafizt þess og fengið framgengt, þrátt fyrir andstöðu annarra flokka, að þessar umr. færu fram í áheyrn þjóðarinnar, áður en fjárlög með hinum nýju skattaálögum yrðu endanlega samþykkt hér á Alþ., og við væntum þess, að ríkisstj. sýni þann sjálfsagða lýðræðisþroska að taka vantraustið til afgreiðslu, áður en lengra er haldið með afgreiðslu þessara mála. - Góða nótt.



Herra forseti. Ekki kemur mér það á óvart, þó að hv. 2. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, sé óánægður með það, ef samvinna skyldi takast með lýðræðissinnuðum andstæðingum íhaldsins. Hann veit, að hann og aðrir ráðamenn flokks hans eiga ekki heima í þeim hóp. Hann má sjálfum sér um kenna. Hann hefur sýnt og sannað í ræðum sínum, ritum og framkvæmdum, að honum og flokknum, sem hann stýrir, er ekki treystandi til heils hugar þátttöku í slíku samstarfi. Alþjóðakommúnisminn, vilji stjórnar erlends stórveldis, er hans leiðarljós. Slíkur áttaviti hentar ekki eða hæfir íslenzku þjóðinni. Hann vill gefa í skyn gegn betri vitund, að „hægri kratar“, sem hann kallar, mundu taka upp samvinnu við íhaldið eftir kosningar. Hann veit, að þetta er tilbúningur, en margur hyggur mann af sér. Hvað liður samningum hans við íhaldið um að standa saman um kosningar í síldarútvegsnefnd, og hvað liður þeim tengslum, sem þar hafa verið á milli fyrr og siðar? Hitt kemur mér nokkuð á óvart, ef hv. 8. landsk. þm., Bergur Sigurbjörnsson, hefur nú gert Brynjólf Bjarnason að sínu leiðarljósi og ætlar að fylgja honum í gegnum þykkt og þunnt og afneitar þar með loforðum sínum til sinna kjósenda. Ég skal svo víkja mér að eldhúsverkunum. Í höfuðmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, segir svo s. l. laugardag: „Nú er hið tilgangslausa hringskeið verðbólgufársins að renna til enda. Það er að koma fram, sem spáð var, að sú hringavitleysa mundi verða fáum til góðs.“ Þetta er dómur þessa ágæta blaðs um stefnu, störf og framkvæmdir hæstv. ríkisstj.: Hringavitleysa, sem fáum hefur orðið til góðs. Þennan dóm kveður blaðið upp sama daginn sem ríkisstj. loks gerir þjóðinni grein fyrir bjargráðum sínum útgerðinni til handa og leggur fram frv. á Alþ. um yfir 200 millj. kr. viðbótarskattaálögur á almenning ofan á þá skattabyrði, sem fyrir er. Hitt er svo fullkomið öfugmæli, eins og allir sjá, að hringskeið verðbólgufársins sé að renna á enda. Afleiðing þessara nýju skatta hlýtur að verða stórfelld verðhækkun, lækkun verðgildis krónunnar, vaxandi verðbólga og gróðabrall, aukinn framleiðslukostnaður, unz útgerðin stöðvast á ný. Með samþykkt þessa frv. er nýju verðbólgufári hleypt á stað. Fróðir menn telja víst, að sú minnsta hækkun vísitölunnar, sem hægt sé að búast við, um leið og skattahækkunin kemur fram í verðlaginu, sé 7 stig, sem fljótlega hljóti að fara upp í a. m. k. 10 stig. Ég óttast, að þessi áætlun byggist á allt of mikilli bjartsýni. Mér virðist allt benda til þess, að hún verði stórum meiri. Sér þá hver maður, hvert stefnir. Það er beint áframhald á þeirri braut, sem hæstv. ríkisstj. hefur fetað til þessa með þeim árangri, sem ljóst er. Samkvæmt frv. til fjárlaga fyrir yfirstandandi ár, sem hér liggur fyrir, og brtt. meiri hl. fjvn. má telja víst, að heildarupphæð fjárlaganna verði nokkuð yfir 650 millj. kr. Það er um 140 millj. kr. hærri upphæð en í fjárlögum síðasta árs. Tekjurnar voru þá hins vegar áætlaðar svo varlega, að þær höfðu 31. des. farið yfir 113 millj. kr. fram úr áætlun, og allt bendir til þess, að þær nálgist 650 millj. kr. eða því sem næst sömu upphæð og þær verða áætlaðar á fjárlögum þessa árs. Samt sem áður hefur hæstv. ríkisstj. krafizt enn nýrra skatta í ríkissjóð. Síðastliðinn laugardag samþykktu stuðningsflokkar hennar nýjan „bandorm“, sem hækkar vörumagnstoll og verðtoll um fjórðung, bílaskatt og hjólbarðaskatt um helming og benzíntoll um 70%, auk annarra smærri atriða. Þessara nýju skatta er ekki þörf, til þess að fjárlögin verði hallalaus. Krafa ríkisstj. um samþykkt „bandormsins“ stafar því eingöngu af því, að hún vill hafa umframtekjur til ráðstöfunar til að mæta öðrum útgjöldum en fjárlögin ákveða, þ. e. a. s. taka sér sjálfri fjárveitingavald. Þennan hátt hefur ríkisstj. haft á undanfarin ár og þannig fengið til umráða nær því 300 millj. kr. á síðustu 3 árum umfram tekjuáætlun fjárlaganna. En þær 650 millj. kr., sem teknar eru inn á fjárlögin, eru ekki nema nokkur hluti af þeim álögum, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt og hyggst að leggja á landsfólkið. Bátagjaldeyrisálagið, sem er áætlað um 110 millj. kr., er beinn skattur á landsmenn, þótt fjárhæðirnar renni ekki í ríkissjóð, heldur til útgerðarinnar. Og nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt fyrir Nd. frv. um nýjar skattaálögur til svokallaðs framleiðslusjóðs og áætlar sjálf upphæð þeirra ekki minna en 140 millj. kr. á þessu ári. Samtals nema því skattaálögur þær, sem ætlaðar eru til aðstoðar sjávarútveginum og ekki mega sjást í fjárlögum, samkvæmt áætlun ríkisstjórnarinnar 250 millj. kr. á árinu. Sé þessari upphæð bætt við fjárlagaupphæðina, 650 millj., verður heildarupphæð samkvæmt áætlun ríkisstj. nokkuð yfir 900 millj. kr. En enginn vafi leikur á því, að skattar þessir og tollar fara mjög mikið fram úr áætlun, sennilega, ef miðað er við reynslu undanfarinna ára, ekki minna en 20%, og verða því talsvert yfir 1000 millj. kr. á árinu, eða nokkuð á annan milljarð. Til samanburðar má geta þess, að verðmæti allrar framleiðslu þjóðarinnar árið 1954 var talið um 2900 millj. kr., eða tæpir þrír milljarðar. Sennilega hafa verðmætin eitthvað aukizt að krónutölu síðan, en flest bendir til, að skattabyrði sú, sem ríkisstj. og Alþ. nú skammta þjóðinni, nemi rétt í kringum þriðjungi af verðmæti allrar framleiðslu þjóðarinnar á ári. Frv. um framleiðslusjóð, þ. e. bjargráðin við sjávarútveginn, hefur átt sér langan aðdraganda. Meðgöngutími hæstv. ríkisstj. hefur orðið býsna langur. Það var alkunnugt þegar á s. l. hausti, að útgerðarmenn bæði togara og vélbáta töldu sér ókleift að hefja veiðar um áramótin að óbreyttu. Ríkisstjórninni var að sjálfsögðu bezt allra um þetta kunnugt. Í nóvember s. l. ákváðu útvegsmenn upp á sitt eindæmi að hækka bátagjaldeyrisálagið úr 60% upp í 70% og 30% í 40%. Að vísu leyfðu þeir hæstv. forsrh. að koma á fundinn, sem þessa ákvörðun tók, og láta bóka mótmæli í gerðabók fundarins, en þeir höfðu orð hans að engu, sinntu mótmælum hans ekki og fóru sínu fram. Mun slíkt algert einsdæmi, að einstakir menn taki þannig í sínar hendur það vald, sem ríkisstj. einni ásamt með. Alþ. ber, þ. e. a. s. ákveða verð á gjaldeyrinum eða setja reglur um verðskráningu hans. Af þessu mátti hæstv. forsrh. glögglega skilja, að hverju fór, að jafnvel flokksbræður hans og kjósendur höfðu misst trúna á stefnu hans og hugðust að knýja fram aðgerðir með veiðibanni. Hefði því mátt vænta þess, að hann léti hraða rannsóknum og athugunum sérfræðinga sinna og leggja skýrslur þeirra og greinargerðir fyrir Alþ., svo að það gæti tekið ákvörðun fyrir áramót um, hvað gera skyldi. Svo var þó ekki. Hæstv. ráðherra kvað álitsgerð sérfræðinganna einkamál stjórnarinnar og neitaði að láta Alþfl. hana í té. Fjárlögum var frestað, engar till. um útgerðarmálin lagðar fyrir Alþ., þm. sendir í jólaleyfi, flotinn stöðvaðist svo um áramótin, verkbanni var snúið á hendur hæstv. forsrh. og ríkisstj. hans af hollvinum hans og mörgum stuðningsmönnum. Liðu svo fullar þrjár vikur, þangað til skipin loks voru leyst úr læðingi með loforðavíxli hæstv. ríkisstj., sem nú á að lögbjóða landsfólkinu að innleysa, um leið og það kaupir matvæli og aðrar nauðsynjar. Undanfarna mánuði hafa blöð hæstv. forsrh. og flokksmenn hans innan þings og utan flutt þjóðinni þá lærdóma, að allir erfiðleikar útgerðarinnar stöfuðu af kaupgjaldshækkun verkafólks á s. l. vori um 11%. Það, að sú leið var farin til þess að rétta hlut verkamanna í bili að krefjast beinna verulegra kauphækkana, í stað þess, eins og gert var 1952, að knýja fram stöðvun dýrtíðar og nokkra lækkun á milliliðakostnaði, stafaði af því, að hæstv. ríkisstj. valdi sér samstöðu með kommúnistum í verkalýðshreyfingunni, sem lögðu alla áherzlu á hækkaða krónutölu kaupsins. Verðbólgubraskararnir hjá íhaldinu þóttust sjá sér leik á borði, eygja aukna gróðamöguleika með vaxandi dýrtíð og verðbólgu, og reynslan hefur sannað því miður, að þeir hafa séð rétt. Rök hæstv. ríkisstj. fyrir því, að kauphækkunin s. l. vor hafi steypt útgerðinni í það öngþveiti, sem hún nú er í, eru þau, að kaupgjaldið verði að miðast við afkomu fyrirtækjanna, þess vegna verði að stilla kaupkröfunum svo í hóf, að gjaldgetu útflutningsatvinnuveganna sé ekki ofboðið, en þessa hafi ekki verið gætt. Því verður vissulega ekki neitað, að til lengdar getur engin þjóð leyft sér að eyða meiru en hún aflar. En hitt er jafnljóst, að fleiri setjast að borði og taka hlut, þegar aflanum er skipt, en verkafólkið og sjómennirnir einir, og eins og skiptunum er nú háttað undir stjórn hæstv. forsrh., yrði litið eftir handa þessum aðilum, þegar þeir, sem hlut taka á þurru landi í viðskiptum við útgerðina, hafa sjálfir skammtað sér sinn hlut. Ég skal taka aðeins tvö dæmi, sem sanna þetta. Togaraútgerðarmenn munu hafa lagt fyrir ríkisstj. útreikninga, sem sýna, að til þess að útgerðin beri sig, þurfi hver togari að fá um 1980 þús. kr. framlag á ári, enda fái þeir um þriðjungi lægra verð fyrir fiskinn en bátaflotinn. Kaupgjald skipshafnarinnar á togara mun hafa verið alls nálægt 2 millj. kr., miðað við fullan úthaldstíma á ári. M. ö. o.: Til þess að togararnir beri sig, þarf skipshöfnin að vinna kauplaust, bókstaflega kauplaust, aðeins vera matvinnungur þann tíma, sem hún dvelst um borð. Samkvæmt áætlun ríkisstj. er gert ráð fyrir að leggja togurunum sem framlag um 66 millj. kr. á næsta ári. Segjum, að 1400 manns séu á togaraflotanum. Til þess að hægt væri að komast af án þessara styrkveitinga, þyrfti að lækka kaup hvers einasta manns á togurunum um a. m. k. 47 þús. kr. á ári. Slíkt dettur vitaskuld engum í hug, jafnvel ekki hæstv. ríkisstj. Allir sjá, að það verður enginn togari hreyfður. Eitt ágætt stjórnarblað, Tíminn, skýrði frá því nýlega og hafði eftir merkum flokksmanni, að bátagjaldeyrisálag og styrkir til vélbátaútgerðarinnar mundu nema samtals á þessu ári um 180 millj. kr. Hann áætlaði afla bátaflotans um 180 millj. kg. aðstoðin nemur því sem svarar 1 kr. á hvert kg af fiski. Segjum, að fiskverðið verði um kr. 1.30 á kg. Þá greiðir almenningur með sköttum og álögum 10/18 hluta af öllu fiskverðinu. Segjum enn fremur, að afli skiptist til helminga milli útgerðarmanna og sjómanna. Þó að sjómennirnir fengju engan eyri í hlut eða kaup, mundi samt vanta verulega á, allt að því 3/13 af fiskverðinu, að útgerðin gæti borið sig. Svona er þá hag útgerðarinnar komið eftir sex ára björgunarstarfsemi hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar. Og enn flytja blöð ríkisstj., sérstaklega Sjálfstfl., þjóðinni þær kenningar, að kaupgjaldið eigi að miðast við greiðslugetu útflutningsatvinnuveganna og að sú 10–11% hækkun á kaupi, sem varð á s. l. ári, sé höfuðorsök erfiðleika sjávarútvegsins. Allir, sem líta réttum augum á þessi mál, sjá, hvílík reginfjarstæða þetta er. Hæstv. forsrh. flutti þjóðinni nýársboðskap um áramótin að vanda. Innihald hans var í stuttu máli þetta: Ég sá fyrir um síðustu áramót, eftir að ég hafði setið í 5 ár í ríkisstj., hvert stefndi. Ég varaði þjóð mína við hættunni. Ég varaði verkalýðssamtökin við afleiðingum kauphækkunar. Þjóðin fór ekki að mínum ráðum. Ég þvæ mínar hendur, þeirra er sökin - og Landsbankans, segir svo hæstv. dómsmrh. í Morgunblaðinu. - Hitt nefndi hæstv. forsrh. ekki, að hann var með öllu ófáanlegur til þess að verða við áskorunum Alþfl. um að draga úr milliliðagróða og umframtekjum ríkissjóðs til þess að stöðva og lækka dýrtíðina og draga þann veg úr beinum kauphækkunum. Ekki nefndi hann heldur það, að í skjóli ríkisstj. hans hafa fjárgróðamenn notað kauphækkun verkafólksins sem skálkaskjól fyrir algerlega óeðlilegum og óréttmætum verðhækkunum. Og ekki gat hæstv. forsrh. þess heldur, að þrátt fyrir stöðugan og sívaxandi hallarekstur útgerðarinnar eða kannske réttara sagt vegna hans hefur gróði einstakra manna og fyrirtækja og stétta orðið meiri en dæmi eru til nokkru sinni áður. Árið hefur verið sannkallað veltiár fyrir verðbólgubraskarana, sem hæstv. fjmrh. nefnir svo, fyrir milliliði og fasteignaeigendur. Fyrir nokkrum árum seldi Kveldúlfur Eimskipafélagi Íslands eignir sínar, hús og lóð við Skúlagötu, fyrir 12 millj. kr., sem þá þótti hátt verð og var það. En nú alveg nýlega hefur Reykjavíkurbær keypt lóðarskika við Aðalstræti andspænis húsi Morgunblaðsins fyrir 2 millj. og 400 þús. kr. Ég nefni þetta dæmi aðeins sem eitt dæmi af ótalmörgum til þess að sýna, hverjar risaupphæðir er um að ræða, þegar metinn er landhlutur gróðamannanna við skiptin á þjóðartekjunum. Ég verð að vera fáorður um síðasta bjargráð hæstv. ríkisstj., frv. um framleiðslusjóð. Aðrir muni gera því máli fyllri skil. Því er haldið fram, að tilgangur frv. sé sá að skila útgerðinni aftur því fé, sem oftekið sé af henni. Samkv. frv. á að leggja 140 millj. á nauðsynjar og neyzluvörur almennings ofan á þá tolla og skatta og álögur, sem fyrir eru, og þær 60 millj., sem á var bætt s. l. laugardag. Féð á ekki að endurheimta hjá þeim, sem grætt hafa á töpum útgerðarinnar undanfarin ár. Heildsalar og aðrir milliliðir, sem fengið hafa gjaldeyrinn til umráða og rakað saman fé með óskammtaðri álagningu á vörurnar, sem þeir keyptu fyrir hann, eiga engu að skila aftur. Þvert á móti, þeir hafa fengið nýjan tekjustofn, 200 millj. kr. nýja tolla til þess að leggja á til viðbótar. Segjum, að meðalálagningin sé innan við 40%, sem er sennilega of lágt. Það þýðir samt 80 millj. kr. tekjuauka a. m. k. fyrir þessa stétt. Ekki er heldur gert ráð fyrir því, að stóreignamenn, sem hafa haft margra milljóna króna gróða af verðhækkun fasteigna, skili neinu aftur, ekki heldur olíufélögin né þeir aðrir, sem mest hafa grætt á viðskiptum við útgerðina og gert sér verðbólguna að féþúfu. Nei, það eru launþegarnir, almenningur í landinu, sem hefur rétt til hnífs og skeiðar, það eru þeir, sem eiga að inna endurgreiðslurnar af hendi, það eru þeir, sem eiga að innleysa loforð ríkisstj. Engar skýrslur eða greinargerðir um raunverulegan hag vélbátaútgerðarinnar fylgja frv., ekki heldur um afkomu eða efnahag hraðfrystihúsa, vinnslustöðva eða annarra fyrirtækja, sem skipta við útgerðina, ekki heldur um ástæður eigenda bátanna og eign þeirra í slíkum fyrirtækjum eða aðrar eignir. Rannsókn og álitsgerð sérfræðinganefndarinnar á þessum atriðum virðist vera eins og óttalegur leyndardómur, sem ríkisstj. er ráðin í að fela og fela sem vandlegast fyrir Alþingi og öllum, sem þar sitja. Sama er um till. Þær eru sami óttalegi leyndardómurinn, sem enginn má fá vitneskju um. Hitt er þó furðulegast, að samkv. frv. er svo ráð fyrir gert, að aðstoðin, um 250 millj. kr., verði látin í té án nokkurra skilyrða af hálfu ríkisvaldsins, annarra en þeirra, að vinnslustöðvarnar greiði ákveðið verð. Að öðru leyti skal féð látið af hendi skilyrðis- og eftirlitslaust, án tillits til raunverulegra þarfa þeirra, sem við taka, eða hvort rekstri fyrirtækjanna er vel hagað eða illa. Hæstv. forsrh. telur sig mikinn andstæðing þjóðnýtingar. Hann beitir sér nú fyrir sérstakri tegund þjóðnýtingar, þjóðnýtingu tapsins og aukningu og verndun einkagróðans. Loks kem ég að því, sem alvarlegast er og ískyggilegast í sambandi við þetta frv. Engum dettur í hug, sízt hæstv. ríkisstj., að frv. ráði bót á öngþveiti útgerðarinnar. Hér er ekki um lausn að ræða, heldur aðeins frest, stuttan gálgafrest, þangað til nýtt hringskeið verðbólgunnar, verðbólgufársins, ný hringavitleysa, eins og Morgunblaðið segir, rennur sitt skeið út og leiðir til nýrrar stöðvunar útgerðarinnar, sem sennilega verður ekki ýkjalangt að biða. Frv. þetta og fyrirhuguð hækkun fjárl. er í raun réttri fullkomin gjaldþrotayfirlýsing hæstv. ríkisstj. Hún taldi það sitt höfuðverkefni að koma sjávarútveginum á heilbrigðan grundvöll, svo að hann yrði rekinn hallalaust og án aðstoðar. Stjórnin hefur gefizt upp við þetta og lætur nú reka á reiðanum. Í framkvæmd hefur stefna stjórnarinnar verið ómenguð gróða- og verðbólgustefna, sem veldur því, að svo er komið sem komið er. Skefjalaust gróðabrall fjárplógsmanna og einbeiting fjármagnsins að fljótvirkri gróðastarfsemi í stað þess að undirbúa framtíðaröryggi þjóðarinnar hefur mergsogið sjávarútveginn og lagt þúsunda millj. kr. skattabyrði á almenning. Er ekki kominn tími til að láta þjóðina leggja sinn dóm á stefnu hæstv. stjórnar? Síðustu 6 árin hefur stöðugt sigið á ógæfuhlið. Gengislækkun, bátagjaldeyrir, uppbætur, útflutningsstyrkir og skattar á skatta ofan eru vörðurnar, sem veginn marka. Öfgastefnurnar til beggja hliða hafa ráðið ferðinni, taumlaus gróðafíkn og brask, sem líkist fjárhættuspili, á aðra hlið og fullkomið ábyrgðarleysi á hina. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnuvegur íslenzku þjóðarinnar. Á honum byggjast allir aðrir atvinnuvegir, öll gjaldeyrisöflun þjóðarinnar og viðskipti við aðrar þjóðir. Stöðvist hann, riða hinir til falls. Því verður að treysta grundvöll hans. Ég sé ekki nema eina leið út úr þeim ógöngum, sem nú er í komið. Hún er sú, að hinar vinnandi stéttir við sjó og í sveitum, bændur og verkamenn í þess orðs víðustu merkingu, taki nú saman höndum og myndi öfluga fylkingu lýðræðissinnaðra manna og kvenna, sem vinna vilja gegn gróðastefnu og valdafíkn auðvaldsins og ofbeldis- og einræðisstefnu kommúnista. Allir lýðræðissinnaðir andstæðingar íhaldsins eiga heima í slíkri samfylkingu. Þeir verða að fella niður um sinn allan ágreining um hin smærri atriði og sameinast með fyllstu ábyrgðartilfinningu um það verkefni, sem bráðast kallar að, að lyfta höfuðatvinnuvegi landsmanna úr þeirri niðurlægingu öngþveitis, sem hann nú er kominn í. Bændur og verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn, allir vinnandi framleiðendur hafa í þessu efni sameiginlegra hagsmuna að gæta, hafa sömu skyldur, sömu ábyrgð gagnvart þjóð sinni, sér og sínum. Það er vinna þeirra, atorka og ábyrgðartilfinning, sem framtíð þjóðarinnar byggist á, farsæld hennar og frelsi. Það er þeirra hlutverk eða hagur að tryggja lýðræðið í landinu gegn ásókn auðvalds og kommúnisma. Enginn skyldi ætla, að það væri auðvelt verk að bæta úr þeim mistökum, sem gerð hafa verið, en það er hægt og það verður að gerast, ella er voðinn vís.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Nú er stand á Goddastöðum, eldurinn dauður, grænyst í pottinum, og Loftur liggur dauður uppi í rúmi. - Þetta hefur ávallt þótt svo ömurleg lýsing á heimilisástandi, að naumast væri hægt að útmála hana öllu dapurlegri, þótt reynt væri í lengra máli. En einmitt svona er ástandið nú orðið á Goddastöðum stjórnarinnar. Er það ekki jafngildi þess, að eldur sé dauður á arni á afskekktum sveitabæ, þegar atvinnulíf þjóðarinnar er stöðvað og komið í algert þrot? Mætti ekki helzt ætla, að húsbóndinn á heimilinu lægi dauður uppi í rúmi, þegar engin stjórn er á neinu og allt sokkið í óreiðu og vesaldám? En þannig er nú ástandið um þessi nýliðnu áramót á ríkisbúi íslenzku stjórnarinnar, þar sem Ólafur Thors forsrh. er talinn húsbóndinn. Við skulum rifja upp fyrir okkur heimilisástandið. Hrúgað hefur verið inn í landið ókjörum af hvers konar glys- og óþarfavarningi. Taumlaus kaupfýsi manna hefur verið æst upp á kostnað allrar heilbrigðrar sparnaðarviðleitni. Þetta hefur sogað til sín gjaldeyristekjur þjóðarinnar og dregið úr getu til varanlegra og verðmætra framkvæmda. Bankarnir eru löngu komnir í alger gjaldeyrisþrot, og gjaldeyrisskuldir hrúgast upp erlendis. Hin svokallaða frjálsa verzlun er þá orðin innantómt orð. Þar stendur hið óhefta frjálsræði til álagningar að eigin vild eitt eftir. Vegna gjaldeyrisskortsins eru nauðsynlegustu vörur orðnar ófáanlegar mánuðum saman, meðan allar verzlanir og vöruhús virðast ætla að springa utan af óseldum glysvarningi. Nú eru menn t. d. á löngum biðlistum í byggingarvöruverzlununum, og nauðsynlegustu byggingarvörur til að ljúka hálfgerðum húsum fást ekki fyrr en seint og síðar meir, helzt gegnum kunningsskap og þá ekki ávallt án nokkuð ríflegrar þóknunar. Þetta eru vissulega hvimleiðar biðraðir í nýrri mynd. Viðskiptajöfnuður seinasta ,árs reyndist ískyggilega óhagstæður þrátt fyrir 300–350 millj. kr. gjaldeyristekjur af erlendum herstöðvaframkvæmdum. Verðlag hefur hækkað um 74% síðan 1950 og fer síhækkandi. Húsnæðismál almennings eru í ömurlegu ástandi. Fólk býr unnvörpum við óhæft húsnæði og okurleigu. Það er t. d. nokkuð algengt, að um 40–50% af tekjum verkamannsins fari í húsaleiguna eina saman eða til að standa straum af ofurverði eigin húsnæðis. Til samanburðar má geta þess, að í flestum Evrópulöndum fer þessi útgjaldaliður sjaldnast upp úr 15–20% af tekjum verkamanna. Gróðabrall með nýbyggingar og verðbréf í Reykjavík er ofsalegt og almennt. Okurvextir af lánum nálgast það að vera orðnir aðalregla í lánveitingum. Ólögleg gjaldeyrisverzlun á svörtum markaði stendur með blóma, og hvert fjársvikamálið öðru alvarlegra hefur komizt upp, Vatneyrarhneyksli, Blöndalsmál og Stefáns Pálssonar svindlið o. m. fl. Á s. l. hausti gerðist svo sá einstæði atburður, að samtök útgerðarmanna ákváðu sjálf hækkun á bátagjaldeyrisálagi sér til handa, og þóttist forsrh., sem er jafnframt sjútvmrh., ekkert hafa við það ráðið. Hann kvaðst hafa mótmælt þessu framferði útvegsmannanna og látið bóka mótmæli sín, en samt hefði ekkert mark verið á þeim tekið. Við þær upplýsingar varð hlutur stjórnarinnar hálfu verri, þótt vissulega væru þær hugsaðar sem afsökun og málsbætur. Þessi gengisskráning einstakra hagsmunahópa varð mesta áfall, sem stjórnin hafði orðið fyrir fram til þessa. Menn sáu nú í einni sjónhendingu, að stjórnin réð ekki við neitt og stóð uppi virðingu og trausti rúin. Það, sem þó mun þykja alvarlegast af öllu og táknrænast fyrir ríkjandi stjórnarstefnu dýrtíðar, okurs og milliliða, er þetta, að allir framleiðsluatvinnuvegirnir eru nú reknir með bullandi tapi, en hins vegar er öruggur gróði á allri milliliðastarfsemi og hann jafnvel því meiri sem hún er óþarfari og óþjóðhollari. Vegna þessa skapaðist það ástand um áramótin, að við sjálft lá, að öll útgerð landsmanna stöðvaðist. Vel vissi ríkisstj. allt frá því í nóvembermánuði, að hverju dró, en samt hafðist hún ekkert að, sendi þingið heim og þóttist ætla að fara að hugsa í jólafríinu. Og sú held ég, að hafi hugsað! Þegar þm. settust aftur á rökstóla nokkru eftir áramót, varðist stjórnin allra frétta um bjargráð sín. Togararnir höfðu að vísu verið knúðir til að halda áfram veiðum, þó að fjárhagsgrundvöllur væri enginn undir rekstri þeirra og mál þeirra óleyst sem áður. En vélbátafloti landsmanna, 300 vélbátar, lá bundinn í höfn. Útgerðarmennirnir hafa gert verkfall gegn ríkisvaldinu. Höfðu þeir tekið 25 þús. kr. tryggingarvíxil hjá hverjum bátseiganda og 100 þús. kr. tryggingarvíxil vegna hvers togara til þess að tryggja það, að enginn skærist úr leik og færi á veiðar, fyrr en búið væri að knýja fram kröfur L. Í. Ú. um aðstoð ríkissjóðs við togaramenn og eigendur fiskvinnslustöðvanna. Hvað ætli Morgunblaðsmenn segðu annars, ef Alþýðusambandið tæki sjóði verkalýðsfélaganna að veði fyrir því, að ekkert þeirra skærist úr leik í verkfallsátökum, fyrr en kröfur þeirra fengjust fram? Það yrði sennilega heldur ófagur söngur. En nú heyrðist ekkert styggðaryrði í íhaldsblöðunum um þessi vinnubrögð. Eitt af því, sem ljóslega sýndi fyrir jólin, að stjórnarflokkarnir voru komnir í hár saman út af ástandinu á heimilinu, var það, að þeir gátu ekki komið sér saman um afgreiðslu fjárl. fyrir áramót, eins og lög ætlast þó til og sjálfsagt þykir í sérhverju þingræðislandi. Í janúarmánuði upplýsti hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, að ástæðan til þess, að landið væri enn fjárlagalaust, væri einfaldlega sú, að ekki væri til þingmeirihl. fyrir afgreiðslu fjárl. Þótti þá flestum, er einnig var horft upp á stöðvað atvinnulíf, sem stjórninni væri sæmst að segja af sér. En ekki þótti henni samt tímabært að sýna það manndómsbragð, hún átti eftir að yfirganga öll sín fyrri met, áður en hún skildi við garðana í Gröf, eins og þjóðin er nú búin að fá að heyra hina allra síðustu daga. Hún átti eftir að hækka útgjöld fjárl. um 46 millj. og 800 þús. og leggja fram frv. til laga um nýja skatta vegna fjárlagaafgreiðslunnar að upphæð 49 millj. Þetta er 25% hækkun á vörumagnstolli, sem er 28 millj. fyrir, 25% hækkun á verðtolli, sem er 155 millj. fyrir, þetta er 100% hækkun á bílaskatti og 100% hækkun á hjólbarðaskatti, og benzínskatturinn á að hækka um 20 aura lítri. Fullvíst má telja, að með skattafrv. þessu verði teknar 60–65 millj. kr. af skattþegnunum, þó að stjórnin áætli það nú 49 millj. Því er haldið fram, að þessi nýi skattabaggi sé bráðnauðsynlegur, til þess að fjárlögin verði afgreidd hallalaus. En þetta eru ósannindi. Tekjur ríkissjóðs árið sem leið virðast ætla að verða um 650 millj., og þegar samþykktar hafa verið allar gjaldatillögur frá meiri bl. fjvn., verða gjöld fjárlagafrv. því sem næst sama upphæð. Nú er vitað, að tekjuskatturinn verður miklu hærri að krónutali á þessu ári, og vafalaust mun verðtollurinn líka halda áfram upp á við, en hann var 31. des. s. l. orðinn 178 millj., eða 23 millj. kr. hærri en hann er áætlaður fyrir þetta ár. Þá þarf ekki að efast um, að söluskatturinn tekur stór stökk upp á við á þessu ári, en auk þess er nú upplýst, að hann var í lok seinasta árs orðinn 130 millj., en er á fjárlagafrv. þessa árs áætlaður 10 millj. lægri. Sams konar upplýsingar liggja nú fyrir um marga aðra tekjuliði fjárlaga. Það má því heita sannað mál, að þeir tekjustofnar, sem ríkissjóður hefur nú að óbreyttum lögum, nægja fyllilega fyrir hallalausri fjárlagaafgreiðslu og meira en það. Bezta sönnun þessa liggur þó fyrir á þskj., sem hæstv. fjmrh., Eysteinn Jónsson, hefur sjálfur lagt fram fyrir nokkrum dögum. Tekjur ársins 1955 reyndust 120 millj. kr. hærri en þær voru áætlaðar á því ári, og nú leggur fjmrh. fram sérstakar till. um, hvernig verja skuli hluta af þessum tekjuafgangi, nánar til tekið 54 millj. kr. Hví leggur ráðh. nú ekki til, að þessi tekjuafgangur verði geymdur til þess að mæta hugsanlegum halla næsta árs, sem hann sjálfur trúir að verði? Þá væri málið farsællega leyst án nýrra skatta. Þetta yrði jafnframt ráðstöfun til að draga úr sjúklegri spennu og verðþenslu, í stað þess að eyðsla þessa fjár og nýir skattar auka hvort tveggja. Þetta ný ja skattafrv. er því óverjandi með öllu. En þá er samt eftir að lýsa því undrablóminu, sem hæstv. stjórn stássar með í hnappagatinu, einmitt þegar þessi umr. fer fram. Það er hinn nýi ríkissjóður hennar, sem hún hefur skírt hinn fagra nafni framleiðslusjóður. Þetta er þó, þegar öllum umbúðum er af því svipt, ekkert annað en 137 millj. kr. í nýjum neyzlusköttum á almenning í landinu. Dýrðlegra er nú innihaldið ekki, og munu skattþegnarnir hafa öðlazt fullan skilning á þessu, áður en árið er liðið. Auðvitað verða þessir skattar í reyndinni þó ekki undir 200 millj. kr. Er þetta nú ekki meira en blóm í hnappagat? Er þetta ekki öllu heldur líkkrans á hæstv. ríkisstj.? Ég get varla ímyndað mér annað. Og þó er víst, að stjórninni á eftir að berast annar krans vegna svika hennar í landhelgismálinu. Það eitt ætti að nægja stjórninni til falls, að hún skuli hafa leyft sér að verzla með sjálft landhelgismálið. Og hvílík verzlun! Jú, að selja lífsnauðsyn Vestfirðinga, Austfirðinga og Norðlendinga á að færa friðunarlínuna út fyrir það eitt að mega svo selja fiskinn okkar óverkaðan á erlendum markaði. Allt fer þessari aumu stjórn eins úr hendi. Áður en þessi síðustu skattaósköp dundu yfir, voru allir orðnir sammála um, að botnlaust öngþveiti væri ríkjandi í efnahagsmálunum. Um það vitnuðu m. a. í ríkisútvarpinu bankastjóri þjóðbankans, Vilhjálmur Þór, og skömmu síðar hv. þm. Barð., Gísli Jónsson, sem staðfesti, að bankastjórinn hefði víst sagt satt og rétt frá ástandinu, en hann hefði þó átt að þegja, því að full ástæða væri til að óttast, að þjóðin mundi tryllast við að heyra sannleikann um ástandið. Nei, um ástandið er ekki deilt lengur. Steinarnir eru farnir að tala og þ. á m. hyrningarsteinar beggja stjórnarflokkanna. Um hitt ber mönnum síður saman, hvað sé nú til ráða. Bjarni Benediktsson dómsmrh. sér aðeins eitt ráð til að stjórna þessari þjóð, og það er vald, sterkt ríkisvald. Öflugar og vel búnar lögreglusveitir eru hans óskadraumur, helzt af öllu innlendur her. Spurningin er því sú, hvort íslenzkir kjósendur vilja sýna Sjálfstfl. aukið traust og veita honum meira fylgi, til þess að þessi væntanlegi foringi flokksins geti komið þessum hugsjónum sínum um lögregluríkið á Íslandi í framkvæmd. Á kreppuárunum 1930 komst þessi eftirlætishugsjón núverandi dómsmrh. að svo miklu leyti í framkvæmd, að hæstv. núverandi forsrh. lét smíða eikarkylfur til að berja á reykvískum verkamönnum. En síðan hefur tækninni fleygt óðfluga fram í vopnagerð, svo að óefað yrði her hins nýja foringja miklu fullkomnari og betri vopnum búinn. En þetta er sem sé úrræði Sjálfstfl. út úr ógöngunum. Það á að berja Íslendinga til hlýðni, þegar þeir sýna mótþróa gegn óstjórninni. Verði honum og þeim sjálfstæðismönnum að þeirri trú sinni, að íslenzkt þjóðfélag verði friðað með slíkum hætti! En ég er á allt annarri skoðun. Foringi hins stjórnarflokksins, Hermann Jónasson, hefur nýlega bent á nokkuð önnur úrræði út úr ógöngunum. Hann sagði fyrir hálfu öðru ári: „Það er augljóst mál, að meðan milliliða- og arðránsstefnan ræður ríkjum, hljóta að verða harðar deilur um skiptingu arðsins, og afleiðingarnar verða sífelld verkföll. Þau eru skuggi gróðahyggju og óhófs. Verkföll eru tilraun verkamannsins til að hrista af sér þessa ófreskju. Leiðin til þess að skapa meiri vinnufrið er sú, að skapa sannvirði vinnunnar og trú manna á það, að þeir fái þetta sannvirði. Og þessu marki er hægt að ná, ef ríkisvaldið vinnur að því með verkamannasamtökunum.“ Þannig skýrði Tíminn hinn 12. maí 1955 skoðun hv. þm. Str., Hermanns Jónassonar, á því, hvaða leið hann teldi færasta til að skapa frið, öryggi og eðlilega framvindu í íslenzku þjóðfélagi, og ef til vill er sú leið ekki óviturlegri en leið lögregluvaldsins eða hervaldsins, sem Sjálfstfl. aðhyllist. Í hinni merku áramótagrein sinni fyrir tæpum mánuði áréttaði hv. þm. Str. aftur þessa skoðun sína og segir þá: „Aðeins ein leið er fær út úr ógöngunum, sú að breyta um stjórnarstefnu. Nú er eins og allt sé lamað, af því að öll vinna fer í að tjasla við efnahagsmálin og framleiðsluna aðeins fyrir næsta dag. Slíkt neyðarástand í þjóðfélagi verður að hverfa. Það ættu flestir að sjá, að þetta stjórnarfar fær ekki staðizt. Að halda því áfram er háskaleikur með fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Verkamenn standa utan við ríkisstj. Þeir hafa því ekki tök á því að hafa áhrif á það fyrir milligöngu fulltrúa, sem þeir ættu í ríkisstj., hvernig þjóðartekjunum er skipt milli þegnanna, svo sem með því að halda niðri húsaleigu, vöruverði og öðrum nauðsynjum. Ef verkalýðssamtökin álíta, að ríkisstj. afskipti verkalýðinn, hafa þau aðeins eitt úrræði til þess að freista að bæta kjör sín, laga misskiptinguna, og það er að knýja fram kauphækkun með verkfalli. En í skjóli þess valds, sem milliliðirnir og spákaupmennirnir eiga í ríkisstj., hækka þeir samstundis alla álagningu, milliliðakostnaðinn í óteljandi myndum, oft miklu meira en kauphækkuninni nemur. Með þessu móti er komin á alveg ný tegund borgarastyrjaldar á Íslandi. Þjóðinni blæðir, en spákaupmennirnir græða. Landsmönnum þeim, sem vilja skilja, er nú ljóst orðið, að þjóðinni verður ekki stjórnað, svo að þolanlegt sé, að þessari leið. Valdið til þess að marka stefnuna og ábyrgðin á stefnunni verður að vera á einni og sömu hendi. Með öðru móti er ekki hægt að stjórna neinu þjóðfélagi án stórslysa. Í mínum huga er engin spurning um það, að samstarf milli bænda og verkamanna og annarra, er vinna þjóðfélaginu nauðsynleg störf, verður að koma og kemur. Spurningin er nú aðeins um það, með hverjum hætti þessu samstarfi verður fyrir komið og hvaða tíma það tekur að koma því á.“ Þannig fórust Hermanni Jónassyni orð um áramótin, og ég hygg, að verkalýðshreyfingin sé honum sammála í öllum aðalatriðum. Ég er meira að segja sannfærður um, að meginþorri þeirra 27 þúsunda, sem í Alþýðusambandinu eru, mun vera form. Framsfl. þakklátur fyrir hina sönnu og skörulegu framsetningu hans á þessum málum. En orðin ein nægja ekki, framkvæmd verður að fylgja. Margir segja: Hermann er löglega afsakaður, þótt hann komi þessari skoðun sinni ekki fram, því að Eysteinn og mikill hluti flokksins er á allt annarri skoðun. Það kann að hafa verið svo áður fyrr, en ég hef fulla ástæðu til að ætla, að það sé nú tekið að breytast. Byggi ég það m. a. á ummælum, sem Tíminn þann 11. maí s. l. hafði eftir Eysteini Jónssyni, orðrétt á þessa leið: „Óhugsandi er að halda jafnvægi í þjóðarbúskapnum og stöðugu verðlagi, nema stjórnarvöldin og hin sterku almannasamtök, sem hér hafa mikil völd og njóta fulls frelsis, og þá sérstaklega verkalýðssamtökin, stefndu að sama marki. Enginn vafi leikur á, að stjórnarvöldin og verkalýðssamtökin vinna eindregnast í þessa átt sameiginlega, ef pólitísk vinátta er þar á milli.“ Spurningin er því aðeins sú, hvort nú sé ekki tími til kominn að stofna til slíkrar pólitískrar vináttu og hvort ástandið í þjóðfélaginu sé ekki meira að segja orðið slíkt, að það sé orðin knýjandi nauðsyn. Ég trúi ekki, að bændur láti á sér standa til slíks samstarfs við verkalýðinn. Væri ekki óeðlilegt, að það kæmi einmitt skýrt fram í þessum umræðum, hvort Framsfl. ætlar sér þrátt fyrir allt að halda áfram að framkvæma milliliða- og arðránsstefnuna með Sjálfstfl. eða snúa nú við blaðinu og leita samstarfs við verkalýðssamtökin og vinstri flokkana. Slík yfirlýsing gæti markað tímamót í íslenzkum stjórnmálum og þarf að gera það. Síðasti kafli ræðu minnar hlýtur svo auðvitað að fjalla um þá höfuðlygi stjórnmálanna seinustu vikur og mánuði, að stöðvun atvinnulífsins, verðbólga og dýrtíð og yfirleitt allur ófarnaður þjóðfélagsins eigi sér eina og sömu rót, þ. e. a. s. sé verkalýðssamtökunum að kenna. Til þess að komast að réttri niðurstöðu um þessi mál, bið ég hlustendur að festa sér eftirfarandi atriði í minni: 1) Að atvinnulífið var komið í þrot, löngu áður en verkalýðsfélögin sögðu upp samningum sínum. Mþn. starfaði sumarið áður til að leita úrræða til að halda togaraflotanum gangandi. 2) Haustið 19.54 tóku bæði stjórnendur Reykjavíkurbæjar og ríkisstj. einstaka starfsmannahópa út úr og hækkuðu laun þeirra verulega. 3) Sama haust var að frumkvæði ríkisstj. gerð bráðabirgðahækkun á launum allra opinberra starfsmanna og hátíðlegt loforð jafnframt gefið um, að gagngerð endurskoðun launalaganna og meiri hækkun launa samkv. þeim yrði framkvæmd á næsta þingi. Hefur það loforð nú verið efnt og sjást þess merki á 23 millj. kr. gjaldalið í þessu fjárlagafrv. 4) Snemma hausts 1954 voru lagðar fram ákveðnar till. á Alþ., þar sem skorað var á ríkisstj. að gera þá þegar fyrir áramót raunhæfar ráðstafanir til að lækka dýrtiðina. Frestað var verkfalli fram í febrúar 1955, m. a. til þess að stjórnin gæti sýnt árangur í verðlækkunarátt. En út úr því kom ekkert, nákvæmlega ekkert. Sömu móttökur fengu till. þjóðvarnarmanna um verðlækkunarleiðina; þeim var að engu sinnt. Þar með var teningunum kastað, og það var ríkisstj. sjálf, sem valdi leiðir í dýrtíðarmálunum. Hún valdi hækkunarleiðina, eins og hún hefur alltaf gert, bæði fyrr og síðar. Er þar skemmst að minnast skattaherferðarinnar nú, sem hleypir nýju stórflóði dýrtíðar yfir þjóðina og atvinnulífið. Hjá því getur ekki farið, að nýju skattarnir hækki allt verðlag stórkostlega, þegar líður á árið, svo að þá getur sjávarútvegurinn jafnframt verið kominn í enn meiri vandræði en hann nú er. Þegar menn nú festa hugann við þessa forsögu, er þá hægt að álasa verkamönnum fyrir það, þótt þeir sem lægst launaða stétt þjóðfélagsins færu hvað af hverju að undirbúa uppsögn kjarasamninga sinna og færu fram á hækkað kaup, ef kaupmáttur launanna fengist ekki aukinn á neinn annan hátt? Rökin fyrir því, að verkamenn lögðu út í kjaradeilu í febrúarmánuði 1955, voru aðallega þessi: 1) Dýrtíðin var orðin slík, að það var ógerningur fyrir fjölskyldumenn að lifa af verkamannatekjum, sem voru 2900 kr. á mánuði fyrir samfellda vinnu. 2) Kaupmáttur launanna hafði að áliti hagfræðinga rýrnað meira en um 20% síðan 1947. 3) Verkalýðurinn hafði enga hlutdeild fengið í aukningu þjóðarteknanna s. l. 2 ár, en sú aukning var talin mikil. 4) Keflavíkurvinnan og önnur herstöðvavinna, mikil byggingavinna svo og aukin vinna við vinnslu sjávarafurða innanlands olli mikilli eftirspurn eftir vinnuafli, og leiddi þetta allt saman til almennra tilboða frá atvinnurekendum um hærra kaup en hið umsamda, hvort sem um var að ræða ófaglærða verkamenn eða iðnaðarmenn. Nauðsynin á hærri tekjum og þessar aðstæður allar hrintu því kröfu verkamannanna um kjarabætur af stað. Nú vill einmitt svo vel til, að form. annars stjórnarflokksins hefur fyllilega viðurkennt réttmæti þessa, því að hann segir: „Áður en verkfallið skall á, hafði skapazt slík verðþensla, að boðið var í öllum áttum í vinnu manna við fjárfestingarstörf langt umfram þágildandi kauptaxta. Þegar rætt var við verkamenn fyrir verkfallið, úr hvaða stjórnmálaflokki sem þeir voru, var svarið alltaf hið sama: Hvers vegna megum við ekki fá sem viðurkenndan kauptaxta það kaupgjald, sem okkur er nú þegar boðið af vinnuveitendum? - Og þetta getur ekki talizt óeðlllegt svar.“ Síðan heldur Hermann Jónasson áfram á þessa leið : „En eftir verkfallið gerðist svo það, sem er enn furðulegra. Sagt var eftir verkfallið, að kauptaxtar væru allir of háir. Einkum var mikið rætt um of háa taxta iðnaðarmanna. Nú skyldi maður halda, að stjórnarforustan og sá ráðh. hennar, sem fer með verðlagsmál, hefði tekið rögg á sig til að halda öllu verðlagi niðri sem unnt var. Nú dundi hver verðhækkunin yfir af annarri, án þess að séð væri, að reynt væri að stöðva þær. Ekkert var gert. Og með þeim eðlilegu afleiðingum, eftir að stjórnarforustan hafði boðað gengisfall, að fjárfestingaræðið hefur aldrei verið ofboðslegra en síðan eftir verkfall. Í útvarpsauglýsingum kvöld eftir kvöld var auglýst eftir iðnaðarmönnum og því heitið að greiða „gott kaup“. Vitað er, að þetta þýðir, að boðið er hærra en taxtakaup, enda er á allra vitorði, að þótt yfirboð á kauptöxtum væri mikið fyrir verkfallið, fara yfirboðin fyrst langt fram úr öllu valdi eftir verkfallið og síðan.“ Þetta eru orð hv. þm. Str., Hermanns Jónassonar. Og nú spyr ég: Geta menn samt sem áður enn þá tekið undir þá síendurteknu lygi íhaldsins, að allt öngþveiti dýrtíðarinnar sé 11% kauphækkun verkalýðsins að kenna? Annað stjórnarblaðið hefur enn fremur viðurkennt, að þetta séu rangar sakargiftir. Þegar verkfallinu var að ljúka, segir Tíminn í forustugrein s. l. vor: „Hér í blaðinu hefur jafnan verið bent á, að nokkrar kaupkröfur af hendi lægst launuðu stéttanna, eins og Dagsbrúnar og Iðjufélaga, hafi ekki verið óeðlilegar. Mikil atvinna vegna óeðlilegrar fjárfestingar ýtti undir þessar kröfur.“ Bent var á, að krafan um kauphækkun hefði mikið og almennt fylgi meðal verkamannanna og rangt væri því að telja verkfallið fyrst og fremst runnið undan rifjum kommúnista. Þetta er sannleikur málsins, og þetta sagði Tíminn. Hér var á ferðinni víðtæk kjaradeila, sem skilaði verkamönnunum aðeins nokkrum hluta af þeirri kjararýrnun, sem þeir höfðu orðið að þola bótalaust á nokkrum undanförnum árum sökum sívaxandi dýrtíðar. Þetta verður að nægja núna til varnar verkalýðshreyfingunni út af verkföllunum í vor. Þá er að víkja að ástandinu, sem skattaflóðið nýja mun skapa, þegar líður að næsta hausti. Þá verður að óbreyttri stefnu orðið ólíft í landinu, jafnvel fyrir alla embættismenn landsins, sem nú eru að fá 23 millj. kr. kauphækkun á þessum fjárl. Enn erfiðara verður þó auðvitað fyrir verkafólk með sína 11% kauphækkun frá því í fyrravor að draga fram lífið. Ný stöðvun atvinnulífsins er fyrirsjáanleg, og til hvers verður þá gripið samkv. núverandi stjórnarstefnu? Ég efa það ekki. Það verður gripið bæði til stórkostlegrar opinberrar gengislækkunar og til kaupbindingar, eins og í ráði var nú, aðeins ef stjórnarherrarnir hefðu þorað að fara út á þá braut. Nei, hér verður að brjóta í blað. Samstarf verkamanna og bænda verður að hefjast. Leið lögregluvaldsins hans Bjarna Benediktssonar færir engan frið og leysir engin vandamál. Bankalöggjöfinni verður að breyta. Drepa verður framleiðsluatvinnuvegina úr dróma arðráns og milliliða. Afurðasölu sjávarútvegsins og fiskiðnaðinn verður að endurskipuleggja frá grunni með það fyrir augum, að sjómenn og útvegsmenn fái rétt verð aflans. Vexti sjávarútvegsins verður auðvitað að lækka. Nauðsynjar útgerðarinnar verður að útvega með réttu verði. Það, sem þá kann að vanta til þess, að útgerðin beri sig, verður að taka af milliliðunum og af auðsöfnun verðbólguáranna, en fella niður neyzluskattana, sem nú gera dýrtíðina innan stundar óviðráðanlega. Þegar í stað, þegar þessi stjórn fellur, og hún hlýtur auðvitað að falla, verður að festa kaup á 15–20 nýjum togurum, og smíði allra okkar fiskibáta verður að færast inn í landið. Hið friðlýsta svæði bátaflotans verður að rýmka, miðað við fengna reynslu, og síðan verður að stefna örugglega að því lokamarki, að landhelgi Íslands nái yfir landgrunnið allt. Tryggja verður fólkinu, sem sveitirnar byggir, jafngóð lífskjör og aðstöðu og verkalýðnum við sjávarsíðuna. Allar iðngreinar, sem þjóðhagslega eiga rétt á sér, verður að efla með aðstoð ríkisvaldsins. Rafvæðingu landsins verður að flýta eins og mest má verða. Húsaleigu verður að lækka með opinberum aðgerðum og gera stórátak í byggingu íbúðarhúsnæðis. Verkamenn eiga að hafa meiri hluta í stjórn atvinnuleysistryggingasjóðanna, eins og bændur og samtök þeirra ráða byggingar- og landnámssjóði sínum. Verkalýðsmálaskóla á að kosta af opinberu fé, eins og sjómannaskóla, bændaskóla og iðnskóla og aðrar slíkar menntastofnanir einstakra stétta. Orlofsheimilum verkafólks og æskulýðsheimilum verður að koma upp í samstarfi ríkisvalds og verkalýðssamtaka. Tafarlaust verður að lögfesta 3 vikna orlof verkafólks, 12 stunda hvíld á togurum og lög um félagsheimili. En fyrst og síðast verður að skera öll óþarfaútgjöld niður og ráðast gegn dýrtíðinni af fullum þrótti. Stefnuyfirlýsingu í þessa átt hafa verkalýðssamtökin lagt fram. Þessi stefnuyfirlýsing hefur verið rædd við vinveitta stjórnmálaflokka, og einnig hefur hún verið send 160 verkalýðsfélögum um allt land. Félögin hafa fjöldamörg haldið fundi um stefnuskrána og lýst einróma yfir, að þau samþykki hana og muni fús til að veita ríkisstjórn, sem í aðalatriðum byggði á slíkri stefnu, bæði traust sitt og stuðning. Það eru þannig engar líkur til, að verkalýðurinn neiti að taka á sig aukna ábyrgð eða neiti að hefja samstarf við ríkisvaldið, ef til hans verður leitað vegna þeirrar nauðsynjar, sem nú hefur skapazt. Verkalýðshreyfingin öll og samvinnuhreyfingin eru góðir bakhjallar ríkisstj., sem helgar sér það hlutverk að efla framleiðsluatvinnuvegina og kveða niður dýrtíðina. Auðvitað yrðu fjallháir erfiðleikar á vegi ríkisstj., sem tæki við þrotabúinu á Goddastöðum, en verkalýðurinn er sízt líklegur til að hörfa eða heykjast, þótt á móti blási, aðeins ef hann veit, að stefnt er til réttrar áttar. Hitt verður miklum hluta þjóðarinnar kirkjugarður allra vona, ef núverandi stjórn verður ekki svipt völdum og dæmd til óhelgi fyrir alla sína stefnu og þá ekki sízt fyrir seinustu handaverk sín. Verkamenn og bændur, verið nú viðbúnir, því að það kemur að því fyrr eða síðar, að þið verðið að taka höndum saman og bjarga þjóðinni upp úr því díki dýrtíðar og spillingar, sem stjórn Ólafs Thors hefur steypt henni í, og þá ríður á órofa samtökum, eins og í verkfalli væri, sem heiður verkalýðssamtakanna ylti á.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Hannibal Valdimarsson, hinn mikli foringi hinnar andvanafæddu vinstri stjórnar, talaði stundarfjórðung umfram það, sem honum var heimilt. Þeim tíma varði hann til þess að lesa upp úr biblíu vinstri villinga, þ. e. a. s. greinum form. Framsfl., Hermanns Jónassonar. Vona ég, að hinn frjálslyndi forseti dragi ekki þennan stundarfjórðung frá ræðutíma þeirra framsóknarmanna, sem tala munu hér á eftir mér. Ég gæti trúað því, að þegar frá líður, muni margur muna það helzt úr þessum umræðum, hversu mikinn beyg stjórnarandstæðingar hafa af hæstv. dómsmrh., Bjarna Benediktssyni. Ég er öfundarlaus maður og mjög gott í vináttu okkar Bjarna Benediktssonar. Þó liggur við, að ég öfundi hann af þessari hræðslu andstæðinganna. En ég viðurkenni, að hún er að því leyti makleg, að hæstv. dómsmrh. er mikill yfirburðamaður og alger ofjarl andstæðinganna. Án efa eru þeir ekki fáir, sem vænta þess, að ég hirti nú og húðstrýki þessa herra, sem hér hafa talað, svo sem þeir hafa til unnið. En ekkert slíkt er mér í huga. Ég er svo vanur, að á mig séu bornar ósannar sakir, málstaður minn svertur og ófrægður, að mér rennur ekki í skap af slíkum smámunum. Auk þess hef ég heyrt mest úr þessum ræðum hundrað sinnum áður. Enn fremur veit ég, að blessaðir mennirnir meina minnst af því, sem þeir segja. Og loks er ég ekki hingað kominn til að skattyrðast, heldur til að skýra flókin mál fyrir fróðleiksfúsum áheyrendum. Spekingarnir, sem hér voru að tala, umboðsmenn hinnar sjálfri sér sundurþykku, smávöxnu og stöðugt vesælli og sennilega líka minnkandi stjórnarandstöðu, hafa nú enn einu sinni lýst þeirri ríkisstj. sem athafnasmárri og úrræðalausri, sem í öndverðu naut stuðnings nær 7 af hverjum 10 kjósendum í landinu og vitað er að síðan hefur vaxið fylgi. Ofan á hafa þeir svo bætt því að kalla stjórnina íhaldssama og jafnvel illgjarna, enda þótt hún með stefnu sinni og athöfnum hafi svo rækilega sannað, að ekki verður um villzt, að hún tók á sig vanda valdanna fyrst og fremst í því skyni að bæta kjör almennings í landinn, og það sem þó enn meiru varðar: hefur borið gæfu til að standa við heit sín. Þegar stjórnin tók við völdum, þorði enginn andstæðinganna að ráðast á stefnu hennar. Þeir neyddust til að viðurkenna, að fyrirheitin væru frjálslynd og fögur og snertu einmitt mestu áhuga- og hagsmunamál landsmanna, jafnt til sjávar sem sveita. Hin veigalitla stjórnarandstaða hélt þá í sér líftórunni eingöngu með þrálátum staðhæfingum um, að stefna stjórnarinnar og fyrirheit væru ekkert annað en loforð ætluð til svika, pólitískar blekkingar og óheilindi, sem sumir stjórnarandstæðinga þekkja betur úr sínum eigin heimkynnum en efndir. Í ræðu stjórnarandstæðinga hér í kvöld var ekkert merkilegt, nema vera skyldi hvað þær voru ómerkilegar, sem þó er ekki merkilegt, af því að þessu á maður að venjast frá þessum mönnum. En höfuðeinkennið var sameiginlegt: Neikvætt niðurrif og níð. Engar jákvæðar tillögur. Ekkert til úrbóta. Ekkert að gagni. Ég skal svara þeim með því að láta verk stjórnarinnar tala. Þau blása hjóm, froðu og fleipur stjórnarandstöðunnar út á haf gleymsku og fyrirlitningar. Margir muna vafalaust, að aðalfyrirheit stjórnarinnar hljóðar þannig: „Það er höfuðstefna stjórnarinnar að tryggja landsmönnum sem öruggasta og bezta afkomu.“ Sú stjórn, sem slíkt fyrirheit gefur og stendur við það, þarf ekki að láta árásir andstæðinganna á sig fá. Hún er brynjuð verkum sínum. Hitt vita svo flestir af eigin reynd, að aldrei hefur þjóðin haft meiri og betri atvinnu, aldrei meira að bita og brenna, meira fé handa á milli, getað veitt sér meira og þó eignazt meira en einmitt nú. Okkur amar nú fátt annað en sjálfskaparvitin. Ágæt afkoma ríkissjóðs vegna fastrar og hyggilegrar fjármálastjórnar, lækkun á beinum sköttum, verndun sparifjár, aukið athafnafrelsi, sem allir þrá, þótt við höfum kannske ekki farið nægilega varlega með það hnoss, allt eru þetta fyrirheit, sem búið er að efna. Er það allt mikils virði og góðra gjalda vert. Mun þó margur fagna því meir, að hið nýja veðlánakerfi er tekið til starfa og hefur nú þegar greitt götu margra til að eignast þak yfir höfuðið. Er hér um að ræða stórmerka framtíðarstofnun, sem að sönnu er enn ekki nægilega öflug til að geta í einni svipan bætt þá miklu þörf, sem áratuga vanræksla hefur safnað saman, en þó nú þegar hefur leyst vandræði margra og er ætluð til að veita öllum, sem til hennar leita, aðstoð, þegar frá liða stundir og henni vex fiskur um hrygg. Hygg ég, að sú stjórn, sem slíka löggjöf hefur sett, muni af því einu fá nokkurn orðstír í framtíðinni, verði vel og viturlega byggt ofan á þann grunn, sem nú er lagður. Þá er og rafvæðing landsins mikið og merkt mál. Hefur stjórnin ekki heldur í því látið standa við orðin ein, heldur hafizt öfluglega handa með stórvirkjunum bæði á Vestur- og Austurlandi auk margs annars og þegar tryggt að mestu fé til allra þeirra framkvæmda, er fyrirheitin voru gefin um, jafnt með nær fjórföldun á árlegu framlagi ríkissjóðs sem erlendum og innlendum lánum og lánafyrirheitum. Er það efni í miklu lengri ræðu en mér vinnst tími til að flytja hér, ef skýra á þessar stórhuga framkvæmdir, sem ætlaðar eru til að efla hag dreifbýlisins og þar með þjóðarinnar allrar. Er vissulega tímabært, að við, sem lengi höfum notið yls og birtu með því að virkja aflið í elfum landsins og iðrum jarðar, sýnum í verkinu, að við viljum aðstoða bræður og systur, sem allt of lengi hafa farið á mis við þessi lífsgæði, til þess eftir föngum að brjóta á bak aftur ofurvald íslenzks vetrarmyrkurs og frosthörku. Til þess að menn átti sig á því risaátaki, sem hér ræðir um, skal ég tilfæra örfá orð úr langri og mjög skilmerkilegri skýrslu Eiríks Briems rafmagnsveitustjóra, sem nýverið birtist í Morgunblaðinu. Þar segir: ,.Í 10 ára áætlun ríkisstjórnarinnar felst, að allir kaupstaðir, öll kauptún og yfirleitt allt, sem þorp getur kallazt, fá vatnsaflsrafmagn frá samveitum. Enn fremur verða lagðar héraðsveitur til um það bil 2600 sveitabýla til viðbótar þeim, sem tengd voru í ársbyrjun 1954, og munu þá alls um 3500 býli hafa fengið rafmagn frá samveitunum.“ Og enn fremur segir rafmagnsveitustjóri: „Auk þess má gera ráð fyrir, að einkarafstöðvunum fjölgi, þannig að fast að 100% landsmanna muni hafa rafmagn til afnota í lok 10 ára áætlunarinnar.“ Hér þarf ég engu við að bæta. En ég get sagt svipað og um veðlánastofnunina, að ég hygg, að sú stjórn, sem slíkt fyrirheit gaf og efndi það, muni hljóta nægan sóma til þess að kæfa hrópyrði og kveinstafi vesællar stjórnarandstöðu, sem undan engu þarf að emja öðru en því, að ríkisstjórnin sé of frjálslynd, stórhuga og úrræðagóð, til þess að svo aum stjórnarandstaða megni að rispa hana, hvað þá blóðga. Nei, núverandi ríkisstj. verður aldrei með rökum sökuð um brigðmælgi. Henni verður ekki heldur brugðið um úrræðaleysi. Að þjóðinni hafa steðjað margvísleg vandræði síðustu 5–6 árin. Samstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur, dyggilega studd af stjórnliði sinu, gjarnan brugðizt fljótt og vel við þörfum manna, hvort sem glíma varð við aflabrest, verðfall, mæðiveiki, harðindi eða annað. Og jafnframt öllu þessu hefur stjórnin og flokkar hennar beitt sér fyrir margvíslegri merkri löggjöf, sem engin fyrirheit höfðu verið gefin um. Fjallar lagasetning þessi um hin óskyldustu efni, jafnt á sviði menningar- og menntamála sem hinna ýmsu atvinnumála. En e. t. v. hefur þó stjórnin aldrei sýnt betur en nú, að hún er sterk stjórn, sem þorir að horfast í augu við örðugleikana, er hún leggur nú fram frv. um milli 150 og 200 millj. kr. nýja skatta vegna aukinna þarfa ríkissjóðs og framleiðsluatvinnuveganna út af kauphækkunum þeim, sem urðu á síðasta vori. Slík stjórn verðskuldar traust, en ekki vantraust. Og skal þá víkja að dægurmálunum. Eins og menn muna, var sjávarútvegurinn kominn í greiðsluþrot, þegar stjórn undir forustu Alþfl. lét af völdum í árslok 1949. Átti sú stjórn á því enga sök. Til úrbóta var talið að þurfa mundi um 150 millj. kr. nýja skatta. Var þá í marzmánuði 1950 gripið til gengislækkunarinnar. Enginn, sem þá ráðstöfun gagnrýndi, þorði að bera fram till. um nýja skatta á þjóðina, og var því sú gagnrýni aðeins máttvana nöldur. Af versnandi verzlunarárferði á Íslandi o. fl. leiddi þörf fyrir ný bjargráð í ársbyrjun 1951. Þá voru veitt bátagjaldeyrisfríðindin svonefndu. Án þeirra og án gengisfellingar hefðu skattar, er námu a. m. k. 250–300 millj. kr., nægt þar til nú að ný þörf kallar á ný úrræði vegna kauphækkananna miklu á síðasta ári. Hefði þá vart nú verið um annað að ræða en gengislækkun, jafnmikið vandaverk sem það hefur reynzt að benda á gjaldstofna nú, og hafa þó skattar verið lækkaðir, en ekki hækkaðir um 250–300 millj. síðustu 5–6 árin. Hin nýja tekjuþörf ríkisins stafar að mestu leyti beint og óbeint af auknum útgjöldum vegna kauphækkananna á s. l. vori. Mun hæstv. fjmrh. gera nánari grein fyrir því. Líkt er um þörf framleiðsluatvinnuveganna fyrir framleiðslubætur. Sú þörf stafar mest af kauphækkunum. Kem ég þá að till. ríkisstj. til að ráða fram úr þeim vanda, sem kauphækkanirnar í vor færðu yfir framleiðsluna. Umræddar kauphækkanir námu í öndverðu 13.6% fyrir atvinnurekendur. Af þessu leiddi, svo sem fyrr var sagt, hækkun á allri þjónustu og síðar samkvæmt gildandi lagafyrirmælum hækkun á verðlagi landbúnaðarafurðanna. Af því leiddi aftur hækkun vísitölunnar. Er nú svo komið, að þessar kauphækkanir nema tæpum 22%. Snemma á þessu hausti voru þessar hækkanir ýmist komnar í ljós eða fyrirsjáanlegar. Gaf þá ríkisstjórnin bændum fyrirheit um að beita sér fyrir uppbótum á útfluttar framleiðsluvörur þeirra til samræmis við svonefndan bátagjaldeyri. Kaus ríkisstj. þann kost fremur en þá hækkun á verðlagi landbúnaðarafurða, sem ella hefði riðið yfir til fullnægingar gildandi lagaákvæðum, enda hefði þá af hlotizt mikil hækkun á vísitölunni öllum til tjóns. Er rétt, að þeir, sem oft eru að telja eftir þetta fyrirheit stjórnarinnar, hafi það hugfast, að fleiri en bændur njóta góðs af. Eftir var nú hlutur útgerðarinnar, og kom engum á óvart, að sá vandi yrði ekki auðleystur. Undanfarin ár hefur Landssamband íslenzkra útvegsmanna átt viðræður í árslok við ríkisstj. um svokallaðan starfsgrundvöll fyrir útgerðina. Hefur þá ekki alltaf gengið greiðlega að sameina sjónarmiðin og fyrir komið, að róðrar hafa ekki hafizt rétttímis af þeim ástæðum. Undir þann leka vildi ríkisstj. nú reyna að setja. Skipaði hún því á öndverðu hausti fjóra hagfræðinga til að athuga þetta mál svo og ástandið í fjármála- og atvinnulífi þjóðarinnar. Jafnframt störfuðu þeir hinir sömu embættismenn stjórnarinnar að málinu sem með það hafa farið undanfarin ár, undir forustu Gunnlaugs E. Briems ráðuneytisstjóra. Eru það allt hinir mætustu menn, sem lagt hafa mjög mikla vinnu í rannsókn og lausn þessa máls og oft orðið að fella nótt við dag í því skyni. Skal ég ekki rekja þá sögu lengra, aðeins get ég þess, að enda þótt að lokum tækist að ná samkomulagi, þar í öndverðu og raunar fram á síðustu stund mjög mikið á milli, svo að milljónatugum skipti. Má raunar segja, að svo sé enn, þótt L. Í. Ú. kysi frekar þann kost að una því, sem ríkisstj. treysti sér lengst að ganga, en að bera ábyrgð á róðrarbanni. Menn hafa lesið í blöðum og heyrt í útvarpi höfuðefni frv. ríkisstj. um framleiðslusjóð, og enn fremur hafa menn fengið um það upplýsingar, að vísu verulega rangar hjá hv. ræðumönnum hér í kvöld. Útgjöld sjóðsins eru áætluð 152 millj. kr. Af þeirri upphæð var til um áramótin handbært fé í togarasjóðnum 15 millj. kr. Þá þarf að afla nýrra tekna að upphæð 137 millj. kr. Er lagt til, að það sé gert með því að leggja svonefnt framleiðslugjald á innfluttar vörur að upphæð 9%. Leggst gjaldið á cif-verð vörunnar að viðbættri áætlaðri álagningu 10%. Ýmsar vörur eru þó undanþegnar þessu gjaldi, þótt stjórnarandstæðingar hafi neitað því hér í kvöld, svo sem salt, kol, veiðarfæri, olía benzín, fóðurbætir, áburður o. fl. Nefni ég þetta sem dæmi um óvandaðan málflutning þeirra. Þá er ætlað að leggja 3% framleiðslugjald á sölu og veltu á iðnaðarvörum, með undantekningum þó, allt eftir því, sem nánar greinir í 13. gr. frv. stjórnarinnar um framleiðslusjóð. Tekjur af þessum gjöldum eru áætlaðar 115 millj. kr., en aðrar tekjur framleiðslusjóði til handa alls 22 millj. Ræðir þar einkum um 30% innflutningsgjald af ávöxtum, búsáhöldum, smíðatólum o. fl., alls um 10 millj. kr., 40% gjald af innfluttum tollvörutegundum, alls um 4 millj. kr., og 100% gjald af fob-verði vissra tegunda bifreiða, áætlað um 8 millj. kr. Rétt er að geta þess, að á s. l. ári voru leyfagjöld af innfluttum bifreiðum 38 millj. kr. Um útgjöld sjóðsins verð ég að láta nægja að taka þetta fram: Varðandi togarana er byggt á skýrslu og till. milliþn., sem Alþ. kaus 1954. Áttu sæti í henni fulltrúar allra þingflokka nema Þjóðvfl. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu, að taprekstur meðaltogara væri þá 950 þús. kr. á ári. Athuganir byggðar á sama grundvelli sýna, að nú er tapreksturinn orðinn 1980 þús. kr., eða tæpar 2 millj. Ekki sá ríkisstj. sér þó fært að miða till. sínar við þá upphæð, heldur við 5000 kr. á úthaldsdag, eða rúml. 3/4 hluta þess, sem talið var þurfa. Er áætlað, að kostnaður af þessu framlagi muni nema um 60 millj. kr. Er þá ekki gert ráð fyrir væntanlegri kauphækkun sjómanna, sem þó er fyrirsjáanleg og sanngjörn, miðað við það, sem á undan er gengið. Þá er ætlað til vinnslubóta á fiski, jafnt togara- sem bátafiski, 5 aurar á kg af slægðum fisk með haus, eða alls um 18 millj. kr. Er tilskilið, að vinnslustöðvarnar greiði þá sama verð og greitt var í des. s. l. fyrir fiskinn. Var lægsta krafa frystihúsanna miklu hærri og mörg rök færð fyrir, sem hér vinnst ekki tími til að skýra. En játað er af umboðsmönnum ríkisstjórnarinnar, að kauphækkanirnar, sem urðu s. l. vor, kosti frystihúsin ekki aðeins þessa 5 aura á kg, heldur 12 aura, en upp í mismuninn hafa frystihúsin 6 aura vegna hækkaðs álags á bátagjaldeyrinn. Sjálf nefndu frystihúsin 14–16 aura, en vildu auk þess m. a. fá greiddan kostnað við svonefnda neytendapakkningu, bæði til Bandaríkjanna og Rússlands. Er með því ætlað að vinna og festa markaði. Það skal vissulega játað, að slíkt er æskilegt, þótt nú skorti fjárhagslegt bolmagn til þess, enda hefði til þess þurft tugi millj. kr., sem ríkisstj. treysti sér ekki til að bæta ofan á nauðsynlegustu skattana. Til framdráttar bátaflotanum er auk óbeinnar aðstoðar, sem felst í vinnslugjaldinu og núgildandi bátagjaldeyrisfríðindum, ætlað að greiða niður hálft vátryggingariðgjaldið. Hefur þá báturinn heldur skárri fjárhagsgrundvöll en í fyrra, sé miðað við sama aflamagn og verðlag og tillit tekið til hækkaðs álags á bátagjaldeyrinn annars vegar og hins vegar aukins kostnaðar vegna kaupgjaldshækkananna frá í vor. Er þetta gert til þess að mæta hækkuðu kaupi til sjómanna. Kostnaður af þessu nemur um 8 millj. kr. Þá er lagt til að greiða sérstakar vinnslubætur á smáfisk, sem byggt er á því, að mörg undanfarin ár hefur verið greitt sama verð fyrir smáan fisk og stóran. Vegna sjómanna og útgerðarmanna þykir ekki kleift að breyta því. En játað er, að smáfiskurinn er verðminni vara. Gætir þess þó mest til frystingar, því að bæði eru vinnulaun hlutfallslega því meiri sem fiskurinn er smærri og einnig fást mun minni flök úr smáfiski en stórfiski, miðað við hráefnisþunga. Kostnaður af þessu er áætlaður 6–7 millj. kr. Enn fremur á að verja úr sjóðnum 26 millj. kr. til að kaupa inn svonefnd B-skírteini. Er hér um skynsamlega ráðstöfun að ræða, sem mér vinnst ekki tími til að skýra, enda er það mjög flókið mál. Hafa ræðumenn hér í kvöld talið þessa ráðstöfun alveg óþarfa, stjórnin vilji aðeins kvelja fólkið sem mest. - Þetta hirði ég ekki að rökræða, þótt ekki væri af öðru en því, að þjóðin veit, að enga stjórn langar að gera sig óvinsæla með óþörfum sköttum. Varðandi bætur á útfluttum landbúnaðarafurðum, að upphæð um 15 millj. kr., vísa ég til framangreinds og þess, sem hæstv. landbrh. mun um það segja. Nokkur fleiri ákvæði eru í frv., sem mér þykir þó ekki sérstök ástæða að víkja að. Ef til vill spyr nú einhver, hvort þörf sé þessara framleiðslubóta. Um það vísa ég til grg. um framleiðslusjóð. Sjálfur bæti ég því við, að sérfræðingar ríkisstj., sem mjög vandlega hafa rannsakað öll gögn málsins, telja, að hvergi megi af klípa, en útvegsmenn og vinnslustöðvar telja þörf miklu hærra framlags. En þeir, sem þessum málum eru ekki nægjanlega kunnugir, aðgæti, að kaupgjaldið er langstærsti liður framleiðslu- og vinnslukostnaðar. Hækkun um 22% á þeim kostnaði, eins og nú er orðið, hlýtur því að kippa fótunum undan framleiðslunni, en stöðvun hennar er banabiti þjóðfélagsins. Mín skoðun er sú, að ríkisstj. hafi ekki gengið feti lengra en nauðsynlegt var. Hitt er tvísýnna, hvort það nægir, sem nú hefur verið lagt til og væntanlega verður samþ. á morgun á Alþingi. Ég viðurkenni, að skattarnir, bæði til ríkis og framleiðslusjóðs, eru háir og þungbærir, en vart meiri en 5–6% af þjóðartekjunum. Ættu þeir ekki að vera drápsklyfjar, þegar kaupgjaldið er hækkað um 22%. Miðað við útsvarshækkanir, sem víða eru um og yfir 30% af heildarupphæðinni, eru þessir skattar ekki einstakir. Mér er vel ljóst, að frv. stjórnarinnar um framleiðslusjóð verður ekki skýrt viðhlítandi í svo stuttu máli. En skýringar og einkum þó frumvörpin sjálf eru lifandi sönnun þess, að aðvaranir mínar og annarra um hættulegar afleiðingar kaupgjaldshækkananna, þegar framleiðslan er rekin með halla, voru sannar. Þessar aðvaranir voru að engu hafðar. Sú synd fær nú sína refsingu, sem með engu móti verður umflúin, enda skilst væntanlega öllum, að engin ríkisstj. gerir að gamni sínu að leggja þungar álögur á þjóðina, þótt hins vegar stjórn, sem á sér manndóm og þingfylgi, kjósi þann kost fremur en að horfa aðgerðalaus á stöðvun framleiðslunnar. Og hvernig er svo þessum bjargráðum tekið? Umboðsmaður Alþfl., prófessor Gylfi Þ. Gíslason, sagði í umr. um málið á laugardag: „Þetta er gjaldþrot stjórnarstefnunnar.“ Og hann rökstuddi þann sleggjudóm með því, að fyrir 6 árum hefðu tveir merkir hagfræðingar heldur kosið gengisfall en háa skatta og tolla. Mér varð allt að því orðfall, og á ég þó ekki vanda til þess. Átti ég að trúa því, að hagfræðiprófessor viti ekki, að enda þótt gengisfall sé betra en skattar og tollar við vissar aðstæður, getur það við breyttar aðstæður verið glapræði og orðið heilræði á ný við enn breyttar aðstæður? Nei, það er ekki stefna ríkisstj., sem nú er gjaldþrota, heldur hefur fróðleiks- eða vitsmunalind prófessorsins þornað upp í bili. Í dag læzt svo þessi sami hv. þm. vera að benda á úrræði og flytur um þau till. Alþfl. Sjálfum dettur honum ekki í hug, að þær till. séu frambærilegar, hvað þá framkvæmanlegar. Hann játar, að búið sé að íþyngja útgerðinni svo mikið, að nú beri að styðja hana, ella stöðvist hún og þar með komist hann sjálfur og við hinir á kaldan klaka. En, segir þm., enginn skal þó njóta neins stuðnings, nema hann gerist meðlimur í allsherjarfélagi allra vinnslustöðva og útvegsmanna og taki á sig þá smávægilegu kvöð, að komi fyrir, að hann hagnist, skuli gróði hans ganga til að greiða halla annarra útgerðarmanna eða vinnslustöðva, enda þótt hann geti engin áhrif haft á þann rekstur. Ef einhver útgerðarmaður einhvers staðar á landinu einhvern tíma hagnast, skal þeim hagnaði varið til að greiða halla, sem einhver annar útgerðarmaður einhvern tíma kann að bíða. Hér gætir svo grómtæks grundvallarmisskilnings á eðli og þörfum þessa áhættusama atvinnurekstrar, sem á allt undir atorku, framtaki og dug þeirra, sem þar eru að verki, og sjálfu Íslendingseðlinu, að ekki er orðum að eyðandi. Litlu betri er till. Alþfl. um tekjuöflunina. Þeir leggja til, að fram fari allsherjar eignakönnun og að allir, sem efnazt hafa um meira en 300 þús. kr. allt frá 1940 og fram á þennan dag, skuli greiða til samans í eignaraukaskatt 85 millj. kr. Undir þennan skatt skal falla verðhækkun íbúða og annarra eigna og allt miðast við söluverð í dag. Sennilega hefur svonefnd eignakönnun, sem hér fór fram fyrir tæpum áratug, skaðað og spillt heilbrigðri efnahagsþróun meir en flest annað. Sú reynsla ætti að nægja. Auk þess er vandséð, hvernig leysa á árlega þörf útvegsins með þeim hætti að gera upptækar eignir manna í eitt skipti fyrir öll. Þessar till. eru svo fráleitar, að í þeim felst ekkert nema hrein uppgjöf Alþfl. Þá kunna kommúnistar betur áralagið. Þeir eru ísmeygilegri. Þeir segja, eins og þeir eru vanir: Sækið þið gróðann þangað sem hann er. Ríkið græðir, bankarnir græða, olíufélögin græða og heildsalarnir græða o. s. frv. Látið þið þessa aðila greiða hallann á útgerðinni. - Þetta er þeirra gamla, slitna og falska plata. Hún er vinsæl, þótt hún sé vitlaus, því að auðvitað vill fólkið, ég og aðrir, losna við skattana. En þetta er ekki eins auðvelt og út kann að líta. Eða þora kommúnistar að neita því, að það er grundvöllur undir fjármálaöryggi sérhverrar þjóðar, að ríkissjóður búi vel? Dirfast þeir kannske að neita því, að ríkisstj. hefur vel og viturlega ráðstafað greiðsluafganginum? Eða þora e. t. v. kommúnistar að ganga fyrir sjómenn og útgerðarmenn og segja, að óþarfi sé að veita lán til bátakaupa? Þora þeir að segja bændum, að þeir skuli áfram búa við fjársvelti jafnt til ræktunar sem bygginga? Dirfast þeir að segja við alla þá, sem húsnæðisvandræðin þjaka og þjá, líka þá, sem búa í heilsuspillandi íbúðum, að það sé hreinasti glæpur, að ríkið skuli vera þess megnugt að rétta þeim hjálparhönd? Nei, ekkert af þessu þora kommúnistar að segja. En þá er þeim líka sæmst að segja, því að til þessa hafa stjórnarflokkarnir ákveðið að verja bróðurpartinum af þeim greiðsluafgangi, sem ríkissjóði hefur óvænt áskotnazt. Og með því móti er einmitt þeim liðsinnt, sem mesta hafa þörfina, og að þeim ráðum horfið, sem flestum eru til blessunar. Árásir á bankana falla dauðar um þá staðreynd, að það er þjóðarböl, að íslenzkir bankar eru of fátækir, en ekki of ríkir. En um olíuokrið er það að segja, að það eru útgerðarmenn og samvinnumenn, sem eiga stærsta olíufélagið og bróðurpartinn í hinum og okra þá mest á sjálfum sér. Auk þess minni ég á, að hið sæla verðlagseftirlit, sem stjórnarandstæðingar telja allra meina bót, nær til olíunnar. Geti verðlagseftirlitið tryggt sannvirði annarrar vöru, hvernig stendur þá á því, að það er gagnslaust gagnvart olíuokri? Ætli svarið standi ekki í kommúnistunum? Um milliliðagróðann er svo rétt að upplýsa, að fyrir Alþ. liggur nú till. um rannsókn á honum. Kommúnistar sýnast lítinn áhuga hafa fyrir henni. Hvers vegna? Það er vegna þess, að þeir eiga að fá fulltrúa í þessari nefnd, sem allt getur rannsakað og ofan af öllu flett. Það er vegna þess, að þeir óttast, að sú rannsókn leiði ekki í ljós nægilega mikinn gróða og sé þá erfiðara að blekkja eftir en áður. En annars er aumt að þurfa að hlusta á þetta raus nær daglega. Hér tala menn í kvöld rétt eins og engin skattalög giltu á Íslandi. En hér gilda ein þyngstu skattalög, sem þekkjast. Þau áskilja ríkinu og bæjar- og sveitarsjóðum bróðurpart alls hagnaðar. Efalaust reyna margir að beita undanbrögðum og tekst það sumum. En vilja þá ekki kommúnistar kenna ríkinu ráðin til að stöðva þá starfsemi? Þá fær ríkið gróðann. En þá er líka bezta blaðra kommúnista sprungin. Ef menn fletta staðhæfingar stjórnarandstæðinga klæðum, séu umbúðirnar teknar af orðaflaumnum, kemur þetta í ljós: 1) Útgerðin þarf og hefur í nær áratug þurft aðstoðar, vegna þess að á hana hafa verið lagðar þyngri byrðar en hún fær undir risið, einkum kaupgjaldið. 2) Þjóðin lifir á útgerðinni og verður þess vegna að halda lífinu í henni. 3) Sé krónan felld útgerðinni til framdráttar, er fyrst skammazt út af því, en aðstoðin síðan að engu gerð með kauphækkunum. 4) Þegar svo er gripið til bátagjaldeyris, er skammazt út af því. 5) Þegar þau fríðindi eru minnkuð, er skammazt út af því. 6) Þegar þau eru stækkuð, er skammazt út af því. 7) Þegar hætt er við að stækka bátagjaldeyrinn, en í þess stað gripið til skatta og tolla, er skammazt út af því. 8) Og sé svo ekkert af þessu aðhafzt, svo að útgerðin stöðvast, ætlar vitaskuld allt af göfiunum að ganga. Þetta er sannleikurinn. Og þegar búið er að tína þessar spjarir af stjórnarandstæðingum, standa þeir frammi fyrir alþjóð berstrípaðir, rýrir, raunalegir, fálmandi og úrræðalausir og sannir að sök um fláttskap og óheilindi í mestu velferðar- og alvörumálum þjóðarinnar. Slíkt athæfi ber í skauti sínu refsinguna, þegar að skuldadögunum kemur. Ég spyr enn: Hver eru úrræði þessara manna? Kunna þeir engin ráð önnur en þau að ræna ríki, banka, opinbera sjóði og stofnanir eignum? Og ætla þeir að gera það á hverju ári, svo lengi sem þörf útvegsins varir? Eru þeir kannske að heimta gengisfall með kaupbindingu? Það mundi duga. Eða vilja þeir e. t. v. verðhjöðnunina? Hún bitnar fyrst og langþyngst á launþegum. Þá yrði sá, sem nú fær 5 þús. á mánuði, kannske að sætta sig við 2–3 þús. Honum er hentara að hafa ekki byggt yfir höfuð sér eða yfirleitt stofnað til skulda. Þær mundu reynast nokkuð þungbærar. Er það kannske þetta, sem verið er að heimta? Eða heimta menn, að ekkert sé gert, svo að framleiðslan stöðvist og við getum allir og öll soltið í takt? Hvað er það yfirleitt, sem menn heimta? Veit kannske enginn, hvað hann vill? Eða verða stjórnarandstæðingar að bera fram þessar sýndartillögur, sem hver stangast við aðra og ekkert eiga sameiginlegt annað en það að vera allar jafnfráleitar, eingöngu til þess að ljóstra því ekki upp, að þeir vita ekki sitt rjúkandi ráð, standa úrræðalausir eins og þvörur, getulausir og gagnslausir til alls annars en þess að ráðast á allt, sem gert er, eitt í dag, annað á morgun, allt til að þvælast fyrir þörfum málum og reyna að ófrægja stjórn landsins og spilla málefnum þjóðarinnar? Svari menn þessu, ef þeir geta. Hér þýðir enginn vaðall um milliliðagróða, sem kommúnistar fást ekki einu sinni til þess að rannsaka, eða gróða útgerðarmanna á olíusölu til sín sjálfra, svo að ekki sé rætt um árásir út af sómasamlegri afkomu ríkissjóðs og banka. Svari menn, segi ég, svari menn með rökum eða þegi og þoli sinn dóm. Ég skal svara fyrir stjórnarandstæðinga og segja sannleikann, þótt þeir fáist ekki til þess. Stjórnin hefur hvorki gefizt upp né guggnað. Á henni er enginn bilbugur. Hún veit, að við vissar aðstæður er gengisfall skásta úrræðið. Við aðrar aðstæður eru tollar og skattar skárri. Hún og hennar samherjar hafa haft vit til að velja og dug til að standa við skoðanir sínar. Hún hefur haft kjark til að ganga framan að þjóðinni og segja: Úr því að menn fást ekki til að sætta sig við það kaup og þau kjör, sem framleiðslan fær undir risið, er í bili ekkert úrræði fyrir hendi annað en að taka það, sem umfram gjaldþol framleiðslunnar hefur verið tekið af þjóðinni, og skila framleiðslunni því aftur, ella stöðvast framleiðslan, en þá sveltur þjóðin. Því fer víðs fjarri, að ríkisstj. þurfi að bera kinnroða fyrir þessi frv. sín, enda gerir hún það ekki. Það eru hinir, sem teymt hafa þjóðina út í kapphlaupið milli kaupgjalds og afurðaverðs, sem sökina eiga bæði á nýjum álögum og því, að krónan riðar. Þessir menn hafa undanfarna mánuði hamazt á stjórninni fyrir aðgerðaleysi. Sjálfir hafa þeir ekkert haft fram að bera nema óhróður og persónulegan skæting í blöðum sínum. Ég á þar ekki sérstaklega við Alþýðublaðið. Ég á yfirleitt minnst við Alþfl. Hann er nú orðinn helzt enginn flokkur, miklu frekar búsáhald á heimili kommúnista, eða þá heldur smíðatól, kúbein hét það í gamla daga, sem kommúnistar nota til niðurrifs í þjóðfélaginu. Þjóðvörn veit ég of lítið um, því að þótt ég lesi sjaldan Alþýðublaðið, veit ég þó enn minna um boðskap blaðs Þjóðvarnar. En eigi að dæma flokkinn af ræðum þjóðvarnarmanna hér í kvöld, verður hann varla langlífur. En um kommúnista vil ég segja það, að það eru þeir, sem valda. Með æsingum og kaupgjaldskröfum, sem verkalýðurinn hefur þann eina hagnað af að fella krónuna, hefur þeim tekizt að kalla fram þörfina fyrir alla þá skatta, sem nú er verið að leggja á þjóðina. Þeir sáu þetta fyrir alveg eins og ég, enda þótt þeir þegðu, þegar ég aðvaraði. En nú, þegar komið er að skuldadögunum, ætlar sökudólgurinn að smeygja sér undan og koma sökinni á okkur hina, sem sáum hættuna fyrir og vöruðum við henni. Ég held, að kommúnistar hafi hér reist sér hurðarás um öxl. Fólkið er farið að skilja aðferðir þeirra og atferli. Fyrst kveikja þeir í húsinu, síðan kenna þeir stjórninni um brunann. Hvorugt er gott, en hvort tveggja við hæfi einræðisaflanna. Spaugilegast er, þegar stjórnarandstaðan er að fjargviðrast yfir því, að ráðstafanir ríkisstj. séu engin endanleg lausn á vandamálum útvegsins. Þessu er daglega haldið fram í blöðum þeirra, og þessu hafa þeir haldið fram í kvöld. Manni verður á að spyrja: Hvaða fávitum er slíkt hjal ætlað? Allir hugsandi menn vita fyrir löngu, að í þessum efnum er aðeins ein varanleg lausn til. Hún er sú, að þjóðin sætti sig við það kaupgjald, sem framleiðsla hennar þolir. En einnig í þeim efnum vinna kommúnistar með kúbeinum sínum gegn hagsmunum þjóðarinnar. Einnig í því húsi kveikja þeir og kenna svo öðrum um brunann. Ég lýk þessum hugleiðingum með því enn að spyrja um úrræði stjórnarandstæðinganna, ekki málamyndatill., bornar fram til blekkingar, svo sem gert hefur verið í kvöld, heldur eitthvað, sem er framkvæmanlegt. Ég verð nú að fara að stytta mál mitt. Ég hef reynt að forðast að troða illsakir við samstarfsflokkinn, og hafa þó blöð hans gefið ærið tilefni til. Ég hef ýmislegt um Framsfl. að segja, margt gott og annað, sem mér fellur miður. Og innan stjórnarinnar hefur samvinnan gengið furðuvel. En því verr fellur mér, að sumir framsóknarmenn og blöð flokksins vilja eiga í stöðugum illdeilum við Sjálfstfl., rétt eins og miklu meira varðaði að gera okkur að glæpalýð og óbótahyski en hitt, að hrinda í framkvæmd þeim miklu hugsjóna- og hagsbótamálum þjóðarinnar, sem fyrirheit voru um gefin og nú eru vei á veg komin. Þetta athæfi er skaðlegt og spillir andlegum og veraldlegum velfarnaði þjóðarinnar. Fólk missir trúna á einlægni okkar allra og löngun okkar til að leysa farsællega vanda þjóðarinnar, og allt, sem er stærst í fari okkar, dregst ofan í svaðið. Þetta er illa farið. Menn eiga að vinna saman af bróðurhug, meðan það stendur. Síðar er tími til að berjast og bítast, því að þá er minna mark tekið á stóryrðunum, enda stendur oftast lítil alvara að baki þeirra. Ég vil svo að lokum segja þetta við landsmenn alla, en einkum þó sjálfstæðisfólkið: Ég veit ekki enn þá, hvort kosningar verða í vor eða dragast til loka kjörtímabilsins. Hvort tveggja er til. En á hinni svokölluðu vinstri stjórn hef ég aldrei haft mikla trú, tæplega, að hún komist á laggirnar, og þaðan af síður, að hún yrði nokkurs megnug. Hjörðin er ólík og sundurleit. Alþfl., sem ekki er stór flokkur, einn þjóðkjörinn og 5 til að bæta hann upp, er sagður í fernu lagi. Flestir afneita kommúnistum, en þó ekki allir. Einhverjir vilja vinna með sjálfstæðismönnum, en aðrir með Framsókn og Þjóðvörn, og loks eru svo þeir, sem vilja fyrst um sinn með engum vinna í stjórn, en freista þess að efla flokkinn í stjórnarandstöðu. Þjóðvörn dettur ekki í hug þátttaka í stjórn með Framsókn. Hún situr og ætlar að fita sig eins og púkinn á bitanum forðum á örðugleikum Framsóknar og yfirsjónum, þar til tekizt hefur að ná af Framsfl. þeim kjósendum, sem hálfvelgja sumra foringja flokksins, bæði í utan- og innanríkismálum, hefur matreitt handa þjóðvarnarhugsjóninni. Hafi menn ekki vitað þetta fyrr, þá vita þeir það eftir illkvittnar og ómerkilegar ræður þeirra hér í kvöld. Kommúnistar vilja auðvitað enn sem fyrr ólmir í stjórn með hverjum sem er. Það eru þeirra fyrirmæli frá hærri stöðum. En af þeim leggur nú daun, sem endist þeim til einangrunar, jafnvel svo, að þeir, sem þó ágirnast þá í hjarta sínu, segjast ekki taka í mál að leggja sér þá til munns, a. m. k. ekki nema betri tegundina, í hæsta lagi svo sem helming þeirra. Og svo er það sjálfur máttarstólpinn, Framsfl. Að sönnu er eitthvað af bæjarradikölum, sem ólmir vilja út í vinstra ævintýrið. En kjarni flokksins, bændur og umboðsmenn þeirra, neita. Þeim skilst, að rétt er, sem einn mætasti og merkasti Framsóknarleiðtoginn sagði nýlega, en hann mælti eitthvað á þessa leið: „Fyrir bændurna hefur aldrei verið á Íslandi svipað því jafngóð stjórn sem síðustu 5–6 árin.“ Og þeim skilst, að leggi Framsókn út í vinstra ævintýrið, þá munu miklu fleiri bændur kjósa Sjálfstfl. en gert hafa. Nei, vinstristjórnarhjalið er tæplega annað en markleysa, enginn efniviður, engin hugsjón, engin stefna og allt of fámennt lið. Úr slíkum brotum verður varla ríkisstj. á Íslandi, a. m. k. hvorki til frægðar né langlífis. Það er líka aðeins spaugsyrði að tala um vinstri öfl. Hér er ekkert afl að verki, heldur aðeins máttleysi. Hér er heldur engin vinstri samvinna á ferð, heldur aðeins vinstri samkeppni, þar sem í hinni sundurleitu hjörð hver ætlar að auðgast á annars kostnað. En hvað um það, fyrr eða síðar kemur að kosningum. Verum því, góðir sjálfstæðismenn, minnugir þess, að hvort sem okkur auðnast að ná því meirihlutavaldi á Íslandi, sem þjóðin þarfnast, eða ekki, verður þó vald okkar og áhrif því meira og blessunarríkara sem við verðum fleiri á þingi og sá hópur fjölmennari, sem á bak við okkur stendur. Við sjálfstæðismenn vitum vel, að án okkar er ekki hægt að stjórna Íslandi. Sú staðreynd leggur okkur á herðar þungar, miklar og margvíslegar skyldur, en þó fyrst og fremst skyldur til frjálslyndis, víðsýnis, sáttfýsi og skilnings á þörfum og óskum annarra og þá fyrst og fremst allra, sem bera hag þeirra fyrir brjósti, sem verst eru settir í baráttunni fyrir daglegu brauði. Við skulum, sjálfstæðismenn, reyna að sanna, að við séum maklegir hins mikla trausts, sem okkur er sýnt. Þá mun það og enn aukast. - Góða nótt.



Herra forseti. Þann stutta tíma, sem ég hef til umráða í þessum almennu stjórnmálaumr., hef ég ákveðið að nota til þess að skýra hv. Alþ. og útvarpshlustendum frá gangi varnarmálanna, en ég gaf hv. Alþ. síðast skýrslu um þessi mál 2. nóv. 1954. Að vísu hafa verið gefnar út nokkrar fréttatilkynningar um einstök atriði. Ástæðan fyrir því, að svo hljótt hefur verið um þessi mál frá minni hálfu, er sú, að framkvæmd þeirra hefur verið í stórum dráttum samkvæmt áætlun. Þegar ég tók við embætti utanrrh. í septembermánuði 1953, taldi ég mitt verkefni vera að framkvæma varnarsamninginn í samræmi við yfirlýsta stefnu Framsfl., þó með hliðsjón af áframhaldandi samstarfi við Alþfl. og Sjálfstfl. um þessi mál. Virkt samstarf við Alþfl. hefur að vísu ekki getað haldizt, enda þótt mér sé ekki kunnugt um djúpstæðan skoðanamun milli Alþfl. og Framsfl. um þessi mál, enda hafa jafnaðarmenn í flestum vestrænum löndum verið skeleggir talsmenn vestrænnar samvinnu í öryggismálum. Höfuðsjónarmið mín við framkvæmd samningsins hafa verið þau, að hann trufli sem minnst íslenzkt atvinnu- og þjóðlíf. Ég mun nú víkja að framkvæmd einstakra atriða og byrja á sambúð varnarliðsins og þjóðarinnar. Reynt hefur verið að draga úr óþörfum samskiptum varnarliðsins við landsmenn. Samið var um reglur um ferðir varnarliðsmanna og komið á vegabréfsfyrirkomulagi. Ég hygg, að það sé sameiginleg skoðun allra sanngjarnra manna, að mikið hafi áunnizt í þessu efni. Þegar vegabréfakerfið á Keflavíkurflugvelli var tekið upp, var spáð illa fyrir því, enda andstaða gegn því. Kerfið hefur hins vegar í alla staði reynzt vei og auðveldar mjög tiltölulega öruggt eftirlit með ferðum inn og út af samningssvæðinu. Lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli og starfslið hans hefur sýnt árvekni og dugnað um framkvæmd þessa eftirlits. Á s. l. sumri var áfram unnið kappsamlega að nýrri girðingu kringum samningssvæðið og endurbótum á þeim eldri girðingum, sem ætlunin er að standi áfram. Er það mjög þýðingarmikið að hafa góða girðingu um samningssvæðið með tilliti til tollgæzlu og eftirlits. Finnst mér það furðulegt, að komið hefur fram gagnrýni bæði utanlands og innan á stefnu Framsfl. í þessu máli. Samhliða þessu hef ég talíð nauðsyn á að efla mjög löggæzlu og tollgæzlu á samningssvæðunum. Með stofnun embættis lögreglustjóra hafa dómsog lögreglumál verið tekin föstum tökum, enda hefur starfsliði verið fjölgað og aðstaða bætt, þótt enn skorti tilfinnanlega á, að húsakostur embættisins sé viðunandi. Alþ. hefur þegar veitt fé til að bæta úr húsnæðisskortinum, og vona ég, að eigi líði á löngu, þar til framkvæmdir hefjast. Framkvæmdir varnarliðsins hafa dregizt verulega saman, borið saman við fyrri ár. Á síðasta ári höfðu Íslendingar með höndum yfirleitt allar framkvæmdir nema malbikun og steinsteypu á flugvellinum sjálfum. Eins og áður hefur verið getið í fréttatilkynningu frá utanrrn., treystu íslenzkir verktakar sér ekki til að sjá um framkvæmd þessa verks. Sá bandaríski verktaki, sem fékkst við þessar framkvæmdir á s. l. sumri, hefur nú samkvæmt samningum flutt starfslið sitt úr landi, enda þótt verkinu sé enn ekki lokið vegna óvenjulegs votviðris s. l. sumar. Mér þykir rétt að víkja nokkrum orðum að Metcalfe-Hamiltonfélaginu vegna blaðaskrifa um brottför félagsins og rangfærslna á því, sem ég hef látið frá mér fara um það mál. Hinn 4. jan. 1955 sendi utanrrn. frá sér svo hljóðandi fréttatilkynningu: „Hamiltonfélagið hættir allri útivinnu, nema hvað örfáir menn munu enn í byrjun þessa árs vinna að því að ljúka fáeinum smáverkum. Auk þess mun félagið fram eftir þessu ári halda áfram eftirliti með verkum, sem það hafði hafið fyrir febrúar 1954, en framkvæmd eru af íslenzkum verktökum. Hér er einkum um að ræða radarstöðvar á Austur- og Vesturlandi. Einnig mun það halda áfram viðgerð vinnuvéla, sem nú stendur yfir, þar til félagið hefur skilað öllum tækjum í góðu ástandi. Því mun lokið á næsta sumri. Hafnir eru þegar samningar við íslenzka verktaka um sand- og grjótnám varnarliðsins í Stapafelli og annars staðar, sem og um framkvæmd allmargra verka, sem verða tekin af Hamiltonfélaginu um áramótin.“ Samkvæmt þessu gerði ég mér vonir um, að leifar félagsins gætu farið að fullu og öllu úr landinu nú um áramótin. Allar staðhæfingar um, að leifar félagsins hafi átt að vera að fullu brott úr landinu fyrir áramótin 1954–55, eru ósannar, og stafar það sennilega af því, að útivinnu félagsins lauk um það leyti. Hamiltonfélagið hefur enn eftirlit með nokkrum verkum, sem Sameinaðir verktakar framkvæma, en framkvæmdir þeirra hafa dregizt langt fram yfir það, sem mér voru gefnar vonir um. Við þá er þó ekki um neitt að sakast, þar sem utanrrn. ákvað að fækka mjög í vinnu við varnarliðsframkvæmdir vegna hins gífurlega vinnuaflsskorts í landinu. Auk þess hefur Metcalfe-Hamilton nokkra þjónustu fyrir varnarliðið svo og rekstur mötuneytis, þvottahúsa o. fl., enn fremur efnisvörzlu og innkaup. Mér þykir rétt að taka fram, að engin stefnubreyting varðandi brottför Metcalfe-Hamiltonfélagsins hefur verið ákveðin, og mun ég vinna að því áfram, að félagið fari alfarið af landi burt og það sem fyrst. Það hefur að vonum vakið umtal, að Metcalfe-Hamiltonfélagið hefur gerzt aðili að Vinnuveitendasambandi Íslands. Var það án minnar vitundar og án samþykkis utanrrn. Tel ég slíkt í hæsta máta vítavert og lítil þjóðhollusta þeirra Íslendinga, sem fyrir því hafa barizt. Ég hef borið fram mótmæli við sendiherra Bandaríkjanna og veit ekki betur en að félagið hafi fengið fyrirmæli frá bandarískum stjórnarvöldum um að víkja úr sambandinu. Ég hef lagt á það mikla áherzlu, að framkvæmdir á vegum varnarliðsins yrðu skipulagðar þannig, að fullt tillit væri tekið til vinnuaflsþarfar íslenzkra atvinnuvega. Hinn aukni skortur á vinnuafli á árinn 1955 stafar ekki af því, að fjölgað hafi verið fólki við varnarliðsframkvæmdir, heldur hefur því þvert á móti verið fækkað. Til þess að gefa hugmynd um samanburð þriggja ára í þessu efni, vil ég nefna, að hæst kemst tala þeirra, sem voru í varnarliðsvinnu, í septembermánuði 1953, samtals 3056. Hæsta tala ársins 1954 var í ágúst, 2635, og hæsta tala á árinu 1955 í ágúst, samtals 2027. Það skal fram tekið, að innifalið í tölum þessum er fólk, sem vinnur við byggingu radarstöðvanna úti um land. Af þessu sést, að mjög veruleg fækkun hefur orðið. Ég vil þó geta þess, að alltaf er töluvert framboð á vinnuafli í varnarliðsvinnu. Þess vegna hefur ráðuneytið oftast nær orðið að takmarka ráðningar. Á sínum tíma var samkomulag um að reisa fjórar radarstöðvar hér á landi. Er það talið fullnægjandi. Engin beiðni um að reisa fleiri slíkar stöðvar hefur komið fram. Stöðin við Sandgerði er fyrir nokkru tekin í notkun. Enn fremur er stöðin við Hornafjörð að mestu fullgerð. Stöðvarnar á Langanesi og við Aðalvík eru enn þá í smíðum. Þannig hefur verið gengið frá samningum varðandi rekstur stöðvanna, að engin ástæða er til að ætla, að þær hafi nein skaðleg áhrif á næsta umhverfi. Eins og kunnugt er, samþ. ríkisstj. á sínum tíma, að leyfð yrði hafnargerð í Njarðvík innan þess svæðis, sem lögin um landshöfn þar taka til, ef samkomulag yrði um staðsetningu og gerð hafnarinnar. Fé mun vera fyrir hendi til hafnargerðarinnar, og er unnið að undirbúningi málsins. Ég hef áður getið þess hér í hinu háa Alþ., að höfn þessi verði ekki herskipahöfn, heldur aðeins upp- og útskipunarhöfn svo og höfn fyrir fiskiskip. Hafnargerð þessi er að mínum dómi mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga, þar sem gengið hefur verið frá því, að aðstaða til útgerðar verði í höfninni. Að svo stöddu mun ég ekki ræða um, hvað fram undan kann að vera í varnarmálunum. Margir líta það björtum augum á ástandið í heiminum, að varnarsamtök vestrænna þjóða þurfi ekki lengur á aðstöðu að halda hér á landi. Aðrir telja hins vegar ekki enn tímabært að slaka á sameiginlegum vörnum og viðbúnaði, þar sem enn hafi ekki náðst samkomulag um stærstu deilumálin. Það er ótvírætt, að samkvæmt gerðum samningum erum það við Íslendingar sjálfir, sem réttinn höfum til að ákveða, hvort eða hve lengi við höfum hér varnarlið á friðartímum. Það er því mál hins háa Alþ. að meta, hvenær það telur tímabært að gera breytingar í þessu efni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Mér finnst sérstök ástæða til þess að vita framkomu hv. stjórnarandstæðinga hér að einu leyti alveg sérstaklega. Það eru ætlaðar 40 mín. hverjum flokki til umráða í þessum umr. í kvöld, en hér mæta stjórnarandstæðingar með ræður, sem eru skrifaðar frá orði til orðs og tekur 50 mínútur að lesa, svo að segja án þess að draga andann. Þá verða umr. þannig, að þeir, sem síðastir eru í röðinni, komast ekki að til þess að svara, fyrr en komið er fram á nótt. Það er þess vegna í raun og veru brugðið öllu samkomulagi um útvarpsumræðurnar. Mun þó mörgum finnast, að þessar ræður hv. stjórnarandstæðinga hefðu þeim að skaðlausu getað verið styttri, enda er það sönnu næst, að þær hefðu orðið þeim mun betri þeirra málstað, sem þeir hefðu skorið meira af þeim. Þegar síðast voru haldnar eldhúsumræður á Alþ., voru nýafstaðin mikil átök um kaupgjald í landinu. Hafði þá verið knúin fram með mjög löngu verkfalli og ærnum fórnum fyrir verkamenn og raunar allt þjóðarbúið veruleg almenn kauphækkun, án þess að nokkur hefði þó í rauninni trú á því, að undirstöðuframleiðslan gæti borið hana. Þessir atburðir áttu sér tvenns konar rætur. Annars vegar var mikil eftirspurn eftir fólki til vinnu, sem stafaði af breyttum atvinnuháttum togaranna og mikilli fjárfestingu. Þessi mikla eftirspurn villti ýmsum sýn um það, undir hverju framleiðslan gæti risið. Á hinn bóginn var svo verkalýðsforusta kommúnista, sem beið tækifæris til þess að setja efnahags- og atvinnulífið úr skorðum. Fannst henni tilvalið að notfæra sér þetta tækifæri til þess að koma af stað almennri kauphækkun, sem yrði þess valdandi, að gera þyrfti síðar stórfelldar nýjar ráðstafanir vegna framleiðslunnar. Kommúnistar höfnuðu í upphafi hinnar miklu deilu allri samvinnu um að leita að raunverulegum kjarabótum fyrir verkalýðinn eftir öðrum leiðum og sögðu, að kaupið ætti að hækka, höfnuðu síðan boði um 7% kauphækkun fyrstu daga verkfallsins, vegna þess að þeir vildu hafa langt verkfall, sem gerði mikið tjón, miðuðu allar þessar framkvæmdir við að skapa erfiðleika, en ekki hitt að finna lausn, sem gæti komið hinum lægst launuðu í landinu að varanlegu liði. Ég benti á það þá, að með þessum ráðstöfunum væri brotið blað í efnahagssögu landsins. Fram að þeim tíma hafði framleiðslan farið vaxandi, verðlag haldizt stöðugt í ½ ár, sparnaður aukizt mikið, greiðsluafgangur verið á ríkisbúskapnum, hægt að lækka skatta- og tollaálögur árlega nokkuð, kaupmáttur launa haldizt óbreyttur frá 1952, að síðast var breytt kaupgjaldinu, og það meira að segja eftir útreikningum trúnaðarmanna verkalýðsins sjálfs. Togaraútgerðin stóð á hinu bóginn höllum fæti, og hefði þurft að gera nýjar ráðstafanir til viðbótar þeim, sem áður höfðu verið gerðar, til stuðnings henni, en allt hefði það verið viðráðanlegt og tiltölulega létt samanborið við það, sem nú liggur fyrir. Ég benti á það þá og hvað eftir annað síðan, að þessar hækkanir yrðu til þess, að gera yrði nýjar ráðstafanir vegna framleiðslunnar. Þær mundu þar að auki auka útgjöld ríkissjóðs til launagreiðslna og á öllum sviðum. Þessar hækkanir yrðu á hinn bóginn vatn á myllu verðbólgubraskara, sem sízt væri ástæða til þess að hlaða undir. Mundi áður en langt um líður þurfa að grípa til nýrra tekjuöflunarráðstafana vegna ríkisbúskaparins og framleiðslunnar eða fella gengi krónunnar. Þetta var ekki vandasamt að sjá, enda sama hvar maður kom um þessar mundir og heyrði á tal manna, öllum var þetta ljóst strax þá. Athugum nú, hvað fyrir liggur. Tökum fyrst útflutningsframleiðsluna. Nefnd var sett til að athuga afkomu togaranna 1954. Í henni voru menn frá öllum stjórnmálaflokkum. Samkvæmt niðurstöðum n. var rekstrartap þá, miðað við meðalafkomu nýsköpunartogara, talið 950 þús. kr. á ári. Þetta voru fulltrúar allra flokka sammála um. Samkvæmt áætlun, sem nú er gerð á sama grundvelli, er rekstrartapið metið á 1 millj. 980 þús. kr. Rekstrartapið hefur samkvæmt þessu aukizt um rúmlega 1 millj., rekstrarkostnaður aukizt um 1 millj. 420 þús., og aukningin er mest á þessum liðum: Kaupgreiðslur hafa hækkað um 545 þús. kr., uppskipun um 165 þús. kr., sem er nær eingöngu kaup auðvitað, viðhald um 70 þús. kr. og olíur um 410 þús. Mun þar koma til stórfelld farmgjaldahækkun, en togaraeigendur segjast fá olíuna með 5% álagi á aðflutningsverð. Auk þessara liða eru svo hækkanir á nær öllum öðrum kostnaðarliðum. Þessi niðurstaða sýnir, að togararnir eru sízt betur haldnir núna með 5000 kr. á dag, eins og þeim er ætlað í till. stjórnarinnar, en þeir voru af 2000 kr. á dag 1954. Áætlunin um rekstur togaranna er miðuð við óbreytt verð á fiski til togaranna eins og það er nú, en gert er ráð fyrir að leggja fram 5 aura á kg af togarafiski til þess að hindra verðlækkun á fiskinum, sem ella hefði verið skellt á af frystihúsunum. Bátarnir voru betur settir en togararnir, áður en þessi nýja hækkunaralda var reist, en samt ekki betur en svo, að óhugsandi var, að þeir gætu undir nokkrum nýjum áföllum risið án þess að fá viðbótarstuðning. Kauphækkanirnar hafa haft í för með sér hækkun á rekstrarkostnaði bátanna, sem samsvarar a. m. k. 5 aurum á kg af fiski, fyrir utan auknar greiðslur til hlutarsjómanna. Hækkun á vinnslukostnaði frystihúsanna svaraði til 12 aura á hvert fiskkíló. Með hækkun á bátaálagi, sem gerð var í s. l. desembermánuði, fengu fiskvinnslustöðvarnar upp í þetta rúma 6 aura á kg. Til þess að koma í veg fyrir lækkun á fiskverðinu til bátanna og togaranna leggur ríkisstjórnin til, að 5 aurar verði greiddir í uppbót innanlands á hvert kg af hausuðum og slægðum fiski. Er það skilyrði sett fyrir þessari uppbót, að fiskverðið lækki ekki, en því hefur verið haldið fram af hálfu fiskvinnslustöðvanna, að fiskverð yrði að lækka samt. Hafa þó að lokum náðst samningar um óbreytt verð með tilstyrk þessarar uppbótar. Á því leikur enginn vafi, að hækkanir á framleiðslukostnaði útflutningsframleiðslunnar í heild vegna kauphækkana frá í vor nema á annað hundrað millj. kr., því að kauphækkun sú, sem í upphafi var 12–13%, er nú orðin á milli 21 og 22% vegna víxlhækkana innanlands, sem af henni hefur leitt. Þegar litið er á allar greinar útflutningsframleiðslunnar sem heild, sést því glöggt, að óhugsandi er að forðast stöðvun framleiðslunnar og þar af leiðandi hrun í þjóðarbúskapnum nema með því eina móti, að þjóðin skili útflutningsframleiðslunni aftur einhverju af því, sem búið er nú að gera ráðstafanir til að taka af henni og tvímælalaust er mun meira en hún getur með nokkru móti risið undir, og það skilst mér að allir játi með vörunum að minnsta kosti. Væri þetta vanrækt, mundi það verða þungt áfall allri þjóðinni. Þær álögur, sem nú eru fyrirhugaðar í þessu skyni, eru að vísu stórfelldar, en þó smámunir einir hjá þeim þjóðarvoða, sem af því leiddi, ef ekkert væri gert til þess að koma af stað framleiðslunni. Það er hollt fyrir landsmenn að minnast þess, þegar slíkir atburðir gerast nú, hver staða útflutningsframleiðslunnar er og hvað þeir eiga undir henni. Ég vil nefna dæmi um togarana. Fróður maður hefur gefið mér upp, að 220–230 millj. kr. muni greiddar í vinnulaun innanlands í sambandi við togarareksturinn. Af þessu mun um það bil helmingur vera greiddur í Reykjavík og Hafnarfirði, en hinn helmingurinn, eða um það bil 110–120 millj., annars staðar á landinu, víðs vegar í sjávarplássunum nú orðið. Þetta eru stórkostlegar tölur og sýna betur en mörg orð, hvað í húfi er, að togararnir geti gengið hrukkulaust. Ég hef því miður ekki við höndina hliðstæða áætlun um vinnulaunagreiðslur í sambandi við útgerð vélbátaflotans, en allir landsmenn vita, að bátaútvegurinn er einn höfuðþáttur í atvinnulífi landsmanna og lífsafkoma manna í sjávarþorpum landsins er blátt áfram undir því komin, að sá atvinnurekstur sé rekinn af kappi og áhuga. Og það er ekki aðeins afkoma íbúanna í sjávarplássunum, sem byggist á þessari framleiðslu. Hvað mundi sá mikli fjöldi, sem stundar störf í landi, sem í fljótu bragði sýnast ekki vera nátengd útveginum, geta lengi haldið afkomu sinni í horfi, ef það mistækist að halda útgerðinni ekki aðeins gangandi, heldur blátt áfram í fullu fjöri? Útflutningsframleiðsla landsins hefur sérstöðu. Þegar hækkanir eiga sér stað á framleiðslukostnaði, geta atvinnurekendur, sem stunda iðnað og samgöngur t. d., hækkað sínar vörur og sína þjónustu á innlendum markaði. Verðlag landbúnaðarafurða á innlendum markaði er gert upp og metið einu sinni á ári, og þá á að taka til greina þær hækkanir, sem orðið hafa, og verðið að hækka innanlands í samræmi við þær. Sjávarútvegurinn, sem byggir afkomu sína á útflutningi einvörðungu, hefur engar slíkar útgöngudyr. Menn velta hækkunum hver yfir á annan innanlands, en þessar hækkanir koma fram með fullum þunga á framleiðslukostnaði sjávarútvegsins, án þess að sá atvinnuvegur geti hækkað verðlag afurðanna. Verðlag á afurðunum fer eftir verðlagi á erlendum markaði, og erlendi gjaldeyririnn, sem útflytjendur fá fyrir vörur sínar, er að lögum af þeim tekinn með föstu, lögákveðnu verði og afhentur bönkum landsins og þar notaður til vörukaupa í þágu allra landsmanna. Þegar svo er komið, að búið er að ofhlaða útflutningsframleiðsluna, og eigi að afstýra stórfelldri kjararýrnun allrar þjóðarinnar, þá er ekki nema þrennt til: Að hækka verð það, sem útflytjendur fá fyrir þann gjaldeyri, sem þeir fá fyrir afurðir sínar, þ. e. a. s. að lækka gengið, eins og við köllum það í daglegu tali. Að koma á allsherjar niðurfærslu á öllum framleiðslukostnaði í landinu, kaupgjaldi og verðlagi og allri þjónustu. En vilji menn hvoruga þessa leið aðhyllast eða séu skilyrði ekki slík, að þær verði farnar, þá eru aðeins einar útgöngudyr eftir, og þær verður að nota, þótt ekki verði sagt, að þær leiði til mikilla fyrirheita um varanlegt og heppilegt ástand. Sú leið er uppbótaleiðin, að skila til baka því, sem oftekið er: álögur, uppbætur. Það er þessi síðasta leið, sem ríkisstj. beitir sér fyrir nú sem neyðarúrræði til bráðabirgða til þess að forða frá óbætanlegu tjóni. Í sambandi við ráðstafanir af því tagi, sem nú er verið að gera, er hætt við, að þeirri hugsun skjóti upp, og það er auðséð, að henni skýtur ekki svo litið upp hér á sjálfu hv. Alþ., að með þvílíkum ráðstöfunum sem þessum sé verið að gera almenningi í landinu að greiða styrki til þeirra, sem vinna beint að framleiðslunni. Er þá skammt í það, að hlutunum verði alveg snúið við, allt standi á höfði fyrir mönnum og við förum öll að halda, að við höldum uppi framleiðslunni með framlögum úr okkar hendi, í stað þess að skilja, að framleiðslan skapar þau verðmæti, sem lífskjör okkar allra mótast af og verða að mótast af. Þessar nýju ráðstafanir eru sumpart gerðar til þess að hækka eða halda uppi verði á sjávarafurðum og sumpart til þess að lækka framleiðslukostnað sjávarútvegsins; enn fremur til þess að halda uppi verði á útfluttum landbúnaðarafurðum. Slíkar almennar ráðstafanir eiga ekkert skylt við styrki til einstakra manna, þær eru tilraun til að koma málum svo, að skilyrði séu fyrir dugmikla framleiðendur til þess að komast sæmilega af, ef allt gengur óhappalaust. Þær eru einnig gerðar til þess, að sjávarútvegurinn geti boðið beztu fiskimönnum heimsins viðunandi kjör. Þessar ráðstafanir eru gerðar til þess að styrkja grundvöll þann, sem við stöndum öll á, hvaða störf sem við vinnum og hvort sem við eigum heima á sjávarbakkanum eða innst í afdölum landsins. Á hinn bóginn er það ástand, sem við nú búum við og þessar ráðstafanir bera gleggstan vott um, stórhættulegt. Tilfærsla svo mikilla fjármuna í þjóðfélaginu sem hér þarf á að halda gerist ekki átaka-, öfundar- né tortryggnislaust, og þess er heldur varla von, enda um það séð. Ráðstafanir sem þessar mynda prýðilegan jarðveg fyrir upplausnaröflin í þjóðfélaginu, enda eiga þessar útvarpsumræður víst að vera eins konar uppskeruhátíð þessara afla, sem bókstaflega iða í skinninu þessar vikur yfir því, hve vel hafi komið upp það, sem sáð var til í vor sem leið. Þetta ástand gefur lýðskrumurum ýmis tækifæri, enda á óspart að nota það, eins og menn hafa einnig mátt heyra á þjóðvarnarmönnunum t. d., sem reyndu að sá hér tortryggni, öfund og beiskju á báða bóga í umr. í kvöld. Það er reynt að ala á óvild í garð þeirra, sem vegna starfa sinna verða að hafa forgöngu um að afla fjár til þess að halda framleiðslunni gangandi, þegar svona er komið. Það eru kyntir eldar öfundar og tortryggni með því að kalla suma styrkþega, en telja öðrum trú um, að þeir séu féflettir að ófyrirsynju til þess að halda uppi óhófslifnaði framleiðandanna, og alltaf er hægt að finna einstök dæmi óhófs og ráðleysis til þess að benda á. Hvílíkur jarðvegur fyrir þessi öfl niðurrifs og æsinga! Hver kallar iðnaðarmenn styrkþega, þótt þeir hækki verð á vörum sínum innanlands, þegar framleiðslukostnaður vex? Hver kallar þá, sem siglingar reka og vöruflutninga á sjó og landi, styrkþega, þótt þeir hækki sína þjónustu, þegar eins stendur á fyrir þeim? Ætli þeim fari ekki líka fækkandi, sem leyfa sér að kalla bændur styrkþega, þó að afurðaverð hækki, þegar framleiðslukostnaður vex, svo að ekki verður um deilt. Ef útflutningsframleiðslan gæti fengið hækkað verðlag á vörum sínum eða á gjaldeyri þeim, sem fyrir vörurnar kemur og notaður er til þess að kaupa fyrir notaþarfir allrar þjóðarinnar, mundi þá nokkur tala um styrkþega eða styrk í því sambandi? Menn mega ekki hika við að horfast beint í augu við staðreyndir. Sé fiskverðinu haldið föstu með lögákveðinni, fastri gengisskráningu, þótt framleiðslukostnaðurinn vaxi, verður að bæta það upp með öðru móti, og þá hljóta vörur að hækka, hliðstætt því þegar iðnaðurinn, samgöngurnar eða landbúnaðurinn þarf á verðhækkun að halda. Það hættulega við síhækkandi kaupgjald og verðlag, verðbólgu og uppbætur á uppbætur ofan er blátt áfram það, að braskarar og blóðsugur græða, en atorkumenn eru gerðir að styrkþegum í augum almennings. Slíkt ástand kann ekki góðri lukku að stýra og getur ekki staðizt til frambúðar. Enginn skyldi halda, þó að menn nú neyðist til að ganga á þessum brautum álaga og uppbóta, að það geti blessazt til frambúðar. Það þarf að finna nýjar leiðir út úr því öngþveiti, sem við með gamla laginu lendum í með stuttu millibili. Þar þurfa að koma til ásamt öðrum ráðstöfunum alveg ný úrræði í sjávarútvegsmálum til þess að eyða tortryggni og til þess að tryggja framleiðendunum sjálfum rétt og fullt verð fyrir afurðir sínar, tryggja framleiðendunum sjálfum aðstöðu til þess að verka og selja vörur sínar. Það verður að reka fiskiðjuverin í þjónustu framleiðslunnar, en ekki bátaútveginn í þjónustu þeirra. Það þarf blátt áfram að koma á sannvirðisskipulagi við sjávarsíðuna. Ríkisstj. beitir sér nú fyrir því, að uppbótaleiðin verði farin, að bátagjaldeyrishlunnindin haldist óbreytt eins og þau voru s. l. ár, komið verði í veg fyrir verðlækkun á fiski til framleiðenda innanlands með því að greiða 5 aura verðlagsuppbót á allan fisk, greiddur helmingur af tryggingagjaldi fiskibáta til þess að lækka framleiðslukostnað á þeim lið til móts við hækkanir, sem yfir hafa dunið á s. l. ári, og hækka rekstrarframlag til togara í 5000 kr. á dag. Landbúnaðurinn njóti sömu hlunninda á útflutt kjöt, gærur, ull og osta af afurðum ársins 1955 og bátaútvegurinn nýtur fyrir afurðir þess árs. Einn er sá þáttur enn í þessum framleiðslumálum, sem ég vil vekja athygli á. Um langan tíma hefur verið greitt sama verð fyrir smáfisk og stórfisk til framleiðenda. Þetta hefur gert það að verkum m. a., að frystihús úti á landi, sem hafa keypt mikið af smáfiski, hafa blátt áfram lapið dauðann úr krákuskel undanfarin ár og eru sum komin í þrot, enda þótt stóru frystihúsin í aðalverstöðvunum, sem nærri einvörðungu hafa keypt stóran fisk, hafi haft góða afkomu, að ekki sé sterkara að orði komizt. Þetta byggist á því, að það kostar miklu meira að framleiða útflutningsvörur úr smáum fiski en þeim stóra. Þetta gat ekki svo til gengið lengur, og var nú svo komið, að yfirvofandi var stórfellt verðfall á smáfiskinum. Frá því er ætlunin að bjarga með því að greiða sérstaka vinnsluuppbót á smáfiskinn, 26 aura á hvert kg, með því skilyrði, að hann sé þá greiddur áfram sama verði til framleiðenda og stóri fiskurinn. Í fyrra var einnig stigið spor í þessa átt með því að láta gjaldeyrishlunnindin standa í 50% eftir 15. maí, og verður því fyrirkomulagi einnig haldið á þessu ári. Er þetta allt mjög þýðingarmikið mál fyrir marga og það jafnvel heil byggðarlög. Þá eru einnig gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að halda uppi verði til framleiðenda á ýsu og steinbit með sérstakri uppbót, en án slíkrar uppbótar hefði sá fiskur orðið að falla í verði eins og smáfiskurinn, bæði til útvegsmanna og fiskimanna. Framleiðendum þykja þessar ráðstafanir allar naumt ákvarðaðar af hendi ríkisstj. og fara ekki dult með það. Á hinn bóginn er ríkisstj. og þingmeirihlutanum ámælt þunglega af sumum fyrir að ganga of langt í þessu tilliti, og skortir ekkert á stóryrðin. Það mun vera hægara sagt en gert að hitta nákvæmlega rétta punktinn, þegar um ákvarðanir af þessu tagi er að ræða. En ég held, að það sé ekkert sérstakt um þessi efni. Ætli það geti ekki verið nokkuð vandasamt líka að ákveða verðlag á iðnaðarframleiðslu, farmgjöldum, landbúnaðarvörum o. fl. af slíku tagi, sem ákvarðað er með samningum eða jafnvel eftir mati af hálfopinberum eða opinberum aðilum, eða t. d. kaupgjald einstakra stétta, svo að nokkuð sé nefnt? Eitt er víst, að hvernig sem til hefur tekizt, eru þeir, sem hér hafa ráð gefið, og raunar einnig þeir, sem ákvörðunum hafa að lokum ráðið, orðnir þessum málum kunnugri en flestir þeir, sem dæma stóru dómana. Þessar ráðstafanir kosta mikið fjármagn og krefjast mikillar fjáröflunar. Það mun þurfa að innheimta rúmlega 100 millj. kr. meira á þessu ári til ráðstafana vegna framleiðslunnar en gert var á s. l. ári. Það þarf að innheimta 137 millj. kr. á þessu ári, en í fyrra voru innheimtar 37 millj. kr. með bílaskatti handa togurunum. Nú verður ekki hægt vegna gjaldeyriserfiðleika að ná miklu með bílaskatti, og verður því að ná um 130 millj. eftir nýjum leiðum, og því miður er ómögulegt hjá því að komast að taka þá fjárhæð með almennum gjöldum. Kommúnistar eru á hinn bóginn ekki í vandræðum með að setja upp sjónhverfingar í sambandi við málefni framleiðslunnar og tekjuöflun til hennar. Þeir segja fyrst: Framleiðslan þarf að fá meira. - Yfirboð þar, þá er sú hlið í lagi. Næst kemur: Landsmenn þurfa ekkert að borga. Framleiðslusjóður þarf engin B-skírteini að kaupa, sem auðvitað þýðir þá, að útvegsmenn verða að bíða þeim mun lengur en hingað til eftir bátagjaldeyrishlunnindunum. 80–90 millj. má svo taka af eignum olíufélaganna, Eimskipafélags Íslands, skipadeildar Sambands ísl. samvinnufélaga, tryggingafélaganna og verktakafélaganna í landinu. Það er nú mál út af fyrir sig, að olía, benzín og flutningsgjöld eru undir verðlagseftirliti og hafa verið lengi og öll þessi félög undir skattalögum landsins, sem gera ráð fyrir vægast sagt ríflegum skattgreiðslum af tekjum, nema hjá Eimskipafélagi Íslands, sem eitt er skattfrjálst. Félögin hafa hins vegar heimild til þess að afskrifa eignir sínar og eignast þannig skip og fasteignir og tæki m. a. En hvernig ætti að bæta upp fiskverðið með eignum þessara félaga? Þó að þau séu vafalaust allvel stæð, þá fer því áreiðanlega alls fjarri, að þau liggi með peninga eða bankainnistæður. Þvert á móti mun einmitt rekstrarfjárþörf þessara félaga, þ. e. a. s. lánaþörf þeirra vel flestra, vera meðal mestu vandamála bankanna. Eitt mesta vandamálið er það, að bankarnir hafa lánað of mikið út í heild og neyðast nú til þess að draga saman, ef þeir eiga ekki enn að auka verðbólguna. Ekki geta þeir því lánað þessum félögum marga milljónatugi út á eignir þeirra til þess að verðbæta fiskinn með ofan á rekstrarlánin, sem fyrir eru og vafalaust verða fremur að minnka en aukast. Ekki geta félögin látið skipin, olíutankana eða skuldabréfin upp í verðbæturnar til framleiðslunnar. Þegar frá líður mundu gífurlegir skattar á skipafélögin auðvitað stórhækka fragtirnar, álögin á vátryggingafélögin mundu hækka vátryggingaiðgjöldin og stórfelldar álögur á olíur og benzín hækka benzínið og olíurnar framvegis og það jafnvel þó að slíkt væri bannað í bili með einhverju pappírsákvæði. Þá er þetta, að bankarnir borgi 20 millj. kr. í framleiðslusjóðinn. Hagnaður bankanna er fjármagnsmyndun og sumpart raunar ætluð til að mæta töpum. Ein höfuðhættan í okkar þjóðfélagi er sú, að fjármagnsmyndun verði engin og lánastarfsemi og framkvæmdir stöðvist. Þetta sést bezt á því, að við höfum engin sköpuð ráð með lánsfé í ræktunarsjóð og fiskveiðasjóð og íbúðalánasjóðinn nema taka féð af greiðsluafgangi ríkissjóðs, þ. e. af skatt- og tolltekjunum. Ef menn teldu rétt og óhætt að minnka fjármagnsmyndun bankanna, lægi þá ekki næst að hækka vextina á sparifénu eða greiða t. d. vísitöluuppbætur á spariféð til þess með því að reyna að fyrirbyggja hér samdrátt og hrun, sem af því hlýtur að leiða, ef við búum áfram við síhækkandi verðlag og sparnaður hverfur? Það er kannske ekki nema mannlegt að finna sér einhverja átyllu til þess að vera á móti þeim miklu álögum, sem nú verður að leggja á vegna framleiðslunnar. Átelja verður þó þunglega, þegar í því sambandi er gripið til slíkra sjónhverfinga sem hér er gert af hendi kommúnista. Hv. 1. landsk. þm., Gylfi Þ. Gíslason, flytur till. um að leggja skatt á eignaaukningu yfir 300 þús. kr. Sú till. er athyglisverð að því leyti, að leita þarf leiða til þess að leggja skatt á verðbólgugróðann. En þessi leið getur ekki bjargað framleiðslunni á þessu ári. Kemur þar ýmislegt til, m. a. það, að enginn möguleiki yrði á því að innheimta slíkan eignarskatt í reiðufé á þessu ári til þess að bæta upp fiskinn og landbúnaðarafurðirnar. Ef greiða ætti uppbætur á fiskinn og kjötið með skuldabréfum á eignir manna, þá yrði þröngt fyrir dyrum hjá mörgum framleiðendum. Ég mun láta þetta nægja um þau mál, sem nú eru allra efst á baugi, en víkja næst að ríkisbúskapnum sjálfum. Ég gat um það í upphafi þessa máls, að á undanförnum árum hefði verið greiðsluafgangur og hægt hefði verið að lækka skatta og tolla. Jafnvel á s. l. ári varð verulegur greiðsluafgangur. Það hefði þurft að vera hægt að leggja þennan greiðsluafgang til hliðar í framkvæmdasjóð, sjóð til framkvæmda til þess að auka jafnvægi í byggð landsins, og verja honum sérstaklega til þess að auka heildarframkvæmdir í landinu þegar vottaði fyrir samdrætti í atvinnunni. Með því hefði einnig fjárhagskerfið og þjóðarbúskapurinn allur orðið mjög styrktur. En þessa var þó enginn kostur nema í mjög smáum stíl, þótt nauðsynlegt hefði verið, vegna þess að ræktunarsjóður og fiskveiðasjóður voru svo algerlega fjárþrota til þess að sinna nauðsynlegustu útlánum og fé það, sem ætlað var til íbúðalána, reyndist hrökkva of skammt, þegar til átti að taka. Hefur ríkisstj. þess vegna beitt sér fyrir því, að ræktunarsjóður fengi 22 millj. kr. af greiðsluafgangi ársins 1955, veðdeild Búnaðarbankans 2 millj., fiskveiðasjóður 10 millj. og íbúðalánasjóður 13 millj. kr. Þannig eru útlán ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs í haust að mjög verulegu leyti og að nokkru leyti lánin út á íbúðirnar í kauptúnum og kaupstöðum byggð á greiðsluafgangi ríkissjóðs s. l. ár. Hefði illa farið um þessi mál, ef ríkissjóður hefði ekki haft fjármagn afgangs til ráðstöfunar í haust. Í þessu sambandi þykir mér ástæða til að benda á, að ríkisstj. leggur til, að 5 millj. kr. verði lagðar til hliðar til þess að stofna sjóð til þess að standa undir framkvæmdum í þágu jafnvægis í byggð landsins, og er þessi till. gerð eftir till. n. þeirrar, sem starfað hefur að þeim málum. Hefði sannarlega þurft að taka til í þessu efni stærri fjárhæð, og er þess að vænta, að hér sé upphaf mikillar stofnunar, sem unnið geti í þessa stefnu. Þótt afkoma ríkissjóðs s. l. ár væri góð, þá er enginn vegur að koma saman greiðsluhallalausum fjárlögum fyrir næsta ár nema með því að afla nýrra tekna. Á fyrsta ári mikillar þenslu vaxa ríkistekjurnar örar en gjöldin. Á þessu ári koma útgjöldin vegna kauphækkana á s. l. vori fram með fullum þunga í ríkisbúskapnum og valda þar margra milljónatuga hækkun, bæði á launagreiðslum, tryggingagreiðslum, framlögum til heilbrigðismála og svo að segja á hverjum lið fjárlaganna. Auk þess koma nú til ný útgjöld vegna nýrrar löggjafar, sem á að setja um atvinnuleysistryggingar, en lögfesting þeirra var ákveðin í sambandi við lausn á vinnudeilunum s. l. vor. Búizt er við, að tekjuskattur hækki á næsta ári vegna hækkunar á tekjum almennt á þessu ári, og er gert ráð fyrir því í tekjuáætlun fjárlagafrv. En á hinn bóginn hlýtur innflutningur fremur að lækka en hækka, þar sem þjóðin keypti inn fyrir meira en hún aflaði á þessu ári, en það er ekki hægt að endurtaka, til þess skortir gjaldeyrisforðann. Bílainnflutningur gaf einnig alveg óvenjulegar tekjur 1955. Á þessu ári verða mjög litlar tekjur af bílainnflutningi. Þótt tekjuáætlun fjárlaganna sé sett upp í rúmlega 600 millj. kr., vantar samt hartnær 50 millj., til þess að endarnir nái saman. Það varð því ekki hjá því komizt að afla nýrra tekna. Það er gert á þann hátt, er nú skal greina: Hækkað nokkuð álagið á vörutoll og þá þannig, að vörutollurinn er raunverulega gerður jafnhár tiltölulega, miðað við framfærsluvísitölu, og hann var, þegar hann var lögfestur. Hækkaður bifreiðaskattur og gúmmígjald, og er það miðað við sömu reglu, að þessi gjöld verði jafnhá, samanborið við verðlag, og þau voru 1949, en þau hafa staðið óbreytt síðan í krónutali og því farið sílækkandi undanfarin ár í raun og veru. Bifreiðagjald er ekki greitt af vörubílum, sem nota benzín, og ekki landbúnaðarjeppum. Þá er verðtollsviðauki hækkaður úr 45% í 80%, en hann var 65% fram að 1950, en þá var hann lækkaður í 45%. Loks hefur innflutningsgjald af benzíni verið hækkað um 20 aura. Gjöld eru lægri hér á benzíni en í nokkru nágrannalandanna. Þau hafa staðið óbreytt lengi og því í raun og veru farið stöðugt lækkandi með lækkandi peningagengi. Ætti benzíngjald að vera sett jafnhátt og það var ákveðið síðast, miðað við almennt verðlag, ætti það að hækka um 47 aura. Það hefur hins vegar verið hækkað um 20 aura. Kemur þar til viðbótar framleiðslusjóðsgjald af benzíni. Gert er ráð fyrir, að 5 aurar af þessum 20 aurum renni til brúasjóðs til byggingar stórbrúa, en það er aðkallandi nauðsyn að byggja upp ýmsar stórbrýr í landinu og bæta nýjum við, og 5 aurar eiga að renna í sérstakan sjóð til þess að standa undir lagningu meiri háttar vega á milli byggðarlaga. Er þá m. a. gert ráð fyrir því, að Austurvegur njóti þar góðs af, en lengi hefur á fé staðið, til þess að hægt væri að byrja á honum, sem þó er knýjandi nauðsyn. Ríkisstj. gerir ekki till. um að hækka tekjuskattsstigann í sambandi við hina nýju fjáröflun. Tekjuskattsstigarnir eru hér mjög háir, enda þótt þeir væru lækkaðir verulega í hittiðfyrra. Beinir skattar, tekjuskattur og eignarskattur, eru í rauninni einu skattstofnarnir, sem bæjar- og sveitarfélögin hafa við að styðjast. Útsvör munu hækka nú og það sums staðar stórkostlega. Það þótti því alls ekki fært að keppa við sveitarfélögin og bæjarfélögin með því, að ríkið færi að bæta ofan á tekjuskattsstigann. Það mun láta nærri, að tekjuauki sá, sem ríkissjóður þarf á að halda og ætlað er að afla með þeim hætti, sem ég nú hef lýst, sé sáralítið meiri en skatta- og tollalækkanir þær nema, sem ríkisstj. og þingmeirihlutinn hafa beitt sér fyrir og framkvæmt síðustu 3 árin. Landsmenn munu því búa við svipaðar skatta- og tollaálögur nú til ríkissjóðs eftir þessar breytingar og þeir bjuggu við árið 1951. Það er að vísu hart að þurfa nú að taka aftur svo fljótt þær lækkanir á álögum til ríkisbúskaparins, sem búið var að létta af. En hér er ekki um neitt að velja. Eins og ástandið er í efnahagsmálum landsins, mundi alveg keyra um þverbak, alveg taka steininn úr, ef ofan á annað bættist hallarekstur ríkissjóðs. Á undanförnum árum hefur þrátt fyrir stórfelld framlög hins opinbera til framkvæmda og lánastarfsemi í þágu atvinnuveganna og almennings, samhliða skatta- og tollalækkunum, tekizt að halda ríkisbúskapnum þannig, að hann hefur verkað í jafnvægisátt allan tímann. Þannig verður það að vera áfram, ef nokkur von á að vera til þess, að þjóðin fái stöðvað sig á óheillabraut verðþenslu, hallarekstrar og uppbóta. Það eitt mun þó skammt hrökkva, þar þarf fleira til að koma. Mun ég nokkuð á það minnast frá sjónarmiði framsóknarmanna við framhald þessarar umræðu. - Góða nótt.



Herra forseti. Ég þarf ekki að lengja mikið þessar umræður, en það eru hér nokkrar tillögur frá meiri hl. fjvn., sem ég vil leyfa mér að gera grein fyrir. Sumar þeirra voru boðaðar fyrr við umræðurnar. Ég ætla að minnast fyrst á nokkrar útgjaldatillögur. Það er í fyrsta lagi lagt til í 6. brtt. n. á þskj. 322 að veita 100 þús. kr. til skógarvarðabústaða. Það var mikið á það sótt af skógrækt ríkisins og talin mikil nauðsyn á því að koma upp skógarvarðabústöðum, a. m. k. á einum stað sérstaklega, og enda þótt n. teldi ekki fært að mæta því nema að mjög litlu leyti, hyggur hún þó, að hér sé komið nokkuð til móts við þessa ósk. Þá eru hér smáliðir, sem ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir. Það eru nokkrir eftirlaunaliðir, sem eftir var að athuga. 9. brtt. er um það, að fjárveiting sú, sem lagt er til að veita á 19. gr. til aukinnar löggæzlu og tollgæzlu, hækki um 350 þús., eða úr 1 millj. í 1 millj. og 350 þús. kr. Er þetta m. a. gert með hliðsjón af því, að hér hafa þegar á þessu þingi komið fram tillögur og eitt frv. liggur hér fyrir, þar sem lögð er áherzla á mikilvægi þess að auka löggæzluna, ekki hvað sizt á ýmsum stöðum úti um land. Er meiri hl. n. þeirrar skoðunar, að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða, og er því lagt til, að þessi upphæð verði hækkuð sem þessu nemur. Þá kem ég að nokkrum liðum í heimildagrein. Þar er í fyrsta lagi lagt til, að heimild ríkisstj. til að greiða balla þjóðleikhússins verði hækkuð um 200 þús. kr., sem byggist á breytingu á launum í samræmi við ákvæði launalaga, og er auðvitað ekki um annað að ræða en að greiða þann kostnað. Þá er enn fremur hér um að ræða till. þess efnis, að hækkuð verði um helming heimild ríkisstj. til að ábyrgjast lán fyrir síldarverksmiðjuna Rauðku á Siglufirði, úr 1 millj. í 2 millj. Byggist þetta á því, að á árinu 1955 var notuð heimildin um 1 millj., þ. e. a. s. raunar fyrir fram notuð, og er gert ráð fyrir, að það kunni svo að fara, að sams konar heimild verði að nota á þessu ári, og því hefur ríkisstj. óskað eftir því, að hún fengi heimild til að veita slíka ábyrgð, ef til kæmi. Þá er enn fremur till. um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast 200 þús. kr. rekstrarlán vegna öryrkjaheimilis h/f Sunnu. Þetta heimili er stofnað fyrir nokkrum árum, og það hefur af hálfu Tryggingastofnunar ríkisins verið veittur stuðningur til hælis þessa, sem er ætlað að geta veitt vinnuskilyrði ýmsum öryrkjum, sem ella ættu mjög erfitt með að framfæra sig. Það hafa verið miklir erfiðleikar fyrir þetta hæli að fá nauðsynlegt rekstrarfé, og hefur verið lagt til, að ríkisstj. væri heimilað að ábyrgjast 2/3 af væntanlegu láni, sem verksmiðjan tekur til starfsemi sinnar, gegn því, að Reykjavík ábyrgist þriðjunginn. Þá er smábreyting á till. n. um heimild fyrir ríkisstj. til að greiða kostnað vegna sérstakra vaxta hjá Sláturfélagi Suðurlands í sambandi við kaup á nautgripakjöti s. l. haust. Það hefur komið í ljós, að það eru nokkrir fleiri aðilar, sem kunna að koma hér til greina og hafa keypt slíkt kjöt á þessu hausti, og því þykir sjálfsagt, að þeim verði veitt sams konar fyrirgreiðsla. Þá er enn fremur lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að endurgreiða aðflutningsgjöld af fiskinetum úr nylon. Það hefur komið í ljós við þær breytingar, sem nú hafa verið gerðar á aðflutningsgjöldum, að það kemur mjög illa út varðandi þessi nylonnet, en sjálfsagt þykir, að þau verði ekki tolluð hærra en önnur net. En þar sem ekki er hægt með fjárl. að breyta ákvæðum tollskrár að þessu leyti, verður að fara þá leiðina að endurgreiða tollinn. Þá er smávægileg leiðrétting á till., sem ég gerði hér áður grein fyrir varðandi kostnað ríkisútvarpsins við endurbætur á hlustunarskilyrðum á Austfjörðum, sem nemur 100 þús. kr. Það var prentvilla í till. þá. Þá er enn fremur lagt til að greiða allt að 200 þús. kr. upp í stofnkostnað við lýsingu á þeim kafla Hafnarfjarðarvegar, sem er í Garðahreppi. Það liggur hér fyrir á öðru þskj. tillaga frá nokkrum hv. þingmönnum um að greiða allstóra upphæð í þessu skyni, eða 400 þús. kr. til að lýsa þjóðveginn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Á s. l. þingi var til meðferðar þáltill. um þetta efni. Hún var afgreidd þannig, að henni var vísað til ríkisstjórnarinnar með ósk um það, að kannað yrði, hvernig þessu yrði haganlegast fyrir komið. Það kom í ljós, að það voru allmargir aðilar, sem áttu þarna hlut að máli, og fjvn. taldi sig þá ekki hafa aðstöðu til þess að meta það, hver eðlilegast væri að greiddi þennan kostnað og þá að hve miklum hluta. Því miður hefur þetta nú ekki verið endanlega athugað, eins og hefði þurft að gera, og því ekki hægt að taka fullkomlega afstöðu til þess, hvernig eðlileg skipting á þessu væri. Hins vegar telur fjvn. mjög varhugavert vegna fordæmis að fara inn á þá braut að greiða vegalýsingu innan umdæmis kaupstaða, og því er þetta bundið við Garðahrepp. Lýsing þessi er talin munu kosta á níunda hundrað þús. kr. Það er talið, að um 20% af veginum liggi í umdæmi Reykjavíkur, 40% í umdæmi Garðahrepps og 40% í umdæmi Kópavogskaupstaðar, og það er kostnaðurinn við þessi 40%, sem liggja í Garðahreppi, sem er lagt til að ríkissjóður greiði að þessu leyti. Það er ekkert sagt um, að það eigi að kosta það að öllu leyti, það verður ríkisstj. að meta og æskilegt, að það verði rannsakað niður í kjölinn, hvernig heppilegast er að koma þessu við. En þetta mun þó vera sá kafli vegarins, sem er hættumestur, og vitanlegt, að það er ógerlegt fyrir þennan hrepp að greiða þann kostnað, sem hér er um að ræða. Þá er lagt til að gera smávægilega breytingu á einu atriði heimildagreinar, sem er um heimild til þess að setja merki landgræðslusjóðs á vindlingapakka. Það varð samkomulag um það við Félag tóbaksvöruverzlana, að það skyldi ekki lögð smásöluálagning á þessa viðbótarhækkun, sem rennur til landgræðslusjóðs. En það er talið hafa komið í ljós, að það séu nokkrir aðilar, sem standa utan þess félags og hafa ekki viljað beygja sig fyrir þessu, þannig að sanngjarnt þykir að mæta ósk landgræðslusjóðs um að selja þetta skilyrði, þannig að það nái til allra. Það var gerð grein fyrir því, þegar framhaldsnefndarálit meiri hl. fjvn. var lagt fram, að þar vantaði um 45.5 millj. kr., til þess að hægt væri að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, og gerð grein fyrir því, að ríkisstj. mundi að sínu leyti leggja fram nauðsynlegar fjáröflunartillögur til þess að mæta þessum útgjöldum. Þetta hefur nú verið gert og þær till. endanlega samþykktar. Í samræmi við þau lög, sem þar um ræðir, leggur meiri hl. n. nú fram þær brtt. við tekjubálk fjárlagafrv., að vörumagnstollur verði hækkaður um 6.5 millj. kr., verðtollur verði hækkaður um 32 millj., innflutningsgjald af benzíni verði hækkað um 4.5 millj. og bifreiðaskattur um 6 millj., en samtals gefur þetta í tekjur 49 millj., og er það þá nokkru meira en útgjöldunum nemur, ef samþykktar verða allar till. meiri hl. fjvn., en ekki aðrar brtt. Yrðu till. meiri hl. n. samþykktar, mundi það leiða til þess, að útgjaldahlið fjárlagafrv. fyrir árið 1956 yrði 658–659 millj. kr., og er það um 143 millj. kr. meira en núgildandi fjárlög eru, þannig að menn sjá, að hér er um geysimikla hækkun að ræða, sem gert hefur verið ráð fyrir. En þessi mikla hækkun gerir það skiljanlegt, að ekki hafi verið kleift að mæta þessum útgjöldum, enda þótt góð afkoma hafi verið hjá ríkissjóði á þessu ári, þá mundi það ekki hrökkva nándar nærri til, enda þótt slíkar tekjur yrðu á næsta ári. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um tillögur minni hl. fjvn. Þeir hafa lagt til mikla hækkun á tekjubálki frv. og hafa talið í nál. um þær tollabreytingar, sem hér hafa verið til meðferðar, að þær væru þarflausar, þar sem hægt væri að afgreiða fjárlögin greiðsluhallalaus, enda þótt engir nýir tekjustofnar kæmu til. Það er þó mjög í áttina, að þeir skuli hafa fallið frá þeim geysilegu hækkunum, sem þeir fluttu hér við 2. umr., og virðist það ótvírætt benda í þá átt, að þeir hafi við nánari athugun séð, að þar hafi ekki verið alls kostar raunhæft að farið, því að það er vitanlega engin skýring á þessum breyttu tillögum, að það sé vegna þingskapa, því að það var auðvitað engin nauðsyn að fara niður fyrir lægstu tillögur, til þess að það bryti ekki í bága við þingsköp. Tel ég það því mjög virðingarvert, að við nánari íhugun hafa þessir hv. þingmenn komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir hafi farið nokkuð geyst í sakirnar. - Varðandi einstakar brtt. þeirra hef ég ekkert sérstakt að segja. Fjvn. hefði gjarnan óskað að geta hækkað meira framlög til sjúkrahúsa og flugvallagerðar og jafnframt gjarnan taka upp fjárveitingu til félagsheimilasjóðs, en það hefur ekki verið talið fært að gera það. Það virðist vera nóg komið samt af útgjöldum, enda þótt fleiri böggum verði ekki á bætt. Varðandi aðrar tillögur, sem hér liggja fyrir á nokkrum þskj., er það að segja, að fjvn. getur yfirleitt ekki mælt með því, að þær séu samþykktar. Hún hafði tekið til athugunar milli umræðna þær tillögur, sem teknar voru aftur við 2. umr., tekið upp nokkrar þeirra að nokkru leyti a. m. k., en þeim till. öðrum, sem hér hafa verið endurfluttar, hlýtur n. að sjálfsögðu að mæla á móti. N. telur ekki auðið að mæla með því, að samþykktar verði breytingar, sem bornar eru hér fram af nokkrum hv. þm. til aukinna fjárveitinga í sambandi við hafnir eða vegi. Því fé hefur þegar verið skipt eftir þeim hlutföllum, sem talið var eðlilegt að fylgt yrði, og mundi það raska öllu slíku, ef ætti að fara að taka einstök mál þar út úr. Sama er að segja um fjárveitingar til skóla og sjúkrahúsa eða brúa - það mun ein till. vera um það efni - það mundi geta valdið mikilli röskun, ef ætti að fara að taka upp slíka liði nú á síðasta stigi málsins, eftir að öll þau mál hafa verið athuguð niður í kjölinn. Ég sé ekki ástæðu til að vera að þreyta hv. þingmenn með að fara út í einstakar tillögur nánar. Það er ekki sérstakt tilefni til þess. Ég skal aðeins geta þess hér með eina till., sem er XI. till. á þskj. 296, að meiri hl. n. og raunar n. öll telur sig geta mælt með því, að sú till. nái fram að ganga. Það er um að greiða drengnum Garðari Brynjólfssyni, Minna-Knarrarnesi á Vatnsleysuströnd, hæfilegar bætur vegna slyss, er hann varð fyrir 15. júlí 1946 af völdum sprengingar. Það var í fyrra helmild um að greiða bætur öðrum dreng í sama formi og hér um ræðir. Fyrir n. hefur ekkert erindi legið um þetta fyrr en nú alveg nýlega á síðustu stundu, og vantaði allar upplýsingar um, hversu þessu máli væri háttað, þar til n. hefur borizt það nú, eftir að þessi till. er fram komin. Hefði n. að sjálfsögðu flutt þetta að sínu leyti, ef hún hefði haft nægilegar upplýsingar um, hvernig þessu var háttað, en telur með hliðsjón af því, sem gert hefur verið í sama tilfelli, að rétt sé að samþ. þessa tillögu. Ég held, að ég þreyti þá ekki hv. þingmenn á lengra máli, endurtek aðeins það, sem ég lagði til í framsöguræðu minni hér við upphaf þessarar umr., að hv. þingmenn geti fallizt á að samþykkja brtt. meiri hl. fjvn., en að öðru leyti verði aðrar brtt., sem fram hafa komið, felldar með hliðsjón af því, að það eru ekki tök á að bæta hér meiri útgjöldum við, enda þótt allir mundu vafalaust hafa óskað eftir því að geta mætt ýmsum þeim óskum, sem þar hafa fram komið. En það er nú einn sinni svo, að jafnvel þó að fjárlögin séu mikið hækkuð, þá eru þó óskirnar enn miklu hærri en sem þessum upphæðum nemur, þannig að ótalmörgu hefur orðið að hafna.