Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Pjetursson Jeg hefi setið hjá og hlustað á umræðurnar um þetta frv. við 2. umr. málsins. En nú get jeg ekki lengur orða bundist, þegar jeg sje, með hve miklum flýti á að hraða þessu máli gegnum deildina, sem raun er á orðin. Jeg get ekki skilið það hjá háttv.fjhn., hvers vegna hún er að slíta þetta frv. út úr þeirri keðju, sem skattafrv. stjórnarinnar mynda, og hraða því svo gegnum deildina, án þess að deildarmenn geti fengið yfirlit yfir skattafrv., og án þess þeir geti gert sjer í hugarlund, hvernig hinum frv. reiðir af. Mjer finst, að hún hefði átt að sleppa að koma með þetta frv., fyr en deildarmönnum er kunnugt um tillögur nefndarinnar um hin frv. Jeg hefði kunnað betur við, að nefndin hefði hagað sjer eins og hæstv. stjórn, er, eftir því sem hæstv. fjrh. (M. G.) hefir sagt, hafði samið þetta frv. síðast, og því ætti að skoðast sem nokkurskonar viðbót eða uppfylling á hinum skattafrv. Jeg hefði því viljað, að nefndin hefði haft sömu aðferð og hæstv. stjórn. Jeg get gert mjer í hugarlund, að ýmsir háttv. deildarmenn mundu hafa komið með brtt. við þetta frv., ef því hefði ekki verið hraðað svona. Háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) vakti máls á því við 2. umr., að það væri ekki gott að taka afstöðu til þessa frv., fyr en útsjeð væri um, hvernig frv. stjórnarinnar um tóbakseinkasölu reiddi af hjer í þinginu, og ef það fengi ekki framgang, þá gæti jeg hugsað, að einhverjir háttv. deildarmenn vildu hrófla við þessu frv. Það getur vel verið, að jeg hefði komið með brtt. við frv., hefði það ekki verið drifið svona fljótt á dagskrá. En úr því það er komið á dagskrá, þá er of seint að koma fram með brtt. Jeg vil taka það fram, til að fyrirbyggja allan misskilning, að það er ekki meining mín, að jeg muni andmæla frv. í heild sinni eða einstökum greinum þess að þessu sinni. En jeg vildi skjóta því til hæstv. forseta deildarinnar (B. Sv.), hvort hann vildi ekki taka málið af dagskrá, og hugsa jeg, að fleiri háttv. deildarmenn muni einnig æskja þess. Jeg skildi ekki, hvers vegna frv. væri flýtt svona, og hvers vegna gert er ráð fyrir, að lögin gangi strax í gildi, nema ef svo væri, að stjórnin ætlaði sjer að ná strax í þann tekjuauka, sem frv. gerir ráð fyrir. En ef svo er, þá get jeg ekki betur sjeð en að þetta sje ein hringavitleysa. Jeg veit ekki, hvernig á að taka toll af þeim vörum, sem bannað er að flytja inn í landið, nema stjórnin ætli að hætta við viðskiftahöftin og afnema við skiftanefndina, en annars hjelt jeg, að hún mundi halda í hana meðan þingið leyfir. En eins og nú stendur á, held jeg því að þessu frv. liggi ekkert á. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frv., en jeg get ekki talið það sanngjarnt að flýta frv. svona, og þvinga þar með deildina til að afgreiða það, nema ef það væri af hræðslu við það, að einkasölufrv. hlekkist á, og eigi því með þessu að binda þingmenn og láta þá ekki eiga annars úrkosta en að samþ. það frv.

Ólafur Proppé Jeg stend upp, ekki vegna þess, að jeg taki ekki í sama streng og háttv.þm. Str. (M. P.), heldur til að undirstrika það enn betur. Það undrar mig mjög, með hvað miklum hraða á að flýta þessu frv. gegnum deildina. Jeg varð ekki svo lítið hissa í gærkveldi, þegar jeg sá, að frv. þetta átti að koma til 3. umr. í dag. Vegna veikinda gat jeg ekki verið við 2. umr. frv. En af brtt. og atkvgr., sem fram fór, mun mega ráða, hvernig deildin fari með frv. Jeg vildi því að eins gera stutta athugasemd. út af ástæðum þeim, sem færðar eru fyrir frv. Það er þá fyrst, að greinargerð stjórnarinnar fyrir frv. er ekki æðilöng; hún getur ekki verið styttri. Aðalástæðan, sem frv. er talin til gildis, er verðfall peninga, og það er líka eina ástæðan. Ef þetta frv. hefði komið fram á þingunum l917–18,eða jafnvel 1919, þá hefði þetta mátt til sanns vegar færa, og greinargerðin því verið rjett. En jeg efast um, að nú sje hægt að telja hana rjettmæta. Dýrtíðin hefir nú náð hámarki sínu, og mun því ekki hjeðan af vera að tala um verðhækkun á vörum, heldur verðlækkun eða verðhækkun á peningum. Jeg vil því segja, að þessi ástæða stjórnarinnar komi ekki til greina, og tel því að frv. komi eftir dúk og disk. Jeg vildi svo leyfa mjer að minnast dálítið á einstakar greinar frv.  Þá kem jeg að 2. gr. 2. lið. Það er það atriðið, sem mesta þýðingu hefir, bæði fyrir einstaklinginn og þjóðarheildina. Það er kaffitollurinn. Jeg vil segja, að jeg vil fara þar í öfuga átt við frv. Eftir frv. á kaffitollurinn að hækka um helming, en jeg vildi snúa því við og afnema kaffitollinn og sykurtollinn alveg. Jeg skal reyna að færa máli mínu nokkra sönnun. Starfsmenn ríkissjóðs taka laun sín á tvennan hátt; í fyrsta lagi föst laun, sem ekki breytast, og í öðru lagi dýrtíðaruppbætur, sem reiknast eftir verðlagi á 10 nauðsynjavörutegundum, er menn ekki geta lifað án. Af þessu leiðir, að því lægra sem verðlagið á þessum vörutegundum er, því lægri verður vísitalan, og því lægri dýrtíðaruppbæturnar. Jeg hafði ekki tíma til að athuga nákvæmlega, hvort ekki mundi tiltækilegt að sleppa kaffitolli og sykurtolli, með það fyrir augum, að vísitalan lækkaði það mikið, að um verulegan sparnað yrði að ræða. Þess ber að gæta, að laun annara en starfsmanna ríkissjóðs eru einnig reiknuð eftir þessari vísitölu; það eru laun starfsmanna kaupstaðanna (Reykjavíkur, Akureyrar, Ísafjarðar og Seyðisfjarðar) og þar fyrir utan laun verkamanna alment. Með tilliti til þessa alls, væri vert að athuga, hver útkoman yrði og mismunurinn á því, hvað vísitalan hækkaði, ef tollarnir hækka, og hvað hún lækkaði, ef þeir væru afnumdir. Þetta er svo alvarlegt, að vert er að reikna það ítarlegar en jeg hafði tíma til að taka það síðan í gærkveldi. Og jeg get ekki skilið, að menn verði á móti því að afnema tollana, ef vísitalan lækkar það, að gróði yrði að. Það er líka skylda þings og stjórnar að ganga á undan með að minka dýrtíðina, bæði vegna heilla einstakra og landsins í það heila tekið. Kaffitollurinn og sykurtollurinn urðu síðastliðið ár, ef rjett er tekið eftir skýrslu fjrh. (M. G.), 420 þús. kr.  Svo er það annað, sem jeg vildi leyfa mjer að minnast á, í sambandi við þetta. Það er aðferðin við útreikninginn á vísitölunni. Hún er nú reiknuð út í október og látin gilda í heilt ár. Þetta er óheppilegt. Það er þegar komið á daginn, að verðfall hefir orðið mikið síðan síðasta vísitala var útreiknuð. Verðfallið í janúar einum hefir numið 18%, og ef lækkunin verður nokkuð lík áfram, mun hún um árslok orðin 70–80%. Það er svo stórkostleg lækkun, að jeg vildi skjóta því til háttv. deildar og háttv. nefndar, hvort ekki mundi ástæða til fyrir þingið að setja lög um það, að núverandi vísitala gildi að eins til júníloka, eða hálft árið, en yrði svo þaðan í frá reiknuð mánaðarlega. Efast jeg ekki um, að þá mundi sparast meira en það, sem kaffi- og sykurtollinum nemur. Vona jeg, að háttv.fjhn. taki þetta til ítarlegrar athugunar, og gefi síðan greinilega skýrslu um niðurstöðuna.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. þm. Str. (M. P.) tók það fram, að þessu frv. mundi ekki liggja á, því að innflutningshöftin sæu um, að ekki yrði neitt flutt inn af þessum vörum í bráð. Jeg veit ekki, hvort hann hefir aflað sjer upplýsinga um það, hvort nokkuð sje á leiðinni af þeim vörum, sem frv. nær til. Jeg hefi ekki gert það, en mjer þykir ekki ósennilegt, að svo geti verið, og það má háttv.þm. (M. P.) vita, að innflutningshöftin hindra ekki með öllu aðflutning þessara vörutegunda. Einmitt þessvegna væri gott, að frv. væri flýtt eins mikið og auðið er, því að það gengur í gildi þegar er það öðlast staðfestingu. En hitt geri jeg ekki að kappsmáli, að frv. verði frestað í 3–4 daga, en lengur má það varla vera. Annars er fjhn. færust að dæma um það mál, og ef henni líst tiltækilegt að fresta því, þá skal jeg ekki vera því til fyrirstöðu. Út af ræðu hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.) um kaffi- og sykurtollinn, vil jeg taka það fram, sem jeg benti á við 2.umr.þessa máls, að mjer þykir það ærið hvatvíslegt að afnema þessa tekjuliði með öllu þegar í stað, því að þeir eru með öflugustu tekjulindum ríkissjóðs. Jeg held, að háttv.þm. (Ó. P.) hafi gert of mikið úr áhrifum þessa tolls á vísitölu dýrtíðaruppbótar. Kaffi og sykurs gætir þar svo lítið, en hins vegar mun tollurinn, sem frv. fer fram á, nema um 1 milj. á ári, og jeg býst við, að það slagi hátt upp í dýrtíðaruppbótina, eins og sennilegt er að hún verði 1922. Háttv. þm. (Ó. P.) má ekki taka árið 1920 til samanburðar, því að þá var flutt inn minna en nokkuð annað ár undanfarið. Þá hefir verið um það talað, að þetta frv. hefði átt að bíða eftir öðrum tekjufrv., til þess að hægt væri að athuga þau í samhengi. Jeg sje ekki, að hægt sje að láta þingið sitja auðum höndum nú framan af þingtímanum, og slengja síðan öllum frv. inn í einni bendu, því að háttv.Ed. þarf líka að fá tíma til að athuga þau. Það er heldur ekki rjett, að þetta mál hafi fengið lítinn undirbúning, því að nú eru liðnir 18–20 dagar af þingtímanum. Jeg get ekki álasað háttv. nefnd fyrir það, að hafa unnið of fljótt, heldur, ef nokkuð væri, fremur fyrir hitt, að vinna of seint, því að enn liggur hjá henni fjöldi mála. Það er rjett hjá háttv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.), að hægt væri að græða á því að reikna dýrtíðaruppbót út mánaðarlega nú, þegar verðlag er að falla, en það var ekki verksvið fjhn. að athuga það mál í sambandi við tolllögin. Auk þess vil jeg benda á, að þessi ráðbreytni getur tæpast talist sanngjörn, því að þegar verðlag var að hækka, var einnig reiknað út með sama móti og nú, og það var gert með það fyrir augum, að þetta ynnist upp, þegar verðlagið lækkaði aftur. Að síðustu vil jeg taka það fram aftur, að jeg mun ekki setja mig á móti því, að málinu verði frestað nokkra daga, en hitt kemur ekki til mála, að láta það bíða eftir öllum hinum tekjufrv.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Hv. þm. Str. (M. P.) furðaði sig á því, að nefndin hefði slitið þetta frv. út úr samhengi. Jeg veit ekki vel, við hvað hann á, því að varla ætlast hann til þess, að nefndin leggi þau 18 tekjufrv., sem hún hefir til meðferðar, fyrir þingið á sama degi. Hann gat þess, að stjórnin hefði samið þetta frv. síðast, sem varafrv., ef ekki reyndist hægt að hækka tekjuliðina á öðrum stöðum. Stjórnin hefir getið þessa í aths. sínum, en nefndin, sem hefir athugað hin frv. nokkuð, er á einu máli um það, að ekki verði fært að miðla miklu til á þeim, eða hækka skattana þar. Sá tekjuauki, sem verður af þessu frv., er þessvegna nauðsynlegur, hvernig sem um hin fer, og ef einhver skörð verða í þau höggvin, verður að fylla þau á annan hátt en með hækkun á tollum í þessu frv., því að ríkissjóður þarf á að halda öllum þeim tekjum, sem frv. fara fram á. Þá gat háttv.þm. Str. (M. P.) þess, að hægt mundi vera að hækka tóbakstollinn, ef einkasölufrv. yrði felt. Jeg verð að lýsa því yfir, að jeg er því mótfallinn, að tóbakstollurinn verði hækkaður. Það er ekki af þeirri ástæðu, að jeg telji slíka hækkun ósanngjarna, heldur af því, að jeg held, að ríkissjóður njóti þar lítils góðs af. Hár tollur getur orðið til þess að draga úr innflutningi, og eins getur hann orðið til þess, að ekki komi öll kurl til grafar. þegar tollinn á að greiða. Jeg lít svo á, að ekki sje hægt að hækka skatta í öðrum frv., og þetta frv. verði þessvegna að ná fram að ganga. Og þessvegna tel jeg það tilgangslaust að taka málið út af dagskrá, og mun greiða atkv. á móti því, ef til þess kemur. Háttv. þm. V.-Ísf. (Ó. P.) gaf okkur þau gleðilegu fyrirheit, að verðlag mundi nú lækka óðum, og ekki yrði langt að bíða þess, að það kæmist í sama horf og var fyrir stríðið. Jeg vildi óska, að þetta fyrirheit rættist, en jeg er hræddur um, að svo verði ekki. Sami háttv.þm. (Ó. P.) gat þess, að óviðkunnanlegt væri að afgreiða þetta frv., fyr en útsjeð yrði um frv. um einkasölu á tóbaki og áfengi. Þótt ríkið taki að sjer þessa einkasölu. Þá þarf samt að halda í tollana, enda kemur það í sama stað niður. Ef tollurinn er hár, verður álagningin þess minni, og ef tollurinn er lægri, verður hún meiri. En eins og hæstv. fjrh. (M. G.) hefir rjettilega bent á, þá er tollurinn nauðsynlegur, til þess að auðveldara sje að kontrolera ríkisverslunarreksturinn. Jeg held, að hv.þm. (Ó. P.) hafi verið bornar rangar sagnir af 2. umr. þessa máls. Hann talar um það, að hann vilji afnema sykurtoll; eins og allir aðrir vilji endilega halda í hann. Hver vill ekki afnema sykurtoll? Mitt „princip“ í skattamálum er, að tolla ekki nauðsynjavöru, en kringumstæður eru ekki svo glæsilegar nú, að hægt sje að fylgja því í æsar. Ríkissjóður þarf tekna, og þá tjáir ekki að afnema hvern toll á fætur öðrum, án þess að nokkuð komi í þess stað. Menn verða að sníða sjer stakk eftir vexti á slíkum tímum sem þessum. Þá vildi háttv.þm. (Ó. P.) halda því fram, að afnám kaffi- og sykurtolls hefði mikil áhrif á vísitölu til dýrtíðaruppbóta. Jeg hefi lítillega athugað þetta, og komist að þeirri niðurstöðu, að þó kaffi væri reiknað 70% lægra, þá hefði það ekki meiri áhrif á vísitöluna en sem næmi 1–11/2. En jeg get verið háttv.þm. (Ó. P.) sammála um það, að óhæft sje, að dýrtíðaruppbót sje reiknuð ári áður en hún kemur til framkvæmdar, og sá útreikningur standi síðan í 1 ár. Þegar vörur lækka jafnmikið og nú er raun á, getur þetta ekki verið rjett. Vísitölurnar ætti að reikna út 4 sinnum á ári. Þetta er mál, sem þarf að athuga, og það er verið að athuga það af mönnum, sem eru sannfærðir um rjettmæti þeirrar skoðunar, sem jeg og háttv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.) höfum haldið fram. Jeg vænti þess, að slíkt frv. komi fram áður en langt um líður, og vona þá, að því verði vel tekið. Að endingu vil jeg endurtaka það, að jeg mun greiða atkv. gegn því, að þessu máli verði frestað, og það af þeim ástæðum, sem jeg hefi tekið fram.

Magnús Pjetursson Jeg er undrandi yfir því, hve óbyrlega blæs fyrir þeirri meinlausu uppástungu, sem jeg bar hjer fram. Það gefur mjer tilefni til að halda, að þar liggi einhver fiskur falinn undir steini, viðvíkjandi þeim frv., sem síðar koma fram. Hæstv. fjrh. (M. G.) skaut því til mín, hvort jeg hefði kynt mjer nokkuð um það, hvort þær vörur væru á leiðinni, sem þetta frv. næði til, og skal jeg geta þess, að það hefi jeg ekki gert. En jeg hefi heyrt, að skip mundu ekki flytja mikið af slíkum vörum í náinni framtíð, enda veit jeg ekki til hvers viðskiftahömlur ættu að vera, ef þær ættu ekki að hindra að einhverju leyti aðflutning slíkra vörutegunda, sem taldar eru ónauðsynlegar af stjórninni og fleirum.  (J. A. J.: Þessi ástæða vakti ekki fyrir mjer)  . Þá skil jeg ekki, hvaða ástæða það hefir verið, því til hvers á að flýta frv., ef ekkert getur tapast við að athuga það eins og vera ber? Jeg hefi ekki álasað nefndinni fyrir það, hve fljótt hún hafi unnið, heldur fyrir hitt, að hún hafi unnið óhaganlega. Hún hefði, að mínu áliti, átt að láta koma fram jafnsnemma þessu frv. frumvarpið um einkasölu á tóbaki. Þessi frv. eru hvort öðru svo nátengd, að ekki átti annað að eiga sjer stað. Jeg ætlaðist ekki til þess, fremur en aðrir, að nefndin legði öll frv. fyrir deildina í einu, en jeg bjóst við, að hún mundi athuga þau öll í sambandi hvort við annað, áður en hún tæki afstöðu til hvers einstaks út af fyrir sig. Þetta hefir nefndin ekki gert. Hún hefir slitið eitt mál út úr samhengi og heimtar, að deildin greiði atkv. um það þegar í stað. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagðist að vísu ekki hafa á móti því, að frv. yrði frestað í nokkra daga. Lítið er betra en ekki neitt, og á þessum „nokkrum“ dögum er ef til vill hægt að koma fram með till., sem ekki er hægt að bera fram umsvifalaust. En vitanlega þyrfti til þess lengri tíma en fáeina daga, ef vel á að vera, og sjerstaklega ætti það tímatakmark að vera bundið við umræðu tóbakseinkasölunnar. Jeg veit það, að fleirum en mjer hefir þótt flýtirinn á þessu máli einkennilegur. Einn háttv. nefndarmaður, háttv.þm. Barð. (H. K.) hefir farið þeim orðum hjer í deildinni um sum atriði í þessu frv., að mjer hefir skilist á honum, að hann mundi bera fram brtt. við frv., en það hefir hann ekki gert og þá eflaust af því, að hann hefir ekki gert ráð fyrir slíkum hraða. Háttv. frsm. (J. A. J.) hefir lýst því yfir, að hann sæi sjer ekki fært að hækka neinn lið í þessu frv., sem komið gæti í stað þess, ef tóbakseinkasalan fjelli. Þó að háttv.þm. (J. A. J.) líti svo á það mál, og ef til vill nefndin með honum, þá ættu þeir þó ekki að álíta sig svo óskeikula, að aðrir gætu ekki fundið slíka liði. Þeir ættu að minsta kosti að gefa deildinni frjálsar hendur í því efni, en það er ekki gert, ef nú á að samþykkja eða fella frv. umsvifalaust. Það vill svo óheppilega til, að deildin er ekki sjálfráð um að taka málið út af dagskrá. Það er valdsvið hæstv. forseta, og hann mundi gera það viðstöðulaust eftir till. nefndarinnar. Jeg vil því skjóta því til nefndarinnar, hvort hún sje alls ekki tilleiðanleg til að sýna deildinni þá hæversku að leyfa forseta að taka málið út af dagskrá. Jeg vil ekki kappdeila um það, hvort aukinn tóbakstollur gefi af sjer auknar tekjur. Hjer á það ekki við, að svo stöddu. En jeg vil taka undir það með hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.), að mjer þykir altaf hjákátlegt að leggja toll á þá vöru, sem landið hefir einkasölu á. Annars er heppilegra að ræða það mál í sambandi við einkasölufrv. Jeg býst við því, að flestum hafi komið á óvart þær upplýsingar og skýringar, sem háttv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.) gaf, og þó að sumir háttv.þm. telji þær ef til vill ekki mikils virði, þá ætti nefndin að sýna háttv þm. (Ó. P.) þá kurteisi að íhuga þær, og þess vegna ber að fresta málinu. Háttv. frsm. (J. A. J.) endaði á að lýsa því yfir, að hann mundi greiða atkv. á móti frestun, ef til þess kæmi. Þetta held jeg að sje frekar mælt af kappi en forsjá, og jeg vil þá láta hart mæta hörðu, og lýsi því yfir, að jeg greiði atkv. á móti frv., ef atkvæðagreiðslan um það á að fara fram í dag.

Jón Þorláksson Þegar jeg beindi þeirri fyrirspurn til háttv.fjhn. við 2. umr. þessa máls, hvort hún hefði tekið afstöðu til einkasölufrv., kom mjer ekki annað til hugar en að þetta frv. fengi hægan gang til 3. umr., og kæmi þangað ekki fyr en einkasölufrv. væri búið að ganga í gegn um tvær umr. Til frekari árjettingar drap jeg á það við hæstv. fjrh. (M. G.), að lokinni 2.umr., að hann fengi því komið í framkvæmd, að málinu yrði frestað eins mikið og jeg áleit nauðsynlegt. Þetta hefir ekki orðið, og þá er að taka því og afleiðingum þess. Jeg hefi aldrei gert þá kröfu, að öll frv. kæmu fyrir deildina samtímis, en jeg verð að láta það í ljós, og jeg vona að mjer fyrirgefist það, þótt jeg sje nýr þm., að jeg tel það engin vinnubrögð, þegar tvö frv. eru á ferðinni, sem eru eins nátengd hvort öðru og þessi frumvörp eru, að afgreiða annað frv. til Ed. meðan hitt er ókomið til 2. umr. Og jeg vona, að hæstv. forseti sýni þá sanngirni, að taka þetta mál út af dagskrá og geyma það, þar til einkasölufrv. er búið að ganga í gegnum 2. umr. Háttv. frsm. (J. A. J.) segist ekki geta fallist á þessa frestun, vegna þess að hann sje á móti því, að tóbakstollur verði hækkaður, þó að einkasölufrv. verði felt. Jeg get ekki átalið hann, þó að hann hafi sína skoðun á þessu máli, en jeg geri þá kröfu til hans, eins og allra annara háttv.þm., að hann skilji, að aðrir geta haft aðra skoðun á því máli, og það er ekki rjett að binda þá fyrirfram, eins og farið er fram á, ef frv. á að ganga til atkv. í dag. Það er ekki svo að skilja að tóbakstollurinn sje stærsta atriðið í þessu máli, þó að stjórnin geri ráð fyrir því í aths. sínum við einkasölufrv., að tóbaksverslunin muni gefa af sjer um 200 þús. kr., án frádráttar, eða um eða yfir 150 þús. kr. nettó. En af áfengi er ætlað um 400 þús. kr., án frádráttar, eða um eða yfir 350 þús. kr. í hreinan ágóða. Báðar þessar vörutegundir eiga að gefa af sjer um 1/2 milj. kr. tekjur, og þar af verða yfir af áfengi. Nú er það öllum vitanlegt, að einkasala á áfengi mætir mikilli mótspyrnu, hvað sem um tóbakið verður. En hæstv. fjrh. (M. G.) hefir gert grein fyrir því, að það verð, sem nú er sett af því opinbera á einn líter af vínanda, sje 15–16 kr., en lyfsalana kosti hann ekki nema 6 kr. með tolli. Það er farið fram á 1 kr. hækkun á tollinum, og kostar þá lítrinn 7 kr. Er nokkur meining í því. ef frv. um einkasölu á áfengi verður felt, að hækka tollinn að eins um 1 kr., eða láta lyfsalana setja vínanda úr 7 kr. upp í 16 kr.? Er þess vegna nokkur meining í því að samþykkja þetta frv., meðan ekki er útsjeð um einkasölufrv.? Ef það verður felt, verður að hækka áfengistollinn, en sú leið verður lokuð, ef hann verður samþyktur eins og hann er í þessu frv. Jeg vona, að menn sjái nú, hversu náið samband er á milli þessara frv., og sjái þess vegna nauðsynina á því að fresta þessari umr. Jeg get bætt því við, að jeg lofaði hæstv. fjrh. (M. G.) því við 1. umr. fjárlaganna, að jeg skyldi ekki verða á móti frv. um tekjuauka, án þess að benda á aðrar leiðir til að afla landinu tekna. Þetta loforð get jeg því að eins haldið, að mjer sje gert unt að halda það, vegna meðferðar málanna. Jeg verð að telja, að mjer sje gert það ókleift, ef atkv. mitt gegn t. d. tóbaks- og áfengiseinkasölu á að kosta atkv. með hækkun vörutolls eða annara tolla, sem jeg vil ekki láta hækka. En það er gert með þessu móti. Ef frv. er samþykt nú, og loku fyrir það skotið að hækka tóbaks- og áfengistoll, neyðast menn til að hækka toll á öðrum vörutegundum, sem eru ver til þess fallnar að bera háan toll. Jeg verð þess vegna að greiða atkv. á móti frv., ef atkvgr. um það fer fram í dag. Annars gæti svo farið, að þegar á þessu þingi þyrfti að koma með aðra breytingu á þeirri sömu tolllagagrein, sem þetta frv. gerir breytingar á, en það væri bæði óeðlilegt og óhentugt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Þegar jeg í ræðu minni áðan mintist á, að tollvörur gætu verið á leiðinni til landsins, átti jeg við vörur, sem þegar væri búið að veita innflutningsleyfi á. Slíkt leyfi verður ekki tekið aftur, því að auðvitað hefir það á sínum tíma verið veitt af því, að varanna þurfti með. Það hefði verið vel hægt fyrir háttv.þm. Str. (M. P.) og 3. þm. Reykv. (J. Þ.) að koma með brtt. við frv. nú við þessa umr. um hækkun á tóbakstollinum, og láta samþykt eða höfnun þeirra brtt. skera úr áliti deildarinnar um tóbakseinkasölufrv. Jeg hefi áður gert grein fyrir því, að það væri ekkert ósamræmi í því að tolla og hafa einkasölu á vörum, og sje ekki ástæðu til að taka það upp hjer aftur. Út af því, að háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) sagði, að jeg hefði ætlað að bregða fæti fyrir frestun þessa máls, þá er það misskilningur. Það var aldrei ætlun mín. Og einmitt þess vegna talaði jeg við einn úr fjhn. um þetta. Annars er það hægast fyrir háttv.þm. (J. Þ.), vilji hann vita álit fjárhagsnefndar, að fá að vita hjá sessunaut sínum, sem er í fjárhagsnefnd, hvað gerst hafi á fundi nefndarinnar í gærkveldi. Jeg vil sem minst fara út í einkasölufrv. Þau liggja alls ekki fyrir sem stendur, en mjer virðist jeg alls ekki hafa mist tök á frv., þótt það fari út úr þessari háttv. deild, þar sem jeg ávalt get komið með brtt. í háttv.Ed., en svo er auðvitað ekki um aðra þm. þessarar deildar. Jeg verð annars að segja, að jeg er alveg ófáanlegur til að fara að skýra frá því, hvað jeg ætli að gera, ef þetta og þetta frv. fellur. Jeg verð fyrst að sjá, hvort það fellur. Bæði háttv.þm. Str. (M. P.) og háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) lýstu því yfir í fyrradag, að þeir væru samþykkir þessu frv.  (M. P.: Ekki jeg!)  . Hv. þm. Str. (M. P.) greiddi því þó atkvæði sitt, sem er nokkuð það sama, og ef þessir háttv.þm. nú greiða atkv. á móti frv., þá hygg jeg, að þeir verði ekki margir, sem fylgja þeim í því.

Magnús Jónsson Jeg kvaddi mjer hljóðs vegna þess, að mjer þykir einkennilegur sá andróður, sem komið hefir hjer í deildinni gegn því, að þessu máli verði ekki hraðað. Annars get jeg verið fáorður, því að háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) drap á ýmsar þær ástæður fyrir því, að 3. umr. þessa máls yrði frestað, sem fyrir mjer vaka. Jeg mintist á það þegar við 2. umr. þessa máls, að erfitt væri að taka afstöðu til ýmsra liða þessa frv., sem hjer liggur fyrir, á meðan ekki væri útsjeð um forlög annars frv. hjer í deildinni, sem væri þessu svo náskylt, að samþykt eða höfnun annars hlyti að hafa áhrif á hitt. Jeg á við einkasölufrv. á tóbaki og víni. Jeg vil þess vegna leggja mjög sterklega mitt lið þeirri till., er komið hefir fram hjer í deildinni, um að máli þessu verði frestað. Jeg ljet mjer nægja þá von, að frv. þetta yrði mjög lengi á siglingu hjer í deildinni, en sú von mín hefir nú algerlega brugðist, og það hlýtur að ráða minni afstöðu í þessu máli. Jeg skal hjer ekkert fara að deila við háttv.frsm. (J. A .J.) um tóbakstollinn í sjálfu sjer. Þar geta verið skiftar skoðanir. Jeg hefi áður sagt, að full ástæða væri til þess, að ríkissjóður fengi tekjur þær, sem áætlað er að fáist af einkasölu á tóbaki, og jeg hefi líka sagt, að þær ættu að fást einmitt af tóbaki, þó að jeg vilji fara þá leið að ná þeim með tolli einum, og er því þar alveg sammála hv.frsm. (J. A. J.) í aðalatriðinu. En jeg veit, að þótt háttv.frsm. (J. A. J.) sje fyrir sitt leyti alveg sannfærður og hafi tekið ákveðna afstöðu til frv. þessa, þá er hann svo sanngjarn, að hann vill unna öðrum þm. tækifæris til þess að geta líka tekið ákveðna afstöðu, og verður því ekki meinsmaður þeirra í því, að frv. verði tekið út af dagskrá. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagði, að vjer, sem værum óánægðir, hefðum getað komið fram með brtt., sem hafa mætti sem prófstein á álit deildarinnar. Jeg er að vísu óþingvanur, en jeg fæ þó ekki betur sjeð en að þetta sje skrítin starfsaðferð. Deildin getur ekki, enn sem komið er, tekið ákveðna afstöðu til þessa frv. Fjhn. sjálf hefir ekki einu sinni getað það. Deildin hefði því alls ekki getað drepið brtt, nema með því að gera alla meðferð málsins á þingi, nefndarálit, umræður og slíkt, óþarft, með því að láta í ljós skoðun sína fyrirfram. Auk þess væri það alls enginn prófsteinn á álit deildarinnar í þessu máli. Það verður ekki gott að ákveða, hvað sje tollur og hvað kaupmannságóði, og þeir, sem eru með kaupmannságóðanum, geta alveg eins samþykt hækkun tollsins, því að einu gildir, ef taka skal bæði toll og kaupmannságóða, hve mikið af því er kallað þessu nafninu og hve mikið hinu. Nú er enginn vegur að vita um, hver forlög hins frv. verða, og á meðan svo er, get jeg ekki tekið ákveðna afstöðu til þessa frv. Jeg skil alls ekki, hvað valdið getur þessari mótstöðu. Og jeg get ekki fallist á till.hæstv. fjrh. (M. G.), að fresta málinu um 3–4 daga. Frestunina verður að miða við þann undirbúning, sem þarf til þess að geta tekið ákveðna afstöðu til frv., en ekki við neitt tímatakmark, gripið úr lausu lofti. Jeg vil, eins og háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), fresta málinu, uns frv. um einkasölu á víni hefir verið til 2. umr. Mjer finst það vera óbilgirni hjá þeim, er eigi vilja ganga inn á frestunina, auk þess sem þeir með því gætu stofnað frv. í hættu.

Eiríkur Einarsson Jeg ætla mjer ekki að fara að teygja mjög umræðulopann. Jeg vil eindregið, að málið verði tekið út af dagskrá. Rökin, sem háttv.þm. eru búnir að taka fram, vil jeg ekki endurtaka. Þar er litlu eða engu við að bæta. Jeg vildi helst geta þess til viðbótar, að jeg og fleiri þm. höfum í huga að koma fram með á þessu þingi, ef við sjáum okkur fært, frv. um algert innflutningsbann á sumum þeim vörum, sem hjer á að tolla. Jeg get t. d. af handa hófi nefnt 14. lið, sem er um toll á brjóstsykri og konfekt. Móti þessu mætti auðvitað segja það, að slíkt bann yrði aldrei til langframa, og að gott væri að þegar í stað væri hægt að beita tolllögunum, er því yrði ljett af. En það er ekki hægt að ákveða toll af þeirri vöru nú, sem þá kann að flytjast inn. Verðlag og peningagildi er þeim breytingum undirorpið. Vjer getum sagt, að nú sje sanngjarnt að leggja t. d. 2 kr. toll á konfektpundið, en síðar kynni að mega segja, með gildum rökum, að 4 kr. væru hæfilegur tollur, eða þá lækkaður tollur frá því, sem nú er. Jeg þykist vita, að þegar almennar áskoranir koma fram, þá muni fjárhagsnefnd verða svo sanngjörn að leggjast ekki á móti því, að málið verði tekið út af dagskrá.

Fjármálaráðherra (M. G.) Út af því, sem háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) sagði, að það gæti ekki verið prófsteinn á álit deildarinnar, hvort hún samþ. eða feldi brtt., sem fram hefði komið við frv. þetta, þar sem þeir hefðu ekki enn getað tekið ákveðna afstöðu til tóbakseinkasölufrv., þá vil jeg geta þess, að jeg er viss um, að allir deildarmenn hafa þegar tekið afstöðu til þessa máls, því að frv. var sent til allra þm., að undanteknum hinum nýju þm. Reykv., þegar í desember. Og hinir háttv. þingmenn Reykv. virðast ekki vera í neinum vafa um það, hvar þeir eru í þessu máli. Jeg vil einnig geta þess, að slík aðferð sem þessi er alls ekki óvanaleg eða óþingleg. Og jeg álít, að 3–4 daga frestur sje alveg nógur fyrir fjhn. til að ákveða, hvort hún vill mæla með einkasölufrv. á tóbaki. Jeg treysti fjhn. vel til að afgreiða málið á þessum tíma. Auk þess verður það að athugast, að fresturinn verður að vera sem stystur, því að nóg mál eru fyrir þessu þingi og oss ber skylda til að hafa það sem styst, vegna kostnaðarins við það. Annars vil jeg mæla með því, að málinu verði frestað, en að fresturinn verði sem stystur.

Jakob Möller Jeg finn ekki ástæðu til að lengja umræður um þetta mál, en verð þó að segja nokkur orð. Við síðustu umræðu þessa máls talaði jeg svo, að jeg gæti ekki fallist á það, að bráðnauðsynlegt væri að fresta þessu máli, en hins vegar vil jeg þó ekki leggja á móti því. í fjhn. vakti jeg athygli á sambandi þessa frv. og einkasölufrv. á tóbaki og víni, en það fekk lítinn byr í nefndinni, og jeg gerði það ekki að neinu kappsmáli þar. Jeg fæ ekki sjeð, að ekki megi hafa áhrif á þetta frv., þótt það fari út úr deildinni. Stjórnin mun þó að minsta kosti ávalt geta haft augu með málinu, eins þegar það er komið til Ed., og það er fyrst og fremst hennar áhugamál að bæta upp þann tekjumissi, sem verða mundi við fall einkasölufrv. Annars er ekki rjett að skoða þetta frv. sem nokkurskonar áburðarklár, sem á megi leggja alt það, sem vanta kann á, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi fyrir útgjöldum. Þótt jeg vilji hækka kaffitollinn, eins og frv. fer fram á, þá er alls ekki sagt, að jeg vilji hækka hann upp í það óendanlega. Jeg þarf svo ekki að tala frekar um þetta mál. Jeg mæli með frestuninni, en annars er það auðvitað alveg á valdi forseta að taka málið af dagskrá.

Magnús Kristjánsson Mig furðar stórlega á þeim umræðum, sem fram hafa farið. Sje ekki betur en að þær sjeu þarflausar, og jafnvel nálgist það að vera skoplegar. Mjer skilst, að þeir menn, sem liggja fjhn. á hálsi fyrir aðgerðir hennar, viti í raun og veru ekkert, hvað þeir eru að fara, og sjeu því að berjast við sinn eigin skugga,- því að engum heilvita manni mun koma til hugar að áfellast nefndina, þó að hún afgreiði málið. Hitt hefir nefndin, aftur á móti, ekki á valdi sínu, hvenær málið er tekið á dagskrá; það hefir forseti, og því bitna í raun og veru á honum allar aðfinslurnar, sem háttv. deildarmenn vilja láta skella á nefndinni. Alt þetta hjal er því tilgangslaust. Annars vil jeg lýsa því yfir, að meiri hluti nefndarinnar gerir það að engu kappsmáli, að frv. verði afgreitt frá deildinni nú þegar, og forseta er því óhætt, vegna fjhn., að taka þá ákvörðun að fresta því. Hvað viðvíkur umræðunum, sem orðið hafa, ætla jeg að minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið, sem mjer sýnist að sæmra hefði verið að láta liggja í þagnargildi. Háttv. þm. Str. (M. P.) ljet sjer sæma að dæma um störf fjhn., og fór, auk þess, niðrandi orðum um störf hennar. Þetta sýnist mjer algerlega óviðeigandi, og einkum þegar þess er gætt, að háttv.þm. (M. P.) situr sjálfur í stórnefnd, og farið gæti svo, að störf hennar yrðu ekki síður athuguð. Annars vil jeg víkja nokkrum orðum að stefnum þeim, sem hjer eru að reka upp höfuðið. Annars vegar eru menn með þá stefnu að vera á móti hverskonar einkasölu sem er, og undir öllum kringumstæðum, án þess að athuga hið minsta afleiðingarnar. Þeir sjá ekkert athugavert við það, þó að tollarnir hækki í sífellu, heldur hanga blýfestir í „prinsipi“ sínu - ríða því, ef leyfilegt er að komast svo að orði. Hins vegar eru menn, sem vilja hafa einkasölu, til þess að almenningur fái vöruna með sannvirði og milliliðalaust, og til þess, að hægt sje að komast hjá síauknum tollaálögum, sem óhjákvæmilega hljóta að hækka verð vörunnar. Hjerna eru stefnurnar markaðar, annars vegar hagsmunir almennings hafðir fyrir augum, hins vegar hagsmunir sárfárra einstaklinga. aðallega hjer í bæ. Og nú verða menn að gera sjer ljósan muninn. Annars ætlaði jeg ekki að lengja umr. mikið, tek það að eins fram að síðustu, að nefndarinnar vegna má fresta málinu fyrst um sinn.

Flm. (Jón Sigurðsson) Herra forseti! Þótt ekki sje þörf á langri framsögu í þessu máli, vil jeg þó fara um það fáeinum orðum. Breytingarnar, sem hjer er farið fram á, eru aðallega tvær. Í fyrsta lagi er hún sú, að hámarkið - 6 þús. kr. - verði hækkað um helming, og svo um tryggingu lausafjár. Það er kunnugt, að núgildandi lög um vátrygging sveitabæja eru frá 1905, en síðan hafa orðið stórfeldar breytingar til sveita, húsakynni manna batnað og peningagildið jafnframt lækkað. Þess vegna ná lögin alls ekki tilgangi sínum nú orðið, því að stærstu og bestu og nýjustu bæirnir eru dýrari en svo, að þeir verði vátrygðir samkvæmt núgildandi hámarki, og brenni nú einhver slíkur bær, er auðvitað loku fyrir það skotið, að unt verði að endurreisa hann fyrir tryggingarupphæðina. Með þessu er einnig dregið úr notum almennings í lögunum, því að þeir sem helst væru líklegir til að koma tryggingarsjóðunum á stofn. draga sig í hlje, einmitt af því, að lögin fyrirmuna þeim að njóta þess hagræðis, er sjóðirnir veita. Að því er lausafjeð snertir, má minna á það, að með vaxandi hagsæld sveitafólks, hafa kröfur þess einnig aukist, og er nú á sveitabæjum vorum mikið af lausafjármunum, óvátrygðum, sem munu vera margra miljóna virði. Það er því ekki nema sanngirniskrafa frá okkur sveitamönnunum, að brunabótamálum okkar verði nú komið í svipað horf og kaupstaðanna með stofnun Brunabótafjelags Íslands, og vænti þess, að háttv. deild líti með sanngirni á málið og greiði götu þess. Að lokum skal jeg svo aðeins geta þess, að eina vangárvillu vildi jeg mega leiðrjetta hjá þeirri háttv. nefnd, sem fær málið til athugunar.

Pjetur Ottesen Jeg sting upp á því, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar.