Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir og er á þskj. 3, um breytingu á lögum nr. 86/1985, um viðskiptabanka, og um breytingu á lögum nr. 87/1985, um sparisjóði, er flutt í tengslum við frv. til laga um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði sem er nú til meðferðar hjá hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Bæði frv. eru komin frá Nd. Í frv. um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði er sú meginregla mótuð að sömu lög gildi um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði hver sem að þeirri starfsemi stendur. Er þetta hugsað til þess að koma á jafnræði milli þeirra sem verðbréfaviðskipti og vörslu verðbréfasjóða annast í atvinnuskyni og til þess að draga úr líkum á svokölluðum innherjaviðskiptum eða ,,insider trading`` eins og þau eru kölluð á enskri tungu, en vegna ýmissa sakamála sem upp hafa komið í nágrannalöndum okkar er nú víða unnið að því að herða mjög reglur sem koma eiga í veg fyrir slík brot, þ.e. að tryggja skýran aðskilnað verðbréfasjóða, verðbréfafyrirtækja annars vegar og annarra lánastofnana eða atvinnufyrirtækja hins vegar. Það er hins vegar síður en svo ástæða til þess að hafa á móti því að bankar og sparisjóðir séu aðilar að verðbréfafyrirtækjum á jafnréttisgrundvelli. Þótt verðbréfafyrirtæki séu að hluta eða öllu leyti í eigu banka og sparisjóða, þá er sjálfstæði þeirra og aðskilið starfslið nokkur trygging fyrir því að trúnaðarupplýsingar um fyrirtæki sem í viðskiptum eru hjá viðkomandi banka eða sparisjóði verði ekki notaðar til þess að hafa áhrif á viðskipti verðbréfafyrirtækjanna viðskiptavinum þeirra í óhag. Í þessu frv. er sett ótvíræð heimild fyrir viðskiptabanka annars vegar og sparisjóði hins vegar að starfrækja verðbréfafyrirtæki sem starfar samkvæmt væntanlegum lögum um verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóði. Hæstv. forseti. Ég tel það mikilvægt framfaraskref að sett verði löggjöf á þessu þingi um verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóði í samræmi við það frv. sem liggur nú fyrir þessari hv. þingdeild og þetta fylgifrv. þess. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 546 um afnám ýmissa laga um iðnaðar- og orkumál. Þetta frv. er samið í iðnrn. og er flutt í því skyni að felld verði úr gildi ýmis lagaákvæði sem ekki eiga lengur við sökum breyttra aðstæðna í þjóðfélaginu eða hafa skilað tilætluðum árangri. Í frv. er lagt til að 11 lög sem sett hafa verið á árabilinu 1917--1981 verði felld úr gildi. Hér er um löggjöf að ræða sem ýmist er hætt að framkvæma eða hefur aldrei komið til framkvæmda. Löggjafinn á auðvitað bæði að gefa lög og taka af þegar þeirra er ekki lengur þörf. Þetta er þrifnaðarmál. Lögin sem hér er gerð tillaga um að niður verði felld eru þessi: 1. Lög nr. 23 frá 12. sept. 1917, um heimild handa bæjar- og sveitarstjórnum til að taka eignarnámi eða á leigu brauðgerðarhús o.fl., sem sett voru vegna styrjaldarástandsins 1917 og hafa enga þýðingu lengur. 2. Lög nr. 22 frá 13. jan. 1938, um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fyrirskipa blöndun á þurrmjólk í brauð í brauðgerðarhúsum og til þess að ákveða hámarksverð á brauði og þurrmjólk, en lögum þessum hefur ekki verið beitt í áratugi og eru löngu úrelt orðin. Landbrn. hefur ekkert að athuga við brottfall þessara laga sem undanfarna áratugi hafa verið flokkuð með lögum um iðnaðarmál. 3. Lög nr. 21 frá 5. apríl 1971 eru þriðju lögin. Þau fjalla um olíuhreinsunarstöð á Íslandi, en þegar þetta mál var athugað á sínum tíma kom í ljós að bygging olíuhreinsunarstöðvar hér á landi reyndist ekki hagkvæm. Ef upp koma á ný hugmyndir um byggingu olíuhreinsunarstöðvar hér á landi er eðlilegt að málið komi á ný til kasta Alþingis og því er lagt til að lögin verði úr gildi numin. 4. Lög nr. 49 frá 29. maí 1957, um Tunnuverksmiðju ríkisins, en ríkissjóður hefur þegar hætt rekstri þeirra tunnuverksmiðja sem nefndar eru í lögunum. 5. Lög nr. 46 frá 14. maí 1974, um stofnun undirbúningsfélags fyrir fiskkassaverksmiðju. Ekki er lengur þörf ríkisaðildar að stofnun fiskkassaverksmiðju hér á landi og er því eðlilegt að fella lögin úr gildi. 6. Lög nr. 107 frá 1. des. 1971, um undirbúning þörungavinnslu að Reykhólum. 7. Lög nr. 107 frá 27. des. 1973, um þörungavinnslu við Breiðafjörð, með breytingu gerðri á lögum nr. 14 frá 23. maí 1975. Svo sem kunnugt er varð Þörungavinnslan hf. gjaldþrota og ríkissjóður ekki lengur aðili að þurrkun þörunga að Reykhólum. Því er eðlilegt að lögin um þetta efni verði úr gildi felld. 8. Lög nr. 59 frá 4. júní 1981, um stálbræðslu. Hætt er við þær framkvæmdir sem lögin fjölluðu um. Einkaaðilar hafa nýlega stofnað hlutafélag um bræðslu á brotajárni og því ekki lengur þörf á sérlögum um stálbræðslu. 9. Lög nr. 45 frá 30. júní 1942, um leyfi til þess að veita raforku frá Sogsvirkjun til Selfoss, Eyrarbakka og Stokkseyrar, sem virðast með öllu úrelt og því rétt að fella þau formlega úr gildi. 10. Lög nr. 28 16. apríl 1971, um virkjun Svartár í Skagafirði, sem aldrei hafa komið til framkvæmda og virðast nú úrelt. Að áliti Orkustofnunar mundi virkjun Svartár, ef til kæmi, gerð með allt öðrum hætti en lögin gera ráð fyrir og yrði því að setja ný lög um hana ef í hana yrði ráðist. 11. Lög nr. 105 31. des. 1974, um virkjun Bessastaðaár í Fljótsdal, en lögin eru úrelt vegna breyttra aðstæðna frá þeim tíma sem þau voru sett. Sem stendur er ráðgert að virkja Bessastaðaá með Jökulsá í Fljótsdal en heimild til virkjunar hennar er að finna í lögum nr. 60/1981, um raforkuver. Þótt að því yrði horfið að virkja Bessastaðaá sérstaklega, t.d. sem fyrsta áfanga samvirkjunar með Jökulsá í Fljótsdal, yrði sú virkjun að áliti Orkustofnunar með allt öðrum hætti en lögin frá 1974 gera ráð fyrir. Með tilliti til réttaröryggis og einföldunar á íslenskum lögum tel ég mikilvægt að felld séu úr gildi lög sem eru úrelt orðin eða ekki verða framkvæmd. Ég beitti mér sem viðskrh. fyrir lagahreinsun á sviði viðskiptamála á síðasta þingi með líkum hætti og hér er gerð tillaga um varðandi iðnaðar- og orkumál. Góð samstaða tókst um afgreiðslu þess þingmáls. Ég treysti því að svo verði einnig um það frv. sem ég mæli nú fyrir. Í grg. með frv. þessu er vikið að allmörgum lögum á sviði iðnaðar- og orkumála sem eru heimildarlög vegna sölu eigna, lántöku og nýrra framkvæmda. Slík lög þarf ekki að fella úr gildi með lögum, en óþarft virðist að birta slík lög í lagasafni eftir að þau hafa verið framkvæmd. Ég vísa til grg. um það mál og tel sjálfsagt að ritstjórar lagasafns taki þau sjónarmið til nánari umfjöllunar. Að lokinni 1. umr. í þessari hv. deild legg ég til að frv. verði vísað til hv. iðnn. og 2. umr.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða undan drykkjarvörum. Þetta frv. er á þskj. 573. Frv. er samið í iðnrn. og byggir m.a. á tillögum svonefndrar endurvinnslunefndar sem Friðrik Sophusson, þáv. iðnrh., skipaði 18. nóv. 1987 til að huga að endurvinnslu úrgangs á Íslandi. Nefndinni var jafnframt falið að gera skýrslu um það með hvaða hætti nýtanlegum úrgangi yrði safnað og hann endurunninn. Endurvinnslunefndin hefur á starfstíma sínum hugað að þessu máli í heild. Það sem einkum hefur verið til athugunar eru úrgangsmálmar og þá ekki síst bílflök, margs konar ónothæfar vélar og einnota umbúðir úr málmi og úrgangspappír, þar með einnota umbúðir. Enn fremur úrgangsplast og gúmmíhjólbarðar sem hætt er að nota, svo og alls konar gler-, vefnaðar- og timburúrgangur. Nefndin tók ákvörðun um að taka fyrst til athugunar meðferð á brotamálmum og skilagjald af ökutækjum sem eru nátengd viðfangsefni. Þessum fyrsta þætti í starfi nefndarinnar lauk með tillögum að frv. til laga um meðferð brotamálma og skilagjald af ökutækjum ásamt greinargerð sem endurvinnslunefndin sendi frá sér 24. okt. 1988. Tillaga þessi hefur verið til nánari athugunar í iðnrn., en þar virðast mér vera sérstök vandamál varðandi skilagjald á ökutækjum, m.a. varðandi veðbönd og skráningar á gömlum bílum. Ég tel þó mest aðkallandi að taka fyrst fyrir tillögur um söfnun og endurvinnslu einnota umbúða um drykkjarvörur. Samhliða því að endurvinnslunefnd hugaði að þessu máli þótti rétt að mál, sem tengjast söfnun og endurvinnslu einnota drykkjarvöruumbúða úr áli og plasti, yrðu könnuð sérstaklega. Þetta er sérstaklega brýnt vegna þeirrar miklu aukningar sem orðið hefur á notkun einnota umbúða úr áli og þeirri viðbót sem nú má búast við vegna bjórsölunnar sem hófst 1. mars sl. Það er rétt að geta þess að Áfengis- og tóbaksverslunin hefur þegar hafið að innheimta 5 kr. skilagjald af hverri öldós sem Áfengis- og tóbaksverslunin selur samkvæmt sérstakri ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Iðnrn. fékk Ágúst Þór Jónsson verkfræðing til þess að kanna þetta mál sérstaklega og gera tillögu um einfalt söfnunarkerfi sem í fyrstu skyldi eingöngu taka til einnota drykkjarvöruumbúða úr áli og plasti. Ágúst skilaði ráðuneytinu greinargerð um þetta málefni 23. jan. sl. Hinn 10. febr. sl. boðaði ég til fundar og kynnti hugmyndir þessar fyrir fulltrúum öl- og gosdrykkjaframleiðenda, kaupmanna, iðnrekenda og fulltrúa samtaka sem láta sig varða náttúruvernd. Á þeim fundi var samþykkt að skipa undirbúningsnefnd vegna stofnunar hlutafélags er tæki að sér að safna einnota drykkjarvöruumbúðum og endurvinna eða koma til endurvinnslu eða eyðingar. Hinn 15. febr. sl. skilaði svo endurvinnslunefndin áliti í formi tillögu að frv. til laga um notkun og endurvinnslu einnota umbúða fyrir drykkjarvörur ásamt greinargerð. Tillaga nefndarinnar er sú að lagt verði skilagjald á einnota drykkjarvöruumbúðir úr áli og plasti. Enn fremur lagði nefndin til að lagt yrði svokallað umhverfisgjald á allar aðrar einnota umbúðir úr plasti, gleri, málmum, pappa eða sambærilegum efnum. Í tillögu endurvinnslunefndar var lagt til að iðnrh. geti samið við ýmsa aðila um framkvæmd einstakra þátta þessa máls. Í því frv. sem nú liggur fyrir hv. Ed. og ég mæli nú fyrir er sú leið valin að leggja til almennt heimildarákvæði um álagningu skilagjalds á einnota umbúðir. Jafnframt er lagt til að í reglugerð verði síðar kveðið á um að í upphafi að gjaldið verði aðeins lagt á einnota drykkjarvöruumbúðir úr áli og plastefnum. Til að tryggja skilvirka framkvæmd þessara laga og þeirra verkefna á sviði umhverfisverndar og endurvinnslu sem að er stefnt er í frv. lögð sú skylda á iðnrh. að hann hafi frumkvæði að stofnun hlutafélags er annist söfnun og endurvinnslu einnota umbúða sem skilagjald er lagt á og annast umsýslu þessa skilagjalds. Frv. sem hér er mælt fyrir er því að nokkru leyti frábrugðið tillögum endurvinnslunefndar. Hér er skýrar kveðið á um framkvæmd málsins og að skilagjaldið verði lagt á í áföngum. Þetta er mín tillaga til þess að hrinda því þegar í framkvæmd sem brýnast er og snúast við sívaxandi straumi af áldósum utan um drykkjarvörur, ekki síst öl. Eftir því sem gengur á auðlindir jarðar verður endurvinnsla á ýmsu því sem hent er frá neysluþjóðfélögum nútímans stöðugt mikilvægara. Hér er því ekki aðeins um brýnt verkefni að ræða vegna umhverfisverndar, heldur er ekki síður um að ræða nýja iðngrein, mikilvæga grein iðnþróunar þegar horft er langt fram á veginn. Margar þjóðir hafa látið sig þessi mál varða. Evrópubandalagið staðfesti t.d. 27. júní 1985 samþykkt um umbúðir fyrir ,,fljótandi matvæli`` eins og það er kallað. Tilgangurinn með samþykktinni var að draga úr magni umbúða í sorpi með því að auka notkun á margnota eða endurvinnanlegum umbúðum fyrir fljótandi mat. Samþykktinni var einnig ætlað að draga úr orkunotkun og notkun hráefna við framleiðslu umbúðanna. Í samræmi við þessa stefnu var samþykkt að aðildarríkin settu fram áætlun um að draga úr magni umbúða fyrir fljótandi mat í heimilissorpi. Að teknu tilliti til samninga um frjálsa viðskiptahætti áttu aðildarríkin að setja reglur eða beita sér fyrir stjórnvaldsaðgerðum þar sem tekið væri tillit til eftirtalinna atriða: 1. Að fræða neytendur um kostina við það að nota margnota eða endurvinnanlegar umbúðir og draga úr magni umbúða í heimilisúrgangi. 2. Í öðru lagi að auðvelda notkun endurnýtanlegra umbúða fyrir fljótandi matvæli. 3. Að hvetja til söfnunar einnota umbúða og setja upp skilvirkt kerfi til þess að safna umbúðum úr úrgangi. 4. Að draga úr notkun hráefna, minnka sorp og draga úr orkunotkun með tækniþróun og nýjum umbúðum. 5. Að tryggja að endurnýtanlegar umbúðir sem nú eru í notkun hverfi ekki og ef hægt er að auka hlutfall slíkra umbúða jafnframt því sem dregið yrði úr notkun einnota umbúða sem ekki er hægt að endurnýta eða endurvinna. Í Danmörku hefur sú leið verið farin að banna notkun áldósa, fyrst og fremst vegna þess umhverfisvanda sem stafar af þeim. Danir hafa lagt gjald á allar aðrar einnota umbúðir, en frá og með síðustu áramótum er t.d. lagt 10 danskra aura gjald á hvert ílát utan um mjólk. Í Noregi er lagt gjald á allar einnota umbúðir fyrir drykkjarvörur aðrar en mjólkurvörur og hreina ávaxtasafa. Þetta var gert áður en áldósir fóru að streyma inn á markaðinn og samkvæmt upplýsingum frá Noregi finnast þar varla áldósir. Í Svíþjóð var farin önnur leið. Áldósir voru þar algengar á markaði og því var sett í gang tilraun til þess að safna þeim saman og koma í endurvinnslu. Þetta kerfi hefur nú verið starfrækt í nokkur ár og hefur þótt ganga vel. Á einnota umbúðir sem ekki eru endurvinnanlegar hefur líka verið lagt sérstakt gjald en lægra en skilagjaldið. Það söfnunarkerfi sem gengið er út frá í þessu frv. byggir fyrst og fremst á reynslu Svía, en er þó einfaldara í sniðum. Í fskj. I með frv. er gerð ítarleg grein fyrir þessu fyrirkomulagi. Í stuttu máli má lýsa því þannig að lagt verði 5 kr. skilagjald á hverja dós. Reyndar vek ég athygli á því að í 1. gr. frv. er heimild til þess að gjaldið nemi allt að 10 kr. Skilagjaldið ásamt umsýsluþóknun, sem á að nema 1% af skilagjaldinu eða í dæminu sem sýnt er í fskj. I, 5 aurum af hverri dós, á að leggja á innfluttar drykkjarvörur í einnota umbúðum við tollafgreiðslu þeirra en samhliða vörugjaldi á innlenda drykkjarvöruframleiðslu. Innheimt skilagjald verður síðan afhent því hlutafélagi sem stofnað verður á grundvelli 2. gr. frv. sem síðan á að skipuleggja söfnun umbúðanna um allt land, koma þeim til endurvinnslu. Skilagjald af umbúðunum verður endurgreitt neytendum við móttöku þeirra. Þannig á álagning skilagjaldsins ekki að hafa í för með sér verðhækkun því að neytandinn fær gjaldið til baka þegar hann skilar umbúðunum. Tekjur félagsins eru umsýslugjaldið ásamt skilagjaldi af þeim dósum sem ekki skila sér, en útgjöldin eru auðvitað auk umsýslukostnaðarins endurgreiðslan á skilagjaldinu, þóknun til móttökuaðila og kostnaður við átak til hreinsunar. Í samningi við félagið verða sett tiltekin mörk um lágmarksskil á dósum, en eftir því sem skilin verða betri er hægt að hækka umsýslugjaldið. Það er gert ráð fyrir því að reglubundin söfnun umbúða verði fyrst og fremst í höndum söluaðila. Í sambandi við skipulag umbúðasöfnunarinnar er einnig vonast eftir samstarfi við félagasamtök sem sum hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga, ég nefni þar t.d. skátahreyfinguna. Með þátttöku í hreinsunar- og söfnunarstarfi geta slík samtök stuðlað að því að halda landinu hreinu og fögru, en jafnframt haft af því nokkurn fjárhagslegan ávinning. Til þess að hægt sé að koma við fullkominni tækni og talningu og flokkun umbúða þarf auðvitað að staðla þær, bæði hvað snertir efnisval og stærðir. Einnig er nauðsynlegt að settar verði reglur um gerð umbúðanna, t.d. varðandi flipa á áldósum, þannig að sem minnst umhverfismengun fylgi umbúðunum. Þannig hefur t.d. Áfengis- og tóbaksverslunin ekki tekið við áldósum með lausum flipum sem hent er þegar dósirnar eru opnaðar. Í framtíðinni er reiknað með því að allar leyfðar og skilagjaldsskyldar umbúðir verði sérstaklega merktar á þann hátt að ljóst sé að skilagjald fylgi þeim. Til að byrja með verður þó að taka við þeim umbúðum sem gerðar voru áður og eru fyrir í landinu og hafa lokið sínu hlutverki. Þetta á að vera hægt vegna þess að við því er að búast að í upphafi verði skilahlutfallið tiltölulega lágt. Undirbúningsnefnd sú sem unnið hefur að því að stofna hlutafélag skv. 2. gr. frv. hefur á þessu stigi máls náð samkomulagi um nokkur atriði sem ég ætla hér að lýsa. 1. Að tilgangur félagsins verði að safna og endurvinna eða eyða einnota umbúðum sem skilagjald er lagt á samkvæmt þessu frv. og að hafa með höndum umsýslu skilagjalds og skyldan atvinnurekstur. Þá verði félaginu heimilt að taka að sér söfnun og endurvinnslu annarra einnota hluta sem skilagjald kann að verða lagt á síðar. 2. Að hlutafé verði 30 millj. kr. en stjórn félagsins verði heimilt að hækka hlutaféð í 45 millj. kr. ef byggt yrði yfir starfsemina eða breyting verður á henni sem gerði þetta nauðsynlegt. 3. Samkomulag er um það til bráðabirgða að skipting hlutafjárins verði við upphaf félagsins á þessa leið: Iðnrekendur, þ.e. framleiðendur gosdrykkja og öls, málmbræðslufyrirtæki og fleiri eigi 40% af hlutafénu, innflytjendur á gosi og öli og kaupmenn og samtök þeirra, þar með talin samvinnuhreyfingin, eigi samanlagt 20%, ríkissjóður, þar með talin Áfengis- og tóbaksverslunin, sveitarfélög og almannasamtök eigi allt að 40%. Fyrsta verkefni þessa félags verður að skipuleggja og kosta söfnun á gosdrykkja- og bjórdósum úr áli og plasti, en það eru fleiri verkefni fram undan. Söfnun á einnota plastflöskum og glerflöskum af ýmsu tagi og endurvinnsla þeirra er mikið verkefni og sama gildir um sumar gerðir af pappírsumbúðunum. Síðar má hugsa sér að félagið færi inn á önnur svið söfnunar og endurvinnslu sem ekki snerta umbúðir um drykkjarvörur. Það fyrirtæki sem hér er um rætt er ekki mannfrekt, a.m.k. ekki í byrjun. Það er gert ráð fyrir því að auk forstöðumanns starfi þar sex aðrir starfsmenn í fullu starfi. Fyrirtækið mun byggja sitt starf á samstarfi við fjölda aðila um allt land sem taka að sér að safna umbúðum gegn skilagjaldi eða taka við þeim fyrir hönd fyrirtækisins og greiði þá út skilagjaldið. Iðnrn. hefur tekið frumkvæði í þessu máli, en eins og kunnugt er eru nú uppi ráðagerðir um að sameina flesta þætti umhverfismála og umhverfisverndar í einu ráðuneyti og mun það ráðuneyti einnig taka við þessu verkefni. Ég tel ekki nauðsynlegt að fara fleiri orðum um það frv. sem hér er nú til umræðu en ítreka nauðsyn þess að frv. fái skjóta meðferð í þinginu, ekki síst vegna þess að þegar eru hafin umfangsmikil viðskipti með einnota áldósir og einnota plastdósir, ekki síst eftir að áfengt öl er komið hér í almenna sölu. Að þessu mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnn. og 2. umr.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég fagna því að þetta mál er hér komið fram að frumkvæði hæstv. iðnrh. en málefnið heyrir í raun e.t.v. ekki undir hann beinlínis heldur undir hæstv. heilbrrh. en ég hygg að samvinna hafi verið á milli ráðuneytanna. Er það vel að hæstv. iðnrh. skuli hafa haft frumkvæði að þessu máli, enda forvinna í málinu þó nokkur þegar hann kemur í ráðuneytið. Þó að ég fagni því mjög að þetta mál skuli nú vera komið fram og leggi megináherslu á það og taki undir með hæstv. iðnrh. að það liggur á að samþykkja þetta mál og taka það nokkuð hratt og vel í gegnum þingið vil ég samt lýsa yfir nokkrum vonbrigðum með seinaganginn í málinu. Kvennalistakonur lögðu fram tvær till. til þál. fyrir um það bil ári, á síðasta þingi. Önnur þeirra varðaði einnota umbúðir og var reyndar flutt af þingmönnum úr nær öllum flokkum. Þessi till. var samþykkt. Hin var flutt af kvennalistakonum eingöngu og varðaði endurvinnslu og fullnýtingu úrgangsefna. Þessar tillögur voru þó eiginlega saltaðar báðar með loforðum um það að þessum málum yrði sinnt á næstu vikum. Það varð þó ekki, en málið er nú að hluta komið fram og ber að fagna því. Almennt séð finnst mér þetta hið ágætasta mál. Það hefur kannski ekki gefist mjög mikill tími til að gaumgæfa það. Það er stutt síðan það var lagt fram, en í fljótu bragði séð virðist þetta fyrirkomulag vera hið ágætasta. Það eru samt nokkrar athugasemdir sem ég vildi gera á þessu stigi málsins um leið og ég bið um leyfi til að fá áheyrnaraðild fyrir hönd Kvennalistans í hv. iðnn. þegar umfjöllun málsins fer fram, en við eigum ekki fulltrúa í þeirri nefnd. Það er þá í fyrsta lagi að ég fagna því að frv. heitir frv. til laga um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Ég álít að það sé afar mikilvægt vegna þess að hér er fyrst og fremst um að ræða umhverfisverndarmál og mér finnst gott að það komi skýrt og vel fram í heiti frv. Varðandi skilagjaldið sem er eitt af meginefnum þessa frv., þá stendur í 1. gr. að það megi nema allt að 10 kr. en síðar er tekið fram að það muni verða byrjað á því, og stendur í athugasemdum, að lagt verði á skilagjald t.d. 5 kr. á dós. Jafnvel þó að hér sé talað um að skilagjald víða erlendis sé lægra hefur það samt komið fram hjá umhverfisverndarmönnum hérlendis að þetta gjald muni reynast of lágt, að í raun séu 10 kr. algjört lágmark til þess að tryggja skil á dósunum. Þetta er kannski uppeldisatriði. Það kann að vera að aðrar þjóðir séu betur upp aldar, almenningur sé sneggri til að hlýða slíkum tilmælum eða beiðnum eða jafnvel fyrirskipunum. Það eru margir sem efast um að fólki þyki það ómaksins vert að skila dósum og fá einungis 5 kr. fyrir. Svo er annað sem ber að athuga líka og það er að þetta skilagjald sé verðtryggt. Það kemur hvergi fram í frv. að þessi upphæð eigi að vera verðtryggð. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Að vísu stendur í 3. gr. að félagið eigi að sjá til þess að koma upp skilvirku fyrirkomulagi á söfnun skilagjaldsskyldra umbúða. Það stendur einnig að félagið eigi að kappkosta að ná sem bestum skilum á skilagjaldsskyldum umbúðum og hafa samstarf við einstaklinga, fyrirtæki og félagasamtök um sérstakar hreinsunarherferðir. En þó er þessi þversögn sem kemur fram í athugasemdunum að fyrirtækið hefur samt raunverulega hag af því sjálft að sem minnst safnist af dósum. Þetta er varhugavert og menn hafa gert sér grein fyrir því að þarna er þversögn og ég held að það sé mjög mikilvægt að taka á því strax í byrjun þegar verður farið af stað með kynningarherferð meðal almennings. Síðan kemur fram í 3. gr. að félagið eigi að greiða 5% af árlegum tekjuafgangi til Náttúruverndarráðs. Ég tel að e.t.v. hefði þurft að tengja beinna þetta skilagjald, ef við getum kallað það svo, til Náttúruverndarráðs við veltu eða skilagjaldið sjálft. Nú er um að ræða, eins og kemur fram í athugasemdunum, mjög mikinn stofnkostnað þessa félags og það veldur eiginlega undrun minni hversu dýrt það er að setja svona fyrirtæki á laggirnar. Stofnkostnaður er áætlaður 93 millj. ef gert er ráð fyrir að byggt verði yfir starfsemina en 60 millj. ef leigt verður húsnæði og hlutafé gæti orðið á bilinu 30--45 millj. kr. Þetta er mikið fé og það má kannski vænta þess að það verði ekki mikill tekjuafgangur fyrstu árin því að þarna er um að ræða áfangaþróun og uppeldislegt atriði, hversu fljótt fólki lærist að skila dósunum aftur. Ég vildi því beina þeim athugasemdum til hæstv. iðnrh. að e.t.v. megi tengja þetta öðru en tekjuafgangi til þess að tryggja það að Náttúruverndarráð og þá umhverfisvernd fái sinn skerf. Síðan kemur reyndar fram í frv. að þó að það sé fyrst og fremst verið að hugsa um áldósirnar núna muni verða hugað að öðrum tegundum umbúða í framtíðinni eftir því sem fyrirtækinu vex fiskur um hrygg og ég tel að það sé mjög gott því að þarna er náttúrlega um að ræða mikla möguleika bæði á endurvinnslu glers og pappaumbúða af ýmsu tagi. En hér á landi er auðvitað eins og víða annars staðar mikil notkun á pappír sem þyrfti að endurnýta. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál í 1. umr. nema að endurtaka stuðning minn við þetta góða málefni, vona að vinnsla þess í nefnd gangi sem hraðast fyrir sig, en jafnframt að fullt tillit verði tekið til þeirra athugasemda sem ég hef komið fram með og gerðar breytingar í þá veru í vinnslu málsins í nefndinni.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég tek undir það að það er ágætt út af fyrir sig að lagt skuli hafa verið fram frv. til laga um ráðstafanir gegn umhverfismengun. Hér er um að ræða frv. sem snýr að ákveðnum tegundum umbúða sem eru umbúðir fyrir drykkjarvörur. Ég verð þó að segja það að þrátt fyrir það að það út af fyrir sig sé gott er það fjarri því að vera fullnægjandi í sambandi við það markmið sem við höfum sett okkur, að vinna betur að umhverfismálum. Mér finnst þess vegna eðlilegt líka, með tilliti til þess að þetta er nú nokkuð seint fram komið eftir alla þá umræðu sem hefur verið um umhverfismál á þessu þingi og fyrri þingum, taka undir það að það veldur mér sem öðrum miklum vonbrigðum hvað þetta hefur gengið hægt fyrir sig, sérstaklega þegar maður hefur það í huga að búið var að vinna töluvert mikið starf á þessu sviði áður en núv. hæstv. ríkisstjórn var sett á laggirnar sl. haust. En ég vil með leyfi forseta rifja nokkuð upp aðdraganda og upphaf þessa máls. Það mun hafa verið í byrjun árs 1988 að nefnd tók til starfa samkvæmt skipun með bréfi Friðriks Sophussonar, hæstv. þáv. iðnrh., en það bréf var gefið út 18. nóv. Í skipunarbréfinu fyrir nefndina segir m.a. á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Í samræmi við stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar [þ.e. ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar] hefur iðnrh. ákveðið í samvinnu við heilbrmrh. að skipa nefnd til að huga að endurvinnslu úrgangs á Íslandi og gera skýrslu um það með hverjum hætti nýtanlegum úrgangi verður safnað og hann endurunninn eða ráðstafað þannig að komist verði svo sem kostur er hjá umhverfisspjöllum. Skal nefndin kanna fjárhagshlið þessa máls, hvort nauðsyn er á sérstakri lagasetningu.`` Í samræmi við þetta var skipuð nefnd sem í áttu sæti Páll Líndal deildarstjóri, sem var skipaður formaður, Ragnar Birgisson forstjóri, Ásgeir Einarsson framkvæmdastjóri, Katrín Fjeldsted borgarfulltrúi, Hermann Sveinbjörnsson, aðstoðarmaður sjútvrh., Ingimar Sigurðsson yfirlögfræðingur --- ég veit ekki hvað það er, að vera yfirlögfræðingur --- Ólafur Pétursson forstöðumaður. Á fundi þessarar nefndar 18. jan. 1988 samþykkti hún starfsáætlun og sendi ráðherra sem féllst á hana. Meðal þess sem nefndin lagði til var að ráðinn yrði sérstakur starfsmaður og einnig setti hún sér ákveðna starfsáætlun og samkvæmt því sem segir í greinargerð um starfsáætlun nefndarinnar var hún á þessa leið: ,,Í starfsáætlun var gerð grein fyrir því hvað teldist nýtanlegur úrgangur svo sem um er að ræða í erindisbréfi, en þar segir: ,,Hér munu einkum koma til úrgangsmálmar og þá ekki síst bílflök, margs konar ónotaðar vélar og einnota umbúðir úr málmi, úrgangspappír margs konar, þar á meðal einnota umbúðir, ýmiss konar úrgangsplast, ekki síst ýmislegar umbúðir og þá gúmmíhjólbarðar sem hægt er að nota, svo og alls konar gler, textílúrgangur, timburúrgangur sem stöðugt fellur til.`` Nefndin tók ákvörðun um að taka fyrst til athugunar meðferð á brotamálmum og skilagjald af ökutækjum sem eru nátengd þessu viðfangsefni. Þessum fyrsta þætti í starfi nefndarinnar lauk með tillögum að frv. til laga um meðferð brotamálma og skilagjald af ökutækjum ásamt greinargerð sem efndurvinnslunefndin sendi frá sér 24. okt. 1988.`` Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, fá að varpa fram þessari spurningu: Hvernig stendur á því að þetta frv. hefur ekki verið lagt fyrir hið háa Alþingi? Hvað hefur orðið til þess að það hefur verið lagt til hliðar eða hvar er það núna til meðferðar? Hér er um að ræða mjög takmarkað svið þess máls sem þessari nefnd var sett að fjalla um, þ.e. aðeins einnota umbúðir fyrir drykkjarvörur sem í sjálfu sér er auðvitað mjög þýðingarmikið að fjalla um og vinna að, en það var ekki meginmál þess sem um var að ræða þegar verið var að tala um endurvinnsluiðnað á Íslandi og hvernig skyldi taka á málum í sambandi við þetta. Ég vil þess vegna biðja hæstv. iðnrh. að skýra það fyrir deildinni hvers vegna þetta frv. hafi verið lagt til hliðar og ekki verið haldið áfram í þeim anda sem væntanlega kemur fram í því frv. Varðandi önnur atriði vildi ég segja þetta: Í frv. er skv. 4. gr. gert ráð fyrir að stofnað verði fyrirtæki, Endurvinnslan hf., sem yrði sameignarfyrirtæki gosdrykkjaframleiðenda, sænskra endurvinnsluaðila, ríkissjóðs og verslunareigenda. Í fskj. I segir varðandi hlutafé: ,,Gert er ráð fyrir að hlutafé sé um 2 millj. sænskra króna. Eigendur fyrirtækis geta verið: gosdrykkjaframleiðendur hér á landi, PLM Svíþjóð, ríki og verslunareigendur.`` Síðan er nánar greint frá skiptingu hlutafjár. Mér er spurn, hvers vegna þeir aðilar sem bera ábyrgð á þessu frv. hafa eingöngu snúið sér að sænskum aðilum. Mér er kunnugt um það að víða annars staðar í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku eru fyrirtæki sem hafa náð mjög langt á þessu sviði og þess vegna hlýtur sú spurning að vakna hvers vegna eingöngu var rætt við sænska aðila og þeim ekki aðeins boðið upp á að verða hluthafar í þessu fyrirtæki heldur var þeim einnig falið að gera tillögur og frumdrög að því hvernig ætti að standa að þessum málum. Er verið að leiða sænska aðila inn í íslenskan endurvinnsluiðnað? Sú spurning hlýtur að koma upp í huga manns. Hæstv. ráðherra sagði einmitt í sinni ræðu áðan: ,,Síðar má hugsa sér að fyrirtækið fari inn á víðtækari endurvinnslu.`` Það hlýtur auðvitað að leiða hugann að því að þarna sé verið að hefja undirbúning að því að byggja upp sterkt endurvinnslufyrirtæki á Íslandi og Svíar eigi að vera þeir erlendir aðilar sem eigi að sjá um þessa uppbyggingu og endurvinnslu alfarið.

Ég mætti kannski vekja athygli ræðumanns á að ég geri ekki þá tillögu sem nefndin flutti að þessu leyti eins og kom fram í minni ræðu. Hins vegar vildi ég að þingmenn fengju að sjá tillögurnar. Ég get skýrt það betur seinna, en allur þessi kafli í ræðu hv. þm. er óþarfur.

Ég þakka ráðherranum fyrir að hafa tekið svona skýlaust af tvímæli um það ... ( Forseti: Það kom fram í minni ræðu.) Já, ég tók ekki eftir því, hæstv. ráðherra, og ég þarf ekki að biðjast afsökunar á því, en ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa tekið af skarið í þessum efnum því ég tel einmitt eðlilegt að leitað sé til fleiri aðila með tilliti sérstaklega til framtíðarinnar og þeirra stóru verkefna sem bíða á þessu sviði án þess að ég sé að gera lítið úr því sem kemur fram í þessu frv. Samt finnst mér rétt að lokum, virðulegi forseti, að láta það koma fram að ekki virðist hafa verið algjört samkomulag í sambandi við framlagt frv. því að í fskj. II kemur fram af hálfu tveggja aðila í það minnsta innan nefndarinnar, skjalfest, að þeir höfðu hugsað sér þetta dálítið öðruvísi án þess að í því felist bein gagnrýni, en það er sérálit, og ég tel rétt, virðulegi forseti, að það komi fram hér í þessari umræðu hverjar þessar sérskoðanir viðkomandi aðila eru. Ég vil því með leyfi forseta lesa það sem segir í fskj. II með frv. Það er bréf til Hollustuverndar ríkisins, hr. lögfræðings Páls Líndals í iðnaðarráðuneytinu, dags. 9. febr. 1989, og efni bréfsins er á þessa leið: ,,Efni: Frv. til laga um notkun og endurvinnslu einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Það er skoðun undirritaðs að ofangreint frv. eins og það var lagt fram á fundi endurvinnslunefndar þann 8. febr. sl. beri þess vitni að vera unnið í flýti og hafi ekki verið rætt við nefndina sem skyldi. Ýmislegt er óljóst í frv. Sem dæmi má nefna að í 2. gr. er talað um gjald á drykkjarvörur og ekki verður annað séð en gjaldið eigi einnig að ná til umbúða mjólkur og mjólkurvara. Ljóst virðist hins vegar að umhverfismál eru í fyrirliggjandi frv. algjörlega fyrir borð borin. Undirritaður vill á þessu stigi koma eftirfarandi brtt. á framfæri. Síðasta mgr. 3. gr. orðist svo: Þriggja manna nefnd, skipuð einum frá þeim aðilum sem fengið hafa leyfi til endurvinnslu skv. 4. gr., einum frá Náttúruverndarráði og einum frá Hollustuvernd ríkisins, gerir tillögur um ráðstöfun gjalds skv. 3. mgr. 2. gr. Tillögur skulu annars vegar gerðar til iðnrh. vegna lána og/eða styrkja til aðila sem vinna að endurvinnslu, hins vegar til heilbrmrh. vegna rannsókna- og þróunarverkefna sem tengjast endurvinnslu, auglýsinga og fræðslu sem miða að bættri umgengni og vegna annarra umhverfismála.`` Undir bréfið skrifar Ólafur Pétursson. Í fylgiskjali III með frv. segir svo í athugasemdum frá Ásgeiri Einarssyni, með leyfi forseta: ,,Varðandi 4. gr. frv. til laga um notkun og endurvinnslu einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Í athugasemdum með frumvarpsdrögum þessum eru lagðar fram tillögur um ... ,,að stofnað verði fyrirtæki, Endurvinnslan hf., sem yrði sameignarfyrirtæki gosdrykkjaframleiðenda, sænskra endurvinnsluaðila, ríkissjóðs og verslunareigenda.`` Virðulegi forseti, ég vil gjarnan fá að hafa þögn í salnum þegar verið er að ræða þetta mál og æski þess að formaður þingflokks Alþfl. leyfi mönnum að tala án þess að vera með sérstakan fund úti í sal. Ég vona að hv. þm. fallist á það. Ég vil þá enn byrja aftur að lesa athugasemd frá Ásgeiri Einarssyni við þetta frv. sem hæstv. iðnrh. hefur lagt fram, en það er sem hér segir: ,,Varðandi 4. gr. frv. til laga um notkun og endurvinnslu einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Í athugasemdum með frumvarpsdrögum þessum eru lagðar fram tillögur um ... ,,að stofnað verði fyrirtæki, Endurvinnslan hf., sem yrði sameignarfyrirtæki gosdrykkjaframleiðenda, sænskra endurvinnsluaðila, ríkissjóðs og verslunareigenda.`` Þar sem sýnt er að verkefni þessa fyrirtækis mun verða mun víðtækara er fram líða stundir en eingöngu endurvinnsla einnota umbúða fyrir drykkjarvörur snertir málið fleiri aðila en nefndir eru hér að ofan og ráð er fyrir gert að aðild eigi að málinu. Mjög óeðlilegt hlýtur að teljast að gera ráð fyrir þátttöku sænskra endurvinnsluaðila en ekki íslenskra endurvinnslufyrirtækja.`` Hæstv. ráðherra leiðrétti það áðan að hugsunin hefði verið að Svíar væru hér sérstakir aðilar að þessu máli, en hins vegar er þessi aðvörun fullkomlega gild hjá Ásgeiri Einarssyni varðandi þetta atriði. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að ræða þetta frekar. Það hlýtur að verða gert síðar við meðferð málsins í deildinni, en ég vil undirstrika það að af hálfu þessara tveggja nefndarmanna er talið að þurft hefði að vinna betur að þessu máli og hefði átt að ná víðar og vera víðtækara en bara um einnota umbúðir.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Mig langar til að koma á framfæri örfáum athugasemdum varðandi þetta frv. Í sjálfu sér hljótum við að fagna því að tekið sé á þessu máli, þ.e. komið í veg fyrir umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Það vakti nokkra undrun mína þegar það var ákveðið að eingöngu skyldi seldur bjór á áldósum í Ríkinu og reyndar óttast ég mjög þá þróun sem á sér stað hér á landi að drykkjarvörur almennt eru nú nær eingöngu seldar í ýmist áldósum eða í plastdósum, en glerflöskur virðast vera alveg að hverfa hér af markaðinum. Í mörgum öðrum löndum er þróunin í þveröfuga átt, þ.e. það er reynt að draga úr notkun áldósa og fara frekar yfir í einnota glerflöskur. Nú kann það að vera að ekki sé hægt að stefna að því hér á landi vegna þess að við brjótum meira gler en aðrar þjóðir að því er virðist. Það er mjög slæmt ástand oft hér í miðbænum eftir helgar t.d. þar sem búið er að brjóta mikið af gosdrykkjaflöskum og má vera að þetta sé ein leið til þess að koma í veg fyrir það. Engu að síður finnst mér það einkennileg stefna að innleiða dósir sem þrátt fyrir skilagjald og ýmsa viðleitni til þess að ná þeim inn og safna þeim saman má búast við að muni menga hér umhverfið á næstunni. Úr því að við förum þessa leið engu að síður er sjálfsagt og rétt að búa með einhverjum hætti þannig um hnútana að tryggt sé að þessum dósum verði safnað saman og komið í veg fyrir umhverfisspjöll eins og reyndar kemur fram í frv. Það sem ég staldraði nú aðallega við var 2. gr. þar sem kemur fram að stofna eigi sérstakt hlutafélag, Endurvinnsluna hf., til að taka þetta verkefni að sér. Ég óttast að þarna sé á ferðnni eitt palisander-fyrirtæki ríkisins. Við þekkjum hliðstæðuna frá því að Bifreiðaskoðun Íslands hf. var stofnuð, mikið fyrirtæki og dýrt, og hér er verið að tala um hvorki meira né minna en 100 millj. kr. stofnkostnað til að koma þessu af stað. Einhvern veginn datt mér nú sjálfum í hug að það hefði verið hægt að leysa þetta á miklu einfaldari hátt og vildi kannski spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hefði t.d. verið athugað hvort gera mætti samninga, við skulum segja bara við íþróttahreyfinguna, björgunarsveitirnar, skátahreyfinguna, um það að taka að sér þetta verkefni og vaknar þá upp í mínum huga sú spurning hvort þessir aðilar hefðu ekki fengist til þess að gera þetta fyrir miklu minna verð en þessi stofnkostnaður ber með sér. Að öðru leyti hef ég ekki mikið við frv. að athuga, þvert á móti. Ég tel að þetta sé mjög nauðsynleg aðgerð til þess að koma í veg fyrir, eins og ég gat um áður, umhverfismengun af völdum einnota umbúða og vænti þess að þetta fái skjótan framgang.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls um þetta frv. fyrir þeirra jákvæðu undirtektir við meginstefnu frv. Ég á auðvelt með að skilja vonbrigði þeirra hv. 6. og 14. þm. Reykv. með það hversu seint hefur gengið að koma fram nauðsynlegum umhverfisvörnum í landinu. Á því er m.a. sú skýring sem hv. 6. þm. Reykv. kom inn á í sínu máli, að það er enn ekki búið að finna þessu mikilvæga verkefni stað í stjórnkerfinu. Þess vegna er það m.a. að ég sem iðnrh., sem auðvitað fer ekki sérstaklega með umhverfisverndarmál, hef talið það skyldu mína að láta slík mál ekki detta á milli stóla heldur vinna að þeim þótt ekki sé alveg ljóst hvar þau eiga heima. Ef allir hugsa þannig gerist aldrei neitt. Þess vegna er frv. hér flutt, en mér finnst skiljanlegt að fólki finnist það hafa gengið nokkuð hægt fram. Vegna þess sem hv. 6. þm. Reykv. vék að í einstökum atriðum langar mig til að segja að ég er að sjálfsögðu sammála hv. þm. um það að í heiti frv. á að vera aðaltilgangur þess, þ.e. umhverfisvernd, þótt ég telji reyndar, eins og ég vék að í mínu máli, að endurvinnsla og hirða á úrgangsefnum sé líka undirstaða atvinnu og iðnaðar og það sjónarmið megi heldur ekki vanrækja. Um athugasemdir hv. þm. um skilagjaldið, þá bendi ég á að pantur fyrir glerflöskur sem skilað er aftur er núna 5 kr. Við það er auðvitað nokkur samanburður í hugum þeirra sem skila þessum dósum. Í Svíþjóð þar sem er nærtækust fyrirmynd er skilagjald 50 aurar af hverri áldós eða rétt um 4 kr. íslenskar. Ég geri ekki ágreining við það fólk sem hefur þá skoðun að gjaldið þurfi að vera hærra hér til þess að hvetja til hirðusemi. Það má vera enda heimilar frv. það, ef að lögum yrði, að ákveða hærra gjald með reglugerð. Ég vil hins vegar ekki taka dæmi af öðru í skýringum við frv. einfaldlega vegna þess að Áfengis- og tóbaksverslunin hefur ákveðið að byrja sín viðskipti með áfengt öl með 5 kr. skilagjaldi á hverri dós. Það er lágmark. Það er rétt hjá hv. 6. þm. Reykv. Um það hvort ástæða sé til að verðtryggja þetta með formlegum hætti í lögunum vil ég segja: Ég tel ástæðu til þess að hv. iðnn. þessarar deildar hugleiði það hvort þarna eigi að stofna rýmri heimild til gjaldtökunnar, en ég tel það hins vegar ekki alls kostar ábyrga lagasetningaraðferð að veita opnar heimildir til gjaldtöku af þessu tagi. Þess vegna er þarna sett ein föst tala, 10 kr. á hverja dós. Það er rétt hjá hv. 6. þm. Reykv. að í þessu söfnunarkerfi felst ákveðin þversögn, þ.e. félagið hefur hag af því að ekki heimtist allar dósirnar sem seldar eru og félagið hefur fengið skilagjald fyrir. Ég bendi hins vegar á, eins og kemur fram í 1. gr. frv., að umsýslugjaldið sem í upphafi er ákveðið 1% af skilagjaldinu má hækka í 5%. Ætlun mín er að í samningi við félagið yrði ákveðin hækkun á umsýslugjaldinu í hlutfalli við heimturnar, þ.e. það hækki eftir því sem betur heimtist, og það er þá hvatning fyrir félagið að stofna til hreinsunarherferða, fær það hærra hlutfall af því sem inn kemur. Ég ætla ekki að segja annað um 3. gr. og 5% af tekjuafgangi til Náttúruverndarráðs en það að talsmenn Náttúruverndarráðs sem hafa tekið þátt í undirbúningi þessa máls, og það hafa þeir gert á öllum stigum málsins, hafa lýst því að þeir séu sáttir við þessa tillögu. Ég tel erfitt að opna þann farveg að ákveða að skilagjaldið sé ekki eingöngu skilagjald, heldur líka einhvers konar eyrnamerktur skattur sem fari til ákveðinna tiltekinna annarra þjóðþrifamála en að þrífa landið, og er þess vegna með tillöguna í þeirri mynd sem hún er þarna, að þetta sé tengt söfnunarárangri félagsins. Það er sannarlega rétt hjá hv. 6. þm. Reykv. að hér er allmiklu fé til kostað í upphafi, en ég er þeirrar skoðunar að það sé erfitt að fara af stað með fyrirtæki eins og þetta af vanbúnaði. Það má einfaldlega ekki mistakast. En það má heldur ekki dragast að koma því þannig af stað að það sé okkur til sóma því að það er víða mikill ljóður á ráði landsmanna að skilja umbúðir eftir á víðavangi, þar er margt sem betur þarf að fara. Þá sný ég mér að því sem fram kom hjá hv. 14. þm. Reykv. Ég vil endurtaka það sem ég sagði vegna athugasemda hv. 6. þm. Reykv. að það er náttúrlega ekki sanngjarnt að sakast við þann sem hér stendur um það að þetta mál komi seint fram. Ég hef komið því fram jafnskjótt og mér var kostur í minni ráðherratíð. Það er rétt að það var skipuð nefnd í nóvember 1987 af fyrrv. iðnrh. sem hóf störf í ársbyrjun 1988. Starf þeirrar nefndar gekk að mínu áliti allt of hægt. Þess vegna var það að ég ákvað í byrjun þessa árs að bíða ekki lengur eftir því sem ég tel, og ég ítreka það, sem ég tel sjálfur vera brýnasta verkefnið á þessu sviði og það eru einmitt einnota umbúðirnar. Ég er áhugasamur um skilagjald af ökutækjum og hirðu brotamálma. Það er öðruvísi mál. Ég get skýrt það fyrir hv. 14. þm. Reykv. hvers vegna ég hef ekki lagt það frv. óbreytt fram sem nefndin samdi. Þau frumvarpsdrög eru tillaga til ráðherrans en ekkert sem ráðherrann er skyldugur að leggja fram óbreytt í þinginu. Ég er ekki alveg sammála stefnunni í drögum nefndarinnar. Ég tel að nefndin hafi lagt til of hátt gjald á gamla bíla, að það sé ekki gerlegt að leggja enn á bílaeigendur sérstakt allhátt gjald vegna skilanna, vil halda mig við að leggja slíkt gjald á nýja bíla þegar þar að kemur til þess að íþyngja ekki enn umferðinni, ökumönnum og bíleigendum. Ég tel líka að nefndin hafi þar ætlað sér að setja á fót fyrirtæki sem ekki hentar þessu verkefni þótt það henti varðandi umbúðirnar. Ég tel að sveitarfélögin eigi eðli máls samkvæmt mikilla hagsmuna að gæta við söfnun málmúrgangs og ég vil leggja miklu meira af þeim verkum sem í frv. felast á sveitarfélögin. Þeirra er ábyrgðin, þeirra er líka heiðurinn ef vel tekst til. Ég ætla mér að leggja fram í þinginu frv. sem reist er á vinnu endurvinnslunefndar sem, eins og það frv. sem við ræðum hér í dag, er ekki tillaga nefndarinnar heldur tillaga ráðherrans. Það frv. verður öðruvísi en nefndin samdi það, en það tekur að mínu áliti á þeim vanda sem við er að fást. Ég er innilega sammála hv. 14. þm. Reykv. að það þarf að fara að koma fram að brotajárnsúrgangur er óþrifnaður sem þarf að taka myndarlega á. Ég geri alls ekki lítið úr fyrra starfi að þessum málum, en segi það ósköp blátt áfram að sá ráðherra sem gerir tillögur í þinginu verður að hafa sannfæringu fyrir því að það séu hans eigin tillögur en ekki eitthvað sem hann afgreiðir á færibandi inn í þingdeildirnar eftir því sem nefndir utan þings skila þeim. Að öðru leyti vildi ég aðeins víkja aftur að því sem kom reyndar fram í minni framsögu, að það hefur tekist gott samkomulag innan þeirrar undirbúningsnefndar sem vinnur að undirbúningi að stofnun félags eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. um megindrættina í skiptingu hlutafjárins. Þar er gert ráð fyrir því að iðnrekendur --- bæði málmbræðslufyrirtæki, þar á meðal fyrirtæki Ásgeirs Einarssonar sem hér var lesið upp. Það fyrirtæki á reyndar mann í undirbúningsnefndinni og virðist hann sáttur við málið eins og það liggur núna fyrir --- eigi 40% ásamt gos- og bjórframleiðendum, innflytjendur, kaupmenn og samtök þeirra, þar með talin samvinnuhreyfingin, eigi fimmtung, opinberir aðilar, ríkið, Áfengis- og tóbaksverslunin, ríkið, sveitarfélög og almannasamtök, og ég tek það fram að skátahreyfingin hefur átt fulltrúa í undirbúningsnefndinni, eigi önnur 40%. Það er ekki kappsmál mitt að ríkið eigi þarna stóran hlut, en ríkið ber ábyrgð á málinu og verður að vera undir það búið að taka þarna stóran hlut því mér segir svo hugur um að það kunni að verða erfiðara að útvega fé þegar á hólminn er komið eins og oft vill verða þegar menn eru að stofna félög. Ég vildi líka vekja athygli hv. 14. þm. Reykv. á því varðandi þátttöku sænskra aðila í þessu máli að þá er hún nefnd í nál. og tilheyrandi frv. sem nefndin hafði samið sem er annað en það frv. sem ég legg hér fram. Eins og kemur fram í greinargerð minni fyrir frv. var þetta verkefni einmitt tekið úr verksviði nefndarinnar til að koma brýnu máli fram. Eins og kemur fram af dagsetningunum í greinargerðinni, þá var nefndin einfaldlega ekki búin að skila í janúarlok. Ég hafði sett henni slíka fresti. Ég vildi ekki bíða lengur, vildi koma fram með málið, en að sjálfsögðu vil ég að þingmenn geti séð hvað það var sem þessi nefnd lagði til. Hún hefur enn ekki lokið sínu starfi. Hún hefur reyndar víðtækt verkefni. Ég skil þau áhyggjuefni, sem fram koma í sérálitum og greinargerðum fulltrúa Hollustuverndarinnar og Ásgeirs Einarssonar, forstjóra Sindra, og hv. 14. þm. Reykv. las upp. Fyrir þeim málum er öðruvísi séð í því frv. sem ég mæli nú fyrir en í tillögu endurvinnslunefndar þannig að ég tel að þau mál séu í meginatriðum leyst. Um það þarf ég þess vegna ekki að hafa fleiri orð, en sný mér að því sem hv. 7. þm. Reykn. kom hér inn á. Ég tek undir með þingmanninum að það er vissulega áhyggjusamlegt hvernig þróun í umbúðanotkun hér á landi er og hefur verið að undanförnu. Þetta frv. verður þó fremur að skoðast sem þrándur í götu þeirrar þróunar, þ.e. vaxandi notkunar á einnota umbúðum vegna skilagjaldsins sem á er lagt. Hér er beinlínis gert ráð fyrir því að koma þessu í skikkanlegan farveg. Hvort heppilegt hefði verið að fara aðrar leiðir og byggja meira á áhugasamtökum og einfaldari lausnum, eins og þetta er stundum orðað, þá var það kannað mjög vandlega. Ég átti m.a. samtöl við fulltrúa skátahreyfingarinnar sem höfðu sýnt þessu máli mikinn áhuga. Þeir eru nú aðilar að undirbúningsnefndinni. Ég vona að þeir verði aðilar að þessu félagi. Ég held að þeir og við sem við þá ræddum hafi sannfærst um að það er nauðsynlegt að gefa söfnun umbúða og endurvinnslu fast rekstrarform því það vill oft fara þannig þegar áhugafélög taka að sér verkefni að þá eru þau vel og myndarlega leyst af hendi meðan áhugans nýtur í upphafi hjá þeim sem komu því af stað. En til þess að tryggja varanlega og örugga hirðu á þessu sviði tel ég óhjákvæmilegt að hafa rekstur með fyrirtækjasniði og þannig um hnúta búið að það detti ekki niður vegna mannabreytinga. Í þessu felst engin gagnrýni eða efasemdir um einlægan vilja þeirra samtaka sem hafa látið að sér kveða í málinu heldur hitt miklu fremur að það er ábyrgðarhluti almannavaldsins að finna öruggan farveg fyrir þetta þjóðþrifamál.

Flm. (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Þetta frv. er nú endurflutt. Það var áður lagt fram á þinginu í fyrra en fékk enga afgreiðslu þar frekar en svo mörg önnur þmfrv. Það var þó sérlega athyglisvert hvað frv. virtist koma við kaunin á mörgum þingmönnum gömlu flokkanna sem greinilega voru sakbitnir út af því hvernig þeim hefur tekist að gjöreyðileggja húsnæðislánakerfi landsmanna gegnum tíðina. Þess vegna þvældist þetta frv. mánuðum saman í hv. félmn. Ed. Það var ekki fyrr en komið var undir þinglausnir vorið 1988 að mig minnir að það tókst loksins að fá samþykkt fyrir því í hv. félmn. Ed. að vísa frv. til umsagnaraðila utan Alþingis. Þá var komið fram á sumar og að sjálfsögðu komu þar með engar umsagnir. Það væri því synd að segja að þetta frv., sem þó var lögð mikil vinna í, hafi fengið eðlilega málsmeðferð hér á hinu háa Alþingi. Þess vegna gerum við nú aðra tilraun. Við endurflytjum þetta mál og trúum því að það fái kannski eilítið betri meðferð í meðförum þingsins nú, sérstaklega þó hjá hv. félmn. Ed. þannig að það verði a.m.k. mögulegt að koma frv. út til umsagnaraðila strax að þessari umræðu lokinni. Þó vil ég ekki segja að þetta frv. hafi ekki haft einhver áhrif því að sá flokkur sem nú fer með stjórn húsnæðismála í ríkisstjórn virðist hafa lesið frv. spjaldanna á milli og reynt að sjá með hvaða hætti hann gæti nýtt sér ýmsar hugmyndir úr þessu frv. og gert þær að sínum. Því miður hefur svo illa til tekist að þeir góðu menn, sem hafa lesið þetta frv. okkar fyrir hönd Alþfl. sem fer með þennan málaflokk innan ríkisstjórnarinnar, hafa hreinlega ekki skilið hvað málið snýst um. Það er afar sérkennilegt. Það var að vísu stofnuð milliþinganefnd, sem allir þingflokkar áttu fulltrúa í, sem fjallaði um endurskipan húsnæðislánamála. Sú nefnd starfaði frá því í mars á sl. ári og lauk störfum einhvern tíma í nóvembermánuði sl. Þar voru þessi mál nokkuð til umræðu, en fengust aldrei rædd á neinum skynsamlegum grunni, heldur lá þá strax fyrir ákveðin tillaga og var ekki frá henni hvikað. En við eigum áreiðanlega eftir að fá tækifæri til þess að ræða það frekar þegar hæstv. félmrh. kemur með frv. sitt um húsnæðismál hér til meðferðar í þinginu --- ef það þá kemst nokkurn tíma í gegnum þingflokka stjórnarflokkanna, ef ríkisstjórnin springur þá einfaldlega ekki á málinu eins og hefur verið látið að liggja í sumum blaðanna, a.m.k. hér upp á síðkastið. Það sem við vildum fyrst og fremst með þessu frv. okkar er að benda á nýjar lausnir, nýjar leiðir í húsnæðislánamálum. Það er alveg augljóst öllum sem vilja skoða þessi mál að ríkið ræður ekki við húsnæðiskerfið eins og því hefur verið stillt upp, þ.e. að ríkið eitt ætli að standa undir og sjá um öll húsnæðislán landsmanna. Ég held að þetta tíðkist nánast hvergi í víðri veröld að ríkisvaldið í einu landi hafi öll þessi mál á sinni könnu nema þá væntanlega í löndum Austur-Evrópu og í Sovétríkjunum þar sem ráðstjórn er við völd,  enda kannski eðlilegt vegna þess að þar er nú væntanlega minna um það að menn eigi sínar íbúðir og hús eins og hér tíðkast. En aðalatriðið í þessu er þetta tvöfalda húsnæðislánakerfi sem við leggjum til og með því ætlum við okkur að styrkja félagslega kerfið, þ.e. að gera ríkisvaldinu auðveldara að sinna aðalverkefnum sínum sem er að tryggja það að þeir þjóðfélagsþegnar sem minna mega sín eigi auðveldara með að komast í eigið húsnæði og fá mannsæmandi íbúðir til afnota. Mig langar til að lesa kafla úr grg. frv., með leyfi virðulegs forseta, þar sem einmitt er skýrt út með hvaða hætti við hugsum okkur hlutverk ríkisins: ,,Flm. leggja því til að tekið verði upp tvöfalt húsnæðislánakerfi. Í fyrsta lagi sjái ríkið aðeins um lánveitingar til bygginga með félagsleg markmið og til þeirra sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð. Í þessu skyni verði Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna sameinaðir. Eru flm. að undirbúa frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins í þessu skyni. Þar segir um hlutverk hins sameinaða byggingarsjóðs ríkisins: ,,Úr Byggingarsjóði ríkisins er heimilt að veita lán til byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði, til meiri háttar viðbygginga, endurbóta og endurnýjunar á notuðu húsnæði, til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði og til orkusparandi breytinga á húsnæði sem hér segir: 1. Íbúðir fyrir lágtekjufólk (verkamannabústaðir). 2. Íbúðir fyrir þá sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð. 3. Verndaðar íbúðir fyrir öryrkja. 4. Verndaðar íbúðir fyrir aldraða. 5. Leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga og félagasamtaka. Úr Byggingarsjóði ríkisins er enn fremur heimilt að veita lán til byggingar eða kaupa á húsnæði fyrir félagslegar stofnanir á vegum opinberra aðila og félagasamtaka svo sem dagvistarstofnanir fyrir börn og aldraða, hjúkrunarheimili og dvalarheimili.`` Þetta leiðir af sér að hlutverk Húsnæðisstofnunar ríkisins verður aðallega að annast lánveitingar, hugsanlega með niðurgreiddum vöxtum eða sérstökum skattaívilnunum, til 1) íbúða fyrir lágtekjufólk (verkamannabústaða), 2) þeirra sem eru að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð, 3) til byggingar leiguíbúða í samvinnu við sveitarfélög, félagasamtök og hagsmunasamtök launþega, 4) til byggingar verndaðra íbúða fyrir aldraða og öryrkja, 5) til að takast á við sérstök verkefni félagslegs, tæknilegs og fjárhagslegs eðlis. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem flm. hafa fengið, munu þeir sem þannig ættu rétt á húsnæðislánum hjá Húsnæðisstofnun ríkisins vera tæplega 40% af þeim sem sækjast eftir lánum til byggingar eða kaupa á íbúðarhúsnæði hverju sinni. Ljóst er að mun auðveldara verður fyrir Húsnæðisstofnun að sinna þörfum þessa takmarkaða hóps.`` Þetta er kannski aðalkjarninn í þessum tillögum okkar, að gera ríkinu auðveldara að sinna þessu meginhlutverki sínu sem er að sjá um hinn félagslega þátt íbúðakerfisins en að láta almenna kerfið öðrum eftir. Það má rifja það upp að fyrir allmörgum árum sáu lífeyrissjóðirnir um lán til þeirra sem voru að byggja eða kaupa sér íbúðir og þá var um það að ræða að menn gátu bæði sótt til Húsnæðisstofnunar um húsnæðismálalán, sem þá voru svo kölluð, og síðan fengu menn yfirleitt lífeyrissjóðslán þar til viðbótar. En við teljum að með því að samþykkja þetta frv. sé skapaður lagarammi til þess að hægt sé að koma á fót sérstökum húsnæðislánastofnunum, en við hugsum okkur þær þannig að fyrst og fremst lífeyrissjóðirnir, tryggingafélög og bankar geti sameinast um það að koma upp slíkum stofnunum sem taki að sér að sjá um og veita húsnæðislán til allra þeirra sem standa traustum fótum í kerfinu, þ.e. þeir sem þurfa ekki á félagslegri aðstoð að halda og eiga auðvelt með að standa undir lánum með markaðsvöxtum t.d. Eins og húsnæðiskerfið er nú rekið þá eiga allir sem greiða í lífeyrissjóði rétt á húsnæðislánum og það hefur auðvitað orðið til þess að þrýstingur á kerfið er geysilegur, það hafa myndast langar biðraðir og þjóðin er komin á algert fjárfestingarfyllerí í húsnæðismálum. Þannig er fyrirhugað að verja 14 milljörðum kr. í húsnæðislán á árinu 1989. Samkvæmt könnun Félagsvísindastofnunar hyggjast aðspurðir, *y2/3*y hlutar allra íbúa höfuðborgarsvæðisins, byggja yfir sig á næstu árum. Það sér hver heilvita maður að það er ekki heil brú í þessu kerfi. Þetta er hrein endaleysa. Ég bý í tiltölulega góðu einbýlishúsi vestur á Seltjarnarnesi. Nágranni minn og góðvinur hefur bent mér á þann möguleika að við gætum gert kaupsamning hvor við annan. Við getum ákveðið að kaupa hús hvors annars. Síðan getum við sótt um lán, við greiðum báðir í lífeyrissjóði, til Húsnæðisstofnunar ríkisins. Við förum inn í biðröðina. Þegar við fáum síðan okkar lánsloforð, þá förum við að sjálfsögðu og seljum þau hjá einhverju fjárfestingarfélagi eða því um líku og við skiptum aldrei um hús. Síðan bara hættum við við að kaupa hús hvors annars en höfum fengið umtalsverða fjármuni með því að selja lánsloforðin. Þannig er farið að spila á þetta kerfi sem er gersamlega út úr þeirri mynd sem hlýtur að vera með öllum ráðum að tryggja það að allir landsmenn geti á sem hagkvæmastan hátt fengið þak yfir höfuðið. Þá kem ég lítillega að húsbréfunum. Þetta frv. um húsnæðislánastofnanir, sem við endurflytjum nú, er samið að fyrirmynd húsnæðislánastofnana sem tíðkast í Danmörku, Þýskalandi og víðar og hefur verið aðlagað íslenskum aðstæðum. Eins og þessar stofnanir hafa verið reknar í þeim tveimur löndum sem ég nefndi þá hafa þær um áratuga, jafnvel um alda skeið fjármagnað útlán sín með húsbréfum. En það er ekki sama hvernig þetta er gert. Það er a.m.k. alveg ljóst að það verður ekki gert svo nein skynsemi sé í með þeim hætti sem nú stefnir að að verði gert á vegum þeirra sem nú fara með húsnæðismálin, þ.e. á vegum Alþfl., svo mikið er víst. Því að því miður hafa þeir gjörsamlega misskilið grunnhugmyndina á bak við fjármögnun húsnæðislána með húsbréfum. Húsbréfin eru þannig hugsuð af hálfu þeirra sem hafa skipulagt á sínum tíma húsnæðislánastofnanir að fyrir það fyrsta verði að ríkja mikið gagnkvæmt traust milli þeirra sem gefa út húsbréf og þeirra sem kaupa þau. Og það verður ekki gert með öðrum hætti en þeim að húsnæðislánastofnanir, sem fá heimild til þess að gefa út húsbréf til sölu á almennum markaði, verða að vera settar undir mjög ströng lagaákvæði þannig að það verði mjög strangt eftirlit og aðhald með starfsemi þeirra. Þær verða að fá nánast svipaða stöðu og bankar í peningakerfinu þannig að almenningur geti treyst þessum stofnunum á sama hátt og almenningur treystir sterkustu bönkum landsins. Þarna gegnir eftirlitshlutverk félmrh. miklu hlutverki og vegur þungt í lagasetningunni til þess einmitt að treysta þetta öryggi sem verður að vera á bak við útgáfu húsbréfanna. Annað meginatriði sem gildir um útgáfu húsbréfanna er það að stofnunin sem gefur út húsbréfin verður alla tíð að hafa örugg veð á bak við húsbréfin og það gerist með þeim hætti einum saman að stofnunin verður sjálf að rannsaka veðhæfni þeirra íbúða og þeirra fasteigna sem hún ætlar að veita lán út á og það verður ávallt að ríkja jöfnuður á milli þeirra húsbréfa sem eru í umferð hverju sinni og þeirra veðskuldabréfa sem stofnunin hefur með höndum og undirrituð eru af lántakendum sem hafa fengið lán hjá stofnuninni. Þetta virðast nú blessaðir kratarnir ekki hafa skilið almennilega því að fyrstu hugmyndir þeirra voru þær að Húsnæðisstofnun ríkisins ætti að stofna húsbréfadeild. Síðan ætti að prenta einhver stöðluð eyðublöð, moka þeim í fasteignasala landsins, síðan ætti að ganga frá kaupum á íbúðum eins og kaupin gerast þar á eyrinni og síðan færi seljandinn með kaupsamninginn á einhverju stöðluðu formi upp í Húsnæðisstofnun og fengi einhvern bunka af húsbréfum á móti. Þetta er gjörsamlega fráleitt. Að vísu hefur við þá gagnrýni sem ég kom með á þetta fyrirkomulag í seinni tíð verið sett inn það ákvæði að Húsnæðisstofnun hafi hönd í bagga með að meta veðhæfni viðkomandi íbúðar og er það vel. Á sínum tíma þegar ég var að kynna mér hvernig húsbréf eru notuð til þess að fjármagna húsnæðislán, þá gerði ég mér ferð til Danmerkur og fékk þar fund með skrifstofustjóra stærstu húsnæðislánastofnunar Danmerkur og sat þar í heilan dag og þessi ágæti maður skýrði út fyrir mér hvernig húsbréfafyrirkomulagið virkar. Ég verð að segja það að eftir að hafa lesið marga doðranta og mikla lagabálka um húsbréfin og húsnæðislánastofnanir þá tel ég að ég sé kominn sæmilega vel inn í þetta kerfi en ekki þó þannig að ég geti af fullu öryggi rætt um það, a.m.k. ekki til jafns við þá sérfræðinga sem hafa kannski sinnt þessu árum saman. Mér þótti hins vegar mjög fróðlegt að þegar við störfuðum í milliþinganefndinni og kratarnir voru að tileinka sér þessar hugmyndir, þá kom boð frá danska sendiherranum hér á Íslandi um það að hann gæti hlutast til um að færustu sérfræðingar Dana á þessu sviði mundu koma hingað til lands til að eiga fundi með okkur og ræða þessi mál við okkur. En kratarnir höfðu nú ekki þörf fyrir það. Þeir sögðust nokk geta fundið út úr þessum hlutum. Þeir þurftu enga aðstoð við það að búa til eitthvert húsbréfakerfi. Það væri nú bara gert á einum eftirmiðdegi, enda er afurðin eftir því. Ég tel mig ekki þurfa að fara mjög nákvæmlega ofan í efnisatriði frv. vegna þess að við ræddum það mjög ítarlega í fyrra þegar það var lagt fram og eigum sömuleiðis eftir að ræða hér ítarlega húsnæðislánamál þegar væntanleg frv. hæstv. félmrh. sjá dagsins ljós, ef ríkisstjórnin verður þá ekki sprungin á málinu áður, en mig langar undir lokin að fjalla lítillega um sjálft lánakerfið. Við flm. bendum á það í grg. með þessu frv. að það er mikil þörf fyrir að endurskipuleggja sjálft lánsformið og líta betur á lánskjörin. Frá því að lánskjaravísitölulánin voru tekin upp hafa menn lokast inni í þeim farvegi og einblínt á hann og ekki séð neitt annað. Það er hins vegar hægt að hugsa sér húsnæðislánamál með allt öðru formi og á allt öðrum grundvelli og það a.m.k. er mjög einkennilegt að sjá hvert lagafrv. á fætur öðru sett fram hér af hálfu stjórnarflokkanna þar sem í nánast hverju einasta frv. er gert ráð fyrir lánskjaravísitölubindingu á ýmsum fjárhæðum sem koma fram í frv. þegar í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því að afnema lánskjaravísitölu strax og efnahagsástandið í þjóðfélaginu sé orðið svona viðunandi. En með þessum lagafrv. er hins vegar verið að binda lánskjaravísitöluna um aldur og ævi vegna þess að lagahreinsunin sem þyrfti að fara fram ef lánskjaravísitala yrði nokkurn tíma afnumin er svo viðamikil að ég sé ekki annað en það þyrfti heilt þing til þess eins að hreinsa lánskjaravísitölu út úr öllum mögulegum lögum sem hér hafa verið sett upp á síðkastið. Ég tel að það sé alveg ljóst að í félagslega kerfinu eigi að vera með niðurgreidda vexti. Í þeim hugmyndum sem komu fram í milliþinganefndinni sem ég gerði miklar athugasemdir við er hins vegar lagt til að það verði farið upp í markaðsvexti með öll húsnæðislán, hvort sem um er að ræða húsnæðislán á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins eða annarra, og síðan verði farið út í vaxtabætur. Þá á að fara eina ferðina enn að rannsaka hagi fólks, telja börnin og kanna tekjurnar og húsnæðið og síðan á að senda tékk einhvern tíma um mitt ár, einhverjar vaxtabætur vegna þeirra vaxta sem fólkið hafði greitt af húsnæðislánum. Fyrir höfum við barnabætur og við höfðum reyndar húsnæðisbætur og örorkubætur, síðan finna kratarnir væntanlega næst upp að borga út menningarbætur, þeir sem ekki geta farið í leikhús eins og aðrir, og við getum hugsað okkur að það verði matarbætur handa þeim sem hafa ekki efni á því að borga matvæli með söluskatti og skóbætur, það hlýtur að koma líka, ég á alveg eins von á því. Það er því náttúrlega alveg með ólíkindum þetta kerfi sem verið er að búa til hér þessi árin þar sem kratarnir eru í fararbroddi. Miklu nær væri að þegar þetta tvöfalda húsnæðiskerfi væri komið á legg þannig að félagslegi þátturinn væri hjá ríkinu þá væri hreinlega um að ræða niðurgreidda vexti. Það er langeðlilegast, þannig að fólk viti bara fyrir fram að hverju það gengur. En hjá hinum sem taka lán hjá almennum húsnæðislánastofnunum með fullum markaðsvöxtum verði heimilaður vaxtafrádráttur frá skattskýrslu sem þannig komi ekki til skattlagningar. Það er aðeins eitt dæmi enn sem má nefna um húsbréfin, en það er í sambandi við hvernig í ósköpunum ætla menn að reikna vaxtabætur af húsbréfum þegar þau verða seld með afföllum t.d.? Hvernig á að meta afföllin sem verða á húsbréfunum og hvernig á að reikna það inn í vaxtabæturnar¿ Það er nú enginn ráðherra hér mættur og ég átti svo sem ekki von á því. Ég sé ekki ástæðu til að kalla á hæstv. félmrh. Ég geri ráð fyrir því að hún muni sýna sig hér þegar farið verður að ræða hennar frv. í deildinni og þá má kannski spyrja þessara spurninga. En mig langar svona rétt til að nefna þær hér í framhjáhlaupi. Að lokum langar mig rétt til að koma inn á það sem vikið er að í grg. með frv. en það eru hugmyndir um lán með afkomutryggingu. Við komum þar inn á mjög athyglisverðar og nýstárlegar hugmyndir um það með hvaða hætti er hægt að koma í veg fyrir að lántakendur komist í greiðsluþrot vegna skyndilegrar rýrnunar tekna, t.d. vegna makamissis þegar um er að ræða að tveir afla teknanna, vegna langvarandi atvinnuleysis, vegna veikinda og svo margs annars sem getur komið fyrir þannig að tekjur heimilisins lækki. Lán með afkomutryggingum hafa tíðkast sérstaklega í Bandaríkjunum, en þá er í samvinnu við tryggingafélög sett afkomutrygging á lánið þannig að ef tekjur heimilisins lækka vegna sérstakra aðstæðna eins og ég var að nefna, veikinda eða af einhverjum öðrum orsökum, þá greiðir tryggingafélagið mismuninn á greiðslubyrðinni og greiðslugetu viðkomandi. Það var ekki fyrr en núna bara nýlega, fyrir einum tveimur mánuðum síðan að einhver vakti máls á þessu í húsnæðismálastjórn ríkisins. Fulltrúar kratanna þar voru nú fljótir að tala um að þetta væri nú ein vitleysan sem Borgfl. hefði komið með og Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, hv. þm. Borgfl. í Nd., hefði flutt í Sþ. tillögu um slíkar afkomutryggingabætur sem þeir kölluðu launabætur. Það sýndi sig þannig að þeir höfðu ekki einu sinni gert sér far um að reyna að setja sig inn í hvað málið snýst um heldur rugluðu þeir saman launabótum og afkomutryggingunni. En það voru til allrar guðs lukku aðrir í húsnæðismálastjórninni sem höfðu þó haft rænu á því að reyna að setja sig örlítið inn í það hvað afkomutryggingin snýst um og ég get því glaðst yfir því að það er þó komið svo langt að húsnæðismálastjórn hefur ákveðið að láta athuga og rannsaka með hvaða hætti megi setja upp lán með afkomutryggingu og er það vel. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta frv. nú við 1. umr. Megintilgangur okkar flm. var að endurflytja þetta mál til þess að reyna að þoka því áleiðis því að við erum alveg með það á hreinu, og margir þeir aðilar sem við höfum rætt við í húsnæðiskerfinu og víðar eru sammála okkur um það, að hér sé mjög raunhæf lausn á húsnæðisvanda þjóðarinnar. En að sjálfsögðu meðan við sitjum hér í stjórnarandstöðu eru litlar líkur á því að þessi lausn nái fram að ganga nema að stjórnarflokkarnir reyna auðvitað að tína úr henni eitthvað sem þeir telja sig geta yfirfært á sínar eigin hugmyndir og koma síðan fram með þær sem hugmyndir sem þeir hafi sjálfir fundið upp. Ég leyfi mér svo að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. félmn. og 2. umr.