Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist bréf, dags. 30. september sl., frá Siv Friðleifsdóttur, 6. þm. Suðvest., þar sem hún segir af sér sem 4. varaforseti Alþingis.

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálið er lokið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012. Með því legg ég fram mitt þriðja fjárlagafrumvarp á þessu kjörtímabili þó að í raun og veru væri rétt að tala um hálft fjórða frumvarp miðað við þær viðamiklu aðgerðir sem ráðist var í á sviði ríkisfjármála á miðju ári 2009 með virkni á síðari hluta ársins. Af þessum frumvörpum held ég að hljóti að mega fullyrða að þetta teljist það mildasta þegar horft er til umfangs þeirra aðgerða sem í því birtast. Þannig eru aðgerðir bæði á útgjalda- og tekjuhlið mun umfangsminni en verið hefur í tveimur eða þremur fyrri tilvikum og verður það nánar skýrt hér á eftir. Frumvarpinu fylgir að þessu sinni jafnframt skýrsla um ríkisfjármálastefnu næstu ára, Ríkisbúskapurinn 2012–2015. Skýrsla um áætlun í ríkisfjármálum, og kemur það rit í raun í staðinn fyrir hið hefðbundna fyrra hefti eða litla hefti sem venjulega hefur fylgt fjárlagafrumvarpi undanfarin ár með flestum þeim upplýsingum sem þar hefur verið að finna og miklum gögnum til viðbótar. Okkur er öllum ljóst, hv. þingmönnum, hvaða viðfangsefni við höfum verið að fást við á sviði ríkisfjármála undanfarin ár, viðfangsefni sem eru vel þekkt í nálægum löndum. Einkum hefur það þó verið í Evrópu og Bandaríkjunum þar sem menn hafa unnið úr miklum efnahagserfiðleikum sem gengu í garð á árinu 2008. Árin þar á undan höfðu einkennst af miklu ójafnvægi, ósjálfbærum og skuldadrifnum vexti og mikilli þenslu í mörgum þróuðum hagkerfum sem lauk svo með miklum látum þegar blaðran sprakk á árinu 2008. Síðan þá hefur stór hluti af baráttu stjórnvalda snúið að því að ná tökum á ríkisfjármálum sem urðu víða fyrir miklu áfalli og erfiðust hefur staðan verið í þeim ríkjum, eðli málsins samkvæmt, sem voru mjög skuldsett fyrir. Að þessu leyti er margt líkt með stöðu Íslands og því sem glímt er við í fjölda þróaðra hagkerfa og kennt við hina alþjóðlegu fjármálakreppu en engu að síðu er Ísland jafnframt sér á báti. Það helgast af því að atburðirnir á Íslandi árið 2008 og það sem á eftir fylgdi eru nánast án fordæma í seinni áratuga hagsögu þróaðra ríkja. Hér hrundi stærstur hluti fjármálakerfisins á einni viku. Gengi gjaldmiðilsins féll á skömmum tíma um nálægt 40% og tæplega 11% samdráttur í landsframleiðslu fylgdi í kjölfarið á árunum 2009 og 2010. Atvinnuleysi fór úr því að vera hverfandi lítið, um 1%, í rúmlega 9% á fáeinum mánuðum. Verðbólga var 18% og vextir himinháir. Hrunið birtist ekki síst í mjög harkalegum viðsnúningi í ríkisfjármálunum. Á árunum fyrir 2008 var ríkissjóður rekinn með nokkrum, en þó að mínu mati allt of litlum, afgangi og vaxtagjöld ríkissjóðs voru ekki teljandi. Heildarjöfnuður var jákvæður um um það bil 5–7% af vergri landsframleiðslu árin 2005–2007, en árið 2008 snerist afkoman algjörlega við og var útkoman neikvæð upp á 14,6% af vergri landsframleiðslu og síðan aftur 9% árið 2009. Það skýrist af gríðarlegu tapi sem ríkið varð að taka á sig með tilheyrandi skuldaaukningu en einnig og ekki síður hinu að tekjur féllu mjög hratt og útgjaldaaukning varð upp á tugi milljarða. Í raun var þessi sveifla upp á tugi milljarða króna á hvora hlið í minnkuðum tekjum og auknum útgjöldum. Það varð alveg ljóst að vaxtakostnaður ríkisins mundi aukast gríðarlega og það hefur hann gert, en jafnframt að hann mundi sliga ríkissjóð og gera stöðu ríkissjóðs óviðráðanlega og ósjálfbæra á skömmum tíma ef ekki yrði gripið til aðgerða. Það dugðu því engin vettlingatök til að takast á við þær aðstæður sem blöstu við í ríkisfjármálum og efnahagsmálum landsins á fyrri hluta árs 2009. Það var öllum ljóst að ráðast þyrfti í umfangsmiklar aðgerðir ætti að takast að verja, þótt nær sé að segja að endurheimta, efnahagslegt sjálfstæði landsins. Það skipti miklu að slá því ekki á frest að takast á við þann vanda. Ég leyfi mér að halda því fram að ákvarðanir nýrrar ríkisstjórnar um að grípa strax til aðgerða í ríkisfjármálum fyrir mitt ár 2009 hafi skilað miklu og eigi óumdeilanlega sinn þátt í því að staðan nú er betri en gert var ráð fyrir að hún yrði á þessum tímapunkti miðað við til dæmis upphaflega samstarfsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Markmið þeirrar efnahagsáætlunar sem þar var unnið eftir hafa verið einföld og skýr, fyrst og fremst voru tvö grunnviðmið sett fram hvað afkomu ríkissjóðs varðar. Annars vegar hefur verið miðað við að frumjöfnuður í rekstri ríkisins, þ.e. rekstrarafkoma án fjármagnstekna og fjármagnsgjalda, yrði orðinn jákvæður árið 2011 og hins vegar stefnt að heildarjöfnuði, að vaxtajöfnuði meðtöldum, á árinu 2013. Er fjárlagafrumvarp kom fram fyrir árið 2011 var það markmið uppfyllt og sömuleiðis gerir áætlun ársins í ár ráð fyrir að það náist miðað við rekstrargrunn. Það er mjög stór áfangi að jákvæður frumjöfnuður náist á rekstrargrunni því að þá er undirliggjandi grunnrekstur ríkisins kominn í jafnvægi og afgangur tekinn að myndast til að mæta fjármagnskostnaði. Öllum er ljóst hvert umtalsverður hallarekstur ríkissjóðs leiðir og þegar hann er af þeirri stærðargráðu sem við stóðum frammi fyrir á árunum 2008 og 2009 er ljóst að slík staða leiðir mjög hratt til ósjálfbærrar stöðu. Viðvarandi hallarekstur kallar þá á auknar lántökur og auknar vaxtagreiðslur ár frá ári sem verður að mæta með enn þá harkalegri ráðstöfunum síðar. Sjálfbærni í ríkisrekstrinum og í hinum opinbera búskap er því alger lykilforsenda fyrir Ísland jafnt og önnur lönd sem vilja skipa sér á bekk með þróuðum þjóðum sem haldið geta uppi öflugu velferðarkerfi og beitt ríkisvaldinu á skynsamlegan hátt, stutt við farsæla hagstjórn og þar fram eftir götunum. Það var með þetta að leiðarljósi og það gríðarlega mikla verkefni og þá hagsmuni sem voru í húfi sem ráðist var í aðgerðir strax frá og með miðju ári 2009 til að draga úr hallarekstri og stöðva skuldasöfnun ríkisins eins hratt og unnt væri. Unnið var í samræmi við fyrrgreind markmið í efnahags- og samstarfsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í því sambandi er rétt að fara nokkrum orðum um þá aðferðafræði sem fylgt hefur verið við að útfæra aðhaldsaðgerðir, eða aðlögunaraðgerðir ef svo má að orði komast, og aðlögun ríkisfjármálanna eða hins opinbera búskapar að breyttum efnahagslegum aðstæðum. Á útgjaldahlið hefur í öllum tilvikum verið reynt eftir fremsta megni að hlífa velferðarþjónustu, menntamálum og löggæslu en ná fram mun meiri hagræðingu, oft tvöfaldri eða rúmlega það, í almennum rekstri, stjórnsýslu og stofnkostnaði. Það er til marks og í samræmi við þau markmið stjórnvalda að verja velferðarsamfélagið eins vel og kostur er, enda er bæði félagslega og efnahagslega viðsjárvert að ganga þar of harkalega fram. Mörg önnur ríki hafa brugðist við erfiðri stöðu í efnahagslífi og reynt að ná tökum á ríkisfjármálum sínum með því með að fara í umfangsmiklar lækkanir á útgjöldum til velferðarmála. Þær ráðstafanir hafa víða verið gagnrýndar. Þær eru að sjálfsögðu umdeildar og óvinsælar í viðkomandi löndum en margir fræðimenn hafa sömuleiðis bent á að sé of hart gengið fram á því sviði geti það aukið enn á vanda ríkissjóðs og leitt til dýpkunar kreppunnar. Einnig er ljóst að mörg okkar telja félagslegar afleiðingar slíkra ráðstafana ekki forsvaranlegar. Sú leið hefur því ekki verið farin hér, og þvert á móti. Ég hygg að ef menn bera saman aðgerðir íslenskra stjórnvalda frá og með miðju ári 2009 og til og með þessa dags og þess sem birtist í nýju fjárlagafrumvarpi sjái menn mikinn mun á því og gert hefur til dæmis verið í Eystrasaltsríkjunum, Írlandi, Portúgal, nú í Grikklandi o.s.frv. Á tekjuhliðinni hefur markmiðið í fyrsta lagi verið að stöðva tekjufall ríkissjóðs sem leiddi af samdrætti hagkerfisins. Án umfangsmikilla aðgerða á tekjuhlið er ljóst að fjárlagagatið hefði orðið til mikilla muna stærra og kallað á enn meiri erfiðleika eða niðurskurð síðar. Sem betur fer tókst að stöðva tekjufallið frá og með miðju ári 2009, eins og glöggt kemur fram í áðurnefndri skýrslu um ríkisfjármál. Aðgerðir á tekjuhlið hafa þó ekki eingöngu þjónað þessu markmiði heldur líka því að birta pólitíska forgangsröðun og áherslur, t.d. í markmiðum um að auka jöfnuð í samfélaginu, styrkja umhverfisvernd og ábyrga auðlindanýtingu og ná fram ýmsum fleiri markmiðum með framsæknum áherslum í skattkerfinu. Sannanlega hafa þær aðgerðir meðal annars dugað til að hlífa lægstu launum við allri frekari skattlagningu þrátt fyrir umfangsmiklar aðgerðir í tekjuöflun. Í úttekt Hagstofunnar frá því í byrjun þessa árs kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Tekjubil á Íslandi minnkaði frá árinu 2009 til ársins 2010 þegar horft er til Gini-stuðuls og fimmtungastuðuls úr lífskjararannsókn Hagstofu Íslands. Tekjubilið hafði hins vegar breikkað árin þar á undan.“ Álagningin fyrir árið 2011 sem nú má nálgast í gögnum ríkisskattstjóra og liggur fyrir sýnir og að veruleg kjarajöfnun hefur átt sér stað í gegnum þær skattkerfisbreytingar sem ráðist hefur verið í. Ef borin er saman álagning ársins 2009 vegna tekna ársins 2008 og álagningin aftur nú, 2011, vegna tekna ársins 2010 kemur mjög skýrt fram að fólk í lægri hluta tekjubilsins greiðir nú lægri skatta hlutfallslega af heildarlaunum en tveimur árum fyrr en efri hluti tekjuskalans, og sérstaklega fólk með hæstu tekjurnar, greiðir umtalsvert meira. Það er nákvæmlega sú útkoma sem að var stefnt, sú færsla skattbyrðinnar á nýjan leik af lágum og meðallaunum upp á hærri laun. Þróunin hafði verið í öfuga átt mörg ár þar á undan. Meginniðurstaða frumvarpsins fyrir 2012 er að bati á frumjöfnuði verði um 35,9 milljarðar kr. sem er nálægt 2% af vergri landsframleiðslu, og að frumjöfnuður verði orðinn jákvæður um 57,5 milljarða kr. árið 2013, um 3,1% af vergri landsframleiðslu, allt miðað við rekstrargrunn, en á greiðslugrunni yrði talan 2,4% fyrir árið 2013. Eins og áður segir er reyndar útkoman á greiðslugrunni það viðmið sem notast hefur verið við í samstarfsáætluninni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við framlagningu síðustu langtímaáætlunar haustið 2010. Sem fyrr segir er áætlað að á rekstrargrunni verði frumjöfnuður jákvæður um nokkra milljarða króna á árinu 2011. Fyrir árið 2012 er byggt á áformum ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að bæta afkomuna um rúmlega 29 milljarða kr. frá gildandi fjárlögum með því að auka tekjuöflun um 20,7 milljarða kr. og draga úr útgjöldum sem nemur um 8,6 milljörðum kr. Er þá gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði lækki um meira en helming á árinu 2012 miðað við yfirstandandi ár þannig að heildarhallinn verði undir 18 milljörðum kr. 2012 á sama tíma og afgangur á frumjöfnuði vaxi í tæpa 40 milljarða kr. Líkt og áður er forgangsraðað í þágu velferðar og almannaþjónustu, þ.e. útgjaldamarkmið í velferðarmálum gera ráð fyrir minni samdrætti en á öðrum sviðum ríkisrekstrarins. Í frumvarpinu 2012 eru sett fram almenn viðmið um samdrátt í útgjöldum, 3% í almennri stjórnsýslu og þjónustu en 1,5% í velferðarmálum, svo sem heilbrigðisþjónustu, skólamálum, löggæslu, bótakerfum og sjúkratryggingum. Gert er ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs lækki um 6,6 milljarða kr. vegna þessara almennu aðgerða. Því til viðbótar er miðað við að útgjöld lækki um 2 milljarða kr. vegna sértækra aðhaldsaðgerða. Er það til mikilla muna minni niðurskurður en var í fjárlögum ársins 2011 þegar aðgerðir á útgjaldahlið voru tæpir 23 milljarðar kr. Við gerð tekjuáætlunar fyrir ríkissjóð eins og hún birtist í fjárlagafrumvarpi 2012 er byggt á þremur meginþáttum. Í fyrsta lagi fyrirliggjandi upplýsingum um þróun skattstofna eða breytingar á skattkerfinu miðað við stöðuna í dag, í öðru lagi þjóðhagsspá Hagstofunnar frá 8. júlí sl. og í þriðja lagi áformum stjórnvalda um sértækar tekjuöflunaraðgerðir á næsta ári. Endurskoðun á tekjuáætlun fjárlaga fyrir yfirstandandi ár myndar grundvöll fyrir áætlun ársins 2012. Þar liggur fyrir að efnahagsþróunin á árinu 2011 hefur orðið heldur jákvæðari en reiknað var með í forsendum fjárlaga sem birtist meðal annars í aukinni eftirspurn. Þá fela þeir kjarasamningar sem gerðir hafa verið á vinnumarkaði að undanförnu í sér nokkru meiri launahækkanir á þessu ári en gert var ráð fyrir. Jafnframt er verðbólga nú talin verða 3,9% að meðaltali á árinu í stað 2,3% í forsendum fjárlaga. Það eru meginástæður þess að frumtekjur ríkissjóðs á árinu 2011 eru nú taldar verða 9 milljörðum kr. meiri að nafnvirði en í áætlun fjárlaga. Innheimta tekna á tímabilinu janúar–ágúst 2011 samanborið við sama tímabil í fyrra styður það endurmat. Spáð er hagvexti á árinu 2012 upp á 3,1% milli ára. Þó að nýjar spár hafi komið fram sem sýna nokkuð aðra niðurstöðu, eins og spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða nú síðast haustspá Seðlabankans, er rétt að minna á að fjárlagafrumvarpið byggir á einni tiltekinni spá og öllum atriðum hennar en ekki bara sumum. Þannig verður það að vera og þannig er gert ráð fyrir að það sé gert í fjárreiðulögum, að fjárlagafrumvarpið byggi á síðustu opinberu þjóðhagsspá sem er spá Hagstofunnar frá 8. júlí sl. Það er því misskilningur að hægt sé að standa þannig að málum að byggja á sumum þáttum þeirrar spár en öðrum ekki. Það væri hringl og vinnubrögð sem ekki eru samboðin hinu háa Alþingi. Hitt er svo jafnljóst að þegar ný spá kemur frá Hagstofunni í októberlok eða byrjun nóvember eru að sjálfsögðu allar forsendur endurreiknaðar miðað við það. Engu að síður er hér byggt á þessu og því að innlend eftirspurn vaxi um 4% á næsta ári. Nokkur veigamikil atriði gera það að verkum að tekjur ríkissjóðs munu að óbreyttu vaxa nokkru hægar en hagkerfið í heild. Fyrst má þar nefna lækkun tryggingagjalds í samræmi við viljayfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við gerð kjarasamninga. Sú breyting ein og sér hefur þau áhrif ef heldur sem horfir að tekjur af þessum stofni verða 7,6 milljörðum kr. minni en ella, þ.e. sem nemur 0,4% af landsframleiðslu. Þá hefur úttekt séreignarsparnaðar samkvæmt sérstökum heimildum bætt ríflega 2% við tekjuskattstofn einstaklinga að jafnaði árin 2009–2011, en á næsta ári fer að draga úr þeim áhrifum. Jafnframt mun verðtrygging persónuafsláttar sem lögfest var á ný á árinu 2011 leiða til hækkunar hans umfram launaþróun á árinu 2012 miðað við fyrirliggjandi forsendur og hefur það verulega neikvæð áhrif á tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga á árinu 2012. Tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga mundu því að óbreyttu lækka milli ára og samsvarar sú lækkun um 0,6% af landsframleiðslu. Óbeinir skattar haldast því sem næst óbreyttir sem hlutfall af landsframleiðslu á árinu 2012 eftir mikinn samdrátt undanfarin ár. Frá hruni efnahagskerfisins haustið 2008 hefur tekjuhliðin gegnt mikilvægu hlutverki í aðlögun ríkisfjármálanna í átt að jafnvægi. Margháttaðar breytingar hafa verið gerðar á skattkerfinu allt frá því í desember 2008 í því skyni að styrkja tekjuöflun ríkissjóðs og sporna við áhrifum samdráttar á helstu skattstofna. Ekki hefur þó verið hróflað við grundvallaruppbyggingu tekjuöflunarkerfisins sem fengið hefur góða einkunn í úttekt sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Breytingarnar sem gripið hefur verið til hafa hins vegar tekið mið af stefnu stjórnvalda í átt til meiri tekjujöfnunar og aukinnar hlutdeildar þjóðarinnar í arði af auðlindum hennar, auk þess að styðja við hagvöxt. Ný form skattlagningar, bæði á sviði umhverfisskatta og sérstakrar skattlagningar á fjármálafyrirtæki, hafa verið tekin upp í ljósi alþjóðlegrar þróunar, en þau eru í mörgum tilvikum einnig til skoðunar eða þegar komin til framkvæmda í nágrannalöndum okkar. Ljóst er að markmiði stjórnvalda um jafnvægi í ríkisfjármálum á næstu árum verður ekki náð nema með nokkrum frekari tekjuöflunaraðgerðum á næsta ári. Í því ljósi eru þær fram settar, sérstakar tekjuöflunaraðgerðir á árinu 2012 sem skila eiga ríkissjóði 20,7 milljörðum kr. Þar af er aðeins um helmingur í formi skatttekna þar sem reiknað er með að ríkissjóður muni njóta verulegra tekna af eignum sínum, bæði með sölu þeirra og í formi arðs. Að teknu tilliti til tekjuáhrifa þessara aðgerða munu frumtekjur ríkissjóðs vaxa um 0,3 prósentustig af landsframleiðslu milli áranna 2011 og 2012, úr 28,1% í 28,4%. Á árinu 2012 eru samkvæmt fjárlagafrumvarpinu uppi áform um eftirtaldar tekjuöflunaraðgerðir: Dregið verður úr frádráttarbærni iðgjalda vegna viðbótarlífeyrissparnaðar frá tekjuskattsstofni þannig að hámark launþega verði 2% af launum í stað 4% áður. Áætluð tekjuáhrif eru metin 1,4 milljarðar kr. á ársgrundvelli. Lagður verði 10,5% fjársýsluskattur á heildarlaunagreiðslur fjármálafyrirtækja, lífeyrissjóða og vátryggingafélaga. Sambærilegur skattur á launastofn hefur verið lagður á þessar og fleiri atvinnugreinar sem undanþegnar eru virðisaukaskatti síðustu tvo áratugi í Danmörku. Tekjur af þessum nýja skatti eru taldar verða 4,5 milljarðar kr. á árinu 2012. Tekið verður upp viðbótarskattþrep fyrir auðlegðarskatt, þ.e. á hreina eign yfir hærri mörkum en nú er. Endanleg útfærsla liggur ekki fyrir en miðað er við að viðbótartekjur af breytingunni verði nálægt 1,5 milljörðum kr. Því má skjóta inn að í mörgum löndum í kringum okkur er í innleiðingu skattur af svipuðum toga á efnamestu hópa samfélaganna, meira að segja í sjálfum Bandaríkjum Norður-Ameríku. Lokaskrefið verður tekið í innleiðingu kolefnisgjalds þannig að gjaldið verði miðað við fullt viðmiðunarverð á uppboðsmarkaði losunarheimilda í Evrópu í stað 75% nú. Gert er ráð fyrir frekari hækkun veiðigjalds á fiskiveiðiheimildir eða um það bil tvöföldun þess gjalds sem lögfest var í júní 2011. Tekjuáhrif þeirrar breytingar eru áætluð 4,5 milljarðar kr. á ársgrundvelli og koma heilsársáhrif ekki fram fyrr en á árinu 2013. Áhrifin á árinu 2012 eru metin á 1,5 milljarða kr. Gangi þessi áform eftir munu framangreindar skattbreytingar skila ríkissjóði um 9,7 milljörðum kr. á næsta ári. Þá er reiknað með að framlenging heimildar til að taka út séreignarsparnað muni leiða til 2 milljarða kr. viðbótartekna af tekjuskatti. Aðrar ráðstafanir til að auka tekjur ríkissjóðs um 9 milljarða kr. verða í formi eignasölu og aukinnar kröfu til greiðslu arðs af eignum ríkissjóðs. Samtals er þessum aðgerðum því ætlað að skila ríkissjóði tæpum 21 milljarði kr. í viðbótartekjur á árinu 2012. Þegar allt er lagt saman hljóðar tekjuáætlun ársins 2012 upp á samtals 521,5 milljarða kr. Sú niðurstaða felur í sér 8% aukningu í krónum talið milli ára en 4,2% aukningu að raunvirði. Sem hlutfall af landsframleiðslu hækka heildartekjurnar lítillega, úr 29,4% í 29,6%. Raunaukning skatttekna milli áranna 2011 og 2012 verður hins vegar talsvert minni en heildarteknanna, þ.e. 2%. Sama niðurstaða fæst á landsframleiðslumælikvarðann en skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu munu lækka um 0,4% milli ára samkvæmt tekjuáætlun frumvarpsins, úr 26,9% í 26,5%. Sú lækkun skýrist einkum af minni tekjum af tekjuskatti einstaklinga eins og áður var minnst á. Það eru því fyrst og fremst áform um auknar tekjur af arðgreiðslum frá ríkisfyrirtækjum og eignasala sem gera það verkum að heildartekjur ríkissjóðs halda í við vöxt landsframleiðslunnar frá þessu ári yfir á næsta ár en ekki skatttekjurnar. Helstu breytingar á útgjaldahlið frá fjárlögum þessa árs koma til vegna kjarasamninga sem gerðir hafa verið á árinu, svo og vegna verðlags- og gengishækkana. Hér er um verulegar hækkanir að ræða og eru fjárveitingar vegna þessara liða samtals auknar um tæpa 27 milljarða kr. Bætur almanna- og atvinnuleysistrygginga hafa hækkað að jafnaði um 8,1% og laun opinberra starfsmanna um 5%. Vegna kjarasamninga hækkar grunnur almannatrygginga og atvinnuleysisbóta um tæpa 10 milljarða kr. frá fjárlögum þessa árs og laun opinberra starfsmanna um 11,4 milljarða kr. Í fjárlögum þessa árs var hækkun á almennu verðlagi einnig vanmetin og er gert ráð fyrir að það vanmat verði bætt í fjárlögum næsta árs. Annars vegar er um að ræða útgjöld vegna endurskoðunar á verðbólguþróun ársins 2011 um 1,6% og hins vegar spá um 3,7% hækkun á verðlagi á árinu 2012. Almennar verðhækkanir sem taka mið af þróun verðbólgu nema um 4,3 milljörðum kr. Þá eru áhrif af veikingu á gengi íslensku krónunnar miðað við septembergengi ársins í ár og nóvembergengi ársins í fyrra metin á um 1,3 milljarða kr. til hækkunar, og vaxtagjöld eru auk þess hækkuð um 4,7 milljarða kr. Þó nokkrar breytingar verða á útgjöldum til hækkunar og lækkunar í frumvarpinu fyrir utan launa- og verðlagshækkanir. Þar er helst að nefna að endurmetin er fjárþörf elli- og örorkulífeyris og hækka útgjöld vegna þessa samtals um 3,2 milljarða kr. Skýrist það fyrst og fremst af vanmati á tekjutryggingu öryrkja í fjárlögum 2011. Útgjöld til sjúkratrygginga hækka um 2,7 milljarða kr., aðallega vegna þess að aðhaldsmarkmiðum í sérfræðilækniskostnaði hefur ekki verið náð. Auk þess er þó nokkur magnvöxtur bæði í lyfjakostnaði og brýnni læknismeðferð erlendis. Til að mæta erfiðum aðstæðum á vinnumarkaði eru útgjöld hækkuð annars vegar um 800 millj. kr. til að skapa námstækifæri fyrir allt að 1 þús. atvinnuleitendur og um 440 millj. kr. til að tryggja námspláss í framhaldsskólum fyrir alla umsækjendur undir 25 ára aldri sem uppfylla skilyrði fyrir inngöngu. Frumvarpið ber því með sér fullar efndir á því metnaðarfulla átaki á sviði menntunarmála sem var til umfjöllunar í tengslum við gerð kjarasamninga á síðasta vori. Þá er tekjutrygging örorku- og ellilífeyrisþega hækkuð um 800 millj. kr. vegna fjölgunar bótaþega og samkomulags ríkisstjórnar og lífeyrissjóða um að koma í veg fyrir víxlverkun milli bóta almannatrygginga og lífeyrisgreiðslna úr lífeyrissjóðum. Hækkun á framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga nemur um 1,2 milljörðum kr., en þar af hækka lögbundin framlög um tæpar 600 millj. kr. og sérstakt tímabundið framlag vegna yfirfærslu á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga um tæpar 700 millj. kr. Að lokum má nefna að framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna er hækkað um rúmar 500 millj. kr. vegna 10% hækkunar framfærslugrunns námslána. Á móti eru útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs lækkuð um 3,5 milljarða kr., aðallega vegna minna atvinnuleysis. Þá er fjárþörf Fæðingarorlofssjóðs lækkuð um 1,1 milljarð kr., en hún var ofmetin í fjárlögum ársins og það sama á við um framlög til Þróunarsjóðs EFTA og eru framlögin lækkuð um 900 millj. kr. Útgjöld vegna barnabóta voru sömuleiðis ofmetin um 800 millj. kr. í fjárlögum 2011 og lækka því útgjöld þeirra vegna sem því nemur. Ein veigamesta breytingin á útfærslum útgjaldahliðar fjárlagafrumvarpsins samanborið við fjárlög ársins 2011 er að dregið er umtalsvert úr aðhaldsráðstöfunum. Í fjárlögum 2011 námu beinar aðhaldsráðstafanir 28 milljörðum kr. en í þessu fjárlagafrumvarpi nema þær 8,6 milljörðum kr. og ég fór yfir aðferðafræðina í því sambandi fyrr í ræðu minni. Þá má loks nefna að nokkur ný framfaramál fá nú brautargengi í fjárlagafrumvarpinu og er það í raun í fyrsta skipti í þrjú ár sem um slíkt er að ræða. Ég hef þegar nefnt metnaðarfullt átak á sviði menntunarmála í þágu ungs fólks og atvinnuleitenda upp á 1,2 milljarða kr. Þá verður lagt fé til að hefja aðgerðir á grundvelli fyrirhugaðs samkomulags um að efla almenningssamgöngur um 200 millj. kr. Lagðar verða 200 millj. kr. í að hefja aðgerðir til að jafna flutningskostnað á grundvelli tillagna sem í mótun eru hjá efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Lagðar verða 300 millj. kr. af hálfu ríkisins í átak til að efla vetrarferðamennsku og staðið verður að fullu við þingsályktunartillögu um að auka framlög til þróunaraðstoðar. Raunaukning á þeim fjárveitingum verður um 300 millj. kr. en utanríkisráðuneytið leggur nokkuð af mörkum með því að taka á sig viðbótaraðhaldskröfu í rekstri sínum þannig að unnt sé að gera þá aukningu að veruleika. Þá má loks nefna að bæði utanríkisráðuneyti og umhverfisráðuneyti fá nokkuð auknar fjárveitingar til að standa straum af stefnumótun og stefnu Íslands á sviði norðurslóðamála og í því birtist áhersla á þann málaflokk eins og mótað hefur verið af hálfu ríkisstjórnar og Alþingis. Með samþykkt þessa frumvarpsins mun rekstur íslenska ríkisins, gangi það eftir, vera kominn langleiðina á sjálfbæran grunn. Það er gríðarlegur árangur, hvað sem annað snertir, miðað við hvernig staðan var hér og útkoman varð á árinu 2008 og ekki síður í ljósi þess að árin 2009 og 2010 voru erfið samdráttarár í efnahagslífinu. Slík aðlögun er að sjálfsögðu til muna erfiðari á tímum þegar sjálft hagkerfið er í lægð. Engu að síður er nauðsynlegt í ljósi núverandi stöðu að setja fram ný og metnaðarfull markmið í ríkisfjármálum til að gera stöðu ríkissjóðs enn betri til framtíðar litið. Ekki kemur til greina að nú þegar vöxtur er tekinn við í hagkerfinu sé rétt að sýna einhver lausatök við rekstur ríkissjóðs og þá sérstaklega hvernig menn ætla að mæta þeim stórauknu skuldum sem ríkið hefur orðið að taka á sig vegna efnahagsáfallanna. Talsverð umræða er og hefur verið meðal fræðimanna hér á landi og ekki síður erlendis um þau viðmið sem eðlilegt sé að ríkisstjórnir setji sér í skuldamálum eða hið opinbera í heild sinni ef út í það er farið. Rækilega er farið yfir það í sérstakri umfjöllun í ríkisfjármálaáætluninni. Eins og þar kemur fram, og er svo sem vel þekkt, er almennt ekki talið heppilegt eða skynsamlegt að skuldir hins opinbera fari mikið yfir 60% af vergri landsframleiðslu. Heildarskuldir hins opinbera á Íslandi eru ríflega 100% af vergri landsframleiðslu og því er talsvert í land að ná fyrrgreindum markmiðum. Samanborið við önnur lönd jukust skuldir hins opinbera einna mest á Íslandi af öllum löndum eftir hrun en síðan þá hefur þróunin hins vegar verið nokkuð önnur hér en í þeim löndum sem við berum okkur gjarnan saman við. Skuldir hins opinbera eru enn að aukast umtalsvert og munu jafnvel aukast á næstu árum í nokkrum þeim löndum sem orðið hafa fyrir að einhverju leyti sambærilegum efnahagshremmingum og við, á sama tíma hins vegar og við sjáum að skuldir hins opinbera á Íslandi hafa náð hámarki og munu fara lækkandi sem hlutfall af vergri landsframleiðslu á komandi árum með vaxandi landsframleiðslu og hagvexti. 60% viðmiðið fyrir hið opinbera í heild, þ.e. bæði ríki og sveitarfélög, þýðir auðvitað að báðir aðilar þurfa að sameinast um markmið til að ná fram viðunandi skuldastöðu á næstu árum. Í dag skuldar ríkið rúmlega 80% af vergri landsframleiðslu og sveitarfélögin í heild um 20%. Hvað ríkið varðar sýnir ríkisfjármálaáætlunin að með raunhæfri og aðhaldssamri ríkisfjármálastefnu samhliða auknum hagvexti er fullkomlega raunhæft að ríkissjóður geti minnkað skuldir sínar á næstu árum og að á árabilinu 2016–2019 verði skuldir ríkissjóðs komnar niður í um 45–50% af vergri landsframleiðslu. Á sama tíma er ekki óeðlilegt að gera þá kröfu að skuldastaða sveitarfélaganna fari jafnframt jafnt og þétt batnandi og verði ekki hærri en 12–15% af vergri landsframleiðslu á sama tímabili. Gangi þetta eftir hjá báðum aðilum mundi hið opinbera í heild vera komið í viðunandi skuldastöðu um eða upp úr miðjum þessum áratug. Að sjálfsögðu þarf þó að setja þann fyrirvara á að nauðsynlegt er að fara í nánari greiningarvinnu og verður það gert, m.a. á grundvelli þess samstarfs sem ríki og sveitarfélög byggja nú upp sín í millum um samræmda og heildstæða hagstjórn fyrir hið opinbera á Íslandi. Í þeim efnum fagna ég sérstaklega nýjum sveitarstjórnarlögum og þeim fjármálareglum sem þar voru settar sem og þeim hagstjórnarsamningi milli ríkis og sveitarfélaga sem ætlunin er að byggja á þeim grunni meðal annars. Með vaxandi flutningi verkefna frá ríki til sveitarfélaga vex vægi sveitarfélaganna í hinum opinbera rekstri og mikilvægi fjármála þeirra verður meira í hagstjórnarlegu tilliti. Sveitarfélögin fara með um það bil þriðjung af hinni opinberu veltu í dag en það gæti á næstu árum vaxið í um 40%, t.d. með flutningi málefna aldraðra, sem vonandi verður að veruleika innan skamms, svo ekki sé talað um ef við bættust þættir eins og heilsugæsla og jafnvel framhaldsskólar. Ég hef áður sett það fram sem markmið af minni hálfu að æskilegt væri að innan ekki mjög langs tíma hefðu verk skipast þannig að sveitarfélögin færu með um helming hinnar opinberu þjónustu þannig að um væri að ræða um það bil jafngild stjórnsýslustig ríkis og sveitarfélaga hvað þetta snertir. Verði þróunin í þá átt eykst að sjálfsögðu mikilvægi þess að fjármál sveitarfélaganna séu traust og sjálfbær. Ríkið mun þá minna geta beitt stjórntækjum sínum einhliða eftir því sem hlutfall annarra af hinum opinbera rekstri vex. Aðgerðir ríkisins verða þá bitminni, ef svo má að orði komast, eftir því sem hlutfall ríkisútgjaldanna er lægra af opinberum heildarútgjöldum. Það er mikilvægt að umræða fari fram um þessi mál, ekki síður en það sem við erum með í höndunum í dag og varðandi fjárlagafrumvarp næsta árs. Geri ég þó að sjálfsögðu ekki lítið úr mikilvægi þess. Ég hlýt að vænta þess að þingheimur fagni því að við höfum þó náð þeim umtalsverða árangri sem raun ber vitni og getum byggt á honum í framhaldinu til að styrkja enn stöðuna í þessum efnum. Að þessu sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar og vænti góðs samstarfs við nefndina um vinnu við frumvarpið.

Forseti. Ég deili áhyggjum hæstv. fjármálaráðherra af því með hvaða hætti við náum tökum á skuldastöðu og skuldsetningu ríkissjóðs. Ég hjó eftir því í gær að hæstv. ráðherra nefndi í ræðu sinni eftir stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra að fyrir forgöngu ríkisstjórnarinnar hefði tekist að forða þjóðargjaldþroti. Ef sú er raunin tek ég að sjálfsögðu undir ánægju hæstv. ráðherra varðandi þann þátt málsins, enginn óskar sér þess. Öll getum við fagnað því ef árangur er að nást. Það dregur hins vegar ekki úr áhyggjum mínum varðandi þá staðreynd sem blasir við í þeim gögnum sem fyrir þingið eru lögð í því frumvarpi sem liggur fyrir að skuldir ríkissjóðs vaxa og nettóskuldir eru áfram á uppleið því næst út allan spátímann til ársins 2015 samkvæmt þeirri greinargerð sem fylgir fjárlagafrumvarpinu. Ég hefði viljað inna hæstv. ráðherra eftir því í hverju hann telur þær ráðstafanir fyrst og fremst hafa falist sem forðuðu okkur af þeirri leið sem við stefndum í að hans mati. Á hvaða sviðum voru þær ákvarðanir teknar sem beindu okkur inn á réttar brautir? Í annan stað vildi ég grennslast fyrir um skilning hæstv. ráðherra á þeim mismun sem kemur fram í hagspá Hagstofunnar frá því í júlí sem spáir 3,1% hagvexti á komandi ári, en spá Seðlabanka Íslands gerir ráð fyrir 1,9% í hagvexti. Ég vil gjarnan heyra skilning hæstv. ráðherra á því í hverju sá mismunur liggur.

Frú forseti. Varðandi þá hættu sem að Íslandi steðjaði í lok árs 2008 og á fyrstu mánuðum ársins 2009 nægir að vísa til umræðunnar eins og hún var þá, eins og staðan var þegar landið var í algeru frosti með allar lánafyrirgreiðslur fastar, 1.300 punkta skuldatryggingarálag og við vorum ofarlega á lista þeirra 10 ríkja heimsins sem talin voru líklegust til að fara í gjaldþrot. Umræðan var um það hvort Ísland lenti í greiðslufalli. Upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir því að opinberar skuldir gætu farið í 125–130% af vergri landsframleiðslu. Þær hafa nú staðnæmst við liðlega 100% og eru ágætar horfur á að þær fari lækkandi frá og með næsta ári. Brúttóskuldir eru 83–84% af vergri landsframleiðslu hjá ríkinu og hrein staða upp á 43–44%, sem er þrátt fyrir allt langt frá því að vera svo slæmt ef við berum okkur til dæmis saman við hóp OECD-ríkja. Ljóst er að hreina staðan fyrir Ísland er og getur á næstu árum þróast þannig að hún verði langt fyrir neðan meðaltal skulda innan OECD. Það sem ég tel að hafi skipt mestu máli er að í fyrsta lagi slapp ríkið frá endurreisn fjármálakerfisins með mun minni fjárskuldbindingum og vaxtagreiðslum en upphaflega var talið að gæti orðið. Við höfum í öðru lagi farið eins varlega í lántökur til að byggja upp gjaldeyrisforðann og dregið á þau lán eins seint og við höfum getað og sparað okkur þannig mikinn vaxtakostnað. Margt fleira kemur til, ekki síst hefur árangurinn í ríkisfjármálum orðið betri og við fóðrum minni skuldir og erum með minni halla á þessu ári en upphaflegar áætlanir gerðu ráð fyrir. Allt leggst það saman og hjálpar til. Varðandi mismunandi hagspár er það einfaldlega þannig að fjárlagafrumvarpið byggir á síðustu opinberu hagspá frá Hagstofu Íslands eftir að henni var falið það verkefni. Við getum ekki tínt eitthvað eitt út úr henni og sagt: Við ætlum að notast við þetta en ekki hitt. Við byggjum á spánni í heild. Þannig hlýtur það að vera og þannig verður það að vera. Eigum við ekki að vera bjartsýn og vona að sæmilegar hagvaxtarhorfur 

Forseti hvetur hv. þingmenn og hæstv. ráðherra til að virða tímamörk.

Forseti. Ég geri mér það alveg fullljóst að hæstv. fjármálaráðherra eða aðrir dikta ekki upp neinar hagspár. Áhyggjur mínar af þeim þætti málsins liggja í því að ef spá Seðlabankans gengur eftir þýðir það í rauninni tekjusamdrátt hjá ríkinu upp á rúma 6 milljarða, lauslega áætlað. Í því liggur munurinn á þessum tveimur spám og ég ætla að fjármálaráðuneytið gaumgæfi það í hverju sá mismunur geti legið og ég vonast til þess að fjárlaganefnd fái í það minnsta upplýsingar um það. Mér þótti hæstv. ráðherra svara tæplega og illa þeirri spurningu sem laut að einstökum ákvörðunum varðandi þann viðsnúning sem við var að glíma. Ég hefði álitið að þjóðinni bæri mesta þökkin fyrir það að forða okkur frá endanlegu gjaldþroti með þjóðaratkvæðinu um Icesave-reikningana í byrjun árs 2009. Ég byði ekki í þau fjárlög ef þau áform íslenskra stjórnvalda hefðu gengið eftir sem birtust landslýð fyrir áramótin 2008/2009.

Frú forseti. Varðandi hagvaxtarspár þá skoðum við þær að sjálfsögðu. Ég reyni að rýna ekki bara í spárnar heldur undirgögnin undir þeim til að átta mig á því hvað sé vel rökstutt og ígrundað og hvað ekki. Ef við tökum allar hagspár sem fyrir liggja yfir tímabilið 2011 til og með 2013 eru þær að meðaltali mjög svipaðar og hljóða upp á 2,5, 2,7–3% hagvöxt að meðaltali á tímabilinu. En það er hins vegar rétt að í einstökum spám er talsvert frávik í því hvernig hagvöxturinn dreifist. Seðlabankinn er með bjartari spá fyrir þetta ár, lakari spá fyrir næsta ár og aftur bjartari fyrir 2013. En það er meira jafnvægi í spánum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Hagstofunni og fleiri aðilum. Ég vil leyfa mér að bæta því við að ég held að sú ákvörðun nýrrar ríkisstjórnar að ráðast strax í aðgerðir á sviði ríkisfjármála á miðju ári 2009, aðgerðir sem síðan hafa fylgt okkur og gert sitt gagn 2010 og 2011, eigi stóran þátt í að staðan er jafnmikið betri og raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu hans í þessu máli. Við erum ansi ósammála um aðferðir og aðgerðir og hvort þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir hafi skilað góðum árangri. Ég mun fara betur yfir það í ræðu minni á eftir. Það er tvennt í málflutningi hæstv. fjármálaráðherra sem mig langar til að gagnrýna harðlega. Í fyrsta lagi fullyrðir hann að verið sé að hlífa velferðarkerfinu. Því er ég afar ósammála og við verðum að átta okkur á því að nú kemur til framkvæmda seinkaður niðurskurður frá síðasta ári. Við horfum upp á að heilbrigðisstofnanir víðs vegar um land þurfa að skera niður um allt að 9%. Nú er komið inn að beini hjá þessum heilbrigðisstofnunum og fyrir liggur að það þarf að loka einstaka deildum. Það gagnrýni ég harðlega. Í annan stað gagnrýni ég að hvergi í málflutningi hæstv. fjármálaráðherra var að finna eitthvað um það hvernig auka eigi fjárfestingu og örva hagvöxt á Íslandi. Ríkisstjórnin setti sér sjálf markmið í þessum efnum árið 2009, það var aðgerðaáætlun sem hún ætlaði sér að standa við og hagvöxtur er langt undir þeim markmiðum sem hún setti sér. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. fjármálaráðherra hvernig hann ætlar sér að auka fjárfestingu og örva hagvöxt svo hagvöxtur næstu ára verði eitthvað sambærilegur við það markmið sem hann setti sér sjálfur.

Frú forseti. Ég vísa til þess að allar aðgerðir þessarar ríkisstjórnar í ríkisfjármálum frá miðju ári 2009, aftur í fjárlögum fyrir 2010, aftur í fjárlögum fyrir 2011 hafa haft það markmið bæði á tekju- og útgjaldahlið að hlífa velferðarútgjöldum við niðurskurði og afla tekna þannig að hinir tekjulægstu yrðu ekki fyrir skattahækkunum og það hefur gengið eftir. Sparnaðurinn á almennum rekstri er meira en tvöfalt meiri en það sem lagt hefur verið á velferðarkerfið. Það eru staðreyndir sem gögn á borðum sýna svo ekki verður um deilt. Tekjuöflunin hefur farið fram fyrst og frest í gegnum þrepaskipt tekjuskattskerfi þar sem meira er lagt á hæstu laun í gegnum hækkun fjármagnstekna, fjármagnstekjuskatt með frítekjumarki fyrir lítinn sparnað með því að hækka skatta á ríkasta hóp samfélagsins, auðlegðarskatt, með skattahækkunum á þau fyrirtæki sem búa við góða afkomu og greiða tekjuskatt vegna hagnaðar o.s.frv. Aðgerðirnar hafa verið svona á báðar hliðar. Það er það sem ég er að tala um þegar ég fullyrði, stend við það og get sannað það að þessar aðgerðir hafa allar verið því marki brenndar að reyna að fara eins mjúklega með velferðarsamfélagið í gegnum þessa erfiðleika og kostur er. Auðvitað hafa allir orðið fyrir áhrifum og auðvitað er þetta erfitt, hv. þingmaður. Nema hvað? Hélt Framsóknarflokkurinn að þetta yrði auðvelt? Lásu þeir þannig í spilin 2009 eða 2008 að við stæðum bara frammi fyrir einhverju smáverkefni? Varðandi fjárfestingar hefur þessi ríkisstjórn komið starfhæfu fjármálakerfi á lappirnar. Er það ekki forsenda þess að hér geti þrifist atvinnulíf? Við höfum náð vöxtum niður úr 18% í 4,5%. Við höfum náð verðbólgu niður úr 18% í um 5%. Við höfum innleitt stöðugleika í hagkerfinu og unnið úr þessum málum þannig að nú eru að skapast ágæt skilyrði til hagvaxtar og fjárfestingar, enda eru þær 

Virðulegi forseti. Það er rangt að halda því fram að hinum tekjulægstu hafi verið hlíft. Álögur á þann tekjuhóp hafa víst verið hækkaðar jafnvel þó að þær hafi ekki verið hækkaðar til jafns við það sem þær voru hækkaðar hjá þeim tekjuhærri í samfélaginu. Ég gagnrýni það líka harðlega sem komið hefur fram að fjárframlög til velferðarmála hafi hækkað. Jú, það má kannski segja það ef tekið er tillit til þeirrar aukningar sem fara þarf í varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð. Við höfum borgað 80 milljarða í atvinnuleysisbætur á síðustu þremur árum. Þar komum við að seinni spurningu minni sem hæstv. fjármálaráðherra svaraði ekki: Hvernig ætlar hæstv. fjármálaráðherra að örva hagvöxt til að koma í veg fyrir atvinnuleysi svo við þurfum ekki að eyða milljörðum á milljarða ofan í Atvinnuleysistryggingasjóð? Við því verðum við að fá skýr svör.

Frú forseti. Ég held að fyndnasta hugmyndin sem ég hef heyrt í þessum efnum hafi verið sú að það ætti bara ekki að greiða atvinnuleysisbætur heldur nota þær í að byggja álver eða virkja. Ég sá einhvern vera að æfa sig með tölur og það mátti skilja það svo að viðkomandi teldi að það hefði átt að nota atvinnuleysisbæturnar í að virkja en ekki í að greiða atvinnuleysisbætur. Þannig samfélag ætlum við ekki að hafa á Íslandi. Við ætlum líka að styðja við bakið á þeim sem missa vinnuna og vildum gjarnan geta gert betur við þá ef við hefðum ráð á því. Að sjálfsögðu eru útgjöld til atvinnuleysisbóta útgjöld á sviði velferðarmála. En það á líka skoða hversu tiltölulega lítið hefur verið snert við öðrum bótakerfum og undirstöðuútgjöldum á sviði margra annarra þátta velferðarkerfisins. Kaupmáttur tekjulægstu hópa samfélagsins hefur varist langbest í gegnum þessa dýfu. Það sýna rannsóknir fræðimanna, það sýnir álagning ríkisskattstjóra o.s.frv. Varðandi fjárfestingarnar eru þær teknar að aukast m.a. á grunni þess að það sem til þurfti hefur verið gert, 

Frú forseti. Það má ýmislegt segja um þetta fjárlagafrumvarp. Það sem kemur mér þó mest á óvart er sú afgerandi ákvörðun að skera mikið niður til viðbótar í heilbrigðiskerfinu. Það er 630 millj. kr. lækkun, að mér sýnist, á fjárveitingu til Landspítala – háskólasjúkrahúss, sem mun leiða til lokunar deilda og minni þjónustu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur ráðherra látið leggja mat á kostnaðinn sem fylgir því að senda sjúklinga til lækninga erlendis og þann kostnað sem fellur til vegna aukins atvinnuleysis vegna uppsagna á Landspítalanum? Það sama á við um sjúkrastofnanir á landsbyggðinni þegar verkefni flytjast þaðan og eitthvert annað, hvort sem það verður á höfuðborgarsvæðið eða til útlanda, og fólki á landsbyggðinni verður sagt upp. Hver er áætlaður kostnaður vegna þess?

Frú forseti. Að sjálfsögðu er erfitt að gera viðbótarsparnaðarkröfu á opinberan rekstur sem þegar hefur lagt mikið af mörkum, og það er öllum ljóst til dæmis í tilviki Landspítalans. Það er ekkert auðvelt en hér er þó um að ræða um 1,5% af grunninum sem þessar stofnanir starfa á á þessu ári. Það er líka munur á því frá því sem áður var að nú verður að fullu tekið tillit til verðlagsbreytinga, gengisbreytinga og magnaukningar í kerfinu eftir því sem hún er metin. Það harkalega umhverfi sem við settum á og var óumflýjanlegt árin 2009, 2010 og fram á 2011 er nú að breytast á ýmsan hátt. Hafa ber í huga að það skiptir máli í hvaða heildarsamhengi fjárveitingarnar eru þegar að því kemur að nota þær. Ég á mér þá trú að þetta sé hægt án þess að ganga á grundvallarþjónustuna sem við viljum standa vörð um en það verður erfitt, og að hvergi verði farið niður fyrir öryggismörk enda stendur það ekki til. Komi í ljós að í einhverjum tilvikum sé komið niður fyrir þau mörk verður það að sjálfsögðu skoðað hjá hv. fjárlaganefnd sem og málin í heild sinni. Leggist okkur eitthvað til verðum við að sjálfsögðu ekki í vandræðum með að koma þeim fjármunum fyrir en eins og málin horfa núna er hér lagt fram frumvarp sem er ábyrgt, sem nær þeim markmiðum sem við þurfum að setja okkur að ná en gerir það eins mildilega og nokkur kostur er í þessum efnum.

Frú forseti. Ég er í grunninn ósammála þeirri aðferðafræði sem beitt er við fjárlagagerðina, þ.e. að yfir 74 milljarða kr. fari eingöngu í vexti á skuldum ríkissjóðs á sama tíma og verið er að skera heilbrigðiskerfið inn að beini og meira en það. Það á að nýta fjármunina með öðrum hætti og leita samninga við skuldunauta ríkissjóðs þegar ástandið er svona. Það hefur skýrt komið fram hjá forstjóra Landspítala – háskólasjúkrahúss allt síðastliðið ár að meiri niðurskurður muni leiða til lokunar deilda. Þess vegna spyr ég og endurtek spurningu mína: Hefur fjármálaráðuneytið látið gera úttekt á því hvað það kostar að senda sjúklinga til lækninga erlendis þegar deildum á Landspítalanum verður lokað og hvað það kostar ríkissjóð í auknum atvinnuleysisbótum þegar starfsfólki á heilbrigðisstofnunum verður sagt upp?

Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um að til standi að loka neinni þeirri starfsemi í heilbrigðiskerfinu á Íslandi sem þýði sjálfkrafa að sjúklingar verði að flytjast til útlanda. En auðvitað hefur velferðarráðuneytið fyllt inn í þann ramma sem það fær í þessum fjárlögum og hæstv. velferðarráðherra er mjög líklegur til að vera viðstaddur umræðuna og vera tilbúinn til að svara þá nánar faglegum spurningum um það. Þó að ég taki ýmislegt að mér er ég ekki enn þá orðinn faglegur velferðarráðherra. Við hv. þingmaður, ég og Þór Saari, erum greinilega algjörlega ósammála um eitt og það er hvort íslenska ríkið eigi að fara í nauðasamninga eða greiðsluþrot. Ég tel að barátta mín undanfarin tæp þrjú ár hafi fyrst og fremst snúist um að koma í veg fyrir að íslenska ríkið þyrfti að fara á hnén. Hv. þingmaður segir að það sé óþolandi að borga 74 milljarða í vexti. Hvað vill hv. þingmaður gera? Hætta að borga af lánunum? Er það það sem verið er að segja í þingsal?

Endursemja.

Endursemja, já? Hvað þýðir það? Hvað þýðir það fyrir ríki sem verður að játa sig sigrað og gefa upp slíka stöðu? Það skal ekki verða, hv. þingmaður. Það er einhver ömurlegasta tillaga sem ég heyri flutta fram 

Forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hélt að ég væri að koma aftur í andsvör en ég get huggað hann með því að svo er ekki, ég er að koma í ræðu. Ég byrja á því að þakka hæstv. ráðherra greinargott yfirlit yfir það frumvarp sem hann hefur lagt fram. Þótt ég sé á margan hátt á annarri skoðun um innihald þess en hæstv. ráðherra gerði hann ágætlega grein fyrir sjónarmiðum sínum og þeim áherslum sem frumvarpið inniheldur. Við eigum ekki að fara í grafgötur með að það er gríðarlegt ákall eftir því úti í þjóðfélaginu að einstaklingar fái tækifæri til að bjarga sér á sínum eigin forsendum. Það sjáum við hvarvetna á ýmsum merkjum sem berast til íslenskra stjórnmálamanna að það er sú krafa sem er hvað hörðust í samfélaginu í dag. Kallað var eftir því undir umræðum um stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í gær að stjórnarandstaðan þakkaði ríkisstjórninni fyrir gríðarlegan árangur af starfi hennar, sérstaklega því sem lyti að fjárlögum íslenska ríkisins. Um tíma skynjaði ég gríðarlega mikla ósk um viðurkenningu á þeim störfum sem unnin hefðu verið. Af því tilefni vil ég segja að það ber að þakka þeim sem þakka ber. Ég hefði fyrst og fremst viljað þakka íslenskum almenningi fyrir að hafa nú í þrjú ár lagt á sig þær byrðar sem á herðar honum hafa verið lagðar af íslenskum stjórnvöldum. Þar er þolinmæðin mest, þar er þrautseigjan mest og ber að þakka almenningi á Íslandi fyrir það. Það gengur ekki að standa í ræðustóli Alþingis og hafa þau orð um gagnrýni á gjörðir stjórnvalda hverju sinni að segja það sé sama hvað hver segi, hér sé allt á uppleið. Okkur birtist allt annar veruleiki í viðbrögðum íslensks almennings um þessar mundir. Það eru væntingar um betri tíð og hafa verið lengi. Við sjáum þær mælingar sem gerðar hafa verið og komist hafa í umræðu um vanskil einstaklinga á Íslandi. Um 26.000 manns eru komnir á þá skrá. Segir það ekki mönnum eitthvað um grunninn að mótmælum við þeirri forgangsröðun sem segja má að hafi verið? Segir það okkur ekki nokkra sögu þegar við horfum á samsetninguna á vanskilaskránni að gert hefur verið árangurslaust fjárnám hjá 16.900 eða 17.000 manns? Segir það okkur ekki töluverða sögu að aldurshópurinn sem hér um ræðir er á bilinu 30–50 ára? Segir það okkur ekki allnokkra sögu að þeir sem er í mestum vanskilum eru helst einstæðar mæður og einstæðir feður? Getum við ekki dregið einhverjar ályktanir af búsetu fólks sem lendir á þessari skrá? Hlutur Reykjaness er áberandi í þeim efnum og eins Suðurlands. Hlutfallið er líka verulega hátt á höfuðborgarsvæðinu. Það sem vakti sérstaka athygli mína var að hátt í 6% fólks á vanskilaskrá er búsett erlendis, sem segir okkur að hluti Íslendinga, hátt í 4.000 manns, flýr til útlanda undan eigin skuldum og reynt er að innheimta hjá honum. Samkvæmt þeirri greiningu getum við sagt að minnsta áhættan á því að lenda á vanskilaskrá sé ef maður er áttræð, einhleyp kona, búsett á Norðvesturlandi. Þar eru minnstu líkurnar á því að lenda í þeim hremmingum sem vanskilaskráin opinberar að hafi dunið yfir íslenska þjóð. Það er beint samasemmerki á milli  Væntingar fólks eru um að þessu fari að linna. Því miður verð ég að segja að það frumvarp sem við höfum fengið í hendur eru ákveðin vonbrigði að því leyti að þar eru áherslur töluvert svipaðar því sem áður hefur verið. Sömuleiðis eru áherslur í umræðunni um frumvarpið sambærilegar því sem áður hefur verið, ekki bara hér og nú eða á síðasta ári, heldur mörg ár þar á undan. Þar er þras pólitíkusa og annaðhvort er allt bjart eða allt á leið til fjandans. Oft og tíðum spyr maður sig af hverju ekki megi segja hlutina eins og þeir eru og viðurkenna að í frumvarpinu felist auknar álögur á fólk. Ætlast er til þess að byrðar verði áfram bornar, líka í fyrirtækjunum. Við getum nefnt ýmis atriði í frumvarpinu sem staðfesta það að sjálfsögðu. Hvað þýðir það að lækka frádráttarbæran viðbótarlífeyrissparnað annað en að maður fær aukna skattheimtu á hluta þess fjár sem maður hefðir annars lagt inn í lífeyrissjóðinn?  Hvað þýðir það að gera auknar arðsemiskröfur á Landsvirkjun, Rarik, Póstinn, Orkubú Vestfjarða? Það standa engir undir þeim aðrir en notendur. Fyrirtækin hljóta með einhverjum hætti að velta auknum kröfum um arð út í verðlagningu á vöru sinni eða þjónustu. Sömuleiðis munu þau áform sem uppi eru um niðurskurð í rekstri ríkisins þýða uppsagnir á fólki. Þá eiga menn bara að ræða það heiðarlega. Ég nefndi áðan í andsvari við hæstv. fjármálaráðherra að ég hefði áhyggjur af áframhaldandi hallarekstri og skuldsetningu ríkissjóðsins þrátt fyrir að í rauninni hafi verið mjög almenn samstaða um að það væri forgangsatriði að vinna bug á því. Maður spyr sig oft og tíðum hvernig standi á því að áherslurnar sem koma fram og birtast í fjárlögum skili sér ekki betur út til fólksins en raun ber vitni. Af hverju er ekki meiri skilningur á því sem verið er að gera? Ég tel að það eigi sér stoð í því að fyrirheit um tilteknar aðgerðir hafi ekki gengið eftir. Án þess að fara út í eitthvert pólitískt þras í þeim efnum nægir að nefna umræðu um hina margfrægu skjaldborg. Upplifun almennings í landinu er sú að það hafi ekki gengið sem gefin voru fyrirheit um. Það er misræmi í orðum og efndum stjórnmálamanna, misræmi á milli þess sem þeir hafa haldið að fólki í þeim hrunadansi sem staðið hefur yfir og þess sem blasir við þegar við lítum yfir sviðið. Ég ætla ekki að fara í mikinn samanburð eða útleggingar á því sem stjórnarherrarnir hafa sagt heldur leyfa mér einfaldlega að vitna til ákveðinna atriða sem standa svart á hvítu; í fyrsta lagi í undirrituðum yfirlýsingum frá ríkisstjórninni og í öðru lagi samþykktir sem gerðar hafa verið um framgang mála. Ég leyfi mér svo að síðustu að vitna til úttektar frá Hagstofu Íslands varðandi skuldsetninguna. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði í umræðum á Alþingi í mars síðastliðnum að það drægi senn til góðra tíðinda í Þingeyjarsýslum, að mikið verk biði Alþingis og íbúa fyrir norðan við að undirbúa samfélagið undir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Í framhaldi af þeim orðum - ég vil taka það fram, forseti, að ég dreg ekki í efa góðan vilja hæstv. ráðherra til að þarna fari hlutir á hreyfingu - og í tengslum við þá umræðu sem átt hefur sér stað um atvinnumál í Þingeyjarsýslum var gerð viljayfirlýsing milli ríkisstjórnar Íslands og sveitarfélaganna í Þingeyjarsýslum. Sú viljayfirlýsing var gerð 25. maí síðastliðinn. Hver skyldi inngangur hennar vera? Hann er sá að þessir aðilar, þ.e. ríkisstjórn Íslands og fulltrúar íbúa í Norður-Þingeyjarsýslum, eru sammála um mikilvægi þess að staðinn verði vörður um opinbera þjónustu á svæðinu sem nauðsynleg er þegar til uppbyggingar kemur. Það er undirrituð yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Hluti af þeim pakka var sá að greina þörfina fyrir uppbyggingu og styrkingu innviða o.s.frv. Hvernig hefur því reitt af? Hvaða skilning leggja íbúar í Þingeyjarsýslum í það plagg sem við ræðum í dag, fjárlagafrumvarpið? Er það í tengslum við undirritaða yfirlýsingu sveitarfélaganna og ríkisstjórnarinnar? Ekki er sá skilningur uppi á borðum fyrir norðan, þvert á móti. Tillaga um áframhaldandi tugmilljóna niðurskurð í heilbrigðismálum á svæðinu, í löggæslu o.s.frv., er ekki sá skilningur sem íbúar í Þingeyjarsýslum lögðu í það samkomulag sem gert var við ríkisstjórnina. Það er ekkert skrýtið þó að menn bregðist við og treysti illa því sem frá stjórnvöldum kemur þegar svona háttar til. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það sérstaklega, með tilliti til umræðu sem spannst í andsvörum áðan milli hv. þm. Þórs Saaris og hæstv. fjármálaráðherra, hvort áhrifin af niðurskurði á Landspítala hafi verið metin, að fjárlaganefnd Alþingis samþykkti samhljóða í nóvember 2010 að láta gera úttekt á samfélagslegum áhrifum efnahagshrunsins og framkvæmd efnahagsáætlunar ríkisstjórnarinnar til að geta svarað spurningum eins og þeim sem hv. þm. Þór Saari bar fram. Út á hvað átti sú vinna að ganga? Verkefnið átti að felast í því að meta áhrif efnahagshrunsins eins og það kemur fram í niðurskurði ríkisútgjalda, bæði heildaráhrifa á samfélagið og einstaka landshluta, karla og konur, greina niðurskurðinn í ríkisútgjöldum, starfsmannafjölda o.s.frv. og reyna að nota það tæki til að meta áhrifin af þeim tillögum sem fram kæmu í fjárlögum hvers árs. Gert var ráð fyrir því að því verkefni yrði lokið á Jónsmessu árið 2011, þ.e. fyrir nokkrum mánuðum á þessu ári. Við höfum ekki séð staf á blaði um það mál enn þá. Það hefði verið mjög æskilegt að hafa það, ekki síst í ljósi þess að við skerum áfram niður á þessum sviðum sem mun hafa þau áhrif sem komu fram í ræðum manna í andsvörum áðan. Ég vil líka nefna eitt atriði sem lýtur að sveitarfélögum almennt í landinu af því að hæstv. fjármálaráðherra gerði samstarf sveitarfélaga og ríkisins á sviði efnahagsmála að umtalsefni. Í fjárlögum ársins 2011 er 700 millj. kr. aukaframlag til aðstoðar við fjárhagslega illa stödd sveitarfélög. Þegar það var samþykkt var skilningur Alþingis sá að það gengi til þeirra sveitarfélaga sem illa væri komið fyrir. Mér er kunnugt um að fjárhaldsnefnd Álftaness hefur átt viðræður við lánardrottna þess sveitarfélags, m.a. um niðurfellingu skulda og annað. Þar var gert ráð fyrir því að ríkið mundi veita víkjandi lán inni í þeim pakka. Nú er staðan allt önnur. Nú er gert ráð fyrir því að af þessu 700 millj. kr. framlagi verði teknar 300 milljónir af Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og settar til illa staddra sveitarfélaga. Hvaða áhrif mun það hafa? Jú, þau sveitarfélög í landinu sem eru hvað verst stödd fjárhagslega eiga að aðstoða verst stadda sveitarfélagið í landinu, Álftaneshrepp, við að greiða úr skuldum sínum. Með öðrum orðum: Það á að gera alla að aumingjum. Það er ekki nokkur einasta skynsemi í þeirri nálgun á málið. Þau sveitarfélög sem munu gjalda fyrir það eru þau sem 700 millj. kr. framlagið átti að aðstoða. Jafnframt eru birt fyrirheit um að þetta sérstaka skuldaframlag eigi að lækka á komandi árum, um helming á næsta ári o.s.frv. Í sjálfu sér er ekki hægt að gera athugasemdir við þá fyrirætlun stjórnvalda vegna þess að sveitarfélögin ættu þá að geta búið sig undir það, en á þessu ári, 2011, hefur verið reiknað með allt öðrum þáttum en þessum. Að lokum vil ég nefna útreikninga Hagstofu Íslands sem birti í byrjun september þjóðhagsreikninga fyrir árið 2010. Hvað kemur fram í því? Þar kemur fram að hallarekstur ríkissjóðsins hafi aukist þvert á áætlanir stjórnvalda og AGS. Samkvæmt þjóðhagsreikningunum jókst hallareksturinn á árinu 2010 um 20 milljarða. Það er niðurstaða sem gengur í raun gegn inntaki efnahagsáætlunar íslenskra stjórnvalda og AGS, þ.e. að koma böndum á skuldasöfnunina og gera ríkisfjármálin sjálfbær. Það er áhyggjuefni ef svo er. Þótt færa megi rök fyrir ýmsum batamerkjum sem sjást í ríkisreikningnum, eins og hæstv. ráðherra hefur gert að umtalsefni, eru ýmsir þættir í þessu sem lúta sérstaklega að einskiptiskostnaði þess eðlis að full ástæða er til að hafa áhyggjur af þeim þætti málsins. Ég nefndi í andsvari við hæstv. ráðherra þá þróun sem við sjáum m.a. í fylgiritinu með fjárlagafrumvarpinu að nettóskuldastaða ríkissjóðsins fer því miður versnandi ár frá ári. Hún er 43% af vergri landsframleiðslu núna og var á sama tíma í fyrra 35%, árið þar á undan 23%, ef ég man rétt. Það er ekki heillavænlegt. Við sjáum þess enn fremur stað í fylgiritinu með fjárlögunum, langtímaáætluninni, að vaxtagreiðslur aukast ár frá ári. Það er áhyggjuefni sem ég tel að fjárlaganefnd þurfi að gaumgæfa vel og fara mjög ítarlega yfir. Þar sem ég kemst ekki yfir öll þau atriði sem ég ætlaði að gera að umtalsefni í tengslum við fjárlögin læt ég það sem eftir stendur bíða seinni ræðu minnar og lýk máli mínu.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að það ber að þakka almenningi fyrir þá þrautseigju sem menn hafa sýnt. Auðvitað eru það landsmenn, almenningur, sem hafa fært fórnirnar og tekið á sig þrengingarnar. Ég vil líka bæta við og þakka forstöðumönnum opinberra stofnana og opinberum starfsmönnum, því að án þeirrar miklu ábyrgðar sem þessir aðilar hafa sýnt við að takast á við erfiðar aðstæður, erfið og aukin verkefni á tímum samdráttar og niðurskurðar, væri þetta ekki hægt; þá væri ekki hægt að ná þó þeim mikla árangri sem við höfum náð í þessum efnum. Forstöðumenn í opinberum rekstri hafa sýnt einstaka ábyrgð undanfarin ár við að reyna að halda sínum rekstri innan fjárheimilda þrátt fyrir skertar heimildir. Þannig að sá árangur hefur batnað ár frá ári þrátt fyrir skertar fjárveitingar. Í öðru lagi um vanskilaskrá. Það er rétt og það er auðvitað áhyggjuefni að þar eru núna um 8,5% fullorðinna manna, 26.000 í staðinn fyrir 16.000 sem voru á þeirri skrá fyrir hrun. Góðærið var nú ekki meira en það í þessum skilningi en svo að 16.000 manns voru á vanskilaskrá árin 2007 og 2008. Þetta er lægri tala, lægra hlutfall, en var á erfiðleikaárunum á tíunda áratugnum. Þá voru fleiri á vanskilaskrá á blómatíma valdaskeiðs Davíðs Oddssonar á árunum 1992–1995 og 1996. Þá voru fleiri á vanskilaskrá en eru núna eftir þriggja ára mjög erfiða kreppu. Það góða er að við reiknum með að þetta sé toppurinn. Þess sér núna stað, bæði í gögnum frá bönkum og Íbúðalánasjóði, að skuldbreytingaaðgerðirnar eru byrjaðar að virka og lán eru farin að komast í skil. Varðandi tekjuöflunaraðgerðir eða auknar álögur sem hv. þingmaður segir verð ég að koma að því betur í seinna svari mínu. En tímamótin, ef hv. þm. vill vera svo góður að koma upp aftur, í þessu frumvarpi eru 

Forseti. Mér er þokkalega vel við hæstv. fjármálaráðherra sem samþingmann í Norðausturkjördæmi. Ég geri honum þann greiða að koma aftur upp svo að hann geti lokið ræðu sinni. Það er í mínum huga ekkert gott að benda á eitthvað annað sem miður hefur farið hér á árum áður.  Menn eiga að forðast það í lengstu lög að bera þetta þannig fram að það sé einhver afsökun fyrir stöðunni í dag að verr hafi verið gert áður. Það er örugglega rétt, ég hef ekki kannað það. Veruleikinn á Íslandi í dag er þessi og skyldur stjórnvalda lúta að því að bregðast við honum. Það er enginn annar ábyrgur fyrir því en þau sjálf.

Frú forseti. Það gæti nú verið að einhverja ábyrgð bæru líka þau stjórnvöld sem komu Íslandi  En það er engu að síður athyglisvert að 16.000 manns voru á þessari skrá fyrir hrunið í hinu svokallaða góðæri. Viðbótin sem vissulega er 10.000 manns er þó lægri tala en sem nemur þeim sem nú eru í atvinnuleit. Þetta er lægri tala en var á miklu minna erfiðleikaskeiði á tíunda áratug síðustu aldar. Það eru staðreyndir. Varðandi tekjuöflunarmálin aftur og þær álögur sem hv. þingmaður talaði um legg ég áherslu á að þetta frumvarp boðar mikil tímamót frá og með aðgerðunum 2009 og aftur frumvarpinu 2010 og aftur 2011 hvað það snertir að nú eru engar almennar skattahækkanir boðaðar á næsta ári. Það er ekki hreyft við tekjuskatti. Persónufrádráttur verður að fullu verðtryggður, sem þýðir raunskattalækkun á tekjulægstu hópana um næstu áramót. Það er ekki hreyft við óbeinum sköttum. Tryggingagjald verður lækkað og þar missir ríkið út 7,6 milljarða í tekjum. Hækkun kolefnisgjaldsins má kalla almenna hækkun, en því verður mætt að hluta með lægri hækkun bensíngjalds og olíugjalds en nemur verðlagi. Þannig að það er komið til móts við það með því. Það sem meira er og hlýtur nú að gleðja hv. þingmann og jafnvel forseta og fleiri ágæta þingmenn hér inni - að gangi 

Forseti. Það er einkennilegt að heyra hæstv. ráðherra ræða hér um tekjuöflun ríkissjóðs. Talandi um það að tryggingagjaldið lækki, sem ég fagna vissulega, allri þróun í þá áttina, á ríkissjóður ekkert þær tekjur. Tryggingagjaldinu er ætlað að standa undir atvinnuleysisbótum til þess fólks sem lendir í þeim aðstæðum. Það er vel ef við þurfum að greiða minna þangað inn. Ég bara fagna því, vissulega. Ég vil segja almennt um þá þróun sem við horfum fram á, ef ekki er um að ræða einhverjar almennar skattbreytingar, að í þessu frumvarpi liggja engu að síður fyrir tilteknar hækkanir. Framreikningurinn á skattþrepunum í tekjuskattinum, krónutöluhækkanirnar, viðbótarlífeyrissparnaðurinn þar sem þarf að greiða meira í skatt o.s.frv. Þetta mun allt saman þýða að hinn venjulegi launamaður, sem vissulega fékk hluta af þessum 60 milljarða kr. víxli sem fjármálaráðherrann tók á sig fyrir hönd íslenskra skattgreiðenda í tengslum við kjarasamningana síðastliðið sumar - það fer ákveðinn hluti krónutölunnar af launahækkuninni í þessi gjöld. Eftir að hæstv. fjármálaráðherra hefur tekið til baka helminginn af launahækkuninni í formi skatta kemur verðtryggingin til skjalanna á fullri ferð í tengslum við verðbólguna, þannig að allt saman étur þetta upp ábatann af því sem verið er að gera. Í þessum veruleika verðum við að horfast í augu við þann vanda sem fólk glímir við dagsdaglega og við sjáum endurspeglast í þeirri ókyrrð, þeirri óánægju, sem birtist okkur hér síðast í gærkveldi. Við eigum að leggja saman í það að reyna að mæta þessu á þann veg sem við getum best náð saman um.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012 og fór hæstv. fjármálaráðherra ítarlega yfir umgjörð þess, forsendur og áherslur. Í frumvarpinu eru gefin fyrirheit um að við séum að komast út úr niðurskurðartíma og að á árunum 2013–2015 munum við að mestu ná heildarjöfnuði með auknum tekjum vegna hagvaxtar. Með frumvarpinu er lögð fram ný ríkisfjármálaáætlun sem felur í sér mildari aðlögun en gert var ráð fyrir í upphafi og er nú gert ráð fyrir jákvæðum heildarjöfnuði árið 2014 í stað ársins 2013 áður. Í áætluninni er gert ráð fyrir að skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu verði tæplega 27% á árinu 2011 og haldist nær óbreyttar til ársins 2015, en í fyrri áætlun var gert ráð fyrir að hlutfall skatta af landsframleiðslunni yrði hærra eða 29%. Í nýrri áætlun er einnig gert ráð fyrir auknum útgjöldum vegna launahækkana og hækkunar bóta almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga. Þá eru aukin útgjöld til ýmissa fjárfestinga og framlaga til vinnumarkaðs- og menntamála. Á næsta fjárlagaári munum við afla nýrra tekna sem nema um 21 milljarði en þar af eru um 9 milljarðar einskiptisaðgerð. Ef forsendur nýrra kjarasamninga halda um verulega aukningu fjárfestinga mun hagvöxtur aukast og þar með tekjur ríkissjóðs. Á móti lækka skatttekjur vegna lækkunar tryggingagjalds og breytinga á ýmsum sköttum fyrirtækja. Niðurskurðinum er hins vegar ekki lokið og á þessu ári er gert ráð fyrir niðurskurði sem nemur 8,6 milljörðum í stað 28 milljarða á yfirstandandi ári. Ég dreg enga dul á að það verður erfitt að ná fram fyrirætluðum niðurskurði þó að hann kunni að virka lítill, enda hefur mikið verið skorið niður í rekstri, tilfærslum og stofnkostnaði á síðustu árum. Alls munu rekstrargjöld lækka um 4,4 milljarða vegna aðhaldsaðgerða sem gerir um 2,2% lækkun miðað við fjárlög 2011. Þá munu aðhaldsaðgerðir í rekstrar- og tekjutilfærslum spara ríkissjóði tæpa 4 milljarða. Fjárlaganefnd mun fara gaumgæfilega yfir tillögur frumvarpsins með það að leiðarljósi að niðurskurðurinn vegi ekki að grunnstoðum opinberrar þjónustu en mikilvægt er að halda því á lofti að okkur hefur tekist að standa vörð um velferðarkerfið þrátt fyrir erfiðan niðurskurð. Ég hef stundum sagt að við þurfum að skera niður í velferðarþjónustu og annarri opinberri þjónustu til að verja velferðarkerfið. Sá erfiði niðurskurður sem hefur skilað okkur 140 milljarða viðsnúningi á frumjöfnuði hefur varið kerfið og tryggt að til framtíðar fari ekki sífellt stærra hlutfall af tekjum ríkissjóðs í að greiða vexti og afborganir af skuldum sem lögðust á ríkissjóð af miklum þunga vegna hrunsins og í kjölfarið vegna halla á ríkissjóði. Áætlað er að skuldir ríkissjóðs muni nema um 1.400 milljörðum í árslok 2012. Vaxtakostnaður ríkissjóðs er áætlaður 78,4 milljarðar á næsta ári. Að mínu mati er mikilvægt að fjárlaganefnd veiti skuldastýringu ríkissjóðs fulla athygli og hafi eftirlit með því að þessi stóri útgjaldaliður, arfleifð hrunsins og óstjórnar, verði undir eftirliti nefndarinnar. Rétt skuldastýring getur sparað okkur umtalsverða fjármuni sem hægt er að nota til að greiða niður skuldir og fjármagna mikilvæga opinbera þjónustu. Til að ná niður halla eru þrjár leiðir færar: Niðurskurður, tekjuöflun og tekjuaukning með hagvexti. Við erum öll sammála um að gott sé að hagvöxtur drífi áfram tekjuöflun ríkissjóðs en sú staða sem við vorum í haustið 2008 krafðist niðurskurðar og tekjuöflunar með nýjum sköttum. Þessi ríkisstjórn, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, var með mjög skýra forgangsröðun í niðurskurði sem hefur miðað að því að verja velferðarkerfið og grunnþjónustu samfélagsins. Þá er ég mjög stolt af þeim leiðum sem valdar hafa verið við öflun skatttekna og fagna því að með nýjum áherslum vinstri stjórnar hefur skattbyrði þeirra heimila sem hafa lægri tekjur lækkað sem hlutfall af tekjum. Á síðasta þingi lagði fjárlaganefnd undir forustu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur grunninn að breytingu á úthlutun styrkja til félaga, samtaka og einstaklinga á þann veg að Alþingi hættir árið 2012 úthlutuðu á styrkjum til ýmissa verkefna til félaga, samtaka og einstaklinga eins og verið hefur. Alþingi mun áfram ákvarða umfang styrkja til einstakra málaflokka en úthlutun þeirra mun flytjast til ráðuneyta, lögbundinna sjóða, menningarráða landshluta eða annarra sem sjá um og bera ábyrgð á viðkomandi málaflokkum. Ráðuneytin munu einungis úthluta styrkjum til verkefna sem falla undir málefnasvið þeirra að svo miklu leyti sem þau falla ekki undir lögbundna sjóði eða samninga, svo sem menningarsamninga eða vaxtarsamninga. Því er mikilvægt að umsækjendur kynni sér vel hvaða ráðuneyti ber ábyrgð á þeim málaflokki sem verkefni umsækjanda um styrk fellur undir. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir að efla með þessum hætti starf fjárlaganefndar. Það má segja að nefndin hafi dregið úr baunatalningarhlutverki sínu og muni því geta aukið hið mikilvæga eftirlitshlutverk sitt. Ég tel rétt að það komi skýrt fram að fjárveitingar til þeirra samtaka, félaga og fyrirtækja sem um er að ræða eru mjög mikilvægar styrkveitingar af hálfu ríkissjóðs en ég hef efasemdir um, rétt eins og hv. fjárlaganefnd, að rétt sé að fjárlaganefnd verji miklum tíma í það. Nefndin sameinaðist, undir forustu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, um álit á ríkisreikningi og sýndi þannig í verki vilja til að leggja aukna áherslu á eftirlitshlutverk sitt. Að lokum fagna ég góðri skipan nefndarinnar og er þess fullviss að það verði góð samvinna og metnaður til að stuðla að heilbrigðum og sjálfbærum ríkisbúskap.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og nýkjörnum formanni fjárlaganefndar fyrir ræðuna og óska henni til hamingju með kjörið og vænti góðs samstarfs við hana ekki síður en við fráfarandi formann, Oddnýju Harðardóttur, sem leysti starf sitt af hendi með sóma. Mér finnst ánægjulegt að vinna ár eftir ár með konum sem formönnum fjárlaganefndar, ef ég má láta það eftir mér að segja það - ekki það að karlarnir hafi ekki verið ágætir upp til hópa sem hafa verið í þeim störfum áður. 
             Ég þakka hv. þingmanni líka fyrir að nefna eitt viðfangsefni sérstaklega sem eru skuldastýringarmál. Það er hárrétt sem fram kom í máli formanns fjárlaganefndar að það er stóraukið og mikið verkefni sem hefur vaxandi vægi í ríkisbúskap okkar hvernig til tekst með að forvalta og stýra skuldunum og reyna að ná niður kostnaði í því sambandi eins og nokkur kostur er. Það er verkefni sem menn höfðu kannski ekki gefið mikinn gaum að hér á árum áður, enda var það þá ekki jafnstórt og eðlilega með miklu minni skuldum en við þurfum nú að takast á við. Ráðuneytið hefur reynt að leggja í þetta umtalsverða vinnu, við höfum keypt allmikla erlenda sérfræðiráðgjöf. Það gerðum við á síðasta ári og fengum skýrslu frá virtu fyrirtæki sem vann með okkur á því sviði. Við höfum sömuleiðis byggt upp þekkingu í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á þessu máli og fengið ráðgjöf þaðan. Við höfum eflt starfsmannahaldið í ráðuneytinu til að takast sérstaklega á við verkefnið og einn sérfræðingur hefur það nú sem aðalstarf. Eðli málsins samkvæmt er það síðan unnið náið með Seðlabankanum hvað varðar útgáfumálin, mótun útgáfuáætlunar og annað í þeim dúr. Þau tímamót urðu í byrjun þessa árs að í fyrsta skipti gaf ríkið út formlega vandaða útgáfuáætlun með markmiðum og vinnur nú samkvæmt henni. Hún er uppfærð reglulega og verður sá háttur hafður á hér eftir að fyrir liggur útgáfuáætlun með markmiðum til að upplýsa 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra hlý orð í minn garð og félaga minna í fjárlaganefnd. Ég er þess fullviss að eftir hrun fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins hefur verið mikið álag á íslenskri stjórnsýslu og hafa komið til mörg ný verkefni, þar á meðal skuldastýring, því að skuldir ríkissjóðs voru orðnar það litlar að þetta var orðin ansi umfangslítil starfsemi sem óx síðan margfalt. Ég fagna því að heyra, og vissi það svo sem fyrir, að fjármálaráðherra leggur á þetta mikla áherslu og það verður mikilvægt fyrir nefndina að fá ítarlegar upplýsingar um hvernig þessum málum er háttað í ráðuneytinu, enda getum við sagt sem svo að nær fimmta hver skattkróna fer í að greiða vaxtakostnað. En svo koma að sjálfsögðu vaxtatekjur á móti þannig að það er ekki alslæmt. En það er mjög mikilvægt að við horfum á þennan kostnaðarlið því að þó að við höfum takmörkuð áhrif á hann er full ástæða til að reyna eftir fremsta megni að draga úr þeim útgjöldum sem vaxtagjöld leggja á herðar ríkissjóði.

Frú forseti. Það er ekki miklu við það að bæta sem þegar hefur komið fram en ég vil að sjálfsögðu leggja áherslu á að það er mikilvægt að fjárlaganefnd komi að þessum verkefnum og fái allar upplýsingar um hvernig að þessu er staðið. Ég mæli með því að þeir sérfræðingar sem vinna með þetta í fjármálaráðuneytinu og Seðlabankanum fundi sérstaklega með nefndinni og fari yfir og kynni henni þá vinnu sem þarna hefur verið unnin. Það er alveg rétt sem fram kom í máli okkar að þetta var kannski ekki mikið forgangsverkefni á ákveðnu árabili, skuldirnar voru tiltölulega litlar, útgáfur ríkissjóðs litlar og ekki staðið í miklum erlendum lántökum eða útgáfum. Reyndar voru þeir markaðir lokaðir fyrir ríkinu árum saman þannig að ekki reyndi á það. Seðlabankinn sá að mestu leyti um þessi mál á grundvelli samnings milli fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans en nú er að verða þar nokkur breyting á því að ein af þeim ráðleggingum sem við höfum fengið er að ráðuneytið verði sjálft að styrkja stöðu sína í þessum efnum enda ber það ábyrgðina þegar upp er staðið. Við höfum tekið það 

Forseti. Ég þakka nýkjörnum formanni fjárlaganefndar framsögu hennar og óska henni til hamingju með embættið. Ég óska henni sömuleiðis velfarnaðar í störfum og vænti þess að samstarfið verði hið besta eins og það var við fráfarandi formann sem ég vil jafnframt þakka gott samstarf á starfstíma hennar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður nefndi áhyggjur sínar af skuldsetningu ríkissjóðs og ég deili þeim áhyggjum með hv. þingmanni. Ef ég man rétt nefndi hún að skuldir ríkissjóðs yrðu væntanlega um 1.400 milljarðar í lok árs 2012 samkvæmt fylgiriti með frumvarpinu. Ég held ég fari rétt með að skuldir ríkissjóðs í október 2010 hafi verið um 1.300 milljarðar, þar af 930–940 milljarðar í íslenskum krónum og afgangurinn í erlendum gjaldmiðli. Ég hef af því verulegar áhyggjur vegna þess að komið hefur í ljós að nettóskuldir ríkissjóðsins aukast ár frá ári. Af því tilefni langar mig að heyra skoðanir hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur á þeirri staðreynd sem fyrir liggur í fjárlögum núna að við erum með ákveðin verkefni í bígerð, þó að þeirra sé ekki allra getið, sem ekki munu koma fram á efnahagsreikningi ríkissjóðs. Svo ég verði skýrari í orðum á ég þar við byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss, fangelsis og hjúkrunarheimila. Það eru allt framkvæmdir sem eru utan efnahagsreiknings. Hver er afstaða hv. þingmanns til þeirra verkefna? Er ekki æskilegt að taka þær inn á efnahagsreikning ríkissjóðs 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hamingjuóskir og hlakka til samstarfs við hann sem ég veit að verður málefnalegt og gott. Það er ágætt að hv. þingmaður ræði um skuldirnar því að ég rétt missti af því að fara í andsvar við hann áðan. Varðandi skuldirnar á ég við heildarskuldir, ekki hreinar skuldir sem eru að sjálfsögðu lægri. Það sem legið hefur fyrir með efnahagsáætluninni er að skuldirnar yrðu að aukast á næstu árum, m.a. vegna styrkingar á gjaldeyrisforða Seðlabankans, þó að draga fari brátt úr skuldasöfnun. Það eru því engar fréttir að skuldirnar séu að aukast. Ég vildi bara vekja athygli á því að það er vaxandi þáttur ríkisfjármála, eins og allir þingmenn vita, og að við eigum að veita vaxtakostnaðinum fulla athygli og þar með skuldastýringunni. Varðandi þær skuldir og skuldbindingar ríkisins sem eru utan efnahagsreiknings er ég ekki tilbúin að svara því hér og nú hvort ég telji að þær eigi að vera inni í efnahagsreikningi enda hefur ekki verið lagt upp með það. En það er að sjálfsögðu hlutverk fjárlaganefndar að fylgjast með þeim skuldbindingum og tryggja að þar sé ekki verið að reisa sér hurðarás um öxl. Við eigum að sjálfsögðu að láta okkur varða allar skuldir og skuldbindingar ríkisins innan og utan efnahagsreiknings ríkissjóðs.

Forseti. Ég þakka svörin. Ég geri mér það alveg ljóst að sú tala sem hv. þingmaður nefndi eru brúttóskuldir og að því gefnu að forsendur fjárlaga um áætlaðan hagvöxt upp á 3,1% gangi eftir verður þróunin væntanlega sú sem lýst er í fylgiritinu. En ég benti á það í ræðu minni áðan að önnur spá um hagvöxt kemur frá Seðlabankanum og er til muna lægri. Að teknu tilliti til hennar yrði þetta með öðrum hætti. Það er því töluverð óvissa um þennan gríðarlega mikilvæga þátt. Mig langar að spyrja hv. þingmann rétt í lokin varðandi safnliðina, hvort við getum þá ekki vænst þess í tengslum við afgreiðslu fjárlaga núna að fyrir liggi það regluverk sem gilda á um úthlutun þess fjár sem markað verður til hinna svokölluðu safnliða. Það regluverk liggur ekki fyrir enn um hvernig ráðstafa á fé á þeim vettvangi sem við höfum sammælst um.

Frú forseti. Vegna umræðu um skuldir held ég að rétt sé að byrja á því að segja að hreinar skuldir ríkissjóðs eru um 43–45% af vergri landsframleiðslu.  Varðandi safnliðina og regluverk í kringum þá er eitt af þeim málum sem við munum taka fljótlega upp í fjárlaganefnd á komandi vetri að ganga frá því að hægt sé að gera viðeigandi breytingar því að í frumvarpinu eru sumir af þessum liðum inni þó að þeir eigi að vera úti. Við munum leggja fullt kapp á það þannig að þeir sem notið hafa þessara fjármuna viti með hvaða hætti þeir eigi að sækja um. Reglurnar liggja í megindráttum fyrir, það þarf bara að setja þær í endanlegt form.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir óska Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur til hamingju með að vera orðin formaður fjárlaganefndar og við sama tækifæri þakka ég Oddnýju G. Harðardóttur ánægjulegt samstarf á sviði fjárlaganefndar. Ég verð samt að segja að ég hef áhyggjur af tíðum mannabreytingum í formennsku fjárlaganefndar. Í fjárlaganefnd fjöllum við um flókin úrlausnarefni sem varða ríkisreikning og ég hef tekið eftir því að það tekur fólk svolítinn tíma að setja sig inn í málin sem þar eru til umræðu, en ég veit að hv. þingmaður mun gera það mjög fljótlega. Það sem ég hef áhyggjur af er agi í ríkisrekstri, agi í ríkisfjármálum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði til á árinu 2009 að við mundum gjörbylta allri fjárlagavinnu og kom m.a. fram að valdið yrði að koma frá löggjafarvaldinu en grunnurinn að fjárlögunum ætti að koma frá framkvæmdarvaldinu. Ég er einn af þeim sem eru afar ósáttir við nýja tilhögun safnliða og hef margoft lýst þeirri skoðun minni í fjárlaganefnd. Mér heyrðist á hv. þingmanni að hún segði að samstaða hefði náðst um málið í fjárlaganefnd. Ég var ekki hlynntur því og hef miklar áhyggjur af því hvernig þessum verkefnum reiðir af. Við erum að tala um gríðarlega mörg og mikilvæg verkefni úti um allt land og það var góð ástæða fyrir því á sínum tíma að fjárlaganefndin tók þessi málefni yfir. Ég er reiðubúinn að leggja á mig alla þá vinnu sem felst í því að fara vel yfir þetta 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það var full samstaða um málið í fjárlaganefnd, að honum sem fulltrúa Framsóknarflokksins undanskildum. Fjárlaganefnd var sammála um að fara þessa leið því að hún væri líklegri til að byggja á þarfagreiningu, gegnsæi í úthlutun og eftirliti með úthlutuðu fé úr ríkissjóði. Það var unnið í mikilli samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga. Reglurnar um úthlutun fyrir ráðuneyti verða á netinu hjá Alþingi, island.is og ráðuneytunum, og úthlutun í sveitarfélögunum mun fara fram á vettvangi menningarsamninga. Ég tek því undir það sem kemur fram í því áliti sem ég stóð að ásamt öðrum í fjárlaganefnd að það sé mun skilvirkari og í raun sanngjarnari leið til að úthluta styrkjum, fyrir utan það að það mun auka gæði úthlutana og eftirlit með þeim. Þá komum við að aga í ríkisfjármálum en þar deilum við hv. þm. Höskuldur Þórhallsson algjörlega skoðun. Hluti af því að efla agann í ríkisfjármálum er að efla það rými sem fjárlaganefnd hefur til eftirlits með framkvæmd fjárlaga og ýmissa annarra mála sem varða fjárumsýslu ríkisins sem og að taka að eigin frumkvæði upp mál til skoðunar til að fara ofan í saumana á því að örugglega séu viðhafðir bestu starfshættir og réttar reglur við meðhöndlun ríkisfjármuna.

Virðulegi forseti. Það stenst að mínu mati enga skoðun að það auki á gegnsæi að færa þær valdheimildir sem Alþingi hefur yfir til ráðuneyta. Í rannsóknarskýrslunni var einn rauður þráður. Hann var sá að löggjafarvaldið, Alþingi, væri veikt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hvað erum við að gera? Jú, við erum að færa embættismönnum í stjórnsýslunni vald til að útdeila fjármunum sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar eiga lögum samkvæmt að úthluta. Lengi hefur verið fullyrt að hægt sé að auka eftirlit með því. Við fáum inn á borð hjá okkur skýrslur frá ríkisendurskoðanda eins og t.d. varðandi Menntaskólann Hraðbraut þar sem stendur svart á hvítu að ríkisendurskoðandi telji sig ekki geta fylgst með því sem framkvæmdarvaldið eigi að fylgjast með. 
             Það er gríðarlega alvarlegt mál og farið er í þveröfuga átt við það sem skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggja til.

Frú forseti. Ég og hv. þingmaður höfum margoft tekið þátt í umræðum um þessa hluti og við erum jafnósammála eftir sem áður. Alþingi gefur ekki frá sér fjárlagavaldið með þessum hætti heldur felur það framkvæmdarvaldinu úthlutun styrkja innan ákveðinna skilgreindra ramma eftir fyrir fram gefnum reglum og forsendum fjárlaganefndar. Það er líka algjörlega í andstöðu við góða siði að Alþingi veiti einstaka styrki og eigi síðan að hafa eftirlit með hvernig þeim úthlutunum er háttað og hvernig þeim fjármunum er ráðstafað. Við erum að efla lögbundna sjóði með þessum breytingum og auka gegnsæi og faglega úthlutun fjármuna ríkissjóðs til mikilvægrar starfsemi ýmissa samtaka og félaga.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða frumvarp til fjárlaga við 1. umr. Það er mikilvæg umræða vegna þess að þær ákvarðanir sem Alþingi tekur þar snerta líf allra landsmanna. Í rauninni erum við með þessum fjárlögum, eins og svo oft áður, að stýra því hvort atvinnulífið kemst af stað og hvort við ætlum að auka hagvöxt og reyna að sporna við verðbólgu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gagnrýnt harðlega hvernig við framkvæmum fjárlögin. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er talað um að efla þurfi Alþingi. Nú hefur verið tekin ákvörðun um að færa hluta safnliðanna til ráðuneytanna með fyrir fram gefnum reglum, eins og nýskipaður hv. formaður fjárlaganefndar Sigríður Ingibjörg Ingadóttir orðaði það. Málið er hins vegar að það verða ráðuneytismenn sem taka ákvörðun um einstakar úthlutanir. Það er niðurstaðan. Þeir eru allir staðsettir í Reykjavík, hver og einn einasti. Það er gjá á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðisins, það eru mörg verkefni úti á landi og margir aðilar sem notið hafa liðsinnis fjárlaganefndar í verkefnum sínum, mikilvægum verkefnum á sviði menningar, lista, ferðamála og nýsköpunar, hafa verulegar áhyggjur af þeim þætti. Hverjir eru betur til þess fallnir að ákveða og fara yfir slíkt en lýðræðislega kjörnir fulltrúar, alveg eins og við fjöllum um fjárlögin og tökum ákvarðanir að öðru leyti? Það skiptir gríðarlega miklu máli. Á undanförnum dögum hefur hæstv. fjármálaráðherra farið mikinn í fjölmiðlum landsins og reynt að sannfæra fólkið í landinu um að ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna hafi náð góðum árangri í efnahagsmálum landsmanna.  Kannski er vandinn sá að hæstv. ríkisstjórn, þar með hæstv. fjármálaráðherra, gerir minni kröfur og væntingar til íslenska hagkerfisins en aðrir. Við munum jú eftir viðbrögðunum við fyrsta Icesave-samningnum. Þar þótti þeim niðurstaðan glæsileg jafnvel þó að allir aðrir teldu þetta einhverja verstu samninga í sögu sjálfstæðra þjóða, jafnvel svo slæma að Hollendingar og Bretar töldu sér ekki stætt á því að standa við þá samninga og voru fljótir að samningaborðinu aftur. Við erum því miður að upplifa sömu hluti í dag. Nú er ekki verið að sannfæra þjóðina um ágæti Icesave-samninganna heldur að hæstv. ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, hæstv. ráðherra, hafi náð meiri háttar árangri í rekstri ríkissjóðs. Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra tók ekki við góðu búi af hrunstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks og hann er duglegur, það má hann eiga. En þó finnst mér hann og ríkisstjórnin vera föst í sömu holunni, holu skattahækkana og niðurskurðar, og vinnan hefur einkennst af því að moka öllu draslinu yfir sig aftur. Ég ætla að benda á nokkur atriði sem ég tel að sýni það svart á hvítu að ríkisstjórninni hefur ekki tekist það sem hún ætlaði sér að gera. Í fyrsta lagi verðum við að skoða vanskil heimilanna. Við getum ekki farið í gegnum fjárlagaumræðuna nema að taka vanskil heimilanna. Í Morgunblaðinu í dag kemur fram að 8,5% af Íslendingum eldri en 18 ára eru í alvarlegum vanskilum, 25.685 manns eru í alvarlegum vanskilum. Það er ekki bara alvarlegt, það er grafalavarlegt, virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kom hér áðan og sagði að fjöldi á vanskilaskrá hefði verið meiri árið áður. Könnunin fjallar ekki um fjöldann á vanskilaskrá, hún fjallar um fjöldann sem er í verulegum vanskilum. Þar liggur munurinn á því tvennu. Í áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009 og 2013 setti ríkisstjórnin sér markmið. Það voru engir aðrir sem bjuggu til þessi markmið fyrir hæstv. ríkisstjórn en hún sjálf, hæstv. fjármálaráðherra er sjálfur skrifaður fyrir skjalinu um þeirra eigin markmið. Hvernig skyldi þeim svo hafa tekist til? Ef við værum að tala um fyrirtæki og forstjórinn mundi setja sér markmið sem hann næði ekki yrði honum einfaldlega gert að segja upp eða hann sæi sóma sinn í því að hafa frumkvæði að því. Þannig er staðan. Samkvæmt þessu er verðbólgan miklu hærri en menn töldu að hún yrði á þessu ári. Árið 2011 átti verðbólgan að vera komin í 1,7% samkvæmt markmiðum ríkisstjórnarinnar. Hún er langt frá því, virðulegi forseti, samkvæmt nýjustu tölum er hún komin vel fyrir 4%. Það er grafalvarlegt mál og það er eitt af því sem bitnar á skuldum heimilanna. Það er annað atriði sem mér finnst að við verðum að skoða þegar við skoðum hvort ríkisstjórnin hafi staðið við eigin markmið, það er hvort þeim hafi tekist að auka hagvöxt. Samkvæmt því skjali sem hún lagði sjálf fram átti að vera um 4,4% hagvöxtur á árinu 2011. Nú spáir Hagstofan um 3,9% hagvexti og Seðlabankinn spáir mun minni hagvexti. Ég held að miðað við horfur frá því í júní sé hagvaxtarspá Seðlabankans mun nær því sem koma skal en spá Hagstofunnar frá því í júní í sumar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur meira að segja lækkað hagvaxtarspá sína frá því í lok ágúst úr 3,1% hagvexti í 2,5%. Þetta er það sem metur hvað best hvort ríkisstjórninni hafi tekist ætlunarverkið, hvort ríkisstjórninni hafi tekist að uppfylla eigin markmið. Það eru ekki markmið sem aðrir settu þeim. Ég sagði á sínum tíma að mér þættu þessi markmið vera lág vegna þess að ég taldi að það byggi miklu meiri kraftur í íslenska hagkerfinu en þessar spár gæfu til kynna, að hægt væri að setja sér hærri og metnaðarfyllri markmið en var gert á sínum tíma. Seðlabankinn segir: „Í spánni er gert ráð fyrir 1,6% hagvexti árið 2012 […]“ - sem er enn verri hagvaxtarspá en fyrir þetta ár. „Má það helst rekja til framhlaðnari einkaneysluferils auk seinkunar stóriðjuframkvæmda.“ Þar erum við komin að því sem vantar alveg í fjárlagafrumvarpið og sem vantaði alveg í ræðu hæstv. fjármálaráðherra rétt áðan og eins í ræðu hv. nýskipaðs formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur: Þar er hvergi neina fjárfestingu að finna. Þar eru hvergi atriði sem eiga að koma hagvextinum af stað til að minnka atvinnuleysi og lækka verðbólgu, hvergi. Hæstv. fjármálaráðherra talar í sífellu um frumjöfnuð, að markmið hvað frumjöfnuð varðar hafi náðst. Mér finnst vera töluverður blekkingaleikur á ferðinni vegna þess að í skýrslunni sem fylgir með fjárlagafrumvarpinu kemur fram að frumjöfnuður í rekstri, þ.e. rekstrarafkoma án fjármagnstekna og fjármagnsgjalda. Með öðrum orðum, þegar við tölum um frumjöfnuð erum við ekki að tala um hlutina með vöxtum. Hvaða fjölskyldufaðir mundi leyfa sér að segja við fjölskyldu sína: Ja, nú erum við búin að skera svo mikið niður í rekstri heimilisins að við erum loksins undir þeim tekjum sem við öflum, þetta fer reyndar allt lækkandi? Húsmóðirin á heimilinu spyr: Hvað með bílinn? Hvað með vaxtagreiðslurnar af bílnum og húsnæðinu, er það ekki tekið með í rekstrinum? Að sjálfsögðu, nákvæmlega. Við greiðum nefnilega himinháa vexti af skuldum ríkissjóðs. Ég skal vera fyrstur til að viðurkenna að skuldastaðan er betri en á horfðist fyrir ekki svo mörgum árum síðan og eiginlega fyrir mjög stuttu síðan, vegna þess að þá stóð til að samþykkja Icesave. Nú minnist hæstv. ríkisstjórn ekki á Icesave-samningana og þær deilur sem voru hér mánuð eftir mánuð þar sem stjórnarandstaðan barðist fyrir því að ríkissjóður mundi ekki taka á sig þá okurvexti sem voru í Icesave-samningunum, um 40 milljarða á ári. Hvernig væri staðan í þessu fjárlagafrumvarpi hvað varðar niðurskurð og annað ef vextirnir hefðu verið jafnháir og Icesave-samningarnir fólu í sér? Þá væri jafnvel hægt að tala um síðasta samninginn sem var þó langskástur af þeim þremur sem við höfum séð. Á bls. 192 í fjárlagafrumvarpinu er að finna afsökunarbeiðni ríkisstjórnarinnar á því að standast ekki eigin markmið. Nú stendur til að setja ný markmið, lengja í þeim markmiðum sem hún setti sér sjálf. Það er athyglisverð setning á bls. 192. Þar segir um ástæður fyrir þessari endurskoðun á ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar: „Í þriðja lagi er útlit fyrir að hagvöxtur fari hægar af stað og verði ekki jafn þróttmikill og vonast var til í fyrri áætlun. […] Við slíkar aðstæður þarf að meta hvort aðhaldsstig ríkisfjármálanna kunni að hafa of mikil samdráttaráhrif og hamlandi áhrif á efnahagsbatann.“ Ég virði það að hæstv. ríkisstjórn er að opna augun fyrir því að kannski hafi hún gengið of hratt fram í niðurskurði í velferðarkerfinu. Ég vona líka að unnið verði eftir þessu vegna þess að það er það sem við í Framsóknarflokknum og aðrir í stjórnarandstöðunni höfum bent á aftur og aftur. Það væri miklu frekar að reyna að koma á fjárfestingu, auka hagvöxt til að ná nýjum tekjustofnum inn í staðinn fyrir að skera endalaust niður og skattpína fyrirtæki og almenning í landinu. Það er athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra leggur ofuráherslu á að ríkisreksturinn verði aftur sjálfbær og að skuldastöðu ríkissjóðs verði aftur komið í viðunandi horf með lægri vaxtabyrði sem gefi meira svigrúm fyrir útgjöld annarra málaflokka. Stærsti hluti tekjuöflunarinnar núna er að selja eigur íslenska ríkisins í bönkunum. Það hefur nákvæmlega ekkert með sjálfbærni í ríkisfjármálum að gera. Sjálfbærni fjallar um að ná inn nýjum tekjustofnum, að hagræða í rekstri, ekki selja frá sér. Það verður ekkert sjálfbært með þeim hætti. Svo kemur hér góð setning sem vert er að hrósa ríkisstjórninni fyrir, en hér segir: „Fyrir lítið ríki eins og Ísland er áhættusamt að búa við mikla skuldsetningu og vera þar með illa í stakk búið til að mæta áföllum í þjóðarbúskapnum eða t.d. sviptingum í vaxtakjörum á fjármálamörkuðum.“ Hv. þm. Þór Saari spurði hæstv. fjármálaráðherra út í aukna skuldabyrði íslenska ríkisins. Hann hefur af því áhyggjur eins og við hin í stjórnarandstöðu, ég deili þeim áhyggjum með hv. þingmanni. Fyrir ekki svo löngu síðan stóð til að auka skuldsetninguna um tugi milljarða. Nú viðurkenna menn að fyrir lítil ríki eins og Ísland sé mjög áhættusamt að búa við mikla skuldsetningu. Ég var afar ósáttur að heyra svör hæstv. fjármálaráðherra við þeirri fyrirspurn um að kannski þyrfti að endursemja um skuldir íslenska ríkisins. Ég held og vona að ríkisstjórnin í heild sinni hugsi um og skoði hvernig hægt sé að ræða vaxtabyrði íslenska ríkisins. Virðulegi forseti. Mér hefur ekki gefist tími til að fara yfir niðurskurð í heilbrigðismálum eða þær skattahækkanir sem eru fyrirhugaðar á almenning og fyrirtæki í landinu. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni, talsmanni Framsóknarflokksins, fyrir ræðuna og upplýsi hann um að ég er í ágætu skapi og það er satt best að segja á flestan hátt léttara yfir mér núna en á sama tíma fyrir ári því að veruleikinn er sá að sá kaleikur sem ég bauð þá upp á í fjárlagafrumvarpi var miklum mun beiskari en það sem hér er á boðstólum. Það sem ég vísaði til í stefnuumræðu í gær og hv. þingmaður vék að var framlag aðila til hinnar almennu umræðu eða „umræðumenningar“, ef við notum það orð. Ég stend við það sem ég þá sagði um að þar gætu allir hugsað sinn gang og lagt meira af mörkum. Varðandi þann árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálunum á tímanum frá 2009 þarf ekkert að deila um staðreyndir eða túlka þær. Við höfum ríkisreikning áranna 2009 og 2010 og við höfum núna áætlun fyrir útkomu ársins 2011, sem er auðvitað orðin býsna áreiðanleg þegar komið er þetta langt inn á árið og endurmatið sem þar fer fram sýnir sem betur fer að þrátt fyrir útgjöld kjarasamninga o.fl. er ekki gert ráð fyrir því að hallinn aukist nema um 3,9 milljarða kr. og verði um 42 milljarðar. Hv. þingmaður amast heldur við því að menn noti hugtakið frumjöfnuð. Þá er mér vandi á höndum því að sú viðmiðun er mjög viðtekin og notuð í alþjóðlegum samanburði og talinn einn mikilvægasti mælikvarðinn á það hvar svona rekstur stendur fyrir utan heildarútkomuna sjálfa. Með frumjöfnuði erum við að tala um undirliggjandi rekstur ríkisins sjálfs, tekjur og gjöld vegna hins eiginlega rekstrar. Ef hann er mjög öfugur eða neikvæður, eins og hann var t.d. upp á 100 milljarða hjá okkur á árinu 2009, vantar 100 milljarða upp á að reksturinn sjálfur, áður en kemur að fjármagnshliðunum, gangi upp. Þegar það er komið í afgang 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur komið fram í fjölmiðlum upp á síðkastið og sagt að þeim markmiðum sem hann setti sér sjálfur í júní 2009 væri náð vegna þess að frumjöfnuður væri jákvæður. Það er allt saman satt og rétt. Það sem ég benti hins vegar á í ræðu minni er að það segir ekki nema hálfan sannleikann um stöðu íslenska ríkisins. Þegar við tökum heildarjöfnuðinn eru það eru vaxtagreiðslur sem íslenska ríkið þarf að greiða. Eins og dæmi mitt áðan af rekstri heimilisins gaf til kynna geta menn ekki skilið það út undan í hinni daglegu umræðu. Ég benti á fleiri þætti. Jafnvel þó að frumjöfnuður hafi náðst - og ég held í sjálfu sér að það sé ekkert mikið mál að ná honum, maður fer bara í blóðugan niðurskurð og hækkar skatta þangað til frumjöfnuði er náð. Við verðum að fylgjast með fleiri þáttum, það eru til fleiri mælistikur, til dæmis mælistikur sem sem ríkisstjórnin hefur sjálf áhrif á hvort eru þjóðinni í hag. Það er í fyrsta lagi hvort okkur hefur tekist að ráða bót á verðbólgudraugnum eða þá hvort við höfum náð að koma á hagvexti. Það er enga fjárfestingu að finna, hvað þá aukinn hagvöxt í þessu fjárlagafrumvarpi og það gagnrýni ég harðlega. 
            

Frú forseti. Aftur um frumjöfnuð og heildarjöfnuð sem ég held að við skiljum öll og þurfum ekki að fræða hvert annað um það. En tökum aftur frumjöfnuðinn, hann var neikvæður um 100 milljarða 2009. Hann er góður mælikvarði m.a. vegna þess að utan hans standa óreglulegir liðir sem geta hlaupið á talsverðum fjárhæðum milli ára. Ef við skoðum undirliggjandi rekstur ríkisins er frumjöfnuðurinn góður mælikvarði. Hann verður jákvæður á rekstrargrunni um nokkra milljarða í ár og fjárlagafrumvarpið gengur út á að hann verði jákvæður um tæpa 40 milljarða á næsta ári. Ef frumjöfnuðurinn fer út því að vera neikvæður um 100 milljarða 2009 í að verða jákvæður um 40 milljarða 2012 getur enginn horft fram hjá því að það er risavaxin framför, þ.e. sú þróun að okkur vanti 100 milljarða á að endar í nái saman yfir í að nú sé 40 milljarða afgangur í rekstri. Ef hv. þingmaður vill nota heildarjöfnuðinn getum við gert það en inni í honum koma töp og tilfallandi færslur, eins og framlag til Íbúðalánasjóðs í fyrra eða gjaldþrot Seðlabankans 2008 upp á 192 milljarða. Tökum heildarjöfnuðinn samt sem áður. Árið 2008 var rekstur ríkisins öfugur um 216 milljarða. En frumvarpið gerir ráð fyrir því að hallinn á næsta ári verði 17,7 milljarðar. Þá hlýtur hv. þingmaður að viðurkenna að við erum komin langa leið. Það er allt annað að glíma við tölur af þeirri stærðargráðu og spurninguna um hvenær það klárast nákvæmlega en að standa frammi fyrir hundraða milljarða halla sem setur lítinn ríkissjóð eins og okkar hratt á hausinn. Þessi árangur er því að nást og um það á ekki að þurfa að deila þó að vissulega sé munur á staðreyndum í ríkisreikningi annars vegar og áætlaðri útkomu þessa árs eða áætlun miðað við fjárlagafrumvarp næsta árs.

Virðulegi forseti. Ég held að það standi enginn hæstv. fjármálaráðherra á sporði ef horft er á færni hans í reikningskúnstum ýmiss konar.

Þetta eru bara staðreyndir.

Þetta eru staðreyndir, segir hæstv. fjármálaráðherra. Ég hef ekki dregið þær staðreyndir í efa í þessari umræðu. Ég hef hins vegar bent á að það eru aðrar tölur og aðrir mælikvarðar sem sýna svart á hvítu að árangur ríkisstjórnarinnar er ekki eins góður og af er látið. Hæstv. ráðherra vill ekki svara mér varðandi hagvöxtinn. Hann vill ekki svara mér varðandi verðbólguna en gafst þó gott tækifæri til þess. Hann vill tala um frumjöfnuðinn vegna þess að þar eru tölur á blaði sem henta honum en sýna ekki stöðu ríkissjóðs varðandi vaxtagjöldin sem ég tel að sýni miklu betur stöðu Íslands. Staða Íslands er ekki góð og ég held að það detti ekki nokkrum heilvita manni í hug að halda því fram að ríkissjóður, sem skuldar 80% af vergri þjóðarframleiðslu og þar af skulda sveitarfélögin 20%, standi vel.  Við skulum líka hafa eitt í huga; bak við þær tölur sem hæstv. fjármálaráðherra vísar í er fólk og búið er skera blóðugt niður í heilbrigðiskerfinu, rústa því á margan hátt úti á landi og skattpína almenning og fyrirtæki í landinu til að ná þessum frumjöfnuði. Þarna á bak við er fólk og fyrirtæki og til að ná þessum frumjöfnuði hefur gleymst að auka hagvöxt í landinu. Hagvöxturinn gerir það að verkum að atvinnuleysi minnkar, er það ekki rétt, hæstv. fjármálaráðherra? Þessi ríkisstjórn ætlar hins vegar ekki að svara mér hvernig hún ætlar að auka fjárfestingu og hagvöxt í landinu.

Frú forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson fór mjög víða í ræðu sinni og hæstv. fjármálaráðherra kom ágætlega inn á umræðu hans um frumjöfnuð. Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni hér en beini því til hv. þingmanns að skoða þetta mál betur því að ég held að við deilum öll áhyggjum af skuldabyrði og það er mikilvægt að ná frumjöfnuði til að draga úr skuldasöfnun og heildarjöfnuður er forsenda þess, þannig að við höfum það á hreinu. Ég kem hér upp af því að hv. þingmaður segir að nú séum við að setja útdeilingu fjármuna í hendurnar á ráðuneytisstarfsmönnum ríkisins. Ég vil bara ítreka það sem ég fór yfir áðan að markmiðið með breytingunum á úthlutun safnliða eru faglegri og vandaðri vinnubrögð. Verið er að færa útdeilingu fjármunanna til lögbundinna sjóða sem sjá um útdeilingu ríkisfjármuna til ýmissa verkefna. Fyrst við tölum um landsbyggð/höfuðborgarsvæði gerir ríkið menningarsamninga við landshlutasamtök og menningarráð þessara landshlutasamtaka sem falið verður að útdeila fjármunum sem við í fjárlaganefnd gerðum áður. Það er hugsunin; faglegri vinnubrögð og markvissari nýting fjármuna. Mér er fyrirmunað að skilja hvernig nokkur getur haft á móti því að reyna að með þessum hætti að tryggja betri notkun ríkisfjármuna.

Virðulegi forseti. Þótt maður noti orðin „faglegri vinnubrögð“ og tyggi það í sífellu úr ræðustól Alþingis rökstyður það ekki að það verði svo. Ég hef ítrekað bent á að það er á endanum fólk sem tekur ákvarðanir sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar ættu að taka. Það er fólk í þessum sjóðum, það er fólk í þessum ráðuneytum. Það er fólk sem útdeilir úr menningarsamningunum. Það má efla faglegan þátt Alþingis og ég veit að við hv. þingmaður erum sammála um það. Það hefur hins vegar ekki verið stigið neitt skref í þá átt að gera vinnubrögð fjárlaganefndar faglegri. Ég fékk svar frá hv. ríkisendurskoðanda fyrir stuttu síðan þar sem í ljós kemur að formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafa verið á launum hjá framkvæmdarvaldinu við að leggja grunninn að fjárlagafrumvarpinu. Það er grafalvarlegt. Hverjir sjá svo um eftirlit með þeirri vinnu sem fara á fram innan framkvæmdarvaldsins? Er það ekki löggjafarvaldið? Er það ekki rétt? Þetta eru staðfestar upplýsingar frá Ríkisendurskoðun. Eru það ekki hlutir sem við eigum að vinna að í fjárlaganefnd Alþingis í staðinn fyrir að færa valdið sem Alþingi hefur til framkvæmdarvaldsins, til einhverra aðila úti í bæ sem enginn veit hverjir eru? Það hefur tíðkast á Íslandi að aðilar innan stjórnkerfisins hafa 

Frú forseti. Hv. þingmaður vísar í svar ríkisendurskoðanda til sín. Ég er ekki inni í þessum málum, mér er ekki kunnugt um þau samskipti sem hv. þingmaður hefur átt við eftirlitsaðila þingsins og mun því ekki tjá mig frekar um það í pontu að svo stöddu.

Þú hlýtur að hafa skoðun.

Þegar ég mynda mér skoðun reyni ég að mynda hana á grundvelli greinargóðra upplýsinga og ég tel mig ekki hafa þær að svo stöddu. Varðandi safnliðina ítreka ég það við hv. þingmann að lögbundnir sjóðir hafa ákveðið hlutverk lögum samkvæmt og eiga að úthluta fjármunum ríkisins út frá ákveðnum fyrirframgefnum markmiðum. Það sama á við um menningarráð landshlutasamtaka. Mér skilst jafnvel á hv. þingmanni að hann treysti ekki þessum aðilum til að útdeila opinberum fjármunum og telji þessum störfum betur fyrir komið innan fjárlaganefndar. Ég er eftir sem áður ósammála því.

Virðulegi forseti. Ég og nýskipaður formaður fjárlaganefndar höfum setið saman í fjárlaganefnd í allnokkurn tíma. Ég sendi þetta bréf fyrir rúmu ári síðan með vitund og vilja fjárlaganefndar og með fullu samþykki þáverandi formanns fjárlaganefndar, hæstv. núverandi ráðherra Guðbjarts Hannessonar. Einu ári og einhverjum mánuðum síðar svaraði ríkisendurskoðandi mér og sagði að greidd hefðu verið laun fyrir vinnu formanns og varaformanns fjárlaganefndar í einhvers konar nefnd sem skipuð var af ráðuneytinu. Það er grafalvarlegt vegna þess að formaður og varaformaður fjárlaganefndar eiga fyrst og fremst að sjá um að endurskoða og fara yfir þau fjárlög sem lögð eru fram af fjármálaráðuneytinu. Ég var að vonast til þess að þingmenn hefðu almennt þá skoðun á málinu að menn ættu ekki að endurskoða sjálfa sig og hafa eftirlit með sjálfum sér, það væri vandi þessa stjórnkerfis sem þarfnast svo sárlega breytinga. Svo komum við aftur að safnliðunum. Hv. þingmaður fjallar um lögbundna sjóði. Gott og vel. Þar eru menningarsamningar sem við höfum sett fjármuni í. Í dag er það lögbundið að alþingismenn, lýðræðislega kjörnir fulltrúar eiga að deila út safnliðum. Því var lýst hér áðan að það væri sparðatíningur og ætti með einum 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hélt því fram áðan, ef ég heyrði rétt, að formaður fjárlaganefndar og varaformaður fjárlaganefndar hefðu verið á launum við að undirbúa fjárlagafrumvarpið. Það er rangt. 

Virðulegi forseti. Vegna þess að orð eru mín rengd ætla ég að lesa orðrétt upp úr svari ríkisendurskoðanda. Það er dagsett 7. júlí 2011. Hér segir, með leyfi forseta: „Í fyrra barst Ríkisendurskoðun erindi frá yður þar sem óskað er eftir að stofnunin aflaði upplýsinga um þær nefndir og starfshópa sem starfa á vegum forsætisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins.“ Ég óskaði líka upplýsinga um hvort nefndirnar og starfshóparnir fengju greitt fyrir störf sín. Hér stendur: Ríkisfjármálanefnd. Starfsmenn ráðuneytisins fá ekki greitt en fulltrúar Alþingis hafa fengið greitt. Og hér stendur: 
             „Nefndarmenn, formaður og varaformaður fjárlaganefndar Alþingis.“ Ef rengja á þessi orð mín hér 

Forseti vill árétta að ekki er hægt að halda áfram þeirri umræðu undir fundarstjórn forseta sem var áðan, hvorki í ræðu né andsvörum. Forseti biður hv. þingmenn um að ræða þá fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég hef séð það bréf sem Höskuldur Þórhallsson talaði um áðan og það er langt síðan ég hafði samband við ríkisendurskoðanda og bað hann um að leiðrétta þessi rangindi. 

Forseti ítrekar enn að þingmenn ræði fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þm. Oddný G. Harðardóttir skuldi mér afsökunarbeiðni af því að hún sagði að ég færi hér með rangt mál. Ef hún 

Frú forseti. Við höfum orðið vitni að því hvað réttar upplýsingar eru mikilvægar og það á við í dag sem endranær. Við ræðum fjárlög ársins 2012, það er í þriðja sinn sem ég tek þátt í 1. umr. um fjárlög ríkissjóðs. Ég hef ætíð hafið mál mitt um fjárlög á því að votta með einhverjum hætti hæstv. fjármálaráðherra virðingu mína fyrir þá glímu sem hann hefur þurft að eiga í varðandi fjárlögin í kjölfar hrunsins. Ég þykist vita að sú glíma hefur ekki verið auðveld og hefur kostað mikla vinnu og mikið þrek og er erfitt og flókið mál. Að mínu viti hafa þó glímur undanfarinna ára borið keim af glímu Grettis við drauginn, þ.e. að það er erfitt að festa hönd á því sem menn fást við. Spár standast ekki, hagvöxtur stenst ekki, ýmsir undirliggjandi þættir eru öðruvísi en reiknað var með, óvæntir útgjaldaliðir skjóta upp kollinum sem setja ferlið úr sambandi, og ber að taka tillit til þess þegar menn ræða fjárlög ársins. Við erum engu að síður, nú þremur árum eftir hrunið, föst að því er virðist í einhvers konar vítahring skattahækkana og niðurskurðar sem eru til þess gerð að greiða afborganir og vexti af því sem mér sýnist í fjárlagafrumvarpinu vera síhækkandi skuldir því að lántökur umfram afborganir á næsta ári verða 11 milljarðar. Að mínu viti hefði verið betra strax frá upphafi að skoða skuldir ríkisins út frá því tjóni sem það mundi valda samfélaginu í skattahækkunum og niðurskurði ef reynt yrði að borga þær niður með þeim hætti sem við gerum á Íslandi í dag. Stoðkerfi samfélagsins, heilbrigðisstofnanir, skólar á öllum stigum skólastigsins og samgöngumannvirki eru löskuð og sum illa vegna mikils niðurskurðar. Uppsagnir starfsfólks og mannauðsflótti frá heilbrigðisstofnunum er mjög dýrkeypt leið og ekki verður séð að til dæmis þeir læknar sem flytja úr landi muni nokkurn tíma koma aftur þar sem laun í nágrannalöndunum eru það miklu hærri að sú gulrót sem nota þyrfti til að fá þá aftur heim yrði að vera ansi stór. Á hverjum degi berast fréttir af fólki sem á ekki fyrir lyfjum vegna bótaskerðinga eða fyrir mat. Skattahækkanir eru komnar yfir þolmörk og háir skattar eru farnir að valda stöðnun hjá fyrirtækjum og almenningi en enn skal bætt í, að því er virðist. Tekjuskattsþrepin hjá almenningi hækka ekki í samræmi við launa- og verðlagshækkanir, sem þýðir að fólk greiðir hærri skatta. Atvinnuleysistryggingagjaldið er því miður enn hátt eftir þá nauðsynlegu hækkun sem varð á því á sínum tíma og hefur mjög hamlandi áhrif á vöxt fyrirtækja. Sú staða getur komið upp í fjármálum allra, hvort sem um er að ræða einstaklinga, heimili, fyrirtæki eða hið opinbera að skuldir þeirra vaxi þeim yfir höfuð og það getur gerst vegna ýmissa ástæðna. Sú staða kom upp hér á landi og er enn uppi hjá einstaklingum, heimilum, fyrirtækjum og hinu opinbera, þ.e. hjá ríkissjóði og hjá fjölda sveitarfélaga. Fyrstu viðbrögð eru oftast að grípa til allra tiltækra ráða til að greiða skuldirnar og fara ekki í greiðsluþrot en þegar ákveðnu skuldahlutfalli er náð og vextir af skuldum eru háir er baráttan því miður nánast vonlaus. Þá baráttu hefur hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin háð undanfarin tæp þrjú ár og alls ekki með slæmum árangri. Skuldir ríkissjóðs hafa minnkað, líka umsvif ríkisins og fita hefur verið skorin burt, og eins og ég sagði í upphafi hefur fjármálaráðherra staðið sig á margan hátt með ágætum í þessari glímu. Hins vegar er herkostnaðurinn af þessu öllu saman gífurlegur og grunnstoðir samfélagsins eru að molna og vítahringur skattahækkana og niðurskurðar er staðreynd. Slíkur vítahringur leiðir til stöðnunar í starfsemi hins opinbera og segir fljótt til sín í öllu hagkerfinu með minnkandi umsvifum enda er hið opinbera stór hluti af hagkerfinu. Þar erum við núna, í stöðnunarsporunum. Sú kreppa sem Ísland fór í hefur verið djúp og erfið og mjög fljótlega bentu sérfræðingar á að ekki væri hægt að vinna sig út úr henni með hefðbundnum aðferðum skattahækkana og niðurskurðar nema með gríðarlegum herkostnaði. Margar aðrar þjóðir hafa lent í svipuðum kringumstæðum og hafa eftir nokkrar tilraunir til að greiða skuldir sínar annaðhvort leitað samninga um róttæka endurskipulagningu skulda með tilheyrandi afskriftum og/eða frestunum vaxta og afborgana, eða að þær hafa hleypt af stað verðbólgu á ákveðnu stigi og látið hluta skuldanna étast þannig upp yfir nokkurra ára tímabil. Það er viðurkennd leið. Vegna þeirrar verðtryggingar sem hér er við lýði er síðari leiðin ófær Íslendingum. Ekki verður séð að til standi að leggja til atlögu við verðtrygginguna, alla vega ekki á næsta ári, og ekkert bendir til þess í málflutningi ríkisstjórnarinnar að svo verði gert á næstu árum. Sjálfur er ég almennt ekki talsmaður þess að fé sem fengið er að láni sé ekki endurgreitt en þegar herkostnaðurinn er slíkur að mikilvægir þættir samfélagsins stórskaðast er einboðið að menn skoði þá leið af fullri alvöru að endursemja um skuldir ríkisins. Helmingun á vaxtakostnaði ríkissjóðs á næsta ári þýðir 37 milljarða kr. lækkun á útgjöldum sem gæfi svigrúm til minni niðurskurðar, til skattalækkana á einstaklinga og atvinnulíf. Það mundi gera meira en nokkuð annað til að koma gangverki efnahagslífsins aftur af stað. Frumvarp þetta er á margan hátt framhald á slæmum fréttum fyrir samfélagið. Þar er ekki við hæstv fjármálaráðherra að sakast heldur þá sem ollu hruninu á sínum tíma og komu Íslandi í þær ógöngur sem landið lenti í. Það hefur að mínu mati hins vegar ekki verið haldið nægilega vel á spilunum við úrvinnslu mála síðan og væri óskandi að aðrar leiðir væru skoðaðar en að láta eigendur fjármagnsins ætíð fá allt sitt og almenning og almannaþjónustu ætíð bera skarðan hlut frá borði. Ég tel mjög brýnt að stefnubreyting verði í þessum málum og ég hef sagt það á hverju einasta ári sem ég hef talað um fjárlögin. Það eru viðurkenndar leiðir og það er ekkert athugavert við að menn fari fram á það við skuldunauta sína að endursemja um skuldir. Það er eðlilegasti hlutur í heimi þegar menn standa frammi fyrir því að þurfa að loka deildum á stærsta sjúkrahúsi landsins og e.t.v. flytja sjúklinga til útlanda í aðgerð. Þá erum við komin á þann stað í niðurskurðinum að ekki verður lengur við unað. Ég er ekki einn af þeim sem líta á ríkisstjórn Íslands og stuðningsmenn hennar sem einhver illmenni sem vilja almenningi og fólki illt. Þau eru að fást við verkefni sem er mjög vandasamt og erfitt. Okkur greinir á um leiðir í mjög mörgum málum en það er málefnalegur ágreiningur. Hér erum við hins vegar komin á þann stað varðandi fjárlög ríkisins sem og fjárlög hins opinbera í heild sinni, og fjölmörg sveitarfélög úti um allt land eru í svipaðri stöðu, að við stöndum frammi fyrir því að skaða stoðkerfi samfélagsins það mikið að það mun taka áratugi að koma hlutum í samt lag. Ég tel það vera ábyrgðarhluta að skoða ekki aðrar útfærslur á fjárlögum en gert í þessu frumvarpi. Að endingu langar mig að koma aðeins inn á þá umræðu sem var áðan varðandi svokallaða safnliði í fjárlagafrumvarpinu því að ég hef frá upphafi starfs míns í fjárlaganefnd verið rasandi hissa á þeim aðferðum sem fjárlaganefnd hefur notað við störf sín hvað safnliðina varðar og hef bent á að furðulegustu fyrirbæri fái úthlutað fé beint frá fjárlaganefnd. Það þekkist ekki í nokkru einasta nágrannalandi. Mér er minnisstætt frá einum af mínum fyrstu fundum í fjárlaganefnd þegar kona nokkur kom á fund nefndarinnar, sem sagðist vera spákona, og bað um peninga til að byggja sér spákonuhof. Hún gaf fjárlaganefndarmönnum bein í litlum leðurskjóðum sem hún sagði vera einhvers konar spábein. Það gerðu engir nefndarmenn í fjárlaganefnd athugasemdir við þá heimsókn og ekki heldur ég. Ég vissi ekki hvaðan á mig stóð veðrið en reiknaði samt með því að þegar frúin væri farin mundu menn viðurkenna að stundum væri nú gaman í fjárlaganefnd og taka þessu sem hverju öðru gríni. En það var aldeilis ekki svo, spákonan umrædda fékk afgreiddar einhverjar milljónir hjá fjárlaganefnd. Það eru svona mál sem þurfa að fara úr fjárlaganefnd og til einhverra fagaðila. Ef nefndarmenn geta ekki staðið í vegi fyrir svona furðulegum útdeilingum hafa þeir að mínu mati ekkert að gera í fjárlaganefnd. Það er gott að vera laus við safnliðina úr fjárlaganefnd. Ég verð sjálfur ekki fastur fulltrúi í fjárlaganefnd á næsta ári, ég verð þar með stöðu áheyrnarfulltrúa og mun reyna að mæta á fundi nefndarinnar eftir því sem ég best get og halda uppi málefnalegri gagnrýni en líka hæla því sem vel er gert. Það er rétt að það komi fram að margt hefur verið gert rétt í fjárlögum ríkisins undanfarin þrjú ár. Að lokum vil ég þakka fyrrverandi formanni fjárlaganefndar, Oddnýju G. Harðardóttur, fyrir samstarfið og varaformanni fjárlaganefndar líka. Það hefur verið áhugavert og ég hef lært mikið af því og óska nýjum formanni fjárlaganefndar og því miður einu konunni í nefndinni velfarnaðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð orð og sanngjarna umfjöllun um þetta mál og það viðfangsefni sem við er að glíma. Mig greinir kannski fyrst og fremst á við hann um einn hlut og það eru reyndar ekki ný orðaskipti. Skuldaaukning hins opinbera á Íslandi, bæði ríkis og sveitarfélaga, er að stöðvast og endar með því að staðnæmast og byrja síðan að lækka frá miklu lægra hlutfallsstigi en við höfðum áður reiknað með. Eins og réttilega kom fram í máli hv. þingmanns eru til dæmis lántökur umfram afborganir ekki áætlaðar nema 11 milljarðar á næsta ári, það eru ekki orðnar stórar fjárhæðir. Í ljósi stöðu þjóðarbúsins almennt og til dæmis þeirrar staðreyndar að greining gerir ráð fyrir því að þegar uppgjöri gömlu bankanna verður lokið verði bæði skuldir hins opinbera og heildarstaða þjóðarbúsins út á við mun betri en var þangað til fyrir svona 20 árum. Að við höfum einhverja kröfu á að fara í eftirgjöf á skuldum finnst mér ekki umræða sem við eigum að hafa uppi. Hvernig yrði því tekið ef við reyndum allt í einu að fá eftirgjöf á skuldum, ríkt og þróað land sem við erum þrátt fyrir þá erfiðleika sem við höfum gengið í gegnum? Og við hverja ætlum við að semja? Þrír fjórðu hlutar skulda ríkisins liggja innan lands. Ættum við að ætlast til þess að lífeyrissjóðir og aðrir aðilar sem hafa keypt skuldabréf gæfu eftir skuldir til ríkisins þegar menn sjá að ríkið muni ráða vel við að greiða þessar skuldir? Ég held að það séu hvorki siðferðilegar né efnahagslegar forsendur til að reisa slíkar kröfur. Hefðum við misst þessi skuldahlutföll upp í 130–140% viðurkenni ég að staðan hefði verið orðin erfið, 

Frú forseti. Varðandi það hverjir eiga skuldirnar eru það að stórum hluta íslenskir lífeyrissjóðir. Það er rétt að halda því til haga að þessir sömu lífeyrissjóðir hafa fengið, ef ég man rétt, yfir 150 milljarða eingöngu í verðbætur á lán til heimilanna síðan í hruninu. Það eru peningar sem lífeyrissjóðirnir gerðu aldrei ráð fyrir í áætlunum sínum að fá. Þarna hafa þeir dottið einfaldlega ofan í gullpott sem kemur frá heimilunum í landinu. Þeir neituðu því allt árið í fyrra í samningum um lagfæringar á skuldum heimilanna að greiða nokkuð af þessu til baka og þess vegna er einfaldlega einboðið að ríkið sjálft fari þá aðrar leiðir, þ.e. ef menn hafa áhuga á því að vera heimilunum til einhvers gagns, ná í gegnum lífeyrissjóðina í þetta fé með samningum um annaðhvort frestun eða afskriftir á skuldum, skuldum sem eru það háar að þær eru að keyra samfélagið aftur í tímann um áratugi. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að okkur greinir á um leiðir í þessu, en sú leið sem ég hef bent á er þekkt og viðurkennd. Þegar upp verður staðið eru einfaldlega allir betur settir vegna þess að menn hafa oftast lent í þeirri stöðu, eftir að hafa greitt niður skuldir árum saman án þess að högg sjái á vatni, að vera á miklu verri stað en ef þeir hefðu tekið ákvörðun um að fara aðra leið strax í upphafi.

Frú forseti. Ég er í grundvallaratriðum ósammála því að okkur sé eiginlega samboðið að ræða það að íslenska ríkið ætli ekki að axla skyldur sínar og greiða skuldir sínar til baka. Við erum sem betur fer ekki vanþróað land í erfiðleikum af því tagi sem almennt er viðurkennt að geti kallað á að gripið sé til slíkra ráða að menn fari í Parísarklúbbinn eða fái jafnvel sérstaka aðstoð í gegnum „high pack“ lán og annað í þeim dúr. Það er staður sem Ísland ætlar sér ekki að vera á sem þróað, vestrænt og öflugt ríki ríkt að auðlindum og mannauði sem hefur alla burði til að fara út úr þessu. Það er engin slík nauð orðin á okkar landi að við eigum að mínu mati að ræða slíkt og ég mundi seint sætta mig við uppgjöf, verð ég að segja, og er að því leyti til finnskur í eðli mínu sem eru þekktir meðal þjóðanna fyrir að hafa þrátt fyrir miklar þrengingar í sögu sinni alltaf verið skilvísir og staðið við sitt. Þannig tel ég að við Íslendingar eigum að temja okkur að vera. Við þurfum líka að hyggja að orðspori okkar og þeim skaða sem á því varð í hruninu. Það mundi ekki bæta úr skák ef við færum að biðja um skuldaeftirgjöf þegar ljóst er og sýnt að við getum farið í gegnum þessa erfiðleika og unnið okkur út úr þeim auk þess sem, eins og ég benti á áðan, sú skuldaeftirgjöf yrði að mestu leyti hjá okkur sjálfum, hjá aðilum innan hagkerfisins. Skuldasamsetningin er sýnd á bls. 75 í ríkisfjármálaskýrslunni, óverðtryggðar innlendar skuldir eru 51%, verðtryggðar 22% og erlendar 27%. Þetta segir sína sögu um það hvaðan slík eftirgjöf ætti að koma í hagkerfinu. Og hverjir eiga lífeyrissjóðina okkar og stærstu aðilana sem ríkið hefur sótt fjármagn til? Jú, það erum við sjálf og það gengur ekki að stilla þessu upp eins og dæmi þar sem vanþróuð ríki hafa þurft að leita til alþjóðasamfélagsins og erlendra lánardrottna um 

Frú forseti. Þau þróuðu ríki sem hafa lent í slíkum skuldahremmingum sem Ísland hefur lent í eru núna nýverið Grikkland, Portúgal, Ítalía og Spánn. Það er talað um að afskrifa um helming af skuldum Grikkja. Evrópski seðlabankinn er að setja á stofn risastóran björgunarsjóð til að bjarga hinum. Það er þekkt aðferð sem Bandaríkjamenn hafa beitt oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að láta verðbólgu éta upp skuldir ríkissjóðs og þeir eru að því núna. Efnahagsstefna bandaríska ríkisins í dag er að láta verðbólgu éta upp skuldir ríkisins. Þetta er enginn álitshnekkir, þetta er viðurkennd staða sem alþjóðasamfélagið veit að það verður að taka á. Það þýðir ekki að fara alltaf með umræðuna í þau gamalkunnu hjólför að við lendum í Parísarklúbbnum og verðum eins og fátækt ríki í Afríku. Umræðan sem hefur verið í þingsölum um Parísarklúbbinn ber oftast keim af því að menn hafa einfaldlega ekki hugmynd um hvað Parísarklúbburinn er og það er ekkert sem segir að Ísland verði meðlimur í þessum svokallaða Parísarklúbbi þó að menn lendi í skuldavandræðum. Parísarklúbburinn er upprunalega settur á stofn af þeim ríkjum sem skulduðu Afríkuríkjum til að þau gætu gægst yfir öxlina hvert á öðru og passað upp á að hinir aðilarnir gæfu ekki eftir minni skuldir. Það er það sem var í gangi, skuldunautarnir voru að passa hver upp á annan og komu þessum svokallaða Parísarklúbbi á laggir. Hvað Finna varðar greiddu þeir upp allar stríðsskuldir sínar til Sovétríkjanna sem gerði það að verkum að Finnland varð vanþróaðasta ríki á Norðurlöndum í 40 ár og Finnland fór líka í gegnum mikla kreppu þegar Sovétríkin liðu undir lok sem þeir eru ekki enn komnir út úr. Hún skaðaði samfélagið það mikið, allar endurgreiðslurnar á þeim skuldum, að Finnar biðu óbætanlegt tjón og við viljum ekki fara þá leið með Ísland.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég verð að játa að ég er ekki með beina spurningu, heldur frekar smáhvatningu til hv. þingmanns. Ég tek undir með honum að niðurskurðurinn fram undan er ekkert tilhlökkunarefni. En það er nokkuð sem við munum fara mjög vandlega yfir og kanna hvort þessar tillögur séu örugglega ekki að grafa undan grunnstoðunum. Ég geri ráð fyrir því að ráðherrar leggi fram raunhæfar tillögur, en við munum fara yfir það. Það eru líka mjög góðar glætur í þessu frumvarpi, það er verið að lækka tryggingagjald til fyrirtækja, hækka laun ríkisstarfsmanna, almannatryggingar og atvinnuleysistryggingar. Þetta eru jákvæðar fréttir. Þetta er niðurstaðan úr kjarasamningum og þetta er mjög jákvætt fyrir íslensk heimili og fyrirtæki þó að vissulega séu líka auknar álögur. Þær eru þó ekki almennar á fyrirtæki og heimili. Síðan eru skuldir ríkissjóðs minni en áætlað var en þær fara vaxandi - eins og gert var ráð fyrir - þangað til við náum heildarjöfnuði. Ég fagna því að hv. þingmaður er áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd og held að það skipti máli fyrir nefndina því að hv. þingmaður hefur mikinn áhuga á skuldastýringarmálum. Áður en við förum að ræða um að við fáum afskrifaðar skuldir - sem ég tek heils hugar undir með fjármálaráðherra að mér finnst ekki koma til greina - ættum við frekar að fara yfir það hvernig við getum stjórnað umsýslu skulda íslenska ríkisins með sem hagkvæmustum hætti. Þetta var því, frú forseti, hvatning mín til þingmannsins.

Frú forseti. Ég hef ekki gagnrýnt alla einstaka liði þessa fjárlagafrumvarps. Sá einstaki liður sem ég hef gagnrýnt hér í dag er sá niðurskurður sem er hjá Landspítalanum og að auki sá niðurskurður sem er hjá heilbrigðisstofnunum úti á landi. Forstjóri Landspítalans hefur lýst því yfir ítrekað í fjölmiðlum að þar verði ekki frekar skorið niður nema með því að loka deildum og leggja niður þjónustu. Það kom fram í umræðunni í fyrra að sú deild sem heppilegast væri að leggja niður út frá sparnaðarsjónarmiðinu væri hjartadeildin sem þýddi einfaldlega að þá þyrfti að flytja Íslendinga til útlanda í hjartaaðgerðir. Ég veit ekki hver niðurstaðan úr því verður en eftir því sem ég best veit hefur núverandi forstjóri Landspítala Íslands unnið þrekvirki í þeirri stofnun frá því að hann tók við. Ég hugsa til þess með hryllingi ef þessi liður í fjárlagafrumvarpinu nær fram að ganga. Það verður mannauðsflótti úr Landspítalanum, bæði lækna og hjúkrunarfræðinga, og það næst ekki að byggja mannauðinn upp að nýju. Það næst einfaldlega ekki að draga lækna og hjúkrunarfræðinga aftur hingað til lands nema með umtalsvert hærri launakjörum en bjóðast í dag. Þarna er að mínu mati verið að vinna skaða sem verður óbætanlegur ef hann nær fram að ganga og ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því í fjárlaganefnd að það verði horfið frá þessum niðurskurði. Niðurskurður á öðrum sviðum skiptir ekki eins miklu máli að mínu viti, alls ekki, en niðurskurður eins og boðaður er hér í heilbrigðismálum er grundvallaratriði sem við megum helst ekki láta ná fram að ganga. Við verðum að gera allt sem við getum til að reyna að lagfæra hlutina hvað það varðar.

Frú forseti. Niðurskurður í heilbrigðismálum er svo sannarlega erfiður og nú þegar hafa forstöðumenn og -konur í íslensku heilbrigðiskerfi skorið með ráðdeildarsemi niður þá fjármuni sem íslenskar heilbrigðisstofnanir hafa til umráða. Ég deili alveg áhyggjum hv. þingmanns af Landspítalanum og tel að þar hafi verið staðið mjög vel að verki. Áður en ég gef út yfirlýsingar um afstöðu mína til þeirra tillagna sem liggja fyrir í frumvarpinu verðum við að hitta þær stofnanir sem í hlut eiga og fara yfir það með hvaða hætti er raunhæft að framfylgja þessum tillögum og leggja mat á hvort við teljum hægt að láta frumvarpið ná svona fram að ganga. Ég trúi því að ráðherrarnir leggi fram raunhæfar tillögur en ég segi sannarlega að ég mun fara gagnrýnið yfir þær. Það er það eina sem ábyrgir þingmenn geta gert og ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því að við munum ana að einhverju þegar kemur að svo mikilvægri þjónustu sem heilbrigðisþjónustu.

Frú forseti. Því miður er reynsla mín í fjármálanefnd, þótt ekki sé löng, sú að það er mjög erfitt að snúa við þeim tillögum sem eru í frumvarpinu þegar það er lagt fram. Þess vegna er ég ekki sérlega bjartsýnn á framhaldið í þessu máli en veit að hv. formaður fjárlaganefndar á erfitt verk fyrir höndum og að sjálfsögðu munum við leggja til málanna eins málefnalega og hægt er hvar við teljum að eigi ekki að skera frekar niður. Hv. þingmaður minntist í fyrra andsvari sínu á skuldastýringu ríkissjóðs í heild sinni. Þar hef ég tekið til máls oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í fjárlaganefnd og í þessum þingsal og bent á að skuldastýring ríkissjóðs, eins og henni er komið fyrir í Seðlabanka Íslands, er ekki með þeim hætti sem best gerist innan OECD. Eina landið sem er með skuldastýringu síns ríkissjóðs í seðlabanka er Danmörk. Að vísu er því þannig fyrirkomið í Noregi líka en þar skiptir það engu máli því að Norðmenn þurfa ekki að taka nein lán. Hjá OECD er Danmörk notað sem dæmi um það hvernig skuldastýringu ríkissjóðs á ekki að vera fyrir komið. Það eru ekki ýkja mörg ár síðan þáverandi fjármálaráðherra Árni Mathiesen lagði niður Lánasýslu ríkisins að undirlagi skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu og færði hana inn í Seðlabanka Íslands með alls engum rökum og var aldrei hægt að sjá neitt á bak við það hvers vegna það var gert. Trúverðugleiki ríkissjóðs Íslands út á við mundi batna til muna ef skuldastýring ríkissjóðs yrði færð í það faglega horf sem hún er í í nágrannalöndunum. Þá segi ég ekki að hún sé ófagleg á Íslandi en hún væri einfaldlega í miklu betri stöðu ef hún væri annars staðar en í Seðlabankanum.

Forseti. Ég get ekki látið hjá líða að hefja mál mitt á því að vitna í þau ummæli sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson viðhafði áðan um laun þingmanna fyrir tiltekin störf þar sem hann vitnaði til svars Ríkisendurskoðunar við spurningu sem hann beindi til stofnunarinnar á sínum tíma. Mér er hulin ráðgáta hvers vegna í ósköpunum hv. þingmaður kýs að fara með rangindi í ræðustól hvað þetta varðar, því að bæði í skriflegu svari ríkisendurskoðanda um þessar spurningar og í munnlegum útskýringum Ríkisendurskoðunar í fjárlaganefnd um þessar spurningar hv. þingmanns kemur skýrt fram að hvorki sá sem hér stendur né þeir formenn fjárlaganefndar sem hann hefur starfað með hafa nokkru sinni fengið greitt neitt sérstaklega fyrir þá vinnu sem við höfum innt af hendi við undirbúning fjárlaga eða við ríkisfjármálavinnu almennt. Í svari Ríkisendurskoðunar við spurningum hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar segir um laun og þóknanir samráðshóps með fjórum þingmönnum hvors ríkisstjórnarflokks - og þar eru taldir upp alþingismennirnir Árni Þór Sigurðsson, Björn Valur Gíslason, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hjörvar, Lilja Mósesdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Valgerður Bjarnadóttir og Ögmundur Jónasson - að ekki hafi verið greidd þóknun fyrir störf í starfshópnum. Skýrara getur það ekki verið og til frekari áréttingar á túlkun þessa svars sem Ríkisendurskoðun veitti hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og kom til umræðu í fjárlaganefnd var þetta ítrekað, að þingmenn hefðu ekki fengið greidd laun fyrir störf sín hvað þetta varðar. Ég geri ekki kröfu til hv. þingmanns um að hann biðjist afsökunar á þessum ummælum sínum. Virðulegi forseti. Það er ágætt þegar verið er að hefja umræðu um fjárlagafrumvarp, rétt eins og við erum að gera hér, að reyna að átta sig á því hvaðan við erum að koma, hvaðan við lögðum af stað upphaflega og hvernig árangur hefur náðst á leiðinni ef þá einhver árangur hefur orðið. Það er auðvitað umdeilanlegt eins og hér hefur komið fram í ræðum þingmanna í dag. Ég hef leikið mér að því að undanförnu þegar ég hef haft til þess tíma að glugga í blöð frá haustinu 2008 og í ræðu minni á septemberþingi vitnaði ég í einhver slík blaðaskrif til að glöggva mig á því hvaðan við lögðum af stað í þá ferð sem við erum stödd í hér í dag. Ferðinni er langt frá því að vera lokið. Í Fréttablaðinu í október 2008 er talsvert fjallað um efnahagsmálaástandið á Íslandi. Í því blaði furðar upplýsingafulltrúi Flugleiða sig á því að fólk sé enn að bóka flug til Íslands. Hann segir, með leyfi forseta: „Eftirspurn eftir flugi til útlanda hefur snarminnkað, en fólk er enn að bóka sig til Íslands.“ Hann er dálítið undrandi á því sem segir sitthvað um það ástand sem hér var. Í erlendum tímaritum þar sem fjallað er um efnahagsmál er ekki talað mjög vinsamlega til okkar fallega lands eða þeirra stjórnarhátta sem hér ríktu. Þar er fólk hreinlega varað við því að fara til Íslands og í einu finnsku viðskiptablaði er ástandinu á Íslandi líkt við Simbabve, bæði pólitískt og efnahagslega. Með leyfi forseta segir í blaðinu: „Gjaldeyrisviðskipti á Íslandi minna nú helst á það sem tíðkaðist í Austur-Evrópu á sovéttímanum.“ Í blaðinu eru þeir sem eiga leið til Íslands varaðir við því að kaupa sér gjaldeyri áður en þeir leggja af stað því að evrum megi annaðhvort skipta í íslenskar krónur á opinberu gengi eða á öðru og betra óformlegu gengi á götum úti. Svona er viðhorfið sem við fengum þá. Hv. þingmaður og fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, segir í viðtali við blaðið í byrjun október 2008 að hann hafi brugðist skjótt við þeim alvarlegu atburðum sem hafi orðið í efnahagslífinu og látið gera úttekt á birgðastöðu lyfja í landinu. Tvö dreifingarfyrirtæki eru með yfir 90% af öllum lyfjum í landinu. Eftir að hafa farið yfir birgðir hefur komið í ljós að þau eiga um það bil þriggja mánaða lyfjabirgðir í landinu og seðlabankastjóri þáverandi telur ástæðu til að ítreka að ekki sé verið að eyða gjaldeyri í einhverja vitleysu, það eigi að nota hann til að kaupa mat, nauðsynjavörur og lyf. Í blaðinu er sömuleiðis stutt auglýsing frá starfsmönnum Glitnis, þess ágæta banka sem var, þar sem starfsfólkið þakkar fyrir þá þolinmæði og þann skilning sem viðskiptavinir hafi sýnt starfsfólki og bankanum. Segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Íslands hefur áréttað að innstæður í innlendum viðskiptabönkum, sparisjóðum og útibúum þeirra hér á landi eru tryggðar að fullu.“ Í blaðinu er viðtal við sex aðila í samfélaginu sem fara yfir ástandið og eru öll sammála um meginniðurstöður, þ.e. að ástandið sé erfitt og eigi eftir að verða erfiðara. Þetta eru sérfræðingarnir Edda Rós Karlsdóttir hagfræðingur, Finnur Oddsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, Þórhildur Þorleifsdóttir leikstjóri, Páll Skúlason heimspekingur, Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, og Svafa Grönfeldt, rektor Háskólans í Reykjavík, sem ræða þarna málin og hvað sé fram undan. Niðurstaða þeirra er einum rómi sú að bjartsýni sé eini valkosturinn en það séu erfiðleikar fram undan. Kannski höfðu þau margt til síns máls á þeim tíma þó að einhverjum sé það gleymt núna. Sumarið 2009 lagði fjármálaráðherra fram skýrslu um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum til ársins 2013. Með leyfi forseta segir eftirfarandi í skýrslunni: „Í áætlun þeirri, sem hér er birt, eru dregin saman þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum. Þessi markmið eru í samræmi við og byggð á samstarfsáætluninni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau miða að því að koma á jafnvægi og stöðugleika í ríkisfjármálum og þjóðarbúskapnum, og þar með að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi. […] Meginmarkmið við stjórn ríkisfjármála við þær aðstæður sem skapast hafa eru þau a) að frumjöfnuður ríkissjóðs verði orðinn jákvæður á árinu 2011, b) að heildarjöfnuður ríkissjóðs verði orðinn jákvæður á árinu 2013 og c) að til lengri tíma litið verði skuldsetning ríkissjóðs ekki meiri en sem svarar til 60% af VLF.“ Á grundvelli þessara meginmarkmiða setti ríkisstjórnin sér það markmið, eins og fram kemur, að frumjöfnuður verði orðinn jákvæður á því ári sem við erum nú á, þ.e. 2011, og aukist síðan á árinu 2012 og enn 2013. Það er athyglisvert, virðulegi forseti, að með markmiðunum sem þarna eru sett fyrir árið 2012, um 5,1% frumjöfnuð ríkisfjármála, erum við eiginlega farin að nálgast heildarjöfnuð í ríkissjóði á árunum fyrir hrun. Í kjölfar hrunsins tók Alþingi það fjárlagafrumvarp sem þá var til umræðu til gagngerrar endurskoðunar, þ.e. haustið 2008, í kjölfar þess hruns sem þá varð. Gripið var til aðgerða til að reyna að mæta þeim áföllum sem ríkissjóður varð fyrir og stefndi í að yrðu enn frekar. Þær aðgerðir voru blandaðar og fólust í nýrri tekjuöflun og niðurskurði í útgjöldum. Áætlað var að þær aðgerðir sem þá var gripið til mundu skila 33 milljörðum upp í fallið sem var þá að verða á rekstri ríkissjóðs. Þegar kom fram á árið 2009 varð hins vegar ljóst að grípa þyrfti til enn frekari aðgerða en áður hafði verið gripið til til að koma í veg fyrir algjört fall ríkissjóðs og frekari hörmungar í efnahagslífinu en þá þegar höfðu orðið. Í upphafi kjörtímabilsins sumarið 2009 voru gildandi fjárlög þess árs opnuð og ráðist í umfangsmiklar og nauðsynlegar aðgerðir á miðju því ári. Þær aðgerðir fólust í frekari samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs það sem eftir lifði þess árs auk tekjuöflunar sem skilaði á endanum 22 milljörðum til viðbótar upp í það tap sem varð í kjölfar hrunsins. Þær aðgerðir sem þarna var gripið til snerust ekki eingöngu um að afla tekna og draga úr útgjöldum heldur var ekki síður ráðist í ákveðnar kerfisbreytingar, m.a. á skattkerfinu. Markmiðið var að gera skattkerfið réttlátara og skilvirkara en áður hafði verið. Tekið var upp nýtt þrepaskipt skattkerfi þar sem auknar byrðar vegna hrunsins voru færðar í efri lög tekjuskalans og settur var á sérstakur auðlegðarskattur sem skilaði milljörðum í auknar tekjur. Fjármagnstekjuskattur var færður til þess sem þekktist í viðmiðunarlöndum okkar og skattur á arð og hagnað og tekjuskattur á fyrirtæki sömuleiðis. Fram að því hafði skattkerfið verið lagað að þeim sem höfðu úr meira að spila á kostnað hinna. Það er athyglisvert hvað þessar aðgerðir hafa náð að skila góðum árangri og í nýrri skýrslu endurskoðunarfyrirtækisins KPMG kemur fram að Ísland er nú í 12. sæti OECD-ríkja varðandi tekjuskatt á einstaklinga og í 11. sæti Vestur-Evrópulanda varðandi fjármagnstekjuskatt sem segir sína sögu um þá gríðarlegu skattpíningu sem hér hefur verið haldið fram að ráðist hafi verið í. Aðgerðirnar sem gripið var til á þessum tíma voru ekki síst mikilvægar vegna þess að með þeim var Ísland leyst úr efnahagslegri einangrun sem það var í og rekja má til efnahagshrunsins. Aðgerðirnar skiluðu þeim árangri að það tókst að fjármagna gjaldeyrisforða landsins og þær opnuðu á fjármagnsviðskipti og viðskipti með vöru og þjónustu sem áður voru við frostmark. Mér segir svo hugur, virðulegi forseti, að þegar litið verður til baka muni þær aðgerðir sem gripið var til um sumarið 2009 teljast í hópi þeirra mikilvægustu sem gripið var til í kjölfar hrunsins og þær muni hafa sett mark sitt á það sem á eftir kom og lagt grunn að þeim árangri sem náðst hefur. Í fjárlögum 2009 var haldið áfram á sömu braut, þ.e. farin blönduð leið nýrra tekna með samdrætti í útgjöldum með það að markmiði að hlífa velferðarkerfinu sem mögulegt var, en taka þess í stað meira úr rekstri og stjórnsýslu ríkisins. Gripið var til aðgerða til að lækka útgjöld ríkisins um nærri 44 milljarða kr. sem námu um 10% af fjárlögum ársins 2009. Að hluta til komu þær aðgerðir sem gripið var til á miðju ári 2009 inn í aðgerðirnar 2010 af fullum þunga sem skipti gríðarlegu máli. Auk þess var mikið aðhald sýnt í launa- og verðlagshækkunum fjárveitinga sem kom í veg fyrir útgjöld sem námu um 11 milljörðum kr. á því ári. Í heild námu aðgerðir af fjárlögum ársins 2010 því um 55 milljörðum kr. þegar upp var staðið. Fjárlög ársins 2011 voru fyrirsjáanlega þau erfiðustu sem við mundum þurfa að glíma við vegna efnahagshrunsins. Þær aðgerðir sem felast í fjárlögum yfirstandandi árs koma ofan í miklar aðhaldsaðgerðir áranna þar á undan og augljóst að í ár yrði þetta eitt erfiðasta árið á þeirri vegferð sem við erum í við að reyna að skapa okkur nýtt og betra efnahagslegt umhverfi hér á landi. Það urðu allmikil átök um fjárlagagerðina í fyrrahaust, bæði á þingi og utan þess eins og búast mátti við. Niðurstaðan varð samt sem áður sú að markmið frumvarpsins náðu fram að ganga og fjárlögin sem á endanum voru samþykkt uppfylltu þau efnahagslegu markmið sem við höfðum sett okkur þá í samstarfi við aðrar þjóðir. Ekkert bendir til annars en að fjárlögin muni ganga eftir eins og ætlast var til og þar með höfum við náð að fleyta okkur yfir erfiðasta hjallann á leiðinni út úr hruninu. Því til vitnis, virðulegi forseti, langar mig til að vitna í mánaðaryfirlit Fjársýslu ríkisins yfir fyrri helming þessa árs þar sem segir: Innheimtar tekjur ríkissjóðs í heild námu 214,1 milljarði kr. fyrstu sex mánuði ársins 2011 og voru þær 4,6 milljarða umfram áætlun. Gjöld ríkissjóðs námu alls 249,1 milljarði kr. til júníloka 2011 og voru 2,8 milljörðum kr. undir áætlun sem byggð er á fjárlögum og fluttum heimildum frá fyrra ári. Þetta undirstrikar það sem ég var að fjalla um hér áðan og nefna, það er ekkert í spilunum sem bendir til neins annars en að fjárlög ársins í ár muni standast, erfiðustu fjárlögin sem við reiknuðum með að þurfa að fara í og þær gríðarlega erfiðu og sársaukafullu aðgerðir sem gripið var til í þeim hér í fyrrahaust. Það frumvarp sem við ræðum hins vegar í dag er vitnisburður um að við höfum uppskorið eins og til hefur verið sáð í fjárlögum síðustu ára og ég hef hlaupið hér yfir í grófum dráttum. Frumvarpið er vitnisburður um það að við höfum náð tökum á efnahagsástandinu og að nú eru að baki okkar mestu erfiðleikar, að nú verði ekki meira lagt á almenning og að komið sé að öðrum að axla byrðarnar. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að halli á ríkissjóði verði um 18 milljarðar undir lok næsta árs og erum við þá komin langan veg frá þeim stað sem við lögðum upp frá vorið 2009 og ég nefndi áðan. Stór hluti nýrra tekna sem áætlað er að ná í fyrir ríkissjóð á næsta ári kemur frá fjármálafyrirtækjum og stórfyrirtækjum í landinu. Það var ánægjulegt, virðulegi forseti, að heyra formann Sjálfstæðisflokksins lýsa yfir stuðningi við þau áform að krefja nú fjármálafyrirtækin um að skila sínum skerf upp í þá hít sem fjármálakerfið sjálft skildi eftir sig á sínum tíma, haustið 2008. Það gerði hann í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra í gærkvöldi. Þær yfirlýsingar gefa væntingar um að meiri samstaða verði nú um gerð fjárlaga en verið hefur undanfarin ár. Þær yfirlýsingar eru líka til vitnis um að stjórnarandstaðan, í það minnsta Sjálfstæðisflokkurinn, hefur ákveðið hvað þetta varðar að láta ekki pólitíska andstöðu sína við stjórnarflokkana ráða för heldur taka málefnin framar og þar með hagsmuni þjóðarinnar. Það finnst mér ábyrg afstaða og ég fagna því yfirlýsingum Sjálfstæðisflokksins í þessa veru. Hér að framan hef ég rakið í stórum dráttum þau fjárlög sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar hefur staðið að á yfirstandandi kjörtímabili. Þau fjárlög hafa náð fram að ganga að langstærstum hluta og hafa rúmast innan þeirrar efnahagsstefnu sem við settum okkur í upphafi kjörtímabilsins. Það hefur hvorki verið átakalaust né án fórna, hvorki fyrir almenning í landinu, fyrirtæki, stofnanir, sveitarfélög né aðra. Það var heldur ekki við því búist að það yrði okkur auðvelt eða sársaukalaust að vinna okkur út úr því fordæmalausa efnahagshruni sem hér varð haustið 2008. En árangurinn blasir við, það hefði líklega mátt gera eitthvað betur en árangur er það samt sem áður og því getur enginn neitað með nokkurri sanngirni. Þetta þýðir þó ekki að við séum komin á áfangastað. Það er langur vegur frá því að við höfum náð þeim fullkomna árangri að við getum hér eftir sest niður og beðið eftir því að lífið leiki við okkur á hverjum einasta degi. Það versta er samt yfirstaðið, það er óumdeilt, og það undirstrikar ekki eingöngu þann árangur sem við höfum náð við efnahagsstjórnina heldur ekki síður þær aðferðir sem við höfum beitt við að ná þessum árangri. Undir lok þessa mánaðar, virðulegi forseti, verður haldin stór ráðstefna á Íslandi um árangur íslenskra stjórnvalda í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ýmsar þjóðir við að ná landinu upp úr hruninu. Á þá ráðstefnu munu margir af þekktustu efnahagssérfræðingum heims mæta og ræða sín á milli við íslensk stjórnvöld og fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um árangurinn sem hér hefur náðst en ekki síst þær leiðir sem við höfum farið hér á landi í þeim efnum. Því er nefnilega stundum haldið fram í þessum sal og utan hans að allt það sem hér hafi verið gert sé samkvæmt fyrirframskrifaðri forskrift Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þeirra landa sem hafa hjálpað okkur úr vandanum. Fátt er fjær sanni, virðulegi forseti, eins og dæmin sýna. Meðal þeirra sem munu sitja þessa ráðstefnu er nóbelsverðlaunahafinn Paul Krugman sem seint mun teljast til æstustu aðdáenda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða þeirra leiða sem sjóðurinn hefur ráðlagt og krafið þær þjóðir um að fara sem hann hefur áður átt leið um. Þegar sá atburður varð að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hvarf héðan af landi brott í sumar, og var nú ekki mikið veður gert út af því, skrifar Paul Krugman á heimasíðu sína, með leyfi forseta: „Ísland hefur náð óumdeildum árangri án þess að þurfa að breyta samfélagskerfinu sínu, án þess að koma sér undan skuldbindingum. Ísland hefur sýnt mikinn aga í efnahagsmálum, Ísland hefur beitt óhefðbundnum hætti við að ná tökum á efnahagsmálum sínum, þveröfugt við það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hingað til ráðlagt, og það hefur virkað.“ Þetta segir þessi nóbelsverðlaunahafi í hagfræði sem hefur fjallað mikið um efnahagsmál heimsins í kjölfar kreppunnar 2008 og er einn af virtustu sérfræðingum á því sviði. Það verður fróðlegt, virðulegi forseti, og ég hvet alla til þess sem hafa á því nokkur tök og ekki síst alþingismenn og þá fjárlaganefndarmenn að sitja þá ráðstefnu sem hefur verið auglýst og boðuð hvað þetta varðar þar sem við getum þá hlýtt á fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, fulltrúa íslenskra stjórnvalda, innlenda og erlenda sérfræðinga, fara yfir þann árangur - við skulum segja meinta árangur þar til annað kemur í ljós - sem hér hefur náðst í efnahagsmálum og þá aðferðafræði sem hefur verið beitt við að ná þessum árangri sem hvergi hefur náðst áður í heiminum við samsvarandi aðgerðir með viðlíka árangri og hér hefur orðið og fjárlagafrumvarpið sem við ræðum hér um ber vitni um.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða í 1. umr. fjárlagafrumvarp til fjárlaga árið 2012. Ég ætla svo sem ekki í fyrri ræðu minni að staldra lengi við einstök atriði sem ég vil fjalla um, hvort sem það er niðurskurður eða skattahækkanir, ég geri það frekar í seinni ræðu minni. Hins vegar vil ég aðeins gera að umtalsefni það sem ég tel að við getum gert. Ég tel að ekki séu miklar deilur um það innan hv. fjárlaganefndar, og ekki innan þingsins heldur, hvernig við getum tekið enn frekari skref til framfara við gerð fjárlaga og eftirlits með fjárlögum. Ég vil byrja á að óska nýkjörnum formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, til hamingju með embættið og vænti þess að eiga við hana gott samstarf eins og við forvera hennar, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur, sem stýrði nefndinni af mikilli röggsemi og sanngirni sem gerði það að verkum að sá starfsandi sem var þar var mjög góður. Ég tel að við þurfum að taka eitt atriði til umræðu og væri mjög gott að fá viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra við því í þessari umræðu. Mín skoðun er sú og hefur verið lengi, og það kemur reyndar fram í skýrslu sem við í hv. fjárlaganefnd skiluðum sameiginlega til þingsins sem á eftir að ræða hér, þ.e. skýrslu um ríkisreikning, að allar tekjur eigi að fara í ríkissjóð hvort sem það eru sértekjur eða markaðar tekjur hjá hvaða stofnun sem er og í raun og veru séu allar stofnanir ríkisins á fjárlögum eins og rekstur þeirra á að vera hverju sinni. Þetta tel ég vera mikið sanngirnismál því að við vitum að margar stofnanir hafa ekki sértekjur, nokkrar hafa sértekjur og það miklar. Við vitum líka að þegar sumar stofnanir afla sér tekna kostar það ákveðin útgjöld. Ég get nefnt eitt til að undirstrika það sem ég er að segja að á árinu 2008 og yfir á árið 2009 jók ein stofnun útgjöld sín um 15,4%. Það var vegna þess að viðkomandi stofnun hafði sértekjur innan úr einu ráðuneytinu sem stofnunin starfar undir. Mér finnst þetta ekki vera sanngjarnt. Ég tel að hv. þingmenn verði að vera betur upplýstir um það þegar verið er að samþykkja fjárlög hverju sinni, hvert umfang viðkomandi stofnunar á að vera, því að það kemur ekki í ljós fyrr en í ríkisreikningi hver hin endanlega staða er. Við erum til að mynda núna ekki klár að fara yfir ríkisreikning 2009 þar sem slíkar upplýsingar koma fram, kannski tveimur eða tveimur og hálfu ári eftir að fjárlagaárinu lýkur. Þess vegna hef ég mjög sterkar skoðanir á því að við eigum að hafa þetta svona og væri það mjög æskilegt að mínu viti, þar sem a.m.k. hv. fjárlaganefnd var sammála um að gera þetta með þessum hætti, að taka allar sértekjur og markaðar tekjur inn í ríkissjóð. Mig langar að koma aðeins inn á eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Það kemur líka fram í skýrslunni sem ég nefndi áðan, skýrslu fjárlaganefndar um ríkisreikning 2009. Til að geta sinnt eftirlitshlutverki okkar þurfa þær upplýsingar sem við erum með á hverjum tíma að vera mun nákvæmari. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fór yfir það í ræðu sinni áðan þar sem hann fór yfir framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2011 og vitnaði þar til hvað hafði gerst í innheimtu gjalda og hver útgjaldaaukningin hafði orðið. Ef maður tekur fyrstu átta mánuði ársins er heildarniðurstaðan um 2,3 milljarðar sem hefur verið umfram í útgjöldum. Það eru tvö ráðuneyti sem skera sig töluvert úr, annars vegar velferðarráðuneytið með um 8 milljarða í mínus og hins vegar fjármálaráðuneytið með 4 milljarða. Síðan eru önnur ráðuneyti sem vega þetta upp og það eru menntamálaráðuneytið og sjávarútvegsráðuneytið með í kringum 2 milljarða og innanríkisráðuneytið með 1,5 milljarða. Þegar þetta er borið saman við fjárlög 2012 þá er ekki brugðist við því með því að minnka útgjöldin hjá þeim ráðuneytum sem núna eru samkvæmt framkvæmd innan fjárlaganna heldur er brugðist við því með þeim hætti að verið er að auka útgjöld til velferðarráðuneytisins. Ég dreg því þá ályktun, af því að ég hef ekki þau gögn, að í raun og veru sé ekki samræmi á milli þeirra kerfa, þ.e. áætlunin í framkvæmd standist ekki við þá niðurstöðu sem við erum að véla um. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að við komum þessu til betri vegar. Gerð er tillaga um að skila á þriggja mánaða fresti skýrslu til fjárlaganefndar, bæði frá fjármálaráðuneytinu og eins frá Ríkisendurskoðun til þess einmitt að þingið og fjárlaganefnd sinni því eftirlitshlutverki sem henni er ætlað að gera. Ég tel að með þeirri skýrslu sem fjárlaganefnd skilaði núna um skýrslu Ríkisendurskoðunar sé í raun og veru fyrsta skrefið í þá átt að menn breyti vinnubrögðum vegna þess að þetta hefur ekki verið gert áður. Það er mikill vilji í fjárlaganefnd og ég tel hann vera líka í þinginu til að breyta vinnubrögðunum og hafa þau agaðri. Það er markmiðið. Síðan getum við rætt endalaust um niðurskurð. Mér finnst að við þurfum að skoða það mjög vel og ég ætlast til að það verði gert hjá hv. fjárlaganefnd þegar verið er að ræða niðurskurð hjá einstaka stofnunum því að það er oft spurning um hver niðurstaðan verður. Mér er mjög minnisstætt í fyrra þegar lagður var til niðurskurður á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Þá lögðu menn fram niðurskurð til að ná sparnaði en síðan tóku sig saman tveir einstaklingar, tveir Ísfirðingar, og krufðu það til mergjar hvað það mundi í raun þýða og þá kom í ljós að þetta voru að stórum hluta tilfærslur á fjármunum. Við þurfum að breyta slíkum vinnubrögðum og hafa þau mun vandaðri og agaðri í allri fjármálastjórn ríkisins svo að við séum ekki að færa til útgjöld og tekjur, þ.e. að ef við spörum á einum stað séum við ekki að fara með það sem útgjöld yfir á annan stað. Skýrasta dæmið um þetta, sem ég held að hv. þingmenn verði að hugsa mjög vandlega, er að þegar við samþykktum fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2011 var okkur gerð grein fyrir því á fundum hv. fjárlaganefndar af forustumönnum og framkvæmdastjóra Sjúkratrygginga Íslands að sú hagræðingarkrafa sem væri í frumvarpinu mundi ekki geta gengið eftir nema við mundum breyta lögum. Niðurstaðan er sú og það er staðfest núna og verður væntanlega staðfest í fjáraukalögum að þar mun verða mikið bil. Þetta kom fram í nefndarálitum og ég tók það upp í þingræðum að í rauninni er verið að samþykkja fjárlög þó svo að hv. þingmenn viti að það gangi ekki eftir sem til er ætlast. Þetta eru vinnubrögð sem ég tel að við þurfum að breyta. En fyrst og fremst tel ég að við þurfum að bæta vinnubrögðin í fjárlagagerðinni, í eftirliti með fjárlögunum. Ég tel að mikill samhljómur sé um það í þinginu að gera það á þann veg að við höfum markvissar upplýsingar. Við þurfum að breyta því að ríkisreikningurinn sé í raun ekki fjáraukalög. Hann hefur virkað þannig, hvernig farið er með bundið fé hjá stofnunum. Það fer ekki alltaf eftir sömu reglum og það eru hlutir sem við verðum að betrumbæta til að ná betri tökum á þessu, sérstaklega við þær aðstæður sem við búum við núna. Einnig er mjög mikilvægt að velta fyrir sér spurningunni um réttlætið þegar við tölum um að niðurskurðurinn eigi að vera 1,5% í velferðarmálum, 3% í stjórnsýslu o.s.frv., hvernig það gengur eftir. Erum við að ná þeim sparnaði alls staðar, erum við að ná honum sums staðar? Það er mjög mikilvægt að menn ræði þetta og geri sér grein fyrir því hvernig það muni koma út í heildina og að við séum ekki að færa til á milli liða þannig að niðurstaðan verði oft og tíðum sú sama. Virðulegi forseti. Ég vænti þess og þykist vita að í meðförum hv. fjárlaganefndar munu menn leggjast mjög vandlega yfir þetta og reyni að greina hvað þetta þýðir í raun og veru. Mér þætti vænt um ef hæstv. fjármálaráðherra kæmi í andsvar við mig í sambandi við það sem ég beindi til hans í upphafi máls míns, um að taka bæði markaðar tekjur og sértekjur þannig að allir sætu í raun við sama borð, og þá væri Alþingi, að mínu viti, að samþykkja fjárlög með ákveðnum fjárlagaramma fyrir hverja einustu stofnun, hvort heldur hún hefði sértekjur eða markaðar tekjur. Því að það er ekki sanngjarnt að á meðan verið er að skera niður á sjúkrastofnunum og í erfiðum málaflokkum fái aðrar stofnanir að vaxa bara í ljósi þess að þær hafa sértekjur eða markaðar tekjur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta ræðu og yfirgripsmikla yfirferð um málið. Ég deili þeim skoðunum sem komu fram í ræðu hans um að bæta vinnubrögð og auka upplýsingar, og eftir því höfum við kallað. Jafnvel þótt við sitjum í ráðuneytum og höfum fullt af starfsfólki þar hef ég gagnrýnt að við höfum ekki samkeyrslu á þeim upplýsingum sem liggja fyrir frá Hagstofu, frá Fjársýslunni, frá fjármálaráðuneytinu og jafnvel frá ráðuneytum, til að geta byggt oft ákvörðunartökuna á nýjum upplýsingum. Við höfum góðar upplýsingar aftur í tímann, hvernig hlutirnir urðu til og enduðu, en við þurfum auðvitað að hafa þetta eins og í góðu fyrirtæki eða hjá sveitarfélagi og vita um raunupplýsingar á hverjum tíma. Hv. þingmaður vakti athygli á því að ákveðnir veikleikar hafa komið í ljós í fjárlagagerðinni og þeir verða væntanlega leiðréttir í fjáraukanum á þessu ári og eru þegar komnir inn í frumvarpið. Hv. þingmaður nefndi réttilega Sjúkratryggingar Íslands og það er þá alveg skýrt í hverju er verið að fara fram úr, það eru sérgreinalækningarnar og lyfjakostnaðurinn hefur líka hækkað. Ég vildi líka vekja athygli á því, ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur tekið eftir því, að í frumvarpinu er í rauninni verið að auka um 2,7–2,8 milljarða til heilbrigðiskerfisins en niðurskurðurinn annars staðar er um 1,8 milljarðar þegar allt er tekið. Um er að ræða raunaukningu til heilbrigðismála þó að það komi með öðrum hætti niður. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins betur yfir það hvernig hann sér fyrir sér að vinna varðandi heilbrigðisstofnanir væri unnin og hvaða kröfur eigi að gera. Mig langar að heyra skoðanir hv. þingmanns á þeim málum af því að hann nefndi hvernig vinnubrögðin hefðu verið varðandi heilbrigðisstofnun á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir andsvarið. Það sem ég vildi koma að í minni stuttu ræðu og hafði ekki nema tíu mínútur til að fara yfir, við 1. umr. að minnsta kosti, er hvað gerist þegar ákvarðanir eru teknar um niðurskurð heilbrigðisstofnana. Nú er það hæstv. velferðarráðherra sem spyr og ég nefndi sérstaklega það sem gerðist við fjárlagagerðina fyrir árið 2011 gagnvart heilbrigðisstofnunum á Vestfjörðum. Þar á ferð var í raun og veru ákveðin blekking. Menn ætluðu sér að skera niður um stóra prósentutölu og mikla peninga en niðurstaðan varð á endanum sú, og sýnt var fram á það með skýrslunni, að við vorum að stórum hluta að færa til kostnaðinn. Það finnst mér ekki að við eigum að gera. Við þurfum að gera þetta á betri og faglegri hátt. Núna er stefnt að því í apríl á næsta ári, eins og hæstv. ráðherra veit, að við munum ræða rammana og þá hafa menn meiri möguleika á að bregðast við, frekar en á síðustu dögum ársins eins og til að mynda í fyrra þegar við frestuðum einum þriðja af niðurskurðinum vegna þess að hann var ekki framkvæmanlegur, við samþykktum ekki lokafjárlögin við 3. umr. fyrr en í lok desember. Þessu umhverfi þurfum við að breyta og um það þurfa ekki að vera pólitískar deilur. Það er svo mikilvægt að við séum meðvituð um hvað við erum að gera. Það er líka annað sem ég held að við þurfum að velta fyrir okkur sem hefur kannski lítið verið rætt. Þegar við skerum niður á einni heilbrigðisstofnun, getur hún þá til að mynda komið dýrum rannsóknum yfir á Landspítalann? Geta menn þá hagrætt hjá sér með því að koma hlutum yfir á Landspítalann þó svo þeir geti gert þá sjálfir? Ég veit það ekki. Þetta þurfum við að ræða því það er heildarniðurstaðan sem ræður og það er mjög óæskilegt, óheppilegt 

Hæstv. forseti. Það er rétt að við frestuðum niðurskurði á síðasta ári, raunar fjórðungi eða sem nam þremur tólftu af niðurskurðinum, en þó þannig að við felldum niður upphaflega áætlaðan niðurskurð á Sauðárkróki og Húsavík. Í tillögunum sem lágu fyrir fyrir ári var upphaflega talað um 40% en nú verður það í heild um 20% sem er ærið nóg. Almennt hefur heilbrigðiskerfið verið að skera hraustlega niður og skila sínu í þessari endurskipulagningu. Það sem hefur vantað inn í umræðuna er hvort rétt hafi verið gefið í upphafi og hvenær, vegna þess að útgjöldin höfðu náttúrlega aukist mjög mikið á árunum á undan. Þess vegna höfum við núna farið tvær yfirferðir, allar stofnanir voru heimsóttar meðan fjárlagafrumvarpið var í þinginu í fyrra og síðan var aftur farið í vor. Í augnablikinu er starfandi starfshópur undir stjórn ráðuneytisstjóra velferðarráðuneytisins með fulltrúum frá Landspítala, þ.e. Björn Zoëga, síðan er þar Þorvaldur Ingvarsson frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri ásamt fulltrúum frá Egilsstöðum, Vesturlandi og Reykjavík. Hópurinn er einmitt að fara að skoða tölurnar heildstætt ásamt sérstöku ráðgjafarfyrirtæki sem er Boston Consulting Group. Það á að fara yfir talnafræðina, hvar við erum að eyða miklu, hvað erum við að eyða litlu, hvort við séum að veita þá þjónustu sem við ætlum okkur o.s.frv. Ég bind miklar vonir við að þetta komi inn í fjárlagavinnuna og farið verði yfir þetta. Heilbrigðisstofnun Vestfjarða var nefnd hér og þar kom í ljós að þessi vinna er ekki einföld. Þar gerðu tveir einstaklingar athugasemdir og komu með fullt af ágætum ábendingum. Annar þeirra var byggðahagfræðingur í námi og þegar ég spurði hvað hann þyrfti langan tíma til að fara heildstætt yfir þetta með okkur til að vinna að skýrslu og reyna að vega og meta áhrifin af ýmsum aðgerðum 

Virðulegi forseti. Þetta er rétt sem hæstv. ráðherra segir í sambandi við það sem kom út úr skýrslunni sem unnin var í fyrra vegna niðurskurðar á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Það er svo mikilvægt, eins og ég sagði áðan, að við gerum okkur grein fyrir hvað við erum í raun og veru að færa til. Hæstv. ráðherra nefndi líka heilbrigðisstofnanirnar á Sauðárkróki og Húsavík. Spurningin er þessi: Erum við bara að færa til verkefni frá einum stað til annars? Erum við til að mynda að færa verkefni frá Sauðárkróki á Akureyri en samt í raun og veru að spara mjög lítið? Þetta finnst mér vanta og ég fagna því ef, eins og hæstv. ráðherra segir, að búið sé að vinna ákveðna vinnu í þessu sambandi. Við fáum þá væntanlega að sjá þau gögn því við fjárlagagerðina í fyrra fannst mér vanta undirgögn sem sýndu fram á hina raunverulega réttu niðurstöðu en ekki, eins og kom fram og okkur var bent á, að menn væru bara að færa til. Fyrir utan það sem allir vita að þegar menn búa til að mynda á Sauðárkróki og þurfa síðan að fara alla leið norður á Akureyri til að sinna þessu, þá kostar það náttúrlega óheyrilega mikið fyrir samfélagið og rýrir búsetuskilyrði á svæðinu. Það gefur augaleið. Eins þegar menn bökkuðu með niðurskurðinn á Heilbrigðisstofnun á Blönduósi, hvað gerðist þá? Þá sögðu menn: Við erum komnir alveg inn í bein og þetta er orðin heilsugæsla en ekki sjúkrahús. En hvað gerir það að verkum núna að við komumst enn lengra til að skera niður? Við þurfum auðvitað að hafa réttar upplýsingar og eigum að vinna þetta þannig. Ég hvet hæstv. ráðherra til að skoða sérstaklega hvort brögð geti verið að því að einstaka heilbrigðisstofnanir eða sjúkrastofnanir séu hugsanlega, ég veit ekki um það, að færa verkefni frá sér yfir á Landspítalann sem er ákveðin endastöð, út af kostnaði við rannsóknir sem menn gætu hugsanlega gert hjá sér, til þess að færa til kostnaðinn.

Frú forseti. Þetta hafa verið athyglisverð skoðanaskipti milli hæstv. velferðarráðherra og hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar og ég tek undir margt af því sem þar hefur komið fram. Hið æskilega er að sjálfsögðu að menn geti unnið mikla greiningarvinnu áður en þeir fara í umfangsmiklar breytingar á fjárheimildum stofnana o.s.frv. En stundum eru aðstæðurnar erfiðar og ekkert annað að gera en að reyna að ná árangri þó tími til mikillar rannsóknarvinnu og undirbúnings sé takmarkaður. Þannig hafa okkar aðstæður því miður verið. Ég vil sérstaklega taka undir það sem hv. þingmaður nefndi með ráðstöfun sértekna og markaðra tekna. Þar hafa hlutirnir kannski á köflum þróast þannig að of mikil lausung hefur verið í því. Það er ekki endilega alltaf sanngjarnt innan ríkisrekstrarins ef einstakar stofnanir sem hafa möguleika á að sækja sér tilfallandi sértekjur í miklum mæli líta síðan svo á að í raun séu þær tekjur þeirra eign og ráðstafa þeim og krefjast svo fjárheimilda fyrir útgjöldunum eftir á. Það eru hinar samþykktu fjárheimildir frá Alþingi sem eiga að binda útgjöldin en við þekkjum þessa glímu og höfum ekki síst undanfarin ár á tímum aðhalds og sparnaðar verið að glíma við þetta. Við höfum reynt að láta alla sitja við sama borð og það séu fjárheimildirnar sem heimila útgjöldin sem gildi og að slíkar tekjur séu þá ekki endilega réttmæt eign eða krafa viðkomandi stofnunar. Í mörgum tilvikum er það svo að það sem menn tala um sem sértekjur eru í raun og veru ríkistekjur. Þannig er það t.d. með útvarpsgjaldið, það eru ríkistekjur og ekkert í lögum segir að útgjaldaheimildir og fjárheimildir Ríkisútvarpsins á hverju ári sem opinberrar stofnunar eða opinbers félags eigi að vera nákvæmlega þær sömu og tekjurnar. Aðstæður geta hæglega kallað á að þær séu eftir atvikum eitthvað meiri til að standa sómasamlega að rekstri Ríkisútvarpsins eða minni ef menn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir andsvarið. Ég heyri það á hæstv. ráðherra að við erum sammála um þetta. Það er rosalega erfitt að sætta sig við það, þegar maður samþykkir fjárlög fyrir árið, að útkoman verði önnur og ég held að margir hv. þingmenn standi í þeirri trú að þá sé í raun og veru verið að ákveða útgjaldaramma fyrir viðkomandi stofnun. Í fjárlögum er gert ráð fyrir sértekjum og mörkuðum tekjum upp að ákveðnu marki sem viðkomandi stofnun hefur þá til ráðstöfunar, þá er bara minna greitt úr ríkissjóði. En þegar þessar tekjuhliðar, hvort sem það eru sértekjur eða markaðar tekjur, fara síðan langt fram úr því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum, þá verður það að vera alveg skýrt að mínu viti að stofnunin hafi ekki leyfi til að eyða þeim, það verður þá að koma fram í fjáraukalögum eða sem heimild frá Alþingi. Þetta tel ég mjög mikilvægt. Það er mjög sláandi að á sama tíma og hæstv. velferðarráðherra þarf að fara í blóðugan niðurskurð, og engum þykir það skemmtileg vegferð að skera niður í heilbrigðismálunum, er í sumum stofnunum - ég hef nefnt það áður í þessum ræðustól að hjá Hafrannsóknastofnun jukust umsvif stofnunarinnar á milli áranna 2008 og 2009 til að mynda um 15,4% vegna þess að sértekjurnar komu inn á fullum þunga úr svokölluðum AVS-afla og því er í raun og veru úthlutað af sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Það kostar auðvitað peninga fyrir Hafrannsóknastofnun að ná í sértekjurnar en hún fær þær svona og þeim fylgja ákveðnar kvaðir. Mér finnst mjög mikilvægt að breyta þessu og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við gerum það núna á þessu haustþingi og að við í hv. fjárlaganefnd setjum okkur það markmið að á milli 1. og 2. umr., eða 2. og 3. umr., verði þessu breytt og sett í þann farveg að allar stofnanir ríkisins séu reknar á þeim fjárheimildum sem sannarlega koma fram í fjárlögum viðkomandi árs.

Frú forseti. Ég get heitið hv. þingmanni og fjárlaganefnd því að nefndin hefur fullan stuðning minn til að reyna að búa fastar um þessa hluti og ég þekki mann hér í bænum, Nökkva Bragason að nafni, sem verður alveg sérstaklega ánægður ef fjárlaganefnd leggur honum lið í því að styrkja varnir í þessum efnum, með þeim eina fyrirvara þó að hafa verður í huga í sambandi við sértekjur að stundum hefur fallið til kostnaður við öflun þeirra sem þarf þá að mæta að einhverjum hluta í samræmi við hinar auknu tekjur. Í öðrum og enn verri tilvikum hefur það gerst að menn hafa fengið sértekjurnar greiddar en kostnaðurinn er óáfallinn og kemur síðar, eins og þegar Lyfjastofnun hefur fengið fyrir fram greitt vegna prófunar lyfja en á eftir að leggja í kostnaðinn við þær sömu prófanir. Að þessu getur þurft að hyggja svo sanngirni sé gætt en að öðru leyti á að vera miklu fastari rammi utan um þetta. Þarna þarf að betrumbæta vinnubrögð. Ég nefni í sömu andrá að samningagerð ríkisins gegnum tíðina hefur ekki verið í nógu traustum skorðum og ríkið er í sumum tilvikum í eiginlega óþolandi stöðu gagnvart bindandi samningum án nokkurra uppsagna eða endurskoðunarákvæða sem geta þróast alveg úr takt við rekstur annarra aðila á sambærilegu sviði o.s.frv. Þarna má líka gera betur og við höfum einsett okkur að gera það. Það eru reyndar fjölmörg umbótaverkefni í þessum efnum sem við þurfum að einsetja okkur að sinna þegar mesta björgunarstarfinu er lokið og menn kannski búnir að hvíla sig aðeins eftir það. Reynslan af glímunni við ríkisfjármálin við þessar erfiðu aðstæður hefur m.a. leitt skýrt í ljós hvar brotalamir eru sem þarf að taka betur á. Slíkir hlutir eiga auðvitað að vera í lagi, bæði á góðum tímum og erfiðum. Hin opinberu fjármál eiga að vera byggð á mjög traustum og gagnsæjum grunni og ákvarðanir sem teknar eru af fjárveitingavaldinu og löggjafanum eiga að ganga eftir.

Virðulegur forseti. Ég á ekki von á öðru en að sú hv. fjárlaganefnd sem starfar núna muni fylgja eftir því plaggi sem við skiluðum í hinni fjárlaganefndinni til þingsins, og er það í fyrsta sinn sem það er gert, einmitt til að bæta vinnubrögðin og hafa meiri aga í ríkisfjármálum. Það er mjög mikilvægt að gera það og um það er enginn ágreiningur. Ég hlakka til að hitta Nökkva á fyrsta fundi með hv. fjárlaganefnd til að fara yfir þetta, ef hann mun ekki geta leynt gleði sinni yfir því. Það er svo mikið sanngirnismál að mínu mati að gera þetta svona. Og af því að ég var að nefna hvernig niðurskurðurinn virkar oft, þá þurfum við líka að átta okkur á því, þegar lagt er af stað í ákveðna vegferð, hvort rétt hafi verið gefið í upphafi. Nú erum við búin að vera í niðurskurði í þessi ár - sumar stofnanir voru með mikinn uppsafnaðan halla og gátu mætt niðurskurðinum þannig á meðan aðrar voru það ekki. Kannski er skýringin sú að sumar stofnanir hafi bara verið reknar vel og aðrar illa, ég þekki það ekki. Var rétt gefið í upphafi? Það er dálítið mikilvægt að þetta verði skoðað sérstaklega. Eitt sem hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar hefur vakið undrun mína. Þegar gerðar eru hagræðingarkröfur hafa sumar litlar stofnanir oft og tíðum fært fjármálastjórnina og bókunina á viðkomandi rekstri til Fjársýslu ríkisins, þ.e. bókhaldsvinnan er færð þangað, en þær greiða ekkert fyrir hana. Þá er í raun og veru verið að setja meiri peninga til Fjársýslunnar og ekki bara það. Ef viðkomandi stofnun er kannski í mínus, þarf hún ekki að borga dráttarvexti því Fjársýslan tekur það bara yfir. Þá erum við í raun og veru að færa úr einum vasa í annan, en viðkomandi stofnun sem gerir þetta sætir ekki sama niðurskurði og önnur sem sker niður á öðrum stöðum og segir upp einhverjum öðrum starfsmanni í staðinn fyrir að segja kannski upp bókaranum. Þegar á heildina er litið er þetta einn og sami ríkiskassinn og þess vegna verður auðvitað að vanda vinnubrögðin miklu betur en gert hefur verið undanfarna áratugi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ræðu hans og yfirferð yfir frumvarpið. Ég vil byrja á því að segja að það er vitanlega svolítið sérstakt að ræða frumvarpið við 1. umr. því að við vitum að það eru fáar vikur í að það kunni að breytast töluvert, forsendur frumvarpsins jafnvel. Þær forsendur sem hér er byggt á t.d. varðandi hagvöxt byggja á spá Hagstofunnar frá því í sumar og síðan er reiknað með að frumvarpið verði endurskoðað miðað við nýja spá sem kemur væntanlega í október eða nóvember. Seðlabankinn er með annars konar hagvaxtarspá í sinni spá frá því í ágúst og það munar töluvert miklu á þessum spám. Mismunurinn getur numið líklega allt að 30 milljörðum ef þær upplýsingar eru réttar sem maður hefur og útreikningar. Frumvarpið byggir á þessu og því er eðlilegt að við setjum spurningarmerki við hversu djúpa umræðu hægt er að taka við 1. umr. þegar við vitum að forsendurnar kunna að breytast innan skamms tíma. Hins vegar getum við auðvitað fjallað um þá pólitísku stefnumörkun sem er sett fram í frumvarpinu sem varla mun taka breytingum þó svo að forsendurnar breytist að einhverju leyti. Það má spyrja sig um þá áætlun sem er fyrir árið 2011 samkvæmt þjóðhagsspá, t.d. varðandi kaupmátt, hvort ekki sé rétt að vera með mikinn fyrirvara á þeim tölum sem settar eru fram í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Komið hefur fram að margir óvissuþættir eru í þeim forsendum eða spá Hagstofunnar sem hér er vitnað til. Það eru óvissuþættir sem lúta að t.d. stóriðjuframkvæmdum, óvissuþættir sem lúta að því hvort skuldavandi heimilanna sé vanmetinn, hvort efnahagsbatinn í viðskiptalöndunum dragist á langinn, sem mun að sjálfsögðu hafa áhrif hér og er vitanlega mjög slæmt ef svo fer, og hvort hagvöxtur verði minni. Allt eru þetta stór og mikilvæg atriði sem geta haft áhrif. Að sjálfsögðu er það ekkert nýtt að það sé einhver óvissa þegar verið er að gera spár sem þessar en ég held því miður, frú forseti, að þessir óvissuþættir eigi eftir að koma fram, þ.e. þeir gætu átt eftir að rætast. Þar á ég við mat á skuldavanda heimilanna sérstaklega. Það er lítið að sjá varðandi stóriðjuframkvæmdirnar um að þær gangi eftir. Efnahagsbatinn virðist vera að dragast á langinn í viðskiptalöndum okkar og svo er það spurning um hagvöxtinn en að því munum við væntanlega ekki komast alveg strax. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að áætlanir séu raunhæfar og ég ætla engum það að setja fram blekkingar eða slíkt heldur byggir þetta vitanlega allt á heimavinnunni og þessum spám. Það sem mér finnst vanta í umræðuna og mér finnst ekki koma nógu skýrt fram í því sem ég hef þegar lesið í frumvarpinu - ég vil taka það fram, forseti, að það eru örugglega fleiri jákvæðir punktar í þessu frumvarpi en ég mun telja upp á eftir og einnig fleiri neikvæðir en ég mun telja upp en það er hins vegar svo að auðvitað rekum við augum í einhverja hluti þegar við förum yfir þetta - mér finnst vanta að við höfum framtíðarsýn á tekjuöflunina. Gert er ráð fyrir að tekjur séu auknar með hækkunum á sköttum, m.a. launaskatti á fjármálafyrirtæki, og síðan hefur verið skorið niður í heilbrigðisstofnunum og öðru slíku. Ég held að við þurfum að vera með skýrari sýn á það hvernig við ætlum að afla tekna til framtíðar og þar finnst mér vanta atvinnustefnuna inn í umræðuna. Við höfum lagt fram þrjár tillögur, þingmenn Framsóknarflokksins, búið er að dreifa einni og hinum verður dreift hér fljótlega. Þær varða efnahagsmál, atvinnuuppbyggingu og gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland. Þetta eru svona þau forgangsmál sem við verðum með. Það er mjög mikilvægt að skoða hvaða áhrif breytingar á skattareglum og skattumhverfi getur haft. Hættan er sú að verði þessi launaskattur lagður á fjármálafyrirtæki, sem ég ætla að svo komnu máli ekkert að segja af eða á með, getur það vitanlega leitt til þess að þjónustugjöld eða iðgjöld trygginga hækki sem verður svo velt yfir á viðskiptavinina. Þá er spurning hver sé í raun að borga. Það má velta því fyrir sér hvort skynsamlegra sé að reyna að ná í þann hagnað sem er af bönkunum með einhverjum hætti og kannski nýta hann í almenna leiðréttingu á lánum heimila sem ég held að muni skila miklu þegar upp verður staðið. Hér hefur verið rætt um séreignarsparnaðinn og ég ætla ekki að fara neitt djúpt í það. Það mun væntanlega leiða til minni sparnaðar ef þetta gengur eftir. Síðan er bensíngjaldið, ég lít á það sem mikinn landsbyggðarskatt, gangi það eftir, þó að vitanlega komi það við alla því að það er gjarnan meiri þörf fyrir bíla á landsbyggðinni þar sem sækja þarf þjónustu og annað um langan veg. Síðan held ég að reynslan sýni að hækkanir á bensíni, hvort sem þær er á vegum ríkisins eða olíufélaganna, leiði til minni aksturs og þar af leiðandi minni tekna. Ég ætla aðeins að fara út í það sem kemur fram í frumvarpinu um niðurskurð til heilbrigðisstofnana. Ég verð að segja að það veldur miklum vonbrigðum að áfram skuli haldið í þá átt að skera niður hjá heilbrigðisstofnunum. Gangi sá niðurskurður eftir sem hér er boðaður á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki svo dæmi séu tekin, Heilbrigðisstofnun Suðurlands og fleiri stöðum, þá þarf einfaldlega að velta þeim spurningum upp og það er einmitt það sem ég meina þegar ég tala um pólitíska stefnumörkun í frumvarpinu, hvort það sé í raun verið að leggja til nýtt heilbrigðiskerfi á þessum stöðum. Það hefur komið fram að þessi sjúkrahús og þessar stofnanir verða ekki reknar með því þjónustustigi sem þær hafa í dag gangi þetta eftir. Það hefur komið fram að sjúkrahúsþjónusta mun t.d. leggjast af á sjúkrahúsinu á Sauðárkróki gangi þetta eftir. Það er mjög bagalegt ef stefnumörkun ríkisstjórnarinnar kemur fram í gegnum fjárlagafrumvarpið með þessum hætti. Það mun þýða 12–13 glötuð störf í því litla samfélagi sem ég nefndi áðan gangi þetta eftir. Við vitum að með hverjum einstaklingi sem missir starf er fjölskylda, maki sem hugsanlega þarf að breyta um vinnu líka o.s.frv. Þetta er gríðarlega alvarlegt mál. Þetta er fyrst og fremst stefnumörkun, vil ég meina, sem kemur í gegnum frumvarpið sem er ekki gott. Það þarf að vinna þessa hluti öðruvísi að mínu viti. Ég nefndi aðeins áðan málefni lögreglunnar og ætla að gera það aftur. Það er vitanlega sérstakt að málefni lögreglunnar skuli vera í einhverjum hnút þegar kemur að launaumræðunni og spurning hvort eigi að taka þá umræðu hér. Það er hins vegar mikilvægt að við setjum okkur markmið og skilgreinum bæði verkefni, mannaflaþörf og hvaða öryggisstig við verðum að hafa í landinu og þess vegna munum við leggja áherslu á að þingið afgreiði þá löggæsluáætlun sem við höfum lagt fram í þinginu. Ég nefni þetta hér því að ég sé að í fjárlagafrumvarpinu eru 200 millj. kr. áætlaðar til reksturs almannasamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að það sé mikilvægt að hafa góðar almannasamgöngur hér en ef maður setur þetta í það samhengi sem ég talaði um varðandi lögregluna þá veltir maður fyrir sér hvort þetta sé sú forgangsröðun sem þarf að vera. Einnig vil ég nefna að styrkir til alls innanlandsflugs eru í frumvarpinu 184 millj. kr. á meðan styrkja á um 200 millj. kr. tilraunaverkefni í almennum samgöngum. Það er hægt að nefna ýmislegt í þessu frumvarpi sem ég á eftir að gera og get greinilega ekki gert á þeim 10 mínútum sem ég hef. Ég vil þó telja upp jákvæða þætti. Það er mjög jákvætt að settir eru fjármunir í markaðssókn í ferðamálum og vil ég hrósa ríkisstjórninni fyrir að gera það. Við eigum að láta kné fylgja kviði í því. Ég vil líka hrósa henni fyrir það að mæta á hækkandi olíuverði núna hjá þeim sem þurfa að kynda með olíu. Mjög mikilvægt er að því sé mætt þannig að við séum að jafna að einhverju leyti búsetuskilyrðin. 

Frú forseti. Ég vil aðeins segja í sambandi við forsendur að þetta er svo sem umræða sem við tökum á hverju ári. Ég hef áður útskýrt að þetta er einfaldlega þannig að við erum bundin af því að taka útgangspunkt í einni tiltekinni þjóðhagsspá og það er sú nýjasta, stóra opinbera, sem fyrir liggur þegar fjárlagafrumvarpið er á lokastigi í vinnslu yfir sumarmánuði og það er þá júlíspá Hagstofunnar núna sem við notum. Annaðhvort tökum við slíka spá alla eða ekki, menn tína ekki út úr henni sumt og breyta hinu. Í raun má segja að það eina sem fjármálaráðuneytið sjálft að nokkru leyti metur er tekjuhliðin, bæði varðandi horfur fyrir næsta ár en þó kannski sérstaklega áætlaða útkomu þessa árs og þá er einfaldlega byggt fyrst og fremst á upplýsingum úr ríkisbókhaldinu sjálfu, þ.e. þeirri þróun sem við sjáum í tekjustreyminu til ríkisins innan ársins sem við vöktum mánuð frá mánuði og nú liggja fyrstu átta og bráðum fyrstu níu mánuðirnir fyrir þannig að það er að komast tiltölulega skýr mynd á það í hvað stefnir varðandi útkomuna á tekjuhlið og svo sem gjaldahlið líka. Það þarf aðeins að hafa í huga þegar skoðuð er útkoma einstakra ráðuneyta eftir fyrstu sex eða fyrstu átta mánuði að jafnvel þó að gerð sé ákveðin tekju- og útgjaldadreifingarspá eru alltaf talsverð frávik í því innan ársins innan ráðuneyta hvernig það fellur til, t.d. hjá fjármálaráðuneytinu. Varðandi fjársýsluskattinn þá er hann af fyrirmynd, sem við sjáum að er þekkt í öðrum löndum, á fjármálaþjónustu og jafnvel fleiri greinar sem ekki bera virðisaukaskatt auk þess sem það er þannig að nánast hvar sem er á byggðu bóli eru menn núna að leita leiða til að láta fjármálakerfið, fjármálastofnanir, leggja af mörkum 

Virðulegi forseti. Ég hef ákveðinn skilning á þeim forsendum sem eru í frumvarpinu vegna þess, eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á, að taka ber mið af þeirri spá sem liggur fyrir í júlí, en því má hins vegar velta fyrir sér hvort þurfi að endurskoða þetta ferli eitthvað þar sem við vitum að það er að koma ný spá sem getur dregið upp allt aðra mynd sem mun þá breyta því frumvarpi sem verið er að ræða. Ég vil taka fram af því að ég gleymdi að nefna það áðan, frú forseti, að ég er sammála þeirri umræðu sem var hér varðandi rammann, að þegar stofnanir fá fjárhagsrammann ber þeim vitanlega að vinna eftir honum hvort sem það eru útgjöld eða tekjur. Það kann hins vegar á einhverjum tímapunkti að þurfa að jafna einhvers staðar á milli og þá þarf að finna leiðir til þess. Ég vil líka segja að þó svo einhver okkar kunni að gagnrýna þennan skatt á fjármálafyrirtæki eða hafa einhverjar efasemdir um hann er það ekki yfirlýsing um að fjármálafyrirtækin eigi ekki að leggja eitthvað í púkkið. Það er frekar spurning um hvernig það er gert. Ég velti því upp áðan hvort hægt sé að gera það með einhverjum hætti, að ná í hagnað með einhverjum hætti og láta hann ganga t.d. í að færa niður skuldir heimila eða eitthvað þess háttar. Ég vara alla vega við því að við förum í leiðangur sem eykur kostnað viðskiptavinanna þannig að fjármálastofnanirnar muni velta kostnaðinum út í þjónustugjöld, út í hærri iðgjöld af tryggingum og þess háttar því að þá erum við í raun bara að skattleggja einstaklingana, viðskiptavini þessara stofnana, ekki þær sjálfar. Þetta er vitanlega eitthvað sem við þekkjum vel á Alþingi og annars staðar í umræðum um skattamál hver það er sem á endanum borgar, það eru alltaf þær vangaveltur. En eins og þetta er lagt upp hér, og það þarfnast kannski einhverra skýringa við, sýnist mér að þetta muni enda hjá viðskiptavinunum og þá held ég að betra sé að ganga hreint til verks og hækka skatta á þessa einstaklinga almennt í stað þess að fara einhverjar krókaleiðir. Alla vega vil ég beina því til þeirra sem eru að teikna upp þessi mál að skoða hvort hægt sé að girða fyrir þetta með einhverju móti.

Frú forseti. Það er þannig í fræðunum og umræðunni um þetta að það gengur seint leitin að sköttum sem ekki enda að lokum einhvern veginn á almenningi eða því sem til skiptanna er hjá almenningi og gjarnan færa þeir sem vilja koma sér undan sköttum, fyrirtæki og aðrir slíkir aðilar, fram þau rök að þetta lendi allt saman hvort sem er að lokum á almenningi. Það er auðvitað hægt að skattleggja þann arð sem sannanlega gengur til eigenda atvinnurekstrar o.s.frv. og það er auðvitað gert í gegnum skatta og hagnað fyrirtækja o.s.frv. En það er vandkvæðum bundið að fara að hafa sértæka skattlagningu á tiltekin svið atvinnurekstrar, og hér er líka skattandlagið annað, þ.e. nálgunin er sú að hér sé um að ræða þjónustu sem ekki ber virðisaukaskatt þannig að það sé ekki ósanngjarnt að hún leggi þá nokkuð af mörkum í gegnum svona innheimtu. Það er tæknilega og af ýmsum ástæðum mun betri leið en að fara að gera þessa þjónustu virðisaukaskattsskylda. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að nefna nokkra jákvæða liði frumvarpsins og byrja þá á almenningsamgöngunum. Það er rétt, það má vissulega alltaf deila um forgangsröðun. Á að setja fjármuni í þetta frekar en kannski að draga úr útgjöldum á heilbrigðisstofnunum? Hér er um að ræða fjárhæð sem tekin er frá sem svona upphafsfjárveiting í átak sem meiningin er að ná samkomulagi um við höfuðborgarsvæðið, að draga þá úr þörfinni fyrir stórar og dýrar framkvæmdir í samgöngumálum gegn því að fara í átak og efla almenningssamgöngur þannig að það sparist mikill stofnkostnaður á móti. Nú á eftir að ná þessu samkomulagi saman o.s.frv. og við sjáum hvernig það gengur. Varðandi ferðaþjónustu, flutningsjöfnun og annað þá geri ég ekki ráð fyrir að ágreiningur verði um það frekar en t.d. það myndarlega átak í menntunarmálum sem fær 1,2 milljarða kr. í nýjum fjárveitingum á næsta ári. Það sama vona ég að eigi við t.d. um atvinnumál sem fá sérstaklega sérmerkt 200 millj. kr. undir 

Virðulegi forseti. Skattar lenda oftast á almenningi, það er örugglega alveg hárrétt. Þar af leiðandi hlýtur að vera mikil pressa á okkur í því umhverfi sem við erum í í dag að leita leiða til að svo verði ekki ef við ætlum að leggja á nýja skatta hvað sem þeir heita og hvernig sem þeir eru innheimtir. Ég held að í grunninn sé meginmarkmiðið og mikilvægasta markmiðið að fjölga störfum, fjölga þeim sem greiða hina venjubundnu skatta til samfélagsins. Með því að fjölga störfunum og fjölga þeim sem hafa atvinnu munum við síður þurfa að fara í sértækar aðgerðir eða sérstaka skatta eins og þennan sem hugsanlega mun enda hvort sem er hjá einstaklingunum. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan sakna ég þess að við skulum ekki vera komin lengra frá hruninu í að byggja upp atvinnulífið en við erum í dag, að við séum ekki búnir að auka meira og stækka meira þann stofn sem greiðir skatta af launum sínum og þess háttar. Ég sakna þess og það er eitthvað sem verður að taka á. Ég nefndi áðan nokkra þætti sem eru jákvæðir og neikvæðir í þessu frumvarpi. Það er líka mikilvægt að halda því til haga að víða þar sem eru opinber störf úti á landsbyggðinni, t.d. hjá sýslumönnum eða öðrum opinberum skrifstofum, þá skiptir hvert einasta starf 

Frú forseti. Við tökum til umræðu frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012. Þau hafa mörg hver verið okkur ærið erfið, sambærileg frumvörp á undanliðnum árum. Í þessari umræðu vil ég fara nokkuð almennt yfir þetta rauða frumvarp sem er vitaskuld af margvíslegum toga og margar tölur sem þar koma við sögu og á bak við þær tölur eru vitaskuld fólk og fyrirtæki sem við skulum ekki gleyma. Að mati þess sem hér stendur er óumdeilt að náðst hefur gríðarlegur árangur í því að brúa bilið milli þess sem var í ríkisrekstri áður fyrr þegar gatið var ógnarstórt, upp á 215 milljarða kr., en er nú komið niður undir 18 milljarða kr. Þetta er óumdeilanlega mikill árangur og við heyrum einfaldlega nær alla erlenda sérfræðinga, held ég að ég geti fullyrt, vera sama sinnis og ég hér í pontu Alþingis, að árangurinn er óumdeildur og góður í þá veru að koma aga á ríkisfjármálin sem voru vel að merkja fyrir hrun agalaus. Framúrkeyrslan var gríðarleg og mæld í tugum milljarða, ekki bara á sviði heilbrigðismála heldur í fjárlögum almennt. Það er mjög mikilvægt út á við og inn á við að koma aga á ríkisfjármálin eins og best verður á kosið. Sá árangur er augljós. Strax var gripið til mjög róttækra aðgerða í ríkisfjármálum um mitt sumar 2009 og við erum að bera úr býtum þann árangur sem nú blasir við. Það var ekki sjálfgefið að grípa til þessara róttæku aðgerða strax nokkrum mánuðum eftir að hrunið skall á en það var gert og við sjáum árangurinn blasa við. Það má spyrja sig hvaða lausnir voru í boði og nefndar hafa verið þrjár leiðir. Ég hef í sjálfu sér talað fyrir öllum þeirra, í mismiklum mæli þó. Það var hægt að sækja meiri tekjur, svo sem eins og með skattahækkunum sem hefur verið gert, en ég hef jafnframt goldið varhuga við því að sækja af auknum krafti til venjulegra heimila og fyrirtækja í því efni. Það var hægt og er enn hægt að skera niður og hagræða í ríkisrekstri og það hefur verið gert, og alveg frá miðju sumri 2009 hefur verið hægt að sækja fram í hagvexti til að breikka skattstofna og fá inn meiri tekjur fyrir ríkissjóð sem hann þarf vissulega á að halda. Ég held hins vegar, frú forseti, að það hefði aldrei verið hægt að fara einungis eina af þessum leiðum til að stoppa í gat ríkissjóðs. Það hefði aldrei verið hægt að sækja einvörðungu fram með þriðju leiðinni og sækja meiri hagvöxt með því að gefa í í atvinnulífinu, það hefði aldrei dugað eitt og sér til að stoppa upp í það ógnarstóra gat sem blasti við landsmönnum á miðju sumri 2009. Atvinnulífið var einfaldlega það laskað vegna útlánaþenslunnar sem var við lýði árið fyrir hrun að það hefði ekki komist af stað með þeim krafti sem dugað hefði til, til að halda til baka hinum tveimur leiðunum, skattahækkunum og niðurskurði á ríkisútgjöldum. Ég tel óumdeilt að alltaf hefði þurft að grípa með einhverju móti til allra þessara þriggja leiða, hagræðingar í ríkisrekstri, tekjuauka og síðan hagvaxtar. Galdralausnirnar voru ekki til, það var ekki hægt að fara einungis eina þessara leiða heldur þurfti að grípa til þeirra allra, einfaldlega vegna þess að gatið var of stórt til að ein leiðin dygði. Allra síst hefði verið hægt að fara þá leið að minnka tekjurnar, lækka skatta og skera lítið sem ekkert niður í ríkisrekstri á þessum tíma og grípa einvörðungu til breiðari skattstofna. Ég held að það hafi verið óumflýjanlegt, frú forseti, að fara allar þessar þrjár leiðir. Hitt er meira og minna lýðskrum. Við að fletta fjárlögum fyrir árið 2012, og reyndar líka fjárlögunum 2011 og 2010 ef út í það er farið, spyr maður sig hver þjónusta ríkisins eigi að vera. Ég held að Alþingi Íslendinga, fjárlaganefnd og þar til bærar aðrar fagnefndir Alþingis þurfi að spyrja sig, á þeim tímum sem nú eru uppi, hvar ríkið eigi að drepa niður fæti í þjónustu sinni. Á það að vera á öllum sviðum samfélagsins eins og við blasir í þessu ágæta fjárlagafrumvarpi þar sem ekkert virðist vera ríkinu óviðkomandi? Ég tel svo ekki vera. Ég tel að þrjár leiðir séu færar í þessum efnum eins og í ríkisrekstrinum sem ég kom að áðan. Það er hægt að færa stóran hluta af þjónustu ríkisins yfir til sveitarfélaga. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi að þau geta allt eins verið jafngild stjórnsýslustigin, ríki og sveitarfélög, og ég tel að hægt sé að fara jafnvel lengra en það, sveitarfélögunum í vil. Ég tel að margt af því sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sé fullmiðstýrt og eigi betur heima í nærþjónustu sveitarfélaga. Ég tala þar t.d. um málefni aldraðra sem vitaskuld eru að fara yfir til sveitarfélaganna og þar með tel ég að heilsugæslan eigi að fara þangað líka sakir samlegðaráhrifa. Ég nefni framhaldsskólann, hluta af löggæslunni, hluta af vegagerð og svo mætti áfram telja. Reyndar mætti einnig skipta menningunni betur milli ríkis og sveitarfélaga því ef menn horfa t.d. til menningarsamninganna einna og sér, verjum við þar um 270 millj. kr. út á land á meðan bara örfá menningarfyrirtæki í Reykjavík fá á fjórða milljarð. Á fjórða milljarð fyrir Reykjavíkurborg, sem er vitaskuld höfuðborgin, en 270 millj. kr. út á land. Þetta eru ekki rétt hlutföll. Ég tel því að stór hluti af því sem er að finna innan þessarar bókar eigi betur heima hjá sveitarfélögunum og þau geti farið þar betur með fjármunina en ríkið hefur gert alla jafna. Þar vísa ég sérstaklega til agalausra ára upp úr aldamótunum 2000 þar sem farið var fram úr fjárlögum svo nam tugum milljarða kr., ekki síst í heilbrigðismálum. Í þeirri fjárlagagerð sem verið hefur við lýði á undanförnum árum höfum við, frú forseti, varið störf. Það er vel. Við höfum séð á eftir um 440 störfum á vegum ríkisins, einkum og sér í lagi innan heilbrigðisþjónustunnar sem nemur um það bil 360 störfum. Það vekur mig til umhugsunar um hvort við höfum farið of geyst í niðurskurði á heilbrigðisþjónustunni sem er einhver sú viðkvæmasta í okkar rekstri. Hefðum við betur farið þar hægar? Ég tel svo vera. Ég tel að heilbrigðisþjónustan hringinn í kringum landið sé einfaldlega það viðkvæm að ef farið er inn fyrir grunninn í þeim efnum, sé illa og kannski ekki aftur snúið. Við horfum líka einfaldlega fram á aukna þjónustu og aukinn rekstur víða á landinu sakir uppbyggingar í margvíslegri starfsemi á næstu missirum og þá þarf stoðþjónustan, ekki síst í heilbrigðismálum, að vera fyrir hendi. Sú reynsla er augljós af t.d. uppbyggingunni fyrir austan. Ég er líka mjög hugsi, frú forseti, við lestur þessa fjárlagafrumvarps og fjárlagafrumvarpanna sem koma þar á undan, hvernig ríkisvaldið skilgreinir grunnþjónustu. Ég tel að ríkið eigi að deila verkefnum meira út til sveitarfélaganna og líka til einstaklinga vegna þess að þegar fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2012 er lesið í þaula sýnist mér ríkinu vera nánast ekkert óviðkomandi og það sé einfaldlega í allt of mörgum verkefnum. Auðvitað eigum við fyrst og síðast að verja grunnþjónustuna en höfum við gert það? Nei, við höfum líka varið stoðþjónustuna og marga þá þjónustu sem ríkið á e.t.v. ekki að vera í af þeim þrótti sem það hefur verið í á undangengnum árum. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að ríkið skilgreini á komandi missirum í hverju það á sannarlega að vera og gera það þá vel en láta hin verkefnin í hendur sveitarfélaga annars vegar og einstaklinga hins vegar. Það er ekki sjálfgefið að ríkið eigi að sinna öllum verkefnum í þessu samfélagi. Það hefur einfaldlega ekki lengur efni á því.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Vegna orða þingmannsins um þær leiðir sem voru mögulegar og stóðu hinu opinbera til boða á árunum 2009–2010, langar mig að rifja það upp að Sjálfstæðisflokkurinn lagði til að farin yrði sú leið að taka þann hluta skattpeninga sem lægju inni í lífeyrissjóðunum og ríkið sannarlega átti, og hefði ekki skert útgreiðslu úr sjóðunum til lífeyrisþega með nokkrum hætti, og ríkið færði til sín þessar tekjur í ljósi þeirra erfiðu aðstæðna sem voru uppi og þeirra erfiðu aðstæðna sem íslensk fyrirtæki voru í. Hv. þingmaður gerði þetta einmitt að umtalsefni og hversu óheppilegt það var að þurfa að hækka skatta. Mig langar að varpa því fram hvort hv. þingmaður geti tekið undir með mér að við höfum misst þar af heilmiklu tækifæri til þess að koma í veg fyrir skattahækkanirnar, skjóta styrkari stoðum undir atvinnulífið og þar með breikka skattstofnana og þar með stæðum við heldur ekki frammi fyrir jafndjúpum efnahagsvanda og við gerum núna.

Frú forseti. Við óvenjulegar aðstæður þarf oft að fara óvenjulegar leiðir og ég var einn af þeim sem töluðu fyrir því að skoða þessa leið. Ég hef í minni pólitík reynt að gagnrýna jafnt eigin flokk sem aðra flokka og ég hef jafnframt reynt að hrósa öðrum flokkum jafnmikið og ég hef hrósað mínum eigin flokki. Ég skoðaði þær efnahagsleiðir sem Sjálfstæðisflokkurinn boðaði á sínum tíma og talaði um þær í pontu Alþingis og galt ekki varhuga við þeim öllum heldur taldi sumar þeirra færar, þar á meðal þá leiðina sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefnir hér, svokallaðan innskatt ef svo má að orði komast, hvað lífeyrisgreiðslurnar varðar. Ég taldi á sínum tíma að hún kæmi til greina. Sumir sögðu að það væri álíka og að pissa í skóinn sinn, það kæmi ríkinu í koll síðar meir, en á þessum tíma þurfti að nota allar leiðir og ég tel það fullbillegt, svo ég fái með leyfi hæstv. forseta að sletta ögn lítið, að ríkið reyni einvörðungu að breikka skattstofna en ekki sækja meiri tekjuauka og líta til niðurskurðar. Við þurftum á öllum þessum leiðum að halda til að rétta þjóðarbúið við og ég tek heils hugar undir með hæstv. fjármálaráðherra sem sagði í inngangsorðum sínum við umræðuna fyrr í dag að það var mjög happadrjúgt að fara strax mjög róttækt í þessar aðgerðir. Ef til vill þurftum við á enn fleiri leiðum að halda og ég útiloka alls ekki þá leið sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefnir, að sækja fjármuni í lífeyriskerfið með þessum hætti. Það hefði e.t.v. gert það að verkum að við hefðum þurft að skera minna niður í velferðarþjónustunni sem er kannski viðkvæmasta þjónustan sem við þurfum að sinna á hverjum tíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágætt og greinargott svar. Ég er þeirrar skoðunar að við þær aðstæður sem voru upp komnar við fjárlagagerðina árið 2009 hefði verið skynsamlegt að fara þessa leið. Það hefði dregið mjög úr álaginu á atvinnulífið og flýtt efnahagsendurreisninni. Hv. þingmaður nefndi að hv. þingmenn og aðrir hefðu haft af því áhyggjur að þessi aðgerð, þ.e. að taka til ríkisins þá peninga sem það sannarlega á inni í lífeyrissjóðunum, væri sambærileg við það að pissa í skóinn sinn, eins og hv. þingmaður orðaði það, væntanlega vegna þess að þar með væri verið að taka peninga sem nota ætti síðar, og nota þá fyrr. Ég tel reyndar að aðstæður hafi verið þannig að það hefði verið skynsamlegt. Í framhaldi af þessu hefði ég áhuga á því að heyra álit hv. þingmanns á frétt í Morgunblaðinu í dag þar sem sagt er frá því að samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2012 eigi að loka fyrir þá möguleika að leggja allt að 4% tekna launþega í svokallaðan séreignarsparnað. Þess í stað verður hlutfallið 2%. Vegna þessarar aðgerðar mun skattheimta ríkisins aukast um 1,4 milljarð. Þetta mun auðvitað hafa þau áhrif að það dregur úr sparnaði til lengri tíma. Þetta er ákveðin útfærsla á þeirri leið sem rædd var af hálfu Sjálfstæðisflokksins. Ég tel þetta reyndar ekki heppilega leið, ég held að sú leið sem við lögðum til hefði verið heppilegri, en ég hefði áhuga á því að heyra skoðun hv. þingmanns á henni.

Frú forseti. Það er ágætt að hv. þm. Illugi Gunnarsson kom að þessu efni. Þetta var eitt af því sem ríkisfjármálahópurinn ræddi á liðnu sumri. Menn greinir á um hvaða leiðir á að fara í þessum efnum. Ég tel og sagði í þessum hópi að það væri e.t.v. ekki eðlilegt að hvetja til sparnaðar á þeim tímum sem við lifum núna. Ég held að við eigum fremur að hvetja til þess að fólk noti peningana sína í þeim mæli að það skili sér í ríkissjóð með aukinni neyslu og auknum framkvæmdum, það sé ekki eðlilegt að horfa sérstaklega til sparnaðar núna heldur miklu fremur að menn noti peningana til framkvæmda, bæði heima hjá sér og annars staðar. Þetta er almenn hagfræði sem hefur verið notuð iðulega á þeim tímum sem þjóðfélög hafa ratað í mikil vandræði, að þá þurfi að koma hreyfingu á peningana, og ég held að þetta sé einmitt liður í því.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirferð hans á fjárlagafrumvarpinu og eins vil ég nota tækifærið og óska hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur til hamingju með skipan hennar sem formaður í fjárlaganefnd og hlakka til að eiga samstarf við hana þar. Sá vandi sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir varðandi ríkisfjármálin er í rauninni samstofna þeim vanda sem önnur ríki bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum standa frammi fyrir með sína ríkissjóði. Í grunninn held ég að vandanum megi lýsa svona: Allt frá árinu 1973 þegar heimurinn fór af svokölluðu Bretton Woods-kerfi og fram til þessa dags höfum við haft peningakerfi sem hefur ekki verið byggt á neinum fæti, t.d. gullfæti, heldur svokallað fiat-kerfi þar sem seðlabankar heimsins hafa getað prentað peninga án þess að hafa undir þeim sérstakan fót. Á sama tíma hefur það verið að gerast að bankakerfin sem hafa þanist út byggjast nú að hluta til á því að búa sjálf til peninga, þ.e. peningar sem eru lagðir inn í bankana eru lánaðir margfalt út í framhaldinu. Þetta hefur valdið töluverðri og oft mikilli þenslu sem við sáum síðan springa út fyrir örfáum árum. En þessu einnig skylt er það að ríkissjóðir landa, bæði í Bandaríkjunum og í Evrópu, hafa orðið skuldsettari og skuldsettari. Segja má að við séum núna að sjá afleiðingarnar af þessu, fyrst í hruni fjármálakerfanna og bankastofnana og síðan í þeim gríðarlega vanda sem ríkissjóðir Vesturlanda standa frammi fyrir. Og þegar á að reyna að leysa vanda ríkissjóðanna núna þá er það svo að staða atvinnulífsins, staða hagkerfanna er miklu veikari vegna þess að áður hafði bankahrunið skollið á og dregið úr möguleikum ríkisvaldsins til að beita hagstjórnaraðgerðum til að vinna sig út úr þeim vanda sem nú er uppi. Það að auka peningaprentun og skuldsetningu er útilokað mál við þessar aðstæður. Það verður að takast á við þennan vanda. Ég held að sú staða sem við Íslendingar erum í, og enn og aftur er keimlík og sambærileg við það sem er að gerast í kringum okkur, kalli á það að við þurfum sennilega að taka fastar á en við höfum verið að gera hingað til. Hvers vegna? Vegna þess, frú forseti, að ef við búum ekki til svigrúm fyrir atvinnulífið til að skapa verðmæti, ef við þurfum að soga svo stóran hluta af því fjármagni sem til er inn í ríkissjóð til að standa undir halla og ef svo stór hluti af efnahagsstarfseminni fer fram innan vébanda ríkisins mun það að lokum steypast yfir okkur með skelfilegum afleiðingum. Ég get alveg sagt að miðað hefur ágætlega í ýmsu í ríkisfjármálunum en eftir stendur sú staðreynd þegar litið er til þeirrar spár sem Seðlabankinn setur fram að þar er einungis spáð 1,6% hagvexti. Hvað þýðir, frú forseti, 1,6% hagvöxtur? Til að taka á móti nýju fólki á vinnumarkaðinn, þ.e. fjölgun inn á vinnumarkaðinn, þá þarf um það bil 1,5% hagvöxt bara til að grípa á móti því fólki. Það þýðir, ef hagvöxturinn verður 1,6% á næsta ári, að okkur miðar ekkert í því að vinna á atvinnuleysinu. Ef það verður niðurstaðan þá er það auðvitað alvarlegt mál. Það sem ég vil gera að sérstöku umfjöllunarefni er það sem reyndar hefur verið rætt, þ.e. munurinn á þeirri hagspá sem er annars vegar hjá Seðlabankanum og hins vegar þeirri sem lögð er til grundvallar fjárlagafrumvarpinu. Eitt af meginverkefnum hagstjórnarinnar fram undan er og verður að ná að samþætta betur stjórn ríkisfjármála og hins opinbera, þ.e. sveitarfélaganna líka, og samþætta það síðan við stjórn peningamálanna, þ.e. stefnu Seðlabankans. Þetta verður að hanga saman. Ég hlýt að hafa af því áhyggjur hversu lítið er fjallað um þetta samspil í forsendum fjárlagafrumvarpsins og þeirri umfjöllun sem er um fjárlagafrumvarpið. Ég tel að eitt af því sem við þurfum að fara að gera er að breyta þessu. Það þarf að vera nánara samráð á milli Seðlabankans annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar, þ.e. ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðuneytisins sérstaklega, um framlagningu fjárlagafrumvarps því að þetta þarf að hanga saman. Ég hef líka áhyggjur af því, frú forseti, að þær forsendur sem voru gefnar fyrir hagvexti árið 2013 og áfram, og reyndar þeim hagvexti sem þó á að vera á árinu 2012, séu nokkuð veikar. Stór hluti af þeim hagvexti á að koma til vegna aukinnar einkaneyslu. Hvernig skyldi sú einkaneysla sem hefur orðið nú þegar vera til komin? Jú, hún er í fyrsta lagi til komin í gegnum það að fólk hefur verið að taka út séreignarsparnaðinn. Í öðru lagi eru það vaxtaáhrifin, þ.e. menn hafa verið að fá endurgreitt frá skattinum o.s.frv. Það er sem sagt aðstoð ríkisins við þá sem eru mjög skuldugir. Í þriðja lagi voru gerðir kjarasamningar sem hækkuðu launin í sumar og að sjálfsögðu koma áhrif þar frá. En til að þeir kjarasamningar stæðu á einhverju, til að þeir væru með innstæðu og í þeim fælist kaupmáttaraukning hefðu þeir kjarasamningar þurft á því að halda að hagvöxtur á næsta ári og á árinu 2013 væri einhvers staðar í kringum 4%. Með öðrum orðum, einkaneyslan sem við sjáum að fór af stað á þessu ári á sér ekki nægilega sterkar efnahagslegar forsendur. Þess vegna er óráðlegt að gera ráð fyrir því, ef ekki verða einhverjar aðrar breytingar á hagstjórninni, að sú einkaneysla geti knúið áfram hagvöxt á næstu árum. Þegar litið er til þess fjárfestingarstigs sem við höfum verið að horfa á á síðustu mánuðum og missirum í íslensku atvinnulífi er það svo lágt að það á að vekja svo miklar áhyggjur hjá stjórnvöldum og hjá Alþingi að grípa þarf allt að því til neyðaraðgerða vegna þess að svona lágt fjárfestingarstig er bara ávísun á eitt: Það er ávísun á að hagkerfið nái sér ekki af stað, að við verðum áfram með svona lágan hagvöxt og öðru hverju munum við fyllast einhverju smábjartsýniskasti um einkaneysluna þegar kjarasamningar verða gerðir sem síðan verður ekki innstæða fyrir. Grundvöllurinn fyrir kjarasamningum, grundvöllurinn fyrir því að gerðir séu kjarasamningar sem hafa innstæðu er að fjárfestingin í landinu hafi farið upp. Við Íslendingar höfum verið í allt að því neðsta sæti eða í það minnsta einu af neðstu sætunum af ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu þegar kemur að fjárfestingu og hlutfalli hennar af þjóðarframleiðslunni. Það er mjög alvarlegt mál. Það sem verður að gerast, frú forseti, fyrir utan það sem ég tel að þurfi að gera betur hvað varðar samþættingu ríkisfjármála og Seðlabankans, þó að það sé auðvitað engin stórkostleg sönnun - mér finnst það bara sláandi að það skuli vera þetta mikill munur á framtíðarsýn Seðlabankans annars vegar og þeim forsendum sem settar eru fyrir fjárlagafrumvarpinu hins vegar. Ég hef heyrt skýringar hæstv. fjármálaráðherra og tek þær alveg gildar en það er samt sem áður þessi munur. Stóra málið er: Hvernig ætlum við að koma fjárfestingunni aftur af stað? Það er lykilatriði. Það verður ekki gert þannig, frú forseti, að við aukum skattheimtu eða álögur á atvinnulífið, það verður ekki gert þannig, það er alveg ljóst. Mestu máli skiptir að við ráðumst í þær framkvæmdir sem við eigum mögulegar. Ég hef bent á það á opinberum vettvangi, frú forseti, að stórkostleg tækifæri bíða okkar við orkuframleiðslu í landinu. Landsvirkjun hefur t.d. lagt fram hugmyndir um áætlun sína næstu 12–15 árin sem einmitt byggja á því að nýta orkulindirnar og keyra upp fjárfestingu í orkugeiranum. Það er mjög mikilvægt til þess síðan að leggja grunn að fjárlögum sem standa. Það sem meira er, það eru líka möguleikar á gríðarlega mikilli fjárfestingu í sjávarútvegi. Um leið og þessi ríkisstjórn hættir að hringla með þá atvinnugrein og menn ná saman um þá sátt sem þó var búið að ná fyrir nokkrum missirum og er fullkomin ógæfa að skuli ekki hafa gengið eftir, um leið og þessir þættir og fjárfestingin er komin betur af stað er orðin innstæða fyrir launahækkun. Þá er orðin innstæða fyrir aukinni einkaneyslu. Þá er orðin innstæða fyrir því að við getum náð alvörutökum á fjármálum ríkisins. Ég verð að segja, frú forseti, að þegar maður horfir á hagspárnar virðist það alltaf vera þannig að menn eru að leiðrétta sig meira eða minna á milli mánaða og milli missira gjarnan niður á við og síðan er spáin alltaf sú að eftir um tvö ár verði allt saman komið í gott horf. Þetta minnir einna helst á verðbólguspár Seðlabankans á árum áður sem alltaf gengu út á það að innan 18–24 mánaða yrði verðbólgumarkmiðinu náð. Sú spá gekk þannig fyrir sig árum saman en náðist ekki. Við Íslendingar eigum góða leiki í þessu og þeir snúa að þeim þáttum sem ég nefndi áðan varðandi fjárfestinguna. Það er lykilatriði í þessu öllu saman.

Frú forseti. Þetta var ágæt ræða hjá hv. þingmanni og ég er að mörgu leyti sammála greiningu hans, þó að það sé út af fyrir sig ekki umdeilt að við þurfum að sjálfsögðu trausta verðmætasköpun til að standa undir bættum lífskjörum, hvort sem því er svo útdeilt í gegnum kjarasamninga eða ríkissjóð o.s.frv. En það er einfaldlega þannig að það eru engin einföld töfrabrögð til sem tryggja sjálfkrafa hagvöxt og atvinnusköpun. Og sú umræða sem gengur út á að það sé bara vegna aumingjaskapar og linku í ríkisstjórn Íslands að hér sé ekki allt á blússandi ferð í 4–5% hagvexti, er auðvitað alveg ótrúleg. Lítum í kringum okkur og veltum því fyrir okkur hvað ríkisstjórnir út um allt eru að reyna að gera. Auðvitað þetta sama, að reyna að ná hagkerfunum í gang og skapa störf og hagvöxt. En það er hægara sagt en gert. Nú hefur það því miður verið að gerast á undanförnum mánuðum að hagvaxtarspár hafa yfirleitt verið lækkaðar mjög víða í löndunum í kringum okkur, nema helst á Íslandi. Hér er þó enn spáð 2,5–3% hagvexti í öllum nýjustu hagspám. Ég tel að það séu góðar forsendur til þess að sú aukning atvinnuvegafjárfestinga sem þó er farin af stað haldi áfram og við eigum mikil tækifæri í þeim efnum. Við sjáum líka til viðbótar vísbendingum eins og þeim að nú er spáð 15–18% aukningu atvinnuvegafjárfestingar, að innflutningur á hráefnum, rekstrarvörum og framleiðslutækjum fer jafnt og þétt vaxandi. Það er auðvitað góð vísbending um að atvinnulífið sé þrátt fyrir allt að gíra sig inn í aukin umsvif og aukna framleiðslu. Við sjáum mikla fjárfestingu í ferðaþjónustu og aukningu þar, og að sjálfsögðu í orkuiðnaðinum enda lítur ágætlega út með þó nokkur verkefni sem eru í samningaviðræðuferli nákvæmlega núna, og að sjálfsögðu sjávarútvegurinn sem býr við gríðarlega gott tekjustreymi, mörg stærri fyrirtækin hafa verið að 

Frú forseti. Reyndar er það þannig að hagvaxtarspáin hjá Seðlabanka Íslands fyrir næsta ár er 1,6%, hún er það lág, því miður. Ég vildi óska að hún væri yfir 2%, það væri til hins betra en hún er ekki nema 1,6%. Það er einmitt vandinn og það sem manni finnst svo sárgrætilegt. Tækifærin í kringum okkur eru næg. Í þessari umræðu hefur verið vitnað til þess að ýmsir erlendir sérfræðingar hafi lokið lofsorði á árangur okkar Íslendinga í að fást við kreppuna. Hvað er það tvennt sem menn benda sérstaklega á? Það er annars vegar það að við Íslendingar ákváðum að nota ekki ríkissjóð til að bjarga bönkunum. Hins vegar að gjaldmiðillinn er sveigjanlegur. Það tvennt hefur skipt sköpum. En síðan stendur þetta eftir: Hversu vel treysta fjárfestar íslenskum stjórnvöldum til að koma með peninga hingað og fjárfesta? Við höfum séð alþjóðakannanir um traust á pólitískum stöðugleika sem hér ríkir. Það er ekki góður dómur. Í sjávarútveginum höfum við líka séð að fjárfestingin er ekki nema lítill hluti af þeirri fjárfestingu sem verið hefur að meðaltali síðustu tíu ár og jafnvel lengur. Hvers vegna er þessi vandi uppi? Vegna þess að hér í þinginu og hjá ríkisstjórninni hefur verið alveg gríðarleg óvissa og hringlandi um framtíðarskipulag greinarinnar. Það sárgrætilega við það, svo ég endurtaki það, frú forseti, er að búið var að ná sátt á milli allra um hvernig á þessu skyldi halda. Og það er hörmulegt að ekki skuli hafa verið hægt að halda áfram á þeirri braut. Við Íslendingar erum svo heppnir að búa við þannig aðstæður að við getum unnið okkur miklu hraðar og eigum að vinna okkur miklu hraðar úr þeim vanda sem við erum í en flestar aðrar þjóðir. Af hverju? Vegna þess að við búum í landi sem býr yfir alveg gríðarlegum auðlindum. Þau tækifæri sem við eigum í orkuöfluninni, í hafinu og í okkur sjálfum, ferðamannaiðnaðinum o.s.frv., eru nærri því óþrjótandi. Ég hef alla ástæðu til að vera bjartsýnn, en það þarf að breyta mjög mörgu í stjórnarstefnunni 

Frú forseti. Þá erum við sammála um að aukin einkaneysla ein og sér, ef ekki eru innstæður fyrir henni, er auðvitað ekki traustur grundvöllur hagvaxtar til langs tíma, það vitum við. Ég ætla ekki að gerast talsmaður einhvers uppdiktaðs hagvaxtar sem er búinn til án raunverulegra verðmæta á bak við hann, það hefur reynst okkur illa, hvort sem það er skuldadrifinn vöxtur eða hvað sem það er. Það sem við þurfum er jafnvægishagvöxtur, sjálfbær hagvöxtur þar sem ekki er eytt um efni fram og raunveruleg verðmætasköpun er á bak við. Þar erum við auðvitað lánsöm og rík í þeim efnum að vera með auðlindagrundað hagkerfi og tiltölulega mikla framleiðsludrifna starfsemi en ekki mjög mikla þjónustu. Ekki vildi ég skipta t.d. við Dani á samsetningu í hagkerfinu í ljósi þess hvernig hagþróun heimsins er. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að við eigum mikla möguleika og mikil tækifæri og þau eru að byrja að virkjast. Það er staðreynd. Varðandi sjávarútveginn þarf ég lengri tíma í það. 

Frú forseti. Jafnvel hörðustu sæköppum geta fallist hendur þegar þeir horfa framan í þessa ríkisstjórn, það er vandinn. Það er nægur vandi og næg óvissa, eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á og ég veit að hann hefur þekkingu á því að sækja sjóinn, að ekki sé bætt við pólitískri óvissu, fullkominni óvissu um allt rekstrarumhverfið. Hvað þýðir það, frú forseti? Það þýðir að ógerningur er fyrir þá sem um véla í þessum rekstri að ákveða hvort þeir eigi að fjárfesta eða ekki, það er óvissa um hver afraksturinn verður og hvort þeir haldi yfir höfuð eignum sínum. Þegar svo er komið þá hljóta menn að halda að sér höndum. Þannig gerist það. Þetta þurfum við að rjúfa og það liggur líka fyrir í orkunýtingunni, svo við tökum dæmi. Ef þessi ríkisstjórn situr áfram, hvernig verður þá t.d. haldið á þeim möguleikum sem eru í neðri Þjórsá? Þeim gríðarlega hagkvæmu virkjunarkostum sem þar eru? Þessi ríkisstjórn sem hangir á eins manns meiri hluta býr við þann vanda að mjög erfitt verður að ná meiri hluta hjá ríkisstjórninni fyrir því að fara í slíkar framkvæmdir. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ákaflega málefnalega ræðu en í ræðu hans kemur líka fram ákveðinn grundvallarhugmyndafræðilegur ágreiningur vinstri ríkisstjórnarinnar og Sjálfstæðisflokksins. Varðandi hagvaxtarumræðuna sem hæstv. fjármálaráðherra kom líka inn á þá deili ég þeim skoðunum að auðvitað er mikilvægt að ná í gang hagvexti og óþarfi að dikta eitthvað upp um hagvöxt sem óljóst er um. Hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir fór mjög vel yfir fjárfestingaráform og þær fjárfestingar sem í gang eru komnar og við ættum kannski að horfast í augu við það að hagvöxtur á Íslandi er yfir meðaltali OECD-ríkjanna og spár benda ekki til annars en sú staða muni haldast áfram á næstunni. Ég kom hingað upp, frú forseti, út af orðum hv. þingmanns um að ríkisrekstur sé að soga of mikið til sín frá atvinnulífinu. Í þessu fjárlagafrumvarpi er verið að lækka skatta á fyrirtæki í gegnum tryggingagjaldið þó að þeir séu hækkaðir á ákveðin fyrirtæki á móti. Ég vil segja eitt. Frumtekjur ríkissjóðs eru sem nemur um 27% af vergri landsframleiðslu. Þessi rúmi fjórðungur landsframleiðslunnar er notaður í almannatryggingakerfið, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, löggæsluna, menningarmál, utanríkismál og öll þau mikilvægu málefni sem ríkið fer höndum um og stendur að. Þar að auki eru þessir fjármunir notaðir til að dreifa aftur út með tekjujöfnunarmarkmiði. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að of mikið sé dregið frá íslensku atvinnulífi 

Frú forseti. Fyrst um verðmætasköpun. Vandinn er sá fyrir þessa ríkisstjórn að hæstv. ráðherrar hafa komið hingað missirum og árum saman og lýst yfir því að fram undan væri atvinnusköpun upp á fleiri þúsund störf sem síðan hefur ekki gengið eftir. Með öðrum orðum, það hefur gengið of hægt og það er hægt að gera betur. Hvað varðar skiptinguna á milli hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga annars vegar og almenna markaðarins hins vegar vil ég nefna þetta: Engin opinber þjónusta, sama hvaða nafni hún nefnist, verður veitt nema að baki sé verðmætasköpun. Það eru hin einföldu algildu sannindi. Það er þess vegna, frú forseti, sem er ástæða til að hamra á því að við aðstæður sem þessar hljótum við að gera allt sem í okkar valdi stendur til að létta á atvinnulífinu og ná upp fjárfestingu. Ég vil benda á að gerð var rannsókn á vegum Harvard-háskóla sem birtist árið 2009 þar sem borin voru saman 91 tilfelli innan 21 landa innan OECD um viðbrögð við efnahagskreppu. Viðbrögðunum var skipt í tvennt. Annars vegar þar sem ríki brugðust við með því að auka ríkisútgjöldin til að koma af stað veltu. Hins vegar tilvik þar sem skattar voru lækkaðir til að koma af stað hagkerfinu. Niðurstaða rannsóknarinnar, sem leidd var af ágætum og virtum hagfræðingi, N. Gregory Mankiw, var sú að í þeim tilvikum þar sem skattar voru lækkaðir, leiddi það til þess að menn komust hraðar út úr vandanum og það sem meira var og miklu skiptir, lausnin dugði betur og til lengri tíma. Það er nauðsynlegt að hafa þetta í huga þegar rætt er um hvernig skipta eigi fjármununum á milli hins opinbera annars vegar og einkaaðilanna eða almenna markaðarins hins vegar. Þetta er grundvallaratriði, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil enn og aftur þakka hv. þingmanni fyrir að ræða hugmyndafræði. Það er allt of oft sem hér er ekki tekist á um hugmyndir heldur er meira hanaat í gangi, og ég vil þakka fyrir það. Það er ekki svo að ríkið hafi staðið í vegi fyrir hagvexti. Það varð algert hrun og íslensk fyrirtæki voru mjög skuldsett og illa búin til fjárfestinga, þau sem þurftu fjármagn erlendis frá nutu ekki öll lánstrausts og það var óvissa í hagkerfinu sem olli litlum fjárfestingarvilja. Nú er verið að fjárfesta mikið. Við eigum eftir að sjá hvað þetta skilar okkur miklum hagvexti en við erum byrjuð að spyrna okkur frá botninum. Það hafa skapast tæp 3 þúsund störf og fleiri eru við það að skapast, og hagvöxtur er svo sannarlega farinn í gang.

Frú forseti. Guð láti á gott vita en vandinn er bara þessi: Hagspárnar frá Seðlabanka t.d. hljóða upp á 1,6% hagvöxt á næsta ári. Þegar menn skoða einn helsta drifkraft þessa hagvaxtar, spár um einkaneyslu annars vegar og fjárfestingar hins vegar, liggur einmitt fyrir að sú einkaneysla sem hefur verið að vaxa á síðustu mánuðum er drifin áfram með hætti sem ekki er sjálfbær vegna kjarasamninga sem voru of háir, sem voru framhlaðnir, vegna vaxtaendurgreiðslna og vegna þess að fólk hefur tekið út úr séreignarsjóðunum. Það er vandinn. Hvað varðar þátt ríkisstjórnarinnar í fjárfestingum þá verður að segjast eins og er að ég er ekki sammála hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur. Ég tel að ríkisstjórnin hafi bæði valdið vandamálum og óvissu, ég nefni þar sérstaklega sjávarútveginn en líka umræður og ógætileg ummæli margra hæstv. ráðherra um skattamál, þjóðnýtingu og annað slíkt. Ég tel líka að ekki hafi verið nægilegur samhugur innan ríkisstjórnarinnar um þær aðgerðir sem mundu alveg örugglega 

Frú forseti. Ég vil rétt eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fagna endurkomu hv. þm. Illuga Gunnarssonar í þingsali. Hann hefur talað málefnalega og það er okkur til framdráttar að takast svona á um ríkisfjármál og aðra stóra þætti er lúta að stjórnmálum á Íslandi og verkefnum sem við blasa og er ánægjulegt að heyra málflutning af þessu tagi. Við höfðum, eins og ég kom inn á í ræðu minni fyrr í dag, um þrjár leiðir að velja út úr þeim ógöngum sem við vorum komin í. Það var að ná í tekjuauka svo sem eins og í formi skattahækkana þó að það megi vera í hófi. Við gátum farið í allmikinn niðurskurð á ríkisútgjöldum og menn deila um það hversu mikill hann hefði átt að vera, og við gátum breikkað skattstofna með auknum hagvexti. En ég endurtek að mér finnst það billeg stjórnmálaumræða að halda því fram að við hefðum getað lokað þessu ógnarstóra gati upp á 215 milljarða kr., takk fyrir, með því að fara eina af þessum leiðum. Ég tel að það hafi verið óumflýjanlegt að fara allar þessar leiðir til að sækja stóraukna fjármuni til að stoppa upp í gatið því að ella hefði árangurinn af viðsnúningnum orðið minni og það hefði einfaldlega þýtt fyrir okkur aukin vaxtaútgjöld sem eru blóðpeningar í þessu efni. Því spyr ég hv. þm. Illuga Gunnarsson einfaldrar spurningar: Hefði hann talið eðlilegt og hefði hann talið það fært að fara einvörðungu eina af þessum leiðum?

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum hlý orð í minn garð. Eiginlega verður maður hálforðlaus og veit ekki hvernig maður á að svara svona almennilegheitum. En hvað varðar spurninguna sem beint var til mín sérstaklega, um hvaða leiðir ég hefði talið heppilegar árið 2009. Eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson benti á var um mjög stóran vanda að ræða. Það var einmitt þess vegna sem við sjálfstæðismenn lögðum til þá leið að nota þá peninga sem ríkissjóður sannarlega á í lífeyrissjóðskerfinu, skatttekjur sem ríkið á og hefur ákveðið að geyma til síðari tíma. Það var mitt mat og margra annarra þingmanna að skynsamlegt væri, í ljósi þeirra skelfilegu aðstæðna sem upp voru komnar, að taka í það minnsta hluta af þeim peningum, ekki alla, það var langt í frá verið að tala um alla þá peninga sem ríkið átti inni hjá lífeyrissjóðunum, en hluta af þeim og nota þá til að stoppa upp í þetta mikla gat þannig að ekki þyrfti að koma til skattahækkana. Það skiptir svo miklu máli að fara ekki þá leið vegna þess að síðan höfum við séð að hægar hefur gengið fyrir vikið að koma hagvextinum af stað. Spá um 1,6% hagvöxt á árinu 2012 er stóralvarlegt mál, frú forseti. Það er stóralvarlegt að mat Seðlabankans skuli vera að hagvöxturinn verði ekki meiri en 1,6%. Það setur þessi fjárlög sem við erum að ræða algerlega upp í loft og það eru auðvitað hörmulegar fréttir fyrir þær þúsundir Íslendinga sem eru atvinnulausar. Þess vegna held ég að stjórnarstefnan hafi verið röng og það sem meira er, það hafi verið valmöguleikar á borðinu sem hægt var að nýta sér, það voru aðrar leiðir mögulegar sem hefðu betur verið farnar. En þetta er allt liðin tíð. Fram undan eru aftur á móti ákvarðanir um hvað skal gera næst og ég tel enn og aftur að með því að breyta stjórnarstefnunni, með því að koma meiri festu á í atvinnumálunum, með því að hætta hringlanda t.d. í 

Frú forseti. Ég vil minna á að við lækkuðum líka skatta á t.d. láglaunafólk og hluti af skattbreytingunni var einfaldlega til að leiðrétta þá vitleysu sem farið var út í á sínum tíma þegar skattar á hátekjufólk voru lækkaðir en auknir á lágtekjufólk. Ég trúi því að hv. þm. Illugi Gunnarsson sé meiri jafnaðarmaður en ójafnaðarmaður í þessu efni, miðað við málflutning hans. Margir sérfræðingar hafa komið fyrir fjárlaganefnd á undanliðnum vikum, þar á meðal sérfræðingur úr Seðlabankanum, og þeir halda því fram að við munum ekki ná því hagvaxtarstigi sem var mest fyrir hrun á allra næstu árum. Menn eru jafnvel að tala um að á næstu tíu árum verði hagvöxtur á borð við 5% eða þaðan af meira ekki raunhæfur, einfaldlega vegna þess að við löskuðum atvinnulífið það mikið með útlánaþenslunni á sínum tíma að sá hagvöxtur sem við lifðum við fyrir hrun kemur ekki aftur. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvaða hagvaxtartölur hann sér í framtíðinni. 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að hagvöxtur upp á 6–7% sé mjög ólíklegur og jafnvel ekki æskilegur. Ég held að hagvöxtur á Íslandi, miðað við þær náttúruauðlindir sem við búum að, miðað við það menntastig sem þjóðin hefur komist á, miðað við þá vísindaþekkingu sem hér er til staðar, þá eigi að vera hægt að gera þá kröfu að hagvöxtur verði einhvers staðar um og yfir 3% á ári. Hann þarf að vera það. Þjóðinni er enn að fjölga og við þurfum a.m.k. 1,5% hagvöxt á ári, bara til að taka á næstu árum á móti nýjum árgöngum inn á vinnumarkaðinn. Einhvers staðar á bilinu rúmlega 3% og upp í 4% þarf hann að vera og það eru tækifæri til að ná því. Aðstæðurnar eru þannig og við erum í færum til að ná þeim árangri. Við eigum ekki að sætta okkur við það að niðurstaðan á árinu 2012 verði einungis hagvöxtur upp á 1,6%, hjá þjóð sem býr við öll þau tækifæri sem við gerum. Ég held að það sé hægt að ná góðri samstöðu í þinginu um ýmsar aðgerðir sem þarf að ráðast í til að koma fjárfestingunni af stað. En ég held að það verði frekar á forsendum þingsins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir framsögu hans í dag fyrir fjárlagafrumvarpinu og full ástæða er til að fagna þeim árangri sem náðst hefur í ríkisfjármálunum á erfiðum tímum. Það vita auðvitað allir að þar hefur orðið gríðarlega mikill viðsnúningur á skömmum tíma. Auðvitað hefur mörgum þótt að þar væri hart sótt í skattheimtu á köflum og í niðurskurði útgjalda sömuleiðis og að aðrir þættir í samfélaginu hafi liðið fyrir það en að því er að hyggja að það er auðvitað gert með almannahag að leiðarljósi því að ef ríkissjóður er ekki í lagi er ekkert í lagi á Íslandi. Fjármál ríkisins eru einfaldlega undirstaða þess að við getum byggt hér upp. Þau leggja grunninn að lánshæfismati ríkissjóðs sem aftur er grunnurinn að lánshæfi alls atvinnulífs í landinu, fjármálakerfisins og þar með heimilanna, og þannig forsenda fyrir því að hér megi afla lánsfjár ekki aðeins fyrir ríkissjóð heldur fyrir alla landsmenn, fyrir fjárfestingar til framtíðarinnar á kjörum sem eru viðráðanleg. Það er sérstaklega ánægjulegt að náðst hafi svo mikill árangur að í því frumvarpi sem hér er lagt fram er ekki gert ráð fyrir almennum skattahækkunum á fólk og fyrirtæki í landinu. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að hafa nú lokið stærsta hlutanum af tekjuöflunaraðgerðum, þeim erfiðu skattahækkunum sem hefur þurft að ráðast í. Það svið er að mestu leyti tæmt og sem betur fer er hægt að hlífa venjulegum fyrirtækjum og fólki í landinu við hækkunum á komandi árum. Við munum í efnahags- og viðskiptanefnd fara á næstu vikum yfir tekjuhliðina í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil nú þegar við 1. umr. leiðrétta nokkurn misskilning sem gætt hefur í umfjöllun um nokkra þætti sem snúa að tekjuöfluninni. Þar er í fyrsta lagi sett fram gagnrýni á fyrirætlanir um sérstakan launaskatt á fjármálafyrirtæki og skylda aðila. Þar er látið að því liggja að hér sé verið að skattleggja vinnu og það muni draga úr atvinnustarfsemi á þessum sviðum í samfélaginu. Slíkur málflutningur er algerlega af og frá. Hér er ekki um að ræða sérstakar álögur á fjármálafyrirtæki, fjarri því. Staðreyndin er sú að bankastofnanirnar í landinu eru ólíkt nær öllum öðrum atvinnufyrirtækjum á Íslandi undanþegnar virðisaukaskatti. Þær taka sem sagt ekki þátt í því tekjuöflunarkerfi ríkisins, virðisaukaskattinum, sem heldur uppi allri velferð í landinu. Þess vegna er það til að mynda hjá frændum okkar í Danmörku að menn hafa haft sérstakan launaskatt sem bankarnir borga fyrir það að sleppa við virðisaukaskattinn. Það er ígildi virðisaukaskatts og fyrst og fremst til þess að bankarnir séu jafnsettir öðrum atvinnufyrirtækjum í landinu en njóti ekki sérstakra forréttinda í skattalegu tilliti eins og er auðvitað með því að undanþiggja þá virðisaukaskatti ólíkt öðrum atvinnugreinum. Auðvitað geta menn rætt það hvort það ætti frekar að láta þá sæta virðisaukaskatti eins og aðra en það er hins vegar nokkuð almenn og alþjóðleg regla að fjármálakerfin séu undanþegin þessu og því hentugra bæði fyrir ríkissjóð og fyrir bankakerfið að haga þessu með þessum hætti. Í öðru lagi hefur verið gagnrýnt að hér sé dregið úr heimildum fólks til að leggja inn á séreignarlífeyrissjóð úr 4% á launum í 2% án þess að greiða skatt af því sem inn er greitt. Er það nú skynsamleg gagnrýni? Við lifum einhverja mestu samdráttartíma á síðari áratugum í íslensku samfélagi og eins og komið hefur fram hjá hverjum einasta af ræðumönnum stjórnarandstöðunnar í dag er gríðarlega brýnt að örva hjól atvinnulífsins og fá fram fjárfestingar og skapa vinnu í landinu. Er það tími þar sem ríkið á með sérstökum skattaívilnunum að hvetja til þess að fólk noti ekki launin sín til að kaupa vörur eða fjárfesta heldur að leggja þau inn á verðtryggða reikninga í bönkum eins og nú er gert í stórum stíl? Nei, það er beinlínis óskynsamlegt. Það er sjálfsagt og eðlilegt að draga úr viðbótarsparnaði eins og þessum á þeim tímum sem við lifum á og má heita furðulegt að gagnrýna það með þeim hætti sem gert hefur verið. Vegna þeirrar umræðu sem hér varð um úttektir úr séreignarsjóðum og þess að einkaneyslan í landinu sé byggð á ósjálfbærum forsendum er um leið rétt að halda því til haga að skuldir heimilanna hafa ekki verið að aukast stórum skrefum undanfarna mánuði og missiri og því tiltölulega litlar forsendur fyrir því að kalla það neyslustig sem við nú búum við ósjálfbært svo nokkru nemi. Í þriðja lagi hefur verið gagnrýnt að hér sé um að ræða stórfelldar hækkanir á vörum eins og áfengi og tóbaki og öðru slíku. Það gagnrýna sömu aðilar og segja í hinni setningunni að farið sé fram með verulegum niðurskurði. Þetta er ákaflega óheiðarleg umræða. Vegna þess að við erum við 1. umr. að fjalla um forsendur fjárlaga þurfum við líka að fjalla um forsendur fjárlagaumræðu. Þær hækkanir sem hér er verið að vísa til eru verðlagshækkanir, að gjöld á þessar vörur sem ég nefndi, svo sem eins og áfengi og tóbak, fylgi verðlagi í landinu. Nú má út af fyrir sig kalla það hækkanir og við getum tekið þá umræðu, en þeir sem kalla það hækkanir geta þá ekki kallað það lækkanir á útgjöldum eða niðurskurð þegar útgjöldin fylgja ekki vísitölu af því að menn verða að beita sömu aðferðunum beggja vegna. Annaðhvort er það óbreytt ástand að láta gjöld eins og gjöld á áfengi og tóbak fylgja verðlagi og útgjöld fylgja verðlagi eða að það eru hækkanir að hækka hvort heldur um sig að krónutölu. Kjósi menn að kalla það hækkanir að hækka gjöld í samræmi við verðlag geta þeir ekki kallað það niðurskurð þegar framlög til Landspítalans hækka um 2.600 millj. milli ára að krónutölu með vísan til þess að þær hafi lækkað að raungildi. Annaðhvort eru menn að miða við fast verðlag eða ekki. Hér hefur síðan spunnist nokkur umræða um það sem mun auðvitað ráða úrslitum um framgang þessa frumvarps á næsta ári sem eru fjárfestingar í landinu og hagvaxtarþróun. Það er að vísu ranghermi sem haft hefur verið uppi í umræðunni að 1,5% hagvöxtur sé nauðsynlegur til að mæta þeim sem koma nýir út á vinnumarkað. Því miður er ekki hægt að sýna fram á hið beina orsakasamband lengur milli hagvaxtarins og atvinnusköpunarinnar og má jafnvel hafa áhyggjur af því að það geti þurft meiri hagvöxt, því að við þekkjum það í ýmsum hagkerfum á undanförnum árum að menn hafa þar í ríkari mæli verið að sjá dæmi um hagvöxt án atvinnusköpunar þannig að þau augljósu orsakatengsl og sjálfsögðu eru sannarlega ekki fyrir hendi. Ég vara hins vegar við því að menn hlusti mikið eftir því að alþingismenn standi í ræðustól á þeim viðsjárverðu tímum sem eru um heim allan og fjalli um það að stjórnmálamenn geti lofað meiri vexti en 3% á landsframleiðslu. Stjórnmálamenn sem geta lofað meira en 3% vexti á landsframleiðslu væru trúlega ekki að störfum hér heldur hefðu fyrir löngu síðan verið kallaðir á hinn alþjóðlega vettvang til að takast á við þau miklu og erfiðu verkefni sem þar er við að glíma. Það er einfaldlega þannig að það eru viðsjár í efnahagsmálum heimsins og við þurfum að hafa áhyggjur af því að ýmsar þær forsendur sem við erum að vinna með gætu breyst og þær gætu breyst til hins verri vegar. Og það að við séum nú að horfa upp á kannski tæplega 2% vöxt í ár og vonast eftir 2–3% vexti á næsta ári og þar næsta ári er kannski raunsætt en fullyrðingar um það að við eigum þar umtalsvert 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera að löngu umtalsefni þá fullyrðingu hv. þingmanns að þeir sem geta lofað meira en 3% hagvexti verði kallaðir á vettvang hinna alþjóðlegu efnahagsmála, en hefði gaman af að segja honum að ég tók að mér ráðgjöf fyrir Alþjóðabankann í sumar. Það sem ég ætlaði aftur á móti að tala um er skattur á fjármálafyrirtæki og ástæðuna fyrir því af hverju fjármálafyrirtæki bera ekki virðisaukaskatt. Virðisaukaskatt ber neytandinn alltaf á endanum og það var talið mjög íþyngjandi fyrir þá sem nota sér þjónustu fjármálafyrirtækja að setja virðisaukaskatt á fjármálaþjónustu. Ef fjármálaþjónusta bæri virðisaukaskatt væri bæði inn- og útskattur þannig að það kæmi ekki beint niður á þeim, nema í gegnum minni eftirspurn eftir þjónustunni því verðið mundi hækka. Þau rök að fjármálaþjónusta gæti þess vegna borið virðisaukaskatt ef þau vilja ekki bera þennan nýja skatt, á því ekki alveg við í þessu tilfelli hv. þingmanns. Þannig að dæmið sem hv. þingmaður tekur er ekki gott. Ég vildi, af því ég gleymdi að byrja andsvar mitt á því, þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu um leið og ég varpa fram þeirri spurningu hvort hv. þingmaður hafi hugleitt að þar sem er innskattur er alltaf útskattur.

Virðulegur forseti. Það veit ég að hæstv. fjármálaráðherra vildi óska þess að þar sem er innskattur væri alltaf útskattur, en því miður er það náttúrlega ekki svo. Það er auðvitað sjónarmið hjá hv. þingmanni að skattlagning eins og virðisaukaskattur lendi á endanum á neytanda, en hún gerir það í öllum atvinnugreinum öðrum en þessari atvinnugrein. Það er engin ástæða til að undanþiggja bankana sérstaklega álögum umfram aðra og eðlilegt að einhvers konar ígildi komi í staðinn fyrir virðisaukaskattsundanþáguna. Menn geta svo rætt um útfærslu á því. Ég vil kannski nota tækifærið af því hv. þingmaður er áhugamaður um ríkisfjármál, og velta aðeins áfram þessari umræðu um hækkanir á gjöldum og spyrja hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af því að við höfum verðbólguvætt ríkisfjármál okkar og stuðlað að stöðugum ofvexti í útgjaldakerfi okkar með því að við höfum tamið okkur ákveðna orðræðu um þau mál, til að mynda þegar framlög til Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga í frumvarpinu eru 840 millj. en voru 844 millj. í fjárlögunum í fyrra, köllum við það stórkostlegan niðurskurð, og þegar framlög til Landspítala – háskólasjúkrahúss hækka úr 32.917 millj. í 35.630 millj. á milli ára, köllum við það stórkostlegan niðurskurð. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að slík orðræða um ríkisfjármál sé beinlínis til þess fallin að belgja út útgjöld ríkisins með sjálfvirkum aðferðum við að uppreikna ímyndaðar kostnaðaraukningar út um allt kerfi sem leiðir til þess að við eigum við sífellt meiri útgjaldavanda að stríða í ríkisrekstrinum? 
            

Hv. þingmaður. Alltaf læt ég snúa á mig, nú er ég kominn í andsvör.  Ég get verið hjartanlega sammála hv. þingmanni um að það megi ekki rugla saman nafnstærðum og raunstærðum. Ég vil þó segja við hv. þingmann að það er nú ekki alvarlegasti ruglingurinn á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka fram að hann vill byggja á raunstærðum. Þá vitum við líka að það er ekki skoðun hv. þingmanns að í fjárlagafrumvarpinu sé verið að gera ráð fyrir skattahækkunum á áfengi og tóbak og ýmsan annan varning sem er látinn taka verðlagshækkunum á milli ára en hækkar ekki að raungildi. Þá er það á hreinu og það er gott fyrir umræðuna. Ég held að í útgjaldaumræðunni sé líka mikilvægt að við styttum ekki gömlu setninguna. Þegar við sögðum að skorið hefði verið niður einhvers staðar var venja okkar að taka fram að það væri niðurskurður að raungildi. Ég held að það sé mikilvægt að halda því til haga í umræðunni að í nær öllum þeim tilfellum þar sem talað er um niðurskurð í fjárlögunum er um að ræða aukningu í krónutölu frá fyrra ári. Það er nú þannig að ýmis heimili og fyrirtæki í landinu kalla það ekki niðurskurð að þurfa að hafa útgjöld sín að krónutölu innan sömu marka eins og á fyrra ári, en vissulega er það samdráttur að raungildi og getur haft alvarlegar afleiðingar. Ég held t.d. að það hafi alvarlegar afleiðingar á Landspítalanum og að fjárlaganefnd eigi að fara vel yfir það. Ég held að við þurfum að varast þessa sjálfvirku uppreikninga á öllum útgjöldum og að við þurfum a.m.k. að taka þar inn kröfu um framleiðniaukningu, vegna þess að við krefjumst þess á öllum sviðum samfélagsins að menn nái betri árangri frá ári til árs, að menn nýti hlutina betur, að menn kaupi inn með hagkvæmari hætti. Öll hagkerfi heimsins byggjast á því. Þess vegna er ekkert sjálfsagt að uppreikna bara gömlu 

Frú forseti. Vegna ummæla hv. þm. Helga Hjörvars um hagvöxt vil ég segja að ég fagna í fyrsta lagi því sem hér var sagt varðandi framleiðni og mikilvægi þess að framleiðni sé sem hæst. Það er auðvitað drifkraftur í hagvexti. Síðan var því haldið fram að það væri allt að því óábyrgt að halda því fram að íslenskt hagkerfi gæti verið að vaxa um meira en 3% á ári. Þá er í fyrsta lagi til að taka að Íslendingum er enn að fjölga, ólíkt því sem er að gerast í ríkjum Evrópu. Það að fleiri vinnandi hendur koma inn á vinnumarkaðinn þýðir, ef til eru störf og tækifæri fyrir þær hendur að taka til og vinna, að þjóðarframleiðslan mun aukast frá því sem áður var. En þá þurfa auðvitað að vera tækifæri. Tækifæri myndast með því að það er fjárfest, fjárfestingin leiðir til starfa og störfin leiða til hagvaxtar. Sú staðreynd ein og sér, þegar borið er saman íslenskt hagkerfi og hagkerfi Evrópu, bendir til þess að við þurfum, það er ekki bara æskilegt, að ná meiri hagvexti heldur en gengur og gerist í ríkjum Evrópusambandsins sem dæmi. Í öðru lagi er augljóst þegar menn skoða íslenskt hagkerfi að hér eru tækifæri fyrir okkur sem eru ólík og umfram þau tækifæri sem flestar aðrar þjóðir búa við. Við eigum tækifæri á því að auka orkuframleiðslu, þá hreinu orku sem við framleiðum, til þess að nota í iðnaðaruppbyggingu. Það er tækifæri sem er umfram það sem flestar aðrar þjóðir búa við. Á sama tíma byggir grunnurinn að íslensku efnahagslífi, sjávarútvegurinn, á endurnýjanlegri auðlind. Sé vel með hana farið getur hún vaxið og skilað enn meiri verðmætum. Bara þau atriði sem ég taldi hér upp, fólksþróunin og þessar tvær mikilvægu auðlindir, gefa tækifæri og um leið kröfu á því að hagvöxtur á Íslandi 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Auðvitað er margt jákvætt í íslensku samfélagi og margir styrkleikar sem við getum byggt á. Við njótum þess líka nú að efnahagskerfi okkar er tekið að vaxa. Sem betur fer eru deilurnar hér í þinginu komnar niður í það að deila um hvort 1,6% vöxtur landsframleiðslu, 2,8% eða 3,5% er fullnægjandi. Það er vel. Ég vona sannarlega eins og hv. þingmaður að hagvöxtur verði meiri en spáð er. Ég vona að ýmislegt sem við eigum til að byggja á muni nýtast okkur í því, en ég vara við því að menn tali um það sem sjálfsagðan hlut eða gefinn hlut. Við þær aðstæður sem eru á heimsmörkuðunum í dag og í alþjóðlega fjármálakerfinu er það einfaldlega mjög varhugavert. Ég held að við gerð kjarasamninganna hafi verið mjög varhugavert að gefa sér þann mikla vöxt sem menn gáfu sér þar. Þar hafi menn sumpart verið að gera eins og Münchhausen forðum, að reyna að hífa sig upp úr dýinu á hárinu, vegna þess að þó að við kunnum að ná svo miklum hagvexti endrum og sinnum, er það ekki eitthvað sem við getum ávísað á inn í framtíðina. Ég vara líka við því að við fjöllum um Ísland sem einstakt í sinni röð hvað ýmsa hluti varðar eins og aðgang að auðlindum. Ég bendi á að vestan við okkur er Grænland ríkt að auðlindum í jörðu og hafi, og það má nefna Noreg og Rússland. Heimurinn er fullur af löndum sem eiga mikið af auðlindum en hafa þó ekki náð að breyta þeim í efnahagslega farsæld til handa öllum.

Frú forseti. Það eru til gleðileg og ánægjuleg dæmi um lönd sem hefur tekist að virkja auðlindir sínar. Noregur er ágætt dæmi. Við Íslendingar höfum náð alveg gríðarlegum árangri í að byggja upp efnahagslíf okkar á grundvelli auðlinda. Ég ítreka það að ástæða er til að ætla að við getum þegar fram er horft, búið hér við hagkerfi sem skilar þjóðinni einhvers staðar á bilinu 3–4% hagvexti á ári. Ég held að það sé hvorki draumsýn né óábyrgur málflutningur, heldur þvert á móti raunsætt mat á þeim möguleikum og tækifærum sem þjóðin býr að. Spurningin er þessi: Hvaða fyrirkomulag efnahagsmálanna nýtir þessi tækifæri best? Það var áhugavert sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi, að ýmis lönd sem hafa mikil tækifæri hafa ekki getað nýtt þau. Sumpart vegna landfræðilegra aðstæðna, sumpart vegna stjórnkerfisins. Það er ekki sjálfgefið að löndum vegni vel bara af því þau búa að auðlindum. Menn geta líka náð miklum árangri án þess að hafa aðgang að auðlindum. Þess vegna skiptir öllu máli, enn og aftur, í umræðum um okkar eigin meginauðlind, sjávarútveginn, að sátt ríki um þá atvinnugrein. Og enn á ný kalla ég eftir því við stjórnarliða að menn fari aftur á þann punkt þar sem búið var að ná sátt um þessa mikilvægu atvinnugrein og vinni sig þaðan. Síðan er hitt að stærsta og mikilvægasta auðlindin er auðvitað fólkið sjálft. Menntunarstigið og viljinn til þess að vinna. Þar höfum við Íslendingar fjárfest á undanförnum árum og áratug að minnsta kosti mjög myndarlega. Við höfum aukið framlög okkar þó að enn megi gera betur. Þegar þetta er samanvirkt, vel menntuð þjóð, vinnufús og miklar auðlindir sem margar hverjar eru endurnýjanlegar og geta þess vegna verið grunnur til langs tíma, er hægt, frú forseti, að ætlast til þess að við stöndum ekki frammi fyrir hagvexti upp á 1,6%. Jafnvel þó að ýmsar viðsjár séu uppi erlendis á að vera 

Virðulegur forseti. Það er erfitt fyrir þann bjartsýna þingmann sem hér stendur að vera í hlutverki úrtölumannsins, en ég vil þó gjalda varhuga við umræðu sem lofar miklum og umtalsvert meiri hagvexti á Íslandi til langs tíma en gerist og gengur í þeim heimshluta sem við búum í. Ég ætla ekki að segja að það sé að lofa lottóvinningum, en ég held að við Íslendingar þurfum að temja okkur þá hugsun og þann aga í efnahagsmálum að sígandi lukka sé best. Víst er það rétt um orkuvinnsluna hjá hv. þingmanni sem ég sat með um árabil í stjórn Landsvirkjunar, ég var áður sjálfur í stjórn Orkuveitunnar og þess vegna þekki ég tækifærin í orkuvinnslunni býsna vel og þá mörgu sóknarmöguleika sem þar eru. Fram hjá því verður ekki horft að þeir hvíla allir á ástandi heimsmarkaða, þeir hvíla á eftirspurn eftir áli, á framboði af erlendri fjárfestingu, lánsfjárframboði á Evrópumarkaði og þar fram eftir götunum. Sömu sögu er að segja um hina auðlindina okkar, höfuðauðlindina, fiskiauðlindina, að endurgjaldið sem við fáum fyrir fiskinn ræðst auðvitað að stóru leyti af efnahagslegri stöðu á útflutningsmörkuðum okkar. Ég vil því segja að 2–3% hagvöxtur í núverandi viðsjám á heimsmörkuðum er allnokkur. Vonandi getum við gert betur. Við skulum keppa að því að gera betur. En ég held að við eigum að varast það að gefa 

Virðulegi forseti. Hér var rætt um hagvöxt og hversu hratt ríki geta vaxið. Því er kannski ekki úr vegi að ég byrji á að minnast aðeins á hvernig hagfræðin lítur á þessi mál. Ljóst er að land þar sem er mikill framleiðsluslaki, þ.e. þar sem framleiðsluþættirnir, vinnuaflið og fjármagnið, eru vannýttir eins og á Íslandi þar sem er mikið atvinnuleysi og þar sem framleiðsla hefur dregist saman og fjárfesting er í sögulegu lágmarki, hefur mikla möguleika til að vaxa hratt fyrstu árin eftir að slíkur framleiðsluslaki hefur orðið. Ég held að Ísland ætti hæglega að geta vaxið á svona milli 4 og 5% hraða í þrjú, fjögur ár en síðan, nákvæmlega eins og hv. þm. Helgi Hjörvar minntist á í ræðu áðan, mun hagvöxturinn fara niður í kannski 2,5%. Það hagvaxtarstig samræmist þeirri fólksfjölgun sem við Íslendingar þekkjum og sögunni. Ef hagvöxtur verður miklu meiri kemur það út í framleiðsluspennu sem leiðir til þenslu og verðbólgu og yfirhitnunar hagkerfisins. Margra ára hagvaxtarskeið á milli 4 og 5% gengur ekki upp nema gangverkið láti á sjá. Að því leyti hefur hv. þingmaður rétt fyrir sér. Aftur á móti er hægur vandi að láta Ísland vaxa á milli 4 og 5% hraða á næstu árum ef fjárfesting er örvuð og umhverfi fyrir atvinnulíf er gott. Þá vík ég að frumvarpi til fjárlaga. Það sem mig langar til að gera að umræðuefni eru í fyrsta lagi forsendur frumvarpsins og hins vegar tekjuhliðin í frumvarpinu. Það er ljóst að skattbyrði hefur þyngst mjög á Íslandi og ef maður lítur á bls. 9 í fylgiriti sem heitir Ríkisbúskapurinn 2012–2015 sést að skattbyrðin þyngdist um 23,7 milljarða árið 2009, 51,1 milljarð árið 2010, 15,2 milljarða árið 2011 og áætlað er samkvæmt fjárlagafrumvarpi að skattbyrðin þyngist um í kringum 18 milljarða á næsta ári. Það er því ljóst af þessu að mikill þungi er lagður á fólk og fyrirtæki í landinu. Í sjálfu sér leiðir það til minni umsvifa og veikari skattgrunna og til þess að ráðstöfunartekjur heimila skerðast og fjárfestingarvilji fyrirtækja minnkar. Ef við förum sérstaklega yfir þær skattahækkanir sem eru boðaðar í frumvarpinu skiptast þær í þrjá flokka, þ.e. almennar skattahækkanir, svo sem skattur á eldsneyti, skattur á heitt vatn og auðlegðarskattur. Vísitöluáhrifin af almennu hækkununum eru í kringum 1% sem þýðir með öðrum orðum að ráðstöfunartekjur heimilanna munu skerðast um 1% út af þessu og skuldir heimilanna munu hækka í kringum 14–15 milljarða á næsta ári bara vegna þessa. Þeir skattar sem ég taldi hér upp eða tveir þeirra, þ.e. eldsneytið og heita vatnið, koma í gegnum kolefnaskattana. Þá er það skattur á atvinnulífið. Í fyrsta lagi er það hinn nýi skattur, fjársýsluskattur, sem áætlaður er að verði 10,5% af launum sem eru greidd í fjármálakerfinu. Þarna kemur fram sú nýbreytni að lífeyrissjóðir verða skattlagðir þannig að ávöxtun lífeyrissjóða og geta þeirra til að greiða lífeyri í framtíðinni verður ekki jafnmikil og ella. Það eru í kringum 4,5 milljarðar sem þessi skattur á að skila. Ég var í andsvari áðan við hv. þm. Helga Hjörvar sem benti á að auðvitað væri sjálfsagt að setja virðisaukaskatt á fjármálafyrirtæki en ég er hræddur um að það komi atvinnulífinu og heimilunum verr en fjármálafyrirtækjunum sjálfum. Síðan er boðaður skattur á útgerð, þ.e. að veiðileyfagjaldið verði hækkað. Það mun þá draga úr fjárfestingarvilja þeirra en það er kannski ekki mikið að draga úr. Fjárfestingar í sjávarútvegi eru í algjöru lágmarki, fjárfesting er í kringum 2% af brúttótekjum en hefur yfirleitt verið í kringum 9%. Fjárfesting í útgerð er 4,5 milljarðar um þessar mundir en yfirleitt er þetta í kringum 18, 19 og upp í 20 milljarðar. Svo er það kolefnaskatturinn. Ég býst við, án þess að hafa séð útfærslu á honum, að hann þýði að stóriðjan muni í gegnum kolefnisnotkun sína, rafskaut og slíkt, þurfa að bera hærri skatta og að kolefnisgjald á dísilolíu hjá verktökum og í öðru slíku muni hækka. Það vantar útfærsluna þannig að ég get raunverulega ekki tjáð mig nákvæmlega um þetta fyrr en hún liggur fyrir. Þá er það frádráttarbærni iðgjalda. Hv. þm. Helgi Hjörvar lýsti því yfir að það væri skrýtin latína að spara núna á meðan gengur á þeim hörmungum sem við lifum. Þess vegna væri eðlilegt að hrekja fólk úr sparnaði yfir í það að neyta meira. Ég er ekki viss um að þetta sé klók stefna hjá hv. þingmanni og sem lýst er í þessum bæklingi sem fylgir fjárlagafrumvarpinu. Ég held að það sé mjög æskilegt að auka sparnað hér á landi vegna þess að sparnaður mun á endanum enda sem fjárfesting þegar við höfum fjármálakerfi sem ræður við að þjóna okkur. Þá er í þessu frumvarpi talað um hvernig skuldir muni þróast og annað slíkt. Það sem vekur athygli mína er að þrátt fyrir loforð um að hér sé allt að fara á betri veg, við séum að fara að borga niður skuldir og annað slíkt, virðist með því að skoða mynd á bls. 74 sem hrein skuldastaða ríkissjóðs muni ekki batna neitt fram til 2015, að hrein skuldastaða okkar muni versna úr því að vera jákvæð árið 2007 yfir í það að vera neikvæð upp á nærri 50% af landsframleiðslu árið 2015. Að lokum langar mig til að minnast aðeins á það að hér tala menn um stórkostlegar framfarir, tala um framfarir í ríkisfjármálum og taka þennan tímapunkt 2008/2009 þegar tap Seðlabankans var leitt inn í ríkissjóð og miða árangurinn í dag við hallann sem var þá. Reyndar vil ég segja það að ein af stærstu mistökunum sem núverandi ríkisstjórn hefur gert voru þau að leiða afskriftir á þeim lánum inn í ríkisreikning. Það voru alveg - ég ætla ekki að fara að segja einhver stór orð núna en það voru mikil mistök þessi ástarbréf upp á 345 milljarða. Seðlabankinn tók 72 milljarða af þeim, síðan voru 270 milljarðar færðir yfir í fjármálaráðuneytið. Þar voru afskrifaðir 180 milljarðar og síðan voru 90 milljarðar færðir yfir í Seðlabankann aftur. Þetta held ég að hafi verið gríðarlega mikil mistök. Mistökin felast í því að átta sig ekki á að það skiptir engu máli hvort krónustaða Seðlabankans 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og vil taka undir áhyggjur hans af þróun skulda ríkissjóðs til 2015 eins og þeim er lýst í frumvarpinu. Ég tel að það gefi fullt tilefni til þess að hér í þinginu við þinglega meðferð sé farið yfir þær áætlanir og kannað með hvaða hætti megi bregðast við því. Ég vil kannski, áður en ég ber upp meginspurningu mína, beina því til hv. þingmanns hvort honum finnist taka því að tala um skerðingu lífeyrisréttinda og minni ávöxtun lífeyrissjóða við það að greiddur verði 10% launaskattur af þeim tiltölulega litla hópi sem starfar á vegum lífeyrissjóðanna, hvort ekki sé verið að gera úlfalda úr mýflugu sem óþarfi sé að þvælast með í alvarlegri og mikilvægri umræðu. Meginefnið sem ég vildi leita eftir við hv. þingmann eru orð hans um veiðigjaldið. Nú er það rétt hjá hv. þingmanni að gert er ráð fyrir því að útgerðin eigi að skila meiri tekjum í ríkissjóð á næsta ári. Ég er forvitinn um afstöðu hv. þingmanns, af því hann hefur mikla innsýn í sjávarútveginn og sömuleiðis í lögmál hagfræðinnar, hvort hann telji að verið sé að krefja menn um ósanngjarnt eða óeðlilegt endurgjald í sjóði ríkisins fyrir afnotin af auðlindinni miðað við þá afkomu sem er af greininni í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þessar spurningar. Umræddur skattur á lífeyrissjóðina mun þýða að þeir munu borga á milli 200 og 300 milljónir í kostnað á ári og það er lífeyrir fyrir kannski 70–80 manns á ári, þannig að allt telur þetta - milljón hér og milljón þar, fljótlega erum við farin að tala um mikla peninga. Hvað varðar veiðigjaldið held ég að í sjálfu sér sé ekki óeðlilegt að sjávarútvegurinn greiði veiðigjald eða auðlindagjald ef hann getur búið við það öryggi sem hann þarf að búa við. Eins og látið hefur verið hér á Alþingi og í ríkisstjórn og annað slíkt, og eins og einstakir þingmenn láta með þetta, tel ég að fullkomin óvissa sé um hvernig muni fara í sjávarútvegsmálunum og hvernig fiskveiðistjórnarkerfi við munum búa við. Allt hnígur í þá átt að hér sé verið að plokka í fiskveiðistjórnarkerfið á þann veg að auðlindaarðurinn, sem á að endurspeglast í auðlindagjaldinu, minnki. Ef ýtrustu sjónarmið, eins og til dæmis kom fram í stóra fiskveiðifrumvarpinu, verða að veruleika, þurfum við ekki að hafa áhyggjur af auðlindaarði. Þá þurfum við ekki að deila um auðlindaskatt 

Virðulegur forseti. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að mikilvægt er að grundvallaratvinnugrein þjóðarinnar, sjávarútvegurinn, búi við trausta umgjörð. Við erum líka sammála um að það er mikilvægt að sú umgjörð sé hönnuð þannig að greinin skili sem mestum arði fyrir þjóðarbúið. Ég er líka eindregið þeirrar skoðunar að deilurnar sem um kerfið standa, og sá ótrausti grunnur sem undir því er, sé fyrst og fremst vegna þess að við núverandi skipan skilar atvinnugreinin ekki eðlilegum hlut af auðlindarentunni í sameiginlega sjóði sem verður æ sárgrætilegra á þeim erfiðu tímum sem við lifum þegar allur almenningur og öll venjuleg fyrirtæki í landinu þurfa sannarlega á því að halda að sjávarútvegurinn sé undir árum með okkur. Ég held að þetta sé nú eitt af stærstu verkefnunum sem bíða okkar í vetur og sé kannski eina stóra verkefnið sem eftir er á tekjulið fjárlaganna. Ég vildi síðan inna hv. þingmann eftir því hvort hann sæi einhverjar leiðir til að vinna með þær horfur í skuldastöðu ríkissjóðs sem hann hér nefndi, einkum með hreinu skuldastöðuna, því að við erum sammála um að hún er óviðunandi of lengi samkvæmt þeim áætlunum sem fyrir liggja. Ég vildi því inna hv. þingmann eftir því hvort hann hefði tillögur í því efni sem gætu orðið til að gera einhverjar breytingar sem máli skipta á þeim stærðum.

Virðulegi forseti. Það er sem mig grunar að ég og hv. þm. Helgi Hjörvar erum sammála um að styrkja þarf grunninn undir sjávarútveginum til þess að sem mest verði úr auðlindarentunni og til að skattstofninn sem hv. þingmaður vill hafa þar fyrir veiðigjald verði til, að honum verði ekki eytt á altari óhagkvæmni og vanhugsaðra aðgerða. Hvað varðar meginspurningu hv. þingmanns, hvort ég hafi hugmyndir um hvernig vinna skuli á skuldastöðu ríkissjóðs, vil ég svara þingmanninum þessu: Já, við sjálfstæðismenn höfum undanfarið unnið að efnahagstillögum sem gera ráð fyrir að þetta skuldahlutfall muni minnka jafnt og þétt - það byrjar á árinu 2013 og mun jafnt og þétt vinnast á því og að við verðum komin í bærilega skuldastöðu eftir um það bil átta ár, þ.e. við verðum þá komin vel innan við þessi 60% sem oft er miðað við sem þumalputtareglu. Af því hv. þm. Þór Saari stendur hér og hlustar á umræðuna, verð ég nú bara að segja, og ganga í lið með hæstv. fjármálaráðherra, að ég skil ekkert þetta tal sem er í hv. þingmanni um að ríkissjóður sé að fara á hausinn. Ég verð bara að nota þetta tækifæri til þess að reka það ofan í hv. þingmann fyrst ég sé hann hér í salnum og ég í ræðustól.

Virðulegi forseti. Engum sem skoðar ríkisfjármálin af sanngirni tekst að mæla því mót að ríkisstjórnin, undir forustu hæstv. fjármálaráðherra, hefur náð verulegum árangri í því að minnka fjárlagahallann úr 216 milljörðum árið 2008 í 123 milljarða á þessu ári og stefnir í rúma 42 milljarða á árinu 2011 með kúrsinn settan á að ná hallanum undir 18 milljarða á næsta ári samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umræðu. Náðst hefur verulegur árangur í því að koma skikki á ríkisfjármálin en ekki einungis það, heldur hefur jafnframt tekist að skipta byrðunum með sanngjarnari hætti en gert var á árunum fyrir hrun og auka þar með jöfnuð í samfélaginu. Því til staðfestingar má nefna að frá árinu 2008 hefur tekjuskattur einstaklinga lækkað hjá 60–70% gjaldenda, eða öllum þeim sem eru með árstekjur undir 5–6 millj. kr. Það er sérstakt fagnaðarefni að skattar einstaklinga sem hlutfall af landsframleiðslu munu á næsta ári lækka samkvæmt fjárlagafrumvarpinu vegna nýrra tenginga persónuafsláttar við verðlagsþróun, en það mun hafa þau áhrif að ráðstöfunartekjur hinna tekjulægri munu hlutfallslega hækka um tæplega 2% á næsta ári. Við sjáum því fram á það að heildarskattbyrði einstaklinga fari lækkandi á næsta ári miðað við yfirstandandi ár sem yrðu talsverð tíðindi í sjálfu sér. Það er líka athyglisvert, í ljósi þeirrar miklu umræðu sem verið hefur hjá tilteknum aðilum um að þessi árangur í að ná fjárlagahallanum niður sé til kominn vegna skattpíningar, að 57% af því aðhaldi sem ríkissjóður hefur þurft að ná frá hruni er ekki til komið vegna skattahækkana heldur vegna niðurskurðar útgjalda. Einungis 43% vegna aukinna tekna. Í þessum viðamiklu aðgerðum hefur tekist að verja velferðarkerfið að mestu og það er athyglisverð staðreynd og mikilvæg að þrátt fyrir niðurskurð útgjalda eru framlög til velferðarmála hærri nú en þau voru í góðæristíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég vil sömuleiðis nefna að á vettvangi þingsins hefur verið gripið til löngu tímabærra úrbóta í fjárlagavinnunni undir forustu fyrrverandi formanns fjárlaganefndar, Oddnýjar Harðardóttur, sem tók hina svokölluðu safnliði til gagngerrar endurskoðunar með þeim árangri að nú heyrir það sögunni til að þingmenn skammti úr hnefa opinber framlög til hinna og þessara verkefna út um allt land, safnastarfs, tónleika, bókaútgáfu, myndlistarsýninga o.s.frv., án þess að fyrir liggi nokkurt faglegt mat á gildi umsókna, hvað þá virkt eftirlit með ráðstöfun þessara opinberu fjármuna. Frá árinu 2010 hefur stofnunum ríkisins fækkað um 30 og ráðuneytum úr 12 í 10. Ég ligg hins vegar ekki á þeirri skoðun minni að ég tel að þarna þurfi að ganga talsvert lengra og vil brýna þingheim til að stíga ákveðin skref á þessum vetri í því að sameina sýslumannsembætti, fækka lögregluembættum o.s.frv. Ég tel reyndar að fullt tilefni sé til að fara kerfisbundið í gegnum verkefni Stjórnarráðsins og fella niður eða fresta verkefnum sem ekki eru forgangsverkefni í þeirri mikilvægu vegferð sem við erum á og þurfum að vera þessa mánuðina og missirin í að endurreisa samfélagið eftir bankahrun. Nú á þriðja ári þessarar ríkisstjórnar er krafa um hagræðingu mun vægari en á undanförnum árum. Það er almenn 3% hagræðingarkrafa í stað 10% kröfu í kjölfar hrunsins og 1,5% á velferðar- og menntamál. Við verðum hins vegar að viðurkenna að það er ekkert gamanmál fyrir lykilsvið almannaþjónustunnar, eins og menntakerfið og velferðarþjónustuna, að þurfa enn einn ganginn að skera niður eftir mikla hagræðingu á undanförnum árum. Það verður mjög erfitt víða. Ég vil í því sambandi vekja sérstaka athygli á stöðu háskólanna og framhaldsskólanna í landinu. Að vonum hefur mikið verið fjallað um stöðu heilbrigðisþjónustunnar, en ég tel ekki síður mikilvægt að skoða vandlega áhrif niðurskurðarins á menntakerfið og tryggja að við gerum ekki lykilstofnunum menntakerfisins ókleift að sinna hlutverki sínu með sóma. Ég held til dæmis að við þurfum að skoða vandlega í vetur hvernig hægt er að treysta stöðu Háskóla Íslands til framtíðar og við verðum að leita allra leiða til að draga úr offramboði náms á tilteknum námsbrautum og auka verkaskiptingu milli háskólanna þannig að við verjum fjárveitingum með skynsamlegri hætti í stað þess að smyrja þunnt alls staðar. Það er til dæmis áhyggjuefni að hér á landi hefur um langt árabil verið fylgt allt annarri forgangsröðun fjárveitinga til menntamála en við sjáum í löndunum í kringum okkur. Þetta birtist í því að við verjum hlutfallslega mestu fé í grunnskólamenntun hér á landi, en minnstu í háskólamenntun. Þetta stangast algerlega á við það sem við þekkjum í öðrum ríkjum OECD þar sem er algengt að 50% meira fé sé varið til menntunar hvers háskólanema en hvers grunnskólanema. Ísland er eina landið innan OECD þar sem hærri fjármunum er varið í menntun grunnskólanema en háskólanema og ef litið er á útgjöld á hvern háskólanema sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á mann eru þau lægst á Íslandi af öllum löndum OECD. Ég tel því að við þurfum að gefa upp á nýtt. Við þurfum að efla framhaldsskólastigið og sérstaklega háskólastigið með því að stærri hluti fjárveitinga hins opinbera til menntamála gangi til þessara skólastiga, en jafnframt þarf að taka til í háskólakerfinu. Það þarf að leita leiða til sameiningar stofnana þar sem það er hagkvæmt og draga kerfisbundið úr offramboði náms og sóun sem því fylgir. Enn er það svo að lögfræði- og viðskiptafræði eru kenndar í fjórum háskólum í þessu landi. Við höfum einfaldlega ekki efni á því að verja takmörkuðum fjármunum skattborgaranna á þennan veg á sama tíma og Háskóli Íslands fær ekkert greitt með 900 nemendum vegna fjárskorts. Við þurfum að stíga ákveðin skref í því að gegnumlýsa ráðstöfun fjármuna í háskólageiranum á þessum vetri með það að markmiði að nýta fjármunina betur, finna leiðir til að opna fyrir aukna samvinnu og jafnvel sameiningu opinberu háskólanna, en líka skoða hvernig auka megi samvinnu opinberu háskólanna og einkareknu skólanna. Þar eru vissulega rekstrarform og fjármögnunarleiðir ákveðinn þröskuldur í veginum, en það er hins vegar ekki náttúrulögmál heldur mannanna verk sem vel er hægt að endurskoða. Ég vil einnig beina þeim skilaboðum til hv. fjárlaganefndar að skoða sérstaklega í menningargeiranum aðbúnað kvikmyndagerðar í landinu sem hefur sýnt mikla grósku undanfarin ár, en mátti hins vegar þola mikinn niðurskurð árið 2009 sem ekki hefur gengið til baka. Í fjárlagagerð það ár, fyrir árið 2010, var Kvikmyndasjóður skorinn niður um tæpan þriðjung, langt umfram niðurskurð til annarra aðila í menningargeiranum. Nú er svo komið að gróskan í þessum geira er að stöðvast og aðgengi okkar að fjármagni úr erlendum sjóðum kann að stöðvast algjörlega ef við náum ekki að snúa þessari þróun við strax á næsta ári. Ég vona því að hv. fjárlaganefnd taki málefni Kvikmyndasjóðs til sérstakrar skoðunar fyrir 2. umr. fjárlaga, því þarna er um gjaldeyrisskapandi starfsemi að ræða. Það er engin kvikmynd framleidd á landinu nema með því að hver króna sem sett er í Kvikmyndasjóð af íslenska ríkinu margfaldist í samstarfi við erlenda sjóði. En núna eru blikur á lofti og líkur á því að vegna niðurskurðar sé jafnvel ólíklegt að við getum sótt í erlenda sjóði til að fjármagna íslenska kvikmyndagerð á komandi missirum. Að lokum vil ég minna á að út er komin skýrsla nefndar Alþingis um eflingu græna hagkerfisins. Þar eru kynntar tillögur sem geta myndað grundvöll aðgerðaáætlunar um umhverfisvæna atvinnustarfsemi. Það er mikilvægt að gert sé ráð fyrir fjárveitingum til 1. áfanga þess verkefnis í fjárlögum næsta árs, enda er mikil þörf fyrir að auka fjölbreytnina í atvinnulífi okkar og örva atvinnustarfsemina, til dæmis með hagrænum hvötum og tilfærslum gjalda og fjárveitinga í þágu grænnar atvinnusköpunar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir margt af því sem hv. þm. Skúli Helgason sagði um menntamál og kvikmyndagerð, og ekki síst um eflingu græna hagkerfisins, en ég sat með hv. þingmanni í þeirri nefnd sem hann minntist á. Ég tel raunar að sú nefnd hafi skilað mörgum tillögum sem eiga mjög brýnt erindi í alla þá umræðu sem hér hefur farið fram um atvinnusköpun og annað slíkt og til að auka sjálfbæran hagvöxt í samfélaginu. Ég ætla að segja hér nokkur almenn orð um fjárlögin og hugsa kannski líka upphátt um einstaka liði sem ég tel að við þurfum að skoða betur. Fyrst vil ég segja þetta. Ég hef ekki verið einn af þeim sem hafa haft uppi stór orð um fjárlög undanfarinna ára eða hrópað hátt um óréttmæti skattahækkana eða niðurskurðar, þó maður hafi vissulega fett fingur út í eitt og annað. Mér hefur fundist nauðsynlegt að sýna fjárlagagerð undanfarinna ára vissan skilning. Það gerðust ákveðnir hlutir í íslensku samfélagi og það blasti við að skera þurfti niður og hækka skatta. Það blasti líka við að ýmislegt í aðdraganda hrunsins gerði stöðuna erfiðari en ella. Á góðæristímanum höfðu t.d. skattar verið lækkaðir ansi mikið sem gerði að verkum að erfitt var að gera það að fyrstu viðbrögðum við hruni efnahagslífsins að lækka þá enn þá meira. Og í aðdraganda hrunsins hafði ríkið líka þanist út þannig að það var kannski dálítið erfitt að skera ekki niður þegar fjármálakerfið hrundi. Ég hef því haft skilning á þessu. Mér virðist full ástæða til að hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa staðið í lappirnar í þessu erfiða verki. Mér finnst að mörgu leyti bjartara fram undan í ríkisrekstrinum en oft áður þegar ég les fjárlögin núna, mér finnst við jafnvel vera að sjá til lands. En þá finnst mér líka mikilvægt að við ræðum á þessum tímapunkti til hvaða lands við ætlum að sigla og hvert við erum að fara. Að þessu sögðu vil ég líka taka undir gagnrýni um að hér hafi ekki tekist að byggja upp tilhlýðilegan hagvöxt. Atvinnusköpun finnst mér hafa gengið brösuglega. Ég held þó að gagnrýni mín sé þó ekki algjörlega á sömu nótum og t.d. gagnrýni hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan. Mér finnst oft skína í gegn ákveðin óþreyja í þeim sem vilja blása til atvinnusköpunar á Íslandi og sú óþreyja finnst mér lýsa sér í því að menn telji á einhvern hátt skynsamlegt að rjúka í virkjanir og selja þær jafnvel einum stórkaupanda sem síðan skapar kannski 500–600 störf og gera þetta kannski á tveimur stöðum á landinu, verja til þess 1.000–1.100 megavöttum. Mín spurning er einfaldlega: Ef við förum þessa leið, sem mér finnst ekkert ævintýralega skynsamleg, hvað svo? Hvað mundum við gera næst ef kreppa yrði? Við höfum jú þessa hreinu orku, hún er til staðar, við þurfum að virkja hana, en mér finnst miklu skynsamlegra að nýta sér t.d. tillögur nefndar um eflingu græna hagkerfisins og sjónarmið fleiri sem hafa mælt fyrir því að við eigum að reyna, og mér sýnist margt í stefnu Landsvirkjunar benda til að þeir séu að hugsa það sama, að búa til einhvers konar pott hreinnar orku á Íslandi sem nýtist til fjölbreytilegrar atvinnusköpunar. Ég hef þá trú að það verði grænn iðnaður, orkusparandi iðnaður, iðnaður 21. aldarinnar, sem vill borga hæst verð fyrir þá orku. Mér hefur fundist skorta að við tölum skýrt í þessum sal um að við viljum fara þá leið. Mér finnst menn rjúka of oft upp og biðja um atvinnustefnu, atvinnusköpun, sem felst í því að við rjúkum í hvelli og seljum orkuna með afslætti einum, tveimur stórum kaupendum og sköpum með því eitthvert fyrir fram ákveðið magn starfa á afmörkuðum stöðum á landinu. Þá breiðu nálgun sem ég fer fram á að við tileinkum okkur gagnvart orkunni mundi ég vilja sjá á öllum sviðum atvinnuuppbyggingar. Til dæmis í landbúnaði. Við verjum 11 milljörðum í að framleiða eiginlega bara lambakjöt og til mjólkuriðnaðar. Við verjum þar mjög miklum peningi í mjög afmarkaða framleiðslu. En við vitum að í landbúnaði eru fjölmörg tækifæri, það er hægt að byggja upp mjög fjölbreytilegan iðnað og framleiðslu í landbúnaði. Verðum við ekki að fara að spyrja okkur: Er þessum peningum kannski betur varið í mun fjölbreyttari nálgun? Við þurfum að gera þetta á öllum sviðum. Síðan þurfum við náttúrlega að eyða óvissu. Ég held að gjaldmiðilsmál séu eitthvað sem við þurfum að fara í af mikilli festu til að skapa stöðugan grundvöll undir samfélagið og þar með grundvöll fyrir raunverulegan hagvöxt. Ég held að margir haldi að sér höndum, einfaldlega út af óvissu. Ég tek undir að það þarf líka að eyða óvissu í sjávarútveginum. Ég er ekkert ýkja hrifinn af þeim leiðum sem koma t.d. fram í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra, ég tel að við þurfum að fara aðrar leiðir. Í fjárlagafrumvarpinu eru einstakir liðir sem ég hef meiri áhyggjur af en öðrum. Margir hafa nefnt Landspítalann. Mér finnst full ástæða til að hafa miklar áhyggjur þegar forstjóri Landspítalans segir núna að loka verði deildum ef þessi niðurskurður eigi að fara fram. Mér finnst sá aðili hafa hingað til sýnt mikla ábyrgð. Mér finnst Landspítalinn hafa tekið mjög faglega á niðurskurðarkröfum hingað til og sýnt góðan árangur í því. Ef forstjóri Landspítalans segir núna að lengra verði ekki gengið og í ljósi þeirrar ábyrgðar sem hann hefur sýnt hingað til, finnst mér að við eigum að leggja við hlustir. Þetta finnst mér stórpólitískt mál. Ef 600 millj. kr. niðurskurður til Landspítalans þýðir að við þurfum að loka deildum, finnst mér eiginlega varla forsvaranlegt að við vísum þeirri ábyrgð eitthvert annað. Verðum við ekki að ræða það hér hvaða deildum á að loka? Við viljum heilbrigðiskerfi á heimsmælikvarða en ég held að við séum komin að mjög átakanlegum sársaukamörkum í þessu. Þetta sjáum við líka í innkaupum á lyfjum. Við höfum örugglega, held ég og maður heyrir þau sjónarmið vel rökstudd víða, dregist aftur úr þegar kemur að lyfjameðferð á Íslandi. Við höfum breytt viðmiðum okkar í innkaupum á S-merktum lyfjum. Við erum farin að miða innkaup okkar í þeim efnum við mun afturhaldssamari þjóðir en áður. Við höfum ekki sama aðgang að lyfjatilraunum og aðrar þjóðir, þannig að við sitjum ekki við sama borð. Í þessari umræðu styðjumst við oft við tölur um góðan árangur í krabbameinslækningum en þær tölur eru frá 1999 og 2001, þær eru orðnar tíu ára gamlar. Mér finnst að við verðum að skoða þetta vel í fjárlagavinnunni. Það er einfaldlega pólitík lífs og dauða, hvort við ætlum að bjóða upp á verri lyfjameðferðir en aðrar þjóðir. Það má skoða vel hvort þau sjónarmið séu rétt að við höfum dregist aftur úr í þessu. Svo vil ég að næstsíðustu tala um Fæðingarorlofssjóð. Það slær mig að í frumvarpinu er talið alveg ágætt að það sé svigrúm til að skera niður um einn milljarð til Fæðingarorlofssjóðs vegna þess að áætlanir síðasta árs gefi tilefni til þess. Það er náttúrlega búið að vega það mikið að sjóðnum að ákveðinn hópur fólks er, held ég, hættur að taka fæðingarorlof. Ég held að við ættum frekar að setja þennan milljarð aftur í sjóðinn og reyna að bæta hann. Svo vil ég líka segja nokkur orð um vörugjöld. Ég held að þau séu mjög óskynsamleg og ógagnsæ. Ég held að þurfi að fara í saumana á þeim. Og varðandi umræðuna áðan um vörugjöld og raunhækkanir og nafnhækkanir á þeim 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir ágæta ræðu að mörgu leyti um fjárlagafrumvarpið og sýn hans á það. Hv. þingmaður fjallaði aðeins um heilbrigðiskerfið og í hvaða stöðu það væri að hans mati miðað við þá leið sem við erum á og þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í fjárlögum undanfarinna ára. Það er auðvitað okkar hlutverk á Alþingi að fara yfir þær tillögur sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu, gera á þeim bætur eða breyta þeim í þá veru sem við teljum að fari betur á að gera að því tilskildu að við náum þeim markmiðum sem við ætlum að setja okkur og það má þá kannski gera eitthvað annað á öðrum liðum o.s.frv. Ég vil hins vegar mótmæla þeim orðum hv. þingmanns eða í það minnsta biðja hann að rökstyðja þau betur en hann gerði áðan að við værum að miða lyfjainnkaup og lyfjanotkun á sérmerktum lyfjum, sem eru vissulega lyf sem eru notuð við erfiðum veikindum, við - ég man ekki hvernig orðalagið var - við aðrar þjóðir eða verri skilyrði eða eitthvað í þá áttina en hefur verið. Ég kannast ekki við að það hafi verið gert. Hins vegar hafa verið settar viðmiðunarreglur um það hvernig á að innleiða kaup á slíkum lyfjum. Það erum við bara að gera nákvæmlega eins og aðrar þjóðir gera í kringum okkur. Við erum ekki að draga úr öryggi hvað þetta varðar. Ég vil að lokum í þessu sambandi vara við ummælum af því tagi sem hv. þingmaður notaði hér að þetta væru málefni lífs og dauða og við ættum að taka ákvarðanir úr þessum ræðustól hvaða deildum ætti að loka í þeim tilgangi og með það hugarfar að vopni eins og mér fannst skína í gegn 

Frú forseti. Ég skal gjarnan rökstyðja mál mitt betur. Varðandi lyfin þá höfum við tekið upp strangari viðmið við innkaup á sérmerktum lyfjum. Núna þurfa að fylgja klínískar leiðbeiningar frá yfirlæknum um kaup á lyfjum. Það þurfa fjórar af fimm viðmiðunarþjóðum okkar að hafa tekið upp lyfið, meðal þeirra er Bretland sem er eitt afturhaldssamasta landið í þessum efnum og við höfum ekki áður miðað okkur við. Síðan er það líka eitt af skilyrðunum núna að það verður að liggja fyrir kostnaður og ábatagreining frá NICE-stofnuninni, sem þykir líka afturhaldssöm og gerir ekki kostnaðar- og ábatagreiningu á öllum lyfjum, þannig að þetta er takmarkandi þáttur. Síðan er líka eitt í viðbót sem háir okkur í þessum efnum að við höfum ekki sama aðgang að lyfjum í gegnum lyfjarannsóknir og lyfjaprófanir og aðrar þjóðir bæði vegna fjarlægðar og smæðar landsins. Það eina sem ég er að segja er að maður heyrir þær raddir úr heilbrigðisgeiranum að vegna þessara skilyrða sem hafa fært okkur aftar á merina hvað þetta varðar séum við farin að sjá lakari árangur í meðferð alvarlegra sjúkdóma á Íslandi en áður. Þetta finnst mér alvarlegt vegna þess að ég held að Íslendingar vilji þetta ekki. Ég vil þetta ekki. Við státum af því að vera rík þjóð og segjumst vera rík þjóð og þá verðum við að taka þessa umræðu í þessum sal. Ég kalla það alvarlega pólitík, já, og er kannski dálítið stóryrtur þegar ég segi pólitík lífs og dauða en er hún eitthvað annað en það? Þetta er einfaldlega um það hvort við viljum að árangur t.d. í krabbameinslækningum á Íslandi sé til jafns við það sem best gerist.

Forseti. Það er vissulega rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að við höfum tekið upp önnur viðmið við innleiðingu þessara svokölluðu S-merktu lyfja eða sérmerktu lyfja. En það er ekki, og ég fullyrði það, verið að auka áhættu í meðferð sjúklinga eins og hv. þingmaður orðaði hér. Ég óska þá eftir því að hann færi okkur þau gögn í hendur, því að ef svo er að við séum að stefna lífi og limum fólks í stórkostlega hættu er það auðvitað alvarlegt mál, þá er þetta bara grafalvarlegt mál sem hv. þingmaður er að fjalla hér um. Ég minni á orð forstjóra Landspítalans, Björns Zoëga, ef ég man rétt, í sumar og stjórnenda Landspítalans að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í fjárlögum undanfarinna ára hafi þó ekki komið niður á þjónustu Landspítalans enn eins og búist var við. Það eru þá nýjar fréttir fyrir mig ef þær aðgerðir sem við höfum gripið til og það aðhald sem við höfum þurft að sýna í rekstri ríkisins séu komnar á það stig að fólk fái ekki lengur þá meðferð sem það á skilið og hefur verið að fá við alvarlegum sjúkdómum. Það eru fréttir sem ég hef ekki áður fengið í þessari umræðu og ég tala nú ekki um ef það er farið að skipta máli um hvort fólk lifir eða deyr. Ég óska eftir því að hv. þingmaður færi okkur þau gögn sem við þurfum í því sambandi. Ég ætla ekkert að efast um hans orð. Hann hýtur að hafa eitthvað til síns máls í þessu til að rökstyðja þau með einhverjum hætti. Ég hef hins vegar ekkert slíkt og ég óska eftir því að mér verði færð slík gögn.

Frú forseti. Ég hélt engu öðru fram en að þetta væri grafalvarlegt mál. Það var megininntakið í því sem ég var að segja. Augu mín hafa verið opnuð í þessum efnum frá yfirlæknum á Landspítalanum og mér hafa verið kynnt rökstudd gögn sem benda til þess og ég get sent hv. þingmanni um að við séum að dragast aftur úr hvað varðar meðferð á alvarlegum sjúkdómum vegna nýrra viðmiða í innkaupum á sérmerktum lyfjum. Ég sagði í ræðu minni að þetta fyndist mér alvarlegt og við virðumst deila þeirri skoðun, ég og hv. þingmaður, að þetta sé alvarlegt ef rétt er. Ég hvet til þess og hvatti til þess í ræðu minni að við yfirferð fjárlagafrumvarpsins yrði þetta sérstaklega skoðað hvort við séum að dragast aftur úr í þessum efnum. Ég vona að hv. þingmaður sé sammála mér um það að við þurfum að gera það. Tölurnar um góðan árangur Íslendinga í meðferð á alvarlegum sjúkdómum eru tíu ára gamlar og menn hafa gjarnan veifað þeim í þessari umræðu. Þau sjónarmið sem ég hef heyrt úr Landspítalanum benda mjög til þess að ef þessar tölur yrðu uppfærðar yrði veruleikinn dálítið mikið öðruvísi. Svo fannst mér hv. þingmaður kannski aðeins rugla saman annarri umræðu, kannski ekki rugla saman en a.m.k. finnst mér mikilvægt að gera þar greinarmun á, varðandi þjónustu Landspítalans. Við erum náttúrlega að tala hér um tvo liði, annars vegar innkaup Sjúkratryggingastofnunar á sérmerktum lyfjum og hins vegar Landspítalann. Ég fór einmitt yfir það í ræðu minni að það hafi tekist alveg ágætlega að skera niður á Landspítalanum og skera niður umtalsvert. Landspítalinn hefur náttúrlega þurft að skera niður gríðarlega á undanförnum árum og þess vegna finnst mér ástæða til að leggja við hlustir núna þegar forstjóri Landspítalans segir að 

Virðulegi forseti. Ég kem upp í seinni ræðu þar sem ég náði ekki að klára allt sem ég vildi fara yfir í fyrri ræðu minni. Það sem stóð kannski einna helst út af borðinu var umfjöllun um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og þá gagnrýni sem það hefur fengið víða í fjölmiðlum og út um allt land. Á bls. 10 í skýrslu um ríkisbúskapinn fyrir árin 2012–2015 sem er fylgirit með fjárlagafrumvarpinu er farið yfir þá aðferðafræði sem stjórnvöld hafa fylgt við að útfæra aðgerðir til aðlögunar. Það segir, með leyfi forseta: „Á útgjaldahlið hefur verið reynt eftir fremsta megni að hlífa velferðarþjónustu, menntamálum og löggæslu en ná fram meiri hagræðingu í almennri stjórnsýslu og rekstri ríkisins.“ Nú bið ég þá sem eru að fylgjast með þessari umræðu að velta fyrir sér af hverju fjöldi fólks út um allt land telur að það sé einmitt ekki verið að gera þessa hluti. Það er ekki langt síðan lögreglumenn fordæmdu þann niðurskurð sem er boðaður á næsta ári. Ég held að ekki þurfi að fara yfir það í löngu máli hversu óánægðir þeir eru með kjör sín og þann niðurskurð sem hefur átt sér stað í löggæslumálum þjóðarinnar. Við lögðum til í fyrra við fjárlagagerðina fyrir árið 2011 að bætt yrði verulega í þennan málaflokk en ríkisstjórnin hafnaði því og það var fellt hér í atkvæðagreiðslu. Síðan er talað um að hlífa velferðarþjónustu. Fyrir ári síðan var stofnað til mótmælafunda úti um allt land vegna fyrirhugaðs niðurskurðar í heilbrigðismálum og heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið, fjölmennir borgarafundir þar sem samstaða íbúa alls staðar á landinu kom mjög skýrt fram. Það tókst að lækka þann boðaða niðurskurð á einhvern hátt en það sem út af stóð og ég gagnrýndi harðlega var að stefnan sem kom fram um leið og fjárlagafrumvarpið var lagt fram var enn þá til staðar. Það átti í rauninni að skera minna niður á þessu ári, 2011, en færa niðurskurðinn á árin 2012 og 2013. Þannig átti að skera niður um 25% hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, 10% voru skorin niður fyrir árið 2011 en 7,5% eiga að koma til framkvæmda núna í þessum fjárlögum og svo á næsta ári. Þessu hefur verið mótmælt harðlega. Ég held að Heilbrigðisstofnun Þingeyinga sé í rauninni besta dæmið um það hvernig er verið að gjörbreyta heilbrigðiskerfi landsmanna í gegnum fjárlagafrumvarpið sjálft. Í viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og heimamanna kom fram að standa ætti vörð um opinbera þjónustu. Þetta er viljayfirlýsing sem gerð var í maí síðastliðnum. Heimamenn lögðu þann skilning í hana að það ætti ekki að skera meira niður. En nú er boðaður aukinn niðurskurður sem ég fullyrði að er þvert á gefin loforð til Þingeyinga og þeirra sem sækja þjónustu á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga. Sama má segja um heilbrigðisstofnanir Sauðárkróks, Austurlands, Vestmannaeyja og víðs vegar um land. Þegar við skoðum þessar fullyrðingar, að það hafi verið reynt að hlífa velferðarþjónustunni og jafnvel aukið í þann málaflokk, kemur í ljós að útgjöld vegna aukins atvinnuleysis vega þar þyngst, þ.e. að þar sem ríkisstjórninni hefur ekki tekist að koma á þeim hagvexti sem hún boðaði í skýrslunni frá því í júní 2009 þarf að leggja meira í Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég er ekki sammála því og tel að það sé röng nálgun að ríkisstjórnin eigi að telja sér þetta til tekna, að þetta sé árangur. Ég held að sé ekki árangur í sjálfu sér að hér sé aukið atvinnuleysi, að það sé ekki árangur að við náum ekki að örva hagvöxtinn, að það sé ekki árangur að verðbólgan hækki eins og raun ber vitni, að hér séu um 8% landsmanna að glíma við veruleg vanskil. Þetta eru staðreyndir, þetta eru blákaldar staðreyndir sem skautað er yfir í þessu fjárlagafrumvarpi. Það fer jafnvel enn meira í taugarnar á mér að í einhvers konar grafi sem fylgir hér með, sem á að sýna aukningu til velferðarmála en sýnir reyndar að það hafi orðið lækkun hvað heilbrigðismálin varðar, er árið 2011 ekki tekið með. Í öllum öðrum skýrslum er árið 2011 tekið með, jafnvel 2012. Af hverju reyna menn að fegra stöðuna? Er það ekki akkúrat sem við þurfum núna að fara að tala um hlutina eins og þeir eru? Reyndar er minnst á það í þessari skýrslu og mér finnst gott að sjá það á prenti frá ríkisstjórninni að það hafi orðið talsverð umræða á Íslandi um hvernig meta skuli árangur í ríkisfjármálum og einnig hvort viðunandi árangur hafi náðst eftir hrun. Hér segir orðrétt, virðulegi forseti: „Það sem flækir þá umræðu talsvert er að mismunandi aðilar notast við ólíkar viðmiðanir við mat á og í framsetningu á halla ríkissjóðs.“ Ég tek undir hvert einasta orð sem þarna stendur. Svo segir áfram: „Leiðir þetta til þess að oft styðjast menn við ósambærilega grunna í umfjöllun sinni um ríkisfjármál. Það er því afar mikilvægt að gæta að því hver viðmiðunin er.“ Svo er reynt að útskýra við hvaða viðmiðun ríkisstjórnin miðar sjálf. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gaf út skýrslu í mars 2009 þar sem einmitt var mælst til þess að komið yrði á aga í ríkisfjármálum og þar segir, með leyfi forseta: „Íslenska fjárlagakerfið hentar illa til að ná samræmdum árangri í fjármálakreppunni. Við venjulegar kringumstæður hefði í skýrslu sem þessari verið lagt til að menn breyttu stefnunni í fjármálaáætlanagerð smám saman.“ Síðan er lagt til að þessu verði umbylt við fyrsta tækifæri, þetta er í mars 2009. Það hefur ekkert verið gert sem lagt er til í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að ná fram þessum aga í ríkisfjármálum nema að ríkisstjórnin sjálf virðist vita af vandanum sem þó er ágætt. Þeir segja hér, með leyfi forseta: „Engin stofnun er ábyrg fyrir því að stýra og hafa yfirsýn yfir störf ríkisstjórnar né það sem skiptir máli fyrir markmið fjárhagslegs stöðugleika eða fyrir opinbera geirann þar sem aukning skulda veldur aðkallandi fjárhagslegri áhættu.“ Þá er í nokkuð löngu máli farið yfir þau atriði sem ríkisstjórnin þurfi að grípa til til að ná fram þessum aga. Hér er nefnt að það þurfi að endurvekja hlýðni við fjárlög til að tryggja að markmið fjárlaga nái fram að ganga. Svo er talað um að það þurfi að auka völd Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Því miður hefur núverandi ríkisstjórn stigið í þveröfuga átt. Ég ætla að láta þessu lokið að sinni. Ég þakka þeim sem tóku þátt í þessari umræðu. Ég vil óska nýskipuðum formanni fjárlaganefndar til hamingju með embætti hennar og vonast til þess að eiga jafngóð samskipti við hana og ég átti við 

Virðulegur forseti. Tölum um hlutina eins og þeir eru. Hv. þingmaður vill hlífa sér og okkur öllum við nokkrum niðurskurði útgjalda og um leið liggur það fyrir að hv. þingmaður og flokkur hans er andvígur því að lagt verði meira á tekjuhlið fjárlaganna, þ.e. að skattheimta verði aukin frá því sem ætlað er og jafnvel heldur í hina áttina að þeir leggi til að dregið verði úr henni. Fyrir liggur að fjárlagafrumvarpið byggir á spá um verulegan hagvöxt á næsta ári. Engar umtalsverðar fjárfestingar í nýjum atvinnufyrirtækjum munu skapa tekjur á næsta ári. Ekki er gert ráð fyrir því í frumvarpinu enda er ferli slíkra fjárfestinga mun tímafrekara en svo að það gæti skilað árangri á næsta ári jafnvel þó að í slíkt yrði ráðist nú, umhverfismat og annar undirbúningur gerir það einfaldlega að verkum að slíkar tekjur mundu aldrei skila sér fyrr en á árinu 2013 eða síðar. Það virðist blasa við að hv. þingmaður telji rétt við núverandi ástand í ríkisfjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar að draga úr aðhaldskröfu í ríkisfjármálum og auka hallarekstur á ríkissjóði um það sem hann ekki treystir sér til að skera niður eða hagræða. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta sé réttur skilningur, hversu mikið hann telji þá rétt að auka hallann á ríkissjóði eða hvort hann hafi einhver önnur úrræði sem mér hafi yfirsést í ræðu hans.

Virðulegi forseti. Mér er vandi á höndum vegna þess að hv. þingmaður lagði mér svo mörg orð í munn og jafnvel Framsóknarflokknum í heild sinni að mér er til efs að ég geti svarað honum þannig að mér sé sómi að. Ég tel mig ekki hafa minnst á nokkurn af þeim hlutum sem hv. þingmaður ræddi. Við munum að sjálfsögðu eins og við gerðum í fyrra leggja fram tillögur okkar eins og aðrir stjórnarandstöðuflokkar til fjárlagagerðarinnar. Við lögðum aðrar tekjuöflunarleiðir fram í fyrra en sú afkastamesta er náttúrlega að reyna að örva fjárfestingu og auka hagvöxt. Mig langar til að lesa úr spá Seðlabanka Íslands en þar er sagt, með leyfi forseta: „Í spánni er gert ráð fyrir 1,6% hagvexti árið 2012“ - miklu lægra en sú hagvaxtarspá sem þessi fjárlög byggjast á - „og er það minni hagvöxtur en spáð var í apríl. Má það helst rekja til framhlaðnari einkaneysluferils auk seinkunar stóriðjuframkvæmda.“ Við lögðum líka til í fyrra, svo að ég reyni að svara einhverju sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar, að farið yrði í flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Gagnrýni okkar beindist fyrst og fremst að því að það væri verið að stokka upp og gjörbylta heilbrigðiskerfi sem fékk annars mjög góða einkunn hjá OECD fyrir um þremur árum. Einkunn OECD þegar þeir gerðu úttekt á heilbrigðiskerfi þjóðarinnar var að það væri ekki bara gott heldur væri það lofsvert og aðrar þjóðir ættu að taka sér það til fyrirmyndar. 
             Ég held að ef hv. þingmaður er sanngjarn fallist hann á það með mér að það er verið að gjörbylta heilbrigðiskerfinu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og bið hann velvirðingar á því ef ég hef lagt honum orð í munn og geng þá eftir því hvort það sé réttur skilningur að hann hyggist ekki leggja til aukin útgjöld eða fallið verði frá þeim niðurskurðaráformum sem endurspeglast í fjárlögunum. Ef við eigum að tala um hlutina eins og þeir eru þá hvílir þetta frumvarp á hagvaxtarspá sem er allnokkuð hærri en ýmsir spáaðilar hafa verið að gefa fyrir næsta ár eða 3,1% sem er verulegur hagvöxtur, umtalsvert meiri en í mörgum af nágrannaríkjum okkar en engin teikn eru á lofti um stórfelldar erlendar fjárfestingar eða nýfjárfestingar í atvinnulífinu sem skapi meiri tekjur eða töfri eitthvað niður úr loftinu. Ég held að ég hafi ekki verið að leggja Framsóknarflokknum nein orð í munn í því að hann hafi talið að við værum komin að endimörkum í skattheimtu í landinu og gætum þess vegna ekki mætt því á tekjuhliðinni ef fallið yrði frá niðurskurðartillögum þeim sem hér eru fram settar í fjárlögum. Það væri gott og fagnaðarefni ef hv. þingmaður staðfesti það að hann mundi ekki leggja til frekari útgjöld í heildina en gert er ráð fyrir í þessum fjárlögum. Auðvitað geta menn gert tillögu um að hækka á einum stað ef þeir lækka á öðrum en þá verð ég líka að spyrja hv. þingmann um það hvort hugmyndin um að skera jafnt niður hlutfallslega, flatt í öllu heilbrigðiskerfinu sem ég veit ekki hversu skynsamlegt er, feli það í sér að ganga eigi lengra í að skera niður á Landspítalanum en hér er gert ráð fyrir og ganga þá skemur gagnvart öðrum heilbrigðisstofnunum og hvort það sé réttur skilningur því að ég vil ekki leggja hv. þingmanni orð í munn.

Virðulegi forseti. Ef þingmaðurinn hefði bara gert sér far um að lesa tillögur okkar framsóknarmanna frá því í fyrra þá vissi hann að við lögðum til að heilbrigðisstofnanir um allt land mundu taka á sig jafnan niðurskurð. Ég held að heilbrigðisstarfsmenn hvar sem er hafi lýst því yfir að þeir væru til í að taka á sig niðurskurð. Hins vegar höfnuðu þeir því að þurfa að taka á sig meira en aðrir. Við lögðum það reyndar líka til að Landspítalanum yrði hlíft og aðhaldskrafan þar yrði sú sem hún á endanum varð. En við bentum líka á tekjuleiðir sem ekki var tekið undir í þingsal og þeim hafnað. Við höfum líka margítrekað að við viljum koma hagkerfinu af stað með því að standa ekki í vegi fyrir erlendri fjárfestingu eins og þessi ríkisstjórn hefur gert. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrir um ári síðan að Þingeyingar þyrftu að fara að búa sig undir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði sex mánuðum síðar að þá væri komið að því, loksins væri komið að Þingeyingum í atvinnuuppbyggingunni. Síðan eru liðnir sex mánuðir og ekkert gerist.

Er ekkert að gerast …?

Í rauninni hefði verið hægt að fara af stað með framkvæmdir í Þingeyjarsýslum fyrir um tveimur árum - þremur árum, er mér bent á utan úr sal. Og jafnvel bara ein slík fjárfesting mundi skila hagvexti upp í þær tölur sem ríkisstjórnin sjálf setti sér 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson flutti ræðu eins og ekkert hefði gerst við hrunið. Það er búið að gleyma því að 20% af tekjum, fimmta hver króna, tapaðist haustið 2008. Helmingurinn var tekjulækkun, hitt hefur verið vaxtagreiðslur og við höfum verið að bregðast við því. Við höfum gert það með fjölbreyttum hætti eins og hér hefur komið fram. Það er rétt sem við höfum haldið fram að tekist hefur að mörgu leyti að verja velferðina. Það þýðir ekki að ekki hafi orðið niðurskurður í rekstri velferðarhlutans heldur að við höfum látið þann hluta sæta minni niðurskurði. Við höfum náð því fram að meiri jöfnuður hefur orðið, en mikill ójöfnuður hafði orðið í aðdraganda hrunsins. Við höfum varið betur lægstu laun og bætur en þeirra sem hafa meira. Ég held að þetta sé það sem skiptir miklu máli. Varðandi heilbrigðiskerfið þá er verið að tala um að fjárlög hafi þar ráðið. Það voru sett lög árið 2007 um heilbrigðisþjónustu og allt það sem hefur verið gert þar er unnið samkvæmt þeim lögum. Ég hvet hv. þingmann til að lesa þau lög. Það gildir um þjónustuna um allt land og mat á henni - þrjár sendinefndir eru búnar að fara og sú þriðja er raunar í gangi núna að meta hvað er eðlileg þjónusta á hverju svæði. Það er búið að fara í heimsókn á allar þessar stofnanir. Ráðherra hefur því miður ekki komist á þær allar sjálfur. Þingeyingar hafa lækkað, það er alveg hárrétt og auðvitað full ástæða til að skoða það. Á verðlagi 2010 hafa þeir verið með um 1.067 millj. kr. árið 2005, voru komnir í 923 millj. kr. 2010 og verða settir niður í 840 millj. kr. árið 2012. Það er alveg rétt líka sem hefur komið fram að viljayfirlýsing er um að verja þá þjónustu sem nauðsynleg er þegar til uppbyggingar kemur og á það verður að sjálfsögðu að leggja mat. Það er það sem þarf að gera. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Átti enginn 

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni viðurkenndi ég það sem blasir við öllum að hér varð bankahrun og ríkissjóður varð fyrir áfalli. Ég hrósaði líka hæstv. fjármálaráðherra og sagði að ekki yrði af honum tekið að hann hefur verið duglegur. Hann hefur einn staðið í stappi við að reyna að koma böndum á ríkissjóð. Það hefur tekist varðandi frumjöfnuðinn en það hefur ekki tekist varðandi neina aðra þætti, t.d. heildarjöfnuðinn, hagvöxtinn og verðbólguna. Þetta eru stærstu þættirnir sem ég held að verði að koma fram. Ég hef ekki sagt í ræðum mínum að ekki beri að vernda þá sem minna mega sín í samfélaginu. Ég er reyndar sammála því að þeir tekjumeiri eigi að taka á sig stærri hluta af byrðinni. En það er röng túlkun að mínu mati að þeir sem eru efnaminni hafi ekki líka þurft að taka á sig skerðingu og skattahækkanir. Því verður að halda til haga jafnvel þó að þær hafi ekki verið eins miklar og hjá þeim sem eru efnameiri. Niðurskurðurinn í heilbrigðismálum er á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Það er á ábyrgð hennar og engra annarra að verið er að gjörbylta heilbrigðiskerfi landsmanna. Það sem ég held að hæstv. velferðarráðherra ætti frekar að gera er að taka verulega til í velferðarráðuneytinu vegna þess að þegar niðurskurðartillögurnar komu fram í fyrra kom í ljós að menn vissu nánast ekkert út á hvað starfsemin gekk á mörgum stöðum og 

Hæstv. forseti. Ég biðst undan því að verið sé að kenna starfsfólki ráðuneytisins um það sem gert er. Ég skal standa við það sem við gerum. Það er á ábyrgð ráðherra og það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að niðurskurðurinn í heilbrigðiskerfinu á síðastliðnum árum er að sjálfsögðu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að ræða það hvaða þjónustu er verið að bjóða á hverjum stað og hversu góð hún er og hvernig við getum tryggt það öryggi og þá þjónustu sem þarf að vera á landinu öllu. Það er verið að vinna í því eins heiðarlega og hægt er, endurmeta stöðuna vegna íbúaþróunar, vegna bættra samgangna, vegna nýrra krafna í sambandi við heilbrigðismál og þess hvað er mögulegt á ólíkum svæðum. Allt þetta er í skoðun og hefur verið unnið afar faglega með fullt af aðilum sem koma að þeirri vinnu, nú síðast starfshópi sem leiddur er af ráðuneytisfólki, þ.e. nýjum ráðuneytisstjóra sem er einn af fyrrverandi fjármálastjórum Landspítalans, síðan með læknum og þar á meðal forstöðumanni Landspítalans, forstöðumanninum á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, fulltrúa frá Egilsstöðum og ég hef nefnt áður með alþjóðlegum hópi sem er að endurmeta heilbrigðisþjónustuna. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði áðan. Heilbrigðisþjónustan á Íslandi hefur verið í fremstu röð og hún mun verða það áfram. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við setjum ekki samasemmerki á milli þess að þó að við þurfum að aðlaga þjónustuna að nýju þurfi þjónustan hér að verða eitthvað lakari en hún hefur verið. Við munum tryggja að svo verði ekki. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði að allir hafa tekið á sig kaupmáttarskerðingu og ég ætla ekki að gera lítið úr því. Það þýðir ekki að við höfum ekki varið láglaunahópana. Sumir af þeim eru betur stæðir eftir hrun en áður. Það er athyglisvert varðandi vanskilin, en ég ætla ekki að mæla þeim bót á neinn hátt, að 16 þúsund af þeim 25 þúsundum sem eru núna í vanskilum voru það fyrir hrun. Það segir okkur heilmikið um hvernig ástandið var. 
             Ég hefði viljað heyra betur frá hv. þingmanni svar við seinni spurningunni: Hvar hefur hann séð tækifæri til að draga úr kostnaði í kerfinu? Það er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans og þær fyrirspurnir sem hann leggur fyrir mig. Ég ætla að segja eitt til að byrja með: Þegar ákvörðun var tekin um að skera niður í heilbrigðisþjónustu um allt land þá var það gert áður en vinna fór af stað við það að meta hver árangurinn yrði af niðurskurðinum. Sú ákvörðun er enn til staðar. Það var lagt af stað með stefnu um að skera niður, eins og hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki, Heilbrigðisstofnun Vestfjarða og víðar, án þess að gert hefði verið mat á því hvort niðurskurðurinn mundi skila tilætluðum árangri. Eins og hæstv. velferðarráðherra benti réttilega á verður að vega og meta flutningskostnað og það að þurfa að sækja þjónustuna um langan veg. Ég held að það vegi hve þyngst svo ekki sé talað um það álag sem er t.d. núna á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri sem er undirmannað. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2011 lagði ég fyrir hönd Framsóknarflokksins fram ítarlega greinargerð um það hvernig við mundum vilja haga niðurskurðinum í heilbrigðismálum. Ég get sagt það við hæstv. velferðarráðherra Guðbjart Hannesson að við munum vera á sömu slóðum hvað það varðar. Okkar stefna hefur verið skýr. Við vitum að það hefur þurft að skera niður og afla tekna með einhverjum hætti 

Frú forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar minna á að sá vandi sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir er um margt sambærilegur vanda Evrópuríkjanna. Það er eitt sem er umhugsunarvert í því máli, þegar bankahrunið varð hér var ríkissjóður Íslands mjög vel í stakk búinn til að takast á við þau áföll, ólíkt ríkissjóðum flestra Evrópuríkja. Þótt hrunið hafi orðið meira en annars staðar voru líka aðstæður ríkissjóðs betri til að bregðast við. Það er umhugsunarefni að sá fjármálaráðherra sem lagði einna helst grunn að því að þessi staða myndaðist er núna fyrir landsdómi þar sem hann er yfirheyrður um stöðu sína. Hitt er líka umhugsunarefni almennt um ríkisfjármál að það er í sjálfu sér ekki mjög gömul hugmynd að ríkisskuldir séu allt að því gulltryggar, þ.e. að þeir fjárfestar sem vilja lána ríkjum peninga geti gengið að því sem vísu að þeir fái greitt til baka það sem lánað var. Það er rétt að rifja upp gamalt máltæki sem segir: Það er hættulegt að lána kónginum. Menn þekkja að það þarf ekki að horfa langt aftur í mannkynssöguna til að átta sig á því að margir hafa farið flatt á því að lána ríkjandi valdhöfum. Það er erfitt að innheimta skuldir sínar gegn sterku ríkisvaldi eða herra sem hefur stóran her. Það er önnur tveggja ranghugmynda sem hafa því miður valdið því að það hefur orðið allt of mikil skuldsetning í samfélögum og löndum Vesturlanda, annars vegar sú hugmynd að ríkissjóðir geti alltaf staðið við sitt og hins vegar að bankarnir geti orðið svo stórir að það verði alltaf að bjarga þeim, að þeir geti ekki farið á hausinn. Þetta tvennt hefur verið meðal megindrifkrafta þess að allt of mikið hefur verið lánað í hagkerfum okkar Vesturlandabúa. Þess vegna er þessi vandi sem við stöndum frammi fyrir núna og ég fullyrði, frú forseti, að það mun ekki rætast úr hjá okkur fyrr en við náum hagvextinum miklu meira upp. 1,6% hagvöxtur, eins og Seðlabankinn spáir, er ekki nægur til þess að við sjáum út úr þessu. Svo einfalt er málið. 1,6% hagvöxtur þýðir að atvinnuleysið mun halda áfram að vera það sem það er núna. Skilaboðin sem eru send til þeirra sem eru án vinnu eru að þeir geti ekki reiknað með því að úr rætist á næsta ári. Það er mjög alvarlegt mál. Frú forseti. Það sem ég vil síðan gera að umtalsefni hér er meðferð fjárlaganna í þinginu. Vandinn er að við erum núna að ræða fjárlög sem eru byggð á ákveðnum forsendum um þróun efnahagsmála sem ég held að sé sameiginlegur skilningur okkar þingmanna að muni ekki standast. Það er í það minnsta skilningur Seðlabankans og ég hef ekki séð rök gegn þeirri hagvaxtarspá sem Seðlabankinn birti síðast. Það er hagvaxtarspá upp á 1,6% í stað 3,1% spár Hagstofunnar. Ég hef velt fyrir mér hvort ekki sé hægt að breyta því fyrirkomulagi sem við höfum hérna, m.a. gagnvart þessum þáttum sem ég hef þó fullan skilning á að er ákveðnum vandamálum háð. Ég er ekki alveg sannfærður um það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, að fjármálaráðuneytið gæti ekki við gerð fjárlaga valið úr einstökum þáttum hagspáa. Í sjálfu sér getum við alveg rætt hvort það sé eðlilegt að fjármálaráðuneytið geri slíkt, leggi mat á það hvað það telur raunhæft. Þetta eru engin eðlisvísindi í sjálfu sér. Þetta er alltaf háð mati. Ef fjármálaráðuneytið telur að hagspár sem hafa verið birtar séu ekki réttar er hægt að rökstyðja að fjármálaráðuneytið hafi aðra skoðun og leggi hana sem grundvöll undir þjóðhagsspá. Það er ekkert verri niðurstaða en einmitt sú sem kannski er að myndast hér þar sem lagt er upp með 3,1% hagvöxt en við sjáum framan í það að hagvöxtur verði bara 1,6%. Þetta er annað atriðið. Hitt er það hvernig við höldum á málum hér í þinginu við 1. umr. Ég hef nefnt það, ætla að gera það hér aftur og hef lagt drög að því að flytja frumvarp í þinginu um breytingar á því hvernig við högum málatilbúnaði við að minnsta kosti 1. umr. Ég tel rétt, frú forseti, að í þingið komi fagráðherrar og geri í ræðu grein fyrir og sitji síðan fyrir svörum um sinn málaflokk, hvernig fjárlagafrumvarpið hefur áhrif á málaflokkinn og svari fyrirspurnum hv. þingmanna þar að lútandi. Ég held að það mundi styrkja fjárlagagerðina alla að fagráðherrarnir stæðu frammi fyrir þessu. Kæmi síðan í ljós að einhverjar forsendur breyttust varðandi einstaka málaflokka þyrftu viðkomandi ráðherrar að koma til fjárlaganefndar þingsins á milli umræðna og gera þar grein fyrir hvers vegna þyrfti að auka eða draga úr fjárveitingum til þeirra ráðuneyta og hvers vegna slíkar breytingar hefðu orðið á örfáum vikum. Við þekkjum það öll sem höfum komið nálægt þessu að á milli umræðna verða oft gríðarlegar breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem gerir 1. umr. ekki eins markvissa og hún ætti að vera. Ég segi enn og aftur að þetta er efni frumvarps sem ég hef lagt drög að. Hvað varðar efnahagsstefnuna sem birtist í þessu frumvarpi kallaði ég eftir því í minni fyrri ræðu að það væri nánar rætt og útfært samspil ríkisfjármálanna annars vegar og peningamálastefna Seðlabankans hins vegar. Stóra meinið, stóra vandamálið og stóra áskorunin í efnahagsmálum okkar snýr akkúrat að því hvernig við látum fjármál ríkisins og peningamálastefnu Seðlabankans vinna saman. Það er lykilatriði. Ég hefði viljað sjá nánari og meiri umfjöllun um þann þátt málsins í þeim gögnum sem hafa komið frá fjármálaráðuneytinu. Ég held að þetta sé nokkuð sem mætti hafa til umhugsunar fyrir hæstv. fjármálaráðherra við framlagningu næsta frumvarps, það mætti vera nánari og dýpri umfjöllun um þennan þátt málsins. Ef staðan er sú að við séum að horfa hér á 1,6% hagvöxt á næsta ári þurfum við að grípa, allt að því mundi ég segja, til neyðaraðgerða. Ef sá litli hagvöxtur sem fram undan er er drifinn áfram af einkaneyslu sem því miður, og ég held að þar höfum við þingmenn verið sammála, engin innstæða er fyrir verða menn að horfa til þess að á undanförnum árum hafa menn spáð meiri hagvexti en raunverulega hefur orðið. Þegar menn skoða aftur í tímann sjá þeir að menn hafa verið bjartsýnni þegar þeir hafa horft til tveggja til þriggja ára, svo þegar raunveruleikinn hefur komið fram hafa menn þurft að horfast í augu við það að spár hafa ekki gengið eftir. Nú er spáð 1,6% á næsta ári og á árinu þar á eftir rúmlega 3% hagvexti og áfram þar fram eftir götunum. Ég leyfi mér, frú forseti, að efast um að þetta gangi fram að óbreyttri stjórnarstefnu. Gleymum því ekki að lífeyrissjóðirnir í landinu eru samkvæmt lögum undir þeirri kröfu að skila 3,5% ávöxtun. Það er ekki hægt að gera það í landi þar sem hagvöxturinn er bara 1,6%. Það gengur ekki upp, það er innbyrðis ósamræmi í þessu. Þegar því er haldið fram að við Íslendingar getum ekki átt von á því að vera með meira en á að giska 2% hagvöxt í besta falli er verið að játast undir það á næstu árum, ekki bara eitt eða tvö ár heldur um töluverða tíð, á meðan Íslendingum er að fjölga, fari að minnsta kosti 1–1,5% af hagvextinum í það eitt raunverulega að búa til störf fyrir þá sem eru að koma nýir inn á vinnumarkaðinn. Við verðum að ná hagvexti upp fyrir 3% og við verðum að gera það miklu hraðar en núverandi ríkisstjórn er að tala um. Í kjarasamningum sem gerðir voru, sem ég var ósáttur við og tel að hafi verið óvarlegir, var gert ráð fyrir því að hagvöxtur yrði í kringum 4%. Til að svo mætti verða voru lagðar fram áætlanir um það sem ríkisstjórnin skrifaði undir að hún mundi framfylgja. Síðan hefur það því miður ekki gengið eins vel og menn ætluðu. Það verður að segjast eins og er að það veldur auðvitað áhyggjum, hlýtur að valda miklum áhyggjum fyrir þingmenn að fylgjast með orðaskaki á milli hæstvirtra ráðherra annars vegar og forustumanna í atvinnulífinu hins vegar. Það er áhyggjuefni. Síðan vil ég segja að lokum að fram undan er mjög erfiður niðurskurður. Ég mun styðja þessa ríkisstjórn í því að skera niður. Ég er nokkuð viss um að ég muni vilja ganga lengra á sumum sviðum en núverandi ríkisstjórn. Það liggur alveg fyrir og það verða erfiðar ákvarðanir sem þarf að taka í því. En það verður ekki hægt að standa hér í niðurskurði nema menn geri allt sem hægt er til að koma hagkerfinu af stað og auka tekjur ríkissjóðs. Það er ekki hægt að réttlæta það fyrir fólkinu í landinu að við séum að skera niður í ríkisrekstrinum meðan það eru svo sannarlega tækifæri til að auka hagvöxtinn sem ríkisstjórnin grípur ekki, m.a. vegna innbyrðis sundurþykkju.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að staða ríkissjóðs var ágæt þegar að hruninu kom og hrein staða jákvæð, enda kallaði ég það oft á árunum á undan eina ljósið í myrkrinu. Á sama tíma og allar aðrar máttarstoðir samfélagsins söfnuðu hratt skuldum, atvinnulífið, heimilin og sveitarfélögin, stóð ríkissjóður einn vel. Ég segi líka eins og ég sagði þá: Skárra væri það nú, því að ríkissjóður naut á árunum þar á undan gríðarlegra tekna af þenslunni í samfélaginu, af viðskiptahalla og miklum innflutningi og seldi verðmætar eignir fyrir á annað hundrað milljarða króna. Hefðu menn séð mikilvægi þess að standa enn ábyrgar að ríkisfjármálunum á þeim árum og lækka ekki skatta í þenslunni hefði ríkissjóður auðvitað átt 150–200 milljörðum meiri innstæður í Seðlabankanum og/eða t.d. borgað um helminginn inn á framtíðarskuldbindingar B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þar fóru fram hagstjórnarmistök þó að það sé að sjálfsögðu rétt að þessi sterka staða ríkissjóðs hjálpaði okkur. Í öðru lagi um hagvöxt þá bið ég hv. þm. Illuga Gunnarsson að ganga ekki í umræðunni út frá síðustu bráðabirgðaspá Seðlabankans frá því í ágúst eða september sem heilagri tölu, að búið sé að ganga frá því að ekki verði nema 1,6% hagvöxtur hér á landi á næsta ári. Ég tel það allt of svartsýnt og ekki í samræmi við aðrar spár. Bæði AGS og Hagstofan eru með mun hærri spár, en það sem maður sér þegar maður ber þær saman er að Seðlabankinn framhleður hagvöxtinn á þessu ári, dregur úr honum á næsta ári og eykur hann svo aftur 2013. Meðaltal hagvaxtar árin 2011–2013 í þessum þremur, fjórum spám sem mest er byggjandi á er svipað þegar upp er staðið, um 2,5%–2,8%, en það dreifist dálítið misjafnt innan tímabilsins. Ástæðan er held ég sú að Seðlabankinn reiknar með því að kraftur einkaneyslunnar verði enn meiri á þessu ári en á því næsta og dregur svo úr fjárfestingaráætluninni og færir inn á árið 2013.

Frú forseti. Ég get verið sammála hæstv. fjármálaráðherra um að það hefði verið æskilegt t.d. að greiða hraðar inn á B-deild hjá lífeyrissjóði opinberra starfsmanna. Þeir sem muna umræðu um íslensk stjórnmál á þessum tíma muna það líka að það voru margir sem voru með miklar kröfur á ríkissjóð um stóraukin útgjöld til alls konar málaflokka. Menn vildu hækka og breikka, auka og bæta nánast öll þau svið sem ríkið var að skipta sér af. Það er rétt að halda því til haga. Það er alveg rétt, ef maður horfir til baka held ég að það hefði verið langskynsamlegast að greiða inn á B-deildina vegna þess að þá hefðu þeir peningar ekki heldur verið til staðar ef sú freistni hefði leitað á menn að nota þá peninga sem hefðu verið afgangs og í sjóðum ríkisins til þess að reyna að koma bankakerfi sem var komið að falli til hjálpar. Hvað varðar hagvöxtinn er það bara eins og ég nefndi í ræðu minni að þegar menn líta tvö ár aftur í tímann og skoða spárnar fyrir árin 2011 og 2012 og sjá hvernig menn hafa verið að færa sig alltaf niður á við þannig að raunveruleikinn hefur verið allur annar en spárnar hafa verið þá hljóta menn að hafa áhyggjur. Það er einmitt svo með þessar spár, sem er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, að þær eru ónákvæm vísindi, og hvort það eru 1,6% eða 1,8% eða 2,1% eru skilaboðin þessi: Það verður lítill hagvöxtur á næsta ári og það er alvarlegt mál. Síðan eins og í hverri einustu spá sem Seðlabankinn birtir er það alltaf þannig að verðbólgan verði komin niður fyrir þolmörk eftir 16, 18 eða 24 mánuði. Ég man ekki eftir nokkurri spá sem ekki var einmitt þannig. Það kemur mér því ekkert á óvart þó að meðaltal í einhverjum hagspám skili þessari niðurstöðu. En því miður er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu og gera þá kröfu að við leggjum miklu meira afl í að koma af stað fjárfestingu í landinu. Það skiptir máli.

Frú forseti. Að sjálfsögðu hefur maður áhyggjur ekki síst á degi eins og í dag þegar kolsvartar eða eldrauðar tölur vaða yfir Evrópu og ekki síst annars staðar á Norðurlöndunum. Það eru miklar viðsjár í efnahagsmálum heimsins. Að sjálfsögðu er hið æskilega að við höfum hér jafnan og góðan sjálfbæran hagvöxt upp á 3–3,5% eða hvað það nú er sem þróað hagkerfi ræður almennilega við í vexti, en það sýnir okkur öll heimssagan að það er ekki eitthvað sem menn geta bara ákveðið að eigi að vera. Það eru öll ríki úti um allt að berjast við það að koma fjárfestingum í gang og þíða upp hagkerfin, skapa störf o.s.frv. Spárnar fyrir Ísland eru einhverjar þær bestu sem við sjáum innan OECD. Ég hef því sagt að ef það er ríkisstjórnum að kenna hvort það er góður eða miður góður hagvöxtur þá ætti sennilega að setja allar ríkisstjórnir OECD-landanna af nema eina áður en kæmi að ríkisstjórn Íslands. Það er nú þannig ef maður tekur þann málflutning upp. Að síðustu vil ég bara minna á það vegna krafna um útgjöld á árunum fyrir hrunið að ég stóð alltaf gegn skattalækkunartillögunum og aleinn í kosningunum 2003 á móti því rugli sem þá brast á og flutti alltaf tekjuöflunartillögur fyrir öllum 

Frú forseti. Rétt er að hafa það í huga þegar verið er að bera saman hagvaxtarspár fyrir Ísland annars vegar og hagvaxtarspár fyrir Evrópuríkin hins vegar að þá er eitt sem skiptir máli og það er hvernig aldurssamsetning íslensku þjóðarinnar er. Það er alveg grundvallaratriði og hefur mjög mikið að segja. Okkur er enn þá að fjölga, vinnandi fólki er að fjölga á meðan hið öfuga er að gerast hjá Evrópuþjóðunum sem gerir það að verkum að það er miklu auðveldara að ná upp hagvexti hér svo lengi sem, frú forseti, fjárfestingin á sér stað. Ef fjárfestingin kemur verður til fólk til að grípa tækifærin og þar með eykst vöxtur þjóðarframleiðslu, hagvöxturinn kemur fram. Það er lykilatriði. Síðan erum við bara svo heppin þjóð að við höfum aðgang að auðlindum sem eru endurnýjanlegar, flestar hverjar, í það minnsta nýtast okkur til langs tíma, og eru einmitt á þeim sviðum efnahagsstarfseminnar sem skiptir máli, þ.e. orka, hrein orka og matvælaframleiðsla. Og auðvitað eigum við að geta náð góðum árangri. Það er alveg hægt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir ágæta ræðu, sem var reyndar önnur ræða hans í dag. Ég var eiginlega sammála honum um allt, líka um nauðsyn hagvaxtar, ekki spurning, en það var eitt atriði sem ég hjó eftir og það var þegar hann talaði um 3,5% kröfu í útreikningum lífeyrissjóðanna. Þetta er viðmiðun. Það er þannig að þegar lífeyrissjóður er gerður upp eru notaðir 3,5% raunvextir til þess að ekki sé verið að mismuna sjóðfélögum eftir því hvað þeir eru gamlir og hvenær þeir eru komnir á lífeyri og annað slíkt þannig að þeir sem eru ungir séu jafnsettir þeim eldri. Þetta eiga að vera nokkurn veginn meðalvextir, raunvextir sem lífeyrissjóðirnir geta fengið yfir allan starfstímann og það hefur verið þannig undanfarna þrjá, fjóra áratugi. Núna horfir illa við því að sú kyrrstaða sem hæstv. ríkisstjórn er að stefna að leiðir til þess að við fáum ekki þessa raunvexti. Það mun þýða að við þurfum annaðhvort að hækka iðgjaldið, sem atvinnulífið getur varla borið og síst af öllu launþegar, eða lækka réttindin, sem er ekki gott fyrir það fólk sem er lífeyrisþegar og er ekki kannski allt tekjuhæsta fólkið í landinu, eða hækka ellilífeyrisaldurinn og ég mundi nú leggja til að menn færu þá leið ef ekki tekst að ná okkur upp úr þessari kyrrstöðu.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, þetta er viðmiðun sem er gerð á lífeyrissjóðina þannig að menn taki tillit til þess hver aldursdreifingin er og gæti jafnræðis á milli sjóðfélaga. Þetta er einmitt heila málið. Við verðum að skila meiri hagvexti en t.d. þær þjóðir þar sem fólki er að fækka. Það er bara þannig. Ef við gerum það ekki hefur það afleiðingar, það hefur þær afleiðingar að fólkið sem er að koma inn á vinnumarkaðinn leitar annað. Ef ekki eru störf hér reyna menn að fara eitthvert annað, eitthvert þar sem störf bjóðast. Þannig gerist það og þannig hefur það verið að gerast, því miður, undanfarin ár. Þess vegna er þetta kapphlaup. Þetta er kapphlaup við tímann um að ná fjárfestingunni upp. Það gengur ekki að segja: Við ætlum okkur að fara rólega í þetta, svona hægt og rólega og sjá hvernig gengur. Þetta eru ekki þannig aðstæður núna. Þetta eru ekki þær aðstæður, að mínu mati, þar sem menn geta komist upp með það að hér sé ríkisstjórn sem hangir á eins manns meiri hluta, að það geti einn þingmaður sem styður stjórnina stöðvað nánast hvaða verkefni sem er með því að hóta því að styðja ekki stjórnina lengur. Auðvitað hljóta menn t.d. að leiða hugann að þeim frábæru kostum sem þjóðin á, virkjunarkostum í neðri hluta Þjórsár sem eru mjög góðir kostir þegar horft er til umhverfisáhrifa og efnahagslega, en þegar liggur fyrir að núverandi ríkisstjórn er þannig samansett eða meiri hlutinn í þinginu er mjög ólíklegt að á valdatíma ríkisstjórnarinnar, ef hún situr hér til 2013, verði farið í þessar framkvæmdir bara vegna þessa. Það eru fleiri svona mál, því miður, sem hægt er að benda á þar sem innbyrðis sundurlyndi ríkisstjórnarinnar gerir það að verkum að það tefur fyrir fjárfestingum. Þegar verið er að tefja fyrir fjárfestingum er verið að tefja fyrir atvinnu, 

Frú forseti. Ég vil hrósa hv. þingmanni bæði fyrir góða og málefnalega ræðu og líka fyrir að hrista með einkar frísklegum hætti upp í þingsalnum sem mér fannst vera að koðna niður hér skömmu á undan. Ég var sammála allt of mörgu í ræðu hv. þingmanns. Það er gott að vita að við stöndum ekki ein í slagnum í ríkisstjórninni og þó að hv. þingmaður kunni að hafa ýmislegt á móti fjárlagafrumvarpinu gaf hann eina mjög mikilvæga yfirlýsingu. Hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði að hann mundi ekki styðja ýmsar skattahækkunartillögur í frumvarpinu en hins vegar sagði hann algjörlega skýrt að hann mundi styðja niðurskurðinn. Það liggur alveg ljóst fyrir að miðað við ræðurnar hér í dag, t.d. þá ágætu ræðu sem flutt var af þeim sem hér talaði síðast, hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, að þá eru mjög umdeildar niðurskurðartillögur sem m.a. varða landsbyggðina óhjákvæmilegar. Við erum í erfiðum mótvindi og við þurfum að taka fast á til þess að komast í gegnum hann. Hv. þingmaður hefur lýst því yfir að hann muni styðja þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til niðurskurðar og það ber að þakka. Ég er svo algjörlega sammála hv. þingmanni um það að við þyrftum eins og kostur er að nýta þær auðlindir sem við höfum yfir að ráða og ekki síður þær sem eru í orkugeiranum heldur en aðrar. Þá rifja ég það upp fyrir hv. þingmanni að hér lágu á borðinu tillögur og öll leyfi reiðubúin til þess að ráðast í Búðarhálsvirkjun. Það tók langan tíma. Hverjum var það að kenna? Var það ríkisstjórninni að kenna? Það var efnahagsástandinu, það var óstöðugleikanum og það var gjaldmiðlinum að kenna. Það var ástæðan fyrir því hversu seint gekk að ná í alþjóðlegt lánsfjármagn til að geta ráðist í verkið. Hefur hv. þingmanni komið til hugar að það kynni að vera skýringin á því hve seint gengur að afla fjár t.d. til að ráðast í ýmis verkefni sem bíða a.m.k. á teikniborðinu t.d. rétt fyrir ofan Reykjavík? Gæti verið að það væri eitthvað 

Frú forseti. Fyrst hvað varðar niðurskurðinn. Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra nefnir að ég hef lýst því hér yfir að ég muni styðja það að skorið verði niður. Ég mun sennilega, eins og ég benti á, frú forseti, vilja ganga lengra á ýmsum sviðum en ríkisstjórnin. Það er ekki þar með sagt að ég beygi mig undir þá forgangsröðun sem ríkisstjórnin leggur upp með. Það kann að vera að þegar fram vindur þessu máli muni leiðir skilja á milli mín og hæstv. utanríkisráðherra um hvernig best verði að því staðið, það kann að vera, en það liggur alveg fyrir að það mun þurfa að skera niður útgjöld ríkisins. Það er óumflýjanlegt og það verður erfitt fyrir alla að standa að því. Það verður erfitt fyrir þá stjórnarandstöðu sem leggur slíkt til og það verður líka erfitt fyrir stjórnarliðana, en það er óumflýjanlegt. Svo getur menn greint á um aðferðir. Hvað varðar aðkomu eða aðgengi að erlendu lánsfé verð ég að hryggja hæstv. utanríkisráðherra með því að ég er ekki alveg jafnviss og hann er að þetta sé allt öðru að kenna en hæstv. ríkisstjórn. Ég held að það hafi haft nokkur áhrif, frú forseti, af því að við erum að ræða orkumál, þegar hæstv. forsætisráðherra lét þau orð falla að það væri mögulegt að ráðist yrði í þjóðnýtingu á einu fyrirtæki hér vegna aðkomu erlendra aðila að því fyrirtæki. Ég held að það sé einn af þeim þáttum sem ollu því að Ísland lendir á lista yfir lönd eins og Egyptaland og Líbíu, Rússland og fleiri ríki hvað varðar pólitískan stöðugleika eða áhættumat á pólitískum stöðugleika. Hitt er líka það þegar hæstv. fjármálaráðherra var spurður að því fyrir nokkru hvort fram undan væru skattahækkanir að þá lét hann þau orð falla, með leyfi frú forseta: „You ain't seen nothing yet.“ 

… breytingarnar.

Og hæstv. fjármálaráðherra segir: Þið hafið ekki séð allar breytingarnar. Gildir einu, frú forseti, gildir einu, einmitt það að lýsa því yfir að fram undan séu stórfelldar breytingar, og það liggur í orðanna hljóðan að það eigi eftir að fara í skattahækkanir og líka umtalsverðar breytingar, gerir það að verkum að erlendir fjárfestar hafa áhyggjur af stöðu mála, hafa áhyggjur af yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra, hafa áhyggjur af yfirlýsingum hæstv. fjármálaráðherra og það býr til pólitískan óstöðugleika. 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta að ræðutíma.

Frú forseti. Það eru ekki fram undan neinar skattahækkanir aðrar en þær sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur sjálfur sagt að hann sé í reynd reiðubúinn til að taka undir. Í fyrsta lagi aukin gjaldtaka af náttúruauðlindum í hafi, það hefur alltaf verið stefna Sjálfstæðisflokksins að ná sátt sem m.a. fælist í því. Er það ekki rétt hjá mér? Í öðru lagi tók formaður Sjálfstæðisflokksins undir það hér í gær í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra að bankarnir græddu óhóflega og hann skildi það ákaflega vel að fólkið í landinu vildi fá eitthvað af þeim hagnaði til sín. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram tillögu um það. Það var ekki hægt að skilja formann Sjálfstæðisflokksins öðruvísi en svo að hann væri í reynd að taka undir að það væri réttlætanlegur skattur. Ég er svo algjörlega sammála hv. þingmanni um það varðandi nýtingu orkuauðlinda að menn eiga að skoða alla kosti, líka í neðri hluta Þjórsár. Það er ríkisstjórnin að gera. Hún gerir það með því að hún hefur lagt fram tillögu að rammaáætlun, þingið mun afgreiða hana. Þá er búið að leggja þann grunn sem við þurfum til þess að geta ráðist í það að nýta orkuna. Þá get ég glatt hv. þingmann með því að þar eru margir fleiri kostir en í neðri Þjórsá. Ég er hins vegar til í að skoða 

Frú forseti. Svo við höldum okkur við umræðuna um orkukostina. Ég gleðst mjög yfir því að hæstv. utanríkisráðherra …  Ég minni á að varaformaður Sjálfstæðisflokksins hefur flutt þingsályktunartillögu um að ráðast strax í þá kosti sem eru til staðar í neðri hluta Þjórsár, enda hefur mikil undirbúningsvinna verið unnin þar og margir mætir stjórnmálamenn bæði á hægri og vinstri kanti hafa lýst því yfir að þarna sé um að ræða mjög góða kosti. Það er þekkt. Hitt, varðandi skattahækkanirnar. Já, það er ástæða til að hafa áhyggjur af hæstv. fjármálaráðherra þegar kemur að sköttum. Það er ástæða til þess að við höfum áhyggjur af því að það verði haldið áfram að fara leið skattahækkana. Nú liggur fyrir að núverandi fjárlagafrumvarp er byggt á 3,1% hagvexti. Ef síðan kemur í ljós að sú hagvaxtarspá verður eitthvað meira í líkingu við hagvaxtarspána sem Seðlabankinn hefur sett fram, upp á 1,6%, er komið nýtt gat og þá 

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi taka undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni sem vék að því áðan að æskilegt væri að breyta fyrirkomulagi um fjárlagaumræðu þannig að sá háttur væri hafður á að ráðherrar einstakra málaflokka sætu fyrir svörum um áform sem snerta málaflokka þeirra. Ég minnist þess reyndar að á síðasta hausti og að ég hygg fyrir tveimur árum voru svokallaðir fagráðherrar eða ráðherrar annarra málaflokka en fjármála, flestir viðstaddir mestan hluta umræðunnar. Hæstv. ráðherrar hafa hins vegar fáir sést í þessari umræðu. Ég vek athygli á nærveru hæstv. utanríkisráðherra núna og hæstv. velferðarráðherra áðan  Þetta skiptir máli vegna þess að í fjárlagafrumvarpinu ræðum við auðvitað bæði hina stóru mynd og eins smærri liði. Einstakir ráðherrar hafa stöðu sinnar vegna forgöngu um stefnumörkun á sérsviðunum og eru þess vegna betur til þess fallnir en aðrir að greina frá því hvaða sjónarmið búa að baki tillögugerð á einstökum sviðum. Nóg um það. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um hagvaxtarspár og forsendur fjárlaga. Ég ítreka bara það sem áður hefur komið fram, að þær forsendur sem frumvarpið byggir á kunna að breytast verulega þegar nýjar spár, hugsanlega byggðar á nákvæmari og nýrri gögnum um afkomu og útkomu þessa árs, liggja fyrir, hugsanlega um mánaðamótin október/nóvember. Margt í þessari mynd kann því að breytast. Bent hefur verið á að sú hagvaxtarspá sem frumvarpið byggir á sé bjartsýn miðað við margar aðrar spár. Þótt ég gangi ekki út frá því að nýrri spár Seðlabankans séu endilega réttari en spá Hagstofunnar frá því í sumar, þurfum við að hafa þetta atriði í huga og það getur breytt æðimörgum þáttum, hæstv. forseti, bæði hvað varðar tekjur og gjöld ríkisins. Ég get ekki látið hjá líða að nefna það sem er auðvitað grundvallaratriði í þessu sambandi. Ef við viljum sjá betri afkomu ríkissjóðs til lengri tíma, er eina langtíma varanlega leiðin fyrir hendi að stækka kökuna; auka hagvöxt, auka framleiðslu, auka útflutningsverðmæti og fjölga störfum. Ef við náum ekki að stækka kökuna sem til skiptanna er, verðum við áfram í vanda með ríkisfjármálin. Það kann að vera að til skamms tíma geti menn bjargað sér áfram í ríkisfjármálunum með því að hækka skatta eða skera niður á einhverjum póstum, en til lengri tíma er forsenda þess að við getum haldið uppi öflugu ríkiskerfi, að við getum haldið uppi því velferðarkerfi og menntakerfi sem við viljum, og öðrum þáttum ríkiskerfisins sem við viljum standa vörð um, að til verði meiri verðmæti í þjóðfélaginu, fleiri störf, fleiri fyrirtæki sem skila hagnaði og svo má lengi telja. Því miður er ekki margt í fjárlagafrumvarpinu til þess fallið að stuðla að slíku. Hér fyrr í umræðunni í dag tók hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður efnahags- og skattanefndar, líkingu úr ævintýrum Münchhausens baróns sem reyndi að hífa sig upp úr dýi  Hvað er það sem ríkisstjórn getur gert til að örva atvinnulífið? Hvað getur ríkisstjórn gert til að stuðla að bættu starfsumhverfi fyrirtækja? Það er margt. Ríkisstjórnir geta ekki gert kraftaverk, hvorki sú sem hér situr né annars staðar, þær ráða ekki öllum hlutum, en þær geta gert ákveðna hluti sem hafa áhrif í þessu sambandi. Skattamál eru augljóst dæmi. Með ákvörðunum á sviði skattamála, með skattalegum aðgerðum, er hægt að örva fjárfestingu, ýta undir fjárfestingu og ýta undir verðmætasköpun. Ekkert í núverandi fjárlagafrumvarpi gefur til kynna að sú sé stefnan. Þvert á móti er haldið fast við skattahækkanir undanfarinna ára, ef frá er talin breyting á tryggingagjaldi í samræmi við áætlaða fjárþörf Atvinnuleysistryggingasjóðs. Annað stendur af skattahækkunum fyrri ára sem m.a. koma niður á fjárfestingu, draga úr hvatanum til fjárfestingar. Það liggur fyrir. Það er reyndar bætt í skattlagninguna á ýmsum sviðum eins og bent hefur verið á. Hæstv. forseti. Ég velti því fyrir mér í gær, í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra, hvaða áhrif tilteknar skattbreytingar hafa - ég þori varla að segja skattahækkanir eftir umræðurnar fyrr í dag - þegar krónutölugjöld eru hækkuð í samræmi við áætlaðar verðlagsbreytingar í landinu, hvort um skynsamlega stefnu sé að ræða, hvort við séum, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson benti á, að búa til einhverja eilífðarvél. Krónutölur eru hækkaðar á ýmsum gjöldum í samræmi við verðlagsbreytingar en hækkun krónutölugjaldanna veldur síðan frekari verðlagsbreytingum. Eins og ég nefndi í gær, hæstv. forseti, sýnist mér að krónutölubreytingarnar í núverandi fjárlagafrumvarpi geti hækkað vísitölu um 1%. Það hefur umtalsverð áhrif á t.d. útreikning á lánum heimila í landinu.

Frú forseti. Ég er svo efnislega sammála mörgu sem hv. þingmaður sagði að ég ætla einungis að halda mig við eina tæknilega athugasemd. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur eins og flokksbróðir hans hv. þm. Illugi Gunnarsson lagt til í sínu máli breytingu á fyrirkomulagi umræðna um fjárlagafrumvarpið. Þingmennirnir hafa gert því skóna að það væri hallkvæmara umræðunni og leiddi til skilmerkilegri niðurstöðu að fagráðherrarnir kæmu til þings og gerðu hver grein fyrir þeim köflum frumvarpsins sem undir þeirra fagráðuneyti heyra og þingmenn gætu þá spurt þá út úr. Þetta telja hv. þingmenn að gæti orðið til að greiða fyrir umræðum. Þetta er ekki óskynsamleg tillaga hjá hv. þingmönnum. Ég vil samt sem áður benda á þá staðreynd að fagráðherrarnir eru meira og minna hér til þess að svara hv. þingmönnum. Ég get t.d. upplýst hv. þm. Birgi Ármannsson um það að forsætisráðherra gaf ákaflega skýr og strengileg skilaboð til allra ráðherra um að vera við umræðuna og gefa kost á sér til andsvara. Það hafa menn gert eftir atvikum í dag. Ég hef verið hér, ekki í allan dag en meðfram því sem ég þurfti að sinna öðrum skyldum. Hæstv. velferðarráðherra hefur verið hér í allan dag. Það hefur hins vegar ekki borið á því að hv. þingmenn hafi komið til fagráðherranna sérstökum spurningum. Nú er það þannig að þó að fjárlagafrumvarpið sé nýframkomið og sé langur og mikill lestur þá er því skipt í kafla eftir viðeigandi ráðuneytum. Þingmenn skipta sér sömuleiðis í verkhópa, þ.e. nefndir þingsins sem þeir sinna sérstaklega, þannig að það væri hægurinn fyrir hv. þingmenn að kynna sér tiltekna kafla og koma og spyrja ráðherrana út úr. Það hafa þeir ekki gert. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé einvörðungu leti að kenna hjá hv. þingmönnum 

Hæstv. forseti. Betra skipulag að þessu leyti væri til bóta. Til dæmis þegar ég setti mig á mælendaskrá snemma í dag hafði ég ekki hugmynd um hvaða hæstv. ráðherrar gætu verið til svara eða yfir höfuð hvenær ég kæmist að í umræðunni þannig að skýrara skipulag fyrir fram um nærveru ráðherra á tilteknum tímum eða á tilteknum stað í umræðunni gæti verið þingmönnum til aðstoðar að þessu leyti. Nú vill svo til að þegar ég flutti ræðu mína áðan hafði ég ekki beina spurningu til hæstv. utanríkisráðherra. Það voru hins vegar ýmsir aðrir hæstv. ráðherrar sem ég hefði gjarnan viljað spyrja út úr en það verða þá síðar tækifæri til þess. Það sem við hv. þm. Illugi Gunnarsson bentum einfaldlega á var að það væri ávinningur að því að hafa formið með öðrum hætti þannig að það væri auðveldara að eiga skoðanaskipti við fagráðherra að þessu leyti. Ég fer hins vegar ekkert ofan af því að þrátt fyrir góða viðveru hæstv. utanríkisráðherra hafa margir hæstv. ráðherrar ekki séð sér fært að vera við umræðuna í dag og það er miður vegna þess að ég minnist þess að hafa átt á undanförnum sennilega tveimur þingum samtal við fagráðherra við upphaf fjárlagaumræðu um málaflokka þeirra. Ég hef ekki ástæðu til að bregðast að öðru leyti við ræðu hæstv. ráðherra. Hann sagði í ræðu sinni að hann hefði eiginlega verið sammála flestu sem ég sagði. Ég velti þá fyrir mér hvort hæstv. utanríkisráðherra sé fullkomlega áhrifalaus innan ríkisstjórnarinnar vegna þess að fjárlagafrumvarpið var einmitt miðpunktur gagnrýni minnar í ræðunni sem ég flutti áðan.

Frú forseti. Þetta fjárlagafrumvarp er auðvitað ekki þess eðlis að það geri kraftaverk en það er partur af mjög eindreginni og skarpri viðleitni ríkisstjórnarinnar til þess að vinna bug á vanda. Það er partur af þeirri nauðvörn sem þjóðin hefur verið í síðustu ár sem auðvitað var nauðsynleg vegna efnahagshrunsins. Ég geri ekki kröfu til þess að hv. þingmaður sé sammála öllu þrátt fyrir það og ég ætla ekki einu sinni að halda því fram að hann sé sammála einhverjum sérstökum atriðum, en ég er bara sammála þeim viðhorfum sem hv. þingmaður bar hér fram um nauðsyn þess að stækka kökuna, að fjölga störfum, að gera allt það sem hægt er til að gera fyrirtækjunum léttara lífið til þess að þau geti aukið sköpun starfa. Þegar hv. þingmaður sagði áðan að besta leiðin til að skapa störf væri að minnka skatt á fyrirtækin þá er ég sammála honum um að það er leið til þess, en um leið og það er gert blasir það við að einhvers staðar þarf að fylla upp í það gat sem þar mundi myndast. Það er þá varla hægt, a.m.k. ekki á þeim skamma tíma sem við höfum til stefnu og höfum haft frá því að bankahrunið reið yfir, með öðrum hætti en að velta þeim byrðum yfir á borgara landsins. Sú leið var ekki farin að þessu sinni, þ.e. meiri hluti þess sem heimt er með sköttum er tekinn með allt öðrum hætti og meiri hluti þess svigrúms sem reynt er að búa til til að geta minnkað fjárlagahallann er tekinn með niðurskurði öfugt við það sem var í fyrra. En ég er auðvitað sammála hv. þingmanni um að það væri æskilegt og ef við lifðum í besta heimi allra heima þá hefðum við lækkað skatta á fyrirtæki og skapað fleiri störf, þá hefðum við lækkað skatta á einstaklingana og heimilin í landinu og aukið veltuna. Því miður þarf stundum gera fleira en gott þykir. Það veit ég að hv. þingmaður er mér sammála um.

Hæstv. forseti. Varðandi síðustu orð hæstv. utanríkisráðherra þá verð ég eiginlega að lýsa þeirri skoðun að aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skattamálum á undanförnum árum hafa sennilega orðið til þess að seinka viðsnúningnum en ekki til að flýta honum. Það að hækka skatta eins og gert hefur verið, af því að nú er talað um að það séu litlar nýjar skattahækkanir í frumvarpinu sem hér liggur fyrir í samanburði við undanfarin ár þá er þar auðvitað um að ræða viðbót við skattahækkanir bæði á árinu 2010 og 2009. Það er verið að bæta ofan á skattana, bæta ofan á hærri gjöldum en verið hefur. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að það hvaða stefna var tekin í skattamálum með hækkun skatta við þessar aðstæður hafi orðið til þess að seinka viðsnúningnum, seinka efnahagsbatanum, seinka því að íslenskt atvinnulíf næði þeirri viðspyrnu sem nauðsynleg var eftir áfallið sem hér dundi yfir haustið 2008. Ég held að ef við lítum til landanna í kringum okkur hafi menn afar víða, ekki alls staðar en afar víða, farið þá leið til þess að reyna að örva atvinnulífið að draga úr skattheimtu. Hér var af einhverjum ástæðum farin allt önnur leið, öfug leið við það sem ríkisstjórnir víða um lönd, víða í nágrannalöndunum, fóru og ég er nokkurn veginn sannfærður um það, þó að það verði kannski seint sannað með vísindalegum hætti, að það hefur orðið til þess að seinka þeim efnahagsbata sem við höfum auðvitað öll vonast til að gæti orðið.

Frú forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarp hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnarinnar allrar og eins og alltaf fer umræðan yfir nokkuð vítt svið. Þetta hefur verið mjög góð umræða í dag, finnst mér, og töluvert málefnaleg. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni að hann hefði tekið við erfiðu búi og það efast enginn um það. Hann sagði líka uppáhaldssetninguna sína: „Þetta er erfitt og það stóð ekki annað til.“ Það er uppáhaldssetning hans þessa dagana. Hann er þar með að segja að hann beri ekki mikla ábyrgð á þessu sjálfur, hann hafi bara tekið við þessu svona og svona sé þetta. Vissulega er góður vilji, ýmislegt hefur náðst fram, svo maður sé á jákvæðu nótunum svona til að byrja með, vextir eru lágir. Ég man ekki eftir þeim svona lágum, alla vega ekki á innlánum, ég hef aldrei nokkurn tíma séð svona lága vexti á innlánum, 2,5%, sem er stórtap fyrir þá sem eiga innlánin í 5% verðbólgu sem fer vaxandi og svo þessi 2,5% sköttuð með 20% þess utan, þannig að tapið er skattað svona til að hjálpa þeim til að láta þetta brenna upp. Verðbólga er líka mjög lág burt séð frá því skoti sem nú er að koma sem er eitthvað sem menn hefðu ekki búist við. Atvinnuleysið er líka orðið þokkalegt - ég segi það nú ekki en það er betra en það var - o.s.frv. Þetta lítur allt nokkuð vel út. Maður kynni að halda ef maður lítur á þessa tölur að þetta sé bara allt í sómanum. En ef ég nefni þetta síðasta, atvinnuleysið, þá hafa náttúrlega mjög margir Íslendingar farið til útlanda í vinnu. Maður veit ekki nákvæmlega hve margir Íslendingar þetta eru en það er einhver tugur þúsunda. Síðan hafa stórir herskarar farið í nám, sennilega svona 5 eða 10 þúsund. Og svo er annað að gerast líka, frú forseti, sem er dálítið dulið. Um daginn var talað um einhverja pípara sem væru að vinna í Noregi á íslenskum launum hjá íslensku verktakafyrirtæki og hvað er með það fólk? Það er ekki atvinnulaust á Íslandi, það er ekki að vinna á Íslandi, það er að vinna í útlöndum. Það er ekki flutt til Noregs þannig að það er ekki talið með í því. Það er ekki að flytja út, það er ekki atvinnulaust og það er ekki á vinnumarkaði en þetta eru samt sem áður vinnufúsar hendur sem þarna starfa þannig að þessi vandi er enn stærri en hér er sagt. Það skyldi nú ekki vera að sú fallega mynd sem hæstv. fjármálaráðherra dregur af þessu, að þetta sé allt að nást og allt að hafast, sé dálítið skekkt? Sagt er að það sé ekki aukning í skattlagningu á einstaklinga, markmiðið sé að skattleggja fyrirtækin og það er eins og að hagur fyrirtækja komi einstaklingum ekkert við. Vissulega má segja að bankarnir séu með mjög mikinn hagnað og hann er innbyggður inn í kerfið. Þannig var það gert á sínum tíma. Þegar þeir voru settir undir gömlu bankana var meiningin að þeir færu með digra afskriftasjóði sem kæmu síðar fram í hagnaði því að annars hefðu kröfuhafarnir aldrei fallist á svona mikla afskriftasjóði. Það vantar alveg inn í þá umræðu að ef sú leið hefði ekki verið farin þá stæðum við sennilega í 10 ára málaferlum við kröfuhafana um hvað afskriftasjóðurinn ætti að vera stór. Þeir mundu vilja hafa hann eins magran og lítinn og hægt er og við hins vegar hafa hann stóran til að bankarnir væru starfhæfir. Hæstv. fjármálaráðherra sagði líka að hann gæti ekki ákveðið að það verði hagvöxtur eða að það verði atvinna og það er á vissan hátt rétt. En þá kemur nefnilega að umræðunni um stefnuna eða hvernig menn líta á hlutina, málefnin. Hv. þm. Helgi Hjörvar hefur sagt nokkrum sinnum að menn megi ekki vera svona svartsýnir, það liggur við að honum líði illa þegar stjórnarandstæðingar eru að tala, ég hef ekki verið svartsýnn fram að þessu í ræðunni en núna fer það kannski að gerast. Við erum nefnilega að stefna í ákveðna kyrrstöðu. Fjárfestingin er í hættulegu lágmarki og þó að ekki sé verið að auka skatta á einstaklinga þá er búið að því. Það er búið að auka skattana og þeim er haldið áfram, fólki er haldið áfram í spennitreyju, fyrirtækjum og einstaklingum er haldið í spennitreyju. Sérstaklega gerðu menn þau mistök að skattleggja allt sem heitir fjárfesting. Það var skattlagning á tryggingagjaldið, það var skattlagning á atvinnu, fjármagnstekjuskattur var hækkaður, ekki hvetur það til atvinnusköpunar. Hagnaðarskattur fyrirtækja var hækkaður, ekki stofna menn þá fyrirtæki frekar. Það er eins og allt hafi verið gert til að reyna að stöðva fjárfestingu og það virðist hafa tekist því miður, því að það er ekki hægt að auka atvinnu með neinum öðrum hætti en fjárfestingu, ekki er mér kunnugt um það. Ef okkur tekst að breyta einum atvinnuleitanda í vinnandi mann græðir ríkissjóður 3 millj. á einum manni af því að hann borgar minni bætur og fær hærri skatttekjur frá atvinnulífinu, annars eru þetta bara bætur og skattar af þeim fara í hring. Það er því allra hagur að auka atvinnu og þá finnst mér að menn eigi að skoða allar leiðir til að auka atvinnu. Ein er sú t.d. að skattleggja séreignarsjóðina, eins og við sjálfstæðismenn lögðum til, og fella niður alla skatta sem hafa hamlað atvinnulífinu, fella niður alla skatta vinstri stjórnarinnar. Það væri hægt í eitt og hálft ár og það er kannski nægilegt start til að setja allt í gang, auka kvótann um 30 þús. tonn, virkja eins og mögulegt er, líka í neðri hluta Þjórsár. Það er svo mikilvægt að koma öllu í gang núna því að annars lendum við í hættulegri stöðu, kyrrstöðu sem við komumst aldrei út úr aftur. Það er mjög mikil hætta á því og mér sýnist allt stefna í það. Svo á ríkið heilmiklar eignir, mjög stórar eignir, og það hefur lítið verið rætt um að selja þær, t.d. Landsvirkjun. Nú er búið að setja lög um að ríkið megi ekki afsala sér virkjunarrétti lengur en í 65 ár. Ég sting upp á því t.d. að stofnað verði hlutafélag, Kárahnjúkavirkjun hf., sem fengi leigða orkuna úr Jöklu í 40 ár með þessum kjörum - ég ætla að biðja fjármálaráðherra að hlæja ekki að hugmyndinni fyrir fram -  Svo eigum við að sjálfsögðu að selja bankana. Hæstv. fjármálaráðherra hefur reyndar verið duglegur við að einkavæða þá þannig að þeir eru nánast einkavæddir, en það má selja Landsbankann og það má selja þessa banka sem allra fyrst. Svo á ríkissjóður fullt af öðrum fyrirtækjum, sem erfitt er að fá upplýsingar um nú til dags, í gegnum alls konar eignarhaldsfélög en mér sýnst að hægt sé að selja þar nokkuð mörg. En til að hægt sé að selja, frú forseti, þarf að vera bjartsýni í þjóðfélaginu. Ef planið yrði lagt upp svona að við ætlum að lækka skatta, ætlum að fara að selja þessi fyrirtæki, hafa ríkissjóð skuldlausan eftir jafnvel fjögur ár eða þrjú ár þá kemur bjartsýnin inn í atvinnulífið, þá kemur bjartsýnin í fólkið. Svo þarf að breyta einu, það þarf að breyta því sem olli því að fyrirtækin voru holuð að innan. Það þarf að breyta því að menn geti stofnað fyrirtæki í hring. Því hefur ekki verið breytt og því þarf að breyta. Ef því er breytt er hugsanlegt að almenningur fari aftur að fjárfesta í hlutafélögum og hlutabréfum. Mér finnst að menn eigi að gera þetta, menn eigi að gefa þjóðinni von og segja: Nú ætlum við að fara upp úr þessari kreppu, upp úr þessari kyrrstöðu og fara að gera eitthvað af viti. Þetta er hugmyndafræði, frú forseti. Þetta er hugmyndafræði og ekkert karp.

Frú forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka öllum hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í henni. Ég vil leyfa mér að segja að mér finnst umræðan hafa verið til hreinnar fyrirmyndar. Þetta er með betri og málefnalegri umræðum sem ég hef tekið þátt í lengi, sérstaklega þegar jafnviðkvæmt og auðveldlega umdeilanlegt mál er á ferð og fjárlagafrumvarp á erfiðum tímum. Fluttar hafa verið málefnalegar og góðar ræður án stóryrða og menn hafa að langmestu leyti tekið þátt í umræðunni á uppbyggilegum forsendum. Ég hef að mestu leyti brugðist við með andsvörum, því sem ég hef talið sérstaka ástæðu til að svara, þannig að það er ekki margt eftir í þeim efnum. Ég vil þá leyfa mér að byrja á hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Pétri Blöndal og segja að ég er algerlega sammála hv. þingmanni um að þetta snýst ekki síst um að gefa þjóðinni von eða viðhalda henni. Þetta snýst um trú á framtíðina og hefur það gert allan tímann í gegnum kreppuna. Trú á framtíðina í þessu góða landi er um það bil það síðasta sem við megum missa frá okkur. Þess vegna hef ég ekki alltaf talið það uppbyggilegt þegar menn hafa farið með mesta hræðsluáróðurinn, spáð eða boðað stórfelldan landflótta, að ríkið væri í þann veginn að fara á hausinn eða annað í þeim dúr. Sem betur fer eru ekki innstæður fyrir því. Hið fyrra hefur ekki gengið eftir nema í mjög takmörkuðum mæli þótt eitthvað af fólki hafi leitað á önnur mið, og hið síðara er alger fjarstæða, að til standi að íslenska ríkið komist ekki út úr þessum erfiðleikum. Varðandi hugmyndir hv. þingmanns um að ríkissjóður ætti að fara í stórfellda eignasölu og ná þannig niður skuldum sínum held ég að huga þurfi að því hvað á í hlut hverju sinni. Ég er sammála því að við þær aðstæður þegar ríkið hefur orðið að taka á sig miklar byrðar og t.d. sett umtalsvert fé inn í fjármálakerfið til að endurfjármagna nýja banka og/eða taka þátt í því með öðrum leiðum er eðlilegt að horft sé til þess á móti hvort ríkið geti þá losað eignir til að það leiði ekki til aukinna brúttóskulda. Það er einmitt það sem ný ríkisfjármálaáætlun boðar, að við ætlum að láta nokkra eignasölu og arðgreiðslur af eignum ríkisins hjálpa til á næstu árum, á næsta ári og þeim þremur sem þar fara á eftir miðað við áætlunina til 2015, til að þurfa ekki að ganga lengra í niðurskurði eða hækka skatta. Ég geri því ráð fyrir að hv. þingmaður sé mér sammála í þessum efnum og reyndar tók hann það sérstaklega fram að í tilviki eignarhluta í bönkum ætti að losa um það. Landsvirkjun tel ég hins vegar að sé allt annað fyrirtæki. Í fyrsta lagi hefur hún gríðarlega verðmæt réttindi frá þjóðinni og ríkinu til virkjana og er þar af leiðandi í miklu nábýli við hina sameiginlegu auðlind. Í öðru lagi held ég að miðað við þær sviðsmyndir sem fyrirtækið hefur m.a. sjálft teiknað upp í tengslum við stefnumótun sína værum við um það bil að láta þar frá okkur verðmætustu gullkúna sem við eigum. Ég sé framtíðina þvert á móti þannig fyrir mér að Landsvirkjun verði á komandi árum og áratugum okkar Statoil, ef ég má orða það þannig, okkar ríkisfyrirtæki sem skilað geti eiganda sínum þjóðinni miklum arði. Um leið höfum við stjórn á þessum mikilvæga þætti sem er orkunýtingin í stóru, öflugu fyrirtæki. Við eigum miklu frekar að horfa á það þannig, en það kemur út á eitt að lokum ef fyrirtækið er vel rekið og getur í vaxandi mæli skilað eiganda sínum, þjóðinni, miklum arði. Varðandi nokkur önnur atriði sem aðallega hafa verið til umræðu vil ég í fyrsta lagi segja að ég tel að hv. þm. Helgi Hjörvar og fleiri sem hann átti orðastað við hafi eytt öllum þeim misskilningi sem aðeins hefur borið á í fjölmiðlum, að í verðlagsuppfærslu svokallaðrar krónutölu skatta sé fólgin skattahækkun. Í frumvarpinu er eingöngu um það að ræða að láta þá gjaldtöku fylgja verðlagi í ljósi þess að það hefur ekki gefið góða raun að gera það ekki, sérstaklega ekki ef menn gera það ekki ár eftir ár, þá myndast þar slaki sem getur verið miklu erfiðara að vinna upp í stórum stökkum. Það var því miður eitt af því sem gerðist á árunum fyrir hrunið að í sumum tilvikum hirtu menn ekki um að láta gjöld af þessu tagi fylgja verðlagi þannig að þau héldu nokkurn veginn sjó í þeim efnum. Þar af leiðandi stóðu menn frammi fyrir enn þá erfiðara verkefni þegar kom að því að hífa upp markaða tekjustofna til vegagerðar eða gjöld af áfengi og tóbaki eða hvað það nú var að það hafi verið trassað undanfarin ár. Margir hafa rætt um forsendur frumvarpsins og þá sérstaklega í skilningi hagvaxtarspáa og horfa í þeim efnum. Það er eðlilegt og þar er að sjálfsögðu óvissa eins og við þekkjum öll. Þannig hefur það alltaf verið í einhverjum mæli en það er sérstaklega erfitt að gera áreiðanlegar spár við óvissuaðstæður eins og þær sem við höfum verið að ganga í gegnum og þegar ytra umhverfi, þ.e. þróun efnahagsmála í okkar mikilvægustu viðskiptalöndum, er sömuleiðis mjög óvisst. Engu að síður eru spárnar yfir þriggja ára tímabil allar upp á 2,5–3% hagvöxt að meðaltali ef við tökum árið í ár og til og með 2013, sem er nálægt okkur í tíma, og allar helstu hagspár sem fyrir liggja og finna meðaltalsútkomuna. Það hlýtur að teljast þokkalega góð útkoma þó að við gætum alveg þegið að það liti enn betur út. En það er miklu betra að vera þó raunsær í þeim efnum og horfa á það sem líklegt er að geti gengið eftir í aðalatriðum og byggja á því. Óvissan er mikil, ekki síst í Evrópu, og maður fylgist daglega með fréttum þaðan eins og t.d. í dag frá Norðurlöndunum sem eru ekki góðar og teikna ekki til þess að þar séu vissutímar í vændum. Í því samhengi og í tengslum við fjárfestingar sem drifhvatar hagvaxtar var þó ánægjulegt að fá fréttir í dag af því að einu stærsta fyrirtæki landsins, samstæðunni Icelandair, hefði tekist að ljúka stórum fjármögnunarsamningi við erlendan banka, Deutsche Bank, upp á 1.800 millj. bandaríkjadala. Ég held að við ættum að fagna slíkum fréttum því að þær sýna að byrja er að þiðna aðeins upp í samskiptum atvinnulífsins hér og jafnvel erlendra banka. Það eru að opnast leiðir til eðlilegri samskipta og eðlilegra aðgangs að alþjóðlegum fjármálamörkuðum og er enginn minnsti vafi á því að sú staðreynd að ríkið gat rutt brautina sl. vor og farið út á erlendan fjármálamarkað og boðið út einn milljarð bandaríkjadala á ágætum kjörum - eftirspurnin er meira en tvöföld - hjálpar verulega í þeim efnum. Það hefur breytt viðhorfinu verulega til þess að Ísland sé að komast inn úr kuldanum í þeim efnum og það finna bankarnir og fleiri aðilar núna. Varðandi viðhorf erlendra aðila til fjárfestinga hér sem nokkrir hafa nefnt verð ég að segja að ég kannast ekki alveg við þá mynd sem margir draga upp. Það vill svo til að ég hitti mjög marga sem eru að kynna sér stöðu mála hér og ég hef átt fundi með mörgum þeirra bæði innan lands og utan. Ég hitti stærstan hlutann af um og yfir 100 erlendum fjárfestum sem fulltrúar okkar, fjármálaráðuneytis og Seðlabanka, voru í samskipti við fyrir skuldabréfaútgáfuna í vor. Ég átti stóra fundi með hópum erlendra fjárfesta í London og New York og hitti þá víðar. Þegar búið var að fara yfir málin og kynna þeim það umhverfi sem hér væri var fljótgert að eyða áhyggjum þeirra og óvissu af einstökum málum sem blásin hafa verið út. Þegar t.d. er lögð á borðið og kynnt fyrir erlendum fjárfestum ný rammalöggjöf um ívilnanir til nýfjárfestinga sem við höfum sett, sem markar skýran ramma um það umhverfi í fjárfestingum sem mönnum stendur til boða á grundvelli laga þar sem allir sitja við sama borð og menn eru hættir að handsemja við hvern og einn, lýsa menn almennt ánægju með það og segja: Þetta er fínt, það er nákvæmlega svona umhverfi sem við viljum. Sama gildir um það sem gert hefur verið í sambandi við löggjöf á fleiri sviðum, ýmsan undirbúning í þessum efnum, starfsemi Íslandsstofu og margt fleira. Ég tel að mat það sem fyrirtækið Aon gaf út á Íslandi í þessum efnum sé alger fjarstæða og fráleitt að meðhöndla Ísland eins og þar er gert. Ég bíð eftir tækifæri til að ná í það fyrirtæki og fara yfir málin með þeim því að þegar maður sér forsendurnar sem þar eru lagðar upp eru þær út úr öllu korti í sumum tilvikum. Það virðist vera sem þetta fyrirtæki hafi ekkert frétt af Íslandi frá hruninu 2008. Í mati fyrirtækisins er enn talað um hættuna á greiðslufalli ríkisins, sem enginn ræðir um lengur, og fleiri slíka hluti sem byggja sennilega á því að fyrirtækið hafi ekki kynnt sér málin nógu vel. Það er sannarlega viðfangsefni að flytja fram málstað landsins, kynna sögu þess og koma því á framfæri að við erum þó komin þetta langt frá hruninu og búin að ná þeim árangri sem raun ber vitni. Ég geri ráð fyrir að t.d. hv. þm. Pétur Blöndal sé þeirrar skoðunar að markaðurinn sé býsna marktækur dómari í þessum efnum. Telur hv. þm. Pétur Blöndal að líklegt sé að við höfum náð því að gefa út skuldabréf á erlendum markaði fyrir 1 milljarð dollara á ágætum kjörum og fara í gegnum það þrönga nálarauga og það mat sem fjárfestarnir leggja á landið við slíkar aðstæður öðruvísi en svo að menn telji að við séum að ná tökum á málum okkar og að framtíðarhorfur séu batnandi? Ég held að svarið liggi í augum uppi. Það er mikill gæðastimpill á það sem þó hefur áunnist að við skulum nú í fyrsta skipti frá því árið 2006 eiga opinn aðgang að erlendum fjármálamörkuðum. Ég er mjög bjartsýnn á þá möguleika sem við eigum til fjárfestinga og uppbyggingar í atvinnulífinu. Hér hafa margir nefnt orkuiðnaðinn og að sjálfsögðu er það eitt álitlegasta sviðið vegna þess að það er mikill áhugi og mikil eftirspurn eftir því að fá aðgang að okkar endurnýjanlegu orku á samkeppnishæfu verði. Þar eru samningar á mismunandi stigum í gangi og sumir mjög langt komnir. Viljayfirlýsingar hafa þegar verið undirritaðar um þó nokkur viðbótarverkefni við þau sem þegar eru í höfn og eru í fullum gangi. Það liggur alveg fyrir að Landsvirkjun undirbýr nú miklar framkvæmdir í Suður-Þingeyjarsýslu á næstu árum. Hún hefur boðið út hönnun tveggja virkjana og er langt komin í viðræðum við aðila um nýtingu orkunnar sem þar verður framleidd. Það er að vísu dálítið sérkennilegt að heyra síðan þingmenn koma upp og tala alltaf og endalaust um Neðri-Þjórsá eins og það sé eina vatnsfallið á Íslandi sem sé virkjanlegt, svo ekki sé talað um jarðhitann. Það er dálítið dapurlegt að verða vitni að þeirri þröngsýni sem ég vil kalla svo. Kannski er það vegna þess að menn halda að það sé sérstaklega erfitt eða viðkvæmt að ræða það mál en það er ekki. Þarna er um mjög umdeilda virkjunarkosti að ræða þrátt fyrir allt, bæði í héraði og á landsvísu, og margir telja að fara þurfi betur yfir það hvort þarna eigi endilega að bera niður. Þá nefni ég sérstaklega Urriðafossvirkjun sem verður í vegi eins stærsta, ef ekki stærsta, villta laxastofns á Íslandi á leið sinni upp ána, og mun hafa mikil áhrif á lífríkið í ánni o.s.frv. Ferðaþjónustan er í örum vexti og þar eru miklar fjárfestingar. Það hafa verið umtalsverðar fjárfestingar í hótelbyggingum eða endurgerð hótela í ferðaþjónustunni síðustu missirin. Icelandair, sem ég nefndi áðan hefur stóraukið umsvif sín ár frá ári. Fyrirtækið bætti við tveimur flugvélum í flotann í ár og áformar nú að bæta öðrum tveimur við á næsta ári. Ef ég man rétt var það einhvern tíma talið að hver ný stór flugvél sem kæmi inn í flugflotann þar væri ávísun á um 100 störf og umtalsverða veltuaukningu og gjaldeyrissköpun. Við erum með nýlega skýrslu í höndunum um veltuna og möguleikana í svonefndum skapandi greinum sem ég held að hafi komið okkur öllum á óvart hversu mikil stóriðja er orðin í hagkerfi okkar og hversu miklu máli útflutningur á tónlist, myndlist, hönnun, bókum, kvikmyndum og öllu því, skipta. Sjávarútvegurinn styrkir nú stöðu sína með gríðarlega góðu tekjustreymi og nú þegar horfir til 17 þúsund tonna aflaaukningar í þorski, á þessu ári hefur verið einhver besta makríl- og uppsjávarveiðivertíð sem menn hafa nokkurn tíma upplifað og horfur eru á ágætri loðnuvertíð í vetur. Makrílveiðarnar sköpuðu gríðarleg verðmæti með manneldisvinnslu o.s.frv. Landbúnaðurinn er vaxandi útflutningsgrein og matvælaiðnaðurinn blómlegur og lítil og meðalstór fyrirtæki ættu að fara að komast í betri gang eftir því sem vinnst úr skuldamálum þeirra með beinu brautinni og þar fram eftir götunum. Ég vil að síðustu taka undir það sem rætt hefur verið varðandi tvennt; það er annars vegar samspil ríkisfjármálanna og peningamálastefnu Seðlabankans. Í því skyni að efla þau samskipti kynntum við Seðlabankanum ríkisfjármálaáætlunina sérstaklega þegar hún var frá gengin í ágústmánuði og var það gert fyrir síðasta fund peningastefnunefndar. Vegna þess sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi um umræðu um fjárlagafrumvarp tel ég koma mjög vel til greina, og hefur enda áður verið rætt, að breyta framvegis tilhögun þeirrar umræðu þannig að fagráðherrar mæli sérstaklega fyrir málum á fagsviði sínu í kjölfar almennrar umræðu sem innleidd væri af fjármálaráðherra. Þótt það tæki tvo daga með vandaðri yfirferð fyrst á málunum í heild og síðan eftir ráðuneytum eða fagsviðum held ég að það gæti verið góð hugmynd. Ég þakka svo að lokum umræðuna.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir ágæta yfirferð yfir umræðuna í dag. Hann gat um þetta skuldabréf sem er mjög jákvætt en sýnir vel hvaða efni búa í íslensku þjóðfélagi, burt séð frá ríkisstjórn, stefnu eða slíkt. Það sem ég held að sé mjög skaðlegt eru hinar gífurlegu, og margar hverjar óþarfar að mínu mati, breytingar á skattkerfinu sem hafa skapað mikið óöryggi, og hin tilviljunarkenndu vinnubrögð skattstjóra, eins og til dæmis varðandi fjármagnstekjuskatt aftur í tímann, þegar menn eru að borga 18% skatt í 10–15 ár þegar skatturinn var ekki nema 10%. Það eru ýmis smáatriði sem geta hrellt menn mjög mikið. Þegar ég nefndi Kárahnjúkavirkjun hf. var ég ekki að tala um réttindin til virkjana, ég var ekki að tala um það. Ég var að tala um að menn seldu þær virkjanir sem þegar eru komnar í gang. Auðvitað á Landsvirkjun heilmikið af rannsóknarverkefnum og allt slíkt. Ég mundi aldrei selja það, ekki fyrr en búið væri að virkja eða þá komið að virkjun. En ég held að menn þurfi að skoða þetta til að ná í það mikla eigið fé sem er í Landsvirkjun. Og menn eiga ekkert að vera hræddir við að selja Landsvirkjun af því að þeir geta selt hana aftur eftir 40 ár. Það er bara til 40 ára sem þetta er gert. Þessi landlægi ótti við að selja mjólkurkúna eins og sagt er, það er kannski alveg eins gott að ná í alla mjólkina strax fram í tímann og geta notað hana til að koma atvinnulífinu í gang. Svo væri gaman að vita, og ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því, hvað kostar að sækja um ESB? Nú er sú umsókn á fullu og sagt er að þetta séu milljarðar. Hvað er gert ráð fyrir í fjárlögum að umsókn um ESB kosti mikið?

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmann á það í sambandi við skattkerfið að við höfum fengið tvær sérfræðiheimsóknir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að skoða mismunandi þætti og reyndar skattkerfi okkar í heild. Þær sérfræðinefndir hafa gefið út ágæta skýrslu að lokinni hvorri heimsókn um sig. Í þessum úttektum og skýrslum fær íslenska skattkerfið alveg ágæta einkunn. Það er talið í öllum aðalatriðum skilvirkt og þjóna tilgangi sínum vel, enda hafa engar grundvallarbreytingar verið gerðar á því í þeim skilningi að við erum hér með tekjuskatt, virðisaukaskatt, fjármagnstekjuskatt á tilteknum grunni o.s.frv. Það var hins vegar alveg ljóst öllum hugsandi mönnum að skattkerfið væri í engu ástandi til að takast á við þær aðstæður sem komu upp í samfélaginu eftir hrunið, eins og það var úr garði gert þá. Það var óumflýjanlegt að gera á þær breytingar, bara hreint af praktískum ástæðum, til að stöðva tekjufall ríkisins en það er líka mikilvægt að okkar mati sem nú förum fyrir meiri hluta á Alþingi að gera á því breytingar til að ná fram markmiðum um bæði tekjujöfnun og umhverfisvernd. Varðandi Kárahnjúkavirkjun og sölu á virkjunum og tekjustreymi þeirra í 40 ár, eða hvernig sem það er hugsað hjá hv. þingmanni, þá hef ég svo sem heyrt þessar hugmyndir áður en ég hef aldrei fundið neina fjárfesta sem væru í slíku í neinu góðgerðarskyni og ég held að við séum sem betur fer ekki þannig stödd að við þurfum að fara að grípa til slíkra ráða. Það koma þá líka upp ýmsar spurningar um það af hvers konar ráðdeildarsemi maður meðhöndlar það ef maður fær slík verðmæti á einu bretti í hendur sem annars kæmu inn sem jafnar tekjur á 40 árum eða arður o.s.frv. Það gafst ekki vel hjá Grikkjum, vinum okkar, að selja lendingargjöldin á Aþenuflugvelli tíu ár fram í tímann og eiga þá eftir að reka hann. ESB-umsóknin hefur enn sem komið er ekki kostað stórar fjárhæðir sem telja mikið í þessu samhengi og mun væntanlega ekki gera. Einhver botn fæst í það mál fyrr eða síðar með einhverjum hætti og ýmis kostnaður sem núna er að falla til verður reyndar borgaður í gegnum umsóknarferlið sjálft eins og þýðingar og annað slíkt.

Frú forseti. Maður hlýtur að setja dálítið spurningarmerki við mat AGS á sínum eigin störfum. Þeir hljóta að segja að staðan sé ansi góð þó að allt sé í frosti. Í mínum huga er mjög margt í frosti og þegar maður talar við fólk úti í bæ þá er allt í frosti, það er ekkert að gerast. Það er það sem maður óttast. Jú, jú, verðbólgan er komin niður, vextir komnir niður og allt komið niður og allt hér í sómanum, þetta lítur vel út en það er bara allt frosið. Það er ekki víst að AGS vilji endilega leggja áherslu á það í málflutningi sínum. Ekki verður heldur fram hjá því horft að skattkerfið var flækt alveg óskaplega. Það var sett inn í það mjög hátt flækjustig sem að mínu mati var að miklu leyti óþarft. Hægt var að ná sömu áhrifum með miklu einfaldara skattkerfi - nákvæmlega sömu áhrifum, að minnka skattbyrði á lágtekjufólk og annað slíkt. Þetta var að óþörfu og menn gengu allt of langt í því að flækja skattkerfið. Það kostar svo mikið að gera það. Varðandi krónutöluskattana, sem við nefndum áður í ræðunni, þá er það rétt að menn þurfa að vera mjög vakandi yfir því að hækka þá jafnt og þétt þannig að þeir haldi í við verðlagið. Annars er ríkið í raun með kerfisbundnum hætti að lækka viðkomandi skatta. Það gerðist því miður í andvaraleysi þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn - einn í 18 ár, það var víst aldrei neinn með honum - að þá voru menn dálítið sofandi á verðinum að hækka krónutöluskatta. Gerðar voru nokkrar atlögur að því, man ég, en það er rétt að huga þarf vel að því að krónutöluskattarnir haldi verðgildi sínu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa síðustu yfirlýsingu og ég er honum hjartanlega sammála um það. Þess vegna erum við að reyna að koma þessu í fast horf þannig að þetta fylgi bara verðlagi og þá eru engin átök um það. Ég vil segja í sambandi við sérfræðihópana frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem komu til dæmis hingað í sambandi við skattamál, að þeir eru þannig valdir að þeir eru skipaðir bæði fagfólki innan sjóðsins og utanaðkomandi sérfræðingum. Við fáum því þarna mjög mikla fagmennsku og mikla sérfræðinga sem koma jafnvel frá háskólum eða fyrirtækjum sem taka að sér verkefni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í afmörkuðum tilvikum af þessu tagi. Ég hef hitt þetta fólk og átt við það viðræður og sú vinna sem þar fór fram var á mjög háu plani. Þeir voru að gera úttekt á skattkerfinu eins og það er núna og sumum breytingunum og almennt gáfu þeir því nokkuð góða einkunn, komu með ýmsar ágætar ábendingar sem við höfum sumar hverjar þegar nýtt okkur og aðrar eru kannski í vinnslu. Ég tel að ekki sé hægt að færa fyrir því mikil rök að skattkerfið hér hafi verið flækt einhver óskapa ósköp. Það er einfaldlega ekki rétt þegar betur er að gáð. Þó að hér séu þrjú þrep í tekjuskatti, í staðinn fyrir tvö eins og var mjög lengi, þá er það nær því að vera reglan að þau séu mörg, til dæmis í öðrum OECD-löndum. Sums staðar eru mörg þrep í virðisaukaskatti, hér eru þau aðeins tvö o.s.frv. Þannig að í grunninn erum við með tiltölulega einfaldan skatt. Fjármagnstekjuskatturinn á Íslandi eins og hann er núna er einfaldur. Tekjuskattur á hagnað lögaðila er einfaldur og hann er 20% eins og hann var lengi og áður 28%. Ég er með fyrir framan mig skýrslu KPMG um skatta þar sem skatthlutföll eru borin saman innan til dæmis OECD-ríkjanna og Ísland er þar niðri í 11., 12. til 15. sæti þegar kemur að skatthlutföllum í tekjuskatti