Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. 2. umr. um þetta mál endaði nú nokkuð skyndilega og þannig að ég kom því ekki við að flytja þá ræðu, sem ég hafði hugsað mér að flytja hér við 2. umr., og verð því að flytja hana nú við 3. umr. Fyrst vil ég víkja nokkrum almennum orðum að þeim vinnubrögðum, sem hafa verið í sambandi við afgreiðslu þessa máls hér á Alþ. að þessu sinni. Það mál, sem hér er nú til umr., er flutt sem 4. mál Alþ. á þessu þingi. Það var því lagt fyrir þingið strax í byrjun þings og hefur síðan legið hjá sjútvn. og þar lítið sem ekkert unnið að málinu, eftir því sem fram hefur komið hér í umr. frá hálfu sjútvn-manna og það er fyrst nú á síðustu dögum þingsins fyrir jólahlé sem rokið er til og þess krafist að málið sé afgreitt. Auk þess er svo það að nauðsynlegar upplýsingar, sem beðíð hefur verið um og þurfa auðvitað að liggja fyrir við afgreiðslu máls eins og þessa, hafa ekki fengist. Er auðvitað vítavert að standa þannig að afgreiðslu stórmála hér á Alþ., og er engin afsökun þó að menn geti jafnvel fundið einhver fordæmi um að svona hafi verið staðið að málum áður. Ég verð líka að segja það, að þetta mál er mjög sérstakt að því leyti til, að auk þess sem hér er um mikið stórmál að ræða og augljósan ágreining í þinginu um málið, þá er hér um óvenjulegt mál að ræða að því leyti til að það er verið að gera ráð fyrir að veita heimildir til þess að úthluta styrkjum til fjöldamargra aðila í landinu, svo að hundruðum skiptir, - styrkjum, sem nema mörgum hundruðum millj. kr. Það er vitanlega ekki sæmilegt að standa þannig að heimildum frá Alþ. til þess að úthluta styrkjum til mjög margra aðila í landinu að ekki séu gefnar fullar upplýsingar um hvernig ætlunin sé að standa að slíku í framkvæmd. Þegar svo komið er að því í sambandi við afgreiðslu þessa máls að sjútvn. skilar málinu inn í þingið, þá eru till. þær, sem fram koma frá meiri hl. n., og sú grg., sem fylgir með till., þannig að það er öllum ljóst að menn vita sáralítið um hvernig á að standa að framkvæmd þessa stóra máls. Menn vita það eitt, að það er ætlast til þess að gefa sjútvrh. mjög viðtækar heimildir til þess að veita lán og úthluta styrkjum, en harla lítið vita menn um, eftir hvaða reglum á að gera þetta. Þetta tel ég vera vinnubrögð sem séu fyrir neðan allar hellur og beri að vita. Það hefur verið sagt í umr. um þetta mál að segja megi að frv. fjalli í meginatriðum um tvö aðalviðfangsefni. Annars vegar er að finna í þessu frv. ákvæði sem stefna að því að breyta í grundvallaratriðum þeim hlutaskiptakjörum sem sjómannasamtökin í landinu hafa byggt á í samningum sínum við útgerðarmenn. Fyrstu 4 gr. frv. miða t.d. að þessu og reyndar fleiri ákvæði frv. einnig. Í 1. gr. frv. er að finna ákvæði um að banna Verðlagsráði sjávarútvegsins, sem starfar samkv. sérstökum l., að samþ. á tilteknu tímabili meira en tiltekna hækkun á fiskverði, 11%. Í 2., 3. og 4. gr. eru svo ákvæði, sem snerta sérstaklega hlutaskiptagrundvöllinn, þar sem honum er raskað á stórfelldan hátt. Í 2. gr. er lagt til, að tekið verði af óskiptum afla sem nemur í nálega öllum tilfellum 15% af brúttóaflaverðmæti, áður en kemur til hlutaskipta samkv. kjarasamningum, og þessari fjárhæð ráðstafað í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Hefur verið upplýst hér í umr. áður um þetta mál að ráðstöfun þessi muni þýða á ársgrundvelli nokkuð yfir 500 millj. kr., sem eru teknar af brúttóaflaverðmæti og ráðstafað á þennan hátt. Með þessu er verið að knýja sjómenn til þess að taka meiri þátt en þeir gera nú í því að borga afborganir og vexti af stofnlánum útgerðarinnar í landinu. Það hafði komið fram í umr. áður hjá hæstv. sjútvrh., að ætlað væri að þessi fjárhæð, sem væri færð til á þennan hátt, næmi á ársgrundvelli 565 millj. kr. Þá er að finna í 4. gr. frv. ákvæði um nýtt útflutningsgjald á sjávarafurðum, sem áætlað er að nemi 1230 millj. kr. á ári og á að nota til þess að greiða niður verð á olíu. Á þennan hátt er verið að knýja sjómenn til þess að standa undir olíukostnaði fiskiskipanna og breyta þeirra samningskjörum um leið. Auk þess er að finna í frv. ákvæði um að breyta útflutningsgjöldum af sjávarafurðum, þeim gjöldum sem í gildi hafa verið, þannig að þar er um beina hækkun að ræða upp á 285 millj. kr. samkv. upplýsingum sem hér hafa komið fram frá sjútvrh. 150 millj. kr. af þessari fjárhæð eru bein hækkun, en 135 millj. af þessari hækkun stafa af verðbreytingum sem fylgja á eftir gengisbreytingum. Hér er því samkv. þeim upplýsingum, sem fram hafa komið frá sjútvrh., verið að taka umfram það sem áður hefur verið af brúttóaflaverðmætinu rúmar 2000 millj. og færa þær til og nota til greiðslu á útgjöldum þeim sem tilheyra eðli málsins samkv. útgerðarmönnunum eða útgerðarfyrirtækjunum einum, en ekki sjómönnum. Það er því ekkert um það að villast, að þegar á þennan hátt eru færðar til fjárhæðir sem nema rúmlega 2000 millj. kr. samkv. upplýsingum sem hér hafa komið fram, þá er verið að skerða launakjör sjómanna um um það bil 800-900 millj. kr., beinlínis aflahlut þeirra um 800–900 millj. kr. frá því sem þeir áttu rétt til samkv. kjarasamningum sem í gildi hafa verið. Þetta er annar megintilgangur þessa frv., að knýja í gegn með löggjöf að raska hlutaskiptakjörunum, sem sjómenn hafa samið um við útgerðarmenn, á þann hátt að launahlutur sjómannastéttarinnar í landinu lækki um 800–900 millj. kr. á ársgrundvelli vegna þessarar breytingar. Um þetta atriði hefðu að sjálfsögðu ekki þurft að vera hér langar eða miklar umr. á Alþ. Hér er um tiltölulega einfaldar ákvarðanir að ræða. Spurningin er aðeins sú, hvort menn telji þessa ráðstöfun vera hyggilega og hvort hún fái staðist í reynd, hvort menn telja hana vera sanngjarna. Við, sem hér höfum talað, bæði við 1. umr. þessa máls og síðar, á móti þessu frv. höfum talið að þessi ráðstöfun væri ósanngjörn og hún væri mjög ólíkleg til þess að standast í framkvæmd, af því að sjómannastéttin muni ekki una þessu þegar til kemur. Málin standa þannig, að nú strax upp úr áramótum hefjast samningar á nýjan leik um nýtt fiskverð og um nýja kjarasamninga á milli sjómanna og útgerðarmanna, og það er enginn vafi á því að upp muni koma harðar deilur einmitt varðandi þessi mál vegna þessara ákvæða. Og það er eins líklegt að það geti sótt í það að flotinn stöðvist allur vegna átaka um þetta atriði. Af þessum ástæðum hef ég sagt að hér er um heimskulega ráðstöfun að ræða. Hún er röng, hún er ósanngjörn og hún er mjög líkleg til þess að valda okkur efnahagslegu tjóni. Þessar ráðstafanir hafa verið rökstuddar í skýrslum, sem hér hafa komið fram, og í ræðum, sem hér hafa verið fluttar, með því að það hafi verið nauðsynlegt að gera þetta til þess að koma í veg fyrir að launahlutfall á milli atvinnustétta í landinu raskaðist. M.ö.o.: það er veríð að gefa í skyn að ef það launahlutfall, sem er samkv. gildandi kjarasamningum, fengi að standa áfram gagnvart sjómönnum, þá sé hætta á því að laun sjómanna hefðu orðið of há og hefðu orðið þess valdandi að aðrar launahækkanir hefðu þá átt sér stað í landinu. Hér er auðvitað um grundvallarmisskilning að ræða og þarf ekki langt að leita til að sjá að þessi röksemd fær ekki staðist. Allar skýrslur, sem liggja fyrir og snerta þetta mál, benda til að það hafi orðið aflaminnkun á s.l. ári og að það sé líklegt að aflarýrnun haldi áfram vegna þeirrar stöðu, sem fiskstofnar okkar eru í nú. Áætlanir, sem Þjóðhagsstofnunin hefur gert varðandi líklega afkomu sjávarútvegsins á næsta ári og hér hefur mikið verið rætt um, gera beinlínis ráð fyrir að aflarýrnun verði 13.5%. Það er því alveg augljóst að sjómenn þyrftu að ná þessu upp í launakjörum sinum ef þeir ættu að halda jafnmörgum krónum í kaupi eftir að svo væri komið að aflinn hefði rýrnað. En nú er hér verið að gera ráð fyrir að fiskverð megi ekki á tilteknu tímabili hækka nema um 11%, sem sagt ekki til þess að vega upp aflarýrnunina sem varð á þessu ári, og auk þess auðvitað ekki gert ráð fyrir neinu til þess að vega upp aflarýrnun, sem er spáð, og þar að auki engum launabótum þeim til handa sem gætu verið til jafnvægis við það sem aðrir hefðu samið um sér til handa á þessu ári. En eins og ég segi, það hefðu í sjálfu sér ekki þurft að standa hér yfir langar umr. um þessar till. Hér er greinilega um það að ræða, hvort menn telja nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að lækka umsamin laun sjómanna eða hvort menn vilja leyfa þeim að halda þeim kjörum sem þeir hafa samið um í frjálsum samningum. Þar verða auðvitað atkv. ein að skipta. Ef ríkisstj. ræður hér fyllilega yfir öllum sínum atkv., þeim sem teljast styðja stjórnina, þá flýgur þetta í gegn, og þeir um það sem að því standa. En það er alveg augljóst að þeir sem eru hér í minni hl. á Alþ., eru á móti þessari ráðstöfun. Eins og fram hefur komið í þeim till., sem hér eru fluttar, er málið svo einfalt og skýrt, að minni hl. leggur til að þær greinar, sem um þetta fjalla, verði felldar, en meiri hl. stendur hins vegar að því að vilja samþykkja till. En þetta er annað meginefni þessa frv. Hitt atriðið, sem snertir meginefni frv., er svo að finna í 9. gr. þess, hvernig ráðstafa skuli þeim gengishagnaði sem til fellur vegna gengislækkunar krónunnar sem ákveðin var 29. ágúst í sumar. Slíkt hefur gerst æðioft áður, að það hafi verið sett lög hér á Alþ. um hvernig með skuli fara gengishagnað sem til fellur af þeim birgðum sem liggja í landinu og ekki eiga að fá að njóta hins nýja skráða gengis. Nú vil ég fyrst biðja menn að hafa í huga varðandi þennan gengishagnað að það eru auðvitað fleiri vörur í landinu en aðeins sjávarafurðir og fleiri atriði þar sem gengisbreytingin hefur sín áhrif á heldur en aðeins þær birgðir sem í landinu liggja og teljast vera sjávarafurðir. Hér voru líka landbúnaðarafurðir, hér voru iðnaðarvörur, og menn höfðu í gildi á þessum tíma verksamninga við útlendinga sem gerðir voru í erlendri mynt og höfðu vitanlega sin áhrif líka. En sá háttur er tekinn upp að þessu sinni, að ákveðið er að taka gengishagnaðinn aðeins af sjávarafurðum og ráðstafa honum sérstaklega. Aðrir fengu að halda sinum gengishagnaði. Þeir, sem t.d. stóðu með í höndunum samninga við útlendinga, verksamninga, sem gerðir voru í erlendri mynt, fengu að græða á gengislækkun í íslenskum krónum. Það var ekkert tekið af þeim. Í iðnaði í landinu, sem átti einhverjar birgðir til útflutnings, fær hver og einn að halda sínu. Það var ekki gert upptækt. Og þannig má nefna í miklu fleiri tilfellum. En þetta hefur verið gert æðioft, þó ekki alltaf, í sambandi við sjávarútveginn, að ákveða að sá gengishagnaður, sem til fellur vegna þeirra birgða, sem í landinu lágu, skyldi gerður upptækur, settur í ákveðinn sjóð og honum síðan ráðstafað með l. frá Alþ., og þá alltaf við það miðað, að honum yrði ráðstafað í þágu sjávarútvegsins sem hann var tekinn af. En það hefur alltaf þótt sjálfsagt að þessum gengishagnaði, sem auðvitað hefur verið misjafnlega mikill eftir því hvað afurðirnar hafa verið miklar sem legið hafa í landinu þegar gengislækkun hefur veríð ákveðin, það hefur alltaf verið gengið út frá því að löggjafinn setti um það fastar reglur hvernig ráðstafa skyldi þessum fjármunum. Að þessu sinni er talið að gengishagnaðurinn verði óvenjulega mikill vegna þess að birgðir af sjávarafurðum voru mjög miklar í landinu á þessum tíma og gengislækkunin er einnig gerð á þeim tíma árs að þannig hlaut í rauninni á að standa. Það hefur verið áætlað að gengishagnaðurinn að þessu sinni af sjávarafurðum muni nema í kringum 1650 millj. kr., og ríkisstj. hefur tilkynnt að hún telji, að segja megi að búið sé að ráðstafa þegar 400 millj. kr. af þessari fjárhæð, af þessum 1650 millj., þar af 300 millj. til þess að greiða niður olíuverð á þessu ári, að því leyti sem fé vantaði til þess, og 100 millj. kr. hafa verið áætlaðar til þess að standa undir auknum flutningskostnaði í sambandi við þær vörubirgðir sem gengishagnaðurinn er tekinn af. Þá eru eigi að síður eftir 1250 millj. kr. samkv. þessari áætlun. Þá kem ég að því hvaða till. liggja hér fyrir um hvernig skuli verja þessari upphæð og hvernig á að þessu sinni að gera þetta með lagasetningu frá Alþ. Ég fullyrði að nú er staðið að þessum málum á allt annan hátt en áður hefur verið gert. Þegar t.d. gengishagnaðinum vegna gengislækkunarinnar árið 1967 var ráðstafað og sömuleiðis þegar gengishagnaði vegna gengislækkunarinnar 1968 var ráðstafað, þá var það gert með allt öðrum hætti og miklu meira bindandi en nú er ætlað að gera. En hvernig stendur þá á því, að ríkisstj. velur þá leið að þessu sinni að fara ekki eftir þeim reglum, sem áður hafa verið, en velja nú nýjar reglur? Og að hvaða leyti eru þessar reglur, sem við vitum um nú, frábrugðnar hinum fyrri? Nú er lagt til að 600 millj. kr. af þessum 1250 verði, eins og segir í till. meiri hl. sjútvn., varið til þess að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa, 600 millj. kr. Í till. meiri hl. segir um þetta atriði: „Til þess að greiða hluta gengistaps vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa 600 millj. kr. Sjútvrn. er heimilt að ráðstafa allt að 400 millj. kr. af þessari fjárhæð til lánveitinga í sjávarútvegi til 2–3 ára til að bæta lausafjárstöðu fyrirtækja.“ Áður hafði verið ákveðið og þannig á málum haldið að sá hluti af gengishagnaði, sem fór til þess að lækka erlendar skuldir sem á fiskiskipum hvíldu og höfðu hækkað við gengislækkunina, þessi fjárhæð var látin ganga til Fiskveiðasjóðs og síðan ráðstafað þar alveg eftir föstum reglum. Nú virðist eiga að taka upp þann hátt að segja að 600 millj. kr. eigi að koma í þessu skyni, og það er ekki hægt að sjá á því orðalagi, sem hér liggur fyrir, og því, sem þessari gr. fylgir, annað en það eigi að vera sjútvrh. sem fer með þessar reglur í einu og öllu. Annað kemur ekki fram í þeirri brtt. sem fyrir liggur. Það hefur að vísu verið látið fylgja hér með í framsögu almennt orðalag um það hvernig menn hafi hugsað sér að standa að þessu. En allt það orðalag er svo loðið og óákveðið að það er í rauninni ekki hægt að styðjast við það nema að litlu leyti. Hér er einnig gert ráð fyrir því, að ráðh. fái heimild til þess að lána síðan út af þessari fjárhæð til 2–3 ára 400 millj. kr. Ekkert er meira sagt um það eftir hvaða reglum eigi að lána þetta fé og hvernig eigi að tryggja að útgerðarfyrirtækin í landinu, sem fá þetta fé að láni til 2–3 ára, - en stuðningsmenn ríkisstj. virðast nú trúa því, að útgerðin í landinu sé nú þannig stödd, að hún sé í rauninni alveg komin á fjóra fætur og þar séu allir gjaldþrota, - hvernig eigi að tryggja að þessir aðilar skili þessum fjármunum, 400 millj. kr., eftir 2-3 ár aftur. Hvaða tryggingar á að setja fyrir þessum lánum? Búast menn við því, að t.d. þeir bátaútgerðarmenn í landinu, sem fá þessar 400 millj. kr. að láni til tveggja ára eða þriggja ára, verði færir um það að greiða þær aftur á þessum tíma? Þeir eru þá ekki eins illa staddir og af er látið. Er ætlunin að veita þessi lán til fiskiskipaútgerðarinnar í landinu eingöngu eða til fiskvinnslufyrirtækja líka og þá í hvaða hlutföllum? Ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. sjútvrh. um það og vænti þess að hann svari því í þessum umr. hvaða reglur hann hugsar sér að eigi að gilda um veitingu þessara lána. Hverjum á að lána þessa fjárhæð? Hvað mikið af upphæðinni á að renna til fiskvinnslufyrirtækja, hve mikið til fiskiskipa og hvernig á að tryggja endurgreiðslu þessara lána? Og hvers vegna, ef rétt þótti að ráðstafa einhverju af þessu fé til lánveitinga, var þá ekki farin sú leið, sem alltaf hefur verið farin til þessa um slíkar fjármálalegar ráðstafanir, að fela einhverri viðurkenndri lánastofnun framkvæmdina á þessu máli í einu og öllu? Af hverju er þetta bara á vegum ráðh. og rn.? Verður t.d. gert ráð fyrir því að öllum útvegsmönnum í landinu verði gefinn kostur á því með t.d. auglýsingu að geta sótt um lán af þessari fjárhæð? Og hvað þurfa menn þá helst fram að leggja til þess að geta orðið aðnjótandi þessara lána? Það er alveg óhugsandi að hæstv. sjútvrh hafi komið til hugar að hafa þann hátt á að hann fengi hér heimild til þess að deila út 400 millj. kr. að láni til fyrirtækja í landinu án þess að neinar sérstakar reglur væru um það settar og hann gæti bara ákveðið: Þessi fær 50 millj., þessi 1 millj. og hinn 10, - bara eftir því sem honum dettur í hug. Slíkt væri vitanlega alveg ósæmilegt og kemur auðvitað ekki til greina. Auðvitað á, ef á að veita hér leyfi til þess að lána þessa fjárhæð, að fela það viðurkenndri lánastofnun sem síðar ætti að veita þessi lán eftir þar til settum reglum. Ég gæti fyllilega sætt mig við það og teldi ekki óeðlilegt að t.d. Fiskveiðasjóður eða önnur slík stofnun hefði veitt þessi lán samkv. reglugerð sem stjórn Fiskveiðasjóðs hefði gert till. um og sjútvrh. hefði staðfest þær reglur. Þannig hefði sjútvrh. fengið vald til þess að hafa áhrif á það hvernig þær reglur ættu að vera sem ættu að gilda um þessi lán. Þetta atriði er alveg óvenjulegt varðandi ráðstöfun á gengishagnaði. Þá er annað atriði varðandi ráðstöfun á gengishagnaði. Í till. meiri hl. sjútvn. segir á þessa leið: „Óafturkræft framlag til bátaflotans vegna rekstrarerfiðleika á árinu 1974 til 15. sept. 250 millj. kr.“ Þetta er allt og sumt sem er ætlað að standa í lögum: Styrkir til bátaútgerðarinnar í landinu upp á 250 millj. kr. og ekki frekar bundið. En það verður eflaust vitnað til þess, að hér hafi fylgt í framsögu frá frsm. meiri hl. sjútvn. almenn útskýring á því, hvernig með þetta fé ætti að fara. En auðvitað gildir það ekki sem nein lög. Það eru alveg ófullnægjandi reglur og getur hver og einn hlaupið frá því. Það hefur ekki einu sinni verið staðið þannig að þessu máli, varðandi þessar ráðgerðu áætlanir sjútvrn. um hvernig að þessu ætti að standa, að það hafi séð þörf á því að prenta þessar hugleiðingar og láta þær koma hér fram í þskj. frá n., sem er alltaf siður að gera, a.m.k. ef ætlað er að styðjast eitthvað við það í framkvæmd. Sjútvn.- menn munu hafa fengið þessi gögn, og þetta telst vitanlega ekki bindandi fyrir ráðh. á einn eða neinn hátt. En þetta er auðvitað eitt af því, sem sýnir hvernig vinnubrögðin hafa verið í þessu einnig af hálfu sjútvn. Hún prentar ekki, eins og siður er, þýðingarmiklar umsagnir stórra samtaka, sem komu til n., um afstöðu til málsins. Hún lætur ekki aðra þm. fá að sjá það, og það hefur ekki komið hér fram í umr. heldur. Þetta bréf, sem er í rauninni eina útskýringin á því hvernig menn hafa hugsað sér að standa að framkvæmdum í þessum efnum er ekki heldur birt hér sem þskj. og verður því að telja afar lauslega bindandi fyrir ráðh. og rn. Hér hefur verið sagt að það væri ætlunin að deila út þessari styrkupphæð, 250 millj. kr., með þeim hætti að 100 millj. kr. af upphæðinni skyldi skipt á milli bátanna í landinu miðað við úthaldsdagafjölda. Þetta segir ekki ýkjamikið. Eftir er þá vitanlega að setja reglugerð með einhverjum hætti hvað hver bátategund á að fá mikið fyrir hvern einstakan úthaldsdag, því að ekki dettur mér í hug að trillubátur eigi að fá jafnmikið á úthaldsdag og togari eða mjög stórt fiskiskip. Hér verða vitanlega að gilda mismunandi reglur. En hver á að setja reglurnar? Það er ekki hægt að sjá af því, sem hér kemur fram, að það sé neinn annar en ráðh. og hans starfsmenn. Þeir eiga að ákveða það: Þessi bátategund fær svona mikið á hvern úthaldsdag, hin hitt. Ég segi, að þetta hefur aldrei verið gert áður, svo að mér sé kunnugt, aldrei nokkurn tíma. Það hafa alltaf verið settar um þetta reglur, sem legið hafa fyrir, og a.m.k. stór félagasamtök, sem hlut hafa átt að máli, hafa verið höfð með í ráðum um að setja þessar reglur, svo að það gildi um þetta almennar reglur. En segjum nú samt að við höfum fengið þessar takmörkuðu upplýsingar, að 100 millj. kr. af þessum 250 millj. á að skipta á bátaflotann í landinu miðað við úthaldsdaga. En þá vakna margar spurningar: Á t.d. loðnuveiðiflotinn að fá af þessari upphæð miðað við úthaldsdagafjölda sinn á síðustu vertíð, á vertíðinni 1974? Hann er ekki undanskilinn. Eiga þessi skip að fá einhverja ákveðna upphæð af þessum styrk, loðnuveiðiskipin? Eru þau þarna með eða eru þau ekki með? Ég spyr um það og óska eftir svari um það. Eru norðursjávarskipin þarna með, eiga þau einnig að fá af þessari fjárhæð miðað við úthaldsdagafjölda sinn? Eru humarbátar þarna með? Eru rækjubátar þarna með? Ekkert af þessu hefur komið fram, enginn veit neitt um þetta annað en að það er verið að gefa ráðh. heimild til þess að deila út þessari upphæð. Þetta er vitanlega ekki sæmilegt, og ég er hræddur um að menn yrðu ekki ánægðir með að hafa þennan hátt á framvegis í sambandi við útdeilingu á svona stórum fjárhæðum. Þá hefur verið sagt í þessu sambandi, að ætlunin sé að deila út þessum styrk til bátanna í landinu þannig að í aðalatriðum verði miðað við báta niður að 20 rúmlesta stærð, en þó muni verða athugað sérstaklega hvernig með skuli fara báta á milli 20 og 12 rúmlestir að stærð. Þetta er ákaflega sérkennilegt, og ég segi það, að mér þykir í meira lagi athyglisvert að Framsfl. skuli standa að þessu og vil gjarnan fá það mjög skýrt fram hver afstaða hans er í þessum efnum. Hér er verið að gera upptækan gengishagnað sem stafar af öllum fiskiskipaflota landsmanna, jafnt litlum bátum sem stórum. Og það er verið að ráðstafa honum aftur. Það er ekki hægt að sjá annað en að því sé stefnt, að það eigi að gilda einhver önnur kjör fyrir bátastærðina undir 20 rúmlestum og að stærðin undir 12 rúmlestum eigi ekki að koma hér til greina. Þetta mundi t.d. þýða fyrir útgerðarbyggðarlag, svo að maður taki nú byggðarlag eins og Húsavík, að mikill meginhluti flotans þar, það væri útilokað, að hann fengi nokkrar bætur. Er að þessu stefnt? Hvers vegna þetta orðalag? Eða á að heimila öllum fiskiskipaflotanum að eiga hér rétt til samkv. þar til settum reglum? Auðvitað á að gefa öllum flotanum jafnan rétt og þar á ekki að undanskilja einn eða neinn, ekki vegna einhverrar stærðar á skipum. Hitt er svo auðvitað allt annað mál, að það hefði verið að mínum dómi eðlilegt að settar hefðu verið allnákvæmar reglur um það, hvað menn þyrftu að uppfylla almennt séð, rekstrarlega séð,til þess að geta notið af styrkjagreiðslu eins og þessari. En síðan er sagt að afganginum af þessari upphæð, þ.e.a.s. 150 millj. kr., eigi svo að skipta. Það kom hér aðeins fram í framsöguræðu, þar sem frsm. meiri hl. sjútvn. greindi frá því, að það væri síðan ætlunin að skipta afganginum af þessum lið, 150 millj. kr., ekki aðeins miðað við úthaldsdaga, heldur einnig miðað við tiltekna afkomu eða a.m.k. lágmarksafkomu sem bátarnir þyrftu að hafa, mannafjölda o.s.frv. En með þessu er auðvitað harla litið sagt. Það er sagt álíka mikið og það sem sagt er í þessari grg. um framkvæmdina á þessu, lagt er til, að ákveðnum aðila, t.d. Aflatryggingasjóði, verði falið að annast þessa greiðslu. Það er ekki tekin nein ákvörðun um þetta, ekki nokkur, ekki einu sinni að sá sjálfsagði sjóður í þessum efnum, sem er Aflatryggingasjóður, hafi með úthlutun á þessu að gera, vegna þess að hann er að vinna hér sams konar verk samkv. lögum. Aflatryggingasjóður, sem starfar samkv. sérstökum l., hefur yfir að ráða talsvert miklu fjármagni. Ég vænti að hv. þm. hafi veitt því athygli, að í því fjárlagafrv., sem liggur hér á borðum manna, er gert ráð fyrir því að á næsta ári hafi þessi sjóður til útdeilingar til þeirra, sem hafa orðið fyrir aflarýrnun, um 900 millj. kr. Þessi sjóður hefur á undanförnum árum deilt út til þeirra, sem hafa orðið fyrir aflarýrnun af einum eða öðrum ástæðum, mörg hundruð millj. kr. á hverju ári. Og hann hefur reglur til að vinna eftir í þessum efnum, þar sem hann deilir þessum fjárhæðum sinum út á milli útgerðaraðila eftir því hvað aflinn er mikill á tilteknu tímabili, hvaða tegundir skipa er um að ræða, mannafjölda á þeim o.s.frv. Þessi sjóður er þegar búinn að afgreiða bátana, sem voru á vetrarvertíðinni síðustu, vetrarvertíðinni 1974. Hann er búinn að afgreiða þær umsóknir, sem þar lágu fyrir, eftir sínum reglum. Hann mun vera búinn að deila út aðeins vegna vetrarútgerðarinnar rétt í kringum 200 millj. kr. Og þessar reglur hafa verið látnar nægja hingað til í sambandi við það áfall, sem menn verða fyrir, þegar afli verður minni en í meðallagi. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því að bæta við þessa styrkjagreiðslu 250 millj. kr. til bátaflotans yfir vetrarvertíðina og sumarvertíðina. Það liggur ekkert fyrir um það hvernig menn hugsa sér að skipta þessu á milli vetrarvertíðar og sumarvertíðar eða hvort það er ekki hugsuð nein bein skipting, heldur allt úthaldið gert upp í einu og heimtaðar þá sérstakar upplýsingar um rekstur hvers báts á öllu tímabilinu, sem er allt annað upplýsingatíma bil en það sem Aflatryggingasjóður styðst við. Það getur auðvitað verið þannig hjá Aflatryggingasjóði, að tiltekinn bátur fær bætur á vetrarvertíð af því að þar hefur gengið illa, en sá bátur fái engar bætur þegar kemur fram á sumarúthald, af því að þá hafi hann fiskað meira en í meðallagi. Hér eru engar upplýsingar gefnar um það, hvort ætlað er að úthluta þessari fjárhæð, þessum 250 millj. kr., yfir allt tímabilið sem heild frá 1. jan. til 15. sept. Á þetta hefur ekki verið minnst, svo þýðingarmikið sem það er. Það er að vísu sagt, að það eigi að taka tillit til þess, sem Aflatryggingasjóður er þegar búinn að úthluta ákveðnum aðilum. Af því að ég vil ekki eyða hér allt of löngum ræðutíma , get ég ekki farið lengra út í þetta þó að fyllilega væri ástæða til, en bendi aðeins á það, að hefði átt að úthluta þessum 250 millj. kr. til bátaflotans vegna erfiðleika í rekstri, þá átti auðvitað Aflatryggingasjóður að úthluta þessari fjárhæð, af því að hann er að úthluta allmiklum fjárhæðum í sama skyni, hann hefur sínar reglur til að vinna eftir, þetta er opinber stofnun, sem starfar undir ákveðinni, kosinni stjórn. Hann átti að setja reglur um þetta viðbótarfé. Ef menn vildu ekki una við þær reglur sem Aflatryggingasjóður hefur, gera þær viðtækari, þá gat hann gert till. um nýjar reglur til ráðh. og ráðh. átti síðan að staðfesta þær reglur. Þannig átti auðvitað að standa að málinu. En nú finna menn upp að segja: Ráðh. útdeilir þessu. Og þó að menn komi hér með einhvern minni háttar upplestur sem segir sáralítið, er ekki einu sinni í þskj., þá er enginn bundinn af því. Ég vil vara menn við. Hvaða prinsip eru menn að taka hér upp í sambandi við útdeilingu á stórum fjármunum af hálfu ríkisins? Ég kem þá að næsta lið. Það er rætt um óafturkræft framlag til skuttogara til að bæta rekstrarafkomu þeirra, 230 millj. kr. Er helst að sjá af upplýsingum, sem fram hafa komið hér áður, að þær 102 millj. kr., sem þegar hefur verið úthlutað í tíð núv. ríkisstj. til þessara aðila, eigi að dragast frá þessari upphæð, þessum 230 millj. kr., og þannig eigi að endurgreiða gengishagnaðarsjóði frá 1972 þessa upphæð. Þá kemur auðvitað spurningin um hvað eigi að gera við það fé, því að það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það. En togurunum á að veita þennan styrk til viðbótar, sem sagt samanlagt fyrir þetta rekstrartíma bil frá áramótum til 15. sept. 230 millj. kr., því að mér skilst að sá rekstrartími, sem er lagður til grundvallar hjá þeim, sé fram að 15. sept., en ekki lengur. Það hefur auðvitað ekki komið hér fram heldur. Ákveðið er að verja þessari upphæð á sama hátt, ekkert um það í rauninni hvaða reglur eigi að gilda, en látin orð að því liggja, að skipt verði á milli skipanna eftir úthaldsdagafjölda, og þá helst að sjá að það sé rn. sem eigi raunverulega að fara með þetta vald. Nú gilda auðvitað um þessa togara mjög mismunandi reglur í reynd, og eins og fram hefur komið er það svo, að samkv. reglum Aflatryggingasjóðs hefur hann ekki talið ástæðu til þess að greiða minni skuttogurunum, sem eru miklu fleiri en hinir, neinar bætur á fyrstu þremur mánuðum ársins 1974. Hann hefur úrskurðað að afli skipanna hafi verið þannig, að það sé ekki ástæða til þess að telja þá bótaskylda. En það er sama um þetta að segja og hitt, að ég tel að orðalag allt í till. meiri hl. sé mjög ófullnægjandi varðandi þetta atriði og óvenjulegt. Þetta hefði auðvitað líka átt að fela Aflatryggingasjóði, ef menn vildu bæta við þessa styrkjagreiðslu frá því sem er í gildandi lögum. Þá kemur næsti liður í till. meiri hl. sjútvn. Hann er um það að varið verði 50 millj. kr. til þess að styrkja sérstaklega fiskmjölsverksmiðjur á þessu ári, ekki loðnuverksmiðjurnar, heldur fiskmjölsverksmiðjur. Ég segi það, að mér þykir þessi till. vera aldeilis furðuleg, og þar miða ég við það sem ég veit um afkomu þessara fyrirtækja á undanförnum árum og einnig á þessu ári. Sýnist mér það vera aldeilis furðulegt að gera ráð fyrir að fara að greiða þeim sérstaklega 50 millj. kr. í styrk. Ég vildi aðeins spyrja hvaða upplýsingar liggi fyrir um fjárhagsstöðu þessara fyrirtækja, rekstrarafkomu þeirra nú á þessu ári og rekstrarafkomu þeirra á þeim árum sem liggja fyrir endurskoðaðir reikningar. Hvaða upplýsingar eru það, sem liggja fyrir opinberlega um afkomu þessara fyrirtækja, sem bendi til þess að það sé ástæða til þess að fara að úthluta þeim 50 millj. kr. í styrk? Við þetta er svo því bætt, að samkv. áætlunum muni enn verða eftir 75 millj. kr. og þeim verði ráðstafað síðar samkv. ákvörðun ráðh. Segir svo um þann lið: Eftirstöðvar til ráðstöfunar samkv. nánari ákvörðun sjútvrn., áætlað 75 millj. kr. Þetta er í rauninni ekki lakari takmörkun en á hinum liðunum. Það er í rauninni algert fríspil, hvernig eigi að úthluta þessum upphæðum. Það kom fram einnig í framsöguræðu frá meiri hl. sjútvn. um þetta mál, að af fjárhæðinni, 250 millj. kr. - nema það hafi þá einnig verið af 230 millj. kr. til togara, ég skal ekki fullyrða nákvæmlega um það, en af þessum styrktarfjárhæðum sé ótilgreind upphæð sem eigi að fara í að bæta einstökum útgerðarfélögum upp sérstök óhöpp sem þau hafa orðið fyrir. Engar upplýsingar hafa verið gefnar um það, hvað hér sé um að ræða, hvað er áætluð mikil fjárhæð í þessu skyni, sem ráðh. má útdeila til ákveðinna fyrirtækja vegna óhappa sem þau hafa orðið fyrir. Gildir þetta um öll útgerðarfyrirtæki, sem hafa orðið fyrir óhöppum? Gildir þetta eingöngu um togara sem hafa orðið fyrir þeim óhöppum að vélin hefur bilað? Eða gildir þetta einnig um báta, þar sem vélar hafa brotnað niður og reksturinn hefur stöðvast? Hvaða reglur eiga að gilda um þessa fjárhæð og hvað er hún mikil? Engar upplýsingar, ekkert um það, í rauninni algert fríspil ráðh, að ákveða að taka svo og svo mikla upphæð og deila henni til tiltekinna fyrirtækja og tiltekinna aðila sem þurfa á þessari upphæð að halda að hans dómi. Þetta eru auðvitað alveg óvenjuleg vinnubrögð, og maður hlýtur að vekja athygli á því að svona skuli að málunum staðið. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum. Stungið er upp á því af meiri hl. sjútvn., að varið skuli til hagsmunamála sjómanna af þessum 1650 millj. kr., sem verða til vegna gengishagnaðar af sjávarafurðum sem eru í landinu og sjómenn eiga auðvitað jafnt og útgerðarmenn út af fyrir sig, hvorki meira né minna en 26 millj. kr., 15. millj. kr. til þess að verðbæta lífeyrisgreiðslur aldraðra og 11 millj. kr. vegna orlofshúsa sjómannasamtakanna. Ef menn fóru inn á þá braut á annað borð að viðurkenna hér einhvern rétt sjómanna, átti auðvitað að ætla þeim miklum mun hærri fjárhæð en hér er um að ræða, því að þeir eiga auðvitað margfaldan rétt á við það sem ýmsir þeir eiga sem hér er ætlast til þess að fái stórar fjárfúlgur, og þar í hópi ýmsir þeir sem gera upp reikninga sína þannig og segja opinberlega að þeir hafi grætt. En sem sagt, það má kannske segja að þetta sé betra en ekkert, að fá þessar 15 millj. og 11 millj., en auðvitað er hér um allt of lágar fjárhæðir að ræða og ætti að ætla þeim af þessari upphæð, eins og minni hl. n. gerir till. um, miklum mun hærri fjárhæð. Ég hef nú farið hér yfir meginhlutann af þeim till. sem hér liggja fyrir. Eins og ég sagði áður er þetta frv. aðallega tvíþætt. Það gerir ráð fyrir því að raska hlutaskiptakjörum sjómanna í grundvallaratriðum, færa frá þeim, beint frá þeim, á ársgrundvelli sem nemur 840-900 millj. kr., sem mundi þýða að meðaltali á hvern einn einasta starfandi sjómann í landinu yfir 200 þús. kr., miðað við fjölda þeirra. Í öðru lagi er verið að deila út miklum fjármunum, sem veita á aðallega sem styrki, og grundvallarsjónarmiðið er það, að tiltekinn ráðh. fær heimild til þess frá Alþ. að deila þessu út, líklega á milli 500–600 fiskibáta, kannske fleiri, og 200–300 eða alltaf 200 fiskiðnaðarfyrirtækja, ef þau koma þar öll til. Hann á að fá heimild til þess að útdeila þessum fjárhæðum sáralítið bundinn af Alþ. Ég get búist við að næsta till. í þessa átt verði sú, - það er ráðh. af hálfu Sjálfstfl. sem fer fram á að fá þessar heimildir, - að svo komi ráðh. Framsfl. á eftir, við skulum ætla að það verði samgrh., og fari fram á það að hann fái a.m.k. 800 millj. kr. og megi láta þær í vegi í landinu eftir því sem honum dettur í hug. Af hverju ekki það? Skyldi það vera nokkru lakara, að hann fengi slíka heimild og mætti deila því fé niður á vegi og brýr eftir því sem honum byði hugur, en að gefa sjútvrh. þessar heimildir? Það er jafnfráleitt að mínum dómi. Menn geta auðvitað huggað sig við ýmislegt í þessum efnum. Ég hef veitt því athygli, að hv. framsóknarmenn hugga sig við eitt, að þeir hafi loforð um að sjútvrh. verði að hlusta á ríkisstj. þegar hann kemur til með að skipta þessum upphæðum, og þeir ætla að hanga á því að við það verði að standa. Sem sagt, þá eiga stjórnarflokkarnir að skipta þessu sin á milli eftir því sem kaupin gerast á eyrinni í ríkisstj. Það er lítið skemmtilegri aðferð. En það getur verið að þetta dugi þeim. En það er líka auðvitað hægt, eins og ég veit að sumir sjálfstæðismenn gera, að hugga sig við það að segja: Hæstv. sjútvrh. er mætur maður. Hann deilir þessu út sanngjarnlega. - Það má vel vera, ég veit ekkert um hvernig það gerist. En ég tel að hér sé verið að fara inn á braut sem ekki sé sæmileg og eigi í rauninni að hverfa frá. Ég hef komið hér að nokkrum spurningum varðandi málið og gæti auðvitað komið fram með miklu fleiri spurningar, sem koma upp í huga manns í sambandi við framkvæmdina á þessum málum. En til viðbótar við það, sem ég hef þegar sett fram, vil ég spyrja: Í þessu frv. er aðeins nefndur styrkur til skuttogara. En nú er það svo, að það er enn þá í landinu fleira en skuttogarar. Hvað á að verða um hina? Eiga þeir ekki að fá neitt? Á sú tiltölulega litla fjárhæð, sem þeir hafa haft í fjárl. til þessa, að duga? Þá er ég hræddur um að þeir, sem eiga þá, eigi eftir að koma og segja að þeir séu greinilega að færast aftur úr miðað við það hlutfall sem verið hefur, nú eigi að úthluta skuttogurunum svona miklu, en gömlu síðutogararnir, sem taldir hafa verið lakastir, eru ekki nefndir á nafn, það er ekki heimilt að veita þeim samkv. þessu orðalagi nokkurn skapaðan hlut. Ég segi það líka, að ég tel að það væri ákaflega eðlilegt að við værum upplýst um það hér, hvort t.d. loðnubátarnir frá síðustu vertíð ættu að fá líka úr þessari sameiginlegu summu sem bátaflotinn á að fá. Ef þessir bátar eiga ekki að fá neitt, þá er sjálfsagt að láta það koma hér fram að þeir séu hér undanskildir. Ég hefði líka gjarnan viljað fá upplýsingar um hvort ætlað er að standa þannig að þessari styrkjaúthlutun, að skip, sem ekki eru bótaskyld samkv. reglum Aflatryggingasjóðs, fái styrk úr þessu eigi að síður. Ég hef sagt það hér áður, að þó að ég sé andvígur þessu frv., telji meginatriði þess þannig, að ég er á móti því, telji reglurnar um það, hvernig skipta eigi gengishagnaðinum, óvenjulegar og óeðlilegar í mesta máta, þannig sé ég á móti frv., styð hiklaust þær till. sem komið hafa fram frá minni hl. sjútvn., en eigi að síður ætla ég mér ekki að fara að gera hér neitt til þess að reyna að koma í veg fyrir að ríkisstj. komi þessu máli fram fyrir þinghlé. Þetta mál er þannig vaxið, að ég skil mætavel, að miðað við stefnu hennar vill hún koma því fram nú, og það er vitanlega ekkert við því að segja að það geti orðið. Þó að þessi ræða hafi orðið nokkuð löng, - ég komst ekki af með minna, hefði gjarnan viljað tala miklu meira um málið, - þá ætla ég samt ekki að halda uppi neinum umr. um þetta mál sem stefna því á neinn hátt í hættu fyrir ríkisstj., þannig að það geti fengið sina eðlilegu og þinglegu afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins áður en ég vik að einstökum þáttum, sem fram hafa komið í umr., benda á að það er prentvilla í brtt. meiri hl. n. á þskj. 190. Það er 3. brtt. undir e-lið, þar á að standa: Til að verðbæta lífeyrisgreiðslur aldraðra, sem fá greiddan lífeyri úr lífeyrissjóðum sjómanna 15 millj. kr., en ekki lífeyrissjóði, þeir eru fleiri en einn lífeyrissjóðir sjómanna. Það væri auðvitað ástæða til þess að ræða allítarlega ýmis þau atriði sem hér hafa komið fram í máli hv. stjórnarandstæðinga, en með tilliti til þess að tími er mjög af skornum skammti skal ég reyna að stytta mál mitt. Það hefur komið fram hjá hv. minni hl. sjútvn., að þeir hafa gagnrýnt þau vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið í máli þessu, og eins hv. 2. þm. Austf., Lúðvík Jósepsson, síðasti ræðumaður. Þeir hafa kvartað undan því, hv. minnihlutamenn, að þeir hafi ekki haft nægan tíma til þess að fjalla um málið, en fyrir liggur þó, að þetta er 4. mál þingsins, sem lagt er fram. Ástæðurnar fyrir því, að nú er þröngt um tíma á síðustu dögum fyrir jólahlé, eru þær, að allan þennan tíma hefur þetta flókna og viðamikla mál verið í ítarlegri rannsókn, sér í lagi á vegum þess rn. sem um það fjallar. Og alveg sérstaka áherslu ber að leggja á það, að þær nauðsynlegu skýrslur, sem leggja þarf til grundvallar um alla skipan málanna og þ. á m. setningu þeirra reglna, sem eftir verður að fara og eftir verður farið við ráðstöfun gengishagnaðarins, hafa borist mjög treglega þrátt fyrir ítrekaðar auglýsingar þar um. Og enn er svo, að skortir mjög á um að fullnægjandi skil hafi verið gerð. Því var það sérstaklega tekið fram í framsögu minni hér í gær, að menn mættu gera ráð fyrir því að þeir yrðu afskiptir um fjárhagsaðstoð eða lánveitingar í þessu efni, ef þeir brygðu nú eigi skjótt við og gerðu fullnægjandi skil, reikningsskil til viðskiptabanka sinna eða skýrslugerð fyrir Aflatryggingasjóð. Ég þykist vita, að hv. 2. þm. Austf. geri sér fulla grein fyrir því, hversu viðamikið mál þetta er. Það er ekki vegna þess að menn hafi viljað slá slöku við um framgang málsins, heldur einvörðungu vegna þess að tíminn hefur samt eigi reynst frá byrjun nóv. drýgri en þetta til þess að safna þeim gögnum, sem alveg eru nauðsynleg til þess að skynsamlegur grundvöllur verði fundinn. Það má segja að gagnrýni sú, sem fram hefur komið frá hv. stjórnarandstæðingum, hafi aðallega verið tvenns konar. Í fyrsta lagi telja þeir, að hér sé um árás á samningsrétt sjómannastéttarinnar að tefla og um verulega skerðingu á kjörum þeirra. Og í öðru lagi er gagnrýnd af þeim sú tilhögun, sem gert er ráð fyrir að verði víðhöfð um ráðstöfun gengishagnaðarsjóðsins, þær reglur sem gert er ráð fyrir að eftir verði farið. Ég þóttist gera nokkra grein fyrir þeim. Að vísu er sá rammi nokkuð rúmur, það skal ég játa, og ástæðurnar fyrir því eru þær, eins og ég tók fram, að enn hafa eigi borist nægilegar upplýsingar til þess að menn geti nákvæmlega lagt það niður fyrir sér, með hvaða hætti að skuli standa. En þó eru þær allar með þeim hætti, það glöggur rammi um þetta, að ástæðulaust er þess vegna að gera sér það upp að mönnum sé með öllu óljóst með hvaða hætti í höfuðdráttum öllum eigi að standa að þessari ráðstöfun. Um brtt. minni hl. er þetta að segja, að þar er lagt til fyrst að 1.–4. gr. frv. verði felldar. Ég veit að ég þarf ekki sérstaklega að gera hv. 2. þm. Austf. grein fyrir því hvað raunverulega skeður þegar skráð er nýtt gengi. Nýtt gengi var nú skráð til þess að leiðrétta það að gengið var löngu fallið, og þessar ráðstafanir og gengisskráningin eru einkum og sér í lagi gerð vegna höfuðatvinnuvegar okkar, sjávarútvegsins. Ekki þarf heldur að gera honum grein fyrir ástæðum sjávarútvegsins eins og þær eru og hvernig þeim var komið þegar hann skildi við í sínu embætti. Og ég verð að segja það, að miðað við þá miklu reynslu, sem hv. þm. hefur í útgerðarmálum, og hinn mikla áhuga, sem ég veit að hann hefur á þeim málum, að ég undraðist hversu slaklega honum tókst að standa að þessum málum í sinni fyrrv. ráðherratíð. Og þótt mikið sé sagt, þá má jafnvel segja, að þegar upp var staðið, þá hafi hann ekki staðið upp frá öðru en sviknum loforðum. Þar á ég við um að finna einhvern rekstrargrundvöll fyrir útveginn í landinu. Hann setti á stofn nefnd eftir nefnd til þess að rannsaka og reyna að finna rekstrargrundvöll, t.d. fyrir togaraflotann nýja. Það var beðið um skýrslur eftir skýrslur, en allt kom í einn stað niður. Og það mætti segja mér, að hann hafi gert sér það glögga grein fyrir hinum hörmulegu ástæðum þessara mála á sumardögum, þegar stjórnarmyndunartilraunir fóru fram, að hann hafi ekki haft sérstaka löngun til þess að setjast í þennan stól á nýjan leik, enda lék hann að önglum og í færum í Vopnafirði norður meðan vinstristjórnarhrófatildrið brann. Það skal ekki dregin dul á það, að að nokkru er um skert kjör sjómannastéttarinnar að tefla, sem fylgir í kjölfar þessa frv. Það liggur alveg ljóst fyrir, að um skert kjör allrar þjóðarinnar er að tefla, eins og ástæður hennar eru í dag efnahagslega. Vitnað var til þess hér, að ég hefði tekið fram í ræðu, haldinni á sjómannadaginn, að ég teldi fráleitt að ætla að finna rekstrargrundvöll togaraflotans með því að skerða hlut sjómannanna. Það er rétt, ég tel ekki, að rekstrargrundvöllur togaraflotans verði fundinn með því arna, enda hefur hann ekki verið fundinn enn. Hér er í raun og veru um byrjunarskref að ræða, sem stigin eru til þess að nálgast einhverja lausn á þeim málum, en þó fjarri lagi að sá grundvöllur sé fundinn. En hvað er það, sem hv. minnihlutamenn leggja til og hv. fyrrv. sjútvrh. tekur undir? Það er t.d. það að enginn olíusjóður skuli myndast, engar greiðslur skuli vera í olíusjóð, eins og gert er ráð fyrir samkv. a-lið 4. gr. Hvað mundi þetta þýða? Mundi þetta verða til þess að bæta kjör sjómannastéttarinnar? Nú liggur alveg ljóst fyrir, að talið er að verðmætisaukning frá hráefninu og til þess að vera fullunnar útflutningsafurðir er talin vera fjórföld til fimmföld. Ef við gerum ráð fyrir fjórföldun, þá er ljóst, að þessar greiðslur í olíusjóðinn eru aðeins að 1/4 hluta af hráefnisverðinu. Hvað mundu þær verða ef enginn olíusjóður væri myndaður? Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé það alveg ljóst, að þá mundi útgerðin borga það allt saman, og þá er hætt við, að kjör sjómannanna mundu skerðast, og liggur fyrir, að kjör sjómannanna mundu skerðast miklu meir en þó með þessari aðferð. Hv. 8. landsk. gagnrýndi það, að það væri hærra útflutningsgjald í olíusjóð af saltfiski og skreið. Og hann þóttist reyna að sanna sitt mál með því að lesa upp úr bréfi frá Sambandi ísl. fiskframleiðenda. Þar kom að því að hann eignaðist hauk í horni til þess að sanna sitt mál. Staðreyndin er hins vegar sú, að þessi grein fiskvinnslu hefur setið við allt annað og betra borð heldur en aðrar greinar framleiðslunnar í landinu, útflutningsframleiðslunnar. Að vísu eru ýmsar blikur á lofti og ástandið hefur versnað. En hann benti á, að það ætti að vera heimild til þess að minnka þetta, ef ástandið versnaði enn að þessu leyti. Þá má auðvitað segja það: Hvers vegna ætti ekki að vera heimild til þess að fella þetta niður á öðru? - því að enn getur þetta versnað í þeim efnum líka, svo að þessi málflutningur er að sínu leyti út í hött. Það er alveg ljóst, að eins og ástæður eru nú hjá útveginum og fiskvinnslunni, þá ber hina brýnustu nauðsyn til þess að hægt verði þegar í stað að hefja greiðslur úr gengishagnaðarsjóði til þess að ekki dragi til rekstrarstöðvunar hjá svo og svo mörgum aðilum. Í sambandi við gagnrýni, sem fram hefur komið um skiptingarreglurnar, tók ég það fram í framsögu minni fyrir málinu í gær, að þar væri að finna framkvæmdaramma sér í lagi vegna 9. gr. frv., sem samkomulag hafði náðst um milli sjútvn. og sjútvrn. Það færi allt of langur tími í það hér að lesa þær reglur upp á nýjan leik. Það hefði kannske verið æskilegra að sá rammi hefði verið enn þrengri, en samt er hann þann veg sniðinn að ástæðulaust er með öllu að halda því fram, að hér sé sjútvrn. sjálfu gefið eitthvert sjálfsvald um það hvernig þessi ráðstöfun muni fara fram. Enn fremur vil ég benda á það, að hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir, að um alla meðferð málsins yrði haft náið samráð víð ríkisstj. alla. Ég hygg að það hafi verið hv. 8. landsk., sem talaði um að Alþ. hefði átt að hafa áfram með höndum úthlutun þessa fjár t.d. og síðan einhverjir sjóðir, eins og fram kom hjá hv. 2. þm. Austf. En ég vil benda á það, að ríkisstj. fer með framkvæmdavaldið í landinu og ráðh. eru ábyrgir gagnvart Alþ., þannig að ég get ekki séð að það sé nein ástæða til þess að vantreysta frekar málinu í höndum þeirra en hjá einhverjum opinberum sjóðum, án þess að ég sé með neitt vantraust í þeirra garð. Ég tel að mál. sem er í höndum ráðh., sé vissulega í höndum Alþ. áfram, þar sem hann er ábyrgur gagnvart því. Það kom fram í þeim skýringum, sem ég gaf og lagðar verða til grundvallar því hvernig að þessu skuli staðið, hvernig þetta verður í raun, ekki að vísu í smáatriðum, því að það hefur ekki verið hægt að ákveða enn, en nægjanlega skýrt til þess að menn hafi heildarmynd af því. Í máli hv. 2. þm. Austf. bar hann fram ýmsar spurningar, t.d. þá, hvernig menn hugsuðu sér að bátaflotinn eða þeir aðilar, sem lána á 400 millj. til skamms tíma, 2–3 ára, yrðu í færum um að endurgreiða það eftir 2–3 ár og með hvaða hætti ætti að tryggja það. Það verður auðvitað að játast eins og er, að þetta yrði kannske meiri vonarpeningur. Það kann vel að vera að mál skipist þannig. Þó færi betur að svo yrði ekki, að erfitt verði um endurgreiðslu. En á það verður að reyna. Vonandi koma betri tímar nú til handa þessum atvinnuvegi, og þá er sjálfsagt, eins og hér er gert ráð fyrir, að þetta fé verði endurgreitt, ef þess er kostur að fá það endurgreitt. Ég tók skýrt fram í framsögu minni, þar sem ég gerði grein fyrir þeim reglum sem þegar er áformað að setja um þetta, að það væru reglurnar sem yrðu lagðar til grundvallar, þannig að það er ástæðulaust að halda því fram að þetta hafi ekki gildi um framkvæmdina í sjálfu sér, rétt eins og grg. getur haft með lögum, og þótti ekki eðlilegt eða ástæða til að feila allar þessar reglur inn í lögin sjálf. Það voru ýmsar spurningar, sem hv. 2. þm. Austf. lagði hér fram, t.d. eins og það, hvort loðnuskip væru með í þessu og rækju- og humarskip, og ég hygg að það hafi ekki verið fleiri. En eftir því sem mér er best kunnugt um, þá hefur ekki verið gert ráð fyrir því varðandi þessar 250 millj., sem þarna er átt við, að þessi skip væru þar með eða það úthald sem þau hafa haft. Varðandi stærðargráðuna, þá var fyrst miðað við að það yrðu 20 smálestir minnstu skipin og miðað við 40 smál. afla á hvoru úthaldi frá 1. jan. til 15. maí og síðan frá 15. maí til 15. sept. En með tilliti til þess að sanngjarnt væri, að minni skip, allt að 12 lestir, gætu átt rétt til aðstoðar, þá var þessu breytt, og því var breytt í samkomulagi milli n. og sjútvrn. Um það hvort öll skip, allt ofan í smæstu trillur, ættu þarna að vera með, það leyfi ég mér að draga í efa að sé framkvæmanlegt í sjálfu sér, en vil þó ekki leggja neinn endanlegan dóm á það. En þetta varð þó niðurstaðan eftir vangaveltur í þessu efni. Trillum og smærri bátum en þetta er ekki haldið úti nema e.t.v. örskamman tíma á ári og þá til handfæraveiða t.d. mest. Ég er ekki fær um að dæma um þetta atriði sérstaklega, en það varð niðurstaðan að það væri ófært að hafa ekki lágmarksviðmiðun í þessu, og þess vegna var þessi 12 smálesta tala valin. Ég verð að segja það varðandi þessa gagnrýni, sem fram hefur komið, að ég held að það sé ástæðulaust vantraust, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa hér í frammi, vegna þess að þetta verði meira og minna á snærum sjútvrn. sjálfs, ráðstöfun á þessum gengishagnaði sem hér um ræðir. Það er alveg ljóst, að bæði verður þetta í höndum sjóða eins og Aflatryggingasjóðs, og vitað er eftir hvaða reglum hann fer, og eins að því leyti sem þetta verður beint í höndum sjútvrn. sjálfs, þá verður ljóst að það mun fara eftir þeim reglum sem hafa eftir reynslunni um árin sýnt sig vera eðlilegar og þær réttlátustu. Ég vil leggja áherslu á það, að ég þykist þekkja það vel til bæði í hópi þessarar stéttar og eins um málefni hennar, að það verði erfitt að setja þær reglur sem ekki væri hægt að sýna fram á að væru í einhverju óréttlátar, þó alveg sér í lagi að þeir, sem stéttina skipa, mundu ekki telja að væri meir og minna ranglátar. Fjölmargt annað kom fram, sem auðvitað hefði verið ástæða til þess að fjalla um. Það var gagnrýnt að ætlaðar eru um 50 millj. til handa fiskmjölsverksmiðjum. Það liggur þó fyrir að þær hafa orðið sannanlega fyrir gífurlegum áföllum á þessu ári. Ég held að það verði ekki um það deilt. Og það er vegna þeirra áfalla sem þetta er áformað og gert er ráð fyrir að til þeirra verði veittar 50 millj. kr. Ég hef ekki hér í höndunum niðurstöður af reikningsskilum þeirra, en mér er fullkunnugt um að þau áföll, sem þær hafa legið undir á þessu ári, eru gífurlega mikil og þess vegna fullkomin ástæða til þess á þessum miklu þrengingatímum að gera þeim einnig úrlausn. Þetta eru tvö atriði, eins og ég segi, sem gagnrýnd hafa verið og bitastæð eru. Það er um það að hér sé um skerðingu á kjörum sjómannastéttarinnar að tefla og svo einnig um það að hann sé óljós og að engu hafandi, sá rammi sem settur er ráðstöfunina varðandi. Svo að ég víki aðeins að því aftur um hin skertu kjör, þá vil ég nú minna á það, og það hefur verið minnt á það áður að sjómannastéttin hefði ekki fengið fram eftir öllu ári neinar launabætur þrátt fyrir hinar gífurlegu launahækkanir, sem urðu í febr. s.l. Ég vil minna á það, að vissulega áttu sjómenn rétt á hækkuðu fiskverði miklu fyrr en gert var með þessum lögum. En hver var sá sem stöðvaði það? Hver ákvað með lögum um viðnám gegn verðbólgu að engin fiskverðshækkun skyldi verða? Það var hæstv. fyrrv. ríkisstj., og frumkvæðið um þetta atriði hlýtur hv. 2. þm. Austf., Lúðvík Jósepsson, að hafa haft, þannig að það er holhljómur í málflutningi þessara hv. stjórnarandstæðinga í þessu efni. Það er verið með gengisfellingunni eða hinni nýju gengisskráningu og réttu gengisskráningu, því að hún var orðin röng áður, með henni og þessum ráðstöfunum er verið að vinna öfluglega að því að rétta við þennan aðalundirstöðuatvinnuveg íslensku þjóðarinnar. Samt sem áður leyfa þeir sér að leggja til að meginefni þess frv., sem liggur til þessa máls, verði fellt. Slíkur málflutningur dæmir sig sjálfur. En með tilliti til þess, þótt mjög margt hafi komið fram sem ástæða væri til að orðfæra, - með tilliti til þess að hér er um knappan tíma að ræða, sem ég vænti að aðrir taki einnig tillit til, þá læt ég nú lokið máli mínu. Tómas Árnason: Virðulegi forseti. Það styttist nú óðum starfstími Alþingis fyrir jólaleyfi. Með tilliti til þess að mörgum málum þarf að hraða, sem nauðsyn her til að verði afgreidd, skal ég láta nægja hér örfá orð um þetta mál. þó að vissulega væri ástæða til að ræða í þaula mörg smærri atriði málsins. Það má lengi deila um það, hvernig á að skipta gengishagnaðinum. Hér er um að ræða 1650 millj. kr. að því er menn ætla, og það eru um 400–600 fiskiskip sem væntanlega koma til með að eiga kröfu um hlutdeild í sjóðnum. Það er því mikið vandaverk og þarf að taka tillit til margs, þegar þessari upphæð er deilt niður. En það, sem ég vildi sérstaklega víkja að hér, er að gefnu tilefni. Hv. 2. þm. Austurl. gerði að umræðuefni í talsvert löngu máli, framkvæmd málsins. Ég vil vekja athygli á því, sem kemur fram í nál. sjútvn. á þskj. 189, þar sem segir um það atriði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við meðferð málsins hefur náðst samkomulag við sjútvrn. um meðferð ýmissa þátta og mun þess sérstaklega getið í framsögu.“ Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. 2. þm. Austurl. við 1. umr. málsins, að hæstv. sjútvrh. gaf alveg sérstaka yfirlýsingu varðandi þetta atriði. Þessi yfirlýsing var nálægt því að vera á þá leið: Allar reglur, sem settar kunni að verða um ráðstöfun gengishagnaðar, verði settar í fullu samráði við ríkisstj. og formenn sjútvn. Alþ. eða þeirra fulltrúa, sem þær fela að fara með málið fyrir sig. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem gengishagnaði er ráðstafað,og áður mun það hafa verið þannig í lögum að það hafi sérstaklega verið tilgreint að ríkisstj. fjallaði um það mál. En ég tel að þessi yfirlýsing hæstv. sjútvrh. jafngildi fyllilega því ákvæði, vegna þess að þetta snertir framkvæmd málsins, og ég tel að eftir þessa yfirlýsingu sé hann búinn að skuldbinda sig til þess að með málið verði farið í framkvæmd á þann veg, að höfð verði full samráð við ríkisstj. alla, og enn fremur, sem áður hefur þó ekki verið gert, höfð samráð við formenn sjútvn, beggja þd. eða fulltrúa sem n. tilnefna. Ég get því ekki verið sammála hv. 2 þm. Austurl. um að ráðh. hafi hér óbundnar hendur í sambandi við framkvæmd málsins. Það er mjög þýðingarmikið atriði í sambandi við þetta mál að það nái sem fyrst fram að ganga, til þess að unnt sé að ráðstafa greiðslum úr gengishagnaðarsjóðnum hið fyrsta. Tíminn er raunverulega að hlaupa frá mönnum í þessu efni. Meginmálið er auðvitað það, að ástand sjávarútvegsins, rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er með þeim hætti um þessar mundir, eins og öllum er kunnugt, að það liggur við stöðvun. Það er sá alvarlegi þáttur í þessu máli. Það væri freistandi að gera að umræðuefni Aflatryggingasjóðinn, vegna þess að hann kemur hér dálitið við sögu, en ég mun ekki gera það að þessu sinni að öðru leyti en því, að ég er á þeirri skoðun að það þurfi að endurskoða lög og reglur um Aflatryggingasjóð og vildi benda á í þessu sambandi hvort ekki kæmi til greina að setja sérstaklega til þess mþn., því að það er mjög vandasamt verk. Ég legg áherslu á að endurskoða þurfi lög um Aflatryggingasjóð og reglur sem gilda um starfsemi hans.



Virðulegi forseti. Það styttist nú óðum starfstími Alþingis fyrir jólaleyfi. Með tilliti til þess að mörgum málum þarf að hraða, sem nauðsyn her til að verði afgreidd, skal ég láta nægja hér örfá orð um þetta mál. þó að vissulega væri ástæða til að ræða í þaula mörg smærri atriði málsins. Það má lengi deila um það, hvernig á að skipta gengishagnaðinum. Hér er um að ræða 1650 millj. kr. að því er menn ætla, og það eru um 400–600 fiskiskip sem væntanlega koma til með að eiga kröfu um hlutdeild í sjóðnum. Það er því mikið vandaverk og þarf að taka tillit til margs, þegar þessari upphæð er deilt niður. En það, sem ég vildi sérstaklega víkja að hér, er að gefnu tilefni. Hv. 2. þm. Austurl. gerði að umræðuefni í talsvert löngu máli, framkvæmd málsins. Ég vil vekja athygli á því, sem kemur fram í nál. sjútvn. á þskj. 189, þar sem segir um það atriði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við meðferð málsins hefur náðst samkomulag við sjútvrn. um meðferð ýmissa þátta og mun þess sérstaklega getið í framsögu.“ Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá hv. 2. þm. Austurl. við 1. umr. málsins, að hæstv. sjútvrh. gaf alveg sérstaka yfirlýsingu varðandi þetta atriði. Þessi yfirlýsing var nálægt því að vera á þá leið: Allar reglur, sem settar kunni að verða um ráðstöfun gengishagnaðar, verði settar í fullu samráði við ríkisstj. og formenn sjútvn. Alþ. eða þeirra fulltrúa, sem þær fela að fara með málið fyrir sig. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem gengishagnaði er ráðstafað,og áður mun það hafa verið þannig í lögum að það hafi sérstaklega verið tilgreint að ríkisstj. fjallaði um það mál. En ég tel að þessi yfirlýsing hæstv. sjútvrh. jafngildi fyllilega því ákvæði, vegna þess að þetta snertir framkvæmd málsins, og ég tel að eftir þessa yfirlýsingu sé hann búinn að skuldbinda sig til þess að með málið verði farið í framkvæmd á þann veg, að höfð verði full samráð við ríkisstj. alla, og enn fremur, sem áður hefur þó ekki verið gert, höfð samráð við formenn sjútvn, beggja þd. eða fulltrúa sem n. tilnefna. Ég get því ekki verið sammála hv. 2 þm. Austurl. um að ráðh. hafi hér óbundnar hendur í sambandi við framkvæmd málsins. Það er mjög þýðingarmikið atriði í sambandi við þetta mál að það nái sem fyrst fram að ganga, til þess að unnt sé að ráðstafa greiðslum úr gengishagnaðarsjóðnum hið fyrsta. Tíminn er raunverulega að hlaupa frá mönnum í þessu efni. Meginmálið er auðvitað það, að ástand sjávarútvegsins, rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins er með þeim hætti um þessar mundir, eins og öllum er kunnugt, að það liggur við stöðvun. Það er sá alvarlegi þáttur í þessu máli. Það væri freistandi að gera að umræðuefni Aflatryggingasjóðinn, vegna þess að hann kemur hér dálitið við sögu, en ég mun ekki gera það að þessu sinni að öðru leyti en því, að ég er á þeirri skoðun að það þurfi að endurskoða lög og reglur um Aflatryggingasjóð og vildi benda á í þessu sambandi hvort ekki kæmi til greina að setja sérstaklega til þess mþn., því að það er mjög vandasamt verk. Ég legg áherslu á að endurskoða þurfi lög um Aflatryggingasjóð og reglur sem gilda um starfsemi hans.



Virðulegi forseti. Mér er ljós nauðsyn þess, að þetta mál verði afgreitt héðan frá Alþ. hið allra fyrsta. Ég mun ekki tefja þá afgreiðslu með málþófi, ég vil aðeins benda á það, að ástæðan fyrir því hve mál þetta er seint á ferðinni nú er ekki fyrirstaða okkar stjórnarandstæðinga, heldur hitt að það tók allan þennan tíma að fá stjórnarsinnana til fylgis við þetta stjfrv. Nú þegar er komin fram að fullu skýring við þær till., sem við í minni hl. sjútvn. flytjum á þskj. 194, og rökstuðningur við þær. Þeim rökstuðningi hefur ekki verið haggað: Í fyrsta lagi er ríkisstj. með 1.–4. gr. að framkvæma beina árás á kjör sjómannastéttarinnar, sem haft hefur þær afleiðingar, að sjómenn biðu mjög skertan hlut, og í annan stað orðið til þess, að sjómenn hafa nú sagt samningum sínum lausum, og svo kann að fara, að þessar ögranir ríkisstj. verði til þess að skapa alvarlegt vandamál á vinnumarkaðnum í náinni framtíð. Þessum röksemdum okkar hefur verið mótmælt, en þeim hefur ekki verið haggað. Við höldum enn fast við þær till. okkar, að 1.–4 gr. frv. verði felldar. Í annan stað höfum við sagt að margt óeðlilegt væri við úthlutun gengishagnaðarins. Sérstaklega er óeðlilegt að fela sjútvrh. upp á eindæmi að ráðstafa hundruðum millj. kr. Sérstaklega óeðlilegt er að setja ekki fastar reglur um slíka úthlutun í lög, og sérstaklega fordæmanlegt er hve hluti sjómanna af 1650 millj. kr. gengishagnaðarsjóði er lítill gerður í till. meiri hl. Ákveðin atriði af þessu hefur hv. frsm. meiri hl. sjútvn. þegar viðurkennt að nokkru leyti með því að fallast í raun á þær ábendingar okkar, að reglurnar, eins og þær eru í frv., um úthlutun gengishagnaðar séu bæði lausar í sér og rúmar. Málið liggur skýrt fyrir eins og það er nú, og það mun ekki skýrast frekar þótt meira verði um það orðlengt og því ætla ég ekki að gera það. Meginástæða þess að ég kom hér upp var að óska eftir því við virðulegan forseta, að hann féllist á að taka inn í nokkrar smávægilegar orðalagsbreytingar á brtt. okkar á þskj. 194, sem ýmist hafa fallið niður í prentun ellegar eru ekki fyllilega eðlilegar eins og þetta er uppsett. Þá er það fyrsta í 5. tl. á þskj. 194, b-lið, 2. mgr., sem hljóðar svo: „Styrkupphæðinni verði skipt þannig, að 40% hennar verði ráðstafað einvörðungu með tillíti til mannúthaldsdaga og 60% við“ - þarna hefur fallið niður „í samræmi", þetta á að vera: „60% í samræmi við reglur, er Aflatryggingasjóður setur.“ 2. breyt., sem ég óska eftir að verði tekin til greina, er varðandi d-lið. Það er sams konar breyting og meiri hl. n. hefur gert að sinni till. um þetta efni. Þar standi ekki „Til lífeyrissjóðs sjómanna“, heldur „Til lífeyrissjóða sjómanna“, og í lok mgr. standi: „samkv. reglum, er stjórnir sjóðanna setja“. Þessi breyt. er að sjálfsögðu gerð af okkur eins og af meiri hl. vegna þess að sjómenn eiga aðild að fleiri en einum lífeyrissjóði og eru m.a. félagar í blönduðum lífeyrissjóðum úti á landi. 3. breyt. er svo við e-lið, að hann orðist svo: „20 millj. kr. til sjómannasamtakanna, til byggingar orlofshúsa og annarra félagsmála, eftir nánari ákvörðun stjórna“ - r-ið falli þarna niður. Þar sem rætt er um sjómannasamtökin er átt við Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, þar er auðvitað átt við stjórnir beggja þessara samtaka. Vænti ég að virðulegur forseti taki þessar leiðréttingar til greina.



Virðulegi forseti. Ég skal hafa þetta stutt að þessu sinni og ekki verða til þess að tefja fyrir afgreiðslu málsins. Það er að mínum dómi varla hægt að komast hjá því að fara nokkrum orðum um málflutning hv. þm. Sverris Hermannssonar þegar hann þykist vera í ræðu sinni nú áðan að finna að tillögugerð okkar stjórnarandstæðinga og þykist vera að taka till. í gegn lið fyrir lið. Svo þykist þessi hv. þm. vera þess umkominn að tala um að það sé holhljómur í okkar rökstuðningi. Það er alveg furðulegt að maðurinn skuli leyfa sér að láta slíkt út úr sér þar sem af ræðu hans varð ljóst að hann hrakti ekki rök okkar að nokkru einasta leyti og fór í kringum aðalatriðin eins og köttur kringum heitan graut. Þar er fyrst til að taka að hv. þm. Sverrir Hermannsson gagnrýndi það, að við í minni hl. n. höfðum fundið að því að við hefðum ekki haft nægan tíma til þess að rannsaka málið, það hefði nú heldur betur verið nægur tími, þetta væri aðeins 4. mál þingsins og lagt fram í upphafi þings. Sannleikurinn er hins vegar sá að það lágu engar útskýringar fyrir frá rn. hálfu fyrr en á allra síðustu dögum þingsins og síðan á að pressa þetta í gegn skýringarlaust á nokkrum klukkutímum. Hv. þm. sagði sjálfur að það hefði ekki verið hægt að fá nánari upplýsingar um þetta fyrr en svona seint vegna þess að málið hefði allan tímann verið í rannsókn hjá rn., og hann staðfesti það einnig sem ég hélt fram hér í ræðu minni í gær, að setningu reglna um úthlutun gengishagnaðarsjóðs væri ekki lokið. En samt á Alþ. að samþykkja þetta án þess að vita nokkuð hvað þetta þýðir nema rétt í höfuðatriðum. Hv. þm. Sverrir Hermannsson var mikið hneykslaður á því að minni hl. hv. sjútvn. hefði lagt til, að l., 2., 3. og 4. gr. frv. væru felldar niður. Þessar gr. allar hafa það sameiginlegt, að þær eru bein árás á kjör sjómannastéttarinnar. Í 1. gr. er fiskverðið bundið, í 2. og 3. gr. er tekið af óskiptum afla og það þýðir bæði, að kjör sjómanna eru rýrð stórkostlega og kaup þeirra bókstaflega lækkað í krónutölu, og eru auk þess bein árás á frjálsa samningagerð stéttarfélaga. Það er þetta sem hann, þessi hv. þm. og togaraeigandi, er svo hneykslaður yfir. Varðandi úthlutun gengishagnaðarsjóðsin~s þá þóttist hann hafa gert skýra grein í sinni framsöguræðu fyrir því hvernig úthluta ætti sjóðnum. Ég er alveg viss um að það hefur enginn hv. þm. getaá lesið nokkuð slíkt út úr hans ræðu. Hann nefndi það að ramminn, sem kæmi í till. sjútvrn., væri rúmur og hann væri jafnvel glöggur. En ég sé ekki betur en þessi rammi sé eingöngu utan um hæstv. sjútvrh. sem á að fá að úthluta þessu fé upp á milljarða kr. upp á eindæmi.  Hv. þm. Sverrir Hermannsson lýsti því sem ánægjulegri lausn og traustvekjandi að hæstv. ráðh. mundi hafa samráð við aðra ráðh. um setningu reglnanna, og hann talaði margoft um það í sinni ræðu að það hefði verið samkomulag milli n. og sjútvrn. í ýmsum málum. Ég neita þessu alfarið. Það hefur verið samkomulag milli stjórnarliða í n. við rn. kannske og þó ekki alla, gæti ég trúað. En við höfum aldrei gert neitt samkomulag í þessum efnum við rn. á neinn hátt. Við í minni hl. n. vorum ákaflega  Hv. þm. Sverrir Hermannsson var í rauninni alveg orðinn ánægður með málið í heild þegar hann sá að framlagið til skuttogaranna var komið í höfn. En hann þurfti sérstaklega að geta þess, að við hefðum lagt til að þær 50 millj., sem atti að skammta fiskmjölsframleiðendum, yrðu teknar út. Þessir aðilar, eigendur fiskmjölsverksmiðja, hafa grætt stórkostlegt fé mörg undanfarin ár. Þar hafa komið upp mörg feit ár og ár eftir ár en nú á árinu kemur í fyrsta sinn magur tími og þá á að fá óafturkræft framlag frá ríkissjóði upp á marga tugi millj. Hv. þm. sér ekki eftir þessum 50 millj. handa þessum gróðaaðilum, en hann sér eftir því að við í minni hl. n. skulum hafa ætlað að sjómannastéttin fengi að njóta þessara peninga.  Hv. þm. minntist aftur á fyrstu fjórar gr. og hann samþykkti það og viðurkenndi, að kaup sjómanna og fiskverð hefur ekki hækkað síðan um áramót, og hann lýsti því réttilega að nú væri þessi hækkun bundin við 11%. En hann er alveg jafnánægður með að samþykkja þessar fyrstu fjórar gr., sem hver fyrir sig og allar í senn ráðast að kjörum sjómanna og beinlínis skerða þau geysilega að krónutölu miðað við óbreyttan afla, en ofan á það bætist að afli hefur rýrnað stórkostlega í landinu á tíma bilinu. Ég vil að lokum vitna í orð hv. 3. þm. Sunnl. þótt ég sé ekki vanur því, en hann sagði í sinni stuttu ræðu hér í gær m. a., að meiri hl. í hv. n. hefði deilt nokkuð um, hvernig ætti að skipta 250 millj. til bátaflotans, og lýsti þá till. Landssambands ísl. útvegsmanna, sem voru þess efnis að helmingur þessarar upphæðar skyldi fara til bátaflotans miðað við úthaldsdaga. Þá lagði hann sérstaka áherslu á það, þessi hv. þm., að það væri nú eins og áður ástæða til þess að taka verulegt tillit til álits Landssambands íslenskra útvegsmanna í þeim málum sem þau samtök snerta. Hv. þm. Pétur Sigurðsson skaut því fram rétt þar á eftir, meðan hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var að lesa upp úr áliti Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, hvort það mætti ekki lesa upp fleiri umsagnir, hvort það mætti ekki vitna í fleiri umsagnir sem hefðu borist n. Það er rétt að það bárust ekki nema tvær skriflegar umsagnir, frá Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, sem mótmælti hækkun á útflutningsgjaldi, og frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, en óbeint hafði n. fengið umsagnir frá öllum sjómannasamtökunum, sem mótmæltu þessum liðum, sem ég taldi hér áðan, fyrstu fjórum, mjög harðlega. En í umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna kemur þó ýmislegt fram sem ég skal gera hv. þm. og ágætum samstarfsmanni í n. þann greiða að leyfa honum og öðrum hv. þm. að heyra. Það er ekki vist að aðrir hv. þm. hafi haft svo mikinn áhuga á þessu máli að þeir hafi lesið þessar umsagnir. Landssamband ísl. útvegsmanna mótmælir harðlega lögbindingu fiskverðs. Landssambandið lítur svo á að 11% hækkunin nægi útgerðinni alls ekki, og við og þeir vitum jafnframt að þessi hækkun nægir sjómönnum þaðan af síður. Í öðru lagi segir í umsögn Landssambands ísl. útvegsmanna að það mótmæli harðlega að sjávarútvegurinn beri einhliða kostnað af olíuhækkun. Ég gerði nána grein fyrir þessu í framsöguræðu minni í gær. Við í minni hl. erum alveg sammála þessu. Við mótmælum því harðlega að stórkostlegur hluti af hækkun olíuverðs sé lagður á herðar sjómannanna sem þegar í fyrri gr. frv. hafa fengið nægilega illa meðferð af hæstv. hægri stjórn í landinu. Og að lokum vil ég leyfa mönnum að heyra það, að Landssamband ísl. útvegsmanna telur augljóst að útflutningsgjöldin komi algerlega í veg fyrir eðlilega fiskverðshækkun. Þetta er ein. mitt nákvæmlega sama og minni hl. n. hefur margsinnis tekið fram. Ég lofaði að tefja ekki tíma þingsins um of við umr. um þetta mál, en það væri þó sannarlega ástæða til þess að lesa þessum herrum og þó sérstaklega hæstv. ráðh. í gyllta rammanum hans Sverris Hermannssonar pistilinn, þótt ekki væri nema nokkra klukkutíma í viðbót.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil fyrst vegna ummæla, sem komu fram frá hv. 2. þm. Austurl. í ræðu hans hér áðan, mótmæla algerlega því að reynt hafi verið á nokkurn hátt að tefja fyrir afgreiðslu þessa máls. Þegar málíð kom til okkar í n. eftir 1. umr. hér í Nd. voru gefnir 8–9 dagar fyrir þá sem beðnir voru um umsagnir um málið eða til 10. des. Þegar við hófum fund í n. þann 11., að mig minnir, hafði aðeins ein umsögn borist, en alveg frá þeim degi og fram á daginn í gær, þegar nál. var skilað, voru nær stöðugir fundir í sjútvn. Nd. og oft sameiginlega með sjútvn. Ed. þannig að það fær ekki staðist.  Það er aðeins eitt atriði sem ég vildi aðeins koma inn á í sambandi við röksemdarfærslu þeirra sem hér hafa rætt um hina illu meðferð á sjómönnum, og vissulega skal ég taka undir það að þetta er ákaflega slæm leið sem þarf að fara að manni finnst á nokkurra ára fresti til þess að bjarga þessum atvinnuvegi frá því að detta upp fyrir. Það er hárrétt, ég tek undir það heils hugar. Sýnist sumum að það mætti kannske fara að hrista frekar upp í ekki aðeins rekstri og rekstrarafkomu þessarar atvinnugreinar, heldur og einu og öðru sem við erum hér að leggja á, ekki sjómenn eina, heldur útveginn í heild og þá um leið þjóðina. Við þurfum að hrista þar upp í ýmsum hlutum og við skulum bara horfa á einn lið sem við erum að samþykkja núna sem er t.d. tryggingasjóðurinn. Við ráðum að sjálfsögðu ekki við olíukostnaðinn, og það þýðir ekkert fyrir okkur annað en horfast í augu við þá staðreynd að þetta er vandamál sem þjóðin og þá sérstaklega kannske atvinnuvegurinn, sem einn getur staðið undir þessu, verður að taka á sig og bera. Við getum rifist um það óendanlega hvernig skiptingin eigi að vera, en það er enginn vafi á því að þetta álag verður að koma á atvinnuveginn sjálfan. En það er ákaflega eftirtektarvert að þeir, sem nú mótmæla mest og hæst úr stéttum þeirra sem að sjómennsku vinna, mótmæltu ekki með einu einasta orði fyrri hluta ársins. En ef við skiptum dæmi þessa árs á milli tveggja sjútvrh., þá var fyrrv. ráðh. búinn að festa fiskverð í 7 mánuði, en það er þó ekki ætlað með lögum núv. sjútvrh. að festa það nema í 5 mánuði, og þar sem fyrrv. ráðh. bannaði að fiskverð hækkaði, er þó ákveðið að hækka það nú um 11%. Auk þess er hér um ákaflega mikinn misskilning að ræða. Það má auðvitað finna út, að það verði lækkun í krónutölu miðað við óbreyttan afla, en hins vegar held ég að menn ættu að gera sér ljósa grein fyrir því að það þarf líka færri kg nú til þess að ná sama verðmæti.

Frsm. meiri hl. (Pétur Sigurðsson) Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til þess að vera orðmargur um þetta frv. Það hefur þegar verið rætt mjög ítarlega hér í d. við 1. umr. málsins. Víð höfum haft það til meðferðar í sjútvn. d. og eins og kemur fram í nál. okkar leggjum við til, að frv. verði samþ. með tveimur breytingum. Hér hefur verið, eins og ég sagði, ekki aðeins mikið rætt um þetta á hv. Alþ., heldur hafa blaðaskrif orðið nokkuð mikil um þetta mál, og það hefur verið gert á nokkurn hátt að tilfinningamáli ákveðinna aðila, um leið og það er að sjálfsögðu hagsmunamál, og hinir furðulegustu aðilar í þjóðfélaginu hafa risið upp til þess að verja hinn óbrenglaða Wallstreet-kapítalisma sem virðist koma fram í þeirri aðgerð sem hefur verið gerð á Blönduósi. Það, sem ég undrast persónulega hvað helst og er kannske það sem fyrst og fremst ákveður mína afstöðu, eru önnur lög sem koma inn á þetta svið og hafa gífurlega þýðingu fyrir þá sem að vinna. Ég á þar að sjálfsögðu við lög um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Við skulum ekki gleyma því, að annað aðalákvæði þeirra laga í sambandi við verðlagningu til sjómanna og útgerðarmanna er um framleiðslukostnað, ekki aðeins erlenda verðið, heldur og framleiðslukostnað. Ég held að það hljóti að segja sig sjálft að þegar ákveðið magn er gefið sem má vinna en bætt er við verksmiðjum, þá er líka verið að gefa undir fótinn með það að það sé verið að leggja meira til þeirrar framleiðslu, sem þarna á að vinna, heldur en ástæða væri til ella. Þetta er önnur meginröksemd mín fyrir því að samþykkja þetta frv., að við þurfum að hafa nokkurt eftirlit með, hvernig slíkar verksmiðjur séu staðsettar hér á landi, m.a. vegna þessa. Í öðru lagi skulum við taka fullt tillit - eða ég legg það a.m.k. til og því mæli ég með samþykkt frv., að við tökum fullt tillit til þeirra vandræða sem verið hafa á þessu landssvæði, og þar á ég við atvinnuleysið. Ég er búinn að vera um nokkuð langt árabil í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, og ég minnist þess ekki að það hafi verið neitt í líkum mæli erfiðleikar á því sviði á Blönduósi og á öðrum byggðasvæðum, öðrum kauptúnum við Húnaflóa. Það hafa hins vegar verið miklir erfiðleikar þar, og þegar rækjuveiðar og rækjuframleiðsla hófst á sínum tíma við Húnaflóa var það eins og guðsgjöf fyrir þá staði sem bjuggu við árlegt og reyndar vaxandi atvinnuleysi, Ég vitna til orða, sem hafa komið fram frá áhrifamönnum úr nágrannabyggðum Blönduóss sem segja, eins og hlýtur auðvitað að vera rétt og er rétt, að þegar fleiri koma til þess að veiða og vinna ákveðið magn sem má veiða, þýðir það auðvitað styttri atvinnutíma hjá þeim sem fyrir voru. Ég held þess vegna að það, sem þarna sé verið að gera, eigi fullan rétt á sér, þótt ég hins vegar taki undir það sem komið hefur fram hjá hinum nýju baráttumönnum einstaklingsfrelsis og kapítalisma, að það er auðvitað hálfleiðigjarnt að þurfa að standa að slíkri löggjöf. En ég bendi þó hins vegar á það, að ég minnist þess ekki að í neinu í okkar þjóðfélagi, neinu atriði, neinu máli séu ekki vissar takmarkanir settar á frelsi einstaklingsins til framkvæmda og jafnvel fjárfestingar líka. Meiri hl. n., 6 aðilar í n., 5 auk mín, Sverrir Hermannsson, Tómas Árnason, Garðar Sigurðsson og Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir, mæla með að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem koma fram í nál, okkar á þskj. 195.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi ræðu minnar leiðrétta það hjá hv. 8. þm. Reykv., sem fram kom í framsöguræðu hans áðan, þar sem hann sagði, að að áliti meiri hl. sjútvn. stæðu 6 fulltrúar n. Þetta er ekki rétt. Undir nál. skrifa ekki 6 fulltrúar, heldur 5, þeir Pétur Sigurðsson, Sverrir Hermannsson, Tómas Árnason, Garðar Sigurðsson og Ragnheiður Sveinbjörnsdóttir. 6. fulltrúinn í sjútvn. Nd., hv. þm. Guðlaugur Gíslason, skrifar ekki undir þetta álit og stendur því væntanlega ekki að því með meiri hl. Ég hef flutt á þskj. 192 tvær brtt., sem ég mun víkja að nánar á eftir. En þau rök hafa m.a. verið færð fram fyrir þessu frv., að nauðsynlegt sé að unnt verði að koma við verndun á stofnum rækju og skelfisks til þess að komið verði í veg fyrir ofveiði. Ég vil henda á að sjútvrn. hefur nú þegar slíkar heimildir samkv. lögum, því að veiðar á þessum afurðum eru háðar sérstökum leyfum rn. og eru nú þegar í gildi ákveðnar reglur til takmörkunar bæði á afla og sókn. Þurfi frekari takmörkunar við til þess að auka á verndun í þessu skyni hefur sjútvrn. nú þegar lögum samkv. alla möguleika til að koma slíkum takmörkunum við, og bætir frv. þetta á engan hátt aðstöðu rn. til þess að sporna við hugsanlegri ofveiði á rækju og skelfiski. Tilgangur frv. er því ekki að auka á verndunarsjónarmið, heldur fyrst og fremst sá að samræma veiðiheimildirnar og vinnslu afurðanna í landi. Ég endurtek það, að hér er ekki um verndunarsjónarmið að ræða, heldur skipulagningu á vinnslu aflans með það fyrir augum að fjárfestingin í rækju- og skelfiskvinnslustöðvum verði sem hagkvæmust, bæði hvað arðsemissjónarmið varðar og frá sjónarmiði þeirra byggðarlaga þar sem vinnsla á rækju og skelfiski er mikilvægur þáttur í atvinnulífi. Auðvitað getur ekki verið um verndunarsjónarmið að ræða á fiskstofnum, eftir að búið er að setja fiskinn á land. Það er ekki um það að ræða í þessu frv., vænti ég, að vernda dauðan fisk, heldur þann sem í sjónum lifir. Frv. þetta er fyrst og fremst flutt til þess að samræma veiðar og vinnslu. Ég tek undir það meginsjónarmið sem í frv. felst. Ég tel eðlilegt að skipulega verði unnið að fjárfestingu í rækju- og skelfiskvinnslustöðvum með almennum reglum er þó tryggi jafnræði hagsmunaaðila innbyrðis eftir því sem við verður komið. Ég tel hins vegar, að frv., eins og það er, tryggi ekki eðlilega framkvæmd slíkrar skipulagningar, og bendi m.a. á í því sambandi að ákaflega varasamt er, að sjútvrn. fái heimild eins og þá sem um getur í 1. gr. frv., en þar er sagt að sjútvrn. geti samkv. l. þessum sett almennar svæðisbundnar reglur er stuðli að samræmingu milli veiðiheimilda samkv. sérstökum leyfum rn. til rækju- og skelfiskveiða og vinnslugetu þessara greina fiskiðnaðarins, m.a. með skiptingu afla milli vinnslustöðva. Þetta tel ég stórháskalegt fordæmi því að þessa grein mætti túlka á þann veg, ef samþ. yrði, að sjútvrn. teldi sig hafa heimild til að skipa bátum á einstökum veiðisvæðum fyrir um það hjá hvaða vinnslustöð þeir ættu að landa. Ég vil vekja athygli á því að mjög sambærileg! ákvæði hefur verið í gildi hvað varðar löndun á loðnu. Þar hefur loðnunefnd getað sett loðnuveiðiskipum fyrirmæli um hvert þau eigi að fara til þess að landa afla sínum. Nú er það svo, eins og menn vita, að mjög viða hefur borið við upp á síðkastið að á þeim stað, sem loðnuskip hefur verið sent til með afla sinn, hefur það ekki getað fengið uppgert, þ.e.a.s. vinnslustöðvarnar standa mjög misjafnlega traustum fótum. Sumar þeirra hafa ekki getað gert upp við bátana sem hafa landað hjá þeim, þó hefur loðnunefnd skipað bátunum að landa hjá þessum vinnslustöðvum, og spurningin er: Hver á að tryggja sjómönnunum og útgerðarmönnunum að þeir fái greiðslu fyrir slíkan afla? Mér er kunnugt um að sama máli gegnir um hinar einstöku vinnslustöðvar, sérstaklega varðandi rækjuna. Þær eru misjafnlega fjársterkar, þær hafa misjafnlega staðið við sina samninga við þá sem til þeirra hafa selt, og hafa komið upp vandræði um einstakar vinnslustöðvar, þannig að þær skulda nú þegar einstökum bátum jafnvel hundruð þús. kr. Og spurningin er þá: Eigum við að heimila rn. að gefa fiskiskipstjórunum á rækjubátunum fyrirmæli um það, hvar þeir eigi að landa afla sínum, sem jafnvel gætu orðið á þann veg að þeim yrði skipað að selja afla sinn til vinnslustöðva sem síðar gætu ekki greitt fyrir þann afla? Ég tel mjög óeðlilegt að 1. gr. sé orðuð á þann hátt að sjútvrn. fái þar heimild sem hægt er að túlka á þá lund að það hafi leyfi til þess að fyrirskipa bátunum hvert þeir eigi að sigla með afla sinn, til hvaða vinnslustöðva þeir eigi að selja, án tillits til þess hvort önnur vinnslustöð kunni að bjóða betri kjör, annað hvort varðandi verð, sem vel er hugsanlegt, eða hvað varðar skil á gjaldi fyrir seldan afla. Ég flyt á þskj. 192 brtt. varðandi 1. gr. þar sem ég reyni að koma í veg fyrir að þessi mistök geti átt sér stað. Ég legg til að 1. gr. orðist óbreytt fram að orðunum „m. a. með skiptingu afla milli vinnslustöðva“ o.s.frv., þau orð falli niður og gr. orðist sem sagt svo: „ Sjútvrn. getur samkv. l. þessum sett almennar og svæðisbundnar reglur, er stuðli að samræmingu milli veiðiheimilda samkv. sérstökum leyfum rn. til rækju- og skelfiskveiða og vinnslugetu þessara greina fiskiðnaðarins.“ Niður falli sem sagt ákvæðið um að sjútvrn. geti skipt afla til vinnslustöðva o.s.frv. Þá tel ég það einnig mjög óæskilegt og óeðlilegt, sem fram kemur í 2. gr. frv., að sjútvrn. geti upp á eindæmi synjað eða heimilað byggingu nýrra vinnslustöðva eða aukningu á afkastagetu þeirra sem fyrir eru án þess að byggja í því efni á umsögnum aðila, svo sem opinberra fjárfestingarlánasjóða, sem meta eiga hagkvæmni og arðsemi slíkra framkvæmda, Hafrannsóknastofnunarinnar, sem fylgjast á með veiðum á svæðunum og segja til um hvort um ofveiði sé að ræða eða ekki, og hagsmunaaðila í sjávarútvegi, svo sem Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna. Það gefur auðvitað auga leið að ef á að setja takmarkanir á veiðar og vinnslu, þá verður fyrst að liggja fyrir umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar um hvort hætta sé á því að um ofveiði sé að ræða. Ef á að framkvæma áætlunarbúskap eða skipulagningu í atvinnuvegi verður sá, sem leyfisveitingarnar á að hafa með höndum, að sjálfsögðu að hafa mjög náið og traust samstarf við þá fjárfestingarlánasjóði sem eiga að lána til uppbyggingar fyrirtækja. Ef það er ekki gert, þá er auðvitað ekki um áætlunarbúskap eða skipulagningu að ræða, heldur einberar leyfisveitingar pólitísks ráðh. sem hann hefur þá leyfi til þess að framkvæma án þess að hafa samráð við einn eða neinn. Ég vil taka það sérstaklega fram í þessu sambandi, að sjútvn. bárust umsagnir þriggja aðila: Framkvæmdastofnunar ríkisins, Landssambands ísl. útvegsmanna og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Allir þessir umsagnaraðilar ýmist leggja til að frv. verði breytt á þann veg sem ég hef flutt brtt. um eða þá að það verði fellt í núverandi mynd þess. Ég vil fyrst vitna í umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins frá 2. des. 1974, með leyfi forseta. Þar segir m. a. á þann veg, að Framkvæmdastofnunin hafi áður gefið umsagnir um frv. Steingríms Hermannssonar, hv. þm., um sama efni. Vísar Framkvæmdastofnunin í fyrri umsögn sina hvað varðar þau atriði, sem eru efnislega samhljóða í þessum tveimur frv. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þó hefur á orðið sú breyting að ekki er nú gert ráð fyrir sérstakri n. sem í eigi sæti fulltrúar tilnefndir af Fiskveiðasjóði og Framkvæmdastofnun þ.e.a.s. til að annast þessar leyfisveitingar. Þessir aðilar eiga af opinberri hálfu mikið undir því fjárhagslega að uppbygging sjávarútvegsins sé traust, og þeir framkvæma athuganir og áætlunargerðir á þessum efnum, m. a. byggðaáætlanir, sem óhjákvæmilega verður að hafa hliðsjón af. Miðað við fyrri starfshætti er engin trygging fyrir því“, - ég endurtek: „er engin trygging fyrir því að sjútvrn. hafi samráð við þessa aðila um veitingu leyfa nema því sé gert að skyldu að leita umsagnar þeirra í einhverju formi. Er lagt til að þannig verði frá málunum gengið.“ Þetta er umsögn Framkvæmdastofnunar ríkisins sem telur ástæðu til þess að benda á það að miðað víð fyrri starfshætti sé engin trygging fyrir því að sjútvrn. hafi samráð við aðila, sem eiga að fjalla um fjárfestingarmál í veiðum og vinnslu sjávarafurða, um veitingu leyfa nema því sé gert að skyldu að leita umsagnar þeirra. Leggur Framkvæmdastofnun ríkisins til að þannig verði frá málunum gengið. Þannig legg ég einnig til að frá málunum verði gengið, vegna þess að á síðari brtt. minni á þskj. 192 legg ég til að 2. gr. í frv. umorðist og orðist svo, með leyfi forseta: „Í þeim greinum veiða, sem háðar eru sérstökum leyfum samkv. 1. gr., skal leita leyfis sjútvrn. til þess að koma á fót vinnslustöðvum eða til aukningar á afkastagetu þeirra sem fyrir eru.“ Þessi setning er óbreytt. Síðan kemur breytingin, sem ég legg til að verði gerð á 2. gr.: „Við slíkar leyfisveitingar skal rn. styðjast við umsagnir Hafrannsóknastofnunarinnar, Framkvæmdastofnunar ríkisins, Fiskveiðasjóðs, Fiskifélags Íslands og Landssambands ísl. útvegsmanna.“ Síðustu setningu legg ég einnig til að verði breytt og hún orðist svo: „Opinberum fjárfestingarlánasjóðum skal tilkynnt um afgreiðslu rn. á umsóknum um leyfisveitingar samkv. þessari gr.“ Í frv. er aðeins gert ráð fyrir því að sjútvrn. tilkynni opinberum fjárfestingarlánasjóðum um það ef það synjar um slíkar leyfisveitingar. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir því, að sjútvrn. láti nokkuð frá sér heyra til opinberra fjárfestingarlánasjóða ef það samþykkir slíkar leyfisveitingar. Þetta tel ég mjög óeðlilegt vegna þess að ég er á þeirri skoðun að opinberir fjárfestingarlánasjóðir þurfi ekki siður að fá að vita um það þegar sjútvrn. ákveður að heimila slíka fjárfestingu heldur en þegar það ákveður að heimila hana ekki. Því legg ég til að gr. sé breytt á þennan veg. Það er rétt að víkja nokkrum orðum að þeim tveimur umsögnum í viðbót sem n. hafa borist á meðan hún hélt fundi um þetta mál. Önnur umsögnin er frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, dags. 13. des. 1974. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Á fundi í stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna, sem haldinn var í gær, var frv. þetta til umr.“ - þ.e.a.s. frv. það til l. um samræmda vinnslu sjávarafla o.s.frv. sem hér er til umr. nú. „Á fundinum kom fram mikil gagnrýni á frv. og var stjórnin sammála um, að frv. gengi of langt í því að takmarka atvinnufrelsi og ákvörðunartöku einstaklinga í sjávarútvegi, og lýsir sig því mótfallna frv. í þeirri mynd sem það er í nú.“ Þá barst n. einnig umsögn frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, dags. 9. des. 1974. Þar segir svo - með leyfi forseta - um þetta mál: „Vér höfum kynnt oss efni frv. ásamt aths. við það. Niðurstaða vor er, að verði umrætt frv. samþ. sem lög frá Alþ. sé skapað óæskilegt fordæmi er geti skert mjög athafnafrelsi manna við fiskvinnslu í framtíðinni. Með tilliti til þessa getum vér ekki mælt með umræddu frv. og væntum þess að það verði annaðhvort dregið til baka eða fellt af hv. Alþ.“ Þeir umsagnaraðilar, sem sent hafa sjútvn. erindi um þetta mál, hafa sem sagt annaðhvort lagt til að frv. verði hreinlega fellt í þeirri mynd sem það liggur fyrir hér, eða því verði breytt í þá átt, sem ég geri ráð fyrir í brtt. mínum. Ég vil ekki að svo stöddu taka undir það álit sem fram kemur í umsögn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Landssambands ísl. útvegsmanna, að leggja til að frv. verði fellt. Ég tel, að í meginatriðum sé stefnt í rétta átt með frv., að taka upp áætlunarbúskap, taka upp skipulagningu á veiðum og vinnslu. Hins vegar vil ég reyna að leitast við að frv. verði lagfært þannig af þessari hv. d. og raunar báðum deildum þingsins að það sé möguleiki á því að það nái tilgangi sinum, þ.e.a.s. að aðgerðir hjá annars vegar sjútvrn. sem leyfin á að veita, hins vegar hjá Hafrannsóknastofnuninni, sem á að segja til um hvort hætta er á ofveiði eða ekki, og varðandi fjárfestingarlánasjóðina sem eiga að meta arðsemi fjárfestingarinnar og framkvæmdanna, svo og hjá aðilum eins og LÍÚ og Fiskifélagi Íslands, sem hafa hagsmuna að gæta, sé reynt að samræma, þannig að sjútvrn. sé gert að skyldu að leita eftir umsögnum þeirra áður en það afgreiðir slík leyfi frá sér. Ég tel líka rétt og vil ljúka máli mínu með því, að verði frv. þetta samþ. óbreytt, þá nái það alls ekki tilgangi sinum þar eð afkoma vinnslustöðva fyrir rækju og skelfisk byggist að sjálfsögðu á nákvæmlega sömu forsendum og afkoma annarra vinnslustöðva í sjávarútvegi, þ.e.a.s. á aflabrögðum, hagkvæmni í rekstri hvers fyrirtækis og á markaðsástandi erlendis.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur mjög verið tengt við þá deilu, sem upp hefur komið á milli sjútvrn. og aðila á Blönduósi. Þetta tel ég alveg óeðlilegt. Það má vera, að þetta frv. sé flutt af hæstv. ríkisstj. vegna þeirrar deilu. En ef meiningin var aðeins að skerast þar í leikinn og stöðva þar ákveðnar framkvæmdir og ákveðinn rekstur, þá átti að sjálfsögðu að gera það með allt öðrum hætti. Hér er hins vegar lagt til að taka upp tiltekna skipan á þessum málum sem ekki gildi aðeins fyrir Blönduós og einhverja aðila, sem eru að sækja um möguleika til þess að koma upp verksmiðju þar, heldur er verið að gera hér ráð fyrir almennum lagareglum sem gilda skuli um þennan atvinnurekstur sem frv. fjallar um, þ.e.a.s. um veiði og vinnslu á rækju og skelfiski. Þó verður að segja það eins og er, að frv. gefur mjög undir fótinn með það, að þetta varðandi rækju og skelfisk sé aðeins byrjunin, menn ætli sér meira, því að nafn frv., nafn væntanlegra laga er á þessa leið, með leyfi forseta. Það heitir „frumvarp til laga um samræmda vinnslu sjávarafla og veiða sem háðar eru sérstökum leyfum.“ Nú nær það langt út fyrir rækju og skelfisk: „veiðar sem háðar eru leyfum.“ Eins og þessi mál hafa verið hjá okkur, þá er það ekki aðeins rækjuveiði sem er háð leyfum og skelfiskveiði, heldur er einnig humarveiðin í landinu háð leyfum, spærlingsveiðar eru háðar leyfum, öll veiði með flotvörpu, sem nú á sér stað allmikið í sambandi við loðnuveiðar, er líka háð leyfum, og því er yfir lýst að að því er stefnt og ég hygg að um það séu allir sammála, að það verði einnig bundið leyfum hvernig staðið verði að síldveiðum þegar síldveiðar verða aftur heimilaðar hér á íslenska síldarstofninum. Það vaknar að sjálfsögðu sú spurning hvort menn hafi í huga að taka upp þá samræmingu, sem þetta frv. fjallar um, varðandi allar þessar veiðar og vinnslu á öllum þessum afla þegar þar að kemur. Ég fyrir mitt leyti blanda mér ekki á neinn hátt í þær deilur sem upp hafa risið við Húnaflóa. Ég hef lýst því yfir í umr. um þetta mál, að ég er algerlega samþykkur því að sjútvrn. veiti veiðileyfi til rækjuveiða í Húnaflóa, eins og gert hefur verið, hafi þar með vald á því að takmarka þann bátafjölda sem þessar veiðar megi stunda. Ég tel vera nauðsynlegt og eðlilegt, að rn. fari í þeim efnum, þegar verið er að veita veiðileyfi og takmarka bátafjölda, eftir umsögn okkar fiskifræðinga, eftir umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar um það, hve mikið megi veiða. Og ég er samþykkur þeim skilyrðum sem sett hafa verið fyrir veiðileyfum af núv. hæstv. sjútvrh., eins og ég var samþykkur þeim skilyrðum sem sett voru fyrir veiðileifum þann tíma sem ég var ráðh. Ég tel að öll þau skilyrði séu eðlileg og í samræmi við lög og nái tilgangi sinum, sem sagt þeim tilgangi að koma í veg fyrir ofveiði á viðkomandi svæðum, og einnig nái þau þeim tilgangi að koma því til leiðar að þeir, sem næst búa þessum takmörkuðu veiðisvæðum, fái að njóta þeirrar veiði og þeirrar vinnslu sem þar er um að ræða. Þetta hefur allt saman legið fyrir og svona hefur þetta verið framkvæmt. Nú er hins vegar í þessu frv. lagt til, - og það er það sem skiptir öllu máli og vitanlega eiga menn að miða afstöðu sína til þessa frv. við það atriði, - nú er lagt til að ráðh. sjávarútvegsmála megi til viðbótar við fyrri skilyrði setja það skilyrði fyrir veiðileyfi fiskibáts að hann eigi viðskipti við tiltekið fyrirtæki í landi. M.ö.o.: það er hægt að segja við þann sem fær veiðileyfi til þess að veiða á þessu takmarkaða svæði: Þú færð veiðileyfi með því skilyrði að þú eigir aðeins viðskipti við þetta tiltekna fyrirtæki og skiptir ekki við annað. - Ég fyrir mitt leyti er algerlega á móti því að taka upp þessa stefnu. Ég tel hana ranga, og ég tel hana í hrópandi ósamræmi við allt okkar kerfi í þessum efnum. Það er ómögulegt að taka þannig út úr og setja sérreglur í þessum greinum, en vilja svo ekki viðurkenna þetta „prinsip“ í nákvæmlega hliðstæðum tilfellum annars staðar. Menn hafa reynt að finna þau rök fyrir þessari kröfu eða þessari stefnu, að það væri rétt að veita ráðh. þessa viðbótarheimild á þann hátt, að með þessu sé hægt að gera vinnsluna á þessum takmarkaða afla hagkvæmari, það sé hægt að fækka vinnsluaðilum og gera vinnsluna hagkvæmari. En ætla þeir menn, sem þetta segja, að neita því að það sé ekki alveg á sama hátt hægt að gera vinnsluna hagkvæmari t.d. í sambandi við vinnsluna á humri? Hvað á það að þýða þar sem er orðið um takmarkaðan bátafjölda að ræða, sem fær leyfi til þess að stunda humarveiðar, að þeir megi valta og skalta með það að láta kannske 5 aðila í einu byggðarlagi, af því að þar er fyrir frystihús, vinna úr aflanum. Af hverju ekki að binda öll veiðileyfi við það að þeir skipti við einn aðila til að gera það hagkvæmara? Jú, ég býst við því að það séu ýmsir menn, m.a. í mínum flokki, sem eru mjög á þeirri skoðun að þessu ætti að koma á í öllu kerfinu.  Það er auðvitað stórt mál að segja það að við skulum t.d. breyta frystihúsarekstrinum í landinu á þá lund að við löggildum bara eitt myndarlegt frystihús á hverjum stað og búið, hin fá ekki að komast að. Vissulega er það stefna út af fyrir sig. Ég býst við því, að ef þetta væri orðið svona með frystihúsareksturinn í landinu og t.d. allar saltfiskverkunarstöðvar og margar aðrar fleiri, þá færi ég að vera með því að hafa þetta einnig gildandi um rækjuna. Þá sæi ég enga ástæðu til þess að hafa einhverja sérreglu þar. En ég er afar lítið hrifinn af slíkum sósíalisma að ætla að fela mönnum að káka við þetta kerfi á þennan hátt. Við höfum nokkra reynslu af því og hana ekki góða. Þetta var t.d. reynt hér á einum tíma og verð ég að segja að þar var það þó næst því að það ætti einhvern rétt á sér. Það var í sambandi við síldarverksmiðjurekstur okkar. Þá var mjög um það rætt að binda síldarverksmiðjureksturinn í landinu eingöngu við ríkisrekstur og það voru meira að segja samþ. lög, sem hér hefur verið vitnað í, um að það væri óheimilt að byggja aðrar síldarverksmiðjur en þær sem sérstakt leyfi væri fengið fyrir af stjórnvöldum. En mótstaðan var svo mikil gegn þessu og það kom líka í ljós að þeir, sem fóru með ríkisvaldið, höfðu svo takmarkaðan áhuga á því að leysa málið á ríkisrekstrargrundvelli að stórkostlega skorti síldarverksmiðjur. Heil landssvæði voru þar skilin eftir. Ég skal aðeins útskýra skoðun mína með litlu dæmi sem mér er auðvitað í fersku minni af því að það er tekið beint úr mínu byggðarlagi. Ég tók auðvitað þátt í því á einu stigi málsins að berjast fyrir því að lítil fiskmjölsverksmiðja, sem var á Norðfirði og hafði verið breytt í minni háttar síldarverksmiðju, yrði lögð undir ríkisreksturinn, Síldarverksmiðjur ríkisins keyptu hana og tækju til að reka myndarlega síldarverksmiðju í mínu heimabyggðarlagi þar sem var greinileg þörf á því að fá þennan rekstur. Þetta náði fram að ganga, það var samþ. hér á Alþ. Og þessi verksmiðja var komin í eigu ríkisins, búið að þjóðnýta reksturinn á þennan sérstaka hátt. En þeir, sem fóru með ríkisvaldið, vorn ekkert á því að reka þetta á þann hátt sem við, sem höfðum barist fyrir því að fara þessa leið, vildum. Þeir sendu ósköp auðveldlega nokkra menn - ég held 2–3 - austur á minn heimastað, ekki til þess að hefja þar rekstur í verksmiðjunni, heldur til þess að negla hlera fyrir alla glugga og setja slagbranda fyrir allar dyr, og þeir voru aldrei teknir þaðan í burtu aftur, þessir hlerar eða slagbrandar, fyrr en við heimamenn keyptum hana aftur af ríkinu. Þá urðum við að byggja nýja síldarverksmiðju sem síðan hefur þjónað hlutverki sínu í okkar rekstrarkerfi. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég hefði ekki getað hugsað mér að síldarverksmiðjureksturinn í landinu hefði allur verið á vegum ríkisins. En það er bara grundvallarskilyrði, til þess að þetta skili árangri, að ríkisvaldið sjálft vilji reka eftir þessari leið, það meini það. En ef þeir aðilar stjórna ríkisrekstrinum, sem eru á móti honum í grundvallaratriðum og sinna honum ekki, er það verra en ekkert. Ég gef því ekki mikið fyrir ríkisrekstur af þessu tagi. Ég veit að þetta hefur verið hemill á okkur, þetta hefur ekki dugað. Það er allt annar ríkisrekstur sem ég berst fyrir. Ég sætti míg því ekki við það í sambandi við mál eins og það sem hér liggur fyrir, að það stefni í einhvern áætlunarbúskap að leyfa einum og einum ráðh. að káka við málin á þennan hátt. Það mun ekki skila að mínum dómi neinum árangri, heldur setja okkur í meiri og meiri vanda. Það væri líka eðlilegt að menn spyrðu: Af hverju endilega að koma þessum hugsaða sparnaði við í rekstri rækjuvinnslustöðva, af hverju ekki líka í sambandi við humar, af hverju ekki líka í sambandi við síldarvinnsluna og af hverju ekki líka á öðrum sviðum en í sambandi við rekstur sjávarútvegs? Af hverju setjum við ekki lög um það? Það eru alveg jafnmikil rök fyrir því, að það skuli ekki vera leyfilegt að setja upp brauðgerðarhús nema t.d. eins og eitt myndarlegt hús í Hafnarfirði, annað væri bannað nema leyfi væri fengið til þess frá einhverjum ráðh.? Og af hverju að setja ekki líka reglur um að það skuli vera takmarkaður fjöldi af almennum verslunum á hverjum stað? Það er hægt að reka þetta á hagkvæmari hátt með því að sameina þetta allt í eina stóra verslun. Af hverju ekki? Og það væri hægt að nefna hér miklu fleiri dæmi. Það leifir nú ekkert af að ég þori að nefna það dæmi sem var komið upp í huga mér, vegna þess að ég veit ekki nema það verði gripið á lofti, af því að það er af þeirri tegund, og menn fari að reyna að hugsa sér að framkvæma það. En ég ætla samt að segja það. Af hverju ekki að koma svo næst á eftir og segja: Það verður að fá leyfi ráðh. til þess að segja fyrir um hvað eigi að vera margar trillur og hve margir bátar á hverjum stað? Af hverju ekki það líka? Það yrði heldur þröngt hjá ýmsum kotkarlinum í í landinu ef menn þyrftu að fá slík leyfi. Þetta byggist hreinlega á því, sem ég hef verið að segja, að stjórnvöld landsins eru ekkert á þessari ríkisrekstrarbraut, þau eru á allt annarri braut. Þau geta kannske notað það í einstaka tilfelli til þess að kæfa einhvern rekstur og ætti að mínum dómi enginn maður, sem kennir sig við sósíalisma, að villast á því að þetta sé einhver sósíalismi að framkvæma þessi mál á þennan hátt. Það getur aldrei gert neitt annað en setja blett á þá ágætu hugmynd sem er í sambandi við ríkisrekstur á öllum rekstri. En ég ætla svo að koma svolítið nánar að því sérstaka máli sem hér er um að ræða. Ég er á þeirri skoðun að það þurfi að breyta 1. gr. þessa frv. á þann hátt sem minni hl. sjútvn., hv. 8. landsk. þm., Sighvatur Björgvinsson, leggur til, að úr 1. gr. frv. falli niður lokasetning en þar segir að eitt af skilyrðum, sem ráðh. má binda veiðileyfi við, sé, eins og þar segir, m.a. með skiptingu afla milli vinnslustöðva og/eða þeirra báta sem veiðileyfi hljóta. Ég álít að ráðh. geti unnið að skynsamlegri samræmingu á milli vinnslu og veiða á ákveðnu svæði án þess að hann fái það vald að segja við sjómennina og útgerðarmennina: Þið fáið því aðeins leyfi til að veiða að þið verslið við tiltekinn mann í landi. Það er sagt alveg skýrum stófum og hlýtur hver og einn að skilja þessa setningu, sem ég las upp, þannig: skilyrðið má m.a. bindast við skiptingu afla á milli vinnslustöðva. Þetta verður ekki skýrara sagt. Í sambandi t.d. við skelfiskvinnsluna, svo að ég taki dæmi, skelfiskvinnsluna við Breiðafjörð sem háð er veiðileyfum, þar hefur skelfiskurinn verið unninn á mörgum stöðum við Breiðafjörð í Stykkishólmi t.d. er ein vinnslustöð, sem Sigurður Ágústsson fyrrv. alþm. á, og önnur vinnslustöð sem kaupfélagið á staðnum stendur að. Ég býst við því að þegar svona ákvæði væri komið og sjútvrh. væri framsóknarmaður, þá segði hann auðvitað við alla eigendur báta: Þið gerið svo vel og skiptið við kaupfélagið. Þið hafið ekkert að gera víð að versla við Sigurð Ágústsson. - Það væri miklu hagkvæmara. Þá fær þetta frystihús aðstöðu til þess að vinna þetta á ódýran hátt. Og ég er ósköp hræddur um ef þessi sjútvrh. Framsfl. gerði það ekki, þá gæti kannske styst í hans ævitíma sem ráðh. hjá Framsfl., því að flokksmenn hans mundu víst ábyggilega ætlast til þess að hann færi eitthvað eftir þessum reglum. Þetta er ekki eina dæmið. Dæmin eru yfirleitt svona, ef ráðh. ætlar sér að notfæra sér þessar heimildir sem ég sé enga ástæðu til að veita ráðh. Ég tel, að hér sé um stefnumál að ræða: Á að fara inn á þessa braut, að binda veiðileyfin við það, við hvern aðilarnir skipta í landinu? Það er sérlega ótrúlegt að þetta verði aðeins látið gilda um rækju og skelfisk. Ef þetta verður tekið upp, þá hlýtur það auðvitað einnig að breiðast út til annarra vinnslugreina eins og nafn frv. gefur beinlínis undir fótinn með. Ég vil enn á ný segja það, að þótt þetta frv. yrði samþ. í þeim búningi sem ég legg til, þá er hægt fyrir sjútvrh. nákvæmlega eftir sem áður að koma í veg fyrir það að bátar verði gerðir út frá Blönduósi. Hann þarf ekkert annað en að segja að það séu nægilega margir bátar sem fengið hafi leyfi í flóanum og engum bátum verði bætt við. En hann þarf ekki þar með að fá heimild til þess að mega velja á milli vinnslustöðva sem eru margar þarna við flóann. Það á ekki að veita neinum ráðh. slíka heimild, það er alveg ástæðulaust. Þá hefur einnig verið sagt, að það eigi að taka tillit til þess hvernig ástatt er með atvinnumál á hinum ýmsu stöðum, og nefnd dæmi um að það hafi verið mikið atvinnuleysi á Hólmavík oft og tíðum, Skagaströnd, Hvammstanga, en ástandið hafi verið betra í atvinnumálum á Blönduósi. Þetta er eflaust rétt, og ég tel að það beri skylda til þess að reyna að taka tillit til þessa og reyna sérstaklega að hlúa að þeim stöðum sem illa eru staddir atvinnulega séð. En ég sé enga ástæðu til þess að fela sjútvrh. landsins sérstaklega það starf, að hann eigi að fá heimild til að ákveða um það á hvaða stað skal gera út og hvar ekki eða hefja þennan atvinnurekstur eða hinn. Ef við viljum beina tiltekinni atvinnugrein á einn stað, en koma í veg fyrir að hún fari á annan, þá eru ýmsir aðrir aðilar í okkar kerfi sem standa miklu nær því að setja þessar reglur. Ef sem sagt um það er að ræða, að það verði að fara hér fram atvinnumiðlun á milli aðila, þá t.d. stæði miklu nær Framkvæmdastofnun ríkisins að setja reglur um það heldur en sjútvrh. Og ég verð að segja það, að hvað mig sjálfan áhrærir, þá vildi ég vera laus við það sem sjútvrh. að velja þarna á milli og ætla frekar þeirri stofnun, sem hefði með þetta að gera mjög almennt, atvinnujöfnun og ráðstafanir til þess að greiða úr atvinnumálum, ætla einhverri slíkri stofnun það vald að reyna að loka fyrir tiltekinn atvinnurekstur á einum stað, en opna fyrir á öðrum. Þetta atriði fær ekki heldur staðist, nema menn séu að hugsa um þetta mál eingöngu út frá þeirri deilu sem upp hefur komið út af Blönduósi og atvinnurekstri þar. En málið nær miklu lengra. Það þarf ekki að segja mér að t.d. þær umsagnir um þetta frv. sem borist hafa sjútvn. d., umsagnir frá stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, frá stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna og frá stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, - það þarf ekki að segja mér að umsagnir þeirra varðandi þetta mál byggist á afstöðu þeirra í deilunni um Blönduós. Það er fjarstæða. Þessir aðilar leggjast gegn þessu frv. vegna þess að þeir telja að hér sé verið að fara inn á þá braut sem þeir álíta að sé mjög hæpin. Ég er þessum aðilum alveg sammála. Þá vil ég einnig skjóta því hér inn í, ef það mætti verða til eftirbreytni, að það er í rauninni alveg ósæmilegt af þn., sem fjalla um stór og þýðingarmikil mál, að halda þannig á störfum sinum að þegar til n. koma þýðingarmiklar umsagnir, jafnvel landssamtaka í víðkomandi grein, þá skuli n. leggjast á þessar umsagnir og ekki skýra þd. Alþ. frá því hvað hefur verið um málið sagt. Það var siður lengi vel á Alþ. að birta a.m.k. útdrátt úr svona umsögnum eða láta fylgja með á prentuðu fskj. hvað þessir aðilar sem spurðir voru, höfðu sagt um málið. Hér kom frsm. meiri hl. sjútvn. upp í ræðustólinn, hann minntist ekki á það einu orði að þessir aðilar hefðu verið spurðir eða þeir hefðu haft neitt álit. Það var ekki fyrr en svo vildi til að n. hafði ekki verið sammála, var til minni hl. í n., þá kemur hann og skýrir þm. frá því að þessi stóru landssamtök, sem þarna áttu hlut að máli, hafi haft skoðun á málinu og þau hafi rökstutt sitt mál og lagt ákveðið til um afgreiðslu á málinu. Þetta eru auðvitað vítaverð vinnubrögð. Þó að þn. séu vissulega þýðingarmiklar og eigi að fjalla um mál, þá eru þær að fjalla um málin fyrir þingið, fyrir þd. Þær eiga að gera almennilega grein fyrir málinu. A.m.k. ef um er að ræða mál sem ágreiningur er um og er stórmál, þá ber þeim skylda til að segja öðrum þdm. frá málinu í heild. En þetta er nú brotið æ ofan í æ. Ég fyrir mitt leyti vil vita þetta. Stundum er því bara bætt við, eins og í því máli, sem við vorum að ræða um hér fyrr, að það hafi orðið ákveðið samkomulag á milli manna í n. og ákveðins rn. eða ríkissj. um þýðingarmikla þætti í einu máli. Þar með er málið í lagi, Alþ. kemur það ekkert við. Svona vinnubrögð eiga vitanlega ekki að eiga sér stað, Þn. er enginn aðili nema gagnvart þd. Og svo er mönnum sagt að ríkisstj. ætli nú að hafa samráð - ráðh. hver við annan - í þýðingarmiklu máli, og til viðbótar er ætlunin að gera formönnum sjútvn. grein fyrir því, hvernig hún heldur á málinu. Þetta er vitanlega allsendis ófullnægjandi. Auðvitað er það lágmark, þar sem er ágreiningur í stórmáli eins og hér er um að ræða, að ríkisstj. lofi að hafa samráð við stjórnarandstöðuna í málinu, en ekki að menn bæti því við, að þeir í meiri hl. ætli að hafa samráð hver við annan. Þessar umsagnir, sem koma frá þessum þremur þýðingarmiklu aðilum, þ.e.a.s. frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og frá stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, bera með sér að enginn vafi er á því að þessir aðilar leggjast gegn frv. eða vilja fá á því grundvallarbreytingar, vegna þess að þeir hafa svipuð sjónarmið í þessum efnum og ég. Þeir eru á móti nokkrum þýðingarmiklum atriðum í málinu af „prinsip“-ástæðum, en ekki vegna deilunnar við Húnaflóa. Og það er þetta sem ég legg áherslu á. Það ber vitanlega að standa að afgreiðslu þessa máls út frá því hvort menn vilja taka upp þessa nýju stefnu sem hlýtur að verða þá tekið tillit til á eftir. En ef menn hafa einhverjar áhyggjur út af Húnaflóadeilunni, þá verða þeir að finna einhverjar aðrar leiðir til þess að komast út úr því máli en að blanda því inn í lagasetningu eins og þessa. Ég sætti mig vel við að sú breyt. verði gerð á 1. gr. frv. sem hv. 8. landsk. þm., Sighvatur Björgvinsson, leggur til í sínu minnihlutaáliti, þ.e.a.s. að út úr gr. verði tekin ákvæðin um að ráðh. megi binda veiðiheimildir skilyrðum um það við hvaða vinnslustöðvar viðkomandi bátur skiptir. En ég hef lagt fram brtt. við 2. gr. frv., af því að þar fer mín skoðun ekki algerlega saman við það sem kemur fram hjá hv. 8. landsk. þm., Sighvati Björgvinssyni. Hann virðist vilja fallast á það að efni 2. gr. megi vera á þá lund að það sé sjútvrh. sem eigi að veita leyfi til þess að byggja nýja vinnslustöð varðandi vinnslu á þessum tiltekna afla sem hér um ræðir. Ég er á móti þessu líka, og af því hef ég lagt fram brtt. við 2. gr., vil umorða hana, en reyni nú að öðru leyti að þræða orðalag gr. hvort sem mönnum þykir það vera gott eða vont. En breyting mín, efnisbreyting mín, kemur þar allskýrt fram. Brtt. mín við 2. gr. frv. er þannig, með leyfi forseta, - ég legg til að gr. verði orðuð svona: „Í þeim greinum veiða, sem háðar eru sérstökum leyfum samkv. 1. gr., skal leita umsagnar sjútvrn. um veitingu stofnlána opinberra aðila til bygginga nýrra vinnslustöðva eða meiri háttar breytinga á slíkum vinnslustöðvum.“ Ég tel að það beri að vinna að þessari samræmingu, sem hér er talað um, á þann hátt að þeir opinberu aðilar, sem veita stofulán til þess að koma upp nýjum vinnslustöðvum, eigi gjarnan að leita eftir umsögn sjútvrn. um hvort þörf sé á að byggja fleiri stöðvar til þessarar vinnslu á víðkomandi svæði. Ég vil skylda þá, áður en þeir veita stofnlán, til þess að leita eftir þessari umsögn. Rr. fær þá tækifæri til þess að tjá sig. Síðan er það hinn opinberi aðili, sem veitir stofnlán og á út af fyrir sig í öllum tilfellum að hafa það sjónarmið að hann sé ekki að veita stofnlán til eins eða neins að áþörfu, sem ákveður hvort hann vill veita stofnlán til nýs fyrirtækis eða ekki. Ég er ekki á þeirri stefnu að það sé rétt að veita sjútvrn. svona mikið vald, að hann eigi að segja til um hvort byggja megi eða stækka megi fyrirtæki sem fyrir er í þessum greinum. Mér finnst vera komið út fyrir verksvið ráðh., þetta er ekki hans mál. Og ég er líka á þeirri skoðun, að verði farið að taka upp þessa stefnu í þessum greinum, þá muni annað á eftir fylgja og þá þurfi sannarlega að koma upp sérstökum deildum á vegum sjútvrn. sem kynni sér þau mál sérstaklega út frá efnahagslegri aðstöðu og rekstrarlegri aðstöðu, hvort það eigi yfirleitt að veita leyfi til þess að byggja nýja vinnslustöð eða leyfi til þess að stækka vinnslustöð. Þeir aðilar, sem eru réttir í þessum efnum, eru einmitt stjórnendur stofnlánasjóðanna. Þeir hafa þetta vald núna. Þeir geta synjað um lán sem í flestum tilfellum þýðir auðvitað stöðvun framkvæmda, nema þar sem stöðvarnar eru svo litlar, að það að koma upp slíkum stöðvum flokkast undir það frjálsræði sem er í okkar landi með það, að menn geti ráðstafað fjármunum sínum að vild. Eins og við vitum er frelsið svo mikið, að maður, sem á talsverða peninga, má beinlínis kveikja í þeim ef hann vill. Við bönnum það ekki. Ef hann vill endilega koma upp einhverju fyrirtæki sem aldrei getur snúist, þá hann um það. Við höfum ekki hér almennt í gildi þær reglur að við tökum fram fyrir hendur á mönnum í þessum efnum. En við eigum ekki að veita aðilum lán af opinberu fé til þess að koma upp stöðvum eins og þessum nema að athuguðu máli. Og þá eru það auðvitað stofnlánasjóðirnir sem þarna verða að velja á milli. Það er sjálfsagt að binda þetta skilyrðum að þeir leiti þá til rn. eftir umsögn um það hvort rétt sé að setja á þessa takmörkun. Í þeim brtt., sem ég hef lagt fram við frv., geri ég till. um aðra breytingu heldur en þarna við 2. gr. Ég legg líka til að fyrirsögn frv. verði breytt. Ég legg til að frv. beri heitið „Frv. til l. um veiðar og vinnslu rækju og skelfisks“. Frv. fjallar aðeins um þetta og á því að bera nafn samkv. því. Það á ekki að bera nafn um eitthvað allt annað. Það fjallar eingöngu um þetta, veiðar og vinnslu á rækju og skelfiski og því finnst mér rétt að binda nafnið við það. Ég vil sem sagt fyrir mitt leyti ekki á neinn hátt taka undir það á óbeinan hátt með nafngiftinni að hér sé stefnt að því að fara að taka upp þá stefnu í sambandi við vinnslu sjávarafla eins og segir núna í heiti frv. Ég verð svo að endurtaka það enn einu sinni, og svo skal ég láta máli mínu lokið, - það er aðeins fyrir öryggis sakir því að maður er búinn að læra það mikið af lífinu að það veitir ekki af að taka það fram nokkrum sinnum, - að þessi afstaða mín er ekki á nokkurn hátt bundin við þá deilu sem á sér stað við Húnaflóa. Ég hef enga afstöðu tekið í því máli og ekki haft aðstöðu til þess að dæma neitt um það. Ég tel hins vegar þörf á því að setja takmarkanir á veiðina þarna. En hvort rétt er að standa gegn því að fleiri staðir við flóann komi inn í þennan rekstur eða ekki, það er ekki mál sem ég er að skipta mér af. Afstaða mín til þessa frv. miðast við það sem ég hef hér sagt. Ég er á móti þeirri nýju stefnu sem er verið að marka með þessu frv. Ég tel hana krafs og hún gerir hér ekkert gagn. Og teygist þetta öllu lengra fyrir það ríkisvald sem við höfum yfirleitt búið við þá er ég næstum viss um að það verður til bölvunar í okkar sjávarútvegsrekstri að taka það upp. Ég held að það verði að biða að fara inn á þessa braut, að ætla að skipuleggja þetta allt saman, þangað til það er orðinn eitthvað sterkari meiri hl. hér á Alþ. og í ríkisstj. fyrir svona sósíaliseringu heldur en nú er í dag. Mig langar ekki til að sjá þá aðila t.d., sem stjórna landinu í dag, framkvæma þann sósíalisma sem ég held að þeir mundu framkvæma.



Herra forseti. Ég vil, áður en ég fer að ræða frv. efnislega láta það koma fram, að þegar þetta mál var tilkynnt í þingflokki Sjálfstfl., þá gerði ég þar fyrirvara um fylgi mitt við málið, þannig að ég verð vonandi ekki sakaður um það, þótt ég hafi aðra afstöðu en hæstv. ráðh., að ég sé þar neitt að hlaupa út undan mér í stuðningi við okkar ágætu ríkisstj. Hér hafa verið lesnar upp umsagnir aðila og sást þar, eins og réttilega hefur verið á bent af frsm. minni hl. og nú síðast af hv. 2. þm. Austurl., að þær umsagnir eru mjög neikvæðar. Framkvæmdastofnun er að vísu að gæla við málið, þó með vissum breytingum. Landssambandið leggur til að það nái ekki fram að ganga, og sama er að segja um Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. En eftir að frv. var afgr. í n. barst Alþ. enn ein umsögn. Hún er frá stjórn Félags rækjuvinnslustöðva og af því að þarna er sá aðill sem frekast á hlut að máli, þá er rétt að lesa þá umsögn upp hér í heilu lagi. Hún er stutt og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Sem umsögn um frv. til l. um samræmda vinnslu sjávarafurða og veiðar, sem háðar eru sérstökum leyfum, vill stjórn Félags rækjuvinnslustöðva láta í ljós eftirfarandi álit: Stjórnin telur að í frv. felist óæskileg skerðing á atvinnufrelsi í landinu. F.h. félagsmanna sinna óskar stjórnin ekki eftir þeirri einokunaraðstöðu sem framkvæmd l. gæti leitt af sér ef frv. verður samþ. sem lög. Nokkuð öruggt er, að að koma rækjuvinnslustöðva byggist fyrst og fremst á sömu aðalforsendum og aðrar greinar sjávarútvegs, þ.e. aflabrögðum, hagkvæmni í rekstri hvers fyrirtækis og markaðsástandi erlendis. Af framangreindum ástæðum er stjórn Félags rækjuvinnslustöðva andvíg því að frv. verði samþ. sem lög.“ Það hlýtur að líta ákaflega einkennilega út ef Alþ. með sérstökum l. ætlar að fara að þröngva einokunaraðstöðu upp á þá aðila sem þar eiga hlut að máli. Ég tel að þessir aðilar sjái alveg hvað er að gerast í þessum málum, og þeir eru mjög andvígir því og vilja ekki taka við þeirri aðstöðu sem þetta frv. gerir ráð fyrir að sé verið að skapa þeim. Ég tel því mjög hæpið fyrir Alþ. að fara að beita aðstöðu sinni til þess hreinlega að þröngva mönnum til að taka við aðstöðu sem þeir kæra sig ekki um sjálfir. Ég lét þess getið, þegar frv. var hér til 1. umr., að þetta frv. væri í raun og veru mun stærra en það sýnist vera því að það væri mjög stefnumarkandi fyrir sjávarútveginn og fiskvinnsluna í landinu. Ég tel að við værum að blekkja sjálfa okkur á því ef við héldum að við værum aðeins hér að samþykkja frv. til l. um þetta einangraða tilfelli, sem frv. hljóðar að vissu marki um, því að ef slíkt frv. sem hér liggur fyrir yrði samþ., þá hlyti það auðvitað að kalla á bæði svæðaskiptingu á öðrum veiðum hvar sem væri við landið og einnig á það skipulag sem gerir ráð fyrir að aðilar, sem vilja leggja fjármagn í uppbyggingu vinnslustöðva eða stækkun sinna eigin vinnslustöðva, séu háðir ríkisvaldinu um það hvort þeim leyfist þetta eða ekki, séu háðir boði og banni viðkomandi ráðh. og hans duttlungum, eins og þeir kunna að vera, og skapferli. Ég tel að a.m.k. þetta atriði geti ekki á nokkurn veg samrýmst þeirri lífsskoðun, sem ég hef haft og hef, og ekki heldur grundvallarstefnu þess flokks sem ég frá upphafi hef fylgt. 1. gr. frv. gerir ráð fyrir svæðisbindingum við rækju- og skelfiskveiðar, og það hefur veríð rökstutt með því að þarna sé um verndunarsjónarmið að ræða og þurfi að hafa hemil á þessum veiðum. Það er alveg rétt að þessar veiðar þurfa að vera háðar eftirliti, þannig að ekki eigi sér þar frekar rányrkja eða ofveiði heldur en í öðrum greinum fiskveiðanna. En ég held að frv. um veiðar með botnvörpu og flotvörpu, sem var samþ. á Alþ. í lok síðasta árs, gefi ráðh. á hverjum tíma alveg fulla og næga heimild til þess að hafa það í hendi sér að ekki sé um ofveiði eða rányrkju að ræða. Þar er sérstakur kafli um rækjuveiðar, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Ráðherra getur veitt undanþágu til þess að stunda rækjuveiðar á tilteknum svæðum. Skal binda leyfin þeim skilyrðum sem nauðsynleg þykja. Einnig er heimilt að miða leyfisveitingar við ákveðnar stærðir skipa.“ Það má segja, hvort sem það hefur nú verið bundið í ákveðnum l. eða það hefur þá verið orðin hefð, að bæði fyrrv. sjútvrh. og þeir, sem á undan honum voru, hafi beitt slíkum ákvæðum. Þeir hafa látið rn. gefa út leyfi til tiltekinna veiða til þess að hafa á því hemil að þar yrði ekki of langt gengið. En frv., sem samþ. var í fyrra um þessi atriði, gengur enn lengra og hefur að mínum dómi gengið mjög langt í heimildum því að í 9. gr. segir: „Ráðh. skal í reglugerð setja reglur um hvað eina sem snertir framkvæmd þessara 1., svo sem gerð, útbúnað og frágang botnvörpu“ o.fl. sem í þessari gr. er. Það er því engin afsökum fyrir hæstv. núv. sjútvrh. að leggja fram það frv. hér að hann ætli að afla sér heimilda til þess að forðast rányrkju eða ofveiði á rækju og skelfiski. Hann hefur alveg í hendi sér að hafa fullt vald á þeim hlutum, og meira að segja hefur verið látið viðgangast að ráðh. hefur bundið báta við þessar veiðar við tiltekin veiðisvæði, þannig að einnig það hefur verið gert, þó að nú virðist þurfa sérstaka Sagasamþykkt til þess að halda því áfram. Ég hygg, eins og ég sagði áðan, að það mundi fljótt sýna sig ef svona frv. eins og hér liggur fyrir yrði samþ., að þá kæmu fljótlega fram kröfur um að aðrar veiðar, humarveiðar og kannske aðrar veiðar, togveiðar o.fl., yrðu þá einnig svæðisbundnar við þá staði sem bátarnir eru gerðir út frá. Ég er alveg sannfærður um að ef svona frv. verður samþ. hér á Alþ. komi eðlileg krafa frá þeim aðilum, sem fiskveiðar stunda á svæðinu frá Reykjanesi að Eystrahorni, um að a.m.k. humarveiðar til að byrja með og rækjuveiðar á þessu svæði verði einnig svæðisbundnar fyrir þá báta sem gerðir eru út frá þessum stöðum, Ég sé ekki hvernig ætti að standa á móti slíkum kröfum ef þetta frv. verður gert að lögum. Ef þannig yrði haldið áfram kringum landið, þá hygg ég að færi að þrengjast að hjá einstaka sjávarplássum um rekstrargrundvöll fyrir sín skip. Að mínum dómi, ef á að fara inn á þessa braut, sem ég er gersamlega mótfallinn og mun aldrei samþykkja á Alþ., verður að taka dæmið allt og landið allt undir og skipuleggja allar veiðarnar, þannig að menn hefðu aðstöðu til að vita fyrir fram, hvaða leyfi þeir hefðu, hvaða möguleika þeir hefðu til rekstrar sinna skipa. Ég held að þetta sé mál sem Alþ. hljóti að skoða nokkuð vel í upphafi. Það þýðir ekki að vera að gera því neitt skóna að þetta verði í framtíðinni einskorðað við þessar tilteknu veiðar ef frv. verður gert að lögum. Í sambandi við svæðisbindinguna kemur fram í grg., eins og ég reyndar benti á við 1. umr., ákvæði sem ég hygg að flestum hafi ekki verið kunnugt um, þar sem koma fram kröfur um að eigendur og skipstjóri bátsins hafi verið búsettir á viðkomandi svæði í eitt ár. Það er sem sagt krafa og skilyrði nú í dag að skipstjóri, sem er með fullum réttindum, fær ekki leyfi til að vera með bát, sem er svæðisbundinn, nema hafa verið búsettur þar í eitt ár. Það var upplýst í umr. sem urðu utan dagskrár um Blönduósmálið svokallaða að sá skipstjóri, sem flutti sig og sinn bát norður á Húnaflóasvæðið, varð að fá 17 ára gamlan ungling til þess að leppa bátinn fyrir sig, - mann sem hafði fengið undanþágu fyrir 150 kr. uppi í rn. Þetta er afleiðingin af því að ætla að svæðisbinda ekki einungis bátana, heldur skipstjórnarmennina á bátunum. Ég held að ef farið er út í svona hluti, þá verði menn í upphafi að skoða til hvers þeir leiða. Það liggur alveg ljóst fyrir að skipstjórnarmenn láta ekki fara svona með sig. Ef þeir fá ekki að nota réttindi sín eins og þeir telja sig hafa fullan rétt á auðvitað, þá fara þeir þessa leið, að fá einhverja aðra til þess að vera með skipin fyrir sig sem eru búsettir þar. Það getur leitt til alvarlegra hluta ef jafnvel óreyndir menn eru skráðir sem skipstjórar á bátunum. Aðrar greinar er kannske öllu stærra mál og enn þá meira stefnumarkandi, þar sem er gert ráð fyrir að leyfi sjútvrn. þurfi, eins og þar segir, til meiri háttar endurbóta á þeim fiskvinnslustöðvum, sem fyrir eru, eða ef menn hafa í huga að byggja nýjar stöðvar. Við munum sennilega flest eftir hinu gamla og landsfræga Fjárhagsráði sem hér starfaði í nokkur ár, ég held við lítinn fögnuð landsmanna, og ég held að menn almennt hafi verið mjög fegnir þegar það ráð var lagt niður. Nú á að fara að taka upp nákvæmlega sömu hömlurnar, að aðili, sem hefur fjármagn og vill leggja í atvinnurekstur úti á landsbyggðinni, þarf að koma hingað til Reykjavíkur, fara þar fyrir stjórnvöld, sitja þar kannske í stigum á skrifstofum, eins og átti sér stað hjá Fjárhagsráði, - ég man eftir því, - og vita hvort hann er í náðinni, geti fengið leyfi til þess að nota fjármagn sitt til þess að byggja upp atvinnufyrirtæki í sinni heimabyggð. Ég held að þetta eigi að vera liðnir tímar. Alþ. á ekki að fara inn á þessa braut aftur. Þegar jafnvel jafnrótgrónum sósíalistum og hv. 2. þm. Austurl. er farið að blöskra sú stefnumörkun sem hér er um að ræða, þá held ég að við hinir ættum að fara að gá nokkuð að okkur. Það er annað sem er að mínum dómi ekki síður óeðlilegt í þessu, en það er að með frv. er einnig verið að leita eftir heimild fyrir rn. til að synja um leyfi til lána úr þeim lánasjóðum, sem til eru í sambandi við sjávarútveginn. Getur þetta ekki leitt til ýmissa hluta? Nú eru stjórnir sjóðanna mjög á því að byggt sé upp á einhverjum stað tiltekin fiskvinnslustöð eða stækkun á þeirri stöð, sem fyrir hendi er, eigi sér stað, öll stjórnin er sammála um þetta. Ég vil benda á það að auðvitað má alltaf deila um hver sé hæfastur til framkvæmda. En ég er alveg sannfærður um að þeir, sem stjórna núna hinum opinberu lánasjóðum í sambandi við sjávarútveginn, eru búnir að afla sér mikillar og langrar reynslu og þekkja manna best, betur en nokkrir aðrir í landinu, hvernig aðstaðan er á hverjum einstökum stað og hvar er eðlilegt að frekari uppbygging eigi sér stað. Og þó að við séum að tala hér um höft og bönn, þá vitum við vel að stjórn þessara sjóða hefur sett nokkurn hemil á það, hún hefur reynt að nota aðstöðu sína til þess að koma í veg fyrir óeðlilega fjárfestingu. Ef hún telur að það sé óráðlegt að bæta við fiskvinnslustöð á einum stað eða láta stækka slíka stöð, þá er hún mjög treg að veita til þess fjármagn. Hún mundi reyna að leiða mönnum fyrir sjónir að þarna sé um óeðlilega og óþarfa aðgerð að ræða og getur þannig nokkuð haft það í hendi sér að ekki sé farið þar út í neinar öfgar. Ég get tekið undir það, að ef menn eru með fjárráð eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., ef menn eru með fjármagn og vilja leggja í eitthvert atvinnufyrirtæki úti á landsbyggðinni, því mega þeir það ekki jafnvel þó að afkoma þess sé eitthvað hæpin? Það verður aldrei farið til baka með þetta atvinnufyrirtæki, það stendur þó eftir og það er öruggt, þó að kannske í augnablikinu séu ekki not fyrir það. Það kemur alltaf að því, að fyrir slíkar stöðvar verða not, fyrr en seinna. Það hefur enginn tapað á því fjármagni nema sá aðili sem lagði sitt eigið fjármagn í það, og það er þá hans mál, en ekki annarra. Ég þarf nú kannske ekki að fjölyrða miklu meira um þetta mál, en ég vil endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel mig hafa alveg óbundnar hendur um málið. Ég hafði þegar í upphafi, þegar það var lagt fyrir þingflokk minn, gert fyrirvara, og ég get látið það fylgja hér með að ég er búinn að gera það upp við mig að ég mun greiða atkv. gegn frv. Ég mun ekki einu sinni fallast á þær brtt. sem fram eru komnar hjá þeim mönnum sem eru að reyna að bæta það. Ég tel það ekki nægilegt. Ég vil reyna að koma í veg fyrir að frv. verði samþykkt. Ég tel að það stangist á við þá grundvallarhugsjón sem ég hef alltaf haft í sambandi við atvinnurekstur og er sannfærður um að það leiðir síður en svo til nokkurs góðs fyrir einn eða annan. Þessi deila, sem komið hefur upp um Húnaflóann, ég tel að hún sé ekki þess eðlis að það þurfi vegna hennar lagasetningu. Fyrrv. hæstv. sjútvrh. hafa komist fram úr slíkri aðstöðu. Það hafa áður komið upp deilur í sambandi við sjávarútveginn og þeir hafa komist fram úr því án þess að biðja um sérstaka lagasetningu, og ég tel að til slíks sé ekki næg ástæða. Ef lausn þeirrar deilu á að gerast á þann hátt að hana eigi að leysa með beinu valdboði stjórnvalda, þá er það atriði sem ég mundi telja hvorki æskilegt né eðlilegt.



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, lætur ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn. Ég hef litið þannig á að þm. væru óbundnir þangað til kæmi að atkvgr. í sal, burtséð frá því hvað rætt er um í þingflokkum. Ég hef litið þannig á að þegar frv. eru kynnt, hvort sem er hér í sat eða á þingflokksfundum, þá gæfist þm. tími til umhugsunar og ákvörðunar síðar, eftir því sem þeir hafa getað kynnt sér efni frv. betur og þá e.t.v. öðlast aðra skoðun eða staðfest betur sína fyrri skoðun á því hvaða afstöðu bæri að taka við atkvgr. Við nánari athugum sést að það frv., sem hér um ræðir, er raunverulega þess efnis að hér er um stórmál að ræða. Það er mjög stefnumarkandi og það getur haft mjög örlagaríkar afleiðingar til hins verra ef það verður samþ. í sinni upprunalegu mynd. Hv. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, lýsti hér ágætlega áðan hve slæmar afleiðingar hvað fordæmi snertir það hefði ef umrætt frv. næði fram að ganga. Hv. þm. lýsti vel göllum einokunarkerfisins og einkavinnsluaðstöðu ríkisrekinna fyrirtækja í fiskiðnaði, og þarf ég ekki að tíunda það frekar. Ég vil taka undir orð hans hvað þetta áhrærir og undirstrika að áætlunarbúskapur eða þröngt skipulag og leyfisveitingar eiga sérstaklega illa við í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Sjómenn, skipstjórar, útgerðarmenn og fiskframleiðendur verða að hafa fullt athafnafrelsi ef vel á að vera. Það er grundvallarforsenda góðs árangurs í útgerð og fiskiðnaði að svo sé. Margur hefur farið til sjós vegna þess að hann hefur gert sér vonir um að síðar gæti viðkomandi orðið sjálfstæður atvinnurekandi í útgerð og fiskiðnaði, ekki endilega í stórrekstri, heldur í smáum stíl. Þannig hefur útgerð og fiskiðnaður byggst upp á Íslandi, og ég veit að hv. þm. eru sammála mér um að þeir ágætu menn, sem hafa byggt upp okkar sjávarútveg og fiskiðnað með þeim hætti, því frjálsræði sem ríkt hefur, hafa unnið gott starf og þjóðhollt. Ég er hræddur um og sannfærður um að ef möguleikar til takmörkunar á þessu sviði hefðu verið fyrir hendi í lagaformi á svipaðan hátt og það frv. gerir ráð fyrir sem hér er til umr., þá hefði það torveldað mjög alla uppbyggingu sjávarútvegs og fiskiðnaðar og útilokað það að margur hæfur sjómaðurinn, skipstjórinn og útgerðarmaðurinn hefði lagt út á þær brautir sem þeir hafa gert. Ég get nefnt dæmi um það hvað leyfisveitingar geta haft slæmar afleiðingar, að hér á árunum, þegar einn af íslensku stórútgerðarmönnunum vildi hefja fiskvinnslu hér í Reykjavík, það var á bannárunum eða leyfisveitingaárunum, þá var honum synjað um leyfi fyrir því að reisa frystihús í Reykjavík. Þetta er líklegast eini útgerðarmaðurinn sem hefur hætt atvinnurekstri þannig að segja mætti að hann hafi staðið upp úr. Sá maður, sem hér um ræðir, er Tryggvi Ófeigsson. Þegar hann vildi hefja rekstur hraðfrystihúss í Reykjavík um 1956 og 1957 átti að neita honum um það að mega gera slíkt. Ég held að enginn maður geti haldið því fram með rétti að þessi maður hafi ekki skilað góðum árangri, bæði sem útgerðarmaður og fiskframleiðandi. Hann mun hafa verið einn af þeim fáu sem ekki sóttu styrkinn sinn á sínum tíma og rak sitt fyrirtæki hallalaust. En ef það kerfi sósíalismans, sem hv. 2. þm. Austurl. lýsti sig mjög andvígan hér áðan, hefði verið ráðandi þá hefði sá rekstur ekki hafist með þeim hætti sem til sóma hefur verið fyrir viðkomandi aðila og Reykjavík, og ég tala hér sem þm. Reykv.  Ég tek einnig undir það sem sagt var hér áðan, að ámælisvert er að ekki skuli lesnar umsagnir aðila, sem látið hafa í ljós álit sitt í veigamiklu „prinsip“-máli og hér um ræðir. Það ætti raunverulega að vera venja að lesa upp umsagnir. Ekki svo að skilja að hv. þm. þurfi endilega að breyta samkv. þeim umsögnum, sem Upp eru lesnar, það er annað mál. Hins vegar á að gera það hv. þm. til upplýsingar um afstöðu þeirra aðila sem leitað er umsagna til. Það var skýrt frá því að stjórnir Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og Landssambands ísl. útvegsmanna hefðu lýst sig andvígar þessu frv. vegna þess að það væri mat þessara aðila að þetta stríddi á móti æskilegu athafnafrelsi. Ég er sannfærður um að sú afstaða í þessum umsögnum er rétt, vegna þess að verði athafnasvið manna þrengt með þeim hætti sem hér um ræðir, þá mun án nokkurs vafa verða afturför í útgerð og fiskiðnaði á Íslandi í framtíðinni með þar af leiðandi lífskjaraskerðingu fyrir alla landsmenn. Ég er á móti slíkri þróun. Ég er einnig andvígur því að gefa embættismönnum og stjórnmálamönnum það vald að þessir aðilar ráði algerlega yfir lífi og örlögum manna. Ég ítreka, að í fyrrgreindum umsögnum stærstu samtaka útgerðar og fiskiðnaðar í landinu er lögð áhersla á þá stefnu, að frjálsræði ríki í þessum efnum, svo sem verið hefur hingað til. Ég vil að endingu láta í ljós þá von mína í sambandi við þetta mál, sem er nú komið jafnlangt og raun ber vitni, og ég trúi ekki öðru en hæstv. sjútvrh. og þeir þm., sem hafa tjáð sig fylgjandi frv., endurskoði afstöðu sína til þessa máls eða geri á því þær lagfæringar að meginreglan um athafnafrelsi í sjávarútvegi og fiskiðnaði verði ekki brotin. Haldi málið hins vegar enn áfram óbreytt mun ég greiða atkv. gegn frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð að þessu sinni. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þeir, sem talað hafa í þessu máli, að undanskildum hv. 8. þm. Reykv., sem var frsm. meiri hl. sjútvn., hafa allir mælt gegn samþykkt þessa frv. Við umr. er hæstv. sjútvrh., sem flutti þetta frv., ekki viðstaddur. Við umr. hefur ekki heldur hv. frsm. meiri hl. n. verið viðstaddur. Og það hefur enn enginn tekið til máls víð þessar umr. úr þeim meiri hl. sem styður það að þetta frv. verði samþ. Það var verið að velta vöngum yfir því hér áðan hvort hér væri um sósíalisma að ræða eða ekki sósíalisma með þessu frv. Ég vil rifja það upp, mönnum meira til gamans heldur en hitt, að svona lagað hefur verið framkvæmt einu sinni áður hér á Íslandi. Mönnum hefur áður verið skipað hvar þeir ættu að selja sínar afurðir og hvert þeir mættu ekki selja þær. Það var með tilskipun sem danskur einveldiskonungur gerði. Hann skipaði mönnum fyrir hvert þeir mættu sigla með afla sinn og hvar þeir mættu selja. Væntanlega held ég að engum manni blandist hugur um það að sá danski einvaldskóngur var ekki að framkvæma sósíalisma með því. Það er sagt í 1. gr. þessa frv. að sjútvrn. eigi m.a. að hafa á hendi heimild til þess að skipta aflanum milli vinnslustöðva, þ.e.a.s. að fyrirskipa sjómönnum hvar þeir megi selja, þeir megi bara selja afla sinn kaupmanni, ja, faktor eða rækjuverksmiðjueiganda A, en þeir megi alls ekki selja svo mikið sem eina rækju kaupmanni, faktor eða rækjuverksmiðjueiganda B. Þetta er ákaflega svipað og menn þekkja úr Íslandssögunni þegar íslenskir sjómenn máttu selja faktornum hér sinn afla, en ekki faktornum þar. Og ég vil benda mönnum á það til gamans að það er sagt frá einum slíkum manni í þeirri ágætu bók, Íslandsklukkunni, Hólmfasti, að mig minnir Guðmundssyni, sem varð fyrir því óláni að selja tvo fiska röngum kaupmanni. Sennilega hefur hann keypt sér snæri í staðinn. En þessum manni var refsað, eins og gert er ráð fyrir að refsa mönnum í 4. gr. þessa frv., að vísu ekki með því að láta hann greiða sektir, heldur var honum varpað í þrælakistuna fyrir. Þessi Hólmfastsákvæði virðast eiga að gilda í þessu ágæta frv., því að hér er verið að fara út á sömu braut. Og þá vaknar spurning um það, hvort okkar ágæti einvaldskóngur, hæstv. sjútvrh., vill nú ekki framfylgja Hólmfastsákvæðunum í öllum greinum frv. og gera þá breyt. á 4. gr. að 1. mgr. orðist svo: „Hver sá sem sekur gerist um brot á lögum þessum eða fyrirmælum samkv. þeim skal sæta opinberri flengingu, nema þyngri viðurlögum varði samkv. öðrum lögum.“ Þetta er auðvitað í fullum anda hinna ágætu Hólmfaetsreglna. Sjálfsagt mun sjútvrh. lýsa því yfir, eins og hann gerði í umr. hér fyrr í dag, að hann muni við framkvæmd málsins hafa mjög náið samstarf við formenn sjútvn. Það er vissulega svo að það eru fáir betur í stakk búnir til slíkra framkvæmda en ágætur form. sjútvn. okkar ágætu d., hv. 8. þm. Reykv., og það verður ekki lítið gaman fyrir okkur alþm., þótt það verði minna gaman fyrir aðra, þegar opinberlega verður auglýst að einhver Hólmfastur norðan, sunnan eða vestan af landi verði tekinn til opinberrar hýðingar af sjútvrn. með aðstoð form. sjútvn. beggja d. hv. Alþ. á þessum eða hinum deginum. Það verður ansi gaman fyrir okkur að vera viðstaddir slíka athöfn, þótt Hólmfasti rækjuveiðisjómanni finnist það kannske minna gaman.



Herra forseti. Ég skal aðeins hafa þetta örstutt að þessu sinni. - Menn hafa sumir hverjir æst sig allmikið upp út af þessu máli að undanförnu og gerst jafnvel bæði orðhvatir og bókmenntalegir í sambandi við þetta sjávarútvegsmálafrv. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. sjútvn., þar sem ég lýsi því yfir að ég sé algerlega samþykkur þessu frv. og að mínum dómi hefði slíkt frv. mátt koma fram miklu fyrr og jafnvel snerta miklu fleiri þætti sjávarútvegsins en hér um ræðir. Skipulagsleysi í veiðum og vinnslu sjávarafla á Íslandi hefur lengi verið ákaflega mikið og okkur til bölvunar. Og þótt þetta frv. snerti lítinn þátt í því stóra máli, þá álít ég það skynsamlega byrjun. Ég lít á þetta mál þannig að eðli þessa máls sé það, að þegar rætt er um rækju- og skelfiskveiðar, eins og þetta frv. fjallar eingöngu um, og vinnslu á þeim afurðum, hvað svo sem menn hafa viljað teygja lopann í aðrar áttir með miklum fyrirgangi, þá er það alveg ljóst að á hverju svæði er um ákveðinn aflakvóta að ræða. Það má veiða á ári kannske 1500 tonn eða 2000 tonn eða hv.að nú kvótinn segir til um, og til þess að þessar veiðar og vinnsla úr afurðum veiðanna verði hagkvæm þarf að takmarka fjölda báta og hafa hæfilegan fjölda vinnslustöðva. Þeim skyldi verða valinn staður fyrst og fremst eftir byggðasjónarmiðum og atvinnuástandi á hverju landssvæði og síðast, en ekki síst hagkvæmisástæðum. Ég er alveg undrandi á því þegar menn, sem eru búnir að glíma við íslensk sjávarútvegsmál áratugum saman, eru að berjast á móti mikilvægum atriðum í þessu frv., svo að ég tali nú ekki um það þegar er verið að dylgja um að hæstv. sjútvrh. muni koma til með að segja á Ísafirði: „Þið landið allir ykkar rækju hjá bróður mínum eða frænda“ - og í Stykkishólmi: „Þið landið allri rækjunni hjá Sigurði Ágústssyni af því að hann er í Sjálfstfl.“ o.s.frv., velta sér upp úr slíkum hugmyndum, eins og nokkrum manni detti í hug að hæstv. ráðh. muni misbeita þannig sínu valdi. Fyrrv. hæstv. sjútvrh. býsnaðist mikið yfir því að núv. hæstv. ráðh. og rn. hans mætti ekki setja reglur um eitt eða neitt. Ég veit ekki betur en sjútvrn. hafi haft býsna frjálsar hendur í ýmsum málum með að setja reglur um þessa og hina hluti. Hví skyldi ekki rn. nú og núv. hæstv. ráðh. mega gera það í ýmsum atriðum eins og áður? En það virðist ekki vera. Það er bara taugatitringur um leið og minnst er á að hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason eigi að fá að gera einhvern skapaðan hlut. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson talaði hér mjög skelegglega í bókmenntalegum stíl til þess að verja sjónarmið „bisnissmanna“ á borð við Ottar Yngvason og fleiri góða menn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að fetta fingur út í þessa ræðu hans núna, hún hefur hingað til í þessu máli verið öll á sömu bókina lærð. Ég er dálítið hissa á því að menn, sem eitthvað hafa kynnst rekstri eða þykjast hafa vit á honum, eins og mér heyrist á Sighvati, hv. þm., skuli ekki gera sér grein fyrir því að með fjölgun vinnslustöðva, sem vinna eiga úr ákveðnu hráefni og þegar allir slást um sama hráefnið, þá hlýtur auðvitað hagkvæmni rekstrar hvers fyrirtækis að minnka í hlutfalli við fjölgun þessara stöðva. Hvað þýðir það? Það þýðir minni möguleika á endurbótum og lagfæringum á stöðvunum, verri afkomu, tiltölulega meiri kostnað. Og ég vil nú spyrja í sambandi við þetta, sem ég ætla að nefna næst: Hafa menn ekki heyrt talað um rekstrargrundvöll sjávarútvegsins á hverju einasta ári í sambandi við íslensk efnahagsmál? Þegar verið er að reikna hann út, þá er tekið til skoðunar hvernig sé staða fiskvinnslunnar í landinu og þar fram eftir götunum. Hverjir hafa þurft að leggja hornsteininn að þessum rekstrargrundvelli? Og hverjir eru þeir sem að öðru leyti hafa þurft að treysta hann? Mér sýnist á ráðstöfunarfrv., sem verið hefur hér til umr. nú síðustu dagana, að það séu fyrst og fremst sjómenn, sem séu látnir borga þetta. Þeir, sem geta í sama orðinu verið að tala um að sjómenn séu látnir standa undir svo og svo miklum kostnaði til þess að standa undir rekstrargrundvelli sjávarútvegsins, vilja um leið heimta eða leyfa ótakmarkaðan fjölda vinnslustöðva til þess að vinna úr takmörkuðu hráefni, sem t.d. í Húnaflóa er ekki nema eitthvað 2500 tonn.  Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að því sem hv. 3. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, talaði hér um. Það fór eins og fyrri daginn að hann fór að tala um allt annað mál og vísaði til þess að þetta frv.„ sem er ákaflega skýrt takmarkað við þetta tvennt, rækju- og skelfiskveiðar, væri bara byrjunin, svo ætti að fara að ráðast á aðrar veiðar, það ætti að fara að takmarka aðrar veiðar sem háðar eru leyfum. Ég verð nú að segja það að þetta frv. gefur ekkert tilefni til þess, jafnvel þótt mér fyndist fullkomin ástæða til þess að fara að hafa einhverja almenna yfirstjórn á þessu, t.d. humarveiðum o.fl. Og ég er undrandi yfir því að þessi hv. þm., sem sjálfur hefur rekið fiskvinnslustöð í Vestmannaeyjum, skuli vera fylgjandi endalausri þenslu í slíkum iðnaði á hverjum stað sem hefur þær afleiðingar sem ég lýsti hér áðan. Vegna þess að mér skilst á hæstv. forseta, að þm. séu orðnir svangir, þá vil ég aðeins bæta því við, að mér finnst það vera hártogun, sem sett er fram í svipuðum stíl og maður les eftir miðaldaguðfræðinga, þegar hv. 2. þm. Austurl. er að leggja sérstaka áherslu á að breyta fyrirsögn frv. Í 1. gr. er talað um rækju- og skelfiskveiðar, og í 2. gr., í rauninni annarri efnisgrein þessa frv., er eingöngu talað um, eins og segir hér: „Í þeim greinum veiða, sem háðar eru sérstökum leyfum samkv. 1. gr.“ Það kemur ekki punktur á eftir samkv. sérstökum leyfum, þá hefði kannske verið ástæða til þess að breyta fyrirsögninni. En ég sé enga ástæðu til þess að vera að reyna að eltast við hvern tittlingaskít í þessu máli til þess að geta verið að finna að skynsamlegum hlutum sem eru að mínu mati að byrja með þessu frv.



Virðulegi forseti. Mál þetta kemur frá hv. Ed. Sjútvn. hefur fjallað um málið á fundum sínum. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. hefur n. orðið sammála um frv., eins og það liggur fyrir, að undanteknu því sem segir í ákvæði til bráðabirgða. N. mælir öll með frv. eins og það liggur fyrir, en um þetta atriði klofnaði n., um afstöðuna til ákvæðis til bráðabirgða, þar sem meiri hl. n. telur að slíkt ákvæði mundi skapa hættulegt fordæmi og leggur þess vegna til að það verði fellt. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að ræða um meginefni frv., þar sem allir nm. eru sammála um að mæla með samþykkt þess, en mun í örfáum orðum víkja að ágreiningsefninu varðandi bráðabirgðaákvæðið. Þess má geta að þetta ákvæði ásamt með frv. var samþ. einróma í hv. Ed. En ég vil leyfa mér að hafa þá skoðun, að það hafi verið mjög af fljótræði gert, hv. Ed.- menn hafi ekki áttað sig á hvað hér var um að tefla, afstöðu hv. d. hafi ráðið meira viðhorf greiðasemi við einstaklinga og tillit til þess að verksmiðjur vestan og norðan og jafnvel austur um væru í þörf fyrir aukið hráefni á loðnuvertíð. Það er að vísu mannlegt að hafa áhuga á því að greiða fyrir ungum myndarmönnum, að þeir fái framleiðslutæki, stór og ný skip. Það er auðvitað líka rétt viðhorf að huga að því að verksmiðjur fyrir vestan, norðan og austan fái hráefni til vinnslu sem mest. En í mínum huga eru þetta allt saman smáatriði borið saman við meginatriði þessa máls, þar sem er verið að bregða út af reglu sem ég hygg að sé og hafi verið í gildi undantekningalaust frá því að lög um landhelgi Íslands voru sett árið 1922. Ég get ekki orðað það öðruvísi en svo að hér sé verið að lauma inn í tiltölulega lítilvægt frv. um löndun loðnu til bræðslu ákvæðum sem ættu heldur að taka upp sem breyt. á l. um landhelgi Íslands, nr. 33 frá 1922. Í þeim l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í 1. gr. laganna: „Fiskveiðar í landhelgi við Ísland mega íslenskir ríkisborgarar einir reka, og má aðeins hafa íslenska báta eða skip til veiðanna.“ Það er að vísu rétt að við höfum, eftir að við tókum að leita frekari réttar okkar til fiskveiðilögsögu, gert samninga við erlendar þjóðir þótt það hafi löngum verið af mikilli nauðung. En við höfum aldrei gert samninga við aðrar þjóðir um veiðar í sjálfri landhelginni. Við höfum gert samninga við aðrar þjóðir um veiðar í fiskveiðilögsögunni, en það er annað mál en landhelgi Íslands. Landhelgina, sem menn að vísu greinir á um hvort telja verður 3 mílur eða 4, er eign okkar og sjórinn á því svæði einnig. Þetta er alveg óhjákvæmilegt að skoða sem stórhættulegt fordæmi. Ég vil nefna dæmi um það að ef mér t.d. dytti í hug að leigja mér stóra hringnótaveiðibáta, sem ég get fengið leigða bæði í Svíþjóð og Noregi, þá hef ég viðurkennda skipstjóra á öll þau skip. Og ég mundi treysta mér til þess, eins og sókn sjómanna hefur verið á loðnuveiðiskip á Íslandi á undanförnum árum, að manna þau öll íslenskum mönnum og þótt fleiri væru. Miðað við þetta fordæmi, sem hér hefur verið samþ. af hv. Ed. í fljótræði, þá er alveg óhjákvæmilegt, þó að þessi skip sigldu undir annarra þjóða fána, að veita mér þessa undanþágu. Það er út í hött, sem nefnt hefur verið, að það væri hægt að taka fram í þessum bráðabirgðaákvæðum að þetta væri bara í eina og síðasta skipti sem slíkt og þvílíkt sem þetta væri gert. Þau lög standa ekki nema þangað til önnur lög verða sett um að þetta skuli ekki vera hin einstaka og einstæða undantekning. Þetta býður gífurlegri hættu heim. Mér er kunnugt um að í Norðursjó, í þeim flota sem sótt hefur á miðin þangað, danskur floti, norskur floti og sænskur floti, þar hefur verið á undanförnum árum gífurlegur áhugi fyrir því og eins í Færeyjum að ná aðstöðu til þess að veiða loðnu hér við land og fá hana keypta af hérlendum aðilum. Eftir þessu hefur verið leitað æ ofan í æ. Því hefur verið synjað. Það er líka þýðingarlaust, ef við vildum segja sem svo, að sjálfsagt væri að semja við viðkomandi aðila um veiðar innan fiskveiðilögsögunnar, en ekki eins og hér er gerð till. um innan landhelginnar, vegna þess að þá væri viðkomanda þessi heimild gagnslaus þar sem mikill meiri hluti loðnuveiðanna fer fram innan þessa svæðis, innan landhelginnar sjálfrar, innan 3–4 mílna, þar sem hér er verið að gefa undanþágu fyrir skip undir annarra þjóða fána til þess að stunda veiðar. Og í því stórkostlega máli eru höfð í frammi rök sem þau að þetta sé stórt skip sem getur flutt loðnu til þess að anna hráefnisþörf verksmiðja fyrir austan, norðan og vestan. Enn fremur eru fram flutt sem rök að íslenskur aðili eigi þarna um 30%, þótt ég viti ekki með hvaða hætti það er, því að ég hélt að íslensk lög mæltu svo fyrir, að íslenskir menn mættu ekki eiga í öðrum löndum fasteignir eða eignir sem þessar. Og það er einnig flutt fram sem rök að það sé íslenskur aðili sem eigi þarna hlut að máli, hann leigi skipið og íslensk áhöfn sé um borð. Allt eru þetta alger aukaatriði miðað við meginatriði málsins sem er það að við erum í fyrsta skipti að brjóta þessa reglu sem við höfum haldið undantekningalaust í öll þessi ár. Hv. þm. hefur borist í hendur bréf frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Þegar þetta mál kom á fund hv. sjútvn. Nd. undir miðnætti í gær innti ég eftir því hvert mundi verða viðhorf þeirra í samtökum útvegsmanna. Þau svör voru gefin að það væri misjafnt álit manna á þessu, þeim væri frekar illa við þetta. Í ljós kemur að allar slíkar umsagnir og fréttir eru úr lausu lofti gripnar af því að við höfum hér fyrir framan okkur bréf, sem dags. er í dag, frá LÍÚ, þar sem þetta mál hefur verið tekið sérstaklega til meðferðar, og stjórn LÍÚ samþykkir að mótmæla harðlega að umrætt leyfi verði veitt, eins og ég hef leyft mér að lesa hér orðrétt upp úr bréfi þeirra. Svo segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Á undanförnum árum hafa erlendir aðilar sótt um leyfi til að veiða loðnu í landhelgi og landa aflanum hér á landi. Fyrrv. sjútvrh. hafnaði ávallt beiðnunum um þessar undanþágur að höfðu samráði við stjórn LÍÚ. Nýtt fordæmi í þessu efni gæti haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútveginn. Sú till., sem hér hefur verið samþ. af hv. Ed., er ekki með meðmælum sjútvrn. nú, heldur með þegjandi samþykki þess.“ Segja má, að það hafi verið látið kyrrt liggja, sem einnig er glapræði. Hér segir enn fremur í bréfi frá LÍÚ, með leyfi hæstv. forseta: „Lög um löndun á loðnu til bræðslu eru sett að beiðni stjórnar LÍÚ og fleiri samtaka, þar sem samkomulag hafði náðst milli þeirra um efni þeirra. Ef hið háa Alþ. fer nú að setja ákvæði um allt annað efni í lög þessi án nokkurs samráðs við þá aðila sem eiga að stjórna löndun á loðnu til bræðslu, lítum vér svo á að verið sé af opinberri hálfu að rjúfa það samkomulag sem gilt hefur um þetta efni, og munum vér í því sambandi íhuga að draga fulltrúa vorn úr n. þeirri sem stjórna á löndun á loðnu til bræðslu.“ Ég þykist vita að hv. alþm. sjái í hendi sinni að hér er stjórn hinna voldugu og áhrifaríku landssamtaka útvegsins ekki að fara með innantóm orð eða hótanir, heldur býr mikið í hug þessa máls vegna. Það er sama hvernig á þetta er lítið frá því sjónarmiði sem öllu máli skiptir í þessu sambandi, þetta mál er alveg ótækt. Að fjallað sé um undanþágur frá l. um landhelgi okkar og reynt sé að smeygja því inn í tiltölulega lítilvægt mál eins og þetta er, sem við nú höfum hér fyrir framan okkur, eru með öllu óhafandi vinnubrögð. Ég þykist vera sæmilega mikill greiðamaður, en það er heldur betur stungin tólg þegar það eru orðin rök í máli sem þessu að sjálfsagt sé að gera einhverjum einum aðila til hæfis eða greiða. Það eru því miður allt of fáir hér á fundi í hv. d. Ég hefði kosið að ná hlustum sem flestra í þessu máli, þar sem ég tel þetta afar örlagaríkt mál. Ég er sannfærður um að þegar menn horfa á þetta út frá réttum sjónarhól og fram hjá greiðaseminni, þá muni þeir ekki taka í mál að slík samþykkt verði gerð hér í hv. d. sem þeir hv. Ed.- menn - og það hika ég ekkert við að segja - hafa gert í algeru fljótræði. Ég endurtek það, n. leggur eindregið til að frv. sem slíkt verði samþ. og hefur engar aths. fram að færa í því sambandi, en meiri hl. leggur höfuðáherslu á að fellt verði fljótræðisbráðabirgðaákvæði sem laumað hefur verið inn í þetta mál og aftan við það af hv. Ed.