Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Pjetursson) Þar sem jeg sje engan úr hæstv. stjórn staddan hjer, þá vil jeg geta þess, að enda þótt jeg ætli mjer ekki í þessari framsöguræðu minni að snúa mjer mikið að hæstv. stjórn, þá hefði jeg þó talið betur viðeigandi, að hún hefði verið viðstödd, er 2. umr. fjárlaganna fer fram. Það hefir nú lengi viljað við brenna, að vanþakklátt verk væri að sitja í fjárveitinganefnd, og býst jeg við, að háttv.þm. þykist ekki hafa mikið að þakka þeirri fjárveitinganefnd, sem nú er, fremur en venja hefir verið til áður. En jeg vil benda háttv.þm. á, að störf nefndarinnar hafa síst verið vandaminni nú en áður. Það hefir gengið svo á undanförnum árum, að látið hefir verið í veðri vaka, bæði utan þings og innan, að háttv. neðri deild bæri ábyrgð á fjárlögunum og vald fjvn. væri orðið svo víðfaðma, að hún væri orðin nokkurskonar yfirstjórn, og að stjórnin þyrfti jafnan að styðjast við hana viðvíkjandi tillögum um fjárveitingar. Nefndin hefir nú auðvitað ekkert við því að segja, þótt stórt sje litið á hana, en henni hefir fundist, að hæstv. stjórn hafi oft og tíðum ekki veitt henni þá aðstoð, sem þörf var á. Margt er það, sem nefndin hefir þurft að fá betri upplýsingar frá frá hæstv. stjórn, og nefndin hefir sent ýms erindi til hæstv. stjórnar, en upplýsingar hafa verið af skornum skamti, sem hæstv. stjórn hefir veitt, og er það óheppilegt, því hún á oft hægt með að afla upplýsinga, og auk þess gæti það haft áhrif á nefndina að heyra álit hæstv. stjórnar á ýmsum málum, og stuðningur hennar getur haft mikið að segja fyrir nefndina. Það má segja, að það er ekki sjerstakt vandamál fyrir hæstv. stjórn að skila fjárlögunum tekjuhallalausum. Jeg er ekki að segja það sjerstaklega til núverandi hæstv. stjórnar, en það hefir oft litið svo út, sem hæstv. stjórn hafi skotið inn eða klipið af upphæðum, einungis í þeim tilgangi að fá fjárlögin án tekjuhalla. Þær hafa treyst því, að fjvn. og Alþingi bættu úr aftur áður en fjárlögin væru samþykt, en þar með átti öllum vandanum að vera komið af stjórninni. En hitt er líka óhætt að segja, að það er ólíkt meiri vandi fyrir fjvn. að taka við slíku fjárlagafrv., sem stendur alveg í járnum og því nær engar verklegar fram kvæmdir standa í. Og þar sem undanfarin ár hefir jafnan verið klipið af þeim, til þess að fá jöfnuð á fjárlögin, liggur í augum uppi, að erfitt er að halda þessari vanrækslu áfram. Nefndinni var því ljóst frá upphafi, að svo búið mátti ekki standa og að hún gæti ekki skilað frv. í sama formi, sem það kom frá stjórninni, nema auðið væri að hækka tekjurnar að mun. En aðalmarkmið nefndarinnar var þó að stuðla að því, að fjárlögin færu tekjuhallalaus eða tekjuhallalítil út úr deildinni. Þetta kann að þykja undarlegur formáli fyrir tillögum nefndarinnar, sem fara fram á að hækka gjöldin um á 7. hundrað þúsund. En á hinn bóginn hefir nefndin lagt til, að tekjuáætlunin hækki um 382 þús. Og af þeim fjárveitingum, er nefndin vill bæta við, leggur hún til, að 56 þús. verði geymdar þangað til rætt verður um fjáraukalög fyrir 1923, en 219400 kr. ætlast nefndin til, að verði bundnar því skilyrði, að þau verk verði ekki framkvæmd, nema trygging sje fyrir, að nægilegt fje sje fyrir hendi, nægilegur tekjuafgangur. Þegar hvorttveggja þetta er dregið frá, kemur í ljós hækkun, er nemur 373 þús., en tekjuhækkunin er 382 þús., svo sem jeg skýrði frá, og verður því nokkur jöfnuður á þessu. Nefndin vill gera það, sem stendur í hennar valdi, til þess, að verk þau, sem bundin eru áðurnefndum skilyrðum, verði framkvæmd, og hefir í því skyni samið og borið fram frv. til tekjuauka, er háttv.þm. hafa sjeð. Þá skal jeg snúa mjer að tekjubálkinum. Skal jeg ekki vera fjölorður um brtt. nefndarinnar. því að fyrir þeim er gerð full grein í nál. Nefndin hefir þar farið eftir því, sem tekjurnar hafa reynst síðustu árin, og vænti jeg því, að hæstv. fjrh. (MagnJ) geti fallist á till. hennar yfirleitt. Tekjuskattur og eignarskattur er áætlaður í frv. jafnhár sem í gildandi fjárlögum. Nefndin hafði gert sjer vonir um, að hún gæti hækkað liðinn. Þar sem þessi skattur 39 reyndist 1516 þús. kr. síðastliðið ár. Það voru því mikil vonbrigði fyrir nefndina, þegar Alþingi samþykti breytingu á tekjuskattslögunum. Fjvn. þykist hafa sýnt við atkvgr. um það mál, að hún þættist í vanda stödd, ef breytingin yrði að lögum. Jeg hygg, að menn hafi ekki gert sjer fyllilega ljóst, hve miklu þessi lækkun mundi nema. Því ef það er satt, að svo muni reynast, sem sagt er, að skattur af lægri tekjum muni lækka um 40% frá því, sem var, hygg jeg, að þingmenn hefðu hugsað sig betur um, ef þeir hefðu vitað þetta áður. En það fór eins fyrir nefndinni sem öðrum háttv.þm., að hún gat ekki gert sjer fyllilega ljóst, hve miklu þessi lækkun mundi nema. Nefndin gerði þó ráð fyrir, að óhætt mundi að áætla skattinn 1 miljón, en jeg skal láta ósagt, hvort það muni reynast rjett; það er einungis ágiskun. En hitt þykist nefndin viss um, að ekki megi búast við hærri tekjum af þessum lið. Aukatekjur leggur nefndin til, að verði hækkaðar um 40 þús. kr., og miðar hún þar við reynslu síðustu ára. Minstar voru þær 1920. eða 258 þús., 1921 264 þús. og síðastliðið ár 324 þús. kr. Virðist engin ástæða til að ætla, að þessar tekjur muni lækka svo, að þær nemi ekki 300 þús. Smærri liðina er lítið að athuga við; þeir hafa einnig verið ákveðnir eftir því, sem reynsla undanfarinna ára hefir sýnt. Þá skal jeg minnast á þá miklu lækkun, um 150 þús., sem nefndin hefir áætlað á útflutningsgjaldinu. Það reyndist árið 1920 800 þús., 1921 655 þús. og 1922 793 þús. kr. Nefndinni finst því ekki óvarlegt að áætla það 700 þús. og sjer enga ástæðu til að ætla, að framleiðslan muni minka svo eða falla í verði, að gjaldið nái ekki þeirri upphæð. Tóbakstollinn vill nefndin lækka, og er það gert í samráði við tóbakseinkasöluna. Nefndin er jafnvel dálítið smeyk um, að liðurinn sje enn þá of hár. Síðustu árin hefir tollurinn verið nokkuð lægri, sjerstaklega 1922, er hann nam 305 þús. kr. En ríkiseinkasalan gerir sjer von um, að innflutningur verði talsvert meiri á næsta ári, því að nú er verið að selja birgðir, sem áður voru fluttar inn og munu uppseldar um nýár. En það er ljóst, að mjög er óvarlegt að áætla tollinn 450 þús., svo sem gert er í stjfrv. Þá skal jeg minnast á vörutollinn. Getur verið, að hv. deildarmenn búist við, að hækkunartillaga nefndarinnar sje miðuð við frv. það, sem nú er á ferðinni í þinginu og fer fram á mikla hækkun á tollinum, og að nefndin ætlaði strax að nota sjer þá hækkun. En nefndin hefir eingöngu miðað við núgildandi lög. Meðaltal vörutollsins síðastliðin 3 ár hefir verið 1337 þús kr., og telur nefndin því varlega farið að áætla hann 1200 þús. kr. Jeg vil sjerstaklega vekja athygli deildarinnar á þessu, svo að hún ætli ekki, að nefndin ætli að reyna að hafa hagnað af þessu frv. fyrirfram. Símatekjurnar hafa verið lækkaðar í samræmi við tillögur landssímastjóra. Hann taldi jafnvel þörf á að áætla tekjurnar enn lægri, ef ekki yrði tekin upp fjárveiting til bæjarsímans í Reykjavík. Nefndin tók því upp í tillögur sínar 50 þús. kr. fjárveitingu til bæjarsímans, og gerir landssímastjóri ráð fyrir, að af þeirri aukningu yrðu 25 þús. kr. tekjur þegar fyrsta árið. Vil jeg biðja menn að athuga, að verði þessi fjárveiting feld, mun nefndin jafnskjótt koma með tillögu um að lækka þennan tekjulið enn um 25 þús. kr. Þá kemur hinn mikli liður, er nefndin vill skjóta inn í tekjuáætlunina, en það er hagnaðurinn af víneinkasölunni. Nefndin fær ekki sjeð, hvers vegna má ekki taka upp í fjárlögin hagnað af þessum rekstri, eins og af tóbaks- og steinolíueinkasölunni. Jeg geri ráð fyrir, meðan annað kemur ekki fram, að ríkið noti þessar tekjur til þarfa sinna, eins og hvert annað fje. Um upphæðina er það að segja, að kunnugir menn telja hana síst of háa og gera sjer von um, að tekjurnar verði drjúgum meiri. Það má því telja þetta varlega áætlað af nefndinni. Jeg vil þá geta um eitt atriði, sem tekið er fram í nál. og stjórninni er fullkunnugt um. Nefndin vill ýta undir, að teknar sjeu inn á tekjuáætlunina allar tekjur af öllum ríkisrekstri, en ekki einungis hreinn ágóði, eins og nú er gert. Þrátt fyrir undirtektir stjórnarinnar og stofnana þeirra, sem hlut eiga að máli, hefir nefndin ekki breytt skoðun sinni, og telur hún það miklu þægilegra og gleggra, að þessi siður sje tekinn upp. Það er miklu aðgengilegra fyrir þingmenn að fá glögt yfirlit í fjárlögunum yfir rekstur þessara stofnana, eins og nú er um síma og póstmál. Að vísu má segja, að þingmönnum sje hægurinn hjá að athuga reikninga þessara stofnana. En menn þekkja, hve miklu þægilegra er að hafa alt slíkt í fjárlögunum og gleggra til yfirlits. Og þó að borið sje fyrir, að erfitt sje að áætla slíkt fyrirfram, hygg jeg, að ekki sje torveldara að áætla allar tekjur öðrumegin og gjöldin hinumegin heldur en að giska á hreinar tekjur af slíkum rekstri. En það verða stofnanir þessar og stjórnin að gera, og þurfa þær þá hvort sem er að gera sjer uppkast og áætlun um tekjur og gjöld. Nefndinni fanst óþarfi að taka tekjur af skipum upp í tekjuáætlunina. Því miður gerir nefndin sjer litla von um hreinan ágóða af þeim rekstri, og ef nokkur yrði, telur hún heppilegast, að hann yrði notaður til að færa verð skipana niður, svo að virðingarverð þeirra yrði nær því, sem nú má telja hæfilegt. Vona jeg, að hæstv. stjórn sætti sig við og fallist á, að þessi liður verði feldur niður. Jeg hygg, að jeg geti látið þetta nægja um tekjubálkinn. Vænti jeg, að háttv. deild taki vingjarnlega í brtt. nefndarinnar, því að jeg ætla, að þær megi ekki teljast óvarlegar.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Hv. frsm.fjvn. (MP) gat þess, að nefndinni væri ekki síður en stjórninni áhugamál að skila fjárlögunum sem næst því að vera hallalausum, eftir því sem föng væru á. Jeg get ekki sagt annað en að brtt. nefndarinnar beri yfirleitt með sjer, að þetta sje rjett. En þó að þetta hafi verið markmið nefndarinnar, hefir hún borið fram brtt., sem mundu hafa í för með sjer um 210 þús. kr. halla. eftir því sem mjer telst til. Þetta verður ekki talið stórvægilegt, einkum þegar menn taka tillit til, að þessi halli stafar af fjárveitingum til símalína, sem teknar hafa verið upp með þeim ummælum, að þær skyldu ekki greiddar nema fje sje fyrir hendi. Þær upphæðir, sem bundnar eru slíkum skilyrðum, nema alls 219400 kr. Að vísu hefir nefndin náð þessum árangri með því að auka að miklum mun tekjubálkinn frá því, sem stjórnin hafði áætlað hann. Stærsti liðurinn eru tekjurnar af víneinkasölunni. Þessar tekjur mátti skoða sem einskonar varaskeifu í frv. stjórnarinnar, en þar sem þá var ekki komin framlenging á lögunum um undanþágu frá bannlögunum, var ekki rjettmætt að taka þennan lið upp í frv. að svo komnu. Auk þess hefir nefndin gert ýmsar aðrar breytingar við tekjubálkinn, og er það, eins og háttv.frsm. (MP) tók fram, aðallega til að samræma áætlunina við reynslu síðustu ára. En stjfrv. var samið áður en menn vissu árangurinn af árinu 1922, og ef því skiljanlegt, að ýmsu hafi þurft að breyta í því. Af einstökum breytingum tók hv.frsm. (MP) það fram, sem er að segja um tekju- og eignarskattinn. Það er mikið álitamál, hve hátt má áætla hann. Gæti jeg trúað, að rjettara væri að vera heldur fyrir neðan þessa upphæð heldur en fyrir ofan, og mætti þykja gott, ef skatturinn nær 900 þús. kr., eins og áætlað er nú í fjárlögunum. Aukatekjurnar hafa verið samræmdar við árangur síðustu ára. Erfðafjárskatturinn var settur í frv. eftir áætlun fjvn. í fyrra, og var þá miðað við næsta ár á undan, en þá var þessi skattur óvenjulega hár. Þá hefir nefndin hækkað áætlun útflutningsgjaldsins að miklum mun. Virðist hún gera ráð fyrir meiri festu á útflutningsgjaldi af síld heldur en tillaga stjórnarinnar byggist á. Þetta er auðvitað mjög óviss tekjuliður. Síðastliðið ár nam gjaldið af síldinni að vísu 300 þús. kr., en það getur auðveldlega orðið mun lægra. Ef gert væri ráð fyrir, að útflutningur - að síldinni undanskilinni - nemi 40 milj. kr. á mesta ári, yrði útflutningsgjaldið 400 þús., og ef lagt er við þetta útflutningsgjaldið af síld, eins og það var síðastliðið ár, koma út 700 þús. kr., er nefndin hefir áætlað. Er álitamál, hvort ekki væri rjettara að áætla svo óvissan lið sem gjaldið af síldinni eins og búast má við því í meðalári. eða tæplega það. Jeg tel ekkert á móti því, þó að háttv.fjvn. hafi lækkað tóbakstollinn, því að hann hefir undanfarin ár verið fyrir neðan 400 þús. kr. En ekki er fyllilega að marka, þótt hann hafi verið lágur síðasliðið ár, því nokkuð stóð sjerstaklega á, þar eð birgðir voru miklar af tóbaki í landinu. Um símatekjurnar er það að segja, að þar fór jeg eftir áliti símastjóra, en hann hefir komist að því síðar, að áætlun sín mundi of há, og er þá að taka því. Einnig er jeg samþykkur því, að niður falli liðurinn „tekjur af skipum“; fari svo, að tekjuafgangur verði af sjálfum skiparekstrinum, eitthvað líkt og áætlað var í frv., er hægurinn hjá að verja honum til til þess að koma skipunum eitthvað nær sannvirði. Þá hefir háttv. nefnd tekið bifreiðaskattinn í fjárlögin og sett sömu upphæð gjaldamegin. Er það aðeins formsatriði. Þá minnist hún á þá tilhögunarbreytingu, að framvegis verði tekin upp í fjárlögin áætlun um tekjur og gjöld af fyrirtækjum þeim. er ríkið rekur. Voru í þetta skifti ekki möguleikar á því að gera það, en jeg tel rjett að haft sje í huga að fara þá leið, að svo miklu leyti sem við verður komið. Hefi jeg svo ekki meira við þetta að athuga.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki tefja umr. um tekjubálkinn eða brtt. við hann. Læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja, hvort þær verða samþyktar, því hjer er að nokkru leyti verið að deila um keisarans skegg, og skiftir mestu um hvernig útkoman verður. En jeg vildi geta um hvers vegna jeg neyðist til að greiða atkvæði á móti einum liðnum; á jeg þar við hinn nýja lið, tekjur af vínfangaversluninni, sem nefndin hefir áætlað 300000 kr. Eins og kunnugt er, bárum við hv.þm. Borgf. (PO) fram frv. um það að verja ágóða af þessari verslun til sjerstaks augnamiðs. Vonast jeg eftir, að þótt hv.fjvn. hafi tekið þetta upp, þá liggi ekki í því nein yfirlýsing, hvorki frá nefndinni í heild sinni eða neinum sjerstökum í henni. um það, að þeir ætli sjer að greiða atkvæði á móti þessu frv. Þykist jeg vita, sem líka háttv.frsm. (MP) lýsti yfir í öðru sambandi, að nefndin vilji eingöngu byggja á því, sem nú er í lögum, en miða ekki við frv., sem óvíst er um, hvernig fara. Að vísu er ekkert reikningslega skakt í því að taka þessa fjárhæð inn tekjumegin í fjárlögin og setja svo tilsvarandi upphæð gjaldamegin, ef frv. yrði samþykt, en jeg er á móti því, að þessi liður verði settur tekjumegin meðan ekki er hægt að setja sömu upphæð gjaldamegin. Það hafa komið fram fleiri frv. hjer á þinginu viðvíkjandi þessum tekjum, hvernig þeim skuli verja. Bendir þetta á, að nokkur almennur vilji sje um það, að þær renni ekki til almennra þarfa ríkissjóðs. Legg jeg því til, að þessi brtt. verði feld, því fari svo, að frv. okkar verði felt, þá sakar það ekki, þótt ríkissjóður fái þetta án þess að það standi í fjárlögum.

Jakob Möller Það eru aðeins nokkur orð út af ummælum hv.frsm.fjvn. (MP) í garð fjhn. út af tekjuskattinum. Hugsa jeg, að hv.frsm. meiri hl. þeirrar nefndar, hv. 1. þm. Skagf. (MG), hafi ekki veitt þeim eftirtekt: annars mundi hann hafa svarað. Háttv. frsm.fjvn. (MP) Ijet það skiljast á sjer, að fjvn. hefði efast um það, að fjhn. heföi gert sjer glögga grein þess, hvað tekjuskatturinn mundi rýrna mikið við breytingu hennar. Mig furðar á þessum ummælum, því að svo mikið var rætt um þessa breytingu, að auðsætt var, að fjhn. hafði gert sjer þess ljósa grein. Fjhn. var þess vel vitandi, að skatturinn af lægri tekjunum mundi minka allmikið, en sú rýrnun náðist upp með hærri skatti á háu tekjunum, sem fjhn. lagði til að samþyktur yrði. Háttv. frsm.fjvn. sagði, að eftir því, sem heyrst hefði, mundi skatturinn af lágu tekjunum rýrna um 40%. Má vera, að þetta sje rjett, en ef miðað er við skattinn síðastliðið ár, mun sú rýrnun ekki nema meira en 320–360 þús. kr., því að nærri mun láta, að skattur af þessum tekjum hafi numið 800 –900 þús. kr. Samkvæmt till.fjhn. hefði skatturinn ekki hækkað eins mikið eins og varð að lokum hjer í þinginu, og í raun og veru hefði hann lækkað lítið frá þá gildandi skattalögum, sökum þess, hvað hann var miklu hærri á háu tekjunum samkvæmt tillögum nefndarinnar. Og mundi sú hækkun hafa numið því, sem hann lækkaði á lágu tekjunum, eða alt að því. Mestu munaði, að breytingar Ed. skyldu verða samþyktar, um það, að tekjuskatturinn skyldi koma til frádráttar, og get jeg vel trúað því, að menn hafi ekki gert sjer glögga grein þess, hve miklu það nemur. En á þessu átti fjhn. enga sök. Hins vegar má vel vera, að skatturinn verði og lægri á þessu ári vegna lægra framtals. t. d. hjer í Reykjavík. En vitanlega er það alveg óviðkomandi þeim breytingum, er nú hafa verið gerðar á lögunum. En af þessum sökum hygg jeg varlegra að áætla þennan skatt nokkru lægri en gert er í stjfrv. Hefi jeg því ekkert við þessa lækkun að athuga.

Magnús Kristjánsson Mjer skildist á háttv.frsm.fjvn. (MP), að hann teldi slæmt, að ekki hefði legið fyrir nefndinni áætlun um tekjur og gjöld af þeim fyrirtækjum, er ríkið lætur reka. En jeg held, að það sje varla hægt að ætlast til þess, að þessar áætlanir verði gerðar, meðan engin reynsla er fengin fyrir því, hvernig þessi fyrirtæki bera sig. Tóbaksverslunin hefir aðeins verið rekin í 1 ár, og á þessu ári er ekkert hægt að byggja, sökum þess, hve miklar vörubirgðir voru liggjandi fyrir í landinu, þegar verslunin byrjaði. Var það meira en ársforði, fyrir um 2 milj. kr., sem lá að mestu hjá kaupmönnum hjer í Reykjavík, og nokkuð úti á landi. Eins má geta þess, að í byrjun þessa verslunarrekstrar varð hið mikla gengisfall íslensku krónunnar. um 30%, og gerði þetta auðvitað alt erfiðara. Niðurstaðan mun því sú, að láta mun nærri, að tekjurnar verði um 100 þúsund kr., en í sæmilegu ári mun sennilega mega áætla tekjurnar helmingi meiri. Af þessum ástæðum sje jeg ekki, að fært sje að gera áætlun, sem bygð sje á rökum, en að gera áætlanir, sem heita má að langi í lausu lofti, er verra en ekki, og nóg er af þannig löguðum áætlunum hjer á þinginu. En auðvitað er ekki útilokað, að þessi áætlun geti komið síðar, þegar meiri reynsla er fengin. Um áætlun um rekstur steinolíuverslunarinnar er ekki að tala, þar sem hún er enn tæplega byrjuð. Enn fremur stóð hjer líkt á og með tóbaksverslunina, að birgðir voru miklar fyrirliggjandi. Sama er að segja um vínverslunina. Hún hefir aðeins staðið í þó ár, og er auðsjeð, að ekki verður mikið bygt á þeirri reynslu. Það má segja, að hjer sje um stefnumál að ræða, og vel má vera, að æskilegt sje að innfæra þetta, en sje þetta aðalástæðan, þá fæ jeg ekki annað sjeð en jafnríkar ástæður sjeu til þess, að fleiri stofnanir, er líkt stendur á með, hlíti sömu meðferð, t. d. Landsbankinn. Brunabótafjelag Íslands. Samábyrgðin o. fl. En jeg vil taka það fram, að jeg er ekki að halda þessu fram, hvorki sem nauðsynlegu eða sjálfsögðu, hvorki um þessar stofnanir eða aðrar. Af þessum sökum tel jeg, að nú sje ekki hægt að gera þessar áætlanir. Mundu þær einungis hafa pappírseyðslu og prentunarkostnað í för með sjer, en fyrir þeirri eyðslu eru margir hv. þingmenn nú allviðkvæmir. Að síðustu vil jeg taka það fram, að ef litið er á fjáraukalög undanfarandi ára, þá sýnist árangurinn af áætlunum fjárlaganna ærið óábyggilegur, og held jeg því, að ekki sje æskilegt að bæta fleiri slíkum við.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Hv. 4. þm. Reykv. (MJ) fanst saka lítið, þó að vínfangatollurinn yrði ekki tekinn upp í fjárlögin. Það væri rjett, ef ráð væri á því, en ríkissjóði veitir ekki af sínu. Út af símatekjunum vil jeg taka það fram, að landssímastjóri hefir lagt til þessa lækkun sökum þess, að notkun símanna þessa fyrstu mánuði ársins hefir verið miklu minna en á sama tíma 1918, en símagjöldin eru næstum því hin sömu nú sem þá. Mjer þótti gott að heyra hjá hæstv. fjrh. (MagnJ), að hann virtist vilja vinna að því, að tekin yrði upp í fjárlögin þessi áætlun um tekjur og gjöld af fyrirtækjum ríkisins. Hins vegar var það ekki meining fjvn. að knýja þetta fram nú, heldur aðeins herða á því, að þessi siður yrði upp tekinn. En annars sje jeg ekki, að erfiðara sje að áætla þetta heldur en nettóarðinn af þessum fyrirtækjum. Hv. þm. Ak. (MK) nefndi það, að það mætti þá eins tiltaka Landsbankann undir þessi ákvæði. En þetta er alls ekki sambærilegt. Landsbankinn er stofnun, sem algerlega er haldið utan ríkissjóðs og allur hans rekstur er sjálfstæður. Þess vegna er ekki áætlað í fjárlögunum neitt til tekna af honum. Aftur á móti eru það aðrar stofnanir, sem stofnað er til með það fyrir augum að græða fje eingöngu, og er ætlast til, að allur ágóði af þeim sje eyðslufje ríkissjóðs, og það eru þessar stofnanir, sem nefndin á við. Vil jeg benda á, að þetta fyrirkomulag, sem fjárveitinga nefndin hefir stungið upp á viðvíkjandi þessum stofnunum, er líklega einnig beint hagur fyrir þær og þá, sem þeim stjórna. Því hefir verið haldið fram, að sumar þessar stofnanir hefðu of marga starfsmenn; ef þetta er ekki á rökum bygt, þá er þarna gott tækifæri gefið til að hrinda þeim áburði og sannfæra þm. um, að þetta væri ekki á rökum bygt, með því að leggja fram skýrslur um starfsmannahald auk annars. Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) hermdi það rjett eftir mjer, að fjárveitinganefnd heldur sjer aðeins við það, sem eru lög, og getur því alls ekki tekið til greina það, sem er á leiðinni, þó það kunni að verða að lögum. Þá verður það að takast til greina síðar, ef það nær fram að ganga. Þetta má þó ekki taka sem neina yfirlýsingu frá nefndarinnar hálfu, um að hún sje öll á móti þessu frv. háttv.þm.; um það hefir alls ekki verið nýtt, en þó er hugboð mitt, að þaðan muni fremur lítils stuðnings að vænta. Hann sagði, að þetta ætti ekki að vera eyðslufje. Það getur vel verið, að margir æsktu þess fremur, að svo væri ekki, en þó mun engin trygging vera fyrir því, að svo gæti ekki farið, þótt öðruvísi væri ákveðið um það. Þess eru mörg dæmin, að fje er tekið sem eyðslufje ríkissjóðs, þótt lög sjeu til fyrir því, að svo eigi ekki að vera. Þetta er gert vegna nauðsynlegra þarfa ríkissjóðs, en er þó lögbrot, og vil jeg alls ekki stuðla að því, að þær verði fleiri syndirnar í þá áttina. Má í þessu sambandi nefna símafjeð. Mjer þótti vænt um að heyra yfirlýsingu háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) um tekjuskattinn og afstöðu fjárhagsnefndar, því hún styður það, að brtt. okkar sje rjettmæt. En hjá honum kendi nokkurs misskilnings á orðum mínum. Jeg sagði, að fjhn. og þm. hefðu ekki gert sjer fullljósar afleiðingar þessa máls, og held jeg, að þetta hafi verið rjett. Því jeg veit, að margir þeirra, sem mest hafa um þetta fjallað, hafa ekki treyst sjer til að skálda neitt í þessu efni. Hygg jeg því, að hjer sje ekki of djúpt tekið í árinni um afleiðingar þess máls. - þær eru og verða fyrst um sinn ókunnar. Þá skal jeg geta þess, að jeg er þakklátur hæstv. fjrh. (MagnJ) fyrir upplýsingar hans um síldartollinn; lítur út fyrir, að samkvæmt því sje engu minni ástæða til að hækka útflutningsgjaldið, úr því það hefir orðið 100 þús. kr. hærra árið 1922 en áætlað var.

Bjarni Jónsson Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) var að amast við tillögu fjárveitinganefndarinnar og skaut því að háttv.frsm. (MP), hvort hann talaði fyrir hönd allrar nefndarinnar. Jeg tek það fram nú, að þá talaði hann fyrir mína hönd og að jeg er staðráðinn í því að greiða atkvæði á móti frv. háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). Þó að það sje vitanlega lærdómur mikill í því fólginn að láta ekki vín upp í sig, er sá lærdómur þó fulldýru verði keyptur með þessu, þar sem menn þó mundu geta hitt á lagið, ef þeir vildu láta vera að bragða það. Þá er fram komið frv. eitt í hv.Ed. um svipað efni, er jeg vildi heldur styrkja, enda þótt það sje auðvitað dauðadómur yfir sjálfum mjer. Allir vita, hversu jeg hefi viljað styrkja vísindin og listirnar - en nú á að fara að menta menn með víninu, og vil jeg því heldur hallast á sveif með þessu frv. í Ed., er veitir 1000000 kr. á ári til lista og vísinda. En vjer sjáum nú, hvernig fer, þegar það kemur hjer fyrir þessa deild. Ef svo færi nú, að þessi ágóði af víninu næmi sem svaraði einni miljón, þá munu menn vart fara að hneykslast á mínum litlu upphæðum, sem jeg hefi viljað láta veita til þessara mála. En þetta frv. er ekki talið eyðslusemi, enda vil jeg fylgja því fram til sigurs, og þætti mjer þá þessu fje vel varið.

Magnús Kristjánsson Það er í rauninni ekki mikil ástæða fyrir mig að taka til máls að þessu sinni; það er svo afarlítið, sem á milli ber mín og háttv.frsm.fjvn. (MP). Jeg stóð upp til að svara því, að þær stofnanir, sem jeg nefndi, væru ekki sambærilegar; væru reknar út af fyrir sig. Jeg veit ekki betur en hinar stofnanirnar hafi einnig sjerstakt reikningshald og sjeu reknar út af fyrir sig. Hvað Landsbankanum viðvíkur, þá er þar með skyldum að skifta, og auk þess lagt inn í hann rekstrarfje, og fær ríkissjóður þannig hlutdeild í ágóða hans. En ef þetta á að verða að stefnumáli, á það að ganga jafnt yfir. Þá mætti og eins hugsa sjer, hvort ekki væri hægt að spara eitthvað í fólkshaldi einnig við þessar stofnanir, sem jeg nefndi. Einnig gæti jeg bent nefndinni á fleiri stofnanir, sem þá mætti taka til athugunar. Það getur raunar beðið síns tíma.

Jón Auðunn Jónsson Jeg verð að mótmæla því, að eins standi á um Landsbankann og tóbaksverslun ríkisins. Hún er stofnuð aðeins með það eitt fyrir augum að afla ríkissjóði tekna: en Landsbankinn er stofnaður til eflingar atvinnuvegum landsins og annara þjóðþrifa. Þess vegna er ekki hægt að bera hann saman við stofnanir, sem aðeins eru til að afla tekna á einhvern hátt fyrir ríkissjóð. Jeg hygg og enga þingnefnd vera svo færa, að hún geti áætlað, hversu marga starfsmenn þurfi við Landsbankann. Aftur á móti væri þetta auðvelt að því er snertir verslanir ríkisins. t. d. tóbaks- og vínverslanirnar. Því vil jeg taka undir með háttv.frsm.fjvn. (MP), að betra væri, að þetta næði að ganga fram, og gott, að nefndirnar fái skýrslur um mannahald og fleira við þessar stofnanir, sem aðeins eru til að afla ríkissjóði tekna. Hvað steinolíuverslunina snertir, er það ekki sæmandi, að hún sje þannig misnotuð, að ætlast sje til, að hún afli ríkissjóði tekna.

Það er svo ákveðið í lögunum

. Háttv. þm. Ak. (MK) þarf ekki að fræða mig um það, til hvers lögin ætlist í þessu efni.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Mjer þykir óviðkunnanlegt, að hæstv. stjórn skuli ekki vera viðstödd á fundinum, þar sem jeg þyrfti að beina máli mínu til hennar. Áður en jeg fer út í hinar einstöku brtt., vil jeg benda háttv. deild á það, að ef það tækist að láta fjárlagafrv. ganga gegnum þingið eins og fjárveitinganefnd hefir gengið frá því, þá mætti afkoman teljast góð. Þá vil jeg vænta þess, að allir hv.þm. hafi kynt sjer nefndarálitið. Jeg vona, að jeg hneyksli engan, þótt jeg segi þetta, því stundum hafa frsm. rekið sig á það, að svo hefir ekki verið. En jeg vildi forðast að þurfa að endurtaka það, sem sagt er í áliti nefndarinnar, heldur aðeins árjetta það, sem þar er ekki nógu ítarlega tekið fram. Eins og segir í áliti nefndarinnar, þótti oss rjettara að halda aðskildum skrifstofukostnaði bæjarfógetans í Reykjavík frá skrifstofukostnaði annara bæjarfógeta og sýslumanna. Þó þetta hafi ekki neina fjárhagslega þýðingu, þá fæst með því gleggra yfirlit yfir skrifstofukostnað ýmsra embættismanna. Nefndin hefir tekið til greina við áætlun skrifstofukostnaðar bæjarfógetans í Reykjavík tillögur hans til stjórnarinnar, en fært hann þó niður um 500 kr. Annars eru þar fastir starfsmenn með föstum launakjörum, svo litlum sparnaði verður hægt að koma við á þeim lið. En til skrifstofukostnaðar annara sýslumanna fára þá aðeins 42000 kr. Jeg segi þetta ekki af því, að mjer finnist hann lítill, heldur til þess að benda á, að eftir þessu er gert ráð fyrir, að hann lækki um nær 20 þús. kr. frá því, sem hann nú er ákveðinn. Vill nefndin láta í ljós ánægju sína yfir því, ef hægt er að færa þessa útgjaldaliði nokkuð niður. Getur nefndin vel skilið, að svo megi verða, því sumar upphæðirnar til skrifstofuhalds eru of háar, sjerstaklega þar sem ekki þarf sjerstaks mannahalds við. 17. og 18. brtt. eru í samræmi við þetta. Nefndin vill ekki láta líta svo út, þegar til gæslu landhelginnar kemur, sem farið sje út á þá braut að minka eftirlitið frá því, sem áður hefir verið, og vill því hækka styrkinn. Telur hún það fje, sem varið hefir verið í þessu skyni undanfarið, hafa komið að góðum notum. Þá hafði stjórnin fært niður skrifstofukostnað landlæknis um 1000 kr. Jeg býst helst við, að þetta hljóti að vera misgáningur. því í frv. hennar um niðurlagning þess embættis var gert ráð fyrir, að skrifstofukostnaðurinn væri 2000 kr. Við hjeldum okkur því við þá upphæð, enda sýnilegt, að hún getur ekki verið minni; til skrifstofunnar fara tvö herbergi, og auk þess er þar fastur starfsmaður, ætti hæstv.forsrh. (SE) að vera þetta kunnugt, svo mörg erindi sem fara milli skrifstofu hans og landlæknis. Jeg vona, að jeg þurfi ekki að vera langorður um hverja brtt. og treysti því, að hv.þm. beri sig upp við mig, ef þeim finst skorta á upplýsingar, og ætti þá síðar að gefast tækifæri til að koma með þær. Oss þótti rjett að hækka nokkuð borgunina til aukalæknisins á Ísafirði, til þess að halda samræmi við laun annara starfsmanna ríkisins, en laun hans hafa verið lækkuð hlutfallslega meira en þeirra, og 40 eru þau enn þá lægri en vera ætti, samanborið við þá. Þá hefir nefndin talið rjett að hækka nokkuð fjárveitinguna til Vífilsstaðahælisins; má máske segja, að það hafi ekki mikla þýðingu, þar sem hjer er aðeins um áætlunarupphæð að ræða, en hún álítur hins vegar, að ekki sje heppilegt að nema þennan lið við nögl sjer, þar sem það mundi aðeins spilla fyrir eignum ríkisins og hælinu. Um laun starfsmannanna er farið eftir tillögum læknisins, og eru þau svipuð og verið hafa, og ekki ástæða til að ætla, að þau muni lækka að mun. Jeg hefi skrifað greinilega um það í nefndarálitinu, að taka á leigu franska spítalann á Fáskrúðsfirði. Og þó ekki sje langt síðan berklavarnalögin komust á og jeg hafi aðeins stuttan tíma verið hjer í Reykjavík, er mjer þó fullkunnugt um það, hversu erfitt er oft að útvega berklaveikum mönnum rúm. Og fyr eða síðar hlýtur að reka að því, að stofna verður ný hæli. Þess vegna fanst nefndinni það vera eins og fundið fje, að fá þarna spítala með góðum útbúnaði og rúm fyrir ca. 24 sjúklinga, án sjerstaks stofnkostnaðar og gegn tiltölulega lágri leigu. Vjer gerum ráð fyrir, að ríkið reki hann á líkan hátt og Vífilsstaðahælið, og fer okkar áætlun eftir því, og ætti að minsta kosti ekki að vera dýrara að reka spítala þar austur frá en hjer. Þá er mönnum kunnugt, að farið var þess á leit af Ísfirðingum, að lagt yrði fje fram til fyrirhugaðs spítala þar, samtímis Eyrarbakkaspítalanum, sem styrk hlaut, þar sem þegar hafði verið hafist handa með þá byggingu. En gert var ráð fyrir því, að Ísafjörður yrði næstur. Nefndin vill nú reyna til þess að standa við þetta loforð, þó hún hins vegar sjái sjer ekki fært að veita alla upphæðina - 80 þús. kr. - í einu lagi, eins og fjárhag landsins er varið. En þó ekki verði veitt þetta árið nema 25 þús., ætti það ekki að koma Ísfirðingum að sök, þar sem með þeirri upphæð mætti hefja verkið. Og verði þetta samþykt, felst auðvitað í því skuldbinding um það frá þingsins hálfu að veita næstu árin það, sem á vantar. Þá vill nefndin skjóta því til stjórnarinnar, að hún krefjist sannana fyrir því, að það fje, sem lagt skal fram á móti ríkinu, sje fyrir hendi. Enda munu engin vandkvæði vera á því, eftir því sem jeg veit best. Þá hefir nefndin hækkað styrkinn til heilbrigðiseftirlits með alþýðuskólum. Taldist okkur hann vera of lágur í frv. stjórnarinnar. Hjúkrunarfjelagið „Líkn“ hefir starfað lengi hjer í bænum með ágætum árangri og hefir síst brugðist vonum manna. Vill nefndin því hækka styrkinn til þess fjelags, enda mun fje verða lagt til á móti, og gæti þetta orðið hvöt fyrir fjelagið eftirleiðis. Þá er það nýr liður, að styrkja sjúklinga til að leita sjer lækninga við geitum. Öllum ætti að skiljast, hvílíkt nauðsynjamál það væri, ef hægt væri að útrýma þessum leiða kvilla úr landinu. Vill nefndin láta byrja á því strax á þessu ári, og verður því samskonar brtt. við fjáraukalagafrv. þessa árs; er ætlast til, að því verði haldið áfram, uns sjúkdómurinn er upprættur. Eins og hv. deild mun kunnugt, hefir staðið í fjárlögunum upphæð til styrktar væntanlegu berklavarnafjelagi, en það hefir enn ekki verið stofnað, og má búast við, að það dragist nokkuð, En oss læknunum hefir dottið í hug að undirbúa málið með almennri fræðslu og reyna að kenna mönnum, á hvern veg hægt sje að verjast berklaveikinni. Í þessum tilgangi höfum vjer hugsað oss að gefa út rit um þessi efni, og er þá nauðsynlegt, að það geti orðið svo ódýrt, að engum verði tilfinnanlegt að kaupa það. En til þess verður mikill hluti af útgáfukostnaðinum að koma utan að. Oss þykir líklegt, að gamla Heilsuhælisfjelagið muni fást til að styrkja útgáfuna að nokkru, og gerum því að skilyrði, að 1000 kr. verði lagðar til móts við ríkissjóðsstyrkinn. Þá vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, að nefndin óskar, að 31. brtt. komi ekki til atkvæða, því hún mun koma sem brtt. við væntanlegt fjáraukalagafrv. Þá kemur að 13. gr. Þar er einu liður, sem snertir póstmálin. Nefndin sá sjer ekki annað fært en hækka þennan lið nokkuð. Jeg býst ekki við, að samningsbundið kaup póstafgreiðslumanna geti lækkað, enda er það álit aðalpóstmeistara, að ekki verði komist af með minni upphæð í þessu skyni en verið hefir. Og þó farið yrði að auglýsa stöðurnar lausar og þoka þóknuninni niður með undirboði, þá gæti það verið mjög varhugavert og tæplega verjandi að velja menn í svo ábyrgðarmiklar stöður eftir kaupkröfunum einum. Það er alkunna, að mjög mikið fje fer um hendur þeirra, og því næsta áríðandi, að góðir menn fáist í þær stöður. Um vegakaflann get jeg verið stuttorður og leyfi mjer að vísa til þess, sem í nefndarálitinu stendur. Þó skal þess getið, að engin hreppapólitík átti sjer stað um þetta atriði innan nefndarinnar, eins og þó stundum hefir viljað brenna við. Nefndin vill láta þess getið, að hún hefði gjarnan viljað fara lengra í þessum efnum, og hafði enda orð á því við vegamálastjóra, og óskaði hann þess, að ef nefndin sæi sjer fært að hækka upphæðina, þá gengi það til viðhalds veganna. Þá er nýr liður, veiting til viðhalds slitlagi á akvegum. Við teljum, að það sje sama sem samþykt, þar sem bifreiðaskatturinn er kominn inn í fjárlögin. Þá er hækkað tillag til akfærra sýsluvega, og er það samkvæmt till. vegamálastjóra. Þá kem jeg að stórum gjaldalið, 200 þús. kr. til nýrra símalína og loftskeytastöðva. Nefndin þorði ekki annað en slá þann varnagla, að þessi upphæð yrði því aðeins veitt, að fjeð væri fyrir hendi. Við framkvæmdina gerum við ráð fyrir, að nokkuð verði farið eftir þeirri röð, sem tillögurnar bera með sjer.

Forsætisráðherra (SE): Jeg verð að gera þá almennu athugasemd þegar í upphafi, að jeg fór svo skyndilega utan síðast, að jeg hafði áður aðeins farið einu sinni í gegnum fjárlagafrumvarpið, og gat því ekki sjálfur samið athugasemdirnar við mína kafla þess. Jeg ætla nú aðeins að minnast stuttlega á nokkur atriði. Stjórnin hafði lagt til, að skrifstofukostnaður bæjarfógetans í Reykjavík yrði undir sama lið og skrifstofukostnaður annara sýslumanna og bæjarfógeta, þar sem þeir taka allir laun eftir sömu lögum. Kostnaður lögreglustjóra er sjerstaklega tilfærður, enda tekur hann laun eftir öðrum lögum. Annars er stjórninni þetta ekkert sjerstakt kappsmál í sjálfu sjer, og hefi jeg áður skýrt alt þetta mál fyrir nefndinni, og vil jeg hjer aðeins minna á það, að þessi sýslumannaskrifstofukostnaðarfjárlagaliður er aðeins áætlunarliður, þar sem í 11. gr. launalaganna er ákveðið, að dómsmálaráðherra ákveði þennan skrifstofukostnað. Viðvíkjandi því, að stjórnin hafi ætlað sýslumönnum of háan slíkan kostnað, skal jeg taka það fram, að það álit mun einungis sprottið af ókunnugleika, þar sem það hefir þvert á móti oftar komið fyrir, að reikningar sýslumanna hafa sýnt meiri raunverulegan skrifstofukostnað en stjórnarráðið hefir gert þeim. Vil jeg í því efni t. d. benda á sýslumanninn í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, sem bæði er sparnaðarmaður og ágætur sýslumaður. Honum voru ætlaðar 2250 kr., en reyndin varð, að hann þurfti að borga í skrifstofukostnað 3380 krónur. Svipað er ástandið í fleiri tilfellum, enda munu sýslumenn margir vera óánægðir í hæsta máta og þykjast bera skarðan hlut frá borði. Það er heldur ekki sanngjarnt nú, þegar þetta á alt að greiðast úr ríkissjóði hvort eð er, að mennirnir þurfi að borga meiri eða minni viðbót úr sjálfs sín vasa eða af launum, sem kannske eru af skornum skamti fyrir. Jeg er sammála hv. fjárveitinganefnd um það, að 30 þús. kr. til landhelgisgæslu hafi verið of lítið, og álít jeg jafnvel, að 50 þús. sje of lítið líka. Um fjárveitinguna til Vífilsstaða skal jeg ekki deila, því það er einfalt mál, að ef svo fer, að kostnaðurinn reynist minni en nefndin gerir ráð fyrir, þá sparast aðeins það fje, sem eftir verður. Einnig get jeg fallist á það að taka frakkneska spítalann á Fáskrúðsfirði á leigu. Um spítalabygginguna á Ísafirði verð jeg hins vegar að segja það, að stjórnin treysti sjer ekki til þess að taka upp fjárveitingu til hennar, þótt vitaskuld sje mikil þörf á henni. En hins vegar er kostnaðurinn mikill, og veit jeg ekki hvort kaupstaðurinn er nú sem stendur til þess fær, að leggja fram sinn hluta. En jeg teldi rjettast, ef á annað borð ætti að fara að veita fje til þessa, að veita það, sem þarf og til er ætlast, sem sje þriðjung. Annaðhvort ætti því að veita allan þriðjunginn eða ekkert. Loks vil jeg svo þakka hv. fjárveitinganefnd fyrir það, að hún hefir tekið til greina till. stjórnarinnar um styrk til geitnalækninganna, því á honum er hin mesta þörf. - Jeg skal svo ekki orðlengja um þetta, því jeg mun þegar hafa drepið á þær helstu tillögur, sem mig snerta sjerstaklega, og get því lokið máli mínu.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Hv. fjvn. hefir fyrst komið með brtt. við 13. gr. viðvíkjandi póstafgreiðslumönnum utan Reykjavíkur, í þá átt að hækka fjárveiting til þeirra um 10 þús. kr. Nefndin færir því til meðmæla, að þeir menn, sem hjer eiga hlut að máli, sjeu ráðnir með samningi fyrir ákveðna þóknun og hún sje lág. Þessu get jeg alls ekki verið sammála. Ef athugaður er listinn yfir póstafgreiðslumennina, sjest, að margir hafa óþarflega há laun, sjerstaklega þegar tekið er tillit til þess, að víða er mjög lítið að gera og að þetta er aukaatvinna hjá flestum. Jeg hafði gert athugasemd við skrána, sem barst fjvn., og jeg skil ekki í öðru en hún sje mjer sammála um, að sumstaðar hafi verið fullhátt áætlað Það var vel ráðið að færa niður launin, því að vitanlega voru þau hækkuð á dýrtíðarárunum, og því var það í fullu samræmi við laun embættismanna og annara starfsmanna, að þau lækki nú. Mjer dettur ekki í hug að halda því fram, að um leið og mönnum þeim, sem nú eru í stöðunum, er sagt upp, eigi að halda undirboð á þeim; til þess eru þær of vandasamar. En jeg hygg, að á flestum stöðum megi fá sömu mennina fyrir lægri laun. Líka mætti sameina póstafgreiðslu og síma á ýmsum stöðum; hefi jeg leitað álits aðalpóstmeistara og landssímastjóra um það, og eru þeir því meðmæltir. Liggja þau skjöl nú fyrir háttv.Ed. Slíka sameiningu mætti víða gera og verður bráðlega gerð á einum stað, á Blönduósi. Þá kem jeg að B-lið 13. gr., flutningabrautunum. Verð jeg að vera háttv. nefnd þakklátur fyrir, hvernig hún hefir tekið í það mál. Hún hefir hækkað tillagið til brauta þeirra, er byggja á á næsta ári. Jeg hafði líka tekið í fyrsta uppkast að fjárlögunum þessa upphæð, en er leið á samningu þeirra, sá jeg fram á, að tekjuhalli yrði mikill. Þess vegna sá jeg mjer ekki annað fært en lækka þetta tillag. Var það gert í samráði við vegamálastjóra, þótt okkur væri það báðum þvernauðugt að hækka svo mikið. Þess vegna þakka jeg nefndinni þessa breytingu og vænti þess, að hún verði samþ. Sama er að segja um nýjan lið, til Vaðlaheiðarvegarins. Jeg ætlaði að taka þennan veg upp í sambandi við brúna á Eyjafjarðará, sem væntanlega verður fullgerð á þessu sumri. Vegur þessi er orðinn um 40 ára gamall og liggur á óhentugum stað. Hann átti að liggja talsvert utar; hann er brattur að vestan og enn þá brattari að austan. Það er enginn vagnvegur, en fjölfarinn á öllum tímum árs, sjerstaklega á sumrum. Jeg vil því mæla sem best með, að þessi liður verði samþyktur. Jeg hygg, að háttv. deildarmönnum muni vera ljúft að greiða atkvæði með samgöngubótum á landi, einkanlega nú, er kyrstaða hefir verið um hríð í þeim efnum, en flestir hafa unað því illa. Þá kem jeg að 13. gr. D. nýjum símalínum og loftskeytastöðvum. Nefndin segir, að þá er hún hafi verið komin að þessum lið, þá hafi fjeð alt verið gengið til þurðar, sem hún þóttist geta ráðið yfir. Alveg sama máli var að gegna með stjórnina. Hún varð fjárhagsins vegna að hætta við að leggja nokkuð fram í þessu skyni. Nú hefir nefndin tekið upp allar þær línur, er bráðnauðsynlegastar eru, og er mjer það gleðiefni. En gleði mín er samt ekki alveg óblandin, því að þessar framkvæmdir eru bundnar því skilyrði, að tekjurnar reynist nægar til þeirra. Ef fjárhagurinn verður varhugaverður á næsta vori, þá er það skipun þingsins að hætta við þær. Jeg er hálfhræddur við þetta, þó það sje eðlilegur varnagli. Jeg hefði heldur kosið, að þessi athugasemd hefði ekki verið, en það hefði verið gefið á vald stjórnarinnar, hvort hún framkvæmdi það eða ekki, eða henni falið að byggja þær nauðsynlegustu, ef ekki væri hægt að byggja þær allar, og væri þá getið um, hverjar væru nauðsynlegastar. Að vísu má ganga út frá því, að það felist í þeirri röð, sem þær eru settar, hverjar eru nauðsynlegastar, og þessar 4 fyrstu línur ganga þá fyrir. Þá eru loftskeytastöðvarnar. Nefndin leggur til, að loftskeytastöðvar verði settar í Grímsey, Flatey og á Húsavík. Við þetta er komin fram brtt. á þskj. 292. frá hv. 1. þm. Eyf. (StSt), að í staðinn fyrir Húsavík komi Siglufjörður. Jeg veit, að Siglfirðingar hafa lagt mikið kapp á að komast í loftskeytasamband við Grímsey, en nefndin hefir tekið hina leiðina. vegna þess, að Grímseyingar versla mikið við Húsavík, en lítið við Siglufjörð. Jeg hefi átt tal um þetta við landssímastjóra og hann telur ekki rjett að hafa stöðina á Húsavík, en vill hafa hana á Siglufirði. Kostnaður yrði miklu meiri á Húsavík: og á Siglufirði á ríkissjóður hús, ritsímastöð og tæki, svo kostnaður yrði þar lítill. En ef háttv. deild aðhyllist ekki þetta, þá væri betra að hafa stöðina á Akureyri; þar eru líka tæki til og yrði minni kostnaður. Það er erfitt fyrir Húsavík að ná sambandi við Siglufjörð á sumrin; þá er sú lína mikið notuð. Því yrði hægara um vik fyrir Grímseyinga að ná sambandi við Húsavík, ef stöðin yrði á Akureyri. Um loftskeytastöð í Öræfum þarf jeg ekki að fjölyrða. Hún er eðlileg eftir að stöð hefir verið sett í Kirkjubæjarklaustri. Um aðrar brtt. nefndarinnar er fátt að segja. Jeg á eina brtt. á þskj. 292. við 13. gr., um það að verja 4 þús. kr. til þess að kaupa hús ásamt lóðarrjettindum, túni og girðingu við Garðskagavita. Vitamálastjóri hefir sent erindi um þetta. Vitavörðurinn á Garðskaga dó í vetur, en hann átti hús og mannvirki og var búinn að rækta 3 dagslátta tún á leigulandi, sem er eign Útskálakirkju. Staðan er illa launuð. 600 kr., frítt hús, kol og olía. Mjer finst eðlilegt, að landið kaupi þessi mannvirki handa hinum nýja vitaverði. Það er virt á 4955 kr., en mun fást fyrir 4 þús. En þar sem í ráði er að semja frv. til fjáraukalaga fyrir 1923, og þar á þetta heima, þá tek jeg þessa brtt. aftur við fjárlögin.

Bjarni Jónsson Jeg skal játa það, að ef hagur landsins er eins þröngur og látið er hjer innan þessara veggja, þá er það synd af mjer að bera fram þessar 2 smábrtt., sem jeg er hjer með. En hjer mun vera sá sami siður og í sveitum, að sá er eigi talinn búmaður, sem ekki kann að berja sjer; og hagur landsins er og verður betri en haft er á orði hjer. Því hefi jeg gerst svo djarfur að bera þessar brtt. fram, ekki til þess að steypa fjárhag landsins, heldur til þess að auka þægindi landsmanna og til þess að veita einstaklingi sanngjarnar bætur fyrir tjón, er hann beið við ráðstafanir, er gerðar voru til að tryggja hag landsins. Önnur brtt. er um það að veita fje nokkurt til þess að gefa úr manntalið frá 1703. Þetta er ný gullnáma fyrir alla ættfræði, og er nú komin heim, og er eigi gerandi að láta hana liggja í skjalasafni, þar sem fáir eiga aðgang að henni. Jeg býst við því, að allir háttv.þm. muni sammála um það, að ættfræði sje þjóðleg fræðigrein og mikils virði fyrir sögu landsins og þekkingu á þjóðinni. Og Íslendingar skara fram úr öðrum í þessari ment. Jeg hefi nefnt hjer 1000 kr.: vænti jeg þess, að háttv.þm. samþykki þessa litlu upphæð, til þess að hægt verði að byrja á útgáfunni. Það er svo um alt, sem þingið gerir, sem um aðra menn, að verkið lofar meistarann; og ef landsmenn sjá, að þingmenn vilja gera þeim þessi þægindi. Þá mun það mælast vel fyrir og þykja viturlega gert. Hin brtt. er um það að bæta Kristjáni Jónassyni í Borgarnesi tjón, sem hann hefir beðið, og er sú till. sjálfsögð. Svo er mál með vexti, að sjúklingur kom til Borgarness og þurfti að fá inni, en eigi var auðið að útvega honum náttstað. Læknirinn, sem þá var settur þar, bað Kristján, sem er gestgjafi, að hýsa manninn og fullvissaði hann um, að af honum stafaði engin hætta. Þetta var fyrirgefanlegt af lækninum, því hann var ekki æfður læknir, og ekki er altaf gott að ákveða, hvort taugaveiki er eða ekki. En þarna lagðist maðurinn og barn veiktist hjá Kristjáni og húsið var einangrað í 2 mánuði. En Kristján hafði greiðasölu, svo sem fyr er sagt, og var því sviftur atvinnu sinni um þennan tíma. Það skal viðurkent, að hann mun ekki geta sótt mál þetta að lögum; það hefir enginn gert honum lagalegan órjett, en hann hefir beðið þetta tjón af ráðstöfunum heilbrigðisstjórnarinnar til þess að aðrir hlytu ekki meira tjón af. Jeg hefi nefnt hjer 1500 krónur af því, að Kristján er fátækur maður og munar um það, en ekki af því, að það sjeu nægar bætur fyrir skaða þann, er hann hefir beðið. Jeg þarf ekki að fjölyrða meira um þetta lítilræði. Allir góðir drengir sjá, að maðurinn þarf að fá bætur, og jeg býst við, að hjer sje gnægð drengskapar til þess, að þessi litla tillaga nái fram að ganga.

Það er alveg rjett; það er mikill drengskapur hjer

. Það er gott; það mun þá sýna sig við atkvæðagreiðsluna. Skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni. Jeg geri ráð fyrir því, að háttv.frsm.fjvn. (MP) svari því. er með þarf fyrir nefndarinnar hönd. Það verður ef til vill ýmislegt, sem jeg vil athuga við ræðir þær, er fram koma, en jeg bíð með það þar til síðar. Það gladdi mig að heyra svona góðar undirtektir af þingbekkjunum.

Stefán Stefánsson Eins og hv. þingdeildarmönnum er kunnugt, þá bar jeg snemma fram till. um það á þingi, að reistar yrðu loftskeytastöðvar í Grímsey og á Siglufirði. Frjetti jeg þá, að fjvn. yndi því illa, þar sem hún teldi stjórnina ekki hafa neina fjárheimild til þess að reisa stöðvarnar. Sneri jeg mjer þá til nefndarinnar, skrifaði henni um málið og sendi henni jafnframt erindi eyjarbúa um þetta mikla nauðsynja- og áhugamál þeirra. treystandi því, að háttv. nefnd tæki beiðninni hið besta, sem hún og hefir gert að nokkru leyti. En þó eru það nokkur vonbrigði, að nefndin skuli ráða til, að landsstöðin sje fremur á Húsavík en Siglufirði. Jeg er sammála háttv.fjvn. um, að hagkvæmt muni að reisa stöð í Flatey. En að stöðin á landi skyldi vera ákveðin í Húsavík. kom mjer mjög á óvart, og er mjer heldur eigi ljóst, á hverju það er bygt. Jeg sneri mjer því til landsímastjóra. Ljet hann það í ljós sem álit sitt, að stöðin væri betur sett á Siglufirði. Færði hann sem rök fyrir því áliti sínu meðal annars, að stöðin yrði ódýrari á Siglufirði, vegna þess, að þar væri maður, er gæti tekið stöðina að sjer með engum eða þá litlum aukakostnaði. En á Húsavík þyrfti sjerstakan, lærðan mann, er myndi kosta 2–3 þúsund kr., miðað við stöðina á Hesteyri. Enn fremur gat landssímastjóri þess, að notin af stöðinni yrðu hverfandi á Húsavík, móti því, sem yrði á Siglufirði, vegna útgerðarinnar þar og skipa, sem jafnan væri þar fyrir landi, ýmist að veiðum eða á ferð. Af þessum ástæðum hefi jeg leyft mjer að flytja brtt., er fer fram á það, að í staðinn fyrir Húsavík komi Siglufjörður sem landstöð. Nú hefi jeg átt tal við formenn útgerðarfjelagsins og fiskifjelagsins og fengið álit þeirra um þetta mál. Skal jeg leyfa mjer að lesa upp kafla úr áliti formanns fiskifjelagsins. Þó skal geta þess, að honum vanst ekki tími til þess að bera málið undir stjórnina, og er því umsögnin á ábyrgð hans eins. Hann segir svo: „Álit mitt er, að heppilegra muni vera, að hin umrædda loftskeytastöð verði sett upp á Siglufirði en á Húsavík, af því að meiri útvegur er á Siglufirði en Húsavík. En jeg geri ráð fyrir, að stöðinni sje, meðal annars, ætlað aðkoma útveginum að notum, og þá sjerstaklega, að hægt sje að fá frjettir frá Grímsey um síldargöngur, sem iðulega verður vart við í kringum eyna, og sjómenn þar geta gefið útgerðarmönnum á Siglufirði vitneskju um fljótar en ef fregnirnar þyrftu að fara krókaleiðir gegnum Húsavík. Varðskipin munu oftar halda sig á Siglufirði og Akureyri en Húsavík, ef þau liggja við land, og því hægra að ná til þeirra þar, ef umkvartanir berast frá fiskiskipum um brot á landhelgislögunum af hendi útlendra veiðiskipa. Enn fremur er vitanlegt, að símstöðin á Siglufirði hefir afarmikið að starfa meðan síldarvertíðin stendur þar yfir, svo menn eiga erfitt með að fá afgreiðslu. En mjer skilst, að loftskeytastöð þar mundi geta ljett undir með afgreiðslu símskeyta, ef á þyrfti að halda, og á þann hátt gert þeim, er símann þurfa að nota, hærra fyrir á margan hátt“. Þá ljet og formaður útgerðarfjelags Reykjavíkur það álit sitt í ljós við mig, að alment litið á málið, þá væri sjálfsagt, að tilkynningar um veður og aflabrögð ættu að koma frá Grímsey og beint á verstöðvarnar sjálfar. Taldi hann, að þær þyrftu að berast svo fljótt, að mikill skaði yrði að óhjákvæmilegri töf við að senda þær gegnum Húsavík. Þá myndi og fljótt reka að því, að íslensku togararnir hefðu allir Marconiáhöld, og þá væri heppilegra að hafa stöðina þar, sem skipin legðu upp aflann. Þetta hljóta líka allir háttv. þingdeildarmenn að viðurkenna. Þá eru það og sjerstök þægindi fyrir eigendur skipanna, sem að veiðinni vinna, að fá tilkynningu um komu skipanna mörgum tímum áður en þau koma í höfn. Er þá hægt að hafa alt, fólk og annað, tilbúið til móttöku aflans, þegar skipin koma að. Væri þá hægt að flýta meira fyrir verkuninni og fá vöruna þar með betri. Hann gat þess einnig, að Norðmenn væru að koma upp loftskeytastöðvum á sem flestum veiðistöðvum. Enda væri þeim vel ljóst, hvaða þýðingu þær hefðu fyrir útgerðina, og þörfin er jafnmikil fyrir okkur Íslendinga. Fyrir þingi og fjvn. hefir legið erindi frá Siglfirðingum. undirskrifað af 50 manns, um að stöðin verði reist á Siglufirði. Enn fremur hafa Grímseyingar, eftir nákvæma athugun, látið það álit sitt í ljós, að stöðin yrði betur sett á Siglufirði. Er þeim það þó sjálfum síst í hag, því þeir hafa miklu meiri viðskifti við Húsavík en Siglufjörð. Fjvn. byggir till. sínar á því, að stöðin í Flatey myndi verða dýrari í sambandi við stöð á Siglufirði heldur en á Húsavík. Landssímastjóri sagði mjer, að þetta væri ímyndun ein. Stöðin í Flatey yrði jafndýr, hvort sem móttökustöðin á landi yrði á Húsavík eða Siglufirði. Er þessi ástæða því einskisvirði, að dómi landssímastjóra. Það er annars dálítið hjáleitt að hugsa sjer, að stöðin væri betur sett á Húsavík en á Siglufirði, þvert ofan í þau rök, sem jeg nú hefi nefnt, og mörg fleiri, sem mætti telja. Nú hafa allmargir togarar og millilandaskip Marconitæki, og þá sýnist liggja í augum uppi, hvort muni hagkvæmara að eiga loftskeytastöð á helstu útgerðarstöð og viðkomustöð flestra eða allra skipa fyrir Norðurlandi. Þar sem er líka ein hin besta höfn norðanlands, eða Húsavík, þar sem er eiginlega engin höfn, útgerð sáralítil og skipaviðkomur nauðafáar. Jeg hefi svo ekki fleira um þetta að segja að sinni, en mun taka til máls síðar, ef ástæður benda til.

Pjetur Ottesen Jeg vildi fara nokkrum orðum um fjárlagafrv. eins og það lítur nú út, er það kemur frá nefndinni, en jeg vænti þess, að hæstv. forseti finni eigi að því, þó að jeg tali nokkuð alment um málið og bindi mig ekki að öllu leyti við að tala um einstakar brtt. Frsm. fjvn. (MP) hefir nú gert ljósa grein fyrir meðferð og brtt.fjvn. á þessu frv. Af því sjest, að bæði tekjur og útgjöld hafa lækkað. Sakir standa þá þannig, að fjvn. skilar nú frá sjer fjárlagafrv. með 210 þús. króna tekjuhalla. En frsm. (MP) gat þess ekki, að sá tekjuauki, sem fæst með till. þeirra um hækkun á vínfangatollinum, sem nefndin flytur sjerstakt frv. um, sje ekki tekinn með. Um þennan nýja lið, tekjur af hækkun víntollsins, get jeg vísað til ræðu háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) um það mál. Er jeg honum samdóma í því máli, að vonum, og byggist sú skoðun á frv. okkar. Að öðru leyti skiftist á hækkun og lækkun á hinum einstöku liðum, og nemur hækkun um fram lækkun alls kr. 82000.00. Það skal játað, að lækkanir nefndarinnar á útgjaldahlið fjárlaganna miða að mestu til stuðnings og eflingar framleiðslunni og verklegra framkvæmda. Er viðleitni hv. nefndar til þess að veita hagnýtum störfum fyrir þjóðfjelagið nokkurn stuðning virðingar- og viðurkenningarverð, og það því fremur, sem svo var frá frv. stjórnarinnar gengið, að hjá því hafði að mestu verið sneitt. Er það sorglegt, að þó tekjurnar hafi verið áætlaðar alt að tug miljóna, og harla erfitt sje fyrir þjóðina að rísa undir þeirri fjárhæð, þá hefir sama sem ekkert verið veitt til atvinnuveganna og til þess að auka og bæta framleiðslu í landinu. Segja má, að sumir af þeim liðum, sem fjvn. hefir tekið upp og hækkað, geti orkað mjög tvímælis. Miðað við hið erfiða fjárhagsástand, sem nú er, getur það allmjög orkað tvímælis, hvort gerlegt sje að leggja út í jafnmiklar símalagningar og jafnvel allar þær vegagerðir, sem nefndin leggur til, ekki af því að allir viðurkenni ekki nauðsynina og þörfina á þessu hvorutveggja, heldur af því hve fjárvant nú er. Hvað bein fjárframlög til verklegra framkvæmda og stuðnings og eflingar atvinnuveganna snertir, þá má gera mun á þessu tvennu. Atvinnuvegina verður að styðja og efla á allan hátt, greiða fyrir sölu afurðanna, bæði með því að stuðla að endurbótum á verkun þeirra og fjölbreytni og með því að leita markaðs fyrir þá. Þetta er þjóðinni lífsspursmál, og má ekki sjá í, þó nokkurt fje fari til þessa; það borgar sig. Hitt má ríkið sætta sig við, eins og einstaklingarnir hafa neyðst til, á meðan tímarnir eru jafnerfiðir, að láta ýmsar verklegar framkvæmdir bíða. En sjálfsögð afleiðing af því, að neyðast verður til að slá nauðsynlegum framkvæmdum á frest, er, að alveg verður að girða fyrir, að nokkrum eyri sje varið til þess, sem miður er þarflegt eða máske til einskis gagns. Þótt fjárlögin yrðu afgreidd frá þinginu eins og fjvn. leggur til, eða með um 200000 kr. tekjuhalla, þá má þó búast við, að útkoman á árinu 1924 verði alt annað en góð. Er margt í lofti, sem bendir á það. Hvað tekjuhliðina snertir, þá mun þar í flestum greinum fullhátt áætlað, miklar líkur til með suma tekjuliðina, að þeir geri ekki betur en ná heim, lítil líkindi til, að nokkur þeirra fari sem nokkru nemur fram úr áætlun, og þá allra helst eftir að sumir þeirra hafa verið hækkaðir nú af nýju. En aftur á móti má búast við því, að tekju- og eignarskatturinn t. d. sje allhæpinn eins og hann er áætlaður. Frjettir hafa borist um það, að hann muni víða hafa lækkað um 40% fyrir breytinguna, sem illu heilli var á honum gerð hjer fyr á þinginu og hann er nú reiknaður út eftir. En jeg veit dæmi þess, að hann hefir lækkað meira. Er það og von, því hann lækkar mest á lágu tekjunum, en þær eru almennastar. Þó hann hækki á háum tekjum, þá gætir þess lítið, því þær eru óvíða til. Er jeg hræddur um, að skattur þessi muni lækka meira en margan grunar. Fjvn. má þó njóta sannmælis um það, að hún hefir reynt að gera áætlanirnar um hina ýmsu útgjaldaliði sem nákvæmastar; hygg jeg, að hún hafi víða farið allnærri, þó jeg þykist sjá, að á sumum stöðum muni skeika allverulega, og minnist jeg á það síðar. Jeg hygg því, að áætlunin sje yfirleitt mun nákvæmari nú en oft áður, enda hefir hún stundum verið óhæf. T. d. 1919, því árið 1920 fóru greiðslur á einum pósti. embættismannalaununum, 1 miljón krónur fram úr áætlun og stórkostlega mikið á öðrum liðum, eins og fjáraukalögin fyrir 1920–21 sýna best. En þrátt fyrir varkárni nefndarinnar, þá er jeg þó viss um, að útgjöldin fara stórum fram úr áætlun. 7. d. er það, sem nefndin áætlar til óvissra útgjalda, kr. 100000, of lítið til að greiða m. a. þær upphæðir, sem sennilega koma í fjáraukalög fyrir 1924, og svo greiðslur samkvæmt þingsályktunum. En þess má vænta, að stjórnin verði varkár að veita fjárupphæðir umfram það, sem ákveðið er í fjárlögum, eða geri það alls ekki, nema um ótvíræða nauðsyn sje að ræða. Þetta hefir verið svo rækilega brýnt fyrir henni nú, að bóta má vænta í því efni. Það má búast við, að útgjöld til landhelgisgæslunnar fari fram úr áætlun, ef hún á að vera í nokkru lagi. Það má í þessu sambandi minnast á frv. til ræktunarlaga, sem vænta má, að gangi í gegn á þessu þingi og hefir í för með sjer aukin útgjöld til ræktunar landsins, þó að það auki ef til vill ekki mikið á um framkvæmdir í jarðrækt fyrstu árin, eða meðan svo þröngt er fyrir dyrum sem nú er, en þó leiðir þetta að sjálfsögðu til meiri útgjalda á næsta ári en sem nemur búnaðarfjelagastyrknum. Fyrir mjer stendur þetta þannig, að jeg get eigi sjeð minni ástæðu til þess að gæta hins ítrasta sparnaðar og varfærni í afgreiðslu fjárlaganna, engu síður nú en á þinginu í fyrra, og jeg er sannfærður um, að sú stefnubreyting í sparnaðaráttina, er kom fram í afgreiðslu fjárlaganna þá, var bæði rjett og heillavænleg. Eins og sakir standa, dugir eigi að setja það fyrir sig, þó að sparnaðurinn gangi nokkuð út yfir verklegar framkvæmdir í landinu; fram hjá hinum lögákveðnu greiðslum í fjárlögunum, sem ásamt greiðslum af vöxtum og afborgunum af lánum gleypa mest fjeð, verður ekki komist hvort sem er meðan ekki er gerð breyting á embættaskipuninni, sem verulegur sparnaður er að. Enda er jeg fullviss um það, að þjóðin er reiðubúin til að fórna nokkrum þægindum fyrir þá hugsjón að koma þeirri reglu á að afgreiða fjárlögin tekjuhallalaus og láta þjóðarbúskapinn bera sig. Er jeg sannfærður um, að þjóðin muni af þeim orsökum sætta sig við bráðabirgðakyrstöðu í þessum efnum, sje vel á haldið að öðru leyti. Álít jeg, að nauðsynlegt sje fyrir þingið að setja sjer þetta mark við afgreiðslu fjárlaganna nú og í framtíðinni. Þá vildi jeg minnast nokkrum orðum á 19. lið í brtt.hv.fjvn., um hækkun fjárupphæðarinnar til landhelgisgæslu. Jeg var dálítið hissa, þegar jeg bar saman till.hæstv. stjórnar um fjárframlag til landhelgisgæslunnar og undirtektir þær, sem stjórnin hafði, þar sem var fyrirspurnin um landhelgisgæsluna. Er það vitanlegt, að ef í það er ráðist að auka landhelgisgæsluna nú á þessu ári, á þann hátt, sem um er rætt, og það er óhjákvæmilegt að gera það, þá er auðsætt, að upphæð hæstv. landsstjórnar hrekkur skamt til þess. Enda hefir hv.fjvn. sjeð þetta, þó að hún hafi eigi gengið lengra í því efni en þetta. En 50000 kr. eru tæplega fyrir útgjöldum þeim, er af landhelgisgæslunni leiða um síldveiðitímann norðanlands og að halda úti smábátum. Það vantar því alveg í fjárlagafrv. áætlun um útgjöld á rekstri strandvarnarskips. 1919, þegar landsstjórninni var heimilað að kaupa skip í þessu skyni, þá var útgerðin áætluð um 1/4 miljón á ári. En þetta hefir vitanlega fallið í verði síðan. En hvað sem því líður, þá er það víst, að til útgerðarinnar þarf allmikið fje. Álít jeg, að hjá því verði, ekki komist að auka gæsluna, og ætti því að gera áætlun fyrir rekstri og útgerð þessa nýja skips í fjárlögunum. Jeg hefi margtekið það fram, að til landhelgisgæslunnar dugi eigi nema gott skip, - trollari, eða skip af svipaðri stærð og vel útbúið. Þá vildi jeg minnast á 8. gr.stjfrv., um borðfje hans hátignar konungsins. Í rauninni væri ef til vill rjettara að minnast þess í sambandi við 19. gr. Get jeg ekki betur sjeð en að stjfrv. fari fram á breytingu í þessu efni, því að upphæðin er ákveðin 60 þús. krónur, en í athugasemdum stjórnarinnar við frv. er vísað til 19. gr., þar sem gert er ráð fyrir ákveðinni upphæð til að greiða með gengismun af þessu og fleiru. Er því hjer greinilega um hækkun á þessari upphæð að ræða, þó að hún komi fram á þennan hátt. Er það næsta undarlegt, þar sem um konung Íslands er að ræða, að honum skuli ekki greitt í íslenskum gjaldeyri. Bendi jeg á þetta af því, að mjer er eigi kunnugt, að þessu hafi fyr verið farið á flot.

Forsætisráðherra (SE): Aðeins stutt athugasemd. Háttv. þm. (PO) hefir eigi heyrt orð mín hjer áðan. En eins og jeg tók fram, þá gat jeg eigi, sökum þess að jeg þurfti skyndilega að fara til útlanda, farið nema einu sinni fljótlega í gegnum fjárlagafrv. Auk þess var búist við því, þegar fjárlagafrv. var samið, að Danir bættu við landvörn sína hjer. Hvað snertir borðfje hans hátignar konungsins, þá get jeg ekki ímyndað mjer, að þingið vilji raska þeirri reglu, sem upp er tekin, að greiða það í dönskum krónum. Jeg vona, að háttv. deild samþykki það eins og það stendur í frv. og að hv.þm. fari vígi að vekja deilur um þetta atriði. Vil jeg einnig benda á, að konungi vorum er sjerstaklega ant um að láta það koma fram, að hann sje konungur Íslands, engu síður en Danmerkur.

Jón Baldvinsson Jeg get eigi neitað því, að mjer þótti jeg beittur allmikilli harðneskju við framhaldsumr. fyrir 2 dögum, er mjer var meinað að taka til máls, enda þótt jeg hefði beðið um orðið áður en hæstv. forseti sleit umræðum. En nú er eigi kostur á slíkum umræðum sem á eldhúsdegi. Jeg skal taka það fram, að það var eigi sá hæstv. forseti (ÞorlJ), sem nú situr í forsetastóli, sem beitti mig því ofbeldi, sem jeg mintist á. Jeg mun þó geta leitt út af ýmsum liðum fjárlagafrv. ýmislegt það, sem jeg vildi sagt hafa, þá er mjer var varnað máls. Jeg hafði hugsað mjer að koma fram með nokkrar almennar athugasemdir, en hv.þm. Borgf. (PO) hefir nú gert það, og skal jeg eigi endurtaka það; býst jeg við, að mönnum muni leiðast það. Jeg tek það alveg trúanlegt, sem hv.frsm.fjvn. (MP) sagði, að það sje ekkert skemtilegt verk að vera í fjvn., enda þótt nógir fáist til þess. Get jeg trúað því, að leiðinlegt sje að þurfa að skera við nögl sjer hinar nauðsynlegustu fjárveitingar og hafna öðrum. Vjer Íslendingar höfum enn eigi komið því skipulagi á fjármál vor sem aðrar þjóðir, enda þótt vjer ættum eigi að standa ver að vígi en þær, þar sem vjer þó erum lausir við ýmisleg útgjöld, sem þær verða að hafa, svo sem t. d. herkostnað. Úgjaldaliður þessi er mjög stór hjá sumum þjóðum, og það jafnvel stærsti liðurinn í útgjöldum þeirra. Þó vantar mjög mikið í fjárlög vor, sem aðrar þjóðir telja nauðsynlega liði í fjárlögum allra þjóða, sem menningarþjóðir vilja kallast. Má til dæmis nefna allan styrk og hjálp til almennings, sem mjög er af skornum skamti í fjárlögum vorum. Til slysatrygginga verkamanna er annarsstaðar veitt stórfje, en mjög er slíkt í smáum stíl í fjárlögum vorum. Er það aðeins ein stjett manna, sem sje sjómennirnir, sem njóta nokkurs styrks í þessu skyni; öðrum stjettum er enginn slíkur styrkur veittur, nema hvað einstaka fjelög fá sáralitla hjálp. En að þessu sinni hefir hvorki hæstv. stjórn nje fjvn. sjeð sjer fært að koma slíkum styrk inn í fjárlögin, en jeg vona, að þess verði eigi langt að bíða, að vjer fáum einhvern vísi til slíks í fjárlögum vorum. Þá er það eitt enn, sem á síðustu tímum er orðinn töluverður útgjaldaliður með öðrum þjóðum, en það er atvinnuleysisstyrkur. Því miður er það að verða nauðsynlegt hjá okkur að veita slíkan styrk, en fjárlögin sýna það, að hingað til hefir lítið verið lagt af mörkum til þess að styrkja efnaminstu stjett landsmanna. Hefir fje landsins aðallega gengið til starfsmannalauna. Auðvitað hefir verkalýðurinn notið góðs af því litla, sem til verklegra framkvæmda hefir verið varið, að því leyti, sem það hefir aukið atvinnu. Þá vildi jeg minnast á nokkur atriði í fjárlagafrv. Jeg hafði rekið augun í hið sama og háttv.þm. Borgf. (PO), sem sje 19. gr. En þetta er víðar en hann sá. Laun sendiherrans eru einnig greidd í dönskum krónum. Þessi póstur er því nokkuð óákveðinn, því að þessi lögmæltu laun geta breyst töluvert mikið, ef gengismunurinn er mikill. Því eru í rauninni eigi rjettar fjárhæðir sýndar hjer, og verða það aldrei með þessu móti. Hvað snertir hin erlendu lán, þá er sterlingspundið miklu hærra nú en þegar fjárlögin voru samin, og afborganirnar því hærri en gert er ráð fyrir í lögunum; aftur hefir danska krónan hækkað, svo að það jafnast nokkurn veginn. Jeg sje líka, að eigi eru allar greiðslur ríkisins af lánum þess útgjaldamegin; aðeins af þeim hluta enska lánsins, sem ríkið tók. En það er þó ríkið, sem á að standa skil á greiðslunum, og því væri ástæða fyrir hv.fjvn. að athuga, hvort eigi væri rjett að setja útgjaldamegin greiðsluna af öllu láninu, en aftur tekjumegin það, sem kemur frá bönkunum. Það er vitanlegt, að mestur hluti enska lánsins fór til Íslandsbanka, og því er það æðiundarlegt, sem kom fram í umræðunum á eldhúsdaginn, að bankaráðið dregur dul á alt, sem gert hefir verið, og að ómögulega má segja þinginu neitt af högum bankans. - Jeg spurði um það við framhald 1. umr. fjárlagafrv., hversu há eftirlaun Tofte bankastjóri hefði fengið, er hann fór frá. En hæstv. forsætisráðherra svaraði því ekki. Jeg staðhæfi nú, að þessum bankastjóra hafi að minsta kosti verið greiddar 70 þús. danskar krónur, er hann fór frá. Virðist mjer þetta koma landinu eigi alllítið við, því að slíkar ráðstafanir á fje bankans sem þessi veikja auðvitað gjaldþol hans. Af fjárlögunum sjest, að það er eigi lítið, sem ríkið kaupir af eldsneyti handa stofnunum sínum. Get jeg því vikið að því, sem hæstv. atvrh. (KIJ) svaraði upp á fyrirspurn mína á eldhúsdaginn, um kolakaup landsstjórnannnar á síðastliðnu sumri, og hvers vegna stjórnin hefði eigi látið þau kaup ganga í gegnum Landsverslunina. Hæstv. atvinnumálaráðherra sagðist helst ekki hafa haft heimild til að kaupa kol í gegnum Landsverslunina, og bar hann fyrir sig í því efni þingsályktunartillögu frá síðasta þingi, sem hann sagði, að hefði verið samþykt með rökstuddri dagskrá, en þingsályktunartillaga þessi var frá meiri hluta viðskiftamálanefndar og gekk út á það að láta Landsverslunina halda. En það er misskilningur hjá hæstv. ráðherra (KIJ), að þessi tillaga hafi verið samþykt; hún var einmitt feld með rökstuddri dagskrá, sem var ekki eins sterklega orðuð og þingsályktunartillagan. En jafnvel þótt tillagan hefði verið samþykt, þá gat hæstv. ráðherra (KIJ) engan veginn borið hana fram sem vörn í þessu máli. Hjer var ekki um það að gera að flytja inn kol til þess að halda uppi almennri kolaverslun, heldur var hjer aðeins um það að ræða að kaupa kol handa þeim stofnunum ríkisins, sem ríkissjóður þarf að sjá fyrir eldsneyti. En er það ekki alt annað að kaupa kol til nauðsynlegra þarfa ríkisins en að halda uppi kolasölu Landsverslunar til almennings? Eða kannske Landsverslunin megi alls ekki kaupa kol einu sinni til eigin þarfa ? Það mætti þá líklega alveg eins vel leiða út úr þessari ályktun þingsins. Hæstv. atvinnumálaráðherra lýsti yfir því við umræðurnar í fyrra, að hann mundi ekki láta Landsverslunina halda áfram, nema hann sæi, að fara ætti að einoka einhverja vörutegund eða verðið á henni væri óþarflega hátt. Nú er það sannað, með yfirlýsingu hæstv. atvinnumálaráðherra sjálfs, að honum hefir fundist kolaverðið í fyrra vera óþarflega hátt, og þá var hann alveg í samræmi við yfirlýsingu sína, ef hann hefði látið Landsverslunina grípa inn í kolaverslunina, og jeg álít líka, að það hefði verið hyggilegra að láta Landsverslunina halda áfram að versla með þá vörutegund heldur en að stöðva verslun hennar með þá vöru, eins og gert var.

Sveinn Ólafsson Jeg á 2 brtt. á þskj. 292, við þær greinar, sem nú liggja fyrir til umræðu. Áður en jeg kem að þeim, vil jeg þó fyrst drepa lítið eitt á brtt., sem mun í vændum við 13. grein C. Hennar hafa ef til vill einhverjir háttv. þingdeildarmenn vænst frá samgöngumálanefnd við þessa umræðu, en nefndin hugsar sjer að bera álit sitt um væntanlegar samgöngur fram við 3. umræðu. Reyndar er álitamál, hvort nokkrar ábyggilegar áætlanir er hægt að gera um strandferðir að þessu sinni, þar sem nú er í áformi að taka upp nýja tilhögun strandferða, sem enginn getur sjeð fyrir, hversu borgar sig. Það er fyrirsjáanlegt, að upphæð sú, sem stjfrv. ákveður til strandferðanna, er altof lág, enda í engu samræmi við reynslu undanfarinna ára, og mun reynast óhjákvæmilegt að færa hana fram. Þá skal jeg víkja að brtt. mínum á 292. Sú fyrri á við 12. gr. og lýtur að því að hækka styrkinn til framkvæmda berklavarnalaganna. Í stjfrv. er kostnaðurinn við þessar varnir áætlaður 75 þúsund krónur. Jeg legg til, að þessari upphæð verði breytt í 120 þúsund krónur. Þó þykir mjer líklegt, að sá kostnaður verði langt um meiri. Jeg kom fram með þessa brtt af því, að mjer fanst háttv.fjvn. hafa sjest yfir þetta atriði. Jeg hefi fengið skýrslur um kostnað við berklavarnir eftir lögunum 1921 úr 6 sýslum á landinu næstliðið ár. Hefir sá kostnaður, sem þær hafa orðið að greiða til berklavarna. samtals verið um 52 þúsund krónur. Þar sem nú er ætlast til, að hjeruðin leggi til 2/5 kostnaðar, en ríkissjóður 3/5 hluta, þá verður varla sjeð, að hægt sje með nokkru móti að áætla minna fje vegna þessara útgjalda en brtt. mín fer fram á. Vænti jeg þess fastlega, að reynslan muni sanna það, að sú upphæð verði fremur of lítil en of mikil. Hin brtt. er við 13. gr. E. 4. Fer hún fram á, að við þá upphæð, sem veitt er til viðgerðar og eftirlits sjómerkjum, sem er 8000 krónur, sje bætt 5500 krónum, svo að upphæðin alls verði 13500 krónur. Er ætlast til, að það, sem hjer er bætt við, gangi til að greiða eftirstöðvar af byggingarkostnaði smávitanna þriggja við Berufjörð frá 1922, sem nemur kr. 5481,55. Nemur þessi upphæð því, sem kostnaðurinn við byggingu vitanna fór fram úr áætlun, sem gerð var við byrjun verksins, upphæð, sem þá var fengin og trygð greiðsla á. Er það kunnugt af skýrslum vitamálastjóra, hvernig aukakostnaður þessi er til kominn, af hverju hann fór svo langt fram úr áætlun. Jeg þarf varla að minna á, að þegar ákveðið var á þinginu 1919 að byggja stærri vitana við Berufjörð, þá var kostnaðurinn fyrst áætlaður 12 þúsund krónur til smávitanna, sem hjeraðinu var ætlað að kosta, en síðar færður upp í 18 þúsundir og síðast í 25 þúsundir. Þetta fje alt var svo greitt af hendi næstl. ár. 18 þúsundir úr ríkissjóði og 7 þúsundir af Fiskiveiðafjelagi Íslands. Kostnaðurinn við byggingu vitanna fór svo þetta fram úr áætlun. Ástæðurnar voru þær, að samningar brugðust, sem gerðir voru við Eimskipafjelagið um flutning á sementi til vitabygginganna. Kom sementið ekki á þeim tíma, sem tilsett var, og varð verkafólk, sem vinna átti að smíðinni, af þeim sökum að bíða lengi aðgerðalaust, og varð af því mikill kostnaður. Að lokum varð svo að fá sent sement frá Reykjavík, sem kostaði 7 krónum meira tunnan en hitt átti að kosta, auk flutningskostnaðar frá Reykjavík. Þessi aukakostnaður er því bein afleiðing af því, að Eimskipafjelagið stóð ekki við loforð sín um sementsflutninginn, og er sá kostnaðarauki í rauninni óviðkomandi hjeraðsmönnum. Þá var önnur ástæða til aukins kostnaðar sú, að vitamálastjóra hugkvæmdist alt í einu að breyta til um tilhögun eins vitans og lýsa hann með gasljósi, í stað olíuljóss. Gerði hann þetta í því skyni, að rekstrarkostnaður vitans yrði minni og gæsla hans ódýrari, en sú ráðstöfun kom hjeraðinu á óvart og var eigi fyrir það gerð. Jeg hafði á sínum tíma ritað háttv.fjvn. um þetta og mælst til þess, að hún tæki þennan kostnaðarauka upp í till. sínar. En hún hefir ekki sjeð sjer þetta fært, að jeg býst við sökum þess, að hún óttaðist, að fordæmið leiddi til frekari fjárbæna um líkt efni frá öðrum stöðum. Segist hún ekki hafa viljað skapa fordæmi um það, að slíkar upphæðir væru teknar upp í fjárlögin. Jeg vil þó halda því fram, að hjer sje um fulla sanngirniskröfu að ræða og að með þessu sje ekkert athugavert fordæmi skapað. Það er augljóst, að þessi kostnaður er með öllu óviðkomandi sýslunni, þar sem hann stafar af orsökum þeim, sem jeg nefndi. Auk þess stendur svo á, að þau hjeruð, sem helst gætu komið til greina til samanburðar, hafa ekki enn þá greitt sinn hluta þess kostnaðar, sem þeim hefir verið lagður á herðar, en þetta hjerað hefir að öllu greitt. Það stendur enn ógreiddur helmingur kostnaðarins við vitabygginguna í Hrísey. Og ekkert hefir enn verið greitt af hjeraðsins hálfu til vitans á Vatnsnesi, eftir skýrslu vitamálastjóra, en sá viti átti þó að byggjast af hjeraðinu. Það getur því tæpast talist nein ósanngirni að fara fram á þetta, Það mætti vel verða að fordæmi við þau hjeruð, sem greitt hafa svo mikinn hluta byggingarkostnaðar sem þetta hjerað, því að hjer er reyndar farið fram á aðeins röskan 1/6 kostnaðar, og hann þó stafandi af atvikum hjeraðinu óviðkomandi. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta og ekki heldur um hinar aðrar brtt., þótt jeg hefði að vísu nokkurt tilefni til að minnast á sumar þeirra. Það er aðeins ein spurning, sem mig langaði til að leggja fyrir hæstv. atvrh. (KIJ). Því miður er hann nú ekki við, en það má vera, að háttv.frsm.fjvn. (MP) geti svarað henni. Fyrirspurnin er sú, hvað hæstv. stjórn hafi hugsað sjer með hraðskeytasamband sunnanlands gegnum loftskeytastöð á Síðu, án þess að hafa nokkra loftskeytastöð á Austurlandi. Jeg fæ ekki sjeð, að hraðskeytasamband við útlönd verði fengið sunnanlands með loftskeytastöðvum, nema móttökustöð sje austanlands, og verður því þetta, sem nú á að gera, að nokkru leyti unnið fyrir gýg, meðan slíka móttökustöð vantar. Mig langaði til að fá að vita um þetta áður en atkvgr. færi fram, því atkvæði mitt mun fara nokkuð eftir því, hvernig leyst verður úr spurningunni. Skal jeg svo láta staðar numið að sinni.

Björn Hallsson Jeg hafði raunar búist við, af því framorðið er orðið, að fundi yrði nú frestað; en úr því að jeg er næstur á mælendaskrá, þá mun rjett að nota það. Jeg ætla samt ekki að fara út í neinar eldhúsræður, eins og legið hefir við, að sumir háttv.þm. hafi nú gert. Jeg sinti ekki eldhússtörfum við 1. umr., og því síður finst mjer eiga við að gera það við 2. umr. Jeg kýs að halda mjer við efnið og tala um fjárlögin í heild og þær brtt., sem jeg vil minnast á. Ætla jeg þá að byrja á því, að jeg lít svo á, að háttv.fjvn. hafi ekki farið neitt ógætilega í till. sínum, þótt jeg hins vegar sje henni ekki sammála í sumum greinum, eins og t. d. þar sem um þessa svo nefndu bitlinga er að ræða. Jeg vil helst engar slíkar fjárveitingar samþykkja. Mjer finst háttv. nefnd hafa tekið upp rjetta stefnu, með því að reyna að láta ekki allar tekjur ríkissjóðsins ganga upp í laun og önnur slík útgjöld heldur líka til verklegra framkvæmda. Jeg á því hægra með að fyrirgefa henni, þátt hún skili fjárlögunum með 200 þúsund króna tekjuhalla, þegar hann stafar af þessum ástæðum. Enda er þar einn liður, símalagningarnar, sem nefndin bindur því skilyrði, að það verði því aðeins geri, að fje sje fyrir hendi. En til þessara símalagninga eru áætlaðar 220 þúsund krónur. Er það heldur meira en tekjuhallanum nemur eftir áætlun nefndarinnar. Jeg hefði að vísu kosið, að háttv. nefnd hefði sjeð sjer fært að lækka einn lið; það er útflutningsgjaldið. Jeg hefði helst af öllu viljað afnema það með öllu, eins og jeg hefi áður sagt; en hinsvegar get jeg skilið þau rök hjá háttv.frsm. (MP), að úr því háttv. deild hefði nýlega lækkað tekju- og eignarskattinn, þá hefði ekki verið tiltækilegt að lækka útflutningsgjaldið líka, því ríkissjóðurinn mætti ekki við að tapa svo miklu fje. Jeg er honum sammála í því og vil ekki stuðla að tekjuhalla í fjárlögunum. En jeg var á móti lækkun útflutningsgjaldsins svona mikið. Tel ríkissjóð ekki mega við því, og ófært að lækka svona skattinn af lágu tekjunum. t. d. á lausafólki og vinnufólki til sveita. Þó að sagt sje, að um það muni ekkert í ríkissjóð, þá safnast þegar saman kemur, og jeg tel einmitt rjett, að sem allra flestir borgi tekjuskatt, þótt hann sje ekki hár hjá hverjum einum. Jeg vildi svo minnast á eina lítilsháttar brtt., sem jeg á á þskj. 292. Sú tillaga fer að vísu ekki í sparnaðarátt, en hún hefir sjer það til afsökunar, að hún miðar til verklegra framkvæmda. Hún er þess efnis, að tillagið til Hróarstunguvegarins verði hækkað að litlum mun. Til þessa vegar hefir verið veitt fje síðan árið 1919: Fyrst 20 þúsund krónur 1920, 10 þúsundir 1921 og 15 þúsundir 1922 og 1923. Þetta verður samtals 60 þúsund krónur. En af þessu eru endurveittar 15 þúsundir. Nú hefir aðeins verið unnið að þessum vegi fyrir 13 þúsund krónur á þessum tíma, og ættu því að vera veittar 32 þúsundir umfram það, sem unnið hefir verið fyrir. Hefi jeg fengið allar upplýsingar hjer að lútandi hjá vegamálastjóra. Nú er ætlast til í stjfrv. að 10 þús. sjeu veittar til þessa vegar, en jeg fer fram á það í brtt. minni, að það sje hækkað upp í 15 þúsundir, eins og er í gildandi fjárlögum. Þetta virðist á fylstu sanngirni bygt, þar sem ónotaðar eru af því, sem veitt hefir verið, 32 þúsundir; yrðu samt eftir 17 þúsundir, þótt þessar 15 þúsundir yrðu veittar fyrir árið 1924. Þessi vegur hefir altaf að undanförnu setið á hakanum og hefir sáralítið verið unnið við hann undanfarin ár. Kvaðst vegamálastjóri því líka samþykkur, að hækkuð væri upphæðin til hans, þótt hann hinsvegar hefði ekki treyst til að koma fram með till. þess efnis vegna fjárskorts. Jeg veit það vel, að undanfarin ár hefir lítið fengist fyrir hverjar þúsund krónurnar, sem til vega hafa gengið, en þarna hefir líka alveg verið kyrstaða á vegagerðinni og ekkert unnið. Tel jeg því brýna nauðsyn að herða nú á vegagerðinni þarna eystra og neyta þess, að nú er kaup verkamanna heldur að lækka. Auk þess stendur svo á, að vegur þessi endar mitt á milli bæja, þar sem langar eru bæjarleiðir. Verða ferðamenn að taka þar af vögnum sínum og leggja klyfjar á hestbök, og er hið mesta óhagræði að því. Hafa Jökuldælir og aðrir Hjeraðsmenn nógu erfiða aðdrætti, þótt reynt sje að koma þessum vegi sem allra fyrst að Jökulsárbrú. Kemur sá vegur, sem þegar er lagður, ekki að hálfum notum meðan svo stendur, sem nú er, og er því hin mesta nauðsyn að flýta lagningunni sem mest. Háttv. frsm.fjvn. (MP) skýrði ekki frá afstöðu háttv. nefndar til þessara og annara brtt., sem fyrir liggja. Vildi hann bíða eftir umsögn tillögumanna. Jeg tel nú þessa brtt. mína svo sanngjarna, að jeg vænti þess fastlega, að háttv.fjvn. styðji hana, svo sanngjörnum mönnum, sem hún er skipuð. Vænti jeg þess þeim mun fremur, sem hjer er um verklegar framkvæmdir að ræða, sem háttv. nefnd hefir sýnt, að hún er mjög hlynt. Vona jeg, að háttv. deild fari sömu leið og samþykki þessa till. mína. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þennan kafla fjárlaganna. Tel jeg einfaldast að láta atkvgr. skera úr um hann.

Lárus Helgason Það var einkum út af ræðu hæstv. atvrh. (KIJ), að jeg vildi segja nokkur orð. Mjer skildist á ræðu hans, að nú væri horfið frá því ráði að tengja saman símalínuna sunnanlands. Þetta kom mjer á óvart; þetta getur ekki verið rjett, því lög um það efni eru ekki úr gildi numin. Þegar reist var loftskeytastöð á Síðu, var þar um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, til þess að bæta úr símaleysinu þar eystra, það sem fjárhagur landsins leyfði ekki að koma þá þegar símalínunum saman. Áður en loftskeytastöðin var reist í Kirkjubæjarklaustri, var á almennum fundi þar ákveðið að halda fast við það, að símalínan sunnanlands yrði tengd saman. Vil jeg svo fá að heyra frá hæstv. atvrh. (KIJ), hvað stjórnin hugsar um þetta og hvort hún ætlar sjer að vinna að því eða ekki, að fyrirhuguð símalína verði lögð, þegar kringumstæður leyfa. Jeg hefi alls ekki á móti því, að reist verði stöð í Öræfum, því að þar eru búendur illa settir og eiga allra manna erfiðast með að ná til læknis og bjarga sjer á annan hátt. Með loftskeytastöð þar væri miklum erfiðleikum ljett af þeim, er þar búa. Öræfingar gætu þá fengið lækni á móti sjer, þegar mikið lægi við, og leiðin þannig styst á milli Síðu og Öræfa. Af þessum ástæðum og fleirum, er brýn nauðsyn á stöð í Öræfum, og þó að stöðvar þessar í Klaustri og Öræfum verði að nokkru gagni, þá er samt brýn nauðsyn á símalagningu um þetta svæði, þrátt fyrir þessa bráðabirgðaráðstöfun. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) gat þess, að reisa þyrfti loftskeytastöð á Austurlandi í sambandi við þessar. En jeg geri ekki ráð fyrir, að það sje meiningin, heldur að símasamband komi bráðlega sunnanlands, milli Austfjarða og Reykjavíkur.

Jón Auðunn Jónsson Jeg þarf ekki að vera langorður, enda er hæstv. forsætisráðherra (SE) fjarverandi; en honum ætlaði jeg að svara nokkrum orðum, út af fjárveitingu til sjúkrahúss á Ísafirði. Jeg vil benda á, að sleginn er varnagli við því í brtt. nefndarinnar, að ekki verði ráðist í að byggja sjúkrahúsið, nema trygging sje fengin fyrir, að fje sje fyrir hendi og einnig styrkur til rekstrar sjúkrahússins. Jeg er sammála hæstv.forsrh. (SE) um, að rjettara sje að veita alla upphæðina í einu; en fjárveitinganefnd hefir tjáð mjer skiljanlegar ástæður fyrir till. sinni. Og því aðeins tek jeg við þessari fjárveitingu, að þm. skoði sig skuldbundna til að greiða atkvæði með framhaldsfjárframlögum í þessu skyni, því annars væru Ísfirðingar teygðir út í ófæru með þessari 25 þúsund króna fjárveitingu, því að hún er algerlega ófullnægjandi.  (Nokkrir þm.: Hverjir geta lofað því á næsta þingi?)  . Jeg vona, að háttv. þingmenn örvænti ekki um að komast á þing aftur. Úr því að jeg stóð upp, vil jeg minnast á sameiningu póstafgreiðslu- og símastjórastarfa. Þessum sparnaðartillögum er jeg sammála. Það eru ósköp til þess að vita, að dugandi menn sjeu bundnir allan daginn við lítil störf fyrir ljeleg laun. Enginn vafi er á því, að þessi störf, sem nefnd hafa verið, geta farið saman á mörgum smærri stöðum. Enda er það eigi haganlegt nje rjett að binda 2 menn við störf, sem einn gæti leyst af hendi. Þá var það tillaga háttv. nefndar um loftskeytastöð í Grímsey og Húsavík. Jeg hefi ekki enn getað skilið ástæðu nefndarinnar fyrir að hafa stöðina á Húsavík. Jeg átti í gær tal við marga útgerðarmenn, og voru þeir undrandi yfir þessari tilhögun, ef það er vilji þingsins, að loftskeytastöðin komi útgerðinni að notum. Öllum er kunnugt, hversu símasambönd eru erfið við Siglufjörð, svo að ekki er unt að ná þangað dögum saman; hinsvegar gengur betur að koma skeytum og samtölum frá Siglufirði. Ef í þessu máli á að líta á hag sjávarútvegsins, þá er gersamlega óforsvaranlegt að hafa ekki loftskeytastöðina í Grímsey í beinu sambandi við Siglufjörð.

Flm. (Stefán Stefánsson) Frv. þetta hefi jeg leyft mjer að flytja, samkvæmt ósk bæjarstjórnar og hafnarnefndar Siglufjarðarkaupstaðar. Frv. er að mestu samhljóða hafnarlögum Ísafjarðar, sem samþykt voru hjer á þinginu í fyrra. Þó er það frábrugðið þeim í tveim atriðum. Fyrst og fremst er hjer ekki farið fram á neitt fjárframlag úr ríkissjóði til hafnarinnar, eins og Ísafirði var veitt með áðurgreindum lögum, og er því fremur ástæða til þess, að frv. gangi fram mótmælalaust. Í öðru lagi er það ákvæði í þessu frv., að hafnarnefnd og bæjarstjórn fái svo mikinn íhlutunarrjett um byggingar mannvirkja þeirra, sem gerð eru við höfnina, að jafnan sje trygt, að eigi geti stafað nein hætta af þeim eða óbeinlínis geti þau valdið skemdum eða frekari eyðileggingu á höfninni. Að öðru leyti en í þessum tveimur atriðum er frv. samhljóða hafnarlögum Ísafjarðar. Vona jeg því, að hv. deild greiði götu frv. þessa til 2. umr., og að því verði vísað til háttv. sjútvn., að umræðunni lokinni.