Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.og viðskn. sem er birt á þskj. 752. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Ólafur G. Einarsson, Sverrir Sveinsson og Guðmundur Bjarnason. Minni hlutar eru tveir og munu þeir hafa skilað inn sérálitum og verður gerð grein fyrir þeim hér síðar á þessum fundi. Nefndin hefur rætt þetta mál á fjölmörgum fundum. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 753. Fjöldi manna kom á nefndarfundi og gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum. Umsagnir bárust frá nokkrum aðilum. Ég tel ástæðu til að benda sérstaklega á nokkrar brtt. sem fluttar eru á þskj. 753. Í fyrsta lagi er gerð till. til breytingar á 27. gr., en sú grein fjallar um tollumdæmi. Þar eru gerðar þrjár brtt. Í fyrsta lagi er gerð sú brtt. að á eftir orðinu "Kjósarsýslu", sem er í 1. tölul., komi: þó ekki Bessastaðahreppur. Það þýðir að Bessastaðahreppur mun áfram tilheyra öðru tollumdæmi, þ.e. Hafnarfjarðartollumdæmi sem um getur í 25. tölul. sömu greinar. Þá er í b-lið 10. brtt., við 27. gr. lagafrv., gerð till. um að Skilmannahreppur og Hvalfjarðarstrandarhreppur tilheyri eftir sem áður sýslumanninum í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, en renni ekki undir umdæmi tollstjórans á Akranesi. Þriðja breytingin er innifalin í þeirri sem ég lýsti fyrst. Þá er við 28. gr., sem fjallar um aðaltollhafnir og tollhafnir, gerð sú breyting að til viðbótar þeim 13 aðaltollhöfnum, sem um getur í 28. gr. frv., kemur ný tollhöfn sem er Sauðárkrókur. Þá vil ég geta þess að meiri hl. nefndarinnar gerir till. til breytinga á 33. gr. frv. þar sem Tollgæsla Íslands er nefnd á nafn. Og nú segir skýrum orðum, með leyfi forseta: "Við embætti ríkistollstjóra starfar Tollgæsla Íslands undir stjórn tollgæslustjóra. Tollgæslustjóri skal fullnægja skilyrðum um embættisgengi sem sett eru í 1.-6. tölul. 32. gr. laga nr. 85/1936, um meðferð einkamála í héraði. Tollgæsla Íslands skal hafa með höndum tolleftirlit á tollsvæði ríkisins eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum þessum." Þetta er gert til þess að það sé skýrt undir hvern og hvar Tollgæsla Íslands starfar en nefndarmeirihlutanum þótti sem ekki væri nægilega skýrt kveðið á um þetta atriði í lagafrv. Meiri hl. nefndarinnar gerir, auk margra annarra brtt., till. sem er 18. till. á þskj. 753 og er við tollkrítarákvæði lagafrv., en þar er gert ráð fyrir því að greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum lengist úr einum mánuði að meðaltali í tvo mánuði, eins og segir í 18. brtt. meiri hl. á þskj. 753. 24. brtt. á sama þskj. fjallar um það að ráðherra sé skylt með reglugerð að ákveða hvaða gjald skuli innheimta fyrir störf tollstarfsmanna sem ekki teljast liður í almennu tolleftirliti, og að krafa þessi njóti lögtaksréttar. Hér er verið að leggja áherslu á að öll venjuleg störf tollstarfsmanna eru auðvitað eins og önnur samsvarandi störf, löggæslustörf, unnin á kostnað íslenska ríkisins, en sé um sérstök störf að ræða þá skal innheimta gjöld af þeim sem starfið beinist að. Í 25. brtt. á þskj. 753 er gert ráð fyrir því að við 146. gr. frv. bætist við orðin "að höfðu samráði við Hagstofu Íslands" og þá orðast lagagreinin þannig, ef frv. verður samþykkt: "Ráðherra setur nánari reglur um skil tollyfirvalda á aðflutnings- og útflutningsskjölum og öðrum gögnum að höfðu samráði við Hagstofu Íslands." Þetta er í samræmi við ábendingu sem kom frá hagstofustjóra um nauðsyn á samráði fjmrn., tollstjóraembættisins og Hagstofu Íslands hvað varðar skráningu aðflutnings- og útflutningsskjala. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara ítarlega í aðrar þær brtt. sem birtast á þskj. 753. Það er ljóst að verði þetta frv. að lögum er stefnt að því að gera tollmeðferð á vörum einfaldari og nútímalegri en hún er í dag. Yfirstjórn tollamála verður skýrari og úrskurðarvaldið er flutt úr ráðuneyti til ríkistollanefndar, en það eru svipuð ákvæði og nú gilda um skattalög þar sem nú starfar ríkisskattanefnd og ríkisskattstjóri. En með lagafrv. er verið að gera tillögur til breytinga á núverandi skipan í tollamálum þannig að þessi lög falli að skattalögum hvað þetta snertir. Nýmæli í lagafrv. eru þau að nú eru skýr ákvæði um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum, eða tollkrít, og benda má reyndar á önnur atriði eins og ákvæði um tollfrjálst svæði, en þetta hlýtur hvort tveggja að teljast merk nýmæli. Herra forseti. Meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem meiri hl. gerir á áðurgreindu þskj.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Hér er um að ræða eitt af viðamestu málum þingsins, að því er greinafjölda varðar a.m.k., og hefði verið eðlilegast að gefa sér betri tíma til að afgreiða málið en nú er kostur á þegar stutt er til þingslita. Meiri hl. hefur hins vegar ákveðið að hætta á það að afgreiða málið núna. Ég segi hætta á vegna þess að hér er of hratt í sakirnar farið og auðvitað bein hætta á því að þess vegna verði lagasmíðin ekki eins vönduð og hún þarf að vera varðandi þetta mikilvæga svið okkar efnahagsmála og tekjuöflunar ríkisins. Í samræmi við þessa skoðun mína hef ég gefið út nál., sem 1. minni hl. fjh.- og viðskn., á þskj. 777 þar sem segir svo, með leyfi forseta: "Fyrsti minni hl. treystir sér ekki til að ganga frá afgreiðslu þessa máls þar sem ekki hefur unnist nægur tími til að fara yfir það sem vert væri. Hér er um að ræða þýðingarmikla löggjöf og hefði því verið eðlilegt að gefa Alþingi góðan tíma til að fjalla um hana eftir kosningar. Hætta er á að þegar Alþingi afgreiðir mál í flaustri sé þar ekki farið eins nákvæmlega yfir málin og nauðsynlegt verður að teljast. Þar sem meiri hl. kýs engu að síður að knýja málið fram flytur undirritaður nokkrar brtt. á þskj. 775. Enn fremur mun undirritaður greiða atkvæði um nokkrar brtt. meiri hlutans en að öðru leyti sitja hjá við afgreiðslu málsins." Ég mun þessu næst, herra forseti, gera grein fyrir þeim brtt. sem ég flyt, en þó kannske áður en ég kem að þeim taka fram að sumt af brtt. meiri hl. nefndarinnar er auðvitað til bóta. Ég tel hins vegar ekki ástæðu til að lengja tollkrítina, eins og hér er gerð till. um, úr einum mánuði í tvo mánuði, en frv. gerir ráð fyrir einum mánuði að meðaltali, sem verði greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum, frá þeim tíma er far kom á ákvörðunarstað eða talið frá úttektardegi vöru hafi hún verið sett í tollvörugeymslu, eins og það er orðað í 109. gr. frv. Ég tel eðlilegt að halda sig hér við upphaflega tillögu fjmrh. og ríkisstjórnarinnar í þessu efni og ástæðulaust að vera að lengja tollkrítina. Það þýðir aukið tekjutap fyrir ríkið, verulega aukið tekjutap fyrir ríkið um skeið. Í annan stað teldi ég eðlilegra að hinkra og hafa þetta einn mánuð til að byrja með. Menn geta þá lengt það síðar meir ef reynslan af þessu kerfi verður góð. Mér finnst sem sagt óþarfi að ganga eins langt og meiri hl. leggur þarna til og mun því fyrir mitt leyti ekki styðja þá till. nefndarinnar. Ég kem þá að þeim brtt., herra forseti, sem ég flyt á þskj. 775. Það er þá fyrst brtt. við 14. gr. frv. Í 14. gr. frv. hljóðar 3. mgr. svo: "Í reglugerð eða með öðrum hætti getur ráðherra einnig heimilað afhendingu vöru eða sendingar án þess að á þeim tíma liggi fyrir aðflutningsskýrsla, enda hafi farmflytjandi skráð vöruna skv. 3. mgr. 53. gr., en aðflutningsskýrsla skal þá afhent tollyfirvaldi innan tiltekins frests sem ákveðinn sé í reglugerð eða öðrum fyrirmælum." Ég held að í rauninni sé þessi málsgrein algjörlega óþörf og þarna sé opnað fyrir það að ráðherra fái heimild til þess að láta afgreiða vöru án þess að nauðsynlegir pappírar séu til. Ég held að það sé gjörsamlega óeðlilegt að opna tollalögin með þessum hætti. Það þýði að misbrestur verði á skýrslugjöf, og er nú nóg samt í þeim efnum þar sem það er ljóst eins og allir þekkja að skýrslugjöf í sambandi við tollamál er afar ófullkomin hér á landi. Ég legg þess vegna til í fyrsta lagi, varðandi 14. gr., að 3. mgr. falli niður. Í öðru lagi geri ég tillögu um það, ef greinin verður ekki felld niður, að aftan við greinina bætist, ég flyt þá varatillögu: enda séu skjölin fullnægjandi að höfðu samráði við Hagstofu Íslands. Eins og kunnugt er á Hagstofan að halda innflutningsskýrslur og til þess að bráðabirgðaafgreiðsla sé í lagi er auðvitað algjört lágmark að Hagstofan hafi aðgang að fullnægjandi skjölum. Það er ekki gert ráð fyrir því í greininni eins og hún lítur út hér og þess vegna legg ég til að við hana bætist orðin: enda séu skjölin fullnægjandi að höfðu samráði við Hagstofu Íslands. Þá geri ég till. um að breyting verði á 16. gr. frv. og þar bætist við ný málsgrein á þessa leið: "Innflytjandi eða umboðsmaður hans fá ekki afhenta vöru nema frágangur aðflutningsskýrslna sé í samræmi við lög þessi." Það kom fram í viðræðum við fulltrúa Tollvarðafélagsins og fjölmarga fleiri aðila við meðferð málsins í nefndinni að frágangur skýrslna af hálfu innflytjenda er satt að segja mjög slakur hér og mjög oft ábótavant. Talsmenn Tollvarðafélagsins tóku þannig til orða að meiri hlutinn af þeirra starfstíma færi í stílaleiðréttingar. Þeir áttu þá við að þeir þyrftu að standa í því að leiðrétta þær skýrslur sem innflytjendur gefa. Og tekið var undir það af fulltrúum Hagstofunnar að skýrslugjöf í sambandi við innflutning væri afar ófullkomin og slök. Þess vegna legg ég til að aftan við 16. gr. bætist ný málsgrein um að innflytjandi eða umboðsmaður hans fái ekki afhenta vöru nema frágangur aðflutningsskýrslna sé í samræmi við lög þessi. Í þriðja lagi flyt ég brtt. við 37. gr. frv., en hún fjallar um ríkistollanefnd. Þar segir: "Ráðherra skipar þrjá menn í ríkistollanefnd, þar af einn sem formann og skal hann fullnægja skilyrðum til þess að verða skipaður héraðsdómari. Aðrir nefndarmenn skulu hafa staðgóða þekkingu á tollamálum. Nefndarmenn skulu skipaðir til tveggja ára í senn." Ég held að það sé mjög mikilvægt að ríkistollanefnd sé þannig skipuð að ákvarðanir hennar verði taldar fullgildar og þar sé gætt óhlutdrægni í hvívetna. Í brtt. minni geri ég þess vegna ráð fyrir að aftan við orðin "Aðrir nefndarmenn skulu hafa staðgóða þekkingu á tollamálum" bætist orðin: enda séu þeir óháðir innflutningsaðilum. Sem sé að áður en skipað er í ríkistollanefnd verði vandlega gengið úr skugga um að það séu ekki hagsmunaaðilar sem eru að skipa menn í nefndina. Auðvitað mætti hugsa sér að þetta væri með þeim hætti að neytendur kæmu þarna við sögu annars vegar og innflytjendur hins vegar, en ég hygg þó að besta fyrirkomulagið sé það að það sé einfaldlega tryggt sem best að allir þeir aðilar sem skipa ríkistollanefnd séu óháðir innflutningsaðilum, hvort sem um er að ræða neytendur eða innflytjendur sjálfa. Þá flyt ég, herra forseti, brtt. við 115. gr. frv. Það er við kafla frv. sem fjallar um undirboðs- og jöfnunartolla. Eins og kunnugt er þá er mikið um það að íslenskir atvinnuvegir verða að þola samkeppni frá alls konar erlendum undirboðsaðilum. Hins vegar hefur ekki verið hægt að sanna þessi undirboð sem skyldi í samræmi við þau lög sem í gildi eru og þá alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Þess vegna tel ég að það sé nauðsynlegt að herða á ákvæðum þessara laga varðandi undirboðs- og jöfnunartolla og skylda fjmrn. til þess að hafa frumkvæði að því að fylgjast með því hvort um sé að ræða undirboð sem geti stofnað íslenskum atvinnurekstri í hættu. Í 119. gr. frv. segir: "Ráðherra skal, svo fljótt sem unnt er, skýra Alþingi frá álagningu undirboðs- og jöfnunartolla og ástæðum fyrir álagningu þeirra." Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að ráðherra skýri Alþingi frá þessum niðurstöðum þegar hann telur rétt að leggja á undirboðs- og jöfnunartolla. Ég tel að það sé nauðsynlegt að ganga þarna mikið lengra, það eigi að fela fjmrh. að fylgjast reglulega með hugsanlegum undirboðum á íslenskum markaði og hann geri það með þeim hætti að hann geri Alþingi árlega grein fyrir niðurstöðum sínum í þessum efnum, hvort sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að leggja eigi á undirboðs- og jöfnunartolla eða ekki, að honum verði gert að skyldu að fylgjast með þessu rækilega og gera Alþingi grein fyrir þeim málum. Í fimmta lagi, herra forseti, flyt ég brtt. sem lýtur að hinu sama, um að ráðherra geri Alþingi árlega grein fyrir rannsókn á undirboðum á íslenskum markaði og hann geri það með skýrslu sem hann sendi Alþingi til meðferðar. Í sjötta lagi geri ég þá brtt. að 129. gr. frv. flytjist aftur fyrir frv. og verði ákvæði til bráðabirgða. Þar er gert ráð fyrir því eins og hér stendur, með leyfi forseta: "Það varðar sektum, varðhaldi eða fangelsi að selja eða láta á annan hátt af hendi vöru sem flutt hefur verið tollfrjáls til landsins, samkvæmt lögum nr. 110/1951, um lagagildi varnarsamnings milli Íslands og Bandaríkjanna og um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og eignir þess, ef viðtakandi nýtur ekki tollfríðinda skv. þeim lögum." Ég tel algjörlega óeðlilegt að hafa ákvæði af þessu tagi inni í almennum lögum. Ég teldi eðlilegra, ef hægt er að tala um eitthvað eðlilegt í sambandi við hersetuna, þá teldi ég illskárra að þetta ákvæði væri í raun og veru inni sem ákvæði til bráðabirgða vegna þess að við höfum verið þeirrar skoðunar og þeir sem hafa staðið fyrir hersetunni hér á landi hafa yfirleitt verið þeirrar skoðunar að hersetan væri bráðabirgðaástand en ekki varanlegt. Þess vegna flyt ég þá tillögu að þessu ákvæði 129. gr. verði breytt í ákvæði til bráðabirgða. Ég vil svo að lokum taka það fram, herra forseti, varðandi brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. að þar sem lagt er til í 25. brtt., við 146. gr., að þar bætist við orðin "að höfðu samráði við Hagstofu Íslands" þá mun ég fyrir mitt leyti styðja þessa brtt. en að öðru leyti, eins og ég sagði áðan, sitja hjá við afgreiðslu málsins vegna þess að ég tel það ekki nægilega vel unnið af hálfu Alþingis og beinlínis varasamt fyrir Alþingi að ganga frá þessum viðamikla lagabálki upp á 150 greinar, sem hér liggur fyrir, án þess að gefa sér betri tíma til vandaðrar meðferðar. Ég vara satt að segja við því að menn geri sér leik að því hér á næstu dögum að afgreiða svona flókin mál án þess að nokkur sýnileg ástæða sé til þess að þau verði endilega að afgreiða hér á næstu dögum. Það eru í raun og veru engin rök fyrir því að þetta mál mætti ekki alveg eins taka hér upp með haustinu.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni að hér er um viðamikið frv. að ræða í allmörgum greinum og vafalaust hefði verið gott að geta skoðað það nánar en gert hefur verið. En það hefur þó verið til meðferðar í nefndinni í þó nokkurn tíma og hlotið allverulega skoðun. Ég tel þess vegna að það sé rétt að afgreiða þetta frv. þó að menn geti kannske ekki verið fyllilega vissir um að hver einasta grein standist algjörlega prófun reynslunnar eða enn nákvæmari yfirferð en hefur átt sér stað. Hér er um yfirlitsheildarlöggjöf að ræða sem að mínum dómi hefur skort mörg undanfarin ár og þó nokkuð mikils virði að koma henni nú til skila þó að menn hugsanlega kynnu að þurfa að lagfæra eitthvað í framtíðinni eins og kemur reyndar fyrir um mörg þau lög sem eru til umfjöllunar. Af þessum ástæðum mæli ég í raun með samþykkt þessa frv. með ákveðnum breytingum en hef fyrirvara um að fylgja brtt. sem þegar hefur verið lýst af 1. minni hl. nefndarinnar og eins af meiri hl. nefndarinnar. Í þessu frv. er eitt atriði sem er ákaflega furðulegt og ég get alls ekki fellt mig við og tel reyndar vanhugsað eða eiginlega vanskapnað. Í frv. er nefnilega gert ráð fyrir því að tollstjórinn í Reykjavík verði jafnframt ríkistollstjóri. Það þýðir að tollstjórar um allt land eiga að vera undirsátar hans og undirsátar tollgæslustjórans í Reykjavík, sem er undirmaður tollstjórans í Reykjavík, sem svo aftur á að vera ríkistollstjóri samhliða eigin embætti. Sem ríkistollstjóri verður tollstjórinn í Reykjavík þá yfirmaður sjálfs sín, en jafnframt er þessum embættismanni í Reykjavík ætlað að vera yfirmaður tollstjóra um allt land þó að hér sé um hliðstæð embætti að ræða. Að því er tollgæslumálin varðar þá er það svo að tollstjórar úti um allt land, sýslumenn sem sagt, sem eru hliðstæðir embættismenn við tollstjórann í Reykjavík, eiga að vera undirmenn undirmanns tollstjórans þar sem tollgæslustjórinn er. Ég tel að þetta sé stjórnunarlegur vanskapnaður en jafnframt er augljóslega verið að draga vald í hendur eins embættismanns í Reykjavík og gera aðra hliðstæða og hliðsetta embættismenn úti á landi að undirmönnum þessa embættismanns í Reykjavík. Menn geta vitaskuld spurt sig þess, ef taka á upp þann hátt að tollstjórinn í Reykjavík sé jafnframt ríkistollstjóri, hvort það sama gæti þá ekki allt eins átt að gilda um skattstjórann í Reykjavík, því að hann væri ríkisskattstjóri. Ég skal ekki draga þann samjöfnuð lengra en hér er ákaflega furðulegur stjórnunarlegur vanskapnaður á ferðinni að mínum dómi og greinileg tilhneiging til þess að draga vald úr höndum embættismanna ríkisins úti um allt land og setja það undir einn hliðstæðan embættismann ríkisins í Reykjavíkurborg. Hingað til hefur sú regla gilt að yfirstjórn tollamála í landinu væri í höndum fjmrn., við höfum ekki þurft neinn ríkistollstjóra, og þær brtt. sem ég flyt á sérstöku þingskjali og eru í allmörgum liðum eru efnislega um það eitt að yfirstjórn þessara mála sé áfram í höndum fjmrn. eins og verið hefur og ekki sé tekið upp þetta embætti ríkistollstjóra, sem síðan kemur svo annars staðar fram að eigi að vera í höndum tollstjórans í Reykjavík, og heldur ekki gert ráð fyrir því að útvíkka valdsvið undirmanns tollstjórans í Reykjavík þannig að hann sé orðinn yfirmaður hliðstæðra embættismanna við tollstjórann í Reykjavík, nefnilega tollstjóranna og sýslumannanna úti um allt land. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Virðulegur forseti. Sökum gamallar reynslu veit ég ekki nema það væri skynsamlegt að vara hv. 2. þm. Norðurl. e. við, hann hefur stundum viljað vera viðstaddur umræður um húsnæðismál og þá einkum og sér í lagi þegar rædd eru málefni húsnæðissamvinnufélaganna. Ég mæli hér fyrir gömlum kunningja, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins, með síðari breytingum. Flm. ásamt mér er hv. 3. landsk, þm., Guðrún Agnarsdóttir. Frv, gengur út á það að við lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins bætist nýr kafli, IX. kafli, sem fjalli um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt. Efnisatriði þessa frv. hafa áður verið rakin í framsöguræðum fyrir því á tveim síðustu þingum og þarf því ekki að hafa mörg orð þar um. Það er einfaldlega gert ráð fyrir því að þessi húsnæðissamvinnufélög verði tekin inn í lögin og verði hluti af ákvæðum laga um félagslegar íbúðarbyggingar og með nokkuð ítarlegum hætti fjallað um það hvernig húsnæðissamvinnufélögin skuli byggð upp og starfrækt. Í grg. er fjallað um þetta frv. og farið nokkuð yfir stöðu húsnæðismálanna og stöðu húsnæðissamvinnufélaganna eins og hún er nú á þessum vetrardögum 1987 þegar liður að lokum kjörtímabils hæstv. ríkisstjórnar. En eins og kunnugt er hafa málefni húsnæðissamvinnufélaganna verið meira og minna á dagskrá og meira og minna til umræðu allan þann tíma sem þessi ríkisstjórn hefur setið. Nú er staðan sú, virðulegur forseti, að milliþinganefnd um húsnæðismál hefur skilað áliti sínu og það liggur fyrir að niðurstaðan þar hvað varðar húsnæðissamvinnufélögin er engin, þ.e. af hálfu hæstv. ríkisstjórnar stendur ekki til að festa nein ákvæði í lög um tilvist húsnæðissamvinnufélaganna og almennar yfirlýsingar milliþinganefndarinnar í þessa veru breyta þar í raun engu um. Skylt er þó að taka fram, og það er reyndar gert hér í grg. með því að birta kafla úr áliti milliþinganefndarinnar, að í umfjöllun sinni virðist nefndin almennt jákvæð gagnvart þessu húsnæðisformi, og vísast þar til grg. á bls. 6. Niðurstaðan er engu að síður sú að þó að hæstv. félmrh. hafi aftur og aftur lofað mönnum því, heitið mönnum því og fullvissað menn um það að þetta mál væri til skoðunar og athugunar, þá er sandurinn runninn úr stundaglasinu hjá hæstv. ráðh. hvað þetta varðar og ljóst að allar hans yfirlýsingar, sem ná þrjú og fjögur ár aftur í tímann, eru ómerkar orðnar. Í áliti meiri hl. félmn. neðri deildar Alþingis, í apríl 1986, þegar til meðferðar voru breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins í framhaldi af kjarasamningum það ár, varð það niðurstaða félmn. að fela milliþinganefnd það hlutverk að fjalla um húsnæðissamvinnufélög og fram komið lagafrv. um þau sem þá lá fyrir á þinginu og var 89. mál 108. löggjafarþings. Í hugmyndum frá milliþinganefndinni er lagt til að þetta frv. verði afgreitt sem fyrst og engar athugasemdir við það gerðar. Engu að síður virðist hæstv. ríkisstjórn ekki hafa komið sér saman á nokkurn hátt um meðferð málsins þrátt fyrir þessa niðurstöðu félmn. neðri deildar í apríl 1986 og afstöðu milliþinganefndarinnar, og hlýtur auðvitað að verða að harma það. Þess er skylt að geta að þetta búsetufyrirkomulag, húsnæðissamvinnufélögin eða búseturéttarfyrirkomulag, er þegar að taka til starfa. Í byggingu er fjölbýlishús inni í Grafarvogi þar sem Búsetafélaginu í Reykjavík var úthlutað lóð og þangað flytja inn eftir u.þ.b. ár eða svo fyrstu íbúarnir sem ætla að búa á grundvelli þessa nýja kerfis. Það er auðvitað með öllu óviðunandi að fólk flytji inn í húsnæði án þess að það fyrirkomulag, sem bygging húsnæðisins er grundvölluð á, hafi sér einhverja stoð í lögum. Slíkt hefur mér vitanlega ekki oft gerst þegar um er að ræða byggingar á grundvelli félagslegs húsnæðiskerfis. Það má nefna að þegar byggingarsamvinnufélög tóku til starfa á sínum tíma voru sett lög um þau. Og yfirleitt hefur lagasetning um félagslegt húsnæði verið á undan en ekki eftir því að framkvæmdir hæfust sem eðlilegt má telja. Það kom fram andstaða við búseturéttarfyrirkomulagið þegar það var fyrst kynnt og flutt í tillöguformi hér inni á Alþingi. Ein höfuðröksemd gegn því að rétt væri að taka upp þetta húsnæðisfyrirkomulag var að í því fælist þá mismunun gagnvart þeim sem væru að reyna að afla sér húsnæðis á hinum almenna markaði vegna þess að lánshlutfall og skilyrði yrðu mun hagstæðari innan búseturéttarkerfisins. Þess vegna gengi það ekki að hafa án verulegra takmarkana um tekjur eða aðstöðu að öðru leyti fyrirkomulag um húsnæðissamvinnufélög sem opnaði mönnum þannig leið án tillits til tekna inn í hið félagslega íbúðarkerfi. Þessi meginröksemd andstæðinga húsnæðissamvinnufélaganna á sínum tíma er nú hrunin þar sem sáralítill munur yrði á kjörum þeirra sem nytu hinna nýju ákvæða um lán frá Byggingarsjóði ríkisins og svo þeirra sem byggðu eða flyttu inn á grundvelli búseturéttar. M.ö.o.: Það er ekki lengur til staðar neinn umtalsverður munur á lánskjörum á hinum almenna markaði og þeim sem gert er ráð fyrir að stæði til boða aðilum innan húsnæðissamvinnufélaganna. Ég vil einnig benda á það að kannanir hafa leitt í ljós mikinn stuðning við þetta form byggingarstarfsemi, búseturéttarformið, og reyndar við leiguíbúðir einnig. Það er rangt sem hér hefur stundum verið haldið fram að ungt fólk hafni þessu kerfi og vilji eingöngu einkaeignarréttarfyrirkomulag í húsnæðismálum. Í könnun sem Félagsvísindastofnun gerði meðal ungs fólks kom m.a. í ljós að tæp 15% ungs fólks töldu einmitt byggingu búseturéttaríbúða brýnasta verkefnið á næstunni. Tæp 15% horfa sem sagt fyrst og fremst á þennan valkost sem úrlausn fyrir sig. En til samanburðar má nefna að það voru aðeins tæp 30% sem nefndu nýbyggingu í einkaeign í sambærilegum hópum. Með öðrum orðum þá er víðtækur stuðningur einmitt við þetta tiltekna form innan hins félagslega íbúðarkerfis. Og þegar lagðir eru saman þeir valkostir sem þar kynnu að bjóðast, svo sem eins og búseturéttaríbúðir, leiguíbúðir eða kaupleiguíbúðir, þá er ljóst að almennt nýtur félagslegt húsnæðisform mikils stuðnings og stór hluti ungs fólks horfir til þess í sambandi við úrlausn sinna húsnæðismála, a.m.k. byggingu eða kaup fyrsta húsnæðis. Það var einnig athyglisvert að í könnun framtíðarnefndar, sem forsrn. gekkst fyrir, töldu 21% framhaldsskólanema og 17% ungs fólks í Verslunarskóla Íslands byggingu búseturéttaribúða brýnasta framtíðarverkefnið. Þar voru samsvarandi tölur um nýbyggingar í einkaeign 42% og 43%. Um þetta má lesa í grg. eftir Jón Rúnar Sveinsson sem birst hefur í Morgunblaðinu og víðar. Þá má enn fremur nefna að í könnun Húsnæðisstofnunar á s.l. ári, sem hv. alþm. hafa fengið í sitt pósthólf, kom í ljós mjög mikil þörf fyrir leiguíbúðir og að skortur á leiguhúsnæði um allt land er mikill, eða fast að 3000 íbúðum. Í margvíslegum upplýsingum frá sveitarfélögunum í landinu kemur þessi þörf í ljós og í öllum tilvikum, leyfi ég mér að fullyrða, mundu búseturéttaríbúðir koma að sama gagni. Það er ljóst að það kerfi sem fyrir er í dag, þ.e. annars vegar einkaeignarformið og hins vegar verkamannabústaðirnir í sinni hefðbundnu mynd, dugir hér ekki til. Ef svo væri þá væri ástandið ekki eins og raun ber vitni í þessum sveitarfélögum sem horfa til nýrra úrræða til að leysa sín vandamál. Ég held að þetta sé einhver órækasta vísbendingin um að það þurfa að verða breytingar og það þarf að endurskoða allt hið félagslega íbúðarkerfi. Sú staðreynd, að sveitarfélögin vítt og breitt um landið eru þeirrar skoðunar, ætti að nægja mönnum í þessum efnum. Það eru auðvitað forráðamenn sveitarfélaganna sem best þekkja til og fylgjast dag frá degi með ástandi húsnæðismálanna í sínum byggðarlögum. Ég leyfi mér að fullyrða, herra forseti, að búseturéttarformið gæti reynst einn vænlegasti kosturinn til að bæta úr ófremdarástandi í húsnæðismálum víða úti um landið. Ég nefni sem dæmi Vestfirði eina, en í ljós kom í þessari könnun, sem ég hef vitnað til, að þar vantar 24 leiguíbúðir á hverja þúsund íbúa. Ég vil enn fremur nefna það að hjá fjölmörgum samtökum og félögum, svo sem samtökum öryrkja, aldraðra, námsmanna og fleiri aðila, sem tekið hafa upp samstarf á sviði húsnæðismála, hefur komið fram víðtækur áhugi á því að búseturéttarformið verði aðgengilegt öllum þessum aðilum. Það er því brýnt, og ekki eftir neinu að bíða, að lögfesta ákvæði um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt. Mér er að vísu alveg ljóst að ýmis gildandi lagaákvæði um félagslegar íbúðabyggingar þarfnast lagfæringa og það þyrfti að fara fram heildarendurskoðun á þeim hluta húsnæðislaganna. En það er að mínu mati ekki rétt að láta það velkjast lengur fyrir löggjafanum að lögfesta rétt þessa tiltekna búsetuforms vegna þess að byggingar hafa verið hafnar á grundvelli þess, vegna þess að það eru starfandi félagasamtök um þetta form með þúsundir félagsmanna, og það væri eðlilegt að endurskoða þá síðar þau ákvæði sem hér yrðu sett um húsnæðissamvinnufélög og búseturétt með hliðsjón af öðrum breytingum sem kunna að verða gerðar á húsnæðislöggjöfinni. Ég tel svo ekki ástæðu, herra forseti, til að fara efnislega yfir frv. sjálft. Það hef ég gert og það hefur verið gert hér í framsöguræðum áður og umræðum um þetta mál á þingi. Ég vildi fyrst og fremst gera grein fyrir því hvernig staða málsins er nú á þessum dögum og leggja á það ríka áherslu að ekki er við það unandi að mönnum sé mismunað með þeim hætti að ekki fáist sett löggjöf um félagslegt húsnæðisform af þessu tagi sem þúsundir manna í landinu hafa bundist samtökum um að koma á fót. Mér er stórlega til efs að það standist í raun að mismuna mönnum með þeim hætti að meina þeim aðgang að eðlilegri lánafyrirgreiðslu á grundvelli þess að einhverjir einstakir hv. alþm. hafa horn í síðu þessa tiltekna búseturéttarforms þegar það nýtur jafnvíðtæks stuðnings víða úti í þjóðfélaginu eins og raun ber vitni, þegar sveitarfélögin vítt og breitt um landið horfa til þess sem úrlausnar í húsnæðismálum og þegar fólk hefur bundist félagasamtökum svo þúsundum skiptir akkúrat um þetta tiltekna mál. Þá þarf Alþingi vandlega að huga að því að gild rök þurfa að liggja því til grundvallar að meina þeim aðilum eðlilega aðild að húsnæðislöggjöfinni eins og verið hefur undanfarin ár og yrði áfram ef ekki fæst hér bragarbót á. Það má ugglaust deila um einstök ákvæði í þessu frv. Það er flutt hér óbreytt eins og það kom frá þeirri nefnd sem samdi það á sínum tíma, nefnd sem hæstv. núv. félmrh. reyndar skipaði en hefur því miður ekki getað nýtt sér störf hennar sem skyldi sökum ósamlyndis í ríkisstjórninni að því er virðist. En það ætti ekki að koma í veg fyrir það að vilji Alþingis, vilji hv. alþm., kæmi í ljós í þessu máli þó að einstakir ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hafi ekki náð saman þannig að félmrh. gæti flutt þetta sem stjórnarfrv. Ég teldi þá hv. þm., hvort sem þeir koma úr stjórnarandstöðu eða stjórnarliðinu, menn að meiri ef þeir fylgdu sannfæringu sinni í þessu máli og styddu þetta frv. þó að staða ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar sé eins og raun ber vitni. Herra forseti. Ég hef þá þessi orð ekki fleiri en legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til félmn.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. skipaði hæstv. félmrh. nefnd til að semja frv. um þetta málefni, húsnæðissamvinnufélög og búseturétt, 27. júní 1984. Þessi nefnd samdi frv. um þetta efni en það varð ekkert samkomulag á milli stjórnarflokkanna um að standa saman um að flytja þetta frv. og þess vegna flutti hæstv. félmrh. það ekki. Við hins vegar, sem vorum í félmn. og erum fyrir Framsfl., hv. þm. Stefán Guðmundsson og ég, fluttum þetta frv. á þinginu 1984-1985 en það náði ekki fram að ganga. Hv. 4. þm. Norðurl. e. Steingrímur J. Sigfússon kom með þetta frv. núna, sem er alveg nákvæmlega eins að mér sýnist og það frv. sem við fluttum fyrir tveimur árum, og bauð mér að vera meðflm. Það var auðséð að þetta frv. mundi aldrei fá neina afgreiðslu á þessu þingi og þess vegna þýðingarlítið að vera að leggja það fram. Hins vegar munu þeir sem fluttu þetta fyrir tveimur árum og ég hygg félmrh. ef hann hefur möguleika á því síðar að reyna að lögfesta þetta frv. sem hann lét semja eins og áður segir. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja því hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er búinn að ræða efni frv. svo að engu er við það að öðru leyti að bæta. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.