Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg þarf ekki að halda langa ræðu um þetta mál. Nokkrar breytingar hefir Nd. gert á frv„ þar á meðal eina, sem miðar að því að gera örðugleikana meiri fyrir því, að verða dýrtíðarhjálparinnar aðnjótandi. Þá er tekin úr frv. sú breyting frá Ed., að landsstjórninni heimilist að lána sveitarfjelögum fyrir hverjar 10 kr., en í stað þess bætt inn í því ákvæði, að lána alt að 100.000 kr., þar sem erfiðleikarnir eru raestir. Jeg sje annars ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. Jeg veit að stjórnin muni gera sjer far um að veita ekki dýrtíðarhjálpina, nema nauðsyn beri til. Vænti jeg þess svo, að deildin leyti inálinu fram að ganga.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson); Mjer kemur það nokkuð á óvart, að málið er tekið á dagskrá nú. Þó er það samkomulag með okkur, sem hjer sitjum, að setja okkur ekki á móti því, að atkvæðagreiðsla um málið fari nú fram. Jeg býst við að greiða atkvæði með frv., þótt jeg sje ekki allskostar ánægður með það. Jeg vona að þörfin fyrir dýrtíðarhjálp verði ekki mjög mikil þ. á., en ef svo verður, að stjórnin láti þá ekki lánsheimildartakmarkið, 100.000 kr., hindra sig að veita þá hjálp, sem nauðsynlegt er að veita.

Magnús Torfason Eins og hv. deildarmönnum er kunnugt, hefi jeg litið svo á, að þessi dýrtíðarhjálp sje alveg ófullnægjandi, ef einhverja verulega neyð bæri að höndum. Til samanburðar skal jeg geta þess, að kolaafslátturinn, sem kom á Ísafjörð síðastliðinn vetur nam 17.850 kr. og sló þó lítið á kolaekluna. Nú ætlar landssjóður að leggja fram alls 100.000 kr. móti 20.000 kr. frá bænum. Þessu er þannig fyrir komið, að jeg get varla skilið, að bæjarstjórnin geti notað þetta, því að hún hefir ekki ráð á að leggja fje það fram, sem krafist er í móti. Frá þessu sjónarmiði verð jeg því að greiða atkv. á móti frv.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje ekki ástæðu til að fara að hefja aftur umr. um málið, en vísa til þess, sem jeg hefi sagt áður. Landsstjórnin verður að sníða sjer stak k eftir vexti, og þó að hún gjarna vildi hjálpa betur, þá sjer hún sjer ekki fært að leggja meira fram, enda ætti þessi hjálp að geta komið að allgóðu haldi.

Frsm. (Eggert Pálsson) Um mál þetta í heild sinni er víst ekki þörf að fara fleiri orðum; en það voru brtt. þær, sem fram hafa komið, sem jeg vildi minnast á. Það eru þá fyrst brtt. á þgskj. 494, en um þær er það að segja, að nefndin getur fallist á sumar þeirra, og mun hins vegar ekki gera neinar þeirra að kappsmáli. Brtt. 1. c. er tekin upp úr eldri dýrtíðarlögum. Er þar farið fram á, að draga frá af dýrtíðaruppbót presta, er búa á kirkjugörðum, það sem nemur dýrtíðaruppbót af afgjaldinu og mun fjárveitinganefndin geta gefið brtt. þessari samþykki sitt. En mjer og fjárveitinganefndinni til afsökunar vil jeg geta þess, að ástæðan fyrir því, að hún feldi þetta niður, var sú, að henni fanst hjer um lítilræði eitt að ræða. Afgjald af kirkjujörðum nemur alls 10.269 kr., og dýrtíðaruppbót af því mundi því ekki nema meiru en um 3.000 kr., þar sem þessi upphæð fjelli undir annað þúsundið. En nefndin mun, eins og jeg hefi sagt, ekki gera þetta að neinu kappsmáli, og sama er að segja um hinar brtt. undir sama tölulið. Um tölulið 2. er það að segja, að fjárveitinganefndin getur fallist á hann að efni til og hefir leyft sjer að koma með brtt. á þgskj. 499, sem fer í sömu átt. Um brtt. 3. eru atkv. fjárveitinganefndar óbundin, og þýðir því ekki fyrir mig að lýsa því, hvernig einstakir nefndarmenn líta á hana; munu þeir sýna það með atkv. sínu. Jeg hefi því ekki meira um málið að segja að svo stöddu.

Sigurjón Friðjónsson Það er ekki margt, sem segja þarf um þessar brtt. okkar á þgskj 494. Brtt. 1. a. stendur í sambandi við c. undir sama tölulið, og er nokkurs konar afleiðing þar af. Stafliður b. er til þess að taka það skýrt fram, að styrktarfje og eftirlaun, sem dýrtíðaruppbót veitist af, sje eingöngu það, sem um getur í 18. gr. fjárlaganna. Mun það líka hafa verið tilætlun fjárveitinganefndar, og að eins af ógáti að hún tók það ekki fram. C-liðurinn gengur út á það, að prestar fái ekki dýrtíðaruppbót af þeim hluta launa sinna, sem þeir taka á afgjaldi af kirkjujörðum. Við lítum svo á, að afgjald jarða hafi hækkað í verði við dýrtíðina, og því beri ekki að veita neina uppbót af því. B-liður brtt. stendur svo í sambandi við þetta og leiðir það af sjálfu sjer, að það ákvæði, sem þar er á minst, falli niður. Viðvíkjandi niðurfærslunni á dýrtíðaruppbót af aukatekjum lækna skal jeg geta þess, að yfir höfuð er jeg mótfallinn allri dýrtíðaruppbót af þeim. Eins og kunnugt er, hagar svo til í ýmsum hjeruðum landsins, að aukatekjur eru litlar, og er það helst í þeim hjeruðum, þar sem erfiðast er að fá lækna, og því mest þörfin á að bæta kjörin. En samkvæmt þessu frv. fá læknar þar minni uppbót, en hinir meiri, sem síður hafa hennar þörf. Auk þess mundi dýrtíðaruppbót þessi freista til þess, að telja aukatekjurnar í rífara lagi. Jeg hefði því heldur kosið, að föstu launin hefðu verið færð upp, en til samkomulags höfum við þó gengið inn á þennan miðlunarveg. En nú hefir háttv. fjárveitinganefnd tekið þessa till. okkar upp, og væri því eðlilegast að við tækjum hana aftur. Þá er 3. brtt., og er hún gerð til sparnaðar, með tilliti til þess, að víst er að sumum mun þykja hjer alllangt gengið í því, að auka útgjöld landsins. En við lækkun þessa, sem farið er fram á í brtt., sparast fullar 20.000 kr., og þegar þess er gætt, að sú lækkun kemur jafnt niður á allar stjettir, þótt hún komi misjafnt niður á einstaklingana, þá ætti hún ekki að þurfa að vekja neina óánægju.

Guðjón Guðlaugsson Jeg hefi verið með í því, að skrifa undir brtt á þgskj. 494, en jeg þarf fáu við það að bæta, sem fyrri háttv.flm. (S. F.) tók fram, og það því síður, sem háttv. fjárveitinganefnd hefir tekið brtt. þessum vel. En það var eitt, sem jeg hafði við ræðu háttv.frsm. (E. P.) að athuga. Hann sagði um staflið c. í 1. brtt. á þgskj. 494, að nefndin hefði haft sjer það til afsökunar fyrir að taka ekki ákvæðið upp, að hjer væri um svo lítið að ræða, að dýrtíðaruppbót af því mundi ekki verða meira en 3.000 kr. En jeg er sannfærður um, að hjer er um allmikla villu að ræða, sem að líkindum stafar af því, að nefndin hefir ekki haft rjett gögn í höndum. Eftir upplýsingum, sem jeg hefi fengið, skal jeg benda á að eins tvö prestssetur, Árnes, þar sem afgjaldið er 800 k., og Kollafjarðarnes, þar sem afgjaldið er 400 kr. Af þessum upphæðum einum mundu veittar 360 kr. í dýrtíðaruppbót. það hlýtur því eftir mínu áliti að vera fjarstæða, að dýrtíðaruppbót af launahæð, sem svarar slíkum afgjöldum á öllu landinu, fari ekki fram úr 3.000 kr. Auk þessa ber þess að gæta, að eftir því, sem stendur síðast í 1. gr. frv., að ef embættismanni er lagt til jarðnæði, húsnæði eða önnur fríðindi sem hluti af launum, skuli það metið til peninga og teljast með til launa hans; er hjer þá um stórbreytingu að ræða, frá því sem var í fyrra. Því var ekki að eins, að engin dýrtíðaruppbót væri veitt af jarðarafgjöldum, heldur var einnig dregið frá dýrtíðaruppbótinni á launin úr landssjóði og sóknargjöldin, sem svara 40% af jarðarafgjaldinu. Hjer er því um stórkostlega breytingu að ræða, ef brtt. okkar nær ekki fram að ganga. Og jeg verð að líta svo á, að nefndin hafi haft óábyggileg skjöl í höndum, ef henni telst svo til, að sparnaðurinn við þessa breytingu fari ekki fram úr 3.000 kr. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um málið.

Kristinn Daníelsson Jeg ljet það á mjer skilja við 2. umr., að naumur tími væri til þess að gera athuganir og ýmsa útreikninga, sem nauðsynlegir eru til þess, að geta tekið afstöðu til þessa máls, sem verið hefir miklum breytingum undirorpið hjer í þinginu. En þetta er mikilsvert mál, og má sjá það af því, að jeg hefi hjer fyrir framan mig tvo stóra pakka af skjölum, sem öll fjalla um þetta eina mál. En það var sjerstaklega ein fyrirspurn, sem jeg vildi leyfa mjer að leggja fyrir háttv. fjárveitinganefnd. Það var hvort hún hefði grenslast eftir því, hverjum undirtektum þetta nýja frv. muni sæta í Nd. Því að enda þótt til hjer sjeu þeir menn, sem ekki álíta svo vandgert við starfsmenn landsins, að það geri þá neitt til, þótt mál þetta fjelli niður með öllu, þá vona jeg samt, að þeir sjeu færri, sem svo hugsa. Og jeg fyrir mitt leyti vil styðja að því, að frv. verði samþ., svo framarlega sem von er um góðar undirtektir í Nd. Annað finst mjer ekki hæfa en gengið sje að því með alvöru, úr því að málið hefir nú verið dregið svo í gegnum alt þingið. Jeg hefi ekki getað kynt mjer einstök atriði málsins sem skyldi, en jeg vil þó taka undir með háttv. sessunaut mínum (S. F.), að jeg hefði heldur kosið, að laun læknanna væru hækkuð en þeim sje veitt dýrtíðaruppbót á aukatekjurnar. Getur það oft verið vandasamt að reikna út, hve miklar þær eru, og sjest það meðal annars á áliti launanefndarinnar, sem hafði skýrslur frá læknum um aukatekjur þeirra, hve misjafnir þeir reikningar verða, enda er það eðlilegt, því að mönnum getur vel blandast hugur um, hve mikið þeir eigi að reikna sjer í „netto“- eða „brutto“-tekjur. Auk þess hefi jeg altaf álitið að rjettara væri, að launa læknunum sómasamlega, en hafa heldur hóflegan taxta á borgun fyrir læknisverk. En mál þetta er mjer að sumu leyti of nákomið til þess, að jeg geti farið langt út í það. Á jeg sjerstaklega við, að með þessu er lítil bót unnin á kjörum embættismanna þeirra, sem var fyrsta tilefnið til, að mál þetta var borið upp á þingi, og viðurkent hefir verið, að hafi átt við misrjetti að búa. En eins og jeg hefi áður sagt, þá tel jeg það mikils virði, að eitthvað sje vitað um forlög frv. í Nd. áður en því væri ráðið til lykta hjer.

Frsm. (Eggert Pálsson) Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) hjelt því fram, að fjárveitinganefndin hefði farið eftir skökkum útreikningum, að því er snertir afgjald prestssetranna. Jeg skal að vísu enga ábyrgð á þeim reikningum taka, því að jeg hefi ekki sjálfur gert þá. En nefndin hefir fengið til þess ábyggilegan mann, og hefir hann farið eftir skýrslum þeim, sem dýrtíðaruppbótin hefir verið reiknuð eftir. Og tölurnar hefi jeg hjer fyrir framan mig með mannsins eigin hendi, öllum til sýnis, svo að augljóst er, að ekki hefi jeg gert reikningana, nje heldur hefi ranghermt nokkuð í framsögu minni. Sje um misreikning að ræða, þá er hann að kenna manni þeim, sem fjárveitinganefndin hefir falið starfið, en því trúi jeg illa, og hygg ekki heldur, að háttv. 4. landsk.þm. (G. G) mundi trúa því, ef hann vissi, hver maðurinn er. Þá spurði háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.), hvort nefndin vissi, hvern byr málið muni fá í Nd. Jeg lít nú svo á, að ekki sje hægt fyrir einn þm. eða nefnd að svara því, allra síst þegar tími er svo naumur, sem nú er. En jeg veit þó, að margir háttv.þm. þar eru með frv. þessu, en aftur veit jeg um aðra, sem eru móti því. En til þess að vita fyllilega, hversu margir eru hvorir um sig, þyrfti að fara í könnunarferð, en til þess er enginn tími. Jeg lít líka svo á, að engum háttv.þm. sæmi það hringl, að fara eftir því, hvernig aðrir líta á málið. Maður á fyrst og fremst að fara eftir sinni eigin skoðun og sannfæringu, en ekki annara. Það er heldur ekkert einsdæmi, þótt önnur deildin samþykki frv. án þess að vita, hvað hinni líður. Háttv. Nd. hefir svo oft samþ. frv. án þess að spyrja Ed. álits. En þar sem nú, eins og jeg hefi áður tekið fram, fjárveitinganefndin taldi frv. frá Nd. með öllu ófært, þá varð hún annaðhvort að leggja árar í bát eða koma með nýtt frv. í líkingu við þetta.

Kristinn Daníelsson Jeg vil þakka háttv.frsm. (E. P.) fyrir svarið, því að svar var það, þótt það væri ófullnægjandi. Frsm. (E. P.) sagði, að tíminn væri orðinn svo stuttur, að ómögulegt hefði verið fyrir nefndina að grafast fyrir um, hvaða byr málið mundi fá í Nd., en einmitt vegna þess, hve tíminn var stuttur, var þörf á slíkum upplýsingum, um leið og ráðist var í að koma með nýtt frv., því að málinu tel jeg ekki rjett að stofna í hættu, þótt með þörfum brtt. væri. Frsm. (E. P.) gat þess og, að það dygði ekki að spyrja eingöngu um álit hinnar deildarinnar. Það er að vísu satt í sjálfu sjer, en oft þarf þó að taka nokkurt tillit til þess líka, einkum þegar svona er liðið á þingið og komið í eindaga. Þingmenn þurfa oft að slá af till. sínum til að koma þeim fram, og er það rjett farið að, því að betri er hálfur skaði en allur. Annars vil jeg minna á, að þótt Nd. felli þetta frv., sem komið hefir fram hjer í deildinni, þá er til annað frv. um sama mál, er liggur fyrir þessari deild, og má þá taka það upp og afgreiða.

Forseti: Jeg vil vekja athygli á því, að til er annað frv., eins og háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) nefndi, afgreitt frá háttv.Nd., sem liggur fyrir þessari háttv. deild, og mun jeg að sjálfsögðu taka það á dagskrá, ef þetta frv. fellur í neðri deild.

Frsm. (Eggert Pálsson) Öllum háttv. þingdm. mun það kunnugt, að símagjöld hafa verið hækkuð með það fyrir augum, að kjör símastarfsmanna verði bætt. Það er því þegar búið að viðurkenna í verki, að full ástæða er til að bæta kjör þessa fólks, svo að hægt sje að halda því. Það liggur í augum uppi, að þessari stofnun er nauðsynlegra en flestum öðrum stofnunum að hafa vönu fólki á að skipa. Því munu og allir sammála um hækkun á kaupi starfsfólksins. Háttv. Nd. hefir samþykt þá þingsályktunartill., sem fyrir liggur, og vænti jeg, að málalokin verði söm í þessari háttv. deild. Jeg skal að lokum að eins geta þess, að brtt. á þgskj 481, sem komin er frá fjárveitinganefnd, stendur í nánu sambandi við frv., er áðan var samþykt, og raskar í engu vilja háttv.Nd. Jeg vona og tel víst, að háttv. deildarmenn hafi ekkert á móti brtt og greiði henni atkvæði um leið og sjálfri þingsályktuninni.

Frsm. (Eggert Pálsson) Það er ekki ástæða til að fara mörgum orðum um mál þetta nú, það var að eins brtt. á þgskj. 496, sem jeg vildi minnast á. En það er að eins orðabreyting, og ekki fram komin vegna þess, að 2. gr. geti ekki staðist, heldur af því, að eftir því, sem fróðir menn segja, þá er enginn haus hafður á frv. þegar þau eru lögð fyrir konung, og mundi þá þykja kynlegt að vitna í lög, sem ekki eru nefnd í frv. Þótti því betur hlýða að nefna nafn þeirra í frv. sjálfu. Breyting þessi er því eins og hv.þm. sjá, engin efnisbreyting, heldur að eins orðabreyting, gerð til þess að betur megi fara orðalag frv.