Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er orðið langt síðan Sþ. hefur komið saman og það er vissulega tímabært að menn hittist í sameinuðu þingi. Hér var boðaður fundur kl. 10 í morgun og ég var einn af þeim þm. sem reyndu að vera þar stundvíslega til að hlýða þá á hæstv. forseta fresta fundi til kl. 11 og í þeim svifum sem ég mætti til fundar kl. 11 tilkynnti þingvörður mér að frestað væri fundi til kl. 1 og við erum að hefja hér fund kl. 1.10. Ég vil, herra forseti, finna að þessu skipulagi eða réttara sagt, skipulagsleysi þingstarfanna. Við höfum í Nd. þingsins haft miklar annir frá því um jól og þurft að vera á fundum daga og stundum nætur til að vinna að þingstörfum og það er sérstaklega bagalegt þegar hagað er fundarboðun með þeim hætti sem gerðist í morgun þegar hlýtur að hafa verið ljóst eftir að fundi Ed. í gær var frestað að það gæti komið til framhaldsfundar og ég geri athugasemdir við það að forusta þingsins skuli ekki hafa gert þm. aðvart fyrst það var ákveðið að halda áfram fundi í hv. Ed. Ég hefði talið eðlilegt að Sþ. fundaði á auglýstum tíma og Ed. hefði síðan nógan tíma til að ráðslaga. Þar hafa ekki háð mönnum þar fundarseturnar á undanförnum vikum og ég hefði ekkert talið það óeðlilegt að það hefði verið haldið hér við auglýstan fund í Sþ. og Ed. síðan fengið að ljúka sínum verkum og eftir atvikum að kvatt yrði þá til fundar í Nd. ef breyting yrði enn á frv. til lánsfjárlaga sem rætt var í hv. Ed. Ég vildi, herra forseti, koma þessu á framfæri því að þm. hafa mörgu að sinna við að undirbúa störf nú í þinghléi eftir þetta allóvenjulega þinghald að undanförnu.



Herra forseti. Skv. lögum nr. 60/1976 um skipulag ferðamála og reglugerð nr. 175/1983 hefur Ferðamálaráð eftirlit með skipulögðum hópferðum erlendra aðila til Íslands. 1. gr. reglugerðarinnar hljóðar svo, með leyfi forseta: "Ferðamálaráð Íslands skal eftir því sem unnt er fylgjast með áætlunum erlendra aðila um sölu á hópferðum til Íslands í atvinnuskyni. Skal Ferðamálaráð kynna þeim með nægilegum fyrirvara ákvæði þessarar reglugerðar og sjá um að framfylgja þeim. Ferðamálaráð skal einnig eftir föngum kynna þeim aðrar þær reglur sem gilda um komu og dvöl erlendra ferðamanna á Íslandi." Á undanförnum árum hefur ferðamannaþjónusta verið ört vaxandi atvinnugrein hér á landi. Jafnframt því að þessi atvinnugrein hafi vaxið svo mjög hefur meira og meira borið á erlendum ferðahópum hér á landi sem eru á vegum erlendra ferðaskrifstofa. Virðist oft sem íslenskir aðilar komi þar hvergi nærri. Margir þessara hópa koma með allan mat með sér og gista í tjöldum. Er afrakstur Íslendinga af veru þessara ferðahópa á landinu því oft takmarkaður. Með auknum umsvifum erlendra ferðaskrifstofa hér á landi er hætta á að áhrif okkar á þróun ferðamála hérlendis verði minni og afraksturinn þá einnig. Vafasamt er að erlendir aðilar sem hingað koma með hópa af fólki til að leyfa því að njóta sérstakrar náttúru landsins muni setja náttúruvernd í fyrsta sæti. Ég tel að strangar reglur þurfi að gilda um veitingu atvinnurekstrarleyfa þeirra ferðaskrifstofa sem skipuleggja ferðir um landið með hópa fólks, ekki síst erlendra. Ég leyfi mér ásamt hv. þm. Danfríði Skarphéðinsdóttur að spyrja samgrh. eftirfarandi spurninga sem eru á þskj. 184: "1. Hve margar erlendar ferðaskrifstofur fengu atvinnurekstrarleyfi hér á landi árin 1986 og 1987? 2. Á hvern hátt fylgist samgrn. með því að þær ferðaskrifstofur sem hér starfa hafi til þess tilskilin leyfi frá íslenskum stjórnvöldum? 3. Hvernig er háttað miðlun upplýsinga til ferðaskrifstofanna um lög og reglur sem hér gilda og tengjast starfsemi þeirra á Íslandi?"



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. hefur á þskj. 184 flutt þrjár fsp. til samgrh. Fyrsta spurningin: "Hve margar erlendar ferðaskrifstofur fengu atvinnurekstrarleyfi hér á landi árin 1986 og 1987?" Samkvæmt lögunum um skipulag ferðamála nr. 79/1985 veitir samgrn. leyfi til ferðaskrifstofureksturs, enda sé stjórn hennar innlend og aðsetur hér á landi. Það er hins vegar ekki á valdi samgrn. að veita erlendum ferðaskrifstofum atvinnurekstrarleyfi hér á landi. Síðan spyr hv. þm.: "Á hvern hátt fylgist samgrn. með því að þær ferðaskrifstofur sem hér starfa hafi til þess tilskilin leyfi frá íslenskum stjórnvöldum?" Samgrn. fylgist eftir föngum með því, m.a. með aðstoð Ferðamálaráðs og Félags ferðaskrifstofa, að aðilar sem reka ferðaskrifstofustarfsemi hafi til þess tilskilin leyfi samkvæmt því sem áður er sagt. Sé hér átt við erlendu ferðaskrifstofurnar sem senda hingað hópa til landsins var áður sagt að sérstakt leyfi væri þeim ekki veitt. Hins vegar er að sjálfsögðu fylgst með því að þessir aðilar fari að íslenskum lögum og þeim reglum sem sett hafa verið um ferðaskrifstofur. Þá er spurt: "Hvernig er háttað miðlun upplýsinga til ferðaskrifstofanna um lög og reglur sem hér gilda og tengjast starfsemi þeirra hér á landi?" Í reglugerð nr. 175/1983, um eftirlit með skipulögðum hópferðum erlendra aðila til Íslands í atvinnuskyni, er getið um í 1. gr. með hvaða hætti slíkt skuli gert og hv. þm. las þá grein hér upp áðan svo ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka. En þetta ákvæði m. a. eins og reglugerðin í heild hefur verið framkvæmt með því að Ferðamálaráð hefur dreift á erlendum tungumálum til allra þeirra aðila, sem ætla má að selji ferðir til Íslands, þessari reglugerð, svo og öðrum þeim reglum sem um þetta gilda, og Ferðamálaráð hefur síðan fylgst með framkvæmd reglugerðarinnar eftir því sem kostur hefur verið á að mati Ferðamálaráðs. Mér er kunnugt um að Ferðamálaráð hefur í desembermánuði sl. endurtekið það sem það hefur áður gert og ég gat hér um, sent þær reglur sem hér skal starfa eftir til viðkomandi aðila og í framhaldi af því mun það í samráði við samgrn. fylgjast með því að eftir þeim lögum og reglum sé farið.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. spurði fyrr á þinginu um réttindi og eftirlit með erlendum leiðsögumönnum og hér er spurt um erlendar ferðaskrifstofur og eftirlit með þeim. Hæstv. félmrh. svaraði fsp. varðandi leiðsögumenn sem eðlilegt var, en einmitt í þessum svörum hæstv. ráðherra kemur skýrt fram að þarna vantar eðlileg tengsl á milli ráðuneyta. Hér er í rauninni verið að fylgjast með þáttum svipaðs eðlis og það er alveg brýnt og það hefur komið fram sem árangur af þessum fsp. að þarna þurfa ráðuneytin að taka betur saman á málum fyrir utan fjárskortinn sem þjáir allt sem lýtur að umhverfisvernd í sambandi við ferðamál hérlendis, jafnt gagnvart innlendum sem erlendum ferðamönnum, og mikið hefur verið rætt hér í þinginu.



Herra forseti. Ég þakka ráðherra svör hans. Mér þykir mjög einkennilegt að það sé hægt að senda hingað hópa á vegum erlendra ferðaskrifstofa sem ekki hafa neina íslenska stjórn. Þar er oft eingöngu um erlendar ferðaskrifstofur að ræða. Ef skoðuð eru lögin um atvinnuréttindi útlendinga, sem eru nr. 26 1982, stendur þar í 9. gr.: "Útlendingi er óheimilt að vinna sjálfstætt eða starfrækja atvinnufyrirtæki án leyfis félmrh.", stendur reyndar atvinnurekstrarleyfi, en síðan er talað um: nema þar sem starfinn er framkvæmdur samkvæmt sérstakri löggildingu sem ég held að þetta falli ekki undir. Mér finnst þetta mjög einkennilegt, sérstaklega með tilliti til atvinnuleyfanna. Ég tel að sé alveg nauðsynlegt að þeir leiðsögumenn sem eru með þessa hópa séu með atvinnuleyfi hér á landi. Það þarf að ganga mjög stíft eftir því. Það virðist einmitt vera að það vanti tengsl á milli félmrn. og samgrn. en félmrn. veitir atvinnuleyfi fyrir erlenda leiðsögumenn. Heyrst hefur að félmrn. telji að það sé erfitt að veita atvinnuleyfi vegna þess að það vanti atvinnurekstrarleyfi fyrir ferðaskrifstofurnar. Þarna virðist vera um vandamál að ræða sem ég tel mjög nauðsynlegt að taka á og tel mjög óeðlilegt að erlendar ferðaskrifstofur geti komið hingað með hópa án þess að það sé um neitt eftirlit að ræða af hálfu íslenskra stjórnvalda. Þó að mjög gott sé að það sé reynt að dreifa upplýsingum um lög og reglur til þeirra aðila, sem ætla má að komi hingað, verðum við auðvitað að geta haft þær reglur að allir sem ætla að koma hingað verði að hafa samband við íslensk stjórnvöld. Við eigum ekki að þurfa að giska á nokkurn veginn hverjir ætli að koma hingað. Ég tel mjög eðlilegt að allir sem hingað koma með hópa þurfi atvinnurekstrarleyfi hvort sem það eru útlendingar eða Íslendingar. Það er í mörgum tilfellum samvinna milli erlendra og innlendra ferðaskrifstofa. Þá er væntanlega þessum reglum framfylgt. Ég reikna a.m.k. með því. En ég tel að það sé ástæða til að endurskoða þetta og fylgjast mjög vel með og sérstaklega tengsl á milli atvinnurekstrarleyfanna og atvinnuleyfa fyrir þá sem starfa í tengslum við þessar ferðir.



Herra forseti. Ég þakka hv. 12. þm. Reykv. fyrir að taka upp þetta mál. Ég tel að það hafi komið fram í svörum hæstv. ráðherra að það sé langt í frá að þessi mál séu í nógu góðum skorðum hjá okkur. Mín skoðun er sú að það eigi að vera ófrávíkjanlegt að allar skipulagðar hópferðir hafi íslenska leiðsögumenn eða þá að veittar séu frá því sérstakar undanþágur með tilliti til rökstuðnings og aðstæðna í hverju einstöku tilfelli. Annars sé það undanþágulaust. Með tilliti til þeirra naumt skömmtuðu fjárveitinga sem eru til þessara mála er nauðsynlegt að taka þessi mál upp og taka þau fastari tökum. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka þessi mál upp og bæta úr þessu ástandi fyrir ferðamannavertíðina á komandi sumri og greina Alþingi frá því áður en það fer heim fyrir vorið til hvaða ráðstafana þeir hyggist grípa í þessu skyni.



Herra forseti. Ég get verið sammála hv. þm. um að hér þurfi að hyggja mjög vel að og að sjálfsögðu er náið samtarf á milli félmrn. sem fer með atvinnuleyfi til handa útlendingum og samgrn. sem fer með ferðamálin. Við þurfum hins vegar að átta okkur á því að hingað eru að koma útlendingar í stuttan tíma og lagaboð varðandi þeirra komu hingað verðum við að reyna að gera með þeim hætti að það nái allt sínum tilgangi. Einmitt út af því sem hv. 2. þm. Austurl. vék að varðandi náttúruvernd og annað slíkt, sem vissulega er eitt af því sem verður að gæta mjög vel að, þegar um er að ræða slíka hópa, hefur Ferðamálaráð beitt sér fyrir því að koma á framfæri við þessa aðila bæklingum sem gera mönnum grein fyrir þeim sjónarmiðum sem hér gilda í þessum efnum. Ég vil í lok þessarar fsp. geta þess að ég hef hug á að koma fram breytingum á lögunum um ferðamál fyrir þinglok og þá fáum við tækifæri til þess einmitt að ræða þau samskiptamál sem hér er vikið og vissulega er ástæða til að gera svo áður en því þingi lýkur sem nú situr.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera örstutta athugasemd og þakka hæstv. ráðherra fyrir að vilja taka þetta mál svo föstum tökum og vona að það gildi líka um félmrh. Ég vænti þess að þessi endurskoðun verði gerð mjög fljótt þannig að þetta verði tilbúið fyrir ferðamannavertíðina næsta sumar.



Herra forseti. Í byrjun árs 1984 tóku gildi lög um málefni fatlaðra nr. 41 frá 1983. Skv. 1. gr. er markmið laganna m.a. að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna. Til áréttingar lögunum var sett reglugerð um verndaða vinnustaði nr. 329 frá 1983 og öðlaðist hún jafnframt gildi um áramótin 1983/1984. Í 1. gr. reglugerðarinnar segir að verndaðir vinnustaðir skuli starfræktir í þeim tilgangi að veita fötluðum þjálfun og endurhæfingu til starfa á almennum vinnumarkaði, veita þeim sem ekki eiga kost á að starfa á almennum vinnumarkaði atvinnu við sitt hæfi og veita starfsmenntun í samvinnu við Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins og/eða skóla á viðkomandi sviði. Þá er sagt í 11. gr. reglugerðarinnar að fatlað fólk skuli gerast aðilar að stéttarfélögum og njóti sömu réttinda og aðrir í sama stéttarfélagi. Nú hefur borið svo við að hvað eftir annað hafi heyrst kvartanir um að fötluðum gangi illa að fá aðild að stéttarfélögunum og hinn 9. apríl 1986 skrifaði Lára V. Júlíusdóttir hæstaréttarlögmaður fyrir hönd Alþýðusambands Íslands bréf til Lífeyrissjóðs verksmiðjufólks þar sem svo segir, með leyfi forseta: "Enn hefur starfsfólk verndaðra vinnustaða á höfuðborgarsvæðinu ekki hafið greiðslur til lífeyrissjóða verkalýðsfélaganna" þrátt fyrir ákvæði þeirrar greinar sem hún tilnefnir sem er 11. gr. umræddrar reglugerðar og vangaveltur eru uppi um það til hvaða sjóða starfsfólkið eigi að greiða. Hún segir jafnframt frá því að miðstjórn ASÍ hafi skipað á því ári, þ.e. árið 1986, nefnd til að fjalla um málefni verndaðra vinnustaða og samskiptamál við samtök fatlaðra. Sami aðili skrifar enn bréf 22. apríl 1986 f.h. Alþýðusambands Íslands og þá til Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda og þar er enn farið fram á að frá þessum málum verði gengið. Síðan er ekki annað að heyra á ýmsum þeim sem á vernduðum vinnustöðum starfa en þessi mál séu enn í ólestri. Þess vegna hef ég leyft mér, herra forseti, að leggja þrjár spurningar fyrir hæstv. félmrh. á þskj. 294 og eru svohljóðandi, með leyfi forseta: "1. Eru einhver brögð að því að starfsfólk á vernduðum vinnustöðum fái ekki inngöngu í stéttarfélög? 2. Samrýmist það lögum um stéttarfélög og vinnudellur nr. 80/1938, með síðari breytingum, og lögum um málefni fatlaðra nr. 41 frá 1983 ef slíkt viðgengst? 3. Telur ráðherra þörf á að beita sér fyrir því að starfsmenn á vernduðum vinnustöðum njóti félagslegra réttinda til jafns við aðra launþega?"



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún hefur gefið og báru eins og vænta mátti vitni um að hún hefur fullan hug á því að þessi mál verði í lagi. Sannleikurinn er sá að að því eru töluverð brögð að fólki gangi illa að fá inngöngu í lífeyrissjóði og það segir sig sjálft að með það er óánægja vegna þess að slík innganga tryggir fólki t.d. aðgang að lánum hjá Húsnæðisstofnun ríkisins svo eitthvað sé nefnt. Vitaskuld er fötlun manna og ástæða fyrir störfum á vernduðum vinnustað harla margbrotin og margvísleg þannig að ég tek undir það með hæstv. ráðherra að ég held að það sé nauðsynlegt að frá þessum málum verði gengið við kjarasamninga. Í því bréfi sem ég minntist á áðan að Lára V. Júlíusdóttir hefði skrifað fyrir hönd Alþýðusambands Íslands segir, með leyfi forseta: "Miðstjórn ASÍ skipaði á sl. ári nefnd til að fjalla um málefni verndaðra vinnustaða og samskiptamál við samtök fatlaðra. Í nefndinni hefur það verið samdóma álit að eðlilegt sé að það fólk sem áður hefur verið á almennum vinnumarkaði, greitt í lífeyrissjóð og verið félagsmenn í verkalýðsfélögum haldi áfram tengslum sínum við fyrri félög og greiði í sinn lífeyrissjóð áfram. Vinna þess á vernduðum vinnustað sé oft tímabundin endurhæfing og því eðlilegt að það rjúfi ekki tengslin við fyrra verkalýðsfélag og lífeyrissjóð. Aðrir starfsmenn á vernduðum vinnustöðum, sem ekki hafa verið í verkalýðsfélagi eða greitt í lífeyrissjóð, eigi hins vegar að vera í viðkomandi stéttarfélagi og greiða í viðkomandi starfsgreinasjóð. Enn hefur ekki verið gengið frá samningi við verndaða vinnustaði þar sem eðlilegt væri að ákvæði sem þetta væri umsamið." Ég held, herra forseti, að þetta fólk sé einmitt verst sett. Venjulega fær fólk aðgang að sínum fyrra lífeyrissjóði, en ég held að það sé erfiðara fyrir fólk sem er að koma í fyrsta skipti út á vinnumarkað á vernduðum vinnustað að finna sér stað eða fá sér fundinn stað innan lífeyrissjóðakerfisins. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Ég treysti því og veit raunar að hæstv. félmrh. mun ganga í þetta mál og ég held að það sé rétt að það þurfi að gera könnun á hvernig þessum málum sé varið. Mér er t.d. kunnugt um að það hefur gengið mjög illa fyrir þetta fólk að fá inngöngu í Iðju, ekki af neinni sérstakri mannvonsku á þeim bæ heldur hafa menn ekki verið vissi, um hvernig ætti að fara með þessi mál. Ég vil því skora á hæstv. félmrh. að vinda að því bráðan bug að ganga frá málum sem þessum. Það er óviðunandi að einhverjir þegnar í þjóðfélaginu sem vinna vinnuna sína nái ekki félagslegum réttindum.



Hæstv. forseti. Ég fagna þessari fsp. og jafnframt svörum hæstv. ráðherra. Það kemur í ljós í svörum hæstv. ráðherra að þessum málum er kannski ábótavant, en ég veit að ráðherra mun hafa fullan hug á að bæta úr því ef hægt er. Við vitum að á vernduðum vinnustöðum hefur það fólk sem byrjar sín störf þar ekki átt aðild að lífeyrissjóðum. Ástæðan mun vafalaust vera sú að það eru ekki mörg ár síðan þessi starfsemi var tekin upp og hefur verið í þróun síðan. Ég er sannfærður um að það mun verða bætt úr þessu með tíð og tíma. Ég treysti félmrh. fullkomlega til að standa vel að þessum málum og ég fagna svörum hennar og eins þessari ágætu fsp.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 486 að koma fram með fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um heilbrigðiseftirlit á innfluttum matvörum. Fsp. er þannig, með leyfi forseta: "Hvernig er heilbrigðiseftirliti hagað á innfluttri matvöru, t.d. á grænmeti og ávöxtum?" Ástæðan fyrir því að ég legg fram fsp. er sú að við höfum af því fréttir að það sé í nágrannalöndunum mjög hert eftirlit með matvörum, bæði þeim sem eru framleiddar þar og ekki síður í sambandi við innflutning frá öðrum löndum. Sögusagnir eru um að t.d. grænmeti frá Hollandi, sem var sent til Finnlands, hafi verið endursent og sagt að þetta væri ekki söluvara. Sömu heimildir segja að Hollendingar hafi staðið frammi fyrir því að setja þessa sendingu annaðhvort á öskuhaugana eða þá að senda það til Íslands þar sem þeir töldu að heilbrigðiseftirliti væri mjög ábótavant hér. Svipaðar sögur hefur maður heyrt og ég hef nýjar fréttir af því t.d. í Svíþjóð að þar er mjög hert eftirlit með sölu á öllum matvörum. Það er líklegt að þessar hertu aðgerðir séu m.a. vegna þess að nú skömmu fyrir jólin var upplýst í Bretlandi að fyrir 30 árum hefði orðið mikið kjarnorkuslys á Norðvestur-Englandi. Það er talið að það hafi verið, eftir því sem Morgunblaðið segir í fyrirsögn, annað mesta kjarnorkuslysið. Í þætti í ríkisútvarpi Bretlands kom fram hjá Tony Benn, fyrrv. orkumálaráðherra verkamannaflokksins, að svipuðum atvikum hefði verið haldið leyndum. Ef öll skjöl síðustu þriggja áratuga væru nú gerð opinber mundi tugur svipaðra atvika koma fram í dagsljósið. Þetta er upp úr Morgunblaðinu í sambandi við þessa frétt. Af þessum ástæðum tel ég sjálfsagt að það verði athugað hvernig þessum málum er fyrir komið hjá okkur. Þó það sé ekki í þessari frétt hvort það er átt við Bretland eitt eða hvort það er átt við veröldina alla í sambandi við þessi kjarnorkuslys hljóta Íslendingar að gera kröfu til að þessu eftirliti sé komið í skikkanlegt horf eins og það er í öðrum löndum. Undanfarna daga hafa verið samþykkt lög á Alþingi sem gætu leitt til þess að það yrði vaxandi innflutningur á matvælum og þess vegna er enn brýnna að þessi mál séu skoðuð og þeir sem kaupa þessar vörur viti að það er haft eftirlit með slíkum innflutningi.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Fyrir nokkrum sólarhringum svaraði ég mjög svipaðri fsp. frá hv. fyrirspyrjanda, 6. þm. Norðurl. e., og þeirri sem hér er á dagskrá nú. Það var í umræðum um frv. um söluskatt. Ég lét koma þá fram þá skoðun mína og það álit að þessum málum væri ekki nægjanlega vel fyrir komið hjá okkur eins og málum er háttað og það þyrfti sannarlega að taka á þeim málum og ég hef þegar sett í gang athuganir og undirbúning að því að á verði breyting. Heilbrigðiseftirlit með innfluttri matvöru er í höndum heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna í samræmi við lög nr. 109/1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, sbr. og lög nr. 24/1936, um tilbúning og dreifingu matvæla og annarra neyslu- og nauðsynjavara. Eftirlitið fer fram undir yfirumsjón Hollustuverndar ríkisins, en hlutverk þeirrar stofnunar er fyrst og fremst að vera leiðbeinandi og aðeins í undantekningartilfellum fer stofnunin með beint eftirlit. Sem dæmi um slíka undantekningu má nefna eftirlit með innflutningi matvæla frá Austur-Evrópulöndum, en hann sætir ákveðnum takmörkunum eftir kjarnorkuslysið í Tsjernóbil 1986. Framkvæmd sjálfs eftirlitsins eins og annars heilbrigðiseftirlits er hins vegar í höndum heilbrigðisfulltrúa sveitarfélaganna í samræmi við áðurnefnd lög. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að koma á þessu eftirliti í landinu öllu og er nú svo komið að starfandi eru sérfróðir heilbrigðisfulltrúar með starfsréttindi á hverju eftirlitssvæði, en þau eru 13 talsins. Heilbrigðiseftirlit með innfluttri matvöru er framkvæmt á svipaðan hátt og annað matvælaeftirlit. Það fer fyrst og fremst fram í verslunum og hjá dreifingaraðilum. Um nokkurt skeið hafa ráðuneytið og Hollustuvernd ríkisins bent á nauðsyn þess að tekin verði upp önnur stefna varðandi þetta eftirlit og að það verði framkvæmt sem mest áður en varan er tollafgreidd. Ekki hefur þessi viðleitni hlotið náð fyrir augum fjárveitingavaldsins enn sem komið er. Það þekkja hv. alþm., ekki síst nú eftir nýafgreidd fjárlög, að umsóknum eða beiðnum um auknar fjárveitingar til Hollustuverndarinnar varð því miður ekki fram komið eins og óskir stóðu til. Ég hafði lagt fram óskir um að fjölga þar um tvö stöðugildi til að geta bætt og aukið m.a. það eftirlit sem hér er til umræðu. Ég hef fyrir nokkru beðið sérfræðinga Hollustuverndar ríkisins og ráðuneytisins að gera tillögur um framkvæmd eftirlitsins. Byggjast tillögur þeirra fyrst og fremst á því að Hollustuvernd ríkisins verði falið að reka þetta eftirlit sem sérhæft eftirlit í beinni samvinnu við tollayfirvöld, enda sé heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna ekki í stakk búið að annast það. Eftirlitið krefst töluverðrar sérkunnáttu og rannsókna, auk þess sem mestur hluti innflutnings fer um tiltölulega fáar hafnir og því eru ekki rök til þess að eftirlitið lendi með misjöfnum þunga á sveitarfélögunum. Á þennan hátt yrði tekið upp beint eftirlit áður en til tollafgreiðslu kæmi og er enginn vafi á því að slíkt eftirlit yrði miklu áhrifaríkara en það sem framkvæmt er í dag. Ég vil nota tækifærið og vekja athygli á því að eigi áðurnefndar tillögur að ná fram að ganga og innflutningseftirlit að vera eins og gerist hjá nágrannaþjóðunum þarf að koma til stóraukinn skilningur hjá fjárveitingavaldinu á störfum Hollustuverndar ríkisins. T.d. þarf að koma fyrir efnarannsóknum á matvælum innan stofnunarinnar, en fyrirmæli þar að lútandi hafa verið í lögum frá 1976 án þess að hægt hafi verið að framfylgja þeim. Vil ég benda á að fyrir Alþingi hefur verið lagt frv. til laga um breytingu á lögum nr. 109/1984, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit, og var reyndar dreift í þingsölum í dag, hefur tafist nokkuð, því miður, hefði átt að vera komið fram fyrir alllöngu því það er nokkuð síðan það var afgreitt í ríkisstjórn og þingflokkum, en hefur einhverra hluta vegna tafist að koma því hér fram. En því var dreift í dag. Ég vænti þess að mér muni fljótlega gefast tækifæri til að mæla fyrir frv. Þar er reynt að taka á þessum þáttum og bendi ég sérstaklega á ákvæði frv. til bráðabirgða, en þar segir m.a. svo, með leyfi forseta: "Innan árs frá gildistöku þessara laga skal á vegum Hollustuverndar ríkisins komið upp innflutningseftirliti með matvælum og öðrum neysluvörum svo og nauðsynjavörum sem innihalda eiturefni eða hættuleg efni." Að lokum vil ég benda á að meðan heilbrigðiseftirlit með innfluttri matvöru fer ekki fram áður en varan er tollafgreidd er hætta á því að til landsins berist alls kyns óþurftarvarningur sem jafnvel hefur verið vísað frá í öðrum löndum. Kann að vera, ekki ætla ég að bera neinar brigður á það sem kom hér fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að það sem hann sagði frá, reynslu frá öðrum löndum, kunni að vera rétt. Það getur því verið of seint að stöðva dreifingu eftir að varningurinn er kominn inn í verslanir eins og eftirlitinu er nú háttað hér hjá okkur. Ég mun beita mér fyrir því að tillögur Hollustuverndar ríkisins um innflutningseftirlit nái fram að ganga sem allra fyrst. Vænti ég fulltingis hv. þm. við áðurnefnt frv. um breytingar á lögum um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit svo sú geti orðið raunin á. Varðandi innflutning á hráu kjöti, nýju grænmeti og kartöflum gilda svo enn aðrar reglur er varða a.m.k. að hluta til verndun innlendrar framleiðslu, en það mál heyrir undir önnur ráðuneyti en heilbr.og trmrn. og mun ég því ekki fjalla nánar um það mál hér.



Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Stefáni Valgeirssyni fyrir þessa fsp. því ég tel eins og hann mjög brýnt og nánast skilyrði að hér sé mjög strangt heilbrigðiseftirlit á innfluttri matvöru. Nægir að minna á þær fréttir, sem nú eru að berast af okkar útflutningsafurðum, um þær kröfur sem nú er verið að gera til sláturhúsa okkar og loka jafnvel fyrir okkur mörkuðum. En það sem dreif mig helst hérna upp var viðhorf hæstv. ráðherra þar sem hans skoðun er sú að þetta eigi að skoðast í tolli áður en því er hleypt inn á markað og inn í landið. Ég tek mjög sterklega undir þetta því ég tel í hæsta máta vafasamt að dreifingaraðilar og verslanir skuli hafa þetta eftirlit með höndum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir hans svör. Ég vil taka fram að það er rétt að hann svaraði hér um bil þessu eftir að ég var búinn að spyrja um þetta þrisvar sinnum í umræðum á Alþingi. Ástæðan fyrir því að fsp. fór svo þessa leið var sú að ég var ekki búinn að fá neitt svar þegar ég lagði hana fram og síðan hef ég fengið enn þá fyllri upplýsingar um í hvaða ástandi þessi mál eru hér á landi. Ég vil taka undir að það er sjálfsagt að rannsaka þetta í tolli, en nú hafa komið fram upplýsingar um slys sem fyrrv. orkumálaráðherra Bretlands segir að skipti tugum. Það hlýtur að verða til þess að við gerum kröfur til þess að stjórnvöld sjái um að geislamælingar fari fram á innfluttum matvælum. Mér er alveg ljóst að landbrn. á að fylgjast með innflutningi og hefur eftirlit með því, en ekki í sambandi við geislamælingar. En því miður er það þannig að þó það sé í lögum að grænmeti og kartöflur og annað eigi í hvert sinn að fá innflutningsleyfi hefur það ekki haldið. Við höfum a.m.k. orðið vör við það sum að t.d. hvítkál er á boðstólum mikinn hluta sumars. Hvort það er flutt inn áður en framleiðsla hér kemur á markað veit ég ekki, en það er mál sem þarf að kanna. Það er ekki hægt að sætta sig við neitt annað, miðað við þessar upplýsingar, en að nú sé tekið í taumana og þetta sé rannsakað og íslenskir neytendur geti ekki átt á hættu að hér komi á boðstóla vörur sem aðrar þjóðir hafa jafnvel vísað frá vegna þess að þær fullnægja ekki heilbrigðiskröfum þeirra landa. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessi mál frekar, en ég skora á hæstv. heilbrmrh. að sjá til þess að það verði ekki nein vettlingatök á þessu máli.



Herra forseti. Á þskj. 497 flyt ég fsp. til ráðherra Hagstofu Íslands um vísitölu framfærslukostnaðar, um það efni hvað líði upptöku nýs vísitölugrundvallar framfærslukostnaðar. Ég vildi leyfa mér af þessu tilefni að rifja upp, herra forseti, að ég hef flutt á Alþingi ítrekað frv. til laga um breytingu á lögum um vísitölu framfærslukostnaðar þar sem gert er ráð fyrir að vísitölunni verði hagað þannig að þar megi mæla breytingar á framfærslukostnaði einstakra tekjuhópa, t.d. láglaunafólks, og eins mismunandi framfærslukostnað eftir landshlutum. Því miður hefur þessi till. mín ekki náð hér fram að ganga, en um leið og ég spyr hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands um þetta mál vil ég inna hann eftir því hvort nokkuð liggur fyrir varðandi efnisatriði og breytingar á vægi einstakra neysluþátta í nýjum grunni vísitölu framfærslukostnaðar sem unnið er að. Ég vil einnig inna hann eftir því hvort unnt er að lesa út úr þeim gögnum sem liggja fyrir mismunandi kostnað við lífsframfærslu eftir landshlutum. Ég held að það væri mjög æskilegt, herra forseti, að þessum spurningum verði svarað. Ég mun síðan gera ráðstafanir til þess að Alþingi verði með einhverjum hætti birtur vísitölugrunnurinn, þ.e. samsetning vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta er málefni sem iðulega ber á góma á hv. Alþingi og það er nauðsynlegt fyrir þm. að vita hvernig þessi mikilvæga mæling á framfærsluvísitölunni á sér stað. Ég vil síðan taka fram af minni hálfu, herra forseti, að ég er ekki með þessari fsp. endilega að reka á eftir því að hinn nýi grunnur verði látinn taka við af þeim gamla. Ég geri ráð fyrir að í nýja grunninum séu matvæli t.d. léttari en í þeim gamla og ég held að slíkur grunnur sé þess vegna óhagstæðari í raun fyrir láglaunafólk en gamli grunnurinn var ef upp væri tekin viðmiðun launa við vísitölu, svokölluð vísitölubinding. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands sjái sér fært að svara þessum spurningum.



Hæstv. forseti. Í gildandi lögum um vísitölu framfærslukostnaðar og skipan kauplagsnefndar, sem eru nr. 5/1984, segir "að kauplagsnefnd skuli ekki sjaldnar en á fimm ára fresti láta fara fram athugun á því hvort ástæða sé til að endurskoða grundvöll vísitölu framfærslukostnaðar og skuli sú athugun fyrst fara fram á árinu 1985. Ef allir nefndarmenn telja að lokinni slíkri athugun að endurskoðunar sé þörf getur kauplagsnefnd ákveðið að gera skuli nýja neyslukönnun til að endurnýja grundvöllinn." Í samræmi við þessi lagaákvæði þá ákvað kauplagsnefndin í júlí 1985 að láta gera á sínum vegum neyslukönnun á árunum 1985 og 1986. Þessi könnun fór þannig fram að tekið var af handahófi allstórt úrtak einstaklinga úr þjóðskránni og náði könnunin til heimila þess fólks sem í úrtakinu lenti. Könnunin var tvíþætt. Annars vegar var ætlast til þess að þátttakendur héldu nákvæma búreikninga yfir öll útgjöld heimila sinna um tveggja vikna skeið, hins vegar skyldu þeir færa skýrslur um ársútgjöld vegna tiltekinna útgjaldaflokka, svo sem árskostnað af rafmagnsnotkun eða húsakyndingu, kaupum á húsbúnaði, heimilistækjum, bílum, um bílanotkun, um ferðalög og fleira af því tagi sem ekki verður fangað upp í tveggja vikna könnun. Að þessu leyti var könnunin lík þeirri sem gerð var árin 1978 og 1979 og sem núverandi vísitölugrundvöllur er á byggður. En hún var hins vegar frábrugðin fyrri könnun, og fyrri könnunum reyndar, og þar kem ég að nokkru að efni þeirra viðbótarspurninga sem hv. 7. þm. Reykv. jók í mál sitt áðan. Til dæmis náði þessi nýja könnun til alls landsins og jafnt til einhleypra sem hjóna með og án barna og til foreldra og annarra heimilismanna í þeim heimilum sem í úrtakinu lentu. Fyrri kannanir hafa hins vegar verið bundnar við höfuðborgina og eingöngu tekið til hjónafólks, hvort sem þau voru með börn á framfæri sínu eða ekki, miðað við 17 ára aldur og yngri. Þetta er mikilvæg viðbót við þessa könnun og gefur vonandi færi á að finna nýjan fróðleik í þessu efni, m.a. um framfærslukostnað á landsbyggðinni, sem hv. þm. Svavar Gestsson vék að í sínu máli áðan. Það er skemmst frá því að segja að frá því að upptöku á þessu efni lauk hefur Hagstofan unnið að því að vinna úr gögnunum. Þetta starf hefur því miður tekið lengri tíma en ætlað var í upphafi. Ekki síst vegna þess að tölvuvinnsla gagnanna hefur tafist. Þá voru svörin eins og gengur misjöfn að gæðum og yfirferð og samræming á efninu hefur reynst nokkuð tímafrek. Það má geta þess að nýtanleg svör fengust frá 376 heimilum eða 200 fleiri en í könnuninni 1978–1979 og þessi neyslukönnun tekur núna til 1300 einstaklinga. Ég get nefnt það til fróðleiks að meðalfjölskyldan í þessari nýju neyslukönnun telur 3,48 einstaklinga, en var 3,66 mannsbörn í núgildandi grunni vísitölunnar. Hagstofan gerir nú ráð fyrir að úrvinnslunni ljúki að mestu í þessum mánuði og þá verði líka lokið gerð draga að nýjum vísitölugrundvelli. En þá tekur við yfirferð kauplagsnefndar og endanleg ákvörðun um vísitölugrunninn. Eins og kom fram í máli hv. þm. Svavars Gestssonar er það sjálfstæð ákvörðun að taka upp nýjan vísitölugrunn, en það væri unnt að taka hann upp, ef nefndin ákveður það, fyrir vorið að mínum dómi. Þá vil ég að lokum geta þess vegna orða hv. þm. og fyrirspyrjanda að Hagstofan áformar að gefa út niðurstöður neyslukönnunarinnar í sérstakri skýrslu á þessu ári. Eins og fram hefur komið liggja enn ekki fyrir heildarniðurstöður og það er því ekki hægt að fullyrða um breytingu á samsetningu útgjalda heimilanna. Það er ekki langt síðan að neyslan var könnuð síðast með þessum hætti og ég býst því ekki við neinum stórbreytingum. En ég tel það næsta víst að hlutur matvæla í heildarútgjöldum reynist minni en hann var 1978–1979, en vægi ýmissa útgjalda sem tengjast tómstundum og frístundum manna hafi aukist. Svo er auðvitað alveg víst að mikil breyting hefur orðið á vöruvalinu í útgjöldunum því nýjar þarfir hafa rutt eldri þörfum úr vegi. Mér kæmi ekki á óvart, svo ég víki beint að því sem spurt var um, að hlutur matvælanna lækki úr 24% í núgildandi grundvelli í þessum mánuði í á að giska 20–22% í hinum nýja. Þetta er þó ekki þekkt niðurstaða heldur ágiskun enn. Eftir því var líka spurt hvort hægt væri að kanna útgjaldamunstur eftir hæð tekna. Það er skemmst frá því að segja að Hagstofan skipulagði neyslukönnunina núna þannig að niðurstöður fengjust um útgjöld eftir gerð og stærð fjölskyldna, eftir búsetu og loks eftir tekjuflokkum. Möguleikarnir á því að fá raunhæfar og sundurliðaðar nákvæmar niðurstöður takmarkast af stærð úrtaksins og svörunum sem gefin voru. En ég býst þó við því að þarna megi fá marktækar niðurstöður um meginflokka, t.d. í Reykjavík, utan Reykjavíkur og kannski fyrir lágar tekjur, miðlungstekjur og allháar tekjur. Það er hins vegar kauplagsnefndar að ákveða hvernig niðurstöður neyslukönnunarinnar verða nýttar til að mynda nýjan vísitölugrundvöll, svo ég víki enn að orðum hv. fyrirspyrjanda. En hér fást í efninu áreiðanlega möguleikar til að gera ýmsar kannanir og athuganir og ég mun gera sannarlega ráðstafanir til þess að alþm. og Alþingi verði kynntar þessar niðurstöður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands fyrir einkar glögg svör við þessari fsp. Ég tel að það sé mjög mikilvægt, sem fram kom í hans svari, að unnt verði að lesa af hinni nýju vísitölu framfærslukostnaðar upplýsingar um hag mismunandi tekjuhópa. Einnig tel ég mjög mikilvægt að fram koma þarna upplýsingar um mismunandi verðlag eftir landshlutum. Það er ákaflega mikilvægt. Og ég tel einnig mjög jákvætt að þessi nýi grunnur verði gefinn út þannig að Alþingi og þjóðin öll megi átta sig á því hvernig grunnur vísitölu framfærslukostnaðar er settur saman. Ég vil hins vegar benda á það, eins og hæstv. ráðherra reyndar kom inn á, að ákvörðun um að nota þennan nýja grunn er kjarasamningamál í raun og veru, kauplagsnefndarmál og þar af leiðandi kjarasamningamál og ekki unnt að taka nýjan grunn upp öðruvísi en um það sé samið í nýjum kjarasamningum. Það er meginatriði sem menn þurfa að átta sig á. Einnig er athyglisvert að virða fyrir sér að með nýja grunninum verður vægi matarskattsins minna en í hinum gamla grunni og þess vegna er að mínu mati nýrri grunnurinn verri viðmiðun fyrir láglaunafólk en sá gamli. En það er svo annað mál sem við höfum rætt ítarlegar í þinginu undir öðrum dagskrárliðum, herra forseti.



Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins segja að lokum um þessa fsp. og síðari ræðu fyrirspyrjandans, að það er að sjálfsögðu rétt að að því leyti sem miðað er við vísitölu framfærslukostnaðar og þróun hennar í kjarasamningum að einhverju leyti er hún kjarasamningamál, en sem mælitæki á verðlagsþróun í landinu er hún það ekki. Til dæmis er vel hugsanlegt að menn vildu hafa fleiri en eitt mælitæki á lofti og á margan hátt eðlilegt. En ég vildi eingöngu ítreka að að því leyti sem um hlutlæga mælingu á verðlagsþróun er að ræða er hún ekki kjarasamningamál.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það er skynsamlegt að hafa fleiri en eina mælingaraðferð á þróun framfærslukostnaðar, en ástæðan fyrir fyrirspurninni og þessum umræðum nú er sú að ef svo heldur fram sem horfir með verðlag og kjaraþróun á þessu ári getur reynst óhjákvæmilegt að binda launahreyfingar við vísitölu eins og áður var gert vegna þess hvað verðbólgan er komin á mikið span fyrir tilverknað efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar.



Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins segja að lokum um þessa fsp. og síðari ræðu fyrirspyrjandans, að það er að sjálfsögðu rétt að að því leyti sem miðað er við vísitölu framfærslukostnaðar og þróun hennar í kjarasamningum að einhverju leyti er hún kjarasamningamál, en sem mælitæki á verðlagsþróun í landinu er hún það ekki. Til dæmis er vel hugsanlegt að menn vildu hafa fleiri en eitt mælitæki á lofti og á margan hátt eðlilegt. En ég vildi eingöngu ítreka að að því leyti sem um hlutlæga mælingu á verðlagsþróun er að ræða er hún ekki kjarasamningamál.



Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að leggja fram fsp. til tveggja hæstv. ráðherra, hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh., á þskj. 489 um innflutning á fatnaði með fölsuðum upprunaskírteinum. En fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: "1. Hefur farið fram könnun á því hvort stundaður sé innflutningur á fatnaði og öðrum varningi með fölsuðum upprunaskírteinum? 2. Ef svo er, hvað leiddi hún í ljós? 3. Hafi slík könnun ekki farið fram, hyggjast ráðherrar þá beita sér fyrir því að svo verði?" Hæstv. forseti. Fata- og ullariðnaðurinn á í gríðarlegum rekstrarerfiðleikum. Hverri verksmiðjunni á fætur annarri er lokað með þeim afleiðingum að um 500 manns hafa misst atvinnu sína, eigendur eignir sínar og byggðarlög mikilvæg atvinnutækifæri fyrir íbúa sína. Dagblöð eru farin að birta það sem nú er farið að kalla "dauðalistann" sem er listi yfir þau fyrirtæki í þessum iðnaði sem gefið hafa upp öndina og lengist sá listi dag frá degi. Þannig mætti nefna að á annan tug prjónastofa og nokkur fyrirtæki í fataiðnaðinum, eins og t.d. Henson bæði á Akranesi og Selfossi, hafa orðið að hætta starfsemi. Mitt í öllum þessum hörmungum, sem sumir vilja að einhverju leyti kenna um síauknum innflutningi frá Asíulöndum, sem var á síðasta ári um hálfur milljarður kr., birtist viðtal við formann Félags ísl. iðnrekenda í Morgunblaðinu 8. okt. sl. þar sem hann segir eftirfarandi, með leyfi forseta: "Við höfum á tilfinningunni að töluvert sé flutt inn af fatnaði frá Austur-Evrópu og Asíu á fölsuðum upprunaskírteinum. Fatnaður þessi er fluttur inn til einhverra fríverslunarlanda í Evrópu þar sem hann er merktur á ný og fær ný upprunaskírteini og lítur þá út eins og hann hafi verið framleiddur í viðkomandi landi. Þetta er gert til þess að sleppa við 16% toll til Íslands. Við ætlum að athuga hvort þetta sé jafnalgengt og orðrómurinn segir." Þarna er nánast fullyrt að innflutningur á fölsuðum EFTA-skírteinum eigi sér stað og að athuga þurfi hvort hann sé jafnmikill og orðrómur segir. Það er sem sagt ekki vafi í huga formanns Félags ísl. iðnrekenda að hann eigi sér stað heldur hitt hvort hann sé jafnmikill og orðrómurinn segir. Þann 10. okt. sl. gefur Morgunblaðið helstu innflytjendum kost á að svara ásökunum Víglundar Þorsteinssonar og við skulum líta á hvað þeir hafa að segja, með leyfi forseta: "Það verður að gera þá kröfu til Víglundar Þorsteinssonar að maður í hans stöðu rökstyðji ásakanir sem þessar og greini nánar við hvað hann á. Það verður ekki við það unað að heil stétt manna liggi undir grun um ólöglegan innflutning", sagði Þorsteinn Pálsson innkaupastjóri Hagkaupa." Hann vísaði málinu á bug en krafðist rökstuðnings og það gerðu aðrir helstu innflytjendur líka. En hvað sagði Magnús Erlendsson hjá heildverslun Björgvins Schram? Hann kvaðst telja víst að Víglundur Þorsteinsson léti sér ekki ummæli sem þessi um munn fara án þess að geta staðið við þau. Og síðan segir hann orðrétt, með leyfi forseta: "Maður hefur heyrt að sum fyrirtæki standi að innflutningi með þessum hætti. Það eru til óheiðarlegir menn í þessu starfi eins og flestum öðrum. Ég vona að þessi orð Víglundar verði til þess að málið verði rannsakað og svikin afhjúpuð." Þarna kemur það fram svart á hvítu: í fyrsta lagi að Víglundur Þorsteinsson fari með rétt mál, að mati Magnúsar, í öðru lagi hefur hann heyrt um fyrirtæki sem standi í innflutningi með þessum hætti, í þriðja lagi vonar hann að þetta verði til þess að málið verði rannsakað og svikin afhjúpuð. Svikin afhjúpuð! Alls enginn vafi í hans huga, enda telur hann sig kannast vel við málið. Þegar formaður Félags ísl. iðnrekenda fullyrðir að innflutningur á fölsuðum upprunaskírteinum eigi sér stað og þegar einn af stærstu innflytjendum á fatnaði, alla vega íþróttafatnaði, tekur alfarið undir það hljóta yfirvöld að leggja við hlustir og gera ráðstafanir. Það er því spurning mín: Hafa yfirvöld lagt við hlustir og gert ráðstafanir? Ef ekki, finnst ráðherrum þá ekki ástæða til?



Herra forseti. Fyrirspurnin er í þremur liðum. Fyrst hvort farið hafi fram könnun á því hvort stundaður sé innflutningur á fatnaði og öðrum varningi með fölsuðum upprunaskírteinum. Svar: Könnun á því hvort stundaður sé innflutningur á varningi með fölsuðum upprunaskírteinum fer fram af hálfu tollyfirvalda sem liður í almennu tolleftirliti. Um síðustu áramót hófst tölvuvædd vinnsla tollskjala hjá tollstjóranum í Reykjavík og þar með kerfisbundin skráning athugasemda þeirra sem tollyfirvöld gera vegna tollskýrslugerðar innflytjenda, þar með talið athugasemda vegna upprunaskírteina. Áætlað er að tölvuvæðingu tollstjóraembætta úti um land allt verði lokið fyrir árið 1990, en hún er þegar orðin virk að því er varðar stærsta tollafgreiðslusvæðið. Þar með segir að athugasemdir af þessu tagi eru skráðar, tölvutækar og auðfengnar. Í annan stað er svo spurt: Ef svo er, hvað leiddi hún í ljós? Svar: Engar endanlegar tölur eru enn til eða hafa verið teknar saman enn um umfang slíks innflutnings, en að sögn yfirmanns vöruskoðunardeildar embættis tollstjórans í Reykjavík mun töluvert bera á því að fölsuðum upprunaskírteinum sé framvísað við tollafgreiðslu á vörum einkum þegar um fatnað er að ræða. Af þeim sökum er fatnaður m.a, talinn til þeirra viðkvæmu vörusendinga sem taldar eru þurfa sérstakrar skoðunar við og óheimilt að tollafgreiða svokallaðri DHL-hraðafgreiðslu. Þá er spurt: Hafi slík könnun ekki farið fram, hyggjast ráðherrar þá beita sér fyrir að svo verði? Svar: Já, sbr. þau gögn sem hér hafa verið rakin.



Hæstv. forseti. Það þarf litlu við það að bæta sem fram kom hjá fjmrh. Það er ljóst að innflutningur á fatnaði er undir smásjá hjá tollyfirvöldum vegna hættunnar á fölsun upprunaskírteina. Þannig virðist þetta fljótlega munu komast í gott horf. Það þarf varla að taka fram en ég vil þó gera það alveg skýrt að fölsun upprunaskírteina er refsiverð samkvæmt íslenskum lögum.



Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherrunum ágæt svör. En ef slíkar kannanir eru stundaðar hjá tollstjóraeftirlitinu með tilkomu tölva verð ég samt að segja að tölvur eru ekki lausnin á öllum sköpuðum hlutum og hlýt að inna eftir því með hvaða hætti þetta eftirlit fari fram. Hvernig finna menn í rauninni út hvort um fölsuð upprunaskírteini er að ræða eða ekki? Við 3. liðnum fæ ég jákvætt svar, þ.e. liðnum: Hafi slík könnun ekki farið fram, hyggjast ráðherrarnir þá beita sér fyrir að svo verði? Á hvern hátt hyggjast þeir gera það? Er það með tölvugöldrunum eða á að fara út á víðtækara svið? Á t.d. að kanna þetta erlendis frá við framleiðendurna, við verslanirnar sjálfar? Hversu víðtæk verður könnunin og hvernig á að standa að henni?



Herra forseti. Rétt mun það vera að tölvur leysi ekki allan vanda, en þær eru þarfaþing og sér í lagi við að afla upplýsinga af þessu tagi með auðveldum og skjótum hætti. Þar sem þessi gögn liggja fyrir, þar sem þessar athugasemdir eru skráðar jafnóðum á að vera tiltölulega auðunnið verk að taka saman þessar athugasemdir. Sjálfsagt þarf síðan að meta þær nánar eftir nánari skoðun. Þar kemur til álita líka hvaða aðferðum er beitt í því skyni og hvort það kallar á frekari eftirgrennslan erlendis frá. En engu að síður: Þetta er forsendan fyrir því að hægt sé að taka saman þessar athugasemdir, meta þær og bregðast síðan við þegar menn telja að upplýsingarnar séu óyggjandi. Svar mitt við því með hvaða hætti þetta er og hversu víðtækt það er er einfaldlega það að ég mun fela tollstjóranum eða tollstjóraembættinu að vinna úr þeim gögnum sem þeir segjast þegar hafa í fórum sínum þannig að hægt sé að taka ákvarðanir á þeim grundvelli.



Hæstv. forseti. Þegar um fölsuð upprunaskírteini er að ræða er það í flestum tilfellum þannig að varan er framleidd t.d. í Taiwan, flutt jafnvel til Englands og þar er einfaldlega skipt um miða í hálskraga eða einhvers staðar og í staðinn fyrir "Made in Taiwan" er sett "Made in England". Þetta kemur alls ekki í ljós í tölvuvinnslu tollstjóraembættisins. Það eru fölsuð gögn sem verið er að vinna með. Það kemur alls ekki í ljós þar. Ég spyr aftur: Hvernig ætlið þið að koma í veg fyrir þetta? 1