Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég get látið nægja að vísa til nál. á þskj. 388, en eins og þar kemur fram, mælir fjhn. deildarinnar einróma með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Aðalágreiningurinn, sem fram hefur komið í þessu máli, er um það, hvort húseigendur eigi að hafa frelsi til þess að brunatryggja hús sín þar, sem þeir telja sér bezt henta, eða ekki. Ég hef hlýtt á ræður fyrsta flm. frv., hv. þm. Ak. (JR), og hv. frsm. allshn., en ekki heyrt þar nein frambærileg rök til stuðnings því, að nauðsynlegt sé að grípa fram fyrir hendur manna í þessum efnum. Að vísu heyrði ég frsm., hv. 3. þm. Reykv., nefna það, að hægt mundi að ná hagstæðari tryggingarsamningum með því að semja um mikið í senn. En ég hefði haldið, að hv. 3. þm. Reykv. gæti séð ýmsa annmarka á því að veita sérstöku tryggingarfélagi eða bæjar- og sveitarfélagi einkaaðstöðu á viðskiptasviðinu, hvort sem um er að ræða tryggingar eða t.d. kaup og sölu á vörum. Ég tel, að með þessari ábendingu hafi hann alls ekki sannað yfirburði þeirrar haftastefnu, sem mótuð er í frv., fram yfir frjáls tryggingarviðskipti. Hér á landi eru margir bifreiðaeigendur. Skylt er að hafa bifreiðarnar tryggðar, en hverjum einstökum bifreiðaeiganda er í sjálfsvald sett, hjá hvaða tryggingarfyrirtæki hann vátryggir bifreið sína. Þetta þykir þannig gefast, að ekki hafa komið fram tillögur um að hverfa frá því fyrirkomulagi. En hvers vegna má ekki hafa sama hátt á með húsatryggingarnar? Hér vantar frambærilegar skýringar frá flm. frv. og þeim allshn.-mönnum, sem mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt. Því vil ég leyfa mér að spyrja hv. þm. Ak., sem er fyrsti flm. frv., og hv. 3. þm. Reykv., frsm. allshn., hvers vegna má ekki hafa húsatryggingarnar frjálsar eins og t.d. bifreiðatryggingarnar. Hvers vegna?

Einar Olgeirsson Þetta frv. hefur verið til umræðu nokkurn tíma hér í deildinni, og brtt., sem ég hef gert við það og miðuðu að því að tryggja bæði rétt bílstjóra og rétt almennings við afgreiðslu þessa máls, hafa báðar verið felldar, önnur með 13:10 atkv., hin með 13:12 atkv. Ég álít, að þessi afgreiðsla sýni, að það er ekki rétt fyrir d. að afgreiða þetta mál á því stigi, sem það núna stendur. Ef þetta mál á að verða affarasælt, þá held ég þess vegna, að d. eigi að taka þetta í nýrri mynd til athugunar, og greiði þess vegna atkv. á móti afgreiðslu frv. og segi nei.



Með tilliti til þess, að ég tel affarasælla, að félög bílstjóra geri ráðstafanir á félagslegum grundvelli til þess að ná fram svipaðri vernd og farið er fram á í þessari lagasetningu, en lagasetning getur verið óheppileg og hættulegt fordæmi, sem leiðir til þess að takmarka fresti á vinnumarkaðnum og mundi bitna á öðrum vinnustéttum, segi ég nei.



Herra forseti. Ég tel, að það geti verið varhugaverð stefna að takmarka atvinnufrelsi manna. Hitt mun rétt vera, að það hefur verið óþarflega og óheppilega mikil aðsókn að þeim störfum, sem hér er um að ræða, á þeim tíma sem vantar menn til ýmissa annarra starfa í þjóðfélaginu. Frv. þetta er í heimildarformi, og ég lít svo á, að þó að samgmrh. noti heimildina, ef frv. yrði samþ., þá geti hann hvenær sem er afnumið þá takmörkun, sem gerð verður. Ég tel, að það ætti að gera frekar en að færa slíkar takmarkanir út á viðara svið og einnig ef sérstakir annmarkar koma í ljós við þessar takmarkanir. Í trausti þess, að þannig verði á málinu haldið, segi ég já.



Herra forseti. Allshn. klofnaði um mál þetta, og hefur meiri hl. n. skilað áliti á þskj. 385 og leggur til, að þetta frv. sé fellt, enda lá þá fyrir deildinni og hefur nú verið afgreitt til 3. umr. frv. um Brunabótafélag Íslands, sem fjallar í meginatriðum um sama efni og þetta frv. Meginuppistaðan í þessu frv. er það, að með því er gert að aðalreglu, að húseigendum sjálfum verði heimilt að brunatryggja húseignir sínar hjá hverju því vátryggingarfélagi, sem viðurkennt er af ráðherra. Þetta er meginbreytingin. En í frv. því, sem nú var afgreitt til 3. umr., eru húseigendur í sama bæjar- og sýslufélagi skyldaðir til að vera einn samningsaðili. Ég ræddi um þetta í gær við umræðu málsins hér í d. og skal því ekki fara frekar út í það, en ég vildi gjarnan nota þetta tækifæri til þess að svara að litlu leyti þeirri fsp., sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) bar hér fram um það, hvers vegna tryggingar megi ekki vera frjálsar. Ég er forviða, að hv. þm. skuli spyrja svona, því að ég tel að samkv. frv. um Brunabótafélag Íslands séu tryggingarnar frjálsar. Ég kalla þær tryggingar frjálsar, sem hægt er að segja upp með sex mánaða fyrirvara og hægt er eftir þann tíma fyrir bæjarfélögin að semja um við hvaða tryggingarfélag sem býður þeim hagkvæmust kjör. Ég sé ekki neinn mun á þessu og frjálsum tryggingum, að öðru leyti en því, sem ég gat um hér í gær. Þó að ég sé fylgjandi frjálsu framtaki, þá verð ég að viðurkenna það, að það er venjulega hægt að ná hagkvæmari samningum, ef margir standa saman um það, sem út er boðið, á opnum markaði. Ég sný ekki aftur með það, að hver einstaklingur stendur verr að vígi með brunatryggingar sínar og iðgjöld af þeim, ef hann á einn að semja beint við félögin. Hver einstaklingur getur aldrei haft í fullu tré við voldug vátryggingarfélög, og þess vegna er samningsaðstaða heildarinnar í þessu efni miklu sterkari. Þetta sást bezt þegar Reykjavíkurbær bauð út tryggingarnar í einu lagi. Iðgjaldagreiðsla af tryggingunum stórlækkaði við þessa aðferð og hefur farið lækkandi síðan vegna þeirrar samkeppni, sem hefur komið fram um tryggingarnar frá ýmsum vátryggingarfélögum. Þetta er aðalatriði málsins í því frv., sem hér liggur nú fyrir, og það, sem var deilt um í sambandi við það frv., sem nú er afgr. til 3. umr., hvort samningsaðilinn ætti að vera einstaklingurinn eða bæjar- og sýslufélagið. Ég tel ekki, að það sé á nokkurn hátt vikið frá hugsjón frjáls framtaks, þó að mönnum í sama bæjarfélagi sé gert að skyldu að semja í heild um slík málefni sem þessi. Ég er ekki í neinum vafa um, að það er að mörgu leyti farsælla fyrir vátryggjendur húseigna úti á landi, að lögin eru þannig úr garði gerð, að menn verða að standa saman um tryggingarnar. Ég tel ekki, að neitt frelsi sé tekið af bæjar- eða sveitarfélögum, ef þau mega semja við hvern þann aðila, við hvert það tryggingarfélag sem veitir þeim hagkvæmust kjör.



Herra forseti. Í sjálfu sér get ég látið nægja að vísa til þeirra umræðna, sem fóru fram í gær um þessi mál, og til nál., sem við í minni hl. höfum gefið út og er á þskj. 381. Höfuðatriðin, sem máli skipta, eru þar dregin fram, og einnig komu þau fram hér í umræðunum í gær, svo að það er ekki ástæða til þess að fjölyrða mikið nú um þetta mál. Við lítum mjög misjafnt á það, og eftir því sem fram kemur hjá hv. frsm. meiri hl., þá ber okkur það á milli, að við gerum allmikinn mun á því, hvort einstaklingarnir eru frjálsir eða stjórnarvöld bæjar- eða sveitarfélags hafi þetta málefni einstaklinganna í sínum höndum. Áður en ég vík nánar að þessu atriði, af því að ræða hv. frsm. meiri hl. (BÓ) gaf nú ofur lítið tilefni til þess að víkja lítið eitt meira að þessu, þá vil ég gera grein fyrir þeirri breytingu, sem við leggjum til að sé gerð á 1. gr. Það er ekki nein efnisbreyting, en ég ætla, að með því orðalagi, sem við höfum á brtt., komi það ljósar fram, að því aðeins geti bæjarstjórnir eða hreppsfélög samið fyrir húseigendur, að þær hafi fengið hjá þeim umboð til þess, þ. e. a. s. fyrir þá, sem það veita, en ekki öðruvísi. Hv. frsm. meiri hl. virðist engan mun gera á því, að húseigendur megi ráða því sjálfir, hvar þeir vátryggja, eða bæjar- eða sveitarstjórn ákvarði það, hvar tryggt skuli, og kallar þetta fullkomið frelsi hjá einstaklingunum. Ég er ekki alveg viss um, að í framkvæmdinni þyrfti það að vera, og víst er um það, að þetta fyrirkomulag veitir einstaklingum enga tryggingu fyrir því, að farið sé eftir þeirra vilja eða að þeirra ráðum um, hvar tryggt skuli. Ég vil ekki í sjálfu sér efast um það, að bæjar- eða sveitarstjórnir, hvor aðilinn sem er, reyni að ná hagkvæmum kjörum fyrir sína umbjóðendur. Það vildi ég ekki efast um, og það þarf ekki að blanda því atriði inn í þessar umræður, vegna þess að menn geti ekki gert greinarmun á því, hvort einstaklingarnir geta notið fullkomins frjálsræðis um þessar ákvarðanir, hvar tryggt skuli. Ég vil ekki neita því, að svo kunni að vera, að aðili, sem hefur á sinni hendi að gera samninga fyrir marga og upp á allmikla fjármuni, geti náð betri samningum en einstaklingar, sem minna hafa umleikis. En eftir eðli málsins ætti ekki hjá opinberum tryggingarfélögum í því efni að vera ýkja mikill munur, þó að ég engan veginn vilji neita því, að það kunni að vera einhver munur á því, hvort samið er við einstaklinga eða bæjar- eða sveitarfélög, því að tryggingarfélögin munu setja sér nokkuð fastar reglur í þessu efni og í höfuðatriðum fara eftir þeim. Samt kann einhver mismunur að vera, og hann er reyndar þegar til staðar. Einstök bæjarfélög hafa undanfarið haft aðra samninga um tryggingargjöld fyrir eignir manna heldur en t. d. sveitarfélög, og þar hefur verið verulegur munur á. Viss bæjarfélög hafa komizt að hagstæðari kjörum. Fyrirkomulagið hefur verið það, að bæjar- og sveitarfélögin hafa verið aðili og þeim hefur þó ekki tekizt að komast í þessu efni að betri samningum en svo, að eftir að umtal var um að gefa þetta frjálst og löggjöfin yrði sniðin með það fyrir augum, hafa þessi iðgjöld stórlega lækkað, um 40% eða jafnvel meina. Það hefur staðið til boða, að menn gætu tryggt fyrir þetta minni iðgjöld en áður var, og það er fyrir umtalið eitt, af því að líkur voru til, að menn mundu bráðlega njóta meira frelsis í þessum efnum en áður tíðkaðist. Það var ekki eins og það væri þó komið í framkvæmd, neitt af þessu. Það var aðeins umtalið. Þessar verkanir hafði það. En hv. 3. þm. Reykv. má ekki láta sér koma það til hugar að ætla að telja neinum manni trú um það, að hann sé jafnfrjáls að þessum athöfnum, hvar hann tryggir eð.a fyrir hvaða kjör, ef sveitarstjórn gerir það, eins og hann ákvarðaði það sjálfur. Það er annað atriði hvað hagsmunina áhrærir, og hann á þá að rökstyðja sitt mál á þeim grundvelli, að sveitarfélögin nái ætíð eins góðum kjörum eða jafnvel betri, ef þau gera það, heldur en hver einstaklingur. En honum þýðir ekkert að ætla að fara að hamra á því hér, að einstaklingarnir hafi jafnmikið frelsi, ef sveitarstjórn eða bæjarstjórn fer með þetta umboð, eins og ef þeir ákvarða það alveg hver fyrir sig. Það er ekki til neins. Það fer ekki saman, og hv. þm. verður að gera skilsmun á því. Hans málstaður ætti að vera jafngóður fyrir því, þó að hann hrærði ekki þessu svona saman og ruglaði saman hugtökum og merkingu orða. Ég veit til þess, að hv. 3. þm. Reykv. er mjög annt um íslenzka tungu, en hann má ekki misbjóða henni eins og hann gerir nú með þessu. Áður en ég skil við þetta atriði, langar mig til að spyrja hv. þm., því að ég veit það ekki með vissu, hvort húseigendur í Reykjavíkurbæ njóta nú þeirra iðgjalda fyrir brunatryggingar húseigna sinna eins og þeim stóð til boða á síðasta þingi, þegar við vorum að tala um þessi brunamál. Þá stóð Reykjavík til boða að tryggja húseignir sínar fyrir 47% lægri iðgjöld en áður höfðu tíðkazt. Ekkert skortir á, að bærinn hafi það nú í sínum höndum. Þetta bæjarfélag, Reykjavíkurborg, er langsamlega fjölmennasta bæjarfélagið á þessu landi. Njóta íbúar Reykjavíkur í þessu efni nú þessara hlunninda? Ekki dettur mér í hug að ætla það, að þeir, sem umboðið hafa fengið til að fara með þessi mál, vilji ekki sínum umbjóðendum vel. Ég fer ekkert að blanda því inn í þetta mál. En njóta þeir þessara fríðinda, sem þeim stóðu til boða? Ég vænti, að hv. þm. upplýsi það. Ef svo er, þá er það náttúrlega nokkur sönnun fyrir því, að hann hafi nokkuð til síns máls um það, að bæjar- eða sveitarstjórn komi fram fyrir einstaklingana. En ef svo væri, að þeir nytu þess ekki, þá skilst mér sem það kunni eitthvað að veikja röksemdir og málstað hv. 3. þm. Reykv. Hv. 3. þm. Reykv. lagði á það mikla áherzlu, hve það væri mikill munur á samningum, ef margir stæðu að baki þeirra, og náttúrlega ef um mikla fjármuni væri að ræða, hvað auðveldara væri þá að komast að hagfelldari kjörum. Er ekki neitt óeðlilegt, þó að menn álykti sem svo. Það hafa verið uppi raddir um það, að við Íslendingar værum svo fámenn þjóð, innkaup okkar erlendis frá væru á mælikvarða stórþjóða ákaflega lítil og það væri enn lakara fyrir það, hvað það væru margir menn hjá okkur, sem önnuðust innkaup. Til orða hefur komið, - það veit ég, að hv. 3. þm. Reykv. kannast við, - að ríkið sjálft keypti inn og gæfi þessum einstaklingum, sem hafa annazt vöruviðskipti fyrir þjóðina, alveg lausn frá þeim störfum. Ekki efast ég um, að nokkrar líkur séu fyrir því, að hægt væri að komast að betri kjörum, ef keypt væri í einu lagi, gerð væru stórinnkaup, heldur en ef innkaupin eru lítil. Ég ætla, að ég hafi einhvers staðar lesið það, að hér séu í Rvík einni rúmir 200 heildsalar og eitthvað á níunda hundrað smásöluverzlanir, minnir mig. Svo mikið er víst, og ég man það með vissu, að verzlanir hér í bænum, ef heildsalar eru taldir með, eru á annað þúsund. Ákaflega hlyti það að vera mikill munur, ef það kæmi nú einn aðili með allt að baki sér til að gera innkaup á nauðsynjum þjóðarinnar.  (Gripið,fram í: Ríkið til dæmis.)  Já, t. d. ríkið, segjum það. 
             Já, eða Samband íslenzkra samvinnufélaga gerði þessi innkaup. Ekki er hægt að neita því, að það væri frelsisskerðing hjá einstaklingunum með þessu móti, þeim sem vilja nú gera innkaup og hafa það að starfi sínu. En ef ríkisvaldið, af því að það er nú yfir okkur alla sett og er að því leyti sambærilegt og bæjar- og sveitarstjórnirnar eru yfir sitt fólk, væri nú látið annast þetta allt saman, þá er ekki óeðlilegt, þó að manni dytti í hug, að það væri hægt að fá hagfelldari innkaup. Þar sem við höfum nú þingbundna stjórn og hvert sem stjórnarfarið er, þá á það að byggjast á einstaklingum, þ. e. a. s. þeim, er kosningarrétt hafa, þá ættu einstaklingarnir samkv. röksemdafærslu hv. 3. þm. Reykv. að njóta í gegnum þetta fulls frelsis. Hans hugsanagangur út af þessu máli er færður út á ofur lítið víðara svið, en æðsta ráðið er þarna yfir, og þá ætti allt að vera í lagi. Er hv. 3. þm. Reykv. tilbúinn til þess að færa þetta út á þetta svið? Ég er það nú reyndar ekki. Ég hef þá skoðun, að frelsi einstaklinganna sé það mikils virði, að það kunni að vera hættulegt að binda það í miklar viðjar, og þess vegna hef ég verið á móti því, þegar verið er að tala um ríkisverzlun, þannig að ríkið annist öll innkaup og deili svo út á meðal fólksins. Ég hef óttazt, að þó að það byrjaði máske vel, ef við værum heppnir með menn, sem önnuðust það til að byrja með, þá gæti það, þegar frá liði, leitt til þess, að hagsmuna fólksins yrði ekki gætt, og ekki gott að segja um, hvar það endaði. Þess vegna hef ég verið andvígur þessu og vil þar nokkuð til vinna að setja þetta ekki í neina fjötra, þó að ég játi fullkomlega, að eins og þetta gengur fyrir sig hér hjá okkur, þá veldur þetta þjóðinni, af því að verzlunarstéttin er orðin ákaflega fjölmenn, miklum kostnaði, sem æskilegt væri að þjóðin gæti sparað. - Ég bendi hv. 3. þm. Reykv. á þetta, af því að hann virtist leggja á það höfuðáherzlu, að það væri um að gera í svona málum, þegar samninga ætti að gera, að þá væru þeir stórir, þ. e. a. s., að þar væri að ræða um mikla fjármuni, og þá væru mestar líkur til þess, að við það yrði það mikill ávinningur, að hagsmunum fólksins væri bezt borgið með því fyrirkomulagi. Ég ætla, þegar hv. 3. þm. Reykv. íhugar þetta nánar, þá finni hann, að hans röksemdir fyrir því, sem hann vill nú vera láta í þessu máli, eru ekki það sterkar, að það sé alveg sjálfsagt að fara þessa leið. Og svo mikið er víst, að ég held, að hann finni ekki eins mikið til hvað áhrærir frelsi einstaklingsins í þessum efnum og ef menn notuðu sér röksemdafærslu hans og færðu þetta út á víðara svið, að þar sem bæjar- og sveitarstjórnir nái ekki til, þar taki ríkisvaldið við. Þá gæti það borið þannig að, að honum fyndist, að það væri nokkuð skertur réttur og frelsi einstaklingsins til athafna og til þess að ráða málum sínum. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið frekar. Atkvgr. verður vitaskuld látin skera úr um það, hvernig með það fer. Þessi mín orð núna voru aðallega töluð út af þeim röksemdum, sem hv. 3. þm. Reykv. dró hér fram og taldi svo mikilvæg, að það ætti að ráða úrslitum um þetta mál. Ég vildi benda honum á, að vel gæti síðar komið að því, að flutt væri mál hér í þingi, sem hefði það í sér fólgið, að það væri nokkur skerðing á rétti einstaklinganna, en væri hægt að beita nákvæmlega sömu röksemdum við til meðmæla, að þau gengju fram, að að baki þeim stæði fjöldi manns, og væri hægt að telja, að fólkið hefði meiri hagsmuni af því, að fáir aðilar fjölluðu um þau, en einstaklingarnir ekki. Þá er ég ekki viss um fyrir fram, að hv. þm. teldi, við skulum segja t. d. viðvíkjandi verzluninni, sjálfsagt, að slík rök ættu að gilda. En frá hans sjónarmiði og röksemdafærslu ætti hann að vera slíku máli fylgjandi. Ég veit ekki, hvort það kemur nokkurn tíma í minn hlut að bíða átekta um slíkt, en ef það kæmi fyrir, þannig að maður gæti gefið slíku gætur, þá mundi ég hugsa til hv. 3. þm. Reykv. og sjá, ef hann ætti um það að fjalla hér í Alþ., hvernig hann greiddi atkv. í slíku máli.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég held, að hv. þdm. hljóti að vera nokkuð hissa á öllu því moldviðri, sem þyrlað hefur verið upp í kringum þetta svokallaða brunamál. Í fyrsta lagi er því haldið fram af andstæðingum frv. um Brunabótafélag Íslands, að það sé verið að lögfesta einkarétt Brunabótafélagsins, og það meira að segja tekið fram í áliti hæstv. félmrn., að það sé núna verið að viðhalda þeim einkarétti, sem Brunabótafélagið hefur haft. Núna um helgina fæ ég tóninn norðan frá Akureyri í höfuðmálgagni Framsfl. þar, þar sem þessu er jafnframt haldið fram, að Sjálfstfl. og aðrir flokkar hér í þinginu séu að tryggja það, að Brunabótafélagið geti áfram haft þann einkarétt, sem það hefur haft. Í öðru lagi er hamazt á móti því, að tryggjendurnir sjálfir fái að stjórna Brunabótafélagi Íslands. Maður á dálítið erfitt með að skilja þessa afstöðu, að verið sé að læða því inn hjá íbúum þessa lands, að það sé verið að halda við einhverri einkasölu, sem alls ekki er, og svo í öðru lagi, að það sé stórkostlega hættulegt, að þeir menn, sem koma til með að skipta við Brunabótafélagið, ráði því sjálfir. Ég vildi aðeins láta þessi tvö atriði koma fram. Í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, vil ég svo aðeins taka það fram, vegna þess að ég átti sæti í þeirri n., sem vann að þessum málum, að meiri hluti nefndarinnar leit svo á, að það væri heppilegra, að sveitarfélögin önnuðust tryggingar í umdæmum sínum, húseigendur mundu með því móti komast að hagstæðari kjörum, a. m. k. þegar til lengdar léti. Og ég vil benda á það, að með þessu er einmitt verið að halda við því fyrirkomulagi, sem verið hefur. Þar til lögin um brunatryggingar utan Reykjavíkur voru sett í fyrra, önnuðust sveitarfélögin hjá Brunabótafélagi Íslands allar tryggingar á húseignum sínum, og með lögunum í fyrra um brunatryggingar utan Reykjavíkur, þar sem gert er ráð fyrir því, að sveitarfélögin geti eftir 15. okt. 1955 hætt að tryggja hjá Brunabótafélaginu, er því einmitt slegið föstu, að það „prinsip“ eigi að ráða, að sveitarfélögin sjái um tryggingar húseigna sinna. Það er því alls ekki um neitt nýtt fyrirkomulag að ræða. Hv. 1. þm. Árn. vék að því áðan, að það hefðu verið nokkuð óhagstæð viðskipti við Brunabótafélag Íslands á undanfarandi árum. Ég leyfi mér að vefengja þessi orð hv. þm. Ég held einmitt, að Brunabótafélag Íslands, miðað við þær aðstæður, sem verið hafa, hafi staðið sig vel. Og það er ekki alls kostar rétt, þegar verið er að ræða um iðgjöldin, að bera saman brunatryggingariðgjöld hér í Reykjavík og úti á landi, vegna þess að brunavarnir hér í Reykjavík eru komnar langt fram úr því, sem þær eru nokkurs staðar annars staðar á landinu. Það er því eðlilegt, að iðgjöldin utan Reykjavíkur hafi verið allmiklu hærri en hér í bænum. Annars vildi ég í sambandi við þetta atriði benda á þskj. 771, sem lá fyrir Alþ. í fyrra, þar sem einmitt er gerð mjög ýtarleg grein fyrir þessum málum frá Brunabótafélaginu sjálfu. Þessi grg. er það ýtarleg, að ég held, að eftir að menn hafa kynnzt efni hennar, hljóti þeir að komast að raun um það, að ýmsar ásakanir í garð Brunabótafélags Íslands séu ekki á rökum byggðar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég er búinn að tala nokkuð oft í því, en ég held, að meiri hl. n. hafi markað réttu stefnuna í þessum málum.



Herra forseti. Ég lít nú að vísu svo á, að með afgreiðslu þess máls, sem var síðast til umr. hér í þessari hv. d., frv. til l. um Brunabótafélag Íslands, séu örlög þessa máls ráðin, því að ágreiningurinn, sem var við lausn þess, er enn sá sami við afgreiðslu þessa máls. sem hér liggur fyrir. Spurningin er einvörðungu eða aðallega um það, hvort einstaklingarnir sjálfir í bæjum eigi að hafa leyfi til að tryggja hver í sinu lagi eða hvort bæjarfélögin eigi að koma fram sem heild fyrir þessa aðila og tryggja fyrir þá alla í einu. Hv. þm. V-Húnv. spurði að því áðan, hvers vegna brunatryggingar mættu ekki vera frjálsar á sama hátt og bifreiðatryggingar mega vera frjálsar. Mig langar til að fara um þessa spurningu hv. þm. nokkrum orðum og segja honum, hvað því veldur frá mínu sjónarmiði, að um þetta sé eðlilegt að gildi nokkuð mismunandi reglur. Þegar brunatryggingarnar eru allar á einni hendi, þá er ekki nóg með það, að aðstaða þeirrar húseigendaheildar, sem þar kemur saman sameinuð gagnvart tryggingarfélaginu, sé sterkari en þegar einn og einn semur hver í sínu lagi, heldur kemur líka það til greina, að áhugi tryggingarfélagsins fyrir því að halda brunavörnum staðarins í góðu lagi hlýtur að vaxa, eftir því sem hann hefur meira af tryggingunum á einni hendi. Þetta hefur komið ákaflega greinilega fram í starfi Brunabótafélags Íslands, sem nú síðasta aldarfjórðunginn a. m. k. hefur beinzt að því að bæta brunavarnir hjá þeim kaupstöðum og hreppsfélögum, sem hjá því tryggja, og orðið svo verulega ágengt í því, að brunatryggingaiðgjöldin hafa getað lækkað með hverju ári vegna bættra skilyrða til þess að ráða við eld eða við bruna, á sama tíma sem bifreiðatryggingarnar frjálsu eru á stöðugri leið upp á við. Þetta er munurinn, að brunatryggingarnar eru í dag með sífellt lækkandi iðgjöld vegna bættra brunavarna, en bifreiðatryggingarnar eru, eftir því sem mér skilst, enn þá hækkandi. Hv. 1. þm. Árn. vildi þakka frelsinu í tryggingunum, að brunabótaiðgjöldin væru lækkandi. Ég held, að þetta sé mikill misskilningur hjá hv. þm. Lækkunin á brunabótaiðgjöldunum, sem fengizt hefur, er fyrst og fremst og aðallega því að þakka, að varnirnar hafa verið bættar. Og það er óneitanlega þetta félag, sem haft hefur hingað til eitt tryggingarnar utan Reykjavíkur, sem unnið hefur að því að bæta brunavarnirnar. Ég er að vísu ekki mjög gamall maður, en ég man þó eftir því, þegar brunavarnirnar, þar sem ég þekkti, voru þannig, að ef kviknaði í húsi, þá gengu nokkrir menn um, staðinn með lúðra og blésu í þá. Skyldu þá allir staðarins íbúar koma á vettvang til þess að vinna að slökkvistarfinu. Þeir skiptu sér svo sumir niður á nokkrar handdælur og aðrir til þess að bera vatn í fötum á brunastaðinn, með mismunandi árangri þó, sem oftast varð náttúrlega ekki mjög mikill vegna þess að tækin sem þeir höfðu til umráða, voru mjög ófullkomin. Mjög snemma á starfsferli sínum hefur Brunabótafélag Íslands farið út í það að hjálpa sveitarfélögunum til þess að bæta úr þessu, fyrst og fremst með því að veita þeim lán til þess að kaupa tæki til slökkvistarfa. Mér er tjáð, að Brunabótafélag Íslands hafi nú í útlánum nokkuð hátt á annan tug milljóna króna, aðallega til sveitarfélaga, til þess að bæta úr brunavörnum sínum. T. d. hafa verið veitt lán til þess að byggja vatnsveitur, til þess að kaupa slökkvitæki, til þess að koma upp brunasímum o. fl., og niðurstaðan af öllu þessu hefur svo verið sú, að vegna þess arna hefur verið hægt að lækka iðgjöldin. Tjónunum hefur fækkað, og möguleikinn til þess að vinna bug á eldsvoða hefur vaxið. Það hefur oft verið vitnað til þess, að iðgjöldin í Reykjavík væru lægri en þau eru víða úti um land. Þetta helgast fyrst og fremst af því, að brunavarnir Reykjavíkur hafa verið í betra lagi og fullkomnari en þær eru víða úti á landsbyggðinni. Starfsemi Brunabótafélagsins hefur miðað að því m. a. að jafna þessi met, og því hefur tekizt að ná verulegum árangri í þessu á þeim tíma, sem þessi starfsemi hefur verið höfð uppi. Ég er ekki viss um, að þetta mundi verða gert á sama hátt, ef fjögur eða fimm tryggingarfélög kepptu um tryggingarnar eða stæðu öll að tryggingunum á hverjum stað. Þá mundi kannske verða frekar tilhneiging til þess, að einn mundi ætla öðrum að gera það, sem augljóst er, að sá verður að gera, sem einn hefur tryggingarnar. Ég vildi aðeins vegna þess að mér hefur fundizt þessi starfsemi ekki koma nógu ljóst fram í þeim umr. sem hér hafa farið fram um brunatryggingar, benda á þetta sem ekki ómerkara atriði en ýmislegt annað í starfsemi Brunabótafélags Íslands og þeirra annarra, sem um þessar tryggingar keppa. Mér finnst, að þarna sé einmitt grundvöllinn að finna undir hinum lækkuðu iðgjöldum og að þeim grundvelli væri að verulegu leyti kippt í burt, ef menn ættu hver og einn út af fyrir sig að tryggja sín hús, án tillits til þess, hvað aðrir gerðu og hjá hverjum þeir tryggðu þau, ef með öðrum orðum væri kippt í burt möguleika bæjar- eða hreppsfélags til þess að tryggja í einu lagi fyrir alla sína meðborgara. - Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í umr., vegna þess að mér hefur fundizt, að á það hefði ekki verið bent sem skyldi, en virðist þó alveg greinilegt, að þetta séu mjög sterk rök í þessu máli.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Árn. talaði mikið um skerðingu á frelsi einstaklingsins, um það frelsi, sem einstaklingurinn væri sviptur með frv. um Brunabótafélag Íslands, og varpaði í því sambandi fram þeirri spurningu til mín, hvernig mér litist á, ef það frelsi yrði nú af tekið á Íslandi, að hver maður gæti verzlað, og verzlunin væri fengin í hendur ríkinu eða jafnvel S. Í. S., sem ég tel nú öllu betri aðila í því efni en ríkið. - Ég vil í þessu sambandi benda á, að ég lagði þunga á það, að með sameiginlegum tryggingum væri betur séð fyrir hagsmunum einstaklinganna en ef þeir semdu hver í sínu lagi. Hagsmunum þeirra er betur borgið. En ég segi: Ef sú frelsisskerðing í verzluninni ætti fram að fara, sem hv. þm. talaði um, þá væri miklu verr séð fyrir hagsmunum einstaklinganna í landinu heldur en nú er. Þess vegna er þetta ekki sambærilegt, annað er hagkvæmt, hitt ekki. Ef ríkið eða Sambandið eitt ætti að fara að sjá um alla verzlunina, myndaðist slíkt vandræðaástand hér, að ólifandi væri í landinu á eftir. Mætti segja, að með því væri verið að fara úr öskunni í eldinn, og getur því ekki verið neitt sambærilegt yið framkvæmd, sem sér betur fyrir hagsmunum einstaklinganna en áður. Hv. þm. sagði, að það væri alveg óviðunandi frelsissvipting, að menn hafi ekki fullt ráð á því, - hvernig og hvar þeir tryggðu fasteignir sínar. Það má segja, að um margt sé einstaklingurinn sviptur frelsi í ýmsum greinum. Mundi hv. þm. ekki kalla það skerðingu á frelsi einstaklingsins, að hann skuli þurfa að vera bundinn í bæjarfélagi eða þjóðfélaginu, að hann megi ekki valsa eins og honum lízt? Það má segja, að þetta sé út af fyrir sig frelsisskerðing, en þessa frelsisskerðingu hefur einstaklingurinn sjálfur lagt á sig til þess að mega búa í þjóðfélaginu. Einstaklingurinn afhendir frelsi sitt á ýmsan hátt í hendur ríkisins, í hendur bæjarfélagsins, til þess að samfélag mannanna geti gengið betur en verða mundi, ef hver höndin væri upp á móti annarri. Það má t. d. segja, að einstaklingarnir í þessu bæjarfélagi, hér í Reykjavík, afsali sér frelsi að mega byggja eins og þeim þóknast sjálfum að byggja. Þeir verða að senda umsóknir sínar til byggingarnefndar, sem segir þeim, hvernig þeirra hús eigi að líta út. Er þetta ekki frelsisskerðing? Jú, vissulega er það frelsisskerðing. En það er frelsisskerðing, sem borgarinn sjálfur hefur með opnum augum og glöðu geði afsalað til bæjarfélagsins. Er það ekki líka frelsisskerðing, að hver húseigandi megi ekki hafa eigin skólpleiðslu? Vissulega er það frelsisskerðing. En það er öllum bannað, a. m. k. hér í Reykjavík, að hafa hver sína skólpleiðslu. Vegna hvers? Vegna þess að það er hættulegt fyrir samfélagið, ef slíkt væri gert. Þess vegna hefur borgarinn afsalað sér þessum rétti. - Þetta snýr að heilsulegri sambúð manna, en það, sem við erum að ræða um hér, snýr að hagsmunum manna. Hér í Reykjavík hafa menn, eins og ég gat um áður, afsalað sér frelsinu til þess að semja sjálfir um brunatryggingar á húsum sínum. Þeir gera það nú með glöðu geði og kemur ekki til hugar að fara fram á að endurheimta þetta frelsi. Og það er vegna þess, að frelsisskerðing þessi hefur borið þann árangur, að ekki einn einasti húseigandi í Rvík lætur sér detta í hug, að hann geti sjálfur hjá nokkru vátryggingarfélagi í Rvík fengið tryggða sína húseign fyrir það verð, sem hann getur með þátttöku í samvinnu borgaranna á þessu sviði. Hví skyldi þetta ekki geta reynzt eins úti á landsbyggðinni? Hví skyldi ekki sama gilda þar um þá hagsmuni, sem hér er um að ræða? Ég er ekki í nokkrum vafa um, að það verður svo. Rök hv. þm. um, að einstaklingarnir séu sviptir frelsi, falla niður dauð og ómerk, því að hér er ekki um neitt slíkt að ræða. Þessar umræður minna mig á gömlu söguna um stafaknippið. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hv. þm. vilji leggja hvern einstakling um hné voldugra tryggingarfélaga, til þess að þeir verði þar brotnir hver í sínu lagi, en ég vil aðeins benda honum á, að það verður að meira eða minna leyti árangurinn, ef þeir standa ekki saman, og það er engin frelsisskerðing að standa saman.



Herra forseti. Ég býst nú við, að í sjálfu sér græðist ekki mikið á löngum umræðum úr þessu, og hvað þetta mál áhrærir nú, þá hefur býsna lítið upplýsts frá því, sem áður var komið fram. Það var frekar hjá mér, að ég tók nokkur atriði hjá hv. 3. þm. Reykv. til meðferðar, til þess að finna betur eða heyra betri grein hjá honum gerða fyrir, hvað hann teldi frelsi og aftur takmörkun á frelsi, en á hans síðustu ræðu var í því efni býsna lítið að græða. Hv. þm. Ak. vék að því í sinni síðustu ræðu, að fyrir þeim í meiri hl. mþn. hefði vakað, skildist mér, að halda við þessu fyrirkomulagi, sem verið hefði hjá Brunabótafélagi Íslands. Það gera þeir að nokkru leyti, en opna þó möguleika fyrir menn að geta valið um tryggingu annars staðar. En ég viðurkenni fullkomlega með honum, að þeir hafi sýnt alla viðleitni í að reyna að binda þetta sem mest, og ég hef aldrei ráðizt á það. Mér hefur bara fundizt það óþarft og heldur óviðkunnanlegt. Hv. þm. sagðist mótmæla þeim ásökunum, sem fram hefðu komið í ræðu hjá mér gagnvart Brunabótafélagi Íslands. Nú vill svo til, að hvert orð, sem við segjum hér, er tekið upp. Ég þori óhræddur að skírskota til þess, sem segulbandið hermir eftir mér, að ég hef ekki sagt eitt einasta styggðaryrði í garð Brunabótafélags Íslands, - ekki eitt einasta orð til þess að átelja það í starfi sínu eða nokkurn hlut því til miska. Þvert á móti sagði ég, að það væri fjarri því, að ég vildi á nokkurn hátt efast um starfsemi þess, eða eitthvað á þá leið. Ég man það ekki alveg nákvæmlega, en þar segir bandið frá því alveg eins og öðru. Hafi hv. þm. Ak. séð eitthvað í blöðum eða eitthvað þess konar, þá má hann ekki blanda því saman og fara að svara því hér, þannig að hann sé með því að svara mér út af því, sem ég hef sagt. Viðvíkjandi iðgjaldagreiðslu hef ég ekki einu sinni verið neitt að tala um Brunabótafélag Íslands í því sambandi. Ég hef bara minnzt á þær staðreyndir, hvernig iðgjaldagreiðslurnar hafa verið. Því verður ekki á móti mælt. Menn eiga kost á því að tryggja núna fyrir um það bil 40% lægri gjöld en verið hefur. Þetta liggur fyrir. Ég veit til þess, að menn eru að gera samninga um brunatryggingar, og þessi er munurinn. Þó að ég varpi þessu fram, þá geri ég það ekki þannig, að það kunni ekki að vera eðlilegar orsakir til þess, að hægara sé að standa nú að einhverri ívilnun í brunabótagjöldum en áður var. Þá kem ég að því atriði, sem hv. 5. landsk. þm. var að tala um hér áðan. Það er vitaskuld alveg rétt, að þegar brunavarnir á einhverjum stað eru orðnar góðar og brunahættan er lítil, þá er vitaskuld auðveldara að hafa iðgjöldin lág. En ég efast ekkert um, að hvers konar vátryggingarfélagsskapur sem hefði þessar tryggingar í sínum höndum mundi líka af sinni hálfu einmitt greiða fyrir því að tryggja sem beztar brunavarnir á hverjum stað, því að það fara saman hagsmunir vátryggingarfélagsins og einstaklinganna, sem láta tryggja. Hv. þm. sagði, að hann efaðist um, að ef það væru 4–5 félög, sem hefðu tryggingarnar, þá yrði eins vel fyrir þessu séð. Ég skal nú ekkert fara að fullyrða neitt um það, en öll mundu þau nú, hvort sem þau væru einu fleiri eða færri, stuðla að því að hafa sem tryggastar brunavarnir. Hv. 3. þm. Reykv. talaði hér og fór að tala um, hvernig háttað væri nú um takmarkanir einstaklinganna á frelsinu, og drap á nokkur atriði í því skyni. Ég var ekki um það að tala í minni ræðu, að það ætti ekki að leggja nein höft á frelsi einstaklinganna. Í siðuðu þjóðfélagi er það talið nauðsynlegt þjóðfélaginu sjálfu, og það er þegnunum nauðsynlegt líka. Og einmitt margar slíkar takmarkanir eru meira að segja þegnunum nokkur styrkur að lifa sínu lífi, að þeir vita, til hvers er ætlazt af þeim, hvað leyfilegt er og aftur óleyfilegt. Út í þá sálma þurfum við ekki að fara frekar. Það eru ekki nema „anarkistar“, sem vilja engin bönd hafa á frelsinu, sem vilja, að hver ráði sér eftir eigin geðþótta, og láta sér lynda fullkomið stjórnleysi. Ég beindi fyrirspurn til hv. þingmanns viðvíkjandi brunatryggingunum hér, af því að það var mikið talað um þær á seinasta þingi, og ég vissi til þess, hvað bænum stóð þá til boða. Bærinn tók svo það í eigin hendur, sem honum var vitaskuld frjálst, hann hafði meiri hluta hér á Alþingi til þess að koma því máli fram. Þó langaði mig til að forvitnast um það, hvort hagsmuna þegnanna hefði þá verið gætt á þann hátt, sem efni stóðu til, eftir því sem fyrir lá á síðasta þingi, og hvort iðgjöld manna hér í bænum væru þau sömu og þeim hefði staðið til boða hjá vátryggingarfélaginu, sem ég vissi um að þeir gætu tryggt hjá eignir sínar. Þessu svaraði hv. þm. engu orði, en sagði, að það væru svo góð kjör, sem menn hefðu, að mér skildist, að enginn þegn þessa bæjarfélags mætti til þess hugsa, að þessu yrði breytt eða það yrði öðruvísi. Ja, þetta er elskulegt að heyra og gott, að svona vel er búið að bæjarbúum. En ég sá einhvers staðar, að það var sagt frá samþykkt bæjarstjórnar, að það hefði verið ákveðið að tryggja húseignir manna hér til brunatryggingar fyrir sömu iðgjöld og áður hefði verið. Ég sá líka einhvers staðar, - ég ætla, að það hafi verið eftir áramótin, heldur en aðeins fyrir þau, - að það var skýrt frá því, að iðgjöld brunatrygginga hér í bænum ættu að vera hin sömu og á síðasta ári. Nú má vel vera, að það sé eitthvað saman við þetta allt saman, sem ég ekki þekki, og um þá peninga, sem menn greiða hér langt umfram það, sem þeir hefðu þurft að greiða, hefðu þeir verið frjálsir að tryggingu og tryggt hjá því félagi, sem bauð bezt kjör í fyrra. Það er ekki smáupphæð, sem þeir greiða, en vel má vera, að henni sé einhvern veginn þannig varið, að bæjarbúum þyki ekkert að því og í þeirra sálu ríki yfir því þessi fögnuður, sem hv. 3. þm. Reykv. var að tala um hér. En mig hefði langað til að fá fræðslu um það einmitt, hvernig þessu væri varið, og taldi, þegar ég varpaði þessari spurningu minni fram, að það gæti ekki verið neitt leyndarmál og mundi mega segja frá því hér. Hann kvað svo sterkt að orði, hv. þm., að það væru hvergi jafngóð kjör, sem stæðu til boða fyrir einstaklingana, eins og nú hjá þeim í Reykjavíkurbæ í þessum efnum. Þetta er gott og gleðilegt að heyra. Mér skilst, að þeir hafi þá brugðizt svona skarpt við, - ég efaðist nokkuð um þetta í fyrra. En mikið skelfing hefði mér nú liðið betur, ef ég hefði fengið að heyra, hvernig þessu er varið, en um það er ég alveg ófróður enn. - Út í þetta mál mun ég svo ekki frekar fara, það er fyrir utan efni þessa frv., og að öðru leyti er lítið á þessum umræðum að græða.