Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:30] Virðulegi forseti. Ég vil aðeins árétta þá athugasemd sem ég gerði í umræðunni um þetta mál. Ég tel rétt að það fari til fjárln. Hér er eingöngu um að ræða fjárlaganefndarmál. Þeir samningar sem tillagan fjallar um og lagt er til að þingið staðfesti varða allir framkvæmdir og ríkisútgjöld. Ég get því ekki séð að málið eigi betur heima í annarri nefnd en hv. fjárln. Hitt kann að vera eðlilegt, ef mönnum sýnist svo, að fjárln. leiti umsagnar heilbr.- og trn. um þetta mál.

[15:33] Herra forseti. Í upphafi þessa kjörtímabils töluðu bæði hæstv. sjútvrh. og utanrrh. með þeim hætti að þeim mundi veitast létt verk að ná samningum við Norðmenn um þau mál sem þá voru óútkljáð á sviði fiskveiða í úthafinu. Þar var t.d. erfitt að skilja mál þeirra öðruvísi en svo að það væri einbert framtaksleysi hjá fyrri ríkisstjórn að vera ekki löngu búin að ná samningum um þá mikilvægu hagsmuni sem fyrir Ísland felast í nýtingu norsk/íslenska síldarstofnsins. Síðan, herra forseti, hafa fjölmargir fundir verið haldnir, formlegir og óformlegir, og viðtöl og myndir af hæstv. sjútvrh. orðnar eins og fastur liður í fjölmiðlunum. Veruleikaskynið birtist líka í því að það eru ekki margar vikur síðan þær upplýsingar bárust inn á borð utanrmn. að það væru líkur á að samningar um síldarstofninn væru að nást. Hvernig er veruleikinn í dag? Hann er nákvæmlega svona: Norðmenn hafa eftir heimullegt samráð við Rússa lýst yfir að þeir hyggist einhliða taka yfir stjórn norsk/íslenska síldarstofnsins. Í beinu framhaldi af mikilvægum samráðsfundi um fiskveiðar á Norðaustur-Atlantshafinu lýsir sjávarútvegsráðherra Noregs, Jan Henry T. Olsen, því yfir að Norðmenn hafi einhliða sett milljón tonna heildarkvóta á veiðar úr stofninum. Það er nánast sama magn og á síðustu vertíð og verður þá stofninn tvöfalt stærri á þeirri næstu, yfir 6 millj. tonna, og stefnir í sögulegt hámark. Það er ekki fullljóst enn þá, herra forseti, hvað þetta getur þýtt fyrir Íslendinga. En í fjölmiðlum heima og erlendis hafa birst fregnir um að Norðmenn hyggist sjálfir veiða 800 þús. tonn af heildarkvótanum. Og ætli Rússar sér sama hlut og áður er líklegt að þeir hyggist veiða 150 þús. tonn. Hvað er þá eftir? Þá eru eftir 50 þús. tonn handa Færeyingum og Íslendingum og öðrum þeim sem krafist hafa kvóta úr stofninum. Þetta eru auðvitað ekki endanlegar niðurstöður um skiptinguna. En miðað við framkomu Norðmanna í fyrra er þetta ekki ólíkleg kröfugerð af þeirra hálfu og hefur reyndar þegar komið fram hjá hagsmunaaðilum í Noregi. Menn skulu heldur ekki gleyma því að í fyrra kysstu íslensk stjórnvöld á hinn norska vönd og tóku það sem þeim var skenkt úr hnefa. Það er vert að rifja upp að á sínum tíma veiddu Íslendingar yfir 600 þús. tonn af síld úr stofninum. Á blómatíma sínum eyddi hann 7--8 mánuðum á hverju ári á svæði sem nú er alfarið innan íslensku efnahagsögsögunnar. Við eigum því sögulega kröfu á miklu stærri hlutdeild úr stofninum heldur en við létum bjóða okkur í fyrra og heldur en raddir eru uppi í Noregi um að bjóða okkur núna. Þessi staða er mikið áhyggjuefni. Ég er hins vegar ekkert undrandi á því að Norðmenn gangi á lagið. Ég tel að íslensk stjórnvöld hafi sýnt allt of mikla linkind í samningum sínum um síldarstofninn og þau hafi þar að auki fylgt röngum áherslum. Ég rifja það upp, herra forseti, að það urðu miklar og heitar umræður á vorþinginu um stefnu hæstv. ríkisstjórnar í síldarsamningunum við Norðmenn. Þar var harkalega deilt á hæstv. sjútvrh. fyrir linkind sem birtist m.a. í því að hann treysti sér ekki til að neita í þinginu að upphaflegar kröfur Íslendinga um 900 þús. tonna kvóta, sem þá voru samþykktar, hefðu verið undir 100 þús. tonnum. Í þeim umræðum kom því miður líka fram að hæstv. ráðherra var á hættulegri braut. Talsmenn þriggja stjórnarandstöðuflokka ítrekuðu þá nauðsyn þess að Íslendingar héldu fast fram sögulegri veiðireynslu sinni á því stutta skeiði sem stofninn var í fullri nýtingu. Hæstv. sjútvrh., og utanrrh. raunar líka, lögðu hins vegar báðir áherslu á að hafa til hliðsjónar sérstakt líkan kennt við Norðmann að nafni Hamre um dreifingu síldarinnar. En ráðherrarnir gátu ekki upplýst hvernig hagsmunir Íslendinga væru tryggðir með þessu líkani vegna þess að módelið var enn í vinnslu. Þeir lögðu sem sagt út í samninga fyrir Íslands hönd á grundvelli útreikninga sem ekki lágu fyrir. Herra forseti. Það er á grundvelli þessa líkans sem nú eru uppi háværar raddir í Noregi um að Íslendingar eigi nánast ekkert tilkall til veiða úr norsk/íslenska stofninum. Það staðfestir varnaðarorð stjórnarandstöðunnar frá því í vor. Ég hef ítrekað bent á þá staðreynd, sem hæstv. ráðherra virðist ekki skilja, að hrun síldarstofnsins á sínum tíma var alfarið á ábyrgð Norðmanna. Það voru ekki veiðar okkar á fullorðinni síld sem eyddu stofninum, það var gegndarlaus rányrkja Norðmanna á seiðum og ungsíld. Þetta eru ekki sleggjudómar mínir eða Íslendinga. Þetta er vísindaleg niðurstaða þriggja sérfræðinga Norðmanna á sviði síldveiða, birt í alþjóðlegu vísindariti árið 1980. En þessum staðreyndum virðist mjög illa komið til skila gagnvart okkar viðsemjendum. Síðast í gær þurftu Íslendingar að horfa upp á að erlendur ráðherra kom fram í sjónvarpinu og ásakaði Íslendinga og Færeyinga um að hafa eytt stofninum. En með þessari rányrkju urðu Norðmenn ekki einungis valdir að því að norsk/íslenski stofninn hrundi, heldur leiddi þetta líka til þess að íslenska efnahagskerfið hrundi á 7. áratugnum. Þeir leiddu yfir okkur eina verstu kreppu sem við höfum gengið í gegnum á öldinni. Herra forseti. Eins og málum er komið tel ég að íslensk stjórnvöld þurfi að brýna klærnar allverulega. Og hyggist Norðmenn áfram láta okkur sæta afarkostum eins og í fyrra og eins og nú virðist stefna í, tel ég að við eigum einskis annars úrkosta en taka okkur, ásamt Færeyingum, einhliða kvóta sem byggist á veiðireynslu og dreifingu síldarinnar meðan fullorðni stofninn var í eðlilegri hámarksnýtingu um miðbik 7. áratugarins. Og ég spyr hæstv. sjútvrh.: Er hann sammála þessu eða telur hann rétt að leyfa Norðmönnum að kanna áfram hversu lengi þeir geta haft Íslendinga að ginningarfíflum?

[15:39] Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hv. 15. þm. Reykv. er svona hvumpinn yfir gagnrýni á fyrri ríkisstjórn varðandi meðferð síldarsamninga við Norðmenn og aðrar þjóðir, vegna þess að það fóru engar samningaviðræður fram um síldina í tíð fyrri ríkisstjórnar. Þær voru fyrst teknar upp í sumar og það er þess vegna fullkomlega ástæðulaust fyrir hv. þm. að kvarta yfir gagnrýni á fyrri ríkisstjórn sem ekki hafði tekið upp samninga í þessum efnum. Svo þessi ferill sé rifjaður upp, þá liggur fyrir að við höfum um allmörg ár reynt að knýja á um það að Norðmenn kæmu til viðræðna um skiptingu á síldarstofninum. En það var fyrst á liðnu sumri sem það bar árangur og þeir féllust á að taka upp viðræður. Upp úr þeim slitnuði. Hvað skiptingu veiðiheimilda varðar snerust þær í fyrsta lagi um bráðabirgðaúrlausn sem ætti að standa þar til fullnaðarsamningur hefði verið gerður. Hvað undirbúning að samningum um varanlega samningsgerð varðar, var ákveðið að setja á fót nefnd vísindamanna til þess að gera grein fyrir sögulegri veiði og sögulegri dreifingu stofnsins. Skýrsla þeirra var lögð fyrir fund sem strandþjóðirnar héldu í Moskvu í lok októbermánaðar. Eins og kunnugt er kemur fram í skýrslunni að síldarstofninn, miðað við þetta klassíska eða hefðbundna tímabil síldveiða fram til 1962, var um 26 eða 27% innan okkar marka ef miðað er við alla síldina, en um 40% eða rétt rúmlega það ef einungis er tekið tillit til fullorðinnar síldar. Á fundinum í Moskvu urðu menn sammála um að styðjast við plagg vísindamannanna í áframhaldandi viðræðum. Það er hins vegar uppi verulegur ágreiningur um það hvaða viðmiðanir á að nota í þeim efnum. Á fundinum í Moskvu kom einnig fram að það er nokkur ágreiningur um það hvernig standa skuli að stjórnuninni. Við höfum lagt á það áherslu að strandþjóðirnar ættu að taka í sem allra ríkustum mæli ákvarðanir um skiptingu úr stofninum. Norðmenn hafa á hinn bóginn talið rétt að Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin taki ákvörðun um skiptingu á þeim hluta sem tilheyrir alþjóðlega hafsvæðinu. Þeir hafa lagt til, og lögðu til á fundinum í síðustu viku, að úthlutað yrði 3--4% af stofninum til alþjóðlega hafsvæðisins og NEAF tæki ákvarðanir um skiptingu á því. Við snerumst eindregið gegn þeirri tillögu og hún var ekki afgreidd á fundinum. Að því leyti áttum við samleið með Evrópusambandinu að það gat heldur ekki fallist á hana. Það hefur hins vegar sett fram þá kröfu að NEAF taki að sér stjórn á öllum stofninum og við eigum vissulega ekki samleið með Evrópusambandinu að þessu leyti. Í næsta mánuði, eða um miðjan desember, er áformaður fundur strandveiðiþjóðanna sem haldinn verður í Þórshöfn í Færeyjum. Í beinu framhaldi af honum verður fundur með Evrópusambandinu þar sem reynt verður að þoka málinu áfram. Síðan verður vinnunefndarfundur innan NEAF í byrjun janúar um hlutverk NEAF. Á þessu stigi er auðvitað erfitt að segja fyrir um hverjar líkur eru á árangri í þessu efni. En þvergirðingsleg afstaða Norðmanna upp á síðkastið og mjög neikvæð yfirlýsing aðstoðarsjávarútvegsráðherra Rússlands benda til þess að hér verði um mjög erfiða samninga að ræða og benda kannski til þess að Norðmenn meini ekki mikið með því að koma til slíkra viðræðna. Ég get auðvitað ekki fullyrt að þeir meini ekki neitt með þessu, en það sem þeir hafa sagt fram að þessu bendir til að það standi lítið á bak við orð þeirra í þeim efnum. Við vitum hins vegar af langri reynslu að besta leiðin til þess að ná skynsamlegri stjórn á stofninum er sú að strandþjóðirnar komi að þessu verki og við sleppum Norðmönnum ekki við það að koma til viðræðna við okkur og aðrar strandþjóðir. Ef þær viðræður bera engan tilætlaðan árangur og Norðmenn halda áfram að sýna þá óbilgirni sem þeir hafa verið að gefa til kynna að þeir ætli að gera, þá verðum við auðvitað að meta okkar stöðu. Ég hef rætt það við sjávarútvegsráðherra Færeyja, herra forseti, að fari svo þá kunni til þess að koma að við þurfum að setjast sameiginlega að samningaborði aftur og taka sameiginlegar ákvarðanir um kvótaskiptingu.

[15:45] Virðulegi forseti. Fyrir þá þingmenn sem fylgst hafa með gangi þessara mála, bæði á vettvangi Alþingis, í utanrmn. og einnig í viðræðum við erlenda aðila er því miður ljóst að það er einhver alvarlegur misbrestur í meðferð hæstv. ríkisstjórnar á þessum málum. Það er ekki eðlilegt að annars vegar séu hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. að gefa utanrmn. og jafnvel á opinberum vettvangi til kynna að innan tíðar kunni að nást samkomulag við Norðmenn og að þeir sæki fundi hvað eftir annað með norskum stjórnvöldum um þessi mál og svo hins vegar komi það þessum hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn Íslands hvað eftir annað á óvart að Norðmenn séu að gera sérstaka samninga við aðrar þjóðir sem skerða hagsmuni Íslendinga. Mér sýnist málið vera þannig að annaðhvort hafi Norðmenn verið staðráðnir í því mánuðum saman að blekkja ráðherra í íslensku ríkisstjórninni eða þá að af hálfu utanrrn. og sjútvrn. hefur skort frumkvæði, dug og athafnasemi til þess að fylgjast nægilega með því hvað sé í raun og veru að gerast og beita aðferðum, bæði formlegum og óformlegum, til þess að koma sjónarmiðum Íslendinga á framfæri. Þessir atburðir sem nú hafa gerst sýna það greinilega að þær aðferðir sem hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. hafa beitt í þessu máli duga ekki og ég skora á hæstv. ráðherra að taka upp ítarlegar viðræður við utanrmn. um breytt vinnubrögð í þessum málum vegna þess að þau viðvörunarorð sem við fluttum sum í utanrmn. í þessu máli fyrir mörgum mánuðum hafa því miður reynst vera sönn.

[15:48] Hæstv. forseti. Það er e.t.v. ekki miklu við það að bæta sem kom fram í svari hæstv. sjútvrh. áðan en í fjarveru hæstv. utanrrh. vil ég þó a.m.k. láta það koma fram sem mína skoðun að ég tel að það sé mikilvægt að við látum á það reyna til þrautar að ná um þetta mál samningum því að það er þá í samræmi við þau vinnubrögð sem við viljum viðhafa um að ná stjórnun á veiðunum og gæta okkar mikilvægu hagsmuna á þann hátt. Hins vegar er því ekki að neita, ég vil líka láta það koma fram, að auðvitað er maður undrandi á vinnubrögðum Norðmanna og ég tel að framkoma þeirra aftur og aftur í málinu sé í raun slæm og málinu ekki til framdráttar. Því miður kann það að leiða til þess að veiðarnar verði öðruvísi en annars hefði orðið. Þær eru án stjórnar, a.m.k. án sameiginlegrar stjórnar þó að það gæti orðið samkomulag milli Íslendinga og Færeyinga hvernig að málinu yrði staðið. Ég held hins vegar að á þessu stigi sé rétt að láta reyna á það hvað kann að gerast á þessum fjögurra ríkja fundi í Færeyjum í desembermánuði sem hæstv. sjútvrh. nefndi og það sé kannski ótímabært að vera með hástemmdar yfirlýsingar á þessu stigi. Það leiðir sjaldnast til þess að menn nái viðunandi samningum, en því miður er það svo að viðsemjendur okkar, bæði Norðmenn og Rússar, hafa aftur og aftur fallið í þá gryfju að vera með hástemmdar yfirlýsingar sem eru málinu síður en svo til framdráttar. Ég held að við munum ekki vinna málinu gagn með því móti, en auðvitað þarf að tala við þessa aðila í fullri alvöru og af fullri hreinskilni. Það er a.m.k. ljóst.

[15:50] Herra forseti. Ég tel að framkoma Norðmanna í þessu máli og þó einkum og sér í lagi þeirra síðasta aðgerð sé með öllu fráleit. Hún er það hvort sem litið er til þeirrar staðreyndar að viðræður voru komnar í gang og stóðu beinlínis yfir þegar Norðmenn velja að tilkynna um einhliða ákvörðun sína um kvóta. En þetta er líka fráleit framganga af hálfu Norðmanna í ljósi réttarstöðunnar í málinu hvort heldur er litið til gildandi aðstæðna eða væntanlegrar gildistöku úthafsveiðisamnings Sameinuðu þjóðanna. Hvort heldur er er augljóst mál að Norðmenn og Rússar einir og sér hafa ekki stöðu til að slá eign sinni á þennan stofn og stjórna nýtingu hans einhliða. Ákvæði úthafsveiðisamnings Sameinuðu þjóðanna munu augljóslega tryggja Íslendingum, Færeyingum og jafnvel fleiri þjóðum aðild að stjórnun mála hvort heldur verður í sérstakri svæðisstofnun eða innan stofnana sem fyrir hendi eru. Hvernig sem á málið er litið þá er þessi síðasta aðgerð Norðmanna með öllu fráleit. Ég tel að Íslendingar eigi ekki annan kost en að ákveða nú sjálfir einhliða sína hlutdeild úr stofninum gagnvart í hönd farandi vertíð með svipuðum hætti og loksins var gert í fyrra þótt deila megi um það magn sem þá var sett fram. Ég hef sömu tillögu í málinu nú og ég hafði þá, að við Íslendingar ákveðum einhliða helmingshlutdeild úr stofninum á móti Norðmönnum og ég tel að Íslendingar og Færeyingar eigi núna að lýsa því yfir að þeir ætli sér til að mynda 500 þús. tonna kvóta á í hönd farandi vertíð í samræmi við þá ákvörðun sem Norðmenn hafa tekið. Það eru öll rök, söguleg og fiskifræðileg, fyrir því að hlutdeild Íslendinga í nýtingu stofnsins verði a.m.k. sú sama og Noregs og að endingu verði hlutföll eitthvað af þeirri stærðargráðu að Íslendingar og Norðmenn fái hvorir um sig eitthvað á milli 30--40% hlutdeild úr stofninum, Færeyingar og Rússar umtalsverða hlutdeild og síðan að einhver minni háttar hlutdeild komi til þeirra þjóða sem eiga nýtanlega möguleika á veiði innan alþjóðlegs hafsvæðis. Í þessu ljósi hvet ég hæstv. ríkisstjórn til að ganga frá málinu á næstu dögum.

[15:53] Herra forseti. Sú umræða sem hér er á ferðinni er ákaflega þörf. Við Íslendingar verðum að gera okkur ljósa þá stöðu sem við erum í gagnvart Norðmönnum um aðgang að síldarstofninum sem við eigum allan rétt á að nýta innan skynsamlegra marka. Mín skoðun er sú að við eigum að gera kröfu um 35% af veiði úr sameiginlega norsk/íslenska stofninum í okkar hlut. Síldveiðarnar eru gífurlegt atvinnuspursmál fyrir Ísland. Stjórnun veiðanna skiptir miklu. Magnið sem tekið er úr stofninum getur sennilega haft meiri áhrif á þjóðarhag Íslendinga en nokkurrar annarrar þjóðar nema ef vera skyldi Færeyinga. Ég minni á að þegar nýting síldar var í hámarki á bestu veiðiárunum, þá skiluðu veiðarnar þriðjungi af gjaldeyristekjum okkar. Varðandi veiðar nú á síld við Ísland vil ég nota tækifærið til að nefna að ég tel að veiðar til manneldis eigi að vera frjálsar og að þeim aðilum sem geta sýnt fram á sölusamninga á viðunandi verði verði heimilað að veiða undir eftirliti sjútvrn. Herra forseti. Samskipti okkar við Norðmenn varðandi nýtingu og aðgang að sameiginlegum fiskimiðum utan lögsögu eru komin á það plan að ég efast um að unnt sé að réttlæta áframhaldandi viðræður við þá vegna yfirgangs þeirra og takmarkalausrar frekju og óbilgirni sem þeir hafa sýnt okkur. Herra forseti. Ég leyfi mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. ráðherra: Mun hæstv. sjútvrh. taka upp viðræður við Færeyinga og e.t.v. Evrópusambandið um að gefa út ásamt þeim ákvarðanir um veiðar úr norsk/íslenska síldarstofninum? Á hvern hátt ætlar hæstv. ráðherra að svara óskiljanlegum dónaskap og ögrun Norðmanna? Er hæstv. ráðherra e.t.v. kominn á þá skoðun að vitrænna sé að semja við Evrópusambandið en þá aðila sem hann hefur helst litið á sem fyrirmynd í þeim málum, þ.e. varðandi ESB-aðild, nefnilega Norðmenn?

[15:55] Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að koma með þetta mál inn í þingsali. Ég tel að það megi ekki ríkja neinn efi um að við munum beita fullri hörku í samningum okkar við Norðmenn. Framkoma þeirra varðandi samninga um síldveiðar og í Smugunni hefur ekki sæmt vinaþjóð og afstaða Norðmanna eins og hún hefur komið fram eru vonbrigði. Sögulegar hefðir okkar varðandi síldveiðar eru öllum kunnar og ég hvet íslensk stjórnvöld til að kynna betur málstað okkar í Noregi þannig að það komi skýrar fram hver réttur okkar er í þessu máli. Vissulega viljum við samninga, en það má ekki ríkja neinn efi um það að ef þeir nást ekki þá ber okkur að lýsa yfir einhliða kvóta með Færeyingum eins og við höfum gert. Það má ekki vera neinn vafi við samningsgerðina að það munum við gera ef ekki næst samkomulag um þetta efni. Það virðist hins vegar vera að stefna okkar sé ekki nógu skýr varðandi þennan málaflokk og það virðist vanta betri stefnumótun af okkar hálfu í þessu efni. Í málflutningi þingmanna stjórnarandstöðunnar hafa komið fram áhyggjur af þróun þessara mála og við höfum bæði í utanrmn. og úthafsveiðinefnd möguleika á því að skapa um þetta mál góða samstöðu þingflokka. Ég vil hvetja ríkisstjórnina til þess að leita eftir samstöðu við stjórnarandstöðuna um þetta mikilvæga mál.

[15:57] Herra forseti. Þau tíðindi sem hafa gerst í þessum málum varðandi síldveiðarnar og óbilgirni Norðmanna krefjast þess að við gefum Norðmönnum strax til kynna að við munum ekki sætta okkur við þessa framkomu. En þetta vekur líka upp spurningar um okkar stefnu í þessum málum. Ef mig rekur rétt minni til um hvernig staðið var að veiðunum á sl. vori þá var það þannig að Íslendingar og Færeyingar komu sér saman um ákveðna hlutdeild úr stofninum og veiddu það magn aðallega innan færeysku lögsögunnar. Nú er það svo með síldina eins og allir vita að hún er duttlungafull og gengur ekki eftir föstum brautum eins og reikistjörnurnar heldur getur það verið undir mörgu komið hvort hún kemur inn í okkar lögsögu t.d. eða dvelst í færeysku lögsögunni eða leitar lengra. Ef ég man rétt þá var það þannig á sl. vori að skipin voru hvað eftir annað stöðvuð frá því að veiða bæði í síldarsmugunni, sem er alþjóðlegt hafsvæði, og einnig frá því að elta síldina inn í lögsögu Jan Mayen. Sjálfur hef ég ekki séð að neitt sé því til fyrirstöðu að Íslendingar fari á eftir síldinni inn í lögsögu Jan Mayen. Mig minnir að það sé þannig að við höfum ekki aðra samninga við Norðmenn um Jan Mayen en það sem snertir loðnu og ég vil beina þeirri fyrirspurn til sjútvrh. og biðja hann um að svara því hér: Er nokkuð því til fyrirstöðu að Íslendingar, ef svo vill verkast, elti síldina og taki hana í lögsögu Jan Mayen og hafa Norðmenn þar nokkra samninga sem við höfum gert sem hindri það?

[16:00] Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með málshefjanda og láta í ljós áhyggjur vegna einhliða yfirlýsinga Norðmanna og biðja hæstv. sjútvrh. að svara því hvort hann hyggist lýsa yfir einhliða kvóta af okkar hálfu. Ég vil einnig taka undir það, sem hér hefur komið fram, að það hefur tekist mjög gott samstarf við stjórnarandstöðuna í úthafsveiðinefnd. Ég tel að það geti hugsanlega orkað tvímælis að lýsa yfir einhliða kvóta og vil því taka undir með hv. þm. Ágústi Einarssyni sem vill að úthafsveiðinefndin verði kölluð saman til að ræða þetta mál.

[16:00] Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti þm., Guðný Guðbjörnsdóttir, sagði. Ég tel að það sé eðlilegt að úthafsveiðinefnd verði kölluð saman til þess að ræða þetta mál. Ég tel líka rétt að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra að í vor lýsti hann því yfir aftur og aftur að hann mundi leggja sig allan fram um að hafa sem best samráð við utanrmn. um þessi mál og óska sérstaklega eftir yfirferð um þessi Hamre-módel sem hann virðist algjörlega fastur í. Sú yfirferð hefur aldrei komist á innan nefndarinnar. Það kann vel að vera að það stafi af því að það voru nefnilega tvö Hamre-módel og annað reyndist svo fáránlegt að því var fleygt. Ég veit að hæstv. ráðherra veit þetta af því að hann gjörþekkir Hamre-módelin, eins og ætíð hefur komið fram í umræðum um síldina. Það er svo að þegar maður horfir yfir feril þessarar ríkisstjórnar í þeim málum sem lúta að fiskveiðum í úthafinu, þá er alveg sama hvar borið er niður, það er allt í rúst. Það er búið að draga hæstv. ráðherra á asnaeyrunum varðandi síldarsamninginn. Flæmski hatturinn var auðmýking fyrir Íslendinga og við vitum öll hvernig málin standa varðandi þorsksmuguna í Barentshafi. Maður veltir fyrir sér hvaða stefnu hæstv. ráðherrar hafi. Hún birtist kannski í því að þegar hæstv. sjútvrh. segir að það sé vissulega dálítill þvergirðingur í Norðmönnum og hann telur afstöðu Rússa neikvæða, þá veltir hann því fyrir sér hvort það geti verið að þeir vilji ekki semja við okkur. Með öðrum orðum, þegar Norðmenn eru búnir að segja honum að þeir taki ekki mark á rökum hans, búnir að segja honum að þeir ætli að ákveða kvótann einhliða, búnir að segja honum að Íslendingar geti í rauninni étið það sem úti frýs, þá sest hann niður og kemst að þeirri niðurstöðu að það geti verið að það séu ekki neinir samningar í nánd. Auðvitað er það svo, hæstv. sjútvrh., að með framferði sínu síðustu vikur og síðustu daga eru Norðmenn í rauninni að lýsa því yfir að þeir ætli ekki að taka mark á okkur, alveg eins og þeir tóku ekki mark á okkur í fyrra. Og ég vil að lokum segja, herra forseti, eftir hina ágætu ræðu hv. þm. Ólafs Hannibalssonar, að það var bara eitt sem var rangt í henni. Hann sagði að við hefðum komist að samkomulagi við Færeyinga í fyrra um kvóta. Það var ekki svo. Af þeim 900 þúsund tonna kvóta sem þá var samþykktur tóku Norðmenn 650 þús. og hæstv. ráðherra, sem þarna situr, kyssti á vöndinn og þáði afganginn.

[16:03] Herra forseti. Vegna síðustu ummæla hv. 15. þm. Reykv. er rétt að rifja upp að Íslendingar og Færeyingar sömdu um að ákveða 250 þúsund lesta kvóta fyrir sig. Það var hvorki um að ræða neina afgangsstærð eða neitt annað í því efni. Hv. þm. talar um að allt sé í uppnámi af því að engir samningar hafi náðst. Auðvitað er hægt að ná samningum ef menn vilja ganga að hvaða kröfum sem er. Samningar hafa ekki náðst vegna þess að það hefur ekki fundist sá flötur sem báðir aðilar eru sáttir við. Ég ætla ekki að snúa út úr fyrir hv. þm. og halda því fram að þessi skilyrðislausa krafa um að það séu komnir samningar um alla hluti þýði það að hann vilji gefa eftir bara til þess að ná samningum. Ég ætla aðeins að varpa ljósi á þá staðreynd að það þarf tvo til að semja í samningum eins og þessum. Ég er mjög fús til þess, hér eftir sem hingað til, að eiga gott samráð við bæði utanrmn. og úthafsveiðinefnd og tel reyndar mjög mikilvægt og brýnt að þingið og ríkisstjórnin stilli saman strengi sína í þessum efnum. Hér hefur verið sagt að það hafi verið misbrestur á því hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málinu. Meginstefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli hefur verið sú að strandríkin fari með stjórn á þessum stofni. Eru menn að gera athugasemdir við þá meginstefnu? Við höfum lagt á það áherslu að semja á grundvelli þeirrar sögulegu dreifingar sem fyrir liggur. Er einhver uppi með ágreining um kröfugerð á þeim grundvelli? Ég hef a.m.k. ekki heyrt að slíkur ágreiningur væri settur fram með rökstuddum hætti. Herra forseti. Að sjálfsögðu er nauðsynlegt að menn ræði stöðu málsins í dag og framhald verði á viðræðum, bæði í utanrmn. og í úthafsveiðinefnd.

[16:06] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta félmn. um frv. til laga um breytingar á sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk hún á sinn fund Húnboga Þorsteinsson skrifstofustjóra og Sesselju Árnadóttur deildarstjóra frá félagsmálaráðuneyti, Jón G. Tómasson ríkislögmann og Þórð Skúlason, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga. Fulltrúar félagsmálaráðuneytisins upplýstu að tilmæli um þá málsmeðferð sem lögð er til í frumvarpinu væru komin frá sveitarstjórnum þeirra sex sveitarfélaga á Vestfjörðum þar sem greiða á atkvæði um sameiningu. Upplýsingar lágu fyrir um að samstarfsnefnd allra sex sveitarfélaganna samþykkti samhljóða á fundi sínum 23. september sl. tillögu um að yrði tillaga samstarfsnefndarinnar um sameiningu ekki samþykkt í öllum sveitarfélögunum, en þó með meiri hluta greiddra atkvæða í a.m.k. 2 3 þeirra, væri hlutaðeigandi sveitarstjórnum heimilt að ákveða sameiningu þeirra sveitarfélaga sem samþykkt hefðu sameininguna. Í kjölfarið var tillagan síðan samþykkt í sveitarstjórnunum. Sveitarfélögin, sem hér um ræðir, eru Þingeyrarhreppur, Flateyrarhreppur, Mosvallahreppur, Mýrahreppur, Suðureyrarhreppur og Ísafjarðarkaupstaður. Atkvæðagreiðsla um sameiningu sveitarfélaganna var upphaflega fyrirhuguð 11. nóvember 1995, en henni hefur verið frestað til 2. desember nk. Rökstuðningur samstarfsnefndar um sameiningu sveitarfélaganna sex fyrir því að óska eftir þessari lagabreytingu kemur fram í fundargerð nefndarinnar frá 23. september með eftirfarandi hætti: ,,Ástæða þess að samstarfsnefndin gerir þessa tillögu til sveitarstjórnanna er sú að nefndin er sammála um nauðsyn þess að af sameiningu umræddra sveitarfélaga geti orðið og það sem fyrst. Fjárhagur, íbúaþróun, bættar samgöngur og ótal fleiri þættir knýja mjög á um að um þetta mál náist góð samstaða. Það er mat samstarfsnefndarinnar að sá möguleiki sé vissulega fyrir hendi að íbúar eins eða tveggja sveitarfélaga geti fellt tillögu nefndarinnar. Að óbreyttum lögum yrði þá að hefja nýja tillögugerð og efna til nýrra kosninga. Flest bendir til að verulegur dráttur yrði á því að kosið yrði um nýja tillögu og vafamál að umboð samstarfsnefndarinnar yrði framlengt af viðkomandi sveitarstjórnum. Ef af setningu framangreinds lagaákvæðis yrði sem heimilaði undanþágu frá 109. gr. sveitastjórnarlaga væri sá möguleiki opinn að orðið gæti af sameiningu þeirra sveitarfélaga þar sem tillagan hefði verið samþykkt. Mat samstarfsnefndar er að þetta gæti leitt til sameiningar nokkurra sveitarfélaga. Í þeirri stöðu verður að gera ráð fyrir því að viðkomandi sveitarstjórnir hæfu strax samráð um hvernig málum þeirra sveitarfélaga yrði skipað á næsta ári, a.m.k. fram til þess dags er kosið yrði til nýrrar sveitarstjórnar í nýju sveitarfélagi.`` Meiri hluti félmn. tekur undir þessa eindregnu ósk heimamanna og mælir því með að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu að í stað orðanna ,,11. nóv. 1995`` komi: 2. des. 1995. Undir þetta rita Einar K. Guðfinnsson, Kristján Pálsson, Magnús Stefánsson, Gunnlaugur M. Sigmundsson og Rannveig Guðmundsdóttir, en hv. þm. Pétur H. Blöndal og Arnbjörg Sveinsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

[16:09] Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta félmn. um frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 8/1986, með síðari breytingum, en í honum er auk mín Kristín Ástgeirsdóttir, formaður nefndarinnar. Eins og fram kom í flutningi frsm. fyrir meirihlutaáliti nefndarinnar hefur nefndin haft til meðferðar frv. til laga sem felur í sér svæðisbundna breytingu til bráðabirgða á 109. gr. laga nr. 8/1986. 1. mgr. 109. gr. hljóðar svo eins og hún er í dag, með leyfi forseta: ,,Sveitarfélag verður eigi sameinað öðrum sveitarfélögum nema fleiri kjósendur í atkvæðagreiðslu skv. 108. gr. séu fylgjandi sameiningu en andvígir.`` Í 108. gr. er fjallað um samstarfsnefndir um sameiningu sveitarfélaga og þar segir að þegar tvær eða fleiri sveitarstjórnir hafa ákveðið að kanna möguleika á sameiningu skuli þær kjósa samstarfsnefnd til að annast athugun málsins. Skal hvor eða hver sveitarstjórn kjósa tvo fulltrúa eða fleiri í nefndina eftir samkomulagi. Nefndin skal starfa í samráði við ráðuneytið og skal það láta henni í té þá aðstoð er það telur nauðsynlega og úrskurða um vafaatriði er upp kunna að koma. Þegar samstarfsnefnd hefur skilað áliti sínu um sameiningu skulu viðkomandi sveitarstjórnir taka málið á dagskrá og að lokinni umræðu sveitarstjórna skal síðan fara fram atkvæðagreiðsla innan sveitarfélaganna um sameiningu. Svona eru reglurnar í dag. Samkvæmt tillögu þeirri til breytinga sem hér liggur fyrir verður sveitarfélögunum á Vestfjörðum heimilt að sameinast ef sú tillaga sem liggur fyrir um sameiningu sex sveitarfélaga verður samþykkt í 2 3 sveitarfélaganna og að því tilskildu að í þeim búi 2 3 íbúanna. Er viðkomandi sveitarfélögum heimilt að ákveða sameiningu þeirra sveitarfélaga sem samþykkt hafa sameininguna, án þess að leggja þurfi það sérstaklega fyrir kjósendur. Ef tillagan verður felld í einu eða tveimur sveitarfélögum eru ýmsir möguleikar á samsetningu nýs sveitarfélags og niðurstaðan kann að verða einhver allt önnur en kosið var um. Þá er ljóst vegna skilyrðisins um 2 3 íbúafjölda að Ísafjörður leikur lykilhlutverk í sameiningunni. Að óbreyttum lögum þyrfti að leggja nýja tillögu um sameiningu fyrir kjósendur en eins og fram kemur í áliti samstarfsnefndarinnar gæti slíkt tafið sameiningu verulega. Minni hluta nefndarinnar þykir orka tvímælis að veita slíka svæðisbundna heimild í lögum um sveitarfélög og eðlilegt sé að um þessi mál gildi ein lög fyrir landið allt. Það er mikilvægur þáttur kosningarréttarins að kjósendur viti fyrir víst hvað þeir eru að kjósa um og ákvæði sem heimila sveigjanleika í þeim efnum er varasamt. Það er lýðræðislegur réttur íbúanna á þessu svæði sem og í öðrum landshlutum að fá að greiða atkvæði um nýja tillögu, verði hin fyrri felld. Það liggur hins vegar fyrir skýr vilji allra sveitarstjórna á umræddu svæði í þessum efnum og hafa þær samþykkt tillögu um sameiningu samhljóða. Sökum þeirrar beiðni, og að teknu tilliti til þeirra raka sem koma fram í beiðninni og talin voru upp í áliti meiri hlutans, vilja undirritaðir nefndarmenn ekki greiða atkvæði gegn frv., en munu sitja hjá við afgreiðslu þess. Undir nál. minni hlutans skrifa Kristín Ástgeirsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir.

[16:13] Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram strax við 2. umr. málsins að þingflokkur Þjóðvaka mun greiða því frv. atkvæði sem hér liggur fyrir varðandi breytingar eða nýtt ákvæði til bráðabirgða við sveitarstjórnarlögin. Sú hefur orðið niðurstaða þingflokksins þótt við teljum að löggjafinn eigi ekki að bregðast við beiðnum einstakra sveitarfélaga um undanþágu frá lögum, eða bráðabirgðaákvæði í lögunum vegna sérstakra aðstæðna, og einnig þrátt fyrir það að við hefðum gjarnan viljað sjá öðruvísi tekið á þessum málum. En þar sem það hefur komið fram að umræddar sveitarstjórnir eru allar sammála um þessa málsmeðferð og einnig hitt, að knúið er á um að sú sameining, eða sú atkvæðagreiðsla um sameiningu, sem fram á að fara geti orðið sem fyrst, þá hefur það orðið niðurstaða okkar að greiða þessari breytingu atkvæði. Það er hins vegar svo, virðulegi forseti, að okkur sýnist að það þurfi að endurskoða þann kafla sveitarstjórnarlaganna sem fjallar um stækkun sveitarfélaga. Það er nokkuð ljóst að 109. gr. sveitarstjórnarlaganna hefur ekki dugað. Það sjáum við best á því að þegar sú hrina varð sem farið var í varðandi atkvæðagreiðslu um sameiningu sveitarfélaga haustið 1993 þurfti að gera það með bráðabirgðaákvæði í lögunum. Nú er enn farið af stað með sambærilegt bráðabirgðaákvæði og það hlýtur, virðulegi forseti, að segja okkur að það þurfi að taka á þessum málum í heild sinni vegna þess að við þetta verður ekki unað. Það er nokkuð ljóst að hér þarf leiðsögn löggjafans. Ég sagði áðan að við gætum ekki æ ofan í æ brugðist við þeim aðstæðum sem upp kunna að koma og löggjafinn þarf að vera með ákveðna línu í þessu máli. Menn þurfa að hafa skoðun og stefnu í málefnum sveitarfélaganna, ekki síst varðandi hugsanlega sameiningu þeirra og þá þurfa menn að hafa áræði til að breyta lögunum í þá veru. Að okkar mati er kominn tími til að fjalla af alvöru um sameiningu sveitarfélaga. Það liggur fyrir á næsta ári að farið verður í að færa sveitarfélögunum mjög viðamikið verkefni sem er rekstur og öll umsjá grunnskólans. Talað hefur verið um fleiri verkefni, svo sem heilsugæslu, málefni fatlaðra og þau reynslusveitarfélög sem eru að fara af stað munu einmitt annast þau verkefni. Það er ljóst að samstarf sveitarfélaga á ýmsum sviðum vex ár frá ári og vegna erfiðleika í atvinnumálum, ekki hvað síst, er mjög nauðsynlegt að menn horfi til atvinnusvæða og reyni að hefja sig yfir þau þröngu sveitarfélagamörk sem atvinnurekstri eru í raun víða búin sem og starfsemi verkalýðsfélaga. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að farið verði í alvarlega umræðu um breytingar á þessum kafla sveitarstjórnarlaganna. Og í trausti þess að ekki verði oftar um það að ræða að inn á þingið komi frv. til bráðabirgðaákvæða í lögunum vegna þess að einstöku sveitarfélög eða sveitarfélagahópar knýja á um það mun þingflokkur Þjóðvaka styðja það frv. sem hér liggur fyrir og þar með álit meira hluta félmn.

[16:18] Virðulegi forseti. Ég lýsti afstöðu minni til málsins í heild við 1. umr. þessa þingmáls og þarf ekki að endurtaka það. En þó langar mig að segja fáein orð í framhaldi af því sem hér hefur komið fram og finnst sjálfsagt að vekja athygli á. Ég er sammála áliti minni hluta félmn., tel það prýðilega rökstutt út frá þeim grundvallarsjónarmiðum að breytingar af þessu tagi verði að njóta stuðnings þeirra sem eiga að búa við breytingarnar. Það er að mínu viti prýðilegt nefndarálit sem ég get fyllilega stutt. Ég geri athugasemd við það sem fram kom í máli hv. 6. þm. Norðurl. e. þar sem þingmaðurinn lýsti skoðunum sínum og ég hygg líka skoðunum þingflokksins á 109. gr. núverandi sveitarstjórnarlaga. Þingmaðurinn tók þannig til orða að sú lagagrein hefði ekki dugað. Þá spyr ég: Hverjum hefur hún ekki dugað? Ég veit ekki annað en hún hafi dugað alveg prýðilega til þess sem hún er ætluð. Lagagreinin kveður á um að það eigi að leita álits íbúanna og þeir eigi að ráða. Það hefur verið gert og afstaða þeirra hefur í öllum tilvikum fengið að ráða. Með öðrum orðum er ég þeirrar skoðunar að lagagreinin hafi dugað vel, ekki bara að hún hafi dugað sæmilega, hún hefur dugað fyllilega til að mæta því sjónarmiði sem henni er ætlað. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir hlýtur þá að meina að hún hafi ekki dugað einhverjum öðrum en þeim íbúum sveitarfélaganna sem hafa kosið það sem hefur orðið niðurstaðan. Mér finnst vanta að hún gerði grein fyrir því hverjum lagagreinin hefur ekki dugað. Eða með öðrum orðum, hagsmuni hverra eigum við að taka fram yfir hagsmuni íbúanna í sveitarfélaginu? Í afstöðu þingmannsins felst að hún álítur að afstaða íbúanna hafi ekki verið nógu góð og því hljóti hagsmunir einhverra annarra að eiga að ráða. Ég vildi því gjarnan spyrja þingmanninn hvort hún er að boða að það eigi t.d. að afnema þá reglu sem er í lögum að íbúarnir eigi að ráða þessum málum. Það er út af fyrir sig sjónarmið eins og ég rakti við 1. umr. málsins sem er til sums staðar erlendis að þetta er ákveðið með lögum og algerlega án afskipta eða íhlutunar íbúa einstakra sveitarfélaga. Þetta er þekkt. En hér á landi hefur það ætíð eftir því sem ég best veit verið niðurstaðan af hálfu löggjafans að menn vildu leiða þessi mál fram í fullkomnu samræmi við vilja íbúanna. Það er því annað sjónarmið uppi ef þingflokkur Þjóðvaka telur það ekki hafa dugað og vill þess vegna beita sér fyrir einhverri annarri aðferð. Það væri út af fyrir sig forvitnilegt að fá lýsingu á því hvaða aðferð sá þingflokkur vill viðhafa í þessu efni og menn geta svo haft sínar skoðanir á því. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að beita þeirri aðferð að byggja sameiningu á vilja íbúanna. Þannig á að fara að að mínu viti og ég er ekki fús til að víkja mikið frá því sjónarmiði. Mig langar að beina fyrirspurnum til hæstv. félmrh. varðandi frv. til að fá útskýringar á tilteknu orðalagi þannig að ekki leiki neinn vafi á því upp á síðari tíma þar sem gera má ráð fyrir að þetta frv. nái fram að ganga. Það er varðandi síðari mgr. 1. gr. sem kveður á um heimildina til sveitarstjórna að samþykkja tiltekna sameiningu þegar atkvæðagreiðsla hefur farið eins og þar er lýst. Ég spyr: Er það ekki alveg ótvíræður og réttur skilningur á þessum texta að sveitarstjórnir allra þeirra sveitarfélaga sem segja já verða að ákveða sameiningu til þess að lagaákvæðið sé virkt? Með öðrum orðum, getur verið nokkur vafi á því að það er ekki ætlast til þess ef t.d. fjögur sveitarfélög segja já að þá fari fram bara sameining þriggja eða tveggja? Ég vildi að ráðherrann kvæði alveg upp úr með þetta þannig að ekki geti komið upp neinn misskilningur upp um þetta efni. Auðvitað er hugsanlegt ef fjögur eða fimm sveitarfélög segja já að eitthvert þeirra skerist úr leik og sveitarstjórnin í viðkomandi sveitarfélagi segi: Nú er þetta eitthvað breytt frá því sem við kusum um og nú drögum við okkur til baka a.m.k. að sinni. Þá kemur spurningin: Geta þeir sem eftir standa sameinað þau sveitarfélög? Ég skil lagaákvæðið þannig að það sé ekki, það verði að vera öll sveitarfélögin og óska eftir skilningi ráðherra á þessu, enda er hann flm. málsins. Í öðru lagi vek ég athygli á því að þetta heitir ákvæði til bráðabirgða. Hins vegar eru engin tímamörk á ákvæðinu þannig að það mun halda gildi sínu um ókomna framtíð. Ég er ekki viss um að það sé mjög skynsamlegt ef ákvæðið væri virkt að sveitarstjórnirnar sem í hlut eiga geti nýtt sér þetta ákvæði svo lengi sem þeim býður við að horfa, þ.e. málið geti legið í láginni í tvö ár, þrjú ár eða fjögur ár og þá gætu menn allt í einu hrokkið til. Ég hygg að eðlilegast sé bæði vegna málsins sjálfs og líka vegna hins að þetta er ákvæði til bráðabirgða að það verði þá tímabundið svo að það verði til bráðabirgða, annars er það ekki bráðabirgðaákvæði. En það má bæta úr því síðar ef menn eru sammála um það. Ég vek líka athygli á orðalaginu í 1. gr. Þar er talað um meiri hluta greiddra atkvæða. Þetta skiptir máli og ég vil nefna það svo að því sé haldið til haga en ekki endilega vegna þess að ég búist við því að á það reyni en aldrei skal maður útiloka það. Þetta er annað orðalag en það sem er í lögunum í dag þar sem segir að ef tillaga sé samþykkt þurfi fleiri að greiða atkvæði með tillögunni en á móti. Þetta þýðir að þeir sem sitja hjá eða ógilda atkvæði sitt eru ekki taldir með heldur einungis þeir sem taka afstöðu með eða móti. En orðalagið ,,meiri hluti greiddra atkvæða`` þýðir meiri hluti greiddra, þ.e. þeirra sem taka afstöðu með eða móti, þeirra sem skila auðu og þeirra sem gera ógilt. Það getur verið munur þarna á og sérstaklega þar sem um er að ræða sveitarfélag þar sem fá atkvæði eru. Við getum ímyndað okkur að í atkvæðagreiðslu séu 100 atkvæði, tveir skili auðu og einn geri ógilt þannig að 97 taka afstöðu, 48 segja já og 47 segja nei. Í atkvæðagreiðslunni er tillagan samþykkt skv. 109. gr. í dag en samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu er hún ekki samþykkt því að það þarf meiri hluta greiddra atkvæða, það þarf meiri hluta af hundraði. Ég bara vek athygli á þessu sem getur hugsanlega komið upp þó að það sé ólíklegt en menn þurfa þá að vera meðvitaðir um að ekki rísi upp deilur eða ágreiningur um það á síðari stigum. Þetta er tæknilegt atriði sem hefur komið upp í umræðunni á fyrri stigum sameiningarmáls og ég hef kynnst við störf þar. Ég vil halda þessu til haga þannig að mönnum sé ljóst að þetta er til í dæminu þó að það sé afar ólíklegt. Fleira hafði ég ekki hugsað mér að leggja inn í umræðuna að sinni. Ég vísa til ræðu minnar við 1. umr. málsins að öðru leyti. En ég vil þó leggja áherslu á að það sem er sérstakt við þetta mál er að menn líta á það sem vandamál að spyrja íbúana um skoðun þeirra til tiltekins máls. Auðvitað er ekki góður svipur á því að menn flytji þingmál sem er byggt á því að menn treysta ekki eigin kjósendum. Ég minni á það sem fram kemur í greinargerð samstarfsnefndarinnar sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Það er mat samstarfsnefndarinnar að sá möguleiki sé vissulega fyrir hendi að íbúar eins eða tveggja sveitarfélaga geti fellt tillögu nefndarinnar. Að óbreyttum lögum yrði þá að hefja nýja tillögugerð og efna til nýrra kosninga. Flest bendir til að verulegur dráttur yrði á því að kosið yrði um nýja tillögu og vafamál að umboð samstarfsnefndarinnar yrði framlengt af viðkomandi sveitarstjórnum.`` Hvað felst í þessu? Í fyrsta lagi bendir flest til þess að verulegur dráttur yrði á því að kosið yrði um tillögu. Hver ákveður hvenær kosið er um tillögu? Svarið er sveitarstjórn þannig að í þessu felst að menn efast um að sveitarstjórnirnar muni koma sér saman um að kjósa aftur. Í öðru lagi er vafamál að umboð samstarfsnefndarinnar yrði framlengt af viðkomandi sveitarstjórn. Aftur efast samstarfsnefndin um að hún fengi stuðning frá sínum eigin umbjóðanda fyrir því að halda áfram starfi. Þegar við skoðum málið í heild þá er það lagt fram vegna þess að menn efast um stuðning íbúanna að einhverju marki og menn efast um stuðning sveitarstjórnanna. Ef menn hefðu góða vissu fyrir stuðningi bæði íbúa og sveitarstjórna, þá væri það ekkert vandamál að kjósa aftur ef svo færi að eitthvert sveitarfélagið mundi fella tillöguna þannig að þetta er bakgrunnur málsins. Hann er byggður á því að menn eru ekki vissir um að stuðningurinn sé nægilega mikill. Þetta veikir málið mjög mikið og sérstaklega í ljósi þess að þeir menn sem hafa efasemdir uppi um stuðning við sín störf eru að fara fram á það við Alþingi að það breyti lögunum svo að þeir geti komið því framkvæmd sem þeir vilja og hafa áhuga á þrátt fyrir veikleika í baklandinu. Þess vegna tek ég undir það, þó að það sé kannski ekki endilega á sömu forsendum, sem kom fram í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur að ég vonast til þess að við munum ekki sjá aftur tillöguflutning af þessu tagi þar sem svæðisbundin mál eru lögð fyrir Alþingi í þessum búningi. Ég held að menn verði að gera það eins og bent er á í nefndaráliti minni hlutans. Það verður að vera heildarafstaða sem menn taka til málsins óháð sveitarfélögunum, óháð einstökum landsvæðum. Ég er fyllilega sammála þeirri skoðun sem kemur fram í nefndarálitinu. Ég vil svo að lokum undirstrika að ég vona að menn séu sammála um í öllum þingflokkum að það eigi að grundvalla sameiningu sveitarfélaga á samþykki íbúanna. Hins vegar kann að vera mismunandi afstaða til þess hvort menn eru tilbúnir að víkja frá þessari skoðun og heimila einhverjum smærri hóp að meta vilja íbúanna en út á það gengur í raun þessi tillaga að ákveðnum mönnum er falin heimild til að meta skoðun íbúanna út frá atkvæðagreiðslu um annað mál. Þar erum við komnir út á dálítið grátt svæði þegar við erum farnir að byggja ákvarðanatöku á öðru en beinum vilja íbúanna. Ég skal ekki fortaka fyrir það að menn geti komið sér saman um reglur sem fela það í sér að í vissum tilvikum sé réttlætanlegt að fela sveitarstjórnum að meta þennan vilja. Ég ætla ekki alveg að útiloka það að menn geti komið sér saman um leikreglur í því skyni sem ég mundi telja ásættanlegar út frá mínu sjónarmiði. Ég held að það sé um þetta atriði sem menn eru í raun að skiptast á skoðunum en ekki hinu hvort það eigi yfir höfuð að láta íbúana ráða í meginatriðum. Um það hef ég hingað til talið að menn væru sammála hér á Alþingi.

[16:34] Virðulegi forseti. Ég gat þess áðan að það þyrfti að okkar mati að endurskoða kaflann um stækkun sveitarfélaga í lögunum frá 1986 um sveitarfélögin. Samkvæmt lögunum frá 1986 var stöðu sveitarfélaganna breytt þannig að þau eru öll jafnsett. Áður höfðu eins og mönnum er kunnugt sýslunefndir farið að hluta til með mál hinna minni sveitarfélaga en kaupstaðirnir síðan farið sjálfir með sín mál. Með lögunum frá 1986 voru öll sveitarfélögin gerð jafnsett og það voru gerðar sömu kröfur til þeirra allra. Mönnum var alveg ljóst að hin minni sveitarfélög gátu engan veginn staðið undir þessum kröfum, enda var það ljóst jafnframt að það yrði að gera átak til stækkunar sveitarfélaga og kaflinn heitir reyndar í lögunum ,,Um stækkun sveitarfélaga``. Á einhverju stigi töldu menn eðlilegt að setja lágmarkstöluna 400 inn í sveitarstjórnarlögin. Síðan var farið í það sem menn þekkja. Menn þekkja þá sögu. Það var farið í tilraunir til að sameina sveitarfélögin með þeim aðferðum sem menn þekktu af sögunni hvernig höfðu reynst í nágrannalöndunum. Menn þekkja niðurstöðuna. Einhver sveitarfélag voru sameinuð en enn eru sveitarfélögin í landinu mjög mörg og enn búum við við þær þverstæður að sveitarfélögunum er öllum gert jafnhátt undir höfði. Það eru gerðar sömu kröfur til þeirra allra. Þau eiga öll að veita sömu þjónustu og þau eiga öll að veita sínum íbúum sömu réttindi og sama öryggi. Hins vegar er okkur öllum ljóst að býsna mörg þeirra og líklega meiri hluti hafa ekkert bolmagn til þess. Enn er Alþingi samt sem áður að taka ákvarðanir um að flytja æ frekari verkefni og stærri verkefni til sveitarfélaganna. Við þetta verður ekki búið. Á þessu þarf að taka með einhverjum hætti. Alþingi þarf að veita ákveðna leiðsögn í málinu. Ætlar Alþingi að láta það afskiptalaust að mestu hvort sveitarfélögin sameinast? Ætlar Alþingi að láta það afskiptalaust að mestu hvort hægt er að uppfylla þau lög um skyldur sveitarfélaga sem sett hafa verið með því að hafa ekki frekari afskipti af því hvort þau sameinast og hvort þau stækka og hvort þau yfir höfuð valda þessum verkefnum? Ég gat þess áðan að 109. gr. hefði ekki dugað. Hún hefur ekki dugað til þess að ná fram því sem menn höfðu í huga þegar þeir gerðu sveitarfélögin öll jafnrétthá og ákváðu að gera sömu kröfurnar til þeirra allra. Það er þetta mál sem þarf að fara yfir. Menn þurfa að hafa kjark til þess að segja bæði b og líka c eftir að þeir hafa sagt a.

[16:37] Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hefur skýrt ágætlega sjónarmið sitt í þessu efni og ég þakka honum fyrir þessa skýringu. Þetta var ákaflega fróðleg ræða því að þetta var svona gamaldags forræðishyggjuræða. Þingmaðurinn sagði: Menn hafa ákveðið ... mönnum finnst þetta ekki vera svona. Hvaða mönnum? Jú, einhverjum mönnum sem búa annars staðar en í viðkomandi sveitarfélagi. Ef þeir menn sem búa einhvers staðar annars staðar en í viðkomandi sveitarfélagi eða litlum sveitarfélögum eru á þeirri skoðun að þau séu vanmáttug til ýmissa hluta og beri þess vegna að sameinast öðrum þá verða þeir að leggja það á sig að mínu viti að sannfæra íbúana um það. Annað er forræðishyggja ef einhverjir menn annars staðar ákveða svona stóra hluti fyrir íbúana sjálfa. Það er mín skoðun í málinu og er út af fyrir sig ekkert meira um það að segja. Skoðanir eru skýrar hjá okkur tveimur í þessu efni og ólíkar. Ég þakka að lokum hv. þm. fyrir skýrt svar í þessum efnum.

[16:39] Virðulegi forseti. Aðeins um forræðishyggju í þessum málum og það hvað menn ákveða. Þeir sem sitja á hv. Alþingi eru hingað kjörnir til að taka ákvarðanir. Meðal þeirra ákvarðana sem hér eru teknar eru ákvarðanir sem varða alla íbúa landsins í öllum sveitarfélögum landsins og við vorum einmitt að gera athugasemdir við það áðan að ákvarðanir sem stendur til að taka eru ákvarðanir sem ekki varða alla íbúa landsins heldur einungis nokkurn hluta þeirra. Það er ekki forræðishyggja að setja lög á Alþingi sem varða íbúana og löggjafinn verður að hafa það í huga þegar hann er að setja lög að gera íbúunum jafnhátt undir höfði en setja ekki þannig lög að þeim sé vissulega mismunað þó að tilgangurinn sé annar. Það hygg ég að hafi gerst með sveitarstjórnarlögin frá 1986 að það fyrirkomulag sem komst á vegna þess að þingheimur hafði ekki kjark til á þeim tíma eða nægilegan vilja, frekar en áður þegar reynt hafði verið að leggja fram á hinu háa Alþingi breytingar á sveitarstjórnarlögum til stækkunar sveitarfélaga, til þess að taka á þeim málum jafnframt. Það var ekki svo. Þess vegna getur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kallað það forræðishyggju, ef hann vill, ef menn hafa af þessu áhyggjur. En ég tel það skyldu mína að hafa áhyggjur af því að þau lög sem við störfum eftir í dag eru engan veginn nógu góð vegna þess að það var einungis önnur stoðin reist en hin aldrei nema til hálfs.

[16:41] Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að minnast á eitt atriði varðandi sveitarstjórnarlögin frá 1986. Ákvæði laganna í 109. gr. var ekki samþykkt þá eins og það er núna. Það var hins vegar samþykkt með það sem við getum kallað neikvæða sönnunarbyrði, þ.e. þess var ekki krafist að íbúarnir samþykktu sameiningu heldur einungis krafist að þeir höfnuðu og þá var ekki nóg að helmingur þeirra sem tæki þátt í atkvæðagreiðslu synjaði. Þeir sem sögðu nei urðu að vera a.m.k. helmingur þeirra sem voru á kjörskrá. Það var því mjög sterkt ákvæði í lögunum frá 1986 til að stuðla að fækkun sveitarfélaga og miklu sterkara en er í dag. Niðurstaðan varð sú að sveitarfélögum fækkaði nánast ekki neitt. Reynslan af þessu lagaákvæði varð sú að sveitarstjórnirnar voru á móti. Þegar menn beita þvingunarákvæði af þessu tagi þá framkallar það andstöðu og þá fyrst fór eitthvað að ganga í því markmiði ríkisins að fækka sveitarfélögum þegar búið var að breyta þessu lagaákvæði í pósitíft ákvæði þannig að það þurfti að samþykkja sameiningu en ekki hið gagnstæða, fyrst með bráðabirgðaákvæðum frá 1993 og síðan með þessu ákvæði sem nú er í 109. gr. frá 1994. Ég vil því segja að reynslan segir okkur það að þá fyrst þegar menn fóru að fela íbúunum valdið til að ákveða hlutina fullkomlega á jafnræðisgrundvelli fór þetta eitthvað að ganga. Svo vil ég minnast á annað atriði sem er tíu ára gömul samþykkt Alþingis á Evrópusáttmála um sjálfsstjórn sveitarfélaga. Og ég vil skora á þingmanninn að kynna sér þann sáttmála, en þar á meðal er ákvæði um að Alþingi samþykki og geri það að sinni stefnu að tryggja það í löggjöf að sveitarfélögin ráði sínum málum sem mest sjálf, hvort sem það eru sveitarstjórnirnar eða íbúarnir sjálfir.

[16:43] Virðulegi forseti. Mig langar í nokkrum orðum að koma að þessari umræðu um frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum og lýsa því að ég tek undir nefndarálit minni hluta félmn. Ég vil samt sem áður lýsa því yfir að ég skil mjög vel áhuga sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum að koma fram með þetta frv. sem á að vera til bráðabirgða. Það er mikill áhugi hjá sveitarstjórnarmönnum í dag á aukinni samvinnu og sameiningu sveitarfélaga. Ég leyfi mér að fullyrða þetta. Þó svo þessi sameiningarvinna sé mislangt á veg komin þá hafa aukin verkefni og þá sérstaklega þetta stóra verkefni sem er að koma yfir til sveitarfélaganna núna, yfirtaka grunnskólans á næsta ári, ýtt við umræðum og samstarfsvilja sveitarfélaganna til sameiningar. Til þess að geta uppfyllt sveitarstjórnarlögin og þá þjónustu sem sveitarfélögin eiga að veita þá eru hin minni sveitarfélög allt of veikburða til að geta staðið undir sínum skyldum. Og þetta kallar á samvinnu. Nú er svo komið að vinna sveitarstjórnarmanna á Vestfjörðum er svo langt komin að það er komið að því að kjósa um sameiningu sex sveitarfélaga. Ég tel að sé málið vel unnið heima fyrir og vel kynnt og íbúum svæðisins gert jafnljóst og sveitarstjórnarmönnum virðist vera núna hver hagur sveitarfélaganna sé af sameiningu þá þurfi ekki að leggja fram þetta frv. því að frv. finnst mér byggjast á ótta sveitarstjórnarmanna við að einhver sveitarfélögin verði ekki með. Ef þetta þetta bráðabirgðaákvæði verður að lögum er að vísu ekki verið að þvinga þau sveitarfélög sem óska þess að vera ekki með að þessu sinni. Aftur á móti tel ég að í breytingunni séu þvingunaraðgerðir gegn íbúum þeirra sveitarfélaga sem hafa kosið að vera með í þessum heildarpakka, en það er breyting á því sem boðið var upp á í upphaflegri kosningu. Það skiptir nefnilega máli hvaða sveitarfélög verða ekki með ef einhver óskar svo. Fjárhagsleg staða sveitarfélaganna er mjög misjöfn, ótrúlega misjöfn get ég sagt, og auðvitað skiptir það máli hvort það er mjög vel stætt eða illa stætt sveitarfélag sem ekki er með í þetta sinn. Því tel ég að það verði þá að ganga í gegnum það aftur að hafa nýja kosningu. Ég tek undir það sem hér hefur fram komið að það verður að fara í þá vinnu að fara yfir sveitarstjórnarlögin og sérstaklega kaflann um stækkun sveitarfélaganna, en það verða að vera breytingar sem gilda fyrir allt landið. Það eru mörg sveitarfélög í þessari vinnu, að undirbúa þessa vinnu og til þess að hjálpa til og styðja við þessa þróun, sem er óhjákvæmileg, þarf stuðning félmrn. til þess að sveitarfélögin geti staðið fagmannlega að þessari vinnu. Það er búið að gera þetta átak sem var til bráðabirgða en það má ekki þar við sitja. Fjárhagsleg og fagleg aðstoð félmrn. þarf að koma til áfram og það er sú breyting sem við viljum sjá í nýrri lagabreytingu. Ég hef ekki þessi orð lengri en ég ítreka það að ég skil hug sveitarstjórnarmanna í þessu máli, en ég tel að þeir eigi ekki að þurfa neitt að óttast. Ef þeir eru sjálfir sannfærðir um að þetta sé fjórðungnum fyrir bestu þá eiga þeir að geta sannfært íbúana líka. En þetta verður fyrst og fremst að vera breyting sem gildir fyrir allt landið.

[16:49] Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur og Þuríðar Backman þar sem þær fóru nokkrum orðum um þörf á sameiningu sveitarfélaganna vítt og breitt um landið til þess að þau geti staðið undir þeirri skyldu sem þeim er falin samkvæmt lögum vil ég einungis taka fram að ég hef fullan skilning á þessari þörf. Við í minni hluta nefndarinnar ákváðum hins vegar að sitja hjá í stað þess að greiða atkvæði gegn málinu einmitt vegna þess að við höfum fullan skilning á þessari þörf. Við lýsum hins vegar yfir efasemdum um að tekið sé svæðisbundið á málinu annars vegar og hins vegar að hægt sé að víkja frá því sem kosið var um upphaflega. Ég vil einungis ítreka þetta og taka það fram enn og aftur en að öðru leyti höfum við fullan skilning á hug þeirra sveitarstjórnarmanna og þeirra beiðni.

[16:51] Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. spurði um þrjú atriði. Mér finnst að þau ættu öll að vera ljós en mér er sönn ánægja að því að rekja þau úr ræðustólnum. Fyrsta spurningin varðaði 1. gr. frv.: ,,... en þó meiri hluta greiddra atkvæða í a.m.k. 2 3 þeirra og í þeim sveitarfélögum búi a.m.k. 2 3 íbúa á svæðinu er viðkomandi sveitarstjórnum heimilt að ákveða sameiningu þeirra sveitarfélaga sem samþykkt hafa sameininguna.`` Ég skil þessa setningu þannig, og ég tel að hún ætti ekki að orka tvímælis, að hér er átt við þau sveitarfélög sem samþykkja sameininguna, ekki bara sum. Setjum sem svo að fjögur sveitarfélög samþykki, tvö felli sameiningu, þá er þessum fjórum sem samþykkja sameininguna heimilt, ef sveitarstjórnir þeirra óska svo, að sameinast. Það dugir ekki að það séu bara þrjú þeirra. Þá tel ég að það þyrfti að fara fram ný kosning. Varðandi greiddu atkvæðin sem koma fyrir í textanum líka þá er auðvitað átt við þau atkvæði sem þeir kjósendur greiða sem mæta á kjörstað eða greiða atkvæði bréflega eða utan kjörstaðar. Þ.e. meiri hlutinn verður að vera þeir sem segja já, þeir sem gera ógilt eða skila auðu og þeir sem segja nei hljóta að teljast í einum pakka. Það er átt við meiri hluta greiddra atkvæða og ég lít svo á að greidd atkvæði séu þau atkvæði sem koma fram við talningu. Hvort ákvæði til bráðabirgða eigi að standa endalaust þá tel ég ekki svo vera. Þetta frv. er flutt með sérstöku tilliti til staðhátta, sérstöku tilliti til kringumstæðna á Vestfjörðum og sérstöku tilliti til árstíma. Ég lít svo á að þetta ákvæði heimili sveitarstjórnum þar sem sameining verður samþykkt ef á þetta ákvæði reynir, sem ég ætla að vona að verði ekki því ég vonast eftir því að öll sveitarfélögin samþykki þessa sameiningu, en ef svo færi að einhver felldu hana þá er sveitarstjórnum þeirra sem samþykkja heimilað að taka afstöðu til málsins. Ég lít svo á að þær þurfi að gera það í vetur, ekki að þær geti farið að geyma það svo árum skipti enda væri það ástæðulaust vegna þess að þegar kemur fram á næsta sumar þá eru engar veðurfarslegar eða samgöngulegar hindranir sem ættu að torvelda eða koma í veg fyrir það að almenn atkvæðagreiðsla gæti farið fram. Ég vil taka það fram vegna orða sem hér hafa fallið að þetta frv. er ekki lagt fram vegna þess að ég efist um stuðning. Ég vonast eftir því að það sé almennur stuðningur við þessa sameiningu. Það er lagt fram einungis vegna þess að ég féllst á þau rök sameiningarnefndarinnar að vestan að torvelt sé að láta í vetur fara fram tvennar kosningar. Það ætti að vera óþarfi eftir skýra niðurstöðu úr atkvæðagreiðslum. Ég tel mjög mikilvægt, m.a. með tilliti til síðustu atburða, harmleiksins á Flateyri, að fá úr því skorið hver framtíðaruppbygging svæðisins á að vera, þ.e. fá úr því skorið hvort Flateyri, svo maður nefni það sveitarfélag, verður í óbreyttu formi, þ.e. hvort það gerist aðili að stærra sveitarfélagi eða hvort það sveitarfélag kýs að berjast áfram af eigin rammleik og rísa sem slíkt. Ég tel heppilegt að úr því fáist skorið sem fyrst þannig að hægt sé að haga vinnu og uppbyggingu svæðisins með hliðsjón af því. Eins og margoft hefur komið fram þá er ég hlynntur frjálsri sameiningu. Ég vil ekki koma aftan að fólki. Ég tel mig ekki bæran að hafa vit fyrir því. Ég tel að félmrn. eigi að veita faglega aðstoð ef sveitarfélög vilja sameinast, ef meiri hluti íbúa vil sameinast, ekki að knýja menn með valdboði til sameiningar og ekki vera með einhverja óeðlilega fjármunafyrirgreiðslu til þess að hafa áhrif á skoðanamyndun fólks hvort það vill sameinast eða ekki. Hvað þá óraunhæf haldlítil eða haldlaus fyrirheit um einhverja fjármunalega fyrirgreiðslu. Ef sveitarfélög komast að því við yfirfærslu verkefna til sveitarfélaga, t.d. grunnskólans, að þau ráði ekki við þessi verkefni í því formi sem þau eru nú og þau ráði ekki við lögskipuð verkefni, þá er ekkert annað fyrir þau að gera en sameinast, koma sér saman um sameiningu. Ég tel að í mjög mörgum tilfellum geti lítil sveitarfélög leyst þetta með fullnægjandi hætti með samvinnu. Þá þarf auðvitað að vera vilji til samvinnu. Ég er sem sagt ekki fylgjandi forræðishyggju, ég er ekki fylgjandi þvingaðri sameiningu en ég vil stuðla að því að þeir sem vilja nái saman. Varðandi endurskoðun sveitarstjórnarlaga sem hér hefur aðeins borið á góma, þá tel ég rétt að segja frá því að ég hef áhuga á því að endurskoðun fari fram á sveitarstjórnarlögum. Ég vænti þess að geta haft um það samvinnu við Samband ísl. sveitarfélaga og sú vinna er hugsanlega að fara í gang innan skamms, en það er ekki fyrst og fremst út af sameiningarmálum sem ég tel að þurfi að endurskoða sveitarstjórnarlögin. Mér finnst brýnna að gera það til þess að ná betur utan um og ná bættri skipan á fjármálastjórn sveitarfélaga. Ég tel að ríkisvaldinu beri skylda til að gæta hags íbúanna en tilfellið er að sveitarstjórn hefur t.d. á valdi sínu að skuldbinda íbúa sína og leggja á þá byrðar með frjálslegri skipan fjármála, að leggja verulegar fjárhagsbyrðar, kannski óbærilegar fjárhagsbyrðar, á íbúa sveitarfélagsins án þess að þeir fái rönd við reist. Ég tel að menn þurfi að finna eitthvert skynsamlegt form þannig að öryggi íbúanna sé tryggt og það sé ekki bara sveitarstjórnar að ákveða það einn góðan veðurdag á fundi sínum að yfirtaka stórkostlega íþyngjandi skuldbindingar. Það eru reyndar fleiri atriði í sveitarstjórnarlögum sem ég tel að menn þurfi að velta vel fyrir sér hvort eru í æskilegasta formi. Ég vil að endingu þakka hv. félmn. fyrir ágæta vinnu við þessi mál og skjót viðbrögð og afgreiðslu þess.

[17:02] Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breyting á lögum um vörugjald af olíu. Frv. fjallar um að fresta framkvæmd laga um vörugjald af olíu um tvö ár meðan unnið er að útfærslu hagkvæmra litunarleiða í stað endurgreiðsluleiða. Frv. fékk þá meðferð í hv. efh.- og viðskn. að fengnir voru á fund nefndarinnar ýmsir hagsmunaaðilar frá olíufélögunum, frá Samtökum landflutningamanna, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, frá Samtökum iðnaðarins og frá Landvara, félagi vörubifreiðaeigenda. Það var álit allra þessara aðila að styðja frv., þ.e. að fresta framkvæmd á vörugjaldinu með þessum hætti eins og gert var ráð fyrir á sínum tíma þegar frv. var afgreitt. Í nefndarálitinu kemur fram að í framhaldi af fundi nefndarinnar um málið barst henni bréf frá fjmrn. þar sem fram kemur að verði frv. samþykkt eins og nefndin leggur til þá hyggst fjmrh. skipa nefnd eða nefndir embættismanna og hagsmunaaðila til áframhaldandi undirbúnings og samráðs um upptöku olíugjalds. Það á að kanna nánar forsendur sem liggja til grundvallar olíugjalds og framkvæma ítarlega athugun á því hvernig unnt sé með hagkvæmum hætti að koma við litun gjaldfrjálsrar olíu til eftirlits. Jafnframt segir í þessu bréfi að hafinn sé af hálfu ráðuneytisins, í samráði við Vegagerðina, undirbúningur að endurskoðun á lögum um fjáröflun til vegagerðar til styrkingar á framkvæmd þungaskatts, samanber tillögur samráðsnefndar um olíugjald. Upprunalega hugmyndin um frestunina kom fram frá samráðsnefnd um þennan málaflokk þannig að þessi frestun, þ.e. þetta frv., nýtur stuðnings aðila í greininni samkvæmt þeim umsögnum sem nefndin fékk til sín. Allir nefndarmenn standa að nefndarálitinu en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var fjarverandi við afgreiðslu málsins.