Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá varaformanni þingflokks Miðflokksins um að 3. þm. Norðaust., Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, og 6. þm. Suðvest., Gunnar Bragi Sveinsson, verði fjarverandi á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þá fyrstu varamenn á lista Miðflokksins í kjördæmunum tveimur, Þorgrímur Sigmundsson og Una María Óskarsdóttir. Þau hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um mannaskipti í nefndum þingsins, samanber 1. mgr. 16. gr. þingskapa, þannig að Ólafur Þór Gunnarsson taki sæti Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur sem varamaður í Norðurlandaráði. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Með bréfi, dags. 2. mars 2020, hefur forseti óskað eftir því, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkislögreglustjóra.

Borist hafa bréf frá eftirtöldum ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá fjármála- og efnahagsráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 926, um byggingar- og rekstrarkostnað tónlistarhússins Hörpu, frá Bergþóri Ólasyni, og á þskj. 610, um auknar skuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna laga um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara, frá Ólafi Ísleifssyni. Frá dómsmálaráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 943, um stefnu í almannavarna- og öryggismálum, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur, og á þskj. 901, um vinnslu og miðlun upplýsinga um umdeildar skuldir, frá Ólafi Ísleifssyni. Frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 584, um kafbátaleit, frá Andrési Inga Jónssyni; á þskj. 113, um skuldbindingu íslenska ríkisins til að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti, og á þskj. 124, um athugasemdir ráðuneytisins við lögfræðilegar álitsgerðir, frá Ólafi Ísleifssyni. Loks er það bréf frá heilbrigðisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 941, um flutning skimana til Landspítala, frá Bryndísi Haraldsdóttur.

Forseti vill upplýsa að þegar að loknum óundirbúnum fyrirspurnum verður þessum fundi slitið og nýr fundur settur þar sem tekið verður fyrir frumvarp frá veleferðarnefnd, hvers útbýtingu forseti las upp áðan, og þarf þá að gera ráð fyrir atkvæðagreiðslum um afbrigði og síðan fleiri fundum í kjölfarið.

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. Ég kem hingað upp í fyrsta lagi til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við stjórnvöld vegna almannavarna í landinu og hvernig þau hafa meðhöndlað það hvernig við eigum að bregðast við Covid-19 veirunni. Ég vil hrósa almannavörnum, sóttvarnalækni, landlækni, lögregluembættum og fleirum sem hafa verið að miðla upplýsingum. Ég vil líka hrósa ríkisstjórninni, ekki segja „aldrei þessu vant“ en ég vil líka gera það, m.a. hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að hafa brugðist snöfurmannlega við og bætt í þegar það var ákall um meiri mannafla. Ég verð líka að draga fram að það vekur traust hvernig heilbrigðisráðherra nálgast málið. Þetta skiptir máli. Það skiptir máli að við notum ekki svona tækifæri til þess að setja okkur í stellingarnar stjórn/stjórnarandstaða. Á svona stundum finnst mér mikilvægt að við sýnum samtakamátt og ég er sannfærð um að við náum betri árangri með því að tala saman og hlusta hvert á annað. Og talandi um að hlusta, það sem skiptir okkur langmestu í þessu öllu er að hlusta og fara að ráðleggingum þeirra sem mestu sérfræðingarnir eru. Er ég með því að segja: Nei, við eigum ekki að draga fram ótta? Eðlilega er ótti í samfélaginu. Þegar ég tala við vinkonu mína sem er með undirliggjandi vanda í ónæmiskerfi, eldri borgara sem eiga um sárt að binda, er það eðlilegur ótti og það verður að svara þeim ótta og það er gert. Ég vil hrósa sérstaklega almannavörnum hvað það varðar. Tíminn er að verða búinn. Ég ætlaði að koma með tvær spurningar til forsætisráðherra, en ég sé að ég hef bara tíma fyrir eina spurningu. Þjóðaröryggisráð kom saman í dag. Kom eitthvað ákveðið fram á þeim fundi sem forsætisráðherra telur rétt að miðla til almennings? Ég vil bara koma með eina ábendingu og fá viðbrögð við því. Ég tel vanta í 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hvatningarorð hennar, þau skipta máli. Ég er sammála hv. þingmanni, mér finnst bæði heilbrigðisyfirvöld og forystufólk almannavarna hjá embætti ríkislögreglustjóra, fyrir utan aðra viðbragðsaðila, hafa staðið sig mjög vel við erfiðar aðstæður í því að miðla upplýsingum með skýrum hætti á miklum óvissutímum. Við sjáum að stöðumatið breytist dag frá degi hjá nágrannaþjóðum okkar þannig að það er flókið viðfangsefni að miðla upplýsingum til almennings þegar við erum í raun stödd í svona miklu óvissuástandi. Við höfum að sjálfsögðu haft samráð við Norðurlöndin og sömuleiðis við þau lönd sem við deilum með ytri landamærum innan Evrópu til að aðgerðir séu samstilltar. Stýrihópur ráðuneytisstjóra allra ráðuneyta hefur verið skipaður því að þetta varðar auðvitað allt þjóðfélagið, hvort sem við erum að tala um heilbrigðisstofnanir eða skólastofnanir, samgöngur og flugferðir svo að nokkur dæmi séu tekin. Þannig erum við að reyna að tryggja sem besta samhæfingu stjórnkerfis. Ég vil að auki nefna að utanríkisráðuneytið tekur með reglubundnum hætti saman yfirlit yfir aðgerðir annarra landa vegna veirunnar. Þjóðaröryggisráð kom saman í morgun á öðrum upplýsingafundi sínum vegna málsins, af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega út í það. Það var fyrst og fremst til að fara yfir stöðu mála. Það hefur komið fram að miðað við höfðatölu hafa margir verið greindir með veiruna hér. Það er ekki síst vegna þess að við erum að greina fleiri. Við erum að senda mjög marga í sýnatöku. Af hverju erum við að því? Jú, aðgerðir okkar miða allar að því að hægja á útbreiðslu veirunnar og tryggja að innviðir okkar standist þetta álag. Það er meginmarkmiðið. Þess vegna erum við að beita þeim aðgerðum sem við erum að beita, senda þá í sóttkví sem eru á áhættusvæðum og tryggja með þeim hætti hægari útbreiðslu. Hv. þingmaður nefnir fulltrúa sjúkraflutninga og slökkviliðsmanna. Ég held að það sé ráð að ræða skipan þjóðaröryggisráðs í heildstæðu samhengi því að það er margt sem hefur komið þar upp, 

Herra forseti. Takk fyrir þessi svör, hæstv. forsætisráðherra. Ég held að það sé mjög mikilvægt að reyna að miðla sem mestum upplýsingum og fagna sérstaklega endurskoðun á skipun þjóðaröryggisráðs. OECD var að gefa út ákveðna yfirlýsingu varðandi efnahagsleg áhrif af kórónuveirunni. Við í Viðreisn höfum náttúrlega gagnrýnt það, og við vitum það, að niðursveiflan í efnahagslífinu hófst á síðasta ári og hún var þegar hafin og við sáum það að í janúar var mikill samdráttur, m.a. í tekjum ríkisins. Við erum að sjá það í virðisauka o.s.frv. og núna kemur kórónuveiran í ofanálag ofan á það allt saman. Til hvaða efnahagslegra aðgerða ætlar ríkisstjórnin að grípa núna, ekki um næstu áramót? Telur forsætisráðherra það möguleika að flýta til að mynda ákvörðunum varðandi lækkun skatta sem áttu að taka gildi um næstu áramót og þarnæstu áramót? Er möguleiki að fara í það núna? Við í Viðreisn erum tilbúin í ýmsar æfingar og viljum lýsa því hér með yfir að við erum tilbúin til að styðja ríkisstjórnina til allra góðra verka, sérstaklega sem flýta aðgerðum í efnahagsmálum. Ég verð að segja það, svo ég komi með örlitla gagnrýni núna, 

Herra forseti. Bara svo að ég ljúki því sem ég nefndi hér um skipan þjóðaröryggisráðs tel ég að það komi til greina að skoða sérstaklega aðkomu heilbrigðisyfirvalda með einhverjum hætti að slíku ráði, en fulltrúar þeirra hafa verið boðaðir á þessa sérstöku upplýsingafundi sem hafa verið haldnir vegna veirunnar. En þá komum við að efnahagslegum áhrifum og ríkisstjórnin er þegar farin að undirbúa viðbrögð við þeim. Raunar vil ég segja, af því hv. þingmaður kallar eftir aðgerðum, að ég tel að skattatillögur okkar sem voru samþykktar fyrir áramót en ganga nú í gildi, hvort sem það er lækkun tekjuskatts á hina tekjulægri eða lækkun tryggingagjalds, gætu ekki komið á heppilegri tíma til þess að sporna gegn slaka í efnahagslífinu og auka ráðstöfunartekjur. Ég er að fylgjast með því sem önnur ríki eru að gera. Þau eru að gera þetta núna, það sem við vorum búin að gera. Við höfum að sjálfsögðu verið að auka opinbera fjárfestingu og koma með tilslakanir í tengslum við lífskjarasamninga sem eru mjög heppilega tímasettar og styðja við kaupmátt. En það liggur líka fyrir að við þurfum að horfa sérstaklega til ferðaþjónustunnar, hvað við ætlum að gera varðandi hana. Þar er kallað eftir því að við vinnum saman með aðilum ferðaþjónustunnar að því að bregðast við því tjóni sem 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í viðtali við Kjarnann 23. febrúar sl. að eitt það merkilegasta sem ríkið hefði gert væri að opna bækurnar með því að opna vefinn tekjusagan.is. Þar væri einfaldlega hægt að fletta því upp hvernig kjör hafa þróast á Íslandi frá 1991. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson hefur fullyrt hvað eftir annað að ríkisstjórninni hafi tekist stórkostlega að bæta lífskjör á Íslandi og einna best hjá þeim hópum sem helst eru í umræðunni í dag, eldri borgurum og þeim sem eru neðst á launastiganum og vísað í umræddan vef því til sönnunar. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: Er hægt á umræddum vef að sjá skerðingar sem öryrkjar og eldri borgarar verða fyrir seinna eða við skerðingardaginn mikla 1. júlí ár hvert? Er hægt að sjá afturvirkar skerðingar upp á milljarða króna eftir ár? Nei, það er ekki þarna inni. Því er það ekkert annað en gróf fölsun að vísa í þennan vef í þeim tilgangi að upphefja ríkisstjórnina á fölskum forsendum og sýna að henni hafi tekist stórkostlega að bæta lífskjör þeirra hópa sem helst eru í umræðunni í dag, eldri borgara og öryrkja. Ríkisstjórnin hefur sett inn til eldri borgara um 8,4 milljarða í verðlagsbætur á þremur árum og á sama tíma skert með fjárhagslegu ofbeldi um 6 milljarða kr. Eldri borgarar eru því sjálfir að borga 75% af hækkuninni með skerðingum á eigin bótum. Er þetta það sem hæstv. ráðherra er svona ánægður með? 75% skerðingar eru aukningin á skerðingum til eldri borgara. Þrjár krónur af fjórum koma í skerðingar til að bæta upp verðlagsþróun sem eru bætur til þeirra eldri borgara og þetta er þessi stórkostlega hækkun. Hvernig fær hæstv. ráðherra þetta út? Hvernig er hægt að sjá þetta á tekjusagan.is?

Virðulegi forseti. Það mun hafa birst grein í Kjarnanum, sem var reyndar ekki viðtal við mig en það skiptir svo sem engu máli, þar sem vísað var í mín orð. Ég stend við það sem þar segir að Tekjusagan sýnir ótrúlega lífskjarasókn hjá þjóðinni á öllum tekjutíundum. Við sjáum hvernig hrunið fór með ráðstöfunartekjurnar en við sjáum líka mikinn vöxt í kjölfar þess og við sjáum fordæmalausa aukningu ráðstöfunartekna eldri hópanna. Ég skora á hv. þingmann að benda mér á annað tímabil þar sem ráðstöfunartekjur eldri borgara hafa vaxið jafn hratt og ég ætla að taka það fram hér að það kemur til af mörgu. Það er ekki allt saman aukningar á bótum heldur eru lífeyrisréttindi eldri borgara mjög ört vaxandi á undanförnum árum og munar þar mjög miklu. Við erum í raun og veru í fyrsta skipti að sjá stóra árganga koma inn á lífeyrisaldur með uppskeru af því að hafa lagt til hliðar fyrir lífeyrisréttindum. Hv. þingmaður spyr mig hvort á vefnum tekjusagan.is sé hægt að sjá skerðingarnar. Hann svaraði því neitandi. En þetta er ekki alveg svona einfalt vegna þess að við erum að sjá raunverulegar ráðstöfunartekjur fólks eftir skerðingar. Tölurnar eru raunverulegar ráðstöfunartekjur tekjutíundanna og þeirra hópa sem hægt er að skoða eftir skerðingar, eftir að tekið hefur verið tillit til bótakerfa og skatta o.s.frv. Þetta eru rauntölur, þetta er byggt á skattframtölum þannig að ef kallað er eftir því að við útvegum aðrar upplýsingar um það hvernig kerfin virka þá erum við ekki að tala um það sem Tekjusögunni er ætlað að gera.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir rýr svör. Hann svaraði ekki. Er það eðlilegt að þrjár krónur af fjórum komi í auknum skerðingum til þess að miðla yfir til þeirra sem eiga þessa peninga upphaflega? Er það eðlilegt að hæla sér af því að verið sé að bæta kjör þessara stétta með því að taka þrjár krónur af hverjum fjórum með skerðingu til þess að færa yfir? Þetta bara stenst ekki. Síðan er annað í þessu og það eru þeir sem eru fátækir í þessu kerfi í dag. Þeir lifa 10–12 árum skemur en þeir ríku. Og hvað er verið að gera í sambandi við fólk sem hefur verið í fátækt í mörg ár? Fæðið er lélegt, húsnæðið er lélegt og það hefur ekki efni á heilbrigðisþjónustu. Nú er veiran komin upp. Er eitthvað í gangi til að verja þetta fólk og sérstaklega þá sem eru með undirliggjandi sjúkdóma eins og veik börn, eldri borgara og annað fólk sem er með undirliggjandi alvarlega sjúkdóma? 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig hv. þingmaður hugsar hið félagslega öryggisnet sem almannatryggingar eru. Að líta þannig á að þrjár af hverjum fjórum krónum komi frá kerfinu sjálfu í gegnum skerðingar er að snúa öllu saman á rönguna. Við notum tekjutengingar, sem hv. þingmaður kallar skerðingar, til þess að tryggja að þeir takmörkuðu fjármunir sem við getum lagt í almannatryggingar rati til þeirra sem hafa minnst. Þetta er svona einfalt. Án tekjutenginga væru fleiri og fleiri krónur að fara til þeirra sem eru með meira. Svo getum við endalaust tekist á um það hversu hátt við eigum að ganga upp tekjustigann og skoða aðrar tekjur hjá fólki áður en kemur til þessara tekjutenginga. En staðreyndin er sú að við höfum hér um bil tvöfaldað framlögin á fjárlögum ríkisins á undanförnum áratug, og þó að við lítum ekki svo langt aftur í tímann, til þess að gera betur þarna og við eigum að vera stolt af því.

Herra forseti. Ég vil í upphafi taka undir þakkarorð til stjórnvalda, sóttvarnalæknis, lögreglu og allra annarra sem gegna ábyrgðarstörfum í þágu þjóðarinnar vegna kórónuveirunnar. Hæstv. utanríkisráðherra, herra forseti, hefur með réttu lagt áherslu á samstarf við Breta í tilefni af útgöngu þeirra úr Evrópusambandinu með það fyrir augum að tryggja mikilvæga viðskiptahagsmuni Íslendinga við Bretland. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um hvað líði undirbúningi að viðræðum og hvaða tímaskeið ráðherra sjái fyrir sér í því efni. Sér í lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ákvarðanir hafi verið teknar eða séu í bígerð um samstarf við norsk stjórnvöld í þessu efni. Eins vil ég spyrja hæstv. ráðherra um mat hans á því hvort aðild okkar Íslendinga að Evrópska efnahagssvæðinu, EES, setji okkur skorður um efni eða form fyrirhugaðs viðskiptasamnings við Bretland.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr um mál sem er mikilvægt, sem er framtíðarsamband okkar við Breta. Eins og hv. þingmaður veit höfum við lagt mikla áherslu á það og það hefur verið forgangsmál. Við komum t.d. haustið 2017 með sérstaka skýrslu um stöðu okkar gagnvart Bretum og hvar við þyrftum að gæta hagsmuna okkar. Það má gera ráð fyrir því að á næstunni hefjist fríverslunarviðræður við Breta en við höfum verið í stöðugum samskiptum við bresk stjórnvöld, sömuleiðis EFTA-ríkin öll, þar með talið Noreg, og átt gott samstarf við þau. Af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um samstarf við norsk stjórnvöld þá höfum við átt gott samstarf við norsk stjórnvöld í tengslum við útgöngu Breta eins og önnur EFTA-ríki og sömuleiðis haft samskipti við Evrópusambandið því að hér er um að ræða flókið mál. Og af því að hv. þingmaður nefnir EES líka þá tengist það því. Bretar ganga ekki bara úr Evrópusambandinu heldur líka úr EES. Það er því í mörg horn að líta þegar að þessu kemur. Sumt í samskiptum Íslands og Bretlands heyrir ekki undir EES-samninginn en mjög margt gerir það. Síðan geta menn haft einhver sjónarmið uppi um það hvort EES hamlar okkur með einhverjum hætti. Samskipti okkar í þessu hafa að stærstum hluta verið, og sérstaklega á viðskiptasviðinu, í gegnum EES-samninginn og það hefur reynst okkur einstaklega vel. Við viljum halda því viðskiptasambandi áfram og til þess er leikurinn gerður. En ekki er eingöngu um viðskiptasamband að ræða heldur eigum við samskipti við Breta á ýmsum öðrum sviðum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er alveg hárrétt að hér er um mjög mikilvæga og mikla hagsmuni að ræða og um það er ekki deilt og heldur ekki um það að ráðuneyti hæstv. ráðherra hefur lagt mikla áherslu á þetta mál að undanförnu, eins og ráðherra rakti. En það sem er kannski áhugavert í þessu væri að fá nánari tíðindi af því hverjar fyrirætlanirnar eru og hvort hugsanlega verði birt viðræðuáætlun og annað af því tagi. Mér er ekki alveg fullkomlega ljóst hvað ráðherra átti við nákvæmlega þegar hann talaði um samstarf við Norðmenn. Mér heyrðist hann fjalla um það á eilítið almennum nótum. Spurningin var sú hvort við myndum í þessu sérstaka tilliti, gerð viðskiptasamnings við Bretland, hafa sérstakt samband við Norðmenn. 

Virðulegur forseti. Sá háttur hefur verið hafður á, og á því verður ekki breyting, að upplýsa utanríkismálanefnd reglulega um hvað er í gangi þegar kemur að þessum málum og öðrum mikilvægum utanríkismálum. Á því verður ekki nokkur breyting. Ef menn vilja fara yfir hugsanlegar sviðsmyndir er auðvitað sjálfsagt að gera það bæði í utanríkismálanefnd og sömuleiðis hér í þinginu. Ég hef kallað eftir því að þingmenn fari í sérstaka umræðu við mig um mál sem þeim eru hugleikin því að það að greina hér ýmsustu sviðsmyndir á einni mínútu er svolítið verkefni. Menn þurfa alla vega að vera mjög kjarnyrtir ef þeir ætla að komast yfir það allt saman. Stóra málið er auðvitað þetta: EES-samningurinn hefur reynst okkur mjög vel. Hvernig mál munu þróast nákvæmlega núna við útgöngu Breta á eftir að koma í ljós. En við erum búin að leggja þessa miklu áherslu á útgöngumálin og framtíðarsamninginn 

Herra forseti. Í nóvember 2017 opinberaði sjónvarpsþátturinn Kveikur meint brottkast í fiskiskipinu Kleifabergi. Nýjustu myndskeiðin voru frá árinu 2016 en eldri myndskeið frá 2008–2011. Frásagnir sjómanna voru ótvíræðar. Brottkast virtist ástundað í ríkum mæli um borð í þessu skipi sem og fleirum. Fiskistofa fékk upptökur og frásagnir skipverja í hendur og ákvað þriggja mánaða veiðileyfissviptingu. Samkvæmt vinnureglu Fiskistofu ber jafnframt að kæra svo stórfelld brot til lögreglu. Það var ekki gert. Veiðileyfissviptingin var kærð til ráðuneytis hæstv. sjávarútvegsráðherra sem þrátt fyrir þau gögn sem þá höfðu birst frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar svo að skipið gæti áfram stundað veiðar á meðan málið væri í vinnslu. Var það gert þrátt fyrir skýr lagaboð um að kæra fresti ekki réttaráhrifum. Ráðuneytið felldi niður málið er varðaði eldra brottkast en sendi nýjustu upptökur og frásagnir af ársgömlum stórfelldum brotum aftur til Fiskistofu til frekari rannsóknar. Eins og áður segir var málið ekki kært til lögreglu, eins og vinnureglur Fiskistofu mæla fyrir um né heldur virðist Fiskistofa hafa haldið áfram rannsókn á þessu brottkasti sem birtist í Kveik eins og ráðuneytið fyrirskipaði. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann þessa málsmeðferð vera í samræmi við lög og reglur og til þess fallna að tryggja hagsmuni eiganda auðlindarinnar? Var honum kunnugt um að rannsókn á brottkastinu hefði verið svæfð hjá Fiskistofu? Telur hann þetta góð skilaboð til útgerðarinnar og sjómanna um meðferð á auðlindum hafsins?

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi spurningu hv. þingmanns um það hvort mér hafi verið kunnugt um að einhver rannsókn hafi verið svæfð innan veggja Fiskistofu þá heyri ég hér í fyrsta skipti slíka fullyrðingu og slíka aðdróttun. Mér er ekki kunnugt um nokkuð slíkt, alls ekki. Það má örugglega hafa ýmis orð um þá rannsókn sem hv. þingmaður nefnir. Við erum að vinna á vettvangi ráðuneytisins, undir forystu ákveðinnar verkefnisstjórnar, að tillögugerð varðandi fiskveiðieftirlit á grundvelli þeirrar skýrslu sem Ríkisendurskoðun skilaði þinginu. Sú skýrsla bar með sér að það væri ýmislegt í fiskveiðieftirlitinu, m.a. störfum Fiskistofu og hvernig henni eru sköpuð færi til að sinna sínu eftirliti og fleiri þættir, sem valda því kannski að stjórnsýsla þessara mála hafi ekki verið nægilega góð í öllum tilvikum. Það kann vel að vera að svo sé og mér finnst raunar skýrsla Ríkisendurskoðunar undirstrika það að nokkru leyti. Ég vænti þess að verkefnisstjórnin og sá samráðsvettvangur sem að baki henni starfar muni skila okkur tillögum um bragarbót á þessum þáttum sem snúa að fiskveiðieftirlitinu, þar með töldum málum sem snerta vinnuferla sem koma við sögu í þessu máli. En um þetta einstaka mál ætla ég ekki að fjölyrða hér í þessum sal og hef ekki nýjar upplýsingar um það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en það er einmitt þetta með skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2018. Þar koma fram alvarlegar ábendingar um að stjórnvöld hafi markvisst dregið úr mætti Fiskistofu til eftirlits. Fiskeftirlitsmönnum fækkaði um fjórðung, eða 22, á tíu árum og er eftirlit með brottkasti talið veikburða og ómarkvisst. Svör ráðuneytisins voru að þar telji fólk brottkast óverulegt en Ríkisendurskoðun hafnaði þeirri fullyrðingu sem rakalausri enda engin gögn sem styðja hana. Nú hefur þremur eftirlitsmönnum til viðbótar verið tilkynnt að störf þeirra verði lögð niður um áramót. Einmitt þeir þrír hafa til þessa dags verið greiddir af útgerðarmönnunum sjálfum sem opinberlega hafa kvartað sáran yfir því. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hyggst hann bregðast við þeim tíðindum að enn eigi að fækka eftirlitsmönnum? Hyggst hann mögulega breyta gjaldtökuheimildum þannig að Fiskistofa geti rukkað útgerðir um eðlilegt verð fyrir eftirlitið eða kann að vera 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að mótmæla því að aðhaldskröfur við gerð fjárlaga, hvort heldur þær eru á Fiskistofu eða aðrar ríkisstofnanir, séu settar fram til höfuðs tilteknum þáttum í starfsemi ríkisstofnana. Svo er ekki í þessu tilfelli Fiskistofu. Það er langur vegur frá. Aðhaldskrafan sem sett hefur verið á Fiskistofa, sem og aðrar stofnanir ríkisins, er almenn og það er síðan einstakra ráðuneyta eða viðkomandi stofnana að útfæra það. Forstöðumenn ríkisstofnana hafa fullt frelsi til að útfæra það hvernig þeir mæta þeirri aðhaldskröfu sem til þeirra er gerð hverju sinni. Og ég ítreka þá skoðun mína að það er ekki ásetningur ráðuneytisins undir minni stjórn að draga úr fiskveiðieftirliti. Þvert á móti ætlast ég til þess að við fáum innan tíðar tillögur verkefnisstjórnar sem á að mæta þeim athugasemdum sem Ríkisendurskoðun gerir í sinni ágætu skýrslu 

Virðulegi forseti. Í þarsíðustu viku áttum við hæstv. dómsmálaráðherra samtal hér um Dyflinnarmál svokölluð, þ.e. mál þar sem Ísland sendir fólk til baka til Evrópulands á grundvelli svokallaðrar Dyflinnarreglugerðar. Í svörum sínum nefndi hæstv. dómsmálaráðherra það að Ísland sendir ekki fólk til Grikklands á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar vegna aðstæðna þar, sem eru ekki bjóðandi. Það sem láðist hins vegar að nefna í þeirri umræðu er að Ísland sendir samt fólk, og jafnvel börn, til Grikklands í sömu eða verri aðstæður, ef það hefur fengið svokallaða stöðu flóttamanns þarlendis. Ég skil vel lagatæknina á bak við þetta, að þetta séu ekki Dyflinnarmál. Það breytir því ekki að aðstæður í Grikklandi eru óboðlegar, sér í lagi fyrir börn, eins og Rauði krossinn hefur ítrekað bent á og hefur ítrekað bent stjórnvöldum á, Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála. Og nú hefur þessi umræða komið upp aftur, að við sendum börn í þessar aðstæður. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það standi til að breyta þeim forkastanlegu vinnubrögðum, og ef ekki hvað það er nákvæmlega sem hæstv. ráðherra telji að sé boðlegt börnum í Grikklandi þegar þau eru hælisleitendur, við óbreyttar kringumstæður, en sé hins vegar boðlegt þegar þau eru komin með þessa stöðu. Það eru nefnilega mikið til sömu vandamálin eða verri sem fólk lendir í þegar komið er til Grikklands, jafnvel þótt börn séu komin með stöðu flóttamanns. Ég ímynda mér hvernig það sé að vera barn og vera sagt að það sé að fara aftur til Grikklands og það sé allt í lagi vegna þess að það sé með stöðu flóttamanns þar. Þá er það allt í lagi. Þá verði það ekki fyrir aðkasti kerfisins eða fólks á götum úti, og þá fái það allt í einu húsnæði og þurfi ekki að búa á götunni, eða hvað það er sem fólk lendir í þar, í þeim óboðlegu aðstæðum. Það hefur ítrekað verið bent á þetta af hálfu Rauða krossins. Ég sé ekki betur en að UNICEF taki undir að það standist ekki lagakröfur Íslands gagnvart íslenskum barnaverndarlögum og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna að senda börn í þessar óboðlegu aðstæður. Þá vil ég sérstaklega nefna að hér erum við ekki bara að tala um allt fólk, eins og Rauði krossinn bendir á. Við erum að tala um börn, við erum að senda börn til Grikklands. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er munur á verndarmálum og Dyflinnarmálum eins og við köllum þau. Verndarmálin eru þau mál sem koma inn í okkar kerfi þar sem einstaklingar hafa hlotið vernd í einhverju öðru ríki nú þegar. Það er þó ekki þannig að þau mál séu afgreidd sjálfkrafa út af borðinu heldur er einstaklingsbundið mat á þeim málum líkt og öllum öðrum málum. Við höfum séð það, m.a. ef maður kynnir sér úrskurði kærunefndar útlendingamála, að fjölskyldur sem hafa fengið vernd í Grikklandi hafa þrátt fyrir það fengið efnismeðferð og síðan vernd hér á grunni þess einstaklingsbundna mats að fólk sé í sérstaklega viðkvæmri stöðu. Við hættum árið 2010 að senda fólk á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar til Grikklands þar sem staða þess fólks er í raun engin. Það er sent þá í flóttamannabúðir og staða þess innan Grikklands er engin. Aftur á móti þegar fólk hefur fengið vernd, hefur stöðu flóttamanns, hefur það sambærileg lagaleg réttindi og þeir sem fá vernd í öðrum ríkjum, þ.e. það fær dvalarleyfi og á rétt á heilbrigðisþjónustu, á menntakerfinu, má vinna, hefur rétt á að ganga í skóla og fær sjálfkrafa aðgang að vinnumarkaðnum og getur eftir þrjú ár fengið grískan ríkisborgararétt. En við vitum að þrátt fyrir þetta er staðan í Grikklandi ekki góð. Þetta er metið hverju sinni, umsækjendur fá einstaklingsbundið mat eða efnismeðferð hér á landi og það hefur ekkert ríki í Evrópu hætt endursendingum á umsækjendum um alþjóðlega vernd sem þegar hafa hlotið vernd í Grikklandi, ekki Norðurlöndin sem við höfum leitast til að vera samstiga við í framkvæmd okkar. Kærunefnd útlendingamála fer auðvitað yfir ákvörðun Útlendingastofnunar í heild, staðfestir niðurstöðuna á grundvelli þessa einstaklingsbundna mats og þar höfum við séð dæmi þar sem fólk fær vernd. Þannig að þetta er ekki sjálfkrafa eins og hv. þingmaður gefur kannski aðeins í skyn. Við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur: Hvað ræður 

Virðulegi forseti. Raunveruleikinn er ekki sá að við veltum því fyrir okkur hvað kerfið okkar ráði við. Raunveruleikinn er sá að við sníðum löggjöfina og kerfið þannig að við höldum sem flestum úti, öllum sem við mögulega getum nema við neyðumst algerlega til að taka við þeim eða höfum stórfelldan augljósan hag af því. Það er raunveruleikinn í útlendingamálum á Íslandi gagnvart hælisleitendum. Ég nefndi í ræðu minni að ég þekki alveg lagatæknina á bak við þessa framkvæmd og skil hana mætavel. Það eina sem ég skil ekki við hana er hvernig fólk sefur á næturnar sem aðhyllist hana. Við eigum ekki að senda börn til Grikklands samkvæmt upplýsingum frá Rauða krossinum. Það er óboðlegt að senda fólk þangað yfir höfuð samkvæmt upplýsingum frá Rauða krossinum og UNICEF tekur undir að það samræmist ekki skuldbindingum okkar gagnvart börnum að senda þau til Grikklands, hvort sem þau eru með stöðu eða eru Dyflinnarmál. Það liggur fyrir, virðulegur forseti. Ég gæti haldið ræðu ef við værum bara að tala um fólk almennt en við erum að tala um börn. Nú er Tyrkland hætt að stöðva fólk í að fara til Grikklands þannig að það er augljóst að þunginn verður meiri þar. Það er augljóst að staðan hefur versnað á þessum tíu árum frá því að við hættum að senda fólk á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar til Grikklands. Hlutirnir eru að versna og hafa verið að versna í tíu ár. Ég velti því stundum fyrir mér, 

Virðulegur forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að hér séu allar dyr lokaðar og ekki sagt já við neinum nema í ýtrustu neyð. Það er bara rangt hjá hv. þingmanni og hann getur kynnt sér þær tölur sem eru hér fyrir opnum tjöldum. Kerfið okkar í dag kostar hátt í 4 milljarða og við erum að forgangsraða fyrir þá sem eru í raunverulegri neyð og þurfa á vernd að halda og gerum það mætavel. Yfir 500 manns fengu vernd hér í fyrra og það er mjög há tala miðað við þau lönd sem við skoðum í kringum okkur.  Ég sé að hv. þingmaður hefur engan áhuga á að hlusta á svörin eða ræða þessi mál af einhverri yfirvegun, enda rýkur hann hér á dyr.

Forseti. Alvarlegir atburðir nýliðinna daga og vikna, með Covid-19 veirunni og ýmiss konar afleiðingum hennar, leiða fram þau sannindi að í nútímanum er enginn eyland, ekki einu sinni eylandið Ísland. Alþjóðasamfélagið er svo samantvinnað að atburðir í fjarlægum löndum hafa áhrif alls staðar. Smit virða engin landamæri, hvað þá efnahagslegar afleiðingar sem hafa áhrif þvert á öll landamæri. Það leiðir hugann að því hvort það er ekki ábyrgð og skylda hvers ríkis að huga að því að vera sjálfu sér nægt þegar kemur að framleiðslu, sérstaklega þegar kemur að matvælaframleiðslu. Mig langar því að nýta tækifærið til að spyrja hæstv. ráðherra út í þau mál er varðar Ísland. Hvað líður vinnu við matvælastefnu sem boðuð hefur verið? Hverjir eru áherslupunktar í henni? Erum við að huga þar sérstaklega að fæðuöryggi, heilbrigðismálum og kannski ekki síst því að efla innlenda framleiðslu eins og mögulegt er? Við sjáum í hendi okkar vandann sem skapast ef mun alvarlegri atburðir gerast, eða sú alvarlega staða kemur upp, sem við vonum að gerist ekki, hvenær sem er í framtíðinni, að við þurfum af einhverjum ástæðum að vera sjálfum okkur næg með okkar framleiðslu. Mig langar því að þýfga hæstv. ráðherra um það: Hvað líður þeirri vinnu?

Virðulegur forseti. Því er til að svara að ráðherranefnd er að störfum um matvælastefnu og sú vinna gengur eftir atvikum ágætlega. Við erum örlítið á eftir áætlun með skil. Að þessu verki kemur fjöldi aðila. Það er breiður hópur sem vinnur að mótun þessarar stefnu og ég vænti þess að hún líti dagsins ljós núna á vormánuðum. Áherslan þar lýtur að því að mæta þeim kröfum sem uppi eru um hreinleika matvæla, hvort heldur það er við framleiðsluna sjálfa, þar sem við erum að styðjast við hreint vatn, mengun er lítil og lítið af aðskotaefnum við framleiðsluna, en ekki síður það að við séum að gera þetta á þann veg að sjálfbært sé. Við munum sömuleiðis horfa til þess að geta mætt með ákveðnum hætti þeim síkvika veruleika sem íslenskir framleiðendur í landbúnaði eða aðrir þurfa að mæta, sem snýr að lífsstíl, smekk og viðhorfum sem taka miklu örari breytingum í dag en fyrir tiltölulega fáum árum. Allt þetta er undir og þetta kemur sömuleiðis inn í þann grunn sem ég er að horfa til varðandi það að móta nýja landbúnaðarstefnu fyrir Ísland, sem tekur að hluta til tillit til þeirra áherslna sem koma fram í matvælastefnunni. Ég ætla koma í síðara andsvari nær því sem hv. þingmaður nefndi varðandi fæðuöryggi og hvernig við höldum utan um þá þætti.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Þá langar mig kannski að fara enn ítarlegar í efni málsins og hvað við viljum í raun sjá að verði. Við samþykktum hér í fyrra, ef ég man rétt, aðgerðaáætlun í 17 liðum þar sem m.a. var horft til matvælaframleiðslu og ekki síst út frá heilbrigðissjónarmiðum. Við höfum stigið skref þar og erum komin fram úr mjög mörgum ef ekki öllum samanburðarlöndum okkar, þannig að stefna stjórnvalda hvað heilbrigða innlenda matvælaframleiðslu varðar er mjög skýr. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann sé sammála því þegar við horfum á það hvað alþjóðasamfélagið er allt samantvinnað, hvað geti í raun gerst ef það kemur af einhverjum ástæðum hik á flutninga til Íslands, að nauðsynlegt sé að Ísland geti með eigin matvælaframleiðslu orðið sjálfu sér nægt.

Virðulegi forseti. Já, varðandi fæðuöryggi: Í nýlegum samningi sem ég hef gert við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri höfum við komið okkur saman um það verkefni að Landbúnaðarháskólinn leggi grunn að mati á því hvað þarf til svo að við getum staðið á eigin fótum í töluverðan tíma. Við verðum sömuleiðis að hafa það í huga, þegar við ræðum um eigin getu til framleiðslu á matvælum, að veruleikinn er þannig þegar við horfum á landbúnaðarvörur í tollskránni að stærri hluti er fluttur inn en framleiddur er hér á landi. Það er því langtímaverkefni ef menn ala með sér þann draum að við getum bara staðið ein og sér. Þá kemur líka að öðrum þáttum sem snúa að aðföngum við matvælaframleiðslu eins og t.d. bara olíu eða varahlutum, vélbúnaði o.s.frv. Það er að mörgu að hyggja í þessu. Hv. þingmaður nefndi aðgerðaáætlun og ég vil bara ítreka það hér í þingsal að við skiluðum skýrslu 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til þess að vekja athygli á því að það eru fyrirspurnir sem liggja fyrir frá þinginu sem hefur ekki verið svarað og hefur heldur ekki verið beðið um frest vegna. Ég tek sem dæmi að 21. janúar lagði ég fram fyrirspurn til skriflegs svars til forsætisráðherra um skaðabótakröfur vegna úthlutunar á heimildum til veiða á makríl. Það er spurning í fimm liðum og ég hef ekki enn fengið nein svör við henni. Ég er með yfirlit yfir fyrirspurnir, bara frá okkur þingmönnum í Viðreisn, og það er búið að svara nokkrum. Reyndar sé ég að það tók allt að 73 dögum að svara einni. Síðan eru hér enn nokkrar sem ráðherra hefur ekki svarað og það eru allt upp í 49 dagar sem hafa liðið, frá um 30 dögum upp í 49 daga. Ég hvet forseta til að brýna fyrir ráðherrum að svara því að ekki streyma málin frá ríkisstjórninni inn í þingið. Ég hefði haldið að það væri nægur tími fyrir ráðuneytin og ráðherra að svara þessum einföldu spurningum. Varðandi fyrirspurn mína um makrílinn og þau málaferli sem eru í gangi liggja þessar tölur fyrir, m.a. í málsskjölum, 

Forseti hefur heyrt hvað hv. þingmaður hafði um þetta að segja og í sjálfu sér stendur ekki á því að Alþingi hefur áhuga á því að fyrirspurnum sé svarað greiðlega og leggur ríka áherslu á að takist ekki að gera það innan tilskilinna tímamarka sé sótt um frest. Reyndar verður að horfast í augu við þá þróun að nú er svo komið að sennilega er það orðinn minni hluti fyrirspurna til skriflegs svars sem nær til þingsins innan tilskilinna tímamarka.

Herra forseti. Ég get ekki annað en komið upp undir þessum lið og bent á að 6. mars, eftir þrjá daga, verður mánuður liðinn frá því að ég lagði fram við fyrirspurn um sölu á fullnustueignum Íbúðalánasjóðs í sjöunda sinn á tveimur árum. Engin viðbrögð hafa enn birst. Ég veit að forseti hefur lagt mér lið og er þakklátur fyrir það. Ég veit að yfirlögfræðingur Alþingis hefur gefið álit á þessu máli og þess vegna er að mínu mati enn brýnna að svör fáist við fyrirspurn eins og þeirri sem ég nefndi. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að meðan ekki eru meiri athafnir í ráðuneytunum en virðist vera núna er gjörsamlega óþolandi að búa við það að eftirlitshlutverk þingmanna skuli vera niðurlægt með þessum hætti. Ég hvet hæstv. forseta til að veita mér nú lið sem áður og fá svar við þeirri fyrirspurn sem ég nefndi.

Forseti minnir á að þetta viðfangsefni er reglubundið á dagskrá á fundum forsætisnefndar og reglubundið á dagskrá á fundum forsætisráðherra með formönnum þingflokka og formönnum fastanefnda. Mikil viðleitni hefur verið í gangi til að bæta úr þessum hlutum. Þá má að lokum nefna að þetta er undir í nefnd um endurskoðun þingskapalaga, þar á meðal hvort þeir skilafrestir sem enn eru bundnir í þingsköpum, bæði hvað varðar svör við skriflegum fyrirspurnum og beiðnum um skýrslur, séu yfir höfuð raunhæfir eða hvort þá eigi að endurskoða í ljósi reynslunnar. Allt þetta er nú undir og mun að lokum ráðast til lykta annars staðar en í þingsalnum.

Herra forseti. Mér þykir slæmt ef boðleiðir eru of langar en af því að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir gerði að umtalsefni fyrirspurn til mín sem varðaði málaferli vegna makríls þar sem ríkislögmaður grípur til varna vil ég gera grein fyrir því máli. Hv. þingmaður rökstuddi það með því að þessi fyrirspurn ætti heima hjá forsætisráðherra og að embætti ríkislögmanns heyrði undir forsætisráðherra, en hver og einn ráðherra ber ábyrgð á þeim málum sem falla undir hann. Þetta tiltekna mál heyrir undir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og því ætti að beina fyrirspurninni til hans. Það er alllangt síðan forsætisráðuneytið endursendi þinginu fyrirspurnina með ósk um að henni yrði beint til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég vona að hv. þingmaður hafi fengið þau skilaboð frá Alþingi því að það er alllangt síðan forsætisráðuneytið sendi þau frá sér.

Það er greinilega eitthvað sem þarf að kanna, hvort mistökin liggi þá hjá okkur á skrifstofu Alþingis eða mér, að boðin hafi ekki gengið áfram frá ráðuneytinu til hv. þingmanns. Rétt er að biðjast fyrir fram velvirðingar á því en þetta verður kannað.

Virðulegur forseti. Ég vil gera sömu athugasemd og ég hlýt að hafa gert 2013 þegar ég var nýr á þingi, fyrir nokkrum árum, yfir viðbrögðunum við því þegar hér er kvartað undan löngum biðtíma eftir svörum við fyrirspurnum. Þá er ævinlega farið út í að tala um hvað fyrirspurnir séu margar og að kannski sé þessi frestur ekki alveg raunhæfur. Réttu svörin eru auðvitað að bæta þá innviði sem þarf til þess að þingmenn geti sinnt eftirlitshlutverki sínu og aðhaldshlutverki gagnvart ríkisstjórninni annars vegar og hins vegar að auka aðgengi upplýsinga, ekki bara til almennings heldur einnig að búa þannig um þær að þær séu aðgengilegri þeim ágætu embættismönnum sem síðan þurfa að takast á við fyrirspurnirnar og svara þeim. Það er hægt að gera betur á báða vegu, m.a. þann veg að bæta innviðina hjá ráðuneytunum vegna þess að ein af grundvallarstarfsskyldum okkar er að veita aðhald og hafa eftirlit með ríkisstjórninni. Virðing fyrir því eftirliti þarf að vera 

Herra forseti. Ég er auðvitað þakklátur herra forseta fyrir að segja okkur frá því að vinna sé í gangi við að laga þingsköpin að raunveruleikanum. Það er góðra gjalda vert að fá allar nefndir heimsins í það verkefni en breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að á meðan þingsköpin eru svona á herra forseti að taka mjög hart á því þegar trekk í trekk er algjörlega hunsað að fara að þingskapalögum. Eins og kom fram áðan er ekki eins og að hæstv. ráðherrar séu önnum kafnir við að koma málum sínum í gegn þannig að mér finnst að herra forseti eigi að koma í lið með okkur og vera bara enn harðari við ráðherrana.

Forseti. Í stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar er talað um gagnsæi í stjórnsýslunni. Þegar við þingmenn erum að beita ekki bara gagnsæi heldur gagnsæi í þeim tilgangi að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, sem er stjórnarskrárbundinn réttur okkar, á að sjálfsögðu að gera eins og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði. Ef það er einhver skortur á þessu gagnsæi, ef það er einhver skortur á því að við getum sinnt þessu eftirlitshlutverki okkar, á að sjálfsögðu að setja meira fjármagn í að bæta innviðina til að auka gagnsæi til að auka eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Nýju upplýsingalögin sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram gerðu gagnsæi aðeins hærra undir höfði. Mér finnst mjög áhugavert að heyra hæstv. forseta Alþingis róa í hina áttina og tala um að lengja tímann sem við höfum til að fá upplýsingar í krafti eftirlitshlutverks okkar. Það er mjög áhugavert. Það er ekki í samræmi við stjórnarsáttmálann, ekki í samræmi við góða stjórnsýslu og ekki í samræmi við gagnsæi. 

Forseti vonar þá að rétt sé farið með það sem hann sagði.

Virðulegi forseti. Það hefur oft verið rætt hérna áður en mig langaði að vekja athygli á því, af því að ég er ekki ábyrgur fyrir stíflunni í þetta skiptið með 12 fyrirspurnir, að fyrir liggur fyrirspurn til ráðherra um lögbundin verkefni og kostnað þeirra. Það virðist valda einhverri stíflu í þinginu eða verið að segja að hún sé of yfirgripsmikil en mér finnst mjög auðvelt að spyrja bara hver séu lögbundin verkefni stofnana og ráðuneyta og hvað þau kosta. Ég myndi halda að það væri ekki of yfirgripsmikið. Annað sem mig langar til að vekja athygli á er að almennt séð er vandamál með svarfrestinn alls ekki það að hann sé of stuttur. Það er hægt að vinna í hina áttina. Það koma ekki það mörg svör frá hverju ráðuneyti á viku, ekkert svo rosalega mikið að gera í því. Á sama tíma sjáum við skýrslubeiðni sem var samþykkt á Alþingi fyrir tveimur árum en skýrslan er ekki komin enn, um stjórnsýsluna í rannsóknarskýrslum Alþingis. Það eru komin tvö ár, þar er búið að teygja lopann ansi lengi.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt gisk hjá forseta að minni hluta fyrirspurna hafi verið svarað innan tímafrests þetta misserið. Mig langar að nefna tvær fyrirspurnir sem ég lagði fram til utanríkisráðherra sem mér þykja sýna þetta í ákveðnu ljósi, annars vegar fyrirspurn um birtingu alþjóðasamninga en mikill misbrestur er á þeim málum hjá Stjórnarráðinu. Hún var lögð fram 12. desember og þrisvar hefur verið beðið um frest til að veita svar. Reyndar fjallaði ríkisstjórnin í millitíðinni um átaksverkefni vegna birtingar alþjóðasamninga þannig að ég reikna með að þetta verði mjög jákvætt svar þar sem búið sé að laga vandann í millitíðinni. Hins vegar langar mig að nefna aðra fyrirspurn, fyrirspurn um stríðsáróður sem var lögð fram í nóvemberlok. Þar hefur fjórum sinnum verið beðið um frest. Mig langar að velta því upp hvort forseti sé hreinlega of bóngóður þegar ráðuneytin sækja fjórum sinnum um frest vegna fyrirspurnar sem átti að svara fyrir jól og nú erum við komin nálægt páskum. 
            

Herra forseti. Af þessu tilefni, í umræðu um sein svör við fyrirspurnum, hlýt ég að nefna nokkrar fyrirspurnir sem ég hef leyft mér að leggja fram og mér þykir hafa orðið nokkur dráttur á svörum við. Síðar í þessum mánuði er komið hálft ár frá því að ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um skuldbindingu íslenska ríkisins um að réttilega innleiddar EES-gerðir hafi forgangsáhrif í íslenskum rétti. Þessi fyrirspurn tengist áminningarbréfi Eftirlitsstofnunar EFTA frá því í desember 2017. Þetta er ekki nýtt mál en ekkert svar kemur þó að liðnir séu nærri sex mánuðir. Sömuleiðis leyfi ég mér að nefna aðra fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra sem lýtur að athugasemdum ráðuneytis sem gerðar voru við 

Forseti. Mig langar að gefa forseta Alþingis tækifæri til að útskýra hvað það er sem ég fór rangt með í máli mínu. Ég nefndi að efling Alþingis og gagnsærri stjórnsýsla væri í stjórnarsáttmálanum. Ég nefndi það að við séum í krafti fyrirspurna, skýrslubeiðna o.s.frv. að sinna stjórnarskrárbundnu eftirlitshlutverki okkar gagnvart framkvæmdarvaldinu og ég nefndi það að ég heyri forseta - þetta er klippt saman í myndskeiði - aðeins nefna sem einhvers konar lausn á því vandamáli að svörin komi of seint að lengja þá fresti í samræmi við raunveruleikann. Er þetta ekki allt rétt sem ég nefndi?

Hv. þingmaður sagði að forseti reri í gagnstæða átt því sem forsætisráðherra beitti sér fyrir, þ.e. að auka gagnsæi í störfum þingsins, og því hafnar forseti. Forseti rær í enga slíka átt. Forseti telur sig hafa staðið alveg bærilega með rétti þingmanna til að fá svör við fyrirspurnum sínum. Er þar frægust deila hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar við tvo ráðherra sem leiddi til mikilla lögfræðilegra álitsgerða sem forsætisnefnd gerði að lokum að sínum og studdi forseti hv. þingmann í því að fá svör við þeim fyrirspurnum. Þar var um grundvallarspurningar að ræða sem var mjög mikilvægt að fengjust svör við og nú liggur fyrir afdráttarlaus niðurstaða í því að ráðherrar geta ekki borið fyrir sig persónuverndarsjónarmið í tilvikum af því tagi heldur ber að svara fyrirspurnum skýrt og skilmerkilega. Jafnframt liggur fyrir grundvallarniðurstaða í því að Alþingi ritskoðar ekki svör frá ráðuneytum. Svörin verða að vera endanleg og í samræmi við það lagaákvæði og þá lagaskyldu að þau eru umsvifalaust birt eftir að ráðuneytin svara. Tveimur mikilvægum atriðum hefur verið rutt úr vegi að þessu leyti á undanförnu ári en það hefur kostað mikla vinnu og heilmikil samskipti við Stjórnarráðið. Annars er tilfinning forseta sú að betra sé að við ræðum þetta mál á viðeigandi vettvangi, í forsætisnefnd og á fundum með formönnum þingflokka.

Herra forseti. Stundum finnst mér herra forseti telja sig misskildasta manninn í húsinu. Ég skildi orð hv. þm. Jóns Þórs Ólafssonar þannig að herra forseti væri að ræða þann möguleika að lengja frestina til að koma til móts við kannski raunverulega stöðu þannig að mér fannst ekkert óeðlilegt við þau orð. Fyrst ég er kominn hingað upp verð ég bara að fá að segja að mér finnst nefnilega herra forseti oft draga taum ríkisstjórnarinnar frekar en þingsins  
            

Forseti hvetur hv. þingmann til að íhuga að draga þessi ummæli til baka og biðjast velvirðingar. Svona tala þingmenn ekki við forseta sinn.  
            

Virðulegur forseti. Nú bættist við þriðja atriðið sem ég ætlaði að koma inn á á þessari einu mínútu. Sennilega kem ég því ekki að. Ég get tekið undir það með hæstv. forseta að forseti stóð sig ágætlega í forsætisnefnd í málinu hvað varðar persónuverndarsjónarmiðin í fyrirspurn hv. þingmanns sem forseti fór yfir áðan. Það var hins vegar ekki gagnrýnin sem kom frá þingmönnum, hún snerist um tímafresti og viðbrögð forseta sem eru þau að tímafrestir séu hugsanlega ekki raunhæfir. Hv. þingmenn vilja væntanlega heyra að eitthvað verði gert til að ráðuneytin standi sig betur í því að svara betur og fyrr. Það er rétta svarið frá sjónarhorni þingmanna sem eru að beita aðhaldshlutverki sínu. Ég er ekki að reyna að vera dónalegur en höfum eitt á hreinu, þingmenn sem tala í pontu gagnrýna bara forseta sinn ef þeim sýnist. Þannig er það, virðulegur forseti, og ég gef engan afslátt af því.

Það gera þeir en þeir bera líka ábyrgð á orðum sínum. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar til að bregðast við orðum virðulegs forseta áðan vegna þeirra undanbragða sem hafa verið hérna að undanförnu. Frá mínum bæjardyrum séð er skemmst að minnast þess að það tók heilt ár að fá upplýsingar um akstursgreiðslur þingmanna. Það kostaði síendurteknar fyrirspurnir til að komast hjá undanbrögðum í svörum í staðinn fyrir að svara bara beint út. Að lokum var einfaldlega búið að mála forseta út í horn með það að svara. Í öðru lagi voru siðareglumál hérna sem varða sannleiksgildi. Hvers konar undanbrögð eru það, virðulegi forseti?

Forseti. Ég verð að viðurkenna að það sauð dálítið á mér þegar forseti svaraði hv. þm. Loga Einarssyni áðan. Mér finnst ekki í lagi að upplifa það sem þingmaður að ég geti ekki komið í pontu og gagnrýnt forseta án þess að hafa áhyggjur af eða hreinlega vera hrædd við reiðiköstin í hæstv. forseta sem ég hef því miður lent í áður. Þetta er dálítið upplifun mín hér og nú og mér finnst viðbrögðin ekki í lagi. Við verðum að fá að koma upp og gagnrýna forseta og fá að tala á þann máta sem við teljum skyldu okkar án þess að þurfa að vera hrædd við litla einræðisherrann sem forseti hefur innan í sér.

Þetta fer heldur batnandi.

Virðulegi forseti. Við áttum í upphafi þingfundar ágætisorðastað við hæstv. forsætisráðherra sem kom hingað og miðlaði upplýsingum. Hún svaraði spurningum og miðlaði upplýsingum. Mér finnst það mikilvægt. Í því felst m.a. aðhaldið frá stjórnarandstöðu. Það er enn skemmtilegra ef það er ákveðið samtal sem fer af stað þar sem upplýsingum er miðlað og menn verða ekki foj yfir því að í spurningu felist gagnrýni. Kannski á gagnrýni sér einhverja stoð og kannski ekki. Við erum komin hingað upp til að sýna fram á það að trekk í trekk líða margir dagar, allt upp í 79, þar til að framkvæmdarvaldið svarar fyrirspurnum á þingi. Svo á að fara að draga tennurnar úr okkur í stjórnarandstöðunni með að koma með yfirlýsingar um að hugsanlega eigi að lengja frestinn þegar ekkert kemur frá ríkisstjórninni. Viku eftir viku fyllum við þokkalega upp í dagskrána á þinginu  
            

Herra forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa hvatt til þess að skilum á svörum við fyrirspurnum verði flýtt og skilvirkni aukin. Hlutverk okkar til eftirlits með framkvæmdarvaldinu er t.d. það að koma með fyrirspurnir og óska eftir skýrslum. Lögin eru skýr, talað er um 15 virka daga, þ.e. tvær vikur, sem ráðherra hefur til að svara en því virðist sjaldan vera framfylgt. Ég er með eina fyrirspurn sem er töluvert eldri en 79 daga. Hún er síðan í byrjun nóvember í fyrra og hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hefur ekki enn svarað. Það úrræði sem þingmenn hafa til að fá svör hjá ráðherrum við hinum ýmsum málum verður auðvitað að vera virkt og ég hvet forseta til að vinna í því með okkur að láta framkvæmdarvaldið ekki komast undan þessari sjálfsögðu skyldu sinni.

Það er nákvæmlega það sem forseti telur sig hafa verið að gera og nákvæmlega það sem er á dagskrá og er til umræðu í nefnd um endurskoðun þingskapa. Það heppnaðist ekki vel að vitna til þeirra umræðna sem þar hafa verið ágreiningslausar. Þar hafa menn rætt um það hvernig megi tryggja meiri skilvirkni í þessum efnum. Eitt af því sem vissulega hefur borið þar á góma er hvort þessir frestir séu óraunhæfir eða hvort þeir eigi að vera öðruvísi útfærðir þannig að þeir séu almennt þeir sem tilgreindir eru í dag en að hægt sé að gera ráð fyrir lengri tíma ef fyrirspurnir eða skýrslubeiðnir eru mjög viðamiklar. Það heyrir til algjörra undantekninga að skýrslum sé skilað innan þess frests sem gert er ráð fyrir í þingsköpum. Ef menn vilja hafa það þannig áfram er það allt í góðu lagi. Svo ætlar forseti að segja að ef einhver þingmaður hefði talað um forseta Íslands eins og hv. þm. Logi Einarsson talaði um forseta sinn áðan hefði sá þingmaður verið víttur. Í 94. gr. þingskapa er talað um hvað gerist ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands o.s.frv., en forseti ætlar að láta þingmönnum sjálfum það eftir hvernig þeir kjósa að tala um sinn forseta, þ.e. forseta Alþingis, og er seinþreyttur til vandræða í þeim efnum.

Hv. þm. Logi Einarsson kann að hafa talað tvisvar um fundarstjórn forseta nú þegar en fær einu sinni enn orðið með leyfi forseta því að honum liggur mikið á hjarta.

Herra forseti. Mér liggur kannski ekki jafn mikið og hjarta og herra forseta en ég tel að ég hafi á engan hátt vegið að æru forseta. Það eina sem ég geri er að lýsa upplifun minni. Ef þess er óskað get ég dregið fram nokkur myndbrot til stuðnings því sem ég er að tala um. Ég virði auðvitað vald forseta og rétt hans til að tjá sig en ég stend við fyrri orð.

Herra forseti sagði áðan að herra forseti teldi sig hafa gætt hagsmuna þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er allt í góðu lagi með það. Herra forseti má vissulega telja sig hafa gert eitthvað en hann á ekki kröfu til þess að almennir þingmenn séu jafnframt á sömu skoðun varðandi það. Ekkert sem hv. þm. Logi Einarsson sagði hér áðan réttlætti þá ofanígjöf sem herra forseti fór með áðan að mínu mati. Herra forseti á enga heimtingu á því að almennir þingmenn séu sammála honum um störf hans. Þeir fella sína dóma eftir framgöngu forsetans og herra forseti þarf í þessu máli eins og við öll að líta í eigin barm. 
            

Herra forseti. Ég ber virðingu fyrir valdi forseta. Ég ber líka mikla virðingu fyrir þeim skyldum þingmanns að veita aðhald og mér þykir afar mikilvægt að í þessum ræðustóli sé hægt að gagnrýna forseta. Auðvitað bera viðkomandi aðilar ábyrgð á orðum sínum, það hefur alla tíð verið svo, en af því að ég hef til þess tíma langar mig líka að nefna að hér held ég að hafi gerst nokkuð sem ekki gerist svo oft, að forseti veitir þingmanni undanþágu til að koma í þriðja skipti í ræðu um fundarstjórn forseta vegna þess að forseti metur það að þingmanninum sé mikið niðri fyrir, hafi ég tekið rétt eftir. Hvernig ætlar forseti að fara að því í framtíðinni að meta hversu mikið okkur er niðri fyrir? Fer það eftir því hvað ég tala hátt eða hvað ég nota stór og gildishlaðin orð? 

Forseti telur að það skýri sig sjálft af hverju hann gaf hv. 5. þm. Norðaust. orðið við þessar aðstæður. Það var vegna þess að orðaskiptin sem að baki lágu voru milli hv. þingmanns og forseta. Forseti hefur að sjálfsögðu heimild til að rýmka reglur þingskapa ef honum sýnist það nauðsynlegt vegna eðlilegra skoðanaskipta, samanber heimildir þar um í þingsköpum.

Forseti. Ég mun sennilega seint hætta að undrast hvernig umræða getur á örskammri stundu undið upp á sig. Hér er eðlilega kvartað yfir því að svör komi seint frá ráðherrum sem ég held að þingheimur allur hafi sameinast um og forseti tekur undir. Þá lýsir forseti því hvaða vinna og hvaða umræða hefur verið í gangi án þess að nokkrar ákvarðanir hafi verið teknar í hugmyndum um að breyta þingsköpum og allt í einu er farið að tala um litla einræðisherra og að hann sé ekki forseti alls Alþingis. Ég er einfaldur maður, eins og margoft hefur komið fram, en ég held að við eigum öll að bera ábyrgð á því sem við segjum. Fyrir þau sem telja að forseti Alþingis hafi ekki gert neitt til að liðka fyrir stjórnarandstöðunni má kannski hugsa til þess að við vorum rétt áðan í lengdum óundirbúnum fyrirspurnatíma sem forseti kom á til að stjórnarandstaðan sérstaklega kæmist að. Menn geta hlegið að því  
            

Forseti. Ég vil byrja á að minna hv. þm. Kolbein Óttarsson Proppé á að það var hann sem tók síðustu fyrirspurnina í þessum lengda fyrirspurnatíma. Það hefur reyndar borið svo við að oftast eru það stjórnarliðar sem fá þessa aukafyrirspurn sem forseti kom á. Bara til að halda því til haga fengum við ekki sérstaklega mikið aukið svigrúm við þessa lengingu á fyrirspurnatímanum. Það kemur fyrir af og til. Við erum hér til að ræða það að ríkisstjórnin er allt of sein að svara spurningum okkar og kjarninn í því er að nú á bara að lengja þann tíma sem ríkisstjórnin fær til að svara spurningum. Fyrir það er hæstv. forseti gagnrýndur, að það sé stefnan frekar en að leggja harðar að ríkisstjórninni að svara á réttum tíma. Mér þykir alveg eðlilegt að gagnrýna hæstv. forseta fyrir þá nálgun og mér þykja viðbrögð hæstv. forseta við gagnrýni Loga Einarssonar einkennast af æsingi fremur en málefnalegum rökum.

Forseti. Ég veit ekki alveg hvort allir átta sig á fyrirkomulaginu á óundirbúnum fyrirspurnatíma eins og var hérna áðan til að tryggja að allir stjórnarandstöðuflokkar komist að með fyrirspurnir. 

Nei, það var …

Það var ekki gengið …

Ekki samtal.

Það var ekki gengið á þann rétt heldur 

Herra forseti. Þetta er misáhugaverð umræða en ég kem hingað upp til að benda á að nú eru 43 vikur síðan ég óskaði eftir skýrslu frá hæstv. menntamálaráðherra um stöðu mála eftir styttingu náms til stúdentsprófs án þess að hafa fengið svar. Þessi skýrslubeiðni hefur verið flutt tvisvar í þingsal vegna þingskapa, en 43 vikur í eina skýrslu sem hefur að sögn hæstv. ráðherra verið unnin allan þennan tíma er helst til mikið í lagt og óska ég liðsinnis forseta.

Virðulegur forseti. Til umræðu var einnig þingskapanefnd hæstv. forseta ásamt fulltrúum. Ég sat kannski fyrsta fundinn þar sem breyting á þingsköpum og starfsháttum þingsins var til umræðu. Þar var rætt hvaða markmið við hefðum með þessu starfi, hvert við vildum fara með það. Það var að styrkja stjórnarandstöðuna, gera Alþingi að fjölskylduvænni og kannski bara mannvænni vinnustað, efla þingstörfin og nefndastörfin. Þannig skildi ég hvað við vorum að leggja upp með en það eina sem ég hef heyrt koma út úr þessari nefnd hingað til er að lengja þann tíma sem ríkisstjórnin hefur til að svara, stytta þann tíma sem forseti þarf að standa og lesa upp frestunarbréf frá ríkisstjórninni og standa í einhvers konar þingskapalegu snitti til að auðvelda forsetastörfin í þingsal. Ég upplifi ekki að það sé stefnt að þessum upphaflegu markmiðum og mér þykir það miður, herra forseti.

Herra forseti. Ég ætlaði að leiða þessa umræðu hjá mér í dag af því að mér fannst þetta komið út í talsvert mikla vitleysu hjá einstökum þingmönnum en ég verð þó að geta þess, vegna þess að mér fannst síðasta ræða, ræða hv. þm. Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur, eiginlega algjörlega út í hött og algjörlega í ósamræmi við umræður sem átt hafa sér stað á vettvangi þingskapanefndar að mér finnst ástæðulaust að umræðan renni sitt skeið á enda í dag án þess að því sjónarmiði sé haldið fram. Ég veit ekki að hve miklu leyti hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir hefur fylgst með umræðum í þingskapanefnd en það sem hún heldur fram varðandi áherslur og starf í þeirri nefnd eða hvers vænta má af störfum hennar er út í bláinn. Varðandi stöðu forseta held ég að þó að þingmenn hafi vissulega fullan rétt á að gagnrýna forseta á málefnalegum forsendum er engu að síður rétt að menn hafi í huga að hlutverk forseta  
            

Forseti gleymir sér stundum gagnvart tímamörkunum.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessari umræðu en ég get ekki annað. Mér finnst ég vera að horfa á endurtekið efni aftur og aftur. Við erum eins og hamstrar á hjóli, það er alltaf sama umræðan. Á að svara fyrirspurnum? Við hljótum að geta leyst þetta mál. Ég segi fyrir mitt leyti að ég hef verið hinum megin, að horfa á svona umræðu í sjónvarpi. Það eina sem ég gerði var að standa upp, slökkva og fara að gera eitthvað annað. Við verðum að leysa þetta í eitt skipti fyrir öll, svara fyrirspurnum og sjá til þess að málum verði lokið. Annars verðum við hérna aftur og aftur. Við gleymum þessu, komum aftur eftir mánuð og byrjum nákvæmlega sama hringinn. Ég held að það sé ekki til að auka virðingu þingsins að við endurtökum þetta eina ferðina enn.

Forseti hefur ekki tekið eftir að fleiri vilji ræða fundarstjórn forseta enda mjög stór hluti þingsalarins búinn að gera það tvisvar. Forseti vill segja að vitaskuld hafa hv. þingmenn fullan rétt á því að gagnrýna forseta sinn. Að sjálfsögðu geta þingmenn, hvar í flokki sem þeir standa, hvort sem þeir eru úr meiri hluta eða minni hluta, verið ósáttir við eitthvað í framgöngu forseta síns. Þeir hafa þá fullan rétt til þess að láta það í ljósi en það fer vel á því að það sé gert rökstutt og með hófsamlegum hætti. Forseti bakkar ekki með það að það að kalla forseta Alþingis blaðafulltrúa ríkisstjórnar eða lítinn einræðisherra er að tala af óvirðingu um forseta Alþingis. Þeir þingmenn sem vilja láta það standa geri það en forseti endurtekur að svona mun hann ekki líða neinum einasta þingmanni, svo dæmi sé tekið, að tala um forseta Íslands. Lýkur nú þessari umræðu.