Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar frv. til laga um breytingu á erfðalögum eins og það kom frá Nd. Nefndin lýsir yfir fullum stuðningi við frv. og leggur til að það verði samþykkt í þessu formi. Frv. í þessum búningi var flutt af allshn. Nd. í framhaldi af frumvarpsflutningi nokkurra hv. þm. með hv. 10. landsk. þm. Guðrúnu Helgadóttur sem 1. flm. Í upphaflega frv. stóð þetta, með leyfi virðulegs forseta: „Nú verður því hjóna, sem á lífi er, ekki veitt heimild til setu í óskiptu búi af ástæðum er greinir í 1., 2. og 3. mgr. þessarar gr., og þrátt fyrir ákvæði 14. og 16. gr. laga þessara skulu skipti þó ekki taka til íbúðarhúsnæðis sem eftirlifandi maki býr í, né til húsmuna hans, nema hann óski sjálfur að búinu sé skipt að öllu leyti, enda uppfylli hann skilyrði 8. gr. og hafi ekki gengið í hjúskap að nýju, sbr. 13. gr. Eftirlifandi maki, sem þannig öðlast umráðarétt yfir íbúðarhúsnæði og húsmunum, hefur ekki eignarráð né ráðstöfunarrétt þeirra eigna eins og um setu í óskiptu búi væri að ræða.“ Þessu var síðan breytt þannig í meðferð allshn. Nd. að frvgr. hljóðar nú svo, með leyfi virðulegs forseta: „Annað hjóna eða bæði geta þó ávallt mælt svo fyrir í erfðaskrá að það þeirra sem lengur lifir skuli hafa heimild til að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja hvort sem þeir eru fjárráða eða ófjárráða. Ber skiptaráðanda þá að gefa út leyfi til setu í óskiptu búi til eftirlifandi maka eftir umsókn hans nema ákvæði 8. gr. standi í vegi fyrir því.“ Viðstaddir nm. vilja lýsa því yfir að þeir hefðu gjarnan viljað standa að samþykkt frv. óbreytts enda fylgjandi þeirri meginhugsun sem þar kemur fram og í senn er sanngjörn og mannleg. En nefndin telur frv. í þessari mynd áfanga í þá átt að þetta réttlætismál nái fram að ganga. Undir nál. skrifa Haraldur Ólafsson, Salome Þorkelsdóttir, Eiður Guðnason og Valdimar Indriðason auk frsm., en fjarverandi afgreiðslu málsins voru Eyjólfur Konráð Jónsson og Stefán Benediktsson. Nefndin mælir sem sagt með samþykkt frv. í því formi sem það nú er þó að hún hefði gjarnan viljað sjá það í sínu upphaflega formi hér í deildinni og getað mælt með því þannig.



Virðulegi forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar, 284. mál. Sú umfjöllun hefur verið með hefðbundnum hætti, þ. e. að fulltrúar allshn. beggja deilda hafa fjallað um frv. og svo, eins og venja býður, hefur verið fjallað af sömu aðilum um þær umsóknir sem borist hafa réttum aðilum, dómsmrn. og Alþingi, frá því að þetta frv. var samið nokkru fyrr á þessu þingi. Ólafur Ólafsson fulltrúi á skrifstofu Alþingis starfaði með nefndinni að þessari athugun, enda er hann gjörkunnugur því hvernig um þessi mál hefur verið fjallað á umliðnum árum. Því er skemmst frá að segja að fylgt var sömu meginreglum og gert hefur verið um umliðin ár og þær umsóknir sem fyrir lágu skoðaðar í því ljósi. Ekki fullnægðu þær allar þeim skilyrðum sem til hafa verið sett í þeim efnum. Um nokkra aðila háttar svo til að þeir öðlast þann rétt sem hér um ræðir síðar á þessu ári og var þá farin sú leið að tímaskilyrða veitingu ríkisborgararéttarins í brtt. við frv. eins og oftlega hefur verið gert áður. Á þskj. 1023 er að finna nál. allshn. þar sem nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 1017. Þar er lagt til að 11 nöfn bætist við greinina. Ég tel ástæðulaust, virðulegi forseti, að lesa þessi nöfn hér upp, þau liggja fyrir á prentuðu þskj. Það er samdóma álit þeirra hv. þm. sem allshn. skipa að leggja til að frv. verði samþykkt með brtt. á þskj. 1017.



Virðulegi forseti. Það er kannske dálítið erfitt að ná upp þeim snúning sem var kominn á þessa umr. þegar henni var frestað. En ég tel mér þó skylt alla vega að koma hér upp og gagnrýna þetta frv. út frá þeim atriðum sem ég þegar hafði þó nefnt en verið mótmælt eilítið í ræðum annarra manna. Það er fyrst og fremst spurningin til hvers raunverulega þetta frv. er fram komið, hvort það er fram komið til að bjarga bankaráðum og þar með stjórnmálaflokkum frá ábyrgð á því óviðfelldna fyrirbæri að ákveða laun manna sem hafa há laun. Það er hlutverk bankaráðanna skv. lögum og eiginlega eitt aðalhlutverk þeirra að standa að þessum málum. Þegar það hlutverk er tekið af bankaráðunum stendur því ekkert ýkjamikið eftir. Eða er tilgangurinn með framkomu þessa frv. að bankastjórar fái eitthvað sem kallast mundi réttlát laun? Þá verður það náttúrlega matsatriði þess aðila sem á að ákveða þau laun hvort það eigi að hækka þau eða lækka. Það er mat margra manna sem um þetta mál hafa fjallað að það að skjóta þessu máli til Kjaradóms sé ekki endilega nein trygging þess að laun bankastjóra lækki frekar en hækki. Kjaradómur yrði að taka mjög marga hluti inn í mat sitt á kjörum bankastjóra. T. d. mundi Kjaradómur verða að horfa á það mál að aðstaða bankastjóra er mjög misjöfn milli banka. Það er spurning hvort þeir mundu meta þá aðstöðu í heild og jafna henni út yfir alla bankastjórana eða hvort maður stæði frammi fyrir því að bankastjórar einstakra banka yrðu misjafnlega hátt launaðir innbyrðis. Það er t. d. staðreynd að bankastjórar Landsbanka Íslands hafa að mörgu leyti miklu betri og meiri aðstöðu - og það má hiklaust reikna þá aðstöðu til kjara - en bankastjórar annarra banka. Hér varð þó nokkuð mikill hávaði út af bílafríðindum bankastjóra fyrir nokkru síðan en það var t. d. ekkert dregin inn í þá umr. sú staðreynd að bankastjórar Landsbankans hafa auk bílafríðinda aðgang að bílaflota til eigin afnota daglega, þ. e. á starfstíma og utan. Að auki hafa þeir aðgang að bílaflota á sumrin til þess að sinna þeim ferðum sem þeir þurfa þá að fara í, aðallega til laxveiða út um land. Þetta eru aðstæður og kjör sem hiklaust yrði að meta ef öll laun, öll kjör yrðu metin til fjár. Þetta er sem sé mín fyrri athugasemd við þetta frv. Ég tel að menn, sem hafa boðið sig fram til þess að bera pólitíska ábyrgð á hlutum eins og kjörum bankastjóra - þá á ég við þá menn sem taka þátt í kosningu til bankaráða - eigi að vera menn til þess að réttlæta gerðir sínar og standa við þær, að það sé engin ástæða til þess að vera að koma þeim undan þeirri ábyrgð. Hin gagnrýnin er þessi: Af hverju er það réttlætanlegra að setja hálaunamenn undir Kjaradóm frekar en láglaunamenn? Hvers vegna eru til menn sem eru taldir of góðir til að semja sjálfir um sín kaup og kjör? Og hvers vegna eru til menn sem eru taldir nógu góðir til þess að semja fyrir sjálfa sig um kaup og kjör? Hvers vegna er skilningur manna þannig að menn telja háttsetta opinbera starfsmenn of góða til að semja um laun sín en verkamenn nógu góða til þess?



Virðulegi forseti. Það er nokkuð langt um liðið síðan umr. var síðast um þetta mál. 1. umr. stendur raunar enn yfir. Það sem olli því fyrst og fremst að ég fór hér í ræðustól var það að hv. 4. þm. Vesturl. héldi því fram, hafi ég heyrt rétt hér við umr., að fulltrúar Seðlabankans hefðu riðið á vaðið varðandi bílastyrki ráðh., þ. e. greiðslu bílastyrkja í formi launaauka. Hv. þm. er mér að því leyti kunnur að ég veit að hann vill hafa ekki síður en Ari fróði það sem sannara reynist. En í því efni má jafnframt taka fram að fyrrverandi formaður bankaráðs Landsbankans er sá sem ber ásamt Seðlabankaaðilum höfuðábyrgð á því að þessum ívilnunum bankastjóra var breytt í beinar greiðslur. Nú geri ég ráð fyrir því að fleiri en færri ætlist til þess að um þessi mál sé rætt fremur í himinhrópandi vandlætingu. Ég held þó að ég sé ekki í stakk búinn eða stígvélaður til að bæta um betur frá því sem gert hefur verið í þeim efnum, svo stór orð hafa verið viðhöfð í þessum málum. Það hefur margoft komið fram, en sakar ekki að geta um það einu sinni enn. að það hefur verið álitið og túlkað sem svo á grundvelli laga um ríkisbankana að það væri verksvið bankaráðanna að ákveða öll launakjör bankastjóra, ekki einvörðungu laun þeirra heldur öll launakjör. Frá Magnúsi Jónssyni fjármálaráðherra barst bréf 26. febrúar 1970 þar sem var mælst til þess að bankaráð ríkisbankanna færu eftir reglugerð sem þá hafði nýlega verið sett. Þessi tilmæli þáverandi fjmrh. minna mann á að bankaráðin hafi í sjálfu sér ekki verið skyldug til að fara eftir þessari reglugerð. Því var þáverandi fjmrh. að skrifa bankaráðunum bréf þess efnis að fara að viðkomandi reglugerð? Hitt skal ég ekki dæma um á þessari stundu hvort bankaráðin hafi stigið skrefið lengra en þessi reglugerð, sem fjmrh. mæltist til að væri farið eftir, gerði ráð fyrir, stigið skrefið lengra en eðlilegt var. Ég skal ekkert fullyrða um slíkt. Í þessu efni er það rétt að bréf viðkomandi fjmrh., bréfið sjálft, gefur það ekki beinlínis til kynna. Ekki er minnst á það í bréfinu að fara skuli eftir þeim paragröfum í reglugerðinni þar sem vikið er að kjörum ráðherra í þessu efni. En þeir sem kunnugastir eru kerfinu fullyrða að slík tilmæli hafi með einhverjum hætti verið send og borist til bankaráðanna. Í sambandi við reglugerðina um bifreiðamál ríkisins hef ég spurningar fram að færa um afstöðu ríkisstj. og þykir mér illt að enginn af hæstv. ráðh. skuli vera hér í salnum. Ég hefði löngun til þess að fá svör við a. m. k. einni eða tveimur spurningum í þessu efni og þá ekki síst frá hæstv. fjmrh.  Eins og ég sagði áðan er aðili að störfum fyrir hæstv. viðskrh. að athuga starfskjör og það fyrirkomulag sem gilt hefur gagnvart bankastjórum ríkisbanka. Það má vel vera að þetta sé sönnun þess að það sé einlægur vilji ríkisstj. að bankaráðin hafi áfram óskorað vald til að ákveða öll kjör bankastjóra, þar með bílakjörin. Nú er mér raunar ekki kunnugt um það hvort til þess er ætlast að þessum viðkomandi starfsmanni hæstv. viðskrh., Baldri Möller, sé ætlað að setja fram till. í þessu efni. Þegar ríkisstj. lætur það frá sér fara að öll þessi mál séu til heildarendurskoðunar og ekki síst bílakjaramál bankastjóra ríkisbankanna, þá er dálítið einkennilegt að á sama tíma er gefin út reglugerð þar sem m. a. er vikið að bílakjaramálum ráðherra. Í 10. gr. reglugerðarinnar er gert ráð fyrir 20% fyrningarreglu varðandi kjör ráðh. í þessu sambandi. Ég hélt satt að segja að það hefði verið fyrirhugað af hálfu stjórnvalda að samræma þessi mál í eitt skipti fyrir öll. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég líti svo á að bankaráðin séu óhæf til þess að ákveða þessi mál. síður en svo. Það frv. sem hér er til umr., frv. til l. um launakjör bankastjóra og ráðh., ætla ég að vera fáorður um. Ég get þó sagt frá því að minn þingflokkur, þingflokkur framsóknarmanna, samþykkti á sínum tíma að laun bankastjóra yrðu ákveðin af Kjaradómi. Í þeirri umfjöllun, sem átti sér stað innan flokksins á þeim tíma, var raunar ekki tekin afstaða til þess hvort bankastjórar ættu að hafa einhver bílafríðindi. Sú ályktun tók að mínum dómi enga afstöðu til þess. Þetta frv. gerir hins vegar ráð fyrir því að slík fríðindi verði ekki framvegis. Þetta er frv. af því tagi sem lagt er fram í hita leiksins þegar hálfur þingheimur talar í himinhrópandi vandlætingu um gjörðir sem þingheimur ber að nokkru leyti fulla ábyrgð á. Ég vil gjalda varhug við málum sem koma fram undir slíku hugarfari og undir slíkum þrýstingi. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð en ég hefði löngun til þess að fá það upplýst hjá hæstv. fjmrh. hver er stefna ríkisstj. í málinu.



Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. beindi til mín einni spurningu og hún hljóðar svo: „Ríkti einhugur um reglugerðarsetninguna um kjör bankastjóra þegar reglugerð um bifreiðamál ríkisins var sett 30. apríl 1985?“ Svar mitt getur verið stutt: Það ríkti einhugur um setningu þessarar reglugerðar og ég hef ekki heyrt ádeilu á hana, hvorki frá ráðherrum né heldur frá öðrum. Þessi reglugerð var sett - ekki vegna þeirrar umræðu sem fram fór á þeim tíma um bílamál bankastjóra heldur vegna þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu um langan tíma um bílamál ráðherra. Ég hef ekki annað svar við spurningu fyrirspyrjanda. En ég vil benda á það - það hefur áður komið fram hjá mér í þessum ræðustól - að ég hef litið á þessi bílafríðindi ráðherra sem eins konar kjaramál ekki síður en bankastjórar líta á sín bílafríðindi og önnur fríðindi sem kjaramál. En mér þótti rétt að setja þessa reglugerð þrátt fyrir það. Ráðherrar eru þá þeir einu í þjóðfélaginu sem hafa tekið á sig kjaraskerðingu og má segja með brosi á vör því ég minnist þess ekki að neinn hafi verið á móti. Hitt er svo annað mál að við skulum átta okkur á því að ráðherrar eru kosnir til tiltölulega skamms tíma og gegna yfirleitt störfum stuttan tíma, eitt, tvö kjörtímabil, það er undantekning ef það eru einstaklingar sem gegna ráðherrastörfum í mikið lengri tíma. En aftur á móti eru bankastjórar ráðnir til langs tíma og yfirleitt ævilangt. Það er því ekki hægt að bera saman störf þessara tveggja starfshópa. Ég lít ekki svo á að rn. hafi verið að blanda sér í þau störf sem bankaráðunum ber að sinna. Bankaráðin geta eftir sem áður ákveðið kjör bankastjóra. En bankaráðin tóku þá ákvörðun einhvern tíma - sem ég get nú ekki dagsett - að í bílamálum a. m. k. skyldu kjör bankastjóra vera sambærileg við kjör ráðh. og það hafa þau verið. Ef aftur á móti þessi ákvörðun bankaráðanna á sínum tíma er áfram í gildi þá nær þessi reglugerð yfir bílamál ráðh. líka yfir bílamál bankastjóra. En það er bankaráðanna að taka þá ákvörðun. Ég segi fyrir mína parta að væri ég bankaráðsformaður enn þá mundi ég halda fast við það að bankaráðin ákveði kjör starfsmanna bankans, hvort sem þeir eru bankastjórar eða aðrir.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 58 28. maí 1984 um sjúkraliða á þskj. 921. 495. mál Ed. Flm. ásamt mér er hv. þm. Stefán Benediktsson. Í upphafi áttu sjúkraliðar heimild í lögum. Þá heimild var að finna í 8. gr. hjúkrunarlaga nr. 8/1974, en þar sagði m. a. að heimilt sé að þjálla sjúkraliða til aðstoðar við hjúkrun og að um nám þeirra, startsréttindi og skyldur skuli kveðið á í reglugerð. Þegar þetta ákvæði var lögfest var nám sjúkraliða starfsnám sem hægt var að stunda við nokkur stærstu sjúkrahús landsins. Síðan hefur margt breyst og nám sjúkraliða stöðugt verið bætt og er nú að mestu stundað við Sjúkraliðaskóla Íslands og í nokkrum fjölbrautaskólum um landið. Fyrir ári síðan voru sett lög um sjúkraliða nr. 58 frá 28. maí. Þar segir í 5. gr. að sjúkraliðar skuli aðeins starfa undir stjórn og á ábyrgð hjúkrunarfræðings. Flm. telja rétt að einskorða ekki starfssvið sjúkraliða við störf undir stjórn hjúkrunarfræðinga eingöngu. 1.eggja þeir því til að 5. gr. laganna verði breytt svo að sjúkraliðar geti einnig starfað undir stjórn læknis eða ljósmóður. Þetta er aðeins eðlileg breyting varðandi nám sjúkraliða. Það hefur eflst og þeir geta stundað hjúkrunarstörf sem heyra beint undir lækna. þ. e. fari þeir ekki út fyrir sitt starfssvið. Það er ekki tilgangurinn með þessu frv. að sjúkraliðar fari að taka að sér ábyrgðarmeiri störf en þeir hafa gert hingað til heldur eingöngu að þeir geti starfað á ábyrgð lækna jafnt og hjúkrunarfræðinga. Á fæðingardeildum eða á fæðingarheimilum er ekkert sem mælir gegn því að sjúkraliðar starfi undir stjórn ljósmóður við aðhlynningu sængurkvenna og ungbarna. Einnig má benda á að ljósmæður þurfa að afla sér hjúkrunarfræðimenntunar áður en þær hefja nám við Ljósmæðraskóla Íslands. Það er fráleitt að það skuli brjóta í bága við lög ef læknar fá aðstoð fólks sem telst vera á starfssviði sjúkraliða. Hjúkrunarfræðingar starfa undir stjórn lækna og það má því telja að stéttaskipting leiði af því að hjúkrunarfræðingar stjórna sjúkraliðum. Ef við héldum rökrétt áfram þá áttu gangastúlkur að vera undir stjórn sjúkraliða og svona koll af kolli. Þetta er eingöngu lagt til til samræmis við aðrar heilbrigðisstéttir sem starfa á ábyrgð sérfræðinga eða annarra heilbrigðisstétta en ekki einskorðast við eina stétt. Ég tel enga þörf á því að hafa langt mál hér um og tel reyndar að ekki komi mótmæli gegn þessu frv. nema jafnvel frá hjúkrunarfræðingum. Ég hef fengið upphringingar frá sjúkraliðafélögum víðs vegar um land og jafnframt læknum þar sem lögð er mjög mikil áhersla á þetta mál og óskað eftir að þessu verði breytt á þennan hátt. Nú er á döfinni að sjúkraliðar fái viðbótarnám varðandi hjúkrun aldraðra. Það leiðir af sjálfu sér að á minni stöðum úti á landi, þar sem öldrunarheimili eru, vantar oft hjúkrunarfræðinga og þurfa því sjúkraliðar að ganga inn í þau störf að annast sjúka og þá undir stjórn lækna. Það mundi því brjóta í bága við lög ef þessu ákvæði yrði ekki breytt. Að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr- og trn.