Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Guðmundsson Allshn. flytur hér á þskj. 121 fáeinar brtt. við frv., og skal ég með örfáum orðum gera nokkra grein fyrir þeim. - Fyrst er dálítil orðabreyt. á 2. gr.N. virtist, að eins og 2. gr. er orðuð í frv., gæti hún valdið misskilningi. Það er auðséð, að ekki er ætlazt til þess, að ákvæði gr. geti átt við alla menn, sem hingað koma, heldur er aðeins átt við útlendinga, og þess vegna er af hálfu n. ætlazt til, að gr. orðist þannig: Útlendingum, sem koma hingað til lands, er óheimilt að fara í land til dvalar, nema þeir hafi skilríki, sem sýni á fullnægjandi hátt, hverjir þeir eru. Allshn. ætlast til, að það sé fellt burt, að skylt sé að hafa vegabréf, en hafa aðeins ákvæði um fullnægjandi skilríki. Það, sem fyrir n. vakir, er það, að hún vill helzt komast hjá því að gera vegabréf að skyldu. Þó er þannig frá þessu gengið af n. hálfu, að ríkisstj. er heimilt að gera vegabréf eitt af þeim skilríkjum, sem hlytu að falla undir ákvæði þessarar gr. En fyrir n. vakir að forðast vegabréfaskylduna eins lengi og unnt er. Í öðrum löndum er hún sumsstaðar upphafin, og n. lítur svo á, að bezt sé að forðast hana í lengstu lög. Þá er önnur brtt.n., sem er við 3. gr. frv. og er hún aðeins til að leiðrétta orðalag. - 3. brtt. er við 4. gr. frv.; tilgangur hennar er að kveða skýrt á um það, að annaðhvort farþegaskrá eða útdráttur úr farþegaskrá sé alltaf sent til lögreglustjóra eða umboðsmanns hans í hverju héraði, þar sem útlendingar koma á land eða fara úr landi, en eftir því, sem frv. er orðað, lítur út fyrir, að aðeins eitt afrit af farþegaskrá eigi að senda, og þá til lögreglustjóra í því umdæmi, þar sem skip eða loftfar kemur fyrst við land eða fer síðast frá landi. Þetta þótti n. ekki eins hentugt eins og að hver lögreglustjóri fái að vita í hvert skipti, hverjir útlendingar koma í land og fara úr landi í hans lögsagnarumdæmi. Það er t. d. ekki nóg, að lögreglustjóri Vestmannaeyja fái að vita um það, hverjir koma til Reykjavíkur. Náttúrlega er hægt að skipa þessu með reglugerð, en n. þótti réttara að setja þetta í lögin sjálf. Þá er síðari hluti brtt., sem er aðeins breyt. á orðalagi. Það er ekki viðkunnanlegt að segja, að menn skuli framfylgja skyldum þeim, sem á þeim hvíla; er sjálfsagt venjulegra að segja, að þeir eigi að fullnægja þeim, og er þessi brtt. því í samræmi við málvenju. Við 5. gr. er dálítil brtt., sem þó er ekki veruleg. Er farið fram á að fella burt 2. málsgr.N. sá ekki annað en að sama regla gæti verið um alla þá útlendinga, sem hér á land koma. Það gæti verið spursmál um, hvort ekki væri rétt að fella niður orðin „fast aðsetur“, og verður það athugað í n. fyrir 3. umr. En mér finnst ekki óviðfelldið, að sama regla gildi um alla útlendinga, og sé ekki, að til of mikils sé mælzt, þótt það sé heimtað, að þeir geri grein fyrir sér innan viku. - Svo eru orðabreyt. við 6. og 7. gr., þar sem talað er um fátækrastyrk og sveitarstyrksþurfa, því að samkv. hinum nýju framfærslulögum á þar að vera framfærslustyrkur og framfærslustyrksþurfi, og er þessi brtt. því aðeins til samræmingar. Þá er lítilfjörleg brtt. við 1. málsl. 12. gr.N. gerir ekki ráð fyrir, að það sé lögmælt eftirlit, þar sem menn koma, og gengur n. út frá, að útlendingar megi fá að fara í land þar, sem þeir ekki ætla að setjast að. Það er undarlegt, ef farþegar mega ekki stíga í land án þess að vera háðir þessu eftirliti, þótt þeir hafi ekki leyfi til að dvelja í landinu án þess. Það er svo í öðrum löndum, t. d. í Englandi, að þar fá farþegar að fara í land án þess að gera grein fyrir sér, og er þó eftirlit strangt þar. Skipverjar geta verið dögum og jafnvel vikum saman í landi án þess að við því eigi nokkuð að gera, því að það er eðlilegt, að menn, sem eru á skipum, hvort sem það eru farþegar eða skipverjar, hafi mök við land. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta að sinni, og vil ég vona, að brtt. verði samþ.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Frá mínu sjónarmiði eru sumar af þessum brtt. leiðréttingar, eins og hv. 1. þm. Skagf. tók fram, t. d. brtt. við 6. og 7. gr. frv., sem setja „framfærslustyrk“ í stað „fátækrastyrks“ og „framfærslustyrksþurfi“ í stað „sveitarstyrksþurfi“; það er vitanlega sjálfsögð breyt.; sama er að segja um brtt. við 12. gr., að í stað orðsins „samkvæmt“ komi „á“. En að öðru leyti virðist mér því miður, að brtt.hv.n. séu í höfuðatriðum til hins verra. Þetta frv. er sniðið eftir lögum, sem gilda á Norðurlöndum í þessum efnum, og er þar fengin nokkur reynsla í eftirliti með útlendingum, og einmitt það atriði, sem hv.frsm. minntist á og er í 2. gr. þessa frv., er verulegt atriði í lögunum; brtt.hv.n. við þessa gr. hljóðar þannig, að útlendingum, sem koma hingað til lands, sé óheimilt að fara í land til dvalar nema þeir hafi skilríki, sem sýni á fullnægjandi hátt, hverjir þeir eru. Þessa breyt. tel ég alls ekki til bóta, heldur þvert á móti. Það er beinlínis til þess ætlazt með þessum lögum, að hér eftir verði heimtað af útlendingum, sem hingað koma, að þeir hafi einmitt vegabréf, því að önnur skilríki heldur en vegabréf geta mjög sjaldan fullnægt á sama hátt og vegabréfin. Vegabréf, sem útlendingar hafa með sér, eru ein fullkomin skilríki fyrir því, að hlutaðeigandi útlendingur sé ekki strokumaður eða önnur sú tegund af mönnum í sínu heimalandi, að honum sé yfirleitt ekki veitt vegabréf, og það er mjög stórt atriði. Við vitum það nú af þeim skýrslum, sem hér eru til um útlendinga, að það hefir komið nokkuð oft fyrir, að hingað hafa komið menn, sem hafa ekki fengið vegabréf í heimalandi sínu, og dvalið hér langdvölum, og eru sumir búsettir hér enn. Að sum ríki hafi hætt við að nota vegabréf, kann að styðjast við einhver rök, en ég verð að viðurkenna, að ég þekki þess ekki dæmi, nema ef vera kynni á Norðurlöndum, en þar er gerður sérstakur samningur, sem þessi lög mundu vitanlega ekki breyta á neinn hátt, um ferðir milli Norðurlanda, þannig að menn þurfa ekki önnur skilríki en svokölluð ferðaspjöld, sem eru látin nægja. Ég held, að við eigum með tilliti til þess, að þetta frv. er samið á sama grundvelli og nýjustu lög um þetta efni hjá Norðmönnum, að koma því hiklaust á hjá okkur, að heimtuð verði vegabréf af þeim útlendingum, sem hingað koma, því að það er eitt af því, sem menn eru hissa á, þegar þeir koma hingað til lands, að það skuli ekki vera heimtað af þeim vegabréf. Þótt maður sýni skírteini fyrir því, hver hann er, eins og tekið er fram í brtt., þá er það allt annað en það, sem ætlazt er til í þessu upphaflega frv., og ég segi fyrir mig, að ég vil eindregið mælast til þess við þessa hv.þd., að hún fallist á það, að ákvæðið um vegabréf í þessu frv., en ekki skilríki eins og skírnarvottorð eða bílskírteini, verði látið haldast. Það er aðaltilgangur þessa lagafrv. Ég sé ekki, að 2. brtt.hv.n., við 3. gr. frv., skipti neinu verulegu máli, en svo kem ég að 3. brtt. Mér sýnist hún vera meinlaus, en hinsvegar er hún alveg þýðingarlaus af þeirri ástæðu, að samkv. ákvæðum 5. gr. getur útlendingur ekki flutzt milli lögsagnarumdæma öðruvísi en með því að tilkynna lögreglustjóra bæði, hvaðan hlutaðeigandi maður kemur og hvert hann fer. Þetta er í samræmi við þær reglur, sem gilda bæði í Noregi og annarsstaðar um þetta efni. Það verður að tilkynna lögreglustjóra, ef maðurinn ætlar úr landi eða á milli lögsagnarumdæma. Á þann hátt er hægt að fylgjast með manninum, enda er það tekið fram í 5. gr., hvernig fer um þann mann sem ætlar sér að setjast hér að. Í samræmi við þetta stendur í 12. gr., að brot gegn ákvæðum 2. gr. varði sektum eða fangelsi, ef miklar séu sakir, einkum ef menn skjóta sér undan lögmæltu eftirliti, þegar þeir stíga á land. Það er í samræmi við aðaluppistöðu frv., að refsivert sé að skjóta sér í land án þess að hafa vegabréf, og reyna á þann hátt að komast undan eftirliti, sem ætlazt er til, að haft verði með útlendingum samkv. þessu frv., og sem vantar enn í þessu landi. Þess vegna er það einkum álitið refsivert, ef menn brjóta gegn þessu meginatriði laganna. Þetta ákvæði tekur þó ekki til þess, ef menn stíga á land hérna á sama hátt og maður stígur t. d. á land í Englandi og dvelur þar aðeins stutta stund; menn fá að vísu ekki að stíga þar í land, nema þeir hafi þar til gerð skírteini frá tolleftirlitinu, sem afhenda þarf aftur, þegar farið er um borð. Hér er ekki átt við slíkt tilfelli, því að samkv. 5. gr. gildir þetta ákvæði aðeins um þá, sem ætla að hafa hér aðsetur, en það á ekki við þá, sem koma aðeins við hér á landi, eins og t. d. farþega, sem koma með skemmtiferðaskipunum hingað á sumrin. Ég vil því vekja athygli hv.þd. á því, að með þessari brtt. við 2. gr. er í raun og veru breytt þeim tilgangi, sem bak við frv. liggur; hv. d. þarf því að taka afstöðu til þess, hvort hún vill, að dregið verði verulega úr tilgangi þessarar löggjafar um eftirlit með útlendingum með því að heimta einhver skilríki í staðinn fyrir venjuleg vegabréf.

Magnús Guðmundsson Það er ekki hægt að segja, að hæstv.forsrh. taki brtt.n. vel. Hann vill þó sýna þá náð að samþ. leiðréttingarnar, en annað ekki. Nú vil ég drepa dálítið nánar á þetta heldur en ég gerði áðan. Í 2. gr. frv. stendur: „Mönnum, sem koma hingað til lands, skal óheimilt að stíga á land, nema þeir hafi vegabréf eða önnur skilríki, sem sýni á fullnægjandi hátt, hverjir þeir eru.“ Sem sagt er öllum mönnum, samkv. orðalagi þessarar gr., óheimilt að stíga hér á land, nema þeir hafi vegabréf eða önnur skilríki. Þetta gildir bæði um Íslendinga, sem koma hingað frá útlöndum, og farþega á skipum, sem koma hingað til lands; þetta gildir undantekningarlaust um alla menn, sem hingað koma. Ég verð að segja það, að ég skil varla, að unnt sé að orða hugsun á öllu óheppilegri hátt en hér er gert, því að frv. ber það að öðru leyti með sér, að hér er í rauninni átt við útlendinga aðeins, þótt orðalag gr. bendi til þess, að vegabréf eigi að heimta af Íslendingum líka. Samkvæmt þessu orðalagi yrði að heimta skilríki af sjálfum forsrh., sem sýndi, hver hann væri, þegar hann kæmi hingað til lands af konungsfundi. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að þetta er skakkt orðalag, og mér finnst, að hæstv.forsrh. ætti að taka þessari leiðréttingu með þökkum í stað þess að taka henni illa. Svo hefir hann misskilið það, sem ég sagði viðvíkjandi skilríkjunum. Ég sagði, að n. legði þann skilning í sína brtt., að vegabréf væri eitt af þeim skilríkjum, sem væri hægt að heimta, en hún vildi ekki tala beinlínis um vegabréf af því að hún vildi forðast í lengstu lög að heimta vegabréf. Það getur hver ráðh., sem er, gefið út reglugerð samkv. 11. gr. þessa frv. og heimtað þessi skilríki af útlendingum, sem hingað koma, og vitanlega eins vegabréf, ef hann vill, en samkv. 2. gr. er ekki eingöngu átt við vegabréf; það var ekkert annað, sem vakti fyrir n. en það, að henni þótti ekki heppilegt, að það væri heimtað það skilríki, sem heitir vegabréf. Mér finnst brtt.n. við 2. gr. frv. ekki raska neitt því, sem hægt er að gera samkv. þeirri gr., nema að því leyti, að samkv. brtt. er ekki hægt að heimta þessi skilríki af Íslendingum, enda hefir það heldur aldrei verið meiningin. En svo er það allt of sterkt til orða tekið að segja: „mönnum, sem koma hingað til lands, skal óheimilt að stíga á land ....“ Það er hvergi farið að á þennan hátt, eins og ég hefi tekið fram. Ég hefi t. d. á yfirstandandi ári komið við í Englandi, farið í land og verið þar heilan dag, án þess að nokkurt skilríki hafi verið heimtað af mér. Þá kem ég að brtt., sem hæstv. ráðh. sagði, að væri meinlaus, og mér skildist hann ekki vera beinlínis mótfallinn henni; það er brtt. við 4. gr. frv., og skal ég ekki fara langt út í það mál, en ég vil bara benda á, að það er að sjálfsögðu miklu betra og tryggilegra, að lögreglustjórar fái strax að vita, eftir að skip er komið eða farið, frá skipstjóra sjálfum, hvaða farþegar séu settir á land eða fluttir úr landi í lögsagnarumdæmi hans, þar sem þeir eiga innan viku að tilkynna, í hvaða tilgangi þeir séu komnir. Auðsætt er, að ekki er tilgangurinn að bíða eftir því, að það komi tilkynning um þetta frá öðrum lögreglustjóra í landinu. Ég vil gjarna spyrja hæstv. ráðh., eftir hvaða lögum á Norðurlöndum þetta frv. er tilbúið. Hann upplýsti sjálfur, að vegabréf væru ekki lengur viðhöfð á milli Norðurlanda; þess vegna getur þetta ákvæði um vegabréfin ekki verið tekið þaðan. Ég lít svo á, að það sé miklu heppilegra fyrir hæstv. ráðh. að fá lög, sem eru þannig úr garði gerð, að hann er óbundinn um það, hverskonar skilríki hann heimtar. Þá gæti hann heimtað vegabréf eða önnur skilríki eftir vild. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vita, hvaða önnur skilríki gæti verið um að ræða, en hann nefndi samt sjálfur skilríki, sem hann benti á, að Norðurlönd létu sér nægja. Hvers vegna skyldum við ekki geta gengið inn á sömu braut? Ég finn á orðum hæstv. ráðh., að hann hefir algerlega misskilið þetta atriði. Út af brtt. við 1. málsgr. 12. gr. vil ég benda á það, að hún er engin efnisbreyt.; orðin „einkum ef“ ... o. s. frv., sem í frv. standa, eru alveg óþörf. Þessi orð þurfa ekki að hafa minnstu áhrif á niðurstöðu dóms um refsingar.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég held, að það sé óþarft fyrir okkur hv. 1. þm. Skagf. að vera með æsing út af því, þótt við séum ekki sammála um nokkur atriði í þessum lögum. Enda þótt hv. 1. þm. Skagf. telji vera mikið um vitleysur í þessu frv., þá verð ég að segja það, að enda þótt það standi „fátækrastyrkur“ í stað „framfærslustyrk“ á tveimur stöðum, þá væri betur gengið frá frv. hér á þingi heldur en verið hefir, ef þau væru ekki verr undirbúin en það, sem hér liggur fyrir, því að það er hingað komið úr höndum færustu manna. En viðvíkjandi lagasetningunni um þetta efni vil ég taka það fram, að fyrir nokkrum árum, er ég var lögreglustjóri og hafði veitt því athygli, að hingað höfðu komið menn, sem sekir höfðu orðið um stórkostleg afbrot erlendis og byrjuðu strax að fremja hér stórkostlegustu innbrot, sem framin hafa verið hér á landi, þá vakti ég athygli dómsmrn. á því, að nauðsynlegt væri að setja lagasetningu sem þessa; fékk ég svo löggjöf frá Noregi og sendi dómsmrn. hana, en það gat ekki komið því í kring, að heimtuð væru vegabréf af útlendingum, sem hingað koma. Norska og danska löggjöfin um þetta efni hefir verið tekin til fyrirmyndar við samningu þessa frv. af þeim lögfræðingum, sem það er samið af. Það er áreiðanlega út í bláinn sagt hjá hv. 1. þm. Skagf., að ég hafi misskilið það, sem í frv. stendur, vegna þess að það er útilokað, að þingnefnd, sem hefir ekki kynnt sér þessa löggjöf, sem frv. er samið eftir, og aðeins haft 2–3 klst. til þess að fara í gegnum það, sé eins vel inni í málinu og lögfræðingarnir, sem sömdu frv. Skal ég svo drepa aðeins á þau atriði, sem okkur greinir á um, og ætti okkur að vera vorkunnarlaust að komast að réttri niðurstöðu, því að þetta er vissulega ekki pólitískt mál. Ég er hissa á því, að hv. 1. þm. Skagf. skuli nota þá röksemdaleiðslu, sem hann gerir, þegar hann er að tala um ákvæði 2. gr. frv., sem fjallar um það, hvernig eigi að koma fyrir eftirlitinu með útlendingum. Hann segir, að ákvæði 2. gr. myndu valda því, að íslenzkir menn, sem hingað koma, verði að sýna vegbréf - þeir hafa nú flestir vegabréf, þegar þeir fara til útlanda - en svo viðurkennir hann, að bæði fyrirsögn frv. og svo hvert atriðið eftir annað beri það með sér, að með þessum „mönnum“ sé aðeins átt við útlendinga; það er sama, hvort þarna stendur „mönnum“ eða „útlendingum“. Slík röksemdafærsla er alls ekki viðeigandi, þegar reynt er að komast að niðurstöðu um það, hvernig eftirlitinu með útlendingum verði bezt komið fyrir. Viðvíkjandi hinu atriðinu, hvort rétt sé að heimta vegabréf eða skilríki eða ekki, þá er það að segja, að það er mjög mikill munur á því, eins og hv.þm. geta séð, hvort heimtuð eru vegabréf eða önnur skilríki, sem vitanlega er ekki hægt að skilja öðruvísi en vegabréf eða skilríki, sem samsvarar vegabréfi, ellegar einhver önnur skilríki, sem samsvara ekki vegabréfum. Ef þessi umþráttaða gr. væri ekki einmitt orðuð eins og hún er orðuð, þá tæki Alþingi enga afstöðu til þess, hverskonar skilríki það eru, sem heimtuð eru af útlendingum, en léti stj. um það, hvaða skilríki ætti að heimta, en eins og gr. er nú orðuð, þá liggur það í augum uppi, að það er átt við vegabréf eða önnur skilríki, sem jafngilda þeim. Þetta er sá mikli munur á því, hvort orðið vegabréf er haft eða tekið burt. Það er rökleysa að halda því fram, að Norðurlönd heimti ekki vegabréf; hv.þm. getur ekki bent á neitt land, sem ekki krefst vegabréfs, en það, sem hv.þm. virðist vera að rugla með, er það, að Norðurlönd hafa gert samning innbyrðis um það, að sérstök ferðaskírteini skuli gilda milli hinna einstöku ríkja Norðurlanda, en þessi ríki heimta öll vegabréf gagnvart öðrum þjóðum. Viðvíkjandi því atriði, sem stendur í 12. gr., að refsing verði einkum þung, ef menn stíga á land án þess að þeir hafi vegabréf eða önnur jafngild skilríki, vil ég segja það, að þetta atriði frv. er ekki rangt, og það hlýtur hv.þm. að sjá, ef hann vill fallast á rök. Þetta eftirlit, sem talað er um í 12. gr., er lögmælt samkv. ákvæðum 3. gr.; það þarf náttúrlega ekki lögmælt eftirlit með þeim mönnum, sem ætla ekki að verða hér lengur en 1–2 daga. Þetta, sem ég hefi nú nefnt, sýnir það, að hv.þm. hefir alls ekki verið með í því, sem talað er um í lögunum, og þá er ekki von, að vel fari, þegar verið er að gera brtt. við frv.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forsrh. sagði síðast, að það væri ekkert lögmælt eftirlit með mönnum, þegar þeir stíga á land, og þess vegna kvaðst hann vera á móti því, að felld yrðu burt orðin: „einkum ef menn skjóta sér undan lögmæltu eftirliti, þegar þeir stíga hér á land.“ Hver getur skilið þetta? Það er rétt, að það er ekki fyrirskipað eftirlit, þegar menn stíga hér á land; þeir eiga að skýra hlutaðeigandi yfirvöldum frá fyrirætlun sinni innan tiltekins tíma. En hvaða vit er þá í því að vísa í 12. gr. til þess sem brots af hálfu útlendings að stíga í land án þess að sýna skilríki? Það er vitleysa og ekkert annað, einmitt af því að það er ekki brot að stíga í land án þess að sýna skilríki. Um brtt.n. við 2. gr. verð ég að segja, að mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. hefir ekki skilið afstöðu nefndarinnar, en hún er sú, að gefa honum sem frjálsastar hendur, þar sem till. hennar gengur út á, að ráðh. skilgreini sjálfur, hverskonar skilríki hann heimtar, og ef hann kýs að heimta vegabréfið, þá getur hann það. Till. n. er um að fella burtu úr gr. orðin „vegabréf eða önnur“, sem stóðu í frv., eins og það kom frá hæstv. ráðh., m. ö. o., brtt.n. hagga í engu upphaflegri meiningu eða skerða vald ráðh. um eftirlitið, því að það er lagt í hans vald, hverskonar skilríki skuli heimta. Ég get því ekki með mínum bezta vilja skilið hæstv. ráðh., er hann telur þetta aðalatriði, því hér er sagt í brtt. nákvæmlega það sama og í frv., aðeins með öðrum orðum, en honum finnst þetta stórt atriði, bara af því hann er að snúa út úr. Þá var hann og að snúa út úr því, er ég benti á um upphaf 2. gr., að ef Íslendingar ættu að teljast með mönnum, sem ég tel engan vafa, þá hefðu þeir komið undir ákvæði 2. gr., eins og orðalagið er í frv., og fannst ná því réttara að hafa þar útlendingar, en ekki orðið menn. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, en held fyrir hönd n. fast við till., því að ég sé ekki, að hún rýri gildi frv. í einu eða neinu.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. tók fram, að í stað þess, að þingið setji ákvæði um, hverskonar skilríki skuli sýnd, er það eftir till.n. lagt í vald ráðh. En ég vildi vekja athygli hv.þdm. á því, sem stendur hér í brtt.: „Útlendingum, sem koma hingað til lands, er óheimilt að fara í land til dvalar, nema þeir hafi skilríki, sem sýni á fullnægjandi hátt, hverjir þeir eru.“ Það er, eftir þessu nægir, að útlendingar sýni fæðingarvottorð, eða bifreiðastjóraskírteini, til þess að þeir sýni, hverjir þeir séu. En þar stendur ekkert um, hvort þeir séu fangar nýsloppnir úr tukthúsi eða hvað.

Það stendur hér: „á fullnægjandi hátt“

. Það er þýðingarlítið að samþ. frv. með þessari breyt., sem hér liggur fyrir, því þá er aðalatriðinu algerlega sleppt, sem sé að krefjast vegabréfs, og eins og ég hefi bent á, getur hvaða stj. sem er lagað þetta í hendi sér og t. d. aðeins gert kröfu um bifreiðastjóraskírteini, því þau eiga að sýna, hver eigandinn er. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Skagf. hélt fram, að með þessu er algerlega lagt í vald ráðh. hvaða skilríki skuli heimtuð.

Magnús Guðmundsson Ég held, að hæstv. ráðh. hafi gleymt því, að hér stendur: „skilríki, sem sýni á fullnægjandi hátt“, en það þarf skírnarvottorð alls ekki að gera. - Annars skil ég ekki, hvers vegna hæstv. ráðh. er svona hörundssár, því ég er einmitt að segja honum, að hann geti sjálfur ákveðið í reglugerð, hver skilríki skuli heimtuð.

Ég á nú ekki víst að vera alltaf við völd.

Ég býst nú samt við, að hann verði það svo lengi, að tími vinnist til að setja reglugerð.

En þeirri reglugerð getur ráðh. breytt.

Það er alveg rétt, en hann getur það hvort sem er, þó að stæði „vegabréf eða önnur skilríki“ í lögunum.

Þ. e. a. s. einhver slík skilríki, sem væru jafngild vegabréfi, því enginn mundi skilja l. öðruvísi en þau yrðu að vera jafngild.

Er ráðh. búinn með sína ræðu?

Já, ég býst ekki við að tala aftur, svo að ég ætla að leiðrétta jafnóðum.

Ráðh. var eitthvað að tala um, að skírnarvottorð eða önnur vottorð bæru ekki með sér, hvort maður hefði verið í fangelsi, en ég vil segja það, að hingað geta komið menn með vegabréf, sem hafa verið í fangelsi eða tekið út einhverja hegningu, án þess að það verði séð á vegabréfinu, því það er alls ekki siður að taka slíkt fram í vegabréfum, svo að með þeim er engin fullkomin trygging fengin, um slíkt.

En þau eru fullkomnasta tryggingin.

Já, það skal ég viðurkenna, en úr því að Norðurlöndin með samningum sín á milli hafa getað látið sér nægja önnur skilríki, þá sé ég ekki annað en við getum það líka.

*Magnús Jónsson: Mér skilst, að þessi deila snúist aðallega um brtt. við 2. gr. frv. Ég er nú satt að segja dálítið í vafa um, hvernig skuli snúast gegn henni. Ég er þeirrar skoðunar, að heimta beri fullkomið vegabréf eða „legitimation“, þ. e. skjal, sem sannar fullkomlega, hver eigandi þess er, og það er alls engin fjarstæða, að slíkt skjal ætti hver maður að bera; það er ákaflega þarft, og meira að segja jafnvel innanlands.

Það endist ekki nema um ákveðinn tíma.

Já, það er alveg rétt, og það er sá ósiður, sem gerir óþægilegt að hafa vegabréf, að þurfa sífellt að endurnýja áritunina. En mér skilst nú, að n. hafi engu haggað, þó hún í brtt. sinni hafi sleppt orðinu vegabréf; það er nú ekki heldur ákaflega karlmannlega orðað í frv., þar sem stendur „vegabréf eða önnur skilríki“. Það er allt frjálst. En að einu leyti dregur þó brtt. úr, því að í henni stendur „fara í land til dvalar“, en í frv. er: „óheimilt að stíga á land“. Ég veit náttúrlega ekki, hvað n. á við með þessum orðum „til dvalar“, en ég sé ekkert á móti því, að hver útlendingur, sem stígur hér á land, skuli skyldaður til að hafa vegabréf; að þessu leyti finnst mér brtt. heldur til hins lakara. En ég mun þó greiða henni atkv., og það er af annari ástæðu. Mér finnst nefnilega allt of stíft að heimta vegabréf af Íslendingum, sem eru að koma heim.

Það er ekki meiningin.

Já, maður skyldi halda það, en eftir því, sem kemur síðar, þá sést, að þetta er ekki rétt hjá hæstv.forsrh., að maður geti ekki þýtt annað en útlendingur, því maður er notað um alla; skil ég ekki, að hæstv. ráðh. geti neitað því, og ef hann neitaði því, að það ætti við Íslendinga, þá er það rangt.

Það þýðir aðeins útlendingar þarna

. Það er einkennilegt, að þá skuli standa í grg. við 2. gr. aftan við frv., að þessi skylda sé lögð öllum á herðar, „hvort sem þeir eru íslenzkir eða erlendir ríkisborgarar“. Ég held, að hæstv. ráðh. ætti ekki að tala um, að aðrir læsu illa. En mér finnst það of langt gengið, og ég held það sé óvanalegt, að menn þurfi vegabréf til að komast heim til sín, enda er það fjarstæða ein, og ekki beint ástæða til að gefa sjálfum sér slíkt vegabréf. Ég hefði unað bezt við að setja „útlendingum“ í stað „mönnum“ í upphafi 2. gr. frv., en af því ég sé ekki, að brtt.n. dragi verulega úr ákvæðunum, mun ég af þessari ástæðu greiða henni atkvæði.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Hv. 1. þm. Reykv. benti hér á, að í grg. við 2. gr. frv. væri skilgreint, að orðið „mönnum“ tæki til útlendra og íslenzkra ríkisborgara. Það er rétt, að þetta tekur til íslenzkra manna að því leyti, að þeir þurfa að sanna, að þeir séu Íslendingar, svo að þeir þurfi ekki vegabréf. Hitt, að Íslendingar þurfi vegabréf til að komast inn í landið, er fjarstæða ein; þess þarf aldrei. Það stendur því óhaggað, að átt er við, að útlendingar þurfi vegabréf. Annars vil ég gjarnan gera það samkomulag við hv. 1. þm. Reykv., að í stað „mönnum“ komi „útlendingum“, áður en frv. þetta fer gegnum d. Hv. 1. þm. Reykv. er það ljóst, þó e. t. v. ekki fullkomlega, að það er verulegur munur á frv. og brtt.n., þar sem hann fellst á, að óheppilegt sé að fella burtu ákvæðið um vegabréfsskylduna, því að eftir brtt.n. er því slegið föstu, að þingið fallist á vegabréfsskylduna, og verður þess vegna hæpið eða vafasamt, að ráðh. geti heimtað vegabréf, eftir að þingið hefir fellt það niður úr frv. Ég vil því mjög gjarnan gera samkomulag við 1. þm. Reykv. um þessa breyt., því að fyrir mér er það aðalatriðið, að vegabréfsskyldunni sé haldið. Eins og hv.l.þm. Skagf. hefir bent á, er ákvæðið fellt burtu af n., af því hún vill ekki taka ábyrgðina, en láta hana hvíla á ráðh., og vil ég að lokum undirstrika, að það er mjög vafasamt, hvort ráðh. vill taka á sig þá ábyrgð að ákveða um vegabréfsskylduna, ef brtt. verður samþykkt og þar með fellt burtu þetta orð úr frv.

Magnús Guðmundsson Ég vil leiðrétta það, sem ráðh. sagði enn, er hann kemst að niðurstöðu um, að orðið „vegabréf“ sé fellt burtu í till.n. í þeim tilgangi að firra sig ábyrgð. Tilgangurinn með brtt. er, eins og ég hefi margtekið fram, að láta ráðh. frjálst eða gefa honum í sjálfsvald, hvort heimta skuli vegabréf eða ekki. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þetta atriði. Ég vil segja hv. 1. þm. Reykv., að það virðast vera fullar líkur til, að hann geti fengið það vegabréf, sem honum þykir svo gott að hafa, en ég hefi rekið mig á ýms óþægindi, sem fylgja því að hafa vegabréf, m. a. og e. t. v. einkum þau, að sífellt þarf að fá þau endurnýjuð. En af hverju skyldi vegabréf hafa verið fellt niður með samningum milli Norðurlanda, ef vegabréfsskyldan þætti ekki valda óþægindum?

1) Atvmrh.: Ég tel að eftir frv. eins og það er sé ekki vegabréfsskylda, heldur sé það á valdi ráðh., hvort hann krefst þess eða lætur nægja önnur skilríki, er hann telur fullkomin. Hinsvegar tel ég, ef brtt. verður samþ., ekki hægt, eða a. m. k. mjög hæpið, að unnt sé að heimta vegabréf, og segi því nei.

2) IngP: Ég hefði gjarnan viljað, að brtt. yrði tekin aftur til 3. umr., því þótt ég sé henni samþykkur, hefði ég til samkomulags getað fallizt á aðra smærri breyt., sem minnzt hefir verið á, og greiði ég því ekki atkv.

Forseti (BÁ): Það mun hafa verið hæstv. aðalforseti, sem hafði þetta mál til meðferðar, en hann tjáði mér, að hann gæti ekki mætt á þessum fundi og bað mig að vera hér fyrir sig. En hann bað mig engu að skila um þetta mál og mér er ókunnugt um, hvað því líður.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Það hefir því miður ekki ennþá verið tekin nein ákvörðun um það frá mínum flokki, hvort við getum fallizt á þessi tilmæli, en það mun verða gert fljótlega.

*Héðinn Valdimarsson: Það hefir sjálfsagt margur búizt við, að það myndi koma eitthvað annað fram á þessu þingi en frv. eins og þetta. Ef litið er á löggjöf síðustu ára, verður ekki séð, að neitt sérstaklega illa sé búið að landbúnaðinum og fólki í sveit. Það eru nú til peningastofnanir, sem reistar hafa verið sérstaklega fyrir landbúnaðinn, og þær hafa reynt að búa að sveitinni eftir því sem þótti nægilega traust. Til þess að koma þessum stofnunum upp, búnaðarbanka, byggingar- og landnámssjóði og ræktunarsjóði, hafa landsmenn að boði þingsins lagt sér miklar byrðar á herðar. Og menn mættu búast við því satt að segja, að þó að ekki sé hægt að byggja landið á mjög stuttum tíma, þá mundi þó verða auðveldara fyrir sveitina að byggja sig upp heldur en bæina, og þeir peningar, sem lagðir eru til þessa, hafa aðallega verið úr bæjum, en ekki sveitum. Nú á þessum yfirstandandi tíma, þegar öllu hallar niður á við fyrir bæina og enginn veit, hvert stefnir, en aftur á móti - að undanteknum harðindunum í vetur - hefir heldur rætzt úr fyrir landbúnaðinum, hélt ég ekki, að tími væri til að koma með nýjar kröfur til bæjanna um fjárframlög til sveitanna. Ég ætla þá að lesa upp nokkra liði úr fjárlagafrv. fyrir1937, aðeins úr 16. gr. Framlögin, sem ætluð eru þar til landbúnaðar, eru þessi: Búnaðarfélag Íslands .......... 180 þús. kr. Nýbýli og samvinnubyggðir ...... 180 - - Sandgræðslan .................. 27 - - Jarðabótastyrkur ................ 585 - - Verkfærakaupasjóður ............ 60 - - Byggingar- og landnámssjóður ... 250 - - Búfjárræktin .................... 42 - - Ræktunarsjóður ................. 21 - - Kreppulánasjóður ............... .. 250 - - Áburðarstyrkir .................. .. 28 - - Kláðaútrýming .................. .. 24 - - Fóðurtryggingar ................. .. 15 - - Kartöflustyrkir ................. .. 20 - - Skógræktin ..................... .. 29 - - Flóaáveitan ..................... .. 4 - - Þykkbæingar .................... .. 5 - - Þetta er alls 1720 þús. kr. Auk þess af atvinnubótafé 100 þús. kr. Er þetta samtals 1820 þús. kr. Loks má geta þess, að talað er um hækkun á fjárlögum til Búnaðarfél., 45 þús. kr. Jarðabókastyrkurinn mun minnst reynast 15 þús. hærri, og fóðurtryggingar sennilega 25 þús. kr. hærri, svo að fyrirsjáanleg útgjöld til landbúnaðarins aðeins í 16. gr. eru 1905 þús. kr. Mér er nú spurn, og vildi gjarnan að hv.frsm. svaraði, hvort ætlazt er til að fara að leggja 180 þús. kr. fram í þessu augnamiði og leggja í því skyni nýjan skatt á bæina. Ég ætla ekki að fara langt út í frv.; en ég vil benda á, að á því eru mjög mikil missmíði. Það er að sumu leyti sniðið eftir frv. um byggingarsjóði og verkamannabústaði. En það gengur miklu lengra. Hér er ekki um að ræða eins mikla lánastarfsemi, en meiri styrk. En byggingarsjóðum í bæjum er aðallega ætlað að starfa með lánum, þó að nokkur styrkur sé veittur til. Hér er á engan hátt tiltekið, hvernig byggingarnar eiga að verða, ekkert hvað dýrar þær mega vera, né hve miklar tekjur menn mega hafa, sem fá þessi lán. 8. gr. er alveg einstök. Þar er gert ráð fyrir, að lánað sé 85% með 1. veðrétti, en svo 15% tryggð með öðru veði. Það er m. ö. o. ekki heimilt, að menn hafi nokkuð skuldlaust, - það verður að taka 100% lán út á húsin. Ekki er heldur gert ráð fyrir neinum vöxtum, nema eftir á, sem svarar einu árgjaldi til viðbótar. Það sjá nú allir, hversu fjarstætt er, að þetta sé sambærilegt við byggingarsjóði í kaupstöðum og verkamannabústaði. Það er lengi hægt að halda áfram að telja upp vansmíðin og formleysurnar á þessu frv. Um yfirstjórn sjóðanna er allt fjúkandi í lausu lofti, aðeins eitthvað vísað til ráðh. að segja til um þetta. Það kemur ekki fram, að neinum sé ætlað að sjá um sameiginleg innkaup eða á nokkurn hátt gera auðveldara og ódýrara þeim mönnum, sem byggja, eftir því sem hægt er í sveit, þegar ekki er hægt að færa byggingarnar saman. Einnig frá þessu sjónarmiði álít ég frv. algert vansmíð, auk þess, sem ekki er sá tími nú, að slíkt frv. ætti að verða að 1. Ég legg til, að frv. verði vísað til allshn. eins og frv. um verkamannabústaði.

Flm. (Þorbergur Þorleifsson) Ég bjóst satt að segja ekki við, að einn af þeim mönnum, sem fulltrúar eru hér á Alþingi fyrir alþýðuna, myndi nota fyrsta tækifæri til þess að ráðast á þetta frv. á þann hátt, sem hv. 2. þm. Reykv. gerði nú. Það er nú út af fyrir sig, þó að hann reyni að finna allt hvað hann getur að formi frv. og kalli það vansmíð að einhverju leyti. Þótt svo væri, sem hv.þm. hefir nú lítil rök fært fyrir, þá væri ákaflega auðvelt að laga form þess. Þar sem hv.þm. talaði um, að ekki væri heimilt samkv. frv. að hafa nokkuð skuldlaust, þá er það mesti misskilningur, ef ekki hártogun og útúrsnúningur. Í frv. er vitanlega hvergi haldið að lánþiggjendum að taka meiri lán en þeir þurfa á að halda. Það er enginn skyldur til að taka meira lán en hann hefir þörf til. Ef svo er ástatt fyrir bónda, að hann getur ekki byggt hús án láns, þá heimilar frv., að hann fái það, sem hann þarf. Þó verður að tryggja með veði, sem láninu nemur. Um það, að þetta sé ekki hliðstætt framlagi byggingarsjóða kaupstaða, þá er slíkt alveg rangt. Framlag til byggingarsjóða kaupstaða er 2 kr. á íbúa. En nú er það aðeins hluti af fólki bæjanna, sem hefir rétt til að fá lán úr þessum sjóðum. En samt á ríkissjóður að greiða, að því er mig minnir, 2 kr. á hvern íbúa til slíks sjóðs. Ég þori fullkomlega að bera það saman við framlag það, sem ríkið á að greiða til sveitanna samkv. frv., til jafnmargra manna í sveit, sem eiga að fá lán úr þessum sjóði, eins og til jafnmargra manna í kaupstöðum, sem hafa rétt til að fá lán úr byggingarsjóði kaupstaða, og það mun verða hlutfallslega meira framlag ríkisins til byggingarsjóðs bæja en sveita. Annars er öll hreppapólitík svo fjarri mínu eðli, að ég hirði ekki að bítast við hv.þm., hvor þessara aðilja hafi ofurlítið meira. En það, sem fyrir mér vakir, er það, að hér er nauðsynjamál alþýðu, sem Alþingi er skylt að leysa og Alþingi verður að leysa fyrr eða síðar. Og þó að hv. 2. þm. Reykv. geti staðið gegn lausn þessa máls nú, þá mun slíkt ekki geta staðið lengi. Nauðsynin mun krefjast þess, að þetta byggingarmál sveitanna verði leyst, og það verður gert. Hv. 2. þm. Reykv. fór í samanburð um framlag úr ríkissjóði til bæja og sveita og sagði, að sveitirnar lifðu hreint og beint á bæjunum. En hann gleymdi að taka með í reikninginn, að bæirnir eru byggðir upp af sveitunum. Þessi stóra borg, Rvík, er mest byggð upp af sveitamönnum. Sveitirnar hafa alið upp fjölda af Rvíkingum og öðrum bæjarmönnum þessa lands og kostað til þess uppeldis sínum fjármunum. Og jafnframt því að sveitafólkið hefir flutt í bæina, hefir ógrynni verðmætis flutzt frá sveitinni í bæina. Svo að slíkur samanburður sem þessi er allt að því heimskulegur. Ef á að gera slíkan samanburð, þá þori ég að fullyrða, að hlutur sveitarinnar verður að þessu leyti engu léttari á metum en hlutur kaupstaðanna, þó að atvinnulíf sé ekki blómlegra en þetta í sveitum. En hvert má nú rekja orsakir þess? Fyrir nokkrum árum var ofurlítilli lind af auðmagni jarðarinnar veitt hingað til landsins. Þessi lind var látin seytla um bæina og vökva atvinnulíf þeirra, en ekki til sveitanna. Þetta var gert á kostnað allrar þjóðarinnar. Því að það eru ekki frekar þeir, sem búa í bæjum en sveitum, sem eiga kröfu á fjármagni til að koma krafti í atvinnurekstur sinn. - Hversu svo sem litið er á þetta mál, þá get ég ekki annað en sagt það, að þessi árás hv. 2. þm. Reykv. á þetta mál er hrein og bein árás á landbúnaðinn allan; hún er hnefahögg í andlit sveitamanna, - og hún er hnefahögg í andlit allrar alþýðu í landinu. Það er sameiginleg hugsjón allrar alþýðu, að líf og kjör allrar alþýðu geti batnað, bæði í sveit og til sjávar. Og þó að ég sé sveitamaður, vil ég jafnan styðja að viðgangi bæjanna. Og það er undarlegt, ef hv. 2. þm. Reykv. er varnað þess að sjá, að þetta er nauðsynjamál, að byggja upp sveitirnar. Ég trúi ekki öðru en að þessi hv.þm. sjái, að hann fer villur vegar. Enda hlýtur svo að fara, að menn verði sammála um það, að byggingarmál sveitanna verður að leysa á næstu árum.

Hannes Jónsson Ég vildi spyrja hæstv. forseta, hvað liði meðferð hv. stjórnarfl. á þeim tilmælum mínum, sem ég bar fram snemma á þinginu, að bæta tveimur mönnum í utanríkismálanefnd. Flokkarnir óskuðu þá eftir að fá tíma til að hugsa um þessa vandasömu ákvörðun. Mér skilst nú, að sá tími hljóti að vera liðinn, sem þurft hefir til þess að ákveða það, hvort þessi ósk Bændafl. yrði tekin til greina. - Ég óska eftir svari frá hæstv. forseta um það, hvað gert hefir verið í þessu vandamáli. Ég trúi því ekki, að margar vikur þurfi að líða áður en hægt er að gefa svar við þessum tilmælum Bændafl.

Magnús Torfason Ég stend aðeins upp til þess að lýsa því yfir, að mér kemur alveg á óvart þessi mikli áhugi Bændafl. fyrir því að taka þátt í utanríkismálum og fá mann í utanrmn. Mér kemur þetta því fremur á óvart, þar eð ég mun vera bezt kunnugur því, hve mikil áherzla var lögð á það af Bændafl. hálfu að koma mér út úr þeirri nefnd á sínum tíma.

Hannes Jónsson Það mun engum þykja undarlegt, þótt hv. 2. landsk. sé ókunnugt um það, sem fram fer í Bændafl., og um hans áhugamál, vegna þess að hv. 2. landsk. telst ekki til þess flokks og ekki heldur til nokkurs annars flokks, þótt honum hafi nú á síðustu tímum verið á misjafnan hátt hnýtt aftan í hv. stjórnarflokka. Þótt við bændaflokksmenn höfum í eitt skipti beitt okkur á móti því að skipa sæti í utanrmn., þá er það ekki vegna þess, að við viljum ekki taka þátt í stórfum hennar, heldur voru það mótmæli gegn því einræðisvaldi, sem við vorum beittir, er við fengum ekki skipaðan mann í lögjöfnunarnefnd. Þessi ástæða er nú ekki fyrir bendi, og það er ósk okkar að fá mann í nefndina.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) Herra forseti! Þetta frv. er svo að segja shlj. frv., er ég flutti á síðasta þingi, og fyrir því liggja öll þau sömu rök og því voru látin fylgja þá, bæði í langri grg. og framsöguræðu og öllum umr. frá minni hendi og annara, er studdu frv. þá. Ég sé ekki ástæðu að endurtaka þessi rök hér, sízt af öllu þar sem ekki kom neitt fram á síðasta þingi, sem virtist hnekkja þeim rökum. Þó hafa mjög margir af þeim, sem eiga að búa við þessi lög, síðan látið í ljós við mig, að þeir væntu þess, að málinu verði haldið áfram þangað til það nær samþykki Alþingis. Á þessu frv. er sá munur og frv. í fyrra, að hér er lagt til, að saman séu dregnar í eina grein tvær greinar í lögunum, sem gilda, 6. og 7. gr. Þetta stafar af því, að þessar greinar eru eiginlega að efni til ákaflega litlar fyrir sér, en hafa verið teygðar og lengdar talsvert með aukaatriðum, sem virðast betur eiga heima í reglugerð, með því að það er fyrirskipað, að reglugerð skuli samin til þess að staðfesta með nánari ákvæðum þau atriði, sem lögin eru um. Ég sá því ekki ástæðu til annars en að draga þessar greinar saman, af því að ég bar fram breyt. á lögunum hvort sem var. Ég vil fastlega vænta þess, að þetta mál fái fljótari afgreiðslu gegnum þingið en í fyrra, því að það ber að láta þau mál fá hraða afgreiðslu, á hvern veg sem hún verður, sem eru um höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar. Þetta mál hefir svo mikla þýðingu fyrir landbúnaðinn, að það er sjálfsagt, að það fái þinglega og sem allra tafarminnsta afgreiðslu. - Ég vil svo óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. og landbn.

Flm. (Þorbergur Þorleifsson) Herra forseti! Í grg. þeirri, sem fylgir þessu frv., er bent á það, að það sé yfirleitt almennt viðurkennt, að flestra hluta vegna sé æskilegt, að fólkið flytji ekki burt úr sveitunum meira en orðið er. En eitt af frumskilyrðum þess, að fólkið geti haldizt þar við, er, að byggingamál sveitanna komist í gott horf. Jafnframt er bent á, að óhjákvæmilegt sé að endurbyggja í tugatali á næstu árum bæina í flestum sveitum landsins. En hag bænda er þannig farið, að þeir geta ekki ráðizt í það nema að fá lán, og það meir, að segja hagkvæm lán. Nú eiga bændur að vísu aðgang að lánsstofnunum, sem sé Búnaðarbankanum og deildum hans, ræktunarsjóðnum og byggingar- og landnámssjóði. Þessar lánsstofnanir hafa mikla hjálp veitt síðan þær voru settar á stofn, en samt ekki fullnægjandi. Auk þess hefir nú með kreppulánasjóði verið gerð einskonar aðgerð á þessum lánsstofnunum, sem gerir þær ófrjóar nú eins og sakir standa um ófyrirsjáanlegan tíma. Eftirspurn eftir lánum til bygginga bæjarhúsa og annara nauðsynlegra húsa í sveitum á sér lítil takmörk, og í Búnaðarbankanum liggja bunkar af lánbeiðnum frá bændum, sem enga úrlausn er hægt að veita, vegna þess að þær lindir eru þurrausnar, sem vætlað hafa út um sveitirnar og frjóvgað hafa lífið þar hvað þetta snertir. Þetta getur ekki gengið þannig lengi. Fyrr eða síðar verður Alþingi að skerast í leikinn og tryggja framtíð fólksins í sveitunum með því að gera því kleift að endurbyggja bæina. Hagkvæm leið fyrir bændur og ódýr fyrir ríkissjóð verður að gefa sveitunum kost á að stofna byggingarsjóði með framlagi frá ríkissjóði og sveitunum sjálfum. Á þann hátt er hægt að leysa þetta mál, sem hefir verið mjög aðkallandi um mörg hundruð ár, með tiltölulega mjög litlu framlagi. Það mætti á 20–30 árum leysa þetta mikla vandamál, og þar sem það kostar ekki meira framlag af hálfu ríkisins en tiltekið er í frv., er það alveg óverjandi að láta það undir höfuð leggjast að hefjast handa um lausn þessa máls. Það kemur að því fljótlega, að það verður að gera það, ef sveitirnar eign ekki að fara í auðn. Það liggja ekki fyrir nákvæmar skýrslur um það, hvað margir íbúar eru í sveitunum, vegna þess að í þeim skýrslum, sem fyrir liggja, eru taldir með íbúar í þorpum, sem hafa 300 íbúa og ekki eru sérstök hreppsfélög. Það mun ekki fjarri sanni, að tala íbúa í sveitunum, sem þessi löggjöf mundi ná til, sé um 45 þús. manns, þegar fyrrnefnd sjávarþorp eru frá falin. Frv. gerir ráð fyrir 4 kr. framlagi á hvern íbúa; gætu því útgjöld ríkissjóðs, sem af þessu stöfuðu, orðið um 180 þús. kr. á ári. Sennilega yrðu þau ekki alveg svo mikil, vegna, þess að í ýmsum sveitum eru byggingarmál þó komin það á veg, að ekki eru líkindi til, að stofnaðir verði byggingarsjóðir í öllum sveitum. Og það er sannfæring mín, að fáu muni betur varið úr ríkissjóði heldur en því, sem er varið til þess að tryggja framtíð sveitanna og hjálpa til að fólkið geti haldizt þar við. En undirstaðan undir því er sú, að fólkinu sé gert mögulegt að koma upp skýli yfir höfuð sér. Því miður eru ekki allir hv.þm. eins kunnugir í sveitum landsins eins og æskilegt værri. Mér er óhætt að fullyrða, að þeir eru ekki eins kunnugir byggingarmálum sveitanna eins og þeir ættu að vera. Ég held, að ýmsir þeirra muni hafa gott af því nú í harðindunum að ferðast um sveitirnar norðanlands og sjá með eigin augum, hvaða húsakynni fólkið á við að búa. Þetta er ekki sagt þeim til lasts; það er ekki hægt að ætlast til, að allir, sem eru kosnir á þing, þekki öll mál. En það er a. m. k. óverjandi, að þeir menn, sem telja sig fulltrúa sveitanna hér á Alþingi, séu mjög fáfróðir um þessi mál. Vegna þessa ókunnugleika, sem ég hefi minnzt á, sé ég ástæðu til að fara dálítið út í skýrslur, sem fyrir liggja og geta nokkuð sýnt, hvernig ástandið er í þessum efnum. Um leið og manntal var tekið 1920 og 1930 voru jafnframt talin öll íbúðarhús í sveitunum og flokkuð eftir tegund. Skýrslan frá 1920 var birt í manntalsskýrslu hagstofunnar 1926. Skýrslan frá 1930 er ekki komin út, en hagstofan hefir látið mér í té flokkun á þessu. Við samanburð á ástandinu 1920 og 1930 kemur í ljós, að það hefir batnað talsvert á þessum 10 árum, þó mikið vanti á, að það sé viðunandi. Á tímabilinu frá 1930 og til þessa dags hefir komið afturkippur í þessar framfarir, og á kreppan vitanlega sinn þátt í því. Þann dag í dag eru ekki nema um það bil 20% af íbúðarhúsum í sveitum, sem byggð eru úr varanlegu efni, og tæplega þó. Á næstu 2 áratugum verður að endurbyggja um 80% af húsum í sveitum. Það er vitanlegt, að fjárhagur sveitanna er þannig nú, að þær munu ekki rísa undir því, nema hagkvæm lán komi til. Samkv. þeim skýrslum, sem fyrir liggja um byggingarástandið í hinum ýmsu sýslum á landinu, er það auðsjáanlega mjög mismunandi. Í sumum sýslum má segja, að það sé viðunandi, en í öðrum þvert á móti. Við samanburð áranna 1920–1930 sést, að framfarirnar á þessum árum eru mjög mismunandi í ýmsum sýslum. Árið 1920 er ástandið bezt í Borgarfjarðarsýslu, 19.3% af húsum byggt úr varanlegu efni, steini eða steinsteypu. Í Rangárvallasýslu er ástandið lakast, eða aðeins 1% af húsum byggt úr varanlegu efni. Samkv. skýrslum, sem ég hefi um þetta efni, er ástandið þannig árið 1920, sundurliðað: - Steinhús og Timbur Úr varanl Sam Úr varanl steinsteypa hús Torfbæir Ótilgreint tals Af hdr.. Gullbr.- og Kjósars. . . . . . . . . . . . 60 338 162 10 570 10,53 Borgarfjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . 44 45 139 228 19,3 Mýrasýsla . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 56 117 6 208 13,94 Snæfellsnessýsla . . . . . . . . . . . . . 15 81 200 6 302 5,0 Dalasýsla . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 50 160 1 226 6,6 Barðastrandarsýsla . . . . . . . . . . . . 28 96 224 348 8,0 Ísafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . . . 25 163 307 7 502 5,0 Strandasýsla . . . . . . . . . . . . . . . 11 48 122 181 6,0 Húnavatnssýsla . . . . . . . . . . . . . 26 51 423 1 501 5,l9 Skagafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . 11 43 453 2 491 2,24 Eyjafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . . 25 89 483 4 601 4,16 Þingeyjarsýsla . . . . . . . . . . . . . . 28 79 441 2 550 5.09 N.-Múlasýsla . . . . . . . . . . . . . . . 28 77 273 3 381 7,35 S.-Múlasýsla . . . . . . . . . . . . . . . . 37 138 181 3 359 10,31 A.-Skaftafellssýsla . . . . . . . . . . . . 4 25 102 5 136 2,94 V.-Skaftafellssýsla . . . . . . . . . . . . 14 72 132 3 231 6,06 Rangárvallasýsla . . . . . . . . . . . . . 5 143 347 1 496 1,0 Árnessýsla . . . . . . . . . . . . . . . . 9 138 410 6 563 l,6 - _ Samtals 414 1732 4658 60 6864 6.03 Þegar manntal var tekið 1930, voru einnig taldar saman hinar ýmsu tegundir húsa í sveitum og flokkaðar eftir tegundum. Hefi ég einnig skýrslu um það frá hagstofunni, sem hún hefir látið mér í té. En sú skýrslu er ekki komin út ennþá. Samkv. þessari skýrslu er ástandið þannig 1930 Steinhús og steinsteypa Timburhús Torfbæir með limburstofu Torfbæir án timburstofu Ótilgreint Samtals Byggt úr varanl. efni. Af hdr Gullbr.- og Kjósarsýsla 134 342 12 50 2 540 24,81 Borgarfjarðarsýsla . . . . . . . . . . 68 71 18 58 " 215 31,63 Mýrasýsla . . . . . . . . . . . . . . . 59 50 22 66 " 197 30,0 Snæfellsnessýsla . . . . . . . . . . . . 36 103 40 105 " 284 12,69 Dalasýsla . . . . . . . . . . . . . . . . 30 57 28 116 " 231 13,0 Barðastrandarsýsla . . . . . . . . . . 36 89 69 93 " 287 12,54 Ísafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . . 61 200 84 142 " 487 12,53 Strandasýsla . . . . . . . . . . . . . . 31 88 34 62 " 215 14,42 Húnavatnssýsla . . . . . . . . . . . . 70 59 120 272 " 521 13,44 Skagafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . 38 73 59 285 13 468 8,12 Eyjafjarðarsýsla . . . . . . . . . . . . 114 90 93 314 " 615 18,53 Þingeyjarsýsla . . . . . . . . . . . . . 141 158 96 236 " 631 22,35 N.-Múlasýsla . . . . . . . . . . . . . . 70 93 50 147 " 360 19,44 S.-Múlasýsla . . . . . . . . . . . . . . 56 174 48 89 3 370 15,14 A.-Skaftafellssýsla . . . . . . . . . . . 38 45 28 35 " 146 26,0 V.-Skaftafellssýsla . . . . . . . . . . . 30 95 52 61 2 240 12,5 Rangárvallasýsla . . . . . . . . . . . 38 227 91 133 5 494 7,7 Árnessýsla . . . . . . . . . . . . . . . 59 206 102 167 " 534 11,05 Samtals 1109 2220 1046 2431 29 6835 16.23 Eins og sést af þeim skýrslum, af skýrslum, sem ég hefi nú lesið, hefir ástandið batnað talsvert á þessum 10 árum. Árið 1920 eru aðeins 6,3% af íbúðarhúsum úr varanlegu efni, en 1930 eru þau orðin 16,23%. Síðan 1930 til þessa dags liggja ekki fyrir opinberar skýrslur, en eftir upplýsingum, sem ég hefi fengið hjá Búnaðarbankanum, hafa verið byggð á þessum árum 180 þús. fyrir lán úr byggingar- og landnámssjóði, og eru byggingarnar í þessum sýslum: Rangárvallasýslu ........ 8 Árnessýslu ........ 8 Kjósarsýslu ........ 7 Borgarfjarðarsýslu .. 11 Mýrasýslu ......... 9 Dalasýslu .......... 0 Snæfellsnessýslu ........ 8 Barðastrandarsýslu .. 1 N.-Ísafjarðarsýslu 1 V.-Ísafjarðarsýslu 1 Gullbringusýslu ....... 6 Strandasýslu ........ 7 Húnavatnssýslu ........ 10 Skagafjarðarsýslu .. 10 Eyjafjarðarsýslu 14 S.-Þingeyjarsýslu 30 N.-Þingeyjarsýslu ............. 19 N.-Múlasýslu ........ 8 S.-Múlasýslu ......... 15 A.-Skaftafellssýslu .. 2 V.-Skaftafellssýslu .. 5 Samtals 180 hús Þessi 180 hús skiptast þannig niður á árin: 1931 ............... 56 hús 1932 ............... 9 - 1933 ............... 32 - 1934 ............... 30 - 1935 ............... 53 - Samtas 180 hús Í sumum sýslum hafa framfarirnar verið talsvert stórstigar í húsabyggingarmálunum, en aðrar hafa svo að segja staðið í stað og ótrúlega lítið fjölgað húsum úr varanlegu efni. Ástandið virðist veru bezt í Borgarf.sýslu þann dag í dag. eins og það var 1920. Þar var þá 19,3% bæjahúsa byggt úr varanlegu efni, en er nú 36,75%; þar næst er Mýrasýsla, sem var 1920 með 13,94%, en nú með 34,56% hús byggð úr varanlegu efni. Hér fer á eftir samanburður á ástandinu 1920 og 1935, eftir því sem næst verður komizt: Úr varanl. efni 1920 1935 Gullbr.- og Kjósars. ...... 10,53% 27,21% Borgarfjarðarsýsla ........ 19,3 - 36,75 - Mýrasýsla ................. 13,94- 34,56 - Snæfellsnessýsla .. 5,0 - 15,51 - Dalasýsla ..... 6,6 - 13,0 - Barðastrandarsýsla ........ 8,0 - 12,54 - Ísafjarðarsýsla ............ 5,0 - 12,53 - Strandasýsla .. 6,0 - 17,69 - Húnavatnssýsla ........... 5,19 - 15,35 - Skagafjarðarsýsla ......... 2,24 - 10,25 - Eyjafjarðarsýsla .......... 4,16 - 20,68 - Þingeyjarsýsla ............ 5,09 - 30,11- N.-Múlasýsla ............. 7,35 - 21,66 - S.-Múlasýsla .............. 10,31- 19,20 - A.-Skaftafellssýsla ........ 2,94 - 27,30 - V.-Skaftafellssýsla . 6,06 - 14,09 - Rangárvallasýsla .. 1,0 - 8,68 - Árnessýsla .. . 1,6 - 12,49 - Samtals 6,03% 19,42% Þessi samanburður getur gefir nokkra hugmynd um ástandið eins og það er og hefir verið á síðustu árum. Á næstu 20 árum þarf að endurbyggja 5406 bæjarhús, eða rúmlega 270 hús á ári. Þar af getur byggingar- og landnámssjóður lánað til um það bil 40 húsa á ári, samkv. reynslu síðustu ára. En hvernig á að reisa úr rústum hina 230 sveitabæina? Fyrr eða síðar verður Alþingi að svara því. Mitt svar í dag er þetta: Það verður að stofna til byggingarsjóða í sveitunum sjálfum, - sveitirnar sem heild sjálfar og ríkið verða að leysa þetta mest aðkallandi nauðsynjamál sveitanna í sameiningu. Og þó að það sé ekki alveg fullnægjandi með ekki hærra framlagi en gert er ráð fyrir í frv., þá er svo stórt spor stigið í áttina, að Alþingi má ekki láta undir höfuð leggjast að stíga það spor. Framlagið, sem gert var ráð fyrir frá ríkinu, er ekki hærra en kostar að byggja eitt stórhýsi á borð við þau, sem jafnvel margur einstaklingur hefir lagt í að byggja hér í Reykjavík. Þegar borið er saman byggingarástand í kaupstöðum og sveitum, sjá menn, að í kaupstöðum og þorpum eru byggingar viðunanlegar, en alveg gagnstætt í sveitunum. Það liggja líka skýrslur fyrir um ástandið í þessu efni í kaupstöðum, en of langt mál yrði, et ég færi að lesa þær upp. Enda er því þannig varið, að þm. eru þessu nokkuð kunnugir, og þarf ekki í raun og veru skýrslu til að sanna, að byggingarástandið í kaupstöðum er allt annað og betra heldur en er í sveitum landsins. Þetta byggingarmál sveitanna hefir vitanlega eins og flest önnur mál fleiri en eina hlið. Það hefir menningarlega hlið og hagfræðilega hlið. Auk þess hefir þetta mál auðvitað fleiri hliðar, en ég ætla þó aðeins að benda á eina hlið, og það er sú hagfræðilega. Því er nú þannig varið hér á þingi, að einna mest tillit er tekið til þeirrar hliðar mála, sem ég út af fyrir sig ætla ekki að lasta. Það vita allir, hve mikið ríkið leggur fram vegna berklavarna og berklasjúklinga í landinu. Og það er hinsvegar ekki nokkrum vafa undirorpið, að berklaveiki hefir magnazt hér á landi mest fyrir léleg húsakynni sveitafólks. Ég veit ekki betur en að þessi síðustu ár hafi ríkið orðið að leggja beint fram vegna berklavarna ekki kannske alveg milljón krónur, en sum árin fast að því. Og það er margfalt stærri upphæð en gert er ráð fyrir í þessu frv., að ríkið leggi fram til þess að bæta húsakynni í sveitum. Það er þess vegna beint hagur fyrir ríkissjóð að stuðla að því, að húsakynni fólks í sveitum séu bætt, svo að fólkið verði heilbrigðara og hraustara. Ég veit, að enginn mun mæla á móti því, að einmitt berklaveiki og svo ýmsir annara sjúkdóma eiga fyrstu rætur sínar að rekja til þeirra lélegu húsakynna, sem alþýðan í sveitum hefir átt við að búa nú um lengri tíma. Það má vitanlega margt fleira segja um þetta mál, en ég sé nú ekki ástæðu til að lengja mál mitt að þessu sinni mikið úr þessu. En ég vænti þess, að hv. deild taki málinu með velvild og skilningi. - Að svo mæltu legg ég til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og landbn.

Hannes Jónsson Mér þykir það miður, að hæstv. utanrmrh. skuli ekki hafa séð sér það fært í sínum flokki að taka ákvörðun um þetta. En úr því það hefir nú dregizt úr hömlum, þá verður ekki við því gert, en þá er komið mál til að bæta fyrir það og beita sér fyrir, að þessi ákvörðun verði tekin sem fyrst. Ef hæstv. ráðh. finnst hann þurfa einhverra upplýsinga um þetta mál og ég get veitt þær, þá er ég fús til þess. Eins vænti ég þess, að hv. Framsfl. komist sem fyrst að niðurstöðu um það, hvaða afstöðu hann tekur til þessar, tilmæla Bændafl. Mér finnst það nokkuð einkennilegt, hve langan tíma það kostar að taka ákvörðun um þessi tilmæli. Áður hafa verið bornar fram samskonar óskir, og hefir það ekki þurft langrar umhugsunar við, heldur hafa þær verið uppfylltar með ljúfu geði.