Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Birgir Kjaran) Hæstv. forseti. Frv. til laga um lækkun á aðflutningsgjöldum á ýmsum vörum hefur verið til meðferðar í fjhn. hv. deildar. Á fundi n. mættu ráðgjafar ríkisstj. um samningu þessa frv., þeir tollstjóri, hagstofustjóri og ráðuneytisstjóri fjmrn., og gáfu þar ýmsar upplýsingar og svöruðu fyrirspurnum. Nefndin er í heild sammála um stefnu frv. Hins vegar telur minni hl., að of skammt sé gengið, og auk þess vill hann eða hluti hans flytja brtt. við frv., og skila þeir þess vegna sérstökum nál., sem þeir munu gera grein fyrir. Tollar eru í sjálfu sér eðlilegur tekjustofn fyrir ríki, enda lagðir á innflutning á vörum í öllum löndum, eftir því sem frekast er kunnugt um. Hins vegar er tollþunginn ákaflega mismunandi í hinum ýmsu ríkjum, en óvíða trúlega jafnmikill og hér á landi. Tollabyrðin hefur farið stöðugt vaxandi hérlendis, en úr hófi hefur þó keyrt á síðustu áratugum, svo að nú munu tollar að sögn hvergi vera jafnháir, a.m.k. í Vestur-Evrópu, og nú tíðkast hér á landi. Þessa þróun verður að telja mjög óæskilega og það af tveimur ástæðum: Fyrst og fremst orka háir tollar beint á lífskjör almennings og á afkomu atvinnuveganna. Þeir valda dýrtíð og gera atvinnuvegina ekki samkeppnishæfa í öðrum löndum. Og í öðru lagi leiða þeir gjarnan til lögbrota, þ.e.a.s. reynt er að flytja inn varning með ólöglegum hætti til landsins. Tollahækkanirnar hér á landi hafa skeð með mörgum og mismunandi hætti og stafa af mismunandi ástæðum. Sumpart hafa nýir tollar og innflutningsgjöld með nýjum nöfnum verið lögð á. Sömuleiðis hafa gömul gjöld verið hækkuð. Þá hefur og tollgrunninum oft verið breytt, þannig t.d., að tollur var í sína tíð greiddur af fob-verði vara, en síðan var sá háttur tekinn upp að greiða beint af cif-verði vara, og svo má segja, að gengisbreytingar, beinar og óbeinar, hafi einnig haft veruleg áhrif til tollahækkunar. Það ber því vissulega að fagna því, að með frv. þessu er staldrað við og raunar snúið til baka, snúið við á tollahækkunarbrautinni. Þó ber eftir upplýsingum hæstv. fjmrh. aðeins að líta á frv. þetta sem takmarkaðan áfanga, þar sem tollskráin í heild mun vera til endurskoðunar. Tilgangur frv. er, eins og ég sagði, takmarkaður, og sýnist hann vera þríþættur: í fyrsta lagi að koma í veg fyrir ólöglegan innflutning, í öðru lagi að hafa áhrif til lækkunar á verðlagi ákveðinna vörutegunda og í þriðja lagi að lækka einmitt tollana á þeim vörum, sem mestan tollþungann hafa fram til þessa borið. Stjórnarandstaðan hefur innt eftir því, hvers vegna einar og aðrar vörur væru ekki teknar með í þessu frv., sem æskilegt hefði verið. Því er til að svara, að hér er um tilraun að ræða og fáar aðrar vörutegundir munu fullnægja öllum þeim þrem sjónarmiðum, sem ég áður gat um. Í öðru lagi eru tollar, eins og öllum er kunnugt, einn veigamesti tekjustofn fjárhagskerfis ríkisins og svigrúm því ekki ótakmarkað til að gerbreyta þeim, án þess að annað komi í staðinn. Sem dæmi má nefna, að ef innflutningur héldist óbreyttur að magni á þeim vörum, sem nú stendur til að lækka tolla á, mundi það kosta íslenzka ríkið 46 millj. kr. á ári í tekjumissi. Og til þess að ríkið héldi tekjum sínum, yrði ekki fyrir neinum tekjumissi, þyrfti innflutningur sömu vara að hækka um 58%. Það verður að svo komnu engu um það spáð, hver árangur verður af þessu frv., ef að lögum verður, en þessar tölur geta þó gefið vísbendingu um, að hæpið sé að svo stöddu að gera stórfelldari lækkanir í tilraunaskyni. Sýni það sig hins vegar í framkvæmdinni, að frv. beri tilætlaðan árangur, getur verið í því góð vísbending og þeim mun nauðsynlegri, þar sem heildarendurskoðun tollskrárinnar stendur nú einmitt yfir og tilætlunin, að niðurstöður þeirrar endurskoðunar verði lagðar í frumvarpsformi fyrir Alþingi á komandi hausti. Meiri hl. fjhn. telur því, að hér sé stigið spor í rétta átt og af varfærni, og mælir með Því, að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm 1. minni hl. (Lúðvík Jósefsson) Háttv. forseti. Eins og fram kemur í nál. frá fjhn., varð öll fjhn. d. sammála um það, að rétt væri að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir. Ég kaus þó að gefa út sérstakt nál. og gera þar grein fyrir afstöðu minni til málsins og þá um leið fyrir brtt., sem ég hef leyft mér að flytja við frv. Ég tel, að frv. gangi of skammt og að það sé eðlilegt að lækka hér hin háu aðflutningsgjöld á fleiri vörutegundum en um getur í frv., og að það sé sízt minni ástæða til þess að taka þær vörur, sem ég legg til að lækkuð verði aðflutningsgjöld á, heldur en ýmsar þær vörur, sem tilgreindar eru í frv. Og í öðru lagi flyt ég svo brtt. við frv. um það, að þær vörur, sem nú er gert ráð fyrir að lækka aðflutningsgjöld á, verði allar settar undir verðlagseftirlit, svo að tryggt megi verða, að sú tollalækkun, sem hér verður samþykkt, komi fram í útsöluverði á þeim vörum, sem hér er fjallað um. Af hálfu hæstv. ríkisstj. hefur frv. þetta fyrst og fremst verið rökstutt með því, að ætlunin sé með því að draga úr smygli í landinu. Það má segja, að aðalskýringin frá hálfu hæstv. fjmrh. fyrir því, að hann leggur nú til að velja þessar vörur sérstaklega og lækka á þeim tolla, sé sú, að stórkostlegt smygl eigi sér stað í sambandi við sölu á þessum vörum og það stafi fyrst og fremst af því, að aðflutningsgjöld á þeim séu orðin óeðlilega há. Ég dreg það að vísu ekki í efa, að smygl muni vera talsvert í landinu. En ég hef sagt það áður, þegar þetta mál hefur verið rætt hér, að ég vil þó ekki álíta, að smygl sé neitt verulega miklu meira en það hefur verið, og ég held, að það séu aðrar orsakir, sem liggja til þess, hve sala hefur dregizt stórkostlega saman á þeim vörum, sem hér um ræðir. Það liggur nú fyrir, að á s.l. ári, 1960, varð stórkostlegur samdráttur í innflutningi á þeim vörum, sem frv. fjallar um. Það mun láta nærri, að samdrátturinn nemi í kringum 27%. Ef þessi skýring hæstv. ríkisstj., sem hún hefur lagt hér allmikla áherzlu á, væri rétt, þá væri þar með því slegið föstu, að á árinu 1960 hafi orðið snöggleg breyting til stóraukins smygls í landinu. Það er nú upplýst af þeim, sem með framkvæmd þessara mála hafa að gera, að þeir lýsa því alveg afdráttarlaust yfir, að samdrátturinn í innflutningi löglegum innflutningi - á þessum vörum hafi einkum og sérstaklega átt sér stað á árinu 1960. Þó að ég vilji ætla, að margt hafi gengið aflaga í sambandi við viðreisnarstefnuna í fjárhagsmálum, þá held ég samt ekki, að þessi sök, sem hæstv. ríkisstj. er þarna á beinan eða óbeinan hátt að leggja á viðreisnarpólitíkina, sé í raun og veru rétt. Ég held, að það, sem hefur verið að gerast í þessum málum, sé einfaldlega það, sem við stjórnarandstæðingar bentum á strax í upphafi. Það var alveg fyrirsjáanlegt, að hér mundi verða um mjög verulegan samdrátt að ræða í innflutningi á ýmsum vörum, að minnkandi kaupmáttur í landinu hlyti að segja til sín í því, að fólk keypti minna, sérstaklega af þeim vörum, sem menn gætu fremur látið ógert að kaupa. Þetta hefur komið skýrt fram einmitt í sambandi við þessar hátollavörur. Þær hafa minnkað í innflutningi stórkostlega samkvæmt skýrslum á árinu 1960, og það er vegna þess, að verðlagið með gengisbreytingunni í febrúarmánuði 1960 var hækkað jafnstórkostlega og menn þekkja. Það náði vitanlega engri átt að halda öllum þeim miklu innflutningsgjöldum, sem í gildi voru áður, eftir að hin stórkostlega gengislækkun var samþykkt í febrúarmánuði 1960. Slíkt hlaut vitanlega að leiða til þess, að innflutningur og sala á þessum vörum mundi dragast saman. Nú hefur hæstv. ríkisstj. rekið sig á þetta í framkvæmd. Hæstv. fjmrh. hefur fengið að finna til þess, að fólkið í landinu kaupir minna af þessum vörum, þessar vörur gefa ríkissjóði minni tekjur en áður, og af því neyðist nú ríkisstj. til þess að viðurkenna staðreyndir og slaka nokkuð á. Hún viðurkennir það sem sagt, að viðreisnarverðlagið fær ekki staðizt. Það er óhjákvæmilegt að lækka það, t.d. í þeim tilfellum, þar sem tekjur ríkissjóðs eiga í hlut. Ég held, að þetta sé aðalskýringin og að þannig beri að líta á þessa hluti. En einmitt í framhaldi af þessu held ég, að það sé hollt fyrir hæstv. ríkisstj. að átta sig á því, að hér er um miklu fleiri vörur að ræða, sem eins stendur á um og almenningur í landinu verður nú að neita sér um að kaupa. Ég flyt hér brtt. um, að verulega verði lækkuð aðflutningsgjöld t.d. á alls konar heimilistækjum, rafmagnsheimilistækjum. Innflutningur þeirra og sala á þeim hefur stórkostlega minnkað. Hér er þó um býsna þörf tæki að ræða á flestum heimilum, en þó skal það játað, að þau eru þess eðlis, að hægt er að komast af án þeirra. Ég held, að það væri ekki síður nauðsyn á því að örva nokkuð innflutning aftur á þessum ágætu tækjum heldur en t.d. að örva nú aftur innflutning á loðskinnum og naglalakki og ýmsu öðru, sem tilgreint er í því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef líka leyft mér að flytja hér till. um, að lækkuð verði aðflutningsgjöld á búsáhöldum, útvarpstækjum, varahlutum í ýmsar vélar, en aðflutningsgjöld á öllum þessum vörum eru hrikalega há nú, þegar tillit er tekið til verðskráningarinnar á gjaldeyrinum. En það er vitanlega óhjákvæmilegt að hafa það atriði einnig í huga, þegar menn virða fyrir sér gjöldin, sem áður voru, því að þau voru að verulegu leyti svona há á þessum vörum vegna þess, að gengi krónunnar var skráð eins og það var. Ég tel sem sagt, að það beri að fagna því, að hæstv. ríkisstj. er að átta sig á því, að viðreisnarverðlagið fær ekki staðizt á fjöldamörgum vöruflokkum. En ég vonast til, að ríkisstj. átti sig á því, að hún gengur allt of skammt í þessum efnum. Hér þarf að koma til lækkun á miklu fleiri vöruflokkum. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. segir, að í þessu frv. hafi einvörðungu verið teknar og lækkuð aðflutningsgjöld á þeim vörum, sem nú bera yfir 100% aðflutningsgjöld. En það liggur þó fyrir, að fjöldamargar vörur eru enn miklu nauðsynlegri en þær, sem tilgreindar eru í þessu frv., sem bera aðflutningsgjöld, sem eru langt yfir 100%. Af hverju má ekki taka þær vörur líka? Þá tel ég, að það nái í rauninni engri átt að samþykkja slíka tollalækkun sem þetta frv. fjallar um, án þess að tryggja með sérstökum ráðstöfunum, að tollalækkunin komi örugglega fram í útsöluverði á vörunum. En nú liggur það einmitt fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því á þessu ári að undanþiggja verðlagsákvæðum allmargar þeirra vara, sem þetta frv. fjallar um. Einmitt af því að það hefur verið gefin á þessu ári frjáls álagning á ýmsum þeim vöruflokkum, sem frv. fjallar um, tel ég, að það sé óhjákvæmilegt, ef á að tryggja, að tollalækkunin komi fram í útsöluverði á vörunum, að setja þessar vörur undir verðlagsákvæði á ný. Ég vil líka benda á það, að flestar þær vörur, sem hér er gert ráð fyrir að lækka tolla á, eru þess eðlis, að það er mjög erfitt fyrir almenning í landinu að átta sig á því, hvað er rétt verð á slíkum vörum. Vörurnar eru mjög breytilegar að gæðum og útliti, eins og yfirleitt hinar svonefndu lúxusvörur eru. Það er því mjög auðvelt, þegar ekkert eftirlit er með álagningunni, fyrir þá, sem hafa söluna á vörunni með höndum, að stinga í sinn vasa þeirri tollalækkun, sem þarna er ákveðin. En ég vil vænta þess, að það hafi þó verið meining hæstv. ríkisstj. að sjá um það, að sú tollalækkun, sem hér verður væntanlega samþykkt, komi fram í útsöluverði á vörunum, en hún eigi ekki að lenda í vösum milliliðanna. En það verður varla tryggt á annan hátt en þann að fela verðlagsyfirvöldunum að gæta að því, að útsöluverð á vörunum lækki í hlutfalli við tollalækkunina. Ég veit, að það er öllum ljóst, að þær vörur, sem hér er um að ræða, eru þess eðlis, að það er mjög erfitt fyrir almenning að fylgjast með réttu verðlagi á þeim. Vörur eins og t.d. þær, sem ég skal lesa hér upp nokkur nöfn á, eins og ilmsmyrsl, naglalakk, varalitur, baðsalt, ilmpappír, loðskinn og annað þess háttar, þetta eru svo breytilegar vörur, að það er ómögulegt að hugsa sér, að almenningur í landinu geti fylgzt með því, hvort það hefur raunverulega verið tekið tillit til tollahækkunarinnar við verðlagningu á þessum vörum eða ekki. Þannig er yfirleitt ástatt með þessar vörur, og ég álít, að ef það er í raun og sannleika vilji ríkisstj. að sjá um, að þessi verðlækkun komist út í útsöluverðið, en lendi ekki hjá milliliðunum, þá eigi hún að standa að því að samþykkja tillögu mína um það, að a.m.k. fyrst um sinn verði þessar vörur, sem hér er nú ætlað að lækka tolla á, settar undir verðlagsákvæði, svo að það sé tryggt, að sá njóti, sem átti að njóta lækkunarinnar. Ég þarf svo ekki að fara um þetta fleiri orðum að sinni. Brtt. mínar eru á þskj. 124, þar sem ég legg til, að bætt verði við frv. allmörgum vörutegundum, og önnur er á þskj. 123, þar sem ég legg til, að þessar vörur, sem frv. fjallar um, verði settar undir verðlagsákvæði. En að öðru leyti er ég samþykkur efni frv., svo langt sem það nær.

Frsm. 2. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég skila sérstöku nál. um þetta frv. og fáeinum brtt. einnig. Ég lagði þetta inn strax þegar skrifstofa þingsins var opnuð í morgun, og mér skilst, að nál. mitt og tillögur sé hvort tveggja væntanlegt frá prentsmiðjunni nú eftir litla stund. Ég mun þó byrja að ræða um málið, því að sjálfsagt er að greiða fyrir því, að það komist áfram gegnum þingið. Ég mæli með frv. eins og meðnm. mínir í fjhn., tel hins vegar, að það sé of skammt gengið, og legg fram tillögur um nokkrar tilslakanir á tollum til viðbótar. Frv. þetta er um lækkun aðflutningsgjalda á ýmsum vörum. Og það er ástæða til að fagna því, þótt pínulítið sé. Menn hafa nefnilega átt öðru að venjast frá hæstv. núv. ríkisstj. Skömmu eftir að hún kom til valda, aðeins fáum vikum síðar, beitti hún sér fyrir ýmiss konar löggjöf um efnahagsmál, sem m.a. hafði það í för með sér, að tollar og önnur gjöld, sem leggjast á vörur, hækkuðu alveg stórkostlega. Ég hef gert dálitla athugun á því með samanburði á tölum í ríkisreikningi, hvað þessi hækkun var mikil. Ég hef athugað í fyrsta lagi, hvað tollar og slík gjöld námu mikilli upphæð samkv. ríkisreikningnum fyrir 1959. Það, sem ég hef lagt þar saman, eru vörumagnstollur, verðtollur, söluskattur, innflutningsgjald af benzíni, þó að frádregnum þeim hluta, sem fer til brúasjóðs og vegasjóðs, og gjald af innlendum tollvörum. Samkvæmt ríkisreikningnum hafði ríkissjóður á árinu 1959 520 millj. kr. í tekjur af þessum gjaldstofnum. En svo kom hæstv. núv. ríkisstj. til skjalanna í lok ársins, og þegar maður athugar, hvað mikið kom í ríkissjóðinn frá þessum gjaldstofnum árið 1960, koma út hvorki meira né minna en 967 millj. kr. Hækkunin frá árinu áður á tollunum og söluskatti og slíkum gjöldum, sem mun leggjast á vörurnar, er 447 millj. Það eru milli 80 og 90%. Ég skal taka fram, að ég dró frá söluskattinum síðara árið þann hluta hans, sem fór til jöfnunarsjóðs, til þess að hér kæmi fram aðeins það, sem fer í ríkissjóðinn sjálfan. Ég vil þó geta þess í þessu sambandi, ég tel rétt að gera það, að síðara árið, þ.e.a.s. árið 1960, voru niðurgreiðslur á vöruverði, sem ríkissjóður stóð straum af, 107 millj. kr. hærri en árið áður. En hér er ekki öllu lokið. Hæstv. ríkisstj. mun hafa þótt þörf á að gera betur, því að nú á þessu ári, sem er að líða, lækkaði hún krónuna, eins og kunnugt er. Það er það, sem sumir kalla gengislækkun stjórnarinnar nr. 2, og sú gengislækkun hafði náttúrlega í för með sér gríðarmikla hækkun á tollum og slíkum gjöldum. Mér hefur verið sagt, að það sé gizkað á, að þessi viðbót við tollana í ár vegna gengislækkunarinnar muni nema á að gizka 90 millj. kr. Þar við bætist svo hækkun á söluskatti í smásölu, 3% skattinum, sem verður auðvitað veruleg vegna gengisbreytingarinnar í ár. Þarna kemur því eitthvað á annað hundrað milljóna enn í ofanálag á tollana. Það er sannarlega ekki vanþörf á því að snúa við, og stjórnin sýnir hér svolitla viðleitni í þá átt, þótt lítil sé. Það er áætlað, að þessi lækkun á tollum, sem stjórnarfrv. felur í sér, muni nema um það bil 46 millj. kr., miðað við heilt ár, að óbreyttu innflutningsmagni. Það sjá allir, að þetta er ekki nema örlítið brot af öllum þeim tollahækkunum, sem dunið hafa yfir í tíð núv. stjórnar í ofanálag á það, sem fyrir var, sem stundum var nú talað um af ýmsum mönnum að væri töluvert. Það er nokkur siður um þessar mundir að tala um vísitölu og vísitölufjölskyldu. Mér er sagt, að þessi tollalækkun, sem hér er á ferðinni, muni hafa dálítil áhrif á vísitöluna, en þó nær það ekki hálfu vísitölustigi. Það er nokkuð innan við hálft stig, sem sagt er að þetta geri til lækkunar á vísitölunni. Eins og ég sagði áðan, er gott að taka þessu, þótt lítið sé og þó að hæstv. stjórn sé hér alveg óskaplega stutt stig. Og þó að það líti út fyrir, að það séu smyglarar, þeir sem stunda ólöglegan innflutning, sem raunverulega eigi frumkvæðið að þessu, en ekki hæstv. ríkisstj., þá er gott að taka þessu fyrir því. Það hefur komið fram hjá stjórninni, að frv. sé fyrst og fremst flutt til þess að koma í veg fyrir smygl eða draga úr því. Að þessu er vikið í athugasemdum, sem fylgja frv. Þetta kom enn greinilegar fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh., og þetta kom einnig fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjhn. hér áðan, þar sem hann nefndi þessa ástæðu fyrsta af þeim, sem liggja til þess, að slíkt frv. er borið fram. Frv. virðist því ekki vera flutt vegna þess, að hæstv. stjórn telji, að tollarnir séu of háir og það þurfi að lækka þá, þ.e.a.s. ekki fyrst og fremst þess vegna, heldur vegna þess, að það sé nokkur ólöglegur innflutningur á sumum þessum vörum. Þetta minnir mann á það, að áður hefur hæstv. stjórn, sem nú situr, beitt sér fyrir og komið fram nokkurri lækkun á tekjuskatti. Það var aðallega til hagsbóta fyrir hátekjumenn, því að lækkunin hafði lítið að segja fyrir allan þorra manna, sem hafa meðaltekjur og þar fyrir neðan, það var ekki það hár tekjuskattur á þeim áður. En ég minnist þess, að þegar þetta frv. var á ferðinni, þá var það m.a. rökstutt með því, að skattsvik hefðu verið töluverð og m.a. af þeirri ástæðu væri rétt að draga mjög úr beinu sköttunum til þess að minnka skattsvikin. Frv. var m.a. flutt til að fyrirbyggja skattsvik, að því er manni skildist. Núv. ríkisstj. hefur lagt á söluskatt, sem er langtum hærri en sá, sem áður var. Söluskatturinn er innheimtur þannig, að verzlanir og ýmis önnur fyrirtæki eiga að leggja skattinn á þær vörur, sem þau selja, og þá þjónustu, sem þau veita, og síðan skila honum til ríkissjóðs. En hvernig skyldi vera með innheimtuna á skattinum? Er ekki nokkur hætta á því, að það komi ekki allt til skila á réttum stað, sem á að fara í ríkissjóðinn? Getur ekki komið að því, áður en langt liður, að hæstv. stjórn telji, að það þurfi að lækka söluskattinn, vegna þess að það séu einhver dæmi um það og kannske nokkur brögð að því, að þeir, sem innheimta hann, skili honum ekki? Mér sýnist, að það væri nokkuð í samræmi við það, sem orðið er, ef stjórnin hreyfði því máli, áður en langt liður, það hefði komið í ljós, að það væru vanskil á söluskattinum, og líklega yrði þá að grípa til þess ráðs að afnema hann, a.m.k. að einhverju leyti. Fleiri tekjulindir hefur ríkissjóður en þær, sem ég hef nú nefnt. Lengi hefur það verið svo, að ríkið hefur verzlað með áfengi og tóbak og haft af því drjúgar tekjur, og samkvæmt lögum er öllum öðrum bannað að verzla með þær vörur. Stundum hefur orðið vart við það, að tilraunir eru gerðar til þess að smygla þessum vörum inn í landið, sérstaklega víni og vindlingum, og trúlegt, að þetta hafi oft tekizt, að flytja inn eitthvað af slíku fram hjá laganna vörðum. Er nú ekki hugsanlegt og getur ekki vel verið, að stjórnin sé farin að velta því fyrir sér, hvort ekki mætti draga úr þessum tilhneigingum manna og koma í veg fyrir smygl að töluverðu leyti með því að lækka prísana hjá einkasölunni? Jafnvel þó að ekki væri nú farið með verðið alla leið niður í ráðherraverð á þessum vörum, þá get ég vel hugsað, að það mætti takast að taka fyrir smyglið, kannske að verulegu leyti. Enginn skilji orð mín svo, að ég sé að mæla með þessu eða gefa stjórninni fyrirheit um stuðning við slíka ráðstöfun, enda er það þannig nú orðið, ef ég man rétt, að hún þarf ekki að bera það mál undir þingið. Ég held helzt, að hún hafi fengið hér samþykkt fyrir ekki löngu breytingu á lögum í þá átt, að það mætti ákveða verðið á þessum vörum með reglugerð. Nei, ég mæli ekki með þessu, en mér kemur það í hug, að það geti vel verið, að stjórnin sé farin að hugleiða þetta, að grípa til þessa ráðs. Því miður er það svo hjá okkur, að fleiri lög eru brotin en gjaldheimtulöggjöfin. Ég ætla ekki að eyða tíma í að tala mikið um það, en við sjáum það svo að segja daglega hér í blöðum og heyrum um það í útvarpinu, að umferðarlögin svokölluðu eru brotin og oft verða af því slys og mikið tjón á ýmsan hátt. Þó nokkuð af þessum umferðarlagabrotum stafar af því, að menn kaupa allmikið af áfengi hjá einkasölunni eða þá hjá öðrum og gera sig seka um það að hreyfa ökutæki, þótt þeir séu undir áhrifum áfengis, sem auðvitað er bannað og enginn ætti að gera. En sjálfsagt mætti fækka mjög brotum á umferðarlögunum, ef þau væru gerð eitthvað frjálslyndari. Ég veit ekki, hvort okkar nýi dómsmrh. hæstv. er nokkuð farinn að íhuga það mál. Það er alveg víst, að umferðarlagabrotum mundi fækka stórlega, ef það væri í lög tekið, að menn mættu vera vel „samkvæmishæfir“, sem svo er nefnt, þó að þeir aki bifreið sinni. Ég fæ ekki betur séð en að það gægist fram í þessu máli og hafi áður komið fram sú stefna núverandi hæstv. stjórnar að koma í veg fyrir lagabrot með því að afnema lög. Ég vil ekki fullyrða, að þetta geti ekki átt rétt á sér í einstöku tilfellum. Það getur vel verið, að það séu þau lög til, - það eru nú svo mörg lög til í okkar landi, - það getur vel verið, að það sé eitthvað af lögum, sem að skaðlitlu mættu missa sig. En fljótt á litið finnst mér, að það ætti fremur að hafa aðrar aðferðir við það að vinna á móti lagabrotum heldur en að nema úr gildi lögin, sem brotin eru. Ég ætla ekki að tala meira um þetta að sinni. Ég vil bara benda á þetta og þá stefnu, sem mér finnst hér gægjast fram. Þó að ég ræði ekki um það frekar, þá er það vissulega eða væri merkilegt rannsóknarefni út af fyrir sig, eins og einn kunnur embættismaður vor mundi segja, ef hann væri hér staddur. Ég vildi þá gera grein fyrir ýmsum brtt., sem ég flyt við frv. Mér þykir það að vísu heldur lakara, að þær eru ekki komnar hér á borðin hjá hv. þdm. Ég vona, að það verði svo að segja á hverri stundu. Ég veit, að hæstv. forseti vill þoka málinu áfram, eftir því sem hægt er, og ég skal því byrja á að minnast á þessar tillögur, þó að þær séu ekki enn komnar. Ég flyt í fyrsta lagi brtt. um það, að tollur á vefnaði, bæði úr gerviþráðum og ull, verði lækkaður nokkru meira en er í frv. Það er um að ræða þar vörur, sem almennt eru allmikið notaðar. Það mun hafa verið flutt inn af þessum vefnaði á árinu 1960 fyrir milli 20 og 30 millj. kr. Allur almenningur notar töluvert af þessu. Í frv. er lagt til, að verðtollurinn verði 62%, en ég legg til, að hann færist niður í 50%. Till. um þetta var einnig flutt í Ed. af fulltrúa Framsfl. í fjhn. þar. 3. brtt. er við kafla nr. 51, sem er á bls. 2 í stjórnarfrv. Það er brtt. við síðasta liðinn þar, sem er þannig orðaður: „Aðrir sokkar úr gerviþráðum“ - færast í nýtt tollskrárnúmer. Lagt er til í frv., að sá tollur verði 70%, ég legg til, að hann færist niður í 62%. Þá legg ég til, að bætt verði inn í frv. nýjum ákvæðum. Í fyrsta lagi um það, að gerðar verði tollfrjálsar nokkrar vélar, sem nauðsynlegar eru við atvinnureksturinn, bæði landbúnað og sjávarútveginn. Það eru í fyrsta lagi hjóladráttarvélar og hlutar til þeirra. Það vita allir, að þetta eru alveg bráðnauðsynleg tæki fyrir þá, sem stunda landbúnað. Þessar vélar hækkuðu vitanlega ákaflega í verði við gengislækkunina, bæði 1960 og nú aftur í sumar, og það eru allmiklir tollar á þessum nauðsynlegu tækjum einnig. Á hjóladráttarvélum er nú vörumagnstollur og 14.4% verðtollur. Svo kemur söluskatturinn þar til viðbótar. Ég hef kynnt mér útreikning á verði á heimilisdráttarvél, sem flutt er til landsins nú á þessu ári, eftir gengisbreytinguna í sumar, 37 hestafla vél. Verðreikningurinn sýnir, að bóndinn þarf að borga fyrir þessa vél nú rúmlega 105 þús. kr. En af þessari upphæð fara hvorki meira né minna en 26850 kr. í ríkissjóð í tollum og söluskatti, þ.e. rösklega fjórði parturinn af verðinu. Þetta er vitanlega óþolandi álag á svo bráðnauðsynleg tæki. Í þessum sama lið eru einnig ýmsar smærri vélar til landbúnaðar, eins og sláttuvélar, rakstrarvélar, snúningsvélar, og svo plógar og herfi. Þetta eru allt tæki, sem eru alveg nauðsynleg með dráttarvélunum. Og þá eru einnig fleiri vélar undir þessum lið, einnig til landbúnaðar, svo sem mjaltavélar, skilvindur, strokkar og þess háttar. Till. mín er um það, að dráttarvélarnar og þessar smærri vélar verði tollfrjálsar. En ég vil vekja athygli á því, að þótt sú tillaga verði samþykkt hér, þá er söluskatturinn eftir á þessum vélum, og ég tel naumast hægt að taka það mál upp í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir. En þannig er það með söluskattinn, að á dráttarvélunum er hann meiri hlutinn af þessari upphæð, sem ég nefndi. Af þessum 26850 kr., sem alls þarf að borga til ríkisins af dráttarvélinni nú, er eitthvað yfir 16000 söluskattur. Hitt eru tollar. Ég er einnig með brtt. um að létta tolli af bifvélum eða mótorum, sem eru aðallega notaðir í skip og báta, og enn fremur af tækjum til sjávarútvegsins, sem nú er talið alveg nauðsynlegt að hafa á skipunum, það eru radartæki, dýptarmælar og fisksjár. Ég legg til, að tollur af þessum tækjum verði felldur niður, en á þeim mun nú ekki vera neinn söluskattur. Þá er loks till, frá mér um að lækka toll á ýmsum rafmagnstækjum, sem fjöldi af heimilum þarf nú að nota og notar. Sem betur fer er það nú svo, að mikill meiri hluti heimila í þessu landi hefur rafmagn til heimilisnota og hjálpar við atvinnurekstur, og þetta eru því orðnar, má segja, nokkuð almennar nauðsynjavörur, sem hér er um að ræða. Það eru t.d. eldavélar, hitunar- og suðutæki önnur, hrærivélar, kæliskápar, ryksugur og þess konar áhöld, sem fólk yfirleitt telur sig hafa mikla þörf fyrir. Það eru mjög há gjöld á þessum vörum. Á flestu þessu mun nú vera verðtollur 14.4% og svo innflutningsgjald þar að auki, sem er 68.2% eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið. Svo kemur söluskatturinn ofan á þetta, bæði innflutningssöluskatturinn, samtals með viðaukanum 16.5%, og svo 3% í smásölunni. Menn sjá af þessu, að það er geysilegur skattur í allt, sem leggst á þessi nauðsynlegu tæki. Till. mín er um það, að tollurinn verði framvegis 30% verðtollur á þessum tækjum. Ég sá hér áðan brtt. frá hv. 1. minni hl. fjhn., og mér sýnist, að hann muni vera með tillögu svipaða þessari. Það veldur miklum örðugleikum fyrir alla þá, sem eru að stofna heimili, - það eru margar fjölskyldur ár hvert, sem gera það, - hvað allt er dýrt, sem til þess þarf. Það eru fyrst og fremst byggingarnar, sem eru ákaflega dýrar, og svo öll áhöld, heimilisáhöld alls konar komin í gríðarhátt verð, eins og fleira, og það mundi strax verða nokkur léttir að því fyrir þetta fólk, ef þessi gríðarhái tollur á slíkum tækjum væri nokkuð lækkaður, eins og hér er lagt til. Það þarf ekki heldur að lýsa fyrir mönnum hér þeim miklu erfiðleikum, sem eru á því fyrir þá, sem atvinnurekstur stunda, bæði til lands og sjávar, að ná í nýjar vélar og önnur nauðsynleg tæki til atvinnurekstrarins. Á það við ekki sízt um þá, sem eru að hefja atvinnurekstur, byrja búskap, útgerð eða annan atvinnurekstur. Þetta er vitanlega erfiðast fyrir byrjendurna, en það er líka mjög erfitt fyrir marga aðra, sem þurfa að endurnýja þessi tæki. Erfiðleikarnir liggja í því, að allt er þetta orðið geysilega dýrt. Ég tel því, að það væri full þörf á því að létta tollum af þessum nauðsynlegu tækjum að meira eða minna leyti. Og um það eru mínar brtt., eins og ég þegar hef gert grein fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál, a.m.k. ekki að sinni, en vil leyfa mér að öðru leyti að vísa til þess nál., sem átti að vera komið hingað fyrir skömmu, eftir þeim upplýsingum, sem ég fékk, en hefur ekki verið útbýtt enn þá. Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að ekki yrði atkvgr. um málið, fyrr en brtt. mínar eru komnar. Nú sé ég, að það er byrjað að útbýta þeim í deildinni, og ég vildi óska eftir því, að atkvgr. fari ekki fram, fyrr en hv. þdm. hafa allir þessar tillögur í höndum og geta kynnt sér þær.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða miklu meira um þetta mál, en ég vildi leyfa mér að gera örstuttar athugasemdir. Frsm. meiri hl. fjhn. taldi vera þrjár aðalástæður til þess, að þessir vöruflokkar væru frekar teknir en aðrir. Ég hygg, að tvær ástæðurnar eigi við flestar vörur í landinu, þ.e. að verðið er hátt á þeim og þörf væri að lækka tollana. En þriðja atriðið er, að það sé meira smyglað af þessum vörutegundum en öðrum, vegna þess að tollar á þeim séu hærri, en ekki af því, að þær séu meiri nauðsynjavörur fyrir almenning. Það má vera, að þetta sé rétt. En hitt er ég sannfærður um, að þó að tollarnir verði lækkaðir á þessum vörum, eins og ráð er fyrir gert í þessu frv., þá verður ekki komið í veg fyrir smyglið eingöngu með því. Við vitum það, að smyglið er mjög vel skipulagt hér á landi. Það er mörgum vörutegundum smyglað og sjálfsagt miklu fleiri en þessum. Við verðum því að leita að ástæðunum fyrir því, að svona mikið er um smygl. Ég hygg, að það sé aðallega tvennt, það sé, að þeir, sem fara á milli landa, hafi of mikil ráð á erlendum gjaldeyri, og í öðru lagi, að eftirlitið sé ekki nógu strangt. Við vitum, að sjómenn og áhafnir flugvéla og aðrir slíkir fá nokkurn hluta af kaupi sínu greiddan í erlendum gjaldeyri. Þeir þurfa eitthvað að gera við þennan gjaldeyri, og þá kaupa þeir eðlilega vörur fyrir hann, og ég hygg, að eftirlitið sé í mörgum tilfellum lítið sem ekkert, þannig að þetta sé hægðarleikur. Í sumum tilfellum er þeim beinlínis leyft að hafa með sér vissan skammt af vörum, eins og t.d. vín, - ég veit ekki nákvæmlega, hvað það er mikið, svona eina eða tvær flöskur, eitthvað svoleiðis, en það dregur sig saman, og þegar verið er að leyfa mönnum, sem ferðast milli landa, að hafa einhvern ákveðinn skammt með sér, þá er ákaflega þægilegt að láta fljóta eitthvað meira með. Það má vera, að smygl minnki með þessar vörutegundir við þessar lagabreytingar, en smyglararnir fara þá bara yfir í aðrar vörutegundir, þannig að þetta eitt verður ekki nóg til að koma í veg fyrir smygl. Ég hygg, að allir menn óski eftir því, að það verði dregið úr smyglinu, því að það er viss tegund af spillingu og ranglæti, sem því fylgir, en það verður ekki gert með þessu einu saman. Viðvíkjandi því, hvort meiri þörf er á að lækka tolla af þessum vörum eða öðrum, þá hygg ég, að menn séu sammála um, að ekki sé mest þörf að lækka tolla á þessum vörum. Ég geri ekki ráð fyrir, að neinar brtt. verði samþ. hér við þetta frv. og þess vegna þurfi ekki að fjölyrða mikið um það. En ef ætti að taka þær vörur, sem mest þörf væri á að lækka tolla á, þá mundu það vera heimilistæki og tæki til atvinnurekstrar, bæði vegna skipa og landbúnaðar. Þeir, sem eru að hefja búskap, þurfa að kaupa vélar, og þeir, sem eru að mynda heimili í kaupstöðunum, þurfa að kaupa heimilistæki, og raunar hvar sem er. Það er mest ástæða til þess að lækka verðlag á þessum vörum, ef litið er á þá hlið málsins. Það er staðreynd, að þessar vörur eru lækkaðar í verði vegna smyglsins, og þá er það líka staðreynd, að það eru afbrotamennirnir, sem eru farnir að hafa áhrif á löggjöfina. Vitanlega er fólkið fegið, að verð lækkar á vörum, en það stendur fyrst og fremst í þakklætisskuld við smyglara, og ef smyglararnir halda nú þessari starfsemi áfram og fá að þrífast, þá verða þeir vinsælir hjá þjóðinni, ef þeim tækist að lækka verðlag á fleiri vörutegundum. Það er dálítið hæpin leið að fara að láta þá menn, sem brjóta lögin, ráða allt of miklu í þjóðfélaginu. Ég er engan veginn að mæla á móti þessu frv., að það geti ekki verið gott, það sem það nær. En það nær bara skammt, og við getum ekki hugsað okkur það í framtíðinni, að þeir menn eigi að ráða tollalöggjöfinni, sem brjóta hana. Það er óeðlilegt og ósanngjarnt. Þess vegna held ég, að það þurfi að gera gangskör að því að koma í veg fyrir smyglið, það verði að fara aðrar leiðir og róttækari en þessar. Það eru ótrúlegar leiðir, sem smyglararnir hafa, og þekkja kannske engir þær allar nema þeir sjálfir. Þess vegna held ég, að tollstjóri og fjmrh. ættu að reyna að fá einhvern snjallan smyglara í þjónustu sína, því að hann yrði allra manna lagnastur að koma upp um smyglara, ef hann á annað borð væri eftirlitinu trúr.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem það var samþykkt samhljóða. Efni þess er að heimila, að bætur almannatrygginganna verði hækkaðar frá 1. júlí 1961 eins og laun opinberra starfsmanna, en það hefur verið regla nú um langan undanfarinn tíma, að bætur almannatrygginganna og laun opinberra starfsmanna hafa fylgzt að. Í þetta frv. er ekkert tekið annað en þetta eina atriði. Það eru ýmsir, sem hafa hug á að breyta almannatryggingalögunum á ýmsan veg, og kom það fram nokkuð við umr. þessa máls í hv. Ed. En nefnd er nú starfandi, sem vinnur að endurskoðun almannatryggingalaganna í heild og er, að ég ætla, alllangt komin með sín störf, og ég tel fara miklu betur á því, að allar breytingar á lögunum um almannatryggingar verði látnar bíða, þangað til sú nefnd hefur skilað áliti, en þetta eina atriði, sem er aðkallandi og nauðsynlegt að fá afgreitt nú þegar, verði afgreitt út af fyrir sig. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr.- og félmn., og ég vildi um leið leyfa mér að láta í ljós þá ósk, að sú hv. nefnd reyndi að flýta afgreiðslu þessa máls, því að eftir henni er beðið af þeim, sem eiga að inna þessar bótagreiðslur af hendi.