Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða efnislega þetta frv. og ekki almannatryggingabæturnar. En aðeins út af fsp. hv. 5. þm. Norðurl. v. vil ég taka það fram, að miðað við þá stefnu, sem ríkisstj. og efnahagssérfræðingar hennar hafa nú markað og telja að verði að fara eftir ef við eigum ekki að raska til muna þjóðarbúskapnum, þá teljum við að þau 3%, sem reiknað er með frá 1. júlí, dugi. Verði veruleg breyt. á því í aðra átt, sem stefni í ógæfuátt, því að við verðum að búa nú við minni þjóðarframleiðslu en áður, þá auðvitað er hægt að taka þetta mál til athugunar og afgreiðslu í ríkisstj. og breyta bótum, almennum lífeyrisbótum almannatrygginganna, með einfaldri reglugerð, eins og bæði við í þessari ríkisstj. höfum gert og hefur verið gert af fyrri ríkisstj.

Frsm. 2. minni hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Hæstv. ráðh. svaraði því til að gerðist ekkert óvænt, þá yrði ekki um að ræða aðra hækkun en þá hækkun, sem felst í lögunum og nemur 3%. Ég ætla ekki að fara að rökræða um hvort von geti verið á einhverjum óvæntum hlutum, og ég er ekki hissa á því svari hans að ef óvæntir hlutir gerist kunni að vera þörf á hækkun tryggingabótanna. En það þykir mér hins vegar verra, að miðað við það, sem allir sjá, má vænta að á þeim ársfjórðungi, sem nú er að líða, verði mjög verulegar verðlagshækkanir. Þetta veit hæstv. ráðh. í dag og telur sem sagt ekki þá hluti óvænta. Þetta veit hann og sér. Miðað við það að þetta blasir við felst í svari ráðh, að ekki verði um neina aðra hækkun að ræða en þessi 3%. Að öllu óbreyttu þýðir það að kjör lífeyrisþega eiga eftir að rýrna mjög verulega á næstu vikum og mánuðum. Ég sem sagt get ekki dregið neina aðra ályktun af svari ráðh., en ég þakka honum hins vegar fyrir hreinskilnisleg svör.

Ég skal, herra forseti, ekki eyða tíma í að lesa skýringar við frv. að öðru leyti en því, að í stuttu máli verða þær lagabreyt, sem frv. þetta felur í sér, eftirfarandi: 1. Að skólagjöld lækka um ca. helming því að það er álit allra að ef þessi lög ná ekki fram að ganga séu líkur á því að tónlistarfræðsla eða tónlistarskólar starfi ekki á komandi vetri. Samkv. gildandi lögum er ríkið aðeins skyldugt til að greiða 1/3 af rekstrarkostnaði gegn því að viðkomandi sveitarsjóðir greiði 1/3. Því hefur alltaf orðið að ná inn 1/3 gegnum skólagjöld, og það er orðið það há upphæð að ekki tekur tali og eins og ég sagði áður mundi það þýða að miklar líkur væru á því að tónlistarfræðsla í núv. mynd legðist niður. 2. Sveitarfélögin verða virkari þátttakendur í rekstri skólanna ef þetta frv. verður að lögum og kennarar við tónlistarskólana verða ráðnir af sveitarfélögunum og geta þar með öðlast sömu réttindi og aðrir kennarar, þ. e. a. s. aðild að lífeyrissjóðum. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég vænti þess að hv. 5. þm. Norðurl. v. geri nánari grein fyrir brtt. okkar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að ræða um gildi þessa frv. eða nauðsyn þess að það nái fram að ganga. Ég fagna því að sjálfsögðu að það er fram komið og mun eindregið stuðla að því að það verði samþ. hér í þinginu. En ég get ekki neitað því að viss ákvæði frv. eru dálítið losaralega samin og ógreinileg. Eins og menn vita er hér í mjög mörgum tilvikum um að ræða tónlistarskóla sem eru reknir af öðrum aðilum en ríki eða sveitarstjórnum, og hér er um það að ræða að launin verði greidd af viðkomandi sveitarfélagi og ríkissjóði. Þetta kemur fram í 2. gr. þar sem segir, að sveitarfélögin annist launagreiðslur. Hins vegar kemur í rann og veru hvergi fram hvaða aðili eigi að ráða starfsliðið og með hvaða hætti það gerist. Eins kemur í raun og veru hvergi skýrt fram hver verði réttindi þeirra sem starfa við skóla af þessu tagi. Af þessum sökum höfum við hv. þm. Axel Jónsson leyft okkur að flytja nokkrar brtt. við frv. sem allar eru breyt. á 2. gr. Vegna þess hversu seint brtt, er fram komin hefur hún ekki verið prentuð á sérstöku þskj., heldur hefur vélrituðu eintaki mínu verið dreift meðal þdm. og þar hafði ég fyrir sjálfan mig undirstrikað hverjar væru viðbæturnar frá hinni fyrri grein og ætti það að auðvelda mönnum að átta sig á því í hverju breyt. eru fólgnar. Þær eru í fyrsta lagi að skotið er inn í setningu sem slær því föstu, að sveitarstjórn ræður skólastjóra og kennara að fengnum till. skólanefndar, og teljast þeir starfsmenn sveitarfélagsins. Ég vil þó taka það fram að einmitt með þessu orðalagi er verið að stuðla að því skipulegi að það sé raunverulega skólanefndin sem hafi með ráðningu starfsmannanna að gera og taki ákvarðanir um hverjir starfi við skólana, en sú ákvörðun sé háð samþykki sveitarstjórnarinnar sem á að borga brúsann, þannig að sveitarstjórnin hefur raunverulegt neitunarvald í þessu tilviki. Hins vegar er að sjálfsögðu eðlilegt að frumkvæðið sé í höndum skólanefndar, og orðalag gr. stuðlar að því. Í öðru lagi hefur verið skotið inn orðinu „mánaðarlega“ sem, ef samþ. verður, kemur því til leiðar að greiðslur frá ríkinu greiðast mánaðarlega til sveitarfélaganna, en verða ekki greiddar eftir dúk og disk, eins og oft vill verða, kannske einu ári síðar, sem getur verið mjög bagalegt fyrri fátæk sveitarfélög, og gert þeim bókstaflega ókleift að reka skóla af þessu tagi. Í þriðja lagi er málsgr. sem ákveður hlutverk skólanefnda. Á slíkar stofnanir er hvergi minnst í frv., en er að sjálfsögðu nauðsynlegt, þannig að þær geti orðið aðilar að ráðningu starfsmannanna, en þar segir: „Skólanefnd, skipuð fulltrúum eignaraðila skólans, fer með fjárreiður skólans, en viðkomandi sveitarfélag skal ávallt eiga fulltrúa í nefndinni.“ Þetta er mjög rúmt og teygjanlegt ákvæði eins og menn sjá. Það er ekki tilgreint hversu fjölmennar nefndirnar skuli vera eða hversu marga fulltrúa sveitarfélagið skuli eiga í skólanefndinni og er það eðlilegt þar sem oft kann að standa svo á að mörg sveitarfélög standi að skólarekstri. En það er einmitt breyt., sem felst svo í 3. málsgr., um að eitt eða fleiri sveitarfélög geti staðið að rekstri tónlistarskólanna. Þá brtt. flytur reyndar n. sjálf á sérstöku þskj. þannig að þetta er meira til samræmis að við höfum sett þessa setningu inn í brtt. En að lokum er svo eftirfarandi setning í lok tillögugreinarinnar: „Stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins er heimilt að taka starfsmenn tónlistarskóla, sem starfa samkv. lögum þessum, í tölu sjóðfélaga, sbr. 4. gr. l. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og önnur ákvæði þeirra laga.“ Ég held að nauðsynlegt sé að hafa ákvæði af þessu tagi til að taka af öll tvímæli um það að þessir starfsmenn eigi rétt á að ganga inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. En það er því miður alls ekki ljóst af frv. eins og það liggur fyrir, og veit ég að kennarar og skólastjórar tónlistarskóla hafa haft af þessu nokkrar áhyggjur. Staða þeirra var það losaralega skilgreind að ekki var hægt að tryggja að þeir ættu aðild að þessum sjóði öðruvísi en það væri skilmerkilega fram tekið. En í 4. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins er einmitt heimild til þess að starfsmenn sveitarfélaga geti orðið aðilar að þessum sjóði. Það hefur þó ekki orðið nema í tiltölulega fáum tilvikum, og til þess að auðvelda það að þetta geti orðið er þessi tillögugrein orðuð á þennan veg, Ég held að ekki þurfi að útskýra þessa brtt. frekar. Ég veit ekki til að nokkur ágreiningur sé um efni till. og vænti þess því eindregið að samstaða geti um hana tekist.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á að það er sveitarfélögunum í sjálfsvald sett í dag hvort þau styrkja eða styrkja ekki tónlistarskóla þá sem fyrir eru. Að vísu hefur skapast sú hefð að sveitarfélögin hafa styrkt tónlistarskóla að því marki sem ríkið sjálft gerir hverju sinni. En það er ekki nein skylda að styrkja eða veita fé til tónlistarskóla. Ég er ekki með þessum orðum að segja að það sé ekki rétt að styrkja tónlistarskóla. Ég skal viðurkenna að ég hef kannske ekki lesið frv. allt í gegn nógu gaumgæfilega, en ég get ekki fundið í fljótu bragði hvernig á að stofna til skólans og hvernig á að skapa sveitarfélagi skyldu til þess að standa undir rekstri og kannske fjárfestingu líka eins og oft kemur fyrir eins og málin eru í dag. Það er sem sagt hægt að stofna tónlistarskóla hvenær sem er á árinu, hvort sem fjárhagsáætlun sveitarfélaga hefur verið gerð eða ekki eða gerir ráð fyrir tónlistarskóla eða ekki. Að lögum skal sveitarfélagi skylt að taka þátt í ákveðnum kostnaði samkvæmt þessari brtt. sem hér liggur frammi, 60% af launakostnaði bæði skólastjóra og kennara. Ég vil aðeins benda á að þetta getur komið sér afskaplega illa fyrir sveitarfélögin ef tónlistarskóli er stofnaður eftir að fjárhagsáætlun er gerð og sveitarfélagið fær þarna viðbótarbyrði.

Frsm. (Axel Jónsson) : Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Það er alveg rétt sem síðasti ræðumaður tók fram, það er ekki skylda í dag að sveitarfélög styrki tónlistarskóla, því miður vil ég segja. En ég held þau geri það flest því að með því móti ná menn þó einum þriðja af kostnaði frá ríkissjóði. Og ég veit a. m. k. um það sveitarfélag sem ég er kunnugastur í að við höfum orðið að styrkja tónlistarskóla miklu, miklu meira en að einum þriðja, því að hann starfaði ekki í dag ef hann þyrfti að bera þriðjung kostnaðar af skólagjöldum. Sú aths. sem kom frá Sambandi ísl. sveitarfélaga varðandi þetta mál var það í fyrsta lagi, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. tók fram, að greiðslurnar kæmu mánaðarlega og að starfsmennirnir gætu átt kost á því að gerast aðilar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins vegna þess að í smærri sveitarfélögunum eru ekki starfandi lífeyrissjóðir. Þetta eru þær óskir sem stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga lagði fram um málið nú. Sveitarstjórn hefur auðvitað í hendi sér að neita að stofna þennan skóla eins og hún getur neitað að stofna skóla á skyldunámsstiginu í dag ef hún veitir ekki til þess fjármagn.



Herra forseti. Út af orðum hv. 12. þm. Reykv. vil ég aðeins segja örfá orð til að firra misskilningi. Það er ekki samkv. brtt. þeirri sem við flytjum sem verið er að skylda sveitarfélögin og ríkissjóð til þess að taka þátt í kostnaði við starfsemi tónlistarskóla. Það er einmitt aðalefni þess stjórnarfrv., sem hér hefur verið lagt fram, og brtt., sem við svo flytjum, er einungis til að gera þessi samskipti svolítið gleggri. Hitt vil ég benda á að samkv. 4. og 5. gr. frv. er ljóst að sveitarfélagið getur að sjálfsögðu haft í hendi sér hvort það vill styðja tónlistarskóla eða ekki. Það er ekki skuldbundið til að styðja hvaða skóla sem er því að hér segir alveg skýrt að „nú berst umsókn um styrk til tónlistarskóla sem er að hefja starfsemi, og skal þá styrkur ekki veittur fyrr en viðkomandi sveitarfélag hefur kannað allar aðstæður til að starfrækja styrkhæfan skóla á viðkomandi stað. Ef skilyrði til skólahalds reynast fyrir hendi, þá skal styrkur í fyrsta sinn ákveðinn með hliðsjón af rekstraráætlun.“ Það er sem sagt sveitarfélag sem hefur hönd í bagga um þá rekstraráætlun, og síðan er það að sjálfsögðu endanlega Alþ. sem ákveður hvort það vill veita það mikið fé til tónlistarskólanna í landinu að þeir fái allir óskum sínum fullnægt. Ef menn hafa áhyggjur af því að sveitarfélögin og ríkissjóður geti ekki haft eftirlit með því hve mikil starfsemi verður af þessu tagi, þá er það misskilningur, því að það er alveg ljóst að þessir aðilar hafa ákvörðunarvaldið í sínum höndum.



Herra forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er ekki að mótmæla tónlistarskólum eða tilverurétti þeirra og ekki heldur þátttöku sveitarfélaga í rekstri þeirra á einhvern hátt. Ég get ekki skilið þessa brtt., sem hér liggur fyrir, öðruvísi. En ég les hana nú. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tónlistarskólar, sem fullnægja framangreindum skilyrðum,“ segir í 2. gr., „skulu fá styrk úr ríkissjóði og frá viðkomandi sveitarfélagi er nemi launagreiðslum til skólastjóra og kennara skólans.“ Það er verið að skylda sveitarfélögin til þess að taka ákveðinn þátt í kostnaði við skólana og vil ég vara við því. Það er ekkert í frv. sem heimilar sveitarfélögunum að annaðhvort samþykkja eða samþykkja ekki að tónlistarskólar séu settir á stofn. Þá vil ég benda á þá þróun sem hefur verið hér í Reykjavík undanfarið og komið nokkuð aftan að borgarráði að tónlistarskólar hér hafa án heimildar stofnað útibú víðs vegar um borgina og hefur verið kostnaðarauki fyrir skólana sem þeir hafa ekki getað staðið undir og framlög borgaranna hafa aukist í hlutfalli við það að viðbættum þeim tilkostnaði sem eðlilegur er af þeim aukningum sem hækkanir almennt hafa bætt á kostnaðarliði. Þetta er nú hægt að gera án heimildar sveitarfélaganna. Það er hægt að stofna tónlistarskóla, það er hægt að stofna útibú án þess að hafa nokkur samráð við sveitarfélög eða ríki og þar með skapa aukakostnað sem ekki er gert ráð fyrir við samningu fjárhagsáætlana eða fjárlaga. Það er það sem ég er að benda á að vanti í það frv. til l. sem hér liggur fyrir um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. Mér finnst það ekki koma til mála að hver og einn sem vill geti stofnað til tónlistarskóla, og svo framarlega sem skólinn fullnægir ákvæðum laga, þ. e. a. s. 1. gr., þá skuli, hvort sem sveitarfélög vilja eða vilja ekki eða hvort sem ríkisstj, eða Alþ. vill eða vill ekki, ákveðinn kostnaður falla á opinbera aðila. Það er þetta sem ég er að vara við. Ég er ekki að mótmæla því að tónlistarskólar séu til, heldur vil ég að þeir séu stofnaðir í samráði við þá sem eiga að standa undir kostnaðinum við þá. Ég vil að lokum segja það, að ef þetta frv. til l. verður samþ. og þá kannske þessi brtt. frá þeim Ragnari Arnalds og Axel Jónssyni, þá finnst mér sjálfsagt að starfsmenn tónlistarskólanna fái aðgang að lífeyrissjóðnum eins og aðrir opinberir starfsmenn því að það eru þeir orðnir ef þetta frv. verður að lögum.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna þess að ég fæ ómögulega betur séð en það sé misskilningur hjá hv. 12. þm. Reykv. að hér sé óvarlega farið í sambandi við hag sveitarfélaganna. Ég lít aftur á móti þann veg á að sú brtt., sem hér er borin fram af Ragnari Arnalds og Axel Jónssyni, sem er árangur af viðræðum, sem við, sem í menntmn. erum, áttum um þessi málefni, og árangur af umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, sé til þess að tryggja að það náist sá árangur sem ætlast er til með frv. til l. um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla. Að öðru leyti er örugglega í frv. í 5. gr. greinilega tekið fram að slíkir skólar eru ekki styrkhæfir nema sveitarstjórn vilji. Það er greinilega tekið fram: „Nú berst umsókn um styrk til tónlistarskóla sem er að hefja starfsemi, og skal þá styrkur ekki veittur fyrr en viðkomandi sveitarfélag hefur kannað allar aðstæður til að starfrækja styrkhæfan skóla á viðkomandi atað.“ Á öðrum stað er talað um að sveitarfélagið á að samþykkja rekstraráætlanir fyrir tónlistarskóla, svo að ég fæ ómögulega betur séð en tryggilega sé um þessa hnúta búið og því ástæðulaust að ætla að það sé hægt að koma upp með tónlistarskóla og krefjast styrks frá sveitarfélagi án þess að það hafi nokkuð með það að gera. Það er útilokað eftir þessum lögmálum. Það er minn skilningur og áreiðanlega okkar allra sem í menntmn. vorum og fjölluðum um þessi mál. Ég vil vekja athygli á því að hins vegar eru þessi lög, ef frv. verður að lögum, eingöngu um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla, en ekki um skipulag skólans að neinu verulegu marki þó að það séu vissir þættir sem þar koma fram. En ég tel að þannig sé búið um orðalag í þessu frv. og þeirri brtt. sem hér er flutt af Ragnari Arnalds og Axel Jónssyni, sem ég mun styðja, að ekki sé um þá hættu að ræða sem 12. þm. Reykv. hefur hér varað við.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að lesa sömu gr. og hv. síðasti ræðumaður gerði ef hún yrði þá kannske skiljanlegri. Í þessari 6. gr. segir: „Nú berst umsókn um styrk til tónlistarskóla sem er að hefja starfsemi.“ Það er sem sagt hægt að stofna til skólans án þess að hafa heimild sveitarfélaga, heimild þeirra sem eiga að standa undir rekstri. Svo framarlega sem sú stofnun, sem þegar er satt á laggirnar án heimildar þeirra sem eiga að standa undir kostnaði við hana, fullnægir þeim skilyrðum sem eru I 1. gr., þá ber sveitarfélaginu og ríkinu skylda til þess að leggja út fé sem þau hafa kannske ekki gert ráðstafanir til að hafa til reiðu fyrir þessa starfsemi við gerð fjárhagsáætlana. Það er hægt að stofna til skólans án þess að hafa nokkurt leyfi til þess. Það er það sem ég er að tala um. Svo framarlega sem hann fullnægir þeim skilyrðum, sem segir í frv., ber skylda til að kosta hann að því marki sem hér er tekið fram.