Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Út af þeim brtt., sem samþykktar voru við þetta frv. hér við 2. umr., vil ég segja það, að ég fyrir mitt leyti hef ekkert við þær að athuga og get fallizt á þær. Að því er fyrri brtt. varðar þá eru þar felld niður orð, sem inn var skotið í frv. í Ed., og frv. þá komið í sömu mynd eins og það var lagt fram af stjórnarinnar hálfu á öndverðu þingi. Að sjálfsögðu helzt óbreytt skipan varðandi stjórn rannsóknarlögreglu, því að hún er ákveðin í öðrum lögum, þ. á m. sérlögum og þá fyrst og fremst lögum um meðferð opinberra mála. En þýðing þess, að þetta er samþ. hér og fellt niður úr þessum lögum, er, að það er ekki í þessum lögum út af fyrir sig neitt sagt um það atriði. En eins og ljóst er af niðurlagsákvæði frv., þá eru með þessu frv. aðeins felld niður lög um lögreglumenn. Og viðvíkjandi síðari brtt. er það svo, að það er ekki nema eðlileg framkvæmd, sem gert var ráð fyrir, að yrði höfð á þessu, þannig að ég vona, að frv. geti gengið í gegn fljótt með þessum hætti, þó að það þurfi að fara aftur til Ed.



Herra forseti. Ég vék nokkuð að 13. og 14. gr. þessa frv. í þeirri ræðu, sem ég flutti hér við 2. umr. þessa máls, og fjallaði nokkuð um þá tilhögun, sem skyldi verða á rekstri þeirra fasteigna, sem um er að ræða, þegar ríkið yfirtekur löggæzlu og rekstur hennar. Þá á ég við fasteignir, sem hingað til hafa verið og áfram verða í sameiginlegri eign ríkis og sveitarfélaga. Ég gerði aths. við, að ekki skyldu koma greiðslur fyrir viðtöku þessara fasteigna, þegar ríkið tekur við húsnæðinu, og ég vakti athygli á því, að um leið og það gerist, þá hefði mátt ætla, að ríkissjóður tæki á sig allan kostnað af rekstri þessara fasteigna. Það væri skynsamleg og rökrétt ályktun. En þegar lesin eru fjárlög fyrir árið 1972, þá vakti ég athygli á því, að í þessum fjárlögum, þar sem fjallað er um einstakar fasteignir, þ. e. hegningarhúsið í Reykjavík og fangaklefana í lögregluhúsinu, fangaklefa lögreglunnar í Reykjavík, væri ekki annað að sjá en gert væri ráð fyrir því, að sveitarfélagið, í þessu tilfelli borgarsjóður Reykjavíkur, tæki þátt í kostnaði af rekstri þessara fasteigna að hálfu. Ég óskaði eftir því, að hæstv. fjmrh. upplýsti, hvernig skilja bæri þessi ákvæði, hvernig framkvæmdin yrði. Ég hef ekki fengið svör við þessum fsp. mínum og ég ítreka þær enn. Ég get ekki séð, að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur í þingsal, en mundi óska eftir því, að hann fengi upplýsingar um þessa fsp. mína og skal að sjálfsögðu doka við, ef hann er ekki viðstaddur, meðan náð er í hann.

Það er verið að óska eftir, að það verði, nýr fundur.

Ja, ég lýk ekki máli mínu fyrr en ég get endurtekið þessa fsp. í hans áheyrn, hvort sem ég á að bíða hér í ræðustól eða . . .

Það hefur nú verið gerð ráðstöfun til þess að . . .

Já. Mér kemur ekki á óvart, þó að hæstv. fjmrh. sé eftirsóttur víða, en ég var, eins og ég sagði áðan, að fjalla um það í ræðu minni hér við 2. umr. málsins, hvernig með skyldi fara rekstur þeirra fasteigna og þess húsnæðis, sem ríkissjóður yfirtekur, og þá var ég sérstaklega að fjalla um fasteignir þær, sem staðsettar eru hér í höfuðborginni. Ég vakti athygli á því, að í 14. gr. þessa frv. segir svo, með leyfi forseta: „Ríkið tekur við húsnæði, sem ríki og sveitar- eða sýslufélög hafa stofnað til sameiginlega, án greiðslu fyrir viðtöku þess, en sveitar- eða sýslufélög halda eignarhluta sínum í því.“ Ég gagnrýndi að sjálfsögðu það út af fyrir sig, að ríkissjóður tæki þarna yfir þessar fasteignir án þess að greiðsla kæmi fyrir og taldi, að þarna væri um eignaupptöku að ræða, sem jafnvel jaðraði við það að brjóta í bág við stjórnarskrána. Um það skal ég ekki fara mörgum orðum aftur, en ég vildi gjarnan fá upplýsingar um, hvernig með rekstur þessara fasteigna skuli fara, því að í fjárlögunum er, að bezt verður séð, gert ráð fyrir því, að móti gjöldum, sem af rekstri þessara húsa stafa, komi tekjur, sem nema helmingi áætlaðs kostnaðar, og verður ekki betur séð af því en þá sé reiknað með, að í þessu tilfelli borgarsjóður Reykjavíkur greiði eða taki þátt í rekstri þessara húsa að hálfu, eins og verið hefur hingað til, þegar hann hefur verið meðeigandi þessara húsa og tekið þátt í löggæzlukostnaði, sem nú er gerð breyting á. Ég vildi óska eftir því að fá skýringu á, hvernig þetta er hugsað af hálfu hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hæstv. forsrh. hér áðan. Hann lét orð falla um nýsamþykkta till. að því er varðar yfirstjórn lögreglunnar í Reykjavík. Ég heyrði að vísu ekki nákvæmlega, í hverju útskýringar hans eða lögskýringar voru fólgnar, en þó skildist mér einna helzt, að hann ætlaði að láta þessa brtt. eins og vind um eyru þjóta. Ég held, að hæstv. forsrh. hafi ekki verið hér í hv. d., þegar umr. fóru fram um þetta mál rétt fyrir kl. 7 í gærdag, þar sem ég skýrði það frá mínu sjónarmiði. Ég skal fúslega viðurkenna, að til þess að þessi skipan komist á þarf á fleira að líta og fleiru að breyta en því, sem nú hefur verið gert. Ég vil þó alveg sérstaklega taka það fram, að frv. það, sem nýlega var hér á dagskrá í hv. d. og fjallaði um dómsmálastjórn í Reykjavík og fleira, laut að mínum dómi og flestra annarra, að ég hygg, eingöngu að því að leysa deilu- og kjaramál dómarafulltrúa og gera nokkra fulltrúa, aðallega hér á Reykjavíkursvæðinu, að sjálfstæðum dómurum, en breytti ekki skipan mála að öðru leyti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, en vil aðeins benda á, að það liggja nú fyrir greinilegar yfirlýsingar í þessu máli frá hv. Alþ. Fyrst og fremst þál., sem ég las upp hér í gær, frá 17. apríl 1968, sem alveg ótvírætt felur ríkisstj. að hlutast til um breytta skipan þessara mála og nú síðast brtt. sú, sem veríð er að ræða um og samþ. var hér áðan í hv. deild með 22:13 atkv. Þetta eru það ótvíræðar viljayfirlýsingar héðan frá hv. Alþ., að ég held, að ekki verði lengur staðið í vegi fyrir því að láta rannsaka og skoða þau atriði, sem lagfæra þarf til þess að koma yfirstjórn lögreglunnar í það horf, sem rætt er um bæði í áðurnefndri þál. og þeirri brtt., sem nú hefur verið samþykkt.



Herra forseti. Þessi fsp. mín hefur sennilega ekki komizt til skila, úr því að fjmrh. biður ekki um orðið. Ég var hér með ákveðna fsp. og ég trúi ekki öðru en ég sé virtur svars við þeirri litlu fsp.

Vill þm. endurtaka hana?

Já, það er sjálfsagt að gera það. Það var efni, sem viðkemur 14. gr. og fjallar um húsnæði, sem ríkið yfirtekur. Þar segir í 14. gr., - þó að ég sé margbúinn að lesa þetta, þá skal ég gera það einu sinni enn, með leyfi forseta: „Ríkið tekur við húsnæði, sem ríki og sveitar- eða sýslufélög hafa stofnað til sameiginlega, án greiðslu fyrir viðtöku þess, en sveitar- eða sýslufélög halda eignarhluta sínum í því. Ef afnotum í þágu lögreglunnar lýkur, ráðstafa eignaraðilar sameiginlega slíkum fasteignum.“ Ég vakti athygli á því, að í þessari gr. væri ekki neitt drepið á, hvernig með rekstur þessara stofnana eða þessa húsnæðis skuli fara, en vissulega hlýtur það að vera skynsamlegasta niðurstaðan og ályktunin, að ríkissjóður taki að sér rekstur þessa húsnæðis, þar sem hann yfirtekur þessar eignir og tekur að sér löggæzlukostnaðinn almennt. En í þessu sambandi vakti ég athygli á því, að í samþykktum fjárlögum fyrir árið 1972 er sérstaklega gerð áætlun um annars vegar hegningarhúsið í Reykjavík og hins vegar fangaklefa lögreglunnar í Reykjavík. Þarna er um að ræða fasteignir, húsnæði, sem hefur hingað til verið í eigu beggja þessara aðila, ríkissjóðs og borgarsjóðs, og verið rekið sameiginlega af þessum aðilum. En ég get ekki annað betur séð en ef mín ályktun er rétt af þessu frv., sem hér liggur fyrir, þá stangist það á við það, sem stendur hér í fjárlögunum, vegna þess að í fjárlögunum er gert ráð fyrir því, að á móti gjöldum komi tekjur, sem eru helmingur af áætluðum gjöldum. Þess vegna spyrst ég fyrir um skýringar á þessu, hvort þetta sé réttur skilningur hjá mér, að jafnframt því sem ríkisstj. hyggst yfirtaka allan rekstrarkostnað af löggæzlunni, þá hyggist hún áfram láta borgarsjóð taka að sér helminginn af rekstri þessa húsnæðis. Við þessu vildi ég vinsamlegast fá einhver svör eða einhverjar upplýsingar um þetta.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 9. landsk. þm. og tali hans um það, að slík eignaupptaka eins og hér er talað um af þeirra hendi eigi sér engin fordæmi áður í viðskiptum ríkis og sveitarfélaga, þá vil ég minna á það, að þegar hér voru sett lög um héraðsskóla, en þar voru eignaraðilar bæði ríki og sveitarfélög, þá kom ekki til nein greiðsla frá hendi ríkisins í sambandi við eignir sveitarfélaganna í þessum stofnunum, svo að fordæmi um þetta eru fyrir hendi. Ég kann nú ekki skil á fleirum, en ég man eftir þessu í svipinn. Ég geri ráð fyrir því, að þegar til framkvæmda kemur um þessi mál, verði um það samkomulag á milli aðila. Hér er talað um, að ríkið tekur við fullnustu leigusamninga, sem sveitar- eða sýslufélög hafa gert í þágu lögreglunnar, og um aðrar óloknar skuldbindingar fer eftir samkomulagi. Nú var það t. d. svo með héraðsskólana, að þar tók ríkið ekki við óloknum skuldbindingum, heldur urðu þau sýslufélög, sem stóðu að því, að sjá fyrir þessu. Og ég geri ráð fyrir því, að gerður verði samningur um rekstraraðild að þessum eignum, sem þessir aðilar eiga.



Herra forseti. Ég skal ekki segja, hvort það er af ásetningi gert að sneiða hjá að svara beint þeirri fsp., sem beint er til hæstv. ráðh. Ég var alls ekki að tala um eignaupptökuna í þessari ræðu minni, ég var búinn að gagnrýna hana áður. Þó að það sé eitthvert fordæmi um það hvað snertir héraðsskóla, þá breytir það ekki þeirri skoðun minni, að hér geti verið lagaákvæði, sem ekki standist gagnvart stjórnarskránni. Það getur þá farið svo, að um hitt fordæmið, sem hann nefndi, sé eins ástatt. En þetta var ég ekki að tala um og ekki að spyrjast fyrir um. Ég var að spyrjast fyrir um, hvernig væri með rekstur þess húsnæðis, sem hér er um að ræða. Og ef hæstv. ráðh. ætlar að skjóta sér undan að svara því, hvernig líta beri á þau frv. og þau lög, sem borin hafa verið fram af hæstv. ríkisstj., þá verð ég að draga þær ályktanir, að það sé ætlunin að láta þetta fara svona áfram eins og hér stendur og hér er reyndar búið að samþykkja, þó að það sé fullt ósamræmi þar á milli, þ. e. að ríkissjóður yfirtaki löggæzluna og kostnaðinn af henni, yfirtaki fasteignir, sem ekki hafa verið hingað til í eigu ríkisins, en gera síðan ráð fyrir því, að sveitarfélögin og í þessu tilfelli borgarsjóður Reykjavíkur taki áfram þátt í rekstri þessara fasteigna, eins og ótvírætt segir í þessum fjárlögum. Og þessum vinnubrögðum vil ég harðlega mótmæla, því að það er alls ekki neitt samræmi í því að bera fram frv. til laga um yfirtöku ríkissjóðs á löggæzlukostnaðinum og halda því síðan áfram til streitu, að borgarsjóður í þessu tilfelli eigi að greiða áfram helmingskostnaðinn af rekstri þeirra löggæzluhúsa, sem hingað til hafa verið sameiginlega rekin af þessum aðilum. Mér þykir miður, ef svo á að vera í framkvæmdinni og trúi því ekki að óreyndu, að þessu verði haldið til streitu, en því miður er ekki hægt að skilja svör eða svarleysi hæstv. ráðh. öðruvísi en svo, að ríkisstj. hyggist beita þessum ákvæðum á svo óskammfeilinn hátt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál. Samgmn. hefur fjallað um þá till., sem hér er um að ræða, en hún er frá Skúla Alexanderssyni, sem sat um skeið hér í hv. d. í vetur, og er um endurskipulagningu sérleyfisleiða. Það var áskorun til ríkisstj. um að láta athuga, hvort ekki sé tímabært að taka til rækilegrar endurskoðunar og endurskipulagningar sérleyfisleiðir langferðabifreiða. N. komst að þeirri niðurstöðu, að enda þótt hún hafi jákvæða afstöðu gagnvart till., þá telur hún samt réttast eftir atvikum, að henni sé vísað til ríkisstj. N. hafði leitað nokkurra umsagna um málið, fyrst til Skipulagsnefndar fólksflutninga, sem mælti með því, að till. yrði samþ., í öðru lagi Sambands ísl. sveitarfélaga, sem einnig mælti með því, að till. yrði samþ., og í þriðja lagi til Félags sérleyfishafa, sem ekki voru jafnánægðir með till. og töldu í nokkuð löngu máli, að nánast væri ósköp litið að. En við komumst að þeirri niðurstöðu, að með því að till. bar með sér athugun á þessu og að vísa till. til ríkisstj. er nokkurn veginn það sama, að okkur fannst, þá varð n. einhuga um þessa afgreiðslu málsins.