Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um húsaleigubætur. Frv. hefur verið unnið á vegum félmrn. í samráði við fjmrn. Það byggir m.a. á niðurstöðu nefndar sem ég skipaði í ágúst 1991 til að gera tillögur um aðgerðir til að draga úr húsnæðiskostnaði leigjenda og skilaði niðurstöðum í febrúar 1993. Við undirbúning frv. hafa verið haldnir fundir með forustumönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga og á þeirra vegum hafa verið gerðir útreikningar á framlögum sveitarfélaga til skjólstæðinga húsaleigustyrkja sveitarfélaga. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um aðgerðir til að draga úr húsnæðiskostnaði leigjenda. Í tengslum við gerð kjarasamninga í apríl 1992 gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um að í samráði við ASÍ, BSRB og Kennarasamband Íslands verði gerðar tillögur um með hvaða hætti best megi koma til móts við þarfir leigjenda sem hafa lökust kjör. Nefnd sú sem ég skipaði í ágúst 1991 til að gera tillögur um aðstoð við tekjulága leigjendur komst að þeirri niðurstöðu að raunhæfast væri að fela sveitarfélögunum framkvæmd á greiðslu húsaleigubóta til leigjenda á almennum markaði ásamt þeirri aðstoð sem nú er á vegum félagsþjónustu sveitarfélaga frekar en að greiða bæturnar í gegnum skattkerfið. Ástæðurnar eru margar. Fyrir það fyrsta hefur starfsfólk sveitarfélaganna góða þekkingu á húsnæðismálum í sveitarfélaginu vegna félagsþjónustu við íbúana. Mörg hundruð leiguíbúðir eru í eigu sveitarfélaganna auk þess sem þau útvega skjólstæðingum sínum íbúðir á almennum markaði. Á vegum félagsþjónustu sveitarfélagsins er fólki sem þarf að leigja veitt veruleg aðstoð en þó mismunandi eftir sveitarfélögum. Það er gert bæði með niðurgreiddri leigu og styrkjum til leigjenda á almennum markaði. Þá er starfsfólk sveitarfélagsins nær fólkinu en skattkerfið og því auðveldara fyrir fólk að nálgast bæturnar. Loks má mefna það sem er mjög mikilvægt í þessu sambandi en það er að útborgun húsaleigubótanna fellur að greiðslu leigjandans á leigunni. Sú útfærsla að greiða bæturnar í gegnum skattkerfið hefði það óhjákvæmilega í för með sér að þær yrðu greiddar löngu eftir leigugreiðsluna. Eðlilegt er að í upphafi séu húsaleigubætur sameiginlegt verkefni ríkis og sveitarfélaga, a.m.k. á meðan verið er að finna húsaleigubótunum réttan farveg og umgjörð. Það fyrirkomulag að bæði ríki og sveitarfélög komi að þessu máli er vel þekkt á Norðurlöndunum og hefur gefist vel. Í Danmörku, svo dæmi sé tekið, er 40% kostnaðar fjármagnaður af ríkinu og 60% af sveitarfélögunum. En hvaða áhrif munu húsaleigubætur hafa á leigufjárhæð? Það er spurning sem nauðsynlegt er að velta fyrir sér í þessu samhengi. Reynsla Norðurlandaþjóðanna sem veitt hafa húsaleigubætur í marga áratugi sýnir að ekki er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Í skýrslu sem gerð hefur verið á vegum norrænu ráðherranefndarinnar og heitir Bostadsbidrag i Norden 1990 kemur fram að húsaleigubætur leiði hvorki til hækkunar á húsaleigu né húsnæðiskostnaði sem nokkru nemi. Mat á skilvirkni kerfisins t.d. í Danmörku sýnir að fjölskyldur sem höfðu undir 100 þús. danskar kr. á ári lækkuðu húsnæðisútgjöld sín að meðaltali um 26% vegna húsaleigubóta. Útfærslan sem hér er lögð til á húsaleigubótum virkar einnig sem hemill á að húsaleigbætur hækki húsaleigu. Þannig hefur hækkun leigu ekki í för með sér hærri húsaleigubætur nema innan mjög þröngra marka og getur í besta falli orðið 3.000 kr. á mánuði ef húsaleigan er hækkuð frá 20.000 í 45.000 kr. Leigjandinn mundi þannig tapa 22.000 kr. við slíka hækkun. Hagur leigjandans er því að halda leigunni niðri. Ég held að óhætt sé að segja að hagur leigjenda hafi um margt vænkast á undanförnum árum. Fyrir Alþingi liggur nú frv. um ný húsaleigulög sem koma eiga í stað laga um húsaleigusamninga frá árinu 1979. Í því felast verulegar lagfæringar á samskiptareglum leigjenda og leigusala. Þegar lög um félagslegar íbúðir voru samþykkt á Alþingi 1990 var gerð sú breyting á markmiðsgrein laganna að leiguíbúðir voru gerðar jafnsettar eignaríbúðum og aukin áhersla lögð á að tryggja leiguíbúðir sem fullgildan valkost í húsnæðiskerfinu m.a. með því að lengja lánstíma þeirra í 50 ár. Með tilkomu kaupleiguíbúða og auknum möguleikum félagasamtaka til að eiga og reka leiguíbúðir hefur orðið veruleg aukning á félagslegum leiguíbúðum á undanförnum árum eftir mikla lægð í upphafi áratugarins. Á tímabilinu 1980--1986 voru veitt lán úr Byggingarsjóði verkamanna til byggingar nærri 70 félagslegra leiguíbúða. Á árunum 1987--1993 var fjöldi lána til leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og félagasamtaka rúmlega 700 talsins. Aukið framboð félagslegra íbúða á án efa stóran þátt í því að jafnvægi hefur einkennt leigumarkaðinn undanfarin ár. Í skýrslu nefndarinnar frá febrúar 1993 er einnig lagt til að dregið verði úr skattlagningu leigutekna af íbúðarhúsnæði til að auka framboð leiguhúsnæðis. Núgildandi reglur um skattlagningu leigutekna af íbúðarhúsnæði eru bæði flóknar og að mörgu leyti ósanngjarnar. Það hefur leitt til þess að leigusalar hafa í ríkum mæli komist hjá því að telja fram tekjur af leigu húsnæðis. Leigjendur fá nú enga ívilnun í gegnum skattkerfið og því engan ávinning af því að telja fram greidda húsaleigu. Félmrn. hefur komið tillögum til fjmrn. um að reglum um skattlagningu leigutekna verði breytt og þær einfaldaðar. Líklegt má telja að breyttar skattareglur vegna tekna af leiguhúsnæði og skilyrði um framtal leigu vegna húsaleigubóta geti leitt til mun betri skattskila. Þess má geta að framtalin leigugjöld námu 780 millj. kr. árið 1992 en samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar á stærð leigumarkaðarins má gera ráð fyrir að um 4 milljarðar kr. hafi verið greiddir í leigu á því ári. Það segir að óuppgefnar húsaleigutekjur til skattyfirvalda á árinu 1992 hafi numið um 3,3 milljörðum kr. Þegar borin er saman staða eigenda og leigjenda á húsnæðismarkaðnum má taka dæmi af tveim fjögurra manna fjölskyldum, hjónum með tvö börn, er hafa 1.200 þús. kr. í árstekjur. Önnur hjónin eiga íbúð að verðmæti 8 millj. kr. Á eigninni hvíla húsnæðisskuldir að fjárhæð 5,5 millj. kr. er bera 5% vexti. Þau hjón greiða í afborganir, vexti og verðbætur á ári 385 þús. kr. og um 60 þús. kr. í fasteignagjöld. Þá greiða þau liðlega 7 þús. kr. í eignarskatt. Í vaxtabætur fá þau 173 þús. kr. og barnabótaauki er 168 þús. kr. sem leiðir til þess að þau hjón hafa í ráðstöfunartekjur eftir greiðslu skatta og húsnæðiskostnaðar um 1,1 millj. kr. Hin hjónin í dæminu eru á leigumarkaði í dag og fá því ekki húsaleigubætur. Þau greiða 40 þús. kr. á mánuði í húsaleigu eða 480 þús. kr. á ári. Þau fá sömu fjárhæð og hin hjónin í barnabótaauka eða 168 þús. kr. Ráðstöfunartekjur þeirra eru því um 880 þús. kr. fyrir bætur eða 220 þús. kr. lægri ráðstöfunartekjur en fjölskylda með sömu heimilistekjur. Eftir að húsaleigubætur koma til skjalanna hækka ráðstöfunartekjur þeirra í 996 þús. kr. eða um 116 þús. kr. Þjóðhagsstofnun hefur annast útreikninga á kostnaði við framkvæmd tillagna um húsaleigubætur og unnið að athugunum á mismunandi útfærslum og tillögum á útreikningi bóta. Auk þess hefur stofnunin unnið að greiningu á væntanlegum hópum bótaþega og áhrifum húsaleigubóta á tekjur þessara hópa. Þá hefur stofnunin og borið saman stöðu leigjenda og eigenda íbúðarhúsnæðis með og án tillits til húsaleigubóta. Það er mat Þjóðhagsstofnunar að þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram komi til með að kosta ríki og sveitarfélög samtals um 650 millj. kr. Fjöldi bótaþega er áætlaður um 5.500 er skiptist þannig að um 750 hjón fái bætur 1.400 einstæðir foreldrar og 3.300 einstaklingar. Áætlað er að um 22% hjóna á almennum leigumarkaði komi til með að fá bætur, 73% einstæðra foreldra og 58% einstaklinga. Þá hefur stofnunin metið áhrif húsaleigubóta á tekjur þessara hópa. Talið er að bætur komi til með að hækka tekjur hjóna og einhleypra að meðaltali um 10% og einstæðra foreldra um 17%. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur metið beina húsaleigustyrki sveitarfélaga á árinu 1993 um 243 millj. kr., þ.e. til þeirra sem leigja á almennum markaði. Við kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga hefur þessi niðurstaða verið lögð til grundvallar. Gert er ráð fyrir að ríkissjóður leggi til 400 millj. kr. á árinu 1995. Eins og fram hefur komið hefur Þjóðhagsstofnun áætlað kostnað þessara aðila um 650 millj. kr. Ljóst er að mjög erfitt er að meta þennan kostnað nákvæmlega. Vegna þess að hér er um algjöra nýjung að ræða og óvissuþættir því nokkrir þótti ekki ráðlegt að hafa úthlutunarreglur víðtækari en hér er lagt til. Þess í stað var ákveðið að endurskoða ákvæði laganna, verði frv. að lögum, innan tveggja ára frá gildistöku og meta þá framhaldið í ljósi reynslunnar og á grundvelli nákvæmari tölulegra upplýsinga. Frv. þetta hefur ekki að geyma ákvæði um fjárhæðir húsaleigubóta. Frv. kveður hins vegar á um það að ákvæði þess efnis verði sett í reglugerð. Drög að þeirri reglugerð fylgja frv. þessu. Þar eru tilgreindar eftirfarandi fjárhæðir bóta: Grunnfjárhæð 7.000 kr. greiðist fyrir hverja íbúð mánaðarlega og er hún sú sama fyrir einstaklinga, einstæða foreldra og hjón. Síðan bætast við ákvæði um fjárhæð vegna barna, 4.500 kr. fyrir fyrsta barn, 3.500 kr. fyrir annað og 3.000 kr. fyrir þriðja barn. Fjöldi barna er því meira afgerandi en fjölskyldugerðin. Til viðbótar bætast síðan 12% þess hluta leigufjárhæðar er liggur á milli 20.000 og 40.000 kr. Fjárhæð leigugjalds hefur því ekki bein áhrif á fjárhæð húsaleigubóta. Þá er gert ráð fyrir að húsaleigubætur skerðist óháð fjölskyldustærð í hverjum mánuði um 2% af árstekjum umfram 1,5 millj. kr. Húsaleigubætur geta þó aldrei orðið hærri en sem nemur 50% af leigufjárhæð, að hámarki 21.000 kr. á mánuði. Lagt er til að húsaleigubætur verði eignatengdar með þeim hætti að ef þeir sem í íbúðinni búa eiga eignir umfram 3 millj. kr. þá skuli 25% þeirrar fjárhæðar sem umfram er bætast við þær tekjur sem liggja til grundvallar ákvörðun um fjárhæð bóta. Þá er lagt til að húsaleigubætur teljist til tekna í merkingu skattalaga eins og verið hefur með húsnæðisstyrki sveitarfélaga að öðru leyti en því að tryggingabætur og húsaleigubætur fyrra árs teljast ekki til tekna. Húsaleigubótum er ekki ætlað að skerða bætur bótaþega frá Tryggingastofnun ríkisins. Gert er ráð fyrir því að lögum um almannatryggingar verði breytt til samræmis við það markmið. Upphaflega var áætlað að kostnaður ríkissjóðs vegna húsaleigubóta yrði 300 millj. kr. en í því mati var ekki gert ráð fyrir skattlagningu húsaleigubóta. Niðurstaðan varð hins vegar sú að húsaleigubætur skyldu verða skattskyldar og var því framlag ríkissjóðs hækkað um 100 millj. kr. af þeim sökum. Til að mæta skattlagningu húsaleigubóta hafa fjárhæðir bóta því verið ákveðnar nokkuð hærri en tillaga nefndar um húsaleigubætur gerði ráð fyrir. Þannig var grunnur húsaleigubóta hækkaður úr 5.000 í 7.000 kr. og hámarksbætur hækkaðar úr 15.000 í 21.000 kr. Einnig hafa fjárhæðir bóta vegna barna verið hækkaðar verulega vegna skattlagningar. Frv. þetta felur ekki í sér almennan rétt leigjenda til húsaleigubóta. Kemur þar tvennt til. Í fyrsta lagi er það forsenda fyrir rétti leigjenda til húsaleigubóta að fyrir liggi ákvörðun viðkomandi sveitarstjórnar um greiðslu húsaleigubóta á grundvelli þessa frv. Í öðru lagi koma til ýmsar almennar undanþágur frá rétti sem byggðar eru á tilliti til tekna, eigna, leigufjárhæðar, skyldleika ásamt almennum formskilyrðum. Við undirbúning þessa frv. hefur verið unnið markvisst að því að útbúa reglur um ákvörðun húsaleigubóta með það fyrir augum að það fjármagn sem til ráðstöfunar er nýtist sem best þeim sem mesta þörf hafa fyrir aðstoð, þ.e. tekjulægstu leigjendunum. Samkvæmt tillögu Sambands íslenskra sveitarfélaga var valin sú leið að binda rétt íbúa sveitarfélaga til húsaleigubóta við ákvörðun viðkomandi sveitarfélaga um þátttöku. Í frv. er lögð á það rík áhersla að réttur íbúa sveitarfélaga til húsaleigubóta verði skýr. Sveitarstjórnum er ætlað að taka ákvörðun tímanlega um það hvort þau veiti íbúum sínum rétt til húsaleigubóta. Þá ákvörðun er þeim gert að tilkynna bæði almennt og til félmrn. Sú tillaga að kostnaðarskiptingu sem hér er lögð til er byggð á því að ríkið greiði 60% kostnaðar og sveitarfélög 40%. Er þá miðað við að sameiginleg fjárhæð ríkis og sveitarfélaga til húsaleigubóta nemi ekki hærri fjárhæð en 650 millj. kr. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga mun annast greiðslur frá ríki til sveitarfélaga. Telji ráðgjafanefnd Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga ljóst að kostnaður vegna bóta verði meiri en áætlað hefur verið skal nefndin gera félmrh. grein fyrir því og gera tillögur að breytingu á gildandi reglugerð er kveður á um fjárhæðir og útreikning húsaleigubóta. Þá er lagt til að húsaleigbætur taki eingöngu til íbúðarhúsnæðis en leiga á einstökum herbergjum er undanskilin. Höfð var hliðsjón af norrænni löggjöf í þessu sambandi. Þá er lögheimili í leiguíbúðinni gert að skilyrði. Frumvarpinu er ekki ætlað að ná til þeirra sem leigja af skyldmennum sem búa í sama húsi og íbúð leigusala. Er þessi regla byggð á sömu sjónarmiðum og lögð er til grundvallar í sænsku lögunum um húsaleigubætur. Skyldleikatengsl þau er frv. tekur til eru þau sömu og lög um húsaleigusamninga kveða á um að njóta skuli sérstaks forgangsréttar til leiguhúsnæðis. Ætlunin er að skoða áhrif þessa ákvæðis sérstaklega að loknum reynslutíma laganna verði frv. þetta að lögum. Húsaleigubótum er ætlað að taka til varanlegra leigusambanda en ekki skammtímaleigu. Því þykir rétt og óhjákvæmilegt að undanskilja leigusamninga sem gerðir eru til skemmri tíma en sex mánaða. Þess skal sérstaklega getið að frv. til húsaleigulaga sem nú er í meðförum Alþingis miðar við að uppsagnarfrestur ótímabundinna leigusamninga verði minnst sex mánuðir og eru ákvæði frv. þar að lútandi tengd þeim sjónarmiðum. Þá er það og gert að skilyrði fyrir greiðslu bóta að leigusamningi hafi verið þinglýst. Þessum skilyrðum er ætlað að stuðla að því að vandað verði til samninga, stuðlað að meiri festu en nú tíðkast og girða fyrir málamyndagerninga. Réttur til vaxtabóta kemur í veg fyrir rétt til húsaleigubóta en um það er ákvæði í þessu frv. Frv. gerir ráð fyrir að sveitarfélög annist alla framkvæmd á afgreiðslu húsaleigubóta. Í frv. er lagt til að húsaleigubætur taki jafnt til leigjenda á almennum markaði og þeirra er nú njóta húsnæðisaðstoðar félagsþjónustu sveitarfélaga í formi framfærslustyrkja til þess að greiða niður húsaleigu á almennum markaði auk þeirra sem leigja af félagasamtökum. Þeim sem leigja af ríkissjóði og sveitarfélögum er hins vegar ekki ætlað að njóta bótaréttar. Kemur það til vegna þess að í þeim tilfellum er húsaleiga verulega niðurgreidd að almennum kaupleiguíbúðum undanskildum, enda er sérstaklega kveðið á um rétt íbúa þeirra íbúða til húsaleigubóta. Frv. fylgja ítarlegar athugasemdir við einstakar greinar þess. Tel ég þess vegna ekki ástæðu til að fara yfir öll atriðin hér en mun þó hyggja að því helsta. Ákvæði 1. gr. greinir frá markmiðum frv. sem eru tvíþætt. Annars vegar er frv. ætlað að lækka húsnæðiskostnað tekjulágra leigjenda og hins vegar að draga úr þeim aðstöðumun sem í dag ríkir á húsnæðismarkaðnum með tilliti til þess hvort um er að ræða eigendur eða leigjendur íbúðarhúsnæðis. Eins og af greininni má ráða er frumvarpinu ekki ætlað að vera almennt og taka til allra leigjenda. Markmiðið er að ná til tekjulægsta fólksins á almenna leigumarkaðnum. 2. gr. felur í sér þá reglu að réttur leigjenda til bóta er bundinn ákvörðun viðkomandi sveitarfélags um þátttöku. Sveitarfélögunum er ekki gert skylt að greiða bætur. Var þessi leið farin að ósk Sambands íslenskra sveitarfélaga. Lögð er á það rík áhersla að réttur íbúa sveitarfélaga til húsaleigubóta sé skýr. Sveitarstjórnum er ætlað að taka ákvörðun tímanlega um þátttöku og þá ákvörðun er sveitarfélögunum gert að tilkynna rækilega, bæði til íbúa sinna og til félmrn. Í 6. gr. er að finna leiðbeiningarreglur um þá grundvallarþætti sem reglugerð um útreikningsaðferð húsaleigubóta skuli byggð á. Lagt er til að bætur skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við ákveðinn grunn sem miðast við ákveðna fjárhæð fyrir hverja íbúð og síðan fyrir hvert barn á framfæri umsækjanda að teknu tilliti til leigufjárhæðar, eigna og tekna. Í 7. gr. eru talin upp ýmis tilvik sem koma í veg fyrir bótarétt þrátt fyrir að öðrum skilyrðum sé fullnægt, svo sem ákvæðum 2. og 5. gr. frv. Undanþágur þessar eru reistar á þeim sjónarmiðum að sú fjárhæð sem kemur til skipta á ári hverju nýtist sem best hverjum þeim sem mesta þörf hafa á aðstoð hverju sinni. Í 1. tölul. 7. gr. er gerð grein fyrir þeim skyldleikatengslum er koma í veg fyrir bótarétt ef leigusali býr í sama húsi og leigutaki. Var hér höfð hliðsjón af þeim reglum er sænsku lögin um húsaleigubætur byggja á. Meginsjónarmiðin á bak við þessa undanþágu eru þau að vegna skyldleika greiða margir leigjendur mjög lága eða jafnvel enga húsaleigu. Talið var að þeir aðilar sem njóta þess að leigja af skyldmenni hafi ekki eins mikla þörf fyrir aðstoð og þeir sem leigja af óskyldum aðilum. Þá er og talið að ef þessum aðilum yrði veittur réttur til bóta gæti það leitt til mikils fjölda málamyndagerninga. Rétt þótti að binda undanþágu frá rétti til húsaleigubóta þegar skyldmenni eiga í hlut við íbúðir í sama húsi og bústaður leigasala. Skyldleikatengsl þau er frv. tekur til eru þau sömu og lög um húsaleigusamninga kveða á um. 2. tölul. 7. gr. kveður á um áhrif eigna á bótarétt. Ef einhver þeirra er í íbúðinni býr nýtur réttar til vaxtabóta á hvorki hann né aðrir leigjendur íbúðarinnar rétt til húsaleigubóta óháð því hvort rétthafinn sækir um þær eða ekki. Þeir sem njóta vaxtabóta geta því ekki valið um það hvort þeir sækja um húsaleigu- eða vaxtabætur eftir því hvor kosturinn er hagstæðari. 9. gr. skilgreinir hugtakið leigufjárhæð. Gert er ráð fyrir að sú fjárhæð sem lögð verður til grundvallar útreiknings bóta verði hin eiginlega greiðsla fyrir afnot hins leigða. Í 2. mgr. 9. gr. er kveðið á um það hvernig með skuli fara ef uppgefin leigufjárhæð er verulega hærri en það sem eðlilegt getur talist. Með þessu ákvæði er sveitarfélagi veitt ákveðið svigrúm til að meta þessa þætti. Í 3. mgr. 9. gr. er að finna ákvæði þess efnis að leigufjárhæð félagslegra íbúða skuli aldrei vera hærri en viðmið Húsnæðisstofnunar ríkisins um leigu félagslegra íbúða. Í 10. gr. er fjallað um tekjuhugtakið. Lagðar eru til grundvallar samanlagðar heildartekjur allra þeirra er lögheimili eiga í viðkomandi leiguíbúð, þar á meðal tekjur barna frá 20 ára aldri nema barnið stundi skólanám í a.m.k. sex mánuði á ári. Tekjur í merkingu laga um tekju- og eignarskatt eru lagðar til grundvallar, þ.e. skattskyldar tekjur að frátöldum tryggingabótum og húsaleigubótum fyrra árs. Til tekna teljast því ekki bætur sem greiðast frá skattkerfinu svo sem barnabætur, meðlög og barnabótaauki. 13. gr. kveður á um áhrif ófullnægjandi umsóknar. Umsækjanda sem skilar inn slíkri umsókn skal gerð grein fyrir því eins fljótt og verða má. Stefnt er að því að kveðið verði á um nánari framkvæmd þessa ákvæðis í reglugerð. Í 14. gr. er að finna ákvæði um greiðslu húsaleigubóta af hálfu sveitarfélags. Gert er ráð fyrir því sem meginreglu að bætur greiðist umsækjanda, leigjanda en ekki leigusala. Þó getur leigjandi farið fram á það að greiðsla berist leigusala beint. Í 15. gr. er kveðið á um þá upplýsingaskyldu er hvílir á leigjanda. Í 16. gr. er gerð grein fyrir þeim tilvikum sem leitt geta til brottfalls bótaréttar. 17. gr. fjallar um það hvernig með skuli farið ef umsækjandi telur á rétt sinn hallað af hálfu félagsmálanefndar við framkvæmd laganna og getur hann þá skotið ákvörðun til sérstaks óháðs úrskurðaraðila úrskurðarnefndar félagsþjónustu. Mikilvægt er að starfsmenn félagsmálanefnda upplýsi aðila upp rétt til málskots. Um málskot fer samkvæmt ákvæðum laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Í 20. gr. er það sérstaklega tekið fram að ákvæði laganna, verði frv. að lögum, breyti í engu þeim skyldum er á sveitarfélögum hvíla varðandi húsnæðismál íbúa sinna samkvæmt ákvæðum annarra laga. Þá er í 23. gr. kveðið á um gildistökuákvæði frv., 1. janúar 1995. Rétt þykir að veita visst ráðrúm fram að gildistöku væntanlegra laga svo góður tími gefist til kynningar og undirbúnings þeirra aðila sem lögin varða. Virðulegi forseti. Aðstæðum leigjenda á húsnæðismarkaðnum hefur oftast nær ekki verið gefinn nægjanlegur gaumur hér á landi. Leigjendur er sá hópur í þjóðfélaginu sem er að jafnaði tekjulægstur og eignalítill. Húsaleigubætur eru aðstoð sem ætluð er einstaklingum og fjölskyldum sem eru með lágar tekjur. Húsaleigubætur í einhverju formi hafa lengi tíðkast í flestum löndum Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. Alls staðar á Norðurlöndunum nema á Íslandi hafa þær verið áratugum saman og reynst vel. Greiðslu húsaleigubóta fylgja sterk sanngirnisrök. Húsaleigubætur til leigjenda eru bæði nauðsynlegar og sanngjarnar, m.a. með hliðsjón af því að íbúðareigendur eru aðnjótandi víðtækrar niðurgreiðslu í gegnum skattkerfið með greiðslu vaxtabóta. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að vænta þess að mál þetta hljóti víðtækan stuðning hér á Alþingi og verði afgreitt fyrir þinglok. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Virðulegi forseti. Hér er mælt fyrir máli sem liggur á að afgreiða eins og kom fram í máli hæstv. félmrh. og það hefur staðið til lengi að afgreiða þetta mál. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það að fólk sem býr við það að vera á leigumarkaði með lægstu laun, það fólk sér ekki fyrir sér. Því er eiginlega fyrsta spurningin sú: Af hverju er þetta mál ekki fyrr á ferðinni? Af hverju er fyrst núna, þegar 12--14 dagar eru eftir af þinghaldinu, mælt fyrir þessu máli? Í athugasemdum við lagafrv. stendur, með leyfi forseta: ,,Frv. þetta hefur verið unnið á vegum félmrn. og byggir m.a. á niðurstöðum nefndar sem félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir skipaði í ágúst 1991 til að gera tillögur um aðgerðir til að draga úr húsnæðiskostnaði leigjenda og skilaði niðurstöðu í febrúar 1993.`` Nefnd sem fjallaði um þetta mál skilaði niðurstöðu fyrir rúmu ári síðan. Málið er því svolítið seint fram komið þó ekki sé meira sagt og spurningin er: Er stíflan svo mikil í ríkisstjórninni varðandi þetta mál? Og svo á gildistakan að vera 1. jan. 1995 þannig að það er langt í það að þessi lög öðlast gildi miðað við hvað þetta frv. er áríðandi. Eins og kemur fram í frv. getur einstaklingur fengið allt að 21.000 kr. í húsaleigubætur og ekki er ætlast til að húsnæðið kosti meira en 45.000 kr. Mér finnst þessar upphæðir ekki óeðlilegar og hef ekkert við þær að athuga en mig langaði að spyrja um nokkur atriði í sambandi við frv. Það kemur strax fram í 2. gr. hvernig kostnaðarskipting á að vera, ríkið greiðir 60% og sveitarfélagið 40%, þau skipta þessu þannig á milli sín. Sveitarfélagið sér um greiðsluna og síðan kemur endurgreiðsla frá ríki. En ef sveitarfélag hefur ekki tekið ákvörðun fyrr en 1. okt. hvers árs um það að greiða þessar húsaleigubætur, eftir því sem mér skilst, þá fá einstaklingar í sveitarfélaginu ekki húsaleigubætur. Þá er ríkið sem sagt stikkfrí. Segjum svo að sveitarfélag sé fjárhagslega mjög illa statt, sem því miður er til í dæminu, og treysti sér ekki til að greiða þessar húsaleigubætur, þá fá einstaklingar í sveitarfélaginu ekki þessar bætur. Ef þetta er rétt skilið hjá mér þá tel ég þetta vera atriði sem verður að skoða betur. Það er annað sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um, það er varðandi 7. gr. Það eru atriði sem girða fyrir rétt til húsaleigubóta. Ég hef ekkert að athuga við þrjú fyrstu efnisatriðin, ég tel þau ekki óeðlileg, en í sambandi við fjórða efnisatriðið í 7. gr., að ef leigusamningur er til skemmri tíma en sex mánaða, þá fær einstaklingur ekki húsaleigubætur. Nú er það þannig að sums staðar þar sem þröngt er á húsaleigumarkaðinum, mikil eftirspurn eftir húsnæði, þá fá leigjendur ekki bindandi samning svo lengi þannig að þeir einstaklingar sem lenda í því og eru mjög tekjulágir fá sem sagt ekki húsaleigubætur. Þetta er annað atriði sem mér finnst þurfa að skoða. En eins og ég sagði í upphafi þá tel ég þetta ekki flókið mál út af fyrir sig og ég tel að hv. félmn. eigi að geta ráðið við þetta á þessum 12 dögum sem eftir lifa af þingi. Ég tel þetta miklu einfaldara mál en t.d. þau mál sem við vorum að ræða í gær sem félmn. þarf líka að glíma við, varðandi reynslusveitarfélög. Þannig að ég tel ekki neina annmarka á því að við getum afgreitt þetta. Það er kannski spurning hvort það þurfi að flækja málin eins og í þessu að það þurfi að þinglýsa leigusamningum og vildi ég að hæstv. félmrh. útskýrði aðeins nánar hvers vegna það er nauðsynlegt. Ég tel ágætisákvæði í restinni á þessu að það eigi að endurskoða lögin, ef þetta frv. verður að lögum, eftir tvö ár í ljósi reynslunnar. Það tel ég gott og ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni enda fæ ég það verkefni í félmn. að kafa betur ofan í þetta mál.

Virðulegi forseti. Það vekur athygli mína í ljósi forsögu málsins og yfirlýsinga stjórnarliðsins um það hversu mikilvægt þetta mál er hversu fáir þeirra sjá ástæðu til að vera viðstaddir þessa umræðu og er ég satt að segja dálítið undrandi á því að ekki skuli vera meiri kraftur í stjórnarliðinu til að fylgja þessu stóra máli sínu meira eftir en raun ber vitni.

Sjálfstfl. hefur ekki mikinn áhuga á því.

Það er ekki mikið af þingmönnum Sjálfstfl., það er rétt, það er vakin athygli á því. 
            

Og einn að lesa blöðin, það er rétt.

Þeir eru nú svo fáir.


            

Hlutfallslega fáir.

Hlutfallslega fáir, já. Virðulegi forseti. Ef við víkjum að efnisatriðum frv. þá vil ég láta það koma strax fram af minni hálfu að ég tel að það þurfi að athuga ýmsa þætti þess nokkuð ítarlega í nefndarstarfi. Það er hins vegar enginn ágreiningur um það markmið að lækka framfærslukostnað heimila, sérstaklega þeirra heimila sem eru tekjulág. Um það hefur ekki verið deilt heldur meira um leiðirnar sem fara á til að ná því fram. Ég sé strax í þessu frv. að það eru mótsagnir í viðleitni ríkisstjórnarinnar til að ná fram þessu markmiði hvað varðar þá leið sem lögð er til í frv. um húsaleigubætur borið saman við aðra leið sem er í gangi um vaxtabætur. Í þessu frv. er í raun greinargerð sem hafnar vaxtabótaleiðinni, að nota ríkissjóð sem millifærslukerfi til þess að færa peninga milli aðila í þjóðfélaginu eftir upplýsingum úr skattframtölum. Það kemur fram á bls. 11 í greinargerðinni svo dæmi sé tekið, með leyfi forseta: ,,Það fyrirkomulag sem nú er, einhæf aðstoð til íbúðarkaupenda í formi vaxtabóta, getur virkað sem hvati til ótímabærrar fjárfestingar.`` Í þessari greinargerð sem ég vitna hér til og reyndar annars staðar í þessum texta kemur með öðrum orðum skýrt fram að höfundar frv. og þeir sem að því standa líta svo á að sú aðferð að færa til peninga í þjóðfélaginu sem notuð er með vaxtabótaleiðinni sé ekki nógu góð og velja þess vegna aðra leið sem er dregin upp í þessu frv. um húsaleigubætur. Þarna er um að ræða tvær ólíkar leiðir við að færa peninga til á milli þjóðfélagsþegna eftir efnum og ástæðum og þær eru mjög ólíkar. Ég verð að segja að ég held að menn þurfi að íhuga rökin í þessu frv. gegn vaxtabótaleiðinni alvarlega áður en menn afgreiða þetta mál því að afgreiðsla þess felur í sér að menn hljóta að ætla sér að breyta því kerfi í kjölfarið ef þetta frv. verður samþykkt. Því að ekki gengur upp að vera með tvö ólík endurgreiðslukerfi eða tekjujöfnunarmillifærslukerfi í skattalögum. Það gengur ekki upp. Menn verða að hafa eina almenna stefnu í þessum efnum en ekki tvær ólíkar sem ganga hvor í sína áttina. Reynsla mín gegnum árin af beinu endurgreiðslukerfi ríkissjóðs er þannig að því miður eru meiri líkur á misnotkun í slíku kerfi heldur en í öðru kerfi sem tengt er endurgreiðslu í gegnum skattkerfið. Það er því miður reynsla sem ég held að menn geti ekki mótmælt. Ég hefði að sumu leyti hallast meira að því að skoða frekar það sem áður var við lýði um nokkurra ára skeið, að leigutekjur yrðu endurgreiddar í gegnum álagningu skatta, rétt eins og menn eru að endurgreiða ákveðinn húsnæðiskostnað, þ.e. hluta af vaxtakostnaði í gegnum skattkerfið með svokölluðu vaxtabótakerfi. Ég hygg að það sé ástæða til þess að a.m.k. íhuga þetta vandlega. Mín niðurstaða af reynslunni er sú að ég tel meiri líkur á misnotkun á þessu í gegnum beint endurgreiðslukerfi eins og húsaleigubætur sem hér er lagt til fremur en hitt kerfið sem er vaxtabótakerfið. Þetta þurfa menn bara einfaldlega að skoða. Það er hægt að leggja mat á þetta og fá tölulegar upplýsingar um þetta frá fjmrn. og ég tel að menn ættu að setjast yfir það verkefni. Þá finnst mér hlutur sveitarfélaga í þessu máli vera nokkuð óljós. Það hefur verið dregið fram að þau leggi af mörkum nú þegar, það er lagt mat á það hvað þau leggja af mörkum nú þegar, til niðurgreiðslu á húsnæði fyrir einstaka íbúa í sínum sveitarfélögum og komist að þeirri niðurstöðu að það séu um 250 millj. kr. Mér sýnist á uppsetningu þessa frv. að sú upphæð sé tekin að viðbættu framlagi ríkisins sem er 400 millj. og frv. sé ætlað að setja reglur um ráðstöfun á 650 millj. kr. Ég fæ ekki betur séð en þetta þýði aukin útgjöld fyrir sveitarfélög því þau munu auðvitað ekki þrátt fyrir þetta frv. losna við útgjöld sem hafa borið fram til þessa nema þá að nokkru leyti. Alls ekki að fullu og ég hygg að að mestu leyti muni húsnæðiskostnaður sem sveitarfélög bera nú þegar vera áfram á þeim. Ég tel rétt að menn geri sér ljóst að frv. er að íþyngja sveitarfélögum. Menn geta haft þá skoðun að það kunni að vera rétt. Ég er ekki að segja að það sé rangt að sveitarfélagið leggi meira fram í þessu skyni en það er grundvallarstefna t.d. hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga að sveitarfélög taki ekki á sig nýjar kvaðir nema tekjustofnar fylgi á móti til að mæta þeim útgjöldum sem fylgja kvöðunum. Ég sé ekki betur en að með þessu frv. sé verið að auka útgjöld sveitarfélaga um kannski allt að 200 millj. kr. á ári án þess að tekjustofnar komi á móti. Það er rétt að menn séu meðvitaðir um það og að það gengur gegn stefnu sveitarfélaga sem telja það grundvallaratriði að taka ekki við nýjum verkefnum nema þau hafi tekjur á móti þeim til þess að geta uppfyllt þau verkefni. Þá vil ég víkja að fáeinum atriðum sem ég vil vekja athygli á og tel að menn þurfi að íhuga einnig. Það er í fyrsta lagi um formið. Hér er ekki um að ræða skilyrðislaust réttindafrumvarp. Það er háð ákvörðun sveitarstjórna á hverjum stað hvort íbúar þess eigi rétt á þessum greiðslum eða peningum. Sveitarstjórnin þarf ekki að hafa nein rök fyrir sinni ákvörðun hvort sem það er með eða á móti því að veita þennan rétt. Þannig getur sveitarfélag samkvæmt þessum texta ákveðið að húsaleigubætur verði ekki við lýði og þarf ekkert sérstaklega að rökstyðja það. Þarna er því ekki um að ræða réttindamál sem er lögfest og gildir fyrir alla þegna landsins óháð búsetu. Hér er um að ræða verulega breytingu að mínu mati á því hvernig menn nálgast hluti af þessu tagi. Þá er gengið inn á ákvörðunarrétt sveitarstjórna. Og það er gegn yfirlýstri stefnu félmrh. sem hvað eftir annað segir að það sé stefna hennar, ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar að auka sjálfstæði sveitarfélaga. Þetta frv. dregur úr því þar sem það felur undirnefnd sveitarstjórnar að taka ákvörðun um útfærslu máls sem á að vera í höndum sveitarstjórnarinnar sjálfrar. Þar vil ég nefna ákvæði í 2. gr. frv. og í 11. gr., þar sem segir t.d. í 2. mgr. 11. gr., með leyfi forseta: ,,Félagsmálanefnd viðkomandi sveitarfélags ákvarðar um bótarétt.`` Þarna er verið að taka valdið úr höndum sveitarstjórnarinnar og færa það undirnefnd sveitarstjórnarinnar. Það er verið að ganga inn á valdsvið sveitarstjórnar sem er gegn ákvæðum sveitarstjórnarlaga, sem er gegn stefnu ríkisstjórnarinnar og sem er gegn 11. gr. laga um hlutverk félagsmálanefnda í lögum um félagsaðstoð sveitarfélaga. Menn verða að hafa samræmi í þessum hlutum í lagasetningu milli laga. Það verður líka að vera samræmi í lagasetningu við stefnu ríkisstjórnarinnar fyrst ríkisstjórnin á annað borð er að fást við það að koma þeirri stefnu sinni í lagabúning. Ég tel að þetta ákvæði þurfi að lagfæra. Þá geri ég athugasemdir við rökstuðninginn um að sveitarfélögin eigi að hafa þetta verkefni með höndum umfram ríkisvaldið eins og er almennt í lagatextum um réttindamál af þessu tagi. Það segir á bls. 7 í greinargerðinni að það sé starfsfólk sveitarfélaganna sem hafi góða þekkingu á húsnæðismarkaðnum og þess vegna eigi það að hafa málið með höndum. Af hverju á þá ekki þetta sama starfsfólk að sjá um útborgun vaxtabóta og ákvörðun þeirra? Það eru sömu rökin. Menn verða að gæta að því að hafa rökstuðninginn fyrir málinu þannig að hann skjóti ekki annað mál út af borðinu. Þá bendi ég á að ósamræmi er í lagatextanum í 4. gr. frv. og í greinargerð á bls. 13 um meginatriði frv. en í 4. gr. segir að þegar fyrirsjáanlegt sé að endurgreiðsla ríkisins verði hærri fjárhæð en fjárlög kveða á um þá eigi að gera um það tillögu til félmrh. að ákvæði reglugerðar um fjárhæð húsaleigubóta verði endurskoðuð. Og þá væntanlega með það í huga að þær verði lækkaðar. Hins vegar segir í greinargerðinni á bls. 13 að það eigi að endurskoða ekki bara fjárhæðina heldur líka útreikning húsaleigubótanna. Það þarf að vera ljóst hvort á að vera, hvort á að gilda í þessum efnum. Þá er galli á þessu frv. sem kemur fram í 5. gr. að námsmenn eru útilokaðir frá húsaleigubótum ef þeir stunda nám annars staðar en þar sem þeir eiga lögheimili. Ég veit ekki hvers landsbyggðarmenn eiga að gjalda í þessu máli. Mér er auðvitað ljóst að félmrh. er þingmaður Reykvíkinga en ég hef nú talið að ráðherra ætti að gæta þess að vera ráðherra landsins alls. Það er óþolandi að ganga frá lagasetningu sem mismunar fólki eftir búsetu eins og þarna er augljóslega gert auk þess sem ég er ekki sammála því að ef menn á annað borð ætla sér að taka upp bótakerfi af þessu tagi þá eigi að útiloka námsmenn frá þeim bótum. Námsmenn eru líka fólk og þeir eru líka með fjölskyldur og þeir búa í íbúðum alveg eins og aðrar fjölskyldur. Ég sé ekki af hverju þeir eiga að vera undanþegnir rétti til bóta fremur en aðrir, aðrar fjölskyldur, ef þeir að stunda nám hér á landi annars staðar en í sinni heimabyggð. Þá er eitt atriði enn sem ég hef skrifað niður hjá mér sem mér finnst rétt að sé athugað. Með þessu frv. er gert ráð fyrir því að menn geti fengið húsaleigubætur í íbúðum, t.d. í almennum kaupleiguíbúðum eða öðrum leiguíbúðum sem félagasamtök eða einhverjir byggingaraðilar byggja og leigja út. Þetta þýðir hvað varðar t.d. almennu kaupleiguíbúðirnar að fyrir sveitarfélögin bætist þarna hugsanlega við útgjaldaliður til viðbótar því sem áður er ákveðið í lögum. Í dag er það þannig að þegar byggðar eru almennar kaupleiguíbúðir, jafnvel þó að það sé ekki sveitarfélagið sjálft sem byggir heldur einhver svokallaður framkvæmdaraðili, þá ber sveitarfélaginu að greiða 3,5% af byggingarkostnaði, þannig að það greiðir niður byggingarkostnaðinn og þar með greiðir það niður leigugjaldið. Með því hugarfari að leigugjaldið eigi að duga fyrir rekstrarkostnaði íbúðarinnar þá er sá kostnaður lægri þegar sveitarfélagið hefur greitt niður sinn hluta af stofnkostnaði. En til viðbótar þessu sýnist mér að nú sé gert ráð fyrir því í þessum íbúðum að um geti verið að ræða að sveitarfélög þurfi þar að auki að greiða hluta af leigugjaldinu. Það þarf ekki að skoða mjög lengi tölur um byggingarkostnað og lánskjör og annað slíkt í almennum kaupleiguíbúðum til að átta sig á því að útleiga á þeim er það há að hún fellur ríflega undir ákvæði þessa frv. Við getum þar að auki verið með annan íbúðalánaflokk sem eru félagslegar kaupleiguíbúðir þar sem lánin eru til mjög langs tíma með 1% vöxtum, þ.e. niðurgreiddir vextir af ríkisvaldinu. Maður spyr sig: Eigum við að bæta því við að auk þess sem ríkið greiðir niður vextina og þar af leiðandi húsaleigukostnaðinn, þá eigi ríkið svo að greiða niður húsaleiguna sjálfa og sveitarfélögin? Það er gert ráð fyrir því í þessu frv. að um það gæti orðið að ræða. Ég nefni sem dæmi t.d. Búsetaíbúðir sem eru á þessum kjörum, með 1% vöxtum, eru með niðurgreiddu fé í raun frá ríkissjóði. Ætla menn að bæta við þessa niðurgreiðslu? Á hún að koma þá úr tveimur eða jafnvel þremur áttum ef sveitarsjóðirnir leggja til hluta af niðurgreiðslunni líka? Er þá ekki betra að hugsa málið betur og finna einn farveg fyrir styrkveitinguna heldur en að taka hana í svona mörgum bútum? Ég óttast að það verði ekki nægilega markviss ráðstöfun á peningunum með þessum hætti. Þá sýnist mér það vera töluvert snúið að fella niður rétt til húsaleigubóta, þ.e. fylgjast nægilega með hvenær sá réttur fellur niður eins og hann er ákvarðaður í 16. gr. Ég held að sveitarfélög eigi eftir að verða í verulegum vandræðum með að hafa nægjanlega gott eftirlit með því að menn séu ekki að ná peningum út úr ríkinu og sveitarfélaginu að ástæðulausu. Þá þykja mér ákvæðin um að það þurfi að þinglýsa leigusamningi óþörf. Í raun og veru eru þau ákvæði ekkert annað en auglýsing fyrir það sjónarmið að menn telja að um misnotkun geti orðið að ræða og eru að reyna að fyrirbyggja misnotkun með því að setja inn í lagatextann ákvæði um að það þurfi að þinglýsa þessum samningi. Ef menn telja að um misnotkun geti verið að ræða þá sýnist mér að menn þurfi að skoða þetta mál nokkuð betur. Því það er ekki nægjanlegt til að koma í veg fyrir misnotkun í málinu að þinglýsa samningi um leigu á húsnæði. Almennt er því miður ástæða til að taka undir áhyggjur manna um það að greiðsla peninga með þessum hætti geti stuðlað að því að hækka húsaleigu. Það er því miður ekki hægt að loka augunum fyrir því að það eru þó nokkur rök í þeirri gagnrýni. Ég sé ekki að þetta frv. komi með útfærslu sem er nægilega sannfærandi. Fleira ætla ég nú ekki að segja um þetta mál að sinni, virðulegi forseti. Það gefst tækifæri til að fara yfir málið í nefnd. En ég legg áherslu á að ef hæstv. ríkisstjórn hefði verið full alvara með því að ætlast til þess að þetta mál ætti góðar líkur á að fá afgreiðslu á þessu þingi þá hefði frv. þurft að koma miklu fyrr fram. Ríkisstjórnin hefur sjálf teflt framgangi málsins í tvísýnu með því að vera svona lengi að leggja frv. fram. En við sjáum hvað setur með það.

Virðulegur forseti. Það var fróðlegt að fá að hlýða á yfirferð hv. 5. þm. Vestf. Ég veit að hann hefur farið mjög vel yfir þetta mál og það mun gagnast okkur vel þegar við förum að vinna það í nefnd. En það er einungis út af þeim staðhæfingum sem komu fram hjá þingmanninum um að það væri verið að hverfa frá ákveðinni aðferð, endurgreiðsluaðferð og vísaði þá til vaxtabóta, með því að fara inn í aðrar greiðslur. Það er þess vegna sem ég vil sýna hér viðbrögð. Það er hægt að nefna endurgreiðslukerfi í skattinum, t.d. barnabætur, barnabótaauka og vaxtabætur. Ég minni á að áður hafði ríkið þann hátt á að það greiddi niður almenna vexti í húsnæðislánakerfinu beint í gegnum vexti hjá sjóði Húsnæðisstofnunar ríkisins og það var alveg óháð tekjum og eignum viðkomandi fengju þeir á annað borð lán. Og þegar verið var að breyta yfir í vaxtabætur þá var það einmitt rætt hvort það væri vont eða gott skref, hvort það yrði til þess að þessi góða fyrirgreiðsla við eignamyndun mundi hætta. Tryggingin átti nú að vera sú að allir flokkar væru með ákveðna eignastefnu. Hins vegar erum við með námslánakerfi þar sem eru niðurgreiddir vextir. Þar er stuðningur til námsfólks í gegnum lánasjóð, þar erum við ekki með endurgreiðslur á einhverjum markaðsvöxtum í gegnum bætur heldur greiðum við beint niður vextina í lánasjóðnum og það hefur enginn talað um að það væri einhver höfnun á vaxtabótakerfinu, það er bara önnur aðferð við að greiða niður eða veita annan stuðning ríkisins. Húsaleigubæturnar eru mjög afgerandi nær verkefni sveitarfélaga að mínu mati sem hef unnið í sveitarfélagsmálum. 

Virðulegi forseti. Hvað varðar mun á þessum tveimur aðferðum við að koma peningum eða styrkjum til ákveðins fyrir fram útvalins hóps af fólki þá vil ég minna á að það var þannig fyrir nokkrum árum að menn höfðu þetta almennt í gegnum til þess að gera lága vexti í hinu almenna lánakerfi Húsnæðisstofnunar, svo ég nefni dæmi. Það var síðan breytt úr því kerfi, mönnum fannst það ekki gott, það gæti leitt til offjárfestingar og misnotkunar og ákveðið var að fara yfir í markaðsvexti á þessu almenna íbúðarlánakerfi og taka í staðinn bæturnar eða styrkina í gegnum skattkerfið með svokölluðum vaxtabótum. Þetta hefur verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar og síðustu í tíð núv. félmrh. að hverfa frá almennri niðurgreiðslu á vöxtum yfir í skattkerfið. Nú sýnist mér menn vera að fara til baka og menn eru að fara tvær ólíkar leiðir. Það er það sem ég var að benda á af því að húsaleigubótaleiðin er önnur leið miðað við hitt. Hún er bein niðurgreiðsla og ég vakti athygli á því að það er sama hætta á misnotkun á kerfinu þar eins og menn sáu fyrir sér í hinu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég kom hér til andsvars var fyrst og fremst sú að vekja athygli á því að það má ekki líta á að einhver ein aðferð við niðurgreiðslur eða endurgreiðslur eða stuðning til íbúanna sé stefnumörkun um að öll endurgreiðsla eða allur stuðningur eigi að vera í þeim farvegi. Það á að meta það hverju sinni hvar málinu er best fyrir komið, hver eigi að sjá um það, hvar og hvernig stuðningurinn nýtist best. Þess vegna vakti ég athygli á því að þrátt fyrir að þetta hafi verið gert í húsnæðiskerfinu þá þótti ekki ástæða til að breyta því á sama hátt í námslánakerfinu. Það á að skoða hverju sinni hvar þessu er best fyrir komið og að þessu sinni hafa menn metið það svo að í höndum sveitarfélaganna sé því best fyrir komið en að stuðningur ríkisins eigi að koma til sveitarfélaganna til að sinna þessu góða máli.

Virðulegi forseti. Mér er ekki alveg ljóst í hverju athugasemdin felst. Ég bið forláts á því ef ég skil þetta ekki alveg rétt. En eins og ég skil málið þá sýnist mér einfaldlega vera um grundvallar pólitískan ágreining að ræða. Alþfl. hefur vissulega haft þá stefnu að það sé betra að nota markaðskerfið, láta það ráða útgjöldunum, og taka síðan aðstoðina í gegnum skattkerfið. Við munum það bæði að námslán voru vaxtalaus. Menn hurfu frá þeirri stefnu og fóru að taka markaðsvexti af námslánum, fyrst lægri vexti og síðan hærri vexti, og ákveða að taka endurgreiðsluna í gegnum skattkerfið. Mér sýnist einfaldlega að menn séu einhvers staðar að bila á þessari leið. Út af fyrir sig er ágætt að ræða það en hafi menn haft þá skoðun eins og ég benti á hvað varðar lán og vexti af lánum til húsnæðiskaupa og húsbygginga og vexti af námslánum þá er um verulegt fráhvarf frá þeirri stefnu að ræða í þessu frv. Það er alveg ljóst. Ég benti á að menn geta ekki haft tvær ólíkar stefnur uppi í þessu máli. Ég verð að viðurkenna varðandi þá stefnu sem er lögð til, að nota niðurgreiðsluna á þessu stigi sem þarna er, að ég óttast að það verði meiri misnotkun á peningunum með þessari leið heldur en með því að niðurgreiða þetta í gegnum vaxtakerfið, svo dæmi sé tekið.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að þetta frv. skuli hafa litið dagsins ljós þó það hefði gjarnan mátt vera fyrr. Nægir í því sambandi að nefna það að í athugasemdum með frv. segir að þetta hafi verið ákveðið, gefin hafi verið út yfirlýsing af hæstv. ríkisstjórn við gerð kjarasamninga 27. apríl 1992 um að taka upp húsaleigubætur. Þetta hefur sem sagt tekið tvö ár. Það er nú kominn apríl 1994 og það hefur tekið tvö ár að koma þessu hér á koppinn. Kvennalistinn hefur haft það á sinni stefnuskrá að greiða húsaleigubætur til þeirra sem hafa lægstar tekjur og taka þar mið af tekjum og eignum. Þannig er þetta að því leyti til mjög í takt við það sem við hefðum viljað sjá. Hins vegar er ýmislegt að athuga við útfærsluna á þessu og vil ég þá fyrst nefna það sem hér var verið að ræða, hvort það eigi að útiloka námsmenn frá því að geta fengið húsaleigubætur. Það liggur fyrir að sumir námsmenn eru jafnframt húseigendur og fá þar af leiðandi kannski bæði námslán, en eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vitnaði hér í áðan eru námslán niðurgreidd í gegnum vexti, það er alveg rétt. En þeir geta jafnframt verið íbúðareigendur sem fá greiddar vaxtabætur þannig að þar fá þá þeir sömu námsmenn sem eiga íbúð, niðurgreiðslu í gegnum vaxtabætur og einnig niðurgreiðslu í gegnum lánasjóðinn. Hins vegar virðist hér vera að þeir sem eiga rétt á húsaleigubótum geti jafnframt ekki verið námsmenn. Þar er þá verið að mismuna fólki í því að eiga rétt til vaxtabóta eða eiga rétt til húsaleigubóta. Ég er einnig ósammála því og ætla ekki að hafa mörg orð um það hvort það sé rétt að binda þetta við það að leigusamningi sé þinglýst. Ég tel það algeran óþarfa. Það á að vera hægt að ganga frá þessum samningum á annan hátt. Það er bara aukakostnaður við það að þinglýsa leigusamningum sem kannski eru aðeins til sex eða sjö mánaða. Síðan er það hvernig á að meta þessar greiðslur og hverjir eiga að greiða þær. Samkvæmt því sem hér liggur fyrir munu sveitarfélögin eiga að greiða út þessar bætur og síðan að standa straum af kostnaði í kringum 40%. Út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga að sveitarfélögin sem slík sjái um þessar greiðslur. Ég tel að það sé rétt að færa slíkt nær fólkinu og það er stefna út af fyrir sig sem ég get verið fullkomlega sammála. En það er samt eitt að athuga við það og kannski fleira en eitt og það er að sveitarfélög hafa staðið fyrir ýmsum útgjöldum og þurft að leggja fram fjárhæðir frá sveitarfélaginu úr sínum sjóðum. Síðan eiga þau að sækja endurgjald til ríkisins en þá hefur oft og tíðum staðið á því og sveitarfélögin hafa oft þurft að standa í ýmsum málarestri við að fá endurgreiðslu, lögboðna endurgreiðslu aftur til baka frá ríkinu. Er þess skemmst að minnast að þegar breytt var reglum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga fyrir líklega þremur árum síðan þá þurfti að semja um endurgreiðslur sem ríkið hafði átt að greiða sveitarfélögunum sem það skuldaði þá og þær endurgreiðslur treysti ríkið sér ekki til að greiða upp á minna en þremur til fjórum árum. Það gæti myndast sú staða í þessu að sveitarfélögin greiddu út þessar húsaleigubætur en þyrftu síðan með miklum málarekstri að sækja þær endurgreiðslur sem þau ættu rétt á aftur til ríkisins. Þetta held ég að þurfi að skoða vel í hv. félmn. Ég sé að hér eru inni nefndarmenn sem eru með á að athuga það. Hér fylgja með drög að reglugerð og ég verð að lýsa ánægju minni með það einnig til hæstv. félmrh. að með þessu lagafrv. skuli fylgja drög að reglugerð því það tel ég vera til mikilla bóta. Það væri mjög eðlilegt að þegar lögð eru fram ný lagafrv. þá fylgdu alltaf drög að reglugerðum til þess að hægt væri að sjá hvernig útfæra ætti lögin. Og þó hér sé aðeins um stutt drög að ræða, aðeins nokkrar línur, þá er það þó viðleitni í þessa átt og mjög til bóta. Það nægir í þessu sambandi að nefna annað atriði sem ég var einmitt að nefna áðan, þ.e. Lánasjóð íslenskra námsmanna, þar sem stjórn lánasjóðsins virðist hafa á því tök að breyta reglugerðum sem hafa afgerandi áhrif á afkomu og hag námsmanna. Stjórnin sér ástæðu til þess og virðist hafa fullt vald til þess að breyta reglugerðum bara á nokkurra mánaða fresti sem geta haft veruleg áhrif á afkomu námsmanna. Um þetta hefur Alþingi ekkert að segja og virðist sem þarna sé hægt að breyta reglugerðunum þrátt fyrir það að lögum sé ekkert breytt. Þannig að innan laga er oft og tíðum, ef þetta er löglegt hjá stjórn lánasjóðsins sem ég raunar dreg í efa, hægt að breyta reglugerðum og virðist mér að eitthvað sé að í sambandi við þau lög sem þannig er hægt að fara með. Það hefur verið ákveðið hér að hækka húsaleigubæturnar. Fyrst var talað um 300 millj. frá ríkinu eins og hæstv. félmrh. upplýsti hér áðan, það hefur verið ákveðið að hækka þetta í 400 millj. kr. frá ríkinu vegna þess að hér eigi jafnframt að vera skattlagning húsaleigubótanna. Það getur að sjálfsögðu ekki gert ríkinu nokkurn skapaðan hlut til vegna þess að það fær þá þessar 100 millj. aftur til baka í formi skattgreiðslna. En ég hef vissar efasemdir um það hvort þetta sé ekki jafnframt líka erfiðara fyrir sveitarfélögin. Því þar af leiðandi þurfa þau auðvitað að leggja út enn þá hærri upphæð og þau fá tiltölulega lítið af því til baka í formi skattgreiðslna þannig að þessi ákvörðun eykur enn á greiðslubyrði sveitarfélaganna. Hvað varðar það að þetta muni hækka húsaleigu þá vitum við það nú að húsaleigumarkaðnum er þannig fyrir komið að víðast hvar er húsaleiga ekki gefin upp. Ég spyr því: Hvernig eiga þeir sem ætla sér að sækja um húsaleigubætur að geta tryggt það að þeir geti leigt á þeim húsnæðismarkaði sem hér gildir víða um landið þar sem leigusalar gefa ekki upp húsaleiguna og hún er þar af leiðandi ekki skattlögð nema sem ákveðið prósentuhlutfall af fasteignamatsverði? Það er talað um að hér geti húsaleiga verið allt að 46 þús. kr. á mánuði sem miðað er við í sambandi við húsaleigubæturnar. En ég vildi spyrja hæstv. félmrh. hvort eitthvað sé fyrirhugað að gera í því að ná þá frekar til þess að þessi húsaleiga komi fram á skattframtölum, að hún sé talin rétt fram. Það verður þá að gerast á einhvern hátt með því að leigusalar beri ekki mjög skarðan hlut frá borði því að þetta er raunverulega það sem allir vita þó e.t.v. sé ekki talað hátt um það að húsaleiga er yfirleitt hærri en gefið er upp. Það er m.a. vegna þess --- og það verður að viðurkennast --- að það hefur verið mikið óréttlæti í sambandi við skattlagningu leigutekna. Má nefna það t.d. að þegar fólk utan af landi þarf tímabundið að dvelja í Reykjavík, annaðhvort vegna náms eða hugsanlega vegna þess að það þarf að leita sér læknis þar og það tekur e.t.v einhverja mánuði, jafnvel ár sem það sér fram á að það þurfa að vera í Reykjavík, þá verður það að leigja sína íbúð úti á landi, leigja sér aðra íbúð í Reykjavík, gefa upp leigusöluna út á landi til fullrar skattlagningar en fær ekki frádrátt fyrir þeirri leigu sem það greiðir á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er eitt atriði sem hægt er að nefna í sambandi við óréttlæti í þessari skattlagningu á leigusala og þá sem þurfa að borga og aftur að fá greidda húsaleigu. Þetta er atriði sem þarf að taka á og þetta er aðeins eitt atriði sem hefur haft það í för með sér að menn hafa jafnvel ekki gefið upp fulla húsaleigu og hugsanlega fulla sölu á leigu fyrir húsnæði. Ég held ég sé búin að koma því á framfæri sem í fyrstu stakk mig við lesningu þessa frv. en hugsanlega kemur eitthvað annað upp í hugann á meðan umræður standa hér yfir. Ég tel að þessi atriði sem ég hef verið að nefna hér þurfi að skoðast betur þó að ég vilji endurtaka það að ég lýsi yfir ánægju með það að þetta frv. skuli vera komið fram og vona að það takist að afgreiða það því ég tel hér vera um mjög stórt og mikið mál að ræða en á því eru ýmsir gallar sem vissulega þarf að skoða vel í meðförum hv. nefndar.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að fagna þessu langþráða frv. um húsaleigubætur. Það er vissulega þó seint sé ástæða til því betra er seint en aldrei. Hér er á ferðinni, held ég, að mörgu leyti ótvíræð réttarbót og mikil framför í þeim efnum að menn verði sæmilega jafnsettir í skattalegu og fjárhagslegu tilliti án tillits til þess hvort þeir eru að eignast eigið húsnæði og njóta til þess stuðnings ríkisvaldsins í formi vaxtabóta eða hvort þeir leigja og hafa þá sæmilega sambærilega stöðu í gegnum greiðslu húsaleigubóta. Auðvitað hefur sú mismunun sem húsnæðisformunum hefur verið sýnd í gegnum núverandi ástand sem alllengi hefur ríkt í raun verið óþolandi og óréttlætanleg. Það standa engin rök til þess að ríkið styðji beint við einkaeignamyndun manna í húsnæði og auðveldi þeim þannig og lækki hvort tveggja í senn hjá þeim húsnæðiskostnaðinn en jafnframt auðveldi þeim eignamyndun í því sambandi en á sama tíma skuli þeir sem leigja húsnæði og skaffa þar af leiðandi öðrum tekjur með leigugreiðslum sínum einskis stuðnings njóta til þess. Fyrir nú utan það að hér er gjarnan á ferðinni sá þjóðfélagshópur eða tekjuhópur sem í hvað mestri eða ríkastri þörf er fyrir einhvern stuðning. Þetta segi ég almennt séð og út af fyrir sig ætti að vera óþarfi að standa hér og rökstyðja í löngu máli hvers vegna rétt og tímabært sé að taka upp húsaleigubætur, og þó fyrr hefði verið. Og þó, maður veit aldrei, því að staðreyndin er sú að fyrir þessu máli hefur verið þvælst með alveg ótrúlegri elju af ákveðnum stjórnmálaöflum í landinu. Það er auðvitað engin tilviljun að hér er Sjálfstfl. afar þunnskipaður þó það séu út af fyrir sig mikið góðmenni sem frá þeirri sveit er hér viðstödd umræðuna. En hér sést enginn ráðherra Sjálfstfl. og enginn af þeim þingmönnum sem í reynd hafa dregið lappirnar og þvælst fyrir því að teknar yrðu upp húsaleigubætur og yfir höfuð að nokkuð yrði gert til hagsbóta leigjendum í landinu og veri fjarvera þeirra íhaldsmanna hér rækilega undirstrikuð af minni hálfu. Hitt er svo auðvitað mikið miður, hæstv. forseti, hversu ákaflega seint þetta hefur gengið og að gildistaka þessa frv. á ekki að verða fyrr en um næstu áramót þannig að í raun verður þetta kjörtímabil liðið að heita má og sennilega komin ný ríkisstjórn hvort sem er þegar þessi lög taka gildi um næstu áramót. Ekki er ég nú að sýta það þ.e. að komin verði önnur ríkisstjórn og kjörtímabilið u.þ.b. liðið. En hitt er náttúrlega mjög slæmt að leigjendur þurfa þá að bíða enn um sinn eftir því að njóta réttarbótanna af þessu frv. Nú man ég ekki til að rifja upp fögur fyrirheit í stjórnarsáttmála um húsaleigubæturnar en það er eins og mig minni að það standi einhvers staðar í annarri hvorri þunnu bókinni frá Viðey eða hvítu bókinni frá því um haustið að það eigi að taka þetta upp strax á næsta ári. Hæstv. félmrh. kann þetta sjálfsagt betur en ég en í öllu falli er alveg ljóst að það hefur orðið mikill dráttur á efndunum hvað þetta snertir. En vissulega ber að fagna því að þetta er þó í sjónmáli og við skulum vona að það verði nú ekki gerðar frekari tilraunir til að bregða fæti fyrir þetta og málið nái hér afgreiðslu fyrir þinglok og þá dugar það vonandi til þess að jafnframt verði lagðir til fjármunir á fjárlögum næsta árs til að greiða þessar bætur. Þar eru í sjálfu sér ekki stórkostlegir fjármunir á ferð borið saman við það sem til þessa málaflokks rennur í heild sinni þegar lögð eru saman framlög til byggingarsjóðanna eða Byggingarsjóðs verkamanna og það sem fer til greiðslu vaxtabóta svo eitthvað sé tekið. Hitt er svo aftur atriði, hæstv. forseti, að það skiptir miklu máli að vel takist til þegar þessi löggjöf er nú loksins sett. Reyndar sé ég að því er hnýtt hér aftan við í ákvæði til bráðabirgða að lögin skuli endurskoðuð innan tveggja ára frá gildistöku, þ.e. ef frv. verður að lögum. Það er svo sem ekkert nema gott um það að segja en e.t.v. bendir það til þess að menn reikni ekki með að þau séu alveg gallalaus. Ég verð að segja alveg eins og er að við tiltölulega fljótan yfirlestur á þessu frv. þá hef ég efasemdir um nokkur atriði og þau hafa svo sem verið nefnd hér, sum hver a.m.k. af öðrum ræðumönnum og ég ætla því tímans vegna ekki að fjölyrða um það mikið. Ég vísa líka til þess sem ég sagði hér í ræðu fyrr í vikunni þegar til umræðu var frv. til húsaleigulaga. Þá gerði ég nokkurn samanburð á þessum tveimur frv. og undirstrikaði nauðsyn þess að þau yrðu skoðuð saman. Ég þakka þær undirtektir sem það fékk af hálfu hæstv. félmrh. og ég treysti hv. félmn. fullkomlega til að reyna að vinna þessi mál bæði þannig og þá saman að úr þessu verði eitt heildstætt smíðaverk. Þau atriði sem ég vil sérstaklega nefna og undirstrika og óska eftir að verði skoðuð eru í fyrsta lagi ákvæðin í 5. gr. þar sem fjallað er um almennan rétt til húsaleigubóta. Það þarf að athuga greinilega hvort þessi skilyrðislausa tenging við lögheimilisfang í viðkomandi sveitarfélagi er þannig úr garði gerð að hún e.t.v. útiloki hópa eins og t.d. námsmenn sem hafa undanþágu frá lögheimilislögunum, ef ég man rétt, á grundvelli þess að þeir stunda tímabundið nám í öðru sveitarfélagi en sínu eigin. Það þarf að sjálfsögðu að tryggja að samræmi sé líka að þessu leyti milli löggjafarinnar. Það getur ekki verið ætlunin að útiloka námsmenn frá húsaleigubótum sem eru að leigja á hinum almenna markaði. Það liggur í hlutarins eðli að svo má ekki vera. Á hinn bóginn þarf svo aftur að líta á það hvernig það þá kemur við námslánakerfið og námslán en á því er sá grundvallarmunur að sjálfsögðu að húsaleigubæturnar eru framlag, óafturkræfur stuðningur við viðkomandi en námslánin lán og þess vegna er það auðvitað ekki jafngilt að menn hafi lánsmöguleika út á húsnæðiskostnað og hitt að þeir njóti húsaleigubóta. Síðan gerði ég að umræðuefni um daginn ákvæði húsaleigusamninga á grundvelli húsaleigulaganna um tímalengd samninganna. Þar er annað atriði sem bersýnilega þarf að athuga, þ.e. lengd eða tímabinding húsaleigusamninga. Það þarf að vera alveg ljóst að ótímabundinn leigusamningur um íbúðarhúsnæði flokkist sem samningur til sex mánaða eða lengri tíma. Húsaleigubótaákvæðin í þessu frv. eru þannig úr garði gerð að það er skilyrði fyrir húsaleigubótum að samningurinn sé a.m.k. til sex mánaða. Húsaleigulögin eru á hinn bóginn þannig að þar skulu allir húsaleigusamningar teljast ótímabundnir sem ekki eru með beinum tímasetningarákvæðum. Ótímabundinn húsaleigusamningur um íbúðarhúsnæði er hins vegar þannig að hann er ótímabundinn auðvitað, samkvæmt orðanna hljóðan, en uppsagnarfrestur er sex mánuðir. Það er að mínu mati ekki sjálfgefið að þessi sex mánaða uppsagnarfrestur sé fullnægjandi gagnvart tímalengdarákvæðum húsaleigubótafrumvarpsins. Þetta þarf að bera saman og athuga og ég held að það sé langeinfaldast að eyða allri óvissu um þetta í eitt skipti fyrir öll í byrjun og í upphafi þannig að ekki þurfi að fara að kalla á lögfræðingaherskarann og borga honum kaup við að skila greinargerðum út og suður og lenda svo kannski í dómsmálum og enda með því að naumur meiri hluti Hæstaréttar útskýri lögin að lokum, á búvörulagavísu, heldur sé það skýrt frá upphafi að ótímabundinn húsaleigusamningur með sex mánaða uppsagnarfresti teljist í skilningi húsaleigubótalaganna samningur til sex mánaða eða lengri tíma og þar með er það mál leyst. Nefndin gæti þá í nál. látið þessa lögskýringu koma fram eða einhvern veginn má leysa það. Í þriðja lagi nefndi ég ákvæði um daginn, og ætla að gera aftur, ákvæði 8. gr. um skilgreiningu á íbúðarhúsnæði. Ég óttast mjög að sú skilgreining sé of þröng. Ég er sannfærður um að það á eftir að koma í ljós ef þessi skilgreining er höfð svona afdráttarlaus og einhlít þá muni koma í ljós að talsvert af standsettu leiguhúsnæði í kjöllurum og annars staðar þar sem menn hafa standsett litlar íbúðir til útleigu í húsnæði sem kannski var upphaflega ekki teiknað sem íbúð, mun þá ekki ná inn undir þessa skilgreiningu. Það hljóta einhverjir fleiri en ræðumaður að þekkja t.d. íbúðir í kjöllurum þar sem húsnæði hefur verið breytt í íbúð og tvær litlar íbúðir eru jafnvel með sameiginlegri eldunaraðstöðu eða sameiginlegri baðaðstöðu eða öðru slíku. Samkvæmt orðanna hljóðan í 8. gr. mundu slíkar íbúðir ekki ná inn undir húsaleigubæturnar. Það á auðvitað ekki að vera þannig. Á mörgum stöðum er mikil húsnæðisekla, ekki síst skortur á leiguhúsnæði og þar hefur víða verið leyst úr þörfinni með því að standsetja húsnæði af ýmsum toga í aðstöðu sem ekki var endilega beinlínis hönnuð sem slík og þá mundi í mörgum tilvikum, fullyrði ég, eitthvað af þessu eiga við, að eldunarstaða væri sameiginleg, að snyrting eða baðaðstaða væri sameiginleg eða einhvern veginn þannig væri þetta úr garði gert að með þröngri lagatúlkun félli það utan skilgreiningar húsaleigubótalaganna á íbúðarhúsnæði og það á auðvitað ekki að vera svo. Það er væntanlega ekki ætlunin að mismuna mönnum eftir því sem kannski hefðu jafnbágan efnahag og allt það, nákvæmlega hvort það húsnæði sem þeir hafa fengið inni í er alveg fullkomið frá sjónarhóli skipulagshyggjunnar og arkitektúrsins sem þrauthannað íbúðarhúsnæði. Annars veit ég í raun og veru ekki hvað er verið að fara með þessu, hvort það á að gera það að kröfu að þarna séu alveg athugasemdalaust samþykktar íbúðir eða hvað vegna þess að ég lít svo á að þetta sé efnahagsleg og félagsleg ráðstöfun en ekki ráðstöfun sem snýst um arkitektúr eða ástand íbúðarhúsnæðis eða annað því um líkt. Þetta er félagsleg aðgerð, jöfnunaraðgerð og það á að ganga út frá því við skilgreiningu á aðgengi manna að þessum ráðstöfunum en ekki einhverjum arkitektúr. Með fullri virðingu fyrir honum auðvitað. Að þessum hlutum þarf að hyggja og ég er ekki alveg viss um að menn séu á réttu spori eins og þetta er sett upp þarna, t.d. í 8. gr. Í fjórða lagi, hæstv. forseti, vil ég nefna að lokum, og það held ég að fleiri hafi gert, skilyrðin eða fylgigögn sem þurfa að fylgja umsóknum. Það vakti strax athygli mína að gert var ráð fyrir því að það væri ekki nóg að leggja fram leigusamning þó hann væri fullnægjandi eða gerður á grundvelli húsaleigulaga og væri þannig úr garði gerður að hann uppfyllti öll ákvæði II. kafla húsaleigulaganna um gerð leigusamnings, væri sem sagt skriflegur og væri á staðfestum eyðublöðum, í honum kæmu fram allar þær upplýsingar sem 6. gr. gerði ráð fyrir, nöfn, heimilisföng, kennitölur, lýsing á hinu leigða o.s.frv., að þetta væri samt ekki nóg því síðan skyldi hver einstök umsókn um húsaleigubætur byggja á þinglýstum leigusamningi. Og það væri aukakvöð sem lögð væri á leigjandann í hverju einasta tilviki sem hann ætlaði að sækja um húsaleigubætur að framvísa þinglýsingu á leigusamningi. Nú er út af fyrir sig þinglýsing ekki stórmál, upplýst var að hún kostaði 1.000 kr. En þúsund kall er þúsund kall og fólk sem er ekki með fullar hendur fjár og býr í leiguhúsnæði munar um hverja krónu. Það er auk þess líka spurning hvort ástæða er til að vera að leggja svona kvöð og þessa fyrirhöfn á menn í hverju einasta tilviki. Þetta mundi gilda um jafnvel bara skammtímaleigusamning þó hann væri ekki nema til sex mánaða eða sjö mánaða sem væri fullnægjandi tímalengd til að menn ættu rétt á húsnæðisbótum en samt skyldu menn labba með slíkan pappír og þinglýsa honum. Ég hefði talið að það ætti að láta það nægja eða athuga það a.m.k. vel hvort það væri ekki fullnægjandi að gera það að skilyrði að framvísað væri leigusamningi sem uppfyllti öll skilyrði húsaleigulaganna um gerð leigusamnings. Ef mönnum finnst það ekki einu sinni nóg þá má velta því fyrir sér hvort það ætti að taka viðbótarákvæði inn í húsaleigubótalögin um þá einhver enn frekari skilyrði sem slíkir samningar þyrftu að uppfylla ef það nægði þá til þess að leysa menn undan þessum 1.000 kr. í hverju tilviki og því að þurfa að vera að labba með þetta til fógeta og kaupa á það þinglýsingu. Það mætti nefna ýmislegt fleira, hæstv. forseti, en ég sé ekki ástæðu hér við 1. umr. að hafa um þetta mörg orð eða fleiri. Það sem á eftir kemur, nái þetta frv. afgreiðslu og verði hér að lögum, er svo auðvitað það að leggja fjármuni til þessa verkefnis þannig að þetta nái tilgangi sínum og að húsaleigubæturnar verði slíkar í upphæðum og í framkvæmd að þær tryggi það jafnrétti milli hópa sem hlýtur að vera markmiðið að stefna að með samræmdu skipulagi að þessu leyti. Húsaleigubótum fyrir leigjendur og vaxtabótum fyrir þá sem eru að koma sér upp íbúðarhúsnæði í eigin eigu. Það hlýtur að vera markmiðið. Auðvitað er þetta orðið dálítið margbrotið þegar svo er haft í huga að allt íbúðarhúsnæði í eigu ríkis, sveitarfélaga og stofnana á vegum sveitarfélaga á að falla utan húsaleigubótakerfisins, þar með er að mínu mati augljóslega verið að velta yfir á eigendur húsnæðisins þeirri kvöð að þeir stilli þá leigunni þannig hóf að þessir hópar verði ekki lakar settir en þeir sem njóta húsaleigubóta eða vaxtabóta. Það hlýtur að vera þannig sem málið er hugsað. Það er auðvitað spurning hvað sveitarfélögin sem eru í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika eigendur leiguhúsnæðisins og sveitarfélögin eru leigjandinn gagnvart þeim aðilum sem þar eiga í hlut og verða utan hvort tveggja, húsaleigubótanna og vaxtabótanna. Það mun þýða að sú krafa kemur upp að húsaleigan verði þá lægri sem því nemur í grófum dráttum til þess að allir þessir hópar séu jafnsettir. Það er atriði sem þarf líka að skoða og þess vegna hlýtur að koma til kasta félmn. að fara yfir þetta mál rækilega með sveitarfélögunum, hv. formaður félmn., þ.e. að hafa sveitarfélögin rækilega með í ráðum þegar farið verður yfir þessi mál vegna tengingar þeirra við húsnæðismálin á vegum sveitarfélaganna og stöðu t.d. sveitarfélaganna sem leigusala í stórum stíl á húsnæði til þeirra sem ekki koma til með að njóta húsaleigubóta, og hvaða hugsanlegar kvaðir eða íþyngjandi þrýsting a.m.k. þetta kann að leggja á sveitarfélögin. Ég vona að hv. nefnd, þó tíminn sé svo sem ekki mikill, reyni samt að vinna þetta vandlega því það er mikið í húfi að vel takist til um þessa lagasetningu þá loksins að hún kemst á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa orðið um þetta frv. Ég tel að af þeim megi draga þá ályktun þó fram hafi komið ýmsar ábendingar og athugasemdir að það sé allvíðtækur stuðningur fyrir húsaleigubótum á þinginu. Það kom fram í máli sumra ræðumanna að þeir gagnrýndu að frv. sé seint á ferð. Ég get vissulega tekið undir að það hefði verið æskilegra að málið hefði komið fram fyrr á hv. Alþingi en þetta var tíminn sem það tók að undirbúa málið og ná samkomulagi um einstök atriði í því. Reyndar er það svo eins og þingmenn þekkja að húsaleigubætur hafa lengi verið til umræðu á hv. Alþingi, voru það í tíð síðustu ríkisstjórnar m.a. þar sem nokkuð var fjallað um húsaleigubætur og framkvæmd þeirra og áður en til síðustu kosninga kom þá kom fram á þingi frv. um húsaleigubætur þannig að þetta er búið að vera alllengi á döfinni. En ég hygg að flestir skilji að hér er um mikla réttarbót að ræða og það verði ekki með það beðið að koma á húsaleigubótum til þess að jafna kjör og aðstöðu milli leigjenda og eigenda á húsnæði. Hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrímur J. Sigfússon, nefndi það að í hvítbók ríkisstjórnarinnar væri ákvæði um það að húsaleigubætur hefðu átt að koma á á fyrsta starfsári ríkisstjórnarinnar. Það er svo orðað í hvítbók ríkisstjórnarinnar, ef ég man rétt, að aukin aðstoð við leigjendur átti að koma á fyrsta starfsári ríkisstjórnarinnar til að lækka húsnæðiskostnað þeirra. Ég tel ýmislegt hafa verið gert til þess að bæta hag leigjenda á þessu kjörtímabili. Ég hygg að aukið framboð á leiguhúsnæði, verulega aukið framboð á leiguhúsnæði á þessu kjörtímabili hafi skipt miklu máli fyrir leigjendur og til þess að gera húsaleigumarkaðinn skaplegri. Það eru nokkur hundruð leiguíbúðir sem hafa bæst við á undanförnum árum sem er töluvert miklu meira heldur en var á árunum á undan. Við höfum verið að fjalla um frv. um húsaleigusamninga sem vissulega bæta réttarstöðu leigjenda og við erum núna að fjalla um þetta frv. um húsaleigubætur. Virðulegi forseti. Ég vil fara yfir nokkrar af þeim athugasemdum og ábendingum sem hér hafa komið fram. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir nefndi framkvæmdina á 2. gr. Ég hefði kosið að þetta væri almennur réttur leigjenda að uppfylltu ákveðnu skilyrði að húsaleigubætur væru almennari en hér er gert ráð fyrir en þetta var niðurstaðan eftir umræður við Samband ísl. sveitarfélaga, að það væri í sjálfsákvörðunarrétti hvers sveitarfélags að ákveða hvort þeir tækju þátt í þessu eða ekki. Á það var fallist þó ég hefði kosið hina aðferðina, að rétturinn væri almennari gagnvart leigjendum. Þegar við erum með framkvæmdina með þeim hætti að ákvörðunarrétturinn er hjá sveitarfélögunum þá verðum við að setja ákveðnar leikreglur í því sambandi þannig að réttarstaða fólks sé ljós í þessu sambandi. Og þess vegna er þessi tímafrestur ákveðinn að það er sveitarstjórn sem ákveður fyrir ákveðinn tíma, fyrir áramótin, hvort hún taki þá þátt í þessu og síðan þarf hún að tilkynna það fyrir ákveðinn tíma gagnvart leigjendum í sínu sveitarfélagi og gagnvart þeirri áætlun sem þarf að gera fyrir komandi ár. Þess vegna er þetta nú með þessum hætti sett hér fram eins og raun ber vitni. Þinglýsinguna hefur nokkuð borið á góma, m.a. hjá hv. þm. Ingibjörgu Pálmadóttur og fleirum sem hér hafa talað. Ég tel að það felist nokkuð öryggi í að hafa þessa þinglýsingu fyrir hendi. Auðvitað verður það félagsmálanefndar að meta hverju hún mælir með í þessu efni en þeir sem að málinu hafa komið hafa mjög skoðað þetta atriði og mæla eindregið með því að þinglýsing verði sett sem kvöð fyrir húsaleigubótum, telja það mikið öryggi og það geti frekar girt fyrir málamyndagerninga. En þetta er vissulega félagsmálanefndar að skoða eins og önnur ákvæði frv. Ég vil víkja nokkrum orðum að því sem fram kom hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem ég verð að segja að eru nokkrir útúrsnúningar af hálfu þingmannsins. Hann talar um að það sem höfundar frv. setja fram á bls. 11 varðandi vaxtabæturnar, að með þeirri tilvitnun sem þar er þá sé raunverulega verið að hafna vaxtabótaleiðinni. Þetta eru náttúrlega ekkert annað en útúrsnúningar, hv. þm. Í grg. stendur: ,,Það fyrirkomulag sem nú er, einhæf aðstoð til íbúðarkaupenda í formi vaxtabóta, getur virkað sem hvati til ótímabærrar fjárfestingar. Þannig hefur fólk ráðist í íbúðarkaup án þess að hafa haft nægilegar forsendur til eigin sparnaðar og lent síðan í greiðsluvanda.`` Þetta er bara raunveruleikinn og staðreyndirnar sem við stöndum frammi fyrir. Málin eru einfaldlega þannig vaxin að við verðum að hafa valkosti á húsnæðismarkaðnum og ef við höfum ekki valkosti í formi t.d. leiguíbúða og nægilegs framboðs á þeim og húsaleigubóta, valkosti í félagslegu húsnæði, þá neyðist fólk kannski til þess að fara út í fjárfestingu sem það ræður ekki við. Ef við hefðum þennan möguleika varðandi skaplegan leigumarkað með húsaleigubótum þá er miklu frekar að það væri svigrúm fyrir leigjanda að mynda ákveðinn sparnað til þess að koma sér síðar upp eigin húsnæði. Mér finnst þingmaðurinn alls ekki færa rök fyrir því þegar hann heldur því fram og ber saman hvort skynsamlegra sé að hafa húsaleigubæturnar gegnum skattkerfið eða í því formi sem hér er lagt til, þ.e. að sveitarfélögin séu framkvæmdaraðilar, þá finnst mér þingmaðurinn ekki færa rök fyrir því þegar hann talar um að misnotkunarhættan sé meiri með þessari leið heldur en í gegnum skattkerfið. Ég er þeirrar skoðunar að ef eitthvað er þá sé það miklu affarasælla að hafa húsaleigubætur hjá sveitarfélögunum heldur en í skattkerfinu vegna þess í fyrsta lagi að eins og fram hefur komið þá eru sveitarfélögin þegar með inni í sínu kerfi ákveðna aðstoð fyrir leigjendur með lágar tekjur á almennum markaði. Því er mikilvægt til þess að hafa heildaryfirsýn yfir þetta að framkvæmdir séu þá hjá sveitarfélögunum varðandi þetta atriði. Það er tekjulægsta fólkið á markaðnum sem er í leiguhúsnæði, oft fólk sem þarf að leita til sveitarfélaganna með ákveðna aðstoð, t.d. fjárhagsstyrki vegna framfærslu. Síðan þarf að sækja um húsaleigubæturnar þannig að það er farið yfir hverja umsókn en þetta kemur ekki sjálfvirkt eins og í vaxtabótakerfinu. Hér vil ég taka fram að með þessu er ekki verið að segja að það standi til einhverjar breytingar á vaxtabótakerfinu, að hafa það í öðru formi heldur en gegnum skattkerfið, það er einfaldlega ekkert samhengi þarna á milli. Og af því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson talaði um að þetta mundi auka útgjöld fyrir sveitarfélögin og þau mundu ekki losna við útgjöld sem þau hafa borið til þessa þá er hugmyndin á bak við þetta, og það hefur verið reiknað út af Sambandi ísl. sveitarfélaga, að það megi áætla að fjárhagsstyrkir sem nú renna frá sveitarfélögunum til leigjenda á almennum markaði með lágar tekjur séu um 240--250 millj. kr. Og það er það sem er áætlað að sveitarfélögin leggi fram til húsaleigubóta. Ég er alveg sannfærð um að þegar við erum að auka svona húsaleiguaðstoð í formi húsaleigubóta eins og gert er með þessu frv., við erum að setja til viðbótar þeim 240 millj. sem nú fara í þetta um 400 millj. þannig að fleiri eiga þarna möguleika, þá hygg ég að það komi í ljós að það geti dregið úr fjárhagsstyrk sem sveitarfélögin hafa lagt fram í mörgu skyni til tekjulágra hópa þannig að ég hygg að fjárhagsstyrkir sveitarfélaga sem eru nokkur hundruð milljónir, kannski 600--700 millj. á ári, að það gæti hugsanlega komið fram í minni þörf þar þegar við erum komin með víðtæka aðstoð í gegnum húsaleigubótakerfið. Mér fannst líka að þegar þingmaðurinn gagnrýndi í annarri setningunni að réttur leigjanda sé ekki skilyrðislaus samkvæmt frv. heldur sé það sveitarfélaganna að ákvarða það, þá stangaðist það á við það sem hann sagði á eftir þegar hann var að tala um að það væri gengið gegn sjálfsákvörðunarrétti sveitarfélaga varðandi ákvæði sem hann nefndi. Þingmaðurinn vísaði þar í 2. gr. frv. og síðan í 11. gr. þar sem félagsmálanefndir ákvarða bótarétt. 2. gr. kveður á um að það er sveitarstjórnin sjálf sem tekur ákvörðun um það fyrir tilskilinn tíma hvort hún greiði húsaleigubætur næstkomandi ár eða ekki. Síðan þegar sveitarstjórnin sjálf hefur tekið ákvörðun um það þá er það félagsmálanefnd viðkomandi sveitarfélags sem ákvarðar hverjir eigi bótarétt. Ég held að það sé eðlilegt fyrirkomulag að það sé með þeim hætti. Það hefur nokkuð verið fjallað hér um námsmenn og rétt þeirra til húsaleigubóta. Námsmenn eiga rétt samkvæmt þessu frv. til laga um húsaleigubætur. Hvaða áhrif húsaleigubæturnar hafa síðan á framfærsluna og útreikningana hjá Lánasjóði ísl. námsmanna verður bara að koma í ljós en þeirra réttur á að vera tryggður samkvæmt þessu. Ef það er svo varðandi námsmenn sem eiga lögheimili úti á landi en stunda nám annars staðar að vegna ákvæðanna um lögheimilisskylduna þá girði það fyrir að þeir námsmenn fái þessar húsaleigubætur, þá er það alls ekki meiningin. Ef svo er þá verður nefndin að skoða það þannig að jafnræðis sé gætt í því efni. Hitt er svo annað mál að það er vandamál sem hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir nefndi varðandi þá sem eiga íbúð úti á landi og þurfa að leigja annars staðar af því að það fara ekki saman vaxtabætur og húsaleigubætur. Varðandi niðurgreiðsluna í félagslegum íbúðum þá var nokkuð nefnt hvernig með það yrði farið. Það kom fram í mínu máli að nefndin skoðaði það og taldi rétt að stefna ætti að því að búa til eitt heildstætt kerfi þar sem m.a. leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga væru líka inni í því kerfi þannig að þetta yrði raunverulega þannig að niðurgreiðslan sem núna er hjá sveitarfélögunum yrði færð upp í kostnaðarleigu og síðan kæmu húsaleigubætur til þeirra sem væru innan tilskilinna tekjumarka. Ég hygg að það sé eðlilegt að stefna að því með þessum hætti en það var talið mjög erfitt að fá fullnægjandi upplýsingar frá sveitarfélögunum til þess að hægt væri að fella þetta inn í slíkt heildstætt kerfi. Ég hygg því að í þeirri endurskoðun laganna, ef þetta frv. verður að lögum, sem fram á að fara að tveimur árum liðnum eftir gildistöku laganna þá verði þetta atriði sérstaklega skoðað enda má segja að þeir sem eru í félagslegum íbúðum hjá sveitarfélögum fái sérstaklega niðurgreidda leigu. En ástæða þótti til að taka félagasamtök inn. Sveitarfélögin hafa ákveðnar skyldur gagnvart sínum íbúum varðandi húsnæðismál sem félagasamtök hafa ekki. Þau hafa minni tök á að greiða niður leiguna þannig að það þótti rétt að félagasamtök, SEM-samtökin, Öryrkjabandalagið og fleiri aðilar sem leigja sínum skjólstæðingum íbúð, ættu möguleika á húsaleigubótum. Ýmis atriði sem hér hafa verið nefnd varðandi framkvæmdina um að skilyrði sé sex mánaða leiga, ákvæðin sem gilda varðandi skilgreiningu á hvað sé íbúðarhúsnæði, þetta verða væntanlega atriði sem nefndin mun skoða sem fær málið til umfjöllunar. Ég nefndi þetta nokkuð í mínu máli í gær að ég tel að það ákvæði í húsaleigulögunum sem kveður á um sex mánaða uppsagnarfrest ótímabundinna samninga ætti að nægja til þess að það væri ekki verið að girða fyrir húsaleigubótarétt gagnvart leigjendum með ótímabundna samninga. Eins varðandi skilgreiningu á því hvað sé íbúðarhúsnæði, þá var nokkuð leitað í smiðju í sænsku lögin varðandi þetta atriði sem hafa búið við húsaleigubætur um margra áratuga skeið og þar hefur þótt ástæða til þess að hafa nákvæma skilgreiningu á því hvað telst til íbúðarhúsnæðis og var nokkuð skoðað það atriði til fyrirmyndar en væntanlega mun nefndin skoða þetta einnig. Virðulegi forseti. Í lokin þá var skattlagning húsaleigubóta nokkuð nefnd. Um það var virkilega fjallað í félmrn. og fjmrn. og hjá þeim aðilum sem að þessu máli koma. Um þetta voru skiptar skoðanir, þetta var niðurstaðan, að hækka húsaleigubæturnar, húsaleigustyrkina fremur heldur en að hafa þetta skattfrjálsa og var m.a. vitnað til þess að almennt eru fjárhagsaðstoð og fjárhagsstyrkir sveitarfélaga, þó vissulega megi um það deila, skattskyldir. En þetta varð niðurstaðan en þó með þeirri mikilvægu undantekningu að húsaleigubætur skerða ekki bætur úr tryggingakerfinu. Einnig var útkoman sú að með þessari leið komu þeir hópar betur út sem lægstar hafa tekjurnar, eru undir skattfrelsismörkunum og greiða ekki skatt, þeir komu betur út úr þessu heldur en áður þannig að það eru ýmis sjónarmið í þessu efni. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég segja að þó að ég geri mér grein fyrir því að nefndin hafi stuttan tíma til að fjalla um þetta mál þá vænti ég þess að hægt verði að gera þetta frv. að lögum fyrir þinglok.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er eitt sem stendur upp úr eftir ræðu hennar í mínum huga og það er að það er greinilega ekki búið að semja við sveitarfélögin um þessar húsaleigubætur. Það er undir hverju einu sveitarfélagi komið hvort þau eru tilbúin að greiða þessar húsaleigubætur og þar sem sveitarfélög eiga að borga heildarbæturnar í upphafi og fá síðan endurgreitt þá sýnist mér þetta vera nokkuð í lausu lofti hvort það verði yfir höfuð greiddar húsaleigubætur ef það er ekki búið að koma á samkomulagi milli sveitarfélaganna. Ég vildi fá að heyra aðeins betur um það hjá ráðherra hvernig þetta samkomulag var raunverulega gert, hvort það er virkilega svo að þetta sé í algjörlega lausu lofti.

Virðulegi forseti. Það er vissulega svo að það er ekki búið að semja við hvert einasta sveitarfélag um hvort það taki upp þetta húsaleigubótakerfi. En þetta varð niðurstaðan í viðræðum félmrn. við forustumenn Sambands ísl. sveitarfélaga, að þeir lögðu á það mikla áherslu að ekki væri verið að skylda sveitarfélögin með þessum hætti heldur væri þetta sjálfsákvörðunarréttur hvers og eins sveitarfélags hvort það tæki þátt í þessu kerfi. Ég sagði það áðan að ég hefði frekar viljað hafa þetta almennari rétt. En á þetta var lögð áhersla af forustumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga og á það var fallist og það er niðurstaðan sem kemur fram í þessu frv.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. áðan að það væri ekki meiningin að útiloka námsmenn frá því að eiga rétt á húsaleigubótum. Mér fannst að hæstv. ráðherra vísaði því til nefndarinnar að skoða hvernig því væri fyrir komið þessari grein en 5. gr. hlýtur að eiga við þetta. Ég velti því aðeins fyrir mér vegna þess að í 5. gr. segir að þeir sem eigi rétt á húsaleigubótum skuli eiga lögheimili í sveitarfélaginu. Ef það væri tekið út að þeir ættu þar ekki lögheimili --- við skulum tala hér um Reykjavík, hefði Reykjavík sem sveitarfélag nokkurn áhuga á því að vera að greiða t.d. námsmönnum húsaleigubætur? Ég get ekki séð það fyrir mér ef þeir námsmenn greiddu engar tekjur til sveitarfélagsins og ætluðu sér aftur að flytja í burtu og þess vegna þyrfti e.t.v. að vera þarna inni það ákvæði að sveitarfélagið ætti endurkröfurétt á lögheimilissveitarfélag viðkomandi. Það er hugsanlegt að reyna að koma því með því móti fyrir. En eins og hæstv. ráðherra sagði áðan er það nokkuð í lausu lofti hvort sveitarfélögin muni yfirleitt ákveða að greiða húsaleigubætur. Þau geta nánast ákveðið það sjálf. Og þá sýnist mér því miður fara dálítið glansinn af þessu frv. ef það er í raun og veru ekki verið að ákveða það hér á Alþingi að það eigi að greiða húsaleigubætur til þeirra sem samkvæmt sínum tekjum ættu í raun og veru rétt á því samkvæmt þessu frv. Þá geta sveitarfélögin, sem eru mjög misjöfn að stærð og gerð, ákveðið hvort þau ætla sér að greiða húsaleigubætur. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Þarf þá ekki jafnframt að vera inni eitthvað í þessum lögum sem gerir ákveðna kröfu á sveitarfélögin að standa að þessu?

Virðulegi forseti. Það er oft vitnað úr þessum ræðustól til sjálfsákvörðunarréttar sveitarfélaga og það er erfitt að sigla milli skers og báru þegar verið er að tala um réttindi fólks og svo sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga og nokkuð var tekist á um þetta í sambandi við viðræður okkar við Samband ísl. sveitarfélaga. Þetta varð niðurstaðan. En ég hygg að í þessu frv. felist þó mjög ákveðinn hvati til sveitarfélaganna að taka upp þetta kerfi. Þau hafa mörg hver verið með húsaleigustyrki, a.m.k. allra stærstu sveitarfélögin til þessa, og þetta á ekki að vera nein viðbót hjá þeim. En ríkið kemur inn í með 60% á móti af greiðslunni þannig að það hlýtur að vera ákveðinn hvati fyrir sveitarfélögin að taka upp þetta húsaleigubótakerfi til þess að auka þjónustu við íbúa sína, sérstaklega þegar ríkið kemur inn með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Þegar að er gáð í þessu frv. er um ákaflega óvenjulega lagasetningu að ræða hvað varðar réttindamál. Það er farið að skipta landinu upp í sveitarfélög varðandi réttindi til þeirra bóta sem á að fara að lögfesta. Ég hygg að það sé í fyrsta skipti sem menn fara þá leiðina. Það má vel vera að Samband ísl. sveitarfélaga vilji hafa það þannig að Ísland sé ekki eitt ríki gagnvart þegnunum heldur 200. En er ástæða fyrir félmrh. í ríkisstjórn Íslands til þess að fara að þeim skoðunum? Eða með hvaða rökum flytur ráðherra málið með þessum hætti en ekki eins og hún segist sjálf vilja hafa haft það? Er það með þeim rökum að það var ekki stuðningur við það meðal stjórnarþingmanna að við byggjum hvað þetta varðar allir í sama landi? Ég vara mjög við lagasetningu af þessu tagi þar sem menn eru af einhverjum pólitískum ástæðum að ákvarða réttindi manna eða bótarétt manna, hvort sem það eru húsaleigubætur, það geta verið atvinnuleysisbætur eða eitthvað annað, að menn fari að tengja þau réttindi við lögheimili og ákvörðun sveitarstjórna. Ef ríkisvaldið er þeirrar skoðunar, eins og kemur fram af því að það flytur þetta frv., að svona eigi að vera, þá er orðið illt í efni. Þá er orðið illt í efni, segi ég. Þá á ríkisvaldið bara að leggja til að sveitarfélögin taki við þessu verkefni en ekki að vera sjálft að grautast með það ef það treystir sér ekki til þess sjálft að leysa úr því þannig að jafnræðis sé gætt með þegnunum. Þetta ákvæði er alveg ótækt og ég hef fremur styrkst í þeirri skoðun minni sem ég tæpti á hér áðan að menn ættu fremur að skoða alvarlega að fara þá leið að tengja réttindi af þessu tagi við álagningu skatta eins og menn gera hvað varðar vaxtabætur. Ég vil vitna til bls. 6 í grg. til að svara þeirri gagnrýni hæstv. ráðherra að ekki hafi verið færð rök fyrir þeirri skoðun sem ég setti fram að hætta væri á meiri misnotkun á húsnæðisbótaleiðinni en vaxtabótaleiðinni. Ég vil bara vitna í grg. með frv. sjálfu og láta hana tala sínu máli. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Við athugun nefndarinnar á því hvaða leiðir kæmu helst til álita við að koma á laggirnar sérstökum húsaleigubótum til handa leigjendum voru einkum tveir kostir taldir álitlegir. Annars vegar að húsaleigubætur verði greiddar með áþekkum hætti og vaxtabætur, þ.e. í gegnum skattkerfið. Hins vegar sá möguleiki að fela sveitarfélögum framkvæmdina m.a. vegna þeirrar reynslu sem þau hafa af greiðslu húsaleigustyrkja og lána til fyrirframgreiðslu á húsaleigu innan félagsþjónustu sveitarfélaga. Nefndin athugaði þann möguleika að jafna húsnæðiskostnað leigjenda fyrir milligöngu skattkerfisins með svipuðum hætti og íbúðareigendur fá vaxtabætur. Sú aðferð felur í sér að greiðsla bótanna til leigjenda kæmi óhjákvæmilega mun seinna en greiðsla leigunnar. Til að húsaleigubætur nái markmið sínu er nauðsynlegt að útborgun þeirra falli sem næst leigugreiðslunni. Að öðrum kosti þurfa leigjendur e.t.v. að taka lán út á væntanlegar bætur sem getur verið erfitt viðureignar og kostnaðarsamt.`` Þessi röksemdafærsla er í frv. sjálfu. Ef menn taka hana góða og gilda þá eru menn með þessari sömu röksemdafærslu að hafna vaxtabótaleiðinni í gegnum skattkerfið vegna þess tímamunar sem er á greiðslu vaxta og endurgreiðslu vaxtabóta. Um þetta segir í grg. með frv. að þessi tímatöf á útgreiðslu þess sem á að fá bæturnar og sá tími sem líður þar til hann fær þær endurgreiddar sé sá galli sem verði til þess að menn hafna þessari leið en velji að borga húsaleigubæturnar með öðrum hætti þannig að þær geti komið fyrr. Og þá velja menn sveitarfélagaleið sem er svo aftur sérafbrigði. Þannig er í frv. ráðherrans sjálfs allur sá rökstuðningur sem ráðherra kvartaði yfir að væri ekki fyrir hendi gegn þessari leið. Megingagnrýni mín snýr að því að fara með þetta yfir í sveitarfélögin, ég gerði það í fyrri ræðu minni og að hluta til núna aftur, en ég ítreka það að ef menn fara svo með málið til sveitarfélaganna, hvort sem ég er sammála því eða ekki, auðvitað geta menn gert það, þá eiga menn að fylgja almennum reglum og stefnu um sjálfstæði sveitarfélaga um ákvörðun í eigin málum þegar menn eru búnir að ákveða að þetta eigi að vera málefni sveitarfélagsins. Þá á ríkið ekki eða einhver undirnefnd sveitarstjórnarinnar að ákvarða hlutina. Það er meginreglan að ákvörðunarvaldið eigi að liggja í sveitarstjórninni sjálfri og það er ekki hægt að ganga gegn því. Þess vegna er gagnrýni mín fram komin að ef menn á annað borð ætla að gera þetta að verkefni sveitarfélagsins þá á sveitarfélagið að hafa vald á verkefninu, sveitarstjórnin sem ræður sveitarfélaginu en ekki undirnefnd sveitarstjórnarinnar og ekki félmrh. En frv. er þannig samið að sveitarstjórnin hefur bara ákvörðun um það hvort það eigi að greiða bætur eða ekki en að öðru leyti liggur ákvörðunarvaldið um meðferð málsins og ákvörðun einstakra þátta þess í höndum annarra aðila en sveitarstjórnarinnar, þ.e. félagsmálanefndarinnar og félmrh. en ekki sveitarstjórnarinnar. Þetta tel ég gagnrýnivert. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherra að það sé ekki meiningin að menn hafi rétt til húsaleigubóta af námsmönnum þegar svo stendur á að þeir stunda nám annars staðar en í sinni heimabyggð en þá þarf líka að breyta greininni svo að það verði ekki niðurstaðan. Hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir benti á einn galla málsins að setja það svona upp í gegnum sveitarstjórnirnar eða sveitarfélögin að það tryggir ekki rétt námsmannsins til bótanna vegna þess að það er háð ákvörðun sveitarstjórnarinnar hvort bætur eru greiddar eða ekki greiddar. Þá eru menn ekki að tala um réttindamál heldur skilyrt réttindamál óháð efnum og ástæðum en það er auðvitað grundvöllur þess að menn grípa til jöfnunaraðgerða að menn eru að vigta það út frá efnum og ástæðum. Nýjungin sem hæstv. félmrh. kemur með inn í þingið og virðist vera einhver málamiðlun milli Sjálfstfl. og Alþfl. er að menn ætla ekki lengur að einskorða réttindamál við efni og ástæður eins og verið hefur heldur við búsetu líka eða ákvörðun sveitarstjórnar. Þetta er alveg fáheyrt og að mínu viti ótrúleg vitleysa sem ætti ekki að eiga sér stað að þingið gleptist inn á að samþykkja. Virðulegi forseti. Ég læt þetta duga að sinni, það er svo sem margt hægt að segja um þetta frv. en það gefst tækifæri til þess síðar eftir meðferð málsins í nefnd og vonandi lítur það þá betur út en það gerir núna.

Frú forseti. Með þáltill. sem hér um ræðir er þess farið á leit að hv. Alþingi heimili fullgildingu Torremolinos-bókunarinnar frá 2. apríl 1993 við Torremolinos-alþjóðasamþykktina um öryggi fiskiskipa frá 1977. Torremolinos-alþjóðsamþykktin var fullgilt fyrir Íslands hönd árið 1986 en hefur enn ekki öðlast gildi aðallega vegna þess að ýmis ákvæði samþykktarinnar voru of ströng til að sum ríki með stóran fiskveiðiflota gætu fullgilt hana. Sl. fjögur ár hefur á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar verið unnið að breytingum á samþykktinni með það að markmiði að hún gæti öðlast gildi innan mjög skamms tíma. Bókunin sem hér um ræðir var samþykkt á alþjóðaráðstefnu sem haldin var í Torremolinos á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Alþjóðasamþykktin er sú fyrsta sem fjallar sérstaklega um öryggi fiskiskipa. Hún fjallar um kröfur varðandi hönnun, smíði og búnað nýrra þilfarsfiskiskipa sem eru 24 m að lengd og lengri, einnig um skip sem vinna eigin afla. Bókunin nær ekki til eldri skipa, nema að því er varðar neyðaráætlanir, siglingatæki og fjarskiptabúnað þeirra, þar á meðal fjarskiptabúnað sem er hluti af björgunarbúnaði. Aðalbreytingarnar eru þær að IV., V., VII. og IX. kafli gilda fyrir fiskiskip sem eru 45 m að lengd og lengri í stað fiskiskipa 24 m og lengri. Nýmæli er að skv. 5. tölul. 3. gr. er gert ráð fyrir að ríki, sem liggja að ákveðnum hafsvæðum, geri með sér svæðisbundið samkomulag um samræmdar lágmarkskröfur fyrir fiskiskip sem eru 24 m að lengd og lengri, en styttri en sem nemur þeirri lengd sem gildissvið IV., V., VII. og IX. kafla nær til. Bókunin mun öðlast gildi 12 mánuðum frá þeim degi er eigi færri en 15 ríki hafa fullgilt hana enda ráði þau sameiginlega yfir a.m.k. 14.000 fiskiskipum sem eru 24 m að lengd og lengri sem er u.þ.b. 50% af fiskiskipastóli heimsins. Flest ákvæði þessara bókunar hafa nú þegar verið sett inn í íslenskar reglur fyrir skip, t.d. reglur um stöðugleika og öryggi fiskiskipa. Nýjar íslenskra reglur um loftskeytabúnað skipa verða gefnar út á næstunni en þær eru að verulegu leyti byggðar á hinum alþjóðlega staðli um þráðlaus fjarskipti. Loks má geta þess að verið er að endurskoða reglur um vélbúnað og eldvarnir í fiskiskipum. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að tillögu þessari verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Ég tel það að sjálfsögðu alveg nauðsynlegt að Ísland sé eitt af þeim ríkjum sem fullgilda þessa samþykkt, Torremolinos-bókunina, og nægir í því sambandi að minna á að það hefur alltaf verið mjög stórt mál hjá okkur Íslendingum sem fiskveiðiþjóð að öryggi okkar fiskiskipa sé það besta sem gerist. Það má einnig minna á það að samkvæmt því sem hér segir í athugasemdum með þáltill. var íslenskur maður, Hjálmar R. Bárðarson, formaður í þeirri nefnd sem vann að frumdrögum að þessari samþykkt og það leggur okkur sem Íslendingum enn meiri skyldur á herðar að fullgilda þennan samning. Eins og hæstv. ráðherra sagði áðan þegar hann mælti fyrir þessari tillögu þá höfum við Íslendingar tekið upp mjög margt sem tilheyrir þessari samþykkt í okkar siglingalög og þau lög sem gilda um öryggi fiskiskipa hjá okkur og þannig höfum við að sjálfsögðu verið að fullgilda hvað okkur varðar þau ákvæði sem hér eru inni. En ég vildi spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af því sem hann hefur sagt um þetta og lokaorðum hans að vísa þessari samþykkt til hv. utanrmn., sem að sjálfsögðu er eðlilegt þar sem hér er um alþjóðasamþykkt að ræða, hvort ekki þurfi jafnframt að vísa þessu máli til samgn. þar sem samgn. hefur fjallað um öryggi fiskiskipa og hefur með að gera bæði frumvörp og lagabálka um það atriði. Ég hef ekkert sérstakt um það að segja hvernig þessi þáltill. er til komin eða orðuð. Ég hef ekki farið nákvæmlega yfir alla þætti í þessu riti enda veit ég að þetta er jafnframt tekið inn í okkar lagabálka. En það er mjög mikið lesefni sem berst á borð okkar þingmanna þessa dagana, það nægir í því sambandi að nefna það sem hér má sjá á borðum frá því í gær og telur örugglega nokkur þúsund blaðsíður og á að taka hér fyrir samkvæmt dagskrá í dag. Þingmenn hafa sjálfsagt orðið að leggja hart að sér til þess að lesa það allt saman í nótt. Að öðru leyti ætla ég ekki að tjá mig sérstaklega um þetta en vil spyrja hæstv. ráðherra aftur hvort ekki sé eðlilegt að bæði utanrmn. og samgn. fjalli um þetta.

Frú forseti. Það vill svo til að í morgun stóð fundur í utanrmn. þar sem við m.a. litum yfir dagskrá þessa fundar sem hér stendur og sáum það að nokkrum málum á dagskránni yrði vísað til utanrmn. Það var ákveðið á þeim fundi að vísa strax til undirumsagnar samgn. þessu umrædda máli þannig að það liggur þegar fyrir ákvörðun um það að samgn. fái málið til umfjöllunar. Og þegar þeirri umfjöllun lýkur þá tekur utanrmn. málið til efnislegrar umfjöllunar. Það gegnir reyndar svipuðu máli um 23. mál, Samning um líffræðilega fjölbreytni. Þar var ákveðið að leita álits umhvn. Og 26. mál, Samning um Svalbarða, var ákveðið að senda til sjútvn. til athugunar. Þetta vildi ég að kæmi fram hér og nú í tilefni af orðum hv. síðasta ræðumanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Péturssyni fyrir það að upplýsa um þessa málsmeðferð í utanrmn. í morgun sem mér var ekki kunnugt um. Mér finnst það mjög eðlilegt að það sama gildi einnig um ýmsa aðra dagskrárliði sem hér eru á dagskrá og það er greinilegt að hv. utanrmn. hefur verið vel á verði í þessu og ætlar sér að hafa gott samstarf við aðrar nefndir þingsins.

Frú forseti. Frv. sem hér um ræðir er flutt til að hægt verði að framfylgja hér á landi annars vegar samningi frá 19. nóv. 1990, um hefðbundinn herafla Evrópu, og hins vegar samningi frá 24. mars 1992, um opna lofthelgi. Samkvæmt 1. gr. frv. skulu eftirlitsmenn og flutningsáhafnir, sem starfa á grundvelli samninganna njóta þeirrar friðhelgi, forréttinda og undanþágna hér á landi sem kveðið er á um í samningunum. Í samningi um hefðbundinn herafla í Evrópu er gert ráð fyrir takmörkun ákveðinna tegunda hefðbundinna vopna í Evrópu og er aðildarríkjunum heimilt að senda eftirlitssveitir til annarra aðildarríkja til þess að tryggja framkvæmd samningsins. Samningur um opna lofthelgi veitir aðildarríkjum rétt til að hafa eftirlit úr lofti með hernaðarstarfsemi í öðrum aðildarríkjum. Í því skyni eru leyfð könnunarflug samkvæmt nánar tilgreindum skilyrðum. Samkvæmt samningnum njóta tilgreindir starfsmenn og eftirlitssveitir forréttinda og friðhelgi sem miðast við ákveðnar greinar Vínarsamnings um stjórnmálasamband sem Ísland er aðili að og hefur lagagildi hér á landi. Tekið skal fram að engar óskir hafa borist íslenskum stjórnvöldum til þessa um eftirlit í tengslum við ofangreinda samninga og e.t.v. ekki miklar líkur á að slíkar óskir berist vopnlausu landi en engu að síður er full ástæða er til þess að fullgilda alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Það fyrirkomulag sem sett er fram í frv. þessu er efnislega hið sama og gert er ráð fyrir í lögum nr. 98/1992, um friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana. Frú forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og allshn.

Frú forseti. Ég tel að það sé ekki alveg einboðið að senda þetta mál til allshn., mér sýnist að hér sé a.m.k. öðrum þræði um að ræða utanríkismál og ég tel að það væri rétt að athuga það áður en atkvæði eru látin ganga hvort þetta mál eigi ekki heima undir utanrmn., eða ætti að vera á forræði utanrmn. Það er sjálfsagt að allshn. athugi málið jafnframt. Ég er ekki alveg eins viss og hæstv. utanrrh. um að hér sé um sjálfsagt mál að ræða. Mér finnst að það þurfi að athuga þetta mál a.m.k. Hér er um að ræða utanríkisþjónustu með nokkuð sérstæðum hætti og þar af leiðandi finnst mér að við þurfum a.m.k. að reyna að gera okkur grein fyrir því hverjar afleiðingar verða af samþykkt þessa frv. áður en við sporðrennum því.

Virðulegi forseti. Áður en lengra er haldið tel ég rétt að vekja athygli hv. þm. á því sem stendur í athugasemdum við lagafrv. þetta. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Hinn 9. nóv. 1991 öðlaðist samningur frá 19. nóv. 1990 um hefðbundinn herafla í Evrópu gildi. Samningurinn var fullgiltur fyrir Íslands hönd samkvæmt heimild í ályktun Alþingis 14. des. 1991.`` Með öðrum orðum, það er búið að fullgilda umræddan samning með heimild Alþingis eftir að utanrmn. hefur um hann fjallað þannig að þarna er ekki um að ræða fullgildingu á alþjóðasamningi heldur ákveðin framkvæmdaratriði á samningi sem þegar hefur verið fullgiltur með samþykki Alþingis Íslendinga og eftir umfjöllun í utanrmn. Einmitt þess vegna var það niðurstaða lögfræðinga utanrrn. að málið ætti heima í allshn. Það er hins vegar ekkert sérstakt metnaðarmál mitt að svo skuli vera en ég vildi gjarnan skjóta því til úrskurðar virðulegs forseta hvert forsetadæmið teldi réttast að þetta frv. færi og ég er reiðubúinn að sjálfsögðu til þess að fallast á úrskurð forseta og draga þá tillögu mína til baka ef niðurstaða forseta verður önnur.

Frú forseti. Einmitt vegna þess að þetta mál hefur verið á forræði utanrmn. þá finnst mér það styðja það að þar eigi það að halda áfram að vera. Mér er það hins vegar ekkert metnaðarmál að utanrmn. fjalli um málið. Það sem ég óska eftir er það að menn fari yfir það og geri sér grein fyrir afleiðingum þess. En af því að fyrri hlutinn, þ.e. meginmálið, var á forræði utanrmn. þá finnst mér þetta heyra þar líka.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera þetta að neinu ágreiningsmáli en ítreka það að ég mælist til þess við forsetadæmið að hæstv. forseti skoði þetta og ítreka það að ég er reiðubúinn til þess að una niðurstöðu hæstv. forseta um það sem forseti telur réttast vera í þessu efni.

Forseti vill fá örlítinn umhugsunarfrest en mun svara því fljótlega hvert forseti telur eðlilegt að þetta mál eigi að fara.

Virðulegi forseti. Það er ekki efnisleg umræða um frv. sem ég hafði hugsað mér heldur fyrst og fremst vegna þess að ég vil taka undir orð hv. 1. þm. Norðurl. v. um það að ég tel að þetta sé utanríkismálanefndarmál og ég hefði haldið að þangað ætti að vísa því. Mér er það ekki ljóst eftir að hafa farið yfir þetta frv. hvers vegna því er vísað til allshn. og mjög eðlilegt þar sem áður hefur verið fjallað um þennan samning í hv. utanrmn. að þessi breyting eða viðbót sé áfram þar inni. Að öðru leyti sýnist mér að hér sé sagt að það sé sérstaklega á málefnasviði utanrmn. og vil því leggja til að eftir þeim ábendingum sé farið að þetta sé mál þeirrar nefndar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. að hugsa sig betur um. Reglan er sú að alþjóðasamningar sem fullgiltir skulu vera fyrir Íslands hönd eru lagðir fram á Alþingi og fara til utanrmn., sem síðan fjallar um þá og síðan eru samningarnir fullgiltir að lokinni þeirri umfjöllun samkvæmt samkomulagi frá Alþingi. Það kann hins vegar að kalla á það á síðari stigum að breyta þurfi íslenskum lögum sem falla undir hinar ýmsu nefndir Alþingis. Ég held að það mundu vera einkennileg vinnubrögð hjá hinu háa Alþingi ef öllum slíkum lagabreytingum sem samningar kölluðu á um ýmsa þætti íslenskrar löggjafar yrði vísað til utanrmn. til umfjöllunar. Þetta er dæmi um slíkt mál. Þess vegna ítreka ég að ég bið forseta að skoða þetta mál vandlega og mun sætta mig við hans niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Nú er ég ekki jafnþingreynd og hæstv. starfandi utanrrh. þannig að vel má vera að þetta séu réttar ábendingar hjá honum. En mér sýnist að þetta sé raunverulega framhald af þeim samningi sem gerður var um hefðbundinn herafla. Og hér er verið að ræða um eftirlitsmenn og flutningsáhafnir sem starfi á grundvelli þessa samnings. Ég veit ekki betur en að það sem snertir sendiráð og sendiherra og flest þau mál séu einmitt mál sem vísað er til utanrmn. En ég get að sjálfsögðu fallist á úrskurð forseta hvað þetta varðar hér á eftir.

Frú forseti. Það er ástæðulaust að orðlengja mikið um þetta. Hér er e.t.v. um markatilfelli að ræða og ef málið færi til utanrmn. er afar einfalt að fá álit allshn. á málinu þannig að hér er kannski ekki um stóra mismunun að ræða. En ég vil minna á að herinn hefur heyrt undir utanrmn. og mun eftir því sem ég best veit halda áfram að gera það. Sendiherrar og utanríkisþjónustan heyrir líka undir þá nefnd. Ég tel því að það séu sterk rök fyrir því að þetta mál heyri þar áfram. Ég vil svo vegna þess að hér hefur verið óskað eftir úrskurði forseta minna á það í allri góðsemi, þó að ég treysti frú forseta prýðilega til að úrskurða í þessu máli, að þá er það þingið sem slíkt sem hefur hér endanlega úrskurðarvald. Forseti getur látið athuga málið, og það tel ég af hinu góða, og sagt sína skoðun á því hvert málið eigi að fara. En bara til að taka af öll tvímæli þá er það auðvitað atkvæðagreiðsla í þinginu sem ræður ef ágreiningur verður um til hvaða nefndar mál á að fara, ekki úrskurður forseta.

Virðulegur forseti. Í lögum um sveitarstjórnarkosningar er m.a. kveðið á um utankjörfundaratkvæðagreiðslur. Þar er m.a. gert ráð fyrir að sendiherrar og sendiráð Íslands standi að utankjörfundaratkvæðagreiðslum fyrir íslenska ríkisborgara utan Íslands. Ef menn ætluðu nú að gera breytingar á þeirri lagasetningu er snýr að utankjörfundaratkvæðagreiðslu til sveitarstjórna, teldi þá hv. þm. að það ætti að vísa því máli til utanrmn. af því að það eru sendiherrar og sendiráð Íslands sem um þau mál fjalla á erlendum vettvangi?

Frú forseti. Mér fannst nú athugasemd hæstv. viðskrh. nokkuð langsótt. Ég geri ekki ráð fyrir því að utanrmn. færi neitt að sælast eftir yfirráðum yfir því. Sendiráðin heyra hins vegar undir utanrmn., tvímælalaust, en ekki allshn. Ég tel hins vegar að framkvæmd kosninga yfirleitt heyri til allshn.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða till. til þál. um fullgildingu alþjóðasamnings svo það fer væntanlega ekki á milli mála hvert ætti að vísa því máli. Með flutningi þessar þáltill. fer ríkisstjórnin þess á leit við Alþingi að fullgilding samnings um opna lofthelgi verði heimiluð. Samningurinn sem var undirritaður fyrir Íslands hönd í Helsinki 24. mars 1992, með fyrirvara um fullgildingu, felur í sér að samningsaðilar leyfi gagnkvæmt flug óvopnaðra könnunarvéla útbúnar myndavélum og skynjurum yfir landsvæði hvers annars. Aðdragandi samnings um opna lofthelgi var nokkuð langur og snerti upphaflega aðildarríki Atlantshafsbandalagsins annars vegar og Varsjárbandalagsins fyrrverandi hins vegar en samningaviðræður stóðu með hléum árin 1990--1992. Samningurinn hefur þegar tekið gildi til bráðabirgða með þátttöku ríkja sem stóðu utan fyrrnefndra bandalaga og gert er ráð fyrir að hann verði opinn öllum þátttökuríkjum Ráðstefnunnar um samvinnu og öryggi í Evrópu eftir formlega gildistöku. Tilgangurinn með samningi um opna lofthelgi er að stuðla að upplýsingaskiptum milli aðildarríkjanna á hernaðarsviðinu, m.a. í því skyni að styrkja eftirlitsákvæði afvopnunarsamninga í nútíð og framtíð. Að auki er samningurinn öðrum þræði traustvekjandi aðgerð. Íslensk stjórnvöld studdu frá upphafi frumkvæðið að opinni lofthelgi en jafnframt byggðist aðild Íslands að viðræðunum og síðar samningnum sjálfum fyrst og fremst á aðildinni að Atlantshafsbandalaginu. Eins og fram kemur í athugasemdum með þáltill. fóru íslensk stjórnvöld ekki fram á svonefndan könnunarflugskvóta gagnvart öðrum aðildarríkjum en samningurinn heimilar fjögur flug yfir Íslandi. Tekið skal fram að ekki hefur verið óskað eftir slíku flugi hér á landi. Ég leyfi mér að leggja til að þáltill. þessari verði vísað til hv. utanrmn. og síðari umræðu.

Eins og forseti tilkynnti við lok umræðna um þetta dagskrármál í fyrradag hefur verið kannað hvort brtt. hv. heilbr.- og trn. á þskj. 884, 2. tölul., sé ,,óþingleg``, þ.e. brjóti gegn þingsköpum eða þingvenjum. Enn fremur hvort brtt. feli í sér gerbreytingu lagafrv. sem er andstæð 44. gr. stjórnarskrárinnar, en samkvæmt henni má ekki samþykkja lagafrv. fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður. Tillaga þessi felst í því að bæta í frv. breytingu á öðrum lögum til samræmis við meginefni þess sem er stofnun öldrunarmálaráðs samkvæmt nánari ákvæðum. Verði tillagan samþykkt fær frv. form sem kunnuglegt er hér á Alþingi, þ.e. verður ,,bandormur``, raunar af minnstu gerð. Af þeirri ástæðu einni verður tillögunni ekki vísað frá. Takmörk eru fyrir því hve mikið má breyta frumvörpum í meðförum þingsins. Stjórnarskrárákvæðið, sem vitnað var til, hefur þó um langan tíma verið túlkað þannig hér á hv. Alþingi að nefndir þingsins hefðu talsvert svigrúm til breytinga á frumvörpum eins og svo mörg dæmi sanna, einkum eftir athugun fyrir 2. umr. Engu að síður veitir stjórnarskráin hér ákveðið aðhald. Þannig bæri forseta að vísa frá brtt. sem fæli í sér nýtt atriði sem hefur engin efnisleg tengsl við frv. eða úrskurða það nýtt mál að henni samþykktri. Tillagan á þskj. 884 felur í sér samræmisbreytingu á öðrum lögum, breytingu sem að mati tveggja þingnefnda á að leiða af meginefni frv. Þess vegna verður tillagan ekki talin stangast á við venju í þessu efni. Það er því úrskurður forseta að 2. tölul. á þskj. 884 geti komið til atkvæða og hefst nú atkvæðagreiðslan.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom við umræðu um þetta mál fyrir nokkrum dögum er hér um mjög sérkennilegan málatilbúnað að ræða. Í upphafi var gert ráð fyrir því í frv. að breyta aðeins lögum um málefni aldraðra. Síðan var ákveðið við meðferð málsins á síðari stigum að breyta einnig lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga og málin voru til lykta leidd á vettvangi nefndar og hér í umræðu án þess að viðkomandi fagráðherrar væru kallaðir til með þeim hætti að fullnægjandi megi teljast. Ég tel þess vegna, hæstv. forseti, og með hliðsjón af því að hér er bersýnilega um markatilfelli að ræða, eins og fram kom í athugasemd hæstv. forseta, þá væri langeðlilegast að fresta atkvæðagreiðslunni og kanna þetta mál betur í nefnd áður en til atkvæðagreiðslu kemur. Þar sem forseti hefur hins vegar kosið að láta atkvæðagreiðslu engu að síður fara fram þrátt fyrir það að reynt sé beinlínis á þanþol stjórnarskrárinnar í þessu máli, þá mun ég ekki greiða málinu atkvæði.

Frú forseti. Hér er um framúrskarandi subbulega aðferð við lagasetningu að ræða. Nefnd fær frv. um breytingu á lögum til meðferðar á málasviði sínu. Við meðferðina kemur það upp að hún ákveður að fara í lög sem eru á málasviði annarrar nefndar og fellir inn í sínar brtt. breytingu á þeim lögum. Þetta opnar fyrir óendanlega möguleika fyrir þingnefndir að skipta sér af málum í lagasetningu á málasviði annarra nefnda. Hvað svo sem úrskurði hæstv. forseta líður um stjórnarskrárþáttinn þá er þetta óhæf aðferð við lagasetningu og ég ætla ekki að greiða atkvæði.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. um þetta frv. urðu allmiklar umræður um það sem hér hefur komið til tals. Það er mjög óeðlilegt að þannig sé að málum staðið að brtt. feli það í sér að verið sé að gera breytingu á öðrum lögum heldur en í frv. er lagt til. Hins vegar hefur heilbr.- og trn. unnið að þessu máli og unnið mjög vel eins og fram kemur í nefndaráliti. Ég tel eðlilegt að nefndin leggi fram breytingar við frv. eins og það var, þ.e. um lög um málefni aldraðra og mun því greiða atkvæði með því frv. og brtt. sem snerta það. Hins vegar eins og ég sagði áðan, þá finnst mér óeðlilegt að hér sé verið að breyta þessum lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga sem ekki var neitt inni í þessu frv. Fyrirvari fulltrúa Kvennalistans, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, laut einmitt að þessu og munum við kvennalistakonur því sitja hjá við afgreiðslu þess.

Virðulegi forseti. Málflutningur stjórnarandstöðunnar í þessu máli vekur óneitanlega mikla furðu. Hér er fram komið samhljóða nefndarálit frá allri heilbr.- og trn. að fengnum tillögum og umsögn félmn. að því er mér er tjáð og fram kom við 2. umr. málsins. Ég sé ekki betur heldur en stjórnarandstæðingar í heilbr.- og trn. sem sjálfir flytja þessar breytingartillögur og eru aðilar að því nefndaráliti sem öll nefndin flytur, séu hér að sitja hjá við sínar eigin tillögur. Það eru ákveðin nýmæli hér í störfum Alþingis. Eins og fram kom í yfirlýsingu forseta um þetta efni, þá er hér alls ekki verið að fara út á neitt grátt svæði í þessum efnum. Hér er verið að gera breytingar á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem leiða beinlínis af hinu atriðinu í frv. Þetta er þess vegna eðlileg málsmeðferð. Hún er alþekkt hér á Alþingi og það kemur á óvart að síðasti hv. ræðumaður sem trekk í trekk hafði forgöngu um gerð bandorma á tímum fyrri ríkisstjórna er orðinn hissa á slíkri málsmeðferð. Ég vek athygli á þeirri ósamkvæmni sem fram kemur í atkvæðagreiðslu stjórnarandstæðinga í nefndinni miðað við það nefndarálit og þær tillögur sem þeir hafa sjálfir flutt, en styð að sjálfsögðu þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið, þá fór fram mikil umræða um þetta mál við 2. umr. Allur minni hluti hv. heilbr.- og trn. var með fyrirvara við málið, ekki efnisatriði málsins, reyndar frv. eins og það var upphaflega lagt fyrir. Það stendur í raun og veru ekkert eftir af því í brtt. hv. heilbr.- og trn. Því má segja að þessi brtt. sé að vissu leyti flutt af nefndinni. Aftur á móti eru ekki efnislegar athugasemdir minni hlutans við málið en við málsmeðferðina gerði minni hlutinn strax í meðförum nefndarinnar miklar athugasemdir og okkar fyrirvari nær til þess hvernig að málinu var staðið.

Virðulegi forseti. Ég vil staðfesta það sem hefur komið fram að félmn. Alþingis fjallaði um þessa brtt. sem sneri að lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, fór mjög ítarlega ofan í það eftir að heilbr.- og trn. hafði unnið málið hvaða afleiðingar þetta hefði fyrir lögin og nefndin átti í raun og veru tvo kosti. Hún átti þann kost sem hún tók að vísa umsögn sinni og tillögum um breytingar á félagsþjónustulögunum yfir til heilbr.- og trn. þannig að breytingarnar kæmu frá henni eftir vinnu nefndarinnar eða að flytja sérstakar tillögur frá sér með tilvísun til laga sem hefðu verið afgreidd úr heilbr.- og trn. sem kölluðu á lagfæringar á félagsþjónustulögunum. Það var mat okkar að sú leið sem við fórum væri betri og eðlilegri og ég minnist þess ekki að það hafi verið andmæli við það af hálfu fulltrúanna í félmn. Við unnum þetta vel og ég held að það hafi verið góð leið sem við fórum og sú umræða sem hér á sér stað kemur mér mjög á óvart í þessu máli.

Hæstv. forseti. Það er óhjákvæmilegt að mótmæla því að hér sé um venjuleg eða jafnvel alvenjuleg vinnubrögð að ræða, svo er ekki. Það er rangt, hvort sem hv. þm. Geir Haarde eða hæstv. forseti heldur því fram. Hér er verið að búa til bandorm með brtt. við 2. umr. máls. Það er mjög óvenjulegt. Fyrir því eru án efa fá dæmi í þingsögunni. Það er ekki sambærilegt við það þegar frv. er flutt sem bandormur frá byrjun og menn vita að hverju þeir ganga í sambandi við þann málatilbúnað. Og það er alveg óásættanlegt að málið þróist með þessum hætti hér í vinnubrögðum við lagasetninguna. Maður spyr sig að því: Hvað kemur næst? Verður það jafnvel næsta stig í þessari þróun að nú fari menn að taka inn alls óskyld og ný frumvörp til afgreiðslu hér við 3. umr. mála? Það er næsti bær við þetta sem er að gerast hér. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum með því að greiða ekki atkvæði um þessa brtt.

Virðulegi forseti. Ég greiði ekki atkvæði um þessa brtt. m.a. með hliðsjón af úrskurði forseta. Hann er hið nýja í málinu. Hann er sá viðburður sem taka verður mið af við afgreiðslu þessa máls. Það er þess vegna rangt hjá hv. 8. þm. Reykv. að það sé í rauninni nóg í þessu sambandi að líta á efnismeðferð málsins í nefndinni. Það verður einnig að skoða og taka tillit til þeirrar umræðu sem fram fór hér í þinginu við 2. umr. um formshlið málsins, m.a. ábendingar sem fram koma frá hv. 2. þm. Vestf. og hæstv. forseti hefur tekið tillit til. Ég tel að það sýni hroka í afstöðu stjórnarliðsins að hlusta ekki á aðvaranir einstakra stjórnarandstöðuþingmanna við 2. umr. og einnig hroka að taka ekki tillit til þess að hér hefur verið fluttur af forsetastóli úrskurður sem er í rauninni mjög sjaldgæfur ef ekki nýlunda um langt árabil.

Virðulegi forseti. Eftir þessar umræður stendur það að hv. stjórnarandstæðingar í heilbr.- og trn. skila nefndaráliti með stjórnarliðunum. Nefndarálitið er frá heilbr.- og trn. allri. Sama er að segja um brtt.

Með fyrirvara.

Og það er ekki til neitt, hv. þm. Finnur Ingólfsson, sem heitir að segja að brtt. séu að vissu leyti fluttar af heilbr.- og trn. Þær eru fluttar af nefndinni. Það liggur alveg ljóst fyrir á þessu þskj. Og það er hámark tvískinnungsins að flytja brtt. sem aðili að nefnd og sitja síðan hjá þegar þær koma til afgreiðslu. Það er hámark tvískinnungsins. Ég vísa til þess sem ég hef áður sagt um þetta efni, virðulegi forseti. Ég bendi á að mér varð á mismæli hér áðan, ég bið hv. þm. Jónu Valgerði Kristjánsdóttur að fyrirgefa það, ekki vildi ég líkja henni við Pál Pétursson í meðferð bandorma hér á árum áður. En það eru fordæmi fyrir því, og þau eru auðvitað ekki til fyrirmyndar, að inn í bandorma sé bætt við 3. umr. efnisatriðum úr ólíkri átt eða úr öðrum lögum og það er ekki til fyrirmyndar. Um slíkt er hins vegar ekki að ræða í þessu efni. Ég greiði þessari tillögu atkvæði, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég gerði athugasemdir við meðferð þessa máls við 2. umr. og þó ekki sé nú annað vil ég benda hæstv. forseta á að 2. liður þessarar svokölluðu brtt. er hér í 1. umr. en ekki 2. umr. Það hefur engin 1. umr. farið fram um breytingu á lögum nr. 40/1991, um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt lögum um þingsköp, hæstv. forseti, og ég vænti þess að það verði ekki dregið í efa, ber að hafa þrjár umræður um öll frumvörp og ég ætla hv. þm. ekki að voga sér að bera á móti þeirri einföldu staðreynd. Hér er verið að brjóta lög um þingsköp.

Það er tillaga starfandi utanrrh. að vísa þessu frv. til hv. allshn. 

Það hefur komið fram ósk frá þingflokki framsóknarmanna um að þessi umræða fari fram samkvæmt ákvæðum 55. gr. þingskapa, eftir heimild í 5. mgr. 44. gr. þingskapa, þ.e. að engin tímamörk gildi við umræðuna, og verður orðið við því.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir þáltill. á þskj. 841 um fullgildingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á bókun 47 og tilteknum viðaukum við samninginn frá 2. maí 1992, um Evrópska efnahagssvæðið.

Má biðja um hljóð í salnum?

Ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar var samþykkt í Brussel 21. mars 1994. EES-samningurinn tók gildi eins og kunnugt er þann 1. jan. 1994. Í viðaukum við samninginn voru þær EES-gerðir sem tekið höfðu gildi fyrir 1. ágúst 1991 og samið hafði verið um að ná skyldi til alls efnahagssvæðisins. Allt frá upphafi hefur verið ljóst að til þess að ná markmiði samningsins þyrfti stöðugt að halda við því samræmingarstarfi sem hófst með EES-samningnum og tryggja samræmdar reglur á efnahagssvæðinu með viðeigandi breytingum og viðbótum. Við gildistöku EES-samningsins skapaðist tækifæri EFTA-ríkja til þátttöku í mótun nýrra ákvarðana á öllu EES-svæðinu en sérstaklega verður að taka á þeim textum sem samþykktir hafa verið frá 1. ágúst 1991 fram að gildistöku EES-samningsins 1. jan. 1994, þ.e. svokallaðan viðbótarpakka milli EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsins. Með þessari þáltill. er verið að leita eftir samþykki Alþingis til að heimila ríkisstjórninni að fullgilda umræddan viðbótarpakka sem taka á gildi samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þann 1. júlí nk. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var fullgiltur með heimild í lögum nr. 2/1993. Þær gerðir sem eru í viðbótarpakkanum fela ekki í sér breytingu á þeim meginreglum sem í samningnum felast. Um tveir þriðju hlutar gerðanna varða vöruviðskipti. Flestar snerta þær breytingar og viðbætur vegna reglugerða og tilskipana um heilbrigði dýra og plantna annars vegar og tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottorð hins vegar. Ísland hefur undanþágu frá samræmingu reglna um heilbrigði dýra. Aðrir textar sem vöruviðskipti varða fjalla um upprunareglur, ríkisaðstoð, opinber útboð og viðurkenningu höfundarréttar. Þær gerðir er varða þjónustu og fjármagnsviðskipti sem féllu undir EES-samninginn við gildistöku hans tryggðu staðfesturéttinn og settu grundvallarreglur fyrir þjónustustarfsemi á mörkuðum EES. Fyrir flesta þætti þjónustuviðskipta næst fullur markaðsaðgangur fyrst með viðbótarpakkanum. Þær reglur viðbótarpakkans sem fjalla um frjálsa för launafólks hafa að geyma löggjöf sem ætlað er að styrkja hinn sameiginlega vinnumarkað. Þar má helst nefna viðbótarreglur um samstarf á sviði almannatrygginga, gagnkvæma viðurkenningu prófskírteina og starfsvottorða fyrir þá hópa sem ekki hafa langskólanám að baki. Markmið þessara reglna er að greiða götu launafólks og þeirra sem starfa á eigin vegum. Í flestum tilvikum er um að ræða gerðir sem fela í sér einfaldar, efnislegar breytingar á eldri gerðum. Mikilvægasta undantekningin frá þessu er tilskipun frá 1992 sem felur í sér gagnkvæma viðurkenningu á fleiri tegundum starfsréttinda en hingað til. Í tengslum við þessa tilskipun stóðu Ísland og ESB að sameiginlegri yfirlýsingu varðandi störf í byggingariðnaði á Íslandi. Í yfirlýsingunni er m.a. kveðið á um að farandlaunþegar í byggingariðnaði sem starfa á Íslandi verði að fullnægja kröfum íslenskrar byggingarreglugerðar og brot á þeim reglugerðum geti leitt til þess að beitt verði viðurlögum innan greinarinnar og/eða refsiákvæðum. Hvað varðar svokölluð jaðarmálefni eru nýjar gerðir í viðbótarpakkanum helst á sviði umhverfismála, félagsmála og hagsýslugerðar. Á sviði félagsmála má nefna að EFTA-ríkjunum býðst að taka þátt í nýju samstarfsverkefni um aldraða og stöðu þeirra. Þá er í pakkanum að finna gerðir sem miða að því að bæta öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Á sviðum umhverfismála hafa verið samþykktar mikilvægar gerðir er fjalla um eftirlit með flutningi á hættulegum úrgangi og takmörkun hávaða frá ákveðnum flugvélategundum. Með EES-samningnum opnuðust EFTAríkjunum möguleikar til þess að taka þátt í margvíslegum áætlunum ESB og í viðbótarpakkanum er að finna nýja áætlun sem miðar að því að bæta viðskiptaumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja og samkeppnisaðstöðu þeirra á svæðinu. Ferðamál eru mikið til umræðu hér á landi og í viðbótarpakkanum opnast í fyrsta skipti möguleiki fyrir Íslendinga til að taka þátt í ferðamálaáætlun bandalagsins. Hún miðast aðallega við óhefðbundna ferðaþjónustu, þ.e. vistvæna ferðaþjónustu og ferðaþjónustu í sveitum. Ávörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 21. mars sl. ásamt 20 viðaukum við hana er birt sem fskj. með þáltill. Þær gerðir sem vísað er til í ákvörðuninni eru síðan prentaðar í fylgiriti sem dreift hefur verið á borð þingmanna. Í athugasemdum við þáltill. er ítarlegt yfirlit yfir efnisþætti viðbótarpakkans og vísast til þess. Mér er kunnugt um að utanrmn. hefur undirbúið sína umfjöllun með því að fara yfir þessi efnisatriði fyrir fram þó að þau séu fyrst nú lögð fram og rædd á Alþingi. Mér er einnig kunnugt um að utanrmn. hefur boðað fulltrúa ýmissa hagsmunaaðila fyrir sig og rætt við þá til undirbúnings þessari afgreiðslu. Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að í þessum viðbótarpakka er verið að færa Íslendingum aukin réttindi og aukna möguleika sem EES-samningurinn að viðbótarpakkanum frátöldum færir þeim ekki einn út af fyrir sig. Ég leyfi mér því að leggja til að tillögu þessari verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Frú forseti. Það hefði að sjálfsögðu verið heppilegra ef hæstv. utanrrh. hefði mælt fyrir þessu máli og eðlilegra og að honum er mikill sjónarsviptir en hann er ekki ómissandi svo að ég felli mig við það að hæstv. iðnrh. mæli fyrir þessari tillögu. Þetta er að vísu fremur yfirlætislaus tillaga. Hún hljóðar svona: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á bókun 47 og tilteknum viðaukum við samning frá 2. maí 1992 um Evrópska efnahagssvæðið sem samþykkt var í Brussel 21. mars 1994.`` Þetta var tillgr., frú forseti. Svo óheppilega vill til að það er ekki um annað að ræða fljótt á litið en samþykkja þessa tillögu. Það er nýlunda hér á Alþingi að við verðum að samþykkja svona gerning og fáum engu orði hnikað. Að vísu segir frá því í 2. gr. stjórnarskrárinnar að löggjafarvaldið skuli vera hjá Alþingi og það er ekki í samræmi við það sem hér er að gerast þar sem Alþingi hefur bundnar hendur í þessu máli. Þetta var umræðuefni og ágreiningsefni hér í fyrra og ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. En mér sýnist að þessi gerningur taki af öll tvímæli um það að við sem töldum að hér væri ekki farið eftir íslenskri stjórnarskrá höfðum rétt fyrir okkur. Hvað er svo verið að samþykkja? Það er verið að samþykkja tilskipanir frá Brussel útgefnar á tímabilinu 1. ágúst 1991 til 1. jan. 1994, um það bil 500 að tölu. Þar af a.m.k. 416 bindandi. Við fengum fyrst í gær texta að hluta af þessum tilskipunum. Þessir textar sem bornir voru á borðin okkar í gær þekja um það bil 2.500 blaðsíður. Enn eigum við eftir að fá væntanlega um 500 blaðsíður þannig að þetta eru um 3.000 blaðsíður að magni og við verðum að samþykkja þetta bindandi. Það er ekki nóg með það. Við eigum enn eftir að hrinda í framkvæmd eða fullgilda um 80 tilskipanir frá gamalli tíð sem við samþykktum að undirgangast með lögum nr. 2/1993, þ.e. þegar við samþykktum EES-samninginn. Þær eru margvíslegs efnis, t.d. um dráttarvélar og útbúnað þeirra, margar um dráttarvélar. Og mér varð nú hugsað til traktoranna minna á Höllustöðum, að eitthvað muni þeim vera áfátt ef þessar tilskipanir eru allar komnar í gildi. En svo vill til að við höfum lögreglulið úti í Brussel sem er að passa okkur, þ.e. eftirlitsstofnun EFTA sem á að gæta þess að EFTA-ríkin fari eftir tilskipunum. Hún hefur kvartað og bent okkur á að flýta okkur að fullgilda þessar tilskipanir eða koma þeim í framkvæmd. Þetta hundrað manna lögreglulið, sem EFTA-ríkin hafa sett á stofn þarna úti í Brussel til að passa sjálf sig og kostar 1 milljarð á ári að reka, á að sjá um það að við stöndum við skuldbindingar okkar gagnvart Evrópusameiningunni. Í þessu 100 manna lögregluliði eru 11 Íslendingar og einn af lögreglustjórunum er Björn Friðfinnsson, fyrrv. ráðuneytisstjóri. Þeir gera ýmislegt annað þarna úti en passa okkur því sumir þeirra eru býsnir iðnir við að senda blaðagreinar í Morgunblaðið þar sem þeir benda á nauðsyn þess að innlima Ísland í Evrópusameininguna í framtíðinni. Þar fyrir utan höfum við EFTA-dómstól sem á þá að skera úr ef mál eru rekin svo langt og veita forúrskurði. Þar er kominn einn af fjórmenningum hæstv. utanrrh. sem gaf út umdeilanlegt álit í fyrra um það að EES-samningurinn sneiddi ekki að stjórnarskránni nema þá að mjög litlu leyti á afmörkuðum sviðum. Hér á ég við prófessor dr. Þór Vilhjálmsson sem nú er kominn á Evrópskt efnahagssvæði og er einn af dómendum í þessum dómstóli. Ég vil láta þess getið að Íslendingar hafa hvergi komið að undirbúningi þessara 500 tilskipana sem við erum að fjalla um í dag. Það er að vísu að komast á fót fremur vanmáttugt apparat, sameiginleg þingmannanefnd Evrópusambandsins og EFTA sem á að fá að fylgjast með í framtíðinni og frétta af undirbúningi svona tilskipana en eins og kunnugt er þá eru þingmenn valdalitlir í evrópsku samstarfi og það eru fyrst og fremst kontóristarnir sem ákveða hvað þarna er gert. Hvað felst svo í þessum tilskipunum sem við erum að fjalla um? Nú veit ég ekki, hvort hv. alþm. hafa verið svo hraðlæsir í nótt að þeir hafi lesið þessar 2.500 blaðsíður sem þeim voru færðar í gær og ég veit ekki hvort þeir eru alveg orðnir heima í því hvað í þeim felst. Ég er það a.m.k. ekki en mér sýnist að það megi skipta þeim í nokkra flokka. Í fyrsta lagi er um að ræða sjálfsagða hluti sem við mundum ekki fara að gera neitt veður út af og eru reyndar margir komnir hér þegar til framkvæmda. Ég nefni af handahófi dæmi, t.d. eins og það, frú forseti, að ,,salerni karla og kvenna skuli vera aðskilin eða notkun þeirra aðskilin``. Þetta tel ég vera alveg sjálfsagt mál, enda er það tíðkanlegt hér á Íslandi og hefur verið nokkuð lengi, a.m.k. að notkunin sé aðskilin, þ.e. fólk fari á salerni hvort í sínu lagi. Þetta heyrir undir dæmi um sjálfsagða hluti sem hagkvæmt er að hafa í heiðri. Síðan eru atriði sem eru óþarfi, ég vil ekki segja tittlingaskítur eins og ráðherrarnir segja, en bera vott um smásmygli, geta þó verið til óþæginda í vissum tilfellum. Ég nefni sem dæmi úr stjórnartíðundunum. Þar er fjallað um lágmarkskröfur um öryggi og hollustu eins og um getur í 10. gr. þessarar tilskipunar. Það eru sameiginlegar lágmarkskröfur sem gilda um vinnustaði á landi og hafi úti.  ,,Er starfsmenn vinna utan húss skal vinnustöðin eins og kostur er skipulögð á þann hátt að: a. þeir séu í skjóli fyrir veðrum og ef með þarf varðir fyrir hlutum sem falla, . . . `` Ég hygg nú að hér á Íslandi sé erfitt að fullnægja þessu með skjólið fyrir veðrum í öllum tilfellum. D-liðurinn er um það að þess er krafist að ekki sé ,,hætta á að starfsmennirnir renni til eða detti``. Í lið 3.3 segir: ,,Þegar starfsmenn eru staddir á vinnustöðum sem ekki eru venjulega mannaðir skal koma fyrir viðeigandi samskiptakerfum til nota fyrir þá.`` Ég veit ekki hvernig ég á að fara með fjárhúsin, hvort við erum að undirgangast að setja síma í fjárhúsin eða hvort dugir að útbúa starfsmenn með talstöð. Síðan eru í þessu tæknilegar viðskiptahindranir sem settar eru upp til að bæta samkeppnisstöðu fyrirtækja í Evrópubandalaginu gagnvart fyrirtækjum utan Evrópusameiningarinnar og í fjórða lagi er verið að setja hér upp tæki til hagræðingar fyrir auðhringa í Evrópu. Ég vitna til þskj. á bls. 5. Þar segir um viðauka XIV, um samkeppni og ég vitna orðrétt í þskj.: ,,Með reglugerð er stórfyrirtækjum gefið meira svigrúm til samráðs til að auðvelda hagræðingu við framleiðslu, nýtingu niðurstaðna úr sameiginlegum rannsóknum og við þróun og útbreiðslu tækniþekkingar.`` Einhvern tíma vorum við að tala um hringamyndun en hér sýnist mér að sé unnið í nokkuð aðra átt. Í utanrmn. hefur farið fram töluverð vinna um þetta verkefni og fjölmargir aðilar hafa verið kvaddir á fund nefndarinnar til þess að lýsa verkefninu og kynna fyrir nefndarmönnum hvað felist í þessum tilskipunum. Betra hefði verið að hafa bækurnar 6 við höndina og texta tilskipananna. Þá hefðum við getað spurt markvissar heldur en við gerðum. Við höfum einungis upptalningu, heiti tilskipananna, og urðum að reiða okkur á það sem okkur var sagt. Í þeim ágæta hópi sem hitti okkur var mikið mannval og ég vildi, frú forseti, fá leyfi til að víkja að borði mínu og sækja tilheyrandi gagn. Í þessu mikla mannvali var lið sem kom og fræddi okkur. Á fund utanrmn. hafa komið allmargir gestir og þessi mál hafa verið þar til meðferðar síðan 21. febr. og mig langar, með leyfi hæstv. forseta, til að nefna þá gesti sem til nefndarinnar komu vegna þess að á þá höfum við orðið að reiða okkur. Það er í fyrsta lagi Erlendur Lárusson frá Tryggingaeftirlitinu sem fjallaði um tryggingamál. Fram kom að öll þau atriði sem breyta þarf í íslenskum lögum vegna viðbótarpakkans á þessu sviði eru þegar í frv. sem liggur fyrir Alþingi. Ragnhildur Hjaltadóttir frá samgrn. fjallaði um samgöngumál. Fram kom að það er ekkert í viðbótarpakkanum sem varðar flug og siglingar sem kallar á lagasetningu. Varðandi landflutninga þarf hins vegar lagasetningu t.d. varðandi fjárhagskröfur flutningafyrirtækja. Finnur Sveinbjörnsson frá viðskrn. fjallaði um fjármagnsviðskipti. Fram kom að á bankasviðinu kallar viðbótarpakkinn ekki á lagasetningu. Gera þarf hins vegar breytingar á lögum nr. 9/1993 um verðbréfaviðskipti og verður frv. lagt fram næsta haust. Dögg Pálsdóttir frá heilbr.- og trmrn. fjallaði um almannatryggingar. Fram kom að viðbótarpakkinn kallar ekki á lagabreytingar. Gunnar Sigurðsson frá félmrn. fjallaði um frelsi launþega til flutninga. Fram kom að gert er ráð fyrir breyttum lögum um atvinnu- og búseturéttindi. Aðalheiður Jóhannsdóttir frá Náttúruverndarráði og Þórir Ibsen frá umhvrn. fjölluðu um umhverfismál. Fram kom að til óverulegrar lagabreytingar þyrfti að koma vegna viðbótarpakkans. Gylfi Kristinsson frá félmrn. fjallaði um vinnurétt og öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Fram kom að breyta þarf lögum um hópuppsagnir. Hörður Lárusson frá menntmrn. fjallaði um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun og hæfi. Fram kom að gera þarf breytingar á lögum um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun sem samþykkt voru á síðasta þingi. Sólrún Jensdóttir frá menntmrn. fjallaði um jaðarmálefni. Fram kom að ekkert í viðbótarpakkanum á þessu sviði kallar á lagasetningu. Gunnar Sigurðsson frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins fjallaði um fóður, sáðvörur og áburð. Fram kom að þegar liggur fyrir þinginu frv. er varðar þetta svið. Sverrir Júlíusson og Þórunn Erhardsdóttir frá iðnrn. fjölluðu um tæknilegar viðskiptahindranir. Fram kom að setja þarf lög um öryggi framleiðsluvöru eða almennt vöruöryggi og frv. um það efni liggur hjá stjórnarflokkunum. Áslaug Guðjónsdóttir frá fjmrn. og Ásgeir Jóhannesson frá Ríkiskaupum fjölluðu um tóbak, áfengi, ríkisaðstoð og opinber innkaup. Fram kom að líklega verður engin þörf á lagasetningu. Brynjólfur Sandholt yfirdýralæknir fjallaði um atriði er varðar dýr. Jón Gíslason og Ástríður Sigurðardóttir frá Hollustuvernd ríkisins fjölluðu um matvæli, hættuleg efni og snyrtivörur. Eyjólfur Sæmundsson frá Vinnueftirliti ríkisins fjallaði um gastæki, þrýstihylki, persónuhlífar, vélar og sprengiefni til almennra nota. Sigurður Axelsson og Gísli H. Friðgeirsson frá Löggildingarstofunni fjölluðu um mælitæki og fram kom að ekki er þörf á sérstakri lagasetningu. Georg Ólafsson frá Samkeppnisstofnun fjallaði um samkeppnisreglur. Fram kom að ekki er þörf á lagasetningu. Ásta Valdimarsdóttir frá iðn.- og viðskrn. fjallaði um hugverkaréttindi. Fram kom að ef nýr GATT-samningur tekur gildi fyrr en áætlað er þarf að gera lagabreytingu. Ólafur Walter Stefánsson og Guðni Karlsson frá dómsmrn. fjölluðu um vélknúin ökutæki og töldu að ekki þyrfti að koma til lagabreytingar. Einar Magnússon og Ragnheiður Haraldsdóttir frá heilbr.- og trmrn. fjölluðu um lækningatæki. Fram kom að það EES-frv. sem nú liggur fyrir þinginu nær yfir allar þær breytingar sem viðbótarpakkinn kallar á. Bergur Jónsson frá Rafmagnseftirliti ríkisins fjallar um heimilistæki og rafmagnsvörur. Nú hef ég lesið listann um þá sem komu til utanrmn. á fund og því gerði ég það, frú forseti, að við verðum að reiða okkur talsvert mikið á þetta fólk og það ber verulega ábyrgð á afgreiðslu þessa máls og það er fullkomin ástæða til þess að festa nafn þess í Alþingistíðindum. Sumt af þessu fólki skildi eftir minnisblöð og það er ekki tækifæri til að fara ítarlega yfir þau en það er hins vegar alveg ljóst að það er verulegur kostnaður fyrir þjóðfélagið í því fólginn að yfirtaka eða öllu heldur ætti ég að segja að láta yfir sig ganga þessar tilskipanir. Ég nefni t.d. lækningatæki. Það kom fram á fundi utanrmn. að heildarverðmæti lækningatækja á spítölunum er í kringum 2,7 milljarðar. Jafnframt var þess getið að verulegur hluti þeirra uppfyllti ekki þessa staðla. Nú er ég ekki með upplýsingar um hvort það þarf ný tæki fyrir 1 milljarð eða 2 milljarða eða einhvers staðar þar á milli en endurnýjun þeirra hefur í för með sér verulegan kostnað. Eitthvað af þessu er sjálfsagt úrelt og þarf að endurnýja hvort sem er en sumt af því er vafalaust þannig til komið að framleiðendur lækningatækja í Evrópu eru að tryggja markað fyrir sín tæki og koma þeim í gagnið á Evrópsku efnahagssvæði. Ég drep á þetta hér vegna þess að þetta var ekki með í umræðunni í fyrravetur þegar við deildum sem mest um ágóðann af því að gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði. Lyfjalög taka verulegum breytingum og það alls ekki að öllu leyti til bölvunar. T.d. þarf að uppfylla þar ýmis skilyrði. Ég nefni t.d. atriði hvað varðar auglýsingu og kynningu á lyfjum. Samkvæmt þessu eru mútur lyfjafyrirtækjanna til lækna ekki lengur heimilar og þeir mega í mesta lagi gefa læknunum penna. Íslenskir læknar geta ekki legið í heimsreisum á kostnað lyfjafyrirtækja lengur því að það brýtur í bága við góða hætti og gott siðferði á Evrópsku efnahagssvæði. E.t.v. kemur þetta illa við einhverja þeirra sem hafa ferðast hvað mest og setið hvað bestu veislurnar á undanförnum árum og áratugum, en þetta bindur að vissu leyti hendur lyfjafyrirtækjanna. Því hefur reyndar verið skotið að mér að það sé ekkert í þessum reglum sem banni lyfjafyrirtækjunum að leigja læknunum gott og þægilegt húsnæði undir lækningastofur þannig að e.t.v. geti þeir rétt hlut sinn í því efni. Mikið af þessu er um tæknilegar viðskiptahindranir sem settar eru upp til að veita framleiðslu á Evrópsku efnahagssvæði forgang fram yfir framleiðsluvörur annars staðar að. Það er nokkuð fróðlegt að fylgjast t.d. með hvernig ökutæki eru meðhöndluð og það kemur tvímælalaust við almenning á Íslandi hvernig því er háttað. Nú er þetta allt með skýrum hætti og á fund nefndarinnar komu eins og ég sagði áðan sérfræðingar í umferðaröryggi og töldu að ekki þyrfti að breyta íslenskum lögum. Hins vegar þarf að breyta reglugerðum. Á Evrópsku efnahagssvæði eiga drullusokkar t.d., þ.e. aurhlífar, að vera fullkomnari en annars staðar og á tveggja hásinga bílum þarf að vera aurhlíf eða drullusokkur aftan við hverja hásingu sem tvímælalaust er til góða. Sumt af þessu held ég að sé nú kannski smásmygli og ekki ástæða til að gera mikið veður út af. En allt getur þetta orðið til þess að bílar, t.d. amerísir bílar, verði dýrari. T.d. var upplýst fyrir okkur að einungis þrjár gerðir af Ford-bílum uppfylli þessa staðla. Ef menn vilja kaupa t.d. Ford Econoline, sem er vinsæll og dýr bíll, þá þarf að breyta honum talsvert mikið til þess að hann passi inn á Evrópsku efnahagssvæði. Mig langar til að lesa, með leyfi forseta, til glöggvunar fyrir þingmenn ofurlitlar glefsur úr hvernig bílar eigi að vera útbúnir og tek ég þá á bls. 10 í bók 2 t.d. lið 4.7.1.1. Það er um tilgreint sæti: sæti fyrir ökumann og ysta farþega fram í. ,,Bæði fóta- og fótleggjasamstæður eru færðar fram á við þannig að fæturnir eru í eðlilegri stöðu á gólfinu milli stjórnfetlanna ef nauðsyn krefur. Ef unnt er skal vinstri fóturinn vera um það bil jafnlangt vinstra megin við miðjuplan 3 DH-búnaðarins og hægri fóturinn hægra megin. Hallamálið sem sannprófar þverstillingu 3 DH-búnaðarins er sett í lárétta stöðu með því að endurstilla sætisflötinn ef nauðsyn krefur eða með því að stilla fótleggja- og fótasamstæður aftur á bak. Lína í gegnum miðunartakka ,,H``-punktsins skal áfram vera hornrétt á lengdarmiðjuplan sætisins.`` Síðan kemur 4.7.1.2. ,,Ef ekki er unnt að halda vinstri fótlegg samsíða hægri fótlegg og vinstri fótur hvílir ekki á grindinni skal færa vinstri fót þar til hann hvílir á grindinni. Miðunartakkarnir skulu áfram vera í beinni línu.`` Þetta er alveg auðskilið. Síðan kemur um tilgreint sæti: sæti fyrir ysta farþega aftur í. Þetta eru 4.7.2. ,,Í aftursætum eða aukasætum skal staðsetja fótleggina eins og framleiðandi tilgreinir. Ef fæturnir hvíla síðan á gólfflötum sem eru í mismikilli hæð er fóturinn sem fyrst snertir framsætið viðmiðunin og hinn fóturinn er hafður þannig að hallamælirinn sem mælir þverstillingu sætisbúnaðarins sé láréttur.`` Og í 4.13 segir: ,,Koma skal í veg fyrir að 3 DH-búnaðurinn renni fram á sætispúðanum með því að halda í T-laga stöngina og a. færa bakflötinn að sætisbakinu; b. beita og sleppa til skiptis láréttu álagi aftur á bak sem ekki er meira en 25 N á bakhallastöngina í hæð sem samsvarar um það bil miðju bollóðanna þar til mjaðmahornskvaðrantinn sýnir að stöðugri stöðu hefur verið náð eftir að álaginu er sleppt. Þess skal vandlega gætt að engu ytra álagi niður á við eða hliðarálagi sé beitt á 3 DH-búnaðinn. Ef enn frekari hallastilling 3 DH-búnaðarins er nauðsynleg skal snúa bakfletinum fram, setja hann aftur í lárétta stöðu og endurtaka aðferðina frá lið 4.12.`` Þetta er sjálfsagt nokkuð auðskilið fyrir flesta. Ég verð að viðurkenna að ég geri mér ekki alveg fulla grein fyrir því hvernig ég á að haga mér aftur í bíl og ekki einu sinni fram í. Ég ek með einhverju frjálslegra lagi en ég veit að það er hægt að færa lappirnar til sitt á hvað, bæði til hægri og vinstri og láta þær lenda á grindinni ef því er að skipta. Þetta á allt saman að hvetja til viðskipta okkar við Evrópu og binda okkur þannig viðskiptaböndum þangað og reyna að koma nokkuð í veg fyrir það að við séum að sullast út um allan heim með kaup á traktorum, bílum eða öðru og uppfyllum þessa staðla. Frú forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mikið meira. Þó er eitt atriði sem mér finnst vera umhugsunarvert. Ég sagði í upphafi máls míns að við hefðum enga aðra leið en að samþykkja þá gerninga blindandi, sem hér er verið að krefjast af okkur að uppfylla, en með tilliti til þess að framtíð EFTA er nokkuð óráðin og með tilliti til þess að Alþingi ákvarðaði samhljóða 5. maí í fyrravor að sækja eftir að gera viðskiptahlið EES-samningsins að tvíhliða viðskiptasamningi, þá kann að vera að það sé skynsamlegt fyrir okkur að láta okkur hægt um samþykkt þess arna og sjá hvernig fer fyrir EFTA. Það er ekki alveg víst að við séum tilneydd að taka allar þessar tilskipanir að okkur, a.m.k. vona ég að svo sé. Ég mun, frú forseti, láta máli mínu senn lokið. Um þetta mál væri hægt að tala mög langt mál og raunar er það ekki vansalaust að vera að afgreiða svona hluti á hundavaði, en ég ætla að láta þetta nægja í bili.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður kom inn á atriði á bls. 5 í till. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með reglugerð er stórfyrirtækjum gefið meira svigrúm til samráðs til að auðvelda hagræðingu við framleiðslu, nýtingu niðurstaðna úr sameiginlegum rannsóknum og við þróun og útbreiðslu tækniþekkingar.`` Ég vildi spyrja hv. þm. að því hvort hann telji ekki að hér sé verið að fara á skjön við samkeppnislög sem voru samþykkt í fyrra, og mikil vinna var lögð í í þinginu í fyrra og talin vera til mikilla bóta og allir þingflokkar stóðu að. Hér sýnist mér aftur á móti verið að gefa stórfyrirtækjum meira svigrúm til hagræðingar til að koma ár sinni betur fyrir borð.

Frú forseti. Jú, einmitt. Þess vegna vakti ég athygli á þessum sérstaka þætti í greinargerðinni að ég tel að þar sé ekki verið að vinna í þeim anda sem við höfum verið að vinna undanfarið og það tel ég illa farið. En þetta er dæmi um hvernig hlutirnir þróast og hvernig Evrópubandalagið starfar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að taka undir þann skilning minn á þessu að hér sé ekki verið að opna markaði og ekki verið að opna fyrirtæki og þetta sé ekki til hagræðingar fyrir hinn almenna borgara heldur fyrst og fremst til hagræðingar fyrir stórfyrirtæki. Ég tel að með þessum samningi og þeim viðbótum sem við erum að ræða sjáum við fram á að EES-samningurinn og gildistaka hans hefur fyrst og fremst orðið til þess að loka okkur inni en ekki að opna markaði.

Frú forseti. Ég tel að það sé rétt ályktað. Evrópubandalagið er náttúrlega fyrst og fremst innilokunarbandalag þar sem byggður er múr utan um viðkomandi lönd. Það er svo okkar val hvort við viljum vera innan þessa múrs eða utan og njóta frelsis annars staðar í veröldinni. Ég hef átt þess kost að hitta þingmenn frá Austur-Evrópu. Það töldu þeir standa einna mest í vegi fyrir lýðræðislegri og efnahagslegri þróun í Austur-Evrópu hvað Vestur-Evrópu lokaði að sér. Þeir fengju ekki jafnrétti og þeir fengju ekki að komast með það sem þeir á annað borð geta framleitt inn á markaði Vestur-Evrópu.

Frú forseti. Hér er til meðferðar till. til þál. um fullgildingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á bókun 47 og tilteknum viðaukum við EES-samninginn. Eins og fram hefur komið er hér verið að uppfylla samningsskyldu okkar samkvæmt EES-samningnum og við erum að veita heimild til þess að þennan viðbótarpakka við þetta mál megi fullgilda fyrir Íslands hönd. Öll gögn málsins hafa verið lögð fram hér á Alþingi og einnig hefur komið fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns réttilega að í vetur hefur utanrmn. unnið að því að kynna sér efnisþætti þessa máls á fjölmörgum fundum og kallað fyrir sig sérfræðinga, eins og hann rakti og ég þarf ekki að endurtaka, um þetta mál. Það sem sérstaklega vakti fyrir nefndinni var það að fá upplýsingar um efnisatriðin og síðan einnig mat sérfræðinga á því hvað í þessum atriðum krefðist atbeina Alþingis með öðrum hætti en kemur fram í þessari þáltill., þ.e. varðandi lagasetningu eða breytingu á lögum til að Ísland geti staðið við þennan samning sem með þessari tillögu er veitt heimild til að fullgilda. Hv. síðasti ræðumaður greindi réttilega frá því hvað fram hefur komið um það efni og það er í stuttu máli að í mjög fáum tilvikum er nauðsynlegt að gera lagabreytingar til þess að Ísland geti staðið við skuldbindingar samkvæmt þessum samningi og í flestum þeim tilvikum þar sem um lagabreytingar er að ræða eru frv. þess efnis komin fram á þingi nú þegar. Þetta mál liggur þess vegna að því er okkur þingmenn varðar næsta skýrt fyrir og ætti ekki að vefjast fyrir okkur að veita þá heimild sem hér um ræðir. Án tillits til þess sem varðar efni málsins má segja að við höfum hinn 5. maí í fyrra tekið pólitíska ákvörðun sem byggist á því að þetta mál nái fram að ganga því eins og samþykkt var í þinginu í fyrra þá viljum við í framhaldi af gerð EES-samningsins standa þannig að málum að ef EFTA leysist upp með aðild fjögurra EFTA-ríkja að Evrópusambandinu þá getum við hafið viðræður við Evrópusambandið um tvíhliða samskipti okkar hugsanlega með tvíhliða samning við það í huga. Mér finnst því að þótt hér sé um mikilvæg efnisatriði að ræða, þá hafi hin pólitíska ákvörðun um það að veita þessu máli brautargengi verið tekin í fyrra og við stöndum nú frammi fyrir því að framkvæma þá ákvörðun. Einmitt með það í huga náðist mjög góð samstaða að mínu mati í utanrmn. um vinnubrögð í þessu máli og samkvæmt þeirri áætlun sem við gerðum í febrúar höfum við starfað og farið yfir málið eins og lýst hefur verið í umræðunum. Það kom mér svolítið á óvart að heyra þau orðaskipti sem urðu hér áðan á milli hv. þm. um hvað felst í þessum orðum á bls. 5 í greinargerð með þáltill. þar sem segir, með leyfi frú forseta: ,,Með reglugerð er stórfyrirtækjum gefið meira svigrúm til samráðs til að auðvelda hagræðingu við framleiðslu, nýtingu niðurstaðna úr sameiginlegum rannsóknum og við þróun og útbreiðslu tækniþekkingar.`` Ég lít þannig á að þarna sé ekki verið að fara inn á það svið samkeppni sem menn hafa einkum beint athygli að hér á landi þegar rætt er um umsvif stórfyrirtækja, þ.e. hina fjárhagslegu starfsemi þeirra, heldur sé verið að ræða þarna um hagræði sem hlýst af því að þau geti haft samráð sín á milli um nýtingu á rannsóknum og fræðilegum athugunum og hagræðingu við framleiðslu og annað slíkt sem lýtur m.a. að því að skapa fleiri störf og að auka hagsæld með þeim hætti að framleiðslan verði ódýrari og einnig að stuðla að rannsóknum. Mér finnst gersamlega út í hött að telja að með því orðalagi sem þarna er notað sé verið að brjóta í bága við þau samkeppnislög sem samþykkt voru hér á landi á síðasta ári. Mér finnst það endurspegla málefnafátækt þeirra sem vilja gera þetta samstarf við Evrópuríkin sem tortryggilegast, en ég skil það svo sem að þeir sem voru andstæðir því að við gerðumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og stæðum að gerð þessa samnings leggi sig í framkróka um að gera samstarfið allt sem tortryggilegast en nú eins og á síðasta ári eru þau atriði sem tíunduð eru í því skyni næsta fátækleg og raunverulega að mínu mati í þessu tilviki byggð á miklum misskilningi varðandi það sem við höfum verið að ræða hér og samkeppnislögin íslensku ná til. Í þessu máli eru margir þættir en þetta held ég að menn hafi ekki staldrað við enda kom ekkert fram í störfum utanrmn. eða athugun hennar á þessum þætti málsins sem benti til að menn teldu að það þyrfti að endurskoða samkeppnislögin. Á fund nefndarinnar kom Georg Ólafsson frá Samkeppnisstofnun og fjallaði um samkeppnisreglur og það kom ekkert fram sem benti til þess að neitt af ákvæðum í þessum nýju reglum stönguðust á við nýsett samkeppnislög. Ég tel að hér hafi verið kastað upp í umræðunni einmitt dæmi sem sýnir að gagnrýni á einstaka efnisþætti í þessu máli er næsta haldlítil þegar menn reyna að gera þau tortryggileg á þennan hátt. Enda skildi ég það þannig hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. þar sem hann las um bifreiðar að þar væri verið að fjalla um það hvernig framleiðendur bifreiða ættu að koma fyrir sætum og öðru slíku í bílunum en að sjálfsögðu eru þetta engar reglur sem gilda um farþegana. Þetta eru reglur sem lúta að bifreiðasmíði og þjóna sama tilgangi og aðrar samræmingarreglur á þessu svæði, að menn viti að hverju þeir eiga að ganga til þess að vörurnar séu markaðshæfar á þessum stóra almenna markaði. Ég get tekið undir það með hv. 1. þm. Norðurl. v. að í yfirferð utanrmn. hefur komið fram að ýmislegt sem hér er um að ræða mun væntanlega auka kostnað hjá þeim aðilum sem undir þessar reglur falla að því leyti að það eru gerðar til þeirra nýjar kröfur, ekki síst varðandi öryggismál, eftirlit og gæðakröfur sem kann að kosta eitthvað að hrinda í framkvæmd. En sá kostnaður á að koma þeim hins vegar til góða sem nota tækin, kaupa vöruna, og þeir eiga að vera öruggari en ella um það að gætt sé fyllsta öryggis og gæðakröfur séu viðunandi að öllu leyti. Þetta togast á. Þetta hefur togast á og þetta togast á núorðið meira og meira í allri framleiðslustarfsemi í okkar heimshluta og á okkar viðskiptasvæðum og við Íslendingar höfum ekki farið varhluta af því, bæði vegna varnings sem við framleiðum og einnig vegna þess sem oft hefur verið minnst á á Alþingi, að þetta opinbera eftirlitskerfi kostar sitt. Ég fagna því sérstaklega í þessu samhengi að ríkisstjórnin hefur ákveðið að framkvæma á vegum ríkisins endurskoðun á kostnaði og skipulagi alls hins opinbera eftirlitskerfis. Ég held að ýmislegt af því sem við erum að fjalla um og verður fest í íslenskar reglur eftir að þessi samningur nær fram að ganga kalli einmitt á það starf á vegum íslenska ríkisins að gaumgæfilega verði hugað að því hvernig að þessu eftirliti skuli staðið og hvernig hægt er að gera það sem hagkvæmast og kostnaðarminnst fyrir okkur skattgreiðendur án þess að fórnað sé því öryggi sem eftirlitið á að tryggja. Það þótti mér svona eins og rauður þráður í gegnum margt af því sem fram hefur komið í meðferð utanrmn. á þessu máli að það er verið að færa út reglur með öryggissjónarmið og eftirlitssjónarmið í huga og þar er ástæða til þess að huga að hinni innlendu framkvæmd. Við getum hagað henni með ýmsu móti þótt við föllumst á það að veita borgurum okkar eins og borgurum annarra ríkja það öryggi sem felst í því að slíkar reglur séu settar. Það er eitt atriði, frú forseti, sem stóð eftir í yfirferð utanrmn. yfir þetta mikla mál og það er spurningin um flugferðir, rétt flugfélaga og aukna samkeppni á flugleiðum, bæði í millilandaflugi og innanlandsflugi. Það er mjög forvitnilegt mál og sérstaklega skiptir það flugfélag okkar Íslendinga, Flugleiðir, mjög miklu máli að sá hluti þessa samkomulags komist örugglega til framkvæmda því það veitir Flugleiðum ný tækifæri til að athafna sig á hinum evrópska markaði og er mjög mikilvægt að einn mikilvægasti þáttur í þessum viðbótarpakka lýtur einmitt að auknu frelsi í flugsamgöngum á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þar höfum við sérstaklega rætt um skyldur flugfélaga til að halda uppi samgöngum til fámennra staða og höfum fengið skýringar frá samgrn. um það mál og munum ræða það væntanlega frekar í utanrmn. en þetta er eitt af þeim atriðum sem við Íslendingar þurfum að skoða sérstaklega vegna innanlandsflugs hér á landi og hvaða reglur munu gilda um það í ljósi hinna nýju reglna. Ég ætla ekki, frú forseti, að hafa þetta langt mál. Ég þarf þess ekki. Eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. lét getið í sinni ræðu munu jafnvel þeir sem voru á móti samþykkt EES-samningsins í fyrra sjá í gegnum fingur sér við þessa tillögu, ef ég má orða það svo, og líta á hana sem hluta af þeirri samþykkt sem við gerðum á Alþingi 5. maí sl. um framtíðarsamskipti okkar við Evrópusambandið. Ég vona, frú forseti, að það takist gott samkomulag og afgreiðsla utanrmn. á þessu máli verði í anda þess góða samstarfs sem hefur verið um málið í utanrmn. á undanförnum mánuðum og okkur takist að ljúka þessu máli fyrir þinglok þannig að Ísland geti staðið við sínar skuldbindingar og fullgilt þessa viðbótarbókun við EES-samninginn nægilega tímanlega þannig að hann taki gildi fyrir okkur eins og aðra hinn 1. júlí nk.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Björn Bjarnason, sagði að það væri einkennilegur málflutningur að tala um að hér væri verið að fara á skjön við þau samkeppnislög sem samþykkt voru á síðasta þingi. Þegar ég vitnaði í þetta las ég sömu setningu í greinargerð og hann síðan las aftur og vitnaði til að væri ekki eðlilegt að nota, en hvorki ég né hann lásum síðari hluta þessarar greinar en þar segir, með leyfi forseta: ,,Undanþágur frá samkeppnisreglum eru veittar í viðbótarpakkanum gagnvart tilteknum flokkum samninga, ákvarðana og samstilltra aðgerða tryggingafyrirtækja, t.d. um almenna iðgjaldataxta eða staðlaða tryggingaskilmála.`` Það kemur sem sagt fram í seinni hlutanum í athugasemdum að það er verið að veita undanþágu frá samkeppnisreglunum. Ég veit ekki hvort menn þurfa frekari vitna við.

Frú forseti. Mér finnst það líka mjög sérkennilegt að taka þetta upp varðandi tryggingafélögin. Ef hv. þm. les þskj. 913, sem er svar utanrrh. við fsp. Kristínar Einarsdóttur, Svavars Gestssonar og Finns Ingólfssonar um athugasemdir frá eftirlitsstofnun EFTA, þá sér hv. þm. að þar er einmitt fjallað um það varðandi tryggingastarfsemina að við Íslendingar höfum ekki staðið okkur sem skyldi við að setja lög á Alþingi eða af hálfu ríkisvaldsins að leggja fram frv. og við að fjalla um það sem varðar vátryggingastarfsemi. Þar er algerlega um sérstaka löggjöf að ræða og verður tekið á því sérstaklega í þeim lögum sem við eigum eftir að fjalla um og eru þegar komin á borð okkar og lúta að starfsemi tryggingafyrirtækja. Og þar munum við geta tekið á þessum efnisreglum og áttað okkur á því hvað í þessu felst. Mér finnst því enn veikjast rökin fyrir því að hér sé verið að brjóta eitthvað í bága við samkeppnislögin með þessu, enda kom ekkert slíkt fram í máli Georgs Ólafssonar, forstjóra Samkeppnisstofnunar, þegar hann kom á fund nefndarinar. Menn verða náttúrlega að lesa þetta skjal í samhengi við svo marga hluti. Hv. þm. á ekki sæti í utanrmn. og þess vegna get ég vel skilið að hann hafi ekki áttað sig á hinu stóra samhengi í öllu þessu máli til að fjalla um það eins og við sem höfum setið á fjölmörgum fundum og reynt að gera okkur grein fyrir því sem felst í öllum þessum mikla viðbótarpakka.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Birni Bjarnasyni að þetta er mjög margþætt mál og kemur inn á mörg svið. M.a. segir í athugasemdum á bls. 7 við þál., með leyfi forseta, og þarf ekki annað en vitna hér í þennan texta: ,,Þess skal að lokum getið að frv. til laga um. vátryggingastarfsemi sem lagt var fram á 116. löggjafarþingi og síðan aftur á 117. löggjafarþingi lítið breytt hlaut ekki afgreiðslu fyrir áramót eins og ráðgert hafði verið. Það frv. gerði ráð fyrir breytingum á landsrétti sem nauðsynlegar voru vegna gildistöku samningsins um EES 1. jan. sl. Hins vegar var ekki tekið tillit til þeirra breytinga sem felast í viðbótarpakkanum. Af þeim sökum var frv. endurskoðað með hliðsjón af því og verður lagt fram sem nýtt frv. með öllum þeim breytingum sem nauðsynlegar eru til samræmis við framangreindar tilskipanir auk eldri reglna sem þegar hafa tekið gildi á EES-svæðinu.`` Það er tvisvar sinnum búið að leggja fram frv. til breytinga á vátryggingastarfsemi. Þau frv. eru með þessu lýst ónýt og þarf nýtt samkvæmt þeim reglum sem hér eru að taka gildi til viðbótar og hvað þurfum við frekar vitnanna við? Vegna þess að bæði er verið að breyta þessum samkeppnisreglum og þau frumvörp sem við höfum verið að fjalla um á síðustu tveimur þingum eru orðin ómerk í dag og þarf ný.

Frú forseti. Ég verð að andmæla þessum málflutningi því að mér finnst alveg furðulegt að ræða þannig um þetta mál. Þegar það var kynnt á sínum tíma var talað um að það mundi væntanlega þurfa að breyta því þegar viðbótarpakkinn kæmi til framkvæmda og ef hann kæmi til framkvæmda. Ég get bent á annað mál sem er enn þá skýrara en þetta sem hv. þm. nefndi og það er varðandi starfsréttindin. Menntmn. fjallaði í fyrra um það mál og gerði beinlínis breytingu á frv. frá menntmrn. sem krefst þess nú að við tökum málið aftur fyrir á þingi. Ég tel að það séu síður en svo ámælisverð vinnubrögð af hálfu Alþingis að halda þannig á þessum EES-málum að ef um einstakar nýjar tilskipanir er að ræða, þá komi það aftur fyrir þingið og það þurfi að breyta lagafrumvörpum. Ég hef frekar verið talsmaður þess í þeim þingefndum sem ég hef starfað. Það urðu umræður um þetta mál fyrr á þinginu í vetur varðandi einmitt almannatryggingalögin og þá var það skoðun þingmanna að það væri betra að hafa ákvæði í lögunum þrengri en rýmri þannig að framkvæmdarvaldið yrði að leggja slík mál fyrir þingið ef um efnisbreytingar væri að ræða en hefði ekki heimild til að ljúka slíkum málum með útgáfu reglugerða. Hér kemur hið gagnstæða fram hjá hv. þm. sem vill greinilega að þannig sé að málum staðið að þingið samþykki það víðtækar heimildir varðandi EES-löggjöfina að framkvæmdarvaldið geti síðan tekið inn í þær heimildir það sem gerist í framtíðinni. Ég er ekki sammála þessu. Ég tel að þingið eigi að standa þannig að þessum málum að hafa þessar heimildir skýrar og síðan komi það fyrir þingið hverju sinni ef um efnislegar breytingar er að ræða. Okkur greinir því á bæði um afstöðuna til EES-málsins og einnig um það hvernig að þessu máli skuli staðið á hinu háa Alþingi. Ég hef verið frekar, ef ég má segja, íhaldssamur varðandi þetta og vil að þingið komi sem mest að þessum málum og eins oft og frekast er kostur.

Frú forseti. Ég er ekki síður á móti EES-samningnum núna en ég var í fyrra. Ég tel að flest eða öll þau varnaðarorð sem ég lét falla um þann samning í umræðum í fyrra hafi sannast eða séu að sannast. Ég viðurkenni hins vegar ákvörðun Alþingis. Alþingi ákvað það eða meiri hlutinn þrátt fyrir stjórnarskrá og hvað sem það kostaði að við skyldum gerast aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og þar erum við stödd. Ég sé fjötrana sem þessu fylgja, sé þær byrðar sem á okkur eru lagðar með þessu. Hv. 3. þm. Reykv. ber glaður sinn kross en ég lít á þetta sem ok sem við ættum að reyna að losa okkur undan. Mér finnst hv. 3. þm. alltaf verða allt of ákafur og er undarlegt með svo glöggan mann þegar þessi Evrópumál eru til umræðu. Hann er svo mikill baráttumaður fyrir þeim. Þetta með öryggið, jú, jú, þetta er gert í nafni öryggis. En auðvitað er þarna verið, og það veit hann alveg jafn vel og ég, að setja upp tæknilegar viðskiptahindranir öðrum þræði og stundum eru þær aðalatriðið í þessu. Það er ekki verið að vernda borgarana, það er fyrst og fremst verið að hindra aðra og loka markaðinum, það er það sem er að gerast.

Frú forseti. Ég lít ekki á almennar öryggiskröfur sem almennt eru viðurkenndar og byggjast á sérfræðilegum niðurstöðum sem viðskiptahindranir. Ég hneigist frekar að því að í þessum heimi sem við búum í, þar sem tækniframfarir eru mjög örar og auðvelt er að búa til tækjabúnað sem getur verið hættulegur og skaðlegur lífi manna, þá sé með þessum almennu reglum verið að gera mönnum kleift að nýta sér þessa tækni án þess að þeir þurfi að óttast um líf sitt og limi eða sína nánustu svo vikið sé sérstaklega að öryggi barna. En ég ætlaði ekki að gera hv. þm. upp þá skoðun að hann væri orðinn hlynntur EES-samningnum og mér dettur það ekki í hug en hins vegar erum við sammála um það að Alþingi tók pólitíska ákvörðun 5. maí sl. sem gerir það að verkum að um þetta mál eigi ekki að vera stórpólitískar deilur. Ég tók það fram, ég veit ekki hvort hv. þm. var í salnum eða ekki, og þakkaði einmitt gott samstarf í utanrmn. að þessu máli á undanförnum vikum og mánuðum sem ég taldi að byggðist á þessu pólitíska mati en ekki á því að andstæðingar samningsins hefðu áttað sig á gildi hans. En ég vona að þeir læri eins og aðrir að meta það sem gott er og þess verði ekki langt að bíða að hv. 1. þm. Norðurl. v. lýsi því yfir að hann sé ánægður með þetta og telji að þetta hafi verið framfaraspor þótt hann hafi verið á móti því þegar það var stigið.

Frú forseti. Það hefur aldrei staðið á mér að viðurkenna það sem ég sé jákvætt við Evrópska efnahagssvæðið og í ræðu minni áðan tók ég einmitt sérstaklega fagnandi á móti þeim skorðum sem settar eru við mútum lyfjafyrirtækjanna til lækna. Varðandi þetta með öryggið. Ég hef átt bíla, bæði breska bíla, ameríska bíla og japanska og ég leyfi mér að fullyrða að það er engu minna öryggi í bandarískum bílum en í evrópskum bílum. Það er bara beinlínis verið að setja upp þarna skilyrði til að reyna að útiloka bandaríska bíla frá evrópskum markaði. Þetta kemur öryggi ekkert við. Varðandi hins vegar eftirlitið, það er að vísu rétt, Vestur-Evrópa er lömuð af atvinnuleysi. Þar er atvinnuleysi á milli 10 og 20% og við erum orðnir aðilar að því evrópska atvinnuleysissvæði. En það eina sem virðist dafna almennilega er þessi endalausi eftirlitsiðnaður. Það er alltaf hægt að bæta við eftirlitið. Það dafnar ekki framleiðslan, það eykst ekki þjóðarframleiðslan, en það er alltaf hægt að bæta við nýjum og nýjum mönnum til þess að passa eitt og annað og þetta leiðir náttúrlega til ófarnaðar en þetta er eiginlega eini vaxtarbroddurinn í atvinnulífinu. Ég vil svo að lokum geta þess að það var tekin pólitísk ákvörðun af meiri hluta Alþingis um að við gengjum inn á Evrópskt efnahagssvæði. Það var líka tekin pólitísk ákvörðun í fyrravor um að við skyldum stefna að því að breyta viðskiptahlið þessa ólukku EES-samningi í tvíhliða viðskiptasamning milli Íslands og Evrópubandalagsins og ég vona að við getum átt samleið, hv. formaður utanrmn. og ég, í því efni.

Frú forseti. Þær flóknu reglur sem hv. þm. las hér um framleiðslu á bílum eiga ekki við nema við hefjum framleiðslu á bílum og þá vita menn að það mun kannski auðvelda fyrir því að við setjum hér upp bílasmiðjur að það er búið að ganga í gegnum þá vinnu fyrir okkar hönd að setja þessar reglur. Það hefur kannski staðið því fyrir þrifum hér að við hæfum bílasmíði, settum slíkt á fót, að við höfum ekki vitað samkvæmt hvaða reglum við ættum að starfa. Nú liggur það alveg ljóst fyrir. Hitt kom hins vegar fram í nefndinni að aðeins ein bílgerð frá Ameríku sem hingað er flutt stæðist þetta líklega ekki enn þá en það var að mig minnir einhver gerð af Chevrolet. Ég man ekki betur en allir aðrir bílar sem hingað eru fluttir stæðust þessar evrópsku kröfur enda hlýtur það að vera kappsmál bílasmiðjanna í Bandaríkjunum að haga framleiðslu sinni þannig að þeir geti selt bílana í Evrópu. Ef við hins vegar ætluðum að framleiða bíla samkvæmt bandarískum stöðlum þá tel ég að einnig muni verða unnt að lesa upp í íslenskri þýðingu mjög flóknar reglur um það hvernig að því skuli staðið samkvæmt reglum sem um það gilda í Detroit eða annars staðar í Bandaríkjunum. Að fara út í svona hártoganir varðandi þessi atriði --- þetta eru reglur sem verið er að setja svo að sömu reglur gildi á öllu þessu svæði. Í utanrmn. kom fram að það var aðeins varðandi einhverja gerð af Chevrolet sem þetta kynni að valda einhverjum erfiðleikum hér en að öðru leyti gætum við flutt inn alla þá bandarísku bíla sem við höfum verið að flytja inn til landsins.

Einungis þrjár týpur af Ford . . .

Virðulegur forseti. Þegar við ræðum um þessa þáltill. sem á að veita ríkisstjórninni heimild til þess að fullgilda viðbót og breytingu við EES-samninginn sem tekur yfir ekki færri en hátt í 500 gerðir sem svo eru kallaðar þá gefur það tilefni til þess að fara yfir þá aðstöðu sem Alþingi Íslendinga er búin í sambandi við aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði. Þessi aðild var samþykkt sl. vor á Alþingi og Ísland er þjóðréttarlegur aðili að þessum samningi og bundin í löggjöf inn í gangverk hans. En það er vert að minnast þess að þessi samningur, svo bölvaður sem hann er, hefur þó í 127. gr. sinni ákvæði sem gerir aðilum að honum fært að segja samningnum upp. Það er auðvitað hægt að gera með ýmsum hætti. Ef menn meta það svo að fenginni reynslu og meiri hluti á Alþingi sér að sér í sambandi við aðild að þessu Evrópska efnahagssvæði eða hliðstæðri njörvun við Evrópusambandið þá er hægt að gera það með beinum hætti og formlegum en það er líka hægt að gera það með því að láta reyna á það hvort Alþingi tekur við ákvörðunum Evrópusambandsins, löggjöf þess og gerðum, samþykkir þær eða hafnar þeim. Ef það er gert þá kemur upp sú staða að það reynir á það hvort gagnaðilinn uni slíkri ákvörðun af hálfu Íslands, hvort Ísland með þeim hætti fer ekki út úr þessu samstarfi, verður óvært í samstarfinu. Það er hinn eini formlegi möguleiki sem Alþingi Íslendinga hefur til þess að andæfa gegn þeim ákvörðunum sem framkvæmdastjórnin í Brussel tekur, þeirri lagasetningu sem hún annast fyrir hönd Evrópusambandsins með samþykkt ráðherraráðs þess og það er einfaldlega að segja nei ef mönnum býður svo við að horfa. Ég vil ekki líta á það svo nú né eftirleiðis á meðan þessi samningur lifir. Af almennum ástæðum er það þátttaka aðildarríkja til að halda þessum samningi um Evrópskt efnahagssvæði uppi en ég lít svo á að Íslendingar hljóti á hverjum tíma að meta það og Alþingi Íslendinga hvort við eigum að losa okkur út úr þessu samstarfi, eigum við að segja okkur frá þessu samstarfi, svo sem samningurinn veitir heimildir til og að Alþingi láti ekki bjóða sér það að taka möglunarlaust og orðalaust við hverju sem er frá Evrópusambandinu sem er löggjafaraðilinn innan þessa samstarfs. Fátt er svo með öllu illt má segja og þessi pakki, sem hér er fram lagður og hefur verið kallaður EES-pakki II, segir mönnum nokkuð, sem ekki hafa sett sig til hlítar inn í gangverk þessa Evrópska efnahagssvæðis, hvernig það virkar, hvernig ákvarðanir eru teknar og hver er aðstaða Íslands sem aðila að Evrópsku efnahagssvæði. Í rauninni er þetta ekki flókið því allt er þetta einhliða, allt er þetta á eina bók lært að því leyti að ákvörðunaraðilinn um nýjar gerðir, lög, reglugerðir, tilskipanir eða hvað við köllum þetta, einu nafni eru þetta kallaðar gerðir, ákvörðunaraðilinn um það er einn og aðeins einn --- þ.e. Evrópusambandið. Það breytir engu þó að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hafi tekið gildi að möguleikar EFTA-ríkjanna, einstakra ríkja og EFTA-ríkjanna í heild sinni til þess að hafna lagasetningu og koma í veg fyrir lagasetningu á vegum Evrópusambandsins er engin, er formlega séð engin. Það er eingöngu þessi bónarvegur sem okkur er opinn með þátttöku í svokallaðri ,,kómítólógíu``, nefndakerfi Evrópusambandsins þar sem við höfum formlega rétt til þess að senda fulltrúa inn á fundi, stjórnvöld EFTA-ríkjanna hafa formlega séð rétt til að setja fulltrúa þeirra inn á fundi í einum 2.000 nefndum í þessari ,,kómítólógíu`` eða nefndakerfi Evrópusambandsins til þess að fylgjast með og til þess að reyna að hafa áhrif á þær ákvarðanir sem þar eru teknar. En atkvæðisrétt hafa menn engan þar, ekki nokkurn, og það er í rauninni enginn sem deilir um þetta því þetta er svo kristaltært og skýrt í samningnum sjálfum og þeim hnútum sem hann er bundinn. Þannig er það nú að þegar aðildarríki að Evrópsku efnahagssvæði þurfa að taka við öllum þeim gerðum, ákvörðunum sem Evrópusambandið hefur tekið --- Evrópubandalagið sem nú frá 1. nóv. sl. kallar sig ,,Europäische Union`` eða Evrópusamband, eins og farið er að kalla það hér --- hefur tekið frá 1. ágúst 1991 um það leyti sem í raun var gengið frá samningnum um Evrópskt efnahagssvæði milli EFTA annars vegar og Evrópubandalagsins á þeim tíma hins vegar. Þá er það svo að við höfum enn hinn formlega rétt á Alþingi, hinn formlega rétt til þess að hafna þessari tillögu en það er alveg jafnljóst til hvers slík höfnun mundi leiða. Hún leiddi á skömmum tíma til þess að Ísland væri gert brottrækt úr þessum söfnuði, við værum í raun að hafna áframhaldandi aðild að þessu svæði ef við segðum nei við þessum pakka. Samt hljótum við sem erum andsnúin þessum samningi að yfirvega það þegar við tökum afstöðu til málsins hér hvort ekki sé tímabært að láta reyna á það hér og nú á þessu vori á Alþingi Íslendinga að fara ekki lengra. Ekki vegna þess hvert er innihaldið í þessum nærri 500 gerðum sem eru í þessum pakka. Þær eru af ýmsum toga, misjafnlega alvarlegs eðlis, misjafnlega ákvarðandi, varða Ísland í misjöfnum mæli en þar eru þó mjög stór mál á ferðinni sem við getum vegið okkur til hagsbóta einhver þeirra og önnur á hinn veginn. Þannig að við gerum ekki upp hug okkar á grundvelli út af fyrir sig einstakra gerða af þessum nær 500 gerðum, heldur með mati á samningnum í heild og gildi hans fyrir Ísland með eða á móti. Ég tel alveg eins og í fyrravor að ástæða fyrir Ísland til að stöðva sig af á þessari leið sé jafngild nú og hún var þá og blasir raunar enn betur við en um var að ræða á þeim tíma. Í því samhengi er hins vegar rétt að benda á --- og það finnst mér vera hluti af þessu máli sem hér er fram lagt og stöðu Alþingis gagnvart þeim pakka sem hér er lagður inn af ríkisstjórn Íslands --- þá staðreynd, virðulegur forseti, að starfandi hæstv. utanrrh. Íslands sá ástæðu til þess, ef ég hef mælt það svona nokkurn veginn rétt, að fylgja þessu máli úr hlaði, þessum nær 500 gerðum Evrópusambandsins í u.þ.b. fimm mínútna, kannski sjö mínútna, inngangsræðu. Það var virðingin sem Alþingi Íslendinga var sýnd í sambandi við það mál sem hér er fyrir lagt. Það var greinargerðin sem framkvæmdarvaldið, ríkisstjórn landsins, lagði hér inn, því auðvitað er þetta greinargerð utanríkisráðuneytis Íslands sem hér er á ferðinni. Það felst ekki neitt sérstakt mat hæstv. starfandi utanrrh. í þessu. Ég er ekki viss um að sá sem að jafnaði er í stólnum hefði haft þetta með mikið öðrum hætti heldur hafi hæstv. starfandi utanrrh. fylgt leiðsögn frá utanrrn. um það með hvaða hætti skyldi gerð grein fyrir þessu máli á Alþingi Íslendinga. Ég verð að segja það að þó að ekki þurfi að meta mál í tímalengd út af fyrir sig, það er hægt að koma að ýmsu þó ekki sé í löngu máli, þá tel ég að þessi framsaga fyrir málinu feli í sér afstöðu til þingsins, afstöðu til Alþingis Íslendinga gagnvart því máli sem hér er fyrir það lagt. Ég vil leyfa mér að gagnrýna það mjög eindregið að þannig skuli staðið að máli af hæstv. utanrrh. að virða þingið ekki þess að rekja í aðalatriðum, þó ekki væri með minni fyrirhöfn heldur en við er höfð þegar mælt er fyrir einu venjulegu stjfrv. á Alþingi, að ekki skuli vera haft fyrir því. Nei, hv. þm. fá í höfuðið og á borð sín bunka, sem eru sjáanlegir á borðum þingmanna, upp á fleiri þúsund blaðsíður sem tengjast þessu máli og þeir eru ekki virtir þess af þeim sem leggur málið fyrir að nokkur minnsta viðleitni sé til þess að gera grein fyrir því. En hver hefur, virðulegur forseti, verið aðdragandi málsins að því er varðar íslensku ríkisstjórnina? Í örstuttu máli vil ég nefna það. Frá því að Evrópskt efnahagssvæði tók lögformlega gildi um síðustu áramót var til hin svokallaða sameiginlega EES-nefnd þar sem ríkisstjórnir landa sem aðild eiga að Evrópsku efnahagssvæði eiga sína fulltrúa. Íslenska ríkisstjórnin á sinn fulltrúa, sem er utanrrh. Íslands eða fulltrúi hans, þess á milli sem ráðherrar hittast. Það er á þessum vettvangi frá því um áramót og raunar nokkru eftir áramót sem farið er að ræða um þennan pakka og hvernig hann skuli lagður fyrir, hvaða tillögur skuli gerðar og í rauninni er ekki annað gert á þessum vettvangi heldur en það að samþykkja að hnýta utan um þennan pakka og slengja honum inn á þjóðþingið. Sú ákvörðun er tekin 21. mars sl., að mig minnir. Hæstv. utanrrh. tíundaði að vísu eitt efni í sinni stuttu ræðu áðan þegar hann mælti fyrir þessu máli, ef ég man það rétt, þar sem Ísland hefði reynt að koma einhverjum fyrirvara inn gagnvart þessu máli öllu saman og það mun hafa verið í tengslum við starfsréttindi, undir þeim þætti sem varðar frjálsa för launafólks og hæstv. ráðherra nefndi það. Það virðist vera eina málið, eina atriðið þar sem íslensk stjórnvöld komu einhverjum breytingum fram sem a.m.k. hæstv. utanrrh. sá ástæðu til að nefna sérstaklega. Þetta varðar tilskipun sem merkt er 89/48/EBE, því þaðan er hún komin, og fjallar um viðurkenningu á starfsmenntun á grundvelli a.m.k. þriggja ára háskólanáms og hinni nýju tilskipun, sem mun vera tilskipun 92/51/EBE, um almennt kerfi fyrir viðurkenningu starfsmenntunar og þjálfunar til viðbótar þeirri tilskipun sem ég tilfærði áðan. Um hana segir á blaðsíðu 11 í texta með þáltill., með leyfi forseta: ,,Nýju tilskipuninni er ætlað að koma á kerfi til viðurkenningar á starfsréttindum allra annarra. Hún tekur því til allra starfsréttinda sem fengin eru að loknu einhvers konar námi eða þjálfun, svo fremi sem námið nái ekki þremur árum í háskóla. Ísland setti fyrirvara við samþykkt tilskipunarinnar, þar sem talið var að ekki væru heimildir fyrir hendi til að krefjast þekkingar á íslenskum byggingareglum af iðnaðarmönnum sem hér vildu starfa sem launþegar. Evrópubandalagið féllst að lokum á`` --- þetta hefur verið mikið átakamál, hæstv. utanrrh., því Evrópubandalagið, eins og það heitir hér á þessum síðum, féllst að lokum á --- ,,að gerð yrði sameiginleg yfirlýsing um að þrátt fyrir ákvæði tilskipunarinnar taki bandalagið á sig að kynna sínum þegnum sem ætla að hefja störf sem launþegar í byggingariðnaði á Íslandi að ráðlegt sé og æskilegt að þeir kynni sér íslenskar reglur á þessu sviði. Ekki er búist við að mjög reyni á þessa sameiginlegu yfirlýsingu. Íslenskar byggingareglur eru mjög strangar hvað varðar ábyrgð meistara á byggingu og ekki fyrirsjáanlegt annað en að þær reglur dugi til að hættum sé forðað.`` --- Ef lesið er á milli línanna þá væntanlega þannig að það verði enginn sem treystir sér til þess að reyna á grundvelli þessara ákvæða að taka þátt í störfum í íslenskum byggingariðnaði. En þessu er lokið þannig: ,,Unnið er að því að kanna á hvern hátt sé best að koma upplýsingum um íslenskar byggingareglur á framfæri.`` Málið er auðvitað ekki búið. Nú er eftir að ganga frá þessum upplýsingum og koma þeim út um víðan völl því þær verða auðvitað að vera alls staðar aðgengilegar þannig að menn geti kynnt sér þær sem ætluðu sér að fara frjálsa för á grundvelli EES-samningsins til Íslands og njóta viðurkenningar á grundvelli tilskipunar 92/51 frá Evrópusambandinu. Ég nefni hér þennan rismikla fyrirvara sem íslensk stjórnvöld settu í sameiginlegu EES-nefndinni gagnvart öllum bunkanum, sem hefur verið sýndur í þessum ræðustól og blasir hér við mönnum upp á um 3.000 blaðsíður til viðbótar öllu því sem komið var áður og mun senn fylla 49 bækur, að mér er sagt, og er í undirbúningi í vandaðri sérútgáfu með hliðstæðum hætti og þær bláskinnur sex sem hér eru framreiddar í tengslum við þetta mál. Það er því ástæða til þess fyrir þá alþingismenn, sem eru að lesa þetta í sínum takmarkaða tíma að fá endurhannaða burðargrind samkvæmt evrópskum staðli undir þennan fróðleik allan saman til að kynna sér og svara sínum kjósendum fyrirspurnum um hvaðeina sem varðar samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og þær gerðir sem á bak við hann liggja. Síðan er í þáltill. verið að rekja, og það skal ekki vanþakkað, og reyndar flokka nokkur meginatriði í þeim gerðum sem eru í þessum pakka en það var jafnframt tekið fram af talsmanni utanrmn., hv. 3. þm. Reykv., að ekki væri talið að um stóra þörf væri að ræða á að breyta íslenskri löggjöf vegna þessara gerða allra saman. Við skulum aðeins skyggnast á bak við það mat, sem ég vil ekki vefengja, ég hef ekki haft aðstöðu til þess að fara yfir þetta sjálfur, hvorki í utanrmn. né þess utan því að málið er nýtt á borðum okkar þingmanna, en ástæðurnar eru tíundaðar með svofelldum orðum, með leyfi forseta, á bls. 2 í greinargerð þáltill.: ,,Í langflestum tilfellum er verið að ganga frá framkvæmd þeirra meginreglna sem felast í samningnum sjálfum og samþykkt þeirra felur því ekki í sér nema óverulegar breytingar á íslenskri löggjöf.`` Hér sjá menn að það er í rauninni hægt að taka við þessum gerðum öllum saman og þær öðlast gildi sem hluti af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði án þess að gera þurfi verulegar breytingar á íslenskri löggjöf vegna þess að það er búið að byggja utan um þetta allt saman með samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og þeim örfáu lagagreinum sem hér voru samþykktar sem lög á Alþingi til staðfestingar samningnum. Þannig er þessu fyrir komið. Evrópubandalagið getur tekið ákvarðanir, m.a. af þeim toga sem hv. þm. Páll Pétursson tíundaði hér úr ræðustól um hvernig mönnum beri að haga sér í bifreiðum við akstur og annað af öllum mögulegum toga, menn geta fengið slíkar ákvarðanir frá Evrópusambandinu án þess að það reyni á að taka það sérstaklega fyrir og lögfesta það á Alþingi vegna þess að menn hafa skapað pláss fyrir þetta með samþykkt samningsins sem slíks. Í því sambandi er vert að hafa í huga, virðulegur forseti, með þínu leyfi, 119. gr. samningsins sem tekur á þessum viðbótarpakka eins og öðru sem á eftir að koma frá Brussel: ,,Viðaukar, svo og gerðir sem vísað er til í þeim og aðlagaðar eru vegna samnings þessa, skulu auk bókana vera óaðskiljanlegur hluti samningsins.`` Og þessi samningur er lögfestur og ekki metin þörf á því þegar menn eru komnir inn í þetta Evrópska efnahagssvæði að binda þetta lögum að landsrétti heldur er hér verið að leita eftir þjóðréttarlegri heimild fyrir stjórnvöld til þess að ganga frá þessu og meta það síðan með sínum embættismönnum hvað kunni að vera ástæða til að leggja síðar fyrir Alþingi Íslendinga og leita lagabreytinga vegna þessara ákvæða. Í þessum pakka er að finna, og ég nefni það hér m.a. vegna þeirrar lítilsvirðingar sem hæstv. utanrrh. sýndi okkur í sambandi við það þegar hann mælti fyrir þessum málum, fjöldamörg veigamikil atriði sem snerta framleiðslustarfsemi á Íslandi, viðskipti af öllum mögulegum fjárhagslegum toga og félagslega þætti, málefni sem varða umhverfisvernd, sem varða opinber innkaup, vátryggingastarfsemi, flutningastarfsemi og annað ótalið og sem koma til með að varða okkur Íslendinga mjög miklu, fjölda fólks í landinu, jafnt framleiðendur sem starfsmenn og almenning. Ég hefði talið að það væri ástæða til þess að reyna á Alþingi Íslendinga með þeirri miðlun sem hér fer fram að koma a.m.k. aðalatriðunum úr þessum boðskap skilmerkilega á framfæri í gegnum þingið. En það er ekki metið svo af utanrrn. og hæstv. ráðherra að nýta það tækifæri sem hann hefur til þess að reyna að koma upplýsingum á framfæri við þing og þjóð í tengslum við þetta mál. Við skulum taka dæmi, virðulegur forseti, og ég reyni þá að velja efnislega af þeim enda sem skiptir mjög miklu og það er kafli sem gerð er grein fyrir í þáltill. um opinber innkaup. Ég leyfi mér að vitna til texta á bls. 5 og 6 í þessari bók sem fylgir með þáltill. undir fyrirsögninni ,,Opinber innkaup`` og þar segir, með leyfi forseta: ,,Á sviði opinberra innkaupa hafa verið settar nokkrar nýjar tilskipanir sem eru hluti af viðbótarpakkanum. Í tilskipun 92/13/EBE um samræmingu laga- og stjórnsýslufyrirmæla varðandi beitingu reglna bandalagsins við opinber innkaup yfirvalda sem reka vatnsveitur, orkuveitur, flutninga- og fjarskiptafyrirtæki eru settar reglur um eftirlit með opinberum innkaupum þessara aðila. Reglunum er ætlað að tryggja að ekki eigi sér stað mismunun á framangreindum sviðum og koma í veg fyrir brot á settum reglum. Áður höfðu verið settar sambærilegar reglur á öðrum sviðum þannig að hér er í rauninni eingöngu verið að víkka út gildissvið eldri reglna. Framvegis verða því allir opinberir aðilar háðir eftirliti. Settar hafa verið nýjar reglur um opinber vörukaup og framkvæmdir sem afnema núgildandi tilskipanir á þessu sviði. Hér er þó ekki um eiginlegar efnisbreytingar að ræða heldur er fyrst og fremst verið að sameina í eina tilskipun annars vegar þær tilskipanir sem gilt hafa um opinber vörukaup og hins vegar um opinberar framkvæmdir.`` Hins vegar segir litlu síðar: ,,Mun meiri breytingar felast í tilskipun 93/38/EBE um reglur um innkaup stofnana sem sinna vatnsveitum, flutningum og fjarskiptum. Hún kemur í stað tilskipunar 90/531/EBE um sama efni en gildissviðið er víkkað þannig að hin nýja tilskipun tekur einnig til þjónustuviðskipta stofnana í þessum geira. Áður hafði verið sett tilskipun um þjónustukaup annarra opinberra aðila. Var það gert með tilskipun 92/50/EBE um samræmingu reglna um útboð og gerð opinberra samninga um þjónustu.`` --- Hún er eins og talan ber með sér frá 1992 þannig að hún er væntanlega einnig undir þessum hamri hér. --- ,,Þessi tilskipun gerir ráð fyrir því að boðin séu út á Evrópumarkaði innkaup á þjónustu þegar verðmæti hennar fer yfir 16 millj. kr. án virðisaukaskatts. Hún er hluti af viðbótarpakkanum og felur tvímælalaust í sér eina veigamestu breytinguna á sviði opinberra innkaupa þar sem áður hafa engar slíkar reglur gilt.`` Virðulegur forseti. Talsmenn þessa fyrirkomulags færa að sjálfsögðu þau rök fyrir því að þetta sé nú allt af hinu góða, að þess sé gætt að það svindli enginn á þessum reglum, að allsherjarsamræmis sé gætt í þessum efnum frá Krít í suðri norður til okkar á Íslandi. Hvarvetna á þessu svæði þar sem menn fara yfir 16 millj. kr. í innkaupum á þjónustu og verðmæti þeirra fer yfir þessa upphæð, þá þarf að bjóða þetta út á Evrópumarkaði með öllu því sem fylgir, þýðingum, auglýsingum og öðru þess háttar, væntanlega þýðingum á ekki bara hinu eina opinbera máli EFTA sem er enska eins og menn kannast við, heldur á málum allra Evrópusambandsríkjanna 12 og kannski verða þau fleiri áður en langt um líður, sem við þurfum að tryggja að eigi aðgang að öllum framkvæmdum, þjónustuviðskiptum sem fara yfir 16 millj. kr. hjá opinberum aðilum. Mér finnst því að það hefði verið þörf á því, hæstv. utanrrh., að nota örfáar mínútur af tíma Alþingis til þess að vekja athygli á þætti eins og þessum sem hér er hugmyndin að ganga frá þjóðréttarlega með samþykkt þessarar tillögu og gera bindandi sem ófrávíkjanlegan hluta af samningnum um EES þó ekki væri nema til að minna menn á þá gleðitíð sem í vændum er í krafti þessa ákvæðis. Ég vil í þessu sambandi, virðulegur forseti, nefna að mikið er talað um það í þjóðfélaginu um þessar mundir að menn þurfi að reyna að halda utan um atvinnumöguleikana í landinu. Það liggja inni á Alþingi einmitt tillögur um það að opinberir aðilar þurfi að gæta þess í sínum innkaupum að skipta við innlenda aðila og væntanlega eru menn einnig þar með undir við innkaup á þjónustu á vegum opinberra aðila. Þetta er auðvitað gamlagróin hugsun hjá þeim sem eru að líta á sinn heimavöll og vilja yrkja sinn garð. En hér eru þær takmarkanir njörvaðar niður sem um er að ræða og sem menn eru að gangast undir sem koma í veg fyrir þessa gömlu hugsun. Og í rauninni er þá, virðulegur forseti, nánast grátbroslegt að á sama tíma og menn ganga inn í þetta völundarhús Evrópusambandsins með öllum krókum og kimum þess, þá eru menn að ræða um það hvernig megi nú pukra hér úti í horni norður á Íslandi og reyna að fylgja því, sem margir telja að ættu að vera sjálfsagðir hlutir, að við höldum utan um okkar. Íslenskt, já takk. En það er að sjálfsögðu krafa eða það er ósk, íslenskt, já takk, sem gengur þvert á hugmyndafræði þessa samnings og þess sem að baki býr. Menn eru að biðja um það. Við erum að taka svipað skref og gert var á Alþingi árið 1000 að sagt er með kristnitökunni, taka við boðskapnum, en áskilja okkur að um sinn megi menn a.m.k. blóta á laun, eitthvað í þessa veru, en auðvitað á móti þeim sið sem verið er að innleiða og kjarnanum í þeim boðskap sem verið er að innleiða sem er það að láta mælistiku fjárhagslegrar hagkvæmni ráða því hvar á þessu svæði í allri Vestur-Evrópu, að frátöldu Sviss og Liechtenstein kannski enn þá, sé ódýrast fyrir þann flokk manna sem farið er að kalla neytendur nú um stundir, hvar sé ódýrast fyrir þennan stórflokk manna sem mér skilst að sé hér á Íslandi líka, telur sig á stundum allfyrirferðarmikinn, sem kallast neytendur. Það er það sem á að ráða ferðinni. Það er grundvöllurinn í þessari hugmyndafræði burt séð frá því hvað varðar atvinnustig og allt þess háttar, burt séð frá því hvað varðar umhverfi því að það er allt saman undir borði í þessu máli og óskuldbindandi það sem varðar umhverfismálin. Það er allt á öðru farrými. Nei, það sem ræður ferðinni er græðgisjónarmiðið ef svo má segja, græðgisjónarmiðið sem er að setja mannkynið, með hinn ríkari hluta í fararbroddi, á vonarvöl á plánetunni jörð. Það er þessi hugmyndafræði sem Alþfl. gengur fremstur í flokki með hér á landi. Ég held að hann telji sig eiga ef ekki einkarétt á hinum vígreifa flokki neytenda, þá eigi hann þar a.m.k. mjög góðan hljómgrunn í þeim flokki, enda er það sú hugmyndafræði sem hann gengur fram með, sama hvort um er að ræða landbúnaðarafurðir eða annað. Allt skal það falla undir þennan mælikvarða, þessa stiku óháð því hvað varðar atvinnustigið í þessu landi því að öllum þeim mælistikum hefur í raun verið kastað fyrir róða með því að innleiða þennan boðskap og veita honum allan forgang hér undir merkjum fjórfrelsis sem er að finna í þessum samningi. En hæstv. utanrrh. og iðnrh. sem er að munda sig í það núna að koma hér með frv. um jöfnunartolla inn á þingið hafði ekki fyrir því að rekja fyrir okkur hver væri kjarninn í þessum gerðum, hvað það væri sem einhverju verulegu máli skipti fyrir okkur. Nei, nei. Hann flýtti sér úr stólnum, hann hvarf úr stólnum eftir að hafa birst hér í einar 5--7 mínútur til að mæla fyrir þessu máli, kasta því hér inn á völlinn. Það segir í greinargerð með þessu máli um þjónustu- og fjármagnsviðskipti að þessi viðbótarpakki muni hafa mikil efnahagsleg áhrif á þjónustusviðinu. Það eigi m.a. og ekki síst við um tryggingar- og verðbréfaviðskipti þar sem einum sameiginlegum markaði verði komið á með fjárhagslegu eftirliti heimaríkis og frelsi til að veita og fá þjónustu hvar sem er á svæðinu. Þannig er hægt að rekja hvert stórmálið á fætur öðru sem er undir í þessum pakka sem menn eru svona rétt að reyna að koma sér að að leysa utan af þessar stundirnar. Um svokallaðan VIII. viðauka, sem heitir Staðfesturéttur og er eitt af þessum nýmælum sem tengist Evrópsku efnahagssvæði og Evrópusambandsréttinum sem hér er verið að innleiða, segir, með leyfi forseta: ,,Á sviði staðfesturéttar er að finna tilskipun 93/96/EBE um búseturétt stúdenta, sem kemur í stað tilskipunar 90/366/EBE um sama efni. Nýja tilskipunin kemur í kjölfar dóms dómstóls Evrópusambandsins sem ógilti fyrri tilskipun þar sem hún var ekki byggð á fullnægjandi lagaheimild.`` Ég er ekki að nefna þetta vegna þess að efnislega skipti þessi tilskipun kannski miklu máli heldur vegna þess að hún er til orðin vegna dóms sem fellur hjá dómstóli Evrópusambandsins og þar erum við stödd í 6. gr. samningsins sem kveður á um það, eins og menn muna hér á þingi sem fjölluðu um málið á sínum tíma, að með fyrirvara um þróun dómsúrlausna í framtíðinni beri við framkvæmd og beitingu ákvæða samnings þessa að túlka þau í samræmi við úrskurði dómstóls Evrópubandalaganna sem máli skipta og kveðnir hafa verið upp fyrir undirritunardag samnings þessa o.s.frv. Þetta birtist okkur m.a. hér í þessari litlu tilskipun um búseturétt stúdenta sem er hér undir og hefur verið sett af Evrópusambandinu eftir að dómur hafði fallið í dómstól Evrópusambandsins. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að tíunda mikið meira sem varðar efni þessa pakka. Ég ætla mér ekk að fara hér í hlutverk framkvæmdarvaldsins sem ekki hafði fyrir því að mæla fyrir þessu máli efnislega heldur kastaði því bara fram inn í sal Alþingis á 5 mínútum en það er hér margt að finna og þegar við verðum búnir að fara í gegnum síðurnar 3.000 sem bárust að 5 / 6 hlutum inn í sali þingsins í gær, þá verðum við auðvitað margs vísari um innihaldið. Það væri auðvitað fróðlegt að ganga í skrokk á settum starfandi utanrrh. til þess að spyrja hann út úr í þeim fræðum en ég ætla ekki við þessa umræðu að fara út í þau efni. Eitt af því sem tengist þessu máli eru þau nýmæli í íslensku máli sem er að finna og þau eru mörg. Eitt lítið orð vil ég nefna af þessum síðum en það er orðið ,,nýaðferðartilskipun`` og er að finna á bls. 4 í þriðju efnisgrein þar sem segir, með leyfi forseta, um tiltekna tilskipun: ,,Koma þær í stað mismunandi reglna sem voru í einstökum nýaðferðartilskipunum um notkun slíks merkis.`` Þ.e. svonefnt CE-merki sem á nokkrar blaðsíður í þessum bláu skræðum sem hér komu fram í gær. Og það er áreiðanlega hægt að finna margt af þessum toga. Þá ætla ég ekki með þeim orðum að lítilsvirða þá viðleitni sem er uppi við að snúa þessu gullaldarmáli Evrópusambandsins á forneskjumál hér norður frá. Það er viðleitni sem ég vil síst af öllu að niður falli þó að deila megi um hvernig til tekst hverju sinni og gæti nú verið þörf á því að eitt næsta verk sem væri hægt að sjá okkur fyrir hér á Alþingi væri ný orðabók, væri nýtt orðasafn með skýringum á þessum hugtökum þar sem þau væru þá jafnframt tíunduð a.m.k. á máli Evrópusambandsríkjanna allra svo að við gætum spreytt okkur á því að læra þau ef við þyrftum að nota þau í því samhengi. Virðulegur forseti. Það var nefnt hér af hv. þm. Páli Péturssyni í ræðu áðan að það væri kannski ekki þörf á því að flýta sér mjög hratt við að afgreiða þessa þáltill. hér vegna þeirrar stöðu sem EFTA væri statt í, EFTA-ríkjahópurinn gagnvart Evrópusambandinu, því að að forminu til er það sá hópur talandi einni röddu, hin styrka stoð Fríverslunarbandalags Evrópu, sem stendur undir þessari byggingu, þessu húsi hins Evrópska efnahagssvæðis á móti Evrópusambandinu. Þá er hv. þm. auðvitað að vísa til þeirrar óvissu sem nú ríkir um veru einstakra EFTA-ríkja í hópnum sem hluta af þessari styrku stoð vegna þeirra samninga sem gengið hefur verið frá af fjórum EFTA-ríkjum nú fyrir nokkrum vikum um inngöngu þeirra í Evrópusambandið. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það hér þó að tilefni sé ærið til þess og það tengist auðvitað þessu máli og mati á þessu máli hér. Hver er staða EFTA og hvað er líklegt að gerist í því uppgjöri sem fram undan er í þjóðaratkvæðagreiðslum fjögurra ríkja en ríkisstjórnir þeirra hafa samið um inngöngu í Evrópusambandið? Þetta mun hafa verið tilefni, ég var þá ekki á þingi fyrir nokkrum vikum heldur varamaður minn, vangaveltna og talsverðra umræðna þegar rædd var skýrsla frá utanrrh. um stöðu Íslands, kannski nokkuð einmanalega veru Íslands í EFTA innan tíðar ef svo færi að Norðurlöndin þrjú og Austurríki, almenningur þar samþykkti þá samninga sem gerðir hafa verið um inngöngu ríkjanna í Evrópusambandið. Ég held að ég geti vel tekið undir þá ábendingu hv. 1. þm. Norðurl. v. að þarna geti verið tíðinda að vænta og þess vegna ekki ástæða til þess að flýta sér við afgreiðslu þessa máls sem við ræðum hér. Það getur auðvitað farið á hvorn veginn sem er með það uppgjör sem þarna er um að ræða, en ég held að menn eigi engan veginn að gefa sér það hér og nú að það verði niðurstaðan í þessum löndum að meiri hluta til að almenningur þar staðfesti í þjóðaratkvæðagreiðslu inngönguna í Evrópusambandið. Það á auðvitað eftir að ræða mikið áður en gengið verður til atkvæða og kosningadagurinn fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna er ekki enn ákveðinn í öllum ríkjunum. Hann hefur verið bundinn að mér skilst í Svíþjóð sem 13. nóv. nk., líklega að kosið verði í Finnlandi á sama tíma og innan fárra daga mun forsætisráðherra Noregs kynna sinn hug félagasamtökum og pólitískum flokkum í Noregi varðandi kjördag í Noregi vegna þessa máls. Flestir eiga von á því að tillaga Gro Harlem Brundtland verði í þá veru að Norðmönnum verði ætlað að ganga að kjörborði á eftir Svíum og Finnum af refskap þeirra sem vilja fá jákvæðar undirtektir í Noregi við málið og meta það svo að líkurnar séu meiri ef sú niðurstaða liggur fyrir að Svíar og Finnar, báðar þessar þjóðir, a.m.k. Svíþjóð þá sérstaklega sem Norðmenn horfa til verði búin að segja já að meiri hluta til og þar með orðinn aðili að Evrópusambandinu. En um þetta skulum við ekki fullyrða mikið á þessari stundu. Ég vil aðeins segja það sem mitt mat að ég tel það vera fremur ólíklegt hvað sem gerist í Svíþjóð og hvenær sem kosið verður í Noregi að það fáist meiri hluti í því landi fyrir inngöngu Noregs í Evrópusambandið. Það kann svo að vera að það verði svipað upp á teningnum eins og gagnvart Danmörku að því er varðaði inngönguna í Evrópusambandið, staðfestinguna á Maastricht-samningnum í fyrra, að það verði haldið áfram að hnoða og beita þjóðina brögðum til þess að reyna að þröngva henni inn með endurteknum atkvæðagreiðslum, en um það skal ég ekkert fullyrða hvað mönnum er í huga þar. Það kann að vera að það sé erfiðara um vik og ég geri ráð fyrir því að það sé erfiðara um vik að búa til einhver leiktjöld fyrir Norðmenn, eitthvað viðlíka því sem gert var gagnvart Dönum með hinu svokallaða Edinborgarsamkomulagi sem notað var sem tilefni til að endurtaka þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem stuðningsmenn Evrópusambandsins höfðu sitt fram. Fyrir okkur Íslendinga skiptir það auðvitað mjög miklu máli hver niðurstaðan verður. Ég er algerlega ósammála því sjónarmiði sem heyrst hefur, ég vil segja nánast úr ólíklegum áttum, hjá stjórnmálamönnum á Alþingi Íslendinga, að það ætti að vera á óskalista okkar að niðurstaðan verði já að meiri hluta til hjá hinum Norðurlöndunum sem eiga að taka ákvörðun um þetta. Að þau gangi inn í Evrópusambandið sé okkur Íslendingum í hag, en þau sjónarmið hef ég heyrt frá ýmsum stjórnmálamönnum hérlendis, þar á meðal frammámönnum í flokkum, m.a. frá varaformanni Framsfl., ef til vill bráðum formanni þess flokks, sem hefur haft um það mjög ákveðin orð að það ætti að vera hagsmunamál fyrir okkur Íslendinga að niðurstaðan verði þessi á hinum Norðurlöndunum. Ég er allt annarrar skoðunar að þessu leyti og vona eindregið að niðurstaðan í þessum löndum verði á annan veg. Þó ég sé ekki að meta það út frá veru Íslands í Evrópsku efnahagssvæði út af fyrir sig, sem ég er andvígur, þá tel ég þó að veran þar sé skárra hlutskipti fyrir okkur Íslendinga um sinn heldur en að haldið verði áfram og tekið verði hér á dagskrá, eins og utanrrh. Íslands margklifar á þessa dagana, að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Síðast í gær, eða var það í dag, virðulegur forseti, var að finna í Morgunblaðinu grein frá hæstv. utanrrh. og hefur hann reyndar skrifað margar að undanförnu. Þær eru tölusettar fleiri en fingur annarrar handar í flokksblaði ráðherrans, Alþýðublaðinu. Ég hef ekki borið saman þá texta við það sem birtist í Morgunblaðinu, en geri ráð fyrir að það sé svona svipaður boðskapur á ferðinni í þessum málgögnum báðum. En í þeirri grein sem hæstv. utanrrh. skrifar 7. apríl í Morgunblaðið er ekkert verið að liggja á því hvert halda skuli að hans mati. Ég vil leyfa mér, virðulegur forseti, af því að þetta er nýlega hér fram komið á þrykk, að vitna í boðskapinn frá hæstv. utanrrh., ef forseti leyfir, í þessu efni, því það skiptir máli þegar við erum að skoða það sem hér liggur fyrir hvert á að vera framhaldið af hálfu þeirra sem fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands bera þessa tillögu hér fram. Þar segir hæstv. ráðherra: ,,Í skýrslu minni til Alþingis árið 1992 lagði ég til að hafin yrði úttekt á kostum og göllum aðildar Íslands að Evrópusambandinu og benti á að með því að sækja ekki um aðild væri tekin ákvörðun um að hafna aðild, a.m.k. að svo stöddu. Slíka ákvörðun þyrfti ekki síður að rökstyðja en aðrar. Ekki varð þó úr því að Stjórnarráðið allt væri virkjað til slíkrar athugunar, þrátt fyrir að áfram hafi verið að því unnið, m.a. innan utanríkisþjónustunnar, að bera saman stöðu EES-samningsríkja við stöðu aðildarríkja Evrópusambandsins.`` Litlu síðar í greininni segir ráðherrann: ,,Því hefur verið haldið fram að ekkert hafi breyst með aðildarsamningum Norðurlandanna þriggja og ekkert hafi komið fram sem réttlæti að spurningin um aðild að Evrópusambandinu verði tekin á dagskrá. Það er mín skoðun að flestar forsendur okkar hafi breyst verulega.`` --- ,,Það er mín skoðun að flestar forsendur okkar hafi breyst verulega.`` Síðan fjallar ráðherra um þetta í greininni og segir litlu síðar: ,,Ljóst er einnig að margt bendir til að aðildarríkjum Evrópusambandsins fjölgi enn í nánustu framtíð. Þannig má ætla að þróun sambandsins verði enn frekar í þá átt að Evrópusambandið verði allsherjarsamtök Evrópuríkja á sviði efnahags- og öryggismála.`` Þetta er gyllingin, þetta er beitan, sem hér er kastað fram af hæstv. ráðherra ,,að Evrópusambandið verði allaherjarsamtök Evrópuríkja á sviði efnahags- og öryggismála.`` --- Það er líklega komið í staðinn fyrir CSCE eða RÖSE-ráðstefnuna og allt sem henni fylgir ef taka ætti þennan málflutning alvarlega. Í framhaldi segir: ,,Viljum við að Ísland standi utan slíks samstarfs eitt Evrópuríkja?`` --- Eitt Evrópuríkja. Hæstv. utanrrh. er á slíkri ferð í þessu máli að hann sér greinilega Rússland einnig þarna með í samfloti og dregur upp þessa mynd fyrir alþjóð í greininni. Áfram segir ráðherrann: ,,Það dylst engum að breyting er fram undan á eðli norrænnar samvinnu ef svo fer sem horfir með aðild allra Norðurlanda nema Íslands að Evrópusambandinu. Jafnvel harðsnúnir andstæðingar aðildar Íslands að EES og Evrópusambandinu viðurkenna það. Sú breyting var í sjálfu sér fyrirsjáanleg, en fæsta grunaði að svo stuttur tími liði þar til hún yrði að veruleika.`` Ég er að reifa þetta hér, virðulegur forseti, vegna þess hve nátengt þetta er spurningunni um framhaldið á þróun samskipta Íslands við Evrópusambandið og átökum um þetta mál hér á Íslandi, spurningunni um framhaldið sem við höfum spáð mörg hver, sem andstæð erum EES-samningnum, að ekki yrði langt að bíða að reynt yrði að ýta skútunni inn í hina varanlegu höfn sem menn sjá fyrir sér, talsmenn aðildar Íslands að Evrópusambandinu, og það dylst engum hvert Alþfl. er að fara í þessum efnum. Það kemur mér ekkert á óvart. Það sáu auðvitað allir inn í hugskotin og þurfti ekki margra vitna við sem lásu skýrslu utanrrh. 1992 í þessu sambandi. Hins vegar hljóta menn að velta því fyrir sér hvernig á málum hefur verið haldið á þeim tíma sem síðan er liðinn, af hæstv. utanrrh., sem um skeið reyndi að bregða yfir sig huliðshjálmi í þessu máli, sem hann hefur nú kastað af sér og er kominn til dyranna eins og við raunar bjuggumst við að leyndist undir þeim huliðshjálmi ráðherrans. Ég ætla ekki af tilefni þessarar tillögu og tilefni þessa máls að ræða frekar eða leiða getum að stöðu annarra flokka á Alþingi að því er varðar spurninguna um aðild að Evrópusambandinu, þó einnig væri það umræðunnar virði. Auðvitað met ég það sem andstæðingur þess að siglt verði inn í faðm Evrópusambandsins svo lengi sem flokkar beita sér gegn því. Það vil ég gera svo lengi sem hald er í slíku. En auðvitað velta menn fyrir sér hvað býr að baki þeirri afstöðu sem sá stóri flokkur, Sjálfstfl., kynnti á dögunum í sambandi við umræður um þetta mál. Það eru þingmenn í hópnum sem ekkert liggja á skoðun sinni í þessu máli og greinilega voru að sækja mjög í sig veðrið og leita atfylgis utan þings til að fá stuðning við sjónarmið sín, hliðstæð sjónarmið og utanrrh. kynnir í þessu máli, en niðurstaðan að sinni varð önnur hjá Sjálfstfl. Við hljótum einnig að horfa til flokksins sem var tvískiptur, klofinn í herðar niður í afstöðunni til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið í fyrravor þegar gengið var til atkvæða í þeim efnum. Hvar er sá flokkur staddur í rauninni og hvar verður sá flokkur staddur eftir að um garð verða gengin þau forustuskipti sem fram undan eru fyrir lok þessa mánaðar í þeim flokki. Auðvitað tökum við eftir því að krónprinsinn í Framsfl. er farinn að tala um einhverja þriðju leið. Hann er farinn að tala um þriðju leiðina. Hann er ekki að halda á lofti samþykktinni sem varð þó niðurstaða að hans tillögu ásamt núv. formanni Framsfl., í fyrravor, um að leitað skuli tvíhliða samnings við Evrópusambandið hið fyrsta og reynt að ganga úr skugga um það. Ætti raunar að vera búið, ef ég man rétt, samkvæmt þeirri samþykkt, að láta reyna á það, a.m.k. að banka upp á og reyna að hlera undirtektir við að fá gerðan slíkan tvíhliða samning. En nú er allt í einu varaformaður Framsfl. farinn að tala um einhverja þriðju leið í málinu. Hvaða ból er það sem hér verið að verma? 

Er þetta EES-mál kannski?


             Ja, það er nú það. Það tengist alveg greinilega framhaldi þessara mála hver verður niðurstaða hæstv. starfandi utanrrh. í sambandi við stöður í Seðlabanka Íslands, sem nú eru boðnar jafnt námsfólki sem öðrum og úr stórum og gjörvilegum hóp að velja til að fylla í þær. Þannig að það er víst engin vöntun á því.  Virðulegur forseti. Mig langar aðeins í framhaldi af þessu aðeins að koma að atriðum sem snerta Evrópskt efnahagssvæði, þann samning og samningsgerðina og þann veruleika sem menn eru að vakna upp við í framhaldi af því að samningurinn er genginn í gildi. Þá er vel til fundið að vitna í stuttu máli, með leyfi forseta, í dagblaðið Tímann, frá 25. febr. sl., þar sem segir á 7. síðu: ,,Afstaða ASÍ til EES kann að gjörbreytast. Utanrrn. kúvendir í túlkun sinni á samningnum. Félagsmálin ekki lengur hluti af EES-samningnum.`` Og textinn er svohljóðandi undir þessum fyrirsögnum: ,,Svo kann að fara að afstaða Alþýðusambandsins til Evrópska efnahagssvæðisins gjörbreytist ef samvinna í félagsmálum er ekki hluti af EES-samningnum eins og utanrrh. heldur fram og sendiherra Íslands í Brussel. Að mati ASÍ er þessi skilningur utanrrn. á samningnum allt annar en þegar formaður Alþfl. var að kynna mönnum kosti EES-samningsins. Frá þessu er greint í Vinnunni, tímariti ASÍ. Þar kemur m.a. fram að þessi afstaða utanrrh. kunni að kollvarpa þeim grunni sem afstaða ASÍ til samningsins byggðist á og hefur miðstjórn ASÍ samþykkt að Evrópunefnd samtakanna fari fram á viðræður við ráðherra um þetta mál.`` Virðulegur forseti, ég leyfi mér að skjóta því hér inn að nokkuð seint er í þennan rass gripið, nokkuð seint. Því hafi utanrrh. á sínum tíma tekist að koma því inn í kollinn á einhverjum í forustu Alþýðusambands Íslands að jaðarmálefnin væru með einhverjum hætti bindandi hluti þessa samnings þá hefur honum tekist að blekkja allrækilega og þarf raunar ekki annað en að grípa inn í greinargerð með þessu máli sem hér liggur fyrir þar sem þetta er rækilega tíundað að því er varðar jaðarmálefnin. Um það segir, með leyfi forseta: ,,Í bókun 31 við EES-samninginn er gerð grein fyrir þessu samstarfi en það byggist einkum á samstarfssamningum og stefnuyfirlýsingum sem ekki eru bindandi fyrir aðildarríkin.`` --- Þarna er um að ræða samstarf sem varðar félagsmál, umhverfismál, neytendavernd og hagskýrslu. Ég vek athygli á því, virðulegur forseti, að það er ekki aðeins svo að íslenska þjóðin hafi ekki fengið að segja álit sitt á þessu máli heldur virðist sem stór félagasamtök, sem þó ekki með bindandi hætti --- því það má forusta Alþýðusambandsins eiga og þing þess að það slóst ekki í kór þeirra sem kölluðu eftir samþykkt þessa samnings --- ekki með ákvarðandi hætti, alls ekki, og að því leyti hafa þau samtök ekki verið blekkt í heild sinni að því er þetta varðar. En það sýnir þó með ljósum hætti hversu kynning þessa máls var ófullkomin að það skuli hafa verið sjónarmið og viðhorf og skilningur manna í fjölmennum almannasamtökum að þeir hefðu einhverjar tryggingar í höndum, að með þessum samningi væru ákvæði sem þeir mátu jákvæð á sviði félagsmála, atvinnuréttar o.s.frv., væru ákvarðandi og bindandi hluti þessa máls. Ekki meira um þau efni, virðulegur forseti. En ég vil undir lok míns máls, því ég ætla ekki að teygja mitt mál mikið lengur í sambandi við þetta, þó af nægu sé að taka, aðeins vekja athygli á þeirri gífurlegu ósamkvæmni sem er nú staðfest í sambandi við þá mynd sem dregin var upp af talsmönnum inngöngu Íslands í Evrópskt efnahagssvæði á sínum tíma að því er varðaði hagsbætur í venjulegum skilningi þess orðs fyrir íslenskt þjóðfélag í framhaldi af gjörð þessa samnings, bæði að því er varðaði atvinnu og beinar efnahagslegar, fjárhagslegar hagsbætur. Það lágu fyrir margar skýrslur, m.a. ein frá Þjóðhagsstofnun í september 1991, um íslenskan þjóðarbúskap og Evrópska efnahagssvæðið, þar sem tíundað er hver ágóðinn verði, reiknað á ýmsar mælistikur vergrar þjóðarframleiðslu, landsframleiðslu o.s.frv. Og hæstv. utanrrh., í eftirminnilegri ræðu sem hann flutti hér í janúar í fyrra og var haldinn fyrir alþjóð, fór á slíkt flug að hann margfaldaði hagsbæturnar og las út úr þessari skýrslu, vegna þess að hann sleppti fyrirvörum sem þar eru settir í sambandi við hinar stjarnháu upphæðir í hagsbótum reiknað fyrir íslenskt þjóðarbú, bara á næstunni, ef þessi samningur næði fram að ganga. Það fer nú að líða að því, virðulegur forseti, að það verði þörf á því að fara yfir þetta mál, yfir þessa útreikninga, yfir þessi gylliboð, yfir þessa glansmynd sem dregin var upp fyrir þjóðina í sambandi við þá gullöld og gleðitíð sem hefjast mundi fljótlega eftir að þessi samningur hefði tekið gildi. Það á auðvitað ekki bara við um alkemista, gullgerðarmenn í hagfræðingastétt á Íslandi, sem voru látnir sýsla við það að taka saman efni í þessa spádóma. Auðvitað á það við um hugmyndafræðingana að baki Evrópusambandinu sjálfu, þ.e. innri markaði þess, og þarf ekki lengra að leita heldur en í Cecchini-skýrsluna margumtöluðu á sínum tíma, sem tengdist náið töfraártalinu 1992 þegar allt ætti að snúast á annan veg fyrir Evrópu að því er varðaði atvinnustig, hagsæld, möguleika til nýsköpunar og hvað þetta allt saman hét. Við erum komin fram á árið 1994 og við erum komin inn í Evrópskt efnahagssvæði, innri markaður Evrópusambandsins er orðinn meira en ársgamall frá því hann átti að vera genginn í gildi. Hver er myndin að því er varðar hag alþýðu í Evrópu, hag almennings í Evrópu, jafnvel hag fyrirtækjanna í Evrópu sem einnig eru þáttur þessa máls? Hvar eru hagsbæturnar af þeirri kerfisbreytingu sem þarna var verið að knýja fram, því frelsi fyrir fjármagnið og fjármagnsflutninga, sem er blóðgjafinn í Evrópsku efnahagssvæði og innri markaði Evrópusambandsins, sem tengdur er inn á hið Evrópska efnahagssvæði, inn á svæði EFTA-ríkjanna einnig? Ég held að það þurfi að fara að taka upp smásjána til að leita að þessum hagsbótum. Ég vænti þess að það komi að því og þurfi kannski ekki að líða svo mjög langur tími að við hér á Alþingi Íslendinga, að meiri hluta til, komumst að annarri niðurstöðu heldur en tekin var á vordögum 1993 í sambandi við inngöngu í hið Evrópska efnahagssvæði. Spurningin um það hvort við höfum afl og þor til þess að rífa okkur út úr því neti sem við vorum flækt í með samþykkt þessa samnings, teljum okkur hafa burði til þess að stökkva af lestinni á þeirri ferð sem hún er á, því færibandi sem færir okkur 500 gerðir sem afurð Evrópusambandsins á um það bil tveimur og hálfu ári, á eftir að skila áfram löggjöf eða bindandi ákvæðum inn á þjóðmálavettvang Íslands, inn í íslenskt Stjórnarráð, var flutt inn á Alþingi, hvort við höfum þor til þess að breyta til. Úr því mun auðvitað framtíðin ein skera. En það er kominn tími til þess að byrja endurmatið, að byrja að meta væntingarnar, loforðin, skoða veruleikann á bak við glansmyndina og velta fyrir sér öðrum leiðum til þess að fást við þau geigvænlegu vandamál sem þetta kerfi er að leiða yfir löndin í formi atvinnuleysis og sívaxandi misskiptingar í kjörum. Ég vona að þessi stund sé ekki jafnlangt undan eins og margur kann að halda um þessar mundir.

Frú forseti. Með þessari till. til þál. sem hér liggur fyrir fer ríkisstjórnin þess á leit að Alþingi heimili fullgildingu samnings frá 5. júní 1992, um líffræðilega fjölbreytni. Markmið samningsins er þríþætt: 1. Að vernda líffræðilega fjölbreytni. 2. Að tryggja sjálfbæra nýtingu lifandi náttúruauðlinda. 3. Að stuðla að sanngjarnri skiptingu þess hagnaðar sem hlýst af nýtingu erfðaauðlinda sem og aðgangi að þeim og tækni til að nýta þær. Almennar skuldbindingar samningsins fela í sér m.a. að sérhver samningsaðili skuli: 1. Þróa áætlanir, löggjöf, aðferðir og önnur stjórntæki til að stuðla að verndun og sjálfbærri notkun líffræðilegrar fjölbreytni. 2. Stjórna og hafa eftirlit með notkun og losun erfðabreyttra lífvera. 3. Kanna þær athafnir sem kunna að hafa skaðleg áhrif á vernd og sjálfbæra notkun líffræðilegrar fjölbreytni. 4. Þróa neyðaráætlanir og koma á fót neyðarvörnum til að koma í veg fyrir alvarleg áföll fyrir líffræðilega fjölbreytni. 5. Veita fjárhagslega aðstoð og miðla tækni til þróunarlanda til að gera þeim kleift að sinna skuldbindingum sínum á sviði líffræðilegrar fjölbreytni. 6. Að tilkynna samningsaðilum um yfirvofandi hættu og aðgerðir innan lögsögu þeirra sem gætu haft alvarleg áhrif á líffræðilega fjölbreytni þeirra. Samningurinn hefur einnig að geyma sértækari ákvæði: 1. Um aðgang ríkja að erfðafræðilegum auðlindum innan lögsögu annarra ríkja. 2. Um aðgang að og miðlun tækni sem varðar vernd og sjálfbæra notkun líffræðilegrar fjölbreytni eða nýtingu erfðafræðilegra auðlinda. 3. Um upplýsingaskyldu um hugsanleg skaðleg áhrif lífvera sem fluttar eru til annarra samningsaðila. Í samningnum er gert ráð fyrir að deilum verði vísað til sáttameðferðar nema deiluaðilar komi sér sjálfir saman um annað. Ákvæði samningsins eru í samræmi við íslenska löggjöf og stefnu Íslands á sviði náttúruverndar eins og nánar er kveðið á um í athugaemdum við tillöguna. Ég vil, frú forseti, leyfa mér að leggja til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Sá samningur sem hér liggur fyrir er einn af meginafurðum eða niðurstöðum sem fengist hafa eftir ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro í júní 1992. Það er ánægjuefni að þessi samningur skuli vera kominn fyrir Alþingi og leitað fullgildingar á honum. Ísland var í hópi fyrstu ríkja til að undirrita þennan samning. Það gerði fyrrv. hæstv. umhvrh., Eiður Guðnason, í Rio de Janeiro, 12. júní 1992. Það var ánægjulegt að vera viðstaddur þann atburð og ég sé ástæðu til að þakka þeim sem hafa unnið að því að koma þessu máli í þann búning sem samningurinn liggur fyrir í og leita staðfestingar á honum. Annar samningur sem gengið var frá að mestu í Rio de Janeiro var samningurinn um loftslagsbreytingar. Sá samningur hefur þegar öðlast gildi. Það má segja að þessir tveir alþjóðasamningar séu með markverðari niðurstöðum þessa fundar í Rio de Janeiro, sem mætti raunar bera oftar á góma heldur en raun ber vitni og alveg sérstaklega þær niðurstöður og þau orð sem þar féllu frá fjölda þjóðarleiðtoga og fulltrúum ríkisstjórna margra landa, að það sé tekið mark á þeim og tekið mið af þeim við ákvarðanir. Það er undirstaða þess að eitthvað miði til úrbóta og eitthvað dragi úr þeim háska sem yfir mannkyni svífur vegna þeirra neikvæðu áhrifa á umhverfið sem umsvif okkar þegar hafa haft og eru farin að ógna tilvist lífs á jörðinni, ekki aðeins heilsu manna og möguleikum, heldur tilvist fjölda lífvera. En það þekkja menn og vita að á hverju ári skipta þær lífverutegundir þúsundum að talið er sem hverfa af sjónarsviði vegna tilverknaðar mannsins beint og óbeint. Ég á þess væntanlega kost að líta á þetta mál þótt með óbeinum hætti verði í umhvn. þingsins og vænti þess og mun stuðla að því að þessi samningur fái afgreiðslu áður en þinghaldi lýkur í vor.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, nr. 2/1993, sbr. lög nr. 66/1993. Frv. felur í sér tvennt. Í fyrsta lagi felur 1. gr. frv. í sér tæknilega breytingu á bókun 1 við EES-samninginn. Bókunin er lögfest með 2. gr. laga nr. 2/1993 og prentuð sem fskj. II við þau lög. Í öðru lagi felur 2. gr. frv. í sér að nægilegt sé að birta breytingar og viðbætur við EES-samninginn í sérstöku blaði sem gefið verður út á íslensku á vegum útgáfumiðstöðvar EFTA þannig að ekki þurfi einnig að koma til birting í C-deild Stjórnartíðinda. Í 3. gr. er fjallað um gildistöku annars vegar ákvæðis 1. gr. og hins vegar ákvæðis 2. gr. Hinn 8. febr. 1994 tók sameiginlega EES-nefndin þá ákvörðun að breyta a-lið 4. tölul. bókunar 1. Samkvæmt núgildandi a-lið 4. tölul. bókunar 1 er gert ráð fyrir því að EFTA-ríkin og þar til bær yfirvöld veiti bæði eftirlitsstofnun EFTA og fastanefnd EFTA þar til greindar upplýsingar. Breytingin felst eingöngu í því að nægilegt sé að veita eftirlitsstofnun EFTA þessar upplýsingar, en henni er síðan falið að koma þessum upplýsingum til fastanefndar EFTA. Ákvæði 1. gr., sbr. 1.--2. mgr. 3. gr. frv., er í samræmi við ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar frá 8. febr. 1994. Með 2. gr. frv. er ætlunin að forðast tvíbirtingu breytinga og viðbóta við EES-samninginn og koma þannig í veg fyrir óþarfa kostnað og skriffinnsku sem af því mundi hljótast. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanrmn. Ég óska þess jafnframt að hv. nefnd stuðli að því að þessi breyting geti fengið framgang nú á vorþingi því að hér er um að ræða einfaldanir og aðgerðir til að draga úr óþarfa skriffinnsku.

Frú forseti. Með tillögu til þál. sem hér er lögð fram er þess farið á leit að Alþingi heimili staðfestingu samnings um Svalbarða frá 9. febr. 1920. Meðal þeirra deilna sem ræddar voru á friðarráðstefnunni í Versölum eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri var langvarandi togstreita um yfirráð yfir Svalbarða. Í framhaldi af friðarsamningunum var samningurinn um Svalbarða gerður. Aðildarríki samningsins eru nú 40 talsins. Samningurinn um Svalbarða hefur að markmiði uppbyggingu eyjaklasans og friðsamlega nýtingu hans. Samningurinn kveður á um yfirráð Norðmanna yfir eyjaklasanum, en frá þeirri meginreglu eru mikilvægar undantekningar. Ríkisborgarar aðildarríkjanna og skip þeirra eiga sama rétt og Norðmenn til veiða, á sjó og landi, en Norðmönnum er heimilt að grípa til verndaraðgerða sem þó verða að koma jafnt niður á borgurum aðildarríkjanna. Þá er ríkisborgurum allra aðildarríkja heimil atvinnustarfsemi á Svalbarða og nýting auðlinda, þar á meðal námuvinnsla. Í samningnum er lagt bann við herstöðvum á eyjunum og skattalögsaga Norðmanna er mjög takmörkuð. Markmiðið með aðild Íslands að samningnum um Svalbarða er að leitast við að tryggja hlutdeild í aðgerðum á grundvelli samningsins. Norðmenn hafa lýst yfir 200 mílna fiskverndarsvæði umhverfis Svalbarða. Aðild að samningnum felur ekki í sér viðurkenningu íslenskra stjórnvalda á réttmæti þeirrar aðgerðar, enda er ágreiningur um rétt Norðmanna á svæðinu og almennt um gildi samningsins á hafsvæði utan landhelgi. Ég vil leyfa mér, frú forseti, að leggja til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Þetta mál sem hér var mælt fyrir af hæstv. starfandi utanrrh. er fyrir margra hluta sakir umræðu virði. Það sem ég vil nefna fyrst varðandi málið er sú sérkennilega staðreynd að af Íslands hálfu var ekki farið að gefa þessu máli, þessum Svalbarðasamningi, hinn minnsta gaum, svo mér sé kunnugt, fyrr en á miðju síðasta sumri eða þar um bil og er þó hér um að ræða alþjóðasamning sem tekur til landsvæðis ekki svo ýkjalangt frá Íslandi í norð-norðaustur, fjögurra dægra haf eða svo ef við tækjum trúanleg orð Landnámu, sem fyrst nefnir Svalbarða á nafn. --- Sumir halda að hugsanlega hafi þar verið átt við Jan Mayen en ekki vil ég taka af um það. Á Svalbarða er það haft fyrir satt að Íslendingar hafi fyrstir þjóða skráðar heimildir eða fært í letur heimildir um Svalbarða með því nafni. --- En þessari fornu vitneskju og heiti eyjanna sem íslenskar fornsögur geyma hefur ekki verið betur sinnt af okkur Íslendingum en svo að það virðist sem ráðamönnum hér hafi að mestu verið ókunnugt um þennan samning, a.m.k. ekki leitt hugann að því hvort það ætti að vera til álita að Ísland gerðist aðili að samningnum um Svalbarða frá 1920. Ég er í hópi þeirra sem vissi afskaplega takmarkað um þennan samning og þekkti lítið til Svalbarða þar til ég varð þess aðnjótandi að skreppa þangað í júnímánuði sl. Það var afar lærdómsríkt fyrir margra hluta sakir og ætla ég ekki að rekja það hér. En þá fékk ég fyrst í hendur og leit yfir þetta málsgagn sem hér liggur nú fyrir í íslenskri þýðingu og varð ljóst að það væri fyllsta ástæða til þess fyrir okkur Íslendinga að meta það hvort við ættum ekki að gerast aðilar að þessum samningi. Ekki af því tilefni sem síðar varð og er megindriffjöðrin af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja þetta mál nú hér fyrir þingið, þ.e. fiskveiðiþáttur málsins, heldur einfaldlega vegna samningsins, vegna þeirrar þýðingar sem hann hefur fyrir verndun Svalbarða, eyjanna sem mynda Svalbarða, sem er hið stórfenglegasta land, sem betur fer undir allstrangri vernd, sérstökum náttúruverndarákvæðum, mikill hluti eyjanna og mismunandi ákvæði sem gilda þar um einstök svæði, m.a um verndun dýrategunda sem þar eiga eitt aðalheimkynni sitt eins og hvítabjörn, einkum við austanverðar og suðaustanverðar eyjarnar á hafísnum. Ég er þeirrar skoðunar og var farinn að leiða hugann að því að ástæða væri til þess að taka þetta mál upp þegar íslenska utanrrn. vaknaði allt í einu af djúpum dvala að því er þetta mál snerti, eftir að Íslendingar hófu veiðar í Smugunni og leikurinn færðist svona með einhverjum hætti í norðvestur inn á Svalbarðasvæðið og menn fóru að velta fyrir sér þessum samningi og túlkun Norðmanna á honum að því er varðaði fiskverndarmálefni kringum eyjarnar. Ég ætla ekki að fara að hefja hér mikið mál út af þessu. Ég vil aðeins segja að ég vil meta þetta mál út frá Svalbarðasamningnum sem slíkum í fyrsta lagi og alveg sérstaklega og ég tel það alveg óbundið og óháð fiskverndar- og fiskveiðimálinu á grundvelli þeirra gerninga sem Norðmenn beittu sér fyrir, sem ráðendur eða handhafar valds á Svalbarða, þeir telja það hluta af Noregi samkvæmt lögum frá 1925, þá eigum við að skoða það með jákvæðum hætti að slást í hóp aðildarríkja að þessum sérstæða samningi frá 9. febr. 1920. Um hinn þátt málsins vil ég segja það, virðulegur forseti, að ég tel að við Íslendingar þurfum að skoða okkur vel um áður en við tökum stefnu á það að gerbreyta okkar siglingu í sambandi við sjávarútvegsmálefni og fiskverndarmálefni en mér sýnist að margt sé þar uppi sem þurfi að gaumgæfa og athuga og ég vil hvetja til þess að menn flýti sér þar hægt. Margt af því sem menn telja sig sjá sem hugsanlegar hagsbætur af því að slást í hóp úthafsveiðiþjóða og hefja útgerð víða um höf er ekki víst að sé gefin veiði þó sýnd sé. Við þurfum að fara yfir þetta mál með allt öðrum og víðari hætti en gert hefur verið fram að þessu og horfa þar til allra átta áður en við innsiglum breytingu á þeirri stefnu sem við höfum fylgt undir merki landhelgismála fram að þessu.

Frú forseti. Sennilega er rétt fyrir Íslendinga að staðfesta samninginn um Svalbarða og gerast aðilar þar að. Ég er hins vegar ekki hlynntur þeirri málsupptekt sem hæstv. utanrrh. beitti að byrja á að ræða þetta við krata í Noregi með auðmjúkum hætti. Ég tel að við höfum ekkert með það að gera. Við eigum rétt á að staðfesta þennan samning ef við viljum og ég held að það sé skynsamlegt að gera það. Afstaða ríkisstjórnarinnar hefur markast af sinnuleysi eins og hefur komið fram í umræðunum. Það er raunar óskiljanlegt hvað henni gengur illa að vakna og átta sig á stöðunni og hverjir eru hagsmunir Íslands. Sjómenn og útgerðarmenn fóru síðla á fyrra ári upp á eigin spýtur og þrátt fyrir andmæli ríkisstjórnarinnar að stunda úthafsveiðar í Smugunni og reyndar hafa þeir farið víðar um höf og úthafsveiðar eru orðnar staðreynd í okkar þjóðarbúskap og okkur veitir sannarlega ekki af að nota þann gilda þátt í afkomu þjóðarinnar. Þar af leiðandi finnst mér óskiljanleg sú afstaða sem stjórnvöld hafa fylgt fram að þessu að torvelda Íslendingum þessar úthafsveiðar svo sem þeir hafa gert. Vegna úreltra laga eða óskynsamlegra lagaákvæða er þeim útgerðum sem hyggjast stunda úthafsveiðar gert í mörgum tilfellum að flagga út skipum og þeim er neitað um að skrá á íslenska skipaskrá skip sem þeir kaupa og fá stundum á hagstæðu verði erlendis og ætla að gera út til úthafsveiða. Menn hafa verið að bera því við að það endaði með því að þau yrðu að fá kvóta í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þetta er fyrirsláttur og það er engin ástæða til að óttast það að þau fái kvóta. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 860 frv. til laga um breytingu á lögum um eftirlit með skipum þar sem ég legg til að þetta 15 ára hámarksaldursákvæði verði fellt niður. Ég tel að úthafsveiðar Íslendinga séu orðin staðreynd. Það sé ákaflega óskynsamlegt og í alla staði óheppilegt að hafa skip undir hentifánum ef þau eru í alíslenskri eigu. Ég vil að sjálfsögðu að annað gildi um skip í alíslenskri eigu en skip sem eru með einhverjum hætti í félagseigu Íslendinga og útlendinga, eins og reyndar eru dæmi um. Að hafa skip undir hentifána fylgir verulegur aukakostnaður og það er óeðlilegt og óskynsamlegt og veiðireynsla skipa undir hentifánum á fjarlægum miðum nýtist að sjálfsögðu ekki Íslendingum í framtíðinni. Ég tel að vel geti komið til greina fyrir Íslendinga að prófa fiskveiðar við Svalbarða og ef fullgilding þessa samnings bætir stöðu okkar þar um þá tel ég að við eigum að athuga það gaumgæfilega að staðfesta hann.

Frú forseti. Ég tel mjög ánægjulegt að þetta mál, till. til þál. um staðfestingu samnings um Svalbarða, liggi fyrir. Það er í sjálfu sér mjög einfalt eins og texti þess hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd samning um Svalbarða sem gerður var í París 9. febr. 1920.`` Hér er um það að ræða að við tilkynnum vörsluaðila þessa samnings að við gerumst aðilar að honum. Það fer vel á því í sjálfu sér að bera þetta mál undir Alþingi og gefa okkur alþingismönnum tækifæri til að fjalla um það. Við höfum gert það nú þegar á nokkrum fundum í tilefni af því sem fram hefur komið í umræðunum að Íslendingar hafa hafið fiskveiðar í Barentshafi og jafnvel verið að færa sig inn á svæði sem Norðmenn telja sig hafa yfirráð yfir vegna yfirráða sinna á Svalbarða. Ég tel að það sé nauðsynlegt að undirstrika þegar þetta mál er tekið hér fyrir, eins og hv. 4. þm. Austurl. gerði raunar, að Svalbarðasamningurinn snýst ekki um rétt til fiskveiða við Svalbarða nema ef vera skyldi innan 4 mílna landhelgi í kringum eyjaklasann. En í 1. gr. samningsins er skilgreint til hvaða svæði hann nær og í upphafi 2. gr. segir, með leyfi frú forseta: ,,Skip og þegnar allra hinna háu samningsaðila skulu njóta sama réttar til fiskveiða og dýraveiða á þeim landsvæðum sem tilgreind eru í 1. gr. og innan landhelgi þeirra.`` Þetta eru ákvæði samningsins og ágreiningurinn um yfirráðin og réttinn til fiskveiða snýst um það að Norðmenn, ef ég skil málið rétt, halda því fram að landhelgin sem þarna er um að ræða sé 4 mílur eða minna en hins vegar hafi þeir yfirráðaréttinn á svæðinu frá 4 mílum og út í 200 mílur og sá réttur sé ekki viðurkenndur samkvæmt þessum samningi. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að vekja máls á þessum sjónarmiðum hér. Menn þurfa ekki að vera sammála þeim þótt athygli sé á þeim vakin og ég er það ekki endilega varðandi rétt íslenskra skipa til veiða á svæðinu frá 4 mílum út í 200 mílur. En ástæðan fyrir því að þessi samningur var gerður upphaflega kemur fram í 1. og 2. gr. og síðan öðrum greinum og samningurinn lýtur ekki að rétti aðildarríkjanna til fiskveiða á því svæði sem nú er um deilt. Það er mjög nauðsynlegt að hafa þetta í huga og þegar við ræðum þetta mál á Alþingi getum við ekki gefið röng merki um það að með því að tilkynna um aðild okkar að þessum samningi þá séum við að opna hindrunarlausan aðgang íslenskra fiskiskipa til að athafna sig á þessu svæði. Þar er um lagalega þrætu að ræða. Þar hafa Norðmenn haldið uppi eftirliti og gæslu og menn sem fara inn á það svæði eiga yfir höfði sér að lenda í útistöðum við norsk yfirvöld, hvað svo sem gerist eftir að til slíkra deilna er stofnað. Á það hefur verið bent að Norðmenn hafi ekki látið reyna þannig á yfirráð sín á þessu umdeilda svæði að það hafi verið unnt að bera málið undir t.d. Alþjóðadómstólinn í Haag og fá úr því skorið þar hvernig yfirráðum á þessu svæði sé háttað. Þeir sem fara inn á þetta svæði taka ákveðna áhættu. Mér finnst mjög nauðsynlegt að við látum þetta koma fram í umræðum um þetta mál á Alþingi þannig að við séum ekki að gefa einhverjar falskar vonir varðandi hvaða þýðingu samþykkt þessa máls hefur hér í þinginu. Samningurinn snýst um allt önnur atriði en menn hafa túlkað hann við breyttar aðstæður, við breytta þróun í hafréttarmálum, á þann veg að hann nái einnig til stærra svæðis en raunverulega er tilgreint í 1. og 2. gr. hans. Ég tel, eins og fram hefur komið, næsta undarlegt að Íslendingar skuli ekki fyrr hafa ákveðið að tilkynna frönskum yfirvöldum um aðild sína að þessum samningi og kannski má líta svo á að það kunni að vera óheppilegt í sjálfu sér málsins vegna að það skuli vera gert ef það er túlkað af einhverjum sem einhvers konar óvildarbragð í garð Norðmanna. Ég lít alls ekki þannig á enda hef ég litið þannig á að af hálfu íslenskra stjórnvalda hafi verið staðið þannig að kynningu málsins gagnvart Norðmönnum að um það þurfi ekki að vera neinn vafi að við erum ekki að gerast aðilar að þessum samningi í neinni óvild við Norðmenn. Við erum að nýta okkur rétt sem við höfum samkvæmt samningnum sjálfum með því að senda þessa tilkynningu. Við getum einnig á grundvelli hennar nýtt okkur ýmislegt vonandi á Svalbarðseyjaklasanum sjálfum, t.d. varðandi náttúruvernd, rannsóknir á heimskautasvæðum og annað slíkt sem kann að nýtast okkur vel við náttúruvernd hér á landi og rannsóknir á Íslandi og samanburð á náttúru hér og á slíkum heimskautasvæðum. Ég held því að það sé full ástæða til þess og við eigum að vera virkir þátttakendur og virkari en við höfum verið í rannsóknum á norðurhjarasvæðum og heimskautasvæðum. Við fáum tækifæri til þess á grundvelli þessa samnings að stunda þar rannsóknir eins og aðrir og getum látið að okkur kveða við það og það er m.a. eitt af því sem felst í aðild okkar að þessum samningi. Ég hef fjallað um spurninguna um Svalbarða áður á öðrum vettvangi, meira í ljósi öryggismálanna og þróunar þeirra. Eins og menn kannski rekur minni til þá hafa verið deilur á eyjaklasanum á milli Norðmanna og Rússa og oft mjög viðkvæmt ástand. Nú hafa aðstæður gjörbreyst að því leyti a.m.k. um stundarsakir varðandi stöðuna á Svalbarða og við erum ekki að blanda okkur neitt í það viðkvæma mál um öryggishagsmuni sem þarna voru með því að tilkynna um aðild að samningnum og það er ekki með nokkru móti unnt að líta á það þannig að við séum að blanda okkur í slík mál með nýjum hætti með því að gerast aðilar í þessum samningi. Ég tel hér um mjög tímabært mál að ræða og mun vinna að því á vettvangi utanrmn. að það nái fram að ganga nú í vor. En mér þótti ástæða til þess sérstaklega að minna á efni samningsins þannig að við séum ekki að gefa hér falskar vonir um það hvað í honum felst.

Virðulegur forseti. 1920 held ég að sé rétt hjá mér að Danir hafi farið með utanríkismál Íslendinga í sambandsríkinu Íslandi/Danmörku og þar af leiðandi hafi Íslendingar hugsanlega litið svo á að þeir væru aðilar að þessum samningi árið 1920 þó auðvitað breyttist sú staða um leið og við urðum sjálfstæð þjóð. Þar af leiðandi er kannski eðlilegt að við höfum ekki hugsað út í það að gerast aðilar að þessum samningi þar sem við, eins og ég sagði, höfum hugsanlega litið svo á að við værum það. Það stendur í samningnum: ,,Hinir háu samningsaðilar sem viðurkenna full yfirráð Noregs yfir eyjaklasanum Svalbarða, þar með talið Bjarnarey, æskja þess að setja þessu landsvæði eðlilega stjórn í því skyni að tryggja þróun og friðsamlega nýtingu þess.`` Þetta er hið gullna markmið sem með þessum samningi er sett. Það stendur líka að samningsaðilar viðurkenni full yfirráð Noregs yfir eyjaklasanum. Þess vegna finnst mér pínulítill tvískinnungur í því að við skulum nú ekki vilja viðurkenna að Norðmenn hafi yfirráð yfir hafsvæðinu í kringum Svalbarða. Við sjálf höfum sett okkur 200 mílna lögsögu og fiskverndarsvæði og ég get ekki séð annað en að það væri eðlilegt og drengilegt að Íslendingar yrðu fyrsta þjóðin til að viðurkenna að Norðmenn hefðu þessa 200 mílna lögsögu í kringum Svalbarða. Það er þess vegna sem ég kom í stólinn að mér finnst eðlilegt að við verðum fyrst til þess að viðurkenna þetta.

Hæstv. forseti. Ég fagna framkomu þessarar þáltill. og hef reyndar beðið eftir því í allan vetur að hún liti dagsins ljós. Ég held að það hafi við skoðun á sl. hausti fljótlega orðið ljóst að það væri rétt að við gerðumst aðilar að þessu samkomulagi um Svalbarða af ýmsum ástæðum. Það má út af fyrir sig segja að það hefði verið eðlilegt að við værum með frá byrjun eða því sem næst þar sem þarna á nálægt svæði í hlut og eðlilegt að Íslendingar sem norræn þjóð sem á hagsmuna að gæta í norðurhöfum værum með. Einnig hafa komið til nýrri hlutir sem snúa að fiskveiðihagsmunum okkar og spurningu um mögulega þátttöku í auðlindanýtingu á þessu svæði sem gera það að verkum að það er enn frekar en ella ástæða til að við gerumst aðilar. Það hefur verið farið vandlega yfir þetta mál og nefnd sem sjútvrh. skipaði til að endurskoða ákvæði laga um veiðar utan landhelgi sem hefur fengið það verkefni að líta á þetta hefur mælt með því við stjórnvöld að það verði gert. Þar koma til m.a. þeir nýlegu hagsmunir sem við Íslendingar eigum að gæta á þessum slóðum. Ég er því sannfærður um að það er rétt skref að við gerumst aðilar og á því held ég að við getum á engan hátt tapað en mögulega unnið okkur nokkur réttindi eða styrkt stöðu okkar í framhaldinu með því. Varðandi svo það atriði að með því að gerast aðilar að samningnum um nýtingu náttúruauðlinda á Svalbarða og út að 4 mílum, eins og sá samningur gerir ráð fyrir, séum við ekki að viðurkenna þá aðgerð Norðmanna að lýsa einhliða yfir fiskverndarlögsögu út að 200 mílum og taka sér innan þeirrar lögsögu öll réttindi þá er ég sömuleiðis alveg harður á því að það er rétt að láta það koma fram strax að í þessari aðild okkar að samningnum felst ekki viðurkenning á þeirri gjörð Norðmanna. Það er annars eðlis að Norðmenn lýsi einhliða yfir fiskverndarlögsögu út að 200 mílum og hitt að samningsaðilarnir fólu Norðmönnum tiltekið hlutverk á hinu sameiginlega landsvæði, Svalbarða, föstu landi og landhelgi út að fjórum mílum vegna þess að samningurinn gengur út á jafnrétti samningsaðilanna til nýtingar á náttúruauðlindum á svæðinu eftir sem áður. Þannig má segja að Norðmenn séu á grundvelli Svalbarðasamningsins eins konar verktakar sem annast tiltekið hlutverk fyrir hönd allra samningsaðilanna, fara með fullveldishlutverkið en réttindi þjóðanna eru jöfn. Um leið og við Íslendingar gerumst aðilar að Svalbarðasamningnum þá getum við, ef okkur býður svo við að horfa, haldið norður til Svalbarða með sveit af jarðfræðingum fundið þar t.d. kolalög og bankað upp á hjá bergmeistara og sagt: Hér erum við Íslendingar mættir. Við ætlum að taka til við að nýta þessi lög. Og við höfum jafnan rétt til þess og aðrar samningsþjóðir að gera það. Ef þarna er um ónýtta möguleika að ræða þá ber bergmeistaranum að úthluta okkur þarna svæði til námavinnslu. Þetta dæmi sýnir að það er um gjörólíka réttarstöðu að ræða innan þess svæðis sem Svalbarðasamningurinn sjálfur tekur til og hins vegar fiskverndarlögsögunnar sem Norðmenn lýstu yfir. Þar er um einhliða réttartöku Norðmanna að ræða. Það er ekki nema ein þjóð, Finnar, sem hefur lýst yfir stuðningi við þann gjörning en mun fleiri þjóðir, tvær eða þrjár a.m.k., hafa mótmælt því að Norðmenn geti einhliða tekið sér þarna réttindi, þ.e. Rússar, Bretar og Spánverjar að ég hef heyrt. Nú er það svo að aðildin að samningnum felur á hinn bóginn ekki sjálfkrafa í sér réttindi til að mynda og alls ekki innan fiskverndarlögsögunnar. Það liggur nokkuð ljóst fyrir. Þess vegna er rétt að vekja ekki um of væntingar manna um það að út á aðildina eina fáum við veiðikvóta eða annað því um líkt. Sérstaklega ekki ef í hlut eiga tegundir sem mundu teljast að líffræðilegu mati bestu manna fullnýttar fyrir. Þá kann það að reynast nokkuð torsótt að reyna að komast inn í hlutdeild á nýtingu þeirra. En ég er þeirrar skoðunar og hef látið hana koma fram og vil gera það hér að varðandi t.d. aðrar auðlindir, hvort sem er innan 4 mílna eða út að 200 mílum, þá sé réttarstaða samningsaðilanna í ljósi þess jafnræðis sem á að ríkja milli þeirra um nýtingu náttúruauðlinda á svæðinu slík að menn eigi að geta komið til sögunnar og hafið nýtingu á þeim möguleikum sem eru ónýttir. Eðlilegast væri ef um einhvers konar útfærslu út frá Svalbarða út að 200 mílum er að ræða að sú útfærsla væri á sama þjóðréttargrunni og samningurinn sjálfur byggir á, þ.e. að það skuli ríkja jafnræði milli þjóðanna. Auðvitað er verið að færa út frá Svalbarða og þess vegna eðlilegt að þjóðréttarstaðan væri sambærileg út frá landinu, einskismannslandinu sem fært er út frá. Ég held að það sé alveg borðleggjandi að lögfræðilega þá sé staða Norðmanna til að taka sér með einhliða aðgerðum réttindi af þessu tagi mjög veik og það er ástæða fyrir því að þeir hafa ekki látið slíkt mál fara í hart. Þess vegna hef ég t.d. verið þeirrar skoðunar að ef íslensk rækjuskip vildu fara til veiða við Svalbarða um leið og við höfum gerst aðilar að Svalbarðasamningnum, þar sem um er að ræða stofn sem ekki er fullnýttur og ekki hefur verið settur kvóti á, þá eigum við skýlausa kröfu á því að gera það um leið og við erum orðnir samningsaðilar og ættum kannski að geta gert það hvort eð er. Ég tel ekki óskynsamlegt og ekki óeðlilegt að Íslendingar létu samhliða aðildinni eða í kjölfarið fljótlega reyna á möguleika sína t.d. í slíkum tilvikum. Um samskiptin að öðru leyti og tengingu þessarar ákvörðunar við til að mynda veiðar á hinu alþjóðlega hafsvæði í Barentshafi þá er flóknara mál að fara út í þá hluti og tíminn leyfir ekki yfirferð um það enda mun væntanlega koma til þess þó síðar verði að það verði hér til umræðu. En ég vil í lokin aftur fagna því að þessi tillaga er hér fram komin. Ég tel tvímælalaust að hana eigi að afgreiða hið snarasta og fagna því að ríkisstjórnin hefur haft snör handtök eftir að ákvörðunin var tekin um að þýða skjöl og leggja þau fram. Ég vona sömuleiðis að aðildarskjöl séu tilbúin þannig að það megi vinda bráðan bug að því um leið og Alþingi hefur afgreitt tillöguna að ganga endanlega frá okkar aðild. Ég tel mjög mikilvægt að hún verði orðin staðreynd vel fyrir vorið þannig að réttarstaðan verði komin í það horf þegar, það er alveg óþarft að segja ef, íslensk skip halda til veiða í norðurhöfum á nýjan leik.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. fyrir þann stuðning sem hefur komið fram máli þeirra. Ég get stytt mjög mína ræðu því hv. formaður utanrmn. sagði í sinni ræðu mestallt af því sem ég hefði viljað ræða. Engu að síður eru nokkur atriði sem ég vildi minnast á. Í fyrsta lagi er það alveg rétt, og get ég verið sammála hv. 4. þm. Austurl. um það, að það er umhugsunarvert hvernig stendur á því að við höfum ekki tekið þessi mál fyrir um aðild að Svalbarðasamningnum fyrr en nú fyrir nokkrum mánuðum síðan. Ég átti þess líka kost í júnímánuði á sl. ári að heimsækja Svalbarða þannig að þar hefur verið mikil traffík Íslendinga. Við höfum a.m.k. verið þar tveir á svipuðum tíma, ég og hv. 4. þm. Austurl. Þar átti ég kost á að ræða við þá sem fara með stjórn mála í Longyearbyen og raunar líka að heimsækja Barentsburg þar sem Rússar stunda kolanámuvinnslu. Þar var mjög rækilega kynnt fyrir okkur framkvæmd Norðmanna á Svalbarðasamningnum eins og nánar er lýst í samningnum sjálfum. Þar kom m.a. upp sú spurning hvernig stæði á því að Íslendingar hefðu ekki gerst aðilar að þessum samningi og ég gat ekki svarað því einfladlega vegna þess að ég vissi það ekki. En mér finnst líklegt að ástæðan sé sú að mest alla þessa öld hafa Íslendingar verið strandveiðiþjóð sem hefur ekki verið að sækja fisk svo mjög á fjarlægum miðum og þess vegna hafi e.t.v. áhugasjóndeildarhringurinn verið miðaður við hafsvæðin í næsta nágrenni við okkur. Jafnvel þó það sé alveg rétt, ég tek undir það með mönnum, að staðfesting á Svalbarðasamningnum sé ekki fiskveiðimál þá kann það engu að síður að hafa ráðið sinnuleysi stjórnvalda að menn hafi ekki haft auga með þessu hafsvæði, m.a. vegna þess að menn hafi ekki stundað þar miklar veiðar núna um áratuga skeið. Ég vildi hins vegar víkja nokkrum orðum að því sem hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði áðan. Í fyrsta lagi þá sagðist hann ekki skilja afstöðu núv. ríkisstjórnar sem hefði markast af sinnuleysi á málinu. Svalbarðasamningurinn er undirritaður árið 1920. Síðan hafa setið fjölmargar ríkisstjórnir og þar á meðal ríkisstjórn með aðild Framsfl. þar sem Framsfl. hefur t.d. farið með utanríkismál. Þær ríkisstjórnir sinntu þessu máli nákvæmlega ekki neitt. Það var fyrst þegar núv. ríkisstjórn kom til valda að farið var að sinna þessu máli. Þannig að ef hægt er að ásaka einhvern fyrir sinnuleysi í stjórnkerfinu þá eru það auðvitað þær ríkisstjórnir sem farið hafa með völd á umliðnum áratugum og ekki hafa sinnt málinu. Hv. þm. tók þannig til orða að það væri óviðurkvæmilegt að utanrrh. hafi byrjað að ræða málið við norska krata. Utanrrh. ræddi ekki málið við norska krata, utanrrh. ræddi málið við forsætisráðherra Noregs. Af hverju? Jú, eins og hv. formaður utanrmn. skýrði út, vegna þess að ríkisstjórnin vildi forðast það að Norðmenn fengju einhvern rangan skilning á því hvers vegna íslenska ríkisstjórnin var farin að sinna þessu máli sem ekki hafði verið sinnt áratugum saman. Það þótti hlýða að áður en tillaga til staðfestingar yrði lögð fram á Alþingi þá væri ekki norskum krötum heldur forsætisráðherra Noregs gerð grein fyrir því hver væri ástæða ríkisstjórnar Íslands fyrir því að hún teldi rétt að staðfesta þetta samkomulag. Hv. þm. sagði einnig, ég skrifaði það orðrétt eftir honum, að íslensk veiðiskip hafi stundað veiðar í Smugunni gegn andmælum ríkisstjórnarinnar. Þetta vita hv. þm. allir að er þvættingur. Hrein ósannindi vegna þess að niðurstaðan er þveröfug. Íslenska ríkisstjórnin lagði fram lögfræðiálit þess efnis að veiðar í Smugunni væru úthafsveiðar sem væru fyllilega heimilar. Að segja þess vegna eins og hv. þm. sagði í ræðu sinni að þessar veiðar hafi verið stundaðar gegn andmælum ríkisstjórnarinnar eru hrein og skær ósannindi og honum varla sæmandi. Hv. þm. sagði það líka og stendur virðist vera einn um það að tilgangurinn með því að gerast aðilar að þessum samningi væri að skapa veiðiheimildir fyrir íslensk skip á Svalbarðasvæðinu. Það er tekið skýrt fram í máli manna sem hér hafa talað að það er ekki tilgangurinn enda kemur það ekki fram að sá tilgangur sé í greinargerð frv. Við teljum hins vegar rétt, og undir það hafa tekið allir þingmenn nema einn sem hér hafa talað, að gera skýra grein fyrir því að aðild Íslands að þessum samningi jafngildir ekki viðurkenningu á 200 mílna fiskveiðilögsögu sem Norðmenn hafa einhliða ákveðið í kringum Svalbarða. Sú útfærsla er grundvölluð á norskum lögum en ekki á þeim samningi sem færir Norðmönnum takmarkað lögsöguvald yfir eyjunum.

Hæstv. forseti. Aðeins vegna þess sem hæstv. ráðherra sagði um viðbrögð ríkisstjórnarinnar við veiðum í Smugunni í upphafi held ég að sé alveg óþarft og ástæðulaust að deila neitt um það. Það liggur rækilega fyrir skjalfest og í margendurteknum viðtölum við fjölmiðla hvernig atburðarásin var þessa fyrstu daga og út af fyrir sig held ég engum til framdráttar, a.m.k. ekki hæstv. ríkisstjórn eins og málin hafa þróast, að rifja það upp. Sem betur fer hefur ríkisstjórnin séð að sér og verið smátt og smátt að skipta um takt í málinu. Það var reyndar nokkur áherslumunur á framgöngu ráðherra strax frá byrjun. Það liggur alveg ljóst fyrir að hæstv. sjútvrh. brást þannig við í byrjun að hann vildi stöðva ferð íslenskra skipa í Smuguna. Ríkisstjórnin öll virtist meira og minna hafa þá afstöðu í málinu að þetta væri að sönnu óheppilegt en aðrir ráðherrar höfðu miklar efasemdir um að það væru lagaheimildir til að stöðva förina. Síðan smátt og smátt breyttist hljóðið og hæstv. utanrrh. tók að gerast stuðningsmaður þess að við færum til þessara veiða og síðan hefur ríkisstjórnin svona öll í kjölfarið náð landi í þessum málum. Ég tel þetta út af fyrir sig ekkert að öllu leyti óskiljanlegt. Það var ósköp einfaldlega vegna þess að þessir atburðir gerðust hratt og þeir menn sem ekki höfðu fylgst með þróuninni í þessum málum voru stund að átta sig. Mistökin sem menn gerðu voru fyrst og fremst þau að vera að úttala sig um hlutina áður en þeir höfðu hugsað málið og skoðað hvar íslenskir hagsmunir lægju. Nú hafa menn auðvitað séð það, samanber það að ríkisstjórnin hélt meira að segja heilan blaðamannafund rétt fyrir árslok til að kynna betri útkomu þjóðhagsspár fyrir árið og horfur á næsta ári og tilgreindi sem ástæðu aðallega veiðar íslenskra skipa úr Smugunni. Það er til marks um það að menn eru búnir að sjá ljósið í þessum efnum. Ég tel því í sjálfu sér ekki neina ástæðu til þess að vera neitt að þrátta um það. Þetta liggur allt saman fyrir og batnandi mönnum er best að lifa.

Frú forseti. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. sem talaði áðan að alveg frá fyrstu tíð var það afstaða utanrrh. að við hefðum í fyrsta lagi enga heimild samkvæmt íslenskum lögum til að stöðva veiðar íslenskra fiskiskipa í Smugunni og í öðru lagi þá væru þær veiðar stundaðar í fullum samhljómi við alþjóðasáttmála, þ.e. úthafsveiðar sem við Íslendingar hefðum fullan rétt á. Það er líka rétt hjá hv. þm. að það voru ekki allir ráðherrar sömu skoðunar í upphafi. En á vegum ríkisstjórnarinnar var gerð lögfræðileg úttekt á málinu sem var birt og sú niðurstaða sem þar varð var niðurstaða ríkisstjórnarinnar þannig að ríkisstjórnin sem slík var aldrei tvísaga í því máli. Og það er algerlega rangt sem hv. þm. Páll Pétursson hélt fram að þessar veiðar hafi verið stundaðar gegn andmælum ríkisstjórnarinnar. Það eru hrein ósannindi, eins mikil ósannindi og hægt er að flytja fram í einu máli.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ekki annað hægt en að virða það við hæstv. starfandi hæstv. utanrrh. hvernig hann reynir að standa hérna í vörninni fyrir ríkisstjórnina og meira að segja halda henni saman sem er nú orðið fátítt upp á síðkastið að stjórnarliðar reyni yfir höfuð. Ég virði það við hann að hann skuli vera að reyna þetta. En þetta er nú að skýrast og í raun og veru ljóst að okkur ber ekki mikið á milli. Og ég tel engar innstæður vera fyrir þessum stóru orðum hæstv. viðskrh. í sambandi við það sem hv. þm. Páll Pétursson sagði því í raun og veru sagði hann það sama og ég að mestu leyti. Varðandi svo annað atriði sem ég vildi skýra í framhaldi af orðum hæstv. ráðherra áðan og það er með aðild okkar að Svalbarðasamningnum og veiðiréttindin. Ég valdi orðalag mitt vandlega og sagði það, sem ég meina, að aðild okkar aflar okkur eða færir okkur ekki sjálfkrafa veiðiréttindi við Svalbarða. Ég vil undir engum kringumstæðum skiljast þannig að ég sé að útiloka að hún geri það. Það er reyndar mín skoðun að hún styrki mjög okkar stöðu til að fá þarna réttindi þegar til frambúðar sækir. Ég minni á það sem ég sagði til að mynda um stofna eins og rækjuna á þessu svæði í því sambandi. Um þorskinn gegnir að nokkru leyti öðru máli þar sem sú tegund er þegar kvótasett en þá minni ég á að það er samhengi á milli veiðimöguleikanna í Smugunni og á öðrum svæðum sem aðliggjandi eru og þær þjóðir sem á annað borð yrðu komnar með kvóta í slíkri tegund, hvort sem það væri vegna aflareynslu á úthafinu eða annars staðar, fengju væntanlega sömuleiðis svigrúm til að taka þann kvóta almennt talað á þessu hafsvæði, þess vegna innan Svalbarðasvæðisins eins og annars staðar. En þetta er það orðalag sem ég vil nota í þessu sambandi. Það er út af fyrir sig ljóst, það er rétt að menn hafi það á hreinu, að aðildin færir okkur ekki sem slík sjálfkrafa réttindi en það eru verulegar líkur á því að hún styrki stöðu okkar til þess að ná þeim.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þm. um það að okkur greinir ekkert á um þetta mál. Hann staðfesti það í sinni ræðu að það væri rangt að þessar veiðar hefðu verið stundaðar gegn andmælum ríkisstjórnarinnar. Hann sagðist vera sammála þeirri lýsingu sem ég gaf að upphaflega hafi ráðherrar ekki allir verið sammála um málið. En um leið og það var tekið inn á borð ríkisstjórnarinnar og komin formleg afstaða hennar til málsins hefur afstaða hennar verið sú sem fram kom í lögfræðiálitinu sem gert var að tilhlutan utanrrh. Það er því algerlega ósatt og undir það tók hann að þessar veiðar hafi verið stundaðar gegn andmælum íslensku ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Nú er það alkunna að hæstv. viðskrh. er ákaflega réttorður maður og fer ekki frjálslega með sannleikann. Þó held ég að hann hafi nú tekið helst til mikið upp í sig áðan þegar hann var að reyna að verja ríkisstjórnina og halda henni saman eins og hér hefur verið bent á. Það er út af fyrir sig ágæt æfing fyrir hann sem væntanlega á að taka við formennsku í flokki sínum innan skamms að æfa sig á góðu samstarfi. Það er ekki nema þjálfunaratriði og það er prýðilegt fyrir hann að nota þetta tækifæri í fámennum salnum til þess að vera boðberi friðar og sátta. Það vill nú svo til að ég hef ekki haft tíma á þessari stuttu stund síðan þessar umræður hófust til að fletta upp á tilsvörum Þorsteins Pálssonar við blaðamenn og fréttamenn ljósvakafjölmiðlanna þegar fyrstu skipin fóru í Smuguna. Það var að sjálfsögðu ,,statement`` frá ríkisstjórninni og ég verð að segja það að með fullri virðingu fyrir öðrum ráðherrum þá tek ég ekkert minna mark á hæstv. sjútvrh. Þorsteini Pálssyni sem málsvara ríkisstjórnarinnar heldur en öðrum. Í orðum hæstv. sjútvrh. var sannarlega ekki að heyra neina uppörvun til íslenskra útgerðarmanna eða íslenskra sjómanna að hefja veiðar í Smugunni. Hitt er svo rétt, sem hér hefur komið fram, að ríkisstjórnin hefur áttað sig nokkuð og aðrir ráðherrar og kannski hæstv. sjútvrh. líka sáu að þeir höfðu verið á villigötum, of hræddir og of varfærnir. Ég tel að við eigum ekki að sækja það undir Norðmenn hvort við gerumst aðilar að þessu samkomulagi. Nú er ég mikill vinur Norðmanna og vil þeim allt hið besta. En ég tel ekki að við eigum að fara knékrjúpandi til þeirra og fara að spyrja þá um leyfi hvort við eigum að staðfesta þennan samning eða ekki. Hæstv. samgrh. hefur gert sitt til þess að torvelda úthafsveiðar Íslendinga því að hann er eindregið andvígur því að breyta skipaskráningunni þannig að hægt sé að skrá okkar úthafsveiðiskip undir íslenskan fána og hefur með því torveldað þessa atvinnustarfsemi. Varðandi tilganginn í því að samþykkja þennan samning, sem er kannski kjarni málsins, sé ég ekki annan tilgang beinni við það að staðfesta samninginn heldur en styrkja réttarstöðu okkar á Svalbarðasvæðinu, öðlast e.t.v. aukinn rétt, styrkja okkar réttarstöðu þarna á svæðinu. Og hverjir eru hagsmunir okkar á þessu svæði? Þeir eru fyrst og fremst fiskveiðar því að þó að hæstv. iðnrh. sé mikill starfsmaður og hugmyndaríkur, að vísu ekki loftkastalasmiður eins og fyrirrennari hans, þá á ég ekki von á því að hann fari að standa fyrir námugreftri á Svalbarða.

Virðulegi forseti. Það skyldi þó ekki vera að okkur Páli, hv. alþm. frá Höllustöðum, séu önnur formannsskipti hugstæðari heldur en formannsskipti í Alþfl. og kann að vera að ég hafi meira vald á því máli heldur en hinu síðara. En það er út af fyrir sig, frú forseti, ekkert óvanalegt að hv. þm. hafi ekki haft ráðrúm til að afla sér heimilda áður en hann fer í ræðustól og talar en það er hlutverk sem hann verður að eiga við sjálfan sig en ekki aðra hv. þm.

Forseti vill taka fram að þingsköp gera ráð fyrir því að þingmenn séu kenndir við kjördæmi sitt og kosningu eða nefndir fullu nafni.

Frú forseti. Það er nú svo með formannaskipti að mér fannst eiginlega kenna þess í máli hæstv. iðnrh., eða kannski ætti ég að segja bankamálaráðherra, að hann vildi láta okkur vita af því að sitt væri ríkið, mátturinn og dýrðin þessa dagana. Ég hygg nú að það geti vel verið að hann hafi einhver áhrif á formannsskipti í öðrum flokkum en hans dýrðardagar liggja náttúrlega í forustu fyrir sínum eigin flokki því að hann er öðruvísi en sumir aðrir formenn. Hann er ekkert rólandi milli flokka. Hann hefur verið stöðugur, fæddur inn í sinn Alþfl. Hann hefur ekki verið hlaupandi í Alþb. eða Frjálslynda og vinstri menn eða einhverja spútnikflokka. Hann hefur alla tíð verið í sínum Alþfl. og er nú að uppskera það að hann er að verða alveg óumdeildur foringi þess flokks og hlýtur að taka við honum innan fárra daga.

Hæstv. forseti. Mér þykir það nokkuð athyglisvert að hæstv. iðnrh. varð svo hrifinn og orðlaus við þessa síðustu ræðu að hann nýtti sér ekki möguleika sína til andsvara frekar og lét þar við sitja sem skilið var við af hálfu hv. þm. Páls Péturssonar um formennskumál í Alþfl. innan fárra daga. Það sem ég vildi bara koma betur að án þess að ég ætli að fara að gera það að miklu umtalsefni hér, enda held ég í sjálfu sér ekkert frjó umræða og ekki endilega í þágu hagsmuna okkar Íslendinga að vera að rifja það neitt mikið upp hvernig þessir atburðir gerðust á sl. sumri og hausti þegar íslensk skip fóru til veiða í fyrstu upp í Smuguna. Þá er það samt þannig að rétt skal vera rétt og úr því að þetta er á annað borð komið eitthvað inn í þingtíðindin þá vil ég bara láta a.m.k. fyrirbyggja að ég misskiljist neitt í þessum efnum. Það er auðvitað spurning um orðalag og í raun og veru orðaleikur hvort menn tala eins og hæstv. ráðherra gerði áðan að það sé með öllu ósatt að þær veiðar hafi verið stundaðar gegn andmælum íslensku ríkisstjórnarinnar. Það má út af fyrir segja að það sé rétt þar sem ríkisstjórnin sem slík gerði aldrei neina slíka samþykkt ef það er það sem hæstv. ráðherra á við, heldur er þá frekar verið að vitna til fyrstu viðbragða einstakra forustumanna í ríkisstjórninni. Staðreynd málsins er sú og því hefur ekki verið á móti mælt að fyrstu viðbrögð sjútvrh. voru þau að leggjast gegn þessum veiðum, ráða frá þeim og lýsa andstöðu við þær. Í öðru lagi hefur því ekki verið mótmælt að reglugerðardrög voru tilbúin sem á grundvelli laganna um veiðar Íslendinga utan landhelgi hefðu stöðvað för íslenskra skipa því að íslenskir útgerðarmenn eru löghlýðnir og hefðu ekki farið þar gegn nýsettri reglugerð sem bannaði slíkt. Í þriðja lagi hefur því ekki verið mótmælt að samkvæmt fréttum fjölmiðla af fyrsta ríkisstjórnarfundi eftir að veiðarnar hófust, þá var umræðuefnið og ágreiningsmálið fyrst og fremst það hvort það væri lagaleg staða til að stöðva veiðarnar. Það var ekki fyrr en á síðari stigum þegar málin tóku að þróast að þau sjónarmið komu fram í dagsljósið jafnvel innan ríkisstjórnarinnar sjálfrar að það væri beinlínis ekki í okkar þágu og okkar hagsmuna að stöðva þá för og það ætti að stunda þarna veiðar og það væri réttmætt. Fyrstu fréttir af vettvangi ríkisstjórnar voru um það að ekki væri samstaða um það í ríkisstjórninni hvort lagagrundvöllur væri fyrir hendi til að gefa út reglugerð og stöðva veiðarnar. Svona snýr málið við mér eins og ég kann það og ég hygg að ég kunni það nokkuð vel, m.a. vegna þess að ég lét taka saman ljósrit og útskrift af allri umfjöllun um þetta mál í fjölmiðlum fyrstu vikurnar af tilteknum ástæðum núna fyrir nokkru síðan og fór yfir það þannig að ég treysti mér í umræður við hvern sem er um atburðarásina þessa daga. Ég fylgdist líka grannt með málinu sökum áhuga míns á þessu sviði. Þetta held ég að séu staðreyndir í málinu og þá er hitt svona meira orðaleikur hvernig menn kjósa að túlka það eða hvað menn kjósa að kalla það. Aðalatriðið er það að málin þróuðust síðan og hafa þróast í rétta átt og í góðan farveg og þá eigum við að sjálfsögðu fyrst og fremst að fagna því en ekki vera að elta ólar við eða tína það upp hvernig menn kannski í tímaþröng brugðust við í fyrstu umferð. Svo vil ég segja sömuleiðis út af því sem hv. þm. Páll Pétursson sagði um samskipti okkar við Noreg. Það er auðvitað hárrétt hjá hv. þm. að við sækjum það ekki undir Noreg hvort við gerumst aðilar að Svalbarðasamningnum eða ekki. Það hefur vonandi aldrei staðið til að láta þá ráða neinu um það. Vissulega vakti það nokkra tortryggni hvernig hæstv. utanrrh. meðhöndlaði málið. Hann sendi forsætisráðherra Noregs einkabréf sem ekki hefur fengist birt sem tengdist þessu máli og eru heldur óvenjuleg samskipti, sérstaklega þar sem í hlut á annars vegar þjóðhöfðinginn, eða forsætisráðherra, og hins vegar utanrrh. Þetta var gert með þeirri réttlætingu að í hlut ættu tveir krataforingjar sem störfuðu saman í einhverjum norrænum krataklúbbi. Það er engin afsökun fyrir því að stytta sér leið í diplómatískum samskiptum og auðvitað voru þetta nokkuð óvenjuleg nótuskipti sem þarna áttu sér stað að utanrrh. skyldi í þessu viðkvæma máli fara að stíla einkabréf á forsætisráðherra Noregs, m.a. vegna þess að það mætti misskilja það í þá veru sem hv. þm. Páll Pétursson ýjaði hér að, að menn hefðu talið sig þurfa með einhverjum hætti að sækja þetta undir Noreg. Svo er auðvitað ekki. Aðildin gerist á grundvelli þess í fyrsta lagi að Alþingi og ríkisstjórn að ákveða það og í öðru lagi senda inn tilkynningu til Parísar, til Frakka sem eru vörsluaðilar samningsins. Norðmönnum kemur það ekki við. Við höfum sjálfstæðan og fullan rétt til þess að gerast með tilkynningu aðilar að samningnum. Hitt er ljóst og það er fagnaðarefni að menn hafa jafnframt orðið sammála um það að gera það alveg ljóst, það kemur fram í greinargerð með þáltill. og ég treysti því að það verði jafnframt tilkynnt Noregi með formlegum hætti. Ég hef skilið það svo að það felist í málinu að aðild okkar þýði ekki að við föllumst á einhliða réttartöku Norðmanna til fiskverndarlögsögu út að 200 mílum. Ég lít svo á að það sé sú niðurstaða sem samkomulag er um og úthafsveiðinefndin mælti með að sá fyrirvari yrði settur fram í formi formlegrar orðsendingar af Íslands hálfu til Norðmanna samtímis því sem við gerumst aðilar að samningnum með tilkynningu sem fer til Parísar.

Virðulegi forseti. Það er stundum einkenni á umræðum hér að mönnum hættir til að drepa þeim svolítið á dreif. Hér er hvorki til umræðu formennska í Alþfl. né Framsfl. heldur till. til þál. um staðfestingu samnings um Svalbarða og ég vildi láta koma hér fram örfá orð af minni hálfu m.a. vegna þess að það hefur verið vitnað til þess að nefnd þar sem ég gegni formennsku hefur fjallað um þetta mál. Það má segja það um þessa þáltill. að hún er kannski nokkrum áratugum of seint á ferðinni. Auðvitað hefði það verið eðlilegt að Íslendingar hefðu sem fyrst gerst aðilar að samningi um þetta landsvæði sem er miklu nær okkur heldur en ýmsum öðrum þeim ríkjum sem hafa gerst aðilar að samningnum og miklu líklegra að Íslendingar eigi þarna hagsmuna að gæta heldur en ýmis þau landluktu ríki sem hafa gerst aðilar að þessum samningi. Reyndar eru nú liðin allmörg ár, eflaust áratugir síðan eitthvert ríki gerðist aðili að þessum samningi síðast, en það er ekki seinna vænna fyrir okkur Íslendinga að gerast aðilar. Það hefur komið fram í þessum umræðum að samningurinn um Svalbarða, sem gerður var í París 1920, er um eyjaklasann Svalbarða og hafsvæðið upp að 4 sjómílum þar í kring en hins vegar ekki um það úthafssvæði sem þar tekur við. Það er ekki augljóst mál að Íslendingar muni hugsa sér til hreyfings að því er varðar að hagnýta sér ákvæði þessa samnings til athafna á Svalbarða. Ég tel reyndar afar ólíklegt að svo verði. Ég tel reyndar að það fullveldi sem Norðmönnum var veitt með þessum samningi yfir eyjaklasanum sé afskaplega vel komið í höndum Norðmanna og þeir hafi sinnt skyldum sínum samkvæmt þessum samningi mjög vel og það sé full sæmd af því hvernig þeir hafa staðið fyrir málum á undanförnum áratugum á Svalbarða. Menn minnast þess að á árum áður voru oft árekstrar við Sovétmenn út af framkvæmd þessa samnings en Sovétmenn hafa verið með töluverða starfsemi á Svalbarða, í Barentsborg og víðar. Sem betur fer eru það nú liðnir tímar að til árekstra komi milli Norðmanna og Rússa af pólitískum ástæðum um framkvæmd þessa samnings. Ég tel sem sagt að Norðmönnum hafi farist það afskaplega vel úr hendi að annast fullveldið yfir eyjaklasanum í samræmi við ákvæði samningsins. Þess vegna tel ég að menn tali hér um hlutdeild Norðmanna að þessu máli af ástæðulausri léttúð. Auðvitað er það sjálfsagt mál að hafa um það eðlilegt samráð við okkar nágranna- og vinaþjóð í Noregi þegar kemur að því að Íslendingar gerist aðilar að þessum samningi þó ekki væri vegna annars en þess að Norðmenn fara með fullveldi á eyjunum samkvæmt samningnum. Hitt er svo annað mál að þeir eru ekki vörsluríki samningsins eins og fram hefur komið. Frakkland er vörsluríki samningsins og þangað ber að beina tilkynningunni um aðild að samningnum. Hins vegar er það að mínum dómi eðlilegt kurteisismál að hafa fært það í tal við Norðmenn að þessar ráðagerðir stæðu fyrir dyrum af hálfu íslenskra stjórnvalda. Að því leyti til er ég ósammála þeim ummælum sem fallið hafa í umræðunni þar sem menn hafa talað, að því er mér þykir, nokkuð galgopalega um aðild Norðmanna að samningnum. Þeirri spurningu hefur verið hreyft hér hvort þessi samningur muni færa Íslendingum einhverjar veiðiheimildir á svæðinu utan fjögurra sjómílna við Svalbarða. Þeirri spurningu hefur að mínum dómi verið svarað réttilega af hálfu þeirra sem að henni hafa vikið. Það er ekkert í þessum samningi eða aðild okkar að honum sem mun færa okkur sjálfkrafa veiðiheimildir á því svæði. Við erum hins vegar eina Norður-Atlantshafsríkið sem ekki hefur fiskveiðiheimildir á svæðinu og ég tel að aðild að samningnum muni ekki geta veikt okkar stöðu gagnvart hugsanlegum kröfum um veiðiheimildir í framtíðinni heldur, ef eitthvað er, frekar styrkt okkar stöðu. Þær umræður sem hér hafa hins vegar spunnist um veiðar í Smugunni og aðrar úthafsveiðar Íslendinga eru í raun og veru fyrir utan efni þessa samnings. Þær veiðar snerta ekki það svæði sem hér er um fjallað og nauðsynlegt þess vegna að gera greinarmun á því. Hins vegar var á það bent af hálfu þeirrar nefndar þar sem ég fer með formennsku, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, að eðlilegt væri að taka það skýrt fram af hálfu íslenskra stjórnvalda gagnvart Norðmönnum sérstaklega að aðild okkar að þessu alþjóðlega samkomulagi við Svalbarða jafngildir ekki viðurkenningu okkar á því fiskverndarsvæði sem þeir tóku sér einhliða út að 200 mílum frá Svalbarða árið 1977. Það er mjög mikilvægt að það liggi skýrt fyrir.

Virðulegi forseti. Þetta frv. sem hér er flutt víkur að nokkru nýmæli sem eru fjárhagsleg hagsmunafélög sem ekki hafa átt sér samsvörun í íslenskri löggjöf nema ef vera skyldi að takmörkuðu leyti þó í reynd sjálfseignarstofnanir og sameignarfélög þar sem ekki eru til lög um fyrra félagsformið en lög um hið síðara. Tilgangur frv. er að skapa lagaramma fyrir félagaform sem fyrst og fremst er ætlað til að greiða fyrir samstarfi fyrirtækja þannig að þau geti nýtt sér kosti hins Evrópska efnahagssvæðis. Fyrir því eru viss lagaleg vandamál og þess vegna er þetta frv. flutt til að tryggja framgang reglugerðar sem sett hefur verið og ætlað er að gilda á EES-svæðinu um samstarf fyrirtækja. Hagsmunafélag eins og hér er rætt um er einkum frábrugðið fyrirtæki eða félagi að því er varðar tilganginn með starfsemi félagsins. Hann er aðeins sá að greiða fyrir eða þróa þá atvinnustarfsemi sem félagsaðilar stunda og getur þannig ekki verið um að ræða viðbótarstarfsemi heldur verður að vera starfsemi sem er í beinum tengslum við atvinnurekstur þeirra félaga á svæðinu sem aðild eiga að evrópsku hagsmunafélagi. Félagið má t.d. ekki stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi gagnvart þriðja aðila. Þannig er félagsformi þessu eingöngu ætlað að auðvelda sameiginlega hagsmunagæslu fyrirtækja í samstarfi á hinu Evrópska efnahagssvæði. Dæmi um slíkt félagasamstarf gæti t.d. verið samstarf Flugleiða og SAS um ferðamál. Þeim væri sem sé heimilt að stofna hagsmunafélag til þess að greiða fyrir samvinnu sinni í ferðamálum og ferðaþjónustu. Það hagsmunafélag má ekki sinna öðrum viðfangsefnum en þeim viðfangsefnum sem aðildarfélögin stunda. Það má ekki stunda atvinnustarfsemi gagnvart þriðja aðila heldur er þarna eingöngu um að ræða leið til að greiða fyrir samvinnu aðila. Þetta frv. er út af fyrir sig fylgifrv. frv. til laga um hlutafélög og frv. til laga um eignarhlutafélög sem ég mælti fyrir fyrir ekki svo löngu síðan. Þá tók ég fram að þau frumvörp væru flutt nú til kynningar og til að undirbúa afgreiðslu þeirra en það væri ekki gert ráð fyrir því að frumvörpin hlytu afgreiðslu á þessu vorþingi. Þess vegna, frú forseti, vil ég gjarnan spara langt mál í framsögu með þessu frv. því að mín meining er sú að það fái sömu meðhöndlun í hv. efh.- og viðskn. sem væntanlega fær frv. eins og hin tvö, þetta verði lagt fram til skoðunar og glöggvunar, e.t.v. sent til umsagnar ef hv. nefnd telur það skynsamlegt en það sé ekki stefnt að því að reyna að afgreiða málið á þessu þingi heldur verði tekinn rýmri tími til að skoða þetta frv. og önnur frumvörp sem ég hef þegar getið um og eru fylgifrumvörp með þessu frv. eða öllu heldur er þetta frv. fylgifrv. með frv. til laga um hlutafélög sem er meginefni þeirrar lagabreytingar sem verið er að stefna að og tengist Evrópsku efnahagssvæði. Það er nauðsyn á því að reynt sé að afgreiða þessi frumvörp fyrir nk. áramót. Það ætti að vera hægt að gera það á haustþingi, einkum og sér í lagi ef einhver vinna er lögð í það núna í vor og vonandi í sumar að skoða þessi mál og gefa umsagnaraðilum tækifæri til að fjalla um þau. Ég vil því að svo stöddu ekki hafa fleiri orð um þetta mál, frú forseti, en legg til að frv. sé vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki frekar en hæstv. viðskrh. að ræða þetta frv. efnislega en mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra um formsatriði þessa máls. Hér er gert ráð fyrir því samkvæmt 1. gr. frv. að lögfesta reglugerð sem birt er með frv. sem fskj. og mun þá að sjálfsögðu verða hluti laganna og koma inn í lagasafn. Það er augljóst að íslenska lagasafnið mun bólgna mjög ört með slíkum vinnubrögðum og verða þykkir doðrantar svipað og þær bækur sem við þingmenn erum nú að fá á borð okkar. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki hefði verið hægt að búa hér til eðlilegt frv. um fjárhagsleg hagsmunafélög sem innihéldi nauðsynlegt efni um þau svipað og til eru lög um hlutafélög og samvinnufélög, slík félagsform, þannig að það hefði getað orðið miklu styttra mál í lagasafni og aðgengilegra en allt það langa mál sem hér er í þessari reglugerð. A.m.k. sýnist mér formáli reglugerðarinnar vera afar ólíkur því sem við eigum að venjast á lagamáli. Þetta væri held ég ólíkt líkara þeim vinnubrögðum sem við höfum haft við lagasetningu heldur en lögfesta hér ótaldar reglugerðir og setja í lagasafn.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram á bls. 13 í athugasemdum við einstakar greinar þá er hér sá háttur á hafður sem við höfum skuldbundið okkur til samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í athugasemd við 1. gr. frv. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í samræmi við það sem segir í inngangi skal samkvæmt 7. gr. laganna um Evrópska efnahagssvæðið taka EES-gerðir, er samsvara reglugerðum EBE, sem slíkar upp í landsrétt samningsaðila. Með þessari grein er reglugerð ráðs EBE nr. 2137/85 um evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög (efjh.) lögfest. Er gert ráð fyrir því að ákvæði hennar hafi lagagildi hér á landi í samræmi við bókun 1 um altæka aðlögun við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, sbr. lög um Evrópska efnahagssvæðið nr. 2/1993, með áorðnum breytingum í lögum nr. 66/1993, þar sem bókunin er lögfest.`` Hér erum við með öðrum orðum að standa þannig að framkvæmdinni sem við erum skuldbundin til samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem hefur hlotið lagaígildi á Íslandi þannig að við erum hér einfaldlega að framfylgja íslenskum lögum um hvernig á málunum skuli haldið eins og þau liggja fyrir eftir samþykkt Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svar hans sem ég skildi þannig, og ég held að það hafi ekki farið á milli mála að sé á þann veg, að það nægi ekki að við lögtökum efnislega þau atriði sem eru í viðkomandi reglugerðum og lögfestum þau á þann hátt með íslenskri lagahefð, heldur verði að lögfesta langa lesningu sem ekkert á skylt við lagaákvæði. Ef við aðeins lítum á upphaf reglugerðarinnar og ég les hér örfá orð, með leyfi hæstv. forseta, þar sem segir svo: ,,Samræmd þróun atvinnulífs og stöðugur og jafn vöxtur hvarvetna í bandalaginu er háður því að komið verði á sameiginlegum markaði er starfi hnökralaust þar sem aðstæður eru sambærilegar við þær sem ríkja á innanlandsmarkaði. Til að koma þeim markaði á og styrkja einingu hans er rétt að setja lagalegan ramma til að auðvelda einstaklingum, félögum, fyrirtækjum og öðrum lögaðilum að laga starfsemi sína að efnahagslegum aðstæðum bandalagsins. Því er nauðsynlegt að gera þeim einstaklingum, félögum, fyrirtækjum og öðrum lögaðilum kleift að eiga með sér virkt samstarf án tillits til landamæra.`` Ég ætla ekki að tefja tímann með að lesa lengra en þannig væri hægt að halda áfram með svipað efni og er held ég augljóst öllum að hefur enga þýðingu í sjálfu sér inn í íslenskt lagasafn, ekki efnislega þýðingu. Það er aðeins þá til að uppfylla þessi formsatriði að þar verði þetta inn að koma, en eins og ég sagði áður, þá mun það valda því að íslenskt lagasafn hlýtur að fara að verða ákaflega óaðgengilegt til þess að hafa undir höndum sem handbók.

Virðulegi forseti. Það vill oft verða svo að þó að mál séu þæfð mikið og lengi þá hverfa þau úr huganum. Ég man ekki betur en einmitt þetta mál --- og nú er horfið úr mínum huga ekkert síður en huga annarra þingmanna þrátt fyrir miklar umræður í fyrra --- ég man ekki betur heldur en þetta mál hafi einmitt verið þrautrætt í umræðum um staðfestingu samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og ef mig minnir rétt, og nú þori ég ekki að fullyrða meira en minni mitt hrekkur til, þá var niðurstaðan sú að það þyrfti ekki að prenta allt reglugerðaverkið sem við höfum samið um að öðlist lagagildi á Íslandi í hinu íslenska lagasafni þannig að í hinu íslenska lagasafni kæmi frv. þetta eins og það lítur út núna, ef það verður samþykkt óbreytt, það kæmi í lagasafnið. En reglugerðirnar, sem fá lagaígildi, yrðu ekki prentaðar með hinu íslenska lagasafni en yrði þá til sem einhvers konar viðhengi eða handbók nákvæmlega eins og þær tilskipanir sem liggja nú á borðum okkar í eitthvað 2.500 blaðsíðum þannig að til frekari áréttingar mætti þá slá upp í þeirri viðbót til frekari skýringar á hinu íslenska lagasafni. En ég ítreka: Nú brestur mig minni, virðulegi forseti, hvernig niðurstaðan var í þessu margþæfða máli í fyrra en ég held að ég fari hér rétt með enda samræmist uppsetningin á frv. þeim skilningi eða þeirri túlkun.

Hæstv. forseti. Já, ég þori ekki að fullyrða frekar heldur en hæstv. ráðherra hvernig umræðum hér lauk en ef þessar 43 greinar, sem koma eftir langan formála í reglugerðinni, eiga ekki að fara inn í lagasafnið þá verður það harla götótt því að í 1. gr. frv. segir að reglugerðin hafi lagagildi og í greinum reglugerðarinnar eru síðan margvísleg ákvæði um þessi hagsmunafélög þannig að menn verða alveg jafnnær um eðli þeirra þó að þeir hafi flett upp í þessu frv. sem væntanlega verður að lögum og mun þá heita lög um evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög því að þar stendur raunverulega ekkert um hvernig þessi félög eru upp byggð.

Virðulegi forseti. Ég held að hérna sé deila um keisarans skegg því auðvitað verður það ekki svo að þær reglugerðir sem hér um ræðir verði einhver leyniplögg sem hvergi er hægt að fá í opinberum plöggum útgefnum af réttum aðilum. Menn sjá það bara fyrir sér. Við erum hér að fara að staðfesta það regluverk sem liggur á borðum okkar frá Evrópsku efnahagssvæði. Ég tel það fráleitt að það sé gert ráð fyrir því að það verði hluti af hinu íslenska lagasafni í þeim skilningi þess hugtaks sem við leggjum í það í dag. Hins vegar verða þessi plögg að sjálfsögðu til og lögfræðingum og öðrum handhæg þó ekki beri þessi plögg titilinn Íslenskt lagasafn. Ég held að það sé alveg ljóst og við séum nánast að deila um keisarans skegg, þ.e. hvort það beri að kalla sameiginlegt safn íslenskra laga og reglugerða með lagaígildi íslenskt lagasafn eða hvort það eigi að skipta því í annars vegar hefðbundið lagasafn og hins vegar reglugerðaverkið sem samkvæmt því samkomulagi sem við höfum þegar gert og samkvæmt íslenskum lögum hefur lagaígildi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Mér er það alveg ljóst að lagasafnið yrði geysibólgið ef ætti að fara að prenta í því allt þetta sem hér stendur. Hér er ein af þessum fimm bókum sem hafa komið á tveimur eða þremur árum þannig að það yrði fljótt bólgið. En ég hélt að það yrði e.t.v. gert að setja inn í aðgengileg lög það sem væri líklegt að yrðu lög sem þyrfti á að halda, hefðu gildi hér á landi því að í þessum bókum er náttúrlega langflest þannig að það hefur ekkert gildi fyrir okkur. Í þessari bók um heilbrigði dýra og plantna eru auðvitað margar og flestar reglugerðirnar ákaflega fjarlægar okkur eins og t.d. um viðurkenningu Írlands með tilliti til smitandi blóðmyndandi frumudauða og bakteríublóðeitrunar svo að tekið sé bara eitt dæmi af handahófi. En þetta hefur sem sagt skýrst í svari ráðherra og ég þakka honum fyrir svarið.

Virðulegi forseti. Það er bara stutt í framhaldi af því sem fram hefur komið hér í máli manna og sérstaklega það sem ég tók eftir í máli hæstv. viðskrh. um frágang lagafrv. og laganna ef frv. verður samþykkt. Það kom fram í hans máli að það yrði að lögtaka reglugerðina óbreytta eins og hún lítur út vegna ákvæðisins í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið um altæka aðlögun. Og að reglugerðin yrði ekki prentuð inn í lagasafnið. Þetta langar mig til að gera athugasemd við. Ég minni á að á síðasta ári í maímánuði 1993 var gengið frá lagasetningu af sama toga og þessari sem hér er lögð til. Þar var verið að ganga frá því að lögtaka reglugerð EB frá 1968 sem er nr. 1612 um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks og hún tekin upp og látin gilda á Evrópska efnahagssvæðinu. Það var frá þessu máli gengið þannig við lagasetninguna í fyrra að reglugerðin var aðlöguð, hún var ekki tekin óbreytt eins og hún er í stjórnartíðindum EB heldur var henni breytt, aðfaraorðin voru felld út svo að dæmi sé nefnt þannig að í lagatextanum, í 1. gr. þessara laga stendur, með leyfi forseta: ,,Reglugerðin [eins og hún hefur verið aðlöguð sbr. 1. mgr.] er prentuð sem fylgiskjal með lögum þessum.`` Reglugerðinni frá EB var breytt til samræmis þar sem menn töldu þurfa, fellt út það sem ekki átti við. Í öðru lagi er þessi lagasetning í fyrra þannig frá gengin að með lögunum kemur reglugerðin svo breytt, þannig að hún á að koma inn í lagasafnið miðað við frágang málsins þá. Þannig var frá þessum málum gengið í fyrra og ég hygg að það sé ekkert í veginum fyrir því að ganga frá þessu frv. hér með sama hætti.

Virðulegi forseti. Þetta eru einfaldlega hlutir sem hægt er að ganga úr skugga um, annars vegar með því að fá nánari upplýsingar um það frá forsetum Alþingis og í öðru lagi skal ég fúslega afla greinargerðar um þetta frá utanrrn. En ég minni á annað dæmi máli mínu til stuðnings. Alþjóðasamningar sem hafa verið fullgiltir með samþykkt Alþingis hafa lagagildi. Alþjóðasamningarnir eru ekki prentaðir í lagasafninu heldur eingöngu lögin frá Alþingi þar sem staðfest er heimild til ríkisstjórnar til að fullgilda samningana. Alþjóðasamningar þessir hafa lagagildi. Þeir eru lög á Íslandi, gilda sem lög, en eru ekki prentaðir í lagasafnið þannig að ég held að það geti út af fyrir sig hvort tveggja komið til greina, annars vegar eins og dæmi er um að setja sérstök lög og samræma íslensk lög sem koma þá inn í lagasafnið þeim ákvæðum sem eru í reglugerðaverki Evrópska efnahagssvæðisins og hins vegar sá háttur sem t.d. fyrirmynd er af um alþjóðasamninga að inni í lagasafninu komi ekki reglugerðin sjálf eða reglugerðaverkið sem ekki hefur lagagildi heldur eingöngu frv. sem orðið er þá að lögum sem veitir viðkomandi gerningi ígildi lagasetningar og þá vísa ég enn til alþjóðasamninga í því sambandi sem eru skuldbindandi lög fyrir íslenska þegna.

Virðulegi forseti. Það sem ég var að vitna til, það fordæmi á síðasta vetri, var um margt svipað og þetta frv. sem hér liggur fyrir. Frv. þá var lagt fyrir með sama hætti og þetta frv. nú en félmn. sem fékk það frv. til umfjöllunar fór rækilega yfir málið og þetta varð niðurstaðan, að breyta málinu eins og endanlega varð m.a. vegna þess að ef menn eru að lögfesta texta sem ekki er síðan prentaður með lögunum þá getur leikið vafi á því hvað er í gildi sem lög því að reglugerðin erlenda getur breyst frá einum tíma til annars og mér sýnist þó að ég muni ekki nákvæmlega þessa yfirferð frá fyrra ári að það komi upp álitamál ef menn breyta hinni erlendu reglugerð og hún á að gilda sem lög hér á landi eins og lagt er til í frv. hæstv. viðskrh. Eins og málið var frá gengið í fyrra, þá er ljóst að það verður að breyta í þessum lögum til þess að breytingin komist til skila.

Frú forseti. Þau orðaskipti sem hér hafa átt sér stað undanfarnar mínútur leiða náttúrlega af því að við höfum afsalað hluta af löggjafarvaldinu úr höndum Alþingis og til Brussel. Þar eru lagavenjur og lagasetning með öðrum hætti en við erum alin upp við og höfum vanist og héðan af komum við til með að búa við tvenns konar lög, þ.e. í fyrsta lagi lög sem við semjum sjálf og ákveðum hvernig þau verða og hins vegar lög sem við tökum við frá öðrum og verðum að hafa í gildi hjá okkur. Ég tel ákaflega vafasamt að hægt sé að ganga skynsamlega frá þessu með því að prenta þetta ekki í lagasafnið. Það liggur auðvitað ljóst fyrir að lagasafnið stækkar með því að taka þetta inn í það. Stjórnartíðindin eru sprungin. Við búum við fimm bláar bækur á hverju borði og bráðum sex upp á 3.000 blaðsíður sem taka við af C-deild Stjórnartíðinda eða koma við hliðina á C-deild Stjórnartíðinda. Þetta er svona hliðstætt. Mér fannst aðdáanleg varfærni hæstv. starfandi utanrrh. þegar hann var að játa það fyrir þinginu að hann myndi ekki hvernig niðurstaða hefði verið í þessu máli í fyrra. Hann vissi ekki hvað hefði verið ákveðið þá. Ég sé í anda hæstv. utanrrh. sem nú er í Kína, Japan eða Kóreu eða guð má vita hvar. Hann hefði áreiðanlega fullyrt að hann vissi nákvæmlega hvernig þetta væri og ekki sparað það að taka upp í sig af miklum sannfæringarkrafti í þessum ræðustól hvernig þessu máli væri varið. Ég trúi hins vegar hæstv. starfandi utanrrh. betur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 30/1993, um neytendalán. Þau lög voru samþykkt á Alþingi í apríl í fyrra og tóku gildi hálfu ári síðar. Setning laganna um neytendalán var liður í aðlögun íslenskrar löggjafar að evrópskum rétti í tengslum við aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu en þó ekki síður tilraun til þess að bæta réttarstöðu neytenda í skiptum við seljendur vöru og þjónustu. Megintilgangur laganna er að tryggja neytendum sem taka lán í tengslum við kaup á vöru og þjónustu og lán í banka ákveðin lágmarksréttindi og ákveðnar lágmarksupplýsingar frá lánveitanda áður en þeir gerðu upp hug sinn. Í þessu sambandi skiptir miklu máli að neytendur eiga rétt á að fá upplýsingar um allan kostnað sem fylgir lántökunni, bæði vexti og annan kostnað. Kostnaðurinn er gefinn upp sem hundraðshluti af lánsfjárhæðinni, svokölluð árleg hlutfallstala kostnaðar og í útreikningum er tekið tillit til lánstímans. Að þessari hlutfallstölu fenginni geta neytendur betur borið saman ólíka lánsmöguleika sem þeim standa til boða. Við gildistöku laganna um neytendalán 1. okt. í fyrra komu strax í ljós vandkvæði við framkvæmd þeirra. Skipta þar mestu máli óljós ákvæði 18. gr. laganna um tryggingu vegna vanefndakrafna í tengslum við framsal viðskiptabréfa. Í lögunum er ekki almenn reglugerðarheimild og því hefur ekki reynst unnt að útfæra ákvæðin nánar í reglugerð. Þá kom einnig í ljós að notkun hugtaka í nokkrum ákvæðum laganna var ónákvæm og ekki að fullu samræmd innan laganna sjálfra. Hefur það m.a. valdið vandkvæðum við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Einnig má nefna að í lögunum er ekki kveðið á um það hvaða aðili hafi eftirlit með framkvæmd þeirra. Þegar þessi atriði komu í ljós var ákveðið að skipa starfshóp til að fara yfir þau ákvæði frv. sem valdið höfðu vandkvæðum í framkvæmd. Í starfshópnum voru fulltrúar bankakerfis, viðskiptalífsins, neytenda, Samkeppnisstofnunar og viðskrn. Hópurinn skilaði ráðuneytinu fullbúnu frv. til laga um breytingu á lögunum um neytendalán og er það nú lagt fram í óbreyttri mynd. Þótt hópurinn stæði saman að tillögum sínum kom fram í starfi hans að bæði fulltrúi neytenda og fulltrúar viðskiptalífsins vildu ýmist ganga lengra eða skemmra í ýmsum atriðum. Er ekki að efa að sjónarmiðum þessara aðila verði komið á framfæri við hv. nefnd þegar fjallað verður um frv. þar. Ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir öllum ákvæðum frv. en vísa þess í stað til skýringa við einstakar greinar þess. Hins vegar tel ég rétt að gera örlitla grein fyrir ákvæðum 11. gr. um tryggingar og 14. gr. um bótaskyldu og eftirlit með framkvæmd þessara laga. Í frv. um neytendalán sem lagt var fram á 116. löggjafarþingi og varð að lögum var gert ráð fyrir að neytendalán með viðskiptabréfum heyrðu sögunni til. Er það í samræmi við það sem algengast er í öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Alþingi féllst ekki á þetta sjónarmið. Ekki þótti Alþingi heldur rétt að breyta alfarið þeim almennu reglum sem gilda um viðskiptabréf og var því kveðið á um að viðskiptabréf skyldu undanþegin ákvæði 17. gr. laganna um möguleika neytenda til að halda uppi mótbárum við framsalshafa og meðábyrgð framsalshafa og lánveitanda. Þess háttar aðskilnaður var talin forsenda fyrir því að bankar og aðrar lánastofnanir vildu kaupa viðskiptabréf af seljendum vöru og þjónustu. Til að tryggja rétt neytenda var hins vegar ákveðið að seljendur vöru eða þjónustu sem veita lán í formi viðskiptabréfa skuli taka tryggingu til að mæta hugsanlegum vanefndakröfum neytenda vegna þeirra viðskipta sem að baki slíkum bréfum standa. Þetta ákvæði hefur valdið allnokkrum vandkvæðum í framkvæmd, fyrst og fremst vegna þess að það þarfnast nánari útfærslu. Sökum þess að almenna reglugerðarheimild skortir í lögin hefur ekki reynst unnt að gera þá útfærslu. Þá stóðu tryggingar af þessu tagi seljendum vöru og þjónustu ekki til boða þegar lögin tóku gildi því bankar og vátryggingafélög biðu eftir nánari útfærslu. Vegna þess að tryggingar skorti treystu bankar, sparisjóðir og aðrir sem kaupa viðskiptabréf af seljendum vöru og þjónustu sér ekki til að halda slíkum kaupum áfram eftir gildistöku laganna. Nú standa tryggingar af þessu tagi til boða en skilmálar þeirra byggjast að nokkru leyti á því að getið sé í eyður lagaákvæðisins umfram það sem viðskrn. telur að fyllstu heimildir standi til. Í 11. gr. frv. er lagt til að ákvæði þetta verði gert skýrara. Það er sérstaklega mikilvægt að meginatriðum tryggingarinnar sé lýst í lögunum sjálfum þar sem hliðstætt ákvæði er ekki í löggjöf annarra ríkja um neytendalán svo vitað sé. Í 1. mgr. þessarar greinar frv. er tekið fram að ákvæðið eigi aðeins við þegar seljandi veitir neytanda lán í formi viðskiptabréfs. Ef lánið er í öðru formi, t.d. sem kaupsamningur, þá gildir ákvæði 17. gr. Ákvæði 17. gr. gildir einnig þegar lán er veitt í formi viðskiptabréfs og ekki er til staðar trygging. Komi til framsals viðskiptabréfs undir slíkum kringumstæðum er framsalshafi meðábyrgur framseljanda. Í þessu felst breyting á meginreglu viðskiptabréfaréttar en samkvæmt henni glatast mótbáruréttur við framsal viðskiptabréfs. Virðulegi forseti. Í gildandi lögum um neytendalán er kveðið á um að brot á þeim geti valdið skaðabótaskyldu í samræmi við almennar reglur skaðabótaréttarins. Ákvæðið tók breytingum í meðförum Alþingis því að í frv. að lögunum var gert ráð fyrir sérrefsiákvæðum og málsmeðferð að hætti opinberra mála. Báðar þessar leiðir eru afskaplega þungar í vöfum og því í raun ófullnægjandi fyrir neytendur. Því er í frv. lagt til að Samkeppnisstofnun verði falið að hafa eftirlit með framkvæmd laganna og að samkeppnisráð fái heimild til að beita þá aðila dagsektum sem brjóta gegn ákvæðum þeirra. Er þar um að ræða sams konar ákvæði og í samkeppnislögum nema hvað sektarfjárhæðir eru fimmtungur af sektarfjárhæðum samkeppnislaganna. Jafnframt er lagt til að sama málsmeðferð gildi um brot gegn lögum um neytendalán og gilda um brot gegn ákvæðum samkeppnislaga, þó þannig að ákvörðunum samkeppnisráðs verður ekki vísað til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Er það mitt álit að þær breytingar sem hér eru lagðar til leiði til skjótari úrlausnar mála og verði neytendum til hagsbóta. Það skal þó tekið fram að tillaga frv. kemur ekki í veg fyrir að neytendur geti krafist skaðabóta eftir almennum reglum skaðabótaréttar fyrir það tjón sem þeir telja sig hafa orðið fyrir ef lánveitandi fer ekki að ákvæðum laganna. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. efh.- og viðskn.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl. Frv. þetta er þáttur í samræmingu íslenskrar löggjafar að evrópskum rétti í tengslum við aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og enn fremur til þess að tryggja öruggari rétt neytenda en verið hefur í íslenskum lögum. Frv. byggist að meginhluta til á tilskipun ráðs Evrópusambandsins frá 22. sept. 1992, um merkingar og staðlaðar vörulýsingar á heimilistækjum er greina frá notkun þeirra á orku og öðrum aðföngum sem vísað er til í IV. viðauka við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Við samningu þess voru dönsk lög um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun einnig höfð til hliðsjónar. Tilgangur þessa frv. er að tryggja neytendum greiðan aðgang að nákvæmum og samræmdum upplýsingum um orkunotkun heimilistækja og öðru er varðar rekstur þeirra tækja. Með því að setja samræmdar reglur í mörgum löndum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi þessi atriði má ætla að framleiðendur muni leitast við að setja á markaðinn tæki með sem minnstri orkunotkun. Ég tel ekki ástæðu til að gera grein fyrir öllum ákvæðum frv. en vísa þess í stað til skýringa við einstakar greinar þess. Hins vegar tel ég rétt að skýra frá því að lagðar verða fyrir hv. iðnn. tillögur um smávægilegar breytingar á frv. þessu. Þannig er málum komið að eftir að frv. þetta var lagt fram á hv. Alþingi kom fram beiðni frá utanrrn. þess efnis að iðnrn. ynni að því að koma efni tiltekinnar tilskipunar Evrópusambandsins í frumvarpsform. Þó að tilskipun þessi sé einn af mörgum þáttum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði hefur hún hingað til ekki fengið neina umfjöllun í Stjórnarráðinu og ekki hefur legið ljóst fyrir undir hvaða ráðuneyti hún heyrir. Tilskipun þessi er frá 1. des. 1986 og fjallar um hávaða sem berst frá heimilistækjum. Megintilgangur tilskipunarinnar er að veita neytendum upplýsingar um hávaða heimilistækja og er mælst til þess að slíkar upplýsingar verði gefnar með sama hætti og upplýsingar um orkunýtni tækjanna. Efni þessarar tilskipunar á margt sammerkt með efni frv. þess sem ég mæli nú fyrir. Að sögn starfsmanna hv. iðnrn. er unnt að taka efni tilskipunarinnar inn í frv. án mikilla breytinga. Ég tel því rétt að leggja brtt. þær sem nauðsynlegar eru fyrir hv. iðnn. í stað þess að láta prenta þingskjalið upp með breytingunum. Virðulegi forseti. Það sem breytast mun, verði þetta frv. samþykkt, er fyrst og fremst það að seljendur rafmagnstækja, og þá fyrst og fremst stærri rafmagnstækja, verða skyldaðir til að láta fram koma á rafmagnstækjunum svo að greinilegt sé og neytendur geti séð í fyrsta lagi hversu mikla orku þau noti þannig að hægt sé að bera orkunotkun þeirra saman. Í öðru lagi hversu mikill hávaði stafi frá notkun þeirra þannig að einnig sé hægt að bera það saman og neytendur geti síðan valið þá vöru sem þeir kjósa með hliðsjón annars vegar af orkunotkuninni og hins vegar af hávaðamælingum. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Hér kemur enn eitt frv. sem er lagt fram til þess að fullnægja skilyrðum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég get ekki varist því að nefna hérna það sem stendur í 1. gr., með leyfi forseta: ,,Tilgangur laga þessara er að stuðla að því að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti með því að tryggja að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun heimilistækja og annars er varðar rekstur þeirra.`` Stuðla að því að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti. Ég hefði haldið að það þyrfti ekki að setja það sérstaklega í lög að tryggja það að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti. Ég hefði haldið að bæði orkufyrirtæki og þeir sem nota orkuna reyni að nýta hana á skynsamlegan hátt. Hvað varðar það að þetta sé til þess að auðvelda fólki að taka ákvörðun um það hvort það kaupi heimilistæki vegna hávaða eða annarra slíkra atriða þá sýnist mér að þarna sé forræðishyggjan nokkuð mikil þar sem ég held að menn og konur séu fullfær um það sjálf að ákveða hvort þau kaupi heimilistæki fyrir hávaða sakir eða ekki. Ég get nefnt það sem dæmi að hrærivélar til heimilisnota eru mjög misjafnlega hávaðasamar og ég hefði haldið að húsmæður þessa lands og þeir sem yfirleitt þurfa að nota þau tæki séu fullfær um að ákveða það sjálf hvort þau kaupi þær vegna hávaða eða ekki. Mér sýnist þetta frv. vera eitt af þeim sem við eiginlega þyrftum ekkert að hafa hér yfir okkur en það er eins og annað sem leiðir af hinu Evrópska efnahagssvæði að það er hvað eftir annað verði að taka til umræðu og eyða tíma í að fjalla um frumvörp til laga sem eru nánast hin fáránlegustu fyrirbrigði. Vel má vera að eitthvað í þessu frv. sé til bóta en svona í fljótu bragði sýnist mér þetta sem ég hef nú verið að segja vera það sem upp úr stendur.

Hæstv. forseti. Ég ætla hvorki að ræða um skynsemi né hávaða. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þetta frv. og eins það síðasta sem hæstv. viðskrh. mælti fyrir er sett upp með allt öðrum hætti en það sem ég var að ræða áðan. Hér er sá háttur hafður sem ég taldi að væri eðlilegur að við reyndum að búa til löggjöf sem hentaði íslenskum aðstæðum og Íslendingum sem þurfa að vita hvaða lög eiga að gilda hér á landi. En bæði þetta frv. og það síðasta er til þess að fullnægja samt sem áður skyldum okkar samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í athugasemdum við frv. sem flutt var í fyrra um neytendalán kom fram að verið væri að fullnægja tilskipunum um það á sama hátt og er nú um þetta frv. sem er hér til umræðu um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja. Mér virðist því að það geti verið ákvörðunaratriði ráðuneyta hverju sinni hvaða hátt þau hafa á þessu að fullnægja því sem við höfum skuldbundið okkur til að lögtaka hér á landi eða öðruvísi get ég ekki skilið þennan mismun.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Suðurl. að það er nauðsynlegt að menn búi til einhverja samræmda vinnureglu í sambandi við þessar afgreiðslur og ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég skal útvega einhverja lýsingu á því hvaða reglur, ef einhverjar, menn hafa markað sér í ráðuneytunum um gerð frumvarpanna eins og hann hefur lýst þar sem um tvennt er að ræða: Annars vegar að menn setji megnefni reglugerða í íslensk lög eða að menn lögfesti reglugerðirnar eins og hér hefur verið lýst. Það er nauðsynlegt að menn átti sig á hvað það er sem ræður tillögugerðinni í hverju tilviki. Undir það get ég tekið með honum. Út af því sem hv. 6. þm. Vestf. sagði áðan þá vil ég benda mönnum á að þau frumvörp sem við erum að fjalla um eru ekki frumvörp sem við eigum að líta á fyrst og fremst sem skyldulagasetningu vegna samningsins um EES. Þarna má segja að við séum að draga inn slakann af langri vanrækslu íslenska löggjafans á réttindamálum neytenda. Þetta eru ákvæði sem fyrir löngu síðan hafa verið leidd í lög í flestum nágrannríkjum okkar svo sem eins og um upplýsingaskyldu um neytendalán sem boðin eru í hverri verslun og þá ekki síst verslunum sem selja dýr tæki. Það hefur engin upplýsingaskylda verið um þau lánakjör sem íslenskum neytendum hafa verið boðin, t.d. í afborgunarviðskiptum og menn vita að þar hafa verið á ferðinni ýmsar viðmiðanir, afborgunarviðmiðanir svo sem eins og staðgreiðsluverð, samningsverð og svo alls konar viðbótarálögur og kostnaður sem hefur ekki komið fram fyrr en menn hafa sest niður til að ganga frá samningum. Og neytendum hefur verið ógerningur að bera saman kjör frá einni verslun til annarrar, enda hefur engri upplýsingaskyldu verið fyrir að fara. Með frv. um neytendalán sem var mælt fyrir hér áðan erum við raunverulega að draga inn þennan slaka sem íslenska löggjafarvaldið ætti fyrir löngu að hafa gert. Það frv. sem hér um ræðir um merkingar og upplýsingaskyldu á heimilistækjum er af nákvæmlega sama toga. Ef við förum inn í búð með heimilistækjum sem mörg hver eru mjög dýr, þá liggja engar upplýsingar sem við, venjulegir neytendur, sem ekki eru kannski innvígðir í rafmagnsfræði, getum borið saman um stór atriði er skipta máli eins og t.d. um orkunotkun þeirra tækja, þ.e. rekstrarkostnað þeirra tækja sem við erum að kaupa. Við höfum ekki hugmynd um það. Það sem verið er að gera þarna er einfaldlega að það er verið að skylda framleiðendur slíkra tækja t.d. tækja eins og ísskápa, að geta þess með áberandi hætti hver sé orkunotkun hvers ísskáps um sig sem þeir hafa til sölu þannig að fólk gæti borið saman innan verslana og milli verslana hver sé rekstrarkostnaðurinn af þeim vörum sem fólkið er að kaupa. Nákvæmlega sama máli gegnir um hrærivélar. Auðvitað vita allir Íslendingar það að það lætur hátt í hrærivélum. Það eru engin ný tíðindi.

Ekki öllum.

En íslenskar húsmæður vita það, kannski ekki fyrir fram, ekki fyrr en þær hafa aflað sér nokkurra ára reynslu hvaða hrærivélar það eru sem láta minna en aðrar og við skulum bara taka dæmi um tæki sem hafa verið stöðugt algengari á íslenskum heimilum. Það eru bæði uppþvottavélar og þvottavélar sem oft eru í innréttingum, í eldhúsinnréttingum. Það skiptir vissulega miklu máli í því sambandi þegar fólk er að festa kaup á slíkum tækjum að það viti fyrir fram, komist ekki að raun um það bara þegar búið er að tengja vélina og setja hana í gagn, hvort það sé hægt að halda uppi eðlilegum samræðum í næsta nágrenni við tækið, hlusta á sjónvarp og útvarp eða hvort það lætur svo hátt í vélinni að það er varla að það sé hægt að halda uppi eðlilegum samræðum við matborðið. Það er ekki verið að neyða Íslendinga til þess að taka upp ákvæði um neytendavernd og neytendafræðslu vegna EES, en þarna má kannski segja um okkur eins og oft er rétt um Íslendinga sagt og Halldór Laxness orðaði þannig að ,,upphefð vor kemur að utan``. Það varð ekki fyrr en þessi ,,upphefð``, að við tengdumst Evrópska efnahagssvæðinu, kom að löggjafinn íslenski var nauðbeygður til þess að sinna upplýsinga- og neytendamálum með sambærilegum hætti og gert hefur verið árum saman í nálægum löndum. Auðvitað sér hver maður það í hendi sér og hv. 6. þm. Vestf. hafi ekki virst skilja það, það er mjög líklegt að þegar neytendur sjá og skoða orkunotkun heimilistækja, að þeir muni þá velja þau heimilistæki, séu þau samkeppnishæf um verð, sem nota minni orku en önnur og eru því ódýrari í rekstri, það er að sjálfsögðu aðgerð til orkusparnaðar og til þess að stuðla að því að rafokra sé notuð með skynsamlegri hætti því að það eru ekki bara orkufyrirtækin, virðulegi forseti, það eru ekki bara orkufyrirtækin, ekki seljendur orkunnar sem hafa mestan áhuga á því að orkan sé notuð með sem skynsamlegustum hætti og dregið úr notkun orku eins og möguleiki er á. Þvert á móti hafa seljendur orku að sjálfsögðu mestan áhuga á því að orkunotkunin sé sem mest svo að þeir geti fengið sem mest verð fyrir sína vöru. En það að reyna að stuðla að því að upplýsingar um orkunotkun heimilistækja liggi fyrir þannig að fólk geti borið saman rekstrarkostnað þeirra mun að sjálfsögðu verða til þess að öllum líkindum að notendur orkunnar sem verða betur upplýstir muni þegar tímar líða fram nota hana með skynsamlegri hætti til þess að draga úr sínum eigin heimilisútgjöldum. Þetta ætti, virðulegi forseti, hverjum skynsömum manni að vera ljóst, að það eru orkunotendurnir en ekki orkusölufyrirtækin sem hafa mestra hagsmuna af því að gæta að draga úr orkukostnaði og nota orku með skynsamlegum hætti.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. sagði áðan að það væri ekki hagur orkufyrirtækjanna að draga úr orkusölu. Það hefur samt stundum verið hagur þeirra líka að geta dregið úr orkusölu þegar orkan er ekki alveg næg, t.d. þegar rafmagnstruflanir verða. Vegna þess að hann vitnaði hér í að við hefðum fengið mjög margt gott með EES og reyndar nefndi hann upphefð sem ég vil ekki taka mér í munn að við höfum öðlast með EES, þá hefur enginn neitað því að ýmislegt gott hefur leitt af EES því að ýmis lagasetning sem við höfum verið neydd að taka inn vegna þess samnings hefur verið gott mál og ekkert við því að segja og við höfum aldrei neitað því að ýmislegt gott í lagasetningu hafi leitt af þessum samningi. En gallarnir eru samt sem áður í miklum meiri hluta. Hvað varðar það að hér þurfi nauðsynlega að koma þessum skýringum á til notenda, t.d. með ísskápa, hvað þeir noti mikið af rafmagni, til þess að neytendur geti dregið úr orkunotkun, þá get ég nú upplýst hæstv. ráðherra um það vegna þess að það er ekkert mjög langt síðan að ég keypt mér nýjan ísskáp, að það fylgja yfirleitt öllum ísskápum ákveðnir leiðbeiningarpésar þar sem m.a. kemur fram hvað hver og ein tegund af ísskáp notar mikið af rafmagni. Það er tilgreint alveg nákvæmlega í kílóvöttum þannig að það fer ekkert á milli mála ef fólk er að kynna sér hlutina getur það bara lesið leiðbeiningarpésa sem fylgja og fengið þar að vita hversu mikið hver ísskápur eyðir og sama gildir um ýmis önnur heimilistæki.

Virðulegi forseti. Hér kemur enn eitt frv. þar sem orða má að upphefð vor komi að utan, frv. til laga um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu. Frv. sama efnis, þ.e. frv. til laga um öryggi framleiðslu vöru var lagt fyrir Alþingi á 115. og 116. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Þetta frv. er samið á grundvelli fyrra frv. en hefur verið breytt í veigamiklum atriðum. Ástæður breytinganna eru nokkrar. 1. Við undirbúning að sameiginlegum markaði Evrópubandalagsins ákváðu aðildarríki þess að setja nýjar og ítarlegri reglur um þetta efni og var það gert hinn 29. júní 1992. Sú tilskipun sem þá var sett mun einnig gilda fyrir Evrópska efnahagssvæðið og aðildarríkin verða að hafa lögfest efnisatriði hennar í síðasta lagi 1. júlí nk. Fyrra frv. hefur nú verið endursamið í því skyni að fella það betur að þeirri meginreglu sem þessi tilskipun hefur að geyma. 2. Í frv. er kveðið á um reglur um öryggi vöru og þjónustu sem veitt er í tengslum við vöruviðskipti. Í fyrra frv. var þjónusta hins vegar ekki þrengd með þessum hætti. Er það í samræmi við norræna löggjöf að hafa þjónustuna einnig innifalda. Það er hins vegar ekki gert í tilskipun Evrópubandalagsins um öryggi framleiðslu og til þess að greiða götu þessa frv. var ákveðið að nota hina þrengri túlkun. 3. Við umfjöllun um fyrra frv. komu fram athugasemdir um að þar væru takmörkuð ákvæði um framkvæmd laganna. Úr þessu hefur nú verið bætt með ítarlegum ákvæðum um opinbera markaðsgæslu. Þá er gert ráð fyrir að framkvæmd laganna verði í höndum Löggildingarstofunnar og við hefur verið bætt ákvæðum um fjármögnun. Eins og fyrr segir er frv. þetta samið í tengslum við aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Samkvæmt ákvæðum EES-samningsins skal samræma löggjöf aðildarríkjanna með tilliti til þeirra krafna sem gerðar eru til margvíslegra vöruflokka. Tilgangur þessarar samræmingar er tvíþættur: Í fyrsta lagi að sömu kröfur séu gerðar til vöru í því skyni að tryggja frjálsa vöruflutninga. Í öðru lagi að vörur uppfylli samræmdar kröfur um öryggi þannig að þær valdi ekki hættu fyrir neytendur, heilsutjóni eða skaða á umhverfi. Hér á landi eru í gildi ýmis lagaákvæði er varða öryggi vöru í einstökum vöruflokkum. Nefni ég sem dæmi ákvæði um vélar, vinnuvélar, katla, þrýstikúta og fleiri vörur af því tagi í lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, ákvæði um ökuktæki, barnabílstóla og hjólreiðahjálma í umferðarlögum og ákvæði um rafföng í lögum um Rafmagnseftirlit ríkisins. Samkvæmt sérlögum hafa stjórnvöld ýmist heimild til eða er gert skylt að hafa eftirlit með vöru á markaði. Ákvæðin um það hvernig eftirlitið fer fram er hins vegar mjög takmörkuð í flestum tilvikum. Þegar setja á almenn lög á sviði þar sem fyrir eru mörg sérlög þarf að draga mörkin milli sérlaga og almennra laga. Í þessu tilviki þarf að móta hvaða þættir varðandi öryggi vöru eigi að vera í höndum Löggildingarstofunnar og hvaða þættir eigi að vera í höndum annarra stjórnvalda. Einfaldasta leiðin er e.t.v. að allt eftirlit með öryggi almenns neysluvarnings sé á ábyrgð sama aðila. Þessi aðferð hefur ýmsa kosti en gallar hennar eru að hætta sé á að farið sé á mis við mikilvæga sérþekkingu einstakra stjórnvalda sem þau hafa hvert á sínu sviði. Önnur leið er að gildissvið almennra ákvæða sé eins takmarkað og unnt er. Eftirlitið er þá að öllu leyti í höndum stjórnvalda sem annast framkvæmd sérlaga nema varðandi þá vöruflokka sem ekki falla undir slík stjórnvöld. Þetta var að miklu leyti sú leið sem valin var í fyrra frv. Við nánari athugun hefur hins vegar komið í ljós að þessi leið er ekki fær. Ástæður þess eru margvíslegar en fyrst og fremst er nauðsynlegt að samhæfa ýmsa þætti markaðseftirlitsins og í því felst hagkvæmni í framkvæmd sem ekki er unnt að ná með öðru móti. Þörf er fyrir samhæfingu af ýmsu tagi. Mikilvægt er að markaðseftirlit sé framkvæmt eftir samræmdum reglum og að reglurnar séu túlkaðar á samræmdan hátt. Í mörgum tilvikum er ekki ljóst undir hvaða stjórnvald tiltekin vara fellur og í öðrum tilfellum fellur vara undir fleiri en eitt stjórnvald. Augljóst er að einhver aðili verður að skera úr þegar ábyrgð skarast. Samkvæmt tilskipun um öryggi framleiðsluvöru er gert ráð fyrir að einn aðili annist samskipti við stofnanir EES vegna skipta á upplýsingum um hættulegar vörur. Því er nauðsynlegt að hér á landi sé einn aðili sem hafi yfirumsjón með þessu eftirliti. Auk þess má nefna að það eru augljósir hagsmunir þeirra sem framleiða, dreifa og selja vöru að einn aðili beri ábyrgð á öllu markaðseftirliti. Í ljósi þessa er gert ráð fyrir að tekin verði upp ákveðin verkaskipting milli Löggildingarstofunnar og ráðuneyta og stofnana sem bera ábyrgð á eftirliti vöru samkvæmt sérlögum. Verkaskiptingin er í stuttu máli sú að eftirlitsstjórnvöld (og viðkomandi ráðuneyti) setja reglur um þá vöruflokka sem undir þau heyra, móta meginstefnu um áherslur í markaðseftirliti, taka ákvarðanir um umfang eftirlits og fella úrskurði í einstökum málum. Löggildingarstofan hins vegar annast heildarskipulag opinberrar markaðsgæslu, sker úr um undir hvaða eftirlitsstjórnvald vöruflokkur heyrir leiki vafi á slíku og sér um samhæfingu þegar vara heyrir undir fleiri en eitt eftirlitsstjórnvald. Löggildingarstofan er eftirlitsstjórnvald fyrir þá vöruflokka sem ekki eru á ábyrgð annarra eftirlitsstjórnvalda samkvæmt sérlögum. Samningsgerð við skoðunarstofur annast eftirlitsstjórnvöld og Löggildingarstofan í sameiningu. Samvinna Löggildingarstofunnar, eftirlitsstjórnvalds og skoðunarstofu fer fyrst og fremst fram í samvinnunefnd. Með öðrum orðum, þar sem gilda sérlög er það viðkomandi ráðuneyti sem sér um eftirlit með öryggi vöru og þjónustu og þær stofnanir sem undir það heyra. Löggildingarstofan, verði þetta frv. að lögum, mun hins vegar annast samræmingu, skera úr ef vafi leikur á um undir hvaða stjórnvald varan eða þjónustan heyrir og taka að sér eftirlit með öryggi þeirrar vöru sem ekki fellur undir neitt sérsvið. Fjármögnun markaðseftirlits er nokkrum vandkvæðum bundin. Með niðurfellingu tæknilegra viðskiptahindrana næst umtalsverður sparnaður fyrir framleiðendur og innflytjendur og kostnaður við markaðseftirit mun aðeins nema hluta af þessum sparnaði. Eftirlit með vöru á markaði er að vissu leyti eðlilegur kostnaðarþáttur vöru og því eðlilegt að kostnaðurinn komi að sem mestu leyti fram í verði vöru sem er þess eðlis að talin er þörf á eftirliti með henni. Að auki virðast engin rök hníga að því að kostnaður við markaðseftirlit sé borinn af hefðbundnum skatttekjum ríkissjóðs. Kannaðar hafa verið leiðir til að leggja gjald á þær vörur sem haft verður eftirlit með. Þessi leið er ekki fær þar sem ekki er hægt að finna gjaldstofn sem hentar til þess. Lagt er til að fjármögnun markaðseftirlits verði einkum með þrennu móti. 1. Gert er ráð fyrir því að þeir aðilar sem bera ábyrgð á vöru sem ekki uppfyllir settar reglur greiði þann kostnað sem hlýst af skoðun, prófun og öðrum nauðsynlegum þáttum vegna rannsóknar og aðgerða eftirlitsstjórnvalds. 2. Gert er ráð fyrir að heimilt verði að innheimta sérstakt markaðseftirlitsgjald sem lagt verði á þá aðila sem framleiða, dreifa og selja þær vörur sem eftirlit er haft með. Gjaldið verður breytilegt eftir því hve umsvif hvers aðila eru mikil og eftir skoðanatíðni sem m.a. ræðst af niðurstöðum fyrri skoðana hjá viðkomandi aðila. Til að byrja með er áætlað að aflað verði um 20 millj. kr. með þessum hætti og gjaldið geti numið frá nokkrum þúsundum kr. til nokkurra tuga þúsunda kr. á hvern aðila. Þessu gjaldi er einkum ætlað að standa undir kostnaði vegna vöruflokka sem nú er ekkert eftirlit haft með. 3. Gert er ráð fyrir því að eftirlitsstjórnvöld greiði þann kostnað sem ekki er greiddur af gjöldum vegna markaðseftirlits. Eftirlitsstjórnvöld eiga nú þegar að hafa eftirlit með vörum á markaði og geta því af núverandi fjárveitingum staðið fyrir markaðseftirliti. Auk beins kostnaðar opinberra aðila mun nokkur kostnaður lenda á fyrirtækjum. Erfitt er að meta hversu hár slíkur kostnaður er, en hann ætti ekki að vera umtalsverður. Vert er að vekja athygli á því að sá kostnaður sem hér er gert ráð fyrir að lagt verði í er bein afleiðing af skuldbindingum okkar samkvæmt EES-samningnum og er hluti af áætlun sem ætlað er að draga úr kostnaði fyrirtækja við að koma vörum á markað. Þá er einnig rétt að minna á að markaðseftirlit er í eðli sínu fyrirbyggjandi starfsemi. Ekki þarf að koma í veg fyrir mörg slys á ári til að kostnaður við markaðseftirlit sparist í heilbrigðiskerfinu og annars staðar í þjóðfélaginu. Virðulegi forseti. Ákvæði frv. þessa virðast tiltölulega flókin við fyrstu yfirferð. Efni þess er hins vegar kunnuglegt hv. þm. og ég efast því ekki um að unnt ætti að vera að afgreiða það fyrir lok þinghalds í vor þannig að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar hvað þetta atriði varðar. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.