Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Þetta frv. er borið fram af hv.fjhn.Nd., og var tilefni þess skýrsla frá stjórn Landsbankans viðvíkjandi lánveitingum úr 5. og 6. flokki veðdeildarinnar og ófullnægðri eftirspurn eftir lánum, svo og frá stjórn ræktunarsjóðsins. Tel jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en óska, að því verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.

Jón Baldvinsson Eftir því sem jeg íhuga þetta frv. nánar, því betur sýnir það sig, hversu óaðgengilegt það er fyrir þá menn, sem undir því eiga að búa. Eins og ákveðið er í frv., þá verða þessir menn ekki undir siglingalögunum. Samkvæmt 5. gr. frv. fer engin skráning fram, sem þýðir það, að þessir menn, sem á varðskipunum eiga að vera, eiga ekki að vera ráðnir samkvæmt siglingalögunum. Hinsvegar ætlast sú grein til þess, að siglingatími hásetanna á varðskipunum sje tekinn til greina sem almennur siglingatími manna á öðrum skipum. Þetta eru öll þau rjettindi, sem þessir menn eiga að hafa, eða öllu heldur eru þeir sviftir öllum rjettindum, sem aðrir sjómenn hafa samkvæmt siglingalögunum. Jeg sje þess hvergi getið í frv., að sjómennirnir á varðskipunum eigi nokkurn rjett á því að fá greiddar bætur eða að fá styrk, ef þeir veikjast eða forfallast á einhvern hátt. Í siglingalögunum eru ákvæði, sem mæla svo fyrir, að ef sjómaður veikist, þá skuli hann njóta hjúkrunar á kostnað útgerðarinnar. En hjer er því eins farið og með slysatryggingarnar í hinu frv., að þessa menn á að svifta öllum gæðum, sem siglingalögin veita, og eintómar skyldur eru þeim á herðar lagðar í staðinn. Þetta eru alvarlegir gallar á frv., sem verður að lagfæra, ef frv. á að fara út úr þessari hv. deild. Þá eru ákvæðin um, ef mönnum er vikið burt af skipunum, ekki eins nákvæm og í siglingalögunum. Það er alt komið undir geðþótta skipherrans, og sje manni vikið frá, þá á hann það undir náð ráðuneytisins, hvort hann nær rjetti sínum. Ráðherra sker úr í slíkum tilfellum, en mennirnir eru alveg rjettlausir. Stjórnarráðið ákveður „eftir atvikum“, hvort endurgreiða skuli iðgjald, sem búið er að greiða. Það er lítill rjettur, sem þessum mönnum er veittur, að verða að sækja alt undir stjórnarráðið og skipherrana. Þessum mönnum getur sitthvað orðið á, eins og öðrum mönnum. Þá getur skipherra gengið strangt fram í því að refsa þeim. Það er alkunna, að herforingjar eða lautinantar, sem aldir eru upp í hermenskutildrinu, eru mjög viðkvæmir fyrir yfirsjónum og vilja láta sýna sjer svo mikla virðingu, að ef undirmaður gleymdi að taka til húfunnar, yrði hann rekinn. Og svo gæti stjórnarráðið „eftir atvikum“ samþykt, að hann væri brottrækur og skyldi ekki fá endurgreiðslu iðgjalda sinna. Sama er að segja um stýrimennina. Það þyrfti ekki mikið að vera, sem gæti valdið brottrekstri þeirra. Ef skipstjórum og stýrimönnum kæmi ekki saman um eitthvað, sumum skipstjóranna þætti t. d. nóg um, hve stýrimennirnir væru áfjáðir í að reka störf sín eða væru í ósamræmi við skipherrana á einhvern hátt, þá væru stýrimennirnir látnir fara og fengju engar rjettarbætur og ættu heldur enga kröfu á þeim. Ef þingið afgreiðir þetta frv., þá eru í því heilar síður af óskrifuðum ákvæðum, er stjórnin á síðar að setja. Og enginn, hvorki þingmenn nje aðrir, fær að vita, hvaða reglur hún kann að setja um tilhögun alla og alt fyrirkomulag á þessum hlutum. Það er verið að láta þm.samþ. það, sem þeir vita ekkert um, því að engar skýringar hefir stjórnin gefið á því, hvaða reglur hún ætli að setja hjer að lútandi. Í öðru lagi er verið að svifta þessa menn á varðskipunum margskonar rjettindum, sem löggjöfin hefir talið sjer skylt að setja til handa sjómönnum, með löngum lagabálkum, siglingalögunum og lögunum um atvinnu við siglingar. Þessir menn eru þannig algerlega settir á vald skipstjóranna og stjórnarráðsins, og þótt einhverjir meðal þeirra kunni að vera sanngjarnir og rjettlátir menn, þá geta þeir líka verið misjafnir. Og lögin eiga einmitt að miða að því að tryggja menn við atvinnu sína. Svo er líka óbeint verið að svifta menn fjelagsrjettindum og „organi- sations“-rjettindum, en það þykir altaf hjá öllum siðuðum þjóðum vera hið versta ranglæti og svartasta íhald. Stjórnarráðið skipar þeim í einu og öllu og þeir geta ekkert sagt um laun sín og kjör.  (Nokkrir þm.: Þingið ákveður laun þeirra)  . Það er ekki þingið, sem framkvæmir lögin, svo að þegar þingið hefir slept þessum lögum frá sjer, þá veit það ekkert um það, hvernig þau eru framkvæmd. En þá kemur reglugerðin, sem leggur stjórnarráðinu og skipherrunum svo mikið vald í hendur, að mennirnir geta ekkert borið fyrir sig gagnvart því. Svo bætist hjer við fjárhagslegur skaði, sem vofir yfir þessum mönnum, sem burt reknir væru fyrir litlar eða engar sakir, að þeir missi 7% af launum sínum. Mjer sýnist því, að hjer sje á ferðinni miklu ískyggilegri löggjöf en mjer virtist í fyrstu. Mjer virtist það mest vera tildur, en nú sje jeg, að það felur í sjer svo mikið harðræði, svo mikið ranglæti og svo mikla yfirdrotnun gagnvart þessum undirmönnum á varðskipunum, að jeg tel, að þingið ætti ekki að skiljast svona við þetta mál og fela stjórnarráðinu og skipherrunum svona mikil ráð yfir þessum mönnum. Íhaldið er oft að hæla sjer af því, að það hugsi jafnt um alla landsmenn, en þetta frv. ber þess ljósan vott, að það hugsar aðeins um tiltekna menn. Almenningur á ekki miklum rjettarbótum að fagna hjá íhaldinu. Vegna smíðisgalla á þessu frv. og vegna efnis þess og anda í heild á þingið ekki að samþykkja þetta frv.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Hv. 5. landsk. (JBald) hefir nú við 3. umr. þessa máls verið að klifa á því sama og við 1. umr. Hann fullyrðir, að undirmennirnir á skipunum verði með öllu rjettlausir. En um leið fullyrðir hann, að embættis- og sýslunarmenn landsins sjeu rjettlausir, því að það er skýrt tekið fram í frv., að allir starfsmenn varðskipanna verði sýslunarmenn ríkisins. Jeg veit ekki, hvort hv.þm. fær marga af sýslunarmönnum landsins og þingmönnum til þess að taka undir það með sjer, að þeir sjeu rjettlausir menn. Það er fyrst núna, sem jeg hefi heyrt þeirri kenningu haldið fram. Hv. þm. mintist á yfirforingjana, sem hann taldi vera harla viðkvæma fyrir yfirsjónum. Hann nefndi engin dæmi um íslensku foringjana máli sínu til sönnunar, svo að þetta hlýtur að vera alment sagt um foringjana einhversstaðar annarsstaðar og viðkvæmni þeirra. En það er ekki hægt að hugsa sjer meiri viðkvæmni en þessi hv.þm. hefir gagnvart því, að aðrar reglur skuli vera settar um varðskipin og skipshöfnina á þeim heldur en þær, er settar væru, ef ríkið t. d. gerði út togara eða flutningaskip. Hv. þm. ætti að skilja það, ef hann vildi skilja það, að útgerð löggæsluskips, sem er undir umsjón stjórnarráðsins, hlýtur að verða hagað öðruvísi og aðrar reglur settar um hana en um útgerð fiskiskips eða flutningaskips. Jeg hefi lítið heyrt getið um það, að skipstjórar varðskipanna misvirtu það við stýrimennina, að þeir væru áfjáðir í það að framkvæma skylduverk sín. Ef skáldskapurinn til þess að vekja andúð gegn þessu frv. gengur svo langt að kalla það yfirsjón að vera áfjáður í að framkvæma skylduverk sín, þá fer aðstaða og umtal þessa hv.þm. um þetta mál að verða harla einkennileg. Þótt reglum siglingalaganna alment sje ekki ætlað að gilda um þessa menn á varðskipunum, þá ber þess að gæta, að frv. gefur þeim þá aðstöðu að öðru leyti, að þau rjettindi, sem þeir missa við það að komast undir þau lög, sem hjer er verið að ræða um, vinna þeir upp við það að vera skoðaðir opinberir sýslunarmenn ríkisins. Hv. 5. landsk. mintist á það, að ef sjómenn veiktust, þá hefðu siglingalögin ákvæði þar að lútandi. En hv.þm. veit þó líklega, að hægt er að benda á dæmi um það, að ríkið hefir ekki látið sýslunarmenn sína afskiftalausa í veikindum. Það er líka augljóst, að þótt nauðsynlegt sje, að settar sjeu ítarlegar reglur til tryggingar þeim mönnum, sem sigla fyrir útgerð einstaklinga, þá er ekki eins nauðsynlegt að setja jafnítarlegar reglur þar sem ríkisvaldið á í hlut. Hv. þm. hefir oft haldið því fram, að ríkið ætti að gera þetta eða hitt, þar eð það væri best trygt í höndum þess. En hjer kemur hann í bága við sjálfan sig, er hann lítur svo á, að ríkið sje ekki ótortryggilegra en jeg eða aðrir útgerðarmenn gagnvart sjómönnunum. Jeg álít, að stjórn og þing láti sjer með þessu frv. farast þannig við þessa sjómenn, að það, sem þeir missa við að vera ekki háðir siglingalögunum, vinni þeir með því að verða sýslunarmenn ríkisins. Hinsvegar er mjer það ljóst, að á varðskipunum þarf að vera agi og regla í svo góðu lagi sem nauðsynlegt er. Það má ekkert draga úr því valdi, sem ríkisstjórnin og skipstjórarnir eiga að hafa. Þess vegna er nauðsynlegt, að settar sjeu reglur, sem tryggi það, að hægt sje að halda uppi góðum aga á þessum skipum. Jeg vil meira að segja halda því fram, að öll regla og tilhögun á varðskipunum eigi að vera í svo góðu lagi, að það sje til fyrirmyndar fyrir önnur skip, sem einstakir menn eða fjelög eiga. Það er ekki nema með röksemdafærslu hv. 5. landsk., að hægt er að draga ranglæti út úr þessu. Því það er öllum vitanlegt, að það er alveg nauðsynlegt, ekki hvað síst á þessum skipum, að vel sje haldið uppi aga og reglum. En hv. 5. landsk. hefir einhverja fyrirfram ákveðna afstöðu til þessa máls. Og jeg hygg, að honum sje enginn órjettur ger, þó að jeg segi það, að hann líti á málið velvildarlaust. Í síðustu ræðu sinni kom hv.þm. að því, sem jeg álít vera höfuðástæðuna fyrir mótstöðu hans gegn frv. - en það var, er hann sagði, að með frv. væru tekin öll fjelagsrjettindi af hásetunum á skipunum. Jeg skal játa það, að mjer er ekki allskostar ljóst, við hvað hv.þm. á með þessum orðum sínum, nema ef hann skyldi eiga við það, að með frv. þessu komast hásetarnir undir þau ákvæði laga, er gilda.um opinbera sýslunarmenn að því er verkföll snertir. Jeg fæ ekki sjeð annað en að þeim sje heimilt eftir sem áður, þó að frv. þetta verði að lögum, að taka þátt í öllum þeim löglegum fjelagsskap, sem þeir vilja. En hitt er satt, að lögin um verkföll ná einnig til þeirra eins og annara sýslunarmanna ríkisins. En þessir menn eru ekki svo margir, þar sem að minsta kosti ennþá er ekki nema um 2 skip að ræða. og það virðast hafa stafað og stafa nægileg vandræði af verkföllum á öðrum sviðum atvinnulífsins, þó að þessir fáu menn á varðskipunum bættust ekki við í hóp þeirra manna, er því vopni beita. Slíkt gæti orðið til þess um langan eða skamman tíma að stöðva alla landhelgisgæslu, til stórtjóns fyrir þjóðina. Jeg hygg, að fáir háttv. þingdeildarmenn, aðrir en hv.þm. (JBald), muni harma þá ráðstöfun.

Jón Baldvinsson Það er mjög undarlegt; hversu litlar upplýsingar hægt er að fá frá háttv.frsm. (JJós) og hæstv. ráðh. (MG) um það, er snertir aðalefni þessa frv. Þeir vefja málið með því að tala um, hve góður húsbóndi ríkið sje o. s. frv., en neita að ræða hið meingallaða ákvæði frv., er setur menn þá, sem á varðskipunum vinna, skör lægra en stjettarbræður þeirra, sem vinna á skipum einstakra manna eða fjelaga.  (Atvrh. MG: Að hverju leyti lægra?)  . Að því leyti, að í frv. er engin trygging sett fyrir því, að þeir fái neitt borgað, ef þeir veikjast, eins og gert er í siglingalögunum. Er leiðinlegt að vita, að hæstv. ráðh. skuli þurfa að fara að lesa frv. sitt að nýju nú við 3. umr. þess, til þess að sjá þá miklu smíðagalla, sem á því eru. Háttv. frsm. sagði í sambandi við þetta atriði, að ríkið hefði ekki hingað til látið menn sína afskiftalausa í öllum tilfellum í veikindum þeirra. Það má vel vera, að þeim verði bætt eitthvað upp til bráðabirgða. En hvar er rjettur mannanna til þess eða trygging þeirra fyrir því, að það verði gert? Ekki í frv.; það verður algerlega undir geðþótta yfirmannanna á varðskipunum og stjórnarráðinu komið. Hv. frsm. fanst það undarlegt, að jeg skyldi geta látið mjer detta það í hug, að komið gæti fyrir ósamkomulag milli skipverja og stýrimanna um skylduverkin á skipunum. Það er nú einu sinni svo, að yfirmenn vilja hafa vald sitt óskorað, sjerstaklega þeir, sem einhverja nasasjón hafa af herskipum, og rjúka þá oft upp á nef sjer, ef á þá er andað af undirmönnum þeirra, án þess að það sje nokkurt brot af hálfu þessara undirmanna í augum almennings. Það er því ekkert ólíklegt, að þessir yfirmenn með þennan stranga aga og reglu, sem háttv.frsm. talaði um, vísuðu mönnum brott, ef eitthvað lítilfjörlegt út af bæri, og að landsstjórnin, eftir tillögum þeirra, ljeti þá fara burt samkv. þessum lögum. Það er ekki hægt að fá skýringu á því hjá hv.frsm., af greinargerð frv. eða frá hæstv. landsstjórn, hvernig háttað er um þetta atriði. En í 7. gr. frv. er talað um löggæslustarf og einkennisbúninga, sem auðvitað mátti ekki gleyma! Og þar er sagt ennfremur, að landsstjórnin geti sett reglur um hitt og annað. Hefði verið rjett, að hæstv. landsstjórn hefði gefið mönnum einhverja hugmynd um þessar reglur í lögunum sjálfum. Hv. þm. Vestm. (JJós) sagði, að regla og agi á skipunum eigi að vera til fyrirmyndar. Jeg vil á engan hátt telja úr því, en jeg tel þó mest um vert, að góð regla sje í starfinu sjálfu. Það er iðulega hægt að lesa í erlendum blöðum hlægilegar frásagnir um það, hversu smásmugulegir herforingjar eru í daglegum störfum sínum gagnvart undirmönnum sínum, þar sem þeir eru dæmdir til refsingar eða fangelsis eða, ef um sjóliðsmenn er að ræða, til brottrekstrar af skipunum fyrir yfirsjónir, sem að engu snerta skyldustörf þeirra. Það þarf ekki að vera um nein brot á skyldustörfum þessara manna að ræða, þó að þeir geri sig seka um yfirtroðslur á þröngum reglum, sem settar eru hermönnum um það, hvernig þeir eigi að umgangast hjegómlega yfirmenn. Hv. frsm. hjelt því fram um sjúkrastyrkinn til skipverja á varðskipunum, að engin ástæða væri til þess að ákveða neitt um hann með lögum, þar sem ríkið ætti í hlut. En jeg vil leyfa mjer að spyrja hv.frsm., hvers vegna það er ekki jafnnauðsynlegt að tryggja þessa menn gagnvart ríkinu eins og gagnvart einstaklingum. Jeg skal skjóta því að hv.frsm., vegna þess að hann dró það í efa, að jeg hefði það frá skipverjum sjálfum, að þeir væru óánægðir með launakjörin eftir frv. stjórnarinnar, að á milli 1. og 2. umr. kom til mín einn af hásetunum á Óðni og bar sig mjög illa yfir því, ef launakjör frv. yrðu samþykt, og svo mun vera um alla skipverjana nema skipstjórann. Og hið sama hefi jeg heyrt af Þór. Gæti jeg utan umr. skýrt hv.frsm. frá heimildarmanni mínum, ef hann óskaði þess, enda vona jeg, að hann verði ekki rekinn af skipinu fyrir agabrot, þó að hann bæri sig upp við fulltrúa Alþýðuflokksins á þingi um þetta mál. Annars held jeg, að heppilegra væri fyrir hv.frsm. að kynna sjer betur álit sjómannanna sjálfra á þessu máli, en fara minna eftir tillögum „reserve“-lautinantanna. Hv. frsm. þóttist hafa fundið aðalástæðuna fyrir því, að jeg er á móti þessu frv., og kvað hana vera þá, að jeg áliti, að sjómennirnir á varðskipunum væru meðfrv. sviftir fjelagsrjetti sínum. Hv. frsm. hefir nú raunar játað, að svo sje, svo okkur ber ekki svo mikið á milli um þá staðreynd. En mjer finst það æðilangt gengið í frv., að mönnum þessum skuli ekki vera leyft að gera tillögur um launakjör sín, nje að gera samþyktir, er lúta að hagsmunum þeirra, og senda trúnaðarmenn sína með þær til stjórnarinnar. Þetta hefir verið gert, en þessir sendimenn hafa fengið svar frá stjórninni eitthvað á þá leið: Við tölum ekki við ykkur; það erum við, sem gerum út um þetta mál. - Með frv. á að svifta menn íhlutunarrjetti um kjör þeirra, og er það vitanlega gert vegna þess, hve erfiðir tímarnir eru og atvinnuleysið er mikið, því að hæstv. stjórn veit, að hægt muni vera að fá einhleypa menn til þessara starfa, þó að launin sjeu svo lág. En fjölskyldumenn líta svo á, að ekki sje hægt að sætta sig við þau launakjör, sem skipverjar eigi við að búa, nema í ítrustu neyð, og þeir hafa sagt, að þeir myndu skifta um stöðu, ef þess væri nokkur kostur. Hv. þm. Vestm. hlakkaði mjög yfir því, að frv. útilokaði skipverja á varðskipunum frá því að gera verkföll, og kvað nóg vera um slíkan ófögnuð á öðrum sviðum atvinnulífsins hjer á landi. Það má vel vera, að meiri hl. nefndarinnar sje honum sammála í þessu efni. En jeg verð að telja það ranglátt að taka úr höndum manna hið eina vopn, sem þeir hafa til þess að fá rjettmætum og nauðsynlegum kröfum sínum framgengt og til þess að geyma fengins rjettar og verja sig gegn yfirgangi þeirra, sem hafa hin fjárhagslegu og stjórnskipulegu völd í landinu. Annars held jeg, að verkfallslögin komi ríkinu að litlu haldi, þegar á herðir. Má í því sambandi minna á það, að einni embættismannastjett landsins tókst með samtökum sínum að kúga ríkið til þess að bæta kjör þeirra. Og símamenn hafa einnig eigi alls fyrir löngu ógnað ríkinu með fjelagsskap sínum. Þrátt fyrir það, þó að lögin banni starfsmönnum ríkisins að gera verkföll, þá geta þeir þó hætt starfi sínu. Hv. þm. veit, að þær till. eru ekki hátt skrifaðar í lýðfrjálsum löndum, er fara fram á það að svifta menn fjelagsrjetti þeirra. Það viðgengst hvergi nema í einvaldsstjórnarlöndunum, Ítalíu, þar sem Mussolini ræður einn öllu, Spáni og Balkanskaganum, - löndum, þar sem einvaldshafarnir láta skjóta niður andstæðinga sína, brenna prentsmiðjur þeirra, gera blöð þeirra upptæk, eða reka þá úr landi, þegar best gegnir. Þar eru mannrjettindin ekki mikilsvirði. En í Vestur-Evrópu er öðruvísi litið á þetta. En vera má, að afturhaldið hjer á hv. Alþingi sje svo mikið, að það líti eins á þetta eins og hv.þm. Vestm.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 5. landsk. þótti upplýsingar stjórnarinnar og hv.frsm. litlar um frv. En því er nú svo varið, að frv. þm. spyr um þá hluti, er ekki koma máli þessu við. Hið eina svar, sem jeg get gefið hv.þm., er það, að hugmyndir hans um frv. eru sprottnar af hugarórum hans sjálfs. Hv. þm. sagði, að mennirnir á varðskipunum væru ver settir en stjettarbræður þeirra á öðrum skipum. Jeg spurði hann að því þá, hvort hann vissi það ekki, að opinberir embættis- og sýslunarmenn væru ekki settir frá embætti eða starfi sínu, þó að þeir veiktust. Þeim eru venjulega greidd 3–6 mánaða laun, þegar slíkt ber við. Þá sagði hv. 5. landsk., að yfirmennirnir á varðskipunum myndu halda undirmenn sína illa og að þeir mundu reka þá af skipunum fyrir smáyfirsjónir. En mjer er spurn: Hvar stendur þetta í frv.? Á máske að setja það í frv., að ekki megi vera agi eða regla á skipunum? Þá kvað hv.þm. það mjög illa farið, að ekki skyldi nánar tiltekið í 7. gr. frv., í hverju reglan á skipunum ætti að vera fólgin, líklegast þá hvenær ætti að þvo skipin og hvernig skifta ætti verkum með skipverjum, og taldi, að þar sem þetta væri ekki beint tekið fram í lögunum, þá væri mjög hægt að misbrúka ákvæði 7. gr. Jeg hygg, að hann fái ekki marga á þá skoðun sína. Þá mintist hv.þm. á óánægju skipverja út af launakjörum þeirra. Það má vel vera, að svo sje. En hv.þm. ætti að spyrja embættis- og sýslunarmenn yfirleitt, hvort þeir væru ánægðir. Hann mundi áreiðanlega fá þau svör, að þeir væru óánægðir. Það er nú einu sinni svo, að ríkið launar starfsmenn sína yfirleitt lágt, en á hinn bóginn er sú atvinna, sem ríkið veitir, trygg. Þó að hv.þm. viti um einn óánægðan mann, þá er sannleikurinn sá, að það eru margir menn, sem bíða eftir því að komast á skipin, vegna þess hve trygg atvinnan er. Hv. 5. landsk. sagði, að verkfallslögin hefðu litla þýðingu gagnvart embættis- og sýslunarmönnum ríkisins, en þó kveður hann það hina verstu goðgá, að frv. skuli svifta sjómennina á varðskipunum rjettinum til þess að gera verkfall eða ganga í þann fjelagsskap, sem þeir vilja. Samkv. verkfallslögunum eru embættis- og sýslunarmenn bundnir um það að leggja ekki starf sitt niður fyrirvaralaust, og samkv. frv. því, sem hjer um ræðir, verða sjómennirnir bundnir samkv. þessum lögum á sama hátt og aðrir sýslunarmenn ríkisins. Í þessu ákvæði felst aðalástæðan fyrir mótstöðu hv.þm. gegn frv., þó að hann hafi ekki farið að láta uppskátt um það fyr en nú við 3. umr. málsins. Ef skipverjar á varðskipunum gætu gert fyrirvaralaust verkfall um leið og hásetar fiskiflotans og gerðu það, þá yrði ástandið það, að allur íslenski togaraflotinn og varðskipin lægju á höfnum inni, en erlendir togarar mokuðu landhelgina í friði á meðan. Þetta ástand er það, sem hv.þm. berst óbeinlínis fyrir. Háttv. þm. þarf ekki að halda það, að hann vinni flokki sínum neitt gott með þessari andstöðu sinni. Því að á meðan skipverjar á varðskipunum standa utan við verkföll sjómanna, þá skiftir stjórnin sjer ekki af þeim verkföllum; ef þeir taka þátt í verkföllunum, þá hlýtur ríkisstjórnin að skifta sjer af þeim vegna hinna erlendu togara, er stunda veiðar hjer við land og ef til vill nota sjer aðstöðuna meðan á verkfallinu stendur til þess að taka upp fiskinn hjer við landsteinana. Jeg skil það vel, að hv.þm. væri illa við, ef verið væri að koma hjer upp her, en svo er alls ekki, Heldur er með frv. aðeins um stofnun lögreglu á sjó að ræða.

Jónas Jónsson Að jeg hefi ekki fyr tekið til máls um frv. þetta, kemur til af því, að jeg lýsti skoðun minni á þessu máli, er systurfrv. þessa frv. var á ferðinni hjer í þessari hv. deild fyrir skömmu. Með þessu frv. er verið að stofna um 40–50 föst embætti, verið að þjóðnýta embætti landsins með því að stofna til ríkisrekstrar á starfsmönnum með æfilöngum samningi. Í frv. þessu er ein gr. - 2. gr. -, sem jeg tel ástæðu til að koma fram með mótmæli gegn. Jeg álít, að rjett væri og gleggra að taka það skýrt fram, að skipstjórar og stýrimenn á þessum skipum væru yfirmenn löggæslunnar í landhelgi. Það er í raun og veru það eina, sem þurfti að segja um valdsvið þeirra. Það er vitanlegt, að varðskipið Þór hefir tekið marga togara, bæði erlenda og innlenda, án þess að hann hefði nokkurt lögregluvald. Jeg er jafn ósammála hv. 5. landsk. (JBald) og hv.þm. Vestm. (JJós) um launakjör skipverjanna. Háttv. 5. landsk. var óánægður með það, að launin væru alt of lág, en hv.þm. Vestm. taldi þau a. m. k. nógu há. Jeg býst við, að sannleikurinn sje sá, að launin verði alt of há, þegar til lengdar lætur. Alt ástandið hjer á landi sýnist benda til þess, að alt kaupgjald muni hrapa niður. Þá hefir hv.þm. Vestm. gert skaða gagnvart framtíðinni með því að binda þetta í launalögum, því að þegar einu sinni er búið að ákveða launin, þykir altaf harðræði að lækka þau. Má í því sambandi minna á aðstoðarlækninn á Ísafirði. Altaf hefir verið sótt fastara að hækka hans laun en lækka, þótt störfin sjeu ekki mikil. - Annars hefi jeg áður sýnt, að mikið af þessum launum er hægt að spara með öðru og heppilegra skipulagi. Þótt ekki væri nema sú eina ástæða færð gegn því að festa launin, held jeg að það væri varhugavert og færi í ranga átt.  (Atvrh. MG: Hjer er ekki verið að tala um launin)  . Nei, að vísu ekki, en þetta frv. gerir skipverja að föstum starfsmönnum hjá ríkinu og er aðeins einn liður af sömu keðju og hitt frv. Annars vildi jeg segja fáein orð út af þeirri hlið málsins, sem veit að löggæslunni. Jeg hefi áður leitt rök að því, að þetta frv. er til skaða, vegna þess að öll ástæða er til að óttast, að með tímanum sýni skipverjar minni árvekni, þegar þeir eru allir orðnir fastir starfsmenn. Annars hefðu þeir, sem eru í lægri stöðum, von um að hækka nokkuð fljótt, með því að sýna dugnað og trúmensku í starfi sínu, en þeir, sem ljelegri væru, mættu þá vita, að ekki þyrfti nema nokkurn veginn almenna vitneskju um, að þeir ræktu starf sitt linlega, til þess að þeir væru látnir fara. En við fasta embættismenn er ekki hægt að losna, nema á þá sannist mikil vanræksla. - Með lögum þurfti ekki annað að gera en að gefa yfirmönnum skipanna þá aðstöðu, að þeir gætu komið fram með fullu valdi og myndugleik gagnvart sökudólgum. En til þess sýnist ekki þurfa að binda þá við landið með æfilöngum samningi. - Þótt jeg líti ekki svo mjög á hina líðandi stund í þessu máli nje hina ungu reynslu, heldur geri mjer far um að horfa á málið frá miklu almennara sjónarmiði, sem veit að þeim tíma, sem fram undan er, vil jeg þó benda á, að fram hafa komið mjög alvarlegar kvartanir undan gæslunni á undanförnum árum, svo alvarlegar, að þær ættu að vera til aðvörunar gegn því að rasa fyrir ráð fram í þessu máli. - Jeg vil heyra skýringar hæstv. atvrh. og hv.þm. Vestm. á því, hvernig staðið getur á, að til er framburður frá 4 þm., alt stuðningsmönnum hæstv. stjórnar -  Jeg verð að segja, að fyr á árum, þegar Framsókn og Sjálfstæðismenn börðust gegn andstæðingum strandgæslunnar til að fá styrk handa Þór, þá hefði það þótt ósennileg spásögn, að Vestmannaeyjar mundu senda á Alþing fulltrúa, sem yrði bandamaður þeirra, er fremstir voru að níða Þór og viðleitni Vestmannaeyinga, og að sjálfur fulltrúi þeirra yrði potturinn og pannan í því að undirbúa embættissvefninn á varðskipunum. En þetta skipulag tryggir áreiðanlega nægilega mikla værð á skipunum, þegar fram líða stundir. Jeg vil benda á, hvað það sýnist vera gagnslítið fyrir rjettan gang þessara mála, þótt einn og einn íhaldsmaður sje þannig settur, að hann komist ekki hjá því að sjá misfellurnar á landhelgisgæslunni. Því að eftir þeirri ræðu, sem hv.þm. Snæf. (HSteins) hjelt hjer í hv. deild, gat rökrjett afstaða hans ekki orðið önnur en sú, að hann greiddi atkv. á móti frv. Jeg býst við, að ekki þurfi að draga í efa, að hv.þm. hafi sjeð hina einu hugsanarjettu afleiðingu af sinni ræðu, - en hann vissi að frv. mundi falla, ef hann greiddi atkv. á móti því. Þess vegna hefir hæstv. stjórn áreiðanlega lagt kapp á að fá hann til fylgis við frv. Aðeins þetta atvik - að einn stuðningsmaður hæstv. stjórnar ber svo þungar ásakanir á landhelgisgæsluna, en greiðir þó atkv. með frv., - sýnir, hvílíkt ofurkapp er á frv. lagt af hæstvirtri stjórn. En það eru hinir gömlu andstæðingar Þórs, sem nú fylgja hæstv. stjórn. Það voru nánustu pólitískir vinir hæstv.forsrh. (JÞ), sem lögðu fyrsta vísinum til innlendrar landhelgisgæslu verst til. Þá var álitið, að þetta stæði í sambandi við, að eigendur íslenskra togara væru svo mikils ráðandi í flokknum. - Af því að báðir hæstv. ráðh. eru nú inni í hv. deild, vil jeg biðja þá skýringar á, hvernig á því stendur, að svo margir núverandi íhaldsmenn voru í fyrstu á móti innlendri landhelgisgæslu. E. t. v. hafa þeir verið hafðir fyrir rangri sök, en ef svo er ekki, mætti álíta, að þeir hefðu ennþá ekki skift um skoðun og mundu lítt harma, þótt deyfð væri í strandgæslunni. Það væri líka gaman að heyra, hvort skoðun Ágústs Flygenrings hefir verið rjett, að með loftskeytum væri togaraflotanum stjórnað í landhelginni. Væri fróðlegt að heyra, hvort nokkuð hefir verið gert til þess að hindra slíka misnotkun loftskeytanna. En ef sá vitnisburður er ekki rjettur, vil jeg vita, hví íslenskir togarar eru svo að segja aldrei teknir, þótt samhljóða vitnisburður 4 íhaldsþingmanna sje fyrir því, að þeir sjeu verstir allra.

Halldór Steinsson Hv. 1. landsk. (JJ) stefndi til mín nokkrum aths., sem gefa mjer tilefni til að segja örfá orð. - Honum virtist það illa geta farið saman, að jeg hefði fundið að landhelgisgæslunni, en þó greitt atkv. með frv. - Jeg tók það fram þegar í fyrstu ræðu minni, að jeg teldi frv. þýðingarlítið, en þó heldur til bóta og mundi því greiða atkv. með því. Þess vegna er í meira lagi hæpið af hv. 1. landsk. að álykta, að hæstv. landsstjórn hafi haft nokkur áhrif á atkv. mitt í málinu. - Jeg hefi sagt, að jeg teldi landhelgisgæsluna ekki næga, þar sem jeg þekki til, en jeg fæ ekki sjeð, hvernig þetta frv. á að geta orðið til að spilla henni. Jeg verð því að vísa á bug öllum aðdróttunum um, að ekki sje hugsanarjett afstaða mín, - að viðurkenna vantandi landhelgisgæslu, en greiða þó atkv. með frv.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. 1. landsk. hefir nú játað, að þörf sje á löggjöf um þetta atriði, og þykir honum það helst að, að landsstjórnin hafi gengið óþarflega langt í till. sínum. Er það alveg gagnstætt þeim mótbárum, sem fram hafa komið úr annari átt. Jeg hefi nú áður skýrt frá því, hvers vegna stjórnin fór svona langt í till. sínum, og sje ekki ástæðu til að taka það upp. Ekki sje jeg heldur ástæðu til að fara enn á ný að tala um laun skipverjanna. En þegar hv.þm. talar um, að hann hafi ekki viljað festa svona marga menn á skipunum, þá á hann sjálfsagt við þegnskylduvinnuhugmynd þá, sem hann vildi koma á um stýrimannaskólanemendur. Þótt jeg sje nú yfirleitt ekki andvígur hugmyndinni um almenna þegnskylduvinnu, er jeg þó eindregið á móti því að taka út úr eina fámenna stjett manna og leggja á hana þegnskylduvinnu. - Jeg álít, að það hlyti að teljast ósanngjarnt. Hv. þm. (JJ) fann það að, að eftir frv. yrðu fastir menn á skipunum. Hann áleit betra að vera altaf að skifta um menn, og get jeg látið hann um það álit sitt. Jeg fyrir mitt leyti held nú, að miklu betra sje að hafa vana menn á skipunum, og þeir leysi öll störf fljótar og betur af hendi. - Ef kenning hv. 1. landsk. væri rjett, þá ætti enginn embættismaður að vera ráðinn nema til skamms tíma, en sú regla veit jeg ekki til, að nokkursstaðar hafi verið tekin upp. Háttv. þm. (JJ) talaði um, að umkvartanir hafi borist út af landhelgisgæslunni. Mjer finst það nú síst að furða, þótt 2 eða 3 skip geti ekki varið alla strandlengjuna fyrir ásælnum togurum. Einnig þykir hv.þm. tekið of lítið af íslenskum skipum í landhelgi. Þetta virðist mjer vera heldur „ópatriotiskt“ af honum. Mjer þykir þvert á móti ákaflega vænt um þetta, því að jeg veit, að skipstjórarnir á varðskipunum hlífa Íslendingum ekki fremur en öðrum, ef þeir hitta þá að veiðum í landhelgi. Þeir vita áreiðanlega, að landinu stafaði hætta af þessháttar framferði, ef það ætti sjer stað. - En landinu og sjálfstæði þess stafar hætta af þessum sífeldu brigslyrðum í þinginu í garð varðskipanna. - Út af áburðinum á skipstjórann á Óðni vil jeg segja, að eftir að hann hefir birt leiðrjettingar í blöðunum er ákaflega hart að heyra aðdróttanirnar endurteknar enn á ný í þingsalnum.

Jeg nefndi ekki Óðin!

. Ónei, en það mátti skilja, hvert skeytunum var stefnt. - - Nú heyri jeg, að hringt er til atkvgr. um fjárlögin í hv.Nd., og verð jeg því að fresta máli mínu í bili. Vil jeg biðja einhvern að taka við nú í svip, ef forseta sýnist ekki rjett að fresta fundi.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg bjóst ekki við því, að við 3. umr. þessa máls yrðu eins miklar umr. um þetta frv. eins og orðið hafa. Enda hafa þær umr. lítið orðið annað en endurtekning á því, sem áður hefir verið sagt um málið. Á þetta sjerstaklega við ræðu hv. 1. landsk. (JJ). Jeg varð ekki var við, að þar kæmi neitt nýtt fram annað en áskorun sú til mín, sem hann kom með í lok ræðu sinnar. Úr því nú að hv. andmælendur frv. finna ástæðu til að halda umræðum áfram nú, þá er okkur hinum, sem fylgjum því fram, vorkunn, þó að við verðum að eyða tíma þingsins í að svara þeim. Jeg þakka hv. 5. landsk. (JBald) fyrir það góða boð, að hann skyldi segja mjer nafn háseta nokkurs á Óðni, sem hefði komið til hans og sagst vera óánægður með væntanleg launakjör sín eftir þessu frv.; en jeg get sagt hv.þm. það, að jeg ætla mjer ekki að nota þetta boð hans, því að það er ekki nein nýjung, þó menn sjeu óánægðir með laun sín, hvort sem þeir eru embættismenn ríkisins eða aðrir. Það hefir borið á því nú upp á síðkastið sjerstaklega, að embættismenn hafa þóst verða varir við kreppu tímanna eigi síður en aðrir, og hefir mátt heyra, að þeir þykjast sitja við skarðan hlut. - Það er rjett hjá hv.þm., að starfsmenn skipanna verða - ef þeir verða gerðir að opinberum sýslunarmönnum - háðir þeim lögum, sem banna embættismönnum að gera verkfall, enda sje jeg ekki, að neitt gott gæti af því leitt, ef þeir gerðu það, heldur aðeins ilt eitt. Hv. 1. landsk. (JJ) hjelt enn ræðu og kom enn með söguna um þessa 4 íhaldsmenn, sem hefðu átt að bera það á íslensku togarana, að þeir væru aðsúgsmestir í landhelginni. Hvað mig snertir sem flokksmann þessara Íhaldsmanna er jeg vitanlega ánægður með það, hve mikið þm. virðist leggja upp úr orðum þeirra, af því að þeir eru Íhaldsmenn. Það virðist svo, sem þm. líti svo á, að það hafi tvöfalt sannleiksgildi, sem er sagt af Íhaldsmanni. Hjá þessum tveim hv. andmælendum frv. skiftir nokkuð í tvö horn. Hv. 5. landsk. álítur laun skipverja eftir frv. alt of lág, en hv. 1. landsk. þykja þau of há. Framtíðin mun nú leiða það í ljós, hvort launin þykja of há, og hvað útgerðarkostnað skipanna snertir eru þau ekki svo há, að ástæða sje til að óttast það, enda er sjeð fyrir því með sjerstökum skattaálögum, að fje sje fyrir hendi til að standa straum af útgerð skipanna. - Það er þessi 1/2%, sem nýlega hefir verið bætt við útflutningstollinn, sem ætluð er til þessa, jafnframt því að afla ræktunarsjóðnum tekna. Þessar alvarlegu kvartanir, sem hv. 1. landsk. mintist á, yfir landhelgisgæslunni, eru víst aðallega þær, sem komu fram hjá hv.þm. Snæf. En þá var á það minst um leið, að á því tímabili, sem strandgæslunni við Snæfellsnes var ábótavant, hafi þær orsakir legið til þess, að Óðinn var í viðgerð ytra, Fálkinn í lamasessi og Þór einnig, að því er jeg veit best, einhverjum annarlegum störfum hlaðinn. Það var því töluvert öðru máli að gegna en þegar öll varðskipin hafa aðstöðu til þess að geta gætt landhelginnar. Sparnaðartill. þm. kemur í rauninni þessu máli ekkert við. En þegar það mál er orðið svo vel undirbúið sem vera ber, og þegar þeir menn, sem best skyn bera á þessi mál, telja það fært og geta mælt með því að flytja stýrimannaskólann um borð í varðskipin, þá útilokar þessi lagasetning enga möguleika í því efni. En eins og nú er ástatt, er engin leið að því að láta eina stjett manna inna af hendi þá þegnskylduvinnu, sem þm. vill láta nemendur stýrimannaskólans gera. Það virðist svo, sem hv.þm. telji það sitt hlutverk, bæði utan þings og innan, að vera útgerðinni, einkum stórútgerðinni, þungur í skauti. Háttv. þm. gengur jafnvel svo langt, að hann reynir að umhverfa staðreyndum, til þess að líklegra verði, að honum verði trúað, þegar hann kemur fram með ásakanir sínar í garð þeirrar stjettar, sem að útgerðinni stendur. Háttv. þm. var stórorður um afskifti einstakra útgerðarmanna hjer í bænum, sem nú fylla Íhaldsflokkinn, af björgunarskipinu Þór, þegar það var keypt hingað, og vildi leggja það alt út á versta veg. En að halda því fram, að togaraeigendur hjer í Reykjavík hafi staðið á móti Björgunarfjelagi Vestmannaeyja á þeim tíma, er svo langt frá því að vera rjett, að það er þvert á móti algerlega ósatt. Því til sönnunar vil jeg geta þess, að af þeim 50 þús. kr., sem lagðar voru fram hjeðan frá Reykjavík til kaupa á björgunarskipinu, var meiri hlutinn frá togaraeigendum. Með þessu finst mjer útgerðarmenn hafa fullkomlega sýnt sinn góða hug til þess starfs, sem skipið hefir með höndum. Þetta var hv. 1. landsk. áður kunnugt. Því að þegar hann áður hafði reynt að sverta þessa sömu stjett manna, var honum bent á þetta í blaðagrein af núverandi formanni Björgunarfjelags Vestmannaeyja, og jeg vona, að hv.þm. minnist þess enn. Hv. þm. taldi það furðu, að Vestmannaeyingar hefðu sent þann mann fyrir fulltrúa á þing, sem hefði gengið í bandalag við þessa menn, sem hann veittist að, og taldi, að þar hefði þetta mál einkum átt að koma til greina. Áskorun hv.þm. á mig um þessi efni get jeg vel virt að vettugi. En hv.þm. er fullkunnugt, hvað jeg hefi lagt til málanna síðan jeg kom á þing, og sá þingflokkur, sem jeg tilheyri, Íhaldsflokkurinn, hefir, vitanlega með stuðningi annara góðra manna hjer á Alþingi, komið strandgæslunni á þann rekspöl, sem hún nú hefir komist á. Þingsagan þessi árin er til vitnis um þetta. Og hvernig sem einstakir menn hafa litið á þetta mál í upphafi, þá hefi jeg sannarlega talið mjer skylt að ganga ekki framhjá neinum manni, sem hefir viljað vinna þessu máli gagn, hvort sem það hafa verið flokksmenn mínir eða aðrir. Hv. þm. var að tala um, að samþykt þessa frv. væri það versta, sem hægt væri að gera fyrir strandgæslumálið; með öðrum orðum, það á að vera hinn mesti ógreiði málinu að semja skipulagsfrumvarp, sem grundvallar starfsemi varðskipanna. Svona ummæli og önnur slík frá þessum hv. þingmönnum (JJ, JBald) bera sannarlega ekki mikinn vott um pólitískan þroska þeirra. Hvort sem þeim er það sjálfrátt eða hjer er um óviljaverk að ræða, er það áreiðanlegt, að umræður þeirra um þetta mál hafa miðað að því að veikja landhelgisgæsluna í heild sinni með því að vekja tortryggni landsmanna á foringjum skipanna. Þeir hafa talað um þá sem hjegómagjarna menn og yfirdrotnunarsama og að yfirstjórnin væri ónýt. Slíkt tal miðar að því að veikja aðstöðuna inn á við, þá hliðina, sem veit að þjóðinni sjálfri. En hjer er ekki um svo volduga löggæslu að ræða, að hún megi við því, að við gerum sjálfir lítið úr henni að nauðsynjalausu eða kveikt sje andúð hjá landsfólkinu gegn varðskipunum og vakin tortryggni gegn því, að landhelgisgæslan sje sómasamlega af hendi leyst. Jeg held því fram, að þeir menn, sem að slíku vinna, geri málinu ekki lítið ógagn. Þeim mönnum, sem eiga að framkvæma landhelgisvarnirnar og björgunarstörfin, getur ekki staðið á sama um það, hvort landsfólkið trúir þeim til að leysa starfið vel og samviskusamlega af hendi eða ekki. Jeg held því fram, að ekkert hafi komið fyrir í starfsemi þeirra manna, sem nú stjórna varðskipunum, sem rjettlæti þær tortrygnisásakanir, sem hjer hafa verið bornar fram. Þó er ekki nema hálfsögð sagan um óleik þann, sem þessir háttv.þm. vinna málinu. Jeg hefi minst á þá hliðina, sem veit að þjóðinni sjálfri. En þeir vinna ennþá hættulegra verk út á við með því að vekja og halda á lofti orðasveim um það, að landhelgisgæslan sje leyst af hendi með hlutdrægni, að við hlífum samlöndum okkar við sekt eða hegningu, göngum á snið við þá, en látum lögin aðallega gilda fyrir útlendinga. En það er þetta, sem ráða má af ræðum þessara hv.þm. hjer og hjá flokksbróður þeirra í háttv.Nd. (HjV), þegar til umræðu var vantraust á stjórnina. Þeir ættu sjálfir að geta gert sjer ljóst, að það er ekki hægt að finna betra vopn en einmitt þetta til að leggja í hendur útlendra stórbokka, sem vilja halda því fram, að við höfum ekki rjett til að verja landhelgi okkar. Ekkert betra vopn verður þeim fengið til að afdæma rjett okkar en þetta, að lögin sjeu framkvæmd með hlutdrægni. Síðan Íslendingar fóru sjálfir að skifta sjer af landhelgisvörnum og reka þær með eigin skipum, hefir oft verið kvartað undan þeirri meðferð, sem útlendir togaraskipstjórar hafa þóst verða fyrir af hendi íslenskra yfirvalda. Það hefir verið reynt af hendi útlendinga að niðra strandgæslunni hjer og íslensku rjettarfari, svo að okkur hefir oft sárnað, hvílíkum reginfirrum hefir verið haldið fram í garð framkvæmdavaldsins hjer. Jeg hefi þó hvergi rekið mig á, að þessir útlendu menn hafi leyft sjer að halda því fram, að varðskipin sleptu íslensku togurunum út úr landhelginni, en tækju þá útlendu. Enn hafa ekki slíkar ákærur komið fram. En hvers skyldi mega vænta, þegar íslenskir alþingismenn marghampa orðasveim um þetta, orðasveim, sem jeg álít algerlega staðlausan. Sjá nú ekki þessir hv.þm., á hvaða hættubraut þeir stefna þessu stórmáli, sem við verðum að viðurkenna, að er stór liður í sjálfstjórnarbaráttu okkar? Sjá þeir ekki, hve þessar Gróusögur eru hættulegt vopn á okkur í höndum útlendinga? Eru þeir vissir um, að þetta borgi sig? Þrátt fyrir andúð þeirra gegn núverandi stjórn og ef til vill þeim mönnum, sem fara með skipin, og löngun til að skaprauna þessum aðiljum, verða hv.þm. að kunna sjer hóf í þessu efni. Eru þeir vissir um, að þetta borgi sig fyrir landið og geti ekki haft alvarleg eftirköst? Er hann viss um, hv. 5. landsk., nema eitthvað af því, sem hann segir hjer, kunni að berast út fyrir pollinn? En það er hann, sem fyrstur hefir kveðið upp úr með það hjer, hve gott það sje að mega tala hjer um hluti, sem ekki sje annarsstaðar hægt að tala um nema sæta ábyrgð fyrir. Hann verður að gæta að því, þessi hv.þm., að það er ekki nóg að hafa þennan rjett, ef ekki er gætt þeirrar skyldu, sem á þeim hvílir, er nota hann. Jeg hefi nú leitt rök að því, að framkoma þessara tveggja háttv.þm. (JJ, JBald) miðar að því að skaða strandvarnarmálið bæði út á við og inn á við. Hún getur ekki leitt af sjer annað en ógagn fyrir þetta mál. Það er því full ástæða til að skora á þá að láta af þessum sífelt endurteknu ásökunum um hlutdrægni skipstjóranna í framkvæmd langhelgisgæslunnar.

Jónas Jónsson Jeg ætla að víkja að ræðu hv.þm. Snæf. (HSteins). Jeg hefi reynt að leiða rök að því, að ræða hans hafi verið þungur áfellisdómur um framkvæmdir landhelgisgæslunnar í vetur. Hann bar ekki á móti því, en tók það fram, að þrátt fyrir það mundi hann vera með þessu frv., þar sem landhelgisgæslan mundi ekki verða verri, þó að það væri samþykt. En þar sem hann leiddi engin frekari rök að þessu, hugsa jeg, að ræða hans haldi áfram að vera sterk aðvörun til þeirra, sem ekki tortryggja þann vitnisburð. Þá kem jeg að hæstv. ráðh. (MG). Hann hafði tekið fram, að bæði frv. væru ein heild. Reyndar vildi hann ekkert fara út í launin. Hann er glaður yfir, að búið er að koma þeim frá. Hæstv. ráðh. hefir samviskubit út af því að hafa hindrað 30 þús. kr. sparnað, og svo reynir hann og stuðningsmenn hans að bjarga sjer út úr öllu saman með því að halda fram, að jeg sje að fara fram á þegnskylduvinnu fyrir þessa einu stjett manna. Þetta er vísvitandi rangfærsla. Jeg hefi aðeins farið fram á verklegt nám, sem mennirnir mundu þurfa að leysa af hendi hvort sem væri. Slíkt nám er heldur alls ekki sjerstakt fyrir þessa einu stjett manna. Verkfræðingar og læknar þurfa að leysa slíkt nám af hendi, og jeg veit ekki betur en að læknar, sem að öðru leyti eru útlærðir, sjeu notaðir til þess að gera fyrir ekkert það, sem öðrum mundi vera borgað fyrir, svo að þetta er alveg hliðstætt. Hæstv. ráðh. er hjer að bera fram vísvitandi blekkingu. Hann veit ofurvel, að hjer er um að ræða náin stýrimannaefna, sem bæði verður þeim að gagni - og ef til vill að meira gagni á þessum skipum en öðrum - og auk þess sparast við þetta fyrirkomulag 30 þús. kr. Mótþróa gegn þessu get jeg því ekki skoðað nema vott um óhóflega eyðslusemi og skilningsleysi á því að fara með alment fje. Hæstv. ráðh. vildi neita, að gott væri að geta skift um menn, en hjelt því fram, að það leiddi til hinnar æðstu fullkomnunar að halda sömu mönnunum ár og síð. Þessu er nú þverneitað af hinum vitrustu önnum. T. d. hefir enska skáldið Wells skrifað merkilega bók þess efnis, að hann telur það hið mesta böl, að sami maðurinn skuli gegna sama starfinu æfilangt. Þegar menn eru búnir að gegna einhverju embætti í nokkur ár, þá eru þeir stirðir og dauðir. Annars vakir ekki þessi kenning fyrir mjer. Fyrir mjer vakir ekkert kerfi í þessu efni, heldur hitt, að mjer finst það hörmulegt að halda niðri góðum mönnum fyrir öðrum lakari. Það á ekki að hlaða undir einhvern meðalmann af gamalli venju, ef völ er á öðrum betri. Þessi regla gildir einmitt um þingmenn, og af þessari sömu ástæðu er það, að jeg er á móti lengingu kjörtímabilsins. Jeg þykist nú hafa gengið frá þessari meinloku hæstv. ráðherra og hrakið þá kenningu, að verra sje að skifta um menn. Jeg vil taka það fram til skýringar, að stýrimaðurinn á öðru varðskipinu hefir sýnt meiri dugnað og þrautseigju en nokkur annar af þeim mönnum, að þeim ólöstuðum. Það er sagt vafasamt, að hann verði áfram með þeim launum, sem frv. gerir ráð fyrir. Mjer finst ekki ólíklegt, að hann eigi kost á öðrum störfum en þeim að vera æfilangt undirmaður, þar sem hann fær ekki að njóta hæfileika sinna nema að nokkru leyti. Jeg þekki þennan mann ekkert og veit varla, hvað hann heitir, svo að mjer ganga ekki til neinar persónulegar hvatir, eins og hv.þm. Vestm. vildi halda fram. En jeg get ekki fallist á heimsku hans nje annara, sem eru enn verri en hann. Hjer er verið að gera vitleysu af fávisku eða spillingu. Hv. þm. Vestm. má skrifa á hvorn liðinn, sem hann vill. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki væri furða, þó að menn töluðu um slælega landhelgisgæslu. Það var eins og hann vissi eitthvað upp á sig. Hann sagði, að jeg væri svo óánægður með þetta og fanst það ljótt. Jeg hefi aldrei sagt, að jeg væri óánægður. Jeg hefi aðeins bent á þá staðreynd, að íslensku togararnir eru minna teknir en þeir útlendu. Í þeirri staðreynd liggur hætta fyrir sjálfstæði okkar, en það þorir hæstv. ráðh. ekki að kannast við, nje hans stuðningsmenn. Þjóðverjar hafa mokað upp fiski við Dyrhólaey, en vitnisburður fjögurra manna, sem ekki verður hrakinn, sýnir þó, að íslensku togararnir eru langverstir. Hvers vegna eru þeir ekki teknir? Hv. þm. Vestm. getur ekki skýrt þetta atriði nema með einu móti. Hann getur sagt sem svo: þm. Snæf. (HSteins) segir ósatt. Þm. Borgf. (PO) sagði ósatt 1924 um, að íslensku togararnir væru verstir, og þm. Barð. (HK) segir ósatt um, að þeir hafi komið svívirðilega fram gagnvart sjómönnum í hans kjördæmi. Málstaður hv.þm. Vestm. er slæmur, ef hann segir ekki þetta. Hv. þm. leyfir sjer að belgja sig upp og bera á þá, sem benda á þessa staðreynd, að þeir sjeu að svíkja föðurlandið. Jeg og hv. 5. landsk. erum að bjarga landinu með því að stuðla að því, að landhelgisgæslan verði sterk og óhlutdræg.

Þetta er órökstutt slúður

. Þeirra þingmanna, sem hafa bent á misfellurnar?

Nei, hv. 1. landsk.

. Jeg veit, að hv.þm. segir aldrei nema ósatt. Hann er eins og Eyjólfur Bölverksson málpípa ills málsstaðar. En hv.þm. þorir ekki að ráðast á bókfest ummæli flokksmanna sinna í þingtíðindunum. Jeg hefi ekki dregið þá ályktun, sem liggur opin fyrir, að landhelgisgæslan sje í ólagi. Ef hv.þm. getur samrýmt það, að gæslan sje sterk og trygg, en íslensku togararnir þó ekki teknir, þá geri hann það. Aðdróttun hæstv. ráðh. um föðurlandssvik fellur máttlaus niður. Jeg verð að líta svo á, að það fari að gjósta um þá menn, sem sýnast liggja dæmdir undir dómi sjónarvotta víðsvegar um landið, viðvíkjandi föðurlandsást, en það eru alt stuðningsmenn hæstv. stjórnar. Er hægt að hugsa sjer öllu meiri svívirðingu en þá, að setja tæki í skipin til þess að geta verið óhultir í landhelginni, eins og fyrverandi 1. þm. G.-K. (Ág. Flygenring) hefir sagt frá. Hvað segja menn um annað eins og þetta? Á að hlífa slíkum mönnum? Hæstv. atvrh. endaði ræðu sína með því að skora á þá, sem vilja láta landhelgisgæsluna ganga jafnt yfir alla, að hætta brigslyrðum. Hann hefði átt að snúa sjer til flokksbræðra sinna fjögurra, sem hafa skjallega lýst yfir þungum ásökunum í garð íslensku togaranna. Þá kem jeg að ræðu hv.þm. Vestm. Hann byrjaði með því að láta í ljós undrun sína yfir því, að jeg skyldi trúa vitnisburði fjögurra íhaldsmanna, sem hefðu lýst íslenskum togaraeigendum svona. Jeg skal játa, að Íhaldsmönnum er ekki altaf hægt að trúa, en þegar svo stendur á, að þeir ásaka sína eigin fjelaga og vini, þá hlýt jeg að trúa þeim. Það er ekki gert af sömu ástæðu eins og þegar íhaldsflokkurinn beitir pólitísku ofbeldi við minni hluta þingsins. Þar eru þeir æstir af lágum hvötum. En þegar þeir hreinskilnislega bera vitni um atriði, sem skaða þeirra eigin fjelaga, þá er óhætt að trúa þeim, enda hefir hvergi komið fram nokkur vörn af hálfu Íhaldsmanna. Nú vil jeg strax nota tækifærið til að benda hv.þm. Vestm. á það, að jeg hefi ekkert sagt, sem er eins meiðandi fyrir íslenska útgerðarmenn eins og vitnisburður hinna fjögurra íhaldsþingmanna. Jeg hefi aðeins dregið ályktanir af þeirra ummælum. Ásakanir hv.þm. í minn garð falla því dauðar niður. Hvað ætti þá að segja um þá menn, sem hafa verið sjónarvottar að ósvinnunni og gefa okkur hinum ástæðu til þess að mynda dóma? Viðvíkjandi því, að launin sjeu of há, hafa engar mótröksemdir komið fram, og jeg hefi sýnt fram á, að hjer má spara 30 þús. á einum lið. Eins og jeg hefi bent á áður, býst jeg við, að óhyggilegt sje að gera þennan mismun á launum skipstjóra og stýrimanna. Jeg hefi samúð með þeim tveim stýrimönnum, sem sýnt hafa sjerstakan dugnað í þessu starfi, þeim er fór til Englands og fjekk óþökk þáverandi stjórnarformanns fyrir það eitt, að hann sýndi framúrskarandi dugnað í ferð sinni. Þá hefi jeg og bent á, að sá, er fór með Þór um tíma í fyrra, eigi annan viðurkenningarvott skilið en að lækkuð verði laun hans. Viðvíkjandi strandgæslunni segir þessi háttv.þm., að nóg fje sje til, en úr því svo er, því þá ekki að bæta úr eftirlitinu, t. d. við Snæfellsnes, þar sem 20–30 togarar hafa stundað veiðar í landhelgi um langan tíma í vetur, að því er þingmaður þess kjördæmis hermir. Þá hefir verið reynt að verja brotin við Snæfellsnes með því, að Óðinn hafi ekki verið hjer við land þá. Þessu hefir háttv.þm. Snæf. svarað og upplýst, að togararnir voru jafnt í landhelgi þar þann tíma, sem Óðinn var ekki ytra. En af hverju var Óðinn þá ekki við, er mest var þörf fyrir hann? Af því að þyngdarpunkturinn í stjórn og aðgæslu strandgæslunnar var á röngum stað. Hæstv. stjórn samdi um smíði skipsins, og bar þar af leiðandi alla ábyrgð á, hvernig það var úr garði gert, og hún hafði sjer til aðstoðar mann, sem var jafnsnjall henni, mann, er þóttist hafa vit á þessum hlutum, en hafði ekki. Því fór eins og stendur í vísunni: „Skrattinn fór að skapa mann, en skinnlaus köttur varð úr því.“ Nei, það verður ekki varið, að landhelgisgæslan við Snæfellsnes hefir verið vond, og er það enn. Þá vil jeg svara hæstv.forsrh. (JÞ) nokkrum orðum. Hann raupaði mjög af þeim feiknadugnaði, sem skrifstofustjóri dómsmálaráðuneytisins sýndi í þessum málum. En það verður þó tæplega sagt, að strandgæslan við Snæfellsnes vitni mjög um þennan dugnað skrifstofustjórans. Annars finst mjer, að hæstv. ráðherra hefði sjálfur átt að geta bætt við sig þessari umsjón með skipunum, úr því að hann situr í hálfum öðrum ráðherralaunum. Nei, það hefir þótt hagkvæmara að gera þetta skipaeftirlit að „sportslu“ handa skrifstofustjóranum, svona í viðbót við endurskoðun áfengisverslunarreikninganna, sem hann hefir haft á hendi nú undanfarið, en aldrei gert svo mikið við sem að undirskrifa. Enda hafa endurskoðunarmenn landsreikninganna lýst megnri óánægju sinni yfir þeirri endurskoðun þessa áhugasama starfsmanns hæstv. stjórnar. Það virðist því rjettara að láta mann þennan hafa færri störfin og sjá jafnframt um, að hann leysti þau sæmilega af hendi. Annars virðist það svo, að nú í seinni tíð sje farið að bæta ekki svo fáum bitlingum við ýmsa í stjórnarráðinu, og sannast þar gamla máltækið, að „lengi má bæta pinkli á gömlu Skjónu“. Og þetta gerist alveg við nefið á hæstv.forsrh., sem segist vilja spara við alla, og það svo, að harm telur ekki fært að styrkja nokkra pilta til þess að ferðast á milli hafna innanlands. Já, meira að segja nærri því neitar að gera það fjárhagsins vegna, þó að honum sje beinlínis skipað það af þinginu. Að jeg fór inn á þetta nú og mintist á endurskoðun vínverslunarreikninganna, má hann sjálfum sjer um kenna, því jeg var neyddur til þess, þar sem hann var að hæla svo mjög hinu góða eftirliti með skipunum og áhuga skrifstofustjórans fyrir starfi þeirra. Háttv. þm. Vestm. sagði, að jeg hefði sagt, að flytja mætti stýrimannaskólann út í varðskipin. Þetta hefi jeg aldrei sagt, en vel má vera, að það væri hægt, ef menn þeir, er með þau fara, væru svo vel mentaðir, að þeir gætu annast kenslu skipstjóraefnanna. Að minsta kosti lærðu þeir þó töluvert verklegt. Þá sagði þessi hv.þm., að jeg virtist vilja vera þungur í skauti í þessu máli, bæði utan þings og innan. Það, sem jeg hefi sagt hjer, er það, að jeg vil, að strandvarnirnar komi að sem mestu gagni, en hann virðist vilja, að sem mestur sljóleiki sje í þeim, eins og t. d. hefir verið við Snæfellsnes í vetur. Jeg hefi nýlega heyrt, að skipstjóri einn, er kom til Hafnarfjarðar nú ekki alls fyrir löngu, hafi kvartað mjög undan því, að hann þyrði ekki að vera í landhelgi, af því að fjelag hans væri svo fátækt, að það gæti ekki borgað sekt, ef illa færi. Hefði hann því ekki fengið annað en ufsa, í stað þess sem hinir fengu allir ágætis afla af allskonar góðfiski, enda voru þeir allir í landhelgi. En varðskipin finna þá ekki. Að jeg sje á móti útgerðarmönnum, er sagt út í bláinn. Jeg er aðeins á móti þeim að því leyti, að jeg vil ekki, að þeir fremji lagabrot fremur en aðrir borgarar þjóðfjelagsins. Jeg vil gjarnan fá ámæli hjá hv.þm. Vestm. fyrir það, að jeg vil ekki láta eyðileggja hrygningarstaðina við ströndina. Þá vildi þessi háttv.þm. halda því fram, að útgerðarmenn hjer í Reykjavík hefðu verið mjög hjálplegir, þegar verið var að byrja að koma hinni íslensku landhelgisgæslu á; hefði það sýnt sig meðal annars í því, að þeir hefðu verið fúsir til að leggja fram fje í Þór. Úr því að hv.þm. fann ástæðu til að minnast á þetta, þá vil jeg upplýsa það, að þeir útgerðarmenn hjer, sem lögðu fram fje í Þór, gerðu það með það fyrir augum, að hann ætti að vera björgunarskip. Sannaðist þetta best, þegar farið var að veita fje til hans til þess að fara eitthvað frá Vestmannaeyjum til landhelgisgæslu; þá voru útgerðarmenn á móti honum. Í þinginu voru allir með Þór nema þeir, sem nú skipa Íhaldsflokkinn. Máttu þeir Sjálfstæðismenn og Framsóknarmenn eiga í sífeldum útistöðum við foringja núverandi íhaldsmanna um Þór. - Þessir íhaldsungar vildu ekki láta skipið fá neitt til landhelgisgæslu. Sje það rjett, sem vitanlega er margsannað, að útgerðarmenn hafi látið setja dýr loftskeytatæki í togarana til þess að þeir gætu þeim mun óhultari fiskað í landhelgi, þá er það rjett ályktun, að þessa menn hungrar ekki nje þyrstir eftir aukinni landhelgisgæslu. Það væri þá líkt um þá eins og músina, sem pantaði köttinn til að vera yfir sjer. Hv. þm. Vestm. veit kannske ekki, að þeim manni, er myndaði núverandi stjórn, var í fyrri stjórnartíð sinni boðinn Þór til landhelgisgæslu fyrir norðan, en hann hafnaði því boði. Þegar svo stjórn sú kom til valda, sem að nokkru leyti var studd af Framsóknarflokknum, sneru umráðamenn Þórs sjer til hennar og gerðu henni þetta sama tilboð. Hún leitaði aftur álits miðstjórnar Framsóknarflokksins, sem þegar lagði eindregið með því, að Þór væri tekinn á leigu til landhelgisgæslunnar. Þetta var því fyrsta sporið í áttina til sjálfstæðrar landhelgisgæslu hjá okkur. Þegar svo Íhaldsflokkurinn kom til valda, var búið að vinna erfiðasta verkið í þessu máli, meðal annars með því að brjóta á bak aftur það erlenda vald, sem sagði, að við Íslendingar hefðum ekki rjett til þess að hafa sjálfir varðskip. Þetta var gert af stjórn, sem studd var af Framsóknarflokknum. Það eina, sem núverandi stjórn getur því hælt sjer af í þessu máli, er smíðið á Óðni, og jeg held, að þeir sjeu ekki margir, sem öfunda hana af þeirri frægð. Þá kom þessi hv.þm. með það, að jeg hefði gagnrýnt yfirstjórn varðskipanna, en það væri skaðlegt vegna álitsins út á við. En meðan ekkert verður hrakið af því, sem jeg sagði, stendur ályktun mín keiprjett. Og jeg vil meira að segja bæta við og segja frá dálitlu atviki, sem kom fyrir nú ekki alls fyrir löngu, til þess að sýna fram á, hversu útgerðarmenn bera landhelgina mjög fyrir brjósti. Skipstjóri einn var kærður fyrir að hafa verið við veiðar í landhelgi suður í Garðsjó. Mál hans gekk til hæstarjettar og var hann dæmdur sekur. Sagði þá útgerðarstjórinn, sem nú á sæti hjer á Alþingi og er flokksbróðir háttv.þm. Vestm., að ekki kæmi til mála, að hann ljeti skipstjórann fara, af því að hann væri svo veiðinn! Þetta kalla jeg ljelegan „móral“ gagnvart lögum landsins. Niðurlagskaflinn í ræðu hv.þm. var um það, að við, sem ekki værum ánægðir með þetta frv., legðum vopnin í hendur útlendinga til þess að tortryggja landhelgisgæslu okkar. Þetta þykir mjer undarlegt. Hvers vegna talar hann ekki um, hve lögbrotahneigðin er rík hjá íslenskum togaraeigendum? Honum finst þeir ekki skapa hættuna gagnvart tortrygni útlendinga. En þar liggur hættan einmitt. Útlendingum er vel kunnugt um, hve margir íslenskir togarar eru teknir fyrir landhelgisbrot og hve margir útlendir, og vita jafnvel um landhelgisbrot beggja. Tortrygnin verður því ekki útilokuð með því að hylma yfir brot Íslendinganna, heldur þvert á móti þarf að ganga að þeim með oddi og egg, þegar þeir brjóta, þangað til þeir hætta að brjóta landhelgislögin. Háttv. þm. Vestm. gerði því rjett, ef hann ljeti íhaldsblöðin taka þetta mál til umræðu á þessum grundvelli og brýna fyrir íslenskum togaraeigendum og togaraskipstjórum að brjóta ekki landhelgina; það myndi verða honum til sóma, en ekki til skammar, eins og stefna hans í málinu nú. Nei, jeg er alls ekki með því, sem jeg hefi sagt hjer, að ala á tortrygni útlendinga, heldur er jeg að reyna að koma því inn hjá rjettum hlutaðeigendum að fara þá einu rjettu leið til þess að losna við tortryggnina. En sú framkoma íslensku lögbrjótanna og fiskiþjófanna, sem hv.þm. Vestm. er altaf að bera skjöldinn fyrir, er ekki til annars en spilla fyrir og ala á tortryggninni. Og það er það, sem rýrir virðinguna fyrir landi okkar og þjóð meira en nokkuð annað. Jeg vil því biðja þennan háttv.þm. að beina áminningum sínum til annara en mín, og væri þá ekki úr vegi, að hann beindi þeim til einhverra sinna pólitísku bræðra, sem í þessum efnum bera sektina með honum. Úr því að hv.þm. var að vara við því að spilla fyrir landinu út á við, þá er ekki úr vegi að minna hann á, að til eru þeir Íslendingar, sem leggja það í vana sinn að skrifa níð um mótstöðumenn sína í erlend blöð. Þannig hefir einn íhaldsmaður, Garðar Gíslason, látið setja mynd af sjer í norsk blöð, ásamt frámunalega dónalegri grein um tvo Framsóknarflokksmenn, út af innanlandsmálum. Það er Vilhjálmur Finsen, sem veikir málstað landa sinna erlendis með slíkum greinum, og sömuleiðis þeir menn aðrir, sem eru að bera í erlend blöð innlend deilumál, eins og gert hefir verið tvívegis af einum af samherjum háttv.þm.

Ætli mjer sje ekki sama!

. Já, jeg býst við því, að hv.þm. sje sama, en það skiftir líka máli hjer, að einn af helstu mönnum íhaldsins er að ávíta landa sína í útlendum blöðum fyrir framkvæmd bannlaganna. Ef hv.þm. hefir ekki skilning á því, hversu vítaverð framkoma þessara samherja hans er gagnvart landi og þjóð, þá ætti hann að spara sjer stóryrðin. Það hefir verið sagt, að það hafi komið fram hjá mjer andúð gegn foringjunum á varðskipunum. En jeg vil taka það fram, að jeg hefi, og það meira að segja einn, viljað láta þann manninn, sem mestan dugnað hefir sýnt, njóta einhverrar viðurkenningar. Það er langt frá því, að jeg hafi nokkra andúð gegn þeim mönnum, sem nú eru foringjar á skipunum, en hitt er annað mál, að jeg vil ekki loka augunum fyrir staðreyndum og að mjer dettur ekki í hug, þótt nú kunni að vera góðir menn á skipunum, að vilja hafa skipulagið þannig, að hætta sje á, að þeir eða eftirmenn þeirra njóti sín ekki síðar. Þá vil jeg skora á hv.þm. Vestm. að segja það, hvaða afbrot jeg hafi nefnt hjá foringjunum. Jeg hefi aðeins sagt það, að jeg vildi, að skipulagið væri gott, og jeg tók fram í dæminu um Ólaf helga og Grímsey, að Einar Þveræingur var ekki að miða við samtíð sína eina, heldur leit hann miklu meira á framtíðina. Og háttv.þm. Snæf. hefir sagt frá mjög óþægilegum hlutum, sem sjónarvottar hafa skýrt frá, og ef hægt er að áfella mig, þá er það líklega af því, að jeg hefi ekki tortrygt þessa frásögn.

Einar Jónsson Jeg veit, að það á að vera fyrsta skylda hvers manns, sem biður sjer hljóðs, að tala um það frv., sem liggur fyrir. En satt að segja kvaddi jeg mjer hljóðs vegna þeirra áhrifa, sem jeg hefi orðið fyrir við að sitja undir löngum og leiðinlegum ræðum; jeg veit, að margir fleiri hv.þdm. hafa tekið eftir hinu sama, og þá er ekki nema rjett, að einhver verði svo hreinskilinn að segja það. Hjer hafa tveir hv.þm. látist vera á móti frv., en mótstaða þeirra er svo loðin og óljós, að jeg skil hana ekki, og því síður að jeg sjái, hver þörf er á henni. Jeg hefi ekki haft nokkra stöðvun í mjer til þess að hlusta á þá frá upphafi til enda, og býst heldur ekki við að geta það. Þessir hv.þm. hafa verið að tala um 500 manna embættisflokk, sem væri nýr og á nýjum launum.

Háttv. þm. er eitthvað í öðrum heimi; það er verið að tala um 50 menn

. Mjer finst það miklu betra fyrir báða málsparta, að það sje fastákveðið, hver laun þessir menn skuli hafa, svo að stjórnin þurfi ekki, þegar minst varir, að fara að gera samninga við þá. Það er áreiðanlegt, að þessir tveir háttv.þm., hv. 1. og 5. landsk., þeir sjá, að það þýðir ekkert að vera að tefja tímann með öllum þessum ræðum; frv. verður samþykt, það er enginn vafi á því, og jeg veit, að það er til bóta og bygt á því, sem gott er og gilt. Mig furðaði t. d. stórlega á því, þegar þessir hv.þm. voru að snúa út úr orðum hv.þm. Snæf. Er það nokkur furða, þótt einhver hv.þm., sem við sjóinn býr, geti vitnað í hluti, sem ekki fara sem best? Það hygg jeg, að hv.þm. Snæf. geti með sanni sagt, eða ætlast nú nokkur til, að hægt sje að vera svo á verði, að ekkert fari öðruvísi en á að vera með strandgæsluna? Jeg get yfir höfuð alveg sparað mjer að tala um gildi þessa frv. með þeirri einu setningu, að jeg þykist gera rjett, þegar jeg greiði atkvæði með því, og slík mótmæli, sem hjer hafa komið í dag, eru alveg þýðingarlaus. Eitt þykir mjer undarlegt; það er, að í síðasta tölublaði Tímans, sem jeg hefi lesið, er gerður samanburður á þeim ræðum manna, er haldnar hafa verið hjer í þinginu. En sá samanburður er hlutdrægur, vegna þess að báðir okkar ráðherrar eru í Íhaldsflokknum, og verður það þess vegna til þess að hleypa mjög mikið fram ræðufjölda íhaldsmanna, en ef rjett væri, ættu ráðherrarnir helst aldrei að vera teknir með í reikninginn, þegar gerður er samanburður á þessu. En nú get jeg tekið eitt fram, sem er hv. 1. landsk. til þóknunar. Það var fyrir einu eða tveimur árum gerður samanburður á ræðuhöldum þessara tveggja flokka, og þá voru það Framsóknarmenn, sem hjeldu 141 ræðu, þegar þm. Íhaldsflokksins hjeldu eitthvað 60 ræður. Jeg sje, að hv.þm. Str. (TrÞ) er hjer viðstaddur. Það minnir mig á, að sá hv.þm. heyrði mig segja frá þessu austur á Ægissíðu, og vitnaði jeg þá til hans. Jeg man það líka, að þá komst hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) af með 10 ræður við allar umr. fjárlaganna, þegar hv.þm. Str. þurfti að halda 21 ræðu. Það voru þá ekki íhaldsmenn, sem töfðu tímann með því að tala afskaplega mikið. Það er nú tillaga mín og ráðlegging til þessara góðu manna, sem mest hafa talað hjer, að þeir fari hjer eftir að dæmi tveggja elstu manna þessarar deildar, þeirra hv. 1. þm. G.-K. (BK) og hv. 4. landsk. (MK), og verði nú hjer eftir hógværir og stuttorðir og tali ekki nema þegar þeir þurfa, því að ef þeir halda áfram að tefja þingið dag eftir dag, þá get jeg ekki orðið vinur þeirra.

Jeg óska heldur ekki eftir því

.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er satt að segja afsakanlegt, þótt menn undir þeim löngu ræðum þeirra samherjanna, hv. 1. og 5. landsk. (JJ og JBald), eins og dálítið gleymi því, hvað það er, sem þetta frv. fjallar um, sem hjer liggur fyrir, því að ræður þessara hv.þm. fara, eins og eðlilegt er, alveg fram hjá því aðalatriði, vegna þess að það hentar ekki þeirra málstað, að minst sje á það. Vil jeg þá í sárfáum orðum minna á það, að aðalatriðið í þessu frv. er það, að gera þá menn, sem framkvæma þessa landhelgisgæslu af okkar hálfu, að löglegum löggæslumönnum á landhelgissvæðinu, og þetta þýðir að skapa þeim þá aðstöðu gagnvart lögbrjótunum, sem lögreglulið ávalt hefir og á að hafa gagnvart slíkum mönnum. Ef þeir, sem landhelgisgæsluna hafa, eru ekki lögreglumenn, heldur aðeins borgarar úr hinu íslenska ríki, þá hafa lögbrjótarnir miklu óbundnari hendur við þá heldur en ef þeir eru lögreglumenn, skipaðir með lögum. Það vita allir, að það hefst ákaflega mikið á því að veita lögreglunni mótþróa, þegar hún er að sínu starfi. Það kemur einatt fyrir, að lögreglan verður að beita valdi, til þess að koma sínu máli fram, og þá varðar það hörðum refsingum fyrir þá, sem leyfa sjer að sýna henni mótþróa. En aðstaða borgarans, sem fer með lögregluvald, er alt önnur; hann á ekki sjerstaka kröfu til þess, að honum sje ekki sýndur mótþrói, ef hann fer að beita valdi, þótt jafnvel að hans áliti sje um lögbrot að ræða. Það sýnist þess vegna vera svo sjálfsagt, að þeir menn, sem með strandgæsluna fara, eigi að fá þessa aðstöðu að lögum, til þess að fara með lögregluvaldið, og hafa þar með öll þau rjettindi gagnvart þeim, sem sekir eru eða grunaðir um lögbrot, sem lögregluvald landsins hefir. Hv. 1. landsk. hefir æðioft notað þau ummæli, að þetta skipulag svæfði ábyrgðarmeðvitund þeirra, sem með löggæsluna fara, en jeg verð að segja það, að ef hv.þm. er á móti þessu frv., sem virðist vera, eftir hans löngu ræðum, þá er það hv.þm. sjálfur, sem vill fara fram á það skipulag, sem svæfir lögbrjótana og lofar þeim að vera rólegum við sína iðju, heldur en ef þetta frv. verður að lögum. En jeg held, að tilgangur okkar hljóti að vera sá, að gera strandvarnirnar sem öflugastar á hvern hátt sem við getum, og eitt af því, sem löggjafarvaldið getur gert, er það, að setja þá tilhögun, sem leggur þung viðurlög á hvern þann, sem ekki hlýðir fyrirskiptmum strandgæslumannanna. Um einstök atriði frv. er búið að fjalla vandlega í nefnd, og þar hafa menn úr báðum flokkum þingsins orðið sammála, og mjer finst fyrir mitt leyti, að það ætti að mega treysta því, eftir að það hefir verið athugað í nefnd, að ekki sje sjerstaklega mikið að athuga við einstök atriði frv., og hv.þdm. geta þess vegna rólegir greitt frv. atkvæði, þar sem ekki liggja neinar brtt. fyrir. Jeg ætla svo ekki að fara neitt verulega út í ræðu hv. 1. landsk., en hv.þm. hefir víst fundist, að hann mætti ekki láta þetta tækifæri ónotað til þess að draga upp þá mynd af sjálfum sjer sem þm., sem hann, því miður, hefir svo oft auglýst í þessari deild, sem hefir orðið að taka við honum, en hv.þm. er það ekki of gott að gefa þessa lýsingu af sjálfum sjer svo oft sem honum þurfa þykir, og verð jeg að segja það, að íhaldsmenn geta ekki verið annað en ánægðir með það, að hv. 1. landsk. sje sem iðnastur að sýna þessa mynd af sjer, því að hv.þm. má vita það, að það er ekki hægt að benda á neinn mann, sem sje eins mikilvirkur við að þræla kjósendum úr Framsóknarflokknum inn í Íhaldsflokkinn eins og háttv. 1. landsk., þegar hann er í þessum ham. Það voru ósannindi í garð látins manns, þegar hv.þm. (JJ) var að segja það, að sá stýrimaður, sem farið var með til Englands í fyrra, hafi fengið óþökk hjá þáverandi forsætisráðherra fyrir það að hann hefði látið gera þetta. Jeg tók svo eftir, að hv.þm. segði það um mig, að jeg hefði einhver viðbótarlaun. Þetta vil jeg leiðrjetta. Jeg hefi fyrir mitt starf engin laun önnur en þau, sem því embætti eru lögð að lögum. Þá þótti hv.þm. ástæða til þess að fara enn á ný að svala sjer á einum af bestu embættismönnum landsins, sem er andstæðingur hans í stjórnmálum, einum af skrifstofustjórunum í stjórnarráðinu. Jeg þarf ekki að lýsa því, hversu lítt viðeigandi það er að ráðast hvað eftir annað á menn, sem ekki geta borið hönd fyrir höfuð sjer á þessum stað, en jeg hygg rjett að gefa hv. deild þá rjettu skýringu á þessu atferli hv.þm., úr því að hann hefir svo oft vegið í þann sama knjerunn. Það er svo, að skrifstofustjórinn á dómsmálaskrifstofunni hefir það hlutverk á hendi að vera ráðherrunum til aðstoðar um það, að haldin sjeu landslög, að því leyti sem framkvæmd þeirra fellur undir stjórnarráðið. Þessi maður hefir einu sinni gert háttv. 1. landsk. þann ógreiða að koma í veg fyrir, að hv. 1. landsk. gæti heppnast að fá hlutaðeigandi ráðherra, sem var flokksbróðir hv.þm., til þess að framkvæma lagabrot, lagabrot, sem hv. 1. landsk. fór fram á, að framið væri í pólitískum tilgangi við kosningar, til þess á ólöglegan hátt að hindra kosningu.

Nánari skýringu

. Skjöl um þetta eru til. Þetta hindraði skrifstofustjórinn, og síðan getur hv. 1. landsk. ekki litið þennan góða embættismann rjettu auga.

Jón Baldvinsson Hæstv. atvrh. (MG) hefir ekki komið með neina skýringu á því, hvers vegna þeim mönnum, sem þetta frv. ræðir um, eru meinuð þau rjettindi, sem stjettarbræður þeirra fá eftir siglingalögunum, og það hafa engar brtt. verið bornar fram af nefndinni, sem tryggi þessa menn að neinu leyti, og lögin eru sett svo einhliða, að það eru skipherrarnir, sem ráða öllu gagnvart þeim, en þeir hafa hæst laun og eiga svo að sjá um allar framkvæmdir laganna gagnvart þeim, sem lægra eru settir. Það er eins og þeim sje þá betur treyst til þess að ganga á rjett hinna. Þetta er það, sem felst í frv., en það, sem hæstv.forsrh. hafði að segja, var aðeins það, að þeir væru gerðir að lögreglumönnum til þess að geta framkvæmt starf sitt. En til þess þarf ekki annað en að taka tvo eða þrjá yfirmenn skipanna og gera þá að lögreglumönnum, svo að alt þetta umstang til þess að togararnir hlýði þeim betur er blátt áfram hlægilegt. En þetta er í rauninni ekki nema eðlilegt, því að málið er illa undirbúið og mjög óljóst, hvort sem það er viljandi eða óviljandi. Auk þess er öllu orðalagi frv. hagað þannig, að stjórn og valdsmönnum á skipinu er gefið miklu meira vald yfir mönnunum heldur en á að vera. Hv. frsm. var ekki spar á að lýsa því, að það ætti að vera strangur agi á skipunum, og jeg get ekki betur sjeð en að undirmennirnir eigi hreint og beint að vera þrælar, og eru þeir að því leyti ver settir en aðrir stjettarbræður þeirra, að þeir eru algerlega gefnir undir vald yfirmannanna og geta ekkert annað flúið, eins og aðrir opinberir sýslunarmenn, t. d. póstþjónar og símamenn, því að þeir geta þó flúið til rjettvísinnar. Það er skiljanlegt, að hæstv. stjórn og flokksmenn hennar vilji ekki ræða þetta frv. á þeim grundvelli, því að það er auðsjáanlega gert með vilja að taka af þeim rjettinn, t. d. til þess að gera samtök með sjer, sem allar þjóðir þó leyfa, nema einveldisherrarnir á Spáni og Ítalíu og íslensku íhaldsmennirnir. En með því að jeg hefi ekki nema stutta athugasemd, verð jeg að fara fljótt yfir. Hv. 2. þm. Rang. (EJ) vil jeg segja það, þótt hann sje góður og gegn maður, að jeg mundi taka því miklu betur af flestum öðrum en honum, að vilja gerast siðameistari í þessari hv. deild, og hafi hv.þm. þótt ræður mínar um þetta mál óljósar, þá verð jeg að svara honum því sama um hans ræðu, því að jeg veit satt að segja ekki, hvernig á að fá meiningu hv.þm. út úr henni. Hv. þm. sagði, að það þýddi ekkert að vera að mæla á móti frv., því að það yrði samþ., og að það yrði til bóta, ef það færi í rjetta átt.

Það var þó stutt og laggott

. Já, jeg veit, að það verður samþykt, því að það er búið að búa svo um, að það fer í gegnum þessa deild; en jeg dreg í efa, að það fari í rjetta átt. Hv. þm. var að benda okkur hv. 1. landsk. á tvo virðulega menn í þessari deild og ráðleggja okkur að fara að þeirra dæmi með að vera fáorðir og gagnorðir, en jeg verð að segja það, að ef jeg á að taka upp þann sið að fara að dæmi hv. 2. þm. Rang., þá var hann að vísu fáorður, en ekki að sama skapi gagnorður, svo að það verður ekki ákaflega lærdómsríkt að fara að hans dæmi. En það er nú svo um hv. 2. þm. Rang. og suma aðra hjér, sem ekki vilja hlusta á neina athugun á málum hæstv. stjórnar, að það er ekki nema eðlilegt, að þeir reyni að klóra í bakkann og segja mál stjórnarinnar betri en þau eru; en það eru engin rök. Það kom ekkert nýtt fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., sem snerti málið í sjálfu sjer, og ekkert annað en ávítur til þeirra manna, sem talað hafa á móti því, og jeg sem sagt tek mjer það ekki til eftirbreytni, þótt hv.þm. vilji siða mig, og jeg álít mig hafa fullan rjett til að finna að hverju máli, sem mjer finst að ver fari hjer í deildinni, svo lengi sem forseti ekki tekur af mjer orðið, hvað sem hv. 2. þm. Rang. segir um það.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Jeg hefi oft átt tal við menn um landhelgisgæslumálið yfir höfuð, en aldrei orðið þess var, að ekki væri hægt að ræða það út af fyrir sig reiði- og hitalaust, fyr en háttv. 1. landsk. kemst inn í þær umr. Jeg get á minn hátt verið ánægður með það, að skapið hljóp með hann í gönur í síðustu ræðu hans og í stað þess að halda sjer við málið veittist hann að mjer með dálitlum skömmum. Það sýnir, að hv.þm. hefir fundið, að hann þurfti að snúa við blaðinu frá þeirri stefnu, sem hann hjelt fram áður og hafði á oddinum, og fer nú að bregða mjer um fávisku o. fl. o. fl. Harma jeg ekki það hlutskifti, því að svo vel sem hv.þm. hefir vit á ýmsum málum - og því neita jeg ekki, að hann kunni að bera gott skyn á þau mál, sem hann vill setja sig inn í -, þá hefir hann þó hjer slegið slöku við að kynna sjer rjetta málavöxtu. Hv. þm. talaði mikið um það, að ef jeg vildi ekki lýsa nokkra ákveðna íhaldsmenn ósannindamenn, þá lægi jeg. En í hverju jeg lægi, það mintist hv.þm. ekki á. En jeg þarf ekki að eyða orðum að því, að þessi ummæli standa á þeirra reikning, og þarf jeg hvorki nje á að svara fyrir þau. En hv.þm. hefir nú notað þessi ummæli, sem eru nokkurra ára gömul, sem undirstöðu að árásarefnum á landhelgisgæsluna yfir höfuð, á hina nýbyrjuðu íslensku landhelgisgæslu. Þau hafa gefið honum, að því er virðist, kærkomið tilefni til þess að hella sjer út yfir landhelgisgæsluna og um leið yfir útgerðarmenn, og þá sjerstaklega togaraeigendur. Jeg hafði bent hv. 1. landsk. á það, hver hætta gæti stafað af ummælum hans og annars þm. (JBald) í þessu máli, og jeg veit ekki til, að hv.þm. (JJ) hafi með rökum hrundið því, sem jeg sagði í því efni. Það var hættan bæði inn á við og út á við, sem jeg benti á. Þetta kallaði hv.þm., að jeg hafi belgt mig upp. En jeg ætla ekki að vera að eltast við skammaryrði hans, því að þau stafa af hans æsta skapi. En það er augljóst, að hættan, sem jeg benti á, er til, og svo hitt, að í stað þess að afsanna það, þá tók hann upp það ráð að tyggja upp margendurtekin ummæli nokkurra þm. úr Íhaldsflokknum, þar sem þeir átöldu landhelgisgæsluna. Hann slær því föstu um íslensku sjómannastjettina, að hún sje hneigð til lögbrota.

Það voru frekar útgerðarmennirnir

. Í ræðu hv.þm. áttu báðir óskilið mál. En hafi hann átt við útgerðarmenn, er hann sagði þetta, þá hefir hann þó að minsta kosti átt við sjómennina, er hann talaði um fiskiþjófana, sem færu inn í landhelgi til þess að stela fiski. Jeg skrifaði þessi ummæli upp eftir honum, svo að honum þýðir hjer ekki í móti að mæla. Þá kom hv.þm. að því, að ósvarað væri, hvers vegna íslenskir togarar væru aldrei teknir í landhelgi. Það er þó svo, að þeir hafa verið teknir. Hann sagði líka, að meðan ekki væri tekinn neinn íslenskur togari væri Þjóðverjunum mokað upp. En hann gleymir alveg að gera hjer samanburð. Í ákafanum eftir að fá íslenska togara tekna gleymir hann því gersamlega, að útlendu skipin skifta hundruðum, en þau íslensku eru nú um 40, en hafa verið mun færri áður. Er ástæða til þess að ætlast til, að altaf komi auga fyrir auga og tönn fyrir tönn, að á móti hverju útlendu skipi, sem tekið er, verði einnig íslenskt skip tekið? Það virðist þó ekki vera eðlilegt. En þegar komið hefir fyrir, að af hinum fáu íslensku skipum hafa skip nokkuð oft orðið fyrir sektum, þá má gera ráð fyrir, að þau hafi verið tekin tiltölulega jafnoft og hin útlendu. En þó að svo væri nú ekki, þá sannar það ekki, að það komi af hlífð varðskipanna gagnvart íslensku togurunum. Enda er það áreiðanlegt að því er snertir þetta mál, að nefndin, sem fjallaði um frv., leggur ekki til, að það verði samþ. með það fyrir augum, að íslensku togurunum eða lögbrjótunum verði sýnd nokkur vægð af strandvarnarskipunum. En það er búið að umhverfa svo rjettum ástæðum í þessu máli af hálfu andmælenda frv., að margur gæti ímyndað sjer eftir orðalagi háttv. 1. landsk., að nefndin vilji taka í forsvar alla lögbrjóta. En fjarri fer því. Nefndin óskar ekki, að lögbrjótunum, hvort sem þeir eru útlendir eða innlendir, sje sýnd nein vægð. Við göngum ekki út frá öðru en að varðskipin leysi starf sitt vel og samviskusamlega af hendi. Það virðist á andanum og orðalaginu í ræðum háttv. 1. landsk., sem honum sje það kappsmál, að íslensku togararnir yfir höfuð verði sem mest fyrir sektum og hegningu. Hinar síendurteknu spurningar um það, hvers vegna íslensku togararnir sjeu ekki teknir og sektaðir, virðast stafa af því, að hv.þm. vilji gjarnan sjá meira af því tæginu. En jeg býst við, að flestir sjeu hjer annarar skoðunar og óski heldur, að íslensku togararnir finnist ekki svo mjög sekir í því að brjóta landslög, að þeir verði oft fyrir hegningu þess vegna. Hv. þm. hafði það rjett eftir mjer, að jeg sagði, að ræður hans bæru þess vott, að hann vildi vera útgerðinni, og þá sjerstaklega stórútgerðinni, þungur í skauti. En það eru ekki aðeins ræðurnar, heldur og öll hans skrif, sem bera það með sjer. Þó vildi hann láta líta svo út, sem þetta væri sprottið af heilagri vandlætingu yfir því, að lögunum væri hlýtt. En ef svo væri, þá yrði hann að afsanna það, sem jeg hefi nú um hann sagt, fyrir alþjóð með því að umskrifa ekki svo fáar ræður sínar á þingi og enn fleira af skrifum sínum í blöðunum. Það er enginn greiði ger, hvorki útgerðinni nje landhelgisgæslunni, að vera að hlaupa eftir öllu, sem sagt er íslenskum fiskimönnum til miska, og nota jafnt sem staðreyndir, þótt það sje ekki nema orðasveimur, til þess að halda fram öllu því fáránlega, sem hv. 1. landsk. hefir komið fram með í umr. um þetta frv. sjerstaklega. Jeg hefði ekki álitið ástæðu til þess að minnast á fjárframlög útgerðarmanna í Reykjavík til kaupa á björgunarskipinu Þór, ef jeg hefði ekki verið knúður til þess vegna árása hv. 1. landsk. á þá, árása, sem ekki koma fram nú í fyrsta sinn, og ásakana um. það, að þeir væru og hefðu verið landhelgisgæslumálinu óhollir. Jeg held einmitt því gagnstæða fram að því er snertir allan fjölda þeirra. Jeg held, að íslenskir útgerðarmenn hafi skilið betur en stjettarbræður þeirra erlendis, að örugg landhelgisgæsla væri til bóta, er til lengdar ljeti, jafnvel fyrir stórútgerðina. En hv.þm. vildi nú sanna hitt, að því er honum virtist á einfaldan hátt, með því að vísa til þess, að útgerðarmennirnir hlytu að vera á móti langhelgisgæslunni, af því að þeir hefðu augnablikstjón af henni.

Vitnin ganga á móti þeim um brotin

. Vitni þau, sem hv.þm. nefndi, kunna að hafa sagt það, sem hann hefir haldið fram. En það eru til fleiri vitni í þessu máli en þau, sem hv. 1. landsk. taldi upp, og er þar ekki hvað síst stuðningur útgerðarmanna við björgunarfyrirtæki Vestmannaeyinga, Þór, sem þeir þó vissu, að átti að hafa eftirlit með landhelgisgæslunni jafnhliða björgunarstarfseminni. Því að það var ekki farið dult með það. Við, sem gengumst fyrir því, drógum enga dul á, að björgunar- og eftirlitsstarfsemin bæði gæti og ætti að fara saman, eins og líka reynslan hefir sannað þessi 6 ár. Háttv. 1. landsk. fyrirbyggir ekki neina hættu með ummælum sínum í garð skipherranna á varðskipunum, en gefur aðeins, eins og jeg hefi bent á, þeim, sem utan við standa og ekki þekkja til, t. d. útlendingum, ástæðu til þess að halda, að hjer sje um hlutdrægni að ræða í eftirlitinu. Jeg hefi áður bent á þá hættu, sem af þessu getur stafað, enda er hún svo augljós, að hún liggur í augum uppi, líka vegna þess, að jeg hefi ekki orðið var við, að okkur væri borið þetta á brýn af hálfu útlendinga. Þó að þeir hafi ýmislegt haft að athuga við framkvæmd landhelgisgæslunnar, dirfast þeir aldrei að halda því fram, að strandvarnarskipin eða þeir, er þeim stjórna, gerðu sjer mannamun. En þeirra sögumenn eru skipstjórarnir á útlendu togurunum, sem sigla og fiska á svipuðum svæðum og íslensku togararnir. Væri því full ástæða til þess, að það kæmu fram kvartanir frá þess um mönnum um hlutdrægni, er sýni væri gagnvart útlendingunum, ef minsti fótur væri fyrir því. Svo mikið er okkur kunnugt af því, sem útlendu togaraskipstjórarnir bera um viðskifti sín við íslensk yfirvöld, er þeir koma heim til sín, að þeir hefðu varla farið að láta þetta liggja í láginni. Þeir hefðu sagt frá því, ef þeir hefðu haft hina minstu átyllu til þess. En það hafa þeir ekki gert. Jeg hefi sjeð flest þau plögg, er að þessum klögumálum lúta, en jeg hefi hvergi þar sjeð þessu haldið fram. En hv. 1. landsk. þykist um þetta vita betur en mennirnir á sjónum. Enda þótt það komi fyrir, að íslenskir togarar veiði í landhelgi og hafi verið sektaðir fyrir það, þá er það skoðun mín, að það sje með öllu rangt og óverðskuldað að bera það á skipstjóra íslenska fiskiflotans yfirleitt, að þeir muni vera verstir lögbrjótar þeirra, er fiskiveiðar stunda hjer við land. En þessu hefir hv. 1. landsk. haldið fram. Jeg veit, að hv.þm. muni þessari fullyrðingu sinni til sönnunar vitna í ummæli, er nýlega hafa fallið hjer í þessari hv. deild. En jafnvel þó að fótur væri fyrir því, að einhverjir íslenskir togarar fiskuðu í landhelgi, þá væri samt sem áður alls ekki rjett að draga af því þá ályktun, að íslensku skipstjórarnir yfir höfuð væru verstu lögbrjótarnir og hafa um þá þau orð, sem hv. 1. landsk. hefir látið sjer sæma að viðhafa Jeg ætla mjer ekki að fara að taka þau orð hv.þm. honum til ánægju upp eftir honum, enda hygg jeg, að hv. deildarmönnum væri lítil ánægja í því að heyra aftur þau skammaryrði, sem hv.þm. hefir haft hjer um íslensku sjómennina, sem að líkindum eru duglegustu sjómenn heimsins. Jeg mundi ekki hafa tekið til máls hjer við þessa 3. umr., ef umræður hefðu ekki verið hafnar af andstæðingum frv. En þar eð svo fór, þá taldi jeg mjer skylt fyrir hönd nefndarinnar að verða til andsvara. Þrátt fyrir alt það, sem háttv. 1. landsk. hefir spunnið utan um þetta mál, þá er það ljóst orðið af umræðunum, að nefndin og þeir, sem frv. fylgja, vilja hafa skipulagsbundið landhelgiseftirlit, og að þeir bera tiltrú til þeirra manna, sem nú fara með gæsluna, en hafa hinsvegar ekki óbifanlega trú á söguburði hv. 1. landsk. um íslensku sjómannastjettina. Hinsvegar er það einnig ljóst, að þeir hv.þm., sem beita sjer gegn frv., hafa ekki trú á því, að rjett sje og heppilegt, að menn þeir, er að strandvörnunum standa, sjeu gerðir að opinberum sýslunarmönnum, og að þeir vantreysta þeim í starfi þeirra. Háttv. 1. landsk. reyndi í lok ræðu sinnar að breiða yfir það, að komið hefði fram í ræðum hans andúð gegn skipherrunum á varðskipunum íslensku. En hv.þm. hefir hvað eftir annað gert sig beran að því að búa til sakir á hendur þeim og draga sínar ályktanir af þeim tilbúningi. Það er því trauðla hægt fyrir hv.þm. að mótmæla því, að komið hafi fram í ræðum hans andúð gegn þessum mönnum. Jeg sje, að hv. 5. landsk. (JBald) er ekki viðstaddur, enda hefi jeg honum ekki miklu að svara. Hann var hættur við að andæfa frv. jafnmikið og áður. Þó er það eitt atriði í ræðu hv.þm., sem jeg vil ekki láta ómótmælt. Hann sagði, að undirmennirnir á varðskipunum ættu að vera þrælar. Jeg þarf ekki að endurtaka það, sem jeg sagði áður um afstöðu þessara manna á skipunum, en jeg gaf ekkert í skyn um það, að þeir ættu að vera þrælar, enda er hvergi hægt að ráða það af nál. En hinsvegar sagði jeg, að jeg áliti aga og reglu nauðsynlega á skipunum. Annars skal jeg ekki fjölyrða um þetta mál frekar. En ef hv. 1. landsk. óskar að halda áfram umræðum í svipuðum dúr og hingað til, þá áskil jeg mjer rjett til stuttrar athugasemdar.

Jónas Jónsson Hv. 2. þm. Rang. (EJ) hjelt áðan stutta ræðu í umvöndunaráttina út af því, hve margar og langar ræðurnar hjer í hv. deild væru. Jeg vildi leyfa mjer í þessu sambandi að benda þessum hv.þm. á það, að jeg hygg, að aldrei hafi hjer á þinginu verið haldin ræða eins langt frá efni málsins og ræða hans. Hv. þm. bar mjer það á brýn, að jeg hefði haldið því fram, að með frv. þessu væri verið að stofna 500 ný embætti. Hefir hv.þm. farið í þessu efni eins og sumum mönnum, er sjá 11 þar, sem ekki nema um 1 er að ræða, eða 2 flugur fyrir 1. Hv. þm. hefir sem sje í þessu efni sjeð 2 núll í staðinn fyrir eitt. Jeg sagði sem sje, að með frv. væri verið að búa til 50 ný embætti. Annars sýndi hv.þm. tveimur hv.þm. (BK og MK) hina megnustu móðgun með því að fara að hæla þeim, og geri jeg ráð fyrir, að þessir hv.þm. neyðist til þess að bera af sjer sakir, því jeg álít, að það sje þeim til lítils sóma að vera hælt af þessum hv.þm. Jeg er hæstv. ráðh. (JÞ) þakklátur fyrir það, að hann hefir nú viðurkent þá skoðun mína, að íslenskir togaraeigendur skipi skipstjórum sínum að toga í landhelgi. Hann hefir líka sagt á þingi, að brot íslenskra togara væru ekki eins þungvæg og brot útlendra manna. Hæstv. ráðh. var með dylgjur um það, að skrifstofustjóri í stjórnarráðinu hefði haft til meðferðar lögbrot í sambandi við mig. Jeg hefi aldrei átt í neinu lögbrotamáli, og stend jeg þar öðruvísi að vígi en hæstv. ráðh., sem hefir játað það opinberlega, að hann hafi verið sektaður fyrir lögbrot, meira að segja var það áfengissmyglun. Annars var það mjög mishepnað í ræðu hæstv. ráðh., að það virtist eins og skrifstofustjórinn setti sig yfir ráðherrana og ætlaði sjer að fara að kenna þeim. Slíkt á ekki að eiga sjer stað um undirtyllu. Jeg mun, ef tími og tækifæri gefst, síðar tala um það, hvernig þessi skrifstofustjóri hefir vanrækt eftirlit sitt með vínverslun ríkisins, en það mál liggur nú fyrir fjhn.Hv. þm. Vestm. (JJós) dró í síðustu ræðu sinni inn klærnar. Hann kvaðst, er jeg skoraði á hann að tilgreina móðgandi orð, sem jeg átti að hafa haft um ísl. sjómannastjettina, ekki vilja gera það. Jeg hefi haldið mjer við það eitt í máli þessu, sem vitnaleiðslan hjer á þingi hefir gefið tilefni til, og jeg hefi þar á meðal vitnað í ummæli manna, er sitja við sama stjórnarborð og hv.þm. (JJós). Meðan þau orð eru ekki ósönnuð, þá verða þau undirstaða undir dómi hvers þess, er þau les. - Hv. þm. sagði, að jeg hefði sagt, að íslenskir sjómenn væru hneigðir til þess að brjóta landhelgislögin. Sjómenn eru undirmenn á skipunum og þeir ráða engu um, hvar skipin veiða. Skal jeg í því sambandi enn benda á orð Ágústs Flygenrings hjer á þingi, þar sem hann sagði, ekki að það væru undirtyllurnar á skipunum, ekki einu sinni skipstjórarnir, sem rjeðu því, að togararnir veiddu í landhelgi, heldur eigendurnir, sem beinlínis skipuðu fyrir um að veiða í landhelgi. Jeg hefi ekki sagt annað en að togararnir veiddu í landhelgi, og jeg hefi ekki sagt, að það væru yfirmennirnir, sem rjeðu því, heldur eigendurnir. En auðvitað eru það aðrir hvorir þeirra, sem ráða því. Það er ekki hægt fyrir hv.þm. að þoka sjer undan þeirri staðreynd, að togararnir veiði í landhelgi. Hann getur ekki gengið utan um vitnisburð manna á staðnum, vitnisburði, sem ber saman og ekki hefir verið hrundið. Hv. þm. sagði, að landinu stafaði hætta af umtalinu um þetta mál í þinginu. En stafar þá ekki einnig hætta af ummælum hv.þm. Snæf., sem skýlaust fara í þá átt, að ísl. togararnir geri sig seka um veiðar í landhelgi í stórum stíl. Jeg hefi í þessu máli bent á fordæmi, sem gefið var í fornöld, þegar erlendan mann langaði til að eiga eyju eina hjer við land. Sumir vildu gefa honum hana, en aðrir ekki. Þeir, sem neituðu, báru það fyrir sig, að þó að þessi maður væri hinn ágætasti, þá væri ekki víst, að allir eftirkomendur hans yrðu honum jafngóðir. Af sömu ástæðu er það, að jeg hefi ekki viljað lögfesta yfirmennina á varðskipunum eins og nú er gert með frv. þessu. Jeg geri ráð fyrir því, að hv.Nd. lagfæri frv. að þessu leyti, því að þessa ómynd getur enginn maður stutt, sem lætur sjer ant um framtíð gæslunnar hjer á landi. Mjer þykir vænt um, að hv.þm. hefir ekki reynt að hrekja þá staðreynd, hvar Þór fjekk sem varðskip fyrstu stuðningsmenn sína og fjandmenn. Það er rangt, að þeir menn sjeu vinir fyrirtækis, sem ganga á móti því meðan hættan vofir yfir, en snúast með því, er það er komið yfir torfærurnar. Jeg er ánægður yfir því, að þessar umræður hafa orðið til þess að varpa ljósi yfir ósparsemdarframferði landsstjórnarinnar, þar sem hún með frv. þessu kemur með óþarfa embættistildur og erlenda eftiröpun, sem á hjer alls ekki við, til stórtjóns landhelgisgæslunni í bráð og lengd.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er ekki furða, þótt hv. 1. landsk. (JJ) miklist af því góða málefni, sem jeg mintist á áðan, þegar flokksbróðir hans, er sæti á í allshn., fær þann vitnisburð, sem hann í miðhluta ræðu sinnar gaf honum, er hann sagði, að með frv. væri stofnað til óþarfa eyðslu o. s. frv. Auðvitað var þessu beint til ríkisstjórnarinnar, en vitanlega hittir það þennan flokksbróður hans líka, þar sem hann sem nefndarmaður leggur til, að frv. verði samþykt. Það mundi þykja saga til næsta bæjar, ef forustumenn Íhaldsflokksins gæfu heiðarlegum flokksbræðrum sínum slíkan vitnisburð og hv. 1. landsk. gaf út og falla varð í garð hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) eins og annara í hv.allshn. Það virðist ekki lýsa mikilli sjálfsþekkingu, er hv. 1. landsk. er að monta af því, að hann hafi aldrei átt í neinum lögbrotum. Jeg veit ekki til þess, að það hafi verið staðhæft jafnoft um nokkurn mann hjer á landi, að hann hafi gert sig sekan um brot á hegningarlögunum eins og hv.þm. (JJ). Skal jeg aðeins geta þess, hvert er efni þeirra greina hegningarlaganna, er hv.þm. hefir brotið. Þær eru um róg, níð og ærumeiðingar um náungann. Hv. þm. hefir ekki treyst sjer til að mótmæla því opinberlega, nje hnekkja því með því móti, sem sjálfsagt er og flestir aðrir, er sakaðir eru um slík lögbrot, myndu gera. Það var ekki svo, eins og hv.þm. vildi halda fram, að skrifstofustjórinn setti sig yfir ráðherrann, þegar hann kom í veg fyrir það, að ráðherrann fremdi lögbrot eftir áeggjan hv. 1. landsk., en hann setti sig yfir hv. 1. landsk., og það svíður honum svo, að hann ætlar ekki að láta sjer nægja kveinstafina yfir sviðanum í þessu máli, heldur ætlar hann að halda þeim áfram í öðru máli, sem bráðum kemur fyrir þessa hv. deild.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Hv. 1. landsk. sagði, að jeg hefði ekki vjefengt þá staðhæfingu hans, að miðstjórn Framsóknarflokksins hefði hvatt landsstjórnina til þess að nota Þór til landhelgisgæslu. Jeg trúi því, að þetta sje rjett hjá hv.þm., og það er skoðun mín, að þetta hafi verið rjett gert. En hvort hv.þm. (JJ) hefir lagt þarna eitthvað inn, sem honum finst, að hann megi altaf vera að taka út á, um það er mjer ókunnugt. Það má vel vera, að hann hafi átt þarna einhvern hlut að máli. En það voru fleiri en hann. Og það gefur hv.þm. engan rjett til þess að vera sífelt að bera brigður á einlægni útvegsmanna, sem studdu málið miklu fyr en Framsóknarflokkurinn sinti því. Þetta tek jeg fram, svo að hv.þm. og aðrir misskilji ekki þögn mína. Jeg álít, að miðstjórn Framsóknarflokksins hafi gert rjett í tillögum sínum um að nota Þór, en jeg vil líka vera rjettlátur í garð annara manna, sem ekki voru í miðstjórninni og ekki áttu sæti á þingi, en studdu málið með ráðum og dáð og fjárframlögum úr eigin vasa. En það voru og eru togaraeigendur í Reykjavík. Þetta verða hv.þm. að gera sjer ljóst, og því vil jeg ekki láta það liggja í þagnargildi, enda er það fjarri mjer að vilja draga nokkuð undan af sannleikanum í þessu efni. En reynslan mun sýna síðar, hvor rjettara hefir fyrir sjer að því er snertir þetta mál. Það verður því ávalt til hollustu, að sem reglulegast og best skipulag sje á þessu starfi, en ekki látið svífa í lausu lofti eins og hv. 1. landsk. vill sætta sig við.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Aðeins örfá orð. Jeg átti eftir að slá botninn í það, er jeg sagði hjer í dag, er jeg var kallaður burt til atkvgr. í Nd. En af því að jeg veit, að hv.frsm. muni hafa svarað því, er svara þurfti, ætla jeg að sleppa frekari umræðum. Mjer var sagt, að hv. 1. landsk. hefði notað tækifærið til þess að víkja nokkrum vel völdum orðum að mjer. Vildi jeg aðeins láta það sjást í þingtíðindunum, að þau orð fjellu í fjarveru minni, svo að jeg hafði ekki tækifæri á að svara þeim.

Einar Jónsson Jeg býst við, að það sje almenn ósk hv. þingdeildarmanna, að umræður verði ekki langar úr þessu. En vegna ræðu, er jeg hjelt hjer fyr í kvöld og kom öðrum af stað, get jeg ekki látið hjá líða að minnast á þá nokkrum orðum. Hv. 5. landsk. (JBald) sárnaði undan ummælum mínum, en var þó furðu vægur í svari sínu. Kvaðst ekki geta tekið mig sem siðameistara. Jeg skal ekki lá honum það, en þó ætti hann að vera svo sanngjarn að taka góðum ráðum og vingjarnlegum bendingum, hvaðan svo sem þær koma. Og mitt ráð honum til handa var gott og vel meint. Annars er það að kalla mig siðameistara ekki nein ný fyndni, er hv. 5. landsk. þurfi að vera neitt hreykinn af. Hún er ekki uppfundin af honum. Það er gott og gamalt heiti á mjer síðan fyrir mörgum árum. Þá kem jeg að hv. 1. landsk. (JJ). Hann sagðist aldrei hafa heyrt flutta ræðu jafnfjarri efni og mína. Já, það er ekki laust við, að mjer þyki skörin færast upp í bekkinn. Hv. þm. heldur klukkutíma ræðu jafnfjarri efninu og jeg í 10 mínútur. Hann fer gandreið um heima og geima, veður elginn úr einu í annað, ruglar saman skyldu og óskyldu, teygir lopann á allar lundir og gerir alla hundleiða að hlusta á sig. Hið eina rjetta í orðum hv. 1. landsk. var það, að jeg hafði mismælt mig, sagt 500 í stað 50. En þar sem ekki er nema um eitt 0 (núll) að ræða, - hvað vill hann vera að fetta fingur út í það, sem sjálfur er ekki nema „núll“ og varla það? Háttv. þm. vildi halda, að hv. 1. þm. G.-K. (BK) og hv. 4. landsk. (MK) munu taka hrósi frá mjer sem vansæmd! Jeg hefði getað bent á fleiri hv.þm. spaka, hógláta, friðsama. Og jeg er viss um, að þeir taka ekki sem móðgun, þótt jeg hrósi þeim. Þeir vita sem er, að jeg er hreinskilnari en hv. 1. landsk. - Enn eitt atriði hjá hv.þm. (JJ) - ekki í athugasemdinni, heldur í ræðu hans þar næst á undan - var það, að Íhaldsflokkurinn hefði komið á framfæri út í lönd einhverju níðskrifi, er hann tilgreindi ekki nákvæmar. Mjer er nú ekki kunnugt, við hvað hann á. En hinu furðar mig á, að hann - slíkur maður, sem hann hefir sýnt sig vera - skuli leyfa sjer að nota orðið „níðskrif“ um rit annara manna. Mjer finst hann höggva þar of nærri sjálfum sjer, og væri honum sæmra að bæta fyrir brot sín í þá átt heldur en vanda um við aðra. Hv. þm. kom við í fornöldinni, og það minti mig á eina forna sögu - hann er líka svo fjarska sögufróður -, það er Ragnars saga loðbrókar. Eysteinn konungur í Uppsölum, er í þann tíma rjeð fyrir Svíþjóð, átti sjer einn háskagrip, kú þá, er mjög var blótin og nefndist Síbylja. Var hún máttur hans og megin í hernaði, því að hann ljet hana jafnan renna fyrir liði sínu, og fylgdi slíkur djöfulskraftur látum hennar, að enginn mátti standast; svo voru óhljóð hennar óheimleg. - Í þessari hv. deild er nokkurskonar síbylja ósjaldan öskrandi, og vita allir, hvaðan hún er ættuð.

Já, af Rangárvöllunum

. En eins og forðum, er Ívar beinlausi ljet kastast á kúna og af þeim heljarkrafti, að mölvaðist hvert bein kýrinnar og lauk svo tröllskap hennar, svo fer og fyrir nöfnu hennar, Síbylju hjer í deildinni, að leggist á hana nægur þungi, verður hún að kássu og að engu.