Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til umr., lá fyrir hjá menntmn. í dag og var þar athugað, og hún varð sammála um að mæla með, að það næði fram að ganga. Þessar breytingar eru í raun og veru sjálfsagðar. Það var töluverð tregða við að stofna þessi 2 kennaraembætti, dósentsembættin, 1944, og var því sú undantekning sett í lögin, að heimilt væri að 6 árum liðnum að breyta dósentsembættunum í prófessorsembætti. Þetta þótti ekki samrýmanlegt nú orðið, og ég verð að segja það, að ég sé ekki annað en þetta sé fullkomið réttlætismál, að þessir menn fái laun eins og aðrir kennarar þessa skóla. Og ekki síður vegna þess, að þeir hafa sýnt í verki, að þeir eru ekki eftirbátar annarra. Nefndin mælir því með, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Í þessu frv. er lagt til, að embætti skattdómara verði lagt niður, og á það að verða til sparnaðar. Reynslan er sú, að þetta er skynsamleg leið, og legg ég til, að frv. verði vísað til fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Þetta frv. hefur legið fyrir fjhn., og hefur hún orðið sammála um að leggja til, að það nái fram að ganga. Það skal tekið fram um þetta atriði, að svo virðist sem allur kostnaður við útreikning þessa skatts, sem um ræðir í þessum kafla, sé tekinn af þessu fé, og mun það sennilega heldur rýra hag bæjar- og sveitarfélaga, en þarna mun sennilega vera erfitt að setja takmörk. En þetta hefur sem sagt ekki legið fyrir til umr. á nefndarfundi, og getur þá verið ástæða til, að það komi fram við 3. umr. En það getur verið, að ríkisstj. hugsi sér að hafa þessa skipun eins og minnzt hefur verið á. Mér skilst, að þetta atriði sé svona, og ef það er ekki rétt, þá mun hæstv. fjmrh. gefa skýringu á því.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að mestallur kostnaðurinn við þennan kafla er að bjóða þessi bréf út til sölu, og er sá kostnaður sáralítill. Auk þess er það ekki nema sanngjarnt, að ríkið fái að einhverju leyti greiddan þann kostnað, sem er við það að leggja þennan hluta skattsins á.



Herra forseti. Þetta mál er gamall kunningi hér á Alþingi og þarf ekki að eyða mörgum orðum um það. Fjhn. hefur athugað þetta frv., og varð nefndin ekki sammála um það. Minni hl., hv. 1. landsk. þm. (BrB), vill fella það. Meiri hl. leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Ég skal ekki tefja tíma d. á þessu máli og láta þetta nægja, nema sérstakt tilefni gefist. - Ég legg til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nefndarálit þetta án fyrirvara og mun greiða atkv. með frv. óbreyttu. Ástæðan til þess er sú, að það mun koma þungt niður á Eimskipafélag Íslands að greiða stóreignaskatt fyrir ýmsa, er hluti eiga í félaginu, og auk þess hefur E.Í. staðið í ýmsum framkvæmdum, byggt ný skip o.s.frv. Ég ásamt 1. þm. Árn. flutti frv. um þetta efni í fyrsta skiptí hér á þingi, og þá varð það að lögum. En þá var ekki ætlunin, að það gilti um aldur og ævi. Og ég vil, að það verði ekki skilið svo, að E.Í. eigi í framtíðinni að hafa þessi skattfríðindi. Þetta vildi ég, að mætti koma hér fram.



Það er rétt hjá hv. frsm. fjhn., að þetta frv. er gamalt og kemur hér fram á öðru hverju þingi og er þá venjulega afgr. í flaustri. Ég hef jafnan greitt atkv. gegn þessum skattfríðindum, en ekki vegna þess, að það er E.Í, sem á í hlut, heldur tel ég, að hér sé farið inn á ranga braut. Það væri þá miklu nær að styrkja félagið á einhvern annan hátt. Upphaflega voru þessi fríðindi veitt með vissum skilyrðum, t.d. að það skyldi veita ákveðnum fjölda námsmanna ókeypis far til útlanda, - en ég held, að þessi skilyrði hafi nú verið felld brott. En þótt segja megi, að það starfi meira nú sem alþjóðarfélag en einkafélag, þá getur hæglega orðið breyting á því. Get ég því ekki fallizt á, að það eigi að veita félaginu þessi fríðindi. - Ég hygg, að skv. hinum sérstöku ákvæðum um fyrningu skipa, þá sé ástæðulaust að undanþiggja félagið tekjuskatti, a.m.k. þær afskriftir, sem þar eru heimilaðar, eru svo rúmar, að það útilokar, að eignir félagsins komi til skatts, þó að það eigi nú 4 ný skip. Þá vil ég geta þess í sambandi við hinn mikla eignaauka félagsins, er myndaðist með sérstökum hætti, að hagnaðinn fékk félagið sem sé ekki af sínum eigin skipum. Á þessum tíma var það ríkisstj., sem gerði ráðstafanir til að fá skip á leigu og fékk þau með ákveðnum kjörum, og síðan voru þessi skip afhent E.Í., og gróðinn af þessum skipum var mikill og rann í vasa E.Í. Það hefði verið eðlilegra, að hagnaðurinn hefði runnið til ríkisins og hefði síðan mátt leggja hann til félagsins, er varið skyldi til nýbygginga. - Ég kunni betur við að láta þessa greinargerð koma fram vegna afstöðu og atkvæðis míns.



Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Barð. hafi getið þess, að n. klofnaði um málið, og nál. frá mér liggur enn ekki fyrir. Ég er andvígur þessu frv., og það er æði skrýtið, að hv. Alþingi skuli þurfa að eyða tíma í að ræða þetta mál á hverju ári. Ég hef verið andvígur þessu frv. og tel enga frambærilega ástæðu til að ívilna félaginu um skatta; því hefur græðzt svo mikið fé á undanförnum árum. Hér er um svo lítil skilyrði að ræða, og mundu sjálfsagt fleiri vilja njóta þessara hlunninda, ef boðið væri.



Herra forseti. Ég þarf ekki mikið að ræða um málið sjálft, því að ég er á móti því og hef alltaf verið. Hins vegar langar mig til að fá nokkrar upplýsingar hjá hv. frsm., því að n. hlýtur að hafa athugað þetta mál. 1) Uppfyllir Eimskipafélag Íslands enn þá þau skilyrði í 3. gr. l. að veita 60 mönnum ókeypis far á ári til útlanda? - Ég er hræddur um, að þetta skilyrði hafi ekki verið uppfyllt. 2) Úr því að það liggur núna svona mikið á að veita þessi skattfríðindi, þar sem sagt er, að eignaraukaskatturinn verði svo þungur á félaginu, hefur þá félagið ekki afskrifað eignir sínar eins og löglegt er? Ef svo er, þá er skrýtið að tala um þungan eignaraukaskatt, - þegar hús félagsins er komið niður í 4 krónu og „fossarnir“ niður í 500 kr. Þetta virðast vera sæmilegar afskriftir, og ég hugsa, að félagið sleppi sæmilega við eignaraukaskatt samanborið við aðra. - Mér finnst þá lítið verða eftir af þeirri röksemd, þar sem því er haldið fram, að aðalástæðan til þessara skattfríðinda sé sú, að félagið hljóti svo þungan eignaraukaskatt. Um þetta hvort tveggja langaði mig til að fá upplýsingar: hvernig 3. gr. laganna hefur verið haldin og hvað eignaraukaskattur félagsins mundi verða mikill og á hvaða eignir lagður.



Herra forseti. Út af framkomnum aths. vil ég segja nokkur orð. - Hv. 1. þm. Eyf. lýsti því, að hann væri raunverulega andvígur skattfríðindunum. En hann mundi hins vegar samþ. frv. nú, m.a. vegna þess, að félagið yrði annars að greiða eignaraukaskatt fyrir hluthafa og hann nokkuð þungan á þessu ári. Ég mun ekki ræða þessi atriði og læt nægja fylgi hans við frv. og er honum þakklátur fyrir yfirlýsingu hans. Hv. 4. þm. Reykv. lýsti sig andvígan skattfríðindunum sumpart vegna þess, að þau skilyrði, sem félaginu hafi verið sett, hafi ekki verið uppfyllt og ekki sé trygging fyrir því, að ágóði félagsins verði notaður til almenningsheilla -, og minntist hann á það, að ágóðinn af leiguskipunum hefði átt að renna í ríkissjóð - eða þá ríkið að öðrum kosti að verða hluthafi í félaginu. - Ég get ekki upplýst nú, hvort þessi skilyrði hafi verið uppfyllt nú eða ekki. Ég vil benda hv. þm. á, að Alþingi á að sjá um, að eignir félagsins séu notaðar til almenningsheilla. Félagið greiðir nú 4% arð til hluthafa. Auðvitað er hægt að svipta þessu og taka skattfríðindin af. Svo að ég get ekki séð, að hv. þm. geti bundið fylgi sitt við þá ástæðu að ætla, að þetta verði ekki gert. Ef það sannast, að E.Í. hafi ekki notað þetta fé til almenningsheilla, þá getur Alþingi gert það, sem því sýnist. Hitt atriðið, að arðurinn renni til félagsins, getur ekki heldur verið nein ástæða. Ef svo væri ekki, þá er ekki nema um tvennt að ræða: 1) Félagið verði gert upp vegna taps á eigin skipum. 2) að láta ríkið verða hluthafa í félaginu, - og það er þetta, sem hv. þm. vill. - Ber skipaútgerð ríkisins sig svo vel, að það sé æskilegt, að ríkið geri út fleiri skip? - Vegna þessara fríðinda, sem félagið hefur notið frá upphafi, þá er nú svo komið, að það á þennan glæsilega skipastól, sem siglir meira að segja fyrir erlend skipafélög og aflar þar með Íslandi gjaldeyris og ber uppi heiður og nafn Íslands á erlendum höfnum. Allt þetta væri útilokað, ef fylgt væri stefnu þeirra, sem afnema vilja skattafríðindin, því að þá væri félagið í raun og veru, eins og flest önnur félög, sem rekin hafa verið sem fyrirtæki einstaklinga, steindautt, vegna þess að okkar skattalög bera í sér dauða hvers fyrirtækis, sem þau ná til. En það er það, sem þessir menn stefna að, sem vilja ekki láta Eimskipafél. Ísl. njóta skattafríðinda áfram, að einstaklingafyrirtæki, hvort sem þau eru rekin í sambandi við einstaka menn eða sem hlutafélög, geti ekki safnað fé og gegnt sínu starfi, heldur fari þetta allt yfir á ríkið og ríkissjóð, þannig að það sé ríkið, sem sé atvinnurekandinn og forsjónin í þessum hlutum í landinu. Þetta er stefnumál, og af þessari stefnu er afstaða hv. 4. þm. Reykv. sprottin. Ég hefði talið, að miklu fremur hefði verið ástæða til að viðurkenna hagsýni Eimskipafél. Ísl. og lofa því að starfa áfram, af því að það hafði hugsun á því að leigja skip á stríðstímanum, til þess að jafna hallann á rekstri sinna eigin skipa. Því að annars hefði Eimskipafél. Ísl. orðið að gefa upp baráttuna fyrir að halda rekstrinum í góðu horfi. Og því má ekki heldur gleyma í sambandi við Eimskipafél. Ísl., að það hefur á tvennum ófriðartímum, 1914 til 1918 og 1939 til 4945, verið sá aðilinn, sem hefur haldið uppi sambandi milli Íslands og útlanda, þegar svo að segja engir aðrir fengust til að gera það, og það þannig, að þessa þjóð hefur ekki skort vörur og við höfum getað lifað nokkurn veginn sem menningarþjóð, jafnvel þó ófriður væri árum saman. Nú vilja sumir hv. þm. launa þetta hlutverk, sem félagið leysti af hendi á hættutímum og erfiðleikatímum, með því að lama þetta félag svo fjárhagslega, að það verði að draga stórkostlega saman sinn rekstur. - Ég vil geta þess, að óbeinlínis greiðir Eimskipafél. Ísl. stórkostlegar fjárfúlgur í ríkissjóðinn í sambandi við ýmis gjöld, sem renna í ríkissjóð, sem ríkissjóð munar mjög mikið um og meira en nokkurn tíma tekjuskattinn af félaginu. Því að væri það vængstýft eins og hér er ætlazt til af sumum hv. þm., þá mundi að sjálfsögðu umsetning þess, fjármagn og geta um leið minnka svo mjög til að skapa mönnum atvinnu og til þess að afla gjaldeyris fyrir þjóðina og til þess að bera uppi með heiðri nafn landsins erlendis, eins og það jafnan hefur gert frá fyrstu byrjun síns starfs. Hv. 1. landsk. þm. sagði, að úr því að það væri verið að bera þetta mál, sem hér liggur fyrir, fram á hverju þingi, þá hefði verið eðlilegast að vera ekki að takmarka tímann, sem þetta gilti fyrir. Ég er eiginlega alveg á sömu skoðun. Ég álít, að þetta hefði ekki átt að gilda aðeins um tvö ár, heldur um ótiltekinn tíma, svo lengi sem Eimskipafélag Ísl. sinnir þessu hlutverki, sem það gerir, og greiðir ekki nema 4% í arð og ver ekki sínum hagnaði nema til almenningsheilla. Og ég mundi hafa flutt brtt. um þetta nú, ef ekki væri það á móti því, að það kostaði það, að frv. yrði þess vegna að fara aftur til hv. Nd., svo fremi að sú brtt. væri samþ. En ég vil ekki tefja fyrir málinu, og treysti því, að það nái fram að ganga. Ég treysti því, að svo margir verði unnendur Eimskipafél. Ísl. á Alþ. framvegis, að þessu máli verði aldrei hætta búin, svo oft sem það kemur til afgreiðslu þingsins. Út af aths. frá hv. 1. þm. N-M., sem lýsti hér yfir, að hann væri á móti málinu, og gerði þá fyrirspurn, hvort félagið uppfyllti enn þá skilyrðin, sem sett eru í 3. gr. l., þ.e. að flytja ákveðinn hluta námsmanna ókeypis milli landa, og hvort n. hefði ekki kynnt sér þetta, vil ég taka fram, að málið var ekki tekið til athugunar í hv. fjhn. fyrr en í dag. Það hefur ekki verið tími til þess að leita slíkra upplýsinga. Mér þykir hins vegar líklegt, að með breyttu viðhorfi í landinu, síðan þetta ákvæði var sett, þá hafi einnig það breytzt, að Eimskipafél. Ísl. hafi ekki gert þetta - hvorki kannske haft aðstöðu til þess eða jafnvel- að ekki hafi verið þörf fyrir að það væri gert, á sama hátt sem þörfin var fyrir þetta á þeim tíma, sem þetta ákvæði var sett. Þó er mér ókunnugt um, nema félagið geri þetta enn að einhverju leyti. Og um það má fá upplýsingar. En sé ekki þetta skilyrði uppfyllt, þá finnst mér ekkert á móti því, að það sé á valdi fjmrh. að meta það til fjár, hvað þetta sé mikið atriði, sem þannig er óuppfyllt, og láta Eimskipafél. greiða fyrir það. Það getur ekki gert ákaflega mikinn mismun, hvernig þessu er farið nú. Ég vil í sambandi við þetta benda á, að í mörg undanfarin ár hefur Eimskipafél. Ísl. ekki haft í raun og veru annað farþegaskip í förum en Brúarfoss. Því að hin skipin eru flest ekki farþegaskip, þó að þau geti tekið nokkra farþega, og á síðasta sumri að nokkrum hluta var Gullfoss í förum hjá félaginu sem farþegaskip. - En n. er ekki kunnugt um, að hve miklu leyti þetta skilyrði hefur verið uppfyllt. Hitt atriðið, sem hv. þm. spurði um, eftir hvaða reglum Eimskipafél. Ísl. afskrifaði sínar eignir, þá óskaði hv. þm. alveg sérstaklega upplýsinga um það í sambandi við það, sem félagið á að greiða í skatt vegna skipanna og annarra eigna. Og hv. þm. telur, að þetta atriði sé undirstaða þess, hvort þetta mál eigi fram að ganga. Ég upplýsi, að það er ekki afstaða meiri hl. n. Það hefur engin áhrif á mína afstöðu til málsins. Ég hefði hins vegar álitið rétt, að Eimskipafél. Ísl. hefði ekki heldur átt að greiða þennan eignaraukaskatt,.en geri það ekki að neinu ágreiningsatriði, enda er það eftir ákvæðum í öðrum lögum. En það hefur engin áhrif á mína afstöðu til málsins, hvort Eimskipafél. Ísl. greiðir hann. Það er og verður þjóðarblessun, að Eimskipafél. Ísl. fái að starfa og inna sitt hlutverk af hendi, án þess að vera vængstýft fjárhagslega. Það hefur sýnt sig öll undanfarin ár, að félagið hefur rækt þetta hlutverk vel. Og það hefur sýnt sig, að það er eina gufuskipafélagið í landinu, þrátt fyrir það þó önnur hafi komið upp, sem hefur getað staðizt öll þessi áföll, sem það hefur gert einmitt fyrir þau skattfríðindi, sem Alþ. hefur veitt því. Öll önnur félög, sem hafa komið hér upp til að inna af hendi sama hlutverk, eru horfin að meira eða minna leyti. Og hversu stórt atriði gæti það ekki orðið fyrir Íslendinga, ef siglingar gætu orðið með stærstu atvinnugreinum landsmanna með fjölgun á skipum flotans, svo að við gætum þannig tekið inn mikið af erlendum gjaldeyri. Hvaða atriði er þetta fyrir Norðmenn? Það sama gæti orðið hjá okkur og hjá Norðmönnum í þessu efni, svo framarlega að ekki sitji á Alþ. of margir skammsýnir menn á þessum sviðum. En flestallar tilraunir til þess að koma upp flutninga- og farþegaskipum hér á landi hafa orðið til einskis, vegna þess að þegar vel hefur gengið fyrir slíkum fyrirtækjum, hefur allur ágóðinn verið tekinn af þeim, og þegar illa hefur gengið fyrir þeim, hafa þau ekki haft í neitt hús að venda, en orðið að gefast upp. Þetta er nú sú raunasaga. Ég get þess vegna ekki upplýst það, sem hv. þm. spurði hér um. Meiri hl. n. þótti ekki ástæða til að tefja málið til þess að fá þessar upplýsingar, vegna þess m.a., að það hefði ekki haft nein áhrif á afstöðu þess nefndarhluta til málsins. Ég hygg því, að þær aths., sem fram hafa komið, séu nægilegt svar.



Herra forseti. Nokkrar fullyrðingar í ræðu hv: frsm. meiri hl. n. eru þannig, að mér þykir ástæða til að svara þeim nokkrum orðum. Hann segir, að ég og mínir flokksmenn stefnum að því að gera rekstur Eimskipafél. Ísl. að opinberum rekstri. Það er að vissu leyti rétt. Ég teldi það miklu heppilegra og meira öryggi í því fyrir þjóðina, að ríkissjóður ætti meirihlutaráð í félaginu. Að hv. þm. vill nú, að félagið borgi ekki nú tekjuskatt og eignarskatt er í sjálfu sér eðlilegt. Það er í samræmi við það, að hann telur, að allir beinir skattar eigi að vera felldir niður, það verði hætt að taka tekjuskatt í ríkissjóð af tekjum manna. En ég veit ekki, hvernig þá færi fyrir Eimskipafél. Ísl. Þá eru þessi fríðindi búin að vera. 



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar á einum fundi. Vannst ekki tími til að hafa um það langa rannsókn, þar sem málið var nýkomið til n. Hefur það verið lengi í Nd., og hefur lítils háttar breyt. verið gerð á því þar. Enn fremur lá fyrir brtt. á þskj. 380 frá atvmrh., og mun henni ætlað að vissu leyti að vera til uppfyllingar nokkurs hluta óska fram kominna frá útvegsmönnum fyrir munn þeirrar samkomu, sem þeir hafa, Landssambands ísl. útvegsmanna. Nefndarmenn voru að vísu ásáttir um það, að þetta mál yrði fram að ganga, en nokkurra athugasemda gætti þó og þá sérstaklega varðandi þau atriði, er Landssamband ísl. útvegsmanna hafði gert aths. við. Samt sem áður tók n. ekki að sér sem heild að gera brtt. við frv., en allir nm. voru ásáttir um það, að ef brtt. kæmu fram, þá hefðu einstakir nm. rétt til að greiða atkv. svo sem þeim sýndist þrátt fyrir samþykki þeirra um að veita málinu gengi. Það, sem athugasemdir komu helzt fram við, var lánstíminn, neitunarvald einstakra stjórnarmeðlima skuldaskilasjóðs, sem fram kemur í brtt. hv. atvmrh., og svo gjaldeyrisgildi sjálfra skuldabréfanna, sem ætlazt er til, að nota megi til að borga með þær skuldir, sem um semst að greiða á þann veg. Í því frv. um þau skuldaskil, sem áttu sér stað 1945, þá voru skuldabréfin ekki aðeins gjaldmiðill í höndum útvegsmanna gegn kröfuhöfum þeirra, heldur nokkru rýmra. Ég hef nú drepið á þær helztu aðfinnslur, sem komu fram, og ég hafði vænzt þess, að hæstv. atvmrh., sem þessi mál heyra undir, yrði hér viðstaddur og mætti þá e.t.v. svara, ef hann gæti gefið skýringu á vissum atriðum, sem nefndarmenn vildu við hann ræða. - Ég þarf í rauninni ekki að hafa þessi orð fleiri, það hefur þegar verið sagt frá því, að komið hafa fram brtt., og ég sé, að einn nefndarmanna hefur kvatt sér hljóðs nú þegar. En mér þætti það æskilegt, ef hæstv. atvmrh. gæti séð sér fært að vera hér viðstaddur þessa umr. í dag. 

Forseti (BSt): Út af ummælum hv. frsm. sjútvn. vildi ég bera það undir hann, hvort ekki sé rétt að taka málið út af dagskrá nú. Og ef hæstv. ráðh. verður frískur á mánudaginn, að taka þá málið fyrir. Ég sé ekki, að málinu sé stefnt í neinn voða fyrir jól, þó að svo sé gert. En ég vildi hafa samráð við hann um þetta atriði.



Herra forseti. Mér virðist af orðum forseta, að hér verði fundur á mánudaginn, og eins og hann tók réttilega fram, þá er málinu ekki stefnt í neinn voða með því. Þá hefur sjútvn. ekki til þess stofnað, að þörf sé að senda það aftur til Nd. Ég held, að það væri því ekki óheppilegt, að því væri frestað til mánudags, ef fundur verður þann dag. Mér hefur verið skýrt frá því, að hæstv. ráðh. hafi gefið yfirlýsingu í Nd., en orðalag hennar þekki ég ekki, og ég teldi það æskilegt fyrir afgreiðslu málsins, að sams konar yfirlýsing kæmi fram í þessari deild.

Forseti (BSt): Mér skilst, að svar hv. frsm. sé á þá leið, að hann hafi ekki á móti því, að málinu sé frestað. 
             Umræðum frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.



Herra forseti. Þó að ég hafi, ásamt öðrum nm. í sjútvn:, skrifað undir nál., þar sem lagt er til, að frv. verði samþ., þá vil ég taka það skýrt fram, að ég tel, að ekki felist í þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 337, nein fullnægjandi aðstoð við bátaútveginn, sem frv. þó fjallar um. Eins og hv. þdm. er þegar kunnugt, þá fjallar þetta frv. aðeins um svokölluð skuldaskil bátaútvegsins. Það felur hins vegar ekki í sér neinar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegt er að gera til þess að tryggja það, að þessi þýðingarmikli atvinnuvegur okkar geti starfað á fjárhagslega heilbrigðum grundvelli áfram. En það er höfuðatriði þessa máls og það, sem útvegsmenn mundu miklu heldur hafa óskað eftir að tekið yrði til alvarlegrar meðferðar og ákvörðunar Alþ. heldur en skuldaskilin aðeins út af fyrir sig. Og ég hygg, að a.m.k. talsverðum hluta útvegsmanna séu alls ekkert viðfelldin ákvæðin um skuldaskilin út af fyrir sig, sízt af öllu hin lögþvinguðu skuldaskil, sem felast í II. kafla frv. Hæstv. atvmrh. viðurkenndi þetta að vísu í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. hér í þessari hv. d. og bað menn að blanda ekki þessu tvennu saman. Og ég verð að gera ráð fyrir, þó að ekki felist í þessu frv. nein ákvæði, sem lúta að þessu meginviðfangsefni, sem ég áðan nefndi, þá geti þessu þingi ekki orðið lokið svo, að það mál verði ekki tekið til meðferðar. Og gefst þá - þó að það verði ekki fyrr en eftir þinghlé - tækifæri til þess að ræða það mál frekar en nú verður tækifæri til. Að vísu er það skoðun mín, að full þörf hefði verið á því að draga það ekki fram yfir áramót. Því að ef vetrarvertíð, t.d. hér á Suðvesturlandi, á að hefjast á eðlilegum tíma, þá hefði áreiðanlega verið þörf á því, að þessi mál hefðu verið afgr. fyrir jólahléið, svo að útvegsmenn hefðu vitað, á hvaða grundvelli þeir kæmu til með að geta starfað, þegar sú vertið ætti að hefjast. En ég skal samt sem áður ekki fara að ræða þá hlið málsins frekar, en vil aðeins leyfa mér að leggja hér fram brtt., sem við hv. 6. landsk. þm. og ég höfum komið okkur saman um að flytja við frv., eins og það nú liggur fyrir. Það hefur ekki unnizt tími til þess að prenta þessar brtt., og verður því að láta nægja að leggja þær fram skriflega. Ég var einmitt að skila þeim í prentun, þegar þessi fundur hófst, og ég komst á snoðir um, að þetta mál átti að taka fyrir hér, svo að ég afturkallaði þær og legg þær fyrir hér skriflega. Þessar brtt., sem við flytjum hér víð frv., eru í fyrsta lagi við 3. gr. þess, varðandi þann frest, sem á að gefa á afborgunum til Stofnlánadeildar sjávarútvegsins og Fiskveiðasjóðs Íslands. Eins og frv. liggur fyrir nú, þá er gert ráð fyrir því, að þeim afborgunum til þessara stofnana, sem nú eru í vanskilum hjá miklum fjölda smáútvegsmanna, verði dreift niður á þann tíma, sem eftir er af lánstímanum, þannig að afborganir og vextir þeirra ára, sem eftir eru, hækka hlutfallslega og jafnt fyrir hvert ár við það. Eins og fjárhag fjölda margra útgerðarmanna þessara vélbáta er nú háttað, eftir þau aflaleysisár, sem verið hafa á síldveiðunum undanfarið og leitt hafa til þess, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að þessir menn hafa ekki getað staðið við skuldbindingar sínar með afborganir og vexti þessara lána, þannig að þetta hefur safnazt algerlega fyrir nú um þrjú ár, þá virðist mér það nokkurn veginn augljóst mál, að ekki verði nokkurt vit, viðkomandi þessum útvegsmönnum, að ætla þeim að bæta þessu á sig á næstu árum, a.m.k. ef ekki raknar mjög úr um árferði frá því sem verið hefur, og að þess vegna væri eðlilegt og að mínu áliti nauðsynlegt að stíga sporið lengra og lengja lánstímann um þau þrjú ár, sem hér er um að ræða. Ég held, að það ætti ekki að verða neitt ofvaxið lánsstofnunum þessum, sem þarna eiga hlut að máli, þó sú aðferð verði höfð á lánstímanum, að hann verði framlengdur um þessi þrjú ár. Ég geri ráð fyrir, þar sem fyrir þessum lánum eru yfirleitt veð og lánin yfirleitt alveg tryggð, þannig að lánsstofnanir fá þau aftur áður en lýkur, að það skipti þess vegna ekki máli fyrir þær, þó að þau dragist þessum þremur árum lengur, en hins vegar skiptír það miklu máli fyrir útvegsmenn, að þeir fái þennan frest, en þetta verði ekki lagt ofan á afborganir næstu ára, eins og frv. gerir ráð fyrir. 1. brtt., sem við leggjum fram, fjallar sem sagt um það, að lánstíminn verði framlengdur um þrjú ár í staðinn fyrir að jafna þessu niður á þau ár öll, sem eftir eru af lánstímanum. Í öðru lagi flytjum við brtt. við 3. gr. frv., um að á eftir fyrri málsgr. hennar komi ný málsgr., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er stjórn skuldaskilasjóðs að ákveða, að greiðslufrestur samkv. 1. málsgr. þessarar greinar skuli einnig veittur þeim útgerðarmönnum, sem síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi 1945–1950 og hafa ekki fengið aðstoðarlán, enda telji sjóðsstjórnin þá eiga erfitt með greiðslu“. Hér er um það að ræða, að sá gjaldfrestur, sem gert er ráð fyrir í frv. og við flm. brtt. viljum hafa öðruvísi en frv. mælir fyrir um, verði látinn ná til þess, að sjóðsstjórninni sé heimilt að láta gjaldfrestinn einnig ná til þeirra útvegsmanna, sem barizt hafa áfram með sína útgerð og eru að vísu mjög aðþrengdir fjárhagslega, en hafa þó ekki orðið aðnjótandi þeirra aðstoðarlána, sem verulegur hluti útvegsmanna hefur þó fengið á undanförnum árum. Við framsögu málsins hér í hv. d. gat hæstv. atvmrh. þess, að hann vildi fallast á það og mundi flytja um það brtt. sem hann og hefur gert. 1. brtt. á þskj. 380 fjallar einmitt um þetta efni. Svo að því leyti erum við flm. þessarar brtt. sammála hæstv. atvmrh. um það, að greiðslufrestur verði einnig látinn ná til þessara manna. En munurinn á brtt. okkar annars vegar og brtt. hæstv. atvmrh. hins vegar er sá, að hæstv. ráðh. bindur þetta því skilyrði, að stjórn skuldaskilasjóðs sé öll sammála um það, að viðkomandi maður skuli fá þennan gjaldfrest, þó að hann hafi ekki notið aðstoðarláns. Nú er það svo, að samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að tveir af þeim mönnum, sem sæti koma til með að taka í stjórn skuldaskilasjóðs, verði tilnefndir af bönkum, annar af Landsbankanum og annar af Útvegsbankanum. Sem sagt, tveir af þessum stjórnarnefndarmönnum skuldaskilasjóðs eru fulltrúar aðalkröfuhafanna gagnvart útvegsmönnum. Og án þess að það þurfi að takast sem nokkur sérstök tortryggni í garð þessara lánsstofnana, þá er þó ekki hægt að verjast því, að hjá þessum fulltrúum, öðrum eða báðum, gæti komið fram einhver tilhneiging til þess að hindra það, að ákveðinn útvegsmaður, sem sækti um aðstoð, fengi þann gjaldfrest, sem þarna er um að ræða. Þá er ekki hægt að verjast því að athuga, að annar þessara fulltrúa eða báðir gætu hindrað, að útvegsmenn fengju gjaldfrest, og okkur sýnist engin ástæða til að gefa bönkunum slíkt neitunarvald í stjórn skuldaskilasjóðs, þar sem það gildir ekki um neinar aðrar ákvarðanir hennar, og því rétt, að hreinn meiri hluti gildi um það sem annað, en ekki að einn af fimm geti hindrað það, þó að hinir stjórnarmeðlimirnir mæli með því, að gjaldfrestur sé veittur. Munurinn á till. okkar og hæstv. ráðh. er því sá, að við viljum, að meiri hl. ráði, en hjá honum getur einn maður hindrað þetta. Þá er í þriðja lagi brtt. við 5. gr., en hún fjallar um það, að skilyrði fyrir aðstoð samkv. I. kafla l. þessara sé, að birt verði í Lögbirtingablaði áskorun til lánardrottna og ábyrgðarmanna aðstoðarbeiðanda um að lýsa kröfum á hendur honum fyrir stjórn skuldaskilasjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu auglýsingar, að viðlögðum kröfumissi. Við teljum að vísu sjálfsagt, að þetta standi sem meginregla og að stjórn skuldaskilasjóðs geti gert þetta til að tryggja, að kröfur komi ekki fram eftir á, en ákveðnar óskir hafa borizt frá samtökum útvegsmanna, m.a. frá fundi L.Í.Ú., og borizt erindi um, að þetta ákvæði verði ekki látið gilda undantekningarlaust, heldur sé stjórn skuldaskilasjóðs heimilt að fella niður þetta ákvæði, ef hún telur, að hún hafi fengið fullnaðarupplýsingar hjá hlutaðeigandi aðila, svo að telja megi víst, að ekki komi fram fleiri kröfur á hann. Við viljum því bæta nýrri mgr. svo hljóðandi við gr.: „Heimilt er þó stjórn skuldaskilasjóðs að veita undanþágu frá ákvæði þessarar greinar um auglýsingu, ef hún telur, að umsækjandi hafi gert fulla grein fyrir fjárhag sínum.“ Hér er því aðeins um heimild um undanþágu að ræða, ef stj. þykist örugg um, að hún hafi fengið nægilega glöggar uppl., en annars gildir ákvæðið um auglýsingu, en þetta opnar leið til að ekki þurfi að auglýsa, ef talið er fullvíst, að allar skuldir hafi verið taldar fram, og því er ekki auglýst sérstaklega í Lögbirtingablaði eftir kröfum, en það telja útvegsmenn að muni hafa áhrif í þá átt að rýra lánstraust þeirra o torvelda starf. Ég sé ekki, að nein hætta muni geta fylgt þessu ákvæði, því að stjórnin fer eflaust varlega í því að nota það. - Ég vil svo leggja fram þessar brtt. okkar hv. 6. landsk. Ég mun ekki ræða þær frekar, en vil undirstrika, að ég tel þörf fyllri og annarra aðgerða en hér liggja fyrir, en vænti um það frv. áður en þingi lýkur, og má þá ræða það, en ég vil hér með leyfa mér að leggja fram þessar skrifi. brtt.

Forseti (BSt): Mér hafa borizt hér 2 brtt. og er önnur í 2 liðum frá hv. 4. og 6. landsk. þm. Hv. þm. hafa þegar heyrt till. Þær eru of seint fram komnar og skriflegar og þarf því tvöfaldra afbrigða.



Herra forseti. Ég get að mörgu leyti verið sammála hv 4. landsk. að því er snertir formála hans fyrir till. og almennar umr. um málið. Ég tel, að þetta frv. leysi ekki nema að örlitlum hluta vandamál útvegsins, en til þess er stefnt með frv. að leysa þennan litla hluta, og þegar farin er þessi leið, skuldaskilaleiðin, verður að fara eftir vissum formúlum og reglum. Ég er sammála í því, að vandamál útvegsins, sem aldrei hafa verið nálægt því eins mikil og þau eru nú, séu mjög stutt komin á þessu þingi hvað lausn áhrærir. Við höfum oft staðið í þessum sporum á jólaföstunni, að vita ekki fótum okkar forráð um það, hvernig koma ætti útgerðinni af stað. Þá hefur oft verið farin sú leið að láta ríkið ábyrgjast fiskverðið, og þá urðu þessi vandamál nátengd afgreiðslu fjárl., samningar við útvegsmenn, ríkisstj. og bankana, og allt þetta tafði afgreiðslu fjárl., og það var vitað, að slíkt var öllum um geð, og ríkisstjórnin hlaut ámæli fyrir slóðaskap, en með öllu því illa var það þó gott við þetta, að þegar á leiðarenda kom nokkru eftir áramót, var nokkuð fyrir því séð, að útvegurinn stöðvaðist ekki, og til þess, að það gæti skeð, tók maður við ónotum og brigzlyrðum frá mönnum og flokkum og þoldi slíkt af því, að maður vissi, að það þýddi lítið að afgreiða fjárl., ef útvegurinn gengi ekki á eðlilegan hátt. Nú er annar háttur á hafður og afgreidd fjárl. og skuldaskil, en höfuðmálið er enn óleyst, og bólar ekkert á lausn á því. Og hafa því erfiðleikarnir aldrei áður verið slíkir. Ég er því sammála inngangi hv. 4. landsk. að till. þeim, sem hann flutti ásamt hv. 6. landsk., og tek undir með honum í því, að fyrir áramót þyrfti að vera búið að ganga frá rekstrarvandamálum útvegsins eða þá að ganga að lausn þeirra með fullum krafti strax upp úr áramótum; að því verða allir flokkar að starfa og leggja sinn hlut að, að þau verði leyst á sem happasælastan hátt. Brtt. þær, sem hv. 4. landsk. mælti fyrir, eru ekki ósanngjarnar, en hann kom þó ekki með brtt. við það, sem mér finnst ósanngjarnast og ég felli mig verst við, en það er hve gjaldgildi skuldabréfanna er skorið við nögl, og hefði ég viljað, að hæstv. atvmrh. hefði getað verið hér til að upplýsa það atriði, svipað og hann gerði í Nd., en hann er nú sem stendur veikur. Ég talaði við hann og gat fengið að vita, hvaða yfirlýsingar hann gaf í Nd., sem voru þess valdandi, að brtt. um þetta atriði voru teknar þar til baka, þar sem hæstv. ráðh. lét ótvírætt í ljós, að hann teldi nær víst, að bankinn mundi athuga þetta með fullri velvild og taka bréfin upp í skuldir viðskiptavina sinna, sem yrðu að taka þau upp í skuldir, sem bátaútvegurinn stæði í við þá. Þetta vildi ég fá fram, þó að þetta sé auðvitað ekki bindandi eins og l., að gjaldgengissvið þessara bréfa væri fært út. Það er slæmt fyrir kröfuhafa að skera niður kröfur sínar um, ég veit ekki hvað mikið, og taka síðan við skuldabréfum, sem hafa jafntakmarkað gildi og er eftir orðalagi frv. Og ég tel það mjög mikilsvert, að þetta skyldi koma fram í Nd. Ég veit, að höfuðmótbáran gegn þessu er sú teoretíska hagfræðiástæða, að með því að hafa gjaldgengissviðið mjög rúmt sé verið að auka inflationina með slíkri bréfaútgáfu. Ég get því eftir ástæðum sætt mig við, að málið gangi svo fram, eftir að hafa fengið þessa yfirlýsingu frá hæstv. atvmrh. Brtt. hv. 4. og 6. landsk. eru ekki óréttlátar eða ósanngjarnar, en það virðist sem málið sé komið í svo fastar skorður, að litlar líkur séu til að fá fram fleiri brtt. en eru á þskj. 380. Og þó að óskir þær, sem eru að baki þessara brtt., séu fjarri því að vera ósanngjarnar, þá eru þær ekkert afgerðaratriði í málinu. Ég get því ekki mælt með, að deildin samþ. þær, þó að mér þyki það leitt, því að ég veit, að þær verða felldar í Nd., svo að ekkert er unnið við að samþ. þær hér nema að þveita málinu milli deilda. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um málið. Þessi frv. um skuldaskil eru mikil deiluatriði og vafaatriði, svo að þess er ekki að vænta, að hver sé ánægður með hvern paragraf í þeim, og ég segi fyrir mig, að þó að ég greiði frv. þessu atkv., þá er það ekki vegna þess, að ég sjái í því neinn sérstakan lausnarstein fyrir útveginn, en ég viðurkenni, að það reyni að leysa hlut af vandamálum hans.