Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á síðasta þingi flutti ég frv. um sama efni og hér liggur fyrir. Það fór til nefndar, en náði ekki að verða afgreitt og er því flutt aftur núna. Það liggja sömu ástæður og sama þörf enn fyrir og þá var. Ekki sízt eins og tíðarfar hefur hagað sér hvað flugleiði snertir, það sem af er þessu ári, þá hefur það komið mjög berlega í ljós, að oft geta samgöngur torveldazt um lengri eða skemmri tíma við eyjarnar, og það er ein helzta ástæðan fyrir því, að þörf er tveggja þjónandi presta. Það er með prestana eins og aðra, að þeir þurfa stundum að bregða sér frá um lengri eða skemmri tíma, stundum með nokkrum undirbúningi, stundum undirbúningslaust, eins og gerist og gengur um aðra menn, og þá geta orðið af því mikil óþægindi, ef plássið er prestlaust. Mér skildist á sumum hv. nefndarmönnum, sem um þetta mál áttu að fjalla og hafa víst fjallað á síðasta þingi, að eyjunum væri engin þörf á að hafa tvo þjónandi presta, og var mér bent á prestaköll hér á landi, sem væru eins stór og kæmust af með einn prest. En þar er því til að svara, að þar mun í flestum tilfellum vera með litlum eða svo til engum fyrirvara hægt að ná til prests, ef þörf þykir, alls staðar, en eyjarnar hafa þá sérstöðu, að það geta verið dagar og jafnvel vikur, sem hvorki er hægt að koma presti né öðrum mönnum á milli lands og eyja. Ég minntist á það, held ég, síðast þegar ég talaði um þetta mál, að nokkuð miklu hefði munað um það, að séra Jes A. Gíslason past. em. hefur átt bústað í Eyjum og býr þar raunar enn, og var oft til hans leitað í forföllum sóknarprests, mjög oft meira að segja. Hans heilsu eru nú orðið þannig varið og raunar hans hái aldur er því líka til fyrirstöðu, að hann geti lengur sinnt slíkum erindum eða orðið við þeim kröfum, sem gerðar eru til sóknarprests, og hefur hann núna um þó nokkuð margra ára skeið ekki gefið sig að neinum prestsverkum, þó að hann gerði það oft áður í forföllum sóknarprests. Síðan þetta mál var hér til umræðu á hinu háa Alþingi, hefur sú breyting á orðið um Ofanleitisprestakall í Vestmannaeyjum, að það hefur verið sameinað Kjalarnesprófastsdæmi, og á héraðsfundi í því prófastsdæmi, sem nú er nýafstaðinn, var gerð ályktun, þar sem fundurinn lýsir yfir þeirri skoðun sinni, að óhjákvæmilegt sé, að tveir prestar þjóni í Vestmannaeyjum, m. a. vegna einangrunar eyjanna og samgangna yfirleitt. Fundurinn skoraði á hið háa Alþingi, sem nú situr, að samþykkja frv., sem fer í sömu átt og það frv. er hér liggur fyrir. Fólki og heimilum fer stöðugt mjög fjölgandi í Eyjum. Byggðin breiðist út, og þar sem mikið er stofnað til búskapar af ungu fólki, er eðlilegt, að barnafjöldi verði mikill, enda er hann orðinn mikill. Er það út af fyrir sig ein veigamikil ástæða fyrir því, að æskilegt sé, að tveir þjóðkirkjuprestar séu þarna á staðnum, sem vissulega yrði til þess að efla meira kristilega uppfræðslu, kristilega menningu og kirkjulegt starf, og er þess síst vanþörf nú á tímum, að til þess séu lagðir fram nægilegir og góðir kraftar. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta mál lengur. Ég vænti þess, að það mæti nú meiri skilningi en síðast og að hin hv. deild meti líka nokkuð álit héraðsfundar Kjalarnesprófastsdæmis, sem ég minntist á áðan í sambandi við önnur þau rök, er þetta mál styðja. Vil ég mælast til þess, að frv. sé að loknum þessum umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég skal á þessu stigi málsins ekki ganga ýtarlega inn á þetta frv., sem hér liggur fyrir, inn á þá andlegu vanheilsu Vestmannaeyja, sem gerir það lífsnauðsyn að hafa prest á staðnum ævinlega. En mig langaði til þess að biðja hv. nefnd, sem fær málið til meðferðar, að athuga, hvernig sé varið með þau prestaköll í landinu núna, sem prestur er að vísu settur til að þjóna, en býr í 120 km fjarlægð hér í Reykjavík, annar, og hinn í álíka langri fjarlægð yfir sjó að fara, og hafa fengið leyfi biskups til að sitja þar þegjandi og hljóðalaust.

Hverjir eru þetta?

Það veit nú alveg vafalaust hæstv. ráðherra, hverjir það eru.

Sannarlega ekki.

Það kemur sjálfsagt fram seinna í umr., þegar nefndin er búin að rannsaka málið. Væri ekki ástæða til að setja þá einhvern varaprest í þau prestaköll, til þess að það geti alltaf verið prestur þar til staðar, því að prestur, sem býr á Ísafirði og á að þjóna langt í burtu yfir sjó að sækja, getur ekki alltaf verið til staðar? Það getur komið ákaflega fljótt einhver aðkallandi andleg vanlíðan, sem þarf að ná til prests til að lækna, þó að ekki sé hægt að ná í hann. Ég er ekki viss um það, en ég held, að það sé með leyfi biskupsins, sem hann fær að sitja þar, og hann telji nauðsynina ekki meiri en það þar. Það er ég nú ekki viss um samt, að það sé með leyfi hans. Ég vil biðja nefndina að athuga þetta og sömuleiðis athuga þau prestaköll, sem ekki hafa fengizt prestar í núna upp í kringum 20 ár, og hvernig það er með andlegt ástand sóknarbarnanna þar. Ja, það eru líklega orðin nærri 30 ár, síðan prestar hafa setið í sumum prestaköllum landsins, og það hlýtur að vera orðið mjög bágborið andlega heilsufarið í þeim prestaköllum, þó að prestur hafi verið látinn fara og messa þar einu sinni eða tvísvar á ári.



Herra forseti. Ég á nú náttúrlega ekki að svara fyrir hv. nefnd. Mér skildist, að hv. 1. þm. N-M. væri að beina einhverju til hennar í þessu sambandi. Ég skal láta eins og vind um eyrun þjóta þann skæting, sem hv. þm. var með til minna kjósenda í Vestmannaeyjum eða Vestmanneyinga yfirleitt um andlega vanheilsu. Hitt er vitað, að eyjarnar eru svo í sveit settar sem a. m. k. fá prestaköll hér á landi mega við jafnast, og það er ekkert atriði í þessu máli, hvort einhver prestur er búinn að sitja lengur eða skemur, það væri jafnmikil þörf á því að hafa tvo þjónandi presta í Vestmannaeyjum, þó að það væri þar alveg nýr og ungur sóknarprestur, nýskipaður, sem raunar er nú ekki. Ég held, að það sé mjög almennur vilji fólksins austur þar að njóta aðstoðar tveggja presta, sem geti bæði unnið saman og vinni saman eins og verið hefur. Það er rétt að minna á það í þessu sambandi, að núna um skeið hefur verið þarna prestvígður maður, séra Jóhann Hlíðar, sem hefur ásamt með sóknarprestinum starfað að málefnum kirkjunnar, málefnum uppfræðslu og öðru því, sem prestum ber að hafa með höndum. En það ástand, sem ríkir, það bráðabirgðaástand með þann sérstaka mann, getur ekki haldizt óbreytt, og kirkjumálaráðherra óskar gjarnan breytingar á því, en féllst á eftir þann drátt, sem á málinu varð á síðasta þingi, að leyfa honum að þjóna þar jafnframt sóknarprestinum, þangað til hið háa Alþingi hefði tekið ákvörðun í þessu máli, sem væntanlega yrði þá á þessu þingi. Ég vil vona, að það sé litið sanngjörnum augum á réttmæti óska Vestmanneyinga í þessu efni. Það lágu hér fyrir þinginu síðast og eru til enn undirskriftir margra hundraða manna, sem óskuðu, að tveir þjóðkirkjuprestar störfuðu þarna á staðnum, og ég ber það traust til þessarar hv. deildar, að hún meti í fyrsta lagi þær samgönguástæður, sem hljóta að vera sterk rök í þessu máli, og í öðru lagi og ekki síður eindreginn vilja fólksins, sem byggir eyjarnar, til þess að koma þessu skipulagi á, sem nú lýsti ég og viðurkennt er af héraðsfundi í því prófastsdæmi, sem nú er nýbúið að skipa eyjunum í. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en vil vona, að það fái afgreiðslu, sem bæði ég og þeir, sem að baki mér standa og eru mínir kjósendur, getum við unað og er í anda þess hluta af prestastéttinni á landinu, sem á opinberum fundi hefur látið uppi um það sitt álit.