Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Umr. í kvöld skiptist í tvær umferðir, 25-30 mín. á flokk í fyrri umf., en 20-25 mín. í síðari umferð. Röð flokkanna er þessi: Alþb., Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. Af hálfu Alþb. tala Hannibal Valdimarsson, Eðvarð Sigurðsson, Ragnar Arnalds. Af hálfu Sjálfstfl. tala Ólafur Thors, Bjarni Benediktsson. Af hálfu Framsfl. tala Eysteinn Jónsson, Einar Ágústsson, Jón Skaftason. Af hálfu Alþfl. tala Emil Jónsson, Birgir Finnsson. Hefst þá umr, og til máls tekur Hannibal Valdimarsson af hálfu Alþb.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Stjórnarstefnan, „viðreisn er orðin gjaldþrota. Uppvíst er nú, að allt, sem höfundar hennar lofuðu í upphafi, hefur verið svikið. Allar þær vonir sem stuðningsmenn hennar gerðu sér um ágæti hennar, eru nú brostnar. Þegar ríkisstj. svo setti kórónuna á verkið með því að bera fram þvingunarlög gegn verkalýðshreyfingunni, báru þm. Alþb. þegar í stað fram vantraust á ríkisstj., og nú eru vantraustsumr. að hefjast hér frá hv. Alþingi. En er það ekki nú eins og fyrri daginn, að stjórnarandstæðingar séu einir til frásagnar um það, að stjórnarstefnan sé nú komin í ógöngur? Nei, nú játa fjöldamargir stuðningsmenn ríkisstj. opinskátt ófarirnar. Steinarnir eru sem sé farnir að tala. Það er örstutt síðan við lásum í Alþýðublaðinu þessa lýsingu á ástandinu: „Verðbólgan færist í vöxt. Hún er eins og óhjákvæmilegt lögmál. Við æðum áfram, kröfsum til okkar af öllum kröftum, höldum víst, að þetta fari allt einhvern veginn vel. En það getur ekki farið vel. Ástandið er í raun og veru litlu betra en það var á Sturlungaöld. Við sjáum þetta, hvert sem litið er. Við erum í útsoginu.“ Þannig lýsir sem sé einn af reyndustu blaðamönnum stjórnarflokkanna ástandinu, sem viðreisnarstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. hefur skapað. Útgerðarmenn í Vestmannaeyjum, stærstu verstöð landsins, gerðu nýlega einróma samþykkt um, að grundvöllur útgerðar væri brostinn, æskilegast væri, að ríkisstj. vildi hirða allt draslið núna fyrir vertíðarbyrjun. Já, ekki er það nú björgulegt eftir tvennar gengislækkanir, gerðar til þess að sögn, að útgerðin gæti staðið á eigin fótum án uppbóta og styrkja. En þeir, sem þetta sögðu, voru þó íhaldsmenn að miklum meiri hluta, ekki vantaði það . Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna þingaði á dögunum. Það munaði minnstu, að samþykkt væri þar að stöðva vélbátaútgerðina, og lýst var yfir, að eftir fjögurra ára viðreisn vantaði a.m.k. 14% hækkun allra útflutningsverðmæta til þess að ná endum gjalda og tekna saman. Þetta jafngildir því, að útgerðina vanti um 56% allra vinnulauna að óbreyttu kaupi. ófögur er nú sú lýsingin, ef sönn reynist. Þannig fer það ekki á milli mála, að útgerðarmenn, forustumenn fiskiðnaðar, sjómenn, verkafólk og bændur fordæma viðreisnina og ávexti hennar. Óánægjuraddirnar berast að úr öllum áttum, ekki bara úr andstæðingaherbúðum stjórnarinnar, heldur engu síður úr eigin herbúðum. Svo er meira að segja komið, að ráðh. bera fram játningar. Hæstv. fjmrh. játaði í fjárlagaræðunni um daginn, að margt hefði úrskeiðis gengið á liðnu sumri. Niðurstaða hæstv. forsrh., Ölafs Thors, fyrir nokkrum dögum í framsöguræðu fyrir þvingunarlagafrv. var sú, að flest horfði nú illa í efnahagsmálum þjóðarinnar, þess vegna mætti alls ekki hækka kaup verkafólks, það yrði að setja það fast með lögum. Og sjálfur viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, tekur einnig í játningarstrenginn, greiðsluhallinn er válegur, nálgast 700 millj. og gjaldeyrisvarasjóðirnir eru farnir að tæmast. Þetta er þungur dómur um viðreisnina, en þetta er sannur dómur, þetta eru þeirra eigin orð. Ég hef kosið að láta stjórnarherrana sjálfa og þeirra fólk tala. En hvernig má þetta nú vera? Í vor var þó allt í ljómandi lagi? Viðreisnin hafði heppnazt til fulls, allt í velsæld og blóma, og síðan aðeins stutt sumar á milli, ekkert hallærissumar, öðru nær. Heildarafli sjávarafurða rétt við nýtt met að verðmæti, og þó liggur nú öllu við stöðvun og ringulreið. Hvað hefur eiginlega gerzt, og hvenær gerðist þetta? Það skyldi þó aldrei hafa verið skrökvað að þjóðinni í vor? Sannleikurinn er sá, að viðreisnin var hrunin í vor, og ríkisstj. vissi það sjálf. Þá voru seinustu forvöð, að hægt væri að dylja það. Þess vegna flýttu þeir kosningunum, sem að réttu lagi áttu annars að fara fram nú um þessar mundir. Með engu móti verður því haldið fram með rökum, að óbilgirni og heimtufrekja verkalýðssamtakanna í launamálum hafi fellt viðreisnina. Verkalýðshreyfingin veitti lögbundinni kauplækkun Emils Jónssonar, sem stöðva átti alla verðbólgu og dýrtíð, grið allt árið 1959. Þrátt fyrir gengislækkun og afnám vísitölubóta á kaup árið 1960, knúði verkalýðshreyfingin ekki fram almennar kauphækkanir á því ári. Enn var beðið. Það skyldi nefnilega fullreynt, hvort úrræði viðreisnarinnar í efnahagsmálum væru raunhæf, ef kaupið stæði í stað. Það var loks 1961, sem verkalýðshreyfingin knúði fram 1012% kauphækkun og bauð jafnframt að stuðla að vinnufriði um 2 ára skeið. En á þá framréttu hönd var slegið af fyllsta ruddaskap með ástæðulausri gengislækkun sumarið 1961. Það var eitt hið versta verk þessarar stjórnar fyrr og síðar. Þessu svaraði verkalýðshreyfingin með 9–10% kauphækkun vorið 1962. Hún var svo hófsamleg, að atvinnurekendur og ríkisvald viðurkenndu 5% hækkun kaups án formlegra samningsuppsagna strax um áramótin 1962-63. S.l. vor ætlaði verkalýðshreyfingin svo að rétta hlut sinn, en féllst þó á að sætta sig við aðeins 71/2% kauphækkun þá, en fresta höfuðaðgerðum og bjarga þannig síldarvertíðinni norðanlands og austan. Þetta bráðabirgðasamkomulag kallaði hæstv. forsrh. í fögnuði sínum „þjóðhátíðarsamningana“. Þessi griðasáttmáli var gerður í því trausti, að tíminn fram til 15. okt. yrði vel notaður, m.a. af ríkisstj. En svo varð ekki. Ráðh. höfðu ekki fyrr fengið umboð um frest en þeir voru eins og fjaðrafok út um allan heim að skemmta sér, en lögðu frá sér alla ábyrgð. Þetta eru allar þær kauphækkanir, sem orðið hafa í valdatíð núv. stjórnarsamsteypu. Ef miðað er við 1959, er kauphækkunin alls 35%, en sé miðað við 1958, áður en Emil Jónsson lækkaði kaupið með lögum, hefur kaup verkamanna aðeins hækkað um 17%. En hvað með dýrtíðina á sama tíma? Vísitala framfærslukostnaðar hefur síðan í marz 1959 hækkað um 44% og neyzluvöruvísitalan hvorki meira né minna en um 75%. Er það nú hægt með þessar staðreyndir í huga að kasta allri sökinnt á því, að viðreisnin hafi misheppnazt, á verkalýðshreyfinguna, en á því er sífellt klifað af ráðh. og málgögnum ríkisstj.? Nei, slíkt er vissulega ekki hægt. Það er hin argasta fjarstæða og rangsleitni í senn. Verðbólgu- og dýrtíðarófreskjan hefur aldrei magnazt neitt álíka og í sumar. Vísitala vöru og þjónustu hefur bara á sumrinu hækkað um 22 stig. sem jafngilda 44 stigum eftir gamla vísitölukerfinu. Ekki geta þetta verið afleiðingar kauphækkunar verkafólks í sumar, sem enn hefur engar kauphækkanir fengið. Ekki hefur viðreisnin getað hrunið fyrir óskum einum um hækkað kaup, en lengra er nú verkafólkið enn ekki komið. Nei, vissulega ekki. En stjórnin hélt ótrauð áfram á ófarnaðarbraut verðbólgunnar í sumar. Já, aldrei eins geyst og í sumar. Í viðbót við verðbólgudæluna á Suðurnesjum, Keflavíkurflugvöll sem alltaf er í gangi, var enska láninu svokallaða, 240 millj. ísl. kr., dælt inn í íslenzkt efnahagskerfi á fáum vikum. Tryggingafélög jusu út lánum, og bankarnir voru hvattir til ríflegrar lánastarfsemi, langt umfram aukinn sparnað. Allt skyldi gera fyrir alla. Það voru nefnilega kosningar í vor. Þá herti það líka á spennunni, að gæðingar stjórnarflokkanna treystu á gengislækkun með haustinu. Þeir héldu, að þeir fengju enn einu sinni að borga fengin lán með smærri krónum og stinga svo mismuninum í vasa sinn, rétt eins og áður. Og máske þeir fái það líka, þó að ofsalegar skuldir stórkaupsýslunnar erlendis standi nú í bili í vegi fyrir nýrri gengislækkun. Hver veit nema Ólafur hressist? Þetta og margt fleira í ráðleysispólitík stjórnarinnar stuðlaði að því, að efnahagskerfið fór algerlega úr böndunum í sumar. Þá gerðist og einstæður atburður í launamálum þjóðarinnar á sumrinu. Útvaldir sérfræðingar skyldu fella dóm um það, hvað fólkið í þjónustu ríkisins ætti að hafa í kaup. Sá dómur féll rétt eftir kosningar, og má þó vera, að einhver vitneskja hafi síazt út um dóminn fyrir kjördaginn. Ekki efa ég það, að launadómararnir hafa kynnt sér allrækilega, hvaða launagreiðslur þjóðarbúið þyldi, því að meðal dómenda var sjálfur Jóhannes Nordal, efnahagsmálasérfræðingur ríkisstj. nr. 1 eða 2. Meðaltalslaunahækkun samkv. kjaradómi varð 45%, en þeir, sem hæst laun höfðu fyrir, fengu þó allt upp í 90% launahækkun, þ.e. 7–10 þús. kr. í hækkun á mánuði. Kjaradómur átti ekki að valda neinu fordæmi til launahækkana, á því var margstaglazt, m.a. af ráðh. En önnur varð þó raunin. Fyrst knúðu blaðamenn Morgunblaðsins og Vísis fram kjaradómslaun sér til handa með verkfalli. Þá komu vinnuhjú Geirs borgarstjóra, starfsmenn Reykjavíkurborgar, og fengu kjaradómslaun með samningum, og enn þá var burðarmagn þjóðarskútunnar talið í ágætu lagi. Bein hliðstæða við það er svo starfsfólk annarra bæjarfélaga, sem auðvitað fær kjaradómskjör eftir fyrirmynd launareglugerðar Reykjavíkur. Þá fékk allt starfsfólk bankanna kjaradómskaup í september, og enn var þjóðarskútunni naumast brugðið, ekkert nálægt því að sökkva. En fyrir nokkrum dögum var mikill asi á bankaráðsmönnum. Þeir tóku daginn snemma, bankaráðsfundir voru kallaðir saman í skyndi, hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, hespaði af bankaráðsfundi í Landsbankanum, Emil Jónsson sjútvmrh. skundaði á bankaráðsfund í Seðlabankanum, og Guðmundur f. Guðmundsson utanrrh. boðaði fund í bankaráði Útvegsbankans. Menn vita það nú, að bar var verið að bjarga því í höfn að ákveða bankastjóralaun rúmlega 300 þús. kr. á ári. Ráðh. vissu nefnilega, að næsta dag átti að leggja fram stjórnarfrv. á Alþingi, sem bannaði allar kauphækkanir og svipti verkalýðsfélögin samningsrétti og verkfallsrétti. Þeir vissu, að næsta dag átti að skella hurðum á verkalýðinn og verkalýðssamtökin. Og nú heyrist allt í einu neyðaróp: Hingað og ekki lengra. Þjóðarskútan er að sökkva. Engar launahækkanir meir: Bjargið krónunni. - Og nú varð til spakleg hagfræðikenning. Hún er svona: Ef allir fá kauphækkun, fær enginn neitt. - Þetta var speki fyrir verkamenn, - ekkert vit í að vera að sækjast eftir hækkuðum launum. Þetta hljómaði í alþingissölunum, og það glumdi í útvarpinu. Dr. Benjamín Eiríksson bankastjóri kunngjörði verkamönnum af eldmóði í hinu hlutlausa ríkisútvarpi: Þið hafið ekkert gott af því að fá kauphækkun, því að ef allir fá hækkað kaup, fær enginn neitt. - Mikið talaði maðurinn vel, já, mikið talaði hann vel. Eða þá drengskapurinn og stórmennskan! Og þeir ráðh., sem löbbuðu heim til sín einn dag í september með 50 þús. kr. í umslagi, næstum því árslaun verkamanns, sem uppbót á kaupið sitt frá 1. júlí til 1. sept., hafa nú tileinkað sér spekina: Ef allir fá, fær enginn neitt. - Þess vegna berjast þeir nú ákaft fyrir kaupbindingu og kúgunarfrv. gegn verkafólki og verkalýðssamtökum. Réttlætið á að lifa. Frv. um launamál o. fl., sem við höfum verið að ræða hér í þinginu undanfarna daga og nætur, á sér engan líka í allri þingsögunni. Það bannar allar kauphækkanir, hverju nafni sem nefnast. Það bannar alla kjarasamninga. Það bannar allar vinnustöðvanir, allt frá því að það var lagt fram á Alþingi. En það er alrangt, að í þessu frv. sé nokkurt bann að finna við verðhækkunum. í 4. gr. segir aðeins, að óheimilt sé að hækka hundraðshluta álagningar á vörum í heildsölu og smásölu. Krónutala álagningar .getur hins vegar hækkað. Enn fremur segir, að meiri hækkun en sem nemi sannanlegri verðhækkun efnivara og annarra kostnaðarliða sé ekki leyfileg, en samkv. því eru verðhækkanir af því tagi alveg sjálfsagðar. Þetta hefur hæstv. forsrh. líka fyllilega játað hér í umr. í þinginu. Það sker miklu dýpra inn í merg og bein, að ráðizt er með frv. þessu að helgustu lýðréttindum verkalýðssamtakanna, en þó að kaupið sjálft sé lögbundið. Það eitt væri þó ærið ranglátt og svívirðilegt eftir það, sem á undan er gengið. Verkalýðsfélögin væru nafnið eitt, eftir að þau væru svipt samningsrétti og verkfallsrétti. En undir slíka réttarsviptingu geta þau aldref beygt sig. Hér eru ólög á ferðinni, og gegn öðru en ólögum risa Íslendingar ekki. Sú auma vörn og ósanna hefur verið tekin upp fyrir þessu ofbeldislagafrv., að ég hafi í ágúst 1956 gefið út brbl., sem hafi verið alveg hliðstæð við þetta frv. Bæði hæstv. dómsmrh.. Bjarni Benediktsson, og hæstv. forsrh., Ólafur Thors, hafa látið sér þessa staðhæfingu um munn fara og hún síðan verið margendurtekin í útvarpinu og höfð eftir þeim. Mér þykir leitt að verða hér frammi fyrir albjóð að lýsa báða þessa hæstv. ráðh. ósannindamenn að þessari fullyrðingu. Þannig stóðu sakir síðsumars 1956. að landbúnaðarvörur skyldu hækka í verði. Þá var vísitölukerfið í gildi, og áttu verkamenn og aðrir launþegar að fá þessa hækkun afurðaverðsins bætta með tilsvarandi vísitöluhækkun á kaupi. Þá voru verkalýðsfélögin spurð að því, hvort þau vildu sætta sig við að fá ekki vísitölubæturnar á kaupið, ef ríkisstj. greiddi niður afurðaverðshækkunina til bændanna og léti hana þannig alls ekki koma út í verðlagið. Þetta samþykktu öll þau verkalýðsfélög, sem til var leitað, sögðust heldur hagnast á þessu en hitt, því að þau höfðu aldrei talið sig fá fullar bætur verðhækkana með greiðslu vísitölubóta. Þannig eru það bein ósannindi, að grunnkaup hafi verið bundið með l. frá 1956. Enn frekari ósannindi eru það, að kaup hafi verið lækkað með nefndum lögum. Þau lögðu engar hömlur á samningsréttinn og því síður á verkfallsréttinn. Þau lög þrengdu á engan hátt að félagafrelsinu, en lögin frá 1956 lögðu fortakstaust bann við öllum verðhækkunum frá 15. ágúst allt til áramóta. Einnig að því leyti eru þau lög ólík þessu frv. Ég endurtek, að l. 1956 um festingu verðlags og kaupgjalds voru sett í fullu samráði við verkalýðshreyfinguna, og ættu þeir herrar, sem að þvingunarlögunum nú standa, að reyna að fá samþykki, þótt ekki væri nema eins einasta verkalýðsfélags, við þessu frv., en enginn þarf að halda, að þeim takist það. Verkalýðsfélögin og verkalýðsstéttin um land allt hafa þegar svarað. Mótmælunum rignir að úr öllum áttum. Verkalýðsfélögin lýsa yfir, að þau haldi áfram markaðri stefnu sinni. Þau halda fast við aðalkröfur sínar, sem eru 40 kr. á klst. fyrir verkafólk, styttan vinnutíma og verðtryggingu þess kaups, sem um semst. Þau munu þreyta samninga til að ná þessum lágmarkskröfum fram, og þau hafa þegar fjöldamörg boðað verkföll með löglegum fyrirvara frá og með 11. þ.m. Norsk verkalýðshreyfing braut á sínum tíma niður tugthúslögin illræmdu. Íslenzk verkalýðshreyfing braut niður og gerði að engu gerðardómslögin 1942, svo að höfundar þeirra urðu fljótlega að biðja Alþingi að ógilda slitrin. Slíkt ætti sannarlega að vera nægileg reynsla. Þetta frv. stríðir gegn réttarvitund almennings og réttlætistilfinningu allra sæmilegra manna. Þau verða því aldrei meira virði en pappírinn, sem þau eru prentuð á. Það er óviturlegt af ríkisstj. að taka ekki þetta frv. aftur. Verkalýðshreyfingin bauð frest til að þreyta samninga í allt að hálfan mánuð, áður en frv. var lagt fram, til þess að reyna að leysa málin við samningaborðið. En á þá framréttu hönd var því miður slegið og boðinu hafnað. Enn eru allar leiðir farsættegri en lögfesting þvingunarlaganna. Af henni leiðir ófrið og stöðvun atvinnulífs um lengri eða skemmri tíma. Ég trúi því tæpast enn, að þm., sem tilheyra Alþfl. og verkalýðshreyfingunni. láti fara svo auðvirðilega með sig, að þeir samþykki það réttindarán á verkalýðsfélögin, sem í frv, felst. Þó má vera, að búið sé að fulltryggja það, og er þá að taka því. Ég trúi líka varla, að réttlætiskennd útgerðarmanna og annarra atvinnurekenda segi þeim ekki, að það sé í rauninni svívirðilegt að lögbinda nú kaup verkafólks í slíku dýrtíðarflóði og miðað við launahækkanir annarra stétta. En ef réttlætiskennd þeirra bregzt, blasir augljós hætta við, sú hætta, að verkafólk flýi framleiðslustörfin enn fremur en orðið er og leiti til þægilegri milliliðastarfa, þar sem veitt hefur verið 45% meðaltalshækkun á kaupi. En með þeirri þróun mundi tréð visna frá rótum. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með því að vara enn á ný hæstv. ríkisstj. við því ofurkappi að knýja þessa ranglátu lagasetningu, þessi þrælalög fram. Pappírslög leysa engan vanda. Þetta frv. torveldar alla friðsamlega lausn vandamálanna. Hér erum vandamál að ræða, sem stjórnin er alls ómegnug að leysa. Hún á að játa gjaldþrot sitt. Það blasir nú við allri þjóðinni. Hún á að sýna þann manndóm og gera þá skyldu sína við þjóðina að segja strax af sér. Hún getur aldrei, - og það getur raunar engin ríkisstj., - leyst vanda launamálanna með valdboði í þvingunar- eða kúgunarlöggjöf. Og þó er það rétt, að um það er ekki síður vert að hafa fullt vald á þróun launamála en fjármála- og peningamála. Launamálin leysir engin ríkisstj. farsællega nema í falslausu og heiðarlegu samstarfi við framleiðslustéttir þjóðarinnar, verkafólk, iðnstéttirnar, sjómenn og bændur og samtök þessara stétta. Hvort sem hæstv. ríkisstj. trúir þessu eða ekki, þá er þetta samt sannleikur málsins. Launamálin hefur ríkisstj. tekið alveg öfugum tökum, eins og mörg önnur stórmál. Það á fyrst að ákveða fólkinu, sem framleiðslunni þjónar, lífvænleg kjör, og svo fer það eftir efnahag þjóðarinnar að öðru leyti, hvaða laun er hægt að greiða öðrum, allt upp í ráðh. Núv. hæstv. ríkisstj. er úrræðalaus og hefur misst sjónar á réttlætinu. Hún hefur skapað sér vantraust þjóðarinnar og á því að biðjast lausnar. Úr því sem komið er, getur það aldrei orðið henni nema til vansæmdar að stritast lengur við að sitja. - Góða nótt.



Herra forseti. Áður en ég sný mér að því að ræða efnahagsmálin, en út af þeim er þetta vantraust flutt, tel ég rétt að leiða athygli hv. hlustenda að því, að það eru 4 af ráðh. vinstri stjórnarinnar, sem ýmist flytja það eða standa að því. Rök þeirra eru, eins og menn heyrðu, annars vegar þau, að aldrei hafi nokkur ríkisstj. orðið jafnber að brigðmælum sem núv. stjórn, en hins vegar, að það sé svívirðileg kúgun að svipta launþega frjálsum samningsrétti og lögbinda kaupgjaldið um tveggja mánaða skeið til þess að forðast, að einstakir hópar launþega girði fyrir sanngjarna og farsæla heildarlausn málsins með því að tryggja sér aukin fríðindi, meðan á lokarannsókn og endanlegri lausn stendur. Ummæli stjórnarandstæðinga hljóma kannske ekki illa, en þau verða þó, Þegar að er gáð, dálitið hjákátleg í munni þessara manna og ekki hvað sízt hv. síðasta ræðumanns, Hannibals Valdimarssonar. Ætli nokkur Íslendingur sé búinn að gleyma ferli vinstri stjórnarinnar? Aldrei hefur ríkisstj. á Íslandi setzt að völdum með meiri fjálgleik og yfirlæti og glæstari fyrirheitum en vinstri stjórnin. Öllu skyldi kippt í lag án allra fórna af nokkurs manns hendi. Uppbótum skyldi tafarlaust hætt, skuldir greiddar, skattar lækkaðir, dýrtíðardraugurinn dysjaður og annað þar eftir. Og loks voru helgir eiðar unnir að 20 ára samstarfi í þágu alþýðu Íslands. Ekki var Hannibal Valdimarsson fyrr setztur í ráðherrastólinn en hann gerði sig sekan um það, sem þeir nú jafna til glæpsamlegs athæfis. Með brbl. svipti hann, hvað svo sem hann nú segir, verkamenn hluta af umsömdu kaupi þeirra og löghelgaði þessar árásir á alþýðuna, eins og slíkt heitir nú, í 4 mánuði, en ekki aðeins 2, eins og nú er lagt til. Hann reyndi að sönnu að afsaka sig og sagði, að verkalýðurinn hefði viljað þetta. En ég spyr: Ef svo var, hvers vegna þurfti þá að lögþvinga það ? Mér dettur ekki í hug að drótta því að Hannibal, að hann hafi gert þetta af illum hug. Því fer víðs fjarri. Hann gerði það aðeins af illri nauðsyn, vegna þess að þá stóð líkt á fyrir honum og nú fyrir okkur. Ég ásaka Hannibal því alls ekki fyrir þessa lagasetningu. En ég tel, að maður með fortíð hans á bakinu eigi að tala af meiri sanngirni og stillingu en hann nú gerir um sambærilegar ráðstafanir okkar. Eftir tvö ár var svo komið fyrir vinstri stjórninni, að enginn spurði lengur um það, hvað hún ætti eftir að efna af loforðum sínum, heldur var spurt um hitt, hvað hún ætti eftir að svíkja. Og þegar hún eftir 21/2 ár hrökklaðist frá, þá hafði henni tekizt að bregðast öllum aðalfyrirheitum sínum. Aldrei höfðu uppbæturnar verið meiri en þá, skuldir höfðu ekki minnkað, heldur vaxið um hundruð millj. kr., skattar ekki verið lækkaðir, heldur hækkaðir um 1200 millj, kr. árlega og dýrtíðarskepnan var ekki dysjuð, heldur var hún fjórðungi meiri um sig en nokkru sinni fyrr. Og ný verðbólgualda var risin og óviðráðanleg óðaverðbólga á næsta leyti að dómi forsrh. Að lokum sviku þeir þó það, sem þeir þó vildu reynast trúir, þ.e.a.s. ráðherrastólana, en þeim hafði verið heitið órofatryggð, þar til gröfin tæki við. Mér leiðist að rifja upp raunir vinstri stjórnarinnar. En þegar þessir menn með heilagri vandlætingu og furðanlegum belgingi og óbilgirni, eins og hv. síðasti ræðumaður, brigzla okkur um svik og þrælalög, tel ég rétt að bregða upp þessari mynd af árásarliðinu, um leið og ég segi við það : Öðrum ferst, en þér ekki. En það er ekki þessi saga, sem ég ætla að segja, hversu þýðingarmikið sem það er að halda áfram að geyma hana sér í minni. Ég ætla ekki heldur að svara fullyrðingum Hannibals Valdimarssonar og ádeilum, sem sumar voru réttar, en flestar rangar, nema óbeint. Ég tel mér skylt að snúa mér beint að þeim vandamálum, sem nú eru fyrir hendi, vandamálum, sem ríkisstj. hefur talið vera þess eðlis, að þau krefðust sérstakra og skjótra aðgerða. Þau atriði, sem ég vil fyrst gera skil, eru þessi: Hvers eðlis eru þessi vandamál, hverjar eru orsakir þeirra, og hvers vegna eru þau orðin svo alvarleg sem raun ber vitni? Og hverjar leiðir eru til úrbóta? Engum fær dulizt, að þessi vandamál eru sama eðlis og þau, sem við höfum löngum átt við að etja árin eftir styrjöldina. Einkennin eru hin sömu: Miklar launa- og verðhækkanir innanlands, byrjandi halli á greiðsluviðskiptum við önnur lönd, minnkandi gjaldeyrisforði, vaxandi erfiðleikar útflutningsframleiðslunnar vegna hækkaðs tilkostnaðar. Það þarf ekki heldur að leita lengi að orsökum þessarar þróunar. Aðalorsökin er sú, hvort sem menn hafa hreinskilni til að játa það eða ekki, að laun hafa á undanförnum árum hækkað mun meira en þjóðarframleiðslan. Á s.l. ári hefur það svo einnig komið til, að aðhald í útlánum hefur ekki verið eins mikið og skyldi og framkvæmdir opinberra aðila hafa aukizt meira en heppilegt var með tilliti til þeirrar aukningar framkvæmda, sem átt hefur sér stað hjá einkaaðilum. Á undanförnum árum hefur margoft verið á það bent, að því aðeins að launahækkanir væru í samræmi við vöxt þjóðarframleiðslunnar, leiddu þær til raunverulegra kjarabóta. Það hefur einnig margoft verið á Það bent, að sá árangur, sem náðst hefur í viðreisn efnahagsmálanna á undanförnum árum, væri í hættu, ef ekki kæmi til heilbrigðari þróun launamála en verið hefur. Vil ég í því sambandi minna á þau orð, sem ég viðhafði í síðustu áramótaræðu minni, að víxlhækkanir kaupgjalds og afurðaverðs umfram það, sem aukning þjóðarframleiðslunnar þyldi, hlytu að valda verðbólgu, sem fyrr eða síðar mundi gleypa ávexti þess, sem bezt hefði tekizt. Þetta sagði ég um síðustu áramót og hef oft áður sagt svipað. Hér hefur hins vegar verið við mikla örðugleika að etja. Heildarsamningar um laun, líkt og tíðkast í mörgum nágrannalandanna, hafa aldrei verið gerðir hér á landi, og um samræmda stefnu í launamálum hefur ekki heldur verið að ræða, hvorki af hálfu samtaka launþega né vinnuveitenda, enda er sjálft skipulag samtakanna með þeim hætti, að þetta er mjög torvelt, að ekki sé fastara að kveðið. Afleiðingin er sú, að á milli einstakra hópa launþega er háð kapphlaup um að ná til sín sem mestu án allrar hliðsjónar af aukningu þjóðarframleiðslunnar, sem kröfurnar þó verða að miðast við. Tekjuhækkanir, sem verða af sérstökum ástæðum hjá einstökum starfshópum, eins og t.d. hjá sjómönnum vegna góðs afla, leiða til þess, að aðrir hópar krefjast sams konar hækkana. Hið sama á sér stað, er reynt er að leiðrétta misræmi í launakjörum eins hóps í samanburði við aðra. Enda þótt það sé í orði viðurkennt, að leiðréttingin sé réttmæt, er hún eigi að síður notuð sem grundvöllur að nýjum kröfum annarra hópa. Launahækkanir af þessu tagi leiða ekki til bættra lífskjara, heldur til hækkaðs verðlags, sem svo verður upphaf nýrrar kröfugerðar. Þetta ástand launamála olli miklum erfiðleikum þegar á árinu 1961. Launahækkanir, sem gerðar voru á því sumri, voru langt umfram það, sem vexti þjóðarframleiðslunnar nam. Þetta veit hv. síðasti ræðumaður mjög vel, þótt hann segði þveröfugt. Árangur viðreisnarinnar var þá rétt að byrja að koma í ljós. Gjaldeyrisforði var enn lítill og sjávarútvegurinn hafði enn ekki rétt sig við eftir mikið verðfall á útflutningsafurðum og slæma síldarvertíð árið áður. Hinar miklu launahækkanir hlutu þess vegna von bráðar að leiða til hallarekstrar atvinnufyrirtækjanna og samdráttar í framfærslu og framkvæmdum, jafnframt því sem greiðsluhalli við útlönd myndaðist á nýjan leik. Efnahagur landsins var enn of veikur til þess að þola slíka erfiðleika, jafnvel þótt um skamma hríð væri, og var því ekki um annað að ræða en lækka gengið þegar í stað. Eftir að það hafði verið gert, skapaðist fljótlega jafnvægisástand að nýju, og gjaldeyrisforðinn hélt áfram að vaxa. Sömu erfiðleikarnir í launamálum gerðu vart við sig árið 1962. Það ár var eitt hið hagstæðasta fyrir þjóðarbúskap Íslendinga. Útflutningsframleiðslan var mikil og vaxandi og þjóðarframleiðslan í heild jókst um 7% frá árinu áður. Hins vegar hækkuðu bæði laun og tekjur mun meira en svaraði aukningu þjóðarframleiðslunnar, en það hlaut að leiða til verðhækkana. Íslendingar báru þess vegna ekki gæfu til að nota þetta einstaka árferði til að tryggja samtímis aukna almenna velmegun og stöðugt verðlag. A því ári, sem nú er að líða, horfir málið öðruvísi við. Þjóðarframleiðslan hefur á þessu ári aukizt allmiklu minna en á s.l. ári, eða sennilega ekki um meira en 4%, og útflutningsframleiðslan hefur ekki aukizt neitt, svo að teljandi sé. Hins vegar hefur launakapphlaupið verið enn ákafara en áður. Almennar launahækkanir hafa numið um 13%. Tekjur bóndans í verðlagsgrundvelli landbúnaðar hafa hækkað um 26%. Opinberir starfsmenn hafa samkv. niðurstöðu kjaradóms fengið miklar kauphækkanir með tilliti til þeirrar ábyrgðar og menntunar, sem störfum þeirra fylgir. Að þeirri löggjöf stóðu allir þm., og vildi Alþb. meira að segja ætla opinberum starfsmönnum enn þá meiri rétt. Þetta er gott, að menn hafi hugfast, þegar þeir hugleiða þau orð, sem hv. þm. Hannibal Valdimarsson hafði um þetta. Núna er sú ólga, sem kjaradómurinn hefur valdið, notuð til árása á ríkisstj. Það er með öllu óréttmætt, því að þar eru atlir þingflokkar í sama bát að öðru leyti en því, að stjórnarandstæðingar ætluðu þeim mönnum 33 þús. á mánuði, sem kjaradómur þó ákvað ekki nema 20 þús. Loks eru nú uppi miklar kröfur um enn frekari kauphækkanir, er nema 40% og það an af meira. Það er launakapphlaupið, sem ég nú hef lýst, sem er meginorsök vaxandi verðþenslu, greiðsluhalla og erfiðleika í rekstri útflutningsatvinnuveganna, þótt fleira komi til. En launakapphlaupið og víxlhækkanir verðlags og kaupgjalds hafa ekki aðeins haft í för með sér örari tekjuaukningu en þjóðarframleiðslan hefur leyft, heldur hefur þetta ásamt vaxandi kröfugerð af hálfu flestra eða allra hagsmunahópa þjóðfélagsins grafið undan trú manna á framtíðargildi peninganna, ýtt undir spákaupmennsku og komið af stað kapphlaupi um framkvæmdir og vörukaup af hálfu alls almennings. Þótt enginn vilji verða aftur úr í slíku kapphlaupi, ætti þó öllum að vera ljóst, að með þessum aðgerðum getur enginn unnið á nema á kostnað annarra og á kostnað þjóðarheildarinnar, þegar til lengdar lætur. Sérhvert stéttarfélag reynir að sjá til þess, að umbjóðendur þess dragist ekki aftur úr í launakapphlaupinu, og flestum þeirra verður vel ágengt í þessu efni. Þrátt fyrir þetta eru til þeir hópar, sem næstum óhjákvæmilega hljóta að dragast aftur úr, vegna þess að þeir eru lítið eða ekki skipulagðir eða vegna þess að þeir hafa veika samningsaðstöðu. Þess sjást t.d. greinileg merkí á síðari árum, bæði hér í landi og annars staðar, að verkamenn, sem stunda almenna verkamannavinnu og hafa ekki neina sérkunnáttu til að bera, eigi erfitt með að fylgjast með launakanphlaupinu, jafnvel þótt þeir séu vel skipulagðir eins og hér á landi. Stafar þetta af því, að eftirspurn eftir þjónustu þeirra fer minnkandi í nútímaþjóðfélagi, en eftirspurn eftir þjónustu þeirra manna fer vaxandi, sem hafa einhvers konar sérkunnáttu til að bera. Nú eru verkamenn, sem stunda almenna verkamannavinnu, einmitt þeir, sem yfirleitt hafa lægstar tekjur fyrir, og leiðir þá launakapphlaupið til þeirra breytinga á tekjuskiptingunni, sem fæstir mundu telja í réttlætisátt. En launakapphlaupið hefur ekki aðeins áhrif á tekjuskiptinguna, heldur einnig á það, hversu mikið er til skiptanna. Sú upplausn efnahagslífsins, sem er fylgifiskur launakapphlaups af því tagi, sem nú ríkir hér á landi, leiðir til þess, að vöxtur þjóðarframleiðslunnar verður minni en hann ella hefði getað orðið. Fyrir þessu er margendurtekin reynsla, bæði hér á landi og í öðrum löndum. Með launakapphlaupinu erum við beinlínis að skerða þá upphæð, sem gæti verið til skiptanna. Launakapphlaupið er þess vegna ekki aðeins tilgangslaust að því leyti, að verið er að keppast um að skipta miklu hærri upphæð en raunverulega er fyrir hendi. Það er hverjum einstökum og allri þjóðinni beinlínis skaðlegt vegna þess, að upphæðin, sem til skiptanna er, verður minni en ella mundi og skiptingin óréttlátari en áður. Nágrannaþjóðir okkar, þær sem lengst eru komnar í lýðræðislegum stjórnarháttum og þar sem verkalýðshreyfingin hefur nað mestum þroska, leysa þau vandamál, sem hér eru fyrir hendi, með því móti, að launþegasamtökin móta samræmda stefnu í kjaramálum og gera á grundvelli hennar heildarsamninga við atvinnurekendur. Slíkir samningar eru venjulega gerðir að lokinni nákvæmri athugun á þróun efnahagsmálanna og oft og tíðum í nánu samráði við fulltrúa ríkisvaldsins. Með slíkum samningum er stefnt að því í fyrsta lagi að miða kauphækkanirnar við aukningu þjóðarframleiðslunnar og í öðru lagi að stuðla að því, að kauphækkanirnar komi þeim fyrst og fremst til góða, sem taldir eru eiga á því mesta heimtingu. Það hefur lengi verið skoðun mín, að hér á landi þurfi að leggja inn á sömu brautir og gert hefur verið í þessum löndum. Á þessu eru hins vegar miklir örðugleikar. Sjálft skipulag samtakanna, bæði launþega og atvinnurekenda, er með þeim hætti hér á landi, að torvelt er að koma á samræmdri stefnu í launamálum og heildarsamningum. Skilningur á nauðsyn þess hefur einnig til skamms tíma verið af skornum skammti. í ræðu þeirri, sem ég hélt í útvarpinu um s.l. áramót og ég áðan vitnaði i, gerði ég þessi mál að umræðuefni. Ég benti á, að því aðeins gætu launþegar vænzt varanlegra kjarabóta, að launahækkanir þeim til handa væru byggðar á vaxandi þjóðarframleiðslu. Ég benti á, hversu oft hin svokallaða kjarabarátta hér á landi verður til þess að draga úr viðleitni til aukinnar framleiðslu og vinnur þannig beinlínis gegn þeim tilgangi, sem hún ætti að hafa. Ég benti á þýðingu þess, að samtök launþega og atvinnurekenda kynntu sér þau gögn, sem fyrir hendi væru um þróun þjóðarbúskaparins, ofan í kjölinn og tækju ákvarðanir sinar í samningum á grundvelli þeirrar athugunar. Ég benti að lokum á nauðsyn þess, að samtök launþega og atvinnurekenda sjálf réðu yfir stofnunum, sem væru færar um að kanna og meta allar upplýsingar og safna eigin gögnum. Mundu þá aukast líkurnar fyrir því, að kröfurnar væru í samræmi við gjaldþolið. Í sambandi við þá launasamninga, sem gerðir voru í júnímánuði s. 1., var á það fallizt af hálfu beggja aðila samkv. uppástungu ríkisstj., að athugun færi fram á því, hversu miklar launahækkanir mættu verða, til þess að þær gætu komið launþegum sjálfum að gagni. Þetta samkomulag var að mínum dómi þýðingarmikið spor í rétta átt, og ég fagnaði því innilega og gerði mér vonir um og geri raunar enn, að það gæti stuðlað að því, að mótuð væri samræmd stefna í launamálum og heildarsamningar upp teknir. Sú kjararannsóknarnefnd, sem Alþýðusambandið og samtök vinnuveitenda settu á fót á s.l. sumri í áframhaldi af þessu samkomulagi, hefur unnið þýðingarmikið starf við könnun á þróun þjóðarframleiðslunnar og launatekna á undanförnum árum og við athugun á afkomu sjávarútvegsins. Ég er sannfærður um, að þau samtök, sem að nefndinni standa, hafa nú yfir að ráða gleggri og betri vitneskju um þessi mál en þau hafa áður haft, og það hlýtur, þegar fram liða stundir, að hafa áhrif á afstöðu þeirra. En hvað sem öllu þessu líður, eins og nú standa sakir kemst ríkisstj. ekki hjá því að hafa afskipti af launamálunum, m.a. vegna þess, eins og nú er komið í ljós, að kröfunum er jafnvel fyrst og fremst beint að ríkisvaldinu. Látum okkur staldra við og athuga vandann, sem við er að etja. Annars vegar eru uppi háværar kröfur um mjög miklar launahækkanir. Hins vegar segir sjávarútvegurinn, að enda þótt kaup hækki ekkert, þarfnist hann aðstoðar, svo að hundruðum millj. kr. nemi. Augljóst er, að ef orðið verður við kröfunum, mundi vandinn í efnahagsmálunum aukast um allan helming, verðlag enn hækka stórlega, halli á greiðslujöfnuðinum enn aukast hröðum skrefum og útflutningsframleiðslan með engu móti geta staðið undir kostnaði sínum. Athuganir þær, sem ríkisstj. hefur að undanförnu unnið að, hafa þess vegna beinzt að því fyrst og fremst að kanna, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til þess að rétta hlut hinna lægst launuðu, sem dregizt hafa aftur úr í launakapphlaupinu undanfarið, án kauphækkana, sem von bráðar mundu breiðast um allt, eins og sams konar launahækkanir hafa gert alltaf á undanförnum árum, og valda nýjum verðhækkunum, meiri greiðsluhalla og auknum örðugleikum fyrir útflutningsatvinnuvegina. Að því loknu mundu jafnt hinir lægst launuðu sem aðrir vera verr settir en áður, en ekki betur. Telur ríkisstj. , að til séu önnur úrræði, sem leitt geta til raunverulegra kjarabóta. Koma hér m.a. til greina lækkanir beinna skatta og útsvara og hækkanir bóta almannatrygginga o.fl. Sem stendur er ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvað sé hægt að gera á þessum vettvangi. En það er flókið og vandasamt verk. Leggur ríkisstj. á það áherzlu, að ráðstafanir séu gerðar til þess að bæta kjör þeirra lægst launuðu á þann hátt, er geti orðið þeim að raunverulegu gagni. Hefur ríkisstj. því lagt fram frv. á Alþingi um launamál o.fl., sem miðar að því að skapa nauðsynlegt ráðrúm til þess að kanna þessar leiðir til hlítar og gera þær sérstöku ráðstafanir, sem að haldi megi koma. Jafnframt munu þeir aðilar, sem nú hafa gert kröfur um miklar nýjar kauphækkanir, fá ráðrúm til þess að átta sig á því, að hve miklu leyti þeir muni sjálfir hagnast á því að fá kröfum sínum framgengt, þegar skeiðið er á enda runnið og allir hafa fengið tilsvarandi hækkanir, þ. á m. bændur og opinberir starfsmenn, sem eiga rétt til þess samkv. lögum að fá hækkanir á tekjum sínum í samræmi við þær hækkanir, sem verða hjá öðrum. Þetta er sú leið, sem ríkisstj. vill fara. En hver er leið stjórnarandstöðunnar? Hún er í stuttu máli fólgin í því að verða við þeim kröfum um kauphækkanir, sem nú eru uppi, en bæta sjávarútveginum þá kostnaðarhækkun, sem af því hlýzt, með tvennu móti: með afnámi útflutningsgjalda og með lækkun vaxta. Það er alkunna, að allar tekjur af útflutningsgjöldum af sjávarafurðum renna til sjávarútvegsins sjálfs. Að nokkru leyti ganga þessar tekjur til að greiða vátryggingar báta og togara og að nokkru renna Þær til fiskveiðasjóðs og aflatryggingasjóðs og það an aftur til sjávarútvegsins. Þetta gjald mun í ár nema framt að 300 millj. kr. Sé því nú aflétt, hver á þá að greiða vátryggingargjöldin og það annað, sem nú er greitt með útflutningsgjaldinu fyrir útveginn? Það á að greiðast af almannafé, var sagt við 1. umr. frv. um launamál o. fl. Sama sögðu framsóknarmenn, þegar endurreistir voru sjóðir Búnaðarbankans, sem Framsókn skildi við gjaldþrota. Og sama kvað við, er efldir voru sjóðir iðnaðarins. Bændur áttu ekkert að greiða og iðnaðurinn baðan af síður. Allt átti að greiðast af almannafé, þ.e.a.s. mörg hundruð millj. kr. á þannig að heimta af almenningi til þessara þarfa með nýjum sköttum. Um vextina og áhrif þeirra hefur svo mikið verið rætt á undanförnum árum, að ekki ætti að þurfa miklu þar við að bæta. Vinnst ekki heldur tími til að rekja þá sögu hér. Verð ég að láta nægja að benda á, að staðhæfingar stjórnarandstöðunnar um áhrif vaxta á framleiðslukostnað eru stórlega ýktar, svo að ég ekki segi helber vitleysa. Lækkun vaxta um 2% eða ofan í það, sem þeir voru árið 1959, mundi hafa í för með sér útgjaldalækkun fyrir sjávarútveginn hvað afurðalán og rekstrarlán áhrærir, er næmu 30 millj. kr. á ári. En þær launakröfur, sem nú eru uppi, mundu hins vegar hafa í för með sér hækkun framleiðslukostnaðar á sjávarútveginum, sem beint og óbeint næmi hundruðum millj. kr. Þau úrræði, sem stjórnarandstaðan telur sig geta bent á, eru því engin úrræði, heldur blekkingar einberar. Formælendur stjórnarandstöðunnar hafa rétt einu sinni brugðið sér í líki sjónhverfingamanna. En enginn þarf að fara í grafgötur um það, hver sá veruleiki sé, sem að baki sjónhverfinganna felst: áframhaldandi verðbólga og greiðsluhalli, sem von bráðar leiðir til falls krónunnar. Þegar þeim leik er lokið, mun sá sannleikur koma í ljós, að þeir launþegar, sem stjórnarandstaðan nú heitir kauphækkunum, bera ekkert úr býtum annað en vonbrigði og kjararýrnun. Þegar nú er flutt vantraust á ríkisstj. með þeim rökum, sem gert er, þá er rétt að minna enn á, að þegar við tókum við, blasti ekkert við nema greiðsluþrot út á við, glundroði og upplausn inn á við. Hver eyrir var upp étinn, bankarnir skulduðu erlendis hundruð millj. kr., og vinstri óreiðan hafði sett slagbrand fyrir allar erlendar fjárhirzlur, en Ísland, sem í augum umheimsins var máttvana, vanskila vesalingur, átti hvergi afdrep. Og sjálf var þjóðin vonsvikin og kvíðin. Hvaða breytingar hafa nú á orðið? Höfum við gengið til góðs eða miðað aftur á bak? Við höfum rétt við álit landsins út á við svo farsællega, að jafnvel vandlátustu lánamarkaðir hafa opnazt okkur. Komið hefur verið á verzlunarfrelsi ötlum almenningi til mikilla hagsbóta. Þjóðin hefur fyllzt sjálfstrausti og aldrei verið athafnasamari. Sparifé hefur tvöfaldazt, bankarnir greitt óreiðuskuldirnar og eiga nú erlenda gjaldeyrissjóði að upphæð nær 1100 millj. kr. Ríkt hefur efnahagslegt jafnvægi í landinu, og 2/3 hlutum allra tekna ríkissjóðs er varið ýmist til að mennta þjóðina eða til að tryggja hana gegn sjúkdómum, elli, örorku o.s.frv. í stuttu máli sagt: Aldrei hafa lífskjör Íslendinga verið jafngóð sem nú, aldrei hefur þjóðin veitt sér jafnmikið, aldrei framkvæmt jafnmikið og aldrei lagt upp jafnmikið sem síðustu tvö árin. Þetta gerist ekki af sjálfu sér og ekki undir duglausri og óviturri forustu eða rangri stefnu, hvað sem góðærinu líður. Eftir allt þetta er svo borið fram vantraust á ríkisstj. í skjóli tímabundinna örðugleika, sem hægt er að bæta úr, ef menn vilja. Og þetta gera mennirnir, sem sjálfir skildu við allt efnahagslíf þjóðarinnar í rústum. Í þessu ljósi verða menn að hlýða á og dæma þær umr., sem hér fara fram. Tíma mínum er nú að ljúka. Að lokum segi ég þetta: Hér er barizt um tvær stefnur. Annars vegar er sú leið, sem ríkisstj. bendir á og vill fara. Sú leið felur í sér björgun krónunnar. Hún gerir það kleift að rétta hlut þeirra lægst launuðu, og hún skapar grundvöll að áframhaldandi vexti þjóðarframleiðslunnar og velmegunar á komandi árum. Hins vegar er leið stjórnarandstæðinga. Þeir vilja uppfylla óskir og kröfur allra um stórfellda hækkun þeirrar krónutölu, sem hver og einn ber úr býtum. Þessi krónutala er aðeins mælikvarði á þau verðmæti, sem til skiptanna eru. Allir hljóta því að skilja, að úr því að verðmætin sjálf eru óbreytt eða hafa jafnvel minnkað, þá hljóta líka krónurnar, sem eiga að jafngilda þeim, að verða að sama skapi minni sem þeim fjölgar. Leið stjórnarandstæðinga er því grímulaus gengisfelling. Þær kauphækkanir, sem hún felur í sér, munu jafnóðum hverfa í eld verðbólgu og krónufalls. Hún gerir ókleift að rétta hlut hinna lægst launuðu, og hún grefur undan þeim stoðum, sem heilbrigt efnahagslíf, vaxandi þjóðarframleiðsla og velmegun hvíla á. Það ætti ekki að vera erfitt að velja á milli þessara tveggja leiða. En því aðeins að allur þorri þjóðarinnar veiti þeirri leið, sem valin er, stuðning sinn, getur hún leitt til þess árangurs, sem vonir standa til: stöðvunar verðþenslunnar, björgunar krónunnar og raunverulegra kjarabóta til handa þeim lægst launuðu. Hv. hlustendur. Það er verðgildi krónunnar, sem nú er barizt um. Styðjið krónuna með virkri þátttöku í þeirri baráttu. Sparifjáreigendur, verndið eign ykkar. Láglaunamenn, þið eigið mest í húfi. Látið ekki glepjast af slagorðum og æsingum. Minnizt þess, að kjarni málsins er sá, að leggist allir á eitt, er auðið að bæta hag þeirra, sem verst eru settir, og tryggja jafnframt verðgildi krónunnar. Verði hins vegar orðið við kröfum allra stétta, eins og stjórnarandstaðan nú krefst, er krónan þar með fallin. Allir verða verr settir eftir en áður, en þeir lægst launuðu þó verst, eins og jafnan hefur reynzt að undanförnu. Verðgildi krónunnar og hagsmunir þeirra lægst launuðu eru þannig tengd órofa böndum. Það er til þess að leitast við að vernda heiður og heill og hag þjóðarinnar allrar, réttlæti og sérhagsmuni þeirra, sem minnst bera úr býtum, sem ríkisstj. fer fram á þann frest, sem frv. um launamál o.fl. mælir fyrir um. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Síðast þegar mál voru rædd nokkuð hér á hv. Alþingi í áheyrn alþjóðar, voru tjöld dregin frá og gaf nokkuð að líta yfir val viðreisnarinnar. Gjaldþrot hennar hefur ríkisstj. orðið að játa og hefur síðan þó neyðzt til að viðurkenna enn fleiri af staðreyndunum. Hið víðfræga, sjálfvirka, nýja kerfi hefur fyrir allra augum skapað algera upplausn í efnahags- og launamálum landsins, óðadýrtíð og stórfelldari verðrýrnun sparifjár en nokkru sinni fyrr í stað stöðugs verðlags, sem lofað var, óhófseyðslu í stað hagsýslu og ráðdeildar, sem heitið var. Í stað lækkunar á sköttum hafa komið meiri álögur en nokkru sinni áður í sögu landsins. Greiða átti niður erlendar skuldir þjóðarinnar, eins og þær voru, þegar vinstri stjórnin skildi við, en þess í stað eru erlendu skuldirnar nú að frádregnum innstæðunum hærri, en ekki lægri en nokkru sinni áður, og hafa þó engin stórvirki verið unnin á þessu tímabili til móts við hinar stóru framkvæmdir áður fyrr. Nú hefur hæstv. forsrh. og stjórnin bætt við hér á Alþingi síðustu dagana einum vitnisburðinum enn um gjaldþrot stjórnarstefnunnar, og sá segir sex. Forsrh. segir, að höfuðframleiðslugreinar Íslendinga hafi ekki ráð á að borga verkamanni 67 þús. kr. á ári fyrir að vinna 8 stundir alla vinnudaga ársins. Með þessu segir ráðh. sjálfur, að stjórnarstefnan þeirra, viðreisnin, hafi ofan á allt annað búið þannig að útflutningsatvinnuvegunum, að þeir geti ekki borgað þetta kaup þrátt fyrir einumuna góðæri til sjávarins, metafla og óvenju hagstætt verðlag á sjávarafurðum. Og þessar 67 þús. kr., sem ráðh. segir framleiðslunni orðið um megn að greiða, eiga á hinn bóginn að hrökkva til að borga 95 þús. kr. framfærslukostnað meðalfjölskyldu, og eru þá einungis ætlaðar 922 kr. á mánuði í húsnæðiskostnað. Forsrh., sem nú málar upp þessa mynd af ástandinu hér við umr. í þinginu, gaf af þessu allt aðra mynd í kosningunum í vor, en þá sagði hann þjóðinni ósatt og hans menn. Ég er áreiðanlega ekki einn um þá skoðun, að sú stjórn, sem búin er að leika íslenzkt efnahags- og framleiðslulíf svona grátt, þyrfti að bæta stefnu sína og starfsaðferðir eitthvað meira en lítið, ef hún ætti að eiga rétt á að sitja stundinni lengur, enda þótt stjórnarflokkarnir merðu meiri hl. í kosningunum í vor með taumlausum blekkingum um ástandið og það, sem fram undan var. Ég benti á það um daginn við 1. umr. fjárlaga, að mestu máli skipti, hvort stjórnin hefði horfið frá þeirri stefnu sinni að reyna að leita jafnvægis með því að láta verðlag hækka og gera lánsfé dýrara, en halda niðri kaupi og afurðaverði til bænda. Þrálátur orðrómur gekk um, að stjórnin hefði í engu breytt stefnunni, en hefði í hyggju að leggja út á þá braut að reyna að halda kaupgjaldi launastétta og bænda niðri með lögum, því að of mikil hækkun á almennu kaupi launastéttanna og bændanna virtist að dómi ráðh. eina orsök allra þeirra ófara, enda þótt um það geti ekki orðið deilt, að engin fjölskylda getur dregið fram lífið á almenna kaupinu, sem borgað er fyrir venjulegan vinnudag, ef miðað er við viðreisnarhúsaleigu, þ.e.a.s. þeir einir geta dregið fram lífið á þessu kaupi, sem voru búnir að eignast húsnæði, áður en þessi viturlega og sanngjarna stjórnarstefna var innleidd hér. Og sízt er betur ástatt fyrir bændunum. Samt eiga of miklar hækkanir á almennu kaupi þessara stétta að hafa sett allt úr skorðum og komið framleiðslunni í sjálfheldu í mestu góðærum í sögu landsins. Er mögulegt, að skynsamir menn sjái ekki, að eitthvað er meira en lítið bogið við þetta, eða réttara sagt, hvílikur þjóðarvoði þetta búskaparlag er, sem ríkisstj. kallar viðreisn? Svo er mönnum sagt, að það sé í raun og veru ekki um neinar aðrar stjórnarstefnur að ræða, þær séu eiginlega ekki til. Svona sé þetta og eigi að vera eftir lögmálinu, þetta sé eins konar náttúrulögmál. Allt tal um annað sé bara ábyrgðarleysi stjórnarandstæðinga, lýðskrum og leiði til ofþenslu, er viðkvæðið. En hvað ætli forustumenn jafnaðarmannaflokka og umbótaflokka í öðrum löndum segðu t.d. um þá kenningu, að það væri ekki um neinar aðrar stjórnaraðferðir að ræða en Þær, sem byggðust á algeru stjórnleysi í fjárfestingarmálum, okurvöxtum, þ. á m. á lífsnauðsynlegustu lánum til íbúðabygginga og uppbyggingar í landbúnaði, með afleiðingum, sem slíkt hefur á launaþörf almennings og verðlag, beinum ráðstöfunum til að leita jafnvægis með hækkunum verðlags og svo ofan á allt annað lögbindingu kaupgjalds og þar með afnámi samningafrelsis stéttarfélaganna, svo að aðeins örfá atriði séu nefnd? En hér segja hinir ábyrgu helzt, að barátta gegn þessum ósköpum hljóti að vera byggð á fávizku eða illvilja. Þannig er reynt að forheimska þjóðina. Nú hefur ríkisstj. komið hér fram með úrræði sín til að bæta úr og lækna ofþensluna, eins og hún kallar það, og gegn þeirri meinsemd, að bjóðin sé nú aftur farin að lífa um efni fram, eins og fjmrh. orðaði það svo fallega í blaði sínu. Og hver eru svo úrræðin? Að stöðva með lagaboði hækkun á kaupgjaldi hinna lægra launuðu og bænda og banna með lögum samræmingu á launum skrifstofu- og verzlunarfólks við kaup ríkisins fyrir sams konar vinnu. Það eru víst þessar stéttir, sem standa fyrir ofþenslunni og hættulegustu eyðslunni að dómi stjórnendanna. Þegar þetta á að gera, hafa flestir þeir, sem hærri laun taka í landinu, fengið verulegar kauphækkanir. Þetta er gert, þegar röðin er komin að þeim, sem lægri laun hafa, að fá nokkrar úrbætur á óbærilegu ástandi. Slíkt á sér enga hliðstæðu í íslenzkri stjórnmálasögu né þótt víðar væri leitað. Þegar kom að þeim lægra launuðu, uppgötvaði ríkisstj., að ráðstafanir þurfti að gera gegn ofþenslunni og þjóðin væri farin að lífa um efni fram, og það var svo sem auðvitað, að þá var hættan mest á því, að keypt væri umfram það, sem þjóðfélagið hefði ráð á, ef verkamannakaupið færi upp fyrir 67 þús. kr. á ári eða verzlunar- og skrifstofufólkið fengi kjör sín samræmd því, sem ríkið greiðir sínu eigin starfsfólki. En undanfarna mánuði hefur látlaust rignt yfirlýsingum um, að samið yrði um samræmingu verzlunar- og skrifstofukaupgjalds, og þá ekki sízt fyrir kosningarnar í vor auðvitað, því að þá var ekki sparað að lofa samræmingu. En það er eitt til marks um þá löggjöf, sem nú á að setja til að rétta viðreisnina við, að hún byggist á því m.a. að banna öðrum með valdboði að greiða sama kaup fyrir sömu vinnu og ríkið sjálft greiðir sínu fólki. Hvernig halda menn, að þetta sé framkvæmanlegt? Þessi löggjöf er óviturleg og byggð á óverjandi ranglæti. Menn ættu að taka eftir því líka, að það mun ekki verða reynt að sýna fram á í þessum umr., að menn geti búið við það kaup, sem á að lögbinda, né vogað að halda því fram, að nokkur frambærileg rök séu fyrir því að banna það með lögum, að kaup verzlunar- og skrifstofufólks sé samræmt því kaupi, sem ríkið borgar fyrir sömu störf. Þess í stað mun þvargað og bollalagt um, að fyrr hafi verið sett lagaákvæði um kaupgjald á Íslandi, og engu skeytt, þótt ekkert þeirra mála eigi nokkuð skylt við þetta efnislega né miðað við kringumstæðurnar. Fyrir 21 ári var á stríðstímum í landinu hernumdu innleiddur almennur gerðardómur, sem þáv. forsrh., Ólafur Thors, lýsti með þessum orðum: „Ekki einu sinni er fyrirskipað óbreytt grunnkaup. Nei, heimilt er að hækka grunnkaupið til lagfæringar og samræmingar, en síðan goldin alveg full og ótakmörkuð uppbót, eftir því sem vísitala verðlags segir til um.“ En ekki einu sinni þessi löggjöf reyndist framkvæmanleg og það á stríðstímum, vegna þess að hún skerti samningsfrelsi verkalýðssamtakanna. Því spyrja menn, þegar ráðh. nefna í sambandi við þetta mál sitt núna meira en 20 ára gamla styrjaldarlagasetningu, sem ekki reyndist framkvæmanleg: Er það gert til að nefna æskilega fyrirmynd eða bara til þess að reyna að komast hjá því að ræða réttmæti þess, sem þeir eru að gera núna, og hversu viturlegt það er að leggja út í lögbindingarstríð? En Framsfl. hefur undanfarna tvo áratugi dregið ályktanir af reynslu sinni í þessum málum og staðið fast á því að skerða ekki samningsrétt verkalýðshreyfingarinnar. Allar hrókaræður á Alþingi um hliðstæðu við þessa löggjöf áður á vegum annarra, sem réttlæti þetta, sem nú er verið að gera, eru út í hött og einungis til þess gerðar að leiða athyglina frá þeim óverjandi málstað, sem nú liggur fyrir. En flestar þær lagasetningar, sem vísað hefur verið til í umr., hafa miðað að því að draga úr víxláhrifum vísitölunnar, án þess að fjalla um grunnkaupið. En þessi stjórn hefur frá upphafi búið við Þau kjör að vera laus við þau áhrif vísitölunnar, sem áður voru mikið vandamál. Samt hefur ríkisstj. með dýrtíðarstefnu sinni sett allt efnahagskerfið úr skorðum. En það er kannske ekki von á góðu, því að þessi málflutningur ráðh. hér á undanförnum dögum sýnir, að þeir snúa andlitunum aftur, og er það ekki vænlegt til að leysa þann vanda, sem fram undan er. Útúrsnúningar og rangfærslur um liðna tíð eru ekki holl viðfangsefni fyrir þá, sem standa frammi fyrir því að leysa vandamál á raunsæjan og sanngjarnan hátt. Um það virðist vera að fást átakanleg reynsla. Það reynist ekki drjúgt til leiðbeiningar við vandasamar ákvarðanir að búa sér til ranga og skrumskælda mynd af liðnum atburðum, þótt slíkur óvandaður áróður gæti kannske borið einhvern árangur í bili eða verið freistandi. Ríkisstj. hefur nú valið ófriðarleiðina og kastað stríðshanzkanum og það með harla óvenjulegum hætti, því að hún átti þátt í því í vor, einmitt rétt fyrir þjóðhátíðardaginn, að kjaramálin voru leyst til bráðabirgða og á þann hátt að fresta samningum þangað til upp úr miðjum október nú í haust. En ríkisstj. , sem var aðili að þessu samkomulagi, notfærði sér svo frestinn til þess að taka samningsréttinn af verkalýðsfélögunum og félögum verzlunarfólksins með lagaboði. Sýnast mönnum svona vinnuaðferðir líklegar til að vekja traust, sanngjarnar eða viturlegar, eins og málum hefur verið komið hér nú? Bindingarlögin núna eru kölluð til bráðabirgða. En dettur nokkrum í hug, að neitað hefði verið nú að reyna samninga og lagt út í ófrið um þessi lög, ef ætlunin væri að hafa samningsfrelsi um kjaramálin, svo sem verið hefur? Ég skoraði á hæstv. forsrh. þegar við 1. umr. málsins að sýna, að hér væri um ákvæði til bráðabirgða raunverulega að ræða, með því að gefa út yfirlýsingu um, að ekki kæmi annað til mála en samningsfrelsið yrði aftur upp tekið eftir 31. des. n.k. Ráðh. aftók að gefa slíka yfirlýsingu. Það fer því ekkert á milli mála, hvað á seyði er, þegar við þetta bætast yfirlýsingar hæstv. forsrh. um óbreytta stjórnarstefnu að öðru leyti en því, að í stað samningsfrelsis í kjaramálum, sem áður var yfirlýst eitt grundvaltaratriðið í stefnu ríkisstj., skuli koma lögbinding á kaupi launastétta og bænda og á með því að loka öllum undankomuleiðum almennings í stríðinu við dýrtíðarstefnu ríkisstj. Þetta þýðir, að ríkisstj. er ráðin í því að reyna að leysa ofþensluna með því að þrengja kosti almennings, því að enn eru boðaðar ráðstafanir í peningamálum, sem hljóta að auka dýrtíðina. En þeir peningasterku eiga að koma því fram, sem þeir vilja, því að þeirra eyðsla eða þeirra framkvæmdir auka ekki ofþensluna að dómi ríkisstj. Ríkisstj. hefur frá upphafi sagt við menn, að hennar stefna væri stefna frelsisins og fyrir frelsið yrðu menn að fórna. Ríkisstj. var meira að segja svo harðsvíruð að heyja kosningabaráttuna í vor undir merki frelsisins, en með lögbindingu á kaupgjaldinu uppi í erminni. Með lögbindingarfrv. í erminni sögðu þeir: Markmið okkar er frelsi, hinir vilja meiri ríkisafskipti. - Enn fremur sögðu þeir: Það er meginhugsjón sjálfstæðismanna að takmarka afskipti ríkisvaldsins af málefnum borgaranna. - Með svona svardögum mörðu þeir meiri hl. í vor og segjast svo hafa fengið traust þjóðarinnar til að sitja og lögbjóða freklegri frelsissviptingu en áður hefur þekkzt. Nú sjá menn tvennt: hvers þeir meta heit sín, sem þeim var treyst til þess að framkvæma, og hvað það er, sem þeir meina með frelsi. Og ég spyr: Hvað á nú að verða eftir af frelsinu, þegar innleiða á enn harðhentari skömmtun á lánsfé en enn þá hefur þekkzt, þvinga viðskiptabankana og aðrar stofnanir með valdboði til þess að framkvæma þetta, bæta svo við allsherjarbanni á öllum frjálsum samningum um kaupgjald, meira að segja banna einstaklingum og félagssamtökum í landinu að greiða sama kaup og ríkið greiðir sjálft fyrir sömu vinnu? Fyrir hverja er það, sem eftir er af frelsinu, þegar svona er komið? Það fer nú ekki lengur fram hjá neinum. Frelsið er ekki þá orðið til fyrir neina aðra en þá, sem hafa fullar hendur fjár, enda allur þessi leikur til þess gerður frá upphafi, að þeir fái komið sínu fram, og fyrir því skal allt víkja. Nauðsynjakaup almennings, nauðsynlegustu þjónustuframkvæmdir hins opinbera, rekstrarfjárþörf sjálfrar framleiðslunnar og samvinnufélaganna, sem ásamt stéttarfélögunum hafa verið sterkustu stoðir fólksins, lífsnauðsynlegustu framkvæmdir heimilanna, svo sem íbúðabyggingar, eins og húsnæðisástandið vottar, allt skal þetta víkja fyrir framkvæmdum og eyðslu þeirra, sem fyrir fjármagninu ráða. Samt segja þeir, að ofþenslan stafi af of mikilli einkafjárfestingu. Leið frelsisins á m.a. að vera fólgin í því að reyra böndin fastar að viðskiptabönkunum og öðrum stofnunum, sem fyrir þeim peningum ráða, sem mest gætu greitt fyrir hinum þýðingarmestu málum, bæta svo við jafnvel nýjum álögum og hafa stóra greiðsluafganga hjá ríkissjóði, fengna með neyzlusköttum, til að leggja inn í kerfið til jafnvægis á móti framkvæmdum og eyðslu hinna fáu frjálsu, bæta svo ofan á að binda allan almenning á höndum og fótum í kjaramálunum. Til jafnvægis leiðir þetta tæpast. Til þess verða gæðingarnir of aðsópsmiklir, eins og reynslan sýnir. En þetta leiðir til þess, að sjálfur grundvöllur þjóðarbúskaparins breytist stjórninni meira að skapi. Það yrði dýrkeypt jafnvægi, sem fengist eftir þessum leiðum, því að ofan á allt annað draga þessar aðferðir úr sjálfri framleiðslunni. Svo á að telja fólki trú um, að það sé hreint engin önnur nothæf stjórnarstefna til en þessi. Þeir, sem ekki segja já og amen við þessu, séu ábyrgðarlausir lýðskrumarar, eins og forsrh. sagði hér áðan með ofur lítið öðrum orðum. Menn setji út á þessi góðu verk aðeins af því, að þeir séu ekki sjálfir í ríkisstj. Mér þætti ekkert skrýtið, þótt menn væru farnir að þreytast á því að heyra ráðh. afsaka ráðleysi sitt með þessum hætti. Ráðh, og ýmsir fleiri tala um nauðsyn ábyrgrar stjórnarandstöðu, og ekki dreg ég úr því, að miklar kröfur séu gerðar til stjórnarandstöðunnar í því efni. En hvað um ríkisstj. landsins? Eiga menn ekki rétt á því, að hún sé ábyrg og fari skynsamlega, hóflega og af hæfilegri gætni og sanngirni með málefni landsins? Og nú spyr ég: Hvorir voru ábyrgari 1960, ríkisstj., sem skellti yfir viðreisninni, sem svona hefur leikið málefni þjóðarinnar, eða stjórnarandstaðan, sem varaði við þessu sterklega og sagði, hvernig hlyti að fara? Hvorir voru ábyrgari 1961, stjórnarandstæðingarnir, sem áttu þátt í hóflegum kjarasamningum, tryggðu með því framleiðsluna, forðuðu frá stórverkföllum og framleiðslustöðvun, eða ríkisstj., sem í bræði og fljótræði framkvæmdi þá vanhugsuðu gengislækkun, sem flestir mundu nú vilja mikið til vinna að aldrei hefði til mála komið? Og loks spyr ég: Hvorir eru ábyrgari núna, ríkisstj.. sem leggur inn á ófriðarleiðina, sem hlýtur að reynast ófær og hafa í för með sér óbætanlegt tjón fyrir þjóðarbúið, eða Framsfl. í stjórnarandstöðunni, sem bendir á og vill fara „hina leiðina"? Og þá kemur spurningin: Hver er „hin leiðin“, miðað við núv. kringumstæður? Ég nefni nokkur höfuðatriði: Viðurkenna, að núv. almennt kaupgjald launastéttanna og bænda fær ekki staðizt eftir það, sem skeð hefur, og engri átt nær að lögbinda kaupið. Virða afdráttarlaust samningsfrelsi verkalýðsfélaganna og stéttarfélaga bænda og hafna lögbindingu kaupsins. Leggja kapp á samninga, sem miðast við að leiðrétta það herfilega misrétti, sem orðið er, í áföngum, því að í einu stökki verður það ekki gert. Keppa umfram allt að viðtækum samningum og samkomulagi á breiðari grundvelli en verið hefur, og fyrir því var jarðvegur og gæti orðið, ef stjórnin hætti við frv. sitt. Snúa að því með oddi og egg og margs konar ráðum að gera íslenzkum framleiðslugreinum aftur kleift að borga mannsæmandi kaup fyrir venjulegan vinnudag og þola réttmætt afurðaverð til bænda. Lækka vextina, því að íslenzkir framleiðendur geta ekki búið við miklu hærri vexti en atvinnuvegir annarra þjóða. Hækka afurðalánin með sanngjörnum vöxtum. Lækka vexti á íbúðalánum og framkvæmdalánum í sveitum og við sjó, því að íslenzk framleiðsla stendur aldrei undir því kaupi né því afurðaverði, sem hér þarf að vera, ef þessir vextir eru hafðir miklu hærri en annars staðar, og til lengdar verður ekki á móti Því staðið, að háu vextirnir komi inn í framleiðslukostnaðinn, enda koma þangað sumpart strax og sumpart síðar. Kveða niður þá blekkingu, að vextirnir séu ekki stórfelldari liður í þjóðarbúskapnum en inn- og útborgunarvextir samtals í bönkum sýna, því að fram hjá þeirri staðreynd verður ekki komizt, að kaupgjald í landinu hlýtur, ef nokkur sanngirni fær að ráða, en ekki einber rangindi, að miðast við, að unga fólkið geti búið í íbúðum og borgað háu vextina af þeim, en vextir af einu íbúðarverði gleypa núna næstum heils árs laun verkamanns, og hliðstætt og þó enn verr er ástatt hjá bændum. Þetta mótar framleiðslukostnaðinn í æ ríkari mæli og verður ekki læknað með nýjum og nýjum kaupþvingunarlögum. Tryggja þarf framleiðslugreinunum vinnuafl með því að draga úr þeirri fjárfestingu, sem helzt má bíða. Lækka verður útflutningsgjaldið, sem nemur orðið 7.4% af útflutningsverði framleiðslunnar og jafngildir 30–35% af öllu kaupgjaldinu í fiskiðnaðinum, og afnema verður sérstaka launaskattinn á bændur, en ætla bæði sjávarútvegi og landbúnaði lánsfé í sína sjóði af fjármagni því, sem myndast í landinu eða tekið er að láni erlendis, eins og öðrum lánsstofnunum. Þessar atvinnugreinar geta ekki lánað sjálfum sér, eins og nú er málum komið. Ríkið verður að taka á sig að kosta þær rannsóknir í þágu sjávarútvegsins, sem hann kostar nú með útflutningsgjaldinu. Og fleiri ráðstafanir í sömu átt verður að gera til að létta álögum og útgjöldum af framleiðslunni. Kemur hér til hjálpar, að ríkistekjurnar eru stórvaxandi með hækkandi verðiagi og það svo, að ríkissjóðstekjur munu fara mörg hundruð millj. fram úr áætlun á þessu ári. Endurskoða verður tolla- og álagakerfið allt með tilliti til þarfa framleiðslunnar. Með öllu þessu og með mörgum öðrum ráðstöfunum í sömu átt þarf að vinna að því að gera framleiðslunni aftur kleift að borga lífsnauðsynlegt kaup og draga til sín á ný nauðsynlegt vinnuafl, en með stefnu ríkisstj. verður framleiðslan í vaxandi mæli rúin vinnuaflinu í þágu einkafjárfestingarinnar, sem ráðh. viðurkenna að hafi valdið ofþenslunni, en æði mikið af henni á litið skylt við þjóðarnauðsyn. Hraðfrystiiðnaðurinn mun standa höllustum fæti, en fólkið, sem þar vinnur, er í þeim hópi, sem brýnasta þörf hefur nýrra samninga. En erfiðleika hraðfrystihúsanna nú hafa þeir að skálkaskjóli í kaupbindingarmálinu. Er því rétt að upplýsa, að allt kaupgjald í hraðfrystihúsunum, bæði hærra og lægra, nær ekki 200 millj. samtals, að þau verða að skila 60-70 millj. í útflutningsgjöld og vextir eru taldir álíka fjárhæð. Þar við bætast svo aðrir liðir, sem hægt er að hreyfa til lækkunar, ef menn vildu fara „hina leiðina" út úr ógöngunum. Allt er þetta, sem ég hef nefnt, og fjölmargt fleira þýðingarmiklir þættir í „hinni leiðinni". Mest af öllu ríður þó á því að taka upp skipulega sókn til aukinnar framleiðslu og aukinnar framleiðni á öllum sviðum í stað þess handahófs og stjórnleysis, sem nú ríkir í öllum slíkum málum, laða saman og styðja alla hina beztu krafta til forustu á þessu sviði og verja hiklaust og skipulega fjármagni til þess að láta það sitja fyrir, sem horfir í þessa átt og vandann getur hjálpað til að leysa. Vinnuafl og vélaafl samanlagt ráði því, hverju verði til vegar komið í framleiðslu og framkvæmdum, og ofþenslu varnað með því að láta þær framkvæmdir sitja á hakanum, sem minni almenna þýðingu hafa og síður bæta úr brýnni nauðsyn eða auka framleiðni og þjóðartekjur, að ég nú ekki tali um þær framkvæmdir, sem beinlínis sóa verðmætum. Þessar framkvæmdir og óhófseyðslan eiga að víkja fyrir brýnustu nauðsynjum heimilanna og til þess að framleiðslan í landinu fái vinnuafl og fjármagn til starfa, en ekki öfugt, eins og verið hefur og nú er stefnt að í enn ríkara mæli en fyrr. Þannig sé leitað jafnvægis og unnið gegn ofþenslu, en ekki með lögþingaðri kjaraskerðingu og ráðstöfunum, sem beinlínis draga úr framleiðslunni og framleiðninni og draga fólkið frá nauðsynlegustu störfunum, eins og gert er með vaxtapólitíkinni, rekstrarfjárskortinum og skorti á fé til þess, sem mestu skiptir, jafnframt því sem sumt af því, sem sízt skyldi, sogar til sín fjármagn og vinnuafl. Þetta voru nokkur orð um „hina leiðina“, og þyrfti þó margt fleira að segja. En hvort skyldi vera þjóðinni nytsamlegra, eins og nú stendur, að þessi úrræði og önnur hliðstæð, sem leitt gætu til heppilegrar niðurstöðu og stjórnarhátta, séu rædd með rökum og athuguð hleypidómalaust eða umr. látnar vera útúrsnúningar og pex um það, sem gerðist fyrir 20 árum, eins og stjórnin temur sér, en framkvæmdirnar jafngilda ófriði á hendur miklum þorra landsmanna, þótt aðrar leiðir séu vel færar. Menn hefðu átt að mega vænta þess, að ríkisstj., sem búin er að koma málefnum landsins í slíkt öngþveiti sem nú blasir við allra augum, hefði þó séð ástæðu til að endurskoða stefnu sina og hverfa frá þeim úrræðum, sem verst hafa gefizt. Ríkisstj., sem eins og ástatt er hefur ekkert nýtt til málanna að leggja annað en lögbinda kaup launastéttanna og bændanna og lýsir því yfir um leið, að hún ætli að halda fast við alla aðra þætti, sem verst hafa gefizt, og þar á ofan hefur hættulega afstöðu í málefnum landsins út á við, sú ríkisstj. á að fara frá og það strax. Ríkisstj. hefur engan rétt til að þröngva fram þvingunarlagasetningu sinni þvert ofan í beinar heitstrengingar í vor um frjálsa stefnu í kaupgjalds- og kjaramálum. Meiri hl. sinn hefur ríkisstj. fengið með prettum. Það liggur nú opið fyrir allra sugum. Og þjóðin hefur aldrei gefið henni neitt umboð til að gera það, sem hún nú ætlar að fara að aðhafast. Meiri hl. í vor hefðu stjórnarflokkarnir aldrei fengið, ekki að tala um, ef þeir hefðu ekki haldið því leyndu, sem nú er fram komið. Þessi ríkisstj. á því engan rétt á sér. Úrræði hennar munu gera illt ástand verra, efla ófrið, reynast óframkvæmanleg, en valda stórfelldu tjóni. í stað þess að efla úlfúð og fjandskap átti ríkisstj. að gera sér grein fyrir því, hve veik hún var og hvernig meiri hl. hennar í vor var fenginn, og leggja sig því fram um að efla samkomulag um viðkvæmustu málin, enda var jarðvegur fyrir slíkt og úrlausnir tiltækar, eins og sýnt hefur verið fram á. En ríkisstj. gerði það, sem sízt skyldi. Afstaða Framsfl. til vantrauststill. er því skýr og afdráttarlaus. Því fyrr sem ríkisstj. vikur, því betra, enda nú hverjum manni augljóst orðið, að nýjar leiðir fást ekki einu sinni athugaðar, hvað þá framkvæmdar, nema þessi ríkisstj. fari frá. Við greiðum að sjálfsögðu atkv. með vantrauststillögunni. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Till. sú, sem hér liggur fyrir til umr. um það, að Alþingi álykti að lýsa yfir vantrausti á ríkisstj. , er að sögn flm. fyrst og fremst borin fram vegna frv. þess um launamál o.fl., sem ríkisstj. lagði fram á Alþingi í s.l. viku. Það er því ekki úr vegi að fara nokkrum orðum um þetta frv. og þær ástæður, sem til þess liggja, að það er borið fram. Síðari ár hefur kaupgjald og verðlag farið vaxandi. Þó er rétt að geta þess, að á árinu 1960 og fram á mitt árið 1961 hækkaði vísitala framfærslukostnaðar tiltölulega lítið eða aðeins um 5-6 stig. En þá skipti snögglega um. Á síðustu sex mánuðum ársins 1961 hækkaði vísitalan um 10 stig. Árið 1962 hækkaði hún um önnur 10 stig. Og á þessu ári hefur hún til 1. okt. hækkað um 16 stig og á sennilega eftir að hækka enn. Á þessu tímabili hefur kaupgjald einnig hækkað, þó þannig, að kaupgjald þeirra, sem lægst eru launaðir, hefur ekki til fulls nað að fylgjast með verðhækkununum, og á ég þar við lægsta tímakaup verkamanna. Aðrar stéttir hafa hins vegar fengið ríflegri hækkun í sinn hlut. Gangur þessara mála hefur oftast verið sá, að verkamenn hafa riðið á vaðið og stundum meira að segja þurft að heyja verkfall til þess að fá sínum kröfum framgengt. Aðrir og hærra launaðir hagsmunahópar hafa svo komið á eftir og nað betri árangri, meiri kauphækkun. í kjölfar þessa hafa svo komið verðhækkanir, fyrst og fremst á landbúnaðarvörum, sem eru í föstum tengslum við laun verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna, sem hafa étið upp það, sem verkamaðurinn vann með sinni hækkun, vegna þess m.a., að kaup hinna launahærri stétta gekk einnig inn í landbúnaðarverðið. Niðurstaðan hefur svo orðið sú, sem ég sagði, að árangurinn fyrir þá lægst launuðu hefur orðið harla lítill, raunverulega aðeins sá, að allt verðlag hefur hækkað og stundum meira en kauphækkun þeirra lægstu nam. Þetta er alkunn saga, sem allir kannast við. Þegar þess vegna landbúnaðarvörurnar hækkuðu mjög verulega s.l. haust og vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 11 stig á tveimur mánuðum, þá var sýnt, að eitthvað varð undan að láta. Verkamenn og ýmsar iðnstéttir settu þá fram kröfur um allt að 40% launahækkanir. Ef þær hefðu nað fram að ganga, þótt ekki væri nema að nokkrum hluta, þá var greinilegt, að aðrir mundu koma á eftir og kaupgjalds- og verðlagsskrúfan mundi enn fara í gang og verðlagið von bráðar hækka um eitthvað svipað. Ríkisstj. ákvað þá að freista þess að reyna að finna einhverja aðra leið til þess að bæta láglaunafólki þá verðhækkun, sem orðin var, án þess að þær kjarabætur hefðu sömu afleiðingar og jafnan áður, að vera gerðar að engu af verðhækkunum, sem fylgdu á eftir jafnörugglega og nótt fylgir degi. Það, sem ríkisstj. kom fyrst og fremst auga á, var það helzt að gera ráðstafanir til að draga úr útgjöldum þessa fólks, sem vitaskuld var því jafnmikils virði og tilsvarandi kauphækkun. Kom þar fyrst til álita niðurfelling tekjuskatts og útsvara af hinum lægstu tekjum og ívilnun eða lækkun á þessum beinu sköttum á tekjur, sem lágu þar nokkuð fyrir ofan. Þetta, ef framkvæmt yrði, kæmi auðvitað láglaunafólki jafnvel og tilsvarandi launahækkun. En þetta hefur tvo meginkosti. í fyrsta lagi þann, að þessar kjarabætur fara ekki út í verðlagið, þar sem ekki erum beina kauphækkun að ræða. Og í öðru lagi íþyngir þetta ekki útflutningsatvinnuvegunum, sem telja sig þess ekki umkomna að hækka kaupið eins og er. En þetta er erfitt verk og flókið og vandasamt, aðallega vegna þess, að heildarútsvarsupphæð sveitarfélaganna er fastákveðin í fjárhagsáætlun hvers árs, og þá tekjurýrnun, sem sveitarfélögin mundu verða fyrir á þennan hátt, verður að bæta með hækkuðum útsvörum á þá, sem hærri tekjur hafa, og útsvarsstiginn mundi því sennilega þurfa endurskoðunar við, svo að þetta mætti takast. Fleira kemur til greina en skattaívilnanir og útsvarsívilnanir, svo sem hækkaðar tryggingabætur. Auknar niðurgreiðslur hafa einnig verið nefndar, en þær eru þó af ýmsum ástæðum ólíklegastar til að ná tilætluðum árangri. En sameiginlegt þurfa allar þessar leiðir að hafa, að þær veiti láglaunafólki raunhæfar kjarabætur, án þess að draga hinn venjulega dilk á eftir sér að fara út í verðlagið, og koma þess vegna að fullum notum fyrir þessa lægstlaunamenn. Til viðbótar þessu, ef það verður ekki fullnægjandi, kemur svo vissulega til álita, að eitthvað yrðu hækkuð laun hinna lægstu, ef sú hækkun fer ekki allan hringinn, því að þá er hún einskis virði, eins og allar slíkar kauphækkanir hafa áður reynzt. Til þess að kryfja þessi vandamál öll til mergjar hefur ríkisstj. beðið um frest í tvo mánuði, og þó raunar ekki nema í einn og hálfan mánuð, því að meiningin er að hafa afgreitt þessi mál hér á Alþingi fyrir jól. Og mér finnst sannast sagna hart, þegar um svo þýðingarmikið og ég vil segja örlagaríkt mál er að ræða eins og þetta, að þyrla Þá upp gegn því slíku moldviðri eins og nú hefur gert verið, og alveg sérstaklega þegar pólitískir spekúlantar í Framsfl, og Alþb. leitast við að fá það fólk í lið með sér, sem alltaf hefur orðið undir í hagsmunabaráttunni einmitt undir merkjum þessara sömu manna, og þegar nú er verið að reyna að finna raunhæfar kjarabætur því til handa. Því fremur er þetta furðulegt, þegar fresturinn, sem um er beðið, er ekki lengri en sem svarar þeim tíma, sem venjulega fer til viðræðna atvinnurekenda og launþega um samninga, áður en þeir takast. Eðlilegast hefði vitaskuld verið, að ríkisstj. hefði fengið frest hjá verkalýðsfélögunum til þess að ganga frá málinu og leggja það fyrir Alþingi. Þá hefði ekki þurft nein lagasetning að koma nú og friður getað haldizt. En forsrh. leitaði eftir þessum fresti hjá forseta A.S.Í. og félögum hans, en við þá hefur hann átt margar og miklar orðræður, áður en frv. var lagt fram. En honum var aðeins gefinn kostur á 7-10 dögum, en það var alls ófullnægjandi tími. Ef skilningur hefði verið sýndur meiri en raun varð á af hálfu Alþýðusambandsforustunnar og vinnufriður tryggður, meðan athugun ríkisstj. fór fram, hefði enga lagasetningu um þetta þurft. En þá hefðu áróðursmenn kommúnista og Framsóknar misst bita úr sínum aski, og það réð úrslitum. Því hefur verið haldið fram í umr. um þetta mál, að frv. það, sem ríkisstj. hafi lagt fram nú, sé einstakt í sinni röð og með því sé ráðizt gegn hefðbundnum réttindum verkalýðsins. Þetta er fullkomlega rangt. Ýmis fordæmi eru fyrir lagasetningu eins og þessari, og hafa þau þó ekki verið talin brjóta í bága við hagsmuni eða réttindi eins eða neins, enda er það hreint öfugmæli hvað þetta frv. snertir. Nærtækasta dæmið, sem raunar oft hefur verið nefnt í umr. um þetta frv., er, þegar núv. og þáv. formaður A. S. Í. setti sem félmrh. í vinstri stjórninni 1956 brbl. um nákvæmlega sama efni, og má um þau segja, að hann hafi gengið feti framar þá en gert er nú, þar sem hann, um leið og hann þá festi kaupið, lækkaði það um 6 vísitölustig, eða sem er það sama raunverulega, lét ekki koma til framkvæmda 6 stiga hækkun, sem átti að ganga í gildi 3 dögum eftir að brbl. voru sett. Efni þeirra brbl., sem Hannibal Valdimarsson gaf út sem félmrh. 28. ágúst 1956, er bezt lýst með orðum hans sjálfs í framsöguræðu, þegar hann leitaði staðfestingar Alþingis um haustíð á brbl. Hann sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Efni frv. er það, að ríkisstj. hefur ákveðið að festa verðlag og kaupgjald í landinu um 4 mánuði." Og festingunni fylgdi svo í kaupbæti 6 vísitölustiga kaupskerðing. Hann hefur reynt að afsaka sig með því , að yfir hafi vofað hækkun á landbúnaðarafurðum og þeirri hækkun hafi verið forðað með brbl. Hann gleymir þá að taka fram, að þá hækkun áttu launþegar að fá bætta 1. des., en sú hækkun var einnig stöðvuð með þessum lögum. Hér var því um hreina kaupbindingu að ræða. Launþegum var þó ekki bannað að gera verkfall þá, segir Hannibal Valdimarsson nú til þess að afsaka sig. Þar sem samningar voru yfirleitt ekki lausir, þegar þetta gerðist, var ekki hægt fyrir launþega að gera verkfall hvort sem var, og eina kaupbindingin, sem til greina gat komið þá, var að stöðva vísitöluálagið, og það gerði Hannibal líka rækilega. Þá er sagt, að verðlagsins hafi verið miklu tryggilegar gætt þá en nú er gert í frv. ríkisstj. En undanþáguákvæði voru vissulega til í brbl. Hannibals og lagt í vald ríkisstj. og innflutningsskrifstofunnar, hvernig þau væru framkvæmd. En nú er þetta lagt á vald réttra verðlagsyfirvalda, og sé ég ekki, að á þessu tvennu sé ýkjamikill munur. Þegar allt um þrýtur, er því svo haldið fram, að frv. núv. ríkisstj. sé einstakt í sinni röð að því leyti, að það eigi að verka aftur fyrir sig frá þeim degi, er það var lagt fram. En brbl. Hannibals Valdimarssonar verkuðu vissulega líka aftur fyrir sig. Þau voru gefin út 28. ágúst, en verðlagsákvæði þeirra voru látin gilda frá 15. ágúst. Það ber því allt að einum brunni, mismunur á þessum brbl. og núv. frv. er harla lítill, annar en sá, að brbl. Hannibals Valdimarssonar festu kaupið með kaupskerðingu, en þetta frv. gerir það ekki, og brbl. voru látin gilda í 4 mánuði í staðinn fyrir nú aðeins í tvo og raunverulega ekki nema hálfan annan mánuð. Þá er því haldið fram, að sá mismunur sé á málsmeðferðinni þá og nú, að þá hafi verið haft samband við framámenn verkalýðsfélaganna. Hv. 5. þm. Vestf., Hannibal Valdimarsson, sagði raunar áðan, að þetta hefði verið gert með samþykki verkalýðsfélaganna, þó að mér vitanlega hafi það ekki verið borið undir eitt einasta verkalýðsfélag Í landinu. Það sanna er, að það hefur verið haft samband við framámenn ýmissa verkalýðsfélaga, en ekki við félögin sjálf, og málið aldrei tekið fyrir á fundi í einu einasta verkalýðsfélagi. Á þeim eina fundi, sem um málið virðist hafa verið haldinn með stjórnum verkalýðsfélaganna hér í Reykjavík 1956, var fullur fjórði hluti fundarmanna ekki tilbúinn til að greiða málinu jákvæði og nokkrir eða allmargir beinlínis andvígir því , svo að munurinn, þó að hann sé einhver með öllum þeim áróðri, sem nú hefur verið hafður uppi, er ekki ýkjamikill. Hitt gerði svo gæfumuninn þá, 1956, að stjórnarandstaðan þá studdi málið í stað þess ofsalega áróðurs, sem núverandi stjórnarandstaða hefur rekið gegn frv. Ef stjórnarandstaðan 1956 hefði farið eins að og gert er nú, þá er ósýnt, hvernig farið hefði 1956. Mér hefur þótt rétt að draga þessar staðreyndir fram í dagsljósið, því að þær varpa skýru ljósi á baráttuaðferðir stjórnarandstöðunnar og sýna, svo að ekki verður um villzt, að það er önnur afstaða tekin til mála, þegar núv. stjórnarandstöðuflokkar eru í stjórn, heldur en þegar þeir eru í stjórnarandstöðu. Það, sem þeir telja rétt að gera, þegar þeir eru í stjórn, er óhæfa, þegar þeir eru í stjórnarandstöðu, þó að um nákvæmlega sömu aðgerðirnar sé að ræða. Það er kannske að vísu léleg afsökun, ef eitthvert óhæfuverk er hér á ferð, að einhver annar hafi áður gert slíkt hið sama. En þar sem fyrirmyndin er sjálfur siðameistarinn og vandlætarinn, forseti A.S.Í., sem ekki má vamm sitt vita í neinu til orðs eða æðis, þá getur vart verið um slíkt að ræða. Þá hefur verið sagt: Af hverju var ekki hægt að gera einhverjar þessar ráðstafanir strax, um leið og frv. var lagt fram? Því hef ég raunar áður svarað. Til þess vannst ekki tími. Þróun mála varð með svo örum hætti síðustu vikurnar. Og þá hefði ekki heldur þurft að biðja um frest, eins og nú er gert. Þá hefur verið á það bent, að laun opinberra starfsmanna hafi hækkað mjög verulega með kjaradómi, sem gekk um laun opinberra starfsmanna í júlíbyrjun í sumar, og þetta er rétt. En á það vil ég benda í því sambandi, að um þau lög, sem lágu til grundvallar Þeim dómi, var fullt samkomulag á Alþingi, og um niðurstöðu dómsins réð ríkisstj. vitaskuld engu. Þá vildi ég geta þess, að þegar launamál tekjuhæstu launþega þessa lands hefur borið á góma hér á Alþingi, hafa þessir menn átt öruggan málsvara í formanni A.S.Í. sem hefur verið óþreytandi að tala þeirra máli, vitandi þó, að þegar einum er skammtaður mjög ríflegur hluti af kökunni, þá verður þeim mun minna eftir handa hinum. Þá hefur Hannibal Valdimarsson ekki gætt sem "skyldi hagsmuna sinna umbjóðenda. Þegar miðstjórn Alþfl. fékk þetta frv. um launamál o.fl. til meðferðar, áður en það var lagt fram, þá samþykkti hún með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. að heita því stuðningi sínum í trausti þess, eins og segir í ályktun, sem um það var gerð, að þörfum láglaunafólks verði mætt með útsvars- og skattaívilnunum, lágmarkslaunum, hækkuðum tryggingabótum o.fl. Miðstjórnin gerði sér ljóst, að hin óbeina aðstoð við þetta fólk kemur að beztum notum og verður hverjum einstaklingi drýgri en sú launahækkun verður, sem fer strax út í verðlagið, enda er almenningur yfirleitt búinn að gera sér ljóst, að víxlhækkanir verðlags og kaupgjalds þjóna engum tilgangi öðrum en þeim að gera verðgildi peninganna minna. Við teljum þess vegna, að það væri mikil ógæfa, ef ríkisstj. yrði ekki veittur sá frestur, sem hún hefur beðið um, til þess að gera Þessa tilraun. Með einhverjum hætti verður líka að lagfæra það misræmi, sem orðið hefur í kaupgjaldi þeirra hópa, sem eftir hafa orðið í kaupgjaldskapphlaupinu, um leið og tryggt er, að sú leiðrétting fari ekki allan hringinn og geri lagfæringuna að engu, eins og svo oft hefur orðið raunin á, vegna þess að veik og margklofin atvinnurekendasamtök hafa ekki megnað að standa á móti þeirri óheillaþróun og lálaunafólkið þannig dregizt aftur úr. Ríkisvaldið verður því að láta þessi mál til sín taka, ef takast á að koma þeim á heilbrigðari braut til hagsbóta fyrir láglaunafólk. Þó að vantrauststill. sú, sem hér liggur nú fyrir, sé kannske sérstaklega borin fram vegna þessa máls, sem ég hef nú gert að umræðuefni, hefur gagnrýni stjórnarandstöðunnar svo sem beinzt að fleiri stjórnarathöfnum, sérstaklega viðreisninni, sem þeir telja að hafi alveg farið út um þúfur, og skal ég því með örfáum orðum koma nokkuð að því. Ég skal aðeins nefna nokkur þau atriði, sem ég tel að lánazt hafi fyllilega, eins og til var stofnað. Traustíð á gjaldmiðlinum t.d. hafði verið endurvakið, þó að nú upp á síðkastíð með hinum miklu víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags hafi krónunni verið sýnt það tilræði, sem ekki er séð fyrir endann á. Ríkisstj. er þó staðráðin í því að beita öllum tiltækum ráðum til að halda í horfinu og reyna til hins ýtrasta að vernda þetta traust á peningum okkar, enda er það einn hornsteinninn og kannske sá styrkasti undir öllu okkar efnahagslífi. Þetta traust hefur leitt til mjög örrar sparifjármyndunar og gjaldeyrissjóða stærri en nokkurn tíma hafa verið til síðan í styrjaldarlok. Lánstraust okkar erlendis er endurvakið og peningar okkar eru keyptir erlendis, en þar vildi enginn áður lita við þeim. Þetta er vissulega mikill og farsæll árangur af núv. stjórnarstarfi. Verzlunin hefur að heita má verið gefin algerlega frjáls, og meira vöruval en nokkru sinni er nú til í verzlununum. Vöruskömmtun þekkist ekki. Bótakerfið, útflutningsuppbæturnar, er horfið og hið margfalda gengi, sem við það var bundið, sömuleiðis. Fiski- og kaupskipaflotinn hefur aldrei vaxið jafnört og skipastóllinn hefur aldrei verið jafnmikill og fullkominn og nú. Byggingarframkvæmdir eru nú meiri en hægt er að útvega menn til. Það, sem hér má að finna, er, að það er farið of geyst og meira lagt undir en hægt er að framkvæma í einu. Er það þetta, sem stjórnarandstaðan gagnrýnir? Nei, vissulega ekki. Framsóknarforustan t.d. hefur marglýst því yfir, að ekki sé nógu fé veitt út í efnahagslífið, sparifjárbindinguna eigi að leysa upp og sparifé eigi allt að lána út. Þetta er svo furðuleg afstaða hjá flokki, sem telur sig ábyrgan stjórnmálaflokk, að það þarf áreiðanlega langt að leita til Þess að finna nokkra hliðstæðu. Verðbólguþróunin í landinu er að miklu leyti því að kenna, að of mikið er fjárfest. Svo vilja þeir framsóknarmenn lækna þetta ástand með því að magna fjárfestinguna enn meir með því að veita til hennar meira fjármagni, sem auðvitað mundi einnig hafa í för með sér, að gjaldeyrissjóðirnir mundu tæmast, landið missa allt traust út á við og komast á vonarvöl, eins og gerzt hafði áður undir þeirra stjórn. Þetta er það, sem landsfólkið má eiga von á, ef þeim tækist að hrifsa til sín stjórnartaumana. En sem betur fer geri ég ekki ráð fyrir, að margir mundu verða þess fýsandi. Eitt mál vildi ég mega minnast á að lokum, sem ríkisstj. hefur látið mjög til sín taka, en það eru tryggingamálin. Vinstri stjórnin hafði sýnt þessum málum fádæma tómlæti alla þá tíð, sem hún var við völd. Engar endurbætur voru gerðar á tryggingalögunum og fjárframlög til þeirra voru skorin við nögl. Kemur þar glöggt fram skilningur þeirra eða réttara sagt skilningsleysi á þörfum þeirra , sem við erfiðust kjör eiga að búa í þjóðfélaginu. Vinstri stjórnin réð afgreiðslu fjárlaga tvisvar, fyrir árin 1957 og 1958. Fyrra árið voru útgjöld til trygginga og félagsmála yfirleitt alls á 17. gr. fjárl. réttar 100 millj. kr. og síðara árið 106 millj. Nú hafa þessi framlög til félagsmála verið hækkuð upp í 604 millj. á fjárlagafrv. fyrir árið 1964. Hafa þá framlög til þessara mála verið sexfölduð, frá því að vinstri stjórnin lét af störfum fyrir 5 árum tæpum. Þetta er eitt af því , sem ég tel að núv. stjórn hafi bezt gert og vinstri stjórnin verst og sýnir greinilegar en flest annað, hvern hug þessar ríkisstj. hvor um sig bera til þeirra , sem erfiðast eiga uppdráttar. Annað mál þessu náskylt vildi ég einnig nefna, en það eru verkamannabústaðirnir, þ.e.a.s. húsnæðismál hinna efnaminnstu og láglaunafólks, þeirra sem minnsta möguleika hafa til að eignast þak yfir höfuðið. Um fá mál gerir stjórnarandstaðan sér nú tíðræddara en húsnæðismálin og Þá erfiðleika, sem menn eiga við að etja, sem vilja byggja yfir sig. En þegar þessir sömu menn voru í ríkisstj., sýndu þeir verkamannabústaðabyggingunum fullkomið tómlæti. Lögin um verkamannabústaði voru raunar afnumin sem sjálfstæð lög og felld inn í annan lagabálk. Strax þetta sýndi hugarfarið. Framlögin til þeirra voru skorin við nögl, og lánsfjárútveganir voru litlar eða engar. Öllu þessu hefur núv. stjórn breytt. Sérstök lög hafa aftur verið sett um verkamannabústaði. Fjárframlög frá ríki og bæ hafa verið hækkuð mjög verulega, um 67%, og lánsfé útvegað, meira heldur en nokkru sinni áður. Lánsupphæð á hverja íbúð hefur verið tvöfölduð. Þessar aðgerðir allar, sem ég nú hef talið, eru vissulega hinum efnaminnstu, sem þurfa að byggja, meira virði en margt annað. Og þessi afstaða til verkamannabústaðabygginga ásamt hinum gífurlegu endurbótum á tryggingalögunum sýnir betur en margt annað, hvernig núv. ríkisstj. hefur snúizt við vanda hinna efnaminnstu og lægst launuðu, sem annars eiga fárra kosta völ. Þetta er nefnt hér nú vegna sýndarbaráttu stjórnarandstöðunnar fyrir hina lægst launuðu. Og mitt síðasta orð skal vera Þetta: Verið vel á verði gegn tálbeitum og áróðurssnörum kommúnista og Framsóknar. Þar geta menn fest sig, án þess jafnvei að gera sér þess grein og vita af því, eins og ýmsar ályktanir, sem gerðar hafa verið nú um launa- og verðlagsstöðvunarfrv. ríkisstj., bera vott um, þar sem allir eða a.m.k. flestir óska nú einskis frekar en að sú hringrás verði stöðvuð. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Engin ríkisstj. hefur unnið sér jafnrækilega til óhelgi Í augum allra launþega og sú, sem nú er lýst vantrausti á. Hún hóf feril sinn með stórfelldri gengislækkun í ársbyrjun 1960. Afleiðingin varð gífurleg verðhækkun á öllum vörum, en samtímis var vísitalan tekin úr sambandi. Með lagaboði voru þau ákvæði í frjálsum samningum verkalýðsfélaganna að engu gerð, er kváðu á um, að verðlagsuppbætur skyldu greiddar á kaupið. Þessi sjálfsagða ráðstöfun, að kaup launþega hækkaði, ef verð á vörum og þjónustu hækkaði, var afnumin, og samkv. gengislækkunarlögunum áttu launþegar að taka á sig allar verðhækkanir algerlega bótalaust. Þannig stóðu málin fram á mitt árið 1961, að verkalýðsfélögin knúðu fram 10% kauphækkun og gerðu samninga, er tryggja áttu vinnufrið í tvö ár, en vegna beinna afskipta ríkisstj. kostaði þessi smávægilega launahækkun margra vikna verkfall. Eins og frægt er orðið, svaraði ríkisstj. þessum kauphækkunum með nýrri gengisfellingu í ágúst 1961. Fyrir þeirri gengislækkun voru engin hagfræðileg rök, og var hún bein hefndarráðstöfun gagnvart verkalýðshreyfingunni og hafði þann tilgang einan að sanna verkafólki, að kauphækkanir væru tilgangslausar. Nýrri dýrtíðaröldu var hleypt af stað, og samningar verkalýðsfélaganna, sem áttu að tryggja vinnufrið í 2 ár, voru að engu gerðir. Síðan hafa verkalýðsfélögin neyðzt til þess að hækka kaupið einu sinni, tvisvar og jafnvel þrisvar á ári vegna síendurtekinna og gegndarlausra verðhækkana. Á síðustu vikum hafa verðhækkanirnar keyrt um þverbak. Frá því að verkalýðsfélögin frestuðu samningum sínum í sumar, eftir að hafa fengið 71/2 % kauphækkun, hefur verð á matvörum hækkað um 15% að meðaltall samkv. vísitölu hagstofunnar, eða hækkað helmingi meira en kauphækkuninni nam. Kaupmátturinn hefur farið síminnkandi í tíð þessarar ríkisstj. vegna aðgerða hennar í peninga- og verðlagsmálum. Síðan í ársbyrjun 1960 hefur vísitala vöru og þjónustu hækkað um 63%, en á sama tíma hefur kaup verkamanna hækkað aðeins um 35%. Ef borið er saman árskaup verkamanns fyrir dagvinnu annars vegar og útgjaldaupphæð vísitölunnar hins vegar, litur dæmið þannig út: í marz 1960 hafði verkamaðurinn 1287 kr. afgangs af árskaupi sínu, þegar hann hafði keypt það vörumagn, sem vísitalan reiknar með. En nú skortir verkamanninn 11546 kr. á árskaupið til þess að geta keypt þetta vörumagn. Verkamann vantar nú nærri 13 þús. kr. á árskaupið til þess að standa jafn gagnvart verðlaginu og hann stóð í marz 1960. Það er þessi þróun verðlagsmálanna, sem er höfuðröksemdin fyrir hinum sjálfsögðu kröfum verkalýðsfélaganna nú um hækkað kaup. En við þetta bætist svo, að hópar hálaunamanna í þjóðfélaginu hafa nú hækkað sín laun langt fram yfir það, sem nemur kröfum verkamannanna. Ég á ekki hér við nauðsynlegar kauphækkanir til ýmissa hópa opinberra starfsmanna, sem höfðu lág laun fyrir, þeirra kaup er sízt of hátt, heldur á ég við menn, sem hafa margföld verkamannalaun, laun, sem eru langt út úr öllu launakerfi okkar og virðast miða að því að koma hér á meira launamisrétti en þekkzt hefur áður. En þeirri þróun ætlar verkar fólk ekki að una. Núv. ríkisstj., sem í upphafi ferlis síns hafði á stefnuskrá sinni, að samtök launþega og atvinnurekenda ættu ein að gera út um kaupgjaldsmál, kórónar nú sín ljótu afskipti af þeim málum með frv. um launamál o.fl., sem nú liggur fyrir Alþingi. Í þessu frv. felst hatrammari árás á frelsi verkalýðsfélaganna og kjör verkafólks en áður þekkist í þingsögunni. Eftir hinar miklu verðhækkanir og kauphækkanir til hálaunamanna á nú að banna allar kauphækkanir og leiðréttingar til þeirra , sem lægst hafa laun og verst eru settir, og svipta verkalýðsfélögin þeirra helgasta rétti, verkfallsréttinum, sem er einn af hornsteinum lýðræðisins í landi okkar. Sagt er, að aðeins sé um að ræða frest í tvo mánuði, meðan verið sé að finna lausn málanna. Því er til að svara, að ríkisstj. hefur haft nægan frest. Hún hefur haft frest síðan um miðjan júnímánuð í sumar, að verkalýðsfélögin frestuðu samningum sínum til 15. okt. Hafi hún ekki notað þennan frest, hefur hún flotíð sofandi að feigðarósi. Henni átti að vera fullvel ljóst, að hverju fór. Forsrh. var einnig boðinn frestur í allt að hálfan mánuð, áður en frv. var lagt fram, til þess að þrautreyna samninga. Í þessu sambandi vil ég mótmæla mjög harðlega ummælum Emils Jónssonar ráðh., sem hann viðhafði hér áðan. Hann sagði, að forsrh. hefði farið fram á frest, en ekki fengið. Sannleikurinn er sá, að forsrh. fór aldrei fram á neinn frest við okkur. En hins vegar kom drengskapur hans fram í því , að um leið og hann þóttist viðhafa vinsamlegar viðræður við okkur, var verið að undirbúa þessi þokkalegu lög. Við buðum frestinn, en hann var ekki þeginn. Það virðist því eitthvað annað liggja á bak við en aðeins að fá frest, enda sagt í frv. sjálfu, að ætlunin sé að skipa þessum málum með nýrri löggjöf fyrir áramót, þegar þessi lög eiga að missa gildi, gæti reyndar eins orðið með brbl., eftir að Alþingi hefur verið sent heim í jólaleyfi. Engar yfirlýsingar hafa fengizt um það, að í þeirri löggjöf, sem taka á við af Þessari, verði ekki sömu þrælatökin á verkalýðshreyfingunni og nú eru fyrirhuguð. Í framsöguræðu sinni fyrir frv. sagði forsrh., að bæta ætti kjör hinna lægst launuðu eftir öðrum leiðum en kauphækkunum. Virðist þetta ótvírætt benda til, að áfram eigi að banna kauphækkanir. Svo er látið heita, að í frv. sé einnig lagt bann við verðhækkunum. En þetta er rangt. Dyrum er haldið opnum fyrir verðhækkunum, og í framsögu sagði forsrh., að leyfðar væru verðhækkanir, sem stöfuðu af hækkunum á erlendum vörum og hækkun á tilkostnaði á undanförnum mánuðum. Það er því opin leið til að hækka verð á vörum og þjónustu, svo sem rafmagni, hitaveitu og strætisvagnagjöldum, en þetta hefur allt staðið til að hækka að undanförnu. Það má því allt hækka nema kaupið. Aðalrökin, sem fram eru færð fyrir frv., eru þau, að neyzla og fjárfesting hafi aukizt meira en hægt sé að veita og þetta hafi leitt til mjög óhagstæðs verzlunarjafnaðar. Menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, var svo smekkvís að segja hér fyrir nokkrum dögum, að kauphækkanirnar í fyrra og á Þessu ári ættu sök á þessari þróun. Ætli það sé ekki kaupgeta verkafólks, sem kallað hefur á innflutning 3000 bíla á þessu ári? Og ætli það sé ekki þetta fólk, sem hefur byggt t.d. verzlunarhallirnar hérna inn með Laugaveginum? Nei, því fer víðs fjarri. Kauphækkanirnar dugðu ekki einu sinni til að halda í við verðlagið, hvað þá meira, eins og margsannað er. Nei, það er stefna sjálfrar ríkisstj., sem á sökina. Hið óhefta frelsi auðmanna og braskara í verzlun og framkvæmdum og möguleikar þeirra til að sölsa undir sig lánsfé og gróða er meinvaldurinn. En þetta eru gæðingar ríkisstj., og við þeim má ekki hrófla. Þess vegna á að leysa vandann á kostnað þeirra, sem minnst bera úr býtum, og hefta frelsi þeirra . Og þennan dans virðist Alþfl. ætla að dansa, þó ekki af hjartans lyst, nema þá helzt hæstv. menntmrh., og svo sannarlega ætti það þá að verða hans dauðadans á stjórnmálasviðinu. Önnur röksemd fyrir frv. er sú, að útflutningsatvinnuvegirnir beri ekki hærra kaup. Þó að þetta væri rétt, ber að hafa í huga, að kaupið er ekki nema litill hluti af tilkostnaði t.d. hraðfrystihúsanna, líklega um 20%. Stærri hundraðshlutar eru háðir ákvörðunum stjórnarvaldanna, t.d. vextir og útflutningsgjaldið. Með því einu að fella niður 7.4% útflutningsgjaldið væri hægt að hækka kaup fólksins í frystihúsunum um minnst 30%, og það verða allir að gera sér ljóst, að kaup þessa fólks, sem leggur nótt með degi til að bjarga hinum mestu verðmætum, verður óumflýjanlega að hækka. Það má óhikað fullyrða, að ekkert þingmál hefur mætt jafneindreginni andúð allrar þjóðarinnar sem frv. ríkisstj. um launamál o.fl. Það stríðir algerlega gegn allri siðgæðis- og réttarvitund almennings. Mótmælunum rignir yfir frá verkalýðsfélögunum, jafnt þeim, sem lúta forustu stjórnarsinna, sem hinum. Hið íslenzka prentarafélag undir forustu Alþfl. manna hefur nú staðið í viku mótmælaverkfalli. Hafnarverkamenn í Reykjavík lögðu niður vinnu sem einn maður daginn sem frv. var lagt fram. Mótmælafundurinn á Lækjartorgi s.l. mánudag var einn sá fjölmennasti, sem hér hefur sézt. Eins var á Akureyri. í öllum þýðingarmestu atvinnugreinum stöðvaðist öll vinna eftir hádegi á mánudag í Reykjavík, Hafnarfirði, á Akureyri, í Vestmannaeyjum og miklu víðar. Þessi viðbrögð verkafólksins eru algert einsdæmi og sýna einhug þess í baráttunni gegn frelsissviptingunni og ranglætinu. Hæstv. ráðh. tala nú mjög um, að þeir vilji eiga vinsamleg samskipti og viðræður við verkalýðshreyfinguna. En drengskapur þeirra er slíkur, að fyrst á að leggja verkalýðsfélögin í fjötra, binda þau við staur og taka síðan upp vinsamlegar viðræður. Illa þekkja þessir menn þjóð sína, Íslendingseðlið, ef þeir halda, að slíkt geti tekizt. Nei, ríkisstj. á nú aðeins einn kost, sem vit er í að taka, og hann er sá að draga frv. sitt til baka og taka upp heiðarlega samninga við verkalýðsfélögin. Enn er ekki of seint að snúa við. En geri hún það ekki, er stefnt í styrjöld, og það eitt er víst, að sú barátta verður atvinnuvegunum og þjóðinni allri miklu dýrari í peningum auk alls annars en sú kauphækkun, sem nú væri hægt að semja um. Við höfum boðið samningsleiðina og frest, en verði það ekki þegið, þá skora ég á allt verkafólk að skipa sér einhuga um frelsi samtakanna og lífshagsmuni sina í þeirri örlagaríku baráttu, sem fram undan er. Vera má, að stjórnarflokkarnir eigi enn nógu margar ólamaðar hendur hér á Alþingi til að samþykkja frv. ríkisstj. En væri vilja þjóðarinnar leitað, yrði það kolfellt. Þess vegna getur það aldrei orðið annað en ólög.



Herra forseti. Við þm. Alþb. höfum borið fram vantraust á hæstv. ríkisstj., vegna þess að ríkisstj. virðist ekki eygja nein heiðarleg úrræði til að leysa þann vanda, sem hún hefur sjálf skapað með stefnu sinni. Hæstv. ríkisstj. ætlar nú að svipta launþega almennum lýðréttindum, samningsrétti, félagafrelsi og verkfallsrétti, næstu tvo mánuði. Samtímis berast fréttir úr stjórnarherbúðunum um, að ríkisstj. undirbúi að setja ný kaupbindingarlög um áramótin og verði þau látin gilda í 2 ár. Þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir hafa hæstv. ráðh. ekki fengizt til að lýsa því yfir hér á Albingi, að verkalýðshreyfingin fái rétt sinn og frelsi aftur að tveimur mánuðum liðnum. Meðan sú yfirlýsing liggur ekki fyrir, hljóta launþegar að gera ráð fyrir, að þessi barátta, sem nú stendur yfir um samningsréttinn og félagafrelsið, sé úrslitabarátta verkalýðshreyfingarinnar um réttindamál sin. Núv. ríkisstj. náði meiri hl. við síðustu alþingiskosningar. En ég vil spyrja: Hvaðan kemur hæstv. ríkisstj. vald til að svipta launþega þeim sjáifsögðu réttindum, sem þeir hafa áunnið sér með lögum eftir áratuga baráttu? Ekki frá þjóðinni. Þjóðin veitti þeim meiri hl. við seinustu kosningar, en ekki einræðisvald. Þjóðin veitti þeim réttinn til að stjórna, en ekki valdið til að svipta borgarana sjálfsögðum réttindum. Valdið, sem ríkisstj. hyggst beita til að handjárna verkalýðshreyfinguna, er tvímælalaust byggt á fölskum forsendum. Við sjáum líka, hver eru viðbrögð fólksins, sem veitti ríkisstj. brautargengi í seinustu kosningum, þegar það sér hið rétta andlit mannanna, sem það studdi til valda fyrir fáum mánuðum. Verkalýðsfélög, sem stjórnað er af eindregnum sjálfstæðis- og Alþfl: mönnum, hafa einróma samþ. mótmæli gegn þvingunarlögunum og skorað á Alþingi að fella frv. Það mótmæla sem sagt fleiri en landráðamenn og kommúnistar. Öll verkalýðshreyfingin snýst til varnar, og nú þegar er orðið ljóst, að meiri hl. þjóðarinnar er á móti þessu frv. Það vantraust á ríkisstj., sem nú er til umr., er ekki aðeins fram borið af okkur Alþb: mönnum og stutt af Framsfl. Samþykktir og ákvarðanir verkalýðsfélaga um land allt eru eindregin vantraustsyfirlýsing á núv. ríkisstj., vantraust, sem borið er einum rómi fram af þúsundum og tugþúsundum launþega úr öllum flokkum og öllum stéttum. Þessi almenna vantraustsyfirlýsing er áskorun launþeganna til hæstv. ríkisstj., að hún segi af sér tafarlaust, ef hún getur ekki leyst vandann, sem hún hefur sjálf komið þjóðinni í, með öðrum og skaplegri hætti. Hæstv. ráðh. hafa aldrei staðið jafneinmana og einangraðir sem nú á þessari stundu, og engin fjöldasamtök í landinu hafa enn fengizt til að mæla með ofbeldíslögunum, sem nú á að knýja í gegn. Mér er til efs, að hæstv. ráðh. eigi stuðning vísan utan þings þessa dagana, nema kannske stuðning þeirra unglinga, sem gerðu aðsúg að forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar á útifundinum á Lækjartorgi s.l. mánudag, mölvuðu síðan rúður í flokksskrifstofu Sósfl. og hentu grjóti inn um glugga alþingishússins undir kjörorðinu: „Út með Hannibal, lifi ríkisstj." Hæstv. ríkisstj. segist þurfa að lögbinda kaup verkalýðsins, því að ella verði óhjákvæmilegt að fella gengi krónunnar enn einu sinni. Nú er það öllum kunnugt, að engin ríkisstj. hefur verið jafnóspör á gengislækkanir og einmitt núv. hæstv. ríkisstj. Og áður hefur hún leyft sér að misbeita gengisskráningu ísl. krónunnar í viðleitni sinni til að halda niðri lífskjörum almennings. Sumir eru að velta því fyrir sér, hvers vegna hún notar ekki sitt gamla vopn og mætir launakröfum verkalýðshreyfingarinnar með gengisfellingu, eins og hún er vön að gera. Svarið við þessari spurningu er að finna í leiðara Alþýðublaðsins 13. okt. s.l. Dagblaðið Þjóðviljinn hafði áður haldið því fram, að hæstv. ríkisstj. hefði fengið um það skipun frá Washington, að ekki mætti fella gengi krónunnar. Þessari fullyrðingu Þjóðviljans svaraði Alþýðublaðið svofelldum orðum í leiðara, með leyfi forseta: „Hins vegar hefði Þjóðviljinn mátt lita til hinna miklu skulda íslenzkra innflytjenda erlendis til að finna sterkar líkur fyrir því, að borgaraflokkarnir hér á landi hafi ekki áhuga á gengislækkun, eins og sakir standa.“ Með þessum orðum lýsir málgagn viðskmrh. því yfir, að ríkisstj. geti ekki fellt gengið, því að heildsalar og braskarar skuldi of mikið erlendis, því að ef gengið er fellt um t.d. 40%, hækka skuldir braskaranna erlendis um 40% í ísl. krónum. Þess vegna og aðeins þess vegna má ekki fella gengið. Í þessari stuttorðu yfirlýsingu Alþýðublaðsins er fólginn innsti kjarninn í stefnu hæstv. ríkisstj. Hverra hag ber hún fyrir brjósti? Er það hagur almennings eða hagur þjóðarheildarinnar? Alþýðublaðið svarar opinskátt: Það er hvorugt. Það er hagur íslenzkra innflytjenda, heildsala, braskara. - Ríkisstj. getur sem sé hugsað sér að skerða lífskjör almennings um 40% með glöðu geði, en þegar kemur að pyngju heildsalanna, er sannarlega annað hljóð í strokknum. Þvingunarlögin, sem nú eru til umr., eru fyrst og fremst stórárás á verkalýðshreyfinguna. En þau kunna jafnframt að vera tveggja mánaða frestur, sem heildsalarnir fá til að greiða skuldir sínar, áður en ríkisstj. gefst upp á þvingunarlögunum og ræðst á launþegana með nýrri gengisfellingu eftir áramót. Ríkisstj. hefur reynt að telja fólki trú um, að aðeins tvennt sé til, gengislækkun eða kaupbinding, því að ef kaupið hækki, verði að fella gengið. Þetta er auðvitað fráleit falskenning. Enginn heiðarlegur hagfræðingur mun halda því fram, að milli launa og gengisskráningar krónunnar ríki eitthvert dularfullt orsakasamband, enda er það flestum kunnugt, að ýmsir aðrir liðir efnahagslífsins hafa meiri áhrif á dýrtíðina og gengi krónunnar en launin. Alþb. hefur því hvað eftir annað bent á, að engin þörf sé á að leysa vandamál efnahagslífsins á kostnað lægst launuðu stéttanna með gengislækkun eða kaupbindingu. Framleiðslan þolir verulega kauphækkun, ef ríkisstj. aðstoðar útflutningsatvinnuvegina og hættir t.d. vaxtaokrinu. Vinnulaunin eru aðeins hluti af framleiðslukostnaði, t.d. aðeins fimmti hluti af rekstrarkostnaði hraðfrystihúsa. Og sýnt hefur verið fram á, að með því að afnema útflutningsskattinn mætti hækka laun verkafólks um 30%. En ríkisstj. vill ekki velja þessa leið. Hún hefur ákveðið að stjórna landinu með hliðsjón af þörfum heildsala og braskara. Hæstv. ráðh. mega þó vita, að engin leið er að stjórna landinu í andstöðu við nær alla launþega þjóðarinnar. Nú er dökkt útlit í þjóðmálum okkar. Fyrir dyrum standa hörð átök milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar. Stórverkfall er í aðsigi og milljónaverðmæti í hættu. Ábyrgðin hvílir á herðum hæstv. ríkisstj. Hún hefur neitað öllu samstarfi við verkalýðshreyfinguna og ráðizt á réttindi hennar. Ríkisstj. dæmir sig sjálf. Það er hennar sök, hvernig komið er málum. Verkamannakaup er aðeins 5700 kr. á mánuði miðað við 8 tíma vinnu. Samkv. opinberum útreikningum Þarf verkamannafjölskylda að hafa um 9500 kr. í laun til að eiga fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, og þó er húsaleigan aðeins reiknuð 90O kr. á mánuði. Hver er svo húsaleigan í Reykjavík í dag? Hún er 3 og 4 og 5 og jafnvel 6 þús. kr. á mánuði fyrir þriggja herbergja íbúð. Ástandið í húsnæðismálunum hefur aldrei verið jafnhörmulegt og væri það eitt næg ástæða til, að hver heiðarleg ríkisstj. segði af sér. Hundruð fjölskyldna eru á götunni vegna þess eins, að vaxtaokur ríkisstj. og samdráttur í íbúðabyggingum hefur sprengt upp húsaleiguverðið og framboð á leiguhúsnæði er sama og ekkert. Hér höfum við sem sagt enn eitt dæmi um, hvílíkar afleiðingar stefna ríkisstj. hefur haft. Hæstv. ríkisstj. hefur glatað trausti þjóðarinnar. Hin fruntalega árás á verkallýðshreyfinguna er næg ástæða, og kemur þó fleira til. Áformin um nýjar hernaðarframkvæmdir í Hvalfirði eru tvímælalaust í andstöðu við vilja meiri hl. þjóðarinnar. Einnig í því máli kemur ofbeldis- og einræðishneigðin skýrt fram. Hæstv. ríkisstj. ætlar sér að semja við erlent stórveldi um herstöðvagerð í Hvalfirði, án Þess að leita eftir samþykki Alþingis, eins og stjórnarskrá lýðveldisins fyrirskipar. Það verður aldrei nægilega undirstrikað, að þessi ríkisstj., sem nú situr, hlaut meiri hl. við seinustu kosningar, en ekki einræðisvald. Herra forseti. Vantrauststill. okkar Alþb. manna er borin fram til að hindra, að einræðishneigð hæstv. ríkisstj. fái útrás. Ríkisstj. styðst við tveggja atkv. meiri hl., og aðeins 2 stjórnarþm. ráða úrslitum. Nú er vegið harkalega að réttindum verkalýðssamtakanna. Meðal stjórnarþm. eru nokkrir þeir, sem kjörnir voru í vor sem sérstakir fulltrúar verkalýðsins, t.d. hv. 12. þm. Reykv., Eggert Þorsteinsson, og hv. 8. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson. Alþingi á ekki að vera brúðuleikhús. Þar á ekki að vera unnt að kippa í spotta. Þjóðin bíður þess að fá að vita, hvort fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar ætla ekki að vernda rétt hennar á úrslitastund.



Herra forseti. Í þeim löngu umr.; sem undanfarna daga hafa staðið yfir um frv. til l. um launamál o.fl., hefur verið deilt um margt. Því athyglisverðara er, að allir hafa verið sammála um tvö meginatriði: annars vegar, að bæta þurfi kjör þeirra, sem verst eru settir, þ. á m. hinna lægst launuðu, hins vegar, að þessu verði ekki náð nema fyrir atbeina ríkisvaldsins. Um orsakir þessa má margt segja, og að sjálfsögðu skýra hv. þm. þær með ólíkum hætti, hver út frá sínu sjónarmiði. En um niðurstöðuna er ekki deilt né er unnt að deila. Einkanlega hafa hv. Alþb: menn þrástagazt á tölum, sem sýna eiga, að kjörum hinna lægst launuðu hafi hrakað ár frá ári. í þeim tölum, ef réttar væru, felst harður áfellisdómur yfir árangri kjarabaráttunar, sem þeir hafa sjálfir beitt sér fyrir. Nú segja bær að vísu ekki nema hálfan sannleikann eða ekki það, því að sem betur fer blasir það við öllum, að Íslendingar í heild og Þar með hinir lakast settu njóta nú betri lífskjara en nokkru sinni fyrr. Engu að síður hljóta ýmsir of lítinn hlut í okkar landi. Kemur þá hvort tveggja til, að hlutur þeirra er svo lítill, að þeir eiga erfitt um afkomu, og hann er í ósamræmi við hlut annarra. Þessi staðreynd er aðeins brot þess vítahrings, sem kröfugerðarkapphlaup og víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags hafa skapað hér síðustu áratugina. Of naumur hlutur hinna verst launuðu er öruggasta sönnunin fyrir því, að finna verður nýjar leiðir til kjarabóta. Það eru bein fjörráð við hina verst launuðu að etja þeim æ ofan í æ fyrstum á vaðið, láta þá standa lengi í harðri baráttu, en skilja ætíð við þá hlutfallslega verr setta en áður, eftir að hringferðinni er lokið. Nú eftir uppkvaðningu kjaradóms er enn frekar en áður vitnað til lakrar stöðu þeirra verst settu, miðað við hina, sem hafa fengið bætur, sumir miklar. Lögin um kjaradóm voru sett mótatkvæðalaust á Alþingi. Þm. Alþb. munu raunar hafa setið hjá við lokaafgreiðslu málsins, a.m.k. sumir. En sú hjáseta spratt af því, að þeir töldu lögin ekki ganga nógu langt í réttindaveizlum til opinberra starfsmanna. Raunin varð og sú, að bæði hv. Alþb. menn og framsóknarmenn studdu ákaft miklu frekari kröfugerð opinberra starfsmanna en kjaradómur þó ákvað þeim að lokum. Á s.l. vori töldu málsvarar beggja þessara flokka sanngjarnt, að þeir launaflokkar, sem kjaradómur ákvað innan við 20 þús. kr., skyldu fá 33 þús. Þá var ríkisstj. skömmuð blóðugum skömmum fyrir það, sem þessir herrar þá kölluðu „smánarboð“ og að vísu var meira en helmingi lægra en stjórnarandstæðingar þá heimtuðu og mun lægra en kjaradómur úrskurðaði. Nú segja stjórnarandstæðingar, að hækka þurfi almennt kaupgjald til samræmis við hækkanir til opinberra starfsmanna. Þá er tvennu gleymt. í fyrsta lagi, að samkv. 20. gr. kjaradómslaganna ber kjaradómi að miða ákvörðun sína við annað kaupgjald í landinu. Í öðru lagi og það sker úr, að opinberir starfsmenn eiga samkv. 7. gr. sömu laga rétt á hlutfallslegum hækkunum til sin, ef almennt kaupgjald í landinu hækkar verulega. Það er því furðuleg blekking, þegar sömu mennirnir, sem heimtuðu opinberum starfsmönnum meiri rétt og launahækkanir, einkanlega til þeirra hæst launuðu, þykjast nú ætla að bæta úr ákomnu ósamræmi með almennri og verulegri kaupgjaldshækkun, sem að óbreyttum lögum yrði enn til að spenna upp laun hinna hæst launuðu, en mundi engu breyta um ósamræmið, sem býsnazt er yfir. Sama máli gegnir og um verð landbúnaðarvöru. Ef almenn kaupgjaldshækkun verður, á hún að hækka sjálfkrafa. Það getur því engum dulizt, að ekki muni líða á löngu, þangað til höggvið verður verulegt skarð í þá hækkun, sem hinir lægst launuðu mundu hljóta, ef hún verður veitt í formi venjulegra, almennra kauphækkana. Kaupgjald hlutarsjómanna fer eftir fiskverði, sem ákveðið er samkv. lögum um verðlagsráð sjávarútvegsins frá 1961. Ef ekki næst um það samkomulag, er verðið úrskurðað af þar til settri yfirnefnd. Verði almenn kaupgjaldshækkun, og í umr. á Alþingi hefur sérstaklega verið rætt um, að bæta þyrfti kaup starfsfólks í hraðfrystihúsum og það hefur einnig komið fram hér í kvöld, þá mundi það leiða til aukins tilkostnaðar og þar með lækkunar fiskverðs, bæði til sjómanna og útgerðarmanna. Fáir munu trúa, að slik lækkun sé nú framkvæmanleg. Hitt mundi sönnu nær, að sjómenn ætlist til sambærilegra hækkana við aðrar stéttir. Dæmi þeirra stétta, sem ég hef nú talið, sýna, hvernig kaupgjaldsmálin eru samantvinnuð og hvílík áhrif hækkun til eins hóps hefur á kjör annarra. Víst er, að þeir, sem mest hafa á móti afskiptum löggjafarvaldsins af sínum málum, eiga erfitt með að telja hina hafa tryggt sér betri rétt, sem undirgengizt hafa lögþvingun með þeim hætti, er ég hef nú rakið. Sanni er nær, að þeir verst settu í þjóðfélaginu þurfi að leita til ríkisvaldsins í því skyni að fá sinn hlut bættan til samræmis við það, sem þær stéttir, er ég áður taldi, hafa begar áunnið sér í skjóli hinnar margsvívirtu lögþvingunar. Þetta er einmitt það, sem er að gerast. Önnur höfuðstaðreyndin, sem öllum kom saman um í umr. í Nd. á undanförnum dögum, er einmitt þessi, að hlutur hinna verst settu verði ekki leiðréttur nema með atbeina ríkisvaldsins. Löggjöfin um kjör þeirra þriggja stétta, sem ég áður vitnaði til, hlýtur mjög að styðja þessa skoðun. Eðli samtaka verkamanna og vinnuveitenda leiðir til hins sama. Það er rétt, sem einn nánasti trúnaðarmaður vinstri stjórnarinnar, helzti hagfræðingur Alþb., segir í Frjálsri þjóð hinn 2. nóv. s.l. , orðrétt: „Verðþensla hérlendis er að mestu leyti af völdum hækkunar launa og kostnaðar og launabaráttan er að miklu leyti háð um hlutfallsleg laun." Þess vegna vill hann láta rannsaka, „hvort launþegasamtökin geti komið sér saman um launahlutföll, þannig að launahækkanir starfsstétta haldist í hendur og verði síðar e.t.v. tengdar stærð þjóðartekna.“ Þetta er vissulega mjög athyglisverð lýsing á sjálfum kjarna málsins. Á sínum tíma óskaði ríkisstj. eftir samstarfi við stjórn Alþýðusambandsins til að tryggja hinum lægst launuðu kjarabætur, er rynnu til þeirra einna, færu ekki til allra stétta og yrðu þar með að engu. Alþýðusambandsstjórnin svaraði því þá, að til þessa hefði hún ekkert vald. Hvert einstakt félag hefði samningsrétt fyrir sig. Vafalaust var þetta svar formlega rétt, en víst virtist það lýsa helzt til miklum kaldranahætti og áhugaleysi um kjör þeirra , sem við minnstan hlut eiga að búa. Valdaleysi Alþýðusambandsstjórnar í þessum efnum er þó hennar afsökun, og viðbúið er, að það haldist, þangað til tryggðir eru öruggari lýðræðishættir innan samtakanna en nú gilda. En því miður virðist Alþýðusambandsstjórn auðveldara að efna til glundroða en verða a.m.k. sínum verst settu félagsmönnum að raunhæfu gagni. Og ekki tryggja samtök vinnuveitenda samræmi í samningsgerð. Auk sjálfs Vinnuveitendasambandsins eru mörg sjálfstæð samtök atvinnurekenda, svo sem Landssamband ísl. útvegsmanna, Félag ísl. iðnrekenda, margskipt félag verzlunarrekenda, S.Í.S. og undirdeildir þess ásamt ýmsum fleirum. Hvert sem litið er, býður því sjálft skipulag þessara mála upp á stöðugt kapphlaup og togstreitu, sem endað hefur með því, að kjör hinna verst launuðu hafa verið fyrir borð borin. Segja má, að það hafi verið bjartsýni um of af núv. ríkisstj. að svo vöxnu máli að lýsa því í upphafi yfir, að hún vildi láta launamál afskiptalaus til úrlausnar samtökum launþega og atvinnurekenda, enda komst hún ekki hjá því á síðasta kjörtímabilt að hafa af þessum málum margháttuð afskipti, eins og andstæðingar hennar hér á þingi þá oft vitnuðu til. Af hálfu ríkisstj. voru og gefnar ótal yfirlýsingar um, að breyta þyrfti um stefnu og aðferðir í launamálum og baráttu, ef ekki ætti illa að fara. Og þegar í óefni var komið á s.l. sumri, beitti ríkisstj. sér fyrir þjóðhátíðarsamkomulaginu um 71/2% kauphækkun gegn því, að aðilar hæfu samstarf til könnunar á því , hversu mikil kauphækkun megi verða, til þess að hún komi að gagni fyrir launþega. Samningar voru þá einungis gerðir til 15. okt., og var við það miðað, að kjararannsóknanefnd hefði þá unnizt tími til að leggja verulega til mála. Sumir segja, að ríkisstj. hefði fyrr átt að láta þessi mái til sín taka, m.a. hv. þm. Eðvarð Sigurðsson nú áðan, vegna þess að vitað hafi verið, að samningar yrðu lausir um miðjan október. En hver grundvöllur var fyrir íhlutun ríkisstj., fyrr en landbúnaðarvöruverð hafði verið ákveðið og kjararannsóknanefnd látíð uppi sitt álit, sú stofnun, sem aðilar höfðu sett upp til að kanna sjálfa undirstöðuna, sem allt hvílir á? Það var ekki fyrr en eftir að þing var komið saman, að n. tilkynnti, að engrar heildarálitsgerðar vært frá henni að vænta í bili, starfstími hennar hafi reynzt of skammur. En í stað þess að doka við settu helztu launþegafélög jafnskjótt fram sínar kröfur, sem atvinnurekendur svöruðu með yfirlýsingu um, að þeir gætu engar hækkanir samþykkt, og hraðfrystihúsin sögðu sér ómögulegt að greiða jafnhátt kaup og nú, hvað þá hærra, nema með sérstökum ráðstöfunum ríkisvaldsins. Hugsanlegt er, að einstakir launþegahópar hefðu umsvifalaust getað knúið fram hækkanir sér til handa. Ekki á það þó við verzlunarmenn. Þeir höfðu staðið í langvinnum samningum, og viðsemjendur þeirra lýstu yfir því afdráttarlaust, að þeim væri ekki unnt að fallast á hækkun, nema sjálfir fengju þeir hækkun á álagningu. Því líkri hækkun var hins vegar mótmælt af launþegasamtökum. Mál þeirra var þess vegna í algerri sjálfheldu. Og hver treystir sér til að halda því fram, að ef aðrir, sem sterkari aðstöðu höfðu, hefðu fengið kröfum sínum fullnægt, værum við nær því að geta rétt hlut hinna verst settu, sem allir segjast bera fyrir brjósti? Nei, allt er málið þannig vaxið, að afskipti ríkisins eru óumflýjanleg, hvort sem mönnum líkar þau betur eða verr, enda hefur enginn alþm. um málið talað án þess að láta þá skoðun uppi, svo að ég hafi heyrt. Um hitt er ágreiningur, hver afskipti ríkisins eigi að vera. Framsóknarmenn telja líklegustu úrræðin vera þau, sem óhjákvæmilega mundu auka þá verðþenslu, sem allir viðurkenna Í öðru orðinu. að umfram allt þurfi að eyða. Alþb. menn vilja nota tækifærið til aukningar á margháttaðri ríkisforsjá og bindingar viðskipta okkar við löndin austan járntjalds í enn ríkari mæli en nú. Báðir leggja þessir flokkar höfuðáherzlu á að hrekja ríkisstj. frá völdum. Enginn véfengir rétt hv. stjórnarandstæðinga til að koma þessum áhugamálum sínum fram með lýðræðíslegum hætti. En lausn þess vanda, sem nú er við að etja, væri enn fjær, ef þvílíkar ráðagerðir næðu fram að ganga. Aðsúgur að alþingishúsi, hávaði og grjótkast bæta ekki hætishót úr því öngþveiti, sem launamálin hafa komizt í fyrir áratuga öfugþróun. Úr því öngþveiti bætir ekki heldur sannleiksást síðasta hv. ræðumanns, Ragnars Arnalds, sem mátti marka af frásögn hans af grjótkastinu á alþingishúsið, eftir að Hannibal Valdimarsson hafði stefnt mannsöfnuði hingað að því húsi, sem byggt var sem tákn um fyrsta sigur Íslendinga í sjálfstæðisbaráttunni. Það er skiljanlegt, að félagsmönnum launþegasamtakanna sé annt um rétt þeirra til samninga og vinnustöðvana. Þann rétt má ekki skerða nema af ríkri nauðsyn, þó að allir flokkar hafi talið sig til þess knúða öðru hverju og sumir oft á síðasta aldarfjórðungi. Við heyrðum það áðan, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson reyndi nú að afsaka kaupfestingarlög sín 1956 með samþykki verkalýðsfélaganna á þeirri lagasetningu. En hvað sagði hv. þm. þá? Ég hef hér fyrir framan mig eintak af Vinnunni, gefið út í sept.-okt. 1956. Þar skrifar Hannibal Valdimarsson, og fögur mynd af honum prýðir greinina. Hann segir: „Tvennt hefur aðallega verið notað til að tortryggja Þessa ráðstöfun stjórnarinnar: 1) Hvers vegna lét forseti Alþýðusambandsins ekki ræða þetta mál á fundum í verkalýðsfélögunum, áður en lögin voru sett? - og 2) Hvers vegna voru lögin sett rétt áður en verkafólk átti að fá 6 stiga kauphækkun? Um þessi tvö atriði má enginn misskilningur ríkja í verkalýðsfélögunum. Þess vegna vil ég gera það að aðalefni þessa bréfs að skýra þessi tvö atriði. Hver sem hugsar málið mun fljótlega komast að þeirri niðurstöðu, að umr. á almennum fundum um málið langan tíma, áður en lögin voru sett, hefðu áreiðanlega vakið æðisgengna tilhneigingu til að hækka sem fljótast það verðlag, sem miða skyldi við næstu 4 mánuði. Þegar binda átti vísitöluna, hefðu allar slíkar verðhækkanir verið á kostnað launafólksins í landinu, en beinn gróðavegur fyrir milliliðina. Það var því lífsspursmál fyrir hagsmuni vinnandi fólks, að engin vitneskja bærist um, hvað til stæði, fyrr en lögin væru gengin í gildi.“ Hv. þm. segir, að það hafi verið lífsspursmál fyrir hagsmuni vinnandi fólks, að ekki væri leitað til verkalýðsfélaganna, ekki einungis, að þau væru ekki beðin um samþykki, heldur að mátíð fékkst ekki rætt í einu einasta verkalýðsfélagi í landinu. Ef það hefði verið gert, þá var það að sögn hv. þm. hættulegt - lífshættulegt fyrir verkafólkið sjálft. Þannig lýsir lýðræðisást þessa hv. þm. sér í framkvæmd. Nú, þegar jafnt sjálfir forvígismenn launþegasamtakanna og allir aðrir viðurkenna, að vandi þeirra verði ekki leystur nema fyrir atbeina og forgöngu ríkisvaldsins, þá er óhjákvæmilegt, að Alþingi og ríkisstj. ætli sér nokkurt tóm til eðlilegrar málsmeðferðar. Í öðrum löndum, þar sem enginn ber þó brigður á verkfallsrétt, tíðkast, að ríkisvaldinu er heimilt að skjóta vinnustöðvunum á frest, í Bandaríkjunum t.d. um 80 daga, til þess að aðilar geti áttað sig á öllum atvikum málsins. Slíkt á auðvitað ekki síður við. þegar aðilar geta samkv. eigin yfirlýsingum ekki sjálfir leyst mesta vandann, kjarabætur til hinna verst settu, heldur krefjast lausnar hans af ríkisvaldinu. Á s.l. sumri lýsti rúmur meiri hl. kjósenda, nær 56%. Yfir trausti sínu á núv. ríkisstj., og er það ótvíræðari traustsyfirlýsing en nokkur íslenzk ríkisstj. hefur fyrr eða síðar hlotið hjá kjósendum. Fyrir kosningar var sízt þagað um þann vanda, sem glundroðinn í launamálum færði yfir þjóðina. Ég skal einungis vitna því til sönnunar til orða, sem viðhöfð voru ýmist í alþjóðaráheyrn, svo að allur landslýður átti kost á að hlusta, eða beint var til sjálfs Alþýðusambandsins, svo að andstæðingar geta ekki látið svo sem þessi ummæli hafi fram hjá sér farið. Í áramótaræðu, sem ég hélt 1961 í útvarpið, ræddi ég ýtarlega um launamálaöngþveitið og sagði m.a.: „Við verðum fordómalaust að leita nýrra leiða“, útskýrði það síðan með nokkuð löngu máli, en aðalatriðið var það, að launahækkanir yrðu að vera byggðar á aukinni framleiðslu og ýmsum öðrum ráðstöfunum. Og í bréfi ríkisstj. hinn 10. apríl 1962 til Alþýðusambandsins segir um 4% launahækkun, sem þá var ákveðin, orðrétt: „Hún getur að mestu leyti orðið til kjarabóta, en sérhver almenn launahækkun umfram hana hlýtur að leiða til verðbólgu, sem er launþegum jafnskaðleg og hún er þjóðfélaginu öllu.“ Þetta er orðrétt tekið úr bréfi til Alþýðusambandsins frá ríkisstj. 10. apríl 1962. Jafnframt lýsti ríkisstj. vilja sínum til að greiða fyrir meiri hækkunum en þessu nam til hinna lægst launuðu. En þessu vildi Alþýðusambandsstjórnin alls ekki sinna. Og víst er, að ekki höfðu áróðursmenn andstæðinganna fyrir kosningar gleymt þessum orðum í síðustu áramótaræðu Ólafs Thors: „Takist ekki að sigrast á verðbólgunni, gleypir hún fyrr eða siðar ávexti þess, sem bezt hefur tekizt. Er þá unnið fyrir gýg og beinn voði fyrir höndum" Þessar tilvitnanir sýna, að kjósendum hafði fyrir kosningar verið gerð full grein fyrir einmitt þeim vandamálum, sem nú er við að stríða. Kjósendur ætlast til þess samkv. úrskurði sínum, að þessi vandi verði leystur í samræmi við þá heildarstefnu stjórnarinnar, sem þeir óskuðu eftir, að áfram yrði fylgt. Íslendingar vilja, að löggjafarvaldið sé í höndum Alþingis þjóðarinnar, en ekki götunnar. Þetta er öllum hollast að gera sér ljóst. Jafnvíst er, að bæði ríkisstj, og Alþingi vilja hafa gott samstarf við samtök launþega og þá ekki sízt verkalýðshreyfinguna. Ætlunin er að fá tóm til þess m.a. að kanna til hlítar möguleika á heildarsamningum verkalýðssamtakanna og atvinnurekenda með það óhagganlega markmið fyrir augum, að hinum verst settu verði veittar raunhæfar kjarabætur. Eitt ráðið til að tryggja þær til frambúðar er að semja um kerfisbundið starfsmat, sem nái til allra stétta, líka til opinberra starfsmanna. En eru þetta ekki innantóm orð, mælt einungis til þess að geta komið fram kúgunarlögum, sem svo eru kölluð? Ef hér væri um auðveldan og skjótleystan vanda að fjalla, mundi hann fyrir löngu hafa verið leystur: Til þess hefur menn ekki skort velvild. En ástæðan til þess, að það hefur ekki tekizt, er, hversu vandamálið er flókið og erfitt viðureignar, eins og reynslan nógsamlega sannar. Allir viðurkenna, að kjararannsóknanefnd sé líkleg til að geta veitt margháttaðar upplýsingar, sem að gagni koma, sumar nú þegar eða skjótlega, aðrar væntanlega síðar. Með launamálalögunum er ekki ætlunin að svinta menn þeim yfirborgunum, sem þegar eru tíðkaðar. Hitt er ærið athugunarefni, í hve ríkum mæli hægt er að láta alla njóta þeirra hækkana, sem í þeim eru fólgnar. Víst er, að með vinnuhagræðingu, breyttum vinnutíma og ákvæðisvinnu er hægt að ná miklum árangri. Það hefur þegar tekizt á fjölmörgum vinnustöðum, og knýja verður aðra atvinnurekendur til þess að taka upp þær aðferðir, sem bezt hafa gefizt. Samstarfsnefndir verkamanna og atvinnurekenda hafa gefizt vel í öðrum löndum, m.a. til þess að bæta aðbúnað og starfshætti. Af hverju má ekki reyna slíkt samstarf hér? Víða er eftirvinna og næturvinna óhjákvæmileg, en allir viðurkenna, að vinnutími sé of langur. Er nauðsynlegt að haga launatöxtum svo, að þeir beinlínis hvetji til eftir- eða næturvinnu? Mundi ekki geta komið til álita, þar sem slíkt á við, að taka upp vaktavinnu, sem tryggði mönnum lífvænlegt kaup fyrir hóftegan vinnutíma? Slíkt sýnist horfa öllum til hagsældar. Nýting tækni, þekkingar og vísinda er mun öruggari undirstaða kjarabóta en ófrjótt kröfugerðarkapphlaup. Léttir til handa hinum verst settu með lækkun skatta og útsvara ásamt auknum tryggingabótum veitir þeim raunhæfa kjarabót, en leiðir ekki til almennra verðhækkana. Svo mætti lengur telja. Aðalatriðið er, að menn gefi sér nú tóm til rólegrar íhugunar á, hvernig komast megi úr hinum áratuga gamla vítahring, sem launamál okkar hafa lagzt í. Fullkomið öfugmæli er, að ákvörðun Alþingis um tveggja mánaða hlé sé stríðsyfirlýsing í garð verkalýðsins. Því líkar fullyrðingar eru studdar með því , að fyrirhugað sé að lögfesta kaupbindingu um 2 ára skeið. Til slíks þyrfti nýja löggjöf, og er vissulega nægur tími til þess að snúast gegn henni og reyna að brjóta hana niður, ef frv. um hana yrði fram borið. Öruggt ráð til að koma í veg fyrir það er að nota tímann nú til að ná viðunandi samningum. Verkalýðshreyfingunni er ekki meiri ógreiði gerður en að forustumenn hennar vilji nú velja kost ófriðar og illinda. Þeir hafa í hendi sér sterkt vopn, sem þeir geta beitt bæði til góðs og ills. Aldrei hefur meira legið við, bæði fyrir umbjóðendur þeirra og þjóðarheildina, að þeir velji hinn betri kost. Nægur tími er að grípa til hins verra, ef nægum hagsbótum verður ekki náð með hinu betra. Jafnvel hv. þm. Hannibal Valdimarsson viðurkenndi í Nd., að ef Alþýðusambandinu tækist að eyðileggja framkvæmd þessara laga, mundi af því leiða margháttaða óvissu og glundroða. En ef hann og félagar hans sjá slíkan ófagnað fyrir, af hverju hóta þeir þá að hafna samkomulagstilraunum við ríkisstj.? Af hennar hálfu og Alþingis skortir ekki samstarfsvilja, enda veitti þjóðin Þeim traust sitt, af því að hún taldi forsjá málefna sinna bezt komið í höndum núv. stjórnarflokka. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Ég mun nota þær fáu mínútur, sem ég hef hér til umráða, til þess að ræða einkum frv. um launamál, en vík aðeins áður að öðrum þáttum. Stefna hæstv. ríkisstj. var í upphafi mörkuð með setningu l. um efnahagsmál, nr. 4 frá 1960, og í aths. og framsöguræðum í sambandi við það. Eins og flestir muna, stóð ekki svo litið til, þegar þessar yfirlýsingar voru gefnar. Öllu átti að breyta, allt átti að laga, ný stefna skyldi upp tekin, sem fær væri um að leiða þjóðina út úr þeim efnahagsógöngum, sem hún væri stödd í. Af öllum þeim fjölmörgu stefnuskráratriðum, sem birt voru, skal ég aðeins minna á örfá. Ríkisstj. kvaðst ætla að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Hún kvaðst ætla að stöðva verðbólguna og halda dýrtíðinni í skefjum. Hún sagðist ætla að hafa vextina þannig, að hægt væri að fullnægja eðlilegri eftirspurn eftir lánsfé án strangrar skömmtunar. Hún sagði, að það skyldi vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör. Með þessu o.fl. slíku töldu ráðh. sig vera að framkvæma það loforð sitt að stuðla að göngu þjóðarinnar á leiðinni til bættra lífskjara. Í kosningabaráttunni á s.l. vori gengu frambjóðendur stjórnarflokkanna enn fram til bardaga undir gunnfánanum frá 1960. Þeir lýstu því með hjartnæmum orðum, hve þar væri um samhenta hjörð að ræða. Nú vissi fólk í fyrsta skipti í marga áratugi a.m.k., hvað verið væri að kjósa um, hvað við mundi taka eftir kosningar. Kjósið okkur, sögðu þeir, kjósið áframhaldandi viðreisn. Allt skal verða framvegis eins og verið hefur, ótakmarkað viðskiptafrelsi, hækkandi laun og batnandi lífskjör með frjálsum samningum launþega og atvinnurekenda. Okkar markmið er frelsi, þeirra markmið er ríkisafskipti, eins og það var þá orðað. Þannig voru þessar yfirlýsingar hv. stjórnarliða fyrir 4 árum og líka fyrir 5 mánuðum. Við, sem vorum í framboði fyrir Framsfl. í síðustu kosningum, sögðum frá því , að ástandið Í efnahagsmálum þjóðarinnar væri hvergi nærri eins glæsilegt og stjórnarliðar vildu vera láta, og við færðum fram mörg rök og þung máli okkar til stuðnings. Því var af þeirra hálfu svarað þannig, að málflutningur okkar var kallaður ósannindi, rök okkar falsrök, og út á þetta hélt stjórnin meiri hl. sínum í vor. Nú er hins vegar komið allt annað hljóð í strokkinn í þeim herbúðum. Ríkisstj. er nú farin að viðurkenna, að ekki er allt sem sýnist í glæsiheimi íslenzkra efnahagsmála. Ráðh. eru jafnvel farnir að tala um mikinn vanda og heita á þegnskap landsmanna til að þola harðleiknar ráðstafanir. Nú eru ekki notuð lýsingarorðin frá 1960 ekki lýsingarorðin frá því í vor, heldur allt önnur. Hæstv. forsrh. og viðskmrh. lýstu ástandinu, eins og það nú er, hér fyrir nokkrum dögum. Það voru sannarlega ófagrar lýsingar og í höfuðatriðum á þessa leið: Innflutningur okkar hefur vaxið of mikið, greiðslujöfnuður versnandi, bankaútlán of mikil. óheillaþróun í launamálum, neyzla og fjárfesting meiri en framleiðslan, of miklar framkvæmdir, sparifjáraukning minnkandi, lánsfjáreftirspurn vaxandi, horfur á, að gjaldeyrisvarasjóður minnki verulega á árinu. - Svona eru lýsingarnar nú. Þegar málflutningur flokkanna í vor er skoðaður í ljósi þeirra staðreynda, sem síðar hafa orðið kunnar, verður miklu auðveldara að gera sér grein fyrir því, hver þá hafði rétt fyrir sér, hverra rök það eru, sem reynzt hafa falsrök. Hvernig hefur svo tekizt að framkvæma einstakar greinar þeirra r stefnuyfirlýsingar, sem ég áðan nefndi? Ekki hefur tekizt að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Því er ekki einu sinni haldið fram. Þvert á móti er nú gripið til örþrifaráða í þeim tilgangi að halda framleiðslunni gangandi, að því er sagt er. Hvernig hefur tekizt að stöðva verðbólguna og halda dýrtíðinni í skefjum? Þegar hinar gífurlegu álögur voru lagðar á þjóðina 1960, sagði ríkisstj., að hækkun framfærslukostnaðar yrði aðeins 3% Þeirra vegna. Síðan þetta var út gefið, hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað, ekki aðeins um 3%, heldur um 44%. Þannig hafa efndir þessa loforðs orðið þær, að dýrtíðin hefur aukizt stórkostlega og verðbólgan leikur lausum hala. Hvernig hefur tekizt að fullnægja eftirspurn eftir lánsfé án strangrar skömmtunar? Það hefur tekizt þannig, að lánastofnanirnar hafa aldrei verið fjær því en nú að fullnægja eftirspurn þrátt fyrir háu vextina. Og hvernig hefur tekizt að framkvæma loforðið um, að það skyldi vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör? Þannig hefur það tekizt, að nú er til afgreiðslu hér á hv. Alþingi stjfrv. um að banna allar kauphækkanir og launabreytingar. Svona hefur þá forusta hæstv. ríkisstj. gefizt á leiðinni til bættra lífskjara. Með stjórnarfrv. um launamál er áreiðanlega gengið lengra en nokkru sinni fyrr á Íslandi í því að svipta verkalýðsfélögin og launþegasamtökin samningafrelsi sínu. Bannað er að hækka kaup og gera verkföll, frá því að lögin taka gildi og til 31. des. n.k., og ekki einungis þetta, heldur skulu líka allar slíkar aðgerðir ólöglegar, sem gerðar kunna að vera, frá því að frv. var lagt fram. Auk þess er svo ekki annað að sjá en hér eigi að fara inn á alveg nýja braut, því að allar líkur benda til þess, að lausn hæstv. ríkisstj. á efnahagsmálunum sé einmitt sú að halda áfram að hafa kaupið bundið, einnig eftir áramótin. Hér á dögunum var borin fram fsp. til ríkisstj. um það, hvort hún vildi lýsa því skýrt og afdráttarlaust yfir, að eftir 31. des. 1963 skyldu kaup og kjör ákveðin með frjálsum samningum í samræmi við skýlaus loforð þar um. Þessu svaraði hæstv. forsrh. þannig, að ekkert vit væri í að lýsa þessu yfir, meðan málið er í rannsókn, og taldi óvarlegt að fullyrða nokkuð á þessu stigi. Þetta sýnir, að hæstv. ríkisstj. vill a.m.k. ekki útiloka þann möguleika, að þessum málum verði eftir áramótin ráðið til lykta með lagaboðum til frambúðar. Að mínum dómi er það mjög varhugavert að byggja framtíðarlausn efnahagsmálanna á því að svipta launþegana samningsrétti sínum og verkfallsrétti. Þau réttindi að hafa sjálf íhlutunarrétt um kaup sitt og kjör eru einhver hin dýrmætustu, sem verkalýðshreyfingin hefur eignazt í allri sinni löngu baráttu, og þau eru ekki aðeins ein hin dýrmætustu, heldur alveg vafalaust einnig ein hin dýrkeyptustu, og er óþarfi að rifja upp þá sögu hér, hún ætti að vera öllum svo kunn. Ég tel því vægast sagt mjög ólíklegt, að verkalýðssamtökin muni baráttulaust láta taka þessi réttindi af sér, og miðað við samtakamátt félaganna, eins og hann er nú, held ég, að það sé afar óráðlegt, svo að ekki sé meira sagt, fyrir hæstv. ríkisstj. að láta sér til hugar koma að reyna slíkt. Hæstv. ríkisstj. hefur undanfarna daga fengið vitneskju um þau viðbrögð, sem flutningur frv. hefur vakið. Hvaðanæva berast mótmælin gegn þessari lagasetningu, og það vekur sérstaka athygli, að þau launþegasamtök, sem lúta forustu stjórnarstuðningsmanna, hafa ekkert síður en hin séð sig knúin til að mótmæla þessari árás. Þetta sýnir glöggt og betur en mörg orð frá mér, að verkfallsrétturinn og samningsrétturinn er svo dýrmætur, að jafnvel foringjar þessara félaga treysta sér ekki til að gera það fyrir ríkisstj. sína að láta hann af hendi. Sjálfsagt er margt, sem þarf að lagfæra í samskiptum verkalýðsfélaga og atvinnurekenda hér á landi, það mundi t.d. auka líkurnar fyrir vinnufriði í landinu til mikilla muna, ef hægt yrði að koma því á, að allir eða sem allra flestir samningar rynnu út á sama tíma. Með heildarsamningum sem allra flestra vinnuhópa væri hægara að fá yfirlit yfir það, hvað sanngjarnt væri, að hver og einn bæri úr býtum hlutfallslega af því , sem til skiptanna er hverju sinni. Slíkir heildarsamningar mundu draga úr launakapphlaupinu og auka líkurnar á friðvænlegra ástandi á vinnumarkaðinum. En ég vil leggja ríka áherzlu á, að þessu marki verður að ná með frjálsum samningum milli þeirra , sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta, og á þann hátt, að fullt tillit verði tekið til óska verkafólksins í þessum efnum. Frv. um launamál er ekki skref í þessa átt, heldur þvert á móti. Sú lögbinding, sem þar er ráðgerð, verður síður en svo til þess að greiða fyrir samkomulagi um kjaramálin, heldur mun hún spilla stórlega fyrir því, að það samkomulag geti náðst, sem hér þarf til að koma. Þannig hefur þetta frumhlaup ríkisstj. Þegar gert ófyrirsjáanlegt ógagn, jafnvel þótt ekkert yrði úr frekari framkvæmdum. Jafnvel þótt frv. verði fellt hér eða dregið til baka, hefur það stórlega spillt fyrir framgangi þeirra r þróunar, sem koma þarf, vegna þess að með flutningi frv. hefur hæstv. ríkisstj. sýnt, hvern hug hún ber til þessara mála, og vakið tortryggni, sem erfitt gæti orðið að eyða. Sjávaraflí hefur verið meiri hér síðustu árin en nokkru sinni áður. Sala útflutningsafurða gengur mjög greiðlega og verð þeirra fer hækkandi. Í slíku árferði ætti að vera hægt að greiða fólki viðunandi laun. Sé það ekki mögulegt, hljóta menn að álykta, að stjórnin á málefnum þjóðarinnar sé öðruvísi en hún ætti að vera. Í stað þeirra r lögfestingar á kaupi, sem ríkisstj. stefnir að, ber að fara samningaleiðina. Það er óhjákvæmilegt að bæta kjör verkamanna og annars lálaunafólks, og ráðstafanir þarf að gera til þess, að atvinnufyrirtækin geti borgað hærra kaup. Til þess eru ýmsar leiðir, og Framsfl. hefur bent á nokkrar þeirra . Þá er ákaflega þýðingarmikið að taka vísindi og tækni í þjónustu atvinnuveganna í ríkara mæli en þegar hefur verið gert, til þess að auka hagkvæmnina í atvinnurekstrinum. þannig á að auka þjóðartekjurnar. Það var 3. júlí s.1., sem hlutlaus dómstóll, kjaradómur, kvað upp úrskurð um það, hver skyldu vera laun opinberra starfsmanna. Til hliðsjónar í því starfi hafa dómendur án efa haft m.a. það, hvert var gildi krónunnar til að kaupa lífsnauðsynjar um þær mundir, sem þeir voru að vinna verk sitt. En hvað skeður svo, þegar búið er að ákveða með þessum hætti laun skrifstofufólks hjá ríkisstofnunum og verzlunarfólks hjá ríkisverzlunum? Skyldi maður ekki halda, að eðlilegt væri, að annað skrifstofu- og verzlunarfólk fengi sömu launakjör? Ekki finnst hæstv. ríkisstj. það. Hún flytur um það frv. á Alþingi að banna fyrirtækjum að greiða sínu verzlunar- og skrifstofufólki sömu laun og ríkisstarfsmennirnir hafa fyrir sömu vinnu. Þær ráðstafanir, sem þetta frv. boðar, lýsa afskaplegu skilningsleysi á vandamátum þeirra , sem lægri hafa launin. Á þessu ári hafa þeir, sem betur eru settir, fengið mjög riflegar launahækkanir. Upplýst er og játað, að þeir lægra launuðu séu þannig settir, að sérstakar ráðstafanir þurfi að gera til að tryggja hag þeirra . Úrræði ríkisstj. er að banna með lögum, að nokkuð sé hægt að gera til næstu áramóta a.m.k. til þess að lagfæra þeirra kjör. Eftir að frv. er orðið að lögum, er óleyfilegt að láta verkafólkið njóta þess, þótt vel gangi í atvinnurekstrinum. Sá vinnuveitandi, sem gerði sig sekan um slíkan glæp, yrði látinn sæta refsingu. Lögfesta skal það ástand, að fyrir 8 stunda vinnudag fái verkamaður 67 þús. kr. árslaun, enda þótt upplýst sé, að hann þarf 95 þús. kr. sem lágmark til að lifa af. Þetta á að lögfesta á sama tíma og laun ýmissa annarra stétta eru ákveðin margfalt hærri. Þetta er vont réttlæti. Þessar ráðstafanir eru enn fremur sérstaklega harðleiknar gagnvart verzlunar- og skrifstofufólki. Það hefur í marga mánuði búizt við því svo að segja á hverjum degi, að nýir samningar um laun þess sæju dagsins ljós. Forustumenn þeirra samtaka hafa ekki dregið úr því, að leiðréttingar mundu fást, öðru nær. Þeir hafa keppzt við að fullyrða, að ekki kæmi annað til greina en að verzlunar- og skrifstofufólk fengi góða leiðréttingu sinna mála, og talað um háar prósentur í því sambandi. Þetta lét líka þeim mun betur í eyrum, þar sem talið var, að þarna færu menn, sem sökum tengsla sinna við hæstv. ríkisstj. vissu, hvað þeir mættu sín, og þeir mundu því ekki lofa öðru en því, sem þeir væru færir um að standa við. Hvernig hefur þetta svo orðið í reynd? Þannig, að sá tími, sem verzlunarfólkið hefur verið dregið á úrlausn sinna mála, hefur verið notaður til þess að undirbúa lagasetningu í þá átt að banna vinnuveitendum þess að veita því nokkra launabót, hverju nafni sem nefnist. Verzlunar- og skrifstofufólk hjá ríkisstofnunum og bæjarstofnunum hefur fengið réttmæta kjarabót, hliðstætt starfsfólk hjá öðrum skal ekkert fá. Þetta er ekki heldur gott réttlæti. Þannig er sýnt, að mikill fjöldi manna er rangindum beittur með ákvæðum frv. um launamál, og sú aðferð, sem þar er viðhöfð, torveldar og tefur fyrir sanngjarnri lausn í kaupgjaldsmálum. Frv. hindrar lagfæringar á kaupi hjá mörgu láglaunafólki, sem hefur brýna þörf fyrir kjarabætur vegna mikillar og sívaxandi dýrtíðar. Ranglætíð, sem hér er framið, verður enn ljósara, þegar litið er til þess, að margir tekjuháir menn hafa nýverið fengið verulegar launahækkanir. Þegar þetta er haft í huga, sem ég hef hér drepið á, verður ekki hjá því komizt að álykta, að sú ríkisstj., sem þannig hefur framkvæmt loforð sín, sé búin að glata trausti þjóðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. lýstu því báðir yfir hér áðan, að unnið væri að því að finna leiðir til þess að bæta kjör hinna lægst launuðu, þannig að um raunverulega kjarabót yrði að ræða hjá þeim. Nefndu þeir lækkun skatta og útsvara og aukningu á niðurgreiðslum og tryggingabótum sem færar leiðir. Enga skýringu gátu þeir á því gefið, hvers vegna till. í þessa stefnu gátu ekki legið fyrir í upphafi þingsins, því að frest hafa þeir haft síðan um miðjan júní til að undirbúa þær. Yfirlýsingar nú um, að bæta eigi kjör hinna lægst launuðu eftir skatta- og útsvarsleiðinni, stangast á við yfirlýsingar hæstv. fjmrh. í Vísi, skömmu eftir að kjaradómur var kveðinn upp í sumar, þar sem gefið var undir fótinn með endurskoðun skatta- og útsvarslaga í þeim tilgangi, að hæstu kjaradómslaunin hyrfu ekki í skatta og útsvör. Ekki er það sérstaklega gert fyrir láglaunafólkið. Hækkun tryggingabóta kemur til hálaunamanna jafnt og láglaunamanna, og vandséð er því, hvernig sérstaklega eigi að bæta kjör láglaunafólks umfram aðra eftir þeirri leiðinni. Um aukningu á niðurgreiðslum til lækkunar á vöruverði er Það að segja, að samkv. fjárlfrv. 1964 á að lækka niðurðreiðslur um 92 millj. kr., en ekki hækka þær. Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., að ef vel er leitað, má finna í 2–3 ræðum hæstv. ráðh., höldnum á s.l. 4 árum, varnaðarorð um dýrtíðar- og launakapphlaupið. En það breytir engu um þá meginstaðreynd, að öðru var nær undantekningarlaust haldið að kjósendum af stjórnarliðum alla kosningabaráttuna, eins og ég mun víkja að síðar í ræðu mínni. Ég vil gera grein fyrir þeirri afstöðu mínni að greiða fram kominni vantrauststill. atkv.. enn fremur nota þetta tækifæri til þess að hvetja hæstv. ríkisstj. til að leggja nú raunhæft mat á ástandið og stöðu sína hjá þjóðinni og draga af þeirri athugun rökrétta ályktun, sem hlýtur að vera sú, að henni beri að víkja, því að stjórn, sem tapað hefur trausti jafnört og núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert síðustu vikurnar, er ekki fær um að leiða þjóðina út úr því alvarlega efnahags- og dýrtíðaröngþveiti, sem hún er nú stödd í. Í útvarpsumr. 4. júní s.1., aðeins 5 dögum fyrir síðustu kosningar, mælti hæstv. forsrh., Ólafur Thors, á þessa leið, er hann ræddi sigurhorfur stjórnarflokkanna: „En einkum byggi ég álit mitt og vonir á því , að aldrei hef ég orðið þess var, að nokkurri stjórn, sem ég hef átt sæti í, hafi auðnazt að ávinna sér jafnmikið og almennt traust, einnig sumra fyrri andstæðinga, eins og viðreisnarstjórninni hefur tekizt. Þetta held ég, að skeri úr. Þjóðin vill geta treyst stjórn sinni. Þetta þrennt: viðreisn, velmegun og traust, er mikið, en af því er traustíð mest. Og nú verður það traustið, sem tryggir viðreisninni sigur." Þannig fórust hæstv. forsrh. orð þá. Ég ætla að eyða ræðutíma mínum að mestu í að ræða, hvernig það traust var fengið, sem stjórnin hlaut í kosningunum í s.l. júní, og athuga í ljósi þeirra atburða, sem gerzt hafa á þeim 5 mánuðum, sem liðnir eru, á hve traustum grunni það var reist, því að ég er hæstv. forsrh. algerlega sammála um, að það skiptir öllu um gengi hvaða ríkisstj. sem er, að hún njóti sem mests trausts hjá sem stærstum hluta þjóðarinnar, ekki sízt gildir þetta, þegar erfiðlega gengur. Ég minnist þess ekki frá þeim tíma, sem ég hef fylgzt með íslenzkum stjórnmálum, að nokkur ríkisstj. á Íslandi hafi haldið uppi jafnöflugum og skipulögðum áróðri um eigið ágæti og um ágæti stefnu sinnar og starfa og núv. hæstv. ríkisstj. Sjálf nafngiftin, sem hún tók sér, viðreisnarstjórnin, sýnir þetta vel. Talsmenn ríkisstj, og málgögn hennar hafa hamrað á því viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, að allt hafi verið í rústum síðla árs 1959, er viðreisnarstjórnin tók við. í samræmi við það var ráðizt í byrjun árs 1950 í róttækustu efnahagsaðgerðir, sem sagan greinir. Nýjum tollum og sköttum að fjárhæð 1100 millj. kr. var dembt yfir þjóðina auk margs annars, því að nú átti í eitt skipti fyrir öll að leysa í einu þann mikla efnahagsvanda, sem þjóðin hafði meira eða minna búið við frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Þegar framsóknarmenn bentu á, að allt tal um að leysa efnahagsvandræðin í einum áfanga til frambúðar væri óraunhæft hjal, því að hjá okkar þjóð eins og annars staðar skapaði framvinda efnahagslífsins stöðugt ný og ný vandamál, sem landsstjórnin yrði að glíma við, og þegar við enn fremur létum í ljós efa um, að heljarstökk, eins og framkvæmt var í febr. 1960, væri hægt að taka og koma standandi niður, þá var viðvörunum okkar ekki skeytt og farið háðsorðum um þær. „Það er ekki hægt að stökkva yfir gjána í mörgum stökkum,“ sögðu stjórnarliðar þá. Sú fleyga setning heyrist ekki oft af þeirra vörum þessa dagana. Í kosningunum í sumar héldu frambjóðendur og málgögn ríkisstj. því hiklaust fram, að árangur viðreisnarinnar væri svo mikill og svo góður, að óvenjubjart væri fram undan. Gildir gjaldeyrisvarasjóðir höfðu safnazt, sparifjáraukning með eindæmum, þjóðarframleiðslan Í hámarki og framkvæmdir á liðnu kjörtímabili meiri en nokkru sinni. „Valið er á milli viðreisnar og velmegunar eða hafta- og skömmtunarbúskapar stjórnarandstæðinga, sem snúa mun við allri framþróun til kyrrstöðu, skorts og ófrelsis,“ eins og Morgunblaðið stillti dæminu á svo ofur einfaldan hátt fyrir kjósendum 19. maí. Og þannig var hjalað og þannig var skrifað af hálfu stjórnarliða alla kosningabaráttuna, og minnti þetta allt á fleygan vísupart, eignaðan Sölva heitnum Helgasyni, sem var á sinn hátt jafnánægður með sig og hæstv. ríkisstj. var, eða þóttist a.m.k. vera, fyrir síðustu kosningar, en vísupartur þessi hljóðar þannig: Ég er djásn og dýrmæti, drottni sjálfum líkur. Það var í þessu andrúmslofti og við slíkan málflutning af hálfu stjórnarliða, sem gengið var til kosninga. Morgunblaðið með sín 32 þús. eintök lét sig ekki muna um það 29. maí í leiðara að staðhæfa, að „það væri styrkur viðreisnarstjórnarinnar frá upphafi vega að skýra þjóðinni rétt og satt frá staðreyndum og lofa aldrei meiru en því, sem örugglega væri unnt að standa við.“ Stjórnin lifði kosningarnar af, naumlega þó, þrátt fyrir staðhæfingu hæstv. forsrh., sem ég vitnaði til í upphafi máls míns um, að hann hefði aldrei setið í stjórn, sem auðnazt hefði að ávinna sér jafnmikið og almennt traust, einnig andstæðinganna, eins og viðreisnarstjórninni hefði tekizt. En verðskuldar hæstv. ríkisstj. þá það traust, sem hún fékk í kosningunum í sumar? Er ástandið jafngott í dag og okkur var tjáð þá, að það mundi verða, og hverju er um að kenna, ef illa er komið? Þannig spyrja nú þúsundir kjósenda stjórnarflokkanna sjálfa sig hvarvetna um landið í dag. Í síðustu viku lagði hæstv. ríkisstj. fram frv. til l. um launamál o.fl. fyrir hv. Nd. Frv. þetta gerir ráð fyrir að banna allar launahækkanir, hverju nafni sem nefnast, um a.m.k. 2 mánaða skeið. Samningsrétturinn um kaup og kjör og verkfallsrétturinn er tekinn af launþegafélögunum, en það eru þau réttindi, sem þau telja sér dýrmætust og hafa fórnað mestu til að ná. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir, að heimilt sé að hækka vöruverð í ýmsum greinum og ýmiss konar þjónustu með samþykki viðkomandi yfirvalda á gildistíma laganna. Hér er því ekki um stöðvunarfrv. að ræða, sem bæði bindur laun og verðlag, eins og stundum heyrist haldið fram. Frv. sýnir eins ljóst og verða má, að það er álit hæstv. ríkisstj. sjálfrar, að nú liggi mikið við og grípa þurfi til róttækra björgunaraðgerða. Engin ríkisstj. í lýðfrjálsu landi leggur fram frv., sem gerir ráð fyrir einhliða launabindingu, afnámi verkfalls- og samningsréttar, nema til knúin. Því ætti ekki að þurfa að deila um það, hvort illa sé nú komið fyrir ríkisstj. eða ekki. En hvenær hafa þá þessi ósköp gerzt, og hverju er hér um að kenna? Ríkisstj. telur ástæðuna vera þá, að vegna launakapphlaups milli starfshópa og víxlhækkana kaupgjalds og verðlags hafi skapazt misræmi í efnahagslífinu. Sökina á þessu telur hún liggja hjá launþegasamtökunum og til þess að fyrirbyggja stöðvun útflutningsframleiðslunnar verði að lögbjóða kaupbindingu hjá láglaunafólki, verkamönnum, verzlunar- og skrifstofufólki. eftir að nálega allar aðrar starfsstéttir þjóðfélagsins, ekki sízt þær hæst launuðu, hafa fengið stórkostlegar launahækkanir. Slíkur er sá réttlætisgrundvöllur, sem þessi stjórnaraðgerð byggist á. Það er athyglisvert að athuga þátt hæstv. ríkisstj. í sköpun þess efnahags- og dýrtíðaröngþveitis, sem nú ríkir og láglaunafólkið á nú að gjalda fyrir sérstaklega. 1) Ríkisstj. hefur með tvennum gengisfellingum og stórhækkuðum sölusköttum og fleiri aðgerðum hækkað allt verðiag í landinu á stjórnartímabilinu. Hækkun framfærsluvísitötunnar á stjórnartímabilinu nemur 44%, og meðaltalshækkun á matvörum á sama tíma nemur um 75%. Svo stórkostleg hefur skattheimta ríkissjóðs verið, að um 300 millj. kr. tekjuafgangur var á rekstrarreikningi ríkisins fyrir árið 1962. 2) Ríkisstj. hefur leyft nær takmarkalausa notkun stuttra vörukaupalána erlendis fyrir innflytjendur á aðeins 4-5% vöxtum. Þetta hefur leitt til gífurlegs og óhóflegs innflutnings, sem valdið hefur gjaldeyrissóun og skapað þenslu innanlands. Skýrasta dæmi þess er bílainnflutningurinn á þessu ári, sem í ágúst s.l. var kominn upp Í 233 millj. kr. Nú liggja hér og þar um borgina stórar bilabreiður, sem óvíst er, hvenær eða hvort seljast. Stofnað hefur verið til stuttra vörukaupalána allt að fjárhæð 640 millj, kr. í ágúst s.1., sem engin innlend framleiðsla stendur fyrir, Þ.e.a.s. hér er lifað upp á krít, eins og það var kallað í gamla daga. 3) Ríkisstj. tók um s.l. áramót 240 millj, kr. lán í Bretlandi, sem notað var á mjög svo sérstæðan hátt í síðustu kosningum. Væri hægt að nefna þess mörg dæmi, þótt að sinni skuli því sleppt. Auðvitað jók lántaka þessi stórlega á þá miklu spennu, sem ríkt hefur í efnahagslífinu allt þetta ár og raunar á fyrra ári líka og jók til mikilla muna óróann á vinnumarkaðinum. Þetta vissi hæstv. ríkisstj. mætavel, áður en til lántöku þessarar var stofnað. En kosningar stóðu fyrir dyrum og góð ráð voru dýr. Ég hef hér bent á þrjú atriði, sem öll sýna ljóslega, að hæstv. ríkisstj. hefur sjálf með stefnu sinni átt mjög stóran þátt í að skapa það efnahagsöngþveiti, er nú ríkir. Af öllum þeim stjórnaraðgerðum, er leitt hafa til þessa ástands, tel ég gengisfellinguna 1961 þá langsamlega afdrifaríkustu og skaðvænlegustu. Fyrir henni voru ekki efnahagsleg rök, heldur var um að ræða pólitíska hefndarráðstöfun, eins og sýnt var fram á. Með samningum samvinnufélaganna og verkalýðsfélaganna frá í júní 1961 var verkamannakaup hækkað hóflega. Þau mikilsverðu nýmæli fólust í þessu samkomulagi, að samið var til langs tíma, 2 ára, og um leið samið um allar afleiðingar kauphækkunar þessarar til hækkunar á vöruverði. Þannig átti að girða strax fyrir víxlhækkanir kaupgjalds og vöruverðs, nema ef vöruverðshækkanir yrðu meiri en 5%, en það var talið nægilegt fyrir þeim hækkunum, sem leiddi af þessu samkomulagi. Þarna gafst því óvenjulega gott tækifæri fyrir hæstv. ríkisstj. til þess að fóta sig á verðbólgubrautinni og einbeita sér að því að byggja á Þeim grundvelli, sem atvinnurekendur og launþegar höfðu samið um algerlega frjálsir og í anda boðaðrar stefnu ríkisstj. En svo var lánleysi hæstv. ríkisstj. mikið, að Í stað Þess að nota tækifærið, réðst hún af óvenjulegri heift á samvinnufélögin og taldi, að hér væri um svikasamning að ræða. En hér er reynslan sem fyrr ólygnust og sker alveg úr. í stað þess að búa við óbreytt kaupgjald og í hæsta lagi 5% hærra verðlag í júní s.l. miðað við júní 1961, eins og verið hefði, ef samkomulagi þessu hefði ekki verið spillt með gengisfellingunni í ágúst 1961, þá hefur vísitala vöru og þjónustu hækkað frá júní 1961 til okt. s.l. um 41.74% og lágmarkskauptaxtar verkamannalauna í Reykjavík hækkað á sama tíma um 36.46%. Upplausnin í launamálunum er nú alger. Kjaradómur ákvað í sumar hækkun launa til opinberra starfsmanna, sem nemur að meðaltall 45%. Það var mat hlutlausra dómenda m.a. um launabætur þessu starfsfólki til handa vegna vaxandi dýrtíðar. Flest hinna stærri bæjarfélaga hafa hækkað laun sinna starfsmanna til samræmis við niðurstöður kjaradóms. Hæstv. ríkisstj. telur, að hér geti ekki verið um fordæmi fyrir aðra starfshópa að ræða, en hér fer hún áreiðanlega vill vegar og ekki í fyrsta skipti, eins og reynslan hefur sýnt og rakið hefur verið hér í kvöld af öðrum ræðumanni. Hæstv. ríkisstj. sagði í upphafi valdatímabils síns, að hún ætlaði að leiða þjóðina inn á nýjar brautir, hún ætlaði að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll og hverfa af braut uppbóta- og haftakerfis. Því miður hefur þetta allt mistekizt. Óhjákvæmileg afleiðing þess er sú, að ríkisstj. og stefna hennar hefur glatað trausti margra þeirra , er studdu hana í sumar. Sannleikurinn er nú að koma Í ljós, og feluleiknum er lokið. Enn þá á stjórnin þó eitt tækifæri, og það ber henni að nota. Hún á að játa uppgjöf sína, áður en það er of seint og allt er komið Í enn þá harðari hnút en það nú er í. Af því mundi stjórnin vaxa, því að öllum getur missýnzt eða mistekizt. Að endingu vil ég endurtaka orð hæstv. forsrh., Ólafs Thors, Þau er ég vitnaði til í upphafi máls míns: „Þjóðin vill geta treyst stjórn sinni.“ Þar sem ég er honum alveg sammála um þetta, en þykist sannfærður um, að traustíð sé ekki lengur fyrir hendi hjá meiri hl. þjóðarinnar, þá greiði ég fram kominni vantrauststill. atkv. mitt. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Till. sú, sem hér er til umr., er um það eitt, að Alþingi lýsi vantrausti á ríkisstj. Till. er fram borin af Alþb. og Framsfl., eða a.m.k. Eysteinn Jónsson fyrir hans hönd hefur lýst yfir stuðningi við till. Báðir flokkarnir, sem standa á þennan hátt að vantraustinu, óskuðu þess, að útvarpsumr. í kvöld og annað kvöld færu fram, áður en Alþingi lyki við að afgreiða frv. um launamál o.fl., sem nú er til meðferðar Í Ed., og urðu stjórnarflokkarnir við þeirri ósk. Umrætt frv. er þannig yfirlýst sérstakt tilefni til vantrauststill., og mun ég því nota ræðutíma minn til Þess að gera grein fyrir, hvers vegna ég greiði atkv. gegn vantraustinu og hvers vegna ég styð frv. um launamál o.fl. Núv. stjórnarflokkar hafa starfað saman síðan haustíð 1958. Þá hafði borið að höndum mikinn og torleystan vanda í efnahagslífi þjóðarinnar, sem flokkarnir hafa síðan leitazt við að leysa í ágætu samstarfi, og hafa þeir jafnframt lagt til hliðar deilur um ýmis stefnumál. Þessi vinnubrögð hafa borið mikinn og góðan árangur, og á siðasta kjörtímabili var það tvímælalaust styrkur stjórnarflokkanna, að þeir gerðu sér far um að segja þjóðinni satt og rétt frá ástandinu og gerðu þær ráðstafanir, sem með þurfti, jafnvel þótt sumar þeirra væru ekki til þess fallnar að afla flokkunum vinsælda í bili. Nú hefur á ný borið að höndum talsverðan vanda í efnahagsmálum þjóðarinnar, vanda, sem er þó engan veginn jafntorveldur úrlausnar og þeir erfiðleikar, sem við þurfti að fást á haustnóttum 1958 og 1959, og það væri vissulega mikið dómgreindarleysi, ef nú væri hlaupið frá öllu saman í fáti. Stuðningsmenn vinstri stjórnarinnar urðu á sínum tíma fyrir miklum vonbrigðum með viðskilnað hennar, Þegar fátið var svo mikið, að þáv. forsrh., Hermann Jónasson, hljóp frá án þess að láta á það reyna á sjálfu Alþingi, hvort samstaða fengist um einhver úrræði. Slík vinnubrögð eru til varnaðar, en ekki til fyrirmyndar, og sá stóri hópur kjósenda, sem vottaði stjórnarstefnunni traust í nýafstöðnum kosningum til Alþingis, ætlast áreiðanlega ekki til þess, að nú verði stefnt til stjórnarkreppu og e.t.v. nýrra kosninga, eins og að er stefnt af flm. vantrauststill. Slíkt mundi engan vanda leysa og að líkindum auka á erfiðleikana, sem fyrir eru. Þeir eru talsverðir, það skal ekki undan dregið, og stjórnarflokkarnir hafa ekki enn þá lagt fram till. um úrræði sín, nema í frv. um launamál o.fl., sem er í fyrsta lagi um það að stöðva Í bili þá óheillavænlegu þróun verðlags- og kaupgjaldsmála, sem mundi, ef hún fengi að halda áfram hömlulaust, leiða til nýrrar gengisfellingar, og í öðru lagi um það að veita stjórnarflokkunum frest til áramóta til þess að vinna að lausn vandans til lengri tíma. Verðbólguvandamálið er margslungið og yfirgripsmikið, og það þarf margt að athuga og rannsaka, áður en hægt er að móta raunhæfar till., sem líklegar séu til árangurs, og fresturinn, sem ríkisstj. hefur farið fram á, er vissulega ekki langur. Það hefur einnig komið fram, að forustumenn launþegasamtakanna, sem hæstv. forsrh. ræddi við um þessi mál, hafi sýnt skilning á því, að nokkurt tóm þyrfti til undirbúnings, og léð máls á að veita allt að hálfs mánaðar frest með aðgerðir launþegasamtakanna í kjaramálum. Þannig er ekki um verulegan ágreining að ræða að þessu leyti. Og annað atriði, sem sýnir, að stjórnarandstaðan viðurkennir Í reynd, að meira svigrúm þarf til undirbúningsstarfa, er það, að hvorugur stjórnarandstöðuflokkurinn hefur lagt fram neinar rökstuddar og raunhæfar till. til lausnar vandamálanna, þótt eðlilegt hefði verið og sjálfsagt, að slíkar till. fylgdu vantraustinu af þeirra hálfu. Vantrauststill. segir þess vegna það eitt, að stuðningsmenn hennar vilja fyrir hvern mun komast til valda án þess að láta nokkuð uppskátt um, hvernig þeir ætli að nota völdin. Að þessu leyti eiga báðir stjórnarandstöðuflokkarnir sammerkt, en eins og málin ber að, kemur enn einu sinni í ljós ósjálfstæði Framsóknar gagnvart kommúnistum eða svokölluðu Alþb. Framsókn gat vissulega markað sér sjálfstæða stefnu í þessu máli, t.d. með því að segja: Við biðum átekta með vantraust, þangað til þær till., sem stjórnarflokkarnir boða fyrir áramót, liggja fyrir. - En þessu er ekki að heilsa. Framsókn gerist í þessu máli attaníoss kommúnista, eins og hún hefur verið í landhelgismálinu og varnarmálunum hér á Alþingi, og er það í beinu framhaldi af samfylkingu hennar og kommúnista í verkalýðshreyfingunni. Fylgispekt Framsóknar við kommúnista er þannig orðin eins og óbreytanlegt náttúrulögmál, svo að ég noti það orð, sem Eysteinn Jónsson notaði í sinni ræðu áðan, og hvorugur þessara bræðraflokka hefur neitt fram að færa annað en vantrauststill, eina saman. Hún leysir engan vanda, og þess vegna er ég á móti henni. Áður en ég kem að því að ræða nánar um frv. um launa- og verðlagsbindingu, vil ég fara fáeinum orðum um þá atburði, sem hér gerðust s. l. mánudag í tilefni af því, hvernig Ragnar Arnalds leyfði sér að snúa við staðreyndum um það efni í ræðu sinni áðan. Hannibal Valdimarsson, fundarstjóri útifundarins á Lækjartorgi, tjáði mér, um leið og hann boðaði komu sína til alþingishússins með ályktun fundarins, að hann mundi leggja til, að fundurinn kæmi allur skipulega hingað að húsinu, fremur en að þeir æstustu hópuðust hingað skipulagslaust, eins og hann orðaði það. Það sýndi sig svo, að fundarboðendur höfðu enga stjórn á mannfjöldanum, sem fylgdi þeim inn á Austurvöll, með þeim afleiðingum, sem alþjóð eru kunnar. Glerbrotum og steinhnullungum rigndi yfir alþm. og starfsfólk þingsins, og var mesta mildi, að ekki hlutust slys af, og sést af þessu, hversu ósvífinn málflutningur Ragnars Arnalds var. Fundarboðendur bera fyllstu ábyrgð á þessum atburði. En vart verður því trúað, að þeir bæti mikið sinn málstað meðal þjóðarinnar með slíku háttalagi. Þjóðin vill, að við byggjum þetta land með lögum, og til þess að það sé hægt, verður hún að halda friðinn innbyrðis, jafnvei þótt sumum líki ekki alls kostar þau lög, sem Alþingi setur hverju sinni. Ef hver og einn ætlaði sér að taka lögin Í eigin hendur, væri komið meðal okkar það upplausnarástand, sem alls staðar annars staðar hefur reynzt undanfari að valdatöku einræðisafla. Þau öfl eru til á meðal okkar, og okkur ber að standa vel á verði gagnvart þeim. Frv. um bindingu launa og verðlags til áramóta er aðallega fundið það til foráttu af stjórnarandstæðingum, að með því sé verið að hindra, að láglaunafólk fái sanngjarnar kjarabætur, á sama tíma og aðrar stéttir hafa hlotið miklar kjarabætur, og loks er frv. ekki hvað sízt gagnrýnt af því , að það skerði verkfallsréttinn, eins og margir ræðumenn stjórnarandstöðunnar hafa sagt hér í kvöld. Við skulum athuga þetta nánar. Þrátt fyrir þá hrakspá stjórnarandstæðinga við upphaf viðreisnarinnar, að hér mundi allt fara í rúst og skapast það, sem þeir kölluðu „móðuharðindi af manna völdum“, hefur á viðreisnarárunum verið mikil gróska í atvinnulífi og framkvæmdum, svo mikil, að við höfum ekki nægilegt vinnuafl til þess að framkvæma allt, sem við viljum framkvæma, á skömmum tíma. Samkeppnin um vinnuaflið hefur haft í för með sér miklar yfirborganir Í einstökum greinum, en þetta fyrirbrigði hefur verið nefnt launaskrið. Það hefur margvísleg miður æskileg áhrif í atvinnulífinu, þótt út af fyrir sig sé ekki nema gott um það að segja, að menn fái vinnu sína vel borgaða. Launaskriðið á t.d. drjúgan þátt í flutningum fólks víðs vegar að af landinu í þéttbýlið við Faxaflóa, og það skapar útflutningsatvinnuvegunum örðugleika í samkeppni við aðrar starfsgreinar um vinnuaflið, af því að útflutningsvörurnar geta ekki hækkað Í verði á erlendum markaði að sama skapi og kaupgjald og annar tilkostnaður hækkar hér innanlands, og þetta leiðir óhjákvæmilega af sér kröfur um hækkað kaupgjald til samræmis við yfirborganirnar. Nú eru uppi miklar og almennar kröfur um stórhækkað kaupgjald, allt að 40%a, að því er nefnt hefur verið, og er fyrirsjáanlegt, að slík hækkun, ef hún næði fram að ganga, mundi leiða af sér annað tveggja, að útflutningsframleiðslan stöðvaðist eða grípa yrði til gengisfellingar enn einu sinni til þess að bæta aðstöðu útflutningsframleiðslunnar. Hvorugur þessi kostur er æskilegur fyrir láglaunafólkið, sem er hvergi fjölmennara en í sumum greinum útflutningsframleiðslunnar. Stöðvun og atvinnuleysi bitnar harðast á lálaunafólki, og kauphækkunin, sem farið er fram á, mundi þýða, að aðrar stéttir krefðust hlutfallslegra hækkana. Sumar þeirra eiga rétt á slíkum hækkunum samkv. lögum, t.d. opinberir starfsmenn og bændur, en aðrir mundu telja, að óviðunandi röskun hefði orðið á launahlutfallinu, og krefjast af þeim sökum tilsvarandi hækkunar á við þá lægst launuðu, og allt launakerfið mundi þenjast út. Þá væri svo komið, að hringnum væri lokað og gengi íslenzku krónunnar raunverulega fallið einu sinni enn, og ekki annað eftir en viðurkenna orðinn hlut með breyttri skráningu krónunnar. Það þekkja svo allir launþegar, að með gengisfellingu verður litíð sem ekkert úr slíkri almennri kauphækkun, og eru þeir þá litlu bættari en þeir voru fyrir. Ég er þeirra r skoðunar, að ríkisvaldið geti ekki, eins og komið er, látíð þessa þróun afskiptalausa. Því ber að gæta hagsmuna þjóðarheildarinnar, og þeim hagsmunum er það fyrir beztu, að hér sé gripið inn í og nauðsynlegar ráðstafanir gerðar til að tryggja gengi krónunnar, þótt slíkt inngrip komi illa við suma og kosti tímabundna skerðingu, t.d. á verkfallsréttinum. Sá réttur er mikilvægur fyrir launþegasamtökin og eins konar öryggisventill þeirra . En vert er að menn spyrji sjálfa sig, hvort þessi réttur hafi á síðari árum komið að raunverulegu liði Í kjarabaráttu launþegasamtakanna. Og ef svo er ekki, er þá nokkuð á móti því að reyna að fá kjarabætur með öðrum hætti og án þess að beita verkfallsvopninu? Frv. um launamál og bindingu verðlags til áramóta er flutt til þess að fyrirbyggja gengisfellingu og þau áhrif, sem hún hefur á hag launastéttanna til hins verra. Jafnframt er það ætlun stjórnarflokkanna að nota tímann fram að áramótum til að undirbúa víðtækari ráðstafanir, er miði að því að vernda krónuna og veita láglaunafólki raunverulegar og varanlegar kjarabætur, t.d. í formi skattalækkana, lágmarkslauna eða með auknum tryggingabótum og eftir öðrum þeim leiðum, sem komið geta til álita. Fari svo, að stjórnarflokkunum takist ekki að framkvæma þetta, vegna þess að lögin, sem verið er að setja um launamál og bindingu verðlags til áramóta, verði brotin niður, þá verður ekki með öðrum ráðum hjá því komizt að fella gengi krónunnar. Af þessum sökum er það ljóst, að sú staðhæfing stjórnarandstöðunnar fær ekki staðizt, að frv. sé flutt til þess að koma í veg fyrir sanngjarnar kjarabætur láglaunafólks. Það er þvert á móti flutt í þeim tilgangi að tryggja láglaunafólki raunhæfar kjarabætur með því að fyrirbyggja gengisfellingu. Það er eina færa leiðin Í þessum efnum, eins og málum er háttað. Þess vegna styð ég þetta frv. fyrir mitt leyti. Af fordæmum fyrir svipuðum bindingarlögum og hér er um að ræða nægir að nefna eitt: Bindingarlögin, sem voru fyrsta verk Hannibals Valdimarssonar, þegar hann var félmrh. árið 1956. Lögin voru gefin út 28. ágúst það ár og giltu frá 1. sept. til 31. des., eða í 4 mánuði, en nú er lögum um launa- og verðbindinguna ætlað að gilda í 2 mánuði. Svo hljóðandi forsendur voru fyrir setningu umræddra brbl., með leyfi hæstv. forseta; „Forseti Íslands gerir kunnugt: Félmrh. (Þ.e. Hannibal Valdimarsson) hefur tjáð mér, að vegna atvinnuöryggis í landinu beri nauðsyn til að koma í veg fyrir áframhaldandi hækkanir verðiags og kaupgjalds, á meðan athugun fer fram á varanlegri- lausn efnahagsvandamálanna.“ Síðan kom svo ákvæði um það í 1., að kaupgjald skyldi lækka um sem svaraði 6 vísitölustigum, og að því leyti var þessi lagasetning frábrugðin frv. um launamál o.fl., því að það gerir ekki ráð fyrir neinni kauplækkun. Ég nefni þetta fordæmi ekki til dómsáfellis yfir fyrrv. félmrh., Hannibal Valdimarssyni, síður en svo, heldur aðeins til þess að sýna fram á, að hann hafði ábyrgari og skynsamlegri afstöðu Í hliðstæðu máli árið 1956 en hann hefur nú. Í hinum löngu umr. um verðstöðvunarfrv. hefur gætt margs konar mótsagna í málflutningi stjórnarandstöðunnar. En þær mótsagnir eru þó smámunir einir hjá því, sem kemur á daginn, þegar afstaða stjórnarandstæðinga til málanna í dag er borin saman við afstöðu þeirra fyrir fáum mánuðum eða árum. Nú segja þeir, að opinberir starfsmenn og aðrir hálaunamenn hafi fengið of miklar launahækkanir í sinn hlut. En sjálfir hafa þessir hv. þm. stutt dyggilega allar launakröfur flugmanna, verkfræðinga, lækna og opinberra starfsmanna á liðnum árum og ekki talið nægilega vei að þeim búið í launamálum. Þegar frv. um kjarasamninga opinberra starfsmanna var til umr., komst t, d. Björn Jónsson þannig að orði, að frv. bæri mjög greinilega vott um tregðuna, íhaldssemina og þá valdbeitingartilhneigingu, sem verið hefur svo rík í fari þessarar hæstv. ríkisstj. Og þegar ríkisstj. á sínum tíma forðaði flugfélögunum og öllum, sem við þau starfa, frá stórtjóni með því að stöðva verkfall atvinnuflugmanna, þá hét sú ráðstöfun á máli Hannibals Valdimarssonar „óyndisúrræði og ofbeldisverk gagnvart verkalýðshreyfingu íslands.“ Í svipuðum dúr hafa ummæli þessara manna og flokksbræðra þeirra jafnan verið, þegar kjaramál hálaunamanna eða sérfræðinga hafa verið til umr. hér á Alþingi, og náttúrlega hafa framsóknarmenn í þessum efnum sem öðrum verið fylgispakir kommúnistum. Nú koma svo talsmenn beggja flokkanna hver af öðrum og þykjast vera hneykslaðir og hissa á því, hvað hálaunamenn beri mikið úr býtum og bilið milli hárra launa og lágra launa hafi vaxið mikið. Af öllu því, sem stjórnarandstæðingar hafa sagt og skrifað um þessi mál, er ljóst, að þeir bera fyllilega að sínum hluta ábyrgð á þeirri þróun, sem þeir telja nú svo forkastanlega, en þetta reynir forseti A.S.Í. að afsaka með því að segja, að hann viti aldrei til þess, að íslenzk verkalýðsstétt hafi mælt sinar kröfur við verkfræðinga eða lækna, eins og hann komst að orði í þingræðu aðfaranótt s.l. þriðjudags. En hvað sem þessu líður og hvernig svo sem á því stendur, að launabilið hefur breikkað, þá stöndum við frammi fyrir þeirri staðreynd, að þeir lægst launuðu þurfa kjarabætur. Leið stjórnarflokkanna markast af verðstöðvuninni og verndun krónunnar, en leið stjórnarandstöðunnar er í engu fastmótuð og í flestu, sem talsmenn hennar hafa slegið fram, harla óraunhæf, sbr. þau úrræði, sem Eysteinn Jónsson nefndi hér í sinni ræðu í kvöld og kallaði „hina leiðina“. Þeir tala t.d. um, að unnt sé að létta 7.4% útflutningsgjaldinu af sjávarafurðum. Þarna er engu að létta af, einfaldlega vegna þess, að þetta gjald rennur allt til sjálfs sjávarútvegsins, eins og bezt sést af eftirfarandi skiptingu: Fiskveiðasjóður fær 1.80%, vátryggingakerfið fær 3.72% aflatryggingasjóður fær 1.25%, Landssamband ísl. útvegsmanna, haf- og fiskirannsóknaskipið, rannsóknarstofa Fiskifélags Íslands fá samtals 0.48% og ferskfiskeftirlitið fær 0.15%. Samtals eru þetta 7.40%. Aðrar till. stjórnarandstöðunnar eru álíka óraunhæfar og þetta. Ég hef áður látið þá skoðun í ljós á þessum vettvangi, að breytinga væri þörf á samningatilhögun um kaup og kjör milli vinnuveitenda og launþega. Í áliti mþn. í laga- og skipulagsmálum Alþýðusambands Íslands stóðu fyrir nokkrum árum þessi orð, með leyfi hæstv, forseta: ,,Grundvallarsjónarmið verkalýðssamtakanna hlýtur að vera það að láta hagsmuni heildarinnar sitja í fyrirrúmi fyrir hagsmunum einstakra starfshópa.“ Þetta eru sönn orð. En hvorugur aðilinn, sem um kjarasamningana fjallar, hefur skipað sínum málum þannig, að tryggt sé, að þessi regla komist í framkvæmd. Þessu þarf að breyta í það horf, að launþegasamtökin og vinnuveitendur komi sér upp sameiginlega eða hvor aðili fyrir sig stofnun, sem framkvæmi óvilhallt mat á greiðslugetu atvinnuveganna og efnahagslegum aðstæðum almennt í þjóðfélaginu, er hafa megi að leiðarljósi Í samningum um kaup og kjör. Ætti þá að vera óhætt að gera heildarsamninga til langs tíma, eins og tíðkast meðal þeirra þjóða, sem búa við beztu lífskjör, sem þekkjast í heiminum. Slíkir samningar gætu þá tryggt vinnufrið og efnahagslegt jafnvægi, sem tryggir launþegum, þegar til lengdar lætur, meiri kjarabætur en þeir geta fengið með þeim sífellda skæruhernaði, sem nú á sér stað í launamálum. Ef launþegasamtökin og samtök vinnuveitenda hefðu verið búin að koma viðskiptum sínum í það horf, sem ég hef nú lýst, þá veit ég, að ekki hefði verið þörf á þeim ríkisafskiptum, sem nú eru óhjákvæmileg. Ég þakka þeim, sem hlýtt hafa. - Góða nótt.