Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni guðsþjónustu gengu þingmenn aftur til alþingishússins, fundarsal, neðri deildar. Þessir þingmenn voru til þings komnir: 1. Bergur Jónsson. þm. Barð. 2. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 3. Bjarni Bjarnason, 2. þm. Árn. 4. Einar Árnason, 2. þm. Eyf. 5. Emil Jónsson, þm. Hafnf. 6. Eysteinn Jónsson, 1. þm. S.-M. 7. Finnur Jónsson, þm. Ísaf. 8. Garðar Þorsteinsson, 8. landsk.þm. 9. Gísli Guðmundsson, þm.N.-Þ. 10. Gísli Sveinsson, þm. V.-Sk. 11. Guðrún Lárusdóttir, 5. landsk.þm. 12. Haraldur Guðmundsson, þm. Seyðf. 13. Hermann Jónasson, þm. Str. 14. Héðinn Valdimarsson, 2. þm. Reykv. 15. lngvar Pálmason, 2. þm. S.-M. 16. Jakob Möller, 3. þm. Reykv. 17. Jón Auðunn Jónsson, þm.N.-Ísf. 18. Jón Baldvinsson, 4. landsk.þm. 19. Jón Ólafsson, 1. þm. Rang. 20. Jón Pálmason, þm. A.-Húnv. 21. Jón Sigurðsson, 7. landsk.þm. 22. Jónas Guðmundsson, 6. landsk.þm. 23. Jónas Jónsson, þm. S.-Þ. 24. Jörundur Brynjólfsson, 1. þm. Árn. 25. Magnús Guðmundsson, 1. þm. Skagf. 26. Magnús Jónsson, 1. þm. Reykv. 27. Magnús Torfason, 2. landsk.þm. 28. Ólafur Thors, þm. G.-K. 29. Páll Hermannsson, 1. þm.N.-M. 30. Páll Zóphóníasson. 2. þm.N.-M. 31. Páll Þorbjörnssom, 3. landsk.þm. 32. Pétur Halldórsson, 5. þm. Reykv. 33. Pétur Magnússon, 2. þm. Rang. 34. Sigfús Jónsson, 2. þm. Skagf. 35. Sigurður Einarsson, 9. landsk.þm. 36. Sigurður Kristjánsson, 6. þm. Reykv. 37. Sigurjón Á Ólafsson, 4. þm. Reykv. 38. Stefán Jóh. Stefánsson. 1. landsk.þm. 39. Thor Thors, þm. Snæf. 40. Þorbergur Þorleifsson. þm. A.-Sk. 41. Þorsteinn Briem, 10. landsk.þm. 42. Þorsteinn Þorsteinsson, þm. Dal. Ókomnir voru til þings: 1. Ásgeir Ásgeirsson, þm. V.-Ísf. 2. Bjarni Ásgeirsson, þm. Mýr. 3. Guðbrandur Ísberg, þm. Ak. 4. Gunnar Thoroddsen, 11. landsk.þm. 5. Hannes Jónsson, þm. v.-Húnv. 6. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 7. Pétur Ottesen. þm. Borgf. Konungsboðskapur. Þá er þingmenn höfðu skipað sér til sætis, stóð upp forsætisráðherra, Hermann Jónasson, og las upp opið bréf, er stefnir Alþingi saman til regluleg, fundar föstudaginn 15. febr. 1930. dags. 25. jan. (Sjá Stjtíð. 1935, A. bls. 91). Að því búnu las forsætisráðherra upp konungsumboð sér til handa til þess að setja Alþingi, dags. s. d. Samkvæmt því umboði lýsti forsætisráðherra yfir því, að Alþingi væri sett, og mælti síðan: „Minnumst ættjarðarinnar og konungsins!“ Tóku þingmenn undir þau orð með ferföldu húrrahrópi. Forsætisráðherra kvaddi þessu næst elzta þingmanninn, Sigfús Jónsson, 2. þm. Skagf., til þess að stýra fundi, þar til kosinn væri forseti sameinaðs þings. Gekk aldursforseti til forsetans og tók við fundarstjórn.

Jónas Jónsson Ég vil leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. aldursforseta, að hann gefi stutt fundarhlé, til þess þm. gefist kostur á að athuga, hvort forsetakosningar geti farið fram nú þegar, því að ennþá eru nokkrir þingmenn ókomnir til þings. En forsetakosningar geta ekki farið fram, nema vissa sé fyrir því, að réttur neins þingflokks verði ekki fyrir borð borinn. sakir þess að þingið er ekki fullskipað nú.

Elzti maður deildarinnar, Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M., tók forsæti til þess að gangast fyrir kosningu forseta deildarinnar. Kvaddi hann sér til aðstoðar sem skrifara þá Pál Hermannsson, 1. þm. S.-M., og Jón Auðunn Jónsson, þm.N.-Ísf. Kosning forseta og skrifara.

Forseti (EÁrna): Samkv. þingsköpum ber að kjósa fastanefndir á 2. fundi d., en nú stendur svo á, að það er ekki hægt, því menn eru ekki tilbúnir. Það hefir verið ákveðið að halda fund aftur í dag um sérstakt mál, en til þess að fresta megi kosningu fastanefnda á næsta fundi, þarf afbrigði frá þingsköpum, og vildi ég leita þeirra vegna þess, að fyrir liggur frv., sem nauðsynlega þarf að ganga fram í dag.

Elzti maður deildarinnar, Sigfús Jónsson, 2. þm. Skagf., tók forsæti til þess að gangast fyrir kosningu forseta deildarinnar. Kvaddi hann sér til aðstoðar sem skrifara þá Jónas Guðmundsson, 6. landsk.þm., og Sigurð Kristjánsson, 6. þm. Reykv.

forseti (JörB): Sakir þess að flýta þarf afgreiðslu máls, er nauðsynlegt að halda fund kl. 5. En þar sem þingsköp áskilja, að kosning nefnda fari fram á 2. fundi deildarinnar. Þarf afbrigði til, að henni megi fresta. Með því að nokkra þm. vantar og aðrir eru nýkomnir til bæjarins, hefir flokkum ekki gefizt tækifæri til að tala saman um, hvernig eigi að skipa í n. Legg ég því til, að einnig um þetta atriði verði leyfð afbrigði frá þingsköpum.

Thor Thors Ég hefi tekið eftir því, að þegar auglýst voru störf hér við Alþingi, var tekið fram, að palla- og dyravörzlustörf yrðu aðallega veitt mönnum á aldrinum 25 til 40 ára. Ég vil í því sambandi spyrja hæstv. forseta, hvort það sé meining forseta þingsins að taka hér upp nýja reglu að því er viðvíkur aldurshámarki manna, er starfa fyrir ríkið. Á seinasta Alþingi voru samþykkt lög, er beina mönnum frá embætti við 65 ára aldur. Ég vil því spyrjast fyrir um, hvort nú á að ganga lengra í þessu efni og binda takmarkið við 40 ára aldur. Mér er kunnugt um, að allir þeir, sem gegnt hafa dyravörzlu hér undanfarið og flestir hafa gegnt því starfi um langt skeið, eru komnir yfir 40 ára aldur. Ég þykist því geta séð, að það muni vera meining a. m. k. einhverra af forsetum þingsins, að bægja þessum mönnum frá starfinu, og hygg ég, að þetta 40 ára aldurstakmark sé notað sem yfirskyn. Ég hefi ekki orðið annars var en þessir menn hafi gegnt starfi sínu eins og vera hér, og hygg ég, að þeir hafi starfað í góðri samvinnu við allflesta þingmenn. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvað veldur þessu og hver er stefna forsetanna í þessu efni.

Forseti (JörB): Eins og hv.þm. Snæf. er kunnugt, ráða forsetarnir þrír allir í sameiningu starfsmannavali fyrir þingið. Allmargir þeirra, sem verið hafa hér dyraverðir að undanförnu, eru nokkuð við aldur, langt yfir það aldurshámark, sem nú var nefnt í sambandi við ráðningu dyravarða, og hefir dálítið brytt á því, að hv.þm. hefir þótt val manna til dyravörzlu ekki vera eins og það ætti að vera. Nú höfum við ekki átt tal um þetta efni forsetarnir, sem kosnir vorum í dag, og get ég því engu um það svarað, svo að fullvíst megi telja, hver úrslit verða af forseta hálfu. En það atriði, sem hv.þm. Snæf. vék að, verður tekið til ýtarlegrar athugunar áður en nokkur ráðstöfun verður gerð um aðra skipun þessa máls en verið hefir.

Thor Thors Út af ræðu hæstv. forseta vil ég aðeins geta þess, að ég hefi yfirleitt ekki orðið var við neinar óánægjuraddir um það frá hv.þm., að þeir menn, sem gegnt hafa þessum störfum á undanförnu, væru ekki að öllu leyti vel til þess fallnir. Og verði ekki hreyft mótmælum gegn þessum orðum mínum, vænti ég, að þeir verði ekki flæmdir burtu að ástæðulausu.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til hv.þdm., að þeir geri þetta ekki frekar að umræðuefni. Það er mjög hvimleitt, ef fara á að ræða starfsmannaval til Alþingis á þingfundi, og ég ætla, að ekki hafi gefizt sérstakt tilefni til þess þann tíma, sem ég hefi haft afskipti af því.

Héðinn Valdimarsson Ég er einn af þeim, sem ekki hafa verið ánægðir með dyraverðina. En mér mundi ekki detta í hug að bera fram umkvartanir við hv.þm. Snæf., heldur við hæstv. forseta. Hygg ég, að svo muni vera um flesta hv.þm., að þeir snúi sér ekki til hv.þm. Snæf. í þessu efni.

Bergur Jónsson Það getur vel verið, að hæstv. forseta, eða hæstv. forsetum yfirleitt, finnist hv.þm. ekkert koma þetta mál við, og þeir hafa fullkomlega rétt til þess að halda því fram, því þeirra er valdið. Hitt er annað mál, að ég vildi benda hæstv. forseta á, að það mundi ekki þykja rétt að farið út á við, ef núna, án þess að fullkomin yfirlýsing hafi verið gefin um það, að einungis yrðu teknir menn innan ákveðins aldurstakmarks, væri sparkað öllum gömlu vörðunum, hvort sem þeir hafa staðið sig vel í stöðu sinni eða ekki. Forsetarnir geta vitanlega gert það, sem þeim sýnist í þessu efni, en hitt mun mörgum liggja nærri að viðurkenna, að þm. hafi e. t. v. líka eitthvað hér um að segja og sé a. m. k. ekki alveg sama, hvernig að er farið. Ég segi fyrir mig persónulega, að ég vissi, að á seinasta þingi var þeim starfsmönnum, sem þá voru hér utandyra, gefin dálítil aðvörun um, að svo kynni að fara, að einungis yngri menn yrðu teknir næst. Út af fyrir sig væri ekkert við því að segja, þó slík regla væri tekin upp. Hinsvegar kom nú þingið saman miklu fyrr en búizt var við; mennirnir eru hér allir til reiðu og bjuggust við, af því þeir fengu enga frekari bendingu, að þeir myndu fá störfin. Það mundi því koma erfiðlegar við þá heldur en aðra umsækjendur, ef þeim yrði ekki veitt þau. Ég vil því fyrir mitt leyti, þó ég búist ekki við, að hæstv. forsetar taki mikið mark á mínum till. í þessu máli, henda þeim á það, að ég tel þá aðferð mannúlegri og best vit, að hún yrði minna kritiseruð út á vit, ef þeir tækju nú í þetta sinn þá starfsmenn, sem áður hafa verið, en ganga síðan hreint til verks, ef alvara er að taka upp einhver ný princip í þessu máli, og lýsa yfir, að þeirra muni verða gætt framvegis. Þá búast hlutaðeigandi menn ekki við að fá starfið aftur. Ég veit af samtölum við hæstv. forseta og hv.þm., og af þeirri kynningu, sem ég hefi haft af dyravörðunum, að það er engin sérstök ástæða til þess að neita þeim um starfið, nema það sé meiningin að fara að búa til einskonar varalögreglu til þess að vernda okkur þm. En ég held, að nægilegt sé af lögreglu hér í Reykjavík til þess að hægt sé að smala liði í gangana til þess að vera til taks, ef einhver ótti vofði yfir Alþingi vegna einhverra óróaseggja. Ég vil því, án þess ég ætlist til, að hæstv. forsetar leggist svo lágt að taka tillit til minna orða út af fyrir sig, benda á, að það mun verða vinsælla að láta þá menn, sem starfað hafa við þingið og engir hafa kvartað undan að hafi svikizt um við störf sin, fá störfin að þessu sinni, en fara ekki að smala saman einhverjum öðrum mönnum, sem engin reynsla er komin á. Ég hefi fengið þær upplýsingar, að um 80 manns hafi sótt um þessi störf. Gæti orðið nokkuð erfitt fyrir hæstv. forseta að velja á milli þeirra allra, dálítið erfiðara heldur en að láta standa svo um þetta þing, hversu stutt eða langt sem það verður, að láta hina gömlu starfsmenn fá störfin áfram, ef ekki hafa verið sérstakir gallar á starfi þeirra, sem hæstv. forsetum er kunnugt um, en mér sem þingmanni ekki, og sem einhverjum öðrum þm. kann að vera kunnugt um.

Forseti (JörB): Það er fjarri því, að forsetar álíti, að hv.þm. komi ekki við, hvernig starfsmennirnir, er þeir ráða, rækja störf sín, og mér þykir vænt um, að hv.þm. virtast yfirleitt ánægðir með þá menn, sem að undanförnu hafa starfað við þingið. Hinsvegar hefir það komið fram við forsetana, eins og ég lét í ljós áðan, að æskilegra hefði verið að haga starfsmannaráðningunni nokkuð á annan hátt, sérstaklega ráðningu dyravarða; vitanlega þó ekki í því skyni að skapa lögreglulið eða lífvörð um þm., enda væri dyravarðahópurinn nokkuð smávaxinn, ef um nokkuð slíkt væri að ræða. Ég vil beina því mjög til hv.þm. að lengja ekki umr. um þetta atriði. Mér er mjög óljúft að gera hér að umtalsefni, hvernig þessir starfsmenn, fremur en aðrir við þingið, hafa rækt störf sín; ég vil vænta, að þau hafi verið yfirleitt vel rækt af þeirra hálfu.

Thor Thors Ég býst ekki við, að hv. 2. þm. Reykv. fari að gera mér grein fyrir, hvað hann hefir út á störf þessara manna að setja; ég býst líka við, að honum komi betur að mega hvísla því að forsetum þingsins, sem hann e. t. v. þykist hafa eitthvað yfir að segja, heldur en að ræða það opinberlega. Ég sé aðeins, að á ferðinni er ný regla, sem virtist eiga að gilda hér um vinnumiðlun, samkv. ósk þessa yfirherra þingsins. Ég vil benda á, að þingskrifararnir, sem áður hafa verið og yfirleitt reynzt vel, fá að halda áfram starfi sínu, og ég sé ekki minnstu ástæðu til annars en láta sömu reglu gilda um þá, sem gegna öðrum störfum við þingið. Ég treysti svo á sannsýni og réttlætistilfinningu hæstv. forseta þessarar d., að hann láti ekki hafa sig til þess að taka upp aðra reglu í þessu efni. Mun ég svo ekki frekar ræða þetta mál.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfir.]: Eins og hv.þm. kannast við, voru samþ. á síðasta þingi heimildarlög fyrir stj., sem fólu í sér, að hún mætti taka 71/2 millj. kr. að láni og greiða með þeirri upphæð eldri skuldir. Eins og getið er um í grg. þessa frv., hefir komið í ljós, að Útvegsbanki Íslands þarf að afla sér fjár til þess að greiða 150 þús. £ lán, sem hann skuldar Hambrosbanka. Það hefir verið nokkuð athugað sérstaklega, hvernig aðstaða bankans væri til þess að afla sér þessa fjár með lántöku. Þykir liggja fyrir, að honum muni reynast það erfitt eða ókleift nema með því móti, að ríkið taki að sér beina milligöngu. Áður hefir bankinn tekið lán með ríkisábyrgð, en nú þykir þurfa að telja, að ríkið sjálft taki lánið og láni bankanum aftur tilsvarandi upphæð. Af þessari ástæðu er hér farið fram á að hækka lánsheimildina. Til þess að Útvegsbankinn geti fengið upphæð þessa að láni, var ekki nauðsynlegt að hafa lánsheimildir upp á 11 millj. og 750 þús. króna, eins og farið er fram á í frv. Ástæðan fyrir því, að farið er fram á svona háa lánsheimild, er sd. að stj. vildi nota tækifærið, ef lánið fengist, til þess að taka um leið lán, sem heimilt er að taka samkv. lögum um fiskimálanefnd o. fl. verði frv. þetta því samþ., er fyrst gert ráð fyrir, að greiddar verði þær eldri lausaskuldir ríkissjóðs, sem greindar voru í vetur, er hin fyrri lánsheimild var til umræðu. Í öðru lagi er og gert ráð fyrir, að Útvegsbankanum verði lánað af þessu fé 150 þús. sterlingspund. Eftirstöðvarnar, sem afgangs verða, þegar búið er að inna þessar greiðslur af hendi, er gert ráð fyrir að skoða sem hluta af láni því, sem heimilt er að taka samkv. l. um fiskimálanefnd. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, að þetta ber að taka sem yfirlýsingu frá ríkisstj. um það, að áðurnefnda lánsheimild samkv. I. um fiskimálanefnd megi ekki nota síðar, nema að því leyti, sem heimildin fer fram úr þeirri upphæð, sem afgangs verður af þessu stóra láni, þegar búið verður að greiða hinar umræddu skuldir ríkissjóðs og skuld Útvegsbankans. Þetta vil ég láta koma skýrt fram, því að að forminu til verður lánsheimildin, sem felst í lögunum um fiskimálanefnd, óhögguð, þó að frv. þetta verði samþ. Þessi yfirlýsing ætti að nægja til þess, að ekki þyrfti beinlínis að breyta l. um fiskimálanefnd, þó að þessi leið sé farin. Um það er ekki hægt að segja með vissu, hver afgangurinn af láninu kann að verða, því að ekki verður sagt um það nú, hve mikið kann að verða áfallið af vöxtum, þegar lán þau, sem greiðast eiga með láninu, verða greidd. Þó má gera ráð fyrir, að sú upphæð verði ekki langt frá 30 þús. sterlingspund. Þá vil ég geta þess, að sakir þess, hve mjög þurfti að hraða þessu máli, þá hefir stj. talað við miðstjórnir flokkanna um frv., og er ekki útlit fyrir annað en að það fái greiða afgreiðslu. Að svo mjög þarf að hraða máli þessu er sakir þess, að nú standa yfir samningaumleitanir erlendis um lántöku fyrir ríkissjóð, sem virðist vera á góðum vegi. Vænti ég því að hv. dm. veiti þau afbrigði, sem þarf til að málið nái fram að ganga nú í dag.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. sneri sér til mín síðastliðinn föstudag, sem var 8. þ. m., og beindi þeirri ósk til mín, að ég léti í ljós álit mitt um það, hvort Sjálfstfl. myndi verða með breytingu á lánsheimild þeirri, sem samþ. var til handa ríkisstj. á síðasta þingi. Um þetta ræddi svo miðstjórn Sjálfstfl. daginn eftir og komst að þeirri niðurstöðu, að þar sem hér væri aðallega um að ræða samskonar lánsheimild og samþ. var á síðasta þingi, að viðbættri heimild til þess að taka lán til greiðslu á skuld fyrir Útvegsbankann, sem ríkissjóður er í ábyrgð fyrir, en bankinn getur ekki greitt eins og nú standa sakir, þá sæi hún sér ekki annað fært en að samþ. lántökuheimild þessa. Það vannst ekki tími til að bera þetta undir þingflokkinn í heild; þó var það nefnt á fundi flokksins í dag og sætti þar ekki andmælum. Að sjálfsögðu hafa því allir flokksmenn Sjálfstfl. óbundin atkv. um málið. Því vil ég taka það fram, að hæstv. fjmrh. hefir gefið mér tækifæri til þess að kynnast skeytum þeim, sem farið hafa á milli ríkisstj. um lántöku þessa, og fulltrúa stjórnarinnar, Magnúsar Sigurðssonar, sem er staddur í London.

Héðinn Valdimarsson Ég er hér með skrifl. brtt., þess, efnis, að 2. gr. frv. falli niður. Ástæðan fyrir því, að ég flyt brtt. þessa, er sú, að það er talið óheppilegt vegna lántökunnar, ef nokkuð annað felst í frv. en lántökuheimildin sjálf. Við alþýðuflokksmenn munum svo flytja frv. um að fella úr gildi lögin frá 9. jan. þ. á., um lántöku fyrir ríkissjóð.

Héðinn Valdimarsson Ég mun ekki fara að leggja út í deilur um þetta atriði nú, en það er kunnugt frá fyrri lántökum ríkissjóða, að ekkert má helzt vera í lögunum utan lántökuheimildin sjálf, og nú hefir trúnaðarmaður ríkisstj., sem að lántöku þessari starfar, lagt ríka áherzlu á, að ekkert annað sé í lögunum en lántökuheimildin. Þá ber og þess að gæta, að lögin verða eflaust prentuð á skuldabréfin fyrir láninu, og verða þau þá styttri og skýrari, ef 2. gr. frv. verður felld niður.

Ólafur Thors Ég vildi aðeins óska þess, að hæstv. fjmrh. geti yfirlýsingu um það, að hann leggi fyrir Alþingi frv. um afnám l. nr. 19 frá 9. jan. þ. á. ekki síðar en næstk. mánudag.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Að gefnu tilefni vil ég lýsa yfir því, að ég mun leggja fyrir þingið frv. um afnám heimildarlaganna nr. 19 frá 9. jan. 1935, ekki síðar en næstk. mánudag.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Fyrir þessu máli þarf ég ekki langa framsögu nú. Fyrir því er gerð grein í grg frv. Það er farið fram á, að lánsheimild þessi komi fyrst og fremst í stað lánsheimildar þeirrar, sem felst í lögum nr. 19 frá 9. jan. þ. á. En um leið er farið fram á að hækka lántökuheimildina allverulega. Ástæðan fyrir hækkuninni er fyrst og fremst sú, að Útvegsbankinn er ekki talinn geta greitt upp lán að upphæð 150 þús. sterlingspund, sem hann skuldar við Hambrosbanka í London og ríkissjóður er í ábyrgð fyrir. Láni þessu hefir nú verið sagt upp, og það er talið óumflýjanlegt fyrir bankann annað en greiða það upp. Nú hefði þó ekki þurft að hækka lánsheimildina upp í 11 millj. og 750 þús. kr. vegna þessara hluta einna, en stj. vill nota tækifærið og fá hlut af þessu láni til þeirra hluta, sem ræðir um í lögum um fiskimálanefnd o. fl., sem afgr. voru frá síðasta þingi. Ég skal taka það sérstaklega fram, að stj. lítur svo á, að hún megi ekki nota lántökuheimildina í fiskimálanefndarl. nema að því leyti, sem hún er hærri en það, sem kynni að fást til þeirra afnota samkv. þessari heimild. En það er ekki hægt um það að segja, hversu mikið af lántökuheimildinni í fiskmálanefndarl. þyrfti að nota, þar sem ekki er vita, hversu mikil afföllin verða af þessu láni, ef það fast, en það má gera ráð fyrir, að það yrði þó ekki minna afgangs en 30000 sterlingspund, eða 660 þús. kr., sem afgangs verður af láninu, ef afföllin yrðu ekki mjög mikil. Ef sú áætlun stæðist, þá yrði það um 660 þús. kr. minna, sem notað yrði af lántökuheimildinni í fiskimálanefndarlögunum. Þessu máli er hraðað svo mjög vegna þess, að nú standa yfir umleitanir um lántöku, og ná búast við innan lítils tíma, ef til vill á hverri stundu, vitneskju um það, hvort lán fæst eða ekki, og það er vitanlega mjög mikið undir því komið að hafa fullkomna heimild til lántökunnar, ef það sýnir sig, að hægt vari að fá lán með sæmilegum kjörum. Þess vegna fór ég þess á leit við Nd. og fer þess nú á leit við þessa d., að þessu máli verði nú veitt þau afbrigði, sem þarf til að afgr. málið nú þegar, svo n. stj. fái heimild, ef tækifæri býðst, til að koma þessari lántöku í kring.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Eins og hæstv . forseti gat um, þá hefir Nd. fellt niður 2. gr. þessa frv. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvernig á því stendur, þar sem mér er kunnugt um, að Sjálfstfl. gerði það að skilyrði fyrir því, að hann greiddi fyrir þessu máli, að lántökuheimildin frá því í fyrra yrði úr gildi numin, því að það er ekki meining okkar, að stj. eigi að hafa heimild til margra millj. kr. lántöku eftir að hún er búin að taka þetta stóra lán nú. Mér þykir því óviðkunnanlegt, að þessi gr. skyldi hafa verið felld niður, og get ekki séð ástæðuna til að það var gert. Og ég sé ekki heldur betur en að margt hefði verið að geta um það í þeim texta, sem prentaður er á bréfin, samkv. hvaða 1. þetta er, vegna þeirra, sem bréfin kaupa. Ég verð að segja, að ég varð líka undrandi, þegar ég heyrði, að þetta frv. væri fram komið og ætti að hraða í svo mjög, því að mér skildist, að þegar um þetta mál var rætt við miðstjórn Sjálfstfl., þá væri það gert vegna þess, að þeim banka, sem gegnumgengst þetta lán, þætti nægilegt að fá heimild frá miðstjórnum flokkanna, jafnvel þó að ekki væri búið að fá formlega samþ.l. um lántökuna. Viðvíkjandi þessari 30 þús. stp. viðbót vegna fiskimálan., þá vil ég segja það, að mér finnst hún óþörf. Það getur vel verið, að þetta sé ekki óhentugt. Vitaskuld getur stj. tekið þetta lán án þess að lánsheimildin sé endurtekin í þessum l., og það er óviðkunnanlegt, að lánsheimildin sé þannig tvöfölduð, því að mér er ekki kunnugt um, að fram hafi komið frv. um að takmarka lánsheimildina. Eins og hæstv. ráðh. sagði, þá er verið að leitast fyrir um þetta lán, og meira en að leitast fyrir um það, því að líklega er það langt komið, þar sem frv. þessu er svo mjög hraðað. Væri vel viðeigandi, ef hæstv. ráðh. léti nú fylgja grg. um það, með hvaða kjörum þetta lán mundi fást. Myndi það að sjálfsögðu ráða miklu um það, hver áhugi yrði fyrir því, að þetta lán yrði tekið. Ég vil því beina því til hæstv. ráðh., hvort hann teldi ekki rétt að gefa nú skýrslu um það, með hvaða kjörum þetta lán mundi fást.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég gleymdi að geta þess í ræðu minni, að Nd. féllst á þá breyt., að fella burt 2. gr., sem fjallaði um það, að með þessum l. væru úr gildi numin l. frá 9. jan. 1935 um lántöku fyrir ríkissjóð. Það var af þeirri ástæðu, að ýmsir hv.þm. í Nd. töldu, að erlendir lánveitendur leggðu mjög mikla áherzlu á það, að ekkert annað standi í l. en lánsheimildin sjálf, og þess vegna væri réttast að nema fyrri lánsheimildina úr gildi með sérstökum l. Því var lýst yfir í Nd. af hv. 2. þm. Reykv. fyrir Alþfl. hönd, og af mér fyrir hönd Framsfl. og stj., að við mundum strax á mánudaginn flytja frv. hér á þingi um afnám þessarar lánsheimildar. Þá ætla ég að bera frv. fram, og nú mun það vera í þann veginn að vera að afhendast skrifstofunni til prentunar. Það er því alls ekki tilætlunin n. fara á neinn hátt aftan að Sjálfstfl. í þessu máli. Ég vona því, að hv. stjórnarandstæðingar geri sig ánægða með þessa yfirlýsingu og búist ekki við, að á bak við þetta liggi neinir hrekkir, því að það er síður en svo. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um það, að hann væri hissa á, að þessu máli væri flýtt svo mjög, þar sem fyrir hefðu legið yfirlýsingar frá miðstjórnum flokkanna. Sá, sem þessa lántöku annast fyrir hönd stj., lagði áherzlu á, að skoðun miðstjórnanna fengist, áður en þing kæmi saman, og eftir því, sem okkur hefir skilizt á skeytum hans, þá var það til þess að geta vitað, hvernig þingið tæki í þetta á sínum tíma, en ekki að hann treysti sér til að ljúka málinu að fullu án neinnar löggjafar. Þess vegna lagði hann áherzlu á að fá l.samþ. fljótt, til þess að heimild væri fyrir bendi, ef tækifæri gefst. Hv. þm. talaði um það, að sér fyndist óþarfi að endurtaka lánsheimildina, sem er í l. um fiskimálan., en það er gert til þess að málið liggi ljósara fyrir þeim erlendu lánardrottnum og lánsheimildin sé í einu lagi og allur misskilningur sé útilokaður. Það er rétt, að þó að þessi I. verði samþ., þá er lánsheimildin samkv. l. um fiskimálan. ekkert skert. En ég veit, að það hefir verið síður að taka gilda yfirlýsingu frá stj., að hún muni ekki undir neinum kringumstæðum tvínota þetta. Hún mun ekki nota lántökuheimildina samkv. l. um fiskimálan. nema að þeim hluta, sem sú heimild er hærri en það, sem fer af þessu láni til fiskimálan. Þetta er skilningur stj., og hún mun aldrei nota þessa heimild á annan hátt en ég hefi nú skýrt frá. Hann minntist á, að sér fyndist vel til fallið, að skýrt væri frá þeim kjörum, sem vænta mætti, að á þessu láni yrðu. Það mál liggur ekki svo ljóst fyrir enn, að um það sé hægt að gefa neina skýrslu nú. Þær bráðabirgðatölur, sem talað hefir verið um í þessu sambandi, geta breytzt. Mér þykir því ekki ástæða til að gefa skýrslu um þetta fyrr en ef til kemur, að lánið verður tekið. Lánsheimildin er nú einu sinni alltaf höfð þannig að það er á mati stj., sem heimildina fær, hvort kjörin eru aðgengileg eða ekki. Ég vænti þá, að hv. 1. þm. Reykv. geri sig ánægðan með þær yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið um afnám lántökuheimildarinnar, og sömuleiðis yfirlýsingar þær, sem gefnar hafa nú verið um notkun lánsheimildarinnar í l. um fiskimálan. Form. Sjálfstfl., sem á sæti í Nd., hefir gert sig ánægðan með þessa afgreiðslu málsins, enda hefir því verið lofað að flytja undir eins á mánudag frv. um afnám fyrri lántökuheimildarinnar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér þótti rétt, af því að ég fylgdist ekki svo vel með umr. í Nd., að knýja fram yfirlýsingu hæstv. ráðh. um þetta, en hann lýsti því yfir, að það hefði verið aðeins af gleymsku, að hann gat ekki um það í framsöguræðu sinni. Ég lét mér nægja þessa yfirlýsingu hans, því að mér dettur ekki í hug, að stj. geri sig bera að þeirri brigðmælgi, að hún gangi hér á bak orða sinna. Þessu máli ætti þá að vera tryggður framgangur, þar sem bæði Alþfl. og Framsfl. hafa lýst því yfir, að þeir muni ljá þessu frv. fylgi, og Sjálfstfl. gerði það að skilyrði fyrir fylgi sínu við það frv., sem hér liggur fyrir, að þetta afnám yrði samþ. En ég vil þá spyrjast fyrir um það, hvort með því frv. sé, þá rýrð lánsheimild sú, sem er í l. um fiskimálan., að því sem nemur þeirri upphæð, sem gengur af þessu láni til fiskimálan. Hæstv. ráðh. hefir lýst því yfir, að hann muni ekki nota heimildina fram yfir það, sem þá er eftir. En það er nú svo með þessar stjórnaryfirlýsingar, að ég veit ekki, hversu sterklega þær gilda fyrir aðrar stjórnir, sem á eftir koma, og það er alveg bersýnilegt, að á meðan þessi heimild er í l., gæti hvaða stj. sem væri notað hana út í æsar, ef hún vildi það við hafa. Ég vil því skjóta því til hæstv. ráðh., hvort hann teldi ekki rétt að bíða með þetta frv. þangað til séð verður, hvað mikið kemur inn á þetta lán, ef hann teldi það ekki brigðmælgi.

Ég yrði það

. Ég teldi það réttara, að þetta væri skýrt tekið fram í l. Ég leit svo á, þegar beðið var um álit miðstjórnanna, að það væri gert til þess, að hægt yrði að taka lánið upp á þau býti. Ég sagði þá, að ég sæi ekki ástæðu til, að Sjálfstfl. gæfi slíka yfirlýsingu, því að stjórnarflokkarnir hefðu afl til að koma málinu fram hvort sem væri. Ég man ekki betur en að því væri þá svarað, að lánveitendurnir tækju ekki tillit til minna en yfirlýsingar frá yfirgnæfandi meiri hluta þingsins, og þess vegna hafði yfirlýsingin verið beinlínis gefin, til þess að hægt væri að taka lánið upp á þau býti. En fyrst þingið er nú komið saman, þá má telja rétt, að það gefi formlega lagaheimild.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. talaði um það, hvort ég vildi ekki setja inn í þetta væntanlega frv. ákvæði um það, að lánsheimild samkv. fiskimálanefndarl. rýrnaði að sama skapi og fé fengist úr þessu nýja láni til afnota fyrir fiskimálan. Ég sé örðugleika á að koma þessu inn í frv. Form. Sjálfstfl. lagði svo mikla áherzlu á þetta mál, að hann vildi ekki einu sinni, að frv. yrði borið fram á mánudaginn, heldur gengi gegnum allar 6 umr. á mánudaginn. Ég held því, að við verðum að láta það bíða þangað til síðar að athuga þetta atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. minntist á, að tryggja það, að einhverjir vondir menn, sem kynnu að taka við, ef þessi stj. færi frá, misnotuðu ekki þessa heimild. Ég væri ekkert á móti þessu, ef hægt væri að koma því fyrir í l., en við form. Sjálfstfl. töluðum um, að það væru örðugleikar á þessu, en um þetta má alltaf tala síðar. En ég vil efna það loforð, sem ég gaf, að koma þessu máli fram á mánudaginn. Ég skal ekki mikið ræða um þessa yfirlýsingu miðstjórnanna. Það var gert ráð fyrir því, að það væri ekki nóg til að hægt væri að ganga endanlega frá láninu. En ástæðan til þess, að beðið var um yfirlýsingu miðstjórnar Sjálfstfl., var sérstaklega sú, að umboðsmaður stj. taldi, að það þyrfti formlega heimild, og þá þurfti að tryggja, að það mætti ekki mótspyrnu í þinginu, sem tefði fyrir, en frv. gæti komizt fljótt og viðstöðulaust í gegnum þingið, eins og við sjáum, að það gerir nú, af því að samkomulag er fengið um það. Ég vona því, að hv. 1. þm. Reykv. geri sig ánægðan með þetta loforð í sambandi við fiskimálanefndarlánið, svo að ég geti uppfyllt loforð mitt við hv.þm. G.-K.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af hinni skrifl. brtt., sem komin er fram, vil ég geta þess, að það er til þess ætlazt, að um leið og þessi nýja lánsheimild verður samþ., falli hin eldri úr gildi. Þetta má vitanlega gera með tvennu móti, fyrst og fremst með því að setja ákvæði inn í þetta nýja frv. um að hin eldri lánsheimild falli úr gildi, eins og gert er. Í öðru lagi er það hægt með því móti, að bera fram nýtt frv. um afnám l. nr. 19 frá 9. jan. þ. á. Hvor leiðin er farin, skiptir ekki miklu máli. Ég get alveg eins fellt mig við það, að borið sé fram sérstakt frv., og mun stj. beita sér fyrir, að slíkt frv. verði borið fram, ef brtt.hv. 2. þm. Reykv. verður samþ.