Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur fjarvistarleyfi í dag. Ég mæli því fyrir þessu frv. samkv. beiðni hana, en hann gerði ítarlega grein fyrir þessu máli í ræðu sinni í hv. Nd. Frv. það, sem hér er til umr., gerir ráð fyrir að lögfesta 2% sjúkragjald á gjaldstofn álagðra útsvara 1978, en eins og hv. þdm. er kunnugt hefur slíkt gjald verið lagt á s.l. tvö ár, en þá 1%. Eins og öllum er kunnugt hefur sjúkratryggingakostnaður aukist mjög og eykst mjög á næsta ári, og ég hef í þeim grg., sem ég hef flutt varðandi ríkisfjármálin, fjárl. sem eru nú til meðferðar, gert grein fyrir þessu atriði í sambandi við lausn á þeim vanda sem við er að glíma í fjármálum ríkissjóðs, sem að sjálfsögðu stafar að vissu leyti af því sem ég sagði áðan, miklum kostnaðarauka í tryggingamálum á næsta ári. Er því gert ráð fyrir því í þessu frv. að leggja 2% sjúkragjald á gjaldstofn álagðra útsvara. Með frv. þessu eru þó lagðar til þrjár breytingar frá því sem verið hefur: 1. Að gjaldið sé lagt á af skattstjórum á öllu landinu, en ekki álagningaraðila útsvars eins og verið hefur. Ástæðan er tvíþætt: Annars vegar hefur álagning þessa gjalds dregist sums staðar, þar sem skattstjórar leggja ekki á útsvar, og allt, sem varðar tengsl milli álagningar og innheimtu gjaldsins, hefur reynst þungt í vöfum og erfitt í framkvæmd varðandi þau sveitarfélög þar sem skattstjórar leggja ekki útsvörin á. Hins vegar hefur mismunandi beiting á ívilnunarákvæðum útsvarslaga leitt til ósamræmis milli gjaldenda sjúkragjalds og þá eftir búsetu. 2. Að gjaldið nemi 2% af gjaldstofni álagðra útsvara 1978, eins og ég gat um áðan, í staðinn fyrir 1%, og þar er um að ræða mikinn kostnaðarauka. 1500 millj. kr. umfram það, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Útgjaldaauki vegna útgjalda sjúkratrygginga er þannig 3419 millj. eða 68.2% frá fjári. yfirstandandi árs, og í heild er áætluð aukning kostnaðar sjúkratrygginga 4722 millj. frá fjári. 1977, eða um 70%. 3. Gert ráð fyrir að gjaldfrelsismörk verði samræmd. Samkv. núgildandi lögum eru þeir gjaldendur, sem ekki er gert að greiða útsvar, gjaldafrjálsir. Þar sem útsvarshlutfallið er mishátt eftir sveitarfélögum hafa gjaldfrelsismörk sjúkragjaldsins einnig verið mishá. Í sveitarfélögum með 10% útsvar sleppa t.d. hjón við greiðslu sjúkratryggingagjalds vegna útsvarsleysis ef útsvarsstofninn var 165 300 kr. eða lægri, en í sveitarfélagi með 3% útsvar sleppa hjón við sjúkratryggingagjald ef útsvarsstofn þeirra var 605 400 kr, eða lægri. Samsvarandi tölur fyrir einhleyping voru 120 900 og 443 000 kr. Því er lagt til, að þeir verði gjaldfrjálsir sem ekki hefðu greitt útsvar væri það 10% af gjaldstofni útsvara. Við meðferð málsins í Nd. var samþykkt brtt. við frv. á þskj. 200, viðbót við 2. tölulið 1. gr., að við hann bættist: „Í viðbót við þær fjárhæðir elli- og örorkulífeyrisbóta, sem frá eru dregnar samkv. a-lið þessa töluliðs, skal draga frá hjá þeim einstaklingum, sem nutu elli- og örorkulífeyris á árinu 1977, 300 þús. og hjá hjónum 500 þús.“ - þannig að þessi mörk eru hækkuð sem þessu nemur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv., en leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. um fjáröflun til vegagerðar. Á fund n. kom Snæbjörn Jónasson vegamálstjóri og gaf skýringar á þeirri hækkun á fjáröflun til vegagerðar sem af samþykkt þessa frv. leiðir. Samkv. því munu markaðir tekjustofnar, þ.e. bensíngjald, gúmmígjald og þungaskattur, hækka um 1500 millj, kr., en samkv. fjárlagafrv. mun enn fremur beint framlag ríkissjóðs hækka um 400 millj. og lántökur um aðrar 400 millj, frá því sem gert var ráð fyrir í vegáætlun fyrir 1978 sem nú gildir. Segja má að lántökur séu einnig beint ríkisframlag því að frá árinu 1972 hefur ríkissjóður tekið að sér greiðslu vaxta og afborgana af lánum til vegagerðar og greitt það utan vegáætlunar. Söluskattur af hækkun hinna mörkuðu tekjustofna mun verða tæplega 240 millj. kr., þannig að með þessu aukna ríkisframlagi og láni hækkar framlag ríkissjóðs meira en þessari söluskattshækkun nemur. Er þar því stigið dálítið skref til móts við þær óskir, að vaxandi hluti tekna ríkissjóðs af bílum og umferð renni til vegagerðar. Heildartekjur samkv. núgildandi vegáætlun fyrir árið 1978 eru áætlaðar 7 milljarðar kr. og var þar gert ráð fyrir 18% verðlagshækkunum frá árinu 1977. Ef miðað er við að verðlagshækkanir verði 30% milli þessara ára, þá ætti samkv. fjárlagafrv. nú að vera um 11/2 milljarður sem yrði raunverulega aukið fjármagn til vegagerðar á næsta ári. Virðast allir vera sammála um þörfina fyrir aukið fjármagn til vegagerðar, en aftur á móti skiptar skoðanir um, hvaða leiðir á að fara til að afla þess. En ég hygg, að fátt skili betri arði fyrir greiðendur en það fjármagn sem varið er til að gera vegina betri. Í aths. við 3, gr. frv. kemur fram, að með ákvæði 2. mgr. geti ráðh. ákveðið með reglugerð að áfallnar dagsektir innheimtist, enda þótt sú athöfn, sem knýja átti fram með dagsektum, hafi síðar verið framkvæmd. Til skýringar þessu atriði skal tekið fram, að samkv. gildandi reglum um innheimtu bifreiðagjalda skal leggja til dagsektir vegna vanrækslu á að koma bifreið til álesturs ökumælis á tilskildum tíma. Samkv. þessari reglugerð eru tvenns konar ákvæði, sem heimila undanþágu frá greiðslu dagsekta. Annars vegar er í 10. gr. heimilt að veita undanþágu frá álestri fyrir fram, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi, t.d. veikindi eða ófærð. Beiðni um slíka undanþágu þarf að berast innheimtumanni fyrir lok álesturstímabils. Fallist innheimtumaður á beiðnina kemur auðvitað ekki til álagningar dagsekta. Hins vegar er heimild í sömu grein til niðurfellingar þegar álagðra sekta, ef gjaldandi færir fram sérstakar ástæður fyrir því, að ekki var komið með bifreið til álesturs á tilskildum tíma. Getur innheimtumaður fellt niður sektina, ef erindi berst næstu tvær vikur eftir að álesturstímabili lýkur, en eftir þann tíma er áskilið samþykki fjmrn. við því, að t.d. veikindi umráðamanns bifreiðar eða bilun á ökutæki geti leitt til niðurfellingar. Ákvæðinu í frv. til breytinga á lögum um fjáröflun til vegagerðar er ekki ætlað að hafa áhrif á þessar undanþágur. Tilgangur þess er sá einn að koma í veg fyrir að álagðar sektir falli sjálfkrafa niður án tillits til aðstæðna ef umráðamaður bifreiðar kemur siðar með hana til álesturs, en dómur Hæstaréttar í XIV. bindi hæstaréttardóma, bls. 339, bendir til að svo sé að óbreyttum lögum. Þessari breytingu er ætlað að auka áhrif dagsekta og hvetja til að umráðamenn bifreiða láti almennt koma með bifreiðar til álesturs á tilteknum tíma, en henni er ekki ætlað að hafa áhrif á niðurfellingu sekta ef sérstaklega stendur á. Meiri hl. fjh.- og viðskn, leggur til að frv. verði samþykkt, en minni hl. mun skila séráliti, og Albert Guðmundsson sat hjá við afgreiðslu málsins. Í ljós hefur komið að í frv. hefur fallið niður ein setning úr núgildandi lögum að gjald megi vera lægra fyrir fólksflutningabifreiðar en aðrar bifreiðar, og leggur meiri hl. fjh.- og viðskn. til á þskj. 223 að þessari setningu verði hætt inn í frv.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. gat um, varð n. ekki sammála um afgreiðslu málsins. Við í minni hl. leggjumst raunar ekki gegn frv. nema að því leyti til, að við teljum ekki víðeigandi að ríkissjóður eigi færi á því að taka meira fé vegna þessarar hækkunar en hann þegar gerir í formi aukins söluskatts. Við skilum sérstöku nál. og við skilum einnig brtt. á þskj. 212, þar sem lagt er til, að söluskattur, sem lagður kunni að verða á gjald þetta, skuli renna í Vegasjóð Í nál. okkar kemur fram, að við teljum að þegar ríkissjóður hafi svo mikið af umferðinni, sem er rétt um 2/3 hlutar af þeim tekjum er umferðin er skattlögð um, eigi ekki að halda lengra, heldur breyta dæminu og tryggja Vegasjóði meira fjármagn. Það væri hægt að hafa um þetta frv. og vegamál í heild langt mál, en við ríkjandi aðstæður og tímaskort svo síðla á þessum degi ætla ég ekki að gera það. En ég vara við því, að ef til bensínhækkunar kemur samkv. heimild í lögum vegna vísitöluhækkana, hagnast ríkissjóður alltaf jafnt og þétt á því með sínu hlutfalli út úr söluskatti. Það gengur ekki. Margir eru á því, að það sé þegar of mikið ef ríkissjóður tekur helming af þeim gjöldum, sem umferðin skapar ríkissjóði möguleika á, en hér hefur verið svo undanfarið, að ríkissjóður tekur um 2/3. Allir þm. eru sammála um, að gera þarf stórátak til að lagfæra vegi um allt land, og til þess þarf auðvitað mikið fjármagn. Þess vegna erum við ekki á móti hækkuninni, en við deilum um hvernig hún á að skiptast. Það er með eindæmum - ég fullyrði það - hversu miklir skattar eru á nýjum bifreiðum á Íslandi og hef ég sagt það áður í ræðustól á hv. Alþ., að ég tel allt of langt gengið. Ég tel að bifreiðarnar eigi ekki að skattleggja svo óskaplega þegar innkaup eru gerð á nýjum bifreiðum, tel að bifreiðin sé orðin óhjákvæmileg flestum fimm manna fjölskyldum í landinu og vegna vinnu þúsunda manna verði þeir að hafa bíl til að komast leiðar sinnar. Einnig er það staðreynd, að fólkið úti um allt land vill fá betri vegi og verður að fá betri vegi. Þess vegna er sú krafa rökrétt og réttmæt, að sem mest af því fjármagni, sem umferðin gefur, renni í vegagerð og gerð varanlegs slitlags. Í sameinuðu þingi liggur fyrir till. frá tveimur hv. þm. Annar þm. er frsm. meiri hl. nú, hv. 4. þm. Suðurl. Ég lýsti mig mjög eindreginn stuðningsmann þessarar till. þeirra tvímenninganna að gera sérstakt átak í því að leggja það sem við köllum varanlegt slitlag eða bundið slitlag á sem mest af þjóðvegum úti um land. Ég harma að ekki skuli hafa komið fram yfirlýsingar frá hæstv, ráðh., þar sem hann styður efnislega framgang þessarar till. Vonandi fær till. byr í sameinuðu þingi, og vonandi getum við tryggt Vegasjóði réttmætan hluta þess gjalds sem umferðin gefur, því að annars förum við heldur aftur á bak í vegagerðinni vegna verðbólgu og vegna aukinnar bifreiðanotkunar úti um allt land. Ég vil undirstrika þá till. okkar í minni hl., að þetta frv. gefi Vegasjóði allar þær tekjur er það gerir ráð fyrir, en ríkissjóður fá ekki krónu vegna frv.