Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gylfi Þ. Gíslason Hæstv. forseti. Þetta mun vera í fjórða eða fimmta skipti sem frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins er á dagskrá, en tekið út af dagskrá án nokkurrar skýringar. Ég æski eftir skýringu á því af hálfu hæstv. forseta hvers vegna þetta á sér stað, hver hefur óskað eftir þessu. Það eru ekki við flm. Hafi einhver annar gert það, þá vil ég gjarnan fá að vita hver það er og hvaða rök eru fyrir því.



Vegna fyrirspurnar hv. þm. um, af hverju málið sé tekið út af dagskrá, vil ég taka fram að það er alltítt að mál séu tekin út af dagskrá vegna óskar þm. Nú stendur svo á að forseti d. hefur verið fjarverandi, haft fjarvistarleyfi nú í nokkra daga, og það er einföld ákvörðun forseta og ósk forseta að þetta mál sé tekið út af dagskránni.

Flm. (Ellert B. Schram) : Hæstv. forseti. Á þskj. 69 hef ég leyft mér að bera fram frv. til l. um breyt. á l. frá 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Þetta mun vera í þriðja skipti sem ég ber fram þetta frv., og vonast ég nú fastlega til þess að það nái fram að ganga og fái afgreiðslu í hv. deild. Frv. felur í sér breyt. á 2. gr. laganna á þann veg að við gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Þrátt fyrir ákvæði 1. gr. er heimilt að kveða svo á í kaup- og verksamningum um hús, húshluta eða önnur skyld mannvirki, sem eigi eru fullgerð á samningsdegi, en seljandi eða verksali skuldbindur sig til að afhenda fullgerð eftir minnst 12 mánuði, að sá hluti söluverðs, sem svarar til þess byggingarhluta sem ófullgerður er, skuli breytast í samræmi við breyt. á verðlagsvísitölu til afhendingardags.“ Af efni og forsendum laga nr. 71 frá 1966, um verðtryggingu fjárskuldbindinga, má ráða að höfuðtilgangur þeirra var að skapa nauðsynlegan grundvöll að verðtryggingu lánsfjársamninga. Stefnt var að því að taka upp verðtryggingu að einhverju leyti við innlánsstofnanir, fjárfestingarlánasjóði og jafnvel lífeyrissjóði. Jafnframt mun hafa verið reynt að taka af öll tvímæli um lagagrundvöll verðtryggingar. Þó að tilgangur verðtryggingarlaga þessara hafi fyrst og fremst verið sá sem að framan greinir, var þó að því er virðist gengið lengra í lagasetningunni og er orðalag 1. gr. það viðtæk að túlka má það svo að það nái yfir allt fjármunasviðið nema löggerninga á sviði kaupgjaldsmála. Reyndin hefur orðið sú að löggjöfin hefur haft verulega þýðingu á sviði lánsfjársamninga og má telja hana fyrst og fremst eðlilega og gagnlega að því marki. Á hinn bóginn hafa lögin skapað nokkra óvissu um gildi löggerninga, sem mjög algengir og mikilvægir eru í viðskiptum manna, einkum húsaleigusamninga, sölusamninga um húsnæði og verksamninga. Í þessum efnum hefur skapast áratuga hefð um vísitölumiðviðun í samningum þessum. Vil ég í því sambandi sérstaklega benda á að í lögum um Byggingarsjóð ríkisins er beinlínis gert ráð fyrir því að tekið sé mið af vísitölubreytingum. Nú hefur hins vegar það gerst, að dreginn hefur verið í efa réttur aðila til að setja slík vísitöluákvæði inn í samninga og dómar hafa fallið m. a. í Borgardómi Reykjavíkur á þá leið að verðtryggingarákvæði í samningum eins og hér um ræðir séu ólögmæt. Ég vitna sérstaklega til dóms, sem kveðinn var upp í Borgardómi Reykjavíkur í sept. s. l., þar sem byggingaraðili höfðaði mál gegn kaupanda íbúðar þar sem gerð var krafa um greiðslu á verðtryggingu sem samningurinn gerði ráð fyrir. Er skemmst frá því að segja að dómur féll á þá leið að þetta verðtryggingarákvæði í kaupsamningnum var dæmt ólögmætt og talið að það bryti í bága við fortakslaus ákvæði laganna frá 1966 um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Þessi dómur og fleiri slíkir hafa af skiljanlegum ástæðum mjög alvarlegar afleiðingar og raska mjög þeirri venju og þeirri viðskiptahefð sem ríkt hefur á þessu sviði um langan tíma. Í þeim efnum hefur hið opinbera jafnvel gengið á undan með því að viðurkenna og setja beinlínis inn í samninga ákvæði um verðtryggingu þegar t. d. samið er um verk eða byggingar á opinberum vegum. Nú skal ég ekki leggja neinn dóm á þann úrskurð sem kveðinn er upp af dómstólum landsins. Þó mætti viðurkenna að strangt til tekið, ef miðað er við lögin ein, standist slíkir dómar. Á hinn bóginn er auðvitað á það að líta að mjög löng hefð hefur skapast um verðtryggingarákvæði og ætti að vera eðlilegt undir þessum kringumstæðum, að nokkurt tillit væri tekið til þeirrar hefðar. Alla vega er niðurstaðan sú að ef slíkir dómar yrðu staðfestir af Hæstarétti, þá mundu þeir hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í samningum manna á meðal og leiða til þess að mikill fjöldi einstaklinga og aðila gæti gert kröfu um endurgreiðslu á þeim verðtryggingarupphæðum sem inntar hafa verið af hendi svo og neitað að greiða þær eða standa við þá samninga sem gera ráð fyrir verðtryggingaruppbótum. Það er mitt álit að það sé heppilegast fyrir þjóðfélagið og fyrir slíka samninga og slík viðskipti að heimilt sé að verðtryggja samninga sem eru til langs tíma. Það er mjög óraunhæft að fara fram á að aðilar, sem taka að sér verk, áætli eða geti ákveðið verð á framkvæmdum sínum fram í tímann með hliðsjón af þeim öru verðbreytingum, þeirri miklu verðbólgu sem ríkt hefur og mun því miður sjálfsagt ríkja einhvern tíma enn. Þess vegna er óraunhæft að banna verðtryggingarákvæði, og ef þau verða bönnuð og dæmd ólögmæt, þá munu aðilar leita einhverra annarra ráða og hafa ýmsa möguleika á því að setja inn ákvæði í samninga sem tryggja þá gegn slíkum verðhækkunum án þess þó að það sé beinlínis orðað svo að það sé um verðtryggingu að ræða. Ég hef tekið fram áður, þegar ég hef gert grein fyrir þessu frv., að ég lít ekki endilega svo á að túlka megi lögin frá 1966 þannig að verðtrygging sé ólögmæt. En ég hefði talið æskilegt að taka af allan vafa í þessum efnum og heimila slíka verðtryggingu. Því hefur verið haldið fram í umr. um þetta mál áður að það gæti verið andstætt hagsmunum neytenda eða þess fólks sem t. d. festi kaup á íbúðum. En þá er því til að svara að það er meiri trygging fyrir slíka einstaklinga, sem festa kaup á íbúðum, að vita nokkurn veginn að hverju þeir ganga, þannig að þeir geta reiknað með verðtryggingunni í stað þess að vera í fullri óvissu um kaupverð, endanlegt kaupverð, og þeir geta þá búist við því, ef þeir fara út í slíka óvissu, að hvort tveggja eigi sér stað, að sá, sem byggir, verði gjaldþrota, geti ekki staðið við samninga, sem hann gerir, og að sá, sem hafi fest kaup á íbúðinni, standi uppi íbúðarlaus, hafi jafnvel innt af hendi greiðslur til hins aðilans sem hann geti ekki fengið aftur vegna vanskila og gjaldþrots þess aðila. Ég tel svo, herra forseti, óþarfa að útskýra efni þessa frv. nánar. Það hafa verið sett hæfileg mörk um lágmarkstímalengd þeirra samninga, sem hér um ræðir, og er gert ráð fyrir því að við ákvörðun verðlagsvísitölu sé hægt að styðjast við byggingarvísitölu eða kaupgjaldsvísitölu eftir atvikum og eftir efnisþáttum samningsins. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. sé málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ástæðan til að ég hef lagt fram þetta frv. til l. er það misrétti sem börn búa við hvað snertir meðlagsgreiðslur. Samkv. núgildandi lögum er greiðslum þannig háttað að Tryggingastofnun ríkisins greiðir ekki meðlag fyrr en að fengnum meðlagsúrskurði hjá sakadómi. Neiti faðir að gangast við barni dregst úrskurður og þar með meðlagsgreiðslur í a. m. k. 6 mánuði eða þar til blóðrannsókn getur farið fram í fyrsta lagi. En síðan getur málið enn dregist lengi fyrir dómstólum, og dæmi eru til að barnsfaðernismál hafi dregist allt yfir 4 ár, og reyndar hef ég nýlega fengið dæmi um það í Tryggingastofnun ríkisins að þetta geti dregist upp í 7 ár. Það er nýbúið að úrskurða meðlag með barni sem er orðið 7 ára. Það var millilandamál, móðirin fær aðeins greitt 18 mánuði aftur í tímann. Stundum næst alls ekki til barnsföður fyrr en mörgum mánuðum og jafnvel árum eftir fæðingu barns og er þá ekki hægt að sækja um meðlag á meðan. Þá kemur fyrir að ekki tekst að feðra barn þrátt fyrir tilraunir til þess, og fellur þá í hlut ríkissjóðs að greiða meðlagið. Í öllum tilfellum fær móðirin meðlagið greitt eftir á aftur í tímann, en ekki þó lengra aftur en 6 mánuði nema til komi vottorð frá sakadómi að meðlagsúrskurðar hafi verið leitað áður en barnið náði 6 mánaða aldri. Þó má aldrei greiða meðlag lengra aftur í tímann en 18 mánuði. Samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið hjá Tryggingastofnun ríkisins, greiðir ríkissjóður nú um 18% meðlaga eða barnalífeyris sjálfur, þ. e. a. s. það er ekki endurkræft hjá barnsföður. Þar er um að ræða um það bil 1400 böru, en mikill meiri hl. þessara barna er börn ekkna, ekkla og öryrkja og aðeins örfá sem þannig er ásatt um að ekki hefur tekist að feðra þau. Samkv. sömu heimildum hef ég fengið þær upplýsingar að slík mál muni árlega vera um það bil 10 og lágmarkstími faðernismála sé yfirleitt 2 1/2 ár, sem þýðir það sem sagt að fyrsta hluta ævinnar er ekkert greitt með þessum börnum. En satt að segja er lítið gagn að meðlagsgreiðslum og fæðingarstyrk sem ekki kemur fyrr en mörgum mánuðum og jafnvel árum eftir að barnið fæðist. Það er einmitt á meðan barnið er nýfætt og ungt sem móðirin þarf mest á aðstoð að halda, þann tíma sem hún á erfiðast með að vinna fyrir því sjálf og erfiðast með að fá barnagæslu, a. m. k. á opinberum stofnunum, ef þær þá yfirleitt fyrirfinnast í hennar lögsagnarumdæmi. Ég fékk nýlega bréf frá ungri konu úti á landi sem eignaðist barn fyrir nokkrum mánuðum, en þar sem ekki hefur náðst til barnsföður, sem nú er við vinnu utanlands, - þetta er sjómaður, - hefur hún ekki getað fengið meðlagið greitt frá tryggingunum. Sjálf segist hún ekki efast um að hann gangist við barninu og greiði með því þegar samband næst við hann, en þangað til skal hún sem sé basla hjálparlaust. Og saga þessarar ungu konu er því miður ekkert einsdæmi. Þegar ég sagði frá henni í hóp fyrir nokkru komu strax fram tvö önnur dæmi sem fólkið í hópnum þekkti persónulega. Í öðru dæminu var um að ræða mann sem hafði verið erlendis í 3 ár og vissi enginn hvar. En af því að um var að ræða íslendinga, sem stúlkurnar gátu nafngreint, mátti ekki borga meðlagið fyrr en þeir hefðu gengist við börnunum. Það liggur við að stúlkunum hefði verið betra að eignast börnin með einhverjum óþekktum útlendingum eða að barnsfeðurnir hefðu verið frá kaþólskum löndum, þá hefði þegar í stað verið samþ. að aldrei mundi nást til þeirra og ríkið hefði strax greitt meðlagið. Hér er um að ræða mikið jafnréttismál, - ekki fyrir konur, þótt allir virðist taka sem sjálfsagt mál að þegar rætt sé um jafnréttismál, þá sé verið að tala um jafnréttismál kvenna, - en hér er um að ræða mismunun á börnum. Það eru fyrst og fremst börnin sem líða við það að hafa ekki nóga peninga til þess að lifa af. Nú kann einhver að segja að ef leyft yrði að greiða meðlag með börnunum áður en úrskurður fengist, þá mætti kannske misnota lögin. Það er hugsanlegt að hægt væri að koma í veg fyrir slíka misnotkun með því að setja nánari reglur, t. d. um að meðlagsgreiðslur fyrir úrskurð séu háðar því skilyrði að innan hálfs árs frá fæðingu barnsins sé lagt fram vottorð frá sakadómi um að unnið sé að faðernismálinu. Nýlega var ég á fundi hjá Félagi einstæðra foreldra og þar var samþ. áskorun á alþm. um að veita brautargengi ýmsum af þeim óskum sem þetta félag hefur verið að fara fram á undanfarið, og m. a. kemur Þar fram, með leyfi forseta: „Að fyrirkomulagi meðlagsgreiðslna verði breytt Þannig að meðlag verði greitt þegar frá fæðingu barns gegn vottorði frá sakadómi innan 6 mánaða að unnið sé að faðernismáli.“ Á þessum fundi voru staddir fulltrúar frá öllum þingflokkum. Þeir voru ekki fulltrúar þingflokksins sem slíkir, en þeir sögðu sína persónulegu skoðun á málinu og lýstu allir fylgi við þessa ósk Félags einstæðra foreldra, og ég vænti þess að aðrir þm. muni einnig veita þessu brautargengi. Að síðustu vil ég leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og til heilbr.- og trn.