Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg stend upp aðeins til að lýsa yfir því fyrir hönd allshn., að hún felst á þær breytingar, sem Ed. hefir gert á frv.; þær eru smávægilegar, en nefndin telur þær til bóta.

Jón Kjartansson Jeg hefi leyft mjer að flytja smávægilega brtt. við þetta frv., sem er að finna á þskj. 498. Brtt. fer fram á, að ráðherra skuli í reglugerð, sem hann setur fyrir þessa starfsemi, áskilja, að 10% af hagnaði fjelagsins fari til reiðvegar Reykvíkinga. Eins og flestum hv.þdm. er kunnugt, þá hafa safnast hjer í bænum líklega langbestu gæðingar landsins; en hins vegar hefir það verið svo til þessa, að illmögulegt hefir verið að eiga hjer góðan reiðhest, vegirnir eru svo vondir, göturnar malbikaðar og grjótpúkkaðir vegir alt í kring. - Fyrir nokkrum árum tóku áhugasamir Reykvíkingar að ryðja reiðveg inn með þjóðveginum, og er hann kominn skamt upp í Mosfellssveit. Síðan þessi reiðvegarspotti var gerður, hefir verið mögulegt fyrir Reykvíkinga að eiga góða reiðhesta. En þessi reiðvegur þarf nauðsynlega að komast lengra, til þess að verulegt gagn verði að honum. Því hefi jeg flutt þessa brtt., að hægt yrði að hrinda þessum reiðvegi dálítið lengra. Þótt hann sje aðallega fyrir Reykvíkinga, þá eru það ekki þeir einir, sem hafa gagn af honum; sjerstaklega má geta þess, að vegurinn er nauðsynlegur sveitamönnum hjer austanfjalls, einkum á haustin við fjárrekstra, því að umferðin á þjóðveginum er svo mikil hjer við bæinn, að hann verður varla farinn með fjárrekstra. Vænti jeg þess, að hv. deild hafi ekkert við þessa tillögu að athuga og samþykki hana eins og hún liggur fyrir.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vil aðeins taka fram, að jeg veit með vissu, að hestamannafjelagið „Fákur“ hefir ekkert við þessa brtt. að athuga, og jafnvel mun hún vera borin fram í samráði við fjelagið. Það ætlast til, að þetta sje styrkur til þessa reiðvegar, sem óneitanlega er mjög nauðsynlegur, þar sem vegirnir kringum Reykjavík eru svo fjölfarnir af bílum, að ilt er fyrir reiðmenn að haldast við á þeim.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg legg ekki með mínu atkv. lið þessu frv., að löggjöfin fari að vernda fjárhættuspil við veðreiðar. Undanfarið hafa verið mikil brögð að fjárhættuspilamensku í sambandi við kappreiðar, eins og kunnugt er, - í hvert sinn svo skiftir mörgum þúsundum og jafnvel tugum þúsunda. Má geta nærri, að þegar farið er að löghelga spilavíti, þá muni ekki úr því draga.

Frsm. (Árni Jónsson) Mjer kemur dálítið á óvart, að háttv. 4. þm. Reykv. (HjV) snýst svo hart móti þessu frv. nú, því að hann hefir skrifað undir nál.allshn. Að vísu var það með fyrirvara; en ef þetta er beinlínis spilavíti, þá skil jeg ekki, hvers vegna hann skrifaði undir með nefndinni. Annars ætla jeg ekki að fara frekar út í þetta, aðeins geta þess viðvíkjandi till. frá hv.þm. V.-Sk. (JK), að nefndin hefir ekki borið sig saman um hana; en jeg lýsi yfir fyrir mitt leyti, að jeg álít það sje vert að samþykkja hana.

Sigurjón Jónsson Jeg hafði nú alls ekki ætlað mjer að gera grein fyrir atkv. mínu, en það var hv. sessunautur minn (JörB), sem kom mjer til þess að kveðja mjer hljóðs. Það voru svo sterk orð, sem þessi hv.þm. notaði um þetta mál, að mjer þótti hlýða mín sjálfs vegna að drepa á þær ástæður, sem jeg hefi fyrir því að greiða atkvæði með þessu frv. eins og það liggur fyrir. Það er þá fyrst og fremst það, að land það, sem hjer er um rætt að selja, það er heiðarland og andvirði þess lands á að ganga til ræktunar heima á Mosfelli. Þetta heiðarland á að meta af dómkvöddum mönnum, eftir því sem kveðið er á í lögum frá 1907; matsverðið á þessu landi á að fá út með því móti, sem segir í 7. gr. þeirra laga, að leggja til grundvallar það, sem landið hefir gefið af sjer að meðaltali 10 undanfarin ár, svo framarlega sem matsmönnunum sjálfum þykir sú leiga vera sanngjörn. Viðvíkjandi verðinu vildi jeg mega - með leyfi hæstv. forseta - lesa nokkur orð úr lögunum frá 1907: „Verðið skal að öllum jafnaði miðað við það, að verðhæðin með 4% í ársvöxtu veiti sömu vaxtaupphæð og jarðargjöld og jarðabótakvöð nema í peningum til jafnaðar um síðastliðin 10 ár, ef leigumáli, að dómi matsmanna, hefir verið hæfilegur og honum hefir á því tímabili ekki verið breytt við ábúendaskifti, ella miða matsmenn við afgjald það, sem þeir telja hæfilegt, eftir leigumála jarða í því bygðarlagi“. Með því nú að þarna eru ákveðin 4%, þá hleypir það matsverðinu upp. Því lægri, sem rentufóturinn er, því hærra hlýtur matsverðið að vera. Jeg get nú ómögulega skilið þá hv.þm., eins og háttv. sessunaut minn (JörB), sem talaði svo um andvirði þessa selda heiðarlands, að hann kallaði það hundsbætur, smánarverð og öllum ljótum nöfnum. Jeg álít, að þetta heiðarland hljóti að verða prestinum eða ábúandanum á Mosfelli svo lítils virði, að það nái ekki nokkurri átt að brúka þessi orð um það verð, sem þessir dómkvöddu menn koma sjer saman um. Jeg þykist mega ganga að því alveg vísu, að verðið, sem sett verður á þetta heiðarland, svari nokkuð til þess raunverulega verðmætis landsins. Þá er spurningin aðeins eftir: Er ábúandanum á Mosfelli betra að nota heiðarlandið eða að fá verðmæti þess til þess að leggja í ræktun heima? Jeg skal ekki segja, hverjum búnaðarháttum hv.þm. er vanur þarna austur frá. Jeg hygg, að hægt væri að hafa í seljum þarna, ef selfarir tíðkuðust ennþá, eins og fyrir 30–40 árum; og þá gæti það vitanlega orðið eins gott fyrir ábúandann á Mosfelli að nota heiðarlandið eins og að fá túnblett heima á prestssetrinu sjálfu. En eins og búskaparlagi er nú háttað, þá hugsa jeg, að það sje ábúandanum á Mosfelli altaf hentugra að eiga verð þessa lands í túnbletti heima við bæinn heldur en að eiga heiðarlandið, hvort sem hann heldur leigir það eða notar sjálfur. Að öðru leyti get jeg vísað til þeirra raka, sem hv.þm. Mýr. (PÞ) kom með við 2. umr. þessa máls, þar sem hann talaði um nauðsyn hreppsins til þess að kaupa þetta land, og myndi því landið í eigu hreppsins halda áfram að vera opinber eign, því að hjer er ekki um einstakan mann að ræða, heldur heilt hreppsfjelag. Jeg vildi ekki láta hjá líða að koma með þessa aths.; mjer finst svo lítið hafa verið um það rætt, að hjer er gengið ákveðið út frá því, að matsverðið verði nálægt raunverulegu verðmæti landsins. Og þeir menn munu verða settir til þess að meta þetta, sem ekki eru ófærari til þess en hv. sessunautur minn (JörB) og aðrir þeir menn, sem talað hafa um smánarlegt verð fyrir þetta land.

Pjetur Þórðarson Það er dálítið torskilið, hversu erfitt hefir verið að halda umræðunum um þetta mál innan hæfilegra takmarka gætni og stillingar. Fyrir mjer er málið ekkert kappsmál, síður en svo; en hitt þykir mjer ekki rjett að láta afskiftalaust, að þeir menn, sem hafa aðra skoðun á málinu, sæki það með ofurkappi. Mjer þykir ekki rjett að gera ekki það, sem unt er, til þess, að málið sje rólega athugað. Jeg gerði tilraun til þess við 2. umr., og það hafði góð áhrif þá. Jeg ætla því ennþá að gera samskonar tilraun - ekki af því að mjer falli það þungt, ef mín skoðun verður ekki ofan á - heldur vegna hins, að málið er einfalt og liggur ljóst frá öllum hliðum fyrir þinginu, og þess vegna þarf engrar frekari varúðar að gæta um það, að þingið geti nú þegar tekið ákvörðun um málið. Það hefir verið bent á, að hv.þm. væru ókunnugir staðháttum og hvernig landi er þar í raun og veru háttað. Það getur vel verið, að einhverjir hv.þm. sjeu ekki svo kunnugir sem skyldi. En til þess að bæta úr því hefir legið fyrir uppdráttur af Mosfellsheiði, skýr og glöggur, og mjög hægt af þeim uppdrætti að gera sjer ljósa grein fyrir, hvernig þar hagar til. Jeg er kannske kunnugri á þessum slóðum heldur en sumir aðrir háttv. deildarmenn. Jeg hefi bæði farið yfir heiðina norðanverða til Þingvalla og leiðina, sem farin er skáhalt yfir þetta land um miðbik þess, og svo loks sunnanvert, og jeg hefi oft komið að Mosfelli og í grend við það og gert mjer grein fyrir, hvernig landi þessarar jarðar er varið. Yfir höfuð hefi jeg komið að öllum hliðum þessa lands, sem hjer um ræðir, og yfir það þvert á einum stað að minsta kosti. Niðurstaða mín af samanburði á ýmsum hlutum þessa lands er sú, að það sje því verðmætara sem norðar dregur. En landið liggur langt frá heimajörðinni og verður því ekki að eins hagkvæmum notum og ella mundi. Það hefir verið mikið gert úr því af sumum hv. deildarmönnum, hve landið væri verðmætt, og bygt á því, að ríkið mætti hafa meiri hagsmuni af því í einhverri hugsanlegri framtíð heldur en nú. Hvenær og hverjum þeir hagsmunir verði til góðs síðar meir, er ekki íhugað. Hv. frsm. (JörB) og hv. 1. þm. Árn. (MT) halda því fram, að landið sje verðmætt fyrir ríkið til þess að hafa til miðlunar síðar meir, og jafnvel til nýbýla. En það skiftir litlu máli, í hverju verðmæti landsins er fólgið. Það verðmæti, sem í landinu býr, fellur ekki niður, þótt eigendaskifti verði, og enginn munur að því leyti, hvort það er í eigu Mosfellssveitar eða í eigu ríkisins. Munurinn er enginn og kemur ekki málinu við. Um verðmætið er ekki annað að segja en það, að selja verður landið því dýrara sem það er meira virði. Annað skiftir ekki máli að svo stöddu. Þetta má skýra betur: - Þótt ríkið hjeldi áfram að halda landinu í sinni eigu, kemur ekki til mála, að það yrði ríkissjóði til beinna hagsmuna, þannig að hann fengi meira afgjald af landinu en hann fær nú, heldur mundu þeir lenda hjá einhverjum smærri aðiljum. En jeg vil heldur, að þessir hagsmunir lendi hjá mörgum meðlimum þjóðfjelagsins heldur en hjá einum eða fáum einstaklingum. Jeg álit ekki rjett, að hagsmunir, sem verða af þessu landi framvegis umfram það, sem nú er, lendi eingöngu hjá væntanlegum presti að Mosfelli. Ef þetta prestakall verður endurreist, eins og nú liggur næst að ímynda sjer, þá verður vitanlega sjeð fyrir hagsmunum þess prests. Hann fær sín laun og ríkið fær ekki aðra hagsmuni af landinu undir hans umsjá en þá, sem fólgnir eru í því mati á brauðinu, sem gildir og koma fram í því að draga heimatekjur staðarins frá þeirri upphæð, sem prestlaunasjóður yrði annars að greiða presti. Þótt það væri rjett hjá hv.frsm., að væntanlegur prestur á þessum stað gæti á næstunni haft 1500–2000 kr. árlegar tekjur af landinu, þá er fjarri því, að jeg fallist á, að það sje sanngjarnt, að þessi prestur, hver sem hann verður, njóti einn þessara auknu hlunninda. Ríkissjóður getur ekki haft neinar tekjur af þeim, því það er alveg víst, að heimatekjur prestsins yrðu ekki reiknaðar að því skapi hærri. Jeg hugsa ekki, að allir geri sjer svo bjartar vonir um framtíð þessa heiðarlands; þótt slíkar glæsivonir vaki fyrir hv.frsm.allshn. og reyndar hv. nefnd allri, þá er jeg viss um, að þær láta ekki nærri neinni hóflegri niðurstöðu í augum óvilhallra manna. Því er svo varið um þetta mál, að það hefir ekkert að segja, hvers virði landið er með hliðsjón af því, hvort á að selja það ellegar ekki. Verðmæti þess verður metið af óvilhöllum mönnum og flutt, ef jeg mætti svo segja, heim að túni jarðarinnar sjálfrar. Frá almennu sjónarmiði er eitt, sem kemur til greina. Það er mjög þýðingarmikið atriði um afkomu hverrar sveitar, er á landbúskap byggir, að eiga sjer góð afrjettarlönd. Nú á hjer hlut að máli sveit, nefnilega Mosfellssveitin, sem hefir mjög takmarkað og rýrt afrjettarland, en er hinsvegar stór sveit og fjölmenn, í hraðfara framför um búskap og hefir því tilfinnanlega þörf fyrir að eiga gott afrjettarland og sæmilega víðlent. Þetta land, sem komið hefir til orða að selja, liggur mjög vel við sem afrjettur fyrir þessa sveit og er alt innan takmarka hennar. Það er því ekki nema eðlilegur hlutur, að sveitarfjelaginu leiki hugur á að tryggja sjer afnotarjett af heiðarlandinu í þessu skyni. Það er alment viðurkent um þetta atriði, að tilvinnandi sje - og það hefir víða verið gert - að leggja niður býli til heiða til þess að tryggja bygðarmönnum stærra og betra afrjettarland, því að afrjetturinn er eitt af lífsskilyrðum hverrar sveitar. Til dæmis að taka er það alkunnugt um Borgarfjarðar- og Mýrasýslu, að þar má alveg greina sundur og raða niður fjárhagsafkomu einstakra sveita eftir gæðum þeirra afrjettarlanda, sem þær hafa. Þetta skilyrði er í raun og veru, þótt sumum kunni að sjást yfir það, öllu þýðingarmeira fyrir afkomu sveitanna og viðhald og þróun landbúnaðarins heldur en sum þau úrræði, sem fastara er haldið fram á dagskrá þjóðarinnar. Mjer er kannske þetta atriði þeim mun ljósara, sem það er mjög þýðingarmikið heima í minni sveit og spurning, hvort ekki er nauðsynlegt sveitarfjelagsins vegna að leggja niður gott býli lengst upp til fjalla til þess að auka landrými og landgæði afrjettarins.

Ekki prestssetur

. Ekki prestssetur, segir háttv. sessunautur minn (JörB). Hjer er ekki um það að ræða að leggja niður neitt prestssetur. Ef hjer er verið að skerða verðgildi jarðarinnar, þá er því til að svara, að hagsmunir sveitarinnar af góðu afrjettarlandi eru rjettmætari en sá gróði, er einhver einstakur prestur kynni að hafa af þessu landi. En hinsvegar verður ekki annað sjeð en hagsmunir prests og hagsmunir jarðarinnar sjeu fulltrygðir og hvorumtveggja vel borgið með því, sem frv. sjálft kveður á um. Lítum nú á þetta sveitarfjelag. Það er alkunna, að stórbúskapur er rekinn þar í sveitinni af einstökum mönnum. Þeir hafa tekið svo stór lönd til ræktunar, að skapast hafa þrengsli í heimalöndum, svo að til vandkvæða horfir ekki aðeins um beit handa sauðfje og hrossum, heldur jafnvel um sumarhaga fyrir kýr. Nú er sveitin í mikilli framför, og má búast við, að haldið verði áfram að taka stór svæði til ræktunar, hvar sem möguleikar og skilyrði eru fyrir hendi. En eftir því sem ræktaða landið vex, þrengist um sumarbeit fyrir skepnur. Um vetrarbeit er náttúrlega ekki að ræða. Nú vakir það fyrir mjer, að þessi sveit þyrfti, þrátt fyrir túnræktina og breytt búskaparlag, sem túnræktinni fylgir, að gjalda varhuga við, að annar búnaður legðist með öllu niður, t. d. sauðfjárrækt. Það er enn langt þangað til sauðfjárbúskapur legst niður í Mosfellssveit. Og til þess að halda honum við þarf afrjettarland, og því er sveitinni nauðsyn að tryggja sjer umráð yfir þessu landi. En þó ekki væri þess vegna, gæti svo farið, að stórbændurnir, sem nú leggja mesta áherslu á túnrækt og mjólkurframleiðslu, reyni á einhvern hátt að tryggja sjer þetta land til beitar fyrir kýr sínar, er þrengist um haga í heimalöndum. Það er mjög mikil hætta, að því meiri áhersla sem lögð er á kúabúin, því ríkari verði þörf sveitarinnar eða einstakra manna, sem skara langt fram úr um framkvæmdir í búskap, að ná þessu landi á sitt vald til sumarbeitar. Það liggur því beint við að ætla, að landið kæmist á einhvern hátt undir yfirráð einstakra fárra manna, sem peningaráð hafa til þess að tryggja sjer það. Og það mun borga sig fyrir þá, þótt dýrt kunni að verða í fyrstu. En um leið útiloka þeir hagsmuni fjöldans, og því álít jeg landið betur komið í höndum sveitarfjelagsins í heild sinni. Með því móti mundu hagsmunirnir skiftast hlutfallslega jafnt niður á alla í sveitinni. Jeg veit, að engum háttv. þingdeildarmanni, sem hefir gert sjer far um að athuga málið með stillingu, dettur í hug að neita því, að þetta er kjarni þessa máls.

Magnús Torfason * Jeg ætlaði mjer að láta nægja það, sem jeg sagði í gær, en hv.flm. og 2. þm. G.-K (ÓTh) hefir gert það að verkum, að jeg kemst ekki hjá að segja nokkur orð. Háttv. flm. (ÓTh) vildi halda því fram, að hjer væri ekki nema um heiðarland að ræða. En nú er það upplýst, að þar er um 2000 hesta slægja, og má því frekar heita graslendi en heiði. Þegar þess er gætt, að í landinu eru fólgin mikil verðmæti, og hinsvegar hafður í huga væntanlegur vegur, sem mundi auka þessi verðmæti að miklum mun, þá er auðsætt, að hjer er um að ræða framtíðarland til ræktunar. Og sú upplýsing, sem háttv.flm. gaf í gær, að hreppsnefndin heimtaði landið til kaups, vegna þess að einn góðborgari þessa lands ætlaði að fá landið á leigu til girðingar, sýnir einmitt, að það er arðvænlegt og eftirsóknarvert og er að stíga í verði. Hjer á að fremja samskonar sölu og þegar bestu býli eru seld fyrir 4 þús. kr. og fást til kaups fyrir tífalt hærra verð 2–3 árum seinna. Af því að jeg er ekki þingmaður „Moskowíta“, verð jeg að líta svo á, að skylda mín sje að hugsa meira um hag landsins í heild en eins einstaks hrepps. Einmitt þetta, að hugsað er til girðingar um landið, er fyrsta sporið til ræktunar og sömuleiðis er það spor í þá átt að ætla landið til kúabeitar. Við þetta hvort tveggja verður landið bætt. Kúabeit bætir hvert land, en sauðfjárbeit skemmir. Verkin sýna merkin. Það vita allir, að vort fagra land, sem alt var skógi vaxið, er nú orðið að beru holti, auðvitað af ránbeitinni. Mjer finst líklegt, að einmitt þetta, ef landið verður girt, verði til þess að styðja jarðræktina, sem þegar er hafin í Mosfellssveit. Og jeg segi fyrir mig, að jeg vil ekki, að þingið fari að hlaupa í köpp við þann góða og gamla mann, sem tilnefndur er sem forgöngumaður þessa, Thor Jensen, sem jeg minnist ætíð með mikilli virðingu. Á hann annað betra skilið af þeim, sem nú sitja á þingi. Hann átti manna bestan þátt í því, að ræktunarsjóðurinn komst í það horf, sem nú er, og hefir fyrstur útgerðarmanna sýnt, að hann vill verja gróða sínum, sem fæst með rányrkju á sjó, til ræktunar á landi. Jeg verð að játa, að hv.flm. hefir sýnt sjerstaka ósjerplægni með framkomu sinni í þessu máli, að hann skuli rísa þannig gegn föður sínum, eins og gerðu synir Þorgeirs Ljósvetningagoða forðum. Það hefir verið sýnt fram á, að þetta land getur haft mikið framtíðarverðgildi, og því er ekki nema eðlilegt, að sveitarstjórnina muni í bitann og vilji gleypa hann áður en hann kemst í verð. Jeg ætla ekki að lá henni það. Frá hennar sjónarmiði er ekkert við það að athuga, að hún leggi kapp á að ná tökum á þessum skika. Hreppsnefndir eru jafnan eigingjarnar og verða líka að vera það. - Þótt lagt hafi verið mikið upp úr því, að þörf væri á að afgera söluna á þessu landi nú á þessu þingi, þá dylst mjer sú þörf. Hvorki skilst mjer, að slík þörf geti átt sjer stað, nje heldur hefi jeg heyrt fram færða eina einustu ástæðu fyrir þessari þörf. Það eina, sem þörf væri á að gera, væri það, að skora á hæstv. atvrh. að sjá um, að kauprjettur Mosfellshrepps yrði ekki fyrir borð borinn til næsta þings og málið rannsakað betur en gert er þangað til. Lengra er ekki þörf að fara að sinni, og kæmi fram rökstudd dagskrá, sem færi í þessa átt, mundi jeg fyrir mitt leyti styðja hana. Það er ekki meining mín að vera á móti hreppsnefnd Mosfellssveitar, ef hún virkilega þarf landsins með, en ef hún þarf þess ekki, þá tel jeg það eins vel komið í eign ríkisins. Sú ástæða hefir m. a. verið borin fram, að ábúandi ætli að leigja landið. Það getur hann ekki gert eftir ábúðarlögunum, því í þeim er framleiga bönnuð. Það yrði þá að vera eftir einhverjum sjerstökum samningum. Þeir, sem halda slíku fram, verða a. m. k. að sýna einhver skilríki fyrir því, að ábúandi hafi heimild til að leigja jörðina. Þar sem nú er í ráði að gera þessa jörð að prestssetri, nær ekki nokkurri átt, að leigja megi landið, og það væri rjett að skora á hæstv. ráðh. að setja það að skilyrði fyrir veitingu brauðsins, að ríkið hafi full umráð yfir þessari landspildu. Jeg skal geta þess út af misskilningi, sem hjer hefir komið fram, að við þm. Árnesinga erum ekki á móti þessu máli vegna hagsmuna Árnesinga. Þvert á móti. Árnessýslu væri heldur bagi að því, að landið væri girt. Það er svo nú, að Mosfellshreppur notar 4 afrjetti í Árnessýslu. Þangað gengur alt fje Mosfellinga óhindrað. Svo koma þeir þangað á slættinum og hrifsa fje til slátrunar og reka þá kannske stundum fje Árnesinga með. Það merkilega er, að þegar farið er um þessi lönd neðarlega, sjest varla kind, en þegar kemur upp í Árnessýslu, er kind á hverri þúfu. Mjer heyrðist það á hv.flm. (ÓTh) að hann vilja halda því fram, að jeg gerði lítið úr prestsefni Mosfellinga. Jeg neita því. Jeg sagði bara, að maðurinn væri á biðilsbuxum, og þegar menn eru á þeim buxunum, kærðu þeir sig ekki um að vera að stríða þeim, sem þeir væru að biðla til. Jeg vænti þess, að hv.flm. hafi ekki farið svo að á sinni tíð. Hv. flm. gaf í skyn, að dómsmálaráðherra ætti að sjá um, að maður með slíkum hugsunarhætti sem jeg sæti ekki framar í dómarasæti.

Jeg talaði um framboð

. Jæja, kannske hv.flm. hafi yfir einhverju að kvarta í þessu efni, að jeg hafi sem dómari gert eitthvað, sem kemur í bága við þingmannsstörfin ? Hv. þm. Mýr. (PÞ) talaði fagurlega og vildi, að hagsmunirnir lentu fremur hjá sveitinni en prestinum. Jeg er því samþykkur. En hjer er ekki verið að tala um hagsmuni sveitar og prests, heldur sveitar og lands. Eins og menn vita, eru prestaköllin metin upp eftir vissa áratölu, og ef þau hækka í verði, nýtur ríkið þess, en ekki presturinn. Þetta er því alveg öfugt hjá hv.þm. Mýr. Jeg legg það ekki í vana minn að hnippast við einstaka þingmenn, en jeg vil gefa hv.flm. (ÓTh) gott ráð: Hann ætti að nota sumarfrí sitt til þess að fara til ....

Þórarinn Jónsson Það er af sjerstökum ástæðum, að jeg kveð mjer hljóðs. Það er aðallega af því, að mjer virðist þetta mál rekið með meiri stóryrðum og hita en flest önnur mál. Jeg veit ekki, í hverju það liggur, og jeg hefi hvorki ástæður nje löngun til þess að grafast eftir því. Jeg hefi hent á lofti nokkur ummæli, sem fallið hafa. Það hefir verið kölluð „ósvífni“ að samþ. frv., alt lýst „ósatt“, sem fram hefir komið frv. til meðmæla, verðið, sem koma á fyrir landið, kallað „hundsbætur“, verið talað um „heiðingjatrúboð“ o. s. frv. Eftir þessu að dæma hlýtur að vera hjer um meira en lítið að ræða. Jeg get vel trúað, að hjer sje um gott land að ræða, eftir því sem jeg þekki til samskonar mála. Heiðalönd, sem prestssetrum fylgja, eru að jafnaði góð lönd, því að á uppgangstíð kirkjunnar eignaðist hún margar ágætar jarðir og ítök. En hvernig hefir verið farið með slík heiðalönd annarsstaðar? Þau hafa alstaðar verið seld undan prestssetrunum. Það er því ekkert undarlegt, þó að hjer sje farið fram á það sama. Það er líka svo, að hinar stóru og góðu jarðir, sem notaðar eru fyrir prestssetur, eru yfirleitt ver setnar en flestar aðrar jarðir. Það ætti því síður að vera ástæða til að halda í þessi lönd, þegar sveitarstjórnirnar þurfa að nota þau til annars. Hví á að halda í þetta land fremur en önnur álíka? Jú, það er sagt, að þarna megi stofna nýbýli, og ennfremur er sagt, að ef þetta land sje selt, þá sje jörðinni ekkert eftir skilið nema flag heima við bæinn. Þarna kemst nú rökfærslan í greinilega sjálfheldu. Hvernig er hægt að stofna nýbýli án þess að taka landið frá jörðinni? Jörðinni er jafnlítið eftir skilið, hvort sem landið er selt eða tekið undir nýbýli. Hvernig er svo þetta flag, sem talað er um heima við bæinn? Það er brotið land, herfað og undirbúið til ræktunar. Það er dálítið önnur merking í því, sem venjulega er átt við með orðinu „flag“. Það er sagt, að þarna sje 800–2000 hesta slægjuland. Jeg býst við, að það sje nú eitthvað ýkt, en það munu þó vera töluverðar brokslægjur í þessu heiðarlandi. Gerum nú ráð fyrir, að landið yrði selt á 4–6 þúsund krónur og hægt yrði fyrir andvirði þess að rækta 10 hektara land heima við prestssetrið. Af því landi mundu fást um 450 hestar af töðu. Hver mundi nú sá vera, sem ekki vildi skifta á þessum brokslægjum og fá 450 hesta tún fyrir? Hjer kemur líka annað til greina. Hjer kemur fram bein tilraun til að fleyta þeirri stefnu fram, sem alment er talin sjálfsögð og rjett: að nota ræktað land í stað óræktaðs, nærtækt töðuland í staðinn fyrir heiðarslægjur. Nú hefir stjórnin lýst því yfir, að sjer dytti ekki í hug að leyfa svo mikla sölu, að jörðin hefði ekki nægilegt beitiland. Hvað er þá ótrygt í þessu máli? Jeg hefi altaf fylgt þeirri stefnu, að rjett væri yfirleitt að selja einstaklingum opinberar jarðeignir. Það ættu heldur ekki að vera eyðilagðir ræktunarmöguleikar þessa lands, þó að það kæmist í hendur sveitarstjórnarinnar. Jeg skil ekki, að verra þyrfti að vera að eiga við þau stjórnarvöld í því efni heldur en landsstjórnina. Jeg geri hreppsnefnd Mosfellshrepps engar getsakir í þessu máli. Jeg geng út frá, að hún geri það við landið, sem hún álítur hagkvæmast fyrir sveitina. Ef fjenaður sveitarinnar gengur í landinu og gerir prestinum óhagræði, því meiri ástæða er til að selja. Jeg finn ekki neina skynsamlega ástæðu til þess að neita þessari sölu. Eins og jeg hefi tekið fram, álít jeg allar þessar eignir betur komnar í höndum sveitarstjórna og einstaklinga heldur en ríkisins. Það hefir sýnt sig, að á ríkisjörðunum er oftast um mesta vanrækslu að ræða.