Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 903, um samningshagsmuni Finna og Íslendinga gagnvart Evrópusambandinu, frá Össuri Skarphéðinssyni og við fyrirspurn á þskj. 964, um tollfríðindi vegna kjötútflutnings, frá Össuri Skarphéðinssyni. Jafnframt hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 974, um áhrif húsnæðisskuldalækkana á viðskiptaafgang, frá Össuri Skarphéðinssyni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndarálitið er að finna á þskj. 992 og þar er getið um gesti þá sem komu á fund nefndarinnar og einnig er frumvarpinu lýst. Fyrir nefndinni var lýst stuðningi við markmið frumvarpsins um að lækka gjöld til samræmis við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Menn greindi hins vegar á um hvort rétt leið hefði verið valin við lækkunina og hvort hún væri nægileg þegar litið væri til tiltekinna hagsmuna. Þá var dráttur á málsmeðferð gagnrýndur. Frumvarpið var lagt fram á Alþingi 13. febrúar sl. Mælt var fyrir frumvarpinu 18. mars sl. og þann dag var því vísað til efnahags- og viðskiptanefndar. Á næsta reglulega fundi, 26. mars, óskaði nefndin skriflegra umsagna um málið. Umsagnarfresti lauk átta dögum síðar, 4. apríl sl., og á reglulegum fundi sínum 9. apríl tók nefndin á móti gestum. Þess ber að geta að páskahlé samkvæmt þingsköpum stóð frá 14.–27. apríl og það skýrir hve málið hefur dregist. Svo hefur náttúrlega verið mikil umræða um önnur mál undanfarna daga, en hér erum við komin og ræðum þessar gjaldskrárlækkanir sem beðið er eftir. Að mati hv. meiri hluta kemur frumvarpið í rökréttu framhaldi af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningsgerð skömmu fyrir síðustu áramót. Þá er efni frumvarpsins í samræmi við þá stefnumörkun sem fram kom við gerð fjárlaga fyrir 2014. Samkvæmt 12. gr. frumvarpsins átti það að öðlast lagagildi 1. mars sl. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu vegna þess hve frumvarpinu hafði seinkað að ákvæði frumvarpsins öðlist gildi 1. júní 2014. Jafnframt eru lagðar til breytingar á dagsetningu við 3. gr. frumvarpsins. Í ljósi framangreinds leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem koma fram á þessu fylgiskjali, ég ætla ekki að lesa þær. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Frosti Sigurjónsson formaður, Pétur H. Blöndal framsögumaður, Willum Þór Þórsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Virðulegur forseti. Ég bið nefndarformanninn afsökunar á þessum drætti. Það sem upphaflega stóð til var að lækka gjöld ríkisins á yfirstandandi ári í samræmi við yfirlýsingar og fyrirheit ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga í lok síðasta árs. Það loforð ríkisstjórnarinnar um gjaldalækkanir á yfirstandandi ári var um að lækka gjöld hins opinbera um 1% á yfirstandandi ári. Nú leggur meiri hluti nefndarinnar til í þessum breytingum við 2. umr., ef ég hef skilið hv. formann rétt, að breytingin taki ekki gildi 1. janúar sl. og gildi þar af leiðandi ekki fyrir yfirstandandi ár heldur taki hún gildi á því sem næst miðju ári, þ.e. 1. júní. Þá hlýtur maður að spyrja, í ljósi þess að gefin voru skýr fyrirheit um þessar lækkanir við gerð síðustu kjarasamninga fyrir yfirstandandi ár: Gerir formaðurinn ekki ráð fyrir því að lækka gjöldin um 2% fyrir vikið fyrst lækkunin á aðeins að ná til síðari helmings ársins, þannig að launþegum sé skilað þeirri gjaldalækkun sem gefin voru fyrirheit um við gerð kjarasamninganna í desember og urðu þess valdandi að launþegar samþykktu þá kjarasamninga sem þá lágu fyrir? Er ekki hægt að treysta því varðandi yfirlýsinguna um 1% lækkun fyrir allt árið að ekki sé verið að skera hana niður þannig að hún gildi aðeins fyrir helminginn af árinu heldur hækki prósentutalan á móti sem nemur styttri gildistíma lækkunarinnar?

Herra forseti. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir 1% lækkun og meiri hluti nefndarinnar sá ekki ástæðu til að breyta því.

Virðulegur forseti. Gert var ráð fyrir 1% gjaldahækkun frá upphafi árs og út þetta ár. Nefndin er að leggja til að gjaldalækkunin taki ekki gildi fyrr en 1. júní. Það er nærri hálfu ári seinna en gert var ráð fyrir. Þannig að ef ekki er gert ráð fyrir því að gjaldalækkunin verði þeim mun meiri, eða tæp 2% eða þar um bil, er augljóslega verið að ganga á bak þeirra fyrirheita sem gefin voru í desember. Ég skil það þannig að það sé hluti af tillögum nefndarinnar hér við 2. umr. Ég geri ráð fyrir að formaður nefndarinnar skýri það hvers vegna ekki er gert ráð fyrir því að gildistakan verði fyrr en 1. júní.

Herra forseti. Samkvæmt frumvarpinu átti gjaldalækkunin að taka gildi 1. mars en ekki 1. janúar enda erfitt um vik að láta svona lög gilda aftur fyrir sig þar sem um er að ræða skatta sem menn borga með neyslu sinni. En gjaldalækkuninni var frestað um þrjá mánuði vegna þess hve málið hefur dregist og ég fór í gegnum það að það hefði dregist vegna ýmissa atvika, t.d. þess að málið lenti inni í páskahléi sem er samkvæmt þingsköpum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ég skipa. Það mál sem hér er til meðferðar er mjög sérstaks eðlis og óhjákvæmilegt að hafa um það nokkur orð. Það er sjaldgæft að maður telji sig knúinn til þess að gagnrýna jafn harkalega aðgerð sem maður er efnislega sammála í grunninn eins og raun ber vitni í þessu máli. Hér er ríkisstjórnin að efna seint og um síðir í mun minna mæli en loforð hennar upphaflega hljóðaði um fyrirheit sem hún gaf íslensku launafólki um - ekki að lækka gjöld, ekki að halda gjaldskrám hins opinbera óbreyttum, nei - að lækka hluta af þeim gjöldum sem ríkisstjórnin sjálf kaus að hækka við fjárlagagerð fyrir síðasta ár. Í umræðum um fjárlögin hér í upphafi vetrar ræddum við þetta ítrekað. Ég beindi ítrekað fyrirspurnum að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, hvort ekki væri eðlilegt að fylgt væri fordæmi sveitarfélaga sem höfðu gengið á undan með góðu fordæmi og tilkynnt að þau væru tilbúin að frysta gjaldskrár til að halda aftur af verðbólguþróuninni, taka þátt í átaki, þjóðarsamstöðu, um að vinna gegn þeim verðbólguþrýstingi sem allir sáu að var í kortunum. Vert er að minnast þess að það var borgarstjórn Reykjavíkur sem markaði fyrst þessa stefnu og lagði fram ítarlegan rökstuðning fyrir því að það yrði í reynd ávinningur borgarinnar að halda aftur af verðbólgu, vegna þess að tjón borgarinnar af verðbólgu yrði svo mikið að þó svo þetta fæli í sér fórnir á pappírnum, að halda aftur af gjaldskrárhækkununum, þá fæli það í reynd í sér ávinning fyrir borgina. Það er auðvelt að færa sömu rök fyrir ríkið, þegar ríkið er annars vegar. Samt sem áður ákvað ríkisstjórnin að taka ekki þátt í samstöðu aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaganna um að halda aftur af verðbólgunni með því að hemja sig í gjaldskrárhækkunum. Það sem síðan gerðist er að ríkisstjórnin var knúin til afturhvarfs að hluta með gerð kjarasamninga sem tókust á vetrarsólstöðum 21. desember. Ríkisstjórnin þurfi þá að gefa yfirlýsingu um aðkomu sína að gerð kjarasamninga til að þeir tækjust. Þá tókst annars vegar, það er vert að rifja þessa hörmungarsögu upp, að hemja ríkisstjórnina í skattalækkunaráformum á þá allra best stæðu í samfélaginu sem hún lagði höfuðáherslu á, en þó ekki þannig að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar dugðu á endanum best þeim 10% þjóðarinnar sem allra mest hafa á milli handanna og ríkisstjórnin brást ekki við tillögum aðila vinnumarkaðarins og kröfum verkalýðshreyfingarinnar um að þeir sem eru með undir 250 þús. kr. fengju eitthvað í sinn hlut af skattalækkunum. Í þeirri yfirlýsingu var kveðið á um að horfið yrði frá sem næmi 1% af þeirri hækkun sem þegar hafði verið ákveðin í fjárlögum. Blekið var síðan varla þornað á kjarasamningunum þegar fréttir bárust af því, í upphafi janúarmánaðar, að komugjöld í heilsugæslustöðvar hefðu hækkað, þau hæstu yfir 20%, almennt á bilinu 13 til 21%. Kröfum verkalýðshreyfingarinnar um endurskoðun á þeim hækkunum var ekki mætt að neinu leyti af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þegar nokkur verkalýðsfélög höfðu fellt kjarasamningana seinni hluta janúarmánaðar er frumvarp loks kynnt í ríkisstjórn og þá kemur að hinum dapurlega þætti þessarar sögu. Eitt er nú það að ríkisstjórnin skuli ekki hafa viljað taka þátt í samstöðu aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélaganna gegn verðbólgu. Hitt er að hún efni ekki einu sinni þó hún lofaði. Frumvarp er kynnt í ríkisstjórn seinni hluta janúarmánaðar. Það er ekki lagt fram hér á Alþingi fyrr en 13. febrúar. Ítrekuð boð voru lögð fram af hendi stjórnarandstöðunnar um að setja þetta mál í forgang eftir að það var lagt fram. Aftur og aftur á fundum formanna flokkanna og héðan úr ræðustól Alþingis buðum við að þetta mál yrði með okkar samþykki sett fremst á mælendaskrá. Nei, einstrengingsháttur ríkisstjórnarinnar og sá ásetningur hennar að spilla samstarfi við aðila vinnumarkaðarins og efna ekki skyldur sínar í þessu efni var slíkur að ekki er mælt fyrir þessu máli fyrr en 18. mars, rúmum mánuði eftir að það er lagt fram á Alþingi. Þá tekur við annar furðulegur þáttur þessa máls; málið er ekki afgreitt úr efnahags- og viðskiptanefnd fyrr en nærri einum og hálfum mánuði síðar þótt enginn efnislegur ágreiningur hafi komið fram um málið á nefndarfundum. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni vorum vissulega efins um það hvers vegna menn til dæmis skáru niður í þessum gjöldum. Svör fjármálaráðuneytisins á nefndarfundum voru skýr: Þetta eru gjöldin sem hafa áhrif á vísitöluna. Þess vegna er ákveðið að lækka eldsneytisgjöld og gjöld á áfengi og tóbak eins og sjá má í frumvarpi ríkisstjórnarinnar. Það eru ekki nauðsynlega þau gjöld sem vega þyngst í framfærslubyrði heimilanna. Það er ekki nauðsynlega þannig sem best er mætt því fyrirheiti að halda aftur af verðbólguþróuninni. Það hefði mátt hugsa sér að svigrúmið hefði verið fengið með því að lækka aftur, draga til baka hækkunina á komugjöldum á heilbrigðisstofnanir. Nei, það var ekki gert, en við í þingnefndinni gerðum ekki athugasemdir við að málið yrði afgreitt út með þessum hætti. Samt tók það allan þennan tíma í þingnefndinni og er þar af leiðandi augljóslega ekki forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Það kemur svo hér núna til 2. umr. 6. maí. Ég held að það séu vandfundin sambærileg dæmi um annaðhvort vanvirðingu ríkisstjórnar á samningum og fyrirheitum sem hún gefur aðilum vinnumarkaðarins samhliða gerð kjarasamninga, eða áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á að mæta hagsmunum launafólks og gera sitt til að halda aftur af verðbólgu. Í breytingartillögu bítur svo stjórnarmeirihlutinn höfuðið af skömminni með því að gera ráð fyrir að gildistökunni verði frestað. Ef þessi gjaldalækkun á bara að fela í sér 1% lækkun þeirra gjalda sem hér um ræðir í hálft ár en ekki eitt ár eins og hið upphaflega fyrirheit ríkisstjórnarinnar hljóðar upp á, er auðvitað um að ræða 50% vanefnd. Það er ekki verið að efna fyrirheitið sem gefið var 21. desember, það var alveg skýrt. Það hefði verið eðlilegt að ríkisstjórnin hefði sýnt þá viðleitni að bæta í lækkunina, lækka þá um 2% á seinni hluta ársins, því að það hefði væntanlega komið út með sama hætti og hið upphaflega fyrirheit hljóðaði á um. Nei, ríkisstjórnin hefur með öðrum hætti ekki efnt fyrirheit gagnvart aðilum vinnumarkaðarins og hún hefur tryggt sér það að hún nær að spara sér þær peningalegu fórnir sem ríkið ætlaði að leggja inn í þennan pakka til að halda aftur af verðbólgunni. Hún er að komast hjá því að efna það fyrirheit sem hún gaf sjálf. Það er auðvitað það sem stingur sérstaklega í augun að launafólk er þar með hlunnfarið um lækkun þeirra gjalda sem launafólk er að greiða vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar um hækkun gjalda hér rétt fyrir áramót. Svo segja menn: Þetta bara tekur langan tíma. Það hafa reyndar engar skýringar komið á þessum óskaplega heybrókargangi hjá stjórnarmeirihlutanum. Hvers vegna hékk málið í ríkisstjórn svona lengi? Hvers vegna var ekki mælt fyrir því hér í rúman mánuð? Af hverju var ekki lögð áhersla á að afgreiða það út á einum degi eða tveimur dögum? Hér er einfaldlega um að ræða langa sögu slóðaskapar sem verður ekki túlkuð með öðrum hætti en þeim að það sé einbeittur vilji ríkisstjórnarinnar að efna í eins litlu og mögulegt er það fyrirheit að finna leiðir til þess að efna í orði fyrirheitin sem gefin voru aðilum vinnumarkaðarins en ekki í reynd. Þegar við sjáum síðan hvernig ríkisstjórnin treystir sér nú samt til að ganga fram þegar kemur að lagasetningu sem varðar samskipti á vinnumarkaði eins og við sáum hér nýverið þegar sett voru lög vegna yfirvinnubanns undirmanna á Herjólfi á einum degi. Þá var engum vanda undirorpið að finna tíma á dagskrá þingsins og vandalaust að keyra það mál í gegn á einum degi. Af hverju var þetta mál ekki með sama hætti sett í forgang af hálfu ríkisstjórnarinnar og samið um hraðan framgang þess hér í þingi? Af hverju lætur ríkisstjórnin það liggja aftast á forgangslistanum? Hún hirðir ekki um að mæla fyrir því þegar það loksins kemur fram; að það skuli vera lagt fram hér í þinginu einum og hálfum mánuði eftir upphaf ársins, næstum því tveimur mánuðum eftir að loforð eru gefin héðan úr þessum ræðustól af hálfu fjármálaráðherra um að þessar lækkanir munu koma til framkvæmda og síðan ekki hirt um að mæla fyrir málinu í meira en mánuð og ekki þrýst á um að hraða afgreiðslu þess út úr nefnd. Þetta er mikil hörmungarsaga. Það er áhyggjuefni að sjá það alvöruleysi sem einkennir samskipti ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Það er samfélaginu ekki til góðs að hafa þann hátt á. Ríkisstjórnin hefur líka í öðru máli nú nýverið, í tillögunni um að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu, kosið að efna til fullkomins ágreinings við atvinnulífið í landinu og verkalýðshreyfingu, lokað leiðum að óþörfu og nú bætir hún um betur og kemur hér með þannig útfærslu á fyrirheitum vegna aðkomu ríkisins að gerð kjarasamninga að það er engin leið að kalla það efndir. Bara til upprifjunar. Við gengum margsinnis eftir því við forustumenn ríkisstjórnarinnar hér fyrir áramót hvort ekki væri ástæða til að ríkisstjórnin tæki með jafn miklum myndarskap í þessum málum og sveitarfélög undir forustu Reykjavíkurborgar höfðu kosið að gera. Nei, ríkisstjórnin var ákveðin í að verða eftirbátur, draga ekki vagninn í baráttunni gegn verðbólgu, draga ekki vagninn í að tryggja kjarabætur fyrir þá sem minnst hafa milli handanna. Hún hafnaði ítrekuðum tillögum okkar í stjórnarandstöðunni og aðila vinnumarkaðarins um að fólk sem er með undir 250 þús. kr. í mánaðarlaun fengi í sinn hlut eitthvað af skattalækkun. Já, það fólk átti ekki fá neinn hlut í aðgerðum ríkisins á skattahliðinni. Hvað var okkur þá sagt? Gjaldalækkanirnar koma auðvitað þessu fólki til góða. Það var veitt fyrirheit um gjaldalækkun upp á 1% fyrir allt árið. Það er verið að efna það fyrirheit með gjaldalækkun upp á 1% fyrir hálft ár. Menn með sómatilfinningu hefðu séð að sér og ákveðið að hækka prósentuna upp í 2% til þess að skila launafólki þó alla vega á seinni helmingi ársins þeim kjarabótum sem lofað var að kæmu til allt árið. Það er svo auðvitað athugunarefni út af fyrir sig að menn hafi kosið vegna áhrifa á vísitöluna að velja bara þessar gjaldskrárhækkanir, því að þær hafa bein vísitöluáhrif, en það eru margir ókostir við þessar gjaldskrárhækkanir umfram aðrar. Í fyrsta lagi voru gjaldskrárhækkanirnar í heilsugæslunni miklu meiri, eða allt frá 13% upp í 21%. Í annan stað leggjast þær hlutfallslega þyngra á þá sem hafa lítið milli handanna og þurfa að greiða eftir þeirri gjaldskrá og undir hælinn lagt hvort fólk með undir 250 þús. kr. á mánuði hefur jafn mikið fé aflögu og aðrir þjóðfélagsborgarar til að kaupa eldsneyti, áfengi eða tóbak. Þess vegna er innbyggð ákveðin skekkja í því að leggja bara til lækkunina á þessum þætti gjaldskránna en ekki öðrum. En, gott og vel, hafandi tekið þá ákvörðun eru það snautlegar efndir að tryggja ekki að 1% lækkunin sem var loforðið sem gefið var 21. desember 2013 sé efnt allt árið eða ígildi þess með því að hafa lækkunina 2% á seinni hluta ársins. Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í minnihlutaáliti mínu styðjum við málið efnislega en gerum alvarlegar athugasemdir við framgöngu ríkisstjórnarmeirihlutans við meðferð málsins. Þessi framganga ríkisstjórnarinnar gagnvart kjarasamningum og eðlilegum samskiptum aðila vinnumarkaðarins er auðvitað ekki til þess fallin að auka traust á ríkisvaldinu þegar kemur að gerð kjarasamninga á komandi hausti sem við höfum mörg bundið vonir við að gætu orðið grunnur að efnahagslegum stöðugleika fram á veginn. Ríkisstjórnin er á sama tíma að setja í uppnám samskipti við aðila vinnumarkaðarins út af aðildarumsókninni sem skiptir máli vegna gjaldmiðilsstefnunnar, til þess að hægt sé að tryggja fjölbreyttari valkosti en sveiflukenndan gjaldmiðil. Það hvernig efndum er hér hagað dregur úr trausti á ríkisvaldinu, trú á því að núverandi ríkisstjórn hafi nokkurn vilja til þess að mæta aðilum vinnumarkaðarins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans um þetta mál. Ég hef gluggað í nefndarálit hans í málinu. Jafnvel þó hér sé um að ræða gjaldalækkun sem maður í útgangspunkti mundi taka fagnandi þá er samt sem áður ýmislegt við þetta mál að athuga. Hv. þingmaður nefndi sumt af því í ræðu sinni, meðal annars framgang málsins hér í þinginu og sleifarlag stjórnarmeirihlutans við að koma þessu fram, þ.e. að efna þau loforð sem gefin voru í tengslum við undirritun kjarasamninga fyrir áramót. Það má þá kannski rifja það upp að í kjölfar þeirra kjarasamninga voru þeir felldir af mörgum félögum Alþýðusambandsins sem bersýnilega töldu þá ekki koma nægilega til móts við þær væntingar sem þar voru uppi og það á væntanlega meðal annars við það sem er að finna í því frumvarpi sem hér er til umræðu. En maður hlýtur að velta því fyrir sér, meðal annars í ljósi þess sem þingmaðurinn gat um - hann nefndi hér að væntanlega kæmi frumvarpið ekki til framkvæmda fyrr en á miðju þessu ári eða 1. júní miðað við það sem nú er lagt upp með sem þýðir að þeir sem málið varðar, þ.e. sem njóta lækkunar á þessum gjöldum, fá ekki þá lækkun fyrir árið í heild eins og lagt var upp með við gerð kjarasamninga. Hefur þingmaðurinn einhverjar hugmyndir um það hve almenningur í landinu er að verða af mikilli lækkun í krónum talið miðað við þá seinkun sem hefur orðið á málinu? Ég vil líka spyrja hv. þingmann hvort hann telji að sú leið sem hér er valin, að fara í eldsneytis-, áfengis- og tóbaksgjöld, sé kannski þær bestu umbætur eða mesta lækkun fyrir almennt launafólk í landinu sem menn hefðu getað látið sér detta í hug.

Virðulegi forseti. Til að svara strax hv. þingmanni um seinni lið spurningarinnar þá er það afstaða mín að þetta hafi verið eins óskynsamleg leið til að tryggja aðkomu að kjarasamningum og hægt var að finna. Það lá fyrir að ríkisstjórnin var búin að hafna því að láglaunafólk fengi nokkuð út úr skattalækkunarviðræðum. Þetta er hinn hluti framlags ríkisins. Skattar voru lækkaðir, eins og hv. þingmaður man án efa, um sem nemur 5 milljörðum. Þar af fóru um 3 milljarðar, blessunarlega, fyrir tilverknað stjórnarandstöðunnar og samstöðu okkar með verkalýðshreyfingunni, til meðaltekjuhópa frekar en til allra tekjuhæsta fólksins, við löguðum ójöfnuðinn í þeim tillögum. Engu að síður var það þannig að lágtekjufólk, fólk með tekjur undir 250 þús. kr., fékk ekkert í sinn hlut út úr skattaþættinum. Orðræða ríkisstjórnarinnar var á þann veg að það fólk mundi fá eitthvað út úr þessu. Það fólk er ekki að aka eldsneytiskrefjandi bílum út um allar koppagrundir og algerlega órökstutt að til dæmis lækkun gjalda í heilbrigðisþjónustu hefði ekki nýst því fólki betur. Miðað við mat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er hér um að ræða lækkun upp á 460 millj. kr. á ársgrundvelli og það þýðir að fyrst verið var að draga úr - og það var auðvitað það sem fyrirheitið hljóðaði upp á 21. desember þó að í upphaflegu frumvarpi hafi verið gert ráð fyrir gildistöku 1. mars. Hér er því um vanefnd að ræða sem nemur 230 millj. kr. af 460. Vanefndirnar hljóða upp á um helminginn af því sem fyrirheit var veitt um.

Herra forseti. Það er náttúrlega þannig, eins og hv. þingmaður bendir á, að í kostnaðarmati fjármála- og efnahagsráðuneytisins er gert ráð fyrir því að hér sé um 460 millj. kr. lækkun á ársgrundvelli sem væntanlega þýðir þá, ef hún tekur ekki gildi fyrr en á miðju ári eða þar um bil, að það eru vanefndir sem því nemur. Spurning mín er sú hvort það hafi ekkert komið til umfjöllunar á vettvangi nefndarinnar að það yrði að bæta það með einhverjum hætti, vegna þess að þetta frumvarp lýtur að því að það er framlag ríkisstjórnarinnar til þess að greiða fyrir kjarasamningum. Þetta er í raun og veru ígildi að minnsta kosti hlutar af þeim kjarasamningum sem ríkisstjórnin hét að kæmi inn til þess að kjarasamningar gengju fyrir sig. Ríkisstjórnin virðist ekki ætla að efna það nema að hluta. Er hægt að haga sér þannig í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og launafólk í landinu? Þegar kjarasamningar eru gerðir segist ríkisstjórnin ætla að koma með framlag í formi gjaldalækkunar upp á svo sem 460 millj. kr., en þegar til stykkisins kemur þá er sleifarlagið hér þannig að þetta tefst og tefst, en það er ekkert bætt upp með því að hækka þær prósentur sem lækkunin á að nema, sem maður skyldi ætla að hefði átt að vera eða fylgja með í tillögum meirihlutans. Það er ekki að sjá að meiri hlutinn geri tillögur þar að lútandi. Svo er auðvitað ekkert annað hægt en að velta því fyrir sér hvers konar áherslur það eru sem birtast hér í því hvaða gjöld verða fyrir valinu. Það er áfengi og tóbak, nýtist kannski þeim sem neyta þeirrar vöru sérstaklega, ekki öðrum, ekki nema þá óbeint í gegnum lækkun á vísitölu sem er farin að fletjast býsna mikið út og vegur kannski ekki mikið í heildinni, 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það sem virðist ráða gerðum ríkisstjórnarinnar og valinu í þessu frumvarpi er að ná hámarksáhrifum, með lítilli breytingu á gjöldum ríkisins, á verðbólgumælingar. Þetta er með öðrum orðum vísitölufitl af gömlu sortinni. Það er ekki verið að horfa á raunverulegar kjarabætur heldur að finna einhverja leið til að reyna að ná fram áhrifum og það er auðvitað hægt að tryggja að þau nái fram í áfengis- og tóbakstilvikinu en ekki er hægt að tryggja að þau nái fram í tilviki bensínsölunnar vegna þess að álagning þar er frjáls og enginn veit í reynd hvar þessi litla lækkun mun koma fram eða hvort. Að því er varðar það hvort þetta séu fullnægjandi efndir og hvort ekki hafi komið til greina af hálfu nefndarinnar og hvort ekki þurfi að ræða það að gera á málinu breytingar þá er það auðvitað þannig að ríkisstjórnin var loðin í orðfæri í yfirlýsingunni 21. desember. Það er kannski lærdómurinn fyrir verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins að treysta ekki aftur þessari ríkisstjórn því það sem hún segir vísar nú aðeins víðar en þetta frumvarp. Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga til að stuðla að því að verðlagsáhrif sem af þeim leiði verði minna en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands. Á grundvelli þessa óljósa orðalags ákveður ríkisstjórnin að gera ekkert við gríðarlegar hækkanir á komugjöldum en fara frekar í að fitla við vísitöluna. Ég held að það skipti máli að draga lærdóm af þessu. Þetta hemur ekki ríkisstjórnina með nægjanlega skýrum hætti, þetta orðalag. Það er augljóslega ekki hægt að treysta þessari ríkisstjórn þegar kemur að verkefnum um félagslega samstöðu eins og barátta gegn verðbólgunni og kjarabætur almennings eru.

Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann geti frætt mig. Þessi ríkisstjórn lýsti yfir hallalausum fjárlögum og það var gert á grundvelli þess að menn höfðu settu upp hvað þeir ætluðu að fá í ríkissjóð og hverju þeir ætluðu að úthluta. Menn settu sér að taka inn ákveðin gjöld en lækkuðu þau síðar meir. Hefur þingmaðurinn á hreinu hvernig það endaði? Þeir byrjuðu á því að ætla að vera með hallalausu fjárlögin í 500 milljónum í plús. Svo var það komið niður í 300 milljónir. Ég held að það hafi verið hækkað eitthvað upp eftir það. Hefur þingmaðurinn það á hreinu? Og hvaða áhrif mun lækkun á gjöldum núna hafa? Verða fjárlögin sem lögð voru fram ekki hallalaus þegar allt kemur til alls? Það kemur fram í frumvarpinu að lækka eigi gjöld, sem er ánægjulegt, bensíngjald, olíugjald, kílómetragjald og gjald á áfengi og tóbaki. Það eru tölur í frumvarpinu um lækkun gjalda á eldsneyti, áfengi og tóbak um 1%, sem leiðir til að tekjur ríkissjóðs lækka um 460 milljarða. Af þeim eru 190 milljarðar vegna tóbaksgjalds sem kemur að einhverju leyti til baka í ríkissjóð því að þeir ætla að taka meiri arð út úr ÁTVR. Þarna eru alla vega um 250–270 milljarðar sem standa út af. En þetta er ekki allt sem á að lækka. Það á líka að lækka umhverfis- og auðlindaskatt og stimpilgjöldin. Hefur þingmaðurinn þær tölur? Þýðir þetta að fjárlögin sem voru kynnt verði í raun ekki hallalaus?

Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning hjá hv. þingmanni og umhugsunarverð. Það er náttúrlega þess vegna sem við gagnrýndum ríkisstjórnina fyrir áramót fyrir að fylgja ekki fordæmi Reykjavíkurborgar og bjóðast til að frysta gjaldskrár, vegna þess að það sendir skýr skilaboð um verðstöðugleika, gerir einkafyrirtækjum erfiðara að hækka gjöld og sýnir að ríkið er að leggja eitthvað á sig til að reyna að halda niðri verðbólgu. Ef menn treysta ekki ríkinu til að draga vagninn í baráttu við verðbólgu gerist ekki neitt, því það ætlar enginn að gera minna en ríkið, það ætlar enginn á markaði að hækka verð minna en ríkið. Þannig togar ríkið upp verðbólguvæntingar með því að ganga á undan með því fordæmi að hækka gjöld. Þegar síðan kemur að því að bregðast við, eins og núna með lækkun þeirra, hefur það vissulega í för með sér, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, að tekjur ríkissjóðs dragast saman frá yfirstandandi áætlun. Það er mjög óljóst hvernig á að mæta því. Það er sagt: Með auknum arðgreiðslum frá ÁTVR. Við vitum að það er hægt, en þegar breytt er fyrirkomulagi við álagningu tóbaksgjalds, er þá ekki einhver sem greiðir þetta gjald einhvers staðar annars staðar? Getur það í alvöru verið trúverðugt framlag ríkisstjórnar að draga úr álagningu á sígarettureykingamenn og auka hana á pípureykingamenn eða á einhvern annan hátt fitla við gjöld af þessum toga? Það er auðvitað ekki hluti af því að tryggja verðstöðugleika í landinu og taka þátt í því af hálfu ríkisins. Að síðustu er það að sjálfsögðu algerlega undir hælinn lagt að þau gjöld sem eru innheimt af einkaaðilum, eins og olíufélögunum, skili sér til almennings. Það mun vissulega skila sér í tekjutapi fyrir ríkisstjórn en mun verð örugglega lækka um þetta til almennings? Það er engin leið einu sinni að fylgja því eftir og fylgjast með því. Það er alger óvissuferð.

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram með hvort þingmaðurinn hafi tölur um hve mikið umhverfis- og auðlindaskatturinn mun lækka tekjur ríkissjóðs og svo stimpilgjaldalækkunin. Hver eru áhrif breytinganna, hvernig munu þær skila sér í tekjutapi? Það er ekki talað um það í frumvarpinu né hvernig þetta skilar sér nákvæmlega. Bensínmarkaðurinn er náttúrlega fákeppnismarkaður og við sjáum að lækkanir á bensíngjald skila sér illa, til skemmri tíma skila þær sér illa út í verðlag. Hérna eru menn að tala um að lauslega metið gæti vísitala neysluverðs lækkað um 0,08% verði frumvarpið að lögum, svo fremi sem áhrifunum verði að öllu leyti velt út í verðlagið með samsvarandi aukningu í kaupmætti ráðstöfunartekna. Það er því eins og þingmaðurinn nefnir engan veginn víst að þetta muni skila sér. Það er það sem við sjáum, fákeppnismarkaðinn og að menn hafa í fortíðinni stundað samráð, en það er alveg ljóst að á fákeppnismarkaði og bensínmarkaði skila lækkanir, hvort sem það er á heimsmarkaðsverði á olíu eða lækkanir á eldsneytisgjaldi, sér seint og illa út í verðlagið. Það væri gott ef þingmaðurinn gæti upplýst okkur um hvort hann hafi upplýsingar um lækkanirnar á umhverfis- og auðlindasköttunum og áhrifum á tekjur ríkissjóðs hvað það varðar sem og stimpilgjöldin, og líka olíugjaldið og kílómetragjaldið. Það er ekki inn í tölunni með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það er erfitt að átta sig á þessu til fulls og auðvitað allt miklum vafa undirorpið en það er ljóst að það má þó ráða af umsögn fjárlagaskrifstofunnar að tekjutapið vegna lækkunar eldsneytisgjaldanna í heild verður 135 millj. á seinni hluta ársins og áfengis- og tóbaksgjaldanna 95 millj. á seinni hluta ársins ef við helmingum ársgrundvallartölurnar sem þarna eru lagðar fram. Þetta er því afskaplega snautlegt framlag miðað við það sem gefið var fyrirheit um í upphafi og miðað við gjaldahækkanir sem í heild voru samþykktar hér upp á 1.400 milljónir samhliða gerð fjárlaga. Ég þykist muna það rétt að það hafi verið heildarkostnaðurinn. Við kostnaðargreindum það því að við gerðum ráð fyrir að gjöldin yrðu fryst. Það er verið að skila hér til baka agnarlitlum hluta, það er verið að skila til baka, eins og ég nefndi áðan, 230 milljónum af heildargjaldahækkun upp á 1.400. Það er auðvitað ekki í samræmi við að ríkisstjórnin leggi sitt af mörkum til að ná aftur tökum á verðbólgunni. Alveg eins og hv. þingmaður nefnir réttilega er engin trygging fyrir því að svona lítil lækkun á eldsneytisgjöld skili sér í verðlagi til neytenda. Þvert á móti má gera ráð fyrir því að það sé mjög auðvelt fyrir söluaðila að nýta sér hana vegna þess að það er auðvelt að lækka í einn dag og svo er næsta verðbreytingatilefni notað til að hækka og þessi lækkun skilar sér aldrei. Þess vegna er þetta óskynsamleg aðgerð í útfærslu og hún er mjög snautlegt framlag til verðstöðugleika í landinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Það mun vera að finna á þskj. 1008. Eins og þar kemur fram gerir 2. minni hluti að sjálfsögðu ekki athugasemdir við það að ríkisstjórn reyni að greiða götu kjarasamninga og þar á meðal með því að halda aftur af gjaldskrárhækkunum. Það er vel þekkt fyrirbæri að ríkisvaldið komið með einhverjum hætti að því að greiða götu kjarasamninga, ekki síst ef verið er að reyna að ná samstöðu um grundvöll kjarasamninga á almennum vinnumarkaði, hvort sem það snýr að verðlagsmarkmiðum sem menn setja sér í tengslum við slíka samninga eða að aðilum vinnumarkaðarins eða verkalýðshreyfingunni sem líta á það sem jákvætt innlegg í kjarasamninga að stjórnvöld greiði götu einhverra annarra mála. Ég verð að segja eins og er, virðulegur forseti, að það er alveg einstaklega lágt risið á efndum ríkisstjórnarinnar. Þetta er með því allra snautlegasta sem ég held að ég hafi nokkurn tímann séð ef það á að heita svo að þarna hafi verið á ferðinni einhvers konar framlag ríkisvaldsins til að greiða götu almennra kjarasamninga í þríhliða samskiptum verkalýðshreyfingar, vinnuveitendasamtaka og ríkisvalds. Það snýr bæði að innihaldi þessa máls og málsmeðferðinni. Reyndar voru, eins og þarf sjálfsagt ekki að rekja fyrir þingmönnum, viðtökur þessara kjarasamninga þegar þeir komu til félagsmanna verkalýðshreyfingarinnar blendnar svo vægt sé til orða tekið. Þar á meðal vegna þess að gerðar höfðu verið tilteknar kröfur til ríkisstjórnarinnar um að hún legði raunverulega eitthvað af mörkum af hálfu aðildarfélaga Alþýðusambandsins og sérstaklega var það Starfsgreinasambandið ef ég man rétt sem var með mjög eindregnar óskir og kröfur um það að ríkisstjórnin breytti áherslum sínum lítillega í skattamálum og tryggði hinum tekjulægstu einhverja hlutdeild í áformuðum skattalækkunum. Því hafnaði ríkisstjórnin nánast alveg. Gerðar voru minni háttar breytingar á þeirri undarlegu niðurstöðu ríkisstjórnarinnar að lækka eingöngu tekjuskatt í milliþrepi. Þetta hleypti auðvitað strax illu blóði í andrúmsloftið. Niðurstaðan varð sú, eins og kunnugt er, að um eða yfir helmingur félagsmanna Alþýðusambandsins felldi samningana og knúði í kjölfarið fram eitthvað skárri niðurstöðu. Þetta fór strax á flot á fyrstu vikunum eftir að ríkisstjórnin kynnti þetta útspil sitt 21. desember í fyrra. Þá má líka nefna, þótt það sé annað mál, að þróun kjaramálanna síðan hefur auðvitað fjarlægst það enn meir að þarna hafi myndast einhver samkomulagsgrundvöllur fyrir almenna kjarasamninga í landinu þar sem samið væri um mjög lágar prósentutölur og menn treystu á að verðbólga yrði svo hverfandi lítil að eftir sem áður kæmi út úr því einhver aukning kaupmáttar. Samningar sem síðan hafa gengið eftir hafa verið á talsvert öðrum nótum. Jú, jú, það heitir gjarnan að það sé verið að lagfæra skekkjur og vinna upp slaka sem myndast hjá viðkomandi hópum, en er ekki alveg í lagi að tala um það á mannamáli að í raun og veru hafa aðrir fjölmennir hópar síðan samið um mun meiri launahækkanir, að vísu í samningum til lengri tíma? Markmiðið náðist í sjálfu sér ekki. Nú heyrast þeir tónar frá þeim sem reyndu þó að tala fyrir upphaflegu samningunum innan Alþýðusambandsins að forsendur þeirra séu fallnar og enginn grundvöllur sé fyrir því að líta á þennan samning sem aðfararsamning að lengri samningi á næsta ári eða undir lok þessa árs. Eftir stendur, virðulegur forseti, að hér er á ferðinni útfærsla ríkisstjórnarinnar, stjórnarmeirihlutans á því hvar sé borið niður og í hve ríkum mæli verði dregið úr tilteknum gjaldskrárhækkunum eða verðlagsuppfærslum liða sem tengdust afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014. Það val er mjög athyglisvert. Nú kann ýmsum að þykja að ekki sé verið að hreyfa svo stóru máli að ástæða sé til að ergja sig yfir því, en það er engu að síður prinsippmál ef ákveðið er að draga úr þegar boðuðum hækkunum, gjaldskrárhækkun, verðlagshækkunum og verðlagsuppfærslum, sem niðurstöður urðu um í fjárlagafrumvarpi, þá segir það ákveðna sögu hvar borið er niður. Við þær útfærslur gerir 2. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar miklar athugasemdir. Fyrst má nefna það sem borið hefur á góma nú þegar í þessari umræðu, að það hefur orðið alveg ótrúlegur dráttur á því að ríkisstjórnin komi þessu litla til framkvæmda sem hún þó ætlaði að leggja í púkkið. Það er alveg með endemum. Það er ekki eins og þetta sé flókið mál. Það hefði ekki átt að taka menn vikur eða mánuði að koma þessu saman, koma því í gegnum ríkisstjórn og leggja það fram á þingi, en það gerðist nú samt. Ríkisstjórnin komst ekki í að afgreiða þetta lítilræði frá sér fyrr en í lok janúar og málið var ekki lagt fram á þingi fyrr en upp úr miðjum febrúar, þar í viðbót var ekki mælt fyrir því fyrr en mánuði síðar. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur að sönnu haft þetta mál í um einn og hálfan mánuð. Það er ekki hægt að kalla það óeðlilegt í ljósi þess að á þeim tíma var páskaleyfi og málið fór til umsagnar og einhverjir gestir voru kallaðir á fund nefndarinnar eins og gengur. Svo mikið er víst, herra forseti, að það var ekki stjórnarandstaðan og er ekki og hefur ekki verið sem hefur tafið þetta mál. Satt best að segja hefur hún engar kröfur gert um það t.d. í efnahags- og viðskiptanefnd að þar kæmu einhverjir viðbótargestir aðrir en í raun og veru fyrst og fremst aðilar vinnumarkaðarins sem og umsagnaraðilar. Þetta leiðir til þess að meiri hlutinn bregður á það ráð að leggja til að gildistakan verði 1. júní 2014, þegar árið er næstum því hálfnað. Ég er ekki einu sinni alveg viss um að það sé skynsamlegt. Kannski þyrfti þetta að vera akkúrat á miðju ári miðað við gjalddaga í vissum flokkum. Ég hef ekki náð að skoða það en áskil mér rétt til að gera það. Ef undir eru í einhverjum tilvikum tveggja eða þriggja mánaða gjalddagatímabil kann að vera skynsamlegt að hækkunin taki gildi akkúrat á slíkum mörkum. Það þýðir að áætlaðar 460 millj. kr. sem ríkið hafði talað um og aðilar vinnumarkaðarins staðfestu á fundum í efnahags- og viðskiptanefnd að yrði lagðar í púkkið - reyndar nefndu þeir um 0,5 milljarða sem ættu að duga til þess að þessum verðlagsmarkmiðum yrði náð, að þessar tilteknu hækkanir færu úr 3% í 2% - eru komnar niður í tæpar 270 milljónir kr. Ef við tökum bara 7/12 af 460 milljónum mun það láta nærri, ef stærðfræðin er ekki alveg að fara með mig, 268 milljónum þó að ólíklegt sé að það endi nákvæmlega á þeirri tölu. Það er allt og sumt. Hið undarlega er að meiri hlutinn leggur bara til óbreytt efnisinntak hvað varðar prósentulækkunina; 1% er reiknað yfir þá flokka sem eru undir í frumvarpinu. Það segir náttúrlega sína sögu. Herra forseti. Það þyrfti ekki að taka röskan mann nema svona tvo til þrjá tíma að semja þetta frumvarp. Hér eru teknir flokkarnir og fjárhæðirnar og bara farið með 1% yfir línuna. Útkoman verður sú, sem er auðvitað annað athyglisvert við þetta mál, að lækkanirnar eru í flestum tilvikum nokkrir tugir aura, samanber kílómetragjaldið eða olíugjaldið í 1. gr. sem lækkar úr 56,55 kr. í 56 kr. sléttar. Það er að vísu falleg tala, en lækkunin verður þá 55 aurar, vissulega mjög nálægt 1%. Ég held að þetta sé mesti ágalli þessa máls, fyrir utan að velja þessa liði og gera þeim öllum jafn hátt undir höfði, auk þess hversu seint málið kemur og hve lítið það er. Mér finnst reyndar mjög skrýtið að leggja að jöfnu í þessu t.d. áfengis- og tóbaksgjald við umferðarskatta sem ég flokka ekki með sama hætti. Auðvitað eru gjöldin á umferðina miklu nær því að vera almenn útgjöld heimila í landinu en t.d. tóbaksgjald, sem færri og færri nota í miklum mæli nú til dags, sem betur fer, alla vega reyktóbakið. Það er engin hugsun í þessu, heldur er bara farið með reiknistokkinn yfir þá flokka sem hér eru valdir út. Það leiðir til þess, herra forseti, að lækkanirnar eru svo sáralitlar í krónum talið að þær munu ekki sjást. Það mun enginn maður taka eftir þeim og það verður engin leið að fylgjast með því, t.d. í bensín- og olíuverði, hvort þetta hafi nokkur minnstu áhrif, nokkrir tugir aura. Þó að það væri rúm hálf króna, ef við legðum saman lækkunina á almenna og sérstaka bensíngjaldinu, ætli það væru ekki um 60 aurar sem hlutur ríkisins í útsöluverðinu ætti þá að lækka? 60 aurar. Hafa menn horft á verðtöflurnar hjá olíufélögunum og hvernig þær rokka oft bara með daga millibili upp um 2 og 4 kr. og niður um 5 og 6 kr. Stundum fá þingmenn SMS-skilaboð um 12 kr. afslátt þennan daginn út af einhverju, það þarf ekki einu sinni að vera handboltakeppni í gangi. Þetta er á fullri ferð sem nemur jafnvel tífaldri stærðargráðu þeirrar litlu lækkunar sem þessi aðferð skilar, að drita þessu út yfir svona marga liði sem leiðir aftur til þess að þetta verða nokkrir aurar á hverjum stað. Það sjá það auðvitað allir að það er engin leið að fylgjast með því og hafa nokkra minnstu hugmynd um hvort þetta komi fram á hinum endanum, ekki nokkur leið. Má ég þá frábiðja mér ræðuhöldin um að það sé svo virkur samkeppnismarkaður í gangi á öllum þessum sviðum að það verði hægt að hafa eftirlit með því? Jú, vissulega, ef það nær áfengis- og tóbaksgjaldinu ætti þetta að skila sér, a.m.k. í útsölunni hjá ÁTVR. Ætli það sé ekki þar með upptalið á þeim bænum líka þegar kemur að smásölu, þjónustu á veitingahúsum o.s.frv.? Það er líka óhjákvæmilegt að spyrja: Af hverju ber hæstv. ríkisstjórn niður þarna en lætur alveg vera að velja út og lækka einhverja aðra liði sem væru sýnilegir og mundi muna um? Ég hefði talið að úr því sem komið var, ég tala nú ekki um þegar þessi mikli dráttur var orðinn á þessu, hefði verið skást að einfalda þetta frumvarp verulega, velja út tvo, þrjá liði og lækka þá þannig að um munaði og það sæist. Það væri líklegt til að skila sér í beinlínis lækkuðu verðlagi og koma neytendum til góða. Þá hefði auðvitað verið eðlilegra að bera annars staðar niður en hér, t.d. í áfengis- og tóbaksgjaldi. Af hverju lækka ekki myndarlega komugjöld á heilsugæslustöðvar sem voru hækkuð langt umfram allar verðlagsforsendur í fjárlögunum? Það var greinilega liður í hugmyndafræði stjórnarflokkanna sem þeir voru að vísu að hluta til reknir til baka með, samanber innlagningargjaldið á sjúkrahús sem tókst að berja til baka hérna fyrir áramótin. Af hverju nefni ég heilsugæslustöðvar? Það er m.a. vegna þess að það líður varla sú vikan að við séum ekki að fá heldur dapurlegar upplýsingar um það hversu hátt hlutfall tekjulágs fólks sé farið að neita sér um almenna heilbrigðisþjónustu. Væru það ekki rök og gott innlegg í það mál að bakka með hækkun á komugjöldum á heilsugæslustöðvar? Það held ég og helst ætti ekkert gjald að vera, tóm vitleysa frá byrjun. Ætli hafi ekki verið vitundarrökin sem frjálshyggjan notaði þá fyrir kostnaðinum? Það væri svo gott fyrir menn að vita að þetta kostaði eitthvað, að þeir ættu að borga, eins og menn séu almennt að leita sér slíkrar þjónustu að gamni sínu eða að ástæðulausu. Við getum nefnt skráningargjöldin í opinberu háskólana, sem hækkuðu nú um ein 25%. Þau eru að mínu mati komin upp í topp og reyndar aðeins upp fyrir það. Ég tók um þetta nokkrar snerrur við hæstv. menntamálaráðherra hér fyrir áramót. Ég fékk ekki betur séð, skoðandi gögn frá Háskóla Íslands, en að skráningargjöldin væru komin upp fyrir raunkostnað sem háskólinn skilaði út úr sínu bókhaldi á árinu 2012. Nú er það þannig að skráningargjöld eiga að mæta raunkostnaði háskólanna við það sem flokkað er undir skráningu, kostnað við skráninguna, og er vandlega skilgreint í reglugerð. Háskólinn skilaði inn gögnum við rauntölur ársins 2012. Þótt maður taki verðlagshækkanir á þær held ég að skráningargjöldin eins og þau eru núna hafi farið upp fyrir verðlagshækkun miðað við raunkostnað ársins 2012, að vísu bara hjá Háskóla Íslands þar sem kostnaðurinn er lægri en hjá minni skólum. En sama er, þar með eru menn komnir á grátt svæði. Skráningargjöldin eru byrjuð að vera hreinn tekjustofn fyrir háskóla, skattur. Það er þeim ekki ætlað að vera. Hefði þá ekki verið ágætt að róa fyrir þá vík og lækka skráningargjöldin? Það var nákvæmlega eins hægt að taka útgjöldin úr ríkissjóði og bæta háskólunum upp tekjutapið. Það hefur verið þrengt að námsmönnum. Það leynist engum að þessi nýja ríkisstjórn hefur tekið upp aðrar áherslur, ekki bara í sambandi við heilbrigðismál þar sem átti í varfærum skrefum að leggja af stað í átt til aukinnar gjaldtöku með hækkuninni á komugjöldum á heilsugæslustöðvar og legugjöldum á sjúkrahús. Það hefur líka verið þrengt að námsmönnum, m.a. í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna, eða það stendur til. Hæstv. menntamálaráðherra var að vísu rekinn til baka með það af dómstólum landsins þegar hann ætlaði nánast án nokkurs aðdraganda að breyta verulega framvindukröfum sem skilyrði þess að menn fengju námslán. Námsmenn hafa kvartað undan sínum högum. Húsnæðiskostnaður þeirra hefur hækkað mikið og menn hafa ekki fengið það bætt í framfærslugrunni lánasjóðsins. Það er mikill skortur á leiguhúsnæði, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu, sem kemur tilfinnanlega niður á námsmönnum sem hrekjast út í bæ og berjast þar um leiguhúsnæði sem er í litlu framboði. Háskólinn nær að mæta húsnæðisþörf um það bil 7% nemenda sinna í dag. Að lágmarkið er talið, ef ástandið er þokkalegt, að húsnæði í boði á vegum stúdentagarða eigi að vera fyrir a.m.k. 15% nemenda, þ.e. nemenda utan af landi og nemenda með þannig fjölskylduaðstæður og þeir þurfa á stúdentagörðum að halda. Það er ekki í dag, þannig að það hefði verið alveg tilvalið í þessu máli að snúa aðeins við blaðinu og gera eitthvað sem hefði mælst vel fyrir og hefði komið til móts við hagsmuni námsmanna, en það er ekki gert. Það er líka umhugsunarefni að ríkisstjórnin skuli ekki bara bera niður í almenna bensíngjaldinu heldur líka í sérstaka bensíngjaldinu. Hvað þýðir það, herra forseti? Það þýðir að tekjur Vegagerðarinnar skerðast, þ.e. eyrnamerktar tekjur, markaðar tekjur vegasjóðs. Mér hefði fundist meiri sómi að því að ríkið hefði þá með framlagi sínu til kjarasamninga, sem er nú að litlu orðið, tekið það allt á sig og eingöngu lækkað almenna bensíngjaldið en látið sérstaka bensíngjaldið vera. Stærstur hluti, 2/3 tekjulækkunarinnar, bensíngjaldsmegin kemur niður á tekjum vegasjóðs. Þar er ástandið nú eins og allir þekkja. Sennilega hefur aldrei verið þrengt jafn mikið að Vegagerðinni hvað varðar möguleika hennar til almennra framkvæmda, viðhalds og reksturs vegakerfisins. Það er grenjandi fjárvöntun í vetrarþjónustu og viðhald og bara til að verja vegakerfið skemmdum, hvað þá að eitthvað sé hægt að gera að ráði í formi nýbygginga. Ríkisstjórnin ákveður engu að síður að láta stærri hluta tekjutapsins koma niður hjá vegasjóði. Hæstv. innanríkisráðherra virtist ekki hafa hugmynd um þetta þegar ég spurði hvort þetta væri gert með hennar samþykki. Hún virtist vera alveg meðvitundarlaus um þetta mál og hefur sennilega ekkert athugað það. Þetta eru auðvitað engar stórkostlegar fjárhæðir en samt kannski 100 milljónir til eða frá sem vegasjóður verður af eða hefði a.m.k. orðið af í tekjum ef þetta hefði staðið allt árið. Þetta veikir stöðu Vegagerðarinnar sem því nemur. Þetta er enn alvarlegra en ella ef ríkisstjórnin ætlar að taka upp það nýmæli að líta svo á að allt sem hefur verið lagt í uppbyggingu vegakerfisins af almennum skatttekjum ríkisins til viðbótar mörkuðum tekjustofnum á umliðnum árum sé núna allt í einu orðið að skuld vegasjóðs við ríkissjóð. Kenningin sem kom hér fram í haust með fjárlagafrumvarpinu leiðir til þess að Vegagerðin á að skila af mörkuðu tekjum sínum eitthvað á annan milljarð kr., eins og hún sé aflögufær um þessar mundir, til að gera upp það sem menn vilja meina í bókhaldsdeild míns ágæta gamla ráðuneytis, fjármála- og efnahagsráðuneytisins, að sé skuld Vegagerðarinnar við ríkið. Ég hef aldrei heyrt þetta áður, alla vega ekki að gengið hafi verið út frá því að Alþingi liti alltaf svo á, þegar það hefur ákveðið að auka vegaframkvæmdir með almennum skatttekjum, að þar með myndaðist skuld Vegagerðarinnar eða vegasjóðs við ríkið. Það væri gaman ef einhver hefði aðstöðu til þess að fara í gegnum þingtíðindin og fletta umræðum hér um samgönguáætlanir, framsöguræðum formanna samgöngunefnda gegnum tíðina o.s.frv., að vita hvort þess yrði einhvers staðar fundinn staður. Ég held ekki. Ég man eftir hinu gagnstæða, þar sem menn sögðu beinlínis og hrósuðu sér af því að þeir ætluðu að auka framkvæmdir í samgöngumálum með viðbótarfé úr ríkissjóði sem bættist við hinar mörkuðu tekjur. Það er einnig athyglisvert að ríkisstjórnin velur að lækka t.d. kolefnisgjald. Það er bara tekinn reiknistokkurinn og farið með hann á kolefnisgjaldið og það er lækkað um 1%. Er pólitík í því? Veltu menn því fyrir sér hvort þeir ættu kannski út frá umhverfissjónarmiðum að hrófla ekki við þeim gjöldum sem hafa verið innleidd í skattkerfinu, aðallega á síðasta kjörtímabili, og hafa gert skattkerfið grænna, sem tengjast markmiðum okkar í loftslagsmálum sem er almennt þróunin í öllum löndum í kringum okkur? Mengun er skattlögð og sá sem mengar borgar. Kolefnisgjaldið er liður í miklu víðtækari aðgerðum af því tagi sem loksins komst skriður á í tíð síðustu ríkisstjórnar, enda græn ríkisstjórn. Þá var kolefnisgjaldið tekið upp og lagt á allt jarðefnaeldsneyti sem er selt innan lands, líka það sem er undanþegið olíugjaldi. Það er hugsað sem ákveðinn þröskuldur eða hvati til þess að reyna að leita annarra orkugjafa og um leið að þeir sem standa fyrir losuninni borgi. Um svipað leyti var tekið upp að losun koltvíildis yrði andlag bifreiðagjalda, mjög hvetjandi kerfi til þess að kaupa inn sparneytna bíla þannig að aðflutningsgjöld af bílum eru þeim mun lægri og jafnvel enginn ef þeir eru umhverfisvænir o.s.frv. Er ríkisstjórnin ósammála þessari stefnu? Boðar hún eitthvað nýtt með því að lækka kolefnisgjaldið? Eða var hún bara meðvitundarlaus? Var þetta bara reiknistokkur sem fór á allt saman? Kostulegast, frú forseti, verð ég þó að segja að sé lækkunin á raforkuskatti. Ég held að hún sé mesti brandarinn í þessu frumvarpi. Hver er lækkunin þar? Hún er um 1/100 af eyri - það er verið að lækka skattstofn um 1/100 úr eyri. Ég held að ég hafi aldrei séð svo mínimal breytingu nokkurn tímann á nokkrum hlut. Raforkuskatturinn lækkar sem sagt úr 13 kr. í 12 kr. og 90 aura. Það er náttúrlega ekkert smáræðisframlag til verðstöðugleika í landinu. Það munar aldeilis um þennan hundraðasta úr eyri sem ríkisstjórnin leggur af mörkum fyrir kjarasamninga með lækkun á raforkuskatti. Hver fær þennan hundraðasta úr eyri af hverri kílóvattstund? Erlenda stóriðjan fær 80% af því. Þetta kemur svo sáralítið við almenning í landinu vegna þess að langstærsti greiðandi þessa skatts eru stórnotendur á raforku. Þetta er bara brandari. Þarna hefur kerfismennskan borið menn ofurliði. Þeir hafa lent með reiknistokkinn á raforkuskattinum og reiknistokkurinn hefur sagt: Þetta er 1/100 úr eyri. Það er haft fyrir því að tína það inn í frumvarpið og gera grein fyrir því í sérstakri grein. Svo er umsögn um þá grein - 1/100 úr eyri. Þetta er eins og hver annar brandari, frú forseti, og ekki mikið meira um það að segja. Niðurstaða 2. minni hluta er sú að aðgerðir séu satt best að segja afar ómarkvissar, fyrir utan þann óhóflega drátt sem orðið hefur á því að þær komist til framkvæmda. Ríkið er nánast að helminga framlagið sem það lofaði. Það er að verða að eiginlega ekki neinu, komið undir öll skekkjumörk, þessir örfáu aurar á hinum og þessum liðum sem munu að sjálfsögðu týnast fullkomlega þegar frumvarpið kemur til framkvæmda á miðju sumri þegar menn verða sennilega uppteknari við annað en að velta því fyrir sér hvort lækkun upp á 10 aura hér eða 20 aura þar skili sér örugglega í bensínverðinu eða annars staðar. Auðvitað hefði verið miklu skárri kostur að velja fáa og skýra liði og koma með bitastæðar lækkanir á þeim. Þetta er svo ómarkvisst og vitlaust, frú forseti, að þrátt fyrir að almennt séð sé jákvætt að ríkið leggi sitt af mörkum í svona samhengi er engin leið að styðja það vegna þess að það er hrein sýndarmennska að standa við loforð með þessum hætti. Nú þegar hafa orðið umtalsverðar vanefndir á því litla sem heitið var og réttast að ríkisstjórnin sitji ein upp með það og beri ein ábyrgð á því. Verðlag hefur blessunarlega þróast með mjög hagstæðum hætti á undanförnum nokkrum mánuðum. Ef ekki væri fyrir hækkanir á fasteignamarkaði væri hér nánast verðhjöðnun eða nánast engin verðbólga, sem við mættum auðvitað velta fyrir okkur hvað segði okkur. Þetta stafar meðal annars að því og ekki síst að gengið hefur styrkst það mikið á svo löngu tímabili, fram yfir áramótin og síðan haldist stöðugt, að það hefur blessunarlega skilað sér eitthvað inn í verðlag, eins og það á að gera. Þetta skýrist líka af því að mörg sveitarfélög tóku mjög framsýna afstöðu og drógu verulega til baka eða felldu alveg niður áður boðaðar gjaldskrárhækkanir. Reykjavíkurborg reið þar á vaðið og á heiður skilið fyrir það. Flest sveitarfélög landsins dröttuðust á eftir. Við sumum þeirra þurfti að vísu að ýta. Það bar aðeins á því að einstök sveitarfélög ætluðu sér að læðast í skjólinu og gera lítið, en sem betur fer held ég að vel flest þeirra ef ekki öll hafi að lokum lagt a.m.k. eitthvað af mörkum. Frú forseti. Að lokum legg ég til að málið fari aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. úr því sem komið er og í ljósi þess hversu langt er liðið á tímann. Það er á annan mánuð síðan við fengum til okkar aðila vinnumarkaðarins. Við vorum þá fullkomlega grunlaus um það í minni hlutanum að meiri hlutinn mundi ekki bara leggja til svo mikla seinkun á gildistöku og heldur hrófla ekki við prósentunum til lækkunar. Við skuldum aðilum vinnumarkaðarins það að fá þá til fundar og fara aftur yfir málið með þeim, hvort þetta séu fullnægjandi efndir á fyrirheitunum og kannski væri hægt að ræða í leiðinni hvort ekki væri skynsamlegra að bera einhvers staðar annars staðar niður og með myndarlegri hætti fyrir þessar 270 eða 460 milljónir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Það er náttúrlega með miklum ólíkindum hvernig haldið hefur verið á þessu máli hér í þinginu, auðvitað fyrst hvernig það kemur fram af hálfu hæstv. fjármálaráðherra en ég verð að segja það að ekki hefur það batnað í meðförum nefndarinnar. Ég þakka þingmanninum fyrir að draga það skýrt fram að í raun og veru er verið að hafa tæplega 200 milljónir af launafólki í gjaldalækkunum sem lofað var í desember með því að seinka gildistökunni til 1. júní og ástæða til að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki algert lágmark að gjaldskrárlækkunin verði þá 2% en ekki 1% úr því hún á aðeins að gilda fyrir rétt liðlega hálft árið. Þessi þróun er auðvitað ákveðið umhugsunarefni. Er ekki, hv. þingmaður, að birtast okkur hér þessi skýra hægri pólitík um það að lækka skatta, eins og þeir kalla það, í því formi að beinir skattar á eignafólk og hátekjufólk eru vissulega lækkaðir en þjónustugjöld hvers kyns sem leggjast á almenning, eins og skólagjöld og gjöld í heilsugæslunni og heilbrigðiskerfinu, eru óspart hækkuð til þess að vinna upp tekjutapið? Er ekki verið að birta okkur þær áherslur eina ferðina enn sem ég held að hljóti að spila talsvert mikla rullu í þeirri auknu svartsýni sem er orðin meðal fólks í landinu með lágar tekjur og lægri meðaltekjur, eins og við höfum séð í könnunum undanfarið? Hv. þingmaður nefndi að hann mundi nota þessa fjármuni til að lækka á tveimur eða þremur stöðum, beina þeim á markvissari hátt og hann nefndi komugjöldin í heilsugæslunni. Gæti þingmaðurinn nefnt 

Frú forseti. Já, ég held að sjálfsögðu að ef ætti að efna loforðið, og þó við ýtum til hliðar ágöllum þessa frumvarps, láti mjög nærri að lækkunin ætti að vera 2%, að hún tæki til rétt liðlega hálfs árs í staðinn fyrir heils. Ég teldi það hins vegar ekki góðan kost vegna þess að frumvarpið er svo meingallað. Ég hefði miklu frekar viljað sjá að ígildi þessara fjármuna yrði varið með málefnalegum og markvissum hætti til þess að lækka einhverja tiltekna kostnaðarliði sem kæmu mönnum þannig til góða að það munaði um það og menn sætu ekki uppi með svona brandara eins og að lækka raforkuskatt um 1/100 úr eyri. Ég hefði talið að sterk rök stæðu fyrir þessu með heilsugæsluna. Ég fór yfir það meðal annars vegna þess að við erum að fá alvarlegar upplýsingar um hversu hátt hlutfall neitar sér um heilbrigðisþjónustu. Við sem trúum því að öflug heilsugæsla eigi að vera fyrsti viðkomustaðurinn í kerfinu þurfum að passa upp á það. En ég hefði til dæmis talið koma til greina að ef menn vilja eitthvað eiga við skattlagningu á umferð og eldsneytisgjöld að taka alla lækkunina út í olíugjaldi og þungaskatti. Það er meðal annars með þeim rökum að það er miklu viðkvæmari gjaldtaka hvað varðar flutningskostnað í landinu. Það hefur víðtækari afleidd áhrif og hefur mikil verðlagsáhrif, vegna þess að flutningurinn spilar inn í vöruverð annars staðar, mjög mikið. Lækkun á endaverðinu á bensíninu á heimilisbílinn hefur í sjálfu sér minni slík áhrif ef út í það er farið, fyrir nú utan að það er enn verið að rekja það far í álagningunni hvort það skilar sér til neytenda. Fráleitt tel ég auðvitað vera að taka áfengis- og tóbaksgjald inn í þetta o.s.frv. Ég er alveg viss um að það taki ekki langan tíma í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins að bera niður 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og fagna því að hann kallar eftir því að málið gangi til nefndar á milli 2. og 3. umr. og að aðilar vinnumarkaðarins verði fengnir til fundar og farið yfir það hvort ekki séu þessar 460 milljónir til ráðstöfunar. Það kemur manni auðvitað á óvart að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli hafa forustu um það fyrir þinginu að draga úr þeim gjaldalækkunum sem ríkisstjórnin hefur lýst yfir að vilji sé til að fara í, eins og gert er með breytingartillögu nefndarinnar hér við 2. umr. Þegar hv. þingmaður nefnir flutningskostnað og bensíngjald er eins og hringi einhverjum bjöllum. Það er eins og mig rámi í að ekki sé ýkja langt síðan nefndur hv. þm. Pétur H. Blöndal, framsögumaður meiri hlutans í málinu, og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson fluttu hér þingmál um að það ætti alls ekki að hækka eldsneytisgjöld heldur ætti þvert á móti að lækka eldsneytisgjöld verulega og með því væri ríkissjóði engu að síður tryggðar jafn miklar tekjur og ella, vegna þess að fólk mundi kaupa þeim mun meira af bensíni sem eftirgjöfin á gjöldunum yrði meiri. En nú sýnist mér að þessir sömu hv. þingmenn hafi einmitt verið að hækka bensínverðið um liðlega 3% um síðastliðin áramót og ætli að draga úr hækkuninni um 1% núna á miðju ári og séu þess vegna alls ekki að lækka bensíngjöldin eins og þeir boðuðu sjálfir í þingmálum nýverið heldur beinlínis að hækka þau og álögur á raunar allan flutningskostnað.

Frú forseti. Ég vísa aftur til þess sem ég sagði um olíugjaldið og kannski alveg sérstaklega þungaskattinn. Það er að vísu vandasamt að því leyti til að það liggur auðvitað alveg fyrir að þau gjöld, þungaskatturinn, ættu í raun að vera mun hærri ef við værum að leggja þau á miðað við t.d. slit á vegum. En það hafa menn valið að gera ekki vegna þess að það fer svo mikill hluti í flutninga hér í landinu fram á landi og það er mjög tilfinnanlegur útgjaldaliður, einkum fyrir hinar fjarlægari byggðir og jafnvel þótt síðasta ríkisstjórn hafi komið á flutningsjöfnun, sem er til mikilla bóta og fær víst að halda áfram þó að óvissa væri um það í byrjun hjá núverandi ríkisstjórn. Það væru alveg efni til þess ef menn eru að grípa til einhverra sértækra breytinga á gjaldskrám af þessu tagi að horfa til slíkra liða. Það er alveg rétt munað hjá hv. þingmanni að það var mikið upphlaup hér, ég held á árinu 2011, þegar heimsmarkaðsverð á bensíni og olíum var hækkandi og leiddi auðvitað af sér hærra útsöluverð hér, að þá ætti ríkið að afsala sér tekjum í formi verulegrar lækkunar á sköttum til þess að draga úr þeim hækkunum. Ég held að það sé líka rétt munað að þingmenn Sjálfstæðisflokksins fluttu beinlínis um það frumvarp eða voru með þá afstöðu að það ætti að lækka bensíngjaldið, sennilega um 20–25 kr. á lítrann. Þetta var skoðað í fjármálaráðuneytinu og meira að segja starfshópur sem fór yfir þessi mál og niðurstaðan var eindregin að gera það ekki. Menn ættu í fyrsta lagi að búa sig undir þá framtíð að verð á jarðefnaeldsneyti yrði hátt. Skattlagningin reyndist hófleg á Íslandi borið saman við nágrannalöndin, heldur lægra hlutfall í heildarútsöluverði en á flestum hinna Norðurlandanna, og það væri eins og að pissa í skóinn sinn að grípa til slíkrar lækkunar. Bretar gerðu þetta og það entist í þrjár vikur, þá hafði heimsmarkaðsverðið hækkað svo mikið að lækkun ríkisins á sínum sköttum 

Frú forseti. Við þingmaðurinn erum klárlega sammála um að ef svigrúm skapast til að lækka gjöld þarf að forgangsraða hvaða gjöld skuli lækka. Klárlega er það forgangsröðun sem landsmenn vilja að forgangsraða til heilbrigðismála, ekki skuli vera að setja þessi komugjöld á, að þau skuli lækka eða þau skuli tekin út, alla vega lækka þau um það svigrúm sem er í boði. Mér finnst vera svolítið svindl í gangi. Lögð eru til hallalaus fjárlög. Þau grundvallast á því að það sé hækkað það sem nú á að lækka, tekin eru inn þessi gjöld sem nú á að fella að hluta. Ég vildi því spyrja þingmanninn hvort hann muni hvar þessi hallalausu fjárlög enduðu. Þau voru í 500 milljónir í plús sem er 1/1000 af því sem um ræðir. Það vita allir að slíkt næst ekkert og það þarf alltaf að úthluta meira á endanum, en menn segja það að þeir séu með hallalaus fjárlög, þau byrjuðu einhvers staðar í 500 milljónum, svo datt það niður í 300 milljónir á einhverjum tímapunkti í meðferð þingsins á málinu, ég held það hafi endað í 700 milljónum, heyrði ég einhvers staðar, og svo í 600 milljónum heyrði ég rétt áðan. Þessar 600 milljónir í plús koma til, og man þingmaðurinn að hve miklu leyti, vegna þeirra gjaldskrárhækkana sem nú er verið að lækka. Ef ekki hefði verið farið í þær gjaldskrárhækkanir hefðu fjárlögin ekki orðið hallalaus. Þær lækkanir sem nú koma til, nægja þær til að setja fjárlögin í mínus þannig að þau séu í raun ekki hallalaus?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að eins mikið og menn tala nú um það á hátíðisdögum að forgangsraða þá er það nú aldeilis ekki gert í þessu máli. Það er alveg óvenjulega flatt eins og ég hef reynt að fara yfir í minni ræðu. Menn fóru bara með reiknistokkinn á býsna breiðan geira af kostnaðarliðum af þessu tagi og lækkuðu alls staðar um 1%. Það leiddi svo út í hallærislegar niðurstöður eins og lækkun um 1/100 úr eyri í staðinn fyrir að forgangsraða og bera niður þar sem af félagslegum eða öðrum ástæðum væri góð samstaða um að láta viðkomandi málaflokk eða aðila njóta þess að menn hefðu ákveðið að ráðstafa svigrúmi inn í þetta samhengi. Ég er alveg viss um það til dæmis að það hefði verið auðvelt að fá aðila vinnumarkaðarins til að segja bara já takk við því að fella niður hækkunina á komugjöld á heilsugæslustöðvar, ég er alveg viss um það, miklu almennari aðgerð en að lækka tóbaksgjald, miklu almennari. Það leyfi ég mér að fullyrða, eða aðra slíka liði sem kæmi mjög mörgum til góða. Varðandi hallalaus fjárlög man ég þetta nú svipað og hv. þingmaður, einhvers staðar endaði þetta í á milli 600 og 900 milljónum, mig minnir reyndar að talan hafi verið heldur hærri við lok 3. umr., þannig að afgangurinn er lítill ef við trúum á hann. Þarna færi út annaðhvort 270 eða 460 milljónir af þessum litla afgangi. Reyndar er það nú þannig að þetta er það sem við mundum kalla á fjárlagamáli langt innan skekkjumarka og þegar hafa aðrir hlutir gerst sem eru miklu líklegri til að keyra fjárlögin sem slík yfir í halla eins og kjarasamningar um fjölmenna hópa opinberra starfsmanna þar sem launahækkanir innan ársins eru talsvert umfram það sem gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Annað kann að vera að leggjast með okkur eins og nokkuð sterkari tekjugrunnur undir ríkissjóðinn núna fyrstu mánuðina og gríðarleg arðgreiðsla frá Landsbankanum. Í sjálfu sér 

Frú forseti. Það er gleðilegt ef fjárlögin verða eftir allt saman hallalaus. Það er mjög gleðilegt. Við sjáum hvað setur. Mig langar að spyrja þingmanninn. Ef hann væri hægri maður og þessi gjöld hefðu verið hækkuð svona mikið 

Frú forseti. Hv. þingmaður setti mig í svo gríðarlegan vanda með innganginum að spurningu sinni en hann hljóðaði eitthvað á þessa leið: Ef ræðumaður væri hægri maður, hvernig mundi hann þá taka afstöðu til eða bregðast við málum? Ég verð bara að gera þá játningu hér, sem er svo sem ekki nein játning, ég er stoltur af því, að það hefur bara aldrei hvarflað að mér, ég hef aldrei svo að ég muni til nokkurn tímann reynt að setja sjálfan mig inn í það samhengi hvað ég mundi hugsa eða gera ef ég væri hægri maður. Það hefur verið svo fjarlægur veruleiki í minni tilveru frá unga aldri að á slíkt hefur aldrei reynt. Varðandi lækkunina eða þennan leik sem þarna er í gangi þá minnir mig að ég muni það úr forsendum fjárlagafrumvarpsins, eða einhvers staðar úr þessum skjölum, að þessar almennu verðlagsuppfærslur og gjaldskrárhækkanir hafi átt að skila tæpum 2 milljörðum kr. Þær sem slíkar áttu að styrkja tekjugrunn ríkisins um 1.800 milljónir, 2 milljarða, 2,2 milljarða eða eitthvað þannig. Það er úr hluta þessa sem verið er að draga, þ.e. eftir því sem aðilar vinnumarkaðarins upplýstu lofuðu þeir framlagi inn í þetta upp á um það bil 460–500 millj. kr. og að þeir mundu lækka úr 3% í 2% þá gjaldskrárflokka sem hér er borið niður með. Auðvitað er það leikur að hækka þetta fyrst í desember um 3% og lækka svo sumt af því aftur niður í 2% og reyndar ekki fyrr en 1. júní. Það er mikill leikur. Ég spurði að því í nefndinni af hverju ríkið legði ekki sitt af mörkum með því að ákveða að yfir línuna verði hvergi farið um fram 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans. Það hefði verið myndarbragur á því að komugjöld og skráningargjöld og bensíngjald og olíugjald og allt hefðu hvergi verið hækkuð 

Virðulegur forseti. Ég þakka framsögumanni nefndarinnar fyrir að gera grein fyrir áliti meiri hlutans í þessu máli og sömuleiðis þeim framsögumönnum fyrir álitum minni hlutans sem mælt hefur verið fyrir. Þó hefur ekki enn verið mælt fyrir öllum álitunum, ef ég skil rétt, þó að almenn umræða um málið sé nú hafin og gefur auðvitað tilefni til talsverðrar umfjöllunar í þinginu um gjaldastefnu ríkisstjórnarinnar og auðvitað þá meinlegu ágalla sem eru á þessu máli og sumpart nánast broslegan málatilbúnað á köflum. Það er kunnara en frá þurfi að segja hvert má rekja upphaf þessa máls. Það byrjaði eftir að Sjálfstæðisflokkurinn myndaði ríkisstjórn með Framsóknarflokknum síðasta vor að afloknum alþingiskosningum þar sem flokkurinn hafði þá farið mjög mikinn í kosningabaráttunni, og raunar í fjögur ár samfleytt, um að ekki ætti að hækka gjöld á almenning og farið fram með tillögur um ekki bara að halda aftur af verðlagshækkunum á gjöldunum heldur beinlínis að lækka sum þeirra sem lögð eru á, þrátt fyrir stöðu ríkissjóðs. Sérstaklega má nefna tillögu þeirra um eldsneytisgjöldin. Ekki var liðið hálft ár frá því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfðu fengið umboð sitt og formaður flokksins, Bjarni Benediktsson, til að stjórna landinu eftir þeirri stefnu og þeim fyrirheitum sem þeir höfðu talað fyrir þegar þeir lögðu til vísitöluhækkun á öllum gjöldum íslenska ríkisins, raunar rúmlega vísitöluhækkun, þ.e. 3% hækkun þrátt fyrir að verðbólgumarkmið Seðlabankans væri 2,5%. Ég held að almennt megi segja um þessa tillögu formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, að fyrsta tillaga hans í gjaldamálum ríkisins geri að engu allan málflutning hans sjálfs og þingmanna flokksins síðastliðin mörg ár í þinginu um gjöld ríkisins. Þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma í ræðustól og segjast vilja lækka gjöld ríkissjóðs, segjast vera andvígir hækkunum á gjöldum ríkissjóðs, þýðir það bara eitt. Það þýðir ekki að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi sannfæringu fyrir því sem þeir segja, það þýðir bara að á því augnabliki sem þetta er sagt er Sjálfstæðisflokkurinn í stjórnarandstöðu. Hvort sem er fyrir þetta fjögurra ára tímabil eða eftir þetta fjögurra ára tímabil hækkar Sjálfstæðisflokkurinn alltaf eftir verðlagi öll gjöld og jafnvel ívið betur. Þannig hefur ekkert staðið á Sjálfstæðisflokknum að hækka öll gjöld ríkisins eftir alþingiskosningarnar síðustu, eftir að hann komst í stjórnarmeirihluta, og það stóð ekkert á Sjálfstæðisflokknum síðustu mánuðina sem við í Samfylkingunni vorum með flokknum í ríkisstjórn að hækka gjöld, ekki bara í samræmi við verðlag heldur langt umfram verðlag vegna þeirrar erfiðu stöðu sem ríkissjóður var þá í. Má í því efni vísa bæði á bensíngjaldið og áfengis- og tóbaksgjald. Því má núna öllum vera ljóst sem fylgjast með stjórnmálaumræðum á Alþingi að það er einfaldlega ekkert að marka þegar Sjálfstæðisflokkurinn talar gegn verðlagshækkunum á gjöldum ríkissjóðs eða fyrir því að lækka tiltekin gjöld ríkissjóðs, að þingmenn flokksins segi það í ræðustólnum þýðir bara að á þeirri stundu eru þeir í stjórnarandstöðu og um leið og þeir komast í stjórnarmeirihluta munu þeir flytja tillögu um að hækka öll gjöld, a.m.k. um sem nemur verðlagi. Hér er ekki annað að gerast en að verið er að flytja fremur ámátlegt leikrit til að reyna að breiða yfir þessa augljósu staðreynd sem öllum sem fylgjast með má vera fullkomlega ljós. Það voru meiri hlutar og kjörnir fulltrúar í landinu víðs vegar sem treystu sér til að standa á bremsunni varðandi gjaldahækkanir til almennings, sem höfðu pólitískt þrek og þor til að taka ákvarðanir um það, bæði vegna erfiðrar fjárhagsstöðu margra heimila í landinu og líka vegna mikilvægis þess að halda aftur af verðbólgunni með öllum þeim neikvæðu áhrifum sem hún hefur, ekki síst meðan við höfum enn þá verðtrygginguna í gildi og ekkert hefur verið gert í því að losa fólk úr þeirri snöru. Samt voru stjórnmálamenn vítt og breitt um landið, kannski fyrst í borgarstjórn Reykjavíkur, sem tilkynntu að tekin hefði verið pólitísk ákvörðun um að falla alveg frá gjaldskrárhækkunum, að af ákvörðunum sem voru ósköp hefðbundnar í höfuðborginni um að hækka gjaldskrár í samræmi við verðlag frá ári til árs yrði ekki þetta árið. Það var til þess að stuðla að friði á vinnumarkaði, til að ná mætti kjarasamningum, til að taka tillit til erfiðrar fjárhagsstöðu margra heimila, ekki síst barnafjölskyldna sem gjaldskrár sveitarfélaga varðar meira en aðrar fjölskyldur, og sömuleiðis sem frumkvæði til að halda aftur af neikvæðum horfum í verðbólgumálum. Þennan bolta tóku aðrir kjörnir fulltrúar á Íslandi til sín. Sem betur fer gerðist það að í fjölmörgum sveitarfélögum tóku menn þessa erfiðu ákvörðun sem hún auðvitað er. Fjárhagur sveitarfélaganna er þröngur alveg eins og fjárhagur ríkissjóðs. Mörg sveitarfélög eru skuldsett og það er ekki auðvelt í þeirri stöðu að ákveða að hækka gjöldin ekki í samræmi við verðbólgu heldur láta þau rýrna að raungildi með því að halda sömu krónutölu og var í fyrra. Þessa ákvörðun tóku menn samt í hverju sveitarfélaginu á fætur öðru. Hins vegar skoraðist Sjálfstæðisflokkurinn á Alþingi Íslendinga og fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, formaður hans, undan þátttöku í þessu. Þeir tóku ekki það skref sem sveitarstjórnarmenn tóku vítt og breitt um landið, lögðu ekki hönd á plóg við það að tryggja verðstöðugleika, greiða fyrir friði á vinnumarkaði og hlífa heimilunum í landinu við gjaldskrárhækkunum. Nei, þeir hækkuðu gjaldskrárnar engu að síður um 3%, það meira að segja fram yfir áætlaða verðbólguþróun á yfirstandandi ári. 3% skyldu það vera og hvað sem leið öllu talinu síðustu fjögur árin um að menn ættu ekki að hækka þessi gjöld í samræmi við verðlag gerðu þeir það samt. Og jafnvel þó að aðrir stjórnmálamenn við hliðina á þeim tækju pólitískar ákvarðanir um hið gagnstæða hafði Sjálfstæðisflokkurinn ekki kjark til að standa á gjaldabremsunni heldur var fyrstur til að leggja til gjaldahækkanir í þessu efni. Þegar verkalýðshreyfingin hafði síðan sótt fast að stjórnarmeirihlutanum, og hér í þinginu hafði verið sótt einarðlega að stjórnarmeirihlutanum, um að breyta þessum áherslum og þegar ljóst var að eitthvað yrði ríkisstjórnin að gera til að liðka fyrir samningum var ákveðið að lækka hækkunina. Manni er stundum ekki alveg ljóst um hvað stjórnarmeirihlutinn er að tala, hvort hann er að tala um að hækka eða lækka, hakka eða lakka, því að þetta mál er orðið slíkur sjónleikur allt saman þegar fyrst er hækkað um 3 prósentustig, svo á sumt að lækka um 1 prósentustig og svo er því að lækka um 1 prósentustig frestað þangað til langt er liðið á árið og þá er samt prósentunni ekki breytt heldur hún höfð óbreytt. Þannig verður í raun niðurstaðan af öllu þessu leikriti sú að sú óverulega lækkun sem kemur á hluta gjaldanna seint á árinu gerir sennilega ekki annað en það að færa prósentuhækkunina um áramót, 3%, niður í það sem verðbólgan verður á yfirstandandi ári, sem er 2 komma eitthvað prósent. Eftir sem áður hefur ríkisstjórnin hækkað gjöldin til samræmis við verðlagsþróun með þeim neikvæðu áhrifum á lán heimilanna sem við þekkjum, hækkun á skuldum heimilanna sem er langt umfram tekjuávinninginn úr þessu. Auðvitað væri hægt að hafa skilning á þessu ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði talað af ábyrgð um ríkisfjármál og gert grein fyrir því að það væri nauðsynlegt að láta gjöld fylgja verðlagi vegna stöðu ríkissjóðs, að vegna hins mikla hallarekstrar væri óhjákvæmilegt að láta gjöldin fylgja verðlagi og mæta þeim miklu skuldum sem á ríkissjóði hvíla og að þangað til hefðum við unnið okkur út úr þessum efnahagsörðugleikum yrði að haga þessum málum svona. Hagaði Sjálfstæðisflokkurinn málflutningi sínum þannig? Nei, ó, nei. Allt frá hruni eða öllu heldur allt frá því að Sjálfstæðisflokkurinn hætti í ríkisstjórn eftir hrun hefur hann talað gegn hækkunum á gjöld ríkisins. Ríkisstjórn Geirs Haardes lafði að vísu nokkra mánuði eftir hrun. Þá hafði Sjálfstæðisflokkurinn forustu í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis og þá voru gjöld ríkisins hækkuð meira en þau hafa verið hækkuð í annan tíma - undir forustu Sjálfstæðisflokksins, ekki bara um verðlagsþróunina heldur langt umfram það. Það var unnin upp verðlagsþróun margra undangenginna ára með þeim ævintýralegu gjaldskrárhækkunum sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði þar forustu um og við tókum þátt með honum í vegna hinnar erfiðu stöðu sem ríkissjóður var í. En allt afhjúpar þetta nú að Sjálfstæðisflokkurinn hækkar gjöldin þegar hann er í meiri hluta en talar gegn því þegar hann er í minni hluta. Enginn skyldi láta þetta 1 prósentustigs leikrit villa sér sýn í því. Hins vegar væri ástæða til að binda vonir við að meiri hlutinn í þinginu, þingmennirnir sem stundum hafa viljað ganga lengra en forusta flokks þeirra eða ríkisstjórnin, drægi ekki úr þeirri ívilnun sem ríkisstjórnin er þó tilbúin að veita almenningi í þessum gjaldalækkunarmálum. Þess vegna verður maður í rauninni stórundrandi þegar maður sér málið koma frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd til 2. umr. Það var gert ráð fyrir því að gjöldin lækkuðu hinn 1. mars og út þetta ár, í tíu mánuði, um 1 prósentustig. Víst var það rýrt í roðinu og frekar lélegt miðað við það sem sveitarfélögin voru að gera á sama tímapunktinum, en það var þó sannarlega upphæð upp undir 500 milljónir. Svo kemur málið til 2. umr. og þá hefur nefndin ákveðið að almenningur eigi ekki að njóta þessarar 1 prósentustigs lækkunar í mars og almenningur á ekki að njóta hennar í apríl og almenningur á ekki að njóta hennar í maí. Hún á ekki að taka gildi fyrr en 1. júní. Þá ætlar meiri hlutinn ekki að hækka prósentuna sem því nemur þannig að sama krónutala verði gefin eftir í gjöldum á þessu ári eins og heitið var í desember. Á ekki að vera neitt að marka þau fyrirheit sem gefin eru? Þegar gefnar eru út yfirlýsingar um að gjöld eigi að lækka á ákveðnu tímabili um ákveðnar fjárhæðir og tímabilið er stytt, hlýtur að þurfa að hækka hlutfallstöluna. Mér fannst hv. þm. Pétur H. Blöndal alls ekki gera fullnægjandi grein fyrir því hvers vegna þingnefndin hefur sérstaklega forustu um að hafa þrjá mánuði af fólki í þessum gjaldalækkunum sem þó eru veittar, sem ég ítreka að eru ósköp nánasarlegar, 1 prósentustigs lækkun á 3 prósentustiga hækkun. Það var þó eitthvað. Mér finnst mikilvægt að formaður nefndarinnar komi þá að minnsta kosti aftur í ræðu og geri grein fyrir því hvers vegna þetta er gert og af hverju þessu er ekki skilað til fólks. Síðan eru fjölmargir aðrir þættir í þessu máli sem full ástæða er til að við ræðum í þinginu nú á vordögum þegar líður að þinglokum. Það þarf að ræða þessa stefnu í meginatriðum, þ.e. skatta- og gjaldapólitík ríkisins, hvaða forgangsröðun við viljum sjá í henni. Við skulum sannarlega vona að það mikla starf sem hefur verið unnið á undanförnum árum í því að rétta við fjárhag ríkissjóðs og við það að efla hér efnahagsstarfsemina og skapa þann hagvöxt sem nauðsynlegur er til þess að við komumst úr þeirri erfiðu stöðu sem við vorum í skili árangri og að við verðum á næstu missirum í aðstöðu til þess að draga jafnvel úr gjaldtöku á almenning. Þá þurfum við að hafa í því efni alveg skýra forgangsröðun og menn verða að ræða hana pólitískt og umbúðalaust, ekki með svona sjónleikjum eins og því að lækka hækkanir. Sú þróun sem við höfum fylgst með í þessu efni er að mínu viti áhyggjuefni. Ýmislegt bendir til þess að í ákveðnum gjöldum sem ríkið innheimtir séum við komin út á ystu brún, að sums staðar sé þegar orðið of langt gengið og orðin brýn nauðsyn á að minnka. Þar er ég sérstaklega að hugsa um gjaldtökuna sem orðin er í heilbrigðiskerfinu hjá okkur. Hlutdeild sjúklinga hefur því miður vaxið jafnt og þétt á umliðnum árum og er orðin umtalsvert hærri en hlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskostnaði í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Við það bætist að gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu er mjög mismunandi eftir sviðum og þess vegna getur hún verið enn þá meira íþyngjandi í einstökum tilfellum en meðaltalstölurnar gefa til kynna. Þar eru því miður mörg dæmi um kostnað sem ég held að við getum öll verið sammála um að er algjörlega óhóflegt að leggja á einstaklinga í ríki þar sem ég hélt að við værum öll sammála um það í grunninn að allir borgarar ættu að geta leitað eftir nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og fengið hana án tillits til efnahags, að þjónustugjöld ættu fyrst og fremst að gegna hlutverki við að auka kostnaðarvitund en ekki að koma í veg fyrir að fólk gæti sótt sér nauðsynlega heilbrigðisþjónustu. Við erum komin býsna nærri þeim mörkum og sums staðar yfir þau. Hvað sjáum við þá í áherslum nýrrar ríkisstjórnar? Ný ríkisstjórn trúir því, eins og ég trúi því, að hér sé að skapast eftir þrotlaust starf síðustu fjögurra ára undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrrverandi forsætisráðherra, og Steingríms J. Sigfússonar, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, það ástand að hér megi byrja að draga úr álögum á fólk og fyrirtæki í landinu. Fólkið og fyrirtækin í landinu hafa starfað kappsamlega frá hruni, aukið efnahagsstarfsemina, bætt afkomu okkar allra og náð að breyta stöðu ríkissjóðs þannig að það er hægt að byrja að slaka á í sköttum og gjöldum. Hvert er þá farið? Það er auðvitað það sem maður horfir á því að það er hin hreina pólitík í málinu. Fyrsta verkið er að létta af auðlegðarskatti. Það er fyrsta yfirlýsingin um þá sem þurfi að létta undir með, þau 5 þús. heimili í landinu sem eru ríkust. Ríkustu 5 þús. heimilin í landinu, þau sem borga auðlegðarskattinn, eru númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm á forgangslista nýrrar ríkisstjórnar.  Og það er röng forgangsröðun, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég er hér með kosningabækling Sjálfstæðisflokksins frá því í síðustu kosningum. Þar koma fram á fyrstu síðu forgangsmál Sjálfstæðisflokksins á næsta kjörtímabili. Þar er meðal annars talað um að lækka skatta og auka ráðstöfunartekjur. Það fyrsta sem farið er í er að hækka þessi gjöld um næstum því 2 milljarða, eins og kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, svo að nú á að fara að lækka þetta eitthvað örlítið til baka. Eitt af því sem skal lækka er bensínverð, með lægri eldsneytisgjöldum. Ekki er búið að ná því fram, það er búið að hækka það verulega, 3%, og nú á að fara til baka um 1%. Það eina prósent á að koma til á hálfu þessu ári, eins og komið hefur fram í ræðum annarra þingmanna, sem þýðir að í raun er einungis um að ræða lækkun upp á hálft prósent á þessu ári. Við höfum talað mikið um forgangsröðun. Í kosningabæklingi Sjálfstæðisflokksins frá því í síðustu kosningum er liður sem heitir Ábyrg ríkisfjármál, rétt forgangsröðun. Fyrsta mál sem þar er nefnt er: Forgangsröðun í þágu grunnþjónustu. Þetta er eitthvað sem ég veit að grasrót flokksins er mjög hrifin af, grunnþjónustan, að hana skuli ekki skerða. Samt er farið í að leggja komugjöld á sjúklinga og hækka þau í staðinn fyrir að nota það svigrúm sem er til að sleppa þeim. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann hafi kynnt sér þetta. Mér sýnist þetta vera algjörlega á skjön við það sem flokksmenn Sjálfstæðisflokksins raunverulega vilja.

Virðulegur forseti. Það eru sumir sem eiga erfitt með að segja „æ“ og tala um að „hakka“ og „lakka“ en ekki „hækka“ og „lækka“, sérstaklega á yngri árum. Mér er næst að halda að sjálfstæðismenn eigi við einhverja svipaða talörðugleika að stríða þannig að þegar þeir segja „lækka“ meini þeir í raun og veru „hækka“. Eins og þingmaðurinn dregur fram hafa forustumenn flokksins hér í þinginu farið fram og talað um nauðsyn þess að lækka gjöld á eldsneyti, lækka bensíngjöldin, lækka olíugjöldin, og ekki bara lækka þau smávegis heldur lækka þau verulega. Þeir töluðu sannarlega ríkulega um það í kosningabaráttunni og eflaust í öllum sínum kosningabæklingum og það hefur eflaust átt góðan hljómgrunn hjá grunninum í flokknum, eins og hv. þingmaður kallar það, eða hjá hinum almennu stuðningsmönnum flokksins. Veruleikinn sýnir okkur það svart á hvítu að þingmenn Sjálfstæðisflokksins meintu ekkert með þessum orðum og meina ekkert með þessum orðum, því að þeirra fyrsta verk er að hækka bensíngjöldin, hækka olíugjöldin, hækka eldsneytisgjöldin, og jafnvel þó að hér sé kannski dregið um 0,6% úr 3% hækkuninni stendur eftir sem fyrsta verk þeirra hækkun um nærri hálft þriðja prósent þegar eftir nokkra mánuði í stjórnarmeirihluta. Ef þingmaðurinn flettir hér upp í þingtíðindunum um gjaldahækkanirnar veturinn 2008–2009 þá mun hann sjá miklu stærri og meiri dæmi um það hvað Sjálfstæðisflokkurinn getur hækkað opinber gjöld ofboðslega og haft frumkvæði um og forustu fyrir því þegar hann er í stjórnarmeirihluta. En hann talar alltaf um allt annað þegar hann er í stjórnarandstöðu. Hann meinar bara ekkert með því.

Já, ég bendi á þá forgangsröðun sem nefnd er í kosningabæklingi Sjálfstæðisflokksins fyrir síðustu kosningar. Þar er talað um rétta forgangsröðun og þar undir eru fjórir liðir og fyrsti liðurinn er forgangsröðun í þágu grunnþjónustu. Það er ekki fyrr en þar á eftir að nefnd er lækkun skulda ríkissjóðs, lægri vaxtakostnaður og í kjölfarið jafnvægi í ríkisfjármálum sem forsenda stöðugleika. Fyrst er talað um grunnþjónustuna, svo er talað um hallalaus fjárlög og að halda vel utan um ríkisfjármálin. Allt tal sem hefur verið um að fórna megi öllu fyrir hallalaus fjárlög, þar virðist ekki vera sá tónn sem sleginn var í kosningabaráttunni, að það skuli forgangsraða í þágu grunnþjónustu, það eru orðin. Ég spyr því þingmanninn aftur hvort honum finnist þetta ekki stangast á við þessa stefnu og hvað hann hefur heyrt frá hinum almenna sjálfstæðismanni, ef hann talar við hinn almenna kjósanda Sjálfstæðisflokksins. Ég geri það og ég heyri að menn eru ekki ánægðir með þessa forgangsröðun. Þá spyr ég líka þingmanninn, hann þekkir betur söguna, hvort þetta sé almennt raunin, eins og hann hefur verið að segja, og kannski að hann geti nefnt okkur einhver dæmi um það.

Virðulegur forseti. Nú ætla ég ekki að tala fyrir hönd almennra flokksmanna í Sjálfstæðisflokknum en get kannski sagt um þetta mál, aðeins til að setja það í samhengi, forgangsröðunina í skatta- og gjaldtökunni: Ef menn hefðu framlengt auðlegðarskattinn þó ekki hefði verið nema í eitt ár, bara í eitt ár, tólf mánuði sem 5.000 ríkustu heimilin í landinu hefðu þurft að leggja aðeins af mörkum af velsæld sinni, þá hefði það skilað 10 milljörðum í ríkissjóð. Það að hækka öll gjöld sem nemur verðlagshækkunum nú um áramótin, það skilaði tæpum 2 milljörðum. Slíkar gjaldahækkanir í heilt kjörtímabil eru þá einhvers staðar innan við 8 milljarða, þ.e. að með því að halda auðlegðarskattinum í eitt ár hefði ríkisstjórnin ekki þurft að fara í almennar gjaldahækkanir allt kjörtímabilið. Það lýsir býsna vel forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Hún snýr ekki að því að halda aftur af gjöldum á venjulegt fólk í landinu, gjöldum á olíu og bensín og rafmagn og hita og að maður nú ekki tali um á sjúklinga í komugjöldum eða stúdenta í skólagjöldum. Nei, ofuráhersla ríkisstjórnarinnar er á það að létta gjöldum af 5.000 ríkustu heimilunum í landinu og síðan af Landssambandi íslenskra útvegsmanna.

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að blanda mér í þessa furðulegu umræðu þar sem tveir þingmenn ræða stefnumál þriðja flokksins. En mig langar til að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar, sem flutti hér ræðu, hvort hann muni ekki eftir umræðu við mig þegar hann var formaður efnahags- og viðskiptanefndar, um einmitt krónutölu skatta og ég var í stjórnarandstöðu. Og ég tók undir það með hv. þingmanni að eðlilegt væri að hækka krónutölu skatta. Ég ætla að athuga hvort hv. þingmaður man það, annars get ég grafið eftir því í ræðusafni Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég rengi þingmanninn ekkert um það og hann þarf ekki að grafa það sérstaklega upp, ég tek bara orð hans fyrir því að hann hafi sagt eitthvað slíkt hér í ræðustól. En ég man nú fleira. Ég man líka eftir þingmáli Sjálfstæðisflokksins á liðnu kjörtímabili um eldsneytisgjöld. Ég bið hv. þingmann um að leiðrétta mig ef ég fer eitthvað rangt með, ef hann hefur ekki verið í hópi þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem fluttu það mál. Ég veit ekki betur en að formaður Sjálfstæðisflokksins hafi verið 1. flutningsmaður og að allir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi verið á málinu. En ef hv. þingmaður hefur ekki verið flutningsmaður að málinu þá leiðréttir hann það og ég bið hann þá fyrir fram velvirðingar á því að hafa haft hann fyrir rangri sök. Ég hélt að hv. þingmaður hefði flutt hér þingmál um nauðsyn þess að lækka krónutölugjöld á eldsneyti og að jafnframt hafi verið fullyrt í því þingmáli, sem ég taldi að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefði staðið að með öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, að eftir þá lækkun mundu gjöldin engu að síður skila sömu tekjum vegna þess að neyslan mundi aukast. Ef það er rétt munað hjá mér að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi undir forustu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, flutt þingmál um að lækka gjöld á eldsneyti, af hverju er það þá þeirra fyrsta verk þegar þeir komast í meiri hluta að flytja tillögu um að hækka þessi sömu gjöld?

Frú forseti. Þegar við áttum þessar viðræður, ég og hv. þingmaður, sem þá var formaður efnahags- og viðskiptanefndar og ég var í stjórnarandstöðu, lagði ég einmitt áherslu á að krónutölugjöld beri að hækka í takt við verðlag, annars sitji þau eftir. Og ég hef líka bent á að allir aðrir skattar ríkisins séu verðtryggðir. Virðisaukaskatturinn fer að sjálfsögðu eftir verðlagi, þegar verðlag hækkar þá hækkar hann sjálfkrafa, þannig að allir aðrir skattar eru verðtryggðir, og hví skyldi þessi skattur ekki þá líka fylgja verðlagi? Þegar krónan rýrnar í gildi og verður verðbólga þá er það ekki þannig að verðbætur séu gjöld hjá þeim sem greiðir. Það sem gerist er að krónan verður minna virði. Það ætla ég að biðja alla þá að hafa í huga sem halda að verðbætur séu gjöld hjá þeim sem greiðir og tekjur hjá þeim sem fær. Varðandi það frumvarp sem ég stóð að á sínum tíma þá ætluðum við að lækka gjöldin umtalsvert þannig að það kæmi fram í verðlagi. Ég hef ekki þá trú að þetta frumvarp hér hafi mikil áhrif á verðlag, því miður. Ég hef þá trú að afgangur af ríkissjóði hafi miklu meira með verðlag að segja og hvernig verðlag hefur þróast en það að tína til einhverja krónutöluskatta. Ég held að raunverulegur afgangur á ríkissjóði - og þá á ég við að menn séu að „feika“ eitthvað eins og gert var á síðasta kjörtímabili í stórum stíl þar sem ríkisreikningurinn stemmdi aldrei við fjárlög eða fjáraukalög - hafi miklu meiri áhrif á það að slá á verðbólgu en nokkuð annað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að staðfesta það að hann flutti hér ásamt þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og undir forustu núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarna Benediktssonar, sérstakt þingmál um að lækka verulega gjöld á eldsneyti, sem ætti að skila sömu tekjum þrátt fyrir lækkunina. Þessir heiðursmenn eru ekki fyrr komnir í stjórnarmeirihluta en þeir flytja þingmál um hið gagnstæða, ekki um það að lækka, ekki um það að láta það standa í stað, heldur þvert á móti hafa þeir beitt sér sérstaklega fyrir því að hækka gjöld á það sem þeir í stjórnarandstöðu lögðu til að lækkaði. Ég held að það sé alveg óþarfi fyrir mig að hafa mörg orð um það hverju það lýsir. Ég held að allir þeir sem fylgjast með þessum umræðum átti sig býsna vel á því hverju það lýsir þegar forustumenn í stjórnmálum flytja tillögu af einu tagi þegar þeir eru í stjórnarandstöðu en síðan tillögu af allt öðru tagi um leið og þeir eru komnir í stjórnarmeirihluta. Ég vil hvetja þá til sem fylgjast með þessum umræðum að muna þennan viðsnúning, vegna þess að slíkan viðsnúning leika menn allt of oft í skjóli þess að minni kjósenda sé stutt. Þegar menn ganga jafn berlega gegn kosningaloforðum sínum og hér er verið að gera þá á fólk að muna það.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir. Frumvarpið kom til vegna þess að við gerð kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum í desember sl. var þetta eitt af því sem var lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að liðka fyrir gerð kjarasamninga og er það gott og blessað. Ég man að þegar þessi mál voru til umfjöllunar fyrir áramótin hvatti ég ríkisstjórnina til þess að feta sömu braut og Reykjavíkurborg hafði gert með því að hækka ekki gjaldskrár sínar eða færa verðlagið upp á kostnaðarliðum sínum. Það varð niðurstaðan að menn lofuðu þessu við gerð kjarasamninga en efndirnar komu ansi seint fram, að mér þykir, og líta dagsins ljóst nokkrum mánuðum seinna og eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. júní 2014. Þær eiga ekki koma til framkvæmda fyrr en svo að sú upphæð sem var ákveðið að leggja í þetta mun hafa rýrnað ansi mikið, um 200 milljónir. Ég tel þetta vera mikinn forsendubrest og í raun svik af hálfu ríkisvaldsins gagnvart aðilum vinnumarkaðarins við þessa kjarasamningagerð. Þetta er orðinn allt annar hlutur en var gengið fram með á því stigi þegar samningar voru undirritaðir. Þeir voru ekki samþykktir nema af um helmingi þeirra sem greiddu atkvæði um þá og mönnum þóttu þeir ekki feitur biti miðað við þær kröfur sem gengið var fram með. Þetta voru kjarasamningar upp á um 2,8% og ríkisvaldið var ekki tilbúið til þess að koma til móts við Alþýðusambandið eða verkalýðshreyfinguna um að hreyfa neitt við því að hækka persónuafsláttinn eins og kröfur voru um og hefði gagnast lágtekjufólki, en komu með þetta innlegg sem síðan skilar sér, tel ég, að smánarlega litlu leyti og eru svik við aðila vinnumarkaðarins og þá sérstaklega það sem snýr að fólkinu sem þetta átti að koma til góða. Mig langar að vitna í umsögn ASÍ um þetta frumvarp. Þar eru forsendur þessara lækkana rifjaðar upp og áréttað að málinu hafi verið dreift á Alþingi 13. febrúar og tekið til umræðu á þingfundi rúmum mánuði síðar, 18. mars, og þá vísað til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd. Alþýðusambandið telur að það sé algjörlega óásættanleg töf sem orðið hefur á málinu, og tek ég undir það, og að í því birtist áhugaleysi stjórnvalda á að styðja við forsendur aðila vinnumarkaðarins um að skapa grundvöll fyrir auknum efnahagslegum stöðugleika hér á landi sem þetta átti að vera innlegg í. Alþýðusambandið telur að æskilegra hefði verið að taka til endurskoðunar miklar hækkanir á gjaldskrám í heilbrigðisþjónustu sem tóku gildi um síðustu áramót. Ég get tekið undir það heils hugar að það er alltaf hálf ankannalegt þegar menn rétta fram einhverjar sporslur með annarri hendinni en taka þær aftur með hinni. Mér þykir þetta því miður vera orðinn þannig leikur að þær hækkanir sem ríkisvaldið hefur hleypt í gegn annars staðar er orðnar miklu þyngri í vasa launþega en lækkanirnar núna sem enginn veit hvernig eiga eftir að skila sér. Það veit ekki nokkur maður hvernig lækkanirnar eiga eftir að skila sér til neytenda. Hér er talað um lækkanir á bensíngjaldi. Við þekkjum það öll sem ökum og þurfum að kaupa bensín eða olíu að þar rokkar verðið frá degi til dags og enginn veit af hvaða orsökum það er, hvort það er vegna sveiflna á heimsmarkaðsverði eða vegna samkeppni milli olíufélaganna í landinu sem breyta verðinu frá degi til dags til þess að reyna að ná til sín kúnnum, þótt þeir elti allir hver annan þegar upp er staðið. Ég sé ekki hvernig í ósköpunum á að marka það sem er nákvæmlega innlegg ríkisvaldsins í lækkun bensíngjalds, olíugjalds, í kjarasamningum og það sem er lækkun sem menn geta af einhverjum sökum ekki skýrt á þann hátt. Ég get svo sannarlega tekið undir það með ræðumanni sem talaði áðan, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að það hefði verið skynsamlegt að lækka frekar olíu- og þungaskattinn þar sem það hefði strax áhrif á flutningsverð í landinu. Það skilar sér í vöruverði vítt og breitt um landið og hefur þannig mikil áhrif. En það varð ekki niðurstaðan. Menn minnka líka markaðar tekjur til vegagerðar og nóg er nú samt fyrir. Ég tel það ekki til fyrirmyndar að fara í slíka þætti sem skilar sér í minna viðhaldi á vegum og rekstri og þjónustu, vetrarþjónustu, víða um land og alls staðar um landið og tel það ekki til hagsbóta fyrir launþega að fara í sérstaka bensíngjaldið á þann hátt sem gert er hér. Þá sný ég mér aftur að umsögn Alþýðusambandsins um þessar gjaldskrárlækkanir sem koma seint og um síðir og er þá búið að trappa niður um einar 200 milljónir og gildistakan um mitt sumar. Í umsögninni er talað um að eðlilegt hefði verið að taka til skoðunar hinar miklu hækkanir í heilbrigðisþjónustunni og að þær hækkanir komi illa við viðkvæma hópa og skili sér vissulega út í vísitöluna og hafi áhrif á neysluverð. Í greinargerð með frumvarpinu er áætlað að lækkun gjaldanna, sem við erum að tala um í frumvarpinu, geti lækkað vísitölu neysluverðs um 0,08%. Að mati Alþýðusambands Íslands er um talsvert ofmat að ræða og ólíklegt að áhrif aðgerðarinnar á vísitölu neysluverðs verði meiri en 0,04% eða 0,05% að teknu tilliti til þess að þetta skili sér að fullu til lækkunar á verðlagi, sem ég hef miklar efasemdir um að það geri. Það er verið að tala um að lækka áfengis- og tóbaksgjöld. Ég ákvað í vetur þegar það lá fyrir að þetta frumvarp færi í gegnum þingið að spyrja í einu útibúi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hvenær lækkanirnar á áfengisgjaldinu mundu skila sér í útibú vítt og breitt um landið. Sá sem ég talaði við þar taldi miðað við fyrri sambærilegar breytingar að það kæmi ekki til þess næstu mánuði. Það ætti eftir að klára birgðir og þetta færi í gegnum heildsala og svo til smásala og breytingar mundu því ekki að líta dagsins ljós á næstunni í viðkomandi útsölum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Ég velti því upp í umræðunni, ekki vegna þessa að ég sitji og bíði eftir þessari lækkun heldur vegna þess að það er svolítill hráskinnaleikur í kringum þetta allt, leiktjöldum er brugðið upp en það er ekki innstæða fyrir þessu og ég held að það skili sér því miður ekki til neytenda. Mér finnst allt þetta mál vera orðið þannig að mjög eðlilegt og skynsamlegt sé að taka það til endurskoðunar og horfa þá í þá tölu sem var rætt um í upphafi, þær 400–500 millj. kr. sem átti að leggja í þetta til að reyna að halda sig innan við verðbólgumarkmið og styrkja það að kaupmáttur héldist. Miðað við alla seinkunina á málinu og það að upphæðin hafi rýrnað af hálfu ríkisins vegna seinkunar framkvæmda á gildistöku laga er miklu eðlilegra að taka málið aftur til nefndarinnar og standa við þau loforð um að leggja þessa fjárhæð í púkkið sem gefin voru við gerð kjarasamninga 21. desember 2013 á almenna markaðnum, fá verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins, að borðinu, kalla þá fyrir nefndina og fara yfir hvernig hægt sé að nýta þá fjármuni til að koma til móts við launþegana sem áttu í hlut. Við vitum mætavel að síðan þeir kjarasamningar voru gerðir hafa aðrir kjarasamningar verið gerðir og þeir kjarasamningar voru ekki upp á 2,8%, og eðlilegt að þeir sem gerðu kjarasamninga í desember sl. spyrji sig hvort það verði alltaf raunin að þeir séu látnir ríða á vaðið og ganga fram með einhver loforð frá ríkisvaldinu sem halda ekki og þeir sitji svo uppi með svarta pétur. Ég vildi forgangsraða þessum fjármunum öðruvísi. Það er af nógu að taka og ég held að það skorti ekki á tillögur frá forustumönnum þeirra verkalýðsfélaga sem þarna áttu í hlut. Það er með ólíkindum hvernig þessi ríkisstjórn hefur unnið í þágu þeirra efnameiri frá því að hún settist við stjórnvölinn og gegn þeim sem minna mega sín og verið ófeimin við að setja álögur á þá hópa sem síst skyldi, hvort sem það er í formi hækkana gjalda innan heilbrigðisþjónustu, hækkana ýmissa tækja sem nýtast við sjúkraþjálfun og nýtast iðjuþjálfum og fólk þarf að greiða fyrir. Alltaf er hægt að nuddast í þeim sem hafa ekkert borð fyrir báru. Þegar kemur að þeim efnameiri virðist ekki skorta á drifkraft, þegar auðlegðarskattur er rifinn af og hætt við að framlengja hann, þegar tekjuskattskerfinu er breytt, sem var sett á í tíð fyrir ríkisstjórnar til jöfnunar, þrepaskipt, og skattar á hátekjufólk lækkaðir, eitthvað sáralítið á millitekjuhópana og þeim sem falla í lægri tekjuflokka ekkert umbunað, eins og ég nefndi áðan varðandi hækkun á persónuafslætti með einhverjum hætti. Svo ég tali nú ekki um það sem núna er á borði okkar á Alþingi, að það eigi að drífa í gegn enn eina lækkun á veiðigjöldum hjá þeim sem hafa mest umleikis, stærstu útgerðarfélögum landsins, og lækka enn frekar á þessu ári og næsta. Með þeirri lækkun, ef hún gengur fram, verður það samtals 19 milljarða kr. byrði sem núverandi ríkisstjórn telur ástæðu til að létta af útgerð í landinu, sem hefur sem betur fer skilað gífurlegum hagnaði frá hruninu. Þótt ég telji eðlilegt að skoða málin út frá útgerðarflokkum og taka til greina endurskoðun hjá þeim sem eru í minni útgerðarflokkunum, það er ekki hægt að setja þá undir sama hatt og hina sem eru með stórútgerðir, liggur ljóst fyrir að það er engin innstæða fyrir því að lækka auðlindagjald á útgerðina um tæpa 19 milljarða frá árinu 2013, ef það frumvarp um lækkun veiðigjalda sem liggur fyrir Alþingi núna verður samþykkt. Það er svo mikil skömm að því þegar maður hugsar um það í þessu samhengi, þegar verið er að nuddast með einhverjar 400 milljónir í gerð kjarasamninga sem eiga að liðka fyrir og mæta þeim sem verst eru settir, en svo standa menn ekki við loforð sín og framkvæma seint og illa og það týnist í hækkunum eins og á bensíni, olíu, áfengi og tóbaki og skiptir hinn almenna launþega þessa lands ekki nokkru máli þegar upp er staðið. Ég held að ríkisstjórnin megi hysja upp um sig buxurnar og gera betur gagnvart því fólki hér á landi sem hefur þörf á því að fá stuðning 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég er sammála henni að megninu til. Það eru nokkur atriði sem mig langar kannski að draga hér fram. Í fyrsta lagi er mjög áhugavert að lesa umsagnirnar um frumvarpið og þá ekki síst frá Alþýðusambandi Íslands og Starfsgreinasambandinu, og það eru nú hin stóru samtök launafólks í landinu. Í umsögn Starfsgreinasambandsins er því lýst að það kæmi tekjulægstu hópunum í þessu landi og þeirra félagsmönnum betur að lækka til dæmis gjaldskrárnar í heilbrigðiskerfinu en að fara þessa smáskammtaleið. Þetta hljómar vel, lækkun á bensíngjöldum, en þetta er ósköp lítið og þetta mun kannski ekki hafa nein sérstök áhrif á heimilisbókhald nokkurs í þessu landi. Þeir nefna það líka að það sé alls óvíst að þær lækkanir sem lagðar eru til í frumvarpinu skili sér að fullu til neytenda og hafi þannig tilætluð áhrif á vísitölu og verðbólgu. Þá komum við að öðrum áhugaverðum þætti sem snýr að umsögn ASÍ sem segir að áhrif frumvarpsins verði helmingi minni en metið er samkvæmt greinargerð með frumvarpinu. Þar er sagt að áhrifin á vísitöluna verði til 0,08% lækkunar en samkvæmt umsögn ASÍ telja þeir það mikið ofmat og að það verði kannski heldur 0,04–0,05%. Þetta verð ég að draga fram í ljósi ræðu hv. þingmanns og nefna að ég er henni sammála. Ég spyr hana þá í leiðinni: Hvað telur hv. þingmaður að meðalúthverfafjölskylda sé að fá í lækkun á bensíngjaldi yfir árið út úr þessu frumvarpi? Erum við að tala um tíkalla eða hundraðkalla?

Frú forseti. Já, hin venjulega úthverfafjölskylda, hvað fær hún í lækkun út úr þessu frumvarpi? Ég held að leitun sé að aðila sem gæti svarað þeirri spurningu, það er svolítið eins og að leita að nál í heystakki. Ég held því miður að fólk muni ekki sjá það með neinum hætti. Varðandi bensíngjaldið og þær lækkanir þá sveiflast þau gjöld það mikið til að það er ekkert sem segir til um hvað veldur nákvæmlega. Eins og ég nefndi áðan held ég að það hefði verið skilvirkara að koma með lækkun á olíu- og þungaskatti þar sem það hefði áhrif til lækkunar á vöruverði í landinu, vegna mikilla flutninga með vörur og matvæli vítt og breitt um landið. Ég tek undir það álit Starfsgreinasambandsins að með góðu móti væri hægt að nýta þessa fjármuni betur, það eru ekki háir fjármunir sem um ræðir; þeir eru orðnir, miðað við þetta frumvarp, hluti, 2/3, af því sem áætlað var í upphafi. Það er auðvitað algjör forsendubrestur. Ég nefni líka lækkun komugjalda og endurskoðun á reglugerð um sjúkratryggingar, sem er að hækka ýmsa þætti varðandi sjúkra- og iðjuþjálfun í landinu fyrir það fólk sem hefur mjög litla peninga handa á milli. Aðeins varðandi bensíngjaldið og olíugjaldið þá er það nú svo með margar fjölskyldur sem eru kannski á lægstu töxtum innan Starfsgreinasambandsins að það fólk hefur ekki einu sinni efni á því að reka bíl, hvað þá heldur annað.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta mál endurspegli mjög vel forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar, eða kannski forgangsleysið, ég held að menn séu ekki að hugsa þetta alveg til enda. Í síðustu fjárlögum fundu menn breiðu bökin í námsmönnum og þeim sem hafa lægstu tekjurnar, og farið var mjög skart þar inn. Tökum bara innritunargjöldin á háskólastigið, þar munar nú aldeilis um fyrir þá sem eru að sækja sér menntun. Þar voru býsna háar upphæðir undir og það skilar sér ekki einu sinni til skólanna heldur voru þær bara notaðar sem bein tekjulind fyrir ríkið. Síðan eru það komugjöldin sem munar allverulega um. Ég gæti alveg trúað því að við bestu aðstæður skili lækkun á bensíngjaldi hækkun fyrir einni komu fyrir einn einstakling í heilsugæsluna, kannski það. Þetta er því ofsalega þunnt smurt og sannarlega ekki að mínu mati verið að miða þetta inn á rétta staði og þar sem mest munar um. Það væri óskandi að menn sæju að sér milli umræðna og skiluðu í það minnsta því að í staðinn fyrir að láta þetta taka gildi frá og með 1. júní og skila bara rétt rúmum helmingi af því sem lofað hafði verið við undirritun kjarasamninga, þá skili menn þó allri fjárhæðinni á þessu ári þannig að það muni um þetta að meira leyti en bara örfáum hundraðköllum. Hækkanirnar á öðrum sviðum gera það að verkum að verið er að þyngja álögur á þá sem hafa lægstu tekjurnar. Þetta er bara sýndarfrumvarp, sýndarlækkanir sem hér eru að eiga sér stað.

Frú forseti. Já, ég tek undir það hjá hv. þingmanni að þetta er orðið sýndarfrumvarp og stenst enga skoðun miðað við það sem lagt var upp með í desember á síðasta ári. Sem dæmi um það má nefna að lækkun á raforkuskatti á stóriðju í landinu fer nú úr 13 kr. í 12,90 kr. Maður spyr sig: Hvaða áhrif hefur þetta á verðstöðugleika í landinu? Hvaða leikaraskapur er þetta varðandi það að vera að hræra í þessum raforkuskatti á stóriðju í landinu? Eitt af því sem skiptir miklu máli fyrir kjör fólks vítt og breitt um landið er gífurlega hár orkukostnaður. Okkur hefur ekki enn tekist að afgreiða hér á Alþingi breytingar sem snúa að því að jafna orkuverð í landinu. Það frumvarp er enn í nefnd og ég veit ekki hver afdrif þess verða. En það skiptir miklu máli fyrir fjöldann allan af heimilum, sem býr við mjög hátt orkuverð úti á landi, að fá lækkanir þar inn og jöfnun á raforkuverði. Þar var stóriðjan tekin út fyrir sviga, hún átti ekki að taka þátt í þeirri jöfnun, eingöngu innan dreifiveitna, sem gerði að verkum að þá varð þetta hærri kostnaður til að jafna innbyrðis þann kostnað en hefði orðið ef stóriðjan, stórfyrirtækin, hefði verið inni í þeirri breytu. En allt ber að sama brunni að það á að hlífa öllum hinum 

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. sem ríkisstjórnin hét að flytja í tengslum við gerð kjarasamninga í desember síðastliðnum. Í athugasemdum með frumvarpinu er m.a. vitnað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2013 sem kynnt var aðilum vinnumarkaðarins, Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandinu í tengslum við gerð kjarasamninga. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórn lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands (2,5%).“ Ríkisstjórnin var sem sagt reiðubúin að koma að málum við gerð kjarasamninga, leggja sitt af mörkum, eins og oft hefur verið með ríkisstjórnir, þær eru reiðubúnar til að liðka fyrir gerð kjarasamninga með einhverjum hætti. Framlag ríkisstjórnarinnar í þetta skipti var það sem segir í þessari yfirlýsingu. Ríkisstjórnin var gerð afturreka með vissar breytingar á skattkerfinu, frumvarp, sem hafði verið samþykkt hér um breytingar á skattkerfinu þar sem fyrst og fremst var lækkuð skattbyrði hátekjuhópa. Ríkisstjórnin var knúin til að gera vissar breytingar til að koma til móts við millitekjuhópa en hún var ekki á nokkurn hátt fús til þess að lækka skatta eða koma til móts við lágtekjuhópa með hækkun persónuafsláttar eða eitthvað í þeim dúr sem launþegasamtök höfðu farið fram á. Við höfðum séð það í verkum þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að hún er fyrst og fremst ríkisstjórn þeirra sem hafa það gott í samfélaginu efnalega séð. Þannig höfum við séð skattkerfisbreytingarnar sem hún hefur beitt sér fyrir, þannig höfum við séð meðhöndlunina á auðlegðarskattinum, þ.e. ákvörðunina um að framlengja hann ekki. Þannig höfum við séð veiðigjöldin, afsláttinn til útgerðanna o.s.frv. Þannig eru verk þessarar hæstv. ríkisstjórnar. En ég hélt satt að segja að þegar kæmi að því að koma með innlegg við lausn kjarasamninga mundi ríkisstjórnin reyna að beina sjónum að þeim sem kjarasamningarnir snúast um, þ.e. almennu launafólki í landinu og þeim hugmyndum sem það hefur sett fram og koma til móts við þau sjónarmið. Þess vegna má velta því fyrir sér, og kannski hefði maður í fyrstu atrennu sagt sem svo: Lækkun á þeim gjöldum sem frumvarpið gengur út á getur haft áhrif til lækkunar á vísitölu og þar af leiðandi á skuldir heimilanna þannig að það kemur sér öllum vel. En þegar grannt er skoðað er ekki endilega þar með sagt að svo verði og maður hlýtur líka að velta því fyrir sér, og það er eðlilegt innlegg í þessa umræðu, að þegar ríkisstjórnin segist ætla að beita sér fyrir breytingum á vissum gjöldum sem samþykkt hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga af hverju hún hefur þá ekki haft samráð og hafði þá ekki samráð við launþegahreyfinguna um það hvaða gjöld væri heppilegast að færa niður. Það hefur hún ekki gert. Það er heldur ekki að sjá að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hafi haft fyrir því heldur. Í nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er til að mynda í engu svarað þeim athugasemdum sem fram koma í umsögnum um málið. Ég hef tekið eftir því í fleiri nefndarálitum sem komið hafa frá síðustu þingkosningum að í nefndarálitum frá meiri hluta núverandi ríkisstjórnarflokka er iðulega ekki brugðist við þeim athugasemdum sem fram koma í umsögnum. Það er algerlega nýtt og það er vanvirða við þá sem senda umsagnir til nefndarinnar og nefndanna að ekki sé brugðist efnislega við þeim athugasemdum sem þar koma fram og þeim þá svarað eftir atvikum að tekið sé tillit til þeirra eða það rökstutt af hverju það er ekki gert. Hér er ekki orð um það, ekki orð um þau sjónarmið sem fram komu fyrir nefndinni í umsögnum eða í gestakomum og reynt að bregðast við eða svara því. Það er vond breyting á starfsháttum Alþingis, vil ég segja vegna þess að í mínum huga er það sjálfsagt að nefndin bregðist við athugasemdum sem fram koma við afgreiðslu mála, ekkert endilega þannig að hún sé sammála þeim en að hún segi frá í hverju athugasemdirnar voru fólgnar og af hverju hún bregst þá ekki við þeim. Nú komast menn bara upp með að láta ekkert frá sér fara um slíkt og það er ekki gott. Það skiptir nefnilega máli fyrir það sem á eftir kemur þegar menn kynna sér hvernig mál hafa verið afgreidd, hvernig sjónarmið hafa komið fram og hvaða sjónarmið ráða ferðinni við afgreiðslu mála. Það skiptir máli að þau séu rakin í nefndaráliti, að gerð sé fyrir þeim álitamálum sem fram koma og svarað af hverju nefndin kemst að einhverri tiltekinni niðurstöðu varðandi afgreiðslu mála. Ég hef hér fyrir framan mig bæði umsögn Alþýðusambands Íslands og umsögn Starfsgreinasambandsins, en þar er komið inn á vinnulag og efnisatriði þessa máls. Kjarasamningar voru undirritaðir 21. desember. Þá kemur þessi yfirlýsing frá ríkisstjórninni. Frumvarpið kom inn í þingið sennilega um miðjan febrúar og það leið meira en mánuður þangað til mælt var fyrir frumvarpinu og því vísað til efnahags- og viðskiptanefndar þannig að ekki var ríkisstjórninni mikið í mun að koma málinu áfram. Frumvarpið sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram gerði ráð fyrir því að það tæki gildi 1. mars síðastliðinn. Sá tímafrestur var löngu liðinn þegar hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu hér á þingi 18. mars. Þegar ráðherrann mælti fyrir málinu var þegar ljóst að gildistökuákvæðið gekk ekki upp. Ekki var á þeim bæ að sjá mikinn áhuga á því að koma málinu hratt og vel í gegnum þingið. Alþýðusambandið segir m.a. í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Alþýðusambandið telur með öllu óásættanleg sú töf sem orðið hefur á málinu [sic]. Í því birtist áhugaleysi stjórnvalda á að styðja við forsendur aðila vinnumarkaðarins sem skapað geta grundvöll fyrir auknum efnahagslegum stöðugleika hér á landi.“ Í umsögn Starfsgreinasambandsins er vísað í formannafund aðildarfélaga Starfsgreinasambandsins og vísað í ályktun þess fundar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær gjaldskrárhækkanir sem tóku víða gildi um áramót voru í hrópandi ósamræmi við nýgerða kjarasamninga og urðu til þess að draga úr trú launafólks á að takast mætti að halda niðri verðbólgu og auka kaupmátt. Þá hafa félög innan Starfsgreinasambandsins haldið til haga kröfu um hækkun persónuafsláttarins eða að skattbreytingar kæmu með öðrum hætti þeim tekjulægstu til góða. Ríkisvaldið verður að kannast við sinn hluta ábyrgðarinnar á að friður ríki á vinnumarkaði. Formenn Starfsgreinasambandsins krefjast þess að samtök launafólks eigi aðkomu að gjaldskrárbreytingum og leggja áherslu á að létt sé álögum af fólki sem þarf að nýta sér heilbrigðisþjónustu.“ Í umsögn Starfsgreinasambandsins er einnig talað um afdrif kjarasamninganna, en þeir voru felldir í flestum aðildarfélögum Starfsgreinasambandsins. Þegar þau afdrif voru ljós hafði farið fram rýnivinna innan félagsins um niðurstöðuna og af hverju samningarnir voru felldir víðast hvar. Útkoman úr þeirri vinnu sýnir, svo vitnað sé í umsögnina, með leyfi forseta, „svo ekki [er] um villst að samningarnir féllu meðal annars á vantrausti á því að ríkið stæði við sínar skuldbindingar“. Að mati Starfsgreinasambandsins var það sem sagt vantrú á því að ríkið mundi standa við sínar skuldbindingar sem átti þátt í því að kjarasamningarnir voru felldir. Bæði í umsögn Alþýðusambandsins og Starfsgreinasambandsins er lögð áhersla á að nær væri að lækka gjöld sem kæmu tekjulægstu hópunum betur til góða og ætti þá ekki síst að færa niður þær miklu hækkanir sem urðu m.a. í heilbrigðisþjónustunni upp á tugi prósenta í sumum tilfellum. Það er varla að maður trúi því að þingmenn í stjórnarflokkunum ætli að láta þetta yfir sig ganga, að fara svona að. Eftir allt sem á undan er gengið og bent hefur verið á; ríkisstjórnarflokkarnir tala og vinna trekk í trekk máli þeirra sem best eru settir efnahagslega í samfélaginu, að þetta komi svo í kjölfarið þegar komið er með aðgerðir til að greiða fyrir samþykkt kjarasamninga á almennum vinnumarkaði fyrir félagsmenn Alþýðusambandsins, að þá skuli ekki reynt að koma betur til móts við þá hópa en hér er gert. Að mati Alþýðusambandsins er það heldur ekki þannig að aðgerðirnar skili sér með þeim hætti sem lesa má út úr greinargerð eða athugasemdum með frumvarpinu. Það segir m.a. í umsögn Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: „Hvað varðar einstaka þætti frumvarpsins er það mat Alþýðusambandsins að mun æskilegra hefði verið að taka til endurskoðunar miklar hækkanir á gjaldskrám í heilbrigðisþjónustunni sem tóku gildi um áramót. Þær hækkanir koma illa við viðkvæma hópa auk þess sem leiða má að því líkur að lækkanir á umræddum krónutölugjöldum og gjaldskrám sem í sumum tilvikum er brot úr krónu muni skila sér illa út í verðlag til neytenda og því hafa takmörkuð áhrif til lækkunar á vísitölu neysluverðs. Í greinargerð með frumvarpinu er áætlað að lækkun umræddra gjalda geti lækkað vísitölu neysluverðs um 0,08%. Að mati ASÍ er hér um talsvert ofmat að ræða og ólíklegt að áhrif aðgerðarinnar á vísitölu neysluverðs verði meiri en 0,04–0,05% að því gefnu að þau skili sér að fullu til lækkunar á verðlagi.“ Frú forseti. Alþýðusambandið metur það sem sagt þannig að áhrifin séu helmingur af því sem gerð er grein fyrir í athugasemdum með frumvarpinu að því gefnu að þau skili sér að fullu til lækkunar á verðlagi. Síðan eru efasemdir um að þetta skili sér að fullu út í verðlagið. Hvernig ætla menn að hafa eftirlit með því? Ég verð að segja alveg eins og er að þó að maður skilji að áhugi sé á því að draga úr þeirri hækkun á þeim gjöldum sem hér eru til umfjöllunar til að uppfylla vilyrði sem ríkisstjórnin gaf í tengslum við gerð kjarasamninga þá held ég að sú leið sem hér verður fyrir valinu sé mislukkuð, hún muni ekki hafa þau áhrif sem til er ætlast, hún muni ekki koma félagsmönnum Alþýðusambandsins að því gagni sem til er ætlast og sé þar af leiðandi ekki það innlegg í lausn kjaradeilu eða gerð kjarasamninga sem ætlunin var að hún yrði, nema síður sé. Menn geta t.d. velt fyrir sér, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir gerði hér í andsvari áðan við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, hvað það geti verið í krónum talið sem gjöld manna lækka. Það er kannski erfitt að fullyrða nákvæmlega um það, það fer auðvitað eftir aðstæðum t.d. hvað menn kaupa mikið brennivín og hvað menn reykja mikið hvað menn fá í lækkun gjalda eða hversu mikið menn keyra bílana sína.  Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að almennt vörugjald á bensín lækki um 0,24 kr. á hvern lítra, úr 25,20 kr. í 24,96 kr. Hvað þýðir það? Ef maður reiknar þessa 24 aura, almennt vörugjald á bensíni, fyrir bíl sem ekinn er 15 þúsund kílómetra á ári, eyðir kannski 8 lítrum á 100, hverju skilar það? Innan við 300 kr. á ári, það er bara eitt dæmi. Sjálfsagt mætti reikna fleira út. Ég tel að það sé eiginlega ekki hægt að styðja þetta frumvarp jafnvel þótt ætlun þess sé að vera liður í aðgerðum í tengslum við gerð kjarasamninga, ekki síst vegna þess hvaða gjöld verða fyrir valinu. Þetta eru gjöld eins og bensínskattarnir, sem annars vegar eru auðvitað hugsaðir sem tekjustofn fyrir framkvæmdir í vegamálum, en eldsneytisgjöldin eru líka notuð til stýringar í tengslum við umhverfismál, um það hvers konar eldsneyti við notum, hvers konar samgöngumáta við notum o.s.frv. Gjöld á áfengi og tóbaki eru ekki bara fjáröflun fyrir ríkissjóð, þau eru líka liður í því hvernig við stýrum heilbrigðismálum okkar og forvörnum, þá eru þessi gjöld valin. Af öllu því sem ríkisstjórnin hefði getað lagt af mörkum í þessum efnum er valið að lækka gjöld af brennivíni og tóbaki, en í þessu birtast auðvitað pólitískar áherslur núverandi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er kannski ekkert sérstaklega nýtt í því að þessir flokkar skuli þá beita sér með þessum hætti. Af hverju var ekki frekar valið að draga úr hækkunum á nauðsynjaútgjöldum, útgjöldum sem menn geta ekki komist hjá? Þeir hlutir sem hér eru undir eru valfrjálsir í flestum tilvikum. Ekki er valið að fara í komugjöldin á heilsugæslustöðvarnar, ekki er valið að draga úr innritunargjöldum við opinbera háskóla sem hækkuð voru um tugi prósenta og skila sér ekki einu sinni til háskólanna eins og hér hefur verið bent á. Og svo er verið að lækka raforkuskattinn úr 13 aurum í 12,9 aura, en það er jú stóriðjan sem borgar að uppistöðu til raforkuskattinn, 75–85%. Allt ber að sama brunni. Málið er að mínu viti þannig úr garði gert að það væri nær fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að taka það til sín á milli umræðna, og hefur nú þegar verið beðið um það, að því er ég best veit, að málið gangi aftur til nefndar á milli umræðna, og hafi endaskipti á því sem hér er lagt til og menn fari frekar í aðra þætti, fyrir utan það sem nefndin verður auðvitað að taka á, þ.e. áhrifin af þeirri frestun á gildistöku sem nú liggur fyrir. Frestur á gildistöku frá 1. mars til 1. júní þýðir að þær fjárhæðir sem ríkið ætlaði að leggja inn í gerð þessara kjarasamninga skila sér ekki. Áhrifin verða þá minni eftir því þannig að ríkið stendur einfaldlega ekki við það sem það lofaði, burt séð frá því hvaða skoðun menn hafa svo á þeirri leið sem það valdi. Það er annar handleggur. Frú forseti. Hvað mig varðar þá á ég mjög erfitt með að fella mig við það sem lagt er til í þessu frumvarpi og tel að velja hefði átt aðrar leiðir til að mæta þeim sjálfsögðu loforðum að leggja sitt af mörkum til að greiða fyrir gerð kjarasamninga.

Frú forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni í öllu, sér í lagi ekki varðandi stýringu á neyslu fólks. Mig langar að spyrja þingmanninn. Ef við erum alveg sanngjörn sagði ríkisstjórnin í yfirlýsingu 21. desember 2013, rétt fyrir jólin, sem var kynnt Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands í tengslum við gerð kjarasamninga, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands (2,5%).“ Viðmiðið er 2,5%. Svo kemur í kjölfarið, með leyfi forseta: „Lækkun ofangreindra gjalda úr 3% í 2%, eða um 1%, eins lagt er til í þessu frumvarpi tekur mið af þessari yfirlýsingu.“ Ef við gætum fyllstu sanngirni og þessi hækkun um 3% er færð niður um 1%, er þá ríkisstjórnin ekki komin innan þess ramma sem hún gaf út í þessari yfirlýsingu rétt fyrir jól og kynnt var Samtökum atvinnulífsins og ASÍ?

Frú forseti. Verðbólga er ekki bara mæld í verðlagi á áfengi, tóbaki og eldsneyti. Það eru miklu fleiri þættir sem hafa áhrif á verðbólgumælingu. Þótt hækkunin verði ekki 3% heldur 2%, nota bene, hlýtur að vera miðað við heilt ár en ekki hálft ár eða sjö mánuði eins og hér er gert ráð fyrir, þannig að bara sú breyta gerir það að verkum að menn eru væntanlega ekki að ná þessari lækkun sem þó er talað um og hv. þingmaður rakti. Miklu fleiri þættir hafa áhrif á verðbólguna og vísitöluna og hvernig hún er mæld. Í þessari umræðu hefur verið vikið að ýmsum þáttum sem hækkuðu stórlega um áramótin, eins og komugjöld á heilsugæslu og innritunargjöld í háskóla. Það eru fleiri slíkir þættir sem hafa áhrif á verðbólguna. Ég hef ekki séð neitt í gögnum þessa máls eða í nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar um hvaða áhrif þetta hefur á verðbólguna. Það er bara sagt að þetta sé liður í því að menn haldi sig innan við þessi mörk en miðað við það að tímasetningin stenst ekki og að fleiri þættir hafa áhrif hefði verið gagnlegt og fróðlegt að sjá slíka útreikninga til fulls, en þeir liggja ekki fyrir í þessu máli.

Frú forseti. Þetta er náttúrlega rétt, ef gjaldið var hækkað um 3% en lækkað svo um 1% er hálft ár sem þessi lækkun tekur ekki til. Þá mundum við segja að lækkunin væri um 0,5% og gjaldið næst kannski niður í 2,5%. Þá kemur spurningin: Hvernig skilur þingmaðurinn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar því að gjaldskrárhækkanir tóku til, eins og þingmaðurinn nefnir, miklu fleiri þátta en bara bensíns, búss og tóbaks? Ef ég hef skilið rétt af umræðunni hér í dag þá eru allar gjaldskrárhækkanirnar upp á 2 milljarða og lækkanirnar sem eiga að koma á móti eru upp á 460 milljónir þannig að lækkunin mundi ekki vera nema í kringum 1/4. Svo tökum við hálft ár í burtu og þá er upphæðin komin í 230 milljónir. Hvernig skilur þingmaðurinn yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem kom rétt fyrir jólafrí til Samtaka atvinnulífsins og ASÍ? Var ekki verið að tala um að minnka áhrif allra þessara gjaldskrárhækkana þannig að þær mundu ekki valda meiri verðbólguáhrifum en sem nemur viðmiðum Seðlabankans, um 2,5%? Er það þannig sem þingmaðurinn skilur það?

Herra forseti. Hér er talað um að verðlagsáhrif sem leiða af gjaldskrárhækkunum, sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands, 2,5%. Það hlýtur þá að eiga að vera þannig að verðlagsáhrif allra hækkana verði innan við þessi verðbólgumarkmið upp á 2,5%. Ég fæ ekki séð að þær breytingar sem hér eru lagðar til, hvort sem þær eru teknar í heild sinni eða ekki, ég tala nú ekki um að teknu tilliti til þeirrar frestunar sem orðið hefur á gildistöku þeirra, geti leitt til þess að breytingar á gjöldum sem hafa verið samþykktar í tengslum við afgreiðslu fjárlaga verði innan verðbólgumarkmiða Seðlabankans. Ég fæ ekki séð að það geti orðið. Í gögnum málsins, í nefndaráliti eða einhverju þess háttar, eru hvergi útreikningar sem sýna það. Ég tel að það hljóti að vanta mikið upp á það, fyrir utan að þessar lækkanir koma misjafnlega við fólk. Ég benti á og fleiri í þessari umræðu að samtök launafólks, Alþýðusambandið og Starfsgreinasambandið, sem eru mjög stór stéttarfélög launafólks, hefðu einmitt lagt áherslu á að það hefði komið sér betur fyrir þeirra hópa að lækkunin hefði verið á öðrum sviðum. Eins og hér hefur verið leitt fram ítrekað í umræðunni þá hafði ríkisstjórnin ekkert samráð um hvaða leiðir yrðu farnar. Þetta var val ríkisstjórnarinnar og við sjáum að sjálfsögðu pólitíska áherslu í því. Hv. þingmaður sagðist ekki vera ánægður með að menn ættu að stýra með verðlagningu, en það er alltaf verið að stýra einhverju með verðlagningu, það er alveg sama hvað það er. Þetta er að sjálfsögðu líka stýring.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er augljóst af því sem hér hefur komið fram að verið er að snuða almenning um 200 millj. kr. eða þar um bil af þeim fyrirheitum sem gefin voru í tengslum við gerð kjarasamninga í desember síðastliðnum. En hefur hv. þingmaður einhverjar skýringar á því af hverju hv. þm. Pétur H. Blöndal gengur fram með þeim hætti að flytja breytingartillögu fyrir hönd meiri hlutans í nefndinni sem minnkar enn meira þann rýra hlut sem almenningur var þó að fá í þessu fyrirheiti ríkisstjórnarinnar með því að gildistökunni er frestað án þess að prósentan sé hækkuð? Það gerir að verkum að þetta eru ekki orðnar nema eitthvað liðlega 200 millj. kr., held ég, sem málið snýst um og kannski alveg á mörkunum að það taki því fyrir ríkisstjórn Íslands að flytja sérstakt þingmál um ekki hærri fjárhæð en það í ráðstöfun í ríkisfjármálum. Enn síður að það taki því að vera að dreifa því á marga liði eins og hér er verið að gera. Það er kannski ástæða til að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson: Ef þessari fjárhæð væri bara varið í að lækka eina tegund gjalda eða eina tegund skatta, er eitthvað sem honum þætti eðlilegra að nota þetta til heldur en annað? Væri það ekki skynsamlegri ráðstöfun? Þegar öllu er á botninn hvolft þá eru þetta kannski innan við 200 kr. fyrir hvert heimili á mánuði á þessu ári. Veigameira er málið ekki þegar öllu er á botninn hvolft.

Herra forseti. Ég get með engu móti skýrt hugsanagang þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki þannig. Ég veit því ekki nákvæmlega hvað vakir fyrir hv. þm. Pétri H. Blöndal sem er framsögumaður nefndarinnar í þessu máli, eins og þingmaðurinn spurði um. Ég vakti þó athygli á því í ræðu minni að frumvarpinu var dreift um miðjan febrúar, 13. febrúar. Mælt var fyrir því 18. mars, rúmum mánuði síðar. Þá þegar var liðin dagsetningin sem átti að vera gildistaka frumvarpsins. Þegar hæstv. fjármálaráðherra, flutningsmaður málsins og formaður annars stjórnarflokksins, kemst til að mæla fyrir málinu 18. mars er þegar útséð um að gildistakan geti orðið 1. mars og alveg ótrúlegt að hann skyldi þá ekki bara gera breytingu á frumvarpinu þegar hann komst til að mæla fyrir því. En þessi töf sem þarna verður er algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og sýnir að ríkisstjórninni var ekki sérstaklega umhugað um að þetta mál kæmist fljótt á dagskrá. Kannski var það þannig að ríkisstjórninni þyki bara þægilegt að útgjaldaaukinn sé þessu minni en hún í raun og veru gekkst við þegar yfirlýsingin var gefin. Varðandi spurningu þingmannsins, um það hvað ég teldi að ætti frekar að gera, þá tel ég að það hefði verið miklu nær að allir þeir fjármunir sem áttu að fara í þessa aðgerð af hálfu ríkisstjórnarinnar, 460 millj. kr., hefðu farið inn í heilsugæsluna til að draga úr kostnaðarauka þar.

Virðulegur forseti. Það þykir mér góð tillaga hjá hv. þingmanni að verja þessum fjármunum einfaldlega til að draga úr áhrifunum á heilsugæsluna. Þannig kæmi það að mörgu leyti best að gagni, að ráðstafa þessum 460 milljónum, frekar en að vera að tína til einn hundraðshluta úr eyri til að lækka gjöld stóriðjunnar og hvað þetta er nú af skrýtnum liðum sem er að finna í þingmálinu eins og það er hér. Það er ágætt að þingmaðurinn rifjar það upp að málið komst ekki á dagskrá vikum saman og það er auðvitað ástæða til að orða það líka hvers vegna það komst ekki á dagskrá. Það komst ekki á dagskrá vegna þess að ríkisstjórnin var með þá arfavondu tillögu hér í þinginu að slíta aðildarviðræðum við Evrópusambandið og tók dag eftir dag og viku eftir viku og lagði þingið einfaldlega undir allan þann vonda málatilbúnað. Þau mál sem vörðuðu hagsmuni heimilanna eða skuldamál eða einhverja slíka hluti voru bara látin liggja og bíða betri tíma. Ríkisstjórnin taldi það vera algert forgangsmál að slíta viðræðum við Evrópusambandið en lét svo gjaldahækkanir fyrir almenning bara bíða hér í hliðarherbergi meðan það brambolt fór fram. Það sýnir ágætlega hve illa stjórnarmeirihlutinn hefur haldið á spilunum eftir jól. Ég vildi kannski spyrja hv. þingmann út í þessa stefnu í gjaldtökunni, að vera að draga úr skattheimtunni annars vegar í auðlegðarskattinum og veiðigjöldum með annarri hendinni en vera síðan með hinni hendinni að hækka verulega skólagjöld, komugjöld, útvarpsgjöld og önnur gjöld sem leggjast á aðra hópa en veiðigjöldin og auðlegðarskatturinn.

Herra forseti. Þetta eru auðvitað pólitískar ákvarðanir. Það hvernig menn standa að gjaldtöku í opinberum rekstri, tekjuöflun fyrir ríkissjóð sem að sjálfsögðu þarf á sínu að halda til að standa undir samrekstrinum, samneyslunni í samfélaginu, það eru pólitískar ákvarðanir. Og núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt það með mjög afgerandi hætti hvaða pólitísku áherslur hún leggur þegar að þessum málum kemur. Hún hefur tekið ákvarðanir um að afsala ríkinu tekjum af veiðigjaldi upp á milljarða á milljarða ofan, hún hefur tekið ákvörðun um að framlengja ekki auðlegðarskattinn sem, eins og komið hefur fram í þessari umræðu, var að vísu tímabundin ráðstöfun og hefur verið í þau skipti sem tekin hefur verið ákvörðun um hann en ekkert sem hefði komið í veg fyrir að hann hefði alla vega verið framlengdur áfram. Hér var meðal annars bent á, af hv. þm. Helga Hjörvar, samhengi hans við gjaldeyrishöftin þannig að ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að halda honum áfram. Við sáum það í skattkerfisbreytingunum að það var fyrst og fremst hugsun ríkisstjórnarinnar að lækka skatt á þá sem hafa hæstar tekjur, hún var gerð afturreka að hluta til með þá sem eru í miðskattþrepinu. Svo sjáum við í þessum gjaldskrárhækkunum að það eru tugir prósenta sem komugjöld í heilsugæsluna hækka, sem innritunargjöld í háskólana hækka og svo þegar ríkisstjórnin þarf að setja einhverja peninga í tengslum við gerð kjarasamninga, upp á 460 millj. kr., þá velur hún gjöld og það er pólitískt val að velja lækkun á gjöldum á brennivín, tóbak og eldsneyti. Það er pólitískt val, það er val sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði stöndum ekki fyrir.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um gjaldskrárlækkanir. Þetta eru aðallega gjaldskrárlækkanir á bensíni, áfengi og tóbaki. Það kemur líka til lækkana á nokkrum öðrum liðum og má nefna umhverfis- og auðlindaskatta og stimpilgjöld, það verða einhverjar breytingar á stimpilgjöldum sem lækka gjöld. Það sem er mjög mikilvægt í þessari umræðu er að ef við viljum að þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins vinni að og fylgi stefnu sem flokkurinn hefur samþykkt skulum við halda til haga að þessar lækkanir eru ekki að frumkvæði stjórnarinnar eða Sjálfstæðisflokksins. Þær koma til, eins og kemur fram í frumvarpinu, af því að rétt fyrir jólin þurfti að aðstoða við kjarasamninga Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, þannig að frumkvæðið er ekki Sjálfstæðisflokksins eða stjórnarinnar. Málið var svo ekki sett í forgang. Því var lofað rétt fyrir jól, þetta átti að gerast í janúar eða sem allra fyrst en það kemur ekki fram fyrr en í febrúar, mars og það kemst fyrst í 2. umr. núna rétt fyrir þinglok. Þetta mál hefur því ekki verið sett forgang. Þá komum við að þriðja liðnum. Þetta er ekki lækkun frá því að síðasta ríkisstjórn tók við. Þetta er ekki gjaldskrárlækkun frá því að síðasta ríkisstjórn tók við, af því að gjaldskrárnar voru hækkaðar um hátt í 2 milljarða og nú á aðeins að draga þær hækkanir örlítið til baka, um 1/4 af því. Þetta eru því ekki lækkanir og það er ekki staðið við stefnu flokksins. Það er það sem er svo mikilvægt í þessu máli, að menn séu ekki verðlaunaðir fyrir þessar gjaldskrárlækkanir. Þetta er smáleiðrétting og þá segja menn kannski að verið sé að fara í rétta átt en það er ekki búið að leiðrétta þær hækkanir sem voru gerðar sem stangast á við stefnu flokksins. Og hvað er ég að meina með því? Í stefnuskrá flokksins fyrir kosningar er talað um að lækka eigi skatta og auka ráðstöfunartekjur. Þar er talað um lægra bensínverð með lægri eldsneytisgjöldum og þá kem ég aftur að því að eldsneytisgjöldin voru hækkuð. Það er aðeins verið að lækka þau örlítið til baka í dag. Nú langar mig að færa mig yfir í annan vinkil á þessu. Þessar hækkanir og að það eigi að lækka skatta, skattarnir hafa verið hækkaðir, gjöldin hafa verið hækkuð og þau lækka örlítið til baka, það er eitt. Hitt er hvernig á að forgangsraða, hvernig eigi að forgangsraða skattfé. Í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar er talað mjög skýrt um ábyrg ríkisfjármál, rétta forgangsröðun og þar er fyrsta atriðið forgangsröðun í þágu grunnþjónustu. Þarna voru gjöld hækkuð um hátt í 2 milljarða og nú á að lækka til baka um 460 milljónir en það á aðeins að lækka í hálft ár. Þetta á því ekki að lækka nema um 230 milljónir. Ef við tökum saman það sem flokkurinn sagði í kosningum, að forgangsraða ætti í þágu grunnþjónustu, og það sem var sagt þar á undan í stjórnmálaályktun á landsfundinum, sama ár fyrir kosningar, þá segir í stjórnmálaályktuninni, með leyfi forseta: „Í þágu heimilanna mun Sjálfstæðisflokkurinn standa vörð um velferðina. Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Örugg heilbrigðisþjónusta, góð menntun og trygg löggæsla skal vera í forgrunni.“ Menn sáu að nauðsynlegt var að fara í þessar gjaldskrárhækkanir þvert á það sem þeir sögðu: Allt í lagi, við getum þá byrjað að hækka gjöldin núna en á kjörtímabilinu lækkum við af því að við þurfum hallalaus fjárlög. Það er réttlætingin. En það réttlætir samt ekki að því skattfé sem er tekið er ekki forgangsraðað á réttan stað, því er ekki forgangsraðað á þann stað sem kemur fram í stjórnmálaályktun landsfundar. Örugg heilbrigðisþjónusta er ekki tryggð. Það er ekki tryggt að skattfé fari fyrst í slík verkefni, örugga heilbrigðisþjónustu og góða menntun, af því að verið er að hækka gjöldin þar, það er verið að leggja komugjöld á sjúklinga sem þýðir að færri sækja sér heilbrigðisþjónustu. Öruggur aðgangur fólks að heilbrigðisþjónustu minnkar. Það er líka verið að hækka skráningargjöld í háskólana sem minnkar aðgengi fólks að góðri menntun. Það eru einhverjir sem ákveða að fara ekki, sem hvorki sækja sér heilbrigðisþjónustu né menntun. Það eru áhrifin þegar gjöld eru hækkuð. Það er því ekki gert sem segir í stjórnmálaályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins 2013, það er ekki staðinn vörður um velferðina í þágu heimila. Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að setja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi, örugg heilbrigðisþjónusta og góð menntun o.s.frv., en skattfénu er ekki varið eins flokkurinn sagðist ætla að verja því. Byggt er á þessari ályktun flokksmanna Sjálfstæðisflokksins í stefnuskránni þar sem talað er um ábyrg ríkisfjármál og rétta forgangsröðun og forgangsröðun í þágu grunnþjónustu nefnd fyrst, eins og ég sagði áðan. Svo kemur lækkun skulda ríkissjóðs, lægri vaxtakostnaður og að jafnvægi í ríkisfjármálum sé forsenda stöðugleika, en fyrst skal forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Það er það fyrsta sem lagt er til, svo koma hallalaus fjárlög. Menn geta sagt: Það þurfti að fara í að auka gjöld og hækka skatta, þó að flokkurinn segi að ekki eigi að gera slíkt, til að ná meginmarkmiðinu, hallalausum fjárlögum. Þá hefur flokkurinn samt líka sagt að önnur markmið vegi þyngra, þ.e. að standa vörð um grunnþjónustu, örugga heilbrigðisþjónustu og góða menntun. Það eru orðin sem eru notuð. Þetta er tónninn og andinn í Sjálfstæðisflokknum. Sjálfstæðisflokkurinn er ekki frjálshyggjuflokkur. Sjálfstæðisflokkurinn er flokkur sem vill mikið athafna- og einstaklingsfrelsi en vill standa vörð um grunnþjónustuna. Meira að segja hjá þeim sjálfstæðismönnum sem eru hvað lengst til hægri, eins og SUS, í fjárlagatillögum þeirra fyrir 2014 eru einkunnarorðin samt: Stöndum vörð um grunnstarfsemina. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Hér á eftir fara ítarlegar sparnaðartillögur ungra sjálfstæðismanna. Eins og áður koma þær ekki niður á velferðar-, heilbrigðis- eða menntakerfinu.“ Svo heldur áfram aðeins neðar: „Í eftirfarandi töflu má sjá samantekt á sparnaðartillögum SUS flokkað eftir ráðuneytum. Lagt er til að útgjöld ríkisins verði lækkuð um 85,4 milljarða króna. Eins og sjá má í töflunni eru tillögurnar misviðamiklar. Þannig er lagt til að nær öll útgjöld atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins falli niður (92%) og stór hluti af umhverfis- og auðlindaráðuneytinu (73%). Hins vegar er lítið hreyft við velferðarráðuneytinu (1%). Það er alveg ljóst hvernig á að forgangsraða skattfé, sama hvort það eru ungir sjálfstæðismenn, sem eru líklega lengst til hægri af þeim aðildarfélögum sem eru innan Sjálfstæðisflokksins, eða hópurinn sem ályktar á landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Það er líka alveg ljóst að kjósendur í landinu vilja sér í lagi forgangsraða til heilbrigðismála og eru þar af leiðandi sammála ályktun Sjálfstæðisflokksins á landsfundinum þar sem segir, með leyfi forseta: „… að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Örugg heilbrigðisþjónusta, góð menntun …“ Það er svo mikilvægt ef við viljum sjá þá forgangsröðun sem flokksmenn Sjálfstæðisflokksins vilja klárlega og flestir landsmenn að verðlauna ekki stjórnarflokkana fyrir þessar tillögur, að verðlauna stjórnarflokkana ekki fyrir að lækka lítillega þau gjöld sem þeir höfðu áður sett á. Þeir settu gjöldin á og töldu það nauðsynlegt til að taka inn skattfé til að forgangsraða rétt og það er komið í ríkiskassann. Það verður að horfa til þess hvernig á að forgangsraða því skattfé. Mér sýnist þeir heldur ekki vera að efna loforðið sem þeir gáfu Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands rétt fyrir jól, eins og segir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar 21. desember, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands.“ Sem eru 2,5%. Þeir segja að þeir munu endurskoða þau áhrif sem gjaldskrár ríkisstjórnarinnar munu valda á verðlagi þannig að hækkun verði ekki meiri en 2,5%. Svo kemur fram í frumvarpinu að lækkun ofangreindra gjalda úr 3% í 2% eða 1%, eins og lagt er til í frumvarpinu, tekur mið af þeirri yfirlýsingu. En heildaráhrif gjaldskrárhækkananna voru næstum því 2 milljarðar kr. Það sem á að draga til baka er á ársgrundvelli 460 millj. kr. sem er ekki nema 1/4. Ef það ætti að draga þetta niður, 3% niður í 2,5%, þeir lækka um 1%, en það er á ársgrundvelli, og það er aðeins fyrir þessa tilteknu liði. Heildarpakkinn er 2 milljarðar. Lækkunin á þessum liðum er næstum því 0,5 milljarðar en það er á ársgrundvelli og fyrst ríkisstjórnin hefur ekki sett málið í það mikinn forgang leiðir þetta 1% á miðju árinu aðeins til 0,5% lækkunar. Þá er þetta ekki lengur lækkun um 1/4 heldur um 1/8 af heildargjaldhækkunum í upphafi. Það þýðir að þessi 3% hækkun nær engan veginn niður í 2,5%. Þá hefur ríkisstjórnin svikið loforðið sem hún gaf Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands sem var grundvöllur fyrir kjarasamningum, grundvöllur þess að samningar næðust. Ríkisstjórnin á því ekki frumkvæðið að lækkunum, hún hefur ekki sett málið í forgang heldur trassað það. Þegar það er trassað er ekki staðið við loforðin um að hækka þessa prósentutölu, úr 1% lækkun í 2% lækkun. Þetta er ekki raunveruleg lækkun þegar allt kemur til alls. Þótt gjaldskrárhækkanirnar væru 2 milljarðar á núna aðeins að lækka um 0,5 milljarða á ársgrundvelli og á þessu ári, af því að frumvarpið kemur svona seint fram og er afgreitt seint, er það ekki nema 1/4 úr milljarði. Það er ekki farið eftir stefnu flokksins um forgangsröðun og ekki farið eftir stefnu flokksins um að lækka eldsneytisgjald, af því að þetta er ekki raunveruleg lækkun, og það er ekki staðið við loforðið sem var grundvöllur kjarasamninga ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. Þetta er ekki góð frammistaða. Ef Sjálfstæðisflokkurinn, kjósendur Sjálfstæðisflokksins, skráðir félagar, ungir sjálfstæðismenn vilja að flokkurinn virði það sem flokkurinn hefur samþykkt og að ríkisstjórnin fylgi því eftir er mjög mikilvægt að ríkisstjórnin sé ekki verðlaunuð fyrir þetta einstaka mál og sagt: Nú er verið að lækka gjöld, nú hefur ríkisstjórnin lækkað gjöld. Hún hefur í rauninni ekki gert það frá því að hún kom til valda. Hvað skal gera? Eitt sem ríkisstjórnin gæti gert til að standa við loforðið sem hún gaf Samtökum atvinnulífsins og ASÍ er að hækka 1% lækkunina sem er lögð til í frumvarpinu í 2%, af því að þetta kemur fram á miðju ári. Það mundi ná heildaráhrifunum undir 2,5% verðbólgumarkmiði, þá væri staðið við það loforð. Það væri eitt sem væri hægt að gera. Í stærra samhenginu er samt sem áður ekki verið að forgangsraða skattfé eins og flokkurinn hefur sagt að eigi að forgangsraða, í grunnþjónustuna, í örugga heilbrigðisþjónustu og góða menntun. Allt í lagi, þá fær flokkurinn það ekki. Á hann að sætta sig við það? Þá er hægt að spyrja um aðra gjaldstofna. Er ekki hægt að ná þeim gjaldstofnum inn einhvers staðar annars staðar? Í þessari umræðu hefur verið komið inn á það að ef auðlegðarskatturinn, og veit ég að sjálfstæðismenn eru alls ekki hrifnir af honum, hefði verið framlengdur í eitt ár eða lækkaður úr þeim 10 milljörðum sem hann skilaði í 2 milljarða hefði ekki þurft að fara í allar hinar gjaldskrárhækkanirnar. Þetta skilyrði er 2 milljarðar. Þetta er spurning um forgang. Hvar á þá að ná inn skattfé? Það á greinilega að ná inn skattfé, en hvar á að ná í það? Á að taka það af 500 heimilum í auðlegðarskatt eða í hinum víðtæku gjaldskrárhækkunum sem ríkisstjórnin stóð fyrir, sem var eitt af hennar fyrstu verkum í fyrstu fjárlögunum, þ.e. skattahlið þeirra, þetta kom samhliða. Það er spurningin. Ef ég horfi á stefnuna mundi ég líklega vera sáttur við að staðið yrði við lækkunina, að gjaldskrárhækkanirnar mundu ekki valda verðbólgu, með því að hækka lækkunina sem kemur núna úr 1% í 2%. Svo væri hægt að fara í það að ná inn skattfé annars staðar til að geta forgangsraðað í það sem eflaust flestir landsmenn vilja. Það má skera það niður annars staðar, menn geta skoðað tillögur SUS og aðrar tillögur í því ljósi, en það er augljóslega hægt að skera niður annars staðar þannig að það megi forgangsraða skattfé og verja því í örugga heilbrigðisþjónustu og góða menntun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og yfirferðina, hann fer gjarnan yfir kosningaloforðin og það sem menn hafa lofað og sýnir fram á að ekki er verið að framkvæma í samræmi við þau loforð. Það er sérstaklega athyglisvert í samhengi við það að í raunveruleikanum lofar ríkisstjórnin í kjarasamningum gjaldskrárlækkun en ekki eru sett nein skilyrði fyrir hvað eigi að lækka. Hún velur svo þessi atriði þrátt fyrir yfirlýsingar um ýmislegt annað á öðrum stigum. Það er líka sérstaklega athyglisvert vegna þess að sveitarfélögin voru komin á undan. Þau gripu strax inn þegar menn voru að tala um að reyna að gera kjarasamninga sem væru verðbólguhemjandi, þ.e. að reyna að lækka verðbólguna. Sveitarfélögin drógu úr gjaldskrárhækkunum eða féllu jafnvel frá þeim og Reykjavíkurborg varð fyrst til. Hv. þingmaður nefnir réttilega að markmiðið hafi verið að fara í 460 millj. kr. lækkun á gjöldum. Síðan breytist þetta úr því að vera tíu mánuðir yfir í sjö mánuði þannig að mér sýnist í fljótu bragði að það verði ekki nema 322 millj. kr. sem þetta lækkar um, þ.e. það er lækkun um 132 millj. kr. Ég velti því fyrir mér hvort það verður ekki að teljast svik á kjarasamningum eins og hv. þingmaður raunar kom inn á að hluta. Ef maður skoðar þennan forgang aðeins betur þá spyr ég hvað hv. þingmanni finnist um það þegar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hælir sér af því að hann hafi lækkað gjöld um 25 milljarða. Þá erum við að tala um auðlegðarskatt upp á 10 milljarða, við erum að tala um tekjuskatt á milli og hærri tekjum upp á 5 milljarða og við erum að tala um veiðileyfagjald upp á einhverja milljarða líka. Þar eru lækkanirnar á sköttum og það er fróðlegt að skoða það í samhengi við þær tölur sem hér koma fram.

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar tölur. Af 25 milljörðum er auðlegðarskatturinn 10 milljarðar, ég náði …  Eru þetta lækkanirnar sem settar voru í forgang í ályktunum Sjálfstæðisflokksins, í ályktun flokksmeðlima sem mæta á landsfund? Það sýnist mér ekki. Ef til á að vera skattfé til að forgangsraða síðan þá er því heldur ekki forgangsraðað eins og flokkurinn vill. Ef við förum bara yfir þetta: Lækkun skatta og auknar ráðstöfunartekjur, þetta er í stefnuskrá flokksins fyrir kosningar. Lægri tekjuskattur, jú, tekjuskatturinn var lækkaður. Einfalt og gagnstætt skattkerfi, gæti komið til seinna. Lægra bensínverð með lægri eldsneytisgjöldum, þau hafa hækkað. Það er verið að lækka þau örlítið til baka núna en þau hafa hækkað. Tollar og vörugjöld munu lækka vöruverð og auka samkeppni, kemur til seinna. Ég sé hvergi að lækka eigi gjöld á sjávarútveginn. Ég sé aftur á móti að það eigi að forgangsraða í þágu grunnþjónustu og ég sé líka að það er ofar þegar kemur að kaflanum um rétta forgangsröðun en lækkun skulda ríkissjóðs, lægri vaxtakostnaður og jafnvægi í ríkisfjármálum, forsenda stöðugleikans sem það vissulega er. En það er ofar, forgangsröðun í þágu grunnþjónustu er ofar. Forgangsröðunin er klárlega ekki það sem flokksmenn hafa samþykkt.

Hæstv. forseti. Við 1. umr. um þetta mál dró ég fram plagg þar sem Samtök atvinnulífsins bentu á hvaða áhrif mismunandi gjaldskrárbreytingar gætu haft á verðbólgu í landinu, á verðlag. Þar var bent á að 15 þús. kr. hækkunin á innritunargjöldum fyrir nemendur í opinberum háskólum; ef hún ein og sér yrði tekin út mundi verðbólgan lækka meira en allar þær aðgerðir sem hér er verið að tala um, og það var þó áður en það var lækkað úr 460 millj. kr. niður í 322 millj. kr. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Eins er athyglisvert að skoða að á sama tíma og við vorum að tala um að gjaldskrárlækkanir ættu að eiga sér stað til að koma til móts við launafólk þá er hækkun á útvarpsgjaldi, sem rennur ekki til útvarpsins, það eru komugjöldin í heilsugæsluna, það eru hækkanir hjá sérgreinalæknum, felldir eru út styrkir til að leigja eða kaupa ákveðin hjálpartæki. Nú verða menn að borga sjálfir að fullu fleiri komur til sjúkraþjálfara o.fl. í þeim dúr sem varðar budduna beint. Ég ek um 25 þús. km á ári, sem er býsna mikið, þá erum við að tala um 2.500 lítra af bensíni, þá erum við að tala um lækkun á kostnaði á ári, með þessari aðgerð, upp á um það bil 2.500 kr. Ef maður reiknar mánuðina þá erum við að tala um 1 bensínlítra eða 250 kr. á mánuði. Á þetta að bjarga kjarasamningum og verðbólgu á Íslandi? Þetta er ótrúlega rýrt miðað við það sem maður hefði ætlast til, miðað við yfirlýsingar eins og hv. þingmaður las hér upp.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að verkja athygli á því, ef ég skildi hann rétt, að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því rétt fyrir jól er talað um að endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafi verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014, sem þýðir að það gæti í raun verið hvað sem er. Nú man ég ekki í svipinn, voru það ekki einmitt gjöldin á nemendur, þau voru inni í þessu, það hefði verið hægt að taka þau og lækka þau í staðinn. Tekið var fyrir það að fólk þyrfti að borga fyrir spítalarúmin - hvað er þetta aftur kallað …  Hér er heldur ekki verið að standa við samninga. Ríkisstjórnarflokkarnir lofa fyrir jól, í sinni einu yfirlýsingu í tengslum við gerð kjarasamninga, að endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafi verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Það er það sem þeir eru að gera hérna og verðlagsáhrifin af þeim eiga að verða minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabankans og það er ekki heldur verið að standa við það. Ef við förum aftur í samþykktir flokksins þá vilja flokksmenn að Sjálfstæðisflokkurinn geti verið traustur samningsaðili þegar kemur að samningum á atvinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og tek undir það sem sagt var áðan að það er ágætt að fara yfir kosningaloforð annað slagið, hvaða flokka sem er. Í þetta sinn eru það auðvitað ríkisstjórnarflokkarnir sem um ræðir, það er Sjálfstæðisflokkurinn sem þetta leggur fram hér og er því við hæfi að fara yfir það. Það er afar áhugavert að sjá að hvert loforðið á fætur öðru er í rauninni svikið. Mig langar aðeins að velta hér upp nokkrum spurningum með hv. þingmanni af því að eins og sagt er þá á þetta frumvarp að draga úr verðbólgu. Krónugjöld og nefskattar eru mikilvægur hluti af tekjuáætlun fjárlaganna og talið er að af því að þeir hækki nú ekki sjálfvirkt þá þurfi að hækka þá. Eins og þingmaðurinn kom réttilega inn á var byrjað að hækka um 3% og síðan var lækkað um 1%. Hér hefur verið rætt töluvert í dag um hversu lítil lækkunin verður þegar svo langt er liðið á árið. Þetta átti sem sé að takast með því að taka arð hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og ráðstafa þeim fjármunum í lækkunina. Nú þegar fyrir liggur að lækkunin er mun minni en ráðgert var má spyrja sig hvort ríkisstjórnin ætli sér að taka allan þann mismun út sem verður til við upphaflegar áætlanir og hvað hún ætlar að gera við mismuninn. Nú hefur komið fram að það er birgðastaða hjá t.d. ríkinu varðandi áfengi og tóbak. Telur hv. þingmaður að það komi fram þannig að þjóðin verði vör við það? Er möguleiki á að fylgja þessu eftir 

Herra forseti. Þegar kemur að bensíninu þá er klárlega fákeppnismarkaður og lækkunin þar er smávægileg. Sagan hefur sýnt okkur að hún skilar sér ekki inn í verðið, hún skilar sér a.m.k. ekki fljótt inn í verðið en hún gerir það á endanum. Varðandi áfengið þá þekki ég ekki nógu vel til þar en hv. þingmaður fræðir mig um að þar sé birgðastaða, þar séu birgðir sem keyptar hafi verið inn á einhverju ákveðnu verði með einhverjum ákveðnum gjöldum og verði þá líklega seldar þannig nema Alþingi fyrirskipi eitthvað annað. Það gæti náttúrlega gert það en ég tel ekki að það skili sér strax, ég veit það þó ekki. Kannski að hv. þingmaður geti uppfrætt mig um hvernig það hefur verið hingað til. Í frumvarpstextanum segir að lauslega metið gæti vísitala neysluverðs lækkað um 0,08%, verði frumvarpið að lögum, svo fremi sem áhrifunum verði að öllu leyti velt út í verðlagið. Þeim verður klárlega ekki velt út í verðlagið strax. En kjarasamningarnir, þetta loforð ríkisstjórnarinnar sem tryggði að menn náðu samningum, getur hv. þingmaður frætt mig um hvenær afleiðingarnar munu skila sér út í verðlagið? Mun það ekki gerast fyrr en smávægileg lækkun verður á bensíni á fákeppnismarkaði og svo lækkun á áfengi og tóbaki?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held nefnilega að það gildi ekkert ósvipað um áfengi og um olíu og bensín. Við þekkjum það öll að það er alveg sérstakt ef eldsneytisverð lækkar mjög hratt ef það verður einhver lækkun úti í heimi en það hækkar hins vegar mjög skyndilega ef það verður hækkun úti í heimi. Sama held ég að eigi við um áfengiskaup heildsala og annarra sem selja t.d. veitingastöðum og öðrum slíkum, þeir eru búnir að kaupa inn eitthvert tiltekið magn og lækkunin kemur ekki strax fram þar. Ég hef ekki trú á því að það gerist, ég held að það komi ekki fram. Ég held að það verði afar erfitt að fylgja eftir svona litlum fjárhæðum varðandi bensín, eins og fram kom hér áðan, ef þetta eru 2.500 kr. á 25 þúsund kílómetra, þá skiptir það bara svo litlu máli að fólk eltist kannski ekki við það. Mig langar til að ræða hér annan vinkil á þessu máli. Fram kemur hjá Alþýðusambandinu að ríkisvaldið ætli ekki að standa við umsamið framlag til starfsendurhæfingarsjóða sem byggja á samkomulagi stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Síðan gerir Alþýðusambandið líka athugasemdir við að dregið er úr framlögum til framhaldsskóla sem bitna mun illa á verk- og tækninámi. Af því að ég kem úr þessum geira, menntaskólanum, þá tek ég undir þær áhyggjur því að verknámið hefur þurft að sitja á hakanum, þangað hefði maður frekar viljað ráðstafa fjármunum. Mig langar í lokin að spyrja hv. þingmann, af því að við höfum mikið rætt gjöld fyrir sjúklinga, hvort hann telji rétt varðandi það markmið að draga úr verðbólgu að lækka neyslustýringarskattana í stað þess að lækka t.d. gjöld á sjúklinga, inntökugjöld í háskóla o.s.frv.

Herra forseti. Ég er sammála ályktun landsþings Sjálfstæðisflokksins um að forgangsraða eigi skattfé til öruggs heilbrigðiskerfis og góðrar menntunar. Þar er ég sammála þeim. Um það var ályktað á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, ég er hjartanlega sammála því. Það er ekki það sem verið er að gera hér, það er ekki það sem þessi ríkisstjórn hefur verið að gera. Ég kom hingað upp og hélt ræðu af því að mér finnst mikilvægt að árétta að með þessu frumvarpi höfðu stjórnvöld ekki frumkvæði að lækkunum, þau höfðu það ekki í neinum forgangi þannig að það tafðist um marga mánuði og lækkanirnar sem lofað var skila sér þá ekki nema menn hækki prósentuna. Þetta er ekki raunveruleg lækkun frá því að ríkisstjórnin tók við vegna þess að gjöld voru hækkuð, gjaldskrárhækkanir voru nánast upp á 2 milljarða. Nú er verið að lækka gjöld um nokkur hundruð milljónir. Það stangast á við forgangsröðun flokksins. Það er ekki samkvæmt samþykkt landsþings flokksins. Það er ekki í samræmi við loforð ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins. Þetta grefur undan trausti og þá á ekki að verðlauna flokksforustu Sjálfstæðisflokksins fyrir svona frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég hef ákveðið að taka til máls um kafla í þessu máli sem ber yfirskriftina breyting á lögum um olíugjald og kílómetragjald, með síðari breytingum, í frumvarpi til laga um gjaldskrárlækkanir o.fl. Það hefur verið talsvert rætt enda full ástæða til. Þetta skiptir máli hvað varðar aðkomu að kjarasamningum en ekki síst snýr þetta að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, þ.e. hvað hún telur að best sé fallið til jöfnuðar til að lækka gjöld í kerfinu okkar. Hún virðist vera sú að lækka bensíngjald, olíugjald og kílómetragjald, sem þó nemur litlu. Það var byrjað á að hækka það um 3% og síðan var dregið til baka um 1%, þ.e. heildarkostnaðurinn, en eins og kom fram í umræðunni áðan fær þingmaður sem þarf að aka í kringum 25 þús. kílómetra á ári í vasann sem nemur um 2.500 kr. Ég segi með það eins og kannski með tekjuskattslækkunina upp á 5 milljarða sem gerð var í kringum fjárlögin að þetta eru í sjálfu sér svo lágar fjárhæðir á hvern einstakling að margur verður þess tæplega var. Það skiptir kannski minna máli en hvað hefði verið hægt að gera við alla þessa fjármuni ef þeir hefðu verið notaðir í önnur og brýnni verkefni. Ég tel að það sé ekki forgangsmál að lækka álögur á brennivín og tóbak. Síðan er hér líka lögð til lækkun á umhverfis- og auðlindasköttum, raforkuskatti og kolefnisgjaldinu af eldsneytinu. Eins og hér hefur komið fram er það stóriðjan sem borgar og óþarfi að lækka þar og gefa eftir af grænum áherslum. Við vinstri græn fluttum tillögu um það líka að þetta yrði ekki gert þegar hækkanirnar voru hérna á sínum tíma, eins og gert var víða í sveitarstjórnum. Ríkisstjórnin valdi samt að byrja að hækka og ákvað svo að klóra eitthvað í bakkann. Eins og hér hefur komið fram er svo langt liðið á árið að þetta er bara afar lítið sem út af stendur í stóra samhenginu. Af því að þetta átti að brúa með arðgreiðslu af ÁTVR velti ég líka fyrir mér hvort fjármálaráðherra hyggist, fyrir hönd ríkissjóðs, taka allan þann arð, þ.e. þessar 470 milljónir, þrátt fyrir að svona langt sé liðið á árið og ljóst að kostnaðurinn vegna þessara aðgerða verður ekki svona mikill eða hvort hann ætlar bara að taka samsvarandi og kostnaðurinn er áætlaður. Mig minnir að það hafi verið í kringum 320 milljónir, miðað við hvaða dagsetningu við horfum á. Þetta eru engar risafjárhæðir í sjálfu sér, 470 milljónir eða hver niðurstaðan hefði orðið eða verður. Við horfum hins vegar fram á mikinn halla á ríkissjóði og auknar álögur á marga aðra. Hér hafa margir rætt gjaldskrárhækkanir í heilbrigðisþjónustunni og þá verður ekki hjá því komist að velta fyrir sér hvað hefði verið hægt að gera fyrir þessa peninga ef við hefðum sett þá í velferðina. Velferðin tekur um það bil helming fjárlaga ef við tökum vaxtagjöld ríkissjóðs frá. Það er heldur ekkert launungarmál að alveg frá hruni höfum við beitt ýmsum tegundum niðurskurðar, búið til tekjur og reynt að skapa tækifæri fyrir fjárfestingar og nýsköpun. Ég sat einmitt á ágætum fundi í dag þar sem ég ræddi við frumkvöðla sem vantar fjármuni. Ég held að það sem út af stendur og við höfum hvað mest rætt um og þreytumst seint á að ræða - ég held nefnilega að við séum öll í hjartanu sammála um að við viljum verja meiri peningum til velferðar- og menntamála og því er þetta óskiljanlegt. Það hefði komið sér betur fyrir þjóðina að fá þetta með öðrum hætti en þeirri flötu lækkun sem hér er lögð til. Ég held einhvern veginn að þessu hafi verið bara sippað fram vegna þess að þetta var einfalt og hægt að redda þessu í hvelli en ekki vegna þess að það hafi búið endilega einhver skynsemi á bak við það eða rökstuddar forsendur fyrir því að þetta væri best til þess fallið að ná jöfnuði handa sem flestum íbúum þessa lands. Það er nefnilega ágætt að við veltum því aðeins fyrir okkur sem hefur komið fram í ræðum margra þingmanna og ég nefndi líka í fyrri ræðu minni og finnst ástæða til að ræða aftur, þ.e. hvar núverandi ríkisstjórn bar helst niður, að draga úr fjárframlögum til þjálfunar um 100 milljónir og hjá þeim sem þurfa að kaupa og nýta sér hjálpartæki var skorið niður um 150 milljónir. Títtnefnd komugjöld í heilsugæsluna voru hækkuð um 90 milljónir og eins og var ágætlega farið yfir hér áðan var sett fram tillaga um legugjöld sem var svo fallið frá en í staðinn sett á komugjöld þannig að það kemur út á eitt. Eins og maður segir eru þetta svo sem engar svakalegar fjárhæðir en það skiptir máli fyrir fólk sem jafnvel hefur lítið á milli handanna. Það velur það ekki að verða veikt og það velur það ekki að búa við fötlun eða þurfa á hjálpartækjum að halda. Þess vegna er mjög brýnt að þessi þjónusta sé ekki svo dýr að fólk veigri sér við að leita eftir henni eins og virðist vera orðin raunin. Ég man eftir svari við fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur þar sem dregið var saman hvar var verið að hækka gjöld og þrengja að, m.a. í öndunarvélum fyrir börn og lífeyrisþega. Þetta slær mann sérstaklega þegar maður er að velta fyrir sér forgangsröðun fjármuna. Það getur ekki verið að tillagan sem við erum að fjalla um sé úthugsuð. Ég trúi því ekki að það sé meiningin hjá þessari ríkisstjórn að þeir sem veikastir eru fyrir og hugsanlega búnir að vera af vinnumarkaði lengi eða hafa jafnvel aldrei getað verið þar eða geta ekki verið þar til frambúðar eigi að taka á sig auknar álögur. Konur sem hafa þurft að fara í brjóstnám vegna krabbameins, konur sem vilja notast við gervibrjóst í stað þess að láta byggja upp brjóst sín, þurfa að borga meira. Það er alls staðar verið að þrengja reglur eða auka álögur. Á sama tíma og við erum að tala um lækkun á bensínskatti er verið að þrengja reglur um hjálpartæki í bíla þannig að þetta stingur svolítið í stúf. Þetta eru grundvallarlífsgæði fyrir þá sem þurfa að nota þetta, þiggja þessa aðstoð í formi þess að þurfa að greiða minna fyrir hana en ella, en auðvitað skiptir það okkur minna máli sem þurfum sem betur fer ekki að búa við þetta. Það hlýtur þá að vera okkar að standa vörð um að þeir sem þurfa fái til þess haldbæran stuðning. Við hefðum getað forgangsraðað öðruvísi. Við hefðum getað hætt við þessar breytingar í staðinn fyrir að velja lækkanir á áfengi, tóbaki og kolefnissköttum. Auðvitað er ekki hægt að líkja því saman í sjálfu sér hversu lítilvægt það er í raun að lækka gjöld á þessa hluti eða tryggja jafnan aðgang þegar kemur að alls konar heilbrigðisþjónustu, hvort sem hún er í formi innlagnar á sjúkrahús, viðkomu á heilsugæslu eða nýtingar á hjálpartækjum. Það er okkar að standa fyrir því að tryggja frekar aukna fjármögnun vegna þess að við ræddum það mjög mikið eftir hrunið að lengra yrði ekki komist og að við yrðum að gera okkar besta til að forgangsraða í þessa veru. Því kemur þetta á óvart. Hér var lesið upp úr stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins það sem samþykkt  Um jólin fórum við líka við fjárlagagerðina yfir það og ræddum mikið hinar hækkanirnar sem ég hef ekki talið upp, skráningargjöld í háskólanum, veiðigjöldin sem við erum enn að ræða og það val ríkisstjórnarinnar að framlengja ekki auðlegðarskattinn. Það árar misjafnlega í ríkisbúskapnum eins og í heimilisbókhaldinu og þá þarf maður að leita leiða. Það er augljós munur á hægri stefnunni og vinstri stefnunni sem kemur meðal annars fram í þessu frumvarpi. Það er ekki alvont frekar en annað og við vinstri græn horfum eins og aðrir jákvætt á að það sé staðið við gefin loforð um að endurskoða gjaldskrárhækkanir. Eins og ég sagði áðan hefðum við samt viljað sjá endurskoðunina og forgangsröðunina annars staðar, m.a. í heilbrigðiskerfinu, en ekki með því að lækka álögur á bensín og tóbak sem fæstir verða svo varir við hvort eð er. Við þurfum að ræða saman á þinginu um hvernig við getum unnið gegn þessum hækkunum í heilbrigðiskerfinu. Við þurfum saman að finna út úr því hvernig við getum lækkað þennan kostnað og jafnað hann þannig að sem flestir njóti sanngirni. Það á að vera forgangsverkefni okkar að gera áætlanir um aukningu á fjárframlögum til heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins sem við höfum kannski minna rætt en hitt. Greiðsluþátttaka fólks í heilbrigðiskerfinu á að vera sem allra minnst og það er nokkuð sem við eigum að sameinast um að lækka. Eins og ég sagði áðan verður fólk ekki veikt vegna þess að það velur það, það er staða sem fæst okkar vilja vera í. Ég velti líka fyrir mér hvort það sé skynsamlegt að lækka neyslustýringarskattana í stað þess að lækka þjónustugjöld á sjúklinga. Lækkun neyslustýringarskattanna er lögð fram til að þjóna því markmiði að draga úr verðbólgu. Ég velti líka fyrir mér af hverju ríkisstjórnin tekur ekki tillit til þess sem kemur fram í athugasemdum bæði Starfsgreinasambandsins og Alþýðusambandsins sem senda svolítið kaldar kveðjur vegna þess að þeim fannst þeir fá slíkar að fyrra bragði. Starfsgreinasambandið skrifaði eftir áramótin og setti þetta í samband við kjarasamninga sem eru hluti þessa máls hérna, með leyfi forseta: „Blekið er ekki þornað af nýgerðum kjarasamningum þegar stjórnvöld senda kaldar kveðjur til launafólks í formi gjaldskrárhækkana.“ - Það eru þessi 3% sem hækkað var um fyrst. - „Komugjöld á heilsugæslustöðvar hækkuðu um 15–20% þann 1. janúar síðastliðinn.“ Það kom líka fram í umræðunni áðan að það er ekki verið að lækka - og það er mjög mikilvægt að við höldum því til haga - frá tíð síðustu ríkisstjórnar er ekki verið að lækka þessi gjöld, heldur var byrjað á því að hækka þau og síðan er lögð til lækkun. Ég tek líka undir með ASÍ sem talar um að það sé óljóst hvernig ríkisstjórnin ætli að ná tökum á óstöðugu gengi krónunnar, verðbólgunni eða afnámi gjaldeyrishafta. Það er lítið að gerast í þeim málum. Hagsmunir bæði launafólks og heimila eru ekki tryggðir og ríkisstjórnin hefur ekki sýnt fram á hvernig hún hyggist haga peningamálum til framtíðar. Eins og ég sagði áðan finnst mér þetta illa ígrundað frumvarp um flatan auraniðurskurð sem á svo að sækja í aðra ríkisstofnun, ÁTVR. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera næst þegar kemur að einhverju slíku? Ég átta mig ekki alveg á hvernig á að framkvæma það. Markmiðið með frumvarpi um opinber fjármál, sem tengjast þessu óneitanlega, er að fjárhagsrammar haldi. Það á ekki að breyta þeim innan ársins og væntanlega er ekki gert ráð fyrir því að ríkið komi með inngrip eða eftirgjöf í tengslum við kjarasamninga á almennum markaði umfram það sem fram kemur í forsendum fjárlaga hverju sinni. Það væri því áhugavert að hæstv. fjármálaráðherra gæfi okkur álit sitt á þeirri aðgerð sem hann leggur hér til því að hún virðist vera í ósamræmi við markmið frumvarpsins um fjárreiður ríkisins sem hann er að leggja fram og hefur reyndar verið í vinnslu í einhver ár. Hugmyndafræði þess hefur í sjálfu sér legið lengi fyrir. Grunnurinn er að nýju lögin eigi að styrkja fjármálastjórn ríkisins og það er með því að ekki verði gefið eftir með gamla laginu. Því fyndist mér áhugavert að heyra svörin um afleiðingarnar ef ætlunin er að halda í gamla fyrirkomulagið í nýju lögunum. Virðulegi forseti Ég hef rætt mikið um málefni Vegagerðarinnar og haft áhyggjur af því hvernig þeim verði fyrir komið þegar enn eru lækkuð gjöld sem Vegagerðin hefur fengið til sín í tekjur. Þar eru fram undan bæði mörg lítil og risastór verkefni og Vegagerðin er nú þegar byrjuð að greiða til baka það sem kallað hefur verið fyrir fram greiddar markaðar tekjur. Nú liggur líka fyrir frumvarp um afnám markaðra tekna og það leggst auðvitað af ef þetta nýja frumvarp um opinber fjármál verður að lögum. Það er mikill veikleiki í fjárlagafrumvarpinu, það hefur komið fram að veikleikamatið er upp á marga milljarða og því finnst mér afar sérstakt ef ríkissjóður er fær um að verða af tekjum með þessum hætti. Svo veltir maður fyrir sér hvort farið verði í enn frekari niðurskurð til að mæta því ef hlutirnir ganga ekki eftir. Þá er ég ekki bara að tala um þetta frumvarp. Verður farið í enn frekari niðurskurð? Hvar mun ráðherrann bera niður? Það er afar stórt áhyggjuefni þegar forgangsröðunin virðist vera með þeim hætti sem hér er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég held að enginn ágreiningur sé um það í þingsalnum að gríðarlega mikilvægt var að reyna að ná kjarasamningum og það var gríðarlega mikilvægt að reyna að halda verðbólgunni niðri. En það vakti athygli manns að forsendur í fjárlögum voru nú 3% á sama tíma og menn settu sér markmið um að halda verðbólgunni í 2,5%. Það kom líka mjög á óvart að þegar verið var að vinna kjarasamningana var rætt um að ríkið þyrfti að leggja sitt fram. Það kom í framhaldi af því að sveitarfélögin höfðu tekið frumkvæði, fyrst Reykjavík og síðan komu hvert á fætur öðru sem hurfu frá gjaldskrárhækkunum og tóku út allar verðbólguleiðréttingar, eða hvað á að kalla það, verðhækkanir í samræmi við verðlagshækkanir, til að hamla gegn þróun á hækkun verðbólgunnar. Á móti kemur að ríkið velur sjálft það sem það vill fara í og velur áfengi, tóbak og bensínlækkun. Í sjálfu sér hefði maður getað sagt það miðað við fyrri umræðu, menn hafa oft talað um það að bíllinn sé mjög stór útgjaldaliður á heimilunum og við erum að tala þar um, a.m.k. eftir því sem FÍB segir, 15,5% af útgjöldum heimilanna, þá er væntanlega miðað við dæmigerðu viðmiðin. En ef maður skoðar síðan hvað þetta þýðir að taka eina krónu af bensínlítranum, þá reiknast mér til að hjá þeim sem keyrir 25 þúsund kílómetra sé það um 200–250 kr. lækkun á bensínkostnaði á mánuði. Á sama tíma kemur fram í umsögn sem Samtök atvinnulífsins skiluðu í tengslum við kjarasamningana að bara með því að lækka komugjöldin í opinberu háskólana, þ.e. að hækka þau ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrirspurnina. Ég tek undir það og ég hef líka sagt, eins og ég nefndi áðan varðandi einmitt það hversu óraunverulegur sparnaðurinn er sem við sem notum bíla mikið verðum vör við, þá er auðvitað afar sérstakt að velja þetta og hækka um leið á þá sem kannski síður eru aflögufærir. Þetta er svona svipað og ég held að sé með 5 milljarða kr. tekjuskattslækkunina, sem er kannski 2–3 þús. kr. á mánuði og eflaust munar einhverja um það. En það er samt sem áður svo stór hluti sem þetta skiptir litlu máli miðað við það hvað við hefðum getað gert fyrir þær fjárhæðir, þ.e. 470 milljónirnar sem hér áttu nota bene að verða undir, en eru kannski að verða rétt rúmar 300 milljónir miðað við hversu langt er liðið á árið. Þær hefðu komið sér vel í heildarsamhenginu einhvers staðar annars staðar alveg eins og 5 milljarðarnir. En fyrir okkur sem einstaklinga held ég að það skipti minna máli. Þetta er afar röng forgangsröðun, eins og ég fór ítarlega yfir áðan, og maður eiginlega trúir því ekki fyrr en maður tekur á því að þetta sé eitthvað sem ríkisstjórnin vilji raunverulega gera. Þess vegna segi ég það aftur að ég held að þetta hafi verið vanhugsað og sé fyrst og fremst eitthvað sem var bara af því að það var einfalt að gera þetta, einfalt að skutla þessu inn í umræðurnar eftir áramótin, þess vegna hafi það verið gert.

Hæstv. forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, þetta virkar þannig að menn hafi bara fundið einföldustu leiðina til að segja: Við getum haft þarna áhrif með 0,08% hvað varðar verðbólguna og þetta er fljótvirkasta leiðin. Þegar menn skoða þetta nákvæmlega, og hv. þingmaður nefndi tekjuskattslækkunina, að þar var lægsti hópurinn skilinn eftir og „konsekvent“ eru menn í rauninni að skilja eftir lægsta hópinn hvað varðar aðgerðir til lækkunar á kostnaði og öðru slíku. Nú erum við nýbúin að fá skýrslu þar sem verið er að skoða fátæktina og þar sem verið er að meta hlutfallslega fátækt. Við erum enn þá með 10% þjóðarinnar, fólk sem er metið sem fátækt og þá er það enn undarlegra að skoða þessa hluti í því samhengi. Það eru ekki stórnotendur á bíl eða stórnotendur á áfengi og tóbaki sem geta þar með fengið einhvern afslátt í gegnum gjaldskrárlækkanir, þetta eru aðilar sem ekki hafa efni á þessu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir spurningarnar. Ég hefði viljað í sjálfu sér í staðinn fyrir að lækka álögurnar á áfengi sjá jafn mikið fara í forvarnir. Ég hefði viljað sjá sjúklingagjöldin lækkuð. Það er hárrétt sem hv. þingmaður sagði að það eru allt of margir sem búa við ekki nógu góð kjör. Þess vegna segi ég enn og aftur að ég trúi ekki öðru en að ríkisstjórnin vilji gera betur þrátt fyrir það sem hún hefur ítrekað sýnt í öllum þeim aðgerðum sem hún hefur lagt fram til þessa, að þá hefur hún verið að beina sjónum sínum að þeim sem meira hafa en minna. Það er auðvitað miður og eins og kom fram hér varðandi tekjuskattinn og öryrkjana þá er það eitthvað sem við vitum, að það fólk var algjörlega skilið eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við erum hér að ræða lækkun á olíugjaldi, kílómetragjaldi, vörugjaldi á ökutækjum og eldsneyti o.fl., umhverfis- og auðlindasköttum og gjald á áfengi og tóbaki. Eins og fram kom, bæði í ræðu hv. þingmanns og eins í andsvörum áðan, eru þetta lágar upphæðir þó að þær hafi átt að safnast saman upp á 460 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð, og þegar búið er að breyta dagsetningunni og ef maður beitir hlutfallsreikningi eru þetta 322 milljónir frá 1. júní. Auðvitaða er þarna eitthvað meira undir sem átti að taka á annan hátt. Telur hv. þingmaður ekki að það verði erfitt að fylgjast með því eða hafa eftirlit með því að þetta fari í raun út í verðlagið? ASÍ hefur gagnrýnt greinargerð með frumvarpinu. Þar er talað um að þessar aðgerðir muni leiða til þess að vísitala neysluverðs lækki um 0,08% en ASÍ telur að það sé ofmat og að ef aðgerðirnar fari út í verðlagið, sem ég er að ýja að að líkur séu á að verði ekki, verði það ekki nema 0,04%–0,05%. Telur hv. þingmaður ekki að gjaldskrárbreytingarnar séu þá kannski til lítils? Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hún bendir á að nær hefði verið að lækka að gjöldin í heilbrigðisþjónustunni og að það mundi muna meira um það fyrir neytendur en þetta sem er til umræðu. Ég vil biðja hv. þingmann að ræða líkurnar á því 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir spurningarnar. Jú, ég hef nefnilega áhyggjur af því. Ef ég velti því fyrir finnst mér það kýrskýrt varðandi bensínhækkanir og -lækkanir að það er þannig að þegar bensín- eða olíuverð á heimsmarkaði hækkar hækkar bensínið samdægurs eða daginn eftir. Það er mjög algengt. Ef heimsmarkaðsverð lækkar eru til svo miklar birgðir í landinu að það er ekki hægt að lækka verðið. Ég held að það verði afar erfitt að fylgja því eftir að þetta skili sér til neytenda. Eins og kom fram er auðvitað liðið á árið og sumarið að fara í hönd og ég held að það verði flókið fyrirbæri að fylgja því eftir. Þetta eru svo litlar tölur og bensíngjald er sífellt að breytast um einhverja aura og verið að gefa afslætti og eitthvað slíkt, þannig að ég held að almenningur nái engan veginn að halda utan um það. Það verður þá kannski miklu meiri pressa á ASÍ eða fleiri að reyna að halda utan um og gæta að hag skjólstæðinga sinnar hvað þetta varðar. Ég hef líka sagt og hef áhyggjur af því að þegar ASÍ kom hér fram og gagnrýndi áform ríkisstjórnarinnar varðandi fjármálastjórnina yfirleitt og þau áhrif sem hún gæti haft á skjólstæðinga þeirra virðist sem ríkisstjórnin hafi ekki tekið það til sín að þörf sé á að sýna því skilning heldur ákvað hún að lækka 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vitnaði í ræðu sinni áðan í svar frá heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni þar sem fjallað er um reglugerð sem hækkar gjöld á þá sem þurfa nauðsynlega á hjálpartækjum að halda og tal- og iðjuþjálfun. Þær gjaldskrárhækkanir, til fólks sem þarf nauðsynlega á þessu að halda, hefðu átt að skila ríkissjóði 250 millj. kr. og það er eitthvað upp í þá lækkun sem er frá 1. júní 322 millj. kr. Til dæmis átti sá sem nýtir sér tæki vegna kæfisvefns að borga í fyrra 18 þús. kr. á ári en í ár fer það upp í 31.800 kr. Það er upphæð sem skiptir miklu máli fyrir fólk sem velur þetta ekki heldur þarf nauðsynlega á hjálpartækinu að halda. 
             Það er talað um misskiptingu, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar 

Herra forseti. Jú, svo sannarlega geri ég það. Eins og ég sagði áðan finnst mér í rauninni flest það sem ríkisstjórnin hefur gert og varðar skattamál, álögur í formi gjaldskráa eða annað slíkt miða í eina átt, þ.e. þeir sem lægstar tekjur hafa eða eru fátækastir bera skarðan hlut frá borði, það er bara þannig. Það er auðvitað sorglegt, eins og hv. þingmaður benti á, að bara sú hækkun sem þeim er gert að sæta sem þurfa að sækja sér tal- og iðjuþjálfun dekkar nánast þá lækkun sem á vissulega jafnt yfir alla að ganga, þ.e. alla þá sem neyta áfengis og tóbaks og eiga bíla, því að það er líka fullt af fólki sem á ekki bíla. Þetta kemur klárlega eða kemur sér síður vel, 

Herra forseti. Ég vil benda hv. þingmanni á að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru ekki jafnaðarflokkar þannig að allar óskir þingmannsins um að horft skuli til jafnaðar í þessu efni eru ekki raunhæfar. Aftur á móti segir í stjórnmálaályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins fyrir ári síðan, fyrir kosningarnar, með leyfi forseta: „Í þágu heimilanna mun Sjálfstæðisflokkurinn standa vörð um velferðina Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að tryggja öryggi og velferð landsmanna með því að leggja skattfé fyrst í þau verkefni sem eru brýn og áríðandi. Örugg heilbrigðisþjónusta, góð menntun og trygg löggæsla skal vera í forgrunni.“ Þegar kemur að því hvernig verja skuli skattfénu er Sjálfstæðisflokkurinn kannski nær flokki þingmannsins en hana grunar, þ.e. varðandi það að í forgang skuli setja örugga heilbrigðisþjónustu og góða menntun við úthlutun skattfjár. Í þessu tilfelli er ekki beinlínis verið að hugsa um úthlutun skattfjár heldur hvar eigi að skera niður, þ.e. hvar eigi að lækka gjöld. Hvers vegna er fram komið þetta frumvarp um að lækka gjöld? Það er ekki að frumkvæði stjórnarflokkanna, það er fram komið vegna þess að ríkisstjórnin lofaði að fara í ákveðna lækkun til þess að ná því marki að heildarhækkunin sem fara átti í mundi ekki valda verðbólgu. Ríkisstjórnin lofaði sem sagt aðilum vinnumarkaðarins þessu í samningum þeirra til þess að þeir mundu ná kjarasamningum fyrir jól. En þetta virðist ekki einu sinni ná því. Nú er ég búinn að læra eitt í þessari umræðu, þ.e. að sú lækkun sem hægt væri að fara í væri hægt algjörlega að gera með því að lækka gjöld á sjúklinga, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni innlegg hans í umræðuna. Ég er kannski óraunsæ að bera þá von í brjósti, ég átta mig á því, því að þrátt fyrir að flokkarnir vilji kannski á einhverjum tímapunkti teljast vera jafnaðarflokkar þá eru þeir það svo sannarlega ekki og allra síst í þeim málum sem þeir hafa lagt hér fram og snúa að fjármálum með einhverjum hætti. Öryggi og velferð landsmanna, já, það er vissulega það sem flokkur minn vill standa fyrir og Sjálfstæðisflokkurinn virðist vilja gera það í orði en ekki á borði, eins og hv. þingmaður benti á. Það er kannski það sem við stöndum frammi fyrir. Það er rétt, það var auðvitað pressa á stjórnina að gera þetta til þess að halda verðbólgunni í skefjum, en svo hafa komið upp efasemdir um að þetta geri það og enn frekar þegar líður á árið. Þá minnka líkurnar kannski til þess að þetta hafi eitthvað með það að gera. Hv. þingmaður talaði hér um trygga löggæslu. Ég vil ekki draga úr því að bætt hefur verið í þann þátt og er það vel. Settar voru inn 300 nýjar milljónir, 200 milljónir voru þar áður og voru þær festar í sessi, þannig að það er svo sem ekki allt alslæmt í þessu. En ég hef líka sagt að mér finnist mjög sérstakt að ríkissjóður velji að fjármagna þessar aðgerðir með þeim hætti sem hann gerir, að taka féð út úr annarri ríkisstofnun, í staðinn fyrir, ef það er raunverulega hægt, að taka einhvern hagnað út úr ríkisstofnunum, á þá ekki að fara yfir allar þær stofnanir sem hægt er að fara í og skila hagnaði þeirra bara beint inn í ríkiskassann? Þá hefðum við meira ráðstöfunarfé. Ég hef líka velt þeirri spurningu upp sem mér hefur ekki fundist vera svarað, þ.e. hvort nýta eigi alla þá peninga sem upphaflega var ætlunin að taka út, eða ekki.

Forseti. Já, svo ég haldi áfram með það sem ég nefndi áðan þá er Sjálfstæðisflokkurinn ekki jafnaðarflokkur, ekki heldur Framsóknarflokkurinn. En ég hef einblínt svolítið á stefnu Sjálfstæðisflokksins í þessu efni því að ég er mjög hrifinn af stefnu Sjálfstæðisflokksins, en mér sýnist eins og ekki sé verið að fara eftir henni í ljósi þess að stefna flokksins fyrir kosningar, sem byggir á stjórnmálaályktun landsfundarins rétt fyrir kosningar, segir að forgangsraða eigi í þágu grunnþjónustu, og um heilbrigðismál segir að standa eigi vörð um rétt allra landsmanna til góðrar heilbrigðisþjónustu og að allir búi við jafnan rétt og valfrelsi. Í landsfundarályktuninni er sérstaklega talað um örugga heilbrigðisþjónustu. Nú ætla ég að spyrja hv. þingmann: Man hún hversu mörg prósent landsmanna neita sér um að fara til læknis? Sú umræða var hér fyrr í haust. Við erum með miklu hærra hlutfall í því efni en hin Norðurlöndin. Man hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Nei, hv. þingmaður, ég man það nefnilega ekki, en ég man hins vegar eftir því að við ræddum hér hversu mörgum prósentum munaði þar, ég man ekki hvort það voru 14%, 15% eða eitthvað slíkt, ég verð leiðrétt ef það er rangt, ég man það ekki, en það var alla vega töluverður munur á okkur og hinum Norðurlöndunum í þessu efni, það er náttúrlega ömurlegt. Varðandi landsfundarsamþykktir þá ætla ég ekki að gera lítið úr því að það þarf oft að hliðra til því sem samþykkt hefur verið, stundum vegna aðstæðna. Ég get tekið dæmi um aðstæður hjá síðustu ríkisstjórn sem tók við gjaldþrota samfélagi, þ.e. ríkiskassa og bankakerfi, og gat nánast ekki framfylgt sínum innstu hugðarefnum eins og hún hefði viljað gera. Hún gerði þó sitt besta til þess að reyna að verja velferðina. Hér koma menn að miklu betra búi en velja samt að keyra niður velferðina á kostnað þeirra sem minnst mega sín. Það er auðvitað athugunarvert.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér í 2. umr. gjaldskrárlækkanir í tengslum við kjarasamninga, frumvarpið er kallað gjaldskrárlækkanir. Þegar ný ríkisstjórn kom að og var að vinna fjárlagafrumvarp sitt síðastliðið haust þá held ég að allir hafi fagnað því að menn settu sér það markmið að reyna að ná hallalausum fjárlögum og reyna að tryggja að endar næðu saman. Ég held að allir hafi gert sér grein fyrir mikilvægi þess að árangur næðist hvað varðar verðbólgu í landinu þannig að verðtryggð lán hækkuðu ekki nema sem allra minnst og eins líka að menn reyndu að ná kjarasamningum eða sátt um að reyna að auka kaupmátt launþega á Íslandi. Það var farið af stað með þetta. Það náðist að setja saman hallalaus fjárlög. Ríkisstjórnin gat ekki staðið við öll þau loforð sem hún hafði gefið um lækkanir á hinum og þessum tekjuliðum og að auki kom mjög fljótt fram, grímulaust og eiginlega öðruvísi en maður hafði þorað að óttast, hver forgangsröðunin var þegar verið var að velja hverjar tekjurnar yrðu og hvaða álögum yrði létt af. Þá er ég bara að tala um í fjárlagafrumvarpinu þar sem menn í upphafi nýta ekki tekjumöguleika eins og auðlegðarskattinn, sem kemur að vísu ekki að sök á þessu ári en mun falla niður um næstu áramót. Þar er um að ræða 9–10 milljarða kr. sem eru lagðir á þá sem hafa hvað mest í þessu landi og voru nú há frítekjumörk í þeirri upphæð. Farið er í tekjuskattslækkun og við skulum muna að á þeim tíma var gert ráð fyrir því að tekjuskattslækkunin, upp á 0,8 prósentustig, yrði eingöngu á milliþrepinu og milliþrepið var þá skilgreint sem 290 þús. ef ég man rétt. Þetta átti að gefa 5 milljarða. Síðan hafði verið áætlað að taka inn í veiðigjöld, eftir eitt besta ári 2012 í sjávarútvegi, frá því að kvótakerfið komst á, ég veit ekki hvort menn finna nokkurt sambærilegt ár, en þá fara menn og lækka gjaldtöku á þessum aðilum. Til að ná endum saman urðu menn engu að síður að skera niður hjá ákveðnum stofnunum, hækka samkvæmt verðbólgu og verðtryggja allar gjaldskrárhækkanir. Þetta lá allt saman fyrir þegar menn voru búnir að semja fjárlagafrumvarpið. Það kom ágætlega fram á ársfundi Landspítalans – háskólasjúkrahúss í dag að eitt af því sem kom gríðarlega á óvart við fjárlagagerðina og fjárlagafrumvarpið á síðastliðnu hausti var að þar var boðaður 1 milljarður í viðbót í niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Þannig lögðu menn út þegar menn lögðu af stað með fjárlagafrumvarpið. Það kom ágætlega fram á þeim fundi að niðurskurður hefði verið mjög erfiður hjá fyrrverandi ríkisstjórn og menn væru komnir að þolmörkum, það var viðurkennt og því var ekki meiri niðurskurður árið 2013, heldur bætt við. Það að frekari niðurskurður skyldi þá koma í nýju fjárlagafrumvarpi vakti furðu. Sem betur fer tókst, með vilja ríkisstjórnarinnar og með aðstoð þingmanna, yfirlýsingu frá okkur í stjórnarandstöðu og baráttu, að leiðrétta þetta. Landspítalinn fékk til dæmis verulegar leiðréttingar á milli umræðna og í meðhöndlun þingsins á fjárlagafrumvarpinu. Á móti kom svo tilviljunarkenndur niðurskurður til að bjarga því að menn næðu endum saman. Maður skilur svo sem að ríkisstjórnin hafi verið aðhaldssöm í því að fara í lækkanir í tengslum við kjarasamninga. En þegar menn fóru að ræða um það hvort fara ætti í einhvers konar aðdraganda að þjóðarsátt - reyna að koma hlutunum þannig fyrir að kjarasamningar yrðu hóflegir en þó með kaupmáttaraukningu og tryggja að verðbólgan yrði innan þeirra marka sem Seðlabankinn hefði sett - þá spila sveitarfélögin út og lýsa yfir stuðningi við þær hugmyndir með því að segja: Við skulum hverfa frá gjaldskrárhækkunum og halda bara fast í gjaldskrá inn í árið 2014. Þar ríður Reykjavíkurborg á vaðið og gefur yfirlýsingar um að þessari stefnu verði fylgt. Síðan kemur hvert sveitarfélagið á fætur öðru og lýsir því sama yfir, fellur frá gjaldskrárhækkunum. Raunar koma yfirlýsingar frá ríkisstjórninni um að hún muni að sjálfsögðu taka þátt í þessu með einhverjum hætti og þegar kjarasamningarnir eru gerðir kemur yfirlýsing frá henni um að hún muni leggja sitt til en það liggur ekki fyrir, að mér sýnist, með hvaða hætti ríkisstjórnin ætlar að leggja sitt framlag fram. Það birtist svo seinna, hækkanir sem höfðu verið áætlaðar um 3% á milli ára, sem er í raun og veru umfram verðbólgumarkmiðin og umfram þau markmið sem sett voru í kjarasamningunum og nálægt því sem sett var í launahækkunina - þá kemur í ljós hverju ríkisstjórnin spilar út. Hún spilar aðallega út tveimur atriðum, 1% lækkun og hækkun, svo að ég fari rétt með, þ.e. horfið er frá því að hækkun verði 3% í 2% hækkun á áfengis- og tóbaksgjöldum og á bensíni og orkugjöldum varðandi bíla. Áhrifin á verðbólguna, ef ég man rétt, áttu að verða 0,08% og 460 millj. kr. Þetta kemur síðan seint fram frá ríkisstjórninni í formi þingmáls og hefur tekið ótrúlega langan tíma að ljúka málinu. Það hefur líka haft í för með sér að nú er komin breytingartillaga frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um að gildistíminn verði frá 1. júní í staðinn fyrir frá 1. mars. Bara það er veruleg lækkun af því að menn breyta ekki prósentutölum samtímis. Það sem átti að skila 460 millj. kr. skilar þá aðeins, ef við gerum ráð fyrir að tekjurnar dreifist jafnt á alla mánuði, sem á ekki við um sum af þessum gjöldum, þau eru árstíðabundin að einhverju leyti, þá lækka tekjurnar niður í 322 millj. kr. eða um 133 millj. kr. Þá er það sem í raunveruleikanum er verið að leggja til í kjarasamningum gjaldskrárlækkun á þetta tvennt sem nemur 322 millj. kr. Það er fróðlegt að skoða þetta í samhengi við það sem kom fram í ræðu hér á undan hjá hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur og í andsvari hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem báðar eru í fjárlaganefnd og þekkja málið mjög vel. Þar var líka verið að skoða hver hagræðingarkrafan hafi verið bara í hjálpartækjum og þjálfun, þ.e. þar sem menn þurftu að auka álögur á sjúklinga til að bæta hag ríkissjóðs. Það voru yfir 250 millj. kr. Það er næstum því sama upphæð. Og þegar maður setur þetta í samhengi þá veltir maður fyrir sér: Hvernig stendur á þessari forgangsröðun? Þegar maður skoðar það svo í samhengi við stóru heildartölurnar þá státar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra af því í viðtali nýlega að þegar sé búið að lækka skatta á Íslandi um 25 milljarða. Þegar menn segja svona, þá segir maður: Mjög flottur árangur, en hverjir voru að fá þessa 25 milljarða? Það var ríkasti hlutinn sem borgaði auðlegðarskatt sem lækkar um 9 milljarða um næstu áramót. Það var tekjuskattslækkunin á þá sem voru með yfir 290 þús. kr. upphaflega og svo upp úr. Það eru veiðigjöldin en sú lækkun var þá metin á 6,4 milljarða og eru núna enn þá meiri. Þetta eru aðilarnir sem voru að fá lækkanir. Á sama tíma er nánast ekki neitt fyrir þau 10–20% af fólkinu í landinu sem hafa lægstu tekjurnar. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra leyfði sér, þegar við vorum að ræða þetta hér í þinginu, að segja að það megi segja fyrri ríkisstjórn til hróss að hún hafi hækkað lægstu laun það mikið og kjör lífeyrisþega og annarra að það sé eðlilegt að nú fái aðrir hópar eitthvað. Ég get deilt þeirri skoðun með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að margt var mjög vel gert við lægst launuðu hópana og settur sérstakur fókus á að hjálpa þeim hópum og lagður mikill peningur í það. En seint mundi ég hrósa, hvorki ríkisstjórninni né þeim sem þar að komu, fyrrverandi ríkisstjórn, fyrir að þar hefði málinu verið lokið. Það þarf að gera betur. Við horfum upp á það í hinu ríka Ísland - við gerum okkur alveg grein fyrir að kjör almennt þurfa að batna, við þurfum að vinna að því sameiginlega að bæta atvinnuumhverfið og tryggja að afkoma verði almennt betri í landinu - að hóparnir sem hafa það enn verst eru þeir sem eru einhleypir, einstæðir foreldrar, sem eru tekjulægstir og síðan lífeyrisþegar. Við þurfum að gera betur. Þess vegna er svo sorglegt að horfa upp á þær breytingar sem hér eru að verða í gjaldskrárlækkunum, eða að horfið er frá hækkunum sem er réttara orðalag, að þá skuli í fjárlagafrumvarpinu, til að ná endum saman, vera settir á nefskattar hver á fætur öðrum eða aukin gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu. Nefskattar eru erfiðasta formið af skattheimtu í nokkru landi, þar sem þú þarft að borga krónutölu óháð því hverjar tekjurnar eru. Tekjuskatturinn er miklu sanngjarnari en þessar gjaldtökur. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér en engin ástæða til annars en halda því áfram, þ.e. þarna voru aukin komugjöld í heilsugæsluna. Þarna var sett á 15 þús. kr. hækkun og hafði þó verið sett myndarleg hækkun á áður, á nemendagjöldum við innritun í opinbera háskóla, en samt rann sá peningur ekki einu sinni til háskólans nema að óverulegu leyti. Það sama gerist með Ríkisútvarpið. Gjaldið er hækkað, síðan er boðuð lækkun eftir tvö ár, ef ég man rétt, en í millitíðinni á að nota hækkunina á afnotagjaldi Ríkisútvarpsins, sem er nefskattur, til að fjármagna samneysluna. Þetta er eitt versta formið af skattheimtu. Síðan eru gerðir samningar við sérgreinalækna sem höfðu tekið sér viðbótarhækkanir af því að þeir voru utan samnings. Það er fært inn í samninga og þar verða verulegar hækkanir. Hér var áður búið að rekja breytingarnar varðandi hjálpartæki og sjúkraþjálfun sem áttu að færa gjöld á notendur þeirrar þjónustu upp á 250–300 millj. kr. Allt telur þetta hjá heimilunum. Þetta er þeim mun forvitnilegra þegar maður skoðar forganginn að í stefnuyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnar er sérstakur kafli um áherslur í lýðheilsu og forvörnum. Er það lækkun á gjöldum á áfengi og tóbak? Talað er um að heimilin séu undirstaða og drifkraftur þjóðfélagsins en allt í einu er skilgreiningin á heimili orðin skuldsett heimili sem er með verðtryggt lán. Það eru þeir sem á að fara að reyna að hjálpa, sem maður ber mikla virðingu fyrir að menn reyni. En þar eru undir stórir hópar sem hafa í raun enga þörf fyrir þessa hjálp, hafa haft sérstakar tekjur af sínu húsnæði og eru með lágar mánaðarlegar greiðslur. Þangað er verið að setja pening á sama tíma og við ráðum ekki við að hjálpa leigjendum eða þeim sem búa við lakari kjör og hafa jafnvel sætt verðtryggðum hækkunum á leigugreiðslum. Það er bókstaflega sárt að fylgjast með því hvernig forgangsröðunin er. Það kann að vera rétt, sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson nefndi hér áðan, að maður getur varla haft þær væntingar til Sjálfstæðisflokksins að hann sé jafnaðarmannaflokkur, ég deili því. En það merkilega er að þeir eru það alltaf fyrir hverjar kosningar í orði. Þeir verða það líka núna fyrir sveitarstjórnarkosningarnar. Það var rétt sem hv. þingmaður gerði, hann las upp úr kosningastefnu Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar og þar kynna þeir allar þessar hugmyndir um gjaldskrárlækkanir á hinu og þessu sem áttu að koma almenningi til góða. Framkvæmdin er svo allt önnur. Ég skil áhyggjur sem menn hafa af því að bílakostnaður í íslensku samfélagi er mjög hár. FÍB nefnir töluna 15,5% af neyslu venjulegs heimilis, þeir útskýra það ekki nánar. Ég geri ráð fyrir að þeir taki þá dæmigerð neysluviðmið frá þeim tölum sem Hagstofan gefur út og reikni út hlutfallið hvað einn meðalbíll kostar miðað við 15 þús. km akstur á ári, þeir hafa gjarnan notað þá tölu, og kostnaðinn á mánuði, 15,5%, og það vegur, það telur mikið, það er nálægt því að vera eins og maturinn, ég held að hann sé 20% samkvæmt sömu tölu. En þegar maður skoðar svo hvað lækkunin sem hér er verið að boða vegur í þessu bókhaldi þá er það þannig að ef menn væru að aka 15 þús. km, og við gæfum okkur að bíllinn væri frekar neyslufrekur miðað við nútímabíla, og eyddi 10 lítrum á hundraði, værum við að tala um lækkun upp á 1.500–2.000 kr. á ári. Ef við værum með bíl eins og ég er með upp á 25 þús. km akstur þá værum við að tala um 2.500–3.000 kr. á ári, það er lækkunin. Við erum að tala um 150–250 kr. á mánuði, það nemur ekki einu sinni einum bensínlítra á mánuði, í sparnað við þetta frumvarp. Hvernig getur það orðið stórinnlegg í kjarasamninga til að rétta kjör fólks? Mér finnst þetta svolítið sorglegt. Ef menn hefðu ætlað að lækka kostnað við bílinn hefði verið hægt að gera það með myndarlegri hætti. Það hefði þá verið hægt að lækka þann kostnað eingöngu í staðinn fyrir að taka áfengi og tóbak líka. Á sama tíma eru menn að draga úr framlögum til almenningssamgangna sem eru jafnvel samningsbundin eins og hjá Reykjavíkurborg. Búið var að semja um að borgin fengi milljarð til að reyna að auka möguleikana á því að nýta almenningssamgöngur og verið er að búa til slíkt net um allt land sem hjálpar því fólki sem ekki hefur efni á því að eiga bíla, en þær upphæðir eru skertar. Þannig er allt á sömu bókina lært, ekki er verið að auka jöfnuð í samfélaginu og bæta kjör þeirra sem lakast hafa það heldur er verið að hjálpa öðrum. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að millistéttirnar á Íslandi hafa búið við lök kjör eftir hrun og í mörgum tilfellum erfiðleika og við eigum að reyna að breyta umhverfinu á þann veg að tekjur verði meiri í íslensku samfélagi og framlegðin í atvinnulífinu, en þetta frumvarp hjálpar ekki hvað það varðar. Það hefur alltaf legið fyrir frá því að þetta mál kom fyrst inn í þingið að það verður að afgreiða. Ég geri ráð fyrir að þessari umræðu ljúki í kvöld en málið fari síðan til 3. umr. og atkvæðagreiðslu sem allra fyrst þannig að hægt sé að verða við þessu. Vilji Alþingis liggur væntanlega skýr fyrir með niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar. Allir fagna því að þetta sé að minnsta kosti gert þó við séum að gagnrýna hér hver forgangsröðunin er og segja að skynsamlegra hefði verið að taka einhverja af þessum þáttum, nefskatta, og lækka þá og ná sama árangri hvað varðar verðbólgumarkmið, ég nefndi hér nemendagjöldin eða komugjöld í heilsugæslu. Það er forvitnilegt að lesa umsagnir um frumvarpið sem bárust í tengslum við afgreiðslu þess. Skoðanir eru auðvitað skiptar. Ég held að allir séu sammála um að gott sé að fá þetta afgreitt en menn gagnrýna engu að síður hver forgangsröðunin er. ASÍ gerir það og mjög harðorð umsögn barst frá Starfsgreinasambandi Íslands þar sem mjög er kvartað undan forganginum. Vísað er í samþykkt sem gerð var 7. febrúar sl., með leyfi forseta: „Þær gjaldskrárhækkanir sem tóku víða gildi um áramót voru í hrópandi ósamræmi við nýgerða kjarasamninga og urðu til þess að draga úr trú launafólks á að takast mætti að halda niðri verðbólgu og auka kaupmátt. Þá hafa félög innan Starfsgreinasambandsins haldið til haga kröfu um hækkun persónuafsláttarins eða að skattbreytingar kæmu með öðrum hætti þeim tekjulægstu til góða. Ríkisvaldið verður að kannast við sinn hluta ábyrgðarinnar á að friður ríki á vinnumarkaði. Formenn Starfsgreinasambandsins krefjast þess að samtök launafólks eigi aðkomu að gjaldskrárbreytingum og leggja áherslu á að létt sé álögum af fólki sem þarf að nýta sér heilbrigðisþjónustu.“ Engin tilraun er gerð í þessari afgreiðslu nefndarinnar til að færa þarna til, ná þessu sama markmiði með því að breyta áherslum sem hljóta að vera klár skilaboð um að ríkisstjórnarflokkarnir telja að þetta sé mikilvægasta forgangsröðunin til að liðka fyrir kjarasamningum og til að bæta kjör fólks á Íslandi. Ég er því ósammála en mun ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál hljóti afgreiðslu þannig að vilji meiri hlutans komi fram í samræmi við þau loforð sem gefin voru varðandi verðbólgumarkmið, þó að ASÍ hafi efasemdir um að markmiðið náist með þessu.

Virðulegi forseti. Meðan hv. þm. Guðbjartur Hannesson hélt sína afbragðsgóðu ræðu urðu þau tíðindi að Ísland komst áfram í Eurovision-keppninni. Það eru ánægjuleg tíðindi ólíkt þeim sem við ræðum hér. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór ágætlega yfir þetta mál og þá forgangsröðun sem birtist í því. Ég hjó sérstaklega eftir því sem hann sagði í ræðu sinni áðan um þá forgangsröðun sem birtist í málinu. Þar er verið er að leggja til gjaldskrárlækkanir meðal annars á áfengi og fleiru en horft fram hjá öðrum hlutum sem hafa hækkað og við fórum yfir það í 1. umr. þessa máls, samanber komugjöld á heilsugæslu. Það slær mann auðvitað að sjá umsagnir ýmissa málsmetandi aðila á borð við Alþýðusamband Íslands og Starfsgreinasambandið þar sem nákvæmlega sú forgangsröðun er gagnrýnd. Eins og ég sagði sló það mig þegar hv. þingmaður nefndi að forgangsröðunin sem birtist í þessu frumvarpi væri ekki til þess fallin að auka jöfnuð í samfélaginu. Ég er hjartanlega sammála því. Mér finnst að sumu leyti aðgerðir þessarar ríkisstjórnar einkennast af ákveðnu stefnuleysi, jafnvel ágreiningi milli stjórnarflokkanna, nánast eins og flokkarnir viti í raun ekkert hvert þeir stefni og gangi a.m.k. alls ekki í takt. Það hefur verið tilfinning okkar margra í hverju málinu á fætur öðru. En í þessum málum virðast þeir ganga í takt og mig langar að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson hvort hann telji að það sé meðvituð stefna ríkisstjórnarflokkanna með tilraunum sínum, hvort sem þær lúta að því að setja aukin gjöld á sjúklinga á heilsugæslustöðvum, leggja auknar álögur á námsmenn í háskólum eða að framlengja ekki auðlegðarskattinn, eða hvort hann álítur þetta vera eina birtingarmynd stefnuleysisins sem við sjáum svo víða annars staðar í verkum hæstv. ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að ég fagna því að Pollapönk sé komið áfram og við tökum öll þátt í því að berjast gegn fordómum í þessum heimi, ekki veitir af. Það sem hv. þingmaður spurði um var hvort um væri að ræða meðvitaða stefnu. Mig langar eiginlega að svara því þannig um það sem er að gerast hér, sérstaklega hvað varðar Sjálfstæðisflokkinn og raunar Framsóknarflokkinn að sumu leyti líka, að þetta eru flokkar sem alltaf lofa skattalækkun en í rauninni hækka gjaldtöku, en taka það annars staðar en í almenna skattkerfinu. Menn koma svo og segja: Við höfum lækkað tekjuskatt. En þeir taka það svo í nefsköttum eða gjaldtökum sem jafnvel er bein skattheimta. Ég kalla það beina skattheimtu þegar menn taka gjöld sem ekki eru látin fara í viðkomandi málaflokk eins og til dæmis í sambandi við opinbera háskóla eða Ríkisútvarpið, af því að við nefndum það tvennt, og líka í sambandi við hjálpartæki og ýmislegt annað, sem færir það sem áður var greitt af opinberum sjóðum yfir á notendur. Þetta er einnig gert varðandi samningana við sérgreinalækna og sjúkraþjálfara. Ég held að þetta sé meðvituð stefna en aftur á móti er ég alveg klár á því að hún eykur ekki jöfnuð og réttlæti. Það sem er náttúrlega hugmyndin í því skattkerfi sem ég aðhyllist er að við tökum ákveðin gjöld sameiginlega og berum síðan ábyrgðina á því að lágmarka kostnaðinn þegar menn verða fyrir áföllum, hvort sem það eru veikindi, atvinnuleysi eða einhverjir slíkir hlutir. Við reynum að búa þannig um að samfélagið haldi utan um slíka einstaklinga og verji þá í gegnum áföllin. Já, ég óttast að þetta sé meðvituð stefna þótt hún birtist í alveg ótrúlega tilviljanakenndu formi hvað varðar smærri atriði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held að þetta sé rétt greining hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Það er auðvitað meðvituð stefna og kosningaloforð, ekki síst Sjálfstæðisflokksins en hefur líka verið kosningaloforð Framsóknarflokksins, að lækka hér skatta en á móti hefur komið aukin gjaldtaka á notendur. Þá getum við spurt okkur: Ef þetta er meðvituð stefna stjórnarflokkanna hverjar eru þá afleiðingar þeirrar stefnu? Ef afleiðingarnar eru þær sem við höfum séð, bara ef við lærum af reynslu annarra ríkja, við sáum þær afleiðingar líka síðast þegar þessir tveir flokkar voru saman í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, afleiðingarnar þá voru vaxandi ójöfnuður í landinu samkvæmt öllum mælingum. Þegar þessir flokkar koma nú með sína gömlu stefnu að því leyti er ekki nokkur spurning, tel ég, hverjar afleiðingarnar verða. Þá erum við að tala um að hér sé nánast meðvituð stefna um að auka misskiptingu í landinu. Mér finnst það ekki féleg tilhugsun ef svo er. Það væri ágætt að heyra viðhorf hv. þingmanna stjórnarflokkanna um þau mál. Þetta er nokkuð sem fræðimenn um heim allan, stjórnvöld um heim allan, alþjóðastofnanir um heim allan sammælast um að sé ein stærsta ógnin við samfélagslega samheldni og öryggi á 21. öldinni, því að við horfum á meiri samþjöppun í auðmagni á 21. öldinni en sást á 20. öld. Það er eitthvað sem hv. þingmenn stjórnmálaflokkanna ættu að velta fyrir sér þegar þeir koma með tillögur sem miða að því að auka álögur á sjúklinga, auka álögur á stúdenta, fara í staðinn í gjaldskrárlækkanir af því tagi sem menn efast um að skili árangri og létta síðan sköttum á stóru aðilunum. Þá vil ég koma að annarri spurningu sem er um þá gagnrýni sem birtist í umsögnum Alþýðusambandsins og Starfsgreinasambandsins þar sem þeir efast um að þetta skili raunverulegum hagsbótum. Hvað hefur hv. þingmaður um þau 

Hæstv. forseti. Ég var vitni að því, raunar eftir á með því að spila upptöku af óundirbúnum fyrirspurnatíma, þegar hv. þingmaður Katrín Jakobsdóttir spurði forsætisráðherra um ógnunina af ójöfnuði í þessum heimi. Hæstv. forsætisráðherra leyfði sér að segja að í tíð Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hefði jöfnuður aukist á Íslandi. Ég hef hvergi fundið þær tölur. Við sjáum grein sem Stefán Ólafsson skrifar þar sem hann mælir á Gini-stuðli hvernig jöfnuður hefur þróast á tímabilinu fram að hruni, fram til 2007. Þá jókst ójöfnuður á Íslandi meira en nokkurs staðar annars staðar. Samt leyfa menn sér að koma í ræðustól og vera með slíkar fullyrðingar. Ég hugsaði að þarna væri enn eitt orðið að öðlast nýja merkingu þegar hæstv. forsætisráðherra kallaði þetta staðreyndir. Þá er þetta orðið eins og með orðið strax, sem þýðir einhvern tímann, staðreynd er eitthvað sem er hæfilega mikil lygi. Það var þannig að jöfnuður jókst á síðasta kjörtímabili, þótt ég hafi fært að því rök að hann hafi ekki aukist nægjanlega, og að tala um að jöfnuður sé að aukast núna, svo kann að vera gagnvart einstökum hópum en í heildina er sá hópur skilinn eftir sem hefur það verst, 10, 20% prósentin, og verið að hygla þeim sem hafa mest. Ég get ekki með nokkru móti fundið út hvernig það á að auka jöfnuð á þessu landi. Við skulum láta Hagstofuna og þá mælikvarða sem þar koma fram meta það þegar þar að kemur. Guð láti gott á vita að hér aukist jöfnuður áfram. Varðandi það hvort þetta skilar viðunandi árangri kann ég heldur ekki að meta það. Þarna var talað um 0,08%, sem áhrifin á verðbólguna áttu að vera. ASÍ efast um að það verði og talar um 0,04 eða 0,05, þ.e. næstum helming af því. Nú kann ég ekki að reikna það, en það kemur í ljós. Árangurinn 

Herra forseti. Ég er að rýna betur í fylgiskjalið með frumvarpinu frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Ég vil gæta sanngirni í þessu máli og held að mögulega hafi verið farið aðeins út af sporinu í umræðu um það. Ég held að ég hafi alla vega farið út af sporinu varðandi það hvort það ætti að taka til allra gjaldskrárhækkanir upp á þessa 2 milljarða eða hvort það ætti aðeins að taka til gjaldskrárhækkana eldsneytisgjalda og áfengis- og tóbaksgjalda. Þingmaðurinn getur kannski aðstoðað mig við þetta og sagt mér hvort hann muni til þess að þetta hafi verið svona. Það er verið að efna ákveðið loforð. Ríkisstjórnin er að efna loforð sem hún gaf 21. desember sl. Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands í tengslum við gerð kjarasamninga, eins og segir. Hér kemur fram að ein af forsendum fjárlaga árið 2014 hafi verið að, með leyfi forseta: „… gjaldskrár eldsneytisgjalda og áfengis- og tóbaksgjalda mundu hækka um 3% í upphafi árs í takt við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins. Þau áform voru samþykkt á Alþingi með lögum nr. 140/2013, um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2013, sem kynnt var SA og ASÍ í tengslum við gerð kjarasamninga, segir m.a.: „Ríkisstjórn lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands (2,5%).““ Er þetta það sem ríkisstjórnin lofaði á sínum tíma? Man þingmaðurinn það? Voru það bara hækkanir á bensíni, búsi 

Hæstv. forseti. Maður verður að fara varlega þegar maður er að rifja upp án þess að hafa tækifæri til að fletta því upp. Ég upplifði loforð ríkisstjórnarinnar á sínum tíma sem afar veik og veigalítil, sérstaklega eftir að sveitarfélögin spiluðu út og við vorum að gera kröfu um að þá mundi ríkið draga til baka ýmsar gjaldskrárhækkanir sem höfðu verið boðaðar, eins og í tengslum við komugjöld og annað slíkt. Ég man ekki eftir að það hafi verið nefnt nákvæmlega hvaða lækkanir það áttu að vera. Ég man ekki eftir að áfengisgjald og annað hafi verið nefnt nema sem í dæmaskyni. Það var í raun þannig að því var lofað eða menn töluðu um að þetta mundi vega 0,08% inn í verðbólguna, þ.e. að þetta væri innan við tíunda partinn, að þetta mundi vega á ákveðinn hátt inn í verðbólguna. Ég held að menn hafi bara fundið tölur sem gáfu þá lækkun án þess að íhuga það mikið frekar. Það virkar þannig á mig. Að því leyti get ég ekki ásakað ríkisstjórnina um að hafa endilega verið að svíkja orð sín, en það kemur fram í umsögnunum frá ASÍ og fleirum að þeir áttu von á því að þessar lækkanir kæmu annars staðar, af því að það lá ekki fyrir. Það er mín skoðun að menn hefðu átt að ráðast á aðra hluti en þessa. Við höfum verið að ræða til dæmis bensínverðið og ef við skoðum sveiflurnar í bensínverði getur verið afsláttur upp á jafnvel á 10 kr. einhvern daginn og við erum hér að tala um eina krónu á bensínlítra yfir árið, þ.e. af hverjum bensínlítra frá júní til ársloka. Skilar það sér? Mun það skila sér í gjaldskrá olíufélaganna? Höfum við einhverja tryggingu fyrir því? Er eitthvert eftirlit sem mun tryggja það? Vonbrigðin eru forgangurinn, valið á viðfangsefnunum, en ég get ekki ásakað 

Herra forseti. Samkvæmt umsögninni sem þingmaðurinn nefnir virðist ASÍ hafa skilið málið þannig að þessar gjaldskrárlækkanir hefðu getað komið annars staðar til þess að skila sér í lækkun á verðbólguþrýstingi og ná þeim 0,08% sem Samtök atvinnulífsins segjast í umsögn sinni vera hæstánægð með og vilja sjá og kalla eftir því að frumvarpið verði samþykkt. Eftir því sem þingmaðurinn segir virðist svo vera sem ASÍ hafi skilið það eins og þingmaðurinn, að hægt væri að fara í þessar gjaldskrárlækkanir einhvers staðar annars staðar. Þá er spurningin hvernig ætti að forgangsraða því. Ef við skoðum forgangsröðun landsfundar Sjálfstæðisflokksins væri það frekar í heilbrigðiskerfinu. Þetta er eitt. Annað er, og því vil ég beina til umboðsaðila Samtaka atvinnulífsins: Samtök atvinnulífsins telja að þessi lagabreyting núna muni leiða til 0,08% lækkunar á verðbólgu, ef það skilar sér allt inn í verðlagið sem það gerir að sjálfsögðu ekki til að byrja með en mun gera það til lengri tíma, þannig að þetta mun ekki minnka verðbólguþrýsting hvað þetta varðar strax. Samt sem áður stendur út af borðinu að þessi lög verða ekki samþykkt fyrr en einhvern tímann á miðju þessu ári, í lok þessa þings sem þýðir að við erum komin fram á mitt ár. Það þýðir að þótt lækkun á verðbólguþrýstingnum kæmi öll til strax og að fullu mundi það samt sem áður ekki valda lækkun á verðbólgu um 0,08% á þessu ári. Þá mundi maður halda að Samtök atvinnulífsins, ef þau vilja klárlega ná því marki, ættu ekki aðeins að kalla eftir því að þetta frumvarp verði samþykkt heldur líka að prósentan 

Hæstv. forseti. Í umsögn Alþýðusambandsins draga þeir fram að þegar menn fóru að vinna að kjarasamningum og þegar fjárlagafrumvarpið kom fram var reiknað með því að áhrif frumvarpsins, gjaldskrárhækkanir, á vísitölu neysluverðs væri 0,3%, þar af 0,2% vegna ríkisins. Þess vegna eru menn að biðja um að ríkið dragi úr álögum sínum, til þess að lækka vísitölu neysluverðs eða tryggja að hækkunin verði minni svo hægt sé að ná verðbólgumarkmiðunum. Síðan segir, með leyfi forseta: „Í bréfi sem fjármálaráðherra ritaði forseta ASÍ skömmu fyrir undirritun kjarasamninga áréttaði hann mikilvæg verðstöðugleika og lýsti því yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að við samþykkt kjarasamninga yrðu endurskoðaðar til lækkunar breytingar á gjöldum sem samþykktar höfðu verði við afgreiðslu fjárlaga til að stuðla að því að verðlagsáhrif sem af þeim leiða verði minni en ella.“ Þarna er ekki tilgreint hvað. Þetta er það sem við erum að fjalla um hér, birtingarform þess sem menn ætla að gera. Það kemur svo fram að þetta eigi að vega 0,08% - takið eftir 0,08 - af 0,2. Það er ekki nema lítill hluti. Þá kemur ASÍ með þá athugasemd að þarna sé um að ræða verulegt ofmat, að reikna með því að það muni hafa þessi áhrif, og segir að aðgerðirnar muni hafa þau áhrif á vísitölu neysluverðs að það muni varla vera meira en 0,04 eða 0,05%. Þetta er það sem hefur farið þarna á milli. Ég kann ekki að leggja mat á hvort menn telji þetta fullnægjandi eða ekki. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að Samtök atvinnulífsins gera ekki athugasemd við þetta. Það sem við erum kannski fyrst og fremst að gagnrýna er að þetta sé lítið, þótt við höfum skilning á því að tryggja þurfi afkomu ríkissjóðs, og ég gagnrýni hver forgangsröðunin er.

Það er sannarlega við hæfi að flytja af forsetastóli liðsmönnum Pollapönks hamingjuóskir með frækilegan árangur í Eurovision-keppninni í kvöld. Sérstakar kveðjur hljótum við að senda hv. 11. þm. Reykv. s., 6. varaforseta Alþingis, Óttari Proppé. Við erum vitaskuld stolt af okkar manni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir kveðju forseta og hefði haldið að hann mundi þá slíta fundi og hleypa okkur út í fagnaðarlætin. Það verður annars gert eftir þennan góða fund. Ég tek undir með hæstv. forseta að það er mikið fagnaðarefni að við séum komin áfram. Ég hlakka þess vegna enn frekar til laugardagsins sem ég veit að flestir gera líka sem á þetta eru að hlýða. Virðulegi forseti. Þetta mál er að mínu mati gríðarlega skörp birtingarmynd af því hvernig ríkisstjórnin vinnur. Hún stígur fram með mjög skarpar yfirlýsingar, ber sér á brjóst með yfirlýsingum um að hún ætli að gera eitt og annað, en síðan verða efndirnar ansi rýrar. Það sjáum við í þessu frumvarpi. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þeim samningum sem launafólk samþykkti með semingi, byggt á þessum loforðum, ekki sýndur mikill sómi og mikil virðing með því sem hér er verið að skila. Hér er smurt óskaplega þunnt lag, verð ég að segja, auk þess sem aðilar vinnumarkaðarins, sérstaklega samtök launafólks, gagnrýna forgangsröðunina í þessu frumvarpi. Í umsögn frá Alþýðusambandinu og líka í umsögn frá Starfsgreinasambandinu er það mjög gagnrýnt að gengið skuli fram með þeim hætti sem gert er í þessu frumvarpi, en ekki tekið á stórum málum, gjaldskrárhækkunum á til dæmis sjúklinga og innan heilbrigðiskerfisins sem miklu minna er talað um. Ríkisstjórnin sagði í yfirlýsingu sinni fyrir jól, 21. desember sl., að hún mundi við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hefðu verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif sem af þeim leiddu yrðu minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabankans. Ég velti því fyrir mér hvort menn fari alltaf á sjálfstýringuna og hugsi að þetta sé áfengi og tóbak, að gjaldskrárlækkun sé bara alltaf á áfengi og tóbak. Menn geta ekki sagst ætla að hækka töluvert mikið skráningargjöld í háskólana, komugjöld í heilbrigðisþjónustunni og líka aftengja nefskatt Ríkisútvarpsins við rekstur Ríkisútvarpsins þannig að markviss ákvörðun sé tekin um það í síðustu fjárlögum að fara að nota hluta nefskattsins inn í hítina og þá sé það eina sem mönnum detti í hug þegar kemur síðan að því að draga til baka einhverjar gjaldskrárhækkanir til að uppfylla þetta loforð að skila til baka pínulitlu broti af því sem kom til í hækkunum á áfengi, tóbak og bensín. Þetta þykir mér afar undarlegt og sérstaklega í ljósi þess - ég hef samúð með þeim sem þurfa að nota bílinn mikið, sérstaklega þeim sem búa í hinum dreifðari byggðum. Það er orðið gríðarlega þungt að þurfa að nota bílinn og kostnaður mikill við rekstur hans. Ég hef samúð með því sjónarmiði, en það er ekki verið að koma til móts við þetta fólk að neinu leyti hér. Þetta er kannski einn bíómiði á ári fyrir eina manneskju. Það er ekki einu sinni hægt að taka fjölskylduna með. Fjölskyldufaðirinn getur mögulega farið í bíó, þ.e. ef þetta skilar sér yfirleitt. Það er ekkert sjálfgefið og við eigum eftir að sjá það gerast eins og kom ágætlega fram í máli hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur hér fyrr í dag. Öll þessi miklu loforð angra mig, þessar miklu yfirlýsingar sem síðan verða einhvern veginn að engu. Orðin eru stór, efndirnar eru rýrar. Við sjáum það í skuldaleiðréttingarmálinu. Það þarf ekki að fara yfir það, þar skila menn einhverju broti af því sem lofað hafði verið. Við sjáum þetta í stóra verðtryggingarmálinu þar sem átti að vera aldeilis einfalt með einu pennastriki að kippa henni úr sambandi hér strax eftir kosningar. Núna er liðið ár og það er ekkert að frétta. Það er ekki einu sinni komið fram mál. Það er ekki einu sinni komin fram vísbending um það hvernig menn ætla að fara að þessu, nema það hefur komið fram á einum stað að hugsanlega banni menn einn lánaflokk. Það er ekki verið að afnema verðtryggingu, það er bara verið að banna einn lánaflokk. Afnám verðtryggingar er allt annað mál, það er verið að vinda ofan af því peningakerfi sem við erum með í landinu, þeirri peningastefnu, og það krefst þess að tryggja þarf gjaldmiðilinn með þeim hætti sem gert er með verðtryggingunni. Ef menn ætla að tala um afnám verðtryggingar þurfa þeir að tala um nýtt peningakerfi en ekki það að banna einn lánaflokk. Ég gef lítið fyrir það, virðulegi forseti, ef það er afnám verðtryggingar í huga þessarar ríkisstjórnar. Þá er enn að fæðast lítil mús. Ég er meira að segja kannski að gera niðurstöðum frá þessari ríkisstjórn, í þessu máli sem ég hef hér nefnt, of hátt undir höfði með því að líkja því við mýs. Niðurstöðurnar eru minni. Þegar við afgreiddum fjárlögin fyrir jól sem var ástæðan fyrir því að sú yfirlýsing kom fram sem þetta frumvarp byggir á fundu menn aldeilis breiðu bökin í sjúklingum og námsmönnum, í þeim sem lægstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu. Það var bara viðurkennd staðreynd. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór ágætlega yfir það áðan hvernig farið var yfir það hér í ræðustóli að ekkert þyrfti að gera fyrir þá lífeyrisþega sem lægstar hafa tekjurnar af því að fráfarandi ríkisstjórn hafði gert svo mikið fyrir þá. Nú þyrfti að snúa sér að þeim sem hafa hæstu tekjurnar. Þetta er markviss stefna, virðulegi forseti, og við erum ósammála henni. Ég spyr líka hvort mönnum þyki það eðlileg túlkun á yfirlýsingunni að hvorki eigi að snerta við komugjöldunum né skráningargjöldunum eða tengja aftur nefskattinn út af Ríkisútvarpinu við rekstur Ríkisútvarpsins. Mér finnst það ekki vegna þess að þetta eru þungu bitarnir. Þarna er verið að lauma inn skattlagningu sem leggst hlutfallslega þyngst á þá sem lægstar hafa tekjurnar, m.a. í gegnum nefskattinn hjá Ríkisútvarpinu. Þetta leggst líka hlutfallslega þyngst á komugjöldin, á þá sem lægstar hafa tekjurnar og þurfa að sækja sér heilbrigðisþjónustu, að ég tali ekki um námsmenn. Það kom líka fram í umræðunni í haust að það er líklega brot á lögum um háskóla að taka ákvörðun um að innheimta hærri skráningargjöld en skila þeim ekki til háskólanna. Í lögum um háskóla segir mjög skýrt að skráningargjöldin skuli endurspegla kostnað við skráningu. Það er ekki sagt að skráningargjöld skuli endurspegla kostnað við skráningu og svo megi taka eitthvað aukalega af námsmönnum þegar okkur vantar pening í ríkissjóð. Það er ekki það sem stendur í lögunum. Lögin eru mjög skýr hvað þetta varðar. Þess vegna faldi þessi ríkisstjórn í fagurgala alls konar hækkanir á fólk sem þurfti síst á því að halda í okkar samfélagi og eru alls ekki breiðu bökin sem sækja ætti fjármuni til. Hvað kemur svo hér? Þetta frumvarp sem er hvorki fugl né fiskur fyrir nokkurn mann. Það skilar svo óskaplega litlu, virðulegi forseti. Þetta er enn ein sýndarmennskan og það kom ágætlega fram þegar hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór yfir það áðan hvaða tölur eru í húfi, t.d. hvað varðar bensíngjaldið. Virðulegi forseti. Það skal lækka veiðigjöldin, það var hægt, í stórum stíl, um milljarða, marga milljarða, það var hægt, en þegar kemur að því að lækka gjaldskrár á þá sem hafa lægstu tekjurnar er það ekki hægt, heldur koma menn fram með svona sýndarmennsku eins og hér. Enda er það þannig að þessari örþunnu smurningu sem hér á sér stað á lækkunum á áfengi, tóbak og bensín er mótmælt í umsögnum til dæmis Starfsgreinasambandsins og Alþýðusambands Íslands. Það er eitt sem ég vil gjarnan fá skýringu á frá til dæmis formanni nefndarinnar eða einhverjum sem sat í nefndinni. Ég vona að einhver sé til í að koma hingað á eftir og gefa mér skýringu á því hvers vegna ekki var hlustað á Starfsgreinasambandið og Alþýðusambandið hvað varðar gjaldskrár á heilbrigðisþjónustu. Það kemur skýrt fram í umsögnum beggja þessara aðila og ég geri ráð fyrir að ríkisstjórnin telji sig vera að uppfylla yfirlýsingu sem í fólust loforð til einmitt þessara aðila, þ.e. launafólks innan Starfsgreinasambandsins og ASÍ. Þegar þessi stóru samtök launafólks koma fram með svona mótmæli skil ég ekki hvers vegna ekki er brugðist við. Mér finnst ég þurfa að fá skýringar á því hvers vegna ekki var hlustað. Það kemur ekkert fram í nefndaráliti meiri hlutans um það hvers vegna ekki er hlustað á þetta. Mér finnst við þurfa að fá skýringar á því. Ég ætla að fara aðeins yfir það hvað segir í umsögnum þessara aðila. Í umsögn Alþýðusambandsins segir: „Hvað varðar einstaka þætti frumvarpsins er það mat Alþýðusambandsins að mun æskilegra hefði verið að taka til endurskoðunar miklar hækkanir á gjaldskrám í heilbrigðisþjónustunni sem tóku gildi um áramót. Þær hækkanir koma illa við viðkvæma hópa auk þess sem leiða má að því líkur að lækkanir á umræddum krónutölugjöldum og gjaldskrám sem í sumum tilvikum er brot úr krónu muni skila sér illa út í verðlag til neytenda og því hafa takmörkuð áhrif til lækkunar á vísitölu neysluverðs.“ Með öðrum orðum mundu gjaldskrárlækkanir eða komugjöld í heilsugæslu og heilbrigðiskerfinu skila sér miklu betur til landsmanna en þessi aðgerð. Að sama skapi byrjar Starfsgreinasambandið í sinni umsögn á að álykta þannig að það er ekki eins og þessi gagnrýni komi eins og þruma úr heiðskíru lofti. Starfsgreinasambandið kom þessu vel til ríkisstjórnarinnar í tíma. Í byrjun febrúar kemur beinlínis fram í ályktun: „Formenn Starfsgreinasambandsins krefjast þess að samtök launafólks eigi aðkomu að gjaldskrárbreytingum“ - þeim sem er lofað í þessari yfirlýsingu - „og leggja áherslu á að létt sé álögum af fólki sem þarf að nýta sér heilbrigðisþjónustu.“ Það er ekki eins og menn hafi setið þegjandi og vonað það besta, að þessi ríkisstjórn mundi átta sig á því að það gæti komið sér vel fyrir fólkið í landinu að lækka kostnað innan heilbrigðisþjónustunnar. Fólk lét í sér heyra. Starfsgreinasambandið, samtök launafólks á Íslandi, lét í sér heyra en það var ekkert á það hlustað. Fólk bað um aðkomu að þessari vinnu en fékk ekki. Sambandið segir áfram í sinni umsögn sem ég hvet alla til að kynna sér vel: „Heilbrigðisþjónusta er ekki valkvæð og það eru vísbendingar um að fólk sé farið að veigra sér við að sækja heilbrigðisþjónustu vegna kostnaðar. Slík staða er algerlega óásættanleg. Gjaldskrár eru sjaldnast tekjutengdar og koma því hart niður á fólki með lægstu tekjurnar. Það er forgangsmál að lækka gjaldskrár í heilbrigðisþjónustu.“ Undir þetta get ég tekið algjörlega heils hugar. Virðulegi forseti. Sambandið nefnir að það frumvarp sem hér er til umfjöllunar sé dæmi um breytingar sem eru lagðar til án nægjanlegs samráðs. „Það kemur tekjulægstu hópunum betur til góða að lækka gjaldskrár í heilbrigðiskerfinu heldur en að lækka skattheimtu á áfengi, tóbak og orkugjafa. Það er alls óvíst að þær lækkanir sem lagðar eru til í frumvarpinu skili sér að fullu til neytenda“ - eins og ASÍ hefur líka talað um - „og hafi þannig tilætluð áhrif á vísitölu og verðbólgu. Beinar gjaldskrárlækkanir á nauðsynlegri grunnþjónustu skila sér hins vegar beint til þeirra sem þurfa á því að halda.“ Þarna á er grundvallarmunur. Hvort fá heimili mögulega lækkun á rekstri við bílinn og kannski, ef það skilar sér, fyrir bíómiða eða verða komugjöld í grunnþjónustu lækkuð? Þess vegna vil ég fá svör við því frá þeim sem fjölluðu um málið í nefndinni. Ég vona að hv. formaður nefndarinnar fari að láta sjá sig í salnum en hann hefur ekkert verið við þessa umræðu hér, a.m.k. ekki framan af degi. Ég óska eftir því að kallað verði eftir fulltrúum meiri hlutans í nefndinni þannig að þau geti svarað spurningum okkar um þessi atriði. Ég vona að hv. forseti verði við þeirri ósk. Ég geri ráð fyrir því að þegar ræðu minni er lokið verði hann við þeirri ósk og við fáum einhver svör við spurningum okkar. Það er líka óþolandi fyrir okkur að vera hér að ræða þetta og þá miklu gagnrýni sem hefur komið frá samtökum launþega á þetta frumvarp sem átti að vera efnd á loforðum til þeirra. Það er óþolandi að það þunnildi sem þetta nefndarálit er skuli vera það eina sem við fáum frá meiri hluta nefndarinnar. Að öðru leyti þegir hann þunnu hljóði gegnum umræðuna. Það er kannski bara vegna þess að það er ekkert hátt á þeim risið yfir því sem hér er verið að skila. Það er líklegasta skýringin á því hvers vegna þau sjást ekki hér í sölum og taka ekki til máls. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að fá svar við því hvers vegna ekki var tekið á móti óskum um samráð um þessar gjaldskrárlækkanir. Hvers vegna var ekki tekið tillit til athugasemda um að gjaldskrár í heilbrigðisþjónustu yrðu lækkaðar? Og hvers vegna er þessi munur á mati á vísitöluna á millum ráðuneytisins og ASÍ, hvers vegna er hann eins mikill og raun ber vitni? Hvers vegna tæpa menn ekki á því og reyna ekki einu sinni að rökstyðja þennan mun í nefndaráliti meiri hlutans? Ef samtök eins og Alþýðusamband Íslands koma að vinnslu á svona frumvarpi og fullyrða að þarna sé um ofmat að ræða hjá ríkisstjórninni á áhrifum á vísitöluna skyldi maður ætla að slíkri umsögn sé sýnd sú virðing að menn reyni að minnsta kosti að skýra muninn í nefndaráliti. Það er hins vegar ekki gert. Virðulegi forseti. Mér finnst gert mjög lítið við þá gagnrýni sem fram kemur á þetta mál og það er ekki heldur reynt að svara henni í nefndaráliti. Það er ekki ásættanleg framkoma gagnvart þeim sem hér um ræðir, síst í ljósi þess hvernig málið er til komið. Þetta átti að greiða fyrir kjarasamningum og margir greiddu atkvæði með þeim í góðri trú um að þessu fylgdu einhverjar raunverulegar efndir. Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekkert á móti þessu - en þetta er ekkert. Hvernig getur maður verið á móti einhverju sem er hvorki fugl né fiskur? Það er ekki verið að efna loforðin sem mönnum voru gefin fyrir utan það líka sem kemur vel fram í nefndaráliti hv. þm. Árna Páls Árnasonar, formanns Samfylkingarinnar, að það er ekki heldur verið að skila til baka nema hluta af þessu ári. Menn byrja 1. júní með þessar lækkanir, drógu þetta mál út í hið óendanlega til að sleppa við að bera einhvern kostnað af því helminginn af árinu. Það er líka að mínu mati óásættanleg framkoma, sérstaklega í ljósi þess að um jafn viðkvæma samfélagsþætti er að ræða og kjarasamninga. Mér finnast þetta ekki boðleg vinnubrögð. Í lokin, virðulegi forseti, af því ég er nú búin með tíma minn, lýsi ég þeirri von minni að formaður nefndarinnar eða einhver á hans vegum komi hingað og taki þótt það væri ekki nema smárispu í að svara þeim spurningum og athugasemdum sem hér hafa komið fram.

Forseti vill geta þess að í tilefni af spurningu hv. þingmanns að skilaboðum hefur verið komið til formanns efnahags- og viðskiptanefndar um að nærveru hans sé óskað. Forseti bendir jafnframt á að hér í húsinu er varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Pétur H. Blöndal.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég vil fara aðeins ofan í gagnrýni launþegasamtakanna á frumvarpið eða framkvæmd þess og hve seint það er fram komið hvað varðar þau loforð sem höfð voru uppi við gerð síðustu kjarasamninga og að ekkert sé hlustað á gagnrýni samtakanna í umsögnum þeirra, miðað við að þetta hafi dregist svona á langinn, að fá að koma aftur að málinu og endurskoða með hvaða hætti þetta innlegg ríkisstjórnarinnar í gerð kjarasamninga megi nýtast þeim sem þurfa á því að halda. Ég velti fyrir mér hvort ekki sé einhvern veginn enn hægt að bæta úr því, kalla málið til nefndar milli 2. og 3. umr. og mynda meiri sátt um þessa aðkomu ríkisvaldsins á kjarasamningunum og að það fjármagn verði að fullu nýtt sem var ætlað í þessar aðgerðir í lok desember við gerð kjarasamninganna. Þá var þessi upphæð 400–500 milljónir en núna er búið að lækka hana niður í 268 milljónir miðað við að gjaldskrárlækkanir taki ekki gildi fyrr en 1. júní. Telur hv. þingmaður að það eigi að reyna að bjarga þessu fyrir horn með því að hlusta á skynsamlegar tillögur stéttarfélaganna um hvernig væri hægt að nýta þá fjármuni betur í þágu launþega sem áttu að njóta góðs af, t.d. með lækkun á komugjöldum og annarri heilbrigðisþjónustu sem hefur hækkað mikið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir skilaboð hans áðan og veit af því að varaformaður nefndarinnar er hér. Ég var líka að kalla eftir því að hann kæmi og svaraði þeim spurningum sem við höfum lagt fram í umræðunni vegna þess að mér finnst að svara þurfi akkúrat þeirri spurningu sem hv. þingmaður er hér með, þ.e. hvers vegna ekki var hlustað á óskir t.d. Starfsgreinasambandsins um að það kæmi að gjaldskrárlækkunum og ákvarðanatöku um þær. Hvers vegna var ekki hlustað á það og af hverju reyndu menn ekki einu sinni að svara því í nefndaráliti? Hvers vegna var óskum Alþýðusambandsins og Starfsgreinasambandsins um breyttar áherslur í málinu, þ.e. að svigrúmið yrði notað til þess að lækka komugjöldin í heilbrigðiskerfinu, ekki svarað með neinum hætti? Svo vil ég fá að vita hvers vegna menn reyna ekki að svara eða koma með einhverjar skýringar á því misræmi í mati á áhrifum á vísitöluna sem er greinilega á milli ráðuneytisins annars vegar og ASÍ hins vegar. Mér finnst við ekki geta afgreitt þetta mál nema fá einhver svör við því. Það er algjört grundvallarmál. Ég vona að hv. þm. Pétur Blöndal, eins samviskusamur og hann er, komi hingað upp í lokin og fari í gegnum þetta með okkur. Þetta er stórmál. Því var lýst yfir og fólki lofað að gjaldskrárlækkanir yrðu en svo er gert allt annað en þessi sami hópur vill og þetta tengist jafn stóru máli og viðkvæmu og gerð kjarasamninga. Við þingmenn þurfum auðvitað að fá svör við því hvers vegna þau 

Herra forseti. Nú nýlega, rétt fyrir 1. maí, kom fram í fréttum í Ríkisútvarpinu að ákaflega stór hluti landsmanna byggi við og undir lágmarksframfærslu. Mig minnir að reiknað hafi verið út að það gætu verið um 30 þúsund manns sem væru undir lágmarksframfærsluviðmiðun velferðarráðuneytisins. Það eru því vissulega næg verkefni fyrir höndum í samfélagi okkar að standa við bakið á þeim sem minnst mega sín og búa við lægstu laun eða lágar tekjur, hvort sem það eru öryrkjar eða aldraðir. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvernig hún sér í þessu samhengi að komið sé til móts við aðila á vinnumarkaðnum að mæta þeim verst settu að fara að lækka gjöld á stóriðju sem borgar að uppistöðu raforkuskattinn um 75–90% sem kannski í stóra samhenginu gerir ekki mikið og eru 10 aurar. Sér hv. þingmaður að þetta sé eitthvert innlegg í stuðning við þá sem verst eru settir, þessar lækkanir sem eru nú auðvitað í stóra samhenginu ansi litlar en skipta samt máli fyrir stóriðjuna, að fara að lækka það. Varðandi áfengisgjaldið og lækkanir á verðlagsuppfærslu á áfengis- og tóbaksgjaldi. Telur hún að þetta skili sér til þeirra, sem við hljótum 

Virðulegi forseti. Þetta er svo lítið, þetta skiptir svo litlu máli. Mér finnst við hafa kannski gefið þessu pínulitla máli allt of mikinn tíma, meira að segja í þessum sal, vegna þess að það er hvorki fugl né fiskur sem verið er að koma fram með. Það er bara brotabrot úr krónu, þetta er smotterí sem hér er um að ræða. Þetta hefur óskaplega lítil áhrif á fjárhag heimilanna eða það sem launafólk í landinu mun hafa umleikis eftir samþykkt þessa máls. Þetta er hrein og klár sýndarmennska. Menn voru að friðþægja launafólk í landinu með yfirlýsingum sem eru mjög í anda ríkisstjórnarinnar, stórkarlalegar, og skila svo hvorki fugli né fiski. Þegar því er mótmælt og óskað er eftir að forgangsröðunin sé öðruvísi er bara beitt þöggun og launþegasamtökum er ekki einu sinni svarað. Okkur þingmönnum er ekki einu sinni svarað. Þá er hreinlega þögn um það að verið sé að ganga gegn þeirra vilja, hér er sýndarmennska á ferðinni. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór alveg ágætlega yfir það áðan til dæmis hvaða áhrif þetta mun hafa á rekstur heimilisbíls eftir því hvað fólk ekur mikið. Úthverfafjölskylda á sæmilega neyslugrönnum bíl fær kannski einn bíómiða á ári ef lækkunin skilar sér. Ég held að þetta muni hafa óveruleg áhrif og ég held að við þurfum a.m.k. að fá svör við því - mat Alþýðusambandsins er að áhrifin gætu verið 0,04%. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og velta því fyrir mér hvort þetta þingmál verðskuldi þá umræðu sem það hefur fengið hér í dag. Eitt er víst að ríkisstjórnin verðskuldar ekki þá athygli sem við sýnum verkum hennar ef gildi frumvarpsins er mælt í krónum og aurum. Ég ætlaði nú varla að trúa því þegar ég las 7. gr. frumvarpsins þar sem vísað er til þess að í stað fjárhæðarinnar 0,130 kr. í 2. mgr. 5. gr. laga, um umhverfis- og auðlindaskatta, skuli koma 0,129 kr.  „Sú aðgerð að lækka eldsneytisgjöld og áfengis- og tóbaksgjöld um 1% leiðir til þess að tekjur ríkissjóðs af umræddum gjaldstofnum munu lækka um 460 millj. kr. á ársgrundvelli. Þar af nemur lækkun eldsneytisgjalda nálægt 270 millj. kr. og áfengis- og tóbaksgjalda 190 millj. kr. Þeirri lækkun verður mætt með áformum um breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds og auknum arðgreiðslum frá ÁTVR þannig að afkoma ríkissjóðs haldist óbreytt frá áætlun fjárlaga. Lagfæring á lögum um stimpilgjald er ekki talin hafa í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð verði frumvarpið að lögum.“ Með öðrum orðum, verið er að lækka ýmis gjöld en þó er okkur sagt á mjög óræðan hátt að þessum gjaldskrárlækkunum frá áður fyrirhuguðum hækkunum verði mætt með því að soga arð út úr ÁTVR. Þetta er mjög órætt. Þetta er mjög óljóst. Síðan er það hitt náttúrlega að þessar tekjur fyrir ríkissjóð eru neyslutengdar. Þetta eru gjöld á neysluvöru á eldsneyti og brennivín og tóbak og það er að sjálfsögðu komið undir neyslunni hver áhrifin verða á ríkissjóð. Ég velti því fyrir mér hvað veldur því að ríkisstjórnin hafi valið þessa vöru til að lækka gjöldin á í ljósi umræðunnar sem fylgdi frá verkalýðshreyfingunni héðan úr þingsal frá stjórnarandstöðunni og víðs vegar að úr samfélaginu þar sem ríkisstjórnin var gagnrýnd fyrir að hafa ekki ráðist í aðrar gjaldskrárbreytingar. Mun ég koma að því síðar og tek þar undir með öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem beint hafa sjónum sínum að heilbrigðisþjónustunni sérstaklega, skólagjöldum og öðru slíku. Ég velti því fyrir mér hvort það geti verið vegna þess að þrýstingurinn inn í stjórnarflokkana vegna tóbaksins og brennivínsins hefur verið miklu meiri. Brennivínsdeild Sjálfstæðisflokksins hefur sent alþingismönnum sennilega upp undir eitt þúsund pósta til að hvetja til þess að við lækkum gjöld á áfengi. Við sáum það um jólin þegar sú holskefla reið yfir, ég held að það hafi aðallega verið stöðluð bréf frá sjálfstæðismönnum, frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins sem sérhæfir sig á þessu sviði, þar sem sérstaklega var hvatt til þess að gjald á áfengi yrði lækkað, ég held ekki hafi nú verið minnst á tóbak. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs og aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa kvatt sér hljóðs um þetta mál þótt við séum sammála um að það sé varla verðugt langrar umræðu, er sú að umræðan fjallar í rauninni um allt annað en þetta frumvarp. Það fjallar um það sem ekki er í þessu frumvarpi, það er málið. Þessi umræða fjallar um svik ríkisstjórnarinnar gagnvart aðilum vinnumarkaðar sem var gefið í skyn í aðdraganda tilraunar til kjarasamninga um áramótin að til stæði að falla frá margvíslegum hækkunum sem áður höfðu verið boðaðar á gjöld, ýmis gjöld. Strax eftir að frumvarp ríkisstjórnarinnar kom fram þar sem þessar áherslur voru boðaðar sögðu þessir aðilar: Já, en hvað með komugjöldin á heilsugæslustöðvar? Hvað með lyfin? Hvað með hjálpartækin? Hvers vegna var ekki ráðist í lækkun þar? Menn horfa til þess að um áramótin hækkuðu komugjöld á heilsugæslustöðvar um 20%. Það er ekki svo að ríkisstjórnin geti afsakað sig með því að hún hafi ekki vitað hvað hún var að gjöra vegna þess að í haust og síðan aftur í janúar birtust tvær mjög athyglisverðar skýrslur, önnur var unnin fyrir Krabbameinsfélag Íslands af hálfu Ingimars Einarssonar, sérfræðings í heilbrigðismálum, og hin var unnin að frumkvæði Rúnars Vilhjálmssonar, prófessors við félagsvísindadeild Háskóla Íslands, þar sem gaumgæfð var þróun í kostnaði við heilbrigðisþjónustuna. Það var gert í báðum þessum könnunum. Hvað kemur í ljós í þessum könnunum? Það sem kemur í ljós er að á undangengnum 20–30 árum hefur þróunin verið í ógæfuátt þannig að nú er svo komið að um 20% af kostnaði við heilbrigðisþjónustuna í landinu kemur upp úr vösum sjúklinga. Það sem verra er, í báðum þessum könnunum kemur fram, og þær staðfesta hvor aðra að því leyti, að tekjulægsta fólkið í landinu er farið að veigra sér að leita lækninga vegna þess að það hefur ekki ráð á því. Það er við þessar aðstæður sem ríkisstjórnin ákveður að hækka komugjöld í heilbrigðisþjónustunni. Það er við þessar aðstæður sem verið er að hækka margvíslegan kostnað annan sem sjúklingar verða fyrir, t.d. kostnað við margvísleg hjálpartæki fyrir krabbameinssjúklinga. Ég hlustaði á barátturæðu á Selfossi þar sem kona sagði frá eigin reynslu hvað þetta snertir og vísaði til þess að hún þekkti það vel bæði af eigin reynslu og annarra að fólk hefði ekki efni á að festa kaup á þessum tækjum. Það er þetta sem við erum að ræða við þessa umræðu núna. Það stoppar enginn við bensíngjaldið, sem er sáralítið eða þúsundasta hluta úr krónu í raforkuskatti, það stoppar enginn við það þó að menn horfi til þess að með þessu dragi ríkisstjórnin úr grænum sköttum, hún dregur úr álagningu á áfengi og tóbak, það gagnast þeim náttúrlega sem vilja geta drukkið ódýrt og reykt ódýrt, að sjálfsögðu gagnast það slíku fólki, en við hefðum viljað sjá allt aðrar áherslur og þar erum við alveg sameinuð, stjórnarandstaðan hér á Alþingi, og tölum einum rómi með verkalýðshreyfingunni og almannasamtökum. En þetta er fyrst og fremst táknrænt um pólitískar áherslur ríkisstjórnarinnar. Þetta verður þeim mun stærra og meira mál þegar horft er til annarra aðgerða sem ríkisstjórnin hefur gripið til á sviði skattamála. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson vék að því áðan, og aðrir þingmenn hafa einnig gert það, að ákvörðunin um að falla frá auðlegðarskatti, sem kemur til framkvæmda í byrjun næsta árs, munar ríkissjóð um væntanlega 9 milljarða kr. Við erum búin að standa hér í þingsal og ræða veiðigjöldin og auðlindaskatta, hvernig þar hafa verið lækkaðar álögur eða aðgangur að sjávarauðlindinni um milljarða. Við fórum í gegnum umræðuna hér í fyrra um virðisaukann á ferðaþjónustuna, sem ég held að allir séu nú farnir að sjá eftir í hjarta sínu að var rangt af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. að samræma ekki virðisaukann þar við ýmsa aðra þjónustu, álögur á þá atvinnugrein sem skilar okkur miklu og ætti að geta skilað okkur miklu meira. Þetta er samhengið sem fólk horfir á þetta frumvarp í. Ég hef orðið var við það í viðræðum við fulltrúa úr verkalýðshreyfingunni og almannasamtökum að fólk er forviða yfir þessum áherslum. Síðan ítreka ég að það er margt afar óljóst í þessu frumvarpi. Við vitum ekki hvaða áhrif það hefur t.d. á ÁTVR að ætla að soga aukinn arð út úr því frumvarpi. Það er ekki hægt að ganga á fyrirtæki, ekki heldur ÁTVR, það er fyrirtæki með fjölda fólks í vinnu og sinnir sínu hlutverki ágætlega. Hefur verið spurt hversu aflögufært það er um það sem nú á að taka af því? Við sátum á fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis í morgun og ræddum þar við fulltrúa frá Fjarskiptastofnun. Við vorum þar að fjalla um lögbundnar skyldur þeirrar stofnunar hvað varðar eftirlit með símafyrirtækjum og aðrar skyldur sem á þeirri stofnun hvíla. Þá kom í ljós, sem er ekki undrunarefni, að Fjarskiptastofnun hefur þurft að sæta niðurskurði um 25% að raungildi á undanförnum árum eftir hrun. Það er nokkuð sem stjórnsýslan og stofnanir í landinu hafa þurft að búa við. Þess vegna er ég líka alltaf svona efasemdafullur þegar menn gerast of alhæfingasamir gagnvart stjórnsýslunni. Það á reyndar líka við um stofnanir sveitarfélaga þegar menn tóku þátt í miklum fordæmingarkór, sem var nú reyndar þverpólitískur, hér um áramótin gagnvart sveitarfélögunum, að það væri alrangt af þeim í öllum tilvikum að hækka gjaldskrár. Auðvitað vil ég að velferðarþjónustan almennt sé fjármögnuð með sköttum en ekki gjaldtökum, sérstaklega þegar um velferðarþjónustu er að ræða. En ef það er ekki gert og almennir skattar í sveitarfélaginu eru keyrðir í hámark þarf að spyrja um ástæður gjaldskrárhækkana vegna þess að þessar stofnanir þurfa að borga fólki laun, þær þurfa að borga húsnæði, rafmagn og hita og margvíslega aðra þjónustu. Þess vegna er rangt að mínu mati að alhæfa um stofnanir, hvort sem það eru sveitarfélaga eða ríkisins hvað þetta snertir. Það þarf að skoða hvert einstakt tilvik um sig og komast að niðurstöðu um hverja einstaka stofnun hvað er rétt eða hvað er rangt í þessu efni vegna þess að það má aldrei gleymast að þetta eru stofnanir sem eiga það sammerkt með fyrirtækjum, sem eru líka að hækka verð fyrir selda vöru eða þjónustu, að þær eru að sjálfsögðu háðar sömu lögmálum, þær verða að geta ráðið fólk og þær verða að geta rekið sig. Ég tek þess vegna ekki undir það að fordæma eigi allar gjaldskrárhækkanir, hverju nafni sem þær nefnast og hvenær sem er, iðulega er ráðist í gjaldskrárbreytingar af illri nauðsyn. Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ástæða er til að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég er búinn að lesa frumvarpið vel. Ég er búinn að lesa greinargerð sem fylgdi frumvarpinu. Ég er búinn að lesa nefndarálit frá meiri hluta og báðum minni hlutum um frumvarpið og ég er búinn að hlusta á umræðuna hér í dag. Ég hef setið við sjónvarpsskjá á skrifstofu minni og held ég að ég hafi heyrt allflestar ræður sem fluttar hafa verið í umræðunni. Eftir því sem ég heyrði meira af umræðunni fór ég að sakna þess að ekki væru fleiri úr stjórnarmeirihlutanum sem stæðu upp til að verja þessar breytingar, þessar gjaldskrárhækkanir, til að verja ríkisstjórnina fyrir svikin gagnvart verkalýðshreyfingunni og aðilum vinnumarkaði frá því um áramót. Hvar er þetta fólk? Hvers vegna tekur það ekki þátt í umræðunni um þetta mál? Hvers vegna svara stjórnarliðar okkur ekki sem erum að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir áherslur hennar, að falla frá auðlegðarskatti, að gefa eftir gagnvart stórútgerðinni sem var hér grátandi úti á Austurvelli? Hún sigldi öllum flotanum í höfnina í Reykjavík til að fylkja liði á Austurvöll gegn auðlindagjaldi og hafði hátt þegar við ræddum þau mál síðastliðið sumar, en efndi síðan til aðalfunda og borgaði eigendum sínum þúsundir milljóna í arð ofan í þeirra eigin vasa. Hvar er þetta fólk núna sem var svo öflugt í umræðunni um þessi mál á síðasta kjörtímabili? Hvar er það núna? Eigum við ekki að ræða áherslur þeirra sem koma fram í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar sem birtast okkur í því að verið er að lækka skatta á brennivín og tóbak? Þó að það sé ekki mikið þá er það gert á sama tíma og verið er að rukka sjúklinga um hjálpartæki. Komugjöld á heilsugæslustöðvar voru hækkuð um 20% um síðustu áramót og síðan fáum við þennan sýndargjörning núna. Ef þessir peningar skiluðu sér hins vegar í ríkissjóð, tæpur hálfur milljarður, ef það verður ekki allt mjólkað út úr ÁTVR aftur, þá skipta þessar krónur vissulega máli. Þá skiptir hálfur milljarður máli. Þá skiptir það máli hvert hann rennur, hvort hann fer til sveltrar heilsugæslunnar, sem við höfum fengið að heyra varnaðarorð frá bæði læknum sem þar starfa, frá forsvarsmönnum heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu sérstaklega og frá einstökum læknum og samtökum lækna um að nú sé ástandið að verða verulega alvarlegt. Ég spyr: Getur verið að menn séu að stefna málum í óefni til þess að undirbúa stóra drauminn sem Sjálfstæðisflokkurinn á og hefur átt í mörg ár, að einkavæða heilbrigðisþjónustuna, að markaðsvæða hana? Við heyrðum ávæning af því í kosningabaráttunni frá formanni flokksins og öðrum helstu talsmönnum hans að það væri sérstakt keppikefli að nýta lausnir markaðarins inn eftir spítalagöngunum. Það var orðað á fundum sem ég sat sjálfur. Getur verið að menn séu með aðgerðum sínum, með sveltistefnunni, að búa í haginn fyrir markaðsvæðingu innan heilbrigðisþjónustunnar? Þetta eru spurningar sem við viljum fá svör við. Þess vegna furða ég mig á því, hæstv. forseti, að fulltrúar stjórnarmeirihlutans hér skuli ekki hafa tekið þátt í umræðunni í dag í ríkari mæli en verið hefur til þess að verja áherslur ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.

Virðulegur forseti. Ólíkt hv. þingmanni undrar mig ekkert að stjórnarliðar skuli ekki taka þátt í þessari umræðu, það er einfalt að þeir hafa engar varnir fram að færa fyrir þessari grímulausu pólitík sinni og hafa að vonum einfaldlega lekið niður hér í öllum málflutningi á þessum síðustu dögum í þinghaldinu. Hv. þingmaður nefndi að þetta mál út af fyrir sig varði ekki háar fjárhæðir, liðlega 200 millj. kr. þegar þessu hefur nú öllu verið slegið á frest, líka af hálfu nefndarinnar, en hins vegar var fyrirheitið auðvitað verulegir fjármunir, hálfur milljarður kr. sem átti að ganga til þess að koma í veg fyrir gjaldahækkanir sem ella yrðu. Vegna þess að hv. þingmaður langa reynslu sem formaður stéttarfélags og af kjarasamningum og vinnudeilum þá spyr ég hann hvort það að ríkisstjórnin bregðist því fyrirheiti muni ekki auðsjáanlega spilla því að það takist að mynda nægilegt traust milli aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda hér undir árslok þegar aftur þarf að semja og aftur þarf að ná saman og menn þurfa aftur að gefa fyrirheit og aftur verður að vera hægt að treysta fyrirheitum. Svo vildi ég spyrja hv. þingmann út í það sem hann kallar brennivínsdeild Sjálfstæðisflokksins. Telur þingmaðurinn að hún eigi einhverja fulltrúa hér á þingi? Hvaða hópur manna er það sem hann vísar til sem brennivínsdeildar Sjálfstæðisflokksins?

Hæstv. forseti. Varðandi traust á vinnumarkaði held ég að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni að það hlýtur að draga úr trausti milli aðila þegar fyrirheit eru svikin með þeim hætti sem hér var gert, en það er ekki bara það að fyrirheit hafi verið svikin heldur hvernig þau eru svikin og á hvaða forsendum það er gert. Vitað er að verkalýðshreyfingin hefur lagt höfuðkapp á að verja velferðarkerfið, að verja velferðarþjónustuna. Þegar það gerist að einu áherslurnar, eina lífsmarkið sem kenna má hjá ríkisstjórninni við að efna fyrirheit sín er í þá átt sem við sjáum núna og það af eins skornum skammti og raunin er, þá gerist hitt á sama tíma að aðgangseyrir að heilbrigðisstofnunum er hækkaður um 20% á heilsugæslustöðvunum og síðan eru það stoðtækin öll og margvíslegur tilkostnaður sem fellur á sjúklinga. Varðandi brennivínsdeildina er ég að vísa til fjöldapósta sem allir þingmenn þekkja. Hann fór að berast okkur í kringum áramótin svo tugum og hundruðum skipti til að vekja athygli á því hugsjónamáli sem hrærist innra með ýmsum frjálshyggjumönnum og stuðningsmönnum Sjálfstæðisflokksins að nú eigi að vera forgangsmál að lækka álögur á áfengi. Hvaða fulltrúa á sú deild hér á þingi? Ja, það er bara ríkisstjórnin. Það birtist m.a. í þessu frumvarpi. Það er hlustað á þetta fólk. Það er ekki hlustað á Starfsgreinasambandið, það er ekki hlustað á Öryrkjabandalagið, en það er hlustað á brennivínsdeild 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við erum sammála um að þetta eru ógurlegar fjárhæðir sem hér er verið að flytja heilt þingmál um, liðlega 200 milljónir þegar allt er saman talið, og færi kannski best á því að þeirri fjárhæð væri varið á einhvern einn stað frekar en að vera að dreifa henni á svona marga liði. Skil ég hv. þingmann rétt í því að hann teldi að því fé væri best varið í heilsugæsluna til þess að koma í veg fyrir þær hækkanir sem ætlaðar voru þar? Eða telur hann að það hafi verið hluti af fyrirheitinu, ekki bara að hverfa frá gjaldahækkunum sem námu 1%, heldur að hækka ekki umfram verðlagsþróun önnur gjöld, eins og skólagjöld og gjöld í heilsugæslunni, sem væri fyrirheit sem ríkisstjórnin ætti að þurfa að standa við hér í þinginu ekki seinna en fyrir þinglok nú í vor? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann út í það sem hann nefndi um auðlegðarskattinn og veiðigjöldin. Skil ég hv. þingmann rétt að hann telji ekki rök vera fyrir því að fella niður auðlegðarskattinn eða lækka veiðigjöldin? Hvaða röksemdir hefur hv. þingmaður fyrir þeirri afstöðu sinni?

Hæstv. forseti. Varðandi hið síðara atriði, ég svara því fyrst: Röksemdir mínar liggja á borði aðalfunda stærstu sjávarútvegsfyrirtækja í landinu og frétta sem okkur bárust þaðan um arðgreiðslur sem skipta milljörðum kr. ofan í vasa eigenda og fréttir af því að útgerðirnar skili meiri arði til eigenda sinna en dæmi eru um í Íslandssögunni. Það eru röksemdir mínar fyrir því. Varðandi heilsugæslustöðvarnar ræð ég það af yfirlýsingum frá verkalýðshreyfingunni og vísa þar sérstaklega í yfirlýsingar frá Starfsgreinasambandi Íslands þar sem harmað var að komugjöld á heilsugæslustofnanir yrðu ekki lækkuð. Ég þekki það ekki í þaula hvað nákvæmlega átti sér stað í viðræðum milli aðila, en ég ræð það af þeim yfirlýsingum sem þessir aðilar gáfu að þarna telja menn að svik hafi verið á ferðinni; menn hafi talið að lækkun mundi koma þarna fram. Auðvitað á að standa við slík fyrirheit. Ef láta á þessar ríflega 200 millj. kr. renna á einn stað mundi ég alveg tvímælalaust vilja láta það renna til heilsugæslunnar.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að draga fram kjarnann í þessari umræðu, og það er akkúrat það sem er ekki hér að finna. Það er svo lítið í þessu frumvarpi að finna að ekki er með neinu móti hægt að segja að verið sé að uppfylla það sem kemur fram í yfirlýsingu um ákvarðanir ríkisstjórnar í tengslum við niðurstöðu kjaraviðræðna. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það hér áðan. Nú er hann með mikla reynslu af verkalýðsbaráttu. Því langar mig að spyrja hann hvaða áhrif hann telur að þessi pínulitla sýndarefnd á þessari yfirlýsingu frá því í desember gæti haft á samband ríkis og aðila vinnumarkaðarins og á komandi kjarasamningagerð. Telur hann ekki að þessar pínulitlu sýndarefndir geti orðið til þess að grafa undan trausti á yfirlýsingum af þessu tagi sem eiga sér stað samhliða gerð kjarasamninga? Þetta er númer eitt. Mig langar líka að draga það hér fram að sjötti liðurinn í þessari yfirlýsingu snýr að því að í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 15. nóvember síðastliðnum, við undirbúning þessara kjarasamninga, verði komið á fastanefnd um samskipti hins opinbera og aðila vinnumarkaðarins sem miði meðal annars að virku aðhaldi í verðlagsmálum. Þrátt fyrir allt þetta er að engu hafðar óskir Starfsgreinasambandsins sem kom að gerð þessara gjaldskrárlækkana og ákvarðanatöku í tengslum við þær og ekki er heldur komið til móts við óskir Alþýðusambands Íslands og Starfsgreinasambandsins um að frekar verði farið í lækkanir á gjaldskrám í heilbrigðisþjónustu. Ég spyr miðað við reynslu hv. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki vafa undirorpið að þetta mun draga úr trausti verkalýðshreyfingarinnar í garð ríkisstjórnarinnar. Ég flutti ræðu á 1. maí hjá verkalýðsfélögunum á Selfossi og ég hvatti þar til þess, og geri það núna líka, að verkalýðshreyfingin standi vel í lappirnar, að það sé kominn tími til þess að hún slái svolítið frá sér. Þá er ég ekki bara að horfa á þau svik sem þarna voru, ég er að horfa á alla umgjörðina. Hátekjufólk kom hér fram, fyrir hönd Samtaka atvinnulífsins, og síðan ráðherrar úr ríkisstjórn, og óskapaðist yfir því að fólk sem var undir 200 þús. kr. á mánuði í tekjur dirfðist að krefjast þess að laun þess yrðu hækkuð um einhverja þúsundkrónuseðla eða 20–30 þús. kr. Ég hef reyndar verið með þá tillögu að sjónvarpið bregði á það ráð, fyrir hönd okkar almennings í landinu, þegar þeir kveðja sér hljóðs Þorsteinn Víglundsson, framkvæmdastjóri SA, eða Bjarni Benediktsson, fjármálaráðherra Íslands, að láta ekki sitja við það eitt að segja okkur hvað viðkomandi heita, heldur hvað þeir eru með í laun sjálfir, hverjar tekjur þeirra eru. Það er kominn tími til þess á Íslandi að fara að ræða um tekjuskiptinguna í þessu þjóðfélagi, það er það sem þarf að ræða. Þannig að samhengi hlutanna er miklu stærra en þetta. Annars vegar erum við að horfa upp á þessar „efndir“ svokölluðu á fyrirheitum, sem engar eru, og hins vegar er það þessi umgjörð, er það þessi rammi. Þess vegna segi ég: Það hlýtur að vera að renna upp sá tími að verkalýðshreyfingin fari að slá á þá putta 

Virðulegi forseti. Það er nefnilega þannig að tónninn var sleginn strax á fyrsta þingi nýrrar ríkisstjórnar þegar menn komu hér galvaskir og vígreifir til leiks með frumvarp um lækkun á veiðigjöldum um 6,4 milljarða á ársgrundvelli. Eigum við að setja þá 6,4 milljarða í eitthvert samhengi? Hvað er þetta frumvarp hátt hlutfall af því? Brotabrot. Það skiptir engu máli faktískt í því samhengi. Síðan fara menn í mótvægisaðgerðir til að ná til baka þessum tekjum og hvar finna menn breiðu bökin? Jú, hjá þeim sem hafa lægstu tekjurnar, í nefskatti til Ríkisútvarpsins. Þeir finna þau hjá námsmönnum sem greiða skráningargjöldin. Þeir finna þau hjá þeim sem þurfa mest á heilbrigðisþjónustunni að halda sem hlutfallslega kemur verst niður á þeim sem lægstar hafa tekjurnar o.s.frv. Það er þessi forgangsröðun sem við í þessum sal þurfum að standa í lappirnar gegn vegna þess að hún mun hafa svo alvarlegar afleiðingar. Þegar síðan hæstv. forsætisráðherra kemur hér og heldur því fram að jöfnuður sé að aukast, það má vel vera að eitthvað hafi lekið af árangri í þá veru frá síðustu ríkisstjórn yfir á kjörtímabil þessarar, en þessar aðgerðir auka ekki jöfnuð í samfélaginu. Ekkert sem þessi ríkisstjórn hefur gert mun leiða til jöfnuðar í okkar samfélagi. Við erum komin beinustu leið inn á hraðbrautina í átt að því sem verst gerist þegar kemur að ójöfnuði í samfélögum, það er bara farið eftir uppskriftinni frá A til Ö af hálfu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst þess vegna að við og líka verkalýðshreyfingin og aðrir þurfi að segja þessari ríkisstjórn að við látum ekki bjóða okkur lengur fagurgalann og yfirlýsingagleðina um ekkert - þetta eru stór orð, en engu er skilað. 

Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að það eru örlagaríkir hlutir að gerast. Það eru að verða gerbreyttar áherslur hér hvað varðar skattstefnu ríkisvaldsins. Það eru örlagaríkir hlutir að gerast hvað varðar tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Það kunna að vera gerast örlagaríkir hlutir innan heilbrigðiskerfisins, ég veit það ekki, en mér segir svo hugur, ýmsar vísbendingar eru um það. Síðan mælist ég til þess að við fylgjumst vel með því sem kemur til með að gerast í húsnæðiskerfinu. Minnast menn þess þegar fjármálaráðherra sagði fyrir fáeinum dögum eða vikum að það gæti verið ráð að bankarnir tækju að sér húsnæðiskerfið? Minnast menn þess? Hvað er að gerast núna? Menn tala mikið um danskt kerfi. Þeir sem tala mest um það vita afskaplega 

Virðulegur forseti. Í athugasemdum með því frumvarpi sem við erum að ræða hér er vísað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2013 sem kynnt var Samtökum atvinnulífsins og Alþýðusambandi Íslands í tengslum við kjarasamninga. Í yfirlýsingunni segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún muni við samþykkt kjarasamninga endurskoða til lækkunar vissar breytingar á gjöldum sem samþykktar hafa verið í tengslum við afgreiðslu fjárlaga 2014 til að stuðla að því að verðlagsáhrif, sem af þeim leiði, verði minni en ella og innan verðbólgumarkmiða Seðlabanka Íslands.“ Það stendur ekkert í þessari yfirlýsingu hvaða gjöld eigi að endurskoða. Ríkisstjórnin velur hins vegar að lækka olíugjald og kílómetragjald, vörugjald á ökutækjum, eldsneyti o.fl., lækka umhverfis- og auðlindaskatta og gjald af áfengi og tóbaki. Það er í fyrsta lagi gagnrýnivert að valið skuli að lækka áfengi og tóbak sem beinlínis er skaðlegt heilsu. Það hefur reynst best að stýra neyslunni á þessum vörum í gegnum verðið. Þessar vörur eru beinlínis hættulegar ef þeirra er neytt í óhófi. En ríkisstjórnin velur sem sagt að lækka gjöld af áfengi og tóbaki og eins olíu- og kílómetragjaldið. Hún lækkar vörugjald á ökutækjum og eldsneyti. Auðvitað hefur maður samúð með því að mörgu leyti. Það er dýrt að reka ökutæki, en þegar krónutalan er skoðuð er þetta svo lág upphæð. Hv. þingmenn hafa tekið dæmi um það hér fyrr í kvöld, m.a. hv. þm. Guðbjartur Hannesson, og bent á að um sé að ræða 100–200 kr. á mánuði. Auðvitað safnast þegar saman kemur en samt munar þetta ekki miklu fyrir hverja fjölskyldu í landinu. Samtals áttu þessar gjaldskrárlækkanir að kosta ríkissjóð 460 millj. kr. á ársgrundvelli, en þær munu kosta eitthvað minna þar sem meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt til að lækkunin taki gildi 1. júní. Það hafði verið gert ráð fyrir að hún tæki gildi 1. mars. Þessi lækkun er gagnrýniverð og valið á þessum vörum er gagnrýnivert sem og sú forgangsröðun sem þar kemur fram. Hvaðan á svo að taka peningana? Það er arðurinn af ÁTVR, eins og fram hefur komið, og það er líka talað um að lækkun verði mætt með áformum um breytt fyrirkomulag við álagningu tóbaksgjalds. Það er hins vegar ekki nánar útfært í frumvarpinu þannig að það er líka nokkuð óljóst hvernig á að ná inn peningum fyrir þessu. Upphæðin hefur þó lækkað vegna þess að meiri hlutinn leggur til að gjöldin lækki frá 1. júní en hækkar ekki krónutöluna á móti. Hér hefur komið fram fyrr í kvöld að verkalýðsfélögin hafa bent á aðrar leiðir og farið með þær ábendingar inn í nefndina sem vann með þetta frumvarp. Ég vona að einnig hafi verið til umfjöllunar í nefndinni svar heilbrigðisráðherra við spurningum mínum um greiðsluþátttöku fatlaðra og sjúkra. Svar þetta er á þskj. 726 og ég vona að hv. þingmenn sem skipa efnahags- og viðskiptanefnd hafi farið nákvæmlega yfir atriðin þar. Þar er meðal annars farið yfir breytingar á reglugerð sem tók gildi 1. janúar sl. sem hafa í för með sér lækkun á greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga Íslands í ákveðnum vöruflokkum, afnám á greiðsluþátttöku tiltekinna vöruflokka eða þrengingu á reglum um úthlutun ákveðinna hjálpartækja. Þetta þýðir sem sagt að þeir sem þurfa á þessum hjálpartækjum að halda þurfa að greiða sjálfir hærri upphæð. Í ræðu sem ég hélt um þetta frumvarp við 1. umr. fór ég ítarlega yfir þessi svör og ætla ekki að gera það aftur núna en vil minna á að hér er verið að tala um öndunarvélar, gervibrjóst, bleiur, bað- og sturtustóla með og án hjóla, hjálpartæki í bifreiðar, stafi, hækjur og snúningshjálpartæki, rafknúna hjólastóla og öryggiskallkerfi. Gjöld fyrir þessi tæki sem fólk þarf að nota til að auka lífsgæði sín, og getur í sumum tilfellum alls ekkert valið um að nýta ekki, gjöldin sem fatlaðir og sjúkir þurfa að bera út af þessu, hafa hækkað á bilinu 10% upp í 77%. Þeir sem eru til dæmis með kæfisvefn og þurfa nauðsynlega á öndunarvélum að halda til að aðstoða sig gegn þeim sjúkdómi borguðu í fyrra 18 þús. kr. á ári fyrir þetta hjálpartæki, en í ár þurfa þeir að greiða 31.800. Þarna munar aldeilis um fyrir fólk sem þarf á þessu að halda. Þá hefur Þroskahjálp bent á að kostnaður fyrir veikan, fatlaðan einstakling sem þarf að nota bleiur að staðaldri sé nú 4–5 þús. kr. á mánuði, en var áður að fullu niðurgreiddur af sjúkratryggingum. Ég minni á dæmið sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson fór yfir áðan um 100 til 200 kr. á mánuði sem lækkanir á bensínverði spara fjölskyldu. Þangað hefði hv. efnahags- og viðskiptanefnd átt að líta. Ég hef orðið fyrir vonbrigðum með að það hafi ekki verið gert. Þessi hækkun á þá sem þurfa að nota hjálpartæki á að skila 150 millj. kr. í ríkissjóð á árinu 2014. Það er eins með þá sem þurfa nauðsynlega á þjálfun að halda, iðjuþjálfun, sjúkraþjálfun og talþjálfun, þar eru líka umtalsverðar hækkanir. Þær hækkanir eru á bilinu 4% upp í 74%. Þetta eru margir liðir sem ég ætla ekki að fara yfir hér en augljóslega eru þarna á ferðinni hækkanir langt umfram verðlag. Þessi hluti átti að skila ríkissjóði 100 millj. kr. Vegna hjálpartækja sem fatlaðir og sjúkir þurfa að nota og þeirra sem þurfa að nýta sér þjálfun átti þessi hækkun samtals að skila á árinu 2014 250 millj. kr. Þetta finnst hæstv. ríkisstjórn góð hugmynd. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar tekur undir það og vill frekar lækka brennivín og sígarettur en að horfa til þessa fólks. Það er skýrt dæmi um forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Alþýðusamband Íslands hefur tekið saman og birt á heimasíðu sinni ýmsar hækkanir í heilbrigðisþjónustu. Komugjöld á heilsugæslustöðvar hafa hækkað um 20% á árinu 2014, komugjöld til sérfræðinga um 19%, komugjöld á slysa- og bráðamóttökur og göngudeildir sjúkrahúsa 4–7%, gjöld fyrir keiluskurði og kransæða- og hjartaþræðingu tæp 5% og gjöld vegna rannsókna og greininga umtalsvert, t.d. hækkuðu rannsóknir sem gerðar eru samkvæmt beiðni um 10%. Gjöld vegna krabbameinsleitar hækka um 5–6%. Einnig nefnir ASÍ þá reglugerð sem ég var búin að fara yfir hér áðan vegna hækkunar á hjálpartækjum og þjálfun. Virðulegi forseti. Það vafðist ekki fyrir þessari ríkisstjórn að lækka veiðigjöld á útgerðina sem aldrei hefur búið við betri rekstrarskilyrði en einmitt nú. Ríkisstjórnin lækkaði veiðigjöldin um 3,6 milljarða á árinu 2013, bætti við 6,4 milljörðum á árinu 2014 og núna er til umræðu enn meiri lækkun á veiðigjaldinu. Það á bæta við 1 milljarði á árinu 2014 og það verða 2 milljarðar sem veiðigjöldin lækka þá um á árinu 2015. Virðulegi forseti. Þarna eru stóru upphæðirnar. Þarna þarf ekki að hugsa sig um andartak þegar koma á til móts við útgerðina sem skilar mjög miklum arði til eigenda sinna en sá hluti sem á að renna til þjóðarinnar er skorinn niður. Hið sama er að segja um virðisaukaskattinn á hótel- og gistiþjónustu. Það var tekið til baka og það þurfti að halda hótelgistingu á sama stað og matvælum, í sama virðisaukaskattsþrepi og matvæli og nauðsynjavara er til almennings, þ.e. 7%. Það var tillaga um að hækka hann upp í 14% sem hefði skilað 2 milljörðum síðla árs 2013 og svo á árinu 2014. Í stað þess að gera þetta, þetta er neysluskattur sem erlendir ferðamenn borga að mestu, er hæstv. ríkisstjórn núna að vandræðast með einhvern náttúrupassa sem á að láta alla Íslendinga borga líka til að hafa upp í þennan afslátt. Að vísu er hugmyndin ekki enn komin fram, enda er hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra ferðamála í stórkostlegum vandræðum með málið. Það er líka vandræðalegt í alla staði hvernig fyrir okkur er komið. Hingað kemur samkvæmt áætlunum 1 milljón erlendir ferðamenn á þessu ári og hæstv. ríkisstjórn skar niður þá fjármuni sem áttu að fara í að efla og bæta innviði á friðlýstum svæðum og laga til okkar verðmætustu náttúruperlur til að geta tekið á móti þessum fjölda öllum saman. Við erum og verðum í stórkostlegum vandræðum vegna þess að hæstv. ríkisstjórn getur ekki klórað sig fram úr þessu máli. Auðvitað er einfaldasta málið að nýta sér neysluskattskerfið sem fyrir er í landinu. Það er svolítið merkilegt að ríkisstjórn sem talar um að einfalda skattkerfið skuli nú brasa við að búa til eitthvert nýtt gjald en vill ekki nýta sér virðisaukaskattskerfið sem fyrir er. Þetta er með ólíkindum, virðulegur forseti. Síðan vil ég nefna barnabæturnar. Hæstv. ríkisstjórn hrósar sér af því að hún lækkaði ekki upphæðina, verðbætti hana ekki en lækkaði ekki upphæðina sem áætluð var í barnabætur fyrir árið 2013. Þá höfðu barnabætur verið hækkaðar umtalsvert. Það var ákveðið með lögum að barnabætur ættu að vera 10,2 milljarðar og þegar reikningurinn er gerður upp fyrir árið 2013 er afgangur upp á 262 milljónir. Fyrsti ársfjórðungur ársins 2014 sýnir að lægri barnabætur fara til barnafjölskyldna núna en á fyrsta ársfjórðungi 2013. Það eru allar líkur á því að 700 milljónir til 1 milljarður verði í afgang á barnabótum árið 2014 vegna þess að viðmiðum fyrir laun og börn hefur ekki verið breytt. Ríkisstjórnin gæti komið með frumvarp, sem rynni í gegnum þingið, til að hækka bætur til barnafólks á seinni hluta ársins og staðið þannig við samþykkt Alþingis um að 10,2 milljarðar ættu að renna til barnafjölskyldna í landinu. Það bólar hins vegar ekki á því frumvarpi, en auðvitað er það það sem á að gera. 1 milljarður til barnafjölskyldna, til þeirra sem samkvæmt öllum greiningum eiga í mestum vanda og beina þeim milljarði að þeim fjölskyldum sem eru með lægstu tekjurnar. Það væri búbót fyrir þær fjölskyldur og mundi skipta miklu máli. Virðulegur forseti. Það eru miklar líkur á því að gjaldalækkunin í því frumvarpi sem við erum að ræða hér, um lækkun á brennivíni, sígarettum og bensíni, skili sér ekki út í verðlagið. Vegna þess að upphæðin er svo lág verður erfitt að hafa eftirlit með því. Ég óttast að þetta skili sér ekki út í verðlagið og ég tek undir áhyggjur ASÍ þegar það telur hér um ofmat að ræða varðandi lækkun á vísitölu neysluverðs vegna þessa frumvarps. Þar er áætlað að lækkunin sé 0,08%, en ASÍ telur með útreikningum sínum líklegt að lækkunin verði 0,04% til 0,05% að því gefnu að lækkunin skili sér að fullu út í verðlagið. Það hefur orðið töf á afgreiðslu þessa frumvarps og menn velta fyrir sér af hverju það er. Hafði hæstv. ríkisstjórn eða meiri hlutinn í þinginu ekki áhuga á að afgreiða sem fyrst þessi fyrirheit um lækkun gjalda? Enn einu sinni segi ég að það veldur mér vonbrigðum að nefndin skuli ekki hafa tekið tillit til óska ASÍ og fleiri samtaka launþega um að fara frekar í lækkanir á gjöldum til heilbrigðisþjónustunnar en að velja þessa vöruflokka.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér framlag ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hæstv. forsætisráðherra, til kjarasamninga. Það muna það allir þingmenn í þessum sal að þegar við vorum að ljúka umræðu um fjárlagafrumvarpið var mikið uppnám vegna kjarasamninga og ríkisstjórnin þurfti að mæta því með ýmsu móti. Þetta mál er eitt af þeim málum. Eins og fram hefur komið í máli annarra hv. þingmanna minni hlutans er þetta ekki stórmál. Eftir hrun fjármálakerfisins, hrun íslensku krónunnar, og hrun á trausti til stjórnmálamanna, höfum við hér á þessum vettvangi verið að kljást við mjög skuldsettan ríkissjóð. Því var mætt með niðurskurði. Því var mætt með hækkunum á sköttum. Við vitum öll að miklar byrðar hafa verið lagðar á fólk í þessu landi, hvort sem það eru lífeyrisþegar, launafólk eða ýmsir þeirra sem reka fyrirtæki, sem ekki síður en heimili urðu fyrir barðinu á hækkun eða á gengishruni og verðtryggingu og auk þess voru sum þeirra allt of skuldsett. Með þessu frumvarpi átti að stuðla að því að það dragi úr verðbólguáhrifum af ýmsum hækkunum í fjárlagafrumvarpinu. Áhrifin áttu að nema, að því er fram kemur í frumvarpinu, 0,08% lækkun á vísitölu neysluverðs. ASÍ segir að sú lækkun sé nær því að vera 0,04 til 0,05% áhrif á verðlag ef verðlækkanirnar skila sér að fullu. Slíkar lækkanir skila sér til allra heimila ef verðbólga verður minni en ella, en í beinum fjármunum mundu þessar lækkanir þýða 322 millj. kr. ef þær lækka að fullu. Samkvæmt frumvarpinu áttu þetta að vera 460 millj. kr. Nú hefur gildistíminn verið færður til 1. júní þannig að í stað þess að þessi lækkun á hækkun næði til tíu mánaða af samningstíma kjarasamninga mun hún ná til sjö mánaða. Það kann að vera að ég sé ekki með þessa útreikninga algjörlega á hreinu, en eitt er víst að 460 millj. kr. munu ekki skila sér til íslenskra heimila í formi lækkunar á útgjöldum heldur er það nær 300 millj. kr. Þetta frumvarp er táknrænt að mörgu leyti, því að það sýnir okkur þá forgangsröðun sem hægri stjórnin, unga hægri stjórnin, viðhefur þegar hún meðhöndlar ríkisfjármálin. Ég ætla að taka undir orð margra þingmanna, orð sem hér hafa fallið í kvöld, sem hafa spurt hver á fætur öðrum af hverju ekki hafi verið tekið tillit til gagnrýni frá Alþýðusambandi Íslands og Starfsgreinasambandinu um að eðlilegt væri að fara frekar í lækkun á gjaldskrám í heilbrigðisþjónustu, það mundi skila sér betur til launafólks. Þetta er annað kjörtímabilið mitt hér, herra forseti, þess vegna hef ég kynnst því að skera niður á ýmsum stöðum og oft hefur maður nú ekki gert það mjög glaður í bragði heldur með óbragð í munni. Sumt af því var erfitt, en metið nauðsynlegt. Það voru því gríðarleg vonbrigði fyrir okkur sem ákváðum að leggja meiri byrjar á breiðari bökin, sem leituðum leiða til þess að niðurskurður bitnaði síst á þeim tekjulægstu, að viðsnúningur skyldi hafa orðið á þeirri stefnu. Það kom fram strax á sumarþingi. Þá voru veiðigjöldin, það þótti nú ekki eðlilegt að útgerðin greiddi það gjald sem ákveðið hafði verið fyrir afnot af okkar sameiginlegu auðlind, og karp það stendur enn yfir af því enn á að lækka þau, en það var líka vaskurinn á ferðaþjónustu. Við stóðum hér minni hlutinn og andæfðum, ekki síst við þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem vissum hvað það þýddi að afsala sér tekjum fyrir ríkissjóð. Við erum alveg sammála markmiðum núverandi ríkisstjórnar um að ná hallalausum fjárlögum, en við erum ekki sammála þeirri aðferðafræði sem beitt er við það. Þessi ríkisstjórn stendur vörð um arð útgerðarfyrirtækja, sem sagt umframarð útgerðarfyrirtækja vegna afnota af sameiginlegri auðlind okkar, meðan hún er ekki tilbúin til þess að framlengja auðlegðarskatt sem er eignarskattur á fólk sem á nettóeignir langt, langt umfram það sem hinn almenni borgari á Íslandi á, og er ekki tilbúin til þess að hætta að greiða niður með vaski gistingu í einni af stærstu atvinnugreinum landsins, ferðaþjónustu, þegar virðisaukaskattskerfið gefur í raun til gistingarinnar í dag, það varð ljóst með afgerandi hætti. Í stað þess á að leggja viðbótarálögur á almenning í þessu landi. Það var gert með 15 til 20% hækkun komugjalda í heilsugæslu. Það var gert með breytingum á niðurgreiðslum á hjálpartækjum, sumar voru eðlilegar í tímanna rás, en aðrar voru það með engu móti. Til dæmis það að hætta að greiða niður bleiur fyrir aldraða eða þá sem þurfa fullorðnir að nota bleiur. Við vitum mörg sem höfum fengið erindi út af þessu að fólki þótti það sárt og niðurlægjandi. Hv. þm. Oddný Harðardóttir fór ágætlega yfir það í sinni ræðu hvaða hækkanir voru þarna. Þá voru innritunargjöld í háskóla sem hækkuðu um 25%, úr 60 þús. kr. í 75 þús. kr. Útvarpsgjaldið var hækkað um 600 kr. og vegabréf voru hækkuð um 2.000 kr., úr 8.200 í 10.200. Svo voru hækkuð gjöld á eldsneyti um 3% í samræmi við verðlag, nú á að hætta við hækkun um 3% þannig að hækkunin verði 2%. Auðvitað njóta ýmis heimili þess að fá lækkun á eldsneytisverð sem er umtalsvert fyrir heimilin í landinu, en það er nú líka þannig að það eru olíufyrirtæki í þessu landi sem eru mjög oft að veita afslátt með alls kyns hætti, afslátt sem er langt umfram þessa lækkun og virðast vera aflögufær með það. Núna í kvöld var eitt þeirra að auglýsa. Í tilefni af títtnefndum framgangi íslensku tónlistarmannanna í Eurovision þá ætlaði olíufélagið á miðvikudaginn að vera með afslátt upp á 10 kr. auk 1–10 kr. eftir því hvar í röðinni þeir yrðu lesnir upp í úrslit. Það verður 20 kr. afsláttur á bensíni á miðvikudaginn hjá ákveðnu olíufélagi og umtalsverður kostnaður í auglýsingar á þeim afslætti, þannig að það væri kannski ástæða til að setja þessa 1% lækkun frekar í fjárveitingu til Samkeppniseftirlitsins eða Neytendastofu svo að hægt sé að kanna hvernig álagningu sé háttað í þeim geira. Þetta eru eðlileg hugrenningartengsl þegar við lesum um þessa rúmu krónu á bensínlítrann sem á að lækka álögur og tekjur ríkissjóðs. Svo kemur að lækkuninni á áfengi og sígarettum eða tóbaki. Það er mjög óeðlilegt að enginn þingmaður úr meiri hlutanum hafi komið hér og rætt þessar áherslur ríkisstjórnarinnar, t.d. þeir þingmenn sem eru hlynntir því að hér verði opnuð spilavíti. Þetta er kannski í anda þeirrar stefnu. Þeim finnst þetta kannski passa vel inn í það módel að sýna svona hvert sé stefnt, hvar áherslurnar séu í velferðarmálum og hvernig ríkisstjórnin vilji koma til móts við launafólk í þessu landi. Áfengis- og tóbaksvandi er samkvæmt Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni tvö atriði af fjórum eða fimm sem flokkast sem stærsta ógn við heilsu mannkyns, ekki síst á Vesturlöndum. Áfengi er þar í ríkara mæli, enda hefur tekist að draga þó nokkuð úr tóbaksnotkun og stóru alþjóðlegu tóbaksfyrirtækin beita sér nú í æ ríkari mæli í löndum sem eru að brjótast úr fátækt og í miklum hagvexti og eru að koma sér þar á markaðinn, auk ýmissa landa sem teljast til þróunarríkja. Jafnframt er talað um það hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni að sterkasta vopnið í baráttu við þessa ógnvalda við lýðheilsu í heiminum og heilsufar almennt sé að takmarka aðgengi eins og kostur er og í gegnum skattlagningu, þ.e. verðlag. Hún hefur bent sérstaklega á Norðurlöndin, utan Danmerkur auðvitað, sem þau lönd sem rétt sé að líta til varðandi stefnumörkun á þessu sviði. En unga hægri stjórnin hefur ekki áhyggjur af Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni eða heilsufarsvandamálum, það verður enn kaldranalegra í ljósi þess að stærstu samtök launafólks beinlínis kalla eftir því að frekar sé lögð áhersla á að lækka kostnað launafólks við það að heimsækja heilsugæsluna. Það er þess vegna, herra forseti, sem við hér í minni hlutanum nýtum tækifærið sem þetta frumvarp gefur til þess einmitt að taka þessa umræðu, hvers konar forgangsröðun við erum að verða vitni að hér fimm árum eftir hrun. Það svigrúm sem stjórnvöld á hverjum tíma meta að sé til staðar er nýtt til þess að ívilna þeim sem mest hafa í samfélaginu og gjaldskrárlækkanir eru á þeim efnum sem kannski eru skaðleg heilsu fólks í stað þess að draga úr álögum í heilbrigðisþjónustu sem hafa hækkað mjög svo á síðustu áratugum eins og farið hefur verið yfir. Áðan var líka rætt um jöfnuð og þá firru að hæstv. forsætisráðherra þakkaði sér aukinn jöfnuð á Íslandi, á meðan hið sanna er að hann á ekkert í þeim árangri, þvert á móti, eins og við óttumst að tölur muni sýna okkur þegar líður á árið 2015 og 2016 ef fram heldur sem horfir. Það er árangur sem náðist með mjög ákveðinni stefnumörkun um að draga úr þeim ójöfnuði sem hér hafði skapast í aðdraganda hrunsins, í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Einmitt, þessara sömu flokka sem nú eru komnir til valda. Sjálfstæðisflokkurinn reið nú ekki feitum hesti frá þessum kosningum í sögulegu ljósi, en mótaðili hans frá fyrri árum, Framsóknarflokkurinn, náði með loforðum um hundruð milljarða í skuldaniðurfellingu og afnám verðtryggingar, hvort tveggja loforð sem hafa útvatnast mjög og alls er óvíst hvaða stefnu muni taka - það var þess vegna sem þessir flokkar sitja nú við völd. Þeir fengu um 51% atkvæða, en hafa mun meiri styrk hér í þinginu en stuðningur við þá sagði til um. Kokhreystin er takmarkalaus þegar kemur að því að auka álögur á almenna borgara eða að minnsta kosti nýta ekki svigrúm fyrir almenning hér í landinu og varðandi Evrópusambandið sem ég ætla nú ekki að ræða hér. Það var líka þessi ríkisstjórn sem ákvað að sýna engan metnað varðandi byggingu nýs Landspítala eða endurnýjun á húsakosti Landspítalans. Það er vonandi að vaxandi þrýstingur, bæði innan úr heilbrigðiskerfinu og frá borgurum þessa lands, sem hafa miklar áhyggjur af því hvert stefni, muni leiða til þess að nú verði í auknum mæli horft til þess að finna fjármuni til að fjármagna nýtt sjúkrahús í stað þess að ívilna þeim sem mest hafa og finna svo einhverja smáaura til að 

Herra forseti. Sem framsögumaður þessa máls tel ég mér skylt að fara í gegnum umræðuna. Ég ræddi fyrr í ræðu minni um ástæður þess að málinu hefur seinkað. Þá hafði ég gleymt því að mikil umræða var um þingsályktunartillögu um að draga til baka umsókn um aðild að Evrópusambandinu en það tafði líka, auk þess var nefndadagur í gær og þetta mál var á dagskrá 2. maí, á föstudaginn, en komst ekki til umræðu vegna mikillar umræðu um önnur mál sem eru reyndar líka á dagskrá í dag. Umræðan hefur verið löng og ströng, 95 ræður hafa verið haldnar, og hefur tekið tæpa sjö tíma og farið um nokkuð víðan völl. Menn hafa rætt um auðlegðarskatt, veiðigjöld, skráningargjöld háskóla, heilbrigðisgjöld, brennivínsdeild Sjálfstæðisflokksins, hvað sem það nú er, og landsfundur og stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins hefur verið einum hv. þingmanni mjög hjartfólgið. Það hefur nokkuð mikið verið rætt um að sá tími sem þessi lækkun gildir hafi verið styttur, í stað þess að taka gildi 1. mars á hún að taka gildi 1. júní. Það er af eðlilegum ástæðum, 1. maí er liðinn og þetta eru neyslugjöld sem ekki er hægt að leggja á aftur í tímann, það er ekki hægt að lækka skatta aftur í tímann. Það er því útilokað annað en að miða við 1. júní. Þá erum við að tala um sjö mánuði í staðinn fyrir tíu. Menn hafa rætt töluvert hvað það er mikil lækkun. Menn hafa líka rætt hérna, merkilegt nokk, jafnvel þeir sem eru í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, að það hafi verið lagið að taka inn færri gjöld og jafnvel hækka þau af því að tíminn er styttur, að það hefði átt að hækka þau um 7/10 eða 1,4% í staðinn fyrir 1%. Það var aldrei rætt í nefndinni. Það hefur aldrei nokkurn tímann verið rætt í nefndinni og heldur ekki í nefndarálitum sem birtust þó tvö frá 1. og 2. minni hluta. Það er ekki rætt að þessi gjöld verði hækkuð, engin breytingartillaga kom þar fram um það eða neitt annað, þannig að þetta er dálítið seint fram komið. Þetta frumvarp er að mestu leyti krafa samningsaðila á ríkisstjórnina sem hún gerði samkomulag við um að fara þessa leið. Ég hef enga trú á svona smáskammtalækningum. Ég hef ekki sömu trú og sumir aðila vinnumarkaðarins að hægt sé að hafa verðlagseftirlit eða fylgjast með lækkunum eða lækka um 1% hér og 1% þar. Ég hef miklu meiri trú á því sem hagfræðin segir, að halli á ríkissjóði, raunverulegur halli á ríkissjóði og raunverulegur halli á öðrum opinberum aðilum, eins og sveitarfélögum, veldur verðbólgu. Hann veldur verðbólgu vegna þess að þar er verið að búa til skuldbindingu til framtíðar, það er verið að prenta peninga sem fara út í neysluna og auka eftirspurn og þar með verðbólgu. Herra forseti. Nú hefur það gerst eftir að þessi ríkisstjórn tók við og kom með hallalaus fjárlög, og vonandi nokkurn veginn raunveruleg, ég hef reyndar dálitlar efasemdir um það, að verðbólgan var í janúar 3,1%, ég er að tala um 12 mánaða verðbólgu, í febrúar 2,1%, í mars 2,2% og í apríl 2,3%. Í þrjá mánuði samfleytt hefur verðbólga verið undir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans, meira að segja 2,5% markmiðunum. Samt hefur þetta frumvarp ekki tekið gildi, þrátt fyrir að verðbólgan hafi verið þetta lág. Ég held að aðilar vinnumarkaðarins ættu miklu frekar að horfa á afganginn á ríkissjóði og gæta þess að því sé haldið frekar en að vera að horfa á smálækkun á sköttum hér og þar. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, enda hefur þingmönnum fækkað mikið í salnum. Þessari umræðu, sem hefur verið nokkuð löng, er hér með væntanlega lokið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma hér og draga saman umræðuna. Það er vel við hæfi. En mig langar til að spyrja þeirrar spurningar sem kom eiginlega mjög oft fram í umræðunni. Þetta frumvarp er lagt fram vegna kjarasamninga, til að liðka fyrir kjarasamningum á almennum markaði. Samtök launafólks, ASÍ, stærstu samtök launafólks á Íslandi með yfir 100 þúsund félagsmenn, telja áherslurnar óheppilegar í frumvarpinu og kalla mjög eftir því að í stað þess að lækka álögur á áfengi og tóbak verði gjaldskráin lækkuð í heilsugæslunni, en hún var hækkuð verulega um áramótin. Þess vegna langar mig að spyrja framsögumann málsins, hv. þm. Pétur Blöndal, hvort þetta hafi ekki komið til umræðu í nefndinni, alla vega minnist meiri hlutinn ekkert á þetta í nefndaráliti sínu, og hvort þingmanninum finnist við hæfi að ganga svo gegn óskum samtaka launafólks, sem þessi yfirlýsing var nú gefin út til að liðka fyrir að það samþykkti kjarasamninga. Þess vegna spyr ég, herra forseti: Af hverju var ekki reynt að koma til móts við þær óskir?

Herra forseti. Í nefndaráliti meiri hlutans stendur, með leyfi forseta: „Menn greindi hins vegar á um það hvort rétt leið hefði verið valin við lækkunina og hvort hún væri nægileg þegar litið væri til tiltekinna hagsmuna. Þá var dráttur á málsmeðferð gagnrýndur.“ Talað var um þetta í nefndarálitinu og þetta var rætt í nefndinni. Hins vegar töldu menn sig bundna af því samkomulagi sem gert hafði verið við aðila vinnumarkaðarins um að lækka þessi gjöld eða skatta en ekki gjöld á heilsugæsluna.

Herra forseti. Ég er ekki alveg sammála því, það kemur ekki skýrt fram í yfirlýsingunni með hvaða hætti eigi að gera þetta. Ég á ekki sæti í nefndinni og ætla ekki að munnhöggvast um það, en mér þætti allt í lagi að menn tækju einn snúning á því á milli 2. og 3. umr. og gæfu okkur á þingskjölum eða í ræðustól almennilega röksemdafærslu fyrir því frumvarpi sem er lagt fram og loforð gefin um í samhengi við kjarasamninga, en síðan koma athugasemdir frá öðrum aðila kjarasamninganna, Alþýðusambandi Íslands, og þær eru ekki einu sinni nefndar í nefndaráliti. Ég endurtek: Er þingmaðurinn algjörlega viss um það og af hverju stafar þá þessi gagnrýni Alþýðusambandsins? Telur þingmaðurinn að Alþýðusambandið hafi ekki skilið út á hvað loforð ríkisstjórnarinnar gekk þegar við vorum að samþykkja fjárlagafrumvarpið?

Herra forseti. Ég nefndi það áðan að þetta hefði verið rætt í nefndinni. Getið var um þetta í nefndaráliti meiri hluta þannig að þetta er ekkert óþekkt, menn greindi á um hvaða leiðir ætti að fara en menn töldu sig hins vegar bundna við það að lækka skatta en ekki að lækka gjöld í heilbrigðisþjónustunni. Mikil áhersla var lögð á að þetta væri til þess að lækka verðlag. Þegar þetta kemur til framkvæmdar 1. júní munu áhrifin verða þau sömu til lækkunar verðlags á þeim tímapunkti eins og það hefði gert hefði það tekið gildi 1. mars eins og fyrst var fyrirhugað. Hv. þingmaður, sem er hagfræðimenntuð, hlýtur náttúrlega líka að átta sig á því að það eru önnur öfl sem valda verðbólgu en það hvort menn hækki einhverja krónutöluskatta eða lækki þá um krónur eða aura. Það eru miklu stærri kraftar sem virka, samkeppni, hvort samkeppni sé nægilega mikil, og það ættu aðilar vinnumarkaðarins náttúrlega að horfa sérstaklega til, eða hvort afgangur sé á stöðu opinberra aðila með því að hafa halla, hvort sem hann er sýndur eða raunverulegur. Það hefur nú komið í ljós að við fjárlög síðustu ríkisstjórnar á síðasta kjörtímabili var gífurlegur halli, þó að það væri ekki eins mikill halli á fjárlögum og fjáraukalögum vegna þess að ríkisreikningur sýndi 101 milljarð þar sem menn höfðu farið fram úr fjárlögum. Það er náttúrlega bara nákvæmlega eins og að hafa fjárlögin með halla og veldur verðbólgu. Aðilar vinnumarkaðarins ættu miklu frekar að horfa til þess að menn fari að fjárlögum, hafi ríkissjóð án halla, og sveitarfélögin sömuleiðis, því að þá er miklu meiri von til þess að verðbólgan haldist lág, enda sýna tölur Hagstofunnar að hún hefur haldist undir 2,5% síðustu þrjá mánuði.