Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. samhljóða þessu var lagt fyrir 94. löggjafarþing, að öðru leyti en því að ártalið 1975 í 2. gr. frv. er nú breytt í 1976. Undanfari þessa frv. er annars umr. á Alþ. og síðan þáltill., sem var samþ. 18. maí 1972, á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing till. um að fjárhæð, er nemi sem næst andvirði söluskatts á bókum, renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun eftir reglum er samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félag rithöfunda.“ Þetta frv. var svo samið af n. sem þáv. menntmrh. skipaði 16. jan. 1973. Var n. fyrst skipuð til þess að semja reglur samkv. þáltill., sem ég áðan greindi, og í þá n. voru þau skipuð: Svava Jakobsdóttir samkv. tilnefningu Rithöfundasambands Íslands, Einar Bragi samkv. tilnefningu Rithöfundafélags Íslands, dr. Gunnar Thoroddsen samkv. tilnefningu Félags ísl. rithöfunda, Bergur Guðnason samkv. tilnefningu fjmrn. og Knútur Hallsson án tilnefningar, og var hann jafnframt formaður n. Þessi n. var í fyrstunni skipuð til að semja reglur um úthlutun fjár samkv. þáltill. og samkv. fjárveitingu í fjárlögum, en seinna þennan sama vetur, 23. mars 1973, er þessari sömu n. falið að semja frv. til l. um efni þál. frá 18. maí 1972. Í samræmi við það hefur n. á sínum tíma gengið frá þessu frv. eins og það nú liggur hér fyrir með þeirri einu breytingu sem ég áðan greindi. Í 1. gr. þessa frv. er lagt til. að stofna sérstakan launasjóð íslenskra rithöfunda með ákveðnu fjárframlagi, sem hér er lagt til að verði 21.7 millj. kr. og greiðist úr ríkissjóði. Í 2. gr. eru ákvæði um það, að árlega skuli veita fé til sjóðsins í samræmi við þetta stofnframlag og skuli endurskoða fjárhæðina hverju sinni við undirbúning fjárlaga með sérstöku tilliti til breytinga á byrjunarlaunum menntaskólakennara, en þau eru tekin til viðmiðunar. Í 3. gr. er fjallað um það, hverjir hafi rétt til greiðslu úr sjóðnum, og eru það, eins og kom fram í þáltill., íslenskir rithöfundar og höfundar fræðirita. Heimilt er og að greiða úr sjóðnum fyrir þýðingar á íslensku. Í 4. gr. frv. er mælt fyrir um það, að menntmrn. skuli setja reglur um framkvæmd þessara laga að höfðu samráði við félagssamtök rithöfunda, þar sem m.a. skal kveðið á um stjórn sjóðsins, vörslu hans og greiðslur úr honum. Slíkar reglur hafa verið samdar og er í gangi skoðun á þessu. En svo mundi vitanlega verða formlega gengið að því að setja reglugerð ef þetta frv. yrði að lögum. Ég vil leyfa mér að vona að hv. alþm., þeir er nú sitja á Alþ., verði í megindráttum sama sinnis og þeir hv. alþm. sem samþ. þáltill. á sínum tíma, 1972, og afgr. þetta frv. á jákvæðan hátt. Ég vil geta þess hér, að ég tel nauðsyn til bera að gera nokkra úttekt á stuðningi ríkisvaldsins og hins opinbera yfirleitt við hvers konar starfsemi listafólks í landinu. Ég held að það sé nauðsynlegt að þessi mál verði skoðuð í heild og menn reyni að gera sér grein fyrir því, hversu til hefur tekist um þann stuðning sem veittur hefur verið á undanförnum árum til þessara merku þátta í okkar þjóðlífi, hversu skipt hefur verið fjárveitingum til listgreina og jafnvel einstaklinga, reyna að meta hvort þessi starfsemi hafi fengið eðlilega hlutdeild í fjármunum ríkis og þjóðar með ýmsu móti og hvort ekki sé hægt að nýta betur en e.t.v. hefur verið gert, það fjármagn sem af opinberri hálfu er varið til að styðja þessa starfsemi. Þá hef ég hvort tveggja í huga, að reyna að gera sér grein fyrir því hvort réttlátlega hefur verið skipt á milli hinna ýmsu listgreina og jafnvel einstaklinga, og svo einnig hitt og ekki síður, hvort ekki er unnt að nýta enn betur fyrir málefnið sjálft, fyrir listastarfsemi og listasköpun í landinu það fé, sem á hverjum tíma er látið af hendi rakna af opinberri hálfu til þessara þátta. Ég vildi láta koma fram, að ég tel æskilegt að slík athugun fari fram, ekki í neinu flaustri, heldur að menn gefi sér til þess eðlilegan tíma. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta litla, sakleysislega frv., sem hér liggur fyrir til umr., er dæmigert sýnishorn af því hver þróunin er um meðferð opinbers fjár í okkar þjóðfélagi. Ég skal engan dóm leggja á það, að það hafi verið að einhverju leyti sanngirniskrafa á sínum tíma að endurgreiða rithöfundum álagðan söluskatt, sem greiddur er hinu opinbera af bókum og ritum íslenskra rithöfunda. En upphafið að þessu frv. var sú ráðstöfun, að einhverjum fannst sanngjarnt að endurgreiða þessar upphæðir. Upp úr þessari endurgreiðslu er svo komið að mönnum finnst ekki nægilegt að binda þessar greiðslur til rithöfundanna við það sem var upphaflega tilætlunin, sem sagt að ekki skyldi innheimtur söluskattur af ritum íslenskra höfunda, heldur þarf að ganga miklu lengra. Nú þarf að stofna sjóð - og hvernig er sjóður stofnaður? Það er eins og var í gömlu ævintýrunum: Einu sinni var kóngur og drottning .... Í öllum frv. og till. um slíka sjóði stendur: Greiða skal úr ríkissjóði svo og svo mikla upphæð. Það er ekki hægt að gera það á annan veg. Það er alltaf þessi sama leið. Þetta er lítið, þetta er frækorn, þetta er byrjunin og verður síðan stærra og stærra, þangað til komin er stofnun, sem þarf starfslið, og þetta verður til þess að efla kerfið og auka álagninguna á hinn almenna skattborgara. Ég hef orðið var við að í fleiri þskj., sem liggja fyrir hinu háa Alþ. núna, eru till. um nýja sjóðstofnun. Ég hélt satt að segja, að það áraði ekki þannig hjá íslensku þjóðinni í dag, að það væri ástæða til að vera að flagga mikið með stofnun nýrra sjóða og leggja aukin útgjöld á ríkissjóð til slíkra hluta. Mér finnst a.m.k. í þeim viðræðum sem eiga sér stað meðal almennings, að hljóðið sé það alvarlegt í mönnum og líka hjá ráðamönnum þjóðarinnar að frekar sé ástæða til að reyna að lækka útgjöld fjárlaga og annað, en ekki beinlínis aðstæður til að stofna til nýrra sjóða. Ég vil láta fara hér með gát og taldi rétt við 1. umr. að lýsa afstöðu minni, að ég er ekki reiðubúinn til að samþ. að þessi sjóður verði stofnaður að svo komnu. Ég tel ástæðu til þess að athuga það mál betur.



Herra forseti. Út af orðum hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég aðeins gera nánari grein fyrir þeim fjárhagsgrundvelli sem þarna er hugsaður, hvernig þessi ákvæði eru til orðin. Upphaflega var rætt um að taka til þessara nota sem svaraði söluskatti af bókasölunni í landinu, og upphæðin í þessu frv. er miðuð við áætlaðan söluskatt af íslenskum bókum á árinu 1972. Það fer ekki hjá því, að um upphæðina sjálfa hljóta að verða mjög skiptar skoðanir hvað sem um málið í heild er að segja, og auðvitað eru skiptar skoðanir um það líka. En það er rétt að þetta komi hér fram við 1. umr., að þannig er þessi upphæð fengin. Ég vil enn fremur vekja athygli á þeim ummælum sem fram koma í grg. varðandi þetta atriði og hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt hugmyndir um endurgreiðslu til rithöfunda á söluskatti af íslenskum bókum hafi upphaflega hrundið máli þessu af stað, telur n. ekki heppilegt, að fjárveiting verði til frambúðar bundin söluskatti. Skattur af þessu tagi kann að verða lagður niður, breyta um nafn með einum eða öðrum hætti eða felldur inn í aðra skatta. Þá hefur og sýnst nokkrum örðugleikum bundið að staðreyna með nákvæmni hversu hárri upphæð þessi hluti söluskattsins kynni að nema og að fylgjast með breytingum á honum frá ári til árs.“ Mér finnst rétt að þetta komi hér fram. Ég er ekki með þessu að fitja upp á neinum deilum við hv. 2. þm. Norðurl. e., heldur fannst mér rétt að gera grein fyrir þessu, af því að það hafði fallið niður hjá mér í framsögu.



Herra forseti. Það má segja, að það hljóti að vera með nokkurri djörfung að hæstv. menntmrh. komi hér og flytji þetta frv. nú, eins og árar í okkar þjóðfélagi. Hitt er svo annað mál, að þetta er gamall kunningi hér á Alþ. þetta viðfangsefni, að leita eftir auknu fjármagni til að styðja rithöfunda, og hafa mörg orð fallið um þá nauðsyn að gera slíkt. Ég vil taka undir orð 2. þm. Norðurl. e., að þetta er slíkt mál í dag, að það þarf góðrar athugunar við, bókstaflega vegna fjárhagsástands í þjóðfélaginu. Ef fregnir eru réttar í þá átt að jafnvel verði að endurskoða gildandi fjárlög fyrir yfirstandandi ár, þá virðist ekki blása byrlega fyrir þessu frv. Hæstv. menntmrh. drap á að það þyrfti að athuga um réttlátlega skiptingu milli listgreina. Á sínum tíma minntist ég á það, þegar hugmyndir um viðbótarsjóð fyrir rithöfunda voru hér á döfinni, að ég tel ekki rétt að skilja eftir tónskáld. Svo kunna menn kannske að koma með víðbótarlistamenn og þá fer málið að vandast. Ef rithöfundar eiga að fá úr sjóðnum, þeir sem eru skáld í þeirra hópi, mun ég hiklaust standa að því í menntmn., það er mín persónulega skoðun, að tónskáld fylgi hér með, alveg afdráttarlaust. Alþ. hefur verið tómlátt um stuðning við tónskáld á Íslandi og það er engan veginn sæmandi að halda því áfram. Ég mun því binda efnislegan stuðning minn við þetta frv. því að við reynum að finna því farveg að tónskáld fljóti hér með og breytum frv. í þá átt. Ég vildi að þetta lægi fyrir strax í upphafi, jafnvel þó að gildistöku frv. verði seinkað og það öðlist ekki gildi fyrr en í ársbyrjun 1976, en í 5. gr. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég held að það sé borin von að ætlast til þess að þetta mál nái fram á þessu ári, bókstaflega vegna efnahagsafkomu þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál, hvort við treystum okkur til að reikna með einhverri ákveðinni upphæð við gerð næstu fjárlaga.