Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Með bréfi, dagsettu 8. maí sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um útflutningsaðstoð og landkynningu.

Hæstv. forseti. Kristján Bragason, framkvæmdastjóri Norrænna samtaka starfsmanna hótela og veitingahúsa, upplýsti í Ríkisútvarpinu nýlega að laun verkafólks í Danmörku væru mun hærri en á Íslandi. Er eitthvað merkilegt við það? Já, það finnst mér vera mjög merkilegt og raunar afar dapurlegt af þeirri einföldu ástæðu að Ísland er eins og Danmörk þróað land og Íslendingar eiga náttúruauðlindir sem skila arði sem nemur mörgum tugum og jafnvel hundruðum milljarða kr. á hverju ári. Danir eiga engar slíkar auðlindir. Samt býr verkafólk þar í landi við miklu betri lífskjör en verkafólk á Íslandi. Hvernig stendur eiginlega á þessu? Ég held að hluti skýringarinnar birtist afar skýrt þessa dagana í þeim miklu umræðum sem fara fram um hvernig við eigum að nýta makrílstofninn og skipta þeim arði sem sú eign þjóðarinnar getur skilað. Íslensk stjórnvöld hafa nefnilega staðið sig mjög illa í því að tryggja almenningi eðlilegan og sanngjarnan arð af þeim náttúruauðlindum sem hann á. Ef marka má frumvarpið sem nú hefur verið lagt fram um stjórn makrílveiða hefur núverandi ríkisstjórn alls engan áhuga á að bæta nokkuð þar úr. Ég held að önnur mikilvæg ástæða fyrir því að kjör verkafólks hér á landi eru mun verri en í Danmörku sé sú að við höfum sóað allt of miklum tíma og allt of mikilli mannlegri orku í linnulausar deilur og sleitulaust þvarg um stórt og smátt. Það hefur að sjálfsögðu ekki skilað okkur neinu nema leiðindum og auknu sundurlyndi. Ég held að á engan sé hallað þó að ég fullyrði hér að sú ríkisstjórn sem nú situr slái öllum fyrri ríkisstjórnum Íslandssögunnar við í þeirri vondu íþrótt að ala á sundrungu og ágreiningi. Hæstv. forseti. Matthías Jochumsson hvatti okkur landa sína til dáða fyrir 117 árum með þessum orðum: „... sendum út á sextugt djúp / sundurlyndis fjandann!“ Fer ekki að verða tímabært fyrir okkur hér í þessum sal og þjóðina alla að fara að ráðum þjóðskáldsins? Það finnst mér.

Virðulegur forseti. Það verður að harma að formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson, skyldi ekki taka betur en raun bar vitni í útrétta hönd margra leiðtoga stjórnarandstöðunnar í þeim erfiðu kjaradeilum sem nú standa yfir. Það er síðan alveg sérstök ástæða til þess að hafa áhyggjur af því og það er að verða sjálfstætt vandamál í íslensku efnahagslífi að fjármálaráðherra telji að jöfnuður sé orðinn of mikill á Íslandi og að hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson leyfi sér að tala um tugi þúsunda Íslendinga eins og þeir séu ekki að greiða skatta til samfélagsins. Það er ástæða til þess að vekja athygli hæstv. fjármálaráðherra á því að tugir þúsunda Íslendinga, m.a. aldraðir, öryrkjar og láglaunafólk í landinu, búa við kjör sem eru um 200 þús. kr. eða rétt yfir. Meðan svo er þá er jöfnuður sannarlega langt því í frá að vera of mikill. Fjölmargt af þessu fólki hefur fyrir löngu staðið skil á sköttum sínum og skyldum til samfélagsins þó að það greiði ekki skatta akkúrat í augnablikinu. Eins er um námsmenn sem leggja tímabundið ekkert í ríkissjóð en þeir eiga eftir að gera það svo um munar á starfsævi sinni. Það skiptir öllu máli að við aukum jöfnuð í samfélaginu til að bæta hag okkar allra. Það er ástæða til þess að vekja athygli hæstv. fjármálaráðherra á því að rannsóknir á fátækt barna sýna að við gerum mun minna af því að flytja fé á milli tekjuhópa í skattkerfi okkar en aðrar þjóðir. Það er ekki vegna þess að við gerum of mikið 

Virðulegi forseti. Forfeður okkar viðhéldu ýmissi stefnu sem í dag teldist til villimennsku, svo sem opinberri kynþáttahyggju og löglegu þrælahaldi. Ég hygg að komandi kynslóðir munu líta til okkar og líða eins en af öðrum ástæðum. Nýlega leituðu til mín þrír einstaklingar sem standa frammi fyrir því að verða sendir úr landi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Þeir bíða enn eftir úrskurði Hæstaréttar, en jafnvel ef vel fer þar eiga þeir eftir erfiða baráttu við efnismeðferð sinna mála og fátt gefur þeim ástæðu til bjartsýni frekar en öðrum í þeirra stöðu. Einn þeirra er rafvirki, annar framkvæmdastjóri og sá þriðji kennari. Allir eiga þeir það sameiginlegt að vilja einfaldlega vera hérna, lifa og vinna. Athugið að þeir vinna ekki, við höfum einhvern veginn komist að þeirri niðurstöðu að fólksfjölgun sé neikvæð fyrir vinnumarkaðinn, sem er auðvitað þvæla. Hugmyndir til úrbóta á lögum um útlendinga hafa komið fram og munu koma fram, en samt látum við alltaf eins og við getum í raun ekkert gert fyrir flóttamenn, þeir séu svo margir, eða hvað það nú er. Jú, virðulegi forseti, við getum leyft þeim að vera hérna og vinna, ekki öllum en þó nokkrum. Það heyrir til algerra undantekninga að við tökum mál þeirra til efnismeðferðar og hvað þá að við segjum einfaldlega já að lokinni efnismeðferð. Virðulegi forseti. Hagkerfi eru lítið annað en samansafn af fólki, því meira af fólki sem hér býr við frelsi og framtíð þeim mun betra fyrir okkur öll. Þegar við spörum í málefnum innflytjenda og flóttamanna þá spörum við í mikilvægustu lífsgæðum sem lifandi fólk getur notið, lífsgæðum á borð við frelsi og framtíð. Mikið af hvoru tveggja gætu krónur keypt, meira að segja íslenskar. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Herra forseti. Á síðustu árum hefur sú ánægjulega þróun orðið að hlutfall þeirra sem ljúka námi í framhaldsskóla hefur hækkað, og það gerðist meira að segja á krepputímum. Það var ekki síst vegna þess að stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins og skólarnir lögðu mikið á sig til þess að geta haldið framhaldsskólunum opnum og veitt þar fleira fólki pláss til að ljúka námi á meðan atvinnuleysi fór upp, og var þetta verkefni kallað Nám er vinnandi vegur. Ég held að það verði áhugavert að skoða hvernig þessi þróun á eftir að verða í framhaldinu, ekki síst þegar maður heyrir af því út um land að til standi að sameina fjölda framhaldsskóla. Ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra fyrir tæpum mánuði sem ekki hefur unnist tími til að svara og hér liggja líka inni beiðnir um sérstakar umræður um málefni framhaldsskólanna, bæði styttingu náms í framhaldsskólum en líka sameiningu skóla. Því það er auðvitað ekki alveg eðlilegt, herra forseti, að þingmenn frétti af fyrirhugaðri sameiningu Iðnskólans í Hafnarfirði og Tækniskólans í gegnum fjölmiðla; og sveitarstjórnarmenn í Hafnarfirði virðist líka frétta af þeirri sameiningu í gegnum fjölmiðla. Ég set líka alvarlegt spurningarmerki við það þegar ég er á ferð um landið og heyri í véfréttastíl að til standi að sameina ýmsa skóla út um land, Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra og Menntaskólann á Ísafirði hugsanlega, Menntaskólann á Tröllaskaga eigi ýmist að sameina Verkmenntaskólanum á Akureyri, Menntaskólanum á Akureyri eða Framhaldsskólanum á Húsavík. Það er mikil umræða einhvers staðar í gangi. Sveitarstjórnarmenn spyrja þingmenn fregna og þingmenn spyrja hæstv. ráðherra fregna, sem verður ekki til svara í þessari viku en ég hefði mjög gjarnan viljað fá þessar fregnir staðfestar. Það er auðvitað alvarlegt mál, herra forseti, 

Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá neinum að átök einkenna stjórnmálin þessi missirin. Það er sama hvert maður kemur, fólk hefur af því þungar áhyggjur. Auðvitað eigum við sem störfum í stjórnmálunum þar hlut að máli, en ég held að við verðum líka að horfast í augu við það að samfélagssáttmálinn sem við búum við er gallaður. Stjórnarskráin og leikreglurnar sem hún markar duga ekki. Við sáum í vetur að ríkisstjórnin náði ekki að koma hér fram með tillögur um framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnar vegna þess að það vantar ákvæði um þjóðareign á auðlindum. Og hér er komið fram makrílfrumvarp sem ofbýður réttlætiskennd okkar allra vegna þess að í því frumvarpi er ekki að finna virðingu fyrir grundvallarréttinum um þjóðareign á sameiginlegum auðlindum. Við ræðum hér á eftir fruntagang ríkisstjórnarinnar hvað varðar rammaáætlun. Það mál minnir okkur líka á mikilvægi þess að í stjórnarskrá séu ákvæði um umhverfismál. Við sjáum síðan þrætur um það í samfélaginu hversu margir þurfi að skrifa undir áskoranir um að málum verði vísað í þjóðaratkvæði, sem sýnir hversu fráleitt það er á 21. öld að lýðræðisþjóð búi ekki við skýrar reglur um það hvernig almenningur geti ákveðið sjálfur að taka til sín átakamál. Við höfum, virðulegi forseti, glugga næsta árið til að breyta öllum þessum ákvæðum í samstöðu hér á Alþingi. Og það er mjög mikilvægt að minna á að þessar vikurnar fer fram úrslitaatlagan að því hvort við getum náð saman um slíkar breytingar. Yfirlýsingar forustumanna Framsóknarflokksins hér í vetur benda til þess að það sé 2/3 þingmannameirihluti hér á Alþingi fyrir alvöruákvæði um þjóðareign á auðlindum 

Herra forseti. Þetta er nóg, þetta er nóg, syngur Ágústa Eva Erlendsdóttir í hlutverki Elsu í vinsælu barnamyndinni Frozen. Og þetta er ekki bara sungið af henni og börnum þessa lands heldur fara æ fleiri Íslendingar með þessi orð. Þetta er nóg, segja launþegar þessa lands, sem tugum saman leggja niður störf til að berjast fyrir betri kjörum og réttlæti, og þetta er nóg, segja of margir Íslendingar á hverjum degi sem kjósa að flytja búferlum til annarra landa í leit að bættum hag. Og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skilur bara ekkert í þessu. Margsinnis hefur komið fram, og nú síðast í gær í þessum sal, í óundirbúnum fyrirspurnatíma, að hann skilur bara ekkert hvert við erum að stefna. Í gær hélt hann því blákalt fram að engin innstæða væri fyrir átökum á vinnumarkaði á þeim forsendum sem lagt sé upp með og kallar eftir ró og skynsemi af hálfu launþega. Hann kallar eftir ró og skynsemi af hálfu launþega og leggur ekkert annað af mörkum til lausnar deilnanna. Nú þegar hæstv. ríkisstjórn er rúin öllu trausti eftir að hafa misboðið réttlætiskennd þjóðarinnar með margvíslegum hætti síðastliðin tvö ár. Ég þarf ekki að telja upp hér allar aðgerðirnar sem fært hafa tugi milljarða úr ríkissjóði til þeirra sem best eru staddir, sem hefði mátt nýta til velferðarmála, í bættar samgöngur eða niðurgreiðslu skulda. Ég þarf ekki að nefna hér brot á samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um réttindi langtímaatvinnulausra, hækkun gjalda á þá sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda eða fyrirhugaða afhendingu auðlinda þjóðarinnar á silfurfati til fárra útvaldra. Þetta þekkja allir og fleira til. Það er komið nóg, krafan er jöfnuður og réttlæti.

Hæstv. forseti. Nýlega gerði landlæknisembættið úttekt á barna- og unglingageðdeild Landspítalans, eða BUGL eins og við köllum deildina í daglegu tali. Markmið úttektarinnar var að skoða öryggi og gæði valinna þjónustuþátta í þeim tilgangi að koma með leiðir til úrbóta. Úttektin tók til margra þátta, t.d. til þjónustu, gæða, öryggis, mannauðsmála og húsnæðis. BUGL, sem ég ætla að leyfa mér að kalla stofnunina í ræðunni, hefur innan sinna raða mjög hæft og metnaðarfullt starfsfólk sem sinnir starfi sínu af mikilli fagmennsku, en í úttektinni kom fram að biðlistar eftir greiningu séu allt að 18 mánuðir. Þetta er ekki nýtt vandamál og þetta er ekki eitthvað sem er að gerast fyrst núna. Eftir að hafa starfað í kennslu og með börnum og unglingum til margra ára þá veit ég að þetta er vandamál sem hefur varað hér á Íslandi í fjölda ára. En við þessu verðum við bregðast og ánægjulegt er að sjá að ríkisstjórnin gaf í er varðar heilbrigðismálin í síðustu fjárlögum og hefur landlæknir staðfest það í ýmsum þáttum. En það er mikilvægt að við aukum enn frekar í þennan málaflokk því að við sjáum það að ef við komum fram og hjálpum þeim einstaklingum sem eiga í vanda fyrr en síðar þá skilar það sér í auknum lífsgæðum fyrir viðkomandi einstaklinga, það skilar sér í því að þeir geta fyrr komist í skóla, fyrr komist út á vinnumarkað og fyrr tekið þátt í öllu daglegu amstri og daglegu lífi. Það er mjög hagkvæmt þrátt fyrir að við þyrftum að setja aukið fjármagn akkúrat á þessari stundu, þá er þetta hagkvæmt til framtíðar. Það kemur fram í þessari greiningu að álagið er mikið, það er of fátt starfsfólk innan deildarinnar, þetta eru ekki álagstoppar heldur varir álagið allan ársins hring. Við verðum því að bregðast við.

Herra forseti. Íslendingar standa nú frammi fyrir einu vandasamasta verkefni sem þeir hafa nokkru sinni glímt við, sem er afnám gjaldeyrishafta. Már Guðmundsson seðlabankastjóri sagði að það þyrfti að vanda tímann vel vegna þess að það væri bara eitt skot í byssunni. Það vill svo til að tækifærið hefur staðið opið í næstum því heilt ár. Samt hefur ekkert gerst. Á sínum tíma bjó fyrri ríkisstjórn til ákjósanlega vígstöðu fyrir Ísland til þess að glíma við kröfuhafa til að nudda niður krónueigninni sem er forsenda afnámsins. Það gerði hún með því að koma hér í gegn eftir lokun markaða á einni nóttu lögum sem læstu inni alla krónueign slitabúanna. Allir bjuggust við því að ný ríkisstjórn færi í það verk að nota þessi tæki til að ná niður krónueigninni, en það gerðist ekki neitt. Þetta var útskýrt í nýlegri skýrslu sem tveir sérfræðingar, dr. Ásgeir Jónsson og dr. Hersir Sigurgeirsson, birtu í síðustu viku. Þar kom fram að þessi töf stafaði af því að innan ríkisstjórnarinnar hefðu staðið átök millum forustumanna ríkisstjórnarinnar um svokallaða gjaldþrotaleið, leið sem hæstv. forsætisráðherra vildi fara en var talin af sérfræðingum háskaleg og geta leitt yfir Ísland svipaða stöðu og Argentína lenti í gagnvart hrægammasjóðunum. Skýrsluhöfundar halda því fram með rökum að þetta hafi leitt til þess að við höfum misst niður a.m.k. eitt ár. Það má velta því fyrir sér hvað þessi ágreiningur millum forustumanna ríkisstjórnarinnar hafi kostað íslenskt samfélag. Þá vísa ég til þess að fyrir um það bil 17 mánuðum birti Viðskiptaráð skýrslu þar sem menn reiknuðu út kostnaðinn og það kom í ljós að á einu ári kosta gjaldeyrishöftin íslensk fyrirtæki 80 milljarða. Þetta er það sem vinnubrögð hæstv. forsætisráðherra hafa kostað íslenskt samfélag. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að vitna í inngangsorð þáttastjórnanda Sprengisands síðastliðið sunnudag þar sem hann vísar til auglýsingar Vinnumálastofnunar: „Boðin er aðstoð við þá Íslendinga sem vilja fara frá þeirri óáran sem hér ríkir. Fólk er hvatt til að leita sér að betra samfélagi, samfélagi þar sem ríkir meira jafnvægi. Við erum að missa frá okkur stóran og glæstan hóp fólks sem nennir þessu rugli ekki lengur.“ Vissulega er dökk mynd dregin upp. Virðulegi forseti. Ég hef áður rætt hér um lífskjör og hagtölur, hvernig við förum með og túlkum tölulegar staðreyndir, má kalla hagvísa. Á vef Hagstofunnar kemur meðal annars fram að landsmönnum hafi fjölgað um 700 nú á fyrsta ársfjórðungi þessa árs og þar af fluttust 290 einstaklingar til landsins umfram brottflutta. Það er í takt við síðustu tvö árin þar sem okkur hefur fjölgað, bæði fæddir umfram dána og aðfluttir umfram brottflutta, um tæplega 8.000 manns. Það er vísbending um að það sé eitthvað hingað að sækja. Hér er atvinnu að hafa og það sem meira er hér er meira til skiptanna sem birtist í sókn vinnandi stétta fyrir bættum kjörum. Þáttastjórnandinn kallaði eftir því að við hlustuðum, honum til hróss tókst það. Hér ríkir stöðugleiki sem við viljum viðhalda. Hér ríkir jöfnuður og hér er meira til skiptanna og því tækifæri til að bæta lífskjörin og auka jöfnuð enn frekar. Hitt er svo annað mál að vonandi hefur fólk eftir sem áður, og það með fullri virðingu fyrir öllum þeim aðstæðum sem eru uppi, og ástæðum fyrir því að fara utan, tækifæri til þess að sækja okkur þekkingu og atvinnu út fyrir landsteinana.

Virðulegi forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni það sem við lukum dagskránni á hér í gær, þ.e. eflingu byggða og hvernig við getum styrkt þær með einhverjum hætti. Við fjölluðum þar meðal annars um tengingu aflaheimilda við byggðir og hvernig hægt er að styðja við fólk varðandi nám. Áðan var komið inn á það hvernig hæstv. menntamálaráðherra virðist markvisst vera í þeim aðgerðum að sameina framhaldsskóla án þess að sú breytta menntastefna sem felst í því verklagi komi hér fyrir þingið. Við ræddum það töluvert við fjárlagagerðina og gerðum við það miklar athugasemdir, við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og ekki að ástæðulausu. Ráðherrann ætlar að sameina skóla af stórum svæðum bara af því þeir eru innan sama kjördæmis, virðist vera, eins og hér kom fram með framhaldsskólann á Vestfjörðum og á Sauðárkróki. Hvað þýðir það? Það þýðir skerðingu á verk- og starfsnámi og tæknimenntun. Það þýðir í raun að námið verður fært til og skorið niður á öðrum hvorum staðnum, væntanlega fyrir vestan, og takmarkar þar af leiðandi tækifæri þeirra íbúa sem þar búa til að sækja sér menntun og þá sérstaklega meðfram vinnu, eins og skerðingin varðandi 25 ára einstaklinga og eldri gerði og heldur áfram að gera í ljósi þess verklags sem viðhaft var við fjárlagagerðina. Við höfum kallað eftir því að byggðastefna sé raunveruleg en ekki eitthvert orðagjálfur sem farið sé með úr ræðustól Alþingis. Það er ekki raunveruleg byggðastefna að ætla að flytja eitt stykki stofnun eitthvert út á land, og skera jafnharðan niður. Því að hvað þýðir sameining skóla? Hún þýðir fækkun á háskólamenntuðum störfum. Nákvæmlega það og ekkert annað. Hún þýðir færri tækifæri fyrir fólk til að stunda nám 

Herra forseti. Það var ansi fróðleg skýrsla sem okkur var kynnt í atvinnuveganefnd í morgun sem sýndi tilflutning aflaheimilda milli landshluta frá árinu 1993 til 2013 og hvernig botnfiskvinnsla hefur þróast á þessum árum. Þó að maður hafi talið sig hafa fylgst nokkuð vel með þessum málum í gegnum árin, búandi úti á landi í sjávarplássi, þá var manni brugðið að sjá þær gífurlegu breytingar sem hafa orðið á þessum árum og samþjöppun aflaheimilda með tilheyrandi röskun í ákveðnum byggðum. Vissulega hefur þetta þýtt styrkingu byggða á ákveðnum svæðum hér á suðvesturhorninu, í Eyjafirði og á ákveðnum stöðum á Austfjörðum þegar uppsjávarfiskurinn kom til, en þetta hefur líka þýtt gífurlegan missi af svæðinu, fólksflutninga af þessum svæðum og tap á tekjum og tilheyrandi. Menn reyna að réttlæta þetta með því að segja að þetta sé bara tæknin, hagkvæmnin og tæknin, en þetta er ekki eingöngu það. Þetta er stýring stjórnvalda með óheftu framsali í því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Ég segi: Er ekki einhver möguleiki á að arðsemi og hagkvæmni fari saman? Jú, ég tel það vera. Núna eru örfáir einstaklingar, stór útgerðarfyrirtæki, sem hirða obbann af arðinum til sín. Og er víst að þeir deili honum aftur út til þjóðarinnar með réttlátum hætti? Nei, ég tel það ekki vera. Þegar þessi arður var á miklu fleiri höndum voru miklu meiri líkur til þess að hann færi út í samfélagið. Nú ætla 

Virðulegur forseti. Við höfum rætt hér undanfarna daga stöðuna á vinnumarkaði. Það er ekki skrýtið þó að hún sé rædd hér. Hins vegar hefur fátt komið fram um það með hvaða hætti alþingismenn hyggjast reyna að leysa þá deilu sem ríkir á vinnumarkaði. Í mínum huga er deilan tvenns konar, annars vegar er hinn almenni vinnumarkaður í slag við Samtök atvinnulífsins um hærri laun að sjálfsögðu, að hinu leyti eru það fulltrúar BHM sem óska hærri launa og eru í slag við ríkið. Samt er hér talað dag hvern um það að ráðherrar eða ríkisstjórn eigi að ganga inn í málið með einum eða öðrum hætti. Við lesum það jafnframt í dagblöðum að komið hafa tilboð frá ríkinu. Ekki vitum við í hvaða veru þau eru, með hugsanlegum skattbreytingum og hugsanlegri hækkun persónuafsláttar, eitthvað sem við þekkjum öll úr umræðunni þegar órói ríkir á vinnumarkaði. Samt stöndum við hér og hrópum hástöfum um að einstaka menn í ríkisstjórn og svo hæstv. fjármálaráðherra komi hér og geri lítið úr fólki í landinu. Virðulegur forseti. Mér finnst þessi umræða ekki til þess fallin að við leysum eitt eða neitt. Í fyrsta lagi eru alþingismenn í raun ekki í því hlutverki að leysa vinnudeilur. Við getum komið að því, framkvæmdarvaldið eða við sjálf, og boðað frumvörp til breytinga á skattkerfinu eða hækkunar á persónuafslætti. En við stöndum ekki hér og tölum um að allt sé ómögulegt þegar við höfum fram til þessa, hvorki þingmenn í stjórn né stjórnarandstöðu, ekki komið með eitt eða neitt annað 

Virðulegi forseti. Mig langar að segja þingheimi frá málþingi um öldrun og heilsu sem ég fór á í Höfn í Hornafirði í síðustu viku, merkilegt og frábært framtak sem sveitarstjórnarmenn á Höfn tóku sér fyrir hendur og fengu fjölmarga merkilega fyrirlesara á svæðið. Þar var meðal annars hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson sem ræddi um stöðuna í öldrunarmálum á landinu og fór yfir það af mikilli kostgæfni. Þar var einnig Sólfríður Guðmundsdóttir, frá Silkistefnu, Heilsuhúsi, sem ræddi um það að aldraðir þurfi að hafa val, val um þjónustu frá heilsuleysi til heilbrigðis, að byggja eigi á styrkleika hvers og eins, auka lífsgæði með göngu og samfélagi í náttúru landsins til heilsu og betra lífs. Þar var líka Janus Guðlaugsson, fyrrverandi fótboltakappi, með  Þau hvöttu hæstv. heilbrigðisráðherra og þingheim til að fara með minni peninga í uppbyggingu dvalarheimila með steinsteypu. Það ætti að byggja á hraustleika hjá öldruðu fólki til betra lífs. Ég get tekið undir svo margt sem var sagt á þessari ráðstefnu, margt mjög gott, og þakka Hornfirðingum fyrir að hafa vakið máls á þessu þarfa máli. Ég segi það enn og aftur að við, ágætir þingmenn í þessum sal, verðum dæmd af því hvernig við búum öldruðum áhyggjulaust ævikvöld.

Herra forseti. Ég var nú að hugsa um að tala hérna um störf þingsins, undir þessum dagskrárlið, svona til tilbreytingar. Það er víst þriðjudagurinn 12. maí í dag og fróðir menn segja að eftir séu átta reglubundnir þingfundardagar samkvæmt starfsáætlun. Vandi okkar, eins og hann blasir við mér, er sá að landið er verkstjórnarlaust, þ.e. ríkisstjórnin er stjórnlaus. Þar er engin verkstjórn og það birtist meðal annars í því að mál sitja föst hvert á fætur öðru, hvort sem það er fiskur eða húsnæðismál eða samgönguáætlun, sem ekki lítur hér dagsins ljós annað árið í röð, eða þingsályktunartillaga sjávarútvegsráðherra um meðferð veiðiheimilda í hliðarráðstöfunum í kvótakerfinu. Önnur frumvörp ná kannski hingað inn en deyja svo kvalafullum dauðdaga ef ekki í 1. umr. þá í nefnd, eins og náttúrupassinn og væntanlega núna Bankasýslan. Þetta talar sínu máli um ástandið á stjórnarheimilinu. Engu að síður er það svo, hvað þingið varðar, að hér liggur eftir talsverð uppskera af nefndastarfi vetrarins, sennilega milli 20 og 30 frumvörp og þingmál bíða nú tilbúin til 2. umr. eftir umfjöllun í nefnd eða seinni umræðu og mörg hver í alveg ágætri samstöðu, kannski einhverjir fyrirvarar en sameiginleg nefndarálit. Þá ber svo við að sett er á dagskrá umdeildasta sprengiefni vetrarins, handaflstillaga hv. þm. Jóns Gunnarssonar um valdbeitinguna gagnvart rammaáætlun. Eins og við þurfum nú á frekari ófriði að halda, virðulegur forseti. Ríkisstjórnin er verklaus og við getum lítið gert í því, að minnsta kosti stjórnarandstæðingar, en þingið gæti, í sínum störfum og með sinni dagskrá, sýnt að við værum að vinna okkar vinnu hér. Við gætum á næstu dögum afgreitt 20 til 30 frumvörp og gert þau að lögum í ágætri sátt í staðinn fyrir að hleypa öllu í uppnám hér innan veggja Alþingis líka, en það gerir 

Virðulegi forseti. Hér tala menn um ýmsa hluti eins og til dæmis sundurlyndisfjandann, það að við þurfum að taka upp vinnubrögð eins og eru á Norðurlöndunum - og eru þau eðli málsins samkvæmt misjöfn. En af hverju, ef menn vilja nú vinna málin saman eins og menn segja alla vega í orði kveðnu, skoðum við ekki hvernig er unnið þegar kemur til dæmis að kjaramálum á Norðurlöndunum, berum það saman við hvað er í gangi hér? Það væri áhugavert að vita hve margar vinnudeilur á Norðurlöndunum hafa verið leystar hjá þjóðþingum viðkomandi landa. Nú er það þannig að fjölmiðlar hafa fjallað ágætlega um þetta, farið yfir þau módel sem eru í gangi í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Ég held að það væri ágætt ef hv. velferðarnefnd færi bara aðeins yfir það og bæri það saman við ástandið eins og það er núna. Ég vildi gjarnan að hv. stjórnarandstöðuþingmenn færu yfir það hvar vinnudeilur eru leystar í þingsal. Í hvaða löndum er það? 
             Af því að menn eru að tala um forgangsröðun og hvernig við eigum að vinna hér: Ég sakna þess - þegar kemur skýrsla frá landlækni sem segir, sem er stórfrétt, að öryggi sjúklinga sé ógnað miðað við núverandi ástand, að öryggi sjúklinga sé ógnað - að heyra ekki einn einasta þingmann tala um það. Ég mælist til þess að það sé forgangsmál hjá hv. velferðarnefnd að fara yfir það mál. Ég vek athygli á því að hér kemur landlæknir og segir að öryggi sjúklinga sé ógnað. Við getum haft allar skoðanir á stöðunni á kjaramálunum og öðru slíku, en þetta hlýtur að vera forgangsmál. Hv. velferðarnefnd, sem á að fylgjast með þessum málum, ætti að hafa það sem forgangsmál að 

Eins og lesið var upp á þingfundi í gær barst forseta í gær dagskrártillaga, svohljóðandi: „Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr þingskapalaga, að dagskrá næsta fundar verði svohljóðandi: 1. Störf þingsins. 2. Raforkulög (kerfisáætlun, EES-reglur), stjórnarfrumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 305. mál, þskj. 1005, nefndarálit á þskj. 1091 og 1226, breytingartillaga á þskj. 1092 og 1227, 3. umr. 3. Stefna stjórnvalda um lagningu raflína, stjórnartillaga iðnaðar- og viðskiptaráðherra, 321. mál, þskj. 392, nefndarálit á þskj. 973 og 986, framhaldsnefndarálit á þskj. 1228, framhald síðari umr. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa.“ Undir þetta bréf rita Jón Þór Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Björt Ólafsdóttir.

Herra forseti. Einmitt varðandi þessa dagskrártillögu samkvæmt þingsköpum - ef ekki er hægt að bera hana upp til atkvæðagreiðslu á þeim fundi þar sem hún er lögð fram kemur skýrt fram í 77. gr. þingskapa: „Sé þingfundur ekki ályktunarbær, sbr. 78. gr., er tillagan kemur til atkvæða skal greiða atkvæði um tillöguna við upphaf næsta fundar.“ Það eru þrír óbreyttir þingmenn sem leggja fram tillöguna. Það hefði kannski, ef menn hefðu fyrst viljað ræða störf þingsins núna, þann dagskrárlið, en ekki bera tillöguna upp í upphafi fundarins eins og lög um þingsköp kveða á um, hefði verið sjálfsagt að tala við flutningsmenn tillögunnar, spyrja þá hvort eitthvað væri athugavert við það. Við hefðum örugglega öll verið sammála því. Hæstv. forseti Alþingis sendi hins vegar bréf á þingflokksformenn og vegna þess að hann fékk ekki mótbárur við þessu ályktaði hann svo að það væri samþykkt. Þetta er mjög mikilvægt vegna þess að það eru óbreyttir þingmenn sem hafa heimild til að leggja fram svona dagskrártillögu um breytingar 

Virðulegi forseti. Hér hafa, heyrist mér á öllu, þingsköp hreinlega verið brotin. Það átti að bera þessa tillögu upp hér í upphafi þingfundar. Ég vil fá skýringu hjá hæstv. forseta á því hvers vegna það var ekki gert. Það er ekki hægt að segja við okkur, flutningsmenn tillögunnar, að það hafi verið sendur tölvupóstur til formanna þingflokka vegna þess að það dugar okkur ekki þegar ekki var haft samráð við okkur. Formenn þingflokka telja að málið sé í okkar höndum og að ákvörðun um þetta og samráð sé í höndum þeirra sem flytja tillöguna. Svo var ekki í þessu tilfelli og ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir það afar slæmt að ef þingmenn leggja fram svona tillögu, sem gerist ekki oft, sé farið svona með hana, bara algjörlega eftir hentugleika. Í upphafi þingfundar skal það vera ef menn treysta sér ekki til að gera þetta strax og hún er borin upp. Ég vil skýringu á því hvers vegna það var ekki gert.

Forseti leitaði eftir samráði við þingflokksformenn um það hvort athugasemdir væru við að tillagan yrði afgreidd í upphafi þingfundar eftir að umræðu um störf þingsins væri lokið. Það hefðu ekki verið nein vandræði fyrir forseta, ef athugasemdir hefðu komið, að hnika því til og láta þessa atkvæðagreiðslu fara fram áður en umræður hæfust um störf þingsins. Forseti fékk hins vegar engar athugasemdir út af þessu og taldi því að þetta væri gert í fullri sátt við þingmenn. Þetta er alvanalegt að þegar leitað er eftir samráði sé það gert í gegnum þingflokksformenn. Fyrir forseta vakti ekki annað en að reyna að tryggja að full athygli yrði á umræðunum um störf þingsins og ekkert annað bjó þar að baki. Forseta þykir hins vegar leitt ef hv. þingmenn hafa eitthvað við þetta að athuga en telur að það sé í samræmi við þingsköp að gera þetta með þeim hætti sem forseti ákvað að höfðu samráði við þingflokksformenn.

Virðulegur forseti. Í þessu tilfelli hefði auðvitað verið eðlilegt af forseta að hafa samband við þingflokksformenn og þingmennina sem um ræðir. Það er þannig, í þeim störfum sem við gegnum hér, að maður getur ekki alltaf setið yfir tölvupóstinum og fylgst með honum. Það koma að jafnaði 15–20 tölvupóstar til manns á hverjum klukkutíma þannig að það er kannski dálítið erfitt að fylgjast með því og bregðast við því. Ég hefði talið eðlilegt, úr því að það átti að bregða út frá þingsköpum hér og fresta atkvæðagreiðslu og gera það ekki í upphafi þingfundar, að haft hefði verið samband við bæði flutningsmenn tillögunnar og þingflokksformenn símleiðis til að tryggja að samkomulag væri um að gera þetta á þennan hátt. Það var ekki, því miður, í þessu máli.

Herra forseti. Þingmenn virðast ekki alveg vera vissir um hvað þeir eru að greiða atkvæði, en það er um að ramminn skuli ekki vera á dagskrá í dag, þannig að menn geta séð það. Ástæðan er mjög skýr, á bls. 85 í McKinsey-skýrslunni um Ísland er talað um ofboðslegan kostnað og nauðsyn þess að taka skref í þá átt að efla atvinnulífið; það er talað um mikilvægi þess að sátt sé um stefnumótun í mikilvægum málaflokkum, meðal annars í orkumálum. Hér er gengið akkúrat í hina áttina, í átt til algjörrar ósáttar. Það er kostnaðarsamt fyrir samfélagið að gera það þannig, það er ófaglegt að gera það þannig. Það er ekki verið að brjóta lögin en það er alla vega farið á svig við lög. Ef við ætlum að breyta virkjunarflokkum, samkvæmt lögum um rammaáætlun, gerum við það fyrst með faglegu ferli sem unnin í þingsályktunartillögu og hún er lögð fram. En það er mjög sniðugt 

Virðulegi forseti. Með samþykkt þessarar dagskrártillögu getum við lýst stuðningi við það að viðhafa vönduð og fagleg vinnubrögð þegar kemur að grundvallarákvörðunum um sambúð verndar og nýtingu náttúrusvæða. Þetta er mikilvægt hagsmunamál fyrir okkur, þetta er líka mikilvægt efnahagslegt mál. Það er mikilvægt að tefja ekki nauðsynlegar rannsóknir á þeim kostum sem þarf að rannsaka betur, en það er líka mikilvægt að standa vörð um réttan framgangsmáta. Hér er ríkisstjórnin að leggja til að fella algjörlega órannsakaðan virkjunarkost inn í tillögu sem er búin til í kringum Hvammsvirkjun sem hefur verið rannsökuð í þaula. Þetta er jafn klikkað og þetta er jafn fráleitt og ef við stæðum frammi fyrir því að ríkisstjórnin legði til að virkja Gullfoss. Ég hvet þingmenn eindregið til þess að styðja þessa dagskrártillögu og greiða atkvæði þannig með því að það sé eitthvert system og einhver regla og farið að þeim lögum sem um þennan málaflokk gilda.

Virðulegur forseti. Hér greiðum við atkvæði um dagskrártillögu þar sem farið er fram á að mál sem inniheldur mjög umdeilda breytingartillögu frá stjórnarmeirihlutanum um að virkja meira verði tekið af dagskrá. Þessi breytingartillaga er ígildi þess að koma með sundurlyndisfjandann inn í þingsal, sýna okkur hann bara, hún hittir beint inn í kviku einhverra erfiðustu deilumála sem þessi þjóð hefur átt í. Með því að hafna þessari dagskrártillögu þá er stjórnarmeirihlutinn að taka meðvitaða ákvörðun um að hleypa þingstörfum upp í illkvittnislegar og leiðinlegar - vonandi málefnalegar, þær verða það - deilur, en það er mörgum hérna inni mikið hjartans mál hvernig við tökum ákvarðanir um að virkja á Íslandi. Um það hefur verið sett löggjöf. Þeir sem vilja virkja 

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að rammaáætlun verði tekin út af dagskrá fundarins í dag. Það er ekki tilviljun að sú tillaga er lögð fram. Við höfum borið gæfu til þess hér að jafnaði að sammælast um dagskrá þingsins. Við höfum setið á fundi þingflokksformanna og átt samráð við þingforseta um framvindu umræðunnar hér á dagskrá þingsins. Hér er farið þvert á þau vinnubrögð að því er virðist vera einungis til þess að setja á dagskrá mesta átakamál þessa kjörtímabils.  Virðulegur forseti. Það er óskynsamlegt og ég legg til að við styðjum dagskrártillöguna.

Virðulegi forseti. Með því að taka þetta mál á dagskrá með þeim hætti sem hér er gert er verið að gera tvo hæstv. ráðherra að algerum ómerkingum, annars vegar hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigrúnu Magnúsdóttur og hins vegar Sigurð Inga Jóhannsson sem nú er fráfarandi umhverfis- og auðlindaráðherra. Báðir þessir ráðherrar hafa sagt í þessum stóli að það eigi að gefa verkefnisstjórninni svigrúm til að vinna sína vinnu lögum samkvæmt. Það sem hér er verið að taka á dagskrá er einmitt ekki það. Það er verið að taka verksviðið af verkefnisstjórninni og ákveða að láta pólitíska duttlunga ráða för þegar ákvarðanir um auðlindanýtingu eru annars vegar. Er Framsóknarflokkurinn svona illa haldinn í þessu stjórnarsamstarfi að hann ræður ekki við að standa við orð tveggja hæstv. ráðherra? Er svona illa fyrir honum komið? Virðulegi forseti. Það skiptir máli hvernig við komum fram á hinu háa Alþingi. Það er ekki svona, með svona tuddaskap 

Virðulegur forseti. Landið logar í kjaradeilum, en í stað þess að vinna að sátt á Alþingi kýs stjórnarmeirihlutinn að setja á dagskrá stórkostlegt deilumál. Tugþúsundir Íslendinga kalla eftir því að stjórnmálaforustan bæti kjör fólksins í landinu, en stjórnarmeirihlutinn vill bara vera í sandkassaleik um algerlega ótímabærar virkjunartillögur. Virðulegur forseti. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Tímasetning þess að setja þetta mál á dagskrá er fráleit. Það vita allir hér inni og hefur verið kýrskýrt frá því hugmyndin var borin fram að mikið ósætti er um þetta mál, þ.e. virkjunarkostina, og þá sérstaklega að fimmfalda virkjunarkostina af hálfu hv. formanns atvinnuveganefndar, Jóns Gunnarssonar. Nú stöndum við frammi fyrir mestu kjaradeilum hér í áratugi. Við þurfum að ræða þá umgjörð, sem við þurfum kannski að breyta eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom inn á áðan, ef ég skildi hann rétt, það er ýmislegt sem við þurfum að ræða, t.d. hvernig við ætlum að komast hjá kjaradeilum, ekki bara núna, heldur í framtíðinni. Við þurfum að ræða þessi mál. Til þess þarf þingið svigrúm og það svigrúm getur ekki verið til staðar þegar þessu er kastað hingað inn á þingið á þessum tímapunkti. Burt séð frá áliti okkar á tilteknum virkjunarkostum er þetta óábyrgt, 

Herra forseti. Það er ekki sama hvernig stjórnvöld fara með mikinn meiri hluta. Þessi stjórnvöld hafa mikinn meiri hluta og ættu að umgangast það mikla meirihlutavald með auðmýkt, en það er öðru nær í þessu tilfelli og svo mörgum öðrum þar sem er farið fram með hrottaskap og sagt „ég get, ég má“. Þannig er hugsunargangurinn, því miður. Það á kannski einhvern tímann eftir að koma í bakið á mönnum. Menn eru á algjörum villigötum með að fara að troða þessu umdeilda máli á dagskrá hér og nú með sniðgöngu við allt faglegt ferli. Og treysta menn ekki verkefnisstjórn til að vinna þessa vinnu, hæstv. umhverfisráðherra? Það er með ólíkindum hvernig menn umgangast valdið og telja að hægt sé að gera þetta án þess að rísi upp andmæli í þjóðfélaginu. Auðvitað gerist það. 

Virðulegur forseti. Þeir sem fylgjast með þessari umræðu um atkvæðagreiðsluna hljóta að velta fyrir sér: Hvers vegna heyrist ekkert í þeim sem vilja keyra umræðuna hér í gegn? Af hverju kemur enginn rökstuðningur fyrir því hvers vegna er þörf á að klára þetta mál, þvert á vilja stjórnarandstöðunnar? Af hverju eru menn tilbúnir til þess að fara í hörð átök hér í salnum um þetta mál? Af hverju eru menn tilbúnir til þess að steypa hér öllu í ófrið? Það hljóta að vera einhverjar röksemdir að baki slíkri framgöngu, einhver ástæða. Er enginn tilbúinn af þeim sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum að útskýra það fyrir þó ekki sé nema þeim sem eru að fylgjast með umræðunni og færa fyrir því rök? Er það ekki þannig sem hlutir eru ákveðnir í lýðræðissamfélögum, að menn færa rök fyrir málflutningi sínum og styðja hann með dæmum? Hvað er það sem hastar í þessum efnum? 

Herra forseti. Það er eiginlega mjög merkilegt, og ég tek undir með hv. þingmanni sem talaði síðast, hvers vegna stjórnarþingmenn koma ekki hér og gera grein fyrir ástæðunni fyrir þeim asa sem þarf að fylgja þessu máli, mjög svo umdeilda máli. Það eru ekki allir sem lesa níu síðna nefndarálit eins og var kallað fram í og það er ástæða til þess að gera grein fyrir því hvers vegna þetta sé brýnasta mál þingsins í ljósi þeirrar stöðu sem hér er. Það eru allir þingmenn hér inni meðvitaðir um að þinghaldinu er hleypt upp með þessu, það er alveg ljóst. Við höfum sagt það og við stöndum við það. Þannig er það. En ekki að það breyti óskaplega miklu vegna þess að hér koma afar fá mál fram, því miður. Ég spyr: Hvar er frumvarp um afnám hafta sem átti að koma bara á allra næstu dögum? Það eru átta dagar eftir af þinginu. Það stendur til að taka umræðu um opinber fjármál, viðamikið risastórt frumvarp. Hvenær eigum við að ræða þessi mál, virðulegi forseti? Hvenær á að koma með mál sem skipta raunverulega máli og valda ekki deilum og því að hér er allt upp í loft? Ég spyr hæstv. umhverfisráðherra 

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að tala um fundarstjórn forseta í mjög þröngri merkingu þess orðs. Það verður að segja skýrt undir hvaða lið fólk er að tala. Hv. þm. Jón Þór Ólafsson kom hér upp áðan til að tala um fundarstjórn forseta, ákveðna liði og gagnrýnisverða liði í störfum forseta við fundarstjórn. Svo komu aðrir þingmenn og töluðu undir þeim lið. Hæstv. forseti kaus að kalla þann lið atkvæðaskýringu. Það var ekki atkvæðaskýring. Þegar ég ætlaði að koma hér upp og gera grein fyrir atkvæði mínu þá var litið svo á af hálfu forseta að ég hefði gert það þegar. Ég var þá í umræðu um atkvæðagreiðsluna. Það verður að hafa þessa liði á hreinu. Það gengur ekki að hafa þetta óljóst. Og fyrst við erum að tala um fundarstjórnina þá verður líka að segja að það átti að bera þessa tillögu upp í upphafi þingfundar, það segja þingsköp, þannig að það er kominn losarabragur hérna á þetta allt saman. Það er mjög alvarlegt mál.

Forseti heyrði að hv. þm. Jón Þór Ólafsson kvaddi sér hljóðs þegar forseti hafði hafið lestur á þeirri tillögu sem við vorum að greiða atkvæði um og leit svo á að hv. þingmaður væri að biðja um orðið um atkvæðagreiðsluna. Forseti nam það ekki svo að þingmaðurinn hefði verið að biðja um orðið um fundarstjórn forseta enda hafði forseti þegar hafið lestur á þessu máli. Forseta þykir mjög miður ef hv. þingmenn hafa misskilið þetta. Forseti tilkynnti líka áðan þegar einstakir þingmenn tjáðu sig í upphafi atkvæðagreiðslu að um væri að ræða að þeir tækju til máls undir liðnum um atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Ég er enn þá ekki sátt við það hvernig hæstv. forseti tók á málum áðan varðandi atkvæðagreiðslu um þessa dagskrártillögu. Það stendur í þingsköpum að ef ekki er hægt að bera hana upp samstundis verði það gert strax í upphafi næsta fundar og þá hlýtur það að eiga að vera svo, þá er ekki hægt að meta það einhvern veginn öðruvísi og það sé bara hægt að skutla þessu á milli dagskrárliða. Það er ekki þannig. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að á þessu er losarabragur. Menn geta ekki farið svona með þingsköpin og það þarf að skýra betur hvað hæstv. forseta gekk til vegna þess að þetta er ekki í lagi. Við sem þingmenn sem tökum ákvörðun um að leggja fram tillögu um breytingu á dagskrá, sem gerist nú ekki á hverjum degi í þessum sölum, hljótum að gera ráð fyrir því á sama tíma að þingskapalögum um meðferð slíkra tillagna sé fylgt. Annars verð ég að segja, virðulegi forseti, að þinginu er ekki vel stjórnað ef menn geta ekki treyst þingskapalögum.

Það var að sjálfsögðu farið eftir þingskapalögum. Hins vegar er það svo eins og allir hv. þingmenn vita að þegar leitað er samráðs um hluti sem lúta að daglegri stjórnun þingsins þá gengur það jafnan í gegnum þingflokksformenn. Fyrir forseta vakti ekki annað en það sem hann sagði áðan að láta fram fara umræðu um störf þingsins og hafa síðan atkvæðagreiðsluna. Forseta var ekkert að vanbúnaði að láta atkvæðagreiðsluna fara fram áður en umræður hófust um störf þingsins. En eftir að hafa leitað álits hjá þingflokksformönnum og ekki fengið neinar athugasemdir leit forseti einfaldlega svo á að um þetta fyrirkomulag væri samkomulag, en er leiður yfir því ef svo hefur ekki verið.

Herra forseti. Eins og hefur komið skýrt fram í samtölum við hæstv. forseta Alþingis og samtölum við starfsfólk þingsins þá hefur forseti Alþingis alræðisvald til að dæma um það hvernig skuli túlka lög um þingsköp, lög um leikreglurnar sem við förum eftir hérna á þingi. Þegar menn hafa svona alræðisvald verða þeir að fara mjög varlega með hvernig þeir nota það. Það stendur mjög skýrt í lögunum og ég sem óbreyttur þingmaður hlýt að kalla eftir því ef ég legg fram dagskrártillögu með öðrum óbreyttum þingmönnum að þá geti forseti ekki með þögulu samþykki þingflokksformanna flokksins ákveðið að það skuli ekki vera tekið eins og lögum samkvæmt um þingsköp strax á dagskrá í upphafi þingfundar heldur að það skuli frestast. Ég er alls ekki sáttur við þessa túlkun manns sem hefur alræðisvald til að túlka lög.

Virðulegi forseti. Ég held að þessi dagskrárliður endurspegli það ástand sem upp er komið í þinginu að það reynir verulega á fundarstjórn forseta. Hér er bæði verið að fjalla um það samráð eða samráðsleysi sem hefur átt sér stað í aðdraganda þess fundar varðandi dagskrártillöguna og fleiri þætti sem varða framvindu þessa fundar sem er hér hafinn. Ég vil segja við hæstv. forseta, verandi þingflokksformaður, að ef það reynir einhvern tímann á fundarstjórn forseta þá er það undir þeim kringumstæðum sem við erum að fara inn í núna. Ég ráðlegg hæstv. forseta, með mikilli vinsemd og virðingu, að hlusta eftir því að freista þess að ná friði í þinginu milli stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihluta áður en lengra er haldið í þingstörfum, vegna þess að það sem við erum að fara inn í núna er ófriður, það er ófriður hér innan húss, það er ófriður úti í samfélaginu. Það er ekki til farsældar, hvorki fyrir þing né þjóð, að virðulegur forseti sjái ekki að sér með framvindu mála.

Virðulegur forseti. Í þessu máli skiptir gríðarlega miklu að farið sé að leikreglum og menn séu alveg skýrir með það sem er á dagskrá, að ekki sé verið að beita þingskapaklækjum til að koma málum í gegn. Ég var alveg með það á hreinu að ég var að ræða fundarstjórn forseta þegar ég kom upp í fyrra skiptið áðan og taldi mig í fullum rétti til þess að fara síðan í ræðu um atkvæðagreiðsluna og svo í atkvæðaskýringu. Það er minn réttur samkvæmt þingsköpum að gera. Ég verð fyrir miklum vonbrigðum ef þetta á að vera svona, virðulegur forseti, vegna þess að það skiptir mjög miklu máli að forseti vinni bæði fyrir minni hluta og meiri hluta og að við getum átt traust forseta í þessum efnum. Þannig að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með þessa fundarstjórn. Það skiptir mjög miklu máli að vandað sé til verka þegar kemur að þessu máli hérna. Það gengur ekki að það sleifarlag sem einkennir vinnulag atvinnuveganefndar í málinu sé látið ganga yfir fundarstjórn forseta líka.

Forseti vill fullvissa hv. þingmann og aðra hv. þingmenn um að hér var ekki verið að reyna að beita neinum klækjum, enda veit forseti það af gamalli og langri reynslu sinni að slíkt mun hefna sín gagnvart honum sjálfum og þinginu í heild. Þess vegna vill forseti eingöngu leitast við að fara hér eftir reglum, þingskapalögum og öðrum þeim reglum sem við styðjumst við. Hafi hér orðið einhver misskilningur er ekki um það að ræða að það hafi verið ásetningur forseta að reyna að koma aftan að neinum þingmanni með eitt eða neitt.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tíunda það sem hér hefur verið sagt nokkrum sinnum. Ég vil bara halda því til haga að ég heyrði hv. þm. Jón Þór Ólafsson kalla „fundarstjórn forseta“ þegar hann bað um orðið, svo það sé á hreinu. En mér þykir hvimleitt að koma hingað í pontu og kvarta undan dagskránni undir þessum kringumstæðum vegna þess að hér eru tvö risavaxin mál sem þingið þarf fyrr eða síðar að taka afstöðu til og ræða ítarlega; það eru annars vegar virkjunarmálin, ramminn, og hins vegar yfirstandandi kjaradeilur. Við berum ábyrgð á því að nálgast bæði viðfangsefnin af virðingu og með það að leiðarljósi að ætla að ræða bæði málin nægjanlega mikið. Þegar rammanum er kastað hingað inn gerir það okkur ókleift sem þingi að takast á við kjaradeilurnar eins og við þurfum að gera. Við þurfum að ræða hvernig fyrirkomulagið er, hvernig hægt er að stilla til friðar 

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að mér finnst ómaklega að forseta vegið hér. Hann hefur reynt í störfum sínum, jafnt í dag sem aðra daga, að halda í heiðri þau þingsköp sem við byggjum störf okkar á. Hafi orðið brestur á því með einum eða öðrum hætti er það svo, en að veitast að forseta þingsins eins og hér er gert, spyrja í hvaða liði forseti þingsins sé og það hvernig þingmenn tala til hæstv. forseta þykir mér, með fullri virðingu fyrir okkur þingmönnum, ómaklegt. Virðulegur forseti. Enn eitt, og þar ætla ég að gera athugasemd við fundarstjórn forseta, og það er þegar hv. þm. Róbert Marshall leyfir sér að kalla þingmenn einhverjum nöfnum sem þeir ekki heita til þess annað tveggja að gera lítið úr þeim eða vekja athygli á sjálfum sér.

Virðulegur forseti. Mér er eiginlega skapi næst að halda því bara fram að þessi fundur í dag sé misheppnaður og það eigi að byrja hann upp á nýtt. Þingsköp hafa verið þverbrotin þannig á fundinum að maður hefur sjaldan séð annað eins. Ég hef mikið álit á hæstv. forseta eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Mig langar því að spyrja í ljósi þess að hér er að koma til umræðu mál sem allir vita að er gríðarlegt deilumál og hefur verið deilumál í samfélaginu í áratugi: Hefur hæstv. forseti reynt í störfum sínum, með sín miklu völd hér, að horfast í augu við það? Hefur hann blásið til fundar með fulltrúum meiri hluta og minni hluta í aðdraganda þessarar umræðu til að reyna að komast að því, þótt það væri ekki meira, hvort einhverjir fletir séu á því 

Virðulegur forseti. Að Framsóknarflokkurinn og umhverfisráðherra hans ætli sér að eyðileggja rammaáætlun sem tæki í umhverfismálum gefur auðvitað tilefni til að kalla eftir því að Framsóknarflokkurinn skili græna litnum. Það er sannarlega að sigla undir fölsku flaggi að hafa hann í forgrunni fyrir því sem hér er gert í dag. Það verður ekki komið í veg fyrir að þetta ólukkans mál verði á dagskránni í dag, eftir að nú hafa atkvæði gengið, og líklegt að umræðan verið fram eftir degi og fram á kvöldið. Ég hvet hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að fundur dagsins á morgun hefjist á þarfamálum sem varða kjör fólksins í landinu og þá erfiðu stöðu sem uppi er á vinnumarkaði og hluti sem geta leitt til þess að meiri sátt verði í samfélaginu og samhent forusta á stjórnmálavettvangi í stað þess að dekra við pólitísk hryðjuverk í umhverfismálum, eins og hér er verið að gera.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins og tala um það að mér finnst ómaklega vegið að forseta. Mér hefur fundist hann leggja sig fram við að reyna að halda hér frið, vinna með öllum og hefur staðið sig með stakri prýði í því. Ég get því engan veginn tekið undir þetta og sit ekki þegjandi undir því. Eins finnst mér afskaplega leitt að heyra orðaleppana sem hér fjúka. Menn snúa út úr, uppnefna menn og annað slíkt og ég held að það sæmi okkur ekki hérna inni að taka þátt í því. Vissulega erum við að tala um átakamál. Við þurfum að ræða þau. Líkt og ég hef lýst yfir áður er ég tilbúin að hlusta á öll rök og fjalla um þau mál sem við ætlum að taka fyrir og mun gera það af athygli. Ég hef lært það að þegar minni hlutinn hótar látum er jafn öruggt að það gerist og að rollurnar eru að bera út um allt land.

Virðulegi forseti. Ég held að það hefði verið bragur á því ef hv. þm. Þórunn Egilsdóttir, formaður þingflokks framsóknarmanna, hefði komið hér upp og varið sína ráðherra í því máli sem hér er að koma á dagskrá. Þeir hafa sagt það skýrt í þessum ræðustól að rammaáætlun og það verkferli eigi að standa og það eigi að gefa verkefnisstjórninni ráðrúm til að vinna sína vinnu.  Virðulegi forseti. Ég held að þegar hv. þm. Þórunn Egilsdóttir ákveður að koma hér upp eigi hún ekki að verja sjálfstæðismenn sem standa fyrir þeim tuddaskap sem hér er heldur að reyna að verja sitt fólk, vegna þess að þetta hafa ráðherrar framsóknarmanna sagt. Ég verð að segja alveg eins og er að ég bíð eftir því að sjá 

Forseti vill af þessu tilefni segja að hin efnislega umræða mun fara fram hér þegar dagskrárliðurinn hefst síðar í dag.

Virðulegi forseti. Mig langar að bregðast við orðum hv. þm. Þórunnar Egilsdóttur. Ég hef sem hluti af minni hlutanum ekki verið að uppnefna neinn, ég hef ekki talað efnislega um málið í dagskrárlið um fundarstjórn forseta, heldur hef ég vakið athygli á því að við okkur blasa tvö risastór mál. Einungis eitt þeirra krefst athygli okkar hér og nú, það eru kjaradeilurnar. Þess í stað fáum við þetta mál inn á dagskrá okkar til að eyða allri orku okkar í vegna þess að þetta er eitt mesta deilumál í íslensku samfélagi. Það er gott og blessað, þá bara ræðum við það og tökum okkar tíma í það, en gerum það á öðrum tímapunkti, ekki á meðan við stöndum frammi fyrir kjaradeilum. Það er það sem heila málið snýst um. Þess vegna kem ég hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta til að vekja athygli á þessu. Við þurfum tíma til að skoða stór, aðkallandi mál til hlítar. Við höfum ekki þann tíma ef við erum föst hér að tala um rammaáætlun. Þannig að skilaboðin til okkar eru þau að við skulum annaðhvort bara sætta okkur við hvað svo sem hv. þm. Jón Gunnarsson hyggst gera varðandi rammaáætlun eða sætta okkur við 

Virðulegur forseti. Störf forseta eru ekki hafin yfir gagnrýni. Þegar þingmönnum eða þingflokksformönnum er misboðið með fundarstjórn forseta er það þeirra réttur að koma hingað upp og gera grein fyrir því. Það er ekki verið að vega ómaklega að nokkrum manni með þeim hætti. Þannig fer umræðan fram. Um það að ég hafi verið að uppnefna þingmenn vil ég segja að ég hef í þrígang hér í þessum sal verið kallaður kommúnisti af hv. þm. Jóni Gunnarssyni og missti svo sem ekki svefn yfir því. 

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að forseti Alþingis starfi fyrir okkur öll. Ég lít svo á að hann úrskurði í málefnum sem snerta alla flokka sem sitja hér. Mér finnst það furðulegt ef þingflokksformaður Framsóknarflokksins má ekki koma hér upp og lýsa yfir stuðningi við störf forseta öðruvísi en snúið sé út úr því. Hún veit að ráðherrar Framsóknarflokksins geta varið sig sjálfir í umræðunni á eftir.

Tvær tillögur hafa komið fram um nefnd sem málinu skuli vísað til. Önnur er frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að málinu verði vísað til fjárlaganefndar. Hin tillagan er frá hv. 9. þm. Norðaust., Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, um að málið fari til efnahags- og viðskiptanefndar. Atkvæðagreiðslan fer fram samkvæmt fastri þingvenju. Fyrst verða greidd atkvæði um þá tillögu sem fyrst kom fram, í þessu tilviki tillögu frá hæstv. fjármálaráðherra. Verði hún samþykkt kemur hin tillagan ekki til atkvæða. Svo ekkert fari nú á milli mála og forseti verði ekki borinn þeim sökum að vilja með klækjum stjórna þinginu þá vill forseti taka það mjög skýrt fram, og gerir ráð fyrir því að það kalli ekki á fundarstjórn forseta og umræður af því tagi hér á eftir, að nú fer fram umræða um atkvæðagreiðsluna, svo það fari ekkert á milli mála.

Virðulegur forseti. Þetta mál snýr að því að halda armslengd á milli stjórnmálanna annars vegar og eignarhluta almennings í fjármálafyrirtækjum hins vegar. Það er ástæða til þess að gjalda sérstaklega varhuga við því að fjármálaráðherra vill ekki að málið fari í efnahags- og viðskiptanefnd, til hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, vegna þess að hv. þingmaður hefur verið gagnrýninn á hugmyndir ráðherrans um að færa okkur aftur til 2007 í bónusmálum og einkavæðingu bankanna. Þess vegna leggur hann til að málið fari heldur í fjárlaganefnd. Það er mikilvægt að Alþingi standi vaktina og reyni að varna því að þingnefndum sé beitt til þess að koma í veg fyrir að þingið veiti það eðlilega aðhald sem það á að gera, og að sú nefnd sem farið hefur með þennan málaflokk fái að halda því áfram þó að formaður nefndarinnar hafi leyft sér að gagnrýna 

Virðulegur forseti. Það frumvarp sem við ræðum er efnislega þannig gert að færa má rök fyrir því að um það verði fjallað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og jafnframt má færa rök fyrir því að um frumvarpið verði fjallað í hv. fjárlaganefnd. Ráðherrann leggur til að málinu verði vísað til hv. fjárlaganefndar en einnig hefur komið fram tillaga um að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þingheimur mun ákveða hvor nefndin fjallar um málið. Ég vil af því tilefni benda á að formenn þessara tveggja nefnda hafa rætt saman og sammælst um að hvor nefndin sem verður fyrir valinu í þessari atkvæðagreiðslu muni þeir leita umsagnar hjá hinni með tveggja vikna umsagnarfresti, sem tryggir báðum nefndum möguleika til að koma að málinu og skoða það rækilega, taka á móti gestum og koma sjónarmiðum áleiðis til hinnar nefndarinnar, sem tryggir að þingið muni vinna þetta vel út frá öllum hliðum hvernig sem við greiðum atkvæði um þetta.

Virðulegur forseti. Það er síendurtekið og kemur upp aftur og aftur að óljóst er af hverju er verið að vísa ákveðnum málum í tilteknar nefndir. Mér finnst vanta algjörlega rökstuðning fyrir því af hverju þetta mál ætti að fara í fjárlaganefnd. Eini snertiflöturinn við fjárlaganefnd er að þetta varðar eignarhluti ríkisins og mögulega sölu á þessum eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum, en það er ekki nýjungin í þessu frumvarpi. Þetta frumvarp fjallar ekkert um þann þátt þessara laga. Í efnahags– og viðskiptanefnd er fjallað um málefni bankanna, málefni fjármálakerfisins, og það er það sem við erum að ræða í þessu frumvarpi. Ef það verður virkilega niðurstaðan að málið eigi að fara í fjárlaganefnd finnst mér sanngjarnt að fá einhvern efnislegan rökstuðning fyrir því og þá efnislegan rökstuðning fyrir því af hverju efnahags- og viðskiptanefnd fjallar um bankana að öðru leyti en ekki fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Ég óska einnig eftir efnislegum rökum fyrir því að þetta mál fari í hv. fjárlaganefnd en ekki í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Bankarnir og peningakerfið er miðdepillinn að efnahagnum þannig að maður hefði haldið að málið ætti heima í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er sú nefnd sem fjallar venjulega um svona mál, að manni skilst. Eins og þeir sem hafa talað hér áður þá sakna ég þess að einhver úr stjórnarmeirihlutanum taki til máls og rökstyðji þetta, útskýri ekki bara sína afstöðu til þess í hvaða nefnd hv. þingmenn telji að málið eigi að fara heldur rökstyðji það. Það læðist að manni sá grunur nú sem svo oft fyrr, þegar við stöndum frammi fyrir þeim skrýtnu aðstæðum að velta fyrir okkur í ósætti í hvaða nefnd mál eigi heima, að hv. þm. Frosta Sigurjónssyni sé ekki treyst af ríkisstjórninni til að meðhöndla málið. Það er sá grunur sem læðist að manni, skiljanlega kannski miðað við að það er ekki alveg einhugur um það hvernig eigi nákvæmlega að haga öllum þessum málum sem er eðlilegt að við ræðum hér um. 

Virðulegi forseti. Við erum í svolítið sérstakri stöðu hér. Þegar umræðan um þetta þingmál hófst varð ljóst að fulltrúar í efnahags- og viðskiptanefnd höfðu raðað sér á mælendaskrá til að taka þátt í umræðu um mál sem þeir töldu að yrði vísað til sín til umfjöllunar, þar á meðal hv. þm. Frosti Sigurjónsson sem lýsti því í umræðunni að hann hefði verið tilbúinn að taka við málinu og lýsir því hér í umræðu um atkvæðagreiðsluna að hann sé opinn fyrir því að taka við málinu eftir sem áður. Við erum í þeirri ágætu stöðu, virðulegur forseti, sem gerist því miður ekki nógu oft hér að við erum einfaldlega að hlusta eftir röksemdum með og á móti hvorri nefnd um sig. Þegar Bankasýslan var sett á stofn var umfjöllun um hana í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Það er eðlilegt að hún fari til umsagnar í fjárlaganefnd en allt annað, þ.e. að hún fari beint til fjárlaganefndar, hefur ekki verið rökstutt með neinu móti. Ég held að það séu bara lausatök í þinginu ef þetta fer að verða eitthvað tilviljanakennt en ekki með tilvísun til þingskapa hverju sinni. 

Virðulegi forseti. Lögin um Bankasýslu ríkisins voru til meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd og allar breytingar á þeim lögum hafa verið ræddar þar. Þar náðist samkomulag á sínum tíma þvert á flokka við þáverandi stjórnarandstöðu um að tryggja enn frekar aðskilnað milli hins pólitíska valds og fjármálafyrirtækjanna. Hæstv. fjármálaráðherra leggur nú fram frumvarp sem miðar að því að afnema algerlega þennan aðskilnað, koma eignarhaldi á fjármálafyrirtækjum í skúffu hjá sér og fá alvald um það með hvaða hætti farið er með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum, endurvekja með öðrum orðum þá óheilladrjúgu sambúð stjórnmála og bankakerfis sem er búin að skaða íslenska þjóð um áratugi. Það er stóralvarlegt mál að svona frumvarp sé lagt fram, enn meira áhyggjuefni að hæstv. fjármálaráðherra handvelji nefndina sem á að fjalla um þetta. 

Virðulegi forseti. Ég er búinn að taka þátt í þessari umræðu nokkurn veginn allri og ég held að í fáum málum hafi menn talað jafn mikið um eitthvað sem tengist málum ekki neitt og reynt að búa til einhverja allt aðra mynd en málið snýst um og í þessu máli. Það er sérstakt rannsóknarefni hvernig hv. stjórnarandstöðuþingmenn hafa ákveðið að lesa eitthvað allt annað út úr þessu máli en stendur í því. Ég hvet þá sem eru að fylgjast með þessari umræðu til að lesa sér til, bæði lögin um Bankasýsluna og frumvarpið sem liggur fyrir, og meta hvort það sé eitthvað til í þeim stóru yfirlýsingum sem hér heyrast hjá hv. stjórnarandstöðuþingmönnum. Síðast þegar ég vissi voru flestir formenn nefnda tilbúnir að taka við málum. Í þessu tilfelli er verið að ræða um ríkisrekstur, þetta eru eignir ríkisins. Það er lagt til að málið fari í hv. fjárlaganefnd og til að það sé alveg tryggt að sjónarmið fái að njóta sín mun koma umsögn frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki heyrt nein einustu rök fyrir því hvers vegna á að taka málið frá efnahags- og viðskiptanefnd og færa til fjárlaganefndar. Það er það sem er verið að gera hér. Málefni Bankasýslunnar og starfsemi fjármálafyrirtækja hefur hingað til fengið umfjöllun í efnahags- og viðskiptanefnd en hér er verið að taka ákvörðun um að flytja málið og það hefur enginn rökstutt hvers vegna. Við erum hins vegar með frumvarp sem skýrir mjög vel hvað í því er í nokkrum liðum, samantekið mjög þægilega á bls. 7 og 8. Ég hvet þá þingmenn sem hafa hugsað sér að greiða atkvæði með því að þessi málaflokkur verði fluttur til fjárlaganefndar til að renna nú yfir þessa liði vegna þess að hér er verið að fjalla um að leggja niður Bankasýsluna og að sett verði á laggirnar sérstök ráðgjafarnefnd ríkisins sem á að tilnefna í stjórnir fjármálafyrirtækja o.s.frv. Þetta eru mál sem snúa beinlínis að starfsemi fjármálafyrirtækja. Á fjárlaganefnd að fjalla um það og hefur gert í sögulegu samhengi? 

Herra forseti. Um Bankasýsluna hefur verið fjallað í efnahags- og viðskiptanefnd en á nú að færa umfjöllun yfir í fjárlaganefnd. Samkvæmt þingsköpum getur málið alveg átt heima á báðum stöðum en samkvæmt faglegum vinnubrögðum hefur safnast upp einhvers konar meiri sérþekking á því innan efnahags- og viðskiptanefndar þar sem meira hefur verið fjallað um þessi mál og unnið að þeim. Það sama er að gerast með þetta frumvarp sjálft, þ.e. það hefur safnast sérþekking á því að fara með eigur ríkisins í bönkunum í Bankasýslunni. Rétt áður en á að fara að selja þessa hluti á að færa umsýsluna úr fanginu á Bankasýslunni inn í fagnefnd í ráðuneytinu. Rökin eru sparnaður, þetta er sparnaður upp á 1/6000 af eignum sem er verið að fara með. Það á sem sagt að reyna að spara 1/6000 en fórna fyrir það faglegu ferli sem getur á endanum kostað miklu meira og það er ekki faglegt. Það er heldur ekki faglegt sem við erum að greiða atkvæði um núna, að ætla að vísa þessu í fjárlaganefnd en ekki 

Hæstv. forseti. Enn einu sinni erum við farin að ræða ágreining um hvert eigi að vísa málum. Það er miður. Við héldum að þegar nefndabreytingin var gerð á sínum tíma væri þetta nokkuð klárt. Samkvæmt þingsköpum fjallar efnahags- og viðskiptanefnd um efnahagsmál almennt, viðskiptamál, þar með talið bankamál, fjármálastarfsemi og lífeyrismál, svo og skatta- og tollamál. Í mínum huga er alveg klárt að þetta mál á að fara til efnahags- og viðskiptanefndar en ekki fjárlaganefndar. Við getum talað um hefð sem hefur skapast. Ef lögin eru óskýr eða eitthvað á grensunni hvar mál eigi að vera grípum við stundum til hefða á Alþingi. Hver er hefðin? Bankasýslan fór í upphafi til efnahags- og viðskiptanefndar og hér hefur komið fram að breytingar á henni hafa líka farið til efnahags- og viðskiptanefndar. 

Áður en forseti gefur hv. 9. þm. Norðaust., Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, orðið vill hann taka fram að fyrir handvömm yfirsást honum nafn hennar á lista sem hann hafði fengið í hendur og biðst velvirðingar á því.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera athugasemdir við það. Ég barði í borðið um leið og nafn mitt var nefnt sem flutningsmanns tillögu um að setja málið í efnahags- og viðskiptanefnd. Síðan hafa komið í pontu að minnsta kosti fimm sem börðu í borðið á eftir mér. Mér finnst þetta ekki viðeigandi fundarstjórn, virðulegi forseti, svo ég byrji á að gera grein fyrir því. Það virðist skipta máli, a.m.k. lítur svo út, hvar í virðingarröð fólk er hér innan þingsins. Mér finnst afar sérstakt þegar flutningsmaður er nefndur að horfa ekki í áttina að viðkomandi aðila. Eins og hér hefur verið rakið hefur ekki komið fram rökstuðningur fyrir því hvers vegna fjárlaganefnd er valin. Mér finnst hann þurfa að liggja fyrir. Málefni Bankasýslunnar hafa alla tíð verið í efnahags- og viðskiptanefnd. Hvers vegna er hin leiðin farin? Því þarf að svara. Það er ekki hægt skipti eftir skipti að vísa málum í nefndir bara vegna þess að þau eru talin fá betri afgreiðslu í einhverri tiltekinni nefnd. Við horfum ítrekað á það að atvinnuveganefnd fær málefni 

Herra forseti. Á meðan ekki koma fram góð rök fyrir því að vísa þessu máli til hv. fjárlaganefndar en ekki efnahags- og viðskiptanefndar, eins og málefni hafa áður verið, stendur sú fullyrðing óhögguð að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé að handvelja sér nefnd. Í umræðu um þessi mál hefur áður verið bent á að samherjar hæstv. ráðherra eru fleiri í hv. fjárlaganefnd eða svo virðist að minnsta kosti vera. Þrír af fjórum meðlimum hagræðingarhópsins eru í hv. fjárlaganefnd en hagræðingarhópurinn lagði einmitt til að leggja niður Bankasýsluna. Formaður efnahags- og viðskiptanefndar er hins vegar á móti því að hlutur í Landsbankanum sé seldur og er með samþykkt flokksþings framsóknarmanna fyrir því þannig að á meðan við fáum ekki góð rök fyrir þessari stefnubreytingu hlýtur sú fullyrðing að standa að hæstv. ráðherra sé að handvelja sér nefnd til að fjalla um málið en þingsköpum og hefðum í þinginu sé ýtt til hliðar.

Hæstv. forseti. Umrætt lagafrumvarp fjallar um meðferð og sölu eignarhluta ríkisins. Ég er sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, það má sannarlega færa rök fyrir hvoru tveggja, að málið fari til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og hv. fjárlaganefndar. Hv. fjárlaganefnd er samkvæmt þingsköpum meðal annars ætlað að fjalla um fjármál ríkisins og meðferð eigna þess. Í þessu lagafrumvarpi eru tvenn lög undir, lög um Bankasýslu ríkisins, nr. 88/2009, og lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins, nr. 155/2012. Ég fæ ekki betur séð en að það megi færa rök fyrir hvoru tveggja og ég er þess fullviss að hvor nefnd um sig mun fjalla um málið og gefa umsögn, þ.e. sú nefnd sem ekki fær málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Hér var dylgjað í hátt í klukkutíma um það mál sem er næst á dagskrá þingsins og nú er dylgjað á nýjan leik. Það var hrópað eftir samvinnu við ríkisstjórnarflokkana í fyrra málinu en nú er verið að hunsa það og raunverulega afþakka það þegar samvinna er í boði. Virðulegi forseti. Ég held að hv. stjórnarandstaða eigi að fara að ákveða hvort hún er að koma eða fara í þessu þingi. Hér er rétt fram sáttarhönd í þessu máli og ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir að fara yfir þingsköpin sem eru alveg klár að þessu leyti. Málið getur farið inn í báðar nefndir, það á betur heima í fjárlaganefnd. Fjárlaganefnd er búin að leggja fram það sáttatilboð að efnahags- og viðskiptanefnd fái að senda umsögn við málið. Er nema von að landsmenn sem sitja heima og horfa á Alþingi Íslendinga séu gáttaðir eftir þennan dag?

Herra forseti. Nei, ég er ekkert hissa á að landsmenn séu dálítið þreyttir og uppgefnir, enda er þetta ekki í fyrsta sinn sem við upplifum það á Alþingi í vetur að lagt sé til að mál fari til nefndar þar sem þau eiga ekki endilega heima. Það eru vissulega oft rök fyrir því að mál geti átt heima í fleiri en einni nefnd en það sem hefur gerst í þinginu í vetur æ ofan í æ er að eitthvað er lagt til og síðan er ekki hlustað eftir þeim rökum að málin geti farið til annarrar nefndar. Við erum að fara að ræða á eftir málefni rammaáætlunar sem færð voru mjög sannfærandi rök fyrr að ættu heima í umhverfisnefnd. Þau voru eigi að síður keyrð inn í atvinnuveganefnd. Við getum farið yfir frumvarp um verndarsvæði í byggð. Þar voru færð mjög sannfærandi rök fyrir því að þau mál ættu best heima með skipulagsmálum í umhverfisnefnd, en þau eru samt send til allsherjar- og menntamálanefndar. Nú erum við að ræða Bankasýsluna og það eru færð afar sannfærandi rök fyrir því að málið hafi átt heima í hv. efnahagsnefnd en það er samt sent inn í fjárlaganefnd. Tilhneigingin virðist alltaf vera sú að það sé búið að taka ákvörðun fyrir fram og menn séu 

Virðulegur forseti. Ég kem hingað eingöngu til að láta þess getið vegna orða hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur um að fjármálaráðherra sé að velja sér þá nefnd sem sé honum hagstæðari að það vill þannig til að í hv. viðskiptanefnd sitja einnig þrír fulltrúar Sjálfstæðisflokksins á nákvæmlega sama hátt og í hv. fjárlaganefnd sitja þrír fulltrúar Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Þetta frumvarp fjallar um eigandastefnu ríkisins gagnvart fjármálafyrirtækjum. Þetta frumvarp fjallar um það að leggja á niður Bankasýsluna. Það er meðferð á eignum. Þetta frumvarp fjallar um að það eigi að setja á laggirnar ráðgjafarnefnd til að taka ákvarðanir um það hverjir sitji í stjórnum fjármálafyrirtækja fyrir hönd ríkisins. Þetta frumvarp fjallar að langmestu leyti um starfsemi fjármálafyrirtækja. Þess vegna á það betur heima hjá efnahags- og viðskiptanefnd þar sem slík umfjöllun á að fara fram. Þegar hæstv. fjármálaráðherra leggur hins vegar beinlínis fram tillögu um sölu á eignarhlutunum er komið að hlutverki fjárlaganefndar. Það á sér ekki stað í þessu máli. Þess vegna má fullyrða að hæstv. fjármálaráðherra sé að taka ákvörðun um að velja sér þægilegri nefnd vegna þess að það getur ekki 

Virðulegur forseti. Fyrr á þessum vetri var iðnaðarráðherra líka með skelfilegt mál eins og hér er á ferðinni og reyndi að koma því í þægilegri nefnd af því að hv. formaður atvinnuveganefndar hafði lýst því sem allir sáu, að málið væri ónýtt. Það hét náttúrupassi. Sem betur fer stóð þingið í lappirnar og setti málið ekki í þægilegu nefndina fyrir ráðherrann heldur setti það til Jóns Gunnarssonar sem var gagnrýninn á það og sem betur fer var sú vonda hugmynd jörðuð. Nú þegar Bjarni Benediktsson kemur með þetta vonda mál og vill velja sér nefnd er ástæða til að gjalda sérstaklega varhuga við og senda það þangað sem gagnrýnisraddir hafa komið fram, frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, vegna þess að síðast þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur seldu banka fór Ísland á hausinn.

Skammastu þín.

Með stuðningi Samfylkingarinnar.

Þar sem allnokkuð er um liðið frá því að forseti gerði grein fyrir því hvernig þessi atkvæðagreiðsla færi fram er rétt að rifja það upp að hún fer fram samkvæmt fastri þingvenju. Fyrst verða greidd atkvæði um þá tillögu sem fyrst kom fram, þ.e. í þessu tilviki tillögu frá hæstv. fjármálaráðherra, um að þessu máli verði vísað til fjárlaganefndar. Verði hún samþykkt kemur hin tillagan ekki til atkvæða.

Á fundi atvinnuveganefndar 17. mars sl. afgreiddi nefndin breytingartillögu á þskj. 1180 við þingsályktunartillögu umhverfis- og auðlindaráðherra, þskj. 273, 244. mál, um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141. Í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar er lagt til að auk Hvammsvirkjunar í Þjórsá fari Urriðafossvirkjun og Holtavirkjun, einnig í Þjórsá, ásamt Skrokkölduvirkjun í Köldukvísl og Hagavatnsvirkjun við Hagavatn úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Málið er nú á ný komið á dagskrá þingsins til síðari umr., samanber 45. gr. þingskapa. Sama dag og málið var afgreitt úr atvinnuveganefnd kom það til umfjöllunar í þingsal þar sem því var haldið fram: a. að ekki hafi verið fylgt lögbundinni málsmeðferð samkvæmt lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, þar sem verkefnisstjórn rammaáætlunar hafi til að mynda ekki fjallað um málið með þeim hætti sem ber, b. enn fremur að breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar feli í sér gerbreytingu á hinni upphaflegu tillögu og því sé ekki hægt að samþykkja hana eftir aðeins eina umræðu, samanber 2. mgr. 45. gr. þingskapa. Jafnframt var forseti beðinn um að úrskurða um þessi atriði, samanber 2. málslið 1. mgr. 8. gr. þingskapa. Með lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun hefur Alþingi falið ráðherra að undirbúa tillögu um verndar- og orkunýtingaráætlun sem nánar greinir í lögunum. Gert er ráð fyrir því að á grundvelli sjónarmiða sem eru rakin í 3. gr. laganna sé virkjunarkostum á viðkomandi svæðum raðað í orkunýtingarflokk, verndarflokk og biðflokk, jafnframt að verndar- og orkunýtingaráætlun taki til landsvæða og virkjunarkosta sem verkefnisstjórn hafi fjallað um. Um verksvið verkefnisstjórnar, verklag og málsmeðferð eru ítarleg ákvæði í 9. og 10. gr. laganna. Verkefnisstjórnin er ráðherra til ráðgjafar við undirbúning og gerð tillagna fyrir verndar- og orkunýtingaráætlun samkvæmt lögunum. Leggur hún að síðustu fyrir ráðherra rökstuddar tillögur um flokkun virkjunarkosta og afmörkun landsvæða í samræmi við flokkunina, samanber 4. mgr. 10. gr. Um meðferð breytinga á tillögum verkefnisstjórnar fer samkvæmt 5. mgr. 10. gr. Það leiðir af ákvæðum stjórnarskrárinnar að lög um verndar- og orkunýtingaráætlun geta ekki haggað rétti þingmanna samkvæmt stjórnarskrá til þess að leggja fram þingmál. Á hinn bóginn verður að gera ráð fyrir að forseti gæti að því að meðferð mála sem til meðferðar eru sé jafnframt í samræmi við önnur lög, samanber 1. mgr. 8. gr. þingskapa Alþingis. Lög um verndar- og orkunýtingaráætlun gera ráð fyrir því að stefnumótun um nýtingu og verndun landsvæða til orkuvinnslu verði í höndum Alþingis og að hún sé byggð á upplýsingum um viðkomandi virkjunarkosti og verndar- og nýtingargildi þeirra landsvæða sem til umfjöllunar eru. Jafnframt verður það ráðið af lögunum og lögskýringargögnum að við það sé miðað að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en verkefnisstjórnin hefur fjallað um, en Alþingi sé á hinn bóginn ekki bundið af tillögum ráðherra eða verkefnisstjórnar heldur eingöngu að áður en Alþingi fjallar um áætlunina liggi fyrir faglegt mat á virkjunarkostum og landsvæðum. Það er hins vegar ekki skýrt sérstaklega í lögunum eða lögskýringargögnum hvað átt er við með faglegu mati eða hvenær í málsmeðferðinni það skuli liggja fyrir. Ekki segir heldur hver þurfi að vera niðurstaða matsins heldur eingöngu að liggja skuli fyrir faglegt mat. Af samhenginu virðist þó mega ganga út frá því að með faglegu mati sé vísað til umfjöllunar verkefnisstjórnar um virkjunarkosti að undangenginni málsmeðferð samkvæmt 9. og 10. gr. laga nr. 48/2011. Sú tillaga, sem ráðherra kann að leggja að lokum fyrir Alþingi eftir umsagnarferli, samanber 5. mgr. 10. gr., breytir því ekki að faglegt mat verkefnisstjórnar hefur farið fram. Lög nr. 48/2011 eru ekki skýr um það hvort líta beri á umfjöllun 2. áfanga rammaáætlunar sem myndaði grunn að fyrstu ályktun Alþingis um áætlun og vernd og orkunýtingu landsvæða 14. janúar 2013, nr. 13/141, sem eins konar upphaf og að eftir því sem fram liðu stundir mundu ný gögn bætast við vegna komandi virkjunarkosta. Í skýrslu verkefnisstjórnar 2. áfanga er til að mynda að finna ítarlega umfjöllun og niðurstöður um röðun Hvammsvirkjunar, Urriðafossvirkjunar, Holtavirkjunar og Skrokkölduvirkjunar í orkunýtingarflokk og Hagavatnsvirkjunar í biðflokk. Ekki verður séð að deilt hafi verið um að þá hafi legið fyrir „faglegt mat verkefnisstjórnar“ vegna umræddra virkjunarkosta. Lög nr. 48/2011 eru ekki afdráttarlaus um það hvort Alþingi geti byggt niðurstöðu sína á fyrirliggjandi mati verkefnisstjórnar og fyrirliggjandi gögnum sem síðar hafa bæst við eða hvort gerð sé krafa um að sú verkefnisstjórn sem í hvert skipti leggur grunn að tillögu ráðherra um breytingu á gildandi þingsályktunartillögu verði að hafa látið fara fram faglegt mat að nýju. Þegar það er skoðað í heild sinni sem hér hefur verið rakið sýnast rök hníga frekar í þá átt að til grundvallar umræddum virkjunarkostum liggi þegar fyrir faglegt mat á þeim málefnalegu sjónarmiðum sem byggja ber verndar- og orkunýtingaráætlun á. Samkvæmt þessu eiga lög um verndar- og orkunýtingaráætlun ekki að leiða til þess að vísa beri breytingartillögunni frá. Af 2. málslið 1. mgr. 8. gr. þingskapa leiðir jafnframt að forseta ber að gæta þess að tillögu til þingsályktunar sé ekki gerbreytt á þann hátt að þar verði raunverulega um allt aðra tillögu að ræða eða nýtt mál sem þurfi tvær umræður, samanber 2. mgr. 45. gr. þingskapa. Með gerbreytingu er vísað til þess að breytingartillaga samræmist ekki efni eða markmiði þingmálsins. Niðurstaða þess ræðst nánar af mati hverju sinni á því hvort breytingartillagan varði sama efni og fyrirliggjandi tillaga til þingsályktunar er um eða eigi efnislega samstöðu með henni. Breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar felur í sér að fjölgað verði virkjunarkostum í nýtingarflokki eða umræddir fjórir virkjunarkostir færðir úr biðflokki í nýtingarflokk. Um þessa virkjunarkosti hefur verið fjallað á grundvelli laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Á breytingartillagan því efnislega samstöðu með tillögu umhverfis- og auðlindaráðherra á þskj. 273 um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141. Forseti vekur að endingu athygli á því að þingmenn sem eru ósammála um úrskurð þennan eiga rétt samkvæmt þingsköpum til að leggja fram frávísunartillögu með rökstuddri dagskrá, samanber 76. gr. þingskapa. Komi slík tillaga fram verða greidd atkvæði um hana við lok umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa óánægju með þessa niðurstöðu hæstv. forseta. Það segir skýrt í lögunum sem hér um ræðir að verkefnisstjórn fari með faglegt mat. Það hefur ekkert faglegt mat farið fram af hálfu verkefnisstjórnar á því hvort Hagavatnsvirkjun geti fallið í nýtingarflokk. Af þeirri ástæðu er jafn fráleitt að ganga fram með þeim hætti sem stjórnarmeirihlutinn leggur til eins og ef virkjun Gullfoss hefði verið bætt við í meðförum nefndarinnar. Hér er líka um það að ræða að verið er að margfalda að umfangi þá þingsályktunartillögu sem lögð var fram í upphafi og hún er orðin óþekkjanleg. Hún var í upphafi um einn virkjunarkost í samræmi við viðurkennt verklag en er nú farin að snúast um allt aðra og stærri hluti. Það er þess vegna óumflýjanlegt, virðulegi forseti, að umræðunni verði frestað og okkur gefist ráðrúm til þess að afla annars lögfræðiálits og að málið verði ekki frekar tekið til afgreiðslu 

Herra forseti. Mér finnast þau vinnubrögð slæm að kynna hér með munnlegum hætti úr ræðustól þá lögfræðilegu niðurstöðu þingsins að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar, sem snýst um að bæta virkjunarkostum við sem færðir verði úr biðflokki yfir í nýtingarflokk, þar sem stjórnarandstaðan viðrað hefur lögmætar efasemdir um að þessi tillaga standist lög að öllu leyti. Mér finnst náttúrlega ekki hægt að kynna hér mat Alþingis með munnlegum hætti úr ræðustól. Það er alveg ljóst að við munum þurfa svigrúm til að fara yfir þetta álit, fá lögfræðilegt mat á því hvort þetta standist lög, því að það er alveg á hreinu að það hafa margir lögfræðingar komið með þau sjónarmið að þarna séum við að minnsta kosti komin á grátt svæði hvað það varðar. Herra forseti. Mér finnast þetta ekki vera vinnubrögð til eftirbreytni, mér þykir það miður að segja það. Þetta hefði mátt liggja fyrir fyrir umræðuna. Því tek ég undir þá kröfu sem hér hefur verið sett fram að gert verði hlé þannig að við höfum tækifæri til að fara yfir þennan rökstuðning og bera hann að þeim 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að ítreka spurningu mína frá því fyrr í dag sem var um hvort einhver sáttafundur hafi verið haldinn á vegum hæstv. forseta í aðdraganda umræðunnar um þetta mikla deilumál. Og ef svo er ekki, hvers vegna ekki? Stendur til að halda slíkan fund? Ég er algjörlega ósammála því lögfræðilega áliti sem hér var kynnt munnlega og mér fyndist nú vera bragur að því að við fengjum líka meiri tíma til þess að melta það og leita álits annars staðar. Hér er talað um réttinn til þess að leggja fram breytingartillögur. Hann er vissulega ríkur, en hann verður að fjalla efnislega um sama málið og þingmálið fjallar um. Ég get ekki fallist á að Hvammsvirkjun sé efnislega sama virkjun og Hagavatnsvirkjun. Það er bara ekki svoleiðis, hún er hvorki efnislega né formlega eða á nokkurn hátt sama virkjun og Hvammsvirkjun. Þetta mál heitir Áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða (Hvammsvirkjun) - inni í sviga. 

Virðulegur forseti. Ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið til hæstv. forseta. Ég ætla út af fyrir sig ekki að rengja á þessu stigi málsins það álit sem forseti hefur kynnt. Það er auðvitað ekki viðunandi að það sé bara lesið upp við upphaf umræðunnar án þess að neitt færi gefist á því að taka það til skoðunar, fá á því álit annarra og rýna til gagns áður en umræðan hefst. Það kann ekki góðri lukku að stýra að halda þessu sem einhverju leyndói fram að fundarbyrjun, virðulegur forseti. Ég leyfi mér að efast um að að minnsta kosti tillagan um Hagavatnsvirkjun standist lög. Ég hygg að verið sé að stefna mjög miklum hagsmunum í hættu með því að skapa þá lagalegu óvissu sem augljóslega verður um þessa virkjunarkosti ef þessi svona lauslegi úrskurður 

Forseti vill af þessu tilefni árétta það sem fram kom í máli hans í upphafi að hér er um að ræða úrskurð forseta þar sem þess var óskað að forseti felldi úrskurð varðandi þetta mál þegar málið var afgreitt úr atvinnuveganefnd á sínum tíma. Forseti hefur lagst yfir það, kallað til sína sérfræðinga, reynt að vinna þetta mál af kostgæfni og hefur nú kynnt þennan úrskurð sinn. Hér er ekki um að ræða lögfræðilegt álit í þeim skilningi, hér er um að ræða úrskurð forseta varðandi þau álitaefni sem hann gerði grein fyrir hér í upphafi.

Virðulegur forseti. Það liggur fyrir að sú staða sem við erum í núna er algjörlega óásættanleg, algjörlega óásættanleg, að virðulegur forseti standi hér og lesi tvær og hálfa blaðsíðu eftir þann tíma sem gefist hefur frá því að fordæmalaus breytingartillaga Jóns Gunnarssonar var lögð fram. Og á sama degi er okkur ætlað að byrja að ræða tillöguna - á sama degi. Ég spyr, virðulegur forseti: Hvað liggur á? Af hverju fáum við ekki ráðrúm til þess að fjalla um þetta álit eða þennan úrskurð forseta, því að hér eru álitamál. Ég áskil mér rétt til að hafa fullar efasemdir um þann texta sem hér er lagður fram og ekki síst vil ég spyrja: Hver er það sem nýtur vafans? Hver nýtur vafans? Er það náttúra Íslands eða virðulegur þingmaður Jón Gunnarsson?

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að mótmæla þeim vinnubrögðum að forseti komi með úrskurð og lesi hann upp í upphafi dagskrár, áður en málið er tekið fyrir, og gefi okkur ekki einu sinni færi á því að eiga um það samtal. Í því áliti sem hæstv. forseti fór yfir hér áðan koma fram hlutir sem ég tel vera beinlínis ranga og ég vil fá nánari skýringar á. Til dæmis hélt hann því fram að verkefnisstjórnin hafi verið búin að fullræða þá kosti sem atvinnuveganefnd leggur til að bætt verði við tillöguna. Rökin fyrir því hvers vegna verkefnisstjórnin lauk því ekki koma beinlínis fram í þingsályktunartillögunni, þar kemur skýrt fram að hún telur sig ekki vera búna að fjalla um þessa kosti. Hvernig getur þá hæstv. forseti komist að þeirri niðurstöðu að hún sé búin að því? Er það bara kalt mat hans og ráðgjafa hans? Hvernig vinnubrögð eru það eiginlega? Ég verð líka að segja alveg eins og er að ef við ætlum að fara í umræður um þetta mál með svona veganesti 

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um nauðsyn þess að stjórnarandstaðan fái tóm til þess að fara yfir úrskurð forseta. Í fljótu bragði, ef gagnályktað er út frá úrskurðinum, er enginn biðflokkur eða verndarflokkur til staðar í landinu. Þá getur atvinnuveganefnd í raun tekið allan biðflokkinn því að þar hefur farið fram faglegt mat að mati forseta, og allan verndarflokkinn, það sem ekki hefur verið friðlýst, og sett í nýtingarflokk. Kannski er það nokkuð sem maður á ekki að segja upphátt við hv. þm. Jón Gunnarsson.

Og öfugt …

Það er ákaflega þunnur þrettándi og veikburða rökstuðningur sem birtist í þessum úrskurði.  „Þegar það er skoðað í heild sinni sem hér hefur verið rakið sýnast rök hníga frekar í þá átt …“ Það er niðurstaða forseta. Hún heldur ekki vatni.

Hæstv. forseti. Ég ætla að biðja hæstv. forseta, eftir að hafa kveðið upp úrskurð sinn, að upplýsa mig um eftirfarandi: Var þessi úrskurður lagður fyrir forsætisnefnd þannig að allir þeir aðilar sem þar eiga sæti gætu lagt mat sitt á hann og stendur sá hópur á bak við þetta álit? Eða er hér hæstv. forseti að sveigja þingsköp og afgreiðslu þingsins að óskum meiri hlutans, ákveðinna aðila, til þess að ná ákveðnum hlutum fram í þinginu? Það er búið að henda rammaáætlun með þessum úrskurði. Hún er bara farin - rammaáætlun sem búin er að vera í 15 ár í undirbúningi til þess að undirbúa sátt. Eigum við að horfa upp á það enn einu sinni að hér eigi að velja ófriðinn, berja á hendurnar á þeim sem eru að reyna að ná einhverjum sáttum um einhver mál, ýta út þeim málum sem ekki næst sátt um? Hér kemur einföld tillaga frá hæstv. ráðherra um að ein virkjun skuli fara í gegnum þingið, 

Herra forseti. Hæstv. forseti er hraðlæs maður og ég átti fullt í fangi með að lesa mig eftir þeim þræði sem hann óf úr klæði sem hann ætlar að bera á vopnin sem hér er brugðið á loft. En ég hnaut um hið sama og hv. þm. Róbert Marshall. Hér er í reynd um tvíþætt mál að ræða, annars vegar hinar efnislegu tillögur sem ræða á í hinni efnislegu umræðu, ef hún fer fram, og hins vegar hvort þær séu formlega tækar til umræðunnar, og um það fjallaði salómonsdómur hæstv. forseta. Mér fannst hann vera ansi veikur. Hæstv. forseti sagði orðrétt: „… rök hníga frekar í þá átt“ að ekki ber að vísa breytingartillögunum frá. Það er á ákaflega veikum stoðum reist og með tilliti til þess að hér er um að ræða nokkuð langt álit sem miklu skiptir finnst mér að það væri til friðaráttar að hæstv. forseti gæfi stjórnarandstöðunni ráðrúm til þess að skoða þetta lögfræðiálit.

Herra forseti. Maður verður sífellt meira undrandi yfir vinnubrögðum hér á Alþingi. Ég hefði nú haldið að hæstv. forseti væri vandaðri en svo að kynna þetta álit hér í upphafi umræðunnar, þennan úrskurð sinn sem byggður er á lögfræðiáliti, að vera ekki búinn að kynna hann áður og gefa þingmönnum í stjórnarandstöðunni kost á því að láta skoða þetta álit til að eiga þá einhverja rökræðu um hvort úrskurðurinn standist einhverja skoðun. Eins og komið hefur fram byggir hann á mjög veikum grunni og er vísað til þess að þeir kostir sem þarna er bætt við séu búnir að fá faglega meðferð. Er þetta bara til að misbjóða fólki? Mér er bara svo misboðið að ég er orðlaus, sem ég verð ekki oft, en þetta misbýður mér algjörlega. Ég hefði haldið að hæstv. forseti væri vandaðri að virðingu sinni en svo að bjóða þinginu upp á svona vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að gera grein fyrir mínu áliti hér á eftir við umræðu um málið, en í ljósi þess sem hér er verið að ræða vil ég vekja athygli þingheims á því að í bréfi sem ég hef undir höndum frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og hef lesið og er í nefndaráliti mínum stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Í ljósi fyrri umfjöllunar verður að telja að þar sem verkefnisstjórn fjallaði ekki efnislega um fimm tilgreinda virkjunarkosti [þ.e. Skrokköldu, Hágöngur I og II, Hagavatn og Hólmsá v/Atley, eins og lög nr. 48/2011 gera ráð fyrir], séu umræddir virkjunarkostir enn þá í umfjöllun hjá verkefnisstjórn að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Verkefnisstjórnin hefur ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta til ráðherra og þingsályktun[artillagan] sem nú liggur fyrir Alþingi tekur ekki til þeirra kosta.“ Takið þið svo vel eftir, virðulegi forseti: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Ég spyr, virðulegi forseti, af því að við njótum þess nú að hér situr umhverfis- og auðlindaráðherra: Er ráðherrann ekki enn þá sömu skoðunar og fram kemur á því gagni 

Hæstv. forseti. Ég er ósammála niðurstöðu hæstv. forseta og mér virðist sem í þessum úrskurði sé seglum hagað eftir vindi. Ég vil benda á að fjöldi gesta og umsagnaraðila kom fyrir nefndina og lýstu margir þeirra yfir áhyggjum af því að ef þessi breytingartillaga meiri hlutans yrði afgreidd væri ferli rammaáætlunar haft að engu. Hér er mikið í húfi, hæstv forseti. Tilvist sjálfrar rammaáætlunar er undir. Þessa umræðu er ekki hægt að hefja með málið svo breytt og alls ekki að svo stöddu.

Virðulegi forseti. Ég kýs að draga þá ályktun vegna þess að svör hafa ekki borist við þráspurningum mínum um hvort einhver sáttafundur í þessu máli hafi átt sér stað, að hann hafi ekki átt sér stað, og mér finnst það athyglisvert í þessu augljósa deilumáli. Nú kemur í ljós að ekki hefur heldur nein kynning farið fram við flokkana á úrskurði hæstv. forseta sem hann las upp hér áðan og hefði verið ærið tilefni til að halda slíka kynningu. Við ræðum þennan úrskurð undir liðnum fundarstjórn forseta í þeim takmarkaða ræðutíma sem þar er boðið upp á. Það blasa við óteljandi spurningar: Hefur rammaáætlun einhverja þýðingu lengur? Það er ein spurning. Hafa þessir verndarflokkar, biðflokkar, nýtingarflokkar einhverja þýðingu? Samkvæmt þessum úrskurði má draga þá ályktun að þeir hafi það ekki. Hafa veigamikil atriði í þingsköpum einhverja þýðingu? Samkvæmt þessum úrskurði má draga þá ályktun að þau hafi það ekki. Verður Hagavatnsvirkjun lögleg, ef virkjað verður þar á grunni breytingartillögu sem við erum að fara að ræða? Getur hæstv. forseti sagt að sú virkjun sé í samræmi við lög um vernd og orkunýtingu, ef farið verður í hana? Og ef við tölum um þingsköp, hæstv. forseti,  
            

Virðulegi forseti. Eftir því sem ég les þetta plagg oftar verð ég sannfærðari um að það heldur ekki vatni, svo það sé sagt hér alveg skýrt. Það heldur ekki vatni. Virðulegur forseti. Með því að leggja það hér fram skapar virðulegur forseti verulega hættu á því að rammaáætlun sé ónýt, að hún sé komin í þá stöðu að hún verði ekki endurreist. Ég vil í fullri vinsemd biðja um að gert verði hlé á þessari umræðu svo við fáum ráðrúm til þess að vega og meta þennan texta hér og skoða það sem komið hefur frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem fólk hefur verið vinna við þessi mál árum og áratugum saman, þangað til rætt hefur verið við verkefnisstjórn rammaáætlunar o.s.frv., vegna þess að við erum með alvöru verkefni í höndunum. Það er ekki boðlegt að kalla það faglegt mat verkefnisstjórnar að flokka í biðflokk. 

Herra forseti. Við þingmenn fengum álit þingforseta ekki rafrænt, heldur bara með bréfi inn á þingflokksskrifstofu þremur korterum fyrir þingfund, þá fengum við álitið sem hann las upp hérna rétt áðan. Álit hans, eða ályktun hans, hann ályktar að svona sé þetta af því að þingforseti hefur jú alræðisvaldið þegar kemur að lögum um þingsköp, og þetta er ályktun hans. Ókei, hann hefur alræðisvaldið og getur bara sagt: Svona er þetta, þið verðið bara að taka því, gjörið þið svo vel. En að gefa okkur þá ekki alla vega tíma til þess að bregðast við áður en við förum inn í þessa umræðu, sem er síðari umræða af tveimur um þingsályktunartillögu þar sem klárlega er verið að fara á svig við lögin í gríðarlega stóru átakamáli, þar sem verið er að sveigja út frá langtímastefnumótun og skapa gríðarlega ósátt - ég held að þingforseti hljóti að sjá að það er bara alls ekki gott að beita alræðisvaldi sínu svona.

Herra forseti. Ég sagði áðan að ég teldi lagalega óvissu vera um þetta mál og það held ég að sé. En ég held að það sé ekki nokkur óvissa um að þessi vinnubrögð eru ekki til þess fallin til að bæta menninguna á þinginu, því að hér höfum við mjög þung rök sem eru greinargerð sjálfs umhverfisráðherra í þingsályktunartillögu þar sem lagt er til að eingöngu Hvammsvirkjun færist yfir í nýtingarflokk, þar sem beinlínis er sagt í þeirri greinargerð að menn telji að það standist ekki lög um rammaáætlun að færa Hagavatnsvirkjun yfir í nýtingarflokk af því að það sé svo mikil vinna eftir við að kanna ýmislegt sem tengist þeim virkjunarkosti. Við höfum sem sagt yfirlýsingu hæstv. umhverfisráðherra um að þetta standist ekki lög. 

Virðulegi forseti. Mér er bara svo mikið niðri fyrir vegna þessara málavaxta að ég veit eiginlega ekki hvar ég á að byrja. Ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með úrskurð hæstv. forseta og ég næ eiginlega ekki alveg hvað er að gerast hérna. Til hvers erum við hérna? Eigum við ekki bara að vera í einræðisríki hv. þm. Jóns Gunnarssonar, er það ekki bara best? Getum við ekki bara farið til baka í okkar fyrri vinnu? Þetta er algjör skrípaleikur, algjör skrípaleikur. Hvaða faglega mat er það sem hæstv forseti byggir úrskurð sinn á? Þú verður bara að svara því. Þetta gengur ekkert svona. Þetta gengur ekki upp. Þú talar ekki við okkur hérna eins og einhver fífl. 
            

Virðulegur forseti. Látum hjá líða að þessi úrskurður er byggður á mjög veikum röksemdum. Hann minnir mig einna helst á málsvörn Bills Clintons í Lewinsky-málinu þar sem lykilvörnin hvíldi á setningunni: Það fer eftir því hvernig þú skilgreinir orðið „það“. Hér er því haldið fram að engin skilgreining liggi á bak við hið faglega mat, hvað það þýði í raun og veru. Það þýðir auðvitað og hægt er að gagnálykta að með því séu allir flokkar rammaáætlunar í uppnámi og ekki í gildi lengur, þannig að það gengur augljóslega ekki upp. Mér finnst, í ljósi þeirrar stöðu sem hér er komin upp, að menn verði einfaldlega að spyrja sig: Er þetta gott fyrir pólitíkina? Er þetta gott fyrir þingið? Er þetta okkur til framdráttar? Ég held að það sé full ástæða til þess, úr því hvernig spilast hefur úr þessum fundi hér í dag, að hæstv. forseti kalli til fundar þingflokksformanna og við förum aðeins yfir stöðuna og að forseti athugi hvort ekki sé ástæða til þess að gefa stjórnarandstöðunni tóm til þess 

Virðulegi forseti. Ég vil fara fram á það að hlé verði gert á þessum fundi svo við getum farið yfir þetta hörmulega álit sem lesið var upp hér áðan, og það verður bara verra og verra eftir því sem maður skoðar það betur. Það er búið að fara hér vandlega yfir það að álit hæstv. forseta er í andstöðu við niðurstöðu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og lagaskrifstofuna þar. Það er í andstöðu við sjálfan texta þingsályktunartillögunnar. Það eru fullyrðingar í álitinu sem standast enga skoðun, sama hvar á það er litið, og því er haldið fram í því áliti sem lesið var upp hér áðan að þetta sé ekki meiri háttar breyting á upphaflegri tillögu. Hvernig má það vera þegar í þessari þingsályktunartillögu stendur beinlínis að þessir kostir séu ekki fullskoðaðir? Þá er það meiri háttar breyting að fjölga tillögu um einn kost upp í fimm kosti. Hvað er „meiri háttar breyting“ í huga hæstv. forseta? Allt sem komið hefur fram í máli forseta þingsins segir að hér er um pólitískt álit að ræða, 

Forseti vill árétta út af því sem fram hefur komið í þessari umræðu og haldið hefur verið fram, að í fyrsta lagi er hér um að ræða úrskurð forseta. Kallað var eftir því þegar málið var afgreitt á sínum tíma úr atvinnuveganefnd að forseti úrskurðaði varðandi tiltekin álitaefni sem forseti gerði grein fyrir í þessum úrskurði sínum. Niðurstaðan sem hér liggur fyrir er úrskurður forseta og það er endanlegur úrskurður. Auðvitað geta hv. þingmenn haft ýmsar skoðanir á þeirri niðurstöðu og úrskurði forseta og vísað í önnur álit, en hvað varðar þau álitaefni sem forseti stóð frammi fyrir hefur hann komist að þeirri niðurstöðu sem hann hefur fært rök fyrir í þessum úrskurði sínum. 
             Það er hins vegar svo að við erum hér meðal annars að fjalla um breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við upphaflegt þingskjal, þingsályktunartillöguna, og það er Alþingi sjálft sem tekur að lokum hina efnislegu ákvörðun um meðferð þessara breytingartillagna og tillögunnar eins og hún var upphaflega. Síðan vill forseti að lokum vekja athygli á því sem hann nefndi í lokaorðum sínum hér áðan, að þingmenn sem eru ósammála um þennan úrskurð eiga þann rétt samkvæmt þingsköpum að leggja fram frávísunartillögu með rökstuddri dagskrá samkvæmt 77. gr. þingskapa. Komi slík tillaga fram verða greidd atkvæði um hana við lok umræðunnar.

Herra forseti. Það er eiginlega tvennt; annars vegar langar mig til þess að velta því upp að gert er ráð fyrir því að þingið fjalli alla jafna faglega um mál. Þar sem þingflokksformaður minn var ekki í húsi heldur bundinn á öðrum fundi í hádeginu og kom ekki hér í hús fyrr en rétt áður en þingfundur hófst hef ég ekki séð þetta plagg, sem einhverra hluta vegna var ekki hægt að dreifa, hvorki með rafrænum hætti né fyrr. Ég spyr hæstv. forseta: Hver er ástæðan fyrir því að þetta álit er kynnt með þessum hætti? Hver er ástæðan fyrir því að ekki var hægt að fá það afhent rafrænt eða afhent í gær? Lá það fyrst fyrir í morgun? Og ef svo er þykir mér mjög ámælisvert að það sé gert með svo skömmum fyrirvara. Það er enginn þingflokksfundur í dag þannig að þingflokksformenn hafa ekki haft færi á að kynna þingmönnum sínum málið með formlegum hætti á tilteknum fyrir fram ákveðnum tíma. Mér finnast þetta því óvönduð vinnubrögð og þetta er ekki 

Þetta mál er kynnt með nákvæmlega sama hætti og aðrir úrskurðir sem kallað er eftir að forseti veiti.

Herra forseti. Ég vona að hæstv. forseti fyrirgefi mér þó að ég spyrji heldur fýlulega: Hvaða forréttinda þurfa menn að njóta og hvað þurfa menn að hafa verið hér lengi til þess að geta fengið aðgang að svona skjölum? Ég sé að menn eru að veifa þessu áliti, ég hef ekki fengið það. Það er forseta að kveða upp úrskurði sem þingheimur verður að hlíta. En þegar pólitísk óveður eru í uppsiglingu verður hæstv. forseti að vera nokkuð nákvæmur í úrskurðum sínum. Mér fannst hæstv forseti ekki vera það. Það var ansi mikið hlaup á úrskurði hans. Hann sagði að rök hnigju frekar í þá átt að ekki væri hægt að vísa breytingartillögunum frá. Hann var ekki mjög viss í sinni sök. Mér finnst staðan hafa gjörbreyst þegar það er upplýst hér af hv. þm. Kristjáni L. Möller að það er annað lagaálit til frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem segir bókstaflega að það sé ekki í anda laganna og ekki eftir þeim farið ef hér eru teknir til umræðu kostir sem ekki hafa fengið þá umfjöllun sem þau lög kveða á um. Þá finnst mér að hæstv. forseti ætti 

Forseti vill að gefnu tilefni úr ræðu hv. þingmanns segja að hann hefur gert ráðstafanir til þess að láta senda þennan úrskurð sinn með rafrænum hætti til hv. þingmanna.

Af hverju eru sumir með hann en ekki …?


            

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Róberti Marshall sem óskaði eftir því að forseti fundaði með þingflokksformönnum. Ég endurtek að við getum ekki hafið þessa umræðu á grundvelli þessa úrskurðar þar sem lög og leikreglur eru að engu höfð. Sé það vilji hæstv. forseta að hafa það fordæmi fyrir þingmönnum að lög og leikreglur skipti ekki máli vara ég við því í upphafi þessarar umræðu.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið fengum við þennan úrskurð ekki löngu fyrir þingfund og síðan hefur þingfundurinn verið í heitari kantinum. Ég yrði mjög þakklátur fyrir smátíma til að fara yfir hann og efnisatriðin sem eru nokkuð viðamikil ef maður ætlar að skoða málið af einhverri dýpt. Við höfum ekki fengið tækifæri til þess. Okkur þingflokksformönnum var sendur hann um það bil þremur korterum fyrir þingfund á þeim tíma sem ég var að undirbúa þingfund og ég hef auðvitað verið á þingfundi síðan þá.  Mér finnst mjög mikilvægt að við frestum fundi, fáum svigrúm til að fara yfir þetta 

Hæstv. forseti. Fyrst af öllu harma ég það að enn einu sinni eru sprottnar upp miklar deilur um rammaáætlun. Ég segi fyrir mitt leyti að þegar iðnaðarnefnd sáluga leiddi frumvarp til laga í gegnum Alþingi með samþykkt allra var það með þeirri ósk að samstaða næðist um lögin, sem náðist, og þau vinnubrögð sem ættu að vera í framhaldi af því. Ég kem aftur, virðulegi forseti, til að spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem ég sé að því miður er farin úr salnum um það álit ráðuneytis sem sannarlega má segja að sé lögskýringargagn með þessu máli þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Þetta er mat umhverfis- og auðlindaráðherra. Ráðuneytið sendir þetta 

Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að biðla til forseta. Ég vona að hér hafi bara átt sér stað mistök, það séu mistök sem ráði þeim úrskurði sem forseti leggur fram. Úrskurðurinn stenst ekki skoðun, það er orðið nokkuð ljóst af þessum umræðum. Oft er það þannig að maður þekkir ekki allar hliðar máls og forseti væri maður að meiri ef hann viðurkenndi það ef það er málið. Ef það er ekki þannig, ef það er eingöngu pólitík sem ræður, eru hlutirnir orðnir frekar alvarlegir. Þá skiptir ásýnd eða virðing þingsins hæstv. forseta ekki máli eða hvernig við störfum hérna, þá skiptir bara máli 

Herra forseti. Úrskurðinn er ég ekki enn þá búinn að fá rafrænt en ég tók mynd hjá einhverjum öðrum. Þar kemur fram að úrskurðurinn varði meðal annars „a. að ekki hafi verið fylgt lögbundinni málsmeðferð samkvæmt lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, þar sem verkefnisstjórn rammaáætlunar hafi til að mynda ekki fjallað um málið með þeim hætti sem ber“. Nú hefur Kristján L. Möller bent á álit frá umhverfis- og auðlindaráðherra um að það sé ekki verið að fylgja lögum ef bætt er við svona virkjunarkostum eins og hv. þm. Jón Gunnarsson er að gera. Þá spyr maður sig og ég hlýt að spyrja forseta: Við gerð þessa úrskurðar forseta, þegar hann einn hefur algjört dómsvald, við hverja talaði hann? Þegar maður er með dómsvald og það eru einhver álitamál þá hlýtur maður að þurfa að fara til sem flestra. Fór hæstv. forseti til umhverfis- og auðlindaráðherra og spurði um álitin þar hvað þetta varðar, hvort þetta stæðist lög? 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nú alveg einsýnt að hæstv. forseti verður að kalla saman þingflokksformenn og ræða málið betur. Úrskurður frá hæstv. forseta kemur rétt fyrir þingfund. Síðan þegar hæstv. forseti lendir í því að svara fyrir hann þá segir hann, ef ég fer rétt með, að Alþingi taki að lokum efnislega afstöðu. Það á að fara að ræða málið í síðari umræðu núna án þess að fá efnisleg atriði inn á borðið.  Er þetta lýðræðið sem við ætlum að búa við? Er þetta þingræðið sem við ætlum að búa við? Menn vissu að hér yrði tekist á um eitt stærsta deilumáli íslensks samfélags. Það var sett í farveg, það var fundin leið og hún var samþykkt samhljóða. 

Herra forseti. Ég vil biðja forseta að gera hlé á þessum fundi og kalla saman þingflokksformenn. Mér finnst líka mikilvægt að fá að ræða við þingflokksformann Samfylkingarinnar eftir slíkan fund til að fara yfir þessi mál. Við erum hér að tala um eitt stærsta deilumál í íslensku samfélagi. Við erum að tala um ágreining um það hvernig eigi að fara með málið og við erum að tala um síðari umræðu þar sem á að gera út um þetta mál. Með fyllstu virðingu og vinsemd, forseti, bið ég þig um að gera hlé á þessum fundi og setjast niður með þingflokksformönnum og fara yfir málið. Það er ekki nægilegt að fara hér munnlega yfir dóm forseta sem lokaorð.

Herra forseti. Það hefur margt komið fram í þessari umræðu sem styður það enn betur að þingmenn eigi rétt á því að fá að skoða þessi mál á þingflokksfundi og að þingflokksformenn fari yfir það og geri betur grein fyrir því á þingflokksfundum. Annað eins hefur nú verið gert á hv. Alþingi. Það hefur þurft að rjúfa þingfund til að fjalla um mál sem eru jafnvel ekki eins alvarleg og þessi mál. Ég tel ráðlegt hjá hæstv. forseta að hlusta á það sem hefur komið fram í umræðunni og beita lýðræðislegum vinnubrögðum og gefa okkur þingmönnum kost á að meðtaka þann boðskap sem felst í úrskurði hans sem ég tel vera með ólíkindum að hafi ekki verið kynntur á fyrri stigum áður en þetta stóra mál var sett á dagskrá, sem mun skekja öll þingstörf í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Við erum hér æ ofan í æ sett í mjög vonda stöðu gagnvart því hvernig við ætlum að forgangsraða vinnu okkar. Ef við ætlum að eiga við kjaradeilurnar, eins og við ættum að vera að gera, þ.e. að reyna að finna út úr því hvernig sé hægt að finna einhverjar langtímalausnir á slíkum deilum, þá þurfum við að sleppa því að tala um eitt umdeildasta málefni samtímans, rammaáætlun. Og ef við ætlum að einbeita okkur að rammaáætlun þá missum við af því sem varðar kjaradeilurnar og því gríðarstóra viðfangsefni. Nú kemur aftur í þessa umræðu sami vandinn. Við fáum þennan úrskurð frá virðulegum forseta, sem við eigum að geta kynnt okkur á 45 mínútum ásamt öllum öðrum þingmönnum og tekið með í umræðuna sem síðan verður. Annaðhvort verðum við að skoða þennan úrskurð eða fylgjast með umræðunni sem hér á að eiga sér stað. Vandinn er sá að við þurfum að gera hvort tveggja. Þess vegna legg ég eindregið til þess að gert verði hlé á þingfundi til þess að við getum skoðað þennan úrskurð og haft hann á hreinu þegar við förum í efnislega umræðu um rammaáætlun. Þannig virka fagleg vinnubrögð, virðulegi forseti, þannig virkar öll vinna sem ég hef tekið þátt í alls staðar nema hér. Hérna lendir maður alltaf í því að eiga að gera tvo hluti á sama tíma. 

Virðulegi forseti. Ég vil segja í upphafi máls míns, því að hér var aðeins rætt um einhverjar uppnefningar og slíkt, að ef mönnum líður eitthvað betur með það, eins og hv. þm. Róberti Marshall eða öðrum, að vera hér með einhverjar uppnefningar eða annað skítkast, eins og hefur þekkst í umræðu um þetta mál áður, er það mér að meinalausu. Það svíður mismikið hvaðan slíkt kemur og í þessum tilfellum er það mér algjörlega að meinalausu. Mörg stór orð hafa fallið hér, virðulegi forseti, og ég held að niðurstaða forseta sé auðvitað skýr og rétt varðandi umfjöllun um þetta mál, enda hlýtur réttur þingsins að vera ótvíræður í þeim málum sem til þess er vísað um að fjalla um það og þingmanna að gera breytingartillögur þar að lútandi eins og iðulega er gert í þessum málum. Mikil vinna hefur farið í málið hjá hv. atvinnuveganefnd. Það komu hátt í 70 einstaklingar á fund nefndarinnar í tengslum við þetta mál og fjölmargar umsagnir víða að. Áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða byggist á lögum nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Í 3. gr. þeirra laga er kveðið á um að ráðherra leggi fram á Alþingi ekki sjaldnar en á fjögurra ára fresti tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Í tillögu þessari felst breyting á gildandi ályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141, sem samþykkt var á Alþingi 14. janúar 2013. Í tillögunni er lagt til að Hvammsvirkjun færist úr biðflokki í nýtingarflokk. Gildandi áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða byggist að mestu á niðurstöðum 2. áfanga rammaáætlunar. Verkefnisstjórn 2. áfanga lagði til að 67 virkjunarkostir sem lagt hafði verið mat á röðuðust í sérhvern þessara þriggja flokka, þ.e. að 16 virkjunarkostir féllu í orkunýtingarflokk, 31 kostur í biðflokk og 20 kostir í verndarflokk. Í samræmi við ákvæði til bráðabirgða í lögunum voru drög að gildandi tillögu til þingsályktunar send til umsagnar sumarið 2011 af hálfu þáverandi iðnaðarráðherra. Með hliðsjón af athugasemdum sem bárust í umsagnarferlinu voru gerðar nokkrar breytingar á drögunum áður en tillaga til þingsályktunar var lögð fyrir þingið. Þar voru meðal annars sex virkjunarkostir færðir úr nýtingarflokki í biðflokk, Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun og tvær virkjanir í Hágöngum. Ástæða tilfærslunnar var sú að nauðsynlegt þótti að kanna nánar einstaka áhrifaþætti þeirra kosta. Meiri hluti Alþingis samþykkti síðan þessa tilfærslu. Í grundvallaratriðum tel ég núna alveg sama mál á ferðinni og var þá. Í ferlinu í lögunum er gert ráð fyrir því að ráðherra geti gert breytingar á niðurstöðu ráðgefandi nefndar sem verkefnisstjórnin er. Hann sendir síðan málið til þingsins og í lögunum er ekkert kveðið á um málsmeðferð í þinginu, heldur bara á stjórnsýslustigi. Við erum í raun að leggja mat á, að undangengnu sérstöku umsagnarferli um breytingartillögurnar sem farið var í, sérstakt umsagnarferli og ítarlega vinnu. Við erum með sama hætti að meta niðurstöðu úr þeirri vinnu eins og ráðherrar mátu niðurstöðu á síðasta kjörtímabili. Ráðherrar þá tóku ákvörðun um að færa suma þessara virkjunarkosta í biðflokk aftur.  Á grundvelli þeirrar miklu vinnu sem fór fram við 2. áfanga rammaáætlunar, á grundvelli þess umsagnarferlis sem nefndin stóð síðan fyrir um þessar breytingartillögur núna, komumst við að þessari niðurstöðu. Ég held að hún sé í fullu samræmi við lög og það er algjör samstaða í meiri hlutanum um að flytja þessar breytingartillögur. Núverandi verkefnisstjórn var skipuð hinn 25. mars 2013, en 12. júlí sama ár setti ráðherra viðauka við erindisbréf verkefnisstjórnar og fól henni að forgangsraða vinnu sinni þannig að hún framkvæmdi eins fljótt og auðið væri mat á þeim sex virkjunarkostum sem færðir eru úr nýtingarflokki í biðflokk samkvæmt framangreindu auk þeirra tveggja kosta sem ekki höfðu fengið fullnægjandi umfjöllun í meðförum verkefnisstjórnar í 2. áfanga, þ.e. Hagavatn og Hólmsá við Atley. Meiri hlutinn leggur til breytingu á fyrirliggjandi tillögu í þá veru að fjórir virkjunarkostir til viðbótar við Hvammsvirkjun færist í nýtingarflokk. Með öðrum orðum leggur meiri hlutinn til að auk Hvammsvirkjunar færist Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun í nýtingarflokk. Meiri hlutinn áréttar að auk Hvammsvirkjunar hafi Holtavirkjun, Urriðafossvirkjun og Skrokkölduvirkjun verið í nýtingarflokki í niðurstöðu verkefnisstjórnar rammaáætlunar í 2. áfanga og byggist tillaga meiri hlutans einkum á þeirri niðurstöðu. Nánar er fjallað um hvern virkjunarkost fyrir sig í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Því hefur verið haldið fram að lög um verndar- og orkunýtingaráætlun komi í veg fyrir að þingið geti lagt til breytingu á tillögu ráðherra þar sem sú verkefnisstjórn sem nú er að störfum hefur ekki skilað tillögu um röðun þeirra. Verkefnisstjórn í 2. áfanga rammaáætlunar lagði til, eins og ég nefndi, að flestir þessara kosta féllu undir nýtingarflokk, en lög um verndar- og orkunýtingaráætlun höfðu ekki öðlast gildi meðan sú verkefnisstjórn var að störfum. Í lögum er kveðið á um skipan sex manna verkefnisstjórnar sem er ráðherra til ráðgjafar við undirbúning tillagna að verndar- og orkunýtingaráætlun samkvæmt lögunum. Í 9. og 10. gr. laganna er mælt fyrir um verksvið verkefnisstjórnar, verklag hennar og málsmeðferð. Í lögunum er gert ráð fyrir því að ráðherra leggi tillögu til þingsályktunar fyrir þingið en ekki eru ákvæði í lögunum um málsmeðferð á Alþingi. Um meðferð þingmála á Alþingi gilda lög um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991. Þar er kveðið á um breytingartillögur við þingmál. Einnig bendir meiri hlutinn á að þingmenn hafi ríkan rétt til að taka þátt í þingstörfum og er þeim til dæmis veittur réttur samkvæmt stjórnarskrá til að leggja mál fyrir Alþingi, samanber 38. og 55. gr. hennar. Meiri hlutinn telur að lög um verndar- og orkunýtingaráætlun haggi ekki þeim rétti. Með lögum um rammaáætlun var stefnt að því að skapa grundvöll fyrir áframhaldandi vinnu við mat og flokkun á virkjunarkostum. Sú vinna hefur farið fram af hálfu verkefnisstjórnar sem skipuð var 25. mars 2013. Lögin eiga að stuðla að vandaðri og markvissri stefnumörkun og sátt um hvaða svæði megi nýta til orkuvinnslu og hvaða svæði megi vernda gagnvart slíkum framkvæmdum með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Miklar deilur hafa verið um virkjunarmál hér á landi og má segja að með samþykkt laganna hafi vonir staðið til að dregið yrði úr slíkum þrætum. Við umfjöllun um tillögu þessa hafa vaknað spurningar hjá meiri hlutanum um hvort rétt væri að staldra við og huga að endurmati á ferlinu þó að meiri hlutinn sé í grunninn sammála því ferli sem lögin byggjast á. Hins vegar má nefna nokkur atriði sem meiri hlutinn telur að fara mætti ofan í kjölinn á í því skyni að auka hagkvæmni og skilvirkni, bæði hvað varðar orkuvinnslu og verndarnýtingu. Í fyrsta lagi má benda á að við umfjöllun um málið hafa komið fram athugasemdir um að verkefnisstjórn krefjist of ítarlegra gagna við yfirferð sína. Þetta er nefnt í ljósi þess að samkvæmt 4. mgr. 10. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun er mælt fyrir um að tillögur verkefnisstjórnar undirgangist umhverfismat áætlana samkvæmt lögum um umhverfismat áætlana. Markmið umhverfismats áætlana er að stuðla að sjálfbærri þróun og draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum og jafnframt að stuðla að því að við áætlanagerð sé tekið tillit til umhverfissjónarmiða. Með öðrum orðum hefur því verið haldið fram fyrir nefndinni að starf verkefnisstjórnar hafi að nokkru leyti snúið að því að kanna og óska gagna um atriði sem heyra fremur undir mat á umhverfisáhrifum samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Það mat fer fram á síðari stigum og verður til dæmis ekki gefið út virkjunarleyfi nema mat á umhverfisáhrifum liggi fyrir. Markmið mats á umhverfisáhrifum er að tryggja að áður en leyfi er veitt fyrir framkvæmd sem kann að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif hafi farið fram mat á umhverfisáhrifum hennar. Það er einnig markmið þeirra laga að draga eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmdar og stuðla að samvinnu þeirra sem hafa hagsmuna að gæta eða láta sig viðkomandi framkvæmd varða. Í athugasemdum við frumvarpið er vísað til þess að markmið umhverfismats á áætlunarstigi væri að huga að umhverfisáhrifum á fyrri stigum ákvörðunartöku sem og samlegðaráhrifum margra framkvæmda á tiltekna umhverfisþætti eða tiltekin svæði. Jafnframt kom fram að þar sem stefnumörkun á áætlunarstigi væri yfirleitt almenns eðlis, samanborið við það sem ætti við um einstakar framkvæmdir, yrði að ganga út frá því að umhverfismat áætlana væri tiltölulega gróft mat, oft án sérstakra rannsókna á umhverfi og umhverfisáhrifum. Meiri hlutinn telur mikilvægt að draga skýra línu um það hversu nákvæm yfirferð verkefnisstjórnar er með það fyrir augum að ferli rammaáætlunar í heild verði ekki of viðurhlutamikið, dragist ekki um of á langinn og verði ekki margendurtekið. Meiri hlutinn bendir á að þó að kostur falli í nýtingarflokk og flokkun gefi til kynna að þar megi virkja sé það ekki ávísun á að þar verði virkjun. Um þetta er fjallað í athugasemdum við það frumvarp sem varð að lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Þar segir, með leyfi forseta: „Skipan landsvæða og virkjunarkosta í nýtingarflokk felur þó á engan hátt í sér yfirlýsingu um að út í framkvæmdirnar skuli fara á tímabilinu heldur eingöngu að heimilt sé að veita leyfi vegna þessara virkjunarkosta. Virkjunarkostir sem falla í þennan flokk ættu því að fara í hefðbundið leyfisveitingar- og umhverfismatsferli samkvæmt framangreindum lögum og öðrum lögum eftir því sem við á. Þá fer það eftir ákvæðum laga nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, hvort framkvæmdin er háð umhverfismati eða ekki. Ekki er útilokað að stjórnvöld meti það svo að ekki skuli gefið út leyfi sem tengist orkuvinnslu vegna virkjunarkosta í nýtingarflokki. Í ljósi framangreinds er einnig miðað við að verndar- og nýtingaráætlunin feli í sér almenna stefnumörkun en ekki skipulags- eða framkvæmdaáætlun í skilningi laga nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Flokkun virkjunarkosta í þennan flokk bindur hins vegar almennt skipulagsyfirvöld við gerð skipulagsáætlana. Er því við það miðað að skipulagsáætlanir geri ráð fyrir viðkomandi framkvæmdum á þeim svæðum sem virkjunarkostir í þessum flokki snerta. Við þá skipulagsgerð getur reynt á framangreind lög um umhverfismat áætlana.“ Samkvæmt 7. gr. laganna er verndar- og orkunýtingaráætlun bindandi við gerð skipulagsáætlana sveitarstjórna en þeim er þó heimilt að fresta ákvörðun um landnotkun í allt að tíu ár og geta óskað heimildar Skipulagsstofnunar til frestunar í að hámarki þrjú ár til viðbótar. Samkvæmt raforkulögum þarf leyfi Orkustofnunar til að reisa og reka raforkuver. Þegar sótt er um slíkt leyfi þarf fyrirhuguð virkjunarframkvæmd að vera í samræmi við gildandi skipulagsáætlun á viðkomandi sviði. Með öðrum orðum þarf skipulag sveitarfélags um virkjunarkost í nýtingarflokki að liggja fyrir þegar sótt er um virkjunarleyfi fyrir umræddan kost. Allir virkjunarkostir í nýtingarflokki áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða eru háðir mati á umhverfisáhrifum samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000. Þetta nefndarálit er nokkuð ítarlegt þannig að ég les það ekki í heild sinni, virðulegi forseti, enda liggur það frammi. Ég vil hins vegar koma aðeins að rökstuðningi og því sem kemur fram í nefndarálitinu um þá virkjunarkosti sem hér um ræðir. Í neðri hluta Þjórsár voru Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun í nýtingarflokki í niðurstöðum verkefnisstjórnar í 2. áfanga rammaáætlunar. Ástæðan fyrir því að þessir kostir voru færðir í biðflokk var að upplýsingar bárust um neikvæð áhrif á laxastofn árinnar og var á þeim tíma talið óhjákvæmilegt að nýtt heildarmat færi fram á umhverfisáhrifum þar til fyrir lægi niðurstaða sem sýndi áhrif framkvæmdanna á laxfiska í ánni. Meiri hlutinn bendir á að gagnrýnt hafi verið á sínum tíma að þáverandi meiri hluti á Alþingi hefði vikið frá niðurstöðum verkefnisstjórnar í 2. áfanga rammaáætlunar. Niðurstaða verkefnisstjórnar nú var ekki einróma en einn fulltrúi í henni lagði til að allar þrjár virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár færðust í nýtingarflokk. Hinn 22. október 2013 óskaði verkefnisstjórn skýringa frá virkjunaraðila á útfærslu þriggja virkjunarkosta í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Urriðafossvirkjunar, Holtavirkjunar og Hvammsvirkjunar. Svar barst frá Landsvirkjun hinn 31. október 2013 sem ber yfirskriftina: „Nánari skýringar varðandi útfærslu þriggja virkjunarkosta í neðri hluta Þjórsár, þ.e. Urriðafoss-, Holta- og Hvammsvirkjunar.“ Fyrr á árinu 2013 rituðu Skúli Skúlason og Haraldur Rafn Ingvason skýrslu um laxfiska í Þjórsá. Verkefnisstjórn fól hinn 22. október 2013 faghópi að fara yfir meðal annars fyrrgreinda skýrslu og svör Landsvirkjunar og liggur fyrir mat faghópsins, dagsett 4. nóvember 2013. Ég vek athygli á þessum dagsetningum. Verkefnisstjórnin felur faghópi þann 22. október 2013 að fara yfir skýrslu og svör Landsvirkjunar og einnig þá skýrslu sem hér var sérstaklega vísað til. Þessi faghópur skilar af sér innan við tveim vikum síðar, 12 dögum síðar, þannig að það hefur verið hratt unnið nema hlutirnir hafi legið svona augljóslega fyrir. Það vekur auðvitað athygli þegar í raun er rökstudd niðurstaða sem gengur algjörlega í berhögg við þá miklu vinnu og þá niðurstöðu sem komist var að í verkefnisstjórn um 2. áfanga rammaáætlunar. Maður hefði getað haldið að það þyrfti kannski meiri vinnu í kringum það. En ég ætla ekki að gera lítið úr því, alls ekki, þetta varð niðurstaða hópsins. Hann taldi réttlætanlegt að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk en taldi hvorki réttlætanlegt að færa Holtavirkjun né Urriðafossvirkjun í nýtingarflokk. Meiri hlutinn bendir á að í greinargerð Landsvirkjunar, dagsettri 18. mars 2014, er fjallað um mótvægisaðgerðir vegna Holtavirkjunar sem miða að því að vernda fiskstofna og um vöktun og viðbragðsáætlun. Þar er fjallað um markmið mótvægisaðgerða og teknar saman upplýsingar um mótvægisaðgerðir fyrirhugaðrar virkjunar sem miði að verndun fiskstofna. Í greinargerðinni er farið yfir ýmis atriði, svo sem val á gerð véla, seiðaveitur og laxastiga og stýringu á rennsli neðan við Búðafoss. Fjallað er um mótvægisaðgerðir í farvegi neðan yfirfalls við Búðafoss. Einnig er fjallað um mótvægisaðgerðir til að tryggja rennsli um Murneyrarkvísl. Þá er fjallað um vöktun á fiskstofnum og gerð grein fyrir áætlun um viðbrögð við mismunandi aðstæður ef mótvægisaðgerðir gagnast ekki. Einnig liggur fyrir greinargerð Landsvirkjunar, dagsett 18. mars 2014, um mótvægisaðgerðir vegna Urriðafossvirkjunar sem miða að verndun fiskstofna auk vöktunar- og viðbragðsáætlunar. Þar eru teknar saman upplýsingar um mótvægisaðgerðir fyrirhugaðra virkjana sem miða að verndun fiskstofna og tilgreint val á gerð vélar og gerð grein fyrir seiðaveitu við inntak virkjunar, laxastiga við Heiðarlónsstíflu, stýringu á rennsli og mótvægisaðgerðir í farvegi. Einnig er fjallað um vöktun á fiskstofnum og áhrif mótvægisaðgerðar. Það hefur sem sagt verið farið mjög ítarlega yfir þetta sem út af hefur staðið varðandi virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár, áhrif á laxastofnana, og það er mín skoðun og annarra sem hafa fjallað ítarlega um þetta að þau atriði sem út af kunna að standa eigi heima í umhverfismati framkvæmda vegna þess að þar koma þessar mótvægisaðgerðir í raun til nánari skoðunar. Skrokkölduvirkjun var í nýtingarflokki eftir röðun verkefnisstjórnar í 2. áfanga rammaáætlunar. Í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir er virkjunarkosturinn í biðflokki og rökstyður verkefnisstjórn það þannig að afla þurfi gagna til að endurmeta áhrif Skrokkölduvirkjunar og Hágönguvirkjunar á víðerni og verndarsvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, sem og samlegðaráhrif þeirra og flutningskerfa raforku. Meiri hlutinn bendir á að ekki felist í breytingartillögu hans tillaga um að Hágönguvirkjun færist í nýtingarflokk. Skrokkölduvirkjun er fyrirhuguð á svæði sem þegar er raskað og verður grafin inn í Skrokköldu. Ætlunin er að nýta fall milli tveggja manngerðra miðlunarlóna og verður virkjunin að mestu ósýnileg þeim sem fara um svæðið. Eina sýnilega mannvirkið að vegum undanskildum verður tæplega kílómetra langur frárennslisskurður frá frárennslisgöngum niður að viki í Kvíslavatni. Einnig má benda á að ekki felst tilfinnanlegur kostnaður í því að fjarlægja sýnileg mannvirki og loka aðkomugöngum og er virkjunin því afturkræf. Virkjunin mun tengjast flutningskerfinu með jarðstreng. Um Hagavatn segir í nefndaráliti okkar: Í umsagnarferli sem hófst 19. ágúst 2011 komu fram nýjar upplýsingar sem einkum fjölluðu um jarðvegsfok og áhrif á ferðaþjónustu. Meiri hlutinn bendir á að bæði hafa komið fram rök með og á móti því að fyrri hámarksstærð Hagavatns verði endurheimt með stíflugerð til að hefta sandfok og endurheimta gróðurþekju nærliggjandi svæða. Virkjunarhugmyndir ganga út á það að stöðuvatnið muni ná fyrri stærð eins og það var áður af náttúrunnar hendi. Fram kom við umfjöllun um málið að fyrirætlanir lúti að því að endurheimta fyrri stærð vatnsins og hefði verið til skoðunar að nýta þá framkvæmd til orkuframleiðslu. Fyrir liggur að heimamenn eru áhugasamir um verkefnið og telja það hefta jarðvegsfok, auka möguleika á landgræðslu og bæta lífsgæði íbúa á áhrifasvæði uppfoksins. Þá bendir meiri hlutinn á að jarðvegsfok frá svæðinu er vel þekkt og fyrir liggur að árið 1997 var unnið mat á umhverfisáhrifum þess að hækka vatnsborð Hagavatns með því að stífla Farið. Sveitarstjórn Bláskógabyggðar hefur ályktað um mikilvægi þess að færa yfirborð vatnsins til fyrra horfs til að hefta sandfok og tryggja árangur uppgræðslu. Fram kom fyrir nefndinni að helsti orsakavaldur jarðvegsfoks, gamli botn Hagavatns, sökkvi alfarið verði framkvæmdin að veruleika. Hvað varðar framangreinda kosti bendir meiri hlutinn á líkt og að framan er getið að enn er eftir ferli mats á umhverfisáhrifum og öflun leyfa, þ.e. virkjunarleyfis og framkvæmdaleyfis. Þá þarf eftir atvikum að breyta skipulagi viðkomandi sveitarfélaga. Samkvæmt þessum verkferlum fer fram ítarleg og nákvæm yfirferð og er almenningi tryggð aðkoma til að gera athugasemdir við viðkomandi framkvæmd. Ráðherra skipaði verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar fyrir tveimur árum en enn liggur ekki fyrir breyting nema á einum kosti, þ.e. Hvammsvirkjun. Meiri hlutinn hvetur ráðherra til að tryggja áframhaldandi framgang verkefnisins og tryggja því fjármagn. Meiri hlutinn bendir á að hér á landi er áætlun um vernd og nýtingu landsvæða sambland af undanfarandi faglegu mati verkefnisstjórnar og þinglegri meðferð eða pólitísku ferli. Sjaldnast verða allir sáttir við flokkun allra virkjunarkosta áætlunarinnar. Hins vegar telur meiri hlutinn að ferlið verði að vera traust og að meiri líkur væru á sátt um niðurstöðuna ef ferlinu sem slíku væri treyst. Ljóst er að þegar gildandi áætlun var samþykkt á Alþingi var vikið frá faglegu mati verkefnisstjórnar í 2. áfanga rammaáætlunar og hið sama á við nú en niðurstaða meiri hlutans er að hverfa að nokkru leyti til niðurstöðu fyrri verkefnisstjórnar. Meiri hlutinn telur brýnt að ráðherra fari yfir framangreindar athugasemdir um ferlið sem lögin byggjast á. Meiri hlutinn hvetur ráðherra til að huga að því í samráði við viðeigandi undirstofnanir og vonast til að lagafrumvarp þar að lútandi liggi fyrir hið fyrsta. Meiri hlutinn leggur svo til að þetta mál verði samþykkt og undir meirihlutaálitið skrifa Jón Gunnarsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir Það þarf ekki að fara mörgum orðum það hvaða áhrif orkufrekur iðnaður hefur haft á íslenskt þjóðarbú. Við sem sóttum ársfund Landsvirkjunar sem haldinn var fyrir nokkrum dögum fengum mjög góða yfirsýn yfir stöðu þess fyrirtækis og þessa málaflokks. Það var áhugavert að hlusta á ræðu forseta Íslands og ég vil leyfa mér að vitna aðeins í ræðu hans. Hann sagði meðal annars, með leyfi forseta: „Landsvirkjun getur því með stolti litið yfir farinn veg og fagnað um leið hinum fjölþættu tækifærum sem nú móta daglega önn, tækifærum sem fært geta þjóðinni enn meiri hagsæld, treyst stoðir velferðar og iðandi þjóðlífs. Nú er eftirspurnin eftir orku mun meiri en Landsvirkjun getur annað, vandinn að velja úr röðinni sem bíður eftir viðskiptum, staða sem við sem sátum í stjórn Landsvirkjunar fyrir 30 árum hefðum talið draumsýn eina því þá var vandinn, og hafði verið árum saman, jafnvel í áratugi, að enginn stór kaupandi fannst að orkunni, vandi sem hvorki fyrirtækinu né fjölmörgum ríkisstjórnum tókst að leysa. Á afmælisárinu er staðan hins vegar sú að kaupendur knýja dyra, iðjuverin sem hér hafa starfað og ný framleiðslufyrirtæki sem og gagnaverin sem vaxa ört og önnur sem vilja koma hingað …“ Þetta brýnir okkur í því, virðulegi forseti, hversu mikilvægt það er að halda áfram á þessum vettvangi. Það var engin sátt um málsmeðferð og niðurstöðu á síðasta kjörtímabili um hvernig haldið var á málum. Það var lagt af stað með það að leiðarljósi að við gætum verið að leiða þennan ágreining í ljós. En það geta allir séð sem vilja að þau pólitísku inngrip sem áttu sér stað ollu miklu uppnámi varðandi framtíðarskipulag þessara mála, því miður. Afleiðingarnar liggja líka fyrir. Afleiðingarnar eru þær sem lágu fyrir strax í upphafi, þ.e. að uppbygging í orkufrekum iðnaði mundi stöðvast og þjóðin tapa nokkrum mikilvægum árum í áframhaldandi uppbyggingu á þessum vettvangi. Við höfum búið við það í gegnum áratugina að hér voru mjög veikar stoðir undir þessu samfélagi. Við byggðum afkomu okkar á verði á fiski, gæftum og aflabrögðum. Því má segja að á þeim tíma sem við upplifðum efnahagshrunið, 2008, hafi nýjar og sterkar stoðir og fleiri stoðir verið komnar undir íslenskt samfélag þannig að þá hristist kannski yfirbyggingin í íslensku samfélagi. Þegar síldin hrundi hins vegar á sínum tíma hrikti í grunnstoðum íslensks samfélags. Það var barátta sem hófst hér um það leyti sem Landsvirkjun var stofnuð um það hvert ætti að stefna í þessum málum. Fyrir 50 árum voru pólitísk átök um það, nákvæmlega eins og í dag, hvort fara ætti þessa leið eða ekki. Við vitum öll hvaða leið varð ofan á og hún hefur auðvitað verið mjög farsæl fyrir íslenska þjóð. Því hefur gjarnan verið haldið fram í umræðunni um þessi mál að við höfum verið að gefa orkuna, við höfum í gegnum tíðina selt orkuna allt of ódýrt á Íslandi. Það er ágætt að lesa hér þau orð sem forseti Íslands sagði einmitt á 50 ára afmæli Landsvirkjunar þegar hann rifjaði upp stjórnarsetu sína í þessu fyrirtæki fyrir 30 árum, á þeim tíma sem menn leituðu logandi ljósi að einhverjum stórum erlendum aðilum sem væru tilbúnir að koma hingað, fjárfesta og byggja upp á okkar ágæta landi. Það var ekki sjálfsagt að það tækist og auðvitað þurfti að gefa ýmislegt eftir. Á þessum tíma, í kringum 1960, þegar þessar ákvarðanir áttu sér stað lá fyrir að það þurfti að fara í ákveðnar stórvirkjanir í landinu. Við vorum ekki farin að anna almennum vexti atvinnurekstrar í landinu, raforkuöryggi var mjög ótryggt og það þurfti að fara í stórar framkvæmdir. Það var mjög dýrt fyrir fámenna þjóð í stóru landi að leggjast í slíkt stórræði nema til væri einhver stór kaupandi sem væri tilbúinn að taka þennan kostnað með okkur. Og hann fannst sem er ástæðan fyrir því að í dag borga heimili og almennur atvinnurekstur eitthvert lægsta orkuverð í heimi. Ástæðan er sú að þessi leið var fetuð. Það er kannski hinn mesti daglegi ávinningur íslenskra heimila og íslenskra fyrirtækja af því að fara þessa leið. Við sjáum núna, u.þ.b. 50 árum eftir stofnun Landsvirkjunar, að heldur betur er að birta yfir vegna þess að nú hafa þær fjárfestingar sem farið var í á sínum tíma að hluta til verið afskrifaðar og eru farnar að skila mjög miklum fjármunum til fyrirtækisins sem hefur hratt getað greitt niður skuldir sínar. Af hálfu fyrirtækisins er boðað að innan jafnvel skamms tíma, alveg á næsta leiti, muni arð- og skattgreiðendur þess vera farnir að sjá arð og skattgreiðslur þeirra nema jafnvel tugum milljarða inn í þjóðarbúið á hverju ári. Virði þessa fyrirtækis er sennilega einhvers staðar í kringum 600 milljarðar, fyrirtækis sem hefur sprottið úr engu í þessi verðmæti. Ríkið hefur aldrei lagt eina krónu í það. Það hefur veitt því ábyrgðir á lánum og staða fyrirtækisins er að verða núna með þeim hætti að það telur sig ekki þurfa á þeim ábyrgðum að halda í framtíðinni. Það verður algjörlega sjálfstætt í að standa straum af lántökum sínum. Allar þjóðir öfunda okkur, virðulegi forseti, af þeirri stöðu sem við erum í. Göran Persson var á ársfundi Samtaka atvinnulífsins um daginn og talaði um náttúruauðlindir Íslendinga og þau raunverulegu verðmæti sem við getum byggt framleiðslu okkar á. Hann hvatti okkur til að fara varlega, ganga hægt um gleðinnar dyr, en sagði að við hefðum traustari undirstöður en nokkur önnur þjóð sem hann þekkti til. Um þetta erum við síðan að deila, virðulegi forseti, hversu langt á að ganga. Við höfum gengið skemur en flestar þjóðir, t.d. Noregur, ef við berum okkur saman við frændþjóðir okkar í Skandinavíu. Við eigum að leita leiða til að koma á sátt í þessu máli en sáttaumleitanirnar mega ekki snúast um að slá hér stöðugt öllu á frest. Við höfum ekki efni á því. Við þurfum að halda áfram á þessum vettvangi eins og öðrum, það er gríðarlega mikilvægt. Við sjáum hvernig núna er kallað eftir því að við framleiðum meiri raforku með þeim hætti sem við gerum. Við sjáum að við erum að byggja upp enn fjölbreyttari flóru fyrirtækja og atvinnulífs, enn meiri útflutningsverðmæti. Við fáum hærra verð fyrir orkuna núna en við höfum nokkru sinni fengið. Þegar við komum að því að hugsa aðeins til framtíðarkynslóða, eins og gjarnan er gripið til í þessari umræðu, að við þurfum að geyma eitthvað fyrir komandi kynslóðir, spyr ég: Hvað er betra fyrir okkur flest sem erum hér inni en það að foreldrar okkar skuli hafa byggt fyrir okkur Búrfellsvirkjun eða Sogsvirkjanir sem í dag standa mikinn straum af því sem við byggjum okkar samfélag á? Þau byggðu upp þessar atvinnugreinar.

… sumar …

Virðulegi forseti. Ég læt þessu lokið í bili.

Hæstv. forseti. Í einnar mínútu andsvari er ekki hægt að bregðast við ræðu hv. þingmanns, það mun ég gera í ræðu minni á eftir. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem kemur fram í gögnum til nefndarinnar og er lögskýringargagn með þessari þingsályktunartillögu. Það er álit umhverfis- og auðlindaráðuneytisins varðandi lög nr. 48/2011, rammaáætlunarlögin, um að það geri ekki ráð fyrir því að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá kosti varðar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða álit hann hefur á þessari umsögn ráðuneytisins og hvort hann sé ekki hræddur við að þetta álit, verði breytingartillagan samþykkt, sé gagn sem notað verði ef einhverjum dettur í hug að fara í málaferli út af þessari ákvörðun eða því að menn telji að hér hafi ekki löglega verið staðið að málum gagnvart 

Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega ekki sammála þessu áliti og ég hef rætt þetta við fjölmarga, bæði lögfræðinga og aðra, og við sjáum hver úrskurður forseta þingsins er og þeirra sérfræðinga sem hér starfa, enda væri það, virðulegi forseti, hreint með ólíkindum ef tillaga sem kemur frá ráðherra um þessi mál gæti ekki tekið breytingum í þinginu. Til hvers var þá verið að vísa málinu til þingsins til þinglegrar meðferðar? Ef það var vilji löggjafans á sínum tíma að það yrði farið algjörlega að niðurstöðu ráðherrans í málinu, til hvers er þá hin þinglega meðferð? Umsagnarferli, umræður, fundir og allt sem því fylgir, umræðurnar í þinginu, ef það er ekki hugsað til neinna breytinga? Ég veit ekki um neitt slíkt mál, virðulegi forseti, 

Hæstv. forseti. Í umsögn frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu koma líka fram efasemdir um að hér sé farið að lögum. Ráðuneytið segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Ef beitt yrði strangri túlkun á lögum nr. 48/2011, og ofangreindum ummælum í greinargerð, væri hægt að halda því fram að Alþingi gæti eingöngu gert breytingu hvað varðar þennan tiltekna virkjunarkost, Hvammsvirkjun.“ Það er með því að breyta henni úr orkunýtingarflokki í t.d. biðflokk eða verndarflokk eða öfugt. Þarna er atvinnuvegaráðuneytið á sömu skoðun þótt það kveði ekki eins skýrt að orði og umhverfis- og auðlindaráðuneytið gerir. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta álit? Og er hann ekki hræddur um, eins og ég, að verði þessi breytingartillaga samþykkt þá séu þessi gögn lögskýringargögn sem verða notuð í málaferlum um málið?

Virðulegi forseti. Nei, ég hef ekki neinar sérstakar áhyggjur af þessu. Ég verð að segja það. Mér finnst það með ólíkindum ef það er þannig að þingið hafi ekki rétt til þess að fjalla um þau mál sem til þess koma. Ef við förum aðeins yfir þann rökstuðning sem kemur fram í þessu þar sem nefnt er að verkefnisstjórn hafi ekki fjallað um þessa virkjunarkosti, þá er það bara ekki rétt. Það þarf ekki annað en að lesa greinargerð verkefnisstjórnar til ráðherra þar sem kemur fram að verkefnisstjórnin fór á staðinn, hún fjallaði um þessa kosti, hún fór yfir ákveðna þætti þar og hennar mat var að það þyrfti að gera það betur. Mat nefndarinnar er að þau atriði sem út af standa muni verða tekin fyrir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðuna þar sem hann kynnti okkur framtíðarsýn sína sem mér heyrðist eiga rætur að rekja til 6. áratugar 20. aldar, a.m.k. vísaði hann einkum þangað þegar hann kynnti okkur framtíðarsýn sína í raforkumálum. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann ekki um hana heldur um sérstaklega þann virkjunarkost sem kallaður er Hagavatnsvirkjun, en í greinargerð tillögu hæstv. umhverfisráðherra segir, með leyfi forseta: „Hvað Hagavatnsvirkjun varðar var ljóst eftir vettvangsferð verkefnisstjórnar að auk óvissu, sem áður var getið varðandi áhrif á sandfok, náttúrulega landmótun, útivist og ferðaþjónustu, var óljóst hvernig tengingu virkjunarinnar við flutningskerfið yrði háttað.“ Síðan er haldið áfram og sagt að niðurstaða verkefnisstjórnar hafi verið sú að hún hefði ekki forsendur til að meta virkjunarkostinn án aðkomu fullskipaðra faghópa, enda óljóst hvort slíkt vinnuferli stæðist ákvæði laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Ég spyr hv. þingmann: Telur 

Virðulegur forseti. Já, ég tel svo vera. Við getum tekið þetta dæmi um tengingu virkjunarinnar við dreifikerfið. Þar hafði nefndin áhyggjur af því að það væri óljóst hvar ætti að tengja þetta við dreifikerfið, að það lægi heldur ekki fyrir línustæði og hvar línurnar mundu liggja. Nú vill svo til að í þessu tilfelli verður línan lögð í jörð, það liggur fyrir. Þær upplýsingar hafði nefndin. Það liggur líka fyrir að línan mun verða tekin inn í spennuvirkið á Flúðum, það þarf ekki að byggja nýtt spennuvirki fyrir þessa virkjun. Þau atriði sem eru að mér finnst helstu ágreiningsatriðin um Hagavatnsvirkjun er hvort við erum að tryggja með þessu að það uppfok sem þarna hefur átt sér stað muni hætta eða hvort af virkjunarframkvæmdunum muni hljótast áframhaldandi uppfok. Það tel ég að sé atriði sem þurfi að skoða mjög vel í umhverfismati þessarar virkjunar. En það er mikill þrýstingur og vilji heimamanna eins og allir vita til þess að bæta lífsgæði á 

Frú forseti. Svar hv. þingmanns var að hann teldi meiri hluta nefndarinnar vera til þess bæran að taka ákvörðun sem verkefnisstjórn taldi sig ekki bæra til að taka af því faghópar hefðu ekki verið fullskipaðir. Hugsunin á bak við verkefnisstjórn rammaáætlunar er að meta öll áhrif; umhverfisáhrif, samfélagsleg áhrif, efnahagsleg áhrif, og raða svo kostum í röð eftir því hvort þeir eigi að fara í vernd, bið eða nýtingu. Mér finnst hv. þingmaður í raun og veru vera að segja að þetta ferli skipti engu máli, að hann ásamt Ásmundi Friðrikssyni, Páli Jóhanni Pálssyni, Þórunni Egilsdóttur, Haraldi Benediktssyni og Þorsteini Sæmundssyni, meiri hluta atvinnuveganefndar, geti bara tekið þetta að sér. Er hv. þingmaður að segja að verkefnisstjórn um rammaáætlun sé í raun og veru óþörf? Það kemur fram í öllum gögnum að hún var aldrei búin að ljúka umfjöllun um Hagavatnsvirkjun. Það er nú eitt af því sem menn efast um að hreinlega standist lög. Telur þá hv. þingmaður nokkurn tilgang 

Virðulegi forseti. Já, það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að rökin að baki Hagavatnsvirkjun eru með aðeins öðrum hætti og að mörgu leyti veikari en gagnvart hinum virkjunarkostunum. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því. En það er að okkar mati, meiri hlutans, fullgildar ástæður til þess að senda þennan virkjunarkost í áframhaldandi mat. Ef horft er á niðurstöðu þeirrar verkefnisstjórnar sem núna starfar og hvaða atriði það eru sem út af standa, þá höfum við þegar fengið skýringar á hluta af þeim athugasemdum. Ég fór áðan yfir línulagnirnar. Þetta verður jarðstrengur og áhrifin verða ekki þar. Það lá reyndar fyrir og því óskiljanlegt af hverju þetta er tekið fram sem óvissuatriði. Í öðru lagi finnst mér vera óvissa um uppfok, það er dregið fram 

Frú forseti. Hv. formaður atvinnuveganefndar hnýtti í verkefnisstjórn í sínu máli en telur meiri hluta atvinnuveganefndar vera þess umkominn að fara með faglegt mat á þeim virkjunarkostum sem hefur verið slengt hér inn á borð til okkar alþingismanna og við eigum að afgreiða og meta. Mikil gagnrýni hefur nú komið fram frá aðilum eins og Skipulagsstofnun sem kallar eftir rökstuðningi m.a. fyrir Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Mig langar að heyra þennan rökstuðning hv. formanns atvinnuveganefndar og líka hvaða fyrirtæki bíða þess, stórfyrirtæki, stóru orkunotendurnir, að kaupa þá orku sem kæmi til með að koma úr öllum þessum virkjunum sem fara í svo faglegt ferli 

Virðulegi forseti. Ég kannast nú ekki við að hafa verið að hnýta neitt í verkefnisstjórnina eins og hv. þingmaður hélt fram. Ég nefndi áðan að mér fyndist faghópurinn hafa tekið skamman tíma í sína vinnu, en ég geri ekki við það athugasemdir og vantreysti ekkert því sem frá þeim kom, tók það sérstaklega fram. Ég fór ágætlega yfir rökstuðning nefndarinnar fyrir því að fara í Hagavatnsvirkjun og ég hef verið að fara yfir það og óþarfi að gera það enn og aftur. Varðandi Skrokkölduvirkjun þá á það sama við. Ég fór einmitt yfir það í nefndarálitinu að Skrokkölduvirkjun hefði mjög lítil áhrif á umhverfi sitt. Það eru þegar manngerð lón til staðar. Það verður eitt inntaksop sem kemur, ein göng, virkjunin verður byggð inn í göngunum og það er fyrirhugað að línulagnir frá þeirri virkjun verði í jörðu. Þannig að umhverfisáhrifin af þeirri virkjun eru mjög lítil og ég tel full rök til þess að halda þar áfram, enda var sá virkjunarkostur í nýtingarflokki … 

Frú forseti. Hv. þingmaður hnýtir í faghóp verkefnisstjórnar, ekki tel ég það nú vera betra en að hnýta í verkefnisstjórn. Telur hann að fagmennska sé meiri innan meiri hluta atvinnuveganefndar en þeim faghópi og hann sé þess umkominn að hnýta í hann? Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem kom fram hjá veiðimálastjóra að ef mótvægisaðgerðir mundu ekki virka sem skyldi þá væri 88% laxastofnsins í Urriðafossi í uppnámi og 52% laxastofnsins í Holtavirkjun. Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af þessu? Telur hann bara rétt að við böðlumst áfram? Mig langar líka að heyra hvort hv. þingmaður viti muninn á umhverfismati áætlana og umhverfismati framkvæmda. Umhverfismat áætlana fer í umsagnarferli þar sem almenningur hefur aðkomu, sem það gerir 

Virðulegur forseti. Ég kann illa við að mér séu lögð orð í munn og sagt að ég sé að hnýta í einhverja. Ég tek það hér sérstaklega fram að ég er ekki að gera athugasemdir þótt það veki athygli hve tíminn var stuttur. Mér finnst að svona málflutningur eigi ekki að eiga sér stað og ég vísa þessu á bug. Hef ég ekki áhyggjur af því að mótvægisaðgerðir muni ekki virka í neðri hluta Þjórsár? Samkvæmt þeirri yfirferð sem hefur nú verið nokkuð ítrekuð í atvinnuveganefnd með fjölmörgum aðilum og ekki bara í vetur heldur áður líka, þá er ekki tilefni til þess að hafa af því miklar áhyggjur. En það þýðir ekki að ekki verði vandað vel til verka. Það hefur komið fram hjá Veiðimálastofnun að enginn laxastofn hafi verið rannsakaður betur eða mótvægisaðgerðir í Þjórsá, ekkert hafi verið rannsakað betur í Þjórsá að þessu leyti. Þeir hafa haft á orði hjá Veiðimálastofnun sem eru okkar sérfræðingar í þessum málum, m.a. í þeim mótvægisaðgerðum sem stendur til að grípa til, að lengra verði 

Frú forseti. Það er að skilja á hv. þm. Jóni Gunnarssyni að hann hafi tekið atvinnuveganefnd og breytt henni í verkefnisstjórn um rammaáætlun til þess að fara yfir það, eins og hv. þingmaður orðaði það, sem út af kynni að standa, það sem upp á vantaði. Er það réttur skilningur hjá mér? Ég vil spyrja hv. þingmann að því hvort það hafi verið uppleggið í vinnunni, að fara yfir það í nefndinni sem vantaði upp á í vinnu faghópanna og verkefnisstjórnarinnar. Í framhaldi af þeirri spurningu langar mig að spyrja hv. þingmann: Hið faglega mat að baki tillögunni um að setja Hagavatnsvirkjun í nýtingu, er það eingöngu mat atvinnuveganefndar? Eða hvaða faglega mat liggur að baki þeirri tillögu?

Virðulegi forseti. Að hv. atvinnuveganefnd hafi tekið að sér að vera ný verkefnisstjórn? Í þessu tilfelli er auðvitað atvinnuveganefnd með verkefnið og stýrir því, alveg eins og í öllum öðrum málum sem koma til þingsins. Hér voru einhverjir að tala um það áðan hvað það hefði verið gott að atvinnuveganefnd hefði ekki afgreitt náttúrupassann í gegn. Vorum við þá verkefnisstjórn í þeim skilningi? Auðvitað snýst þetta um að á vettvangi þingsins verða málefnalegar umræður. Þar eru þingmál send til umsagnir. Þar kemur fjöldi gesta. Er það út af engu gert? Nei, það er einmitt gert til þess að safna saman upplýsingum, leggja þær síðan á vogarskálarnar og taka ákvörðun. Það er nákvæmlega það sem nefndin hefur gert. Með nákvæmlega sama hætti og ráðherra á síðasta kjörtímabili lagði eftir umsagnarferli 

Frú forseti. Þetta svar hv. þingmanns sýnir auðvitað að meiri hluti atvinnuveganefndar er algerlega úti á túni í þessari tillögu sinni, eða kannski meira ofan í skurði, það passar kannski betur í þessu samhengi. Það er auðvitað ekki hlutverk atvinnuveganefndar að stíga inn á verksvið verkefnisstjórnarinnar og breyta sér í einhvers konar verkefnisstjórn og fara yfir það sem út af stendur. Það er ekkert annað en sorglegt að hlusta á málflutning á borð við þann sem hv. þingmaður lét frá sér fara um að það væri auðvitað mjög æskilegt að ná sátt um þetta mál, en þá verða allir að hætta að vera ósammála mér, það verða bara allir að hætta því að vera í kyrrstöðu. Það er útilokað að ná nokkrum árangri með þeim hætti. Það er útilokað að ná nokkurri sátt með þessari framgöngu. Það veit auðvitað hv. þm. Jón Gunnarsson.

Virðulegur forseti. Það má vel vera að hv. þingmanni finnist atvinnuveganefnd vera úti á túni í þessu máli eins og hann orðar það og það sé algerlega útilokað verkefni að nefndin geti stigið inn á verksvið verkefnisstjórnar. 

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að gefa ráðrúm til þingflokksfunda. Þingflokkarnir hafa nú fengið tíma til að ráða ráðum sínum og lesa yfir úrskurð hæstv. forseta, sem er verulega umdeilanlegt plagg. Það liggur fyrir að þingflokksformenn óska mjög eindregið eftir fundi tafarlaust með forseta ásamt lögfræðilegum ráðgjöfum hans og lögfræðingi þingsins þar sem farið verður yfir forsendur og innihald þessa úrskurðar. Það má öllum ljóst vera að þarna er ekki allt hafið yfir vafa og slíkan fund þarf að halda umsvifalaust.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir ósk hv. þm. Svandísar Svavarsdóttur um að haldinn verði fundur með forseta og þingflokksformönnum. Ástæðan er sú að við höfum farið yfir úrskurð forseta og að mínu mati er hann pólitískt álit hans. Þetta er bullandi pólitískt plagg, þetta er ekki faglegur úrskurður forseta alls þingsins, það er svo einfalt. Í úrskurðinum eru fullyrðingar sem standast ekki og stangast á við ágætt álit og minnisblað sem atvinnuveganefnd fékk frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu í nóvember sl., og stangast á við það sem stendur beinlínis í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni um Hvammsvirkjun, sem kemur beint frá verkefnisstjórninni. Ég tel að þær forsendur sem forseti byggir úrskurð sinn á hafi verið rangar og hann þurfi að fara yfir málið að nýju. Þess vegna er eðlilegt að hann fundi 

Herra forseti. Ég tek undir þá ósk sem hér hefur verið borin fram, að forseti þingsins fundi með þingflokksformönnum og hafi þar með í för þá lögfræðilegu ráðgjafa sem voru honum innan handar um að móta þann úrskurð sem hann kynnti hér munnlega og við höfum nú fengið sendan í kjölfarið. Ég gerði athugasemdir áðan við þau vinnubrögð að þessi úrskurður hefði verið kynntur með þeim hætti að honum var dreift til þingflokksformanna skömmu fyrir þingfund og hann síðan kynntur munnlega. Það hefði auðvitað farið betur á því að þetta hefði verið kynnt fyrir fram því að hér er um að ræða mál sem lýtur að því að þingmenn í minni hluta hafa dregið í efa að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sé beinlínis þingtæk. Það er ekki úr lausu lofti gripið heldur byggjum við þingmenn minni hlutans það meðal annars á þeim álitum sem starfsfólk hæstv. umhverfisráðherra annars vegar og hins vegar starfsfólk hæstv. iðnaðarráðherra í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu sendi til bæði hv. atvinnuveganefndar og hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegt að gera þingflokksformönnum grein fyrir rökstuðningnum á bak við úrskurðinn og gera það fyrir þingfund, 

Virðulegur forseti. Það er ljóst að sumir ef ekki allir þingmenn stjórnarliðsins í atvinnuveganefnd hafa látið undir höfuð leggjast að lesa minnisblöð umhverfisráðuneytisins annars vegar og atvinnuvegaráðuneytisins hins vegar. Það er mikill ljóður á þessum málatilbúnaði. Það liggur fyrir í minnisblöðum frá þessum ráðuneytum, sem Kristján L. Möller las upp úr hér fyrr á fundinum, frá 27. nóvember 2014, að þetta gangi einfaldlega ekki. Það stangast á við þá túlkun sem hæstv. forseti hefur haft hér uppi. Þess vegna er nauðsynlegt að forseti fundi með formönnum þingflokka og geri grein fyrir því hvaða lögfræðingar standa að baki þessum úrskurðarorðum. Það verður auðvitað að gera hlé á þessari umræðu og fá okkar færasta fólk til þess að ráða fram úr því hvort taka eigi að mark á umhverfisráðuneytinu þegar það túlkar þau lög sem undir það falla eða þessum tiltekna úrskurði þar sem ekkert er fjallað um minnisblöðin.

Forseti vill minna hv. þm. Helga Hjörvar, formann þingflokks Samfylkingarinnar, á að nefna þingmenn hv. þingmenn, eins þó að þeir heiti Kristján L. Möller.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þennan hálftíma sem við fengum til þess að skoða þetta mál aðeins betur. Tíminn hefði að vísu mátt vera lengri en hann var alla vega nógu langur til að óhætt sé að taka undir þá bón sem hér hefur verið lögð fram, að hittast með virðulegum forseta, þingflokksformenn og lögfræðingar, til þess að fara yfir þennan úrskurð. Eins og aðrir er ég ekki sannfærður um að hann sé réttur. Sömuleiðis er orðalagið í honum veikt, svo meira verði ekki sagt, og full ástæða til þess að hafa þetta á hreinu. Aftur verður að ítreka að hér er um eitt umdeildasta mál að ræða í íslenskri nútímastjórnmálasögu. Það er því gríðarlega mikilvægt að allt form sé á hreinu og að við séum alla vega sátt við formið sem við notum til þess að ræða formið sem var hugsað til þess að ná einhvern tíma, einn daginn sátt um einhverjar ákvarðanir í þessum málaflokki. Nú liggur meira á en áður að hér sé hvert skref tekið varlega og með hliðsjón af öllum aðgengilegum staðreyndum 

Virðulegur forseti. Forseti þingsins tók þá ákvörðun í þessu máli, þrátt fyrir aðvörunarorð og hávær hróp frá stjórnarandstöðunni, að sigla þessu máli rakleiðis upp í fjöru og þar er það núna strand. Það sama má segja um öll stóru mál ríkisstjórnarinnar, þau eru öll strand. Og það er ekki bara skoðun mín, þetta er á forsíðu DV í dag, flennifyrirsögn: Öll stóru málin strand. Þess vegna hefði maður haldið að fullt tilefni væri til þess af núverandi stjórnarmeirihluta að fara aðeins yfir stöðuna og átta sig á því og draga lærdóm af síðastliðnum desember, þegar það eina sem núverandi ríkisstjórn tókst að koma í gegnum þingið voru fjárlögin, að tími samráðsleysis, tími þagnarinnar, tími einstrengingslegra ákvarðana án samráðs 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gera hér áðan fundarhlé til að funda í þingflokkum stjórnmálaflokkanna og fara yfir málið. Það sem vantar í rauninni í framhaldi af þessum þingflokksfundum er að þingflokksformenn fái tækifæri til að ræða við forseta um málsmeðferð á málinu. Eins og ég vakti athygli á í fyrri ræðu nefndi hæstv. forseti að Alþingi þarf að lokinni þessari umræðu að taka efnislega afstöðu, en það er afar erfitt að taka efnislega afstöðu þegar menn hafa ekki uppi á borðinu öll gögnin í málinu. Hér hefur verið upplýst að á bak við liggja ýmis gögn varðandi álit bæði atvinnuvegaráðuneytisins og umhverfis- og auðlindaráðuneytisins sem gefa eiginlega alveg skýr fyrirmæli um hvernig eigi að umgangast þessi lög, en þau hafa verið snupruð í úrskurði hæstv. forseta. Ef menn ætla að reyna að komast eitthvað áfram er mikilvægt að við skerum líka úr um það. Er það skilningur meiri hluta Alþingis að það eigi að slátra rammaáætluninni? 

Herra forseti. Ég ætla að halda mig við úrskurð hæstv. forseta Einars K. Guðfinnssonar. Hann er því miður ekki í salnum þannig að ég get ekki átt orðastað við hann. En það vill svo til að ég tek alltaf mark á fólki sem er sérfræðingar á sínum sviðum, sem betur fer höfum við hæstaréttarlögmann hér í salnum, fyrrverandi formann Lögmannafélags Íslands. Hvað segir hann um eftirfarandi röksemdafærslu? Öll röksemdafærslan liggur í því að faglegt mat hafi farið fram. Hæstv. forseti segir að hann geti stutt það eftirfarandi rökum: Hann segir að fjórum virkjunum, Þjórsárvirkjunum og Skrokkölduvirkjun, hafi áður verið raðað í virkjunarflokk. En hvað segir þá hv. þm. Brynjar Níelsson um Hagavatnsvirkjun? Henni var aldrei raðað í neitt. Má þá að minnsta kosti ekki komast að þeirri niðurstöðu hvað hana varðar að úrskurðurinn sé rangur miðað við hið innra rökhengi eins og hann liggur fyrir?

Herra forseti. Ég, eins og aðrir hv. þingmenn, gagnrýni þennan úrskurð og málsmeðferð í framhaldi af honum þegar hefur komið svo skýrt fram að minnisblað liggur fyrir bæði frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og líka frá atvinnuvegaráðuneytinu sem gengur í þveröfuga átt. Það er ekki eins og lögfræðing þurfi til að skilja það sem þar kemur fram, þó að þeir séu hérna háttvirtir inni á Alþingi. Ég meira að segja tel mig geta skilið þetta mætavel, og hef ég ekki lögfræðimenntun, að Alþingi á ekki að fjalla um neina virkjunarkosti sem hafa ekki fengið faglega meðferð í verkefnisstjórn. Þannig hljóðar nú það orð. Mér finnst að hæstv. forseti verði að hitta formenn flokka stjórnarandstöðunnar og þingflokksformenn og fara yfir þessa stöðu með álitsgjöfum sínum og að þingflokksformenn geti líka kallað til lögfræðing til að hafa sér innan handar.

Forseti vill upplýsa áður en lengra er haldið með umræður um fundarstjórn forseta og menn hefja mál sitt öðru sinni undir þeim dagskrárlið að forseti hefur ástæðu til að ætla að af fundi forseta með formönnum þingflokka geti orðið eitthvað síðar í kvöld, þó ekki alveg á næstunni þar sem … 

Herra forseti. Ég fagna því að þessi fundur hafi verið boðaður núna til að fara yfir úrskurðinn, því að það verður að segjast eins og er að við eigum eftir að ræða efnislega um inntak þessarar tillögu. Það er ekki traustvekjandi þegar uppi eru efasemdir um ýmsa formlega þætti, sem verið hefur allt frá því að ákveðið var af meiri hluta þingsins að vísa málinu til hv. atvinnuveganefndar, sniðganga hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem farið hefur með málið, enda málaflokkur hæstv. umhverfisráðherra undir. Enginn hefur enn getað útskýrt fyrir þeirri sem hér stendur hvernig nákvæmlega er hægt að aðskilja þættina vernd og nýtingu í rammaáætlun og að þeir eigi að heyra undir ólíkar nefndir þingsins. Það hefur enginn getað rökstutt það með sannfærandi hætti. Ég verð að segja að þegar formið er þannig að á því ríkir ekki traust er erfitt að fara inn í efnislega umræðu fyrr en við höfum að minnsta kosti reynt að ná einhverri sátt um formið. Svo munum við ekki vera sammála um efnislega þætti tillögunnar. Það er annað. En það gengur ekki að við upplifum það í þinginu að verið sé að reyna að fara fram hjá 

Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Það er í sjálfu sér ástæða til að fagna því að forseti hefur boðað til fundar, sem hefur margoft verið kallað eftir, með forseta þingsins og þingflokksformönnum. Er það vel þótt fyrr hefði mátt vera og hefði auðvitað verið skynsamlegast að gera það í upphafi umræðunnar. Það kom ekki fram hjá forseta þingsins fyrr í dag þegar ég spurði hvers vegna málið væri kynnt eins og það var gert, þ.e. forseti las fyrir þingheim í ræðustól Alþingis upp úr tveggja blaðsíðna skjali, álit sem varðar mál sem er eitt af því umdeildasta í þjóðfélaginu. Á meðan stöndum við frammi fyrir því að hingað koma ekki inn stór mál sem boðað var fyrir allnokkru að kæmu á næstu dögum, svo sem afnám hafta og fleira sem varða samfélagið mikið meira akkúrat á þessari stundu en að þröngva 

Virðulegi forseti. Ég tel að mikilvægt sé að á fundinum á eftir með þingflokksformönnum og forseta verði farið vandlega yfir það hvort menn vilji í alvörunni halda því til streitu að hafa þetta mál á dagskrá, vegna þess að hér fyrir utan logar allt í deilum á vinnumarkaði. Það eru stórátök í gangi. Það eru verkföll sem hafa gríðarleg áhrif á velferðarþjónustuna í landinu. Hvað eru menn þá að gera á Alþingi? Menn eru að taka ákvörðun um að standa í deilum um ráðstöfun auðlinda þjóðarinnar, og ekki aðeins standa í deilum um ráðstöfun auðlinda þjóðarinnar heldur er verið að taka ákvörðun um að kippa úr sambandi verkferlum sem samþykktir voru samhljóða á síðasta þingi. Það er ákvörðun sem verið er að taka hér. Ég sat einn fund í atvinnuveganefnd þegar verið var að vinna þetta mál og það kom skýrt fram hjá þeim sem unnu verkið að þeir litu svo á. Virðulegi forseti. 

Virðulegur forseti. Á sama tíma í gær, þegar forustumenn stjórnarandstöðunnar buðu ríkisstjórninni hjálparhönd, aðstoð, sáttarhönd í þeim gríðarlega erfiðu viðfangsefnum sem hún glímir við, var DV að taka saman stöðuna á stórum málum ríkisstjórnarinnar og smíða samantekt sem hefur þessa fyrirsögn: Stóru málin strand. Aðeins átta fundardagar eftir á Alþingi. Þetta er auðvitað mjög sláandi lesning. Hún er vitnisburður um alveg vonlausa verkstjórn. Hvert er næsta skref stjórnarmeirihlutans eftir daginn í gær, í þessari stöðu með öll málin strand? Jú, það er að reyna aðeins að róa stöðuna með því að taka rammaáætlun með fjölda breytingartillagna frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni á dagskrá. 

Hæstv. forseti. Mig grunaði það um leið og ég sá hv. þm. Össur Skarphéðinsson fara í ræðustólinn að hann mundi minnast enn einu sinni á fyrrverandi formann Lögmannafélagsins. Það er út af fyrir sig allt í lagi. Ég get alveg sagt það sama og ég sagði síðast þegar þetta mál var til umræðu, um nákvæmlega sama atriði, um lögmætið, hvort menn gætu komið með þessa breytingartillögu. Ég skal endurtaka það sem ég sagði þá: Um málsmeðferðarreglur á þinginu gilda þingskapalög. Í lögunum um rammann frá 48/2011 eru engin ákvæði um málsmeðferðarreglur á Alþingi. Það breytir því ekki að ef á að koma til framkvæmdar einhvern tímann, að farið hafi verið eftir þeim reglum sem hér eru, þær geta skipt máli á endanum, en varðandi meðferð þingsins á þessari tillögu gilda auðvitað þingskapalögin. 

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með að það skuli vera búið að boða til fundar með þingflokksformönnum og hæstv. forseta klukkan hálfsjö, vegna þess að virkilega er þörf á slíkum fundi. Ég vona að á þeim fundi verði einnig farið yfir niðurstöður lögfræðinga umhverfisráðuneytisins og atvinnuvegaráðuneytisins, sem fjalla um þessi mál, og faglegt mat verkefnisstjórnar af því að nú hafa menn talað um að faglegt mat verkefnisstjórnar hafi farið fram um allar þessar virkjanir nema Hagavatn. En það er auðvitað ekki svo vegna þess að það er faglegt mat núverandi verkefnisstjórnar að fara þurfi yfir þær upplýsingar sem fram komu í umsagnarferli árið 2013 og skoða þau álitamál betur. Það er hið faglega mat verkefnisstjórnar sem nú starfar.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið boðað til fundar með þingflokksformönnum. Hæstv. forseti ætlar að funda með þingflokksformönnum og ráðgjöfum varðandi þessa niðurstöðu forseta. Mér finnst óeðlilegt að hér verði hafin umræða um málið og þingmenn þurfi að stíga hér í pontu ekki vitandi hver niðurstaðan verður, því að fyrir okkur sem viljum standa með rammaáætlun kann sá fundur að leiða af sér afdrifaríka niðurstöðu. Það er óeðlilegt að setja þingmenn í þá aðstöðu að þurfa að hefja umræðu málsins án þess að vita hvaða línu á að taka. Ég fer fram á það að hér verði fundi frestað og honum ekki fram haldið fyrr en fundur forseta hefur farið fram með þingflokksformönnunum.

Herra forseti. Ánægjulegt er að vita að hæstv. forseti, Einar K. Guðfinnsson, ætlar að funda með þingflokksformönnum um þetta alvarlega mál og þó fyrr hefði verið. Það er bara skynsamlegt að bakka út úr einhverri stöðu sem er komin í óefni og tel ég að menn ættu nú að hugsa aðeins dýpra og skoða það í fullri alvöru að bakka með þetta mál yfir höfuð út úr þeim stutta tíma sem eftir er af þessu þingi og nýta þann tíma betur en að eyða honum í umræðu um þessi mál sem er svona gífurleg óánægja með úti í þjóðfélaginu og hér inni. Ég held að menn ættu bara að stoppa umræðuna núna, að minnsta kosti fram að þessum fundi, nota tímann og leggja höfuðið í bleyti og hugsa um hvað brennur á þjóðfélaginu í dag. Það brennur ekki á þjóðfélaginu að koma þessum virkjunarkostum í ferli með einhverri flýtimeðferð. Það brennur ekki á almenningi í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir að hlutast til um að haldinn verði fundur með þingflokksformönnum, en tek undir það að ekki gengur að framsögumenn 1. og 2. minnihlutaálits þurfi að halda ræður sínar og framsögur hér áður en sá fundur hefur verið haldinn. Nú liggur það fyrir að fundurinn hefur verið boðaður klukkan hálfsjö og klukkan er að detta í sex og menn væru þá nýbúnir - hv. þm. Kristján Möller væri nýbúinn að halda ræðu sína og næði ekki að ljúka við andsvör áður en kæmi að því, ég held að það gangi ekki upp. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir fundinn og vil líka velta upp þeirri spurningu hvort ekki sé rétt að kalla eftir lögfræðingum úr umhverfis- og auðlindaráðuneytinu til að mæta á þann fund sem boðaður hefur verið.

Herra forseti. Ég stóð einhvern veginn í þeirri meiningu að hlé yrði gert á þessum fundi meðan þingflokksformenn funduðu með hæstv. forseta. Ég vil spyrja hvort það sé ekki réttur skilningur því að það er í mínum huga augljóst mál að ekki getur gengið að framsögumenn nefndarálita séu að flytja sín erindi án þess að vita niðurstöðu þess fundar. Ég spyr því hæstv. forseta hvort það sé ekki öruggt mál að hér verði gert hlé á fundi meðan þingflokksformenn og hæstv. forseti funda. Ef svo er ekki vil ég biðja hæstv. forseta að íhuga vandlega þá stöðu sem þingmenn eru settir í sem þurfa að flytja sín nefndarálit vitandi ekki um niðurstöðu þess fundar.

Forseti hafði frekar gert ráð fyrir því að við héldum umræðunni áfram fram að því að gert yrði hlé til að forseti gæti fundað með formönnum þingflokka, en heyrir nú óskir þingmanna um annað.

Virðulegur forseti. Það hrannast upp álitamálin og er ærið tilefni til fundar þingflokksformanna og hæstv. forseta. Ég fagna því að af honum verði. Ég vil taka undir kröfur um að þingfundi verði frestað þangað til fundi þingflokksformanna og hæstv. forseta er lokið. Eitt af þeim álitamálum sem þarf augljóslega að ræða, ekkert endilega í þingsal heldur til dæmis á samráðsvettvangi þingflokksformanna, er hvað sé siðlegt, ef löglegt, að bera fram sem breytingartillögu í máli. Hér var lagt fram þingmál af ráðherra sem fjallaði um eina tiltekna virkjun, Hvammsvirkjun. Efnisgreining með því máli er Hvammsvirkjun. Mjög mörg okkar teljum algjörlega ótækt að farið verði í einhverjar virkjanir á Íslandi á grunni mjög umdeilanlegra breytingartillagna við þetta tiltekna mál. Sjálfsagt hafa þingmenn rétt til 

Virðulegur forseti. Ég heyri hvað forseti segir og geri ráð fyrir að hér verði gert hlé á fundinum meðan formenn þingflokka funda með forseta um þá óheppilegu stöðu sem komin er upp í þinghaldinu og umbúnað þessa máls. Ég held að það færi um leið vel á því að umræðunni yrði þegar frestað. Ég sé að það er á mörkunum, ef þessi fundur á að hefjast núna klukkan hálfsjö, að framsögumaður 1. minni hluta, hv. þm. Kristján L. Möller, nái að mæla fyrir áliti sínu. Hann þarf hálftíma til þess og jafnvel þótt honum tækist það þá yrði að slá andsvörum við framsöguræðu hans á frest, líklega fram yfir kvöldverðarhlé. Ég hefði fyrir fram haldið að það færi ekki vel á því að haga umræðunni með þeim hætti og þess vegna er best að reyna að útkljá þetta mál fyrst á fundi formanna þingflokka með forseta áður en umræðunni er fram haldið.

Virðulegur forseti. Hér liggur fyrir úrskurður forseta og samkvæmt því sem ég hef nú kynnt mér þá er úrskurður úrskurður og honum verður ekki einu sinni vísað til Hæstaréttar ef út í það er farið. Við ætlum samt að ræða úrskurð forseta þingsins, um hvort eigi að halda málinu áfram eða ekki, af því að sum okkar telja að hann sé rangur og eru ekki sammála honum. Virðulegur forseti. Hér hefur verið margítrekað að farið sé gegn verkefnisstjórn. Nú situr hér í salnum hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sem var í margræddri verkefnisstjórn sem skilaði áliti um hvað væri fýsilegast að virkja og síðan hvað væri síst fýsilegt að virkja. Þegar niðurstaða þeirrar verkefnisstjórnar lá fyrir var búin til ný verkefnisstjórn sem raðaði síðan í nýtingu, bið og vernd. Í upphafi var því ekki raðað í þá flokka sem 

Herra forseti. Það hlýtur alltaf að vera til góðs að ræða saman. Þrátt fyrir að úrskurður forseta sé endanlegur, eins og hv. þingmaður sagði, þá hefur ekki komið fram við hverja forseti ráðfærði sig. Því miður finnst mér þetta líta svolítið út eins og álitið hafi verið leitt að einhverri ákveðinni niðurstöðu sem hentar meiri hluta atvinnuveganefndar. Það eru mörg göt í þessu sem vert er að ræða - já, sem vert er að ræða. Skjalið er mjög götótt og ég vona að á fundinum hér á eftir verði það meðal annars rætt hvað fólk er ekki sátt við og telur að þurfi mun betri skýringar og lögstoðir undir en hér eru færðar fram. Það sem skiptir máli er að við komumst að einhverri álitlegri niðurstöðu um það, 

Herra forseti. Ég er nú almennt þeirrar skoðunar að þegar kemur að lagatæknilegum atriðum þá sé hv. þm. Brynjar Níelsson, fyrrverandi formaður Lögmannafélags Íslands, skarpasti hnífurinn í skúffu þingsins. Lagaskýring hans var einföld og hugsanlega góð, segi ég að órannsökuðu máli. Það er algjörlega ljóst að hæstv. forseti hefur ekki farið í hans smiðju til þess að leita röksemda. Röksemdir hv. þingmanns voru allt aðrar en þær sem er að finna í úrskurðinum. Úrskurðurinn byggir á því að það hafi farið fram faglegt mat og þess vegna sé réttlætanlegt að setja þessar fimm virkjanir í nýtingarflokk. Það er rétt að því marki að fjórar þeirra voru áður settar í virkjunarflokk en ekki ein þeirra, Hagavatnsvirkjun. Hvers vegna er hún sett núna í virkjunarflokk á þessum röksemdum? Það brýtur hið röklega samhengi. Það sýnir auðvitað hvað þetta er veikt að jafnvel skarpasti hnífurinn í skúffunni getur ekki skýrt það.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég sat í verkefnisstjórn um rammaáætlun og var skipuð af forsætisráðherra. Þegar ný ríkisstjórn tók við undir forsæti Jóhönnu Sigurðardóttur þá sat ég áfram í verkefnisstjórninni sem hennar fulltrúi, þ.e. fulltrúi forsætisráðherra. Það er rétt að við röðuðum kostunum eftir því hverjir væru best fallnir til virkjunar og hverjir væru best fallnir til verndar, en verkefnisstjórnin flokkaði ekki. Það kerfi kom til síðar og var ákveðnum aðilum falið að gera það og að þeirri vinnu komu þá fulltrúar þáverandi ráðherra. Menn þurfa auðvitað að halda þessum staðreyndum til haga. Hins vegar er þessi umræða um fundarstjórn forseta farin að litast svolítið mikið af því að menn séu komnir inn á efnisatriði málsins þannig að ég vonast einfaldlega til þess að fundurinn á eftir verði árangursríkur, málið komist aftur á dagskrá og við getum rætt efni máls.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég er sammála niðurstöðu forseta þingsins sem slíkri, en ég var ekki að segja að ég hefði haft sömu forsendur og hann. Ég segi bara: Einfaldleikinn er mjög góður í þessu. Ráðherra hefði getað komið með allar þessar virkjanir í þingsályktunartillögu. Ef hann getur það þá getum við gert hvaða breytingu sem er. Við getum auðvitað verið ósammála því að þetta sé skynsamlegt og við getum verið ósammála um allt, en þetta er niðurstaðan. Niðurstaða forsetans er þessi. Því sé ég ekkert því til fyrirstöðu, þar sem niðurstöðunni verður ekki breytt, að við tökum efnislega umræðu. Við þurfum ekki að ræða formið meira. Þetta er mjög einfalt.

Hæstv. forseti. Það er alveg langt í frá að maður sé þannig stemmdur að vilja ræða þetta mál efnislega. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, og mér heyrast margir þingmenn vera á þeim nótum, að ég er mjög ósáttur við málsmeðferðina hérna. Mér finnst við vera með lagaumgjörð um rammaáætlun í algjöru uppnámi. Áður en lengra er haldið á nokkurn hátt við að ræða kosti og galla einhverra virkjana verðum við að fá þau mál á hreint. Það er talað mikið um rétt þingmanna til að gera hitt og þetta. Réttur þingmanna er að ræða mál efnislega við tvær umræður. Það má þó ekki breyta þeim málum mikið á milli umræðna, breyta þeim svo mikið að um algjörlega eðlisólík mál verður að ræða. Þetta mál kom hér inn sem tillaga frá hæstv. umhverfisráðherra um að setja einn virkjunarkost í nýtingarflokk, sem var Hvammsvirkjun, það var rætt við fyrri umræðu tillögunnar. Er það ekki brot á rétti þingmanna að breyta síðan eðli tillögunnar svo rosalega að hún snýst allt í einu um fimm virkjunarkosti í síðari umræðu?  
             
            

Hæstv. forseti. Hér er rætt um efni og form og við mótmælum svo sannarlega formi málsins sem og efni. Það sem ég hef bent á áður er að ég óska þess við hæstv. forseta að gert verði hlé á fundi þangað til fram hefur farið fundur þingflokksformanna með hæstv. forseta, því að það skiptir máli hver niðurstaðan þess fundar verður, hvert efni máls verður í ræðum þingmanna. Það er ekki hægt að setja okkur í þá aðstöðu að hefja umræður eða halda áfram umræðum á meðan við vitum ekki í hvaða farvegi málið er. Ég tel líklegast og best væri að sá fundur leiddi til þess að þetta mál yrði ekki áfram á dagskrá fyrr en á því hefðu verið gerðar viðunandi breytingar.

Virðulegi forseti. Það steig hér í pontu hv. þingmaður meiri hlutans og sagði að við værum að silast áfram inn í efnislega umræðu. Hv. þingmaður nefndi hins vegar oftast í ræðu sinni það sem fyrri ríkisstjórn gerði. Það er ágætt að halda því til haga að lögfræðiálit eða úrskurður virðulegs forseta kemur gjörðum fyrri ríkisstjórnar nákvæmlega ekki neitt við. Það hvernig þingsköp virka getur varla afmarkast af því sem fyrri ríkisstjórn gerði. Sömuleiðis verður maður svolítið þreyttur á rökunum hér á bæ, virðulegi forseti, þessum „hann byrjaði“-rökum, sem eru að jafnaði notuð á leikskólum landsins, að af því að einhver annar byrjaði eitthvert ferli sé sjálfkrafa réttlætanlegt að haga sér á sama hátt eða jafnvel verr. En það er einmitt akkúrat öfugt. Hæstv. núverandi ríkisstjórn ætti að sýna miklu betri hegðun en hún telur fyrri ríkisstjórn hafa gert. Það eru engin rök að segja að fyrri ríkisstjórn hafi gert hitt eða þetta, fyrir utan það að það er annað að setja hluti í biðflokk út af varúðarsjónarmiðum en að setja hlutina í nýtingarflokk. Það er efnislega annað. 

Forseti hefur ekki orðið þess var að fleiri óski að ræða fundarstjórn forseta. Hann hefur hlýtt á óskir þingmanna um að umræðunni verði ekki fram haldið fyrr en skapast hefur svigrúm fyrir fund forseta með formönnum þingflokka. Með hliðsjón af aðstæðum og tíma hefur forseti komist að þeirri niðurstöðu að gera snemmbúið kvöldverðarhlé og skapa það svigrúm fyrir fundahöld, þannig að þessum fundi er þá frestað til klukkan 17. 

Virðulegur forseti. Það er engin leið að átta sig á því á hvaða leið stjórnarmeirihlutinn eiginlega er. Hér hefur meiri hlutinn verið að böðlast áfram með hið versta mál í umhverfismálum í allan dag og síðan mætir umhverfisráðherrann í fréttatíma annarrar sjónvarpsstöðvarinnar og slátrar leiðangrinum, hafnar því algerlega sem forusta nefndarinnar hefur verið að reyna að troða inn á dagskrána og spilla friði í þinginu með að flytja hinar furðulegustu tillögur. Ég verð, virðulegur forseti, að kalla eftir því að þessari umræðu verði ekki fram haldið fyrr en hæstv. umhverfisráðherra, sá sem ber ábyrgð á þeim lögum sem hér er mjög um deilt hvort verið sé að fara eftir, sé við umræðuna. Það er alger lágmarkskrafa til þess að hér sé hægt að kalla eftir skýringum af hálfu hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnarmeirihlutinn sé að fara algerlega gegn stefnu Sigrúnar Magnúsdóttur, hæstv. umhverfisráðherra, og hvort hún telji, eins og ráðuneyti hennar taldi í minnisblaði frá 27. nóvember síðastliðinn til þingsins, að tillöguflutningur þessi standist ekki gildandi lög. Virðulegi forseti. Ég verð að leggja á það áherslu að það er algerlega 

Eftir því sem forseti kemst næst og hafði tök á að fylgjast með umræðunni þá var hæstv. umhverfisráðherra viðstödd umræðuna, en forseti mun gera ráðstafanir til þess að gera hæstv. ráðherra viðvart um að nærveru hennar sé óskað og gerum við gangskör að því.

Virðulegi forseti. Nú gerast þau tíðindi að í kvöldfréttatíma Stöðvar 2 og síðan á RÚV kemur fram að hæstv. ráðherra styður ekki málið.

Hún er ekki í húsi.

Hæstv. umhverfisráðherra styður ekki málið og ráðherrann er ekki í húsi og við erum að fara að halda umræðunni áfram. Virðulegi forseti. Eru engin takmörk fyrir vitleysunni sem þessi ríkisstjórn býður okkur upp á? Hér er allt í bál og brandi út af breytingartillögu hv. atvinnuveganefndar við tillögu hæstv. umhverfisráðherra og maður hefði haldið að það væri þá pólitískur þungi og alvörumeirihluti bak við málið. Nei, það er það ekki. Hér kemur fram að enn eina ferðina talar þessi ríkisstjórn í allar áttir og enn eina ferðina kemur í ljós að það er engin forusta, það er engin yfirsýn, það er engin stefna sem ríkisstjórnin er tilbúin að fylgja eftir. Hæstv. umhverfisráðherra verður að vera viðstödd umræðuna og taka þátt í henni. Það er eina leiðin til þess að við getum leitt þessa vitleysu til lykta.

Virðulegur forseti. Við í minni hlutanum á þinginu höfum kvartað yfir því að ekkert samráð hafi verið haft við okkur um þessa tillögu og það hefði verið hægt að forða miklum átökum og þeirri leiðinlegu orrahríð sem staðið hefur hér í dag. Í fréttaflutningi Stöðvar 2 í kvöld kemur í ljós að það eru fleiri en við í stjórnarandstöðunni sem þurfa að kvarta undan samráðsleysi. Það hefur greinilega ekkert samráð verið á milli stjórnarflokkanna í þessum efnum. Það kemur í ljós að sjálfur hæstv. umhverfisráðherra er alls ekki sátt við tillögu breytingartillögur meiri hluta atvinnuveganefndar og biður um frið fyrir verkefnisstjórnina til þess að klára málið. Hvar erum við þá stödd? Það er ekki meiri hluti fyrir þessu máli í þinginu, ekki nema þingflokkur Framsóknarflokksins ákveði að sýna landsmönnum fram á að umhverfisráðherra þeirra eigin flokks hafi ekkert áhrifavald í málaflokknum, ráði engu um þetta, skoðanir hennar séu bara 

Virðulegi forseti. Í hvaða skrípómynd erum við eiginlega stödd? Hér tekur hæstv. forseti ákvörðun um að koma með úrskurð sem byggir á mjög vafasömum forsendum vægast sagt, lagði lykkju á leið sína til þess að reyna að verja meiri hluta þingsins í þeim leiðangri að koma þessum vafasöm virkjunarframkvæmdum í gegnum þingið og svo kemur ráðherra umhverfis- og auðlindamála í fréttum í kvöld og segir okkur, þjóðinni, að hún vilji helst að upphaflega tillagan standi bara og tínir sérstaklega til að hún sé andsnúin því að Skrokkalda og Hagavatn fari í gegnum þetta ferli hér í þinginu. Hvað er eiginlega í gangi? Hvað er verið að láta okkur standa hér upp á endann að ræða þessi mál þegar ríkisstjórnin veit ekki einu sinni hvað hún vill? Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn er algert bíó. Ég held að ef fram heldur sem 

Herra forseti. Sálarlíf hv. þingmanna í stjórnarmeirihlutanum er auðvitað orðið talsvert rannsóknarefni og vonandi að einhver fræðimaður sé að fylgjast með af því að það er efni í margar góðar ritgerðir og greinar. Það sem ég hef áhyggjur af er sú staðreynd að Alþingi Íslendinga berst við að reyna að byggja upp traust landsmanna á störfum sínum og þá er ekki gott að við séum að deila um formsatriði, hvort mál séu hreinlega tæk til umræðu á þinginu, að sú umræða fari fram með þessum hætti og ekki sé efnt til samtals áður en málin eru tekin á dagskrá til þess að ræða þau. Síðan í framhaldinu þegar efnisleg umræða er rétt nýhafin kemur á daginn að málið nýtur ekki einu sinni stuðnings meiri hluta þingsins, og er ekki í fyrsta sinn þar sem ráðherrar málaflokksins eru ekki í takt við meiri hluta nefnda. Herra forseti. Allt safnast þetta saman til þess að rýra 

Herra forseti. Það virðist liggja fyrir eftir kvöldið að málatilbúnaður hv. þm. Jóns Gunnarssonar, formanns atvinnuveganefndar, er ekki bara í andstöðu við fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra Sigurð Inga Jóhannsson, því það er hann augljóslega - þáverandi hæstv. umhverfisráðherra valdi að flytja tillögu byggða alfarið á skilum verkefnisstjórnar um Hvammsvirkjun eina, þannig að við hljótum að ætla, nema orðið hafi skoðanaskipti hjá honum, að hann sé áfram andvígur málinu - heldur bætist nú núverandi hæstv. umhverfisráðherra við. Og er endilega víst að þau séu tvö ein um þessa skoðun í Framsóknarflokknum? Og er ekki að verða komið nóg af málatilbúnaði af þessu tagi? Ég held það. Virðulegur forseti. Það er varla hægt að ætlast til þess að við höldum áfram umræðum um málið. Ríkisstjórnin á að mínu mati engan annan kost en að kalla allan þennan málatilbúnað til baka. Hún getur þá mætt með tillögu hér aftur í haust, vonandi þá búin að koma sér saman um eitthvað, eða það sem væri enn gáfulegra, 

Virðulegur forseti. Það fer væntanlega ekki fram hjá hæstv. forseta að það er brjálað ósætti um þetta mál og nú er komið í ljós að hæstv. umhverfisráðherra styður ekki einu sinni breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar, þannig að við eigum auðvitað að horfast í augu við raunveruleikann og hætta að eyða tíma í þessa vitleysu. Ef menn ætla ekki að verða við þeirri hógværu og skynsamlegu beiðni þá vil ég leggja fram aðra beiðni. Hæstv. þáverandi utanríkisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, lagði bara fram tillögu um að Hvammsvirkjun yrði færð í nýtingarflokk og hann útskýrði af hverju hann gerði það, hann gerði það vegna þess að hann var að fara að leiðbeiningum verkefnisstjórnar um rammaáætlun. Ég held að hann hefði alveg viljað leggja fram fleiri tillögur, Urriðafoss t.d., og virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Þær voru ekki lagðar fram. Ef við erum að ræða þær virkjanir, Urriðafoss, Skrokköldu, Hagavatn og þar fram eftir götunum, 

Herra forseti. Ég held að allir hafi orðið mjög undrandi að horfa á hæstv. umhverfisráðherra tala í fréttunum í kvöld. Einhvern tímann var nefnd sem var kölluð tvíhöfðanefnd starfandi á vegum ríkisins. Mér finnst hæstv. umhverfisráðherra haga sér eins og einhver tvíhöfði. Í öðru orðinu talar hún um að standa með náttúrunni og verja hana, en svo hleypir hún svona vitleysu í gegn hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Maður skilur ekki þegar ráðherrar haga sér með þeim hætti að tala svona í báðar áttir og þurfa ekki að standa við orð sín eða meiningu. En þetta er kannski háttur framsóknarmanna að vera opnir í alla enda og standa aldrei við sannfæringu sína? Er einhver þingmaður Framsóknarflokksins sem lætur bjóða sér svona þegar umhverfisráðherra er búin að tala þannig að þessir kostir eigi að fara í gegnum verkefnisstjórn?

Virðulegi forseti. Sá fundur sem haldinn var hér áðan hefur augljóslega ekki borið mikinn árangur. Ég held að það sé orðið alveg morgunljóst. Þegar við horfðum á og hlustuðum á hæstv. umhverfisráðherra í kvöldfréttum varð mér eiginlega allri lokið. Mér finnst þessi framkoma eiginlega óboðleg og að sjálfsögðu, ef á að halda þessari umræðu áfram, á hún að sitja hér í salnum. Það væri áhugavert að vita hvort þetta sé, eins og ég segi, enn eitt málið þar sem ríkisstjórnarflokkarnir eru klofnir í herðar niður, það væri áhugavert. Ég sé að Páll Jóhann Pálsson er búinn að biðja um orðið og væntanlega getur hann gert grein fyrir því. Það hlýtur að hafa verið rætt í Framsóknarflokknum hvernig taka á á máli umhverfisráðherra og hv. þingmaður hlýtur að geta gert okkur grein fyrir því hversu mikil eining er og hvort hann telur vera meiri hluta í þinginu fyrir þessu. Að því sögðu liggur það auðvitað bara fyrir, og er það rakið í DV í dag og þarf það svo sem ekki til til að segja okkur að þessi ríkisstjórn á bara að pakka saman. Þjóðin er búin að segja 

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að venja mig af því að nota hörð orð í þessari ágætu pontu, en ég verð að segja að þessi dagur er farinn að verða einn sá almesti farsi sem ég hef upplifað á Alþingi, þannig að það er orðið hálfkjánalegt, ef ég á að segja eins og er. Hér eru 14 þingmenn á mælendaskrá sem væntanlega mundu tala áfram til miðnættis, einn þeirra er úr stjórnarmeirihlutanum. En á sama tíma og þetta ágæta fólk á að ræða þetta hér ætlar hæstv. umhverfisráðherra, að því er virðist, að mæla sínu máli í fjölmiðlum. Ég velti því fyrir mér hvernig við eigum nákvæmlega að ræða þetta hérna. Eigum við að bíða eftir morgunfréttunum til að vita hvernig hæstv. umhverfisráðherra líst á okkar rök og hvað við höfum að segja um þetta mál? Hvernig á þessi umræða að fara fram, virðulegi forseti? Þetta er orðið út í hött. Þetta var orðið mjög hvimleitt fyrir þó nokkru síðan, en þetta er bara orðið kjánalegt, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil bara vekja athygli forseta á því að nú vantar klukkuna korter í átta og flutt hefur verið ein ræða um þetta mál í þinginu í dag. Einni ræðu er lokið af fjölmörgum sem á eftir að flytja um málið. Það er ljóst að mjög hæpið er að meiri hluti sé fyrir þeim breytingartillögum sem atvinnuveganefnd er að koma með og hefur lagt hér fram. Hvað er það eiginlega sem hangir á spýtunni hjá hæstv. ríkisstjórn og hjá þessum stjórnarmeirihluta að setja þetta mál á dagskrá? Forsíðufyrirsögn DV í dag er: „Stóru málin strand.“ Þau eru ekki strand hér í þinginu eða í umræðum, þeim er ekki haldið í gíslingu í þessum sal. Nei. Þeim er haldið í gíslingu í ríkisstjórn, í fjármálaráðuneyti, í þingflokkum stjórnarflokkanna, þau komast ekki neitt vegna þess að það er fullkomið ósamkomulag á milli stjórnarflokkanna og engin verkstjórn er í ríkisstjórninni. Það er enginn sem ræður við 

Virðulegi forseti. Ég skil það vel að hv. þingmenn hér í salnum, allflestir, hræðist að fara í umræðuna og vinna í þessu máli, taka málefnalega umræðu. Þetta er ekki þingsályktunartillaga ráðherra, hvorki núverandi umhverfisráðherra né fyrrverandi. 

Virðulegi forseti. Ég ákvað að leggja hér orð í belg. Mér finnst þetta málþóf út af akkúrat engu vera orðið ágætt hjá hv. stjórnarandstöðu. Hvort einhver ágreiningur er á ríkisstjórnarheimilinu um þessa breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar verður væntanlega svarað í fyrirspurnatímum ráðherra þegar þeir eru hér á dagskrá, væntanlega síðar í þessari viku. Þá fá þingmenn tækifæri til þess að knýja dyra hjá hæstv. ráðherrum og fara með þeim yfir málið. Nú er hér til umfjöllunar meirihlutatillaga atvinnuveganefndar og ég hvet hv. þingmenn til þess að hætta þessu málþófi sem birtist þjóðinni í einhverri óskemmtilegustu mynd sinni, hálfaumingjalegt væl, finnst mér, virðulegi forseti, ég verð að nota þau orð yfir þetta. Ég hvet fólk til að hefja hér málefnalega umræðu um þessi mál svo að við getum farið í andsvör hvert við annað og farið aðeins yfir 

Þess var óskað hér fyrr í umræðunni að hæstv. umhverfisráðherra yrði viðstödd umræðuna. Forseti hefur þær upplýsingar að hæstv. ráðherra er væntanleg von bráðar.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra verði hér við umræðuna. Ég vil biðja hæstv. forseta um að hleypa henni fyrst á mælendaskrá svo að hún geti komið inn í umræðuna og gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Það er pólitískt uppnám í þessu máli. Það er náttúrlega ótrúlega vandræðalegt að þurfa að hlusta á einhvern skæting og grín af hendi hv. formanns atvinnuveganefndar. Ég veit ekki hvort hann ætlar að fara að spyrja ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnatímum hvað þeim finnist. Manni dettur nú í huga að staðan sé orðin þannig á stjórnarheimilinu að samskiptin séu líklega þannig að fólk þurfi að fara á mælendaskrá til að ræða hvert við annað í óundirbúnum fyrirspurnatímum. Það kann að vera. Virðulegur forseti. Það dugar ekkert minna í þessu máli en að breytingartillaga meiri hluta atvinnuveganefndar verði dregin til baka og við snúum okkur að raunverulegum verkefnum sem þinginu eru samboðin. Þetta er fyrir neðan allar hellur.

Virðulegi forseti. Hv. forseti úrskurðaði hér áðan um það hvort þetta mál væri þingtækt og gerði það á þeim forsendum að um væri að ræða breytingartillögu við þingsályktunartillögu frá hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Síðan koma tveir nefndarmenn úr atvinnuveganefnd hingað upp og segja: Þetta er ekki tillaga ráðherra, þetta er okkar tillaga. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, allar forsendur málsins hafa breyst þegar svona er komið fram. Þeir hafa afhjúpað það að þeir líti svo á að þetta sé þeirra tillaga, ný tillaga, og þeir hafi ákveðið að koma henni svona inn til að hún færi hratt í gegn.  
             Virðulegi forseti. Ég fer fram á það að þessum fundi verði frestað 

Það liggur fyrir að við erum annars vegar að ræða hér þingsályktunartillögu og hins vegar breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar.

Virðulegur forseti. Þetta lítur svona út: Kallarnir vilja virkja og við hin eigum að hætta þessu væli.  Við vorum með ráðherra umhverfismála sem hefði örugglega viljað virkja meira, en hann fer eftir þessum lögum og treystir sér bara til að leggja fram tillögu um að einn virkjunarkostur fari í nýtingarflokk, Hvammsvirkjun, á grunni þessara laga. Það er tillagan. Þess vegna eru tillögur um að setja Urriðafoss, Holtavirkjun, Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun í nýtingarflokk róttækar. 

Hæstv. forseti. Það er fróðlegt að fylgjast með eins og komið hefur fram í umræðunni, í fyrsta lagi að hlusta á fréttir og fá þar afstöðu hæstv. umhverfisráðherra, heyra síðan hér í hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem er formaður atvinnuveganefndar, og hv. nefndarmanni Páli Jóhanni Pálssyni. Í rauninni eru þeir báðir búnir að segja hér að þeir séu að flytja nýja tillögu. Þeir eru að flytja nýja tillögu, enda ef maður les hana þá er verið að semja nýja tillögu. Það á að gera þannig að þegar búið er að fara í allt umsagnarferlið um fyrri tillöguna þá kemur þessi, hún fer í eina umræðu í þinginu, eina umræðu um viðkvæmustu málin sem við ræðum í íslensku samfélagi. Ef þetta er ekki frekjustjórnmál af verstu gerð og yfirgangur þá veit ég ekki hvað er átt við þegar menn tala um það. Ég skora á viðkomandi aðila að halda sig við upprunalegu tillöguna, láta hana fá eðlilega umfjöllun - hún væri raunar löngu komin í gegn ef menn hefðu bara látið sér það duga - og síðan er hægt að flytja sjálfstæðar tillögur í framhaldinu þegar verkefnisstjórnin er búin að skila sinni 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa gert ráðstafanir til að umhverfisráðherra gæti verið við umræðuna. Hv. formaður atvinnuveganefndar hefur sagt að hér sé stjórnarandstaðan í málþófi út af engu. Mér finnst það fullmikil hógværð af hálfu hv. þm. Jóns Gunnarssonar að líta svo á að meiri hluti atvinnuveganefndar og tillögur hennar séu ekkert. 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson virðist líta svo á að ekki sé hann aðeins hafinn yfir lög heldur skipti afstaða ráðherra málaflokksins, fagráðherrans í ríkisstjórn sem hv. þingmaður væntanlega styður, engu máli heldur. Það er eins og hv. þingmaður haldi að atvinnuveganefnd þingsins starfi á einhverju lagalegu og pólitísku einskismannslandi þar sem hún ráði ein. 

Herra forseti. Ég eins og aðrir þingmenn hlustaði á kvöldfréttirnar í kvöldverðarhléi áðan og ég heyrði þar hæstv. umhverfisráðherra lýsa því yfir að hún styddi ekki þá tillögu sem hér er til umræðu. Við höfum líka heyrt í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem áður var hæstv. umhverfisráðherra og lagði fram tillöguna og hann hefur líka lýst sig andvígan þessari tillögu. Ég vil spyrja forseta hvort hann hafi kannað hvort það sé í raun meiri hluti fyrir þeirri tillögu sem við ræðum hér eða hvort þetta sé kannski bara eitthvert létt spaug að halda þinginu uppteknu við að ræða tillögu sem hefur ekki meiri hluta í þinginu á meðan allt logar í vinnudeilum. Við ættum auðvitað að vera að taka á þeim málum en ekki ræða tillögu sem hefur ekki einu sinni stuðning meiri hlutans.

Herra forseti. Hv. þingmenn, félagar mínir í atvinnuveganefnd, opinberuðu sig algerlega áðan í umræðunni þegar þeir veifuðu því að þetta væri tillaga atvinnuveganefndar og vildu ekki kenna hana að neinu leyti við hæstv. ráðherra. Menn verða að ákveða sig í þeim efnum. Þegar gagnrýni kemur á það að hæstv. ráðherra sé að leggja fram eina tillögu samkvæmt tillögu verkefnisstjórnar og hæstv. umhverfisráðherra deili mjög á þessa framgöngu þá veifa þeir því að þetta sé bara þeirra tillaga, en ef þetta er tillaga atvinnuveganefndar þá er hún sjálfstæð tillaga sem menn eiga að fara með eins og önnur mál í þinginu. Ég held að menn ættu þá bara að dunda sér við að skrifa upp nýja tillögu og flytja hana á haustþingi og gera það eins og karlmenn en ekki koma með þetta í skjóli nætur til að gera allt vitlaust í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Bara til að leiðrétta allan misskilning svo menn séu ekki að misskilja þetta. Kannski er ég að misskilja þetta en ef ég skil stjórnarandstöðuna rétt þá er hún að deila á þessa breytingartillögu, að breytingartillagan sé alveg út í hött en ekki þingsályktunartillagan sem kom frá ráðherra. Við bendum á þessi breytingartillaga er frá meiri hluta atvinnuveganefndar svo það sé alveg á hreinu ef einhverjir hafa misskilið það. Í fylgiskjali þessarar tillögu frá ráðherra eru allir þessir virkjunarkostir þannig að ég get ekki skilið að þetta sé öðruvísi, alla vega gat hæstv. fyrrverandi ráðherra í síðustu ríkisstjórn hunsað rammaáætlun og breytt tillögu frá verkefnisstjórn, tekið þar út virkjunarkosti. Að sama skapi get ég ekki skilið að það sé neitt öðruvísi aðgerð að bæta inn virkjunarkostum sem eru í þessu plaggi.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað stór tíðindi þegar umhverfisráðherra landsins kemur í sjónvarpsfréttir og segist ekki styðja þetta mál. Stjórnartillagan stafar frá ráðherranum og ráðherrann neitar stuðningi við hana. Það þýðir í sjálfu sér að hér er um að ræða tillögu nefndarmanna, það er alveg rétt sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson segir. Það er vert að minna hann líka á það að um hina upphaflegu tillögu hefði orðið mikill friður, stuðningur út fyrir raðir stjórnarflokkanna sem hv. þingmaður virðist hins vegar staðráðinn í að eyða og skemma. Það er orðið brýnt í ljósi orða hæstv. umhverfisráðherra að fá nákvæma hausatalningu í stjórnarliðinu á því hvort tillagan nýtur stuðnings meiri hlutans á Alþingi og sérstaklega er orðið mikilvægt að sjá hverjir framsóknarmanna ætla 

Herra forseti. Forseta mátti vera ljóst að það yrði hér strögl varðandi þetta mál af hálfu stjórnarandstöðunnar sem var búin að boða það að hún gæti verið hér fram á vor ef svo bæri undir vegna þessa máls. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt. Þetta eru frekjukarlastjórnmál þar sem menn ætla bara að ráða af því að þeir telja sig geta gert það. Þeir hunsa ýmis álit um túlkun laganna, meðal annars frá ráðuneytum, og halda því fram að þeir séu betur til þess fallnir til að hafa á þessu skoðun, sem er ígildi þeirrar rammaáætlunar sem við höfum verið að reyna að fara eftir. Þeir þurfa ekki að leita til verkefnisstjórnar af því að þeir hafa hið faglega mat í sínum höndum, þeir geta ráðið þessu og hafa miklu meira um þetta að segja en þeir aðilar sem eru þó til þess bærir. Um þetta snýst þetta. 
             En ég spyr hæstv. forseta: Eru engin önnur mál sem ríkisstjórnin getur komið með hingað inn 

Herra forseti. Hv. formaður atvinnuveganefndar sagði áðan að honum þætti þetta óskemmtilegt og kallaði þennan málflutning væl. Ég er ekki hissa á að honum finnist þetta óskemmtilegt. Mér mundi líka finnast það óskemmtilegt ef málflutningur minn væri afhjúpaður á fyrsta degi umræðu, á fyrstu klukkustundum umræðu þegar fram kemur í fyrsta lagi að uppi eru verulegar efasemdir um að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar sé þingtæk, að hún standist venju og hefðir á þinginu. Við eigum eftir að fá að skoða það talsvert betur. Í öðru lagi kemur fram í málflutningi hv. þingmanns meiri hluta atvinnuveganefndar, Páls Jóhanns Pálssonar, að þetta sé sambærilegt við það sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Það var allt annað mál, því að eins og við vitum sem höfum lesið lögin um rammaáætlun var þar tekið tillit til umsagna sem bárust í lögbundnu umsagnarferli og það var ráðherra sem gerði það, eins og kveðið er á um í lögbundnu umsagnarferli. 
             Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af því að hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar, sem leggja hér fram tillögu, hafa hreinlega ekki lesið lögin um rammaáætlun. Það er dálítið áhyggjuefni.

Virðulegi forseti. Sú lögvilla sem meiri hluti atvinnuveganefndar er haldinn í þessu máli er auðvitað sérstakt áhyggjuefni. Hann áttar sig ekki á því að hann er að fara út fyrir lögbundnar heimildir sínar samkvæmt lögum, vegna þess að í lögunum segir skýrt að það sé verkefnisstjórn sem fari með faglegt mat en það segir líka skýrt að í tilviki sem er sambærilegt við það sem gerðist á síðasta kjörtímabili eigi ráðherrar að leggja fram tillögu í framhaldi af umsögnum. Það er grundvallarmunurinn sem mér þykir mikilvægt að hv. þingmenn í meiri hluta atvinnuveganefndar fari að átta sig á. Svo er það þannig að það hlýtur að þurfa að auglýsa eftir ábyrgð ríkisstjórnarinnar á því að koma hér inn með mál sem lúta að hagsmunum heimila og afkomu fólks þegar óvissa eykst á vinnumarkaði, þegar átök aukast í samfélaginu. Hefur þessi ríkisstjórn ekkert að boða? Hefur hún ekkert að leggja fram? Er engar úrlausnir að finna í skattamálum, í velferðarmálum sem skipta máli? Hvar eru lausnir í húsnæðismálum? 

Forseti vill árétta við hv. þingmenn að undir þessum dagskrárlið ber ekki að ræða efnisatriði þess máls sem liggur fyrir á dagskránni.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson, formaður atvinnuveganefndar, talar um að stjórnarandstaðan væli og ég ætla að væla svolítið meira. Nú ætla ég að væla yfir því sem hv. þm. Páll Jóhann Pálsson sagði áðan. Ég hef áhyggjur af því að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér lögin um rammaáætlun, nr. 48/2011. Það er ekki von á góðu ef meiri hluti atvinnuveganefndar þekkir ekki þau lög. Hefur hv. þingmaður ekki lesið bráðabirgðaákvæði með lögunum sem segir hvernig á að fara með fyrstu þingsályktunartillöguna í þinginu? Hefur hv. þingmaður ekki lesið 10. gr. laganna sem segir um ferlið? Þetta mál allt saman er í skötulíki frá upphafi. Við vitum ekki einu sinni hvort það er meiri hluti fyrir málinu. Ég bið forseta að taka málið af dagskrá og hleypa málum að sem sátt 

Virðulegi forseti. Ég hef svolítið verið að velta vöngum yfir því hvers vegna meiri hlutinn og virðulegur forseti vilja endilega hafa þetta mál á dagskrá. Ég átta mig hreinlega ekki á því vegna þess að það liggur alveg fyrir að þetta er eitt umdeildasta mál í nútímastjórnmálasögu Íslands. Það var fyrirséð að hér yrði mikið talað um málið, eðlilega, að það yrði mikið af deilum o.s.frv. Það er deilt um allt, frá upphafi til enda, hvað varðar formið á því. Dagurinn í dag hefur verið þannig að maður hefur þurft að skrifa heilmikið til að komast að því nákvæmlega hvað hefur klikkað hér í öllu formi. En steininn tók úr þegar hæstv. ráðherra lýsti því yfir í fjölmiðlum að hann væri andvígur málinu en við í minni hlutanum, fyrstu 12 mælendur á mælendaskrá, eigum að tala hver við annan um það án þess að fá nein viðbrögð frá hæstv. ráðherra, væntanlega næstu fjóra klukkutímana og væntanlega á morgun og væntanlega á föstudaginn. 

Forseti hefur áður upplýst að hæstv. umhverfisráðherra er væntanlegur von bráðar.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það sem innlegg í þessa umræðu að þetta málþóf minni hlutans er á mjög þunnum ís og lítið rökstutt. Til að taka af allan vafa, þá hefur því verið haldið fram í umræðunni að ekki sé meiri hluti fyrir þessu máli á þingi og að hér sé farið fram af offorsi og frekju en ekki í anda lýðræðis sem er nákvæmlega það sem við erum að gera. Við erum að leggja fram breytingartillögu okkar í krafti meiri hluta á þingi með fulltingi ríkisstjórnarinnar. Það er engin nýlunda og má rifja upp mörg svipuð atriði frá síðasta kjörtímabili þar sem einstaka þingmenn eða ráðherrar ganga jafnvel ekki alveg í takt í öllum málum. Það heyrir til undantekninga hjá þessari ríkisstjórn. Það á við í þessu máli hjá einum ráðherra en hún hefur  
             Ég bið fólk að láta af þessu málþófi hér og hefja málefnalega umræðu um þetta mál þannig að önnur góð mál sem  
            

Hæstv. forseti. Það sýnir sig að umræðan um fundarstjórn forseta á rétt á sér þegar hv. þm. Jón Gunnarsson svarar með þessum hætti. Ég beini þeim orðum til hæstv. forseta að það dugi ekki lengur að fá hingað umhverfis- og auðlindaráðherra, við þurfum að fá aðra ráðherra líka til að staðfesta að þessi tillaga sé flutt með fulltingi ríkisstjórnarinnar. Það voru orðin sem hér voru sögð, fulltingi ríkisstjórnarinnar. Forustumenn beggja flokka, ég held að það sé mikilvægt að fá þá hingað í salinn til að staðfesta það. Í öðru lagi ætla ég að óska eftir því við hæstv. ráðherra að hér verði 101 í rammaáætlunarkennslu svo að menn átti sig á hvert ferlið var og um hvað við vorum að ræða. Ef enginn hefur skilið ferlið þá er ástæða til að fara í smánámskeið í kringum það áður en það verður endanlega eyðilagt eins og stefnt er að. Það er mál á dagskrá eftir þetta mál sem er líka mikilvægt en er þó búið að senda einu sinni til baka og 

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra sé á leið hingað í salinn. Það er mjög truflandi að hlusta á hv. þm. Jón Gunnarsson tala eins og hann sé fulltrúi í ríkisstjórn Íslands og hæstv. umhverfisráðherra sé bara eins konar fylgihlutur, og hann gefur sér að þingmenn Framsóknarflokksins standi ekki með sínum ráðherra. Það verður engin vitleg umræða um málið fyrr en hún hefur komið hingað í salinn. Hæstv. ráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, sem lagði þetta mál fram á sínum tíma sem umhverfisráðherra, var líka mjög ósáttur við æfingar formanns atvinnuveganefndar varðandi breytingartillögurnar. Mér finnst það algerlega ólíðandi fyrir framsóknarmenn að þingmaður Sjálfstæðisflokksins skilji hæstvirtan ráðherra þeirra svona eftir eina úti á víðavangi.

Hæstv. forseti. Ég hef oft orðið vitni að málþófi á Alþingi. Þetta er ekki málþóf. Við erum að hlusta á málefnalegar og rökstuddar athugasemdir þingmanna gagnvart þessu þingmáli þar sem efast er um lögmæti þess ferlis sem þingmálið byggir á. Þetta er ekki málþóf. Ég rifjaði það upp í einni athugasemd um daginn undir þessum sama lið að eitt hatrammasta deilumálið sem við höfum orðið vitni að á Alþingi á undanförnum áratugum er Kárahnjúkavirkjun. Þess vegna reyndum við að sameinast um annað vinnuferli. Nú er verið að rífa málið upp úr því ferli. Og þá spyr ég, hæstv. forseti: Er að koma að því að við hættum að ræða þessa rammaáætlun og förum bara að ræða Þjórsá, 

Herra forseti. Hvað er einn umhverfisráðherra eða jafnvel tveir …

Nú hefur forseta orðið á í messunni. Samkvæmt bókhaldinu mun það vera svo að hv. þingmaður hefur talað tvisvar um fundarstjórn forseta.

Það hélt ég ekki. 
            

Er hægt að framselja kvótann?

Er það ekki makrílkvótinn?


            

Er hann ekki kominn á 95 ára regluna?


            

Gott er að þessari umræðu sé lokið á þessum góðlátlegu nótum.

Hæstv. forseti. Á þessu fagra sumarkvöldi hér í Reykjavík þar sem er sól og bjart en kalt býður hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn upp á eftirfarandi á Alþingi: Makrílfrumvarp sem mikil andstaða er við og 31 þúsund Íslendingar hafa skorað á forsetann að vísa því í þjóðaratkvæði. Ríkisstjórnin ætlaði að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu en hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði að það væri ekki hægt vegna andstöðu innan stjórnarflokkanna. Húsnæðisfrumvarp hefur verið sent frá félagsmálaráðuneytinu með pakka af orkustöngum upp í fjármálaráðuneyti en situr þar fast. Annað húsnæðisfrumvarp er líka þar fast. Bankasýslan hefur verið rædd hér í mikilli deilu. Framsóknarflokkurinn er á móti því að leggja hana niður og menn hafa beitt bolabrögðum til að koma því í rétta nefnd fram hjá formanni efnahags- og viðskiptanefndar, framsóknarmanninum Frosta Sigurjónssyni. Sama á við um hugsanlega bankasölu, Framsóknarflokkurinn hefur ályktað þar á móti. Ríkisstjórnin býður líka upp á bréf frá hæstv. utanríkisráðherra um ESB til Evrópusambandsins, sem enginn skilur og hann kannski ekki heldur. Afnám hafta hefur staðið til en er í miklum ágreiningi milli forustumanna ríkisstjórnarflokkanna þar sem hæstv. forsætisráðherra vill fara hálfgerða gjaldþrotaleið meðan hæstv. fjármálaráðherrann vill fara samningaleið. Skuldaleiðréttingin, stærsta og mesta kosningaloforð sennilega heimsins ef miðað er við höfðatölu, var svikið á eftirminnilegan hátt þar sem 300 milljarðar áttu að koma frá svokölluðum hrægammasjóðum en urðu 80 milljarðar og tekið sem skattur og leggst nú á allan almenning í landinu með hærri vaxtamismun og alls konar gjöldum hjá bönkunum. Náttúrupassinn. Hv. þingmaður margræddur, formaður atvinnuveganefndar, Jón Gunnarsson, hefur gefið út dánarvottorð fyrir náttúrupassann. Flutningur Fiskistofu. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur verið rekinn til baka með það mál. Fiskistofa er í dag nær óstarfhæf vegna þess að þrettán starfsmenn hafa horfið af braut vegna óvissu. Fiskistofa hefur sagt: Við getum ekkert gert í því frumvarpi um makrílinn sem okkur er ætlað vegna þess að það er allt í uppnámi. Þróunarsamvinnustofnun - það mál er í logandi illdeilum þar sem hæstv. utanríkisráðherra er í einhverri óskiljanlegri herferð gegn þeirri stofnun. Sameining Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar, sem ekki hefur verið mikið rætt um en það mál er í avinnuveganefnd, þar sem ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að breyta um kúrs við sameiningu stofnana með því að segja upp öllum starfsmönnum áður, hverjum og einum. Þetta er núna komið til atvinnuveganefndar sem minnisblað - þau eru fræg minnisblöðin sem koma til okkar í atvinnuveganefnd eins og við höfum orðið vitni að í dag. Og þar á sem sagt að segja öllum starfsmönnum upp, ný leið. Logandi deilur á vinnumarkaði sem aldrei fyrr í Íslandssögunni í seinni tíð. Kerfisáætlun var hér í mikilli andstöðu og miklum deilum en var tekin til nefndar fyrir 3. umr. og tókst að vinna aðeins meiri sátt um hana. Og nú 16. atriðið, sem ég tel upp, rammaáætlun. Virðulegi forseti. Ég var formaður iðnaðarnefndar þegar lög um rammaáætlun voru tekin hér í gegnum þingið, margrædd lög nr. 48/2011. Þar tókst okkur í nefndinni að mynda fulla samstöðu um breytingar á þeim lögum sem svo voru samþykkt samhljóða hér á Alþingi. Ég bar þá von í brjósti að við værum að stíga stórt og mikilvægt skref í mjög umdeildum málum og málaflokkum sem höfðu valdið miklum deilum í landinu, værum að færa okkur til skipulegri og betri vinnubragða. Nei, það er aldeilis ekki miðað við þær tillögur sem hér eru komnar fram. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, að það er alveg með ólíkindum hvað núverandi ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn er laginn við að setja allt í háaloft í þjóðfélaginu, ala á úlfúð, skapa ófrið, jafnvel stríð og miklar deilur. Virðulegi forseti Ég ætla að mæla fyrir nefndaráliti 1. minni hluta atvinnuveganefndar, sem ég skipa, um tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141. Lög um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, voru samþykkt samhljóða, eins og ég hef áður sagt, á Alþingi í maí 2011. Með samþykkt laganna ákvað löggjafinn að setja niður lögbundið verklag við meðferð rammaáætlunar. Þar er skýrt kveðið á um hvernig skuli undirbúa breytingar á áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Með samþykkt laganna stóðu vonir til að draga mundi úr ágreiningi um einstaka virkjunarkosti þegar lögin hefðu tekið gildi og farið yrði að vinna eftir því ferli sem þar er lögfest og tiltölulega skýrt í lögunum. Í 3. mgr. 3. gr. laganna segir að verndar- og orkunýtingaráætlun taki til virkjunarkosta sem verkefnisstjórn hefur fjallað um og því býr það að baki að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra kosta en fjallað hefur verið um af verkefnisstjórn. 1. minni hluti telur mikilvægt, þegar kostir eru færðir milli flokka í áætluninni eða nýjum bætt við, að farið sé að öllu leyti eftir því ferli sem lögin mæla fyrir um. Sé það gert telur 1. minni hluti meiri líkur á að ríkari sátt náist um áætlunina í heild. Sú áætlun sem nú er í gildi var samþykkt á 141. löggjafarþingi. Áður en tillagan kom til umfjöllunar Alþingis hafði ráðherra, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða við lögin, borið að senda tillögur að flokkun sem komið höfðu frá formönnum faghópa verkefnisstjórnar í opið umsagnarferli. Að því umsagnarferli loknu tók ráðherra ákvörðun um að færa eftirfarandi kosti úr nýtingarflokki í biðflokk: Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun I og Hágönguvirkjun II. Gert var ráð fyrir því við afgreiðslu málsins á Alþingi að verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar mundi fjalla um þá kosti, þ.e. sú verkefnisstjórn sem nú er að störfum. Í tillögu umhverfis- og auðlindaráðherra nú er lagt til að Hvammsvirkjun verði færð aftur í nýtingarflokk eftir að verkefnisstjórnin hafði afgreitt þá tillögu til ráðherra. Og það er rétt að skjóta því hér inn, virðulegi forseti, að fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, treysti sér ekki til að leggja fram fleiri kosti en einn, og það er í samræmi við lögin að mínu mati. Verkefnisstjórnin hefur því lokið umfjöllun um þann orkunýtingarkost eins og lög gera ráð fyrir. Því mótmælir 1. minni hluti harðlega að lögð sé fram tillaga um breytingu við þá þingsályktunartillögu sem gengur jafn langt og raun ber vitni. Tillaga meiri hlutans gengur í berhögg við lögin. Ekki eingöngu ákveður meiri hlutinn að bíða ekki niðurstöðu verkefnisstjórnar á endurmati á Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun og Skrokköldu heldur tekur hann einnig ákvörðun um að færa í nýtingarflokk tillögu um orkunýtingarkost sem verkefnisstjórn hefur ekki lokið við að fjalla um, þ.e. Hagavatnsvirkjun. Í athugasemdum við þá tillögu sem nú liggur fyrir kemur fram að verkefnisstjórn hafi snemma í ferlinu orðið ljóst að ekki yrði mögulegt að afla gagna sem upp á vantaði til að leggja fyrir ráðherra endurskoðaða tillögu um nokkra orkunýtingarkosti, þar með talið Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Taldi hún sig meðal annars ekki hafa forsendur til að meta vafaatriði um þessa kosti án þess að hafa fullskipaða faghópa. Verkefnisstjórn gerði ráðherra þetta ljóst á fundum 8. október og 5. nóvember 2013. Í athugasemdum við tillöguna eru tilgreind þau atriði sem verkefnisstjórn telur að þurfi að afla nánari gagna um. Verkefnisstjórn fjallaði um virkjunarkosti Þjórsár og skipaði meðal annars faghóp til að fara yfir nánar tilgreind gögn sem borist höfðu frá virkjunaraðila. Verkefnisstjórn lagði til í kjölfar vinnunnar að Hvammsvirkjun yrði flutt úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Þá tilgreindi hún hvaða atriði þyrfti að afla upplýsinga um til að unnt væri að taka afstöðu til mögulegrar færslu Holtavirkjunar og Urriðafossvirkjunar milli flokka. Fyrsti minni hluti bendir á að hluti þeirra kosta sem meiri hlutinn leggur til að færist í nýtingarflokk hefur ekki verið til umfjöllunar hjá þeirri verkefnisstjórn sem nú er að störfum sem var þó falið að fjalla um þá kosti samkvæmt því sem lögin kveða á um. Þau varúðarsjónarmið sem hér að framan er lýst koma meðal annars fram í margfrægu minnisblaði skrifstofu iðnaðar- og orkumála í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti sem er í fylgiskjali við álit þetta. Enn fremur má benda á minnisblað til nefndarinnar frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti frá 27. nóvember 2014 þar sem fram kemur að ráðuneytið leggist alfarið gegn breytingartillögu meiri hlutans um Skrokkölduvirkjun og Hagavatnsvirkjun en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Í ljósi fyrri umfjöllunar verður að telja að þar sem verkefnisstjórn fjallaði ekki efnislega um fimm tilgreinda virkjunarkosti, þ.e. Skrokköldu, Hágöngur I og II, Hagavatn og Hólmsá v/Atley, eins og lög nr. 48/2011 gera ráð fyrir, séu umræddir virkjunarkostir enn þá í umfjöllun hjá verkefnisstjórn að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Verkefnisstjórnin hefur ekki skilað tillögu um flokkun þessara kosta til ráðherra og þingsályktunin sem nú liggur fyrir Alþingi tekur ekki til þeirra kosta.“ Svo kemur þessi gullvægi kafli frá umhverfis- og auðlindaráðherra - sem ég fagna mjög að sé kominn hér í salinn til þess að hlýða á mál mitt og annarra sem ræða þetta mál - en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Það er því mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lög nr. 48/2011 geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hefur ekki farið fram hvað þá varðar.“ Virðulegi forseti. Þetta er minnisblað, þetta er lögfræðiálit frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Þetta er lögskýringargagn við þessa breytingartillögu sem ég segi alveg hiklaust að þeir aðilar sem eru ósáttir við þá leið sem meiri hlutinn ætlar að fara hér gætu kært. Þá held ég að það sé heldur betur kjöt á beininu fyrir þá sem hefja mál að vera með þetta lögfræðiálit frá umhverfis- og auðlindaráðherra og ráðuneytinu. Þarf frekar vitnanna við, virðulegi forseti, um að lögformlegu ferli samkvæmt lögunum hefur ekki verið fylgt? Fyrsti minni hluti bendir einnig á umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga við málið þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Afstaða Sambands íslenskra sveitarfélaga gagnvart rammaáætlun hefur verið sú að stjórnvöld verði að leggja mikla áherslu á að ákvarðanir um flokkun virkjunarkosta séu byggðar á faglegum sjónarmiðum. Í rammaáætlun er leitast við að tryggja að langtímahugsun og mat á heildarhagsmunum hvað varðar orkunýtingu og vernd landsvæða ráði niðurstöðunni og að ákvarðanir séu sem minnst háðar því hvaða ríkisstjórn er við völd á hverjum tíma. Ákvörðunarferlið þarf að vera gegnsætt og vandað þannig að sem mest sátt geti orðið um niðurstöðu rammaáætlunar, ella er hætta á að virðing fyrir niðurstöðu rammaáætlunar verði lítil sem engin. Með tilliti til framangreindra sjónarmiða mælir sambandið ekki með því að meiri hluti Alþingis samþykki tilfærslu virkjunarkosta, sem verkefnisstjórn 3. áfanga rammaáætlunar hefur ekki tekið afstöðu til, úr biðflokki í nýtingarflokk.“ Virðulegi forseti. Fyrsti minni hluti vill jafnframt gera athugasemdir við það að ekki skuli hafinn undirbúningur að friðlýsingarferli þeirra kosta sem Alþingi hefur ályktað að setja í verndarflokk rammaáætlunar. Ef raunveruleg sátt á að skapast um rammaáætlun þá er mikilvægt að við framkvæmd þingsályktunarinnar sem samþykkt er á Alþingi í samræmi við áðurnefnd lög sé gætt jafnræðis milli verndar- og orkunýtingarflokks. Því mótmælir 1. minni hluti harðlega að ekki sé enn hafinn undirbúningur að friðlýsingu þeirra svæða sem eru í verndarflokki. En markmið laganna er vernd ekki síður en orkunýting. Í lögum nr. 48/2011 segir: „Stjórnvöld skulu þegar Alþingi hefur samþykkt verndar- og orkunýtingaráætlun hefja undirbúning að friðlýsingu landsvæða sem ástæða þykir til að friðlýsa gagnvart orkuvinnslu samkvæmt verndarflokki áætlunarinnar.“ Þessu hefur í engu verið sinnt af hálfu núverandi ríkisstjórnar og hvetur 1. minni hluti ríkisstjórnina til að hefjast nú þegar handa við undirbúning friðlýsingar þeirra svæða sem finna má í verndarflokki rammaáætlunar. Fyrsti minni hluti telur að standa eigi við þá verkferla sem samþykktir voru mótatkvæðalaust með samþykkt laga nr. 48/2011. Standa eigi með niðurstöðu verkefnisstjórnar og virða hana. Fyrsti minni hluti er því á móti breytingartillögu meiri hlutans og telur þá leið varasama, stuðla að enn meiri ófriði um málaflokkinn að óþörfu ásamt því að ganga gegn lögbundnum verkferlum sem líklegt er að kalli á löng og erfið eftirmál. Þetta nefndarálit var gert á Alþingi 29. apríl á þessu ári og undirritað af þeim sem hér er, sem skipar 1. minni hluta nefndarinnar. Virðulegi forseti. Ég ætla að gera nú smákaflaskil í ræðu minni og spyrja hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra út í tvennt. Í fyrsta lagi það sem ég var að lesa upp hér í lok nefndarálits míns um verndarflokkinn. Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að fjármagn fáist fyrir það sem hefur verið raðað í verndarflokk og friðlýsingar- og verndarferlið hefjist? Eða á þetta að vera eins og það hefur verið í þessi tvö ár hjá hæstv. ríkisstjórn, ekkert gert í þessu? Virðulegi forseti. Að mínu mati, ef lög um rammaáætlun eiga að skapa einhvern frið, en þá von ber ég alltaf í brjósti, verða orkunýting og vernd að hafa sama vægi, það má ekki taka bara orkunýtinguna. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í það sem ég hef nefnt og það minnisblað sem ráðuneytið sendi nefndinni að beiðni nefndarinnar. Þar segir mjög afdráttarlaust að það sé mat umhverfis- og auðlindaráðuneytisins að lögin geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar og orkunýtingar hafi ekki átt sér stað. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra komi hér og svari þessum spurningum og leyfi okkur að heyra álit sitt. Um leið vil ég nota tækifærið og þakka henni fyrir hvað hún var afdráttarlaus í sjónvarpsfréttum í kvöld þar sem hún sagði að hún hefði helst viljað að tillaga forvera síns um Hvammsvirkjun mundi ein og sér standa. Til vara að Hagavatnsvirkjun og Skrokkölduvirkjun ættu alls ekki hér heima. Mér finnst mjög virðingarvert þegar þingmenn og ráðherrar tala svona hreint út eins og hún gerir. Ég hef hér gert að umtalsefni minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Í fylgiskjali með mínu áliti er líka minnisblað frá skrifstofu iðnaðar- og orkumála í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Það er vegna sömu beiðni hjá okkur í nefndinni til ráðuneytanna um að skila okkur áliti vegna þess að þá þegar í nefndinni komu fram efasemdir, m.a. frá mér og fleiri þingmönnum, um að hægt væri að gera þetta á þennan hátt án þess að hið lögbundna ferli ætti sér stað. Atvinnuvegaráðuneytið talar að vísu ekki jafn afdráttarlaust og umhverfis- og auðlindaráðuneytið í minnisblaði sínu, en þó segir þar, með leyfi forseta: „Um aðdraganda og undirbúning þess að þingsályktun er lögð fram á Alþingi er síðan fjallað með ítarlegum hætti í 9. og 10. gr. laganna (verksvið verkefnisstjórnar, verklag og málsmeðferð). Lög nr. 48/2011 taka ekki á því hvaða heimildir Alþingi hefur til að gera breytingar á tillögu til þingsályktunar sem lögð hefur verið fram á grundvelli laganna. Almennt má líta svo á að þegar ráðherra hefur, samkvæmt 3. gr. laganna, lagt fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar, þá sé málið alfarið á forræði Alþingis eins og gildir um tillögur til þingsályktana almennt, samanber lög um þingsköp Alþingis.“ Virðulegi forseti. Hér vil ég segja það að mitt mat er það að eftir allt lögformlegt ferli samkvæmt lögunum og ráðherra gerir tillögu til Alþingis, ef allt lögformlegt ferli samkvæmt lögunum er komið, þá verður það aldrei tekið af alþingismönnum að flytja breytingartillögur eða greiða atkvæði eftir eigin samvisku. Þeir geta þá breytt, en að mínu mati alls ekki fyrr en lögformlegt ferli hefur átt sér stað. Þess vegna er ekki hægt að fara svona einhverja stutta leið eins og meiri hlutinn ætlar að gera hér, vegna þess að lögformlegt ferli hefur ekki verið farið að mati okkar í minni hlutanum og að mati hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Síðan er fjallað meira um þetta í minnisblaðinu frá atvinnuvegaráðuneytinu. Ég hef ekki tíma til að fara í gegnum það allt en vísa til þess sem þar kemur fram og vil segja í lokin um minnisblaðið að það er líka fullt af efasemdum gagnvart þessu ferli þó að þær séu ekki jafn ítarlega fram settar og hjá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. En í minnisblaðinu er að finna fullt af efasemdum og ég vil segja það, virðulegi forseti, að þetta er auðvitað líka lögskýringargagn. Ég get tekið undir mestallt sem þar kemur fram og ítreka það sem ég sagði áðan að ég geri mikinn greinarmun á hvort hið lögformlega ferli hefur átt sér stað eða ekki, vegna þess að það er alltaf hin lýðræðislega stofnun, Alþingi, sem hefur endanlegt vald og ítreka ég það enn einu sinni að það er eftir þetta ferli. Virðulegi forseti. Í upphafi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar árið 2007 setti þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson rammaáætlunarferlið aftur í gang. Það hafði verið lengi í vinnu, sennilega frá 1995 eða 1998, ef ég man rétt, en þarna var settur virkilega kraftur í málið. Svanfríður Inga Jónasdóttir, fyrrverandi bæjarstjóri í Dalvíkurbyggð, var skipuð formaður vinnuhópsins og þar átti sér stað frábær vinna, sem endaði með því að tillögurnar komu fram. Í millitíðinni eru þessi umræddu lög sett. Í byrjun var engin sátt um það frumvarp. En eins og ég sagði í upphafi máls míns þá tókst í þáverandi iðnaðarnefnd að leiða fulltrúa allra flokka til samstöðu um breytingar á frumvarpinu og gera það að lögum. Ég sagði þá sem framsögumaður nefndarálits nefndarinnar að með því vonaðist ég til að okkur hefði tekist að stíga stórt og mikilvægt skref til frekari sátta í þessum málaflokki. Það er fjallað um það, ef ég man rétt, í áliti meiri hlutans að ef til vill sé ástæða til að fara aðeins í gegnum þessi lög sem eru búin að vera í gildi í fjögur ár og endurskoða þau. Það getur vel verið að reynslan hafi sýnt að við þurfum að hnykkja á einhverjum þáttum þar eða skilgreina betur. Það væri þá óskandi að það tækist. Virðulegi forseti. Á lokamínútum mínum langar mig að fjalla aðeins um að í 10. gr. frumvarpsins, þegar það var sett fram, var fjallað um verkefni og verkferla. Í minnisblaði ráðuneytisins, sem er lögskýringartexti með frumvarpi sem er orðið að lögum, segir um 10. gr., með leyfi forseta: „Þá er í 3. mgr. 10. gr. mælt fyrir um ákveðið lögbundið ferli sem á að fara fram áður en endanlegar tillögur verkefnisstjórnar eru lagðar fyrir ráðherra.“ Virðulegi forseti. Það er mælt fyrir í 3. mgr. um ákveðið lögbundið ferli sem á að fara fram áður en endanlegar tillögur verkefnisstjórnar eru lagðar fyrir ráðherra. Og þarna er líka fjallað um í öðrum málsgreinum hvernig ráðherra skal fara með, af því að hann er ekki bundinn af tillögum verkefnisstjórnar, hann getur breytt tillögum hennar, en þá ber honum að auglýsa þá breytingu. Nefndin lengdi á sínum tíma umsagnarferlið úr átta vikum í tólf, vegna þess að talið var að áhugamannafélög og fleiri sem vildu veita umsagnir þyrftu lengri tíma. Það var gert. En þá þarf ráðherra líka að auglýsa öll undirgögn með þannig að allur almenningur, allir geti gert athugasemdir, ekki bara félagasamtök, því í lögunum og í skýringum er talað um að allir sem vilji láta sig málið varða geti gert athugasemdir eða skilað inn umsögnum. Í 10. gr. og mörgum fleiri málsgreinum er fjallað um það lögbundna ferli sem á að eiga sér stað. Á því byggist gagnrýni mín gagnvart þessu. Í raun og veru vil ég segja að þegar ég var búinn að lesa þetta allt yfir ásamt minnisblöðum tveimur sá ég það í hendi mér að vafinn var allt of mikill til þess að hægt væri að mæla með þessari leið. Og eins og ég hef áður sagt: Ef einhverjir fara í mál út af þessum breytingartillögum hér og segja: Það hefur ekki farið fram lögformlegt ferli samkvæmt lögunum o.s.frv., þá eru þetta allt saman lögskýringargögn. Hvað hefur þá gerst með þessu? Jú, upphaflega tillagan um að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki upp í nýtingarflokk getur fallið þar undir og seinkað þeirri framkvæmd um einhver ár. Og gagnrýni mín er meðal annars sú, vegna þess að ég tek undir það sem hér hefur komið fram að við hefðum getað klárað fyrir jól þingsályktunartillöguna um Hvammsvirkjun eins og hún var lögð fram. Ég segi fyrir mitt leyti: Að sjálfsögðu hefði ég stutt hana. Ég vil sjá fleiri vatnsaflsvirkjunarkosti í nýtingarflokki og færri jarðvarmakosti. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól og skal endurtaka það. Mér finnst fullkomlega galið að Eldvörpin séu í nýtingarflokki. Þau eiga að vera í verndarflokki. Sama vil ég segja um Sveifluháls. En þetta var niðurstaðan. Og þess vegna segi ég að við eigum að fara með vatnsaflsvirkjanirnar í gang og þess vegna, eins og ég segi, styð ég tillöguna um Hvammsvirkjun. Sannarlega vantar okkur orku, ekki bara fyrir stóriðju, okkur vantar orku fyrir almenning, ferðaþjónustufyrirtæki, sjávarútvegsfyrirtæki, sjávarútvegsfyrirtæki á Norðausturlandi verða að brenna svartolíu vegna þess að þau fá ekki rafmagn og svona má lengi telja. Þjóðir heims nýta auðvitað auðlindir sínar til að skapa betra þjóðfélag, skapa tekjur til að nýta t.d. í félagsmál og heilbrigðismál og annað, breyta þeim helst í útflutningstekjur, ekki veitir okkur Íslendingum af. En lög um rammaáætlun áttu að vera til að skapa ferli sem meiri sátt átti að vera um, taka út þau deiluatriði sem m.a. endurspegluðust í umræðunni um Kárahnjúkavirkjun. Virðulegi forseti. Ég óttast að þessi flumbrugangur seinki þessu ferli. Og ég hika ekki við að halda því fram að ef við hefðum klárað Hvammsvirkjun eina og þessar breytingartillögur hefðu ekki komið fram fyrir jól væri búið að færa Hvammsvirkjun úr biðflokki í nýtingarflokk og vinna og undirbúningur væri hafinn. Við skulum alltaf hafa það, virðulegi forseti, í huga að þó að eitthvað sé samþykkt í nýtingarflokk í rammaáætlun þá er umhverfismatið eftir. Það er ekki þar með sagt að hlutir verði virkjaðir. Það getur ýmislegt gerst í umhverfismatsferli sem gerir að verkum að viðkomandi virkjun fellur út. Virðulegi forseti. Ég hvet þingmenn og sérstaklega stjórnarmeirihlutann til að lesa 9. og 10. gr. vegna þess að þar eru skýringar á þeim um hvað löggjafinn ætlast til að gert sé við undirbúning að þingsályktunartillögu um röðun í flokka. Það er skýrt í mínum huga, alveg skýrt. Og þess vegna harma ég þetta og ítreka það sem ég segi: Ég óttast það að þetta seinki öllu ferlinu. Virðulegi forseti. Margt fleira mætti segja um þessar greinar sem ég hef hér gert að umtalsefni en þar sem ég þurfti að gera grein fyrir mínu nefndaráliti þá kem ég að því síðar. Ég á örugglega eftir að halda eina eða tvær eða jafnvel fleiri ræður um þetta mál 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnismikla og góða ræðu þar sem hann fór vel yfir sviðið. Eins og hann segir er alltaf mikil togstreita milli verndar og nýtingar og þess vegna veltir maður fyrir sér hvað valdi því að það dragist svo að friðlýsa svæði. Það kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns, og það hefur komið fram annars staðar líka, að í friðlýsingarnar voru einungis ætlaðar 28 milljónir, en þó það, í fjárlögum fyrir árið 2013 og það var ákvörðun fyrri ríkisstjórnar. Síðan þá hefur ekki verið lögð króna í friðlýsingar. Telur hv. þingmaður að það boði einhverja sátt í þessum málaflokki sem er svo umdeildur þegar menn láta ekki eina krónu í að friðlýsa svæði eða flokka þau og vinna áfram með það verkefni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Hún fjallar eðlilega um friðlýstu svæðin sem ég gerði dágóð skil í nefndaráliti mínu og gagnrýndi mjög núverandi ríkisstjórn fyrir að veita ekki fjármuni í þessi friðlýsingaráform og friðlýsingu sem Alþingi hefur tekið ákvörðun um. Hv. þingmaður spyr: Er það leið til frekari sátta ef ríkisstjórnin gerir ekkert með friðlýsingar- eða verndarflokkinn? Nei, það er ekki fallið til sátta. Ég sagði í ræðu minni: Ríkisstjórnin verður að tryggja það sem Alþingi samþykkir og veita til þess fé. Orkufyrirtækin hafa fé til að fara í það sem sett er í nýtingarflokk. Alþingi og ríkisstjórn verða að sjá um að veita fé til þess sem á að vernda og það er það sem ríkisstjórnin á að gera. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra sem situr í salnum og bíð spenntur eftir að heyra svar hennar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Laxastofninn i Þjórsá hefur líka verið mikið í umræðunni og sumir hv. þingmenn hafa talað eins og hann sé mest rannsakaði stofn í heimi, það sé bara komið nóg og það liggi allt fyrir, en menn eru ekki alveg á einu máli þar. Það kom fram hjá Skipulagsstofnun að hún teldi ekki komin næg rök fyrir því að færa virkjanir í neðri hluta Þjórsár í nýtingu. Mig langaði að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því sem við heyrðum í hv. atvinnuveganefnd, að ef svokallaðar mótvægisaðgerðir skiluðu ekki árangri væru 88% af laxastofninum í Urriðafossi farin og 52% af laxastofninum í Holtavirkjun. Erum við til þess bær, þessi kynslóð, að taka slíka áhættu með þennan villta og einstæða stofn 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerir laxastofninn í Þjórsá að umtalsefni í seinna andsvari við mig og það ákvæði sem var sett inn við síðustu áætlun að hann þyrfti að rannsaka betur. Þess vegna voru virkjanirnar ekki settar í nýtingarflokk eins og verkefnisstjórnin hafði lagt til. Við í atvinnuveganefnd einni saman og líka þegar við funduðum með umhverfis- og samgöngunefnd áður en þingsályktunin var samþykkt, þ.e. í seinna skiptið, höfum hlustað á aðila ræða um þetta. Ég tek mikið mark á sveitunga mínum, Orra Vigfússyni, miklum laxasérfræðingi, sem er með aðvörunarorð um þetta og að stofninn sé ekki fullrannsakaður. Þar á eftir gætu svo komið fulltrúar frá Veiðimálastofnun sem í raun og veru segja okkur allt annað, sem segja okkur að þetta sé rannsakað, það sé komin reynsla af laxastigum o.fl., m.a. í Bandaríkjunum, og að hægt sé að gera mótvægisaðgerðir sem væru þannig að þær mundu ekki skemma laxastofninn í Þjórsá.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér séu hafnar málefnalegar umræður um þetta mál. Hv. þingmanni verður tíðrætt um þessa skýrslu sem hann er stoltur af þar sem verkefnisstjórn gerir rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafl og jarðhitasvæði. Hv. þingmaður lýsir því að þetta hafi verið stórt og mikilvægt skref í sátt. Þess vegna spyr ég hann: Voru það ekki mikil vonbrigði þegar þessi sátt var rofin af fyrrverandi ráðherra, Svandísi Svavarsdóttur, með því að færa sex virkjunarkosti út nýtingarflokki í bið, þar af fjóra í vatnsaflsvirkjun, þannig að það voru aðeins þrír vatnsaflskostir í nýtingarflokki og 14 í gufuaflsvirkjunum? Það segir í þessu plaggi að Hvammsvirkjun hefði getað farið af stað 2015, Holtavirkjun 2016 og Urriðafoss jafnframt 2016. 

Virðulegi forseti. Nei. Ég tel að með þessari fyrstu samþykkt þar sem við vorum loksins að leiða í samþykkt Alþingis röðun nokkurra virkjunarkosta og svo annarra í vernd hafi það ekki verið. Það voru varúðarsjónarmið. Á þessum tíma þegar verið var að vinna var efnahagsástandið þannig að það var ekki verið að kalla á neinar virkjanir þá. Hv. þingmaður ræðir um ártölin í þessari skýrslu. Ég þekki þau öllsömul, það eru allt saman ártöl sem voru orðin úrelt þegar þetta plagg var gefið út. Við vissum líka að það var ekki. Það réðu miklu varúðarsjónarmið gagnvart laxagengd og laxaseiðum í Þjórsá og eins og ég segi var tímapunkturinn þannig að að mínu mati var það hægt. Meðal annars fyrir tilstilli okkar í iðnaðarnefnd var því breytt sem stendur í lögunum, að ráðherra getur „eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti“ gert það var áður „á fjögurra ára fresti“ í frumvarpinu. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður var sem sagt sáttur við að færa þessa vatnsaflskosti niður í bið. Hann minntist á Eldvörpin. Mig langar að spyrjast aðeins fyrir um þau, þessa náttúruperlu á Reykjanesinu. Hvernig stóð á því að hv. þingmenn, sem er svona annt um náttúruna, opna á nýtingu á þessa náttúruperlu? Það er bara fyrir tilstuðlan bæjarstjórnar Grindavíkur sem Eldvörpin eru vernduð. Ég er með minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu sem ég hefði kosið að hv. þingmaður hefði lesið allt en ekki bara pikkað út það sem honum hentaði. Hérna er klausa sem segir: „Ljóst er því að Alþingi getur gert breytingar á þingsályktunartillögum sem lagðar eru fyrir þingið.“ 
             Það leikur enginn vafi á því að eftir að þingsályktunartillaga er komin í þingið er það meðferð Alþingis sem ræður.

Nei, virðulegi forseti, þarna fer hv. þingmaður með rangt mál. Það er grundvallarmunur á því hvort hinn lögbundni ferill hefur átt sér stað áður. Ég sagði í minni ræðu að ef hinn lögbundni ferill er búinn tel ég að alþingismenn geti tekið hvaða ákvarðanir sem er þegar allt er komið á lokastig. Ég tel að Alþingi gæti tekið Hvammsvirkjun núna, samkvæmt þessari tillögu ráðherrans, og þess vegna sett í verndarflokk ef meiri hluti Alþingis samþykkir það. Allur hinn lögbundni ferill er búinn samkvæmt lögunum. Þetta snýst nefnilega ekki um þingsköp Alþingis,  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka 7. þm. Norðaust. fyrir prýðilega og fræðandi ræðu. Sjálfur hef ég ekki myndað mér endanlega skoðun á því hvað mer finnst um hverja virkjun, fyrir mér snýst þetta aðallega um formið og þá sátt sem við reynum að ná í þessum málaflokki og væri vissulega svo dýrmæt. Ég er að velta fyrir mér Hagavatnsvirkjun. Hún stingur í augun, sérstaklega vegna þess að ég sé ekki að hún hafi fengið neitt sem virðulegur forseti kallaði faglegt mat í úrskurði sínum nema faglegt mat þýði einfaldlega að á hana hafi verið minnst með einhverjum hætti. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti eitthvað frætt mig þar sem hann er í umræddri hv. nefnd og kemur hér að minnihlutaáliti. Getur hann eitthvað frætt mig um það hvaða réttlætingar eru fyrir því að Hagavatn sé með á þessum lista með hliðsjón af því að það er hvergi að finna að sú virkjun hafi nokkurn tíma verið í nýtingarflokki? 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segist ekki hafa myndað sér skoðun um hverja virkjun fyrir sig. Það er allt í lagi, þannig á það að vera, umræðan hér á Alþingi á að fjalla um það. Undir þessum lið átti bara að vera einn virkjunarkostur, ein tillaga, tillaga ráðherrans. En því miður, eins og ég hef margfarið yfir, eru fleiri settir inn með breytingartillögu. Hv. þingmaður ræddi líka um formið. Ég gerði að umtalsefni í ræðu minni þetta form sem ég vildi sjá eftir að við samþykktum lögin samhljóða hér á Alþingi og fleiri um þetta mál. Ég er sem sagt algjörlega sammála honum hvað þetta varðar. Síðan spyr hann mig af hverju Hagavatnsvirkjun sé komin þarna inn. Ég verð bara að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég veit ekki af hverju hún ratar inn í breytingartillögu hjá meiri hlutanum. Þar er til dæmis alveg skýrt að það eru miklu fleiri en hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem segja að Hagavatnsvirkjun komi ekki til greina. Það er þá vegna þess að verkefnisstjórnina vantar miklu frekari gögn til að fara í gegnum, þar með talið að þeir sem vilja virkja ættu þá að senda gögnin inn til að verkefnisstjórnin og faghóparnir geti metið þau og farið í gegnum þau. Þannig er þessi lögbundni ferill. Og kannski er besta dæmið sem 

Virðulegi forseti. Ég tek mig stundum til á Alþingi og reyni að finna út úr svona ráðgátum, en eins og hv. þingmaður er ég engu nær hvað varðar Hagavatn. Þá spyr ég líka hv. þingmann sem þekkir málið talsvert betur en ég: Ef sú réttlæting sem kemur fram í úrskurði virðulegs forseta og sú röksemdafærsla sem til dæmis hv. 5. þm. Suðurk. hefur hér borið á torg úr pontu stenst, að þessi breytingartillaga sé lögmæt og í samræmi við ferlið, hvaða kostir væru þá ekki í stöðunni? Hvað gæti hv. 5. þm. Suðurk. eða hv. formaður atvinnuveganefndar lagt til sem breytingartillögu sem væri ekki í samræmi við formið? Einhvern veginn sýnist mér að ef þetta má megi allt, þá sé alveg sama hvað mönnum detti í hug að setja inn sem breytingartillögu. Ef svo er verður maður að velta fyrir sér til hvers þessi rammaáætlun hafi verið hugsuð til að byrja með. Og þá velti ég því fyrir mér hvernig menn hafi hugsað sér að farið yrði með breytingartillögur þegar upphaflega var farið í það verkefni að setja á rammaáætlun sem upprunalega var mjög góð hugmynd og mikilvæg og er vonandi ekki komin algjörlega út um þúfur.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr mig út í formið og ferilinn. Kannski er eðlilegt hjá ungum og nýjum þingmanni að reyna að komast til botns í þessum flókna ferli. Grundvallaratriðið er það sem ég gat um í nefndaráliti mínu, og fór út fyrir álitið í mínum töluðu orðum, um 9. og 10. gr. og hvet hv. þingmann til að lesa það með frumvarpinu eins og það var lagt fram. Þar segir ráðherrann, sá sem lagði tillöguna fram, hvað hann er að hugsa og hvaða ferill á að vera. Þá er það alveg klárt með verkefnisstjórnina, faghópana, auglýsingar, opin ferli þar sem allir geta sent inn athugasemdir og fengið svar og verkefnisstjórnin sest svo yfir aftur líkt og gert var undir forustu Svanfríðar Ingu Jónasdóttur á sínum tíma. Að lokum kemur tillaga hingað til Alþingis. Eins og ég hef margoft sagt getur Alþingi engu breytt fyrr en allur þessi lögformlegi ferill hefur verið varðaður. Atvinnuvegaráðuneytið segir í sínu minnisblaði að Alþingi gæti tekið tillöguna um Hvammsvirkjun, sem er um að setja í nýtingarflokk, og sagt þess vegna: 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður á sæti í atvinnuveganefnd og gat fylgst með þeirri vinnu sem þar fór fram af hálfu meiri hluta nefndarinnar: Það kom fram í máli hv. þm. Jóns Gunnarssonar hér í dag að meiri hluti nefndarinnar hefði í rauninni tekið að sér hlutverk verkefnisstjórnar, það sem upp á vantaði. Mig langar þess vegna til að spyrja, af því að lögin um vernd og nýtingu, rammaáætlun, eru mjög skýr þegar kemur að verksviði verkefnisstjórnar, hvort meiri hluti nefndarinnar hafi þá, eins og gert er ráð fyrir í lögunum, skipað faghópa með sérfræðingum á viðeigandi sviðum sem fari fyrir virkjunaráform hver frá sínum sjónarhóli - hér spyr ég sérstaklega um Hagavatn - metið þá með stigagjöf og gert tillögu til verkefnisstjórnar. Mig langar líka til að spyrja hvort meiri hluti nefndarinnar, sem lítur á sig sem verkefnisstjórn, hafi leitað umsagna frá Umhverfisstofnun, Fornleifavernd ríkisins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Ferðamálastofu um hvort fyrirliggjandi gögn væru nægjanleg til að meta þá þætti sem taka skal tillit til í verndar- og orkunýtingaráætluninni, 

Hæstv. forseti. Svarið er einfaldlega hreint nei við því, hvort sem það er atvinnuveganefnd öll eða meiri hluti nefndarinnar, hún getur að sjálfsögðu aldrei tekið að sér þau störf sem skrifuð eru í lögin um hvað verkefnisstjórnin og faghópar eiga að gera. Þeir gera akkúrat það sem hv. þingmaður gat um hér, lýsa eftir og kalla eftir áliti Fornleifastofnunar og allra þeirra aðila sem eiga að gefa umsagnir og annað slíkt. Þessi gögn eiga nefnilega líka að fylgja með frá verkefnisstjórn til ráðherra og frá ráðherra til auglýsingar þannig að öllum almenningi eiga að vera þessi gögn aðgengileg og sýnileg. Ekkert af þessu var gert. Þegar breytingartillagan var send út til umsagnar var bara eitt atriði í viðbót í samræmi við lögin og skýringartexta með lögunum, þar var líka allt þverbrotið, vegna þess að þegar breytingartillagan var send út til umsagnar, sem var vissulega gert, voru gögnin ekki send með. Fólk sem vildi gefa umsögn hafði engar forsendur, fagleg álit og gögn með eins og gera á 

Virðulegur forseti. Svar hv. þingmanns er forvitnilegt. Af sama meiði vil ég taka fram að í lögum um verklag verkefnisstjórnar segir: „Að fengnum niðurstöðum faghópa vinnur verkefnisstjórn drög að tillögum um flokkun virkjunarkosta og afmörkun virkjunar- og verndarsvæða í samræmi við flokkunina. Hún skal leita samráðs við almenning og umsagna um drögin hjá viðeigandi stofnunum, stjórnvöldum ríkis og sveitarfélaga, félagasamtökum og hagsmunaaðilum.“ Það kveður á um umsagnarfresti o.s.frv. og svo er tekin afstaða. Hér er um að ræða hvorki meira né minna en að teknir eru fjórir virkjunarkostir algjörlega fram hjá öllu þessu samráðsferli. Það er hið grófa brot sem felst í þessari málsmeðferð hjá meiri hluta nefndarinnar sem varð ber að því hér í dag og hefur ítrekað orðið ber að því að skilja einfaldlega ekki þann lagabókstaf sem hér er unnið eftir, skilja ekki hlutverk sitt í þessum efnum og fer þess vegna langt út fyrir sitt valdsvið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Róbert Marshall las upp úr lagatextanum um samráð við almenning, umsagnarfrest og allt það og ég get haldið áfram með það sem ég var að segja áðan, sem fór ekki með breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar, að til dæmis er ég nokkuð viss um að álit Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem er mjög afdráttarlaust, hlýtur að vera byggt á þessu ferli. Það hlýtur meðal annars að vera byggt á því að til þess komu engin gögn til að vega og meta ásamt vafalaust miklu fleiri aðilum. Um það hvort meiri hlutinn skilji ekki lögin eða vilji ekki skilja lögin ætla ég að leyfa mér að skila auðu í að svara vegna þess að ég botna hvorki upp né niður í þessu. Ég var búinn að vara við þessu ferli, ég var búinn að vara við því að hér væri rofin sátt og illdeilur mundu magnast upp. Ég óttast málaferli og get ekki ímyndað mér annað en að þeir sem eru á móti því hvernig þetta er lagt upp hafi svo mikið í farteskinu sem lögskýringargögn, m.a. frá ráðuneytunum tveimur. 

Virðulegur forseti. Ég ætla nú ekki að gera ræðu síðasta hv. þingmanns að umfjöllunarefni hér þó að þar hafi komið fram ærin efni sem ástæða sé til að taka á. Ég vil hins vegar taka upp þráðinn frá því í umræðum um fundarstjórn fyrr á fundinum. Nú er hæstv. umhverfisráðherra komin til fundarins og ég hygg að það sé ríkur vilji flestra ef ekki allra þeirra sem á mælendaskránni eru að reyna að skýra aðeins myndina af umræðunni og stöðu málsins í þinginu í framhaldi af yfirlýsingum ráðherrans í fréttatíma Stöðvar 2 í kvöld og greiða henni leið á mælendaskrá. Ég mælist til þess við forseta að ráðherranum verði gefið færi á því að koma hingað í ræðustól og skýra yfirlýsingar sínar og stöðu málsins, og ef ekki henni þá formanni þingflokks Framsóknarflokksins því að það verður að teljast býsna óvenjulegt ef hæstv. umhverfisráðherra hefur ekki gefið sínar yfirlýsingar út fyrir hönd þingflokks Framsóknarflokksins, sem vekur spurningar um hvort það sé kominn einhver nýr umhverfisráðherra 

Forseti getur upplýst að samkvæmt viðveruskrá er hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra í húsi og var í þingsalnum fyrir skömmu.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller flutti hér stórkostlega ræðu og það er mikill skaði að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra skuli ekki hafa setið undir henni. Hingað komu menn til að ræða fundarstjórn forseta að loknu hléi í kjölfar yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra gaf. Ég tel algjörlega nauðsynlegt að hæstv. ráðherra skýri fyrir okkur hvaða afstöðu hún hefur. Ég hef, eins og hún og aðrir þingmenn, svarið eið að stjórnarskránni og stjórnarskráin segir algjörlega skýrt að menn eigi að fara að sannfæringu sinni. Það vill svo til að hæstv. ráðherra hefur gert þingheimi og þjóðinni þann greiða að upplýsa um sannfæringu sína. Sú sannfæring felur það í sér að hún kýs það helst að einungis yrði farið að hinni upphaflegu tillögu núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem gegndi embætti hennar áður og ég tel þess vegna algjörlega nauðsynlegt að hæstv. ráðherra upplýsi hvort hún ætli að fara að stjórnarskránni og greiða atkvæði í samræmi við sannfæringu sína.

Virðulegur forseti. Ég tek undir að það væri mjög forvitnilegt að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra skoðun hennar á þessu máli og að við fáum að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um þær yfirlýsingar sem hún gaf í kvöldfréttum. Það breytti svolítið stöðu þessa máls, sýndi fram á að hér er ekki á ferðinni tillaga frá stjórnarmeirihlutanum. Þetta er einn af hinum fjölmörgu dögum hv. þm. Jóns Gunnarssonar í þinginu. Hann hefur átt þá nokkra þar sem fjallað er um þessar tillögur og ætlar að eiga nokkra í viðbót því að eins og staðan er núna er klukkan orðin korter yfir níu og það hafa verið fluttar heilar tvær ræður í þessu máli. Það er alveg full ástæða til að óska stjórnarmeirihlutanum til hamingju með það en því miður er enginn fulltrúi hans í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það, hæstv. umhverfisráðherra er ekki í þingsal lengur, ekki eins og er, sem getur vel verið af lögmætum ástæðum en mig langaði bara að nefna að 14 manns eru á mælendaskrá. Ég er númer 3, hv. 6. þm. Reykv. s. er númer 2 og hv. 8. þm. Norðvest. númer 1. Ég er viss um að allir þessir þrír hv. þingmenn eru reiðubúnir að skipta á sæti við hæstv. umhverfisráðherra vilji hann taka hér til máls, sömuleiðis haga þessu þannig að þeir kæmu þá á eftir eða hvernig sem menn vilja haga þessu. Ég velti fyrir mér hvort virðulegi forseti geti og vilji beita sér fyrir því að við komum hæstv. umhverfisráðherra fyrir á mælendaskrá í kvöld þannig að við getum haldið þessari umræðu á þeim góðu málefnalegu og efnislegu nótum sem þær hafa verið síðan hún hófst. Ég velti fyrir mér hvort virðulegi forseti sé reiðubúinn að beita sér fyrir þessu. Ég er allur af vilja gerður til að hliðra til mínu sæti á þessari mælendaskrá 

Forseti getur upplýst að þingvenjan er að greiða götu þess að ráðherrar geti tekið þátt í umræðum að því tilskildu að þeir óski eftir að taka til máls.

Herra forseti. Þetta var ákveðið lykilatriði sem virðulegur forseti kom hér að, þ.e. þeirri forsendu að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar vilji taka til máls. Það hefur verið ákveðinn skortur á því að hv. þingmenn stjórnarliðsins sem og hæstv. ráðherrar vilji yfir höfuð taka þátt í rökræðum á þingi. Það er eins og hlutverk Alþingis sem málstofu hafi farið fram hjá þeim og mér finnst það vera atriði sem þurfi að ræða undir liðnum fundarstjórn forseta, að við erum hér að ræða um tillögu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem kýs að tjá afstöðu sína til breytingartillögu, þessarar tillögu, í sjónvarpsfréttum. Hún kýs ekki að koma hingað, hvort sem er í andsvör eða í ræðu, til að greina okkur, hv. samþingmönnum sínum, frá afstöðunni. Það er til fyrirbæri í málfræði sem er kallað málótti og ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherrar séu almennt haldnir málótta, þeir þori ekki að opna munninn hér og það snúist um að þeir óttist að vera rifnir niður eða hvað það er. Það er alvarlegt mál þegar hæstv. ráðherrar velja frekar 

Virðulegi forseti. Það er umhugsunarefni hvort hæstv. ráðherrar séu haldnir málótta sem sé ástæðan fyrir því að þeir koma ekki í ræðustól. Mér er þó nær að halda að þeir séu haldnir þingótta því að einhverra hluta vegna eru þeir ekki með þingkærustu fulltrúunum á löggjafarsamkomunni. Ég tel óhjákvæmilegt, eins og hér hefur verið rakið, að hæstv. umhverfisráðherra komi hingað, geri þinginu grein fyrir afstöðu sinni og gefi yfirlýsingu til að þessi umræða geti haldið áfram. Ég vek líka athygli á því að undir lok umræðu um fundarstjórn forseta áðan datt upp úr hv. þm. Jóni Gunnarssyni að hann hefði umboð og bakstuðning í þessu máli frá þeim sem máli skipti í málinu, það væri ekki umhverfisráðherra landsins heldur væru það oddvitar stjórnarflokkanna. Enga menn þekki ég sem eru verr haldnir þingótta en akkúrat þeir tveir, sérstaklega forsætisráðherrann. Er því kannski ástæða til að þeir sem hafa gefið hv. þm. Jóni Gunnarssyni valdið í málinu komi hingað og eigi við okkur orðastað 

Virðulegi forseti. Þessi þingstörf verða vandræðalegri með hverri mínútunni sem líður. Í upphafi þingfundar lá fyrir tillaga sem felur það í sér að hér er verið að gera róttækar breytingar á þingsályktunartillögu umhverfis- og auðlindaráðherra af hálfu atvinnuveganefndar. Það á að bæta fjórum virkjunarkostum við þann eina sem verkefnisstjórnin hefur skilað af sér. Í kvöldfréttum kemur í ljós að umhverfis- og auðlindaráðherrann sjálfur styður ekki breytingartillögur atvinnuveganefndar. Hvað erum við þá að gera hérna? Ég skil ekki hvers vegna fundi er ekki slitið og farið yfir það hvert menn ætla með þetta mál. Það hlýtur að skýra fjarveru stjórnarþingmanna úr þessum sal að það séu neyðarfundir í stjórnarflokkunum vegna málsins þar sem menn lögðu af stað í einhvern leiðangur án þess að vera búnir að tryggja sér stuðning við málið. Við erum höfð að fíflum 

Virðulegi forseti. Fyrst hæstv. umhverfisráðherra er kominn í sal ítreka ég þá bón mína að hann taki til máls og taki þátt í þessum umræðum með því að nýta hvað sem þingsköp bjóða upp á til að komast á mælendaskrá. Aftur ítreka ég að ég er allur af vilja gerður til að gera hvað svo sem ég get gert til að koma hæstv. umhverfisráðherra að. Ég er algjörlega sannfærður um að margir, ef ekki allir, hv. þingmenn á mælendaskrá séu reiðubúnir til þess og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi í andsvör eða eitthvað því um líkt til að koma að sjónarmiðum sínum. Þau eru hér mikið til umræðu. Hér hefur verið góð, efnisleg umræða, tvær ræður fluttar hingað til sem hafa verið algjörlega efnislegar og að mínu mati mjög áhugaverðar og fræðandi og þess vegna væri mjög góður bragur að því, eins og sagt er hér á bæ, ef hæstv. umhverfisráðherra sæi sér fært að stíga í pontu, í gegnum hvaða tæki sem þingsköp bjóða upp á, og taka þátt í þessu samtali vegna þess að þetta er stórt mál.

Herra forseti. Látum vera þó að hv. þingmenn stjórnarliðsins sem hér stóðu á öndinni í allan dag og kölluðu eftir málefnalegri umræðu séu of værukærir til að taka þátt í umræðunni. Hitt gengur ekki að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra þrumi þegjandi í sæti sínu, eftir atvikum utan salar, í kjölfar þess að hún hefur gefið það alveg skýrt til kynna að hún styður ekki breytingartillöguna við þessa þingsályktunartillögu. Það verður að koma fram í upphafi þessarar umræðu hver afstaða hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er til þeirrar tillögu sem liggur hér fyrir. Það gengur ekki að umræðunni vindi fram án þess að það komi í ljós. Hæstv. ráðherra hefur svarið eið að stjórnarskránni þar sem hún hefur lýst því yfir að hún muni fara eftir sannfæringu sinni. Hún hefur sagt þjóðinni og þinginu hver sannfæringin er. Sannfæringin er sú, að hennar eigin sögn í fréttum Stöðvar 2 áðan, að hún vildi helst að farið yrði að hinni upphaflegu tillögu. 

Herra forseti. Þar sem hæstv. umhverfisráðherra er komin í salinn finnur hún fyrir þeim mikla þrýstingi sem er frá hv. þingmönnum um að hún taki til máls, gleðji okkur með innkomu sinni og fræði okkur um skoðun sína í þessu stóra máli. Hún hefur tjáð sig í fjölmiðlum og við sem sitjum með hæstv. ráðherra á þingi vildum gjarnan að hún ræddi við samþingmenn sína. Ég er næst á mælendaskrá og er tilbúin að stíga til hliðar fyrir hæstv. umhverfisráðherra. Ég býð henni mitt pláss og held að það sé alveg tímabært að hún ræði við okkur þingmenn og tjái skoðanir sínar í þingsalnum. Ég veit að hún hefur miklar skoðanir á þessum málum. Hún er sverð og skjöldur íslenskrar náttúru svo nú er kominn tími fyrir hana til að sýna hvað í henni býr.

Forseti vekur athygli á því að enn hefur ekki verið mælt fyrir öllum nefndarálitum. Við venjulegar aðstæður mundi það hafa forgang að framsögumenn nefndarálita, meiri hluta og minni hluta, héldu sínar framsöguræður áður en gerðar yrðu breytingar á mælendaskrá þannig að hæstv. ráðherra gæti tekið þátt í umræðum. Hæstv. ráðherra getur að sjálfsögðu veitt andsvör eða notað önnur úrræði sem þingsköpin leyfa til að láta álit sitt í ljós eða svara spurningum. En þetta telur forseti vera hinn eðlilega framgang mála, að fyrst sé mælt fyrir nefndarálitum.

Herra forseti. Staðan sem komin er upp í þinginu er sannarlega undarleg. Við erum að ræða hér breytingartillögu við þingsályktunartillögu frá hæstv. umhverfisráðherra sem nær ekki nokkurri átt og þverbrýtur anda laga um rammaáætlun. Það er mjög gott að hæstv. umhverfisráðherra skuli vera í salnum. Herra forseti talar um að venjan sé að mælt sé fyrir nefndarálitum áður en menn komi inn í umræðuna. Ég er á mælendaskrá þegar búið er að mæla fyrir öllum nefndarálitum. Hæstv. umhverfisráðherra getur fengið mitt pláss en ég er viss um að forseti hleypir ráðherranum inn hvenær sem er. Það væri fengur í því fyrir okkur að fá að heyra hennar skoðanir á málinu.

Forseti getur glatt þingmenn með því að upplýsa að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er nú komin á mælendaskrá næst á eftir því að framsögumaður 2. minni hluta lýkur sinni framsögu.

Herra forseti. Ég vil taka til máls um fundarstjórn forseta eins og fleiri sem hingað hafa komið þessar síðustu mínútur. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra er komin á mælendaskrá og tel það vel. Ég átti reyndar von á því að hún mundi veita hv. þm. Kristjáni L. Möller andsvar þar sem hann beindi til hennar tveimur mjög konkret spurningum. Það kom mér eiginlega á óvart að hæstv. ráðherra skyldi ekki sjá sér fært að fara í andsvar við þingmanninn sem var með mjög innihaldsríka og málefnalega ræðu. En það er vel ef hæstv. ráðherra kemur í ræðu á eftir og fer jafnvel í andsvör við þann sem kemur næstur og flytur nefndarálit 2. minni hluta. Það er mjög mikilvægt í þessu máli, sérstaklega í ljósi þess hversu umdeilt það er, ekki síst í ljósi þess sem kom fram í kvöldfréttum hjá hæstv. umhverfisráðherra, að fá hennar skoðun á málinu og henni sé haldið til haga í umræðunni og samskiptum við okkur, stjórnarandstöðuþingmenn. Ég mundi vilja sjá fleiri þingmenn, 

Hæstv. forseti. Sem framsögumaður 1. minni hluta atvinnuveganefndar þar sem ég flutti nefndarálit mitt og bætti örlitlu við hinn skrifaða texta verð ég að segja alveg eins og er að ég var líka dálítið svekktur og undrandi yfir því að hæstv. umhverfisráðherra sem var í salnum, að mér fannst allan tímann, skyldi ekki nýta sér þann rétt að koma í andsvar til að liðka fyrir og flýta fyrir umræðu með því að svara spurningum sem lagðar voru fram. Ég á að mig minnir þriggja ára ráðherraferil og ég man eftir því, það var að vísu á mjög miklum umbrotatímum, að þegar ég flutti mál sat ég yfir þeim og tók þátt í umræðum, m.a. til að svara spurningum þingmanna í andsvörum til að liðka fyrir. Þetta virðist vera orðin algjör undantekning hjá ráðherrum í dag, en ég virði það mjög við hæstv. ráðherra að sitja hérna núna og ég fagna því 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfisráðherra sé komin á mælendaskrá. Ég ætla hins vegar að biðla til þingheims um að hleypa ekki síst að þingmönnum meiri hlutans úr Framsóknarflokki, hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni, Þorsteini Sæmundssyni og Þórunni Egilsdóttur, sem flytja þessa tillögu með sjálfstæðismönnum í nefndinni. Það væri fróðlegt að heyra hvort þau hafi einfaldlega ekki kynnt sér efni minnisblaðs umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Auðheyrilega er hæstv. umhverfisráðherra að minnsta kosti að hluta til sammála ráðuneyti sínu. Eru þau kannski beinlínis ósammála ráðherra sínum í málaflokknum? Það er mikilvægt að vita þetta því að ef þau hafa bara misst af þessu minnisblaði og þurfa að endurskoða hug sinn getum við dregið breytinguna til baka og 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er komin í þingsalinn og hefur aukinheldur sett sig á mælendaskrá því að það er sannarlega þörf á því. Hv. þingmaður og framsögumaður álits 2. minni hluta, Lilja Rafney Magnúsdóttir, hefur tjáð sig um að hún telji eðlilegt og sjálfsagt að hæstv. ráðherra fái að fara á mælendaskrá og halda ræðu næst. Ég held að hæstv. forseti ætti að íhuga það tilboð vegna þess að staðan er mjög óvenjuleg, ekki bara efnislega heldur ekki síður pólitískt. Það eru áhöld um að það sé yfir höfuð stuðningur við þá tillögu sem hér er verið að ræða. Það er varla tækt að framsögumönnum minni hluta sé ætlað að ræða og reifa sitt minnihlutaálit með andsvörum meðan málið er í lausu lofti eins og hér hefur komið fram eftir það sem kom fram hjá hæstv. umhverfisráðherra í sjónvarpsfréttum í kvöld. Ráðherrann verður að vera næst á mælendaskrá til að stilla umræðuna af 

Virðulegur forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hefur eiginlega sem betur fer tekið af mér ómakið við að setja sig á mælendaskrána þótt ég taki undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, að það færi best á því að hún kæmist þegar að. Ég er sammála forseta um að við venjulegar aðstæður væri eðlilegt að hún kæmist ekki að fyrr en framsögumenn nefndarálita hefðu flutt sínar ræður en þetta eru engar venjulegar aðstæður. Ég vil hins vegar auka því við áður en hæstv. ráðherra kemur í ræðustólinn að yfirlýsing hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að hann hafi stuðning þeirra sem máli skipta í málinu, og mér heyrðist það vera stuðningur forustumanna ríkisstjórnarinnar, vekur óhjákvæmilega mjög áleitnar spurningar um stöðu hæstv. umhverfisráðherra ef það ber að skilja formann atvinnuveganefndar svo að hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson styðji tillöguflutning Jóns Gunnarssonar og félaga í málinu en ekki sinn eigin umhverfisráðherra. Það kallar á að umhverfisráðherra geri sér grein fyrir því hver staða hennar í ríkisstjórn er og hvort hún nýtur þar yfir höfuð trausts.

Virðulegur forseti. Ég lýsi yfir fögnuði með að hér sé staddur í salnum hæstv. umhverfisráðherra. Það er mjög ánægjulegt sem og það að hann sé kominn á mælendaskrá. Ég er líka mjög ánægður með yfirlýsingar hæstv. ráðherra í kvöldfréttum í kvöld. Það er ánægjulegt að sjá þá varðstöðu sem hæstv. ráðherra tekur með lögunum um rammaáætlun. Ég veit að hæstv. ráðherra sem hefur verið lengi í pólitík mundi ekki gefa slíkar yfirlýsingar án þess að vera með stuðning í sínum hópi sem veitir henni umboð til að vera ráðherra. Það er ánægjulegt að sjá að í stjórnarflokkunum er ekki einhugur um þetta vonda mál og þær vondu breytingar sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur hér til. Þess vegna er full ástæða til að lýsa yfir fögnuði með það. Ég lýsi hins vegar yfir nokkurri undrun á því að fulltrúar stjórnarmeirihlutans í umhverfisnefnd þingsins skuli ekki vera við þessa umræðu og þátttakendur í henni. Það er alveg stórfurðulegt 

Virðulegi forseti. Á meðan við erum hér að ræða þetta vandræðalega mál allt saman fyrir þessa ríkisstjórn og ríkisstjórnarmeirihlutann, hvernig ríkisstjórnin leggur af stað í leiðangur til að fara í átök um ráðstöfun auðlinda í eigu þjóðarinnar, logar allt í kjaradeilum á vinnumarkaði. Síðan standa menn upp á endann og halda því fram að þingið hafi svo sem ekkert betra að gera vegna þess að þessar vinnudeilur komi okkur nánast ekki við. Það er viðkvæðið hjá fjármálaráðherranum og meiri hluta þingsins. En ákallið á vinnumarkaði er um bætt lífskjör og þar höfum við óteljandi verkfæri sem við getum unnið með til að gera hér lagabreytingar til að bæta lífskjör fólks. Við gætum verið í þeim verkefnum núna, en hvað kýs þessi ríkisstjórn að gera? Hún kýs að halda okkur í þessum sirkus 

Hæstv. forseti. Undir þessum lið höfum við verið að ræða það sjónarmið núverandi hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, Sigrúnar Magnúsdóttur, sem kom fram í kvöldfréttum þar sem hún sagði að hún hefði helst viljað að upphafleg tillaga fyrrverandi umhverfisráðherra hefði ein og sér verið tekin til umræðu og atkvæðagreiðslu en ekki breytingartillagan. Það er virðingarvert. Annar ráðherra í ríkisstjórn Íslands er nefnilega sama sinnis, fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson. Hann skrifaði bréf til verkefnisstjórnar og bað hana að taka alla þessa flokka til endurskoðunar. Verkefnisstjórnin treysti sér ekki til þess heldur lagði bara til Hvammsvirkjun. Ráðherrann treysti sér ekki til að ganga gegn því áliti verkefnisstjórnar og lagði bara til Hvammsvirkjun þannig að það er ekki einn ráðherra heldur tveir í núverandi ríkisstjórn sem eru andvígir breytingartillögunni. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það virðingarvert af þessum tveimur ráðherrum en mér finnst líka að þeir eigi að taka þátt í umræðunni og láta þessi sjónarmið koma fram og hvað liggur á bak við rökstuðning fyrir ákvörðun þeirra. Það mundi stytta umræðuna og auðvelda okkur vinnuna.

Herra forseti. Nú er klukkan rúmlega hálftíu og við fáum væntanlega að heyra í hæstv. ráðherra á eftir um stöðu málsins að hennar mati. Ég velti því upp hér í dag, eins og sá hv. þingmaður sem situr á forsetastóli, að það eru ekki margir dagar eftir af þingi. Hvers vegna er þetta mál sett inn í bullandi ágreiningi? Hæstv. forseti Einar Kristinn Guðfinnsson vissi að það þýddi að dagskráin færi öll í uppnám. 28. apríl var lagt fram nefndarálit um lokafjárlög 2013 sem þarf að afgreiðast. Frá allsherjar- og menntamálanefnd var afgreitt 17. mars nefndarálit um grunnskóla, 5. maí um dómstóla, 1. apríl um meðferð sakamála og lögreglulög og svo er fullt af EES-málum og ég er bara að tala um málefni sem eru í allsherjar- og menntamálanefnd og svo það sem búið er að afgreiða úr fjárlaganefnd. Þetta eru allt mál sem væri hægt að afgreiða hér án þess að dagskráin færi í uppnám og ég skil ekki hæstv. forseta að setja ekki þau mál á dagskrá og klára þau 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að hæstv. umhverfisráðherra hafi sett sig á mælendaskrá og hyggist taka þátt í umræðunni. Ég tek líka undir með hv. þm. Kristjáni Möller hér áðan og vil ljúka lofsorði á hæstv. ráðherra fyrir að standa vörð um réttan framgang mála hvað varðar meðferð nýtingarkosta, rétt eins og hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson hefur gert. Umhugsunarefnið er hins vegar að hv. þm. Jón Gunnarsson segir í heyranda hljóði í þingsal að hann hafi umboð þeirra sem máli skipta til að reka málið með þeim hætti sem hann er að gera núna fram hjá vilja hæstv. umhverfisráðherra og fyrrverandi umhverfisráðherra, Sigurðar Inga. Maður hlýtur að spyrja sig þá hvort ekki sé eðlilegt að forustumenn stjórnarflokkanna, þeir sem raunverulega skipta máli, komi hingað og ræði þetta mál við okkur sem og að fulltrúar Framsóknarflokksins komi inn í umræðuna og skýri þetta nákvæmlega. Hverjir eru þessir menn sem máli skipta sem vega þyngra en ráðherrar málaflokksins?

Herra forseti. Það má ýmislegt segja um þetta stóra mál og ég viðurkenni að ég er mjög áhugasöm og bíð spennt eftir því að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur til málanna að leggja þegar hún kemur í ræðu á eftir mér. En ég ætla að byrja á því að mæla fyrir nefndaráliti 2. minni hluta atvinnuveganefndar, nefndaráliti með frávísunartillögu um tillögu til þingsályktunar um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, nr. 13/141, þskj. 1248. Markmið laga um verndar- og orkunýtingaráætlun, nr. 48/2011, er meðal annars að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta. Annar minni hluti telur mikilvægt að farið sé að ákvæðum laganna svo tryggt sé að undirbúningur að verndar- og orkunýtingaráætlun sé faglegur og gegnsær og að tryggður sé réttur almennings til að koma sjónarmiðum sínum að eins og lögin gera ráð fyrir. Í þeim er mælt fyrir um ákveðið ferli sem 2. minni hluti ítrekar að brýnt sé að fylgja til að tryggja samfellu í því hvernig ákvarðanir eru teknar um tilteknar virkjunarframkvæmdir. Í einróma nefndaráliti iðnaðarnefndar þegar frumvarp til laga um verndar- og nýtingaráætlun vegna fallvatna og háhitasvæða var til umfjöllunar á 139. löggjafarþingi var vísað til þess að markmið laganna væri meðal annars að stuðla að vandaðri og markvissri stefnumörkun og sátt um hvaða svæði væri hugsanlega hægt að nýta til orkuvinnslu og hvaða svæði ætti að vernda gagnvart slíkum framkvæmdum með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Ljóst er að málsmeðferð meiri hluta atvinnuveganefndar er eins langt frá því að stuðla að sátt um hvaða svæði skuli nýta og vernda og hugsast getur. Meiri hlutinn hefur nú lagt fram breytingartillögu sem felur í sér að fjórir nýir virkjunarkostir færist í nýtingarflokk, þar af einn sem ekki hefur undirgengist faglega skoðun verkefnisstjórnar. Í fréttum sjónvarps að kvöldi 22. janúar síðastliðins kom fram hjá Sigrúnu Magnúsdóttur, umhverfis- og auðlindaráðherra, að hin eðlilega málsmeðferð væri að verkefnisstjórn um rammaáætlun fengi virkjunarkostina til umfjöllunar og að mikilvægt væri að hafa marga kosti undir því að þá væri betra að flokka þá í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Annar minni hluti leggur til að málinu verði vísað til umhverfis- og auðlindaráðherra sem feli verkefnisstjórn samkvæmt 8. gr. laga um verndar- og orkunýtingaráætlun að fjalla um þann kost sem tillagan felur í sér og flokki hann ásamt þeim virkjunarkostum sem Orkustofnun hefur sent verkefnisstjórn þriðja áfanga rammaáætlunar, samanber tilkynningu þar að lútandi frá 20. janúar 2015. Með því er fyrirmælum laganna fylgt nákvæmlega, en í þeim er ekki gert ráð fyrir að kostir séu teknir út og settir í sérstaka flýtimeðferð, eins og gert var með Hvammsvirkjun sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir að færa einhliða í nýtingarflokk. Annar minni hluti bendir að lokum á að fram kom hjá mörgum umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar að yrði breytingartillaga meiri hlutans afgreidd væri ferli rammaáætlunar haft að engu. Einnig var lýst stuðningi við frávísunartillögu 2. minni hluta. 2. minni hluti telur brýnt að unnið verði samkvæmt ferli laganna, að tryggt verði fjármagn til að skipa faghópa og að Umhverfisstofnun fái nægt fjármagn til að undirbúa friðlýsingu svæða í verndarflokki. Undir þetta nefndarálit með frávísunartillögu skrifa sú sem hér stendur, hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og hv. þm. Björt Ólafsdóttir. Svo mörg voru þau orð og má margt annað segja um allt þetta ferli og hvernig núverandi ríkisstjórnarflokkar kjósa að setja öll mál upp í loft og öll mál í ágreining og kjósa alltaf ófrið þó að friður sé í boði. Það er svolítið sérkennilegt að gera það. Ég hef sagt það að þeir sem hafa mikinn meiri hluta eigi að umgangast vald sitt af hógværð og auðmýkt því að enginn veit hvenær hann verður í einhverjum meiri hluta hvar sem er í samfélaginu. Menn verða að bera virðingu fyrir minni hluta hverju sinni því að það getur orðið þeirra hlutskipti innan tíðar. Það ætti Framsóknarflokkurinn að hugsa svolítið um miðað við skoðanakannanir undanfarnar vikur, það kemur kannski eitthvert annað hljóð í strokkinn síðar. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn ætti nú líka að íhuga að hann hefur ekki það mikla vald og þá sterku stöðu sem hann hafði einu sinni þar sem hann deildi og drottnaði á Íslandi og voru margir þar undir hælnum. Nú hefur atvinnuveganefnd kosið að ganga þvert á það faglega ferli sem við höfum samþykkt með rammaáætlun að virkjunarkostir færu í. Hún hefur tekið upp á sitt einsdæmi að bæta fjórum kostum við þann eina kost sem hæstv. ráðherra, Sigurður Ingi Jóhannsson, lagði fram fyrir áramót. Hann var þá búinn að óska eftir því við verkefnisstjórn að fram færi eins konar flýtimeðferð á átta kostum. Verkefnisstjórn treysti sér ekki á þeim skamma tíma til að afgreiða nema einn kost eftir þessari pöntun ráðherra og það var Hvammsvirkjun. Eins og fram kemur í nefndaráliti okkar er líka miklu erfiðara að vinna úr svo fáum kostum og greina þá og meta í forgangsröð, eins og fram kom hjá verkefnisstjórn þegar hún kom fyrir atvinnuveganefnd. Hún taldi réttast að vísa öllum þessum kostum aftur til verkefnisstjórnar þar sem fyrir liggur fjöldi kosta til úrvinnslu. Hugsunin var að þá væru allir þessir kostir teknir þar til meðferðar. Það er ekki eins og þeir séu neitt að hlaupa frá okkur. Talar verkefnisstjórn ekki um að skila af sér árið 2017? Höfum við ekki alveg næga orku hér í landi fyrir okkur fram að þeim tíma? Mér heyrðist á hv. þm. Jóni Gunnarssyni í kvöldfréttum að við stæðum frammi fyrir því að hafa enga orku í landinu, ekkert rafmagn. Ég hef nú ekki alveg orðið vör við að ástandið væri orðið svo slæmt, en vissulega er mikill þrýstingur af þessum stórfyrirtækjum, stórnotendum orku um að fá meiri orku til þess að fara í stærri og fleiri stóriðjuframkvæmdir. Það er mjög sérstakt að ríkisstjórnin geri ekki athugasemd þegar meiri hluti atvinnuveganefndar kemur til móts við eftirspurn og mikinn þrýsting frá þessum aðilum og hleypir mönnum með ákveðna kosti í flýtimeðferð, skemmri skírn, til þess að mæta þessum kröfum. Orkuframleiðsla er mest á Suðurlandi. Eins og ég skil það eru um 80% þeirrar orku sem framleidd er í landinu framleidd þar. En hvað verður mikið eftir af þeirri orku til þess að nýta heima í héraði? Það eru eitthvað um 4%, held ég. Stærsti hluti þessarar orku fer í að knýja alls kyns stóriðju hér á landi, sem einhverjum þykir nú vera komið nóg af. Stóriðja í landinu tekur fimm sinnum meira rafmagn en heimilin í landinu. Það er mikið talað um að stóriðjan hafi bjargað okkur og að það sé svo frábært að hafa svona stóra notendur og að við njótum öll góðs af því í raforkuverði. Ég held að um það séu ansi deildar meiningar  Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var kallað eftir faglegri vinnu, að við temdum okkur fagleg vinnubrögð, að vinnubrögðin væru gegnsæ og við færum eftir verkferlum. Ef þetta er ekki algjörlega á skjön við það sem fram kom í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þá veit ég ekki hvað er það. Hér er auðvitað algjörlega verið að fara á skjön við það og það er ótrúlegt að okkur sé boðið upp á það af meiri hluta atvinnuveganefndar aðeins tæpum sex árum eftir hrun. Svo hefur líka komið fram að núverandi ríkisstjórn leggur ekki neina fjármuni í að friðlýsa svæði. Það er algjörlega afgangsstærð. En haldið skal áfram að þjösnast með kosti fram hjá verkefnisstjórn og fram hjá faglegu ferli, en það á ekkert að gera á hinum kantinum til að reyna að mynda eitthvert jafnvægi í þessum málum. Ekki hefur verið lögð króna í friðlýsingar frá því að síðasta ríkisstjórn lagði fjármuni í það á fjárlögum fyrir árið 2013. Hvað veldur? Skilja menn ekki að við þurfum að ganga vel um náttúru landsins? 80% þeirra ferðamanna sem koma til Íslands koma vegna náttúru landsins. Og eins og fram hefur komið hjá mörgum sem gagnrýnt hafa ofbeldi atvinnuveganefndar í þessum málum þá verða menn að horfast í augu við að nú keppast tveir stórir aðilar um nýtingu, það eru ekki bara orkukaupendur heldur líka ferðaþjónustan, þ.e. hvernig landið er nýtt. Þá skiptir líka máli hvernig við gögnum um vatnsföll okkar. Það er ekki þörf á því að fara út í virkjunarframkvæmdir á þeim svæðum sem geta skilað okkur miklu meiri hagnaði með öðrum hætti. Mér fannst mjög áhugavert sem ég heyrði, að ungt fólk sem býr við Þjórsá og í nágrenni Þjórsár segði að núverandi kynslóð væri að gleypa allt og ráðstafa náttúruauðlindum landsins með því til dæmis að ætla sér að virkja neðri hluta Þjórsár, og skildi næstu kynslóð eftir og væri búin að binda hendur hennar í þeim efnum. Sú kynslóð sem nú ræður ríkjum gæti gert ýmislegt annað sem hægt væri að hafa atvinnutekjur af og nýtt í sátt við sjálfbært umhverfi, í stað þess að virkja náttúruperlur okkar til að setja orkuna í fleiri stóriðjuver. Fá þeir aldrei nóg sem eru og hafa verið hlynntir stóriðjuframkvæmdum? Er aldrei komið nóg? Er hægt að bjóða okkur upp á að það sé þá aldrei hægt að draga línu í sandinn og segja að nú sé þetta bara komið gott, og horfa til annars konar atvinnuuppbyggingar? Oft hefur manni heyrst að rökin fyrir því hjá hv. formanni atvinnuveganefndar séu ekki meiri en þau að nú þurfi að virkja meira til þess að hleypa rafmagni í einhverja stóriðju sem bíði hér og þar. En við eigum fullt af ónýttu afli í landinu, bæði í kostum sem eru í nýtingarflokki og líka þeim sem fyrir eru og fullnýtingu á þeim virkjunum sem fyrir eru í landinu. Það er margt annað kjöt á beini en stóriðja. Það er líka umhugsunarvert hvernig arðurinn af stóriðjunni er fluttur með ýmsum leiðum út úr landinu til dótturfyrirtækja til þess að losna við að borga skatt til ríkisins Einhvers staðar verða menn nú að spyrna við fæti, það er hlutverk okkar sem viljum standa vörð um íslenska náttúru. Við viljum vissulega nýta náttúruna en með sem mest sjálfbærum hætti og ekki fara að vaða í alla virkjunarkosti sem mönnum dettur í hug og fram hjá þeirri sátt sem búið var að mynda með rammaáætlun þar sem menn kæmu sér saman um að setja í nýtingu eða vernd eða bið eftir faglega vinnu verkefnisstjórnar. Það hefur líka komið fram hjá stofnunum eins og Umhverfisstofnun að það er ekki ásættanlegt að á fjögurra ára fresti fari allt í uppnám, að kostir sem komnir eru í verndarflokk hafi ekkert skjól þar. Þeir geti verið teknir úr vernd og settir í eitthvað annað. Er ekkert skjól að einhver kostur sé kominn í vernd? Það virðist ekki vera. Það virðist allt vera komið í uppnám. Það er ljótur leikur hjá alþingismönnum og þeim sem bera ábyrgð á því í ríkisstjórn að hleypa svona vitleysu í gang sem eyðileggur margra ára og áratuga vinnu við að reyna að ná sátt um vernd og nýtingu virkjunarkosta og náttúruperlna á Íslandi. Við erum ekki ein í heiminum. Það breytist margt á 50 árum, eins og við sáum sem sátum fund Landsvirkjunar. Það talar enginn fyrir því að virkja ekki neitt, en við verðum að gera það í einhverri sátt. Það verður að vera þannig að menn raði þá þessum kostum með sem bestum hætti og láti aðra kosti óhreyfða í stað þess að keyra málin áfram með valdi og handafli í nefndum þingsins til þess að koma ákveðnum kostum í flýtimeðferð. Hvammsvirkjun var tillaga verkefnisstjórnar sem hún þurfti að vinna hratt með og úr mjög fáum kostum. Ráðherra lagði þann kost til. Það er vissulega lögformlegt ferli en vinnubrögðin eru samt mjög umdeilanleg. Hvammsvirkjun verður í raun tilraunaverkefni og prófsteinn á það hvort seiðafleytur virki. Komið hefur fram að seiðafleytur í Kólumbíufljóti hafa ekki virkað og er engin reynsla komin á seiðafleytur á Íslandi. Við erum að taka áhættu. Einnig hefur komið fram, eins og ég hef nefnt áður, að forstjóri Veiðimálastofnunar hefur sagt að þetta geti verið mikil áhætta, að stór hluti laxastofnsins við Urriðafoss og Holtavirkjun hverfi ef seiðafleyturnar skila ekki sínu hlutverki. Þegar eitthvað er algjörlega á tilraunastigi hljóta menn að vera óttaslegnir gagnvart þeirri miklu áhættu þeir taka í þeim efnum. Viljum við vera sú kynslóð sem tekur þá miklu áhættu? Með virkjunum í neðri hluta Þjórsár, Hvamms-, Holta- og Urriðafossvirkjun er stofnum villts lax og silunga stefnt í hættu. Um er að ræða einn stærsta laxastofn landsins sem aðlagast hefur lífi í jökulvatni og ber útlit hans vott um slíka aðlögun. Svo segir í umsögn Landverndar. Þar kemur einnig fram: „Landsvirkjun hefur ekki gert trúverðuga grein fyrir því að mótvægisaðgerðir dugi til að koma í veg fyrir hrun fiskstofna. Sérfræðingar sem hafa kynnt sér málið eru á einu máli um að virkjanir hafi mjög neikvæð áhrif á lífríki árinnar og hlunnindum landeigenda er stefnt í voða. Þá hafa samfélagsleg áhrif virkjananna ekki verið metin.“ Þetta er nú eitthvað sem við ættum að staldra við. Svo er eitt sem einnig hefur komið fram hjá verkefnisstjórn, það varðar samfélagsáhrifin, að þau séu ekki tekin með inn í dæmið. Það er nokkuð sem ég held að við þurfum virkilega að koma inn í vinnu verkefnisstjórnar, að taka meira tillit til samfélagslegra áhrifa. Ég ætla að vitna hérna aðeins í það sem fram kemur um þau mál í sjálfri þingsályktunartillögunni: „Eins og fram hefur komið var núverandi verkefnisstjórn í upphafi falið að meta virkjunarkostina út frá þeim þáttum sem urðu þess valdandi að virkjunarkostirnir voru færðir úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Álitaefnið vegna virkjunarkostanna í Þjórsá var fyrst og fremst áhrif á laxastofna og því voru áhrif á samfélag ekki skoðuð sérstaklega. Verkefnisstjórnin bendir á að við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda er eðlilegt að lagt sé nánara mat á áhrif framkvæmdanna á umhverfi og samfélag en unnt er að gera við gerð rammaáætlunar.“ Þarna undirstrikar verkefnisstjórn þetta atriði og kemur fram í máli þeirra sem búa á þessu svæði, og náttúruverndarsamtökum á Suðurlandi, að taka verði þá breytu inn í myndina. Því miður hefur allt samfélagið þarna staðið í miklum deilum út af þessum málum og heyrir maður ýmsar miður fallegar sögur í þeim efnum. Það er auðvitað ekki gott þegar upp kemur svona stór ágreiningur í litlum samfélögum sem slítur jafnvel vinabönd sem verið hafa til langs tíma. Einnig hefur komið fram, til dæmis hjá Skipulagsstofnun, að það er enginn rökstuðningur fyrir því hvers vegna setja eigi Hagavatnsvirkjun og Skrokkölduvirkjun í nýtingu. Það vantar allan rökstuðning. Síðan er minnisblaðið sem kemur frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu mjög athyglisvert þar sem segir að virkjunarkostir eigi ekki að fara í meðferð á Alþingi fyrr en fjallað hafi verið um þá hjá verkefnisstjórn. Einhverjum hefði nú þótt það vera nægt tilefni til þess að staldra við og leggja ekki í þessa vegferð. En það virðist vera að menn leggi hér allt undir. Maður spyr sig: Hvaðan kemur þessi mikli þrýstingur til þingmanna fyrst hæstv. ráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson treystir sér ekki að fara á svig við tillögu verkefnisstjórnar sem lagði bara til Hvammsvirkjun? Og hæstv. ráðherra Sigrún Magnúsdóttir hefur lýst því yfir að hún hefði talið rétt að eingöngu væri fjallað um tillögu fyrirrennara hennar um Hvammsvirkjun. Hvað gengur mönnum til? Hvaða þrýstingur er þarna á ferðinni? Manni finnst þetta vera ekki alveg nógu gott og það er í raun mjög slæmt ef menn telja að þeir hafi það umboð og þá fagþekkingu að geta tekið svona í fangið það sem er hlutverk faghópa innan verkefnisstjórnar að fjalla um og hefur ekkert verið skoðað af þeirra hálfu, eins og á við um Hagavatnsvirkjun. Ég held að þjóðin sé sífellt að verða meira meðvituð um að við látum ekki brjóta svona á því sem snýr að náttúrunni. Við eigum að láta náttúruna njóta vafans. Það kom hér fram áðan að menn nefndu Sveifluháls og fleiri staði á Suðurnesjum sem settir hefðu verið í nýtingarflokk. Það er vissulega þannig varðandi rammaáætlun að það eru ekkert allir sáttir. En allir alþingismenn samþykktu að fara í þessa vegferð á síðasta kjörtímabili, að farið yrði í þetta faglega ferli og að menn mundu ekki handvelja einn og einn kost út og raða því sjálfir í virkjun eða vernd hér á hv. Alþingi. Þess vegna getur það auðvitað komið upp að einhverjir kostir fari eftir þetta faglega ferli í nýtingarflokk, sem margir hefðu kannski ekki viljað sjá fara þangað. En um það snýst nú sáttin, menn eru þá ekki endilega sáttir um alla hluti en þeir verða samt að standa með þeirri niðurstöðu sem kemur út úr því faglega ferli. Þannig er það nú bara. Nú ætla menn að fara hratt aftur á bak, að bakka og viðhafa hérna forneskjuleg vinnubrögð sem ekki eru til fyrirmyndar og ekki til sóma. Ég á ekki von á öðru en að hér verði hávær mótmæli, ekki bara hér á þingi hjá okkur sem erum í stjórnarandstöðunni heldur úti í öllu þjóðfélaginu. Hvers vegna í ósköpunum kalla menn eftir þessu stríði núna þegar við stöndum frammi fyrir því að þjóðfélagið logar í verkfallsátökum? Og hvað ættum við að vera að gera hér, alþingismenn, annað en að reyna að liðka eitthvað fyrir því að samningar náist? Þetta útspil er ekki neitt í þá átt. Það er bara til þess að herða alla hnúta enn frekar. Stundum finnst manni að átakasækni fylgi þessari ríkisstjórn og stundum mikið ráðaleysi. Menn eru mismunandi átakasæknir en slíkt hefur því miður fylgt hv. formanni atvinnuveganefndar, en ég ætla ekki að segja neitt meira en það. Mér hefur nú þótt að hann væri nú frekar að mýkjast heldur en hitt, vegna þess að hann hefur kannski rekið sig á að menn geta ekki gengið fram með hnefann á lofti og náð öllu sínu fram og að menn þurfa að fara eftir þeim leikreglum sem við höfum sett okkur sjálf. Það held ég að hv. þm. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu og lýsi yfir stuðningi við það nefndarálit sem hún flutti hér og þá frávísunartillögu sem hún er talsmaður fyrir. Ég tók þátt með henni í að móta þá tillögu á sínum tíma í atvinnuveganefnd þegar ég sat þar fyrir hv. þm. Björt Ólafsdóttur. Mig langar að spyrja út í eitt atriði sem ekki hefur komið til tals hér í dag, en það er varðar Hagavatnsvirkjunaráformin. Okkar helsti sérfræðingur í jarðvegseyðingu, Ólafur Arnalds prófessor, hefur sagt að það skorti verulega á rannsóknir á áhrifum stíflunnar Farsins og þess að breyta Hagavatni í sitt upprunalega horf, í það sem það var á fjórða áratug síðustu aldar þegar Farið varð til og vatnið lækkaði töluvert. Hann hefur leitt að því rök að stíflun vatnsins og færsla í upprunalegt horf gæti þvert á móti orðið til þess að auka mjög sandfok á þessu svæði og hafa áhrif á allt suðvesturhornið, ekki bara uppsveitir í Bláskógabyggð og nágrenni heldur líka svæði okkar sem búum hér á höfuðborgarsvæðinu og suður með sjó. Voru einhver rök, svo hv. þingmaður viti, eða einhverjar upplýsingar sem komu fram fyrir hv. atvinnuveganefnd sem urðu til þess að sannfæra nefndina um að málflutningur okkar helsta sérfræðings í þessum efnum stæðist ekki skoðun eða 

Herra forseti. Já, það er nú eitt af því sem mér fannst vera með ólíkindum í umfjöllun nefndarinnar varðandi Hagavatn, af því að það virtist vera að búið væri að telja mörgum trú um að þarna væri á ferðinni rennslisvirkjun sem þýddi að vatnsyfirborðið væri stöðugt. Í gögnum Orkustofnunar er Hagavatn skilgreint sem rennslisvirkjun. Síðan kemur í ljós að vatnssveifla verður við þetta í Hagavatni sem nemur um fimm, sex metrum. Það þýðir að ákveðin hluta ársins verður þetta bara moldarbarð sem fýkur upp, sandfok og jarðvegseyðing, sem heimamenn vilja auðvitað alls ekki. Þeir sem styðja að Hagavatnsvirkjun sé gerð reikna með því að þarna sé stöðugt vatnsyfirborð sem komi í veg fyrir frekari uppfok. En það er því miður ekki svo. Komið hefur fram að mikið rask fylgir Hagavatnsvirkjun og flatarmálið vatnsins breytist um sex kílómetra og það er ekkert smávegis. Það getur ekki talist stöðugt jafnrennsli þegar vatnssveifla er upp á fimm metra og flatarmálið breytist um sex kílómetra, það getur aldrei talist stöðugt lón. Ég tel því að þeir sem vilja virkja þarna hafi beitt ákveðnum blekkingum gagnvart heimamönnum.

Virðulegur forseti. Það er sem sagt ekkert sem kemur fram í störfum nefndarinnar sem hrekur rök og fullyrðingar okkar helsta sérfræðings í þessum efnum, Ólafs Arnalds. Það er frekar hlustað á annan Arnalds í þessum efnum, Eyþór Arnalds, sem hefur mikinn áhuga á því að virkja þarna. Hann er stjórnarformaður þess fyrirtækis sem ætlar að gera það og hefur nýverið tekið við öðru hlutverki, að fara yfir rekstur RÚV fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Það er því meira hlustað innvígða í Sjálfstæðisflokknum en okkar helstu sérfræðinga þrátt fyrir að hv. þm. Jón Gunnarsson hafi haldið því fram í dag að farið hafi verið yfir það sem upp á vantaði af hálfu nefndarinnar. Það sem verkefnisstjórnin kláraði ekki tók atvinnuveganefnd að sér að klára. Það sést auðvitað á þessu öllu saman að málflutningur meiri hluta nefndarinnar heldur ekki vatni.

Forseti. Nei, því miður ber nú hugurinn menn oft hálfa leið sem áfjáðir eru í að virkja og komast yfir virkjunarkosti og menn fara þar ekki því miður alltaf með það sem sannara reynist. Mér finnst það eiga við í þessu tilfelli og finnst það ljótur leikur þegar í raun er verið blekkja heimamenn í þessum efnum. Í umsögn frá Skipulagsstofnun um Hagavatnsvirkjun, sem er sem sagt í biðflokki samkvæmt gildandi rammaáætlun, segir, með leyfi forseta: Í breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar er lagt til að Hagavatnsvirkjun færist úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Enginn rökstuðningur er settur fram með tillögunni. Jafnframt liggur fyrir, samanber upplýsingar að ofan, að því faglega mati verkefnisstjórnar sem áskilið er í lögum um rammaáætlun er ekki lokið hvað varðar Hagavatnsvirkjun.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller fór vandlega yfir í ræðum sínum bæði fyrr í dag og hér áðan þau álit sem lögð voru fyrir atvinnuveganefnd í lok nóvember af hálfu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og síðar af hálfu atvinnuvegaráðuneytisins um hvaða frelsi og rými Alþingi hefði til þess að taka ákvarðanir sem ekki eru í samræmi við það sem verkefnisstjórn skilar af sér. Það er býsna afgerandi sem kemur fram þar, á minnisblaði umhverfis- og auðlindaráðuneytis segir að í ljósi fyrri umfjöllunar verði að telja að þar sem verkefnisstjórnin hafi ekki fjallað ekki efnislega um fimm tilgreinda virkjunarkosti eins og lög gera ráð fyrir, og nefnir þar Skrokköldu og Hagavatn sem dæmi, séu umræddir virkjunarkostir enn þá í umfjöllun verkefnisstjórnar að mati ráðuneytisins. Þess vegna sé það þeirra mat að lögin geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hafi ekki farið fram hvað þessa kosti varðar. Í áliti frá atvinnuvegaráðuneytinu, orku- og auðlindaskrifstofunni, koma svipuð sjónarmið fram, þ.e. að samkvæmt strangri túlkun á lögunum væri hægt að halda því fram að Alþingi gæti eingöngu gert breytingu hvað varðar þann tiltekna kost sem lagður hefur verið fram í þingsályktunartillögu. Það virðist hafa komið nefndarmönnum á óvart í umræðunni. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Var engin umfjöllun um þau álit, sem eru býsna afgerandi, sem komu frá þessum tveimur ráðuneytum? Og ef svo var, hvernig afgreiddi þá meiri hlutinn umræðuna um þessi álit? Var þeim bara ýtt til hliðar án umræðu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, það er mjög umhugsunarvert og ég get ekki sagt að minnisblöðin hafi fengið þá umfjöllun sem skyldi innan atvinnuveganefndar, því miður. Og auðvitað getum við sem sitjum í atvinnuveganefnd kennt okkur sjálfum um að hafa ekki gripið þarna inn í og séð hvaða skilaboð komu frá ráðuneytinu, sem voru skýr og skilmerkileg, sérstaklega frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, um að ekki væri hægt að fara með einhverja virkjunarkosti inn á Alþingi án þess að þeir færu fyrst til verkefnisstjórnar. Málið er ekki í neinu tómarúmi, viðkomandi ráðherrar bera auðvitað ábyrgð á umsögnum sem koma úr ráðuneytum þeirra, þannig að þeir ættu að vera upplýstir um þessi álit sem hljóta að vera byggð á lögfræðiálitum innan þessara ráðuneyta. Það er grafalvarlegt mál að menn láti það viðgangast þegar þeir hafa slík álit, og ég beini því sérstaklega til núverandi hæstv. umhverfisráðherra og fyrrverandi umhverfisráðherra, að stoppa ekki yfirgang meiri hluta atvinnuveganefndar, að leiða þeim það ekki fyrir sjónir að ekki sé liðið að menn fari algjörlega á skjön við álit ráðuneytanna í þessum efnum. Það verður fróðlegt að heyra hvað hæstv. umhverfisráðherra segir um þessi álit þegar hún kemur í ræðustól á eftir.

Virðulegi forseti. Það er þá alla vega kostur að minni hluti nefndarinnar hefur verið með meðvitund á þessum fundum, því að þessi álit fóru augljóslega ekki fram hjá minni hlutanum enda rötuðu þau inn í prýðisgóð nefndarálit frá þeim. En það er algjörlega ljóst að meiri hluti nefndarinnar hefur ákveðið að horfa fram hjá álitum þessara tveggja ráðuneyta. Það er mjög alvarlegt að mínu mati þegar svo er gert, vegna þess að í álitum þessara tveggja ráðuneyta er verið að staðfesta það sem við höfum sagt, að hér sé á ferðinni sniðganga á lögum um rammaáætlun. Undir það er tekið af hálfu beggja þessara ráðuneyta. Virðulegi forseti. Ég verð þess vegna að segja að mér finnst þetta kalla á að málið verði tekið af dagskrá, tekið aftur inn í nefnd og fjallað betur um það, vegna þess að meiri hluti nefndarinnar hefur klárlega ekki rökstutt hvers vegna - ég sé að hv. þm. Páll Jóhann Pálsson hristir hér hressilega höfuðið, 

Ég er búinn lesa þessi álit.

Hann leggur ekki í það.

Herra forseti. Já, það væri gott að fá hv. þingmenn úr meiri hluta atvinnuveganefndar hér upp og útskýra fyrir okkur hvaða rök þeir hafa gegn þeim rökum sem koma úr viðkomandi ráðuneytum. Þau rök hljóta að vera ansi skotheld ef menn telja sig geta staðið á þeim. Þeir hafa þá lagt í mikla gagnavinnu með lögfræðilegum álitum hist og her ef þeir treysta sér til þess að rísa gegn þessum ráðuneytum varðandi álitin. 

Virðulegi forseti. Hafa skal það sem sannara reynist. Aðeins að því sem hv. þingmaður sagði um seiðafleytur, að þær virki ekki í Kólumbíuánni. Það kom einmitt fram hjá Veiðimálastofnun að seiðafleytur í Kólumbíuánni voru náttúrlega ekki settar upp þegar virkjanirnar voru byggðar, þessar virkjanir voru mest byggðar á árunum fyrir og í kringum seinna stríð. Nú hafa fleyturnar aftur á móti orðið til þess að endurheimta laxinn en þær voru settar upp löngu eftir að laxastofninn var hruninn. Það er áhugavert í sjálfu sér að hlusta á hv. þingmann fara hér yfir stóriðjuna og ástæða til að spyrja hv. þingmann aðeins um hana. Síðasti fjárfestingarsamningur vegna stóriðju sem samþykktur var í gegnum Alþingi, ef ég man rétt, er samningurinn um stóriðju á Bakka, sem fór í gegnum Alþingi undir forustu Vinstri grænna. Nú eru virkjunarframkvæmdir í fullum gangi á Þeistareykjum vegna þess orkufreka iðnaðar sem er að rísa á Bakka. Ég vil inna þingmanninn eftir skoðun hennar á því hvort það hafi þá verið tómt rugl sem samþykkt var hér á síðasta kjörtímabili. Það er líka áhugavert að rifja upp deilurnar um Neðri-Þjórsá. Í verkefnisstjórninni í rammaáætlun 2 var talað um að fyrstu gangsetningar í Neðri-Þjórsá yrðu árið 2015 og 2016. Þáverandi umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, neitaði síðan að samþykkja aðalskipulag sveitarfélaganna á þessu svæði, lenti í því að vera dæmd í Hæstarétti vegna þess máls, en það var þannig sem þessir virkjunarkostir fóru í rammaáætlun, komið var virkjunarleyfi fyrir þeim og var búið að takast á um þá í umræðum meðal heimamanna og þau sjónarmið urðu ríkulega ofan á 

Herra forseti. Já, hv. þingmanni er umhugað um stóriðjuna og er talsmaður hennar hér inni. Ég hef sagt það og segi enn að mér finnst vera komið alveg gott af stóriðju í landinu og við eigum að staldra við. Uppi voru mikil áform um álver á Bakka sem tók miklu meiri orku en það kísilver sem verið er að reisa þar núna, tvöfalt meira. Þess vegna taldi ég það vera skárri kost en að fara út í álver sem átti síðan að tvöfalda í framhaldinu og hefði tekið miklu meiri orku en áætlað er að þurfi í þessu kísilveri og mengað meira. Ég er ekki ginnkeypt fyrir fleiri stóriðjum á Íslandi og hef aldrei verið ginnkeypt fyrir þeim. Ég tel að við getum gert svo ótal margt annað sem þjóð en að reisa hér fleiri stóriðjuver. Ég held að það sé ekkert endilega eftirspurn eftir því hjá ungu fólki á Íslandi að vinna við stóriðju, að það sé draumastarfið til framtíðar. Ég ber virðingu fyrir öllum þeim störfum sem unnin eru í stóriðju í dag, en við þurfum líka að horfa til fjölbreyttari uppbyggingar en verið hefur hjá þeim flokkum sem verið hafa við völd allt of lengi, í tvo áratugi, þar sem stórkarlaleg atvinnustefna ræður ríkjum og menn keyra á stóriðju eins og ekkert annað geti þrifist hér á landi en slíkt. Varðandi Kólumbíufljótið þá virkuðu þær seiðafleytur ekkert allt of vel og það er ekki hægt að yfirfæra þá reynslu í ár á Íslandi, það hefur líka komið fram.

Virðulegi forseti. Það er rétt að rifja það aðeins upp, af því að hér hefur verið talað um að við séum að kasta sprengju inn í verkfallsátökin sem eru í samfélaginu, að í umsögn ASÍ frá árinu 2012 er hvatt eindregið til þess að virkjanir í Neðri-Þjórsá, Skrokkalda og Hágöngur I og II verði settar í nýtingarflokk sem fyrst, meðal annars til þess að efla atvinnustarfsemi í landinu. Ég held út frá því að menn þurfi nú ekki að hafa áhyggjur af þessu máli. Já, Bakki, kísilmálmverksmiðja er skárri kostur en álver. Já, kísilmálmverksmiðjur eru vissulega aðeins minni að umfangi en þær menga átta sinnum meira á framleitt tonn en í álframleiðslu. Það er skárri kostur að mati umhverfissinnanna í Vinstri grænum miðað við þetta. En kíslmálmverksmiðjur eru svo sem sú stóriðja sem lögð er áhersla á að byggja upp núna. Það eru að rísa tvær í Helguvík. Er þá hv. þingmaður á móti því að sá orkufreki iðnaður rísi af því að það er ekki norður í landi eða vestur á fjörðum? Það stendur til að reisa stóra verksmiðju á Grundartanga, 

Herra forseti. Það er ágætt að það komi fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að þetta er hans prívat og persónulega innlegg í kjarasamninga, að fara fram hjá öllum faglegum og lögbundnum ferlum og taka þessa virkjunarkosti í flýtimeðferð.  
             Ég vil að við íhugum hérna inni hvaða fjöregg við erum með í höndunum 

Virðulegi forseti. Það hlýtur náttúrlega að vekja furðu allra þeirra sem fylgjast með þessari umræðu hvers vegna í ósköpunum alþingismenn eru að eyða tíma sínum í þetta furðuupphlaup atvinnuveganefndarmeirihlutans þegar menn ættu hér á þingi að vera að vinna þarft og bæta kjör heimilanna í landinu, hag heimilanna í landinu, fólksins sem kallar eftir kjarabótum eftir erfiði um langt árabil. Það er ástæða til að undirstrika að það er ekki vilji okkar í stjórnarandstöðunni að standa í þessu þrugli. Við erum hins vegar tilneydd vegna þess að meiri hlutinn hefur beitt okkur ofríki í atkvæðagreiðslu við að setja þetta deilumál hér á dagskrá. En vegna þess sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni, að atvinnuveganefnd hefur að mestu ef ekki öllu leyti láðst að fara yfir lögfræðiálit umhverfisráðuneytisins, þá hvet ég forseta til að vísa málinu á nýjan leik til umfjöllunar í atvinnuveganefnd áður en það verður tekið hér til frekari umræðu.

Virðulegi forseti. Það gerist stundum þegar ég sem fjögurra barna móðir bið börnin um að taka til í herberginu sínu að ég verð leið á sjálfri mér af því að ég er búinn að segja það sama of oft. Mér líður dálítið þannig núna að ég sé alltaf að segja það sama. Og það sem ég er að segja núna er að það er ekkert skrýtið að þessi ríkisstjórn sé að glata tiltrú og fylgi, að Sjálfstæðisflokkurinn sé kominn niður undir 20% fylgi og Framsóknarflokkurinn sé kominn niður í eins stafs tölu þegar stöðumatið er eins og það er og endurspeglast í dagskrá þingsins í dag. Þetta er slíkt skilningsleysi á ástandinu í samfélaginu að það er bara með ólíkindum. Að við skulum núna vera að ræða þetta mál er náttúrlega þyngra en tárum taki. Ég bið virðulegan forseta að íhuga það að afloknum þessum degi hér þegar búið verður að flytja hér fjórar, fimm ræður eða svo 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hér er næstur á mælendaskrá hæstv. umhverfisráðherra og ætlar að skýra sína hlið á þessu máli og kannski fjalla um þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra gaf í kvöldfréttum. Mér finnst nú ekki vera mikill bragur á því að hæstv. ráðherra flytji ræðu sína þegar klukkuna vantar 25 mínútur í 11 að kvöldi dags. Er ekki ástæða til að fresta fundi og hefja þessa umræðu á morgun og við gætum þá rætt þessi mál í dagsbirtu? Upplifun mín af þessum degi er sú að hér hafi heilum degi verið eytt í algera vitleysu, heilum degi er sólundað í algert bull þegar ekki eru margir dagar eftir af þessu vetrarþingi. Það hefur ekkert komið út úr þessu og það mun ekkert koma út úr þessu, hv. þm. Páll Jóhann Pálsson. 

Virðulegi forseti. Miðað við vandræðaganginn hér í dag væri meiri bragur að því út á við ef við mundum opna fundinn á morgun, í dagsbirtu, á því að fá yfirlýsingu frá hæstv. ráðherra, hún fengi að tala að degi til en ekki þegar farið er að líða að miðnætti. En það er svo sem eftir öðru hjá þessum þingmeirihluta og stjórn þingsins að þessum fundi verði fram haldið með þeim hætti sem áætlað er. Í dag hefðum við getað eytt tíma í að ræða með hvaða hætti við ætlum að bæta lífskjör þess fólks sem nú er hér í tugþúsundavís í verkföllum, fólks sem er að kalla eftir því að lífskjör þess og lífsafkoma verði bætt. Það gætum við gert með því að ræða hér skattkerfisbreytingar sem komið geta þessum hópum til góða, rætt hér húsnæðismál, rætt hér til dæmis lækkanir á afborgunum námslána og fleiri slík mál sem koma þessum hópum til góða sem kalla núna á athygli okkar með verkföllum. Hvernig er því svarað? Það sem liggur eftir okkur eftir 

Virðulegi forseti. Já, ég er algerlega sammála hv. þingmönnum um að búið sé að eyða þessum degi í algera vitleysu. Málþóf er yfirleitt alger vitleysa og það er eina skýra nafnið á því sem hér fer fram, það er málþóf af hálfu minni hlutans. Lýðræðinu er hér gefið það nafn að vera ofríki meiri hlutans, það var kallað það af hv. þm. Helga Hjörvar. Það heitir orðið ofríki meiri hlutans þegar meiri hlutinn kemst að því í lýðræðislegri ákvörðun sinni að þetta mál skuli ræðast. 
             Fólk hefur haft áhyggjur af því hér að við séum að draga úr velferð  
             En varðandi ráðherrann, virðulegi forseti, 

Forseti vill endilega biðja þingmenn um að virða ræðutímann. Forseta er mjög illa við að slá mjög ört og títt í bjölluna vegna þess að kvartað hefur verið yfir því af þeim sem hlusta heima hjá sér, þeir segja að bjölluhljómur fari illa í þá.

Herra forseti. Ég tek undir þetta með bjölluhljóminn, hann hljómar nefnilega mun hærra í sjónvarpinu þegar maður er heima að hlusta en hér á bak við okkur. En af því að hér hefur aðeins verið rætt um hvað skiptir máli og hvers vegna við erum með þetta mál á dagskrá núna en ekki önnur sem skipta meira málið fyrir fólkið úti í samfélaginu akkúrat á þessum tímapunkti þá hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins sérstaklega talað um að við breytum ekki eða vinnum úr kjaramálum hér á þinginu. Ég er algerlega ósammála því vegna þess að það stýrist af samfélagsgerðinni hvers konar aðgang við höfum að heilbrigðiskerfinu, hvers konar aðgang við höfum að menntakerfinu o.s.frv. Það er nokkuð sem við höfum rætt mjög mikið og ítrekað og gagnrýnt við gerð fjárlaga og margoft áður. Til dæmis hefur lengd vinnutíma áhrif á hversu löngum tíma við verjum með fjölskyldunni o.s.frv. Allt skiptir þetta máli, ekki bara við hér inni heldur það hvernig við búum það umhverfi sem fólkið í landinu starfar í. 

Herra forseti. Ofríki meiri hlutans, sagði þingmaðurinn hérna áðan. Eigum við ekki bara að kalla hlutina réttum nöfnum? Ofríki hv. þm. Jóns Gunnarssonar væri miklu nær að kalla þetta. Er það ekki þannig að hv. þingmaður hefur haft undir ekki einn hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra heldur tvo? Að vísu hefur það ekki tekið hann nema rösklega eitt ár. En við skulum bara kalla hlutina réttum nöfnum. Það er það sem hér er að gerast. Síðan hæðir hv. þingmaður hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra með því að segja glottandi að hún sé samningalipur. Það er auðvitað vegna þess að hann hefur með afli sínu og valdi haft hana undir í málinu. Það er bara staðreyndin. Ég held að engum sé vorkunn og allra síst hæstv. ráðherra að halda ræðuna núna. Ég hef beðið eftir því að hlusta á hæstv. ráðherra. Ég tel að hún þurfi, eins og hún sagði kokhraust hér í dag, að standa fyrir sínu máli sjálf og ég er viss um að hún getur það, en við þurfum að vita hvort hún ætlar að virða stjórnarskrána og fylgja þeirri sannfæringu 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, fyrr en hv. 6. þm. Suðvest. kom upp í pontu, tók til máls og byrjaði að tala um málþóf. Eins og gerist venjulega lengist umræðan vegna þess að hv. þingmaður segir yfirleitt eitthvað sem er alveg þess virði að tala aðeins um. Nú vill svo til að við höfum ítrekað rætt hér undir liðnum um fundarstjórn forseta í dag það sem gerist reglulega hér á þingi, þ.e. að við erum sett í þá stöðu að við þurfum annaðhvort að fórna einu eða öðru stórmálinu í umræðum. Nú er búið að margbenda á það frá upphafi þessa máls og frá því að málið komst fyrst á dagskrá að það eru stærstu kjaradeilur í gangi í landinu sem sést hafa í áratugi. 

Herra forseti. Hér hefur verið talað um að þessum degi hafi verið varið til einskis. En ég vil spyrja forseta hvort það hafi komið forseta á óvart að tekið væri illa í þær tillögur sem hér eru fram lagðar. Nei, ég held að það geti varla verið að hæstv. forseti sé svo skyni skroppinn að hann hafi haldið að hér yrði ekki uppi fótur og fit og það yrði ekki mikill fögnuður yfir þessum breytingartillögum frá meiri hluta atvinnuveganefndar. En þetta er hins vegar greinilega forgangsmál hæstv. ríkisstjórnar. Það er áherslumál stjórnarmeirihlutans að halda þinginu uppteknu við að tala um breytingartillögur við þingsályktunartillögu hæstv. umhverfisráðherra, sem ég hlakka reyndar til að heyra í á eftir. En þetta er forgangsmál og menn vissu nákvæmlega hvað þeir voru að gera þegar þeir settu það á dagskrá.

Herra forseti. Ég hef verið að velta því fyrir mér í ljósi framgöngu hv. þm. Jóns Gunnarssonar hér í dag hvort við ættum ekki bara að fela honum fundarstjórnina líka. Hv. þingmaður hefur verið að blanda sér dálítið í það hvernig haga mætti fundinum hér, svona eins og annað sem hann vill ráða. Er þá ekki bara best að hann taki við þessu öllu og setjist líka á forsetastólinn? Hann getur svo talað þaðan og flutt sínar ræður og andsvör þaðan  
             Þessi dagur hefur nefnilega að mörgu leyti verið ágætur og þá sérstaklega að einu leyti. Hv. þm. Jón Gunnarsson hefur algerlega afhjúpað sig í málflutningi hér í dag sem erindreki gömlu dólgastóriðjustefnunnar og þarf í raun engin önnur rök. Bara virkja og virkja og virkja í þágu stórfabrikkanna og þá er þetta komið. Hann eyddi tveimur þriðju af framsöguræðu sinni með hinu dæmalausa nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta atvinnuveganefndar í málflutning í anda gömlu stóriðjustefnunnar, enda hafði hann svo sem engin rök fyrir hinu. Þetta er gagnlegt 

Virðulegur forseti. Ég get ekki orða bundist vegna ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar hér áðan. Ég vil koma með þá ráðleggingu til hans, af því að hann virðist ekki vera á þeim buxunum að fara að semja einhvern frið í þessu máli, að mæta kannski bara hér í útvíðum buxum og safna í svolítið myndarlega barta þannig lúkkið passi við ræðurnar sem hann er að flytja, þær eru allar frá 1972.

Hæstv. forseti. Það er nú helst að núverandi ríkisstjórn nái sér á flug ef hún er að tala illa um gjörðir fyrri ríkisstjórnar. Það er mikil fortíðarþrá í þessari ríkisstjórn og ég er inni á sömu lendum og aðrir hv. þingmenn hér og finnst það vera með ólíkindum að verið sé að bjóða upp á vinnubrögð sem þessi á þinginu. Við erum ekki að tala um neitt smáræði. Við erum að tala um leikreglurnar um hvernig við förum með náttúru Íslands og nýtingu orkuauðlinda. Við erum að tala um hálendið. Samfylkingin sem stjórnmálaflokkur hefur til dæmis ályktað um friðun þess eða um þjóðgarð þar. Landvernd ályktaði um það á fundi sínum um síðustu helgi. En hv. þm. Jón Gunnarsson og fylgisveinar hans vilja markaðsvæða þessi öræfi sem við eigum öll saman og eigum að fá að njóta um aldir alda.

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram í umræðunni urðu dálítil tíðindi í fréttum sjónvarps í kvöld þegar hæstv. ráðherra Sigrún Magnúsdóttir, sem er hér næst á mælendaskrá, lýsti því yfir að hún mundi helst vilja sjá þingið samþykkja óbreytta tillögu ráðherra frá því í haust. Það gildir líka um hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, Sigurð Inga Jóhannsson, sem mælti fyrir þeirri tillögu á sínum tíma og hefur lýst yfir þeirri afstöðu. Hér í þingsal er mættur hv. þm. Haraldur Einarsson, sem er fulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd og er einmitt þingmaður þess hins sama Framsóknarflokks. Ég tel fulla ástæðu til að hvetja hv. þingmann til að gera grein fyrir afstöðu sinni til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir, bæði tillögu ráðherranna sem eru með honum í flokki og síðan þeirrar breytingartillögu sem stór hluti ríkisstjórnarflokkanna er hér að berjast fyrir.

Virðulegi forseti. Mér finnst nálgun hv. þm. Jóns Gunnarssonar gagnvart þessu máli alveg með ólíkindum. Menn reyna að halda því fram að þeir séu að vinna með tillöguna frá ráðherranum. Við erum látin halda það hér að þetta sé allt gert með afar faglegum hætti en síðan koma í ljós álit þar sem því er beinlínis haldið fram af tveimur ráðuneytum að lögin séu sniðgengin og að málið hafi varla fengið umfjöllun í nefndinni vegna þess að menn ætluðu að troða þessum tillögum í gegn með einum eða öðrum hætti. Það er gert með þeim hætti að við fáum eina umræðu um málið hér. Það eru ekki vinnubrögð sem mér líkar við. Þá kemur hv. þingmaður hér upp og talar eins og hann geti sagt hvernig haga eigi þinghaldi og heldur því fram 

Virðulegur forseti. Ýktasta dæmi um málþóf sem ég man úr þingsögunni var hv. þingmaður sem flutti sömu ræðuna aftur frá orði til orðs héðan úr ræðustól þannig að þingmönnum ofbauð svo að þeir ákváðu að ná í handritið af ræðunni og endurtaka líka frammíköllin svo að fáránleikinn væri fullkominn. Sá hv. þingmaður sem þannig stóð að málþófi hét Jón Gunnarsson. Það er ástæða til að segja hv. þm. Jóni Gunnarssyni að það er enn ekki einu sinni búið að mæla fyrir nefndaráliti. Það er heldur ekki búið að mæla fyrir umsögnum úr umhverfisnefnd og það eru margir, margir dagar, hv. þm. Jón Gunnarsson, þar til hægt verður að byrja að tala um málþóf í þessu máli.

Herra forseti. Mér finnst merkilegt að farið sé að tala um málþóf á fyrsta degi umræðu, sem mér hefur raunar fundist nokkuð gagnleg. Mér hefur fundist nokkuð gagnlegt að átta mig á því að hv. þingmenn, fulltrúar meiri hlutans, virðast ekki hafa kynnt sér þau gögn sem við erum að vísa í þegar við drögum í efa að þessi breytingartillaga sé þingtæk, þeir virðast ekki kannast við þau gögn sem hafa verið til umfjöllunar í nefndinni. Mér finnst áhugavert að heyra að hv. fulltrúar meiri hlutans halda því hér fram að Hagavatnsvirkjun hafi verið samþykkt af verkefnisstjórn í nýtingarflokk þegar um var að ræða samþykkt eins faghóps. Mér finnst mjög áhugavert að heyra hvernig vinnu hv. þingmanna meiri hluta atvinnuveganefndar Alþingis hefur verið háttað. Mér finnst þessi umræða í dag hafa afhjúpað það mjög vel og það er mjög gagnlegt fyrir framhaldið því að það er alveg ljóst að við hv. þingmenn sem tökum þátt í þessari umræðu eigum mikið verk fyrir höndum, að fara mjög nákvæmlega yfir þessar tillögur og fara nákvæmlega yfir staðreyndir málsins.

Virðulegi forseti. Mér sýnast engin takmörk vera fyrir fáránleikanum. Ég get tekið undir það hjá mörgum hv. þingmönnum sem hafa komið hér upp og talað um að búið sé að bulla mikið í dag. Ég er alveg sammála því. Ég get tekið undir með hv. þingmönnum sem eru orðnir leiðir á sjálfum sér. Þeir eru búnir að koma upp og tönnlast á sömu orðunum aftur og aftur í allan dag. Ég skora á þingheim - menn tala um ofríki meiri hlutans, ýmist ofríki meiri hluta eða ofríki minni hluta. Hvað er ofríki minni hluta annað en það sem birtist í því að kallað var eftir að hæstv. umhverfisráðherra kæmi hingað í umræðuna en svo er honum ekki hleypt að? Það er bara haldið áfram að bulla út í eitt og tefja málið. Hv. þingmenn þora ekki að fara í efnislegar umræður um málið. Svo er kvartað yfir því að þingmenn komi ekki á mælendaskrá - hleypið þið þeim bara að, látið málið rúlla.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka aðeins þátt í þessu málþófi með minni hlutanum til að leggja í þetta eitthvert innlegg. Formaður Vinstri grænna sagði áðan að umræðan í dag væri búin að vera gagnleg. Það má vel vera að það sé gagnlegt að ræða hér nánast í hverri einustu ræðu um ofríki Jóns Gunnarssonar og yfirgang og frekju hans, að það sé innihaldsríkur málflutningur. Mér finnst málflutningurinn helst hljóma af tækifærismennsku og lýsa meira þeim sem þannig tala. Ég sagði það í upphafi ræðu minnar fyrr í dag að háðsglósur og aðrar hnútur gagnvart mér tæki ég ekki alvarlega frá þessu fólki, ekki við þessa málsmeðferð. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um gömlu dólgastóriðjustefnuna og hv. þm. Róbert Marshall sagði að ég ætti að fara í útvíðar buxur og safna börtum. 

Hæstv. forseti. Ég vil hvetja þá sem fara með meirihlutavald langt umfram kosningafylgi til að sýna því virðingu þegar við nýtum rétt okkar sem þingmenn í minni hluta hér í salnum til að tjá vandlæti okkar á vinnubrögðunum. Síðan vildi ég nota tækifærið, af því að við höfum kvartað yfir því að þessi umræða fari fram, og nefna að það er ekki bara verið að brjóta leikreglur hér heldur er verið að svíkja eigin sáttmála. Í stjórnarsáttmála þessarar hægri stjórnar stendur undir kaflanum Umhverfismál, með leyfi forseta: „Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða verður endurskoðuð á grundvelli niðurstaðna faghópa sérfræðinga sem verkefnisstjórn skipaði.“ Það verður áhugavert að heyra þingmenn meiri hlutans tjá okkur 

Virðulegi forseti. Ég bara get ekki orða bundist yfir þessu tali hv. 6. þm. Suðvest. um málþóf. Frá því að við byrjuðum þessa umræðu í dag hefur hún verið brölt frá upphafi til enda, þar til tiltölulega nýlega þegar fundarstjórn hætti að vera sjálfstætt vandamál í allri þessari umræðu. Einnig vil ég benda hv. þingmanni á að hér hafa verið fluttar örfáar ræður sem allar hafa verið efnislega ólíkar. Það hafa verið framsöguræða, nefndarálit og svo annað nefndarálit þar sem misjöfn sjónarmið koma fram. Enda er það þannig, sem ætti ekki að koma hv. þingmanni á óvart né nokkrum öðrum, að þetta er stórt mál. Það tekur sinn tíma að ræða það, eðlilega, og þegar fundarstjórn er eins og hún hefur verið í dag þá er ekkert skrýtið að við tölum um hana. Þegar fréttir bárust síðan í kvöld af viðhorfi hæstv. umhverfisráðherra þá er ekkert skrýtið að við tölum um það. Það tekur sinn tíma eins og lá fyrir í upphafi. Það er ekki málþóf. Það heitir bara Alþingi.

Herra forseti. Það er svolítið sérkennilegt þegar hv. þingmenn tala um bull úr ræðustól og flokka það sem bull það sem sagt hefur verið hér í dag og í kvöld um þetta mál. Ef menn ætla að vigta það hverjir bulla og hverjir bulla ekki þá er ég hrædd um að það sem stjórnarandstaðan hefur sagt hér í dag yrði talið gáfumannatal en að bullið hafi komið annars staðar frá, kannski úr hv. atvinnuveganefnd og frá meiri hluta hennar í formi þessarar ótrúlegu þingsályktunartillögu. Ég tel að fram hafi farið málefnaleg umræða í þeim þremur ræðum sem hér hafa verið fluttar í dag - þetta segi ég þó að ég eigi hlut að máli og eigi kannski ekki að vera dómari í því. En það hefur líka verið málefnaleg fundarstjórn hérna og það hefur ekkert veitt af henni.

Virðulegi forseti. Ég kom hingað niður eftir nokkuð spennt, svo ég noti nú orð sem hér hefur fallið, til að hlusta. Ég varð þess áskynja að mín hafði verið vænst hér og menn vildu gjarnan að ég kæmist sem allra fyrst að. Ég hef setið hér prúð og stillt í hartnær þrjár klukkustundir. Spenningurinn var nú ekki meiri að heyra orð mín, enda skal ég reyna að stytta mjög mál mitt og geri mér algerlega grein fyrir því að ég er ekki að flytja neina Gettysborgarræðu hér. Ég vil taka undir orð hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar, mér finnst það vera svolítið sérkennileg umræða þegar menn eyða tímanum þetta mikið í fundarstjórn forseta. Þó að hér hafi verið fluttar þrjár ágætar málefnalegar ræður hafa menn komið hér upp hvað eftir annað í allan dag, trekk í trekk, bara út af fundarstjórn forseta. Það er ekki það sem mér hugnast. Annað sem mig langar að segja í upphafi er að mér finnst máttur sjónvarpsfrétta mjög mikill, ég hef orðið þess áskynja hér vegna þess að þrisvar sinnum hef ég staðið í þessum ræðustól síðan ég tók við því embætti sem ég gegni nú og sagt nákvæmlega það sama og ég sagði við báðar sjónvarpsstöðvarnar. Reyndar er það nokkuð klippt til og getur þess vegna verið að það hafi ekki skilist með sama hætti. En þrisvar sinnum hef ég staðið hér í óundirbúnum fyrirspurnum, síðast til að svara hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur bara fyrir viku eða tíu dögum síðan, en menn hlusta greinilega ekkert á það sem sagt er hér á hv. Alþingi eða eru ekki viðstaddir. Ég hef einnig komið í sjónvarpið, í Kastljós og viðtöl og eflaust hef ég komið fram í fréttum og sagt nákvæmlega sömu skoðun og hér. Ef menn trúa ekki geta þeir flett því upp. Þingræður eru skjalfestar og ég held að það sé líka hægt að fá efni í sjónvarpinu. Ég var kölluð í Kastljós viku eða tíu dögum eftir að ég tók við embætti. Ég var þá þegar spurð út í þetta mál, að nú væri það til umfjöllunar og hefðu komið fram hugmyndir um nokkuð marga virkjunarkosti. Þá sagði ég að ég gæti sæst á það eða fundist að það hefði verið eðlilegt að við færum fram með alla þrjá virkjunarkostina í Þjórsá vegna þess að verkefnisstjórn rammaáætlunar í 2. áfanga hafði rannsakað það og sett þá fram nákvæmlega þessa kosti. Það sagði ég þegar í janúar og ég hef endurtekið það áður hér á Alþingi. Ég hef ekkert breytt um skoðun. Svo held ég að það hljóti að vera hér einhverjir í salnum sem muna eftir því að í desember mætti ég á fund atvinnuveganefndar og gat um þessa skoðun mína þar og var þá ekki búin að taka við embætti umhverfis- og auðlindaráðherra, þannig að ég hef ekki breytt um skoðun þó að ég fari í aðra kápu. Ég vil líka taka það fram að þegar ég les nefndarálitið frá meiri hluta atvinnuveganefndar rek ég augun í allan þennan fjölda af gestum. Ég hef aldrei séð að komið jafn margir gestir fyrir nefnd og í þessu máli þannig að ég sé ekki annað en að bæði meiri og minni hluti hafi getað kynnt sér málin mjög vel. Ég dáist eiginlega að öllum þessum gestafjölda á þeim tíma sem nefndin gaf sér til að fara málefnalega yfir þau verkefni sem fyrir henni lágu. Menn töluðu meira að segja um að þingmenn hefðu flutt sömu ræðuna oft og ég er eiginlega að hugsa um að gera það núna, af því að ég með útprent úr einhverri síðustu ræðu minni um þetta mál, að flytja hana orðrétt til þess að þið getið heyrt að ég hef ekki breytt um skoðun. Ég byrja á því að segja að í upphafi þessa árs sé að hefjast nýtt ferli um rammann og að ég horfi mjög til þeirrar vinnu og ég vilji gera hana nákvæmlega eins og lög og reglugerðir segja til um. Ég var að taka við því verki og ég legg metnað minn í það og hef talað þannig við formann verkefnisstjórnar. Við hittumst reglulega og svo ég upplýsi það hér eigum við meira að segja fund á morgun og förum yfir málin og skoðum hvað er í gangi. Orðrétt vil ég segja: Ég vil ekki horfa of mikið til baka og ég veit að núna er atvinnuveganefnd að starfa í þessu umdeilda máli. Ég ætla ekki að gefa mér neitt um það sem fram fer á nefndarfundum og vil bíða eftir því að það komi hingað í þingsal. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól og get endurtekið það að mér hefði fundist í lagi þótt atvinnuveganefnd hefði sett kostina þrjá í Þjórsá fram vegna þess að þeir hafa þó allir að mestu verið fullrannsakaðir. Menn sem eru nú að störfum í verkefnisstjórninni hafa sagt að það hefði vantað hársbreidd upp á að þeir hefðu getað verið búnir að skila öllum þremur kostunum af sér. Það hef ég sagt úr þessum ræðustól og get sagt það hér áfram þannig að þarna var ég að endurtaka þetta í annað eða þriðja sinn. Og ég vona svo sannarlega að við getum núna breytt um vinnuaðferðir og horfum eitt og hálft ár fram í tímann og skoðum kosti til beggja handa og virðum síðan þær ákvarðanir sem teknar verða. Það er óskastaða mín að þannig getum við unnið að rammanum, 3. áfanga seinni hluta hans og ég vona að það muni skila árangri á haustdögum 2016, eftir um það bil eitt og hálft ár. Rammaáætlun er vissulega margslungið hagsmunamat og ólík sjónarmið takast þar á, en reynt er að leiða saman fagmenn úr ólíkum greinum og vega saman þessi ólíku sjónarmið. Það hefur náttúrlega komið fram hér í dag að það er ekkert lítið verkefni að kljást við þetta mál og því ekkert óeðlilegt að um það séu nokkrar deilur. Varðandi Hagavatnsvirkjun finnst mér að það hefði þurft að leggja fram sérstaka þingsályktunartillögu um hana ef það mál hefði verið tekið fyrir hér. En jafnframt vil ég geta þess að til mín hafa komið hópar sem hafa barist mjög fyrir Hagavatnsvirkjun - mjög, og telja sig mikla umhverfissinna. En síðan hafa auðvitað komið hingað hópar og fólk með alveg gagnstæða skoðun. Ég hef eiginlega varla heyrt um öllu meiri öfgar í hópi þess fólks sem telur sig bera náttúruna fyrir brjósti. Ég veit um mismunandi sjónarmið fólks sem er kannski ekki með sömu sýn á hlutina, maður veit það fyrir fram, en þegar hópur fólks sem er í náttúruverndargeiranum kemur til manns verður maður svolítið hugsi yfir því. En virkjunin er náttúrlega ekki búin að fá þær rannsóknir sem ég hefði kosið að hún fengi, enda eru menn ekki enn komnir að sameiginlegri niðurstöðu. Hv. þm. Kristjáni Möller fannst leiðinlegt að ég skyldi ekki fara í andsvar en ég var eiginlega að bíða eftir því að ég kæmist að og mundi flytja þessa tölu mína. Þess vegna beið ég. Það var ekki út af því að mér fyndist það sem hann beindi til mín eða það sem hann ræddi í sinni ágætu ræðu ekki vera þess virði að svara því, síður en svo. Hv. þingmaður spurði meðal annars um hvort ég mundi beita mér fyrir verndarflokki, fyrir friðunum, að meiri áhersla yrði lögð á það. Hann talaði líka um að orkunýting og vernd ætti að hafa sama vægi, sem ég tek undir. Ég held að verndin eigi alls ekki að hafa síðra vægi, svo því sé til skila haldið. Vitaskuld þarf að taka á þeim málum og ég hef líka sagt það hér að mér þyki það leitt að ekki hefur gengið nógu vel með friðlýsingar almennt. Það eru nokkuð margar friðlýsingar í vinnslu hjá Umhverfisstofnun og þess vegna hef ég leyft mér að segja það úr þessum ræðustól, svo ég reyni nú að vera mjög sammála sjálfri mér, að ef til vill væru of margar friðlýsingar undir og væri betra ef við mundum einbeita okkur að sérstökum verndaráætlunum eins og þeim sem vísað hefur verið áfram til verndunar hjá verkefnisstjórn. En ég get alveg fullvissað hv. þingmann og aðra þingmenn um að unnið er að þessu og það er fullur hugur hjá ráðuneytinu og ekki síður hjá Umhverfisstofnun að vinna þetta verk og helst auðvitað hraðar og meira og verður reynt að fá til þess fé. Ég veit ekki hversu lengi ég á að halda áfram. Ég sagði að ég mundi reyna að stytta ræðu mína af því að húmorinn hefur aðeins horfið á þessum klukkustundum miðað við hvernig hann var í upphafi. En ég vil ítreka að nú í upphafi árs hófst nýtt ferli varðandi vinnu verkefnaáætlunar sem er betur úr garði gert en unnt hefur verið að gera hingað til vegna þess að við getum sett faghópana og allt annað í gang. Núna erum við í fyrsta skipti að vinna samkvæmt þessum lagarömmum og gerum það eins vel og unnt er. Ég vona að þingið sé spennt eins og ég, svo ég noti nú það orð aftur, fyrir því að það gangi vel og væri gaman að skynja að það hafi skilað vinnu sinni eftir eitt og hálft ár. Annað varðandi orkumál, mig langar að segja frá því að á ríkisstjórnarfundi í morgun var lögð fram skýrsla frá þingsályktun sem hér hafði verið flutt um sjávarfallaorku og ölduorku og annað, hvernig við gætum nýtt þá orku sem býr í hafinu okkar. Mér leist mjög vel á það sem þar var sett fram. Það er enn þá mjög dýrt. Þarna finnst mér að við eigum að hefja öflugar rannsóknir í meira mæli. Ég er sannfærð um að það hlýtur að vera framtíðin. Það er minna inngrip í náttúruna og við eigum alveg nóg af þessari orku. Ég nefni sem dæmi að við vorum ansi lengi að taka við okkur varðandi vindorkuna og höfðum ekki trú á henni, við töldum að hún væri dýr, og vissulega er hún dýr eins og allt annað sem snýr að beislun orku. En hún hefur skilað svo margfalt meiri ávinningi en menn töldu að mögulegt væri í upphafi en auðvitað er hún ekkert alger draumur. Mér finnst til dæmis vera umhverfismengun af þessum spöðum. Reyndar eru þeir orðnir miklu lágværari en áður var, en ég nefni vindorkuna samt sem dæmi af því að það var rætt hér á landi í langan tíma að hún mundi ekki gagnast okkur og væri of dýr. En vindorkan skilar sem sagt gríðarlegum árangri núna og einhvern veginn er ég sannfærð um að sjávarorkan verður framtíðin. Þá þurfum við ekki að leggja mikið land undir eða gera óafturkræft inngrip í náttúru landsins. Ég ætla að leyfa mér í galgopahætti að lokum að segja, af því að nú er farið að líða að miðnætti: Hvar á landinu er minnst um eldfjöll og hvar eru jarðskjálftar ekki eins tíðir og víða annars staðar? Þar finnst mér að við eigum að virkja sjávarorkuna. Ég bendi ykkur á Breiðafjörðinn og meira að segja datt mér í hug þegar ég var að leika mér eitthvert kvöldið hvort ekki væri hægt að grafa sig í gegnum eiðið yfir í Húnaflóann, sem er eitthvað um tíu kílómetrar, og væri hægt að virkja orkuna þarna í báðar áttir, svo ég horfi á Vestfirðinginn.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Nú getum við þingmenn spurt ráðherrann í andsvörum. Það sem mig langar að spyrja út í í fyrra andsvari mínu varðar það sem fram kom í fréttum fjölmiðla í kvöld, sérstaklega við Stöð 2, þar sem hæstv. ráðherra sagði að hún vildi helst óbreytta tillögu forvera síns í starfi, þ.e. um Hvammsvirkjun. Í því áliti sem umhverfis- og auðlindaráðuneytið skrifaði til nefndarinnar eftir beiðni okkar frá nefndinni, sem ég hef sagt að sé lögskýringarálit, að vísu er það skrifað í tíð fyrrverandi umhverfisráðherra, segir ráðuneytið að breytingar á flokkum þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hafi ekki farið fram hvað þá varðar. Það er alveg skýrt frá ráðuneytinu og er, eins og ég segi, mjög mikilvægt innlegg í þessa umræðu og lögskýringargagn. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Styður hæstv. ráðherra breytingartillögu meiri hluta atvinnuveganefndar 

Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði talað hér nokkuð skýrt í ræðu minni áðan. Ég styð kostina í neðri hluta Þjórsár og mun greiða þeim atkvæði. Ég vil gjarnan að Hagavatnsvirkjun sé rannsökuð frekar, væri tilbúin að standa með að þingsályktunartillögu um að hún færi í rannsóknarferli alveg sérstaklega, er ekki búin að taka endanlega ákvörðun með Skrokkölduna. Mér sýnist hún ekki hafa mikil inngrip en hefði gjarnan viljað að hún hefði enn þá verið inni í ráðuneytinu eða verkefnisstjórninni. Ég styð klárlega þessa þrjá flokka og stend við það, á eftir að hugsa mig um varðandi Skrokköldu. En mér finnst alveg, ég vil að það komi líka hér fram að mér finnst að Alþingi 

Hæstv. forseti. Nú er það komið inn í þingtíðindi sem umræða um þetta mál að hæstv. ráðherra styður ekki tillögu um Hagavatnsvirkjun og Skrokkölduvirkjun. Það er alveg klárt. Hún styður hins vegar þær þrjár tillögur sem eru í Þjórsá. Nú er það komið fram. Ég vek athygli á því að þetta er ráðherra málaflokksins. Ég vil líka í seinna andsvari mínu spyrja hæstv. ráðherra út í það sem forveri hennar í starfi gerði með því að skrifa verkefnisstjórn bréf um að taka til skoðunar ákveðna átta virkjunarkosti. Fyrrverandi ráðherra komst að þeirri niðurstöðu eftir tillögu og gögn frá verkefnisstjórn að leggja aðeins Hvammsvirkjun til. Fyrrverandi ráðherra treysti sér ekki til að ganga gegn verkefnisstjórninni og lagði þess vegna bara til einn kost. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Var þetta rangt mat hjá fyrrverandi ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég er 100% sammála forvera mínum og hefði að öllum líkindum höndlað eins síðastliðið haust. Ég nefndi það samt hér að fólk var hársbreidd frá því að ná því marki að setja fram þessar þrjár virkjanir í Þjórsá, það var ekki komið fram í haust en þó var búið að gera það á síðasta kjörtímabili. Já, ég svara því fullkomlega að ég hefði eflaust farið fram með nákvæmlega sams konar tillögu og forveri minn, að treysta á það. Verkefnisstjórn um rammaáætlun er ráðgefandi fyrir ráðherra og ráðherra verður síðan alltaf sjálfur að taka sína ákvörðun. Þetta er ráðgjöf, þetta er ekki stjórnvald. Mér finnst stundum vera sá misskilningur að verkefnisstjórn sé sá sem hafi æðsta valdið. Þetta er ráðgjöf fyrir ráðherra og hann tekur sína ákvörðun í kjölfarið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Hún útskýrði margt. Ég er sammála hæstv. ráðherra að því leytinu til að í sjálfu sér eru engar nýjungar eða nýjar fréttir í því sem ráðherra er að segja, hvorki hér í ræðustól né í fréttum í kvöld eða undanfarið í þinginu. Það sem er fréttnæmt er í hversu miklu hrópandi ósamræmi tillöguflutningur meiri hluta atvinnuveganefndar er við skoðanir og málflutning hæstv. ráðherra í þessum efnum. Það er auðvitað það sem menn hafa verið að ræða í dag og velta fyrir sér og þess vegna er þátttaka og nærvera hæstv. ráðherra svo mikilvæg hér. Ef ekki er meiri hluti fyrir þeim tillögum sem hér eru til umfjöllunar er þetta auðvitað ekkert annað en reyksprengja sem hefur verið hent inn í þingið til að villa um fyrir mönnum. Þá er það auðvitað algjör tímaeyðsla 

Virðulegi forseti. Vissulega er haft samráð og menn ræða saman og ég er sannfærð um að fyrir þeirri tillögu sem atvinnuveganefnd leggur fram er meiri hluti innan stjórnarflokkanna, en ég hef ekkert legið á þessari skoðun minni, hún hefur jafnframt legið fyrir. Við viðhöfum kannski öðruvísi og lýðræðislegri vinnubrögð en hv. þingmaður er vanur. Framkvæmdarvaldið stýrir þessu ekki, ég var nefnilega spurð að því hér hvort ég stjórnaði ekki því sem færi fram í nefndinni. Það geri ég ekki.

Virðulegur forseti. Er þá hæstv. ráðherra að segja frá því hér að það sé meiri hluti fyrir tillögu meiri hluta atvinnuveganefndar, að sá sem fer með málaflokk umhverfismála á Íslandi, sem hefur ákveðnar skoðanir á honum sem eru ekki í samræmi við skoðanir meiri hluta atvinnuveganefndar, hafi þá ekkert vægi innan síns þingflokks og innan stjórnarmeirihlutans í þessum efnum? Það þykja mér nokkur tíðindi ef svo er. Það er auðvitað mikill munur á því hvernig á þessum málum er haldið, hvort menn færa hluti úr nýtingarflokki í biðflokk eða færa biðflokkshugmyndir yfir í nýtingarflokk. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún líti svo á að sú aðgerð sem hér er til umfjöllunar sé sambærileg því að færa hugmyndir úr nýtingarflokki í bið 

Virðulegi forseti. Óskastaðan er auðvitað sú að þegar búið er að koma á laggirnar svona nefnd sem við treystum fyrir því margslungna ferli sem þarna fer fram að allir sætti sig við þá niðurstöðu. Ég endurtek að hún er samt ráðgefandi og það er ráðherra að taka síðan ákvörðun og þingsins. Ég veit ekki hverju ég á þar við að bæta, þingmaðurinn verður að meta það hvernig hann telur að traust til ráðherrans sé innan þingflokksins, ég ber mig mjög bærilega. Mín skoðun hefur komið fram í mínum þingflokki og ekki nema allt gott um það að segja. Við fáum að hafa okkar skoðanir. Hér hefur verið talað um að hver þingmaður eigi að vera með sjálfstæða skoðun og fylgja sinni sannfæringu og ég hafði þessa sannfæringu áður en ég tók við þessu embætti og ég breytti ekkert um stíl.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra, en við erum ekki að tala um neitt smekksatriði, við erum að tala um að ráðherrann segir að tvær tillögur sem koma frá meiri hluta atvinnuveganefndar standist ekki lög um umhverfismál. Hæstv. ráðherra ber ábyrgð á því að lögum um umhverfismál sé fylgt. Það er líka í samræmi við það minnisblað sem var lagt fram af hálfu ráðuneytisins í tíð forvera hennar. Ég hlýt að spyrja ráðherrann hvort hún gangi ekki eftir því við sinn þingflokk og þann stjórnmálaflokk, fyrir hönd hvers hún fer með málaflokkinn, gangi ekki eftir því að þingflokkurinn, formaður þingflokksins og aðrir ráðherrar flokksins fylgi lögum í þessu efni og standi ekki að því að brjóta lög um rammaáætlun sem hún ber ábyrgð á að menn fylgi.

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað fyrir skoðanir annarra, ég stend hér og svara fyrir mína sannfæringu og mína skoðun í þessu máli. Ég sagði það fyrr í kvöld að mér fannst ekkert óeðlilegt að nefndin færi yfir málið og kæmi fram með sitt álit. Ég vissi alveg af því, frétti af því hvað væri í gangi innan nefndarinnar og ég var ekkert að þvinga það starf sem þar fór fram. Ég segi það hér enn og aftur.

Virðulegur forseti. Hæstv. umhverfisráðherra hefur ítrekað það hér að hún hefði flutt sömu tillögu og fyrirrennari hennar í starfi um aðeins einn kost, um Hvammsvirkjun, vegna þess að aðeins væru uppfyllt lögformleg skilyrði fyrir þeirri einu tillögu. Það þýðir á mæltu máli að tillaga meiri hluta atvinnuveganefndar fer gegn þeim lögum og þeim lagaáskilnaði sem ráðherrann ber ábyrgð á að sé í heiðri hafður. Ég hlýt að spyrja ráðherrann hvort hann geti unað við það að forsætisráðherra beri ekki traust til eigin umhverfisráðherra í þessu efni, að formaður þingflokks Framsóknarflokksins fari gegn þeim lögum og því áliti sem ráðuneyti hennar hefur gefið út og aðrir þingmenn 

Virðulegi forseti. Verkefnisstjórn um rammaáætlun er ráðgefandi nefnd. Nú vil ég gjarnan að þingmaðurinn hlusti. Það eru stjórnvöld, það er umhverfisráðherra sem setur á laggirnar verkefnisstjórn um rammann og hún hefur ákveðna virkjunarkosti til að fjalla um og ég hef sagt það áður að hún er nokkurs konar skilvinda fyrir það sem á að senda í vernd og senda í nýtingu. Þessi nefnd er ekki stjórnvald, hún er ráðgefandi nefnd fyrir ráðherra. Ég var spurð spurninga hér um hvort ég hefði tekið sömu ákvörðun og forveri minn sl. haust og ég sagði að ég hefði talið líklegt að ég hefði gert það. Ég hefði farið eftir ráðleggingu nefndarinnar. Ráðleggingu, það eru ekki lög, það er ráðlegging sem nefndin kemur með til ráðherra. 

Herra forseti. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að skýra betur afstöðu sína. Nú liggur það fyrir að verkefnisstjórn um rammaáætlun er skipuð til þess að leggja heildstætt mat á virkjunarmöguleika og gera tillögur um verndun, bið eða nýtingu. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að hún hefði fylgt fordæmi fyrirrennara síns í umhverfisráðuneytinu og lagt fram tillögu um einn virkjunarkost því að það var tillaga verkefnisstjórnar. Það er það sem hæstv. ráðherra var að segja okkur. Í næsta orði sagði hún líka að hún mundi styðja aðrar tillögur um virkjunarkosti í Þjórsá sem sama verkefnisstjórn mælir þó ekki með. Hæstv. ráðherra segir: Ja, við erum hársbreidd frá því að fá niðurstöðu. Þurfum við ekki að vera alveg skýr með það þegar hæstv. ráðherra er embættismaður og stjórnvald, er þá ekki mikilvægt að hæstv. ráðherra fylgi þeim leikreglum 

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að endurtaka það hér að ég hefði eflaust gert það sama og forveri minn í haust, að taka mið af því sem verkefnisstjórnin lagði til af því að hún var ekki alveg búin að klára þá vinnu sem henni hafði verið falin en var, eins og sagt var, hársbreidd frá því að senda alla þrjá kostina áfram. Mér fannst það ásættanlegt vegna þess að fyrri verkefnisstjórn um rammaáætlun sem starfaði á síðasta kjörtímabili var búin að setja þá kosti áfram í nýtingu. Hefur þá ekki sú verkefnisstjórn sama gildi? Þess vegna fannst mér nokkuð sérstakt að verkefnisstjórnin sem tók við hefði ekki á einu ári getað fullvissað sig um að halda sig við sömu kostina.

Herra forseti. Lögin eru alveg skýr hvað þetta varðar. Hæstv. ráðherra telur að hún geti síðan haft sína skoðun á því að verkefnisstjórn eigi að vinna hraðar og að hún þurfi ekki meira en ár til að geta metið umhverfisáhrif, samfélagsleg áhrif og efnahagsleg áhrif þessara kosta. Í tilviki þessara kosta í Þjórsá er fyrst og fremst verið að meta tiltekin áhrif á laxastofninn þar sem færð hafa verið mjög sannfærandi rök fyrir því af hálfu verkefnisstjórnar að það þurfi tíma til að skoða þann stofn. Mér finnst lögin vera algjörlega skýr í þessum efnum og ég tel mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra hafi komið hér fram og skýrt stöðu sína því að mér finnst hún satt að segja setja þetta mál í talsvert uppnám hvað varðar það hvernig við lítum á lög um rammaáætlun og hvernig við ætlum að fylgja þeim lögum. Þar tel ég að hæstv. ráðherra sé komin í ákveðna mótsögn við eigið ráðuneyti. Þeir sem hafa rætt um það í dag að hér sé bara verið að bulla 

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki gott ef hv. þingmaður tekur sér það í munn að ráðherrann bulli hér.

Ég var ekki að segja …


             Ókei. Ég skil, að ég tel, alveg nákvæmlega lög um rammaáætlun. Ég skil lög um rammaáætlun á þann veg að verkefnisstjórn segi til um og rannsaki þessa kosti og gefi síðan skýrslu til ráðherrans sem tekur síðan sína ákvörðun. Ráðherra, forveri minn í starfi, gerði það með þingsályktun hér síðastliðið haust. Síðan fer málið til nefndar og sú nefnd, atvinnuveganefnd, og allar aðrar nefndir hér á þingi breyta iðulega 

Virðulegur forseti. Þessi málatilbúnaður allur virðist vera algjörlega úti í móa. Nú er það sem sagt upplýst að bæði umhverfisráðuneytið, sem starfar í landinu, og hæstv. umhverfisráðherra ríkisstjórnarinnar, sem situr í landinu, telja að að minnsta kosti að tveir af þeim fimm kostum sem hér eru undir, Hagavatnsvirkjun og Skrokkalda, hafi ekki hlotið þá rannsókn sem lögskylt er. Ég bið stjórnarmeirihlutann um að vera að minnsta kosti með málið þannig búið að hans eigin trúnaðarmenn og það ráðuneyti sem ríkisstjórnin fer með telji sjálf að málið standist gildandi lög og taki út af borðinu Skrokköldu 

Virðulegur forseti. Ýmislegt er skýrara, en annað er miklu óskýrara. Hver er eiginlega staða umhverfismála í Stjórnarráði Íslands þegar sjálfur ráðherrann ræðir málaflokkinn af þeirri léttúð sem hún gerir hér og talar eins og hún sé talsmaður málaflokksins en ekki sá burðarás og pólitíski forustumaður sem hún verður að vera gagnvart eigin þingflokki og gagnvart samfélaginu í heild? Er það virkilega svo að þingflokksformaður Framsóknarflokksins bakki ekki upp ráðherra umhverfismála? Er það virkilega svo? Ég er algjörlega orðlaus yfir þeirri stöðu sem upp er komin hér. Hvernig í ósköpunum eigum við að 

Virðulegur forseti. Það sem kom í ljós í þeim orðaskiptum sem við áttum hér við hæstv. umhverfisráðherra er að skoðanir ráðherrans eru mjög svipaðar þeim sem hún hefur haft á þessum málaflokki og haldið fram í þessum málatilbúnaði öllum. Hún er ekki talsmaður Framsóknarflokksins í umhverfismálum, þ.e. hún talar ekki fyrir hönd síns þingflokks eða flokks í þessum málaflokki. Hún kemur hér fram eins og stjórnarmeirihlutinn komi henni ekki við, hún sé bara að sinna ákveðnu verkefni og hafi sínar skoðanir á því sem gert sé á þingi en að samráð og samtal, eins og hefðbundið er á milli stjórnarflokka, sé ekki í verkahring hæstv. ráðherra. Hún virðist líta á slíkt sem óeðlileg afskipti. 

Virðulegi forseti. Ekki fundust mér ræðuhöld eða svör hæstv. ráðherra skýra málin nokkurn skapaðan hlut, þvert á móti. Maður er engu nær um stöðu málsins eftir þessa umræðu. Hér kemur fram hjá hæstv. ráðherra það sjónarmið hennar að verkefnisstjórnin sé núna orðin einhvers konar ráðgjafarnefnd úti í bæ. Veit hæstv. ráðherra ekki að það gildir heill lagabálkur um störf hennar og með hvaða hætti henni ber að skila af sér? Veit hæstv. ráðherra ekki að ráðuneytið sem hún fer fyrir núna er búið að gefa álit á því hvernig eigi að fara með niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og hvernig beri að skila þeim hingað inn? Það álit er algjörlega á skjön við að um sé að ræða einhverja ráðgjöf utan úr bæ. Það er hreinlega sagt í áliti og mati umhverfisráðuneytisins að lögin um rammaáætlun geri ekki ráð fyrir að Alþingi geti gert breytingar á flokkun þessara kosta þar sem lögbundið ferli verndar- og orkunýtingaráætlunar hafi ekki farið fram hvað það varðar, flokkun þeirra kosta sem hún leggur til að verði bara vippað á milli flokka  Þessi málaflokkur er í tómu tjóni í höndum 

Herra forseti. Það hallar nú mjög degi. Þetta er búinn að vera nokkuð viðburðaríkur dagur. Ég held að okkur hljóti öllum að vera ljóst sem hér höfum verið í dag að málatilbúnaður meiri hluta atvinnuveganefndar er kolfallinn. Hann er ónýtur. Málið er ónýtt. Ég held að forseti gerði rétt í því að fara að segja þetta gott í dag og notaði þá óttuna til að hugleiða hvort ekki væri skynsamlegt að taka til við önnur mál á morgun. Mér sýnist stjórnarmeirihlutanum ekki veita af að hugsa ráð sitt í þessum efnum. Ég held að niðurstaðan geti aðeins orðið ein ef á að vera einhver bragur á framhaldi þessa máls, að þessi tillaga og þar með auðvitað breytingartillagan verði einfaldlega kölluð til baka, málið er orðið ónýtt í höndum ríkisstjórnarinnar, og inn komi nýtt mál að hausti í samræmi við stöðu mála hjá verkefnisstjórn. Ef eitthvað hefur þar bæst við, þá það, annars verður tillaga væntanlega um Hvammsvirkjun eina og síðan yrði þeirri tillögu vísað til 

Virðulegur forseti. Eins saknaði ég úr ræðu hæstv. umhverfisráðherra áðan, sem ég verð að gera að umtalsefni hér. Því er lýst mjög ítarlega í 9. og 10. gr. laga um vernd og nýtingu, þ.e. í rammaáætlun, hvert verksvið verkefnisstjórnarinnar er og hvernig hún eigi að haga vinnu sinni. Það er gríðarlega flókið og umfangsmikið umsagnarferli þar sem menn kalla eftir viðbrögðum hagsmunaaðila sem meiri hluti atvinnuveganefndar lítur algjörlega fram hjá þegar kemur að fjórum virkjunarkostum. Ekkert samráðsferli fer fram viðlíka því sem lögin gera ráð fyrir. Til að bæta gráu ofan á svart eru ekki einu sinni tvær umræður um þessa virkjunarkosti í þinginu, heldur bara síðari umr. um þingsályktunartillögu. Það er ófullnægjandi og gersamlega í andstöðu við bæði 

Herra forseti. Ég held að umræða dagsins hafi sýnt að skilningur hv. þingmanna og hæstvirtra ráðherra á lögum um rammaáætlun er vægast sagt mismunandi. Við höfum ekki fengið fullnægjandi svör við þeim spurningum sem við höfum lagt hér fram í dag, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, sem varða þann lagaskilning. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem lagði til að þetta mál yrði tekið af dagskrá og skoðað til þess að við getum að minnsta kosti orðið sammála um þær lagalegu undirstöður, við sem skipum löggjafarasamkunduna og erum að ræða hérna þessa tillögu sem byggir á lögum um rammaáætlun, að við getum að minnsta kosti náð saman um það hvernig eigi að skilja þá undirstöðu. Þeim tíma væri þá betur varið en að ræða þessi mál nú úr ræðustól Alþingis á svo óljósum grundvelli.

Herra forseti. Ég var ein af þeim sem biðu áhugasamir eftir ræðu hæstv. umhverfisráðherra. Ég verð að segja að hún olli mér vonbrigðum. Í raun og veru upplýstist það að engin stefna er hjá Framsóknarflokknum í umhverfismálum þegar menn tala svona út og suður. Það er því miður þannig þegar fulltrúar Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd eru með allt aðra stefnu og ná yfirhöndinni og keyra hana í gegn með Sjálfstæðisflokknum. Svo kemur umhverfisráðherra hingað og talar fyrir annarri stefnu og segir að þeir virkjunarkostir, a.m.k. tveir sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til, séu ekki á dagskrá að hennar mati. Ég held að Framsóknarflokkurinn þurfi að halda annað flokksþing og samræma stefnu sína í umhverfismálum. Er það ekki orðið tímabært?

Forseti vill enn á ný árétta, m.a. eftir síðustu ræðu, að hv. þingmönnum er ekki ætlað að hefja hér framhaldsumræðu um efnisatriði málsins undir þessum dagskrárlið. Forseti hefur reynt að vera mjög umburðarlyndur þegar kemur að þessum dagskrárlið og þannig hefur það svo sem verið praktíserað en stundum gengur þetta úr hófi og þannig hefur það verið nú í kvöld.

Virðulegur forseti. Hér er þeirri spurningu velt upp hver sé pólitísk staða þessa máls. Pólitísk staða málsins er alveg kýrskýr. Þetta mál nýtur stuðnings meiri hluta stjórnarflokkanna. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að einstaka ráðherra eða þingmenn séu ekki sáttir við málið.  Lagaskilningurinn er alveg skýr í þessu máli líka. Lögin kveða ekkert á um málsmeðferð Alþingis í þessu efni, þau kveða á um málsmeðferð á stjórnsýslustigi. Þegar hér er farið fram á að 

Forseti er svo sem ekki vanur því að fagna sérstaklega frammíköllum en hann leit svo á að í frammíköllum væri hvatt til þess að menn færu að þeim tilmælum forseta að gæta sín á því að fara ekki í efnislegar umræður undir dagskrárliðnum fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Dag skal að kveldi lofa og því miður er nú ekki mikið til að lofa hér úr þingsalnum í dag; jafn fallegur og dagurinn var utan dyra hefur þetta mestan part verið þrugl hér í allan dag. Það er ástæða til að árétta það að umræða um fundarstjórn er algerlega á ábyrgð forseta og við í stjórnarandstöðunni höfum ítrekað kallað eftir því að fá að ræða hér um hag heimilanna í landinu, um lífskjörin, þá erfiðu stöðu sem er á vinnumarkaði og aðra hluti og gagnlegri en lögleysu meiri hluta atvinnuveganefndar. Ég sakna þess líka að formaður jákvæða félagsins og þingflokks Framsóknarflokksins, Þórunn Egilsdóttir, sem lýsti því yfir hér á fundi með okkur, öðrum þingflokksformönnum, í morgun að hún ætlaði að taka þátt í efnislegri umræðu um málið í dag, skuli ekki hafa gert það. Sú aðför sem hér hefur verið gerð að hæstv. umhverfisráðherra, undir forustu formanns þingflokks Framsóknarflokksins, það verður ekki skilið öðruvísi, 

Hæstv. forseti. Ég veit að forseta er annt um lög landsins og mér sem formanni velferðarnefndar hefur verið meinað að taka á dagskrá skýrslu rannsóknarnefndar um Íbúðalánasjóð þó að sá sjóður heyri undir nefndina. Mér var líka meinað, ekki af forseta en af yfirstjórn þingsins, að vera með upplýsingafund um fjárlögin sem er náttúrlega hlálegt og ég mun aldrei aftur láta yfir mig ganga. En núna erum við með minnisblað frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu um það að ráðuneytið telji ólöglegt að gera þá breytingu sem hér er lögð til. Þessi breyting er lögð fram af meiri hluta atvinnuveganefndar og studd að hluta til af hæstv. umhverfisráðherra. Ég legg til að hæstv. forseti 

Virðulegi forseti. Þetta er búinn að vera viðburðaríkur dagur. Afköst eru reyndar ekki mikil en fólki hefur orðið tíðrætt um minnisblað frá atvinnuveganefnd eða frá auðlindaráðuneytinu. Þar stendur að miðað sé við að Alþingi taki ekki afstöðu til annarra virkjunarkosta en þeirra sem verkefnisstjórnin hefur fjallað um. Menn hafa haldið því fram hér að um Hagavatnsvirkjun hafi ekki verið fjallað í rammaáætlun. Hér er niðurstaða rammaáætlunar og í niðurstöðu 2. áfanga rammaáætlunar hafa allir faghópar fjallað um Hagavatnsvirkjun og gefið henni einkunn. 

Herra forseti. Það er um ýmislegt fjallað, það er alveg ljóst, en það er ekki endilega víst að það dugi til að Páll Jóhann Pálsson fái ósk sína uppfyllta um að þetta sé allt klappað og klárt. Virðulegi forseti. Mig langaði til að ræða hér um fundarstjórn forseta, meðal annars um dagskrána. Ég sagði fyrr í kvöld að 28. apríl hefði komið nefndarálit um frumvarp til lokafjárlaga 2013 sem þarf að afgreiða. 1. apríl var það meðferð sakamála og lögreglulög, grunnskólar, dómstólar og fullt af EES-málum og þá er ég bara að tala um mál sem snúa að allsherjar- og menntamálanefnd og fjárlaganefnd. Það er nóg að ræða af málum sem ég tel að við getum afgreitt hér án þess að allt fari í uppnám. Ég tel að það sé skynsamleg tillaga, sem lögð var fram áðan, að þetta mál verði hvílt og rætt betur á þeim vettvangi þar sem það er heppilegt en ekki hér í þingsal og að á dagskrá verði tekin mál sem skipta 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson segir, með leyfi forseta: „Einstaka ráðherra er ekki sáttur við málið“ - og þá er hann að tala um umhverfisráðherrann. Hv. þm. Páll Jóhann Pálsson segir: „Það er búið að fjalla um Hagavatnsvirkjun..“ Það er að vísu þannig að það vantar kannski gögn. Þetta er staða umhverfismála á Alþingi Íslendinga nú á miðnætti. Málaflokkurinn er fullkomlega niðurlægður og ráðherrann til viðbótar, er algjörlega niðurlægður í þessari umræðu. Innihaldið og ég ætlaði að segja risið á umræðunni endurspeglast í þeim ótrúlega þvættingi sem kemur hér frá hv. þm. Páli Jóhanni Pálssyni og hv. formanni atvinnuveganefndar sem verður bara  Virðulegi forseti. Má kannski byrja aðeins rólegar á bjöllunni þannig að fólk bara missi ekki meðvitund úti í bæ? Það er ekki hægt að hefja þingfund hér á morgun öðruvísi en að eiga samráð við þingflokksformenn um það með hvaða hætti dagskrá morgundagsins verður. Það er ekki viðunandi öðruvísi en að þetta mál verði tekið af dagskrá. 
            

Nú er forseta nokkur vandi á höndum. Heimild til þingfundar stendur eingöngu til 12. Það er tæplega mínúta til stefnu. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hafði kvatt sér hljóðs um fundarstjórn forseta en forseti getur ekki leyft að þessi umræða standi lengur þar sem tíminn er úti.