Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Það frv. sem hér er til umræðu fjallar um staðgreiðslu opinberra gjalda, en það skipulag tók gildi um síðustu áramót eins og kunnugt er. Á þessum tíma hefur fengist margvísleg reynsla af þessu kerfi. Í heild má segja að framkvæmdin hafi tekist allvel þótt fram hafi komið hjá starfsfólki og stjórnendum skattakerfisins að það hafi á engan hátt verið létt verk að tryggja það að þessi skipan gæti komist til framkvæmda með eðlilegum hætti. Þrátt fyrir þetta er ljóst að gera þarf nokkrar breytingar á lögunum í ljósi þessarar reynslu. Þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frv. eru allar tæknilegs eðlis og hafa fyrst og fremst þann tilgang að gera lögin skýrari og framkvæmd staðgreiðslunnar liprari. Hér er því ekki um að ræða neinar efnisbreytingar sem valdið gætu mismunandi skoðunum eða deilum hér á hv. Alþingi og vænti ég þess að það frv. sem hér er lagt fram fái góðar undirtektir og skjóta afgreiðslu hér í þinginu. Þessar breytingar eru eins og ég sagði allar tæknilegs eðlis, en þrjár þeirra eru mikilvægastar: Í fyrsta lagi má nefna að samkvæmt núgildandi lögum er skylt að gefa út skattkort árlega. Útgáfa skattkorta ár hvert er bæði dýr og viðamikil, og með hliðsjón af reynslunni er lagt til í þessu frv. að ríkisskattstjóra verði heimilt að ákveða að útgáfa skattkorta falli að mestu leyti niður. Margir launagreiðendur hafa lýst yfir áhyggjum af því að ný skattkort verði gefin út árlega vegna þess að skipti um skattkort valdi mikilli fyrirhöfn og umstangi. Frv. gerir því ráð fyrir því að skatthlutfall og fjárhæð persónuafsláttar verði auglýst ef ekki verður af útgáfu skattkorta. Enn fremur er kveðið á um að ríkisskattstjóra sé ætíð skylt að auglýsa ef breytingar verða á persónuafslætti og skatthlutfalli á staðgreiðsluári. Hér er því um að ræða tillögu um þó nokkurn sparnað og hagræði sem felst í því að ekki þurfi að gefa skattkortin sjálf út árlega og koma þeim á sinn stað. Í öðru lagi má nefna að samkvæmt þessu frv. er lagt til að fellt verði niður ákvæði er takmarki gildistíma námsmannaskattkorts í þrjá mánuði. Í ljós hefur komið að hér er um of þrönga reglu að ræða sem hefur í för með sér að ákveðinn fjöldi námsmanna lendir í staðgreiðslu sem síðar hefur orðið að endurgreiða samkvæmt heimild í 18. gr. laganna um staðgreiðslu opinberra gjalda. Hefur þessi þrönga regla haft í för með sér þó nokkur óþægindi fyrir námsmenn og því er lagt til að breyta þessu á þann veg sem greint er í frv. Í þriðja lagi má nefna að samkvæmt þessu frv. er lagt til að rýmkuð verði mörk sem einstaklingar með sjálfstæðan atvinnurekstur hafa til að skila staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi sínu. Ýmiss konar atvinnurekstur, t.d. smábátaútgerð, er árstíðabundin og því sanngjarnt fyrir þá aðila að mega skila skatti á þeim árstíma sem tekjuöflunin varir í stað þess að jafna greiðslum yfir allt árið. Gert er ráð fyrir því að skattstjóra verði unnt að ákveða að skil verði sjaldnar og þá hærri í hvert sinn. Virðulegi forseti. Að því er varðar önnur atriði frv. tel ég ekki ástæðu til að fjalla sérstaklega um þau en vísa til þeirra athugasemda sem fram koma í frv. Ég vil að lokum endurtaka þá ósk mína að æskilegt væri að þetta frv., sem algjörlega er tæknilegs eðlis, geti fengið skjóta afgreiðslu hér á hv. Alþingi og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á áfengislögum sem varðar í meginatriðum tvö atriði. Það er annars vegar um að ræða réttarstöðu sveitarfélaga vegna hinna nýju sveitarstjórnarlaga og hins vegar eru atriði sem tengjast gildistöku ákvæða, lagabreytinga frá síðasta Alþingi að því er varðar áfengt öl. Með sveitarstjórnarlögum frá 1986 var réttarstöðu sveitarfélaganna breytt. Þar eru sýslunefndir lagðar niður frá næstu áramótum að telja og hafa sveitarfélögin þá öll sömu réttarstöðu. Í áfengislögum eru á þremur stöðum ákvæði þar sem fram kemur mismunandi staða sveitarfélaganna. Í 10. gr. er fjallað um útsölustaði áfengis sem einungis má setja á stofn í kaupstöðum. Frv. þetta gerir ráð fyrir því að þessu ákvæði verði breytt þannig að heimildin verði bundin við sveitarfélög þar sem meiri hluti íbúanna er búsettur í þéttbýli og íbúafjöldinn hefur náð a.m.k. 1000 í þrjú ár samfellt. Þetta eru þau sveitarfélög sem mega nefnast bær samkvæmt sveitarstjórnarlögunum. Hins vegar er ekki gerður áskilnaður um að þau hafi tekið það nafn í heiti sitt. Í 12. gr. laganna er vikið að veitingastöðum með áfengisveitingar. Samkvæmt þeim ber að leita umsagnar um slík leyfi hjá bæjarstjórn í kaupstöðum, en sýslunefnd í sýslum. Með því að sýslunefndir verða lagðar af samkvæmt lögum er taka gildi nú um áramót er lagt til að umsagnaraðild verði jafnan hjá sveitarstjórn auk áfengisvarnanefndar. Áfram er við það miðað að leyfi til áfengisveitinga megi ekki veita ef sveitarstjórn er því mótfallin. Jafnframt þessu er lagt til að sú breyting verði gerð að útgáfa leyfa til veitingahúsa til að annast áfengisveitingar verði flutt úr dómsmrn. Þykir rétt að útgáfa þessara leyfa flytjist til hlutaðeigandi lögreglustjóra og verði þannig áfram í höndum lögreglustjórnarinnar, svo sem er einnig um almenn veitingaleyfi samkvæmt lögum þar um. Hlutverk ráðuneytisins verði þá að setja almennar reglur um framkvæmd þessara mála. Í 30. gr. laganna er svo fjallað um áfengisvarnanefndir. Skipan þeirra, þ.e. fjöldi nefndarmanna, er mismunandi eftir hreppum og kaupstöðum. Með frv. þessu eru ákvæðin einfölduð og samræmd nýju sveitarstjórnarlögunum. Á því er hins vegar áfram byggt að áfengisvarnanefnd sé í sérhverju sveitarfélagi, eins og verið hefur, nema hlutverk hennar sé flutt til nefndar eða ráðs sem fer með mál er varða félagslega aðstoð sveitarfélags við íbúa þess ef svo er ákveðið í samþykkt um stjórn sveitarfélags. Þetta eru þau atriði frv. sem varða sveitarfélög og sveitarstjórnir. Frv. felur auk þess í sér nokkrar breytingar vegna gildistöku ákvæða um áfengt öl sem samþykkt voru í vor, en eins og kunnugt er verður sala og veitingar þess heimil frá 1. mars nk. með sama hætti og annars áfengis. Í þeim lögum er á ýmsum stöðum talað um vín en það á ekki lengur við vegna breyttra aðstæðna. Frv. þetta felur að auki í sér nokkrar minni breytingar og má um þær vísa til athugasemda með frv. Gildistaka frv. er miðuð við 1. jan. nk. Við samningu þess var höfð hliðsjón af því að þá taka gildi ákvæðin um sýslunefndir. Jafnframt var haft í huga að breytingin að því er varðar fyrirkomulag á útgáfu leyfa til áfengisveitinga í veitingahúsum taki gildi áður en ákvæðin um áfengt öl koma til framkvæmda. Ljóst er að gildistökuákvæði þarf að taka til sérstakrar meðferðar í nefnd þar sem ekki er hægt að búast við því með nokkru öryggi að afgreiðslu þessa frv. verði lokið fyrir jólaleyfi. Herra forseti. Ég vil að lokum leggja til að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég get ekki betur séð en þetta frv. sé nauðsynlegt og þær breytingar, sem í því felast og hæstv. dómsmrh. hefur kynnt, séu eðlilegar. En í sambandi við þetta mál hefur komið fram hjá talsmönnum lögreglunnar í Reykjavík að vegna manneklu og lélegs tækjakosts geti lögreglan ekki annað skyldustörfum sínum. Þetta hlýtur að leiða hugann að því hvernig umferðin t.d. er hér innan bæjar og í grenndinni. Maður þykist góður ef maður kemst klakklaust á leiðarenda og manni virðist að það sé mjög slælegt eftirlit með þessari umferð. Í annan stað er það vitað að samkvæmt lögum sem voru samþykkt á síðasta þingi verður heimilt að selja bjór frá 1. mars nk. Í öllum umræðum um þessi mál sem maður heyrir er gert ráð fyrir því að bjórinn verði viðbótarneysla við það áfengi sem nú þegar er neytt. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Verða gerðar ráðstafanir til að tryggja að lögreglan fái nægan mannafla og tækjakost til þess að það sé forsvaranlegt að láta lögin um heimild til bjórsölu 1. mars taka gildi? Eða ætlar hæstv. ráðherra, ef aðstæður eru þannig að hann treysti sér ekki til að tryggja það, að gera ráðstafanir til þess að gildistöku laganna verði breytt?

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekki á valdi dómsmrh. að breyta gildistöku þessara laga. Um það verður að flytja sérstakt frv. hér á Alþingi og ég hef um það miklar efasemdir að jafnvel þótt það yrði gert að það mundi ná fram að ganga á þeim tíma sem til stefnu er. Hitt er svo annað mál, og ég tek undir það með hv. þm. Stefáni Valgeirssyni, að það hafa verið í gangi miklar aðhaldsaðgerðir að því er varðar löggæslumál hér á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur verið dregið mjög mikið úr yfirvinnu löggæslumanna, m.a. til þess að tryggja það að framkvæmd fjárlaganna standist og fjárveitingar til löggæslumála fari ekki langt umfram það sem ætlað er á fjárlögum. Þar að auki er gert ráð fyrir því að það verði áfram verulegt aðhald í öllum ríkisgeiranum, ekki síst í launaþættinum, á næsta ári sem mun að sjálfsögðu koma við löggæslumálin eins og aðra málaflokka. Ég held hins vegar að það ástand sem lýst er og hefur komið fram í fjölmiðlum sé ekki jafnslæmt og mætti lesa af þeim upplýsingum. Það verður að sjálfsögðu aldrei svo að til þessa málaflokks sé nægilegu fé veitt því að ef hafa ætti tryggingu fyrir því að ekkert umferðarlagabrot ætti sér stað, svo dæmi sé nefnt, þá þyrfti að sjálfsögðu að stórauka útgjöld til þessara mála. Það verður farið yfir þessi mál næstu daga. Ég hef beðið lögreglustjórann í Reykjavík um upplýsingar um málið. En hitt er svo annað mál að það er jafnt sem áður full ástæða til að hafa áhyggjur af því þegar þessi margumræddi dagur rennur upp og hvetja landsmenn til mikillar varúðar í því sambandi. Ég vil leggja á það áherslu að að sjálfsögðu er ekki í þeim efnum frekar en öðrum algerlega hægt að treysta á lögregluna og þess vegna þarf allur almenningur líka að vera á varðbergi þegar að því kemur. Ég vil hins vegar upplýsa það að gert er ráð fyrir áframhaldandi aðhalds- og sparnaðaraðgerðum í þessum málaflokki eins og öðrum, og því miður verð ég að segja það að ég sé ekki hvernig ríkisfjármáladæminu verður komið saman fyrir næsta ár nema fyllsta aðhalds sé gætt á öllum sviðum. Ég hef ekki getað farið þess á leit að þetta svið útgjaldanna verði sérstaklega undanskilið.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég ætlaði raunar ekki að segja mikið um þetta mál, en vil þó minna á að við umræður hér síðasta vetur um afgreiðslu bjórmálsins benti hv. 5. þm. Reykn. Geir Gunnarsson réttilega á að endurskoða þyrfti lagaákvæði í samræmi við það. Sú hefur orðið raunin. Hér hefur orðið að leggja á sérstakt frv. um að breyta áfengislögunum í samræmi við leyfi um sölu á bjór þannig að þær ábendingar sem þá komu fram voru fyllilega réttmætar og sýndu að sú afgreiðsla sem átti sér stað í fyrra var frekar hröð og hefði mátt vera svolítið vandaðri. Ég vil að öðru leyti taka undir það að farið verði yfir þetta frv. og það lagfært ef þörf er á og er það til mikilla bóta. En hv. 6. þm. Norðurl. e. hóf umræðu hér um umferðar- og löggæslumál hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er auðvitað rétt sem hefur komið fram, og við þm. Reykjaness höfum ekki farið varhluta af því í viðræðum við sveitarstjórnarmenn nú á undanförnum dögum, að menn hafa almennt miklar áhyggjur af löggæslumálum hér í nágrannabyggðunum. Í því sambandi hefur verið rætt um hvort ekki væri þörf á endurskipulagningu þeirra mála þannig að hér nýttist sá mannafli betur sem er þegar til staðar. Ég geri mér grein fyrir því að fjárveitingar til löggæslu munu tæplega verða mikið auknar núna á þessu ári. Hins vegar mætti vel skoða það hvort ekki væri hægt að endurskipuleggja löggæsluna betur á höfuðborgarsvæðinu þannig að hún kæmi betur að notum fyrir íbúa þessa svæðis. Ég vonast til að hæstv. dómsmrh. beiti sér fyrir því og vona að svo verði þannig að þessi mál muni þó fá einhverja betri lausn en þau hafa í dag.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir hans svör. Ég hef líklega ekki talað nógu skýrt. Það sem ég ætlaði að spyrja að og hélt að hefði falist í mínum orðum var hvort hann sem dómsmrh. mundi gera ráðstafanir til þess að fresta gildistöku laganna, auðvitað með lagafrv. Ég minni á að það var talsmaður lögreglunnar í Reykjavík sem sagði að það væri mjög lítið eftirlit hér á þessu svæði vegna lélegra tækja og vegna mannfæðar. Ég tel það mjög alvarlegt að það skuli vera upplýst einmitt þegar til stendur að fara að auka, ég vil segja auka, áfengisneyslu, en allir spá því að bjórinn komi til viðbótar því sem áður hefur verið haft um hönd af áfengi. Bara það að almenningur veit um það, ef ekkert verður gert, þ.e. slaklegt eftirlit, er enn þá meiri hætta á því að menn fari undir stýri í von um það að þeir sleppi. Ég hef staðið menn að því að þeir gera sér alls ekki grein fyrir því í hvaða ástandi þeir eru undir slíkum kringumstæðum. Þar sem ég skil hæstv. ráðherra svo að hann muni ekki gera ráðstafanir til þess að leggja fram frv. um þetta efni, þá mun ég athuga það hvort menn vilja taka ábyrgð á því ástandi sem verður eftir þennan tíma, hvort menn vilja ekki sameinast um það að bægja þeim voða frá undir þeim kringumstæðum sem nú eru í þessum málum.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég vil minna á það að frv. um bjórinn var flutt af þingmönnum hér á Alþingi eins og jafnan áður, það hefur aldrei verið ríkisstjórnarfrv. En ef hv. þm. vilja breyta þeirri löggjöf, þá er að sjálfsögðu einfalt að setja aftan í þetta frv. ákvæði til bráðabirgða, sem frestar gildistöku þess máls og er ekkert athugavert við það að hv. deild taki afstöðu til þess þegar þetta mál kemur frá nefnd.