Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Hinn 9. apríl var minnzt á hér á Alþingi, að komið hefðu viðtöl við mig í sænskum blöðum, sem gæfu tilefni til, að þau væru rædd. Ég lýsti því þá þegar yfir, að í þessum blaðagreinum skakkaði mörgu frá því, sem ég hefði sagt, og tók það fram, að ég mundi leiðrétta það. Þann 10. apríl kom svo leiðrétting á þessu í Alþýðublaðinu, þar sem sérstaklega tveim atriðum var mótmæl. Annað atriðið var það, að ég hafi átt að segja, að ef Bandaríkin hefðu ekki fengið samning um afnot af Keflavíkurflugvellinum, þá mundu Rússar hafa krafizt þess. Hitt var það, að flugvallarsamningurinn væri frávikning frá sjálfstæðispólitík Íslands. Samdægurs sendi ég svo bréf til sendiherra Svía, þar sem ég óskaði eftir, að hann kæmi þessum leiðréttingum til blaðadeildar sænska utanrn. Þá sendi ég líka sendiherra Íslands í Stokkhólmi skeyti varðandi þetta mál. Þann 12. apríl fékk ég bréf frá sendiherra Svía, þar sem hann kvittar bréf mitt og getur þess,. að sér sé ljúft að verða við þessum óskum mínum, o. s. frv. Nú hefur mér enn borizt bréf frá sendiherra Svía ásamt úrklippum úr sænsku blöðunum, þar sem birtar eru afsakanir og leiðréttingar á umræddum missögnum og rangfærslum. Hér fara á eftir þessar leiðréttingar blaðanna í lauslegri þýðingu, með leyfi hæstv. forseta. Dagens Nyheter, 28/4 1947: Í viðtali, sem hin þrjú stóru morgunblöð í Stokkhólmi áttu við forsrh. Íslands, Stefán Jóh. Stefánsson, voru ummæli um Keflavíkurflugvöllinn. Forsrh. hefur látið þess getið við þessi þrjú blöð, að hann hafi aldrei sagt, að ef ekki hefði verið gerður samningur við Bandaríkin um afnot af Keflavíkurflugvellinum, mundu Rússar hafa krafizt þess að fá afnot. Forsrh. hefur ekki heldur sagt, að samninginn við Bandaríkin mætti skilja sem frávik frá sjálfstæðispólitík Íslands. Dagens Nyheter harmar fyrir sitt leyti, að viðtölin skyldu fá þetta form. Svenska Dagbladet, 27/4 1947: Forsrh. Íslands, Stefán Jóh. Stefánsson, hefur beint því til þriggja stórblaðanna í Stokkhólmi, sem hinn 28. marz s. l. birtu viðtal við hann, að leiðrétta frásögn, sem þar var birt. Forsrh. mótmælir því, að hann hafi sagt, að ef Bandaríkin hefðu ekki fengið samning um afnot Keflavíkurflugvallarins, þá mundu Rússar hafa krafizt þess að fá að nota hann. Stokkholmstidningen, 27/4 1947: Viðtal um Keflavíkurflugvöllinn. Í viðtali, sem fulltrúar fyrir stórblöðin í Stokkhólmi áttu við forsrh. Íslands, Stefán Jóh. Stefánsson, var meðal annars að finna ummæli um Keflavíkurflugvöllinn. Forsrh. hefur beint því til þessara blaða, að hann hafi ekkert sagt um það, að Rússar mundu hafa krafizt þess að fá löndunarrétt á Íslandi, ef Bandaríkin hefðu ekki gert samning um það. Að sjálfsögðu harmar Stokkholmstidningen það, að þessi ummæli skyldu af misskilningi hafa slæðzt í viðtalið. Þannig hljóða leiðréttingar blaðanna. Ég hef aðeins viljað láta þetta koma fram, af því að þessu máli var hreyft hér á Alþ. og það á þann hátt, að það skyldi notað sem pólitísk sprengja, en ég vænti, að allir sjái, að sú bomba hefur sprungið án þess að af henni hlytist tjón nema fyrir þá, sem henni vörpuðu.



Herra forseti. Það er ánægjulegt, að forsrh. hefur séð ástæðu til þess að „dementera“ út á við. Þegar ég vakti máls á þessu hér á Alþ., mótmælti ráðh. að vísu, að hann hefði sagt það, sem sænsku blöðin höfðu eftir honum, og kvaðst mundu mótmæla því, en þegar ég spurði frekar um þetta mál og hvort ráðh. mundi ekki mótmæla því á erlendum vettvangi, þá taldi hann þess ekki þörf. Það er þess vegna út af fyrir sig ágætt, að forsrh. hefur séð að sér og „dementerað“ erlendis, en hins vegar er aldrei hægt að taka algjörlega aftur það, sem einu sinni hefur skeð, enda finnur hver maður, sem heyrir þessar leiðréttingar sænsku blaðanna, að þær eru aðeins bornar fram af kurteisisskyldu við einn æðsta mann Íslands og eingöngu til þess að skapa ekki „irritation“ milli ríkja.

Forsrh (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Út af orðum 2. þm. Reykv. um það, hverju ég hafi svarað fyrirspurnum hans, þá vil ég taka það fram, að ég sagðist mundu gera ráðstafanir til þess að mótmæla, enda var sú leiðrétting birt í Alþýðublaðinu daginn eftir. Síðan lét ég þetta fara eðlilegar leiðir, eins og ég hef nú þegar tekið fram. Hins vegar vil ég geta þess, að blaðaummæli þessi hefðu aldrei vakið slíka eftirtekt, ef hinum erlendu blöðum hefði ekki verið gefið í skyn, að þau hefðu á réttu að standa, en ég hefði rangt fyrir mér. Svo er líka annað atriði, að blöðum er yfirleitt ekki ljúft að birta leiðréttingar á missögnum sínum. Annars vænti ég, að íslenzkum málstað sé sómasamlega borgið með því, sem nú hefur verið birt um þetta mál.



Herra forseti. Það er alveg rétt, að það er mjög erfitt að fá blöð til þess að leiðrétta það, sem þau hafa sagt. En mér hefði þótt eðlilegra og áreiðanlega heppilegra fyrir málstað Íslands, að þessi mótmæli hefðu komið strax frá forsrh. í stað þeirra orðalenginga, sem hann hafði, þegar ég vakti máls á þessu fyrst, því að þá sagði hann, að hann teldi óþarft að mótmæla erlendis, þó að ég óskaði eftir því, enda þótt hann kannist ekki við það nú. Hins vegar, eins og ég áður tók fram, verða ummæli, sem einu sinni hafa komið fram, ekki kveðin niður, þó að þeim sé mótmælt, og sízt þegar þau eru þess eðlis, sem hér um ræðir.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég hafði strax mín ákveðnu áform í þessu máli, þ. e. að mótmæla þessum röngu ummælum, og þurfti ekki til þess neinar ráðleggingar frá 2. þm. Reykv. Um hitt atriðið, hvaða áhrif blaðaummælin geta haft, er ekki hægt að segja, en hitt er vitað, að það eru ekki missagnir erlendra blaða einar, sem birt hafa þá skoðun, að flugvallarsamningurinn væri brottvikning frá sjálfstæðispólitík Íslands, því að það hefur eitt dagblaðanna gert, eins og kunnugt er. Slík ummæli eru hættulegri fyrir þjóð vora en þessar missagnir sænsku blaðanna, sem nú hafa verið leiðréttar. Þetta ætti 2. þm. Reykv. að athuga og koma í veg fyrir, að endurtaki sig, ef honum er svo annt sem hann lætur.



Aðeins örfá orð út af því, hvort Keflavíkursamningurinn sé frávik frá íslenzkri sjálfstæðisákvörðun. Þær heimildir eru frammi á Reykjanesi, og þar er hægt að sjá, hvernig erlendur her stjórnar á Íslandi í staðinn fyrir íslenzka ríkisstj. Þar blasa lögbrotin við okkur, ekki aðeins okkur til skammar, heldur líka útlendingum.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég mótmæli því sem ósannindum, að Keflavíkurflugvellinum sé stjórnað af erlendum her. Það eru hrein ósannindi.



Vill hæstv. ríkisstj. láta stöðva í dag alla herbíla, sem hér sjást stundum, og allan innflutning þar, sem fer ekki gegnum íslenzkt tolleftirlit, og innflutning á mönnum, sem klæddir eru amerískum einkennisbúningum og koma hingað án þess að fá landvistarleyfi? Vill hún láta stöðva öll lögbrot, sem fara fram á Keflavíkurflugvellinum nú sem stendur, brot á öllum l., sem yfirleitt er hægt að brjóta þar? Þegar íslenzka ríkisstj. hefur gert þetta, skal ég tala nánar um þetta.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ósannindi verða ekki að sannleika, þó að þau séu margendurtekin. Og það, sem gerzt hefur í sambandi við Keflavíkurflugvöllinn, er samkvæmt þeim samningi, sem við Íslendingar höfum fúsir og óþvingaðir gert, bæði löggjafinn og ríkisstj. Það hefur ekki komið neitt fram, sem bendi til þess, að sá samningur verði ekki haldinn af gagnaðilanum.



Ég vil aðeins mótmæla því, að samningurinn við Bandaríkin hafi verið gerður frjálst og óþvingað af íslenzkum valdhöfum. Hann var gerður undir þeirri þvingun, að það lá fyrir, eftir því sem sá meiri hluti, sem samþykkti hann á þingi, gerði grein fyrir, að ameríski herinn færi ekki burt af Íslandi, nema því aðeins að þessi samningur væri gerður. Og það voru einmitt rökin, sem sá meiri hl. hafði fyrir því að gera þennan samning. Hann sagðist ekki geta fengið herinn til að fara burt nema með því móti að gera þennan samning. Þess vegna var samningurinn ekki gerður með frjálsu samkomulagi. Og samningurinn er ekki haldinn, heldur hefur gagnaðili okkar að samningnum brotið, eftir því sem hann hefur séð sér fært, það, sem í samningnum stendur.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vil taka það skýrt fram, að það eru hrein ósannindi, að samningurinn, sem gerður var um afnot Bandaríkjamanna af Keflavíkurvellinum, hafi verið gerður undir nokkurri þvingun eða að það hafi átt að beita nokkurri þvingun í sambandi við hann af hálfu gagnaðilans. Ég fylgdist nokkuð vel með meðferð þess máls, og ég get vottað, að það var laust við, að nokkurri slíkri þvingun væri beitt eða að nokkur hótun væri höfð í frammi eða neitt hið minnsta í þá átt. Hitt skal viðurkennt, að það var dálítið sitt á hvað skilningurinn á því hjá Bandaríkjamönnum og Íslendingum, hvenær ætti að vera lokið brottflutningi hersins. Um það var aðeins dálítill ágreiningur. En það kom ekki fram þannig, að Íslendingar væru í minnsta máta í sambandi við það þvingaðir til að segja já við nokkru í þessum samningi, enda hygg ég, að rök okkar, sem studdum þetta mál, hafi verið á þá leið og skýr frá okkar hálfu, að við töldum, að við værum að gera þennan samning ekki hvað sízt vegna íslenzkra hagsmuna og án nokkurrar þvingunar af hálfu erlends valds.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það er furðulegt, að hv. 2. þm. Reykv. skuli halda því fram, að samningurinn um afnotin af Keflavíkurflugvellinum hafi ekki verið haldinn af hálfu Bandaríkjastjórnar, því að enn þá hefur ekki neitt komið fram, sem bendir til þess, að samningurinn verði ekki haldinn. Það er rétt, að það er eftir að koma ýmsum atriðum, sem þessi samningur er um, í það lag, sem ætlun og samningar standa til, þarna suður frá. En það stendur í því sambandi á því, að af hálfu flugmálastjóra hefur vantað til skamms tíma alla skynsamlega grg. og till. um fyrirkomulag flestra atriða þarna suður frá, þannig að það gæti orðið stoð ríkisstj. til þess að semja reglur um þetta efni. Í Þjóðviljanum í gær var sagt, að ríkisstj. hafi stöðvað hjá sér uppkast að reglugerð, sem hefði komið um þessi efni frá flugvallarstjóra og flugmálastjóra. Eftir því sem mér er tjáð, barst eitthvert frumuppkast að meginreglum um þetta til stjórnarinnar fyrir tveim dögum, og það er öll stöðvunin, sem hefur orðið á því máli hjá ríkisstj.



Ég vildi rétt í sambandi við þetta beina því til hæstv. utanrrh. í sambandi við upplýsingar, sem hann gefur, hvort þeim samningum, sem átti að framkvæma samkv. l. um Keflavíkurflugvöllinn, sé lokið. Það var sett sérstök n. af hálfu ríkisstj. til þess að semja um yfirtökuna, og fróðlegt væri að heyra, hvort þessari yfirtöku væri lokið, og samningnum um það, hvað Íslendingar eiga að reka þarna, og annað slíkt. Ég lagði áherzlu á það, þegar frv. til þeirra l. var rætt, að þau l. væru gerð nákvæmari, til þess að ekki yrðu mjög mörg reglugerðarákvæði í þessu sambandi. Það var fellt. Og mér er ekki kunnugt um, að reglugerð sé enn komin um þetta. Ég þekki ekki rekstur flugvallarins nú. En það, sem gert var ráð fyrir af alþm., er ekki klárað í sambandi við flugvöllinn. Hitt stendur óhaggað, að aðalrök þeirra hv. þm., sem greiddu atkv. með Keflavíkurflugvallarsamningnum 5. október í haust, voru þau, að svo framarlega að þessi samningur væri ekki gerður, væri ekki víst, hvenær hinn ameríski her færi burt héðan af Íslandi, og þeir túlkuðu það sem sigur fyrir íslenzkan málstað, að þessi samningur væri gerður, af því að nú, eftir samningsgerðina, flyttist ameríski herinn burt. M. ö. o., rökin voru, að bandaríski herinn sæti utan við lög og rétt, ef Bandaríkin fengju ekki samning viðkomandi Keflavíkurflugvellinum.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Eftir því sem ég bezt veit, er búið að semja um allar yfirtökur, sem áttu að hafa á þessum tíma átt sér stað eftir Keflavíkurflugvallarsamningnum. Og það er orðið ljóst, hvaða eignum Íslendingar taka við, sem er langsamlega mestur hlutinn af því, sem var á vellinum, allt annað en það, sem hægt var að flytja burt óskemmt. Um fyrirkomulag á rekstri vallarins er ekki búið að semja til hlítar enn, vegna þess að vantað hefur fullnægjandi till. og grg. um það frá ýmsum viðkomandi stjórnarvöldum til ríkisstj., þannig að hún gæti til hlítar áttað sig á því og sett sínar till. og sín sjónarmið fram. En það er óðum verið að vinna að þessu og fundir haldnir öðru hvoru, og með hverjum deginum er þetta að færast í það horf, sem ætlun okkar stendur til. Það kunna svo að verða einhver ágreiningsefni, sem upp koma, áður en lýkur. Ég skal ekki segja um það. En þau verða leyst samkvæmt samningnum. Við höfum ekki séð nein ágreiningsefni í þessum efnum, sem til vandræða mundu horfa. En það er ekki búið að leysa öll mál, sem þarna koma til greina, en það er verið að vinna að því, og ég vil ekki segja, að það sé ríkisstj. að kenna með þeim starfskröftum, sem hún hefur haft, að ekki er búið að þessu enn. Og ég vil ekki heldur segja, að hægt sé að ásaka Bandaríkjastjórn með því að segja, að hún fullnægi ekki samningi, vegna, þess að það mundi þá fyrst gerast, ef Íslendingar hefðu sett fram ákveðnar kröfur, sem Bandaríkjastjórn hefði ekki gengið að. - Það eru aðeins fáir dagar síðan samningurinn raunverulega tók gildi. Það er og verður svo, að jafnóðum og þau ýmsu atriði koma fram í sambandi við samninginn, sem ágreiningur getur orðið um, þá eru þau tekin upp til umræðu og úrlausnar, og mér er vandséð, með hverjum hætti öðrum væri hægt að leysa þetta mál til þess að koma því í rétt horf.

Frsm. (Finnur Jónsson) Allshn. hefur athugað þessa till. og leggur til, að hún verði samþ. óbreytt. Ég vil um alla framsögu vísa til grg. Eins og vitað er, eru þessi l., sem hér um ræðir, orðin mjög gömul, en þau voru á sínum tíma sett eftir ýmsum l. á Norðurlöndum. Síðan hafa orðið miklar breyt. á framleiðslu okkar Íslendinga, m.a. á framleiðslu sjávarútvegsins. Ekki er ætlazt til, að skipuð sé í þetta sérstök n., heldur sé ráðuneytinu í sjálfsvald sett, á hvern hátt þessi endurskoðun fer fram.



Herra forseti. Allshn. var á eitt sátt um það, að rétt væri og eðlilegt, að sú endurskoðun færi fram á gildandi l. og reglugerðum um eftirlit með verksmiðjum og vélum, sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill. Og einnig var n. á eitt sátt um það, að þessari endurskoðun bæri að hraða, eftir því sem verða mætti, þannig að árangur hennar yrði lagður fyrir næsta reglulegt Alþ. Hins vegar voru hv. nm. ekki með öllu sammála um það, hvernig bæri að haga þessari endurskoðun. Mér hefði fyrir mitt leyti fundizt eðlilegt, að til þess væri sett sérstök n. manna með líkum hætti og hv. flm. leggur til. En aðrir nm. litu svo á, að rétt væri, að hæstv. ríkisstj. hefði óbundnar hendur um það, hvernig hún framkvæmdi þessa endurskoðun, og væntanlega mundi hún leita samstarfs við samtök verkamanna og vinnuveitenda, eftir því sem hún teldi nauðsynlegt. Ég vildi ganga til samkomulags við n. á þessum grundvelli, þar sem aðalatriðið er að sjálfsögðu það, að endurskoðunin fari fram, en hitt atriðið, sem kemur í annarri röð, með hverjum hætti endurskoðunin skuli framkvæmd. Ég sé, að komið hefur fram brtt. frá hv. þm. Barð., þar sem hann leggur til, að skipuð verði n. á líkan hátt og hv. flm. leggur til, en hv. flm. brtt. vill, að verkefni n. sé ákveðið nánar í þál. en gert er ráð fyrir í upphaflegu þáltill. Ég held, að það sé engin sérstök knýjandi þörf á að ákveða verkefni n. svo gjörla í þál. Ég held, að hæstv. ríkisstj. sé ljóst, hvernig haga þurfi þessari endurskoðun. Ég vil svo aðeins fyrir hönd allshn. mæla með því, að þessi þáltill. verði samþ. í því formi, sem hún er birt, samkv. þskj. nr. 735.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 745 borið fram brtt. við till. þá til þál., sem hér liggur fyrir. Eins og þáltill. kemur frá allshn. á þskj. 735, þá er sérstaklega tekið fram á því þskj., sú n. telur ekki nauðsynlegt að skipa sérstaka n. til þess að framkvæma þessa endurskoðun. Ég geri ráð fyrir, að ef ekki verður gerð breyt. á þessu hér, telji hæstv. ráðh. ekki skylt og heldur ekki þörf á að setja upp slíka n., ef það er ekki tekið beint fram í þál. Og þá er ljóst, að undirbúningur þessi fer þannig fram, að forstjóra fyrir núverandi eftirliti í þessum greinum verður falin endurskoðunin. Hann hefur sjálfur byggt upp þetta kerfi, sem gildir í sambandi við þetta eftirlit, og barizt fyrir því með oddi og egg, að því væri komið í það horf, sem það nú er í, að lögreglustjórar landsins skuli innkalla öll gjöld fyrir þetta eftirlit, svo að hann þurfi ekki að hafa fyrir því að láta skrifstofu sína gera það eða hafa fyrir því að gera það sjálfur. Nú hefur reynslan hins vegar sýnt, að víða á landinu hefur sú skoðun á vélum, sem þessi maður á að sjá um, ekki farið fram 8 árin síðustu - en alltaf hefur gjaldanna fyrir það samt sem áður verið krafizt af sýslumönnum og öðrum lögreglustjórum og gjöldin greidd. Ég veit um tvö tilfelli, þar sem eftirlitsmaður hefur ekki komið í nýjar verksmiðjur, sem eru þó búnar að starfa í mörg ár, þar sem það slys vildi til í annarri verksmiðjunni, að stúlka fór í vél, þannig að það var guðs mildi, að ekki tók af henni höfuðið. Samt sem áður hefur vélaeftirlitið ekki komið í þessa verksmiðju. Svona eftirlit er aðeins einkastofnun ákveðins manns, sem hefur fengið lögfestingu fyrir því að fá allverulegt fé til þess að greiða sér og sínu starfsfólki góð laun án þess að koma að nokkru starfi. - Og þetta hefur verið liðið af þeim ráðh., sem með þetta hefur farið, um mörg undanfarin ár. Ég treysti því ekki til neins árangurs, ef endurskoðun á þessum l. á að vera undir slíkum mönnum komin. Ég legg mjög mikla áherzlu á það annars vegar, að n. verði sett til þess að undirbúa þetta mál, og hins vegar, að ákveðið verði í þál., hvað gera eigi til úrbóta. Ég hefði álitið, að ef samþ. væri þáltill., eins og hv. allshn. vill hafa hana, þá hefði alveg eins mátt svæfa málið. Ég held því og fram, að mjög eðlilegt væri að sameina eftirlitið með verksmiðjum og vélum og skipaeftirlitið, og það hafa engin rök komið fram, sem sannfæri mig um, að það sé ekki heppilegt. Það eru komin upp um 70 hraðfrystihús úti um land, sem framleiða mat, þannig að full þörf er á, að með þeim sé haft sérstaklega gott eftirlit, til þess að fullkomins hreinlætis sé gætt í sambandi við slíkar framkvæmdir. Í því frv., sem ætlað er að verða að l. um eftirlit með skipum, er gert ráð fyrir því, að settir verði sérstakir skoðunar- og eftirlitsmenn svo að segja hvar á landinu sem nokkur útgerð er. Ég tel, að rétt sé að láta sömu skoðunarmenn, sem eiga að skoða skip og báta, einnig skoða vélar og verksmiðjur á sömu stöðum. Ég tel, að það sé hægt að fá betri menn á þann hátt til að gera þetta: Hér gæti skipaskoðunarstjóri haft yfireftirlit með öllum þessum málum, en tekið til starfa sérfræðinga til þess að hafa með verk. smiðjueftirlitið að gera. En það er það, sem fyrst og fremst forstjóri eftirlits með verksmiðjum og vélum berst fyrir með hnúum og hnefum, að hans aðstaða, sem ég hef lýst, verði ekki skert. Hann vill ekki, að þeirri aðstöðu sé spillt, að hann geti verið á nærri 30 þús. kr. launum hjá ríkinu á þann hátt, að hann þurfi aldrei neitt fyrir störfunum að hafa, og geti síðan haft tvöföld eða þreföld laun frá ríkinu fyrir önnur störf. Ég vildi óska, að málið verði tekið af dagskrá í dag til þess að taka til athugunar, áður en lengra er gengið með afgreiðslu þess, hvort ekki sýnist rétt að fara eftir mínum brtt. á þskj. 745. Það er nauðsynlegt að gera umbætur í þessum eftirlitsmálum, en það er ekki hægt að mínu áliti að koma þeim fram, ef samþ. er þáltill., eins og hv. allshn. vill hafa hana samkv. þskj. 735, sem mundi leiða af sér, að manni væri falin þessi endurskoðun, sem fyrst og fremst hugsar um það að fá sér tryggðar tekjur, án þess að nokkuð komi á móti.



Herra forseti. - Ég verð sem flm. þessarar þáltill. að þakka hv. allshn. fyrir þann skilning, sem fram kemur í áliti n. á þskj. nr. 735, þar sem hún undirstrikar það, sem kemur fram í þáltill. minni, að fyllsta nauðsyn sé á að endurskoða gildandi l. um þetta eftirlit. Hins vegar hefði ég heldur kosið, að álit hv. allshn. hefði getað verið þannig, að hún hefði verið með nefndarskipun um þessa endurskoðun. Ég er þeirrar skoðunar, að fyrsta trygging þess, að eitthvað verði gert í þessu máli, sé sú, að n. sé skipuð af þeim mönnum, sem mestu skiptir, að eftirlitið með verksmiðjum og vélum sé framkvæmt rækilega, og það eru verkamenn og verksmiðjueigendur. Og mér finnst rétt, að hæstv. Alþ. láti í ljós skýrt álit sitt á þessu á þann veg, sem í þáltill. minni greinir, og þannig skýrar en gert er ráð fyrir í áliti hv. allshn. Hv. þm. Barð. hefur komið fram með brtt. á þskj. 745 við þáltill. Sú brtt. er nær upprunalegu till. minni en till. hv. allshn. Þar er að vísu sú meginbreyt., að í þessari brtt. er gert ráð fyrir, að n. sé látin hafa það sérstaka veganesti, að til sé tekið, hvaða takmörkum eigi sérstaklega að ná með endurskoðuninni. Þessi n. skal eftir þeirri brtt. skipuð einum manni tilnefndum af Vinnuveitendafélagi Íslands, í stað þess að í minni upprunalegu till. er gert ráð fyrir, að Félag íslenzkra iðnrekenda skipi einn manninn, en hinir nm. er gert ráð fyrir í brtt., að verði skipaðir á sama veg og í þáltill. minni er gert ráð fyrir. - Ég mundi fremur kjósa, að brtt. hv. þm. Barð. yrði samþ. en till. hv. allshn. En ég vildi þó heldur, að samþ. yrði till. hv. allshn. en að þáltill. yrði alveg svæfð. - Ég veit ekki, hvernig hæstv. forseti ber þetta mál upp við atkvgr. En mér fyndist eðlilegast, að brtt. hv. þm. Barð. væri borin upp fyrst, á undan till. hv. allshn. Þetta mál, hvernig eftirlitið er nú í þessum efnum í landinu, er komið á það stig, að það er ekki lengur hægt að draga að gera þar á breyt. Það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að framkvæmd lagaákvæða um eftirlit með verksmiðjum og vélum er í fullkomnum ólestri og hefur verið það undanfarin ár. Og það eru ekki aðeins þau l., sem endurskoðunar þurfa, um eftirlitið með þessum hlutum, heldur líka l. um bótagreiðslur í þessu sambandi. Þess vegna er það fullkomlega réttmætt, að hér sé breyt. á gerð. Það er krafa verksmiðjufólksins, og það er sérstaklega þess vegna, sem ég berst fyrir því, að þessi endurskoðun á l. fari fram og það mjög fljótlega.



Herra forseti. Mér þóttu mjög athyglisverðar þær upplýsingar, sem hv. þm. Barð. hefur nú gefið um störf þess manns, sem hefur einkum með höndum framkvæmd l. um eftirlit með verksmiðjum og vélum. Ég hef enga ástæðu til að véfengja þessar upplýsingar hv. þm. Ég veit, að hann er þessum málum kunnugur. En séu upplýsingarnar réttar, sýnist mér, að ríkisstj. bæri fremur að setja rannsókn á störf þessa manns en að fá honum það starf að undirbúa endurskoðun þessara l. Ég vil ekki fyrir hönd allshn. taka á mig að leggja til að stöðva málið, því að mér sýnist einsætt, að hæstv. ríkisstj. geti gert og henni í raun og veru beri að gera ráðstafanir til þess, að hann geti haft samráð við verkalýðssamtökin og samtök vinnuveitenda um þessa endurskoðun. Og ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. félmrh., sem ég geri ráð fyrir, að fjalli um þessi mál, eða hæstv. samgmrh. - það er víst hvorugur þeirra viðstaddur hér -, en ég geri ráð fyrir, að ef þeir hæstv. ráðh. væru viðstaddir, vildu þeir láta í ljós álit sitt um það, hvernig þeir hygðust að framkvæma þáltill., ef samþ. væri, þannig að svo gæti farið, að hv. þm. Barð. gæti fallizt á, að þáltill. væri samþ. eins og allshn. leggur til á þskj. 735. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort honum finnist ekki eðlilegast að framkvæma till. á þann hátt að hafa samvinnu milli verkamanna og verksmiðjueigenda um endurskoðunina. Ég spyr um þetta í tilefni af því, að hv. þm. Barð. fannst till. ekki nógu vel úr garði gerð, þar sem ekki væri ákveðin nefndarskipun til að framkvæma endurskoðunina. N. leit svo á, að nefndarskipun væri óþörf, því að hæstv. stjórn mundi leita álits þeirra aðila, sem framkvæmd þessara l. varðar mestu.



Mér hefur verið ljóst, að gildandi l. um eftirlit með vélum og verksmiðjum þurfa endurskoðunar við. Ég get vel fellt mig við þessa breyt., sem fram hefur komið frá n., að orða till. eins og þar segir, og mun ég að sjálfsögðu sjá um, eftir því sem stendur í mínu valdi, að þessi athugun verði gerð svo fljótt sem verða má og árangurinn af þeirri endurskoðun lagður fyrir næsta reglulegt Alþingi, svo framarlega sem það er mögulegt. En hvað því viðvíkur að leita til ýmissa aðila um upplýsingar og jafnvel þátttöku í þessari endurskoðun, þá skal ég segja, að ég get lýst hiklaust yfir því, að ég mun, eftir því sem í mínu valdi stendur, sjá um, að leitað verði til þeirra aðila og félagasamtaka, sem eiga mest undir því, að þessar reglur og þessi l. séu sem fullkomnust í alla staði, og það kemur þá til álita að fá upplýsingar frá þessum aðilum og þá jafnvel einnig að fá úr þeirra hópi menn, sem starfinu væru vaxnir og vel inni í þessu og gætu á þann hátt látið koma fram gagnlegar upplýsingar í málinu. Ég veit raunar, að það eru mjög margir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli og misjafnlega mikið, sumir meira, aðrir minna, en ég mun sem sagt leitast við, að til þeirra verði þá fyrst og fremst leitað, sem mestra hagsmuna eiga þar að gæta.



Ég vil út af ræðu hæstv. ráðh. spyrja hann, hvort hann hafi fyrir framan sig þskj. 745, sem er brtt. frá mér um ágreiningsatriði í málinu. 

Skúli Guðmundsson Hv. þm. Barð. hefur í tveimur ræðum sínum haldið því fram, að eftirlit með verksmiðjum og vélum væri mjög illa framkvæmt og öðruvísi en vera ætti. Ég skal ekki taka upp neinar deilur um það, ég er ekki svo kunnugur þeim málum. En ég vil benda á, að það er fjarri öllum sanni, sem hann hélt fram í fyrri ræðu sinni, að þessi stofnun væri einkafyrirtæki þess manns, sem veitti henni forstöðu.  Viðvíkjandi þeim till., sem hér liggja fyrir, og þá einkum till. frá hv. þm. Barð. á þskj. 745, þar sem nefndir eru tveir aðilar, Vinnuveitendafélag Íslands og Alþýðusamband Íslands, sem ættu að tilnefna menn í n. til að endurskoða þessa löggjöf, þá vil ég benda á, að það getur vel verið ástæða til þess að gefa fleirum kost á að segja sitt álit og leita eftir till. frá þeim. Mér skildist, að hæstv. samgmrh. vildi gefa sem flestum, sem hlut eiga að máli, kost á að fylgjast með þessu og láta uppi sínar skoðanir um, hvernig þessu skuli fyrir komið. Ég vil t.d. benda á, að það er mjög langt frá því, að allir atvinnurekendur, sem hér eiga hlut að máli, séu í Vinnuveitendafélagi Íslands. Það er mjög langt frá því. Ég held, að samvinnufélögin séu yfirleitt utan þessa félagsskapar, og þau hafa mörg verksmiðjurekstur með höndum. Það getur því vel verið rétt að gefa fleirum en þeim aðilum, sem í till. eru nefndir, kost á að segja sitt orð um þessi mál.



Herra forseti. - Ég skal ekki lengja þessar umr., en ég vil aðeins út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, þar sem hann taldi óverjandi að fella sína till., ef fara ætti út í athugun, svipaða þeirri, sem hér er gert ráð fyrir, láta nægja að vísa til minna fyrri orða um þetta og enda þess, sem hv. þm. V-Húnv. hélt fram nú áðan, að það geta vel komið til álita fleiri aðilar en þeir, sem eru nefndir í till. hv. þm. Barð., sem eru Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendafélag Íslands. Ég viðurkenni þá auðvitað sem mjög stóra aðila, sem hér eigi hagsmuna að gæta og hlutverk að vinna, en engu að síður eru ýmsir aðrir aðilar, sem einnig kæmu til greina í þessu sambandi, a.m.k. þyrfti þeirra till. að leita. Þess vegna held ég, að ekkert sé misst, þó að þessi till. væri felld, ef um leið er lýst yfir því, að tillit skuli tekið til þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli, eftir því sem efni standa þar til. Mér skilst, að þessi rannsókn muni verða fólgin í því annars vegar að kynna sér hliðstæð l. og reglur í nágrannalöndunum og hvernig þau l. og reglur hafa reynzt og í öðru lagi að kynna sér ástandið í verksmiðjum hér og þá reynslu, sem fengizt hefur, og fá umsögn og skýrslur kunnugra manna, sem við þetta eftirlit eiga að búa. Í fyrstu röð hlýtur þar að koma sá maður, sem með þá framkvæmd hefur að gera, en ekki sem nm. Ég tel ekki rétt, að hann sé í n., heldur sem gefandi upplýsingar eins og aðrir, sem hlut eiga að máli. Ég fel sjálfsagt að leita til hans um upplýsingar eins og til þeirra, sem hann hefur átt að hafa eftirlit hjá, en að hann eigi að rannsaka sitt eigið mál og starfsemi sína, finnst mér ekki koma til greina, þar er ég sammála hv. þm. Barð. Út af því, að framkvæmd vélaeftirlitsins hafi verið slæm, og út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, að lítið eða ekkert væri treystandi á forstöðumann eftirlitsins, þá vil ég alls ekki taka undir það, a.m.k. ekki á þessu stigi, og ég efast um, að það sé rétt að hafa þessi sterku orð um það. Mér er vel kunnugt um, að starf þessa manns hefur að mjög verulegu leyti verið bundið af ráðstöfunum, sem ríkisstj. og aðrir hafa á hverjum tíma gert og hann hefur orðið að haga sér eftir. Mér er t.d. kunnugt um, að fyrrv. ríkisstj. fól honum mikið starf í sambandi við byggingu síldarverksmiðjanna. Ég þóttist sjá í hendi mér, að þegar hann tók það að sér, mundi hann ekki geta rækt önnur störf sín eins og þyrfti, vegna þess að það starf, sem honum var þar falið, var svo umfangsmikið. Hins vegar vildi ég ekki standa í vegi fyrir því, þegar sá ráðh., sem það mál heyrði undir, taldi nauðsynlegt að fá hans starfskrafta til eftirlits við hinar nýju síldarverksmiðjur. Annað og frekara hirði ég ekki um málið að segja á þessu stigi, en vil aðeins undirstrika það, að ég get mjög vel fallizt á þá umorðun á tillgr., sem kemur fram í áliti meiri hl. n., en ég tel ekki rétt að binda þær till., eins og hv. þm. Barð. vill vera láta.



Herra forseti. - Ég vil í sambandi við þetta mál láta þess getið eftir að hafa hlustað á umr., að ég get ekki annað séð en það sé happasælast að skipa n. einmitt frá þessum aðilum til að rannsaka þetta mál. Hv. þm. V-Húnv. minntist á í sambandi við brtt. hv. þm. Barð., að S.Í.S. væri ekki í Vinnuveitendafélagi Íslands, en eðlilegt væri, að það mætti koma hér til greina ásamt vinnuveitendafélaginu og alþýðusambandinu. En það er svo, að þetta eru þeir aðilar, sem hafa aðallega forgöngu í samningsmálum og kaupgjaldsmálum, og þó að allir atvinnurekendur séu ekki í Vinnuveitendafélagi Íslands, þá hygg ég samt, að viðhorf þeirra flestra sé á líkan veg og þeirra atvinnurekenda, sem eru í samvinnufélögunum. Ég harma mjög mikið, að samvinnufélögin hafa talið betra fyrir sig að standa fyrir utan þessi samtök vinnuveitendanna í landinu. En það, sem ég vildi. sérstaklega segja í þessu sambandi, er að lýsa afstöðu minni, að ég álít, að brtt. á þskj. 745 eigi fullan rétt á sér og eftir þeim undirtektum, sem málið hefur fengið, eigi að samþykkja hana, og ég tel óhikað, að farsælast sé að afgreiða málið á þann hátt, þó að ég hins vegar telji, að hv. þm. Barð. hafi haft um málið óþarflega sterk orð, því að eins og hæstv. samgmrh. tók fram, hefur þessi maður verið störfum hlaðinn, og því fremur álít ég, að þurfi að afgreiða málið eins og ráð er fyrir gert á þskj. 745, því að þá er málið eiginlega afgr. nákvæmlega eins og hv. flm. hefur flutt það, nema hann hefur tilnefnt Félag íslenzkra iðnrekenda sem annan aðila þessa máls, en eins og fram hefur verið tekið, þá er lagt til í till., að það sé félag íslenzkra atvinnurekenda. Ég vildi aðeins lýsa afstöðu minni til málsins með þessum fáu orðum.



Ég vil út af ummælum frá hv. þm. V-Húnv. í sambandi við það, að þetta fyrirtæki hafi verið rekið eins og einkafyrirtæki, benda á, að í fjárl. er ávallt tekin upp ákveðin upphæð og á móti ákveðnar tekjur. Þetta hefur verið gert þannig vegna þess, að fjvn. hefur ekki fundið svo mjög athugavert við fjárhagslegu hliðina sjálfa. En fyrirtækið hefur verið rekið - það er enginn vafi -eins og það væri einkafyrirtæki. Ég hygg, að það sé ekki hægt að benda á nokkurt annað dæmi um það, að stofnun, sem á að hafa þannig eftirlit, geti látið aðra menn innkalla gjöldin, án þess að eftirlitið hafi verið framkvæmt í viðkomandi verksmiðju árum saman, en það veit ég, að hefur verið gert. Ég veit, að það hafa verið tekin hundruð króna á hverju ári fyrir eftirlit í verksmiðjum, þar sem eftirlitsmaður hefur ekki komið árum saman. Þetta vil ég laga. Í sambandi við ræðu hæstv. ráðh. þá skilst mér, að hann fallist á að skipa n. Hann lýsir því yfir, að það komi ekki til mála, að sá maður, sem stjórnar þessari stofnun, komi til með að hafa með rannsóknina að gera nema að gefa upplýsingar, sem er eðlilegt. En úr því að hann er kominn svo langt, að hann viðurkennir, að hann ætli að setja n., þá sé ég ekki, hv að getur verið á móti því, að n. sé skipuð eins og ég legg til, sem sé að þau félagasamtök, sem sameina þá aðila, sem þarna eiga hagsmuna að gæta, tilnefni menn í n. Alþýðusamband Íslands sameinar verkamennina og þá, sem hafa þar hagsmuna að gæta, og þó að hægt sé að finna einstaka vinnuveitanda, sem er ekki í Vinnuveitendafélagi Íslands, eins og S.Í.S., eins og hv. þm. V- Húnv. benti á, þá vil ég benda honum á t.d. í sambandi við sláturhús, sem koma undir þetta, að þau eiga hvorki meira né minna en einn mann í stjórn Vinnuveitendafélags Íslands, og ég hygg, að hann hafi einnig áhrif í sambandi við mjólkurbúin. Ég sé því ekki ástæðu, að af þeim sökum þurfi að mótmæla því, að þessir aðilar tilnefni menn, auk þess sem ráðh. á að tilnefna þriðja manninn og getur þá tekið hann sem samnefnara fyrir aðra aðila, sem ættu að koma til frekar en þessir tveir. Þetta þykir mér rétt, að komi fram. Hæstv. ráðh. hefur ekki heldur fært fram nein rök fyrir, að ekki sé rétt að haga rannsókninni eins og lagt er til í brtt. á þskj. 745. Hann hefur ekki gert neina tilraun til að sýna fram á, að ekki sé þörf á að haga rannsókninni þannig. En sé það viðurkennt, þá sé ég enga skynsamlega ástæðu til að samþykkja ekki till. eins og hún er, af því að það er miklu sterkara, nema hæstv. ráðh. vilji ráða því einn, hvaða menn hann útnefnir í n. Það væri eina ástæðan. Ég tel því, að eigi að stíga sporið til fulls og samþykkja mína till. á þskj. 745 til marks um þá stefnu, sem þarf að taka í þessu máli, og koma því í það horf, sem sé ekki til vansa fyrir stofnanirnar í landinu og fyrir landið sjálft.



Herra forseti. - Það eru aðeins tvö atriði í ræðu hv. þm. Barð. Hann fullyrti, að vélaeftirlitið hefði tekið hundruð króna, þar sem ekkert eftirlit hefði farið fram. Þá vil ég mælast til þess, að þessar upplýsingar séu látnar koma skriflega fram til ráðuneytisins, svo að það geti látið fara fram rannsókn, hvort þetta hafi þannig fram farið. Það mundi vera rétt að stefna þangað aðfinnslum sínum, ef eitthvað væri að.  En út af því, að ég hafi ekki gert tilraun til að hrekja það, að rannsókn ætti að fara fram, eins og segir á þskj. 745, er það ekki rétt nema að vissu leyti. Það er gefið mál, að rannsókn getur farið fram á þeim grundvelli, en þar geta eins vel fleiri atriði komið til greina. Þess vegna tel ég óforsvaranlegt að slá þessu föstu að lítt athuguðu máli. Þó að hv. þm. Barð. sé mjög gegn maður, gæti ég hugsað mér, að einhverjir okkar hefðu eitthvað til málanna að leggja til viðbótar við það, sem hann hefur lagt til, og að útiloka það með till. eins og þessari finnst mér fjarstæða.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað till. á þskj. 328, sem er flutt af hv. þm. S-Þ., um gjaldeyri til kaupa á varahlutum til bifreiða. Þm. hafa lesið þessa till. og gert sér grein fyrir, hvernig hún er. Hún er flutt af hv. þm. vegna þess, að borið hefur á því undanfarið, að varahlutir til bifreiða hafa ekki alltaf verið fyrir hendi, þegar bílanir hafa komið fram. Ég býst þó við, að núna á undanförnum árum hafi það verið ýmislegt annað en gjaldeyrisleyfin, sem hefur valdið því, að oft hefur reynzt ókleift að fá þessa varahluti. Ég býst við, að undanfarið hafi þessi ekla á varahlutum eins stafað af því, að erfiðleikar hafi verið á að fá þá afgreidda frá verksmiðjunum. Það kemur í ljós, að árið 1946 eru veitt of mikil innflutningsleyfi fyrir varahlutum í bifreiðar. Leyfin hafa ekki nærri öll verið notuð, og kemur það til af því, að leyfishafar hafa ekki fengið varahlutina afgreidda frá verksmiðjunum út á leyfin, sem þeir höfðu í höndum. Það er auðvitað, að það er mjög slæmt, ef varahlutir eru ekki fyrir hendi, þegar bifreiðar bíla, sem kannske eru notaðar til nauðsynlegra starfa allan ársins hring, og allir skilja, að það er mjög nauðsynlegt að styðja að því eftir beztu getu, að varahlutir verði fyrir hendi. Þess vegna leggur n. til, að till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún geri þær ráðstafanir á hverjum tíma, sem nauðsynlegar eru til þess að varahlutir verði fyrir hendi, eftir því sem þörf krefur. Einhver mun nú kannske segja, að eins hefði verið hægt fyrir n. að samþykkja till. eins og hún lá fyrir, og skal ég ekki mæla á móti því, að það hefði nú kannske verið eins eðlileg afgreiðsla. En till. hljóðar þó þannig, að samkv. henni er skorað á ríkisstj. að hafa til nægilega varahluti í allar bifreiðar, hvernig sem gjaldeyrisástandið er, og ég hygg, að það fari betur á því að afgreiða till. eins og allshn. leggur til en að samþykkja hana beinlínis með þeirri orðanna hljóðan, sem henni fylgir. Það kemur fram hjá allri allshn. skilningur á þeirri nauðsyn, að á hverjum tíma séu fyrir hendi varahlutir í bifreiðar, og allshn. afgreiddi till. á þann hátt að vísa. henni til hæstv. ríkisstj. í trausti þess, að hún sé bær um að styðja að því, að gjaldeyrir verði veittur fyrir varahlutum til bifreiða, eftir því sem geta okkar leyfir hverju sinni. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum fyrst um sinn.



Mér finnst það ekki torskilið, að þessi till. er komin fram, og raunar ekki heldur þau andmæli, sem henni eru veitt af hálfu n., sem hefur tekið hana til athugunar. Það er náttúrlega álitamál, hvor aðferðin er betri, og læt ég mig það ekki skipta. En það, sem knúði mig til að kveðja mér hljóðs um þessa till., er annað, sem sé það, að úr því að hér er hreyft því máli, að ástæða sé til að tryggja það á þann hátt, sem tiltækilegastur þykir, að varahlutir séu til hverju sinni til bifreiða - og það er sjálfsagt, eins og ég hef tekið fram, alls ekki að nauðsynjalausu -, þá tel ég, að það geti vel verið álitamál, hvort ekki sé rétt og ástæða til að hafa till. víðtækari. Það hefur einatt verið kvartað undan því með bílana, að þegar þeir bili, vanti varahluti og þá standi notendurnir uppi eins og þvörur. Þetta er dæmi, sem gefur málinu gildi. En þetta á við um fleira en bílana, því að það gildir að sama skapi um landbúnaðarvélar yfirleitt, vinnsluvélar við landbúnaðinn. Það hefur margoft heyrzt kvartað undan því og verið oft mjög meinlegt, að þegar eitthvað ber út af, eitthvað bilar í meðferð þeirra véla, og þá oft þegar verst gegnir, þá er ekkert að fá til þess að bæta úr. Mér fyndist því sjálfsagt, að reynt yrði að fá eitthvað úr þessu bætt, að varahlutir séu til í þessar vélar, þegar út af ber, alveg eins og til bílanna. Frá mínu sjónarmiði er það mjög mikilsvert atriði, að reynt sé að bæta úr þessu á einhvern þann hátt, sem hefur einhver áhrif, og finnst mér hljóta að mega ná þeim tilgangi í sambandi við samþykkt svona till., með því að skjóta inn í hana. Og ef ekki verður hafður sá háttur á afgreiðslu málsins, sem hv. 2. þm. Rang. hafði nú orð á, vil ég óska eftir því, að afgreiðslu yrði ekki lokið nú, svo að mér gefist kostur á að koma með brtt., sem ég hef auðvitað ekki tilbúna nú. En verði hins vegar afgreiðslan á líkan hátt og hv. 2. þm. Rang. stakk upp á, vildi ég koma á framfæri þessum aths., svo að það fréttist til viðkomandi stjórnarvalda og þau geti tekið til athugunar, hvað það sé meinlegt, að þetta gildi ekki um landbúnaðarvélar yfirleitt.



Ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, að þetta mál verði ekki rætt mikið að þessu sinni, vegna þess að ég sé, að bæklingur, sem þm. til þessa hafa ekki átt kost á að kynnast, er nú fyrst að komast í þeirra hendur. Þetta er merkileg skýrsla, útbúin af öllum okkar aðalinnflytjendum, og þar koma fram upplýsingar, sem eru miklu merkilegri en þær, sem allshn. hefur átt kost. Ég vil þess vegna ekki ræða málið frekar nú, en óska, að það verði tekið af dagskrá.



Ég vil aðeins geta þess, að ég get fallizt á, að umr. um þetta mál verði frestað og það verði á ný tekið til athugunar.



Herra forseti. - Fyrir um það bil 3 árum flutti ég ásamt tveim öðrum þm., hv. þm. Snæf. (GTh) og hv. 2. þm. Rang. (IngJ), till. til þál. um svipað efni og þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, fjallar um. Sú till. fékk allýtarlega meðferð hjá þáv. fjvn., og var leitað umsagnar um hana hjá ýmsum aðilum, er þessi mál varða. Niðurstaðan af þessu varð sú, að samþ. var hér á Alþ. þáltill., þar sem Alþ. fól ríkisstj. að láta fara fram ýtarlega rannsókn á því, hvernig landhelgisgæzlunni yrði bezt og haganlegast fyrir komið, og jafnframt að leggja niðurstöður þessarar rannsóknar fyrir Alþingi eins fljótt og unnt væri. Nú eru liðin 3 ár, síðan þessi till. var samþ., og engin slík rannsókn hefur farið fram. Ég hygg, að fyrir 3 árum hafi ríkt skilningur á því á Alþ., að ástandið væri þannig í landhelgisgæzlumálum okkar, að nauðsyn bæri til þess, að gaumgæfilega væri athugað, hvaða leiðir bæri að fara í þeim efnum til þess að efla landhelgisgæsluna og jafnframt björgunarstarfsemina við strendur landsins, og að þessi mál yrðu rekin með sem hagkvæmustum hætti og með eins fullkomnu öryggi og kostur væri á fyrir þá, sem sjóinn sækja við strendur þessa lands. Þess vegna er það nú, þar eð þessi rannsókn hefur ekki farið fram, að ég ásamt 3 öðrum hv. þm. flyt till. um þessi efni. Er þar lagt til, að Alþ. kjósi 5 manna mþn. til þess að framkvæma ýtarlega rannsókn á því, hvernig landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi við strendur Íslands verði bezt og haganlegast komið fyrir. N. skal sérstaklega athuga, hvaða gerð og stærð varðskipa henti bezt, hvernig nota megi flugvélar í þjónustu landhelgisgæzlu og björgunarstarfa og hvernig yfirstjórn þessarar starfrækslu verði örugglegast fyrir komið. Síðan er gert ráð fyrir því, að niðurstöður af rannsókn þessari skuli ríkisstj. leggja fyrir næsta reglulegt Alþingi. Í till. þeirri, sem ég og fleiri þm. fluttum árið 1943, var lagt til, að sú skipulagsbreyting yrði gerð, að yfirstjórn landhelgismálanna yrði falin sérstakri stofnun. Í þessari till., sem hér liggur fyrir, er þessi leið ekki farin beint. Þar er lagt til, að n. verði falið að rannsaka, hvaða leiðir kunni að vera skynsamlegastar í þessum efnum. Hins vegar er skoðun okkar flm. óbreytt á því, hvaða leiðir séu heppilegastar. - Okkar skoðun er sú, að þess sé varla að vænta, að stjórn landhelgisgæzlunnar komist í sæmilegt horf, fyrr en hún hefur verið tekin úr höndum þeirrar stofnunar, sem nú hefur hana með höndum, en þessi stofnun rekur allóskylda starfsemi og hefur ekki, þrátt fyrir góðan vilja, nægileg skilyrði til þess að stjórna landhelgisgæzlunni þannig, að full not séu af. Ég mun ekki á þessu stigi fjölyrða um þessa till., en er annt um, að hún komist til n. og nái samþykki á þessu þingi. Ég vil aðeins benda á það, svo sem flestum hv. þm. er kunnugt, að ástandið í þessum málum er hvergi nærri eins gott og nauðsyn krefur. Mun ég ekki fara að rekja það í einstökum atriðum nú, en vænti þess, þegar n. hefur fjallað um málið, að þá gefist tækifæri til almennra umr. um það, en vil þó láta það koma fram sem mína skoðun, að ég tel það með öllu ósæmilegt, að landhelgisgæzlan og björgunarstarfsemin verði lengur látin sitja í því ástandi, sem þessi mál eru nú í. Ég ætla mér ekki að fara að rekja ýmsa þá vanrækslu, sem átt hefur sér stað í þessum málum, m.a. þá, að samningar, sem fyrrverandi ríkisstj. gerði við hinar einstöku slysavarnasveitir úti um land, hafa ekki verið framkvæmdir enn í dag, að vísu má sjá hilla undir nokkrar efndir í þessum efnum, en þær hafa dregizt allt of lengi. - Vegna þess að mér er annt um mál þetta, vænti ég, að það komist sem fyrst til n. og þá helzt til fjvn.



Herra forseti. - Ég vil aðeins láta það álit mitt í ljós í sambandi við þetta mál, að ég álít það rétt hjá hv. flm., að landhelgisgæzlan og björgunarstarfsemin séu ekki komin í það horf, sem þau þurfa að vera í hjá oss. Hitt er svo annað mál, að í þeirri grg., sem flm. hafa gert fyrir sinni réttmætu till., hafa þeir komið fram með ýmis atriði, sem ekki eru sannleikanum samkvæm, eins og t.d. það, að hér séu varðbátar við strendur landsins og að hinn eini útbúnaður þeirra fram yfir aðra báta af svipaðri stærð til þessa starfs hafi verið sá, að settur var um borð í þá maður með kaskeiti og gyllta hnappa, og að sumir þessara báta hafi ekki einu sinni skírteini, sem þeir geti sannað með, að þeir séu varðskip. Þetta hefur vitanlega enga stoð í veruleikanum. Hið sanna í málinu er það, að þrátt fyrir það, að leigðir hafi verið ýmsir mótorbátar til landhelgisgæzlunnar - sérstaklega síðan fór að rýmkast um bátakost okkar -, t.d. bátarnir Fanney og Finnbjörn, er þar um borð nægileg varðskipsáhöfn, ef skip er tekið á landhelgisveiðum, og meðal hennar færir menn, sem geta sýnt alla útreikninga og því um líkt, sem með þarf í slíkum tilfellum. Enn fremur hefur byssum verið komið fyrir í skipunum og öðrum tækjum, sem hægt er að koma við í jafnlitlum skipum og hér er um að ræða. Það er ekki að öllu leyti rétt hjá hv. frsm., að engin athugun hafi farið fram í þessum efnum, því að í sambandi við þá þáltill., sem getið var um áðan, var leitað umsagnar Slysavarnafélags Íslands, Fiskifélags Íslands og Skipaútgerðar ríkisins varðandi þessi mál. Þar að auki var skipuð sérstök n. til þess að athuga þessi mál í sambandi við það, að hraðbátunum var skilað s.l. sumar. Þessi n. á nú að vera búin að skila skýrslu, og ég veit ekki annað en að hún sé til hjá ráðuneytinu, en ef svo er ekki, þá er hún a.m.k. handhæg hjá form. n., hr. Jóni Axel Péturssyni, sem þessum málum er vel kunnugur. Auk þess eiga sæti með honum í n. hr. Guðmundur Guðjónsson skipstjóri á varðskipunum og forseti Slysavarnafélagsins, hr. Guðbjartur Ólafsson hafnsögumaður. Ég hygg, að þessi n. hafi verið þannig skipuð, að hún hafi haft ágæta aðstöðu til þess að athuga um slíkan skipakost, sem hér er um að ræða, auk þess sem einn nm. dvaldist um skeið í Bretlandi til þess að athuga möguleika á því að kaupa þar skip til landhelgisgæzlu við strendur Íslands. Hins vegar taldi hann þau skip, sem þar var völ á í þessu skyni, ekki heppileg til kaups, þar sem rekstrarkostnaður þeirra hefði orðið okkur mjög dýr. Eins og kunnugt er, kostar það mjög mikið að gera þessi skip út, og er rekstrarkostnaður varðskipsins Ægis um 21/2–3 millj. kr. Það er því auðséð, að landhelgisgæzlan verður ekki bætt, ef hv. Alþ. vill ekki leggja fram verulegt fé til hennar og ef ekki verða fengin ný og hentugri varðskip. - Nú má að vísu segja það, að síðan þessi athugun um landhelgisgæzlumálin fór fram, hafi það skeð, að mjög mikill hluti af smábátaflotanum sé búinn að taka upp botnvörpuveiðar. Hygg ég, að sú breyting ein muni gera það að verkum, að við munum þurfa að endurskoða okkar hugmyndir um landhelgisgæzlu og björgunarstarfsemi hér við land. Það er sennilega orðið mjög vafasamt, sem bæði ég og aðrir hafa haldið fram, hvort ekki væri réttara að sameina björgunarstarfsemina og landhelgisgæzluna, og það er af þeim ástæðum, að þessir bátar eru oft á veiðum mjög nærri landhelgislínunni og eru sífellt að kalla á varðskipin sér til hjálpar. Ég hygg, að „Fanney“ hafi veitt milli 30–40 bátum aðstoð það, sem af er vertíð, og oftast hefur það verið vegna mjög smávægilegra ástæðna, t.d. olíuleysis. Það er hins vegar mjög erfitt fyrir varðskipin að svara ekki, þegar til þeirra er kallað, því að þau geta ekki vitað, hvort um ástæðu er að ræða eða hvort einhver hrekkjalómur er að gera þeim erfitt fyrir, því að slíkt gæti orðið til þess, að önnur skip gætu sloppið inn í landhelgina, meðan varðskipin væru að sinna þessum köllum. - Annað atriði kemur hér líka til athugunar, þegar þessi athugun færi fram á landhelgismálunum, sem sé það, að hinir nýju togarar, sem farnir eru að stunda veiðar hér við land, eru miklu ferðmeiri en okkar eldri togarar, og þarf því sérstaklega sterka gæzlu til þess að halda þeim utan við landhelgi. Enn fremur þarf að hafa í huga í sambandi við þetta mál þær tilraunir, sem nú er verið að gera til að stækka landhelgina. Að lokum vil ég svo geta þess, að þær athuganir, sem þegar hafa fram farið í þessum efnum, verða væntanlega tiltækar þeirri n., sem skipuð verður eftir þessari þáltill. Þá hafa tilraunir verið látnar fara fram yfir sumarmánuðina af hálfu dómsmrn. og skipaútgerðarinnar með landhelgisgæzlu úr lofti. Þær tilraunir eru að vísu enn á tilraunastigi, og þeir menn, sem tekið hafa þátt í þessum tilraunum, hafa átt erfitt með að ákvarða stöðu skipanna, sökum þess að flugvélarnar hefur skort nauðsynleg tæki í því skyni, en sennilega eru til ný tæki, sem hægt væri að nota til þeirra athafna. Að sjálfsögðu kæmi landhelgisgæzla úr lofti ekki til greina nema að parti, nema því aðeins að flugvélarnar væru útbúnar einhverjum slíkum tækjum, t.d. radartækjum, sem ég veit ekki, hvort hægt er að setja í flugvélar. - Skal ég svo láta máli mínu lokið, þar sem ég býst við, að hv. flm. leggi áherzlu á, að málið komist áleiðis.



Herra forseti. - Ég ætla aðeins að segja örfá orð um þetta mál nú, en mun ræða það ýtarlegar, þegar það kemur úr n. - Það virðist vaka fyrir flm. þessarar þáltill., að það þurfi að hafa sérstaka stofnun til þess að stjórna landhelgismálunum, og kom fram í ræðu hv. 1. flm. allmikill ókunnugleiki á gangi þessara mála, því að hér um bil allt það, sem nýtilegt hefur gert verið í landhelgisgæzlumálunum á síðustu 15 árum, hefur verið gert undir forstöðu þess manns, sem stjórnar þessum málum, þannig að allar breytingar á þeim, sem nú væru gerðar, væru fyrirsjáanlega til skaða, af því að það er ekki vitað, að völ sé á neinum öðrum mönnum betri en þeim, sem nú hafa þessi mál með höndum. Hv. flm. hélt því fram, að landhelgisgæzla okkar væri mjög ófullkomin. Hann man það sennilega ekki, að hr. Eden lýsti því yfir í enska þinginu fyrir nokkrum mánuðum út af árás enskra útgerðarmanna í Hull á íslenzka varðgæzlu, að hann hefði rannsakað málið og að hann bæri fullkomið traust til íslenzkrar landhelgisgæzlu. Er óhætt að telja, að þessi ummæli hr. Anthony Edens, fyrrv. utanrrh. Breta, séu hið mesta „kompliment“ fyrir stjórn þessara mála hjá okkur. Mig langar til þess að benda hv. þm. á nokkur atriði í sambandi við þetta mál, sem ég er hræddur um, að hann hafi ekki gert sér grein fyrir. Í fyrsta lagi skiptir það hér miklu máli, að það eru ekki aðeins íslenzkir og erlendir togarar, sem þarf að hafa eftirlit með, heldur verða hér við land innan skamms 150 togbátar, sem eiginlega geta ekki fiskað aðalaflann nema í landhelgi, en hins vegar leyfa aðrar þjóðir ekki að toga við strendur sínar nema aðeins að litlu leyti. Í öðru lagi kemur það hér til greina, að bæði fyrr og síðar hefur það sannazt, að menn úr landi hafa samband við skip og báta, sem að veiðum eru í landhelgi, og gefa þeim fregnir af ferðum varðgæzluskipanna, svo að þessi skip í landhelgi geti varazt þau. Minnist ég þess í þessu sambandi, að um þessi mál stóðu miklar deilur hér á árunum, sem ég tók þátt í, þar sem ég krafðist þess, að komið yrði í veg fyrir, að loftskeytatæki væru misnotuð í sambandi við landhelgismálin. Þá gerðist það, að fjöldi hv. þm. reis upp og vildi hindra, að þetta yrði stöðvað, og héldu margir því fram, að engin ástæða væri til að athuga þessi mál og að hér ættu sér stað engar slíkar njósnir. En svo kom bara í ljós og var sannað af Pálma Loftssyni, að fjöldi manna héðan úr landi voru sekir um slíkar njósnir með því að tilkynna bæði innlendum og erlendum skipum, sem voru að veiðum í landhelgi, um ferðir varðskipanna. Ég vil því biðja þá, sem standa að till. þessari og eru að reyna að áfella þá, sem þessum málum stjórna, að athuga það, að það var einmitt að þakka góðri stjórn á landhelgismálum okkar, sem það tókst að upplýsa þessar njósnir. Þá vil ég og biðja hv. þm. N-Ísf. að athuga það, að um leið og búið er að taka báta í landhelgi, þá heyrast strax kveinstafir frá hlutaðeigendum, sem þeir bera upp við þm. eða ráðh. til þess að forða þeim frá að borga sektir fyrir landhelgisbrot. Ég heyri nú á hæstv. forseta, að honum ríður á að slíta fundi, vegna þess að setja þarf fundi í deildum fyrir kl. 4, og skal ég því láta hér staðar numið að sinni.