Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Um almennar ástæður fyrir þessu frv. tel ég nægja að vísa til allýtarlegrar grg., sem frv. fylgdi í fyrstu frá mþn. í bankamálum, sem frv. samdi, og það því fremur, sem þetta frv. gerir nú engar stórbreyt. á löggjöfinni um sparisjóði, þótt það yrði að l., því að aðalefni frv. eru ýmis ákvæði úr gildandi sparisjóðal. En þessum ákvæðum gildandi sparisjóðal. er í þessu frv. raðað skipulegar heldur en í þeim sparisjóðal., sem nú eru í gildi, og lögin lagfærð án þess að um margar verulegar efnisbreytingar sé að ræða. Í þessu frv. er gengið allmiklu lengra heldur en í gildandi sparisjóðal. í þá átt að tryggja rekstur sparisjóðanna og þar með að tryggja hag almennings, sem á fé sitt geymt þar. Því að sparisjóðirnir hafa ekki í raun og veru aðra tryggingu fyrir því, að þeir geti staðið í skilum við innstæðueigendur, sem trúa þeim fyrir fé sínu, heldur en þá, að þeir séu reknir haganlega og með þeirri varasemi, að fé tapist ekki. Einkum á þetta við um nýja sparisjóði, þar til þeim fer þá að vaxa fiskur um hrygg um söfnun varasjóða og annarra slíkra tryggingarsjóða. Þau nýju ákvæði í frv., sem að þessu lúta, eru einkum þau: Í fyrsta lagi að takmarka við eigið fé sparisjóðs þá upphæð, sem hann megi hafa í útlánum. Ef þetta ákvæði hefði orðið að l. þegar eftir að frv. var samið, hefði það ekki dregið úr starfsemi nokkurs sparisjóðs í landinu, því að mþn. í bankamálum hefur haft skýrslur og reikninga sparisjóða undir höndum, og þeir hefðu þá allir fullnægt þessu ákvæði, en engin vissa er fyrir, að svo verði alltaf, og er þetta ákvæði sett til varúðar. Í öðru lagi er það, að takmarka nokkuð, hvað lána megi einum viðskiptamanni eða fleirum, sem fjárhagslega eru tengdir. Það er vitanlega því meiri hætta fyrir stofnanir, einkum litlar, sem fé þeirra er bundið hjá færri viðskiptamönnum. Þetta er regla, þótt undantekning geti verið frá því. Þá er í 3. lagi eitt nýmæli í þessu frv., sem má telja til tryggingarákvæða, að stofna sameiginlegan tryggingarsjóð allra sparisjóðanna, sem á að hafa það hlutverk að hlaupa undir bagga með sparisjóðunum, sem kunna að eiga örðugt með að greiða út innstæður eftir því, sem krafizt er á hverjum tíma. En þetta litla gjald, sem gert er ráð fyrir í frv., að sparisjóðirnir greiði í þessu skyni, á þó að vera eign hvers sparisjóðs og geymast í þessum sameiginlega varasjóði. Og stuðningurinn á ekki að vera annað en lán til einstakra sparisjóða, sem kynnu að þurfa á því að halda. En að sjálfsögðu má gera ráð fyrir því, að eitthvað af þessu fé, sem þannig er lánað til sparisjóðanna, kynni að tapast, einkum vegna þess, að til þeirra lána kemur tæplega fyrr en hlutaðeigandi sparisjóðir eru komnir í einhver vandræði. Og þá er náttúrlega frekar hætta á því, að eitthvað af þessu fé kunni að tapast. En að svo miklu leyti, sem fé ekki tapast, er það, sem hver einstakur sparisjóður leggur í þennan tryggingarsjóð, hans séreign. Þetta læt ég nægja til skýringar frv. almennt, og í trausti þess, að hv. þm. kynni sér grg., því til þess var hún auðvitað ætluð, að í henni fyndu menn skýringar á frv., að svo miklu leyti sem lestur þess sjálfs ekki nægði. Þetta frv. er búið að garga gegnum hv. Nd. og var þar samþ. með nokkrum breyt., sem allar snerust þó um eitt atriði. Eins og kunnugt er, liggur fyrir Alþ. frv. frá mþm. í bankamálum um eftirlit með bönkum og sparisjóðum. Og frv. sín miðaði mþn. við það, að þau yrðu öll samþ., og þau voru að því leyti frá hennar hendi í samræmi hvort við annað. Það er því þannig, að þetta frv., eins og það kom frá mþn., gerði ráð fyrir því, að upp verði sett sérstakt eftirlit með bönkum og sparisj. En hv. Nd. vildi ekki fallast á, að þetta yrði gert, heldur setti inn í ákvæðin til bráðabirgða fyrirmæli um, að sá ráðh., sem fer með bankamál, hafi sparisjóðaeftirlitið með höndum, þangað til sérstök l. kynnu að verða sett um sparisjóðaeftirlitið og þeim ráðh. heimilað að fela þann starfa sérstökum aðstoðarmönnum. Ég skal geta þess, að verði þetta frv. samþ. óbreytt eða með þeirri breyt., sem fjhn. þessarar d. leggur til, að gerð verði á því, þá lít ég svo á, að hér eftir eigi kostnaður af þessu sparisjóðaeftirliti að greiðast úr ríkissjóði, en ekki að leggjast á sparisjóðina. Því að það er ekki ákveðið svo í frv., að þessi kostnaður leggist á sparisjóðina, eins og er í gildandi sparisjóðal. Aftur á móti er það í frv. frá milliþn. um eftirlit með bönkum og sparisjóðum. Þar er gert ráð fyrir því, að kostnaður af því eftirliti jafnist niður á banka og sparisjóði. En þannig hefur nú hv. Nd. frá þessu gengið, og liggur hér engin till. fyrir um breyt. á því. Fjhn. hefur nú haft þetta mál til meðferðar um nokkurn tíma. En ég verð að játa, að hún hefur ekki sinnt því mjög mikið, og afgr. hún það ekki fyrr en í gær. N. leggur til, að frv. verði samþ. með aðeins einni breyt., sem sé að orða um 20. gr. frv. Og þessi breyt., sem n. leggur til, að gerð verði á frv., gengur í alveg sömu átt eins og frv. að því leyti, að hún á að tryggja betur, að gætilega sé að farið um rekstur sparisjóða. Breyt., sem n. leggur til, að gerð verði frá því, sem 20. gr. er nú, er um það tvennt, að banna sparisjóðum að kaupa hlutabréf í öðrum fyrirtækjum og leggja bann við því, að þeir gangi í ábyrgðir fyrir aðra eða taki upp slíka starfsemi, eins og bankarnir gera, þegar þeir veita bankatryggingar. Þetta er vitanlega miðað við það, að sparisjóðirnir séu til þess ætlaðir og eigi fyrst og fremst að hafa það hlutverk að ávaxta fé almennings á sem allra tryggastan hátt. Ég skal geta þess, að ég fyrir mitt leyti vildi helzt ganga að frv. óbreyttu eins og að kom frá hv. Nd., og það voru hv. meðnm. mínir, sem óskuðu að gera þessa breyt. á frv. En ég gat reyndar mjög vel gengið að þessari breyt., því að ég skal játa það, eins og ég hef vikið að, að hún er algerlega í samræmi við höfuðtilgang frv., og hafði ég ekkert á móti henni efnislega. En það var aðeins af því að nú er sjálfsagt komið alveg að þinglausnum, að mér þótti heldur lakara, að frv. færi að ganga aftur til hv. Nd. fyrir ekki stórvægilegra atriði heldur en hér er um að ræða. En ég skal þó ekki fjölyrða neitt um þetta frekar, því að ég gekk að þessu, og er því síður en svo, að ég sé að mæla á móti því, að þessi brtt. verði samþ. Úr því, sem komið er, mæli ég með því fyrir n. hönd, að frv. verði samþ. með þessari breyt., sem greinir á þskj. 617.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Milli umr. höfum við tveir úr landbn., sem aðallega höfum haft þetta mál til meðferðar, athugað frv. og teljum, að það sé betra, til þess að fyrirbyggja misskilning, að gera á því tvær litlar breyt., sem þó má kannske deila um, hvort í raun og veru eru nokkrar breyt. Í raun og veru er svo fyrir mælt í frv., í 10. gr. þess, 1. málsgr., að nauðsynleg varzla samkv. 8. gr. frv. og 9. gr. 1. málsgr. greiðist úr ríkissjóði. Með ákvæðum frv. er ætlazt til þess: Svo er ætlazt til þess, að ríkissjóður fái 2/5 hluta af þessu endurgreitt með 10 aura gjaldinu á hverja kind, sem leggst á þá menn, sem búa á ósýktu svæðunum. Í 26. gr. frv. er talað um, að „allur kostnaður við girðingar og vörzlur, sem um ræðir í 8.–11. grein, sem ekki greiðist af viðkomandi héruðum, greiðist að 3/5 hlutum úr ríkissjóði, en 2/5 sé jafnað niður á alla sauðfjáreigendur á ósýktum svæðum“. Nú mætti líta svo á, að það væri mótsögn í þessum tveimur gr. Þess vegna hefur n. lagt til að gera smábreyt. á frv., að aftan við 10. gr. bætist: samanber 26. gr. En í 26. gr. er ákveðið, að ríkissjóði skuli endurgreiddir 2/5 hlutar af þeim kostnaði við girðingarnar, sem viðkomandi héruðum ekki ber samkv. því, sem tekið er fram í 8.–11. gr., að greiða. Þetta þykir okkur skýrara. Og til þess að það komi fram, að um endurgreiðslu sé að ræða, þá er í brtt. okkar gert ráð fyrir, að 26. gr. frv. verði breytt, svo að hún verði þannig, að orðuð verði byrjunin á henni svo : „Allur kostnaðar við girðingar og vörzlur, sem um ræðir í 8.–11. gr. og viðkomandi héruðum er ekki gert að standa straum af, greiðist úr ríkissjóði. Ríkissjóður fær síðan 2/5 hluta kostnaðarins endurgreidda, og sé því gjaldi jafnað niður á alla sauðfjáreigendur á ósýktum svæðum. Landbúnaðarráðuneytið“ o. s. frv. Með þessu eru tekin af öll tvímæli um þetta atriði, sem ég gat um, og þá er þetta alveg eins og það hefur verið haft í framkvæmdinni til þessa og eins og ætlazt er til með frv., að það sé í l. En eins og þetta er orðað í frv., gæti það kannske misskilizt. Það var ekki fyrr en í morgun, sem við fórum í að semja þessar brtt., og þess vegna eru þessar brtt, skrifl.

Forseti (EÁrna) : Mér hafa verið afhentar skrifl. brtt. frá landbn., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 633]. Brtt. eru of seint fram bornar og auk þess skrifl., og mun ég því leita afbrigða frá þingsköpum, til þess að þær megi taka til meðferðar á fundinum.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti! Ég vildi taka undir þá ósk hæstv. forseta, að þetta mál gæti gengið gegnum þessa umr. án verulegrar tafar. Þegar ég í gær, f. h. meiri hl. sjútvn., bað hæstv. forseta um að taka málið þá út af dagskrá, var það vegna þess, að þá stóðu yfir fundir og a. n. l. samningar við hæstv. ríkisstj. um víðtækari breyt. bæði á þessum 1. og 1. um stríðstryggingu íslenzkra sjómanna, sem verið er að vinna að í hv. Nd. Við höfðum vonað, að það starf, sem vinna þurfti í þessum málum, mundi ganga þannig, að við hefðum brtt. tilbúnar á þessum fundi, og það eru þær að vísu, og málið er að því leyti til það lengra komið, að í staðinn fyrir meiri hl. sjútvn. stendur nú öll sjútvn. að breyt. á 1., sem við höfum nú tilbúnar í handriti, en eigum eftir að bera þær undir samþykki hæstv. ríkisstj. Þessar brtt. skal ég ekki gera að umtalsefni við þetta tækifæri. En þær munu að öllu forfallalausu verða tilbúnar fyrir næsta fund í þessari hv. d. Og til þess að tefja ekki málið, er sjálfsagt réttast að láta það ganga svo sem er til 3. umr., og brtt. verða þá handbærar þegar þar að kemur.



Mér eru það nokkur vonbrigði, að hv. frsm. leggur áherzlu á, að málið skuli verða afgr. nú til 2. umr. án þess að breyt. séu á því gerðar. Ég hafði skilið n. svo, að málið yrði tekið nú af dagskrá og þannig frá undirbúningi gengið, að það gæti farið, svo að segja hljóðalaust, gegnum þessa hv. d. En hér er um tvö stór atriði að ræða, sem ekki er fengin lausn á. Ég teldi réttara, að sú lausn væri fengin áður en málið á að ganga gegnum 2. umr. í þessari hv. d. Ég hef gengið inn á brtt., en fylgi mitt við þær er þó háð vissum skilyrðum, sem ekki er búið að ná samþykki um. Ég held, að það tefði ekki málið of mikið, þó að það væri nú tekið af dagskrá, því að ég get lýst því yfir, að ég mun ekki hafa mörg orð um það, þegar það kemur til umr. Annars er málið mikið breytt. Og ég held, að bezta leiðin til samkomulags um það verði að taka það nú af dagskrá, því að ég óska eftir, að málið fari ekki í gegnum 2. umr. fyrr en það er útkljáð á hærri stöðum. Verði það ekki gert, er ég neyddur til þess að tala meira um málið.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti! Ég verð, satt að segja, að segja það, að ég get ekki vel séð, hvaða munur er á því, hvort málinu er frestað við þessa umr. eða frestað að koma með brtt. þangað til við 3. umr. og málið látið ganga gegnum 2. umr. nú. En ég ætla alls ekki að gera þetta að neinu kappsmáli. Ég veit, að tíma þingsins er þannig háttað, að það er ekki gerandi leikur að því að etja neinu kappi um málið, sem getur orðið til trafala fyrir það. En mér virðist hv. 2. landsk. hafa á orði, að hann mundi í hegningarskyni, ef ég vildi ekki samþ. að taka málið af dagskrá nú, tala hér í málinu. Ég vildi, að svo komnu máli, til þess að forða málinu frá öllum slysum, samþ., að málið verði tekið af dagskrá nú. En það er einungis af þeim ástæðum, að því er hótað að tefja málið ella.

Forseti (EÁrna) : Ég verð við þeim tilmælum hv. þm. Vestm. að taka málið af dagskrá, þó að mér sé heldur óljúft að tefja málið. Ég sé ekki annað en að það v erði til þess eins að tefja málið að lofa því ekki að ganga gegnum þessa umr. nú.