Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, hefur legið fyrir tveimur undanförnum þingum og þá verið fluttar fyrir því ítarlegar framsöguræður, svo að óþarft ætti að vera að hafa um það mörg orð nú, jafnvel þótt frv. sé allviðamikið. Þessu frv. var vísað hér frá í hv. Ed. á síðasta þingi með þeim ummælum, að ríkisstj. væri falið að láta fram fara nánari athugun á frv., sérfróðra manna og aðila, sem hér hefðu hagsmuna að gæta, og léti síðan endurskoða frv. fyrir næsta Alþ., eins og í frávísuninni stóð. Með bréfi, dags. 3. okt. 1968, fór samgmrh. fram á umsögn um málið frá Guðmundi H. Oddssyni, formanni Fiskimannasambands Íslands, Jóni Sigurðssyni, formanni Sjómannasambands Íslands, og Sverri Júlíussyni, formanni Landssambands ísl. útvegsmanna. Þeir gáfu síðan sameiginlega umsögn, dags. 14. marz 1969, eftir að hafa kannað rækilega öll þau málefni, er frv. fjallaði um. Þessi sameiginlega umsögn þeirra er mjög ítarleg, og í niðurlagi hennar eru bornar fram nokkrar till. um breyt. á frv. Samgmrn. sendi síðan skipaskoðunarstjóra endurrit af umsögninni með bréfi, dags. 19. apríl 1969, og í samráði við skipaskoðunarstjóra fól rn. Þórði Eyjólfssyni fyrrv. hæstaréttardómara heildarendurskoðun frv., en hann var samtímis að endurskoða sérlög varðandi sömu stofnun, um eftirlit með skipum, og lög um skráningu og mælingu skipa. Það eru þessi frv., sem þegar hafa verið lögð fyrir Alþ. ásamt breyt. á atriðum í siglingalögum, er snerta þessi málefni. Þetta var sú viðbótarskýring, sem ég vildi koma á framfæri hér við hv. þd., þegar málið er hér lagt fyrir Alþ. í þriðja sinn. Við endurskoðun þá, sem nú var framkvæmd á frv., hefur verið, eftir því sem unnt þótti, tekið tillit til till. Guðmundar H. Oddssonar, Jóns Sigurðssonar og Sverris Júlíussonar. Allar umsagnir þeirra eru prentaðar með frv. Frekari umsögn um þetta mál í þessari hv. d. væri endurtekning á því, sem um málið var sagt á síðasta og næstsíðasta þingi, og skal ég því ekki tefja tímann frekar, nema tilefni gefist til. En óskað er, að frv. nái fram að ganga, þar sem í því felast mörg skýrari og nánari ákvæði um störf þessarar stofnunar heldur en hingað til, og m. a, er bara nafnið á sjálfri stofnuninni allvillandi, með þau verkefni, sem henni eru falin lögum samkvæmt. En út í þá sálma skal ég ekki fara frekar. Ég vænti þess, að hv. þdm. kynni sér greinar frv. og þá ekki sízt þá viðbótargrg., sem þeir þremenningarnir, sem ég áðan tiltók, hafa fram lagt, að því er virðist með mikilli nákvæmni. Ég óska þess, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara hér út í einstök atriði, einstakar greinar frv. Ég vil aðeins láta í ljós við 1. umr. þá skoðun mína, að hér er vissulega um „prinsip“-atriði að ræða, þ. e. a. s. að færa hér saman undir eina stofnun allvíðtæk verkefni, sem mér skilst að séu að nokkru unnin af öðrum aðilum, og mér þykir nokkuð einsýnt, að við höfum þegar fyrir stofnanir, sem allt eins geti starfað að þeim málum áfram og geti verið heppilegt frekar að efla þær en að draga þetta saman undir eina stóra stofnun. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því, að hér hlýtur að vera á ferðinni allfjölmenn og stór stofnun, miðað við þá lýsingu, sem gefin er í frv. á því starfsliði, sem stofnunin þarf á að halda. Og ég hygg, að það sé ekki alls kostar rétt, þegar það er athugað og borið saman við starfsmannahald stofnunarinnar nú, sem fram kemur í aths. með frv., að það sé ekki gert ráð fyrir aukningu á starfsliði. En eins og fram er tekið í 7. gr. frv., þá á þar í fyrsta lagi að vera staðgengill siglingamálastjóra, sem krafizt er hliðstæðrar menntunar af og siglingamálastjóranum. Þar að auki skulu svo vera einn eða fleiri sérmenntaðir menn í 12 sérgreinum, sem þar eru upp taldar. Það er eðlilegt, að síðan sé tiltekið í 9. gr., að það sé eftirlitsmaður fyrir hvert svæði. En því til viðbótar er ákvæði um, að siglingamálastjóri geti, ef hann telur ástæðu til, skipað sérstaka trúnaðarmenn til þess að taka að sér tiltekna þætti af störfum eftirlitsmanna. Og í 12. gr. segir enn fremur, að Siglingamálastofnunin skuli þessu til viðbótar einnig hafa starfandi umferðareftirlitsmenn, sem ferðist um landið í sínu starfi, en þess á milli starfi þeir á skrifstofu Siglingamálastofnunarinnar. Þetta eru allt saman, eftir því sem maður fær skilið, fastráðnir starfsmenn, sem taka laun samkv. hinu almenna launakerfi ríkisins. Þessu til viðbótar eru svo skoðunarmenn og mælingamenn, sem siglingamálastjóri getur samkv. frv. ráðið eftir þörfum að hans dómi, en þeir taka laun samkv. reglum, sem ráðh. setur að fengnum tillögum siglingamálastjóra. Mér sýnist því, að hér sé í uppsiglingu allviðamikið skrifstofubákn, sem hljóti að verða nokkuð dýrt í meðförum. Ég vil einnig að lokum vekja athygli á því, sem ég tel einnig, að sé aðeins villandi í aths. með frv., þar sem sagt er, að Siglingamálastofnunin verði þá hliðstæð við embætti vegamálastjóra og flugmálastjóra. Bifreiðaeftirlit ríkisins, sem sér um öll öryggismál varðandi bifreiðar, er sjálfstæð ríkisstofnun, og varðandi flugmálastjóra er það að segja, að yfirstjórn flugmála næst ráðh. er flugráð og flugmálastjóri er undir það settur, nánast framkvæmdastjóri flugráðs, þannig að þessi samanburður, sem er gerður í aths. með frv. á þessum tveimur embættum, er að mínu viti nokkuð villandi. Herra forseti. Ég sagði í upphafi, að ég ætlaði ekki að fara út í einstök atriði öllu frekar en ég hef gert. Ég vil vekja athygli á þessu við 1. umr. málsins, að hér er ástæða til þess að staldra við og hugleiða. Hér er um „prinsip“-mál að ræða, hvort draga á saman í eina stóra stofnun þætti, sem vissulega væri kannske eins heppilegt að væru unnir áfram að einhverju leyti hjá þeim stofnunum, sem fyrir eru og hafa sinnt þessu til þessa.



Herra forseti. Af vanmætti vildi ég reyna að svara hv. 3. þm. Reykn., en meginatriðið í hans athugasemdum var það, að hér væri verið að stofna allfjölmenna stofnun og að því er virtist að óþörfu. Ég undirstrika þá tilvitnun, sem hann vitnaði til í aths. með frv., að það væri skilyrði af hálfu ríkisstj., að hér væri ekki um starfsmannafjölgun að ræða og alger forsenda þess, að frv. væri flutt af ríkisstj. Um eftirlitsmenn og sérstaka trúnaðarmenn úti á landi, þá er heimild í núverandi lögum um það efni fyrir skipaskoðunarstjóra, eins og hann heitir nú, til að velja slíka menn alveg án nokkurs samráðs við rn., þannig að þessi heimild er þegar til í lögum. Um eftirlitsmenn er einnig heimild í núgildandi lögum. Ég veit, að stundum hefur til þess verið gripið, þegar kærur hafa borizt um slæman frágang á skipum í einstökum verstöðvum, að senda þangað sérstaka umferðareftirlitsmenn. Ég hygg því, að það sé nokkuð orðum aukið, að hér sé verið að fjölga starfsfólki. Fyrir liggja yfirlýsingar þeirra aðila, sem að þessu frv. standa, að ekki eigi að vera um neina starfsmannafjölgun að ræða. Auk þess vil ég vitna til grg. þeirrar, sem síðast er prentuð í frv. og er frá forustumönnum þriggja stærstu samtaka, sem hér eiga hlut að máli, en þeir segja sjálfir í sínum niðurstöðum: „Niðurstaða okkar er sú, að frv. um Siglingamálastofnun ríkisins sé nú svo úr garði gert, að eðlilegt sé, að það nái fram að ganga. Við erum og þeirrar skoðunar, að mjög sé aðkallandi að ljúka afgreiðslu þessa máls sem allra fyrst, þar sem á því veltur ýmisleg önnur nauðsynleg lagasetning og lausn á aðkallandi verkefnum þessarar stofnunar. Loks teljum við, að með frv., ef að lögum verður, sé skipan þeirra mála, sem það fjallar um, gerð gleggri og einfaldari, og ætti það m. a. að eyða margvíslegri tortryggni, sem virðist hafa legið í loftinu um störf þessarar stofnunar.“ Ég tel, að eftir ítarlega og jafn langvinna athugun og hér er um að ræða, þriggja ára aðdraganda, þá geti menn alls ekki skorazt undan því að taka afstöðu til málsins, og ég vona, að hún verði jákvæð.



Herra forseti. Ég verð að byrja með því að biðja hv. þdm. afsökunar á röddinni og vona, að þeir virði mér það til vorkunnar, þótt ég reyni að koma þessu frv. til n., þar sem langt er síðan því var útbýtt. Samhliða þessu frv. til l. um eftirlit með skipum er lagt fram hér frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins, sem er heildarlög um stofnun þá, sem mun sjá um framkvæmd laga um eftirlit með skipum. Það er fyrir nokkru orðin brýn nauðsyn að endurskoða þessi lög og reglugerðir, sem settar hafa verið samkv. þeim. Þróun þessara mála hefur verið ör bæði innanlands og á alþjóðavettvangi. Hugmyndin var, þegar frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins sem heildarlög, var lagt fyrir Alþ. á 88. löggjafarþingi, að þá þegar yrði unnið að undirbúningi sérlaga fyrir hvert af hinum nauðsynlegustu verkefnum stofnunarinnar: eftirliti með skipum, skipaskráningu og skipamælingu, en í heildarlögunum getið þeirra annarra verkefna, sem ekki þurfti nánari sérlög um. Frv. um Siglingamálastofnun ríkisins var vísað til ríkisstj. til frekari athugunar, svo sem fram mun koma við umr. um það mál. Samhliða eru svo lögð fyrir Alþ. það, er nú situr, þessi frv., er áður var getið. Endurskoðun laga um eftirlit með skipum hefur að beiðni samgmrn. annazt Þórður Eyjólfsson dr. juris, fyrrv. hæstaréttardómari, í samráði við skipaskoðunarstjóra. Þá fylgir grg. með frv., en þar er gerð ljós grein fyrir þróun þessara mála í alþjóðlegri og íslenzkri löggjöf. Síðan þessi lög voru sett, hafa komið fram nýjar reglur um öryggi mannslífa á hafinu með samþykkt á þingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar, sem undirrituð var í London 17. júní 1960, almennt kölluð alþjóðasiglingareglur. Hér skulu ekki gerðar frekari aths. við einstakar gr. þessa frv. til l. um eftirlit með skipum. Breyt. þær, sem frv. felur í sér, koma nokkuð til móts við till. sjóslysanefndar varðandi rannsókn á sjóslysum. Leitað var álits formanns siglingadóms um þessi atriði, og tjáði hann sig vera frv. fylgjandi. Þessara atriða og fleiri varðandi siglingadóm, sjódóm og rannsókn sjóslysa er getið nánar í grg. með frv. Ég tel ekki, herra forseti, ástæðu til að fara frekari orðum um þetta frv., nema tilefni gefist til, en legg til, að því verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Breyt. á siglingal., sem felst í frv. þessu, tekur til 2. málsl. 6. gr. l. varðandi skráningu skipa af skipaskrá. Breyt. er fram komin í sambandi við endurskoðun l. um skráningu skipa, en frv. um það liggur einnig fyrir Alþ. samhliða þessu frv. Svo sem um hið fyrra frv., er Þórður Eyjólfsson fyrrverandi hæstaréttardómari með í þeirri endurskoðun, og er nánar gerð grein fyrir frv. í grg., er hann samdi með því. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. þetta flytjum við hv. þm., Karl Guðjónsson, og ég. Þetta mál er gamalkunnugt hér í d. Það var flutt hér í fyrra, og það er ástæðulítið af minni hálfu að fara mörgum orðum um það eða aðdraganda þess, enda mun ég ekki gera það nema í örstuttu máli. Málið er þannig vaxið, að háöldruð kona austur í V.-Skaftafellssýslu óskar þess að fá keypta af ríkissjóði jörðina Holt í Dyrhólahreppi, en þá jörð hafði hún fyrir röskum þrem áratugum neyðzt af óviðráðanlegum ástæðum að selja í hendur ríkissjóði vegna þess, að óttast var, að framburður vatna eyddi miklu af landi jarðarinnar. Nú eru breyttar aðstæður í þessu efni og ekki talið líklegt, að af þeim völdum, sem áður var talið, færi jörðin illa eða verði fyrir tjóni. Það hefur komið í ljós, að þetta mál á ákaflega erfitt uppdráttar, og það sýnist vera algert ofurefli hv. Alþ. að koma þessu að vísu litla máli, en mikla réttlætismáli, fram með viðeigandi hætti, Sú tregða, sem hér er á ferðinni, að málið fái fulla afgreiðslu á þingi, er okkur flm. þessa frv. með öllu óskiljanleg. Mótbárur þær, sem fram hafa komið, eru að okkar áliti og fjölmargra annarra mjög léttvægar og jafnvel fáfengilegar. T.d. sú mótbára, að ríkissjóði sé akkur í því að selja ekki þessa jörð, og það sé vegna þess, að aðrar ríkisjarðir sitt hvorum megin við þessa jörð hljóti illt af, komist þessi jörð aftur til sinna fyrri eigenda. Þetta er okkur, sem erum kunnugir staðháttum þarna, með öllu óskiljanlegt. Og yfirleitt ætlum við, að ríkissjóði mætti vera mjög mikill akkur í því að selja margar hverjar ríkisjarðir, því að það er í raun og veru sannleika sagt, - svo mikið veit ég sem umboðsmaður ríkisjarða, - er það mikill kostnaður, sem leiðir af því fyrir ríkissjóð, að eiga margar hverjar af þessum jörðum, og sú stefna hefur, eftir því sem ég bezt veit, verið uppi hér í hv. Alþ. að samþykkja slík frv. sem þetta, og jarðasölur ríkissjóðs hafa yfirleitt fengið mjög greiðan gang í gegnum þingið þar til allt í einu nú. Það er ekki eins og það megi ekki koma við í samningum af hálfu ríkissjóðs ýmsum atriðum í sambandi við sölu á þessari jörð og öðrum, sem koma til greina, að ríkissjóður selji. T.d. er engin hætta á því, - en sú mótbára hefur þó verið borin fram af þeim, sem vilja ekki mál þetta fram, - að skaðabótaskylda ríkissjóðs mundi verða með þeim hætti að nýju, að ríkissjóður yrði beinlínis að kaupa þessa jörð, ef ágangur vatna þarna í kring verði meiri en nú er ætlað, og líkur því sem áður var. Það mætti svo sem setja ákvæði inn í afsal um það, að ríkissjóður væri ekki skyldur að kaupa þessa jörð, en hins vegar hefði hann forgangsrétt að kaupum á jörðinni, ef nauðsyn teldist til vegna annarra ríkisjarða, þegar tímar líða. Ýmsu fleira mætti koma inn í slíkt afsal, og ekkert er við því að segja. Þess vegna munu slíkar mótbárur alls ekki haldbærar. Eins og ég sagði í upphafi og við vitum flest í þessari d., þá fékk þetta mál mjög góðan framgang í d. í fyrra, en strandaði í Nd. Þennan góða framgang og skjóta, sem það fékk hér, viljum við flm. hér með þakka, og við væntum þess fast lega, að hv. d. afgreiði málið með ekki minni myndarskap en hún gerði á síðasta þingi. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Hv. þm. eru jafnkunnugir því og við flm. Að lokum vil ég óska þess, að málið nái að fara til 2. umr. að þessari 1. umr. lokinni, og fari til landbn.