Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í aths. við lagafrv. þetta, var samningur Norðurlanda um stofnun Norræna fjárfestingarbankans undirritaður í Kaupmannahöfn hinn 4. des. s.l. Samningurinn hefur nú verið lagður fram á öllum þjóðþingunum til fullgildingar. Norska Stórþingið hefur þegar veitt fullgildingarheimild og á öðrum þingum Norðurlanda er talið að málið hljóti endanlega afgreiðslu einmitt um þessar mundir og mun danska þingið hafa afgr. málið nú. Á aukaþingi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í nóvember 1975 var samþ. með miklum meiri hl. að mæla með stofnun bankans, og greiddu allir fulltrúar Íslands því atkv. Hér á landi virðist því almenn samstaða um þetta mál, enda bendir flest til þess að starfsemi bankans verði íslendingum sérstaklega til hagsbóta, auk þess gildis sem hann mun hafa til þess að efla efnahagsog stjórnmálasamvinnu norrænna þjóða. Eins og kunnugt er, er hugmyndin um stofnun norræns fjárfestingarbanka ekki ný af nálinni. Hún hefur verið til umræðu annað veifið í meira en tvo áratugi, allt frá því að samningar um norrænt tollabandalag hófust. Af Íslands hálfu hefur ætíð verið áhugi á stofnun slíks banka, en það er fyrst nú að hugmyndin er að verða að veruleika. Þetta framfaraspor í norrænni samvinnu á sér ákveðnar forsendur í efnahags- og stjórnmálalegu umhverfi Norðurlanda um þessar mundir. Má þar til nefna í fyrsta lagi að nú er um öll Norðurlönd þörf fyrir mikið fé til framkvæmda til þess að auka framleiðslu og útflutning, ekki síst vegna ríkjandi aðstæðna í orkumálum. Er því afar mikilvægt að tryggja sem hagkvæmasta fjáröflun til þessara framkvæmda. Í öðru lagi er um þessar mundir sterkur pólitískur vilji til þess að hrinda hugmyndinni um stofnun samnorræns fjárfestingarbanka í framkvæmd. Á fundi forsrh. Norðurlanda, er ég sótti í Osló fyrir rúmu ári, var tekin stefnuákvörðun í málinu og ríkisstjórnir Norðurlanda hafa þannig haft frumkvæði að endurupptöku málsins nú. Í þriðja lagi verður norrænn fjárfestingarbanki mikilvægur hlekkur í norrænu efnahagssamstarfi og hefur gildi sem tákn um öfluga og raunhæfa norræna samvinnu. Í fjórða lagi mun lánastofnun, sem er sameign Norðurlandanna fimm og með jafnmikið stofnfé og hér um ræðir, hafa sérstaklega gott lánstraust á alþjóðalánamarkaði og felur beinlínis í sér hreina viðbót við samanlagða lántökumöguleika landanna fimm og mun án efa gefa kost á hagstæðari lánskjörum en ella. Forsenda lánhæfis á alþjóðamarkaði er vitaskuld að lánastarfsemi bankans verði rekin með eðlilegum vaxtakjörum og lánsféð skili hæfilegri ávöxtun. Þessar forsendur sýna glöggt rökin fyrir stofnun bankans. Samnorrænt framtak á einmitt að skila ríkulegri árangri en næst þegar hvert land leitar lausnar eitt á báti fyrir sig. Þetta mun ekki síst hafa gildi fyrir íslendinga, einkum þegar þess er gætt að á fundi ráðherranefndar Norðurlanda í Stokkhólmi 19. júní 1975 urðu menn sammála um svo hljóðandi bókun um sérstöðu Íslands: „Ráðherranefndin gerir enn fremur ráð fyrir því, að tillit verði tekið til sérstöðu Íslands vegna einhliða atvinnulífs og fjármagnsskorts.“ Við meðferð málsins á vettvangi Norðurlandaráðs fékk sérstaða Íslands almenna viðurkenningu. Það er því full ástæða til að binda vonir við að starfsemi bankans geti átt mikilvægu hlutverki að gegna í íslensku atvinnulífi og muni stuðla að efnahagsframförum hér á landi. Ég tel fullvíst að norræn lánastofnun, sem einbeitir sér að samnorrænum framkvæmdum og fyrirtækjum, sé til þess fallin að hvetja til samnorræns framtaks. Þegar bankanum hefur verið komið á fót mun hann vekja upp hugmyndir og framtak sem annars hefðu ekki komið til framkvæmda vegna fjármagnsskorts. Með þessum hætti verður norræni fjármagnsmarkaðurinn aukinn og efldur og þar með hagvöxtur á Norðurlöndum. Ég tel fyrir mitt leyti að stofnun bankans geta boðið möguleika til hagkvæmari fjármögnunar en annars væri kostur til þróunar orkufreks iðnaðar á Íslandi í samvinnu við norræn fyrirtæki. Bankinn gæti einnig átt hlutverki að gegna á öðrum sviðum framkvæmda hér á landi. Íslendingar hljóta því að telja stofnun bankans tímabæra. Ég mun nú fara nokkrum orðum um stofnfé bankans, stjórn hans og staðsetningu,en vísa að öðru leyti til sjálfs stofnsamningsins og samþykkta bankans sem eru fskj. frv. og aths. sem því fylgja. Skv. 2. gr. samþykkta fyrir Norræna fjárfestingarbankann skal stofnfé hans vera 400 millj. sérstakra dráttarréttinda eða rúmlega 80 milljarðar ísl. kr. á núgildandi gengi. Sérstök dráttarréttindi skulu skilgreind í samræmi við þá skráningu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ákvað 1. júlí 1974. Af stofnfé bankans er hluti danska ríkisins 88 millj., finnska ríkisins 64 millj., íslenska ríkisins 4 millj., norska ríkisins 64 millj. og sænska ríkisins 180 millj. sérstakra dráttarréttinda. Skv. þessu verður hlutur Íslands í stofnfénu um 800 millj. kr. miðað við núverandi gengi, en hver samningsaðila leggur fram 1/4 hluta stofnfjárframlags síns til bankans með þrem jöfnum greiðslum, 2, 14 og 26 mánuðum eftir gildistöku samþykktanna. Greiðslur fara fram eftir kröfu bankans og yrði greiðsluhluti íslendinga væntanlega um 70 millj. kr. á þessu ári og síðan sama fjárhæð hvort ár 1977 og 1978. Gert er ráð fyrir að bankinn afli sér lánsfjár á Norðurlöndum og utan þeirra. Innborgað framlag verður einnig notað til lánveitinga. Í stjórn bankans sitja tveir menn frá hverju aðildarríki. Aðildarríki munu skiptast á um formennsku í stjórninni. Bankastjóri ásamt nauðsynlegu starfsliði mun sjá um daglegan rekstur. Aðsetur bankans verður í Helsingfors, en þar er engin samnorræn stofnun fyrir. Nú er að störfum sérstök n. sem vinnur að undirbúningi stofnsetningar og upphafsstarfsemi bankans. Gert er ráð fyrir að n. þessi skili till. sínum til ráðherranefndar Norðurlanda fyrir 15, maí n.k., en á fundi ráðherranefndarinnar seinna í þeim mánuði er ráðgert að taka endanlegar ákvarðanir um stofnsetningu bankans. Forsenda þessa er að sjálfsögðu að þjóðþingin hafi veitt fullgildingarheimildir. Herra forseti. Að endingu vil ég mælast til þess að þetta frv. fái skjóta meðferð, enda er ég þess fullviss að það nýtur stuðnings alls þorra þm., og leyfi mér að gera þá till. að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Herra forseti. Frv. á þskj. 588 var flutt á síðasta þingi og var eitt af þeim málefnum sem n. sú, sem samdi landgræðsluáætlunina, undirbjó. Frv. fylgdi þeim málum sem ég lagði fram á því þingi til ákvörðunar í framhaldi af samþykkt landgræðsluáætlunarinnar. En vegna þess að rétt þótti að þetta frv. fengi umsögn Búnaðarþings, þá var málinu frestað á síðasta þingi, - það var of seint á ferðinni til þess að geta fengið meðferð Búnaðarþings, - og er það því endurflutt núna. Hefur það verið lagt fyrir Búnaðarþing að þessu sinni til umfjöllunar og hefur Búnaðarþing mælt með því. Meginákvæði frv. eru að: Ákveða að fjallgöngur á hausti skuli heimilt að færa fram og smalað sé af tilteknum hlutum afréttar fyrir göngur. Ákveða má hvenær fyrst megi reka hverja búfjártegund á afrétt. Láta girða sérstök svæði á afréttum eða heimalöndum fyrir hrossabeit. Banna að stóðhross séu rekin á afrétt, enda séu þau þá undanskilin fjallskilum. Eiga frumkvæði að félagslegum aðgerðum til hagabóta í samráði við gróðurverndarnefnd og Landgræðslu ríkisins. Þetta er sem sagt það sem er lagt til að stjórnir fjallskiladeilda eða sveitarstjórnir eigi að framkvæma og hafa til hliðsjónar við ákvörðunartöku sína í sambandi við notkun á afréttarlöndum. Þá er og gert ráð fyrir því að ítölu megi gera í afrétti og heimalönd fyrir heilar sýslur, einstök sveitarfélög eða hreppshluta, að fullnægðum skilyrðum laga þessara, enda sé gætt að brjóta ekki í bága við lög um sauðfjárveikivarnir. Eftirtaldir aðilar geta farið þess á leit við sýslunefnd, að athugun verði gerð á því hvort þörf sé fyrir ítölu, og krafist ítölu ef niðurstöður athugunar eru á þann veg að hennar sé talin þörf: Einstakir bændur, búi þeir á viðkomandi svæði eða nálægu svæði þar sem um verulegan samgang búfjár er að ræða á milli svæða. Sveitarstjórn viðkomandi sveitarfélags og sveitarstjórnir nágrannasveitarfélaga ef verulegur samgangur búfjár er á milli þeirra. Sýslunefndir aðliggjandi sýslna ef verulegur samgangur búfjár er á milli þeirra. Gróðurverndarnefnd viðkomandi sýslu og gróðurverndarnefnd í nágrannasýslu ef verulegur samgangur búfjár er á milli sýslnanna. Og svo Landgræðsla ríkisins. Þetta eru meginatriði frv. Þegar frv. var lagt fram í hv. Ed. og einnig í fyrra gerði ég grein fyrir frv. og sé því ekki ástæðu til að gera það frekar að þessu sinni, enda skýrir frv. sig að mestu leyti sjálft. Ég vil hins vegar taka það fram, að það er hér flutt í samræmi við það sem Búnaðarþing gekk frá því, en upphaflega samið af þeirri n., gróðurverndarnefnd, sem fjallaði um gróðurvernd í sambandi við gróðurverndaráætlunina. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn., og vænti þess, að hv. n skili áliti það snemma að málið geti fengið afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur rætt frv. á fundi sínum, og eins og fram kemur á þskj. 523 mælir n. með því að frv. verði samþykkt. Frv. hefur verið borið saman við ríkisreikninginn og þannig staðreynt að tölur þess eru í samræmi við reikninginn. Athugasemdir yfirskoðunarmanna Alþ. gefa ekki tilefni til annars en að reikningurinn verði samþykktur, enda telja þeir svör við fsp. sínum í öllum tilvikum fullnægjandi.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur rætt þetta frv., en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. n. á þskj. 524. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson skilar séráliti þar sem fram kemur að hann vill samþykkja frv., en fjarverandi afgreiðslu málsins var Gylfi Þ. Gíslason. Ástæður fyrir því, að meiri hl. n. vill ekki samþykkja frv., eru nokkrar og ég skal telja þessar helstar: Í fyrsta lagi þykir okkur óskynsamlegt að stofna enn einn sjóðinn sem hefur það hlutverk að lána til ákveðinna framkvæmda eða til ákveðins verkefnis. Þessu tengist að Lánasjóður sveitarfélaga hefur þetta verkefni raunverulega með höndum, enda er hér um að ræða verkefni sem sveitarfélög eiga eðli málsins samkvæmt að hafa með höndum og hafa um það alla forustu. Þá nefni ég það að almennur launaskattur á atvinnureksturinn í landinu verður að teljast vafasöm leið til þess að fjármagna framkvæmdir sem þessar, þ.e. byggja dagvistunarheimili. Og það verða varla talin rök þótt einstaka fyrirtæki hafi lagt fé af mörkum til þess að koma upp dagheimili fyrir börn síns starfsfólks. Það hafa þau gert vegna þess að þeim fyrirtækjum hefur þótt það vera sínir hagsmunir að leggja fé til þeirra framkvæmda. Þá segir í 4. gr. frv. að yfirstjórn sjóðsins skuli vera í höndum menntmrn. Það tel ég ekki rétt ef slíkur sjóður yrði stofnaður, en ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það sérstaklega hérna, enda held ég að það atriði sé kannske ekki mjög fast í huga hv. flm., að sú skipan yrði höfð á. Það, sem ég hef hérna nefnt sem ástæður fyrir þeirri skoðun meiri hl. n. að ekki beri að samþykkja frv., má e.t.v. segja að ætti að leiða til þeirrar ályktunar að það bæri að fella frv. Það er þó ekki till. meiri hl. n., heldur leggjum við til að frv. verði vísað til ríkisstj. Sú till. okkar á sér þær forsendur að aukin fjárþörf hinna ýmsu sveitarfélaga, sem ekki hafa fullnægt þörfum fyrir dagvistunarheimili, er alveg ljós. Á sama hátt er ljóst að Lánasjóður sveitarfélaga getur ekki orðið við öllum lánsbeiðnum vegna byggingar dagvistunarheimila, fremur en hann getur fullnægt umsóknum um lán til annarra framkvæmda á vegum sveitarfélaga. Efling Lánasjóðsins er mikið nauðsynjamál. Með því að vísa þessu frv. til ríkisstj. er því enn bent á þá nauðsyn svo að Lánasjóðurinn geti sinnt þessu hlutverki sínu ekki síður en öðrum. Þá vil ég einnig benda á það að í umsögnum, sem bárust til n. frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga og frá menntmrn., er á það bent að þetta verkefni eigi fremur heima hjá Lánasjóði sveitarfélaga en nýjum sjóði, sérstaklega stofnuðum til að sinna þessu verkefni. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, en meiri hl. n. leggur sem sagt til að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Þar sem frsm. minni hl., hv. þm. Lúðvík Jósepsson, sem skilaði sérálíti á þessu máli, er fjarverandi í opinberum erindagjörðum, þá vil ég lesa hér upphátt nál. hans, en hann leggur til að frv. verði samþ., og segir síðan í nál. hans, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalefni frv. er að afla fjár til byggingar dagvistunarheimila. Lagt er til að allir þeir, sem greiða vinnulaun og nú eru skyldir til að greiða launaskatt, greiði viðbótargjald sem nemi 0.25% af launaskattsstofni í þessu skyni. slíkt gjald mundi nema um 220–230 millj. kr. á ári. Í frv. er við það miðað að gjald þetta renni í sérstakan Lánasjóð dagvistunarheimila undir yfirstjórn menntmrn. Lánasjóðnum er síðan ætlað það hlutverk að veita sveitarfélögum, sem hlotið hafa styrk úr ríkissjóði eða fengið samþykki fyrir styrk, viðbótarfjárstuðning til þess að koma upp dagvistunarheimilum. Ljóst er að brýn þörf er á að styðja sveitarfélög til að koma upp dagvistunarheimilum. Bygging dagvistunarheimila er dýr og njóti sveitarfélögin ekki annars stuðnings en smávægilegra fjárveitinga á fjárlögum, eins og verið hefur, mun seint ganga að leysa það verkefni sem hér er um að ræða. Í frv. er lagt til að atvinnurekendur greiði nokkurt gjald til stuðnings dagvistunarheimilum. Slík tillaga er eðlileg og sanngjörn. Með tilkomu dagvistunarheimila geta fleiri konur tekið þátt í hinu almenna atvinnulífi og yrði það að sjálfsögðu atvinnurekstrinum til góðs. Vegna skorts á vinnuafli í ýmsum greinum hafa atvinnurekendur þegar orðið að taka á sig nokkur útgjöld til þess að leysa dagvistunarvandamál, og sýnist því fullkomlega eðlilegt að lagt verði gjald á allan atvinnurekstur í því skyni að flýta fyrir byggingu dagvistunarheimila.“ Þannig hljóðar nál. hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Ég þarf ekki miklu við þetta að bæta. En það er ljóst af ræðu hv. frsm. meiri hl. að mótbárur þeirra eru yfirklór eitt. Þeir finna að því að stofnaður skuli sérstakur sjóður í þessu skyni og hann skuli eiga að heyra undir menntmrn. Það hefði vitanlega verið hægt að ná samkomulagi um að Lánasjóður sveitarfélaga hefði bæði stjórn og umsjón með úthlutunum úr þessum lánasjóði, ef um leið hefði verið tryggt að þetta fé hefði runnið til þessa verkefnis. En það er auðvitað höfuðskilyrði og höfuðtilgangurinn með stofnun sérstaks sjóðs. Við hefðum ekki getað tryggt það að sú upphæð, sem frv. gerir ráð fyrir, hefði runnið til þessa verkefnis, öðruvísi en að kveða á um sérstakan sjóð eða breyta lögum um Lánasjóð sveitarfélaga. Meiri hl. n. hefur ekki gefið kost á neinu samkomulagi af þessu tagi, og það stafar vitanlega af því að höfuðandstaða þeirra er gegn frv., stafar af því að ganga á að atvinnurekendum um nokkurt fjárframlak til þessara mála. Í því er fólgin hin raunverulega andstaða. Það er eftirtektarvert að þetta frv. var ekki sent Vinnuveitendasambandinu. Hefði verið sannarlega fróðlegt að heyra álit þess, þar sem, eins og raunar kom fram í máli hv. frsm. meiri hl., fjölmörg fyrirtæki eru þegar farin að greiða fé til bæði byggingar og rekstrar dagvistunarheimila, bæði ríki og einkaaðilar, og það gera þau vitaskuld af brýnni nauðsyn vegna þess að ríkisvaldið hefur ekki staðið í stöðu sinni hvað framlög til þessara mála snertir og sveitarfélögin hafa ekki bolmagn til þess. Eins og hv. alþm. vita, hljóp mikill fjörkippur í byggingu dagvistunarheimila þegar lög um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri dagvistunarheimila voru sett árið 1973. Þennan fjörkipp sjáum við á því, að á þeim þremur árum, sem liðin eru síðan, hefur verið sótt um stofnframlag til ríkisins til 49 nýrra heimila sem skiptast á 25 sveitarfélög. Á næstu fjórum árum mun ráðgert að taka í notkun 27 ný dagvistunarheimill. Áætlun menntmrn. var sú, að til stofnkostnaðar allra þessara heimila hefði þurft 165 millj. kr. Í fjárlögum þessa árs eru hins vegar ekki nema tæpar 70 millj., og það hafði í för með sér að engin ný dagvistunarheimili voru tekin á fjárlög á þessu ári. Þessi staðreynd ýtti undir bað að ég flutti þetta frv. Meiri hl. fjh.- og viðskn. ber ekki við að neita því að fjárskortur standi þessum málum mjög fyrir þrifum. Hv. þm. Ólafur G. Einarsson sagði að þetta væri eðlilegt verkefni sveitarfélaga, en þau verða þá að fá til þess fjármagn. En nú hefur hann enn einu sinni átt hlut að því að bregða fæti fyrir sveitarfélögin hvað þetta snertir og var ekki á bætandi hin „myndarlegu“ vinnubrögð ríkisstj. og stjórnarsinna sem viðhöfð voru hér fyrir jól og mönnum eru í fersku minni. Þau vinnubrögð hafa hlotið þann dóm hjá Páli Líndal. og vitna ég hér orðrétt í tímaritið Sveitarstjórnarmál þar sem Páll Líndal ræðir verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og m.a. dagvistunarmálin, en hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar ríkisstj. tók að sinna málefnum sveitarfélaganna var það með þeim hætti að þjarmað var að þeim fjárhakslega. Það hefur komið í ljós að hin fögru fyrirheit voru bara frasi í hefðbundnum stíl.“ Þetta voru orð Páls Líndals, og ég hygg að orð hv. þm. Ólafs G. Einarssonar áðan um, að þessu frv. væri vísað til ríkisstj. vegna þess að þeir treystu því að efldur yrði Lánasjóður sveitarfélaganna séu bara enn einn frasinn.