Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Gunnari Braga Sveinssyni, 4. þm. Norðvest., um að hann geti ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi næstu tvær vikur. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hans, Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson bóndi. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Forseti gerir ráð fyrir atkvæðagreiðslum um afbrigði um kl. hálffjögur.

Frú forseti. Fyrir helgi kynnti ríkisstjórnin niðurstöðu eftir samráðsferli við fjármálafyrirtækin og lífeyrissjóðina sem vekur m.a. athygli fyrir þær sakir að þar hverfur ríkisstjórnin frá fyrri áformum um að lækka vaxtabætur og húsaleigubætur sem hún kynnti með fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram í október. Mig langar til að bera það upp við hæstv. forsætisráðherra hvort ekki væri rétt að halda áfram að vinda ofan af nokkrum ákvörðunum sem fylgja fjárlagafrumvarpinu eins og þeirri að hækka hér skatta. Er ekki ástæða til að koma betur til móts við fólk í þessu landi með skattalækkunum? Að auki vil ég bera upp við forsætisráðherra hvort ekki líði senn að því að nefndum Alþingis verði kynnt framvinda Icesave-viðræðnanna.

Heyr, heyr.

Kannast hæstv. forsætisráðherra við það að á vegum ríkisstjórnarinnar sé verið að kynna framvindu þeirra viðræðna fyrir aðilum úti í bæ á sama tíma og það er látið undir höfuð leggjast að kynna málið fyrir þingnefndum? Hverju sætir þetta? Hvernig stendur á því að þótt fresturinn til að svara Eftirlitsstofnun EFTA renni út á morgun hefur þingið ekki verið upplýst um þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gert til að svara ályktun ESA? Það er á morgun. Hæstv. forsætisráðherra fer fyrir ríkisstjórn sem kynnir stöðu málsins úti í bæ. Við höfum rætt hér um virðingu þingsins og að treysta sjálfstæði þess gagnvart framkvæmdarvaldinu. Eru þessi vinnubrögð í einhverju samræmi við þær yfirlýsingar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður leggur fyrir mig margar spurningar. Við erum vissulega að hverfa frá því að lækka vaxtabætur eins og fyrirhugað var og hið sama gildir um húsaleigubætur. Það er liður í því að koma til móts við skuldavanda heimilanna sem er í verulegum mæli gert núna með þeim leiðum sem við förum. Vaxtaniðurgreiðslur og vaxtabætur munu verða 16–17 milljarða kr. hvort árið um sig sem mun skipta máli vegna þess að þá er sennilega um þriðjungur af vöxtum greiddur niður fyrir fólk með íbúðaskuldir. Varðandi það að lækka skattana held ég að það sé ekki skynsamlegt. Hv. þingmaður veit jafn vel og ég að vaxtabyrði í landinu er gífurlega mikil og við þær aðstæður teljum við ekki rétt að færa niður skattana. Hv. þingmaður veit hvað það þýðir ef farin verður sú leið sem hv. þingmaður lagði til um að hverfa raunverulega frá öllum sköttum sem þessi ríkisstjórn hefur lagt á. Það mundi þýða annaðhvort verulega auknar vaxtagreiðslur eða verulega meiri niðurskurð og ég held að enginn vilji sjá meiri niðurskurð en við höfum farið í. Þvert á móti erum við að reyna að skoða hvort við höfum ekki svigrúm til að draga frekar úr útgjaldaniðurskurði frá því sem áformað var. Það verður væntanlega gert við 2. umr. fjárlaga. Ég býst við því, eins og hv. þingmaður, að fljótlega dragi til tíðinda að því er varðar Icesave-málið. Vonandi getur það gerst í þessari viku. Þegar niðurstaða liggur fyrir verður málið að sjálfsögðu, og hv. þingmaður veit að enn standa út af tvö, þrjú atriði, 

Virðulegi forseti. Ég heyri ekki annað en að hæstv. forsætisráðherra sé hér að segja að helsta framlag ríkisstjórnarinnar til lausnar á skuldavanda heimilanna sé að hætta við að gera það sem hún hótaði í fjárlagafrumvarpinu, að skerða vaxtabæturnar og húsaleigubæturnar. Það er aðalframlag ríkisstjórnarinnar eftir margra mánaða viðræður við lífeyrissjóði og fjármálafyrirtæki, að hætta við að gera það sem hún hótaði í fjárlagafrumvarpinu. Til þess þurfti að hafa samráð fyrir fjármálafyrirtækin og lífeyrissjóðina. Varðandi Icesave, hvað á það að þýða að bjóða Alþingi upp á að það fái að vita svona bráðum, eftir því sem ríkisstjórninni þyki henta, hvað er að gerast í Icesave-málinu á sama tíma og verið er að kynna málið úti í bæ? Ætlar hæstv. forsætisráðherra virkilega að koma hingað upp aftur og staðfesta að það verði áfram beðið með að ræða málið í fjárlaganefnd 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki betur en að það hafi verið ágæt samvinna á undanförnum mánuðum milli stjórnar og stjórnarandstöðu í Icesave-málinu. Stjórnarandstaðan hefur átt fulltrúa í samninganefndinni sem hefur verið að vinna þessi mál. Eins og ég skil málið hefur fulltrúi stjórnarandstöðunnar í þessari samninganefnd rætt það í stjórnarandstöðuþingflokkunum. Ef það er rétt vita náttúrlega allir þingmenn hvað stendur í þessum drögum sem alls ekki eru fullkláruð. Mér finnst alveg sjálfsagt að kynna þetta sem fyrst fyrir utanríkismálanefnd og fjárlaganefnd þegar svona liggur í málinu, en mér finnst ekki rétt að kynna það opinberlega, eins og hefur verið gert og maður 

Forseti. Ég skildi ekkert í svörum hæstv. forsætisráðherra hérna um Icesave. Er sem sagt tilfellið að það liggi fyrir drög að nýjum Icesave-samningi? Það eru þá fréttir ef rétt er. Ég ætla ekki að spyrja um það sérstaklega heldur ræða aðeins um skuldamál íslenskra heimila. Nú er farið að skýrast hvað fólst í þessum mikla pakka ríkisstjórnarinnar sem tók tvo mánuði að setja saman. Það er raunar að skýrast að ósköp lítið nýtt felst í honum og jafnvel að menn séu heldur að bakka frá því sem fyrir var. Í gærkvöldi talaði ég við konu sem prísaði sig sæla fyrir að hafa stokkið á það að þiggja þessa 110%-leið eins og hún var áður en kom að samráði með ríkisstjórninni. Hún hafði sem sagt gefist upp á biðinni eftir leið ríkisstjórnarinnar og farið þá leið sem var þegar í boði. Hún taldi að nú stæði henni og fjölskyldunni þessi leið ekki lengur til boða af þeim sökum að það er búið að tekjutengja þetta þannig að 20% af tekjum, fyrir skatta vel að merkja, verði að renna í greiðslu eingöngu af húsnæðisláni til að menn eigi rétt á leiðréttingu. Eftir aðkomu ríkisstjórnarinnar getur munað nokkrum krónum að fólk fái leiðréttingu lána upp á kannski 15 millj. kr. eða ekki neitt, munað örlitlu í tekjum.  Þó að ég vildi gjarnan fá svör við hinum spurningunum líka er meginspurningin til hæstv. forsætisráðherra þessi: Er það rétt að kostnaðurinn við þessa niðurgreiðslu lendi á ríkinu nema ríkinu takist einhvern veginn að fá bankana eða einhverja aðra til að styrkja 

Hæstv. forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að ekkert sé nýtt í þessu nema að því er varðar vaxtabæturnar og vaxtaniðurgreiðslurnar. Þessi 110%-leið hefur ekki verið í boði hjá Íbúðalánasjóði eða lífeyrissjóðunum. Bankarnir hafa framkvæmt hana mjög misjafnlega og í heild hafa einungis verið afskrifaðir um 22 milljarðar kr. til einstaklinga í öllum þessum bönkum á þessu tímabili. Nú er komin samræmd framkvæmd á þessu öllu, það er búið að víkka út sérstaka greiðsluaðlögun þannig að hún nær til fleiri og það er búið að gera þessa 110%-leið sanngjarna og eðlilega þannig að við greiðum ekki niður margar milljónir til stóreignafólks sem á margar eignir, t.d. aðra íbúðareign en þá sem er að fullu veðsett eða sumarbústaði, fólks sem er kannski með margar milljónir á mánuði í tekjur. Við erum að reyna að fara leið réttlætis og sanngirni í þessu máli og ég held að það hafi tekist vel. Vaxtaniðurgreiðslan er virkileg nýjung í þessu öllu saman og hún mun ná til allt að 60 þús. heimila. Þar er um verulega niðurgreiðslu að ræða, tímabundna í tvö ár. Ef við erum að tala um 19 milljarða kr. hvort árið um sig erum við að tala um það að a.m.k. þriðjungur af því sem fer í vexti og verðbætur sé greiddur niður hjá fólki. Þarna er um verulegar aðgerðir að ræða til að bæta skuldavanda heimilanna. Varðandi það hver borgar þessa vaxtaniðurgreiðslu er það algjörlega kvitt og klárt í þessu samkomulagi, það segir berum orðum að það eigi að leita leiða til að lífeyrissjóðir og fjármálafyrirtæki 

Frú forseti. Var ekki þessi setning svolítið lýsandi fyrir þessa ríkisstjórn? Það er alveg kvitt og klárt að það á að leita leiða. Þannig er þetta búið að vera býsna lengi, það á að leita leiða til að gera eitt og annað. Menn tóku sér tvo mánuði í að finna nýjar leiðir varðandi skuldamál heimilanna. Það kom ekkert nýtt út úr því - nema þetta eina og svo hefur ekki verið fundið út úr því enn þá hvernig menn ætla að gera það. Þó virðist ljóst, af svörum hæstv. forsætisráðherra, að það verði gert með skattlagningu, enda nægt svigrúm til að finna upp nýja skatta. Hæstv. forsætisráðherra fór hins vegar ekkert út í það að svara spurningunni um Icesave svo að ég ítreka hana: Eru  Og svo vegna þess að hæstv. forsætisráðherra talaði um sanngirni í þessari 110%-leið: Hvaða sanngirni er í því að ein fjölskylda í raðhúsi fái hugsanlega 15 millj. kr. niðurfærslu lána sinna en fjölskyldan í næsta húsi, sem er með 1 þús. kr. meira í mánaðartekjur, 

Varðandi Icesave veit hv. þingmaður nákvæmlega eins vel og ég hvar þeir samningar standa. Síðast þegar við ræddum  Varðandi þær girðingar sem settar hafa verið um 110%-leiðina held ég að það hljóti nú að vera sanngjarnt að eignastaða hjá fólki sé skoðuð og gerð eignakönnun þannig að við séum ekki að láta þessar afskriftir ganga til stóreignafólks og fólks með miklar tekjur. 

Virðulegi forseti. Það sem helst kannski stendur upp úr fréttum helgarinnar varðandi lausnir ríkisstjórnarinnar á skuldavanda heimilanna er að þeir sem helst fagna eru lífeyrissjóðirnir en ekki almenningur í landinu. En ég ætlaði nú ekki að fara að ræða það mál, heldur Icesave. Þeir sem fylgdust með fjölmiðlum nú um helgina komust ekki hjá því að sjá og lesa fréttir af því að svo virðist vera sem fyrir liggi samkomulag um Icesave-málið eða svo gott sem. Hér hefur verið upplýst og margoft komið fram að fram fer kynning á þeim samningsdrögum um allan bæ án þess að samkomulagið hafi verið lagt fyrir þingið, þingnefndir eða þingflokka, a.m.k. ekki þann þingflokk sem ég sit í. Þetta vinnulag er algjört hneyksli af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem hæstv. forseti þingsins á auðvitað að taka á nú þegar. Það er eins og ríkisstjórnin sé að þjófstarta kosningabaráttu um nýjan Icesave-samning, enda ekki seinna vænna. Á morgun er 7. desember og þá á hæstv. ríkisstjórn að skila svarbréfi sínu til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þá hlýt ég að spyrja: Liggja samningsdrögin fyrir eða verður svarbréf við áminningarbréfinu sent til Eftirlitsstofnunarinnar? Það eru bara þessir tveir kostir í boði, hefði ég haldið. Gefum okkur að gert verði nýtt samkomulag. Þá langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann er þeirrar skoðunar að Icesave-samningurinn skuli ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ástæðan fyrir því að ég spyr er að forseti lýðveldisins, Ólafur Ragnar Grímsson, sem er nú töluverður örlagavaldur í þessu máli hefur lýst því yfir 

Virðulegi forseti. Af því að það er ítrekað verið að kalla eftir því að staðan eins og hún er núna í Icesave-samningum sé kynnt hér í þinginu finnst mér það fullkomlega geta verið í höndum formanna stjórnarandstöðuflokkanna, sem hafa fylgst með þessu frá A til Ö og setið síðasta fundinn, að kynna það fyrir þingflokkum sínum í trúnaði.  Það sem fram hefur komið um Eftirlitsstofnun EFTA, sem hér er spurt um, og það bréf sem okkur hefur borist og þarf að svara fyrir 7. desember er alveg rétt. Viðskiptaráðherra hefur talað við forseta Eftirlitsstofnunar EFTA og mun gera það eftir því sem þessu máli vindur fram. Ef það er engin niðurstaða komin í þetta núna 7., sem væntanlega er á morgun, mun hann tala við forsetann og þá mun það verða rætt með hvaða hætti send verður inn efnisleg greinargerð um málið og stöðu þess. Þannig er það. Varðandi forseta lýðveldisins og hvort ég ætli að gera það sem hann hafi talað um, að styðja það að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, þá held ég að það sé ekki rétt eftir forsetanum haft, að hann hafi sagt að málið ætti að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er afar sérkennilegt ef forseti lýðveldisins hefur sagt á erlendri grund að málið eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ég tel að hann hafi ekki gert, þegar ekki liggur einu sinni fyrir hvernig málið verður afgreitt í þinginu eða hvaða afgreiðslu það fær. 
            

Virðulegi forseti. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsætisráðherra að ætla að reyna að klína stöðunni í Icesave-málinu á formenn stjórnarandstöðuflokkanna. Engir samningar hafa verið lagðir fram í okkar þingflokki og að því er ég hygg ekki heldur í öðrum þingflokkum stjórnarandstöðuflokkanna, a.m.k. ekki samningarnir sem verið er að ræða um. Það er nú bara þannig, og það ætti hæstv. forsætisráðherra manna best að þekkja, að það kann ekki góðri lukku að stýra að taka afstöðu til samninga áður en maður hefur lesið þá  Við hljótum að óska eftir skýrum svörum um það hvort andmæli við áminningu ESA verða lögð fram eða hvort samningsdrögin verða lögð fram. 7. desember er á morgun og þá rennur fresturinn út. Það er ekki seinna vænna  Ég held að allir landsmenn og öll heimsbyggðin hafi skilið 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður sé að leggja forseta lýðveldisins orð í munn þegar hann talar um að hann hafi verið að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þegar það kom í fjölmiðlum man ég ekki betur en að skrifstofa forsetans hafi sent frá sér yfirlýsingu um að þetta væri ekki 

Forseti. Mig langar að þakka forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir að hafa beðið þjóðina afsökunar fyrir hönd Samfylkingarinnar á fundi um helgina.

Fyrir að hafa verið í stjórn með Sjálfstæðisflokknum?

Eins ólíklega og það hljómar virðist það ekki vera sjálfsagður hlutur fyrir þá sem áttu hlut að máli í aðdraganda hrunsins. Menn hafa beðið flokkinn sinn afsökunar, kjósendur sína, hluthafa í bönkunum, kröfuhafa - en enginn hefur beðið þjóðina afsökunar. Og menn hafa jafnvel tekið það fram að þeir biðji þjóðina ekki afsökunar. Mér þótti vænt um þetta og ég vil bara koma því á framfæri.

Virðulegi forseti. Í fréttum Ríkisútvarpsins í hádeginu kom fram að samkvæmt þeirra heimildum hefði hollenski utanríkisráðherrann hringt í hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, í júlí í fyrra til að segja honum að Hollendingar mundu líklega koma í veg fyrir að aðildarumsókn Íslendinga að Evrópusambandinu yrði samþykkt þar til Íslendingar hefðu samþykkt að endurgreiða Icesave-skuldir sínar. Hæstv. utanríkisráðherra hlýtur að reka minni til þess að ég og hann höfum ítrekað átt orðaskipti yfir margvísleg fundarhöld hans og fundargerðir og skort á þeim í gegnum allt það ferli. Ég þráspurði hann á sínum tíma hér í þinginu um þá fundi sem hann hefði átt með erlendum aðilum, hvort haldnar hefðu verið einhverjar fundargerðir og hvort hægt væri að sjá þær. Það var ekki. Ég fékk að vísu lista yfir marga fundi en engar upplýsingar. Þingmenn hér á hinu háa Alþingi þráspurðu einnig hæstv. utanríkisráðherra og aðra ráðherra um tengsl Evrópusambandsumsóknarinnar og Icesave-málsins. Alltaf komu hæstv. ráðherrar og talsmenn ríkisstjórnarinnar gallharðir og sögðu að engin tengsl væru á milli þessara tveggja atriða. Ég vil því spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort þessi frásögn Ríkisútvarpsins sé rétt, hvort umrætt símtal hafi átt sér stað, hvort utanríkisráðherra Hollands hafi hringt í júlí í fyrra með þessi skilaboð. Ég rifja það upp að aðildarumsóknin að Evrópusambandinu var samþykkt á Alþingi í júlí, 17. júlí minnir mig, 

Forseti vill geta þess að klukkan í borðinu virkar ekki en við munum gæta að tímamörkum hér á forsetastóli.

Frú forseti. Eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins spurðu mig um í júlí á síðasta ári, og ég svaraði þá, átti þetta símtal sér stað, það liggur algjörlega ljóst fyrir. Ég hef sagt frá því símtali hér í þinginu og reyndar hef ég verið spurður um það í fjölmiðlum líka. Ég átti marga fundi með fyrrverandi utanríkisráðherra Hollands og suma hávaðasama, hann var einna erfiðastur viðureignar allra þeirra utanríkisráðherra sem ég átti samskipti við. Einnig er rétt að rifja það upp að hollensk stjórnvöld og hollenskir þingmenn höfðu uppi mjög sterk orð um Icesave og Evrópusambandið og rétt að nefna að í hollenska þinginu var tvisvar sinnum efnt til utandagskrárumræðna um tengsl Icesave og ESB því hollenskir þingmenn voru þeirrar skoðunar að ekki ætti að hleypa Íslendingum í gegnum það nálarauga sem þeir fóru í gegnum undir lok júlí á síðasta ári nema Icesave væri frágengið. Lagðar voru fram þrjár þingsályktunartillögur um sama efni í hollenska þinginu en eins og hv. þingmaður veit er Icesave enn ófrágengið. Ísland fór eigi að síður í gegnum nálaraugað á utanríkisráðherrafundinum sem var tilefni þessarar hringingar. Ísland var samþykkt formlega síðar á leiðtogaráðsfundi Evrópusambandsins. Í kjölfarið kom fram skýrsla, mjög jákvæð, um Ísland. Það liggur því fyrir að af hálfu Evrópusambandsins virðast í verki engin tengsl hafa verið á milli umsóknarinnar og Icesave. Það liggur líka mörgum sinnum yfirlýst fyrir af hálfu leiðtoga Evrópusambandsins. Það breytir ekki hinu að Hollendingar höfðu aðra skoðun á því, margir hollenskir þingmenn, sumir orðnir ráðherrar í dag. Um þá fundi sem hv. þingmaður spyr um er rétt að greina frá því að ég hef átt óformlegt spjall við nýjan utanríkisráðherra Hollands, Uri Rosenthal, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þetta svar sem þó var kannski ekki fullnægjandi. Ég minnist þess ekki að hafa í fyrirspurnum til hæstv. utanríkisráðherra heyrt sérstaklega af þessu símtali. Nú kann það að vera rétt hjá hæstv. ráðherra, ég mun fletta því upp. En eftir rannsóknum mínum áðan var einungis minnst á fundi sem hæstv. utanríkisráðherra átti við hollenska utanríkisráðherrann í New York um þetta mál, og ég minnist þess ekki að sérstaklega hafi verið rætt um þetta umrædda símtal. Punkturinn er hins vegar þessi, sem hæstv. utanríkisráðherra svaraði ekki, í fyrsta lagi: Af hverju var ekki greint frá því á þeim tíma og af hverju svöruðu hæstv. ráðherrar alltaf með þeim hætti að ekki væru tengsl þarna á milli? Ég spyr einnig: Eiga 

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að leita að neinu í fjölmiðlum. Ég skal bara afhenda henni hér þær fregnir af þessu máli sem voru á sínum tíma í fjölmiðlum, m.a. vegna fyrirspurna hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Hv. þingmaður verður að vera klár á fyrirspurnum sem hún ber til mín, hún spurði mig einungis um það hvort þetta samtal hefði átt sér stað. Hún spurði mig ekki í fyrri fyrirspurn sinni um það hvað hefði þar farið fram. En vegna þess að hv. þingmaður gekk eftir því hér í seinni ræðu sinni er rétt að það komi alveg skýrt fram að engar hótanir komu fram af hálfu hollenska utanríkisráðherrans og áður hafði hann talað í hvassari tóni en í þessu símtali. Hins vegar sagði hann það þá 

Forseti hyggst leitast við að koma að einni fyrirspurn til viðbótar og það er síðasta fyrirspurnin og hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk. Það hefur því miður viljað brenna við í þessum fyrirspurnatíma að það hafi ekki verið gert.

Virðulegi forseti. Um þarsíðustu helgi fóru fram kosningar til stjórnlagaþings og voru sett sérlög um kosningar til þess. Í 14. gr. laganna í 2. tölulið er sætishlutur útskýrður, með leyfi forseta: „Ákvarða skal sætishlut listans með þeim hætti að deila tölu gildra atkvæða með 26.“ - Talan 26 er fundin út frá því að 25 sæti eru í boði plús 1 vegna reiknireglna. Gild atkvæði voru 82.500, kjörsókn um 37%, afar dræm, þannig að sætishlutur er 3.167 samkvæmt þessari reiknireglu. Um 14. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Í ákvæðinu er lagt til að í persónukjöri til stjórnlagaþings verði beitt svonefndri forgangsröðunaraðferð. […] Ferli þess að raða frambjóðendum til stjórnlagaþings í sæti samkvæmt úrslitum persónukjörsins er lýst í átta töluliðum.“ - Og nú ætla ég að lesa það sem segir um 2. tölulið, með leyfi forseta: „Í 2. tölulið er svonefndur sætishlutur skilgreindur. Sætishlutur segir til um það atkvæðamagn sem frambjóðandi þarf að ná til að ná kjöri. Við útreikning á sætishlut er beitt svonefndri Droops-aðferð […] Hugsunin að baki sætishlut Droops er sú að aldrei geti fleiri frambjóðendur komist í senn yfir þennan þröskuld en svarar til tölu þingsæta.“ Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Nú komust einungis ellefu frambjóðendur yfir þennan sætishluta, upp á 3.167. Hefur hæstv. forsætisráðherra gert sér grein fyrir því að gefin hafa verið út kjörbréf til 14 aðila sem ekki náðu þessum 

Hæstv. forseti. Mér er greinilega ekkert óviðkomandi. Það er nú landskjörstjórn sem hefur þetta með höndum og ef það eru einhver vafaatriði eða álitamál er það hennar að úrskurða í því efni. Ég veit ekki betur en að hún hafi gefið út kjörbréf þannig að það hlýtur að hafa verið rétt og eðlilega að öllu þessu staðið. Enda veit ég ekki betur og sýnist að hún sé mjög vel mönnuð og kunni vel til verka. Ég er þess vegna alveg klár á því að hún kunni að lesa í öll lög sem um þetta hafa verið sett og telji að ekkert hafi verið að, enda hafa, eins og ég sagði, verið gefin út kjörbréf.

Virðulegi forseti. Það vill þannig til að landskjörstjórn kom á fund allsherjarnefndar í morgun að beiðni þeirrar sem hér stendur til að fara yfir þessi mál. Ekki vildi betur til en svo að landskjörstjórn fékk allt of lítinn tíma og var að lokum vísað út frá allsherjarnefnd vegna þess að aðrir gesti áttu að koma fyrir nefndina. Sem varð síðan ekki. Þetta mál liggur hér í mikilli óvissu vegna þess að fulltrúar landskjörstjórnar tóku undir þennan málflutning, að um þennan sætishlut væri að ræða. Málið er því kannski ekki lengur hjá landskjörstjórn vegna þess að landskjörstjórn virðist hafa sést yfir þetta atriði. Málið liggur því e.t.v. hjá Hæstarétti því að þegar landskjörstjórn hefur skilað kjörbréfum er um eina leið að ræða til að fá mál á hreint, það er að kæra málið til Hæstaréttar.

Frú forseti. Ég er ekki komin hingað upp, eftir þessa umræðu í óundirbúnum fyrirspurnum, til að mæla með því við forseta þingsins að 7. desember verði eftir helgi. Engu að síður er það þannig að fram komu upplýsingar af hálfu forsætisráðherra sem ég tek mjög alvarlega, verandi í fjárlaganefnd þingsins. Það er greinilegt að drög vegna Icesave eru í gangi, jafnvel vergangi, þau rata ekki hingað inn í þingið. Við spurðum að því í morgun í hv. fjárlaganefnd þingsins, við í minni hlutanum, hvaða mál við mættum búast við að fá inn í þingið á næstunni, ekki síst í tengslum við fjárlögin. Nefnd voru atriði í tengslum við skuldastöðu heimilanna og atriði tengd Íbúðalánasjóði, atriði sem við þekkjum. En Icesave var þar ekki dregið fram. Ég vil hvetja forseta eindregið til þess að beita sér fyrir því að þessi drög verði kynnt þessum nefndum, utanríkismálanefnd þingsins og fjárlaganefnd, hið allra fyrsta. Ég vil minna forseta þingsins á að forseti er ekki bara hér til að vera á skeiðklukkunni, hún er hér fyrir alla þingmenn. Ég hvet hana til að vera fyrirliði þess liðs sem greiddi atkvæði 

Frú forseti. Ég tel rétt að taka undir orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um hinn hugsanlega Icesave-samning sem er einhvers staðar - ef hann er þá yfir höfuð til. Hæstv. forsætisráðherra heldur því fram að stjórnarandstaðan sé jafn vel upplýst og ríkisstjórnin og ráðherrarnir, alla vega forsætisráðherra sjálfur, um þetta mál. Það verður til þess að ég, vitandi hversu mikið ég veit um þetta, fer að hafa efasemdir um það að hæstv. forsætisráðherra fái að vera með í öllum málum þessarar ríkisstjórnar, þ.e. ef fregnir af þessum Icesave-samningi eða drögum eru réttar. Ég held að minnsta kosti að fullt tilefni sé til þess að utanríkismálanefnd þingsins komi saman til að fara yfir málið en ekki bara það heldur kynni sér einnig það bréf sem stendur til að senda, væntanlega á morgun, til Eftirlitsstofnunar EFTA. Enn höfum við enga hugmynd um hvernig Íslendingar ætla að færa rök fyrir máli sínu og ég hugsa að þetta bréf skipti töluverðu máli - 

Frú forseti. Örstutt athugasemd vegna þess að hlut utanríkismálanefndar hefur borið á góma í þessari umræðu. Í tengslum við umræðu um Icesave-málið vil ég einfaldlega upplýsa að þeim skilaboðum hefur fyrir nokkru verið komið til viðeigandi ráðherra að koma með þetta mál til kynningar í utanríkismálanefnd þegar það er komið á það stig að eðlilegt sé að gera það. Eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra er auðvitað gert ráð fyrir því að fjárlaganefnd fái sambærilega kynningu þannig að ég á von á því að þegar málið er komið í þann búning að tilefni sé til að kalla þessar nefndir til fundar verði það að sjálfsögðu gert. Hið sama á við um bréfið til Eftirlitsstofnunar EFTA. Þegar það mál var hér til umfjöllunar fyrr í haust kom fram beiðni um það í utanríkismálanefnd að það yrði kynnt þar áður en það yrði sent og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, 

Virðulegi forseti. Það vakti áhuga minn í umræðunni hér áðan um Icesave - og varð endanlega til þess að ég ákvað að koma hingað upp og ræða við forseta um fundarstjórn, störf þingsins og virðingu þingsins - að hv. formaður utanríkismálanefndar upplýsti að til stæði að kalla saman utanríkismálanefnd og jafnvel fjárlaganefnd til að kynna fyrir þeim þau drög að samkomulagi sem lægi fyrir við Breta og Hollendinga um Icesave. Samkvæmt fréttum sennilega í allt að hálfan mánuð hefur hæstv. fjármálaráðherra í það minnsta fyrir hönd ríkisstjórnarinnar verið að kynna það samkomulag samtökum atvinnurekenda og öðrum slíkum stofnunum í samfélaginu. En samkvæmt því sem hv. formaður utanríkismálanefndar og hæstv. forsætisráðherra segja, ef ég skil það rétt, stendur til að kynna það fyrir þinginu einhvern tíma næstu daga.  
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þá ósk sem fram hefur komið um að boðað verði til funda í bæði hv. fjárlaganefnd og hv. utanríkismálanefnd. Þrátt fyrir að hæstv. utanríkisráðherra kalli fram í og segi: Það eru ekki komin nein drög, les maður um það í blöðum að drög að samningi hafi verið kynnt í þingflokkum stjórnarandstöðuflokkanna 

Virðulegi forseti. Það er unnið núna að því að reyna að ná niðurstöðu í Icesave-málinu og kanna hvort grundvöllur geti verið til að ljúka samkomulagi. Ég held að það sé mikilvægt að við reynum að sameinast um það hér að gefa þeim samningsumleitunum tækifæri. Það háttar þannig til að svarfrestur til Eftirlitsstofnunar EFTA rennur út á morgun. Vegna þess að samningsumleitanir eru í gangi hef ég talað við forseta Eftirlitsstofnunarinnar og tjáð honum að ekki verði sent svar á morgun, en ég verð í sambandi við hann aftur á miðvikudag og við munum fara yfir málin þá. Áður en nokkur svör verða send, komi til þess að svör verði send, verða þau auðvitað kynnt og rædd í utanríkismálanefnd eins og alltaf hefur staðið til.

Virðulegur forseti. Ég ítreka þessa kröfu okkar, sem áður var ósk, um að haldnir verði fundir í bæði fjárlaganefnd og utanríkismálanefnd vegna þess að þrátt fyrir að þetta umræðuefni hafi verið til umfjöllunar í nánast hverri einustu fyrirspurn í óundirbúnum fyrirspurnatímum eins og þeim sem rétt var að líða er það ekki fyrr en hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kveður sér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta sem við fáum að vita hvað er í gangi í málinu. 7. desember er ekki lengur sú heilaga dagsetning sem okkur hefur verið gefið í skyn að væri þannig að þetta þykja mér mikil tíðindi og ég óska svo sannarlega eftir því að við fáum að funda hér í þessum nefndum til að allir þingmenn séu þá á sömu blaðsíðunni um þetta mál.

Frú forseti. Síðan ég var í ræðustól fyrir nokkrum mínútum hefur það gerst að formaður Sjálfstæðisflokksins hefur formlega óskað eftir fundi í utanríkismálanefnd. Ég geng út frá því að hann sé að fara fram á það fyrir hönd fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í nefndinni og með þá beiðni verður að sjálfsögðu farið í samræmi við ákvæði þingskapa.

Frú forseti. Ég vona að það fari vel í hv. þingmenn að taka nú upp léttara hjal og ræða hér um breyting á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Ég ætla sem sagt að mæla hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á ýmsum lagaákvæðum sem að þessu snúa. Þetta er 313. mál þessa þings á þskj. 380. Um er að ræða breytingar á mörgum lögum og af margvíslegu tilefni. Það má í grófum dráttum skipta þessum breytingum í sex meginkafla sem er að finna í bandormi þessum sem gengur undir vinnuheitinu bandormur II eða góði bandormurinn. Í fyrsta lagi eru breytingar sem tengjast tilflutningi á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna, allmiklar ráðstafanir í tekjulegu tilliti sem gera þarf vegna þess. Í öðru lagi eru breytingar sem varða rýmkun á þeim skattalegu úrræðum sem fyrirtæki geta nýtt sér í dag, annars vegar á skattalegri meðferð við eftirgjöf skulda og hins vegar heimild til greiðsluuppgjörs á gjaldföllnum skattskuldum í því skyni að auðvelda fjármálastofnunum og öðrum kröfuhöfum fjárhagslega endurskipulagningu lífvænlegra atvinnufyrirtækja. Í þriðja lagi eru tillögur að breytingum á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Í fjórða lagi er tillaga um framlengingu á gildandi bráðabirgðaákvæði í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða sem felur það í sér að vikmörk milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóða verði áfram 15% í stað 10%, þ.e. út árið 2010. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á heimildum skattrannsóknarstjóra í því skyni að einfalda og flýta fyrir málsmeðferð gagnvart þeim aðilum sem eru til rannsóknar. Að lokum eru í frumvarpinu ýmsar minni en þó mikilvægar breytingar, m.a. vegna tilkomu nýrra umhverfisvænna orkugjafa eins og metans og mun ég nú gera nánari grein fyrir hverjum flokki fyrir sig á eftir. Í fyrsta lagi um tekjuskatt ríkisins og tekjustofna sveitarfélaga. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um fjárhagsramma vegna tilfærslu þjónustu við fatlaða er gert ráð fyrir því að útsvarshlutfall sveitarfélaga verði hækkað um 1,2% gegn samsvarandi lækkun á tekjuskattshlutfalli ríkisins. Samkvæmt samkomulaginu færist fagleg og fjárhagsleg ábyrgð á framkvæmd þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga og miðar samkomulagið að því að þessi yfirfærsla eigi sér stað 1. janúar nk. Flutningur málefna fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga hefur lengi verið til umræðu. Árið 1996 samþykkti Alþingi að fela þáverandi félagsmálaráðherra að undirbúa yfirfærslu á þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga. Í kjölfarið skipaði félagsmálaráðherra nefndir til að undirbúa málið en samkomulag tókst ekki um yfirfærsluna og var verkefnið lagt til hliðar á vordögum árið 2000. Á samráðsfundi ríkis og sveitarfélaga árið 2007 var ákveðið að hefja formlegar viðræður að nýju og í framhaldi af því var skipuð verkefnastjórn til að fjalla um breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga á sviði velferðarmála. Var verkefnastjórninni jafnframt falið að stýra vinnu tveggja nefnda sem fjallað hafa um verkaskiptingu á sviði málefna fatlaðra annars vegar og hins vegar á sviði þjónustu við aldraða. Hinn 13. mars árið 2009 var undirrituð viljayfirlýsing milli ríkis og sveitarfélaga um tilfærslu þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga. Meginmarkmið hennar er að stuðla að samþættingu félagslegrar þjónustu við íbúa sveitarfélaganna og þar með að heildstæðari og um leið bættri þjónustu við einstaklinga sem þurfa á slíkri þjónustu að halda. Þykja sveitarfélögin að mörgu leyti betur í stakk búin en ríkið til að laga félagslega þjónustu að þörfum notenda með hliðsjón af ólíkum aðstæðum fólks og vegna þeirrar nálægðar sem þar ríkir. Í viðauka 2 við fyrrgreinda viljayfirlýsingu kemur fram að tekjustofnar sveitarfélaga verði hækkaðir til að standa straum af kostnaði við þau verkefni sem sveitarfélögin taka við og að endanlegar tillögur um fjármögnun verði unnar í tengslum við endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga. Ríkisstjórn Íslands og Samband íslenskra sveitarfélaga undirrituðu síðan þann 6. júlí sl. samkomulag um fjárhagslegar forsendur fyrir flutningi málefna fatlaðra til sveitarfélaga. Markmið samkomulagsins er að færa ábyrgð á fjármögnun þjónustunnar frá ríki til sveitarfélaga og tryggja sveitarfélögum sanngjarnan fjárhagsramma. Í samkomulaginu kemur fram að útsvarshlutfall sveitarfélaga verði hækkað um 1,2 prósentustig gegn samsvarandi lækkun á tekjuskattshlutfalli ríkisins. Hækkun útsvarstekna hjá sveitarfélögunum er áætluð um 10 milljarðar kr. vegna þessarar breytingar á útsvarshlutfallinu. Tekjur ríkissjóðs lækka jafnmikið og er þá aukinn hlutur ríkissjóðs í greiðslu útsvars í formi persónuafsláttar meðtalinn. Af fyrrgreindum 1,2 prósentustigum renna 0,95 prósentustig til sérdeildar Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, en 0,25 prósentustig beint til sveitarfélaganna og eru þau bundin af því fram til ársins 2014 að ráðstafa þeim fjármunum til þjónustu við fatlaða innan viðkomandi þjónustusvæða. Auk þess verði framlög af fjárlögum á næstu árum, m.a. vegna nýs fyrirkomulags þjónustu sem nefnist notendastýrð persónuleg aðstoð og vegna biðlista eftir þjónustu. Skulu framlög af fjárlögum renna til sérstakrar deildar Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna þjónustu við fatlaða. Sameiginlegt mat á faglegum og fjárhagslegum árangri yfirfærslunnar fer fram árið 2014, en samhliða endurmatinu er stefnt að því að útsvarshlutfall vegna þjónustu við fatlaða verði endurskoðað og að framlög af fjárlögum falli niður þannig að þjónustan verði alfarið fjármögnuð með útsvari. Þá eru næst breytingar á skattalegri meðferð á eftirgjöf skulda lögaðila. Fyrr á þessu ári var samþykkt sem bráðabirgðaákvæði við tekjuskattslögin tiltekinn afsláttur af skattskyldu á eftirgjöf skulda hjá lögaðilum og þeim mönnum sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Í ákvæðinu fólst heimild til að tekjufæra einungis 50% af fengnum eftirstöðvum af eftirgjöf skulda vegna tekjuáranna 2009–2011, allt að samtals 50 millj. kr. og 75% af eftirgjöf umfram samtals 50 millj. kr. á framangreindu tímabili. Ákvæðið fól einnig í sér heimild til að fyrna eignir sérstaklega á móti eftirgjöfinni og heimild til að færa eftirgjöf skulda sem þannig er metin til tekna með jöfnum fjárhæðum í skattframtölum næstu þriggja ára. Nokkur gagnrýni hefur komið fram á þetta úrræði í þá veru að það hamli í ákveðnum tilvikum fjárhagslegri endurskipulagningu lífvænlegra fyrirtækja vegna þeirrar tekjuskattsskuldbindingar sem myndast við eftirgjöfina. Í ljósi þess er lögð til breyting á ákvæðinu í átt til frekari rýmkunar, í raun má segja verulegrar rýmkunar, þannig að heimilt verði að færa á milli tekjuáranna 2010 til og með 2014 þann hluta eftirgjafarinnar sem er umfram yfirfæranleg rekstrartöp og möguleg rekstrartöp á tímabilinu, fyrningar og niðurfærslu miðað við rekstrarniðurstöðu þessara ára. Það er þó skilyrði að allar eignir hafi verið fyrndar að fullu að teknu tilliti til tekjuskattslaga og að mögulegar hámarksniðurfærslur á viðskiptakröfum og vörubirgðum hafi verið nýttar. Einnig er sett það skilyrði að arði sé ekki úthlutað vegna tekjuáranna 2010–2014 og að ekki sé um að ræða samsköttun, sameiningu eða skiptingu á sama tímabili. Að loknu þessu fimm ára tímabili, þ.e. í árslok 2014, er heimilt að færa þann hluta eftirgjafarinnar sem er umfram 500 millj. kr. til tekna með jöfnum fjárhæðum á tekjuárunum 2015 til og með 2019, en sé eftirgjöf þannig metin 500 millj. kr. eða lægri fellur hún niður. Þannig verður til eins konar frítekjumark við 500 millj kr. Það skal þó tekið fram að eftirgefnar skuldir sem á einhvern hátt tengjast refsiverðri háttsemi skattaðila skal tekjufæra án frádráttar. Þá er komið að greiðsluuppgjöri á gjaldföllnum skattskuldum. Í fyrravor samþykkti Alþingi lög um greiðsluuppgjör á opinberum gjöldum lögaðila og einstaklinga í atvinnurekstri en úrræðunum, sem í þeim fólust, var ætlað að vera hvati fyrir aðila í atvinnurekstri til að koma vanskilum á opinberum gjöldum í skil. Um er að ræða einskiptisaðgerð þar sem umsækjandi fær heimild til að greiða eldri vanskil með útgáfu vaxtalauss en verðtryggðs skuldabréfs til fimm ára gegn því að opinber gjöld sem gjaldfalla á tímabilinu 1. janúar 2010 til 1. júlí 2011 séu í skilum. Þá verða ekki lagðir dráttarvextir á hina ógreiddu skattkröfu sem varð til fyrir 1. janúar 2010 fram til 1. júlí 2011. Þetta úrræði hefur mælst mjög vel fyrir og þegar hafa á fjórða hundrað aðilar sótt um greiðsluuppgjör. Þar af hafa verið greiddar um 500 millj. kr. til þess að uppfylla skilyrði laganna við umsókn og um 1.500 millj. kr. af ógreiddum opinberum gjöldum verða settar á skuldabréf til næstu fimm ára. Gildandi úrræði hvetur einnig til skila á skattframtölum og dregur þar með úr áætlunum. Til að tryggja enn frekar aðkomu stjórnvalda til aðstoðar rekstraraðilum í skuldavanda og ná jafnframt til þeirra sem hættir eru rekstri vegna efnahagsástandsins er í frumvarpi þessu lagt til að rýmka þau skilyrði sem eru í gildandi lögum. Meðal annars er lagt til að tollstjóra verði veitt heimild til að fella niður hluta af tekjuskatti lögaðila sem fallið hefur í gjalddaga fyrir 1. janúar 2010 að uppfylltum nánar tilgreindum skilyrðum. Heimildin á jafnt við um rekstraraðila sem sótt hafa um sértæka greiðsluaðlögun til fjármálastofnana og þá sem ekki hafa gert það. Sú krafa er gerð að umsækjanda sem fengið hefur sértæka skuldaaðlögun afgreidda sé skylt að leggja fram öll þau gögn er varðar rekstur fyrirtækisins, þar á meðal þær forsendur er liggja að baki niðurfellingu krafna hjá fjármálastofnunum. Gera verður þá kröfu að vangoldinn tekjuskattur sé ekki til kominn vegna endurákvörðunar á grundvelli skattsvika viðkomandi. Þá ber við mat á því hvort hagsmunum ríkissjóðs sé betur borgið með niðurfellingu tekjuskatts að hluta að líta til þess hvort gripið hafi verið til nauðsynlegra ráðstafana til að tryggja rekstur fyrirtækisins til framtíðar. Jafnframt er lagt til í frumvarpinu að fyrsti gjalddagi skuldabréfsins sem gefið verður út verði 1. júlí 2012 í stað 1. október 2011 þannig að einnig að þessu leyti er gerð breyting samkvæmt frumvarpinu til ívilnunar eða rýmkunar fyrir þá sem njóta. Þriðji meginkafli frumvarpsins fjallar um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki öðluðust gildi í ársbyrjun 2010. Gildandi lög innihalda annars vegar beinar skattalegar ívilnanir til nýsköpunarfyrirtækjanna sjálfra og hins vegar ívilnanir í formi hlutabréfaafsláttar, bæði til einstaklinga og lögaðila, vegna kaupa á hlutabréfum í nýsköpunarfyrirtækjum. Þessi úrræði eiga samkvæmt gildandi lögum að koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda árið 2011. Í þessu frumvarpi er að finna breytingar á báðum þáttum stuðningsins. Í fyrsta lagi eru lagðar til frekari skattalegar ívilnanir til nýsköpunarfyrirtækja sjálfra en nú er. Þær eru helstar að heimild til frádráttar frá álögðum tekjuskatti nýsköpunarfyrirtækja hækki úr 15% í 20%, að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til almennrar viðmiðunar á frádrætti hækki úr 50 millj. kr. í 100 millj. kr., að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði til viðmiðunar frádrætti hækki úr 75 millj. kr. í 150 millj. kr. þegar um aðkeypta rannsóknar- og þróunarþjónustu er að ræða frá ótengdu fyrirtæki, háskóla eða rannsóknarstofnun, að fallið verði frá því að við ákvörðun á skattalegu tapi samkvæmt lögum nr. 152/2009, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, skuli einungis líta til rekstrartaps viðkomandi nýsköpunarfyrirtækis frá og með því rekstrarári sem verkefni í eigu þess hlaut staðfestingu vegna skattfrádráttar. Í öðru lagi eru breytingar á hlutabréfaafslættinum og öðrum þáttum laganna sem óumflýjanlegt er að leggja til í kjölfar samskipta við Eftirlitsstofnun EFTA (ESA), en þær eru að hlutabréfaafsláttur til handa einstaklingum og lögaðilum vegna fjárfestinga í hlutabréfum í nýsköpunarfyrirtækjum verði felldur brott þar sem hann samrýmist ekki reglum um ríkisaðstoð í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að nýsköpunarverkefni hljóti staðfestingu af Rannís samkvæmt lögunum í stað nýsköpunarfyrirtækja eins og nú er, að rannsóknir og þróun verði skilgreind með sama hætti og gert er í leiðbeinandi reglum ESA um ríkisstyrki vegna rannsókna, þróunar og nýsköpunar frá 7. febrúar 2007, að skýrlega sé kveðið á um það í lögum hvaða hámarksreglur gilda um samanlagða opinbera styrki til verkefna á sviði rannsókna, þróunar og nýsköpunar eins og áskilið er í sömu leiðbeiningarreglum ESA. Aðdraganda þessara breytingartillagna má rekja til þess að í almennum athugasemdum við frumvarp það sem varð að lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki kemur fram að með því sé kveðið á um tiltekið form ríkisaðstoðar við nýsköpunarfyrirtæki og því beri með vísan til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið að tilkynna ESA um áformaða ríkisaðstoð. Jafnframt er áréttað að í samræmi við málsmeðferðarreglur ESA sé ekki unnt að hefja veitingu ríkisaðstoðarinnar fyrr en að fenginni staðfestingu stofnunarinnar á lögmæti ríkisaðstoðarinnar. Sem fyrr segir öðluðust lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki gildi í ársbyrjun 2010 en ekki tókst að tilkynna ESA um frumvarpið áður en Alþingi samþykkti það. Staðfesting ESA lá því ekki fyrir þegar lögin tóku gildi. ESA var tilkynnt með formlegum hætti um lögin í áföngum í júní og september 2010 og hefur stofnunin haft kerfið til skoðunar síðan þá. Eftirlitsstofnun EFTA sendi íslenskum stjórnvöldum upplýsingabeiðni í nóvember 2010 vegna núgildandi laga þar sem látnar eru í ljós ýmsar athugasemdir við það ríkisaðstoðarkerfi sem í þeim felst. Í kjölfarið hafa átt sér stað samskipti við stofnunina þar sem fram hefur komið að skattafsláttur til einstaklinga og lögaðila muni líklega standa í vegi fyrir því að kerfið verði samþykkt sem lögmæt ríkisaðstoð, en samþykki ESA er sem fyrr segir forsenda þess að heimilt sé að hrinda kerfinu í framkvæmd við álagningu 2011. Athugasemdir ESA lúta í fyrsta lagi að því að stofnunin telur að ýmsum skilgreiningum laganna sé ábótavant og ekki standist ákvæði EES-samningsins að útiloka opinber hlutafélög og önnur hlutafélög í eigu opinberra aðila frá gildissviði laganna. Slíkt feli í sér ólögmæta mismunun gagnvart hlutafélögum í opinberri eigu. Í öðru lagi liggur fyrir sú afstaða ESA að ívilnunin sem felst í skattafslætti til lögaðila sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum feli í sér sjálfstæða beina ríkisaðstoð til þessara lögaðila sem ólíklegt er að verði réttlætt á grundvelli undanþáguákvæða EES-samningsins. Í þriðja lagi telur stofnunin að ekki sé unnt að setja þak á hinn óbeina stuðning til nýsköpunarfyrirtækja sem felst í því að nýsköpunarfyrirtæki verða álitlegri fjárfestingarkostur en önnur félög sökum skattafsláttarins. Af þeirri ástæðu verði erfitt að staðfesta skattafslátt vegna hlutafjárkaupa í nýsköpunarfyrirtækjum þótt hann taki einungis til einstaklinga. Stjórnvöld hafa átt í viðræðum við Eftirlitsstofnun EFTA í því skyni að finna lausn á framangreindum atriðum. Ljóst er að ráða má bót á fyrstnefnda atriðinu, þ.e. að opinber fyrirtæki verði ekki útilokuð, með breytingu á lögunum. Sömuleiðis má endurbæta skilgreiningar og líta í því sambandi til leiðbeinandi reglna ESA, frá febrúar 2007, um ríkisaðstoð til rannsóknar-, þróunar- og nýsköpunarverkefna. Erfitt er að sjá að afslættir fyrir lögaðila sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum muni verða samþykktir. Þriðja atriðið, afslættir fyrir einstaklinga sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum, gæti fengist samþykkt en líkur eru á því að ESA verði að taka lögin í heild til ítarlegrar skoðunar, eða formlegrar rannsóknar, haldi íslenska ríkið fast við að sá þáttur komi til framkvæmda við álagningu árið 2011. Verði málið sett í formlega rannsókn mun endanleg niðurstaða ekki liggja fyrir fyrr en 6–10 mánuðum síðar. Niðurstaða slíkrar rannsóknar gæti orðið neikvæð og fari svo yrði íslenskum stjórnvöldum skylt að endurkrefja veitta ríkisaðstoð. Sú leið er fær að draga fyrrnefnda tilkynningu um ríkisaðstoð til baka og tilkynna nýtt kerfi til ESA sem einungis innihéldi frádrátt fyrir nýsköpunarfyrirtæki vegna skilgreindra nýsköpunarverkefna. Slíkt kerfi gæti mögulega komið til framkvæmda við álagningu ársins 2011 að fengnu samþykki ESA. Með vísan til þess að þannig fram sett ríkisaðstoðarkerfi væri mjög í anda þeirra leiðbeininga sem ESA hefur sett fram gæti samþykki ESA legið fyrir innan tiltölulega skamms tíma. Rannís hefur nú þegar móttekið um 100 umsóknir frá nýsköpunarfyrirtækjum sem óska staðfestingar samkvæmt lögunum og hefur ekki verið hægt að afgreiða umsóknir vegna þess að samþykki ESA liggur ekki fyrir. Verði lögunum breytt til samræmis við kröfur ESA má reikna með því að unnt verði að afgreiða þessar umsóknir lítt breyttar. Því eru þessar breytingar lagðar til, virðulegi forseti, til að reyna að tryggja að hægt verði að haga framkvæmdinni þannig og að árið 2011 fari ekki forgörðum í þessu sambandi. Þá næst að breytingum á lífeyrislögum. Í kjölfar efnahagshrunsins í lok árs 2008 var lögfest bráðabirgðaákvæði þess efnis að vikmörk milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóða verði 15% í stað 10% fyrir árið 2008 sem er frávik frá almennri reglu laganna. Þetta frávik var síðan framlengt fyrir árið 2009. Í því frumvarpi sem hér liggur fyrir er lagt til að hið sama gildi um árið 2010, þ.e. að vikmörk milli eignarliða og framtíðarskuldbindinga lífeyrissjóða verði áfram 15% í stað 10%. Hér er um að ræða heimildarákvæði sem stjórnir lífeyrissjóða geta nýtt sér en líkt og á síðasta ári er útlit fyrir að einhverjir sjóðir verði með neikvæða stöðu yfir 10% á árinu 2010. Þá er lagt til að gerðar verði sömu kröfur til menntunar og kunnáttu þeirra sem fara með sjóðstýringu lífeyrissjóða og gerðar eru til sjóðstjóra verðbréfasjóðanna, þ.e. að hafa staðist próf í verðbréfaviðskiptum. Í frumvarpinu er einnig að finna tillögu að breytingum á heimildum skattrannsóknarstjóra í því skyni að einfalda og flýta fyrir málsmeðferð gagnvart þeim aðilum sem eru til rannsóknar. Í þeim felst m.a. að skattrannsóknarstjóri ríkisins geti leitað úrskurðar héraðsdóms um leit og haldlagningu gagna á einkaheimilum eða á öðrum þeim stöðum sem heimildir skattalaga taka ekki til, en samkvæmt gildandi lögum hefur skattrannsóknarstjóri ríkisins einungis heimild til leitar og haldlagningar gagna vegna rannsókna án undangengins úrskurðar héraðsdóms á starfsstöðvum og í birgðageymslum framtalsskyldra aðila. Við rannsóknaraðgerðir hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins skal gæta að ákvæðum laga um meðferð sakamála eftir því sem við getur átt, einkum varðandi réttarstöðu grunaðra manna á rannsóknarstigi. Þótt leiða megi að því líkur að á grundvelli þessa ákvæðis hafi skattrannsóknarstjóri ríkisins nú þegar heimild til að fara með úrskurðarbeiðni fyrir héraðsdóm hefur myndast sú venjubundna framkvæmd að mál séu kærð til lögreglu sé talin þörf á leit á heimilum eða á öðrum stöðum en starfsstöðvum eða birgðageymslum framtalsskyldra aðila, til að mynda sökum þess að starfsstöð er í reynd á heimili eða að rökstuddur grunur er um að gögn er varða ætluð brot sé þar að finna. Hefur lögreglan þá farið fram með úrskurðarbeiðni fyrir héraðsdómi á grundvelli kæru frá skattrannsóknarstjóra ríkisins og lögregla hefur í framhaldinu framkvæmt leit og haldlagningu í samráði við skattrannsóknarstjóra. Í kjölfar leitar hefur málinu á ný verið vísað til skattrannsóknarstjóra ríkisins til áframhaldandi rannsóknar. Með þessu fyrirkomulagi er máli í reynd vísað til opinberrar rannsóknar til þess eins að unnt sé að leita úrskurðar um leit og haldlagningu. Hefur þetta leitt til óhagræðis með því að máli er þá vísað til opinberrar rannsóknar á frumstigi og því fyrirliggjandi að máli þurfi að vísa á ný til áframhaldandi rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Þetta hefur leitt til óhagræðis með því að forræði rannsóknarinnar og aðgerðarinnar sjálfrar hefur þótt óljóst af hálfu þess sem hún beinist gegn auk þess sem þetta fyrirkomulag hefur leitt til lengri málsmeðferðartíma en ella eins og augljóst er. Með því að tekin séu af tvímæli um það að skattrannsóknarstjóri ríkisins geti leitað eftir úrskurði héraðsdóms um leit og haldlagningu er gert ráð fyrir að meðferð máls verði skilvirkari, leiði til aukins hagræðis og einföldunar fyrir rannsóknaraðila jafnt og þá aðila sem aðgerðin beinist gegn. Að lokum eru í frumvarpinu lagðar til ýmsar minni en þó mikilvægar breytingar sem rétt er að nefna. Fyrst er að nefna vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Lagt er til að heimilt verði að endurgreiða vörugjöld allt að 100 þús. kr. vegna ökutækja sem ganga fyrir bensíni eða dísilolíu en breytt er til þess að ganga fyrir metani. Er þessari tillögu ætlað að flýta fyrir þeirri þróun að metan verði notað í daglegum samgöngum á Íslandi. Með því að fjölga hratt notendum metans er vonast til þess að söluaðilar og framleiðendur metans sjái sér aukinn hag í því að fjölga áfyllingarstöðvum um allt land. Sú þróun gæti orðið til þess að þeir sem endurnýja ökutæki sín sjái raunhæfan kost í því að kaupa sér ökutæki sem gengur fyrir metani í stað hefðbundins jarðefnaeldsneytis. Jafnframt er vonast til að tillagan verði til þess að fyrr en ella verði metani í auknu mæli safnað úr lífrænum úrgangi til nota á ökutæki með þeim jákvæðu umhverfislegu áhrifum sem af því hljótast. Reiknað er með að tillagan komi til með að kosta ríkissjóð 100 millj. kr. yfir tveggja ára tímabil. Önnur breytingartillaga snýr að óinnleystum gengishagnaði. Samkvæmt gildandi lögum myndar óinnleystur gengishagnaður af innlánsreikningum skattskyldar tekjur hjá rétthafa. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að tekjufærsla gengishagnaðar á innlánsreikningum og kröfum í erlendri mynt eigi sér ekki stað fyrr en við úttekt af reikningum og þannig horfið frá því að telja áfallinn óinnleystan gengishagnað af innlánsreikningum til tekna. Í þriðja lagi eru breytingar á stimpilgjaldi. Í gildandi lögum er að finna tímabundnar undanþágur frá greiðslu stimpilgjalds þegar skilmálum fasteignaveðskuldabréfa er breytt eða ný veðskuldabréf eru gefin út til uppgreiðslu vanskila. Í frumvarpinu er lagt til að þessar undanþágur verði framlengdar um eitt ár, þ.e. til ársloka 2011. Þessi framlenging þykir nauðsynleg í ljósi þeirra greiðsluerfiðleika sem enn blasa við mörgum heimilum vegna hækkunar bíla- og fasteignalána sem rekja má til lækkunar krónunnar og verðbólguáhrifa. Í fjórða lagi er lögð til breyting á erfðafjárskatti af söluhagnaði íbúðarhúsnæðis. Lagt er til að meðferð á söluhagnaði af íbúðarhúsnæði manns verði sú sama hvort sem salan fer fram út úr dánarbúi eða af erfingjum sjálfum. Samkvæmt gildandi lögum er reglan sú að hafi íbúðarhúsnæði arfláta verið selt áður en dánarbúinu er slitið er söluhagnaðurinn skattlagður eins og um lögaðila sé að ræða en ekki erfingja. Í fimmta lagi er breytingartillaga sem snýr að vaxtabótum. Samkvæmt gildandi lögum mynda gjaldfallin vaxtagjöld rétt til vaxtabóta óháð því hvort greiðslan hefur farið fram. Þetta hefur leitt til þess, m.a. í tilviki frystinga á afborgunum og vöxtum eða þá sökum þess að menn hafa með öllu hætt að borga af slíkum lánum, að vextirnir hafa í einhverjum tilvikum myndað rétt til vaxtabóta þótt þeir hafi alls ekki verið greiddir. Þá hefur einnig ríkt ákveðið ósamræmi milli lánastofnana varðandi það hvort réttur til vaxtabóta myndast í slíkum tilvikum. Því er lagt til að til vaxtagjalda sem mynda stofn til vaxtabóta teljist einungis greiddir vextir og verðbætur á afborganir og vexti en ekki gjaldfallnir. Í frumvarpinu er reyndar reiknað með að þessi breyting komi til framkvæmda strax við álagningu opinberra gjalda á árinu 2011, en komið hefur í ljós að á því eru vandkvæði af tæknilegum ástæðum. Ég mun því leyfa mér að leggja þá tillögu fyrir hv. efnahags- og skattanefnd að breytingin komi fyrst til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda árið 2012. Í sjötta lagi er lögð til breyting á skattlagningu einstaklinga með búsetu erlendis. Gert er ráð fyrir að einstaklingar sem búsettir eru erlendis eigi rétt á að verða skattlagðir með sama hætti og einstaklingar búsettir hér á landi stafi meiri hluti tekna þeirra frá Íslandi. Samkvæmt túlkunum Evrópudómstólsins á reglum ESB-réttar um frjálsa för launþega, sem eiga sér hliðstæðu í EES-samningnum, getur það komið í hlut ríkis að veita einstaklingum í slíkri stöðu sama skattalega hagræði og veitt er aðilum með ótakmarkaða skattskyldu í ríkinu. Slíkir einstaklingar njóti yfirleitt ekki skattalegra ívilnana í búseturíki sínu af þeirri ástæðu að meiri hluti tekna þeirra er upprunninn og skattlagður erlendis. Í sjöunda lagi er breytingartillagan sem snýr að dreifingu tekjufærslu samkvæmt 60. gr. tekjuskattslaga. Gert er ráð fyrir því að þeir sem miðað hafa tekjuuppgjör rekstrar við innborganir vegna seldrar þjónustu, í stað þess að miða við unna og bókfærða þjónustu, í þeim tilvikum sem vinnuþáttur hinnar seldu þjónustu er almennt yfir 70% verði heimilað að færa til tekna á þremur árum þá fjárhæð sem tekjufærslu hafði áður verið frestað á, í stað þess að færa frestunarfjárhæðina til tekna í einu lagi í skattframtali 2011. Þá er loks tillaga til breytinga á dómsmálagjöldum sem ég vil gera grein fyrir. Gert er ráð fyrir fjölgun í gjaldaþrepum við greiðslu dómsmálagjalda og að bætt verði við tveimur nýjum gjaldaþrepum. Hæsta gjaldaþrepið í dag miðast við stefnufjárhæð eða áfrýjunarfjárhæð frá 30 millj. kr. og yfir. Er hér lagt til að gjaldaþrepið verði 30 millj. kr. að 90 millj. kr. og svo tvö ný stig, þ.e. frá 90 millj. kr. að 150 millj. kr. og svo frá 150 millj. kr. og af fjárhæð umfram þá fjárhæð. Áætlanir gera ráð fyrir að með þessum breytingum hækki dómsmálagjöld úr 15 millj. kr. á ári í 180 millj. kr. á ári og að tekjuauki fyrir ríkissjóð verði um 165 millj. kr. árlega sem gert er ráð fyrir að verði að fullu nýttur til að fjölga dómurum við Hæstarétt og héraðsdómstólana. Ljóst er að til kasta dómstólanna koma nú mál af allt annarri stærðargráðu en við eigum almennt að venjast og tekin hefur verið ákvörðun um að efla verulega dómstólana á báðum dómstigum og dómsmálagjöldin sem hér er verið að leggja drög að eiga að mæta þeim kostnaði. Allra síðast er lögð til hækkun á gjöldum innheimtum af Fiskistofu hvað ekki hefur verið gert í allmörg ár. Gert er ráð fyrir því að gjöldin sem innheimt eru við útgáfu leyfa til veiða í atvinnuskyni, vegna eftirlits um borð í fiskiskipum og flutnings á veiðiheimildum milli skipa verði hækkuð til samræmis við verðlagshækkanir sem orðið hafa undanfarin ár, en gjöld þessi voru ákveðin á árunum 2000–2002 og hafa verið óbreytt frá þeim tíma. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að markaðar tekjur Fiskistofu hækki um tæpar 23 millj. kr. Auk framangreindra ákvæða frumvarpsins eru í því nokkrar breytingar sem fyrst og fremst miða að bættri skattframkvæmd. Samkvæmt áætlun fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjutap ríkissjóðs vegna breytinga á tekjuskattshlutfallinu nemi tæpum 10,2 milljörðum kr. Er það annars vegar vegna lækkunar tekjuskattshlutfallsins og hins vegar útsvarsgreiðslu ríkissjóðs til sveitarfélaga en sveitarfélögum er lögum samkvæmt tryggt útsvar af tekjuskattsskyldum tekjum með því að ríkissjóður greiðir að hluta eða að fullu útsvar þeirra sem hafa tekjur undir ákveðnum mörkum. Á móti er gert ráð fyrir að niður falli bein framlög í fjárlögum til starfrækslu málaflokksins sem nema um 10 milljörðum kr. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er reiknað með að vegna annarra breytinga en yfirfærslu á málefnum fatlaðra komi ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð nema hvað reiknað er með um 100 millj. kr. kostnaði vegna endurgreiðslu á vörugjöldum. Margt í frumvarpi þessu lýtur að lagfæringum tæknilegs eðlis og með þeim er að hluta til komið til móts við nokkrar af óskum Samtaka atvinnulífsins sem hafa verið í samstarfi við stjórnvöld um lagfæringar á ýmsum málum sem uppi hafa verið í þeim samskiptum. Vona ég að með þessu sé a.m.k. að einhverju leyti komið til móts við gagnrýni og óánægju sem sett hefur verið fram á nokkra liði, bæði tæknilegs og efnislegs eðlis, í skattamálum lögaðila, suma frá fyrri tíð og suma frá breytingum undangenginna tveggja ára. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari.

Virðulegi forseti. Ég vil mjög gjarnan kannast við Suðurnesin og Hornafjörð sem er hluti af mínu kjördæmi. En ég er komin upp til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um þær breytingar sem er verið að gera á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki. Ég er 1. flutningsmaður að frumvarpi sem varðar breytingu á þeim lögum þar sem ég legg til að 2. tölul. 1. mgr. 5. gr. laganna verði felldur út. Hann er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Að sýnt sé fram á með gögnum að varið verði a.m.k. 5 millj. kr. til rannsókna og þróunar á 12 mánaða tímabili.“ Ein af þeim athugasemdum sem ég fékk við frumvarpið, eftir að það var samþykkt sem lög frá Alþingi, frá þeim sem starfa við stuðning við nýsköpunarfyrirtæki var sú að þetta kæmi engan veginn til móts við litlu nýsköpunarfyrirtækin þegar þau væru að hefja rekstur og þyrftu einna helst á stuðningi að halda. Þegar ég renni hins vegar í gegnum þær breytingar sem lagðar eru til hér virðist fyrst og fremst horft til þess að hækka upphæðina gagnvart meðalstórum nýsköpunarfyrirtækjum en ekki að koma til móts við litlu fyrirtækin sem þurfa einna helst á stuðningi að halda. Kæmi til greina að bæta við þessu ákvæði við meðferð 

Frú forseti. Ef minni mitt svíkur ekki var einmitt þetta lágmark lækkað verulega í meðförum þingsins á frumvarpinu á síðasta ári. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að fara yfir öll slík fjárhæðarmörk en ég held að eðli málsins samkvæmt séu einhver neðri mörk á því hversu skynsamlegt er að fara með þetta langt niður vegna þess að þarna er um allmikið ferli að ræða, bæði úttektin og vottunin á verkefninu eins og hér er lagt til í stað fyrirtækisins áður og það er utanumhald á því af hálfu Rannís. Ég held að neðri mörk liggi í einhverjum milljónum króna, enda svarar tæpast kostnaði að vera að sækja um og hafa mikið fyrir því að sækja um 15 og núna 20% endurgreiðslu kostnaðarins nema það nemi einhverjum fjárhæðum. Ég treysti hv. þingnefnd bærilega til þess að fara yfir það hvort ástæða sé til í tengslum við þetta frumvarp núna að breyta þessu. Ætlunin var að leggja af stað og prufukeyra þetta fyrirkomulag og endurskoða það svo í heild sinni, 

Virðulegi forseti. Þegar unnið var að þessari lagasetningu á sínum tíma sögðust menn horfa svolítið til fyrirkomulagsins í Noregi þar sem er hið svokallaða „skatteFUNN“-kerfi sem styður við nýsköpunarfyrirtæki. Þar er ekki neitt gólf heldur er lykilatriðið í kerfinu einmitt þetta mat sem fer fram á verkefninu sjálfu, þannig að þröskuldurinn er náttúrlega fyrst og fremst sá að komast í gegnum matið hjá þeirri stofnun sem er sambærileg við Rannís í þessum lögum. Ég tel langeðlilegast að verkefnið sjálft sé metið, hvort það sé nýsköpunarverkefni, frekar en þeir peningar sem verið er að setja í þetta. Þá vil ég líka benda á að frumkvöðlarnir leggja oft sjálfir mjög mikla vinnu á sig og eiga erfitt með að leggja fram kostnað fyrir þá launalausu vinnu sem þeir inna af hendi og þurfa einmitt fyrst og fremst á þessum stuðningi að halda þegar þeir eru að koma fyrirtækinu af stað.

Frú forseti. Ég held að það sé ekki hugsun neinna að þarna sé eitthvert gólf sem sé beinlínis til þess ætlað að halda litlum verkefnum úti, a.m.k. væri ég persónulega alls ekki hlynntur slíku. Ég hef einmitt lagt áherslu á hið gagnstæða, að þetta eigi sérstaklega að vera stuðningur við minni aðila sem eru að leggja af stað og eru veikburða, hverjum hann er enn þá dýrmætari en jafnvel stóru og sterku aðilunum. Ein leið til að nálgast þetta væri einfaldlega sú að það væru bara náttúruleg mörk á því hvað menn stæðu í að sækja um lítil verkefni og menn væru ekkert að hafa af því áhyggjur. Ég tel það alveg koma til greina. Það er sjálfsagt mál að skoða það eða að hafa þennan þröskuld enn lægri ef menn telja það eftir sem áður, til að ekki sé verið að sækja um einhverja hundraðkalla, að þetta væru þá 2, 3 milljónir eða 1 milljón eða hvað það nú væri. En þá má líka spyrja: Er ekki eins gott að sleppa því? Það sem hér er fyrst og fremst verið að leggja til er á hinum endanum. Það er verið að tvöfalda fjárhæðarmörkin upp á við í öllum helstu liðum stuðningsins. Það er umtalsvert framlag sem getur leitt til þess, og mér liggur við að segja vonandi leiðir til þess, að útgjöld ríkisins 

Frú forseti. Ég ætla að einskorða mig við greiðsluuppgjör á gjaldföllnum skattskuldum. Þannig var síðast þegar þetta var tekið upp að maður sem ég þekki var nýbúinn að klóra undan nöglunum, af því að hann er grandvar og stendur í skilum var hann búinn að klóra undan nöglunum til að geta greitt þessa skattskuld. Hann var ekki mjög ánægður þegar kom svo í ljós að hann hefði getað fengið billeg lán hjá hæstv. ráðherra til að greiða skuldirnar, því að hann tók lán til þess hjá ættingjum og vinum. Síðan gerist það aftur, núna á aftur að víkka þetta út. Hvað gerist með menn sem eru nýbúnir að borga skuldir með því að klóra undan nöglunum einhverjar greiðslur þó að þeir hafi í rauninni ekki ráðið við það? Þetta er dálítið varasamt. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að svara mér því.

Frú forseti. Það verður náttúrlega ekki bæði sleppt og haldið. Ef menn vilja reyna að aðstoða fyrirtæki í erfiðleikum, sem eru það unnvörpum, og þar á meðal sum vegna svona mála að þau hafa lent í því að skulda opinber gjöld, það er liður í því að þau komist í gegnum sína erfiðleika og það er liður í því að þau komi sínum málum í skil, þá hefur þessi aðferð ótvíræða kosti. En að sjálfsögðu má alltaf færa rök af því tagi sem hv. þingmaður fer hér með, samanburðar- og samkeppnisrök eða hvað það nú er, og þá stendur eftir spurningin: Er verið að bjarga meiri hagsmunum en minni? Er þetta skynsamleg aðgerð við okkar aðstæður sem eru óvenjulegar? Það er alveg rétt, þetta er óvenjuleg aðgerð. Við venjulegar aðstæður væru menn ekki að grípa til þessa en það hefur komið í ljós, samanber það sem ég fór yfir í framsöguræðu minni, að þetta úrræði hefur nýst fjöldamörgum og mjög margir aðilar hafa borið sig eftir þessu. Það hefur auðveldað þeim að koma sínum málum í skil 

Frú forseti. Þá ætla ég að ræða um nýsköpunarfyrirtæki. Það er lagt til að beita forsendum þess að veita styrki til nýsköpunar. Nú hafa 100 fyrirtæki sótt um. Er ekki verið að breyta forsendum fyrir umsóknum þeirra? Eiga þær lengur rétt á sér? Vilja þeir lengur sækja um þegar búið er að breyta þessu svona? Svo kemur náttúrlega alltaf upp í huga manns spurningin um traust á hlutabréfum. 60 þús. manns töpuðu 80 milljörðum af sparnaði sínum, venjulegt fólk og venjuleg heimili. Hvernig sér hæstv. ráðherra það að einhver sé svo vitlaus að fara að fjárfesta í hlutabréfum í þessari stöðu, og alveg sérstaklega þegar skattur á hagnað fyrirtækja hefur verið 15, 18, 20% og skattur á fjármagnstekjur 10, 15, 18, 20%? Og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt á ensku: Þið hafið ekki enn séð allt.

Frú forseti. Ég fór yfir það að við teljum að þær umsóknir sem liggja fyrir eigi að geta staðið eins og þær eru þó að þessar breytingar séu gerðar á lögunum, enda eru þær að sjálfsögðu til rýmkunar hvað varðar fjárhæðarmörkin og þann þátt. Ég fór rækilega yfir það hvers vegna við verðum að reyna að gera þessar breytingar. Það er einfaldlega vegna þess að annars er málið strand, annars getum við ekki hafið framkvæmd á þessum stuðningi vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA). Við skulum bara orða það hreint út: Það er verið að reyna að bjarga í horn með því að fara í þessar breytingar núna og vonandi tekst okkur að gera það fljótt og vel þannig að framkvæmdin tefjist ekki um heilt ár. Þá er það von okkar að umsóknirnar standi og haldi algjörlega gildi sínu og hægt verði að vinna úr þeim fljótt og vel að því tilskyldu vissulega að við fáum ESA til að samþykkja þessa nýju útfærslu á stuðningnum. Hitt varðandi hlutabréfin, ég skal ræða það í seinna svari við hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þessa frumvarps. Hér eru fjölmörg jákvæð skref stigin, sérstaklega í samvinnu og samstarfi við fulltrúa atvinnulífsins, og verið er að rýmka skattalega meðferð á eftirgjöf skulda til að flýta fyrir endurskipulagningu lífvænlegra fyrirtækja og það er vel. Ég er með eina afmarkaða spurningu hvað varðar nýsköpunarhluta frumvarpsins. Það er vissulega jákvætt að stærri skref verði stigin til þess að auka á skattalegar ívilnanir til fyrirtækjanna sjálfra en það eru að sjálfsögðu viss vonbrigði að nú eigi að hverfa frá hlutabréfaafslætti frumvarpsins sem við samþykktum í fyrra vegna ESA- og EES-reglna. Spurning mín til hæstv. ráðherra tengist þessu: Væri leið fram hjá EES-samningnum að rýmka reglurnar og láta þá skattafslátt til hlutabréfakaupa ekki eingöngu ná til nýsköpunarfyrirtækja heldur til fyrirtækja almennt?

Frú forseti. Já, trúlega væri það a.m.k. leið til að taka á einum afmörkuðum gagnrýnisþætti. En þá verðum við auðvitað að svara þeirri pólitísku spurningu: Viljum við fara aftur inn á þá braut að taka upp almenna afslætti til handa þeim sem kaupa hlutabréf? Maður getur velt því fyrir sér í ljósi reynslunnar og sögunnar hversu vel heppnað það var þegar upp var staðið. Á það kannski sinn þátt í því að mikill fjöldi fólks tapaði enn þá meiru í hruninu en ella hefði orðið vegna þess að menn voru beinlínis hvattir til að fjárfesta í hlutabréfum á þeim tíma og kannski einmitt á tíma þegar þörfin var minni en oft endranær enda auðvelt um útvegun fjár og menn gátu sótt sér fé með skráningu á markað o.s.frv. Ég hefði sjálfur gjarnan viljað að við fyndum leið til að útfæra einmitt stuðning af þessu tagi við nýsköpun og að við beindum t.d. fé í þann farveg ef við fyndum einhverjar leiðir til þess. Ég er ekki endilega að segja að við eigum að gefast upp við það en til þess að stofna ekki framkvæmdinni í hættu á næsta ári held ég að við eigum 

Virðulegi forseti. Já, ég er ósammála hæstv. ráðherra hvað þetta snertir. Ég tel að það sé mjög þarflegt fyrir okkur að styrkja hlutabréfamarkaðinn, styrkja Kauphöllina. Út úr því fáum við sterkari fyrirtæki og lagaramminn í dag er allt annar um öll þessi viðskipti en hann var á sínum tíma. Við höfum miklu, miklu sterkari og stífari lagaramma og getum forðast það með einföldum hætti að lenda í þeim vandamálum sem við lentum í á árunum fyrir hrun. Staðan nú er allt önnur. Mig langar að varpa annarri spurningu til hæstv. ráðherra sem tengist breytingum hvað varðar metanbíla. Kostnaður ríkisins er áætlaður um 100 millj. kr. með 100 þús. kr. afslætti til breytinga. Reikna má með að breytingarnar kosti öðrum hvorum megin við 500 þús. kr. á bíl, því verður afsláttur ríkisins væntanlega u.þ.b. bara virðisaukaskatturinn af breytingunni. Í ljósi markmiða frumvarpsins telur ráðherrann ekki að stíga megi lengra og gefa meiri afslátt til að ná þeim markmiðum? Tillögunni er ætlað að flýta fyrir þeirri þróun að metan verði notað í daglegum samgöngum á Íslandi o.s.frv. Má ekki stíga lengra í því sambandi?

Frú forseti. Það er alltaf hægt að hugsa sér að ganga lengra, sérstaklega ef til eru nógir peningar, þá er náttúrlega enginn vandi að finna þeim farveg í góð og þörf málefni. Það er nú engu að síður okkar mat að þetta eigi að geta verkað umtalsvert hvetjandi. Hugsunin er m.a. sú að ryðja brautina með því að gera það fýsilegt að ráðast í þessar breytingar og fyrstu þúsund bílarnir fengju þá niðurgreiðslu miðað við þessar fjárheimildir. Þær eiga síðan í framhaldinu að skila sér í því að breytingarnar verði hagkvæmari og ódýrari þegar meiri fjöldaframleiðsla er komin í gang. Það verður enn þá fýsilegra að vera með metanbíl eða láta breyta bíl yfir í metan þegar dreifikerfið er orðið öflugra, fleiri stöðvar komnar o.s.frv. Þetta er hugsað sem stuðningur við að ýta því af stað. Annað sjónarmið sem við tökum alvarlega er líka uppi. Það er í samskiptum við umhverfisráðuneytið og iðnaðarráðuneytið. Ekki er meiningin að fjármálaráðuneytið gangi úr hófi fram í þá átt að stýra því nákvæmlega í hvaða vistvænu orkugjafa umferðin þróast 

Virðulegi forseti. Sveitarfélög frá 1,2% hækkun á útsvari og auk framlags á fjárlögum árið 2012 og 2013 til að standa straum af kostnaði við yfirfærslu á málefnum fatlaðra. Á árinu 2011 á einnig að hefja vinnu við heildarendurskoðun á lögum um málefni fatlaðra. Á henni að vera lokið árið 2014. Þá á að liggja fyrir mat á tilraunaverkefni sem ríkissjóður kostar um notendastýrða persónulega aðstoð. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Verða þessi 1,2% sem fara frá ríki yfir til sveitarfélaga endurskoðuð 2014 um leið og endurskoðun laganna á að vera lokið og reynsla af tilraunaverkefnum verður gerð upp?

Frú forseti. Svarið er já, bæði þessi faglegu og fjárhagslegu samskipti verða endurskoðuð 2014, þar á meðal hvernig 1,2% af útsvarsstofni duga til að mæta öllum þörfum vegna útgjalda málaflokksins. Þannig er um þetta búið að útsvarsprósentan er stillt af með mati á því hvað sé líklegt að vera fullnægjandi og meira en fullnægjandi til lengri tíma litið. Ef horft er til baka og tekið meðaltal af útgjöldum til málaflokksins nokkur undanfarin ár eða fyrir hrun, skulum við segja, þá hefðu að meðaltali 1,07%–1,09% dugað fyrir þeim útgjöldum þannig að hér er borð fyrir báru. Útsvarsstofninn er slakur um þessar mundir og þess vegna vantar nokkuð upp á að hann skili fullnægjandi tekjum. Það er bætt með beinum framlögum úr ríkissjóði á þessu tímabili eftir því sem þarf. Sveitarfélögum er því algerlega tryggð yfirfærsla á fjárveitingum í samræmi við raunkostnað vegna málaflokksins eins og hann stendur í dag, plús þær einskiptisgreiðslur sem fylgja málaflokknum í beinum framlögum frá ríkinu og 

Virðulegi forseti. Ef ég skil það rétt verður sveitarfélögunum gert kleift að uppfylla þessi nýju og vonandi bættu lög um málefni fatlaðra. Það liggur fyrir og ég hef kynnst því aðeins í starfi hv. félags- og tryggingamálanefndar að þeim hagsmunaaðilum sem koma að málaflokknum þykir ýmislegt vanta í lagarammann, hann uppfylli m.a. ekki samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðra. Við vitum að þetta kemur til með að kosta og að sveitarfélögin standa illa. Ég vil bara tryggja það og heyra aftur frá hæstv. fjármálaráðherra að það standi málaflokknum ekki fyrir þrifum að verið sé að flytja hann yfir og að nægt fjármagn fylgi.

Frú forseti. Okkur eru alveg ljós þau áform og verkefni og sá metnaður sem menn hafa fyrir hönd þessa málaflokks á komandi árum, bæði varðandi persónulega notendastýrða þjónustu, sem verður unnið að að innleiða í áföngum og farið strax í ákveðin verkefni í þeim efnum, og áhuga á því að innleiða samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fatlaðra og réttindi sem honum tengjast. Ég held að öðru verði ekki haldið fram með neinum rökum en að ríkið geri vel við málaflokkinn við þessa yfirfærslu. Það er algerlega borðleggjandi að það kostar ríkið þó nokkuð meira á næsta ári og væntanlega næstu tvö ár þar á eftir að færa málaflokkinn yfir en halda hann áfram sjálft. Það er vegna þess að ríkið tekur í raun á sig allan breytingarkostnaðinn og einskiptiskostnaðinn og leggur hann fram sem fjárlög, tekur á sig kostnað vegna biðlauna út af lokunum á svæðisskrifstofum, vegna framlaga, vegna biðlista og fleira í þeim dúr. Ég tel að ríkið sýni með þessu hug sinn til þess að vel verði búið að þessum málaflokki í framtíðinni og 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér breyting á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Þetta frumvarp er hið seinna af tveimur svokölluðum bandormum en saman mynda þeir bandormar tveir kyrkislöngu um háls heimila og fyrirtækja í landinu. Frumvarpið skiptist í sex meginkafla. Það er hægt að segja að sá fyrsti snúi að málefnum fatlaðra, annar að skattalegum úrræðum í tengslum við fyrirtæki, þriðji að stuðningi við nýsköpunarfyrirtæki, fjórði að breytingum á lögum um lífeyrissjóði, fimmti að breytingum á heimildum skattrannsóknarstjóra og síðan eru ýmis önnur mál. Ef ég byrja á að fjalla aðeins um skattalega meðferð á eftirgjöf skulda lögaðila þá er hér að einhverju leyti komið til móts við gagnrýni sem við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd settum fram þegar upphaflegu lögin voru til meðferðar í efnahags- og skattanefnd. Að einhverju leyti gæti maður því sagt: Batnandi mönnum er best að lifa. En samt sem áður gera þessar breytingar, þrátt fyrir að vera til bóta, það að verkum að úr fyrirtækjunum eru teknir hvatar til hagnaðar. Hvernig gerist það? Það gerist þannig að þarna kemur upp einhvers konar frítekjumark, getum við sagt, á eftirstöðvum skulda. Á næstu fimm árum geta fyrirtækin, eftir að vera búin að nota öll möguleg rekstrartöp, fyrningar, niðurfærslur og annað slíkt, borgað upp í skattaskuldir sem hafa myndast vegna þessarar niðurfærslu. Ef þetta verður ekki gert upp eftir fimm ár er restin sett á jafnar greiðslur og þá sjálfsagt á skuldabréf til næstu fimm ára þar á eftir. Einhver fyrirtæki standa þá frammi fyrir því að möguleikar eru á því að allur hagnaður næstu tíu ára verði tekinn í skattgreiðslur sem hafa myndast vegna niðurskrifta á skuldum sem fyrirtækin réðu ekki við. Þetta er nokkurt nýmæli vegna þess að lögaðilar hafa hingað til ekki þurft að búa við það að ríkið sæki í aflahæfi þeirra. Við höfum séð þetta með einstaklinga en aldrei áður með lögaðila. Hér er því raunverulega verið að meðhöndla lögaðila eins og einstaklinga svo að hægt verði að búa til það vandamál sem við erum að einhverju leyti að reyna að leysa með einstaklingana, það verður hægt að elta fyrirtækin út yfir gröf og dauða til að innheimta skattskuldir sem hafa myndast vegna þess að það hefur þurft að niðurfæra skuldir. Í þessu er eitt lítið orð sem gerir það að verkum að sú hagræðing sem óhjákvæmilega þarf að eiga sér stað í íslenskri fyrirtækjaflóru tefjist hugsanlega eða hefjist ekki verði þetta að lögum vegna þess að skilyrði fyrir þessu er að ekki hafi orðið um sameiningu að ræða. Fyrirtæki sem þannig er ástatt fyrir hafa fengið felldar niður skuldir og skulda skatt út af því sem þau verða að borga kannski í 10 ár og á því tímabili geta þau ekki sameinast öðrum fyrirtækjum nema fyrirgera rétti sínum til þessa. Þá kemur að næsta kafla, sem ég ætlaði að fjalla hér um, og það er stuðningur við nýsköpunarfyrirtæki. Það er eins með það mál og með skattalegu meðferð á eftirgjöfinni, að verið er að leiðrétta hluti sem voru í frumvarpi sem sett var fram á vormánuðum sem við sjálfstæðismenn bentum á að ættu að vera rýmri, væru gallar á og annað slíkt, en ekki þótti ástæða til þess að hlusta á okkur. Ég býst við að mönnum þyki þægilegra að koma með málin aftur inn í Alþingi nokkrum mánuðum síðar og breyta lögunum. Eitt er það sem er allt of algengt hér á hinu háa Alþingi og það er það að vinnsla á frumvörpum sem síðar verða að lögum er á þann veg að oft þarf að vera að leiðrétta hluti eftir á. Ætli það sé ekki búið að gera einar 18 breytingar á greiðsluaðlögun einstaklinga vegna þess að framkvæmdin hefur ekki staðist lög að einhverju leyti, en hér er verið að lagfæra hluti vegna þess að talið er að þeir standist ekki EES-samninginn. Eitt sem er gert, sem ég tel afar slæmt, er að hlutabréfaafsláttur er afnuminn. Hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á hugleiðingu sem ég hef verið með í kringum þetta, þ.e. að ef menn halda að þetta standist ekki einhvers konar EES-rétt er auðveldasta leiðin að útvíkka þetta nákvæmlega eins og við sjálfstæðismenn höfum bent á í efnahagstillögum okkar, að taka upp almennan hlutabréfaafslátt í landinu. Hæstv. ráðherra talaði í andsvörum um að þessi afsláttur hefði nú ekki gefist vel og nefndi hrunið í því sambandi. Þetta er náttúrlega alrangt hjá hæstv. ráðherra. Hlutabréfaafslátturinn var innleiddur, að mig minnir, af Alþýðubandalaginu í ráðherratíð Ólafs Ragnars Grímssonar, þáverandi fjármálaráðherra, sem nú er forseti lýðveldisins. Þessi hlutabréfaafsláttur stóð fram undir 2000 en var þá trappaður niður og var löngu horfinn áður en hlutabréfabólan myndaðist. Það er því alrangt hjá hæstv. ráðherra að einhver tengsl séu þar á milli, enda varð hrun íslenska hagkerfisins ekki vegna þess að venjulegar fjölskyldur gætu fengið nokkur þúsund króna afslátt á hlutabréfum, síður en svo. Ég mundi því mælast til þess, og mun leggja það til í hv. efnahags- og skattanefnd, að það verði skoðað að útvíkka þennan hlutabréfaafslátt þannig að hægt verði að halda þessu. Hin tvö gagnrýnisatriðin frá ESA er hægur vandi að laga á nokkrum dögum, að uppfylla skilgreiningar og annað slíkt. Almennt vil ég segja það að þeim atriðum sem fela í sér útvíkkun á styrkjum, getum við sagt, eða stuðningi, hvatningu til nýsköpunarfyrirtækja, fagna ég hér. Hér er aðeins minnst á breytingar á lífeyrislögum. Kollegi minn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, ætlar að fjalla nánar um það. En almennt vil ég segja um það að fresta því að þessi prósenta sem að hámarki má vera munur á eignum og framtíðarskuldbindingum lífeyrissjóðanna - það er afar slæmt að þessu sé framhaldið vegna þess að ljóst er að lífeyrissjóðirnir eiga eins og er ekki fyrir framtíðarskuldbindingum. Hér er verið að ýta vandanum á undan sér. Einhvern tímann verður að taka á þessu vandamáli og kannski er það rétt mat hjá hæstv. fjármálaráðherra að ekki sé rétt að gera það núna heldur eigi að gera það þegar betur árar. Þá komum við að ýmsum liðum sem hefur verið safnað undir heitinu Ýmsar breytingar. Þar ber fyrst að nefna vörugjald af ökutækjum. Í frumvarpinu er gert kleift að endurgreiða vörugjöld, allt að 100 þús. kr., vegna bifreiða sem fara í breytingu þannig að þær geti nýtt sér metan og þurfi þá ekki að brenna annaðhvort dísil eða bensíni. Ég hef verið mjög hugsandi yfir þeirri metanvæðingu sem menn tala um núna. Ekki eru mörg ár síðan allur bílaflotinn átti að vera drifinn með vetni, síðan var mikið talað um rafmagnsbíla og nú er talað um metanbíla. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Liggur fyrir eitthvert mat á því hvort þessi aðgerð sé þjóðhagslega hagkvæm, bæði með tilliti til umhverfismála og líka með tilliti til efnahagslegrar hagkvæmni? Má vera að afsláttur á einhverjum öðrum sviðum eða ríkisstyrkir á einhverjum öðrum sviðum mundu leiða til minni mengunar? Metan er, að mér skilst, unnið úr ruslahaugum og jafnvel úr fjóshaugum og öðru slíku en getur verið að hægt sé að knýja 200 þús. ökutæki með þessu? Ég hef svolitlar efasemdir um þetta vegna þess að ég hef ekki séð neitt liggja fyrir um hagkvæmnina út frá umhverfissjónarmiðum og út frá efnahagslegum sjónarmiðum. Framlengja á tímabundnar undanþágur frá greiðslu stimpilgjalds vegna fasteignaveðskulda. Það er svo sem gott og blessað. Hið opinbera mundi gera vel með því að afnema með öllu stimpilgjöld eins og við sjálfstæðismenn höfum lagt fram í efnahagstillögum okkar. Það stafar af því að heimili geta þá notið betri kjara en ella vegna þess að þau festast ekki inni í lánum vegna stimpilgjalda. Stimpilgjöldin mynda þröskuld til að endurfjármagna þannig að það mundi verða góð aðgerð handa fullt af heimilum ef þau gætu endurfjármagnað sig án þess að borga stimpilgjöld, auk þess sem það mundi auka á samkeppni um lán og þar af leiðandi minnka kostnað fyrir heimilin í landinu. Ég hvet því, og mun gera það í efnahags- og skattanefnd, til þess að stimpilgjöld verði með öllu afnumin, og þá getur þetta ákvæði dottið út. Þá kemur að gengishagnaði á innlánsreikningum. Það er ljóst, eins og við margvöruðum við, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, þegar lögin voru sett á sínum tíma, að ekki er hægt að framfylgja þessu. En það var eins og með annað sem ég hef minnst hér á, það var ekki hlustað á það. Nú er komin ný útfærsla sem er að vísu til mikilla bóta en samt sem áður eru gallar á henni sem ég ætla að fjalla um í 2. umr. eftir umræðu í efnahags- og skattanefnd. En þarna er enn eitt dæmi um það þegar ekki er hlustað á viðvörunarorð bara af einhverju pólitísku stolti, getum við sagt. Tími minn er búinn hér og ég held að ég sé nokkurn veginn búinn að fara yfir það sem ég ætlaði að fara yfir, þannig að það kemur ágætlega saman.

Frú forseti. Mér fannst nú orðalag hv. þingmanns eða orðbragð í byrjun umræðunnar ekki sanngjarnt þegar hann talaði um kyrkislöngur og annað í þeim dúr og eiga allra síst við um þetta frumvarp sem að uppistöðu til er til ívilnana og umbóta á ýmsum þáttum. Enda fór hv. þingmaður yfir það í ágætri ræðu og studdi margt af því sem hér er lagt til þó hann teldi kannski sumt ekki ganga nógu langt. Í sambandi við metanvæðinguna þá liggur nú fyrir talsvert mat á því að þar sé um spennandi kost fyrir okkur að ræða af ýmsum ástæðum. Hann hefur m.a. það í sér fólgið, sem ekki er eins auðvelt að koma við í öðrum tilvikum, að hægt er að breyta núverandi bílaflota og gera hann umtalsvert umhverfisvænni. Það er hægt að gera með orku sem við erum í færum til og höfum þekkingu og getu til að framleiða nú þegar sjálf í verulegum mæli. Þannig held ég að megi drífa um 4.000 bíla með þeirri metangasframleiðslu einni saman sem er á öskuhaugunum hér í Álfsnesi. Akureyringar og fleiri eru að hugsa sér til hreyfings í þessum efnum. Framtíðarframleiðslumöguleikar úr lífrænum úrgangi af ýmsu tagi, jafnvel haughúsum, eru umtalsverðir. Það er hins vegar enginn að boða þá stefnu að hverfa eigi frá öllum hugmyndum um vetni eða rafvæðingu og nú eigi það bara að vera metan. Ég tók það sérstaklega fram að a.m.k. af hálfu fjármálaráðuneytisins er ekki ætlunin að fara að reyna að stýra því endilega í hvaða framtíðarfarveg þetta þróast, heldur verði tæknin og hagkvæmni og umhverfismál og aðrir slíkir þættir að ráða því. Þarna er alla vega hægt að ná árangri og að margra mati umtalsverðum tiltölulega fljótt. Í þessu á að geta verið falinn bæði þjóðhagslegur sparnaður þannig að í staðinn fyrir innflutt eldsneyti komi eldsneyti sem við framleiðum sjálf og veruleg hagsbót fyrir neytendurna, því að það er alveg ljóst að í orkugildi er metan mun ódýrara en bensín eða olía.

Virðulegi forseti. Við verðum að fá að meta þetta allt saman út frá okkar grunngildum, hvernig við lítum á skattahækkanir og annað slíkt í því árferði sem nú er og því ástandi sem nú ríkir á íslenskum heimilum og í fyrirtækjum. En ég held að þetta hafi nú verið tiltölulega saklaust þannig að það hafi nú ekki kallað á sérstakt andrúmsloft. Aftur á móti sakna ég þess að ef þessar heimildir liggja fyrir - ég hef heyrt það trekk í trekk að ótrúleg auðæfi séu falin í metangasi á ruslahaugunum, að við getum knúið svo og svo marga bíla og þetta sé okkur svo hagstætt, við spörum gjaldeyri og annað slíkt. Vel hefði farið á því ef fyrir liggja svona miklar heimildir um þetta að gerð væri grein fyrir því í greinargerð með frumvarpinu. Ég hef ekkert nema orð sem maður heyrir og eru nær órökstudd. Það er ljóst að það kostar að breyta bifreiðunum og ríkið verður af skatttekjum. Það sem ég var að kalla eftir í ræðu minni var hvort fyrir lægi einhver samanburður á því að hægt væri að ná sömu markmiðum með minni kostnaði fyrir ríkissjóð á hagkvæmari hátt sem hefði betri umhverfisleg áhrif í för með sér. Ég hefði raunverulega viljað sjá þetta á blaði. Það hefði verið fínt að fá það í greinargerð. En hæstv. ráðherra getur kannski beitt sér fyrir því að efnahags- og skattanefnd fái minnisblað um málið þannig að hinir vantrúuðu verði trúaðir.

Frú forseti. Það er örugglega hægt að verða nefndinni innan handar um að draga það í hús. Starfshópar hafa verið starfandi og eru starfandi varðandi umbreytingu í orkumálum. Þetta tengist að sjálfsögðu líka þeim gagngeru breytingum í skattalegum þáttum sem snúa að umferðinni og eru hér til umfjöllunar m.a. á þingi í öðrum frumvörpum. Í grunninn er það þannig að nánast er um niðurfellingu að ræða þegar fluttir eru inn nýir bílar sem nota umhverfisvæna orkugjafa, hvort sem það er rafmagn, vetni eða metan. Þá er þetta liður í því að koma til móts við þarfir þeirra sem eiga bíla og eiga þann kost, ef þeir svo kjósa, að breyta þeim í þessa átt. Það er sá angi málsins sem er undir í þessu tilviki. Svo bíður okkar það stóra verkefni að útfæra skattaleg atriði sem snúa að umferðinni þegar slíkir orkugjafar verða í vaxandi mæli í notkun og stærri og stærri hluti umferðarinnar ekur eftir vegunum og nýtir sér samgöngukerfið án þess að greiða bensíngjald eða olíugjald eða þungaskatt. Það er seinni tíma mál. Fyrst viljum við koma þessari þróun af stað og stuðla að því að hún verði í rétta átt. Að lokum vil ég nefna varðandi skattalega meðferð gengishagnaðar. Hér er þó alla vega hlustað þó að seint sé. Ég hef sagt það áður að okkur er það ekkert kappsmál að viðhalda einhverju sem í ljós kemur að má betur fara í skattalegu tilliti. Ef það eru tæknileg atriði eða sanngirnisútfærsla af einhverju tagi erum við alltaf tilbúin til að skoða það eins og þessi dæmi og nokkur önnur hér í frumvarpinu sýna að því tilskildu auðvitað að þar sé þá ekki um að ræða meiri háttar tekjutap fyrir ríkið, því að það er erfitt að taka á ríkissjóð eins og afkomu hans er háttað um þessar mundir. En ef það eru sanngirnisútfærslur, tæknilegar breytingar, til að einfalda skattframkvæmdina, einfalda framtöl eða bókhaldsleg atriði, er að sjálfsögðu rétt og skylt að skoða það á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Ég ítreka velvilja minn gagnvart því frumvarpi sem lagt er fram. Breytingarnar sem í því felast eru nokkrar. Verið er að stíga jákvætt skref til að flýta fyrir endurskipulagningu lífvænlegra fyrirtækja. Ríkisvaldið kemur til aðstoðar fjármálastofnunum sem vinna að þeirri flóknu endurskipulagningu. Við hljótum að horfa til þess að hér eru stigin jákvæð skref enda mikilvægt fyrir okkur öll að losa fyrirtæki úr höftum og koma þeim aftur í gang svo að þau geti aftur farið að ráða fólk og fjárfesta og við náum að efla atvinnulíf okkar. Breytingarnar eru helst þær að verið er rýmka skattaleg úrræði sem fyrirtæki geta nýtt sér. Skattaleg meðferð og eftirgjöf skulda og hins vegar heimild til greiðsluuppgjörs á gjaldföllnum skattskuldum. Jákvæð skref hvort tveggja. Mig langar að víkja aðeins að stuðningi við nýsköpun. Eins og fram hefur komið var samþykkt frumvarp fyrir um ári sem fól í sér tvenns konar stuðning, annars vegar stuðning í formi skattfrádráttar hjá nýsköpunarfyrirtækjum og hins vegar óbeinan stuðning til nýsköpunarfyrirtækja í formi skattafsláttar til einstaklinga eða lögaðila sem fjárfesta í hlutabréfum nýsköpunarfyrirtækja. Nú hefur komið í ljós að seinni hluti þessara breytinga mætir nokkurri andstöðu eða fyrirstöðu hjá ESA um að ívilnun sem felist í skattafslætti til lögaðila sem fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum feli í sér sjálfstæða beina ríkisaðstoð við þá lögaðila. Ég ítreka það sem kom fram í andsvari mínu við hæstv. ráðherra að ég er fylgjandi því að við horfum til þess að rýmka reglurnar hvað varðar hlutabréfaafslátt til einstaklinga og lögaðila, sérstaklega einstaklinga, um kaup í hlutabréfum í öllum fyrirtækjum. Við erum að ívilna nýsköpunarfyrirtækjum sérstaklega og við stígum stærra skref núna með þeim breytingum sem hér eru lagðar til um að heimild til frádráttar hækki úr 15% í 20%, að hámark á rannsóknar- og þróunarkostnaði fari úr 50 í 100 millj. kr. og önnur viðmið hækki. Það er vel. En við viljum styrkja hlutabréfamarkað í landinu, a.m.k. er ég fylgjandi því að við styrkjum Kauphöllina og fáum almenning aftur til þátttöku í virðisaukningu fyrirtækja til að styrkja fjármögnun þeirra. Hvort sem við gerum það í þessum snúningi á frumvarpinu eða í vor verðum við að hvetja almenning og hjálpa almenningi að fjárfesta í fyrirtækjum, hvetja fyrirtæki til að skrá sig í Kauphöllina og styrkjast og nýta þá leið til fjármögnunar. Við höfum nú allt aðrar reglur um þátttöku almennings og lánveitingar til kaupa á hlutabréfum en við höfðum á árunum fyrir hrun. Við höfum miklu öflugra fjármálaeftirlit. Við höfum ný lög sem gilda um þann hluta markaðarins. Þess vegna tel ég að okkur sé fullkomlega óhætt að stíga þetta skref til að fá öflugan hlutabréfamarkað aftur í gang hér sem yrði miklu gagnsærri en hann var á sínum tíma. Það hlýtur að vera lausnin við þann þröskuld sem upp hefur komið í samskiptum okkar við ESA. Mig langar einnig að víkja aðeins að umræðunni hvað snertir metanbifreiðar. Lagt er til að 100 þús. kr. afsláttur verði veittur breyti bíleigendur bifreið sem knúin er af jarðefnaeldsneyti svo að hún geti ekið á metangasi. Menn horfa til þess að metanbifreiðar geti orðið ákjósanleg lausn til að fara úr jarðefnaeldsneyti yfir í aðra orkugjafa vegna þess að metanið liggur okkur nær, það er hægt að breyta bílum sem við eigum nú þegar. Við getum nýtt öskuhauga landsins til að búa til metangas þegar er kannski lengra í aðra valkosti, svo sem rafmagnsbíla þar sem þeir eru umtalsvert dýrari en þær bifreiðar sem knúnar eru af jarðefnaeldsneyti. Það kostar öðrum hvorum megin við 500 þús. kr., á bilinu 450 til tæplega 600 þús. kr, að breyta bíl. Því má segja að afslátturinn sem ríkið leggur til að verði veittur sé u.þ.b. virðisaukaskatturinn af breytingunni. Í frumvarpinu kemur fram að kostnaður ríkisins sé öðrum hvorum megin við 100 millj. kr. sem er þá kannski breyting á þúsund bílum. Ég sé þetta sem jákvætt skref og fagna því frumkvæði sem fjármálaráðuneytið stígur. Ég velti upp þeirri spurningu hvort ekki megi stíga lengra. Mér finnst þetta gott dæmi um skattalegan hvata sem ríkið getur beitt og komið á framfæri til að efla atvinnulífið og koma því aftur í gang, fá fjármagn á hreyfingu og láta flæða á ný um atvinnulífið. Bæði hefur þetta kosti hvað varðar eflingu atvinnulífs og ekki síður í umhverfismálum. Það er ljóst að ef meðalbifreið ekur í kringum 18 þús. km á ári losar slík bifreið við bruna jarðefnaeldsneytis um 4 tonn af CO 2 . Ef bifreiðinni er breytt í metanbifreið og við ímyndum okkur að 80% af akstrinum sé á metani sparast 3,6 tonn af CO 2 . Við þá notkun sparast ekki einungis sú upphæð því að metanið, sem er notað til að knýja bifreiðina sem annars færi út í andrúmsloftið, er u.þ.b. 13 tonn af CO 2 . Því má segja að bifreið sem er ekið 80% á metangasi spari umhverfi okkar um 17 tonn af CO 2 við þá breytingu. Um er að ræða umtalsverðar breytingar í umhverfismálum. Við hljótum að fagna því. Ég vil velta upp þeirri spurningu og ég vil gjarnan taka þá umræðu í efnahags- og skattanefnd hvort við séum að stíga nógu stórt skref til að þetta skipti máli í raun og veru. Markmið frumvarpsins eru, með leyfi forseta: „Er þessari tillögu ætlað að flýta fyrir þeirri þróun að metan verði notað í daglegum samgöngum á Íslandi. Með því [að] hraða fjölgun á notendum metans er vonast til þess að söluaðilar og framleiðendur metans sjái sér aukinn hag í því að fjölga áfyllingarstöðvum um allt land.“ Þá er bara spurningin: Er hvati upp á 100 þús. kr., þ.e. virðisaukinn af breytingunni, nægur til þess að við fáum þá sem aka núna um á venjulegum bifreiðum til að skipta yfir í metan? Ég efast um það. Ég velti upp þeirri spurningu hvort við ættum að stíga lengra. Að svo komnu tel ég að heilt yfir sé þetta jákvætt frumvarp. Fjármálaráðuneytið sýnir í verki að það hlustar eftir viðbrögðum atvinnulífsins við skattalegum breytingum og tekur mið af þeim, það er vel. Það er gott að við reynum að koma til aðstoðar þeim fyrirtækjum sem standa í nýsköpun. Ég ítreka að ég vil helst ganga lengra ef nokkur kostur er.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæða ræðu og ágæta yfirferð. Hann talaði um að nú gætum við farið að fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum. Ég nefndi áðan að 60 þús. manns, sennilega heimili, báðir aðilar kaupa ekki hlutabréf, töpuðu um 80 milljörðum á hlutabréfaeign sem hreinlega hvarf. Þetta var sparifé margra heimila, 60 þús. er um helmingur heimila í landinu. Nánast allir þekkja einhvern sem tapaði á hlutabréfum. Með þá þekkingu í farteskinu: Hvað þarf að gera til að einhver verði svo vitlaus að kaupa hlutabréf núna þar sem mjög litlu hefur verið breytt? Ég er ekki sammála að miklu hafi verið breytt. Krosseignarhald er enn þá leyft. Raðeignarhald er enn þá leyft. Þótt það sé bannað að lána beint til eigenda, á meðan menn ekki vita eigendastrúktúrinn alveg upp úr, þá geta menn lánað forföður fyrirtækisins, einhverjum eiganda eiganda eigandans og sá getur svo lánað það aftur til baka í hring. Það er því ekki búið að laga þær veilur sem voru. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig ætlar hann að byggja upp traust aftur þegar ekki er búið að laga meira en þetta? Auk þess hefur fjármagnstekjuskatturinn verið hækkaður úr 10% í 15%, 18%, 20%. Hvar endar þetta? spyr sá sem ætlar að leggja fyrir eða fjárfesta. Tekjuskattur fyrirtækja hefur hækkað upp í 15%, 18%, 20%. Hvar endar þetta? spyr sá sem ætlar að fjárfesta í hlutabréfum. Varðandi metan vil ég taka undir orð hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar, ekkert kostnaðarmat hefur farið fram á því hvað kostar að vinna metanið, t.d. í Gufunesi. Þar var lögð leiðsla upp á 90 milljónir. Ég veit ekki hver á að borga hana.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, vissulega var umtalsvert tap almennings á hlutabréfum. Því miður verður það erfitt verkefni og væntanlega langtímaverkefni að byggja upp traust á hlutabréfum sem valkosti til fjárfestinga. Um það erum við algjörlega sammála og að byggja þurfi upp traust á hlutabréfamörkuðum heilt yfir. En einhvers staðar verðum við að byrja. Við hljótum að vera sammála um það að hlutabréfakaup og -markaðir séu mikilvægur hluti af viðskiptalífi okkar hvort sem við rekum hlutabréfamarkað á Íslandi eða í samvinnu við aðrar Norðurlandaþjóðir. Við höfum nú miklu skýrari reglur um eignarhald og verslun með hlutabréf en við höfðum áður. Þurfum við að stíga lengra? Það getur vel farið svo til þess að byggja enn frekar upp traust. Hv. þingmaður hefur m.a. lagt fram mjög áhugavert frumvarp um gagnsæ hlutafélög sem hefur t.d. komið til skoðunar í viðskiptanefnd. Ég tel að við þurfum að stíga skref í þá átt. Við erum sammála um markmiðin. Ég tel að liður í því að efla og styrkja hlutabréfamarkað á Íslandi sé að veita almenningi afslátt til þess að kaupa hlutabréf og þangað eigum við að stefna. Um tekjuskatt fyrirtækja vildi ég sagt hafa að tekjuskattur fyrirtækja, lögaðila, á Íslandi er nú með því lægsta sem viðgengst á hinum evrópska markaði. Ég held að einungis Írar séu fyrir neðan okkur í prósentutölu. Lögaðilar á Íslandi sem eiga fyrirtæki sem skila hagnaði geta ekki kvartað yfir skattprósentunni.

Frú forseti. Ef maður lítur á tap heimilanna í hlutabréfum, sem er um 80 milljarðar og dreifist á 60 þús. heimili sem er að ég held 1,5 milljónir á hvert heimili að meðaltali, er skattlagningin ansi ósanngjörn. Ég er viss um að hún er sú hæsta í allri Evrópu ef maður leyfir sér að reikna það sem tapaðist sem 100% mínusvexti. Segjum að einhver hafi átt í banka hlutabréf upp á 10 milljónir og annað eins í þeim fyrirtækjum sem lifðu af, Össuri eða einhverju slíku, þá er viðkomandi búinn að tapa 10 milljónum af fjárfestingu sinni, helmingnum. Svo á að skattleggja arðinn af hlutabréfunum í Össuri með síhækkandi sköttum. Ég held að þetta sé með hæstu skattlagningu í Evrópu þó víða væri leitað. Það eru nefnilega ekki margir í öðrum löndum sem hafa lent í öðru eins áfalli og þeir Íslendingar sem fjárfestu í hlutabréfum hér. Það er mikið verk að vinna. Ég ætla að biðja menn að hætta að tala illa um fjármagnseigendur eins og stöðugt er gert. Fjármagnseigandi er ljótur karl sem níðist á einhverjum en hann er í sjálfu sér heimili sem hefur neitað sér um neyslu, nurlað saman með ráðdeild og sparsemi einhverjum krónum til að leggja annaðhvort í banka eða kaupa hlutabréf fyrir, við það verður hann allt í einu ljótur fjármagnseigandi.

Virðulegi forseti. Ég er svolítið hugsi yfir ræðunni hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram. Á undanförnum vikum og mánuðum, m.a. í gegnum starfið í þingmannanefndinni, þar sem ég átti mjög gott samstarf við hv. þingmann, og líka þegar maður horfir svona í kringum sig, finnst manni - við töluðum svo mikið árið 2009 um að við ætluðum að byggja nýtt Ísland en svo horfir maður í kringum sig og mér finnst eins og við séum bara að endurreisa sama gamla Ísland. Við notum sömu aðferðirnar, sömu hugmyndafræðina og þess vegna verð ég svolítið slegin yfir því að sjá félaga minn koma hingað upp í ræðustól og tala fyrir því að eitt af því sem við ættum að fara að gera núna sé að veita almennan skattafslátt varðandi hlutabréfakaup. Þó að það sé þannig að við getum kannski ekki innrætt góðmennsku í fólk eða sagt því að vera siðlegt í störfum sínum og gerðum getum við samt búið til ramma þar sem við hvetjum fólk til að gera ákveðna hluti sem við teljum vera jákvæða fyrir samfélagið. Ég mundi telja að áður en við förum út í að veita fólki skattafslátt fyrir að fjárfesta í hlutabréfum ættum við kannski að íhuga það hverjir það eru sem taka á móti fólki núna í biðröðum hjá góðgerðasamtökum. Gætum við kannski ekki byrjað á að veita þeim skattafslátt fyrst, t.d. með því að afnema erfðafjárskattinn af þeim, sjá til þess að þau þurfi ekki að borga fjármagnstekjuskatt og líka hvetja einstaklinga sem eiga mikið laust fé, að þeir geti fengið skattaívilnun með því að gefa fé til þessara samtaka? Það væru ákveðin skilaboð um að við vildum ekki endurreisa gamla Ísland heldur að við vildum búa til nýtt og betra Ísland.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég sagði aldrei í ræðu minni að ég vildi endurreisa gamla Ísland og hv. þingmaður hefur eitthvað misskilið inntakið í ræðu minni. Við horfum fram á það að mikill hluti af sparifé landsmanna liggur ónýttur inni í fjármálastofnunum, safnar þar vöxtum, þeir peningar fara upp í Seðlabanka og ríkið er í sjálfu sér að borga vexti af þeim. Ég er því fylgjandi að við náum að byggja upp öflugt atvinnulíf og ég held að hv. þingmaður deili þeirri skoðun minni. Einn hluti af því að byggja upp öflugt atvinnulíf er að þegar fyrirtækin koma úr eignarhaldi bankanna, endurskipulögð og lífvænleg, hafi þau þann valkost fyrir framan sig að geta farið á almennan hlutabréfamarkað. Það er mjög jákvætt ef almenningur sér sér hag í því að taka þátt í endurreisn og enduruppbyggingu þessara fyrirtækja. Það er hægt að hvetja almenning til þess með því að veita honum afslátt fram í tímann án þess að til kostnaðar komi fyrir ríkið nú þegar ríkið er að reyna að ná endum saman. Það er einungis það sem ég er að tala um, ekkert annað. Það er hægt að formbinda þetta með einhverjum skilyrðum svo að það nýtist sérstaklega fyrirtækjum, einhverri ákveðinni gerð fyrirtækja, það er útfærsluatriði þingmanna og löggjafans. Heilt yfir hljótum við að horfa til þess að það er mikilvægt fyrir okkur að efla innlendan hlutabréfamarkað og að veita afslátt til almennings til þátttöku í því hlýtur að vera jákvætt skref. Við þurfum ekkert að fara aftur til gamla Íslands þar sem þessi viðskipti áttu sér stað á mjög svo gráum mörkuðum, þar sem eftirlit Fjármálaeftirlitsins var veikt, þar sem lagaramminn var veikur, þetta hefur allt horfið til miklu betri vegar nú enda sjáum við að umfang Fjármálaeftirlitsins er að aukast um tugi prósenta ef við miðum við árin 2007 og 2008.

Virðulegi forseti. Vandamálið er það að það fólk sem á að hafa eftirlit með hlutunum virðist hafa lært ósköp lítið. Hér á baksíðu Viðskiptablaðsins er talað um að það að vera góður við náungann sé svo sem góð hugmynd og sömuleiðis það að þykja vænt um náttúruna en ekki sé þar með sagt að hægt sé að binda jákvæðar lífsskoðanir fólks í stjórnarskrá. Ég sat fund með fulltrúum viðskiptalífsins þar sem enn á ný var byrjað að nota þetta orð „eftirlitsiðnaður“, að eftirlitsiðnaðurinn með fjármálakerfinu væri að blása út. Staðreyndin er sú að þær ábendingar sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur komið með eru réttmætar, það er bara ekki nóg að gert enn þá. Fólk hefur ekki lært enn þá. Þar til við erum búin að ná meiri árangri hvað það varðar og samhliða því að við byrjum að tala um skattafslátt vegna kaupa á hlutabréfum ættum við að tala líka um önnur rekstrarform, eins og t.d. samvinnufélög. Við virðumst bara gleyma því að önnur rekstrarform eru líka til. Við erum alltaf að horfa á hlutafélagaformið og einkahlutafélagaformið 

Virðulegi forseti. Efnislega vil ég leggja áherslu á það hver nálgun mín er við þetta umtalsefni. Við horfum fram á að það er mikið af ónýttu fjármagni inni í fjármálastofnununum. Okkur langar öll að koma því í umferð. Við horfum fram á að stóran hluta íslenskra fyrirtækja vantar fjármagn. Við horfum fram á að stór hluti íslenskra fyrirtækja er í gjörgæslu fjármálastofnana, er á leið í endurskipulagningu og er þess vegna tilbúinn til að ráðast í fjárfestingar eða ráða fólk. Ein leið fyrir þessi fyrirtæki hlýtur að vera að fara á almennan hlutabréfamarkað og sækja þangað fjármagn til fjárfestinga. Það er besta leiðin til að hjálpa öllum almenningi í landinu.  Ef okkur langar að gera vel við nýsköpun í landinu, ef okkur langar að gera vel við fyrirtæki í útflutningi sem eru að sækja fram með góðar viðskiptaáætlanir, eigum við að horfa til þess að geta hjálpað almenningi til að taka þátt í því. Ef við getum með einhverjum hætti hvatt almenning til að taka þátt í umbreytingu þessara fyrirtækja er það vel og það ætla ég að styðja.

Virðulegi forseti. Ég veit að það hljómar ótrúlega en það er satt að ég hef töluvert verið að skoða tillögur Íhaldsflokksins í Bretlandi. Hann komst nýlega til valda og er í samstarfi við systurflokk okkar framsóknarmanna. Það er mjög áhugavert að sjá hvernig þeir nálgast niðurskurðinn hjá hinu opinbera, eru að fara í hann af mikilli festu, og hversu mikla áherslu þeir leggja á mikilvægi þess að byggja upp atvinnulífið. Þeir leggja áherslu á að styðja við þá atvinnulausu sem vilja stofna sín eigin fyrirtæki eða starfa við þau fyrirtæki sem þeir þegar starfa fyrir. Það er ekki síst athyglisvert hvernig þeir nálgast niðurskurðinn hjá hinu opinbera, þeir eru í raun búnir að tilkynna að þeir ætli að bjóða öllum opinberum starfsmönnum sem hafa áhuga á því að yfirtaka rekstur þeirra starfa eða þeirrar þjónustu sem þeir sinna á grundvelli þess að þeir mundu stofna samvinnufélög, að það eigi að vera hagnaðarlaus starfsemi. Það er svo einkennilegt eins og hér að við horfum á allt aðra aðferðafræði á Íslandi þar sem menn virðast einmitt telja að þeir geti skattlagt sig út úr kreppunni og nýta ekki þá krafta sem eru til staðar innan hins opinbera, heldur að vissu leyti berja niður það fólk sem starfar innan opinbera geirans í staðinn fyrir að hvetja það til þess að taka þátt í því mikla verkefni sem fram undan er. Ef við skoðum fortíðina, frá 1979, - ég skal viðurkenna það hér að minn flokkur hefur átt aðild að þeim - þá höfum við markvisst verið að afnema allar skattaívilnanir sem góðgerðafélög eða frjáls félagasamtök hafa fengið. Við tókum væntanlega líka þátt í því að afnema skattaívilnanir sem sparisjóðir voru með á sínum tíma og við höfum svo sannarlega gert skattumhverfi fyrir samvinnufélög miklu erfiðara. Við vorum að koma á framfæri mjög skýrum skilaboðum til atvinnulífsins, til einstaklinganna sem voru að starfa þar, þeirra sem áttu fjármagnið og vildu byggja upp, að besta leiðin til að fá sem mest út úr sínum peningum væri að leggja þá inn í hlutafélagaformið - og ef ekki hlutafélagaformið þá væru það einkahlutafélögin vegna þess að við pössum upp á að tryggja að það væri líka hagstæðast skattalega séð. Þetta eru ákveðin skilaboð. Við megum ekki gleyma því að allar þær ákvarðanir sem við tökum, hvort sem þær varða breytingar á lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki eða um staðgreiðslu opinberra gjalda, tekjuskatt, eru alltaf ákveðin skilaboð um það hvers konar samfélag við viljum búa til á Íslandi. Það er ákveðin pólitísk hugmyndafræði sem liggur á bak við þær ákvarðanir sem við tökum hérna. Það sem meira er, af því að stór hluti af löggjöf okkar kemur frá Evrópusambandinu, virðumst við líka gleyma því að það er ákveðin pólitísk hugmyndafræði sem liggur á bak við það hvernig Evrópusambandið starfar. Grunnhugsunin, og því hefur mér fundist mjög einkennilegt af hverju Sjálfstæðisflokkurinn er svo mikið á móti Evrópusambandinu, er trúin á markaðshagkerfið. Það er forsenda fyrir því að fá að sækja um aðild að Evrópusambandinu að landið á að vera með markaðshagkerfi.  Þetta tel ég að við þurfum að hafa í huga þegar við erum að vinna með þessa þætti og við erum farin að ræða hluti eins og t.d. þá hvort taka eigi upp almenna skattaívilnun vegna hlutabréfakaupa. Í frumvarpinu er lagt til að hluti af lögum gildi um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki sem varðaði skattafslátt til fjárfesta sem voru að fjárfesta í nýsköpunarfyrirtækjum. Ég var alltaf mest hrifin af þeim þætti sem varðaði beinan stuðning til fyrirtækjanna sjálfra. Það tengist því svo sem að ég hef sjálf stofnað fyrirtæki og einnig starfað á þeim vettvangi að veita nýsköpunarfyrirtækjum stuðning og kannast ágætlega við það hversu erfitt það getur verið og hversu kostnaðarsamt það getur verið að koma af stað fyrirtæki sem byggir á nýrri vöru eða nýrri þjónustu. Ég og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, Höskuldur Þórhallsson, Ásbjörn Óttarsson, Guðmundur Steingrímsson og Gunnar Bragi Sveinsson töluðum fyrir máli nú á þessu löggjafarþingi þar sem við lögðum til að það gólf sem er í núverandi löggjöf yrði tekið af varðandi það að geta fengið beina skattaívilnun á rannsóknarverkefni eða nýsköpunarfyrirtæki. Þegar frumvarpið kom fyrst inn í þingið var gólfið að mig minnir 20 millj. kr. en var lækkað í meðförum þingsins í 5 millj. kr. og þótti ansi gott. Ég heyrði hins vegar mjög fljótt eftir að þetta varð að lögum að þeim sem störfuðu í þessum geira fannst þetta vera mjög takmarkandi gagnvart minni fyrirtækjunum og líka þegar ég fór að skoða síðan skattkerfið hjá Norðmönnum, sem var nefnt í greinargerðinni að væri ákveðin fyrirmynd - þar fann ég hvergi gólf þótt ég leitaði, fékk meira að segja aðra til að lesa í gegnum greinargerð með þeim lögum. Þá virðist vera kjarni í því að reyna að skilgreina verkefnin sjálf. Það er það sem ég tel vera jákvætt við þessar breytingar, að þarna er verið að leggja meiri áherslu á verkefnin en ekki fyrst og fremst á fyrirtækin og því mundi ég vilja beina því til efnahags- og skattanefndar að hún skoði mjög nákvæmlega fyrirkomulagið eins og það er í Noregi. Það kerfi hefur verið við lýði í þó nokkuð mörg ár þannig að ég geri ráð fyrir að ESA hafi farið í gegnum það fyrirkomulag og samþykkt það. Það ættu þá væntanlega ekki að koma neinar athugasemdir í framhaldi af því. Svo virðist nú hins vegar líka vera að við ættum kannski að fara að athuga það - það er kannski orðinn hluti af þessum nýju reglum sem var um meðferð EES-gerða - í auknum mæli að skoða það jafnvel að leita umsagna. Mér skilst að þingnefndum sé heimilt að leita umsagnar hjá ESA varðandi mál sem við teljum að gæti hugsanlega varðað við EES-samninginn. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór í gegnum í ræðu sinni, um mikilvægi þess að við endurskoðum löggjöf um stimpilgjöld. Sett voru inn undanþáguákvæði þar varðandi fyrstu kaup og það er sem sagt verið að rýmka það varðandi þá breytingar á lánaskilmálum í frumvarpinu. En eins og kom fram í efnahagstillögunum okkar, bæði þeim sem komu fram í febrúar 2009 og þeim sem við höfum lagt fram síðan hér á þingi, þá teljum við að það þurfi að víkka þetta út í því formi sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson talaði um. Ég vil líka hvetja nefndina til að fara sérstaklega vel í gegnum það fyrirkomulag sem verið er að leggja til hér varðandi skatt á afskriftir. Þetta er eitt af því sem maður heyrir mjög mikið, þeir sem eru núna að reyna að taka sem flest fyrirtæki í gegnum endurskipulagningu á fjárhag hafa áhyggjur af því að þau lendi í miklum sköttum þegar menn eru að reyna að tryggja að lífvænlegur rekstur geti haldið áfram. Það verður náttúrlega að vera þannig þegar við erum að skattleggja að um einhverjar raunverulegar tekjur sé að ræða en ekki eitthvað sem verið er að reikna út á pappír og getur gert það að verkum að þau fyrirtæki sem þarna er verið að reyna að bjarga og viðhalda lendi í erfiðleikum út af aðgerðum eða lögum frá okkur hér á Alþingi. Ég tel það jákvætt að verið sé að styðja við metanvæðinguna. Eins og kom fram í orðum hæstv. fjármálaráðherra er með því ekki verið að velja úr einhverja ákveðna tegund af endurnýjanlegum orkugjafa heldur er þetta hluti af því úrvali sem við viljum gjarnan sjá hér. Ég mundi gjarnan vilja sjá líka að við gætum einhvern veginn betur stutt við metanvæðinguna á landsvísu. Það er ekki bara það að ekki hafi verið nægilega margir bílar, þeir sem hafa fjárfest í metanbílum eða breytt þeim hafa lent í miklum erfiðleikum með að fara út fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er eitt af því sem þyrfti þá að skoða líka, ef við samþykkjum skattaívilnun varðandi nýsköpun og þróun, hvort olíufyrirtækin gætu t.d. nýtt sér þær skattaívilnanir til að byggja upp dreifingarkerfi fyrir metan, a.m.k. að einhverju ráði þó að hugsanlega kosti það nú meira en 100 millj. kr. Þetta eru þeir helstu punktar sem ég vildi fara í gegnum varðandi þennan bandorm, frumvarp til laga um breyting á hinum ýmsu lagaákvæðum um skatta og gjöld. Ég vil bara svona í lokin ítreka það sem ég talaði hér um í upphafi, að meira að segja þegar við erum að fjalla um klausur sem okkur finnst ekki vera sérstaklega merkilegar að þá eru það alltaf ákveðin skilaboð til samfélagsins. Þetta eru skilaboð um það hvers konar landi, hvers konar samfélagi við viljum búa í og þá skiptir mjög miklu máli að við vöndum okkur vel við það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir ágæta framsögu. Eitt sem hv. þingmaður kom inn á var hvernig uppbygging hins nýja Íslands ætti að vera. Reyndar vil ég taka fram að mér finnst þessi hugmynd um hið nýja Ísland vera hálfgerður frasi vegna þess að allt sem við erum að gera miðar raunverulega að því að búa til svipaða lifnaðarhætti og hafa verið undanfarna áratugi og öll hin vestrænu lönd sem hafa komið illa út úr fjármálakreppunni eru að reyna að tryggja. En við eigum að reyna að sníða af agnúana sem m.a. komu fram í því að eftirlitskerfin voru ekki nægilega öflug því að stjórnmálamennirnir höfðu einfaldar hugmyndir um hvernig markaðurinn virkar í raun og veru. Það er eitt sem ég fæ ekki skilið í því sem hv. þingmaður talaði um og það er þetta með hlutafélagaformið, hvernig í ósköpunum stendur á því að hlutafélög eiga einhvern hlut að máli hérna? Við höfum fengið fjármálakreppur, eins og ég hef rakið, í alls konar stjórnskipulögum síðustu 400 árin. Ég hélt ræðu hér fyrir einhverjum mánuðum þar sem ég rakti fjármálakreppur í mismunandi stjórnskipulögum, hvort sem það var í kommúnistaríkjum, í einvaldsríkjum, í ríkjum þar sem ríkir alger upplausn eða kapítalískum ríkjum, en hvernig má hengja þetta á hlutafélagaformið? Gæti hv. þingmaður útskýrt það aðeins betur.

Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki talað alveg nógu skýrt, ég er ekki að segja að hlutafélagaformið í sjálfu sér hafi orsakað hrunið í hinum vestræna heimi. Ég var að reyna að útskýra að það sé miklu fremur ákveðin hugmyndafræði. Ég sé t.d. fyrir mér samfélag á Íslandi þar sem ríkisgeirinn er öflugur, einkageirinn er öflugur en hér sé líka öflugur þriðji geiri þannig að það sé jafnvægi og við reynum að vera með þetta tiltölulega jafnstórt. Það sem ég hef verið að velta mikið fyrir mér varðandi hlutafélagaformið og einkahlutafélagaformið, sem er svona minni útgáfa af þessari hugmyndafræði, er sú hugsun að menn eigi ákveðinn hlut og þurfi að passa upp á hann, menn eigi að fá arð, menn eigi að græða persónulega á sínum peningum og það er það sem ég held að menn þurfi einhvern veginn að hafa í jafnvægi vegna þess að á endanum er það þannig að menn geta grætt en aðrir geta tapað svo miklu á móti. Það er hugmyndafræðin þarna á bak við sem ég er að gera athugasemdir við. Við þurfum að ná að innleiða betur líka inn í hlutafélagaformið hugsunina um samfélagslega ábyrgð allra fyrirtækja, okkar allra, að við berum öll ábyrgð á því að tryggja það að við höfum það öll betra, ekki aðeins einhver lítill hópur í samfélaginu. Það er það sem ég hef haft miklar áhyggjur af í skilaboðunum sem við höfum verið að koma á framfæri m.a. í gegnum hlutafélagaformið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir einlægt svar, en það sem ég var að reyna að koma fram í andsvari mínu áðan er hugmyndafræðin, að við getum upplifað hluti eins og hafa orðið á Íslandi, sama hvaða hugmyndakerfi ríkir. Við upplifðum þetta í Hollandi í túlípanaæðinu, við upplifðum þetta í Bretlandi þegar þar voru einvaldar eða konungar, við upplifðum þetta í Kína undir stjórn kommúnista, við höfum upplifað þetta oft og mörgum sinnum í Bandaríkjunum undir hreinu kapítalísku kerfi o.s.frv. o.s.frv. Mönnum hefur aldrei tekist að koma í veg fyrir fjármálakreppur eða kreppur yfirleitt með því að breyta um hugmyndakerfi. Þar af leiðandi held ég að þegar menn segja að það þurfi skipta út hugmyndakerfinu, fara úr því að vera hægri menn yfir í að vera vinstri menn eða fara úr því að vera anarkistar yfir í að vera framsóknarmenn o.s.frv., þá eru þeir að blekkja sjálfa sig með því þá sé búið að girða fyrir það að fjármálakreppur geti skollið á í framtíðinni. Það eru í raun og veru miklu einfaldari hlutir sem þarf að gera. Það þarf að vera eftirlit, það þarf að vera visst gagnsæi og markaðurinn þarf að refsa þeim sem ekki eru tilbúnir til að fara eftir þeim leikreglum.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Mér finnst einmitt oft að við tölum óskaplega lítið um pólitík í þinginu og ég tel að hér séum við svo sannarlega að tala um pólitík og pólitíska hugmyndafræði. Það sem mér fannst svo áhugavert í upptalningunni hjá hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni var að hann var að tala um öfgar þegar hann fjallaði um hin ýmsu kerfi. Það er í rauninni það sem ég er að tala fyrir, um mikilvægi þess að við séum ekki með þessar öfgar. Að í öllum þeim kerfum sem við búum til gerum við okkur grein fyrir veikleika fólks. Ég held að það sé nákvæmlega það sem þingmaðurinn var að segja í lokaorðum sínum, að tryggja það að fólk starfi innan rammans. Ég held að það sé kannski að hluta til ástæðan fyrir því að ég er framsóknarmaður vegna þess að eins og hann talaði um ef maður fer frá anarkistum til framsóknarmanna þá held ég að maður geti farið aðeins lengra eftir línunni og við reynum yfirleitt að vera á miðjunni og hafa ákveðið jafnvægi í hlutunum. Það var það sem ég talaði um áðan, að við þurfum að búa til blöndu af mismunandi tegundum fyrirtækja þannig að fólk geti náð árangri á mjög fjölbreyttan máta. Og eins og ég sagði skiptir ríkið þar miklu máli en við leysum ekki öll vandamál Íslands með því að gera ríkisgeirann sem stærstan og mestan. Við leysum hann heldur ekki eins og við sjáum með því að reyna að gera einkageirann sem stærstan og mestan en ég vona hins vegar að með því að hafa þetta jafnvægi og þriðji geirinn sé kominn þarna líka þar sem sterk áhersla er á samfélagslega hugsun, með jafnvægi á milli þessara þriggja geira þá getum við svo sannarlega búið til, þó að það sé klisja, betra Ísland.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir áhugaverðar umræður um hugmyndafræði sem átt hafa sér stað milli hv. þingmanna Tryggva Þórs Herbertssonar og Eyglóar Harðardóttur. Ég hugsaði, þegar ég hlustaði á leiðina milli anarkistans og framsóknarmannsins, að sennilega væri ég þar mitt á milli. Mér líður ágætlega á því bili og vildi hvorugt hitt vera. En það er önnur saga. Ég ætla að halda mig við efni frumvarps svo langt sem það nær. Ég hef ekki miklu við ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar að bæta. Ég ætlaði að hlaupa á nokkrum atriðum sem ég tel mikilvægt að hv. efnahags- og skattanefnd veiti athygli. Vildi nefna þau vegna þess að ég held að það megi gera frumvarpið betra. Ég heyri að frumvarpið er stundum kallað góði bandormurinn. Hann er ekki jafnslæmur og hinn, miklu betri svo því sé til haga haldið.  Frumvarpið er reyndar 56 greinar og margar nokkuð tæknilegar. Við yfirferð á þessu sýnist mér að að meginstefnu til sé frumvarpið til bóta sem er afar ólíkt því sem gerðist með fyrri bandorminn sem nú er til meðferðar hjá efnahags- og skattanefnd. Hins vegar eru þarna atriði þar sem mér sýnist í fljótu bragði að gera megi betur. Ég treysti því að um það geti náðst ágæt sátt í efnahags- og skattanefnd þegar menn skoða þau atriði. Um atriðin þarf ekkert endilega að vera sérstakur pólitískur ágreiningur því þarna er um að ræða atriði, í flestum megindráttum, sem varða tæknilega útfærslu frekar en verið sé að takast á um pólitíska meginstefnu. Alla vega ekki á jafnbreiðum, víðtækum eða djúpstæðum grunni og átti sér stað í umræðum hv. þingmanna áðan. Ég vildi hlaupa yfir þetta þannig að ég lengi umræðuna ekki úr hófi en eins og ég segi er komið víða við. Þetta eru 56 greinar og ég veit ekki hvað fjallað er um mörg mismunandi ákvæði skattalaga og skyldra laga. Ég mun ekki tjá mig neitt um breytingarnar sem verða vegna flutnings á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Mér sýnist að það sé tiltölulega einfalt atriði og ég tjái mig ekki um það. Ég nefni bara, til að hlaupa yfir þetta, atriðin sem lúta að ákveðnum útfærslum sem varða tekjufærslu á óinnleystum gengishagnaði. Þar virðist vera um jákvæða breytingu að ræða sem er eðlileg og fyrst og fremst leiðrétting á einhverju sem hefði átt að sjá betur við setningu gildandi reglna. Varðandi skattalega meðferð á eftirgjöf skulda er mikilvægt að tekið sé á því máli. Ég held hins vegar að þarna þurfi að huga töluvert betur að útfærslunni þannig að ákvæðið nái tilgangi sínum svo það verði ekki eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson vék að í ræðu sinni, tekinn út hagnaðarhvati hjá fyrirtækjum frá fimm og upp í tíu ár. Ég held að það sé ekki leiðin þannig að það þarf með einhverjum hætti að finna lausn í því. Það má nefna fleiri atriði. Það eru atriði sem varða nýsköpunarverkefni. Þar er verið að gera breytingar sem eru til bóta í ákveðnum tilvikum. Það má segja að verið sé að stíga jákvæð skref að einu leyti meðan bakkað er á öðrum sviðum. Við vitum að komið hafa fram skýringar á því hvers vegna verið er að bakka. Það er vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA sem lúta fyrst og fremst að útfærslu aðstoðarinnar sem á að felast í þessum reglum. Það er eðlilegt að það sé endurskoðað. Ég verð þó að nefna og taka undir orð hv. þingmanna Magnúsar Orra Schram og Tryggva Þórs Herbertssonar að við þær aðstæður að hlutabréfaafsláttur, vegna kaupa á hlutabréfum í nýsköpunarfyrirtækjum, er felldur út þá teldi ég að skoða ætti af fullri alvöru almennan hlutabréfaafslátt vegna hlutafjárkaupa. Það mundi nýtast nýsköpunarfyrirtækjum alveg örugglega. Það mundi líka nýtast öðrum fyrirtækjum. Það er rétt og við þær aðstæður sem við búum við í efnahagslífinu þá veitir okkur ekkert af hvötum af því taginu til að efla fjárfestingu í atvinnustarfsemi. Þarna er um að ræða þekkta en tiltölulega einfalda leið til að hvetja til þátttöku almennings í atvinnustarfsemi. Ég held að það sé sjálfsagt mál að finna leiðir til að gera þetta. Ég held að það sé sjálfsagt mál að við reynum að útfæra þetta þannig að það sé hægt. Það hefur verið minnt á að hlutabréfaafslætti af þessu tagi var komið á sennilega snemma á 10. áratugnum en afnuminn nokkrum árum síðar. Þetta var tæki sem tímabundið var notað til að koma hlutabréfamarkaði á einhvern rekspöl. Þó að atburðir hafi orðið löngu síðar sem voru slæmir fyrir fjármálamarkaði og efnahagslífið almennt þá er ekkert samhengi þar á milli. Ég held að við eigum að skoða þessa leið og finna útfærslu sem getur staðist og getur orðið til að örva fjárfestingu í atvinnustarfsemi. Það er rétt sem bent hefur verið á í þessari umræðu að það er margt annað sem fælir fólk frá þátttöku á hlutabréfamarkaði, það er margt annað. Það eru margir brenndir eftir reynslu síðustu ára þegar sparnaður sem lá í hlutabréfum hvarf á örskotsstundu, það er alveg rétt. En við erum væntanlega flest, kannski ekki öll, sammála um að við viljum koma aftur á hlutabréfamarkaði með svipuðum hætti og gerist í löndum sem eru skyld okkur að hefðum, menningu og umhverfi atvinnulífsins. Við viljum hafa hlutabréfamarkað með einhverjum hætti eins og í vestrænum löndum, þykist ég vita. Við hljótum að horfa til samanburðar þangað en ekki til Norður-Kóreu eða annarra slíkra landa. Þó að þetta sé engin töfralausn þá getur það verið áfangi eða eitt af mörgum úrræðum sem við getum notað til að gera hlutabréfamarkað fýsilegri til þátttöku fyrir almenning. Svo þarf að gera fjöldann allan af öðrum hlutum til að hlutabréfamarkaðurinn verði fýsilegri kostur fyrir almenning. Við getum rætt það í löngu máli en alla vega fyrst við ræðum þetta í tengslum við frumvarpið þá tel ég að við eigum að skoða það. Síðan eru fleiri atriði sem mætti staldra við. Reyndar atriði sem kemur á óvart að skuli vera tekin með í frumvarpinu, m.a. breytingar á lífeyrissjóðslögum sem ekki hafa beina skírskotun til skattalegu þáttanna sem fjallað er um í flestum ákvæðum frumvarpsins. Síðan breytingar á aukatekjulögum sem varða dómsmálagjöld sem hægt væri að ræða sérstaklega. Ég ætla ekki að gera sérstakar athugasemdir við þær en af því að það hefur ekki verið nefnt áður þá hvet ég hv. efnahags- og skattanefnd að fara yfir forsendur bæði breytinganna sem lagðar eru til og eins áætlanir sem búa að baki þegar fullyrt er hverju breytingarnar muni skila. Ég held að það sé mikilvægt. Það segi ég sem nefndarmaður í allsherjarnefnd sem fæst við hina hliðina á málinu, þ.e. hvernig á að eyða peningunum sem aflað er með þessum hætti. Gert er ráð fyrir fjölgun dómara og annarri eflingu dómstóla sem á að fjármagna með þessum aukatekjum. Ég játa að án þess að hafa kafað í málið þá er ég ekki sannfærður um að þetta muni skila jafnmiklu og áætlanir gera ráð fyrir. Ég skora á hv. efnahags- og skattanefnd að sleppa ekki yfirferð sinni í þessari umfjöllun um aukatekjur ríkissjóðs þannig að því sé til haga haldið. Ég vil að lokum nefna eitt atriði sem ekki hefur verið mikið rætt í þessu samhengi. Það varðar breytingar sem snerta auknar heimildir skattrannsóknarstjóra. Það hafa verið færð rök fyrir breytingunni að þarna sé verið að einfalda ferli. Það kann að vera gott og rétt en það er hins vegar nauðsynlegt að menn velti því fyrir sér hvernig verkaskiptingin á að vera milli skattrannsóknarstjóra annars vegar og handhafa ákæru- og lögregluvalds hins vegar. Atriðin sem þarna er drepið á eru bara lítið púsl í stærra samhengi sem þarf að skoða áður en gengið er frá breytingum af þessu tagi. Það kann að vera að breytingin sé góð og nauðsynleg eða skynsamleg en ég held að þetta þurfi að skoða í samhengi við verkaskiptingu stofnananna sem ég hef á tilfinningunni að þurfi að endurskoða í víðara samhengi. Hæstv. forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði að með lagfæringum og breytingum horfi frumvarpið almennt til bóta. Sumar breytinganna sem lagðar eru til eru leiðrétting á mistökum eða einhverju sem mönnum sást yfir við afgreiðslu skattalagabreytinga á síðasta ári. Á það hefur m.a. verið bent af hálfu Samtaka atvinnulífsins og Viðskiptaráðs að margar tæknilegar breytingar mætti gera á skattalögunum sem gætu nýst atvinnulífinu án þess að það fæli endilega í sér neina sérstaka tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð. Í einhverjum ákvæðum er komið til móts við ákveðnar tillögur samtakanna í því samhengi. Ég vildi beina því til hv. efnahags- og skattanefndar að hún skoði við meðferð málsins enn fremur aðrar tillögur sem þessi samtök hafa sett sameiginlega fram, m.a. í ágætri skýrslu í september sl. þar sem tiltekin voru allmörg atriði í skattalögunum sem væri hægt að laga, snurfusa atvinnulífinu til hagsbóta án þess að það þyrfti endilega að fela í sér einhverja tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð. Svo vildi ég að lokum, hæstv. forseti, nefna að það er miklu jákvæðara að tala um skattamál atvinnulífsins á þeim nótum sem við gerum í sambandi við þetta frumvarp þar sem verið er að reyna að lagfæra hlutina og koma þeim í eðlilegt horf frekar en þegar við ræðum aðrar tillögur hæstv. fjármálaráðherra sem fela fyrst og fremst í sér aukna skattbyrði atvinnulífsins og annarra aðila, almennings og heimila í þessu landi eins og við höfum séð allt of mörg dæmi um á síðustu 20 mánuðum.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breyting á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Þetta er mjög víðtækt hugtak og hér kennir líka margra grasa og margt er til bóta. Það gladdi mig þegar hæstv. fjármálaráðherra, sem er reyndar ekki við, sagði að hann féllist yfirleitt á sanngjarnar breytingar og þá býst ég við að hann fari að endurskoða skattlagningu á neikvæða raunvexti sem hefur verið í gangi undanfarið en minnkar kannski núna þegar verðbólga minnkar en það hefur verið afskaplega ósanngjörn skattlagning. Svo finnst mér vanta í greinargerð þessa frumvarps tilvísun í viðkomandi greinar í lögunum. Ég á í standandi vandræðum með að finna - kannski er það gáfnafar mitt sem stendur í vegi fyrir því - hvar t.d. lækkun á erfðafjárskatti af sölu á eign út úr dánarbúi er falið í þessu frumvarpi. Fyrst er rætt um tekjuskatt í ríkissjóð og tekjustofna sveitarfélaga vegna flutnings málefna fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Hér var sagt að þetta sé tiltölulega einfalt mál en þá eingöngu, frú forseti, skattalega séð. Það er ekki einfalt fyrir félagsmálanefnd að glíma við málið með mjög miklu hraði og gera það þokkalega en það er annað. Hér er verið að ræða um notendastýrða þjónustu sem margir binda miklar væntingar við og á að vera ákveðið tilraunaverkefni í þeim lögum. Svo er verið að flytja 1,2% af tekjustofni ríkisins yfir til sveitarfélaganna af grunntekjum án frítekjumarka. Það eru sem sagt 1,2% af launum allra landsmanna af því að þetta er útfært sem flatur skattur. Það fer alveg frá fyrstu krónu og þá er í rauninni verið að segja að málefni fatlaðra kosti 1,2% af tekjum þjóðarinnar. Síðan er skattaleg meðferð á eftirgjöf skulda lögaðila. Þetta er mjög flókið mál og ég ætla í hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég á sæti að kalla eftir upplýsingum og átta mig á hvað þetta raunverulega þýðir, hvort það geti verið að þetta þýði að fyrirtæki megi ekki sýna hagnað næstu árin. Þá verður náttúrlega að laga það einhvern veginn því að það er ekki beint hvetjandi til að reyna að lifa af eða taka þátt í þessu. Svo er talað um greiðsluuppgjör á gjaldföllnum skattskuldum. Ég kom inn á það áðan að þeir sem þola ekki að skulda og gera alltaf upp eins og þeim ber og kreista síðasta blóðdropann fram til þess fá ekki svona góð kjör. Það kom til mín maður eftir síðustu aðgerð og var ekki lítið reiður því að hann hafði lagt mikið á sig að borga allar tekjuskattsskuldir fyrirtækisins og svo kom held ég viku seinna eða svo tilkynning um að nú hefði hann getað fengið þetta allt saman vaxtalaust og til langs tíma. Nokkur umræða hefur spunnist um nýsköpunarfyrirtækin. Ég er reyndar alltaf dálítið á móti því að skera úr ákveðinn flokk fyrirtækja og segja: Þetta eru góð fyrirtæki og okkur hugnanleg. Önnur fyrirtæki séu ekki góð af því að þau eru ekki í nýsköpun. Ég held að flest fyrirtæki séu í nýsköpun ef maður horfir grannt til þess, bara öll, þau eru alltaf að reyna að þróa eitthvað nýtt. Meira að segja gamalgróin sjávarútvegsfyrirtæki sem gera út eru alltaf að skoða hvort ekki megi auka möskvann, stækka eða breyta einhverju og eru þar af leiðandi alltaf að reyna að stunda einhverja nýsköpun. En það sem ég óttast í þessu og ætti að vera tilefni til að vekja mönnum ákveðinn ugg er að ég tel að forsendubrestur þjóðarinnar í hruninu hafi verið sá að atvinnan hvarf. Það hurfu sennilega 22 þúsund störf eða eitthvað slíkt. Það olli því að margir misstu vinnuna og urðu atvinnulausir og forsendur þess að greiða af láninu þeirra eða húsaleiguna brustu. Það eru forsendubrestir, frú forseti. Aðrir misstu yfirvinnuna, sumir misstu hitt starfið sitt o.s.frv. En aðalvandi þjóðarinnar í dag er skortur á atvinnu, atvinnu sem hvarf. Ef allir hefðu svipaða atvinnu og var fyrir hrun væri enginn vandi að borga eða miklu minni vandi að borga af verðtryggðum lánum, verðtryggðri neyslu og öðru slíku eða verðtryggðri húsaleigu. Vandinn er skortur á atvinnu. Margir flýja til útlanda vegna þess að þá vantar atvinnu á Íslandi eða þeir fá ekki nægilega mikla atvinnu eins og var áður. Til þess að skapa atvinnu, frú forseti, er ekki nema eitt eða tvennt. Það er annaðhvort áhættufé, hlutafé, eða fjárfesting og fjárfesting verður ekki til nema með áhættufé eða lánsfé og til að fyrirtæki fái áhættufé eða lánsfé þarf sá sem lánar því eða kaupir hlutabréf í því að treysta því. Hann þarf að treysta því að hann lendi ekki í sömu hremmingunum og fyrir hrun því að hrunið var aðallega hjá litlu hluthöfunum og lánveitendum þessara fyrirtækja. Það sem við erum að frétta núna, skandalarnir sem koma á hverjum degi eða hverri viku, eru ill tíðindi fyrir þá sem töpuðu hlutabréfum sínum. Þeir sjá núna ástæðuna fyrir því að þeir hrundu, að þeir töpuðu 80 milljörðum. Ég minni á að þær aðgerðir sem er verið að gera núna til handa skuldugum heimilum eru upp á 100 milljarða, þannig að þetta voru stórar tölur þar sem sparifé hreinlega hvarf. Við verðum einhvern veginn að skapa traust á fyrirtæki þannig að menn séu tilbúnir til að kaupa hlutabréf eða lána þeim þannig að þau geti farið að fjárfesta og geti farið að skapa atvinnu. Þannig er það. Og allur sá niðurskurður sem menn eru að fara í er náttúrlega alveg sérstaklega sársaukafullur vegna þess að fólkið hefur engin störf til að fara í, það fólk sem er sagt upp. Það fer í rauninni af launaskrá hjá ríkinu yfir á atvinnuleysisbætur hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, hvort tveggja á kostnað ríkisins. Það sem menn verða að gera núna er að skapa atvinnu númer eitt, tvö og þrjú og einn þáttur í því er að auka traust á þessu formi. Ég hef lagt til að það mætti auka traustið þannig að búa til svokölluð gagnsæ hlutafélög þar sem allur eigendastrúktúrinn liggur fyrir og peningar megi aldrei fara í hring, eins og gerðist trekk í trekk í trekk og getur gerst enn þá. Það er ekkert sem hindrar það í dag að peningar fari í hring nákvæmlega eins og gerðist fyrir hrun. Það er ekkert annað. Menn geta átt hlutafé úti um allan heim sem enginn veit um, og þeir lána til þeirra og þau koma svo aftur, hlutabréf o.s.frv., og peningarnir fara í hring nákvæmlega eins og gerðist. Þess vegna er svo lítið traust og þessu þarf að breyta. Svo þurfa menn náttúrlega að fara að tala fallega um fjármagnseigendur, það er bara þannig, hætta að hnýta alltaf í þá og hnjóða og segja að þeir séu ljótir karlar af því að þeir eyða ekki öllu sínu í vitleysu og eru ráðdeildarsamir og leggja fyrir, fjármagnseigendur eru nefnilega heimilin. Þá er kafli um breytingu á lífeyrislögunum. Ég er dálítið uggandi yfir því. Þarna er verið að framlengja það að munur á skuldbindingum lífeyrissjóðanna og eignum megi ekki vera meiri en 10% eða það var þannig. Það var hækkað upp í 15% í kjölfar hrunsins og nú á að fara að framlengja það. Það má eiginlega ekki framlengja þetta mikið lengur því að þarna er í rauninni verið að negla niður ákveðna stöðu sjóðanna sem segir að þeir geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þessu þarf að taka á, frú forseti, fyrr en seinna. Vandinn við að taka á þessu er sá að við erum með þrískipt lífeyriskerfi. Við erum með B-deild LSR sem kostar að mig minnir 400 milljarða, þegar ég kíkti á það síðast, sem eru ógreiddir og berum þetta saman við Icesave. Þetta er ógreidd skuldbinding ríkissjóðs gagnvart hluta af starfsmönnum sínum sem eru í B-deild og hafa mjög góðan lífeyri, oft af nokkuð háum tekjum eða mjög háum tekjum, það er hægt að segja það. Svo erum við með A-deildina sem nálgast að vera eins og hjá almennu sjóðunum nema iðgjaldið þyrfti sennilega að fara upp í 19% í staðinn fyrir að vera 15,5, jafnvel 19,5% vegna afleiðinga hrunsins. Það hefur ekki verið gert. Bæði þessi kerfi eru með ríkistryggð réttindi og eignarrétturinn gildir. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að drífa í því að laga B-deildina þannig að menn hætti að ávinna sér rétt þar. Það er hægt að gera það 12 mánuði fram í tímann og þá verður bara litið á það sem uppsögn. Það er spurning um að gera það bara núna, að stoppa réttindavinnslu í B-deildinni sem kostar ríkissjóð svona gífurlega mikið og menn geta þá farið yfir í A-deildina með framhaldið. Þarna eru 400–500 milljarðar, ekki milljónir heldur milljarðar ógreiddir sem ríkissjóður skuldar. Og það er ekki hægt að taka á hinum vandanum um 15% muninn hjá almennu sjóðunum. Svo eru það almennu sjóðirnir með 12% iðgjald, flestir - sumir eru með hærra eins og Lífeyrissjóður flugmanna sem er með 20% en það er önnur ástæða - þar er yfirleitt 12% iðgjald og þeir standa illa. Þar er engin leið að bæta stöðuna nema skerða réttindin eða hækka iðgjaldið, þ.e. hækka iðgjaldið á venjulegt launafólk á sama tíma og opinberu sjóðirnir hækka iðgjaldið á ríkissjóð, þ.e. á skattgreiðendur. Þetta er vandamál sem við þurfum að glíma við og það merkilega er, frú forseti, að hjá ríkissjóði vinnur fólk sem er í öllum þrem geirunum. Reyndar er búið að laga stöðu þeirra sem eru í almennu sjóðunum hjá ríkissjóði að einhverju leyti eftir mjög flóknum leiðum en þetta er niðurstaðan. Ég held að við þurfum að vinna að því, og kannski er tækifæri til þess núna, að stöðva réttindaávinnsluna í B-deildinni, byrja á því og fá kannski upplýsingar um hvaða lífeyrisréttindi eru þar í gangi. Síðan eru breytingar á heimildum skattrannsóknarstjóra með það að markmiði að einfalda og flýta málsmeðferð gagnvart þeim aðilum sem eru til rannsóknar. Þetta er mjög jákvætt ef það gengur ekki inn á eitthvað sem kallast lögregluríki eða fer inn á þá braut. Það þarf nefndin að skoða mjög vel og fá upplýsingar um. Svo er kaflinn Ýmsar breytingar. Þar er verið að leggja til að endurgreiða megi vörugjöld allt að 100 þús. kr. vegna ökutækja sem ganga fyrir bensíni eða dísílolíu en breytt hefur verið þannig að þau ganga fyrir metani. Þetta er jákvætt, þ.e. ef við trúum metanvæðingunni. Metan er mjög mikill mengunarvaldur ef maður trúir á hitnun jarðar og lítur á það sem mengun. Metan mengar að mér skilst 10 sinnum meira en koldíoxíð, þannig að með því að brenna metan erum við í raun og veru að vinna tvennt. Við komumst hjá því að brenna jarðefni, koldíoxíð sem eykur hitnun jarðar, og við erum að koma í veg fyrir að metan mengi og valdi hitnun jarðar. Það sem vantar er það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom inn á áðan og það er: Hver er arðsemin? Hvað kostar metanið? Ég hef ekki séð neinar tölur um það og það er rétt að hv. nefnd skoði það, ég man að það var lögð pípa frá Álfsnesi til Reykjavíkur eða í áttina og hún kostaði 90 millj. Er það inni í kostnaðinum við að vinna metanið? Hver er kostnaðurinn við að vinna metanið? Hér er talað um stimpilgjald, að það eigi að framlengja það þegar ný eða breytt skuldabréf eru gefin út til uppgreiðslu vanskila. Frú forseti. Mér finnst einhvern veginn að þetta sé ósiðlegur skattur. Það er verið að skattleggja vandræði fólks. Menn eru ekki að greiða upp skuldabréf og breyta því yfir í ný skuldabréf eða breyta skuldabréfinu nema af því að þeir eru í standandi vandræðum. Þarna á ríkið virkilega ekki að vera að skattleggja vandræðin og fátæktina. Þetta er ljótur skattur, hann er bara ósiðlegur. Ég vildi gjarnan að þetta yrði framlengt til eilífðar og afnumið. Og af því að nú situr vinstri stjórn hinna vinnandi manna ætti hún að sameinast bak við þessa hugmynd mína að afnema þennan skatt. Svo er fjallað um tekjufærslu á óinnleystum gengishagnaði á gengisreikningum. Þetta var þannig og það var bent á það í fyrra að ekki væri hægt að framkvæma þetta. Menn gátu verið með tvo reikninga og annar hækkað og hinn lækkað og þá áttu þeir að borga skatt af þeim sem hækkaði og svo þegar þeir hækkuðu aftur árið eftir áttu þeir að borga skatt af hinum sem hækkaði. Þeir voru að borga skatt af stöðu sem var eiginlega núll þannig að þetta var ekki hægt. Svo er hér erfðafjárskattur af söluhagnaði íbúðarhúsnæði. Ég hef ekki séð þetta en ég geri ráð fyrir að þetta sé þannig að ef erfingjar selja íbúðina eftir að þeir hafa erft hana borga þeir fjármagnstekjuskatt en ef dánarbúið selur hana áður en því í skipt er söluhagnaðurinn skattskyldur með erfðafjárskatti. Þetta þurfum við að skoða. Svo er talað um vaxtabætur, þ.e. gjaldfallnar vaxtabætur. Þetta er náttúrlega alveg galið fyrirbæri í dag að menn geti verið að fá greitt út úr ríkissjóði fyrir eitthvað sem þeir greiddu ekki sjálfir. Þeir geta frestað því að greiða, farið í greiðsluverkfall, borgað ekki neitt sjálfir en fengið svo greitt úr ríkissjóði. Það þykir sumum mjög ljúft og gott en það er ekki gott fyrir ríkissjóð. Ég er mjög hlynntur þessari breytingu. Síðan er skattlagning einstaklinga sem búsettir eru erlendis. Þarna er verið að gera tilraun til að lokka menn til landsins. Dómsmálagjöld eru hækkuð mjög mikið og það finnst mér líka eðlilegt miðað við gífurlegt umfang mála og miklu, miklu stærri tölur en menn hafa nokkurn tíma séð. Loks eru gjöld innheimt af Fiskistofu. Gerð er breyting á þeim og þau hækkuð sem er svo sem sjálfsagt en það er eiginlega eina hækkunin sem ég sé í þessu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu og þessa síðustu ræðu. Varðandi lífeyrissjóðamálin vil ég aðeins upplýsa að það er rétt að gripið var til þess ráðs strax í árslok 2008, ef ég man rétt, að heimila lífeyrissjóðunum að gera upp miðað við 15% mun á eignum og skuldbindingum á meðan menn væru að ganga í gegnum eftirstöðvar hrunsins og rykið væri að setjast og staða lífeyrissjóðanna að skýrast og útkoma þeirra úr því. Sú mynd er auðvitað að gera það en það er þó þannig að enn er óvissa í vissum tilvikum um það hvernig hagsmunum lífeyrissjóða reiðir af í sambandi við skipti á búum og kröfur sem þeir hafa lýst o.s.frv. Það er annars vegar þetta og hins vegar sú staðreynd að á miðju ári 2009 fór af stað víðtækt samráð eða voru lögð drög að víðtæku samráði aðila, aðila vinnumarkaðarins, stjórnvalda og lífeyrissjóðanna, að því að setjast yfir framtíðarfyrirkomulag lífeyriskerfisins í landinu. Því starfi hefur miðað áfram og allir hafa verið við það borð þótt á ýmsu hafi gengið, við þekkjum spennuna sem er innan hópsins og kannski sérstaklega sambúðina milli opinbera kerfisins og hins almenna. Vonir eru bundnar við að niðurstöður fáist úr þessu starfi á fyrri hluta næsta árs og sá sem hér stendur er ákaflega áhugasamur um að svo verði. Ég er sammála hv. þingmanni um að þetta er ástand sem við getum ekki framlengt nema í mjög takmarkaðan tíma. Það eru vissir kostir við það á meðan þetta gengur yfir og staða sjóðanna skýrist annars vegar og hins vegar þegar við höfum teiknað upp framtíðarfyrirkomulag í þessum efnum. Þó að ekki sé alveg kominn tími á það að menn gefi hér nýársheit ætla ég samt að gera það. Gangi allt að óskum hef ég hugsað mér að setja þetta verkefni í mikinn forgang á fyrstu mánuðum næsta árs og við reynum að stefna að því að helst fyrir mitt næsta ár liggi fyrir niðurstöður í þessu samstarfi sem hægt verði að hefja undirbúning að að búa í lög, þannig að við tökum á þeim hlutum sem við öll vitum að þarf að taka á hvað varðar framtíðarfyrirkomulag lífeyriskerfisins í landinu.

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra gefur mér eiginlega lítið tækifæri til að flytja eitthvert andsvar nema það að hann býður fram sáttarhönd í því að sameina eða búa til ein lífeyrisréttindi fyrir landsmenn. En það var þannig að þegar aðlögunarsamningarnir voru gerðir við opinbera starfsmenn 1997 eða 1996 þegar tekið var upp þetta nýja kerfi, A-deild og annað slíkt, lagði ég til að það yrði hreinlega metið hvers virði lífeyrisréttindi væru, lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Það mátti aldrei og það hefur ekki verið gert enn þá. Ég vildi láta opinbera starfsmenn velja, vildu þeir hafa lág laun og góð lífeyrisréttindi eða hærri laun eins og markaðurinn gefur og lág lífeyrisréttindi? Því miður fórum við ekki þá leið og niðurstaðan varð sú að menn fengu hvort tveggja, há laun eða sömu laun og á markaðnum og góð lífeyrisréttindi, sem eru þannig núna að þau eru við það að sliga ríkissjóð og munu gera það á næstu árum því að þetta eru óskaplegar upphæðir sem þarf að borga vegna B-deildarinnar. Svo þarf væntanlega að hækka iðgjaldið í A-deildinni töluvert mikið. Þetta eru lífeyrisréttindi sem varla er hægt að bjóða allri þjóðinni því að skuldbindingin á hinn vinnandi mann sem stendur undir þessu öllu saman alltaf með sköttum sínum yrði sennilega of mikil, þ.e. lífskjör hins vinnandi manns mundu lækka til að bæta kjör ellilífeyrisþega, þannig að fólk hefði það í rauninni betra þegar það væri komið á ellilífeyri en þegar það var vinnandi á starfsævinni. Ég er ekki viss um að menn vilji það almennt. Menn þurfa að skoða þetta. Ég mundi vilja byrja á því að stöðva réttindaávinnsluna í B-deild frá og með þarnæstu áramótum því að það er 12 mánaða uppsagnarfrestur hjá opinberum starfsmönnum og þess vegna getur maður litið á það sem uppsögn á starfi ef menn halda áfram að vinna sér réttindi í B-deildinni.

Frú forseti. Ég hygg að menn líti svo á, alla vega þegar sagan er skoðuð, að það verði auðvitað ekki horft fram hjá samhengi lífeyrisréttinda og launa. Almennt var það viðurkennt að á löngu árabili var það metið þegar samið var um kaup og kjör og sérstaklega við opinbera starfsmenn að lífeyrisréttindi þeirra væru önnur og betur tryggð en annarra. Það eru a.m.k. rök þeirra og sjónarmið þeirra þegar þeir mæta kröfum um að þetta verði með einhverjum hætti skert afturvirkt að þetta hafi verið hluti af umsömdu kjaraumhverfi þeirra og þeir hafi þá sæst á lægri laun en ella hefði verið. Varðandi framtíðina held ég að menn eigi hvorki að mikla fyrir sér vandann sem þar er bundinn né heldur gera lítið úr honum. Það er auðvitað alveg ljóst að það þarf að undirbúa og hefja sem fyrst aftur inngreiðslur inn á skuldbindingarnar sem ríkið ber vegna B-deildarinnar. Illu heilli voru menn allt of linir við það á þeim tímum þegar afkoma ríkissjóðs var góð að viðhalda inngreiðslum í kerfið sem fóru ágætlega af stað í kringum aldamótin 2000 en síðan dró úr þeim svo merkilegt sem það var á tímum mjög mikils afgangs af ríkissjóði. Og það er sorglegt að sjá árin sem liðu hjá með bærilegri stöðu ríkissjóðs til að greiða inn á þessar lífeyrisskuldbindingar sem voru lítið notaðar. Þó er vandinn ekki meiri en svo að ef við getum sem fyrst, segjum innan tveggja til þriggja ára, hafið inngreiðslur inn á þennan reikning sem nemi 7–9 milljörðum kr. á ári mun kerfið ná jöfnuði að lokum og aldrei kemur til neinna sjóðsvandræða. Án inngreiðslna mun kerfið standa undir sér eða eiga fyrir útgreiðslum fram til 2022–2024 þannig að við höfum nokkurn tíma fyrir okkur til að undirbúa það að takast á við þennan vanda. En hitt er ljóst og mikilvægt að við drögum sem fyrst skil á milli þess sem liðið er og áfallið er og þess framtíðarfyrirkomulags sem við þurfum að fara að leggja af stað inn í.

Frú forseti. Það eru ekki litlir peningar 7–8 milljarðar á ári. Fyrir ekki stærri hóp manna eru þetta umtalsverðar upphæðir. Ég mundi gjarnan vilja að menn skoðuðu það að stöðva inngreiðslur, stöðva réttindaávinnsluna í B-deildinni vegna þess að það er hægt, vegna þess að þetta fólk er yfirleitt ekki æviráðið. Hægt er að segja að þetta sé ígildi þess að segja ráðningarsamningi upp og gefa því þess vegna 12 mánuði, að eftir 12 mánuði greiði enginn í B-deildina nema kannski einstaka maður sem er með æviráðningu. Þetta mætti gera og þá stöðvast alla vega réttindaávinnslan en skuldbindingin situr eftir sem áður og hún er gífurlega há. Ég held að það sé mjög brýnt að vinna á því. Þetta er eiginlega fleinn í holdi inn í allt heila lífeyriskerfið. Þarna er verið að veita mjög góð lífeyrisréttindi jafnvel á há laun - ég nefni bara ráðuneytisstjóra og aðra slíka, ég held að ég geti bara nefnt það - þar er verið að greiða verulega háan lífeyri, langt yfir hálfa milljón á mánuði. Ég held að við þurfum að fara að skoða það að reyna að stöðva þetta og vinna úr þessu. En langbest yrði að meta hvers virði þessi lífeyrisréttindi eru á hvern einstakan, hvers virði þau eru, hvaða laun menn eru raunverulega með þegar lífeyrisréttindin eru tekin með og þá kæmi kannski annað hljóð í strokkinn þegar menn tala um laun opinberra starfsmanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2010. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar eftir 2. umr. og leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti varðandi breytingar á fjárheimildum. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við sundurliðun 2 sem nemur alls tæpum 24 milljörðum kr. til hækkunar gjalda. Auk þess eru gerðar breytingar á 4. gr., sem er heimildagrein. Þá eru gerðar breytingar á tekjugrein í ljósi nýrra upplýsinga um innheimtar tekjur það sem af er þessu ári en gert er ráð fyrir 3 milljarða kr. hækkun á greiðslugrunni frá 2. umr. um frumvarpið þar sem horfur eru á að innheimta á tekjuskatti lögaðila verði betri en áður var áætlað. Rekstraryfirlit í 1. gr. og viðeigandi liðir í 2. gr., sjóðstreymi ríkissjóðs, uppfærast í samræmi við framangreindar breytingar. Heildartekjur ársins 2010 verða 477.692,2 millj. kr. og heildargjöld 559.524,7 millj. kr. Heildarjöfnuður verður því neikvæður um 81.832,5 millj. kr. Ég mun nú fara yfir skýringar á breytingartillögunum. Lagt er til að fjárheimild mennta- og menningarmálaráðuneytis verði aukin um 1,4 millj. kr. vegna aukinnar þarfar fyrir þjónustu námsráðgjafa, kennara og kennslustjóra á árinu 2010 í kjölfar þess að fangelsið í Bitru var tekið í notkun sl. vor. Stór hluti fanga stundar þar nám, þar af allmargir fjarnám í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Lagt er til að fjárheimild dómsmála- og mannréttindaráðuneytis verði aukin um 15 millj. kr. vegna framlags til Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Framlagið er til leiðréttingar á rekstrarstyrk sem félagið átti að fá samkvæmt samningi við dómsmálaráðuneytið. Þá er lagt til að fjárheimild fjármálaráðuneytis verði aukin um 23.725 millj. kr. Sérfræðingar Ríkisendurskoðunar, Fjársýslu ríkisins og fjármálaráðuneytisins hafa eftir ítarlega skoðun á meðferð á ríkisábyrgðum sem fylgdi við einkavæðingu bankanna og þegar Lánasjóður landbúnaðarins var seldur til Landsbanka Ísland hf. árið 2005 komist að þeirri niðurstöðu að rétt sé að þær verði færðar yfir á efnahagsreikning. Því er lagt til gert sé ráð fyrir 24,8 milljarða kr. fjárheimild vegna gjaldfærslu á þeim ríkisábyrgðum á lánum sem ríkissjóður mun taka yfir vegna föllnu bankanna. Ábyrgð ríkissjóðs er einföld í öllum tilvikum. Það merkir að kröfuhafar verða fyrst að ganga að skuldara og sanna greiðslufall hans, t.d. með gjaldþroti skuldara, áður en hægt er að ganga að ríkissjóði. Ríkissjóður mun eftir sem áður gera kröfur í þrotabú bankanna um endurheimtur. Í heildarupphæðinni eru 22,5 milljarðar kr. vegna gjaldfærslu á uppreiknuðum höfuðstól þessara ábyrgða sem gert er ráð fyrir að gera þurfi í ríkisreikning ársins 2010. Það felur jafnframt í sér að afborganir og uppgreiðslur á slíkum lánum munu þá ekki lengur fara í gegnum rekstrarreikning ríkissjóðs með framlögum til Ríkisábyrgðasjóðs heldur færast til skuldar í efnahagsreikningi ríkisins með sama hætti og aðrar skuldbindingar sem hann verður að standa skil á. Verður því jafnframt lagt til að fjárheimild vegna þessara framlaga til Ríkisábyrgðasjóðs í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2011 verði felld niður við 2. umr. frumvarpsins en sú fjárhæð nemur liðlega 3 milljörðum kr. Engar greiðslur úr ríkissjóði eiga sér stað við þessa ráðstöfun heldur er eingöngu um að ræða gjaldfærslu í ríkisreikninginn. Frá því að bankarnir þrír féllu í október 2008 hefur ríkissjóður greitt af þessum lánum eftir því sem þau féllu á gjalddaga til að forða því að þau færu í vanskil. Því er til viðbótar gert ráð fyrir að hækka þurfi fjárheimild liðarins um rúmlega 2,2 milljarða kr. þar sem framlög til Ríkisábyrgðasjóðs vegna afborgana og vaxta af þessum lánum hafa verið vanáætluð sem því nemur í gildandi fjárlögum. Þegar ríkisviðskiptabankarnir voru gerðir að hlutafélögum og einkavæddir hvíldu á þeim ýmsar skuldbindingar vegna skuldabréfa með ríkisábyrgð sem þá höfðu verið útgefin. Ríkið ber því enn ábyrgð á þeim skuldbindingum. Hér er um að ræða Útvegsbanka Íslands sem Íslandsbanki yfirtók gegnum Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Landsbanka Íslands hf. sem yfirtók skuldbindingar Lánasjóðs landbúnaðarins árið 2005. Nær öll lánin eru hjá Landsbankanum eða 22,1 milljarður kr. Þar af er stærstur hluti vegna Lánasjóðs landbúnaðarins eða 13,8 milljarðar kr. Fjármálaeftirlitið tók ákvörðun 9. október 2008 þar sem innstæður verði tryggðar fari þær yfir í nýju bankana og innlendar eignir á móti þeim. Það sem upp á vantaði kom úr ríkissjóði. Skuldabréf með ríkisábyrgð voru eftir í gamla bankanum. Í ríkisreikningi ársins 2008 og 2009 er þess getið að frágangi á þessum skuldbindingum í ríkisreikningi sé ekki lokið. Yfirfærsla þessara skuldbindinga nú yfir í efnahagsreikning er eðlileg samkvæmt góðum reikningsskilum. Virðulegi forseti. Um leið og ég mæli fyrir því að skuldbindingarnar verði færðar yfir í efnahagsreikning legg ég ríka áherslu á að við drögum lærdóm af sögu þessa máls. Í fyrsta lagi eru sjóðir með ríkisábyrgð ekki í öruggu skjóli í einkabönkum og því hefur átt að aflétta ríkisábyrgðinni við yfirfærsluna. Í öðru lagi þarf að sýna sérstaka varfærni þegar ríkisábyrgðir eru veittar í framtíðinni. Þeim þurfa að fylgja skýr og afdráttarlaus skilyrði við hvaða aðstæður þeim skuli aflétt og með hvaða hætti. Breytingar á 4. gr. frumvarpsins til fjáraukalaga eru þær að lagt er til að nýjar heimildir verði veittar til að leigja hentugt húsnæði fyrir umboðsmann skuldara. Einnig heimild til að leigja viðbótarhúsnæði til þarfa Landspítala vegna byggingar deilda spítalans. Spítalinn, félag um viðbyggingu Landspítala, og hönnunarteymi stefna á að leigja samliggjandi eða sameiginlegt húsnæði þannig að starfsmennirnir verði í nálægð hver við annan. Spítalinn mun leigja ákveðinn hlut af slíku húsnæði til að koma byggingardeild Spítalans fyrir og gera um hann sérstakan leigusamning. Byggingardeild Spítalans sér um öll húsnæðismál Spítalans. Talið er að samlegð geti verið í nálægð byggingardeildar við félagið og hönnunarteymið auk þess sem núverandi húsnæði sé orðið of lítið. Einnig er lögð til breyting á 4. gr. frumvarpsins er varðar heimild til að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um allt að 33 milljarða kr. þannig að hún geti orðið allt að 5% af áhættugrunni sjóðsins við árslok 2010 og að sjóðnum verði þar með gert kleift að mæta afskriftaþörf vegna útistandandi lánveitinga og áhrifum af ráðstöfunum sem kunna að verða gerðar vegna skuldavanda heimilanna. Íbúðalánasjóður hefur orðið fyrir miklum skakkaföllum vegna falls bankanna og efnahagslægðarinnar sem fylgdi í kjölfarið. Umræður um styrkingu á lækkandi eiginfjárhlutfalli sjóðsins hafa verið á milli félags- og tryggingamálaráðuneytisins og Íbúðalánasjóðs annars vegar og fjármálaráðuneytisins hins vegar. Þar er samkomulag um að miða framlag ríkisins við að eiginfjárhlutfall sjóðsins verði 5% til ársloka 2011 en eiginfjárhlutfall sjóðsins nam um 2,1% við hálfsársuppgjör ársins 2010. Vegna þessa þurfti ríkissjóður að leggja sjóðnum til 22 milljarða kr. fyrir árslok 2010. Upphæðin miðast við grunnspá viðskipta- og rekstraráætlunar Íbúðalánasjóðs fyrir árin 2010–2013. Síðan bætast við afskriftir vegna skuldavanda heimilanna sem felast í nýlegum tillögum ríkisstjórnarinnar og geta kallað á viðbótarframlag úr ríkissjóði sem næmi um 10 milljörðum kr. Rétt er að leggja áherslu á að áætluð afskriftaþörf ársins 2011 er eðli málsins samkvæmt óviss. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er fjallað um Íbúðalánasjóð og þau miklu áhrif sem breytingar á fjármögnun, lánsupphæðum og veðhlutföllum sjóðsins höfðu. Þar er einnig lagt til að tekið sé til skoðunar að annaðhvort Seðlabanki Íslands eða Fjármálaeftirlitið fái heimild til að setja reglur um leyfileg lánshlutföll til að koma í veg fyrir óhóflega skuldsetningu á þenslutímum. Nú hafa Seðlabanki Íslands og Fjármálaeftirlitið takmarkaðar skyldur er varða eftirlit með Íbúðalánasjóði og úr því þarf að bæta svo að varðveitt sé félagsleg sérstaða sjóðsins og ríkisábyrgð sé metin á móti kröfu um eiginfjárhlutfall. Til umfjöllunar er nú hjá hv. allsherjarnefnd þingsályktunartillaga frá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur og fleirum þar sem lagt er til að Alþingi álykti að á vegum þess fari fram sjálfstæð og óháð rannsókn á starfsemi Íbúðalánasjóðs og aðdraganda breytinganna á fjármögnun og lánareglum Íbúðalánasjóðs sem hrint var í framkvæmd á árinu 2004. Í kjölfar þess fari fram heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi Íbúðalánasjóðs. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi Íbúðalánasjóðs fari fram í ljósi reynslu undanfarinna ára og að ekki verði litið fram hjá hagrænum áhrifum húsnæðislánamarkaðarins og þess stóra hlutverks sem Íbúðalánasjóður hefur í því tilliti. Því styð ég þingsályktunartillöguna og vona að hún fái greiðan framgang í þinginu á næstu dögum. Þá er lagt til í breytingartillögunum við frumvarp til fjáraukalaga að heimild verði gefin til að semja við sveitarfélög um greiðslur og vaxtakjör vegna fjármagnstekjuskatts sem álagður er á árinu 2010 vegna tekna ársins 2009. Einnig er lagt til að Landbúnaðarháskóla Íslands verði veitt heimild til að stofna hlutafélag um búrekstur skólans og leggja til félagsins bústofn og lausafé. Að lokum er orðalagsbreyting þar sem orðið „selja“ hefur fallið brott og heimildin hljóðar þá svo: Að selja fasteignina að Borgarholtsbraut 51, Kópavogi, og láta andvirðið renna í Framkvæmdasjóð aldraðra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um á sérstökum þingskjölum. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2010. Fyrir liggur tillaga um að heimila fjármálaráðherra að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um allt að 33 milljarða kr. með breytingu á 6. gr. fjárlaga. Í tengslum við þá heimild þarf að gera ráð fyrir samsvarandi hækkun á lántökuheimild í lánsfjárgrein 5. gr. fjárlaga. Því er flutt tillaga um að hækka lánsfjárheimild ríkissjóðs um 33 milljarða kr. með eftirfarandi breytingartillögu: „Við 3. gr. Í stað orðanna „allt að 370.000 millj. kr.“ í 1. tölul. komi: allt að 403.000 millj. kr.“ Gert er ráð fyrir að viðeigandi liðir í sjóðstreymi í 2. gr. frumvarpsins breytist í samræmi við áhrif af framangreindri breytingu nái hún fram að ganga. Virðulegi forseti. Ég mæli einnig fyrir breytingartillögu á þskj. 367. Breytingartillagan er um að hækka fjárheimild til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 208 millj. kr. Fjárheimildin yrði notuð til að greiða desemberuppbót til atvinnuleitenda sem eru tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins og hafa verið án vinnu einhvern tíma á tímabilinu 22. nóvember til 3. desember 2010. Gert er ráð fyrir að greiðslurnar verði i hlutfalli við lengd þess tíma er hlutaðeigandi hefur verið án vinnu á árinu 2010. Þannig er gert ráð fyrir að sá sem fær fulla eingreiðslu hafi verið án atvinnu einhvern tíma á umræddu tímabili, hafi verið samtals 45 vikur án atvinnu á árinu og eigi rétt á óskertum grunnatvinnuleysisbótum. Hafi sá er telst vera að fullu tryggður innan kerfisins verið eingöngu hluta ársins án atvinnu á hann rétt á hlutfallslegri eingreiðslu í samræmi við lengd þess tíma sem hann er skráður án atvinnu hjá Vinnumálastofnun. Hið sama gildir um þá sem tryggðir eru hlutfallslega á þeim tíma sem um ræðir. Óskert eingreiðsla verður 30% af grunnatvinnuleysisbótum eða 44.857 kr. og miðað við að eingreiðslan geti ekki orðið lægri en 11.214 kr. Kostnaður Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna eingreiðslunnar er áætlaður 280 millj. kr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Það er eitt sem mig langar að staldra við sem hún kom inn á og við þekkjum úr meðförum fjárlaganefndar. Það er gjaldfærsla á ríkisábyrgðunum upp á 24 milljarða. Við fengum á fund til okkar fólk frá Ríkisendurskoðun og Fjármálaeftirlitinu og ríkisfjármálastjóra til þess að fara yfir þetta. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég er ekki búinn að fá botn í þetta mál enn þá. Því er haldið fram að ekki megi skuldajafna á móti vegna þess að ríkisábyrgðin í ríkisreikningi er skilyrt við Lánasjóð landbúnaðarins. Það sem mig vantar að fá svör við og kalla þar með eftir afstöðu hv. þingmanns er hvort hún telji rétt að gera það með þessum hætti. Þá er í raun og veru viðurkennt að Nýi Landsbankinn hafi tekið eignasafnið úr gamla Landsbankanum, sem þá var eignahliðin hjá Lánasjóði landbúnaðarins, en skilið ríkisábyrgðina á bak við sem var í gamla Landsbankanum. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi um afstöðu hennar til meðferðarinnar á þessu máli og í öðru lagi hvort það komi til greina að fresta atkvæðagreiðslu um fjáraukalögin, 3. umr., af því að þetta er síðasta umræðan, þar til búið er að fá endanlegan botn í þetta. Eins og ég skil þetta núna virðist það vera að mistökin hafi átt sér stað við stofnun nýju bankanna, þ.e. að ríkisábyrgðin á bak við Lánasjóð landbúnaðarins átti að mínu viti að skuldajafnast á við eignir Lánasjóðs landbúnaðarins. Þannig að mistökin gætu hugsanlega verið við stofnun nýju bankanna að hafa ekki skuldajafnað þetta. Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hver er afstaða hennar til þess að afgreiða þetta á þennan veg núna og hins vegar hvort það komi til greina að fresta afgreiðslunni, a.m.k. atkvæðagreiðslunni um málið, þar til að kominn væri endanlegur botn í þetta.

Virðulegi forseti. Grunnurinn að þessum gjörningi liggur í neyðarlögunum. Fjármálaeftirlitið gefur út í október 2008 hvernig færa skyldi inn innstæðurnar úr gamla bankanum sem voru ríkistryggðar yfir í nýja bankann og innlendar eignir þar á móti þar sem gert var ráð fyrir að - þetta er nákvæmlega útskýrt í tilkynningu frá Fjármálaeftirlitinu, þar er þetta svona. Það var gert ráð fyrir að nýju bankarnir væru með innlenda starfsemi. Það sem var á milli innstæðnanna og innlendu eignanna sem fært var á milli, þ.e. mismunurinn, var greiddur af ríkissjóði. Eftir stóðu aðrar skuldir en innstæður, þar á meðal skuldabréf með ríkisábyrgð. Það er alveg ljóst að þarna eru skuldbindingar ríkisins á ferðinni, það er algjörlega ljóst í mínum huga. Staðan er þannig núna hvort sem þarna hafa verið gerð einhver mistök á leiðinni, hvort það varðaði einkavæðingu bankanna eða 2005 eða við fall bankanna. Þá er staðreyndin sú að þessi skuldbinding stendur eftir og hún er skuldbinding ríkisins og hana þarf að fara með eins og aðrar skuldbindingar ríkisins. Þess vegna finnst mér eðlilegt og rétt og ég er sannfærð um að það er samkvæmt góðum reikningsskilareglum að færa skuldbindinguna yfir í efnahagsreikning eins og aðrar skuldbindingar ríkisins. Afborganirnar fari þá í gegnum efnahagsreikninginn eins og gert er með annað og vextirnir svo í gegnum rekstrarreikninginn.

Virðulegi forseti. Ef ég ætti að lista upp svarið hjá hv. þingmanni þá er hv. þingmaður ekkert nær því en ég að skilja hvar hundurinn liggur grafinn, ef ég má nota það orð. Annaðhvort gerist þetta við einkavæðingu bankanna, við setningu neyðarlaganna eða í þriðja lagi við stofnun nýju bankanna. Það kom fram hjá forsvarsmönnum Íbúðalánasjóðs að þegar þeir börðust við gömlu bankana og nýju, þar sem eignirnar voru færðar yfir, hafi feillinn verið sá að hafa ekki notað þetta ákvæði til þess að skuldajafna á milli nýju og gömlu bankanna, vegna þess að ef nýi bankinn yfirtekur eignir Lánasjóðs landbúnaðarins en skilur skuldirnar eftir með ríkisábyrgðinni, þá blasir þetta við, þá má eiginlega líta á þetta sem aukaframlag ríkissjóðs inn í nýja bankann. Eins og þetta horfir við mér er þetta þannig að þegar nýju bankarnir voru stofnaðir er gerður sá feill að færa ekki ríkisábyrgðina á lánum sem eru á móti eignum til þess að núlla þetta út. Mér finnst að við þurfum að fá botn í þetta til þess að skilja það og kalla á fund fjárlaganefndar óháða 

Virðulegi forseti. Eins og fulltrúar frá Ríkisendurskoðun, Fjársýslu og fjármálaráðuneyti sögðu þegar þeir fóru yfir málin með fjárlaganefnd þar sem hv. þingmaður sat fundinn - það var farið ákaflega vel yfir þessi mál. Auðvitað eru það mistök að létta ekki af ríkisábyrgðinni einhvern tíma á þessari leið, það eru mistök. En þegar kemur að þessum gjörningi að færa frá gamla bankanum yfir í nýja verður jafnræði að ríkja í hlutunum. Innlánin voru færð yfir en annað var skilið eftir. Það voru innlendar eignir sem voru færðar á móti. Mér finnst skuldbindingin ljós og það sem við leggjum til er að færa skuldbindinguna yfir í efnahagsreikning. Það er það sem málið snýst um og við munum greiða atkvæði um það en ekki hvenær mistökin voru gerð. En það voru vissulega gerð mistök hvað þessar ríkisábyrgðir varðar.

Frú forseti. Það er augljóst af þeim orðaskiptum sem fóru á milli formanns fjárlaganefndar og fulltrúa í fjárlaganefnd að gríðarlegur ágreiningur er um stóra þætti í framsetningu málsins. Sú óvissa sem er í þessu fjáraukalagafrumvarpi og raunar í fjárlagafrumvarpinu sjálfu hleypur ekki á nokkrum milljörðum kr. heldur á tugum milljarða kr. Það er í raun og veru alveg ófært að gera sér grein fyrir því hver afkoma ríkissjóðs er. Þetta hefur ekki breyst þrátt fyrir að menn hafi haldið langar ræður um að breyta skuli vinnubrögðum á þinginu. Ég held að menn hafi aldrei séð aðra eins hreyfingu á tölum og við höfum horft upp á núna. Mig langar að spyrja hv. þm. Oddnýju Harðardóttur tveggja spurninga: Í fyrsta lagi kemur fram breytingartillaga á þskj. 412 um Íbúðalánasjóð þar sem 33 milljarðar kr. eru settir þar inn. Í ræðu hv. þingmanns kom fram að 22 milljarðar kr. væru vegna eiginfjárhlutfalls sjóðsins. Sú upphæð hefur verið nokkuð mikið á reiki. Maður hefur heyrt tölu alveg frá 18 upp í 25 milljarða kr. hvað þetta snertir og að restin, eða um 10 milljarðar kr., sé vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Sú tala er nú töluvert lægri en menn spáðu fyrir um fyrir nokkrum dögum þegar talað var um að það þyrfti að setja fé í Íbúðalánasjóð vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar við skuldavanda heimilanna sem gæti jafnvel nálgast 15 milljarða kr. Mig langar að spyrja hv. þm. Oddnýju Harðardóttur hver staðan sé raunverulega, hvað hún telji að þurfi að laga stöðu Íbúðalánasjóðs mikið, hvort þetta sé nóg eða hvort gera þurfi eitthvað meira. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þingmann, vegna orða hæstv. forsætisráðherra í morgun um vaxtabótaþáttinn þar sem hún sagði að leitast yrði við að fá fjármálastofnanir til að greiða þann kostnað sem þar væri, hvort ekki sé nauðsynlegt fyrir okkur að vita hvað sá kostnaður verði mikill komi til þess að slíkt samkomulag náist ekki. Ég vek athygli á því að talað hefur verið um 12 milljarða kr. á tveimur árum. Ég heyrði ekki betur af orðum hæstv. forsætisráðherra í morgun en að um töluvert hærri fjárhæð væri að ræða. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram vegna orða hv. þingmanns að engar greiðslur verða úr ríkissjóði í tengslum við færsluna á tæpum 25 milljörðum frá rekstrarreikningi yfir í efnahagsreikning. Þetta er eingöngu gjaldfærsla í ríkisreikningi. Varðandi Íbúðalánasjóð var á sameiginlegum fundi hv. fjárlaganefndar og félags- og tryggingamálanefndar farið allvel yfir þau mál og m.a. rætt við Seðlabanka og Fjármálaeftirlitið um útreikningana á því hvað þyrfti til að eiginfjárhlutfallið næði 5% á árinu 2011 og menn töldu að miðað við gefnar forsendur væru 22 milljarðar rétt tala. Þá er miðað við grunnforsendur. Ef hlutirnir breytast og efnahagslægðin verður dýpri á árinu 2011 verður fjárþörfin auðvitað meiri. Sama er með skuldapakkann, það er auðvitað ekki búið að reikna hann nákvæmlega út, menn töluðu um 15 milljarða. Einhver hluti af honum verður afskrifaður sem hvort eð er hefði orðið. Reiknað er með þessum 22 milljörðum þannig að þó að ég segi að miðað við þær forsendur séu 33 milljarðar nóg sem fjárheimild á árinu 2010 gæti hún orðið önnur og meiri á árinu 2011, ég þori ekki að fullyrða um það.

Frú forseti. Það er ekki þannig að sjóðstreymið sé einhver sjálfstæð stærð sem ekki verði fyrir áhrifum þegar gerðar eru breytingar á efnahagsreikningi. Mikill misskilningur er að halda að það haldist ekki í hendur. Látum það eiga sig. Ég heyri að sá ágreiningur hefur þegar verið mjög mikið ræddur í fjárlaganefnd. Það er samt nauðsynlegt fyrir mig að fá svar við seinni spurningu minni. Ég heyri að það er alls ekki ljóst hvað þarf mikla peninga í Íbúðalánasjóð vegna aðgerða við skuldavanda heimilanna. Ég þarf að fá svar við því hjá hv. þm. Oddnýju Harðardóttur hver hún telur að fjárbinding ríkissjóðs gæti orðið vegna vaxtabótakerfisins komi ekki til þess að samningar náist eins og að er stefnt og hæstv. forsætisráðherra orðaði sem svo að leitað skyldi eftir. Hvaða tölur eru hér á ferðinni? Hvað er þetta mikið? Bara þannig að við vitum það, það er mjög nauðsynlegt í allri umræðunni um þetta mál að við séum að tala um réttar tölur. Öðruvísi mun okkur ekkert miða áfram.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki nákvæmlega réttu tölurnar í þessu sambandi en eins og hv. þingmaður nefndi hefur verið talað um 6 milljarða og að leita eigi að tekjum á móti. En ég get alveg sagt að ef við fáum ekki tekjur á móti standast ekki lengur þau viðmið sem við höfum sett okkur. Það yrði mjög alvarlegt mál. Ég treysti á að samkomulag um að tekjur á móti vaxtabótunum komi annars staðar frá náist því að annars förum við yfir þá línu sem við lögðum með áætluninni um jöfnuð í ríkisfjármálum.

Forseti. Mig langar að blanda mér í umræðuna á þeim forsendum sem lúta að ríkisábyrgðinni. Í ljósi síðustu orða hv. formanns fjárlaganefndar mætti ætla að við værum þar með búin að gangast í ábyrgð upp á 6 milljarða kr. næstu árin út af vaxtabótadæminu. Stóra málið í þessu samhengi er hins vegar það að alveg er ljóst að þessi tvö mál, sérstaklega ábyrgðin sem er gjaldfærð, annars vegar ríkisábyrgðin á bönkunum og hins vegar á Íbúðalánasjóði, eru óskyld. Mig langar að varpa þeirri spurningu til hv. formanns hvort hún sé sátt við með hvaða hætti fjárlaganefnd tekur þessar gríðarlegu færslur inn, nýja reikninga ríkisins eins og lagt er til, og hvort þetta séu þau vinnubrögð sem hún telji eðlilegt að ástunduð séu þegar við þurfum að gaumgæfa hverja einustu krónu sem lagt er út fyrir. Ég vil taka fram varðandi ríkisábyrgðina á stofnlánadeildinni og föllnu bönkunum að málið er þannig vaxið og óumdeilt í mínum huga að það á ekkert skylt við einkavæðingu bankanna. Stofnlánadeildin eða Lánasjóður landbúnaðarins var seldur tveim eða þrem árum eftir einkavæðinguna. Vissulega má segja að þá hafi verið gerð mistök með því að aflétta ekki ríkisábyrgðinni. Ég kann ekki þá sögu. Það má með sama hætti segja að gerð hafi verið mistök við uppgjör þegar gengið var frá skilum á milli gömlu og nýju bankanna. Ég kann heldur ekki þá sögu. Ég tel tvímælalaust og spyr hv. formann fjárlaganefndar að því hvort ekki séu efni til þess að þingið gangi úr skugga um hvernig allri sögu þessa máls sé háttað, ekki síst í ljósi þess ef maður skoðar ríkisreikningana allt aftur til ársins 2004 að minnst er á þessa ábyrgð í þeim.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það er mikilvægt að fara yfir sögu þessa máls og læra af þeim mistökum sem gerð hafa verið á hvaða stigum sem þau voru. Kannski voru gerð mistök á öllum stigum. Við stöndum alla vega frammi fyrir því að ríkisábyrgðirnar fóru alla leið og eru nú í gamla bankanum. Þær eru skuldbindingar okkar og þó að áfram sé gerð krafa af hálfu ríkisins um að fá féð til baka eru ekki taldar miklar líkur á að svo verði. Hv. þingmaður spurði um hvort sú sem hér stendur væri sátt við þetta vinnulag, hversu hratt beiðnirnar komu inn og hversu lítinn tíma hv. fjárlaganefnd fékk til að fjalla um málið. Ég svara því til: Nei, mér finnast þetta ekki vinnubrögð sem eru til fyrirmyndar en, eins og hv. þingmaður sagði, var okkur kunnugt um þessar skuldbindingar og okkur var kunnugt um að koma þyrfti til móts við Íbúðalánasjóð þannig að hvorugt kom okkur algjörlega á óvart, en það eru samt ekki vinnubrögð sem ég get mælt með að gefa okkur svo lítinn tíma þó að ég treysti mér núna, eftir að hafa aflað mér upplýsinga um málið, til þess að greiða atkvæði með báðum þeim málum sem hv. þingmaður talaði um.

Forseti. Fyrst varðandi ríkisábyrgðina á Lánasjóði landbúnaðarins er rétt að undirstrika að hún hverfur ekki eða gufar upp, þeir 24 milljarðar. Greitt verður af þeirri skuldbindingu árlega næstu árin, ég veit ekki hversu lengi það verður. En það sem vakti sérstaklega athygli mína varðandi það mál er að Íbúðalánasjóður virðist með einhverjum hætti hafa lent í sambærilegri stöðu og ríkissjóður í ríkisábyrgðamálinu vegna landbúnaðarins vegna þess sem upplýst var á fundi fjárlaganefndar og félags- og tryggingamálanefndar með fulltrúum Íbúðalánasjóðs um að þeir teldu að gamli bankinn hefði ekki haft heimild til að flytja þær eignir sem Íbúðalánasjóður átti yfir í nýja bankann. Varðandi ríkisábyrgðina hins vegar og það sem verið er að leggja til varðandi Íbúðalánasjóð langar mig að heyra frá hv. formanni fjárlaganefndar hvort við séum að opna tiltekna heimild fyrir Íbúðalánasjóð sem honum sé ætlað að nýta á 

Virðulegur forseti. Það er nú svo að ríkissjóður hefur borgað af þessum skuldbindingum alveg frá árinu 2008 til að forða því að þær færu í vanskil. Með þeirri breytingu að færa þetta yfir í efnahagsreikning fara afborganirnar þar í gegn en vextirnir í gegnum rekstrarreikning eins og á við um önnur lán. Varðandi útreikninginn fyrir Íbúðalánasjóð er mér ekki kunnugt um að honum sé lokið og þá geri ég ráð fyrir að hv. þingmaður hafi átt við útreikning vegna úrræða við skuldavanda heimilanna. Um leið og sá útreikningur verður ljós og skýrara verður hvernig fara á með vaxtabæturnar verður um það fjallað í hv. fjárlaganefnd.

Forseti. Við 3. umr. ræðum við frumvarp til fjáraukalaga ársins 2010. Væntanlega er þetta síðasta umræðan um fjáraukalagafrumvarp ársins. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og hv. þm. Oddný Harðardóttir ræddu möguleikana á því að fresta afgreiðslu á hluta tillagnanna sem hér liggja fyrir þannig að þinginu gæfist betra næði til þess að fara yfir og rannsaka málin. Sú ályktun er dregin af orðaskiptum þeirra að umleituninni hafi verið hafnað þannig að málið kemur væntanlega til afgreiðslu að lokinni umræðunni sem nú er hafin. Ég skal viðurkenna það að ég hef verið hugsi varðandi þann þátt starfsins sem Alþingi sinnir, þ.e. gerð fjárlaga fyrir ríkissjóð. Ástæða þess að ég hef verið að þenkja um þetta er einfaldlega sú að mér virðist tiltölulega lítill áhugi á þessum málum. Það er ekki nema upp komi einstök tiltekin mál um eina milljón hér eða tíu milljónir þar, sérstaklega ef það er hægt að tengja það einhverjum persónum, þá ætlar allt af göflunum að ganga og menn sýna því gríðarlegan áhuga, velta sér upp úr því alveg lon og don. Ég er ekki að gera lítið úr því að við eigum að spyrja spurninga varðandi ýmislegt sem þannig kemur upp. En umræðan um milljarða eða milljarðatugi, það fer tiltölulega lítið fyrir henni og áhugi þingmanna á þeim gjörningum öllum er tiltölulega takmarkaður. Svo furðulegt sem það er eru stóru tölurnar í þessu samhengi, milljarðarnir og milljarðatugirnir, minna ræddir en smáu fjárhæðirnar. Ég fullyrði að með sama hætti liggur vinna þingsins, hvort tveggja varðandi fjáraukalagagerð og fjárlagagerð hvers árs. Þar eru menn endalaust að velta sér upp úr krónum og aurum. Nægir í því sambandi að nefna viðtöl og útdeilingu á safnliðum, sem sem betur fer sér fyrir endann á, og einnig þegar við fáum fólk frá stofnunum til viðræðna og skoðanaskipta bæði við fjárlaganefnd og fagnefndir, þá detta menn oft niður í þennan gír að velta við smærri fjárhæðum. Þetta er að mínum dómi alls ekki gott. Þetta ber vott um að við erum ekki að vinna vinnuna okkar eins og við ættum að gera. Við þurfum að gefa því betri gaum með hvaða hætti fjármununum sem hér liggja undir, sem eru 500 milljarðar, er ráðstafað. Ástæða þess að ég geri þetta að umtalsefni eru tillögurnar sem liggja fyrir við 3. umr. frá meiri hluta fjárlaganefndar. Á tímum sem við, ýmsir þingmenn, höfum gengið í gegnum er mikið rætt um aukið gegnsæi, breytt vinnubrögð og annað því um líkt. Nægir í því sambandi að nefna umræðuna hérna á síðustu tveimur árum. Mánudaginn 29. nóvember sl. hófst fundur í fjárlaganefnd klukkan 19.25. Á dagskrá fundarins voru tillögur ríkisstjórnarinnar að breytingum á fjáraukalagafrumvarpi ársins 2010. 58 mínútum síðar lauk nefndin störfum með þeim tillögum sem við tökum hér fyrir. Það lætur nærri að á hverri einustu mínútu sem fundurinn stóð hafi Alþingi Íslendinga eða meiri hluti fjárlaganefndar samþykkt að veita 1 milljarð kr. ýmist úr ríkissjóði eða að taka ábyrgð á 1 milljarði, á hverri einustu mínútu sem fundurinn stóð. Ég segi fyrir sjálfan mig að ég hafði engar forsendur á fundinum til að styðja tillöguna sem meiri hluti fjárlaganefndar gerði. Önnur tillagan laut að fjármögnun á Íbúðalánasjóði að heimila stofnuninni að taka allt að 33 milljarða kr. framlag úr ríkissjóði sem ætlað er að styrkja eiginfjárstöðu sjóðsins og jafnframt að mæta hluta af afskriftum lána sem þar hvíla undir. Hin tillagan laut að því að gjaldfæra ríkisábyrgðir og lán sem ríkissjóðurinn var í ábyrgð fyrir og var 22–24 milljarða kr. skuldbinding sem þannig var tekin inn í gjöld og inn undir ríkissjóð sjálfan. Hraðinn á þessu máli var eins og ég hef gert grein fyrir. Þessar stóru afgreiðslur eru afgreiddar eftir rétt tæplega klukkutíma vinnu. Það eru fleiri feilar í þessu dæmi en að við höfum ekki unnið vinnuna okkar. Til dæmis er hv. formaður fjárlaganefndar settur í þá stöðu að þurfa að flytja tvær framhjátillögur við þessa umræðu tengdar því hvernig verklagið við vinnu málsins er. Önnur lýtur að leiðréttingu á áætluðu framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hin lýtur að því að þegar gengið er frá þessu koma ekki tillögur um með hvaða hætti á að fjármagna 33 milljarða kr. framlag til Íbúðalánasjóðsins. Þrátt fyrir að fyrir liggi tillaga frá hv. formanni fjárlaganefndar um að lánsfjárheimild fari úr 370 milljörðum kr. upp í 403 milljarða kr. skortir enn á upplýsingar. Það er ekki enn búið að gera grein fyrir því á sjóðstreymi, fjármögnunarhluta þess, hvernig og hvaða breytingar þetta kallar á. Þessi dæmi nefni ég til að sýna mönnum fram á að við erum ekkert að vanda okkur við þetta verk, við erum að kasta til höndunum. Við 1. umr. um fjáraukann dásömuðu menn stöðuna sem blasti við, þ.e. bati í afkomu ríkissjóðsins á árinu 2010 átti að vera um 40 milljarðar kr. Áætlun fjárlagaársins gerði ráð fyrir 98 milljarða kr. halla. Fjáraukalagafrumvarpið sem lagt var fram fyrir rétt tæpum mánuði gerði ráð fyrir 58 milljarða kr. halla, 40 milljarða kr. bati er ekki lítið. Ég man vel eftir því að við umræðuna sem átti sér stað, sem var ekki ýkja fjölmenn en engu að síður mikil að gæðum og magni, tóku þátt sá sem hér stendur ásamt títtnefndum hv. þm. í fjárlaganefnd Ásbirni Óttarssyni og hæstv. fjármálaráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra kvartaði undan því að menn væru ekki að hæla kallinum í brúnni nægilega vel fyrir þessa góðu afkomu. Að sjálfsögðu verða menn vel við því. Það ber að virða það sem vel er gert og það er undirstrikuð í nefndaráliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd ánægja með þá mynd sem þar birtist. Hvað gerist svo? Á einu bretti eru slegnir út 24 milljarðar, bara sisvona, sennilega á 24 mínútum. Það er ekki lengi gert að sveifla þessu til. Það er þetta atriði sem ég held að eigi að stórum hluta þátt í því hvernig þingmenn eru að rækja almennt og rækta hlutverk sem Alþingi hefur fremst allra, þ.e. fjárstjórnarvaldið. Það er gengið yfir það á skítugum skónum og ætlast til þess að menn kokgleypi einfaldlega út af tímafresti þær tillögur sem koma fram, jafnvel þó að allir nefndarmenn í fjárlaganefndinni hafi miklar efasemdir um að gera þetta með þessum hætti. Þessum fjanda ætlar aldrei að linna. Þetta veikir stöðu okkar einfaldlega vegna þess að það vilja allir vinna þessi mál af meiri skynsemi og meiri yfirvegun og rannsaka betur þá hluti sem okkur er ætlað að taka til umfjöllunar. Til þess hefur ekki gefist tími af einhverjum ástæðum. Ég vil nefna sérstaklega að í framhaldsnefndaráliti, sem 1. minni hluti fjárlaganefndar stendur að, auk þess sem hér stendur eru það hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, gerum við þessi mál að umtalsefni, sérstaklega Íbúðalánasjóðinn og ríkisábyrgðirnar. Það kom fram í andsvörum og svörum hv. formanns fjárlaganefndar og þingmanna hér í sal að þetta væri tiltölulega stór fjárhæð, 33 milljarðar. Það væru skiptar skoðanir um það og hefðu verið hversu stór hluti þessarar fjárhæðar færi til þess að styrkja eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðsins. Umræða hefur verið um allt frá 18 milljörðum upp í 22 milljarða. Þá yppta menn öxlum og segja: Það er kannski bitamunur en ekki fjár. Þetta eru 4 milljarðar kr. Þetta jafngildir hærri fjárhæð en öll sú óforskammaða atlaga sem birtist í fjárlagafrumvarpi ársins 2011 gagnvart heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, sennilega milljarði hærri. Þá yppta menn öxlum og segja að 4 milljarðar til eða frá í þessu sambandi skipti ekki máli. Á þessum sama fundi var rætt við fulltrúa Íbúðalánasjóðs sem mættu á sameiginlegan fund fjárlaganefndar og félagsmálanefndar. Þar kom fram að fjárhæð afskriftanna sem sjóðurinn ætti að taka á sig lægi ekkert fyrir. Og í máli forstöðumanns sjóðsins kom fram að hann gerði ráð fyrir því að starfsmenn Íbúðalánasjóðs mundu reikna sig niður á þessa tölu yfir helgina. Þá útreikninga höfum við ekkert séð. Skipta þeir engu máli? Breytir það engu fyrir þá ákvörðun sem hér þarf að taka hvort slíkir útreikningar liggja fyrir eður ei? Ef það skiptir ekki máli er Alþingi með þessu laginu að heimila Íbúðalánasjóði opna heimild allt að 33 milljörðum kr. án þess að fyrir liggi nákvæm útlistun á því hvernig hún verði nýtt. Þetta sé einhvers konar hámark að því gefnu að kannski þurfi sjóðurinn að nota svo og svo mikið af þessu. Þessi vinnubrögð eru að mínu mati ekki til þess að auka agann í ríkisfjármálum. Þvert á móti gefur þetta einstökum stofnunum eða forstöðumönnum þeirra tilefni til þess að krefja okkur um auknar heimildir án þess að fyrir liggi nákvæm útlistun á því hvernig þeir ætla að nýta þetta. Þetta er með sama hætti og umræðan sem við áttum þegar lánveitingarnar til heilbrigðisstofnana voru veittar úr ríkissjóði án þess að Alþingi væri spurt. Þær standa núna óuppgerðar með þeim hætti að halli hefur verið klipptur af einhverjum tilteknum ríkisstofnunum án þess að nokkrar áætlanir liggi fyrir um það hvernig færa á hallann né hvort eða hvernig eigi að greiða hann til baka. Hitt málið sem ég vil gera að umtalsefni eru þessar margumræddu ríkisábyrgðir sem gert er ráð fyrir að nemi um 24 milljörðum kr. og á að gjaldfæra á ríkissjóð á því herrans ári 2010. Hv. formaður fjárlaganefndar var mjög liðlegur og gekk hratt og vel fram í að fá Ríkisendurskoðun til fundar við fjárlaganefnd til þess að skýra þessa hluti betur en fjármálaráðuneytið gerði að kvöldi 29. nóvember. Ríkisendurskoðun var sent erindi þar sem óskað var eftir því hvaða þætti við vildum ræða við Ríkisendurskoðun um þetta mál. Það mættu fulltrúar frá Ríkisendurskoðun, Fjársýslu ríkisins og fjármálaráðuneytinu. Ástæðan fyrir spurningunni og ástæðan fyrir því að ég vil og geri kröfu til þess að málið verði krufið til mergjar er í fyrsta lagi að hér er um gríðarlegar skuldbindingar að ræða sem skipta verulegu máli. Í annan stað undrar mig hvers vegna í ósköpunum ekki var búið að gera þetta fyrr ef svona á að vera, ef á að færa þetta með þessum hætti. Það liggur fyrir að allt frá árinu 2004, í ríkisreikningi þess árs, hafa ábyrgðarskuldbindingar ríkisins verið færðar vegna Lánasjóðs landbúnaðarins, vegna KB-banka og vegna Íslandsbanka á árinu 2005. Það sem gerist hins vegar á milli áranna 2004 og 2005 er að ábyrgðarskuldbindingin er færð úr Lánasjóði landbúnaðarins undir Landsbanka Íslands, væntanlega vegna sölunnar sem þar átti sér stað. Í ríkisreikningi 2006 er í ábyrgðarhluta ríkisreikningsins hvergi minnst á Lánasjóð landbúnaðarins, hann er ekki að finna í þessu skjali. Hins vegar eru áfram ábyrgðir vegna Landsbankans, KB-banka og Glitnis. Síðan gerist það árið 2007 að Lánasjóður landbúnaðarins kemur aftur inn í ríkisreikning með ábyrgðarskuldbindingu. Síðan gerist það í ríkisreikningi 2008 að þá eru lánasjóðurinn, Landsbankinn, KB og Glitnir komnir inn og þá er þess getið í athugasemd um Lánasjóð landbúnaðarins hver ábyrgðin er og tiltekið að krafan verði ekki færð inn í reikninga af því að hún er ekki formlega fallin á ríkissjóð. Með sama hætti er færslan í ríkisreikningi árið 2009. Þá er tiltekið að krafan sé ekki formlega fallin á ríkissjóð og því sé hún ekki gjaldfærð á þann veg sem nú er lagt til. Það er hins vegar talið líklegt að ábyrgðarskuldbindingarnar falli á ríkissjóðinn en þó ekki fyrr en gengið hefur verið frá uppgjörum bankanna. Maður spyr sig: Er búið að ganga frá bönkunum? Nei, það hefur ekki enn verið gert. Við höfum ekki fengið svör eða röksemdir fyrir því hvers vegna þetta er gert svona núna önnur en þau að það sé líklegt að þetta falli og þá segi ég: Það er ekkert nýtt í þeim efnum. Það er einhver önnur ástæða fyrir því að menn gera þetta akkúrat hér og nú. Ég segi fullum fetum: Þess vegna vil ég að það verði líka rannsakað með hvaða hætti farið var með ábyrgðarskuldbindinguna þegar skiptin áttu sér stað milli gamla og nýja bankans. Menn hafa haldið því fram í umræðunni að það hafi bara verið færðar innstæður yfir í nýja bankann. Það er ekki rétt, það voru ótal aðrar eignir færðar yfir, eignir á móti. Það segir í þessu erindi sem við fengum afrit af í fjárlaganefndinni, sem var ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008, varðandi mat á eignum og uppgjör, með leyfi forseta, hljóðar það svo: „Fjármálaeftirlitið skipar viðurkenndan matsaðila til þess að meta sannvirði eigna og skulda sem ráðstafað er til Nýja Landsbanka Íslands samkvæmt þessari ákvörðun. Að því mati loknu skal fara fram uppgjör þar sem Nýi Landsbanki Íslands hf. skal greiða Landsbanka Íslands hf. mismun á virði eigna og skulda er miðast við tímamörk samkvæmt 5. tölulið.“ Jafnframt vorum við upplýst um að þetta mat á eignum og skuldum hafði farið fram. Það gerði endurskoðunarfyrirtækið Deloitte sem greindi allt eignasafnið og fyrirtæki sem heitir Wyman endurrýndi matið. Síðan að sjálfsögðu kemur fjármálaráðuneytið að uppgjörinu sem þar fer fram. Það er ríkissjóðurinn sem þarf að fjármagna allt heila galleríið og veita fé og lán til þess að fjármagna það sem upp á vantar. Maður spyr sig við þá gjörð hvernig í ósköpunum menn fara að því sem eiga 100% eign, alla bankana í vörslu íslenska ríkisins, þegar þeir ganga til samninga þó ekki væri nema við sjálfa sig að 87% inni í Landsbankanum, þá ganga þeir þannig frá að skilja ábyrgðina eftir í gamla bankanum en láta hana fylgja eignunum sem fluttar voru yfir í nýja bankann. Þetta eru hlutir sem ég hefði talið eðlilegt að menn færu ofan í. Skoðuðu hvernig staðið var að þessu árið 2005 og jafnframt hvernig staðið var að þessu árið 2009 þegar við réðum bönkunum öllum eins og þeir lögðu sig og stóðum í að skipta þeim upp. Í dag, 6. desember, kom á netmiðlunum frétt um að Ríkisendurskoðun gagnrýndi harðlega, eins og þar stóð, reikningsskil og fjármálastjórn ríkisins. Þegar maður rýndi í þetta kom í ljós að Ríkisendurskoðun birti í dag, 6. desember á því herrans ári 2010, endurskoðun ríkisreiknings árið 2009. Hann lá fyrir í mars á þessu ári. Reikningurinn var kynntur fyrir okkur í júlí. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé verklag sem ekki gangi ef það á að vera eitthvert vit, ef menn kjósa það, eða vitglóra í vinnubrögðum á Alþingi þá er þetta regla sem gengur ekki. Í þessum sömu athugasemdum er fjallað um ríkisábyrgðina sem við tökum inn núna. Maður spyr sig: Af hverju höfðu menn ekki þessar gríðarlegu áhyggjur fyrr af málum? Það sem ég vil segja undir lok ræðu minnar er að það sem ég hef gert að umtalsefni er fyrst og fremst gert í þeim tilgangi að styrkja hv. formann fjárlaganefndar í því verki að spyrna við fótum gagnvart ofbeldi sem Alþingi og sérstaklega fjárlaganefnd er beitt við að ná fram þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Þetta eru ekki vinnubrögð sem við viljum ástunda. Ég minni hv. formann fjárlaganefndar á atriðin sem komu skýlaust fram í vinnu Alþingis á grunni skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Í þingsályktuninni sem fólst í niðurstöðunni voru greidd 63 samhljóða atkvæði í þessum sal um tillöguna sem ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp. Þetta er texti sem snertir vinnubrögð Alþingis. Allir 63 þingmennirnir samþykktu ályktunina samhljóða. Með leyfi forseta, hljóðar hún svo: „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er sett fram gagnrýni á störf og starfshætti Alþingis sem er mikilvægt að bregðast við. Meginniðurstöður þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi eru þær að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar. Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki að vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis. Þingmannanefndin telur að styrkja beri eftirlitshlutverk þingsins, rétt þingmanna til upplýsinga, aðgengi að faglegri ráðgjöf og stöðu stjórnarandstöðunnar á Alþingi sem gegnir þar mikilvægu aðhaldshlutverki. Þingmannanefndin telur að taka þurfi til endurskoðunar það verklag sem tíðkast hefur við framlagningu stjórnarfrumvarpa með það að markmiði að auka sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Í því samhengi leggur nefndin til að ríkisstjórn verði gert að leggja fram stjórnarfrumvörp með góðum fyrirvara þannig að þingmönnum gefist gott ráðrúm til að taka þau til faglegrar skoðunar, upplýstrar, málefnalegrar umræðu og afgreiðslu.“ Svo mörg voru þau orð. Því miður sýnist mér að við séum ekki búin að ná það langt að vinna á grunni samþykktarinnar sem Alþingi gerði. Það er miður vegna þess að núna vinnum við með gríðarlega háar fjárhæðir. Það er krafa frá öllum sem standa eiga undir greiðslu að við vöndum okkar verk. Ég vil nefna undir lok máls míns að við vinnum að fjárlögum ársins 2011. Í vinnu okkar má finna sambærileg atriði sem krefja okkur um betri greiningu á því sem fyrir okkur er lagt, ekki endilega sömu fjárhæðir en sama grunn, þ.e. krafan er á okkur að rannsaka tillögurnar betur en fram eru lagðar. Væntanlega verður málum stillt upp með þeim hætti að við munum ekki hafa ýkja mikinn tíma til að sinna því. Í þessum efnum vil ég að síðustu nefna tíðindi af vettvangi ríkisfjármála sem er yfirlýsing og samkomulag ríkisstjórnar Íslands við lífeyrissjóðina og bankana sem kveður á um að skuldbinda ríkissjóð og þar með skattgreiðendur landsins til þess að leggja af mörkum tugi milljarða kr. á tiltölulega skömmum tíma, ef maður les þetta rétt. En eins og um svo margt annað sem frá þessari makalausu ríkisstjórn kemur er þetta hvort tveggja illa útfært og ógegnsætt.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða og málefnaleg. Farið hefur verið yfir þau álitaefni sem birtast okkur fyrir 3. umr. fjáraukalaga. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gerði að umtalsefni í lok ræðu sinnar þá þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi fyrir ekki svo löngu síðan með öllum greiddum atkvæðum. Hann rakti í þó nokkuð ítarlegu máli þann vilja Alþingis að styrkja þingið og efla gagnvart framkvæmdarvaldinu. Nú er það einfaldlega þannig að lítið sem ekkert hefur breyst í þá veru. Ég held að það sé í rauninni inntak málflutningsins sem hefur birst okkur í dag og því miður eitthvað sem okkur tekst ekki að breyta. Ég hef velt fyrir mér upp á síðkastið af hverju okkur tekst ekki að breyta hlutum sem svo mikill vilji er fyrir. Ég held að nokkrar ástæður séu fyrir því. Sumir hafa nefnt hið svokallaða flokksræði eða foringjahollustu. Formenn flokkanna ráða því hverjir ráða ríkjum í fjárlaganefnd, geta í rauninni með einu handbragði skipt út óþægilegum einstaklingum og þeim sem eru hugsanlega gagnrýnir á vinnubrögðin í ráðuneytunum. Ég hef hins vegar upplifað upp á síðkastið að nýr formaður nefndarinnar, Oddný Harðardóttir, hefur tekið upp ný vinnubrögð á margan hátt og því ber að fagna. Ég vona að framhald verði á því. Sátt er um marga hluti í fjárlaganefnd þó að eðli málsins samkvæmt hafi menn mismunandi skoðanir á því hvaða leið eigi að fara. Það er líka ástæðan fyrir því að menn kjósa sér mismunandi stjórnmálaflokka til að starfa í. Ég held að ein ástæða þess að ekki er hægt að breyta hlutunum sé að Alþingi sé einfaldlega ekki í stakk búið eins og staðan er í dag til að fara jafnítarlega og þarf yfir þau mál og þær tölur sem lagðar eru fyrir nefndina. Oft og tíðum gerist þetta með stuttum fyrirvara. Maður veltir fyrir sér hvort framkvæmdarvaldið vilji hafa það þannig, koma seint inn með óþægileg mál þannig að ekki sé hægt að fara yfir þau en ég vil þó ekki ætla nokkrum manni slík vinnubrögð. Ég held að staðreyndin sé einfaldlega sú að Alþingi skorti mannafla til að fara yfir þau gögn sem eru lögð á borð fjárlaganefndar. Þetta eru ítarleg gögn, flókin, hagfræðileg, viðskiptafræðileg, lögfræðileg gögn, tölur sem þarf að skoða, velta fyrir sér og bera saman við fjárlög síðustu ára. Þá þarfnast fjárlaganefnd að sjálfsögðu sérfræðinga sem geta farið yfir þetta. Nú býr fjárlaganefnd Alþingis reyndar svo vel að hafa þannig einstaklinga til umráða, vil ég kalla það, sem hafa reynst gríðarlega dýrmætir og í rauninni gert það að verkum að fjárlaganefndin hefur þó fúnkerað eins vel og raun ber vitni. En við verðum að breyta þessum hlutum. Ég held að við þurfum að koma í veg fyrir lausatökin, koma á skýrum reglum og sjá til þess, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur meira að segja bent á, að fjárlögin séu unnin inni í fjárlaganefnd hjá Alþingi, hjá þeim sem eru lýðræðislega kjörnir fulltrúar landsins. Ekki fyrr mun almenningur fara að treysta því sem kemur frá Alþingi og Alþingi endurheimta virðingu sína. Eins og rakið hefur verið voru 55 milljarðar afgreiddir úr nefndinni á stuttum tíma. Það er gríðarleg fjárhæð. Í því sambandi langar mig að ræða þá talnablindu sem mér finnst hafa hellst yfir þjóðina. Við deilum stundum um hvort við eigum að setja eina eða tvær milljónir í einstök verkefni sem skipta fólk hvar sem er á landinu gríðarlegu máli. Næsta hálftímann erum við svo að rífast um milljarðatugi. Það skiptir einstakling gríðarlega miklu máli hvort hann fær fjárframlag upp á 1 eða 2 milljónir í verkefni sitt, það getur ráðið úrslitum um nýsköpunarverkefni svo dæmi sé tekið. Það skiptir lögregluna á höfuðborgarsvæðinu gríðarlega miklu máli ef hægt er að auka framlög til hennar um nokkrar milljónir, 10–20 millj. kr. svo dæmi sé tekið. Það getur skipt sköpum varðandi öryggi þjóðarinnar. Einu sinni lagði heilbrigðisráðherra til að lagðir yrðu 2 milljarðar í málaflokk aldraðra. Það þótti á sínum tíma gríðarlega há fjárhæð. Í Icesave-deilunni breyttust hlutföllin og allt í einu voru menn farnir að ræða um milljarðatugi eins og að drekka vatn. Ríkisstjórnin og meiri hlutinn lagði til og samþykkti að ríkissjóður mundi taka á sig vaxtagreiðslur um 35–40 milljarða á hverju ári umfram skyldu. Í dag stöndum við frammi fyrir því að 55 milljarðar voru afgreiddir úr fjárlaganefnd af 48 milljörðum en þeir komu sem betur aftur þar inn. Mér finnst líka umræðan áðan og fyrirspurnirnar til hv. formanns fjárlaganefndar einkennast af því að nefndarmenn eru einfaldlega ekki alveg með á hreinu af hverju 22 milljarðar eru greiddir út af ábyrgðum á lánum Lánasjóðs landbúnaðarins. Ýmislegt hefur komið fram í umræðunni eins og til að mynda að þetta sé afleiðing af einkavæðingunni. Ég held að það sé ekki rétt. Ég get ekki séð neitt samband þar á milli. Meiri hlutinn reynir að ýja að því í meirihlutaáliti sínu að einhver tenging sé við einkavæðinguna á sínum tíma. Jafnvel þótt sá sem hér stendur hafi ítrekað viðurkennt að þar hefði mátt standa mun betur að málum þá verðum við að vera heiðarleg í umræðunni og koma hreint fram. Þegar lánasjóðurinn var seldur var það tveimur til þremur árum eftir að einkavæðing bankanna átti sér stað. Hann var í rauninni seldur sem sérstæð eining og ekki mikill ágreiningur um þann gjörning. Ríkisábyrgðirnar fóru með. Á þeim tíma var ákveðið að þær skyldu fylgja með í kaupunum. Í umræðunni sem þá fór fram var það í rauninni ekkert gagnrýnt. Menn gagnrýndu að sjóðurinn væri seldur en afar fáir eða enginn eftir því sem ég best fæ vitað sáu ástæðu til að gagnrýna að ríkisábyrgð færi með. Því hefur samt verið fleygt fram í umræðunni að það hafi verið mistök. Ég get ekki dæmt um það frekar en þeir sem hafa tekið til máls hér en það liggur samt fyrir að betra verð fæst fyrir sjóð sem seldur er með ríkisábyrgðum og lán sem hægt er að veita í kjölfarið fást á betri kjörum þegar ríkissjóður ábyrgist eitthvað. Það liggur fyrir. Menn geta svo deilt um það núna hvort selja hefði átt lánasjóðinn. Ég held að upp úr standi að við eigum að halda hjá ríkinu öllum þeim ríkisábyrgðum sem það stendur fyrir. 

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Ég þakka fyrir, frú forseti. Það sem ég er að reyna að segja er að við eigum einfaldlega að halda hjá ríkinu öllum þeim útgjöldum sem ríkið stendur fyrir. Við eigum ekki að færa þau í hendur einkaaðila. Ég held að sú stefna að færa í einkarekstur hafi mistekist og við eigum einfaldlega að hverfa frá henni. Þegar lánasjóðurinn var seldur lá fyrir að einhver hafði fjármagnað sjóðinn. Ég kallaði eftir upplýsingum um hverjir það voru en ég hef fengið fá svör. Það liggur samt fyrir að á einhverjum tímapunkti keyptu innlendir aðilar þær kröfur sem þeir áttu á hendur sjóðnum og þar með á Landsbankanum. Í fjárlaganefnd voru gefnar þær upplýsingar að þetta væru að stærstum hluta lífeyrissjóðir landsins og einhverjir ótilgreindir innlendir aðilar. Það sem gerðist í kjölfarið var að Landsbankinn fór í þrot og þá vaknar í rauninni upp heimild lífeyrissjóðanna til að krefja ábyrgðarmanninn um greiðslu á þeim skuldum sem þarna voru til staðar. Það sem hefur hins vegar verið gert að umtalsefni í dag er að þetta sé á einhvern hátt óeðlilegt. Í mínum huga er fullkomlega eðlilegt að kröfuhafi krefji ábyrgðarmann að skuld um greiðslukröfuna þegar skuldarinn fer í gjaldþrot eins og augljóst er í þessu tilfelli. Það sem er hins vegar óeðlilegt er að á einhverjum tímapunkti við fall bankanna var Landsbankanum skipt upp í gamla Landsbankann og Nýja Landsbankann. Svo virðist sem þessi eign hafi að hluta til farið yfir í Nýja Landsbankann sem getur innheimt kröfurnar án þess að ríkissjóður fái að njóta þess. Hvernig á hann að njóta þess? Jú, hann hefur gert kröfu í þrotabú bankanna um endurheimtur en ég held að það sé alveg á hreinu að við munum sjá afar lítið af þeim peningi sem finnst þar vegna þess, eins og alþjóð veit, þá á það sem kemur inn í þrotabúið að ganga upp í Icesave-kröfurnar. Ég held því að það sé útilokað að ríkissjóður fái þessar fjárhæðir að einhverju leyti til baka. Hér er einnig um að ræða framlag upp á 33 milljarða til Íbúðalánasjóðs. Stór hluti af því er tilkominn vegna þess að styrkja þarf eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs. Ég hef hins vegar velt fyrir mér af hverju skeikar um 4 milljarða hver þörfin er í rauninni. Það undarlega kom fram í umræðunni og ég gat ekki skilið það betur en svo en að á einhverjum tíma hafi sjóðurinn neitað að mæta fyrir nefndina eins og óskað hafði verið eftir. Því var hafnað eftir því sem ég best fæ skilið og málið afgreitt. Svo kom málið aftur inn til nefndarinnar vegna þess að einhver í röðum stjórnarmeirihlutans sætti sig ekki við þessa aðferð. Þá loksins komu fulltrúar Íbúðalánasjóðs sem útskýrðu fyrir okkur af hverju þeir þyrftu aukaframlag. 4 milljarðar eru gríðarlega há fjárhæð. Hún er svo há að hægt væri að bjarga heilbrigðisstofnunum víðs vegar um landið með þeirri fjárhæð einni, heilbrigðisstofnunum sem eru núna í mikill hættu vegna boðaðs niðurskurðar. Ekki hefur heldur verið útskýrt nægilega vel af hverju eiginfjárhlutfallið er jafnslæmt og raun ber vitni. Samt liggur fyrir að stærsti hlutinn er vegna þess að Íbúðalánasjóður, eins og aðrar fjármálastofnanir, getur ekki innheimt stóran hluta af þeim kröfum sem hann á útistandandi. Fjármálastofnanirnar geta ekki innheimt á heimili landsins eins og þær ætluðu sér og sjá í hendi sér að stór hluti krafna þeirra er tapaður. Það er í rauninni ekkert undarlegt. Við sáum að við skiptinguna milli nýja bankans og gamla bankans fór sá gamli yfir með 50% afslætti, væntanlega vegna þess að menn áætluðu að hann væri ekki meira virði en það. Þetta er akkúrat það sem við í Framsóknarflokknum höfum talað um. Það hefur verið borð fyrir báru til að bjarga íslenskum heimilum, til að leiðrétta óréttlætið sem átti sér stað þegar lánin stökkbreyttust og millistéttinni, barnafjölskyldum, venjulegu fjölskyldufólki var gert að taka á sig vandann og hrun bankanna. Hluti af þeim milljörðum sem hér er rætt um eða 12 þeirra eru einmitt út af aðgerðapakkanum sem ríkisstjórnin boðaði fyrir þremur dögum síðan. Ég velti því fyrir mér hvort nú sé einfaldlega verið að leiðrétta eiginfjárhlutfall bankanna og Íbúðalánasjóðs. Þeir vissu að á einhverjum tímapunkti yrði þeim ekki stætt á því að halda eiginfjárhlutfallinu jafnháu og þeir hafa gert hingað til. Það lá fyrir að allt það sem þeir verðmátu sem eign, allar skuldir heimilanna sem þeir litu á sem eign í sínum fórum, mundi ekki innheimtast. Það var engan veginn raunhæft að reikna með því að þetta væri hluti af eigin fé bankanna. Þetta var svona eins og það er. Kallað hefur verið eftir að atkvæðagreiðslunni verði frestað. Ég tek undir þá beiðni. Ég held að skynsamlegt sé að fjárlaganefnd fari betur yfir þennan gjörning og jafnvel þó málið sé komið til 3. umr. þá held ég að það væri afar gott fyrir ásýnd Alþingis og þann aga sem hefur verið boðaður að við mundum gera það. Að lokum vil ég segja: Það er margt jákvætt að gerast í fjárlaganefndinni að mínu mati. Ágætissamstaða er um marga hluti og fjárlagavinnan hefur verið á margan hátt ánægjuleg. Því miður sýnir frumvarpið og þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur lagt fram um að skuldsetja ríkissjóð um 55 milljarða að enn er langt í land. Við skulum vona að það breytist.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með honum þegar hann nefnir gott vinnulag og góðan anda í hv. fjárlaganefnd. En mig langar til að spyrja hvort hann sé ekki sammála mér um að ríkisábyrgðunum hefði átt að aflétta við einkavæðingu bankanna og þegar Lánasjóður landbúnaðarins var færður yfir til Landsbankans hf. árið 2005, hvort vandinn liggi ekki þarna, að ríkisábyrgðunum var ekki aflétt á þessum tíma. Einnig vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji það ekki vera í samræmi við góða reikningsskilareglur að skuldbinding, sem hv. þingmaður fór ágætlega yfir í ræðu sinni að innheimtist líklega ekki, sé færð yfir í efnahagsreikning eins og aðrar skuldbindingar ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Spurt er hvort ríkisábyrgðum hefði átt að aflétta, eins og ég skil spurninguna, við einkavæðingu bankanna og ég held að það hefði verið rétt vinnulag. Þá hefðu þær skuldir þurft að verða eftir hjá ríkissjóði. Ég held að ekki hefði verið hægt að selja kröfurnar án þess að láta ríkisábyrgðirnar fylgja með. Ég er þeirrar skoðunar að fyrst það var selt þurfti allur pakkinn að fylgja með eins og ég nefndi í ræðu minni áðan. Ég tók sem dæmi að það gerði það að verkum að meira fékkst fyrir lánasjóðinn. Stór hluti af því var nýttur í samfélagið. Ég vil ekki blanda einkavæðingu Lánasjóðs landbúnaðarins saman við einkavæðingu bankanna. Sú einkavæðing fór fram um þremur árum seinna. Hvort hægt verði að aflétta þeim skal ég ekki segja um en ég tel að kröfurnar hefðu ekki átt að fylgja með. Varðandi reikningsskilareglurnar og spurninguna þá er ég sammála því að færa eigi inn í efnahagsreikninginn samkvæmt reikningsskilareglum. Ég fagna því að það sé gert. Gagnrýni mín beindist að því að mér hefur þótt eiginfjárhlutfall bankanna ofmetið á margan hátt og alltaf talið að það væri borð fyrir báru að aflétta skuldum á skuldugum heimilum. Þess vegna hef ég metið það þannig að aðgerðir ríkisstjórnarinnar séu ekki gjöf til 

Virðulegi forseti. Við ræðum fjáraukalögin við 3. og síðustu umræðu. Ég vil byrja á því að gera athugasemdir við það hvernig vinnubrögðin í heild sinni eru við fjárlög og fjáraukalög í umræðunni á Alþingi. Þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir fjáraukalögunum tóku einungis tveir hv. þingmenn þátt í umræðunni. Það var sá sem hér stendur og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson. Við 2. umr. fjárlaga skánaði listinn því þá tóku fimm hv. þingmenn þátt í umræðunni: hv. þingmenn Oddný Harðardóttir, Björn Valur Gíslason, Kristján Þór Júlíusson og Þór Saari, ásamt mér. Það voru fimm hv. þingmenn sem tóku þátt í 2. umr. fjáraukalaga.

Þetta er einvalalið.

Þetta er einvalalið, það er rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra. En þar sem við ræðum fjáraukalögin erum við ekki að tala um neinar smástærðir. Við erum að tala um tugi milljarða og ekki er hægt að segja að það sé þétt setinn bekkurinn í þingsal. Það eru einungis örfáir hv. þingmenn í þingsal. Þannig hefur það verið í gegnum alla umræðuna. Ég er hugsi yfir því, virðulegi forseti, hver er í raun og veru virðing okkar hv. þingmanna, alla vega þeirra sem mæta ekki í umræðuna og eru ekki hérna nú þegar stærsta verkefnið er fram undan, gagnvart því að ná tökum á ríkisfjármálunum. Það deilir enginn um það. Svo lifa margir hv. þingmenn í þeirri sjálfsblekkingu að halda að þetta séu erfiðustu fjárlög sem lögð hafa verið fram. Ég leyfi mér að efast stórlega um það. Ef fram fer sem horfir verða fjárlögin fyrir næsta ár mun erfiðari, þ.e. fyrir árið 2012. Þá skerum við ofan af því sem við erum búnir að skera. Mér finnst margir hv. þingmenn lifa í sjálfsblekkingu með að þetta sé hæsti þröskuldurinn og nú liggi leiðin niður á við. Því miður er það ekki sjálfgefið. Annað, virðulegi forseti. Virðing framkvæmdarvaldsins fyrir þinginu og fyrir hv. fjárlaganefnd er algerlega fyrir neðan allar hellur. Það er komið hlaupandi inn með breytingartillögur á síðustu metrum og síðustu mínútum umræðnanna. Það er algerlega óþolandi og ólíðandi vegna þess að þá hefur þingið ekki nægilega yfirsýn yfir það sem fjallað er um. Það eru svo mýmörg dæmi um það að við hljótum að þurfa að læra af reynslunni í gegnum árin og áratugina. Þessu verður að breyta. Ég vil hins vegar taka fram að umræða hefur farið fram í hv. fjárlaganefnd sem er samstiga. Það er gott samstarf innan nefndarinnar svo að því sé haldið til haga. En nú þurfum við að setja stólinn fyrir dyrnar. Ég vona það svo sannarlega, virðulegi forseti, að við stöndum undir þeim væntingum þingsins að þetta sé í síðasta sinn sem þetta er gert. Annars er ekkert annað að gera en skipta hv. fjárlaganefnd út og láta þá einhverja aðra hv. þingmenn leysa verkefnin sem nauðsynlegt er að leysa. Þetta gengur ekki svona lengur. Lausatökin og vinnubrögðin við fjárlagagerðina eru algerlega úti á túni. Hér gera margir hverjir sér ekki grein fyrir því um hvað er rætt. Þessu verður að breyta og það verður að breyta vinnureglunum að mínu viti. Ef búið er að ákveða dagsetningu eins og gert var í skipulagi þingsins, að fjáraukalagaumræðan eigi hugsanlega að fara fram, hún átti að fara fram fyrir nokkrum dögum, á ákveðnum degi þá þarf að lágmarki að setja tveggja sólarhringa fyrirvara á að framkvæmdarvaldið geti komið með breytingartillögur inn til hv. fjárlaganefndar. Öðruvísi hefur hv. fjárlaganefnd ekki nægilega yfirsýn yfir það sem er að gerast. Þó að vilji sé fyrir hendi vantar oft og tíðum það mikið af upplýsingum að menn hafa ekki yfirsýn yfir það sem er að gerast. Þessu verður að breyta. Setja þarf reglur. Það er alveg sama ef framkvæmdarvaldið kæmi með eitthvað þá þarf umræða og afgreiðsla nefndarinnar að færast aftur um tvo daga. Öðruvísi náum við aldrei tökum á því að stýra fjármálum ríkisins. Það er ekki flóknara en það. Hvað gerðist milli 2. og 3. umr. þegar við fjölluðum um fjáraukalögin? Hvað gerðist þá? Það var haldinn fundur í hv. fjárlaganefnd kl. 19.30 og stendur fundurinn í tæpan klukkutíma. Á þessum tíma koma breytingar inn sem nema 55 milljörðum, um 1 milljarður á mínútu. Trúir því einhver að menn hafi nægilega yfirsýn yfir það sem er að gerast? Ég fullyrði að svo er ekki, a.m.k. ekki um alla. Hvað gerist síðan? Það átti að vera 3. umr. um fjáraukalögin daginn eftir. Ef ég hef skilið það rétt, og ég verð þá leiðréttur ef ég fer með rangt mál, þá sér hv. þm. Samfylkingarinnar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, á fréttamiðli að það standi til að setja 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð rétt sisvona. Þess vegna er umræðunni frestað og við erum að ræða málið í dag. Við ættum að vera löngu búin að afgreiða fjáraukalögin. Þetta er alveg hreint með ólíkindum og staðfestir að þessu verður að breyta og við þurfum að standa saman um það hvernig við gerum þetta. Mig langar að fara yfir tvær stærstu breytingarnar sem snúa að breytingunni milli 1. og 3. umr. Í fyrsta lagi ríkisábyrgðirnar, í öðru lagi Íbúðalánasjóð. Ég ætla að byrja á ríkisábyrgðunum. Virðulegi forseti, eftir að þetta mál kom upp gerist það að fulltrúi frá fjármálaráðuneytinu kemur og segir okkur á kvöldfundinum að 24 milljarðar færist til gjalda hjá ríkissjóði út af ríkisábyrgðunum sem eru að stærstum hlut út af Lánasjóði landbúnaðarins. Gott og vel. Hver er skýringin á því? Eigum við að skoða það aðeins? Það eru hugsanlega nokkrar skýringar á því af hverju þetta er gert. Í fyrsta lagi hvort gerð voru mistök við einkavæðinguna, ekki einkavæðingu bankanna, vegna þess að einkavæðing bankanna fer fram 2003 og Lánasjóður landbúnaðarins er seldur 2005. Það kemur í raun og veru ekkert einkavæðingu bankanna við sem margir virðast halda að sé feillinn sem er gerður í þessu máli. Var það gert þegar Fjármálaeftirlitið setti neyðarlögin? Ég veit það ekki. Eða var það sem ég tel að það sé.

Alþingi setti neyðarlögin.

Bíddu rólegur, já, ég veit allt um það. Alþingi setti neyðarlögin en Fjármálaeftirlitið útbjó með hvaða hætti þau voru gerð. Auðvitað ber Alþingi ábyrgð á því. Ég stend í þeirri trú en ég ætla ekki að fullyrða að svo sé. Ég held að feillinn hafi verið gerður þegar einkavæðing bankanna fór fram í fyrra árið 2009 vegna þess að mér er það algerlega óskiljanlegt þegar nýju bankarnir voru stofnaðir voru ríkisábyrgðir inni á Lánasjóði landbúnaðarins að stærstum hluta. Það sem gerist við einkavæðinguna er að eignir Lánasjóðs landbúnaðarins eru teknar, þar að segja lánin sem Lánasjóður landbúnaðarins hafði lánað viðkomandi aðilum, og færðar inn í einkabanka. En ríkisábyrgðin sem er á lánunum á bak við eignirnar sem lánasjóðurinn lánar til baka er skilin eftir í gamla bankanum. Hvernig stendur á þessu? Síðan koma á fund hv. fjárlaganefndar fulltrúar frá Ríkisendurskoðun, frá fjármálaráðuneytinu og Fjársýslu ríkisins sem hv. þm. Oddný Harðardóttir, formaður fjárlaganefndar, beitti sér fyrir að fá til að skýra þetta út. Ég skildi þetta hins vegar ekki alveg enda staðfesti hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Oddný G. Harðardóttir, áðan að hún gerði sér ekki alveg grein fyrir því hvar mistökin áttu sér stað. En hvernig getur það verið? Ég skil að a.m.k. ekki að hægt sé að vera með ríkisábyrgð inni í Landsbankanum, sem sé ríkisábyrgð á einhverjum 20–30 milljörðum en ekki skuldbundið Lánasjóði landbúnaðarins af því að það kemur fram í ríkisreikningi að það sé ríkisábyrgð á Lánasjóði landbúnaðarins. Hún er að sjálfsögðu skilyrt honum, það gefur augaleið. En sumir vilja túlka það þannig að þetta sé ríkisábyrgð á tugum milljarða. Skýringarnar sem ég taldi að kæmu fram á fundinum voru að ekki mætti mismuna kröfuhöfunum. Þegar menn skildu eftir lánasjóðinn í gamla Landsbankanum og gáfu út skuldabréf um mismun á eignum og skuldum sem nýi bankinn tók yfir úr gamla bankanum, þá hafi ekki mátt taka og jafna út ríkisábyrgðina á móti þessu lánasafni sem fór inn í Nýja Landsbankann. Mér er gersamlega ómögulegt að skilja þessi rök. Ég hef talið að skuldajafna mætti inni í gamla bankanum á móti eignunum sem lánasjóðurinn átti og á lánunum sem ríkisábyrgðin var á. Annað kemst ekki inn í minn heimska haus. Ég ætla ekki að fullyrða það en ég tel að mistökin hafi verið gerð við einkavæðingu nýju bankanna. Mönnum hafi yfirsést að taka ríkisábyrgðina á móti eignum Lánasjóðs landbúnaðarins. Það tel ég vera skýringuna. En það er hins vegar ekki aðalatriði málsins. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur bent á að það sé skynsamlegt að millifæra þetta með þessum hætti, það séu eðlileg reikningsskil. Ég teldi hins vegar að væri til nýbreytni fyrir þingið að menn frestuðu því eftir 3. umr. að greiða atkvæði um breytingartillögurnar og fjáraukann í heild sinni þar til kominn væri botn í þetta mál. Mér fyndist skynsamlegt að gera það. Við skulum heldur ekki gleyma því að þegar Lánasjóður landbúnaðarins var seldur á sínum tíma og einkavæddur þá var haldið opið útboð. Landsbankinn keypti hann og greiddi tæpa 3 milljarða til ríkissjóðs. Mér finnst, virðulegi forseti - ekki er hægt að saka mig um að mæta ekki á fundi fjárlaganefndar, ég mæti á alla, á réttum tíma og sit þá til enda - að útskýringin á þessum gjörningi liggi ekki nógu klár fyrir, alla vega ekki í mínum huga. Það kom líka fram í máli hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur að hún var í raun og veru ekki búin að festa hendi á þetta heldur. Ég tel mikilvægt að þingið sýndi það einu sinni og stæði í lappirnar að láta ekki bjóða sér upp á slík vinnubrögð fyrr en botn væri kominn í málið. Það er mjög dapurlegt að heyra. Ég sá viðbrögð hæstv. fjármálaráðherra þegar hann kom og útskýrði þetta. Þetta var bara enn eitt klúðrið við einkavæðinguna en það er ekki búið að sannfæra mig um það. Hann hefur kannski átt við sína eigin einkavæðingu, það hefur kannski legið í orðunum. Hann hefur kannski ekki útskýrt það nógu vel. Það er kannski það sem vantar, sína eigin, inn í setninguna til að menn geti fengið botn í þetta. Hitt málið sem ég ætla að ræða örstutt af því að tími minn líður hratt, er Íbúðalánasjóður. Það kemur beiðni um að setja 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóðinn í fjáraukalögin. Þá kemur fram frá fulltrúum fjármálaráðuneytisins að það þurfi 18 milljarða til að rétta af eiginfjárhlutfallið. Síðan þegar fulltrúar Íbúðalánasjóðs koma á fund fjárlaganefndar þá tala þeir um að það séu 22 milljarðar til að rétta af taphlutfallið á árinu 2010. Þarna er ekki nema 4 milljarða mismunur. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvar er yfirsýnin í málinu? Það eru allir búnir að vita það í margar vikur og marga mánuði að Íbúðalánasjóður þarf að fá framlag til að ná upp eiginfjárhlutfallinu. Hvar er aðkoma félagsmálaráðuneytisins að þessu máli? Vita menn ekki hvort það þurfi 18 eða 22 milljarða? Kannski þetta litla dæmi segi okkur allt um það verkefni sem fram undan er? Ef við ætlum að ná tökum á fjármálum ríkisins og ná jöfnuði í ríkisfjármálum þá verðum við að byrja á því að breyta vinnubrögðunum þannig að við höfum þá einhverja yfirsýn yfir það sem við erum að gera. Núna mun reyna á hv. fjárlaganefnd að setja framkvæmdarvaldinu stólinn fyrir dyrnar og setja þær reglur sem þingið vill og hv. fjárlaganefnd vill en ekki hvað framkvæmdarvaldið býður upp á. Sá tími verður að breytast núna á þessum erfiðu og vandasömu tímum sem fram undan eru því öðruvísi, virðulegi forseti, munum við ekki ná tökum á ríkisfjármálunum og þá mun okkur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Honum varð tíðrætt um vinnubrögð og að þau þurfi að bæta. Ég get vissulega tekið undir það með honum en mig langar samt að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Það hefur legið fyrir um nokkurt skeið að Íbúðalánasjóður varð fyrir skakkaföllum við fall bankanna og í efnahagslægðinni sem fylgdi á eftir og að ljóst var að ríkið þyrfti að koma með fjármagn þannig að eiginfjárhlutfallið næði því marki sem reglur um sjóðinn segja til um en þar er miðað við um 5%. Einnig hefur verið ljóst að í þeim lausnum sem nú liggja fyrir um skuldavanda heimilanna kæmu aðgerðir sem snertu stöðu Íbúðalánasjóðs. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort það hafi komið honum algjörlega í opna skjöldu að bregðast þyrfti við stöðu Íbúðalánasjóðs núna í fjáraukalögunum. Einnig spyr ég hv. þingmann þar sem athugasemdir um ríkisábyrgðir voru bæði í ríkisreikningnum 2008 og 2009, þ.e. þær stóru ábyrgðir sem við erum að tala um núna: Kom sá gjörningur að færa skuldbindingarnar yfir í efnahagsreikning nú þegar í raun hefði átt að gera það árið 2008 samkvæmt góðum reikningsskilareglum líka flatt upp á hv. þingmann?

Þú getur ekki svarað þessu.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra segir að ég geti ekki svarað þessu. Ég ætla a.m.k. að gera tilraun, það er ekki hægt að segja það um alla. Hv. þm. Oddný Harðardóttir spyr hvort það hafi komið mér algjörlega í opna skjöldu að setja þyrfti aukið fé inn í Íbúðalánasjóð. Ég get ekki sagt að svo sé, að það hafi komið mér algjörlega í opna skjöldu. Ég gerði mér hins vegar enga grein fyrir því hvort það yrði í fjáraukalögum eða fjárlögum árið 2011. Það sem er verið að gera þarna, tel ég, eins og hv. þingmaður veit jafn vel og ég, er að menn setja þarna inn ákveðið eiginfjárhlutfall með því að fá heimildargrein en við tökum heldur engan vaxtakostnað eða neitt inn í vaxtagjöld hjá ríkinu, reiknum ekki með þeim í þessum tillögum. Ég held að það sem muni gerast sé það að ríkið greiði annaðhvort á næstsíðasta eða síðasta degi ársins inn í Íbúðalánasjóð til að eiginfjárhlutfallið verði í lagi í ársreikningi sjóðsins fyrir árið 2010. Það verði gert með þeim hætti. Það sem ég var að benda á er að þetta skuli koma inn á síðustu metrunum við 3. umr. Þetta kemur kvöldið áður en 3. umr. um fjáraukalagafrumvarpið átti að fara fram. Yfirsýnin finnst mér ekki vera nægjanleg þegar fjármálaráðuneytið kemur og segir: Við þurfum að setja 18 milljarða kr. inn til að laga eiginfjárhlutfallið, og síðan koma Íbúðalánasjóður og forsvarsmenn hans á fund í fjárlaganefnd og segja: Við þurfum 22 milljarða. Þess vegna spyr ég: Hvar er yfirsýnin í félags- og tryggingamálaráðuneytinu sem ætti náttúrlega að vita þetta verandi með þetta í fanginu alla daga og á að vera vel kunnugt um hvernig þetta er gert? Það er þetta sem ég var að segja, að menn taka ákvarðanir um eina 33 milljarða kr. bara á nokkrum klukkutímum. Hugsið ykkur, þetta er sex klukkutímum eftir að 2. umr. lýkur. Svo ætluðum við að klára 3. umr. daginn eftir og þá koma menn inn með þetta. Hvers vegna, þegar þetta lá fyrir, var ekki löngu búið að koma með tillögu um að auka eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs um þessa 22 milljarða?  
            

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að þessi breytingartillaga hefði mátt koma fyrr til umfjöllunar en ég tel hins vegar nauðsynlegt að samþykkja þessa heimild miðað við stöðuna sem upp er komin. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því varðandi Íbúðalánasjóð að það þurfi að skoða hann til framtíðar þó að brugðist sé við með þessum hætti núna, hvort það sé ekki allt opið að rannsaka og læra af sögunni og gera stefnubreytingar til framtíðar fyrir sjóðinn, jafnvel þó að við samþykkjum þessa 6. gr. heimild núna við 3. umr. fjáraukalagafrumvarpsins. Auk þess vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji nokkuð útilokað þó að við samþykkjum í samræmi við góðar reikningsskilareglur að færa ríkisskuldbindingar yfir í efnahagsreikninginn að við getum að því loknu rannsakað söguna og lært af henni hvernig farið var með ríkisábyrgðirnar, bæði við einkavæðingu bankanna, við atburðina sem gerðust 2005 og eins núna þegar eignir og skuldir voru færðar á milli gömlu og nýju bankanna. Aðalatriðið í þessu finnst mér vera að við samþykkjum það sem lagt er til með breytingartillögum við fjáraukalagafrumvarpið núna en við látum ekki þar við sitja, heldur rannsökum málið áfram og lærum af reynslunni og sögunni.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það sé gott að rannsaka þetta og læra af sögunni, en ég bendi hins vegar á að menn mega ekki blanda þessu öllu saman því að einkavæðing bankanna fór fram 2003 en Lánasjóður landbúnaðarins var seldur 2005 þannig að það kemur í raun og veru ekkert fyrri einkavæðingu bankanna við. Þess vegna hallast ég alltaf meira og meira að því að hæstv. fjármálaráðherra hafi í raun verið að segja satt að þetta hafi verið klúður við einkavæðingu bankanna, hann gleymdi bara að segja sína eigin einkavæðingu. 
             Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um í sambandi við Íbúðalánasjóð. Að sjálfsögðu er það þannig þegar ákveðin lög eru í gildi um Íbúðalánasjóð um að hann þurfi að hafa ákveðið eiginfjárhlutfall og það er ríkisábyrgð á lánum Íbúðalánasjóðs að þá gefur augaleið að það þarf að gera þetta með þessum hætti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það þurfi að bregðast við því, en ég bendi hins vegar á, eins og hv. þingmaður spyr líka um, er þá ekki eðlilegt að gerð sé heildarúttekt á hvoru tveggja þessara mála eftir á? Það væri vissulega gott en ég hefði hins vegar talið betra að það yrði skoðað að menn gætu rætt um þessar ríkisábyrgðir sérstaklega áður en ákvörðun er tekin. En látum það liggja á milli hluta. En ég minni hv. þingmann á að það liggur nú þegar fyrir ákvörðun um það í þinginu, þó að ekki sé búið að útfæra hvernig það verður gert og hvenær, að gera sérstaka úttekt á Íbúðalánasjóði. Það var boðað þegar við ræddum þingsályktunartillögu þingmannanefndarinnar, þá komu einmitt fram hugmyndir frá vissum hv. þingmönnum um að óska eftir sérstakri rannsókn á Íbúðalánasjóði. Það liggur fyrir að það verður gert þannig að væntanlega mun þetta þá koma allt upp á yfirborðið sem hv. þingmaður er að benda á hér. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni í því að það er mjög mikilvægt 

Virðulegi forseti. Mig langaði að koma aðeins upp og dýpka umræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar varðandi tvennt. Annað sem ég tek algerlega undir er gagnrýni hans á undirbúning þessa fjárauka. Ég hef reyndar nefnt það áður og tel með ólíkindum að þegar menn koma með endurskoðaða fjárhagsáætlun, fjáraukinn er auðvitað ekkert annað, á síðasta mánuði ársins skuli þeir á milli 2. og 3. umr. finna hjá sér þörf til að bæta rúmum 50 milljörðum við þá áætlun. Þau tíðindi mundu þykja dálítið döpur á öðrum vígstöðvum, í öðrum fyrirtækjum eða öðrum opinberum rekstri. Varðandi Íbúðalánasjóð vekur það auðvitað athygli að hv. þingmaður nefndi 18 milljarða annars vegar og hins vegar 22 milljarða. Í ljósi þess að við erum að tala um niðurskurð á heilbrigðissviði í kringum 4–5 milljarða er merkilegt að því skuli kastað fram eins og það sé ekkert mál hvort við segjum 18, 22 eða 33 milljarðar. Það er svolítið áhugavert að velta fyrir sér hvaða hlutfall við erum að tala um. Varðandi Lánasjóð landbúnaðarins er það alveg rétt sem fram kom í máli þingmannsins að hann var sjálfstæð stofnun sem var seld árið 2005 og hafði ekkert með einkavæðingu bankanna að gera. Ástæðan fyrir því að lánasjóðurinn var seldur var að hann var ekki lengur samkeppnishæfur á þeim markaði sem hann var. Hann var einfaldlega með of háa vexti miðað við það sem bankarnir buðu og í útboði keypti Landsbankinn lánasjóðinn. Hins vegar fóru ýmsir aðilar sem áttu viðskipti við lánasjóðinn og skiptu við aðrar lánastofnanir þannig að lánasjóðurinn fór ekki í heild sinni inn í Landsbankann. Því finnst mér mikilvæg spurning á hverju þessi ríkisábyrgð er. 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég kom reyndar líka inn á það í ræðu minni áðan að þegar verið er að gera svo stórar breytingar í fjáraukalögunum, eins og verið er að gera núna fyrir árið 2010, þá er rétt það sem hv. þingmaður bendir á að það sé eins og þegar sveitarstjórnir endurskoða fjárhagsáætlanir. Þetta er í raun og veru ekkert annað. Þegar farið er með tölur á þennan hátt, eins og ég sagði réttilega í ræðu minni, verður það til þess að við höfum ekki nógu mikla yfirsýn og sá ferill sem ég var að lýsa áðan fer í gang með því að byrjað er á að koma til hv. fjárlaganefndar og segja: Það þarf 18 milljarða til að rétta af eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs. Síðan nokkrum klukkutímum seinna þarf 22 milljarða en ekki 18 milljarða. Þessi aðferð segir manni kannski hve lítil yfirsýn er yfir heildarfjármál ríkisins. Þessu verður að breyta. Það er ekki hægt að ætlast til að þingið afgreiði þetta svona. Ég velti því oft fyrir mér hvort þetta sé gert til að menn hafi ekki neinn tíma til að fara nákvæmlega yfir svo stórar ákvarðanir. Hvað varðar Lánasjóð landbúnaðarins og ríkisábyrgðina þá benti ég einmitt á það, án þess að ég ætli að fullyrða neitt, að ég teldi að mistökin við lánasjóðinn og ástæðan fyrir því að við þyrftum að gjaldfæra þessa ríkisábyrgð upp á 24 milljarða væri út af seinni einkavæðingu bankanna. Fyrri einkavæðingin kemur málinu ekkert við þó að margir hv. þingmenn vilji halda því fram að hún hafi gert það. Það er bara ekki þannig. Staðreyndirnar eru allt aðrar. Þá veltir maður fyrir sér á hvaða grunni við ræðum þetta. Ég held að mistökin hafi falist í þessu. Það er ekki hægt að vera með ríkisábyrgð út af Lánasjóði landbúnaðarins á floti í öllu eignasafni Landsbankans. Hún hlýtur að vera tengd við eignina sem lánasjóðurinn átti á móti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir svarið. Ég held að ég geti hreinlega sagt það líka að hafi hæstv. fjármálaráðherra haft uppi þau orð að þetta væri klúður í einkavæðingu þá hlýtur hann að hafa átt við sína eigin einkavæðingu á Landsbankanum því að Lánasjóður landbúnaðarins var seldur þangað inn. Í meirihlutaáliti fjárlaganefndar er talað um að stærsti hlutinn af þessari ríkisábyrgð, eða 13,8 milljarðar, sé vegna Lánasjóðs landbúnaðarins. Það er því umtalsverð upphæð önnur sem er þarna inni og væri auðvitað mikilvægt fyrir þingmenn alla, finnst mér og tek þar af leiðandi undir með hv. þingmanni, að gera sér grein fyrir því hvaða upphæðir þeir eru að samþykkja, ekki síst þegar um ræðir svo háar fjárhæðir. En aðeins varðandi lánasjóðinn til að dýpka þá umræðu frekar. Hafi hann verið felldur inn í Landsbankann á 3 milljarða er ljóst að sjóðurinn sem slíkur er ekki þar inni vegna þess að ýmsir aðilar sem tóku lán hjá sjóðnum, eins og ég sagði áðan, færðu viðskipti sín yfir í aðrar lánastofnanir. Ég held að það hljóti að vera mjög mikilvægt að vita hvort ríkisábyrgð er á lánunum sem eru í Landsbankanum því að hún getur vart verið á lánum í öðrum lánastofnunum þar sem þau lán eru þeirra sem gengu út úr lánasjóðnum, enda var hann lagður niður. Mér finnst þetta vægast sagt afar sérkennilegt mál. En heilt yfir og almennt væri áhugavert að heyra frá hv. þingmanni, þar sem hann hefur verið mjög gagnrýninn á reikningsskil og fjárlagavinnuna og ekki síður vinnuna við fjáraukann, álit hans á því hvernig vinnubrögðin ættu að vera svo að við stæðum ekki í þessu klúðri seint að kvöldi síðasta mánaðar ársins.

Virðulegi forseti. Út af því sem hv. þingmaður endaði á að segja í sambandi við vinnubrögðin þá held ég að fyrst og fremst þurfi að breyta þeim þannig að þingið hafi yfirsýn yfir þær ákvarðanir sem verið er að taka. Ég tel enga yfirsýn vera yfir þær ákvarðanir sem verið er að taka nú enda sjáum við það á umræðunni, ég rakti það áðan. Þrír þingmenn í 1. umr., fimm í 2. umr. og listinn er lengri núna. Þetta sýnir kannski sjálfsblekkingu okkar. Margir hv. þingmenn halda því fram að þetta séu erfiðustu fjárlög sem lögð hafa verið fram en ég er því miður ekki viss um það. Það sem hv. þingmaður bendir réttilega á í sambandi við þá tæpu 14 milljarða sem eru vegna Lánasjóðs landbúnaðarins í þeirri ríkisábyrgð sem verið er að gjaldfæra núna þá eru þeim til viðbótar um 4 milljarðar vegna lífeyrisskuldbindinga hjá bankanum þegar hann var seldur og að auki um 4,4 milljarðar vegna bréfa með ríkisábyrgð sem ég hef ekki fengið skýringu á af hverju er. Það er ríkisábyrgð á lánum í Landsbankanum sem nema 4,4 milljörðum. Ég hef ekki fengið skýringar á því. Þau eru jafnvel með lokaða gjalddaga 2021 og 2022. Okkur vantar yfirsýnina yfir það sem þarf að gera. Þetta virðist alltaf vera afgreitt með sama hætti. Núna kemur hæstv. fjármálaráðherra með þetta á síðustu stundu, nokkrum klukkutímum áður en á að fara í 3. umr., svo kemur hann í sjónvarpsfréttum og segir: Þetta er einkavæðingu bankanna að kenna. Það liggur í augum uppi að þetta er ekki vegna fyrri einkavæðingar bankanna. Þeir voru einkavæddir árið 2003 og lánasjóðurinn var seldur 2005 þannig að það kemur þeirri einkavæðingunni ekki við. Það hlýtur því að vera seinni einkavæðingin. Hæstv. fjármálaráðherra er þá að viðurkenna að hann hafi gert mistök sjálfur með því að hafa ekki rænu á því að láta skuldajafna ríkisábyrgðalánin í lánasjóðnum á móti eignunum sem sjóðurinn átti og voru færðar inn í Nýja Landsbankann. 
            

Frú forseti. Fyrir liggur breytingartillaga frá fjárlaganefnd við 4. gr. frumvarpsins um 33 milljarða heimild til handa hæstv. fjármálaráðherra til að leggja Íbúðalánasjóði til fé þannig að sjóðurinn nái lögbundnum eiginfjárgrunni sem er 5%. Við gerum okkur öll grein fyrir að það er ríkisábyrgð á sjóðnum og lengi hefur legið fyrir að á hana mundi reyna. Það breytir ekki því að við þingmenn þurfum að hafa glögga mynd af því hvers vegna sjóðurinn þarf á þessu háa fjárframlagi að halda. Á sameiginlegum fundi félags- og tryggingamálanefndar og fjárlaganefndar var farið yfir forsendur heimildar og ég verð að játa, frú forseti, að mér fannst fundurinn ekki gefa nægilega glögga mynd af fjárþörf sjóðsins eða öllu heldur hvernig hún er til komin. Sjóðurinn hefur þegar afskrifað tæpa 11 milljarða vegna krafna á lánastofnanir vegna skuldabréfa og afleiðusamninga. Þar kunna að bætast við allt að 6 milljarðar en eftir því sem mér skilst er ekki gert ráð fyrir þeim mögulegu afskriftum í fjárheimildinni. Því til viðbótar reiknast mér til að afskriftaþörf sjóðsins verði um 21 milljarður vegna útlána á árunum 2008–2013. Þessar afskriftir eru vegna lána sjóðsins til einstaklinga, leigufélaga, byggingarverktaka og vegna fjármögnunar sjóðsins á húsnæðislánum í bankakerfinu. Síðan kemur fram að áætlað sé að afskriftir vegna samkomulags um vanda skuldugra heimila verði á bilinu 10–13 milljarðar. Samkvæmt upplýsingum frá sjóðnum liggur ekki fyrir hve mikil skörun er á milli áætlaðra afskrifta og afskrifta sem koma til vegna samkomulags um lausn á vanda skuldugra heimila. Samkvæmt upplýsingum sem nefndirnar fengu getur fjárþörf sjóðsins orðið á bilinu 35 milljarðar til rúmlega 43 milljarða á árunum 2010–2011. Ég óttast að tap sjóðsins geti jafnvel orðið meira en ég hef ekki gögn til að meta það með fullnægjandi hætti. Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn komu einnig á fund nefndarinnar. Bent var á að Íbúðalánasjóður heyrði ekki undir lög um fjármálafyrirtæki og því væru eftirlitsheimildir þessara tveggja stofnana minni en æskilegt væri, sérstaklega nú þegar við lítum til þess að sjóðurinn er annar stærsti lánveitandi í íslenska hagkerfinu. En auk takmarkaðri eftirlitsheimilda eru hæfiskilyrði um framkvæmdastjóra og stjórn varðandi Íbúðalánasjóð ekki sambærileg lögum um fjármálafyrirtæki. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni geri ég mér grein fyrir því að ríkið verður að taka ábyrgð á fjárhagsvanda Íbúðalánasjóðs en til að ég geti samþykkt heimildina að svo stöddu er mikilvægt að Alþingi samþykki þingsályktunartillögu sem er til umfjöllunar í allsherjarnefnd um rannsókn á sjóðnum frá aðdraganda breytinganna á fjármögnun og lánareglum hans sem hrint var í framkvæmd árið 2004. Markmið rannsóknarinnar er í fyrsta lagi að meta áhrifin af þeim breytingum, stefnu sjóðsins og einstökum ákvörðunum á þessum tíma og fjárhag sjóðsins og fasteignamarkaðinn í heild sinni. Í öðru lagi að meta áhrifin af starfsemi Íbúðalánasjóðs og stjórnun efnahagsmála. Í þriðja lagi að leggja mat á hversu vel sjóðnum hefur tekist að sinna lögbundnu hlutverki sínu á þessu tímabili. Í því sambandi þarf m.a. að skoða viðbrögð sjóðsins við aukinni samkeppni banka um íbúðalán, m.a. uppgreiðslum á lánum sjóðsins og hvernig hann sinnti verkefnum sínum, sérstaklega 9. mgr. 9. gr. laga um húsnæðismál sem kveður á um að sjóðurinn eigi að fylgjast með íbúðaþörf í landinu. Einnig þarf að skoða breytingar á fjármögnun lánveitinga sjóðsins úr húsbréfum í húsnæðisbréf sem bundu uppgreiðslumöguleika sjóðsins, samskipti Íbúðalánasjóðs við Seðlabanka Íslands vegna lausafjár sjóðsins, kaup Íbúðalánasjóðs á greiðsluflæði lána í bönkum og sparisjóðum með miklu hærra hámarkslánsfjárhæð en reglugerð félagsmálaráðherra gerði ráð fyrir, lánveitingar til byggingarverktaka jafnvel án bankaábyrgða á ákveðnu tímabili, reglugerð félagsmálaráðherra nr. 896/2005 og hvernig hún samræmdist kröfum um áhættustýringu, helstu ástæður fyrir taprekstri sjóðsins frá 2008 og eftirlit Alþingis, ráðuneytis og stofnana á borð við Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka Íslands með starfsemi sjóðsins. Var það fullnægjandi? Frú forseti. Með rannsókninni fáum við glögga mynd af því hvernig tap sjóðsins er til komið og getum markað sjóðnum stefnu og starfsreglur til framtíðar og komið í veg fyrir að slík fjárhagsáföll á ábyrgð ríkisins endurtaki sig. Þannig sinnum við þingmenn grundvallarhlutverki okkar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir sérstaklega einlæga og opinskáa ræðu hvað varðar málefni Íbúðalánasjóðs. Það er rétt að draga það fram að hv. þingmaður er ekki að koma að málinu bara núna, hún hefur mjög yfirgripsmikla þekkingu frá fyrri reynslu sinni í félagsmálaráðuneytinu þar sem hún, eftir því sem ég best veit, fór m.a. yfir húsnæðismálin. Hér talar þingmaður frá Samfylkingunni af mikilli þekkingu, af miklum heiðarleika og á opinskáan hátt um það að hér sé ekki búið að gefa nægilega glögga mynd, eins og ég skildi hv. þingmann sem fór tölfræðilega mjög vel yfir þau vandamál sem við blasa hjá þessum mikilvæga sjóði, banka í eigu landsmanna. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann í ljósi þess að hv. þingmaður sagði að við þingmenn, hvort sem við erum í fjárlaganefnd, félagsmálanefnd eða efnahags- og skattanefnd, þyrftum að hafa mjög glögga mynd af stöðu sjóðsins og hverjar raunverulegar þarfir hans eru varðandi fjármögnun: Getur hún tekið undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að bíða með það að greiða atkvæði í þessu máli þannig að þingið geti aflað sér gagna á þeim dögum sem eftir eru fram að þinghléi fyrir jól til þess einmitt að við þingmenn förum í það hlutverk og þann búning sem hv. þingmaður var að kalla á undir lok ræðu sinnar? Að við förum yfir það hver hin raunverulega staða Íbúðalánasjóðs er þannig að við getum tekið afstöðu til þessa máls á grundvelli gagna, á grundvelli glöggrar myndar eins og hv. þingmaður var að kalla eftir?

Frú forseti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir spyr mig hvort ég telji að það eigi að fresta atkvæðagreiðslu um málið til að hægt sé að afla frekari gagna. Nú er það svo að formaður fjárlaganefndar og sú sem hér stendur, sem formaður félags- og tryggingamálanefndar, beittum okkur fyrir því að kalla til félags- og tryggingamálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti, Íbúðalánasjóð, Fjármálaeftirlit og Seðlabanka Íslands til að fá gleggri mynd af stöðu sjóðsins. Það má segja að sú heimsókn hafi bara gert mig staðfastari í þeirri trú minni að það sé eðlilegt að við látum rannsaka starfsemi sjóðsins, en ég verð að segja það bara heiðarlega að ég tel að við munum ekki fá gleggri mynd þótt við bíðum í tvo, þrjá daga. Það sem þó kom fram á fundinum með Fjármálaeftirlitinu var að Fjármálaeftirlitið og Íbúðalánasjóður voru nokkuð samstiga í því mati sínu hversu mikið fé þyrfti að leggja sjóðnum til til að hann næði 5% eiginfjárhlutfalli. Nú er það ekki svo að ég trúi því ekki að það sé þörf fyrir þetta fé, því að það geri ég. Því miður held ég að það sé hinn kaldranalegi raunveruleiki og við erum nú orðin vön fjármálaáföllum af ýmsum tegundum. Mín skoðun er sú að málið sé orðið tækt til atkvæðagreiðslu en til þess að við fáum almennilega yfirsýn yfir málið og getum lært af mistökunum er mikilvægt að fram fari rannsókn á sjóðnum.

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram að hrósa hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir það sem hún sagði áðan, að málið sé í rauninni ekki fullbúið. Hún er staðfastari en nokkru sinni áður í trú sinni a.m.k. að rannsaka þurfi sjóðinn. Síðan, í þeirri hollustu sinni sem hún greinilega hefur gagnvart þingmeirihlutanum á þinginu, reynir hún að sýna fram á að málið sé engu að síður tækt til atkvæðagreiðslu. Ég er ekki sammála henni hvað það varðar. Mér fannst ég líka greina hjá henni að hún hefði ekki trú á því að með rannsókninni kæmi margt nýtt fram á þeim dögum sem eftir eru fram að þinghléi. Ég vil því spyrja hv. þingmann, formann félagsmálanefndar og líka sem þingmann sem á sæti í efnahags- og skattanefnd: Hvernig ætlar hv. þingmaður að greiða atkvæði í þessu máli sem að hennar mati er ekki fullbúið og gefur ekki glögga mynd af stöðu sjóðsins, sérstaklega þegar horft er til 5% eiginfjárhlutfallskröfunnar, mun hún vera staðföst og standa fast við sannfæringu sína í þeirri atkvæðagreiðslu sem hugsanlega fer þá fram á morgun? Ég vona hins vegar að atkvæðagreiðslunni verði frestað þar til rannsókn hefur verið lokið og við gefum okkur enn betri tíma, sýnum fram á ný vinnubrögð í þinginu, sýnum fram á það að forseti þingsins beiti sér fyrir því að þingið verði ekki kúgað af hálfu framkvæmdarvaldsins, að við gefum okkur tíma og sýnum fram á ný vinnubrögð. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann, sem hefur komið fram eins og ég gat um á mjög opinskáan hátt og eftirtektarverðan að mínu mati: Ætlar hún að standa við sannfæringu sína og greiða atkvæði og þá hvernig við afgreiðslu fjáraukalagafrumvarpsins?

Frú forseti. Nú er það svo að ég ætla ekki að sýna vanþakklæti yfir þeim hlýlegu orðum sem hv. þingmaður hafði hér í minn garð. 

Frú forseti. Ég vil geta þess að ég tók ekki þátt í 2. umr. fjáraukalagafrumvarpsins, er að taka þátt í minni fyrstu umræðu á grundvelli vinnu sem farið hefur fram innan hv. fjárlaganefndar. Ég sit núna á þessum vetri í fyrsta sinn í fjárlaganefnd og taldi mig þekkja eitt og annað til þingsins en ég verð að segja að vinnubrögðin komu mér að vissu leyti á óvart en að vissu leyti ekki. Ég vil byrja á því engu að síður að taka undir það sem m.a. félagar mínir hafa getið um hér á undan, að það er eflaust ekki formanni hv. fjárlaganefndar að kenna hvernig þetta allt saman er búið. Það er alveg ljóst að innan fjárlaganefndar, sérstaklega innan meiri hlutans, verður engu breytt og ekkert sett fram nema fyrirmæli hafi komið um það frá fjármálaráðuneytinu. Gömul vinnubrögð eða ný, ég skal ekki segja. Það er þó alveg ljóst og kom m.a. fram í ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur fyrr í dag að þau komu henni greinilega svolítið á óvart vinnubrögðin á milli 2. og 3. umr. fjáraukalagafrumvarpsins þegar allt í einu var dembt inn á mjög stuttum fundi fjárlaganefndar tillögum, sérstaklega tvær tillögur, mjög stórar, sem fólu í sér fjárhæð upp á samtals 55 milljarða kr. Önnur er hins vegar heimild sem við ræddum áðan, m.a. hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sem er greinilega ósátt við þá aðferðafræði sem ríkisstjórnin beitir gagnvart Íbúðalánasjóði. Þar er verið að leggja til heimild allt að 33 milljörðum kr. til endurfjármögnunar Íbúðalánasjóðs. Ég kem að því síðar. Þó að aðrir hafi farið mjög vel yfir þetta er það engu að síður þannig að eftir ræðu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur er alveg ljóst að fjárþörf sjóðsins á árunum 2010–2011 getur verið 35–43 milljarðar kr. til að styrkja eiginfjárhlutfall sjóðsins. Meira að segja er það þannig að þær tillögur sem lagt er upp með má verulega draga í efa að séu sannar og réttar og samkvæmt réttum reikningsskilavenjum. Hin tillagan sem er upp á tæpa 24 milljarða kr. snertir m.a. ríkisábyrgðir. Yfir allt þetta er búið að fara og flokksfélagar mínir í fjárlaganefnd, hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Ásbjörn Óttarsson, hafa farið mjög vel yfir þessa risastóru þætti sem snerta þessar breytingar á fjáraukalagafrumvarpinu. Við munum það líka sem vorum hér við 1. umr. fjáraukalagafrumvarps að þá fannst fjármálaráðherra sér ekki vera hossað nægilega mikið fyrir gríðarlega góðan árangur. Ég sé að hæstv. utanríkisráðherra brosir í kampinn og veit alveg út á hvað mál mitt gengur.

Nei, þetta er… úr svipbrigðum mínum.

Ég veit að hann veit það alveg, ég trúi ekki að hann sé svo fákunnandi um fjáraukann. Við vitum að fjármálaráðherra var við 1. umr. nokkuð drjúgur með sig. Og hann mátti alveg vera það því að þá gaf fjáraukalagafrumvarpið það til kynna að verulegur afgangur yrði. Við vitum reyndar að  Síðan kemur það núna, eins og hv. þingmenn hafa reifað hér á undan, að á 58 mínútna fundi var verið að reifa það og koma fram með tillögur sem snerta um 55 milljarða kr. Ég minnist þess líka í 1. umr. fjáraukalagafrumvarpsins að hæstv. fjármálaráðherra var spurður að því hvernig hann sæi skattana og skattahækkanirnar snerta ríkissjóð og tekjujöfnun ríkissjóðs. Við sjálfstæðismenn teljum að þetta muni auka byrðar á fjölskyldur landsins, við vitum að það mun skerða tekjur ríkissjóðs til lengri tíma litið enda er það að koma á daginn, bæði í fjáraukanum og við spáum því líka fyrir næsta ár. En hæstv. fjármálaráðherra gat ekki svarað þessu þá af því að hann hafði einungis tæpa mínútu til að svara. Við höfðum 58 mínútur til þess að afgreiða bara með einu handtaki 55 milljarða kr. út úr fjárlaganefnd án þess að fá þessa glöggu mynd sem m.a. hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir var að kalla eftir. Við í minni hlutanum í fjárlaganefnd gátum ekki fengið tíma til að fara yfir þetta, tíma til að fá hina glöggu mynd til að spyrja þessara spurninga, en það varð allt vitlaust í Samfylkingunni, einu sinni sem oftar, og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir stoppaði málið um tíma. Þess vegna erum við að ræða málið hér í kvöld. Núna á að fara fram rannsókn á Íbúðalánasjóði, það er fínt, en myndin af þessum 33 milljörðum er engu að síður ekki skýr. Það hefur enginn enn þá útskýrt hvernig menn ætla að brúa það því að hv. þingmaður benti m.a. á að það vantar 35–43 milljarða kr. til að fylla upp í þarfir Íbúðalánasjóðs. Hvernig ætla menn þá að brúa það bil sem eftir stendur? Gott og vel. Af því kollegar mínir í nefndinni hafa farið yfir stóru myndina varðandi stóru fjárhæðirnar ætla ég að fara yfir vinnubrögðin. Hægt er að taka undir þá gagnrýni sem sett var fram fyrr í dag að vinnubrögðin eru ekki til fyrirmyndar og í engu samræmi við það sem hæstv. forseti hverju sinni á að beita sér fyrir í þágu þingsins. Þess vegna hefði ég gjarnan viljað fá afstöðu forseta þingsins til þeirrar tillögu sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lagði fram í ræðu sinni. Af því að myndin er ekki glögg, af hverju bíðum við þá ekki í mestu rósemd og vinsemd með atkvæðagreiðsluna út af fjáraukanum þar til fáum þessa glöggu mynd? Tíminn er ekki að hlaupa frá okkur í þessu máli, við vitum að þingfundum lýkur fyrir jól 18., 19. eða 20. desember, lýkur a.m.k. fyrir 24. desember, vonandi fyrir aðfangadag, þannig að við höfum tímann fyrir okkur til að fara yfir þessa hluti og fá þá mynd sem kallað er eftir. Þess vegna finnst mér reyna á núna forsætisnefnd með forseta þingsins í broddi fylkingar, hvort hún ætlar núna einu sinni að standa með þingmönnum sínum í baráttu við framkvæmdarvaldið, sem kemur á síðustu metrunum með mynd og tillögur sem brengla stóru myndina af fjáraukanum þannig að ekki er lengur hægt að hossa hæstv. fjármálaráðherra eins og hann var að biðja um við 1. umr. Aðeins að minna máli sem ég velti fyrir mér, kannski út frá prinsippunum. Hér er lögð fram tillaga sem snertir það m.a. að heimila Landbúnaðarháskóla Íslands að stofna hlutafélag, og vel að merkja, virðulegi forseti, við erum með hæstv. fjármálaráðherra sem kemur frá Vinstri grænum, við erum með hæstv. menntamálaráðherra sem kemur frá Vinstri grænum og hér erum við með tillögu sem m.a. snertir það að Landbúnaðarháskóli Íslands fái að stofna hlutafélag um búrekstur skólans og leggja til félagsins bústofn og lausafé sem stofnfé. Þessari tillögu ætla ég ekki að mæla gegn, ég hef skilning á henni af því að það skiptir oft máli hvernig rekstrarform er um ákveðinn búrekstur, hvort sem það er lausafé sem stofnfé eða annað fé. En ég spyr: Er þetta grundvallarprinsipp sem verður hér eftirleiðis? Munu aðrir háskólar í landinu, hvort sem það er Háskólinn á Akureyri, á Hólum, Háskóli Íslands eða aðrir háskólar, fá sömu meðferð og Landbúnaðarháskólinn fær? Er þetta meginregla sem yfirvöld fjármála og yfirvöld menntamála ætla að leggja hér? Er það þannig? Það væri fróðlegt að vita.  Það sem ég vil líka spyrja hæstv. forseta um sem ég veit að styður okkur dyggilega í því að styðja við Slysavarnafélagið Landsbjörgu, og hér situr einn af helstu forkólfum Slysavarnafélagsins Landsbjargar í hliðarsal og hlustar af mikilli athygli, enda búinn að standa sig vel á þeim bænum. Það er verið að leggja til 15 millj. kr. til viðbótar til Slysavarnafélagsins Landsbjargar sem er vel, sem er ekki spurning að er skref sem við eigum að taka, en ég spyr: Hví í ósköpunum gat ekki dómsmála- og mannréttindaráðuneytið gert ráð fyrir því í sínum ramma strax frá upphafi þannig að svo mikilvæg samtök eins og Slysavarnafélagið Landsbjörg geti nú einu sinni reitt sig á áætlanir sem það getur byggt á til lengri tíma? Eða getur verið að dómsmálaráðherra hafi skorið niður innan síns ramma og sagt: Þetta verkefni er svo pottþétt að fjárlaganefnd mun að sjálfsögðu bjarga því? Eru menn að koma sér hjá erfiðum niðurskurði? Að sjálfsögðu munum við alltaf standa með Landsbjörgu í þessum málum, en ég er að spyrja hér um vinnubrögð og aðferðir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og ráðherra innan hennar. Þetta var það sem ég vildi m.a. koma að í minni stuttu ræðu. Ég minni á, og kem þá aftur að vinnubrögðunum, að það er margítrekað m.a. af Ríkisendurskoðun í gegnum árin, m.a. í skýrslu frá 2001, að mig minnir, um það hvernig á ríkisfjármálum er haldið, er það undirstrikað að fjáraukinn sé fyrir ófyrirséðum útgjöldum, eins og t.d. náttúruhamfarirnar á Suðurlandi. Það eru ófyrirséð útgjöld. En ég gat ekki heyrt það á ræðum stjórnarþingmanna áðan hvernig standi á því að milli 2. og 3. umr. komi tillaga með ríkisábyrgð upp á tæpa 24 milljarða kr., 23 milljarða kr. og síðan eru ríkisábyrgðir á næsta fjárlagaári, 2011, skornar niður þannig að þetta eru bara svona ákveðnar færslur á milli. Af hverju var ekki hægt að sjá þetta strax í byrjun? Var það út af því að myndin af fjáraukanum var kannski ekki nægilega þægileg fyrir fjármálaráðherra? Ekki segja mér að þetta hafi verið svo ófyrirséð útgjöld að það þurfti að pompa þessu inn á 58 mínútna fundi hjá fjárlaganefnd, rétt fyrir lokun. Það er þetta sem ég er að tala um, þetta eru vinnubrögð sem ég hélt að við værum að segja skilið við. Ég hélt að við værum að reyna að breyta einhverju í þinginu með fulltingi forseta hverju sinni, að þingmenn og ekki síst fjárlaganefnd, þessi mikilvæga nefnd þingsins, fengi stuðning, hvatningu, frá forsætisnefnd og forseta þingsins við það að sinna aðhalds- og eftirlitshlutverki sínu hverju sinni. Það er ekki. Þess vegna beini ég hvatningarorðum mínum til forseta um að styðja við bakið á eftirlitshlutverki þingsins og þar kemur ekki síst fjárlaganefnd við sögu. Ég hvet forseta þingsins til að fara með þau skilaboð inn í forsætisnefnd að aðhaldshlutverk þingsins þurfi að efla og auka. Það er í samræmi við hina svonefndu Atla-nefnd, það er í samræmi við þá kröfu sem er uppi, bæði innan þingsins sem utan, að við sinnum þessu hlutverki okkar betur. Öðruvísi getum við ekki séð fram á ábyrg fjárlög, ekki núna, ekki á næsta ári, hvað þá í náinni framtíð ef við förum ekki að taka þetta hlutverk okkar alvarlega.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2010 og ég verð að segja að það kemur mér talsvert á óvart með hvaða hætti vinnulagið virðist vera í fjárlaganefnd, sérstaklega hvað varðar afgreiðslu þessa máls. Ég átti sæti í þingmannanefndinni sem hafði það hlutverk að fara yfir rannsóknarskýrslu Alþingis. Í þeirri nefnd var unnið talsvert mikið starf við að gaumgæfa niðurstöður rannsóknarnefndarinnar, draga af þeim lærdóm, leggja fram tillögur um hvað betur mætti fara til að tryggja að viðlíka atburðir mundu ekki gerast aftur í íslensku samfélagi. Þetta var meginhlutverk þingmannanefndarinnar. Afrakstur þeirrar vinnu var skýrsla á nokkur hundruð blaðsíðum þar sem farið er yfir hvað skuli gera. Í þeirri skýrslu er þingsályktunartillaga í allmörgum liðum sem þingheimur samþykkti 63:0 í þinginu í september. Þessari vinnu var ætlað að tryggja það að menn mundu draga lærdóm af því sem gerst hefur, því hruni sem varð. Ég get ekki séð, því miður, af þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru í þessu máli að menn hafi lært nokkurn skapaðan hlut. Á 58 mínútum, eins og rakið hefur verið alloft í þessum stól í þessari umræðu, eru teknar ákvarðanir á að því er virðist mjög litlum gögnum um það að ráðstafa 55 milljörðum kr. úr ríkissjóði. Ég get ekki séð að þetta séu vönduð vinnubrögð. En við skulum, herra forseti, aðeins grípa niður í skýrslu þingmannanefndarinnar þar sem fjallað er um hlutverk Alþingis. Hér er fjallað í allnokkru máli um Alþingi og sett fram hörð gagnrýni á störf og starfshætti Alþingis sem þingmannanefndin taldi rétt og mikilvægt að bregðast við. Hér segir, með leyfir forseta: „Meginniðurstöður þingmannanefndarinnar varðandi Alþingi eru þær að auka þurfi sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, leggja beri meiri áherslu á eftirlitshlutverk þingsins og auka fagmennsku við undirbúning löggjafar.“ Ég get ekki séð að litið hafi verið til þessa við afgreiðslu þessa máls. Þá segir: „Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis.“ Þetta eru stór og mikil orð sem allir þingmenn í þingmannanefndinni voru sammála um. Í þingsályktunartillögunni sjálfri sem alþingismenn, allir sem hér starfa, líka þeir sem sitja í fjárlaganefnd, samþykktu í haust segir: „Alþingi ályktar að brýnt sé að starfshættir þingsins verði teknir til endurskoðunar. Mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Alþingi ályktar að taka verði gagnrýni á íslenska stjórnmálamenningu alvarlega og leggur áherslu á að af henni verði dreginn lærdómur. Alþingi ályktar að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sé áfellisdómur yfir stjórnvöldum, stjórnmálamönnum og stjórnsýslu, verklagi og skorti á formfestu.“ Herra forseti. Verður það svo innan nokkurra ára að gerð verður ný rannsóknarskýrsla og þá um störf okkar sem hér störfum í dag og um það með hvaða hætti okkur tókst ekki að læra af hruninu? Ég hélt að öll sú vinna sem var lögð í þessa skýrslu, sem var lögð í þessa þingsályktunartillögu hefði átt að skila því að menn mundu sjá að það væri þörf á að læra, þörf á því að taka upp ný vinnubrögð. Það er greinilega ekki svo og að mínu mati hefur ekkert, ekki neitt, verið gert með þessa þingsályktunartillögu. Henni hefur að mínu mati einfaldlega verið stungið undir stól og það er mjög alvarlegt. Meðal annars lagði þingmannanefndin til að sérstakri nefnd yrði falið að fylgja þessum tillögum eftir. Sú nefnd hefur ekki verið kölluð saman. Engri ákveðinni nefnd hefur verið falið þetta hlutverk. Það er mjög alvarlegt og ég tel að það sé gagnrýnivert eins og ég fór yfir í þinginu í síðustu viku. Herra forseti. Það er ekkert annað í þessu máli að gera en hvetja menn til dáða. Vissulega er gott á hátíðarstundum að hafa uppi falleg orð um það að bæta eigi vinnubrögð, að Alþingi ætli að taka sjálfstæði sitt alvarlega, en þegar kemur að því að sýna það í verki virðast menn ekki hafa dug eða hugrekki til að standa gegn framkvæmdarvaldinu og a.m.k. kalla eftir fullnægjandi gögnum og skýringum á því sem verið er að gera. Þetta er dapurlegt og maður verður hryggur að sjá þetta gerast með þessum hætti. Ég átta mig á því eins og allir aðrir að það eru erfiðir tímar, ég átta mig á því að það eru að koma áramót og ég átta mig á því að það liggur á því að afgreiða þau mál sem verða að fá afgreiðslu í þinginu fyrir þau tímamót. Engu að síður getum við ekki verið slíkir menn að taka í öðru orðinu ákvörðun um að bæta starfshættina í þinginu en að gefa eftir öll þau prinsipp í því næsta vegna þess að okkur liggur svo mikið á, gefa allt eftir til framkvæmdarvaldsins um það með hvaða hætti málum er háttað í þinginu. Herra forseti. Mér er mikið niðri fyrir vegna þessa og því miður er þetta ekki eina málið sem hægt væri að halda þessa ræðu um. Við höfum, að því er mér sýnist, ekkert lært og það er afskaplega dapurlegt.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þingmanns áðan sem talaði ítrekað um fagleg vinnubrögð, ég get tekið undir það að málefnin bar brátt að sem hún gagnrýnir hér, en það er hins vegar þannig að ef við hefðum enn eitt árið látið ríkisábyrgðina standa fyrir utan efnahagsreikning hefði það borið vott um ófagleg vinnubrögð. Það er í takt við eðlilegar og góðar reikningsskilareglur að láta þessar skuldbindingar fara yfir í efnahagsreikning og fara með hann eins og aðrar skuldbindingar ríkissjóðs. Engar greiðslur úr ríkissjóði eiga sér stað í tengslum við þessa ráðstöfun, heldur er eingöngu um að ræða gjaldfærslu í ríkisreikningi. Það er mikilvægt að það komi fram vegna þess að hér talar hv. þingmaður eins og við höfum verið að dreifa út tæpum 24 milljörðum kr. Varðandi Íbúðalánasjóð er hið sama á ferðinni. Það hefði ekki borið vott um fagleg vinnubrögð þingsins ef við hefðum ekki komið til móts við eiginfjárstöðu og vandræði sjóðsins, ef við gæfum ekki heimild þannig að Íbúðalánasjóður geti tekist á við það eins og bankar og lífeyrissjóðir í því að leysa skuldavanda heimilanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir andsvarið. Ég held því einfaldlega fram að það hefði verið hægt að koma með þessar tillögur miklu fyrr inn í þingið. Þetta er ekki nýtt. Að því er mér skilst af umræðunni undanfarna daga, ég sat nú fund félagsmálanefndar með fjárlaganefnd þar sem íbúðalánasjóðsmenn fóru yfir þessi mál, er þetta ekki eitthvað sem dúkkaði hér upp bara í fyrradag eða í síðustu viku. Ég minni á og bendi áhugasömum á að kynna sér fyrirspurn sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir beindi til fjármálaráðherra í vor akkúrat um málefni Íbúðalánasjóðs og hvort ekki væri rétt að skoða það hversu mikið fjármagn þyrfti til að bæta þar inn, einmitt af þessum ástæðum. Það lá fyrir þá þegar. Því var hins vegar ekki svarað skýrt af hálfu fjármálaráðherra. Auðvitað er það ekki svo að ég standi hér algjörlega ómeðvituð um þetta séu einhverjar ráðstafanir sem vissulega þurfi að koma til. Ég er að gagnrýna að þessu sé dælt inn á síðustu metrunum í stað þess að menn geti farið yfir málið á yfirvegaðan hátt á grundvelli einhverra gagna og kynnt sér málin á lengri tíma en 58 mínútum.

Virðulegi forseti. Þetta er síðasta ræðan sem ég get haldið í þessari umræðu um fjáraukalagafrumvarpið, ég má einungis halda tvær ræður, og því vil ég nota tækifærið og koma aðeins inn á stærstu breyturnar frá því að fjárlög voru samþykkt árið 2010 þar til nú í lok árs 2010 þegar við ræðum fjáraukalagafrumvarpið. Annars vegar eru eignir seldar upp á tæpa 20 milljarða kr. og hins vegar lækka vaxtagjöld um tæpa 20 milljarða kr. Það sem mig langar að gera að umtalsefni eru allar þær lækkanir á bótaflokkum sem koma hér fram og allur sá hrærigrautur. Breytingarnar eru rúmir 6 milljarðar kr., bara í ellilífeyris- og örorkubótum. Til lækkunar fyrir ríkissjóð eru þetta um 4 milljarðar kr. Ég hef verið svolítið hugsi yfir þessu eftir að við fengum breytingartillögurnar, hvernig þetta gerist. Ég er alltaf að skilja betur og betur þær ábendingar og athugasemdir sem forustumenn eldri borgara og öryrkja gerðu við þær aðgerðir sem ríkisstjórnin réðst í í júní 2009. Þá héldu þessir ágætu félagsmenn því fram að gengið væri mjög hart fram gegn þeim. Á fundi fjárlaganefndar kom fram að þeir kvörtuðu mikið undan þeim aðgerðum sem farið var í. Þetta staðfestir það. Í raun og veru eru bæturnar, sem reiknað var með að ellilífeyrisþegar og öryrkjar mundu fá, 4 milljörðum kr. lægri en gert var ráð fyrir. Samt var reiknað með að aðgerðirnar sem farið var í í júní 2009 mundu skerða bætur örorku- og ellilífeyrisþega um 7 milljarða kr. Þetta eru því í raun og veru 11 milljarðar kr. Mig langar til að fara örstutt yfir þessar tölur, bara nokkrar þeirra sem eru þó stærstar. Til að mynda maka- og umönnunarbætur, þær lækka um 14%. Endurhæfingarlífeyrir lækkar um 10%, þ.e. 110 millj. kr. Heimilisuppbót lækkar um 200 millj. kr. Frekari uppbætur minnka um hvorki meira né minna en 30%, 1.200 millj. kr. Ellilífeyririnn lækkar um 1.400 millj. kr. Tekjutenging ellilífeyrisþega minnkar um 900 millj. kr. Vasapeningar ellilífeyrisþega minnka um 21%, þ.e. 300 millj. kr. Bara þessi örstutta upptalning sem ég hef farið hér með gerir samtals um 4 milljarða kr. Staðfestir það ekki, virðulegi forseti, málflutning forustumanna samtaka ellilífeyrisþega og öryrkja, að gengið sé mjög hart fram gegn þeim? Niðurstaðan er, eins og ég sagði áðan, að skerðingin til þeirra er um 11 milljarðar kr. en reiknað hafði verið með um 7 milljörðum kr. Þetta staðfestir það sem forustumenn samtakanna hafa bent okkur á. Ég tel mjög mikilvægt, og við höfum lagt það til og kemur fram í nefndaráliti okkar, að bótaflokkarnir verði skoðaðir sérstaklega í ljósi þeirra upplýsinga sem komu hér fram. Hér fer fram gríðarleg skerðing hjá þessum hópum sem eru nú ekki ofaldir af því sem þeir hafa. Það er mjög mikilvægt að hv. fjárlaganefnd láti skoða þetta sérstaklega. Ég vil nota síðustu sekúndurnar sem ég hef til að segja þetta: Það er mjög mikilvægt að hv. fjárlaganefnd breyti vinnubrögðunum við framkvæmd fjárlaga og eftirfylgni með fjárlögum og fjárreiðum ríkisins. Í fyrsta lagi þarf að setja framkvæmdarvaldinu stólinn fyrir dyrnar og láta framkvæmdarvaldið vita af því að í framtíðinni verði vinnubrögðin önnur. Síðan tel ég líka mjög mikilvægt að allar markaðar tekjur fari beint inn í ríkissjóð, en ekki til einstakra stofnana eins og gert er núna, svo hægt sé að ná betri tökum á útgjaldastýringu ríkissjóðs. Með þeim hætti hafa sumar stofnanir fengið mun meiri fjárheimildir á milli ára þrátt fyrir niðurskurðinn. Þess vegna er mikilvægt að hver einasta stofnun starfi eftir þeim fjárframlögum sem eru samþykkt á Alþingi og hafi sérstakan útgjaldaramma. Þetta tel ég mjög mikilvægt til að við náum tökum á ríkisfjármálunum og jöfnuði í ríkisfjármálunum, það er gríðarlega mikilvægt og held ég að enginn deili um það hér.

Forseti. Við ræðum fjáraukalagafrumvarp í 3. umr. og hefur umræðan verið ágæt það sem af er að mörgu leyti. Þó verð ég að lýsa því yfir að mér finnst eins og menn séu að uppgötva hér einhvern nýjan hlut sem er þó löngu ljós, í það minnsta þeim sem hafa setið í fjárlaganefnd um alllangan tíma. Það eru þeir helst sem hafa tekið þátt í umræðunni í kvöld. Þá á ég annars vegar við Íbúðalánasjóð en til stendur að veita heimild til að auka eigið fé sjóðsins og gera honum kleift að standa undir því hlutverki sem honum er ætlað og hins vegar ríkisábyrgðamál sem hefur verið títtnefnt hér í kvöld. Bæði málin má rekja til efnahagshrunsins, bæði eru þetta hrunamál þó að angar þeirra nái lengra aftur í tímann, í það minnsta það sem snertir ríkisábyrgðamálið. Bæði málin eru skilgetin afkvæmi þeirrar pólitísku stefnu og stjórnmála sem rekin voru hér árum saman og enduðu með hruninu haustið 2008.  Með leyfi forseta ætla ég að vitna í greinargerð félags- og tryggingamálaráðuneytisins um endurfjármögnun Íbúðalánasjóðs sem rædd var í fjárlaganefnd fyrir nokkrum dögum: „Í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 hefur eigið fé Íbúðalánasjóðs rýrnað mikið vegna vanskila og tapaðra krafna. Í kjölfar birtingar ársuppgjörs ársins 2009, sem sýndi að eiginfjárhlutfall sjóðsins var 3% í lok ársins, var ráðherra tilkynnt formlega um stöðuna. Í kjölfar þess skipaði ráðherra vinnuhóp sem var ætlað að fjalla um eiginfjárhlutfall sjóðsins og leggja fram tillögur um aðgerðir til styrkingar ef þess gerðist þörf. Í maí 2010 barst Íbúðalánasjóði erindi þess efnis að hann skilaði til Fjármálaeftirlitsins viðskipta- og rekstraráætlun fyrir árin 2010–2013 sem byggði á tilteknum efnahagsforsendum. Var þetta gert í samræmi við viljayfirlýsingu íslenskra stjórnvalda sem var gefin út í tengslum við aðra endurskoðun efnahagsáætlunar Íslands í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.“ Áfram segir í þessari greinargerð, með leyfi forseta: „Þessar niðurstöður hafa verið til umræðu milli félags- og tryggingamálaráðuneytisins og Íbúðalánasjóðs annars vegar og fjármálaráðuneytisins hins vegar. Til þess að 5% markmið náist“ - þ.e. 5% eigið fé - „er lagt til að ríkissjóður leggi Íbúðalánasjóði til 22 milljarða króna fyrir árslok 2010 í formi ríkisbréfa. Enn fremur er nú áætlað að það þurfi að leggja sjóðnum til 2,2 milljarða til viðbótar í árslok 2011 til að viðhalda eiginfjárhlutfalli sjóðsins, 5%, árin 2012 og 2013.“ Síðan segir í þessari greinargerð, með leyfi forseta: „Í kjölfar efnahagshrunsins haustið 2008 var ljóst að vanskil og tapaðar kröfur mundu hafa áhrif á eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs og hefur hlutfallið lækkað úr 7% í árslok 2007 í 2,1% ef miðað er við fyrstu sex mánuði ársins.“ Að lokum vil ég vitna hvað þetta mál varðar í greinargerðina, með leyfi forseta: „Ástæður þess að eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs hefur lækkað jafnmikið og raun ber vitni eru nokkrar: 1. Mikil aukning hefur verið á framlagi í afskriftasjóð vegna tapaðra útlána gagnvart útlánum til einstaklinga og lögaðila. Nemur fjárhæðin um 4.421 millj. kr. frá árinu 2008. Íbúðalánasjóður hefur afskrifað 10.497 millj. kr. í kjölfar efnahagshrunsins vegna kaupa annars vegar á skuldabréfum og hins vegar vaxtaskiptasamningum. Var hvort tveggja liður í fjár- og áhættustýringu sjóðsins.“ Af þessari greinargerð er því augljóst í fyrsta lagi hvers vegna Íbúðalánasjóður er í þeirri stöðu sem hann er í í dag. Sömuleiðis er augljóst að aðdragandinn að þessu máli er langur, bæði innan félags- og tryggingamálaráðuneytisins og af hálfu Íbúðalánasjóðs. Þessi mál voru líka rædd í fjárlaganefnd í maí sl., frekar en í júní minnir mig. Það á ekki að koma fjárlaganefndarmönnum á óvart að þessi staða sé komin upp, ekki á nokkurn hátt. Heimildin til að auka eigið fé upp á 33 milljarða kr. með útgáfu ríkisbréfa gerðist ekkert á þessum 58 mínútum ef ég man rétt, á fundi sem hófst einhvern dag kl. 19.25 og lauk 58 mínútum síðar. Þetta eru ekki nýjar fréttir, þetta á sér langan aðdraganda í stjórnkerfinu, innan Stjórnarráðsins, hjá Íbúðalánasjóði og í fjárlaganefnd. Þar hafa þessi mál verið rædd. Á dögunum svaraði hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrirspurn hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um stöðu Íbúðalánasjóðs og er fróðlegt fyrir þingmanninn að lesa það svar. Í því má finna mörg svör við þeim spurningum sem við spyrjum okkur í dag varðandi stöðu Íbúðalánasjóðs og nauðsyn þess að grípa til ráðstafana. Með leyfi forseta vil ég vitna í svar hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra við fyrirspurn þingmannsins þar sem hann spyr hversu mikil útlánatöp Íbúðalánasjóðs hafi verið á árunum 2000–2010. Í svarinu kemur fram að árið 2007 hafi framlag í afskriftasjóð Íbúðalánasjóðs verið 295 millj. kr., árið 2008 807 millj. kr., árið 2009 2.121 millj. kr. og árið 2010 1.492 millj. kr., rétt tæpar 4.500 millj. kr. á tímanum frá efnahagshruninu. Það kemur einnig fram í svari hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra að árið 2006 hafi útlánatöp vegna útlána til einstaklinga numið 63 millj. kr. Árið 2007 voru þau 193 millj. kr., 2008 301 millj. kr. og 2009 330 millj. kr. Allt gerist þetta á því tímabili sem ósköpin dundu á okkur enda segir í svari hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra sem ég las úr áðan varðandi heildartapið að sjóðurinn hafi afskrifað í kjölfar fjármálahrunsins 10.497 millj. kr. Það leynir sér ekki í hverju vandinn er fólginn og hann á ekki að koma nokkrum manni á óvart, ekki í þessum þingsal og síst af öllu í fjárlaganefnd þar sem þessi mál hafa verið reglulega til umræðu. Varðandi hitt stóra málið sem hér hefur verið rætt, ríkisábyrgðina, láta menn sömuleiðis eins og það hafi dúkkað upp öllum að óvörum á 58 mínútna fundinum í fjárlaganefnd í lok nóvember sem er auðvitað fjarri sanni. Í ríkisreikningum, allt frá árinu 2005, hefur þessarar ábyrgðar verið getið. Á hverju einasta ári hefur þess verið getið að ríkið sé í ábyrgð fyrir þeim skuldbindingum sem fóru inn í Landsbankann á sínum tíma: 2005 22.154 millj. kr., 2006 19.973 millj. kr., 2007 15.097 millj. kr. o.s.frv., o.s.frv. Þetta hefur blasað við í öllum gögnum sem lögð hafa verið fram og árið 2008 lá fyrir í uppgjöri af hálfu Fjármálaeftirlitsins, þegar hrunið varð og verið var að halda bönkunum starfandi, hvernig farið yrði með þær skuldbindingar. Öll þau gögn liggja fyrir í fjárlaganefnd og ættu ekki að koma nokkrum manni á óvart. Eins og komið hefur fram í kvöld þá snýst þetta í stuttu máli um að Lánasjóður landbúnaðarins var seldur á árinu 2005 til Landsbanka Íslands. Söluverðið var tæpir 2,7 milljarðar kr. Stærsti hlutinn af söluvirðinu rann inn í Lífeyrissjóð bænda. Einhverjum hundruðum milljóna var haldið þar eftir sem þáverandi landbúnaðarráðherra hafði að stærstum hluta til ráðstöfunar, til ýmissa nota örugglega. Yfirteknar skuldir voru á þeim tíma að verðmæti 13,8 milljarðar og yfirtekin lán sjóðsins í formi skuldabréfa voru að verðmæti 13,9 milljarðar. Í minnisblaði frá ríkisendurskoðanda til fjárlaganefndar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Skuldir Lánasjóðs landbúnaðarins voru afhentar með ríkisábyrgð. Engin áform voru í kaupsamningi um að aflétta ríkisábyrgðinni.“ Engin áform voru uppi í kaupsamningi um að aflétta ríkisábyrgðinni. Svo einfalt hljómar það. Hvers vegna í ósköpunum gerðu menn þetta? Hvert var álit þeirra gesta sem komu á fund fjárlaganefndar til að ræða þetta tiltekna mál? Ríkisendurskoðun, Fjársýsla ríkisins, fulltrúar fjármálaráðuneytisins, voru sammála um eitt: Í fyrsta lagi hefði þetta aldrei átt að gerast. Þetta voru mistök sem við eigum að læra af en tíðarandinn var svona á þessum tíma. Tíðarandinn var svona á þessum tíma, sögðu fulltrúar Ríkisendurskoðunar á fundi fjárlaganefndar. Stjórnmálin voru svona á þessum tíma. Pólitíska hugarfarið var svona. Reyna átti að koma opinberum sjóðum í öruggar hendur í einkavæddum bönkum. Það var tíðarandinn. Það var hugarfarið. Kæruleysið var slíkt í þessum …  Það er alveg hárrétt hjá ríkisendurskoðanda. Svona var tíðarandinn, hugarfarið og pólitíkin. Þannig voru stjórnmálin rekin á þessum tíma, best átti að vera að koma opinberum sjóðum inn í einkavædda banka í öruggt skjól, sem síðar reyndist alls ekki vera. Lærdómurinn á auðvitað að vera sá að ganga betur en þarna var gengið frá sambærilegum málum í framtíðinni. Þetta voru mistök. Mistökin voru rakin til ársins 2008 þegar Lánasjóður landbúnaðarins, stærsti einstaki sjóðurinn sem þetta varðar, var settur inn í Landsbanka Íslands. Ríkisendurskoðun fjallar um þetta mál í nýrri skýrslu sem birtist í dag og segir þar, með leyfi forseta: „Stærsta fjárhæðin,“ - hér er verið að fjalla um ríkisábyrgðir - „tæpir 3 milljarðar kr. er vegna Lánasjóðs landbúnaðarins en eignir hans voru seldar gamla Landsbankanum í október 2005 fyrir tæpa 2,7 milljarða kr. Samkvæmt samningnum voru yfirteknar skuldir sjóðsins tryggðar með ríkisábyrgð. Skuldir Lánasjóðs landbúnaðarins voru skildar eftir í Landsbankanum sem varð til þess að þessi ábyrgð ríkisins varð virk. Aðrar gjaldfærslur eru vegna skuldabréfa í eigu gömlu bankanna sem ríkisábyrgð hvíldi á.“ Um þetta var enginn ágreiningur hjá þeim gestum sem komu á fund fjárlaganefndar. Enginn ágreiningur var á milli Ríkisendurskoðunar, Fjársýslu ríkisins eða fjármálaráðuneytisins um afgreiðslu málsins. Ábyrgðin er orðin virk. Hún var virk haustið 2008 þegar bankarnir féllu og síðan hefur ríkið greitt af þessum lánum. Nú er komið að því að færa þetta til gjalda, því miður. Svona átti þetta ekki að fara. Þetta var kæruleysi. Þetta var hirðuleysi með opinbera sjóði sem við erum að fá í hausinn aftur í dag. Hverjir bera ábyrgð á því ef menn vilja fara út í það? Hverjir voru í Stjórnarráðinu á þessum tíma ef við ætlum að skoða það? Guðni Ágústsson var landbúnaðarráðherra á þessum tíma, Árni M. Mathiesen var fjármálaráðherra, Davíð Oddsson var formaður Sjálfstæðisflokksins og Halldór Ásgrímsson var formaður Framsóknarflokksins. Þeir bera ábyrgð á því hvernig þarna fór, þessir karlar öðrum fremur bera auðvitað ábyrgð á því hvernig þessi mál fóru og hvernig staða þeirra er í dag. En það er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er að gert sé hreint fyrir dyrum hvað þessi mál varðar og þau hreinsuð upp, þau séu ekki lengur falin inni í bókum Landsbankans og dúkki ekki reglulega upp í umræðu sem þessari í framtíðinni, heldur verði þau gerð upp að fullu. Það er það sem verið er að gera hér.

Virðulegi forseti. Ég ætla að staldra við eitt sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni. Það sem hann sagði og vitnaði í restina í skýrslu Ríkisendurskoðunar var að ríkisábyrgðin hefði kviknað vegna þess að skuldir Lánasjóðs landbúnaðarins hefðu verið skildar eftir í gamla Landsbankanum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé algjörlega sannfærður um að mistökin hafi ekki verið gerð þegar Nýi Landsbankinn var stofnaður með nýju einkavæðingunni sem Vinstri grænir stóðu fyrir fyrir ári. Mér er ómögulegt að skilja að ef maður er með ríkisábyrgð á skuldbindingum lánasjóðsins, fyrir lánum sem hann tekur, að eignirnar séu færðar inn í Nýja Landsbankann og skuldirnar skildar eftir í gamla Landsbankanum. Þetta hefði að mínu viti átt að skuldajafna eins og er gert í mörgum tilfellum. Á þeim fundi sem hv. þingmaður var að vitna í kom fram að til að mynda forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs gerðu athugasemd við að svo hefði ekki verið og upplýstu á þeim fundi að komið hefði í ljós á fundi með Fjármálaeftirlitinu að ekki hefði verið ásetningur að færa eignirnar inn í nýja bankann og skilja skuldirnar eftir í þeim gamla. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé algjörlega sannfærður um að mistökin hafi verið gerð þarna þó að ég geti að sumu leyti tekið undir með honum, menn hefðu átt að setja í farveg hvernig hægt væri að aflétta ríkisábyrgðunum þegar Lánasjóður landbúnaðarins var seldur á sínum tíma. Mér finnst ekki vera innstæða fyrir fullyrðingu hv. þingmanns þegar hann heldur því fram að mistökin hafi verið gerð á þessum tíma. Er hann algjörlega sannfærður um það? Ég ítreka spurningu mína í þriðja sinn um það hvort engin mistök hafi verið gerð við einkavæðingu nýju bankanna með því að færa eignirnar af Lánasjóði landbúnaðarins inn í nýja bankann og skilja skuldirnar eftir í gamla bankanum.

Forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spyr mig hvort ég sé algjörlega sannfærður um að rétt sé með farið. Ég er algjörlega sannfærður um það, já. Eins og ég sagði áðan var enginn ágreiningur um það á fundi fjárlaganefndar nema á milli þriggja fulltrúa Sjálfstæðisflokks annars vegar og þeirra gesta sem komu til fundarins hins vegar. Ég er því fyllilega sannfærður um að rétt sé með farið enda sýna öll gögn sem að okkur hafa beinst í þessu máli og allar umsagnir sem fjárlaganefnd hefur fengið svart á hvítu hvenær þetta gerðist, hvaða mistök voru gerð og hvers vegna við sitjum uppi með þetta í dag, sem við hefðum aldrei átt að gera. Menn verða að horfast í augu við að það voru gerð mistök, gerðir hlutir sem aldrei nokkurn tímann átti að gera. Það kemur fram í minnisblaði frá Ríkisendurskoðun, í skýrslu Ríkisendurskoðunar, í umsögn Fjársýslu ríkisins sem kom á fund fjárlaganefndar og fulltrúa fjármálaráðuneytisins að rétt sé farið með. Skuldin liggur fyrir, upphæðin er klár og það verður að gjaldfæra hana í stað þess að leyna henni eins og hingað til hefur verið gert.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmaður sleppa dálítið vel frá þessu. Menn deila ekki um hvort skuldfæra eigi upphæðina núna eða ekki, það liggur alveg fyrir. Ástæðan fyrir því að ég kalla eftir þessum svörum er sú að það liggur nefnilega ekki ljóst fyrir hvenær mistökin voru gerð. Hv. þingmaður segir að það hafi einungis verið deilur milli þriggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þeirra aðila sem voru á fundi fjárlaganefndar, það er alrangt. Ég minni bara á að hv. þm. Oddný Harðardóttir, sem nú er formaður fjárlaganefndar, upplýsti áðan að hún væri ekki alveg viss um hvenær mistökin hefðu verið gerð, hvort þau hefðu verið gerð þegar sjóðurinn var seldur, við setningu neyðarlaganna eða þegar nýju bankarnir voru stofnaðir. Ég held því að hv. þingmaður sé dálítið einangraður í afstöðu sinni. Hins vegar verð ég að fagna því sem hv. þingmaður segir að það sé mjög mikilvægt að menn rannsaki þetta mál og læri af niðurstöðunni en séu ekki með einhverjar fullyrðingar um hvað þeir telji hafa gerst áður en niðurstaða fæst í þá rannsókn sem greinilega þarf að fara í. Það er aðalatriði málsins.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég á að endurtaka svar mitt en hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er ekki sáttur við að ég sé sannfærður um að vel sé farið með þetta mál í dag. Ég er ekkert einn um það. Ég vitnaði í skýrslu Ríkisendurskoðunar, í fundi fjárlaganefndar og ég vitnaði um samstöðuna sem var með þeim gestum sem til okkar komu um að rétt væri að fara með málið eins og gert er í dag og að uppruna þess mætti rekja til ársins 2005 þegar mistökin voru gerð eins og segir í öllum gögnum. Ég þarf ekki að lesa þau upp aftur, þau eru aðgengileg í gögnum fjárlaganefndar, á vef Ríkisendurskoðunar og alls staðar þar sem menn vilja bera sig eftir þeim. Tíðarandinn var svona á þessum tíma, farið var með opinbert fé af hirðuleysi og því fór sem fór.

Herra forseti. Það er eins og þessi söngur sem maður fær sífellt að heyra frá Vinstri grænum sé spilaður aftur og aftur, það er eins og hann þarfnist endurnýjunar við. Ég ætla hins vegar að koma hingað upp til að tala um vinnubrögðin, en fram til þessa hefur umræða um þau sett mikinn svip á ræður hér. Hvað sagði hæstv. fjármálaráðherra í fyrri umræðu í þessu máli? Hann sagði: Fjáraukalög eru um ófyrirséð útgjöld, um ófyrirséð útgjaldatilvik, og tók náttúruhamfarirnar sem dæmi. Mér finnst hv. þm. Björn Valur Gíslason hafa undirbyggt málflutning okkar sem höfum gagnrýnt vinnubrögðin því að hann hefur sýnt fram á að það vissu einfaldlega allir af því að þetta þyrfti að gera. Af hverju var það þá ekki gert strax við upphaf umræðunnar um fjáraukalög? Af hverju kemur það inn í umræðuna á síðustu metrunum? Ef allir vissu þetta og höfðu þetta á tæru, af hverju var það ekki gert þá? Var það kannski út af því að þá hefði myndin ekki orðið nægilega fullkomin fyrir ríkisstjórnina við kynningu á fjáraukalögum? Getur það verið ein af ástæðunum? Mér fannst hv. þingmaður allt að því vega ómaklega að hv. formanni fjárlaganefndar en ekki síður að hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur þar sem þær sögðu myndina ekkert endilega vera allt of skýra. Er hv. þingmaður að segja að þær skilji ekki það sem fyrir er lagt, formaður félagsmálanefndar og meðlimur í viðskipta- og efnahags- og skattanefnd? Mér fannst hann vega ómaklega að þeim. Mér fannst það líka þegar hann, hv. þingmaður, var að vitna í svar frá hæstv. félagsmálaráðherra um Íbúðalánasjóð, það svar var einfaldlega ekki skýrara en svo að á morgun fer fram utandagskrárumræða um Íbúðalánasjóð af því svar félagsmálaráðherra var ekki nægilega skýrt. Það veit enginn nákvæmlega um hvað þetta er. Myndin er ekki glögg, svo ég vitni í orð hv. þingmanns úr Samfylkingunni. Ég vil  Ég kem síðar að Landbúnaðarháskólanum sem ég ætlaði líka að spyrja hv. þingmann um.

Virðulegi forseti. Það er spurt um góð vinnubrögð, út af hverju þessi hlutur sé geymdur fram á síðustu stundu, til 58 mínútna fundarins eins og hann er kallaður, og hvers vegna þetta hafi ekki verið gert fyrr. Ég vil í fyrsta lagi benda hv. þingmanni á að hér er ekki um útgjaldaaukningu að ræða af hálfu ríkisins og ríkissjóðs, með því að gjaldfella þær ríkisábyrgðir sem hér eru í dag. Í öðru lagi er verið að tala um útgáfu skuldabréfa, eins og kemur fram í gögnum sem ég vitnaði í áðan, um fjármögnun á þeim heimildum sem Íbúðalánasjóði eru fengnar. Það er ekki verið að taka fé úr ríkissjóði. Það er ekki verið að gera myndina verri en hún var. Þessir hlutir hafa legið fyrir í opinberum gögnum til dagsins í dag, það er ekki verið að gera hlutina verri en þeir voru, heldur er verið að reyna að færa þá til bókar eins og rétt er að gera. Það eru góð vinnubrögð, virðulegi forseti, það er það gegnsæi sem á að vera í fjárlögum ríkisins, að skuldbindingar af þessu tagi, þó að uppruni þeirra sé ljótur og þó svo það geri okkur ekki mikið gagn í samfélaginu, séu þar sem þær þurfa að vera. Þetta þarf að vera uppi á borðinu. Þetta þarf að vera skýrt. Hér er ekki verið að auka útgjöld eins og stundum hefði mátt ætla á umræðunni hér í kvöld, heldur langt frá því. Þetta eru upplýsingar sem hafa legið fyrir, staðreyndir sem hafa blasað við. Nú er bara verið að færa þær til bókar.

Herra forseti. Hv. þingmaður verður þá bara að leiðrétta mig ef ég hef misskilið hann. Ég skildi hann á þann veg, og vil fagna því sérstaklega, að hann ætlaði að beita sér fyrir því að þessum vinnubrögðum yrði ekki beitt eftirleiðis, hann vilji styrkja og undirbyggja þingið, hann vilji auka eftirlitshlutverk fjárlaganefndar, hann vilji ekki nota sömu vinnubrögð og beitt var á milli 2. og 3. umr. af hálfu framkvæmdarvaldsins og vilji miðla því til fjárlaganefndar. Hv. þingmaður verður líka að útskýra fyrir mér: Versnar afkoma ríkissjóðs við þessa tillögu frá meiri hluta fjárlaganefndar? Versnar hún? Já eða nei? Ég vil líka spyrja: Til hvers erum við þá að biðja um að heimildir til lántöku hækki um 33 milljarða á milli umræðna? Af hverju er verið að biðja um þá heimild? Eru þetta bara einhverjir talnaleikir? Ég álít að afkoma ríkissjóðs versni með þessum tillögum og það þýði ekkert að segja að ekkert verði greitt út. Af hverju er verið að biðja um heimildina til lántöku upp á 33 milljarða?

Forseti. Afkoma ríkissjóðs versnar ekki hvað þetta varðar. Svo að ég fari yfir það aftur þá er í fyrsta lagi verið að færa til gjalda fallnar ríkisábyrgðir sem féllu í hausinn á okkur haustið 2008 þegar bankahrunið varð á Íslandi. Í öðru lagi verður Íbúðalánasjóður fjármagnaður með útgáfu skuldabréfa og það myndast eign á móti, þannig að ballansinn heldur hvað það varðar. Hv. þingmanni verður tíðrætt um eftirlitshlutverkið sem fjárlaganefnd og Alþingi á að gegna hvað varðar fjárlög ríkisins. Ég vitnaði í nokkrar skýrslur Ríkisendurskoðunar í ræðu minni hér í 2. umr. fjáraukalagafrumvarpsins sem vitna ótvírætt um agaleysi í rekstri ríkisins árið 2007. Með leyfi forseta segir: „Þegar öllu er á botninn hvolft felst vandamálið í agaleysi allra aðila, bæði forstöðumanna,  Virðulegi forseti. Þetta hefur breyst.

Virðulegi forseti. Í góðri bók stendur: „Sá yðar sem syndlaus er kasti fyrsta steininum.“ Og það er líka haft á orði að óskynsamlegt sé að kasta steinum úr gróðurhúsi eða glerhúsi. Mig langar að rifja þetta upp við hv. þm. Björn Val Gíslason í ljósi þess að fyrr í dag vorum við að fjalla um breytingar á lögum hvað varðar styrk og stuðning við nýsköpunarfyrirtæki vegna þess að ábending ESA var um það að mistök hefðu verið gerð í fjármálaráðuneytinu, hjá hæstv. fjármálaráðherra og formanni Vinstri grænna. Það sama er uppi á teningnum varðandi aðkomu ríkisins, og þar með hæstv. fjármálaráðherra og ráðuneytis og ríkisstjórnar, þegar menn sprautuðu peningum inn í Sjóvá – Almennar. Það mál er til skoðunar. Þá hefur þess verið getið hér úr ræðustól og oft verið gagnrýnt - og satt best að segja hafa ekki öll kurl komið til grafar hvað það varðar, þ.e. skiptingu milli gömlu bankanna og nýju. Þess vegna finnst mér það óvarlegt af þingmanninum að ráðast eingöngu á fortíðina og telja að þau mistök sem þá hafi verið gerð verði ekki gerð aftur, svo virðist nefnilega vera sem við eigum ýmislegt ólært. Ég fagna því hins vegar að þingmaðurinn skuli koma hingað upp og gera þingmönnum öllum og þeim sem á mál hans hlýða grein fyrir því að þetta er ekki tapað fé. Varðandi Lánasjóð landbúnaðarins upp á 13,4 eða 13,6 milljarða, og sölu á sínum tíma, langar mig að heyra mat hv. þingmanns á því hvað hann telji að upphæðin sé stór sem sé töpuð og muni falla á ríkissjóð, því auðvitað er þetta heimild … 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður, ég náði nú ekki alveg innganginum að spurningunni. Eitthvað var talað um að kasta steinum úr glerhúsi eða gróðurhúsi, ég náði því nú ekki alveg, og ráðast á fortíðina. Það er nú það sem við erum að glíma við í dag, það er hluti af fortíðinni sem við erum að glíma við í dag, þ.e. bæði ríkisábyrgðarmálið og staða Íbúðalánasjóðs. Það er alveg sama hvað okkur langar heitt til að horfa fram hjá því, ástæða þess að við erum að ræða þessi mál í dag er úr fortíðinni - ekki í framtíðinni, ekki nútíðinni, heldur fortíðinni, við erum að gera upp fortíðarmál. Með því er ekkert verið að ráðast á fortíðina sem slíka, heldur gera hana upp. Það er það sem þetta mál snýst um. Hve mikið mun innheimtast af þessum kröfum? Væntanlega er hv. þingmaður þá að vitna til þeirra krafna sem eru innan Landsbanka Íslands, því að sambærilegir hlutir áttu sér stað í öðrum bönkum bara í miklu minna mæli eða lægri upphæðir, svo sem Iðnlánasjóður og fleira sem gekk inn í Glitni eða Íslandsbanka eða hvað þetta hét nú allt saman á þeim tíma. Varðandi það sem féll á ríkið sem ábyrgðaraðila innan Landsbankans eru ekki miklar vonir um að nokkur einasta króna komi þar inn, því miður. Þrotabú Landsbankans virðist ekki ætla að eiga fyrir kröfum eins og komið hefur fram í öðru stóru máli sem hefur verið til umræðu allt of lengi. Það er því ekki mikil von bundin við að eitthvað fáist upp í þessar ábyrgðir, því miður. Það er samkvæmt mati Ríkisendurskoðunar, Fjársýslunnar og fjármálaráðuneytisins.

Herra forseti. Mig langaði að nýta þessa síðustu mínútu sem ég hef til þess að ræða aðeins vinnubrögðin. Hv. þingmaður ræddi mjög gjarnan í upphafi síns máls um að þetta hefði allt legið fyrir og öllum hefði átt að vera það ljóst, ekki síst fjárlaganefndarmönnum og jafnvel þingmönnum öllum. Því vakti það mikla furðu mína af hverju í ósköpunum þetta væri þá ekki búið að vera í ríkisreikningi og til að mynda í fjárlögum fyrir 2010, hafi þetta legið fyrir 2008. Ef einhver eðlileg rök hafa verið í því máli spyr maður af hverju í ósköpunum þetta hafi komið inn á síðustu stundu, rétt fyrir 3. umr., af hverju það hafi ekki legið fyrir við upphaf fjáraukalagaumræðunnar. Ég held að það hefði verið miklu meiri mannsbragur á því, sérstaklega ef það er þannig, eins og hv. þm. vill vera láta, að öll mistök fortíðar séu gleymd og grafin og þeir sem nú stjórna geri engin mistök.

Forseti. Eins og ég sagði áðan hefur þetta blasað við í gögnum ríkisins, í bókhaldi ríkisins, í mörg ár, þ.e. hver ábyrgðin var, eins og ég vitnaði hér til áðan í ríkisreikningi alveg frá árinu 2005 þegar Lánasjóður landbúnaðarins var settur inn í Landsbankann, þá var þetta fært inn í ríkisreikning og á hverju ári til ársins 2008 þegar bankarnir féllu með þeim látum sem urðu á þeim tíma. Það hlýtur því að hafa blasað við að þær skuldir sem þarna voru inni með ríkisábyrgðum hlytu að falla á ábyrgðaraðila. Það er hins vegar ekki fyrr en í dag, á þessu hausti, sem það liggur endanlega fyrir um hvaða upphæðir er að ræða og hver staða málsins er hvað þetta varðar og þess vegna er þetta gert núna. Auðvitað hefði átt að gera þetta strax haustið 2008 þegar ábyrgðin var virk. Það hefði verið réttasta leiðin ef það hefði legið fyrir þá. Því miður gerði það það ekki á þeim tíma og þess vegna erum við í þeirri stöðu í dag að færa þetta til gjalda - loksins, segi ég því að því miður er þetta orðinn hlutur, gerður hlutur,