Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú búið að ræða svo mikið þetta mál í hv. d., að ég vil sem fæstu þar við bæta af minni hálfu. En eins og menn muna, þótti vanta upplýsingar um atriði, sem spurt var um, en þau voru þess efnis, hvenær bókavörðum hafi verið fjölgað upp í þessa tölu, sem nú er, og hvernig vinnutíma bókavarða væri háttað. Það er þetta, sem óskað hefur verið upplýsinga um. Hefur n. aflað sér skýrslu hjá landsbókaverði, þar sem hann gefur þessar upplýsingar, og liggur hún hér fyrir. Landsbókavörður segir hér í skýrslu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1925 eru auk landsbókavarðar tveir bókaverðir og einn aðstoðarbókavörður, þ.e. alls þrír. 1931 er bætt við aðstoðarbókaverði, og er þá talan komin upp í fjóra. 1. júlí 1944 er bætt við aðstoðarbókaverði, og er þá talan komin upp í fimm. 1. janúar 1946 er bætt við aðstoðarbókaverði, og er þá talan komin upp í 6. Í janúar 1946 var jafnframt ákveðið af menntmrn., að lestrarsalur skyldi opinn daglega frá kl. 10–10, eða fjórum stundum lengur en verið hafði.“ Þessa skýrslu sína gefur landsbókavörður 24. apríl s.l. - Svo er hér nokkuð langt mál í annarri skýrslu frá landsbókaverði, sem lýtur að vinnutíma bókavarða. Hún er ekki svo mjög löng, að til þess að sagt sé skýlaust frá því, sem hann þar lætur uppi, tel ég rétt að lesa hana upp. Er hún dags. 21. apríl 1949 og hljóðar svo: „Samkvæmt tilmælum í símtali í dag skal eftirfarandi tekið fram í sambandi við landsbókasafnið. (Nú, ég sleppi hér fyrsta kaflanum, um tölu bókavarða, þar sem það er komið áður). Vinnutími bókavarða er sex stundir daglega, þar í 1/2 stundar kaffihlé. Raunverulegur vinnutími sex bókavarða daglega verður því 51/2 stund x 6, eða 33 stundir. Til lestrarsalsgæzlu verður að hafa til staðar tvo menn samtímis; það verða 20 vinnustundir daglega. Útlánið er opið tvo tíma á dag. Því fylgir bókfærsla og innheimtustörf, og verður að ætla útláninu minnst 4 tíma á dag. Viðtaka og skráning bóka er ærið starf einum manni og ekki unnt að ætla því minna, en fullan vinnutíma eins manns. Útkoman verður þá þessi: Lestrarsalsgæzla 20 stundir daglega,útlán 4 stundir og skráning 51/2 stund, eða samtals 291/2 stund daglega. Afgangs er þá til annarra starfa í safninu aðeins 31/2 stund daglega, auk vinnu landsbókavarðar, en hann annast allar bréfagerðir, margs konar vinnu í sambandi við öflun bóka o.s.frv. Það væri auðvelt að rökstyðja þörf safnsins fyrir miklu meiri vinnu. Hér skal aðeins á það bent, að með nýsamþykktum lögum um skyldueintök eru lögð ný störf á landsbókasafnið, sem krefjast allmikillar vinnu. Samkvæmt gestabók safnsins 1947 komu á því ári í lestrarsal kl. 10–12 að morgni alls 2.655 gestir, en kl. 8–10 að kvöldi 2.600. Ég hef ekki við höndina nákvæmar tölur um árið 1948, en þær munu ekki vera lægri. Í janúar og febrúar þ. á. voru morgungestir samtals 477, en kvöldgestir 310. Virðingarfyllst Finnur Sigmundsson.“ Þetta er sú fræðsla, sem landsbókavörður hefur látið í té. Get ég svo látið við þetta sitja af minni hálfu, og mun með þessum skýrslum vera fullnægt þeim spurningum, sem bornar hafa verið hér fram.



Herra forseti. Ég hef flutt brtt. við þetta frv., á þskj. 390. Tel ég sjálfsagt, að flestir þdm. mundu ljá henni atkv. sitt, en nú sé ég, að af samþykkt hennar hlyti að leiða það, að þetta mál yrði að fara aftur til Nd., og býst ég við, að afleiðingin yrði þá sú, að málið dagaði uppi. Ég mun þess vegna taka brtt. mína aftur til þess að fyrirbyggja slíkt og auðvelda afgreiðslu málsins.



Ég þakka n. fyrir þær upplýsingar, sem hún hefur gefið, og sýna þær, eins og við mátti búast, að ekki er með öllu ástæðulaust, að sú aukning starfsmannafjöldans hefur átt sér stað, sem talin hefur verið upp. En hins vegar kemur berlega í ljós, að hægt ætti að vera að komast af með mun færri menn en þar er ætlazt til. Sérstaklega virðist óþarfi að hafa tvo menn yfir þeim innan við 10 hræðum, sem sækja safnið að morgni til og að kvöldi til. Ég hreyfði aths. við þetta mál hér í upphafi í þeim tilgangi að vekja á því athygli, að þegar talað er um að draga úr kostnaði við ríkisreksturinn, væri þarna gott dæmi um það, hvernig rekstrarkostnaður hefði aukizt í stofnun, sem ekki væri að neinu leyti sérstæð, og væri auðveldara að tala um að draga úr þessum kostnaði, en að gera það í framkvæmd. Þessar upplýsingar sanna það, sem ég fyrst hélt fram í þessu efni. Ég álít, að ef þingið hefði sparnaðarvilja, mætti draga úr kostnaðinum umfram það, sem hér er bent á samkv. þessu frv.



Ég vil bara taka fram, að menntmn. lagði til fyrir langa löngu, með hæstv. forseta í broddi fylkingar sem form., að frv. næði fram að ganga. En þá kom fram aths., sem leiddi til þess að afla þeirra upplýsinga, sem nú hefur verið gert, og kom þá fram, að n. vildi gjarnan hafa biðlund, til þess að þetta yrði athugað. Við það situr, og hún finnur ekki hvöt hjá sér til þess að gera við það neinar brtt., en hefur vitanlega haft og vill hafa opin eyru til andsvara því, sem fram kynni að koma í brtt. frá öðrum, og tekur hún því málið í samræmi við það, sem hún hefur gert, eins og það horfir við á þessari stundu.



Út af þessum upplýsingum vildi ég leggja fram brtt. við 8. gr., sem hljóðar þannig: Fyrir orðin „allt að sex“ í 2. mgr. komi: allt að fjórum. - Mér virðist hafa verið upplýst, að komast megi af með fjóra bókaverði og þykir réttara að taka það fram strax, en að lögfesta nú sex. Vísa ég þar til þeirra orða dómsmrh., að gerð hafi verið tilraun til þess að koma á sparnaði í ríkisrekstri, og sé þá ekki ástæða til þess að byrja að auka hér útgjöld fram yfir það, sem hægt er að komast af með. Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. þm. Barð. við 8. gr. frv.: Fyrir orðin „allt að sex“ í 2. mgr. komi: allt að fjórum. - Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti Ég vil bara benda á, að ég tel meðferð þessa máls vera sýnishorn af því, hvernig hún á ekki að vera. Við 1. umr. þessa máls hreyfir dómsmrh. því, að hann óski eftir upplýsingum. Í stað þess að afla þeirra og koma með þær fyrir 2. umr. er málið tekið fyrir til 2. umr., án þess að þessara upplýsinga hafi verið aflað, og sagt, að þær komi fyrir 3. umr. Síðan er málið búið að vera á dagskrá í hálfan mánuð, en er aldrei tekið til umr. Og nú, þegar allt er komið í eindaga, koma upplýsingarnar.



Herra forseti. Ég mótmæli því algerlega, sem hv. 1. þm. N-M. hefur látið sér um munn fara, að aldrei hafi verið gefnar upplýsingar um málið fyrr en í dag, þó að ekki hafi legið fyrir sú skýrsla, sem frsm. las, fyrr en nú. Strax við 2. umr. málsins skýrði ég frá því, að ég hefði átt tal við landsbókavörð viðvíkjandi tölu bókavarða. Og þær upplýsingar, sem ég gaf þá þegar, eru þær sömu og nú liggja fyrir, og það eru sex bókaverðir við safnið fyrir utan landsbókavörð og hefur verið nú um sinn. Hins vegar er alls ekki rétt, að hér sé um neina fjölgun embætta að ræða, eins og legið hefur við, að haldið hafi verið fram í þessu máli. Hér er aðeins um staðfestingu á ríkjandi ástandi að ræða. Ég hygg, að fjárveiting til landsbókasafnsins hafi um tvö ár verið byggð á þessari starfsmannafjölgun. Og frv. miðar ekki fyrst og fremst að því að ákveða tölu bókavarða. Það eru aðrir hlutir, sem ákveðnir eru með því. Hv. þm. sagði, að meðferð málsins væri nákvæmlega sú, sem ætti ekki að vera um nokkurt mál. Ég mótmæli þessu. Ég álít, að menntmn. hafi athugað þetta mál eins vel og n. hafa athugað mál í þinginu og eins vel og þær n., sem hv. þm. kann að vera formaður í. Hv. þm. Barð hefur komið með till. um, að bókaverðirnir verði 4. Ég er hræddur um, að jafnvel þótt maður vildi vera með öllum skynsamlegum sparnaði, þyrfti nýja athugun á því, hvernig landsbókasafnið skyldi starfa, þannig að fá þyrfti, að ýmsu leyti nýjar starfsreglur, ef þetta yrði samþ. Ég er ekkert sérstaklega að mótmæla því, en það er nú svona, að samkv. núgildandi l. eiga bókaverðir við landsbókasafnið að vera tveir, en þeir eru sex vegna þarfa þeirra starfa, sem þar eru unnin, og þar af leiðandi efast ég dálítið um gagnsemi þess að samþ. till., nema settar væru um leið nýjar reglur um starfsemi safnsins, sem gerðu þetta mögulegt. Menntmrh. er ekki hér viðstaddur, og væri þó eðlilegt, að hann hefði sitt að segja um þetta mál, og væri e.t.v. ekki rétt að afgr. málið, þó að það hafi oft verið tekið af dagskrá, fyrr en hann gæti sagt hér álit sitt. Ég vil svo að síðustu endurtaka það, að mér fannst undarleg þessi árás hv. 1. þm. N-M. á þessa n., sem um mál þetta hefur fjallað, og ómakleg.



Herra forseti. Hv. formanni þykir ómaklega ráðizt á n. Við skulum taka þann hluta úr ræðu hans, þar sem hann segir, að komin sé till. um að fækka bókavörðunum um tvo. Hann segir, að þetta sé athugunarvert, en þá þurfi að breyta starfsreglum safnsins eitthvað. Á síðustu stundu koma þær upplýsingar, sem gefa honum sjálfum ástæðu til þess að athuga þetta, hvað þá hinum nm. Mér finnst nú ekki, að þetta sé eins og það ætti að vera. Mér finnst, að n. eigi snemma í umr. um málið að láta uppi þær upplýsingar, sem hægt er að gefa um málið, þannig að þm. geti komið með þær breytingar, sem þeir vilja, og byggt þær á réttum forsendum.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) Hæstv. forseti er nú eiginlega búinn að taka fram öll þau atriði, sem ég ætlaði að gera að umtalsefni. Ég vil aðeins bæta því við, að ef af hálfu þessarar hv. d. eða n. er eitthvað, sem er einkennilegt eða vítavert, dálítið skrýtið, þá er það einmitt þetta, að eftir allan þennan umhugsunartíma er komið á síðustu stundu og farið að víta allt saman. Ég álít þetta bara dálítið kotroskið mont af þdm. Sumir koma með haug af brtt., og ég er undrandi yfir aðferðum d. í sambandi við þetta mál. Ég vil að síðustu geta þess, að enn þá stendur málið þannig, að þeir, sem vilja vanda þarna um, geta komið fram með brtt., eins og hv. þm. Barð. hefur gert. En ef fylgt væri á eftir samkvæmt þeim bendingum, sem gefnar hafa verið og þá fyrst og fremst af hálfu hæstv. dómsmrh., þætti mér sem frsm. æskilegt að heyra, hvað hann segði um málið og hvort hann vildi fylgja þeim breyt. eftir.



Herra forseti. Ég hélt, að það væri ætlun d. að afgr. þetta mál eftir þetta þóf í allan vetur, og í trausti þess tók ég hina sjálfsögðu brtt. mína aftur hér áðan. En nokkru síðar er borin fram brtt. um málið, og sannfærðist ég þá um, að ástæðulaust hefði verið af mér að taka till. mína aftur, því að þetta gerði mér ljóst, að hér eru til þm. í d., sem hafa hug á því að bregða fæti fyrir málið með einhverju móti. Það hefur verið talað um, að upplýsingar um málið hafi komið of seint frá menntmn., svo að þdm. hafi ekki gefizt kostur á að koma með neinar brtt. eða taka afstöðu fyrr en skýrsla sú var birt, sem hv. frsm. las upp áðan. En ég vil minna á það, að þegar menntmn. fjallaði um þetta mál snemma í vetur, kallaði hún til sín landsbókavörð og bókavörð háskólabókasafnsins, ræddi við þá um málið og fékk hjá þeim tæmandi upplýsingar um starf beggja safnanna, bæði um hugsanlega samstarfsmöguleika þeirra, hvernig unnt væri að draga úr óþarfa bókakaupum með samstarfi, starfsmannahald og hvort hægt væri að sameina söfnin, sem þeir töldu ekki vera hægt, nema byggð yrði ný bókasafnsbygging fyrir bæði söfnin sameiginlega. Ég held, að allar þessar upplýsingar og mörg atriði hafi verið upplýst hér af form. n. og frsm., og enginn dm. hefur þurft að vera í vafa um, hvernig þetta mál lægi fyrir. Það er því einhver tilhneiging að setja aðra til skrifta, sem kemur fram á síðustu stundu. Sízt hafði ég búizt við því, að hv. þm. Barð. bæri fram slíka till. nú, því að ef hann hefði talið fært að reka bókasafnið með færri mönnum á t.d. síðasta fjárhagsári, hefði hann látið það til sín taka í fjvn. Hvers vegna hefur ekki hv. þm., síðan hann varð form. fjvn., komið með till. um það, að ekki starfi við landsbókasafnið nema 2, 3 eða 4 menn? Þetta hefur þm. ekki gert og virðist ekki gripinn af þessum sparnaðaranda fyrr en nú. En aðalatriðið er þetta: Er þetta gert til að sýnast á síðustu stundu, eða fylgir þessu alvara? Það er ekki um að villast, að 6 menn eru nú með embættisveitingu við safnið, og vil ég spyrja dómsmrh.: Telur hann fært í framkvæmd að reka í sparnaðarskyni menn, sem hafa embættisveitingu fyrir sínu starfi, frá starfi fyrirvaralaust? Og ég vil spyrja form. fjvn.: Telur hann fært að leggja til nú þegar á þessum fjárl., að kostnaður við safnið sé miðaður við 4 starfsmenn, en ekki 6? Er hægt á næstunni að draga þarna saman seglin og koma við sparnaði? Ég gæti hugsað mér að leita samkomulags við þessa embættismenn, en get ekki séð, að af því mundi leiða fljótlega mikill sparnaður. Eins og tekið hefur verið fram, hafa forstöðumenn safnanna beggja, háskólabókavörður og landsbókavörður, lýst því yfir, er þeir voru kallaðir fyrir n. til þess að veita upplýsingar, að þeir teldu að óbreyttum kröfum til safnanna ekki hægt að hafa þar færri menn. Þvert á móti mætti rökstyðja, að í rauninni þyrfti meiri starfskrafta, ef ekki ætti að setja til hliðar nauðsynleg störf við söfnin. Þeir töldu sér því nauðsynlegt að óbreyttum starfsháttum að hafa heimild til þess mannafla, sem nú starfar við söfnin. Ég vil að síðustu endurtaka það, sem ég sagði, að ég held, að þær upplýsingar, sem nú hafa verið staðfestar með skriflegri skýrslu frá landsbókaverði, hafi legið fyrir í glöggri skýrslu form. og frsm. n. við framhaldsumr. n. hér. Það er því orðinn langur meðgöngutími hjá hv. þm. Barð., að hann skuli fyrst núna koma með þessa sparnaðartill. sína, eingöngu til þess að bregða fæti fyrir setningu þessarar löggjafar, sem nú liggur fyrir og er þó nauðsynleg viðvíkjandi þeirri stofnun, sem hér á hlut að máli.



Ég ætlaði ekki að taka til máls. En vegna þess að fyrirspurn var beint til mín, verð ég að svara henni. - Hv. 3. landsk. þm. spurði, hvort hægt væri að samþ. þessa till. þannig, að hún hefði áhrif og tveir embættismenn hyrfu þannig frá störfum. Ég vil vekja athygli á því, að samkvæmt landslögum eru það ekki nema 2 menn af þessum 6, sem hafa reglulega embættisveitingu og verða taldir embættismenn. Hinir 4 eru aðeins laust ráðnir með þeim hætti, að um þá gilda ekki sömu reglur og um embættismenn eða fasta starfsmenn, þannig að það hlýtur að vera hægt að losa þá við störf með sama hætti og allan þann aragrúa af opinberum starfsmönnum, sem ráðnir eru án heimildar í lögum til þess að gegna sérstökum störfum. Ef þm. meina nokkuð með þessu tali sínu um að spara, þá er þarna kjörið dæmi til þess að fullnægja þeirri ósk með því að samþ. brtt. hv. þm. Barð. Þarna hefur ein stofnun blásið stórkostlega út á örfáum árum og meira en eftir þeim tölum sem hér eru taldar, því að hér verður einnig að taka tillit til háskólabókasafnsins, en þar eru a.m.k. 3 menn til viðbótar. Við þessi söfn starfa þá að minnsta kosti 10 menn, en munu hafa verið eitthvað 4–5 fyrir stríð. Nú er upplýst m.a., að 2 menn þarf til þess að sitja yfir innan við 10 mönnum, sem mæta á safninu fyrir hádegi og á kvöldin. Það þarf hvorki meira né minna en 2 fíleflda karlmenn, hálærða vísindamenn til þess að passa upp á þessar fáu hræður. Þetta er sjálfsagt allt í lagi, og ég efast ekki um, að hægt sé að færa rök að því. En ef menn eru að tala um óhófseyðslu hjá ríkinu, er hér ágætt tækifæri til þess að sýna vilja sinn til að spara, og tel ég miður farið, að síðasti ræðumaður skyldi ráðast á hv. þm. Barð. fyrir það að flytja brtt. Til hvers er verið að hafa 3. umr.? Til þess að menn geti komið með brtt. Það verður ekki móti því mælt, að þetta mál hefur ekki fyrr en nú við þessa umr. legið fullkomlega skýrt fyrir þdm. Ég þori að fullyrða, að þessar tölur um það, hvað fáir koma á safnið á morgnana og kvöldin, hafa ekki verið lesnar fyrr upp í deildinni, þó að frsm. hafi sýnt mér þær persónulega fyrir 1–2 vikum. Ég tel, að þetta mál, sem er í sjálfu sér lítið mál og hefur kannske orðið umræðufrekara, en efni standa til, sé því aðeins merkilegt, að það sé tekið sem dæmi til þess að sýna, hvernig ríkisreksturinn hefur blásið út og hvaða þm. það eru, sem vilja, þegar á, á að herða, gera eitthvað til þess að draga úr þessum rekstrarkostnaði. Ég hef ekki viljað stöðva þetta mál með því að bera fram brtt. En úr því að einn hv. þm. hefur sýnt sparnaðarvilja sinn með brtt., vil ég greiða henni atkvæði mitt.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. beindi til mín þeirri spurningu, hvort ég teldi hægt að láta tvo menn fara, sem þegar eru komnir í safnið, ef brtt. mín yrði samþ. Hæstv. dómsmrh. hefur svarað þessu, en ég vil þó bæta því við, að jafnvel þótt það væri ekki hægt, meðan þessir menn lifa, væri ekki nauðsynlegt að ráða í stöðurnar aftur, ef þessir menn skyldu hverfa til annarra starfa eða falla frá, þannig að það er mikill eðlismunur á því, hvort skylt er að hafa framvegis 6 menn við starfið eða 4, eins og verða mundi, ef brtt. mín yrði samþ. Hv. 3. landsk. spurði, hvers vegna ég hefði ekki borið fram sparnaðartill. í fjvn. í sambandi við þetta mál. Ég vil fyrst og fremst benda hv. þm. á það, að sú fullyrðing hans, sem hann hefur haldið fram á Alþ., að ég hafi alla fjvn. í vasanum, er ekki á rökum byggð, og þess vegna veit hann ekkert nema ég hafi gert þetta. Þetta er þá borið fram í þeirri trú, að ég ráði öllu í fjvn. og enginn annar. Þessi brtt. er, eins og hæstv. dómsmrh. sagði, mælikvarði á það, hvort menn vilja raunverulega spara eða þetta er aðeins í nösunum, þar sem ég legg hér til, að ekki sé hér lögboðin full tala þessara manna. Ég vil því vænta þess, að hv. 3. landsk. og aðrir þm. ljái brtt. minni fylgi sitt, sem er ekki fram komin til þess að spilla málinu, heldur af hreinni nauðsyn.



Ég heyrði, að dómsmrh. telur fært að ógilda skipunarbréf tveggja þeirra bókavarða, sem við landsbókasafnið starfa, því að ekki sé lagastafur fyrir útgáfu þeirra. Ég hélt þó, að skipunarbréfin væru á ábyrgð þeirra ráðh., sem hafa gefið þau út, og held því, að þessir menn gætu fengið úr því skorið fyrir dómstólunum. Ég fæ því ekki skilið, þegar hæstv. dómsmrh. segir, að segja megi. þessum mönnum upp. Það hefur verið sagt hér af hæstv. ráðh. og hv. þm. Barð., að þetta mál sé ágætt dæmi um það, hvernig ríkisreksturinn blási út, og þá eigi að setja lög um að stöðva útblásturinn. En það er einmitt það, sem hv. þm. Barð. og hæstv. dómsmrh. eru að bregða fótum fyrir. Þessi till. hv. þm. er því með öllu ástæðulaus, nema því aðeins að komið sé með till. um að draga allverulega starf safnsins saman, stytta starfstíma þess o.fl., en engin till hefur komið fram í þá átt; þess vegna er þessi brtt. ótímabær með öllu.



Herra forseti. Það var alveg ljóst eftir atkvgr. við 2. umr. þessa máls, að sjútvn. þyrfti að taka málið til athugunar, áður en þessi umr. færi fram. N. tók málið fyrir á fundi sínum í morgun og ræddi það eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. á þskj. 664. Á fundi n. mætti hv. þm. Ísaf., form. sjútvn. Nd., og ræddi við n. um þær breytingar, sem málið hefur nú tekið, og samræmingu á hinum ýmsu brtt., sem fram hafa komið. Nefndin hefur orðið sammála um að bera fram 7 brtt. við það eins og það liggur fyrir á þskj. 664. Ég vil þó taka fram, að einstakir nefndarmenn, þó sérstaklega hv. þm. NÞ., hafa óbundnar hendur við atkvgr. og um að fylgja eða flytja brtt. Þar á meðal hef ég sem form. n. borið fram brtt. á þskj. 671, og von er á annarri frá hv. þm. N-Þ. og hv. 1. þm. Reykv. Ég vil nú í stuttu máli lýsa þeim brtt., sem n. ber fram sameiginlega. - Fyrsta brtt. er, að á eftir 4. gr. komi ný grein, er orðist eins og stendur á þskj. 670. Þessi brtt. var felld við 2. umr. á þeim forsendum, að hún ætti að koma í stað 9. gr. Öllum nefndarmönnum var samt ljóst, að þetta þyrfti að komast inn í frv., og samkomulag varð um, að það skyldi koma sem ný gr. á eftir 4. gr. Um þetta var enginn ágreiningur í nefndinni. Þá er næsta brtt., við 6. gr. Það var samþ. við 2. umr., að ráðh. ákvæði „laun“ stjórnarinnar og endurskoðenda, en samkomulag varð um það í n., að í staðinn fyrir orðið „laun“ kæmi: þóknun. Þriðja brtt. n. er við 8. gr., þannig að á eftir 2. tölulið komi nýr liður, sem orðist svo: „3. Ef tekjur sjóðsins samkv. 1. og 2. tölulið nema minna en 4 millj. kr., skal ríkissjóður leggja sjóðnum til fé, sem vantar á 4 milljónir.“ Nú er gert ráð fyrir, að tekjur sjóðsins nemi samkv. 1. og 2. tölulið 8. gr. samtals 3–31/2 millj. kr. Þær tekjur geta vitanlega breytzt, og þótti n. rétt að setja þetta ákvæði inn í frv. Það hlýtur að liggja ljóst fyrir, að eðlilegt er að tryggja sjóðnum ákveðnar árstekjur, og verður það varla gert á annan hagkvæmari hátt en þennan. Um þetta atriði, 4 millj. kr. árstekjur, var fullt samkomulag í n. Fjórða brtt. er við 9. gr., þannig að fyrir 1. og 2. málsgr. komi ný málsgrein, sem orðist á þessa leið: „Nú hefur almennur aflabrestur orðið á einhverju veiðisvæði, svo að til sjóðsins kasta kemur um bætur. Skal þá hvert það skip, sem aflar 45% eða minna af meðalafla skipa þess flokks á viðkomandi veiðisvæði, fá bætt 40% af því, sem vantar á meðalafla, og síðan, með vaxandi afla, lækkandi hundraðshluta bóta samkv. eftirfarandi reglu.“ Þessi breyting er gerð fyrir þá sök, að nú eru í 9. gr. tvær málsgr., sem varla geta átt hvor við aðra og því ekki rétt að láta þær standa. Um þessa breytingu var fullt samkomulag í nefndinni. Fimmta brtt. er við 10. gr., og orðist hún á þessa leið: „Ef skip veiða minna en 20% af meðalafla viðkomandi flokks, skal sjóðstjórnin rannsaka sérstaklega, hvernig á slíku aflaleysi stendur. Ef þá kemur í ljós, að vítaverð vanræksla eða óstjórn á útgerðinni á verulegan þátt í aflaleysinu, er sjóðstjórninni heimilt að draga úr þeim bótum, sem viðkomandi skipum bæri samkv. hinni almennu reglu 9. greinar, eða fella bæturnar alveg niður, ef um mikil víti er að ræða.“ Hér er sá mikli eðlismunur á, ef þetta verður samþ., að strax skal grafa fyrir rætur þess meins - ef um það er að ræða -, sem aflabrestinum veldur, en eins og frv. er nú úr garði gert, getur það dregizt í þrjú ár. Um þessa breytingu var einnig fullt samkomulag í nefndinni. Sjötta breytingin er við 11. gr. Við þá grein bar ég fram brtt. við 2. umr., sem felld var þá, en n. þótti, að athuguðu máli, rétt að orða greinina upp og hafa hana svo hljóðandi: „Nú fær útgerðarmaður fé úr sjóðnum, og getur stjórn hans þá krafizt þeirrar tryggingar af útgerðarmanninum, sem henni þykir þörf, fyrir því, að fénu verði varið til greiðslu á eftirtöldum gjaldaliðum í þeirri röð, sem hér er talíð: Kaup og fæði skipverja, vátryggingargjöld og önnur hliðstæð gjöld, eftir því sem greiðslur hrökkva til hverju sinni.“ Nefndinni þótti, að mjög erfitt yrði, eins og 11. gr. frv. í sinni núverandi mynd segir, að greiða fyrst kaup og fæði, vátryggingargjöld, kol, olíu, beitu og veiðarfærakostnað o.s.frv., allt með framlagi frá þessum sjóði. Hún tók því þann kostinn að telja aðeins upp í frv. þrjá liði, er ganga skyldu fyrir, síðan skyldi annar kostnaður greiddur eftir því, sem fé hrykki til. Sjöunda brtt. er við 14. gr. Ég hafði borið fram brtt. við 14. gr., en hún var felld við 2. umr. Aftur á móti getur 14. gr. ekki staðizt eins og hún nú er í frv., og leggur n. því til, að þessi grein verði orðuð svo: „Ráðh. setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga.“ Allar þessar brtt. ber sjútvn. fram sameiginlega: Þó ber þess að geta, að 1. þm. Reykv. var ekki á fundi, þegar n. afgr. málið. Ég vil einnig taka það fram, að n. ætlast að sjálfsögðu til, að þegar samin er reglugerð samkv. 4. gr., þá verði þeir bátar, sem aðeins stunda sumarveiði, ekki útilokaðir frá ákvæðum þessara laga. Það á að vera tryggt með reglugerð, að eigendur þeirra báta geti einnig fengið bætur. - Þá hef ég tekið fram allt það helzta í sambandi við þessar brtt., en ég vil benda á, að verði þær samþ., þá er þar með sköpuð ein samræmd heild úr þessu frv. Það getur þó vel svo farið, að einhverjar aðrar brtt., t.d. við 4. gr., verði samþ., og er þá nauðsynlegt að taka sumar þessara til baka. Eins og er finnst mér þó eðlilegast, að þessar brtt. verði samþ. og frv. þannig sent til Nd. Ég hef nú við þessa umr. borið sjálfur fram brtt. við 9. gr., á þskj. 671, sem er þannig, að á eftir 4. málsgr. komi: „Engan hlut má bæta upp meira en svo, að hann verði jafnhár að verðmæti meðalaflahlut skipa í öðrum flokki, sem ekki ná rétti til bóta úr sjóðnum og stunda sams konar veiðar.“ Ég tel, að þessi brtt. sé alveg óhjákvæmileg, en á það hafa hv. meðnefndarmenn mínir ekki getað fallizt og vísa til þess, að í 9. gr. sé ákvæði um, hvernig bæta skuli aflann, en þrátt fyrir það tel ég ekki vera hægt að standa á því. Ef ekkert svipað ákvæði og felst í brtt. minni er sett inn í frv., gæti þar af skapazt mikið ranglæti. Þetta ákvæði var í einni af þeim brtt. frá mér, sem felldar voru við 2. umr., en ég tel, að eins og málum er nú komið, sé alveg nauðsynlegt, að þessi grein komist inn í frv. Þá var og rætt um það í n., hvort ekki ætti að breyta síðustu málsgr. 9. gr. í sambandi við stofnfé sjóðsins, þ.e.a.s., hvort leyfa ætti meiri eða minni greiðslur en sú málsgr. segir til um. Sumir nm. vildu ekki hafa stofnféð svo fastbundið eins og þar er gert ráð fyrir, en aðrir vildu auka við það fé á ári hverju, sem ekki mætti hreyfa. Ég var meðal þeirra síðarnefndu, en hef þó ekki viljað koma fram með brtt. um þetta atriði nú, þótt það sé auðvitað mjög varhugavert að gera ekki ráðstafanir til þess, að sjóðurinn, sem á að vera hjálparhella útgerðarinnar, aukist og stækki frá ári til árs. Helzt þyrfti hann að vera 25–100 millj., ef öruggur og tryggur ætti að vera. Ég hygg nú, að ég hafi tekið allt fram fyrir hönd n., sem fram þarf að taka, og vænti þess, að þær brtt., sem hún gerir, verði samþ. Hinir aðrir nm. munu svo að líkindum gera grein fyrir sinni afstöðu.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um brtt. þær, sem fram eru nú komnar. Ég hef fallizt á þær vegna breytinga þeirra, sem frv. tók við 2. umr. málsins. Ég skal sem sagt ekki hafa langan formála, en vil þó taka fram, að við 8. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkið bæti við, sem á vantar 4 millj. kr., að ef brtt. á þskj. 672 er samþ., þá er það skilningur okkar allra í n., að þá komi það ekki til greina og það verði að taka fullt tillit til þess við atkvgr. Hins vegar skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta, því að ég hygg, að það sé vænst til samkomulags að halda sér við frv. eins og það er nú hvað tekjuöflun snertir. Maður veit ekki, hvaða breytingum það kann að taka, ef farið verður að breyta því frá því, sem það er nú. Það er ekki tilætlun okkar, að ríkið leggi fram tvöfalt framlag. Það er of mikil kvöð á ríkissjóðinn. Það, sem kom mér til að standa hér upp, voru ummæli, sem féllu hér við 2. umr. málsins hjá hv. 6. landsk. þm. Þegar ég minntist á það, hvernig hlutatryggingin væri til komin, og færði mín rök fyrir því, þá mótmælti hv. 6. landsk. þm. því sem röngu. Ég vil láta það koma fram hér, að það er alrangt hjá hv. þm., að hlutatryggingin eigi upptök sín hjá Sjómannafélagi Norðurlands á árinu 1936. Ég ætla að upplýsa hv. 6. landsk. og aðra hv. dm. um það, að fyrsta hlutatryggingin, sem hér er viðurkennd og gerð með samningi, var gerð við Hafstein Bergþórsson hér í Reykjavík sem sérsamningur og sú hlutatrygging átti að gilda um allar veiðar, línuveiðar, síldveiðar o.s.frv. Umr. um þetta mál byrjuðu á árinu 1935. Næsta hlutatrygging, sem er gerð af sama félagi, þá höfðu engin einstök félög tekið þetta eftir, - er dagsett 6. febr. og er við félag bátaútvegsmanna hér í Reykjavík og snertir útgerð með lóðum. Þarna eru komnir tveir samningar, sem eru um hlutatryggingu. Þessi stefna, sem var tekin upp af okkar félagi, vakti eftirtekt úti um landið, en kemur ekki til umræðu úti um landið fyrr en við síldveiðisamningana, sem þá voru gerðir það sama ár. Það vil] svo til, að Sjómannafélag Reykjavíkur fer að ræða síldveiðisamningana í byrjun mal það ár, og þá var að sjálfsögðu talað um hlutatryggingu á síldveiðunum, sem þegar var komin í samninga í sambandi við aðrar veiðar, og það endaði með því, að samningur er gerður 14. júní um hlutatryggingu á síldveiðum. Þá hafði ekkert félag á landinu annað samið um hlutatryggingu á síldveiðum. En það, sem hv. 6. landsk. þm. er að vitna í út af því, sem hér var að gerast á Suðurlandi, var, að þá fylgdist þetta félag, Sjómannafélag Norðurlands, með í þessu, og gaf það út kauptaxta 25. maí, en þá eru samningar hér í fullum gangi sunnanlands um þetta atriði. En því máli lyktar ekki hjá þeim þarna fyrir norðan fyrr en um 17. eða 18. júní eftir þessi átök, sem þá áttu sér stað. Þá er sá kauptaxti í meginatriðum viðurkenndur, en það mun ekki hafa verið gerður samningur. Það er því alrangt, sem hv. 6. landsk. þm. hélt fram, að þeir fyrir norðan ættu upptökin í þessu máli, því að hreyfingin er komin að sunnan og þeir tóku síðan upp þessa stefnu fyrir norðan. Og ég sagði, að ég væri faðir að þessu, og það er rétt, að ég hreyfði þessu máli fyrst innan félagsstjórnarinnar á sínum tíma. Ég vildi láta þetta koma fram, svo að ekki væri hægt að segja, að ég hefði farið með rangt mál. Um frv. vil ég svo að öðru leyti segja það, að ég er að sjálfsögðu ekki alls kostar ánægður með það í þeirri mynd, sem það nú er í, og þá sérstaklega vegna þess, að með þeim breyt., sem frv. hefur tekið í þessari deild, hefur verið tolli af þeim mönnum létt, útgerðarmönnunum, sem ég tel, að séu sá aðilinn, sem hefði átt að leggja að verulegu leyti af mörkum til þessara trygginga. Ég mun sætta mig við þetta ákvæði, sem kemur í stað þess, að eins og þetta var fyrst, þá var ætlazt til, að gjaldið væri tekið af óskiptum afla. Ég mun fylgja frv., ef það fer í gegnum hv. d. eins og það nú kemur frá sjútvn.



Herra forseti. Hv. frsm. n. (GJ) gat þess, að við sumir nm. hefðum áskilið okkur rétt til þess að greiða atkv. móti vissum atriðum í þeim till., sem n. var annars að mestu leyti sammála um, brtt. á þskj. 670. Þetta er alveg rétt, og sá eini fyrirvari, sem ég hafði fyrir því að fylgja þeim brtt., snertir aðeins einn lið, sem sé 3. liðinn, sem er um það að tryggja sjóðnum minnst 4 millj. kr. í árstekjur. Þegar fundur stóð í morgun, var ég ekki alveg ráðinn í því, hvort ég ætti að flytja við þetta brtt., en við nánari athugun vildi ég freista þess að færa þennan tekjuöflunarlið í sama horf og hann var í í upphaflega frv. Þegar hv. þm. Barð. bar fram brtt. við þá gr. frv., sem tekjuöflunarhliðina snertir, - en það var 6. brtt. hans, - var brtt., með 3 undirliðum, borin upp í einu lagi. Af því réð ég það, að það væri ekki alveg víst, að allir, sem greiddu brtt. atkv., væru fyllilega sammála öllum liðunum. Þess vegna hef ég nú ráðizt í að bera fram þessa brtt., sem ég tel vera leiðréttingu til bóta, þó að áður væri búið að samþ. þennan lið með hinum liðunum, þegar greidd voru atkv. um brtt. í heilu lagi. Í frv., eins og það er nú, er ákveðið 1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara og einnig, að ekki megi bæta því við söluverð varanna. Hér er verið að leggja þetta gjald á vissa stétt í landinu, og fyrir þeirri ákvörðun sé ég ekki hina minnstu sanngirni. Ef fært þykir að leggja gjöld á þessa stétt, sem vel getur verið, en um það vil ég ekkert segja, þá finnst mér, að það ætti að gera það eftir öðrum leiðum, en í sambandi við tekjuöflun til þessa sjóðs. Að afla tekna til vissra framkvæmda með gjaldi á vissar stéttir í landinu finnst mér alveg forkastanlegt og hef aldrei getað sætt mig við það. Þess vegna hef ég borið fram þessa brtt. Um hana þarf ekki mörg orð, því að þetta hefur verið rætt við 2. umr. málsins. Ég býst við, að öllum hv. dm. sé ljóst, hvað ber hér á milli, og geti tekið afstöðu til till., án þess að fjölyrt sé um hana. Mér virðist sjálfsagt, að sameiginlegur sjóður þjóðarinnar allrar styrki þennan hlutatryggingasjóð, en ekki að hann sé lagður á, á þann hátt, sem frv. ber með sér. Auk þess mundi þetta valda ómaki við álagningu varanna, að þurfa að bæta þessu gjaldi við öll þau gjöld, sem fyrir eru og eru í mörgum liðum, snertandi innflutning og tolla. Að undanskildu þessu eina atriði í brtt. á þskj. 670 er ég þeim samþykkur og mun greiða þeim atkv.



Herra forseti. Það er ekki nema að vonum, að hv. n., sem nú hefur haft þetta mál til athugunar, kæmist að þeirri niðurstöðu, að ástæða væri til að gera allmargar brtt. við frv. til þess að fá í það það samræmi, að það tylldi saman sem ein heild, eftir þá handahófskenndu niðurstöðu, sem varð við afgreiðslu málsins við 2. umr. um það. Ég ætla þess vegna að ræða örlítið sumar brtt., sem hér liggja fyrir frá hv. sjútvn. og gerðar eru í þeim tilgangi að berja í brestina á frv., eins og það er orðið, og leitast við að samræma það. Samkvæmt 1. brtt., sem er við 4. gr. frv., leggur hv. n. það til, að sú skylda skuli hvíla á útgerðarmönnum að láta innrita veiðiskip sín hjá sjóðstj., og þetta á að gera ekki síðar en degi áður en þau fara á veiðar. Þá á útgerðarmaðurinn einnig að tilkynna, hvar og hvers konar veiðar skipið ætlar að stunda. Að fengnum þessum upplýsingum á sjóðstj. að skipa því í flokk. Þegar skip hættir veiðum á tímabilinu, ber útgerðarmanninum að tilkynna sjóðstj. það, og eins má hann ekki gleyma að tilkynna sjóðstj. það, ef hann breytir um veiðiaðferð; ef skipið fer á dragnótaveiðar í staðinn fyrir herpinótaveiðar eða línu- eða reknetaveiðar í staðinn fyrir snurpinótaveiðar, því að vanræksla þessara tilkynninga varðar réttindamissi til bótagreiðslu úr sjóðnum. Mér þykja þessi ákvæði, eins og þau eru þarna, vera þannig, að lítils háttar aðgæzluleysi geti leitt til þess, að útgerðarmenn verði umvörpum sviptir réttindum til bóta úr sjóðnum. Ég tel því, að athugandi væri, hvort ekki væri réttara að láta skrásetningarskylduna hvíla á skráningarstjóranum, því að ný skráning fer fram, ef um meiri háttar breytingu er að ræða, og alltaf í byrjun veiðitímabils og einnig að því loknu. Ég tel það áhættuminna fyrir útgerðarmenn, að þessi skylda hvíli á skráningarstjóra, en ekki útgerðarmanninum sjálfum. - Ég skal taka það fram, að ég er fyllilega samþykkur 2. brtt., sem er um það, að í staðinn fyrir „laun“ komi „þóknun“, og hefur alltaf verið til þess ætlazt, að þessi laun yrðu ekki fyrir aðalstarf, heldur einmitt þóknun. Þá er annað atriði, sem ég vil benda á, sem er um það, að samkvæmt 4. gr. er n. ætlað að ákveða meðalaflamagn, sem styrkveitingar úr sjóðnum eiga að miðast við. Nú er í 9. gr., þar sem kemur að reglunum um það, hvernig eigi að úthluta styrkjum úr sjóðnum, eingöngu talað um meðalaflamagn. Í upphaflega frv. var af ráðnum hug talað um meðalaflaverðmæti, af því að þá á að fara að úthluta fjárupphæðum miðað við verðmæti aflans hjá skipinu. Ég held, að það geti ekki vakað fyrir hv. n., að bátur, sem hefur aflað 20 tonn af flatfiski, sem er ákaflega verðmætur aflafengur, eigi að fá sams konar styrkveitingu úr sjóðnum eins og annar bátur af sömu stærð, sem eingöngu hefur aflað 20 tonn af þorski á sama veiðitímabili. Aflaverðmætið verður margfalt meira hjá hinum fyrrnefnda bát. En þegar hér á að miða við afla, en ekki verðmæti, þá sýnist svo sem þessir bátar eigi að hafa sams konar aðstöðu. Hér er annað dæmi. Segjum, að um tvo síldarbáta sé að ræða, sem báðir hafa aflað jafnmikið af síld. Annar hefði lagt upp afla sinn á söltunarstöð og fengið þannig mjög mikið verðmæti fyrir hann, en hinn hefði sett allt sitt aflamagn í bræðslu. Eftir því sem greinin er nú orðuð, virðist mér, að báðir þessir bátar hafi sömu aðstöðu til bótagreiðslu. Þess vegna sér hv. þm. Barð. hilla undir það, að það þurfi að klúðra greinina svolítið betur, og kemur með brtt. við hana. En þó hefur hv. flm. till. ekki fengið hv. n. til að fallast á það, að nú væri greinin orðin svo afbökuð, að setja þyrfti í hana nýja málsgr. til þess að berja í brestina. - Ég vil taka það fram, að 5. brtt. er til bóta. Það er einn þáttur úr till. hv. 6. landsk. þm., og get ég mjög vel fellt mig við hana, en hún er um það, að það gefist strax tækifæri fyrir sjóðstj. að fyrirbyggja styrkveitingar til þeirra, sem lítið fiska vegna vítaverðrar vanrækslu eða óstjórnar á útgerðinni. - Þá er það eitt, sem sýnir glögglega, hve bæklað frv. var eftir afgreiðslu þess við 2. umr. hér í hv. d. Nú er gert ráð fyrir, að mér skilst, tveimur reglugerðum, reglugerðinni samkvæmt 4. gr., þar sem verkefnin eru sérstaklega upp talin, og enn fremur almennri reglugerð samkvæmt 14. gr. Það er mjög vafasamt, að þetta geti verið ein og sama reglugerðin, og hefði þá átt að rýmka upptalninguna í 4. gr. viðvíkjandi reglugerðarákvæðunum, svo að ekki þyrfti sérstaka gr. í frv. aftur með reglugerðarsetningum. Þetta sést gleggst á því, að tvenns konar ákvæði eru um jafneinfalt atriði og það, að setja megi eða skuli reglugerð um framkvæmd þessara l., og sýnir það, hve ósamstætt þetta er orðið, hvernig árekstrarnir koma strax upp f fangið á manni, áður en gengið er frá l., en þetta á því miður eftir að koma betur fram víð framkvæmd l. Ég er sannfærður um það, að alls konar ný tilvik, sem engan hefur órað fyrir, eiga eftir að koma fram í sambandi við þessa lagasetningu, hvernig sem frá henni er gengið. Menn eru ekki svo forsjálir, þó að þeir þekki vel íslenzkan sjávarútveg, að þeir geti séð fyrir allt, sem koma kann. Og svona l., sem eru algert nýmæli, verða sjálfsagt strax og einhver reynsla kemur um þau, fyrir meiri eða minni gagngerðum breytingum. Þar sem ákvæði eru f frv. um það, að l. komi ekki til framkvæmda árlangt, þá sé ég ekki ástæðu til að vera mjög flaumósa um það að bera fram brtt., eins og málið liggur nú fyrir, enda gæti það orðið til að torvelda afgreiðslu málsins. Ég mun því sjá hvað setur og nota tækifærið til að bera fram brtt. á því ári, sem það á fram undan, áður en það kemur til framkvæmda. Ég tel það mestu máli skipta, að sjóðsstofnunin komist á og að sú hlið málsins verði leyst nú þegar.



Herra forseti. Það eru fyrst örfá orð út af deilu okkar hv. 1. landsk. um það, hvenær lágmarkskauptryggingar hafi fyrst verið upp teknar. Vildi ég segja um þetta örfá orð, þar sem hv. 1. landsk, innleiddi þetta mál í umr. við 2. umr. og sagði sig vera föður og frumkvöðul þessarar lágmarkstryggingar. Ég mótmælti þessu þá og taldi fyrstu samningana um þetta hafa verið gerða af Sjómannafélagi Norðurlands sumarið 1936. í dag mótmælti hv. 1. landsk. þessu og reyndi að færa rök að því sem áður, að hann væri upphafsmaður þessarar lágmarkstryggingar, er tókst svo óhöndulega, að þegar hann vitnaði til síldarvertíðarinnar 1936, þá er þangað einmitt að rekja upphaf þessarar lágmarkstryggingar. Hann færði sömu rök fram í dag, sem sé þau, að hinn 17. jan. 1936 hefði Sjómannafélag Reykjavíkur, þar sem hann er formaður, gert samning um lágmarkskauptryggingu, en aðalatriðið er, að hann var alls ekki gerður við samtök atvinnurekenda, heldur einstakan atvinnurekanda, og því er ekki rétt, að sá samningur hafi brotið brautina fyrir lágmarkstryggingunum. Sá samningur markaði engin djúp spor í baráttunni fyrir þeim, heldur var sú braut brotin með einu harðvítugasta verkfalli, sem háð var af Sjómannafélagi Norðurlands 1936 og því miður án stuðnings frá hv. 1. landsk. og hans mönnum, en þetta verkfall varð til þess, að samningar fengust við samtök útgerðarmanna um lágmarkskauptryggingu, og eru nú slíkir samningar almennt í gildi. Þetta er staðreynd, og hversu sem hv. 1. landsk. langar til að slá sig til riddara á þessu máli, þá getur hann það ekki, og hefði hann ekki átt að leiða þetta mál inn í umr. Það er ósmekklegt, og hefur hann af því engan sérstakan heiður. Þá skal ég víkja nokkuð að málinu sjálfu. - Eftir að sjútvn. hafði komið sér saman um brtt. á þskj. 670 og þar voru upp tekin atriði úr till. mínum frá 2. umr., sem þá voru felldar, af því að þær voru í sambandi við annað, þá hef ég ekki lagt fram sérstakar brtt. um önnur atriði, sem ég þó vildi breyta, þar sem tekið hefur verið tillit til minna brtt. um það að tryggja sjóðnum lágmarkstekjur, 4 millj. kr. á ári, og er þetta mjög þýðingarmikið atriði, því að tekjur sjóðsins eru ekki nógu tryggar samkv. frv. eftir 2. umr. Raunar vildi ég, að tekjur sjóðsins yrðu meiri, svo að hægt væri að samþ. till. mína um hækkun bóta, en á það vildi n. ekki fallast. Sömuleiðis hefur n. tekið upp 5. brtt. á þskj. 670, sem er brtt. við 10. gr. og gengur út á að koma í veg fyrir, að hægt verði að nota bæturnar til þess að halda uppi óreiðu í útgerðinni, sem annars var hægt, ef greinin var óbreytt, og eins og ég sagði, eftir að n. hafði tekið tillit til þessara atriða úr brtt. mínum, þá hafði ég ekki ætlað mér að bera fram sérstakar brtt. nú við 3. umr., en nú kemur hér fram brtt. frá þeim hv. þm. NÞ. og hv. 1. þm. Reykv. um það að raska mjög þeim tekjuöflunarleiðum, sem samþ. voru við 2. umr., og ef sú till, verður samþ. nú við 3. umr., þá leiðir það líklega til, að 3. brtt. n. verði ekki samþ., því að þeir, sem mundu samþ. brtt. á þskj. 672, mundu ekki telja ríkissjóði fært að leggja fram tvöfalt framlag. Það er því hætta á, að þessi till, n. verði felld, og er þar með komið í veg fyrir, að þessi tekjuöflunarleið verði farin. Vegna þessa get ég ekki fylgt brtt. á þskj. 672, og þegar á annað borð er farið að deila um tekjuöflunarleiðir, þá flyt ég aftur brtt., ásamt hv. 1. þm. N–M., á þskj. 678 um það, að í stað innflutningsgjalds skuli tekin 10% af árlegum hagnaði Landsbankans og Útvegsbankans. Ef þessi till. yrði samþ., þá er ekkert í vegi, að þeir, sem samþ. hana, gætu einnig samþ. 3. till. n. um að tryggja sjóðnum 4 millj. kr. árstekjur, og mundi þá ríkissjóður alveg sleppa við að leggja fram fé til sjóðsins. Af þessum sökum vil ég gefa hv. þdm. tækifæri til þess að greiða atkv. um þessa till. út af fyrir sig, þar sem hún var felld í sambandi við annað við 2. umr., og vil ég gjarna fá að vita það ákveðið, hvort hv. þdm. vilja heldur taka úr ríkissjóði a.m.k. 11/2 millj. kr. árlega, eða hvort þeir vilja taka þetta og meira af hagnaði bankanna og tryggja þar með hag sjóðsins enn betur. Eins og ég gat um, er hv. 1. þm. N–M. meðflm. að þessari till. og hefur lýst því yfir við 2. umr., að hann telji þessa tekjuöflunarleið æskilega. Hv. form. sjútvn. hefur á sérstöku þskj., 671, flutt brtt. við 9. gr., um að við gr. bætist ný málsgr., er orðist svo: „Engan hlut má bæta upp meira en svo, að hann verði jafnstór að verðmæti meðalaflahlut skipa í öðrum flokki, sem ekki ná rétti til bóta úr sjóðnum og stunda sams konar veiðar.“ Rökin fyrir þessu eru þau, að samkv. 9. gr. geti átt sér stað, að skip, sem fær bætur samkv. henni, verði hlutarhærra en meðaltal skipa. Ég veit nú ekki, hvort þetta muni geta átt sér stað, en ef svo verður, þá er það af því, að mistök eiga sér stað í flokkun skipanna, en ef í hverjum flokki eru skip með sömu veiðiskilyrði, þá held ég, að ekki sé mikil hætta á, að meðaltal í þeim bótaflokki geti orðið 74,5% af meðalafla, svo að mér finnst þetta tæplega koma til greina. Hins vegar held ég, að ef um slíkt misræmi væri að ræða, þá gæti það valdið óréttmætum hömlum á bótum samkv. 9. gr., þannig að ef um misræmi er að ræða milli flokka, þá held ég, að það gæti orðið í gagnstæða átt við það, sem hv. flm. brtt. hugsar sér. Því sé ég ekki ástæðu til að styðja till. og efast um, að hún sé til bóta á gr. Út af orðum hv. 3. landsk. um það, að n. hefði lappað upp á frv. eftir 2. umr. og reynt að leiðrétta það ósamræmi, sem þá hafði skapazt, þá er það að vísu rétt, að frv. þurfti þá endurskoðunar við, og er það ekki undarlegt, en út af því, sem hann sagði um bótastigann, er hann taldi ekki nægilega skýrt tekið fram, að meta ætti verðmæti aflans, en ekki magn, þá vil ég segja, að þetta er nákvæmlega eins og þegar frv. var lagt fyrir. Það er að vísu rétt, að í inngangi kaflans er talað um verðmæti, en í 9. gr. um aflamagn, og er það ósamræmi, en það er ekki n. að kenna, og sjálfsagt verður aflaverðmætið lagt til grundvallar, því að það er ekki annað en verðmæti aflans, sem ákveður afkomu útgerðarinnar á hverjum tíma.



Herra forseti. Það hafa farið fram nokkrar umr. síðan n. lagði fram brtt. sínar, og líka hafa komið fram tvær brtt., á þskj. 672 og 678. Ég skal fara nokkrum orðum um till. sjálfar og aths. þær við frv., sem fram hafa komið. Fyrst vil ég snúa mér að hv. 3. landsk. og gagnrýni hans á till. n. og frv. eins og það er nú. Hann taldi m.a. fyrstu brtt. á þskj. 670 varhugaverða og vildi leggja til að skylda lögskráningarstjóra, en ekki útgerðarmann. Það væri hægt varðandi það, hvenær skráð er á skipið, en ekki hvenær það skiptir um veiðiaðferð, veiðisvæði eða hættir veiðum, það þarf ekki að afskrá skipshöfnina fyrir því. Það minnsta, sem hægt er að krefjast af útgerðarmanni, er það, að hann tilkynni, hvenær hann byrjar veiði og hættir og hvenær hann breytir um veiðiaðferð. Ég tel þessa breyt. ekki til bóta og vona, að hann fallist á það. Hann sagðist vera sammála annarri brtt., og er því ekki tilefni til að athuga hana frekar, en við fjórðu brtt. hafði hann ýmislegt að athuga, sérstaklega að ekki væri tekið þar upp ákvæðið um aflaverðmæti. Hann hnýtti við þetta ádeilu á frv., sagði að það væri hálfgerður „bæklingur“ eða væri orðið bæklað, en ég vil benda á, að ég boðaði hv. 3. landsk. á þennan fund og bauð honum að vera með að laga það, sem þyrfti, eftir að frv. var gengið til 3. umr. Ég gerði þetta af því, að ég vissi, að hann hafði verið með í að semja frv., og mér þótti ekki ólíklegt, að hann vildi sjá það fara óbæklað út úr d., en hann hafði ekki það mikinn áhuga, að hann vildi koma. Mér finnst honum því sízt farast. Það er ekki „pósitívt“ að koma bara með gagnrýni, en vilja ekki taka þátt í tilraunum til bóta. - Eins og 9. gr. var, rakst eitt á annars horn, en samræmi er í því að bæta upp aflamagn eftir prósenttölu, og er gert ráð fyrir því í till. n., að 45% eða minna af meðalaflamagni eigi að bæta. - Þá hef ég á þskj. 671 flutt brtt. við 9. gr. þess efnis, að ef hægt er að sýna með tölum, að aflaverðmæti hlutar er svo hátt, að það er hærra, en verðmæti annarra hluta, sem ekki eru bótaskyldir, þá á ekki að fara lengra. Um þetta er ekkert í frv. nú, og ef þessi till. verður felld, verður að setja um þetta reglugerð. Það bannar frv. ekki. Það verður að taka tillit til þess, eins og hv. 3. landsk. benti á, að eitt skip getur veitt 20 tonn af kola og annað 20 tonn af steinbít, en ég er ekki sammála hv. 3. landsk. og hv. 6. landsk. um það, að fara eigi eftir aflaverðmæti. Segjum, að tvö skip fari á síldveiðar og annað skuldbindi sig til að veiða í salt, en hitt í bræðslu. Það, sem veiðir í salt, fær minna aflamagn, því að það skuldbindur sig til að koma með síldina söltunarhæfa, en hitt ekki. Eða tökum tvö skip. Annað leggur upp hjá ríkisverksmiðjunum og tekur þann kost að láta vinna úr síldinni, hitt selur síldina föstu verði. Það getur orðið mismunur á verðmæti, og ég tel það varhugavert að slá föstu um aflaverðmæti. Hugsum okkur tvo togara eða skip, sem sigla út með afla sinn, og segjum, að þau fari með 150 tonn hvort. Annað selur kannske fyrir 8 þús. pund, en hitt fyrir 12 þús. pund. Ég held, að það verði erfitt að skýrgreina þetta nánar í l. og bezt sé að samþ. mína till. sem varnagla, svo að ekki verði greitt hærra verð fyrir neinn hlut, en verðmæti þess hlutar, er ekki er bættur í næsta flokki. Það verður óánægja, ef hlutur, er bættur er upp í einum flokki, verður hærri að krónutölu en hinir, sem ekki ná rétti til bóta. Ég skal svo ekki ræða þetta nánar. - Hv. þm. sagði, að fimmta till. væri til bóta, en var á móti því, að í l. væru ákvæði um tvær reglugerðir. Í 4. gr. er ekki um að ræða hina almennu reglugerð, heldur það, hvernig ákveða eigi veiðimagn, skiptingu veiðiskipa í flokka og bótatímabil.

Það er um tvær reglugerðir að ræða.

Þó að þær væru 100, væri það rétt, ef það getur hjálpað málinu áfram. Ég vildi biðja hv. þm. að athuga, hvort 14. gr. getur staðíð óbreytt. Það getur hún ekki, því að það er búið að taka upp, m.a. í 4. gr., ákvæði 14. gr. Ég skil afstöðu hv. þm. til frv. Hann vill ekki að það nái fram að ganga, af því að það er ekki í því formi, sem hann vildi. Það hefur ekki vakað fyrir okkur í sjútvn., allir hafa viljað það bezta. Þó að skoðanir væru mismunandi, hefur verið samkomulag um að gera frv. þannig úr garði, að það væri ekki „vesalingur“ eða afskræmi, er það færi út úr þessari hv. d. Meiri hl. Alþ. eða d. ræður svo, hvernig málið verður afgr. Þá er brtt. á þskj. 672. Till. er um það að fella burt 2. tölul. 8. gr. frv., en þar stendur, að tekjur sjóðsins skuli m.a. vera: „1/2% innflutningsgjald af verðmæti allra innfluttra vara, hverju nafni sem nefnast. Skal gjald þetta reiknast af verði vörunnar á sama hátt og annað vörugjald og greiðist af innflytjendum vörunnar, og má ekki bæta því við söluverð hennar.“ Ég varð undrandi, er þessi brtt. kom fram, af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi hafði hv. þm. N–Þ. tjáð mér, að hann ætlaði ekki að bera fram brtt., og í öðru lagi sagði hv. 1. þm. Reykv., að hann væri ekki með neina brtt. En nú hafa þeir „rottað“ sig saman um till., sem er til tjóns fyrir málið.

Þurfum við að biðja hv. þm. Barð. um leyfi?

Nei, þeir þurftu ekki að biðja mig um leyfi, en ég hafði haldið, að þeir gætu staðið, lengur en sólarhring, við orð sín. Hv. 1. þm. Reykv. hefði líka átt að sjá sóma sinn í því að koma á fund til þess að ræða málið eða biðja um leyfi til að vera fjarverandi, en hann sýndi ekki þann áhuga að koma og ræða málið, kannske vil] hann spilla fyrir málinu og till. borin fram til þess. Ef miðað er við fyrirmæli frv., eins og það er nú á þskj. 664, og verðmæti útflutnings og innflutnings 1947, yrðu tekjur sjóðsins 1.060.500.00 kr. af útflutningsgjaldinu og 2.151.500.00 kr. af innflutningsgjaldinu. Samanlagt yrðu því tekjur hlutatryggingasjóðs af þessu 3.212.000.00 kr. Nú er lagt til í þriðju till. á þskj. 670, að ef þessar tekjur samkv. 1. og 2. tölul. nái ekki 4 millj. kr., þá leggi ríkissjóður til það fé, sem vantar á 4 millj. Í þessu tilfelli þyrfti ríkið því að leggja fram 788.000.00 kr. Á þennan hátt fengi sjóðurinn 4 millj. kr. Ef till. á þskj. 672 yrði felld, mundu fjórir af fimm sjútvnm. vilja samþ. þriðju till. n. og tryggja þar með sjóðnum 4 millj. kr. En ef till. á þskj. 672 verður samþ., verða tekjur sjóðsins 1.060.500.00 kr. af útflutningsgjaldinu og jafnt framlag úr ríkissjóði eða alls 2.121.000.00 kr. Það getur verið, að þessir hv. þm. álíti, að það þurfi ekki meira, en þeir hafa þá ekki kynnt sér málið.

Það þarf miklu meira.

Já, það þarf miklu meira. Ríkissjóður yrði þá að leggja fram 1.879.000.00 kr. til viðbótar, svo að tekjur sjóðsins yrðu 4 millj. kr., og væri þá framlag ríkissjóðs komið upp í 2.939.500.00 kr. til þess að tryggja sjóðnum 4 millj. kr. tekjur. Hverjir eiga að greiða þetta gjald? Það verður að leggja það á einhverja. Flm. vilja ekki nýtt vörugjald, eins og við viljum, annars mætti ræða það, hvort ríkissjóður megnar að greiða þetta eða þjóðin öll. Ef á að leggja á tekju- og eignarskatt til viðbótar, þarf að koma með till. um það, en það hafa ekki komið fram neinar till. í þá átt. Hv. flm. ætlast til, að þetta sé tekið úr ríkissjóði, en allt er í óvissu um það, hvort ríkissjóður megnar að greiða þetta framlag, og þess vegna engin trygging fyrir því, að sjóðurinn fái féð. Þá er hitt atriðið. Er þetta ranglátt gjald? Er það ranglátt, að þessi stétt greiði þetta, því að því er haldið fram, að þetta sé lagt á eina stétt? Ég verð að segja, að í sambandi við innflutning kaupfélaganna og S.Í.S. er þetta lagt á alla, sem verzla við þau. Þegar söluskatturinn var lagður á, var því haldið fram, að hann væri lagður á allan almenning, og það var meira að segja reiknað út, að hann næmi 400 eða 500 kr. á hvert heimill. Það vörugjald, sem lagt er á kaupfélögin og S.Í.S., er því ekki lagt á eina stétt. Svo eru hinir, sem gjaldið er lagt á, heildsalarnir, og það má segja, að þar sé gjaldið lagt á eina stétt. En ég vil spyrja, er það ósanngjarnt, þegar barátta stendur um að fá gjaldeyri, sem er mjög ranglega skráður, eins og hv. 1. þm. Reykv. hefur oft talað um?

Það kemur ekki þessu máli við.

Jú, því að ef þessu væri breytt, þyrftu sjómenn ekki að biðja um hjálp. Öngþveitið stafar af því, að gengið er ranglega skráð. Það er réttlátasti skattur, sem til er, að lagður sé á innflutninginn léttur skattur eins og þessi. Og það er smásálarlegt af mönnum, sem flytja inn fyrir milljónir, að kvarta og kveina, er verja á örlitlum hluta af gróða þeirra til sjómanna, sem leggja líf sitt í hættu til þess að afla gjaldeyrisins fyrir þá. Hverjir standa betur að vígi en þessi stétt, er búið er að sjúga merg og blóð úr útveginum? Ef flett er í blaði hv. þm. N-Þ., Tímanum, hvað sér maður þá? Jú, hér stendur: „Kaupfélag Siglfirðinga bætir hag sinn verulega. Hefur greitt félagsmönnum sínum tugi þúsunda í arð þrátt fyrir lækkaða álagningu og mikinn vöruskort.“ Hvað skyldu bátaútvegsmenn hafa sagt, ef þeir hefðu fengið tugi þúsunda í arð? Nei, sannleikurinn er sá, að það er innflutningsverzlunin, sem fleytir rjómann af öllu saman. Og svo er verið með þessa kveinstafi yfir því að gefa 1/2% fyrir að mega halda áfram að fleyta rjómann. Það er ekki að furða, þó að menn taki höndum saman við þá, sem nota öll tækifæri til þess að koma sér undan skatti í landinu.

Hverjir eru það?

Samvinnufélögin.

Ekki heildsalarnir. Hv. 1. þm. Reykv. vildi fá syndakvittun.

Það þarf brjóstheilindi til þess að koma með slíka till. og ætlast til, að hún verði samþ. Ég öfunda ekki þá, sem samþ. hana hér með nafnakalli. Það er nú komið svo, að því að mér er sagt, að þó nokkur hluti bátanna, sem flytur út fisk, neyðist til að skila ekki gjaldeyrinum, og útgerðarmenn hafa sagt við bankann, að hann geti gert hvað sem hann vilji. Þannig er ástandið í dag. Svo koma þessir menn og segja: „Fyrst er að tryggja okkar rétt og ekki greiða 1/2% innflutningsgjald.“ Út af brtt. hv. 6. landsk., þar sem hann tekur upp sína till., að 10% af árlegum nettóhagnaði Landsbankans og Útvegsbankans renni til sjóðsins, verð ég að segja það sama og áður. Ég tel ekki hægt að breyta með þessum l. bankal., þar sem tryggt er skattfrelsi. En ég er sammála till. og tel, að það væri rétt, að bankarnir legðu fram þessi 10%.

Hér féllust Heródes og Pílatus í faðma.

Það kemur ekki við mig, ég er ekki svo flokksbundinn, að ég láti kúga mig móti sannfæringu minni eins og þessi hv. þm. hefur oft gert. Ég læt ekki fyrirskipa mér. - Ég teldi það bönkunum í hag að gera þetta. Hver er ekki áhætta bankanna, ef allt fellur í kaldakol hjá útgerðinni, og hvað græða bankarnir ekki, ef hægt er að halda henni í stöðugum rekstri með þessu? Nýlega sagði mér bankamaður, að fluttur hefði verið inn hlutur og að bankakostnaðurinn hefði verið eins mikill og flutningskostnaðurinn frá Ameríku til Reykjavíkur. Hversu miklu betra væri það ekki fyrir bankana, ef tryggt væri, að ekki þyrfti að stöðva þennan rekstur eða krefjast persónulegra ábyrgða af mönnum, svo að ekki yrði gert fjárnám í eignum þeirra? Sannleikurinn er sá, að það er misskilningur, að hér sé verið að tryggja útgerðina eina. Það er verið að tryggja afkomu landsins og þar með líka bankana. Því er haldið fram, að þeir, sem tryggðir eru, eigi að bera kostnaðinn, og þá ættu bankarnir líka að gera það. Þetta er hins vegar ekki hægt nema með breyt. á bankal., og þess vegna mun ég greiða atkv. á móti þessari till. Ég vil að síðustu benda hæstv. forseta á, að ég neyðist til að bera fram skriflega brtt., af því að deilt er um, hvernig skilja beri 1. tölul. 8. gr., svo lengi sem ábyrgðarverðið varir. Eins og nú er hljóðar gr. þannig: „1/2% útflutningsgjald af öllum útfluttum sjávarafurðum, öðrum en þeim, sem koma frá botnvörpuskipum, hvalveiðum og selveiðum. Skal gjald þetta reiknað á sama hátt og annað útflutningsgjald af sömu vöru“. Í dag ber ríkissjóður ábyrgð á 65 aura verði og 1.33 kr. til þeirra, sem frysta. Hver greiðir þetta gjald nú? Um það segir frv. ekkert. En það hefur komið áður fram í umræðum, að þeir, sem veiði fiskinn, eigi að greiða gjaldið, og komi það þá endanlega fram í fiskverðinu. Ég vil því leyfa mér að flytja um þetta brtt., svo hljóðandi: „Á meðan ríkissjóður greiðir lögboðið ábyrgðarverð fyrir sjávarafurðir, skal útflutningsgjaldið, sem um ræðir í þessari gr., dregið frá ábyrgðarverðinu.“ Ég leyfi mér að leggja fram þessa brtt. fyrir hæstv. forseta. Mun ég svo ekki tefja umræður, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Ég held nú, að þessar umræður séu orðnar óþarflega langar. Ég ætla því ekki að blanda mér inn í pex um einstök atriði. Það liggja ekki fyrir nema tvær aðrar brtt. en þær, sem sjútvn. flytur. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. séu ljós efnislega brtt. á þskj. 678. Hún er samhljóða annarri till., sem hér var felld. En um brtt. á þskj. 672 má segja, að ekki sé úr því skorið, hvort d. vil] fara inn á að ætla ríkissjóði að leggja á móti að jöfnu við þetta 1/2%. Tekjur sjóðsins yrði þá nokkuð litlar, svo að hætt er við, að hann kæmi ekki að fullu gagni. Og þessar tekjur má ekki gera svo litlar. Það gefur auga leið, að sjóðurinn getur ekki með því móti rækt sitt hlutverk. Ég er því andvígur þessari brtt. Um aðrar brtt. er ekki að ræða nema á þskj. 670, sem á að samþykkja, þar sem þar er um að ræða nauðsynlegar breytingar á frv., sem sjútvn. er sammála um. Það, sem kom mér því aðallega til að standa nú upp, voru ummæli hv. 6. landsk. Rökin hjá honum voru þetta gamla: Hvítt er svart, og svart er hvítt! - og endurtekningar á ósannindum hans við 2. umr. Hann virðist ekki vera kominn hér til að sannfærast, heldur til þess að endurtaka sömu lygina nógu oft, ef einhver skyldi þá loks fara að trúa henni. Hann hefur ekki hrakið með neinum rökum, að fyrstu samningarnir um hlutatryggingar voru gerðir við atvinnurekendur árið 1936. Hann taldi, að það hefði ekki markað nein spor, þar sem samið hefði verið við einstaklinga. Var þá ekki 6. febr. samið við alla atvinnurekendur í Rvík og í Hafnarfirði? Jú, og það er ábyggilegt, að Sjómannafélagi Norðurlands datt ekki neitt slíkt í hug þá. Það var ekki fyrr en 25. maí, sem Sjómannafélag Norðurlands gaf út sinn taxta, og hann var ekki viðurkenndur fyrr en 15. og 17. júní og aldrei gerðir neinir samningar. En Sjómannafélag Hafnarfjarðar samdi 14. og 18. júní. Þetta eru staðreyndirnar í þessu máli, hvernig sem hv. þm. reynir svo að umsnúa þeim.



Herra forseti. Ég vildi mega svara í fáum orðum hv. þm. Barð., en hann kemur nú fram í nýrri rullu; undanfarið hefur hann verið í gervi siðameistarans, nú er eins og hann eigi mig og hv. þm. N–Þ. með húð og hári, og við megum ekki einu sinni koma fram með brtt. án þess að spyrja hann leyfis. En við munum nú ekki draga hana til baka, þótt hann kalli, að hún spilli málinu. Hann hefði þá sjálfur aldrei átt að koma með sína fráleitu till., sem við fundum okkur til knúða að reyna að bæta úr. Ég skal ekki fara inn á að svara fyrir þá stétt, sem hann telur, að megi þakka fyrir að fá að borga þetta, þar sem hún fleyti rjómann ofan af framleiðslutroginu. Það er gott að vita. að hv. þm. hefur þennan skilning. En það mætti þá alveg eins taka undir með till. hv. 6. landsk. um að leggja skatt á bankana fyrir að selja gjaldeyrinn. Út af brtt. sjútvn. við 8. gr. í 3. lið á þskj. 670 vil ég segja, að henni get ég ekki fylgt. Gerum ráð fyrir, að brtt. sé sett fram með það fyrir augum, að frvgr. nái fram að ganga, en ef ekki, þá lítur dæmið svo út, að ríkissjóður leggur jafnt á móti útveginum og þar að auki það, sem vantar á 4 millj. í sjóðinn. Hér er því um 1 millj. kr. hækkun á framlagi ríkissjóðs að ræða frá því, sem ráð var fyrir gert. En hv. form. fjvn. er kannske reiðubúinn til að bæta því lítilræði inn í fjárlög. Till. hv. 6. landsk. á þskj. 678 tel ég alveg jafnfráleita og till. hv. þm. Barð., en hún er um það, að skylda bankana til að greiða 10% af árlegum nettó-hagnaði sínum til sjóðsins. Ef farið verður inn á þessa braut, verður ekki langt þangað til allur rekstrarhagnaður bankanna verður kominn í slíkar sporzlur sem hér um ræðir. Ég vænti þess, að hv. d. samþykki brtt. á þskj. 672 og felli þar með þá till., sem hv. þm. Barð. kom með, og ég verð að segja, að ég teldi þjóðinni lítinn sóma að þeim molbúahugsunarhætti, sem slík skattheimta bæri vott um.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. hneykslaðist á því, að við hv. 1. þm. Reykv. skulum hafa leyft okkur að bera fram brtt., og talaði um, að ég hefði ekki haldið loforð mitt í einn dag. Nú var það svo, að ég hafði engu lofað. Hv. þm. vissi, að ég var óánægður með brtt. þá, sem samþ. var við 2. umr. Og er hann spurði, hvort ég mundi bera fram brtt., mun ég hafa sagt, að sennilega væri ekki til neins að fella niður meira en síðustu orðin. En hér var ekki um neitt loforð að ræða. Allir hljóta nú að hafa myndað sér skoðun um þetta mál, svo að tilgangslaust er að fara um það mörgum orðum. Ég get ekki verið að elta ólar við fjarstæðu-hugmyndir hv. þm. um samvinnufélagsskapinn. Um þennan skatt er það að segja, að hann er allur annar en veltuskatturinn og mundi koma mjög við S.Í.S., sem þegar borgar nóg í skatta og útsvör, og verður þetta að teljast fráleit skattlagningaraðferð á einstök verzlunarfyrirtæki. Ég er ekki að halda því fram, að slík fyrirtæki séu yfirleitt illa stödd, en ég veit þó um S.Í.S., að þar er sáralítill arður. En ef menn hafa þá skoðun, að það sé bætandi á álögur á þessi verzlunarfyrirtæki, þá ætti það að koma fram í öðrum lögum en þessum. Hv. þm. taldi, að hagur útgerðarinnar væri mjög slæmur, og kann hann að segja það satt. En vitaskuld er þá fjarstæða að telja þetta eitthvert allsherjarbjargráð. Hitt er annað, að til þessa mætti grípa, er allra verstu árin koma. Það verður að gera allt aðrar ráðstafanir og víðtækari, ef það á að takast að tryggja útveginn alveg, og réttara væri t.d. í þessu tilfelli að leggja ákveðinn gjaldeyrisskatt á alla erlenda mynt, sem menn kaupa. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég verð að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að það er aðallega sagnfræði, sem ég ætla að ræða, en get þó lofað því að vera ekki langorður. Hv. 1. landsk. hefur innleitt þessar sagnfræðilegu umr., og tel ég mér skylt að svara honum nokkuð. Hv. þm. var mjög taugaóstyrkur, er hann stóð hér upp áðan og hafði ekki önnur rök fram að færa en þau, að hann segði satt, en ég ósatt. Þetta endurtók hann nokkrum sinnum til þess að berja því þannig inn í hv. þm. Þetta er nú líklega sterkasta bardagaaðferð þessa hv. þm., en ég hef síður en svo tilhneigingu til að beita slíku. Hv. þm. staðhæfði, að hlutatryggingu sjómanna væri fyrst að finna í samningum, er hann hefði gert við ákveðinn útgerðarmann hér 17. jan. 1936. Þegar slík stórmerki áttu að hafa gerzt hér í Rvík, þá höfðu sjómenn eða forustumenn þeirra fyrir norðan ekki einu sinni verið farnir að hugsa um slíka samninga. Þá sagði hv. þm., að sú deila, sem varð í byrjun síldarvertíðar 1936, hefði ekki leitt til neinna samninga. Hv. þm. ætti nú að muna það, þar sem hann er eldri og reyndari en ég í verkalýðshreyfingunni, að umtal og jafnvel samningar um lágmarkstryggingu höfðu staðið yfir í mörg ár og að fyrst voru undirritaðir samningar varðandi þetta 1936, að lokinni deilunni, sem hv. þm. taldi, að ekki hefði leitt til neinna samninga. Ég vil svo aðeins endurtaka þá staðreynd, að fyrstu samningarnir um lágmarkstryggingu voru gerðir milli Sjómannafélags Norðurlands og útgerðarmanna. Um þetta atriði gæti ég lagt fram skjallegar sannanir, þótt ég hafi þær ekki við höndina nú, en ég vona, að hv. þingmenn muni það með mér, að í sinni fyrstu ræðu vitnaði hv. 1. landsk. alltaf í síldarvertíð 1936, og hygg ég, að það sé bezta sönnunin fyrir sannleiksgildi orða minna. Hv. 1. þm. Reykv. lýsti vel afstöðu sinni til þessa máls og þeirrar tilraunar, sem í frv. er gerð til þess að tryggja þennan aðalatvinnuveg Íslendinga. Hv. þm. sagði, að till. mín og 1. þm. N-M. á þskj. 678 væri alveg fjarri öllu viti, það væri sem sé alveg fjarstæða að taka eitthvað af hagnaði bankanna og henda því í þessar sporzlur, eins og hann orðaði það. Það eru m.ö.o. sporzlur á máli hv. þm. að reyna að tryggja aðalatvinnuveg Íslendinga. Þetta skýrir vel afstöðu þessa hv. þm., sem raunar mátti búast við hver væri. Hann og aðrir heildsalar hafa sjálfsagt meiri áhuga á að eyða því, sem þeir hafa þénað á útveginum, í aðrar „sporzlur“ en að tryggja þennan atvinnuveg.



Herra forseti. Það skyldi engan undra, þótt miklar umr. yrðu um mál sem þetta, því að í fyrsta lagi er málið stórmál og í öðru lagi er þetta tilraun, sem engin fordæmi á til að styðjast við, og er því eðlilegt, að umr. verði nokkuð fálmkenndari en ella. Þó hygg ég, að það sé alveg rétt hjá hv. 1. landsk., að umr. séu orðnar helzt til miklar, því að við munum ekki komast að betri niðurstöðu með frv. en nú er. Brtt. eru líka að verða helzt til margar, því að hv. sjútvn. flytur á þskj. 670 7 brtt., og varla er prentsvertan á því þskj. þornuð, þegar tveir nm. flytja eina brtt. í viðbót á þskj. 672. Síðan þarf hv. form. n. að flytja aðra á þskj. 671, og nú er hann að sögn að unga út einni í viðbót. Ég hygg, að nú séu ekki komnar fram færri brtt. en fram komu við 2. umr., og getur svo farið, að frv. verði allt í ósamræmi, nálægt því að vera hrein vitleysa, er það verður samþ. út úr deildinni við 3. umr. Nú eru fram komnar till., sem sumar fara í þá átt að auka útgjöld sjóðsins og aðrar í þá átt að rýra tekjur hans, og getur samþykkt margra þessara till., leitt til alls konar röskunar. Ég tel, að úr því að farið var inn á þessa tekjuöflunarleið við 2. umr., að sjóðurinn skuli fá 1/2% útflutnings- og innflutningsgjald, þá sé bezt að halda henni. Nú vilja sumir þdm. engar kvaðir leggja á sjómenn til öflunar tekna sjóðsins, aðrir vilja ekkert taka frá útgerðinni, enn aðrir vilja ekki láta ríkissjóð greiða neitt til hans, svo eru þeir, sem ekkert vilja taka frá útflutningsverzluninni, þá þeir, sem ekkert vilja láta innflutningsverzlunina leggja til hans, og að síðustu þeir, sem ekkert vilja taka frá bönkunum. En öllum er það sammerkt, að þeir vilja sjóðinn sem sterkastan, en koma sér bara alls ekki saman um, hvaðan framlagið til hans eigi að koma. Út af till. þeirra hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. N-Þ. vil ég segja það, að úr því að ekki tókst að fá samþ. að taka tekjur til sjóðsins af óskiptum afla og fá framlag frá ríkinu á móti, þá hafi ekki aðrir breiðara bak að bera þessi gjöld en innflytjendurnir, S.Í.S. og heildsalarnir. Einhver sagði áðan, að ef taka ætti þetta framlag frá S.Í.S., þá kæmi það niður á meðlimum samvinnuhreyfingarinnar. Þetta er að nokkru leyti rétt. Eftir því sem hagnaður S.Í.S. af innflutningsverzluninni er minni, því minni verður sú upphæð, sem kaupfélögin geta úthlutað meðlimum sínum sem arði. Þannig er skipulag samvinnustefnunnar, miðlandi skipulag, því að sá gróði, er verður á innflutningsverzluninni, fer frá S. Í. S. til kaupfélaganna og frá þeim til meðlimanna. Þetta er því heilbrigðasta verzlunarform, sem hugsazt getur. En ef nú einhver hagnaður verður á innflutningsverzlun S.Í.S., er honum síður en svo illa varið til þess að tryggja útveginn, því að verzlunin stendur og fellur með honum og hefur hingað til fleytt rjómann af því, sem útvegurinn hefur aflað. Allt öðru máli gegnir um heildsalana, þar skiptist ágóðinn af innflutningsverzluninni ekkert, heldur er fastur hjá þeim. Báðir þessir aðilar, S.Í.S. og heildsalarnir, geta því mjög vel borið þessar byrðar, og ég tel það vera á miklum rökum reist hjá hv. þm. Barð., að þessir aðilar hafi nú góðar ástæður til þess að koma þeim áhættusama atvinnuvegi, sem þeir fá allan sinn gjaldeyri hjá, til-hjálpar í nauðum. Að þessu athuguðu hygg ég, að bezt sé að hafa þetta óbreytt eins og það var eftir 2. umr. Þá er það till hv. þm. Barð. á þskj. 671. Ég held, að þessi brtt., ef samþ. verður, valdi í eins mörgum tilfellum misrétti eins og að leiðrétta það, sérstaklega milli skipa í sama flokki. Eru þetta afleiðingar af þeirri breytingu, sem n. gerði á 9. gr. Áður en brtt. n. komu til, stóð í 9. gr.: „Skal hvert það skip, sem aflar 45% eða minna af meðalaflaverðmæti“ o.s.frv. En í brtt. n. stendur: „45% eða minna af meðalafla.“ Ef þessi brtt. n. verður samþ., getur orðið um mikið misrétti að ræða, því að í samá flokki skipa með sama aflamagn getur verið um mikinn mismun að ræða á aflaverðmætinu. T.d. getur eitt skip verið með ákveðið magn af þorski, en annað með sama magn af flatfiski, og er þá auðvitað um mikinn mun á aflaverðmætinu að ræða. Hv. n. hefur því alveg farið öfugu leiðina og innfært í 9. gr. orðalag 4. gr., en þar er verið að ákveða allt annað, eða meðalaflamagn í landinu. En í 9. gr. átti að segja, hvað mikið krónutal í viðbót við það, sem aflinn hefur gefið, hvert bótaskylt skip átti að fá. Í 9. gr. átti því alls staðar að miða við aflaverðmæti, en ekki aflamagn. Þetta kemur líklega skýrast í ljós í sambandi við síldveiðarnar. Þar geta tveir bátar verið með alveg sama aflamagn, en annar með allan sinn afla í salt, en hinn í bræðslu. Þá kem ég að till. þeirra hv. 6. landsk. og hv. 1. þm. N-M. Þar leggja þeir til, að sjóðnum sé einnig aflað tekna með því að taka 10% af nettóhagnaði Landsbankans og Útvegsbankans. Ég hygg nú, að það sé eins með þessa aðila og S.Í.S. og heildsalana, að þeir gætu vel borið þetta, því að meginhagnaður bankanna er einmitt kominn frá sjávarútveginum: Annað mál er það, að þetta ákvæði brýtur ef til vill í bága við bankalögin, og þá er það ekki til neins gagns. Ég mundi sætta mig betur við, að bankarnir væru skyldaðir til að lækka útlánsvexti sína til útvegsins um ákveðna upphæð, og væri þá þannig hægt að ná í 10% af nettóhagnaði þeirra. Bæði bankarnir og innflytjendurnir eiga gengi sitt komið undir útgerðinni. Þetta ættu þeir að vita og sýna það í verki með því að aðstoða hana í nauðum. Hv. þm. Barð. gat þess, að hann hefði verið svo elskulegur að bjóða mér á fund hv. sjútvn. Þetta er alveg rétt, hann hringdi til mín í gær, á háhelgum degi, og bauð mér að sitja fund n., en ég þáði ekki, því að ég kann ekki við að sitja fund n., er ég á ekki sæti í, einnig eiga þar sæti svo margir reyndir og sannfróðir menn, að ég gæti enginn ráðgjafi orðið þeim. En þar með afsalaði ég mér engum rétti til að gera athugasemdir við þær brtt., er n. kynni að bera fram, og það hef ég nú líka gert og meira að segja í fullum rétti. En það er nú svo, að ekki er gott að gera hv. þm. Barð. til hæfis. Hann taldi áðan, að tveir hv. þm. hefðu svikið sig og ég ætti að vera með bundnar hendur, af því að ég hafði ekki komið eftir vinki frá honum á fund sjútvn. Ég er sannfærður um, að tekjur þessa sjóðs eru áætlaðar allt of lágar, og þessu til sönnunar vil ég nefna dæmi frá þeim eina aflatryggingasjóði, sem starfað hefur á Íslandi. Tekjur hans voru 2% af óskiptum afla og 0,7% frá ríkissjóði. Sex eða sjö fyrstu árin kom aldrei til bótagreiðslna, en í fyrra tæmdist hann algerlega. Þetta sýnir, að tryggja þarf það mjög vel, að sjóðurinn geti staðizt þær sveiflur, sem eru á veiði skipa, og skakkaföll sjávarútvegsins almennt. Ég held, að heppilegt væri að draga úr þessum umr., þó ekki væri nema til þess að sporna við fleiri brtt., sem sumir þm. virðast hafa ótæmandi möguleika á að unga út. Fæstar þessar till. munu vera til heilla og þó allra sízt síðasta brtt. þm. Barð., sem áreiðanlega er til mikilla óheilla og tilraun til að varpa byrðunum á sjómenn og útgerðarmenn að verulegu leyti og því ekki rétta leiðin til tekjuöflunar fyrir sjóðinn. Hv. þm. Barð. taldi ekkert við það að athuga, þó að ákvæði um reglugerðir væri á tveim stöðum í frv., en eftir hans till. á það að vera svo bæði í sambandi við 4. gr. og 14. gr. Hann sagði meira að segja, að ekkert gerði til, þó að 100 reglugerðarákvæði væru í frv. Þetta er hans gamla speki, en hins vegar verð ég að segja, að nýstárlegt væri það frv., sem innihéldi ákvæði um fleiri reglugerðir en tvær. Að lokum vil ég svo láta þá ósk í ljós, að þær till., sem fram hafa komið síðan n. gekk frá frv., verði felldar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum til að svara 3. landsk., því að ræða hans kom þessu máli lítið við. Hann var að reyna að færa ástæður fyrir því að mæta ekki á fundi sjútvn. beggja deilda, sem hann var boðaður á. Og aðalástæðan var sú, að slíkt væri ekki venja. Veit ekki þm., að þingnefndir kalla oft ýmsa menn á sinn fund og það meira að segja utanþingsmenn, hvað þá þm., sem er höfundur að því frv., sem verið er að ræða um. Annars er ég ekkert að ásaka 3. landsk. fyrir að mæta ekki á þessum fundi nefndanna, þó að það hefði verið vænlegra til samkomulags, þ.e.a.s. ef einhver samstarfsvilji er fyrir hendi hjá þessum þm., heldur en vera hér með alls konar dylgjur og persónulegar árásir á mig í sambandi við þetta mál. Um mína skriflegu brtt. er það að segja, að hún er flutt vegna ábendingar lögfræðings, sem telur hana nauðsynlega til skýringar, þess vegna hef ég tekið hana upp. Hitt er allt annað mál, þó að nefndirnar hafi ekki orðið sammála um þetta atriði, og tel ég enga ástæðu til að ásaka mína meðnm. fyrir það. 3. landsk. telur þessa till. ekki eiga rétt á sér, og ég er heldur ekki að ásaka hann fyrir það, það er hans sjónarmið. En hann verður bara að gæta að því, að það eru til fleiri sjónarmið en hans, og sé svo, eins og mætur lögfræðingur heldur fram, að brtt. sé nauðsynleg til að skýra anda laganna og taka af allan vafa, þá álít ég hana eiga fullan rétt á sér. Það hefur verið deilt mikið í sambandi við þetta mál um það, hverja sé raunverulega verið að tryggja. Ég hef sýnt fram á, að það er ekki einungis verið að tryggja útgerðarmenn, heldur alla þjóðina, því að um leið og aðalatvinnuvegur þjóðarinnar er tryggður, þá er það um leið trygging fyrir alla þjóðina. Í þessu sambandi er rétt að minna á tvö dæmi í sambandi við tryggingar. Annað er Samábyrgð Íslands. Hverjir ættu að bera byrðarnar af henni nema útgerðarmenn? En þrátt fyrir það veit ég ekki betur en ríkissjóður hafi lagt fram mikið fé í það fyrirtæki og sé auk þess í ábyrgð fyrir allri starfseminni. Hitt dæmið er stríðsslysatryggingin, en af þeirri áhættu hefur ríkissjóður lagt fram 60%, og þetta hefur hvort tveggja þótt sjálfsagt. Nú þykir það aftur á móti hrein goðgá, ef þeir, sem mestan rjóma fleyta í þjóðfélaginu, eiga að láta lítið brot af tekjum sínum í þennan sjóð. Þá vil ég segja nokkur orð til 1. þm. Reykv. og þm. N-Þ., sem ég get afgreitt í einu og sama högginu. Það er táknrænt fyrir málflutning þeirra, að meginuppistaðan í þeirra rökum voru persónulegar ádeilur á mig, þegar verið er að ræða mál, sem snertir líf eða dauða bátaútvegsins á Íslandi. Það er ekki að furða, þó að þeir leggi hart að sér til að komast á þing. Þá eru þessir menn að tala um, að ég sé svo yfirgangssamur, að þeir geti ekki snúið sér við. Þetta eiga svo að vera rök í málinu. Ég held, að 1. þm. Reykv. hefði verið sæmra að taka þátt í afgreiðslu málsins í n. en koma með svona fáránlega útúrsnúninga. Annars sýnir þetta er til vill enn betur, en allt annað, hversu gersamlega rökþrota hann er í sinni eiginhagsmunabaráttu. Ef athuguð er afstaða mín til þessa máls annars vegar, en afstaða þeirra hins vegar, þá er fljótt hægt að komast að raun um, af hverju ágreiningurinn stafar. Ég veit ekki til, að ég eigi nokkra kollu, sem kæmi til með að njóta styrks úr þessum sjóði. Ég er þess vegna ekki að vernda mína eigin hagsmuni, heldur rétt þeirra manna, sem standa í baráttu fyrir tilveru sinni, sem um leið er barátta fyrir aðalatvinnuvegi þjóðarinnar og þar af leiðandi barátta fyrir lífi og velferð alls almennings í landinu. Þeir slá hins vegar hring um sína eigin hagsmuni og þau sérréttindi, sem viss stétt hefur lengi haft í þessu landi. Það er þess vegna ekki að furða, þó að þeir kasti að mér svívirðingum. Annar þessara þm. er að passa aumingja Sambandið, sem er svo fátækt, að allur ágóðinn fer í skatta. Þó er vitað, að þetta fyrirtæki er svo fjársterkt, að það getur leyst af hendi mörg og merkileg verkefni, sem gífurlegt fjármagn þarf til, og hefur í fjölda mörg ár notið stórkostlegra skattfríðinda, en er samt svo fátækt, að það þolir ekki þetta álag, slíkt mundi jafnvel geta lagt það í gröfina. Það eru ekki lítil rök þetta. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki vera að spilla málinu, þó að till. hans valdi því, að sjóðurinn fái 2 millj. kr. minni tekjur á ári. Það liggur nú ákaflega ljóst fyrir, hvort slíkt er ekki að spilla fyrir málinu. - Hlutur þm. N-Þ. er ekki öfundsverður í þessu máli. Hann byrjar á að taka að sér að semja frv. fyrir ríkisstj., og við athugun á því máli kemst hann að þeirri niðurstöðu, að þessi sjóður þurfi 6 millj. kr. í stofnfé, en hvar endar svo þessi þm. sitt skeið? Jú þannig, að þessi sjóður skuli ekki hafa nema 2 millj. í stofnfé. Hann kastar þarna 4 millj. fyrir borð og verður ekki flökurt af. Það er að segja, þegar hann tekur að sér þetta vandaverk, þá kemst hann að raun um, að sjóðurinn þurfi að fá þessar tekjur, en nú við afgreiðslu málsins hér í þinginu er hann orðinn á móti því, að sjóðurinn fái þessar tekjur, og vinnur til að takast í hendur við heildsalaforingjann, sem hann hefur nú ekki þótzt vera neitt hrifinn af, til þess að svíkja málið, og eingöngu vegna þess, að það kemur ofur lítið við Sambandið. Það verð ég að segja, að ég vildi ekki hafa svona sögu að baki mér. Svo var 1. þm. Reykv. að kvarta undan verðlagsákvæðunum, sem hann hefur nú verið meira og minna viðriðinn í áratug. Ég vil nú spyrja hann í því sambandi, hver sé ástæðan fyrir því, að menn sitja nótt og dag fyrir utan dyr hjá viðskiptanefnd til að ná í leyfi, eins og Spegillinn sýnir svo ágæta skopmynd af í síðasta tölublaði. Er það kannske vegna þess, að um of sé þrengt að álagningunni, að ekki megi draga af henni 1/2%? Eða eru líkur til, að þessir menn mundu hanga þarna nótt og dag, í stað þess að vinna eitthvert nýtilegt verk, ef ekkert væri upp úr því að hafa? Ef svo er, þá væri þeim nær að fara út á fleyturnar og vinna heldur en að eyða hálfu lífinu á tröppunum hjá viðskiptanefnd. En ég er alveg viss um, að þeir væru ekki búnir að fara einn túr, þegar þeir kysu heldur að fara í land og halda áfram sinni fyrri iðju, þó svo að þeir ættu að greiða 1/2% í hlutatryggingasjóðinn. Það er sannarlega hreinn viðbjóður að heyra alþingismenn verja þannig sína eigin hagsmuni gegn þeim, sem hætta lífi og limum, til þess að aðrir geti fleytt rjómann af viðskiptunum í landinu. Svo var eins og minnzt væri á eitthvað voðalegt, þegar farið var fram á, að bankarnir legðu eitthvað í þennan sjóð. Mér hefði nú þótt meiri sómi fyrir bankana að bjóða framlag til sjóðsins, því að það er ekki ólíkt því, þegar góður bóndi gefur kúnni sinni vel. Sjávarútvegurinn er sannarlega mjólkurkýr bankanna, þó að innflytjendurnir mjólki hana líka, og þar af leiðandi bæði eðlilegt og sjálfsagt, að þessir aðilar leggi fé í þennan styrktarsjóð útvegsins. 1. þm. Reykv. var að ræða um það, að hvergi væri stoppað með eyðslu í alls konar framkvæmdir. Þetta er bara allt annað mál en það, sem hér er til umr., auk þess, sem þessar framkvæmdir skapa ekki gjaldeyri. Það er til dæmis ekki verið að skapa gjaldeyri með því að byggja bindindishöll í Reykjavík eða bankahús, og varla hefur sá bankinn tapað, sem nýlega hefur reist yfir sig stórhýsi upp á margar milljónir. Hv. þm. N-Þ. var að ásaka mig fyrir, að ég notaði hvert tækifæri til að hreyta ónotum að Sambandinu. Ég leyfi mér að lýsa þetta alger ósannindi. Ég velt ekki til, að ég hafi verið með nokkur ónot í garð samvinnufélaganna. Ég hef aðeins bent réttilega á, að þau hafi setið við annað borð í sambandi við skattaálögur en margar aðrar stofnanir, en annað hef ég ekki sagt. Ég skal svo ekki ræða þetta mál meira nú. Það mun koma í ljós við atkvgr. um þær till., sem fyrir liggja, hvern hug menn bera til þessa máls, þó að gera megi ráð fyrir, að málinu sé markaður bás annars staðar, þar sem aðrar klær ráða, en það verður munað, ekki einungis af mér, heldur líka þeim mönnum, sem þræla fyrir þær stéttir, sem ekki vilja sleppa neinu af þeim sérréttindum, er þær enn hafa í þjóðfélaginu. Og það verður heildsalastéttinni til lítils sóma, ef rýra á tekjur hlutatryggingasjóðsins um 2 millj. kr. hennar vegna.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. ræddi mikið um það, að bankarnir mjólkuðu sjávarútveginn. Ég veit nú ekki, hvernig á að skilja þetta hjá þm., þegar þess er gætt, að bankarnir tapa oft miklu fé á útveginum. Ef hægt er að tala um slíkt, þá mjólka bankarnir alla atvinnuvegina og allar stéttir, og gagnkvæmt hafa allar stéttir mikil not af bönkunum. Það er því nauðsynlegt, að bankarnir séu vel stæðir, svo að þeir geti innt sitt hlutverk af hendi. En ef farið er nánar út í skipti bankanna við útgerðina, þá veit ég ekki betur en mest af gróða bankanna hafi runnið til hennar fyrr og síðar, því að bankinn hefur tapað litið á öðrum starfsgreinum. Ég segi þetta ekki sem neina ásökun á útgerðina. Þessi atvinnuvegur er áhættusamur, en hjá þeirri áhættu verður ekki komizt. En það sýnir það líka, hversu nauðsynlegt er einmitt fyrir þennan atvinnuveg, að hagur bankanna sé góður, svo að þeir hafi bolmagn til að rétta hjálparhönd, þegar illa árar. Um það atriði í ræðu þm. Barð., hverjir sitja á tröppunum hjá viðskiptanefnd, skal ég ekki fullyrða, en óhætt er að segja, að þar komi menn úr öllum stéttum, og má meðal annarra minna á allan iðnaðinn, sem sækir þangað sín leyfi, námsmenn, sem nema erlendis, og alla, sem eitthvað ferðast út fyrir landssteinana, svo að það er óhætt að slá föstu, að það eru ekki allt innflytjendur, sem leita til viðskiptanefndar, þó að þeir komi þar eðlilega líka í sambandi við sina atvinnu. Þá vildi þm. láta í það skina, að það væri sök okkar þm. N-Þ., ef sjóðurinn fengi ekki þær tekjur, sem hann þyrfti, því að við gerðum allt til að draga úr tekjum hans. Þetta er algerlega rangt, þó að okkur greini á um leiðir til tekjuöflunar. Hv. þm. hefur haldið því fram þar til í kvöld, að prósentgjaldið, sem hann vill leggja á skv. sinni brtt., muni nema 11/2 millj. og sé því samsvarandi prósentunum af aflaverðmætinu. Ef því sjóðurinn fær minni tekjur en ráð er fyrir gert, þá er það hans hringlandahætti að kenna og engu öðru.



Herra forseti. Ég ætla að lýsa yfir iðrun minni, ef við 1. þm. Reykv. höfum verið svo vondir við þm. Barð. eins og hann vill vera láta, þennan sérstaklega orðvara og prúða mann, sem aldrei lætur út úr sér nokkurt skammaryrði. Slíkt væri svívirðileg meðferð á þessum hógværa og ljúfa manni. Ég vil því skjóta því til deildarinnar, hvort ég er sekur í svo dæmafárri meðferð. - Ég hef ekki talað um afstöðu þm. Barð. til S.Í.S. eða um þá stofnun sem neitt aðalatriði í þessu máli. Það, sem ég tel aðalatriðið, er óréttætið, sem leiðir af því að færa byrðarnar, sem felast í samþykkt þessa frv., yfir á sérstakar stéttir, án þess að nokkurt tillit sé tekið til þess, hvort þær séu færar um að bera þær eða ekki. Ef þm. Barð. telur, að auka beri álögur á innflytjendur, þá átti hann að koma með till. um það í sambandi við fjárlögin. Ríkissjóði hefði ekki veitt af auknum tekjum og með því móti ef til vill verið færari um að leggja fé til þessa sjóðs, sem hér er um að ræða. En eins og ég hef áður tekið fram, tel ég, að hið opinbera framlag til hlutatryggingasjóðsins eigi að koma frá öllum almenningi, og ég óttast ekki dóm sögunnar um þá skoðun mína. Að lokum vil ég svo segja það, að það er þessi þm. sjálfur, sem er að gera tilraun til að draga úr tekjum sjóðsins, en ekki við hinir, því að í frv. er gert ráð fyrir 11/2 millj. kr. tekjum, sem hann vill fella niður, svo að það er hann sjálfur, sem á heiðurinn af því, ef tekjurnar rýrna, en ekki við, sem reynum að leiðrétta ranglætið í till. hans.

Frsm: 1. minni hl. (Gísli Jónsson): Herra forseti. Aðeins stutt athugasemd við ræðu 1. þm. Reykv. og ræðu þm. N-Þ. Mér virðist sem þeir hafi alls ekki lesið till. mínar um tekjuöflun til sjóðsins. Eftir mínum till. á sjóðurinn að fá svipaðar tekjur og frv. gerir ráð fyrir, þó að í mínum till. felist að vísu mun öruggari tekjustofnar. En það, sem hér er um að ræða, er till. mín um 1/2% af verðmæti innfluttra vara, en það gerir eftir innflutningi síðasta árs 2.151.500.00 kr. Þetta er það, sem þessir hv. þm. látast ekki skilja, en með tilraunum sínum til, að sjóðurinn fái ekki þessar tekjur, eru þeir að draga úr tekjum sjóðsins. Umr. (atkvgr.) frestað.



Þetta frv. fjallar um það að veita Siglufjarðarkaupstað heimild til eignarnáms á tveimur jörðum fyrir botni fjarðarins, Efri-Skútu og Neðri-Skútu. Þetta frv. er flutt samkv. ósk bæjarstjórnarinnar á Siglufirði, og er þetta einróma ósk bæjarstjórnarinnar, sem telur nauðsyn á að fá þessa heimild, vegna þess að þetta land þurfi að vera í eigu bæjarfélagsins sökum hafnarframkvæmda. Þetta land er nú svo að segja það síðasta, sem er ennþá í einkaeign á Siglufirði. Það er aðeins ein jörð eftir fyrir utan þessar tvær, sem frv. er um. N. mælir einróma með því, að þetta frv. verði samþ., og þarf ég ekki að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Náttúrlega eru nú fleiri jarðir eftir í Siglufirði í einkaeign en ein, þ.e. Dalirnir og Siglunes, þó að Skúturnar verði eign bæjarins. En það er ekki eftir nema ein jörð í einkaeign, sem liggur að landi Siglufjarðarkaupstaðar og er að nokkru leyti að byggjast út frá Siglufirði, alveg eins og Skútujarðirnar. Og mér er það dálítið hulin ráðgáta, hvers vegna sú jörð er hér ekki tekin með, sem er Höfn, og það því fremur sem eigendur hennar eru ekki búsettir hérlendis nema að litlu leyti. Og það aukaverðmæti, sem stöðugt verður til, eftir því sem Hafnarland byggist, verður ekki aðeins eign eigendanna, heldur eign manna búsettra erlendis. Ég veit, að það hefur staðið til oftar, en einu sinni að gera kaupsamninga um Hafnarjarðirnar, og hafa þeir strandað á þeim eigendum, sem erlendis eru búsettir, og þess vegna tel ég ástæðu til að hafa þessar jarðir í frv. Og vil ég, að eftir þessa umr. verði það athugað gaumgæfilega, með því að tala við hv. þm. Siglf. og með því að athuga aðstæður þarna, hvernig þetta Hafnarland er að verða þarna að bæjarlandi og að bærinn þarf að fá það til eignar og að erfiðara er að kaupa þetta land af eigendum þess, af því að þeir eru fleiri en einn, og að miklu hentugra er að fá það með eignarnámi. Ég er sannfærður um, að ef bærinn fær þetta land nú með eignarnámi, fær hann það ódýrara, heldur en þegar lengra liður, og að það verður skaði fyrir bæinn, að þetta bíði.



Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um, hvers vegna Siglufjarðarbær fer ekki fram á að fá heimild fyrir eignarnámi á þeirri einu jörð, sem er eftir í einkaeign í Siglufirði, í firðinum sjálfum, fyrir utan Skútujarðirnar, sem er Staðarhóll og er austan við fjörðinn. Það kann að vera, að það væri rétt að taka þessa einu jörð með í eignarnámsheimildina. En hins vegar er ómögulegt fyrir allshn. að gerast forsjá fyrir Siglufjarðarkaupstað. Og það, sem liggur fyrir í þessu máli, er einróma ósk bæjarstjórnarinnar á Siglufirði um það, sem frv. er um. Ég sé enga ástæðu til að fresta þessu máli, en legg til, að það verði afgr. núna.



Herra forseti. Það þarf ekki langa framsögu um þetta mál, Allir hv. nm. eru sammála um, að óhjákvæmilegt sé að bæta þessum skika við þetta lögsagnarumdæmi. - Það komu að vísu raddir til n. um, að ástæða væri til að stækka lögsagnarumdæmið enn meira, en gert er ráð fyrir í þessu frv. En allshn. sá ekki ástæðu til þess að taka þetta upp, þar sem frv. þetta er flutt af mönnum, sem þessum málum eru gagnkunnugir og fóru ekki fram á meiri stækkun, en gert er ráð fyrir í frv. N. leggur til, að fallizt verði á þetta frv., eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Við 2. umr. minntist ég þess, að n. mundi athuga þetta mál betur á milli umr. og þá í samráði við hv. þm. Barð. eða n. mundi a.m.k. minnast á þetta mál við hann. Og ég hef minnzt á þetta mál við hv. nm., en ekki kallað saman fund í n. um þetta mál, og ég hygg, að hv. nm. séu sammála um það, að mál þetta eigi að fara óbreytt frá þessari hv. d., að undanskilinni ofur lítilli breyt., sem till. kemur fram um síðar. Og við hv. þm. Barð. talaði ég einnig, sem taldi, að hann mundi láta sér það líka, að svo færi. En ég vil fyrir n. hönd sem frsm. gefa þær upplýsingar hér um þetta mál, að við í n. teljum, að vörubifreiðar yfirleitt geti ekki komið undir þennan flokk, jeppabifreiðar til landbúnaðarþarfa. Hins vegar höfðum við Landrowers í huga, sem eru í uppsiglingu, að þeir gætu reynzt eins vel og jepparnir, en að drossíur, stærri eða minni, komi ekki undir þennan flokk. Ég hef minnzt á það við áhrifamenn, bæði í stjórn Búnaðarfélags Íslands og stjórn Stéttarsambands bænda, um kaup nefndarmannanna, sem úthluta eiga bifreiðunum, og gera þeir ráð fyrir, að nm. þessir taki yfirleitt ekki kaup fyrir þetta starf sitt við að úthluta bifreiðum þessum. En ég tel, að verði eitthvað töluvert um þessar úthlutanir, þá verði af því einhver smávegis skrifstofukostnaður, því að þá verður að senda bréf viðkomandi úthlutuninni og þess háttar, svo að það er ekki hægt að segja, að þetta verði alveg kostnaðarlaust gert. En ég og þeir hv. nm., sem ég hef náð í, erum sammála um það, - ég hef ekki náð í hv. 7. landsk. (GÍG), en hygg, að hann sé á sama máli, - að til þess að það sé enn tryggara, að ekki verði eytt miklu fé í þessi nefndarstörf, verði kosnir varamenn í þessa n., til þess að ef einhver af þessum nm. ætlar að sýna sig í því að vera dýr á vinnu sinni í n., þá sé hægt að gripa til varamanns. Og leyfi ég mér því að bera fram fyrir n. hönd svo hljóðandi till.: „Við 2. gr. Á eftir orðunum „til 2 ára“ bætist: Sömu aðilar kjósa jafnmarga varamenn.“ Þessar jeppabifreiðar skilst mér, að eigi að fara til einnar stéttar til þess að þjóna hagsmunum hennar, bændastéttarinnar, og svo að nokkru leyti til annarra stétta, sem þurfa á þessu að halda, t.d. manna, sem eru í opinberri þjónustu og verða að fara embætta sinna vegna yfir meiri eða minni víðáttu, svo sem læknar og ljósmæður. Og jafnvel getur komið til, að hreppstjóri í sveitarhreppi eigi heima í kauptúni og sé því ekki bóndi, en þurfi á bíl að halda. Ég óska svo eftir, að frv. þetta verði samþ., eftir að búið er að samþ. þá brtt., sem ég gat um.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt., sem hv. þm. hafa heyrt. Fyrir þessari brtt. þarf tvöföld afbrigði. Hún er of seint fram komin og auk þess skrifleg.



Herra forseti. Út af ræðu hv. frsm. landbn. skal ég gjarna lýsa hér yfir, að ég mun ekki bera fram brtt. við frv. á þessu stigi og ekki tefja framgang þess við afgreiðsluna hér úr þessari hv. d.



Herra forseti. Það, sem hér er um að ræða á þskj. 37, er breyt. á l. um fjárhagsráð. Að mínu áliti er talsvert mikil þörf fyrir að breyta þessum l. um fjárhagsráð, því að þau eru að mörgu leyti stórgölluð og að mörgu leyti afar einkennileg, eins og sjá má, ef litið er t. d. á 2. gr. laganna, þar sem talað er um verkefni fjárhagsráðs eða um það, sem fjárhagsráð á að miða störf sín við. Þar er t. d það að öll framleiðslugeta sé hagnýtt til fulls í landinu og að öllum verkfærum mönnum sé tryggð atvinna í landinu; enn fremur að öllum vinnandi mönnum og sérstaklega þeim, sem stunda framleiðslu til sjávar og sveita, séu tryggðir möguleikar til að halda í horfi atvinnu sinni. Enn fremur er þar til tekið, að komið sé í veg fyrir spákaupmennsku. Þessi ákvæði þarna í gr. eru ákaflega einkennileg, því að það er erfitt að hugsa sér það, að stofnun eins og fjárhagsráð geti tekið á sínar herðar að sjá svo um, að allir menn hafi næga vinnu í landinu. Ég veit ekki, hvaða stofnun það gæti verið, sem slíkt gæti tekið að sér. Hins vegar, ef ekki þyrfti annað en að búa til stofnun með lögum og segja henni að láta alla vinnandi menn í landinu hafa næga atvinnu, þá værum við búnir að finna ráð við vandamáli, sem allur heimurinn hefur leitað að í fjölda mörg ár og leitar að í dag. - Starfsemi fjárhagsráðs virðist ekki benda til þess, að þessi stofnun hafi getað afkastað þessu hlutverki, sem því er þarna ætlað, því að það hefur alls ekki komið nálægt þeim verkefnum, því að þetta ákvæði er út í loftið. Og mikið af þessum l. er meira og minna gallað, eins og ég tel það gallað, þegar við erum að fá voldugu ráði sem verkefni í hendur það, sem allir vita og ekki sízt þeir, sem búið hafa til l. um það, að þessu ráði er ógerningur að afkasta. Það, sem er þungamiðjan í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er að skipta leyfum fyrir tilteknum vörutegundum, kornvörum til manneldis, kaffi og sykri, ávöxtum og grænmeti, fatnaði og vefnaðarvörum, skófatnaði, búsáhöldum og hreinlætisvörum, jafnt á milli allra manna í landinu. Þetta er í eðli sínu hin gamla höfðatöluregla, þ. e. að ætla öllum mönnum jafnan skammt af hvaða vöru sem er. Nú er það svo, að flestum hlýtur að vera kunnugt, að það er ekki sama notkun á þessum vörum, sem þarna eru upp taldar, alls staðar á landinu hjá einstaklingum. Í bæjum og sveitum nota menn misjafnlega mikið af sumum þessum vörum, t. d., skófatnaði, vefnaðarvörum og búsáhöldum. Af þessum vörum er notað miklu meira í bæjum en úti á landsbyggðinni, sem kemur að eðlilegum hætti, að notkun þeirra er ekki eins mikil utan bæjanna. Þess vegna er það í eðli sínu óeðlilegt að ætla sér að skipta öllum þessum vörum jafnt á milli neytendanna. Ég skal viðurkenna aftur á móti, að vörum eins og kornvörum, kaffi og sykri er eðlilegt, að sé skipt jafnt, vegna þess að af þessum vörum nota menn nokkurn veginn sama skammt hvar sem er á landinu. Aðalatriðið í frv. er svo það, að einstaklingum skuli veitt innflutningsleyfi fyrir þessum vörum, sem um er að ræða. Það er m. ö. o. þannig, að það á eftir frv. að taka upp þá óhæfilegu og geipilegu skriffinnsku að veita hverjum einasta neytanda í landinu innflutningsleyfi. Þessum innflutningsleyfum eiga svo neytendur að framvísa í verzlunum, og verzlanir eiga síðan að snúa sér til innflytjenda eða S. Í. S., til þess að þeir geti svo aftur fengið leyfi út á þessi leyfi hjá sýslumönnum eða frá fjárhagsráðl. Þetta er svo óhemjuleg skriffinnska, að það er alveg furða, að nokkur maður skuli láta sér detta í hug að koma á slíkri framkvæmd.  Sú breyt., sem verður á þessari stofnun, ef þetta frv. verður samþ., er sú, að niður verður felld viðskiptanefnd. Það má segja, að niðurfelling viðskiptanefndar sem slíkrar sé þörf ráðstöfun, vegna þess að framkvæmd haftanna í höndum þessara tveggja stofnana - ég kalla þetta tvær stofnanir - hún er svo fráleit, að hún getur ekki verri verið. Og sem dæmi um það, hversu vinnubrögðin eru þar þunglamaleg, má benda á það, að einn maður í viðskiptanefnd getur fengið máli vísað með ágreiningi til fjárhagsráðs. Einn maður í fjárhagsráði getur með ágreiningi fengið sama máli vísað til ríkisstj. Ríkisstj. á svo að taka ákvörðun um málið, sem henni veitist oft erfitt að gera, vegna þess að hér er oft um pólitísk atriði að ræða, sem verður togstreita um í ríkisstj. Og venjulega verður niðurstaðan, að málinu er vísað enn aftur til fjárhagsráðs og fjárhagsráð vísar því aftur til viðskiptanefndar og viðskiptanefnd afgreiðir svo ekki málið. Og þá er málið búið að vera nokkrar vikur eða mánuði innan þessara stofnana og hjá ríkisstj., sem er nú höfuðið á þessum stofnunum. Og þannig eyðileggst öll skynsamleg afgreiðsla á þessum málum, sem eru kannske meira varðandi fyrir afkomu einstakra manna og alla afkomu í landinu en nokkuð annað. Það er næsta hryggilegt að hugsa til þess, að ríkisstj. skuli ekki koma sér saman um að fá fram einhvern skynsamlegan rekstur á þessari stofnun, sem um það bil hver einasti maður á landinu þarf eitthvað undir að sækja, heldur skuli þessi stofnun vera svo, að ekki einn einasti maður, sem maður hittir, mælir þessari stofnun bót, heldur eru allir undantekningarlaust, sem fordæma þessa aðferð.

Það finnast vonandi ráð í hv. fjhn., ef málið kemst til hennar.

Fjhn. á nú að segja sitt álit á þessu frv. hérna, og þá á hún að segja sitt álit um það, hvort með samþykkt þessa frv. mundu komast betri vinnubrögð á í þessari stofnun. Ég er ekkert frá því, að vinnubrögðin í þessum efnum mundu batna við það, að viðskiptanefnd sem slík yrði lögð niður. Viðskiptanefnd hefur talsvert mikið vald, eins og nú er. En með samþykkt frv. yrði sá valdaaðili burt numinn, og þetta vald yrði veitt fjárhagsráði, og fjárhagsráð yrði að taka ákvarðanir um hlutina, en ekki viðskiptanefnd. Og þetta er að mínu áliti eina till. í þessu frv., sem notandi er. Og ég vildi gjarna samþ. þann lið frv., sem um þetta fjallar. Ég skal nú ekki þreyta hv. þd. lengur með umr. um þetta mál í kvöld, enda sé ég, að menn hafa tekið sér frí, sem hér eiga sæti. En ég vildi bara endurtaka það, að ég tel, að þetta frv. stefni til svo gífurlegrar skriffinnsku í viðbót við alla þá skriffinnsku, sem við höfum búið við, að af þeirri ástæðu væri full ástæða til þess að synja frv. um framgang.

Forseti (BSt) : Það virðist ekki þýða að ætla að halda þessu máli áfram. Ég hafði nú vonazt eftir því, - af því að þetta er 1. umr., - að það gæti fengið að ganga til n. nú í kvöld. Var það stutt aths., sem hv. þm. Barð. ætlaði að gera? 
            



Herra forseti. Það er um dagskrá. Hæstv. forseta er vel ljóst, að hér er á ferðinni eitt allra mesta hitamál þingsins. Og ég vildi mjög mælast til þess, að hann frestaði þessari umr., þar til fleiri hv. þm. væru við og þar til hæstv. viðskmrh. væri viðstaddur til þess að ræða þetta mál. Ég vonast til þess, að hæstv. forseti vilji verða við því, að þetta mál verði geymt, þar til hægt er að ræða það við hæstv. ráðh., og þá rætt þegar betur stendur á heldur en nú, þar sem menn hafa staðið hér í umr. síðan kl. tvö í dag.

Forseti (BSt): Mér hefur aldrei komið til hugar úrslitaafgreiðsla þessa máls nú. En mér virðist ekki sérstök hætta á ferðum, þó að málinu væri nú vísað til n., þannig að samkomulag gæti orðið um það, að málið gæti komizt til n., því að þó að svo væri, þá gæti nú bæði það komið fyrir, að nefnd afgr. ekki málið og það kæmist þá ekki lengra. Og þar að auki, þó að n. afgr. málið, væru þó tvær umr. um það eftir. - En að sjá um, að hlutaðeigandi ráðh. verði við umr., til þess treysti ég mér blátt áfram ekki. Og að gera kröfu til mín um það, er að gera kröfu, sem ég get ekki uppfyllt. - Var það meining hv. þm. Barð. að kveða sér hljóðs um þetta mál?