Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1970, sem lagt hefur verið fyrir Alþ., er fjárveiting til Fiskveiðasjóðs Íslands á árinu 1970 færð niður. Er frv. þetta lagt fram í samræmi við þá stefnu, sem í fjárlagafrv. hefur verið tekin í þessu efni. Svo sem Alþ. er kunnugt, var beint framlag úr ríkissjóði til Fiskveiðasjóðs fellt niður á árinu 1968. Enn fremur var felld niður fjárveiting til Fiskveiðasjóðs í fjárlögum ársins 1968. Frv. um breyt. á l. sjóðsins fyrri ákvörðun til staðfestingar var lagt fyrir síðasta Alþ., en náði ekki fram að ganga á því þingi. Frv. er því lagt fram nú að nýju. Í því er einnig gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs falli niður árið 1970, svo sem áður sagði. Gengisbreytingin í nóvember s.l. veldur verulegri hækkun á útflutningsgjaldi, sem er mikilvægur tekjustofn sjóðsins. Miðað við útflutningsspá Efnahagsstofnunarinnar fyrir árið 1969, munu tekjur Fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldinu einu aukast um 16.5 millj. kr. á því ári frá því, sem ella hefði orðið. Af þessum sökum og vegna annarra ráðstafana, sem gerðar hafa verið til að skapa sjávarútveginum traustari afkomugrundvöll, hefur verið talið rétt að fella niður fjárveitingu úr ríkissjóði til Fiskveiðasjóðs Íslands. Á næsta ári verður greiðslubyrði Fiskveiðasjóðs mikil vegna greiðslu erlendra lána til skipasmíða undanfarinna ára og vegna fyrirhugaðra lánveitinga til smíða innanlands. Fiskveiðasjóði verður að afla fjármagns eftir öðrum leiðum til þess að geta staðið við eðlilegar skuldbindingar á árinu 1970. Enn fremur er til athugunar, á hvern hátt Fiskveiðasjóði verður framvegis séð fyrir því fjármagni til þess að mæta þeim auknu kröfum um lánveitingar til sjávarútvegsins, sem fyrirsjáanlegar eru á næsta ári. Ráðstöfun þessi er því gerð í trausti þess, að Fiskveiðasjóður muni að öllu leyti geta staðið við fjárhagsskuldbindingar sínar í framtíðinni þrátt fyrir niðurfellingu ríkissjóðsframlagsins. Herra forseti. Ég tel ekki þörf á því að fara um þetta frv. fleiri orðum, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég tel, að með frv. þessu sé stefnt í alveg öfuga átt. Fiskveiðasjóður er fjárvana, eins og hæstv. sjútvmrh. reyndar viðurkenndi í framsöguræðu sinni hér áðan. Hann má því einskis í missa af þeim tekjum, sem hann hefur áður haft, heldur þarf þvert á móti að vinna að því að efla hann mjög verulega á næstunni frá því, sem nú er. Fiskveiðasjóður á að baki langa og merkilega sögu. Hann er, ef ég man rétt, stofnaður árið 1905 og er elzta lánastofnun fyrir sjávarútveginn. Hann var stofnaður á þann hátt, að ríkissjóður lagði honum til stofnfjárframlag jafnframt því, sem l. gerðu þá ráð fyrir því, að árlegt framlag yrði greitt til Fiskveiðasjóðs úr ríkissjóði. Þær fjárhæðir, sem þá voru til nefndar, mundu sjálfsagt hljóma hlægilega í eyrum okkar hér nú, þar sem stofnfjárframlagið var 100 þús., en hið árlega framlag var ákveðið 6 þús. kr. En ég býst við því, að ef það væri borið saman við fjárlög, eins og þau voru á þeim tíma, kæmi það fram, að hér var ekki um óverulegar upphæðir að tefla að þeirrar tíðar hætti. Fiskveiðasjóður hefur gegnt mjög mikilvægu hlutverki og hefur gert mjög mikið gagn í okkar atvinnuvegi. Um það verða naumast skiptar skoðanir. Það má segja, að verksvið hans hafi verið fært út að ýmsu leyti, og á því hefur verið full þörf. Þess vegna hefur fjárþörf sjóðsins farið vaxandi. Nýlega hefur Fiskveiðasjóður stigið stórt skref í rétta átt að mínum dómi. Þar á ég við þá ákvörðun stjórnar Fiskveiðasjóðs að lána til skipasmíðastöðvanna til skipabygginga, þó að samningur hafi ekki þá verið gerður um sölu skipanna. Ég er ekki í vafa um það, að þessi ákvörðun á eftir að verða mikilvæg og til mikils gagns fyrir skipasmíðarnar í landinu. En mér finnst það vægast sagt dálítið köld kveðja af ríkisvaldsins hálfu í garð sjóðsins, rétt eftir að slík ákvörðun hefur verið tekin, að fella niður ríkissjóðsframlagið. Ég veit ekki, hversu lengi þetta ríkissjóðsframlag eða sú upphæð, sem Fiskveiðasjóður hefur fengið á undangengnum árum, hefur staðið. En hins vegar hygg ég, að það hafi verið lengst af svo í sögu sjóðsins, að það hafi verið um að tefla fjárframlög úr ríkissjóði. Það var að vísu fellt niður með l. frá 1968 í eitt ár. Gert var ráð fyrir því í fyrra að fella það niður um eitt ár. Ég skal ekki neita því, að það geti verið fyrir hendi aðstæður, sem geti réttlætt slíkt, að því sé frestað og fellt niður gjald um eins árs skeið. En mér sýnist, að með þessu frv., þó að það sé nú þetta form enn þá á því, að það sé þarna talað um tvö ár, 1969, sem að vísu er nú senn liðið, og 1970, sé verið að marka þarna stefnu gagnvart Fiskveiðasjóði, þá stefnu að fella niður framlag ríkissjóðs til hans. Það marka ég m.a. af því, sem segir í grg., og mér finnst hún bera þess vottinn, að menn hugsa þar til þess, að þetta verði fellt niður til frambúðar. Það held ég, að sé skökk stefna. Ég held einmitt, að það þurfi að efla Fiskveiðasjóðinn alveg sérstaklega, og það er m.a. af því, að ég álít, að hans bíði ný og aðkallandi verkefni, sem hann verður sennilega að sinna á næstunni. Þar á ég við, að um það er mikið talað og ekki að ástæðulausu, að eitt brýnasta verkefnið í okkar atvinnumálum sé að bæta hráefnismeðferðina og ekki sízt á fiskiafurðunum og gera þær verðmætari með þeim hætti. Þá meðferð má sjálfsagt bæta bæði á sjó og landi. Það liggur ljóst fyrir, að ég ætla samkv. tilraunum, sem þegar hafa verið gerðar, að hægt er til mikilla muna að bæta meðferð á fiski um borð í skipunum, ef í skipunum er sá búnaður, sem til þess þarf. Það er hins vegar vitað mál, að til þess að setja þvílíkan búnað í skipin þarf talsvert mikið fé og svo mikið, að það virðist eiginlega vera um megn útgerðinni, eins og sakir standa. Þó er alveg víst, að þarna eru í húfi verulegir fjármunir. Ég hygg þess vegna, að breytingu í þessa átt verði ekki við komið, nema útgerðarmenn fái einhvers staðar fyrirgreiðslu, og auðvitað má hugsa sér, að sú fyrirgreiðsla geti verið með ýmsum hætti og komi úr ýmsum áttum. En ég hygg, að það fari ekki hjá því, að augu margra staðnæmist í því sambandi við Fiskveiðasjóð. Þess vegna er það spá mín, að Fiskveiðasjóður verði á næstunni að sinna fleiri og meiri verkefnum en hann gerir nú, og þess vegna álít ég, að það verði að gera ráð fyrir því, að hann þurfi á fjármagni að halda í æ ríkara mæli. Þess vegna álít ég ekki rétt að fara inn á þá braut, sem hér er gert, að fella niður þetta framlag ríkisins. Í þessu frv. eru að vísu aðeins tekin til tvö ár, en ég óttast, að það verði fordæmi, ef þetta verður samþykkt, og stefnt verði í þá átt. Auðvitað verður einhvern veginn að sjá ríkissjóði farborða, og um það er ekki deilt. En þá er það sígilda matsatriði að gera það upp við sig, hvað á að fara út, hvað á að vera þar áfram. Ég fellst á það, að tekjuöflunarmöguleikar ríkissjóðs fram yfir það, sem nú er, séu takmarkaðir, en ég held, að með þessum hætti sé ráðizt á garðinn, þar sem sízt skyldi. Ég held, að það, sem á ríður í okkar þjóðfélagi nú, sé að styrkja undirstöðurnar og viðurkenna þá staðreynd, að allt veltur á, að undirstöðurnar séu sterkar. Yfirbyggingin er sennilega orðin fullmikil hjá okkur, og ég álít, að það beri frekar og verði frekar að taka til við þá hliðina en undirstöðuna. Ef undirstöðurnar eru í lagi, þá er hægara að byggja yfirbygginguna þar á. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram, herra forseti, við þessa 1. umr. málsins, en að öðru leyti fer það nú að vísu til n. sem ég á sæti í, og þá gefst kostur á að kanna það nánar og þá afstöðu þeirra stétta og þeirrar stofnunar, sem hér er um að tefla. En ég vil aðeins undirstrika það, að það kemur bæði fram í grg. og var tekið fram af hæstv. sjútvmrh., að það yrði að sjá Fiskveiðasjóði fyrir fé. Við vitum nú, hvaða leiðir hafa verið farnar í því efni, sennilega því miður, af því að ekki hefur verið annars kostur, sem sé í æ ríkari mæli að hverfa að því ráði að taka erlend lán. Það hafa nú margir fengið nokkuð sára reynslu af því, hvað það gildir að byggja of mikið á slíkri fjáröflun. Og í þessu frv. eða grg. þess er nú ekki reyndar nein grein gerð fyrir því, hvernig á að afla þessa fjár. En ég tel það sem sagt meginatriði, að það megi alls ekki þrengja kost Fiskveiðasjóðs, heldur verði að stefna að því að efla hann á allan hátt. Það er í samræmi við þá stefnu, sem kemur fram í frv., sem við höfum flutt og munum flytja hér, framsóknarmenn, að við gerum ráð fyrir því einmitt, að Fiskveiðasjóður verði að eiga hlut í því að leysa þessi mál.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð um þetta frv., því að enda þótt svo vilji til, að starfsbróðir minn, hæstv. sjútvmrh., hafi hér lagt þetta frv. fram og talað fyrir því, þá sé ég enga ástæðu til annars en láta það koma fram, að það er fyrst og fremst ég, sem ber ábyrgð á því að gera till. um að fella niður tillagið til Fiskveiðasjóðs í sambandi við afgreiðslu fjárl., og því ekki óeðlilegt, að ég taki á mig þá sök, ef um einhverja sök er að ræða. Hv. 1. þm. Norðurl. v. taldi, að það væri ófært að fella þetta framlag niður. Hins vegar tók hann það fram, sem er að sjálfsögðu kjarni málsins, að það gæti verið erfiðleikum bundið að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Ég hygg, að við séum ekki á öndverðum meiði um það, að þeirri stefnu verði að framfylgja, og það er nákvæmlega þess vegna, sem þetta framlag er fellt niður nú og hefur verið fellt niður undanfarin tvö ár. Vegna þrenginganna, sem verið hafa, og erfiðleika á því að ná saman endum um afkomu ríkissjóðs án þess að leggja út í nýjar skattahækkanir, hefur verið talið óumflýjanlegt að leita allra úrræða, meðan svo væri ástatt, til að jafna metin án þess að þurfa að grípa til stórfelldrar nýrrar skattálagningar. Þó hefur í raun og veru ekki verið hægt að jafna þessi met og ríkisstj. fengið ákúrur fyrir það frá hv. stjórnarandstæðingum, að ríkissjóður væri rekinn með halla, en ekki mundi það auðvelda að leysa þann vanda, ef ekki mætti gera þær ráðstafanir, sem þó er lagt til að gera, m.a. með þessu frv. Það fer auðvitað ekki á milli mála, að Fiskveiðasjóður Íslands er ein mikilvægasta lánastofnun í landinu, sem verður að geta rækt sitt hlutverk. En hitt er annað mál, að það er heldur engum efa bundið, að afkoma þeirrar stofnunar er slík og starfsaðstaða, að það er hægt að leysa fjárþörf hennar með lántökum, sem ekki er hægt í sambandi við meginhlutann af útgjaldaliðum ríkissjóðs. Þetta er sterk stofnun, sem betur fer, og getur verið þess umkomin að taka lán, ef hægt er að afla þeirra, ekki sízt vegna þess, að lánveitingar hennar eru til útflutningsframleiðslunnar. Auðvitað verður jafnan að reyna að búa þannig að henni, að hún geti starfað með eðlilegum hætti. Það hefur ekki haft nein áhrif á útlánareglur Fiskveiðasjóðs, hvort fjár hafi verið aflað til hans með lánum eða ekki, þannig að það kemur á engan hátt niður á sjávarútveginum sem slíkum, þ.e.a.s. þeim, sem þurfa á lánum að halda úr Fiskveiðasjóði til fiskiskipabygginga eða fiskvinnslustöðva, að svo miklu leyti sem ástæða þykir til að veita slík lán. Það verður auðvitað metið hverju sinni. Og ég legg á það ríka áherzlu, að það er ekki ætlunin með þessu frv., að það leiði til neinnar takmörkunar á útlánum Fiskveiðasjóðs umfram þær takmarkanir, sem hefðu verið settar, hvort heldur þetta framlag hefði verið í fjárl. eða ekki. Þetta er vitanlega kjarni málsins, eins og sakir standa. Ástæðan til þess, að þetta frv. er framlengt í eitt og eitt ár, er eingöngu sú, að ég álít það ekki sjálfsagt mál, að ríkissjóður leggi ekki eitthvert framlag til Fiskveiðasjóðs, en það verði að meta eftir því, sem hagur ríkissjóðs batnar, hvort auðið er að gera það og þá að hvaða marki það skuli gert. Einmitt þess vegna eru tímamörkin sett varðandi niðurfellingu framlagsins. En ég hygg, að við getum orðið sammála um það hér í þessari hv. d., að fjárhagur ríkissjóðs hefur að sjálfsögðu ekki batnað svo frá árinu 1968, þegar þetta framlag var fyrst fellt niður, að möguleiki sé til að endurskoða þessa afstöðu nú. Þetta eru rökin fyrir því, að enn þá er farið fram á það við hið háa Alþ., að þetta framlag verði niður fellt jafnhliða því sem ríkisstj. mun gera ráðstafanir til þess að afla Fiskveiðasjóði með öðrum hætti viðunandi starfsfjár. Ég vil vekja athygli á því, að það eru aðeins örfá ár síðan nokkurt framlag, sem hægt er að nefna því nafni, var veitt úr ríkissjóði til Fiskveiðasjóðs. Það var fyrst árið 1964. Fram að þeim tíma hafði árlegt framlag til Fiskveiðasjóðs numið 2 millj. kr., sem að sjálfsögðu hafði ekki nokkur áhrif á afkomu sjóðsins til eða frá. Ástæðan til þess, að framlagið var aukið 1964, var í sambandi við aðstoð við sjávarútveginn á þann veg, að það var létt af sjávarútveginum að hluta til útflutningsgjaldi og raunverulega veittur ríkissjóðsstyrkur í þessu formi til sjávarútvegsins með því að taka upp þetta framlag til Fiskveiðasjóðs í staðinn fyrir útflutningsgjaldið, þannig að þetta aukna framlag er til komið með mjög sérstökum hætti. Raunar má þess vegna segja, að rökin fyrir því séu alls ekki þau sömu í dag eins og voru þá, vegna þess að síðar hefur hagur útvegsins verið réttur með öðrum aðgerðum. Þetta tel ég nauðsynlegt, að menn hafi í huga. En kjarni málsins er sem sagt sá, að þess er ekki annars kostur nú en að gera þessa ráðstöfun, þó að það hefði vitanlega verið mjög æskilegt, og um það er ég sammála hv. 1. þm. Norðurl. v., að jafnvel hefði verið hægt að auka framlög ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs eins og til annarra sjóða ýmissa. En annars er ekki kostur, eins og hag ríkissjóðs er nú háttað, ef við ætlum að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, en gera þessa ráðstöfun. Við getum talað um það óljósum orðum, að yfirbyggingin í þjóðfélaginu sé orðin of mikil. En það hefur ekki enn þá fundizt úrræði til þess, að hægt væri að skera þá yfirbyggingu svo niður þrátt fyrir rækilegar athuganir, sem fulltrúar allra flokka hafa tekið þátt í, að þar sé hægt að benda á úrræði, sem geta komið í staðinn fyrir þann sparnaðarlið, sem hér er um að ræða. Þetta er kjarni málsins, og vildi ég gjarnan, að það kæmi hér skýrt fram, einmitt þetta atriði, að Fiskveiðasjóði verði séð fyrir fjármagni. Það er engu slegið föstu um það, að í framtíðinni verði ekki, þegar fjárhagur ríkissjóðs batnar, beint framlag til Fiskveiðasjóðs. Það er engu slegið föstu um það, þó að þessi till. sé nú enn gerð, miðað við árið 1970, einnig vegna þess, að það er síður en svo, að afkoma ríkissjóðs hafi batnað.