Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. fjallar um hækkun á greiðslum til ríkissjóðs, sem eru tvenns konar. Í fyrsta lagi er ríkisstj. heimilað að innheimta eignarskatt með 50% viðauka. Og það hefur nú um mörg undanfarin ár verið þannig að farið, að þessi viðauki hefur verið heimilaður frá ári til árs og innheimtur, og taldi n. ekkert athugavert við það og sjálfsagt að samþ. það ákvæði. - Þá er hinn hlutinn, sem er hækkun skipagjaldanna, og var n. í dálitlum vafa um, hvort svona mikla hækkun þyrfti að hafa á þessu eins og hér er gert ráð fyrir, sem er 200% viðaukagjald, svo að form. n. leitaði fyrir sér um það, hvernig þessum málum væri farið nú. Og síðustu upplýsingar, sem n. fékk um þetta, voru þannig, að það voru milli 40 og 50 þús. kr., ef ég man rétt, sem tekjurnar voru af þessu skipaskoðunargjaldi, en á annað hundrað þús. kr. gjöldin, svo þó að þessi viðauki verði á lagður, er tæplega, að hrökkvi fyrir útgjöldunum sá skattur, sem þannig kemur til ríkissjóðs. Er því ekki vafi á, að það ber að samþ. þessa hækkun. Reyndar má geta þess, að ekki er upplýst enn, nema vel geti veríð, að einhver hluti elgi eftir að koma inn af þessum gjöldum á árinu 1948. - Ef hæstv. fjmrh. hefði verið hér viðstaddur, hefði ég viljað beina því til hans, að mér virtist það vera sammála álit n., að rétt væri, að skoðunarmenn innheimtuðu þessi gjöld á sama tíma og skoðun fer fram og þeir afhentu ekki vottorð sín um skoðunina fyrr en gjöldin væru greidd, að sínu leyti eins og bifreiðaeigendur fá ekki sín skoðunarvottorð fyrr en þeir hafa greitt áfallin gjöld af bifreiðinni. Sem sagt, n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Sú skoðun kom fram í fjhn. yfirleitt, að það mál, sem hér er um að ræða, væri sanngirnismál, og þess vegna hefur n. lagt til, að frv. verði samþ. Hins vegar voru sumir nm. þeirrar skoðunar, að rétt væri, að viðaukatill. kæmu fram í þessu sambandi um atriði í framkvæmd skattalaganna, sem væru álíka áberandi ósanngjörn eins og það atriði, sem hér er leitazt við að leiðrétta með þessu frv. Ég geri ráð fyrir því, að vatill. komi fram um þetta. En af því að ég sé, að einn hv. nm., sem skrifaði undir nál. með fyrirvara, er veikur, þá mun sú till. að líkindum bíða til 3. umr. - Um það má náttúrlega deila, þegar breyt. eru gerðar á einstökum atriðum skattal., hversu sanngjörn þau eru, þegar litið er til annarra atriða, sem taka má til samanburðar. Á þetta hefur nokkuð verið bent, eins og það, að menn vinna fyrir sérstökum fjármunum í yfirvinnu eftir sinn vinnutíma og verja þeim fjármunum til að byggja sér hús, og það mætti segja, að sama ætti yfir þá menn að ganga eins og þá menn, sem byggja sjálfir yfir sig hús í sínum eftirvinnutíma. Ég segi fyrir mig, að ég tel þetta alls ekki fráleitt, og það er margt, sem mælir með því, að þarna geti líkt staðið á. En það er eins með þetta eins og fjölda margt annað í skattalögunum, að það er ómögulegt að setja undir hvern leka í þeim efnum. Þetta, sem hér er um að ræða í frv., er alveg tvímælalaust sanngirnisatriði og sérstaklega þegar litið er á það, hvernig árangur framkvæmdar skattalaganna verður í þessu efni, að maður, sem hefur notað sínar frístundir, sem hann kannske hefði ekki getað notað að öðru leyti sér til hagsmuna, hann notar þær til þess að byggja yfir sig hús, en þegar hann er búinn að koma húsinu upp, metur skatturinn þetta hús til svo eða svo mikils fjár og bætir þessu við tekjur mannsins - og hér er venjulega um fátæka menn að ræða - og þegar svo er komið, getur maðurinn ekki staðið í skilum með þennan skatt, sem lagður er á þessar auknu tekjur, vegna þess að hann hefur ekki unnið sér inn neinar tekjur til þess að greiða hann. Árangurinn verður svo sá, að maðurinn verður að selja húseignina, sem hann var að koma upp yfir sjálfan sig, til þess að geta svarað kröfum skattanefndar í þessu efni. Þetta er náttúrlega fráleitt, þegar litið er á húsnæðisvandræðin í landinu og hversu gífurleg þörf er á því í bæjum og hversu sérstaklega í Reykjavík er óskapleg þörf fyrir það, að menn geti fengið hús yfir höfuðið og þurfi ekki, eins og margir hverjir gera nú, að búa í þeim neyðaríbúðum, sem búið er í hér í bænum sums staðar. Þess vegna er það ekki neitt álitamál, að það á að gera þessa leiðréttingu á þessu, en leiðréttingu, sem er ekki nema á einum af mörgum agnúum skattalaganna, sem þyrfti að leiðrétta.



Herra forseti. Mál þetta hefur dvalizt nokkru lengur í n. en skyldi. N. hefur rætt um þetta mál við hæstv. viðskmrh., en hann hefur, eins og kunnugt er, lagt blessun sína yfir það, að sá framkvæmdarháttur væri hafður á um utanfarir manna eins og nú er af hendi viðskiptanefndar. Hæstv. ráðh: vildi viðhalda þessu banni, sem kannske þarf ekki að furða sig yfir. Mér skilst, að hans meginástæða fyrir því að viðhalda banninu væri það, að það yrði að vernda gjaldeyri landsmanna fyrir allt of mikilli ásækni manna til utanfara. En það, sem hér er um að ræða, er ekki það að leysa gjaldeyrisyfirvöldin undan þeirri kvöð að geta neitað um gjaldeyri til ferðalaga, þó að svo sé í mörgum nágrannalöndum okkar, að menn eigi heimtingu á því að fá hann til þess. Hér er aðeins um það að ræða, að menn megi fara frjálsir og óháðir úr landi, ef þeir engan gjaldeyri þurfa. Og þess vegna kemur afstaða hæstv. ráðh. einkennilega fyrir, þar sem meginrök hans fyrir þessari innilokun er sparnaður á gjaldeyrinum, því að hér kemur enginn gjaldeyrir til skila, þó að mörgum þús. manna sé synjað um utanfararleyfi, eins og sést hér í skýrslu viðskiptanefndar, sem n. hefur fengið. Og n. bað einnig um skýrslu frá viðskiptan., sem hér liggur nú fyrir. Fyrsta atriðið fer nokkuð á sama veg og hæstv. viðskmrh. skýrði hér frá við 1. umr. málsins. Og það sýnir þessi skýrsla, sem n. sendi frá sér, hvers konar handahófsverk hér er um að ræða með veitingar á þessum utanfararleyfum, og eins, hvað sumt af þeim verkum er bókstaflega hlægileg firra, eins og það, að það skuli þurfa leyfi frá þessari n. fyrir því, að fólk, sem er á vegum erlendra sendiráða, megi fara úr landi, eða hitt, að Íslendingar á vegum þess opinbera, sem það opinbera ætlar að senda úr landi, megi fara úr landi, að þeir þannig skuli þurfa sérstaka heimild að sækja til viðskiptanefndar til þess að mega fara úr landi. Og að ég ekki tali um erlenda sjómenn, sem lagðir hafa verið í land hér vegna veikinda. Ef hér væri um heilbrigðisvottorð að ræða, gæti ég skilið það. En að leggja þessum mönnum þá kvöð á herðar að þurfa að sækja um útflutningsleyfi fyrir sjálfa sig út úr landinu, það virðist mér bara hlægilegt. - Hér eru í skýrslunni „heim komnir frá útlöndum“ 473 menn. Ég skil það svo, að þessir menn hafi þurft að sækja um leyfi til nefndarinnar til þess að mega koma til landsins. Ég veit ekki til, að slík kvöð sé nú sett í lög, að Íslendingar megi ekki koma til landsins nema með sérstöku leyfi. Eins er það með þá útlendinga, sem hér fara úr atvinnu, sem eru taldir 144 menn, þeir þurfa líka að fá leyfi til þess að fara burt úr landinu. Og svona er margt af þessu. Nefndin er spurð um, hvað hún hafi synjað mörgum um gjaldeyrisleyfi. Hún segir: „Margar þær beiðnir, er n. berast um gjaldeyri til ferðálaga, eru yfirstimplaðar af n. með synjunarstimpli og þannig endursendar. Er þetta gert til að spara pappír og vinnu.“ - Þegar maður athugar þau vinnubrögð, sem fara fram í n. um þessar mundir, verður það broslegt, þegar n. kemur með svona ástæður fyrir því, að hún hefur ekki sínar skrár í lagi, þar sem vitanlegt er, að þessar afgreiðslur hjá n. með yfirstimplun eru af hreinasta handahófi gerðar, ja, svo að segja hverju sinni, enda hefur það komið fram, - þó að það sé ekki þessu máli skylt, - að menn hafa hvað eftir annað fengið gjaldeyrisleyfi eftir beiðnum, sem búið var að senda yfirstimplaðar af n. á þennan veg, sem ég gat um. - N. segist hafa synjað 3.100 manns um leyfi til utanfara, án þess að um gjaldeyrisleyfi væri að ræða. Hún áætlar, að með þessum yfirstimpluðu synjunum þá muni hafa verið synjað um 4 þús. manns um utanfararleyfi. Og svo segir hún að lokum: „Má því fullyrða, þegar tillit er tekið til þeirra synjana, er n. hefur gert, og þess orðróms, er skapazt hefur meðal fólks úr af þessum ráðstöfunum, að margir fleiri hefðu þó farið utan en raun hefur orðið á, hefðu þessi afskipti ekki verið við höfð.“ - Jú, það má kannske „theoretískt“ segja, að svo sé. En n. getur ekki með nokkrum snefli af fullvissu sagt um það, að allir þessir menn, sem undir þessum kringumstæðum hafa beðið um utanfararleyfi, hafi ætlað sér að fara af landi burt og að hún þess vegna hafi stöðvað svo marga menn og að mér skilst sparað svo mikinn gjaldeyri í þessum efnum. Eins og ég sagði við 1. umr., þá er þetta framkvæmt af hreinu handahófi, og það verður framkvæmt af hreinu handahófi, meðan þessi skipun er á þessum málum, sem nú er. Ég held, að það hafi verið í desember s.l., sem Ísland undirritaði, að það tjáði sig fylgjandi svo nefndri mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna. Þessi mannréttindaskrá er nú komin hingað í riti, sem Sameinuðu þjóðirnar gefa út. Og í 13. gr. þessarar mannréttindaskrár segir: „Everyone has the right to leave any country including his own, and to return to his eountry.“ M.ö.o., að hver einstaklingur hefur leyfi til þess að fara úr landi, þar á meðal sínu eigin landi, og koma til síns lands aftur. Nú er því sýnilegt, að þessar íslenzku innilokunarreglur og reglugerðir eru beint brot á fyrirmælum mannréttindaskrár Sameinuðu þjóðanna, sem Ísland er orðinn þátttakandi að. Þá er spurningin þessi: Er þessi mannréttindaskrá aðeins pappírsblað, sem hægt er að troða undir fótunum eftir vild, eða hefur Ísland tekið á sig skuldbindingar í samræmi við þessa mannréttindaskrá? Ef Ísland hefur undirgengizt þær skuldbindingar, sem hún felur í sér, á að afnema þau lög og þær reglugerðir, sem fara í bága við þessa skrá. Hér er nú enginn ráðh. viðstaddur til að svara slíkum fsp., og ég vil því beina þeirra fsp. til utanrmn., hvort mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna skuldbindi ekki móralskt þær þjóðir, og þá um leið Íslendinga, sem hafa gerzt aðilar að henni, hvort hún hafi ekki í för með sér beinar og óbeinar skuldbindingar í samræmi við það, sem ég hef sagt. Ég óska eftir, að svar komi fram við þessu. Og hví væri þá þetta litla ríki að gera sér þá háðung að undirrita samninga í samfélagi þjóðanna, ef það ætlaði ekki að halda þá og sínar skuldbindingar? Hv. dm. hafa eflaust tekið eftir dómi, sem nýlega féll hér í undirrétti í máli, sem einn kaupsýslumaður höfðaði gegn viðskiptanefnd fyrir að synja honum fyrst um gjaldeyrisleyfi til utanfarar og síðan um utanfararleyfi án gjaldeyris. Ég ætla ekki að fara að gera þennan dóm að umræðuefni hér, en get þó ekki alveg orða bundizt um hann, svo einkennilegur virðist mér þessi dómur, en málið mun nú ganga til hæstaréttar, og þá fæst endanlega úr því skorið, hvort innilokunarreglurnar styðjast við lagastaf eða ekki. Hins vegar kemur það fram í málssókn gegn hinu opinbera, að hið opinbera virðist næstum grunsamlega oft vinna þau mál, sem höfðuð eru gegn því. Ég fer ekkert inn á greinargerðina fyrir niðurstöðum þessa dóms, af því að ég tel það ekki þess vert á þessu stigi málsins. En ég vil geta þess, að ég frétti það nýlega, eða las í blöðum, að Danir, sem eru taldir mjög illa stæðir gjaldeyrislega, hafi birt yfirlýsingu þess efnis, að hver Dani, sem vill fara utan til tiltekinna landa, - það eru 6 eða 7 lönd, sem um er að ræða, - fái 500 krónur danskar til fararinnar. Ég gæti hugsað mér, að þessi breyting hjá Dönum væri beint í framhaldi af skuldbindingum þeim, sem þeir hafa undirgengizt með aðild sinni að mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna. En svo förum við í þveröfuga átt við þetta. Við ætlum ekkert að anza þeim skuldbindingum, sem við höfum undirgengizt, en aðrar þjóðir álíta ferðafrelsið svo mikils virði, að þær skuldbinda sig af litlum efnum til að veita sérhverjum, sem úr landi vill fara, ákveðinn farareyri í erlendum gjaldeyri. Þetta frv. fer í fyrsta lagi fram á það, að ekki megi banna mönnum brottför úr landi; í öðru lagi, að gestrisni í öðrum löndum megi endurgjalda með gestrisni hér á landi. Þetta eru svo sjálfsögð mannréttindi, að ég þarf ekki að eyða orðum að því, ef menn hafa tækifæri á að gera þetta. Og að svo stöddu ætla ég ekki að fara nánar út í þetta mál, en vænti, að hv. d. sjái svo um, að þessi breyting nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég kann ekki við, að þetta mál fari svo út úr d., að ekki heyrist hér einhver rödd, sem a.m.k. dragi í efa, að frv. þetta stefni í rétta átt. Við 1. umr. málsins gerði hæstv. viðskmrh. allýtarlega grein fyrir ferðalögum Íslendinga til útlanda á s.l. ári, og virtist tala þeirra, sem fóru utan og fengu leyfi til þess, sízt vera lág. Nú sé ég af áliti fjhn., að lítið er hægt að átta sig á því, hver niðurstaðan hafi eiginlega orðið í n., og harma ég það, að nm. skuli ekki treysta sér til að leggja málið glöggvar fyrir aðra dm. eftir athugun í n. Aðeins 2 þeirra mæla með frv., en afstaða hinna nm. er eiginlega hulin okkur hér í d. Þess hefði þó mátt vænta, að sjónarmið þeirra kæmi einnig fram, en ekki aðeins sjónarmið þeirra 2, sem mæla með frv., og verð ég að segja, að mér líkar ekki þessi afgreiðsla á þessu viðkvæma máli. Hitt er augljóst, að sú breyt., sem hér er farið fram á, miðað við núgildandi lög, er allveruleg og opnar gátt, sem öll lög um gjaldeyrisverzlun, gjaldeyrissparnað og gjaldeyriseftirlit á síðari árum hafa verið að reyna að troða upp í, að fólk flykkist til útlanda að nauðsynjalausu. Ég tek undir það, að æskilegt væri, að okkar þjóðfélag sem önnur gæti veitt þetta frjálsræði, en það koma fyrir tímar, sem þjóðirnar, okkar þjóð sem aðrar, hafa ekki þau gjaldeyrisráð, að hægt sé að veita það eins og menn æskja. Við vitum, að hér á landi er stór hópur fólks, sem hefur fjárráð í íslenzkum krónum til að fara út og skemmta sér og fræðast jafnvel á slíkum ferðalögum, en hins vegar er oft ekki til erlendur gjaldeyrir, eða þá mjög takmarkaður, og verður fyrst og fremst að nota hann til að flytja inn almennar nauðsynjar. Það, sem skeð hefur, er það, að við höfum orðið að takmarka gjaldeyri til ferðalaga vegna takmarkaðs gjaldeyris til nauðsynjakaupa, og ég hygg, að ef fram færi skoðanakönnum meðal þjóðarinnar um nauðsyn ferðalaga til útlanda almennt, þá mundi mikið af því verða dæmt það, sem kallað hefur verið lúxusflakk. Ég segi ekki, að það sé fallegt orð og, og í augum almennings er það ekki hátt skrifað, a.m.k. ekki í augum þeirra, sem vantar sjálfa fé til að ferðast, hafa ekki ráð á því, þótt gjaldeyrir væri fyrir hendi. Hv. frsm. var að vitna hér í það, sem ég vildi fá upplýst, en það var það, að jafnvel erlendir menn, sem hingað koma af tilviljun, en ekki eigin ósk, svo sem vegna þess, að þeir eru settir hér í land um stundarsakir vegna sjúkleika, þyrftu að fá leyfi til að fara aftur úr landinu.

Þetta er tekið úr skýrslu n.

Segir hún það? Þá tel ég vera nokkuð langt seilzt til lokunnar, ef útlendingar, sem hér eru settir í land vegna slysa t.d., þurfa að fá leyfi til að fara aftur úr landinu, og á ég erfitt með að melta það, að lög geri ráð fyrir því. Það hlýtur að vera hægt að leysa þetta mál út af fyrir sig eða leiðrétta. Svo er það mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna, sem hv. frsm. breiddi sig mjög út yfir. Ég skal játa, að ég veit ekki með vissu, hvort hún hefur verið til fulls viðtekin eða lögfest hjá okkur, það veit hv. utanrrh., en hann er ekki staddur hér í svipinn, og ég skal játa, að ég er ekki kunnugur þessari skrá í smærri atriðum. Og því vildi ég spyrja, hvort ekki mundu vera einhverjar undantekningarreglur í þessari mannréttindaskrá varðandi t.d. ferðafrelsi í því tilfelli, að um takmarkaðan gjaldeyri þjóðar væri að ræða, því að hugsanlegt er, að ríki hafi á ýmsum tímum svo takmarkaðan gjaldeyri, að hann yrði að nota til enn þá brýnni hluta en ferðalaga almennt. Við vitum báðir, hv. frsm. og ég, að undirstöðu mannréttindaskrárinnar er ekki beint gegn hinum vestrænu ríkjum, þar sem fullt frelsi ríkir, heldur er t.d. þessu.m ákvæðum um ferðafrelsi beint gegn þeim löndum, sem fólk fær ekki að yfirgefa. Þetta er fyrst og fremst komið fram gagnvart slíkum löndum, en ekki þeim löndum, sem leyfa ferðalög eins og hægt er eftir efnum og ástæðum. Ég get ekki skýrt undirstöðu mannréttindaskrárinnar öðruvísi eftir því, sem ég hef lesið um hana og vitað túlkað í blöðum. Nú vitnaði hv. 1. flm. og frsm. þessa máls í Dani, að þeir hefðu tekið upp þá reglu að veita öllum, sem vildu, ákveðinn farareyri í erlendum gjaldeyri, ef ferðazt væri til tiltekinna landa. Þetta er rétt eftir nýjustu heimildum, það eru 500 krónur danskar, sem hver fær. Allt fram til síðustu tíma hafa Danir takmarkað mjög gjaldeyri til ferðalaga til Svíþjóðar og Noregs, þótt ekki sé lengra að ferðast þangað en héðan upp á Akranes. En svo naumt var þetta skammtað, að ég talaði við Dani 1947, sem sögðu, að það borgaði sig ekki og væri ekki hægt að fara til þessara landa, þó að það væri leyfilegt að nafninu til og svo væri látið heita, að gjaldeyrir væri veittur til fararinnar. En sá gjaldeyrir var að auki ekki veittur nema til sérstakra landa. Ég býst nú við, að ríkisbúskapur Dana og hagur hafi rétt svo við eða fari svo batnandi, að þeir geti leyft sér að rýmka um gjaldeyrisveitingar til ferðalaga, og mun það vera ástæðan til þessarar rýmkunar, en ekki mannréttindaskrá Sameinuðu þjóðanna. Sama var í Noregi og Danmörku. Ég þekki persónulega norskan fiskifræðing, sem kom hingað ekki alls fyrir löngu og fékk 300 krónur norskar í allt til fararinnar og til að dveljast hér og ferðast um. Honum var að vísu ekki bannað að fara, en eins og hann sagði sjálfur, þá hrökk þessi farareyrir ekkert. Norðmenn hafa orðið að skammta gjaldeyri sinn svo naumt til ferðalaga, að það er sama sem að banna ferðalög í raun og veru. Bretar hafa haft frjálsan farareyri til Íslands og Færeyja, af því að það var fyrir fram vitað, að svo fáir mundu leggja leið sína til þessara eyja, og það má vel vera, að þeir séu að rýmka. um í þessum efnum vegna batnandi þjóðarhags. - En hvernig er gjaldeyrismálunum háttað hjá okkur? Síðan við átum upp erlendu innstæðurnar, hefur ekki linnt óskum um innflutning á öllum sviðum, t.d. til húsabygginga og klæðnaðar, og við verðum að gera það upp við okkur, hvort við eigum heldur að takmarka ferðalög eða hætta á, að þjóðin geti ekki fætt sig og klætt. Þessi takmörkun ferðalaga er sett af illri nauðsyn, það vita allir. En þessi takmörkun hefur þó ekki verið meiri en svo, að á 9 mánuðum árið 1948 voru veitt 4.109 leyfi til ferðalaga utanlands, og eru þá ekki meðtaldir starfsmenn, sem ferðast með flutningatækjum okkar, skipum og flugvélum. Ég held nú satt að segja, að krafan bak við frv. hjá hv. flm. sé meira sprottin út frá fáum einstaklingum en mörgum meðal þjóðarinnar. Hann minntist hér áðan á mál, sem höfðað var gegn viðskiptanefnd út af synjun um utanfararleyfi, og átti þar í hlut maður úr kaupsýslustétt, sem sennilega hefur viljað vera sólardagana erlendis jafnframt viðskiptaerindum sínum. Meðeigandi hans í fyrirtækinu var nýbúinn að vera erlendis, svo að ástæða er til að ætla, að hann hafi ekki endilega þurft að sinna brýnum verzlunarerindum, þessi maður. Ég hygg, að það séu frekar hinir fáu, en hinir mörgu, sem hv. flm. ber fyrir brjósti við flutning þessa frv. Á hinn bóginn skal ég játa, að mig brestur að sjálfsögðu margskonar kunnugleik í smáatriðum, - ég hef ekki fengið neinar skýrslur og ég hefði óskað, að n. flytti rök með og móti þessu máli inn í d., úr því að hún er ekki sammála, en þar hef ég orðið fyrir vonbrigðum. Ég mun því greiða atkvæði gegn málinu, þar eð ekkert hefur komið fram nýtt í því við þessa umr., sem ég get séð, að réttlæti flutning þess, en við 1. umr. voru, flutt hér fram þau rök gegn málinu, sem ekki hefur verið hnekkt og ég verð að virða.



Ég vil nú mjög taka undir það með hv. 1. landsk., að æskilegt hefði verið og sjálfsagt, að n. hefði gefið ákveðnar leiðbeiningar í þessu máli. Hér er ekkert smámál á ferðinni, þó að þannig sé látið líta út. Það er mál, sem sker úr um það, hvort Íslendingar eiga að hafa frelsi og vera frjálsir menn eða fangar og þrælar og innilokaðir. Mér þykir merkilegt, að hv. fjhn. skuli ekki hafa séð sér fært að segja álit sitt á slíku, máli. Það hefur tvennt skeð síðan þetta frv. var hér síðast til umræðu. Annað er það, að dómur hefur verið felldur, sem staðfestir innilokunarstefnuna, og hitt er það, að lagður hefur verið 75% tollur á ferðafé. Maður skyldi nú ætla, að þessi gífurlegi tollur þætti nægilegur til að stöðva þau, ferðalög úr landinu, sem talin væru óþörf, svo að óhætt væri að leyfa þeim að fara úr landi, sem vildu vinna þetta til. Nú skal ég ekki spá fyrir um það, hve mikið innheimtist af þessum tolli, og fer það að sjálfsögðu eftir því, hvernig þeim ákvæðum er beitt, sem innflutnings- og gjaldeyrisyfirvöldin bera fyrir sig í því að banna fólki að ferðast. Ef þeim er beitt mjög, kann að fara svo, að lítill tekjustofn verði að þessum tolli. Og svo er það mannréttindaskráin, sem þjóðin hefur undirgengizt. Hún áskilur það frelsi, að menn megi ferðast til landsins og frá því, og eins er þá skylt að veita mönnum gjaldeyrisleyfi til ferðalaga, ef menn vilja notfæra sér þetta frelsi. Samkv. þessu frv. er sú kvöð og lögð á ríkið að veita nauðsynlegan farareyri í samræmi við þetta, enda hafa allar þjóðir, sem að mannréttindaskránni standa, talið sér skylt að gera þetta. En hv. 1. landsk. komst alveg inn að hjarta þeirrar stefnu, rússnesku. stefnunnar, sem vill banna utanfarir með öllu. Sú breyting, sem hér er lagt til, að gerð verði á lögunum, er eiginlega tvenns konar: Í fyrsta lagi að leyfa mönnum að semja um uppihald erlendis gegn sams konar fríðindum hér, en það er nú bannað samkv. 4. gr. núgildandi laga. Út af fyrir sig gæti ég fellt mig við, að þetta stæði áfram óbreytt í lögunum og félli niður úr þessu frv., ef 1. málsl. um, að eigi mætti banna brottför úr landi, héldist í frv. og yrði að lögum, því að það er meginatriði málsins. Og ég vil fullvissa hv. þm. um það, að þótt þetta frv. yrði fellt hér nú, þá verður baráttunni ekki hætt. Það verður ekki leyft til lengdar, að lögfestir séu átthagafjötrar á fólkið í landinu. Nú hefur hv. 1. landsk. talið, að þessir fjötrar væru ill nauðsyn, en þó verið þeim meðmæltur. En það er ekki hægt að fara svona að. Í fyrsta lagi: Hvernig getur ein nefnd, sem skipuð er fimm mönnum, komizt í gegnum það að vega og meta skýrslur fjölda fólks, sem óskar þess að fá leyfi til þess að fara til útlanda? Ég er hræddur um, að það þyrfti að fjölga eitthvað í n., til þess að hún gæti annað slíku, - og á svo að setja það á vald einnar nefndar, hvort þessi eða hinn megi skreppa til suðrænna landa og sóla sig eða í öðrum erindum? Hvaða skilyrði ætli viðskiptanefndin hafi til að mæla og meta eftir varðandi mál hvorki meira né minna en 4–5 þús. manna, sem telja sig þurfa að fara til annarra landa og sóla sig eða í öðrum erindum? Trúir hv. 1. landsk. því, að það mat sé ávallt réttmætt? Þarna liggur hin mikla hætta, hvað hægt er að misbeita þessu valdi á eldri mönnum jafnt sem yngri. Þeim ungu er e.t.v. meinað að afla sér þýðingarmikillar menntunar í öðrum löndum. Þeim eldri er meinað að fara út til þess að leita heilsubótar og nýs starfsþrótts, að ekki sé talað um þá menn, sem leita til fjarlægra landa í leit að mörkuðum fyrir íslenzkar afurðir eða leita hagkvæmra innkaupa fyrir þjóðina á nauðsynjum hennar. Í slíkum tilfellum getur hér verið um mikla fjárhagslega þýðingu að ræða gjaldeyrislega séð. Þess vegna er hér mikil hætta á ferðum, meðan slík lög sem þessi eru í landinu. En þó að þessu verði ekki breytt hér nú, þá verður baráttan tekin upp aftur. Það er síður en svo sæmandi fyrir menningarþjóð, sem vill telja sig frjálsa, er menn leita eftir gjaldeyri til þess að fá að fara til útlanda, að slíkt sé í valdi einnar nefndar, sem hefur nógum öðrum störfum að sinna. Hitt skil ég mæta vel, að yfirvöldin séu í vanda stödd, hvernig eigi að verja gjaldeyrinum. Það er vandi að skipta þessum 5–8 millj. kr. milli þeirra manna, sem sækja um gjaldeyri til utanfarar, og ætti því sízt að meina þeim að fara, sem engan gjaldeyri þurfa. Og nú hefur ein síðasta ráðstöfun Alþ. hlúð að því, að illa fenginn gjaldeyrir sé notaður erlendis af mönnum, sem kunna að eiga erlenda peninga. Alþ. hefur gefið þeim mönnum tækifæri til að selja sitt illa fengna fé með 75% álagi. Ef menn þurfa að fá 5 pund eða 10 kr. danskar, þá verða menn að greiða þær með 75% álagi í leyfisgjald. Þessi tollur á leyfunum opnar allar dyr upp á gátt fyrir hærri sölu á gjaldeyri, en áður hefur þekkzt. Ég held, að það takist ekki að setja undir þann leka. Ef meiri hl. fæst ekki til samþykkis þessu frv., hlýtur það fyrst og fremst að vera vegna þess, að menn setji allt sitt traust á hæstarétt, þannig að hann felli dóm, sem nýlega féll í máli manns nokkurs, sem viðskiptanefnd synjaði um utanfararleyfi. En ef sá dómur verður staðfestur, mun baráttunni fyrir þessu máli ekki linna, að einhvers konar ráð geti ekki ráðið því, hve margir menn séu frjálsir og hve margir séu þrælar í landi sínu, líkt og í Rússlandi.

Þetta á ekkert skylt við það.

Veit hv. þm. ekki, að þetta vald er gefið n., sem skipuð er 5 mönnum? Hv. þm. veit það, að þetta ráð hefur ekki tíma til að afgreiða þær umsóknir frá einstaklingum, sem berast, a.m.k. ekki ofan í kjölinn, en setja stimpilinn á - vær saa god, - þú færð ekki að fara. Þó að hv. 1. landsk. hafi andúð á verzlunarstéttinni, þá geta það verið gjaldeyristekjur að leyfa mönnum að ná í ódýrari vörur og selja hærra innlenda framleiðslu. Það getur verið dýrt að banna mönnum að ferðast í slíkum erindagerðum, og jafnvel þó að þeir noti einn og einn dag til að sóla sig. Meginatriði málsins er það, að þetta er smán, sem verður að létta af, að menn megi ekki hreyfa sig út fyrir landsteinana. Þeirri smán verður að létta af.

Frsm. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Mál þetta hefur verið flutt í hv. Nd. af borgarstjóra Reykjavíkur, sem er hv. þm. Snæf., eftir beiðni bæjarstjórnarinnar, og er efni þess það, að gerðar séu undantekningar frá venjulegum reglum um meðferð opinberra mála gagnvart einum málaflokki, sem sé út af brotum á byggingarsamþykkt Reykjavíkur. Nefnd í hv. Nd., sem þetta mál fór til, hefur einróma lagt til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt, og var það gert í þeirri hv. d. og kom það þannig til þessarar hv. d. Við 1. umr. málsins hér urðu nokkrar umr. um það, og hélt hæstv. dómsmrh. þá mjög gagnorða ræðu, þar sem hann benti á, að þótt í litlu sé, þá væri hér verið að fara fram á undantekningu frá reglum um aðskilnað framkvæmdarvalds og dómsvalds, sem barizt hefði verið fyrir á undanförnum öldum og áratugum að koma í gildi, að aðskilja þessa tvenns konar gerninga stjórnarvaldsins sem mest, og þá auðvitað til þess að tryggja rétt einstaklinganna gagnvart ríkisvaldinu. Á fundi allshn. Ed., þar sem mál þetta var til meðferðar, var einn hv. nm. ekki viðstaddur. En hinir nm. voru sammála um það um meðferð þessara mála, að sá hraðaauki, sem yrði af breyt., sem af ákvæðum frv. leiddi, ef lögfest væru, væri ekki þess virði, að gerð væri undantekning frá þessari reglu, sem hefur verið gildandi hjá okkur fram að þessu. Að vísu er það þannig, eins og tekið er fram í grg. frv., að nú er svo ákveðið, að lögreglustjóri í Reykjavík skuli vera lögfræðingur. En það er allt að einu, að allshn.-mönnunum þótti ekki taka því að gera þessa undantekningu með þessi mál. Það kann að vísu að vera og er sennilegt, að það mætti gera hraða þessara mála eitthvað meiri með því ákvæði, sem frv. felur í sér. En hraðinn er ekki aðalatriði í meðferð mála, jafnvel þótt bæir og ríki eigi í hlut, heldur að tryggja þeim, sem málum er beint gegn, fyllsta réttlæti í meðferð þeirra. Það er líka bent á það í nál., að það ættu ekki að þurfa að vera vandræði með að koma þessum málum í framkvæmd frekar en öðrum málum, sem farið er með eftir venjulegum reglum, ef nauðsyn krefði. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. En fyrir hönd þeirra fjögurra nm., sem undir nál. hafa skrifað, leyfi ég mér að leggja til, að deildin felli frv.