Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur. svo sem venja er, yfirfarið frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1967, og telur n. frv. vera tölulega rétt og leggur til. að það verði samþ. óbreytt. Ég vil aðeins geta þess, að eins og tekið er fram í nál. á þskj.673, er heimild til þess að lána Rafmagnsveitum ríkisins 10 millj. kr. að finna í 22. gr. fjárl. fyrir árið 1967, XI. lið. Á þetta er bent vegna þess, að þetta rekur sig ekki, þegar litið er á tölurnar í frv. annars vegar og í ríkisreikningnum fyrir árið 1967 hins vegar. Það er litið þannig á, að þar sem þessi heimild er þegar fyrir hendi, þurfi hún ekki að koma sérstaklega inn í frv. til fjáraukalaga. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, fyrir hönd fjvn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. mun kunnugt, var útbýtt hér á Alþ. í gær fjögurra ára áætlun um hafnargerðir. Í samræmi við hafnalög frá 1967 hefur verið unnið að undirbúningi framkvæmdaáætlunar um hafnargerðir fyrir fjögurra ára tímabilið 1969–1972. Að áætluninni hafa unnið verkfræðingar hafnamálaskrifstofunnar og annað starfsfólk hennar. Fyrstu drög áætlunarinnar voru kynnt fjvn. við framlagningu till. til fjárveitinga til hafnargerða árið 1968. Var sú áætlun til 5 ára og miðuð við þáverandi ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar og það, hvað unnið hafði verið á undanförnum árum að hafnargerðum. Leitað var álits hafnarstjórna og sveitarstjórna um áætlunina í því formi, og urðu undirtektir yfirleitt mjög jákvæðar, þannig að hún myndaði eðlilegan grundvöll áætlunar þeirrar, sem nú hefur verið fram lögð. Að sjálfsögðu hefur verið tekið tillit til þeirra óska, sem fram komu úr hendi hafnarstjórna, eftir því sem tök voru á. Á s. l. hausti var vinnu við áætlunargerðina mjög langt komið, en um það leyti voru till. gerðar til fjárveitinga til hafnargerða. Ekki þótti þó rétt að leggja fram fjögurra ára áætlun þá sakir óvissu í efnahagsmálum. Það ástand leiddi til þess, að endurskoða varð allan fjárhagsgrundvöll áætlunarinnar. Þar sem tilgangur áætlunargerðarinnar á fyrst og fremst að vera til leiðbeiningar um fjárveitingar og aðrar fjárútveganir vegna hafnargerðar var eftir því leitað við fjmrn., hverjar heildarupphæðir það taldi líklegt, að veittar yrðu til hafnargerða á árunum 1970–1972. Eru niðurstöðutölur áætlunarinnar í samræmi við þær tölur fjmrn. Meginniðurstöður áætlunarinnar eru þær, að ekki verði varið til hafnargerða á komandi árum minna fé en varið hefur verið á fjárl. undanfarinna ára í krónutölu. Að sjálfsögðu hefur þetta í för með sér allverulegan niðurskurð framkvæmda frá því, sem verið hefur hin síðari ár, og varð því að takmarka mjög framkvæmdir frá því, sem ráðgert hafði verið í 5 ára áætluninni. Við gerð áætlunarinnar hafa eftirtalin meginsjónarmið verið höfð í huga: 1. Unnið verði að því, að í öllum bæjum eða þorpum, er að sjó liggja, verði nokkur aðstaða til afgreiðslu hafskipa, þannig að hægt sé að fullnægja flutningaþörf á sjó til og frá staðnum. 2. Reynt verði eftir föngum að bæta þær hafnir, er ótryggar og hættulegar mega teljast fyrir fiskibáta og áhafnir þeirra. 3. Lokið verði við þá áfanga, sem þegar eru hafnir, þannig að full not fáist af viðkomandi fjárfestingu. 4. Lokið verði fullnaðarfrágangi allra mannvirkja þeirra, er unnið er að. 5. Reynt hefur verið að velja þau verkefni, er telja má, að mesta þýðingu hafi fyrir byggðarlögin og landið sem heild. Mjög er ólíklegt, að menn verði samdóma um það val verkefna, sem áætlunin gerir ráð fyrir. En þá er því til að svara, að áætlunin er aðeins til leiðbeiningar við fjárveitingar, þannig að endanlegar ákvarðanir verða teknar við veitingu fjár á fjárlögum hverju sinni svo sem verið hefur. Samkv. áætluninni er gert ráð fyrir, að heildarframkvæmdir á áætlunartímabilinu nemi um 450 millj. kr., þar af beint ríkisframlag 265 millj. kr., svo að sveitarfélögin verða að afla 185 millj. kr. sjálf. Ljóst er, að það verður miklum erfiðleikum bundið fyrir sveitarfélögin að afla síns hluta fjárins. Margar hafnir eru þannig settar, að ekki verður hjá komizt að gera sérstakar ráðstafanir til að rétta hlut þeirra, annaðhvort með því að viðkomandi hafnarsjóði verði veitt lán til langs tíma eða með sérstökum beinum fjárframlögum úr ríkissjóði. Væri æskilegt, að sú fjáröflun færi fram fyrir milligöngu Hafnabótasjóðs, og þyrfti að sjá honum fyrir verulega auknum tekjum. Þótt mönnum virðist, að víða séu ærin verkefni fyrir hafnargerðir á ýmsum stöðum, er þó nú svo komið, að sjá má fyrir endann á þeirri uppbyggingu, sem verið hefur í höfnum landsins. Að loknum þeim framkvæmdum, sem fjögurra ára áætlunin gerir ráð fyrir, má segja, að víðast sé lokið grundvallarframkvæmdum í höfnum miðað við þá notkun og þær kröfur, sem gerðar eru til hafna í dag, þannig að í næstu áætlun verði fyrst og fremst um að ræða framkvæmdir, sem aukin umsvif á viðkomandi stað kalla á eða auknar kröfur um aðstöðu í höfnunum frá því, sem þar eru nú mestar gerðar. Með yfirliti sem þessari áætlun á bæði þm. og sveitarstjórnarmönnum að vera nokkuð ljóst, hver þau verkefni eru, sem vinna verður að í hafnarmálum á næstu árum, og jafnframt á að vera auðveldara að gera sér grein fyrir fjármunaþörf á hinum ýmsu stöðum og þar með, í hvaða röð æskilegast er að vinna að sjálfum framkvæmdunum. Inn í áætlunina eru teknar framkvæmdir ársins 1969, svo sem þær voru ákveðnar af Alþ. á sl. hausti. Jafnframt má skoða áætlunina sem till. um framkvæmdir ársins 1970. Hins vegar er gert ráð fyrir, að áætlunin verði endurskoðuð á næsta ári og þá lagðar fyrir sundurliðaðar till. um framkvæmdir áranna 1971–1972. Verður sú endurskoðun að sjálfsögðu gerð í samræmi við þáverandi efnahagsástand þjóðarinnar og þá fjármuni, sem ætla má, að handbærir verði til hafnarbygginga á því tveggja ára tímabili. Svo sem ljóslega kemur fram í hafnalögum er áætlun þessi ekki bindandi fyrir Alþ. og ekki til þess ætlazt, að hún verði samþ. í því formi, sem hún liggur nú frammi, heldur aðeins til þess að auðvelda Alþ. að ráðstafa því fé, sem tilkostnaðurinn er á hverjum tíma til hafnarframkvæmda. En ljóst er, að of miklar breytingar frá henni gera öll störf þeirra, er að þessum málum vinna, erfiðari og baka sveitarfélögunum óæskilega óvissu um framkvæmdamöguleika þeirra í hafnargerðum.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs utan dagskrár, er sú, að ég tel mig tilknúinn að láta í ljós sára óánægju mína með meðferð hv. þings á þeim málum, sem ég hef flutt á þessu þingi. Ég flutti í þingbyrjun frv. um vinnuvernd. Það hefur ekki komið til meðferðar úr n., og er vafalaust n. um það að saka, en óhæf vinnubrögð eru það allt að einu. Þá flutti ég líka á öndverðu þingi frv. til l. um félagsmálaskóla verkalýðssamtakanna. Ekki hefur það frv. fengizt úr n., þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir af minni hendi til þess, og hefur þó verið lýst yfir í öðru stjórnarblaðanna, að skólamál verkalýðssamtakanna væru eitt höfuðáhugamál annars stjórnarflokksins. En ekki hefur það dugað til. Þá hef ég flutt till. um kvensjúkdómadeild við Landspítalann, og sú till. hefur verið á dagskrá af og til s. l. tvo mánuði ásamt till. um fæðingardeild Landspítalans, sem aðrir þm. fluttu, og má heita, að málin séu bæði, þótt sjálfstæð þingmál séu, sama efnis. Ég hefði vænzt þess, að á dagskránni í dag væri þessi till., svo að hún gæti farið til n. ásamt hinni till. og n. fengi bæði þingmálin til sameiginlegrar afgreiðslu. Það hefði verið vit í þeim vinnubrögðum, og vafalaust hefðu engar umr. orðið, a. m. k. ekki af minni hendi nú, um mína till., heldur vísað til þeirra umr., sem orðið hefðu, og þannig hefðu till. báðar fylgzt að til n., sem hefði verið sjálfsagt. En nú getur það ekki orðið, því að hæstv. forseti hefur ekki tekið till. mína á dagskrána. Hefði það þó engum tíma eytt fyrir hv. þd., að svo hefði verið gert. Þá hefur líka í tvo s. l. mánuði verið á dagskránni af og til till. mín og fleiri þm. um heyrnleysingjaskóla, og ég hefði vænzt þess, að nú yrði sú till. ofarlega á dagskrá, eitt af fyrstu málum, og yrði þess vegna afgreidd á þessum fundi, en því er ekki að heilsa. Hún er 13. mál á þeirri löngu dagskrá, sem hér blasir við, og þingslit rétt framundan. Ég sé því ekki annað en það sé útséð um það, að hún fái ekki heldur þinglega meðferð. Yfir þessu öllu saman lýsi ég sárri óánægju minni.

forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 13. maí 1969. Ingólfur Jónsson, 1. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda og mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Suðurlandskjördæmi, Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Ragnar Jónsson skrifstofustjóri hefur áður átt sæti á Alþ. sem þm. fyrir Sjálfstfl. og kjörbréf hans hefur verið rannsakað. Tekur hann nú sæti á þinginu sem 1. þm. Sunnl.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um till. til þál. á þskj. 23 og hefur orðið sammála um að leggja til, að till. verði samþ. með breytingum, eins og tilgreint er á þskj. 507.



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka allshn. fyrir að hafa litið með vinsemd og nokkrum skilningi á þetta mál. Það hefur að vísu verið gerð breyting á till. frá því, sem hún var flutt af okkar hálfu, en ég ætla ekki að setja mig neitt upp á móti því. Ég er samþykkur breytingunni í þeirri trú, að með henni náist sami tilgangur og fyrir okkur flm. vakti með flutningi málsins. Við flm. erum mjög ákveðið þeirrar skoðunar, að aðstöðumunur til náms eftir búsetu sé orðinn óviðunandi. Það er óhjákvæmilegt nauðsynjamál að jafna þennan aðstöðumun. Það má raunar telja eitt hið brýnasta verkefni í skólamálum íslenzku þjóðarinnar nú að jafna þennan aðstöðumun. Ég er að vísu oft búinn að tala um þetta mál hér á hv. Alþ. og oft fyrir daufum eyrum. Og það gleður mig sannarlega nú, að skilningur er að vakna á því, að þetta þurfi að gera, m.a. eftir þeirri leið, sem bent er á í þáltill. okkar. Ég lít á afgreiðslu allshn. sem viðurkenningu á, að þetta mál sé þess vert, að því sé gaumur gefinn og það þurfi að rannsaka. Ég efa ekki, hvað sú rannsókn muni leiða í Ijós. Það mun sýna sig, að á því er reginmunur fjárhagslega að stunda nám fjarri heimili sínu og á hinu að sækja skóla beint að heiman frá sér. Þennan mun er ekki að fullu hægt að minnka með því að reisa fleiri skóla, sem þó má auðvitað ekki lát á verða, t.d. héraðsskóla, menntaskóla, hvað þá heldur barnaskólana. Það verður aldrei hægt í svo stóru og strjálbýlu landi sem Íslandi að tryggja öllum nemendum aðstöðu til að sækja skóla frá heimili sínu. Slíkt er auðvitað útilokað og það þarf ekkert að útskýra það frekar. Engum hefur t.d. dottið í hug, að menntaskólar verði í náinni framtíð fleiri, en sem svarar einum í hverjum fjórðungi. Gagnfræðaskólar verða heldur ekki öllu fleiri, en einn í hverju héraði. Sú stefna er uppi að reisa barna– og unglingaskóla fyrir marga hreppa saman. Ýmsir sérskólar verða um sinn einungis á mjög fáum stöðum. Það er því ljóst, að framvegis sem hingað til þarf ótalinn fjöldi nemenda að sækja skóla í fjarlægar sveitir, fjarlæg héruð og jafnvel í fjarlæga landsfjórðunga. Þess vegna myndast sú kvöð á hið opinbera að finna leið til þess að jafna þann aðstöðumun, sem af þessu leiðir fyrir skólanemendur í landinu eða foreldra þeirra og heimili, sem rísa verða undir kostnaði af námsdvöl á fjarlægum stöðum um lengri eða skemmri tíma. Þennan mun má jafna með fjárhagslegri aðstoð af hálfu hins opinbera og það er réttlætismál, að, að því verði stefnt. Ég treysti því, að ef þessi till. verður samþ., eins og allshn. leggur nú til, þá leiði það til þess, að þetta mál verði tekið til gagngerðrar athugunar og innan ekki of langs tíma þyki það sjálfsagður og nauðsynlegur þáttur í skólakostnaði hins opinbera að styrkja að nokkru námsdvöl þeirra, sem nauðsynlega verða að vista sig til náms utan heimila sinna. Í framsöguræðum mínum fyrir þessu máli hef ég oft áður rakið með tölum, hver óhjákvæmilegur aukakostnaður fylgir því fyrir nemendur að sækja skóla utan heimilissveita sinna. Og ég hef leyft mér að halda því fram, að þessi aukakostnaður geti verkað sem haft á fátækari ungmenni, sem vilja stunda skólanám. Ég ætla ekki að þessu sinni að rökstyðja þetta mál með mörgum tölum, en ég vil benda á, að þeir kostnaðarliðir, sem sérstaklega verður að taka tillit til í þessu sambandi, eru fæði, húsnæði og ferðakostnaður. Þetta eru yfirleitt mikilvægustu kostnaðarliðirnir, kostnaður, sem krefst beinna fjárútláta fyrir nemendur eða foreldra þeirra. Ég hef hér eitt ákveðið dæmi, sem mig langar til að nefna, sem er kostnaður eins nemanda í MA nemanda sem kemur úr fjarlægum landshluta. Fæðiskostnaður þessa nemanda er yfir tímabilið, yfir veturinn 27.600.-kr. húsaleiga 8.000.– kr. og lágmarksferðakostnaður 3.000.– kr. samtals 38.600.– kr. Við þetta má einnig bæta sem aukakostnaði ferð heim í jólaleyfi og í páskaleyfi, samtals 6.000.– kr. Þá er kostnaðurinn orðinn 44.600.– kr. Við flm. þessa máls höfum borið það fram hér í þinginu a.m.k. þrisvar sinnum, á þremur þingum. Okkur er það fagnaðarefni, að hv. allshn. hefur nú lagt til, að það verði samþ., þótt í nokkuð breyttu formi sé. Við treystum því, að upphaflegu markmiði okkar verði um síðir náð þrátt fyrir brtt. allshn. og erum því brtt. samþykkir.



Herra forseti. Hv. allshn. hefur nú skilað nál. um þá þáltill., sem hér er til umr., en n. leggur til, að till. sé allverulega breytt. Í stað þess, sem í henni segir, að mþn. geri till. um fjárhagslegan stuðning við skólanemendur, er verða að vista sig utan heimilis við nám, leggur n. hins vegar til, að ríkisstj. láti kanna m.a. aðstöðumun nemenda, annars vegar þeirra, sem stunda nám fjarri heimilum sínum og hins vegar hinna, sem þurfa þess ekki með. Mér er tjáð, að sumir nm. hafi óskað eftir, að till. yrði samþ. efnislega, eins og hún var flutt, en sætti sig þó við þá breytingu, sem hér er lagt til að gera á henni. Þessi könnun, sem gert er ráð fyrir í brtt. n., er að sjálfsögðu nauðsynleg, en hún hefði orðið að fara fram, þó að till. hefði verið samþ. óbreytt, því að það er ekki hægt að gera rökstuddar till. um fjárhagslegan stuðning við nemendurna, nema slík könnun fari fram fyrst. Það, sem ég er hins vegar óánánægður með í þessari breyttu till. er, að ekki er í henni nokkurt fyrirheit um, að skólanemendum verði veittur fjárhagslegur stuðningur og það felst í henni engin viðurkenning á því, að þörf sé á þessum stuðningi, þó að svo sé mælt fyrir, að könnun á aðstöðumun fari fram. Ég held þó, að mönnum ætti ekki að vera það ókunnugt, hversu gífurlegur fjárhagslegur aðstöðumunur er hjá skólanemendum landsins, annars vegar þeim, sem verða að fara að heiman og dvelja langdvölum að heiman við nám, og hins vegar hinna, sem geta sótt skóla daglega heiman frá sér. Auðvitað eru aðal kostnaðarliðirnir fyrir þá, sem eru fjarri heimilum, fæðiskostnaður, húsnæðiskostnaður, ferðakostnaður og annað þess háttar. Ég hef leitazt við að gera mér nokkra grein fyrir þessum fjárhagslega mun og leitaði ég í því efni aðstoðar hjá forstöðumanni skólaeftirlits ríkisins, Aðalsteini Eiríkssyni og bað hann að reyna að afla nokkurra upplýsinga um þetta. Hann kvaðst ekki geta látið fara fram neina nákvæma rannsókn eða könnun á þessum hlutum, allra sízt á stuttum tíma, en kvaðst þó mundu geta gefið mér nokkrar upplýsingar í þessum efnum, sem hann og líka gerði eftir tiltölulega skamman tíma. Þessi könnun Aðalsteins náði til 29 skóla, en í þeim voru samtals um 4.300 nemendur. Fjórir skólanna voru í Reykjavík, einn á Akureyri og 24 í dreifbýli víðs vegar um landið. Skólarnir eru þessir: Það eru 4 menntaskólar, 11 héraðsskólar og skyldir skólar, 2 bændaskólar, 9 húsmæðraskólar utan Reykjavíkur og auk þessa Kennaraskólinn, Íþróttakennaraskólinn og Stýrimannaskólinn. Þeir kostnaðarliðir skólanemenda, sem Aðalsteinn gerði athugun á, voru fæðið, húsnæðið, þjónusta og ferðakostnaður. Flestir þessara kostnaðarliða hvíla á dvalarnemendum, sem ég vil svo kalla, umfram það, sem heimangöngunemendur þurfa að greiða. Það má segja, að það sé aðallega fæðið, sem kostar að sjálfsögðu nokkuð, þó nemendur borði heima hjá foreldrum sínum. En það kostar hins vegar miklu meira, ef þarf að kaupa það sérstaklega. Niðurstöður Aðalsteins Eiríkssonar eru í fáum orðum þessar, hvað snertir þessa fyrrnefndu kostnaðarliði, að kostnaðurinn verði á hvern nemanda yfir skólaárið, þ.e.a.s. aðallega 7–8 mánaða skólaár, - í skólum í Reykjavík 45-52 þús. kr., í Menntaskólanum á Akureyri um 38 þús., ef nemandinn er ekki í heimavist, en annars um 27 þús. kr. Í Menntaskólanum á Laugarvatni um 30 þús. kr., í Íþróttakennaraskólanum á Laugarvatni um 30–34 þús. krónur, en hann mun standa eitthvað lengur árlega, í bændaskólunum 23–24 þús. krónur, í héraðsskólum, húsmæðraskólum og öðrum heimavistarskólum 23–27 þús. krónur. Ég þarf varla að taka fram, að þetta er ekki allur námskostnaðurinn og fjarri því, þetta eru aðeins þessir kostnaðarliðir, sem ég. nefndi og Aðalsteinn Eiríksson hefur gert athugun á. Af þessari bráðabirgðakönnun Aðalsteins má ráða, að dvalarkostnaður skólanemenda er langsamlega mestur í Reykjavík. T.d. er hann mun lægri á Akureyri í alveg sams konar skólum, eins og menntaskólum þessara tveggja staða. Þá er í þessum niðurstöðum mjög athyglisvert, hvað heimavistir skólanna gera nemendum námið ódýrara, þó dýrt sé. Og ég ætla, að þar ráði mestu húsnæðið og sameiginlegt mötuneyti. Ég leitaði einnig upplýsinga um það hjá Aðalsteini, hvernig nemendur nokkurra skóla skiptust á milli dvalarnemenda annars vegar og heimangöngunemenda hins vegar, þ.e.a.s. milli þeirra, sem verða að dvelja fjarri heimilum sínum meðan á námi stendur og hinna, sem geta sótt skólana daglega heiman frá sér. Ég lít svo á, að af þeim upplýsingum megi ráða nokkuð, hvaða áhrif námskostnaður hefur á skólasóknina. Hér er um tvenns konar nemendahópa að ræða, hvað námskostnað snertir og það munar mjög miklu, hvað dvalarnemendur eiga við harðari kosti að búa en hinir. Þessi athugun Aðalsteins leiddi eftirfarandi í ljós. Í menntaskólunum 2 í Reykjavík eru nú samtals 1.470 nem. Af þeim eru um 1.310 eða 89% úr Reykjavík, Seltjarnarnesi, Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði, þ.e.a.s. af því svæði, sem hægt er að sækja skólann heiman frá sér daglega. Aðeins 11% af þessum menntaskólanemendum eru úr öðrum landshlutum. Þetta segir sína sögu um það, hverjir sækja fyrst og fremst skólana og hverjir geta ekki sótt skólana. Í Menntaskólanum á Akureyri eru nú samtals 501 nemandi, en af þeim eru 369 eða 74% úr Akureyrarbæ eða svo nærri Akureyri, að þeir geta sótt skólann daglega að heiman. Í Menntaskólanum á Laugarvatni eru að sjálfsögðu svo að segja allir nemendurnir að komnir eða dvalarnemendur sem ég kalla. Samkvæmt manntali fyrir hálfu öðru ári síðan bjuggu um 52% þjóðarinnar á Reykjavíkursvæðinu, sem ég nefndi áðan, að viðbættri Akureyri. En 79% af menntaskólanemendum í landinu eru af þessu sama landssvæði, eru heimangöngunemendur. Þessi hlutföll eru þó á nokkuð annan veg, hvað snertir Kennaraskólann og Stýrimannaskólann. Í Kennaraskólanum eru 61% utan Reykjavíkursvæðisins og í Stýrimannaskólanum eru það 48%, en þess ber að gæta, að þeir, sem stunda vilja nám í þessum skólum, eiga ekki í annað hús að venda, því að það eru ekki aðrir skólar þessarar tegundar til í landinu, að undanteknum sjómannaskóla, sem hefur nýlega hafið störf í Vestmannaeyjum. Nemendur verða því að sækja þessa skóla, ef þeir ætla að læra það, sem þar er kennt. Ég held, að þessi bráðabirgðakönnun Aðalsteins Eiríkssonar bendi mjög í þá átt, að þeir skólanemendur í landinu, sem ekki búa í heimahögum skólanna, ef svo mætti kalla það, verða að sæta svo hörðum kostum fjárhagslega, samanborið við hina nemendurna, að það er ekki við þetta unandi lengur. Þjóðfélaginu ber skylda til að veita æskufólki landsins sem jafnastan rétt til menntunar, hvar sem það er búsett. En þessi fjárhagslegi aðstöðumunur, sem ég hef nú bent á, er orðinn svo mikill, að um hróplegt misrétti er að ræða í þessum efnum. Og úr þessu misrétti verður að bæta. Því miður er hæstv. menntmrh. ekki viðstaddur, en ég ætlaði mér að beina þeirri ósk til hans, að þrátt fyrir þetta orðalag á till., sem n. leggur til að verði, hlutist hann til um, að leitað verði eftir till. manna, á hvern hátt verði bætt úr þessum aðstöðumun, svo að slíkar till. gætu legið fyrir næsta þingi, enda þótt till. verði samþ. með því orðalagi, sem n. leggur til.



Herra forseti. Allshn. hefur haft þessa till. til meðferðar og athugunar og leggur n. til. eins og fram kemur á þskj. 487, að till. verði samþ. með nokkurri breyt., þannig að fyrirsögn till., sem var upprunalega um „veðurathugunarstöðvar á fiskimiðum,“ verði breytt þannig, að till. til þál. verði um „veðurathugunarstöðvar í grennd við landið“, og í tillgr. sjálfri verði þessu sama breytt, að í stað „úti á fiskimiðum“ komi „veðurathugunarstöðvar í grennd við landið“ og svo aftur í lok till. „að gefa skipstjórnarmönnum sem nákvæmasta veðurlýsingu og upplýsingar um veðurhorfur“. Þessar breytingar, sem n. leggur til, að verði gerðar á till., eru komnar fram frá Veðurstofu Íslands eða veðurstofustjóra, sem var sent málið til umsagnar. Hann segir í sinni umsögn, að á síðasta áratug hafi allmikið verið unnið að því að kanna og framleiða sjálfvirkar veðurathugunarstöðvar og eru einstaka framleiðendur nú farnir að bjóða þær til sölu. Fyrir 2–3 árum leitaði Alþjóðaveðurfræðistofnunin upplýsinga meðal aðildarríkja sinna um framleiðslu sjálfvirkra veðurathugunarstöðva á sjó. Af 5 þjóðum, sem svöruðu, framleiddu tvær stöðvar, sem ætla má, að hentuðu hér við land, Noregur og Vestur-Þýzkaland. Verð þessara stöðva frá framleiðanda er áætlað 700 þús. til 1 millj. og 60 þús. kr. að veðurathugunartækjum og útvarpssendi meðtöldum. Auk þess hafa Veðurstofunni borizt upplýsingar um japanska bauju, sem ætluð er fyrir veðurathugunarstöð. Samkvæmt tilboði er verð hennar kominnar hingað til lands 1.240 þús. án veðurathugunartækja og sendis. Öllum þessum stöðvum er ætlað að vera 3-4 mánuði úti á sjó, án þess að um þær sé vitjað, en að þeim tíma liðnum þarf að skipta um rafgeyma í þeim, svo að rekstrarkostnaður þessara stöðva er mjög lítill. Veðurstofan mælir mjög eindregið með samþykkt þessarar till. þannig breyttrar, eins og allshn. leggur til, og allshn. telur, að hér hafi verið hreyft gagnlegu máli, sem sé þess virði, að þessi till. sé samþ. og þetta mál sé athugað, því að á þessu er mikil nauðsyn að gera úrbætur og það sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég þakka meðnm. mínum í allshn. góðar undirtektir undir þáltill. mína, sem hér er til umr. Ég kveð mér þó hljóðs við þessa umr. aðallega vegna þess, að ég tel ástæðu til að vekja athygli hv. alþm. á sérstökum atriðum, sem fram koma í umsögn veðurstofustjóra um þáltill. Hér er um að ræða húsnæðisskort Veðurstofunnar og afleiðingar hans á veðurþjónustu fyrir íslenzka sjómenn. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa örstuttan kafla úr umsögn veðurstofustjóra, þar sem fjallað er um þetta atriði. Veðurstofustjóri segir: „Mér þykir líklegt, að ef fýsilegt þykir að koma á fót þessu stöðvakerfi, verði leitað til Veðurstofunnar um hluta af viðhaldi þess, þ.e.a.s. viðgerðir og stillingar á veðurathugunartækjum stöðvanna. Ég sé ekki, að Veðurstofan geti við núverandi aðstæður orðið við slíkum óskum, aðallega vegna húsnæðisskorts. Af sömu ástæðu standa Íslendingar nú með tærnar, þar sem aðrar þjóðir hafa hælana, að því er varðar veðurþjónustu fyrir sjómenn.“ Þetta er lýsing þess manns, sem gerst ætti til að þekkja, á þeirri veðurþjónustu, sem Veðurstofunni er gert kleift að inna af hendi við íslenzka sjómenn, í samanburði við það, sem gert er fyrir stéttarbræður þeirra í öðrum löndum. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé vakin athygli á mjög alvarlegu máli og hef talið ástæðu til þess að tryggja með þessum orðum mínum, að þessar upplýsingar fari ekki fram hjá hv. alþm. Ég vek sérstaka athygli allra hv. þm. á þessu máli, þar sem ég býst við, að þeir hafi ekki almennt gert sér grein fyrir, að svo sé ástatt um þá veðurþjónustu, sem íslenzkir sjómenn njóta, að hún þoli engan samanburð við þá þjónustu, sem sjómönnum er tryggð meðal annarra þjóða. Eins og kunnugt er, hagar svo veðurfari við Ísland og sjósókn er hér svo hörð og óvægin, að þjónusta við sjómenn í sambandi við allt, sem lýtur að veðri, hafís o.fl., má sízt af öllu vera minni, en um er að ræða meðal annarra fiskveiðiþjóða. Sízt af öllu er unnt að sætta sig við, að við Íslendingar höfum í þessu efni aðeins tærnar, þar sem aðrir hafa hælana, eins og veðurstofustjóri upplýsir sjálfur, að sé staðreynd málsins. Í grg. með þeirri þáltill. minni, sem hér er til umr., segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Svo mikilvæg eru þjóðinni störf sjómanna, að um alla hugsanlega þjónustu við þá ber Íslendingum skylda til að standa framar því, sem þekkist meðal annarra þjóða.“ Það er sannfæring mín, að yfirleitt séu hv. alþm. sammála þessum orðum mínum. Nú er upplýst, að um veðurþjónustu, - svo geysimikilvæg, sem hún er íslenzkum sjómönnum, - stöndum við ekki framar öðrum þjóðum, ekki einu sinni jafnfætis, heldur höfum tærnar, þar sem aðrar þjóðir hafa hælana. Þetta má þjóðin ekki una við og ég vænti þess, að hv. alþm. láti þessar upplýsingar veðurstofustjóra verða til þess, að þeir geri sér betur ljóst, að nauðsynlegt er að gera þær ráðstafanir, sem duga til þess, að úr verði bætt. Þá er komið að því, sem veðurstofustjóri telur ástæðuna til þess, hversu aftarlega við stöndum í samanburði við aðra um veðurþjónustu við sjómenn, en það er húsnæðisskortur Veðurstofunnar. Umsögn sinni lýkur veðurstofustjóri með þessum orðum, eftir að hann hefur greint frá því, eins og ég áðan las, að húsnæðisskortur Veðurstofunnar sé orsök þess, að við erum með tærnar, þar sem aðrar þjóðir eru með hælana í þjónustu við sjómenn, að því er varðar veðurspár og annað, er að veðri lýtur. Veðurstofustjóri segir í lok umsagnar sinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Ég álít, að hæstv. Alþ. beri nú skylda til að efna sem fyrst rúmlega fertugt fyrirheit sitt um byggingu handa Veðurstofu Íslands, enda hefur ýmsum yngri ríkisstofnunum verið fyrir löngu séð fyrir eigin húsnæði.“ Ég hygg, að hv. alþm. hafi áður heyrt svipaðar ábendingar og alvarlegar áminningar frá þeim, sem ábyrgð bera á veðurþjónustu hér á landi, um þær erfiðu aðstæður, sem þeim eru búnar vegna húsnæðisskorts og hversu mjög húsnæðisskorturinn er fjötur um fót öllum vilja og getu til bættrar veðurþjónustu jafnt við sjómenn sem aðra landsmenn. Ég held, að þegar við nú heyrum, hvar við stöndum í þessum efnum i samanburði við aðra, þá eigi alþm. ekki lengur og megi ekki lengur láta slíkar ábendingar og upplýsingar fara inn um annað eyrað og út um hitt, heldur verður nú að fara að taka á þessu máli og tryggja viðunandi lausn þess. Íslenzkir veðurfræðingar standa erlendum starfsbræðrum sínum sízt að baki, og Íslendingar hafa margra hluta vegna aðstöðu til þess að vera í fararbroddi í veðurfræði og veðurþjónustu, ef fjárveitingavaldið stendur fyrir sínum hlut. Ég held, að vegna starfa sinna og hæfni eigi bæði íslenzkir sjómenn og íslenzkir veðurfræðingar meira en skilið, að þeim sé búin aðstaða a.m.k. til jafns við það, sem annars staðar þekkist, en á það skortir nú mjög eftir 40 ára starf Veðurstofunnar. Svo mjög markar veðurfarið alla atvinnustarfsemi Íslendinga, að bætt þjónusta Veðurstofunnar er beinn stuðningur við framleiðsluatvinnuvegina og óútreiknanlegt, hversu mikil fjárhagsleg áhrif bætt veðurþjónusta getur haft jafnt í sjávarútvegi sem landbúnaði, að því ógleymdu að fullkomnun veðurþjónustunnar er afar mikilvægur þáttur í slysavörnum á sjó. Það er ástæðulaust að loka augum fyrir því, að tregða fjárveitingavaldsins á því að tryggja beztu hugsanlegu aðstöðu Veðurstofunnar bitnar á sjómönnum og getur kostað mannslíf og mikið eignatjón. Vegna þess, hversu atvinnuhorfur í byggingariðnaði eru ískyggilegar, hefur nokkuð verið rætt um þörfina á því, að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess að hraða opinberum framkvæmdum og örva þannig byggingarstarfsemina með sérstökum fjárútvegunum til framkvæmda ríkisins. Verði af slíkum ráðstöfunum, tel ég, að minnast beri hinnar brýnu þarfar Veðurstofunnar á nýju húsnæði, til þess að unnt sé að veita sjómönnum og öðrum landsmönnum alla þá þjónustu, sem íslenzkir veðurfræðingar eru færir um að veita, ef þeim er búin fullnægjandi starfsaðstaða. Ég vænti þess, að samstaða geti tekizt sem allra fyrst með þm., hvar í flokki, sem þeir standa, um að leysa húsnæðisvandamál Veðurstofunnar á þann hátt, sem forráðamenn hennar og aðrir starfsmenn telja fullnægjandi.



Herra forseti. Ég tók mig til einu sinni í vetur og heimsótti Heyrnleysingjaskólann í Reykjavík. Ég kynntist þar merkilegu starfi, sem þarna fer fram og ég kynntist líka því að, að þessari stofnun er búið á hinn hörmulegasta hátt. Þetta er eini skólinn, sem íslenzka ríkið rekur fyrir heyrnarlaus börn og hefur gleymt honum mjög á undanförnum árum og gert til hans næsta illa. Ég sagði það hér í vetur, að ég hefði raunar komizt við af því, sem ég sá og kynntist þarna, því aðstöðuleysi, sem því fólki er búið, sem að þessum kennslustörfum á að vinna. Það er afleiðing af þessari heimsókn minni í Heyrnleysingjaskólann, að ég ásamt 11. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Sunnl. eða varamanni þess þm., sem þá átti sæti á Alþ., flyt svo hljóðandi þáltill.: „Þar eð Heyrnleysingjaskólinn býr nú við allsendis ófullnægjandi húsnæði, ályktar Alþ. að skora á ríkisstj. að hefja þegar á næsta vori byggingu fyrsta áfanga fyrirhugaðrar byggingar Heyrnleysingjaskólans, svo að honum verði búin forsvaranleg ytri skilyrði og starfsaðstaða og gert unnt að gegna þýðingarmiklu hlutverki sínu.“ Það er ekki nóg með, að allur húsakostur skólans sé óviðunandi. Þarna eru ófullnægjandi kennslustofur, það er engin leikstofa, engin húsakynni fyrir líkamsíþróttir, engin smíðastofa eða handavinnustofur yfirleitt og herbergi skólastjórans, sem hann hefur bæði til einkakennslu fyrir heyrnarlausa nemendur og til viðræðu við nemendur yfirleitt, er líkara skáp en herbergi. Húsin eru sambyggð úr þremur gömlum byggingum og lega skólans er þannig, að hann stendur við eina fjölförnustu umferðargötu borgarinnar, þar sem hávaðinn er slíkur, að ekki er með góðu móti hægt að framkvæma venjulega kennslu, hvað þá heldur að framkvæma kennslu með nákvæmum heyrnartækjum, þar sem þarf að vera algjör kyrrð, og í öðrum löndum eru slíkar kennslustofur með sérstakri hljóðeinangrun, til þess að hægt sé að framkvæma slíka kennslu með árangri. Það er þess vegna allt, sem útilokar, að þetta fólk, sem þarna vinnur, hafi aðstöðu til þess að framkvæma sitt verk með fullnægjandi árangri. Það hefur svo borið við, að nemendafjöldi í þessum skóla hefur allt í einu meira en tvöfaldazt. Þetta kemur til af því, að 1963–64 geisaði hér faraldur rauðra hunda. Þessi sjúkdómur veldur heilaskemmdum og á innri hlutum eyrans, þannig að börn, sem konur ganga með, þegar þær verða veikar af þessum sjúkdómi, verða nálega alltaf heyrnarlaus, eða með mjög skerta heyrn. Þessi árgangur, börn sem fæddust árið 1964, komu inn í skólann á árinu 1967. Þegar börnin eru 4 ára, skal þessi skóli taka við þeim, og þá var hann mjög vanbúinn því að taka við þessum hópi barna. Það er ekki rétt sögð sagan, ef ekki er játað, að þá hrukku menn líka við og sáu, að ástandið var ógnvekjandi á þessu sviði. Reykjavíkurborg heimilaði 1967 rúmgóða lóð á ágætum stað undir framtíðarbyggingu fyrir skólann og menntmrh. fékk færan arkitekt til þess að gera uppdrætti að nauðsynlegum húsakosti fyrir þessa kennslustofnun og þessum uppdráttum fylgdu kostnaðaráætlanir. Þá var líka aðeins sýndur litur á því að útvega fjármagn til þess að framkvæma byggingar fyrir skólann, en það voru aðeins 300 þús. kr. eða sem svarar svona 1/3 til 1/4 af kostnaðarverði einnar íbúðar, algjörlega ófullnægjandi upphæð. En það gaf samt vonir um, að nú væru menn vaknaðir til vitundar um það, að búa yrði þessari stofnun ytri skilyrði, svo að hún gæti innt sitt hlutverk af hendi. En því miður er framhald sögunnar það, að engin fjárveiting hefur verið veitt síðan til Heyrnleysingjaskólans, ekki á fjárl. 1968, ekki á fjárl. ársins 1969 og ekki á fjárl. næsta árs. Það er engin hreyfing á málinu síðan. Hins vegar var gerð bráðabirgðaúrlausn í þessu efni, eins og oft vill verða og það var með því að taka íbúð skólastjórans og breyta henni í kennsluhúsnæði og taka á leigu húsnæði við Laugaveg, sem ég áðan sagði, að væri lítt nothæft til þessa hlutverks, vegna þess að það hús liggur alveg að aðalumferðaræð borgarinnar. Vonirnar, sem vöknuðu 1967 um, að bætt yrði úr húsnæðisþörf skólans, hafa þess vegna dáið aftur og engin hreyfing verið á málinu síðan og það ber að harma. Í þessari till. er farið fram á, að þeir uppdrættir, sem til eru frá hendi Skarphéðins Jóhannssonar arkitekts um skólahúsnæðið, verði lagðir til grundvallar framkvæmdum og samkvæmt þeim verði byggður sá hluti skólans, sem snertir kennsluhúsrýmið, en hinn hluti teikninganna látinn bíða, en notazt við núverandi húsnæði skólans sem heimavistarhúsnæði fyrir nemendurna. Þetta væri hægt að bjargast með, ef svona væri tekið á málinu, en það er líka þá farið eins vægt í sakir um framkvæmdir og hugsanlegt er, ef það ætti að koma að verulegu gagni. Ég held, að í þessari stofnun sé unnið mjög merkilegt starf við léleg skilyrði. Þarna er verið að bjarga mannsefnum, bjarga hæfileikum, sem með engu móti geta notið sín í þjóðfélaginu, ef þau ekki fá sérfræðilega kennslu og sérstakar ráðstafanir eru gerðar til þess að nýta þær heyrnarleifar, sem þessi börn hafa og kenna þeim mál, því að þegar börnin hafa ekki heyrnina, þá verða þau mállaus, nema sérstaklega sé að gert og það þarf sérfræðinga til. Ákaflega lítið hefur verið gert í því að sérmennta kennara á þessu sviði, svo að skólinn verður að mestu leyti að notast við ófaglærða kennara, og það er hvergi nærri gott. Ennfremur er það svo, að mér er ekki kunnugt um, að hið opinbera hafi varið neinum fjárfúlgum til þess að gefa út eða láta semja kennslubækur fyrir heyrnarlaus börn, en til þess þarf sérstakar kennslubækur. Þetta er hvort tveggja vanrækt og má ekki svo til ganga lengur. Ég kynntist því, að kennararnir þarna hafa búið út nokkur kennslugögn sjálfir, algjörlega án opinberrar aðstoðar, og er það góðra gjalda vert, en það er þó á engan hátt búið svo að skólabókakosti þessa námshóps sem skyldi. Það eru rétt 100 ár síðan Íslendingar fóru fyrst að sinna kennslu heyrnarlausra og það var einstaklingur, sem tók sig fram um það. Frumherjinn á þessu sviði er séra Páll Pálsson, seinast í Þingmúla og alþm. Skaftfellinga um skeið. Hann fór til útlanda að kynna sér málleysingjakennslu í Kaupmannahöfn og hóf fyrstur manna kennslu fyrir málleysingja hér á Íslandi árið 1868, en séra Páll gerði meira. Hann samdi Biblíusögur fyrir málleysingja og heyrnarlaus börn og hann bjó Kristinfræði Lúthers út með stuttum skýringum handa mál– og heyrnarlausum unglingum á Íslandi og einnig er til orðasafn til undirbúnings kennslu handa mál– og heyrnarleysingjum og öll voru þessi rit gefin út í Kaupmannahöfn 1868 og 1869, fyrir réttri öld. En síðan hefur ríkið tekið við þeim skóla, sem séra Páll kom á fót, það var Málleysingjaskólinn, sem lengi hét svo, en með löggjöfinni, sem sett var nú fyrir nokkrum árum, var honum valið heitið Heyrnleysingjaskóli. Og það er þessi stofnun, þessi vanrækta stofnun, sem ég er hér að gera að umtalsefni samkvæmt þeirri till., sem ég og hv. 11. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Sunnl. flytjum. Menntmrn. mun hafa skipað n. sérfræðinga til að kanna þessi mál og þessi n. hefur nýlega lokið störfum og gefið út merkilegt nál., sem ýmsir þm. hafa í höndum og ef til vill allir, mér er ekki alveg að fullu kunnugt um það. Þeirra niðurstaða er sú, að ótvírætt verði að fullnægja þeirri nauðsyn að hefja nýbyggingu fyrir heyrnskerta. Með leyfi hæstv. forseta segir svo í niðurlagi þessa nál.: „ N. telur sjálfsagt, að unnið verði ótrauðlega að því, að þau heyrnskert börn, sem virðast hafa möguleika til þess að njóta kennslu í almennum skólum, fái skilyrði til þess, enda á hið sama við um þessi börn sem um önnur fötluð börn, að þau eiga því aðeins að vera í sérskólum, að þroska þeirra sé þar betur borgið. Slík skilyrði eru nú betri hér en áður var, m.a. vegna starfsemi heyrnardeildar Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur.“ Um skólann sjálfan segja þau, að það verði að sjá honum fyrir húsnæði, því að það húsnæði, sem hann búi nú við, sé með öllu óhæft. N. ræðir nokkuð um það, hvort hægt sé að leysa málið með því að ætla þessum börnum kennsluaðstöðu í almennum skólum og kemst að þeirri niðurstöðu, að það séu eingöngu þau börn, sem hafi lítið skerta heyrn, sem þar geti verið. En þau börn, sem hafa litlar sem engar heyrnarleifar og varla er hægt að hjálpa með heyrnartækjum, þau verður auðvitað að hafa í sérstökum skólum. Það er sammæli allra, að það sé ekki hægt að hafa meira en 5–8 nemendur í heyrnleysingjabekk, nema þeir séu þá með litið skerta heyrn og í einstökum tilfellum verður að vera þarna um einstaklingskennslu að ræða. Slíkt er ekki hægt að ætla hinum almennu barnaskólum. Á einum stað hér í nál. segja sérfræðingarnir íslenzku: „Þegar heyrnarstöðvar heilans og heyrnartaugin eða líffæri í innra eyra er óstarfhæft, þá hjálpa heyrnartæki eyranu ekki fremur en sterk gleraugu gagna steinblindu auga.“ Þetta eru svo auðskilin rök, að ég held, að móti þeim verði ekki mælt. Heyrnartækin koma hins vegar að því meiri notum, sem bilun heyrnarinnar er minni. En þegar hún er engin, þá duga engin heyrnartæki. Þeir vitna síðan til Dana og segja: „Þó fer fjarri því, að Danir telji þessar framfarir í heyrnartækjum hafa leyst sérskóla fyrir heyrnskerta af hólmi. Þeir byggja nú sízt færri skóla af þessu tagi en áður. Nýr skóli er í Álaborg, skóli er í byggingu í Kaupmannahöfn og annar í Fredricia.“ Hins vegar játa þeir, að ýmsir, sem áður urðu að stunda nám í sérskólum fyrir heyrnskerta, geta nú með hjálp viðeigandi heyrnartækja gengið í almenna skóla, ef þeim er veitt þar sérstök hjálp. Þeir víkja svo að því hér, að danskur læknir, dr. med. Ole Bentsen, hafi látið allverulega að sér kveða um málefni heyrnskertra hér á landi, einkum fyrir milligöngu kvenfélagsins Zontaklúbbsins. Læknir þessi heldur því fram, að heyrnskertum beri að kenna í almennum skólum og að meginatriði til þess, að heyrnskert börn læri málið, sé, að þau lifi í „sprogmiljö“, þ.e.a.s. fái nógu mikið „lydbombardement“, eins og hann orðar það. Þessar staðhæfingar eru því miður villandi, segir sérfræðinganefndin íslenzka. Eins og bent hefur verið á hér að framan, kemur þetta að engum notum, þegar þau líffæri, sem við tónum taka, eru óstarfhæf. Það hljóð, sem barn getur ekki heyrt, lærir það aldrei eftir eyranu. Þessi rök hygg ég, að séu ómótmælanleg og þykir furðulegt, ef nokkrir reyna að ganga gegn þeim. Það er sjálfsagt að taka það fram, að Zontaklúbburinn í Reykjavík hefur margt gott gert í þessum málum, hefur tekið þátt í að kosta kennara erlendis, til þess að þeir nemi aðferðir heyrnleysingjakennara, hefur sett upp magnarastöðvar hér í kirkjum og stutt að því, að teknar væru upp heyrnarmælingar hér við Heilsuverndarstöð Reykjavíkur. Þetta er allt saman góðra gjalda vert og er sjálfsagt að meta að verðleikum. En hins vegar má ekki þessi félagsskapur eða neinir aðrir halda þeirri villukenningu fram, að heyrnleysingjaskólar séu óþarfir fyrir þau börn, sem heyrnarlaus eru. Þar get ég talað um sem kennari. Ég hef fengið í skóla, sem ég starfaði við, heyrnskert börn og veit, hve miklum erfiðleikum það er bundið kennurum að sinna þeim sem skyldi. Auk þess vantar almenna kennara algjörlega sérfræðilega þekkingu til þess að taka slíka nemendur réttum tökum og veita þeim þá hjálp, sem þeir verða að fá, ef þeir eiga ekki að verða fyrir tjóni á sálu sinni af því að vera í almennum skólum. Það eru sumir, sem halda því fram, að börnin, sem vantar heyrnina, verði minna vör við fötlun sina, ef þau séu meðal þeirra barna, sem heyra. En ég efa, að þessi kenning sé rétt. Ég held, að þegar heyrnarskert barn er meðal fullheyrandi barna, sé það á hverju augnabliki minnt á fötlun sína meira en góðu hófi gegnir, en þau verði minna minnt á þetta, þegar þau eru meðal annarra barna , sem eru með sama ágalla. Svo mikið er víst, að skólastjóri Heyrnleysingjaskólans hér hefur tjáð mér, að hann hafi gert tilraunir með að senda börn, sem voru með skerta heyrn, í almenna skóla, en í þremur tilfellum fór það svo, að þessi börn komu eftir nokkurn tíma aftur í Heyrnleysingjaskólann og voru þá verr farin en áður og ein stúlkan var þannig farin andlega, að ef hún sá bók, þá stóðst hún ekki mátið og fór að gráta. Það er enginn vafi á því, að þessi stúlka hefur orðið fyrir andlegu áfalli við það, að henni var ætlað að nema með börnum með fulla heyrn. Hins vegar tjáði skólastjórinn mér það, að nú eftir páska hefði hann reynt að koma pilti, sem hafði haft lítt skerta heyrn, í almennan barnaskóla, þar sem sérfróður kennari var til staðar og það hafi ennþá gefið sæmilega raun. Það er því ljóst af þessu, að það dugar hvorki að halda því fram, að engir heyrnleysingjaskólar eigi að vera eða öll heyrnskert börn, sem geta bjargað sér í almennum skólum, en eru með skerta heyrn, þurfi sérskóla fyrir sig. Þau eiga að vera í hinum almennu barnaskólum, svo framarlega sem þar er hægt að fullnægja þeirra þörf fyrir fræðslu og kennslu. Þessi danski læknir, sem hér hefur verið nefndur, Ole Bentsen, hefur komið hingað til lands og talað um þessi mál og hefur látið eftir sér hafa ýmislegt, sem jafnvel er lagt út á þann veg, að hann telji, að engir heyrnleysingjaskólar eigi að vera til og það eigi heldur ekki að takast á dagskrá að byggja slíka skóla, en þar held ég að hans orð séu jafnvel nokkuð ýkt. Í einu blaði er haft eftir þessum manni: „Það er ekki í mínum verkahring að sækjast eftir vinsældum“, segir dr. med. Ole Bentsen, „en hins vegar heyrir undir mig að hafa á réttu að standa og við förum ekki með neitt fleipur.“ Þetta finnst mér nú nokkuð sjálfbirgingslega mælt af manni, sem þó er ekki að úttala sig um sína sérfræði, heldur um kennslumál, sem hann mun ekki vera neinn sérfræðingur í. Hann hefur hins vegar óneitanlega haldið því fram, að fjárfesting í heyrnleysingjaskólum sé vitlaus fjárfesting og heyrnskert börn eigi að vera í almennum barnaskólum. En ég hef bent á það áður og geri það aftur hér, að þegar hann var beint spurður, hvort hann vildi þá leggja niður alla sérskóla og stofnanir fyrir vanheil börn á þessu sviði, þá svaraði bann: „Ja, ég vil a.m.k. ekki, að þau séu gerð útlagar í þjóðfélaginu með því að einangra þau í sérstökum stofnunum.“ Þarna virðist mér sjálfur læknirinn draga nokkuð í land og hopa frá þeirri fullyrðingu, að engir heyrnleysingjaskólar eigi að vera, enda væri það fásinna hin mesta. En ekki meira um það. Þessi maður starfar í Danmörku, og hann starfar einmitt við skóla, sem hefur með heyrnskert börn að gera. En jafnvel á því svæði í Danmörku, sem þessi maður starfar, er ekki búið að leggja niður heyrnleysingjaskólana. Þeirra virðist vera full þörf þar og allt, sem ég hef fengið af lögum og reglugerðum um þessi mál frá Danmörku, sýnir það og sannar, að Danir halda áfram að byggja heyrnleysingjaskóla og reka þá og hafa auk þess 10 heyrnarhjálparstöðvar í landi sínu og ætla hinum almennu skólum eingöngu að fást við kennslu þeirra barna, sem hafa mjög lítt skerta heyrn. Á Jótlandi er þessum málum komið fyrir á þann veg, að borgir og mörg sveitarfélög hafa sameinazt um að standa að heyrnleysingjakennslunni sameiginlega, með því að mynda um það sérstakt samstarfskerfi. Ég ætla hér að fara nokkrum orðum um kennslumiðstöðina í Herning í Jótlandi. Í Herningborg eru 29 þús. íbúar og 4.900 skólaskyld börn eru á svæðinu. Þeir halda því fram þar, að börn með samskonar fötlun eigi saman og eigi að vera í sama skóla með tilliti til kennara og kennslutækja o.s.frv. , þ.e.a.s. heyrnskert börn sér og börn með aðra fötlun í öðrum sérstökum skólum. Hér segir í riti um þetta frá Herning. „Áður hafði það verið svo, að fjöldi fatlaðra barna sat í barnaskólunum og fékk í mörgum tilfellum ekki fullnægjandi árangur af kennslunni. En til þess að bekkirnir séu ekki skipaðir of ósamstæðum börnum, sem erfitt er að kenna saman, þurfa börnin að koma frá landssvæði með 30-40 þús. skólaskyld börn.“ Þetta er þeirra reynsla. Skólastofur heyrnardaufra barna eru sérstaklega hljóðeinangraðar, segir líka í ritinu. Þær þurfa að vera búnar mjög margvíslegum tækjum til kennslunnar. Það er mælt með því, að heyrnardauf börn séu höfð á unga aldri í leikskólum. Þá er lögð rík áherzla á, að menntaðir og sérhæfðir kennarar fari með slíka kennslu og hér segir í ritinu: „Einkum eru valdir til kennslunnar kennarar með próf frá kennaraháskólanum og sérpróf í mál– og heyrnarpædagogik og sumir hafa sérpróf í heyrnleysingjakennslu - (dövelærernes teori og uddannelse).“ - Það lítur því svo út þarna, einmitt á svæðinu, þar sem dr. med. Ole Bentsen starfar, en það er við Statens Hörecentral í Árósum, að þar sé svo á þessum málum haldið, hann er ráðunautur við þessa stofnun í Herning, að hann sé aldeilis ekki búinn að koma í praxis þeirri kenningu sinni, að þessum málum sé hægt að ráða til lykta á fullnægjandi hátt í almennum barnaskólum, því að hann starfar við þessa stofnun. Ég á það Zontaklúbbnum að þakka og áhuga hans í þessum málum, að mér voru send ýmis gögn varðandi þessi mál og þ.á.m. bréf, sem sent hafði verið sendiráði Íslands í Kaupmannahöfn. Það var gert 23. sept. í fyrra, 1968 og beðið um upplýsingar um kennslu heyrnarlausra og heyrnardaufra í Danmörku. Svar kom frá menntmrn. danska 14. nóv. 1968 og þessu svari fylgdi reglugerð, sem um þessi mál gildir í Danmörku. Í svarinu frá menntmrn. danska segir svo efnislega, - ég hef tekið nokkrar setningar, sem mér þóttu máli skipta, alveg orðrétt upp, með leyfi hæstv. forseta: Á síðari árum eru börnum útveguð heyrnartæki, strax og heyrnardeyfðar verður vart, jafnvel eiga ungbörn hér hlut að máli. Barn, sem fengið hefur heyrnartæki, er undir eftirliti leiðbeinanda, sem óslitið samband hefur við foreldra og barnið. Börn með skerta heyrn eru nálega alltaf sett í leikskóla („börnehave“) - og njóta þar kennslu heyrnleysingjakennara. - Þeir kalla þetta Danir „hörelærere“, sem komi til þeirra nokkrum sinnum í viku. Börnin fá heyrnaræfingar („hörekorrektion“), varaaflestur („mundaflæsning“), málleiðbeiningar fá þau ennfremur og kennslu í málskilningi („sprogforståelse“), strax og þau koma í skólann. Og nú spyr ég: Hvernig haldið þið, að þessum hliðum kennslunnar yrði fullnægt hér í almennum íslenzkum barnaskólum? Ég held, að það sé alveg útilokað. Ég held, að það liggi svo í augum uppi, að Danir mundu ekki gera þessar ráðstafanir, ef þeir teldu, að barnaskólarnir gætu upp og ofan fullnægt þessu. Í svarinu, sem sendiráð Íslands sendi frá sér, segir ennfremur á þessa leið: „Fyrir 1950 voru gerðar dreifðar tilraunir með kennslu mjög heyrnardaufra barna í almennum skólum. En eftir að lög voru sett árið 1950 um 3 heyrnarhjálparmiðstöðvar í Kaupmannahöfn, Óðinsvéum og Árósum, sem afhenda ókeypis beztu heyrnartæki og veita heyrnarsljóum börnum alla beztu þjónustu og þjálfun, reyndist hægt að hafa mikinn fjölda slíkra barna í venjulegum skólum. Samkvæmt skólalöggjöfinni frá 1958 og reglugerð frá 1961 um sérkennslu í barnaskólum, var sveitarfélögunum gert að skyldu að annast kennslu heyrnardaufra. Um 3.000 börn eða um 0.5% eru svo heyrnarsljó að sérstakar uppeldisráðstafanir eru bráðnauðsynlegar í barnaskólunum. U.þ.b. 1.100 börn eru með heyrnartæki og eru um 300 þeirra í sérbekkjum í heyrnarmiðstöðvum, í kennslumiðstöðvum fyrir heyrnarlaus börn, en slíkar stöðvar eru 10 talsins í Danmörku. Uppeldisfræðilega séð er til bóta, að heyrnardauf séu innan um og meðal talandi barna í heimili og skóla.“  „Til eru 3 heyrnleysingjaskólar í Danmörku reknir af ríkinu, í Álaborg, Fredricia og Kaupmannahöfn. Í þessum skólum nýtur mikill meiri hluti heyrnarlausra barna kennslu. Að öðru leyti er heyrnskertum börnum kennt í almennum barnaskólum eða sérkennsludeildum þeirra, þar sem eru sérfræðingar til kennslunnar. Aðalatriðið er, hvort almennur barnaskóli hefur aðstöðu til að veita fullnægjandi kennslu sérfróðra kennara með eigi fleiri en 5-8 börn í bekk. Aðalatriðið er sérfróðir kennarar. Þó þarf ótal margt fleira að vera til staðar, til að árangur geti náðst.“ Það er rétt að taka næst svar frá sendiráðinu í Stokkhólmi. Sendiráði Íslands í Stokkhólmi var líka skrifað um þetta mál og beðið um upplýsingar um heyrnleysingjakennslu hjá Svíum. Hannes Hafstein, starfsmaður við sendiráðið, skrifaði svarið og hafði hann þá útvegað sér upplýsingar frá „Kungliga skolöverstyrelsen“ og fékk svar 31.10.1968. Upplýsingarnar voru allar um kennslu heyrnardaufra - „hörselsskadada barn“ - og hef ég efnistekið það svar. Þar segir, að á síðustu árum hafi að eins miklu leyti og mögulegt er verið reynt að stefna að því að samlaga heyrnardauf börn eðlilegu umhverfi í skóla, á vinnustað og í samfélaginu. Þá segir, að „till en viss utstráckning“ hafi tekizt að setja heyrnardauf börn í venjulega bekki skólanna, en til að það beri árangur, verða að vera vel sérmenntaðir kennarar, góð og fullkomin hjálpargögn og kennslutæki og vel skipulögð nemendavernd. Þetta nær til, segja þeir, „lindrigt eller medelsvárt handikappade elevar.“ Þetta nær til barna með litlar heyrnarskemmdir eða barna, sem hafa hálfa heyrn eða meira. En skólayfirstjórninni er fullljóst, að þessar leiðir eru ekki almennt færar fyrir börn, sem eru með mest skerta heyrn. Og framvegis verður full þörf fyrir sérskóla fyrir heyrnarlaus börn, segir í svarinu. Ef kennsla fer fram í venjulegum skólum, verður hún að fara fram eftir sérfræðikerfi og vera í höndum sérfróðra kennara. Heyrnleysingjakennslan fer, eftir stigi heyrnardeyfu, fram a) í sérskólum, b) í sérbekkjum barnaskóla, c) í venjulegum bekk með sérstakri sérfræðikennslu og d) í venjulegum bekk, þegar er um minnstu heyrnarskemmdir að ræða. Hve snemma á að nota heyrnartæki? Þeirri spurningu er svarað í svari íslenzka sendiráðsins í Stokkhólmi. Þar segir, að það sé mjög breytilegt, en venjulega um þriggja ára aldurinn. Ef það sé gert fyrr, sé um mismunandi árangur að ræða. Hve snemma æfingar í dagheimilum eiga að byrja, er og spurt um og svarað. Fyrstu uppeldisfræðileg afskipti eins til tveggja ára, upptaka í sérskóla eða forskóla, leikskóla eða barnastofur á fjögurra til fimm ára aldrinum. Börn með lítt skerta heyrn geta að fullu bætt sér heyrnardeyfðina með heyrnartækjum, en eru þá sett í sérstaka bekki. Í svarinu er vikið að niðurstöðunum í Svíþjóð. U.þ.b. tæpur 1/3 allra barna með skerta heyrn getur gengið í venjulega bekki, annar þriðjungurinn nýtur kennslu í sérbekkjum og þriðji partur hinna heyrnarlausu gengur í sérskóla, þ.e.a.s. í heyrnleysingjaskóla. Þá er tekið fram í sérstökum lið, að hin mest heyrnskertu gangi í sérskóla, þ.e. heyrnleysingjaskóla. Áformað er nú að byggja 2 sérskóla fyrir heyrnardauf börn í Svíþjóð. Frá og með skólaárinu 1971–72 verður stofnað til fastrar menntaskólakennslu fyrir heyrnleysingja. Reglugerð um sérkennslu heyrnardaufra barna hjá Dönum hef ég hér við hendina líka. Þar ber allt að sama brunni, að það er talið ógerlegt að komast hjá því að hafa sérskóla fyrir heyrnskert börn. Ég minntist á það í upphafi máls míns, að hér hefði verið faraldur rauðra hunda á árinu 1963-64, og afleiðingin af þeim sjúkdómi væri nær tvöföldun nemenda í Heyrnleysingjaskólanum. Það hefur verið safnað skýrslum frá mæðrum þessara barna og þau svör hef ég haft aðstöðu til þess að sjá og ber þar allt að þeim brunni, að afleiðingar þarna eru meiri eða minni heyrnskemmdir á þeim börnum, sem þá fæddust og mæðurnar höfðu verið veikar af þessum sjúkdómi, einkanlega í byrjun meðgöngutíma. Hér er um ein 30 svör að ræða, því að það eru um 30 börn, sem hafa orðið fyrir þessum sorglegu örlögum. Móðirin sjúk gekk með þau og þau eru nú komin í Heyrnleysingjaskólann og búa þar við hina lélegu aðstöðu, sem þar er. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi móðurinnar, sem hlut á að máli, að lesa hér svar hennar, af því að það rifjar upp þessa átakanlegu sorgarsögu og mætti vera hv. alþm. eftirminnilegt. Einnig kemur svar þessarar móður inn á ástandið á Fæðingardeild Landsspítalans og gerir okkur ljóst, hversu það getur orðið örlagaríkt fyrir einstaklingana, fyrir þá, sem eru að fæðast þar, að mæðurnar verða að bíða vikum saman og komast þar ekki að. Það er mál, sem Alþ. er búið að velta fyrir sér í meira en 2 mánuði. Svarið er að meginstofni alveg orðrétt svar frá einni móðurinni, sem var spurð um þessi mál, og er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég fékk rauða hunda, þegar sex vikur voru af meðgöngutíma, leitaði þá læknis, óskaði fóstureyðingar, fékk leyfi, en það var samt ekki framkvæmt.“ Hér er sagt frá því, að það var yfirlæknir Fæðingardeildarinnar, sem neitaði fóstureyðingu og ástæðan var áreiðanlega löng bið eftir plássi. Síðan segir: „Þar sem ég tel mig ekki geta svarað meðfylgjandi spurningum með einföldum játunum eða neitunum mun ég leitast við að skýra frá samskiptum mínum við lækna frá upphafi meðgöngutíma míns í meginatriðum. Ég tel þó, að slíka reynslu sé erfitt að tjá í nokkrum orðum, til þess er hún of viðkvæm og margþætt. Fyrst af öllu langar mig til að geta þess, að foreldrum mínum var vel kunnugt um, hve hættulegur sjúkdómur rauðir hundar væru verðandi mæðrum, og gerðu þau því allt sem í þeirra valdi stóð, til þess að ég gæti tekið þann sjúkdóm sem barn. En það tókst ekki og er ég svo tók sjúkdóminn upp úr miðjum jan. 1964, hafði heimilislæknir minn þá nýlega staðfest grun minn um, að ég væri barnshafandi. Var því haft samband við heimilislækni samdægurs og kom hann heim til mín og staðfesti sjúkdóminn. Taldi hann mjög brýna nauðsyn að leita leyfis til fóstureyðingar, þar sem ég væri komin svo stutt á meðgöngutíma og fóstrið þar af leiðandi í mikilli hættu. Það var því fyrsta verk mitt, er ég komst á fætur eftir nokkurra daga legu, að skrifa umsókn í samráði við heimilislækni minn til landlæknis og þeirrar n., er ákveður þessi mál, þess efnis að sækja um leyfi til fóstureyðingar. Það leyfi var síðan veitt eftir nokkurra daga bið og var þá samtímis lögð inn umsókn til Fæðingardeildarinnar. Biðin eftir leguplássi þar tók að mínu áliti allt of langan tíma og var ég ekki lögð inn fyrr en eftir 20. febr., þrátt fyrir ítrekanir. Eftir venjulega skýrslugerð og athugun, sem var framkvæmd af lækni við Fæðingardeildina fyrsta daginn, sem ég lá þar, var ákveðið, að aðgerðin skyldi gerð næsta dag. Mér var því ekið í skurðstofu morguninn eftir að loknum venjulegum undirbúningi fyrir slíka aðgerð og er skemmst frá því að segja, að yfirlæknir deildarinnar kom inn og lýsti því yfir, að hann mundi ekki framkvæma þessa aðgerð, ég væri komin of langt og skyldi farið með mig úr skurðstofu þegar í stað. Það skal tekið fram, að hann hafði ekki skoðað mig eða átt viðtal við mig áður. Það var því farið með mig á sjúkrastofu mína aftur í skyndi og er óþarft að lýsa sálarástandi mínu þann dag og þá viku, sem ég átti eftir að dveljast þarna, því að skilningi var ekki fyrir að fara. Tilganginn með veru minni þarna svo lengi skil ég ekki, því að mér var Ilóst, að aðgerðin yrði ekki framkvæmd. Afsakanir taldi yfirlæknirinn þær, að ég hefði verið komin á þriðja mánuð á leið, er ég fékk sjúkdóminn og fóstrið því úr allri hættu. Ég var að lokum útskrifuð af sjúkrahúsinu með þeim fullyrðingum, að ég mundi áreiðanlega fæða heilbrigt barn. Ég átti tal við landlækni, er ég kom af sjúkrahúsinu og sagði honum málavexti og lét í ljós óánægju mína yfir þeirri meðferð, sem ég hafði hlotið. Hann kvaðst ekki geta breytt ákvörðun yfirlæknis og þar við sat. Ekki var þá um annað að ræða en taka því, sem að höndum bæri. Þess má geta, að ég átti viðtal og fékk skoðun hjá yfirlækni Fæðingardeildarinnar í júlí 1964 og innti hann þá eftir því, hvort ekki færi að líða að fæðingu hjá mér og minnti hann á fyrri dvöl mína á sjúkrahúsinu. Hann vildi lítið segja og viðurkenndi, að fæðing yrði ekki fyrr en seint í ágúst. Svo ól ég barn mitt þann 26. ágúst 1964, sem er drengur, og er hann fæddur með mjög alvarlega heyrnarágalla. Við foreldrar hans höfum farið með hann til lækna og sérfræðinga hér heima og árið 1967 fór ég til Bandaríkjanna með hann. Enn sem komið er hefur enginn getað sagt með fullri vissu um raunverulegt ástand fötlunar hans og við hverju megi búast af honum í framtíðinni, og er það að sjálfsögðu mikið undir því komið, hvort hann hlýtur þá þjálfun og menntun sem hann þarfnast. Ofanskráð yfirlýsing er rituð samkvæmt beztu vitund og haggar ekki þeirri staðreynd, að umtalað barn er okkur foreldrum sínum mjög hjartfólgið og við stöndum frammi fyrir þeirri köldu staðreynd, ásamt öðrum foreldrum heyrnarlausra barna, að menntunarmál barnanna eru í molum sökum ónógrar aðstoðar og skilnings þeirra yfirvalda, sem um þessi mál fjalla. Ef við nytum ekki einstakrar fórnfýsi og þolinmæði skólastjóra Heyrnleysingjaskólans og starfsliðs hans, sem reynir að halda uppi kennslu við engar aðstæður, værum við foreldrar vonlitlir. Og það er af öllu ljóst, að þjóðfélag okkar er þess ekki um komið að veita þessum börnum þá umönnun, sem þau þarfnast enn sem komið er og er óþarft að lýsa með orðum, hve mikil raun það er foreldrum og aðstandendum þessara barna að þurfa að heyja erfiða baráttu á opinberum vettvangi fyrir jafnrétti þessara barna við önnur börn í þjóðfélaginu. Það þýðir ekki fyrir yfirvöldin að loka augunum fyrir því, að börnin eru í heiminn komin og það hlýtur að vera réttlát krafa, að þau hljóti menntun við sitt hæfi, svo að þau geti gegnt sínu hlutverki í lífinu. Að öðrum kosti færu þau halloka í hinni hörðu lífsbaráttu, og væri það ómaklegt hlutskipti.“ Síðan er undirskrift. Þarna er döpur sorgarsaga sögð,og mistök verða þarna. Það versta er, að þarna veldur örlögum þessa drengs biðin eftir læknismeðferð á Fæðingardeildinni. Það er enginn vafi á því. Þess vegna neitar yfirlæknirinn aðgerðinni og því fór sem fór. Ég fagna því, að hæstv. menntmrh. hefur hér á Alþ. látið orð falla um það, að hann muni bregðast fljótt við og gera allt, sem unnt sé, til þess að bæta úr húsnæðismálum Heyrnleysingjaskólans. Það var honum líkt og ég átti þess von. Ég held þó, að hans aðstaða yrði sterkari, sérstaklega til þess að útvega fjármagn, þar sem fé er ekki til á fjárl. til aðgerða, ef Alþ. samþykkti þessa tili. núna á síðustu dögum þingsins og gæfi honum þannig heimild til þess að ráðast í þann minnsta og takmarkaðasta áfanga, sem hægt er að ráðast í, til þess að þarna verði bót á ráðin, þ.e.a.s. að hefja byggingu á kennsluhlutanum samkvæmt teikningum Skarphéðins Jóhannssonar. Fram á meira er ekki farið. Núverandi húsnæði skólans verði þá notað sem heimavistir handa nemendunum. Ég held, að það hljóti að vera til einhverjar leiðir til þess að útvega það fjármagn, sem dygði til þess að koma upp þessum kennslustofum. Það er um litlar kennslustofur að ræða, því nemendur verða ekki fleiri í kennslustofunum en 5–8. Að vísu þarf ekki síður að búa út þennan skóla en aðra, sérstaklega um starfsaðstöðu alla og leikaðstöðu. Svo þarf húsnæði fyrir þau margvíslegu tæki, sem nota verður til þessarar kennslu. Þá verður einnig og það ætti ekki að koma til að kosta mikið, að veita nokkurt fé til þess að búa út kennslubækur við hæfi þessara nemenda og halda áfram að sérmennta kennara á þessu sviði, því að u.þ.b. helmingur kennaranna núna eða a.m.k. helmingur þeirra er ósérmenntaður, en hafa aðeins fengið fljótlegan undirbúning til þess að inna af hendi þetta ofur vandasama kennsluhlutverk, sem þarna er innt af hendi. Ég vík því aftur til till. og enda mál mitt með því að skora á ríkisstj. að hefja þegar á næsta vori byggingu fyrsta áfanga fyrirhugaðrar byggingar Heyrnleysingjaskólans í Öskjuhlíðinni, svo að skólanum verði búin forsvaranleg ytri skilyrði og starfsaðstaða og honum gert unnt að gegna þýðingarmiklu hlutverki sinu, en eins og búið er að honum nú, tel ég hann ekki geta með neinu móti innt sitt hlutverk af hendi, svo sem æskilegt væri og skylda og nauðsyn krefur.



Herra forseti. Mér er ánægja að því að geta skýrt frá því, að ríkisstj. hefur fullan skilning á þeim mikla vanda, sem er á ferð í kennslumálum heyrnleysingja, og hefur undirbúið lausn á því máli, einmitt í þeim anda, sem hv. ræðumaður lýsti í niðurlagi ræðu sinnar. Það er verið að undirbúa, að hægt sé í sumar að byggja kennsluhluta fyrirhugaðs Heyrnleysingjaskóla á þeirri lóð, sem Reykjavíkurborg á sínum tíma úthlutaði til byggingar fyrir heildarskólabyggingu og er þá ætlunin að nota það húsnæði, sem nú er í notkun fyrir skólann allan, sem heimavistarhúsnæði, þannig að það mundi aukast líka. Ríkisstj. er að vinna að fjáröflun í því skyni, að hægt verði að hefjast handa um byggingu þessa kennsluhluta þegar í vor, eins og hv. þm. gat um og er mér ánægja að geta staðfest, að það er stefna ríkisstj. að sinna þessum mjög brýnu vandamálum einmitt á þann hátt, sem hv. þm. gerði að umtalsefni í ræðu sinni. Ég get alveg tekið undir allt það, sem ég heyrði hann segja um þann vanda, sem hér er á ferðum og fullvissa hann og aðra hv. þm. um það, að ríkisstj. mun leggja sig alla fram um að greiða úr þessum vanda á þann hátt, sem hann og ég höfum nú lýst.



Herra forseti. Mitt erindi í ræðustólinn er einungis að þakka hæstv. menntmrh. fyrir, að hann hefur þegar gert ráðstafanir til þess, að framkvæmdar verði þær óskir og kröfur, sem í till. felast, en hún var borin fram fyrir meira en 2 mánuðum og þykir mér vel og mannlega og myndarlega hafa verið við brugðið að nota tímann einmitt til þess að undirbúa framkvæmdir málsins. Það gleður mig stórlega og ég þakka fyrir.



Herra forseti. Það þarf engan að furða, þó að málefni Heyrnleysingjaskólans beri hér á góma, eftir að nemendafjöldi þar hefur tvöfaldazt, meira en tvöfaldazt og aðstæður allar hinar erfiðustu. Það má segja, að skólinn sé nú á tímamótum og það þarf að ráða fram úr vandanum og ég hef áður látið í ljós í umr., sem urðu í sambandi við fsp. um málefni Heyrnleysingjaskólans, að það væri nauðsynlegt að gera sér nú grein fyrir, hvaða stefnu á að hafa í þessum málum. Það þolir enga bið. Það hefur svo margt gerzt einmitt á þessu sviði annars staðar og hjá okkar nágrannaþjóðum nú á síðustu 1–2 áratugum, að það væri gersamlega óforsvaranlegt, ef við ættum ekki að hyggja að því og læra af reynslu, sem annars staðar er fengin og aðhæfa hana okkar íslenzku aðstæðum. Ég verð að segja, að síðan við samþ. lög hér á hv. Alþ. um Heyrnleysingjaskólann, árið 1962 að ég ætla, hefur sett að mér meiri og meiri efasemdir um, að ýmis ákvæði þeirra laga hafi verið skynsamleg. Ég á fyrst og fremst við þá breytingu, sem þá var gerð á lögum um Málleysingjaskólann, eins og hann hét áður, að færa skólaskyldu úr 8 árum niður í 4 ár. En ég hlýt að segja, eins og ég geri ráð fyrir, að margir hv. þm. geti tekið undir með mér, maður vissi ekki um aðrar aðferðir til þess að endurhæfa þessi börn en láta þau inn í Heyrnleysingjaskóla. Og ég er ekki að mælast undan þeirri ábyrgð, sem á mér hvílir ásamt öðrum þm., sem þá sátu á hv. Alþ., en ný stefna og nýjar raddir, sem ryðja sér æ meir til rúms, fara einmitt í þá átt að færa kennslu barnanna sem mest inn í eðlilegt umhverfi og með nútímatækni er ótrúlegt, hvað hægt er að komast langt í því. Og það er alveg sérstök áherzla á það lögð af öllum, sem til þekkja, að byrja endurhæfinguna nógu snemma, jafnvel svo snemma, að börn á fyrsta aldursári séu látin fá heyrnartæki. Ég vil, vegna þess að borið hefur á góma hér í umr. og ennfremur í nál., sem hv. þm. hefur verið sent, hlutur kvenfélags hér í borg, sem heitir Zontaklúbbur Reykjavíkur, sá hlutur, sem það hefur átt að því að vekja athygli á nýjum og breyttum viðborfum um kennslu heyrnskertra. Þetta félag hefur ötullega beitt sér fyrir ýmsum úrbótum í málefnum heyrnarskertra og ég vil fullyrða, að það hafi beitt sér fyrir hlutum, sem eru beinlínis það merkasta, sem hefur gerzt í þessum málum á síðari árum. Við höfum fengið sent nál. frá þeirri n., sem hæstv. menntmrh. skipaði, og ég kemst ekki hjá því að víkja þar að mjög ómaklegum og beinlínis villandi ummælum, sem þar koma fram og í fskj. Ég vil þá fyrst víkja að því bréfi, sem skólastjóri Heyrnleysingjaskólans hefur sent ýmsum erlendum aðilum til þess að fá staðfestingu þeirra á því, að heyrnleysingjaskólar þurfi að vera til og er þar í því sambandi nefndur danskur læknir, en hv. síðasti ræðumaður varði verulegum tíma af ræðu sinni til þess að sýna fram á eða gerði tilraun til að sýna fram á, að ekki væru kenningar hans allar uppbyggilegar. Ég þarf ekki að svara fyrir dr. Bentsen. Hann er maður, sem nýtur slíks álits, að ég held, að þetta nart skaði hann satt að segja lítið. En í þessu bréfi segir, að þessi ágæti læknir hafi tilkynnt konunum í þessu tiltekna kvenfélagi, - tilkynnt konunum í klúbbnum, að sérskólar fyrir heyrnleysingja væru algerlega ónauðsynlegir, ættu raunar ekki að vera til. Og svo, að Zontaklúbburinn hafi haldið uppi áróðri fyrir þessari kenningu meðal foreldra barna í Heyrnleysingjaskólanum. Ég vil fyrst og fremst mótmæla þeim niðrandi ummælum, að þetta félag taki á móti einhverjum tilkynningum og gerist síðan talsmaður og útbreiðslutæki þess, sem einhver lætur sér detta í hug að tilkynna því. Mér finnst þetta vera beinlínis meiðandi. Og svo vil ég mótmæla því, sem sagt er, að þessi félagsskapur hafi haldið uppi áróðri fyrir því, að heyrnleysingjaskólar væru gersamlega ónauðsynlegir. Hann hefur ekki gert það. Hv. ræðumaður sagði, að félagið hefði gert það og ég vil þá biðja hann að finna orðum sínum stað, ef hann vill, að þau séu tekin alvarlega. Ég skal ekki fara að telja upp það, sem þessi félagsskapur hefur gert til þess að bæta aðstöðu heyrnarskertra hér á Íslandi og greiða fyrir úrbótum í þeirra málum. Það mætti svo margt annað upp telja en það, sem hv. þm. nefndi áðan og ég vissulega virði það við hann, að hann lét þess þó að einhverju getið. En ég vil vegna þess, sem hann las hér upp úr bréfum, sem ég einnig hef í afriti, annars vegar frá danska menntmrn. og hins vegar frá yfirstjórn sænsku skólanna, „Kungliga skolöverstyrelsen“, vekja athygli á því, að það, sem hann las úr þessum bréfum, staðfestir einmitt það, að þróunin gengur í þá átt að færa þessi börn inn í talandi umhverfi, sem hafa verið einangruð í heyrnleysingjaskólum, því að þar er um verulega einangrun að ræða. Ég held, að það geti enginn mótmælt því, sérstaklega þegar þau eru þar að auki í heimavist og sem betur fer vil ég segja um börnin, sem búa hérna í Reykjavík og líklega í nágrannabæjunum, að eftir að þrengdist í skólanum í haust, voru þau send heim til sín og búa þar og ég ætla að vona, að ekki komi til þess aftur, að þau þurfi að einangrast það mikið, að þau eigi aftur eftir að fara í heimavist í heyrnleysingjaskóla. Varðandi börnin utan af landi er úr vöndu að ráða, og maður auðvitað getur ekki bent á aðra möguleika fyrir þau. En það var eitt, sem kemur fram í þessum báðum bréfum frá skólayfirvöldum í Danmörku og Svíþjóð, að það er eftir því sem unnt er, verið að flytja kennsluna inn í almenna skóla. Og þá vil ég leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. þm., að hann talar eins og það ætti bara að setja þessi börn inn í venjulega barnaskóla með því kennaraliði, sem þar er. Hverjum mundi nú detta annað eins í hug? Vitanlega er það ætlunin, að þar geti þau notið aðstoðar og kennslu hjá sérfróðum kennurum. Það dettur engum annað í hug. Það, að flytja þau inn í almenna skóla, er til þess að rjúfa einangrunina, til þess að koma börnunum í talandi umhverfi og með tækni nútímans er hægt að ná gríðarlega langt í því að láta þau stunda nám í bekkjum með heilbrigðum börnum. Það lýkur nú senn þingfundi, þannig að ég verð að stytta mjög mitt mál. Það, sem ég vil leggja áherzlu á, er, að byggingarframkvæmdir, sem mér skilst, að séu þá miðaðar við þær teikningar, sem fyrir hendi eru, sem gera ráð fyrir milli 50 og 60 barna skóla, að þær verði ekki til þess að fyrirbyggja, að það sé hægt að fara inn á aðrar brautir í kennslunni og flytja hana meira inn í barnaskólana, þá almennu barnaskóla, heldur en nú er. Það er það, sem ég óttast. Hitt held ég, að við getum öll verið sammála um hv. þm., að það þurfi að búa betur að Heyrnleysingjaskólanum. En, eins og ég segi, ég óttast, að með slíkri byggingu sé verið að festa allt í gamla kerfinu, sem a.m.k. ég tel mjög vafasamt að svari lengur kröfum tímans eða sé það heppilegasta. Hitt er annað, að það húsnæði má að sjálfsögðu nota til annars seinna, ef frá því yrði horfið að hafa Heyrnleysingjaskólann eins fjölmennan og hann er nú, þó að hann verði til áfram. Það var að vísu ýmislegt fleira, sem ég hefði viljað segja í sambandi við þetta mál, en til þess vinnst naumast tími úr þessu. Ég vil aðeins nefna, að við höfum 4 þm. úr öllum flokkum flutt þáltill. um skipun n. sérfræðinga til þess að gera till. um framtíðarskipulag á endurhæfingu og kennslu heyrnarskertra barna. Sú till. á sjálfsagt ekki eftir að koma til umr. á þessu þingi, vegna þess hve liðið er á þingtímann, en ég ætla, að hún gefi nokkra hugmynd um, að það eru margir farnir að leggja eyrun við, þegar talað er um breytta stefnu í þessum efnum. Ég vona, að hæstv. menntmrh. taki þessa þáltill. til gaumgæfilegrar athugunar, enda þótt hún hljóti ekki afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Þessi fsp. er um það, hvort ekki gildi almennar, fastar reglur um sölu á bifreiðum, tækjum og vélum ríkisstofnana. Ég hygg, að fsp. sé svo ljós, að það þurfi ekki að fara um hana mörgum orðum. Það, sem ég vildi fá upplýst, er það, að þegar þannig stendur á, að ríkisstofnun selur tæki, bifreið eða vél, t.d. notaða, hvort þá gildi ekki um það almennar reglur, hvernig með þá sölu skuli farið, en hver einstök stofnun hafi það ekki í hendi sinni að ákveða, hvernig sölunni er háttað. Ég hygg, að það sé mjög heppilegt, ef það er ekki, að um þetta gildi almennar reglur, og vildi fá upplýsingar hæstv. ráðh. um það, hvort svo sé ekki.



Herra forseti. Til skamms tíma hafa ekki gilt neinar fastar reglur um sölu ríkiseigna, hvorki fasteigna ríkisins né lausafjármuna að því undanskildu, að eins og hv. þm. er kunnugt, hafa oft verið veittar sérstakar heimildir til sölu ríkiseigna, enda má ekki selja fasteignir ríkisins án lagaheimildar og hefur þá oftast nær verið ákveðið í þeim heimildum, að þær skyldu seldar samkv. mati. Í annan stað eru til lög um sölu fasteigna, þar sem eru lög um jarðasölur til ábúenda á ríkisjörðum. Um það gilda alveg sérstakar reglur, en að öðru leyti höfðu ekki varðandi fasteignir ríkisins gilt neinar ákveðnar reglur. Stefnu varðandi fasteignir ríkisins var ráðizt í að móta og birtist sú stefna í frv. því, sem lagt var af hálfu ríkisstj. fyrir Alþ. árið 1967 og hafði verið undirbúið af fjmrn. og þessi lög, sem eru l. nr. 27 1968, setja ákveðnar reglur um sölu embættisbústaða og íbúðarhúsnæðis í eigu ríkisins, sem má telja, að nái þá til alls íbúðarhúsnæðis, sem ríkið selur eftir setningu þessara laga. Þar er tekið fram og ég tel það marka stefnu rn. varðandi þessi mál yfirleitt, að auglýsa skuli opinberlega allt slíkt húsnæði til sölu með tilgreindu lágmarksverði, en eignin síðan seld þeim, sem bezt verð býður og hagkvæmust greiðslukjör. Í framkvæmd mun Innkaupastofnun ríkisins annast sölu húsnæðis samkv. þessum lagaákvæðum og hefur þegar selt nokkrar eignir á grundvelli þessara laga. Sama reglan hefur verið mörkuð allt frá árinu 1963 varðandi bifreiðar ríkisins, sem seldar hafa verið í samræmi við þær reglur, sem settar hafa verið um endurnýjun ríkisbifreiða og hefur Innkaupastofnun ríkisins annazt sölu þessara bifreiða og þá leitað tilboða í þær. Að öðru leyti hafa ekki verið settar fastar reglur um sölu véla og tækja eða annarra eigna ríkisins, en hins vegar er unnið af hagsýslustofnuninni að sérstökum „standard“-reglum, sem ætlazt er til, að fylgt verði í sambandi við sölu einnig þessara lausafjármuna og má gera ráð fyrir því, þó að því verkí sé ekki lokið, að þar verði í meginefni stuðzt við þá reglu l. um íbúðarhúsnæði, að það verði ákveðið, að leita skuli tilboða í slíkar eignir og þær síðan seldar af einhverjum ákveðnum aðila, sem ég tel eðlilegt, að verði Innkaupastofnun ríkisins. Þó að það sé ekki beinlínis hennar hlutverk, þá hefur hún annazt slíka fyrirgreiðslu fyrir ríkið. Hinu er ekki að leyna, að það er auðvitað engin vissa fyrir því varðandi sölu véla og kannske ekki eigna yfirleitt, að útboð sé endilega alltaf öruggasta leiðin til þess að tryggja hagstæðast verð fyrir umræddar eignir, en ég tel hins vegar svo mikils um vert, að ekki geti leikið neinn vafi á því, að hér sé réttum leikreglum fylgt og eignir ekki seldar með neinum óeðlilegum hætti, - að það sé tvímælalaust rétt, að einnig varðandi þá lausafjármuni, sem hv. þm. spyr um til viðbótar bifreiðunum, sem ég tel, að séu orðnar fastar og ákveðnar reglur um, verði þessar reglur einnig látnar gilda um vélar. Eins og kom fram í svari mínu hafa slíkar formlegar reglur ekki verið settar, en að þeim er nú unnið og ég vonast til, að þær verði til innan mjög skamms.

Fyrirspyrjandi Þórarinn Þórarinsson): Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Mér skilst samkv. þeim, að sú regla sé upp tekin, þegar um sölu á bifreiðum ríkisstofnana er að ræða, að þær séu auglýstar og hagstæðasta tilboði tekið og Innkaupastofnun ríkisins sjái um þá framkvæmd. Aftur á móti gildir ennþá engin almenn regla um sölu á öðrum tækjum og vélum ríkisstofnana, en það sé ætlun hæstv. ráðh., að hliðstæðri skipan verði komið á um sölu þeirra tækja og nú er á sölu bifreiða, þannig að það verði auglýst, þegar slík tæki eru til sölu og tekið hagstæðasta tilboði og Innkaupastofnun ríkisins sem einn aðili verði látin annast þetta starf. Ég vil aðeins segja, að ég tel, að með þessu sé stefnt í alveg rétta átt og vænti þess, að þetta fyrirkomulag komist á sem fyrst.



Herra forseti. Á þskj. 640 hef ég leyft mér að beina svofelldri fsp. til hæstv. félmrh.  Hvernig skiptast lán og styrkir atvinnubótasjóðs og atvinnujöfnunarsjóðs á einstök kjördæmi frá og með stofnun atvinnubótasjóðs 1962 til síðustu áramóta? Vona ég, að hæstv. ráðh. gefi glögg svör við þessari fsp.



Herra forseti. Þar sem atvinnubótasjóður og síðan atvinnujöfnunarsjóður heyra undir fjmrn., fellur það í minn hlut að svara þessari fsp., sem sjálfsagt er að gera. Spurt er: „Hvernig skiptast lán og styrkir atvinnubótasjóðs og atvinnujöfnunarsjóðs á einstök kjördæmi frá og með stofnun atvinnubótasjóðs 1962 til ársloka 1968?“ Og ég skil fsp. þannig, eins og hún er orðuð, að það sé átt við heildartölur, en ekki fyrir hvert einstakt ár og ég mun svara henni þannig. Svarið er sem hér segir: Reykjavík: Lán 1 millj. 570 þús., engir styrkir. Samtalan 1 millj. 570 þús. Reykjaneskjördæmi: Lán 6 millj. 910 þús., engir styrkir. Samtalan er því 6 millj. 910 þús. Vesturlandskjördæmi: Lán 26 millj. 195 þús., styrkir 3 millj. 295 þús. Samtalan 29 millj. 490 þús. Vestfjarðakjördæmi: Lán 43 millj. 730 þús., styrkir 8 millj. 355 þús. Samtals 52 millj. 85 þús. Norðurlandskjördæmi vestra: Lán 27 millj. 640 þús., styrkir 2 millj. 950 þús. Samtals 30 millj. 590 þús. Norðurlandskjördæmi eystra: Lán 48 millj. 495 þús., styrkir 5 millj. 980 þús. Samtals 54 millj. 475 þús. Austurlandskjördæmi: Lán 21 millj. 252 þús., styrkir 3 millj. Samtals 24 millj. 252 þús. Suðurlandskjördæmi: Lán 8 millj. 800 þús., styrkir 900 þús. Samtals 9 millj. og 700 þús. Ég skal til viðbótar geta þess, að á árinu 1968, eða nú rétt fyrir áramótin, voru veittar samtals úr atvinnujöfnunarsjóði 24 millj. og 800 þús. kr. til 8 hraðfrystihúsa, en þannig stóðu sakir og frá því var skýrt hér á hinu háa Alþ., að það mundu vera allmörg hraðfrystihús, sem ekki mundi vera hægt að aðstoða samkvæmt l. um aðstoð við hraðfrystiiðnaðinn, vegna þess að tryggingar þessara húsa og eignir væru ekki með þeim hætti, að fiskveiðasjóður gæti veitt aðstoð eftir venjulegum leiðum. Þessar upphæðir eru meðtaldar í þeim fjárhæðum, sem ég hef þegar getið um og sé ég því ekki ástæðu til þess sérstaklega að lesa þær upp, en þessi lán voru með þessum sérstaka hætti og hefur þeim þegar verið úthlutað, en samtals hafa verið á þessum árum veitt lán og styrkir úr atvinnubótasjóði og síðan atvinnujöfnunarsjóði frá 1962 til ársloka 1968, 184 millj. 592 þús. í lán og 24 millj. 480 þús. í styrki eða samtals lán og styrkir 209 millj. 72 þús. kr.



Herra forseti. Upplýsingar þessar voru alveg ljósar, og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær.



Herra forseti. Ég gat um það í þingræðu í vetur, að við Íslendingar hefðum misst svo skiptir millj. dollara í gjaldeyri við að fella gengi krónunnar 1967 og 1968 í sambandi við starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli og íslenzkra verktaka, sem vinna á þeirra vegum og á vegum álfélagsins í Straumsvík. Síðan hafa verið lagðar fyrir mig margar spurningar í þessu sambandi, sem erfitt er að gefa við tæmandi svör, nema kanna þetta mál all ýtarlega, sem ég hef að vísu reynt að gera, a.m.k. suma þætti þeirra. En þar sem yfir þessu máli hefur ríkt mikil þögn, hef ég leyft mér að leggja fram eftirfarandi spurningar til hæstv. utanrrh.: l. Hve mikil er sú upphæð í dollurum, sem tapazt hefur vegna síðustu tveggja gengislækkana í sambandi við starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli: a) Vegna starfa íslenzkra verktaka, b) Vegna íslenzkra starfsmanna hjá varnarliðinu, c) Vegna raforkukaupa varnarliðsins, d) Vegna þjónustu og vörusölu til varnarliðsins? 2. Hverjar voru gjaldeyristekjur af ofangreindri starfsemi fyrir tímabilið 1. júlí 1966 til 30. júní 1967? 3. Hver voru meðallaun íslenzkra starfsmanna hjá varnarliðinu í dollurum sumarið 1967 og hver eru þau nú? 4. Hver er fjöldi íslenzkra starfsmanna á vegum varnarliðsins annars vegar og erlendra starfsmanna hins vegar árið 1966 og hver er hann nú? Í þessari þingræðu minni, sem ég vitnaði í áðan, tók ég dæmi af manni, sem hafði 347.600 kr. í laun 1967 eða 8.100 dollara á ári þá. Þessi maður hefur sama kaup í dag í íslenzkum krónum, en gjaldeyristekjur af honum í ár eru ekki nema 3.850 dollarar, þær hafa sem sé lækkað um meira en helming. Margt bendir til þess, að það sé ekki langt frá því, að þessi viðmiðun sé um meðalkaup á umræddum stöðum, þó að ég vilji ekki fullyrða neitt um það, en vitað er, að sumir hafa helmingi meira kaup, en þetta. Nú er mjög tilfinnanlegt atvinnuleysi í okkar landi og er ekki annað sýnna, en hreint neyðarástand skapist, þegar skólarnir ljúka sinni starfsemi. Í því sambandi kemur í hugann, hvað margir amerískir menn, sem ekki eru hermenn, vinna á Keflavíkurflugvelli og hvort ekki sé mögulegt að koma Íslendingum í þeirra störf samkvæmt reglugerð þar að lútandi frá 1954. Í sambandi við það gjaldeyristjón, sem þjóðin varð fyrir vegna umræddrar starfsemi, þá er mér tjáð, að Íslenzkir aðalverktakar og Keflavíkurverktakar hafi orðið að borga til baka vegna umsamdra verka, sem ekki var að fullu lokið, er gengisfellingarnar voru gerðar, í fyrra skiptið um fimm hundruð þúsund dollara, en í hið síðara 1 millj. dollara. Sé þetta rétt, sést bezt, að þarna hefur ekki verið um neinar smáupphæðir að tefla.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, þá er ekki alveg auðvelt að svara öllum þessum spurningum, sem hafa verið bornar fram eða afla nægilegra upplýsinga á þeim stutta tíma, sem hefur verið fyrir hendi til þess að geta gert það. Ég hef þó farið fram á það við varnarmáladeild, að þeir létu í té þær upplýsingar, sem þeir hefðu í höndum og öfluðu frekari upplýsinga eftir því sem hægt var, á þeim stutta tíma, sem liðinn er frá því, að fsp. var borin fram og til dagsins í dag, þegar henni á að svara. Ég hef svo fengið frá varnarmáladeildinni umsögn um þessa liði alla, þó að ég verði að segja, að um fyrsta liðinn, sem er mest vandsvarað, eru upplýsingarnar tæplega á þann veg, að þær séu alveg 100% ábyggilegar og eru sagðar hér með nokkrum fyrirvara. En um 2., 3. og 4. lið fsp. vildi ég segja, að þeim er auðsvarað. Í 2. lið fsp. er spurzt fyrir um gjaldeyristekjur af varnarliðinu á tímabilinu frá 1. júlí 1966 til 30. júní 1967. Samkvæmt þeim útreikningum, sem fyrir liggja, námu gjaldeyristekjur á þessu tímabili 16.383.208 dollurum. Um 3. liðinn er það að segja, að meðallaun íslenzkra starfsmanna hjá varnarliðinu í dollurum voru árið 1967 4.769 dollarar, eða 204.841 kr. Í dag eru meðallaunin 2.818 dollarar, eða íslenzkar kr. 247.679, eftir því sem næst verður komizt. Tölur um meðallaun fyrir sumarið 1967 liggja ekki fyrir, enda hæpið að leggja þær til grundvallar vegna sumarafleysinga. Varðandi 4. lið er rétt að skýra frá því, að störfum, sem Íslendingar vinna hjá varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli, hefur fjölgað og einnig, að unnt hefur verið að komast hjá niðurskurði á mannafla, sem fyrirhugaður var hér s.l. sumar, eins og í öðrum stöðvum Bandaríkjamanna, þar sem fjárveiting var takmörkuð verulega. Ef miðað er við 1. okt. 1966, eða þegar sumarafleysingarfólk er hætt vinnu, þá störfuðu hjá varnarliðinu alls 583 Íslendingar og 180 Bandaríkjamenn. Hinn 3. apríl s.l. eru íslenzkir starfsmenn alls 657 og Bandaríkjamenn 195 eða 15 fleiri en þeir voru 1. okt. 1966 og stafar sú hækkun aðallega af fjölgun kennara. Hjá íslenzkum verktökum varnarliðsins störfuðu hinn 1. okt. 1966 alls 370 manns og hinn 1. apríl s.l. 314, en jafnan er unnið minnst að byggingarframkvæmdum um þetta leyti árs. Þessar spurningar má segja að séu þannig byggðar, að það sé hægt að svara þeim nokkurn veginn nákvæmlega og það tel ég að hafi verið gert í þessu svari, sem ég hef hér gefið. En 1. liður þessarar fsp. hljóðar svo: „Hve mikil er sú upphæð í dollurum, sem tapazt hefur vegna síðustu tveggja gengislækkana í sambandi við starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli: a. vegna starfa íslenzkra verktaka, b. vegna íslenzkra starfsmanna hjá varnarliðinu, c. vegna raforkukaupa varnarliðsins og d. vegna þjónustu og vörusölu til varnarliðsins?“ Fsp. þessari er ákaflega erfitt að svara, sérstaklega með litlum fyrirvara. Ekki er unnt að taka gengisbreytingarnar einar út af fyrir sig án þess að taka líka tillit til alls konar hækkana hér innanlands og á ýmsum tímum. „Ég hef snúið mér til Seðlabankans,“ segir forstöðumaður varnarmáladeildar „og fengið þar þessar upplýsingar. Með tilvísun til beiðni yðar um upplýsingar til undirbúnings á svari við fsp. Stefáns Valgeirssonar varðandi tap vegna síðustu 2 gengisfellinga í sambandi við starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, skal eftirfarandi tekið fram: Augljóst er, að útgjöld varnarliðsins vegna starfsemi þess á Keflavíkurflugvelli hafa lækkað nokkuð í dollurum vegna afleiðinga af síðustu tveim gengisfellingum íslenzku krónunnar. Hins vegar er mjög hæpið, að hægt sé að áætla fjárhæð þessa með nokkurri nákvæmni. Mikill hluti af útgjöldum varnarliðsins, en þó ekki öll, eru greiðslur fyrir þjónustu, sem að verulegu leyti ákvarðast í krónum samkvæmt innlendu verðlagi. Lækkar dollaraupphæð, sem greiða þarf fyrir slíka þjónustu, sem ákvörðuð er í krónum, ef gengi krónunnar er lækkað gagnvart dollara. En taka þarf einnig tillit til þess, að innlent verðlag hækkar nokkuð vegna afleiðinga gengislækkunar krónunnar. Hér fer á eftir yfirlit um nettótekjur af varnarliðsviðskiptum fyrir tímabilið 1. júlí 1966 til 30. júní 1967 og bráðabirgðatölur fyrir árið 1968 og fyrsta ársfjórðung ársins 1969. Eru tölurnar fyrst tilgreindar í íslenzkum krónum, en tölur fyrir 1968 og 1969 síðan umreiknaðar í dollara. Þessar tölur eru þannig: Í fyrsta lagi fyrir tímabilið frá 1/7 1966 til 30/6 1967 og tölurnar eru taldar í millj. kr.: Íslenzkir verktakar 189 millj.. Kaup varnarliðsins á kr. 164 millj.. Raforkukaup varnarliðsins 1,8 millj.. Þetta er nettótala. Og önnur þjónusta og vörusala varnarliðsins 117,3 millj. Fyrir 1968 liggja fyrir bráðabirgðatölur, sem eru þannig: Íslenzkir verktakar 160 millj.. Kaup varnarliðsins á krónum 190 millj.. Raforkukaup varnarliðsins 2,4 millj., og önnur þjónusta og vörusala til varnarliðsins 172 millj. Á þremur fyrstu mánuðum þessa árs eru upphæðirnar þannig: Íslenzkir verktakar 45 millj.. Kaup varnarliðsins á kr. 46 millj.. Raforkukaup varnarliðsins 1 millj.. Önnur þjónusta og vörusala varnarliðsins 50 millj. Í heild hafa útgjöldin því verið þessi: Árið 1966–1967 472,3 millj. kr. og 1968 525 millj. og fyrstu 3 mán. ársins 1969 142 millj. Umreiknað í dollara lítur þetta dæmi þannig út: Fyrir árið 1968: Íslenzkir verktakar 160 millj. ísl. kr., sem svarar til í dollurum, miðað við gengi 43 kr. dollarinn, 3,7 millj., og miðað við gengi 57 kr. dollar, 2,8 millj. dollara, mismunur 0,9 millj. dollara. Kaup varnarliðsins á kr. voru 190 millj. ísl. kr., eða 4,4 millj. dollara miðað við gengi 43 kr. á dollar og 3,3 millj. miðað við gengið 57 kr. og mismunur þess vegna 1,1 millj. dollara. Raforkukaup varnarliðsins nettó voru 2,4 millj. kr. í dollurum, miðað við gengið 43 kr. Önnur þjónusta og vörusala til varnarliðsins var 172,6 millj. ísl. kr. umreiknað í dollara með 43 kr. gengi 4 millj. og með 57 kr. gengi 3 millj., mismunur ein millj. dollara og mismunur því í allt fyrir árið 1968 3 millj. dollara. Fyrir 1969 lítur dæmið þannig út, - það er sundurliðað alveg eins og 1968 og ástæðulaust að lesa það upp, enda er það bara fyrir 3 fyrstu mánuði ársins, en mismunurinn þar er 0,9 millj. dollara. Af þessu yfirliti má sjá, að mismunurinn á árinu 1968, ef miðað er við gengið 43 og 57 kr. hver dollar, verður 3 millj. dollara, en á fyrsta ársfjórðungi 1969 er mismunurinn 0,9 millj. dollara á milli dollaragengis 57 og 88 kr. Ef um væri að ræða stöðugt verðlag væri þetta sú dollaraupphæð, sem tapast í viðskiptum við varnarliðið á árinu 1968 og fyrsta ársfjórðunginn 1969. Til frádráttar þessu ætti að koma hækkun á innlendu verðlagi vegna gengisbreytinganna og af öðrum orsökum. Ekki er auðvelt að meta, hve mikil þau áhrif eru, en ekki mundi fjarri lagi að áætla að þau nemi um 1/4 af þeirri dollara upphæð, sem annars mundi tapazt.“ Þetta er umsögn Seðlabankans. Frá raforkumálastjóra hefur verið fengin skýrsla líka, en hún er gerð upp öðruvísi, en skýrsla Seðlabankans, þar sem eingöngu er tekin jöfnunarsala eða sagt, að á undanförnum 3 árum hafi kaupin verið fyrir til jafnaðar um 21 millj. ísl. kr. á ári, - það er ekki greint á milli ára. Síðan bætir hann við, - hann miðar við gengi 42.95, - að þetta sé 488.941 dollar og miðað við gengið 56,93 séu þetta 368.874 dollarar og miðað við gengið 87,90 séu þetta 238.907 dollarar. Nú standa fyrir dyrum aukin kaup varnarliðsins á rafmagni og að loknum viðbótarmannvirkjum í riðstraums breytistöð á flugvellinum að væntanlega tveim árum liðnum, er áætlað, að kaupin aukist úr 6.300 árs kw. í 10.000 árs kw., úr 46 millj. í 66 millj. kwst. á ári. Mannvirkin byggja rafmagnsveiturnar, en varnarliðið greiðir þann kostnað aukalega. Hér í þessari skýrslu rafmagnsveitustjóra er miðað við meðalverð og áhrif gengislækkananna talin fram að fullu án þess að hækkanir á rafmagnsverði á tímabilinu séu færðar til lækkunar. Því ber þessum tölum ekki saman við tölur Seðlabankans, en eins og hér hefur verið drepið á, koma inn í samanburðinn fyrir árið 1967 allar hækkanir launa og verðlags af öðrum orsökum en gengisbreytingunum. Sé tekið tillit til áhrifa þeirra á þær fjárhæðir í íslenzkum krónum, sem raunverulega eru greiddar af hendi á hverjum tíma, telur bókhalds– og endurskoðunardeild varnarliðsins, sem á náttúrlega að fara næst um þetta, að mismunurinn í heild til þessa sé við fljótlega athugun eftirfarandi: Vegna íslenzkra verktaka 848 þús. dollarar. Vegna íslenzkra starfsmanna hjá varnarliðinu 1.046.300 dollarar. Vegna raforkukaupa 28.700 dollarar og vegna þjónustu og vörusölu 59 þús. dollarar. Samanlagt telur varnarliðið því, að miðað við þær greiðslur, sem inntar hafa verið af hendi, sé þessi mismunur, þegar allt er lagt saman, 1 millj. 982 þús. dollarar. Að endingu vil ég vekja athygli á því, að við mat á raunverulegum áhrifum gengisbreytinganna verður ekki komizt hjá að taka tillit til þess, að aðstaða varnarliðsins til framkvæmda og viðhalds mannvirkja hér hefur batnað og er þess þegar farið að gæta. Þetta er það, sem ég tel að hægt sé að komast næst því, sem raunverulega hefur skeð út af þessum 2 gengislækkunum, sem hafa farið fram, en eins og tekið er fram í umsögnunum, eru sumar tölurnar bráðabirgðatölur og þess vegna verður að taka þær með fyrirvara.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. utanrrh. fyrir hans greinargóðu svör, sem báru með sér, að hann hefur lagt sig mjög fram um að reyna að hafa þau eins tæmandi og hægt var á þessum tíma, en það kemur fram í hans svörum, að það hefur verið eða verða allverulegar upphæðir í gjaldeyri, sem hafa tapazt vegna þessarar starfsemi við þessar gengisbreytingar og það kom fram, að t.d. raforkuverðið er miðað við íslenzkar krónur, en ekki dollara, þannig að ef gjaldskráin hækkar ekki hér innanlands þá tapast það alveg og mér skilst, að það hljóti að vera fast að því helmingur, - ekki alveg, það hefur nú hækkað eitthvað síðan, - en fast að því helmingur, sem hefur tapazt á þessum tveimur gengisbreytingum. Upp í það kemur náttúrlega sú hækkun, sem hefur orðið og kann að verða á rafmagnsverðinu innanlands. Ég ætla ekki að ræða þessi svör nema að litlu leyti, en það kom fram að ég held, að nú fyrir skömmu hafi amerískir starfsmenn á flugvellinum verið 195. Ég hef aflað mér upplýsinga um þetta og hef þær í mínum fórum. Eftir því sem ég kemst næst, voru þeir 30. marz 223, hvernig sem á þessu stendur. Þetta munar náttúrlega ekki miklu, munar um 28 menn. Og mér er tjáð, að helminginn af þessum mönnum eða rúmlega það mundu íslenzkir starfsmenn geta leyst af hólmi án þess að þjálfa þá sérstaklega til þess. Ég er hér með reglugerð, sem var gefin út af yfirmanni varnarliðsins í október 1961, sem er í raun og veru ekki annað en útdráttur úr þeirri reglugerð, sem var sett fram 1954, og þar stendur, - ég ætla ekki að eyða tímanum í að lesa bessa reglugerð, - en þar stendur, að Íslendingar eigi að sitja fyrir störfum, ef þeir geta af starfskunnáttu farið í þau. Eins og atvinnuástandið er, finnst mér það og ég vil mælast til þess, að það verði mjög athugað.



Herra forseti. Á tímabilinu frá 1. jan. 1968 til 1. apríl 1969, sem spurt er um í fsp., hafa innheimtumenn ríkissjóðs skilað vöxtum að upphæð 16.261.890.25 kr. Þessir vextir skiptast þannig, að á árinu 1968 var skilað vöxtum að upphæð 15.098.753.12 kr., en á tímabilinu 1/1 til 1/4 1969 námu vextirnir 1.163.137.17 kr. Þess ber þó að geta í sambandi við þessar upplýsingar, að í skilagreinum frá innheimtumönnum ríkissjóðs er vöxtum af innistæðum í bönkum og sparisjóðum og dráttarvöxtum, sem innheimtumenn innheimta, ekki haldið aðskildum. Á hverju ári sannreynir ríkisendurskoðun bæði skiptingu vaxtagreiðslnanna og þær vaxtagreiðslur yfirleitt, sem reiknaðar eru út af bönkum og sparisjóðum og gengur úr skugga um það, að þær séu greiddar allar í ríkissjóð.



Herra forseti. Ég þakka svörin. Mér finnst það þó nokkur galli, að þarna eru teknir með, skilst mér, dráttarvextir, sem innheimtumenn hafa innheimt hjá gjaldendum og skilað til ríkissjóðs. En um þá var ekki spurt, en e.t.v. er ekki auðvelt fyrir hæstv. ráðh. að sundurliða þetta að svo komnu.  
            



Herra forseti. Ég sá ástæðu til þess að setja þessa fsp. fram þó að sumum kunni að þykja hún koma einkennilega fyrir, þegar rn. er kunnugt um, að gildandi lög um fuglafriðun eru verulega brotin. Það hafa bæði komið fram í blöðum og útvarpi fréttir af því, að menn hafi stundað fuglaveiðar á móti lögum og það kom fram í viðtali fyrir um hálfum mánuði, að fréttamaður útvarpsins átti viðtal við mann, sem var að koma á hraðbáti úr Faxaflóa, en það er bannað að skjóta fugla úr hraðbátum, en þessi maður sagði frá miklu fugladrápi á slíkum fleytum. Nú mætti ætla, þegar svona fregnir koma í blöðum og útvarpi, að eitthvað væri gert í áttina að kynna sér, hve mikið væri um ólöglegar fuglaveiðar. Menn fara hér á gæsaveiðar á landi og því miður hefur það komið fyrir, að skotið sé í fuglabjörg á friðunartíma. Mér fannst þetta svo alvarlegt mál, að það væri full ástæða til þess að vekja athygli á því, að hér þarf að fylgjast betur með. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vænti þess, að þetta verði til þess, að fuglafriðunarmenn, sem hafa samtök í landinu, rumski við þessum mönnum, sem stunda fuglaveiðar á ólöglegan hátt.



Herra forseti. Í tilefni af þessari fsp. vil ég skýra frá því, að hvorki í menntmrn. né heldur í dómsmrn. liggja nokkrar kærur um brot á l. nr. 33/1966, um fuglaveiðar eða fuglafriðun. Hins vegar hefur ekki unnizt tími til þess að ganga úr skugga um, hvort um slíkar kærur er að ræða hjá lögreglustjórum landsins og þá fyrir hvaða brot eða hvers konar brot þær eru, en þeir eru að sjálfsögðu sá málsaðili, sem um slík brot á að fjalla á fyrsta stigi. Ég hef í tilefni af þessari fsp. hv. þm. gert ráðstafanir til þess, að það verði kannað, hvort kærur liggi fyrir um slík brot eða hvort ástæða sé til þess að breyta þeirri tilhögun eftirlits með fuglafriðunarlögunum, sem framkvæmd hefur verið eða á að hafa verið fram að þessu. Mér virðist ýmislegt benda til þess, að hv. fyrirspyrjandi hafi rétt fyrir sér í því, að ástæða sé til þess að auka eftirlit með því, að þeim lögum, sem hann nefndi, l. um fuglaveiðar og fuglafriðun, sé rækilegar framfylgt, en átt hefur sér stað, fram að þessu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. þessi svör og ég vænti þess, að þessi fsp. verði til þess, að þessi mál séu athuguð nánar. Ég átti ekki von á því, að beinar kærur hafi legið fyrir, því að það er nú einu sinni svo, að menn eru seinþreyttir til að kæra beint, því að þá þurfa menn að standa í ýmsum snúningum í kringum það, en þegar farið er að segja frá þessu í blöðum og útvarpi, að svona veiðar séu stundaðar ólöglega, þá finnst mér full ástæða til þess að vekja á því athygli. Það er það minnsta, sem maður getur gert. Og fyrst í landinu eru ákveðin samtök, sem vilja fylgjast með fuglaverndun, þá mætti líka ýta við þeim, að þau væru vakandi um að hafa þá hemil á slíkum athöfnum. Ég get nefnt ágæta grein, sem Ragnar Ásgeirsson skrifaði fyrir nærri tveimur árum um svona veiðar. Hún var mjög skelegg og góð, en ég sá ekki, að nokkur maður tæki undir þau orð, sem þar stóðu og þess vegna fannst mér ástæða um daginn, þegar ég heyrði þessar frásagnir í útvarpinu um svona fuglaveiðar, að vekja nú athygli hér í þinginu á þeirri staðreynd, að menn vita ekki, hvernig lög um fuglafriðun eru og fara því mjög ólöglega að fuglaveiðum.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að þakka fyrir það, að þetta mál skuli hafa verið tekið hér á dagskrá, að það skuli hafa verið bent á þetta. Þarna er ábyggilega mjög pottur brotinn. Ég vildi segja, að það, sem fyrst og fremst þyrfti að koma í þessum málum, sé aukin löggæzla, að það sé virkilega fylgzt með því, að lögin séu ekki brotin. En grunur minn er sá, að jafnvel löggjöfin sé ófullkomin - ekki kannske aðeins um fuglafriðun, heldur ekki síður um meðferð skotvopna. Ég vil taka það fram, að mér er þetta ekki vel kunnugt, hvað löggjöfin segir í þessu. En mér er hins vegar kunnugt um, að það er mjög mikið um óleyfilega og ósæmilega meðferð skotvopna um landið og við vitum, að það er engu eirt. Skotin eru vegaskilti og umferðarmerki og annað því um líkt og það er ábyggilega ekki of djúpt í árinni tekið, þó að sagt sé, að engu lífi sé eirt, þegar þessar skyttur fara um landið. Þetta getur heyrt undir fuglafriðun. Þetta getur líka heyrt undir náttúruvernd og reyndar mjög mikilvægt náttúruverndarmál. Ég hef t.d. heyrt þess getið, að nú, þegar opnaðar eru leiðir víðar um landið, eins og í Öræfasveit, þar sem hægt er að keyra á bíl eftir söndunum, þá fari skyttur þessar á bílum sínum og skjóti fugla og það hefur verið nefnt í mín eyru, að t.d. skúmurinn, sem kannske er nú ekki sérlega friðsamur fugl í sjálfu sér, sé þarna skotinn niður og ábyggilega á óleyfilegum tíma. Ég held, að það sé full ástæða til þess að efla löggæzlu verulega og þá finnst mér, þar sem það er nú hér frá höfuð þéttbýlinu, sem flestir koma, þá væri það í verkahring lögreglu hér að fylgjast með því, að ekki sé farið með skotvopn óleyfilega út um landið. Þetta er á ákveðnum tímum og væri þess vegna hægt að fylgjast með því sérstaklega. Það er á vorin, þegar gæsirnar koma, þá fara skytturnar út og koma svo heim með feng sinn. Í öðru lagi er það á haustin, þegar rjúpnatíminn kemur, þá er mjög mikið um óleyfilegar veiðar, t.d. í óleyfi landeigenda. Og þetta er allt saman ómenningaratriði og ég vil leggja áherzlu á, að það er nauðsyn að auka hér löggæzlu og að athuga um, hvort ekki sé ástæða til að setja strangari ákvæði í lög um þetta efni.



Herra forseti. Hér er hreyft merku máli, sem ástæða er til að veita athygli. Það er hvort tveggja, að almenningur er, að ég hygg, næsta ófróður í fuglafriðunarlöggjöfinni, og annað hitt, að víða kann að vera pottur brotinn með nægilegt eftirlit með skotvopnum. Þó var það á s.l. ári gert af hálfu dómsmrh., að reynt var að samræma reglur um allt land um aukið eftirlit með skotvopnum og reynt að stemma stigu fyrir, að þau væru í umferð án leyfis. Það er sennilega alveg rétt hjá þeim, sem hér hafa talað, að það kveður nokkuð mikið að ólöglegu fugladrápi. En þess er að geta, – þó að rætt hafi verið um það, að auka þyrfti löggæzlu í þessu efni, - þá er þetta eitt af þeim sviðum, sem erfitt er að fylgjast vel með, án þess að allur almenningur taki þátt í löggæzlunni. Þess vegna er það nauðsynlegt fyrst og fremst að upplýsa almenning, dreifa ákvæðum fuglafriðunarlaga og kynna þau. Fuglafriðunarlögin hafa verið gefin út sérprentuð í handhægu broti. Þau eru að sjálfsögðu afhent öllum þeim, sem leyfi fá til að eiga og bera skotvopn. En það þarf að gera meira. Það þarf að hefja um þetta opinberan áróður, þannig að allur almenningur taki þátt í löggæzlunni. Með því eina móti verður náð viðunandi árangri í þessu máli.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að beiðni stjórnar Bandalags háskólamanna að bera fram eftirfarandi fsp., sem beint er til hæstv. fjmrh.: „Á hvern hátt hyggst ríkisstj. koma til móts við óskir Bandalags háskólamanna um samningsrétt því til handa fyrir hönd háskólamanna í þjónustu ríkisins?“ Ég vil leyfa mér, vegna þess að ég dreg það í efa, að hv. alþm. almennt hafi fulla kunnugleika á Bandalagi háskólamanna, hvaða félagsskapur þetta er og hvaða áhugamál það hefur, að lesa grg., sem tekin er saman af stjórn Bandalags háskólamanna: „Í fyrsta lagi má spyrja: Hvað er Bandalag háskólamanna? BHM eða Bandalag háskólamanna eru samtök 12 félaga háskólamanna. Þau eru Dýralæknafélag Íslands, Félag háskólamenntaðra kennara, Félag ísl. fræða, Félag ísl. náttúrufræðinga, Félag menntaskólakennara, Hagfræðifélag Íslands, Lyfjafræðingafélag Íslands, Læknafélag Íslands, Lögfræðingafélag Íslands, Prestafélag Íslands, Sálfræðingafélag Íslands og Verkfræðingafélag Íslands. Samanlagt eru meðlimir þessara félaga um 1.500 talsins. Meira en helmingur þeirra er í þjónustu opinberra aðila. Í þeim hópi eru svo til allir vísindamenn þjóðarinnar og þeir starfsmenn, sem hafa með höndum réttarfar og opinbera stjórnsýslu, svo að dæmi séu nefnd. Bandalag háskólamanna hefur frá upphafi haft það á stefnuskrá sinni að berjast fyrir samningsrétti sér til handa. Og þá má spyrja: Hvers vegna fer það fram á samningsrétt? Háskólamenntaðir menn vilja, að bandalag þeirra sé í fyrirsvari fyrir þá í kjaramálum gagnvart ríkisvaldinu og hafna því, að óskyldir aðilar fjalli um mál þeirra. Hagsmunir háskólamanna hljóta alltaf að verða út undan í fjöldasamtökum. Er löngu ljóst, að ævitekjur háskólamanna í ríkisþjónustu eru svo lágar, að þeim, sem þurfa að vinna hjá ríkinu, er refsað efnahagslega fyrir menntun sína. Þá mætti spyrja: Er það óþekkt, t.d. í nágrannalöndum okkar, að háskólamenn fari með eigin kjaramál sem sérstakur aðili? Svar við þessu er nei. Á öllum hinum Norðurlöndunum fara samtök háskólamanna eða æðri embættismanna með kjaramál sín gagnvart ríkinu. Og þá mætti spyrja: Hvers vegna hefur Bandalag háskólamanna ekki fengið samningsrétt? Krafan um samningsrétt var fyrst fram sett 1961, við undirbúning að núverandi samningsréttarlögum og hefur hún verið ítrekuð æ síðan, en það hefur strandað á ríkisvaldinu. Það hefur ekki annað komið fram, en BSRB eða Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem raunverulega fer með samningsrétt fyrir þennan hóp, hafi jákvæða afstöðu í þessu máli. Til er svo hljóðandi samþykkt frá stjórn BSRB, gerð 1. apríl 1966, með leyfi hæstv. forseta: „Ef ríkisstj. og Alþ. ákveða að veita Bandalagi háskólamanna sérstakan samningsrétt um kjör háskólamenntaðra manna í ríkisþjónustu, mun stjórn BSRB fyrir sitt leyti ekki leggjast gegn því, enda skerði það á engan hátt sjálfstæðan samningsrétt og samningsaðstöðu BSRB.“ Eitthvað mun þó hafa bryddað á því í viðræðum við ríkisstj., að BSRB teldi það óheppilegt, ef Bandalag háskólamanna fengi samningsrétt og það er talið miða að klofnun BSRB. Þá vaknar spurningin: Klauf BHM sig út úr BSRB á sínum tíma? Því er til að svara, að BHM hefur aldrei verið aðili að BSRB sem slíkt, en nokkur félög háskólamanna voru í BSRB, en þau hafa gengið úr því og fjölda margir einstaklingar, sem voru félagar þar í ýmsum starfsmannafélögum. Á varanlegum klofningi innan BSRB eru því engar líkur að áliti BHM. Hvað hefur þá ráðið afstöðu ríkisins? Að dómi BHM–manna er það aðallega tvennt. Í fyrsta lagi nefnd klofningskenning og svo það atvinnurekendasjónarmið, að betra sé að hafa einn viðsemjanda, þ.e.a.s. fyrir ríkið, en tvo, og bezt væri að hafa engan. BHM metur mikils, að núv. fjmrh. hefur að nokkru komið til móts við óskir BHM með því að beita sér fyrir aukaaðild þess að þeirri tilraun til starfsmats, sem verið er að gera og að skipa viðræðunefnd BHM, BSRB og ríkisins. En í þeirri viðræðunefnd stendur allt fast. Þá mætti spyrja: Hvað skeður, ef ekki verður fundin viðunandi lausn? 



Herra forseti. Í þessari fsp. er komið inn á mikið vandamál, sem margt mætti um segja, en ég skal reyna að takmarka mig við meginkjarna málsins til þess að verða ekki of langorður í þessum fsp.–tíma. Mér finnst ekkert undarlegt, að af hálfu háskólamanna sé hreyft þessari fsp., jafnvel hér á hinu háa Alþ., því að vaxandi þungi er á þessu máli og hefur verið undanfarin ár, en hins vegar er málið alls ekki til komið á þessum allra síðustu árum. Eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, var það þegar, þegar samningsréttarl. voru sett 1961, að Bandalag háskólamanna hreyfði þá þeirri ósk, að það fengi aðild að samningum við ríkið. Það mun hafa ráðið afstöðu manna hér á Alþ. þá að ég hygg, að það þótti eðlilegast, að allir ríkisstarfsmenn væru í einu bandalagi og það mundi torvelda mjög alla samningsgerð, ef hér væri við marga aðila að eiga og líkur þóttu á því, að það yrði erfitt að takmarka sig við tvo aðila, heldur gætu þeir orðið fleiri og þar af leiðandi minnkandi horfur á því, að það tækist að ná samkomulagi um launaflokka, hvað sem launaupphæðum að öðru leyti liði. Þetta hygg ég að hafi verið rökin, sem þá voru fram færð og hafi orðið þess valdandi, að í núgildandi lögum er það svo, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja er löggiltur aðili til þess að fara með samningsrétt allra opinberra starfsmanna gagnvart ríkinu, þó að það sé vitanlegt, að innan þess bandalags eru ekki allir ríkisstarfsmenn. Það eru t.d. ýmsir háttsettir embættismenn ríkisins, sem alls ekki eiga neina aðild að Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og raunverulega verður það því hlutur gagnaðilans, ríkisvaldsins eða samningan. ríkisins, að koma fram með till. um skipun þeirra manna í launaflokka. Því miður hefur það farið svo, að sjaldan hefur tekizt að semja, án þess að kjaradómur hafi þurft að koma til og er margt, sem því hefur valdið. Það hefur reynzt ákaflega erfitt, miðað við þá mjög ólíku hagsmunahópa, sem hafa verið innan BSRB, að koma saman kröfugerð af hálfu bandalagsins, sem hefur verið nokkuð í námunda við það, sem hafi verið hægt að leggja til grundvallar sem samkomulag um kjarasamninga. Það má því segja að, að þessu leyti hafi þessi hugmynd með kjarasamningalögunum ekki náð tilgangi sínum. En það, sem hefur farið versnandi ár frá ári, er sambúð milli vissra hópa ríkisstarfsmanna og það hefur leitt til þess, að háskólamenn hafa fylkt sér meira og meira um sín samtök, Bandalag háskólamanna og er nú svo komið, að meginþorri allra háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins er orðinn aðili að Bandalagi háskólamanna. Nú er það að vísu svo, að Bandalag háskólamanna er miklu meira, en samtök háskólamanna í þjónustu ríkisins. Það er allsherjar bandalag, eins og hv. fyrirspyrjandi lýsti hér áðan, og e.t.v. ekki nema helmingur þeirra eða ekki það, sem eru ríkisstarfsmenn, þannig að, að því leyti hefur verið nokkuð erfitt að taka það sem samningsaðila, þó að þeir hafi boðið það og ég efa ekki, að þeim sé auðvelt að finna form fyrir því að breyta skipulagi sinna samtaka þannig, að ekki taki aðrir þátt í þeim samningum en þeir, sem eru raunverulega ríkisstarfsmenn. Það er rétt, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur fyrir sitt leyti ekki sett fótinn fyrir það, að Bandalag háskólamanna fengi nú samningsaðild, eftir því sem krafan um það hefur orðið ríkari. En hinu er ekki heldur að leyna, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur vakið athygli mína á því og ég hygg, að það sé ekkert launungarmál, að ef svo færi, að Bandalag háskólamanna yrði viðurkenndur samningsaðili eftir lögum, þá væru mjög litlar líkur á því, að Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja tækist að halda innan sinna vébanda öllum öðrum starfshópum í þjónustu ríkisins, heldur mundu fleiri koma á eftir og heimta sjálfstæða samninga. Af þessum sökum er hér um mikið vandamál að ræða. Það hefur verið skoðun mín og ég hef látið hana í ljós við Bandalag háskólamanna, að ég tel, að það mundi skapa margvísleg vandræði að hafa fleiri en einn samningsaðila og hættan vera mjög rík á því, eftir þeim upplýsingum, sem ég gat um, að þá yrði skammt þangað til þeir samningsaðilar yrðu enn þá fleiri og þá væri hætta á því, að þetta kerfi mundi brotna niður. Þetta er ástæðan fyrir því, að ég hef viljað leggja á það alla áherzlu að reyna að finna einhvern samstarfsgrundvöll milli þessara heilda. Ég finn það engu að síður, að möguleikinn á þessu fer síminnkandi. Fyrir rúmu ári var lokið endurskoðun l. um samningsrétt opinberra starfsmanna. Í þeirri endurskoðun var ekki gert ráð fyrir því, að Bandalag háskólamanna fengi neina aðild og ég hef tjáð Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, að meðan ekki sé fundinn grundvöllur í því máli, þá treysti ég mér ekki til að flytja þessa endurskoðuðu löggjöf í því formi, sem hún er nú. Ég hef reynt að beita mér fyrir ýmsum úrræðum til þess að kanna það til hlítar, hvort ekki væri nein hugsanleg leið til þess að sætta þessi andstæðu sjónarmið og finna einhvern sameiginlegan grundvöll til þess að standa á, t.d. sameiginlega aðild BSRB og Bandalags háskólamanna að þeim nefndum og ráðum, sem gert er ráð fyrir í lögunum um samningsréttinn. Ég hef oft átt viðræður við þessa aðila, hvort hugsanlegt væri, að formlega væri hægt þarna að veita háskólamönnum sérstaka aðild og sérstakan rétt í framhaldi af því. Þá hefur komið til starfsmat og var gert samkomulag um það milli rn. og BSRB. Slíkt kerfisbundið starfsmat er hin mesta nauðsyn til þess að fá einhvern frið um kjaramál opinberra starfsmanna. Það varðar ekki eingöngu frið milli Bandalags háskólamanna og BSRB, heldur einnig milli hinna mörgu starfshópa opinberra starfsmanna, en allir eru sammála um, að nauðsyn beri til þess að fá enda bundinn á þessi deilumál. Vitanlega er slíkt starfsmat geysilega mikið áhugamál háskólamanna, vegna þess að við það hlýtur mjög að koma til athugunar og vera afgerandi, hvaða reynslu menn hafa og hvaða menntunar þeir hafa aflað sér. Ég hef lagt áherzlu á það í viðræðum mínum við forráðamenn Bandalags háskólamanna, að reynt yrði að fresta því að láta skerast í odda, þar til þetta starfsmat lægi fyrir. Ég bauð Bandalagi háskólamanna að fylgjast vandlega með þessu starfsmati, en af hálfu ríkisins hefur þess verið vandlega gætt að hafa fulltrúa þeirra með í ráðum. Þessu starfsmati er ekki lokið, en ég hygg, að það sé ekki ágreiningur um það við Bandalag háskólamanna, að niðurstaða þess geti orðið mjög afgerandi um afstöðu Bandalagsins varðandi samningamálin. Ég hef til viðbótar þessu efnt til sérstakrar nefndarskipunar milli ráðuneytisins, Bandalags háskólamanna og BSRB, til þess að kanna það nú til hlítar, hvort ekki væri hugsanleg einhver leið, sem gæti gert það mögulegt að efna til samstarfs þessara aðila í því formi, að ekki þyrfti að umturna þeim samningsréttarlögum, sem við búum við. Það verður lögð áherzla á það, að þessi nefnd starfi af fullum krafti og niðurstaða fáist í þessu máli nú innan skamms, þannig að í haust, þegar til samninga kemur, þá liggi fyrir bæði niðurstaða varðandi starfsmatið og eins niðurstöður þessarar samninganefndar eða viðræðunefndar, þannig að full kannað verði, hvort hægt sé að leysa málið innan ramma núverandi löggjafar eða ekki. Þetta er það, sem þegar hefur gerzt. Ég tel mikilvægt, að hægt sé að leysa þetta mál innan núverandi löggjafar á þann veg, að Bandalag háskólamanna og BSRB gætu sem tveir jafnréttháir aðilar að þessum samningum átt þá sína fulltrúa báðir í þeim nefndum og ráðum, sem samningsréttarlögin gera ráð fyrir. Verði ekki um neina slíka samvinnu að ræða, hlýtur að verða að taka málið upp af fullri alvöru. Ég er ekki reiðubúinn í dag að segja, með hvaða hætti ég mundi, ef ég hefði einhver afskipti af því máli, vilja beita mér fyrir lausn þess, en mér er það ljóst ; að Bandalag háskólamanna hefur orðið innan sinna vébanda allan þorra háskólamenntaðra manna í þjónustu ríkisins, hefur vaxið ár frá ári og staða þess hefur styrkzt, og það verður þess vegna ekki gengið fram hjá þessu bandalagi lengur semmjög mikilvægum og sterkum aðila í þessu máli og fulltrúa fyrir einmitt þann hóp ríkisstarfsmanna, sem ríkið má sízt af öllu án vera. Hvort hér kemur til átaka um kjaramálin, launamálin út af fyrir sig, það skal ég ekkert um segja, þeir hafa sjálfir sagt, að þeir hafi alla hófsemd í kröfum um það og vona ég, að svo verði og þeir geti þá haft góð áhrif á vissa hópa, sem hafa brotizt undan launakerfinu og sérstöðu hafa haft og við þekkjum, en út í þá sálma skal ég ekki fara. Ég veit ekki, hvort fsp. hv. þm. er svarað fullnægjandi, en ég get sem sagt aðeins endurtekið það, að ég held, að þær aðgerðir, sem ég hef haft uppi til þess að efna til viðræðna bæði við Bandalag háskólamanna út af fyrir sig, efna til sameiginlegra viðræðna milli þeirra, ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og veita þeim aðild að starfsmatinu, sem mér er full alvara að verði meira en nafnið tómt, það sýni fullkomlega, að ég hef vilja til þess og rn. að mæta öllum sanngjörnum óskum Bandalags háskólamanna, sem þeir hafa fram borið. Ég vil taka það fram og það sé þeim til lofs, að þó að þetta hafi verið þreytandi barátta áreiðanlega fyrir þeirra forráðamenn, þá hafa þeir unnið á þann hátt að málum sínum, að það hefur vakið samúð. Þeir hafa ekki borið fram neinar óhæfilegar kröfur, en þeir hafa lagt fram rök, sem ekki hefur verið hægt að ganga fram hjá, heldur hefur orðið að taka til alvarlegrar íhugunar.



Herra forseti. Ég þakka svörin og segi, að fsp. sé svarað, ekki skal klagað upp á það. Ég þakka ennfremur margt, sem þarna kom fram og ég veit, að aðilar BHM munu meta mjög mikils ýmislegt, sem kom fram hjá ráðh. í þessu svari. Hann sagði m.a., að það yrði ekki lengur gengið fram hjá BHM og í haust dregur til úrslita í þessum málum. Ráðh. vék að því, að þetta væru vandamál og sagði, að nokkur vandamál mundu skapazt og vandræði, ef BHM yrði veittur samningsréttur. En ég vil aðeins benda á, að það er ekki víst, að fleiri vandamál skapist, heldur en þegar eru fyrir hendi og leysast. Ég vil benda á það, eins og reyndar ráðh. nefndi, að hér er um mjög mikilsverðan starfshóp í þjóðfélaginu að ræða. Ég vil benda á þau vandamál, sem hafa birzt í því, að mikið af hinum bezt menntuðu mönnum þjóðarinnar hafa ekki séð sér fært að vera hér og starfa. Það hefur verið gerð nokkur könnun á því, hve mikið er af menntamönnum, sem starfa erlendis. Ég vil aðeins minna á það, að 1966 þá virtust það vera 216, sem vitað var um, sem send voru bréf í sambandi við könnun þar um. Þar af voru 113 læknar, 65 verkfræðingar, 18 náttúrufræðingar, kennarar í íslenzkum fræðum 10 og aðrir starfshópar færri. Þetta er að vísu alls ekki sér íslenzkt vandamál, þetta sem hefur verið kallað þekkingar útstreymi eða atgervisflótti, það er mjög alþjóðlegt vandamál og er þannig, að þeir betur menntuðu fara frá þjóðfélögum, sem minni mátt hafa til að veita þeim aðstöðu til starfa og góð kjör, þannig að þetta út af fyrir sig er kannske ekki svo sterkt atriði til að dæma þetta, en samt er það mjög varhugavert. En það eru fleiri innri vandamál, vildi ég segja. Það er t.d. alkunna um embættismenn, sem hafa vandasöm störf með höndum, að það bryddar á því. að þeir fá aukagetu, – að það er gert til þess að halda þeim í störfum. Þá koma fram ýmsar aukagreiðslur og jafnvel yfirvinna og ýmislegt fleira, sem ég hygg, að hæstv. fjmrh. muni vera vel kunnugt um og hann muni viðurkenna með mér, að sé virkilegt vandamál, eins og er. Hann tók fram, að háskólamenn hefðu ekki verið mjög harðir í kröfum sínum og þá kannske ekki alveg án undantekninga. Ég hygg nú, að þar hafi hann kannske átt við tilfelli, þar sem hafa orðið hálfgerð mistök um og verið lagt skakkt út, ég á hér við læknadeiluna, en ég hygg, að það muni ekki vera að færast mjög mikil harka í þessi mál. En það getur þó ábyggilega orðið mjög alvarlegt fyrir þjóðfélagið. Það mætti spyrja, hvað skeði, ef ekki verður fundin viðunandi lausn á þessu núna, það er ekki gott að segja, hvað gerist, en það er mjög sennilegt, að æ fleiri háskólamenn muni leita úr landi og fá sér þar atvinnu og það er hætt við því, að þetta vandamál innan stofnana, þar sem ásókn er í yfirgreiðslur og annað því um líkt, að það fari vaxandi. Ég vil ekki hafa þessi orð fleiri, en ég vil þakka ráðh. aftur fyrir svörin og vonast ég til þess, að þetta hafi orðið til þess að vekja athygli hv. alþm. á því að hér er um vandamál að ræða.