Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Frv. það á þskj. 16, sem hér liggur fyrir, er ekki hægt að telja neitt nýmæli. Það er nú í þriðja sinn lagt fyrir Alþingi. Nú hefir farið svo eins og áður, að sjútvn. hefir ekki getað staðið óskipt að afgreiðslu þessa máls, þótt nefndarhlutunum beri nú ekki eins margt og mikið á milli sem á undanfarandi þingum. Meiri hl. lítur svo á, og hefir þar álit almennings sér til stuðnings, að nauðsynlegt sé að skerpa að mun eftirlit með loftskeytanotkun veiðiskipanna. Er það bæði vegna þess, að innanlands hefir sú trú fest nokkuð djúpar rætur, að loftskeytin séu misnotuð, og í öðru lagi vegna þess, að brytt hefir á þeirri grunsemd hjá útlendingum, að eftirlit með loftskeytanotkun sé ekki svo strangt sem skyldi hér, og jafnvel að íslenzkir skipstjórar sleppi af þeirri ástæðu undan refsingu fyrir landhelgisbrot, þótt útlendir veiðimenn séu sektaðir. Að því er kemur til landhelgisbrota, þá býst ég við, að allir viðurkenni, að sjálfsagt sé að reisa rönd við þeim, eftir því sem mögulegt er, hvort sem í hlut eiga útlendir eða innlendir lögbrjótar. Framtíð fiskiveiðanna er að talsverðu leyti komin undir því, að friður fáist í landhelginni, þar sem nytjafiskarnir hrygna. Um grunsemdir útlendinga munu hinsvegar vera nokkuð skiptar skoðanir; en á þeim hefir borið svo mikið, að þing og stj. verður að sýna það svart á hvítu, að það sé hin fyllsta alvara að láta lögin ganga jafnt yfir alla. Þetta mál hefir nú verið rætt á tveimur þingum áður, og stundum í talsverðum hita. Ég vil ekki gefa tilefni til, að eins þurfi að fara nú.

Ætli það geri þá ekki einhver annar?

Hnútukast hefir aldrei neinar heillavænlegar afleiðingar, og óska ég, að á þetta mál sé litið hlutdrægnislaust og sanngirni látin ráða. Meiri hl. n. hefir að þessu sinni borið fram nokkrar brtt. á þskj. 171; eru sumar efnisbreyt., en sumar aðeins formsbreyt. Með fyrstu brtt., sem í sjálfu sér er ekki annað en formsbreyt., leggur n. til, að í stað orðanna „láta dómsmálaráðuneytinu í té lykil að hverju því dulmáli“ komi „láti landssímastjóra í té lykil að hverju því dulmáli“ o. s. frv. Þetta byggist á því, að landssímastjóri verður hvort sem er að hafa eftirlitið að miklu leyti á hendi, og hefir það eftir öðrum gr. frv. Með 2. brtt. leggur einn maður úr meiri hl. til, að síðasta málsgr. 4. gr. falli niður. Er hún um það, að skylt skuli að láta sjútvn. Alþ. í té til rannsóknar skeytabækur skipa og stöðva og önnur skjöl, er snerta eftirlitið með loftskeytanotkun veiðiskipanna. Í fyrstu var svo ráð fyrir gert í þessu frv., að sjútvn. Alþ. fengju þessi gögn til fullnaðarúrskurðar um það, hve lengi sökunautur skyldi háður eftirliti. En þar sem n. er ekki lengur ætlað að skera úr um þetta, þykir flm. ekki ástæða til að hafa sérstakt ákvæði um, að n. fái þessi gögn í hendur. 3. brtt. er við 5. gr. og er efnisbreyt. Með henni eru sektarákvæðin færð niður til samræmis við sektarákvæði annara laga. Að henni standa allir meirihl.mennirnir. Að 4. brtt. stendur einnig meiri hl. allur. Eftir frv. hefir dómsmrn. rétt til að svipta grunuð skip rétti til loftskeytanotkunar nema undir sérstöku eftirliti. En í brtt. er þetta orðað þannig, að dómsmrn. skuli heimilt, meðan á rannsókn og dómsuppsögn stendur, að beita þessu eftirliti. Þessi réttur dómsmrn. er þannig bundinn þeim sjálfsagða rétti sakaraðila, að mál hans sé rannsakað og dómur upp kveðinn á réttum tíma. Ég geri nú ráð fyrir, að þetta frv. sé komið í það horf, að allir, sem á annað borð viðurkenna þörf fyrir slíka lagasetningu, geti nú greitt því atkv. með þessum breyt. Þarf ég því ekki að fara um það fleiri orðum að sinni, og ekki síðar heldur, nema mér verði gefið sérstakt tilefni til. Út af því, að hv. minni hl. vísar til l. frá 1917 um þetta efni í nál. sínu, vil ég aðeins taka það fram, að þau lög og reglugerðin, sem á þeim er byggð, nær alls ekki nema að litlu leyti þeim tilgangi, sem stefnt er að með þessu frv.

Frsm. minni hl. (Jóhann Jósefsson) Hv. frsm. meiri hl. tók það fram, að þetta frv. væri ekki neitt nýmæli hér á Alþ., og er það rétt. En ég vildi bæta við, að eftir þrálæti því, sem fram hefir komið í sókn þeirra manna, sem að þessu frv. standa, væri vel gert að láta þá ekki þurfa að velkjast með þetta afkvæmi sitt á fleiri þingum. Ég býst við, að það mundi ekki valda byltingum í lífi eða högum neins, þó frv. þetta yrði að lögum. En það yrði algerlega gagnslaust að því leyti, sem það á að styðja að landhelgisvörnum. Enda hefi ég heyrt einn vel metinn flokksbróður hv.frsm. meiri hl. segja, að þetta frv. gæti aldrei orðið annað en pappírsgagn, þó það yrði að lögum. En þegar þetta frv. var borið fyrst fram, fyrir 3 árum síðan, var það svo fáránlega úr garði gert, bæði ákvæði þess um framkvæmd á eftirlitinu með loftskeytanotkun, og ekki síður sektarákvæðin, að það náði ekki nokkurri átt. Eftir því gátu sektirnar fyrir að nota loftskeyti sér til hagnaðar við landhelgisveiðar jafnvel orðið hærri heldur en fyrir landhelgisbrotin sjálf. Nú hafa þó verstu gallarnar sniðizt af frv. í meðferðinni, vegna aths. okkar, sem höfum gagnrýnt það á undanförnum þingum. Hv. frsm. vitnaði eins og fyrri daginn í almenningsálitið, sem skapazt hefði út af misnotkun loftskeytanna, og ennfremur vitnaði hann í einhvern sterkan grun, sem upp hefði komið í útlöndum. Þetta hvorttveggja taldi hann, að krefðist þess, að ný löggjöf væri sett um notkun loftskeyta. Um almenningsálitið, eða grun manna hér innanlands, skal ég játa, að hinar þrálátu staðhæfingar á þingi og í blöðum þeim, sem standa að meiri hl. sjútvn., munu hafa fengið einhvern hluta landsfólksins til þess að trúa á miklar misfellur í þessu efni. En þó að hægt sé að fá fólk til að trúa slíku, er það engin sönnun þess, að sú alda, sem hefir verið vakin, eigi sér raunverulegar orsakir. Það hefir verið raunalegt að hlusta ár eftir ár á þau ranglátu ámæli, sem ýmsir hv.þm., með hæstv.dómsmrh. í fararbroddi, hafa látið sér um munn fara í garð íslenzkra útgerðarmanna. Ennfremur hafa þessir sömu menn ár eftir ár verið að stagast á því, að á okkur lægi svo mikill grunur útlendinga um það, að við beinlínis leiddum okkar eigin togara inn í landhelgina. Og þó að þeir hafi viðurkennt við mig, að þessi lög mundu ekki hafa neina praktiska þýðingu, hafa þeir þó talið þau nauðsynleg vegna þessa ámælis, sem ég fullyrði, að á við engin rök að styðjast. Hvorki hv.frsm. né öðrum hefir tekizt að finna orðum sínum stað, nema að því leyti, sem þeir hafa vitnað í skrif eins danska varðskipsforingjans, sem allir vissu, að var ákaflega gramur út af aðfinnslum fyrir það, hve illa hann gætti landhelginnar. Í mínum augum er þetta ákaflega lítils virði. Ég verð að segja, að ég hefi mjög mikla reynslu af því, hvað útlendingar segja um okkur og okkar landhelgislöggjöf, og það á ekkert skylt við álit þessa danska varðskipsforingja. Það hefir á undanförnum þingum orðið hlutskipti mitt og annara sjútvnm. að kynna okkur bréfaviðskipti útlendraríkja við hæstv. stj. um ýmsan árekstur, sem orðið hefir vegna landhelgislöggjafarinnar íslenzku og framkvæmda á henni. Þar er ýmsu haldið fram, sumu með fullum rökum, en öðru mjög óréttmætu. En ég hefi hvergi séð eitt orð um það, að við lokuðum augunum fyrir misnotkun loftskeyta í þágu íslenzkra landhelgisbrjóta. Meiri hl. n. segir hér í nál. á þskj. 171, að hann telji nauðsyn til bera að skerpa eftirlit um loftskeytanotkun veiðiskipa. En ég vil spyrja hv. meiri hl.: Hvaða eftirlit ætlast hann til að sé skerpt? Það hefir ekkert eftirlit átt sér stað. Hér kem ég að atriði, sem minni hl. hefir oft bent á og hv.frsm. meiri hl. minnist á, sem sé þær heimildir í lögum, sem ríkisstj. hefir til þess að hafa eftirlit með loftskeytanotkun veiðiskipa, en sem hún hefir fullkomlega vanrækt að framkvæma. Ef hv.frsm. meiri hl. gæti bent á það, að stj. hefði reynt að framkvæma eftirlit samkv. lögum frá 1917 og reglugerð frá 1918, sem fjallar um eftirlit með loftskeytum, en að það hefði ekki komið að notum, þá fyrst gæti hv. meiri hl. talað um, að nauðsyn bæri til að skerpa eftirlitið. Það er einmitt mjög eftirtektarvert, að hæstv. stj., sem hefir látið flytja þetta mál á 3 þingum og mikið gert á yfirborðinu til þess að játa það ganga fram, hefir alveg lagzt undir höfuð að nota gildandi lagaheimild í þessu efni. En þessi sama stj. hikar ekki við að nota sér andstöðu okkar gagnvart þessu frv. til þess að útbásúna það í stjórnarblöðunum, að við séum á móti landhelgisvörnum. Hæstv. dómsmrh. sagði meira að segja, að þessi andstaða okkar væri prófsteinninn á það, hvort við vildum hafa góðar landhelgisvarnir eða ekki. Þegar verið er að klifa á þessari fáránlegu löggjöf, en vanrækt að nota heimildina, sem nú er í lögum, get ég ekki litið öðruvísi á en að verið sé að gera sér leik að því að halda uppi skrafi um málið, hégómlegu skrafi. Hv. frsm. meiri hl. vildi bera á móti því, að ríkisstj. hefði nægilega stoð í hinum gildandi lögum, og benti á ákvæði reglugerðarinnar frá 1918 í sambandi við þá þýðingu, sem hann telur, að það muni hafa að koma þessu eftirliti af stað. Hann talaði eins og hér væri um svo mikilvægt atriði að ræða, að ekki mætti undir höfuð leggjast að setja lög um það sem fyrst. Einnig hefir hæstv.frsm. haldið því fram, að á okkur lægi mikill grunur útlendinga um ódrengilega framkomu í landhelgismálinu. Þegar tekið er tillit til þessara tveggja hluta, í fyrsta lagi velferðar fiskiveiða landsmanna og í öðru lagi mannorðs þjóðarinnar út á við, þá hefir ríkisstj. fulla stoð í 19. gr. reglugerðarinnar um notkun loftskeyta frá 1918, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðuneytið getur bannað öll loftskeytaviðskipti innan íslenzkrar landhelgi, bæði frá íslenzkum og erlendum skipum, og gert þær ráðstafanir, er nauðsynlegar þykja til þess að banninu verði hlýtt“. Einnig getur ráðuneytið látið hafa eftirlit með öllum loftskeytum, og látið stöðva þau skeyti, sem að þess áliti geta verið skaðleg velferð landsins“. Ég þykist ekki þurfa að vitna frekar í reglugerðina til þess að benda á, að það er einkennileg framkoma hjá stjórnarvöldunum, að gera ekki minnstu tilraun til að nota þessa löggjöf. Það hefði áreiðanlega legið langnæst fyrir hvaða stj. sem er, sem sjálf hefir trúað á þennan grun, að nota sér eins langt og hægt var þau ákvæði reglugerðarinnar, sem ég hefi lýst. Ég minntist á það áðan, að hv. meiri hl. hefði smám saman látið undan síga í ýmsum ófærustu atriðum frv. Ég mun því geta greitt atkv. með breytingum hv. meiri hl. Ennfremur vil ég vekja athygli hv. dm. á því, að þó að nú sé svo ástatt, að við þurfum loftskeyti til að hafa samband breyt. að verða í heiminum á þessu sviði sem öðrum, að eftir nokkur ár geta loftskeytin verið orðin úrelt. Útlendingar eru þegar farnir að taka upp talstöðvar. Og ég býst við, að ekki líði á löngu, áður en það sama verður uppi á teningnum hér. Nú fyrir skemmstu barst sjútvn. Ed. erindi frá landssímastjóranum þar sem hann hendir á, að 1. gr. frv. þessa sé ekki bráðnauðsynleg, því að samkv. alþjóðasamþykkt, sem gerð hafi verið, muni innan skamms verða lagt frv. fyrir Alþingi frá landssímastjóra um að skylda öll skip til að hafa loftskeytatæki. Hann hefir því lagt til við stj. að bíða með þetta mál. Að endingu vil ég fyrir hönd minni hl. sjútvn. og margra annara taka það fram, að þeir, sem ekki fá sig til að fylgja þessari löggjöf hafa tvær ástæður til þess. Í fyrsta lagi þá, að löggjöfin yrði gagnslaus, og í öðru lagi þá, að löggjöfin yrði byggð á forsendum, sem er varhugavert að nota út í æsar. Í þessu sambandi leyfi ég mér að benda á orð hins ágæta manns Hannesar Hafsteins, á þinginu 1912, í sambandi við aðra löggjöf. Hann sagði: „Fátt er meira siðspillandi en löggjöf, sem ekki er unnt að framfylgja og leiðir menn til undanbragða og svika“. Og sé hægt að segja þetta um nokkra lagasetningu, á það við um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég get bent á enn einn annmarka við frv., sem er mjög óviðkunnanlegur. Þar eru lagaákvæði um viðskipti íslenzkra útgerðarmanna við sín eigin skip, en enginn hemill er lagður á viðskipti manna í landi við útlend veiðiskip. Hin íslenzku skip ein eru þannig sett undir eftirlit, en þeir landsmenn, sem kynnu að vilja láta hafa sig til þess, geta óhindraðir sent skeyti til útlendra skipa, þó að „ömmufrv.“ verði samþ.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá, þar sem einn af fjhnm. er ekki á fundi. Málinu hefir svo oft verið frestað áður, að 1 dagur í viðbót gerir hvorki til né frá.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér hafði skilizt svo, að ýmsir hv.þm. rækju á eftir þessu frv., og hélt því, að það yrði vel þegið, að málið fengi að ganga áfram. Ég óska því eftir, að atkvgr. fari fram.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Það hefir verið venja hæstv. forseta í þessu máli að taka tillit til óska hæstv. fjmrh., þegar hann hefir viljað fresta málinu. Mér finnst því ekki nema sanngjarnt, að hæstv. forseti taki nú í þetta skipti tillit til óska frsm.fjhn. um að fresta málinu, eins og nú stendur á.

Forseti (GÓ): Það er gleymsku minni að kenna, að ég gat þess ekki, er ég setti fundinn, að hv. 1. þm. G.-K. hefir tilkynnt forföll. Annars vil ég leyfa mér að benda hv.frsm.fjhn. á það, að þegar svo roskinn maður sem hv. 1. þm. G.-K. á hlut að máli, má búast við, að fresta þurfi málinu meira en einn dag, ef bíða á eftir því, að hann geti mætt, verði lengur en 1 dag lasinn.

Halldór Steinsson Hæstv. forseti hefir nú dregið þetta mál á langinn í viku, vegna veikinda hæstv.dómsmrh., svo að mér þykir það hart, ef hann fæst ekki til að fresta málinu um einn dag í viðbót, þar sem svo stendur á, að einn af meðhaldsmönnum þess er veikur.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Ég vil taka það fram, að ég ætlast til þess, að málinu verði frestað áfram, ef ekki skyldi reynast nóg að fresta því til morguns.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Mér skilst, að það sé æskilegt, að einhver gefi sig fram, til þess að vega salt á móti hv. 1. þm. G.-K., og er því tilleiðanlegur til að vera lasinn í nokkrar mínútur.

Forseti (GÓ): Mér þótti undarlegt, að hv.þm. Snæf. skyldi ganga út frá því sem vísu, að ég vildi ekki verða við þeirri ósk, sem fram hefði komið, um að fresta málinu, þar sem ég hefi ekki lýst yfir neinu í þá átt. Ég legg ekki það kapp á þetta mál, að ég láti mér ekki í léttti rúmi liggja, þó að því sé frestað enn einu sinni. Hinsvegar vildi ég heyra, hvort hv.frsm.n. hefir ekki snúizt hugur við það, að hæstv.dómsmrh. hefir nú boðizt til að vera einnig fjarstaddur atkvgr.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Hæstv. dómsmrh. er á næstu grösum, svo að ég held enn fast við það, að málinu verði frestað.

Forseti (GÓ): Ég mun þá verða við tilmælum hv.frsm.n. um að taka málið út af dagskrá, en vil jafnframt geta þess, að ég tek ekki málið á dagskrá aftur, fyrr en ég tel líkur fyrir, að hv.þdm. flestir séu þess fýsandi.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Ég þarf ekki mikið um þetta frv. að segja. N. varð öll sammála um það, og í nál. er tekið fram allt, sem henni fannst ástæða til að segja því viðvíkjandi. Leggur hún til, að frv. verði samþ. óbreytt, með tilvísun til nál.

Magnús Guðmundsson Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 186 um það, að kjördagur til landskjörs í ár verði ákveðinn laugardagur 14. júní. Það hefir verið vikið að því áður, hvort ekki væri rétt að hafa hann 9. júní, sem er 2. í hvítasunnu, og kom það til athugunar í allshn., en ég hygg, að flestum hafi þótt það of snemmt. Hinsvegar var ágreiningur í n. um það, hvor dagurinn skyldi valinn, laugard. 14. eða sunnud. 15. júní. Ég vil halda mér við þá reglu, sem gilt hefir, að kjördagur skuli vera á virkum degi, og þá helzt laugardegi, því að þá á fólk hægast með að sækja á kjörstað. Hvað því viðvíkur að hafa kjördag á sunnudegi, þá er það að segja, að þeir dagar eru ekki hentugir til kosninga, í það minnsta ekki fyrir þá, sem eiga langt að sækja á kjörstað. Ef kjördagur yrði ákveðinn 9. júní, væri gripið til hins óheppilegasta ráðs, því að þá eru annir miklar og sauðburður ekki búinn, en hinsvegar mun hann úti um 14. júní. Það er nauðsynlegt að ákveða alllöngu fyrirfram, á hvaða degi eigi að kjósa, og þá er eðlilegast að ákveða það með lögum nú þegar, en ef það verður eigi gert, verður hæstv. stj. að ákveða daginn bráðlega.

Frsm. (Magnús Torfason) Það er rétt hjá hv. 1. þm. Skagf., að n. er yfirleitt ákveðin í því að hafa ekki kjördag fyrr en 14. júní, og það sakir þess, að henni þótti ekki ástæða til að flytja kjördaginn lengra fram en þurfti, enda fresturinn fullstuttur frá því er þingi væri slitið. Um hitt atriðið, hvort betra væri að hafa kjördag á laugard. eða sunnud., má náttúrlega deila, en ég fyrir mitt leyti hefi ekkert á móti sunnudeginum, sem mér skilst, að hæstv.forsrh. sé jafnvel að hugsa um. Ég sé ekki ástæðu til að binda hendur stj. í þessu efni, því að ég treysti henni vel til að gera hið rétta og vita um þýðingu helgidagsins, einkum þar sem hæstv.forsrh. var fyrrum prestur á Hesti. Systurdeild okkar hefir ákveðið að fela stj. að ákveða daginn, og ég fæ ekki séð, hvers vegna við skulum ekki sýna henni hið sama traust.

Magnús Guðmundsson Ég kæri mig ekki um að blanda trausti eða vantrausti á hæstv. stj. inn í þessar umr., því að hér er aðeins verið að tala um, hvorn daginn eigi heldur að velja, 14. eða 15. júní. Ég fyrir mitt leyti er fylgjandi laugard., enda óleyfilegt samkv. okkar helgidagalöggjöf að halda fundi, hvað þá að ganga til kosninga, fyrr en eftir hádegi, þegar messutími er úti. Náttúrlega má breyta löggjöfinni í þessu tilfelli, en ég get ekki séð, hvaða ástæða er til þess.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég hefi að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, þótt ákveðið sé í lögum, á hvaða degi skuli kosið, eins og hv. 1. þm. Skagf. vill, en þá vildi ég gjarnan koma með skriflega brtt. um það, að kjördagur skuli ákveðinn sunnud. 15. í stað laugard. 14. júní. Ég vil geta þess, að það er ekkert einsdæmi, þótt kosið sé á sunnudögum; t. d. er það alltaf gert í Þýzkalandi. Hinsvegar vil ég taka það fram, að ég geri þetta ekki að kappsmáli, en mér þætti betra, að kosning færi fram á sunnudegi. - Vil ég svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. þessa.

Magnús Guðmundsson Mér líkar það vel, að þessi brtt. er komin fram frá hæstv.forsrh., því að þá kemur það til atkv. hér, hvor dagurinn skuli valinn. Ég skoraði á hv. 2. þm. Árn. að koma fram með þessa brtt., en hann færðist undan og kvaðst treysta svo stj., að hún myndi finna þá einu réttu leið. Hv. þm. (MT) fylgir stj. svo fast, að hann er meiri fylgismaður hennar en stj. sjálf.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég hélt, að hv. 1. þm. Skagf. færist nú ekki um að tala, því að svo dyggilega mun hann hafa fylgt sinni stj., en ekki verið leiður flokksmaður.

Leiður flokksmaður! Hvað á hv.þm. við?

. Ég kalla þá menn leiða flokksmenn, sem reyna að bregða fæti fyrir sinn flokk og sína stj. hvenær sem færi gefst. Ég er þessari brtt. meðmæltur, og ympraði á því að hafa þennan dag, því að þá er tekið fullt tillit til hins vinnandi lýðs í landinu. Kvenfólki kemur það líka illa, ef kosið er á þváttdegi, og ég veit með vissu, að konur eiga þá erfitt með að rífa sig á burt frá heimilunum, þar sem því er nú svo farið, að á flestum bæjum er bara húsfreyjan ein.

Jón Auðunn Jónsson * Ég skal ekki deila mikið um þetta mál, en vil aðeins geta þess, að mest er um vert að gera þeim, sem erfiðast eiga, sem léttast að sækja á kjörstað. Ég veit það t. d. með vissu, að fyrir Norður-Ísfirðinga er betra að hafa kjördag á laugardag, því að þá nota menn sunnudaginn til þess að komast heim, en ella færi mánudagurinn í það, en hann mega þeir ógjarnan missa frá störfum sínum. Hv. 2. þm. Árn. minntist á, að laugardagur væri óhentugur fyrir konur, sem yrðu þá að standa við þvotta, en þótt ég viti, að hv.þm. er manna kunnugastur högum kvenna þar eystra, vil ég þó draga það í efa, að konur annist t. d. fataþvotta á laugardögum. Að öllu athuguðu er ég þess fullviss, að laugardagur er hentugasti kjördagurinn fyrir allan þorra manna, en þó einkum þá, sem langt eiga að sækja á kjörstað.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég verð að vera á allt annari skoðun en hv.þm.N.- Ísf. um, að erfitt sé fyrir hans sýslubúa, Norður-Ísfirðinga, að sækja kjörstað á sunnudegi. Ég veit, að þeir eiga mjög auðvelt með það, því að á Djúpinu eru svo margir vélbátar, að þeir hafa nægan farkost, og þá sérstaklega á sunnudögum, því þá sækja menn ekki á sjó. Þar hafa menn sem sagt mun betri skilyrði til að sækja kjörstað en aðrir víða úti um land.

Sigurður Eggerz Ég vildi aðeins taka það fram, að ég skil ekki þetta kapp, sem lagt er á það að hafa kjördag á sunnudegi, í staðinn fyrir á laugardegi. Ég ætla ekki að bera hinar guðfræðilegu skoðanir fyrir mig í þessu efni, heldur vekja athygli á því, að mér virðist ekki rétt að draga úr sunnudeginum sem hvíldardegi, og fæ ekki séð, að við höfum nokkra ástæðu til að fara að apa eftir Þjóðverjum í því efni. Ég er á móti öllu því, sem miðar að því að draga úr sunnudeginum sem hvíldardegi, enda sé ég ekkert, sem mælir á móti laugardeginum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil aðeins segja það, að frá minni hálfu er ekkert kapp lagt á það, á hvaða degi kjördagurinn skuli ákveðinn, og um það gat ég strax í byrjun. Hinsvegar virðist mér það að ýmsu leyti betra að velja sunnudaginn, og því er ég honum fylgjandi. Annars vil ég segja það svona í spaugi við hv.þm. Dal., að ef fara ætti eftir biblíunni í þessu efni, þá yrðum við tafarlaust að velja sunnudaginn, því að sjöundi dagur vikunnar var hvíldardagur, en það er einmitt laugardagurinn. 

Jón Auðunn Jónsson * Ég vildi aðeins svara hv. 2. þm. Árn. lítið eitt. Það, sem hv.þm. sagði, var að nokkru leyti rétt, en hann sneiddi framhjá því, að í norðurhéruðunum er erfiðara að sækja á kjörstað, því að það er 4–5 tíma ferð. Þótt þessir menn leggi af stað árdegis, geta þeir ekki náð heim fyrr en seint á kvöldi, og þá er betra, að næsti dagur sé hvíldardagur en virkur. Hitt er að vísu rétt, að það er betra fyrir kaupstaðina, en eins og ég hefi áður sagt, verðum við að taka meira tillit til þeirra, sem erfiðast eiga með að sækja á kjörstað.

Lárus Helgason Ég skal ekki tefja lengi fyrir hv.þdm., en ég vildi aðeins lýsa yfir því, að ég er sannfærður um, að vel sé séð fyrir kjördegi, að hann er hafður á sunnudegi eða 2. í hvítasunnu. Að hafa hann 2. í hvítasunnu er máske fullfljótt, því að þá er sauðburði ekki lokið. Þegar menn eru að tala um það, að illa sé farið með hvíldardaginn að nota hann fyrir kjördag, þá tel ég það lítil rök, því að ég veit ekki betur en að það sé gamall vani, að sunnudagar séu notaðir til útreiða í sveitum landsins, bæði til skemmtunar og ýmissa erinda, sem menn eiga hver við annan, og þá ætti það að vera nokkurnveginn það sama, hvort menn ríða á kjörstað eða þá eitthvað annað.

Sigurður Eggerz Því miður hafði ég ekki biblíuna með mér, svo að ég get ekki hrakið orð hæstv.forsrh., en mér skilst, að hann sé að tala um gamla testamentið, en ég um það nýja. En hvað sem öðru líður, þá vil ég, að sunnudagurinn sé áfram hvíldardagur.

Frsm. (Magnús Torfason) Ég vil geta þess, að n. var það vel ljóst, að um þessa einu helgi var að ræða og ekki fleiri. Hér er ekki verið að setja neitt framtíðarlögmál. Þess vegna fannst sumum nm. það rétt að reyna þetta, til þess að vita, hversu það gæfist í þetta eina skipti. Og í fyrra heyrðust háværar raddir um það, að láta kosningar fara fram á sunnudegi. Hv. þm. Dal. gerist nú næsta guðhræddur, og er það vel farið, því að guðhræðslan er til allra hluta nytsamleg, ekki sízt nú á hinum síðustu og verstu tímum. En þó að ég sé ekki biblíufróður maður, vil ég samt neita því, að sunnudagur sé síðasti dagur vikunnar. Annars hélt ég, að hér þyrfti ekki að rísa neitt trúarbragðastríð í deildinni, þar sem hér eru viðstaddir fyrrum prestur á Hesti, fyrrum dócent í guðfræði og ennfremur fyrrum kandídat í guðfræði. Þessir menn hafa ekkert við þessa till. að athuga, og þess vegna ætti okkur að vera óhætt að samþ.till. frá trúarbragðalegu sjónarmiði séð.

Einar Jónsson Mig skal ekki furða, þótt þingtíðindin verði stundum furðulega þykkur bunki, þegar um ekki stærra mál en þetta hafa þegar verið haldnar 10–20 ræður. Hér er um það eitt að ræða, hvort kjósa skuli á laugardegi eða sunnudegi. Ég býst nú við, að flestum standi nokkurnveginn á sama, hvor dagurinn er valinn, svo að hv.þm. ætti að nægja að segja álit sitt með jái eða neii við atkvgr. En þetta hefir farið á annan veg. Mönnum hefir ekki einu sinni nægt að ræða efnishlið málsins, heldur hafa þeir jafnvel farið út í biblíuskýringar, guðfræðislestra og annað þvílíkt. Þetta sýnir ljóslega, hversu löngunin til þess að vaða út fyrir efnið og tala sem mest er rík í hugum þm. Hæstv. forsrh. kvað sveitamenn heldur vilja kjósa á sunnudegi en laugardegi. Ég er nú einn af þessum sveitamönnum, sem allan minn aldur hefi alið í sveit, og get því fremur öðrum tekið undir það með hv.þm. Dal., að sveitafólk vilji heldur kjósa á laugardegi en á sunnudegi. Sunnudagurinn á að vera hvíldardagur fyrir fólkið, og ég get fullyrt það, að sveitamenn kunna því mjög illa að vera skyldir til þess að vinna tiltekin aukastörf á sjálfan hvíldardaginn.

Það eru til hross í sveitunum

. Ég veit, að hv.þm. V.-Sk. gerir það meira af þægð við hæstv. stj. að fylgja þessari till. heldur en að hann skorti hest undir hnakk, þó skreppa þurfi að heiman, og að hann meini þetta í raun og veru ekki. Hann kemst að því leyti í líka aðstöðu og hv. 1. þm. Skagf. sagði um hv. 2. þm. Árn., þar sem hann komst svo heppilega að orði, að honum - 2. þm. Árn. - væri annara um stj. en henni um hann. Ég tel svo, að eigi þurfi fleirum orðum um þetta mál að eyða. Aðeins er eftir að skera úr málinu með jái eða neii. Allar þessar umr. hafa verið algerlega óþarfar frá upphafi, og verða það eigi síður, þó áfram sé haldið.

Ólafur Thors * „Ræða yðar sé já eða nei; allt það, sem umfram er, er frá þeim vonda“. Ég skal því ekki deila lengi við hæstv.forsrh. um þetta mál. Vil einungis benda honum á það, að sé nokkur dagur ársins, sem vanheilagur blær hvílir yfir, þá er það einmitt kjördagurinn. Ber margt til þess. Menn eru þá að jafnaði í því skapi, sem lítt samrýmist guðrækilegum síðaboðum, án þess þó að menn aðhafist neitt ókristilegt í sjálfu sér. Og ef einhverjir sveitaþingmenn eru hér inni, sem ekki hafa verið hér í Reykjavík þegar kosningar fara fram, þá vildi ég ráða þeim til þess að gera það sem fyrst, til þess að sjá þann helgiblæ, sem hér hvílir yfir þessari athöfn. Hvað sem líður kosningum í sveitum, þá vildi ég segja það, að mér finnst næsta óeðlilegt, að sjálfur forsrh. skuli nú vilja yfirfæra þennan vanhelga blæ yfir á sunnudaginn. Annars vil ég undirstrika flest af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði í ræðu sinni um þetta mál, enda var það greindarlega mælt, svo sem vænta mátti. Ég álít, að hvort sem litið er á þetta frá sjónarmiði sveita eða kaupstaða, þá sé sjálfsagt að láta kosningu fara fram á laugardag, en alls ekki á sunnudag.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég er sammála hv. 1. þm. Rang. um það, að þessar umr. eru með öllu óþarfar. Málið er svo einfalt, sem frekast er hugsanlegt, aðeins að velja á milli þessara tveggja daga. Það er óþarfi að draga helgi hvíldardagsins inn í umr. Spursmálið er, hvort það er hentugra fyrir landsfólkið að kjósa á sunnudegi eða laugardegi. Það er algerlega óþarfi að blanda öðru þar inn í. Hér er líka aðeins um eitt einasta tilfelli að ræða, og þess vegna einungis tilraun. Ef þetta kynni að reynast heppilegt, þá er sjálfsagt að gera það.

ÓlafurThors: * Ég skal ekki lengja umr.Hæstv. forsrh. telur umr. þessar óþarfar. Ég get ekki verið á sama máli, því að með þessari till. er verið að varpa óviðeigandi blæ yfir hvíldardaginn og rýra helgi hans. Þetta er þó hvíldardagur alls kristins fólks, og það er ákaflega óviðeigandi af landsstj. að beita sér fyrir því að svipta landsfólkið helgidagshvíldinni með lögum og neyða það til þess að vinna þetta verk.

Hannes Jónsson Mér skildist á hv. 1. þm. Rang. og hv.þm.N.-Ísf., að kosningaathöfnin væri svo mikil vinna, svo mikið erfiði, að eigi veitti af tveim dögum til að inna hana af hendi. Þetta virðist mér fremur ósennilegt, en ef svo væri, þá kæmi í sama stað niður þó byrjað væri að kjósa á laugardag; kosningin myndi samt ganga út yfir sunnudaginn. Hv. 2. þm. G.-K. virtist óttast, að ef kosið væri á sunnudegi, myndi það leiða eitthvað óguðlegt af sér, því að menn gengju með ókristilegar hugsanir á kjördegi. Mætti eftir þessum orðum ætla, að kjósendur væru að aðhafast eitthvað illt, þegar þeir ganga til kosninga. Þetta mætti ef til vill til sanns vegar færa um kjósendur hans og hans flokks, en hvað þeim flokki viðvíkur, sem ég heyri til, þá neita ég þessu algerlega. Ég held, að hv.þm. hafi hlotið að hafa sitt kjördæmi í huga, þegar hann mælti þessi orð. Honum er sannarlega bezt kunnugt um hin „vanhelgu“ verk, sem unnin eru á þessum degi, en við framsóknarmenn þekkjum ekki slíkt. Ég held því, að það mæli ekkert sérstaklega á móti því, að reynt sé í þetta eina sinn að kjósa á sunnudegi. Ef allir flokkar eru samtaka um að láta ekkert ljótt koma fram í sambandi við kosningarnar, þá ætti enginn skuggi að falla á helgi hvíldardagsins, þótt kosningar færu fram þann dag. Og ég vona, að hv. 2. þm. G.-K. finni engar slíkar tilhneigingar hjá sér, að honum þyki ógerningur að kjósa á sunnudegi fyrir þá sök.

Magnús Jónsson * Menn hafa talað um, að þessar umr. séu orðnar of langar. Ég er á alveg gagnstæðri skoðun. Þetta er afar alvarlegt mál og sýnir vel, hversu hættulegt það getur verið að bregða frá þingsköpum og leyfa afbrigði um mál, sem ekkert eru athuguð áður. Mér virtist í fyrstu, sem mál þetta væri fremur ómerkilegt. En umr. þær, sem fram hafa farið, og sérstaklega ræða hv. 2. þm. G.K., opnuðu augu mín fyrir því, að ef menn annars hirða nokkuð um hvíldardagshelgina, þá er ekkert það til, sem síður ætti að fara fram á helgum degi heldur en einmitt kosningarnar. Ég rifja upp fyrir mér, hvernig kosningar ganga bæði í sveitum og kaupstöðum, þar sem ég hefi átt kost á að sjá það með eigin augum. Og það verður ekki með rökum á móti mælt, að fátt er betur fallið til að vanhelga hvíldardaginn heldur en kosningaatíð, ekki af því, að nokkuð óheiðarlegt þurfi að fara fram í sambandi við kosningar, heldur af því, að þær eru geysilegt erfiði, ekki einungis fyrir þá, sem í kjörstjórnum eru og verða að sitja allan daginn, heldur og fyrir þá, sem sækja þurfa langar leiðir á kjörstað. Þetta ættu allir að geta skilið. Mér hrýs hugur við þeirri andstyggilegu hræsni, sem skein í gegnum ræðu hv.þm. V.-Húnv. Hann reyndi að setja á sig helgisvip og sagði, að ekkert óguðlegt þyrfti að gerast í sambandi við kosningar. Það hefir enginn sagt. En ég býst við, að helgisvipurinn fari af flestum, sem standa í kosningaatinu til lengdar. Sem dæmi má nefna, að réttadagar í vondum veðrum eru oft svallsamir og lítt fallnir til háleitra hugleiðinga, þó að engum detti í hug að segja, að framið sé óguðlegt athæfi. Líkt má segja um kosningadaginn. Auk þess hættir mörgum til þess að skvetta í sig vini, er á kjördaginn líður. Ég vil þess vegna beina því til hæstv.forsrh., að hann taki till. sína aftur. Það skiptir nefnilega litlu máli, þótt hér sé um aðeins einn kosningadag að ræða og að þetta eigi að vera til prófs. Hvaða nýr sannleikur halda menn að komi í ljós, þótt kosið sé í þetta sinn á sunnudegi? Hafa menn ekki séð kosningar fyrr og hvað þar fer fram? Ég hygg, að menn þekki þegar þann svip og blæ, sem hvílir yfir þessari athöfn. En hinsvegar óttast ég það, að með þessu sé verið að leita hófanna um það, hvort megi ekki algerlega færa kosningar yfir á sunnudagana. Ég hefi óljóst hugboð um, að sá þingvilji, sem stendur að baki þessari till., muni síðar meir hafa í hyggju að fá þessu algerlega breytt í það horf, að gera sunnudag að föstum kjördegi. Ef þessi grunur minn er réttur, þá er hér um stórt atriði að ræða. Það þarf að rísa á móti þessu þegar í upphafi svo kröftuglega, að menn þyrðu ekki að greiða þessari till.atkv. Annars vil ég segja það, að mér finnst slík till. sem þessi koma úr hörðustu átt frá hæstv.forsrh., sem er prestvígður maður, sem ég legg þó ekki mikið upp úr, og að því er ég bezt veit mjög kirkjurækinn maður, og sem ég hefði því sízt búizt við, að færi að kasta rýrð á hvíldardagshelgina með slíkum till. Svo er eitt atriði, sem vert er að gefa gaum í þessu sambandi. Hér í Reykjavík er fjöldi fólks í búðum og í skrifstofum, sem að jafnaði notar sunnudagana til þess að komast burt úr bænum til þess að hrista af sér bæjarrykið. Mér finnst illa til fundið að eyðileggja þennan eina hvíldardag vikunnar fyrir þessu fólki. Ég sé, að hv. 2. þm. Reykv. kýmir. Það má vera, að hann sé ekki svo mikill vinur þessa fólks, að hann vilji unna því þessarar skemmtunar. Að menn taki hesta sína og ríði til kjörstaðar á sunnudegi, eins og hv.þm. V.-Sk. talar um, skiptir vitanlega engu máli í þessu sambandi; slíkt er hvorki bannað né boðið, en að Alþingi taki sig til og skipi öllum landslýð að inna þessa vinnu af hendi á helgum degi, slíkt er hin mesta óhæfa. Enda þótt þetta sé siður sumstaðar erlendis, t. d. í Þýzkalandi, þá er það engin sönnun þess, að við eigum að taka það upp. Við eigum að hafa það mikið andlegt sjálfstæði til að bera, að við þurfum ekki að apa alla ósiði eftir útlendingum. Mér er því illa við, að þessi till. komi til atkv., því ég er sannfærður um það, að fleiri ókostir hennar koma í ljós, ef hún er rædd ítarlegar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það var blátt áfram hlægilegt að heyra síðustu ræðu hv. 1. þm. Reykv., þegar hann talaði um þetta stórkostlega mál, þessi stórtíðindi, sem nú voru að gerast í þessari hv. d., að hún skyldi hafa leyft afbrigði um till. mína. Mig furðar á barnaskap hv.þm. Hann spurði mig, hvort ég vildi ekki taka till. mína aftur. Jú, það vil ég gera með mestu ánægju, en með því skilyrði, að hv. 1. þm. Skagf. taki sína till. aftur, því það var hún, sem gaf mér tilefni til þess að koma fram með þessa till. Þó ber engan veginn að taka þessi orð mín sem tilmæli til hv.þm. um að gera þetta, heldur einungis sem skilyrði, sem ég set af inni hálfu. Ég hefi ekkert á móti því, að stj. hafi framvegis óbundnar hendur um það, hvenær kosningar fari fram, eins og hún hefir haft hingað til. Það hefir verið talað mikið um það, að með þessu væri verið að vanhelga hvíldardaginn. Mér er ekki fyllilega ljóst, hvað hv.þm. eiga við með þessu. Er það eitthvað ljótt, eitthvað óguðlegt, að kjósa? Á orðum hv. 1. þm. Reykv. mátti helzt skilja, að það væri eitthvert ódæði að kjósa. Og hvaða erfiði er þetta, að taka hesta sína og ríða til kjörstaðar. Mörgum er það vafalaust ánægja og skemmtun. Að tala um, að þessi athöfn kasti rýrð á helgi hvíldardagsins, er hin mesta firra. Ég álít það einhvern hinn merkasta og göfugasta atburð, er þjóðin kýs fulltrúa sína, og frá því sjónarmiði beinlínis vel við eigandi að kjósa einmitt á sunnudegi. Þess má og geta í þessu sambandi, að t. d. prestskosningar fara venjulega fram í sambandi við guðsþjónustu. Hv. þm. talaði einnig um það, að menn gerðust ölvaðir, er á liði kjördag. Það má vel vera, og þess vegna er full ástæða til að láta kjósa á þeim degi, sem vínbúðir eru lokaðar, nefnilega á sunnudegi. Ég tel það yfirleitt hina mestu framför, ef takast mætti að láta þennan atburð hafa meiri helgiblæ og alvörublæ, og að þjóðin gangi til kosninganna í fullum skilningi þeirrar ábyrgðar, sem á henni hvílir á þessum mikla degi. Svo skal ég að lokum benda á, að þetta reginhneyksli, sem nú á í eitt einasta skipti að eiga sér stað hér á landi, er aðalregla í höfuðlandi mótmælenda, Þýzkalandi. Hv. 1. þm. Reykv. talaði um það, að honum stæði ógn af þeim þingvilja, sem stæði að baki þessari till. Ég skal þá upplýsa hv.þm. um það, að ég hefi ekki talað um þessa till. við einn einasta af flokksmönnum mínum. Annars liggur mér þetta í fremur léttu rúmi; býst ekki við að gera það að „kabinettspursmáli“, enda þótt hv. 1. þm. Reykv. virðist telja málið svo mikilvægt.

Pétur Ottesen Ég skal nú ekki fara að ræða hina guðfræðilegu hlið þessa máls, enda varlega í það farandi fyrir óbreytta alþýðumenn svona í sömu andránni eða rétt á eftir að um þá hlið málsins hafa fjallað í deildinni tveir hálærðir guðfræðingar, núv. prestauppfræðari og fyrrv. prestur á Hesti, sem einu sinni treysti sér til að gerast boðberi Krists, þótt annað hafi nú orðið hans hlutskipti í lífinu. En hitt finnst mér dálítið kynlegt, að þegar hæstv.forsrh. er búinn að halda 5–6 ræður um þetta efni, þá lýsir hann því yfir, að allar þessar umr. séu óþarfar. Annars var það erindi mitt með því að standa upp að benda hv.þdm. á þrjú atriði úr helgidagalöggjöfinni. Í fyrsta lagi vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp 1. gr. helgidagalaganna frá 1926. Hún byrjar svo: „Á helgidögum þjóðkirkjunnar er bönnuð öll sú vinna, úti og inni, er hefir hávaða í för með sér eða fer fram á þeim stað eða með þeim hætti, að hún raskar friði helgidagsins“. Hér er vitanlega átt við allar þær athafnir, er ástæða er til að ætla, að hafi röskun helgidagsfriðarins í för með sér. Nú hefir því verið lítillega lýst, hvernig kosningar fari almennt fram, og mun engum, sem til þekkir, blandast hugur um, að þeim hljóta að fylgja hin mestu helgidagsspjöll.

Enginn hávaði

. Ef hv. 4. þm. Reykv. heyrir engan hávaða, þegar á kosningum stendur, þá er það af því, að sá hávaðinn er fyrir löngu búinn að gera hann heyrnarlausan. Þá vil ég drepa á annað atriði úr helgidagalögunum. Í 6. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Almenna fundi má eigi halda um veraldleg efni á helgidögum þjóðkirkjunnar fyrr en um nónbil“. Með þessu er slegið föstu, að kosningar geta ekki hafizt fyrr en um nónbil. Ætla ég, að það megi vera okkur ljóst, bændum og öðrum, að það eru ekki nein búdrýgindi að nota sunnudaginn í þessu augnamiði, þegar við megum ekki taka til starfa fyrr en kl. 3. Þriðja atriðið, sem ég vildi benda á, er í 8. gr. helgidagalöggjafarinnar. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Brot gegn ákvæðum laga þessara varða sektum, frá 5–1.000 kr.“. Nú vildi ég benda á það, hvort menn héldu, að það mundi ýta undir kjörfundarsókn, að eiga á hættu að verða sektaður um 5–1.000 kr. fyrir að sækja kjörfund. Ég vil ekki leiða slíkt yfir kjósendur í þessu landi og mun greiða atkv. móti frv.

Héðinn Valdimarsson * Ég vil taka undir það með hæstv.forsrh., að mér er ekki kunnugt um þau myrkraverk, sem séu unnin á þessu landi á kosningardaginn. En það virðist sem hv. 2. þm. G.-K. og hv. 1. þm. Reykv. sé kunnugt um það, og um drykkjuskap samfara kosningum. Það, sem gerir nauðsynlegt að hafa kosningar á hvíldardegi, er það, að ef þær eru á almennum virkum degi, er mikill hluti fólksins upptekinn og á erfitt með að sækja kosningar, sérstaklega verkamenn, sem vinna frá kl. 6 á morgnana til kl. 6 á kvöldin; og um þennan tíma er oft unnið fram yfir. Það kann að vera auðvelt fyrir skrifstofufólk að fá sig laust, en það geta verkamenn ekki. Þeir, sem vinna við kosningar, eru mestmegnis sjálfboðalið. Ég veit ekki, hvernig það er í hinum herbúðunum, en hjá okkur er það allt óborgað, og menn geta farið, þegar þeir vilja. Þeir, sem vilja fara í kirkju, geta það þrátt fyrir kosningarnar, því að það tekur skamman tíma, ekki nema svo sem 5 mín., að komast að til að kjósa. Ég veit, að í kirkju á sunnudögum fer aðeins lítill hluti safnaðarins, enda rúma kirkjurnar ekki nema brot af söfnuðinum, svo að þetta er lítil ástæða. Hv. þm. Borgf. vildi halda því fram, að þetta væri á móti helgidagalögunum, af því að við kosningar færi fram vinna, sem hefði hávaða í för með sér. Nú vita menn, að helgidagalöggjöfin er alls ekki framkvæmd í þessu landi, og sérstaklega gengu þau lög, sem síðast voru samþ., í þá átt, að auðveldara yrði að brjóta þau. Þeir, sem hafa aðgætt, hvernig sunnudagar ganga hér í Reykjavík, gera sjálfsagt lítinn mun á kosningadögum og öðrum dögum, þegar fólkið þyrpist úr bænum upp að Álafossi, austur yfir fjall, inn á veðreiðar o. s. frv.; þá er stöðugur bílagangur um allan bæ, og það sama er á kjördag. En önnur ærsl veit ég ekki um, nema það væri þá innan herbúða hv.þm. Um það er mér ekki kunnugt. Annars finnst mér ekki vera hægt að tala um kjörfund eins og aðra fundi. Þar sitja einir 3 menn við borð, og sá fjórði kemur inn og greiðir atkv. Það mætti þá alveg eins kalla „bílæta“-sölu fund. Ég fyrir mitt leyti er með þessari till.hæstv.forsrh., að hafa helgidag fyrir kjördag. En þó mundi ég jafnvel til samkomulags, ef einhver kæmi með þá till., vilja hafa laugardag, ef hann yrði þá lögskipaður hvíldardagur, svo að yfirleitt væri engin vinna framkvæmd á þeim degi önnur en sú, sem framkvæmd er á helgidögum.

Magnús Guðmundsson Það var aðeins út af umtali um, hvort ég ætti að taka mína till. aftur, að ég vil taka það fram, að ég finn ekki ástæðu til þess. Ég veit ekki, hvað ég hefði gert, ef ég hefði séð fyrir þessar löngu umr. um málið, en úr því að umr. eru komnar, sýnist bezt að láta ganga til atkv. um till. Enda hefir hæstv. ráðh. sjálfur lýst því yfir, að ef stj. ætti að ákveða daginn, þá yrði það áreiðanlega þessi dagur, sem ég vil heldur, að sé ekki.

Magnús Jónsson * Það er eiginlega burtu fallið eftir ræðu hv. 1. þm. Skagf., sem ég vildi segja. Ég ætlaði að beina þeirri eindregnu ósk til hans, að hann tæki sína till. aftur, því að ég get búizt við, að þessi till.hæstv.forsrh. verði samþ. hér, þinginu til skammar, og þótti því réttast að láta stj. hafa eina allan heiður af því að fyrirskipa fyrstu skylduvinnuna á helgidegi. Annars verð ég að segja það, að mig furðar stórlega á hræsni hv. 2. þm. Reykv. Þetta er svo sem ekkert, sem hann hefir þurft á sig að leggja við kosningar! Ég vildi bara að ég vissi, hvað margar tunnur af svita hann á hér á Reykjavíkurgötunum frá kosningadögunum, því þó að margir vinni vel, þá er meira þeytispjald en hann ekki til. En þetta segi ég ekki honum til vanvirðu, heldur til að sýna, að margir áhugasamir menn vinna ekki meira annan dag ársins en þennan. Það er misskilningur, að ég telji það nokkuð ljótt, sem fer fram á þessum degi, þótt ég hinsvegar lýsi því hræsnislaust, að kjördagarnir eru yfirleitt sukksamir dagar, bæði í flestum kaupstöðum og líka yfirleitt til sveita. Það leiðir af ákafanum, sem er í mönnum, og því, sem þarf að koma í verk. Ég sé, að það er þá ekki til neins að beina þessari ósk til hv. 1. þm. Skagf., úr því að hann er búinn að taka af um það. En ef þessar till. verða ekki samþ. hér, vitum við ekkert, hvaða dagur verður tiltekinn, því að við vitum ekki, hvaða stj. situr þá.

Ólafur Thors * Hv. þm. V.-Húnv. var með sína venjulegu illskeytni í sinni stuttu ræðu. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara honum; fullyrðingar hans eru svo barnalegar um það, að flokkarnir gætu komið sér saman um að láta ekkert ljótt koma fram í kosningunum. Mér þykir það lýsa undraverðri gleymsku hæstv.forsrh., þegar hann telur, að kosningadagarnir séu ekkert annað en samkunda hinna rosknari kjósenda, sem séu að velja sér fulltrúa. Ég veit, að þeir eru eins og þegar hæst lætur í fuglabjörgum. Ég er viss um, að þótt hv.þm. Ísaf. eða hv.þm. Borgf. ætluðu að messa hér, þá mundi enginn heyra til þeirra fyrir bílaorginu kringum kirkjuna, og þó eru þetta rómsterkustu menn, sem ég þekki. Þetta er með allt öðrum hætti en þó að menn noti bíl til þess að bregða sér út úr bænum á sunnudögum, því að á kjördegi er einmitt öll bílaumferðin í kringum barnaskólann og kirkjuna. Kosningadagurinn er nú einu sinni með þeim blæ, sem Reykvíkingar kannast svo vel við, að ekki þarf að lýsa honum fyrir þeim, og sem sízt er jólablær eða helgiblær. Ég býst við, að hæstv.forsrh. skildi þetta betur, ef ég kæmi með till. um að hafa jóladaginn fyrir kjördag. Ég hefi ekki skilið afstöðu hæstv.forsrh. til þessa máls, fyrr en ég heyrði hv. 2. þm. Reykv. tala um, að þetta væri heppilegra fyrir verkalýðinn, sem er reyndar misskilningur; það er þá ekki frá guðfræðingnum í hæstv.forsrh. heldur frá sósíalistanum. En um það, hvort menn þurfi að vinna á kjördag, þá er hv. 1. þm. Reykv. búinn að taka þá sneið frá mér, sem ég ætlaði að senda hv. 2. þm. Reykv., og þá jafnframt samherja hans, hv. 4. landsk., því að aldrei hefi ég séð þreyttari né sveittari né aumingjalegri menn heldur en þegar þeir eru að ganga undir karlægum kerlingum, til að draga þær á kjörstað.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Það þarf ekki að hafa langa framsögu í þessu máli. Það var flutt hér á síðasta þingi og flaug í gegnum Nd., en stöðvaðist í Ed., af því að enginn tími var til að lykta málinu þar. N. hefir ekki getað orðið sammála um frv. Leggur meiri hl. til, að það verði samþ. óbreytt. Honum finnst ekki nema sanngjarnt, að þeir, sem sinna þessum störfum, fái nokkra launaviðbót, þegar þeir hafa starfað um ákveðinn tíma.

Hannes Jónsson Minni hl. hefir ekki skilað neinu áliti í þessu máli.

Er hann þá álitslaus?

. Málið virðist hafa eindregið fylgi, og því nær það fram að ganga, hvað sem sagt er eða skrifað. Hinsvegar vil ég benda á það, að mjög óeðlilegt er að fara nú að breyta lögum um laun sumra embættismanna, þar sem komið er að þeim tíma; að endurskoðun launalaganna fari fram. Það skiptir því ekki miklu máli, þótt þetta mál bíði og menn láti sér nægja þær breyt., sem gerðar verða á laununum á sínum tíma.

Hvaða tími er það?

. Það er ómögulegt, að hugsa sér annað en að sá tími komi bráðlega. Dýrtíðaruppbótin hefir ekki verið framlengd nema til eins árs og er því varla hægt að bíða lengi með að endurskoða launalögin. Það hafa engar ástæður verið færðar fyrir þessari dulbúnu launahækkun, sem sanni réttmæti hennar. Hv. þdm. er þetta efni svo ljóst, að það þýðir ekki að hafa langar umr. um svo einfalt mál. Hér er heldur ekki um neina stórfellda breyt. eða launahækkun að ræða, sem hafi verulega þýðingu fyrir hlutaðeigandi embættismenn, og slík breyt. yrði ekki til þess að fyrirbyggja nýjar breyt. á þeim, þegar launalögin verða endurskoðuð. Vegna þessa telur minni hl. ástæðulaust að gera þessa breyt. og leggur því eindregið á móti frv.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég sé, að mótstaða hv.þm. V.-Húnv. er byggð á misskilningi. Laun dócenta sem slíkra eiga alls ekki að hækka úr því, sem nú er, heldur verða þeir aðeins eftir ákveðinn tíma prófessorar og fá þess vegna hærri laun síðar. Þetta kemur því ekkert launalögunum við eða yfirleitt kjörum embættismanna, þar sem bæði dócenta- og prófessoralaun verða óbreytt. Getur hv.þm. því ekki verið á móti frv. af þessari ástæðu.

Hannes Jónsson Ég held, að það sé fremur hv.frsm., sem misskilur þetta frv., heldur en ég. Hv. 1. þm. Reykv., sem flutti þetta mál í fyrra, taldi það launamál eins og ég. Mér finnst það hefði átt að vera meira samræmi í skoðunum þeirra flm. á því, hvað í frv. felst, og að framsaga þess hefði mátt vera dálítið rækilegri. Ég held, að það sé ekki prófessorsnafnbótin, sem er aðalatriði þessa frv. fyrir dócentana, heldur launahækkunin, sem henni fylgir. Og ef laun dócentanna eru of lág nú, er auðvitað rétt að hækka þau á sínum tíma; en mér finnst það ætti að bíða þangað til endurskoðun launalaganna í heild sinni fer fram, sem hlýtur að verða innan skamms.

Magnús Jónsson * Þó að hv.þm. V.-Húnv. finni ekki mikið til þess sjálfur, þá getur öðrum leiðzt það, að hann skuli ekki átta sig á þessu máli, þar sem hann er þó frsm. minni hl. Ég geri ráð fyrir, að það sé rétt, að enginn dócent sé svo hégómlegur að sækjast eftir prófessorsnafnbótinni, ef hann fengi ekki um leið prófessorslaun. Þetta er auðvitað launamál að því leyti, sem dócentum er veittur réttur til að vinna sig áfram og ná sama rétti til launahækkana og prófessorar. En sér ekki hv.þm. V.-Húnv., að þetta kemur ekki ert við endurskoðun launalaganna? Ég nenni ekki að vera að elta ólar við að koma hv.þm. í skilning um þetta, ef hann vill ekki skilja það. Það er sem sagt tvennskonar misskilningur að vera að tala um endurskoðun launalaganna í sambandi við þetta mál. Fyrst og fremst virðist aldrei ætla að koma að því, að þessi margumtalaða endurskoðun sé framkvæmd, og í öðru lagi myndi hún ekki breyta þeim mun, sem gerður hefir verið á prófessorum og dócentum.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) Hv. frsm, minni hl. vítti mig fyrir litla framsögu. Ég gerði reyndar ráð fyrir, að allir hv.þm. hefðu lesið frv. En þar sem ekki er hægt að sjá, að hv.frsm. minni hl. hafi gert það, ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp 1. gr. frv.: „Þegar dócentar við Háskóla Íslands hafa starfað í embætti í 6 ár, verða þeir prófessorar með sömu réttindum og skyldum sem aðrir prófessorar háskólans. Þó skal ekki greiða þeim hærri launaviðbót en svo, að samanlögð laun og aukatekjur embættisins verði jafnt prófessorslaunum“. Það er greinilegt, að hér er hvorki að ræða um launhækkun dócenta eða prófessora, heldur hitt, að dócentar geti undir vissum kringumstæðum orðið prófessorar. Vænti ég, að hv.frsm. minni hl. geti að fengnum þessum upplýsingum snúizt á sveif með meiri hl.

Hannes Jónsson Það er ekki hægt að segja, að mikill svipur sé með því, sem hv.flm. þessa frv. segja. Annar telur, að ég fari með rétt mál, en hinn rangt; og þó kemur þeim báðum saman um, að ég misskilji frv. Hv. 1. þm. Reykv. var líka flm. þessa frv. í fyrra, og hafi hv. 2. þm. Reykv. á réttu að standa nú, hefir hv. 1. þm. Reykv. ekki vitað, hvað það var, sem hann samdi og bar fram þá. En mér finnst miklu sennilegra, að það sé hv. 2. þm. Reykv., sem veður reyk og villu í þessu máli nú, og að það sé misskilningur hjá honum, að hér sé ekki um launamál að ræða. Ég endurtek því, að mér finnst þetta ætti að bíða eftir endurskoðun launalaganna, ef hv.þm. á annað borð trúa því, að hún verði gerð, og ég tel sjálfsagt, að svo sé, þar sem dýrtíðaruppbótin er framlengd nú aðeins til eins árs. Þetta er að vísu ekki stórvægilegt mál, en það verður ábyggilega ekki til að greiða fyrir endurskoðun launalaganna í heild, þegar hún fer fram, ef nú á að ganga inn á þá braut að gera breyt. á kjörum einstakra embættismanna, heldur þvert á móti.

Flm. (Ingvar Pálmason) Ástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er fram komið, eru þær, að síðan fiskiflotinn jókst svo mjög, sem raun er á, hefir það viljað brenna við, að skráning skipa væri í megnasta ólagi. Það hefir oftar en einu sinni komið fyrir, að skip, sem strandað höfðu eða horfið úr sögunni á einhvern annan hátt, hafa staðið á skipaskrám árum saman eftir að þau voru ekki lengur til, og líka hitt, að skip, sem lögum samkv. átti að skrásetja, hafa ekki verið skrásett á réttum tíma. Samkv. l. frá síðasta þingi var skipaður skipaskoðunarstjóri, tíi þess að hafa eftirlit með skipum og bátum og öryggi þeirra. Þessi maður ferðaðist kringum landið síðastl. sumar í erindum síns embættis, og gafst þá kostur á að kynna sér þetta mál. Komst hann að raun um, að ýmsu var ábótavant um skráning skipa víðsvegar úti um land. Hefir hann síðan samið þetta frv. til þess að ráða bót á þeim göllum, sem hann varð var við. Snéri hann sér til mín og hv.þm. Ak. um að flytja frv., og urðum við fúslega við þeirri ósk, með því að okkur var hvorumtveggja kunnugt um, að full þörf var á að hreyfa þessu máli og reyna að koma fram endurbótum á því fyrirkomulagi, sem nú er á skráning skipa. Þó að þetta frv. sé fyrirferðarmikið, eru þær breyt., sem það gerir á núgildandi löggjöf um þetta efni; ekki eins miklar og búast mætti við. Aðalbreyt., sem frv. fer fram á, að gerð verði, er sú, að færa eftirlitið með skráning skipa yfir á skrifstofu skipaskoðunarstjóra. Eins og stendur er yfireftirlitið með þessu í stjórnarráðinu, og af því leiðir, að því er í ýmsu ábótavant, þar sem hér er um hjáverk að ræða. Þar sem nú er búið að stofna sérstaka skrifstofu til eftirlits með skipum og bátum og öryggi þeirra, virðist ekki nema eðlilegt í alla staði, að eftirlitið með skráning skipa verði einnig lagt undir þá skrifstofu, enda er svo gert í nálægum löndum. Eftir því, sem ég hefi átt kost á að kynna mér kostnaðarhlið þessa máls, virðist mér sem hér verði ekki um mikil aukin útgjöld að ræða, en hinsvegar verður eftirlitið með skráning skipa miklum mun öruggara, ef þessi breyt. kemst á. Þetta er höfuðbreytingin, sem frv. ger- ir á núgildandi l. um þetta efni. Auk þess er um nokkrar smærri breyt. að ræða, sem alstaðar standa í sambandi við höfuðbreytinguna, svo að ég sé ekki ástæðu til að fara út í þær sérstaklega. Ég geri ráð fyrir, að þessu máli verði að sjálfsögðu vísað til n., og þó að það eftir efni sínu ætti heima í sjútvn., vil ég samt leyfa mér að leggja til, að því verði vísað til allshn. Ég lít svo á, að það sé einkum hin lögfræðileg á hlið málsins, sem þurfi að athugast í n., og þar sem hinn eini lögfræðingur, sem sæti á í þessari deild, er í allshn., en ekki í sjútvn., þar sem við aftur á móti flm. frv. eigum báðir sæti, leyfi ég mér að vænta þess, að hv. deild fallist á að vísa málinu til allshn.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Ég mun ekki flytja langt mál að þessu sinni um þessa till. Hún er orðin hv.þdm. allkunn, því að hún lá hér nálega shlj. fyrir síðasta þingi. Var hún borin fram í Sþ., en síðla þings, og fyrir einhver atvik dagaði hana uppi. Það hefir talazt svo til með mér og hæstv. fjmrh., að málið yrði lagt fyrir þingið nú og vísað til fjhn., og þar sem sú n. mun fá í hendur gögn þau, sem kostur er á, hefir hún það á valdi sínu að leggja fram rökstutt álit sitt um málið, þegar hún hefir athugað það í kyrrð og næði. Vona ég, að n. gefi sér tíma til þess að athuga þetta mál svo, að ekki þvælist það lengur fyrir, enda er tími til kominn, að það verði til fulls á enda kljáð. Þetta mál er ekkert flokksmál, eins og grg. ber með sér og nöfn þeirra manna, er till. flytja, því að bréf það, sem skráð var eftir þingslit í fyrra, áskorun til hæstv. fjmrh. um að greiða herra Páli Torfasyni það, sem honum kynni að reynast vangoldið af þóknun þeirri, er umsamin var af ríkisstj. fyrir milligöngu hans við enska lánið árið 1921, var undirritað af 24 alþm., þar á meðal formönnum allra flokkanna, forsetum, formönnum nefnda, o. s. frv. Nú hafa bætzt við tveir flm., og eru þá 26 menn af öllum flokkum, sem að þessu standa. Ég held, að hæstv. fjmrh. hafi þegar í vor haft svo góðan bakhjarl, að það hefði verið vitalaust, þótt hann hefði lagt sinn eiginn dóm á málið og greitt það, sem honum virtist rétt eftir eigin rannsókn. En honum hefir virzt málið nokkuð flókið, og því látið í ljós við mig og herra Pál Torfason, að hann óskaði eftir því, að það yrði borið undir þingið, og þá sérstaklega fjhn.Nd., svo að ákveðin till. kæmi fram frá þingsins hálfu, hvað greiða skyldi. Ég þarf lítið að reifa þetta mál. Satt að segja er það nokkuð viðkvæmt mál á ýmsar lundir, en eigi fýsir mig að kveikja illdeilur um það hér í deildinni, og vona, að þess þurfi ekki. Vísa ég til skjala þeirra, er fram munu verða lögð. Vænti ég þess, að hv.Nd. og Alþingi vilji nú ljúka þessu máli á þann hátt, að sá maður, sem hér á hlut að máli, verði fullsæmdur af, og það verði rakið svo til rótar, eftir þeim gögnum sem fyrir liggja, að hans hlutur megi bættur verða og hann fái það, sem reynist vangoldið. Ég lýsi því trausti til hæstv. fjmrh. og hv.n., að málið verði afgr. svo, að menn megi vel við una, ekki einungis þeir, sem hafa ritað nöfn sín á þessi skjöl og þáltill., heldur og sá maður, sem hefir setið yfir skörðum hlut allt of lengi. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. skýri málið frá sínu sjónarmiði, og því verði að lokinni þessari umr. vísað til fjhn.

Fjmrh. (Einar Árnason) Eins og grg. þessarar till. ber með sér, barst mér á síðastl. vori undirskriftaskjal frá 24 þm., þar sem þeir skora á ríkisstj. að greiða Páli Torfasyni það, sem hann kynni að eiga vangoldið af þóknun, er hann hefði átt að fá fyrir milligöngu um enska lánið 1921. Út af þessari áskorun fór ég að kynna mér dálítið þetta mál. Það er mjög stór bunki í stjórnarráðinu tilheyrandi þessari lántöku frá 1921. Ég hefi lagt nokkurt verk í að kynna mér málið, og auk þess útvegað nokkur ný plögg í því, til frekari skýringar, sem síðan hafa bætzt við málið. Niðurstaða mín var sú, að þetta mál væri allmjög flókið, og það gæti orkað mjög tvímælis, hvernig því í raun og veru væri varið. En eitt vil ég taka fram, og það er það, að í þessum skjölum liggur fyrir fullnaðarkvittun frá Páli Torfasyni fyrir því, að hann hafi fengið að fullu frá ríkissjóði þá greiðslu fyrir milligönguna, sem honum hafi borið. Þar sem ekki lá alveg greinilega fyrir, hvernig í þessu lægi öllu saman, sá ég mér að lokum ekki fært að verða við þessari áskorun, sem stj. hafði verið send um þetta mál, því það var ekki hægt að sjá, hvort ætti að greiða nokkuð, og þá heldur ekki, ef eitthvað ætti að greiða, hversu mikið. Nú kemur þessi till. hér fram þannig orðuð, að enn á ný skori þingið á stj. að greiða eitthvað óákveðið, sem kynni að reynast vangoldið. Út af þessu vildi ég taka það skýrt fram, að stj. mun ekki treysta sér til að greiða neitt til Páls Torfasonar, ef þingið ákveður ekki neitt nánara en tiltekið er í till. Ef þingið ætlast til, að stj. greiði eitthvað, verður það að ákveða að fullu, hversu mikla upphæð skuli greiða. Ég vildi aðeins taka þetta fram, til þess að flm. gengju ekki að því gruflandi, að það er tilgangslaust að samþ.till. með því orðalagi, sem á henni er, vegna þess, að eftir því verður ekkert greitt úr ríkissjóði. Ég er sammála hv. 1. flm., að sjálfsagt sé að þetta mál fari til n. og að hún rannsaki þetta mál eftir getu. Ég mun sjá um það, að hún fái öll þau plögg, sem í stjórnarráðinu eru og skýrt geta málið að einhverju leyti.

Halldór Stefánsson Það hefir komið hér fram till. um að vísa þessu máli til fjhn. Ég get ekki séð, hvaða þýðingu það hefir að vísa málinu eins og það liggur nú fyrir til fjhn., þar sem hæstv. stj. hefir lýst því yfir, að hún myndi ekkert gera í þessu máli, þótt till. verði samþ. eins og hún nú liggur fyrir. Mér finnst það liggja í hlutarins eðli, að þetta er lögfræðilegt mál, sem verður að útkljá á lögfræðilegum grundvelli. Þess vegna finnst mér vera þýðingarlaust að bera þetta mál fram hér á þingi í þessu formi. En fari svo, að því verði vísað til fjhn. eins og það nú liggur fyrir, er ekki nema sjálfsagt, að n. taki það til þeirrar athugunar, sem kostur er á. Þó ber þess að gæta, að fyrir n. liggja mörg stórmál óafgreidd, og ég álít, að henni sé skylt að afgreiða þau áður en hún geti gefið sér tíma til að rannsaka þetta mál. Eins og ég gat um áðan, er þetta mál þannig vaxið, að það er frekar lögfræðilegt atriði en það heyri undir álit eða úrskurð nefndar. Ég álít því, að nær sé að vísa því til fjvn., því að það sé þess eðlis, að það sé nánast beiðni um fjárveitingu, og að þá sé eðlilegt, að fjvn. gefi umsögn sína um slíka beiðni. Ég geri því að till. minni, að málinu verði vísað til fjvn.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Mér þykir þetta mál ekki fá hlýlegar undirtektir hér. Ég er hræddur um, að þegar málið er flutt hér af 26 þm., muni þeim ekki líka það vel, ef ennþá á að sporna svo í gegn því, að málið verði nú leitt til lykta hér í þinginu. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að hann hefir lagt mikla vinnu í það að tína til ýms gögn í stjórnarráði, og sumt frá útlöndum, til þess að komast að, hve mikið eftir stæði. En ef menn gefa sér tíma til að athuga þessi gögn, munu þeir sjá, að ekki er enn að fullu greitt það, sem samið hafði verið um við aðilja, að hann fengi fyrir milligöngu sína við enska lánið 1921. Ég skal á þessu stigi málsins ekki fara langt út í þessi efni, en þar sem hæstv. fjmrh. hefir tekið þá afstöðu í þessu máli, að taka ekki til greina áskorun þingmanna nema fram komi ákveðin till. um, hversu mikið skuli greiða, þá er augljóst, að nauðsyn ber til að rannsaka þetta atriði og komast að fastri niðurstöðu um það, hvað með réttu reynist vangoldið, svo sem nú er að orði kveðið í till. Hæstv. fjmrh. minntist þessa nafnkunna skjals, „fullnaðarkvittunarinnar“. Það er nú svo um hana, að það er löng saga að segja frá því, hvernig hún er til komin, og skal ég ekki fara út í það nú. Ég vona, að n. geti gefið sér tíma til að sjá, hvernig í málinu liggur, þótt hún hafi mikið að starfa. Hv. 1. þm.N.-M. taldi það enga þýðingu hafa að vísa málinu til n. þeirrar, sem hann er formaður fyrir. En ég vil lýsa því yfir, að ég ber svo mikið traust til formannsins og nefndarinnar, að ég vona, að honum lánist að greiða vel fram úr þessu máli. Hv. þm. benti á, að þetta væri lögfræðilegt mál og réttast væri að útkljá það fyrir dómstólum. Þetta kann að verða þrautalendingin, ef málið fær ekki framgang á þessu þingi. En það er nú svo um sumar skuldakröfur, að þær eru fullkomlega réttmætar, þótt þær verði ekki viðurkenndar fyrir dómi. Það eru margir þannig gerðir, sem betur fer, að þeir greiða skuldir sínar, ef réttmætar eru, þótt ekki væri hægt að sækja þær að lögum. Og ég treysti því, að elzta og helzta stofnun þessa lands sjái sæmd sína í því að skorast ekki undan að greiða það, sem sanngjarnt er og hver heiðvirður maður mundi gera. Ég vona því, að þingið líti á þetta mál með sanngirni, en fari ekki að beita neinum lagakrókum, og geri hinum aldraða dugnaðarmanni, sem alls góðs er verður, þau skil, að hann og þingið geti með góðri samvizku vel við unað. Ég vil ekki vísa þessu máli til fjvn. A. m. k. ekki fyrr en fjhn. hefir haft það til athugunar. Fjvn. mun heldur ekki hafa færra um að fjalla en fjhn., því að hún hefir mest að starfa af öllum nefndum. Annars er mér þetta ekkert kappsmál. Mér er sama, til hverrar nefndar það fer, ef það fær viðunandi afgreiðslu. Ég vona sem sagt, að formaður fjhn. bægi ekki frá sér þessu máli, og ber það traust til n., að hún gefi sér tíma til að afgreiða það, þótt hún hafi mörgu að sinna, því að þetta mál hefir beðið lengi og þarfnast því skjótrar afgreiðslu.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér fannst kenna ofurlítils misskilnings hjá hv. 1. þm.N.-M. um afstöðu mína til þessa máls. Mér skildist á honum, að n. gæti ekkert gert í þessu máli vegna afstöðu minnar. En ég vil, að n. geri ákveðnar till. um hvort borga ætti, og þá hversu mikið. Ég skal ekki hafa nein áhrif á, að hvaða niðurstöðu n. kemst um það. Ég lít svo á sem hv. 1. flm., að rétt sé og nauðsynlegt að leiða þetta mál til lykta á þessu þingi, því annars hefir maður þetta mál nokkuð lengi yfir sér. Ég óska ekki annars en að sýnd verði full sanngirni í þessu máli, og eins og hv.þm.N.-Þ. sagði, eru til siðferðisleg lög, sem vel geta komið til mála og rétt að hlíta í þessu máli, þótt svo sé, að það þýði ekki fyrir aðila að fara með málið til dómstólanna.

Pétur Ottesen Ég vil aðeins þakka hv. 1. þm.N.-M. það traust, sem hann sýndi fjvn. með því að gefa það í skyn, að hún væri snjallari en fjhn. að greiða úr þessu vandasama máli. Hinsvegar vil ég taka undir með hæstv. forseta (BSv), að fjvn. hefir engan tíma til að athuga þetta mál. Hún hefir nógu að sinna við að afgreiða fjárlögin. Þessu til sönnunar má geta þess, að á öndverðu. þingi var samþ. að vísa máli, svipaðs eðlis og það, sem hér liggur fyrir, til fjvn., en henni hefir ekki unnizt neinn tími til að sinna því. Slík ráðstöfun deildarinnar getur því orðið til þess að hefta framgang málsins á þessu þingi.

Halldór Stefánsson Ég skal játa, að ég skil ekki vel samhengið í ýmsum atriðum þessa máls. Torskildast er þó þegar hæstv. stj., sem ekki hefir komizt að neinni niðurstöðu um, hvað rétt sé í máli þessu, þrátt fyrir ítarlega rannsókn, ætlast til þess, að n., sem fyrirfram er hlaðin störfum, geti komizt að niðurstöðu í því. Hv. aðalflm. vildi heldur vísa þessu máli til fjhn. en fjvn. Ég hefi lítið annað um þetta að segja en áðan, að ef samþ. verður að vísa þessu máli til fjhn., mun hún rannsaka það eftir því sem tími verður til. En ég álít henni ekki skylt að taka það til athugunar fyrr en hún hefir afgr. önnur mál, sem fyrir henni liggja nú, og mörg þeirra eru stór mál og merkileg. Ég álít það vafasama hollustu við málið, að vilja endilega vísa því til n., sem hlaðin er störfum fyrir og ekkert getur sinnt því fyrst um sinn. Þá vil ég víkja að því, að hv.þm. Borgf. var að þakka mér, að ég hefði meira traust á fjvn. en fjhn. og hún mundi snjallari í að taka afstöðu til þessa máls. Hv. þm. hefir annaðhvort ekki heyrt eða skilið orð mín, eða í þriðja lagi talið sér bezt borgið með því að snúa út úr þeim. Ástæða mín var einungis sú, að eftir eðli málsins væri nær að vísa því til fjvn. en fjhn. Um það, hvor n. hafi meira að starfa, skal ég að vísu viðurkenna það, að þangað til fjvn. hefir skilað af sér áliti sínu mun hún hafa nóg að gera. En hins vil ég geta, að ýmsum hefir virzt, að hún þurfi ekki að hafa fjárl. svo lengi til meðferðar sem raun hefir á orðið. Og þegar hún hefir skilað áliti sínu, hefir hún nefnda minnst að gera. Aftur er það svo um fjhn., að ekki er líklegt, að hún geti afgr. þau mál, sem fyrir henni liggja nú, fyrr en fjvn. hefir skilað áliti sínu. Þar við bætist, að alltaf eru ýms mál að koma til fjhn., en til fjvn. kemur varla nokkurt mál nema þetta eina, fjárlögin.

Pétur Ottesen Hv. 1. þm.N.-M. þótti ég snúa út úr fyrir sér. Ég held ég hafi ekki gert það. Hv. þm. sagði, að samkv. eðli málsins ætti það betur heima í fjvn. en í fjhn. Nú hefir hæstv. forseti þessarar deildar lýst því yfir, að þetta mál muni ekki vinnast á vettvangi laga, heldur eingöngu á sanngirni og réttlæti. Ég get því ekki séð, að það sé neinn útúrsnúningur á orðum hv. 1. þm.N.-M., þó ályktað sé af þeim orðum hans, að málið eigi betur heima í fjvn. en fjhn., þá líti hann svo á, að meiri sanngirni og réttlæti ríki í fjvn. en fjhn.

Héðinn Valdimarsson Mér finnst þetta mál ekki eins upplýst og skyldi, enda var það ekki mikið skýrt í framsögu. Ég vil því láta vísa því til fjhn. Það væri þó æskilegt, að annaðhvort nú þegar eða þegar málið kemur úr nefnd fylgi því umsögn frá þáverandi ráðh., hv. 1. þm. Skagf., um hvað af öllum þessum peningum varð og hvers vegna þessi maður, sem mest átti við lántökuna, varð svo afskiptur. Mér finnst þetta vera nokkurt rannsóknarefni.

Magnús Guðmundsson Ég heyrði ekki betur en hæstv. fjmrh. segði, að miklar upplýsingar um þetta mál væru til í stjórnarráðinu. Hv. 2. þm. Reykv. þarf því ekki að undra, þótt þær liggi ekki hér fyrir nú. Hv. þm. beindi því til mín, hvað hefði orðið af öllum þessum peningum. Um það vísa ég til skjalasafns stjórnarráðsins. Ekkert hefir runnið í minn vasa af þeim, þótt hv.þm. væri að gefa það í skyn. Ég veit, að skjöl málsins sanna þetta fyllilega.

Flm. (Benedikt Sveinsson) Ég þarf litlu að svara því, sem fram hefir komið. Þó skal ég geta þess, að það er ekki nákvæmlega rétt hjá hv.þm. Borgf., að ég hafi sagt, að þetta mál myndi ekki vinnast fyrir dómstólum. Ég legg engan dóm á það. Hitt sagði ég, að það gæti verið réttlátt að greiða þetta fé, þótt svo kynni að fara, að það ynnist ekki fyrir dómstólum. Ég vil ekki valda neinni sundrung við þessa umr. Ég vona, að málið fái góðan endi hjá n. og að þeir, sem þekkingu hafa á máli þessu, skýri sem bezt fyrir n. torskilin atriði. Ég get búizt við, að n. tali við höfuðaðilja málsins, og getur hún þá ef til vill komizt að samkomulagi við hann og stj., og þyrfti þá ekki frekara samþykki eða meðferð till. sjálfrar í þinginu. Annars hefir n. óbundnar hendur við rannsókn þessa máls.