Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsrh., sem er yfirmaður efnahagsmála ríkisstjórnarinnar, hvort og til hvaða efnahagsráðstafana ríkisstjórn hans hyggist grípa til í tilefni af haustskýrslu Seðlabankans. Skýrslan var birt í síðustu viku og þar koma fram fjölmörg varnaðarorð sem brýnt er að bregðast við. Í fyrsta lagi telur bankinn að mikill og vaxandi viðskiptahalli sé alvarlegasti veikleiki í þjóðarbúinu. Hann stefnir í 40 milljarða og er þetta mesti halli í 15 ár. Í öðru lagi er bent á að hagvöxtur er keyrður áfram af einkaneyslu og skuldir heimilanna hafa hækkað um 43 milljarða á þessu ári. Í þriðja lagi er ónógur sparnaður og verður hann við sögulegt lágmark á þessu og næsta ári. Í fjórða lagi er mikill vöxtur útlána bankakerfisins sérstakt áhyggjuefni Seðlabankans vegna hættu á verðbólgu og aukins viðskiptahalla. Í fimmta lagi er hækkandi raungengi farið að þrengja að ýmsum atvinnuvegum. Það er því ljóst, herra forseti, að staðan er hættulegri en áður var talið. Ég benti á sömu atriði og Seðlabankinn gerir nú í umræðu um fjárlagafrv. Ytri aðstæður eins og hátt verð á sjávarvörum erlendis og lágt heimsmarkaðsverð á olíu hafa stuðlað að hinni kröftugu uppsveiflu en þar geta hlutir fljótt breyst. Seðlabankinn segir því að dragi ekki úr viðskiptahallanum á næstunni geti það grafið undan fastgengisstefnunni og langtímastöðugleika. Ef til vill ætlar stjórnin að láta kyrrt liggja fram yfir kosningar. Það væri hins vegar að mínu mati óábyrgt og verðbólgueldurinn sem kraumar í hagkerfinu getur hvenær sem er orðið að báli ef haldið er áfram með lausatök á efnahagsstjórninni við þessar aðstæður. Í nágrannalöndunum hefðu viðvaranir seðlabanka kallað á viðbrögð og aðgerðir og því er spurning mín til hæstv. forsrh.: Hyggst ríkisstjórn hans grípa til sérstakra ráðstafana í efnahagsmálum í kjölfar varnaðarorða Seðlabanka Íslands í haustskýrslu hans?

Herra forseti. Ég tel ekki að haustskýrsla Seðlabankans sem slík kalli á sérstakar aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins. Ég tel augljóst að sú efnahagsstefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt og lýsir sér m.a. í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og í aðgerðum til að hvetja til aukins sparnaðar í landinu sé mjög til þess fallin að halda í horfi og tryggja áframhaldandi efnahagsstöðugleika í landinu. Við vissum að viðskiptahallinn á þessu ári yrði mikill. Við vissum líka að að verulegum hluta er hann byggður á miklum fjárfestingum sem eiga sér stað í landinu, fjárfestingum sem síðar munu skila sér í auknum tekjum. Við vitum að vísu líka að hluti hans er byggður á verulega mikilli neyslu sem kemur í kjölfar þess að þjóðin hefur búið við kyrrstöðu og þegar vænkast hagur í efnahagsmálum er ekkert óeðlilegt þó að slíkur kippur eigi sér stað. Við vitum líka að allir helstu sérfræðingar spá því að úr þessum viðskiptahalla muni draga. Eitt er ég þó sannfærður um að sá hv. þm. sem kom hér upp áðan hefur hvergi komið nálægt því að semja frægan málefnasamning vinstri flokkanna vegna þess að allt sem þar var gert gekk í þveröfuga átt við það sem ég er að lýsa núna og stefndi að algerri sprengingu eins og menn vita í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég býst því við að hv. þm. hafi liðið illa meðan einhverjir settust niður og settu saman slíkan samsetning eins og þar var kynntur.

Herra forseti. Ég verð að lýsa yfir sérstökum vonbrigðum með svör hæstv. forsrh. Það fór að vísu eins og ég hélt að forsrh. mundi láta sér þessi varnaðarorð í léttu rúmi liggja og halda sig við efnahagsstefnuna sem kynnt var í haust. Það er einmitt það sem ég er að reyna að draga fram. Seðlabankinn kemst að svipaðri niðurstöðu og ég og aðrir hafa gert, að hér eru mjög alvarleg hættumerki í efnahagsstjórninni í samfélaginu og taka þarf á þeim. Það er alvarlegt þegar viðskiptahalli er mestur í 15 ára sögu og mjög alvarlegt þegar sparnaður er í sögulegu lágmarki. Hæstv. forsrh. ypptir öxlum og vill ekkert gera. Það lýsir efnahagsstefnu hans að láta reka á reiðanum eins og hann gerir vegna þess að ytri aðstæður hafa markað þessa uppsveiflu og það kemur einnig fram í skýrslu Seðlabankans. Það er ekki hægt, herra forseti, að mínu mati að tala jafn\-ábyrgðarlaust um efnahagsmál og hæstv. forsrh. gerir. Þetta mundi ekki þekkjast í nágrannalöndunum að farið yrði með opinberar aðvaranir á þennan hátt. Ég get fullvissað hæstv. forsrh. um það að í málefnaskrá samfylkingarinnar stendur að ríkissjóður skuli rekinn hallalaus og stefnt skuli að stöðugleika í hagkerfinu.

Herra forseti. Ég hef ekki séð þennan nýja en sá gamli er nú alþekktur og menn vita hvernig ...

Hvenær sagði ég það?

Sá gamli er alþekktur og menn vita hvernig hann stóð. Hann varð þó ekki nema tveggja mánaða gamall og einhverjir hafa komið að því að semja hann. En meginatriðin hjá Seðlabankanum og Þjóðhagsstofnun lúta að því að varlega sé farið í ríkisfjármálum og það er það sem verið er að gera. Ég á því von á að sjá stjórnarandstöðuna flytja tillögur um mikinn sparnað og niðurskurð í heilbrigðis- og félagslegri þjónustu og húsnæðisþjónustu til að fylgja eftir umvöndunarorðum hv. þm. Ég mun fylgjast spenntur með þeim tilþrifum öllum.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgrh. vegna Reykjavíkurflugvallar. Eins og kunnugt er fara yfir 400 þúsund farþegar um Reykjavíkurflugvöll á hverju ári og vegna hagstæðra flugfargjalda að undanförnu hefur farþegum heldur fjölgað. Aðbúnaður farþega er hins vegar heldur bágborinn en það sem er alvarlegast í þessu máli snýr að öryggismálum Reykjavíkurflugvallar. Í mörg ár hefur legið ljóst fyrir alvarlegt ástand flugbrauta. Flugbrautarljós eru frá seinni heimsstyrjöldinni og í miklum vatnsveðrum er völlurinn varasamur bæði við flugtak og lendingu. Það hefur verið ætlan ríkisstjórnar og samgrh. að taka á þessu máli. Hvað líður þeirri ætlan? Hvenær verður hafist handa við uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar?

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að nauðsynlegt er að gera sér grein fyrir því hvernig hægt væri að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll. Það mál er í lokavinnslu hjá Flugmálastjórn og ég geri mér vonir um að tillögur flugmálastjóra geti legið fyrir annaðhvort í þessari viku eða hinni næstu.

Herra forseti. Ég þakka þetta stutta svar. Ég vona að jafnstutt sé í framkvæmdir við Reykjavíkurflugvöll og svar samgrh. var. Ég skil það svo að það liggi nokkuð ljóst fyrir með fjármögnun, hvernig verði farið með þau mál. Ég lít þá líka svo á að snemma á næsta ári verði hafist handa við Reykjavíkurflugvöll. Ég vona að skilningur minn sé réttur. Ef svo er ekki vænti ég þess að hæstv. samgrh. leiðrétti mig.

Herra forseti. Það liggur ekki fyrir hvenær hafist verður handa um verkið. Enn er undirbúningi þess ekki lokið. Það þarf að ganga frá skipulagi og útboðum og þar fram eftir götunum en eins og ég sagði munu tillögur flugmálastjóra liggja fyrir í þessari viku eða hinni næstu.

Herra forseti. Í Útveginum, fréttabréfi LÍÚ, frá því í október er viðtal við hæstv. forsrh. þar sem hann víkur m.a. að menntunarmálum sjávarútvegsins. Þar segir hann hugmyndir um frekari uppbyggingu á þessu sviði á Akureyri koma vel til greina, hrósar árangri Háskólans á Akureyri og Verkmenntaskólans fyrir árangur í kennslu á sviði sjávarútvegsins og tengir þann árangur, sem orðið hefur af náminu fyrir norðan, beint við byggðamálin, enda gengi það að beina allri þessari starfsemi hingað suður þvert á allar þær hugmyndir sem menn hafa haft um byggðamálin almennt. Hann telur að Akureyri hljóti að eiga mikla möguleika núna varðandi frekari kennslu í sjávarútvegsfræðum þegar verið er að endurmeta þetta nám í framhaldi af breyttum lögum um framhaldsskóla. En hver eru viðhorf hæstv. menntmrh.? Er hann sammála hæstv. forsrh. um eflingu sjávarútvegsnámsins við Verkmenntaskólann á Akureyri? Væri ákvörðun um að áfram yrði boðið upp á skipstjórnarnám á Norðurlandi ekki liður í slíkri eflingu? Þetta eru spurningar mínar því að það hefur legið í loftinu að allt fagnám á skipstjórnarsviði yrði flutt til Reykjavíkur þegar menn verða aftur teknir inn í slíkt nám. Allt óöryggi í þessum efnum grefur undan. Það væri því farsælt fyrir uppbyggingu sjávarútvegsnámsins úti á landi og í leiðinni góð byggðastefna ef ráðherrann treysti sér til að lýsa því yfir að hann hygðist beina skipstjórnarnáminu áfram í þá skóla þar sem það hefur verið og verið með jafnmiklum ágætum og hæstv. forsrh. greinir frá í áðurnefndu viðtali.

Herra forseti. Varðandi sjávarútvegsnámið og sérstaklega skipstjórnarnámið er verið að hefja framkvæmd á nýjum sjávarútvegsbrautum. En því miður verður að segja þá sögu eins og er að ekki voru eins margir innritaðir á þær brautir í haust og við væntum og innritunin var mest í Reykjavík. Það fer að sjálfsögðu eftir áhuga nemendanna hvernig unnt er að skipuleggja námið. En ég hef einnig orðið var við að Landssamband ísl. útvegsmanna og útvegsmenn hafa ályktað um menntamál greinar sinnar. Þessi samtök hafa lýst því yfir að þau vilja mjög auka afskipti sín af rekstri skóla á þessu sviði. Ég vænti þess að þau muni einnig kynna mér hugmyndir sínar. Góð sátt var um inntak sjávarútvegsbrautarinnar og þær leiðir sem farnar voru til þess að kynna hana í sjö framhaldsskólum á landinu. Ég hef alls ekki útilokað að frekara nám og fagnám fari fram á fleiri stöðum en í Reykjavík. Það liggur alveg ljóst fyrir af minni hálfu að það á að skoða í hverju tilviki fyrir sig. Eins og hv. fyrirspyrjandi veit er nú um þrjá skóla núna að ræða, það er í Vestmannaeyjum, í Reykjavík og á Dalvík. Þessi mál þarf auðvitað að skoða í ljósi þeirrar þróunar sem verður og það á ekki að útiloka neinn skóla í þessu tilliti. Ef það er svo að útvegsmenn vilja koma frekar að skólarekstrinum erum við líka reiðubúnir til að ræða um það mál við þá og alla sem starfa í þessum greinum en það var góð sátt um sjávarútvegsbrautina og það var góð sátt um að tilboð um inngöngu á hana yrði í sjö skólum. En eins og hv. fyrirspyrjandi veit og hefur spurt mig um skriflega var innritunin mjög misjöfn eftir skólum.

Herra forseti. Ég lét þess getið að allt óöryggi grefur undan og þess vegna væri æskilegt að fram færi stefnumótun af hálfu menntmrn. hvað þetta varðar en ekki væri beðið eftir því hvort útvegsmenn vilja hugsanlega taka forustu í þessum málum. Ég er reyndar sammála hæstv. menntmrh. um að það væri mjög gott ef þeir létu meira í sér heyra og væru með ákveðnar hugmyndir en það kemur ekki í staðinn fyrir þá stefnumótun sem menn vilja sjá og þá ákvarðanatöku sem getur, ef hæstv. menntmrh. vill, breytt áherslum þannig að menn sækist frekar eftir því námi sem boðið er upp á ef þeir vita að þeir geta lokið því í þeim skóla sem þeir hefja það. Það er alveg ljóst ef menn eru ekki vissir um að geta lokið náminu þar sem þeir hefja það þá sækja þeir síður um það. Það held ég, herra forseti, að hafi orðið örlög sjávarútvegsbrautanna nýju víða. Menn vissu því miður að það lá ekki fyrir að þeir gætu lokið náminu í viðkomandi skóla og drógu þess vegna við sig að sækja um.

Herra forseti. Sjávarútvegsbrautirnar eru nú skipulagðar sem tveggja ára nám og síðan bætist þriðja og fjórða árið við. Verið er að vinna að námskrám um þriðja og fjórða árið eins og ég tel víst að hv. fyrirspyrjandi þekki. Þegar þær tillögur liggja fyrir eru menn betur í stakk búnir til að taka ákvarðanir um það hvernig staðið verði að náminu. Einnig er stefnt að því að búa þannig um hnútana að þetta nám verði engin blindgata heldur geti menn haldið áfram að því loknu upp á háskólastig ef þeir svo kjósa. Það er því verið að gjörbreyta þessu námi og síðan er sérstakt ákvörðunaratriði hvar námið á að vera. Það fer að sjálfsögðu eftir nemendafjöldanum og ef nemendur eru svo fáir að ekki er möguleiki að halda skólann annars staðar en á einum stað á landinu þá verða menn að horfa á það. Hvort það verður í Reykjavík eða annars staðar er svo sjálfstætt ákvörðunarmál.

Herra forseti. Nemendur í hagnýtri fjölmiðlun við Háskóla Íslands gerðu fyrir skömmu könnun á málfari í nokkrum útvarpsstöðvum. Þeir hafa kynnt fyrstu niðurstöðurnar úr þessari könnun. Þær sýndu að tími talaðs máls var stuttur og að íslenskukunnátta eða málfar sumra flytjenda var langt frá því að vera til fyrirmyndar þann tíma sem hlustað var. Fjölmiðlarnir, sérstaklega útvarp og sjónvarp, hafa hvað sterkust áhrif á þróun íslenskrar tungu. Því er mikilvægt að þeir sem koma þar fram, og þá sérstaklega starfsmenn fjölmiðlanna, séu meðvitaðir um stöðu sína gagnvart íslenskri málþróun og að áhrifin séu mest á málfar ungs fólks, bæði hvað varðar að festa í sessi hreinar málvillur, framburð eða erlendar slettur og slanguryrði. Á degi íslenskrar tungu er því við hæfi að spyrja hæstv. menntmrh.: Hyggst menntmrh. beita sér fyrir átaki til að bæta stöðu íslenskrar tungu í fjölmiðlum?

Herra forseti. Ég þakka þessa fsp. Ég var á málræktarþingi sl. laugardag og hlýddi á kynningu á þessari könnun og niðurstöðum hennar. Að vísu var tekið fram af kynnendum að það væru miklir fyrirvarar um að þessi könnun gæfi rétta mynd af því sem er í fjölmiðlunum, miðað við hvernig að könnuninni var staðið. En þau dæmi sem voru tekin sýndu að vissulega er þörf á því að gera átak til þess að bæta meðferð íslenskrar tungu í talmiðlum, eins og menn vilja gjarnan kalla ljósvakamiðlana og kom fram á þessu málræktarþingi að eðlilegt væri að tala um talmiðla þegar menn fjalla um hljóðvarp og sjónvarp. Til hvaða úrræða er best að grípa til gagnráðstafana og tryggja að menn vandi málfar sitt í þessum miðlum er ekki auðvelt að sjá í fljótu bragði. En ég er viss um að í þeim miðlum þar sem metnaður er til þess að starfsmennirnir vandi íslenska tungu er hægt að gera verulegt átak með því að hrinda slíkum vilja fram í skipulagðri starfsmannastefnu. Einnig kom fram á málræktarþinginu að mikill munur er eftir því hvort um er að ræða viðmælendur í þáttum eða stjórnendur þátta og það er vafalaust mjög erfitt að setja reglur um viðmælendur í þáttum, að þeir gangist undir íslenskupróf eða sýni hæfni sína í íslensku áður en þeir fara í þessa talmiðla. En það þarf að gera lágmarkskröfu til starfsmanna á þessum miðlum að þeir kunni íslensku og fari með íslensku og noti íslensku í störfum sínum með þeim hætti að öllum sé skiljanlegt því að það kom einnig fram að margt af því sem talað væri í sumum þessara miðla væri þess eðlis að mjög erfitt væri að skilja hvað fólk væri að fara þegar það segði þar hluti sem ættu að vera til kynningar á einhverju efni.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Í svörum hans kemur fram að hann hefur fylgst með þessu máli og gerir sér grein fyrir því að hér þarf úrbóta við. Ég vænti þess að það verði þá skoðað eða lagst yfir það hvernig megi fara í eitthvert átak. Það mætti t.d. hvetja fyrirtæki til að setja sér þau markmið að gerðar séu kröfur um að viðkomandi hafi vald á íslenskri tungu og hafi jafnvel einhver ákveðin próf. Rétt eins og fyrirtæki setja sér jafnréttismarkmið ætti að vera hægt að setja þessi markmið. Það er líka hægt að standa fyrir reglulegri úttekt svipaðri þeirri sem nemendur í hagnýtri fjölmiðlun gerðu svo hægt sé að fylgjast með stöðu ljósvakamiðlanna og grípa inn í ef málfar fer úr öllum böndum. Það er alveg rétt, það er ekki alltaf hægt að skilja það sem starfsmennirnir eru að koma frá sér. Það er óskýrt og erfitt fyrir fullorðið fólk að greina hvað sagt er. En ekki má heldur gleyma því að áhrif enskrar tungu eru mikil og hennar gætir mest hjá unglingum og ungu fólki sem hlustar hvað mest á hinar svokölluðu síbyljustöðvar, enska söngtexta og netið.

Herra forseti. Sjálfsagt er að kanna þetta og vafalaust geta nemendur í hagnýtri fjölmiðlun lagt sitt af mörkum til þess að fylgja rannsókn sinni eftir. Útvarpsréttarnefnd, sem stóð að málræktarþinginu með Íslenskri málnefnd á laugardaginn, mun vafalaust taka þennan þátt til skoðunar þegar hún metur störf sín þegar fram líða stundir. Ég á von á því að menn muni einnig ræða þetta á hinu háa Alþingi þegar frv. til nýrra útvarpslaga kemur til umræðu og menn skoða þau ákvæði sem þar er að finna um eflingu íslenskrar tungu í öllum útvarpsstöðvum. Sjálfur starfaði ég á fjölmiðli þar sem menn gátu ekki fengið vinnu nema ganga undir próf í íslensku og höfðu einnig sýnt vissa grunnþekkingu á íslensku samfélagi. Ég veit að hjá sumum útvarpsstöðvum gilda þær reglur að menn eru ráðnir eftir að hafa gengist undir slík próf. En það er mikilvægt að við höldum vöku okkar í þessu efni og sérstaklega vil ég vekja athygli á því nú á degi íslenskrar tungu að í öllum grunnskólum landsins er nú lögð meiri áhersla en áður á upplestur og hið talaða mál og einmitt í dag mun hefjast ný lestararkeppni í öllum grunnskólum landsins sem hvetur til þess að menn vandi sig í hinu talaða máli.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á skaðabótalögum. Frv. þetta felur í sér allnokkrar breytingar á lögunum en endurskoðun þeirra á sér nokkurn aðdraganda eins og kunnugt er. Skaðabótalögin eru frá árinu 1993 og var markmiðið með þeirri lagasetningu að endurbæta reglur um ákvörðun bóta fyrir tjón á mönnum, þar á meðal tjón vegna missis framfæranda. Einnig miðuðu lögin að því að færa reglur um tengsl skaðabótaréttar og annarra bótaúrræða til nútímahorfs. Þá gerðu lögin dómstólum kleift að taka eðlilegt tillit til hagsmuna þeirra sem valda tjóni eða bera skaðabótaábyrgð af öðrum ástæðum. Í tilefni gagnrýni á reiknireglur skaðabótalaganna skipaði ég nefnd í febrúarmánuði 1994 til að taka saman rökstutt álit á því hvort margföldunarstuðull í 1. mgr. 6. gr. laganna leiddi til þess að fullar bætur fengjust ekki fyrir fjárhagslegt tjón vegna varanlegrar örorku. Í nefndinni áttu sæti Gestur Jónsson hrl., Guðmundur Skaftason, fyrrverandi hæstaréttardómari, og Gunnlaugur Claessen hæstaréttardómari. Meiri hluti nefndarinnar lagði til að margfeldisstuðull þessi yrði hækkaður úr 7,5 í 10. Einnig lagði meiri hluti nefndarinnar til að lágmark miskastigs í 2. mgr. 8. gr. yrði hækkað úr 10% í 15% svo þeir sem hefðu engar eða takmarkaðar vinnutekjur ættu frekari rétt á bótum. Þessar tillögur leiddu ekki til breytinga á skaðabótalögunum á sínum tíma. Í tilefni af dómi Hæstaréttar 30. mars 1995 fól allshn. Alþingis Gesti Jónssyni og Gunnlaugi Claessen að taka á ný upp athugunina frá árinu 1994 með það að markmiði að kanna margfeldisstuðul 1. mgr. 6. gr. laganna í ljósi dóms Hæstaréttar og yfirfara önnur ákvæði laganna. Með álitsgerð Gests og Gunnlaugs frá 10. nóvember 1995 fylgdi frv. til laga um breytingar á skaðabótalögunum. Frv. varð ekki að lögum en með lögum nr. 42/1996 var stuðullinn í 1. mgr. 6. gr. laganna hækkaður í 10, auk þess sem gerðar voru breytingar á 8. gr. laganna. Þá var bætt við lögin ákvæði til bráðabirgða. Með því var dómsmrh. falið að skipa nefnd til að vinna að heildarendurskoðun skaðabótalaga auk þess sem lagt var fyrir ráðherra að skila Alþingi frv. til breytinga á lögum eigi síðar en í október 1997. Í samræmi við þetta var skipuð nefnd til að endurskoða lögin. Í henni áttu sæti hæstaréttarlögmennirnir Gestur Jónsson og Sigrún Guðmundsdóttir og Guðmundur Jónsson, fyrrverandi hæstaréttardómari, en hann var formaður nefndarinnar. Með lögum nr. 149/1997 var frestur til að leggja frv. fram á Alþingi framlengdur til októbermánaðar á þessu ári. Tilefnið var að nefndin sem vann að endurskoðun laganna taldi skorta fullnægjandi upplýsingar um tjónakostnað bifreiðatrygginga vegna líkamstjóna eftir gildistöku skaðabótalaga, en þær upplýsingar eru forsenda þess að unnt sé að meta áhrif tillagna nefndarinnar á iðgjöld bifreiðatrygginga. Nefndin skilaði dómsmrn. tillögum sínum 16. september sl. Komst hún ekki að einróma niðurstöðu og er frv. það sem hér liggur fyrir reist á áliti meiri hluta nefndarinnar en að því standa Gestur Jónsson og Guðmundur Jónsson. Sigrún Guðmundsdóttir skilaði séráliti og er það birt sem fskj. með frv. Í áliti meiri hluta nefndarinnar kemur fram að ekki hafi tekist að afla viðhlítandi upplýsinga frá tryggingafélögum til að mat verði lagt á iðgjaldaþörf bifreiðatrygginga. Þetta tel ég hins vegar ekki skipta höfuðmáli um framvindu frv. enda verða skaðabótalög að tryggja að tjónþoli fái fullar bætur án tillits til þeirra áhrifa sem það kann að hafa á tryggingaiðgjöld. Eins og ég hef rakið er frv. reist á tillögum meiri hluta nefndar sérfræðinga sem hafði með höndum lögskipaða endurskoðun skaðabótalaganna. Í nefndinni fór fram mikið og vandað starf og eru tillögur nefndarinnar ítarlegar og vel rökstuddar. Það er mikilvægt í ljósi þess að hér er á ferðinni þýðingarmikið mál sem bæði er flókið og viðkvæmt. Almennt má segja að frv. feli í sér þá breytingu á skaðabótalögum að við útreikning bóta er frekari áhersla lögð á einstaklingsbundna þætti í stað þess að staðla bætur. Nú mun ég í einstökum atriðum gera grein fyrir helstu tillögunum í frv. Lagt er til að horfið verði frá þeirri tilhögun skaðabótalaganna að hafa einn og sama margfeldisstuðulinn sem háður er breytingum til lækkunar frá 26 ára aldri tjónþola. Þess í stað er lagður til samfelldur margfeldisstuðull fyrir alla mannsævina sem lækkar með hækkandi aldri. Þetta miðar að því að bætur fyrir fjárhagslegt tjón verði sanngjarnari án þess að fórnað sé þeirri einföldun bótaákvarðana sem fólst í setningu skaðabótalaga. Í athugasemdum við 5. gr. frv. eru ræddar ítarlega þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar við útreikning margföldunarstuðulsins og leyfi ég mér að vísa til þeirra. Í frv. er gert ráð fyrir að miðað verði við fjárhagslegt örorkumat fyrir alla tjónþola en ekki einvörðungu þá sem nýta vinnugetu sína til að afla tekna. Þannig verður horfið frá því fyrirkomulagi að greiða bætur sem leiddar eru af mati á læknisfræðilegri örorku til þeirra sem hafa litlar eða engar tekjur, eins og almennt á við um börn, námsmenn og þá sem eru heimavinnandi. Skipting tjónþola í tvær fylkingar þar sem mismunandi aðferðum er beitt við útreikning bóta getur valdið misræmi og afmörkunarvanda. Óeðlilegt er að vinnutekjur sem maður hefur aflað sér geti valdið því að bætur lækki miðað við að þessara tekna hefði ekki verið aflað. Til að ráða bót á þessu og samræma aðferðir við útreikning bóta vegna varanlegrar örorku er lagt til að lögfest verði 1,2 millj. kr. lágmarksviðmiðun árslauna og að sú fjárhæð hækki miðað við grunnvísitölu skaðabótalaga. Með frv. er lagt til breyta reglum um frádrátt frá skaðabótum vegna greiðslu frá þriðja manni, svo sem almannatryggingum eða lífeyrissjóði. Í gildandi lögum tekur margfeldisstuðull laganna mið af því að tjónþoli haldi óskertum bótum þrátt fyrir greiðslur af þessu tagi. Sá margfeldisstuðull sem lagður er til með þessu frv. er hins vegar annars eðlis og miðast við að tekjutap vegna varanlegrar örorku verði að fullu bætt. Því er lagt til að félagslegar greiðslur til tjónþola verði dregnar frá bótum. Þetta tekur til bóta úr almannatryggingum og þess hluta örorkulífeyrisins sem svarar til iðgjaldagreiðslu vinnuveitanda, að teknu tilliti til greiðslu skatta af lífeyri. Af ákvæðum frv. leiðir að bótaréttur vegna varanlegrar örorku til þeirra sem eru 70 ára og eldri verður rýmkaður. Þannig er lagt til að margföldunarstuðull og lágmarkslaun sem lögð eru til grundvallar við útreikning bóta gildi til 75 ára aldurs. Þá er lagt til að ákvæði um að miskabætur greiðist ekki ef miskastig nær ekki 5% verði fellt niður. Þetta ákvæði hefur verið gagnrýnt með þeim rökum að lágmarkið leiði til þess að raunverulegur, varanlegur miski fáist ekki bættur, eða að minni miski en 5% sé metinn of hátt svo bætur falli ekki niður með öllu. Loks er með frv. lagt til að verulegar breytingar verði gerðar á gildandi reglum um örorkunefnd sem starfar samkvæmt lögunum. Ákvæði frv. miða að því að létta stigvaxandi álagi af nefndinni sem leitt hefur til óviðunandi tafa á afgreiðslu mála. Til að ná þessu markmiði er lagt til að horfið verði frá því að mestu að láta nefndina meta örorku og miskastig á fyrsta stigi. Þess í stað er gert ráð fyrir að málsaðilar afli sjálfir sérfræðilegs álits um örorku- og miskastig og þá læknisfræðilegu þætti sem meta þarf. Þau álit geti síðan hvor málsaðila borið undir örorkunefnd sem verður þá málsaðili á síðara stigi. Má gera ráð fyrir að til nefndarinnar verði skotið þeim málum sem á einhvern hátt eru sérstök eða fordæmisskapandi. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá allshn.

Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. er fram komið. Eftir því hefur lengi verið beðið og menn vita að það hefur tekið mjög langan tíma að undirbúa heildarendurskoðun á skaðabótalögunum eða allt frá árinu 1993. Hér er vissulega flókið og vandasamt mál á ferðinni, hér er kannski um flóknasta svið lögfræðinnar að ræða, skaðabótaréttinn, og málið því ekki einfalt. Auðvitað er grundvallaratriði eins og hæstv. ráðherra kom inn á, og það tek ég svo sannarlega undir, að tjónþolar fái sanngjarnar og eðlilegar bætur. Kannski voru á sínum tíma skiptar skoðanir um hvort svo væri. Deildar meiningar voru t.d. um ákvörðun lágmarkslauna til viðmiðunar við bótaútreikning og um afmörkun bótaréttar við aldur fyrir varanlega örorku. Eins var álitamál hvort sú viðmiðun sem notuð var um framtíðartekjur og útreikning bóta þar að lútandi viðhéldi launamisrétti kynjanna. Jafnframt töldu menn athugunarefni hvort tillögurnar mundu leiða til ofbóta í ákveðnum tilvikum. Auk þessa voru skiptar skoðanir um við hvaða ávöxtun ætti að miða glataðar framtíðartekjur við líkamstjón. Síðast en ekki síst var deilt um áhrif aukins bótaréttar á iðgjöld trygginganna. Ég held að þetta séu höfuðatriðin sem allshn. fjallaði um á sínum tíma. Af þessu er ljóst að málið var ekki einfalt viðfangs og allshn. þurfti því að viðhafa nokkuð óvanaleg vinnubrögð við meðferð þessa frv. þegar það kom fram á sínum tíma. Ein meginbreytingin sem gerð var 1996 fól í sér að margföldunarstuðullinn var hækkaður og lágmark miskastigs var lækkað úr 15 í 10% sem vissulega voru breytingar til bóta. Mér hefur ekki, herra forseti, unnist tími til að fara yfir þær breytingar sem frv. þetta felur í sér frá því við fjölluðum síðast um þetta mál eða hvernig tekið hefur verið á þeim ágreiningsatriðum sem uppi voru á sínum tíma. Ég vil því í megindráttum geyma mér að láta uppi skoðanir mínar á því þar til síðar. Ég á sæti í allshn. sem fær málið til umfjöllunar og m.a. er ljóst að mjög vel þarf að kynna sér álit nefndarinnar sem greinilega var ekki einróma í sinni afstöðu. Einn af þremur nefndarmönnum skilaði séráliti sem hæstv. ráðherra fór nú ekki yfir. Ég hef ekki haft tíma til að kynna mér það til hlítar en við snögga yfirferð á málinu virðist mér dregið úr bótarétti, a.m.k. í ákveðnum tilvikum frá því sem var í fyrra frv. Með því er ég ekki að segja að það geti ekki átt rétt á sér en auðvitað þarf að skoða það vandlega í allshn., t.d. eitt atriðið sem komið var inn á, hvort hér væri um ofbætur að ræða í ákveðnum tilvikum. Það er vissulega rétt að meginatriðið er að tjónþolar fái sanngjarnar og eðlilegar bætur en áður en Alþingi afgreiðir málið verður að skoða vandlega hvaða áhrif megi ætla að aukinn bótaréttur hafi á iðgjaldagreiðslur. Mér fannst, herra forseti, hæstv. dómsmrh. skauta nokkuð léttilega yfir það og ekki hafa tiltakanlega miklar áhyggjur af áhrifum ákvæðanna, sem vissulega eru réttarbætur, á iðgjaldagreiðslurnar. Það var einmitt eitt þeirra atriða sem við fórum mjög ítarlega yfir í nefndinni og hefur valdið miklum deilum milli tryggingafélaganna og Vátryggingaeftirlitsins og m.a. orsakað þann mikla drátt sem orðið hefur á framlagningu þessa frv. Því hafði ég nú ætlað að hæstv. dómsmrh. mundi gera þessu betur skil í framsögu. Ef það er rétt eins og fram hefur komið, t.d. í meðförum nefndarinnar, og það var þá auðvitað miðað við bótaréttinn eins og hann var þá í frv., að þetta orsakaði um 30--50% hækkun á iðgjöldum trygginganna þá erum við að tala um veruleg útgjöld fyrir heimilin. Ég hefði haldið, herra forseti, að það væri varla forsvaranlegt fyrir þingið að afgreiða málið án þess að þingið hefði a.m.k. einhverjar hugmyndir um áhrif þessa á iðgjaldagreiðslurnar Ég vil t.d. rifja upp að 1996, þegar frv. um þetta efni var lagt fyrir Alþingi, treysti allshn. sér ekki til að afgreiða málið þar sem ýmsar forsendur lágu ekki fyrir til að taka afstöðu til þess, eins og hvaða áhrif breyttur bótaréttur hefði á iðgjöld tryggingafélaganna. Upplýsingar sem fram komu í nefndinni voru vægast sagt mjög misvísandi, annars vegar frá tryggingafélögunum og hins vegar frá Vátryggingaeftirlitinu um áhrif á tjónakostnað bifreiðatrygginga vegna líkamstjóna, og töldu t.d. tryggingafélögin að þær breytingar sem þá lágu fyrir mundu leiða til 50% hækkunar á iðgjöldum. Aftur á móti hélt Vátryggingaeftirlitið því fram að ekki væri þörf á neinni verulegri hækkun á iðgjöldum. Menn sjá því á þessu hvað menn greindi mikið á um iðgjöldin. Mikið var fjallað um bótasjóðina, svo ég rifji það upp, þ.e. bótastjóði tryggingafélaganna, en á þeim tíma var áætlað að um 11 milljarðar væru í bótasjóðunum. Tryggingafélögin héldu því fram að þeir 11 milljarðar sem voru í sjóðunum væru eingöngu skuldbindingar vegna tjóna sem ekki væri búið að ganga frá en Vátryggingaeftirlitið hélt því aftur á móti fram að a.m.k. 3--4 milljarðar væru í þessum bótasjóðum sem hægt væri að nýta til að mæta kostnaði sem hlytist af tillögum sem lágu fyrir um breytingu á skaðabótalögum. Menn deildu því ekki einungis um áhrifin, hvort þau yrðu nokkur, veruleg, lítil eða mjög mikil á iðgjöldin heldur hvort einhver verulegur afgangur væri í bótasjóðum tryggingafélaganna til þess að standa undir þessum breytingum og aukna rétti. Ég hef ekki lesið frv. ítarlega og vel má vera að eitthvað sé um þetta að finna í greinargerðinni. Ég veit ekki til þess að við séum nokkru nær núna tveimur árum seinna en við vorum í allshn. á sínum tíma þegar við fjölluðum mikið um þetta mál og áttum marga og ítarlega fundi með fulltrúum tryggingafélaganna og Vátryggingaeftirlitsins. Og það er mjög miður ef svo væri. Mér finnst að hæstv. dómsmrh. hefði átt að eyða nokkrum orðum í þetta sem er kannski ein meginástæða þess að málið hefur tafist allan þennan tíma. Þetta sýnir ljóslega hve vandi allshn. var mikill á sínum tíma og hve nauðsynlegt var að greiða úr þessu máli og fá réttar forsendur til að hægt væri að leiða málið farsællega til lykta á Alþingi. Þessi ágreiningur varð til þess að allshn. lagði til að skipuð yrði nefnd til að skoða tiltekin atriði sem ágreiningur var um. Þetta er vissulega ekki eini ágreiningurinn eða eina deiluefnið og fór ég yfir það í upphafi máls míns. Nefndin átti að ljúka störfum 1997, en þá átti málið að koma aftur til þingsins. Nefndinni sem ráðherra skipaði tókst ekki að ljúka málinu vegna tregðu tryggingafélaganna til að veita henni nauðsynlegar upplýsingar sem hún gæti byggt niðurstöðu sína á, m.a. um það hvort nauðsynlegt væri að hækka iðgjöldin hjá tryggingafélögunum vegna breyttra bótagreiðslna. Hæstv. dómsmrh. lagði því fyrir Alþingi frv. þess efnis að nefndin fengi enn ársfrest til þess að ljúka málinu. Við meðferð þess frv. í allshn. lýsti endurskoðunarnefndin því yfir að fengi hún þær upplýsingar frá nefndinni sem hún var að kalla eftir frá tryggingafélögunum til þess að geta haft einhverjar forsendur til að meta iðgjöldin, gæti hún á stuttum tíma lokið sínu verki. En málin fóru á þann veg að bæði hæstv. dómsmrh. og hæstv. viðskrh. þurftu að blanda sér í málið til þess að fá Vátryggingaeftirlitið og tryggingafélögin til að veita umbeðnar upplýsingar. En allt virðist hafa komið fyrir ekki, ef marka má það sem fram kemur í grg. með þessu frv. Ég sagði á sínum tíma þegar við ræddum þetta á síðasta þingi, að niðurstaðan sem fékkst í því máli, jafnvel eftir að hæstv. dómsmrh. og hæstv. viðskrh. blönduðu sér í málið, að ég teldi málið enn mjög óljóst og misvísandi og alls óvíst hvort tryggt væri að endurskoðunarnefndin fengi umbeðnar upplýsingar til að geta lagt mat á iðgjaldaþátt þessara breytinga. Einmitt þess vegna, og ég held að það sé ástæða til þess að rifja það upp, lagði ég til í allshn. og við umræðu um þetta mál að vegna tregðu tryggingafélaganna til að veita upplýsingar, tregðu Vátryggingaeftirlitsins til samvinnu um málið og til að afla þeirra upplýsinga sem endurskoðunarnefndin taldi nauðsynlegar, að réttast væri að kallaður yrði til óháður aðili, t.d. tryggingasérfræðingur, til þess að fara ofan í málin og að hann fengi tilskilin umboð og leyfi til að kafa ofan í málið til að endurskoðunarnefndin gæti lokið sinni vinnu og fengið þær upplýsingar sem hún þyrfti til þess. Nú er komið í ljós, herra forseti, að þær viðvaranir sem ég setti fram í því efni og ótti minn um að nefndin mundi ekki fá þessar upplýsingar virðist hafa verið á rökum reistur og vil ég vísa í bls. 21 í frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Að mati frumvarpshöfunda hefur ekki tekist að fá fram svör við þeim spurningum sem nefndin leitaði svara við, að þær upplýsingar sem að framan eru raktar nægi ekki til þess að álykta um iðgjaldaþörf bifreiðatrygginganna eftir setningu skaðabótalaganna. Niðurstaðan er því að ekki sé unnt að veita svar við því erindi allsherjarnefndar Alþingis.`` Ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. dómsmrh. eða ríkisstjórnin í heild sem stendur að þessu frv. telji ásættanlegt að Alþingi afgreiði málið, sem örugglega er til bóta og beðið hefur verið eftir eins og ég sagði, án þess að vita hvort það leiði til kannski 30--50% hækkunar á iðgjöldum bifreiðatrygginga vegna þess að það er verulega þungur baggi fyrir ýmis heimili. Ég skal aftur undirstrika, og vona að menn misskilji það ekki, að ég tel bótaréttinn, alveg eins og hæstv. dómsmrh., vera aðalatriðið í þessu máli. En hitt skiptir auðvitað miklu máli líka. Ég verð því að lýsa, herra forseti, miklum vonbrigðum mínum með að við séum samkvæmt þessu litlu nær um áhrif breytingar á skaðabótalögunum á iðgjaldagreiðslur og vil lýsa raunverulega furðu minni á að ekki sé hægt að ná þessu fram. En það virðist vera, a.m.k. í mínum huga og mér fannst líka í hugum nefndarmanna í allshn., að tiltölulega auðvelt ætti að vera að afla þeirra upplýsinga sem nefndarmenn báðu um. Maður veltir því fyrir sér af hverju tryggingafélögin eru svona treg til þess að veita þessar upplýsingar. Hvað býr að baki því að tryggingafélögin eru svona treg til þess? Það sem um var beðið var að yfirfara rúmlega 900 slysamál sem urðu á árinu 1993 og Samband ísl. tryggingafélaga byggði mat sitt á um rúmlega 30% hækkun á iðgjöldum vegna breytinga á skaðabótalögunum, en niðurstaða í langflestum þessara liðlega 900 mála liggur nú fyrir samkvæmt því sem hér kemur fram. Af hverju er það svona mikið verk að fara yfir þessi 900 mál aftur þegar þau liggja nú fyrir? Af hverju má ekki fara ofan í þau? Það vekur ákveðna tortryggni, herra forseti. Það skulu vera mín lokaorð að mér finnst það varla boðlegt eftir alla þessa töf á málinu að ekki liggi fyrir upplýsingar um þessi áhrif á iðgjaldagreiðslurnar sem ég hef hér gert að umtalsefni og að Alþingi skuli eftir þennan tíma vera litlu nær um þörfina. Ég spyr um þetta, herra forseti, af því mér finnst þetta mikilvægur þáttur. Allshn. fer yfirleitt vel yfir þau mál sem hún fær til meðferðar og vinnur sína vinnu samviskusamlega og því veit ég af vinnu minni í allshn. á undanförnum árum og við umfjöllun um þetta mál að allir nefndarmenn voru sammála --- ég gat ekki heyrt annað en að stjórnarliðar í nefndinni væru líka sammála um það --- um að þessi hlið á málinu, þó hún væri vissulega ekki aðalatriðið, skipti máli og væri nauðsynleg til þess að hv. allshn. gæti glöggvað sig á málinu. Þess vegna lagði allshn. til á sínum tíma þá málsmeðferð sem viðhöfð hefur verið í þessu efni allt frá 1996. Ég vil í lokin, herra forseti, spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann telji forsvaranlegt að afgreiða málið frá Alþingi án þess að áhrifin á iðgjaldagreiðslur liggi fyrir. Og ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann muni leggja nefndinni það lið sem þarf til þess að afla þessara upplýsinga þannig að nefndin geti lagt mat á málið í heild sinni út frá eðlilegum forsendum, t.d. ef nefndin telur nauðsynlegt að fá óháðan aðila eins og tryggingasérfræðing til að fara ofan í málið meðan það er til meðferðar í allshn. Hvaða leið telur hæstv. ráðherra að sé fær til þess að allshn. geti metið áhrifin af þessum breytingum um hækkun á iðgjöldum af ökutækjatrygginga sem á sínum tíma voru metin 30--50% eftir því hvaða forsendur voru notaðar, sem vel má vera að hækki verulega eða lækki, væntanlega lækki, miðað við þær nýju breytingar sem hér eru lagðar til? Herra forseti. Þetta er vel meint af minni hálfu. Ég er einungis að kalla eftir tilstyrk hæstv. dómsmrh. til þess að hv. allshn. þingsins geti lokið vinnu við málið á eðlilegan og sómasamlegan hátt. Ég vil leggja mitt af mörkum til þess að þetta mál geti náð fram að ganga sem fyrst og orðið að lögum fyrir jól, eins og ég veit að hæstv. dómsmrh. stefnir að, en til þess tel ég að við þurfum alla aðstoð sem við getum fengið frá hæstv. dómsmrh.

Herra forseti. Sem svar við þeirri fyrirspurn sem hv. þm. bar fram þá get ég sagt að ráðuneytið mun fyrir sitt leyti reyna að greiða fyrir því að allar þær upplýsingar sem kostur er að afla verði lagðar fyrir nefndina. Að vísu heyra tryggingafélögin og málefni þeirra ekki undir ráðuneytið en það breytir ekki hinu að ráðuneytið mun kappkosta að greiða fyrir því að nefndin fái þær upplýsingar sem hún telur þörf á að hafa við hendina þegar ákvarðanir verða teknar. Það breytir ekki hinu að hér er um alveg tvö aðskilin mál að ræða, annars vegar skaðabótaréttinn sjálfan og hins vegar hvort breytingar á honum leiða til breytinga á iðgjöldum tryggingafélaga. Sú meginbreyting varð með setningu skaðabótalaganna að verið var að færa í settar réttarreglur ákvæði um það hvernig fara ætti með bótaréttinn og um leið var reynt að koma á einfaldari framkvæmd til þess að koma til móts við sjónarmið bótaþeganna. En það er, bæði fyrir og eftir setningu skaðabótalaganna meginsjónarmiðið, sem ég held að allir hljóti að vera sammála um, að það á undir öllum kringumstæðum að bæta tjónþola það tjón sem hann hefur orðið fyrir, hvorki meira né minna. Og einhver aðstaða tryggingafélaga getur aldrei breytt því meginmarkmiði. Menn hljóta að sníða ákvæði skaðabótaréttarins eftir þessu eina markmiði og þar getur ekkert annað haft áhrif. Hér var um flókið verk að ræða af því að um leið og verið var að lögfesta reglurnar var verið að einfalda þær, en hér er um tvo óskylda hluti að ræða. Ég skil hins vegar mætavel að menn vilji gjarnan hafa upplýsingar um áhrif á bótahliðina eða á iðgjaldahliðina eða þann þátt sem snýr að tryggingafélögunum. En það er allt annar handleggur og sú aðstaða getur aldrei haft áhrif á niðurstöðu settra reglna um bótaréttinn.

Herra forseti. Okkur hæstv. dómsmrh. greinir ekkert á um tilgang þess að breyta skaðabótalögunum og tryggja betur skaðabótaréttinn. Ég held að það hljóti að vera alveg skýrt. Ég tel, eftir því sem hæstv. dómsmrh. segir, að hann hafi skilning á því að nefndin þurfi á þessum upplýsingum að halda til þess að geta metið heildarmyndina. Hæstv. dómsmrh. segir að hann muni leggja nefndinni það lið sem hann getur til þess að hún geti aflað sér þeirra upplýsinga. Ég er satt að segja, herra forseti, ekkert sérstaklega bjartsýn vegna þess að við meðferð málsins á síðasta þingi --- til þess að knýja Vátryggingaeftirlitið til þess að veita umbeðnar upplýsingar og það er furðulegt að Vátryggingaeftirlitið skuli ekki aðstoða stjórnvöld betur en raun ber vitni í þessu máli --- þá eru kallaðir fram bæði hæstv. dómsmrh. og hæstv. viðskrh. En það virðist ekki hafa dugað nú þegar við fjöllum um málið í annað sinn. Þess vegna spurði ég, herra forseti, hæstv. dómsmrh. áðan þeirrar spurningar hvort hann telji það þá ekki rétt fyrst málin standa þannig að nefndin geti fengið sér til halds og trausts --- og það á vegum ráðuneytisins af því að það er raunverulega ríkisstjórnin sem leggur málið fram sem ætti að skila þessum upplýsingum til þingsins --- óháðan aðila, tryggingasérfræðing, til þess að ná fram þeim upplýsingum sem Vátryggingaeftirlitið virðist heykjast á. Ég tel að hæstv. dómsmrh. ætti að veita okkur þann atbeina að sjá til þess að óháður aðili, tryggingasérfræðingur, fari eðlilega ofan í málið. Það var raunverulega spurning mín. En ég tel að það sé borin von miðað við að tveir ráðherrar gengu í málið á síðasta þingi til þess að fá tryggingaeftirlitið og tryggingafélögin til að veita þessar upplýsingar, þá gekk það ekki betur en þetta. Bein spurning mín laut að því hvort hæstv. ráðherra væri tilbúinn til að aðstoða nefndina og að óháður sérfræðingur kæmi til liðs við okkur í þessu máli.

Herra forseti. Varðandi spurningu um það hvort nefndin geti kallað til sín óháðan sérfræðing geri ég fyrir mitt leyti engar athugasemdir við það. Það er í ákvörðunarvaldi nefndarinnar.

Herra forseti. Ég upplifi síðustu orð hæstv. ráðherra sem útúrsnúning við mál mitt vegna þess að hæstv. dómsmrh. veit nákvæmlega hvað ég er að meina með þessu. Það kom skýrt fram á síðasta þingi. Ég taldi það hafa komið skýrt fram í ræðu minni áðan og líka í andsvari. Það sem ég er að tala um var að ráðuneytið mundi sjá til þess að óháður aðili, tryggingasérfræðingur, færi ofan í þetta mál og legði mat á það sem upp á vantar og endurskoðunarnefndin kallaði eftir til þess að geta metið áhrifin af hækkun á iðgjöldum eða hvort hennar sé þörf með þessari breytingu. Mér finnst það satt að segja, herra forseti, vera skylda framkvæmdarvaldsins að koma með málið hingað til þingsins fullbúið til þess að við getum fjallað um það og þessi hlið er vissulega mikilvæg þó hún sé ekki aðalatriðið í þessu. Þess vegna finnst mér óþarfi, herra forseti, að hæstv. ráðherra skuli nota orð sín í þessum ræðustól þess að snúa út úr málflutningi mínum af því að hæstv. ráðherra vissi nákvæmlega hvað ég var að meina. Ég óska eftir því og veit að það verður þá til þess að greiða fyrir málinu í allshn. sem ég er boðin og búin til að gera. Ég bið hæstv. ráðherra að snúa ekki út úr máli mínu en svara því bara beint hér og nú hvort hann sé tilbúinn að beita sér fyrir því að slíkur tryggingasérfræðingur fengist til að fara ofan í málið með endurskoðunarnefndinni þannig að allshn. fengi þessar upplýsingar. Það er alveg ljóst að það mun greiða mjög fyrir málinu. Annars mun þetta bara lenda í karpi og þófi í nefndinni áfram á næstu fundum. Ég er alveg sannfærð um það. Þetta er fyrst og fremst sett fram af minni hálfu til þess að greiða fyrir störfum nefndarinnar.

Herra forseti. Við fjöllum um, eins og hefur reyndar komið fram, ákaflega flókið mál. Við erum að fjalla um bætur fyrir tjón sem menn verða fyrir. Þeim bótum má skipta í tvennt. Það eru annars vegar miskabætur sem maðurinn fær vegna alls konar röskunar á högum sínum, einnig sársauka og annað slíkt sem menn verða fyrir þegar þeir verða fyrir tjóni. Hins vegar eru það bætur fyrir tekjutjón, þ.e. bætur fyrir þær tekjur sem falla niður vegna þess slyss eða tjóns sem maður varð fyrir. Þessu tvennu vil ég halda algerlega aðgreindu. Herra forseti. Í svari sem ég fékk frá hæstv. forsrh. á 121. löggjafarþingi, 581. mál á þskj. 1340, kemur eftirfrandi fram: Ég spurði um hvað maður sem er með 80 þús. kr. á mánuði fengi í bætur frá, í fyrsta lagi almannatryggingum, í öðru lagi lífeyrissjóði sínum og svo í þriðja lagi samkvæmt skaðabótalögum ef hann yrði 100% öryrki vegna slyss. Hann fær 43.858 kr. frá SAL-sjóði í lífeyri, þ.e. rétt rúmlega helming af þeim tekjum sem hann hafði. Síðan fær hann frá Tryggingastofnun ríkisins í örorkulífeyri að teknu tilliti til lífeyrisins frá lífeyrissjóðnum 37.730. Samtals fær þessi maður sem var með 80 þús. kr. á mánuði í laun frá þessum tveimur aðilum 81.588 kr. Hann fær meiri lífeyri vegna þessa tekjutjóns en hann hafði í tekjur, hann er oftryggður. Ef sami maður hefur lent í slysi sem fellur undir ákvæði skaðabótalaganna fær hann 13,9 millj. kr. til viðbótar því að hafa hagnast á slysinu. Ef þeim bótum er dreift á starfsævina kemur það út sem 61.896 kr. á mánuði eða 75--80% þeim tekjum sem hann hafði. Samtals fær þessi maður 143.485 kr. á mánuði en hann hafði 80 þús. kr. áður. Við erum að tala um gífurlega oftryggingu þegar um er að ræða slys sem fellur undir skaðabótalögin. Þetta er samkvæmt svari forsrh. sem birtist á þskj. 1340. Herra forseti. Menn eru alltaf að velja milli þess að hafa kerfi einföld eða flókin. Einfaldleikinn þýðir að ekki er tekið tillit til persónulegra aðstæðna nema að litlu leyti og á móti kemur að réttlætið í einhverjum skilningi missir marks. Flækingin, þ.e. að taka tillit til fleiri og fleiri þátta, gerir það að verkum að til fellur kostnaður. Það er miklu dýrara að reka mál sem tekur mjög mikið tillit til persónulegra aðstæðna. Það þarf tryggingafræðing, það þarf lögfræðing og allt kostar þetta mikið og það er spurning hvort það borgar sig. En síðan er það spurningin hvort það sem við töpum með því að hafa einfaldleikann of mikinn sé of mikið. Hér þarf að finna einhvers konar meðalhóf. Það sem mér sýnist að ráði ríkjum þegar menn sömdu núgildandi skaðabótalög er það að menn hafi hreinlega gleymt lífeyrissjóðunum og almannatryggingum sem eru þó ekkert sérstaklega fyrirferðarlitlir aðilar, hvorki í fjárlögum né á fjármagnsmarkaði né í bótarétti og metið tjón mannsins eingöngu út frá slysinu en ekki tekið tillit til þess að slysið er bætt af þessum tveimur aðilum, meira að segja ofbætt í því tilviki sem ég nefndi. Svo eru að sjálfsögðu til dæmi um fólk sem er með hærri tekjur þar sem tjónið er ekki bætt 100% heldur kannski bara 70--80% og jafnvel neðar fyrir mjög háar tekjur. Nú kann einhver að spyrja, herra forseti, hvort þetta sé ekki allt í lagi, að maðurinn fái þarna 145 þús. kr. á mánuði út starfsævina þar sem hann hafði 80 þús. kr. áður. Þetta sé bara ágætt fyrir þennan einstakling og hið besta mál. Því er til að svara að allt er þetta greitt einhvern veginn af einhverjum og það er greitt af almennum tryggingum í gegnum skattkerfið, af lífeyrissjóðnum gegnum iðgjöldin og af tryggingafélögunum gegnum iðgjöld þeirra sem eiga að taka mið af áhættunni, þ.e. tjóninu ef þokkaleg samkeppni ríkir á þeim markaði sem er nú verið að stefna að. Það þýðir að oftryggingin sem er allt of mikil er greidd af bíleigendum, skattgreiðendum og iðgjaldsgreiðendum í lífeyrissjóði. Það er grundvallaratriði í allri tryggingastarfsemi að menn hagnist ekki á tjóninu. Menn eiga ekki að hagnast á tjóni og það á að bæta þannig að menn séu jafnsettir eftir sem áður en ekki að þeir hagnist og helst ekki að þeir tapi heldur. Nú er það svo að ýmis kostnaður er fólginn í því að sækja vinnu. Það eru t.d. ferðir á vinnustað. Það er fatnaður og annað slíkt sem menn þurfa að kaupa sér. Það er eitt og annað sem veldur kostnaði og svo auk þess menn sem eru heima, þeir geta hugsanlega stundum unnið eitthvað heima við en eins og ég gat um áðan getur verið heilmikill kostnaður fólginn í því að vera öryrki. Menn hafa kostnað af því. En þetta er ákaflega einstaklingsbundið og mismunandi. Ég tel mjög brýnt, herra forseti, að menn taki tillit til allra þátta bóta. T.d. vil ég nefna vaxtabætur, húsaleigubætur og barnabætur sem eru háðar tekjum en þegar tekjurnar koma fram sem eingreiðsla samkvæmt skaðabótalögunum teljast þær væntanlega ekki sem tekjur það sem eftir er starfsævinnar þannig að þessi maður getur notið vaxtabóta, húsaleigubóta og barnabóta í auknum mæli miðað við þær tekjur sem skaðabótalögin og eingreiðslan gefa tilefni til að meta, þ.e. 143 þús. kr. Hann getur verið miklu betur settur eftir slys en fyrir að teknu tilliti til þessara atriða líka. Herra forseti. Í frv. er gert ráð fyrir því og rökstutt þannig að 60% af bótum úr lífeyrissjóði skuli koma til frádráttar og síðan tveir þriðju af því að teknu tilliti til skattskyldu, þ.e. 40% af bótum frá lífeyrissjóði. Þetta er rökstutt þannig að atvinnurekendur greiði 6% iðgjald í lífeyrissjóð á móti 4% launþegans. Ég hef margoft bent á að ekki skiptir máli hver borgar þetta iðgjald í lífeyrissjóðinn. Það mætti hækka laun allra Íslendinga sem nemur 6% iðgjaldi atvinnurekandans og láta launþegann greiða allt iðgjaldið í lífeyrissjóðinn og allir aðilar eins settir, það breytti nákvæmlega engu. Ég skil því ekki almennilega þessa röksemdafærslu. Hugsunin er sú að allt sem er félagslega bætt eigi að koma til frádráttar en það sem ekki er félagslega bætt eigi að koma þeim til góða sem verða fyrir tjóni. Hugsunin er sú að maður sem tryggir sig prívat og persónulega eigi ekki að fá minni bætur fyrir bragðið og ég er sammála því. En menn sem tryggja sig samkvæmt lagaskyldu þar sem löggjafinn er að setja skyldu á fólk til að greiða í lífeyrissjóði til þess einmitt að létta byrðinni af ríkinu vegna þess áfalls sem menn verða fyrir vegna örorku og ef menn deyja of snemma eða þá ef menn verða mjög gamlir. Það er sett lagaskylda til þess að létta byrðinni af ríkinu. Slík lagaskylda hlýtur að koma að fullu til frádráttar í svona dæmi, þ.e. að í stað þess að taka 60% af lífeyri eða leggja til grundvallar 60% af lífeyri frá lífeyrissjóðum, eigi að taka allan lífeyri af lífeyrissjóði til frádráttar. Það á hreinlega að draga það frá tekjum mannsins áður en dæmið verður gert upp. Þá kemur í ljós hvert raunverulegt tjón mannsins er og þá er hægt að beita reglum frv. eða laganna á þennan einstakling. Herra forseti. Þetta frv. er eins og hefur komið fram ákaflega flókið og ég skora á hv. allshn. sem fær það til umfjöllunar að skoða allt bótakerfið í heild sinni og taka sérstaklega tillit til þess að lífeyrir frá lífeyrissjóðum er lögbundinn. Þetta er aðildarskylda samkvæmt lögum og þarna getur ekki verið um frjálst val einstaklings að ræða hvort hann greiðir í lífeyrissjóð eða ekki og þess vegna er eðlilegt að sá lífeyrir sem hann fær þannig lögbundið komi að fullu til frádráttar samkvæmt þessum lögum.

Herra forseti. Þetta frv. felur í sér heildarendurskoðun gildandi laga um vegabréf en þau eru frá árinu 1953. Þessi endurskoðun laganna er liður í endurskipulagningu á öllu því sem lýtur að prentun og útgáfu vegabréfa. Á alþjóðavettvangi hefur verið leitað leiða til að tryggja öryggi vegabréfa en fölsun þeirra hefur verið langvarandi og sífellt vaxandi vandi. Með nýrri tækni sem felst í útgáfu vélrænt lesanlegra vegabréfa hefur tekist að auka verulega áreiðanleika þessara skilríkja. Vegabréf af þessu tagi eru nú gefin út hjá nágrannalöndum okkar og um nokkra hríð hefur verið fyrirhugað að hefja útgáfu slíkra vegabréfa hér á landi. Í dómsmrn. hefur verið unnið að undirbúningi málsins í samráði við utanrrn. og Ríkiskaup. Með frv. er lögð til sú breyting að útgáfa vegabréfa verði í höndum ríkislögreglustjóra í stað þess að lögreglustjóri í hverju umdæmi landsins gefi út vegabréf. Til hagræðingar er hins vegar gert ráð fyrir að unnt verði að sækja um vegabréf hjá öllum lögreglustjórum og þeir sendi síðan umsóknir til ríkislögreglustjóra sem gefur út bréfin. Ástæða þess að lagt er til að útgáfa vegabréfa verði færð til ríkislögreglustjóra er að tæknibúnaður til útgáfu vélrænt lesanlegra vegabréfa er mjög dýr og af þeim sökum verður slíkum búnaði ekki komið fyrir hjá hverjum lögreglustjóra fyrir sig. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að ríkislögreglustjóri komi upp neyðarþjónustu þannig að þessi breyting leiði ekki til vandræða fyrir ferðamenn sem skyndilega þurfa á vegabréfi að halda. Þá er í frv. mælt fyrir um að öðrum stjórnvöldum megi fela útgáfu bráðabirgðavegabréfs og gætu slík stjórnvöld verið bæði lögreglustjórar og sendimenn Íslands erlendis. Skv. 6. gr. frv. verður vegabréf aðeins gefið út handa einum einstaklingi þannig að felld verður niður heimild til að skrá barn í vegabréf náins aðstandanda. Í þessu felst að gefa verður út sjálfstætt vegabréf til barns án tillits til aldurs þess. Þetta er í samræmi við alþjóðleg viðhorf og stuðlar að því að fyrirbyggja að börn verði numin á brott eða fari úr landi ásamt því foreldri sem ekki hefur forsjá barns en hefur nafn þess skráð í vegabréf sitt. Í 4. gr. er fjallað nánar um útgáfu vegabréfa til barna undir 18 ára aldri og tekið fram að við útgáfu vegabréfs til barns skuli liggja fyrir samþykki þess eða þeirra sem fara með forsjá. Þó er gert ráð fyrir að víkja megi frá þessu skilyrði ef sérstaklega stendur á. Þá er mælt fyrir um heimild um að afturkalla vegabréf í 7. gr. en slíka heimild er ekki að finna í gildandi lögum. Í þessu ákvæði er leitast við að skilgreina nákvæmlega hvenær heimild til afturköllunar vegabréfs er fyrir hendi. Loks er í 8. gr. lagt til að ríkislögreglustjóri haldi skrá um öll útgefin vegabréf og þar verði einnig skráð glötuð vegabréf. Þetta felur í sér að komið verður á fót tölvufærðri skrá á landsvísu í stað þess að lögreglustjórar í hverju umdæmi haldi skrá um útgefin vegabréf. Miðlæg skrá af þessu tagi mun auðvelda alla öflun upplýsinga sem er mikilvægt með hliðsjón af samstarfi við alþjóðlegar stofnanir og önnur ríki. Herra forseti. Ég hef þá í aðalatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. allshn.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim málum sem mér sýnist við fljótlegan yfirlestur að sé til bóta. Hér er lagt til að ganga þannig frá gerð vegabréfa að þau verði öruggari og minni hætta verði á að þau verði fölsuð. Í almennum athugasemdum við lagafrv. er jafnframt vakin athygli á því að hægt sé að auka öryggið með því að taka upp þessa vélrænu skráningu, þetta muni síðan stuðla að hraðari afgreiðslu farþega í vegabréfaskoðun o.s.frv. Almennt séð finnst manni þetta því allt stefna í rétta átt og auki öryggi varðandi þessa þætti. Að vísu vakna spurningar hjá okkur sem höfum efasemdir um Schengen-samkomulagið sem felur í sér afnám vegabréfaeftirlits. Maður veltir fyrir sér hversu brýnt þetta sé í ljósi þess að Schengen stefnir að því að menn geti ferðast innan Schengen-svæðisins án þess að hafa vegabréf. En látum það liggja milli hluta. Það er ekki aðalástæða þess að ég kveð mér hér hljóðs um þetta mál, heldur hitt að mér finnst þurfa að vekja athygli á fylgifiskum þessa frv. Frv. mun hafa það í för með sér að vegabréf verða aðeins gefin út á einum stað á Íslandi, þ.e. hjá ríkislögreglustjóra. Sýslumannsembættin, lögreglustjóraembættið í Reykjavík og sýslumannsembættin úti á landi, munu ekki lengur hafa heimild til að gefa út vegabréf. Þetta ásamt ákaflega mörgu öðru verður til þess að draga úr þjónustu við borgarana úti á landi. Það að sækja um vegabréf er að vísu ekki daglegur gjörningur hjá fólki og sem betur fer er það ákaflega sjaldgæft að menn þurfi að sækja um vegabréf. Engu að síður er þetta einn af þeim litlu þáttum sem alltaf hefur gert það eftirsóknarvert að búa úti á landi, þ.e. að geta átt þægileg og persónuleg samskipti við opinberar stofnanir. Með þessu frv. er einn þessara þátta að hverfa. Til lengri tíma litið veikir þetta fremur sýslumannsembættin. Þeim verkefnum sem sýslumannsembættunum hefur verið falið fram undir þetta mun fækka en hins vegar fjölga hjá ríkislögreglustjóra sem við vitum öll að er staðsettur á Reykjavíkursvæðinu. Ég ætla ekki að andmæla frv. almennt á þessum forsendum. Mér virðast mjög gild rök fyrir því að breyta vegabréfaútgáfu eins og hér er lagt til. Margvísleg rök eru tíunduð í athugasemdunum eins og ég nefndi og það kom fram í máli hæstv. dómsmrh. Ég geri engan ágreining um það. Ég velti hins vegar fyrir mér er hvort ekki væri unnt að ætla ríkislögreglustjóra að sjá svo um að hluti af þessari starfsemi fari ekki endilega fram hjá embætti ríkislögreglustjórans í Kópavogi? Í fyrsta lagi er ljóst að þessi tilhögun krefst einhvers konar framleiðsludeildar. Einhver mun þurfa að nýta hina nýju tækni sem innleiða á á grundvelli lagasetningarinnar, líta til með tækjum og annast framleiðslu vegabréfanna. Þarna verður væntanlega starfrækt einhvers konar prentsmiðja eða útgáfustarfsemi. Ég vil því spyrja hæstv. dómsmrh. hvort hann sjái nokkuð því til fyrirstöðu á grundvelli þessara laga að frá því verði gengið að þessi framleiðslustarfsemi fari ekki endilega fram á höfuðborgarsvæðinu, heldur t.d. hjá einhverju af sýslumannsembættunum úti á landi. Þar er víða ágæt starfsaðstaða fyrir hendi og þar væri hægt að nýta fjárfestingu og mannafla miklu betur með auknum verkefnum. Af hreinni tilviljun detta mér t.d. í hug tvö sýslumannsembætti sem hentuðu býsna vel, þ.e. Hólmavík og Patreksfjörður þar sem daglegar samgöngur eru við höfuðborgarsvæðið þar sem mannfjöldinn býr og auðvelt er að tryggja að framleiðsla á vegabréfum berist til Reykjavíkur eða hvert á land annað sem menn kysu að fá vegabréfin sín afhent. Ég held nauðsynlegt sé að fitja upp á þessum hugmyndum þrátt fyrir að hæstv. ráðherrar hafi annan ásetning. Það hefur alltaf verið þannig að starfsemin hefur tilhneigingu til að togast í eina átt. Þetta mál er auðvitað ákaflega smátt í sniðum. Það mun ekki valda byggðaröskun. Fólk mun ekki taka ákvörðun um að flytja af Vestfjörðum, Norðurlandi, Suðurlandi eða öðrum stöðum vegna þess að þar sé ekki lengur hægt að fá útgefið vegabréf. En eitt með öðru er þetta liður í að breyta því þjónustumunstri sem til staðar hefur verið. Ég tel því mjög mikilvægt að við skoðum þessa þætti í því ljósi. Hér á að taka ákvörðun um að tiltekinni atvinnustarfsemi sem falist hefur í gerð vegabréfa á sýslumannskontórunum, stimplun þeirra og útgáfu, ljúki hér með og verði komið fyrir hjá ríkislögreglustjóra. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki eðlilegt í ljósi þess að nútímafjarskipti, nútímasamgöngur og nútímapóstþjónusta bjóða upp á þá möguleika, að sérhæfð framleiðslustarfsemi af þessu tagi verði vistuð annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Ég vek athygli á því að í þessu plaggi er vikið að því, t.d. í athugasemdum við 2. gr., og gert ráð fyrir að um sé að ræða rafrænt samskiptaform milli ríkislögreglustjóra og annarra sem um þetta mál þurfa að véla. Það er því gert ráð fyrir að nýta alla nútímasamskiptatækni, fjarskiptatækni, til að vinna þessi störf og það er vissulega vel. Okkur er það öllum ljóst að einmitt þessi tækni gerir það að verkum að möguleikarnir til að staðsetja atvinnustarfsemi víðar um landið en áður eru margfalt meiri. Mér finnst að hér sé um að ræða spennandi valkost sem skoða mætti sérstaklega til að færa störf út á land, til að tryggja og nýta betur fjárfestingu og mannafla á landsbyggðinni og senda þau skilaboð út á land að hið opinbera vilji láta atvinnustarfsemi fara fram víðar en á höfuðborgarsvæðinu, þar sem því verður við komið. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins vekja máls á þessu í tengslum við málið sem hér er til umræðu. Ég ítreka að hér er ekki um að ræða stórt mál, það veldur ekki straumhvörfum í þjónustustigi á landsbyggðinni en mér finnst eðlilegt að menn haldi vöku sinni varðandi þetta í umræðunni. Ég tel að fjalla þurfi um þessa hlið ekki síður en aðrar þegar þetta mál verður kemur til hv. allshn. A.m.k. vil ég gjarnan að þau skilaboð komist í gegnum þessa umræðu til allshn. Alþingis að þessi þáttur verði alveg sérstaklega skoðaður. Ég hef að vísu þá reynslu, að sé ekki gengið frá málum fullkomlega strax við lagasetningu, endi þjónustustarfsemi af þessu taginu yfirleitt alltaf á einum og sama stað, helst sem mest í nágrenni við póstnúmer 101 í Reykjavík. Mér finnst að hv. allshn. þurfi sérstaklega að fara ofan í málið og kynna sér gaumgæfilega. Örugglega koma þær viðbárur einhvers staðar frá að þetta sé allt ómögulegt vegna þess að fjöldinn búi hér. Þá minni ég á að í frv. er gert ráð fyrir því að nýta nútímafjarskiptatækni og ég vek athygli á þeim algeru umbreytingum og umskiptum sem hafa orðið t.d. í póstsamgöngum í landinu. Sú breyting auðveldar mönnum að fá afgreidd vegabréf, þ.e. því má koma þannig fyrir að póstur berist á einum degi milli fjarlægustu landshluta. Ég vek athygli á því að almenna reglan er sú að menn þurfa að bíða nokkuð eftir vegabréfaútgáfu, nokkra daga ef ég man rétt, þannig að staðsetning tæknibúnaðarins og framleiðsludeildarinnar mundi væntanlega ekki hafa mikla röskun í för með sér fyrir þá sem sæktu um ný vegabréf. Fyrst og fremst væri framleiðslan á einum stað og vegabréfin yrðu síðan send til viðtakanda. Ég hygg að auðvelt væri að tryggja ekki lakari þjónustu með slíkri starfsemi á landsbyggðinni en með því að staðsetja hana á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Vegna ræðu hv. 1. þm. Vestf. vil ég segja, sem reyndar kom fram í máli hans, að gert er ráð fyrir því að menn geti sótt um vegabréf hjá næsta sýslumanni. Að þessu leyti er ekki verið að raska á neinn hátt þeirri þjónustu sem menn hafa í dag þó að sjálf útgáfa vegabréfanna verði færð til ríkislögreglustjóra. Varðandi hugmynd hv. þm. að staðsetja hugsanlega þann hluta af starfsemi ríkislögreglustjóraembættisins annars staðar en í Kópavogi þá finnst mér mjög eðlilegt, eins og hv. þm. lagði til, að hv. allshn. skoði þá hugmynd og fari yfir hana. Ég tel að að gefnu þessu tilefni sé bæði rétt og eðlilegt að svo verði gert og það verði þá einfaldlega metið.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. dómsmrh. vakti athygli á að gert er ráð fyrir því að menn geti sótt um vegabréf hjá sýslumannsembættum eftir sem áður. Afgreiðslan fer síðan fram hjá ríkislögreglustjóra eftir reglum sem nánar er kveðið á um í frv. Ég vil hins vegar sérstaklega fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að menn skoði það í hv. allshn. hvort möguleiki sé á því að staðsetja framleiðslu á vegabréfum annars staðar en hjá ríkislögreglustjóra í Kópavogi. Ég held að hér hafi verið sýnt fram á að auðvelt er að koma þessu við. Þetta er ekki, eins og ég sagði áðan, eitt af stóru málum þingsins, þetta er ekki eitt af átakamálunum og mun ekki skipta sköpum í stjórnmálaumræðunni. En þetta er eitt af þeim litlu málum sem getur skipt dálitlu og getur haft pínulitla þýðingu og gæti orðið til þess að efla tiltekin sýslumannsembætti sem til að mynda tækju þetta að sér og þá atvinnustarfsemi sem er til staðar á litlum stöðum og sem munar satt að segja mjög mikið um. Eitt og eitt slíkt sérhæft starf getur styrkt verulega atvinnustarfsemi á viðkomandi stöðum þar sem um fá slík störf er að ræða. Ég fagna því mjög yfirlýsingu hæstv. ráðherra og vænti þess að hv. allshn. Alþingis taki vel í þessa hugmynd.

Herra forseti. Hér hafa menn skipst á skoðunum um ný vegabréf. Allt er þetta nokkuð gott. En annað mál er það sem snýr að fólki sem þarf að endurnýja vegabréfin sín. Nú er þess sérstaklega getið að ekki megi setja nöfn barna inn í þau vegabréf sem foreldrar bera með sér. Af því leiðir að gefa verður út fleiri vegabréf þannig að dýrara verður fyrir fjölskyldur að fá vegabréfin. Aukin heldur eru menn að tala um að rétt væri að framleiða þau í dreifbýlinu sem þýðir aukinn kostnað vegna sendinga á vegabréfum til framleiðsluaðila. Ég skil hv. þm. Einar K. Guðfinnsson mjög vel að vilja efla atvinnu í hinni dreifðu byggð en ég get hins vegar ekki tekið undir það í þessu tilfelli. Það hlýtur að hafa aukinn kostnað í för með sér ef framleiðsla vegabréfa verður gerð einhvers staðar úti á landi þar sem mikill sendingarkostnaður hlýtur að koma til ofan á þann kostnað eins og ég gat um áðan sem verður hjá hverri fjölskyldu þegar hver og einn einstaklingur þarf að hafa sitt vegabréf. Það er því talsvert til margra átta að líta þegar frágangur laga um vegabréf verður allur.

Virðulegi forseti. Ég held að menn ættu aðeins að reyna að átta sig á hagstærðunum í þessu máli. Hvað ætli það mundi kosta að setja eitt lítið umslag utan um vegabréf og hvað ætli sendingarkostnaðurinn yrði mikill? Ef ég man rétt kostar frímerki utan á umslag 35 kr. Ég á ekki von á því að það mundi kollvarpa fjárhag heimilanna í landinu. Mér finnst því afar ólíklegt að það eitt og sér mundi tefja fyrir eða gæti verið almenn viðbára ef menn eru að velta því fyrir sér að koma þessari litlu framleiðslustarfsemi fyrir úti á landi. Fyrir utan það að ég geri ráð fyrir að fólk úti á landi fari einhvern tíma til útlanda og þurfi því að fá vegabréf og þyrfti þess vegna að borga þennan gríðarlega kostnað, 35 kr. fyrir að fá þetta í pósti. Ég held að þetta sé ekki viðbára sem menn geti komið með. Það geta verið einhver önnur rök og þá skulum við bara ræða þau. En ég held að öll rök önnur mæli með því að slík framleiðslustarfsemi geti farið fram hvar sem er á landinu í ljósi nútímapóstsamgangna sem hafa verið að breytast mjög mikið á undanförnum árum og tryggja það að til og frá flestum stöðum berst póstur nú daglega og tekur um það bil sólarhring að berast á milli fjarlægustu landshluta.

Herra forseti. Það sem þingmaðurinn kom inn á er auðvitað rétt. Þetta eru ekki stór peningaútlát. En það getur kannski eitt og annað fylgt þessu, t.d. tafir vegna veðurs og annað sem gæti torveldað slíkar boðleiðir. Ég er hins vegar ekki að horfa á þetta, en eins og ég gat um áðan safnast þetta þegar saman kemur ef menn ætla að fara þær leiðir að framleiða öll vegabréf Reykvíkinga t.d. á Patreksfirði. Í annan stað vildi ég einnig geta þess að tækninni fleygir það ört fram að ekki líður á löngu þar til fleiri vélar verða komnar út í hinar dreifðu byggðir þar sem menn geta þá bara gengið inn til sýslumanns eða lögreglustjóra viðkomandi staðar og sótt vegabréf án þess að leita þurfi hingað suður eða Reykvíkingar þurfi að leita til Patreksfjarðar.

Herra forseti. Mér finnst ekki hægt að láta hv. 1. þm. Vestf. einan um að halda uppi þeirri málsvörn sem hann gerir fyrir að hægt væri að dreifa atvinnustarfsemi um landið og einnig þeirri sem er á vegum hins opinbera. Ég hafði ekki skoðað þetta frv. mjög vandlega fyrr en í dag undir umræðunni og mér datt fyrst í hug þegar ég sá frv. til laga um vegabréf þau vandræði sem hafa verið á undanförnum missirum við að fá yfir höfuð vegabréf. Mér skilst að að einhverju leyti hafi það stafað af því að skortur hafi verið á eyðublöðum eða formum undir þau fyrirbæri og á sjálfsagt að bæta úr því í leiðinni. Varðandi rafræn eða rafrænt lesanleg vegabréf þá er það lengi búið að vera á dagskrá. Það kann vel að vera að af tæknilegum ástæðum í þessu tilviki sé heppilegt og hagstætt að færa þessa útgáfu sem slíka, hina fýsísku útgáfu saman á einn stað. Ég ætla ekki að andmæla því. Ég þekki ekki nógu vel til málsins til að fullyrða neitt um það. En hitt vil ég segja að það var þarft hjá hv. 1. þm. Vestf. að vekja máls á þessu því það er akkúrat þetta sem er að gerast á svo fjölmörgum sviðum, hægt og hljótt og enginn tekur eftir því. Fyrir dyrum stendur umræða hér á morgun um byggðamál og mér segir svo hugur að í ræðustólinn muni geysast hver skörungurinn á fætur öðrum, ekki síst úr stjórnarliðinu, og tala fjálglega um hin göfugu og háleitu markmið ríkisstjórnarinnar hvað varðar byggð í landinu og ekki vantar skýrslurnar og markmiðin. En hvað er að gerast á þessu ári? Það stefnir í að um þrjú þúsund manns flytji af landsbyggðinni til Reykjavíkur og það er m.a. vegna þess að á fjölmörgum sviðum sambærilegum við þetta eru að gerast smávægilegar breytingar þar sem straumurinn er yfirleitt allur í eina átt. Það er orðin sjálfvirk vanahugsun að þegar verið er að breyta einhverju fyrirkomulagi, stokka eitthvað upp, þá sé best að sameina allt í Reykjavík sem áður var kannski boðið upp á vítt og breitt um landið. Ég ætla að nefna annað lítið dæmi sem er mjög hliðstætt þessu. Í fyrra kom frv. til efh.- og viðskn. um breytingar í skattamálum þar sem átti að fela ríkisskattstjóra einum alla álagningu vörugjalda, færa þá starfsemi af skattstjóraumdæmunum úti um landið alla til Reykjavíkur. Það var sömuleiðis ekkert stórmál. Það var samt talsvert meira í ársverkum eða umsvifum en þetta vegabréfamál en það var algerlega hliðstætt að þessu leyti út frá þeirri sjálfvirku vanahugsun að einfaldast væri að safna þessu öllu saman í Reykjavík og helst hjá einhverjum ríkisskattstjóra, ríkistollstjóra, ríkislögreglustjóra eða ríkisvegabréfastjóra eða hvað það nú heitir og þá er þetta gert si svona. Ef menn spyrna aldrei við fótum sígur þetta hægt og hægt í þessa átt. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að menn horfi með gagnrýnum augum á möguleikana sem eru fólgnir m.a. í tækninni til að snúa slíkum straumum við. Af hverju er aldrei leitað eftir því eða það sett í forgang að skoða fyrst hvort starfsemin geti verið unnin úti á landi? Reynist það ekki hægt af tæknilegum ástæðum eða einhverjum öðrum hindrunum, þá sætta menn sig við það og að enn aukist á samþjöppun þjónustunnar, starfanna og umsvifanna sem eru á höfuðborgarsvæðinu. Menn hafa rætt mikið um möguleikana sem fólgnir væru í nýrri tækni, í fjarvinnslu og öðru slíku. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það vera allt saman meira og minna innihaldslaust kjaftæði þangað til eitthvað gerist. Af hverju auglýsa t.d. ekki ráðuneytin störf og segja: Vakin er athygli á að möguleikar kunna að vera á því að sinna þessum störfum úti á landi með fjarvinnslu. Af hverju er það aldrei gert? Er enginn með hugsun í þessum efnum? Þarf alltaf að vera með algerlega sjálfvirkar formúlur af því tagi að allar breytingar séu í þessa átt? Það sem ég óttast líka t.d. hvað varðar þjónustu sýslumannsembættanna sem eru þrátt fyrir allt eða hafa verið mikilvæg embætti, að ef verkefnin eru reytt af þeim eitt af öðru þannig að umsvifin minnka, fólk á sjaldnar og sjaldnar erindi til embættanna, þá fjarar auðvitað undan þeim og þau verða lögð niður, það endar þannig. Og þá skerðist sú þjónusta sem þau hafa hingað til boðið upp á. Ef þetta gerist meira og minna á öllum sviðum hinnar opinberu stjórnsýslu og þjónustu af þessu tagi, þá vitum við auðvitað hvað það hefur í för með sér. Ég fagna því að hv. 1. þm. Vestf. tók þetta upp alveg sérstaklega sem prinsippmál þó ekki sé það mjög stórt í sniðum. Ég fagna líka þeim orðum sem hæstv. dómsmrh. hafði um að það væri sjálfsagt að beina því til allshn. að skoða möguleikana á að þetta starf færi fram annars staðar. Ég gef satt best að segja ekkert fyrir það sem kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að flutningserfiðleikar yrðu á þessari vöru á milli landshluta. Ég held að besta fyrirkomulagið væri að mínu mati það að embættin sjálf sæju um að miðla þessu á milli sín þannig að fólk gæti gengið að vegabréfinu eftir að það hefði verið gefið út innan skamms tíma á þeim stað sem það lagði inn umsókn hjá sýslumannsembætti í heimabyggð sinni. Útgáfuaðilinn sæi þá einfaldlega um að pakka sendingunum og koma þeim áleiðis og ekki nokkur ástæða til að óttast að sendingarkostnaðurinn yrði umtalsverður, ekki heldur á pökkum sem bærust daglega með vegabréfum til Reykjavíkur sem dreifðust þar eða yrðu lögð fram til að sækja þau á útgáfustöðvum, nema menn veldu þann kost ef það reynist ábyggilegt og traust að hægt væri að senda vegabréfin beinlínis heim til fólks sem væri líka mögulegt. En sennilega mundi það verða að gerast með ábyrgðarpósti og er það kannski litlu minni fyrirhöfn og jafnvel meiri kostnaður heldur en ef fólk gæti eftir t.d. 2--3 daga eða þess vegna enn styttri tíma ef hægt væri gengið að vegabréfinu vísu á sama stað og það lagði inn umsóknina. Ég held að það væri besti kosturinn og þá gæti slík starfsemi prýðilega farið fram á Ísafirði, Akureyri eða Patreksfirði, sem hér var nefndur, og væri sá staður auðvitað vel að því kominn.

Herra forseti. Hjá síðasta ræðumanni kom fram að hann gæfi ekki mikið fyrir það sem ég hefði sagt og það er kannski allt í lagi.

Málið snýst um kostnað.

Já, málið snýst um örlítinn kostnað. Síðan getur hann þess að hægt sé að senda vegabréfið heim til hvers og eins sem sækir um vegabréf. Hæstv. dómsmrh. kom einmitt inn á það að meginmálið sem snertir þessa breytingu á lögum um vegabréf er að verið er að setja upp sérstaka vinnslu til að komast hjá því að vegabréf verði fölsuð. Ég er ansi hræddur um að einhverjir vankantar yrðu á því máli ef senda ætti fólki vegabréfin heim í pósti. Hvar á þá hin eiginlega undirritun að fara fram á vegabréfunum? Ég hélt að það gerðist alltaf við móttöku. Það eru því ýmsir vankantar á þessu þó að menn geri lítið úr því að hér er um aukinn kostnað fyrir fjölskylduna að ræða. Það er sú staðreynd sem blasir við og sá kostnaður mun aukast ef menn ætla að senda vegabréf í pósti. En meginmálið er að þetta er til þess að koma í veg fyrir að hægt sé að falsa vegabréf. Það hefur of mikið verið gert af því og ég sé ekki annað en verið sé að kalla á þá hættu ef sú meðferð verður tekin upp á vegabréfunum og þau jafnvel send heim til viðkomandi aðila án þess að hin eiginlega undirritun um þá staðfestingu að handhafi vegabréfsins sé sá sem hann segist vera hafi farið fram. Það eru því margar hliðar á þessu máli. En ég ætla að biðja menn orða lengst að taka ekki orð mín þannig að ég sé á móti hinni dreifðu byggð. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að reyna að efla störf þar. En það verður auðvitað að gerast á þann hátt að ekki sé verið að efna til frekari kostnaðar ef hægt er að komast hjá því.

Herra forseti. Ég lagði hv. þm. engin slík orð í munn að hann væri á móti hinum dreifðum byggðum. Þegar ég sagðist ekki gera mikið með málflutninghans þá vísaði ég beint til þess sem sneri að þessu með kostnaðinn af því ég tel að það sé auðleysanlegt mál og ekki það stórt í sniðum að ástæða sé í sjálfu sér að hafa af því áhyggjur. Mér fyndist eðlilegast að embættin sæju um þann kostnað og ekkert að því þó að það væri ekkert sérstaklega reiknað heldur væri það bara hluti af þeirri þjónustu sem þarna er innt af hendi. Auðvitað er eðlilegt að leita hagkvæmra leiða til þess að gera þetta og ég er viss um að þær er hægt að finna jafnt þó að þetta sé gert úti á landi. Ég var alls ekki að leggja til, og lýsti einmitt efasemdum um að menn mundu treysta sér til, að senda bréfin heim til fólks. Það mundi væntanlega aldrei gerast nema þá í gegnum ábyrgðarpóst eða með öðrum slíkum hætti og þá er eftir vandamálið með undirritunina. Ég held að heppilegasta fyrirkomulagið sé að útgáfuaðilinn eða embætti sýslumannanna og lögreglustjórans sendi þetta sín í milli og síðan geti fólk gengið að því á þeim stað þar sem það lagði inn umsókn sína um vegabréf og þá undirritað í leiðinni ef einhver slík undirritun fer fram á þessum vegabréfum, sem ég veit reyndar ekkert um, þessari nýju útgáfu eða nýju tegund af vegabréfum. Ég held að það sé einfaldasta fyrirkomulagið og það sem verður væntanlega ofan á. Ég bið því hv. þm. að misskilja ekki orð mín þó að ég nefndi þetta. Ég lýsti einmitt í leiðinni efasemdum um að það væri praktískt fyrirkomulag þannig að þessar spaklegu orðræður flokksbræðra áðan um frímerki og hvað kosti undir bréf eru sennilega bara fræðilegar en ekki praktískar því ég býst ekki við því að vegabréf verði send í stykkjatali í bréfum heldur verði þau einhvers konar pakkasendingar og síðan til afhendingar hjá embættunum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um embættiskostnað sóknarpresta og aukaverk þeirra. Með frv. er lögð til sú breyting á lögunum að þjónandi prestar og prófastar fái greiddan rekstrarkostnað embætta sinna frá biskupsstofu samkvæmt reglum sem kirkjuþing setur. Með hliðsjón af auknu sjálfstæði kirkjunnar í kjölfar gildistöku laga um stöðu, stjórn og starfshætti kirkjunnar frá árinu 1997 var ákveðið að gerður yrði samningur við embætti biskups Íslands um yfirtöku á rekstrarkostnaði vegna prestsembætta og prófasta, rekstrarkostnaði biskupsstofu, framlagi til Kristnisjóðs og sérframlögum til þjóðkirkjunnar. Samningur þessi var undirritaður 4. september sl. af biskupi Íslands, dóms- og kirkjumrh. og fjmrh. og tekur samningurinn gildi 1. janúar nk. Í samningnum sem birtur er sem fskj. með frv. er gert ráð fyrir því að þær breytingar verði gerðar á lögum um embættiskostnað sóknarpresta sem lagðar eru til með frv. þessu. Í frv. er lagt til að lögin taki gildi um leið og samningurinn. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir efnisákvæði frv. og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og meðferðar hjá hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um Landhelgisgæslu Íslands. Með frv. er lagt til að í lögunum verði mælt fyrir um samningsgerð við smíði varðskipa og viðhald þeirra. Þykir nauðsynlegt að reglur þar að lútandi verði lögfestar áður en hafin verður fyrirhuguð smíði á nýju varðskipi. Samkvæmt lögum um Landhelgisgæsluna er eitt helsta hlutverk hennar að hafa með höndum almenna löggæslu á hafinu umhverfis landið, jafnt innan sem utan landhelgi. Einnig ber Gæslunni að tilkynna, fjarlægja eða gera skaðlaus reköld, tundurdufl, sprengjur eða aðra hluti sem sjófarendum og almenningi getur stafað hætta af. Þá ber Landhelgisgæslunni að aðstoða við framkvæmd almannavarna eftir því sem ákveðið verður hverju sinni. Með hliðsjón af eðli þessara verkefna Landhelgisgæslunnar er nauðsynlegt vegna öryggishagsmuna að fullur trúnaður ríki um gerð og eiginleika varðskipa. Því þykir ekki fært að viðhafa útboð á alþjóðlegum markaði við smíði varðskipa og er lagt til að heimilt verði að leita tilboða frjálst hjá einum eða fleiri verktökum eða seljendum tækjabúnaðar í varðskip. Með þessu móti verður frekar búið svo um hnútana að öryggishagsmunir verði að fullu tryggðir. Á grundvelli sömu sjónarmiða og hér hafa verið rakin getur verið ástæða til að víkja frá almennum reglum um útboð varðandi viðhald varðskipa. Þetta getur þó ekki átt við í öllum tilvikum og verður að meta hverja framkvæmd fyrir sig í þessu tilliti. Með hliðsjón af þessu er lagt til að sama regla gildi um viðhaldsverkefni þegar sérstakir öryggishagsmunir krefjast. Ef ekki er um slíka hagsmuni að ræða ber hins vegar að fara með viðhaldsverkefni eftir almennum reglum. Við samningu frv. hefur verið litið til skuldbindinga okkar um opinber innkaup samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þær skuldbindingar hindra ekki aðildarríki samningsins til að gera ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að girða fyrir uppljóstrun upplýsinga andstætt mikilvægum öryggishagsmunum viðkomandi ríkis. Frv. er reist á þessum sjónarmiðum og hefur því verið gætt þjóðréttarlegra skuldbindinga Íslands. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði vísað að lokinni þessari umræðu til 2. umr. og meðferðar hjá hv. allshn.

Herra forseti. Á þskj. 196 hef ég lagt fram frv. til laga um breytingu á hjúskaparlögum, nr. 31/1993. Auk mín eru flutningsmenn hv. þingmenn Sigríður Anna Þórðardóttir og Arnbjörg Sveinsdóttir. Í 1. gr. þessa frv. segir, með leyfi forseta: ,,Við 2. tölul. 1. mgr. 102. gr. laganna bætist svohljóðandi málsliður: Ellilífeyrisréttindi hjóna, sem áunnist hafa á meðan hjónaband stóð, skulu þó ekki falla utan skipta.`` Efni þessa frv. hefur verið til umfjöllunar nokkuð mörg þing og er það að gefnu tilefni vegna hjúskaparlaga, eins og ég gat um áðan. Í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ný hjúskaparlög tóku gildi 1. júlí 1993 og er því lagt til að mælt verði fyrir um þetta atriði þar. Samkvæmt hjúskaparlögum er eign hjúskapareign nema sérstakar heimildir standi til annars, sbr. 54. gr., og er þar m.a. átt við persónuleg réttindi að svo miklu leyti sem það brýtur ekki í bága við þær sérreglur sem um þau réttindi gilda, sbr. 57. gr. laganna. Um fjárskipti þessara réttinda eru ákvæði í 102. gr. en þar eru taldar upp þær hjúskapareignir sem geta fallið utan skipta að kröfu maka. Í frumvarpi þessu er lagt til að ellilífeyrisréttindi verði ekki talin þar með, þau séu hjúskapareign sem geti ekki fallið utan skipta. Eins og nú háttar til eru ellilífeyrisréttindi beinlínis tengd þeirri persónu sem aflað hefur tekna og greitt af þeim iðgjald, enda þótt önnur eignamyndun af tekjum hjóna teljist hjúskapareign þeirra og henni sé skipt við slit hjúskapar. Eðlilegt er að litið sé á öflun ellilífeyrisréttinda sem eignamyndun sem aðilar hafa stuðlað að með ákveðinni verkaskiptingu. Það verður að teljast réttlætismál að litið sé á þessa eignamyndun sem sameiginlega eign hjóna. Auk þess hefur þetta þann kost að tekjuöflun hjóna hefur ekki áhrif á myndun ellilífeyrisréttinda þeirra, þ.e. að ekki skiptir máli hvernig hjón hafa valið að skipta með sér störfum og tekjuöflun heimilisins. Samkvæmt lögum eru allir landsmenn, sem starfa á almennum vinnumarkaði, skyldaðir til þess að vera aðilar að lífeyrissjóði. Slík aðild að söfnunarsjóðum lífeyriskerfisins hefur það í för með sér, með iðgjaldagreiðslum fólks í sjóðina í áratugi, að þar myndast raunverulega mesta eign viðkomandi einstaklinga á langri starfsævi. Þessi eign er skilyrt og felur í sér verðmætan tryggingarrétt að starfsævi lokinni. Því er sjálfsagt og eðlilegt að hjón líti á þennan rétt sem sameiginlegan rétt eins og aðrar eignir. Eins og fram hefur komið er frumvarp um þetta efni ekki lagt fram í fyrsta sinn nú. Oft hafa umræður og umsagnir um málið þó snúist meira um aðra þætti, eins og fjölmargar aðrar greiðslur frá lífeyrissjóðum, en sjálfan ellilífeyrisréttinn sem kannski vonlegt er. Kemur þar einkum til skráning á greiðslum og áunnum réttindum í viðkomandi lífeyrissjóði sem nú tengjast einvörðungu þeirri persónu sem iðgjöld til viðkomandi lífeyrissjóðs eru greidd fyrir, svo og sá viðbótarréttur sem ávinnst við inngreiðslu, þ.e. örorkulífeyrir og barnalífeyrir. Þá er réttur til töku ellilífeyris mismunandi hjá lífeyrissjóðum. Flutningsmenn gera sér fulla grein fyrir þeim vanda sem stjórnir fjölmargra lífeyrissjóða stæðu frammi fyrir væri ætlunin með frumvarpi þessu að rétturinn yrði allur sá sami hvað hjón varðar, þ.e. áunninn flýtiréttur til töku lífeyris, tímabundnar örorkubætur eða bætur fyrir langtímaörorku. Með frumvarpinu er hins vegar eingöngu gert ráð fyrir að við slit á fjárfélagi hjóna við skilnað skuli áunninn ellilífeyrisréttur greiddur til fyrrverandi maka miðað við inngreiðslur í viðkomandi sjóð á meðan hjúskapur stóð yfir og þá miðað við almennan lífeyrisaldur viðkomandi lífeyrissjóðs án tillits til flýtireglna. Að sjálfsögðu yrði viðkomandi lífeyrissjóður að taka upp skráningu lífeyrisréttinda með tilliti til þess sem að framan greinir. Ætla má að slík skráning yrði starfsmönnum lífeyrissjóða ekki erfið þegar litið er til tölvuvæðingar og mikils samstarfs og upplýsingaflæðis milli lífeyrissjóða í dag. Á 122. löggjafarþingi voru afgreidd lög frá Alþingi um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997. Þar er nokkuð komið til móts við efni tillögu þessarar með ákvæði í 14. gr. Í lögunum kemur fram að sjóðfélagi getur á grundvelli samkomulags við maka sinn tekið ákvörðun um, í fyrsta lagi, að ellilífeyrisgreiðslur sem renna eiga til hans skuli allt að hálfu renna til maka hans eða fyrrverandi maka. Í öðru lagi að í síðasta lagi sjö árum áður en taka ellilífeyris getur fyrst hafist og ef sjúkdómar eða heilsufar draga ekki úr lífslíkum að verðmæti uppsafnaðra ellilífeyrisréttinda hans skuli allt að hálfu renna til að mynda sjálfstæð ellilífeyrisréttindi fyrir maka hans eða fyrrverandi maka. Í þriðja lagi að iðgjald vegna hans sem gengur til að mynda ellilífeyrisréttindi skuli allt að hálfu renna til þess að mynda sjálfstæð réttindi fyrir maka hans. Nær slíkt samkomulag eftir því sem við á til ellilífeyrisgreiðslna, verðmætis ellilífeyrisréttinda eða ellilífeyrisréttinda beggja aðilanna og felur í sér gagnkvæma og jafna skiptingu áunninna réttinda meðan hjúskapur, óvígð sambúð eða staðfest samvist hefur staðið eða stendur. Flutningsmenn frumvarpsins telja að með þessum nýmælum í lögum nr. 129/1997 sé stigið skref í rétta átt, en vilja ganga lengra og því er það lagt fram að nýju.`` Flutningsmenn hafa fengið fjölmargar áskoranir kvenfélaga og kvenfélagasambanda í landinu þar sem þeir eru hvattir til að vinna þessu máli framgang. Ég vona, herra forseti, að svo megi verða nú í líklega tólfta skipti sem frv. er lagt fyrir hið háa Alþingi. Ég legg að lokum til að að lokinni umræðu verði þessu máli vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn.

Herra forseti. Frumvarpið sem ég mæli hér fyrir hefur tvisvar áður verið flutt, bæði á 121. og 122. löggjafarþingi. Það fjallar um að það ákvæði ættleiðingarlaga um að veita megi öðru hjóna með samþykki hins leyfi til að ættleiða barn þess eða kjörbarn gildi um einstaklinga í staðfestri samvist. Í 2. gr. segir síðan: ,,Önnur ákvæði ættleiðingarlaga um hjón en getur í 2. mgr. 5. gr. og ákvæði laga um tæknifrjóvgun gilda ekki um staðfesta samvist.`` Frv. er flutt af hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni, Einari K. Guðfinnssyni, Össuri Skarphéðinssyni, Guðnýju Guðbjörnsdóttur og þeim sem hér stendur. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 252 sem er 225. mál þingsins, um Orkusjóð. Í því er lagt til að sett verði sérlög um Orkusjóð og um leið að X. kafli orkulaga sem fjallar um sjóðinn verði felldur úr gildi. Frv. byggir að mestu á ákvæðum núgildandi orkulaga en hefur að geyma nokkur nýmæli. Helstu nýmæli eru þessi: Í fyrsta lagi er lagt til að Orkusjóður fjármagni yfirlits- og undirbúningsrannsóknir á orkulindum landsins. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1999 er gert ráð fyrir þessari breytingu á hlutverki Orkusjóðs og lagt til að 50 millj. kr. verði varið til rannsóknanna á árinu 1999. Í öðru lagi er lagt til að Alþingi kjósi þrjá stjórnarmenn í orkuráð með hlutfallskosningu eftir hverjar alþingiskosningar, en ráðherrar skipi tvo. Í þriðja lagi er lagt til að orkumálastjóri veiti orkuráði ráðgjöf eftir því sem um er beðið. Skv. X. kafla orkulaga er orkumálastjóri framkvæmdastjóri Orkusjóðs en þar sem Orkustofnun kemur til með að sækja fjármuni til sjóðsins verður orkumálastjóri vanhæfur til að gegna stöðu framkvæmdastjóra hans. Í fjórða lagi er lagt til að ef ráðist er í orkuframkvæmdir sem undirbúnar hafa verið með sérstökum rannsóknum og áætlanagerð sem kostaðar hafa verið með fé ríkisins, þar með töldu fé Orkusjóðs, skuli framkvæmdaaðilinn endurgreiða Orkusjóði þann kostnað við veitingu virkjana eða nýtingarleyfa. Gert er ráð fyrir að endurgreiðslu verði að fullu lokið eigi síðar en sjö árum eftir að leyfi hefur verið gefið út. Lagt er til að fé vegna slíkra endurgreiðslna skuli varið skv. 1. tölulið 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins. Þannig er lagður grunnur að fjármögnun framtíðarrannsókna á orkulindum landsins. Í orkulögum segir, með leyfi forseta: ,,Ef ráðist er í framkvæmdir, sem undirbúnar hafa verið með rannsóknum og áætlanagerðum á vegum Orkustofnunar, skal þessi rannsóknar- og undirbúningskostnaður talinn með stofnkostnaði þeirra og endurgreiðast Orkusjóði. Endurgreiðslu skal að fullu lokið eigi síðar en fimm árum eftir að hafist er handa um hagnýtingu framkvæmdanna.`` Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. iðnn. Alþingis.

Herra forseti. Þótt frv. þetta láti ekki mikið yfir sér þá hreyfir það mjög mikilvægu máli, stefnumótunarmáli varðandi orkurannsóknir og fjármögnun þeirra á Íslandi. Þau mál hafa ekki verið í nægilega skipulögðum farvegi hér á landi. Einstök orkufyrirtæki hafa ákveðið rannsóknir og farið með þær hvert eftir sínu höfði. Hér er gert ráð fyrir einum samfelldum farvegi fyrir þessi mál eins og frv. lítur út. Þó er auðvitað alveg ljóst að þær 50 millj. kr. sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. næsta árs munu hvergi nærri hrökkva til að fjármagna yfirlits- og undirbúningsrannsóknir á orkulindum landsins, eins og það er orðað. Ég vil því spyrja hæstv. iðnrh. að því hvernig hann sér sambúð þessara nýju laga um Orkusjóð, ef þetta frv. verður samþykkt, við rannsóknarstarfsemi fyrirtækja og þá sérstaklega rannsóknir Landsvirkjunar. Ég tel í sjálfu sér skynsamlegt að fella orkurannsóknir og undirbúning á orkuframkvæmdum í eina heild og til hliðar við orkuvinnslufyrirtækin eins og Landsvirkjun. Ég held að það sé að mörgu leyti vafasamt að fyrirtæki eins og Landsvirkjun þurfi að standa að jafnstórum hluta í rannsóknum og það hefur gert. Í framtíðinni er við því að búast að eignarhaldi á því fyrirtæki verði breytt á einhvern hátt, hvort sem sveitarfélögin og þar með borgin fara þaðan út eða hvernig svo sem það verður. Þess vegna er skynsamlegt að einhver ein stofnun og þá hugsanlega Orkusjóður hafi með þessar rannsóknir að gera. Ég vil því biðja hæstv. iðnrh. að fara aðeins nánar yfir það áður en málið fer til nefndar. Í annan stað vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvaða rök eru fyrir því að gera þá tillögu sem gert er ráð fyrir í annarri meginbreytingatillögu þessa frv., að ráðherra skipi tvo ráðsmenn eins og það heitir, en Alþingi kjósi þrjá ráðsmenn hlutfallskosningu eftir hverjar alþingiskosningar. Núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér mjög fyrir því að ríkisstjórnin og ráðherrar, þ.e. framkvæmdarvaldshafi hverju sinni fari með ákvörðunarvald um hverjir skipi fulltrúa í ráð, nefndir og stjórnir fyrir hönd ríkisins eða af hálfu þjóðarinnar ef svo má að orði kveða í stað þess að Alþingi kjósi þessa aðila. Frægustu dæmin um það eru auðvitað bankaráð Búnaðarbankans og Landsbankans. Ég hef tekið eftir því að menn úr öllum flokkum hafa tekið undir þessi sjónarmið ráðherrans. Ég hef ekki endilega tekið undir þau þar sem ég tel það vel koma til greina að við þessar stofnanir séu pólitískar stjórnir. Í rauninni kann ég ekki að meta það að menn geri jafnlítið úr hinu pólitíska stjórnvaldi sem er í þessari stofnun og menn gera stundum í umræðum um þessi mál og líta þannig á að ráðherrann sem er þó líka pólitískur sé allt í einu orðinn ópólitískur um leið og hann gengur inn í húsið fyrir ofan Arnarhvol eða hvar hann er til húsa að öðru leyti. Hér er hins vegar blandað saman þessum tveimur aðferðum. Annars vegar er gert ráð fyrir því að Alþingi kjósi þrjá menn hlutfallskosningu eftir hverjar alþingiskosningar og hins vegar skipi ráðherra tvo ráðsmenn. Hér er verið að fara einhverja leið sem ég átta mig ekki alveg á hvaða rök eru fyrir. Ég hefði alveg getað hugsað mér að Alþingi kysi alla þessa menn en ég átta mig ekki alveg á því hvernig á því stendur að gerð er tillaga um það af ríkisstjórninni að báðar aðferðirnar séu notaðar í þessu tilviki. Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra svaraði spurningum mínum um leið og ég tek fram að þar sem ég starfa með hv. iðnn. mun ég eiga þess kost að fylgja málinu eftir á vettvangi hennar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir góðar undirtektir við þetta mál. Eins og kom fram lætur málið ekki mikið yfir sér en hér er stórmál á ferðinni eins og hv. þm. benti á vegna þess að hér er verið að fara inn á alveg nýjar brautir. Þetta frv. er flutt sem sérlög um Orkusjóð en Orkusjóður hefur fram undir þetta verið X. kafli af orkulögum. Með breytingum að undanförnu og með stærri breytingum sem eru væntanlegar í framtíðinni, mun í sjálfu sér ekki standa eftir neitt sem heitir orkulög. Þess vegna reikna ég með því á fyrstu dögum þings eftir jólaleyfi að geta lagt fram nýtt frv. um raforkulög sem gerir ráð fyrir gerbreyttri skipan á þessum málum. Þegar þau hafa tekið gildi, sem ég geri ekki ráð fyrir að verði á þessu þingi vegna þess að ég tel að þingið þurfi mun lengri tíma til að fjalla um það og undirbúa, þá stendur raunverulega ekkert af þessum gömlu orkulögum eftir. Mjög margir hafa rætt um að það væri annaðhvort kominn tími til þess að slá Orkusjóð sem slíkan af og breyta eða hætta því hlutverki sem hann hefur haft, sem hefur verið fyrst og fremst að veita styrki, veita lán til rannsókna og borana eftir heitu vatni og hefur haft nokkuð mikilvægu hlutverki að gegna í því, en að koma því fyrir með öðrum hætti en nákvæmlega í Orkusjóði. Með þessari breytingu er hins vegar það skref stigið að Orkusjóði verður fært algerlega nýtt hlutverk, þ.e. að vera að nokkru leyti jöfnunarsjóður í því að geta haldið stöðugu fjármagni til rannsókna hverju sinni. Þetta er hugsað eins og ég lýsti í framsöguræðu minni þannig þegar viðkomandi fyrirtæki hafa fengið afhent rannsóknar- eða virkjanaleyfi endurgreiði þau þann kostnað sem ríkið hefur lagt í við slíkar rannsóknir. Þeir fjármunir renni beint inn í Orkusjóð og síðan verði tiltekin upphæð notuð á ári hverju í yfirlitsrannsóknir á orkulindum landsins. 50 millj. kr. eru áætlaðar á árinu 1999 samkvæmt fjárlagafrv. í sjóðinn. Hins vegar er gert ráð fyrir því að 50 millj. kr. muni renna til sjóðsins árlega á næstu fimm árum og það byggist á því, og kannski gerði ég ekki alveg nógu glögga grein fyrir því í framsöguræðu minni, að nú er Landsvirkjun að endurgreiða þann kostnað sem ríkið og Orkustofnun hafa lagt í varðandi Fljótsdalsvirkjun sem er reiknað með að sé upp á í kringum 350 millj. kr., 50 millj. kr. hafa nú þegar verið greiddar eða verða greiddar í desember beint í ríkissjóð, 50 millj. kr. á næsta ári í Orkusjóð og síðan verða greiddar árlega næstu fimm árin 50 millj. kr. sem eru í samþykktum skuldabréfum sem Landsvirkjun hefur gefið út. Síðan ef fleiri virkjanaleyfi verða gefin út þar sem slíkur kostnaður liggur að baki þá er hugsunin sú að allar þessar endurgreiðslur renni inn í sjóðinn og fyrir þá fjármuni sem koma inn í hann geti Orkustofnun síðan staðið að þessum grundvallarrannsóknum. Þarna tel ég verið sé að stíga mjög mikilvægt skref og algert nýmæli vegna þess að sú breyting sem þarna verður á er sú að nú mun það ekki ráðast af því hversu marga fiska við drögum úr sjó eða hvert verðið á fiskafurðum okkar verður á erlendum mörkuðum eða með öðrum orðum hvert ástand þjóðarbúsins er hverju sinni hversu mikla peninga við höfum til rannsókna í framtíðinni, heldur verði menn með fasta upphæð á ári til slíkra rannsókna. Það er samkvæmt þeirri áætlun sem Orkustofnun hefur lagt fyrir okkur að við gerum ráð fyrir því að geta verið með mjög góða stabba af vel rannsökuðum virkjunarkostum á næstu árum með þessum fjármunum sem þarna er gert ráð fyrir. Eins og um var talað áður en sú kyrrstaða sem rofin var með orkufrekum iðnaði í tíð þessarar ríkisstjórnar, töldu menn eftir að Blönduvirkjun var vígð að það væri síðasta stórvirkjun vatnsafls sem vígð yrði á þessari öld og þannig væru menn búnir að rannsaka ástand orkulindanna langt fram á fyrsta áratug næstu aldar. En svo er ekki og menn hafa gengið núna mjög á þann stabba af virkjunarkostum sem Orkustofnun var búin að rannsaka þannig að full ástæða er til að fara út í mikið átak í þeim efnum sem áætlað er með þessum fjármunum fyrir utan það að menn þurfa líka að taka til endurskoðunar ýmsa þá virkjunarkosti sem menn hafa verið með áform uppi um að ráðast í, ekki til þess að slá þá af eins margir tala um og henda frá sér af því að það hentar á hverjum tíma að tala um slíka hluti heldur kannski fyrst og fremst að breyta röðinni og leita leiða hvort ekki sé hægt að fara aðrar leiðir en nákvæmlega þær sem menn hafa valið í dag, þ.e. fara alltaf þá ódýrstu og hagkvæmustu en menn geta kannski fundið aðrar leiðir í þessum efnum sem eru ekki eins ódýrar, ekki eins hagkvæmar en mismunurinn á hagkvæmustu leið og þeirri leið sem valin yrði er þá það gjald sem menn hafa verið að greiða fyrir í umhverfisverndinni og sjálfsagt er að gera. Þannig vonast ég til að ég hafi svarað þessu atriði sem snýr að frv. eins skilmerkilega og ég get við þessa umræðu. Þá kem ég að annarri spurningu hv. þm. þar sem hann biður um rökin fyrir því að nú skuli tveir fulltrúar vera valdir af iðnrh. og þrír fulltrúar kjörnir af Alþingi. Í dag er það þannig að orkuráð er að öllu leyti kosið hlutfallskosningu á Alþingi. Eins og kom fram hjá hv. þm. er með þessari breytingu gert ráð fyrir því að tveir fulltrúar séu valdir af iðnrh. í stjórn sjóðsins. Hugsunin sem liggur þarna að baki er þessi: Sú framtíð sem ég sé að blasir við, hvort sem það verður í tíð þessarar ríkisstjórnar eða næstu ríkisstjórnar, er að þá munum við gera grundvallarbreytingar á orkulögum. Bæði erum við sjálfviljugir að breyta slíku fyrir utan það að tilskipun Evrópusambandsins um breytt fyrirkomulag um veitingu virkjanaleyfa mun leiða það af sér að við þurfum að breyta því fyrirkomulagi sem við erum með í dag. Alþingi mun í minna mæli fjalla um einstök virkjanaleyfi í framtíðinni að mínu viti og þær kröfur munu m.a. birtast í tilskipun Evrópusambandsins en það er hins vegar því mikilvægara að Alþingi fjalli enn frekar um nákvæmar áætlanir sem eru uppi um orkunýtingu og þess vegna tel ég að þetta sé samstarfsverkefni Alþingis og framkvæmdarvaldsins sem mun í auknum mæli fara að veita leyfin án beinnar íhlutunar Alþingis en Alþingi leggja hins vegar hinar stóru línur um það hvað skuli virkjað og hvernig það skuli gert. Af því að það er hlutverk Orkusjóðs samkvæmt því sem hérna er sett fram að vera með þessar yfirlitsrannsóknir á orkuauðlindunum og hvernig þær skulu nýttar tel ég að það eigi að vera samstarfsverkefni framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins að gera þetta með þessum hætti. Það breytir ekkert þeirri afstöðu minni sem hefur komið skýrt fram í þeim frumvörpum sem ég hef áður lagt fram á Alþingi um að framkvæmdarvaldið skuli velja einstaka stjórnarmenn til setu í stjórnum hlutafélaga og þar fram eftir götunum. Hins vegar er ekki verið að breyta þessum sjóði í hlutafélag --- og býst ég þá við að hv. þm. rifji það upp --- það var heldur ekki verið að breyta Landsvirkjun í hlutafélag á sínum tíma þegar sú breyting var gerð, hvernig var valið til þeirrar stjórnar en þá var eins og kom skýrt fram í því frv. verið að reyna að færa, þrátt fyrir að við værum ekki að breyta fyrirtækinu í hlutafélag, rekstur fyrirtækisins og móta hann þannig að hann líktist enn meira hlutafélagaforminu en verið hefur og ég býst við að það verði innan kannski ekki mjög margra ára sem menn hafa tekið þá ákvörðun að breyta Landsvirkjun yfir í hlutafélag. Ég vonast til að ég hafi svarað hv. þm. eins skilmerkilega og ég get við þessa 1. umr. Eins og kom fram hjá hv. þm. mun hann hafa veruleg áhrif á það hvernig framgangur málsins verður gegnum þingið með setu sinni í hv. iðnn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin. Í fyrsta lagi varðandi stjórnarmálið erum við ekki sammála og breytum því örugglega ekki með löngum umræðum hér. Í öðru lagi varðandi fjármunina held ég að ágætt væri að fá þessar hugmyndir sem hv. ráðherra rakti um fjárflæðið á næstu árum og ég sé ekki í frv. sjálfu þannig að það væri fínt að geta skoðað það í nefndinni. Í þriðja lagi ætlaði ég að segja að ég tek undir það með hæstv. ráðherra að hér er um stórt mál að ræða sem skiptir mjög miklu máli og er faglega mjög skynsamlegt. Ég tel hins vegar að jafnframt ákvörðun um mál af þessu tagi ættu menn auðvitað að velta því fyrir sér að taka ákvörðun um að umhverfisrannsóknunum í tengslum við orkurannsóknirnir verði mjög örugglega fyrir komið. Í fljótu bragði gætu menn velt því fyrir sér hvort í 2. gr. frv. og þar með laganna, ef þetta verður samþykkt, ætti að vera einhvers staðar einhver skírskotun til umhverfisins en kannski á það ekki að vera vegna þess að þetta eru eingöngu orkumál. Út af fyrir sig kann ég því vel að hlutirnir séu aðskildir. En ég segi bara um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin að ég tel auðvitað koma til greina að jafnhliða ákvörðun um fjármögnun orkurannsókna til framtíðarinnar væri komið upp með svipuðum hætti eða til hliðar við það kerfi þar sem umhverfisrannsóknirnar væru skýrt fjármagnaðar og gætu þannig haft í fullu tré við orkurannsóknirnar sem stýrast mjög oft af miklu þyngri hagsmunum augnabliksins en umhverfisrannsóknirnar gera.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. að það hefur margoft komið fram í umræðu á hv. Alþingi að við erum ekki sammála um það hvernig þessum stjórnarsetum skuli fyrir komið en ætli við getum ekki sagt að þetta sé sæmileg samkomulagsatriði milli okkar þar sem annars vegar framkvæmdarvaldið og hins vegar löggjafarvaldið skipar í stjórnina. Sjálfsagt mál er að fulltrúar ráðuneytisins, sem ég býst við að verði kallaðir á fund hv. iðnn. um þetta mál, geri nákvæmlega grein fyrir því hvernig þessari fjármögnun verði hugsanlega fyrir komið í framtíðinni. Ég segi ekki hugsanlega vegna þess að ég tel það vera samkomulag milli fjmrh., mín og þess sem greiðir sem kannski kemur ekki við, í þessu tilfelli Landsvirkjunar, þeir hafa gefið út skuldabréf nú þegar fyrir þeirri upphæð sem við töldum að þeir skulduðu fyrirtækinu, hins vegar með fyrirvara um að ef virkjanaleyfi á Fljótsdalsvirkjun yrði tekið af þeim þá sé það auðvitað ríkisins að endurgreiða það. Varðandi það að greiða fyrir, og ég skil hvað hv. þm. er að fara, er ég hins vegar ekki þeirrar skoðunar að það eigi akkúrat að vera inni í þessu frv. varðandi greiðslu fyrir umhverfisrannsóknum sem slíkar. Sú skylda hvílir núna á fyrirtækjunum samkvæmt lögunum um mat á umhverfisáhrifum að þau eiga að kosta þessar rannsóknir við undirbúning skýrslu og fram eftir götunum. Komi menn hins vegar til með að breyta því fyrirkomulagi, þ.e. að framkvæmdaaðilinn sé látinn gera slíka skýrslu þurfa menn náttúrlega að hugsa líka nákvæmlega fyrir því hvernig ætla menn að standa undir þessum kostnaði. Hins vegar mun verða í frv. um raforkulög sem síðar verður lagt fram kveðið skýrt á um það hvernig að slíkum rannsóknum skuli staðið þannig að ég tel að það muni ganga til móts við þær óskir sem hv. þm. er með en ég held að við eigum ekki að rugla þessu tvennu saman.

Herra forseti. Ég tek til máls undir þessum lið vegna orða hæstv. iðnrh. um að hann teldi rétt með orkurannsóknum og nýrri fjármögnun þeirra að bæta við þann stabba sem hefði verið kannaður á undanförnum árum í mögulegum orkuframkvæmdum framtíðarinnar og eins það að breyta því sem gert hefur verið eða endurskoða það hugsanlega en slá ekki af hugmyndir eins og sumir vildu, eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Ég velti því reyndar fyrir mér hvað hæstv. ráðherra á við með því en mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af þessum orðum hvað hann meini með því þegar hann segir að það eigi að endurskoða sumt, ég geri ráð fyrir að hann meini sumt af því sem gagnrýnt hefur verið eins og t.d. Fljótsdalsvirkjun, virkjanir sem gera ráð fyrir því að draga úr rennsli Dettifoss, virkjanir sem gera ráð fyrir því að Þjórsárver fari undir vatn. Fljótsdalsvirkjun mun leiða til þess eins og hæstv. ráðherra veit að Eyjabakkar fara allir undir vatn. Er hann í raun að segja að verið sé að kanna nýjar leiðir í sambandi við Fljótsdalsvirkjun til að hægt sé að virkja hana án þess að Eyjabakkarnir verði skertir eða er hann að segja að taka eigi sumt af Eyjabökkunum undir vatn en annað ekki? Ég held að nauðsynlegt sé fyrir hv. ráðherra að útskýra þetta aðeins betur fyrst hann hafði sérstaklega orð á þessu. Þetta brennur á þjóðinni og ég hef orðið var við að almenningur í landinu hefur áhyggjur af því hvernig virkjanir hafa þanist út og menn ekki gætt að sér þegar um náttúruperlur landsins er að ræða og almenningur er kannski orðinn meðvitaðri um þetta sérstaka náttúruundur okkar landsmanna en nokkru sinni fyrr. Þess vegna er þetta í hugum okkar miklu mikilvægara en áður var. Mig langar einnig, herra forseti, að spyrja hæstv. ráðherra hvaða stefnu hann hafi í rannsóknum á háhitasvæðum landsins. Þau eru fjölmörg og geta skilað okkur verulegri orku til að bæta hugsanlega það sem við þurfum að draga úr virkjun fallvatna vegna umhverfissjónarmiða. Það eru mörg háhitasvæði ónýtt sem við þekkjum, t.d. á suðvesturhorninu, Trölladyngjusvæðið. Við erum með óvirkjað á Nesjavöllum og í Bjarnarflagi og miklu víðar á landinu er vitað um svæði sem geta gefið mjög mikla orku og komið í veg fyrir þau landspjöll sem fyrirhuguð eru með þeim virkjunum sem eru í þeim stabba sem hæstv. ráðherra minntist á áðan. Ég geri fastlega ráð fyrir, herra forseti, að hæstv. ráðherra hafi fullan hug á að mæta þeim auknu kröfum landsmanna til umhverfisverndar þegar virkjanir eru annars vegar. Ég held að enginn vilji fara af stað með einhverja allsherjarhræðsluherferð eða gera allt tortryggilegt sem Landsvirkjun er að gera. Það er ekki meining mín með þessum orðum, heldur er það einlægur ásetningur minn og annarra að reyna að gæta fyllsta jafnvægis og vernda og passa upp á að ekki sé gengið ógætilega um þær perlur á hálendinu. Allir hugsandi menn gera sér grein fyrir því að ekki verður aftur heimt það landsvæði sem fer undir vatn vegna virkjana.

Herra forseti. Af því hv. þm. spurði hvað ég ætti við þegar ég sagði ,,sumir`` þá þarf nú ekki að leita langt. Ég býst við að hv. þm. hafi orðið var við að uppi hafa verið mjög háværar kröfur að undanförnu um að hætta algerlega nýtingu íslenskra náttúruauðlinda á forsendu algerrar friðunar. Það eru t.d. fulltrúar hinna ýmsu félagasamtaka og þær raddir hafa líka heyrst á Alþingi án þess að ég þurfi að skýra neitt frekar hvað ég á við í þeim efnum. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þm. að ég tel að þeir fjármunir sem þarna munu koma inn í Orkusjóð geti nýst til að endurskoða nokkur af þeim áformum sem við höfum verið með í nýtingu orkuauðlindanna. Þá á ég við að við höfum eins og ég sagði áðan valið oft og tíðum ódýrustu og hagkvæmustu leiðina til að fá orkuna sem ódýrasta. Þá höfum við kannski í þeim áformum ekki alltaf gætt nákvæmlega að því hvort sú leið sem valin var væri sú besta fyrir náttúruna og umhverfið. Ég tel rétt að endurskoða áform í þessum efnum, hvort við getum fundið aðrar leiðir og ef þær eru dýrari og óhagkvæmari verður það að vera það gjald sem menn greiða til verndar náttúrunni. Ég hef lagt á það höfuðáherslu og er, eins og fram hefur komið opinberlega, að setja af stað vinnu ráðuneytis míns, umhverfisyfirvalda, þeirra aðila allra sem hagsmuna hafa að gæta í því að menn fari nú og reyni að ná sátt milli mannsins, náttúrunnar og nýtingarinnar í þessum efnum. Það starf mun fara fram og þar vil ég ekki byrja á að gefa mér að rétt væri að slá af einstök virkjanaáform í þeim efnum, en margt af því sem hv. þm. Kristján Pálsson nefndi er alls ekki á dagskrá í þessari umræðu.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra tala afskaplega loðið um þessi mál. Hann talar um að endurskoða hlutina eða ná sátt. Ég get út af fyrir sig samþykkt að ná eigi sáttum og tek ekki undir þau sjónarmið að ekki megi nýta náttúruna til virkjana að neinu leyti. En það eru ákveðin mál á dagskrá þessa stundina sem fólkið í landinu hefur áhyggjur af og það er Fljótsdalsvirkjun sem mun leiða til þess að Eyjabakkar verða settir undir vatn og eyðir þá þeirri náttúruperlu sem allir eru sammála um í dag að sé það viðkvæmt og erfitt mál að ekki geti gengið öllu lengur að menn haldi áfram hugmyndum um Fljótsdalsvirkjun öðruvísi en að gjörbreyta þeim áformum að Eyjabakkar verði settir undir vatn. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh. við þetta tækifæri hvort hann hafi áform um að breyta Fljótsdalsvirkjun þannig að Eyjabakkarnir verði ekki settir undir vatn. Spurningin er afskaplega skýr og afmörkuð: Hefur hæstv. iðnrh. tekið afstöðu til Fljótsdalsvirkjunar og hefur hann tekið afstöðu til Eyjabakka sjálfra þannig að þeir verði verndaðir og passað verði upp á við þau virkjunaráform sem þarna eru að þeir verði alls ekki skemmdir með virkjunum?

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að margir hafa áhyggjur af því hvað geti gerst í náttúru hálendisins miðað við öll þau áform sem uppi hafa verið um nýtingu orkuauðlindanna. Það sem ég hef einfaldlega verið að segja er að ég tel rétt að menn taki og endurmeti margt af því sem þar hefur verið uppi. Nú veit ég að hv. þm. veit að Alþingi veitti Landsvirkjun heimild til að nýta Jökulsá í Fljótsdal og þar af leiðandi heimild um leið til að safna vatni í kringum Eyjabakkana. Það er því ekki iðnrh. sem getur tekið slíkar ákvarðanir. Þetta hefur margoft komið fram við umræðu þessa máls, hvað eftir annað það sem af er vetrinum. Ef það er ætlun manna að taka leyfið af Landsvirkjun, þá er það Alþingi eitt sem getur gert það. Ég hef hins vegar sagt að ég mun ekki beita mér fyrir slíku sem iðnrh. Það er vegna þess að fyrirtækinu hafa verið afhent ákveðin réttindi. Fyrirtækið hefur verið hvatt til að fara í fjárfestingar á þessu svæði, hvatt til þess af fyrrv. iðnrh., hvatt til þess af Alþingi, því veittar allar heimildir til að standa við slíka hluti og fyrirtækið hefur lagt í milljarða króna fjárfestingu á svæðinu Ég tel því að ekki sé hægt að haga sér þannig af hálfu stjórnvalda að menn geti ekki treyst því sem Alþingi ákveður hverju sinni. Fyrir utan það að á sínum tíma var búið að skapa sátt milli þeirra sjónarmiða sem þá voru uppi, m.a. umhverfissjónarmiða, í því að Eyjabakkarnir og Norðlingaaldan eða Þjórsárverin fylgdust þarna að og af þeirri ástæðu hafa menn talað um að þar væri orðin sátt. Nú eru önnur sjónarmið uppi sem ég tel rétt að skoða.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. iðnrh. að Alþingi veitti leyfi til Fljótsdalsvirkjunar á sínum tíma. Það veit hæstv. ráðherra einnig að á þeim tíma sem liðinn er síðan þetta leyfi var gefið hafa forsendur breyst. Við getum sagt að hugmyndir þjóðarinnar um hálendið hafi breyst. Umhverfissjónarmið eru orðin miklu sterkari þáttur í umræðunni en áður var þegar fólk, þjóðin, hugsaði fyrst og fremst um að virkja fallvötn til að auka raforkuframleiðslu svo hægt væri að koma upp meiri stóriðju til að skapa hér atvinnu. Það er út af fyrir sig skiljanlegt sjónarmið. En í dag eru menn ekki tilbúnir að ég held, herra forseti, til að fórna þeim náttúruperlum sem uppgötvaðar hafa verið fyrir almenning á síðustu árum. Þess vegna er það miklu frekar spurning um hvernig eigi að koma í veg fyrir Fljótsdalsvirkjun en hvort hún verði að veruleika. Þess vegna get ég ekki tekið undir þau orð ráðherra að það sé að haga sér illa að bera á borð hér að Fljótsdalsvirkjun verði frestað eða Eyjabakkarnir verði í öllu falli verndaðir ef fara á út í slíka virkjun. Ég kalla það miklu frekar að haga sér illa ef menn ætla sér ekki að gera neitt í málinu. Ef það er einlægur ásetningur hæstv. ráðherra að koma þessum áformum fram hljóta einhverjir aðrir þingmenn að þurfa að koma fram með tillögur sem geta leiðrétt það sem áður hafði verið gert að mínu viti ranglega.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Frv. er á þskj. 256 og er 229. mál þingsins. Með frumvarpi þessu er lagt til að Alþingi heimili iðnaðarráðherra og sjávarútvegsráðherra, sem saman fara með eignarhlut ríkissjóðs í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., að selja allt hlutafé ríkissjóðs í bankanum. Samkvæmt núgildandi 6. gr. laga nr. 60/1997, um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., er heimilt að selja allt að 49% hlutafjár ríkissjóðs í bankanum. Hinn 28. ágúst sl. samþykkti ríkisstjórn Íslands stefnumótun um sölu hlutafjár í Landsbanka Íslands, Búnaðarbanka Íslands og Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Stefnumótunin byggist á tillögum ráðherranefndar um einkavæðingu sem í eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra. Stefnumótunin um sölu á hlutafé í Fjárfestingarbankanum byggir á eftirfarandi meginatriðum: Hafin verði sala hlutafjár ríkissjóðs í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. á þessu ári. Lagt verði til við Alþingi á yfirstandandi löggjafarþingi að heimiluð verði sala á öllu hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbankanum. Hluti af fyrsta áfanga fyrrgreindrar sölu verði nýttur til að bjóða starfsmönnum Fjárfestingarbankans og þeim starfsmönnum hinna gömlu fjárfestingarlánasjóða sem tóku starfi í Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, eða höfnuðu starfi, áskrift að hlutabréfum að tiltekinni upphæð á kjörum sem jafna megi til þeirra kjara sem bjóðast starfsmönnum Landsbanka og Búnaðarbanka. Hlutabréf bankans verði skráð á Verðbréfaþingi Íslands á grundvelli fyrrgreindrar sölu í því skyni að markaðurinn myndi verð á honum. Við sölu Fjárfestingarbankans verði stuðlað að sjálfstæði hans sem samkeppnisaðila á íslenskum samkeppnismarkaði. Það var jafnframt mat ríkisstjórnarinnar að mikilvægt væri að hraða sölu hlutafjár í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og að stefna beri að því að selja allt hlutafé ríkissjóðs í bankanum á fyrri hluta ársins 1999 ef aðstæður leyfa. Ástæðan er einkum sú að engin rök hníga lengur til þess að ríkið sé stór eigandi hlutafjár í bankanum. Það er sameiginleg afstaða stjórnvalda og stjórnenda bankans að staða bankans á samkeppnismarkaði verði betur tryggð með því að ríkið selji allan hlut sinn og að engin ástæða sé til lengri aðlögunartíma. Þá er sala hlutafjár í bankanum liður í aðgerðum til að sporna við þenslu, auk þess sem ríkissjóður fær góðar tekjur af sölunni. Nú þegar hefur stefnu ríkisstjórnarinnar verið framfylgt að nokkru. Þannig lauk á fimmtudaginn stærstu einkavæðingu sem fram hefur farið á Íslandi, sölu ríkissjóðs á 49% hlut í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þá höfðu 10.734 skráð sig fyrir hlut í bankanum og óskuðu þeir samtals eftir kaupum á 13,5 milljörðum kr. að nafnvirði á genginu 1,4 eða 18,9 milljörðum kr. á söluverði. Ríkissjóður bauð til sölu 4 milljarða 665 millj. kr. að söluverði og er umframeftirspurn því um 14,2 milljarðar kr. Þar sem um umframáskrift er að ræða skerðist hámarksnafnverð sem hverjum áskrifanda er heimilt að kaupa fyrir. Skerðingin er ekki hlutfallsleg. Þannig verður hámarkshlutur 360 þús. að nafnvirði eða 504 þús. kr. að söluverði. Lægri hlutir skerðast ekki. Gert er ráð fyrir að sala hlutafjár fari fram í tveimur áföngum. Dreifðri sölu til almennings á föstu gengi og tilboðssölu ef allir hlutirnir seldust ekki í almennu sölunni. Allur hlutinn hefur nú selst og kemur því ekki til tilboðssölu. Þessi niðurstaða sýnir mikinn áhuga almennings á fjárfestingu í hlutabréfum og endurspeglar þá þörf sem hefur verið fyrir aukna fjölbreytni öflugra hlutafélaga á íslenskum hlutabréfamarkaði. Auk þess má nefna að tæplega 3.000 áskrifendur sættu ekki skerðingu í sölunni, þ.e. skrifuðu sig fyrir lægri fjárhæð en 360 þús. kr. að nafnverði. Þetta sýnir að áhugi almennings á sölunni var mikill. Þá er einnig athyglisvert að hafa í huga að þeir sem skráðu sig fyrir hámarksáskrift fengu aðeins um 12% af því sem þeir báðu um. Þessi sala kemur í kjölfar sölu á hlutafé í Landsbanka Íslands hf. þar sem liðlega 12.200 aðilar skráðu sig fyrir hlutabréfum. Bankinn varð með því næstfjölmennasta hlutafélag landsins á eftir Eimskipafélagi Íslands og verður skráður á Verðbréfaþingi Íslands. Einnig hefur verið heimiluð hækkun hlutafjár í Búnaðarbanka Íslands hf. um allt að 600 millj. kr. Óhætt er að segja að stefnumótun ríkisstjórnarinnar hafi hlotið góðar viðtökur ef marka má hinn gífurlega áhuga almennings. Þetta hefur gerst þrátt fyrir hrakspár fjölmargra þingmanna sem töluðu úr þessum ræðustóli þegar ég mælti fyrir frv. um stofnun bankans fyrir rétt rúmu einu og hálfu ári og sumir þeirra eru enn í salnum í dag. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvernig staðið verði að sölu hlutafjár í Fjárfestingarbankanum í síðari áfanga, þ.e. hvernig heimildir Alþingis til frekari sölu samkvæmt þessu frv. verða nýttar. Munu stjórnvöld draga lærdóm af nýafstaðinni sölu við þá stefnumótun. Þá er vilji ríkisstjórnarinnar að selja allan hlut ríkisins fyrir mitt næsta ár ef aðstæður leyfa. Jafnframt hefur því verið lýst yfir að við þá sölu verði áfram stefnt að dreifðri eignaraðild og sjálfstæði Fjárfestingarbankans sem samkeppnisaðila á íslenskum samkeppnismarkaði. Í því efni er miðað við að hlutdeild hvers aðila í frumsölu verði ekki hærri en sem nemur 5--10% hlutafjár í bankanum. Jafnframt verði hugað að skráningu félagsins á hlutabréfamarkaði erlendis til viðbótar við skráningu á Verðbréfaþingi Íslands. Nánari útfærsla sölunnar mun eins og áður sagði ráðast af þeim lærdómi sem menn draga af nýafstaðinni sölu og mati á aðstæðum á sölutímabilinu. Herra forseti. Að lokinni umræðunni óska ég þess að frv. verði vísað til efh.- og viðskn. og það verði afgreitt á þessu þingi.

Herra forseti. Það vakti athygli mína þegar ég hlustaði á ræðu hæstv. viðskrh. þegar hann mælti fyrir breytingu á lögum um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins að hann sá ekki ástæðu til þess að nefna þá frétt sem var í Ríkisútvarpinu um helgina þar sem fram kom að á því hefði borið við sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbankanum að verðbréfafyrirtæki hafi notað, að mínu mati óprúttnar og siðlausar aðferðir til að komast yfir hlutabréf í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Í þeirri frétt sem fram kom í Ríkisútvarpinu í gær kom fram, með leyfi forseta: Búast má við því að hluthöfum fækki verulega í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þegar viðskipti með hlutbréf í 4,7 milljarða króna útboði bankans verða endanlega gerð upp. Ljóst er að fjölmargar peningastofnanir, tryggingafélög og aðrir stórir fjárfestar standa á bak við kaup einstaklinga á hlutabréfum í bankanum. Eins og greint var frá í útvarpsfréttum í gær var talsvert um það að fólk skráði sig fyrir hámarkshlut í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þó raunverulega í nafni annarra. Fréttastofan þekkir til að mynda nokkur dæmi þess að verðbréfamiðlarar hafi samið við fólk um að það skráði sig fyrir hármarkshlut á sölugenginu 1,4. Verðbréfafyrirtækið hét því hins vegar á móti að kaupa hlutinn á hærra gengi. Þannig væri það útlátalaust af hálfu einstaklingsins að skrá sig fyrir hlut í Fjárfestingarbankanum og það eina sem hann þyrfti að gera væri að taka við peningum fyrir viðvikið. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst þetta mjög sérkennilegir viðskiptahættir ef þetta getur gerst á markaðnum við sölu á hlutabréfum í Fjárfestingarbankanum og þá væntanlega líka í Landsbankanum. Ég hafði ekki heyrt um að þetta hefði gerst þar en það gæti a.m.k. komið til álita hvort svo hafi ekki verið. Ég vil líka nefna í þessu sambandi að mér hefur borist í hendur bréf sem starfsfólk í verðbréfafyrirtæki fékk greinilega frá yfirmönnum sínum. Ég mun á þessari stundu ekki nafngreina fyrirtækið, en tel ástæðu til að lesa bréfið. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi er starfsmönnum algerlega óheimilt að ræða við nokkurn aðila:`` Síðan kemur nafnið á verðbréfafyrirtækinu og sagt að það sé að safna kennitölum til að gera tilboð í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. ,,Starfsmönnum er heimilt að koma með kennitölur sínar og fjölskyldu sinnar og aðila sem þeir treysta. T.d. er í góðu lagi þótt starfsmaður komi með 10 kennitölur. Við munum greiða fimm punkta fyrir hverja kennitölu. Vænt verðmæti hverrar kennitölu er á bilinu 50--100 þús. kr.`` Síðan stendur: ,,Við munum skrá hverja kennitölu fyrir kaupum að upphæð 1--2 millj kr. að nafnvirði. Við greiðum ekki starfsfólki fyrir að koma með kennitölurnar heldur kennitölunum sjálfum.`` Síðan segir í lokin, með leyfi forseta: ,,Ágæta starfsfólk. Ég þarf vonandi ekki að ítreka við ykkur mikilvægi þess að trúnaður vegna þessa máls verði haldinn. Ef þetta fréttist á markaðnum og til samkeppnisaðila okkar er málið dautt.`` Mér finnst þetta mjög sérkennilegt bréf sem mér barst í hendur og allsérstæðir viðskiptahættir sem þarna eiga sér stað. Ég hafði hreinlega ekki gert mér grein fyrir að starfsfólk í verðbréfafyrirtækjum gæti safnað saman kennitölum hjá fjölskyldum sínum, vinum og vandamönnum og verðbréfafyrirtækið sæi síðan um að kaupa hlutinn fyrir viðkomandi og tryggði þeim fimm punkta hækkun á gengi hlutabréfanna þannig að hver sem lánaði kennitölu sína fengi í hendur nokkra tugi þúsunda. Maður veltir því fyrir sér hvort kolkrabbinn sé kominn af stað bakdyramegin til þess að eignast Fjárfestingarbankann. Ég vil því spyrja hæstv. viðskrh.: Hver er skoðun hans á þessari aðferð við kaup á hlutabréfum í Fjárfestingarbankanum sem stuðlar vissulega að samþjöppun hlutabréfanna á færri hendur og er greinilega til þess gert að opna möguleika á kaupum fjársterkra aðila að fleiri hlutabréfum en leyfilegt hámark er. Menn eru að tala um að það eigi að vera hámarksdreifing á þessum hlutabréfum. En sú leið sem hér er farin --- maður veit auðvitað með eftirmarkaðinn að hann getur breytt þessu. En þarna á þessu stigi máls eru það verðbréfafyrirtæki sem beita sér fyrir því að starfsmenn verðbréfafyrirtækjanna geta boðið vinum og kunningjum ákveðinn ágóða án þess að leggja fram nokkra peninga með því að lána kennitölu sína. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ástæðu til að láta bankaeftirlitið kanna þetta mál sérstaklega og hvort hann telji rétt að bregðast við og grípa til aðgerða sem komi í veg fyrir svona óeðlilega viðskiptahætti. Hér á að fara að selja 51% í viðbót af hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbankanum. Hæstv. ráðherra er að biðja Alþingi um heimild til þess. Telur ráðherrann, áður en það útboð fer af stað, að grípa eigi til einhverra aðgerða, eða er það kannski ekki hægt, til þess að koma í veg fyrir að fjársterkir aðilar og kolkrabbinn geti með þessari leið safnað að sér hlutabréfum langt umfram það hámark sem leyft er í útboðunum? Ég vil í þriðja lagi spyrja hæstv. ráðherra að því hvort draga megi þá ályktun af þeirri miklu eftirspurn sem er á bréfunum og þeirri sem ég kalla óprúttnu leið sem sterkir fjárfestar nota til að fjárfesta í þessum bréfum að gengi þeirra í útboðunum sé of lágt. Má draga þá ályktun, herra forseti, og ég spyr hæstv. ráðherra að því, af þessari miklu eftirspurn sem er eftir bréfunum að gengi þeirra í útboðunum sé of lágt --- það er greinilega mikil eftirspurn eftir þeim --- og að ríkissjóður hefði getað fengið hærra verð fyrir hlutabréfin en raun ber vitni, að ríkissjóður hefði getað fengið meiri verðmæti út úr þessum banka? Ég tel, herra forseti, að full ástæða sé til þess, úr því að þetta hefur komið fram í fjölmiðlum, að ráðherrann svari því úr ræðustól á þinginu hvert álit hans er á þessum viðskiptaháttum sem ég tel með öllu óverjandi og óviðunandi, ef fjársterkir aðilar komast svona bakdyramegin til að koma í veg fyrir eins dreifða eignaraðild og kostur er og á þennan hátt.

Herra forseti. Ég kannast við þá frétt sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er að vitna til og hef spurst fyrir um þetta mál hjá þeim sem ég tel að best til þekki, eins og hjá Fjárfestingarbankanum. Sjálfsagt hafa einhver brögð verið að þessu. Ég ætla hins vegar ekki að kveða upp neina dóma á þessari stundu um það í hversu miklum mæli þetta hefur verið gert. Ég tel að þetta sé ekki rétti tíminn til þess vegna þess að nú mun það auðvitað koma í ljós á næstu dögum hvort þarna hefur verið um það að ræða að menn hafi verið í kennitölusöfnun í þeim tilgangi að komast yfir stærri hlut í Fjárfestingarbankanum en menn annars gætu. Ef um það er að ræða gengur þetta þvert á það sem var tilætlaður tilgangur ríkisstjórnarinnar með þessari einkavæðingu, þ.e. að ná fram mjög dreifðri eignaraðild á bankanum. Nú var þarna um mun hærri upphæðir að ræða í Fjárfestingarbankanum en menn gerðu ráð fyrir í útboðunum í Landsbanka og Búnaðarbanka. Ástæðan var sú að vegna viðskiptatengsla bæði Landsbanka og Búnaðarbanka töldu menn að viðskiptamennirnir hefðu meiri áhuga fyrir kaupum þar en í Fjárfestingarbankanum, þ.e. að almenningur yrði ekki eins áfjáður í að kaupa Fjárfestingarbankann og hina bankana. Það kom hins vegar í ljós að ekki er síðri áhugi fyrir Fjárfestingarbankanum en hinum. Tilgangurinn okkar var sá að ná fram mjög dreifðri eignaraðild. Komi hins vegar í ljós að þarna hafi verið um stórfellda kennitölusöfnun að ræða, eins og haldið er fram, --- ég tek skýrt fram að ég ætla ekki að leggja mat á það nú --- þá finnst mér þar vera um alvarlega hluti að ræða og kalli á það að við þurfum að hugsa þetta fyrirkomulag dálítið upp á nýtt, þ.e. ef menn ætla að nýta sér svona tækifæri til þess að eignast stóra hluti í bankanum, vegna þess að þá erum við að horfa líka á aðra hluti í verðmætunum í fyrirtækinu. Ekki er nokkur einasti vafi á því að ef við mundum bjóða Fjárfestingarbankann út í einu lagi eða í tveimur, þremur pörtum þá fengjum við hærra verð fyrir hann í útboði en 1,4. Það er alveg klárt. En verðmætamatið á bankanum er 1,4 núna. Af hverju væri það hærra ef við byðum hann út í þessum pörtum? Vegna þess að þá væru menn líka að kaupa völdin og áhrifin sem því mundu fylgja. Tilgangurinn með þessari einkavæðingu var ekki sá heldur að ná fram dreifðri eignaraðild.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin. Ég heyri það að hann hefur áhyggjur af þeim viðskiptaháttum sem ég lýsti sem eru mjög óeðlilegir. Ráðherrann orðaði það svo að komi ljós að um sé að ræða stórfellda kennitölusöfnun þá sé það mjög alvarlegt. En hvernig hefur ráðherrann hugsað sér að bregðast við þessu? Hvernig ætlar hann að komast að raun um hvort um stórfellda kennitölusöfnun hafi verið að ræða og til hvaða aðgerða hyggst hann þá grípa? Mér finnst þetta ekki nægjanleg svör þó að vissulega séu það svör að ákveðnu marki að ráðherrann hefur áhyggjur af þessu, það er þó byrjunin. En eins og ráðherrann nefndi er þetta þvert á tilætlaðan tilgang með því að selja hlutafé ríkissjóðs í bankanum og því spyr ég ráðherrann: Mun hann láta bankaeftirlitið fara í málið til þess að kanna það hvort um stórfellda kennitölusöfnun hafi verið að ræða eða ekki? Til hvaða aðgerða hyggst ráðherrann þá grípa og hvað er það raunverulega sem hann metur stórfellt? Öll svona söfnun finnst mér óeðlileg og ég tel að það verði að tryggja það --- ég tala ekki um þegar á að fara að selja hér 51% eða allt hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbankanum --- að þetta geti ekki átt sér stað og að brugðist verði við því. Herra forseti. Mér fannst svör ráðherra heldur óljós að því er þetta varðar og spyr hann hvort hann muni t.d. bregðast þannig við að bankaeftirlitið fari ofan í þetta mál og kanni það sérstaklega.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan tel ég ekki rétt á þessari stundu að tala um til hvaða aðgerða eigi að grípa á meðan við erum bara með meinta hluti í höndunum en ekki skjalfestar staðreyndir. Við verðum líka að hafa í huga að verðbréfamiðlarar, bæði Landsbanki og Búnaðarbanki og hugsanlega fleiri aðilar, hafa kannski ekki endilega þurft að vera í kennitölusöfnun. Þeir hafa einfaldlega getað verið að þjóna viðskiptamönnum sínum vegna þess að viðskiptamenn þessara fyrirtækja hafa kannski óskað eftir því að þessi fyrirtæki keyptu fyrir þá inn í sitt safn sem er kannski í vörslu viðkomandi fyrirtækis. Viðkomandi fyrirtæki hafa líka hugsanlega getað verið að kaupa inn í sjóðasafn sitt í viðkomandi fyrirtækjum sem eru síðan fjárfestingarkostir fyrir þá sem þar vilja koma inn. Þess vegna megum við ekki á þessari stundu halda því fram að þarna hafi verið um þessa hluti að ræða. Ég tek skýrt fram að ef svo er og það kemur í ljós að menn hafi verið að leika þennan leik  En við megum ekki nálgast málið hér og nú með því að gefa okkur þetta sem staðreynd. Það kemur kannski í ljós að þetta sé staðreynd en það er ekki hægt að gefa sér það. Þess vegna er ég ekki tilbúinn til þess að lýsa því yfir að ég ætli að fara að beita einhverjum viðurlögum sem ég býst við að sé kannski ekki hægt og ég átta mig ekki nákvæmlega á því á þessari stundu hvort yfirleitt sé hægt að koma í veg fyrir slíka hluti. En tilgangurinn með einkavæðingunni var ekki þessi. Ef þetta er staðreynd þurfum við að hugsa það upp á nýtt hvernig við stöndum að þessu.

Herra forseti. Síðustu svör ráðherrans skýra þetta ekki miklu betur fyrir mér en ráðherrann segir, ef ég skil hann rétt, að það verði skoða það á næstunni hvort hlutabréfin hafi safnast umfram hámarkið til tiltekinna aðila og það verði að skoða það í hlutafélagaskrá. Miðað við orð ráðherrans, og ég dró þá ályktun af orðum hans að hann hefði ákveðnar áhyggjur af þessu, verð ég að treysta því að hann muni fylgjast með þessari þróun og gefa þá þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, efh.- og viðskn., álit og skoðun ráðuneytisins og ráðherra á því til hvers þetta hefur leitt og hverju má búast við í framtíðinni. Ég vænti þess að ráðherrann skoði það þá sérstaklega hvort til séu leiðir eða aðferðir til þess að koma í veg fyrir það í framtíðinni að svona nokkuð geti gerst því að þetta eru algjörlega óeðlilegir viðskiptahættir í mínum huga.

Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er mjög einfalt. 1. gr. frv. er einungis einn málsliður: ,,Heimilt er að selja allt hlutafé ríkissjóðs í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. Og 2. gr. hljóðar svo: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Nú er það svo að oft er gott að löggjöf sé skýr og ljóst að hverju menn stefna. En þetta mál er ekki svona einfalt. Þessi banki, sem var á sínum tíma settur á laggirnar með samruna Fiskveiðasjóðs, Iðnlánasjóðs og Iðnþróunarsjóðs, vakti pólitískar deilur í þingsölum eins og menn muna. Við stjórnarandstæðingar töldum margir hverjir að hér væri verið að fara inn á rangar brautir. Það hefði verið nær að taka þessa sjóði og styrkja með þeim ríkisviðskiptabankakerfið sem þurfti mjög á því að halda í stað þess að stofna sérstakan banka. Það er mat mitt að reynslan hafi staðfest að þær röksemdir sem við höfðum á sínum tíma hafi verið réttar og það má einmitt benda á að ýmsir tala um það sem aðalhagræðinguna í íslensku bankakerfi einmitt að kaupa þennan tiltekna banka og fella hann svo inn í aðra banka sem hér eru á markaðnum. Uppleggið var rangt en hins vegar var tekist á um það pólitískt og ríkisstjórnin knúði fram vilja sinn sem var meirihlutavilji Alþingis og það er ekkert við því að segja. Við í stjórnarandstöðunni verðum að horfast í augu við það að ekki sé hlustað á allt sem við leggjum til. Hins vegar fjallar þetta frumvarp, og við skulum reyna að ræða það efnislega, um að selja í reynd 51% í bankanum vegna þess að það var áður heimild fyrir að selja 49%. Það ferli hefur verið í gangi undanfarið. Hins vegar er engin útfærsla í frv. um hvernig eigi að standa að sölunni og það er mjög ámælisvert vegna þess að við sölu á 49%, eins og við höfum séð, hafa komið upp miklir vankantar sem segja okkur að þegar við gengum frá lögunum á hinu háa Alþingi, hafi ekki verið tryggilega gengið frá því að þeirri stefnu að tryggja dreifða eignaraðild, sem menn voru nokkuð sammála um. Úr því að það átti að selja hluta í bankanum á annað borð, er mikilvægt að fylgt sé eftir nægjanlega skýrt í frv. þegar bankinn var stofnsettur. Nú keyrir hins vegar um þverbak vegna þess að í því frv. sem hér er til umræðu eru enn þá færri ákvæði og minni útfærsla á sölunni. Vakin hefur verið á því athygli hér, og hefur reyndar verið gert í fjölmiðlum líka, að menn hafa farið fram hjá þeirri leið að hafa hámark á kaupum. Nú ganga kaupum og sölum réttindi manna til að gera tilboð í bankann. Þetta hefði vitaskuld mátt koma í veg fyrir með því að setja í lögin um Fjárfestingarbankann þröng skilyrði um hámarkseignaraðild. Með þessu frumvarpi þarf að breyta því þannig að ekki einungis verði sett á nákvæm útfærsla um hvernig staðið verði að sölunni, það verður beinlínis að gera það. Þetta frumvarp er algjörlega ófullnægjandi eins og það er lagt fram. Það þarf að útfæra hvernig salan á hlutabréfunum fer fram, það er ekki nóg að gera það eins og segir í frv. ,,Ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvernig staðið verði að sölu hlutafjár í bankanum í síðari áfanga, þ.e. hvernig heimildir Alþingis til frekari sölu samkvæmt þessu frumvarpi verði nýttar.`` Það er algjörlega óviðunandi, herra forseti, að mínu mati að svo sé frá málum gengið. Það er hægt að útfæra feril sem tryggir dreifða eignaraðild og tryggja að í eftirsölu safnist ekki hlutabréfin á of fáar hendur og það er vandalítið að útfæra slíkt í lagatexta. Ég er hins vegar ekkert viss um að ríkisstjórnin kjósi að gera það en það á eftir að koma í ljós. Hins vegar er augljóst að uppleggið við söluna á 49%, eins og fréttir eru að berast af, er ekki í samræmi við lögin eins og gengið var frá þeim. Það er ekki í samræmi við lögin og greinargerðina með frv. um Fjárfestingarbankann, eins og það var afgreitt á sínum tíma, því að menn ræddu þá mjög ákveðið um dreifða eignaraðild. Ef það er rétt, sem fréttir eru hér til um, að fólk hafi verið fengið til skrifa sig fyrir hlutum, til að færa það svo aftur yfir til banka eða fjárfestingarfyrirtækja eða hverra sem er, til að komast fram hjá hámarkskaupréttinum, sem var að mig minnir 3 millj. að nafnvirði, ef það er tilfellið, þá er augljóst að hér er verið að fara á svig við lögin, e.t.v. ekki lögin sjálf vegna þess að þau hafa kannski ekki verið nógu vel útbúin hvað þennan þátt varðar, það verður að skoða, en það er alveg ljóst að farið er á svig við það upplegg sem efh.- og viðskn. lagði fram þegar hún gekk frá málinu á sínum tíma til 2. umr. Ég hygg að það megi líka segja að hér sé gengið á skjön við ætlun ríkisstjórnarinnar, eins og hún birtist í ummælum hæstv. viðskrh. á sínum tíma. Þetta þarf að skoða betur. Herra forseti. Ég mun á næsta fundi efh.- og viðskn. í vikunni óska eftir að þetta mál verði tekið þar sérstaklega til umræðu og nefndin skoði og afli sér nánari upplýsinga um framkvæmd þessarar sölu á 49%. Það er við hæfi að nefndin kynni sér þetta mál og sjái hvort hér séu misfellur á framkvæmd eins og nefndin gekk frá frv. á sínum tíma. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að fullyrða um það á þessi stigi en það er augljóst að ekki er hægt að láta þetta mál einfaldlega falla niður því að ef þetta leiðir síðan til meiri samþjöppunar á eignaraðild á bankanum en menn ætluðu í upphafi þá er það vitaskuld grafalvarlegt mál. Hvort efh.- og viðskn. verður samstiga í þessari skoðun eða ekki, á það á eftir að reyna. Þetta mál hefur ekki verið rætt enn þá í nefndinni, en ég tel a.m.k. rétt að í fyrstu umferð sé málið skoðað þar með þessum hætti. Jafnframt tel ég, herra forseti, að þetta frv., sem vafalítið verður vísað að umræðu lokinni til efh.- og viðskn. að tillögu hæstv. viðskrh., verði að leggja aðeins til hliðar á meðan menn fá skýr svör um framkvæmdina á sölunni á 49% og leggjast yfir það með hvaða hætti salan verður útfærð. Við munum hinn pólitíska ágreining um þetta mál og vitaskuld gætum við í stjórnarandstöðunni sagt: Allt þetta mál er klúður og á ábyrgð stjórnarinnar. Og það er þannig. Við í stjórnarandstöðunni höfum vanið okkur við að reyna að taka efnislega afstöðu til málanna hverju sinni og staðreyndin er að bankinn var stofnaður þótt við hefðum ekki viljað það. En það er sömuleiðis staðreynd, sem við ráðum að vísu heldur ekki við sjálf, að allt uppleggið sem miðaði að því að tryggja hagsmunasamtökum sem réðu mestu í fyrri sjóðum --- við sjáum að þau tök eru öll til staðar í hinum nýja banka. Í greinargerð með frv. er eiginlega að nokkru leyti rakin sorgarsaga hæstv. viðskrh. í bankamálum sumarsins þegar hann ætlaði að ganga til sölu á Landsbanka Íslands en var gerður afturreka með það í ríkisstjórninni. Það væri í sjálfu sér hægt að hafa langt mál um það en ég sé enga sérstaka ástæðu til þess nema að draga fram að hæstv. viðskrh. hafa verið mjög mislagðar hendur í bankamálum frá því að hann tók við embætti. Hann hefur ekki náð hugmyndum sínum fram, oft hafa þær verið illa útfærðar og stundum hefur skort pólitískan styrk fyrir því sem hann hefur lagt áherslu á. Það er hins vegar vandamál ríkisstjórnarinnar en ekki stjórnarandstöðunnar. Hins vegar verður að hafa í huga að mikið fé, opinbert fé, er bundið í þessum banka. Þessi banki er almenningseign. Það er líka staðreynd að vextir eru hér hærri en í nágrannalöndunum og að við erum með óhagkvæmt bankakerfi og hærri þjónustugjöld en í nágrannalöndunum. Hluti er vegna fámennis, hluti er einfaldlega vegna skipulags okkar í bankamálum. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að aukin samkeppni á þeim markaði væri mjög brýn og þá sérstaklega með því að fá inn erlenda banka, bæði starfandi eða sem hluthafa, sem ekki hefur reyndar orðið enn í okkar fjármálaumhverfi. En það má benda á að það eru margar ástæður til að hafa áhyggjur af einmitt skipulagi í bankakerfinu. Mig langar, herra forseti, að vitna aðeins í haustskýrslu Seðlabankans sem fjallaði m.a. um bankakerfið og var með varnaðarorð gagnvart efnahagsstefnunni sem var gerð að umtalsefni hér fyrr í dag. Í skýrslunni segir að mikill vöxtur útlána bankakerfisins sé sérstakt áhyggjuefni Seðlabankans vegna hættu á verðbólgu og auknum viðskiptahalla. Það segir einnig í þessari skýrslu að Seðlabankinn telji að lánastofnanir kunni að leiðast út í áhættusamari lánveitingar sem skila ekki ætlaðri ávöxtun þegar aftur sverfir að. Þetta eru mjög þung orð, herra forseti, sem Seðlabankinn lætur falla um íslenska bankakerfið. Ég dreg þetta sérstaklega fram vegna þess að ég vildi gjarnan fá álit hæstv. viðskrh. á þessum ummælum og hvort hann hyggist beita sér á einhvern hátt fyrir því að þessir hlutir nái ekki fram að ganga eins og Seðlabankinn er búinn að lýsa áhyggjum sínum yfir. Ekki er hægt, herra forseti, að ganga frá þessu frv. eins og hæstv. viðskrh. raunverulega fór fram á, að þetta yrði lögfest fljótlega, ég held hann hafi talað um fyrir áramót. Hann veit vitaskuld að það er ekki hægt. Ég veit að vísu ekki hvort hann er sammála því. Ég held hann ætti að hugleiða það mjög vandlega hvort þetta frv. verði ekki að taka verulegum breytingum í meðförum þingsins. Það er ekki hægt að afgreiða frv. með þessum hætti, að láta selja 51% af ríkiseign algjörlega án útfærslu þegar fyrir liggur að fyrri framkvæmd á sölu 49% hefur misfarist. Það verður að skoða það betur og finna á því bót. Það verður þá að ganga frá löggjöfinni um sölu á þessum 51%, því það má færa rök fyrir því að úr því að bankinn er til, þá sé alveg hægt að hugsa sér að ríkisvaldið dragi sig út úr eignaraðild á þessum banka. Það verður þá að gerast, herra forseti, á markvissan og skipulagðan hátt og má ekki gerast þannig að við séum að styrkja fákeppnisvaldið enn frekar, helmingaskiptavaldið sem þessi ríkisstjórn styðst svo við því þá er verr af stað farið en heima setið.

Herra forseti. Það var gaman að þessari ræðu hv. þm. Ágústs Einarssonar því það er eins og hann hafi unnið hér stórkostlega pólitíska sigra þegar hann var að berjast gegn því að Fjárfestingarbanki atvinnulífsins yrði til og allur málflutningur hans í þessari umræðu snýr á haus við það sem hv. þm. hélt fram við afgreiðslu málsins á sínum tíma. Væri nú ekki rétt fyrir hv. þm. að reyna aðeins að rifja upp öll stóru orðin sem hann viðhafði við umræðuna um málið? Hér væri á ferðinni skipting, helmingaskipti milli Sjálfstfl. og Framsfl. Hér væri verið að finna stóla fyrir afdankaða pólitíkusa sem þyrfti að koma út úr Stjórnarráðinu og út af Alþingi. Hér væri um einkavinavæðingu að ræða og ég veit ekki hvað og hvað. Ekkert af þeim stóryrðum sem hv. þm. var með og gekk manna harðast fram í hefur gengið eftir. Ekki nokkur skapaður hlutur. Allt sem hv. þm. hélt hér fram við þá umræðu var meira og minna tilbúningur og því miður verð ég að segja, með leyfi forseta, tómt rugl. Það hefur komið í ljós ...  Það sem hefur hins vegar gerst er það að með tilkomu Fjárfestingarbankans hefur samkeppnin á íslenska bankamarkaðnum aukist stórkostlega. Gott dæmi um það er einmitt það sem ég ætla að nefna hér. Vaxtamunur af heildareignum í Búnaðarbankanum var árið 1997 4,42%. Er eftir sex fyrstu mánuði þessa árs 3,98%. Hvað hefur gerst? Hann hefur lækkað um hálft prósentustig vegna vaxandi samkeppni á þessum markaði sem líka hefur leitt til þess að bankarnir báðir, bæði Búnaðarbanki og Landsbanki hafa þurft að taka sér tak en eru að skila sinni bestu afkomu eftir að þeim var breytt í hlutafélög. Þetta er árangurinn af aðgerðum ríkisstjórnarinnar á fjármálamarkaðnum á undangengnum þremur árum. Þegar hv. þm. heldur einhverju öðru fram þá annaðhvort veit hann ekki --- og það kann vel að vera að svo sé einfaldlega þegar maður hlustar á málflutning hans, að hann þekki bara ekki íslenskan fjármagnsmarkað, hann viti bara ekkert hvað er að gerast á íslenskum fjármagnsmarkaði. Því trúi ég nú varla, en málflutningurinn er nákvæmlega þannig. Það er eins og hv. þm. hafi bara alls ekki fylgst með hvað hefur verið að gerast á íslenskum fjármagnsmarkaði á undanförnum mánuðum og árum.

Herra forseti. Þetta var skrýtin ræða.  Meginmálið er, herra forseti, að þetta frv. er ónýtt. Reynslan hefur sýnt að fyrri löggjöf um söluna á 49% var illa útfærð. Þá getum við ekki verið að ræða þetta mál raunverulega á hinu háa Alþingi. Best væri að hæstv. ráðherra drægi frv. til baka og við mundum einhenda okkur í að reyna að vinda ofan af hinu fyrra máli.

Herra forseti. Ekki dregur hv. þm. úr stóryrðunum. Fréttir eru uppi um það að menn hafi verið að kaupa sér áhrif í gegnum kennitölur. Það er engin staðfesting. En hér gengur hv. þm. Ágúst Einarsson fram og fullyrðir að svo sé. 

Herra forseti. Mér þykir hæstv. viðskrh. vera kominn utan vegar. Það liggur fyrir að þegar lögin um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins voru afgreidd hér á hinu háa Alþingi var það mjög veigamikið atriði að þegar væri farið að selja 49% yrði dreifð eignaraðild tryggð. Ég lýsti þessu áðan mjög skilmerkilega. Það var vilji ráðherra og vilji efh.- og viðskn. sem gekk frá þessu máli, meiri hluta nefndarinnar. Við erum að ræða þá staðreynd núna að svo virðist sem farið hafi verið á svig við þetta í lögunum um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Ég tilkynnti áðan að ég mundi taka málið upp í efh.- og viðskn. á fimmtudaginn kemur og skoða það betur því okkur ber skylda til að sjá til þess hvort hér hafi eitthvað brugðist við lagasetninguna. Það er þess vegna, herra forseti, sem þetta frv. um sölu á 51% er algjörlega út í hött nema að fyrst verði búið að svara spurningunum um framkvæmdir á sölunni á 49%. Það sýnir okkur líka að endursemja þarf allt þetta frv. og útfæra mjög nákvæmlega hvernig staðið verði að sölunni því það hefur sýnt sig að ekki er hægt að ganga frá löggjöfinni eins og þetta frv. liggur fyrir. Það hef ég sagt og flutt fyrir því röksemdir en hæstv. viðskrh. einhverra hluta vegna leiðist út í ómálefnalega umræðu. Svo virðist sem hann hafi slæma samvisku í stjórnun sinni á bankamálum. Það getur vel verið. Ég hef ekki fundið að hagsmunir almennings í landinu hvað viðvíkur bankamálum hafi verið vel tryggðir í höndum hæstv. viðskrh. Hægt væri að færa margar sögur og dæmi um það og nefna til bæði Landsbanka og Búnaðarbanka, hvort sem eru háeff-væðing, söluvæðing eða bankastjórar eða annað slíkt. Þetta er allt hægt að rekja hér, afrekaskrá í gæsalöppum hæstv. viðskrh. En hann verður a.m.k. að reyna að þola það hér að taka þátt í málefnalegri umræðu þó að hann kikni undan henni.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra gefur fullt tilefni að rifja upp hina makalausu magalendingu hans í bankamálunum fyrr í sumar. Hæstv. ráðherra segir að það sé vegna Fjárfestingarbankans, vegna hinnar auknu samkeppni sem sá banki hafi leitt inn í fjármálalíf landsmanna, að vaxtamunur í öðrum bönkum, þar á meðal Búnaðarbankanum, hafi lækkað verulega. Hver voru rök hæstv. ráðherra fyrir að selja útlendum auðjöfrum, Wallenberg-ættinni eða Skandinaviska Enskilda Banken, ráðandi hlut í Landsbankanum? Rökin voru eins og hann sagði í sumar að þetta ætti að auka samkeppnina. Nú segir hæstv. ráðherra að það þurfi ekki neina útlenda banka, þetta hafi í raun verið vitleysa hjá honum með Wallenbergana vegna þess að Fjárfestingarbankinn hafi verið nægileg samkeppni til þess að minnka þennan vaxtamun. Ég held, herra forseti, að ef maður fer yfir sviðið og skoðar afkomu bankanna þá blasi tvennt við. Í fyrsta lagi má sjá að vaxandi góðæri í þjóðfélaginu hefur að sjálfsögðu komið fram í betri afkomu bankanna og þeim hefur tekist að minnka vaxtamun sinn. Jafnframt vita allir að íslensku bankarnir hafa staðið í umtalsverðum hagræðingaraðgerðum á síðustu árum sem að sjálfsögðu koma fram í minnkandi vaxtamun. Hæstv. ráðherra ætti að nota seinni ræðu sína til að útskýra hina makalausu ferð sína varðandi bankamálin hér fyrr á þessu ári. Hæstv. ráðherra og flokksbróðir hans, hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, formaður Framsfl., beittu sér fyrir því á bak við Alþingi og aðra í ríkisstjórninni að hafnar voru viðræður við erlendan banka sem átti að leiða til þess að --- ja, Framsfl. ætlaði að selja Wallenberg-ættinni í Svíþjóð ráðandi hlut í Landsbankanum. Maður veltir fyrir sér hvers vegna það var, herra forseti. Var það vegna þess að Wallenbergarnir ættu að læsa klónum um leifarnar á SÍS-veldinu sem enn er uppistaðan í Framsfl.? Átti þannig að ná aftur framsóknarlegu tangarhaldi á fjármálalífi Íslendinga? Átti að endurvekja SÍS-drauginn með hjálp sænsks súrefnis? Auðvitað var það málið. Herra forseti. Hver urðu afdrif hæstv. iðn.- og viðskrh. í þessu máli? Hæstv. forsrh. hann gekk fram fyrir skjöldu og kippti honum niður úr fluginu. Hann dró nú ekki mikinn arnsúg þegar hann brotlenti. Hæstv. forsrh. sagði einfaldlega og sló á fingur hæstv. iðnrh.: ,,Svona gera menn ekki.`` Það er auðvitað rétt, herra forseti, svona gera menn ekki. Þarna stefndi hæstv. ráðherra ranga leið eins og allir vissu. Hún var í blóra við það sem hann er að tala um núna og hefur reyndar talað fyrir eftir að hann vitkaðist, þ.e. dreifðri eignaraðild. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að afskaplega vel hafi tekist til með sölu á Landsbanka Íslands. Ég tel að þar hafi verið gefið ákveðið fordæmi um það hvernig fara eigi að því að selja íslensku bankana. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að selja þá þannig að landsmönnum verði boðnir smáir hlutir og þannig reynt að treysta dreifða eignaraðild. Ég tel að það hafi verið lofsvert hjá íslensku bönkunum og sparisjóðunum að örva menn til slíkra hlutabréfakaupa með því að veita þeim hagstæð lán. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel að fara hefði átt sömu leið varðandi Fjárfestingarbankann. Það hefði til að mynda ekki átt við söluna á 49% sem núna er nýlega afstaðin að hafa hlutina svona stóra. Hvers vegna? Ég geri mér grein fyrir því að það eru stórir aðilar sem eru að keppa um völdin í þessum bönkum. Ég, herra forseti, tel það ekkert óeðlilegt. Það skapast að sjálfsögðu eftirmarkaður með þessi bréf. Það hefði átt að örva almenning frekar með því að hafa hámarksupphæðina lægri. Ég held að niðurstaðan sýni að það hefði eigi að síður tekist að selja þá. Ég held að hæstv. ráðherra geti ekki, með því að skoða hverjir eru eigendur þessara hluta núna, komist að því hvort brögð hafi verið í tafli þegar menn keyptu bankann. Það er eðlilegt að menn notfæri sér það að þessi bréf séu eftirsóknarverð. Það er ekkert óeðlilegt við að menn kaupi bréf og selji aftur. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að gera eigi allt sem hægt er til að tryggja dreifða eignaraðild. Til þess eru ýmsar leiðir færar. Þær eru ekki allar jafngóðar. Á til að mynda að fara þá leið sem hæstv. forsrh. hefur ítrekað nefnt, m.a. í stóru viðtali um bankamálin þegar hann kippti hæstv. viðskrh. niður af fluginu hér fyrr í sumar? Þar talaði hann um að mögulegt væri að lögbinda eignaraðild. Ef við færum þá leið, herra forseti, þá væri að öllum líkindum hægt að koma í veg fyrir að einstakir aðilar söfnuðu stórum hlut, m.a. með því að safna kennitölum eða með því að kaupa stóran hlut á eftirmarkaði. Það mundi aftur á móti girða fyrir möguleika smærri eigenda til að hagnast sem mest á þessum bréfum. Þess vegna tel ég að það sé ekki rétt leið, þó rétt sé að taka hana inn í umræðuna. Ég er þeirrar skoðunar að verulegrar íhugunar þyrfti við áður en menn kæmust að þeirri niðurstöðu.  Hæstv. ráðherra spyr hvort við séum í sama flokki, ég og hv. þm. Ágúst Einarsson. Við erum í sama flokki, herra forseti, og erum meira að segja að flestu leyti sömu skoðun á þessu máli. Hæstv. ráðherra talar um nauðsyn þess að stefna að því að tryggja hvað dreifðasta eignaraðild. Þá spyr ég, herra forseti: Hvernig stendur á því að í grg. með þessu frv. er talað um að miða eigi við að hlutdeild hvers aðila í frumsölu verði ekki stærri en 5--10% hlutafjár? Ég velti því fyrir mér, af hverju farið er af stað með svona stóra hluti? Hvers vegna förum við ekki sömu leið og gafst farsællega við sölu Landsbankann? Sú aðferð tryggði gríðarlega eftirspurn eftir bréfunum sem nú er verið að selja í Fjárfestingarbankanum. Ef hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að æskilegt sé, eins og hann hefur reyndar áður tjáð bæði í ræðu og riti, að ná upp því sem hann kallar burðarása- eða kjölfestufjárfesta, er þá ekki alveg ljóst miðað við staðreyndirnar sem við höfum frammi fyrir okkur, að niðurstaðan yrði á þann veg? Eru ekki hér á Íslandi a.m.k. tveir voldugir aðilar í fjármálalífinu sem vilja ná ítökum í þessum banka, sparisjóðirnir og Búnaðarbankinn? Er þá nokkuð óeðlilegt þó að þeir glími við að verða sér úti um þá hluti sem þeir vilja og eiga að hafa fullt frelsi til þess að fá, með því að kaupa hluti af smáum fjárfestum? Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Ef hann er þeirrar skoðunar að æskilegt sé að hafa dreifða eignaraðild, af hverju leggur hann þá í þessa sjóferð með það að marki að hlutdeild hvers og eins kunni að vera 5--10%? Af því að ég hef fyrr í þessari ræðu vakið athygli á því að hinn raunverulegi bankamálaráðherra heitir ekki Finnur Ingólfsson heldur Davíð Oddsson hæstv. forsrh., þá hefur hann aðra skoðun á þessu. Hann hefur látið uppi að selja eigi bankana án þess að nokkur fari yfir 3%, reyndar hefur verið talað um 1--3%. Ég er sömu skoðunar og hv. þm. Ágúst Einarsson um að ranglega hafi verið af stað farið með þetta mál. Ég tel að þessi banki hafi aldrei haft neinu sérstöku hlutverki að gegna. Hvað er það sem hina bankana hefur skort en þessi banki hefur upp á að bjóða? Ég vísa þá a.m.k. í ummæli forvígismanna bæði Búnaðarbankans, Íslandsbanka og sparisjóðanna, sem allir hafa sagt að þessi banki sinni ekki neinu sem þeir geti ekki sinnt jafn vel. Ef við erum að tala um hagræðingu á íslenskum bankamarkaði og ef við erum að tala um að fækka ríkisbönkunum þá er það auðvitað óskiljanlegt hjá hæstv. iðn.- og viðskrh. að rembast eins og rjúpan við staurinn að ná því fram að þessi banki yrði settur saman. Hverjar urðu þá sárabæturnar þegar honum var kippt niður úr flugferðinni miklu til Svíþjóðar? Þær voru að hæstv. ráðherra hann náði því fram að Fjárfestingarbankinn ætti áfram að vera sjálfstæð eining. Í þessari grg. og reyndar fyrri textum sem komið hafa frá ríkisstjórninni um þetta mál, virðist allt miða að því að koma í veg fyrir að innlendir aðilar kynnu að kaupa þennan banka og renna honum saman við aðra banka. Það kann vel að vera að á bak við þessa hugsun hjá hæstv. ráðherra liggi hringekja góðra raka, ég þekki það ekki. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að markaðurinn eigi að fá að ráða þessu. Ef Búnaðarbankinn eða sparisjóðirnir vilja kaupa sér ráðandi hlutdeild í Fjárfestingarbankanum þá eiga þeir að geta tekist á á við það verkefni á frjálsum markaði. Ef það þýðir að smáir hluthafar sem festa fé sitt í smá hlut geti hagnast, þá eiga þeir að fá að hagnast. Ein leiðin, herra forseti, til að koma eign landsmanna í þessum bönkum til þeirra sjálfra felst í að fara sömu leið og gekk svo farsællega með Landsbankann. Ef hæstv. ráðherra, sem ég veit að er ákafur lesandi ritstjórnargreina sem ég skrifaði reglulega í dagblað sem ég er nú hættur að ritstýra, hefði lesið þær rækilega hefði hann komist að því að ég tók heils hugar undir þá aðferð sem hæstv. ráðherra slampaðist á þar. Ég segi slampaðist, herra forseti, vegna þess að hæstv. ráðherra kemst oft að réttum niðurstöðum en stundum í krafti rangra forsenda. En það er nú leyfilegt samkvæmt klassískri rökfræði. Mig langar hins vegar, herra forseti, að velta einu upp. Ef hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að nú þegar sé það mikil samkeppni í íslensku bankalífi að vaxtamunur fari hraðminnkandi, sem er hið besta mál, hvers vegna telur hann þá nauðsynlegt að fá erlenda kjölfestufjárfesta í þennan banka? Ég tek það fram, herra forseti, að ég hef ekkert á móti því að erlendir bankar hasli sér völl á Íslandi. Fyrir tilstilli flokksins sem ég tilheyri, Alþýðuflokksins, var lögum breytt svo á síðasta kjörtímabili að erlendum bönkum leyfist það. Þeir hafa fullt leyfi til þess að koma hingað og reisa hér útibú. Þegar má segja að íslenska bankakerfið sé í harðri samkeppni við erlenda banka vegna þess að fyrirtækin fara hvert á land sem er í heiminum til að finna hagstæð lán. Sparisjóður Bolungarvíkur fjármagnar smábátakaup Bolvíkinga með því að taka ódýr japönsk lán. Fyrirtækin fara til Japans eða Ameríku, hvert sem þau fýsir, þangað sem markaðurinn býður bestu lánin. Bankakerfið er orðið að litlu þorpi. Hæstv. ráðherra talar um dreifða eignaraðild. Eigi að síður, eins og ég hef rakið, talar hann um nauðsyn þess að hlutdeild hvers aðila í frumsölunni verði ekki stærri en 5--10%. Hvað má lesa úr því? Mér virðist hann segja, herra forseti, að þegar ráðist verði í að hrinda í framkvæmd þeim lögum sem kunna að verða til á grundvelli þessa frv. þá verði hinum svokölluðu kjölfestufjárfestum, sem hæstv. ráðherra er svo annt um, gert kleift að kaupa 5--10%. Ég er á móti því, herra forseti. Ég tel að hafa eigi hlutina miklu smærri og leyfa eigi mönnum að kaupa smáa hluti og þess vegna hagnast á þeim á eftirmarkaði. Ég sé bara ekkert athugavert við það. En ég kem hér aðallega, herra forseti, til þess að inna ráðherra eftir því hvers vegna hann vilji, eins og kemur fram á bls. 4 í grg., endilega selja hluti í þessum banka erlendis. Ég hef áður lýst því að ég er ekki á móti erlendum bönkum en hvað felst í þessu? Ég spyr að gefnu tilefni, herra forseti. Í plaggi frá viðskrn. fyrr í sumar var talað um að fá ætti kjölfestufjárfesta í Fjárfestingarbankann en þeir ættu að vera erlendir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Munu einungis erlendir fjárfestar, erlendir bankar eða erlendir sjóðir eiga kost á að bjóða í þennan banka og væntanlega hasla sér völl með 5--10% hlut eða munu íslenskir bankar, íslenskar fjármálastofnanir, standa erlendu bönkunum jafnfætis? Þegar ég segi að ég spyrji að gefnu tilefni þá er það út af eftirfarandi: Ef svar hæstv. ráðherra er já, þá hefur hann breytt um stefnu frá því í sumar. Ég tel ekkert að því. Það sem ég las út úr þeim textum sem þá komu frá hæstv. ráðherra, eftir ríkisstjórnarfund og var dreift á blaðamannafundi, var að hann útilokaði íslenskar bankastofnanir frá því að njóta jafnræðis gagnvart erlendum bankastofnunum. Stefnan útilokaði þær frá því að taka að sér hlutverk kjölfestufjárfesta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hann breytt um stefnu? Er skilningur minn á þessu rangur þegar ég þykist lesa úr þessu að erlendir fjárfestar muni fá tækifæri til þess að bjóða í tiltekna hluti af stærðargráðu sem innlendir fjárfestar, innlendir bankar, munu ekki fá? Í öðru lagi: Ef hæstv. ráðherra er enn sömu skoðunar og hann var í fyrri ræðu sinni, að það væri æskilegt að stefna að dreifðri eignaraðild, af hverju erum við þá að fara þá leið að selja 5--10%? Af hverju förum við ekki þá leið sem við höfum þegar farið, að selja 500 þús. kr. hlut eða 1 milljón kr. hlut og leyfa sem sagt manninum á götunni, leyfa íslenskum almenningi, sem greinilega virðist vera þyrstur í hlutabréf og virðist eiga sparifé sem hann vill festa í þessu --- og það væri gott fyrir þann ríkissjóð sem hæstv. ráðherra starfar við að gera sem bestan --- að festa fé sitt í þessu á þennan hátt? Ég er alveg klár á því, herra forseti, að það mundi leiða til þess að sennilega yrðu átök um hluti þessara smáu fjárfesta. En ég tel að það sé af hinu góða. Það mun örva hlutabréfamarkaðinn. Það mun leiða til þess að margir sem fjárfesta munu hagnast á því. Ég tel það bara hið besta mál. Ég tel að það yrði vítamínssprauta fyrir markaðinn. Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari þessum örfáu spurningum mínum sem ég hef beint til hans hér um mál sem mér finnst varða kjarnann í þeirri aðferð sem menn ætla að beita við söluna, en segi þó að ég er að öðru leyti efnislega samþykkur því markmið sem kemur fram í 1. gr. þessara laga. Ég er þeirrar skoðunar að þessi banki eigi ekki að vera í eigu ríkisins og ég er nú reyndar þeirrar skoðunar að hann hafi ekki mikið hlutverk, en ég geri mér grein fyrir því að hæstv. ráðherra er annarrar skoðunar.

Herra forseti. Það sem kom mér á óvart við þessa ræðu var hversu efnislega vel hún var sett fram og skynsamlega mælt. Það var allt annað að hlusta á fyrrverandi ritstjóra, sem hefur reyndar hrökklast úr því starfi nú, ekki til þess að gera mér lífið leitt síður en svo, vegna þess að þar talaði maður, sem ég hélt reyndar áður að hefði lítið vit á bankamálum og margt af því sem hv. þm. kom hér fram með var mjög skynsamlegt. Þegar ég hlustaði á það hv. þm. varð ég enn meira hissa á því af hverju Alþfl. stillir sínum mönnum upp á þennan hátt í nefndir þingsins, þ.e. að þingflokkurinn skuli ekki setja þá menn í nefndir þingsins, t.d. í efh.- og viðskn., sem hafa vit á þeim hlutum sem þeir fjalla um. Það er önnur saga og ég ætla ekki sérstaklega að ráðskast með hvernig Alþfl. stillir upp í nefndir. Svarið við þessum spurningum er að ef hv. þm. les frv. þá kemst hann að því þar er að talað um að skrá Fjárfestingarbankann í erlendri verðbréfamiðstöð. Og ég veit að hv. þm. veit það að þá geta bæði erlendir og innlendir aðilar verslað þar. Með þessu er einfaldlega verið að dýpka möguleikana á því að fá fjárfesta að bankanum. Ég sagði áðan að þessir hlutir, þrjár millj. kr., voru stórir hlutir. Af hverju völdum við þá leið? Einfaldlega vegna þess að við héldum í upphafi að áhuginn væri ekki eins mikill fyrir Fjárfestingarbankanum og Landsbankanum og Búnaðarbankanum af því hann er ekki með þennan stóra viðskiptamannahóp að baki sér. Nú kemur það hins vegar í ljós að 10.700 manns sýna þessum banka athygli. Og svo kemur hv. þm. Ágúst Einarsson og segir að það sé bara enginn áhugi og þetta séu bara einhverjir sárafáir og litlir kallar sem eru að kaupa og nota sér kennitölurnar. Hann er með alls konar fullyrðingar út í loftið um það sem hann hefur ekkert vit á. Hinn stóri kostur við ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan var að hann var ekki með fullyrðingar um hluti sem alls ekki standast heldur fór hann efnislega yfir þá hluti sem að mörgu leyti falla mjög vel að mínum skoðunum. En svarið er klárt. Þessi leið var valin vegna þess að við töldum að ekki væri eins mikill áhugi fyrir Fjárfestingarbankanum og viðskiptabönkunum.

Herra forseti. Mér finnst tvennt mikilvægt hafa komið fram í svari hæstv. ráðherra. Hann segir að ástæðan fyrir því að þessir hlutir voru svo stórir sem raun ber vitni hafi stafað af því að hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin hafi talið að nægilegur áhugi væri ekki fyrir hendi. Ég er sammála honum í því. Ég hefði fyrir fram líka verið sömu skoðunar. Það kom mér á óvart hversu mikill áhugi var á þessu. Raunar tek ég það fram að ef ég væri sá pælari í þessum hlutum sem hæstv. ráðherra er svo vinsamlegur að telja mig vera --- en ég er ekki --- þá hefði ég að öllum líkindum komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri arðvænlegt. Hvers vegna? Ég vísa t.d. í það rit sem er höfuðrit í viðskiptaheiminum á Íslandi, Viðskiptablaðið. Þar kom fram að þetta væri mjög arðvænleg fjárfesting. Og þeir sem velta slíku fyrir sér taka væntanlega mið af því. Ég las það t.d. og sannfærðist um að þetta væri rétt staðhæfing hjá Viðskiptablaðinu. Herra forseti. Nú blasir það við að hæstv. ráðherra stendur frammi fyrir þeirri staðreynd að sóknin í bankana er mikil, það er mikil eftirspurn. Getur hann þá ekki fallist á að í meðferð þingsins verði a.m.k. opnuð heimild fyrir ríkisstjórnina að selja þetta þannig að það verði smáir hlutir? Ég tala hérna, herra forseti, fyrir hönd hinna smáu fjárfestu sem sjá í þessu ákveðna hagnaðarvon. Mér finnst að menn eigi að fá að græða á verslun með þennan banka. Hvers vegna? Vegna þess að þetta er ríkisbanki. Þetta er eign fólksins og allir hafa jafna möguleika til að taka þátt í þessu, sér í lagi ef hæstv. ráðherra mundi beita sér fyrir svipuðu fyrirkomulagi og gert var með Landsbankann þar sem mönnum var gert auðvelt að kaupa þetta. Í annan stað. Ef hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að það muni auka samkeppnina að skrá bankann á verðbréfaþingum erlendis vegna þess að þá kæmu erlendir fjárfestar væntanlega til keppninnar, þá felur það í sér að hann er að segja að innlendir muni hafa jafna möguleika og erlendir. Nú hef ég ekkert á móti því að útlendingar komi í þetta. En ég spyr hæstv. ráðherra: Þarf nokkuð að skrá bankann erlendis? Nægir ekki að skrá hann hér, eins og hann er þegar skráður? Geta ekki erlendir fjárfestar allt eins komið hingað og keppt við aðra hér? Hvaða hagur er að því fyrir ríkissjóð eða bankann að hann verði skráður erlendis? Mögulega kann það að liggja í því að við fáum hærra verð. En er eitthvað sem bendir til þess?

Herra forseti. Ég sagði áðan að ég held það sé rétt í ljósi reynslunnar af þessu útboði að menn staldri aðeins við og taki stöðuna aftur. Hvaða leið er skynsamlegust sem næsti áfangi? Ég vil ekkert útiloka að það sé skynsamlegt að halda áfram með þessa dreifðu sölu. Ég vil alls ekki útiloka það. Þá er spurningin: Hversu stórir eiga hlutirnir að vera? Og kannski í ljósi þess, eins og hv. þm. var að benda hér á, hversu áhuginn er mikill þá eigum við að skoða það nákvæmlega út frá því. Það er hins vegar ekki svo að allir standi jafnt að vígi við að kaupa þessa hluti. Ef ég hef skilið hv. þm. rétt, að það þyrfti að koma þessu í eigu þjóðarinnar, þá er það svo að menn hafa mismunandi fjárráð --- og ég býst við að jafnaðarmennirnir hafi fullan skilning á því --- til þess að kaupa slíka hluti. Þess vegna hef ég velt því fyrir mér, ekki bara gagnvart Fjárfestingarbankanum og kannski ekki gagnvart honum, heldur gagnvart Búnaðarbanka og Landsbanka, hvort það væri skynsamlegt að bjóða viðskiptamönnum þessara banka kaup á eignarhlutum ríkisins í Búnaðarbanka og Landsbanka á tiltölulega mjög hagstæðum kjörum, á gengi sem væri eitthvað fyrir neðan markaðsgengið, en jafnframt þá um leið að binda það að þeir þyrftu að eiga þessi fyrirtæki kannski í þrjú ár þannig að við verðum þá raunverulega með eigendur hlutabréfa sem ætla sér að eiga fyrirtækin en kaupa ekki bara vegna stundarhagnaðar, því það er mikilvægt fyrir þessi fyrirtæki líka að hafa góða eigendur að baki sem sýna því áhuga hvernig þau eru rekin. Þetta vil ég skoða. Ég vil skoða þetta út frá hagsmunum viðskiptamannanna vegna þess að það eru viðskiptamennirnir m.a. sem hafa lagt grunninn að góðu gengi þessara fyrirtækja að undanförnu, þ.e. hver staða þeirra er, kannski umfram allt.

Herra forseti. Mér finnst þetta ekki vera óskynsamleg aðferð sem hæstv. ráðherra reifar hér, þ.e. að binda kaup við eignaraðild í tiltekinn tíma. Mér t.d. hugnast hún talsvert betur en sú að setja í lög að eignaraðild megi ekki vera umfram einhverja tiltekna stærðargráðu.  Ég hins vegar lít á þetta svona: Þessi banki, Fjárfestingarbankinn, er eign íslensku þjóðarinnar. Það á að selja hann og þær tekjur sem við fáum af sölunni eiga að koma íslensku þjóðinni til góða. Þær geta gert það með tvennum hætti. Annars vegar með því að renna í ríkissjóð og notast til hluta sem horfa til heilla fyrir þjóðina. Hins vegar er líka hægt að selja hann, eins og bankarnir hafa verið seldir að undanförnu, með verðlagningu sem örvar menn til að kaupa og sem gerir það að verkum að mjög margir, á annan tug þúsunda, taka þátt í kaupunum og vegna þess að ákveðnar aðstæður skapast síðan á eftirmarkaði, selja það til stærri eigenda og hagnast á því. Sá hagnaður er líka með vissum hætti flutningur á fjármagni úr þessari eign ríkisins til þeirra. Það sem skiptir máli þar, herra forseti, er að allir eiga kost á því að bjóða í ákveðinn hlut. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að menn hafa auðvitað misjöfn fjárráð. En eins og bankarnir stóðu að sölu Landsbankans þá má eiginlega heita að möguleikinn til þess að festa kaup og hagnast á því hafi verið án tillits til fjárráða manna. Mér finnst það gott. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það eigi að bjóða smáa hluti, það eigi að auðvelda mönnum að kaupa þá og það eigi sem sagt að leyfa þeim að hagnast á eftirmarkaði. Ég held að þegar hæstv. ríkisstjórn fer að selja önnur fyrirtæki, og þar hefur t.d. Landssíminn verið ræddur, að þá sé þetta aðferðin til þess að gera það. Mér er alveg ljóst, herra forseti, að við fáum ekki ráðið við markaðinn sem tekur við af frumsölunni og að þá kunna stórir aðilar að vilja seilast til valda. Það kemur ekkert í veg fyrir að þeir geti það. En þeir verða þá að gera það þannig að þeir bjóði nægilega vel í og á móti öðrum samkeppnisfyrirtækjum til þess að fá þessa smáu hluti, til þess að verða stórir, og þá hagnast litli maðurinn sem tekur þátt í þessum kaupum. Og þá er loksins komin í framkvæmd draumsýn eins manns sem löngum var á meðal okkar, Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem var nákvæmlega þessi.

Herra forseti. Ég ætla fyrst og fremst að þakka þátttöku í þessari umræðu en hefði nýtt þetta tækifæri ef hv. þm. Ágúst Einarsson hefði verið í salnum til þess að svara nokkru af því sem hann sagði og var að mínu viti alveg rakalaus málflutningur. Reyndar stóð ekki steinn yfir steini í öllu því sem hann sagði í sinni ræðu. En það voru líka nokkur atriði í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem ég ætla að gera að umtalsefni. Ég sagði áðan að hún hefði efnislega verið góð. En auðvitað voru nokkrar rangfærslur í því sem ég las náttúrlega oft í sumar í leiðurum DV. Það er eðlilegt að hv. þm. komi hér núna og rifji upp sína leiðara frá því í sumar. Þegar ég las það ágæta blað undir ritstjórn hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þá áttaði ég mig betur á því hvað DV í raun og veru þýðir. Það stendur fyrir ,,daglegar villur`` því að undir ritstjórn hv. þm. voru í blaðinu eiginlega daglega villur.

Það hafa bara verið prófarkavillur.

Nei, efnislegar villur. Það er alltaf hægt að fyrirgefa prófarkavillurnar en þegar efnislegu villurnar eru jafnmargar og raun ber vitni að þá --- ég ætla reyndar ekki að fara að leiðrétta það núna, það er engin ástæða til þess. Hv. þm. gerði mikið úr því, og ég er honum sammála, að mikilvægt er að fá inn í íslenska bankakerfið erlenda þekkingu, erlenda reynslu á mjög mörgum sviðum. En hv. þm. hefur alveg skakka sýn á þetta SE-bankamál. Auðvitað veit hv. þm. miklu betur hvernig það mál allt saman var til komið en er að reyna útúrsnúnninga í þeim efnum. Það var kannski ekki eftir mjög miklu að sækjast varðandi SE-bankann, en það er eftir talsvert miklu að sækjast í því að fá inn í landið erlenda reynslu og þekkingu á fjármagnsmarkaðinn. Af hverju segi ég það? Jú, vegna þess, ef við tökum Svíþjóð sem dæmi, að vaxtamunur í Svíþjóð er innan við 2% af heildareignum. Á Íslandi er hann rétt innan 4%. Rekstrarkostnaður banka í Svíþjóð er 50% af rekstrartekjum þeirra. Á Íslandi er hann 70%. Og til þess að ná árangri í því að lækka vextina, sem er okkar meginmarkmið, þá hljótum við að þurfa að draga úr þessum kostnaði og lækka vaxtamuninn. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að fá inn erlenda þekkingu til okkar. Það hefur aldrei staðið til að afhenda útlendingum meirihlutaeign í íslenskum bankastofnunum.  Ætli það séu ekki í kringum 10 þúsund manns sem eiga hlut í Landsbankanum í dag eða aðrir aðilar en ríkið eiga 15% hlut í Landsbankanum og vonandi munu aðrir aðilar en ríkið eiga 15% hlut í Búnaðarbankanum fyrir lok þessa árs. Enginn getur bannað þessum 15% hluthöfum að selja sinn hlut, t.d. til útlanda. Þess vegna er þetta þröng umræða þegar menn tala um erlenda eignaraðild á íslenskum bönkum einfaldlega vegna þess að hún kemur fyrr eða síðar. Ríkið ræður því ekki neitt. Við erum að vinna á mjög litlum og þröngum markaði og í raun og veru er öll Evrópa í þeim efnum orðin sem heimamarkaður og það verðum við varir við núna dag frá degi þegar erlendir bankar eru að taka upp stóra lánasamninga við sveitarfélög og stórfyrirtæki í beinni samkeppni við íslenskar lánastofnanir. Þess vegna eigum við að hafa áhrif á þessa atburðarás með því að reyna að stýra henni en láta þetta ekki gerast allt saman fyrir eintómar tilviljanir.

Herra forseti. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með að honum tókst bærilega að halda sig við málefnið. Herra forseti. Ég hef komið inn í þessa umræðu til þess að eiga málefnalegan orðastað við hæstv. ráðherra. Ég er ekki í einhverjum pólitískum burtreiðum um þessa banka. Ég er að mörgu leyti ósammála ýmsu sem hæstv. ráðherra hefur gert í bankamálunum en sumu er ég sammála. Ég er t.d. þeirrar skoðunar, eins og hefur margsinnis komið fram í þeim ritstjórnargreinum sem hæstv. ráðherra hefur vísað til og hefði betur lesið örlítið oftar og dýpra, að sú aðferð sem menn duttu niður á við söluna á bréfum í Landsbankanum sé afskaplega farsæl. Ég hef sagt það áður og segi enn að þeir eiga að nota það sem fordæmi þegar þeir eru að selja eigur ríkisins sem þeir telja að ekki sé rétt að ríkið starfræki lengur. Ég hefði þess vegna verið þeirrar skoðunar að sömu aðferð hefði átt að beita við Fjárfestingarbankann en ég tek gild þau rök sem hæstv. ráðherra beitir þegar hann segir: ,,Ríkisstjórninni var ekki ljóst fyrir fram hversu mikil eftirspurn yrði eftir hlutum í Fjárfestingarbankanum.`` Ég sjálfur eins og ég greindi ærlega frá var þeirrar skoðunar í upphafi þegar það útboð fór fram að að öllum líkindum yrði þátttakan miklu minni en raunin varð. Hins vegar er mikilvægt í þessari umræðu að hæstv. ráðherra hefur sagt að nú blasi við ákveðið landslag, nú sé komin ákveðin reynsla á þá sölu sem fór fram á hlutum úr Fjárfestingarbankanum og þá sé rétt að meta málið upp á nýtt. Það finnst mér náttúrlega dálítið mikilvæg yfirlýsing hjá hæstv. ráðherra vegna þess að hún felur í sér að hann er ekki geirnegldur á þá aðferð að selja til að mynda 5--10% úr því 51% sem eftir er. Það mundi náttúrlega þýða að eigendurnir yrðu 5--10. Ég er þeirrar skoðunar að honum beri eiginlega mórölsk skylda, í ljósi þeirrar miklu eftirspurnar sem varð hjá íslenskum almenningi eftir bréfum frá Fjárfestingarbankanum, að svara með því að bjóða aftur litla hluti. Ég er að vísu engin sérstök vitsmunabrekka á sviði bankamála en ég sé fyrir mér að ef hæstv. ráðherra tækist ekki að koma öllum hlutum út með þeim hætti, þá gæti hann farið svipaða leið og menn eru að mér sýnist að fara með sölu Búnaðarbankans, þ.e. að þeir hlutir sem seljist ekki með þeim hætti til einstaklinga, fari yfir í sérstakan útboðsflokk sem verði þá boðinn stærri fjárfestum til sölu. En mér finnst að hann skuldi íslenskum almenningi möguleikann á því að kaupa sér litla hluti og hagnast á þeim og ég geri alls engar athugasemdir við að menn geri það. Hæstv. ráðherra á auðvitað að gera sér grein fyrir því að markaðurinn fer alltaf eins langt og honum leyfist innan lagarammans og hvað sem gerst hefur núna í þessu útboði með Fjárfestingarbankann, sem menn eru ekki allir sammála um, ég þekki það ekki til hlítar en ég ímynda mér að þar hafi það eitt gerst að menn hafi farið eins langt og lagaramminn leyfir og menn hafi ekki brotið lög. Það er munur á því að gera eitthvað sem er siðlaust og það sem er löglaust og ég dreg í efa að þarna hafi eitthvað löglaust átt sér stað. Eitt að lokum, herra forseti. Hæstv. ráðherra bar á móti því að ætlunin hefði verið að selja ráðandi hlut til SE-bankans í Svíþjóð. Ég verð nú að hressa upp á veikburða minni hæstv. ráðherra sem er alls ekki tekinn að reskjast og hefur ekki sýnt það áður að honum sé farið að förlast minni en ég veit ekki betur en að í Morgunblaðinu hafi hæstv. utanrrh. talað um að selja ráðandi hlut og hvað er, herra forseti, ráðandi hlutur þegar Wallenbergarnir eiga í hlut? Þeir eru þekktir fyrir það að þeir stýra og hafa ofurtök á fjölda fyrirtækja. Með hverju? Með því að eiga 15--19% hlut vegna þess að eignaraðildin er svo dreifð. Ef sú leið hefði verið farin að selja þeim t.d. 15--20% hlut og setja síðan allan Landsbankann á markað með mjög smáum hlut er líklegt að þeir hefðu náð ráðandi tökum og það er auðvitað það sem var lagt upp með af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðherra um það en það varð ekki för til fjár. Því var bjargað af hæstv. forsrh. sem hafði vit fyrir hæstv. ráðherrum Framsfl. En ég ítreka, herra forseti, að núna er ákveðin reynsla komin á sölur hluta á þessum bönkum og mér finnst mikilvægt að hæstv. ráðherra hefur sagt það hérna skýrt og skorinort að hann sé ekki fastur í einhverju tilteknu atriði, einhverri tiltekinni leið. Hann vill meta reynsluna og haga sér í framhaldi af því og ég tek það svo, herra forseti, að það þýði að það sem kemur fram í greinargerðinni sé honum ekki endilega fast í hendi. Það verði ekki nauðsynlega farin sú leið að selja einungis 5--10% hluti heldur freisti menn þess fyrst að leita miklu dreifðari eignaraðildar og það finnst mér alltént gott.

Herra forseti. Það kemur skýrt fram í útboðslýsingunni á 49% hlut í Fjárfestingarbankanum að í ljósi reynslunnar af sölunni á þessum 49% verði síðan metið hvernig menn standi að næsta áfanga sem er 51% sem verður leitað eftir heimild frá Alþingi til að selja. Við þetta verður staðið. Auðvitað er alltaf spurning hvaða markmið menn setja sér í þessari sölu. Ég hef sett það sem markmið númer eitt að gera sem mest verðmæti úr þessum eignum þjóðarinnar. Þjóðin getur notið þessara eigna með mismunandi hætti. Annars vegar með því að fá sem mesta fjármuni inn í ríkissjóð og hins vegar, eins og hv. þm. var að lýsa áðan, að geta keypt í þessu og haft ábata af því að selja á hærra verði þannig að um þessar tvær leiðir er að ræða. Þetta er hugsanlega líka hægt að samræma. Með því að selja kannski stóran hlut í dreifðri sölu en líka með því að láta þá sem ætla sér þegar fram líða stundir að reyna að ná tökum á bankanum með ráðandi hlut þurfa að kaupa einhvern hluta á mjög háu verði. Það er hægt að fara margar leiðir í þessu. Svo er aftur önnur saga, hvað er ráðandi hlutur? Ráðandi hlutur getur verið 5%, hann getur verið lægri ef dreifingin er svakalega mikil. Það er eins og í Íslandsbanka, það er enginn hluthafi stærri þar en með 8% en þar eru ákveðnir hluthafar sem hafa samstarf um það hvernig bankanum er stýrt. Það er sýnilegt. Hins vegar eigum við ekki að gefa okkur það fyrir fram að menn ætli sér að reyna að ná ráðandi hlut í bankanum. Ég vil ekki horfa á það þrátt fyrir þann orðróm sem hér er á kreiki um söfnun á kennitölum sem er ekkert hægt að fullyrða um. Við skulum sjá hvað út úr því kemur og meta síðan framhaldið um aðferðina.

Herra forseti. Út af því síðasta sem hæstv. ráðherra sagði vil ég einfaldlega að það komi fram að skoðun mín er sú að það geri ekkert til þó að þarna séu einhverjir aðilar að reyna að ná ráðandi hlut. Mér er alveg sama og ég tel að það sé jafnvel betra að annaðhvort sparisjóðirnir eða Búnaðarbankinn nái ráðandi hlut í Fjárfestingarbankanum. Hvers vegna? Ég er þeirrar skoðunar að það mundi auka hagræði í íslensku bankalífi og það mundi þegar til lengdar lætur verða til þess að minnka vaxtamun í landinu ef þessi banki mundi renna saman við annan hvorn þessara tveggja banka. Hvers vegna? Vegna þess að innan beggja þessara stofnana er að finna deildir sem falla mjög vel saman að hlutverki Fjárfestingarbankans. Það er skoðun mín. Hæstv. ráðherra gat þess að það væru ýmsar leiðir og menn væru kannski að selja banka með mismunandi markmið í huga og jafnvel væru fleiri en eitt markmið uppi á teningnum þegar menn ráðast í svona. Það er ekkert óeðlilegt við það. Ég ímynda mér að tvennt vegist á í huga hæstv. ráðherra. Annars vegar að ná sem mestu fjármagni fyrir bankann inn í ríkissjóð og hins vegar að tryggja sem dreifðasta eignaraðild. Hæstv. ráðherra hefur tekið þann kost að reyna, hann segir það a.m.k., að freista sem dreifðastrar eignaraðildar og þá gerir hann það á kostnað þeirra tekna sem hann aflar með sölunni. Hvers vegna? Ef hæstv. ráðherra hefði viljað fá hámarksupphæð fyrir bankann hefði hann selt hann í einu lagi. Ég hygg að hæstv. ráðherra hefði getað fengið kannski 60--80% hærra verð ef hann hefði selt meiri hluta í bankanum í einu til einhvers eins aðila vegna þess að menn eru einfaldlega reiðubúnir til þess að greiða það umframverð til þess að ná þeim völdum og áhrifum sem því fylgja. Þess vegna, herra forseti, er líklegt að margir smáir fjárfestar geti hagnast nákvæmlega á þessari keppni, t.d. milli þeirra tveggja stofnana sem ég hef nefnt því að það væri í beggja þágu að ná sterkum hlut í bankanum og þess vegna er það í þágu hinna smáu fjárfesta, þeir fá meira fyrir sinn hlut. Ég fagna því að lokum, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefur sagt það að hann muni nú staldra við og meta reynsluna upp á nýtt í ljósi þess hvernig tókst til með þessa sölu núna. Ég treysti því að það leiði til þess að hann fari þá leið að selja sem flesta og smæsta hluti. Það er í þágu þeirra sem standa undir ungum hlutabréfamarkaði og við þurfum að efla hann.

Herra forseti. Ef við erum sammála um að það skipti kannski ekki höfuðmáli hverjir munu eignast, þ.e. það muni gerast í framtíðinni að einhverjar fjármálastofnanir munu eignast ráðandi hlut í bankanum. Hann gæti jafnt eftir sem áður verið sjálfstæður en menn gætu nýtt sér hagræðið af samstarfinu. Þá getur maður líka spurt af hverju við stigum ekki það skref að selja bankann í einu lagi til hæstbjóðanda og afla þannig verulegra tekna. Ég tek undir það, ég ætla ekki að nefna neinar prósentur í þeim efnum, en við hefðum getað fengið mun hærra verð fyrir bankann ef það hefði verið bein samkeppni um að ná honum yfir og ná völdum og áhrifum um leið, þá hefðum við fengið meiri peninga inn í ríkissjóð, nýtt þá fjármuni til góðra verka eins og þessi ríkisstjórn hefur verið að gera á sviði menntamála, félagsmála, heilbrigðismála og fram eftir götunum. Þetta hefði verið ein leið. Hin leiðin sem menn velja kannski að einhverju leyti núna er að bjóða út á tilteknu fyrir fram ákveðnu gengi miðað við mat á bankanum, sem er milliverð sem menn fóru miðað við áætlað mat, síðan verður keppni hjá þeim sem á markaðnum eru um það á hvaða verði þeir gætu hugsanlega keypt bankann. Hverjir græða á því? Þeir sem keyptu bréfin upphaflega og að því leyti til er þessi niðurstaða, og það er sú leið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson vill fara, en hún er ekki í anda jafnaðarmanna vegna þess að það eru þá þeir sem eiga peningana sem eignuðust bréfin í fyrstu umferð og munu græða á þeim. Þessar tvær leiðir sem þarna eru farnar eru jafngildar. Þær skila því sama þegar upp er staðið, hugsanlega til fólksins sem á, en í seinni leiðinni sem hv. þm. vill fara njóta þeir frekar sem fjármunina eiga.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra misskilur örlítið stefnu jafnaðarmanna. Hún felst í því að menn njóti jafnræðis og ef menn fara þá leið að selja sem flesta og smæsta hluti á hinn stóri fjöldi meiri möguleika á að eignast hlut í bankanum. Með öðrum orðum eiga menn að hafa jafnræði til þess að fjárfesta. Ég er í þessari umræðu talsmaður hinna smáu fjárfesta. Ég nefndi í einni af fyrri ræðum mínum að það hefði einmitt verið til fyrirmyndar hjá Landsbankanum og reyndar öðrum bankastofnunum þegar hlutir voru boðnir út í honum að þeir tóku sig til og buðu hagstæð lán. Það gerir það að verkum að enn stærri hópur á möguleika á að taka þátt í þessu og hagnast. Ég er hins vegar alveg sammála hæstv. ráðherra að því leyti til að það þýðir ekki að allir geti tekið þátt í þessu. Þar kemur hann auðvitað að þeim stóra galla á heiminum almennt að því miður náum við aldrei að jafna aðstöðumun fyllilega. En með þessu mundum við fara eins nálægt því og kostur væri. Herra forseti. Það hefur a.m.k. komið fram að hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að æskilegt sé að reyna að stefna að sem dreifðastri eignaraðild og þá vænti ég þess að þegar hann tekur sig til og menn fara að bjóða út Fjárfestingarbankann, þau 51% sem á að gera samkvæmt því frv. sem við erum að ræða hérna, þá munu menn hverfa frá þeirri stefnu sem er í greinargerðinni og selja sem flesta og smæsta hluti. Ef það kemur á daginn að ekki er hægt að selja öll bréfin í bankanum, er hægt að setja þau í útboðsflokk sem stærri fjárfestar munu síðan kaupa.