Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er aðeins vegna þess að ég gleymdi að minnast á það við 2. umr., að nm. veltu talsvert fyrir sér setningu í 2. gr. frv. þar sem segir að ákvæði reglugerðarinnar skuli gilda frá 1. júní 1980. Okkur þótti það vera lítil vinnuhagræðing að láta þau gilda frá þessum tíma. Þarna munu standa á bak við loforð ráðh. og vararáðh. og þótti okkur ekki ástæða til að hreyfa við því að svo komnu máli.



Herra forseti. Eins og kunnugt er voru afgreidd sérstök lánsfjárlög hér á vordögum sem heimiluðu fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán á árinu 1980 allt að 11 347 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt. Jafnframt var fyrirtækjum með eignaraðild ríkisins svo og fyrirtækjum sveitarfélaga veitt heimild til erlendrar lántöku með ríkisábyrgð. Í þessu frv. er leitað heimildar til viðbótarlántöku allt að 4750 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Lántaka þessi er nauðsynleg m.a. vegna annarrar verðlags- og gengisþróunar á árinu 1980 en gert var ráð fyrir í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir þetta ár sem lánsfjárlög byggðust á. Einnig hefur reynst nauðsynlegt að auka framkvæmdir í nokkrum tilvikum til að ljúka heppilegum verkáföngum. Í 2. gr. frv. er þessi upphæð sundurliðuð. Þá er fyrst til að taka að sótt er eftir lánsheimild til að lána Rafmagnsveitum ríkisins til framkvæmda við Kröfluvirkjun og nemur sú fjárhæð 1111 millj. kr. Þessi upphæð er þannig til komin, að 744 millj. voru ætlaðar til borunar á nýrri holu við Kröflu, en 367 millj. vegna þess að framkvæmdakostnaður hefur þar farið fram úr áætlun vegna þess að fyrri áætlanir voru miðaðar við verðlag í ársbyrjun og reyndust því ekki eins raunhæfar og efni stóðu til. Í öðru lagi er sótt eftir heimild til að lána Jarðvarmaveitum ríkisins til framkvæmda í Bjarnarflagi 300 millj. kr. Þar er um það að ræða að fjárveiting í lánsfjáráætlun til borunar einnar holu í þágu Kísiliðjunnar í Mývatnssveit var ónóg og óhjákvæmilegt að bæta þar við til þess að framkvæmd þessi mætti verða að veruleika. Í þriðja lagi er um að ræða að lána Rafmagnsveitum ríkisins til lagningar byggðalína 174 millj. kr. Þessi fjárhæð rennur fyrst og fremst til lúkningar Vesturlínu á Vestfirði, enda kom í ljós að fyrri áætlanir um fjármagnskostnað reyndust rangar og óhjákvæmilegt að bæta við 174 millj. vegna verðlagsbreytinga á tímabilinu. Í fjórða lagi er þarna um að ræða almennar framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins upp á 473 millj. kr. þar er um margvíslegar framkvæmdir að ræða, sem stóð þannig á fyrir að ekki var hægt að ljúka, verki í miðjum klíðum, og var því óhjákvæmilegt að vinna fyrir meira fé en ráð var fyrir gert í lánsfjáráætlun. Í fimmta lagi er um að ræða að lána Orkusjóði til fjármögnunar á virkjunarrannsóknum 260 millj. kr. Á lánsfjáráætlun er þessi liður, virkjunarrannsóknir, en vegna umfangsmikilla rannsókna á möguleikum til virkjunar á Héraði - við skulum nefna það Fljótsdalsvirkjun - reyndist óhjákvæmilegt að gera þarna ráð fyrir meiri rannsóknum en áður hafði verið reiknað með og bættust þar við 260 millj. kr. Þá er sótt eftir heimild til að lána Orkubúi Vestfjarða 300 millj. kr. til framkvæmda og til að mæta rekstrarhalla 1980 og skýrir það sig nokkuð sjálft. Forráðamenn Orkubúsins tjáðu okkur að þessi rekstrarhalli hefði verið fyrirsjáanlegur, en hins vegar hefði ekki verið gert ráð fyrir honum í lánsfjáráætlun, sem samþ. var í vor, og óhjákvæmilegt væri að gera þessa bragarbót. Þá er um að ræða heimild til að lána Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar til að ljúka tengingu hitaveitu í Borgarnesi 620 millj. kr. Var þar fyrst og fremst um það að ræða, að þannig stóð á verkum að óhyggilegt og mjög óarðbært hefði verið að hætta verkum í miðjum klíðum. Var því óhjákvæmilegt að bæta þessari fjárhæð við. Enn er að nefna heimild til að lána Landhelgissjóði til kaupa á þyrlu. Þar er um að ræða gamlan kunningja alþm., sem lengi hefur verið á döfinni, en ekki verið tekin formleg afstaða til af hálfu Alþingis. Ég hygg að einar fjórar ríkisstjórnir beri meiri eða minni ábyrgð á þessum kaupum, enda þótt aldrei væri um þau fjallað formlega í lánsfjáráætlunum eða fjárlögum. Þetta eru auðvitað mjög óeðlileg vinnubrögð og forkastanleg, en svona er þetta nú og verða víst margir aðilar að taka á sig ábyrgð á því, hvernig að hefur verið staðið í þessu máli. Ég vil segja það fyrir hönd þessarar ríkisstj., að við gerðum ráð og 1981 og ábyrgðarheimildir. 1318 fyrir því þegar lánsfjáráætlunin var undirbúin í vor, að þessi þyrla kæmi til landsins eftir áramót, gengum út frá því og töldum því ekki nauðsynlegt að taka þessa þyrlu inn í lánsfjáráætlun, en seinna kom á daginn að þyrlan var til afhendingar í ágústmánuði og ekki væri hægt að skjóta því á frest að taka við henni. Hér er því leitað staðfestingar Alþingis á þeirri ákvörðun að veita henni viðtöku og gjalda kaupverðið fyrir. Þá er hér um að ræða lán til undirbúnings félags um saltvinnslu á Reykjanesi að fjárhæð 60 millj. kr., en til þess að endanleg niðurstaða fáist um hvort arðvænlegt sé að setja upp saltvinnslufyrirtæki á Reykjanesi þarf að halda þar tilraunavinnslu áfram lengur en áður hafði verið ráð fyrir gert og þörf á þessu fjármagni upp á 60 millj. kr. Næstseinasti liðurinn í 2. gr. hljóðar svo: „Til að greiða hlut ríkissjóðs í dráttarbrautarframkvæmdum 520 millj. kr.“ - Hér er eingöngu um að ræða bókfærsluatriði, því að þau mistök urðu við gerð lánsfjáráætlunar í vor að þessi liður var færður með atvinnufyrirtækjum, en ekki með opinberum framkvæmdum, eins og þó var ætlunin, og komu menn ekki auga á þessi mistök fyrr en málið hafði verið afgreitt hér á Alþingi. Hér var eingöngu um að ræða venjulegar dráttarbrautarframkvæmdir, sem Alþingi og ríkissjóður kosta að sinum hluta, og var því eðlilegt að þessi liður hefði verið í flokki opinberra framkvæmda í lánsfjáráætlun. En það var ekki og er gerð bragarbót með þessari tillögu. Loks er um það að ræða að lána sveitarfélögum til hafnarframkvæmda 130 millj. og er það þáttur í sama máli sem ég nefndi nú, því að upphæðin í lánsfjáráætluninni 1980 er einmitt 650 millj. kr. og hefur skipst með þeim hætti að 520 falla í hlut ríkissjóðs, en 130 í hlut sveitarfélaga. Í 4. gr. frv. eru ákvæði þessa efnis: „Fjmrh. f.h. ríkissjóðs er heimilt að taka lán allt að jafnvirði 25 þús. millj. kr. í erlendum gjaldeyri á árinu 1981 og verja andvirði þess til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurláns til sveitarfélaga eða samtaka á þeirra vegum í samræmi við lánsfjáráætlun 1981“. Þetta er óvenjulegt ákvæði, en á sér þó skýringar og eðlileg rök. Þannig stendur nú á, að sýnt er að lánsfjárlög verða ekki afgreidd fyrir áramót. Hins vegar er stefnt að því að gerð verði grein fyrir megindráttum lánsfjáráætlunar í næstu viku, áður en 3. umr. um fjárlög fer fram. Lánsfjárlögin veita heimildir til lántöku í tengslum og í samræmi við lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 og væri því að öllu óbreyttu ekki hægt að taka lán fyrr en þau hefðu verið afgreidd. Hins vegar stendur svo á, að Íslendingum býðst fremur hagstætt lán með allgóðum kjörum á lánsfjármarkaði í Lundúnum og við höfum tekið frá dag, 12. jan. n.k., til að geta gengið frá þessu láni sem er á margan hátt sérstætt, m.a. til 25 ára og afborgunarlaust fyrstu 24 árin. Þess vegna þykir hagstætt að ganga frá þessari lántöku nú og veita heimild til hennar þannig að hún megi fara fram í janúar, en hins vegar er ekki áformað að verja þessu fé til neinna framkvæmda fyrr en lánsfjárlög hafa verið samþ. og lánsfjáráætlun hefur verið afgreidd hér í þinginu. Þetta er því einungis heimild til að taka lánið, en ekki til að nota það. Ég vil taka það fram, að að athuguðu máli má vel vera að niðurlag 4. gr. þyki ekki vera nægilega ótvírætt í þessum efnum og það sé ekki nægilegt að segja hér að það megi verja andvirði þessa láns til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurláns til sveitarfélaga eða samtaka á þeirra vegum í samræmi við lánsfjáráætlun 1981, það þurfi beinlínis að segja að ráðstafa skuli þessu fé í samræmi við samþykkta lánsfjáráætlun eða í samræmi við lánsfjárlög fyrir árið 1981, sem kannske er skýrasta orðalagið í þessum efnum. Ég veit að menn kynnu kannske að vilja túlka þetta á þann veg, að lánsfjáráætlun 1981 geti verið fyrirhuguð lánsfjáráætlun ríkisstj., sem kannske hefur ekki hlotið samþykki Alþingis, og þá sé ríkisstj. að taka forskot á sæluna með því að afla sér þessarar heimildar, áður en Alþingi hefur samþykkt lánsfjárlögin, og sé svo kannske farin að nota heimildina áður en lánsfjáráætlun hefur hlotið staðfestingu á Alþingi. Þetta var ekki ætlunin. Ætlunin er einungis sú, að ríkisstj. eigi þess kost að taka hagkvæmt lán sem stendur til boða nú, en er alls óvíst hversu lengi stendur til boða eða hvort verður jafnhagstætt að nokkrum mánuðum liðnum. Þetta lán er á margan hátt sérstætt og slík lán hafa ekki verið í boði á þessum markaði um langt skeið. Danir áttu kost á að taka lán af þessu tagi nýlega og gerðu það, og Íslendingum var boðið slíkt hið sama nýlega. Þykir eðlilegt að taka þessu boði. Þess vegna er frv. með þessu ákvæði flutt hér. Ef ekki stæði svo sérstaklega á væri ekkert því til fyrirstöðu að bíða með að ganga frá ákvæði af þessu tagi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál, en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það hefur oft gerst á Alþingi síðustu dagana fyrir jól, að gagnrýni hefur verið höfð uppi af stjórnarandstöðu þegar hraði hefur verið mikill á afgreiðslu mála og ég tala nú ekki um þegar hillir undir að fjárlög koma til afgreiðslu. Sú gagnrýni hefur oft og tíðum ekki verið á rökum reist, og það hefur viljað brenna við að orð hafa fallið í hita umr. sem viðkomandi hefði kosið, þegar fram liðu stundir, að ekki hefðu verið sögð. Vinnubrögð og afgreiðsla mála á Alþingi nú, sér í lagi efnahagsmála, fjárlaga og lánsfjárlaga fyrir árið 1981, eru talandi dæmi hvað þetta snertir. Hin landfleyga setning, sem sögð var á bæjarstjórnarfundi í Hafnarfirði endur fyrir löngu: „Það er sitt hvað hvað skrifað er og skrafað fyrir kosningar en framkvæmt eftir kosningar“ - er höfð að leiðarljósi við afgreiðs(u mála ríkisstj. sem við fjöllum um þessa dagana, og mér sýnist að ekki verði staðið við öll þau stóru orð sem núv. ráðamenn hafa látið falla þegar þeir báru ekki ábyrgð á stjórn landsmála. Í stefnuræðu hæstv. forsrh. í októbermánuði gat hann þess að unnið væri að tillögum í sambandi við efnahagsmálin. Hveitibrauðsdagar ríkisstj. voru þá senn taldir og menn áttu von á að einhverjar raunhæfar tillögur til úrlausnar þeim mikla vanda, sem þá blasti við yrðu kynntar í ræðu forsrh., og menn áttu von á því að þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1981 væri lagt fram væri þar að finna ýmsar tillögur fjmrh. varðandi þessi mál sem svo mjög eru tengd fjármálum ríkisins, þ.e. efnahagsmálum landsins. Ekkert kom fram í ræðu forsrh. og í fjárlagafrv. var ekki að finna nokkrar tillögur til lausnar á þessu mikla vandamáli. Það stefndi í tæplega 60% verðbólgu annað árið í röð, en talnaleik höfðu ýmsir ráðh. tamið sér frá því að þeir tóku við völdum í febrúarmánuði og sáu nú fram á að allur sá talnaleikur hafði vitaskuld verið eins og nýju fötin keisarans og það stefndi óðfluga, eins og ég sagði áðan, í tæpa 60% verðbólgu annað árið í röð. Það kom fram í máli manna, að þeirri gjaldmiðilsbreytingu, sem fram skyldi fara um áramót og væri ætluð til að skapa tiltrú á íslenskan gjaldmiðil, skapa betra efnahagsástand en við höfðum búið við, skyldu gerðar ráðstafanir í efnahagsmálum. Um það voru allir sammála. Fram eftir ári heyrðum við í hæstv. ráðh. og þeir létu í ljós skoðanir sínar, og jafnvel í októbermánuði, þegar var farið að hilla undir að 1. des. rynni upp, gerðu þeir sér grein fyrir því, hvað var á ferðinni, en höfðu engar tillögur til úrbóta. Hér komu fram fsp. á Alþingi um ráðstafanir - og hver voru svörin? Jú, hæstv. viðskrh. kom hér upp í ræðustólinn og las upp úr stefnuræðu hæstv. forsrh. og hann las upp úr grg. fjárlagafrv. Þegar þessi lestur átti sér stað var farið að nálgast mánaðamótin nóv.- des. Það var því augljóst að engar tillögur voru á ferðinni í þessum efnum þá stundina. Þá vildu alþm. aðeins fá að vita hvort ekki væri öruggt mál að þær tillögur, sem lagðar yrðu fram í sambandi við gjaldmiðilsbreytinguna, yrðu kynntar þm. áður en þeir færu heim í jólaleyfi. Því var ekki heldur hægt að lofa. Hæstv. forsrh. kom hér í ræðustólinn og gat engu lofað um að Alþingi fengi vitneskju um þessar ráðstafanir. Hæstv. viðskrh. gat ekki heldur gefið nein loforð. Þannig hafa vikurnar liðið og nú, þegar til umr. er frv. til l. um lántökuheimildir fyrir árin 1980 og 1981 og 2. umr. fjárlaga er ætlað að fari fram hér á morgun, hefur enn ekkert heyrst og Alþingi enga vitneskju fengið. Þá gerist það að hæstv. forsrh. lætur hafa við sig útvarpsviðtal, þ.e. í gærkvöld, og þar er hann spurður um hvaða ráðstafanir hafi verið samþykktar af ríkisstj. og hvort þær komi til kasta Alþingis. Hæstv. forsrh. svarar þessari spurningu á þennan veg, með leyfi forseta: „Þær efnahagsaðgerðir, sem um er rætt, eru margar þess eðlis, að það verður framkvæmdaatriði sem ekki þarf lagabreytinga við. Lagaheimildir eru til fyrir ýmsu sem til greina kemur. Það er hugsanlegt að fá samþykkt síðar, þ.e. þegar Alþingi kemur saman aftur. En um þetta er ekki hægt að fullyrða neitt í einstökum atriðum nú.“ Af því, sem hæstv. forsrh. sagði í ríkisútvarpinu í gærkvöldi, má gera sér grein fyrir að Alþingi verða ekki kynntar þær tillögur sem ríkisstj. er nú að fjalla um, eins og hann lét þar koma fram en það er að mínum dómi þó sýnu verra, og nógu slæmt er hitt, að gefið er í skyn að þegar Alþ. hefur verið sent heim muni ríkisstj. beita bráðabirgðalagaákvæði stjórnarskrárinnar og málið koma svo til kasta Alþingis þegar það kemur saman á nýju ári. Mín skoðun er sú, að það sé ekki hægt að sýna Alþingi meiri óvirðingu en gert er ef til slíks kemur. Vissulega hefur verið gripið til þess í jólaleyfi Alþingis að setja brbl., en þá hefur það ævinlega verið undir þeim kringumstæðum að aðstæður fyrir þingfrestun hafa ekki verið með þeim hætti að ástæða hafi verið til lagasetningar og málið þess vegna ekki komið til kasta Alþingis og ekki verið hægt að bíða þar til þing kæmi saman á ný. Ég skal ekki fara fleiri orðum um hvernig staðið hefur verið að málum varðandi efnahagsráðstafanir. Ég tel að það sé með þeim hætti að þar verði ekki við unað og það sé skylda stjórnarandstæðinga að vekja athygli á slíku, svo forkastanlegt sem slíkt atferli er. Þegar fjárlagaumr. fer fram og meiri hl. fjvn. hefur lagt á borð þm. brtt. sínar kemur í ljós að því frv., sem lagt var fram í októbermánuði, er ekki ætlað að breyta nema að verulega litlu leyti. Fjárlagafrv., sem lagt var fram í október, gerði ráð fyrir 42% verðlagsbreytingum frá miðju ári 1980 til 1981, og var þá jafnframt gengið út frá því að verðlagsbreytingar frá upphafi árs 1981 til loka færu ekki yfir 30%. Þegar afgreiðsla fjárl. fer nú fram, aðeins tveimur mánuðum síðar, liggur fyrir álit Þjóðhagsstofnunar þar sem verðlagsþróunin á næsta ári er talin munu verða mun óhagstæðari en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Engar breytingar eru gerðar á fjárlagafrv. og ætlað að afgreiða það frá Alþingi á jafnröngum forsendum og raun ber vitni þegar haft er í huga að það er mat Þjóðhagsstofnunar að efnahagsástandi sé nú svo komið að á næsta ári megi búast við að verðlagsbreytingar frá miðju ári 1980 til 1981 geti orðið 65% í stað 42%, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir, og verðlagsbreytingar frá upphafi árs 1981 og til loka geti orðið um 70%, í stað þess að fjárlagafrv. gerir ráð fyrir 30%. Hér er um að ræða svo stórkostlega breytingu á þeirri spá sem Þjóðhagsstofnun hefur gert, frá því að fjárlagafrv. er lagt fram og þar til það er afgreitt, að frv. er nánast orðið úrelt sama dag og það hefur verið samþykkt. Ég minnist þess að fjárlagafrv. fyrir árið 1974 var samþ. með nokkuð svipuðum hætti, enda kom í ljós að þegar árið 1974 var gert upp var ríkisreikningurinn um það bil 40% hærri en fjárlögin sem samþykkt höfðu verið. Til að ná þá endum saman voru teknar ákvarðanir um að fella niður útgjöld sem Alþingi vissi að ríkissjóður yrði að inna af hendi, enda kom í ljós að ekki aðeins þurfti ríkissjóður að greiða þau útgjöld, heldur miklu hærri upphæð með sérstakri ráðstöfun og ákvörðun sem tekin var vorið 1974. Þá á ég við þá geysilegu viðbót við niðurgreiðslur sem var ákveðin á þeim tíma, 2 milljarða 250 millj. kr. Við bentum á það við gerð fjárlaga í upphafi þessa árs, við bentum á það við samþykkt lánsfjárlaga fyrir þetta ár að um væri að ræða rangar forsendur, og þær skoðanir, sem við sjálfstæðismenn þá létum í ljós, hafa allar sýnt sig að vera réttar. Í grg. með fjárlagafrv. var þess getið, að lánsfjáráætlun yrði lögð fram í byrjun nóvember. Lánsfjáráætlun var fyrst samin fyrir árið 1976. Hún var þá vitaskuld síðbúin á árinu 1975. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1977 reyndist líka síðbúin. Það tókst þó með gerð lánsfjáráætlunar fyrir árið 1978 að leggja hana fram fyrir 2. umr. fjárl. En hvers vegna rifja ég þetta upp? Jú, einfaldlega vegna þess að þeir menn, sem nú fara með þessi mál, gagnrýndu þessi vinnubrögð sem voru þó byrjun á þýðingarmiklu verki sem ef rétt hefði verið að staðið gat haft mikil og góð áhrif fyrir efnahagsstjórn þessa lands. Þegar þeir aðilar, sem gagnrýndu hvað mest lánsfjáráætlunargerðina á þessum árum, voru komnir til valda 1978 fannst þeim sjálfsagt að tryggja að það kæmi nú ekki fyrir aftur að lánsfjáráætlun yrði svo seint á ferðinni. Með lögum frá því í apríl 1979 varð lagaskylda að leggja lánsfjáráætlun fram með fjárlagafrv. Það merkilega hefur gerst, að eftir þessu lagaboði hefur ekki verið farið frekar en svo mörgu öðru í þessum lögum. Það hefur ekki einu sinni verið hægt að leggja lánsfjáráætlun fram á svipuðum tíma og gert hafði verið þegar um nýsmíði var að ræða, heldur var síðasta lánsfjáráætlun lögð fram þegar langt var liðið á það ár sem hún á að gilda fyrir. Við skyldum halda að með því móti hefði mönnum tekist að gera raunhæfari lánsfjáráætlun en þegar hún er þó gerð áður en lánsfjárárið gengur í garð. Svo er ekki og það sýnir einmitt það frv. sem hér er til umr. Fjmrh. hefur hér í umr. í dag og í umr. á Alþingi fyrir nokkru gert grein fyrir að lánsfjár- og framkvæmdaáætlun 1981, eins og hún er nefnd, verði ekki lögð fram til afgreiðslu fyrr en á næsta ári. Skýringarnar, sem hæstv. ráðh. gaf, voru að tillögur frá Framkvæmdastofnun ríkisins hefðu borist svo seint, tillögur frá Seðlabanka Íslands, sem hefur unnið ákveðinn þátt lánsfjáráætlunarinnar, hefðu komið allt of seint og svo væri nú skollið á verkfall bankastarfsmanna og það hefði í för með sér að lánsfjáráætlun væri ekki hægt að afgreiða fyrir áramót. Ég vék að því hér í upphafi, hversu oft gagnrýni manna á Alþingi hefði verið marklaus, og ég hef bent á, hversu gagnrýni þeirra manna sem nú fara með stjórn landsins, var marklaus og að öll þau stóru loforð, sem voru höfð í frammi á sínum tíma, hafi verið svikin æ ofan í æ. Þegar þetta frv. er nú til umr. treystir ríkisstj. eða fjmrh. sér ekki til að gera Alþingi grein fyrir framkvæmd lánsfjáráætlunar á árinu 1980. Þess í stað eru tekin upp ný vinnubrögð og þau mjög óvenjuleg, - svo óvenjuleg að fjmrh. sjálfur gat ekki orða bundist. Í 1. gr. þessa frv. er lagt til að veita fjmrh. heimild til lántöku á árinu 1980 allt að 4 milljörðum 750 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar upphæðar í erlendri mynt miðað við gengi 1. ágúst 1980. Gengisbreytingar frá þeim tíma eru þó nokkrar. Ég hef þær ekki á reiðum höndum, en gæti vel ímyndað mér að þessi upphæð væri í íslenskum krónum 20% hærri en hún er á þskj. Fjmrh. staðfesti það í framsöguræðu sinni sem fram kom af hálfu sjálfstæðismanna við afgreiðslu lánsfjáráætlunar fyrir þetta ár. Hann sagði að lánsfjáráætlanirnar hefðu ekki verið eins raunhæfar og rétt hefði verið. Það var einmitt þetta sem við gagnrýndum. Lánsfjáráætlunin var ekki raunhæf og því er sú tala um lántöku hækkuð um 50% frá því sem lánsfjárlögin gerðu ráð fyrir. Það er sjálfsagt um að ræða gagnlegar framkvæmdir sem hér er verið að afla fjármagns fyrir, ég skal ekki efast um það. En það liggur í augum uppi að þegar eins óraunhæf lánsfjáráætlun er gerð og var gerð fyrir þetta ár verður eftirleikurinn samkv. því og útkoman það efnahagsástand sem við nú búum við. Við skulum láta vera þó að fjmrh. treysti sér ekki enn til þess að gera Alþ. grein fyrir framkvæmd lánsfjáráætlunar 1980. Við skulum vona að hann geri það þegar Alþingi kemur saman eftir áramótin, þannig að þá verði hægt að sjá hvers konar óstjórn hefur verið á þessum málum í ár. En þá kemur ákvæði 4. gr., sem er einstætt. Farið er fram á lántökuheimild upp á 25 milljarða án þess að nokkur grein sé gerð fyrir ráðstöfun þess fjármagns. Það mátti heyra á ræðu hæstv. fjmrh. að jafnvel honum var orðið nóg um að hafa lagt frv. þannig fram. Það kom fram í hugleiðingum hans, að sennilega væri til of mikils ætlast að Alþingi samþykkti þetta ákvæði óbreytt. Í hugleiðingum sínum gat hann þess, að orðalagi þessarar greinar væri kannske eðlilegt að breyta þannig að ráðstöfun þessa fjármagns kæmi aftur til ákvörðunar Alþingis þegar lánsfjárlögin, sem fylgja lánsfjár- og framkvæmdaáætlun, verða lögð fram. Hann réttlætti þessa lántöku sem stika með því, að hér væri um að ræða hagstætt lán, þ.e. lán sem er til langs tíma og endurgreiðist að 25 árum liðnum. Hins vegar gerði hann ekki grein fyrir þeim lánskjörum sem um væri að ræða, en ég geri ráð fyrir að það standi ekki á þeim upplýsingum þegar þetta mál verður til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Vel má vera að hér sé um svo hagstæða lántöku að ræða að réttlætanlegt sé að hún fari fram, en það yrði þá að gerast með þeim hætti að Alþingi tæki ákvörðun og í þessum lögum væri sagt að Alþ. fjallaði um ráðstöfun þessa fjármagns þegar lánsfjárlögin, sem fylgja lánsfjár- og framkvæmdaáætlun, verða til umr. hér á þingi eftir áramót. Þau vinnubrögð, sem hér eru viðhöfð, eru að mínum dómi einsdæmi. Það gerist sjálfsagt hér eftir sem hingað til að seinustu dagar þings eru ásetnir hjá þm. við afgreiðslu mála. En ég held að nú þegar þm. fara í jólaleyfi án þess að hafa heyrt frá ríkisstj. um hvað gera skuli í efnahagsmálunum, þegar þing fer nú heim í jólaleyfi og hefur verið haft til þess að afgreiða fjárlög, sem eru byggð á jafnfölskum forsendum og það fjárlagafrv. sem hér er til umr., og þegar þing fer heim í jólaleyfi og lánsfjáráætlun, sem lögum samkv. skal leggja fram um leið og fjárlagafrv., hefur ekki verið lögð fram einu sinni þegar fjárlagafrv. er afgreitt, þá fari Alþ. heim í jólaleyfi undir alveg einstökum kringumstæðum sem sýni betur en nokkuð annað það stefnuleysi, það stjórnleysi, það úrræðaleysi ríkisstj. sem situr í þessu landi.



Herra forseti. Eins og öllum þm. er kunnugt er til þess ætlast, að samhliða fjárlagafrv. sé lögð fram lánsfjáráætlun hæstv. ríkisstj. og í framhaldi af því séu afgreiddar í lagaformi heimildir til hæstv. ríkisstj. til töku lána innanlands og erlendis samkv. þeirri áætlun sem hún á að leggja fyrir Alþingi. Þegar alþm. afgreiða heimildir til lánsfjártöku til ríkisstj. liggur það þannig ekki aðeins fyrir að þeir séu að heimila hæstv. ríkisstj. að taka tiltekin lán, heldur jafnframt hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera við þá peninga sem Alþ. heimilar henni að taka til láns. Ég minnist þess hins vegar ekki að það hafi gerst, eins og mætti ætla af orðanna hljóðan í 4. gr. þessa frv., eða þess hafi nokkru sinni verið óskað af ríkisstj., að Alþ. gæfi út nokkurs konar óútfylltan tékka til hæstv. ríkisstj. þ.e. að Alþingi heimilaði hæstv. ríkisstj. að taka lán án þess að fyrir lægi til hvaða þarfa það lán ætti að ganga. Venjan er sem sé sú, sem hefur verið fylgt mjög fast á umliðnum árum, að þegar Alþingi er beðið um að gefa ríkisstj. heimild til töku lánsfjár sé það gert vitandi vits um til hvers eigi að nota þessa peninga. Þetta er hins vegar ekki tryggt eins og 4. gr. þessa frv. hér er orðuð. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi raunar úr ræðustól áðan að þarna hefði sér orðið á í messunni, ef svo má segja, - en það skyldi þó ekki vera að hæstv. fjmrh. hafi ætlað sér að fá slíkan óútfylltan tékka frá Alþingi sem hann gæti síðan notað eins og honum sjálfum byði við að horfa. Ef það er aðeins ætlun hæstv. ríkisstj. að fá nú heimild frá Alþingi til að mega taka lán erlendis, vegna þess að hagkvæmt lán bjóðist nú, og síðan sé það ráðagerð ríkisstj. að ráðstafa engu af því láni fyrr en fyrir liggi og samþ. verði hér á Alþ. lánsfjárlög, þar sem ráð verður fyrir gert hvernig eigi að verja hverri krónu af því lánsfé sem til láns á að taka, þá verður auðvitað að breyta 4. gr. þessa frv. til samræmis við það. Það verður væntanlega verkefni fjh.- og viðskn. að sjá til þess. Þetta er hægt að gera með tvennum hætti: Önnur aðferðin er að taka fram í greininni áð enda þótt ríkisstj. væri heimilað að taka þetta lán, einfaldlega vegna þess að það reynist rétt, sem hún heldur fram, að þetta lán, sem til boða stendur nú, sé sérstaklega hagkvæmt, þá sé óheimilt að ráðstafa því láni að heild eða hluta nema fyrir liggi samþykkt Alþingis á lánsfjárlögum þeim sem væntanlega verða afgreidd eftir jól. Þetta er önnur aðferðin til að tryggja að hæstv. ríkisstj. sé ekki með þessum hætti að leggja út á nýjar og mjög vafasamar brautir í sambandi við viðskipti sín við Alþingi. Þá er tekið sérstaklega fram í greininni að ríkisstj, sé ekki heimilt að ráðstafa neinu af því láni, sem hún tekur, fyrr en búið sé að afgreiða lánsfjárlög með hefðbundnum hætti. Hin aðferðin er sú, sem m.a. var notuð af minnihlutastjórn Alþfl. þegar lánsfjárlög lágu ekki fyrir um s.l. áramót, að tilkynna Alþingi hvaða verkefni það séu sem nauðsynlega þurfi að útvega lánsfé til, svo að unnt verði að standa við skuldbindingar um framkvæmdir á fyrstu vikum nýs árs, og taka síðan fram í lagatexta að óheimilt sé að ráðstafa peningum til annarra þarfa en í slíkum lista væri um getið nema með heimild fjvn. Alþingis. Önnur hvor þessi útgáfa verður að vera á 4. gr. þessa frv. ef hæstv. ríkisstj. ætlar sér ekki að taka upp þau nýju vinnubrögð að leita heimildar Alþingis til að taka lán og eyða því svo án þess að fjárveitingavaldið hafi hugmynd um í hvað þeir peningar eigi að fara. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. hafi ekki orðið þessa áskyn ja fyrr en honum var gert það ljóst eftir að frv. hafði verið lagt fram á Alþingi í gær, en miðað við orð hans áðan verður að ætla að hann sé a.m.k. ekki andvígur því að önnur hvor þessara efnisbreytinga verði gerð á 4. gr. frv. Herra forseti. Það er ekkert óvanalegt að nokkuð dragist að leggja fram lánsfjáráætlun og tilheyrandi fylgifrv. Eins og ég sagði er svo fyrir mælt að slík áætlun skuli lögð fyrir Alþingi nokkuð jafnsnemma og fjárlagafrv. Flestallar ríkisstj. hafa þó átt erfitt með að standa við þau fyrirheit, þó svo að þau fyrirheit séu nú orðin lagabókstafur. Hins vegar verður að líta svo á að núv. hæstv. ríkisstj. hafi ekkert sér til afsökunar að gera slíkt ekki. Hann hefur haft miklu meira en nógan tíma til að ganga frá lánsfjáráætlun. Í fjárlagaræðu sinni tilkynnti hæstv. fjmrh. að áætlun þessi yrði lögð fram í nóvembermánuði, sem nú er liðinn fyrir nokkru, og ítrekuðum fsp. fjvn.-manna um, hvenær áætlunin yrði lögð fram, hefur ávallt verið svarað á þann veg, að hún væri í burðarliðnum. Mér er kunnugt um að langt er síðan búið var að undirbúa þessa áætlun til ákvarðanatöku. Ástæðan fyrir því, að hún hefur ekki enn verið lögð fram, er einfaldlega sú, að hæstv. ríkisstj. getur ekki tekið þá ákvörðun, sem búin er að vefjast fyrir henni nú vikum saman, hvað skuli standa í þessari áætlun og hvað ekki. Ástæðan fyrir því, að lánsfjáráætlun er ekki lögð fram, er ekki sú, að hún sé tæknilega vanbúin á einhvern hátt. Það er löngu búið að vinna það verk, sem þurfti til undirbúnings henni, af þeim mönnum og sérfræðingum sem um hafa fjallað. Ástæðan fyrir drættinum og seinaganginum er einfaldlega sú, að hæstv. ríkisstj. kemur sér ekki saman um hvað í þessari áætlun á að standa. Ráðh. í ríkisstj. eru enn að rífast um hvað hver um sig á að fá að ráða háum upphæðum í lánsfjáráætlun. Hæstv. ráðh. hafa nú vikum saman gefið ádrátt um að ef þessi ágreiningur leysist ekki í dag leysist hann kannske á morgun, a.m.k. muni hann verða leystur undir næstu helgi. Þetta minnir mann á frásagnirnar af því, þegar fyrirrennarar Alþb. bjuggust við byltingunni um næstu áramót. Alltaf búast ráðh. við því að nú sé hægt að leysa deilurnar, kannske ekki í dag og e.t.v. ekki á morgun, en alla vega um eða eftir helgina. En margar helgar hafa liðið og enginn ágreiningur hefur verið leystur og engin lánsfjáráætlun komið fram.  Hæstv. forsrh. fór þess á leit við okkur stjórnarandstæðinga, að við gerðum við hann samkomulag um að afgreiða öll þau mál á þessum fáu klukkustundum fram að jólahléi þm. sem til ráðstöfunar eru, að við afgreiddum með stjórnarflokkunum öll þau mál sem ríkisstj. teldi nauðsynlegt að afgreiða á þessum tíma, svo að þegar þm. færu í jólafrí væri búið að gera hreint á borðum okkar, það væri búið að gera hreint í Alþingi fyrir jólin, áður en jólafrí þm. hæfist, menn væru búnir að gera hreint fyrir sínum dyrum, þm. gætu sem sé farið í sitt hefðbundna jólafrí þar sem öll þau vandkvæði, sem ríkisstj. teldi að þyrfti að leysa á starfstíma Alþingis fyrir jól, yrðu þá leyst. Við formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar tókum mjög jákvætt í þessa málaleitan hæstv. forsrh. Við tjáðum honum að stjórnarandstaðan mundi fúslega geta fallist á að afgreiða þau mál, sem ríkisstj. teldi nauðsynlegt að fá afgreiðslu á, fyrir jól. Hæstv. forsrh. þakkaði okkur formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar fyrir þessar undirtektir. Síðan gekk hæstv. forsrh. beint af okkar fundi og til samtals við fréttamann Ríkisútvarpsins. Þar varð ekki betur heyrt en hæstv. forsrh. upplýsti að þegar væri búið að ná samkomulagi milli stjórnar og stjórnarandstöðu um öll þau mál sem ríkisstj. teldi nauðsynlegt að afgreiða og eftir að búið væri að senda Alþingi heim í jólafrí, eftir að alþm. hefðu þannig gert hreint fyrir sínum dyrum, þá mundi hann grípa til þess úrræðis ásamt ríkisstj. að gefa út sem brbl. í nokkurra daga fjarveru þm. þau úrræði sem búið er að kalla eftir frá hæstv. ríkisstj. í allt haust. Það var ekki annað að skilja á hæstv. forsrh. en þetta væri hugmyndin. Hæstv. ráðh. kom beint af samningafundi við stjórnarandstöðuna, þar sem stjórnarandstaðan lýsti því yfir að hún væri öll af vilja gerð til að afgreiða öll þau mál sem hæstv. ríkisstj. óskaði eftir að fá afgreiðslu á fyrir jól, samþykkti allt sem ráðh. hafði beðið um. - Hæstv. forsrh. fór beint af þessum fundi til að tilkynna landslýð að hann hefði gert þetta samkomulag við hv. stjórnarandstöðu, þm. gætu sem sagt farið í sitt hefðbundna jólaleyfi. Í hinu hefðbundna fárra daga jólaleyfi þm. ætlaði hæstv. ráðh. síðan að gera ráðstafanir með lagasetningu sem Alþingi gæti staðfest seinna, þegar þing væri komið saman aftur. Þetta mundi nú ekki vera nefnd drengileg framkoma þingreyndasta stjórnmálamanns á Íslandi. Það ber ekki vott um mikinn drengskap, hæstv. ráðh. Pálmi Jónsson, að halda svona á málum. Það er ósköp eðlilegt að okkur stjórnarandstæðingum, sem vorum nýkomnir frá því að gera samkomulag við hæstv. forsrh. um að afgreiða allt, sem honum datt í hug að biðja um, á þessum fáu klukkustundum, yrði nokkuð bilt við þegar við heyrðum orð hans í útvarpinu í gær. Ráðstafanir voru gerðar til að fá nánari upplýsingar um það hjá hæstv. forsrh., hvað í þessari yfirlýsingu hans fælist. Mjög lengi var í dag leitað að hæstv. forsrh. um alla Reykjavík til að fá þetta upplýst. Og það voru ekki aðeins við stjórnarandstæðingar sem voru að leita að hæstv. forsrh. Stuðningsmenn hans í Ed. Alþingis leituðu að ráðh. um alla Reykjavík vegna þess að hann hafði ekki sést á þingfundi og í hv. Ed. var ekki hægt að afgreiða mál af því að oddviti ríkisstj. sat ekki á þingi. Það tók talsvert langan tíma að hafa uppi á hæstv. forsrh. En honum datt ekki í hug að verða við þeim vinsamlegu tilmælum stjórnarandstæðinga að gefa eilítið nánari skýringar á ummælum ráðh. í útvarpinu í gærkvöld fyrr en e.t.v. á morgun. Og hæstv. forsrh. situr ekki enn þá á þingi. Hvar er hæstv. ráðh.? Sumir segja að hann dveljist alla daga, ef hann mögulega getur komið því við, á Þingvöllum í andrúmslofti þeirra minninga og þeirrar tignar sem er yfir þeim stað. Það má vel vera að hann sé kominn upp á Þingvöll núna og leggist þar undir feld eins og annar nafntogaður stjórnmálamaður, þó að það sé nokkuð lengra síðan sá var valinn til þings en hæstv. forsrh. En það er auðvitað alveg fráleitt, að á sama tíma og við erum að reyna að afgreiða hér fyrir hæstv, ríkisstj. hvert málið á fætur öðru sé Ed. Alþingis verkefnalaus stundum saman vegna þess að oddamaðurinn í deildinni, hæstv. forsrh., hefur ekki tíma til að sitja á Alþingi. Hér erum við stjórnarandstæðingar búnir að sitja í allan dag afgreiðandi mál fyrir hæstv. ríkisstj. og forsrh., sem á sæti hérna næst mér við ráðherraborðið, sést ekki. Hann fæst ekki einu sinni til að gefa okkur skýringar á ummælum sínum í útvarpinu í gærkvöld, sem ganga gersamlega á snið við það heiðursmannasamkomulag sem við höfðum gert við þennan sama mann tveimur klukkutímum áður. Ég verð nú að segja eins og er, mínir ágætu þingbræður og systur, að það er varhugavert að gera samkomulag við slíka fursta. Og ef við stjórnarandstæðingar fáum ekki skýr og afdráttarlaus svör frá hæstv. forsrh. tel ég ekki vera nokkra ástæðu til þess að við séum að standa við það samkomulag sem við gerðum í gær við hæstv. ráðh. um að greiða götu allra þeirra mála sem hæstv. ríkisstj. kærir sig um að fá afgreidd frá Alþingi Íslendinga fyrir jólin. Kannske verður hæstv. forsrh. kominn til þings á morgun eða kannske kemur hann hinn daginn, en kannske kemur hann ekki fyrir jól. Það verður að bíða og sjá. En hann ætlar sjálfsagt öllum öðrum þm. en sjálfum sér að sitja hér lon og don frá morgni til kvölds til að afgreiða þau mál sem honum þóknast að biðja um stimpilinn á héðan frá deildum þingsins. Herra forseti. Ég ræddi um síðara efnisatriði þessa frv., sem hér liggur frammi, í máli mínu áðan, þ.e. 4. gr., og benti á að það er alveg út í hött og óviðunandi með öllu að samþykkja 4. gr. eins og hún er óbreytt í frv. Alþingi hlýtur að breyta henni og það verður sjálfsagt gert í meðferð málsins í hv. fjh.- og viðskn. 2. gr. er hins vegar nokkuð annars eðlis en 4. gr. - 2. gr. fjallar um að gera upp, ef svo má segja, syndir yfirstandandi árs. Þar segir m.a. að vegna þess, að ýmis kostnaður hafi farið fram úr áætlun og ekki hafi verið unnt að ljúka æskilegum framkvæmdum o.s.frv., hafi ríkisstj. orðið að taka meira lán erlendis og innanlands en hún hafði heimild til. Hæstv. ríkisstj., þegar hún taldi sig ekki geta gert það sem hana langaði til að gera, brá á það ráð að taka lán umfram þær heimildir sem Alþ. afgreiddi til hæstv. ríkisstj. með samþykkt lántökulaganna á s.l. vori. Ég man eftir því í umr. um þau lög, að ég spurði hæstv. fjmrh. sérstaklega að því, hvort það væri ekki staðfastur ásetningur hans og ríkisstj. að sú fjárhæð, sem væri verið að afgreiða í lánsfjárheimildarlögunum, væri föst fjárhæð. Ég spurði hæstv. ráðh. hvort það mætti ekki treysta því alfarið að hæstv. ríkisstj. mundi ekki bregða á hið sama ráð og ríkisstj. sú sem Alþb. átti aðild að næst á undan gerði, þ.e. að gera sér leik að því að virða lög frá Alþingi um heimildir til lántöku innanlands og erlendis gersamlega að vettugi og ef henni þætti hún ekki hafa úr nógu að spila leitaði hún sér peninga sjálf í heimildarleysi. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að alþm. mættu treysta því. Hann lýsti því sérstaklega yfir, að ríkisstj. mundi ekki bregða á það ráð að bæta við lántökur innanlands og erlendis á árinu umfram það sem Alþingi heimilaði. Þessu lýsti hæstv. fjmrh. formlega yfir aðspurður fyrir nokkrum mánuðum. Efndirnar á þessum skjalfestu loforðum hæstv. ráðh. sjást í 2. gr. Þar hefur ríkisstj. farið tæpum 5 milljörðum kr. fram úr þeim heimildum sem Alþingi gaf ríkisstj. með lögum um að hún mætti taka til láns erlendis og innanlands á því ári sem er að líða. Og hún hefur enga afsökun fyrir því að hafa látið sér verða þetta á, vegna þess að hæstv. ráðh. var sérstaklega spurður að því fyrir nokkrum mánuðum hvort hætta væri á því, að þetta yrði gert, og hann svaraði því neitandi. Auðvitað er það með öllu út í hött, herra forseti, að Alþingi afgreiði lög um heimildir til ríkisstj. til að taka lán erlendis eða innanlands ef þau lög eru gersamlega dauður bókstafur, ef hæstv. ríkisstj. starfar eins og þessi lög hafi aldrei verið afgreidd og séu ekki til. Þá er miklu heiðarlegra og betra að láta vera að setja lögin en að hæstv. ríkisstj. fái þau sett og brjóti þau síðan. Ef hæstv. fjmrh. væri nú viðstaddur, sem hann er ekki frekar en hæstv. forsrh. og flestir hinir, að tveimur undanteknum, mundi ég spyrja hann að því, hvort það væri alveg ljóst að jafnvel þótt 4. gr. frv. yrði breytt þannig að Alþingi heimilaði honum ekki ráðstöfun á því lánsfé, sem þar er verið að biðja um heimild til að taka, nema með sérstökum skilmálum, yrði við þá afgreiðslu Alþingis staðið. En ég verð að segja eins og er, herra forseti, að miðað við reynsluna af þessari ágætu ríkisstj. og hæstv. fjmrh. væri ekkert að marka þá yfirlýsingu sem hæstv. fjmrh. gæfi spurður um þetta. Þess vegna tel ég að hafi verið nauðsynlegt að ganga rækilega frá öllum hnútum við afgreiðslu mála um lánsfjárheimildir og raunar fjárlög líka fyrir nokkrum mánuðum, þegar þau voru afgreidd hér á Alþ. síðast, þá sé enn nauðsynlegra að ganga tryggilega frá öllum saumum nú eftir þá reynslu sem menn hafa fengið af framkvæmd núv. hæstv. ríkisstj. á lögum sem Alþingi samþykkti og við alþm. fyrir nokkrum mánuðum.



Herra forseti. Ég vil leggja ríka áherslu á 4. gr. í því frv. til laga sem hér er til umr., um lántöku á árunum 1980 og 1981 og ábyrgðarheimildir. Eins og hæstv. fjmrh. hefur raunar lýst í máli sínu er þessi grein afar sérstæð eins og hún stendur, því að ef þessi grein yrði samþ. með þessum hætti hefur hann sagt að síðan eigi að ráðfæra sig við fjvn. En hvað gerist ef ágreiningur rís milli fjvn. og ráðh. um ráðstöfun þessa fjár eins og greinin stendur núna? Og ef Alþingi er búið að framselja þessa ávísun með þessum hætti er það auðvitað fullkomið virðingarleysi. Það er fullkomið virðingarleysi framkvæmdavalds í garð löggjafarvalds að fara fram á slíka ósk. 4. gr. er auðvitað afleit og með öllu óþingræðisleg eins og hún stendur þarna. Hins vegar virðist hæstv. ráðh. hafa gert sér grein fyrir þessu. Ég skildi orð hans svo áðan, að hann gæti vel hugsað sér breytingu á orðalagi greinarinnar til þess að það væri alveg ótvírætt að hér er aðeins um að ræða að taka lánið. Við verðum að treysta orðum hans um að þetta lán sé óvenjulega hagstætt. En síðan er það vitaskuld Alþingis að ákvarða með hverjum hætti þessum peningum verði eytt. Hér er um að ræða fullkomið grundvallaratriði að því er varðar alla hugsunina í 2. gr. stjórnarskrárinnar um þrískiptingu valdsins. Ef farið er æ ofan í æ fram á að Alþingi ávísi óútfylltri ávísun með þessum hætti setur löggjafarvaldið niður andspænis framkvæmdavaldinu. Þetta er þess vegna röng aðferð. Þetta er raunar náskylt því sem hæstv. forsrh. Gunnar Thoroddsen sagði í útvarpi í gærkvöld. Hann sagði þá um það, sem gæti átt sér stað um jól, orðrétt: Það er hugsanlegt að fá samþykkt síðar, þ.e. þegar Alþingi kemur saman aftur. En um þetta er ekki hægt að fullyrða neitt í einstökum atriðum nú. - Hann er vitaskuld að tala um hugsanlega lagasetningu um jól og ekkert annað. Þessi þróun verður að fara að snúa við. Þessar tilraunir framkvæmdavaldsins til að fótumtroða löggjafarstofnunina aftur og aftur eru beinlínis hættuleg þróun. Það er vegna þess þvílíkt „prinsip-mál“ hér er á ferðinni sem ég hef kvatt mér hér hljóðs. Af stjórnarskrárlegum „prinsip-ástæðum“ getur 4. gr. ekki staðið svo sem hæstv. fjmrh. hefur lagt til í þessu frv. til laga. En hann hefur gefið fyrirheit um að það sé hans vilji að þessu verði breytt í n. þannig að þolanlegt geti talist. Ég hygg að rétt sé að hinkra við og sjá í hvaða formi frvgr. verður þegar málið kemur úr fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér hafa málsvarar stjórnarandstöðuflokkanna, Sjálfstfl. og Alþfl., gert grein fyrir afstöðu sinni til þess frv. til l. um heimildir til lántöku á árunum 1980 og 1981 og ábyrgðarheimildir sem hér er til umr. og flutt er af hæstv. fjmrh. í umboði ríkisstj. Ég kveð mér hljóðs til að láta í ljós undrun mína og gagnrýna harðlega að hæstv. fjmrh. sýnir ekki deildinni þá virðingu að sitja þennan fund nema með höppum og glöppum og hefur ekki sést hér tengi nú. Báðir - og raunar allir - ræðumenn, sem hér hafa talað, hafa fjallað efnislega um málið og gert ýmsar aths. Það er lágmarkskrafa að hæstv. ráðh. sé í salnum á meðan þessar umr. fara fram. Athygli hefur verið vakin á því, að aðrir ráðh. hafa neitað að koma hér á fund, en lágmarkskrafan ætti þó að vera sú, að sá ráðh., sem flytur frv. í nafni ríkisstj., sé hér viðstaddur. Ég tel ekki ástæðu til þess að halda þessum umr. áfram meðan hann er ekki hér í salnum. Og þótt hann gangi nú inn í salinn hefur hann misst af aths. málsvara stjórnarandstöðunnar sem hann er skyldur til að hlýða á og svara eftir atvikum. Ég ætla mér ekki að fara að ítreka eða endurtaka þessar aths., en ég gagnrýni hæstv. ráðh. harðlega fyrir að sinna ekki þingskyldu sinni og ekki ráðherraskyldu sinni og fylgjast með umr. um það mál sem hann hefur flutt í deildinni. Þetta er vanvirða sem hann sýnir Nd. Alþingis með framkomu sinni.