Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (GSv): Ég vil benda á, að nauðsyn ber til að hraða fundi, ef ljúka á þessari umr. í nótt. Fundarhlé mun verða milli kl. 7 og 9 í kvöld.



Eins og hv. þm. er kunnugt, var því frestað til þessarar umr. að gera brtt. við tekjuáætlunina og ýmsa útgjaldaliði, sem fjvn. vissi, að ekki varð komizt hjá að breyta. Brtt. n. eru á þskj. 383. Viðvíkjandi tekjuhliðinni er það að segja, að eftir till. n. er hún hækkuð úr 47 millj. upp í 65 millj. kr., eða um rúmar 17 millj. kr. Aðalhækkunin er á tekju- og stríðsgróðaskattinum, úr 15 upp í 23 millj., og er um þann lið að segja, að af honum mun renna mest allt í ríkissjóð. Undanskilinn er þá sá hluti stríðsgróðans, sem rennur til kaupstaða og bæja. Við athuganir sínar gerði n. ráð fyrir, að hreinn tekjuskattur mundi hækka frá fyrra ári, af því að tekjur væru meiri. Hins vegar gerði hún ráð fyrir minni stríðsgróðaskatti, svo að ekki þótti gerlegt að áætla þennan lið hærra en 23 millj. kr. samtals, þótt sumir álitu, að áætla mætti hann einni millj. hærra. Aðra verulega breyt. hefur n. gert á vörumagnstolli, hækkað hann úr 5 millj. upp í 6 millj. Hann reyndist 9,4 millj. á síðasta ári, svo enda þótt gera megi ráð fyrir minnkandi innflutningi á þessu ári, þá er skipakostur okkar hinn sami til þeirra flutninga, svo að ekki virðist ástæða til að færu áætlun vörumagnstollsins meira niður. Þriðja aðalbreyt. á tekjuáætluninni er á verðtollinum. Hann er áætlaður 15 millj., en n. leggur til, að hann verði áætlaður 21,5 millj. Hann reyndist rúmar 38 millj. á s.l. ári. Jafnvel þótt einhver breyt. verði á um innflutning, þá virðist þetta ekki óviturlega áætlað. M.a.s. er það álit sumra, að þessi liður sé áætlaður af n. 2–5 millj. lægri en hann muni reynast. N. virðist því hafa ratað meðalhófið eins og raunar í áætlun allra ríkisteknanna, sem reyndust 80–90 millj. síðasta ár, en eru nú áætlaðar af nefndinni 65 millj. króna. Þá er það breyt. á áætluðum rekstrarhagnaði ríkisstofnana. Hagnaður á áfengisverzluninni er í frv. áætlaður 2 millj., en n. hefur hækkað hann upp í 3,5 millj. Hagnaður síðasta ár reyndist 5 millj. Áætlaðan hagnað á tóbakseinkasölunni hefur n. hækkað úr 1,5 millj. upp í 2,5 millj. S.l. ár reyndist hagnaðurinn 2,8 millj. Ég kem þá að till. n. um breyt. á útgjöldum. Fyrsti liðurinn er sá, að tekið verði upp 200 þúsund kr. framlag til viðbótarbyggingar við Landspítalann. Það lágu fyrir tilmæli frá landlækni um allt að einnar millj. kr. framlag í þessu skyni, þar eð hann telur, að ekki verði hjá þessu komizt nú. N. treystist ekki til að fara svo hátt, en vildi gera, hvað hún gat. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að á 20. gr. hefur n. lagt til, að lagt verði fram úr ríkissjóði 1/3 stofnkostnaðar fæðingarheimilis í Reykjavík, ef samningar takast um þetta við borgarstjóra og heilbrigðisstjórnina, og gæti þetta framlag núna þá gengið til þess, ef það væri af ráðið. Annars má segja í þessu sambandi, að ekki er siður að leggja slík framlög á einu ári, heldur er venja að skipta þeim niður á 3 ár. Næsti liður, sem ég vildi tala um, er byggingarstyrkur, 1/3 kostnaðar, allt að 70 þúsund kr. til viðbyggingar sjúkrahússins á Akureyri. Sjúkrahúsið á Akureyri er gamalt. Ætlunin er að reisa þar nýtízku sjúkrahús, og hefur verið reistur litill hluti þess. Virðist mega bæta talsvert úr þörfinni með því að byggja ofan á þennan nýja hluta. Ekki er víst, að þetta fé nægi, en þá eru vonir um viðbótarfjárveitingu síðar. Þá hefur n. gert till. um, að vegafé hækki um kr. 2232000 frá því, sem er í frv. Bæði hafa komið fram óskir í n. sjálfri og einnig borizt til hennar utan að um bætt vegasamband við ýmsa staði. Ég mun nú koma að hinum ýmsu liðum, en þó stikla ég aðeins á þeim stærstu. Þá er fyrst 200 þúsund kr. hækkun til Hafnarfjallsvegar. Hann er á norðurleið, en getur verið vondur farartálmi á þeirri fjölförnu leið. Þessi fjárveiting á því fullan rétt á sér. Þessi vegur er allur áætlaður um 900 þúsund, og verður þá veittur 1/3 hluti til hans á þessu ári. Þá hefur n. lagt til, að liður til Súgandafjarðarvegar falli niður, þar eð sá vegur er nú fullgerður. Hins vegar verði lögð fram 50 þúsund til Rafnseyrarheiðarvegar. Þá hefur n. lagt til, að framlög til vegalagninga á Vestfjörðum verði samtals hækkuð um 450 þús. kr. Þar af eru 350 þús. kr., sem n. leggur til, að verði veittar til Þorskafjarðarheiðarvegar, en þar er um 25 km, sem þarf að leggja veg yfir. Mun þessi upphæð nú langt til þess að fullgera helming vegarins og þyrfti þá álíka upphæð á næstu fjárlögum til þess að Vestfirðir kæmust í samband við aðalvegakerfi landsins. Það er einhvern veginn svo, að Vestfirðir hafa gleymzt á undanförnum árum, þegar fé hefur verið veitt til vegalagningar, en till. n. eiga nú að bæta úr þessu. Samgöngur á sjó eru þarna mjög erfiðar og hættulegar, vegna þess að nú fylgir sérstök hætta af tundurduflum, sem eru þarna víða á reki. Það sýnist því ekki til of mikils ætlazt, þótt verulegt fé verði lagt fram til þess að koma Vestfjörðum í akvegasamband við aðra landshluta nú á næstunni og bæta þannig úr því misrétti, sem hefur átt sér stað. Þá hefur n. lagt til, að framlög til vega í Strandasýslu séu sundurliðuð, sem segir í brtt. n., auk þess sem lagt er til, að framlagið verði hækkað nokkuð. Þá er næst till. um framlög til Vatnsskarðsvegar, sem n. leggur til, að verði hækkað um 40 þús. kr., og nema þá framlög til hans samtals 300 þús. kr., en vegamálastjóri hefur áætlað, að alls þurfi um 1100 þús. kr. til þess að fullgera hann með núverandi verðlagi. Þá er lagt til að framlag til Hofsósvegar verði hækkað úr 35 þús. kr. í 100 þús. kr., en á þeim vegi er mjög slæmur krókur, sem þarf að nema burtu. Þá er það Siglufjarðarskarð. Siglufjörður er, sem kunnugt er, fjölmennur bær, einkum á sumrin, en hann er þó ekki í sambandi við vegakerfi landsins. N. leggur því til, að framlag til vegar yfir skarðið verði hækkað um 250 þús. kr., og er þá ætlazt til þess, að skarðið verði lækkað með því að sprengja það niður og ryðja það, en sú fjárveiting, sem fjárlfrv. gerir ráð fyrir til þessa vegar, ætlast n. til, að verði notuð til þess að fullgera veginn frá Brúnastöðum að Hrauni í Fljótum. Þá er lagt til, að framlag til Öxnadalsheiðarvegar verði hækkað úr 80 þús. kr. í 120 þús. kr.. en það er áætlað, að þessi vegur muni alls kosta um 3 millj. kr. Þá eru lagðar til nokkrar hækkanir til vega í Suður-Þingeyjarsýslu í samræmi við aðrar hækkanir og einkum með tilliti til þess, að fjárpestin er nú mjög farin að herja fjárstofn bænda þar, svo að þeir munu sums staðar þurfa að breyta um búnaðarhætti og taka upp meiri kúarækt en þeir hafa nú. Er þeim því nauðsynlegt að geta komið frá sér mjólkinni á markað. Þá er lagt til, að hækkað verði framlag til Brekknaheiðarvegar úr 15 þús. kr. í 100 þús. kr. Þessi vegur á að liggja milli Norður-Múlasýslu og þess hluta Norður-Þingeyjarsýslu, sem liggur næst Langanesi. Þegar þessi vegur er fullgerður, mun sá landshluti komast í akvegasamband við Vopnafjörð, en það er gert ráð fyrir, að þessi spotti verði fullgerður á tveimur árum. Þá leggur n. til, að framlag til Fáskrúðsfjarðarvegar hækki úr 20 þús. kr. í 100 þús. kr. Þarna er 2–3 km langur spotti ófullgerður, og mundi hann verða fullgerður með þessari fjárveitingu. Stærsti kaupstaður Austfjarða, Norðfjörður, er ekki í sambandi við vegakerfi landsins. Það var tekin upp sú leið að leggja akveg til Viðfjarðar og fara þaðan sjóleið alllangan veg til Norðfjarðar. Þessi leið er mjög óhentug og er tvímælalaust heppilegra að koma Norðfirði í beint akvegasamband, og leggur n. því til, að veittar verði 200 þús. kr. til vega yfir Oddaskarð. Þá er það Berunes- og Breiðdalsvegur. Hann mundi sennilega verða nær fullgerður með þeirri fjárveitingu, sem n. leggur til, að veitt verði til hans. Þá er lagt til, að veittar verði til Suðurlandsbrautar 250 þús. kr. Nú síðustu daga hefur legið við, að samgöngur tepptust milli Rvíkur og Suðurlandsundirlendisins, en það er hætt við, að mundi verða ærið mjólkurlítið í bænum, ef slíkt kæmi fyrir. Það er því áríðandi að koma lagningu Suðurlandsbrautarinnar sem fyrst áleiðis, en það, sem fyrst liggur fyrir, er að koma brautinni til Krýsuvíkur, svo að Hafnfirðingar fái góðan aðgang að hinu ágæta ræktunarlandi þar í sveit. N. hefur tekið upp þá nýbreytni að sundurliða framlög til brúargerða. Það er þó ekki fullkomið samkomulag í n. um þetta. Sumir vildu hafa þetta áfram í höndum vegamálastjóra, en aðrir vildu sundurliða það og varð það ofan á. Þótt hér sé um að ræða 996 þús. kr. hækkun, eru ekki áætluð framlög til neinna brúa yfir stórvötn, heldur aðeins hinar allra nauðsynlegustu brúargerðir yfir smærri ár. Í þskj. er prentvilla, því að Reykjadalsá hjá Laugum er tvítalin, þ.e., hún er talin bæði í 9. lið og 23. lið a. í brtt. nr. 16. Í liðnum um brýr á sýsluvegum á Laxá hjá Arnarvatni að koma í stað Reykjadalsár og mun n. leggja fram brtt. til leiðréttingar á þessu. Fyrir n. lágu upplýsingar frá vegamálastjóra um ýmsar nauðsynlegar brúargerðir. Meðal annars taldi hann nauðsynlegt að endurbyggja Ölfusárbrú, en það mun nú kosta um 1 millj. kr. N. treysti sér þó alls ekki til þess að mæla með stórframlögum til brúargerða á þessu ári og bar því enga till. fram um þetta. Þá hef ég í stórum dráttum gert grein fyrir hækkunum n. á framlögum til vega- og brúargerða og mun þá næst víkja að vitamálunum. Þar hefur n. lagt til, að tekinn verði upp nýr liður, þ.e. 500 þús. kr. fjárveiting til kaupa á dýpkunarskipi, sem ætlazt er til, að ríkið eigi og reki. Hér eru nú til 3 dýpkunarskip, eitt á Rvíkurborg, annað á Vestmannaeyjakaupstaður, og hið þriðja er í eigu einstaks manns. Nú á næstu árum liggur fyrir mikil vinna fyrir dýpkunarskip við samtals 16 hafnir hér á landi, en ekkert þeirra dýpkunarskipa, sem hér eru til, er hæft til þess að vinna að alhliða dýpkun. Vitamálastjóri hefur nú undanfarið aflað sér upplýsinga um, hvað bezt mundi henta, og liggja fyrir ýtarlegar till. um það. N. hefur þó ekki talið fært að leggja í það að kaupa dýpkunarskip í þessari dýrtíð, en samkv. tilmælum vitamálastjóra og sjútvn. Nd. hefur hún fallizt á að mæla með þessari fjárveitingu. Ætlunin er, að féð verði lagt til hliðar og notað síðar, þegar tímarnir breytast og fært þykir að ráðast í þessar framkvæmdir. Þá hefur n. lagt til, að framlög til hafnargerða og lendingarbóta verði hækkuð um samtals 1382 þús. kr., en samkv. áætlun fjárl.- frv. var gert ráð fyrir að veita 261 þús. kr. til þessara mála. Þar er í fyrsta lagi till. um að hækka framlag til hafnargerðar á Húsavík úr 18 þús. kr. í 100 þús. kr. Þar liggur nú fyrir að búa til hafnargarð, og þótti því rétt að mæla með þessari fjárveitingu, enda þótt hún sé ekki fullnægjandi og aðeins byrjunarfjárveiting. Á Skagaströnd og Dalvík er nú unnið að hafnargerðum í samræmi við loforð fyrrverandi ríkisstj. Það mun alls ekki ofætlað að veita 100 þús. kr. í hvorn staðinn fyrir sig, og gerir það ekki meira en að fullnægja gefnum loforðum. Í Hornafirði er nú verið að byggja öldubrjót, og er þegar búið að vinna fyrir meiru en lagt hefur verið fram, og þar sem hér er ekki áætlað nema hluti af því sem lög gera ráð fyrir og ríkissjóði ber að greiða, þá verður að álíta þá hækkun, sem n. hefur lagt til, sjálfsagða. Þá er einnig unnið að hafnarbótum á Ísafirði, Akranesi, Neskaupstað og Stykkishólmi, og hefur n. lagt til, að nú yrði lagður fram viss hluti kostnaðarins við það. Hafnargarðurinn í Vestmannaeyjum hefur bilað, og hluti ríkissjóðs í viðgerðarkostnaðinum mun aldrei nema minna en 58 þús. kr. Auk þess er nú unnið að því að dýpka höfnina, og mun verða svo á þessu ári, þannig að það framlag, sem n. hefur lagt til, að veitt yrði, mun varla hrökkva til að greiða hluta ríkissjóðs í kostnaðinum. Þá hefur n. lagt til, að veittar verði 75 þús. kr. til öldubrjótsins á Siglufirði og er það lokagreiðsla. Í Keflavík hefur verið unnið að því eftir ráðstöfunum fyrverandi ríkisstj. að framlengja bryggjuna um 40 metra. Til þess er þegar búið að veita 300 þús. kr., en eftirstöðvarnar eru 130 þús. kr., og leggur n. til, að helmingur þessarar fjárveitingar verði tekinn upp á þessa árs fjárl. Á Höfn í Hornafirði stendur til að gera verulegar hafnarbætur. Það er ekki víst, að verkið verði hafið á þessu ári, en n. taldi þó rétt að leggja fram 15 þús. kr. nú. Ég sé svo ekki ástæðu til að gera fleiri einstaka liði á fjárveitingum til hafnargerða að umtalsefni, nema sérstakt tilefni gefist til þess síðar. Þetta eru allt till., sem miða að því að bæta aðstöðu manna til sjósóknar, og þótt það sé há upphæð í heild, þá er það ekki mikið í hvern stað, en sumir staðir hafa nú fé til þess að leggja fram á móti til þessara hluta, sem ekki hafa getað það áður. Þá vil ég minnast á flugmálin. Hér á landi eru nú til tvær farþegaflugvélar. Þær hafa nú orðið fyrir talsverðum slysum á síðasta ári, og hefur orðið halli á rekstrinum. Framlög einstaklinga og stofnana til Flugfélags Íslands munu nú komin hátt á fjórða hundrað þús. kr. án nokkurs verulegs framlags frá ríkinu. Það er enginn vafi á því, að á næstu árum munu samgöngur breytast þannig, að þær munu fara að miklu fram í lofti. Félagið hefur því unnið hér mikið og merkilegt starf til undirbúnings fyrir framtíðina. Þetta brautryðjendastarf má ekki leggjast niður, heldur verður að halda því áfram á þessu ári. N. hefur lagt til, að framlag til flugmála verði hækkað úr 50 þús. kr. í 100 þús. kr. og að það fé verði fengið ríkisstj. til ráðstöfunar, eftir því sem hún álítur réttast til þess að undirbúa lendingarstaði fyrir flugvélar á nokkrum stöðum á landinu, svo og dráttarbrautir fyrir sjóflugvélar og athugun og umbætur á nauðlendingar stöðum fyrir landflugvélar. Auk þess leggur nefndin svo til, að Flugfélagi Íslands verði veittur 50 þúsund króna styrkur. Það þarf nú að greiða um 12 þús. kr. á mánuði í vátryggingar. Þessar vátryggingar hafa verið nokkuð óhentugar, og þær hafa eiginlega hvorki verið fugl né fiskur. Farþegavátryggingar hafa ekki fengizt, þótt flestir hafi staðið í þeirri meiningu, að farþegar hafi verið vátryggðir. Enn fremur eru tryggingar á sjálfum vélunum óhentugar, og þær renna ekki út fyrr en í apríl n.k. og það verður að halda þeim áfram þangað til. Það þyrfti því að styrkja félagið, svo að starfsemi þess leggist ekki niður þennan tíma. Auk þess hefur n. lagt til, að í 22. gr. fjárl. yrði tekin upp heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka að sér tryggingu á vélum félagsins, eftir því sem um semst, og mundi hún þá athuga möguleika á að fá hagkvæmari tryggingar annaðhvort í Englandi eða Ameríku. Flugfélagið sjálft hefur ekki verið þess umkomið hingað til að fá nægilega hagkvæmar tryggingar, og liggur beint við að taka þetta mál upp nú, þar sem núgildandi tryggingarsamningar renna út í apríl n.k. N. ætlast til, að þetta mál verði athugað af félaginu í samráði við atvmrh. Þá er lagt til að teknar verði upp fjárveitingar til þriggja kirkna, alls 5 þús. kr., og skal ég ekki ræða þá till., því að ég býst við, að hver geri grein fyrir sinni kirkju. Á fjárlagafrv. er gert ráð fyrir nýjum lið, 53 þús. kr. fjárveitingu til þess að stofna til kennslu í náttúrufræðum við háskólann. N. hefur lagt til, að þessi liður verði felldur niður að þessu sinni. Það mun vera heimild til í lögum til þess að setja á stofn deild til undirbúningskennslu í náttúrufræðum við háskólann. En þetta mun vera því skilyrði bundið, að samkomulag hafi náðst við aðra háskóla um, að þessi undirbúningsmenntun skuli tekin gild við erlenda háskóla. Þetta samkomulag mun ekki enn vera fengið, og á meðan svo er ekki, sér n. ekki ástæðu til þess að taka upp fjárveitingu í þessu skyni. Þá hefur n. lagt til, að hækkuð verði framlög til barnaskóla utan kaupstaða úr 190 þús. kr. í 250 þús. kr. Það mun nú mikill hugur á því í sveitum landsins að bæta skólahúsin, enda liggja fyrir óskir ýmissa sveitarfélaga um það, og þar sem hér á að bæta úr brýnni þörf, mun þetta sízt of hátt áætlað. Á undanförnum þingum hefur verið stefnt mjög að því að bæta húsmæðrafræðsluna í landinu. Ríkið hefur tekið að sér að greiða 34 hluta stofnkostnaðar við húsmæðraskóla og enn fremur nokkurn hluta rekstrarkostnaðar þeirra. Húsmæðrafræðslan hefur mjög verið vanrækt þar til á allra síðustu árum. Nú lágu fyrir n. ýmsar beiðnir um byggingu húsmæðraskóla, en hún sá sér þó ekki fært að taka þær til greina nema að litlu leyti, þannig að hún hefur lagt til, að veittar verði 150 þús. kr. til byggingar húsmæðraskóla í sveitum og jafn mikið til byggingar húsmæðraskóla í kaupstöðum. Á 28. brtt, eru þrír nýir liðir: a. Til byggingar húsmæðraskóla í sveitum b. Til byggingar húsmæðraskóla í kaupstöðum. c. Til húsmæðrakennaraskóla ríkisins, sem nú þegar er tekinn til starfa. Á 22. gr. fjárlagafrv. var heimild til þess að greiða 12 þús. kr. til rekstrar húsmæðrakennaradeildar í sambandi við húsmæðraskóla í Rvík. En fjvn. taldi rétt, úr því að búið var að setja þennan skóla á stofn, að hafa þetta ekki lengur á heimildar grein, heldur taka tillag til þessa skóla upp á fjárl. sem fastan styrk. Af þeim, sem sækja um fjárframlög til byggingar húsmæðraskóla í sveitum, munu húsmæðraskólinn við Veggjahver í Borgarfirði og húsmæðraskólinn á Laugarvatni lengst komnir í undirbúningi. Og mundi þá ekki vera ósanngjarnt, að slíkir skólar, sem búnir ern að safna mestu fé og lengst eru komnir að öðru leyti um undirbúning, sitji fyrir styrk til þess að koma skólunum upp. En af kaupstaðaskólunum mun vera búið að safna mestu fé til Akureyrar-skólans, og mundi þá gilda sama um styrk til hans. Þá hefur n. lagt til, að tekinn yrði upp styrkur til Nýja stúdentagarðsins, byggingarstyrkur kr. 150 þús. Þessi bygging mun hafa kostað nálega 1 millj. kr. Hún hefur fengið styrk úr ríkissjóði áður, 150 þús. kr., og ef þessi till. fjvn. verður samþ., yrði framlagið alls 300 þús. kr. frá ríkissjóði. Til þessarar byggingar hefur safnazt mjög mikið fé frá einstökum mönnum, þannig að skuldir, sem nú hvíla á byggingunni, munu ekki vera nema 200–300 þús. kr. Þessi nýi stúdentagarður ætti vel að geta staðið undir sér. Ef ríkið legði fram um 1/3 hluta kostnaðar við byggingu þessa sem styrk, þá mundi þessum stúdentagarði verða gert líkt undir höfði og a.m.k. ekki hærra en öðrum skólastofnunum, sem byggðar eru í landinu. Samkv. l., sem afgreidd voru á síðasta Alþ., hefur verið settur upp ríkisíþróttaskóli á Laugarvatni. Þessi skóli á við mjög þröngan húsakost að búa og mun reyndar verða svo nokkuð enn, að hann fái vist í húsakynnum skólans þar. En þó hefur fjvn. talið rétt að leggja til, að að þessu sinni yrðu teknar 150 þús. kr. styrkur á fjárlög til byggingar íþróttaskóla á Laugarvatni. Er þá gert ráð fyrir, að samstarf verði milli héraðsskólans og íþróttaskólans, þannig að íþróttaskólinn njóti húsnæðis fyrir nemendur og eins til kennslu hjá héraðsskólanum þar, en hins vegar fái héraðsskólinn afnot af leikfimihúsi íþróttaskólans. Með þessu yrði á þessum stað miðstöð íþróttakennarakennslunnar í landinu. Og þar sem búið er að afgreiða 1. um sérstakan íþróttakennaraskóla, þá mun ekki fært, að hann hafi ekki a.m.k. aðstöðu til þess að kenna leikfimi, þó að annað yrði látið bíða betri tíma. Aðrar brtt. fjvn., sem eru smábrtt., sé ég ekki ástæðu til að taka nú til sérstakrar meðferðar. Ég vil aðeins minnast á það, að lagt er til með 38. brtt. við 15. gr., að tekinn verði upp nýr liður “Til blaðanna Lögbergs og Heimskringlu, 10000 kr. til hvors, gegn því að fræðslumálastjórinn fái blöð til útbýtingar hér á landi“. Og er ætlazt til þess, að íslenzka ríkið sýni þessum íslenzka stofni, - í Ameríku, - er heldur uppi þessum blöðum og gjarnan vill halda við sambandi við heimalandið, viðleitni til nokkurs skilnings með því að taka upp þessa fjárveitingu. Viðvíkjandi öðrum liðum á 15. gr. vildi ég minnast á 53. liðinn (39 brtt.). Þar hefur verið gert ráð fyrir því, að tekinn verði upp nýr háttur um úthlutun styrkja til skálda og listamanna, þannig að Menntamálaráð úthlutaði fjárhæðinni milli einstakra deilda Bandalags íslenzkra listamanna, en að hver deild kysi síðan úr hópi sinna félagsmanna nefnd, sem úthlutaði styrknum milli félagsmanna og annarra. Ég skal geta þess, að fjvn. leiddi sem allra mest hjá sér, - þó að meiri hluti hennar mæli með að samþ. þetta -, að deila um þennan lið. Og tel ég, að einstakir nm. hafi óbundnar hendur um það, hvernig þeir greiði um hann atkv., bæði um fjárhæðina og fyrirkomulagið. Viðvíkjandi brtt. við 16. gr. vil ég taka fram, að þar eru þrjár stærstar, og nefni ég þar fyrst framlag til framleiðslubóta og atvinnuaukningar, þar er lagt til, að sá liður verði hækkaður úr 200 þús. kr. í 500 þús. kr. Þessi fjárveiting hefur jafnan á undanförnum árum verið 500 þús. kr. Að vísu mun hún ekki hafa verið notuð að fullu, árið, sem leið. En hæstv. félagsmrh. óskaði eftir, að hún yrði höfð a.m.k. ekki lægri nú heldur en þarna er tilgreint, og taldi n. rétt að verða við þeirri ósk og flytja brtt. þessa (brtt. nr. 42). Þá hafði hæstv. atvmrh. skrifað fjvn. og óskað eftir, að tekinn yrði upp nýr stafl. undir þessari gr.: „Til bygginga á jörðum ríkisins“ 100 þús. kr. Lágu fyrir upplýsingar um það, að landsetar á jörðum ríkisins ættu erfitt með að koma byggingum á þeim jörðum þannig fyrir, að viðunandi mætti telja. Þótti n. rétt að verða við þessum tilmælum hæstv. atvmrh. um að taka upp þessa fjárveitingu. Þá er enn brtt. við þessa gr., 47. brtt. n. um 100 þús. kr. framlag til áhaldakaupa handa rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna. Það lá fyrir fjvn. sundurliðuð áætlun um þau áhöld, sem þyrfti að kaupa, og er hér um að ræða endurnýjun á mörgum áhöldum, sem hafa gengið úr sér, og enn fremur tilmæli um að kaupa nokkur ný áhöld, sem hinar einstöku deildir rannsóknarstofnunarinnar telja óhjákvæmilegt, að keypt verði á þessu ári, þar á meðal nokkur áhöld til fjörefnarannsókna. Þá hefur n. lagt til, að tekinn yrði þarna upp nýr liður til ræktunarvega í ýmsum eyjum, samtals 30 þús. kr. Þessar eyjar borga meiri og minni benzínskatt til ríkisins, en fá ekkert þjóðvegafé, og þótti eftir atvikum rétt að leggja til, að þessi liður yrði tekinn upp. Ég sé ekki ástæðu til að þreyta hv. alþm. á því að gera ýmsar smábrtt. fjvn. við þessa gr. að umtalsefni, þar eð ég geri ráð fyrir að þær muni ekki valda neinum sérstökum ágreiningi. Það lágu fyrir nokkrar till. um að hækka framlög til einstakra kvennasambanda. N. taldi ekki fært að verða við þeim till., en gerði nokkrar till. til hækkunar á þessum styrkjum, sem allir eru heldur lágir og aðeins viðleitni til þess að sýna þessari starfsemi, sem oft virðist koma að talsverðu gagni, nokkra viðurkenningu. Langstærsta brtt., sem fjvn. flytur að þessu sinni, er hækkun til mæðiveikivarnanna um 1815 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til þess og hef heldur Ekki kunnugleik á því að fara að gefa hér neinar upplýsingar um mæðiveikivarnirnar. Það virðist vera svo mikið vandræðamál, að enginn viti í raun og veru, hvað bezt hentar að gera í því efni. Fyrir fjvn. lá sundurliðuð áættun frá n. þeirri, sem hefur þessar mæðiveikivarnir með höndum, og hefur fjvn. tekið till. hennar upp að nokkru leyti, en þó dregið úr þeim. Mæðiveikin er nú búin að kosta ríkið allmargar millj. kr., og sýnist ekki, að við séum neinu nær um að ráða niðurlögum hennar eða hindra útbreiðslu hennar heldur en við vorum þegar mæðiveikivarnirnar hófust fyrst. Þó eru einstakir landshlutar, sem hafa verið afgirtir, þar sem mæðiveikin er enn ekki komin. Reynslan mun sýna, að varnirnar, varzla og girðingar, hafa ekki dugað til fullnustu það sem af er. Hækkun sú, sem fjvn. leggur til á þessum lið, er 1815 þús. kr., og verður varla komizt hjá henni, ef halda á mæðiveikivörnunum í sama horfi og á undanförnum árum. Þó að fjvn. hafi nú yfirleitt lagt fram till. til hækkunar, en ekki lækkunar, þá er lagt til, að 83. og 84. liður á 16. gr., um dómnefnd í verðlagsmálum og skömmtunarskrifstofu ríkisins, falli niður, en það nemur samtals 396 þús. kr. Viðskiptaráð mun taka við störfum beggja þessara stofnana, og auk þess annarra stofnana. svo sem gjaldeyris- og innflutningsn. og útflutningsn. Viðskiptaráði er áætlað allmikið fé. Og þó ekki lægju fyrir neinar upplýsingar um tekjur og gjöld viðskiptaráðs, taldi n. ekki ástæðu til að taka upp til þessa neina sérstaka fjárveitingu, m.a. vegna þess, að upplýst var, að gjaldeyrisog innflutningsnefnd ætti allmikið fé í sjóði, sem þá mætti nota til þessara hluta. Ég mun svo ekki gera aðrar brtt. við þessa gr. og 17. gr. sérstaklega að umtalsefni. Það er gert ráð fyrir hækkun á framlagi til styrktarsjóða þriggja verkalýðsfélaga gegn þreföldu framlagi annars staðar frá. Það var upplýst fyrir n., að þarna væri ekki um starfsemi að ræða, sem kæmi undir sjúkrasamlög, heldur hefðu þessi félög sjóði, sem notaðir væru til þess að bæta mönnum ýmis áföll, sem ekki féllu undir hinar almennu tryggingar. Af þeim brtt., sem tilheyra 18. gr., sé ég heldur ekki ástæðu til að gera margar að umtalsefni. Vildi ég þó minnast á 73. liðinn, þar sem gert er ráð fyrir, að Hallgrími Jónssyni skólastjóra verði greiddar 2250 kr. Til fjvn. bárust þær upplýsingar frá fræðslumálastjóra um þrjá skólastjóra, sem jafnframt væru kennslubókahöfundar, að þeir væru búnir að starfa við kennslu frá 40 til 44 ár, og þessir skólastjórar hefðu byrjað að starfa, áður en stofnað var til lífeyrirssjóðs barnakennara, og verða þess vegna mikið út undan um ellilaun móts við þá, sem þau fá nú, en hafa þó líkan starfsaldur að baki eins og þessir þrír merku skólamenn. Fræðslumálastjóri lagði til, að þeim yrðu tryggðir hlutar þeirra launa, sem þeir höfðu, þegar þeir létu af störfum, og hefur fjvn. tekið þessa tillögu upp. Hallgrímur Jónsson er nú hættur kennslu, og hefur fjvn. lagt til, að hann yrði tekinn inn á 18. gr., en hinir, Karl Finnbogason og Valdimar Snævarr, munu hætta á þessu ári, og hefur fjvn. lagt til, að þeir verði teknir á 22. gr., en væntanlega munu þeir færast inn á 18. gr. síðar, þegar þeir hætta störfum. Við 19. gr. er tekin upp ein brtt. (nr. 87), um grunnlaunahækkun embættismanna um, að hún hækki úr 1750 kr. í 3500 kr. Er þetta eingöngu leiðrétting, þar sem komið hefur í ljós, að upphæð þessi er vanáætluð á frv. um þessa upphæð. Við 20. gr. hefur fjvn. lagt til, að hækkað verði framlag til nýrra vita um 100 þús. kr. frá því, Sem það var eftir till. þeirri, sem n. hafði áður gert. Heimildir, sem hér er lagt til, að teknar verði upp í 22. gr., ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um. Þar er m. a. gert ráð fyrir að heimila ríkisstj. að greiða læknisvitjanastyrki til þeirra læknishéraða, sem eru læknislaus 3 mánuði á árinu eða lengur, og nemi þeir allt að hálfum læknislaunum þann tíma, sem héraðið er læknislaust. Fjvn. taldi rétt að taka upp þessa heimild, vegna þess að nokkur héruð, sem lítt er sótt um af læknum að komast í, munu nú vera læknislaus, þannig að eitthvað virðist þurfa að gera til þess að bæta úr fyrir þeim mönnum, sem verða fyrir því að fá Ekki lækna í héruð sin. Hins vegar höfðu legið fyrir við 2. umr. brtt. frá nokkrum hv. þm. um að hækka vissa læknisvitjanastyrki. En í þessu sambandi vill fjvn. benda þeim hv. þm., sem flytja slíkar brtt., á það, að til er löggjöf um læknisvitjanasjóði, og mundi vera réttara fyrir þessi héruð að nota hér þær heimildir um nokkurt framlag til þess að geta fengið þau hlunnindi, sem þau geta náð eftir þeim l., heldur en að farið yrði að hækka einstaka læknisvitjanastyrki, en aðrir yrðu látnir óbreyttir. N. leggur þess vegna á móti því, að hækkaðir verði læknisvitjanastyrkir til einstakra héraða. Þá er 92. brtt., við heimildargr. um að greiða 1/3 kostnaðar, allt að 100 þús. kr., til byggingar fæðingarheimilis, sem bæjarfélag Rvíkur ætlar að reisa. Ég hef gert þessa till. áður að umtalsefni og læt nú að þessu sinni nægja að vísa til þess, er ég hef áður sagt. Þá eru hér tvær till. um heimildir til að reisa tilraunabú, önnur um framlag til stofnunar sauðfjárræktarbús á mæðiveikisvæðinu, 100 þús. kr., sem tekin var upp eftir till. sauðfjárræktarráðunautsins. Telur hann, að rétt muni vera að stofna slíkt bú á mæðiveikisvæðinu og gera tilraunir til að fá þar upp fjárstofn, sem þoli þessa veiki, sem hefur orðið mjög skæð fyrir sauðfé landsmanna. Hinn liðurinn er um að greiða allt að 150 þús. kr. til að stofnsetja hrossaræktarbú á Bessastöðum í samráði við Búnaðarfélag Íslands. Ég tel mig ekki færan um að túlka þessa till. fyrir hv. þm. á þann hátt, sem tillögumaður eflaust mundi óska, og fyndist mér réttara, að hann gerði sjálfur grein fyrir henni. Þá er till. um heimild handa ríkisstj. til að verja 150 þús. kr. til byggingar drykkjumannahælis, enda verði hælið reist við jarðhita í sveit. Stórstúkan stofnaði til drykkjumannahælis á s.l. ári í Kumbaravogi í Árnessýslu. Sá staður mun af mörgum vera álitinn ekki vel heppilegur til þessara nota. En hins vegar er bæði þörf fyrir drykkjumannahæli og stærra en hægt er að koma fyrir í Kumbaravogi. N. taldi því rétt að taka upp heimild um þetta handa ríkisstj., enda yrði þá valinn staðurinn í samráði við ríkisstj. og eftir till. heilbrigðisstjórnarinnar, og sennilega yrði hann þá einhver annar heldur en sá tilraunastaður, sem tekinn hefur verið til þess í Kumbaravogi. Þá hefur n. lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 300 þús. kr., þó ekki yfir 1/4 byggingarkostnaðar, til byggingar nýrrar mjólkurstöðvar í Rvík samkvæmt l. Þessi mjólkurstöð á að kosta 3–4 millj. kr. upp komin, en upp í byggingarkostnað hennar mun koma andvirði gömlu mjólkurstöðvarinnar, ef hún verður seld. Ekki er líklegt, að mjólkurstöðin verði fullgerð á þessu ári. Og þó að þessi fjárveiting sé ekki nægileg, taldi n., að mjólkurstöðin yrði sennilega ekki komin lengra á árinu heldur en svo, að þessi upphæð mundi hrökkva. Um aðrar heimildartill. vil ég taka fram: Nm. hafa gert nokkurn fyrirvara viðvíkjandi þeim, og sérstaklega tveim till., b- og d-lið 95. liðar brtt. og eins um 97. liðinn í brtt. fjvn. D-liður 95. liðar er um að verja allt að 2 millj. kr. til atvinnuaukningar, ef atvinnuleysi verður á árinu, og að einkum skuli þá vinna fyrir þetta fé að auknu landnámi með stofnun samvinnubyggða fyrir augum eða vegarlagningu í Krýsuvíkurvegi, Vestfjarðavegi, Siglufjarðarskarði og Oddsskarði. Samkv. l. um landnám ríkisins ber ríkissjóði að leggja fram nokkurt fé í því skyni. N. hafði nú ekki tekið fjárveitingu til þessa upp í fjárl. sérstaklega, en taldi, að rétt mundi vera að taka upp á heimildargr. till. um þetta efni til ábendingar, ef fært þætti að ráðast í eitthvað af þessu tæi. Það mun vera nokkur ágreiningur um þessa till. í n., og munu menn sjálfir gera grein fyrir afstöðu sinni til hennar. 97. liðurinn er brtt. við svo nefnda niðurskurðarheimild, sem hefur staðið á fjárl. nokkur undanfarin ár. En liðurinn, sem þessi brtt. (97. liður) er við, er um það, að ríkisstj. sé heimilt að lækka útgjöld ríkissjóðs, sem ekki eru bundin í öðrum 1. en fjárl., eftir jöfnu hlutfalli um allt að 35%, ef ríkisstj. telur sýnilegt, að áhrif styrjaldarinnar verði þess valdandi, að tekjur ríkissjóðs hrökkvi ekki fyrir gjöldunum. Meiri hl. n. leggur til, að liðurinn orðist svo: „Að leggja til hliðar og geyma það fé á sérstökum reikningi, sem ætlað er til verklegra framkvæmda í lögum þessum, ef skortur á efnivörum eða vinnukrafti gerir ókleift að vinna þær, og er óheimilt að verja því til annarra hluta“ Þessar till. fara nokkuð í bága hvor við aðra, þó að segja mætti, að þær gætu e.t.v. að einhverju leyti samrýmzt. Ég mun ekki að þessu sinni gera þær hér að umræðuefni, en ítreka það, að nokkrir hv. nm. hafa gert um þetta fyrirvara, sem þeir efalaust gera grein fyrir. Ég vildi svo minnast á smástyrki, sem eru veittir á fjárl. og n. hefur gert till. um að yrðu hækkaðir. Þá er fyrst að nefna till. um að þrefalda bókasafnastyrkinn. N. taldi ekki ástæðu til að fallast á þá till., en hins vegar var hún á þeirri skoðun, að nokkur nauðsyn væri á hækkun. Í því sambandi vill n. benda á það, að á s.l. ári hefur verið greidd dýrtíðaruppbót á nokkra bókasafnastyrki, og taldi hún því rétt að dýrtíðaruppbót væri greidd á alla styrkina í stað þess að auka styrkina. Sú fjárveiting mundi ekki nema neinni verulegri upphæð, en mundi hins vegar verða til talsverðs stuðnings fyrir bókasöfnin. Útgjöld þau, sem n. gerir ráð fyrir í þeim till., er hún nú leggur fyrir, umfram lækkanir nema samtals 10 millj. og 400 þús. kr. Samkv. fyrri till. n. voru hækkanir umfram lækkanir 6 millj. og 800 þús. kr., þannig að samtals eru hækkunartill. n. umfram lækkanir að meðtöldum hækkunum til vita um 17 millj. og 400 þús. kr. Alls hefur n. nú hækkað tekjubálkinn um 17 millj. og 695 þús. kr. Greiðslujöfnuður samkv. sjóðsyfirliti er svipaður og var í fjárlagafrv., þegar stj. lagði það fyrir þingið; hann var samkv. frv. 6 millj. og 240 þús., en er eftir till. n. um 7 millj. kr. Þó að fjárlagafrv. taki ofurlitlum breyt., ef till. n. verða samþ., þá hafa niðurstöðutölurnar ekki breytzt í verulegum atriðum. Tekjur ríkissjóðs á árinu, sem leið, virtust vera þannig að ríkissjóður hefði getað staðið við ýmis lögboðin útgjöld, sem fyrrverandi ríkisstj. hafði gert ráð fyrir. - Nú er það svo, að núverandi ríkisstj. hefur ekki haft verulegt samstarf við n. um afgreiðslu þessara fjárl., enda hefði hún komið að þessum störfum nokkuð ókunnug. Hins vegar hefur hæstv. stj. haft öðrum störfum að sinna. Ég hef heyrt, að menn séu farnir að nefna þessi fjárl., sem hér liggja fyrir, „risafjárlög“ og að mönnum þætti fjvn. drjúg í því að leggja fram hækkunartill. Ég minntist á það, að hækkunartill. n. næmu samtals nokkuð á 17. millj. kr., en af þessum hækkunartill. eiga 8 millj. og 400 þús. kr. að fara til aukinna verklegra framkvæmda, og er það um helmingur hækkunartill. Hinn helmingurinn er leiðrétting á fjárlfrv. og till. um útgjöld, sem ríkisstj. bar að inna af höndum lögum samkv. eða hin nýja stj. hefur lagt til, að teknar yrðu upp. Útgjöld samkv. till. hinnar nýju stj. nema samtals rúmlega 2 millj. kr. Menn telja, að ríkisstj. ætti á þessum tímum að sýna nokkurn lit í því að veita fé til verklegra framkvæmda og þá sér staklega til vegagerða. Í þessu hefur n. ekki farið langt, miðað við heildarútgjöld ríkissjóðs, en hins vegar þótti n. rétt að koma á móti mönnum, svo sem henni þótti fært, með vegagerðir og þá einkum vegna þess, að til þeirra þarf ekki neitt verulegt af erlendu efni. Hins vegar þarf til bygginga mikið erlent efni, sem erfitt er að fá á þessum tímum og er mjög dýrt, og hefur n. þess vegna ekki farið langt í þeim till. Það má vel vera að mörgum ógni það, að lagt er til að hækka útgjöld fjárlagafrv. um 17 millj. kr. En þegar þess er gætt, að helmingurinn af þeim hækkunartill. er bein leiðrétting á fjárlagafrv. eða útgjöld, sem Alþ. getur ekki komizt hjá að greiða lögum samkv., þá líta þessar hækkanir ekki eins ofboðslega út. Annars lítur út fyrir, þó að mörgum finnist þessar hækkanir miklar, að hv. þm. þyki hér of skammt farið ef dæma má af brtt. þeim til hækkunar er þeir leggja fram. Fjvn. hefur vegna þessarar umr. lagt fram 97 brtt. með hækkun samtals um 10 millj. kr., þar af er þó allmikið af hækkunum, sem ekki verður komizt hjá að greiða. En hv. þm. þykir þetta of skammt farið. Þeir hafa lagt fram álíka marga liði um breyt. á fjárl. eins og fjvn., og þessar hækkunartill. nema samtals 9 millj. og 660 þús. kr., eða álíka upphæð eins og fjvn. kemur með við þessa umr. Ég finn ástæðu til að benda á þetta þegar í þessari framsöguræðu. Ég get ekki gert þessar brtt. einstakra þm. að umtalsefni nú, vegna þess að þær eru allar nýlega komnar í hendur mínar. Ég tel líka rétt, að fjvn. fái þær til nokkurrar athugunar, ef hlé verður á þessari umr. En ég vildi vekja athygli á því nú þegar, að það er ástæða til þess fyrir hv. þm. að athuga nokkuð, hvort hægt er að fara lengra í því að hækka till. um fjárveitingar heldur en fjvn. hefur lagt til, og enn fremur, hvort ekki þyrfti að finna tekjur á móti, eða þá í öðru lagi að skera niður eitthvað af þeim hækkunum, sem fjvn. hefur lagt til, sjái hv. þm. önnur útgjöld nauðsynlegri en þau, sem fjvn. hefur komið auga á. Það vill svo sérstaklega til við afgreiðslu þessara fjárl., að við sitjum hér með stj., sem ekki styðst við neinn sérstakan flokk í þinginu, og að samvinna á milli stj. og fjvn. hefur orðið mjög lítil. Það kemur þess vegna alveg sérstaklega til kasta Alþ. sjálfs að þessu sinni að afgreiða fjárl., sem þm. treysta sér til að bera ábyrgð á. Þessu hefur ekki verið svo varið við fjárlagaafgreiðslu hér áður. Það hefur verið einhver flokkur eða flokkar, sem hafa borið ábyrgð á afgreiðslu fjárl. og tekið í sínar hendur að sjá um, að fjárl. voru þannig, að þau teldust framkvæmanleg. Að þessu sinni er hér ekki neinu slíku til að dreifa, og þess vegna verður það að vera skylda hvers einasta þm. sérstaklega og sameiginleg skylda allra þm, að afgreiða fjárl. þannig, að Alþ. geti verið þekkt fyrir afgreiðslu þeirra.

Frsm. samvn. samgm. (Gísli Sveinsson) Nál. samvinnun. samgöngumála er að finna á þskj. 355. Eins og þar kemur greinilega fram, hefur samvinnun. átt örðugt með að ákveða svo þau málefni, sem þar lágu fyrir, að hún gæti fundið til þess, að öllu væri borgið. Eins og kunnugt er, þá má nú heita ógerlegt að sjá nokkuð fram í tímann, og þá sérstaklega um allt það, er viðkemur því að áætla fjárframlög. Nú er svo sérstaklega ástatt um þetta málefni, - bátaferðirnar kringum landið, - að upp á síðkastið hefur komið í ljós, að mjög erfitt er að fullnægja þeirri þörf, sem fyrir hendi er í þeim efnum, jafnvel þó að nægilegt fjármagn væri til, og stafar það af því, að skipakostur er af skornum skammti til þessara ferða. Eins og tekið er fram í nál., hefur samvinnun. notið aðstoðar forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem eðlilega er þessum hnútum kunnugastur, og hefur hann verið eins konar umboðsmaður Alþ. til þess að fara með þessi mál og gera till. um, hversu haga skuli þessum styrkveitingum. Það hefur verið föst regla árum saman, að samvinnun., sem vinna fyrir báðar d., hafa verið einráðar um þessar fjárveitingar, og fjvn. hefur ekki árum saman gert tilraun til þess að raska því, sem samvinnun. hefur ákvarðað, og hefur fjvn. síðan tekið þessar till. upp í fjárlfrv., og þannig er þetta enn. Eins og kemur fram í nál., hefur orðið að stórhækka fjárframlög til þessara samgangna. Þá er fyrsti liðurinn, Djúpbáturinn. Hækkunin á þeim lið hefur orðið úr 72 þús. kr. upp í 170 þús. kr. Nú er náttúrlega ekki þess að dyljast. eins og líka ber að taka fram, að full von er til þess, þegar þessar samgöngur eru komnar í fullt lag, að þá rýrni þessi mikli kostnaður, sem nú er yfirleitt á þessum flutningum, og þá minnkar auðvitað það tillag, sem hið opinbera verður að leggja fram í þessu skyni. Næsti liður er Skagafjarðar- og Fljóta-bátur til Siglufjarðar. Kostnaður við þessar ferðir hefur orðið 42 þús. kr. á s.l. ári, en nú er áætlunin hækkuð upp í 50 þús. kr., og þykir hér ekki of hátt farið, og má ætta, að þessi hækkun sé eðlileg, ef miðað er við þá dýrtíðaraukningu, sem orðið hefur á þeirri útgerð. Þá er næst Norðurlands-bátur til Austfjarða, (Seyðisfjarðar). Hann fékk 42 þús. kr. á s.l. ári. Á þessum lið verður að vera stórkostleg hækkun, ef þessar ferðir eiga ekki að leggjast niður, enda er styrkurinn hækkaður upp í 75 þús. kr. þetta er lengsta og erfiðasta svæðið, og það er mjög áríðandi, að ferðir milli þessara landshluta falli ekki niður, enda er hér um mikla hækkun að ræða. Þá er næst lítill bátur, Flateyjarbátur (á Skjálfanda). Hann hefur tekið vissa upphæð fyrir hverja ferð, og er lagt til, að sá styrkur verði hækkaður um helming. Hornafjarðar-Austfjarðabátur hækkar úr 20 þús. í 30 þús. kr. Það er líku máli að gegna með þennan bát eins og aðra samgöngubáta við Norður- og Austurland, að það hefur verið mjög undir hælinn lagt, hvort hægt hefur verið að fá nokkurn bát til þessara ferða. Það var svo á s.l. ári, að alls enginn viss bátur annaðist þessar ferðir, en Skipaútgerð ríkisins sá um þetta og hafði að vísu til þess bát, og mun svo enn verða fram eftir þessu ári. Þá hefur n. ekki séð sér annað fært en að annast fyrirkomulag bátaferða um sunnanverða Austfirði. Það voru að vísu til í till. tveir bátar, annar var Reyðarfjarðarbátur, - en ferðir hans lögðust alveg niður á s.l. ári, hins vegar var svo Loðmundarfjarðarbátur. Nú er lagt til, að þessir fjarðabátar verði fimm, svo að haldið verði uppi þessum samgöngum í samræmi við landsamgöngurnar um þessar slóðir. En þær eru nú að komast á það stig, að ætla má, að þessara bátaferða verði af þeim sökum full þörf. Í sambandi við þessar till. má nefna Akranesssamgöngurnar, sem ég tel, að fullnægjandi grein sé fyrir gerð í nál. Að öðru leyti má bæta því við, að þess má vænta, að úr þessu muni rætast á þessu ári, og hafa hlutaðeigendur látið það í ljós, að þeir hafi hug á að leysa þetta spursmál sjálfir, eins og gert hefur verið í Borgarnesi. Bátaferðir innan Austur-Skaftafellssýslu hafa hækkað allmikið í rekstri, enda er svæðið mikið, sem farið er yfir. En hækkunin er eðlileg, eftir því sem nú horfir um allan tilkostnað, og er, eins og hv. þm. sjá, enn þá áætlað sérstakt framlag til Öræfanna. Þá er enn komið að því, sem hefur verið mjög örðugt að fást við upp á síðkastið, sem eru samgöngur milli lands og Eyja, sem heitir nú milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja, því að samgöngur þær, sem eðlilegastar voru og mest fullnægjandi og þær einu, sem í framtíðinni ættu að geta komið til mála, samgöngur villi Vestmannaeyja og Rvíkur, hafa svo að segja lagzt niður. Hins vegar hafa samgöngurnar milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja orðið talsverða þýðingu fyrir samgöngurnar milli lands og Eyja. En það hefur nú verið erfitt að fá til þeirra samgangna báta, sem væru fullnægjandi. Og hefur því verið rík nauðsyn á að hækka þann styrk, sem til þessa er ætlaður. Á síðasta ári var veitt til þessara samgangna 30–40 þús. kr. En það er nauðsyn á að hækka þennan styrk upp í 45 þús. kr. Um Mýrabátinn og Rangársandsbátinn hefur n. komizt að þeirri niðurstöðu, að gera ekki upp á milli þessara báta, heldur láta hækkunina vera jafna á báðum, sem sé, að 2 þús. kr. verði veittar til þessara samgangna og héruðin annist farkost til þessara flutninga. Þá eru Breiðafjarðarsamgöngurnar. Til þeirra er hækkað framlag, sem talin er nauðsyn á samkv. umsókn og skýrslum þar um, úr 30 þús. kr. á síðasta ári og upp í 46350 kr. Hér er um að ræða þá upphæð til þessara samgangna, sem fjvn. hefur komizt að niðurstöðu um, að væri kleif og nauðsyn ræki til. Þessum Breiðafjarðarsamgangnastyrk hefur svo verið skipt hér af n. eftir till. kunnugra manna og með ráði Skipaútgerðar ríkisins, þannig að hér er greint, hvað hver samgangnaþáttur á Breiðafirði eigi að fá í sinn hlut af þessu fyrir sig. Hvort þessari áætlun verður breytt eitthvað til eða frá og önnur hlutföll látin gilda um skiptingu á þessum heildarstyrk, verður látið afskiptalaust af fjvn. Þá er eitt atriði, sem enn er ódrepið á, er snertir samgöngur hér á Suðurlandi. Það er svo kallað Suðurlandsskip, sem ávallt hefur verið veittur til nokkur þús. kr. styrkur. Og síðan stríðið hófst, færðist þessi styrkur, sem ætlaður var til sjóflutninga, yfir til landflutnings. Og það var í fullu samráði við ríkisstj., sem veitti þennan styrk, 3, 4, 5 eða 6 þús. kr. á ári og á síðasta ári 8 þús. kr., að þessum styrk, sem veittur var til Suðurlandsskips áður, væri ráðstafað af sýslunefnd Vestur-Skaftafellssýlu í samráði við viðskiptastöðvar héraðanna, verzlanir þar, til lækkunar á flutningsgjöldum á landi, og er svo enn. Nú hefur þessi styrkur í höndum hv. fjvn. verið tvöfaldaður og er kominn upp í 16 þús. kr. En samt sem áður sé ég að einn hv. nm. kemur með brtt. um stórkostlega hækkun á þeim styrk, og skal ég ekkert um það segja á þessu stigi. Ég mun telja það algert skilyrði, að þessi styrkur, hvernig sem hann er samþ., notist eingöngu í Vestur-Skaftafellssýslu, því að annars er rofið það samkomulag, sem gert var við ríkisstj., að hann skyldi veittur til þeirra samgangna, ef hann yrði veittur til landsamgangna. En þó að sá hv. fjvnm. hafi komið með þessa brtt. án þess að gera grein fyrir henni, mun hann að sjálfsögðu síðar við umr. gera grein fyrir þessari brtt. Ég skal geta þess í viðbót við það, sem greint er í nál., að fjvn. hefur öll orðið sammála um það - eins og hún er sammála um allt, sem er í brtt. n. - að telja það skilyrði fyrir útborgun styrkjanna, sem mætti skoða í sambandi við það, sem ég hef tekið fram um ýmsa staði á landinu, sem nú njóta mikils styrks vegna samgangna og vegna erfiðleika í sambandi við þær, að ef árar það vel á þessu ári, að hlutaðeigandi aðilar gefa þær skýrslur, eftir því sem krafizt er, sem að dómi forstjóra Skipaútgerðar ríkisins í samráði við Alþ. eða ríkisstj. þykja gefa til kynna, að draga megi úr áætluðum styrkjum til þessara samgangna, þá verði það gert. Því að það er alls ekki gert ráð fyrir því hér að veita fjárfúlgur til þessara hluta fra;m yfir það, sem nauðsyn krefur, enda mun svo vera til ætlazt af sjálfum hlutaðeigendum.



Herra forseti. Form. fjvn., hv. þm. Ísaf., lauk máli sínu með því að minna þm. á það, að þeim bæri nú skylda til hverjum fyrir sig að afgreiða fjárl., sem telja mætti, að væra þinginu til sóma. Hann minntist á, að það mundu vera um 9 millj. kr. þær till. sem komið hafa frá einstökum þm. og það væri svona hér um bil það sama eins og till. frá fjvn. En mig langar til í sambandi við þetta að spyrja formann fjvn. um það, hvort þetta liggi ekki að einhverju leyti í þeirri samvinnuaðferð, sem hefur verið milli fjvn. annars vegar og þm. hins vegar. Ég hef haft samvinnu, sem hv. 10. landsk. (GSv) lýsti áðan, í n., sem átti að gera till. um samgöngumál. N. tók að sér að grennslast eftir vilja allra, sem hlut áttu að máli, viðvíkjandi þörfum á samgöngum á sjó, og ég held, að allir þeir aðilar, sem hlut áttu að máli, hafi verið ánægðir með till. n., enda er mér ekki kunnugt um, að ósamkomulag hafi orðið um þær. Mér er ekki kunnugt um, að fjvn. hafi haft þennan hátt í störfum sínum. Ég veit að vísu ekki um nema það, sem að mér snýr, en það hefur verið afar erfitt að fá aðgang að þeim meiri hl. fjvn., sem ekki fylgir Sjálfstfl. um þau mál. Ég held, að það, að svona margar brtt. koma fram, sé eingöngu af því, að ekki er af sanngirni og rökum tekið nógu mikið tillit til þeirra krafna, sem gerðar eru. Ég get ekki fundið nein önnur rök fyrir því, að einstakir þm. skuli koma með svo stórfelldar brtt., en að ekki sé nægileg samvinna milli þm. og fjvn. Þá ætla ég að leyfa mér að minnast á þær till., sem ég hef borið hér fram. Við fjvn. sjálfa og við 2. umr. bar ég fram till. um stórt fjárframlag til símalagninga í Barðastrandarsýslu. Mér er kunnugt um, að fjvn. vildi ekki taka þetta til greina með þeim rökum, að ekkert væri lagt til síma. Ég get fellt mig við þessa skýringu að víssu takmarki, en svo stendur á, að þessar iínur voru samþykktar á þingi fyrir 8 árum ásamt fleiri línum, og þetta eru einu iínurnar, sem enn þá eru ólagðar, að undanskildum þeim línum, sem aldrei verða lagðar, - og hef ég þessar upplýsingar beint frá símamálastjóra. Þess vegna eru sterk rök fyrir því að láta leggja þessar línur, sem samþykktar voru fyrir 8 árum, og það er ekki hægt að vísa þessu á bug með því, að ekkert sé lagt til síma, þar sem fyrir þessu er loforð, og á þeim tíma, sem fjvn. ætlar af náð sinni að veita þm. viðtal, mun ég gera nánari grein fyrir þessu  Þá vildi ég minnast dálítið á brúarl. Ég sé, að fjvn. hefur tekið til athugunar till. vegamálastjóra um að leggja til 35 þús. kr. til brúar á Haukabergsá, sem er á þessari leið, en á þskj. 410 hef ég lagt til, að sama upphæð verði lögð til brúar á Litlueyjará í Bíldudal. Þessarar brúar er mikil þörf, en það mundi kosta ríkissjóð minna að brúa þetta á sama ári, vegna þess að þá mætti nota sama steyputimbur og sömu menn til að vinna verkið, svo að þetta yrði miklu hagkvæmara heldur en ef unnið er að brúnum hvorri fyrir sig. Þá óska ég eftir, að Laxá í Reykhólahreppi, sem er á leiðinni til Vestf jarða, verði tekin upp á brúarlög og að það verði tekin upp ný fjárveiting til þessarar brúar, svo að hún verði ekki lengur farartálmi á þessari leið, sem nú er svo fjölfarin og verður fjölfarnari. Þá hef ég einnig óskað eftir, að samþykktar verði 35000 kr. til hvorrar brúar á Móru og Arnarbýlisá á Barðaströnd. Suðurfjarðarhreppur er fús til þess að leggja eins mikið og hægt er til þess að gera þarna veg, en þessi farartálmi er á leiðinni, og það er ekki hægt að halda áfram við veginn, vegna þess að áin er ekki bílfær, og án þess að vegur sé bílfær, er hann alveg árangurslaus. Það er þess vegna, sem óskað er eftir, að þessi fjárveiting verði samþykkt, svo að hreppurinn geti haldið áfram vegarlagningu sinni um sveitina og þannig komizt í vegasamband við þá menn, sem framleiða mjólkina fyrir þá 600mnenn, sem búa á Bíldudal. Þá hef ég óskað eftir, að tillagið til ræktunarvegar í Flatey verði hækkað úr 1500 kr. upp í 3000 og vil gefa hv. fjvn. og þm. þá skýringu á þessu máli, sem þeim er ókunn. Þetta fé var lagt fram á sínum tíma til þess að bjarga atvinnuleysi í þorpinu. Nú er aftur verið að byggja höfn í Flatey, sem kostar upp undir millj. kr., og það hefur ekki verið óskað eftir neinni fjárveitingu úr ríkissjóði til þess, þótt ýmsir hreppar fái upp undir 50 þús. kr. til lendingabóta samkv. þessu frv. Þessi vegur mundi vera lagður frá verzlunarstaðnum út að þeim stað, sem hefur af sérfræðingum verið valinn sem lendingarstaður og mundi skapa mjög mikla möguleika fyrir Breiðafjörð í framtiðinni. Ég vænti því, að þm. meti það, að Flateyjarhreppur er að reyna að koma upp höfn án þess að leita um meira en þetta litla framlag til ríkissjóðsins fyrir veginum, sem liggur þangað. Ég hef einnig borið fram brtt. til hækkunar við brtt. fjvn. um eftirlaun Sigríðar Snæbjörnsen og legg til að hækka þau úr 400 kr. í 500 kr. Hún hefur verið í þjónustu landsímans nærri 40 ár og slitið þar kröftum sínum og fengið þá viðurkenningu að hafa rækt starf sitt einna bezt af öllum símastjórum vestan lands að öðrum ólöstuðum. Hún á skilið, að henni sé sýndur sómi. Þá hef ég lokið máli mínu um það, sem snertir hagsmuni héraðsins sjálfs, og vildi því næst minnast á brtt. við 15. gr. um að hækka styrkinn til bygginga á ríkisjörðum úr 100 þús. kr. í 200 þús. Ég veit ekki, hvort nokkur maður í fjvn. þekkir þau híbýli sum, sem ríkið leyfir sér að byggja landsetum sínum. Ég hef komið í þessi híbýli, og sum hafa ekki verið skepnum bjóðandi, hvað þá mönnum. Í því er ekkert samræmi að deila um, hvort betra sé, að ríkið eigi sem flestar jarðir eða einstaklingarnir, en ríkið skeyti ekki um að húsa þær jarðir, sem það á, svo að því sé ekki stórkostlegasta skömm að eiga þær í þessu ástandi. Þar eru íbúðir með þakjárnið bert að innan, yfir íveruherbergjunum. Þess eru þar dæmi, að fólkið verður að flýja norðurendann í norðanveðri og suðurendann í sunnanveðri, því að vindur, snjór og vatn eiga þar inngang. Þetta á sér stað á glæsilegri jörð, sem ég gæti nefnt. Ríkið verður að koma þessum jörðum sínum í sæmilegra ástand, og það verður ekki gert með einum 100 þús. kr. Mikil ástæða er til að skora á búnaðarfél. að kynna sér þetta mál. Ég veit ekki, hvort formaður þess, hv. þm. Mýr., hefur skriðið inn í marga þessara bæja, en mér væri ánægja að skríða með honum inn í þá sem flesta, ef það gæti vakið skilning hans. Ég get fullyrt, að í minni sýslu er byggingin yfirleitt langsamlega lélegust á ríkisjörðunum. Að öðru leyti vildi ég minnast á það við hv. þm., hvort ekki sé ástæða til að athuga nánar allt það fé, sem fer til mæðiveikivarna. Þegar farið er að greiða 21/2 millj. kr. til þeirra, væri a.m.k. ekkert að því, að þm. ættu aðgang að fullum upplýsingum um það mál. Þar er bæði veittur styrkur til þess að slátra fé og styrkur til þess að ala upp, og vonandi eru það ekki sömu kindurnar, sem þannig er hjálpað til að koma upp og farga svo. Það væri e.t.v. ekki minni ástæða til að setja þingkjörna n. til að rannsaka þetta en til að rannsaka ýmislegt hjá öðrum atvinnuvegum, eins og sumir hafa mikinn áhuga á. Mér er persónulega kunnugt um, að það var stórkostlegt slys, kannske ekki af vanrækslu, heldur af mistökum, að ekki tókst að frelsa allan Vestfjarðakjálkann frá mæðiveikinni. Hvað sem það hefði kostað og þótt þurft hefði að gera steinsteypugarð með glerbrotum ofan á milli Bitrufjarðar og Gilsfjarðar, hefði borgað sig að gera það í tæka tíð, sem þurfti, til þess að Vestfjarðavarnirnar biluðu ekki og þar mætti ala upp ósýktan fjárstofn handa öðrum héruðum á sínum tíma. Ef allur sauðfjárstofn dræpist á Vestfjörðum, verður ekki komið þar upp kúabúum í staðinn eins og í Borgarfirði og austan fjalls. Ég álít að rannsaka beri skilyrðin, sem eru til að ala upp fjárstofn vestra. Viðvíkjandi læknisvitjanastyrkjum vil ég taka fram, að ég gerði eins og flestir ráð fyrir, að sama yrði látið ganga yfir alla. Ýmsir þm. hafa þó borið fram till. um hækkun á styrkjum. Ef þær brtt, verða samþ. vænti ég þess fastlega, að styrkirnir verði hækkaðir að sama skapi um allt land. Enn vildi ég drepa á till. fjvn. að heimila 150 þús. kr. til að stofna hrossaræktarbú á Bessastöðum. Ég held, að þeir, sem þessu ráða, og það virðist vera Búnaðarfélag Íslands, þekki þá lítið til á Álftanesi. Með þessu er verið að eyðileggja beit Álftnesinga í Bessastaðanesi  Ég vænti þess enn, að mér gefist tækifæri til að tala við fjvn. um hækkun á styrk til þessara vega, sem menn verða að viðurkenna þörfina á, og þegar stórfé er lagt til annarra vega, þar sem aka má með allt að 100 km. hraða að sumarlagi, er ekki sanngjarnt að afskipta svo þessa vegi.



Ég ætla að byrja mál mitt með því að ræða brtt. við 19. gr. 2, það er nýr liður: „Sérstakar launabætur, án uppbóta“: a. Til sýslumanna, bæjarfógeta, lögmanns og sakadómara í Reykjavík, presta, héraðslækna, háskólakennara, landsbókavarðar, þjóðskjalavarðar og þjóðminjavarðar, 2000 kr. til hvers, alls 384 þús. kr. b. Til lögreglustjóranna í Keflavík, Bolungavík og Ólafsfirði, 1000 kr. til hvers, alls 3 þús. kr., en samtals 387 þús. kr. Uppbætur til þessara embættismanna hafa undanfarið verið greiddar án heimildar í fjárl. og greiddar með sérstökum hætti, einkum til presta og héraðslækna. Þeim embættismönnum hafa verið áætlaðar 7800 kr. árstekjur, þótt það sé mun hærra en þeir hafa yfirleitt, og verðlagsuppbætur greiddar, sem svarar þeirri launahæð. Nú má telja frágangssök að hafa þetta þannig. Til þess að svipta þessa embættismenn ekki meti öllu þeim styrk, sem þeir hafa, leggur ríkisstj. til að veita þeim þessa 2 þús. kr. uppbætur án verðlagsuppbóta. Þetta er þrautalending, sem taka verður, unz launin fást ákveðin með launalögum. Stjórnin mun hins vegar láta undirbúa launalög með það fyrir augum, að þau geti fengið afgreiðslu á næsta haustþingi, og mun hún, ef hún situr áfram, láta leggja frv. fyrir það þing, svo að losna megi úr því öngþveiti, sem þessi mál eru í. Dýralæknar eru taldir til héraðslækna í þessari till., þótt það sé ekki beint tekið fram. Þá ætla ég að víkja að fjárl. í heild, eins og fjvn. gengur frá þeim. Hún hefur hækkað ýmsa tekjuliði. Tekjuskattur og stríðsgróðaskattur eru hækkaðir um 8 millj. úr 15 millj. í 23 millj. kr. Árið 1942 munu þessir skattar hafa farið 7,7 millj. fram úr áætlun og numið 21,3 millj. kr., og þannig áætlar fjvn., að þeir verði 1,7 millj. hærri en það á þessu ári. Það er vitaskuld alltaf álitamál. En mér vitanlega liggja ekki nein rök fyrir, um að þetta geti staðizt, þótt segja megi, að tekjur manna almennt séu nokkru hærri, en í fyrra. Ég get ekkert fullyrt um, að n. hafi þarna rangt fyrir sér, og orð mín og hennar verða aðeins staðhæfing móti staðhæfingu. Ég er hræddur um, að lítið sé komið enn af framtölum þeirra skattgreiðenda, sem mestar hafa tekjur, og útlit er fyrir, að stríðsgróðaskattur verði ekki sá, sem hann var s.l. ár, enda viðurkenndi n. það. Þá er vörumagnstollur og verðtollur. Þeir voru áætlaðir 20 millj. kr., en n. hefur hækkað það í 27,5 millj. eða um 7,5 millj. kr. S.l. ár urðu tekjur af þeim 24,4 millj. kr. En það er ekki hægt að loka augum fyrir því, að ástandið í þessum efnum er gerbreytt. Hv. frsm. sagði, að upplýst hefði verið, að skipakostur væri mjög hinn sami og verið hefði s.l. ár. Því miður verð ég að halda hinu gagnstæða fram, og hafi n. fengið slíkar upplýsingar, eru þær ekki réttar. Að vísu hefur verið gefið vilyrði um nokkurn innflutning umfram það, sem haldið var fram í umr. á Alþ. fyrir nokkru, en þótt það vilyrði væri uppfyllt fyllilega, vantaði 20 þús. smál. skipakost móti því, sem var í fyrra, frá Ameríku. Auk þess er það ekki aðalatriði, heldur að þær vörur, sem mestar tolltekjur gefa ríkissjóði, verða annaðhvort stórum rýrðar eða alls ekki fluttar inn. Pelsar eru t.d. í hæsta tollaflokki, en það er vara, sem ólíklegt er, að flutt verði inn. Ýmisleg vefnaðarvara, sem gefur mikinn toll, mun raunar verða flutt inn, en með hverjum deginum verður erfiðara að fá að kaupa þær vörur (auk flutningatregðunnar) í þeim löndum, sem við eigum aðgang að. Ég hef þess vegna haldið því fram, að óvarlegt væri að áætla tolla af þessari vöru hærri en þeir voru 1941. Þó að enn séu ekki orðnar skýrar línur um það, hvernig um innflutning muni haga á árinu, er ég sannfærður um, að sú áætlun fari einna næst lagi. Tekjur af áfengi eru hækkaðar úr 2 millj. í 3,5 millj. kr. S.l. ár urðu þær tekjur nokkru hærri, og getur þetta þá staðizt að því tilskildu; að áfengi fáist til landsins og verði selt með svipuðu móti og s.l. ár. En erfiðleikar geta orðið 5. að ná þessari vöru, hversu æskilegt sem mönnum kann að þykja að láta hana hafa mikið skiprúm. En hjá því verður ekki komizt, ef hún á að veita þessar tekjur. Tekjur af tóbaki hefur n. hækkað um milljón upp í 2,5 millj. Hagnaður síðasta árs var um 3 millj., svo að ætla mætti, að þetta stæðist. Þó vil ég benda á, að vafasamt er, að hægt sé að ná hingað nokkrum tegundum, sem beztan hagnað hafa gefið og fást hvorki frá Englandi né Ameríku. Má því lítið út af bera til þess að áætlanir n. um þessa liði bregðist stórkostlega. Aðrar hækkanir á tekjuliðum skipta ekki stórmiklu máli, og mun ég ekki fara út í þær sérstaklega. Hins vegar verð ég að minna á, að samkv. frv. um Fiskveiðasjóð, sem búizt er við, að verði að l., á ríkið að greiða þeim sjóði 2 millj. kr. auk útflutningsgjaldsins. Samkv. því verður að draga 2 millj. kr. frá þeirri upphæð, sem til ráðstöfunar er á fjárl. Þó að einhver kalli það ótímabært að reikna með útgjöldum þessum fyrr en frv. er samþ., má ekki gleyma þessu. Enn er að geta þess, að fjárlagafrv. er byggt á vísitölunni 250, en væru útgjöld þess reiknuð með núv. vísitölu, 263, ættu þau að hækka um tvær millj. kr. Að öllu athuguðu verð ég að álíta, að hér sé ekki aðeins farið á tæpasta vaði, heldur séu fjárl. frá hendi fjvn. með gífurlegum greiðsluhalla, svo að nema muni 5–6 millj. kr. Framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru samkv. till. n., telst mér nema heildarfjárhæðum, sem hér segir: Vegagerðir 2232 þús. kr. Brúargerðir 996 “ “ Ýmsar byggingar 1219 “ “ Hafnargerðir 235 " “ Bryggjugerðir og lendingar- bætur 1147 “ " Samtals eru það 6 millj. kr. Við meginið af þessum framkvæmdum þarf vitanlega erlent byggingarefni í stórum stíl, og allt þarf þetta mikinn vinnukraft. Eins og ég gat um í útvarpi fyrir skömmu, er nú ferfaldur kostnaður við t.d. vegagerðir á við það, sem var fyrir stríð. Á þessum tímamótum, þegar við vitum ekki, hvort kostnaður fer upp á við eða niður á við, ætti mönnum að vera ljóst, að allar stórframkvæmdir eru hæpnar, sérstaklega ef þær geta ekki talizt nauðsynlegar til að halda uppi atvinnu í landinu. Þær eru ekki hagkvæmar, ef hægt er að komast hjá þeim. Þá kemur það m.a. til greina, að þær skapa kapphlaup um vinnuaflið. Ég er því ekki í vafa um, að það er heppilegra að fresta þeim framkvæmdum, sem hægt er að fresta, en ég tel það sjálfsagt og fullkomlega sanngjarnt, að það fé, ef handbært verður, verði lagt til hliðar til þessara sérstöku framkvæmda, þegar tímarnir breytast til batnaðar. Það kynni þá að fara svo, að þær framkvæmdir gætu bætt úr vinnuþörf, sem vonandi verður ekki fyrir hendi á þessu ári. Einstakar útgjaldatill. ætla ég ekki að fara nánar út í. En ég vil segja, að ég tel að það skipti ekki mestu máli, hvort þessi eða hinn liðurinn er samþ., heldur, hvernig niðurstaðan verður. Heimildin í 22. gr. fjárl. um að lækka útgjöld ríkissjóðs um 35%, ef svo færi af völdum þess ástands, sem ríkir, að ríkissjóður geti ekki staðið undir gjöldunum, hefur verið felld niður með einkennilegum hætti. Ég á bágt með að skilja, hvað vakir fyrir n. í þessu efni. Þessi heimild hefur verið talin sjálfsögð handa fyrrv. ríkisstjórnum, allt frá því er ófriðurinn hófst. Hvaða munur er á þeim og núv. ríkisstj.? Eða á þetta að vera vottur um vantraust á stj., að henni sé ekki trúandi til að lækka gjöldin, ef ríkissjóður kæmist í greiðsluþrot? Það mætti kannske líka snúa því upp í traust, þannig að hún geti séð um greiðslu á þessum liðum, jafnvel þótt ríkissjóður kæmist í greiðsluþrot. En hvernig sem það er, vænti ég, að hv. Alþ. sjái nauðsynina á, að þessi heimild megi standa áfram í fjárl. Hv. þm. bera fram ýmsar till. að upphæð samtals rúmlega 9 millj. kr. Ég vil taka undir niðurlagsorð hv. frsm. um þá sérstöku aðstöðu, sem hér er um afgreiðslu fjárl., að sú skylda hvílir á hverjum þm., að Alþ. skili fjárl. í því formi, að enginn geti með rökum borið fram þá þungu ásökun, að með ábyrgðarleysi hafi verið um þau fjallað.



Ég vil fara fáeinum orðum um vissa hluti í frv. og þá fyrst, þar sem hæstv. fjmrh. hefur nú talað, beina til hans einni spurningu. Eins og mun hafa borizt þm. til eyrna, var fjvn. tvíróma um eitt atriði, sem sé, hvort haldast skyldi sú varúðargrein, að ef illa gengi um atvinnulíf og tekjur ríkissjóðs rýrnuðu, mætti fella niður þær framkvæmdir, sem ekki eru lögbundnar. Meiri hl. fjvn. áleit, að þetta ætti ekki að standa, og bar fram brtt. um að fella þetta burt. Ég ætla ekki að fara út í þá sálma, hvort þetta er rétt eða ekki, heldur vil ég beina því til hæstv. fjmrh., hvernig hann muni snúast við þessu. Ef nú kemur harðæri, sem vel getur komið fyrir, t.d. ef kafbátahernaðurinn vex, þá sýnist svo sem fjmrh. geti ekki gert nema eitt af tvennu. Annaðhvort að biðja Alþ. um heimild til að taka 12 millj. kr. innanlandslán til að mæta þessu áfalli eða þá að leggja á nýja skatta. Það er óhjákvæmilegt að vita, hvernig ríkisstj. álitur réttast að snúast við þessu. Ég vil óska, að hæstv. ráðh. láti í ljós skoðun sína um þetta. Þá vil ég minnast á till. viðvíkjandi menntamálaráði, sem samþ. var af meiri hl., en ekki af allri fjvn., og er afleiðing af því, sem áður hafði gert. Það hefur verið haldið uppi miklum ófriði á hendur menntamálaráði af nokkrum skrifandi mönnum og á hendur Alþ., þar sem þessir óánægðu menn hafa haldið því fram, að víssir rithöfundar, sem hafa rekið pólitískan áróður í bókum sínum, ættu að fá hæstan styrkinn. Menntamálaráð hefur ekki viljað samþ. það. Í skjölum, sem hinir óánægðu menn hafa sent þ., hafa þeir sagt: „Það er óhæfa, ekki aðeins að menntamálaráð, heldur nokkur n. hafi slíka úthlutun með höndum, því að enginn hefur vit á að meta list nema listamennirnir sjálfir.“ Þessi skoðun hefur verið véfengd af mér og fleiri mönnum. En af því að rétt þótti að athuga betur tilefnið til óánægjunnar, varð það að samkomulagi milli mín og fleiri nm. að lofa þessum mönnum að reyna sig í eitt ár, og um það höfum við flutt till., sem liggur hér fyrir á þskj. 387,39, og er afleiðing af því, að Alþ. felldi það að setja listamennina inn á 18. gr. Nú er það mín skoðun, að það sé aukaatriði, hvaða n. úthlutar peningunum. Aðalatriðið fyrir Alþ. er, að hér þurfi ekki að vera að flækjast mikill fjöldi af mönnum á hverju þ. með leiðinlegan áróður, og sá áróður er svo gamall, að einn þm., sem var þingskrifari 1917, sagði mér, að hann hefði ekki haft frið fyrir áróðursmönnum, sem vildu fá hann til að róa í þm. Flestum þm. finnst þetta hvumleitt. Ég hef því viljað gera tilraun bæði í gamni og alvöru, en mest í alvöru, og segja við þessa menn: „Þið hafið alltaf verið óánægðir. Þið segið, að enginn hafi vit á málefnum ykkar. og í Ed. hefur sá uppbótarþm., sem bauð sig fram í kjördæmi mínu, sagt, að það væri bezt, að þið fengjuð sjálfir að ráða. Nú stendur þetta til boða.“ En þá bregður svo undarlega við, að í fjvn. rísa upp fulltrúar kommúnista og segja, að þetta sé mesta goðgá. Þeir virðast alveg hafa farið í kringum sjálfa sig. Þetta sýnir, eins og vitanlegt var, að það þarf sérstök úrræði til að lynda við þetta fólk. Ég fékk reikningsglöggan mann í landsins þjónustu til að reikna út, hvað það kostaði fyrir landið að samþ. hinn fræga h-lið, sem var felldur við 2, umr. Það var um 32 menn að ræða. Frumsumman var 87 þús. kr. og með öllum uppbótum tæp 300 þús. kr., svo að auðséð er, að þegar búið væri að bæta við a.m.k. öðrum 30, gæti þetta orðið upp undir 600 þús. kr. Ég held, að það sé fullkomin ofrausn, sem þarna kemur fram. Fyrrv. ríkisstj. greiddi venjulega dýrtíðaruppbót, svo að það hefur verið mjög sómasamlega frá þessu gengið. Mér finnst nú ekki eðlilegt annað en unna vinum bandalagsins að fá sinn vilja og lofa þeim að sýna sig, en mín spá er sú, að margir verði óánægðir með skiptin, svo að hlýða þyki að taka þetta mál aftur til meðferðar, og það verði því annaðhvort vísað til menntamálaráðs eða kosin sérstök þn. Mér finnst rétt við þessa umr. að benda á, að einn af þeim mönnum, sem fastast var sótt um við 2. umr., Halldór Kiljan Laxness, var ætlazt til að fengi um 16 þús. kr. með uppbótum, en þessi sami maður hefur nýlega í flokkstímariti kommúnista haldið því fram, að öll bændastétt landsins væri ölmusulýður. Mér finnst ósamræmi í því, að sá, sem vill hafa 16 þús. kr. án annarrar skyldu en að vera rithöfundur og agitera fyrir kommúnisma, hefur þessa skoðun á því fólki, sem við erfiðar aðstæður er að byggja upp landið. Hann stimplar þetta dugmikla fólk sem ölmusulýð. Þessi maður er þó einna bezt gefinn af þeim á órólegu deildinni, og þegar svona er um hin grænu tré, geta menn gizkað á hugarfar þessara manna almennt. Ég skal verða við tilmælum hv. formanns fjvn., sem eru í samræmi við þá skoðun, sem flokksblað hans hefur látið í ljós, og útskýra till. um hrossarækt á Bessastöðum. Það er upphaf málsins, að seint á þ. í fyrra vetur kom ósk fra þáv. landbrh. um, að n. mælti með því, að varið yrði 150 þús. kr. til að byggja upp fjós og hlöðu á Bessastöðum. Þessum tilmælum fylgdi sá rökstuðningur, að fjósið, sem þar stæði, væri mjög úr sér gengið. Um sama leyti var ríkisstjóri búinn að láta laga jörðina og húsin með miklum tilkostnaði, og þá kom upp sú spurning, hvort þarna ætti að vera ríkisbú eða hvort ætti að leigja jörðina einstökum manni. Þáv. landbrh. lagði þetta fyrir fjvn., sem ekki var sammála. Einn maður, hv. þm. Borgf., sem ekki hefir mikla trú á ríkisrekstri, vildi, að jörðin væri leigð. En mikill meiri hl. n. taldi ekki líklegt, að ríkisstjóri sætti sig við annað en ráða yfir jörðinni allri, og meiri hl. mælti því með því, að þarna skyldi vera ríkisbú, til þess að staðurinn nyti sín hið bezta. Næsta stigið er, að landbrh. lætur n. vita, að það þurfi að leggja 150 þús. kr. í að byggja fjós og hlöðu. En um sama leyti mun það hafa hvarflað að ríkisstjóra, að leitt væri að hafa mikinn tekjuhalla á búinu, og sérfróður maður, sem hann mun hafa leitað til, skólastjórinn við Garðyrkjuskólann á Reykjum, hélt því fram, að það væri ólán að hafa þar kúabú með 20 kúm, því að fólkshald væri í dýrasta lagi. Skólastjórinn stakk svo upp á því, fyrst við ríkisstjóra og síðan við ýmsa þm., að þar sem í ráði vær í að koma upp kynbótabúi fyrir hesta, væri til athugunar að nota Bessastaðaland til þess. Úr því að á annað borð var talið nauðsynlegt, að sérstakt ræktunanbú þyrfti fyrir hesta í landinu, jafnvel tvö, og annað búið yrði á Suðurlandi, þá hefur búnaðarfélagið mælzt til þess, að úr þessu yrði. Það tók þetta mál til meðferðar, og eftir nána yfirvegun mælti stj. félagsins öll með því, að dráttarhestabú yrði sett á stofn á Bessastöðum, en reiðhestabú á Hólum í Hjaltadal. Nú er það vitað, að ef kúabú yrði sett á Bessastöðum í stærri stíl, mundi af því hljótast öruggur rekstrarhalli, er allt öðru máli að gegna með hrossaræktarbú, því að við slíkt bú þarf miklu minni vinnukraft en við kúabúin. Auk þess stendur svo sérstaklega á með beitina í Bessastaðalandi, að hún er talin vera ein bezta hestabeit hér á landi. En úr því að ég er farinn að mæla fyrir þessari brtt. fjvn., er bezt að ég segi frá því, að Gunnar Bjarnason ráðunautur er þessu máli fast fylgjandi. Hann fullyrðir, að hægt sé að stórbæta dráttarhestakynið frá því, sem nú er, með því að koma upp slíku hrossaræktarbúi þannig að velja úr beztu folana, ala þá og sjá svo um, að öll afkvæmi dráttarhesta verði undan þessum úrvalsgripum. Allir, sem nokkuð vit hafa á þessum málum, sjá nauðsyn þessa fyrir hrossaræktina í landinu. Því að alltaf verður hestaaflið mikið notað sökum gæða þess á ýmsan hátt þrátt fyrir aðflutt afl og olíu. Nú vill svo til, að þessi ráðunautur hrossaræktarinnar, Gunnar Bjarnason, vildi gjarnan búa á Bessastöðum, og er það til mikils sóma fyrir hann að vilja vera í sveitinni. Hann getur með hægu móti verið ráðsmaður á Bessastöðum um leið. Ég er viss um það, að hv. Alþ. á eftir að iðrast þess síðar, ef það vill nú ekki fara að þessum ráðum, en í þess stað setja á stofn tekjuhalla búskap á Bessastöðum. En ég vona samt, að hv. þm. verði svo réttsýnir í þessu máli, að þeir geri það, sem þeir menn, er vit hafa á þessum málum, með rökum sérþekkingar leggja til, að gert verði. Þá þykir mér rétt að geta þess, að Alþýðublaðið er með ofhrós um mig varðandi þetta mál. Það er nú ekki ég, sem á hugmyndina un n þetta, eins og blaðið vill vera láta, heldur er þetta komið frá Búnaðarfélagi Íslands. Ég hefi aðeins stutt að framgangi málsins í hv. fjvn., þar sem ég lit svo á, að það eigi að komast í framkvæmd. Þá hef ég flutt eina till. við heimildargr., sem ég vonast til, að ekki sýnist ósanngjörn. Hún er um það, að Ríkisprentsmiðjunni Gutenberg, er prentar allar kennslubækur barnaskólanna, sé og falið að gefa út nauðsynlagar kennslubækur gagnfræða- og héraðsskóla í samráði við fræðslumálastjóra og aðra trúnaðarmenn skólanna þar til kvadda. Í skólum þessum eru hátt á annað þús. nemendur, og því ætti með þessu móti, að gagnkvæmir samningar færu fram, ekki að þurfa að vera halli á útgáfu þessara námsbóka, ef það verður tryggt, að nægilega margir verði kaupendur að þeim. Vænti ég því, að þessi till. verði samþ. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um drykkjumannahælið, sem í ráði er, að reist verði. Ég gat um það í sumar í sambandi við þál. um drykkjumannahæli, er þá var flutt á sumarþ., að ekki ætti að byggja þetta hæli eitt sér, heldur í sambandi við sjúkrahús einhvers konar, þannig að hér væri ekki einungis um drykkjumannahæli að ræða. - Það var rætt í n. að nefna þetta hæli eitthvað annað en drykkjumannahæli. Er það vissulega athugandi að hafa ekki þetta nafn á þessari væntanlegu byggingu, því að það hlýtur að koma til með að verka óþægilega á þá, sem fyrir á að liggja að dvelja þar, að fá kannske þetta nafn til að loða við sig um lengri tíma. eftir að sjúklingurinn er farinn af hælinu - að þessi og þessi hafi nú verið á drykkjumannahælinu -. Ég ætla ekki að fara að halda því fram, að ég hafi einhverja sérþekkingu á eðli ofdrykkjumannsins, en almenn skynsemi hlýtur bara að blása manni því í brjóst, að það sé bezt að sjúklingurinn, þ.e.a.s. ofdrykkjumaðurinn, viti sem minnst af því, að hann er á ofdrykkjumannahæli, eða a.m.k. þurfi ekki að eiga það yfir höfði sér, að nafn ofdrykkjumannsins loði við hann alla ævi, eftir að hann einu sinni hefur þurft að dvelja á hælinu. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta, en vil aðeins, jafnframt því, sem ég hef sagt um nafnið á slíku hæli, leiða athygli að því, að þetta hæli verði ekki eitt sér, heldur byggt, er þar til kemur, sem ein deild í stærri og meiri byggingu, sem væri ætluð sjúku fólki. Það vantar t.d. hæli fyrir gigtveikt fólk, fyrir þunglyndisveikt fólk. Þessi bygging þarf að verða reist við jarðhita, sem hefði jafnvel möguleika til að laða að sér fólk úr öðrum löndum. Sums staðar erlendis eru hressingarhæli, sem fólk sækir jafnvel til úr fjarlægum löndum. Eitt slíkt hressingarhæli ætti að geta risið hér á Íslandi, því að flest skilyrðin eru hér áreiðanlega fyrir hendi til þess. Gæti þá einmitt þetta hæli fyrir drykkjumenn verið tengt slíku hressingarhæli og verið í sömu byggingu. Ég vildi biðja hæstv. stj. að hafa þetta til athugunar, ef til framkvæmda kemur á næstunni. Þess verður um fram allt að gæta í þessu efni, að því fólki, sem hefur orðið ofdrykkjunni að bráð, sé hjálpað eins andlega og líkamlega, því að það ríður ekki síður á því.



Ég á nokkrar brtt, við fjárlagafrv. fyrir árið 1943, sem ég ætla að fara nokkrum orðum um til skýringar, svo að hv. þm. geti gert sér grein fyrir því, sem þær fara fram á. Ég held, að það sé rétt, að ég byrji þá að tala um XXIII. brtt., er ég á á þskj. 410 um hækkun á styrk til Suðurlandsskips um 49 þús. kr., enda verði honum úthlutað á sama hátt og undanfarin ár. Það kann að virðast nokkuð einkennilegt, að ég hef skrifað undir nál. samvn. samgm. án fyrirvara, en flyt síðan þessa brtt., og mér skildist jafnvel á ræðu hv. frsm. samgmn., að ég hafi skrifað undir nál. ágreiningslaust. En skýringin á því, að ég flyt þessa brtt. mína, er sú, að á sumarþ. flutti ég ásamt hv. 1. þm. Rang. þál. um, að 200 þús. kr. styrkur yrði veittur vegna landflutninga þungavöru til hafnleysishéraða landsins. Þessi till. var ekki afgr. úr fjvn., og mér var af nm. gefið í skyn, að ef till. þessi yrði samþ., mundu fleiri slíkar till. fylgja á eftir, því að þá væri fordæmið skapað. Hins vegar var mér bent á það af nm. fjvn., að flutningar á sjó til Vestur-Skaftafellssýslu hafi fallið niður, en styrkur sá, er veittur hafi verið til Suðurlandsskips, 8 þús. kr., sé notaður til styrktar landflutningum og honum úthlutað þar milli aðila. Varð það að samkomulagi, að ég athugaði, hvernig þessum styrk og úthlutun hans væri hagað eystra og hvort tiltækilegt væri að styrkja landflutningana með því að hækka þennan styrk, og yrði þá þetta á ný tekið til athugunar í nefndinni. Eftir að ég nú hafði aflað mér þeirra upplýsinga, varðandi þennan styrk til Suðurlandsskips og úthlutun hans til styrktar landflutningum, og komizt að raun um, að ánægja ríkti gagnvart þessu fyrirkomulagi, átti ég von á því, að fjvn. féllist á till. mína um hækkun til þessarar styrktarstarfsemi, en er þetta kom til atkv. í n., var till. mín felld með jöfnum atkv. Þegar þetta réttlætis og sanngirnis mál hafði fengið slíka afgreiðslu hjá fjvn., taldi ég mér skylt að leggja það undir úrskurð hv. Alþ. í von um, að það næði fram að ganga, þó að fjvn. hefði ekki viljað veita því sinn stuðning. Þetta hef ég svo gert með því að flytja brtt. við brtt. samvn. samgm. á þskj. 388 um að hækka heildarupphæðina, sem samvn. samgm. leggur til, að verði um 49 þús. kr., og að sú hækkun gangi til þess að styrkja vöruflutninga á landi til Vestur-Skaftafellssýslu. Um þörfina á þessari styrkveitingu ætla ég ekki að fara að ræða nú. Ég hef áður í sambandi við þetta mál hér á þ. bent á, hversu brýn nauðsyn er á því, að þessi styrkur verði veittur, og ég geri ráð fyrir, að hv. alþm. hafi þegar áttað sig á því, að hér er um aðkallandi réttlætismál að ræða. Þetta hérað, sem hér um ræðir, er eitt allra héraða á landinu, sem eingöngu verður að byggja alla sína flutninga, smáa sem stóra, á landleiðinni. Af þessu leiðir, að langkostnaðarsamast verður fyrir þá, sem þarna búa, að flytja vörur sínar, og þá sérstaklega þungavöruna, því að flutningar á landi eru margfalt dýrari en flutningar á sjó. Eftir upplýsingum, sem forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur tjáð mér, kostar 40–50 kr. að flytja smálestina á sjó, en 200 kr. á landi til sömu staða, 580 eða samsvarandi. Þegar bornir eru saman styrkir þeir, sem veittir eru til flóabáta hér og hvar á landinu, við það framlag, sem ætlazt er til, að greitt verði til vöruflutninga landleiðis til Vestur-Skaftafellssýslu, þá sést, að hér er farið mjög vægt í sakirnar. Hvað er t.d. þetta litla framlag mikið saman borið við þær 170 þús., sem greiða á til Djúpbátsins? Í raun og veru á Vestur-Skaftafellssýsla heimtingu á því, að sjóferðum sé haldið uppi til sýslunnar, en þar sem samgöngur eru svo góðar á landi, hafa flutningar verið látnir fara fram þar eingöngu landleiðina vegna hafnleysisins, en nú eru þessir flutningar á landi orðnir svo kostnaðarsamir, að bændum er ekki kleift að halda þeim lengur uppi, og því er það beinlínis skylda Alþ. að koma hér til hjálpar og styrkja bændur til þess að geta haldið þessum flutningum áfram, sem eru orðnir fjórfalt dýrari en flutningar sjóleiðis. Ég vænti þess fastlega, að hv. Alþ. sjái nauðsyn þessa máls og réttsýni og sanngirni fái að ráða við afgreiðslu þess, og því fremur þar sem svo vægt er í sakirnar farið, að í raun og veru er farið fram á 1/4 af upphæð þeirri, sem sambærilegt er, að þetta hérað fái, borið saman við önnur héruð á landinu. Þá á ég og IV. brtt. á þskj. 410 um læknisvitjanastyrk, að hann hækki um helming frá því, sem gert er ráð fyrir, að hann verði í fjárl. 1943, þ.e.a.s. í tveimur héruðum, Síðuhéraði og Mýrdalshéraði, og nemur hækkunin um 1000 kr. Fjvn. hefur ekki lagt neitt til um hækkun á þessum styrkjum, en nokkrir þm. flytja brtt., er ganga í sömu átt og brtt. mín, og verður það aði teljast eðlilegt. Hér er um að ræða aðeins smáupphæðir, sem á engan hátt verða tilfinnanlegar fyrir ríkissjóð, en verða þó að miklum notum fyrir þá, sem þessa læknisvitjanastyrki hljóta. Eins og þessir styrkir eru núna, hrökkva þeir skammt til þess að koma að nokkrum notum fyrir það fátæka fólk, sem þessara styrkja á að njóta. Öllum er það kunnugt, hve bílaferðir eru rándýrar, eins og á stendur, svo að jafnvel 2–300 kr. geta farið í þann kostnað fyrir eina læknisvitjun. Er óþarft að vera að eyða mörgum orðum um þetta atriði, þar sem það liggur svo augljóst fyrir, að hér er um að ræða sanngirnismál, sem leggur litla sem enga fjárhagslega byrði á ríkið. Þá hef ég leyft mér að flytja brtt. við framlög til vega og brúargerða, XV. brtt. nr. 1 og 2 á þskj. 410. Eins og ég minntist á, verður Vestur-Skaftafellssýsla eingöngu að treysta á samgöngur á landi. Því er það höfuðskilyrði, að vegir þar séu í góðu lagi. En svo háttar til þar eystra, að sums staðar eru vegir illfærir, og ein sveit er t.d. alveg vegasambandslaus, þó að hægt sé að komast þangað með því að fara á ferju og eftir óupphleyptum vegi. Ég legg til, að hækkað verði framlag til Meðallandsvegarins úr 12 þús. kr. í 25 þús., en það mundi verða til þess, að hægt yrði að koma tveimur sveitum í sambandi við bílvegakerfið. Þetta yrði gert með því að leggja upphleyptan veg niður Landbrotið að fyrirhugaðri brú á Eldvatni, sem þar á að reisa samkv. till. fjvn. Eftir hækkun annarra framlaga til vegagerða, þá sýnist mér fullkomlega réttmætt, að gerð verði þessi hækkun til Meðallandsvegarins, mætti jafnvel segja, að hér væri nokkuð vægt í farið. Þá er í þessari sömu brtt. tekinn upp nýr liður, Mýrdalssandsvegur, og lagt til að hann verði settur inn á fjárl. Það er enginn vafi á, að þótt hér sé ekki farið fram á neitt stórt framlag, þá er hægt að laga mikið austanverðan sandinn fyrir ofan Álftaver. Það er engum vafa bundið, að réttmætt er að byrja á þessu sem fyrst með því að leggja til þessa verks smáfjárveitingu, og þó að einhver hv. fjvnm. hefði þau orð um munn, að ekki væri hægt að hreyfa neinu verki nema fyrir milljónir, þá hagar þessu svo til þarna eystra, að frá náttúrunnar' hendi eru bærileg skilyrði til þessa verks og því ekki nauðsyn á eins miklu fjármagni og ella hefði þurft. Ég vona, að hv. Alþ. sjái nauðsyn þess, að vegir séu í sem beztu lagi og vegakerfið sé sem bezt einmitt í þessum hafnleysishéruðum, og þetta verði því til þess að leggja þessa smáupphæð fram úr ríkissjóði til Mýrdalssandsvegar. Þá er enn fremur í XV. brtt. nýr liður, sem er, að brú verði reist á Djúpá í Fljótshverfi. Árið 1939 var áætlað, að til þessarar smíði þyrfti 36 þús. kr., og er ekki með nákvæmni hægt að segja um, hvað þetta framlag þyrfti að vera hátt nú. En ég hef lagt til, að það yrði hækkað um helming, og ætti það að vera nokkuð nærri sanni. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þessarar brúargerðar, og læt ég nægja að vitna til þess, sem hv. fjvn. Lét bóka um þetta atriði, er málið var rætt í n. Þá var málið komið það langt, að mér var falið að kaupa efni til þessarar brúargerðar, og keypti ég svo rekavið fyrir austan í þessu skyni. Á þessi er á þjóðvegi austur og er mikill farartálmi, að hausti til stundum ófær með öllu. Með brúnni yrði fært alla leið að Núpstað eða að Skeiðarársandi. Þetta eru þær till. til verklegra framkvæmda í þessu héraði, er ég legg mesta áherzlu á, og þó að þetta væri allt þegar veitt, þá er þetta hérað samt í tölu þeirra héraða, er hafa minnst fjárframlög fengið frá hinu opinbera. Þá hef ég flutt enn fremur með öðrum hv. þm, till. um fjárveitingu til leikfimihúss við Menntaskóla Akureyrar. En það virðist augljóst mál, að úr þessari þörf M.A. verður að bæta, svo að nemendur þurfi ekki úr skólanum út í bæ í leikfimitíma. Um stóra heimavistarskóla er það svo, að æskilegt eða jafnvel nauðsynlegt er, að öll skólastarfsemin geti farið fram á skólaheimilinu. Það veldur stórkostlegum óþægindum, þegar nemendur þurfa að vera á þönum hingað og þangað út um bæinn við námsiðkanir. Hér er líka um svo litla fjárhæð að ræða, að það virðist sjálfsagt, að hún sé veitt. Þá hef ég ásamt hv. 2. þm. Rang. o.fl. flutt till. nr. XXXII um framlag til bændaskóla !i Suðurlandi. Það er vitað, að byrjað verður að byggja skólann, þegar valinn hefur verið hentugur staður fyrir hann, og starfar nú nefnd manna að því. Það virðist þess vegna rétt, að nokkurt fé sé ætlað til skólans á þessum fjárl. Þá flyt ég ásamt 3. þm. Reykv. till. um viðbót við 18. gr. þess efnis, að Böðvari Bjarnasyni., fyrrum presti á Rafnseyri, séu veittar 1200 kr. í stað 600. Ég held það sé viðurkennt af öllum sem til þekkja, að margir þeir á 18. gr. fjárl. fá hærri upphæðir að minni verðleikum en þessi prestur, sem í mörg ár hefur af ósérplægni lagt mikið starf í það að kenna ungum mönnum heima hjá sér starf, sem hefur orðið að miklu gagni. Væri viðeigandi, að tekið væri tillit til þess og það viðurkennt. Þá vil ég loks geta þess, að ég fór fram á það við hv. fjvn., að hún tæki upp heimildarframlag til nýrrar mjólkurverkunarstöðvar í Rvík, sem byrjað er að reisa. Í l. stendur, að ríkissjóður skuli greiða allt að 1/4 byggingarkostnaðar slíkra stöðva. Hins vegar hefur það verið svo, að flestar stöðvar hafa fengið greiddan helming stofnkostnaðar. Nú er vitað, að þessi nýja mjólkurverkunarstöð muni aldrei kosta minna en 3 millj. kr., eftir því sem áætlað var s.l. sumar. Nú sé ég, að hv. fjvn. hefur lagt til, að greiddar verði 300 þús. kr. í þessum tilgangi, „þó ekki yfir 1/4 byggingarkostnaðar.“ Ég vil benda á, að að öllum líkindum verður þessi stöð komin upp fyrir næsta vetur, ef ekkert óvænt kemur fyrir. Því þarf ekki að blekkja með að áætla lægri upphæð en ríkinu er skylt að greiða, en það verður aldrei undir 800 þús. kr., miðað við það, sem lögin ákveða. Þegar maður er neyddur til að byggja á dýrasta tíma einmitt fyrir ráðstafanir þess opinbera, því að við óskuðum að byggja fyrir stríð, en var synjað um innflutningsleyfi, þá er sjálfsagt að styrkja þetta fyrirtæki ekki síður en önnur hliðstæð fyrirtæki. Og þegar vinna er jafndýr og raun ber vitni, en afurðir fara hins vegar að hrynja í verði, þá er sjálfsagt að ríkið kannist við þá erfiðleika og hækki heldur fremur en lækki framlag sitt. Ég mun því flytja brtt. um, að varið sé til þess arna allt að helmingi stofnkostnaðar stöðvarinnar. Það er að vísu svo, að ég er meðflm. að fleiri till., en ég hygg, að meðflm. mínir muni skýra frá þeim, og kæri mig ekki um að hafa mál mitt lengra að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar till. hér með öðrum eða einn. Fyrst eru þrjár till. sem ég er fyrsti flm. að. Sú fyrsta þeirra er stærst og mikilvægust og er á þá leið, að við 12. gr. 13 bætist nýr stafliður á undan á um, að lagðar verði fram kr. 200000.00 til byggingar fæðingardeildar í sambandi við Landsspítalann. Það er að vísu svo að nokkurt fé hefur verið ætlað til byggingar fæðingardeildar, eða allt að 1/3 kostnaðar. Ég geri ráð fyrir því, að þótt orðalag sé annað, þá sé hugsunin sú sama. Fjárveitingin er allt of lág til þess að koma að fullum notum. Fyrir okkur, sem flytjum þessa till., vakir það, að fæðingardeild Landsspítalans verði stækkuð, reist verði sérstakt hús á lóð Landsspítalans, og losnar þá pláss það, sem deildin nú hefur. Yrði síðan samkomulag um rekstur þess milli Rvíkurbæjar og Landsspítalans, og er gert ráð fyrir, að bærinn taki fyllilega sinn þátt í rekstrarkostnaðinum. Minna máli skiptir, hver telst eigandi stofnunarinnar. Eins og öllum er kunnugt, er nú sem stendur mjög mikill skortur á húsrúmi, þar sem konur geti fætt börn sín. Það hefur mjög færzt í vöxt á síðari árum, að konur legðust frekar inn á fæðingardeildina en að ala börn sín í heimahúsum. Eftir því sem fólksfæðin hefur vaxið og íbúðir þær, sem fólk verður að notast við, minnkað, hefur þörfin á því, að konur gætu átt kost á að ala börn sín utan heimilisins, vaxið mjög. Nú er það að vísu svo, að læknar telja ekki gott að ýta undir það, að konur fæði utan heimilisins. Þeir telja eðlilegra og heppilegra, að þær ali börn sín heima, þar sem því verður við komið. En eins og ég sagði, geta ástæður verið svo, að þetta sé ógerningur. Því að þótt ekki sé gert ráð fyrir eðlilegri fjölgun fæðinga, hefur reynsla undanfarinna ára leitt í ljós, að fæðingar utan veggja heimilisins fara mjög fjölgandi. Ýmsir hafa talið eðlilegt, að Rvíkurbær kæmi upp slíkri stofnun sjálfur með styrk ríkisins og ræki hana á svipaðan hátt og sjúkrahús, án beinnar íhlutunar ríkisins. Um þessa till. er það að segja, að það væri mjög fávíslegt, að hið opinbera færi að reka tvær fæðingarstofnanir í ekki stærri bæ en Rvík. Skynsamlegast væri að koma upp einni slíkri stofnun með sameiginlegu átaki ríkis og bæjar. Þá væri málið leyst svo, að báðum aðilum væri sómi að. Legg ég höfuðáherzlu á, að stofnuð verði ein fæðingardeild. Það er sparnaður bæði fyrir bæ og ríki og þægilegra öllum almenningi og kemur að meira gagni með því móti. Ég hef átt tal um þetta mál við marga lækna. Skoðanir þeirra hafa verið nokkuð skiptar um það, hvort konur ættu að ala börn sín utan eða innan veggja heimilisins. En allir hafa þeir verið sammála um að hafa stofnunina eina. Nú stendur málið þannig, að Rvíkurbær hefur á fjárhagsáætlun sinni ætlað 600000.00 kr. í þessu skyni. Er sérstaklega tekið fram, að þessari stofnun sé ætlað að taka við hlutverki fæðingardeildar Landsspítalans, sem ríkið kostar. Væri eðlilegt, að ríkið legði jafnháa upphæð á móti, enda í samræmi við breytingu á l. um sjúkrahús. Sýnast allar líkur benda til þess, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og virðist þá líka vera í samræmi við þann vilja, sem fram kemur við breytingar á l. um sjúkrahús. Það mætti hugsa sér, að þetta þætti nokkuð há fjárveiting, en ætla má, að þm. geri sér ekki grein fyrir öllum atriðum í sambandi við málið, þar sem ekki er búið að samþykkja frv. En ætla mætti, að þessi stofnun fyrir Rvík yrði ekki látin sæta lakari kjörum en sjúkrahús og alltaf verða veittur 1/3 kostnaðar eða 1/2 móti Rvíkurbæ. Þess vegna er till. um 300000.00 kr. til vara borin fram. Samkv. upplýsingum frá landlækni kostar slík bygging ekki undir 300 þús. kr., og nú er allur byggingarkostnaður fjórfaldur, miðað við það, sem var fyrir stríð, og yrði hann þá í þessu tilfelli ekki lægri en 1200 þús. 1000000.00 kr. hafa enga þýðingu í þessu efni; og væri það sama og að Alþ. stöðvaði framlög sín til hálfs, ef sú lága upphæð yrði samþ. Þess vegna vil ég treysta því, að hv. þm. bregðist vel við þessu nauðsynjamáli höfuðstaðarins, og hefur hér ekki verið farið fram á annað við hv. þm. en það, sem er í alla staði sanngjarnt. Rvíkurbær, sem leggur fram mikið af þeim tekjum, sem í ríkissjóð renna, hefur ekki verið ofhaldinn af framlögum úr honum að undanförnu, og sýnist því ekki vera til of mikils mælzt með þessari tili. Vona ég, að þm. greiði fúslega fyrir þessu mikla velferðarmáli bæjarins. Þá vil ég að lokum geta þess, að hér í bæ er margs konar félagsskapur, sem mun gera allt, sem í hans valdi stendur, til þess að þetta nái fram að ganga, ýmist með fjárframlögum eða annarri aðstoð. Geng ég þá frá þessu máli og vænti góðra undirtekta. Næst er brtt. á þskj. 410, XXXV, sem ég er samflm. að. Hún er um það, að fjárveiting til Gagnfræðaskóla Reykvíkinga hækki úr kr. 5000.00 í 53000.00. Til vara kr. 25000.00 Er þá gert ráð fyrir, að skólinn verði sama styrks aðnjótandi og aðrir gagnfræðaskólar í landinu. Þessi skóli er ekki stofnaður samkv. lögum, heldur hafa borgararnir sett hann á stofn og haldið uppi með fjárframlögum frá sér vegna brýnnar nauðsynjar á því að mennta börn sín, og hafa þeir fórnað miklu til að halda honum við. Árið 1942 voru veittar úr bæjarsjóði kr. 50000.00 til skólans, og hækkaði tillagið árið 1943 upp í kr. 80000.00, og er þá gert ráð fyrir, að vanti um 20000.00 kr., til að skólinn fái staðizt, þótt tekið sé tillit til þess, að foreldrar greiða há skólagjöld með börnum sínum. Þess vegna fannst okkur sanngjarnt, að ríkið legði fram sama tillag til þessa skóla og annarra gagnfræðaskóla. Þetta er nokkuð mikil hækkun, og þess vegna fluttum við varatill., ef hv. þm. þætti hin of há. Þá er fengin sú upphæð með framlögum ríkis og bæjar, sem skólinn má allra lægst fá, ef hann á að geta starfað. En ekki er útlit fyrir, að börn hema hinna efnaðri foreldra geti orðið menntunar aðnjótandi, þótt það sé sjálfsögð skylda ríkisins að sjá um, að börn hinna verr stæðu fari eigi á mis við menntunina. Þá er það brtt. XL á sama þskj. um, að styrkur til Bæjarbókasafns Reykjavíkur hækki úr 8000 kr. upp í 25000 kr. Hingað til hefur verið gert ráð fyrir því í fjárl., að ríkið greiði 1/6 hluta kostnaðar við bókasafnið, og það getur vel staðizt, að í þá daga hafi 8000 kr. verið 1/6 hluti kostnaðarins, en nú sökum aukins verðlags má gera ráð fyrir, að þessi hluti verði ekki undir 25 þús. kr. Ég vona, að hv. þm. samþykki þessa brtt. Þá eru tvær brtt., sem ég flyt einn, og er það í fyrsta lagi brtt. við 17. gr. fjárl. lið 35, að styrkur til Elliheimilisins Grundar hækki úr 5000 kr. upp í 10000 kr. Það vakti furðu við 2. umr. fjárl., þegar styrkur til allra elliheimila á landinu utan Rvíkur var hækkaður um helming, en ekkert hækkað til Elliheimilisins Grundar. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég hefði flutt þessa brtt., ef styrkur til annarra elliheimila hefði ekki verið hækkaður. En allir hljóta að sjá, að í því felst engin sanngirni að hækka styrk til allra elliheimila á landinu nema hér í Rvík. Þó er vitað mál, að Elliheimilið Grund er bezta elliheimili á landinu, og þar að auki hið eina heimili, sem tekur fólk af öllu landinu. Ég verð því að álíta, að þetta hafi verið af vangá hjá hv. fjvn., og mun þá brtt. mín frekar skoðast sem leiðrétting. Loks er ein smávægileg brtt. frá mér á þskj. 410, við 15. gr. fjárl., 48. lið. Þar segir, að til útgáfu héraðssagnarita sé veitt eftir till. fræðslumálastjóra. Ég verð að segja það, að enda þótt fræðslumálaskrifstofan sé góð skrifstofa og fræðslumálastjóri ágætur maður, þá tel ég þó eigi, að hann eigi að vera yfirdómari í menningarmálum landsmanna. Ég legg því til í brtt. minni, að styrkjunum verði úthlutað af heimspekideild Háskólans, eða ef menn vildu heldur, menntamálaráði. Það hefur ef til vill ekki mikla þýðingu, hvort þessi brtt. verður samþ., en mér finnst, þótt í smáu sé, að Alþ. muni gera sig að viðundri með því að láta fræðslumálastjóra úthluta þessum styrk. Ég tel mig þá hafa gert grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt bæði einn og með öðrum hv. þm. og vona, að hv. þm. sjái, að þær eru allar reistar á sanngirni og mæla með sér sjálfar.



Vegna þess að enginn er nú viðstaddur af hv. fjvnm., en ég þyrfti að ræða alvarlegt atriði við hana, þá vildi ég fá að bíða lítið eitt með ræðu mína. Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort ekki sé tilhlýðilegra að fjvn., eða a.m.k. einhver hluti hennar, sé viðstaddur við þessa umr., enda þótt hún sé vitur vel.

Forseti (HG): Ég hef þegar vakið athygli hv. fjvn. á því, að umr. séu byrjaðar, en ég get látið hana vita aftur, að eftir henni hafi verið spurt.



Herra forseti. Það hafa fallið orð um það við þessa umr., að einstakir alþm. hafi gerzt djarfmæltir í till. sínum fram yfir það, sem hv. fjvn. vildi taka til greina. Ég tel nú samt, að margar till. einstakra þm. eigi ekki síður rétt á sér en ýmsar till. fjvn., og get ég þar nefnt eitt dæmi, sem sé till. um hrossaræktarbú á Bessastöðum. Ég mæltist til þess, að hv. n. sýndi þm. þá kurteisi að vera viðstödd, þegar farið væri að ræða hinar ýmsu till. og liði fjárl., því að það er mjög óviðkunnanlegt, þegar hv. n. gengur af fundi og sést ekki tímunum saman. Ég hef orðið fyrir því að vera neitað um áheyrn hjá hv. n. viðvíkjandi hafnarmálum Vestmannaeyja, enda þótt ég hafi sent n. ítrekaðar beiðnir um það. Það má vera, að þetta hafi stafað af misgáningi hjá hv. n., en hvað um það, þá hefur þetta orðið til þess, að framlag til Vestmannaeyjahafnar er of lágt í till. fjvn. Ég mun nú skýra frá hinum ýmsu till. mínum. Ásamt hv. þm. Siglf. flyt ég brtt. á þskj. 4It1, VI. og VII. lið, að sjúkrahúsin í Vestmannaeyjum og á Siglufirði njóti sömu réttinda og önnur sjúkrahús. Það er hart gengið, þegar verið er að styrkja sjúkrahús, að ganga fram hjá þessum tveimur, þegar þessir tveir staðir eru báðir mjög mikilvægir, því að á víssum árstímum starfa þarna menn úr öllum landshlutum. Rvíkurbær á ekkert sjúkrahús, og Landsspítalinn er rekinn fyrir alþjóðarfé, en bæjarfélögin úti unt land þurfa að mestu leyti að kosta sin sjúkrahús, og sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum hefur aldrei notið neins styrks frá ríkinu, aldrei fengið einn eyri. - Það ætti því ekki að þurfa að torvelda það, að þessar brtt. okkar verði samþ. Þá hef ég flutt brtt. á sama þskj., að í staðinn fyrir 500 kr. styrk til sjómannalesstofu í Vestmannaeyjum komi 800 krónur. Þessi brtt. er flutt með tilliti til mjög aukins kostnaðar við bókakaup. Þá flyt ég ásamt einum hv. þm. Sósfl. brtt. við 16. gr., 20, að þar komi nýr liður: “Vegna vatnsleitar í Vestmannaeyjum 19000 kr., til vara 16 þúsund“. - Ég sendi hv. fjvn. erindi um þetta mál og gat þess, að s.l. haust hefði verið hafizt handa í þessa átt, en kostnaður reynzt mjög mikill, og enn fremur stæði til að fá borunartæki. Hv. n. sá sér ekki fært að verða við þessum tilmælum mínum og gaf mér enga skýringu á því. Ég vil leiða athygli hv. þm. að því, að þetta vatnsmál í Vestmannaeyjum er hið mesta nauðsynjamál og eigi er hægt fyrir kaupstaðinn að una lengi við það ástand, sem nú ríkir á þeim sviðum. Ég vænti því þess vegna fastlega, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessa brtt. okkar. Enn fremur á sama þskj. er brtt. frá mér um styrk til kvenfélagsins Líknar í Vestmannaeyjum, að upphæð kr. 500. Eins og nafnið bendir til, þá hefur þetta félag líknarstarfsemi með höndum, og hefur unnið mikið og óeigingjarnt starf undanfarin ár. Ég sé, að kvenfélög og kvennasambönd víða um landið fá styrk til starfsemi sinnar, og finnst mér óréttlátt að láta þetta félag verða útundan. Ásamt nokkrum hv. þm. úr Frams.- Alþ.-og Sósfl. flyt ég brtt. á þskj. 410 um að hækka styrk til Bandalags skáta úr 400 kr. upp í 2000 kr. g fjárl. er gert ráð fyrir styrkjum til Farfuglafélagsins og Ungmannafélags Íslands, og ég viðurkenni, að þessi félög eigi rétt til að fá styrk, en Bandalag skáta á það eigi síður skilið, því að skátahreyfingin er viðurkennd einhver hollasta ungmennahreyfing í öllum lýðræðislöndum. Í þessari hreyfingu eru börn allra stétta þjóðfélagsins, og þar gilda aðeins skátareglur, sem veita hin hollustu uppeldisáhrif, sem völ er á. Sé sanngjarnt, að Farfuglafélagið fái 15 þús. kr., þá má ekki minna vera en að Bandalag skáta fái 2000 kr. Þá er brtt. frá mér um, að tillag til Ekknasjóðs Vestmannaeyja hækki úr 800 í 1000 kr. Þessi sjóður var stofnaður fyrir tugum ára og hefur haft það göfuga hlutverk að styrkja ekkjur, sem hafa misst menn sína í sjó eða við bjargsig. Af sjálfsögðu hefur þessi sjóður ekki getað veitt stórar upphæðir, en hann hefur þó lagt drjúgt af mörkum. Enn fremur á ég brtt. með hv. þm. Siglf., að Guðlaugur Hansson fái 400 kr. í stað 300. Þessi maður er orðinn heilsutæpur og veitir ekki af þessari upphæð. Ásamt hv. 11. landsk. flyt ég brtt. um 100 þús. kr. hækkun til vitabygginga, eða úr 350 þús. upp í 450 þús. kr. Það hefur setið á hakanum að veita fé til vitabygginga, en nauðsyn nýrra vita er mikil, eins og öllum hv. þm. er vel kunnugt um. Aðra brtt. flyt ég og með hv. 11. landsk. þess efnis, að allt að helmingi af lóða- og jarðaleigum úr Vestmannaeyjum árið 1943 verði varið til varnar gegn landbroti og uppblæstri í eyjunum. Áður hefur verið samþ. till. líks eðlis, og þá hófust framkvæmdir í þessa átt, en síðan kippti hv. Alþ. að sér hendinni með þetta, og framkvæmdir hafa legið niðri síðan þá. Það er vel þess vert fyrir ríkið að leggja fé í þetta, og við förum aðeins fram á 13 þús. kr. Þetta litla land gefur af sér um 1 millj. kr. árlega fyrir ríkissjóð. Þeir hv. þm., sem stóðu gegn því, að Vestmannaeyjakaupstaður fenbi keyptar lóðir þarna, ættu að athuga þessa brtt. okkar, og þá munu þeir komast að raun um, að þetta er sanngirnismál. Þá vil ég að lokum minnast á till. mína um hafnarmál Vestmannaeyja, sem mér þótti mjög fyrir, að hv. fjvn. skyldi misskilja svo mjög, sem till. hennar bera með sér. Fyrir hv. n. lágu tvö erindi um þetta mál, annað dagsett 30. marz 1942 og hitt 17. desember s.l. Þær 100 þús. kr., sem hv. fjvn. hefur lagt til, að veittar verði til hafnarinnar í Vestmannaeyjum á árinu 1943, eru ætlaðar til alveg ákveðinna framkvæmda á þessu yfirstandandi ári. Nú bar það við í fyrra, meðan Alþ. sat, að þá biluðu hafnargarðarnir í Vestmannaeyjum mjög tilfinnanlega, sérstaklega suðurgarðurinn, og varð ekki hjá því komizt að leggja í mikinn kostnað þar þegar í stað til þess að lagfæra þetta. Því að ég verð að geta þess hv. þdm. til athugunar og skilningsauka, að þegar hafnargarðarnir í Vestmannaeyjum bila að ráði, þá verður undir eins og veður lægir að ráðast í að gera við þá, ef ekki á að hljótast verra af. Svo var það og í þetta sinn, þó að ekki væri fyrir hendi nema 50 þús. kr. framlag áætlað fyrir hafnarframkvæmdir þar árið 1942. Það varð að ráðast í að gera við þennan hafnargarð. 50 þús. kr. framlag var áætlað til hafnarinnar á fjárl., það þýddi það, að við gátum unnið fyrir 150 þús. kr. Því að sú regla hefur verið höfð fyrir Vestmannaeyjar síðari árin, að til verklegra framkvæmda og endurbóta við höfnina hefur staðurinn fengið 1/3 hluta framlags úr ríkissjóði móti 2/3 hlutum úr hafnarsjóði. Þessi viðgerð, sem fram fór á hafnargörðunum og óhjákvæmileg var, kostaði ásamt öðrum framkvæmdum, sem fyrirhugaðar höfðu verið á því ári, 1942, 324 þús. kr. Það var því unnið fyrir 174 þús. kr. meira en ríkissjóðsstyrkheimildin var fyrir ásamt tvöföldu framlagi frá hafnarsjóði þar á móti. Hafnarn. leit svo á, að mér bæri að fara fram á 87 þús. kr. framlag úr ríkissjóði sem 1/3 hluta af þessum kostnaði. En við nánari athugun einstakra nm. í hv. fjvn. og mína kom í ljós, að krafan, sem hægt væri að gera fyrir Vestmannaeyjar í þessu skyni til ríkissjóðs, væri, að greiddar væru 58 þús. kr. af þessum kostnaði úr ríkissjóði. Ég get sagt það, að þetta kom fram í samtölum, sem ég hef átt við einstaka hv. nm. úr fjvn. hér frammi á göngunum, því að annars staðar fékk ég ekki að tala við þá hv. n. Ég skal ekki véfengja, að þeir hafi haft rétt fyrir sér þar. En ég hafði fulla ástæðu til þess að álíta eftir einkasamtölum, sem ég átti við einn eða tvo meðlimi hv. fjvn., að ég mætti ganga að því vísu, að þessar 53 þús. kr. yrðu þó a. m. k. lagðar fram fyrir viðgerðina á hafnargörðunum, sem fór fram árið 1942. Svo koma till. hv. fjvn., og þar er gerð till. um að leggja 100 þús. kr. fram til hafnarinnar í Vestmannaeyjum, þ.e.a.s. framlags á móti úr hafnarsjóði til fyrirfram ákveðinna framkvæmda á árinu 1943, en viðgerðinni á hafnargarðinum er algerlega sleppt, sem búið var að setja sig í skuld fyrir. Þetta kom mér svo mjög á óvart, að ég verð að líta svo á, að hv. fjvn. hafi gert þetta í mistökum, það séu mistök, sem til þess liggi, en ekki hitt, að hv. fjvn. hafi ekki endilega viljað hlunnfæra þennan kaupstað fyrir einar 58 þús. kr. Því að ég var búinn að beygja mig undir þann skilning, að þar ættu að veitast 58 þús. kr., en ekki endilega 87 þús. kr. Ég fæ ekki skilið með þeim austri, sem im. fjvn. hefur haft gagnvart ýmiss konar framkvæmdum upp til sveita og víðar, að það sé virkilega skoðun n., að þessa peninga beri að hafa af Vestmannaeyjakaupstað. Hingað til hefur það verið viðurkennt sem föst regla, að þegar um hafnarframkvæmdir hefur verið að ræða, þá hafa viðkomandi umdæmi fengið sums staðar 2/5 hluta úr ríkissjóði, sem til þeirra hefur þurft, og sums staðar 1/3 hluta þess, Við Vestmannaeyingar höfum orðið að sætta okkur við að fá aðeins 1/3 hluta greiddan úr ríkissjóði. Nú hefur hv. form. fjvn. gefið mér þá skýringu á þessu, að þessar 58 þús. kr., sem ég hef farið fram á, eins og ég hef getið um, úr ríkissjóði, getum við tekið af þeim 100 þús. kr., sem fjvn. hafi ætlað til hafnarframkvæmda í Vestmannaeyjum á árinu 1943. Ég held, að þetta sé heldur létt tekið á þessu efni, og ég get ekki skilið, að það sé alvara hv. fjvn. að ætlast til þess, að fjárveiting, sem n. er búin að samþ. fyrir ákveðnar framkvæmdir, sem hafa verið lagðar skjallega fyrir hv. fjvn. og vitamálastjóri hefur staðfest og eiga að vinnast á árinu 1943, eigi að verða líka til þess að dekka skuldir fyrir viðgerðir á hafnargörðunum í Vestmannaeyjum, sem unnar voru 1942. Ég vænti, svo mikið tekjupláss sem Vestmannaeyjar eru fyrir ríkissjóð og allt landið, að till. um þessa greiðslu sæti betri meðferð og afgreiðslu Alþ. heldur en ég verð, - þótt leiðinlegt sé, - að segja frá um meðferð hv. fjvn. á þessu máli. En ég vil, sem sagt, álíta, að þetta sé af misskilningi gert hjá háttv. n., misskilningi, sem ég verð að berjast fyrir, að ekki festi rætur hjá hæstv. Alþ. Því að það, að hafnarmannvirki í Vestmannaeyjum séu í lagi, er hyrningarsteinninn undir öllu atvinnulífi í eyjunum. Og hv. þm. mega trúa mér, þegar ég segi, að þó að margar framkvæmdir séu þarfar austur þar, þá eru hafnarmálin og hafnarframkvæmdirnar það nauðsynlegasta af því öllu, vegna þess að allar aðrar framkvæmdir í atvinnurekstrinum þar eru tengdar við höfnina. Og atvinnurekstur þar snertir ekki aðeins Vestmannaeyjar sjálfar, heldur mörg hundruð aðra landsmenn beinlínis.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja tímann með því að ræða fjárl. almennt, enda þótt til þess væri nokkur ástæða, þar sem svo langt virðist nú gengið í ýmsum till. til fjárveitinga, sem raun er þegar á orðin. En ég skal snúa mér að örfáum brtt., sem ég er við riðinn og hef af sérstökum ástæðum flutt. Er þá fyrst brtt. sú XI. í röðinni á þskj. 410, um það, að til Skagastrandarvegar verði varið í stað 40 þús. kr. 50 þús. kr. Þetta er flutt að mestu leyti í samræmis skyni, vegna þess að ég sé, að hv. fjvn. gengur svo langt almennt í því að veita til vega úti um land; og enda þótt ég hefði sætt mig við, að ekki hefðu verið veittar nema 40 þús. kr. til þessa vegar, ef það væri í samræmi við það, sem gert er í öðrum héruðum, þá er nauðsynin þarna mjög mikil fyrir hendi, og af þeim sökum hef ég leyft mér að flytja þessar hækkunartill., og vænti, að hv. þm. sjái, að full sanngirni mælir með því, að þessi hækkun verði samþ., borið saman við það, sem lagt er til fyrir önnur héruð. Þá er önnur brtt., sem ég er 1. flm. að, nr. LVI á sama þskj., og sem þeir eru meðflm. mínir að hv. 2. þm. Rang. (IngJ), hv. 1. þm. Árn. (JörB) og hv. þm. V.- Húnv. (SkG). Og þessi brtt. er um það að færa inn á 16. gr. fjárl. 500 þús. kr. upp hæð til raforkusjóðs. Þetta er í raun og veru ekkert annað en leiðrétting, vegna þess að þetta er lögboðið framlag samkv. 1. frá þinginu í sumar. Að við flytjum þetta, stafar náttúrlega öðrum þræði af því, að við höfum áhuga fyrir þessu máli, og að hinu leytinu af því, að við erum saman í mþn. í raforkumálum og viljum ekki láta sjást, að fjárl. séu svo afgr. að þessi upphæð standi þar ekki. Ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að mæla fyrir þessari brtt., þar sem þetta er leiðréttingarupphæð. Þá er 3. brtt., sem ég flyt hér á sama þskj., LIX liður, er snertir það að hækka liðinn um kostnað vegna 1. um lax- og silungsveiði úr 15 þús. kr. í 18 þús. kr. Ég hafði talað við hv. fjvn. og skrifað henni og sent henni frá stjórn Veiðifélags Vatnsdalsár áætlun yfir kostnað við það að tryggja laxagöngur í þá á og fór í því skyni fram á 8 þús. kr. fjárveitingu. Hv. fjvn. hefur ekki orðið við þessari beiðni, en látið í ljós, að við mundum geta fengið nokkra upphæð Af þessum 15 þús. kr. Nú stendur það svo, að mjög mikið er að grynnast mynni árinnar, þar sem hún rennur út í svo kallað Flóð, og vill oft til á sumrin um fjöru, þegar laxinn er að ganga upp í ána, að hann strandar á eyrunum. Til þess að koma í veg fyrir, að laxagangan í ána teppist, er talið nauðsynlegt að hlaða fyrir 2 eða 3 kvíslar árinnar og dýpka farveginn á einum stað. Um þetta liggur fyrir áætlun gerð af vatnsveituverkfræðingnum Ásgeiri L. Jónssyni. Nú er farið fram á það í brtt., að liðurinn verði 18 þús. kr. og að af því fari 6 þús. kr. til þessa mannvirkis. Ég vænti, að hv. þm. liti með sanngirni á þessa till., því að ef fært verður á þessu ári að hlaða þarna fyrir og tryggja laxagönguna í ána, mundi það verða mjög kostnaðarsamt verk, og þessar 6 þús. kr. eru ekki nema lítill hluti af þeim kostnaði, sem við það mundi vera í framkvæmdinni. Og það er mikils vert, að þetta verk strandaði ekki á því, að opinher hjálp fengist ekki til þess. Fleiri brtt. eru það svo ekki, sem ég er við riðinn og fram eru komnar. En ég hef ásamt hv. þm. Mýr. flutt brtt., sem enn er ekki búið að útbýta, sem ég verð að láta bíða að mæla fyrir, þangað til hún kemur fyrir augu hv. þm.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram nokkrar brtt. við fjárlagafrv., sem fyrir liggur, ásamt nokkrum frv. þm. Áður en ég kem að þeim brtt., verð ég að víkja að einni brtt. hv. fjvn. Er það 54. brtt., við 16. gr., um það, að styrkur til Sambands sunnlenzkra kvenna falli niður. Það mun vera af einhverjum misgáningi hjá hv. fjvn., að hún leggur til, að þessi liður falli niður. Mér hefur að vísu verið sagt af hálfu n., að hún hafi flutt til þann lið og fært upphæðina á 58. liðinn, þ.e. „til Sambands sunnlenzkra kvenna, enda haldi það uppi námskeiðum fyrir húsmæður og húsmæðraefni“, eins og 58. liðurinn hljóðar um. Samband sunnlenzkra kvenna hefur um langt skeið haldið uppi slíkum námskeiðum og mun gera það framvegis meðan nokkur tök eru til, en því er algerlega haldið utan við fyrri liðinn. Hann er til allt annarra nota, og hentar ekki að blanda því saman. Mér finnst líka, að hv. fjvn. hafi missýnzt þar í fleiru, því að hún tvöfaldar tillög til annarra félaga, sem eru alveg sambærileg hvað starfsvið áhrærir, en við þessa liði báða, sem ég nefndi, bætir hún aðeins 100 kr., og skildist mér á einum hv. nm., sem mun hafa átt drjúgan þátt í þessu, að þar verði þær að búa við; og það kann nú að vera þakkar vert. En þó hygg ég, að bæði sá hv. nm., sem sagði mér þetta, og reyndar hv. fjvnm. allir aðrir, hafi ætíð sýnt meiri höfðingslund í framkomu sinni og gestrisni heldur en í þessari till. Og hygg ég nú, að þegar ég er búinn að upplýsa málið, þá taki fjvn. þessa till. sína aftur, 54. brtt., en láti seinni liðinn eigi að siður standa, því að þá er í hóf stillt og betur að farið og hv. fjvn. fremur sæmandi afgr eiðslan á þessu með því móti. Þá kem ég að brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram ásamt ýmsum hv. þm. Það er þá fyrst XV1I. liður á þskj. 410, þar sem ég er meðflm. hv. samþm. míns (EE), sem er fyrsti flm. þeirrar brtt. Liður þessi er um framlag til nokkurra brúa. Ég veit, að hv. 2. þm. Árn. gerir því máli full skil, og fer ég þess vegna ekki mikið út í þá brtt. Þess vil ég þó geta, að þessar brýr eru á vatnsföllum, þar sem að liggur þjóðvegur. Það er búið að byggja vegi sums staðar að þessum vatnsföllum, sem lagt er hér til, að brýr komi á, sums staðar nokkuð langa, eins og t.d. í Hrunamannahreppi, og Litla-Laxá eyðileggur umferð eftir veginum, svo að hann kemur að litlum notum nema um hásumarið, en bílar komast venjulegl ekki nema að Laxá. En nú er lagður vegur miklu lengra, og það er því mjög bagalegt fyrir menn, sem búsettir eru þar í sveit, að fá ekki brú á ána. Um brúna á Hvítá hjá Iðu er það að segja, að Hvítá er stórt vatnsfall, sem klýfur læknishéraðið í tvennt, og stundum er áin gersamlega ófær á vetrum, og má fara nærri um, hve óþægilegt er, að ekki er hægt að vitja læknis yfir um ána, þó að líf liggi við. Hv. 2. þm. Rang. minntist á þetta mál nokkru frekar, og ætla ég því ekki að fjölyrða meira um það. Þá flytjum við enn fremur, hv. 2. þm. Árn. og ég, aðra brtt., þá XX. á sama þskj., um framlag til ferjuhalds, að fyrir 7000 komi 7100, og í því skyni, að 100 kr. bætist við grunnstyrk ferjumannsins á Iðu, sem er ekki annað en sanngirniskrafa. Mundi þetta verða til samræmingar við það, sem aðrir fá, sem ferja yfir vatnsföll. Við brtt. berum við fram aths. um þetta, til þess að ekki komi til greina misskilningur um það, til hvers þessi viðbót er ætluð. Þá er ég meðflm. að brtt. nr. XXXI á sama þskj., sem er um, að til leikfimishúss Menntaskólans á Akureyri verði veittar 55 þús. kr. Við flytjum þessa brtt. margir, og ég ætla aðeins að segja örfá orð um hana. Nú um nokkurra vetra skeið hefur leikfimikennsla Menntaskólans á Akureyri fallið gersamlega niður. Leikfimishús skólans er ónothæft, og skólameistarinn telur sér ekki hent, að nemendur Menntaskólans fái leikfimiskennslu í öðru húsnæði heldur en skólans sjálfs. Og hann telur það svo miklu varða, að hann hefur sagt við mig og vafalaust fleiri hv. þm., að í skólastjórnartíð sinni verði það ekki, að sínir nemendur verði sendir til leikfimisnáms í öðru húsnæði en skólans sjálfs. Skólameistarinn er tvímælalaust einhver mesti skólamaður þessa lands. Og ég ætla, að það sé trygging fyrir því, þegar hann hefur svo sterk orð, að nemendur sínir skuli ekki sækja nám í húsnæði annarra stofnana, þá hafi hann þar mikið til síns máls og óhætt sé að leyfa honum að ráða þar tilhögun um kennsluna. Ég vænti því, að hæstv. Alþ. verði við þessum tilmælum skólameistarans. Mér er meira að segja ekki grunlaust um, að það kunni að flýta fyrir því, að hann láti af sínu starfi, ef Alþ. fellst ekki á þessar óskir hans. Það er ekkert vafamál, að þeim unglingum, sem nám sækja í þennan skóla, er leikfimishús öldungis nauðsynlegt, og það er skólameistaranum alveg ljóst. En af því má þá líka sjá, að úr því að hann lætur nemendur sína ekki sækja nám sitt annað, hve ríka áherzlu hann leggur á það, að skólinn eigi sitt eigið leikfimishús. Þá er ég meðflm. ásamt nokkrum öðrum hv. þm. að brtt. um framlag til bændaskóla Suðurlands, um að byrjunarframlag til hans verði nú ákveðið á fjárl. 100 þús. kr., sem vonandi verður samþ. Og þó að ekki verði hafnar framkvæmdir á þessu ári til byggingar hans, þá virðist mér sjálfsagt, að þessi fjárveiting verði samþ. til skólans og féð geymt. Þá hef ég flutt brtt. á sama þskj., nr. XXXVII, ásamt þeim hv. 2. þm. Árn. og hv. þm. Vestm., um, að styrkur til skóla Árnýjar Filippusdóttur verði hækkaður úr 5000 kr. í 7000 kr. Þessi merkiskona hefur stjórnað skóla sínum með hinum mesta myndarskap, og hann er meira en fullskipaður, því að um hann sækja miklu fleiri stúlkur en komast þar að. Hann starfar mikið af árinu, með námskeiðum meðal annars. Og ég hef þær spurnir af því skólahaldi, að skólinn gangi prýðilega og stúlkurnar sæki þangað bæði hagnýta menntun og mikinn fróðleik. Ég vonast eftir, að hv. þm. samþ. þessa brtt. Árný hefur lagt í mikinn kostnað til að stækka skóla sinn og hefur í hyggju að stækka hann enn. Hún hefur raflýst skólahúsið og varið til þess miklu fé, og nú er í ráði að stækka skólann. Þetta væri aðeins lítill viðurkenningarvottur fyrir fórnfýsi hennar í starfi. Þá ber ég fram brtt. um hækkun styrks til Bókmenntafélagsins. en hún er ekki komin fram enn þá, og læt ég því bíða að tala fyrir henni. Enn ber ég fram XLIV. brtt. á 410 þskj. ásamt fimm mönnum öðrum um að hækka styrkinn til Fræðafélagsins til að gefa út jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns úr 1000 kr. í 15000 kr. Það er nú langt síðan byrjað var að gefa út þetta rit. Það er eitt gagnmerkasta rit okkar, og er þá mikið sagt. Mun nú vera búið að gefa út 9 bindi af því, og ef til vill 10, en eftir eru þá 3 eða 4. Með 1000 króna styrk á ári mundi það líklega taka tvo áratugi að ljúka verkinu, og teldi ég það ekki vansalaust þjóðinni. Upplagið hefur verið mjög lítið, ég held ekki neina um 300 eintök, vegna þess, hve Fræðafélagið hefur haft úr litlu að spila, og nú er svo komið, að þrjú fyrstu bindin eru uppseld. Það væri Alþ. til sæmdar að sýna nokkra rækt við útgáfu þessa rits, sem fjöldi manna hér á landi þráir að sjá. Að vísu nær ekki jarðabókin yfir landið allt, vegna þess að nokkuð glataðist af handritinn, eins og kunnugt er, og þann skaða fáum vér aldrei bætt, en tínt mun hafa verið saman úr öðrum ritum ýmislegt efni til að bæta þetta upp eftir föngum. Handritið mun vera að öllu leyti búið til prentunar. Þeir, sem að þessu hafa unnið, hafa lagt allt kapp á að ljúka verkinu og sýnt með því skilning á nauðsyn þess að flýta fyrir útkomu ritsins. Hv. þm. A.-Húnv. hefur mælt fyrir LVI. brtt. á 410. þskj., sem hann er aðalflm. að, en ég flyt með honum ásamt tveim hv. þm. öðrum. Till. er um framlag til raforkusjóðs, 500000 kr. Þar í ég engu að bæta við það, sem hann sagði. Þá á ég brtt. á sama þskj. LXXIX, um, að séra Guðmundi Einarssyni á Mosfelli í Grímsnesi verði Veitt nokkur ritlaun, er hann lætur af prestskap. Hann hefur nú verið lengi prestur og rækt það starf sem önnur af kostgæfni. Heilsa hans er þannig orðin, að hann mun ekki geta þjónað lengur og mun verða að hætta næsta vor. Hins vegar er hann slíkur eljumaður, að hann mun eiga bágt með að hafast ekkert að. Hann er merkur fræðimaður og hefur fengizt nokkuð við ritstörf, og leikur honum hugur á að fá að halda þeim áfram, meðan heilsa endist. En efnahagur hans er slíkur, að afkoma mun verða erfið, nema hann fái nokkra viðbót við þau litlu eftirlaun, er honum verða ætluð. Ég teldi vel til fallið að veita honum nú þennan viðbótarstyrk og gera honum þann v Ég hugarhægra og auðveldara að starfa. Ég efast ekki um, að hann mundi stunda verk sitt með kostgæfni, og gæti eflaust orðið að því nokkur ávinningur. Hv. Alþ. hefur oft sýnt skilning á svipuðum málum, og vona ég, að það felli ekki þessa till. Þá er LXXXV. brtt. á sama þskj. um, að Vilborgu Ingimarsdóttur kennara verði endurgreitt tillag, er hún hefur greitt til lífeyrissjóðs embættismanna og barnakennara, og er þetta viðbót við 89. till. á 387. þskj. um sams konar endurgreiðslu til nokkurra manna, sem þar eru upp taldir. Hún var kennari á Húsavík árin 1926–1940, en lét síðan af kennslustörfum. Stendur eins á um hana og þá menn, er látið hafa af störfum í þjónustu ríkisins og hv. fjvn. leggur til, að fái endurgreitt tillag það, er þeir hafa greitt í lífeyrissjóð. Ég hef þá með nokkrum orðum drepið á þessar till. mínar. Ég ætla ekki að ræða um till. annarra eða fjárl. í heild, enda munu margir eiga eftir að taka til máls.

Eiríkur Einarsson Hv. 1. þm. Árn. gerði ráð fyrir, að ég mundi mæla fyrir XVll. brtt. á þskj. 410, sem við flytjum, og vil ég gera það. Hún er um brúargerð, að nýir liðir bætist við brtt. fjvn. 16. 20 á þskj. 387, svohljóðandi: a. Litla-Laxá í Hrunamannahreppi .. 60000 kr. b. Þverá á Þjórsárdalsheiði ........ 60000 c. Hvítá hjá Iðu í Árnessýslu ...... 600000 – Snemma á þessu þingi bar ég fram þá till. í Sþ. um brúargerð á Hvítá hjá Iðu og heimild til að veita fé í því skyni. Þar óskaði ég þess, að undinn yrði sem bráðastur bugur að þessum framkvæmdum. Nú vill svo til, þótt þessari tilt. væri vísað til hv. fjvn., að ekkert hefur enn borizt frá n. um málið, og hún hefur ekki fellt inn í till. sínar neina heimild um beint framlag til brúargerðarinnar, eins og sumir hv. þm. bjuggust þó við. Hv. samþm. minn tók svo í strenginn, að honum þætti eðlilegast, að fé til þessa verks væri veitt á fjárl. sjálfum, og taldi því æskilegast, ef hægt væri að gera þetta að beinu fjárveitingaratriði. En þetta hefur, sem sagt, ekki verið gert. Svo einkennilega vill til, að hv. fjvn. hefur tekið upp þá nýbreytni uni þennan lið fjárl. að gera sjálf till. um brýr þær, er gera skal á ári hverju, og það eru ekki færri en 23 brýr, sem hún leggur til, að smíðaðar verði. Þetta er nýmæli. N. hefur áður gert till. um heildarupphæð til brúargerðar, sem stj. hefur síðan hagnýtt í samráði við vegamálastjóra. Nú hefur mér skilizt, að þessar brýr hv. n. séu yfirleitt með smærra móti. Brú hjá Iðu í Biskupstungum yrði hins vegar stór brú yfir mikið vatnsfall, og hún hlyti að verða nokkuð dýr. En þó að hv. n. hafi aðallega haldið sér við smáar brýr til þess að hafa siglinguna sem varlegasta, mun hún hafa komizt að minnsta kosti upp í eina millj. kr. Nú er undir hælinn lagt, hvort nokkuð er hægt að aðhafast á þessu ári að því er snertir smíði stórra brúa, slíkir örðugleikar sem nú eru á flutningum öllum til landsins, og verður því að játa, að þessi urmull af brúm, sem hv. fjvn. leggur til, að gerðar verði, hljóti að skipa öndvegi, þegar hægt verður að hefjast handa um slíkar framkvæmdir, en þar kemur þó mjög til greina, hvaða brýr hljóti að teljast eiga mestan rétt á sér og á hverjum þeirra muni liggja mest. Eftir því sem ég veit bezt, er brúin á Iðu eina brúin á landinu, sem áætluð hefur verið og skorað hefur verið á hv. Alþ. með sérstöku ávarpi að láta reisa. Nú liggur fyrir þinginu áskorun um þetta frá öllum ábúendum í þrem sveitarfélögum, og eru málavextir slíkir, að á þessari brú er sú nauðsyn, að líf manna getur legið við. Læknirinn situr á vesturbakkanum, en þrjár víðlendar sveitir fyrir austan. Oft er það svo að vetri, að ekki verður komizt yfir Hvítá, hvað sem við liggur. Héraðslæknirinn á Laugarási er maður heilsulitill og þolir illa löng ferðalög nema í bifreiðum. Brú þessi er á brúarl., og vegur sá, sem að henni mundi liggja, er þjóðvegur. Ég sting því hér með að hv. þm. hvort ekki sé rétt, er um slíka brúargerð er að ræða, að fara nokkuð eftir því, hver nauðsyn er fyrir hendi. Ég tel ekki vafa á því, að þær brýr munu af flestum verða taldar mikilvægar, sem varðað geta líf manna og heilsu. Þar næst mundu svo koma þær brýr, sem eiga mikinn rétt á sér vegna aðflutninga. Hinar brýrnar, sem brtt. fjallar um, eru smábrýr yfir Litlu-Laxá í Hrunamannahreppi og Þverá á Þjórsárdalsleið, en á þeim er tvímælalaust mikil nauðsyn, því að flutningar eru mjög erfiðir yfir þessi vatnsföll að vetri, og vil ég því mæla hið bezta með því, að þessar brýr verði samþ. Að því er snertir brúna yfir Litlu-Laxá, er það svo, að þar eiga margir hagsmuna að gæta, því að þar er fjölmenn bændabyggð fyrir ofan. Fyrir ofan Þverá eru að vísu fáir bæir, en hún getur hins vegar orðið alveg sérstaklega ill yfirferðar á vetrum, og á því sízt minni rétt sér. Ég lýk svo máli mínu með því að benda á það, að þótt fjárhæðin, sem farið er fram á til brúargerðar á Iðu, kunni að vaxa mörgum í augum, þá má hún ekki ráða úrskurði um það, hvort gera skuli brúna eða ekki. Hv. fjvn. hefur þegar tekið upp þá aðferð að ákveða brýr, er henni þykir skapfellilegt, að komið sé upp og teknar eru út úr kerfinu, og vona ég þess vegna, að hún geti samþ. að fella inn í brtt. sínar till. um þessa brú á Iðu. Með þessum formála get ég látið máli mínu lokið. Ég vil þó að síðustu taka fram, að ég vænti, að hv. þm. geti því fremur fallizt á þessi rök, sem hér hafa verið fram færð, þar sem fjvn. hefur ekki heldur skilað áliti um þáltill. mína, sem laut að hinu sama, svo að málið er af hennar hálfu því miður allt mjög á huldu. Og veit ég, að sanngjarnir menn í hópi fjvn. munu njóta þess trausts fjölda búenda, sem sér og veit þessa aðkallandi þörf og ekki mun trúa því fyrr en þeir taka á, að mál þeirra og þarfir verði að öllu leyti hundsaðar og ekki teknar af einhverjum skilningi. Ég vænti því, að þessar brtt. okkar hv. 1. þm. Árn. verði samþ. hér við atkvgr. Um aðrar brtt., sem ég er meðflm. að, skal ég sama sem ekkert ræða. Það var minnzt á þær allar, ef ég man rétt, af hv. 1. þm. Árn. á góðan og réttlátan hátt, og get ég að öllu leyti vísað til þess. Þar er till. um nokkra viðbót á ferjustyrk ferjumannsins yfir Hvítá hjá Iðu. Það er mikil og argsöm ferja. Og þó að brúargerð væri samþ. á Hvítá hjá Iðu, býst ég við, að enn séu nokkrar ferjuferðir þar eftir. Sama er að segja um brtt., sem ég er meðflm. að, um byrjunarframlag til Bændaskóla Suðurlands. Ég býst við, að hv. 1. flm. tali aðallega fyrir þeirri brtt. Vænti ég, að því mikla nauðsynjamáli sunnlenzkra bænda verði vel tekið hér á hæstv. Alþ. Það var rætt ýtarlega og maklega um beiðni um hækkun á framlagi til Árnýjar Filippusdóttur, forstöðukonu kvennaskólans í Hveragerði, af hv. 1. þm. Árn., og var það maklega mælt um hana, sem hv. þm. sagði, því að hún er forkur mikill að dugnaði og kennari ágætur, en á í vök að verjast með fjárhag til framgangs skólahaldi sinn. Líkt vil ég segja um beiðni Guðmundar Einarssonar á Mosfelli. Hann er hins bezta maklegur, og get ég vísað til þess, sem tekið var fram af 1. flm. hér, sem var réttilega mælt, enda býst ég við, að till. vegna þessa manns verði tekið hið bezta.

Forseti (GSv): Ég vildi leyfa mér að taka fram við hv. þm. í fyrsta lagi, að það er mjög æskilegt, að þeir séu hér inni, þegar þetta mál er rætt. Í öðru lagi, að það er tilætlunin að halda áfram umr. fram eftir nóttu, og í þriðja lagi, að kl. 121/2 verður kaffihressing veitt þm. hér í húsinu.



Herra forseti. - Við þm. Eyf. flytjum nokkrar brtt. á þskj. 410. Ég skal geta þess, að hv. meðþm. minn (GÞ) er sjúkur sem stendur, og hefði hann mælt fyrir sumum þessum brtt., ef hann hefði getað mætt hér í þinginu. Fyrsta brtt. okkar er við 13. rómv. lið á þskj. 9.10, um að skipta því fé, sem ætlað er til Stíflu- og Ólafsfjarðarvegar, á milli veganna. Ég skal geta þess, að hér er ekki farið fram á nokkra hækkun á fjárveitingu, heldur aðeins það, að upphæðinni verði skipt milli þessara tveggja vera í fjárl. sjálfum. Það má að vísu játa það, að í framtíðinni er ætlazt til þess, að þessir tveir vegir nái saman, og þá verður þetta vitanlega að einum vegi. Og þá má kannske segja, að það sé eðlilegt, að ákveðin sé ein fjárveiting til þess vegar. En því miður býst ég við, að það eigi langt í land, að þessir tveir vegir nái alveg saman. Og við þm. Eyf. teljum það a.m.k. alveg óþarft að hafa tillag til þessara tveggja vega í einni fjárveitingu og viljum því skipta því, m.a. sökum þess, að það getur vitanlega valdið óþægilegum deilum, ef fjárveiting til þessara vega er afgr. eins og lagt er til í fjárlagafrv. og í till, hv. fjvn. að hafa þetta í einum lið; - það getur valdið óþægilegum deilum síðar meir, hvað eigi að veita til hvors vegarins fyrir sig. Önnur brtt. okkar þm. Eyf. er nr. XXVI á sama þskj., en hún er við brtt. hv. fjvn. um hafnargerðir. Þar leggjum við til, að Ólafsfirði séu veittar 50 þús. kr. Ég býst nú við, að ég þurfi ekki að tala langt mál um Ólafsfjörð. Ég hef hér fyrr á þingi flutt till. um hafnarbætur í Ólafsfirði, sem hafa verið samþ. í hæstv. Alþ., og notið þar fullkomins velvilja. En svo undarlega vill nú samt til, að á fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, og eins í brtt. hv. fjvn., er ekki ætlaður einn eyrir til hafnargerðar í Ólafsfirði. Ég býst við, að öllum hv. þm. sé kunnugt, að í Ólafsfirði er allstórt kauptún og íbúar þess lifa eingöngu á sjávarútvegi. Ég býst einnig við, að af fyrri umr. um svipað mál sé hv. þm. það kunnugt, að í Ólafsfirði er ákaflega vond lending. Ólafsfirðingar hafa nú hugsað sér hafnargerð, eins og menn á svo mörgum stöðum öðrum á þessu landi, enda er líka hafnargerð þar bráðnauðsynleg. En ég verð að játa það, að slíkt mál um fullkomna hafnargerð í Ólafsfirði, er ekki nægilega undirbúið. Það hefur að vísu verið þar nyrðra verkfræðingur frá vitamálaskrifstofunni og gert mælingar og áætlanir um kostnað við þessa fyrirhuguðu hafnargerð. Og álit hans er, að það mundi kosta um 1 millj. kr. að gera trygga og örugga höfn í Ólafsfirði. En ýmis annar undirbúningur er ófullnægjandi enn sem komið er, m.a. hefur enn ekki unnizt tími til þess að leggja rækilegt og rökstutt hafnarlagafrv. fyrir Ólafsfjörð fyrir hæstv. Alþ. En hvað sem þessu líður, þá er eitt víst, að bryggjan í Ólafsfirði, sem allir fiskibátar þaðan verða að lenda við, fyrir utan það, að póstferðabáturinn um Eyjaf jörð verður að lenda þar, - hún er með öllu ófullnægjandi. Þess vegna er það nú, að við þm. Eyf. höfum þrátt fyrir það að ég játa ófullkominn undirbúning þessa máls leyft okkur að bera fram þessa brtt. Og ég vona, að hæstv. Alþ. geti á hana fallizt, þar sem það er sérstaklega tekið fram, að það, sem unnið verði, verði unnið í samráði við vitamálastjóra. Ég vil fyrir hönd okkar þm. Eyf. þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur tekið upp 15 þús. kr. fjárveitingu til bryggjugerðar á Árskógssandi, og ég get fullyrt, að slíks er hin mesta þörf. Eins og e.t.v. sumir hv. þm. vita, er þarna mikil útgerðarstöð, og sú eina bryggja, sem þar hefur verið til, skemmdist mikið í brimi og hafróti nú fyrir stuttu síðan og þarf mikillar endurbótar við. En mjög nærri Árskógssandi, nefnilega á Hauganesi í Árskógshreppi, er engu minni þörf og jafnvel meiri fyrir aðgerðir í þessu efni. Frá Árskógssandi og Hauganesi er útræði og stundaðar fiskveiðar. Og í þessum sama hreppi, Árskógshreppi, er satt að segja þriðji staðurinn, nefnilega Rauðavík, sem er mikill útgerðarstaður. Við flytjum því brtt. nr. XXVIII á sama þskj., um sama fjárframlag til bryggju á Hauganesi eins og á Árskógssandi, 15 þús. kr. Ég veit alveg, hvaða svör munu koma gegn því að taka þessar till. okkar til greina, og það er, að bryggja á Hauganesi er í sama hreppi eins og á Árskógssandi, og þetta er rétt. En þróunin hefur verið slík, þó að þessir staðir séu báðir í einum og sama hreppi, að á þessum tveimur stöðum hefur fólkið safnazt, og það lifir aðallega á því að stunda sjó, en hefur þó jafnframt stuðning af landbúnaðarframleiðslu. Ég held því nú hiklaust fram, að þótt hæstv. Alþ. vildi veita fé til þess að fullkomna höfn, við skulum segja á Árskógssandi, þá mundi ekki verða hægt, eða a.m.k. mjög erfitt að flytja þetta fólk saman, og ég teldi það ekki heldur æskilegt. Frá landnámstíð hefur í þessum hreppi verið stundaður sjór samhliða landbúnaði á ýmsum jörðum og frá ýmsum lendingarstöðum. Og ég verð að halda fram, þó að ég hafi heyrt því fleygt hér á hinu háa Alþ., að það beri að styrkja verulega nokkrar stærri hafnir, en láta hinar eiga sig, að á þessum stað sé þetta ekki hægt öðruvísi en með því að gera stórkostlega röskun á atvinnuvegum og lífsafkomu þess fólks, sem þar býr. Hér er ekki farið fram á mikið af okkur þm. Eyf. Og ég held, að rétta stefnan sé að styrkja slíka smástaði, sem hér er um að ræða, með lítils háttar fjárupphæðum. Þá flytjum við einnig brtt. við 18. gr., sem er 78. liður á sama þskj., um að hækka eftirlaun sr. Theódórs Jónssonar á Bægisá um 1200 kr. á ári. Ég ætla ekki að fara að ræða um þennan embættismann þjóðarinnar, hvernig hann hefur rækt starf sitt eða halda honum sérstaklega fram. En ég vil aðeins benda á það, að hann er það, sem kallað er „jubil“-prestur. Hann hefur gegnt prestsembætti í 51 ár. Og hann mun vera einn núlifandi presta á landinu, sem hefur gegnt því embætti svo lengi. Hann var vígður til Bægisár 29. júní 1890 og gegndi því embætti þar til í fardögum 1941. Ég vil nú meina það, að þeir embættismenn þjóðarinnar, sem svo óvenjulega lengi hafa gegnt embætti, eigi sérstaka viðurkenningu skilið. Þess vegna vil ég vona það, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að samþ. þessa till. okkar. Þá er 5. till. okkar á sama þskj. undir LXXXVII. lið, við 22. gr., það er um heimild til ríkisstj. til að ábyrgjast lán fyrir Ólafsfjarðarhrepp allt að 100 þús. kr. til rafveitu gagn gagnábyrgð Eyjafjarðarsýslu. Ég skal taka fram, að þessi gagnábyrgð Eyjafjarðarsýslu er þegar fengin. Það er þegar búið að samþykkja það í sýslunefnd Eyjafjarðarsýslu að veita þessa gagnábyrgð. Hæstv. Alþ. hefur áður samþ. ábyrgð vegna þessarar rafveitu í Ólafsfirði. Og ástæðan til þess, að nú er farið fram á viðbótarábyrgðarheimild, er sú, að vegna þess að framkvæmdir rafveitunnar lentu í þeirri dýrtíð, sem stafar af stríðinu, þá verður hún dýrari heldur en upprunalega var áætlað. En að þessi ábyrgðarheimild fáist, er alveg bráðnauðsynlegt, til þess að hægt sé að ljúka þessu verki, sem þegar er hafið og komið langt á leið. Ég vona því, að hæstv. Alþ. neiti ekki um þessa viðbót við þá ábyrgð, sem það hefur þegar gengið í vegna rafveitu Ólafsfjarðar. Þá eigum við þm. Eyf. aðra brtt. við sömu gr., 22. gr., heimildargreinina, undir rómverskum lið 95 á sama þskj., 410, um heimild til þess að verja úr ríkissjóði 100 þús. kr. til heitvatnsborana við Kristneshælið, að fengnum till. vegamálastjóra. Við vildum nú setja það skilyrði fyrir því, að þetta yrði veitt, að verkfræðingur, sem ríkið réði yfir, réði til þeirra framkvæmda, sem gerðar yrðu. Og þess vegna settum við rétta í brtt. „að fengnum tillögum vegamálastjóra“. Við gátum ekki séð, að annar verkfræðingur í þjónustu ríkisins væri líklegri til að gera skynsamlegar till. um málið en einmitt vegamálastjóri. Eins og líklega flestum hv. þm. er kunnugt, þá er Kristneshæli nú hitað upp með laugarvatni, og svo hefur verið, frá því hælið var byggt. En þess er að geta, að laugin, sem heita vatnið er tekið úr, liggur neðar heldur en hælið, og þess vegna verður að dæla vatninu með rafmagnskrafti upp í miðstöð hælisins. Hér eru svo fáir þm. við, að líklega er þýðingarlitið að vera að rökstyðja þetta frekar, en ég vil þó geta þess, að það að dæla vatni með rafmagni úr lauginni kostar um 8000 kr. á ári. Það sýnast vera laglegir vextir af 100 þús. kr., en þetta árlega gjald mundi sparast, ef borunin bæri árangur. Ætlunin er að leita eftir vatni á hærri stað en hælið stendur á, og af sérfræðingum um þessi mál er talið mjög líklegt, að þetta muni takast, þar sem vitað er, að þarna er jarðhitasvæði, og eftir þeim árangri að dæma, sem slíkar boranir hafa sýnt á öðrum stöðum, er mjög líklegt, að borun mundi leiða í ljós, að hægt væri að fá heitt vatn ofar. Við þm. Eyf. höfum skilað brtt. ásamt hv. 4. landsk. þm. við 16. gr. fjári., um 20 þús. kr. framlag til Vatnsveitufél. Glerárþorps. Ég hef ekki orðið var við, að þessari till. hafi verið útbýtt, en vildi tilkynna, að hennar væri von. Ég skal geta þess, að fjvn. hafði ýmis skjöl viðvíkjandi þessu máli, sem ég hef hér hjá mér, og gat hún kynnt sér þau, ef hún hefur hirt um það. Skal ég ekki fullyrða, nema hún hafi gert það. Ég þykist vita, að það þyki mæla á móti þessari till., að ekki sé fordæmi fyrir því að veita fé til að styðja slíkar vatnsveitur. Ég viðurkenni það rétt að vera, en ég held því hiklaust fram, að þarna séu alveg sérstakar ástæður fyrir hendi, sem mér er ekki kunnugt um, að séu til annars staðar á landinu. Glerárþorp er, eins og allir alþm. vita, rétt við Akureyri. Ég skal upplýsa það, sem ég er ekki viss um að allir viti, að Akureyrarbær á allt landið, sem þorpið stendur á, en bærinn hefur ekki sótt eftir því að leggja þetta landsvæði undir lögsagnarumdæmi Akureyrar, eins og Rvíkurbær hefur gert undir svipuðum kringumstæðum, og gerir ekkert fyrir þorpsbúa né telur sig hafa neinar skyldur gagnvart þeim. Glerárþorp hefur mjög svipaða afstöðu til Akureyrar eins og Skerjafjörður og Grímsstaðaholt til Rvíkur, áður en þau svæði voru lögð undir lögsagnarumdæmi Rvíkur. Þetta þorp, Glerárþorp, er í nágrannahreppi Akureyrar, Glæsibæjarhreppi. Þorpið er ekki kauptún og ekki sveit, og enginn telur sin hafa verulegar skyldur gagnvart því. T.d. um hina einkennilegu sérstöðu íbúa þessa þorps skal ég geta þess, að fyrir nokkrum árum reyndi ég að útvega manni í þorpinu, sem átti þar álitlega fasteign, fasteignalán. Eignin var metin á 20 þús. kr., lágu mati. Mér tókst ekki að útvega honum 2 þús. kr. lán, því að býlið var hvorki jörð né kaupstaðarhús. Þorpsbúar eru á, fimmta hundrað manns, og þarna hefur það verið svo hingað til, að íbúarnir hafa ekki haft nokkurt neyzluvatn nema úr brunnum, sem flestir eru grafnir í ræktunarlandi, og býlin hafa ekkert frárennsli. Allir sjá, þvílík óþægindi íbúunum eru bökuð við þessa staðhætti, en annað er alvarlegra, og það er sýkingarhættan. Má fullyrða, að það er guðs mildi, að ekki hefur hlotizt alvarlegt tjón af. Í skjölunum, sem ég hef hér, er m.a. vottorð héraðslæknisins, en ég skal ekki tefja umr. með því að lesa það upp. Ég vona, að þm. taki mig trúanlegan um það, að læknirinn telur þetta óhæfilegt frá heilbrigðislegu sjónarmiði. Ég skal geta þess, að samingar hafa tekizt við Akureyrarbæ um, að kaupstaðurinn lætur vatn úr vatnsleiðslu sinni til íbúðarhúsanna í Glerárþorpi, og verkið er hafið. Það er búið að grafa flesta skurðina, en tafizt hefur að ljúka verkinu, að mestu af því að firmað, sem ætlaði að leggja til pípur og annað efni, hefur enn ekki getað staðið við skuldbindingar sínar. Það var ekki ætlunin í fyrstu að leita á náðir Alþ. Það var stofnað félag í þorpinu um þetta mannvirki. Það ætlaði að koma verkinu í framkvæmd og tókst að fá 50 þús. kr. lán, en vegna dráttar, sem var Glerárþorpsbúum alveg ósjálfráður og sennilega þeim aðila, sem við þá samdi, líka, er verkið orðið miklu dýrara en ráð var fyrir gert, og því er það, að þessi framkvæmd er í nokkru fári, nema Alþ. hlaupi undir bagga, og ég er víss um, að þessar 20 þús. kr. yrðu ómetanleg hjálp fyrir hin fátæku smábýli í Glerárþorpi. Ég veit ekki til, að þessir 400–500 menn hafi nokkru sinni fengið stuðning ríkisins til neins annars en til skóla, lögum samkvæmt. Ég skal ekki orðlengja frekar og ekki ræða um till. annarra þm. Aðeins vil ég geta þess, að ég er meðflm. að XIV. brtt. á þskj. 410 um að hækka till. fjvn. um Öxnadalsheiði úr 120 þús. kr. í 170 þús. kr. Ég veit ekki, hvort búið er að gera grein fyrir henni, en ég vil benda á, að Öxnadalsheiði hefur langtímum saman verið eini farartálminn á leiðinni frá Rvík til Akureyrar. Vetur eftir vetur hefur undan farið verið svo góður, sem betur fer, að bílferðir hafa verið svo að kalla óhindraðar frá Borgarnesi til Skagafjarðar. En lengra nær það ekki. Öxnadalsheiði er ófær. Nú er það álit vegamálastjóra, að með þeirri upphæð, sem hér er farið fram á, ásamt þeirri upphæð, sem lagt er til á annarri gr. fjárl., yrði hægt að gera veginn svo bærilegan, að hann verði fær, þegar sæmilegt er, og ef nú hefði verið búið að gera þær framkvæmdir, hefði vegurinn verið fær þessi síðustu ár. Við lítum ekki á þetta sem kjördæmismál, því að það eru fleiri en Akureyringar og Eyfirðingar, sem þurfa að komast yfir Öxnadalsheiði, og ég vona, að svo margir þm. séu víðsýnir í vegamálum, að þessi till. verði samþ.



Herra forseti. - Það eru fáir þm. viðstaddir, og má ætla, að gagnslitið sé að tala fyrir brtt. Ég vil þó ekki láta hjá líða að tala nokkur orð um brtt., sem ég er flm. að ásamt fleirum. Ég vil einkum nefna till. á þskj. 411, sem ýmsir þm. hafa sagt, að væri sérstök í sinni röð, því að það hafi ekki sézt fyrr, að brtt. fylgi löng grg. Ég held nú, að það væri kostur, ef almennt fylgdi grg. brtt., svo að þm. gætu kynnt sér þær á þann hátt. Þessi till. á þskj. 411 er um, að Handíðaskólinn skuli njóta sömu kjara og héraðsskólar. Handíðaskólinn var stofnaður haustið 1939 af áhugasömum og duglegum skólamanni, Lúðvíg Guðmundssyni, og hefur nú verið gerður að sjálfseignarstofnun. Húsið kostaði 85 þús. kr., og farið er fram á, að ríkið greiði 3/4 af stofnkostnaðinum. Flm. eru með mér hv. 5. landsk. þm., hv. þm. Mýr. og hv. 7. landsk. þm. Í grg. geta þm. séð meðmæli frá fræðslumálastjóra, sem telur skólann mjög merkilega og þarfa stofnun. Það er vitað, að skólinn tekur alltaf nemendur úr kennaraskólanum, kennir þeim smíðar og fleira nauðsynlegt. S.l. haust efndi hann til kennslu í smíðum fyrir 6 bændaefni, svo að þeir gætu lært að lagfæra húsáhöld og gera ýmsa nauðsynjamuni. Þetta var gert endurgjaldslaust. Með því að skýr grg. fylgir till., sem ætlazt er til, að þm. lesi, er óþarft að fjölyrða um hana, og vænti ég, að hv. þm. taki tillit til meðmæla fræðslumálastjóra. Ég hef í hyggju að flytja brtt. við till. hv. þm. V.-Sk. um Suðurlandsskip. Hann vill hækka framlagið um 49 þús. kr., en ég mun flytja brtt, um hækkun upp í 79 þús., og renni viðbótin til Rangárvallasýslu. Meðan Suðurlandsskip var, flutti það vörur að Rangársandi. Það þarf ekki mörg orð til að rökstyðja það, að óréttmætt er, að Eyjafjallasveit, sem er næsta sveit við Vík, fái engan styrk, en Vestur-Skaftafellssýsla fái allan styrkinn. Það er svo, að nú er ekkert Suðurlandsskip til, og þessi styrkur; sem áður var veittur Flóabátnum, hefur verið veittur sem flutningastyrkur á landi, og það er ekki sanngjarnt að láta þetta hafnlausa hérað gjalda þess að verða að flytja þennan langa veg á dýrum bílum, af því að skipið er úr sér gengið og getur ekki annað flutningunum. Ég mælist eindregið til, að þessi varatill. verði samþ. Þá er þriðja till., frá okkur þm. á Suðurlandi, um byrjunarframlag til bændaskóla á Suðurlandi. 6 þm. sendu hv. fjvn. erindi og lögðu með því, að í þessum fjárl. yrðu veittar 300 þús. kr. til bændaskóla á Suðurlandi. Fjvn. sá sér ekki fært að verða við þessu, þar eð þetta væri svo stór fúlga og enn væri ekki búið að velja skólanum stað. Nú er það svo, að búið er að samþykkja að reisa skóla á Suðurlandi, af því að þm. var ljóst, að þörfin er brýn. Ekki nema helmingur þeirra, sem sækja um skólavist á Hvanneyri og Hólum, fær inngöngu. Það er ekki nóg, að þm. séu sammála um, að bændaefnin þurfi að fara í bændaskóla og samþykki lög um bændaskóla. Skólinn verður ekki reistur, nema fé verði veitt til þess. Nú höfum við flutt brtt. og biðjum aðeins um 100 þúsund krónur sem byrjunargreiðslu. Við teljum, að fjvn. hafi nokkuð til sína máls um, að 300 þús. kr. sé mikið í einu og hægara sé fyrir ríkissjóð að greiða þetta smám saman og byrja á 100 þús. kr. Að ekki sé hægt að veita framlagið, af því að ekki sé búið að velja staðinn, eru engin rök, því að vitanlegt er, að skólinn á að standa í Árneseða Rangárvallasýslu og á vísan stuðning, hvort sem hann verður austan eða vestan Þjórsár. Það er búið að skipa n. til að velja staðinn, en hana skipa búnaðarmálastjóri, Guðm. Þorbjarnarson og hv. 2. þm. Skagf. N. mun nú fara að velja skólanum hinn bezta stað á Suðurlandi, en þeir eru margir góðir. Það má treysta því, að hið bezta og hentugasta verði gert í þessum efnum. Það eru því eindregin tilmæli þm. af Suðurlandi, að þegar verði veitt tillag til þessa skóla. Þá er það leiðrétting á frv., þar eð fjvn. hefur gleymt tillagi til Raforkusjóðs, en það er ákveðið með l. kr. 500000 árlega. Annaðhvort er þetta gleymska hjá fjvn. eða hæstv. ríkisstj. Í 5. lagi er það tillag vegna Rangárvallavegar. Um það hefur hv. 1. þm. Rang. þegar farið nokkrum orðum, en ég bendi aðeins á, að 20 þús. til þessa vegar er alltof lítið framlag. Vegna lægða þeirra og síkja, sem eru þarna á Söndunum, verður vegurinn ófær við fyrstu snjóa á haustin, enda viðurkennir vegamálastjóri, að þarna sé mikillar umbótar þörf. Ég tel því brýna nauðsyn á að fá þetta leiðrétt. En af því að svo margar till. liggja fyrir þessu þingi, þá hef ég ekki komið fram með brtt. til hækkunar á þessu framlagi. Önnur ástæða er sú, að hv. 1. þm. Rang. á sæti í fjvn. og hefur fullan huga á framgangi þessa máls við fyrsta tækifæri. Í 6. lagi er það framlag til efniskaupa til Hólsárbrúar. Það er aðeins 80 þús. kr. Þessi upphæð hrekkur ekki meira en fyrir því efni, sem þegar er komið á staðinn. Það er því sýnt, að ekki verður hægt að byrja á verkinu á næsta vori. En til marks um kapp bænda í þessu máli er það, að þeir hafa þegar lofað um 500 gjafadagsverkum til brúarinnar. Þetta er gott fordæmi og prófsteinn á nauðsynina, að þeir skuli sjálfir vilja svo mikið á sig leggja. Ég flyt ekki brtt. um hækkun þessa liðs heldur af sömu ástæðu og ég nefndi áðan og af því, að ég vænti ríflegs framlags á næsta þingi. Það hefur verið mikið um það talað, að fjárl. væru há að þessu sinni. Samkv. frv. eru tekjurnar áætlaðar 65 millj., en gjöldin 62 millj. Nú hefur fjvn. flutt brtt. um 9 millj. hækkun á gjöldunum, svo að þau verða þá 71 millj., og yrði þá 6 millj. tekjuhalli. Ég hef nú eftir föngum reynt að bera tekjuáætlun núverandi fjvn. saman við tekjuliðina eins og þeir hafa reynzt undanfarið, og það er aðeins einn liður, sem ég hef von um, að geti farið fram úr áættun svo að nokkru nemi. Það er verðtollurinn. Síðasta ár reyndist hann 34 milljónir, en nú er hann áætlaður 21 millj. Nú er náttúrlega ekkert víst um aðflutninga á þessu ári, en verði þeir svipaðir og árið 1942, þá mætti áætla þennan lið hærra. Og hann þarf líka að reynast hærri ef fjárl. eiga ekki að verða þinginu til vansæmdar. Það mundi þó ekki skaða, þótt tekjurnar reyndust eitthvað hærri en gjöldin. Mig undrar það mjög, að niður skuli felld heimild fyrir stj. til að skera niður útgjöld, ef þess gerist þörf á þessum viðsjárverðu tímum. Það er þó varfærnisskylda á þessum tímum að veita þessa heimild, ef tekjurnar kynnu að bresta. Ég er hissa á, að reyndir og fullorðnir þm. og samvizkusamir í mörgu, skuli nú hafa fellt niður það eina öryggi, sem við höfðum í þessu efni um samræmi tekna og gjalda. Ég tel fyrirgefanlegt, þótt Alþ. gangi nú þannig frá þessum fjárl., að tekjur og gjöld séu hátt áætluð, ef þessi heimild væri fyrir hendi. Hún er eina trygging okkar fyrir því, að ríkissjóður sé ekki bundinn þyngri byrðum en nauðsynlegt er og hann getur borið. Ég tel því, að það sé ábyrgðarskylda hv. þm. að hafa þessa heimild, þetta öryggi, fyrir hendi. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meira, og ef ætlunin er að ljúka þessari umr. í nótt, þá mun ég ekki taka aftur til máls. En ef henni verður frestað til morguns, þá mun ég e.t.v. tala meira um hina ýmsu þætti fjárl.



Ég á hér örfáar brtt. Ég ætla þá að byrja á þeirri, sem ég flyt ásamt öðrum á þskj. 411, það er um stofn- og rekstrarlán fyrir Handíðaskólann. Það vill nú svo vel til, eins og frsm. þessarar brtt. ræddi um, að henni fylgir ýtarleg grg., o5 þótt sá siður sé sjaldgæfur, þegar um brtt. við fjárl. er að ræða, þá ætti það ekki að spilla fyrir. Ég skal vera fáorður um þessa brtt. Ég segi aðeins það, að þessi skóli hefur þegar komið að svo miklu gagni, að hann hefur sannað tilverurétt sinn og á tilkall til sama stuðnings og aðrir skólar. Þá er það brtt. á þskj. 410, VIII. liður, til ljóslækningastofu í Borgarnesi. Hún hefur verið þar undanfarið og notið 1000 króna styrks úr ríkissjóði, en nú er henni ekkert ætlað. Nú hafa mér borizt óskir um, að þessi styrkur yrði veittur eins og verið hefur, og hef ég átt tal um þetta við landlækni. Hann mælir með því, að þetta framlag fái að haldast óbreytt. Þá er XXXIV. liður á sama þskj., 1000 króna styrkur til Skallagrímsgarðs í Borgarnesi, eins og verið hefur undanfarið. Þetta er skrautgarður, sem kvenfélagið í Borgarnesi hefur haldið uppi, og er hann á þeim stað, sem Skallagrímur er grafinn. Það vill nú svo vel til, að garður þessi er hinn hentugasti fyrir skemmti- og skrautgarð fyrir kauptúnið, og hefur verið varið miklu fé til að prýða hann undanfarin ár. Væri vel til fallið að halda að nokkru leyti uppi minningu Skallagríms á Borg, um leið og hjálpað væri til að styð ja þessa viðleitni. Líkt mætti eflaust segja um mörg önnur kauptún. Þá er brtt. á sama þskj., X L. liður. Þótt ég sé ekki einn flm. þeirrar till., þá vil ég láta í ljós, að ég tel ærna þörf þeirrar hækkunar, sem þar er farið fram á. Þá er XXXVI. brtt. á þskj. 419. Nýbýlastjórn hefur gefið þá skýrslu, að fyrir áramót hafi verið búið að sækja um byggingastyrki fyrir eigi minni upphæð en 400 þúsund. Í frv. er aðeins veitt 250 þúsund. Nú höfum við hv. þm. A.-Húnv. farið fram ú, að varið verði allt að 100 þús. kr. til verðlagsuppbótar á endurbyggingastyrki til sveita, ef framlagið á 16. gr., 9. b. hrekkur ekki til. Þó að þetta sé raunar allt of lítið framlag, þá tel ég mikinn styrk að brtt. hv. þm. Barð. um að framlag til bygginga á ríkisjörðum hækki um 100 þús., og væri þá hægt að veita af þeim lið til bygginga á ríkisjörðum og þjóðjörðum, en af endurbyggingastyrknum hefur orðið að taka undanfarin ár til þessara bygginga einnig, þar eð ríkið hefur vanrækt að byggja á jörðum sínum, þótt því sé það eiginlega skylt samkv. ábúðarlögunum. Þá á ég LXVIII. brtt. á þskj. 410, 2000 kr. framlag til Ungmennasambands Borgarfjarðar til þess að gera vegabætur að íþróttamótsstað sambandsins við Ferjukot. Þessi staður er vel valinn, en sá galli er á, að að honum liggur þröngt einstigi, sem er hin mesta glæfrabraut. Ég held ég hafi aldrei farið það óhræddur. Á aðra hönd er hár hamar, en Hvítá á hina hönd. Auk þess er þarna svo kröpp beygja, að bílar geta ekki mætzt þar. Þarna er þó mikil umferð að sumri til, og ég tel hreinustu mildi, að aldrei skuli hafa orðið slys þarna. Ég lofaði sjálfum mér því síðast er ég fór þarna um að sækja um styrk til þess að breikka þessa braut, ef ég slyppi lifandi. Þá kem ég að stærstu brtt. minni, að veilt séu verðlaun 1. flokks refum á haustsýningu, mest 100 kr. fyrir hvert dýr, gegn því skilyrði, að verðlaunadýrin séu sett á vetur til undaneldis. Ég verð að fara nokkrum orðum um þetta, af því að mér finnst ekki gæta nægilega mikils áhuga á Alþ. fyrir framtíð þessarar atvinnugreinar. Á sviði loðdýraræktarinnar gætum við þó helzt orðið samkeppnisfærir á heimsmarkaðinum. Ekkert land stendur okkur þar framar um loftslag, og auk þess fellur okkur til mikið af ágætu loðdýrafóðri, einkum hestakjöti, sem er mjög ódýrt, auk 2. og 3. flokks kindakjöts, sem fellur til á hverju hausti og er mjög hentugt refafóður. En við erum enn á eftir öðrum þjóðum með þennan atvinnuveg, sem árum saman hefur verið starfræktur erlendis. En það segir sig sjálft, að nú er hann þar að mestu í rústum, og verður þar að byrja á nýjan leik að stríðinu loknu eins og um margt annað. Ef við gætum á þessum tíma í millitíðinni bætt stofninn, þá stæðum við allra þjóða bezt að vígi til að framleiða skinnavöru, sem er eftirsóttust allra varna í tízkuklæði og kjólklæði. En þessi eftirsótta tízkuvara er dýrari en flestar aðrar, og mættum við búast við, að þetta yrði hin álitlegasta atvinnugrein, ef við kæmum upp 1. flokks stofni. Einnig skapaðist beint og óbeint markaður við þetta fyrir 2. og 3. flokks kjöt, og gæti það orðið stórt atriði fyrir okkur. Ég er sannfærður um, að þetta gæti orðið arðvænlegur og blómlegur atvinnuvegur, sem gæti aflað okkur mikils gjaldeyris í framtíðinni. En það á að bæta stofninn á þessu dauða tímabili. Það verður aftur gert bezt með því að setja aðeins á vetur 1. flokks dýr, og væri það gert, þá er ég sannfærður um, að við mundum fljótt eignast úrvalsstofn. Nú sem stendur á þessi atvinnugrein erfitt uppdráttar, svo að hinn litli vísir að henni mun hrynja í rústir, ef ekkert er aðhafzt. Það má ekki verða þjóðarinnar vegna, sem á hér mikla möguleika fólgna í útflutningsverðmætum. Við verðum því að leggjast á eitt til þess að styrkja og bæta stofninn. Ég vil enn minnast hér á eina till. Þar er lagt til að heimila að verja 750 þús. kr. til að koma á bifreiðaferju yfir Hvalfjörð. Ég hygg, að það hefði verið óhætt að bíða með þetta, unz fyrir lægju upplýsingar, sem hægt væri að reiða sig á. Þetta mál hefur hingað til verið mjög lítið rætt, og er því djarft að bera fram till. um jafnmikil útgjöld sem þessi að órannsökuðu máli. Mér er það vel kunnugt, að það þyrfti meira en smáræðis upphæð til þessa fyrirtækis, ei það ætti að koma að notum. Þarna er geysimikið útfiri, og þyrfti því að smíða mjög stórar bryggjur báðum megin fjarðarins, og þær mundu kosta það mikið fé, að ég efast um, að sú upphæð, sem hér er lagt til, að verði lögð fram, nægi til hafnargerðar öðrum megin fjarðarins. Á firðinum er líka stundum mikið hafrót, og þarf því að búa vel um hafnargarðana, ei ferjan á að koma að fullum notum. Ég tel það mjög óráðlegt að fara að koma þarna upp löngum hafnargörðum auk ferjunnar sjálfrar. Málið verður áreiðanlega tryggilegar leyst á annan hátt, annað hvort með því að fara leiðina inn fyrir Hvalf jörð eða með því að bæta samgöngurnar á sjó frá Rvík til Borgarness og Akraness og veita ferðamannastraumnum þar um, en ég tel ferjuna yfir Hvalfjörð óheppilegustu leiðina. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég minnast aðeins á eina brtt., sem hv. þm. Barð. gerði að umræðuefni, en það er till. um að koma upp hrossaræktar stöð á Bessastöðum. Ég hef heyrt, að ýmsum þykir þessi till. hin mesta fjarstæða. En þessi jörð er einmitt mjög vel fallin til slíkrar starfsemi. Bessastaðanes er mjög heppilegt til útigöngu fyrir stóðhross, enda hefur það áður verið mjög notað til slíks. Staðurinn hefur einnig þann kost að vera mjög nærri Rvík, en þangað liggja leiðir manna alls staðar að af landinu, og þeir, sem vilja kynnast þessari starfsemi, eiga því hægara með að gera það þarna en annars staðar, sé tekið jafnt tillit til allra landsmanna. Auk þess verður nú hvort sem er að reisa nýjar byggingar á Bessastöðum, því að þær, sem fyrir eru, þykja ekki henta staðnum í sinni nýju mynd. Það mætti því nota tækifærið og byggja þar nú einnig hús yfir hrossaræktarstöðina, þar sem hvort sem er hefur verið ákveðið, að henni skuli komið upp. Ég sé ekkert á móti því, að búið sé á setri æðsta manns landsins, þar sem svona stöðvar eru erlendi, taldar með virðulegustu stofnunum landbúnaðarins, og ef það yrði hér rekið með þeim myndarskap, sem til er ætlazt. Hv. þm. Barð. gat þess, að bændur á Álftanesi hefðu notað Bessastaðanes til sumarbeitar fyrir kýr sínar. Nú upp á síðkastið munu bændur þar almennt hafa haft kýr sínar heima og beitt þeim á ræktað land, þar sem þeir hafa ekki talið það borga sig að kaupa beit fyrir þær, og mun hér því engu spillt. Ég held að ég hafi ná minnzt á þær brtt. sem ég á, og þótt ástæða væri til þess að minnast á fleiri, annaðhvort með eða móti, mundi það ekki bera mikinn árangur að tala um það yfir tómum stólunum, því að þótt þeir mundu ef til vill vera á mínu máli, ef þeir gætu talað, þá munu þeir ekki geta sannfært þá, sem á þá setjast, þegar til atkvæðagreiðslunnar kemur.



Á þskj. 419 eru þrjár litlar brtt. frá mér og 1. þm. S.–M., um hækkun á sjúkravitjanastyrkjum. Við hefðum sennilega ekki flutt þessar till., ef aðrir þm. hefðu ekki riðið á vaðið um að flytja slíkar hækkunartill., og þykir okkur þá rétt, að þessar till. komi til álita jafnframt. Þá eru till. frá okkur á sama þskj. um heimild til að greiða 8 þús. kr. til að bæta bændum í Firði í Mjóafirði tjón á búpeningi og veiðitækjum, er þeir hafa orðið fyrir af völdum snjóflóðs. Ég skal fullkomlega játa um þessa till., að ef aðrir þm. hefðu ekki riðið á vaðið og flutt till, um að bæta hliðstætt tjón, mundum við ekki hafa séð okkur fært að flytja slíkar till. En þetta virðist okkur eiga að koma til álita allt, þar sem hliðstæð mál hafa verið upp borin. En um þetta er það að öðru leyti að segja, að fyrir nokkru síðan féll snjóflóð á jörðinni Firði í Mjóafirði, og urðu fyrir fjárhús, og fórst þar fé, og eyðilögðust veiðitæki og þar á meðal síldveiðitæki, sem bændur áttu þar. Annars verða á sínum tíma, ef þessi heimild verður gefin, ríkisstj. gefnar nánari upplýsingar um þetta. Þá á ég hér eina brtt. á sama þskj., XXXI, sem flutt er við aðra brtt., snertandi heimildargr. um það, að samþ. verði hér eins konar skipulagning af hálfu hæstv. Alþ. í því formi, sem þar greinir. Fjallar hún um, að verklegum framkvæmdum, sem ákveðnar eru með fjárl. þessum. verði hagað á þann hátt, sem hagkvæmast er fyrir framleiðslustarfsemi landsmanna, og jafnframt þannig, að atvinna í landinu yfirleitt verði sem jöfnust þann tíma af árinu, sem við verður komið vinnu við slíkar framkvæmdir. Er þá átt við, að ríkisstj. reyni að koma því svo fyrir, að sem mest sé unnið að þessum verklegu framkvæmdum, þegar framleiðslu atvinnuvegirnir þurfa minna á vinnuaflinu að halda, en aftur minna, þegar þeir þurfa fleiri menn í þjónustu sína. Út af tveim till. annarra háttv. þm., sem hér liggja fyrir, viðvíkjandi flugmálum, vil ég láta þau ummæli falla, sem ég hef látið falla um annað mál, að mér finnst ekki heppilegt að afgreiða þessi mál á þá lund, sem fjvn. gerir ráð fyrir, þó að ég treysti mér ekki til þess að beita mér á móti því, eins og þetta ber að höndum. Ég álít, að það hefði átt að fara öðruvísi að, þannig að nú, þegar flugfélagið sækir um þennan stuðning til þingsins, hefði átt að gera upp á Alþ., hvernig rekstri þessara mála yrði fyrir komið í framtíðinni. Ríkið hefði ekki átt að byrja á að styðja slík einkafyrirtæki (í þessu formi), jafnvel þó vel hafi unnið, ef ríkið ætlaði verulega að hlutast til um flugmálin. En af því að þetta er hugsað á þessa lund og komið óvænt með svona stóra till. um styrk handa þessu félagi, þá er ekki hægt að gera þetta upp við sig á fáum klukkustundum. Mun ég ekki beita mér á móti þessari till., en vek athygli á því, að Alþ. verður nú alveg á næstunni að gera upp við sig, hvaða stefnu það ætlar að taka í þessum málum. Ég álít að ríkið ætti að hafa afskipti af flugmálunum og rekstri þeirra og tryggja þingi og stjórn veruleg yfirráð um þau mál, með beinni þátttöku sinni í rekstri þeirra. Mér virðist gæta flausturs í þessu máli, og sérstaklega á ég erfitt með að skilja þá afgreiðslu, að ríkisstj. skuli vera heimilað svona út í bláinn að taka að sér sérstakan gjaldalið í rekstri flugfélagsins, án þess að nokkur grg. sé, a.m.k. fyrir sjónum þingsins, um það, hver þörf sé á því, að af almannafé sé greitt, sem svarar þessum rekstrarlið.. En hér er þó aðeins að ræða um heimild til ríkisstj., og má gera ráð fyrir, að þess verði gætt, að ríkisstj. taki ekki þennan kostnaðarlið á ríkissjóð, nema þess sé full þörf vegna afkomu félagsins.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls vöktum við þm. Sósfl. máls á því, hversu óheppilegt væri að geyma allar brtt. til 3. umr. Ég vildi sýna fram á, að það væri ómögulegt að vita, hvernig fjárlagaafgreiðslunni reiddi af, ef megnið af till. fjvn. og einstakra þm. væri geymt til 3. umr. Ég benti á, að svo gæti farið, að við stæðum frammi fyrir því að afgreiða fjárl. með tekjuhalla og það væri ekki hægt að leiðrétta, þar sem geyma ætti allar brtt. til 3. umr. Allir þingfl. voru á móti þeirri afgreiðslu, sem við þm. Sósfl. vildum hafa á fjárl. Hæstv. fjmrh. var áðan að halda föðurlega áminningarræðu og talaði um ábyrgðartilfinningu þm. í sambandi við afgreiðslu fjárl. Hins vegar hefur minna heyrzt um það talað, að allir þingflokkar nema Sósfl. voru með því að hafa þessa aðferð. Nú hefur það komið í ljós, að hækkunartill. þm. við þessa 3. umr. eru um það bil 10 millj. kr., en við því er ekkert hægt að segja, eins og nú er komið. Ég held þess vegna, að það hefði verið miklu betri aðferð að taka upp þá till., sem við þm. Sósfl. bárum fram, og gera 2. umr. að aðalumr. fjárl. og koma þá með allar brtt. og sjá svo til, hvernig fjárl. yrðu. Þetta vildi ég aðeins segja út af því, sem hæstv. fjmrh. var að segja við okkur hér áðan. Í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. sagði um verklegar framkvæmdir, vildi ég segja, að ég er ekki á sama máli og hann. Ég álít, að yfirleitt sé tekjuáætlunin varleg, og ég tel, að það megi ganga út frá því, að tekjurnar verði meiri en þær eru áætlaðar, og þess vegna held ég, að með tilvísun til þess sé ekki réttlætanlegt að ætla að skera niður framlög til verklegra framkvæmda. Hæstv. fjmrh. talaði um, að það væri allt of mikið fé ætlað til verklegra framkvæmda og væri ástæðulaust að stofna til samkeppni um vinnuaflið í landinu. Ég get ekki betur séð en að mikil óvissa ríki nú um alla atvinnu í landinu, og nú þegar er farið að bera á nokkru atvinnuleysi í Rvík. Ég get ekki betur séð en að svo kunni að fara, að ýmis atvinnufyrirtæki kunni að stöðvast, og ef svo færi, þá væri alveg nauðsynlegt að koma af stað verklegum framkvæmdum til þess að hindra, að nokkurt atvinnuleysi skapist í landinu. Við vitum, að það er einvörðungu hernaðarvinnan, sem hefur afnumið atvinnuleysið, en það liggur ekkert fyrir um það, hvernig hún verður á næstunni. Hvað viðvíkur því, að skortur kunni að verða á vinnuafli við landbúnaðinn, þá má geta þess, að það má1 hefur verið notað hér í þinginu til þess að reyna að draga úr vinnu og verklegum framkvæmdum. Frá hálfu verkalýðsfélaganna lá fyrir tilboð til þeirrar stj., sem áður sat að völdum, um það að hafa samvinnu við hana um að tryggja nægilegt vinnuafl til landbúnaðarins, og það hafa alltaf verið fyrir hendi þeir möguleikar til samvinnu við verkalýðsfélögin, en þessir möguleikar hafa ekki verið notaðir. Hins vegar virðist eiga að nota þetta tal um hugsanlegan skort á vinnuafli sem átyllu til þess að reyna að fá það fram, að frestað verði verklegum framkvæmdum. Nú liggur einmitt fyrir, í sambandi við 22. gr. fjárl., till. frá meiri hl. fjvn., þar sem stj. er heimilað að leggja til hliðar og geyma það fé á sérstökum reikningi, sem ættað er til verklegra framkvæmda, ef skortur á efnivörum eða vinnuafli geri ókleift að vinna þær. Baráttan er því um það, hvort það eigi að nota þetta fé til nytsamra framkvæmda. Það hafa nú komið þrjú tiltölulega góð ár fyrir ríkissjóð, en tekjuafgangi þessara ára hefur verið varið þannig, að félagslegar umbætur í landinu hafa orðið að sitja á hakanum. Á sama tíma hafa einstaklingar í Rvík álítið sig þess umkomna að byggja skrauthýsi, sem kosta 400 þús. kr. Baráttan er nú um það, hvort veita eigi fé á fjári. til þess að koma upp ýmsum nauðsynlegum stofnunum, svo sem fæðingarstofnun í Rvík og barnaskólum til sveita, sem er auðvitað alveg nauðsynlegt, ef einhver mynd á að vera á okkar félagslegu framkvæmdum. Baráttan er þess vegna um það, hvort veita eigi þeim, sem eru sérsaklega illa settir í okkar þjóðfélagi, meiri rétt heldur en verið hefur. Það er vitað, að skortur er á hvers konar sjúkrahúsum í landinu, og hið sama má segja um barnaskólana, alls staðar skortir nýjar byggingar og nýjar framkvæmdir. Það er nóg fé til í landinu, og það ber að gera ráðstafanir til þess, að þetta fé verði notað til hagsbóta fyrir heimilin í landinu og þjóðfélagið í heild. Þegar haft er á móti þessum verklegu framkvæmdum, er því verið að berjast á móti því, að þjóðarheildin og alþýða manna fái að njóta þess góðæris, sem verið hefur hjá ríkissjóði undanfarið. Hæstv. fjmrh. talaði alveg sérstaklega um eina till., þ.e. heimildina til þess að skera niður 35% af öllum fjárlagaútgjöldum. Þessi heimildartill. var sett inn í tíð þjóðstj., og þessi heimaildartill. mætti alltaf harðri mótspyrnu okkar þm. Sósfl., og það var vegna þess, að með þessu var í rauninni verið að gera fjárl. að engu. Er fjárhagsástand ríkisins hefði breytzt svo, að til slíks hefði orðið að grípa, þá var rétt að kalla saman þing. Nú situr þing aftur á móti svo mikinn hluta af árinu, að næg tækifæri eru fyrir hverja stj. að hafa samráð við þingið um þess háttar breyt., ef til þess ástands kæmi, að skera yrði niður verulegan hluta af því, sem áætlað er á fjárl., í þessu tilfelli 35%. En ég álít, að slíkt eigi ekki að eiga sér sað. Hins vegar get ég vel skilið, að hæstv. fjmrh. sé hugsandi út af afgreiðslu fjárl., en það er nokkuð seint að fara að taka upp aths. við fjárl. við 3. umr. þeirra. Fyrir hverja stj., sem situr að völdum, er það hvað nauðsynlegast að hafa sem bezt samstarf við þingflokkana um afgreiðslu mála. Það hefur hins vegar farið lítið fyrir þessu samstarfi í sambandi við fjárl., eins og einnig í sambandi við önnur mál hér í þinginu, og þess vegna er eðlilegt, að hver fari sína götu í sambandi við afgreiðslu fjárl. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. talaði um, að verið væri að efna til kapphlaups um vinnuaflið í landinu, þá vil ég segja það, að það er fyrsta og sjálfsagðasta skylda hvers þjóðfélags, sem hefur nægileg peningaráð, eins og er hjá okkur nú, að sjá til þess, að enginn maður gangi atvinnulaus. Við vitum hins vegar, að atvinnuleysi er nú tilfinnanlegt sums staðar úti um landið. Það mun því ekki þurfa að bera áhyggjur út af því, að kapphlaup verði um vinnuaflið. Hitt er aftur á móti hugsanlegt, að niðurskurður á verklegum framkvæmdum eða frestun á þeim kynni að vera undanfari þess að skapa atvinnuleysi og síðar yrði reynt að nota slíkt atvinnuleysi til þess að lækka kjör verkamannanna. Þegar gerðardómsl. var haldið fram, þá þurfti að skapa nokkurt atvinnuleysi, til þess að hægt væri að halda uppi þeim l. Þegar það því kemur fram samtímis þessum hugleiðingum, að þau blöð, sem telja sig bera hag stj. fyrir brjósti, telja grunnkaupslækkun nauðsynlega, þá er ekkert undarlegt þó að maður setji slíkt í samband hvað við annað. Það er þess vegna bæði vegna umhyggju fyrir því, að þjóðin hafi nóg að starfa í ár, og eins með tilliti til hinna bættu kjara, sem ætti að vera hægt að skapa, að ég álít nauðsynlegt, að þingið haldi fast við till. um auknar verklegar framkvæmdir, og þá alveg sérstaklega byggingar og þjóðfélagslegar endurbætur. Þá ætla ég aðeins að segja nokkur orð út af þeim till., sem ég ásamt öðrum hv. þm. flyt. Þá er fyrst að nefna till. um framlag til fæðingardeildar í sambandi við Landsspítalann. Það þarf ekki að taka það fram, að ég álít þetta eitt af þeim málum, sem sjálfsagt sé að samþykkja, og bæjarstj. hefur nú þegar að sínu leyti mælt með þessu máli, og er það von mín, að þingið láti ekki sitt eftir liggja. Þá er ég ásamt hv. þm. A.-Sk. flm. að till. um styrk til ferjuhalds og gistingar ferðamönnum, og er það í sambandi við frv., sem flutt er í hv. Nd., þar sem farið er fram á af þeim hv. þm., að dýrtíðaruppbót sé veitt á þessa styrki. Ég álít, að þetta sé eðlileg aðferð til þess að koma á réttlæti í þessum málum, að breyta þessu í fjárl. og láta þannig þessa menn verða aðnjótandi nokkurrar hækkunar, svo að það sé ekki beinlínis verið að lækka laun þeirra, eins og gert er, ef styrkirnir eru ekki hækkaðir. Þetta eru litlar fjárupphæðir, svo að ég býst við, að þm. ógni þær nú ekki. Þá er ég meðflm. að stórri upphæð á 16. gr. við lið, sem áður var veittur til atvinnubóta, þ.e. að breyta orðalaginu. Meining okkar er sú, að í stað þess, að yfirframfærslunefnd ríkisins ráðstafi 1/2 millj. kr., verði þessu fé ráðstafað af stj. í samráði við bæjar- og sveitarfélög, eins og gert var áður. Við leggjum til, að liðurinn hækki upp í 11/2 millj. kr. Þetta er trygging gegn atvinnuleysi, en svo framarlega sem ekki kæmi til þess á árinu, er ætlunin, að þetta fé verði lagt til hliðar og geymt til næsta árs. Þá flyt ég ásamt hv. 5. landsk. litla till. við 16. gr., til Kvenréttindafélags Íslands, enda býst é„ við, að þm. muni vera sammála um það, að það sé nokkuð lítið hægt að gera við 400 kr. styrk nú á tímum. Ef menn eru á annað borð að veita styrk til félagslegra samtaka, sem berjast fyrir góðu málefni, þá munu menn sammála um að gera það svo, að eitthvað ofurlítið muni um það. Ég álít því, að við ættum að geta orðið við því að veita þennan 2 þús. kr. styrk, sem hér er farið fram á. Við ættum ekki að láta kvenfólkið gjalda þess, að það á engan fulltrúa á þinginu til þess að tala máli sínu, og ættum því að samþ. þessa till. Þá vildi ég fara nokkrum orðum um till. stj. þar sem hún leggur til, að veitt verði sérstök launauppbót á laun sýslumanna og bæjarfógeta, án þess að dýrtíðaruppbót sé reiknuð með, þús. kr. Mér finnst þessi till. stj. mjög einkennileg. Það er þarna lagt til að veita sérstaka launauppbót til þeirra embættismanna ríkisins, sem fá þó heldur meiri laun, en þeir embættismenn, sem hafa lélegri laun, eru þar með látnir sitja hjá. Er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. finnist rétt að halda þessari reglu áfram að greiða þessum mönnum svona heimildarlausl uppbætur á laun sín, læknum, prestum og sýslumönnum? Eða hugsar hún þannig, að þeir, sem hafa þó svona skikkanleg laun, þurfi endilega að fá uppbætur, en aðrir, sem verst eru settir, hvað launin snertir, skuli sitja að því áfram, það sé fullgott fyrir þá? Ég lít svo á, að ef á að samþykkja þetta, þá verði að veita barnakennurum samsvarandi uppbætur líka. Og ég hef ásamt nokkrum öðrum hv. þm. flutt um það till. Ég vil engan veginn neita því, að launin, sem háskólakennarar og ýmsir af þessum embættismönnum fá, eru of lág. En launin, sem barnakennarar fá, eru allt of lág. Og það mundi ekki bæta úr misréttinu, heldur auka það, að taka þá hæst launuðu kennara út úr og veita þeim uppbætur, en skilja svo þá lægst launuðu eftir. Ég álít þess vegna, að þær megi fylgast að, brtt., sem ríkisstj. gerir þarna, og brtt. þær, sem eru á þskj. 419, um sérstakar launabætur til barnakennara, hvort sem þær eru allar samþ. eða ekki. Þá vildi ég aðeins minnast á eina brtt. til viðbótar, sem ég flyt á þskj. nr. 410, XXI, ásamt fleiri hv. þm., viðvíkjandi slysavörnum, um að liðurinn hækki úr 35 þús. kr. í 100 þús. kr. Ég hef oft áður á þingum flutt brtt. um hækkun á fé til þessa, sem aldrei hafa náð fram að ganga. Ég á bágt með að skilja hvernig á því stendur, að ekki skuli meiru vera varið til slysavarna heldur en gert hefur verið hér á landi. Eftir því sem ég bezt veit, er Slysavarnafélag Íslands alltaf í fjárþröng. Samt held ég, að fá félög séu í landinu, sem njóta eins almennra vinsælda eins og það félag, og ég held, að allir viðurkenni, að fá félög hafi eins gott verk að vinna eins og það félag hefur. Þess vegna hef ég ásamt tveim öðrum hv. þm. lagt til, að þessi liður verði hækkaður eins og ég gat um. Og ég vildi mega vænta þess, að hv. þm. samþykki þessa brtt. Við erum vanir því, að talað sé mjög hjartnæmlega um allt, sem gera þurfi til þess að afstýra slysum á sjó, og ekki sízt þegar stórslys verða hér við land. En samt vitum við, að hvað eftir annað verða þessi slys ægilegri heldur en þau þyrftu að verða, vegna þess að nægilegan slysavarnaútbúnað vantar. Það hefur verið þó nokkuð drjúgt, sem almenningur hefur lagt fram í sambandi við safnanir til Slysavarnafélagsins, og það munu vera orðin mjög útbreidd samtök, sem þar eiga hlut að máli. Mér virðist því það minnsta, sem ríkið geti gert, að leggja þar verulega fram á móti. Við vitum, hverjum það er að þakka fyrst og fremst, hve mikið fé það er, sem ríkissjóður hefur úr að spila á þessum tímum, og við vitum, hverjum það hefur komið harðast niður á, hvað það hefur kostað að afla þessa fjár. Og mér virðist ekki mega vera minni viðleitni, sem sýnd er til þess að draga úr slysahættunni, heldur en að a.m.k. vilji sé sýndur á því að efla starfsemi Slysavarnafélagsins. Ég er því miður hræddur um, eins og ég hélt við 2. umr., að 3. umr. fjárl. mundi aldrei verða neitt annað en nokkurs konar málþóf. Það mundi verða eins og oft áður á þinginu talað fyrir hinum og þessum brtt. og að enn þá meira yrði talað annars staðar en í ræðustólum, og svo greidd atkv. um brtt. Og með því skipulagi, sem á þessu öllu er, er ómögulegt að sjá fyrir, hvernig fjárl. verða. Þessu væri hægt að afstýra með því að afgreiða við 2. umr. í raun og veru það, sem nú verður gert. En við 2. umr. var bara tími og tækifæri til að laga það, sem aflaga fór. En ef ætti að gera þetta héðan af, að laga frv., gæti ég bezt trúað því, að það kostaði frestun jafnvel í nokkra daga á þessari umr. og nákvæma rannsókn á því, hver vilji einstakra hv. þm. og þingflokka væri, og alls konar samninga til þess að reyna að hafa sómasamlega afgreiðslu á fjárl. Við sósíalistar þykjumst hafa gert okkar í sambandi við 2. umr. til þess að reyna að koma þessu á réttan kjöl. Það mistókst að vísu að verulegu leyti. En það hefur líka tekizt að nokkru leyti að fá hv. fjvn. til að ganga inn á nokkuð af þeim till., sem brýn þörf var á að kæmust inn í fjárl. Og þess vegna er nú ekki um annað að gera, eins og málefnum er komið, en að reyna að skírskota til hv. þm. um ábyrgðartilfinningu þeirra um að gæta hagsmuna fólksins í landinu og að taka til greina þær kröfur, sem það á rétt til að fá fram á þessum styrjaldarárum um einhverjar verulegar umbætur á þess hag. Það er ábyrgðartilfinningin, sem ég vona, að sé rík hjá hv. þm. Og mér sýnist það líka af því, sem fram hefur komið hjá fjvn., að ýmislegt beri vott um það. Má ekki gleymast sú ábyrgðartilfinning sem komið hefur fram um reikningslega góða afkomu fjárl. En ég held, að sú ábyrgðartilfinning hefði átt að koma frekar fram við 2. umr. heldur en raun varð á.



Herra forseti. - Ég vil fara nokkrum orðum um nokkrar smábrtt., sem ég hef flutt, sumpart einn og sumpart með öðrum hv. þm. Vil ég fyrst drepa á brtt. á þskj. 410 um nýjan lið á 3. gr. fjárl., um framlag til starfrækslu talstöðva á afskekktum stöðum, 1000 kr. Til þessa hafa ekki verið veittir styrkir áður í fjárl. Nú munu vera hér á landi 11 talstöðvar á slíkum stöðum, sem hér er um að ræða, flestar í eyjum og á öðrum stöðum, sem ekki hafa komizt í símasamband og hafa litla möguleika með núverandi aðstöðu til þess að komast í símasamband. Þessir bæir og aðrir, sem hafa þessar stöðvar, verða að bera töluverð útgjöld vegna starfrækslu þeirra, þ.e. vegna hleðslu rafgeyma og rafhlöðukaupa. Og benda má á, að einstakir menn, sem starfrækja slíkar stöðvar, verða að standa straum af þessum kostnaði við þessar talstöðvar. Þessar stöðvar hafa töluverða almenna þýðingu, þó að þær hins vegar gefi þeim, sem hafa þær, sára litlar tekjur. Ég hygg, að þar sem hér er svo hægt og varlega í sakirnar farið, að aðeins er beðið um 1000 kr. styrk til starfrækslu þessara stöðva, þá geti hv. Alþ. fallizt á slíka smástyrkveitingu. Önnur brtt., sem ég flyt ásamt hv. 5. landsk. og hv. 1. landsk., er þriðja brtt. á þskj. 410, um hækkun á læknisvitjanastyrkjum í tveimur læknishéruðum í Norður-Ísafjarðarsýslu, Ögurhéraði og Hesteyrarhéraði. Í báðum þessum héruðum mun fólkið eiga erfiðara með læknissókn heldur en viðast annars staðar. Læknisvitjanastyrkir hafa verið mjög lágir til þessara héraða. Hins vegar hefur kostnaður manna við læknisvitjanir þar í héruðunum farið svo hríðvaxandi, að það er svo fjarri því, að þessir styrkir fullnægi þörfinni, sem fyrir hendi er. Ég fer nú fram á það ásamt hv. meðflm. mínum að brtt., að þessir atyrkir verði hækkaðir. Um það, sem form., hv. þm. Ísaf., sagði um þessa styrki, og um það, að slíkar hækkanir, sem hér er farið fram á, væri í raun og veru óþarft að gera brtt. um, vegna þess að sett hefðu verið l. um læknisvitjanasjóði, þá vil ég benda á það hér, að varla nokkurt læknishérað á landinu mun hafa hagnýtt sér þessi l., sem er fyrst og fremst af því, að þessi l. eru svo ný, að til þessa hefur naumast gefizt tóm til að komast undir ákvæði þeirra l. Og enda þótt þessi löggjöf liggi nú fyrir, sý nist mér ástæða til þess, að heildarfjárveiting til allra þessara héraða, sem notið hafa þessara styrkja, verði hækkuð. Og það er samræmi í því, að hv. þm. Snæf. flytur á þskj. 419 brtt., sem gengur í þá átt, að allir styrkir til læknisvitjana, sem taldir eru í þeim lið, sem þar greinir, verði tvöfaldaðir. Ég hygg, að úr því að farið er að hreyfa því að hækka þessa styrki, þá sé mest samræmi í því að hækka allar þessar styrkveitingar. Hins vegar skapaði það ríkissjóði tiltölulega mjög lítið útgjöld, þar sem gert er ráð fyrir því í fjárlagafrv., að til þessara mála verði varið 13 þús. kr., og tvöföldun á því framlagi mundi því ekki baka ríkissjóði veruleg útgjöld. Þriðja brtt., sem ég flyt ásamt hv. 7. þm. Reykv., er á þskj. 410, XXVII, og fjallar um bryggjugerð í Súðavík. Það er ekki farið fram á styrkupphæð, heldur er þar einungis lögð til orðalagsbreyt. á því skilyrði, sem gert hefur verið fyrir styrkveitingu til þess mannvirkis, þannig að í stað orðanna: „sé bryggjan eign hreppsins“ komi: eigi hreppurinn kost á að eignast bryggjuna. Einn maður hefur kostað að mestu þessar framkvæmdir, sem hér er um að ræða, sem notið hafa lítils styrks. Hann hefur gefið Súðavíkurhreppi kost á að eignast þetta hafnarmannvirki, og ég hygg, að það boð standi enn. Hins vegar sýnist mér fjarri lagi, að með þessu orðalagi hv. fjvn. á þessu, sem ég legg hér til, að verði breytt, sé það fyrirbyggt, a,ð annar eigandi að þessari bryggju en hreppurinn geti notið þessa styrks. En mér skilst, að ef hreppurinn vill ekki kaupa þetta hafnarmannvirki af þeim einstakling, sem á þetta, mundi styrkurinn ekki verða veittur til þessara framkvæmda eftir till. fjvn. um orðalagið á skilyrðinu. Ég hef því ásamt hv. 7. þm. Reykv. lagt til, að orðalaginu verði breytt eins og ég hef tekið fram, og vona, að til árekstra þurfi ekki að koma út af því atriði, heldur verði þetta samþ. Fjórða brtt. mín, sem ég flyt á þskj. 410, er undir 62. lið á þeirri brtt., og er um, að tekinn verði upp nýr liður á 16. gr. um 20 þús. kr. fjárveitingu til Gilsnámuvegar í Bolungavík. Eins og hv. fjvn. er kunnugt, hafa legið fyrir henni erindi frá þremur aðilum um að taka upp þessa fjárveitingu, frá Framfærslumálanefnd ríkisins, frá h.f. Brúnkol á Ísafirði og hin þriðja frá hreppsnefnd Hólshrepps. Vegagerð á þessum slóðum miðar að því að tengja þorpið Bolungavík við brúnkolanámu, sem er framarlega í dalnum við þorpið. Í þessar í námur hafa verið unnin brúnkol, og mun það hafa verið í síðustu heimsstyrjöld, sem það var gert. Kostnaður við það var allmikill þá. Nú hefur verið stofnað hlutafélag á Ísafirði, sem hefur að markmiði að vinna brúnkol úr þessari námu, og hefur talið sér fjárhagslega kleift, ef markaðsmöguleikar væru fyrir hendi, að vinna brúnkol úr þessari námu með góðum árangri, ef vegur kæmist milli námunnar og Bolungavíkur. En félagið telur sér ekki kleift, og Hólshreppur ekki heldur, að standa að þessari vegargerð að öllu leyti. Ég hef því farið fram á það, að ríkissjóður taki að sér þessa vegargerð. Á síðasta vori var kostnaður áætlaður við þessa vegargerð 20 þús. kr. Nú má reikna með því, að þessi vegur komi til með að kosta töluvert meira fé en þetta. En það hefur ekki verið flutt brtt. um hærra framlag í þessu skyni, af því að við höfum von um, að e.t.v. megi takast að fá atvinnubótafé til þessarar framkvæmdar, þannig að takast megi með þessari fjárveitingu, sem brtt. er um, ásamt því fé, að koma á þessum vegabótum á næsta sumri, en þessi vegalengd er 21/2 km, sem þarna þarf að leggja veg um. Ég tel mikils virði, að þessi brtt. nái fram að ganga, þar sem annars vegar er um að ræða aukinn möguleika til námuvinnslunnar til þess að skapa aukna möguleika til eldsneytisöflunar, sem er mikils virði á þessum tímum, en hins vegar það, að Bolvíkingar fengju með þessum vegarspotta bætt samband við það land., sem að þorpinu liggur, því að vegurinn mundi liggja um endilangan dalinn, þar sem allmörg blómleg býli eru. Þá er loks brtt. frá mér, hv. 5. landsk. og hv. 11. landsk. á þskj. 410, XCIl, við 22. gr., um að verja úr ríkissjóði allt að 15 þús. kr., að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands, til þess að bæta bændum við norðanvert Ísafjarðardjúp fjártjón, er þeir biðu í ofviðri 7. október 1942. Ég get sparað mér mörg orð um þessa brtt., þar sem um hana hafa verið umr. í hv. Nd., þegar um þetta efni var flutt þáltill. snemma á þinginu, og um hana urðu þá hér nokkrar umr. Ég vil aðeins benda á, að þeir menn, sem farið er hér fram á, að verði bætt þetta tjón, sem þar var um að ræða, urðu fyrir ákaflega tilfinnanlegu tjóni, seni naumast verður séð fram á, að efnahagur þeirra, sumra hverra a. m. k., þoli. Það munu vera um 8 bændur, sem þetta tjón biðu þarna. Og fjárhirðin, sem farið er fram a, að ríkisstj. heimilist að greiða þeim úr ríkissjóði, miðast við það, að hægt verði að greiða þeim aðeins nokkurn hluta þessa mjög tilfinnanlega tjóns, sem þeir urðu fyrir. Ég tel það mjög vel frambærilegt að fara fram á þetta hér við Alþ., og það ekki sízt vegna þess, að hættan á því, að mest þessu skapist fordæmi, sem gæti e.t.v. orðið örðugt fyrir hæstv. Alþ. síðar meir, er sennilega minni nú á þessu efni en nokkru sinni fyrr, þar sem hér á Alþ. liggur nú fyrir frv. til l. um búfjártryggingar, sem ætla má, að nái fram að ganga eftir þeim undirtektum, sem það hefur fengið í báðum d. þingsins. Og ég tel einnig af þeim undirtektum, sem þingsályktunartill. sú, sem flutt var hér snemma á þinginu, fékk, m.a. hjá háttv. þm. Mýr., formanni Búnaðarfélags Íslands, þá megi ætla, að hv. þm. hafi fullan skilning og vilja til þess að bæta þessum mönnum það mjög tilfinnanlega tjón, sem hér er um að ræða. Ég vil í þessu sambandi um leið benda á, að ýmsir aðrir hv. þm. munu ýmist hafa flutt till. eða hafa boðað flutning tillagna, sem ganga í svipaða átt. Mér finnst mikil sanngirni mæla með því, að þessum till. þeirra verði tekið með svipuðum skilningi. En ég vil benda á, að nokkru öðru máli gegnir þar, a.m.k. eru þeir skaðar, sem þar er um að ræða, orðnir fyrir allmörgum árum; og allmargir þeirra manna; sem urðu fyrir þeim, hafa e.t.v. hlotið það bættan efnahag síðan, að þeir standi ekki fjárhagslega á eins völtum fæti eins og þeir menn, sem biðu þetta voveiflega tjón, sem ég hef lýst. Ég hef ekki, varðandi mitt hérað, flutt fleiri brtt. hér við þessa umr. Ég vil svo aðeins drepa hér á eitt atriði, sem mjög miklu máli skiptir fyris Norður-Ísfirðinga, en það hefur að nokkru leyti verið rætt af hv. formanni samvn. samgmn. Ég þykist vita, að hv. þm. hafi rekið augun í það, að allveruleg hækkun hefur orðið á styrk til flóabáts Vestfirðinga, Norður-Ísfirðinga fyrst og fremst, Djúpbátsins,. Till. samvn. er, að bessi bátur fái 170 þús. kr. rekstrarstyrk. Eins og hv. þm. er kunnugt, hlutu Norður-Ísfirðingar á síðasta ári allverulegan styrk til þess að kanpa nýtt skip. Þetta var svo gert, það var keypt þangað stórt skip til þessara ferða, sem nú hefur tekið að sér að annast ferðir á þessum slóðum. Síðasta ár mun Djúpbáturinn hafa fengið rekstrarstyrk samt. 2500 kr., en þó mun aðeins 65 þús. hafa fengið til rekstrar bátsins á árinu 1942. Hitt fór upp í halla frá árinu 1941. Þetta er náttúrlega mjög veruleg hækkun, sem stafar af þeim óvenjulegu tímum, sem við lifum á, og varðandi dýrtíð. En ég vil benda á það, að þessi fjárveiting getur naumast verið varlegri. Ég hygg, að þegar tímarnir breytast á ný til þess að verða eðlilegir, þá muni úr þessu greiðast, og ég vil enn fremur benda á það, að þegar Vestfirðir hafa fengið þá vegabót, sem ráð er fyrir gert, hlýtur hún að skapa þessu fyrirtæki, Djúpbátnum, stórkostlega möguleika með aukinni umferð fólks og auknum flutningum, sem skipið annast. Ég þarf ekki að orðlengja um þetta atriði frekar, því að bæði er það, að form. fjvn. hefur fylgt þessu úr hlaði, og ég held, að það sé ljóst fyrir hv. þm., hver nauðsyn er á því, að þessi hækkan fáist á styrknum. Ég vil geta þess, að félagið, sem rekur þetta skip, óskaði eftir að fá 200 þús. kr. til þessara ferða, en forstjóri Skipaútgerðar ríkisins hefur lagt til, að þetta tillag verði lækkað niður í 170 þús. kr., og má vera, að það nægi upp í tapreksturinn. Ég hefði kosið að segja nokkur orð um þær till., sem ég er meðflm. að, en þar sem svo áliðið er, hygg ég, að ég verði að geyma mér það til morgundagsins, og mun ég þá kveðja mér hljóðs til þess, ef ég sé ástæðu til, til þess að skýra afstöðu mína til þeirra. Það er svo einungis ein till. fjvn., sem ég vildi gera að umræðuefni. Það er í till. fjvn. á þskj. 387 lagt til í 6.). tölul., að styrkur til Baldurs Johnsen héraðslæknis til manneldisrannsókna falli niður. Ég tel það miður farið, að fjvn. skuli telja sig knúða til að fella þennan styrk niður. Þessi maður hefur, frá því hann tók við læknisstarfi í einu erfiðasta héraði landsins, - þótt hann hafi nú fengið betra hérað, - unnið ósleitilega að þessum rannsóknum og hvorki sparað til þess fé eða erfiði, og ég veit, að hann hefur hug á að halda þessum rannsóknum áfram, og ég álít, að þingið eigi að halda áfram að sýna honum þann lítilfjörlega skilning á því starfi, sem hann vinnur, að veita honum þessar 2000 krónur til rannsókna í þessu efni. Ég vil því leggja til, að þessi till. fjvn. verði felld og að hinn ungi læknir fái þennan styrk, til þess að hann geti haldið áfram þessum rannsóknum sínum, sem ég hygg, að engan veginn þurfi að vera vegnar og léttvægar fundnar.



Herra forseti. - Ég var hér með tvær smábrtt. við 2. umr. fjárl., sem ég tók aftur til 3. umr., og má ég vera þakklátur hv. fjvn., vegna þess að hún hefur tekið þær báðar til greina í brtt. sínum og heftir hækkað þessa liði að nokkrum mun, en samt ekki eins mikið og þær brtt. fóru fram á. Það er í fyrsta tagi styrkurinn til Leikfélags Rvíkur. Ég fór nokkrum orðum um þetta mál við 2. umr. Þessi styrkur, sem leikfélagið hefur haft undanfarin ár og hafði síðastliðið ár, var 8 þús. kr., en ég fer fram á, að hann verði hækkaður upp í 20 þús. kr., og vildi ég gera nokkra grein fyrir þessari till. Þetta er eflaust álitin nokkuð mikil upphæð, en á síðastliðnu ári hefur Leikfélag Reykjavíkur greitt kr. 18807.12 í skemnntanaskatt, svo að styrkur sá, sem það fékk frá ríkinu og Rvíkurbæ, sem var á s.l. ári kr. 10000, dugði ekki til þess að borga þann skemmtanaskatt, sem félagið varð að borga, svo að allir sjá, að þetta er ekki styrkur til þess að geta haldið uppi þeirri menningarstarfsemi, sem það rekur og allir eru sannfærðir um að hafi gildi bæði fyrir land og bæ. Svo er það önnur brtt., viðvíkjandi því, að þessi styrkur sé háður því, að það fáist a.m.k. jafn styrkur frá Rvíkurbæ. Við leggjum til, að þessi kvöð verði lögð niður, vegna þess að styrkurinn, sem Rvíkurbær leggur félaginu, hefur eingöngu farið til þess að greiða skatta til ríkisins. Við teljum ekki nauðsynlegt, að Rvíkurbær greiði jafnháan styrk, vegna þess að skattur sá, sem leikfélagið borgar, skemmtanaskatturinn, rennur eingöngu til ríkisins. Ég vona, að þm. sjái, að þetta er ákaflega einkennileg aðferð til þess að styrkja menningarstarfsemi. Hin brtt., sem ég er flm. að, er viðvíkjandi styrktarsjóði sjómanna og verkamanna í Rvík. Í byrjun var það þannig, að Rvíkurbær borgaði kr. 1.00 á meðlim, sem styrksins varð aðnjótandi, og þingið veitti sem svaraði kr. 1.00 á meðlim, en þegar fjölgaði í félögunum, sem urðu styrksins aðnjótandi, hefur Rvíkurbær tekið upp þá reglu að greiða kr. 10000.00, og hefur því í raun og veru greitt það gjald, sem byrjað var á, en styrkurinn frá ríkinu var kr. 4000.00, sem hv. fjvn. færði upp í kr. 6000.00, og við förum fram á, að verði kr. 8000.00. Það mun þó vart ná því að verða kr. 1.00 á meðlim, því að þeir eru um 9000. Þessi styrkur er eingöngu veittur verkamönnum, sem verða fyrir sjúkdómsáföllum og þar af leiðandi fyrir stórkostlegu atvinnutapi. Þetta er lítið fé, en það er venja hjá Alþýðusambandi Íslands að veita þennan styrk síðari hluta árs, og voru á s.l. ári veittar úr þessum sjóði um 16000 kr., og fengu hann 8090 manns, svo að þetta er lítið fyrir hvern í þeirri dýrtíð, sem nú er. Þetta er aðeins glaðning, en ekki nokkur styrkur til lífsframfæris, og eftir þeim fjölda, sem á að þiggja þennan styrk, getur þetta ekki náð þeim tilgangi, sem ætlazt var til, þegar þessi sjóður hóf göngu sína fyrst. Enda veit ég, að fjvn. hefur séð, að hér var um réttlætismál að ræða, þótt hún næði því ekki að fara eftir þeirri till., sem ég lagði fram.



Herra forseti. - Áður en ég vík að þeim till., sem ég flyt einn eða ásamt öðrum, sé ég mér ekki annað fært en að láta í ljós skoðun mína um afgreiðslu fjárl. á þessu þingi, því að það verður að teljast ófyrirgefanlegt að afgreiða fjárl., þessi þýðingarmestu lög þingsins, á næturfundum. Bæði við 2. og 3. umr. hafa fjárl. verið rædd á næturfundum, þótt allir séu sammála um, að fjárl. séu þýðingarmestu l., sem fyrir þinginu liggja. Hér eru haldnir fundir á daginn til þess að ræða ómerkileg mál, en nú er liðið að óttu, og þykir nauðsynlegt að halda hér áfram, þótt þm. séu flestir gengnir til náða og jafnvel fjvn. sjáist hér ekki. Ég segi þetta ekki til ámælis forseta, því að þetta er ekki á valdi hans, en ég get ekki fallizt á, að þm. séu í sambandi við fjárl. að vinna slík myrkraverk, að ekki sé rétt að hafa þau til umr. að degi til í staðinn fyrir að næturlagi. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram, svo að þessu verði kippt í lag og þetta þýðingarmesta mál ekki afgr., þegar mestur hluti þm. er til náða genginn. Ég held, að þetta þing hafi staðið það lengi, og fjallað um það smávægileg mál, að ekki mundi skaða, þótt fjárl. væru rædd í einn eða tvo daga, en ekki flaustrað svo af að næturlagi sem nú er gert. Þetta skal ekki skoðast svo, að ég skorist undan að tala um óttuskeið, og mun ég víkja að þeim till., sem ég hef borið fram, og mun víkja að þeim eftir þeirri röð, sem þær eru í á fjárl. Það er þá fyrst við 12. gr. 3, um læknisvitjanastyrki. Það hafa komið fram till., að ég ætla, bæði á þskj. 410 III og IV og á þskj. 419 II um að hækka um allt að því kr. 200.00 til læknisvitjana á hverjum stað. Ég hefði haft tilhneigingu til að flytja till. um hækkun á læknisvitjunarstyrkjum fyrir mitt kjördæmi. Svo er háttað, að það eru tveir læknar þar, báðir á norðanverðu nesinu, en sunnan á nesinu eru stór og fjölbyggð héruð, sem verða að sækja yfir fjallgarðinn, og að vetrarlagi er það erfið sókn og kostnaðarsöm. Ég hefði viljað flytja brtt. um að hækka læknisvitjunarstyrki til þessara héraða, en mér fannst sanngjarnara, að hækkunin væri almennt, og hef því á þskj. 419 í flutt till. um, að allir læknisvitjunarstyrkir skuli tvöfaldast. Þetta er ekki stór upphæð, sem um er að r æða, því að heildarupphæðin er 13550 kr., svo að þessi tvöföldun þarf ekki að vaxa í augum. Form. fjvn. sagði, að þessar styrkveitingar væru byggðar á misskilningi, vegna þess að til væru l. um læknisvitjunarsjóði. Í l. um læknisvitjunarsjóði frá 1942 er svo ákveðið, að hægt sé að stofna læknisvitjunarsjóði, þar sem menn vilja, og sé greitt úr þeim. Hér er það að athuga, að l. eru svo ný, að það er undantekning, ef þau eru komin til framkvæmda, svo er annað, sem hv. form. fjvn. hefur sézt yfir, en það er það, að í 3. gr. er gert ráð fyrir, að læknisvitjanastyrkurinn skuli ganga í þessa sjóði sem stofnfé. Ég tel þetta því ekki rök og vil vísa frá mér tilvísun til þessara l., og til þess að ná fullkomnu samræmi um þessa styrki alla hef ég talið rétt að bera hér fram till. um, að þessir styrkir verði allir hækkaðir til helminga. Þá vil ég snúa mér að till. á þskj. 319 III, 1, sem er um fjárframlag til Hellissandsvegar, 75000 kr. og til vara kr. 50000. Á sumarþinginu flutti ég till. um, að rannsakað skyldi vegarstæðið milli Ólafsvíkur og Hellissands. Þessi rannsókn fór fram s.l. haust. Sú rannsókn leiddi til þess, að vegamálastjóri lagði til, að veitt yrði allrífleg upphæð til þessa vegar í fjárl. þeim, sem nú er verið að afgreiða, en því miður mun fjvn. ekki hafa séð sér fært að taka þetta upp, og hlýt ég því að taka þetta upp á ný. Ólafsvík og Hellissandur eru allstór kauptún og mikil útgerð á báðum stöðum. Milli þeirra er stuttur spölur, eða um 8 km, og er til mikilla erfiðleika fyrir bæði kauptúnin að hafa ekki bílveg á milli. Það eru miklir örðugleikar á að koma á sambandi milli þessara staða, vegna þess að undir Ólafsvíkurenni þarf að fara yfir urð, og er búizt við, að nokkur kafli vegarins þurfi að verða steinsteyptur. Hins vegar hefur rannsókn sú, sem gerð var, leitt í ljós, að það er vel fært að gera veg þarna, þótt hann muni kosta töluvert mikið fé. Á það ber þá að líta, hverja framtíðarþýðingu þetta hefur fyrir Ólafsvík og Sand, þegar svokallaður Útnesvegur, sem fyrir nokkrum árum var tekinn í þjóðvegatölu og nú eru veittar kr. 40000 til, er kominn í samband, en um hann er svo háttað, að hann liggur á láglendi að framanverðu á nesinu, þar sem ekki festir snjó, og verður hann fær allan veturinn í staðinn fyrir það, að íbúar Ólafsvíkur þyrftu annars að sækja yfir Fróðárheiði, sem er ófær vegna snjóa að vetrarlagi, a. m. k. 4 mánuði. Þá er till. á þskj. 419, III, 2, sem ég flyt um hækkun á tillagi til Ólafsvíkurvegar. Þessi vegur er utan til á Snæfellsnesi, áframhald af veginum frá Borgarnesi. Það hefur verið veitt talsvert fé til þessa vegar á undanförnum árum, en þó er eftir einn kafli, sem er örðugur, en það er torfæran yfir Búðaós, en svo hagar nú, að til þess að komast til Ólafsvíkur og Sands þarf að sæta sjávarföllum við Búðaós, og er ætlunin að leggja veg fyrir ofan ósinn, svo að ekki hljótist meiri erfiðleikar af honum. Hv. fjvn. hefur lagt til, að lagt verði til þessa vegar kr. 50000, en vegamálastjóri lagði til, að það væru kr. 60000, og fer ég í till. minni fram á sama tillag og vegamálastjóri gerði að till. sinni, og er tilgangurinn að koma þessum þýðingarmikla vegi sem fyrst áfram. Þá er 3. till. mín á þskj. 419, III, um Stykkishólmsveg um Kerlingarskarð. Það hefur verið unnið að þessum vegi á síðustu sumrum, og er hann ekki nærri fullgerður. Hann hefur ekki aðeins þýðingu fyrir Snæfellsnessýsluna, heldur og fyrir Barðaströndina, því að hann heldur uppi sambandinu þangað, þannig að farið er með bátum til Flateyjar og að Brjánslæk og til fleiri staða í Barðastrandarsýslu. Fjvn. lagði til, að veittar væru til þessa vegar kr. 45000, en vegamálastjóri lagði til, að veittar væru 50000 kr., og fer mín till. fram á sömu upphæð. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að till. í sambandi við hafnarmái. Ég flyt þar tvær brtt. Sú fyrri er á þskj. 419, IX, 1, þ.e. hafnargerð í Stykkishólmi. Það, sem hér um ræðir, er það, að gamla bryggjan í Stykkishólmi er orðin úr sér gengin, svo að það yrði talsvert dýr viðgerð á bátahöfn þar. Hafnarnefnd fór fram á að fá 80000 kr. í fjárl. til þessa, þegar verið var að undirbúa fjárl. fyrir 1943, og ég held það sé óhætt að fullyrða, að hafnarnefnd og hreppsnefnd Stykkishólms hafi haft vilyrði eða jafnvel loforð um að fá þessa upphæð veitta, 80 þús. kr., eða a.m.k. 60 þús. kr. Nú hefur fjvn. veitt aðeins helminginn, eða kr. 40 þús., en svo er ástatt, að það er þegar í samráði við sérfræðinga búið að panta mikið af því efni, sem til þessa verks þarf, og er í því efni byggt á því vilyrði, sem hafnarnefnd og hreppsnefnd töldu sig hafa fyrir því að fá þetta fé á þessu ári. Fyrir því hef ég borið fram till. um hækkun upp í kr. 80000, sem aðaltill. eða til vara kr. 60000, en það er sú upphæð, sem hafnarnefnd og hreppsnefnd töldu sig hafa vissa von um og hafa fengið vilyrði fyrir að fá. Þá á ég hér aðra till., viðvíkjandi lendingarbótum á Hellissandi. Á Hellissandi hefur verið unnið að hafnarbótum og veitt nokkurt fé til þeirra, sem þó er ekki verulegt á þann mælikvarða, sem hafnargerðir eru miðaðar við og fjárveitingar til þeirra. En það er þannig, að það hafa orðið talsverð mistök við þessa hafnargerð, sem sumpart verður að skrifast á reikning þess sérfræðings, sem fjallaði um verkið, og sumpart eru vegna skiptra skoðana héraðsbúa sjálfra. Á Hellissandi eru einhver hin beztu skilyrði til útgerðar, sem við Breiðafjörð og Faxaflóa verða fundin. En þar geta menn aðeins stundað sjó á smábátum, og tilgangurinn með þessari fjárveitingu er að bæta svo við hafnarmannvirkin með hafnargarði og hærri bryggju, að þar megi hafa 12–15 tonna báta, og skapa með því þorpinu ný lífsskilyrði. Því er ekki að leyna, að þorpið hefur verið mjög afskipt bæði um hafnarbætur og vegabætur. Hellissandur er eitt af þeim örfáu kauptúnum á landinu, sem eru án bílvegarsambands við önnur byggðarlög. Fjvn. leggur til að veita einar 25 þús. kr. til lendingarbóta á staðnum, en hreppsnefnd og sýslunefnd hafa sent Alþ. áskoranir um að veita minnst 100 þús. kr. Þetta mál er það, sem þeir leggja langmesta áherzlu á af öllum sínum málum. Ég flyt brtt. á þskj. 419, IX um að verða við þessum lágmarksáskorunum héraðsmanna, en til vara 75000 kr. Næsta brtt., sem ég á, er við 16. gr., flutt af mér og hv. þm. Barð., um að hækka styrk til Sambands breiðfirzkra kvenna úr 700 kr. í 1000 kr. Það er eðlilega álitamál, hversu háar upphæðir skuli veita slíkum samtökum, en þetta samband er ekki aðeins nafnið. Það heldur uppi kennslu í 3 sýslum, Snæfellsnes-, Dala- og Barðastrandarsýslum, og hefur fasta kennslukonu, sem ferðast um og hefur haldið mörg námskeið. Auk þess hefur sambandið haldið uppi tilsögn í garðyrkju. Rekstrarkostnaður félagsskaparins er því allmikill og vissulega ekki til of mikils mælzt, að það fái þessar 1000 kr. Þá er það 22. brtt. á þskj. 419, þar sem ég legg til, að styrkir til nokkurra sjúkra- og styrktarsjóða tvöfaldist. Það eru alls 13 slíkir sjóðir á 17. gr. fjárlagafrv. með 150–300 kr. hver, samtals 3250 kr. Hækkunin, sem ég legg til, nemur því aðeins 3250 kr. alls, og vona ég, að öllum megi vera öfundlaust, þótt þessar þörfu stofnanir verði styrktar svo. Við 18. gr. hef ég lagt til, að styrkur til Ásdísar Sigurðardóttur verði 300 kr. í stað 200 kr., sem fjvn. leggur til. Hún hefur verið ljósmóðir í 32 ár í Miklaholtshreppi og að nokkru leyti í Eyjahreppi. Hún lét af störfum við árslok 1930, en svo stendur á, að ljósmæður, sem þá létu af störfum, voru ekki komnar í fjárlög og komu ekki heldur undir núverandi eftirlaunaákvæði, en urðu alveg út undan, nema Alþ. bæti úr. Það hefur verið reiknað út af fulltrúa í Tryggingastofnun ríkisins, að henni mundu bera 300 kr. eftirlaun, og þótt fjvn. þyki það ekki fært, ber ég fram till. um, að henni verði greiddar þær. Við 22. gr. hef ég ásamt 3 hv. þm. borið fram brtt. á sama þskj. um að greiða dr. Guðmundi Finnbogasyni landsbókaverði full laun, er hann lætur af embætti, en hann er 70 ára nú í vor og verður að láta af starfinu. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir þm., að þessi þjóðkunni fræðimaður hefur verið allra manna stórvirkastur og margt gert stórvel, og vænti ég, að brtt. fái góðar viðtökur. Þá hef ég ásamt hv. þm. V.-Ísf., hv. þm. A.-Sk. og hv. 8. þm. Reykv. borið fram brtt. um sérstakar launabætur handa barnakennurum við fasta skóla, 1000 kr. til hvers, og farkennurum, 500 kr. til hvers. Ríkisstj. hefur borið fram till. um 2000 kr. launabætur til embættismanna í 3 stéttum og 1000 kr. launabætur handa lögregluþjónum. Það er kunnugt, að barnakennarar hafa verið mjög illa launaðir. Fyrir tveim árum var þó farkennurum veitt launahækkun, sem nam 400 kr. á ári, en þrátt fyrir það eru þeir allir mjög svo illa launaðir. Barnakennaralaun með 30% uppbót gera aðeins 3600 kr. á ári fyrir utan verðlagsuppbót, og miðað við laun annarra starfsmanna og stétta, eru það vitanlega smánarlaun. Okkur þótti ekki fært að leggja til, að allir kennarar fengju þessa 2000 kr. uppbót, sem embættismönnum er ætluð, enda ekki að öllu leyti réttmætt. En í samráði við hæstv. menntmrh. gerðum við þá till., sem ég lýsti. Áður en till. var flutt, var einnig leitað til fræðslumálastjóra og málið borið undir hann, og þótt ríkisstj. flytji hana ekki, er þetta gert í samráði við hana og með fullu samþykki menntmrh. Ég skal taka fram, að barnakennarar eru að tölu sem hér segir: Í kaupstöðum 181 kennari fastur, við barnaskóla utan kaupstaða 157, samtals 338 kennarar við fasta skóla, en farkennarar 124. Uppbótin er samkv. því 338 þús. kr. til fastra kennara og 62 þús. til farkennara, samtals 400 þús. kr. Þetta eru þær till., sem ég hef flutt, og þótt ástæða væri til að minnast á ýmsar fleiri brtt., mun ég láta mér nægja þessa grg. fyrir till. mínum og vænti þess, að Alþ. sjái sér fært að samþykkja þær.