Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat ekki verið viðstaddur, vegna þess að mál var til umræðu, sem ég hafði framsögu fyrir í hv. Nd., þegar þetta mál kom hér fyrst á dagskrá til 1. umr. Það er ekki ástæða til að halda mikla framsöguræðu fyrir þessu máli. Hér er um frv. til l. um staðfestingu á brbl. að ræða. En þannig er það mál vaxið, að gert var ráð fyrir að ljúka álagningu stóreignaskattsins fyrir áramót, en til þess vannst ekki tími, og var þá með brbl. heimilað að vinna að skattinum fram undir febrúarlok eða ljúka honum fyrir lok febrúar. Þetta var nauðsynlegt vegna vinnunnar, og skattálagningunni varð lokið fyrir þann tíma, og eins og hv. þingmenn vita og áður hefur verið greint frá í Nd., reyndist skatturinn samtals um 135 millj. kr., en á eftir að lækka að sjálfsögðu eitthvað við kærur og leiðréttingar, sem ævinlega koma til greina eftir á. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. d., að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var hér á dögunum til 1. umr., hafði ég þegar tekið til máls, en óskaði eftir, að hæstv. fjmrh. væri við umræðurnar, af því að ég hafði í hyggju að leggja fyrir hann spurningar og yfirleitt að ræða eitthvað við hann um þetta mál. En hann hefur nú lýst því, að hann hafi af öðrum ástæðum orðið að vera fjarri, og hef ég vitaskuld ekkert við það að athuga, en vil þá nota tækifærið nú til þess að ræða nokkuð um það frv., sem hér liggur fyrir, og ætla, að það sé ekki gegn þingsköpum, þótt eitthvað sé minnzt á lögin í heild, sem þetta frv. á að breyta. Það hefur víst verið svo sem hæstv. ráðh. lýsti, að þeim mörgu tugum manna, sem hann hafði í sinni þjónustu fyrir áramótin eða í haust til að vinna að þessu máli, vannst ekki tími til að vinna að því þannig, að álagningu skattsins yrði lokið á þeim tíma, sem í lögunum var fram tekið, og því horfið að því ráði að setja brbl. til að lengja þann frest fram á þetta ár, eins og hæstv. ráðh. raunar lýsti. Ég ætla, að í því sambandi, þar sem bráðabirgðalagafrumvarpið fer fram á að breyta ákvæðum, sem eru í þessum lögum, sé heimilt og ekki á móti þingsköpum á neinn hátt að ræða um hugsanlegar fleiri breytingar á löggjöfinni, því að það virðist hafa komið í ljós og það mjög átakanlega á ýmsum stöðum, að þetta harkalega eignarnám, sem núverandi stjórnarflokkar standa fyrir, er svo tillitslaust og æðisgengið á hag þegnanna, að það er sannarlega athugandi fyrir hæstv. ríkisstj., ekki sízt athugandi að breyta að einhverju til bóta eða til léttingar, annaðhvort með breytingum á sjálfum lögunum eða þá í framkvæmdinni. Það er nú eins og vitað er, að stóreignaskattur var settur á 1950, og það er ekki langur tími liðinn síðan, rúm sjö ár, og fjöldi af þeim, ég vil ekki fullyrða allir, en allur fjöldinn af þeim, sem þá urðu fyrir stóreignaskattinum, dregst enn þá með skuldahala, sem þeir verða að borga af á hverju ári, og eignir sínar þar veðsettar fyrir, þegar þessi stórskattur dynur á, þannig að það er útllt fyrir, að þessir sömu þegnar verði í framtíðinni að reyna að mæta kröfum ríkisins á þennan veg á tveimur sviðum, stóreignaskattsins frá 1950 og svo þessa stóreignaskatts, sem nú er á ferðinni og virðist vera lagður á, í fyrstunni í löggjöfinni af miklu meiri óaðgætni og ónærgætni við þegnana. Og sérstaklega er það svo undirbúið af handlöngurum hæstv. fjmrh., sem hafa farið með mat fasteigna og mat verðbréfa í þessu sambandi og úrvinnslu á skattinum, að það er sýnilegt, að þar þarf stórra bóta við, ef menn eiga ekki margir hverjir að dæmast úr leik sem sjálfstæðir atvinnurekendur og ég vil segja sjálfstæðir borgarar í þessu þjóðfélagi, og það get ég þó varla skilið að sé sú innsta tilætlun þeirra, sem fyrir ríkinu ráða hverju sinni. Því er ekki að leyna, að þetta stórskattsmál, þetta tryllta eignarán hæstv. fjmrh. hefur vakið stórkostlega gremju hjá þjóðinni, ekki aðeins þeirra milli sex og sjö hundruð manna, sem verða beint fyrir barðinu á eignaráninu, heldur líka þeirra manna, sem vita, hvað það þýðir, að rekstur manna er keflaður og niðurskorinn, sem þýðir það, að sá hinn sami verður ófærari til, en ella, að standa undir atvinnurekstri, sem hefur það í för með sér að hafa margt fólk á launum. Þeim mun furðulegri tiltök eru þetta hjá hæstv. ríkisstjórn, þegar þess er gætt, að í frv. að lögunum um stóreignaskattinn sagði í fyrra, þegar þau voru lögð fram, að þetta ætti að vera einn liðurinn í sókn ríkisstj. og stjórnarflokkanna til að fá heilbrigðara efnahagslíf í landinu o.s.frv. og einn liðurinn í þeim efnahagslegu framkvæmdum, sem hæstv. ríkisstj. lofaði að gera til þess að fá að fjarlægjast meira verðbólguástandið og nálgast meira heilbrigt atvinnulíf í landinu. Það hefur ekki sézt framan í þessar ráðstafanir enn þá, sem hæstv. ríkisstj, hefur haft á prjónunum sjálfsagt, nema þessi lög eru uppfylling eins af loforðunum, því að það mun hafa verið samningsatriði við kommúnistana að leggja stóreignaskatt á menn í landinu, sem þeir tala um sem auðvald, og hæstv. fjmrh. nauðugur eða viljugur hefur tekið að sér að túlka það og framkvæma með þessum ólögum, sem samþ. voru hvað þetta snerti á síðasta þingi. Ég hef ekki séð þakkarávarp frá vinstri flokkunum í stjórninni til ríkisstj, fyrir neina framkvæmd á loforðum stjórnarsamvinnunnar nema um þetta mál. Þar var kommúnistablaðið alveg ánægt yfir aðgerðum hæstv. fjmrh. og sem sagt lofaði ríkisstj. fyrir þessar framkvæmdir, þó að það sé nú ekki alltaf lof um ríkisstj., sem maður les í því blaði. Þar var þetta greinilega látið í ljós. Og hæstv. fjmrh. og forsrh. létu sína sauðtryggu flokksmenn á miðstjórnarfundi Framsóknar, held ég að það heiti, sem haldinn var hér á dögunum, og ályktanir frá honum lesnar upp í útvarpinu, - þar var rætt um álagningu stóreignaskattsins af hálfu þessara manna, sem hafa hæstv. fjmrh. fyrir sitt leiðarljós og hæstv. forsrh., og þar tóku þessir fulltrúar eða miðstjórnarráðsmenn fyllilega undir lof kommúnistablaðsins, sjálfsagt eftir fyrirlagi sinna húsbænda. Annars staðar af landinu veit ég ekki til að neinn hafi upphafið sína raust til að telja þetta með lofsverðum aðgerðum, stóreignaskattinn. Þegar það mál var til umræðu hér á síðasta þingi, var tónninn sá í stjórnarliðinu, að þetta ætti bara að snerta „auðvaldið“ í landinu og þá kannske helzt heildsalana, sem löngum hafa verið taldir til auðvaldsins á máli þessara manna, og enn fremur var það mjög látið í ljós, að stóreignaskatturinn mundi verða um 80 millj. Ég held, að í þremur ræðum, sem ég hef hérna fyrir framan mig eftir hæstv. forsrh., sé einmitt þessi tala nefnd. Ég skal taka það fram, að á sumum stöðum segir hæstv. ráðh. að vísu: ekki undir 80 milljónir, en því aðeins virðist þessi tala vera nefnd, að mönnum er ætlað að trúa á það og skilja, að stóreignaskatturinn verði 80 millj., enda fer hæstv. ráðh. í sumum af þessum ræðum inn á að reikna, hvað það sé mikið á ári, 10 millj. í átta ár sé ekki stórvægilegt o.s.frv. Ég veit, að við útvegsmenn lét hæstv. sjútvmrh, það mjög í ljós, að þeir yrðu fyrst og fremst ekki fyrir þessum skatti, enda yrði hann ekki stórkostlegur. Þeir stóðu í þeirri meiningu eftir þeim upplýsingum, eftir því sem þeir hafa tjáð mér, margir hverjir af þeirra forustumönnum, að útvegurinn og iðnaðarfyrirtæki útvegsins, sem hvort tveggja nýtur opinbers styrks og hefur gert að undanförnu, yrðu ekki fyrir barðinu á stóreignaskattinum. En mér virðist, að reyndin sé nokkuð mikið önnur. Í fyrsta lagi er þess að geta, að í staðinn fyrir að stóreignaskatturinn væri umtalaður sem 80 milljóna skattur, þá er hann nú ákveðinn 135 milljónir. Hæstv. ráðh. sagði að vísu, að þar mætti búast við frádrætti út af kærum. Ég skal ekki vefengja það, að þeir aðilar, sem fjalla um kærur um þennan skatt, kunni að taka eitthvað til greina, en hann er álagður 135 millj. í stað 80 millj., sem hæstv. ráðh. var búinn að gefa í skyn og ítreka. Með marga af þeim mönnum, sem fá þennan stóreignaskatt, er því sjálfsagt svo varið, að þeir eigi eignir, verulegar eignir, til þess að láta taka af sér í þessu skyni eða á annan hátt, eða kannske geti risið undir, en allur fjöldinn fer mjög illa út úr þessari skattálagningu, ekki sízt fyrir það gífurlega fasteignamat, sem hæstv. ráðh. styðst við, fasteignamat og álag á það, sem er fram úr öllu hófi, og það gífurlega yfirmat á skuldabréfum og hlutabréfum, sem fram kom að sögn á ýmsum stöðum. Ég hef ýmis dæmi handbær í þessu efni, en vil ekki að þessu sinni nefna þau án tilefnis. Það getur þó vel að því dregið, að það tilefni sýni sig. En ég tel, að jafngreindur maður og hæstv. fjmrh. er mundi jafnvel nú vera farinn að átta sig á, að hér væri of hart af stað farið. Þess vegna tel ég að, að væri vel þess vert, að hann tæki vel í að breyta einhverju nú á þessu stigi málsins til mildunar þessu fjárnámi eða eignaráni, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið af stað. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann geti upplýst, hversu mikið af skattinum, þessum 135 milljónum, sem hann er í dag á pappírnum, verður tekið af útvegsmönnum eða fyrirtækjum, sem útvegsmenn eru riðnir við. Í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, sem hann á eflaust hægt með að svara, hversu mikið mundi vera ógreitt af eignakönnunarskattinum, af stóreignaskattinum, sem á var lagður 1950, og þá um leið, að hvað miklu leyti þessi nýi stóreignaskattur kemur á sömu aðila. Ég veit um nokkra, sem hann kemur á, en ég veit það ekki að fullu, en það hlýtur aðalskattheimtumaður ríkisins að vita, að hvað miklu leyti þessi stóreignaskattur kemur á sömu aðila sem standa enn undir stórum skuldum með eignir sínar veðsettar til þess að fylla upp í þá hít, sem byrjað var að krefja í 1950. Þá vildi ég spyrja hæstv. ráðh. að því, hversu mikill væri hluti stóreignaskattsins, sem kæmi á þá aðila, sem standa undir hinum fyrri stóreignaskatti. Í fjórða lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðh. um það, sem mörgum þykir dálítið undarlegt: Hví liggur ekki frammi skrá yfir þennan stóreignaskatt, á hverja hann er álagður nú að þessu sinni? Hvað tekjuskattinn snertir venjulega samkv. tekjuskattslögunum, þá held ég, að skrá yfir eignar- og tekjuskatt sé opinbert plagg, sem liggi frammi til athugunar fyrir þá, sem vilja. En ég verð ekki var við, að stóreignaskatturinn eða hans álag sé neins staðar til sýnis fyrir almenning. Þá vildi ég í fimmta lagi spyrja hæstv. ráðh., hvað því valdi, að stóreignaskatturinn virðist ekki vera eftir lögunum frádráttarhæfur við álagningu tekju- og eignarskatts, eins og ég held að eignarskatturinn samkvæmt eignarskattslögunum sé, að hann sé frádráttarhæfur. Og ef svo er, sem mig minnir, vildi ég sem sagt spyrja að því: Hvað veldur því, að stóreignaskatturinn getur ekki verið frádráttarhæfur eins og annar eignarskattur? Stóreignaskatturinn er vitaskuld lagður á eignir eða á að vera, þó að það „fígúruverk“, sem heitir stóreignaskattur núna í löggjöfinni, sé lagt á eignir, sem eru fengnar með fölsuðu mati, vitlausu mati á ímynduðum hag skattgreiðandans. Ég sagði áðan, að þessi skattur mundi vera mörgum svo þungur í skauti, að þeir hefðu ekki eignir í hann, nema þá láta taka fasteignir eða þau hlutabréf, sem þeir ráða yfir. Þetta átti sér stað líka, þegar skatturinn 1950 var lagður á. Í framkvæmd hans t.d. er snerti verzlunarfyrirtæki og útgerðarfyrirtæki í Eyjum, sem ég var við riðinn, hirti ríkissjóður gamalt pakkhús, sem við áttum, upp í skattinn, og ég sé, að það er núna horfið af sjónarsviðinu, og ég er næsta vonlítill um, að ríkisstjórninni hafi orðið sá matur úr að ná því húsi undir sig eins og út var látið líta, þegar það var tekið. Svona kann að vera á fleiri stöðum. En að því leyti sem menn, eins og var 1950, tóku þann kostinn að gefa út skuldabréf og veðsetja að einhverju leyti eignir sínar, þá gæti það vitaskuld komið til mála enn að gera það, býst ég við, eða menn mundu kannske heldur vilja gera það, en láta selja ofan af sér húsin, en í lögunum, sem nú eru í gildi um stóreignaskattinn og ég hef hugsað mér að fara fram á breytingu á, er talað um aðeins tíu ára frest og nokkuð háa vexti, 6% vexti. Ég vildi spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort hann vildi ekki vera því meðmæltur, að sá frestur væri lengdur, ef það yrði ofan á í fjhn. Ég mun flytja um það till. þar, en vil leggja þessa spurningu á þessu stigi fyrir hæstv. ráðh., hvort hæstv. ráðh. mundi ekki vilja fallast á að hafa þann frest lengri, t.d. 20 ár, og vextina miklu lægri, t.d. 3% vexti eða eitthvað því um líkt, því að það er sannarlega þess vert fyrir ríkið að tryggja sér, að það fái eitthvað upp úr þessu, sem verið er að burðast með hér í löggjafarformi, að ríkið hafi þá eitthvað upp úr því annað, en bara að koma einstökum mönnum á kné. Ég tók fram, að mér vitanlega hafa engir fagnað þessum stóreignaskatti opinberlega aðrir en kommúnistar og svo hv. miðstjórn Framsfl., sem sýnir þann andlega skyldleika, sem er á milli forustumanna beggja þessara háttvirtu flokka. Ég skal svo ekki tefja umr. meira að þessu sinni, en vildi gjarnan heyra álit hæstv. ráðh. um þetta, sem ég hef spurt um, og þó sérstaklega um það, hversu viðmælandi hann vildi láta sína flokksmenn vera um mildandi breytingar á þessari löggjöf á þann hátt, sem ég hef nú komið auga á enn þá, en það getur vel verið á fleiri stöðum, sem ég hef ekki kynnt mér eða ekki séð, sem breytinga þurfi á stóreignaskattinum, eins og hann er í lögum frá síðasta ári. Ég mun þá bíða átekta í bili og heyra álit hæstv. fjmrh., sem má segja að fór um borð í þessa stjórnarskútu með það merki uppi að leysa úr efnahagsvandræðum landsmanna og hefur nú í sérstakri velþóknun kommúnista leyst þennan hnút eða komið í framkvæmd þessu eignaráni, en eigandi eftir allt á öllum sviðum snertandi önnur mál, til viðreisnar efnahagslífi þjóðarinnar.



Það eru nokkur orð út af ræðu hv. þm. Vestm. Satt að segja finnst mér hún bera þess vott, að hann hafi ekki kynnt sér þetta mál, eins og hann hefði þurft að gera, jafnþunga dóma og hann felldi um málið. Það er auðfundið, að hv. þm. langar til þess að deila um þetta mál, og skal ég veita honum það að minnast örfáum orðum á sumt af því, sem hann tók fram. Hann kallaði þessa skattálagningu eignarán, harkalegt eignarnám og annað þaðan af kröftugra í sinni ræðu, - sagði, að þetta mundi vera gert samkvæmt kröfu kommúnista og þeir einir væru ánægðir með þetta mál, - að þessi skattálagning væri þannig, að hún mundi gera marga gjaldþrota og leggja atvinnulíf landsins í rústir. Jæja. Þetta er nú ekkert lítið, sem stendur hér til að gera samkvæmt því, sem hv. þm. Vestm. álítur. En ef við skyggnumst ofurlítið aftur í tímann, hlýtur okkur að finnast það mjög undarlegt, sem hv. þm. Vestm. heldur fram um þetta mál, vegna þess að fyrir nokkrum árum, eins og hann raunar gat um, átti Sjálfstfl. þátt í því að leggja á stóreignaskatt, sem áreiðanlega var á þeim tíma sízt lægri tiltölulega, en þessi stóreignaskattur er nú. Og það var ekki aðeins, að sjálfstæðismenn ættu þátt í þessu, heldur hafa þeir verið alveg óþreytandi að gorta af því að hafa gert þetta og hafa sagt þjóðinni, að þeir hafi átt frumkvæði að þeim efnahagsráðstöfunum, sem gerðar voru 1950. Alveg sér staklega hafa þeir gortað af því, að þeir hafi átt frumkvæði að þessum ráðstöfunum. En ein af þeim ráðstöfunum var álagning stóreignaskatts. Sem sagt, þegar sjálfstæðismenn eiga þátt í því að leggja á stóreignaskatt, þá er hann góður og sjálfsagður og þjóðarbjargræði, en ef einhverjum öðrum dettur það í hug, þá er það eignarán, harkalegt eignarnám, og á að verða til þess að setja allt þjóðfélagið úr skorðum. Það tók þá ekki betra við, þegar hv. þm. fór að lýsa því, hvernig framkvæmdin væri á þessu máli. Mötin væru þannig, að þau næðu engri átt. Hann gekk meira að segja svo langt, að hann talaði um fölsuð eignamöt í því sambandi. Hann talaði um falsað eignamat og sagði, að handlangarar fjmrh. framkvæmdu þessi fölsuðu eignamöt til þess að geta rænt af mönnum eignunum. Þetta er nokkuð mikið sagt hjá hv. þm. og gefur ástæðu til þess að athuga ofurlítið og upplýsa, af því að hann hefur sýnilega ekki hirt um sjálfur að kynna sér, hvernig þessum mötum á eignunum er háttað. Hefði það þó verið í lófa lagið fyrir hann, bara með því að leggja það á sig að lesa sjálfa löggjöfina um stóreignaskattinn. En satt að segja er það lágmarkskrafa, þegar menn taka sig til eins og hv. þm. að gera eins konar úttekt á svona máli, að þeir geri það. En ég vil ekki ætla, að hv. þm. hafi gert það, því að mér dettur ekki í hug, að hann hefði viðhaft þessi ummæli, ef hann hefði gert það. Það stendur í lögunum, að fasteignir skuli metnar með því verði, sem ákveðið er í nýja fasteignamatinu, en þó skuli ekki bundið við þetta, heldur megi landsnefndin, sem starfaði að þessu mati, hækka einstakar eignir, ef hún telur ástæðu til samræmisins vegna. Það eru víst þessir handlangarar, sem hv. alþm. var að tala um, en síðan segir: „Nú er eigandi lóðar óánægður með mat landsnefndarinnar, og getur hann þá kært yfir því til nefndarinnar, en úrskurði hennar um kæruatriði má skjóta til yfirnefndar, sem skipuð er fimm mönnum. Fjórir þeirra séu kosnir hlutfallskosningu í sameinuðu Alþingi, en sá fimmti skipaður af hæstarétti.“ Þessa menn, fjóra tilnefnda með hlutfallskosningu í sameinuðu Alþingi og þann fimmta skipaðan af hæstarétti, leyfir hv. þm. Vestm. sér að kalla handlangara fjármálaráðherra, sem séu settir til þess að falsa möt og hafa af mönnum ranglega fé. Það er ekkert leyndarmál, að fasteignamatið er mjög varlega sett, og ég hef engan heyrt halda því fram, að fasteignamatið væri þannig sett, að það væri ekki varlegt miðað við raunverulegt verðmæti eigna, fyrr en hv. þm. talaði um það hér áðan. Þá er þessi hv. þm. að tala um mat á verðbréfum, og er það byggt á algerum misskilningi, því að hér kemur ekkert verðbréfamat til greina, heldur er þetta þannig, að eignir félaganna eru metnar eftir vissum reglum, sem í lögunum eru, og síðan er eignunum skipt inn á stóreignaskattsframtöl einstaklinganna í réttu hlutfalli við eign þeirra í félögunum. Verðbréfin sjálf eru alls ekki skattlögð, heldur er eignum félaganna skipt upp á einstaklinga, til þess að það komi fram, hvað hver maður raunverulega á miklar eignir, til þess að hægt sé að mæla stóreignaskattinn eftir eign hvers um sig, og þetta er nákvæmlega sams konar ákvæði og var í lögunum, sem Sjálfstfl. átti þátt í að setja og státaði sem mest af um árið. Þá var hv. þm. að minnast á, að það væri alveg sérstaklega þunglega búið, skildist manni, að þeim, sem ættu skip og framleiðslutæki, í sambandi við þessa skattálagningu. Ég vil nú biðja hv. þm. að kynna sér ofur litið, hvernig þessu er háttað samkvæmt þessari stóreignaskattslöggjöf annars vegar og hins vegar þeirri löggjöf, sem Sjálfstfl. hefur nú um langa hríð státað mest af. Þá mun hann sannfærast um, að í þessari löggjöf er miklu varlegar farið í mati á skipum, flugvélum og sérstökum eignum, sem notaðar eru beint við útflutningsframleiðsluna, en var í hinni löggjöfinni. Þessi orð hv. þm. hljóta að byggjast á algerum misskilningi. Þessi ákvæði, sem hér er um að ræða, eru þannig, að frá vátryggingarverði fiskiskipa er dregin há prósenta, áður en skattur er lagður á, og það er gerður sérstakur frádráttur frá matsverði frystihúsa, sláturhúsa og annarra húseigna, sem notaðar eru sem vinnslustöðvar sjávarafurða og landbúnaðarafurða, áðum en eignirnar eru lagðar á við aðrar eignir til skattsins. Það eru þess vegna engin rök til fyrir þeim fullyrðingum hv. þm. Vestm., að hér hafi verið farið harkalega að, og allt þolir þetta fullkomlega samanburð við það, sem áður hefur átt sér stað. Þá sagði hv. þm., að hér væri svo harkalega að farið, að menn mundu verða eignalausir og atvinnurekstur mundi stórlega skerðast við þessa skattálagningu. Í sambandi við þessar fullyrðingar er fróðlegt að athuga, að það mun vera einhvers staðar á milli 1.000 og 2.000 millj., sem innheimt er árlega í sköttum, tollum og útsvörum og öllum slíkum gjöldum af Íslendingum, 1.000–2.000 millj., en hér er um að ræða 12–13 millj. árlega í stóreignaskatt ásamt vöxtum af því, sem útistandandi er á hverju ári. Ég hef átt þátt í því með sjálfstæðismönnum að leggja gífurlega stórar fjárhæðir á þjóðina, og ég hef aldrei orðið sérstaklega var við, að þeir væru hikandi eða vílsamir í þeim sökum, enda er sannleikurinn sá, að engir hafa gengið hér lengra í skattálögum og allra sízt í álögum beinna skatta, en einmitt sjálfstæðismenn. Þeirra fjmrh. átti þátt í því að setja hér þá hæstu skattstiga, sem nokkurn tíma hafa verið settir í lög. En það er dálítið merkilegt að athuga það og bera það saman við þetta, að þegar kemur að því að leggja þá fjárhæð, sem ég greindi, á þá menn í landinu, sem eiga eina milljón eða meira, og það með því að meta eignirnar á margan hátt með mikilli tilslökun, eins og ég greindi frá, þá fyrst, þegar að þessari skattlagningu kemur, virðast sjálfstæðismenn kenna sín og fara að tala um, að það muni vera hætt við, að þetta geti sett þjóðfélagið úr skorðum. Þá segir hv. þm. Vestm., að það hafi verið ætlunin að leggja á 80 millj., og lét liggja að því, að það hefði verið farið hálfgert aftan að mönnum, vegna þess að skatturinn reyndist meiri. Ég tók það mjög greinilega fram í umr. um þetta mál, að það væri ekki hægt að áætla fyrir fram, hvað skatturinn gæfi. Þess var enginn kostur. Það var heldur alls ekki mögulegt 1950, að áætla það. Menn nefndu ýmsar tölur þá, og menn nefndu tölur núna, sem menn vonuðust eftir að skatturinn gæfi, a. m. k. 80 millj. Nú hefðu menn áreiðanlega ekki farið að leggja ofan á skattinn, þótt hann hefði reynzt undir 80 millj. kr., og eins er það ekki venja í álagningu beinna skatta að draga frá, þótt eitthvað fari fram yfir það minnsta, sem menn hafa áætlað. Lögin um stóreignaskatt eru ekki um það að leggja á 80 millj. kr. Þau eru um að leggja skatt á eftir vissri reglu og eiga það algerlega á hættu, hvað út úr því kæmi, láta þar við sitja. Auk þess á skatturinn auðvitað eftir að lækka við kærur, eins og ég tók fram. Hv. þm. spurði, hve mikið af þessum skatti mundi verða borgað af útvegsmönnum og fyrirtækjum þeirra. Það veit ég ekki, og ég veit, að hv. þm. hefur alls ekki gert ráð fyrir, að ég mundi vita það hér fyrirvaralaust. Fjmrn. hefur enga skrá fengið um þessa skattálagningu. Þá spurði hv. þm., hversu mikið af skattinum frá 1950 væri óinnheimt. Þessari spurningu get ég vitaskuld alls ekki heldur svarað óundirbúið. Það má nærri geta, hvort ég muni hafa það í huga, hve mikið af skattinum frá 1950 muni vera óinnheimt. Og loks spurði hv. þm., hversu mikið sömu aðilar ættu nú að borga, sömu aðilar og þeir, sem borguðu 1950. Það mætti vera undarlegur maður, sem gæti svarað spurningu eins og þessari fyrirvaralaust. Slíkt mundi þurfa að rannsakast, ef menn vildu fá þeirri spurningu svarað. Þá minntist hv. þm. á, hvers vegna ekki hefði verið birt skrá yfir þennan skatt almenningi. Það stendur í tekjuskattslögunum, að birta skuli skrá um tekjuskatt almenningi. En í lögunum um stóreignaskatt frá 1950 var ekkert ákvæði um þetta, og þá var tekin ákvörðun um að birta ekki skrá um stóreignaskattinn, heldur tilkynna hverjum um sig, sem kæmi til greina, hvað hann ætti að borga. Þá leiddi af þessu, að þá fékk enginn aðgang að skattskránni. Hún var aðeins til afnota fyrir innheimtumennina. Það var ekki gert opinbert almenningi, hvað hver átti að greiða. Sami háttur hefur verið hafður á fram að þessu, að það hefur ekki enn verið lögð fram skrá almenningi til sýnis um álagningu stóreignaskattsins. En þessi krafa hv. þm. mun verða tekin til athugunar, hvort muni vera réttara að birta almenningi skrá yfir stóreignaskattsgreiðendurna. En það er sem sagt ekkert um það í lögunum, og þess vegna hefur það ekki verið gert fremur en 1950. Þá spurði hv. þm. að því, hvort ég vildi ganga inn á einhverjar breytingar á lögunum, og nefndi í því sambandi tvö eða þrjú atriði. Um það vil ég aðeins segja: Ég mun ekki gefa neinar yfirlýsingar um það nú við þessa umræðu, en það er sjálfsagt, að þetta mál fái skoðun í nefnd. En með því er ég ekki að gefa neitt undir fótinn um það, að breytingar komi til greina. En ég tel það aðeins réttara, að uppástungur um breytingar fái athugun í nefnd, áður en farið er að rökræða þær fram og aftur hér í deildinni eða gefa um þær yfirlýsingar.

Jóhann Jósefsson Hæstv. ráðh. hefur nú gert sínar athugasemdir við það, sem ég var að segja, og lítils háttar komið inn á nokkrar af þeim fyrirspurnum, sem ég gerði, og verð ég að segja, að það er á engan hátt ýtarlegt og kannske til of mikils mælzt, að hæstv. ráðh. muni eftir því öllu, sem ég óskaði að fá að vita. En að því er snertir eina fyrirspurnina, um birtinguna á stóreignaskattinum í því formi, að almenningur eigi aðgang að henni, þá taldi hæstv. ráðh., að það gæti vel komið til mála. Ég tel það líka mjög nauðsynlegt. Það er ýmislegt, sem gerir það að verkum, að þeim, sem fyrir barðinu á svona stóreignaskatti verða, hljóta að detta í hug efni og ástæður ýmissa annarra, sem fróðlegt væri að vita, hvort verða á sama hátt fyrir svipuhöggum skattinnheimtunnar og þeir. Fyrir nokkrum dögum las ég í einhverju blaði ritgerð eftir andlegan fóstra hæstv. fjmrh., Jónas Jónsson fyrrv. alþm. og ráðherra, og þar lætur hann þess getið um einn ákveðinn ráðherra, sem nú er í þessu landi, að hann muni hafa, ég man ekki, hvort það voru 300 þús. eða milli þrjú og fjögur hundruð þús. í árlegar tekjur, og tíundaði þær í liðum. Þegar svona upplýsingar koma fram, getur maður spurt sjálfan sig: Hve miklum stóreignaskatti verður þessi að svara? Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. rengi ekki þennan sinn andlega fósturföður 

Ætli það gildi ekki sama um mig og aðra?

En á hinn bóginn gæti maður ímyndað sér, að það gæti ekki verið stórmikill munur á tekjum þess hæstv ráðh., sem Jónas Jónsson skrifaði um, og tekjum hæstv. fjmrh., ef á þá pósta og bitlinga er litið, sem hvorum um sig hafa opinberlega fallið í skaut. Hæstv. ráðh. fann það að mínum málflutningi, að mér væri ekki málið nógu kunnugt, ég hefði ekki kynnt mér það nægilega og verið of stórorður í garð framkvæmdarvaldsins í þessu efni. Það er ýmislegt, sem maður hefur rekið sig á þessa daga. Þó að ég hafi ekki mikinn tíma afgangs frá mínum störfum til þess að kynna mér nákvæmlega allar þær krókaleiðir, sem farnar eru af ríkisvaldinu nú á dögum til þess að ná sér niðri á þegnunum á þennan hátt, sem gert hefur verið með stóreignaskattinum, þá er það ýmislegt, sem hefur komið á mínar fjörur af upplýsingum, sem ég tel standast gagnrýni og gerir það að verkum, að maður getur varla verið öllu mildari í dómum um herferð hæstv. fjmrh. að þessu sinni á hendur skattborgaranna í landinu, en ég var. Hæstv. ráðh. endurtók núna ræðu, sem ég heyrði hann halda fyrir nokkrum dögum í hv. Nd., þó að ég eigi þar ekki sæti, um harkalega skattheimtu af hálfu Sjálfstfl., sem Sjálfstfl. hafi gortað af. Hann sagði það nú ekki þá, en hann sagði núna, að hann hefði gortað af því. 1950, þegar lagður var á sá stóreignaskattur, sem hann er að vitna í og telur sjálfstæðismannalöggjöf, eignar hann þeim hana að öllu leyti, þá var hæstv. fjmrh. líka fjmrh., svo að hann bar ábyrgð sérstaklega á allri skattalöggjöf, sem þá var sett. Ég er ekkert að mæla mig eða aðra sjálfstæðismenn undan því, sem samþykktu till. hæstv. ráðh. í því efni undir „pressu" frá honum. En hann getur heldur ekki mælzt undan því, að hann sem fjmrh. bar höfuðábyrgðina á þeim frv. um skattalöggjöf, sem þá var sett, þó að það væru sjálfstæðismenn, sem stóðu að stjórninni með framsóknarmönnum þá. Svo sagði hann það um þennan yfirdómstól þarna í matinu, að ég hefði farið of hörðum orðum um svo mæta menn, sem væru kosnir af alþingi og útnefndir af hæstarétti. Ég átti nú ekki við þá sérstaklega, vegna þess að ég hygg, að það sé lítið til þeirra kasta komið af þessum málum enn þá. En það verða áreiðanlega miklar kærur og málaferli út af þessari skattalöggjöf, sem von er til. Og þeir, sem ég átti frekar við í hörðum orðum um álagningu skattsins, eru þeir, sem hæstv. ráðh. var svo móðgaður yfir að ég nefndi handlangara, það er nú ekki góð íslenzka, en við skulum segja verkfæri. - það eru þeir menn, sem eru frumverkfæri hæstv. ráðh. í því að meta eignirnar á þann hátt, að hægt sé að reikna út skattinn eins og raun hefur á orðið. Ég skal til að sýna fram á, hvað fram af manni getur gengið í þessu efni á sumum sviðum í því, sem gerzt hefur undir stjórn hæstv. fjmrh., geta þess, að ég veit um mann, sem fyrir 40 árum, þegar Eimskipafélag Íslands var stofnað, keypti hlutabréf upp á 750 kr. Það var í þann tíð, eins og allir vita, að Eimskipafélagið var reist á þjóðlegum grundveill og einingu hjá landsmönnum um að leggja fram af sínum eigin peningum hlutafé, og félagið hefur á engan hátt brugðizt vonum Íslendinga, heldur hefur bjargað þjóðinni á margan hátt frá fæðuskorti, a.m.k. í tveimur stórstyrjöldum. Í þetta félag, þetta uppáhaldsfélag landsins, lagði þessi maður í 750 kr. á sinni tíð. Þau bréf eru núna af starfsmönnum, svo að ég segi ekki handlöngurum hæstv. ráðh., metin á 77.304 kr., bréf, sem voru 750 kr. að nafnverði. Hæstv. ráðh. mun segja, að það sé langur tími, sem sé liðinn, og margt hafi breytzt, en það hefur ekki breytzt neitt hvað snertir arðinn af þessu hlutafé, því að þau eru þess vegna ekkert meira virði í dag, hvorki að frumverði né hvað arð snertir, því að það hefur verið skylt að opinberri tilhlutan, að Eimskip borgaði ekki nema 4%, og það er enn þá í gildi. Þar tel ég, að hið opinbera, ríkisvaldið og ef til vill Alþingi, eigi líka sinn þátt í, að arðgreiðsla af þessum hlutabréfum hefur haldizt í þessu sama lága formi. Nú þóknast ríkisvaldinu að segja við þennan mann: Hlutabréfin þín, 750 kr., metum við í dag á 77.304 kr., og nú skaltu gjalda í stóreignaskatt af þessum bréfum, fyrir utan allt annað náttúrlega, fyrir utan eignarskatt og útsvar og því um líkt, sem kemur til greina, 2.118 kr., sem er sem sagt þrefalt nafnverð hlutabréfa, sem ekki gefa af sér nema 4%. Þetta er eitt dæmið. Þau verða sennilega nokkuð mörg Eimskipafélagshlutabréfin í höndum einstakra manna, sem kalla á háan skatt eftir reglu hæstv. ráðh. Ég veit ekki, ég hef heyrt ýmsar tölur nefndar, en ég hef heyrt talað um fleiri tugi millj., sem Eimskipafélagið verði krafið um fyrir sams konar hlutafjáreign og hér er um að ræða, og ég skal ekki segja um það, hvort Eimskipafélagið rís undir því gjaldi öllu. En illt verk hefði það þótt á undanförnum árum, hver sem hefði lagt stein í götu þess félags á svipaðan hátt og ríkisvaldið virðist gera með þessari stóreignaskattsálagningu. Og þó að ég segði, að þetta væri falsaður grundvöllur, sem lagður væri til grundvallar með svona háu mati, þá tek ég það ekki aftur. Ég tek það ekki aftur. Það er falskur grundvöllur, að hlutabréf, sem eru 750 kr. að nafnverði og má ekki svara af nema 4%, séu allt í einu kölluð vera virði 77 þús. rúmlega og skattur lagður á eftir því. Ég hef náttúrlega hvorki þekkingu né aðstöðu til að fara út í öll einstök atriði, sem gætu hér komið til greina. Hæstv. ráðh, hefur bæði nóg efni fyrir hendi og hjálparsveina til þess að láta gera á allt annan veg, en einstakur þingmaður getur gert. Ég hef tilfært þetta dæmi með hlutabréf Eimskipafélagsins. Ég skal taka annað dæmi, sem mér er líka kunnugt um. Það er um fasteignamat. Ég veit um eiganda, sem er búinn að eiga sömu fasteignina í tugi ára. Gamla fasteignamatið var kringum 245 þús. Aðrar eignir hjá þessum eiganda eru ekki teljanlegar. Nettóeign hans hefur lækkað, frá því að stóreignaskatturinn var lagður á skv. lögum 1950, sem eðlilegt er, því að hann hefur staðið undir afgjöldum af honum. Stóreignaskattur lagður á hann fyrir utan félagsskil var árið 1950 ca. 170 þús. kr., svo að það er eðlilegt, að eigur hans hafi á þessu tímabili minnkað, þessa gjaldanda. En þegar hæstv. ráðh. nú kemur og leggur hendur á hann, þá voru það engar 170 þús., sem hann á að bæta við sig, nei, það eru 579 þús., sem hann á að borga eftir núverandi stóreignaskattslöggjöf hæstv. fjmrh. Hæstv. ráðh. heldur ekki, að þessi skattur geti gert mikið ónæði í framleiðslunni eða í atvinnulífinu. En ég ímynda mér, þegar um þennan fasteignaeiganda er að ræða, að hann eigi ekki annars úrkosti, en að láta selja fasteignina til að greiða skattinn. Nei, það er ekki alveg út í bláinn, sem ég sagði, að það væri a.m.k. sú tilhliðrun æskileg á þessum lögum, að frestur til greiðslu væri stórlengdur og vextir lækkaðir. Það er kunnugt, að varasjóður hlutafélaga er reiknaður sem eign hluthafa í félögum núna eftir mati hæstv. fjmrh. Varasjóður hlutafélaga er reiknaður sem eign hluthafa í félögunum, þegar metin er hlutafjáreign hans, þó að vitað sé, að varasjóðurinn er háður svo ströngum reglum skv. lögum, að ógerlegt er að greiða hann eða hluta af honum til hluthafanna nema greiða meginhluta upphæðarinnar í skatt til ríkisins. Það er boðorð, sem bæði mér og öðrum er löngu kunnugt með varasjóð, að það er ekki hægt að fá hann út strafflaust, þ.e.a.s.: hann fer mest í skatt til ríkisins, eins og er, ef hann er tekinn út. En þegar hæstv. núv. fjmrh. með sínum kommúnistabræðrum kemur til þess að heilsa upp á skattþegnana, þá er varasjóður í hlutafélögum reiknaður sem eign hluthafa í félögunum og vitaskuld vísvitandi til þess að geta hækkað á þá skattálagninguna. Eigi að skipta upp eignum í félögum, þegar félögum er slitið, eru allar eignir þeirra hluthafa skattskyldar - og var áður en þetta kom til greina - til ríkissjóðs á sama ári, eins og um tekjur væri að ræða. Hér virðist mér, að þurfi að breyta í lögunum því að reikna ekki varasjóð í félögum sem eign hluthafa. Það gerir mjög skakka útkomu hvað snertir skattgreiðanda, sem skrifaður er fyrir varasjóðnum, og er skatttekja, sem er byggð á fölskum forsendum. Rétt mat hluthafa á eign getur aldrei verið annað, en nafnverð hlutabréfanna, nema árlega sé greiddur hærri arður, en innlánsbankavextir eru í landinu. Ég vil nú bæta þeirri spurningu við til hæstv. ráðh., hvort honum finnist vera vit og sanngjarnt og lögspeki og rétt stjórnarfar í því, að 750 kr. hlutafjáreign, sem í meira en 40 ár hefur ekki verið greiddur af hærri ársarður en 4%, beinlínis vegna lagafyrirmæla, skuli nú metin hluthafa á 77.304 kr. og honum gert að greiða 2.118 kr. í skatt af þeirri eign, eða sem svarar þrefaldri eignaupphæðinni að nafnverði. Mér virtist hæstv. ráðh. vera fjarskalega ánægður með þessa sína löggjöf, og ég vil gjarnan gefa honum tækifæri til að láta í ljós sérstaka ánægju yfir þessari aðferð á skattheimtu. Hæstv. ráðh. sagði, að rétt væri að ræða ekki einstakar brtt. hér, heldur láta málið fara til nefnda, o.s.frv. Ég veit vel, að það er rétt regla og heyrir til, og ég vona þá, að hv. formaður fjhn. hraði ekki svo aðgerðum n., að ekki megi bera við að koma þar fram rökstuðningi á brtt. við lögin, sem eru nauðsynlegar. Ég hef enn eitt dálítið nærtækt dæmi um tillitssemi skattkrefjandans hvað snertir einstaka menn, þegar verið er að leggja skatt á stóreignir. Ég er sem stendur starfsmaður hjá samlagi til útflutnings á skreið, og þar er hver eyrir borgaður út til skreiðareiganda, þegar frá er dreginn allur almennur kostnaður, en í séreignasjóð er látinn lítill hluti, - ég held það sé 1/4% af viðskiptum hvers og eins, og þessi séreignasjóður var í árslokin 1955, - það var síðasti reikningur, sem fyrir lá, þegar ákvörðun var tekin um skatt á stóreignir, - þá var þessi séreignasjóður, sem samlagsmenn eiga, eftir bókum félagsins 540.825 kr. Nú er af handlöngurum, - ég freistast, hæstv. ráðh., til þess að nota þetta orð, - nú er þessi séreignasjóður margfaldaður, ekki með 5% og ekki með 10% og ekki með 20% og ekki með 100%, hann er margfaldaður með 554%, og meðlimum er gert að greiða skatt af þeirri eign. Þar með er því slegið föstu, að eign samlagsins, sem enga aðstöðu hefur til eignasöfnunar, sé 3 millj. kr. Það er ekkert nema þessi séreignasjóður, sem var 540 þús. í árslok 1955, en nú er skattkrefjandinn búinn að meta það upp í 3 millj. kr. Svo á að ganga á þá, sem þarna standa að frjálsum samtökum á afurðasölu og eru meðlimir samlagsins, og deila því á þá eftir viðskiptunum sennilega og láta þá greiða stóreignaskatt af því. Dæmi eru þess, að hlutabréf í félögum hafi verið margfölduð af sama starfsliði, sem hæstv. ráðh. var svo móðgaður yfir að ég kallaði handlangara, - það eru dæmi til þess, að hlutabréf í félögum hafi verið margfölduð með 5.000% og upp í 6.000%. Til hvers er þetta gert? Í hvers anda er þetta gert? Eftir hvers boði er þetta gert? Þetta hlýtur að vera gert skv. undirlagi eða a.m.k. í fullu samræmi við vilja hæstv. fjmrh. Ég held, að þó að ég hafi nefnt svo að segja stjarnfræðilegar margföldunartölur þarna, að það séu til dæmi, sem ég hef ekki liggjandi fyrir framan mig hér núna, að það séu til dæmi um enn þá grófari margföldun á þessu sviði. Svo segir hæstv. fjmrh. ósköp sakleysislega: Ja, ég hef ekkert gert í þessu annað, en er í lögunum, þar er það svona o.s.frv. - Já, það er í lögunum, en fjmrh. hefur staðið á bak við þessa löggjöf. Hún er gerð, eins og margt fleira í núverandi stjórnarsamstarfi, sérstaklega til að þóknast stærsta stjórnarflokknum, kommúnistunum. Þeir hafa látið opinberlega í ljós velþóknun á þessari löggjöf og þessum aðferðum. Slíkt er alveg í samræmi við það, þegar þeir sovétrússarnir fóru að eltast við bændastéttina hér á árunum, og því var vitaskuld ekki stefnt að almenningi, eins og hæstv. ráðh. mundi vilja segja um stóreignaskattinn, nei, það var að kúlökkunum, stórbændunum, sem aðgerðir þeirra beindust. En þegar fram í sótti, lenti sá skattur á miklu fleiri mönnum, á smábændum, sem jafnvel áttu ekki nema eina kú í fjósi. Hugtakið kúlakkar var teygt, átti fyrst að eiga við „auðvaldið“, en svo var hugtakið teygt yfir á allan almenning, eins og vill verða hjá of frekri skattheimtu, sem hæstv. ráðh. er svo vel kunnugt um. Ég sagði í upphafi, að þetta mundi líklega vera sá liðurinn í áætlun hæstv. ríkisstj., sem hefði náð til fullrar afgreiðslu í bili a. m. k, hjá stjórninni. Kommúnistarnir hafa látið í ljós ánægju sína og framsóknarforkólfarnir látið sína liðsmenn taka undir þann kommúnistíska söng í þessu efni. En mér er bara spurn: Getur þetta ekki endurtekið sig, alveg eins og þetta hefur endurtekið sig núna eftir sjö ár? Getur ekki risið upp þörfin enn þá og kröfurnar um það hjá kommúnistunum að ganga enn nær þessum mönnum, sem hafa verið dæmdir í tvenna stóreignaskatta með stuttu millibili? Það er almennt álitið hjá leikmönnum, - og ég tel mig til þeirra í þessum efnum, - að þessi skattheimta hæstv. ríkisstj: gangi í bága við stjórnarskrá landsins. Það getur verið, að svo verði að sverfa til þrautar, að leggja slíkt undir dómstóla, - ég skal ekkert um það segja, - en mér er kunnugt um, að það eru margir greindir menn, sem álíta, að svo sé. Þess vegna vildi ég enn þá ítreka við hæstv. ráðh., að reynt yrði að milda ákvæði þessara laga með skynsamlegum breytingum, svo að a.m.k. væri einhver von fyrir þá, sem undir þeim eiga að búa, að geta risið undir gjaldinu. Að því er snertir skattinn og hvað hann snertir aðalatvinnuveg landsins, sjávarútveginn og iðnaðinn í sambandi við hann, þá hygg ég, að fyrir liggi átakanleg dæmi um svo undarlegan útreikning á tekjum manna og eignum á því sviði, að það sé meinlaust orð, þó að þeir, sem fyrir því standa, séu kallaðir handlangarar, því að þeir þurfa ekki alltaf að vera hroðvirkir, þó að það séu handlangarar, sem vinna verk. Það er almennt álitið af velgreindum mönnum á þessu sviði, að hroðvirknin í vinnslu skattsins sé alveg framúrskarandi þrátt fyrir þá mörgu tugi manna, sem hæstv. ráðh. hafði á launum í allt haust við að remba útreikningunum af, sem þó ekki varð lokið svo snemma sem hann vildi, og þess vegna urðu bráðabirgðalögin um framlengingu að koma til greina. Ég er svo, þrátt fyrir það að ég hafi nefnt það sem dæmi, sem er alls ekki tæmandi á því sviði, sem ég hef, reiðubúinn að ræða við hæstv. ráðh. annaðhvort í áframhaldi núna við þessa 1. umr. eða við 2. umr., ef heilsan leyfir, um fleiri hliðar á þessu máli og einnig um aðrar hliðar á hans fjármálastjórn, sem er farin að ganga fram af fleirum, en mér. Ég heyrði það á honum, að honum þótti ég vera hér illa að því kominn að ræða um þetta mál. Það snertir fleiri en mig, og ég held, að hann verði, hæstv. ráðh., að sætta sig við það, á meðan ekki koma ákvæði um að binda fyrir munninn á þingmönnum, að maður láti sitt álit hér í ljós á Alþ. á þeim sviðum, sem Alþ. fær eða kemst að því að tala um fjármálin nú orðið.



Ég mun í annan tíma ræða almennt um fjármálin. Það er ekki laust við, að það sé dálítið einkennilegt, þegar þessi hv. þm. með forsögu sína í þeim efnum vill sérstaklega fara að ræða um þau málefni almennt. Ég skal sem sagt ekki fara út í það við þessa umr., en þau verða vafalaust tekin fyrir til umræðu síðar hér, og gefst þá tækifæri til þess. En fáein orð vildi ég segja út af því, sem hv. þm. Vestm. sagði um málið sjálft, sem fyrir liggur. Ég vil fyrst taka það fram, að ég gleymdi að benda á eitt mjög þýðingarmikið atriði, sem sýnir, hversu þessi skattur er lagður á af miklu meiri nærfærni, en sá skattur, sem hv. þm. Vestm. átti drjúgan þátt í að leggja á um árið, og það er, að nú er sparifé og yfirleitt öll eign í peningaverðmætum bókstaflega undanþegin skattinum, ofan á það, að mötin eru vægari yfirleitt, en þau voru þá. Hv. þm. sagði, að ég vildi eigna stóreignaskattslöggjöfina frá 1950 sjálfstæðismönnum einum að öllu leyti. Það sagði ég ekki. Hitt sagði ég, að sjálfstæðismenn hefðu ætíð síðan gortað af því, að þeir hefðu staðið fyrir því, að efnahagsmálin voru þá leyst á þann hátt, sem þau voru leyst, og þ. á m. með álagningu stóreignaskattsins. Ég sagði, að þeir hefðu gortað af þessu og að þeir hefðu sagt þjóðinni það síðan, að þetta hefði fyrst og fremst verið þeirra verk. Og hv. þm. hefur gott af því að vera minntur á þetta, vegna þess að hann talaði hér um þetta mál eins og stóreignaskattinum hefði þá verið skotið inn í efnahagstillögurnar vegna pressu frá Framsfl. En það sanna er, að stóreignaskatturinn var í þeim till., sem Sjálfstfl. lagði fram og gortaði sem mest af og hefur gortað sem mest af síðan. Ég held, að hv. þm. hefði átt að reyna að kynna sér ögn betur bæði málið sjálft og sögu þessara mála, áður en hann fór að halda hér eins konar eldhúsdag út af stóreignaskattinum. Hv. þm. dró nú dálítið úr hinum fólskulegu ummælum sínum um mötin, sem hann hafði í fyrri ræðu sinni, og sagði, að þegar hann hefði talað um fölsuð möt, ætti hann ekki við yfirmatsmenn fasteigna. En hvað getur hv. þm. þá verið að tala um fölsuð möt eða ranglát möt, þegar það er opið hverjum manni að áfrýja mötunum einmitt til þessara manna, sem hann vildi ekki kalla neinum ónöfnum eða þeirra niðurstöður falsaðar? Ef einhverjum finnst hann vera órétti beittur í mati af landsnefndinni, t.d. á fasteignum, ef hún hefur hækkað fasteignamatið, þá getur sá hinn sami leitað til þessara manna. Og ætli það sé ekki réttast fyrir þennan hv. þm. að bíða og sjá þá, hvað þeir gera, áður en hann fer fyrir fram að slá því föstu, að þeirra niðurstöður hljóti að vera fölsun og með öllu óréttmætar í garð þeirra, sem eiga að borga skattinn? Ætli það væri ekki ögn viðkunnanlegra fyrir þennan hv. þm. að biða eftir úrslitum í málum þeirra, sem kvarta, áður en hann fer að flytja slíka sleggjudóma hér á Alþ.? Þá talar hv. þm. enn um handlangara og fór svo að reyna að laga þetta í garð embættismannanna og kallaði þá frumverkfæri og loks verkfæri. Ég tel það alveg ótíndan dónaskap, að þingmaður skuli hér á hv. Alþ. leyfa sér að velja embættismönnum ríkisins þessi heiti í þeim tón, sem hv. þm. gerði. Það er gersamlega óviðeigandi og fyrir neðan virðingu þingmanna að ausa skömmum á fjarverandi embættismenn ríkisins fyrir það eitt að framkvæma þá löggjöf, sem Alþ. hefur sjálft sett, og fyrir að þræða bókstaflega þau ákvæði, sem í löggjöfinni eru. Hvað eiga mennirnir að gera annað en þetta? Ef á að deila á einhvern, þá á að deila á þá, sem settu lögin, en ekki embættismennina, sem eru að vinna sín skylduverk við að framkvæma þau, því að í löggjöfinni er tekið fram, eftir hvaða reglum skuli vinna. Það er tekið fram í löggjöfinni, eftir hvaða reglum skuli meta fasteignir og eftir hvaða reglum skuli meta skip, og embættismennirnir eru þar alveg bundnir af löggjöfinni. Ef þar er eitthvað óeðlilegt eða rangt, þá er það löggjafanum að kenna, en ekki þessum mönnum. Þá minntist hv. þm. á dæmi um það, sem hann kallaði skattlagningu á hlutabréf Eimskipafélagsins, og sagði, að 750 kr. bréf væri metið á 75 þús. kr.  Hv. þm. var að segja frá öðru dæmi, sem satt að segja var svo óljóst, að ég náði ekki tökum á, hvernig það var vaxið. Mér skildist það vera eitthvað um fasteign. En í lögunum eru alveg tiltekin ákvæði um fasteignir, og ég hef engan mann heyrt halda því fram, að þau ákvæði væru þannig, að það kæmi til greina, að nokkur fasteign væri metin umfram það, sem hím væri raunverulega verð. Þá minntist hv. þm. á innstæður, sem menn ættu í Skreiðarsamlaginu, og taldi fullkomna óhæfu, að þær væru taldar með eignum til stóreignaskatts. Ég skildi ekki þetta dæmi hv. þm. Mér skildist, að eignin væri talin sexfalt meira virði, en hún væri færð í bókum Skreiðarsamlagsins. Ef þetta er rétt hjá hv. þm., þá hlýtur það að stafa af því, að eignin er miklu lægra bókfærð, en hennar raunverulega verðmæti er. Það kom ekkert fram hjá hv. þm., hvaða eignir það eru, sem eru á bak við þessar tölur hjá Skreiðarsamlaginu, en ef það er skip eða ef það er fasteign eða eitthvað þess konar, þá sýnir þetta bara það, að eignin er miklu lægra færð í bókum Skreiðarsamlagsins, en verðmæti hennar raunverulega er samkvæmt reglum laganna, Hv. þm. minntist ekkert á, hvort þarna væri um fasteign að ræða eða hvaða eign þetta væri. En innstæða getur þetta alls ekki verið í lánsstofnunum, því að þá hefði auðvitað aldrei komið til mála annað, en hún væri talin með því verði, sem hún er bókuð. Þá talaði hv. þm. talsvert um þá ósvífni að margfalda, eins og hann kallaði það, hlutabréf í verði, og skattleggja þau þannig. Ég veit ekki, hvernig hv. þm. hefði viljað hafa þetta. Þetta er alveg eins og það var í fyrri löggjöfinni, og þá þótti hv. þm. þetta ágætt, þó að honum þyki það nú skakkt. En látum það vera. En hvernig hugsar þm. sér að farið sé að til að fá réttláta niðurstöðu? Við skulum hugsa okkur, að félag eigi það miklar eignir, að það eigi hlutaféð margfalt. Á þá bara að sleppa því að borga stóreignaskatt af því, sem er umfram nafnverð hlutabréfanna, eða hvað? Er það meining hv. þm.? Og hvaða sanngirni væri þá í því gagnvart öðrum, sem ættu að borga af öllum sínum eignum? Auðvitað er engin glóra í þessu. Þetta er alveg glórulaust. Til þess að fá nokkra sanngjarna niðurstöðu í þessu máli verður að meta allar eignir í landinu eftir sömu reglu og leggja saman þær eignir, sem hver einstaklingur á, hvar sem þær er að finna, þegar um stighækkandi álag er að ræða. Hitt væri herfilegt ranglæti, sem ég býst ekki við að nokkrum manni hafi dottið í hug nema þá hv. þm. Vestm. að gæti komið til mála, ef hv. þm. segir þetta þá ekki bara vegna þess, að hann er í hernaðarskapi í sambandi við þessa löggjöf yfirleitt og tínir því allt til, sem honum dettur í hug, án þess að íhuga það grandgæfilega. Ég trúi því ekki, að það geti verið meining hv. þm., að slíkt ranglæti væri viðhaft, að allar eignir hlutafélaga, sem væru umfram nafnverð hlutabréfa, hversu stórfelldar sem þær væru, skyldu vera skattfrjálsar og koma hvergi til greina við álagningu skattsins. Svo var hv. þm. að tala um, og gerðist skáldlegur nokkuð, að við værum með sovétmönnum á eins konar kúlakkaveiðum í sambandi við þessa skattálagningu. En það er ástæða til að benda á, hvað þetta er skoplegt, að hv. þm. skuli standa hér og halda þessa ræðu, því að þessi skattlagning er sams konar framkvæmd og Framsfl. og Sjálfstfl. stóðu að hér á árunum. Það þótti ágætt þá, en nú vill hv. þm. jafna þessu til ofsókna og ferlegra hryðjuverka. Sýnir þetta, hvað augnabliksbráðræði getur hlaupið með skynsama menn í gönur, að hv. þm. Vestm, skuli flytja mál sitt á þessa lund. Loks sagði hv. þm. Vestm., að það væri talsvert um það talað, að þessi skattur væri brot á stjórnarskránni, og ýmsir skynsamir menn létu sér það um munn fara. Það er alveg nákvæmlega eins og 1950. Þá töluðu þeir, sem áttu að borga skattinn, mjög um, að þetta væri brot á stjórnarskránni, og fluttu og fóru í mál, sem byggt var á þeirri skoðun. En skatturinn var að sjálfsögðu dæmdur löglegur, og mér dettur ekki í hug, að annað gildi um þennan, en þann.

Jóhann Jósefsson Hæstv. ráðh. sagðist ekki hafa skilið sumt, sem ég var að vitna í. Það má vel vera, að ég hafi ekki verið nógu ljós í skýringum á því eða þá ekki nógu fastmæltur. Mér virðist hann hafa skilið sumt, og jafnvel lagt meira upp úr því á öðrum sviðum. Skreiðarsamlagið nefndi ég af því, að mér er málið skylt. Ég var þar að skýra frá því, að séreignasjóður, - ég tók það fram áðan, og ég veit, að hæstv. ráðh. hlýtur að skilja það, séreignasjóður, sem hefði verið 540.825 kr. 31/12 1955, væri áætluð eign núna 3 millj. kr., og aðrar eignir, en séreignasjóðinn, er ekki hjá þessu fyrirtæki um að ræða. Samlagið hefur tvisvar sinnum, hvort árið eftir annað, - það er nú ekki nema eitthvað 5 eða 6 ára gamalt, - tvisvar sinnum verið úrskurðað skattfrjálst, af því að það á engar eignir. Þetta er ekkert annað en samlag manna, sem eru að selja vöru sína, og ég tel og við teljum allir, að það sé fráleit margföldun að gera félaginu 3 millj. kr. eign og skattleggja meðlimina eftir því, þar sem það er sannanlegt, að séreignasjóðurinn var 540 þús. á umræddu tímabili.

En í hvaða eignum stendur þetta?

Séreignasjóðurinn stendur vitaskuld í peningum, hann er í rekstri félagsins. Hann stendur sem sagt í peningum. Það er engar fasteignir þar um að ræða. Nú vona ég, að hæstv. ráðh. hafi skilið þetta atriði.

Ekki geta peningarnir verið sexfaldaðir í mati?

Ég hef það ekki eftir svo slæmum heimildum, að ég taki neinni leiðréttingu á því, en annars getur hæstv. ráðh, sennilega fengið fljótlega að vita hjá sínum þjónustubundnu öndum í þessum málum, á hvern hátt þeir eigna félaginu 3 millj. nú, sem ekki átti nema 540 þús. þetta ár, sem ég talaði um. Svo segist hann ekki heldur hafa skilið, þar sem ég tók til fasteign, sem mér er kunnugt um. Það hélt ég mig ekki hafa farið svo með, að það væri ekki auðskilið mál. Ég held, að ég hafi það plagg hérna enn þá. Ónafngreindur stóreignaskattsgreiðandi er búinn að eiga sömu fasteignina í tugi ára. Gamla fasteignamatið var um 245 þús. Aðrar eignir á skattgreiðandinn litlar. Nettóeign hans hefur lækkað, frá því að stóreignaskatturinn var lagður á skv. lögum frá 1950. Stóreignaskattur lagður á hann var árið 1950 170 þús., en er nú 579 þús. Ég ætla, að ég þurfi ekki að tyggja þetta meira ofan í hæstv. ráðh., hann hlýtur að skilja núna þetta dæmi, hvort sem hann metur það nokkurs eða ekki. Hæstv. ráðh. var sem fyrr, þegar við hann er mælt, - fyrir utan náttúrlega, að það sé skoplegt, að ég sé að tala um þessi mál, o.s.frv., eða ég eða aðrir þm., - en hann var inni á gömlu línunni „éttu hann sjálfur“, sem honum er svo ákaflega tamt í ræðum, og var að vitna í stóreignaskattinn frá 1950, sem Sjálfstfl. hefði borið ábyrgð á, að settur var á, með framsóknarmönnum. Ég hef ekki neitað því, að Sjálfstfl. stóð að þeirri löggjöf, sem á því ári var sett, gengislækkuninni og öðru, með framsóknarmönnum. Sá stóreignaskattur var sérstaklega settur á með tilliti til gengislækkunarinnar, var alveg sérstaklega liður í þeim athöfnum. Og um gengislækkunina vitum við báðir, hvernig háttað var, að hæstv. ráðh. og hans flokkur gekkst fyrir vantrausti á ríkisstj., sem Ólafur Thors veitti forstöðu. Sjálfstfl. vildi þá gengislækkun, og Framsfl. undir sömu forustu og hann er nú, hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh., gekkst fyrir vantrausti á Sjálfstfl. þá, sem var í minni hluta í þinginu, en framsóknarmenn settu á gengislækkun strax á eftir undir annarri stjórnarforustu, svo að heilindin í gengislækkunarmálinu voru ekki meiri þá, en endranær og ekki meiri, en raun bar vitni. Hann segir, að sjálfstæðismenn hafi iðulega gortað af þessari löggjöf. Sjálfstæðismenn hafa á máli hæstv. ráðh. gortað, þeir hafa sagt sem var, að þeir gengust þá fyrir því að halda áfram framleiðslunni í landinu, útgerðinni og öðru, með þeim ráðum, sem sett voru með gengislækkunarlögunum og öllu því, sem þeim fylgdi. En ef það á að fara að tala um það, hverjir gorti mest, þá held ég, að hæstv. ráðh. ætti að lita í eigin barm og sínar mörgu þingræður, sem eru þrungnar af gorti, og ekki hvað sízt þá yfirlýsingu, sem hann sjálfsagt hefur orðað sjálfur í nafni miðstjórnar flokksins og var lesin yfir öllum landslýð nú fyrir nokkrum dögum og var svo gortfúll, að það gekk fram af öllum, sem ég vissi um að hlustuðu á hana.

Það hafa nú verið sjálfstæðismenn.

Ja, það getur vel verið, að það hafi verið bæði þeir og aðrir. Hæstv. ráðh. veittist að minni fjármálastjórn hér og sagði, að það væru svo sem snöggir blettir á henni o.s.frv. Ég hef alltaf verið reiðubúinn að velja þær gerðir, sem fóru fram, þegar ég var fjmrh. Og hæstv. ráðh. sá fyrir því, að ef einhvern snöggan blett hefði verið að finna, sérstaklega áfellisdóma yfir mér, þá sá hann fyrir því, löngu eftir að ég hætti að vera starfandi í fjmrn., að ég var eltur á röndum af blaðakosti fjmrh. mánuðum saman, og einn af hans tryggustu fylgismönnum hér á þingi fór að taka mig fyrir í þinginu í fsp., löngu eftir að ég hafði látið af embætti, fsp., sem átti að vera mér til áfellis. Ég segi á hinn bóginn ekki, að mér hafi verið allt vel gefið í því efni. En ég held, að fjmrh., sem fékk annan eins keytuþvott og hann fékk í boði seðlabankastjórans fyrir fáum dögum, ætti ekki að vera að vitna í fjármálastjórn mína eða annarra, því að það hlýtur honum að vera minnisstætt um fjármála- og efnahagslífið í landinu, hvert þrifabað sá hái herra, seðlabankastjórinn, sá sig neyddan til að veita ráðh. á eftir mat og drykk.



Ég skal ekki fara langt út í þetta mál, vegna þess að hv. þm. Vestm. (JJós) er nú búinn með sinn ræðutíma. Hann var að tala um, að það hefði verið ýmislegt ekki fagurt, sem seðlabankastjóri hefði haft að segja um fjármálaástandið í landinu nú fyrir skömmu, og viðhafði um það nokkur frekar óþingleg orð. Ég held, að ég hafi á undanförnum mánuðum ekki farið neitt dult með skoðun mína á því, hvernig ástatt væri í fjárhagsmálum landsins, og megi finna því örugg vitni í umræðum einmitt á þessu þingi, að það hef ég gert. Mun ég ekki hafa neitt vægar að orði kveðið í því, sem ég hef greint frá um þau efni, en gert var í þessari ræðu, sem hv. þm. Vestm. getur um. Ég hef yfirleitt ekki lagt það í vana minn að halda nokkru leyndu fyrir hv. Alþingi eða öðrum um ástand fjármála eða þeirra þátta úr ríkis- eða þjóðarbúskapnum, sem mér hefur verið falið að sjá um. Ég mun ekki gera það heldur framvegis, en segja hreinskilnislega, hvernig ástatt er, og ég mun ekki taka illa upp fyrir neinum manni, þó að hann geri hið sama. Hv. þm. talaði nú um starfsmennina sem þjónustubundna anda, og er það mikil framför frá því, sem hefur áður verið í þessum umr. Má sæmilega við það atriði una. Hann sagði, að séreignasjóður Skreiðarsamlagsins, sem væri 500 þús. kr. eða eitthvað rúmlega það í bókunum, hefði verið metinn á 3 millj. kr., enda þótt sjóðurinn stæði ekki í neinum fasteignum eða slíkum eignum, heldur í venjulegu rekstrarfé, innstæðum og slíku. Þetta getur ómögulega staðizt. Þetta hlýtur að vera einhver misskilningur, því að engum getur dottið í hug, að peningaverðmæti hafi verið sexfölduð í mati, því að á þeim fer ekkert mat fram. Á hinn bóginn gat þetta kannske staðizt, ef hér hefði verið um fasteignir að ræða, sem hefðu verið sérstaklega lágt bókaðar, eða aðrar eignir. Þetta ber vitaskuld að athuga, eins og hv. þm. tók fram, og leiðrétta misskilning, ef um hann er að ræða. Þá er það dæmið um manninn, sem átti húsið, sem var að gömlu fasteignamati 245 þús. kr., en á nú að greiða, eftir því sem hv. þm. segir, 579 þús. kr. í stóreignaskatt. Það liggur ekkert fyrir um, hve miklar eignir hann á aðrar, auk þess sem það hlýtur þá að vera þannig, að þessi eign hafi verið metin það hátt í nýja fasteignamatinu, að þessi stóreignaskattur grundvallist að einhverju leyti á því. Trúnaðarmenn eiga að gæta þess, að eignin sé ekki ofmetin til móts við aðrar, og ef þetta er lóð, sem hefur verið hækkuð, vegna þess að hún hafi verið talin vaxa í verði á undanförnum árum, þá er hægt að áfrýja matinu á lóðinni til yfirnefndarinnar, sem gert er ráð fyrir í lögunum. En þá liggur engin niðurstaða um þetta fyrir, fyrr en niðurstaðan af þeirri áfrýjun hefur komið fram. Ég var að segja áðan, að sjálfstæðismenn hefðu gortað af till. sínum í efnahagsmálunum 1950. Ég held, að það sé ekki ofsagt. Hv. þm. sagði, að ég væri líka nokkuð grobbinn, og það má náttúrlega vel vera, að við séum allir dálítið grobbnir, drögum fram það, sem okkur þykir við hafa vel gert. Ég get látið það liggja á milli hluta. Hv. þm. var að kvarta yfir því, að hann hefði verið skammaður fyrir fjármálastjórn sína, löngu eftir að hann var hættur að vera fjmrh. Það er nú víst ekki nema það, sem við verðum að þola, bæði hann og ég og aðrir, að vera skammaðir fyrir það, sem við höfum gert, löngu eftir að það er skeð. Ég sé enga ástæðu til þess, að við séum nokkuð að kvarta yfir því.