Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[18:18] Virðulegi forseti. Það mál sem hér verður til umfjöllunar, breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, er afgreiðsla af hálfu Alþingis sem nauðsynleg er til að hægt sé að staðfesta búvörusamninginn sem gerður var á milli stjórnvalda og bænda ekki alls fyrir löngu. Til að það sé hægt þarf að fara fram á Alþingi afgreiðsla fjárlaga þ.e. afgreiðsla greiðsluheimilda. Við höfum ekki enn tekið afstöðu til þessara mála. Lagt er til að gera breytingar á lögunum sem munu hafa áhrif á búvörusamninginn. Mér hafa hins vegar borist fregnir um að nú þegar sé farið að ráðstafa fé úr ríkissjóði án heimilda til að uppfylla samning sem hefur ekki verið staðfestur enda er Alþingi ekki búið að afgreiða þau mál sem það þarf að afgreiða. Mér er tjáð að þegar sé búið að greiða úr ríkissjóði án heimilda 30 millj. kr. vegna söluátaks á lambakjöti í samræmi við ákvæði búvörusamnings sem hefur ekki verið staðfestur og mér er tjáð að Framleiðsluráð landbúnaðarins sé þegar búið að gera samninga um slátrun á 30.000 sauðkindum sem hefur farið fram með fyrirvara um samþykki Alþingis. 

[18:21] Hæstv. forseti. Það er spurning hvað hægt er að svara efnislega af spurningum hv. þm. þannig að það falli aðeins undir þau ákvæði sem hér er verið að ræða, þ.e. athugasemdir um störf þingsins. Það er vissulega rétt eins og hv. þm. bendir á að búvörusamningurinn, sem hefur verið til umræðu að undanförnu í tengslum við það frv. sem hv. landbn. Alþingis hefur verið að fjalla um, er undirritaður með fyrirvara af hálfu ríkisstjórnarinnar vegna nauðsynlegra lagabreytinga. Ég hygg að mörg fordæmi séu fyrir samningum sem stjórnvöld eða ríkisstjórn gerir fyrir hönd stjórnvalda og þá auðvitað þingmeirihluta um samninga við aðila utan þingsins svo sem varðandi aðila vinnumarkaðarins og má sjálfsagt flokka þennan samning sem hér var gerður með þessum fyrirvara í þann sama flokk. Ríkisstjórnin hlýtur líka um leið að taka ábyrgð á því að þau lagafrumvörp sem þarf til fari í gegnum þingið með þingmeirihluta til þess að framkvæmd samningsins geti verið eðlileg. Ég veit ekki betur en að svo hafi verið gert og fullyrði að það sé gert þegar frv. er lagt fram sem stjfrv. Við vitum, og það kemur sjálfsagt til umræðu aftur síðar í dag, að smávægilegar breytingar eru gerðar á frv. sem hafa áhrif á efnisatriði samningsins. Þá verður auðvitað að fjalla um það aftur við samningsaðilana. Varðandi 30 millj. án lagaheimildar til markaðssetningar kjöts er vitað að hluti af samningnum var að markaðssetja ákveðið magn kindakjöts á þessu hausti með yfirlýsingu fjmrh. um að hann mundi flytja brtt. við fjáraukalög um að auka fjármuni til þessarar aðgerðar og var hún framkvæmd með tilliti til þess. Hvað varðar samninga sem Framleiðsluráð hefur gert með fyrirvara um samþykki Alþingis býst ég við að erfitt verði að vekja upp kindur sem þegar hefur verið slátrað en ef það færi svo að ákvæði samningsins næðu ekki fram að ganga vegna þess að Alþingi gerði svo róttækar breytingar á lögunum gæti það hugsanlega skapað einhverja fébótabyrgð opinberra aðila gagnvart þeim samningum sem Framleiðsluráð hefur fyrir hönd landbrh. gert en ég treysti því að svo verði ekki.

[18:24] Herra forseti. Ég áttaði mig ekki alveg á því hvað hv. þm. meinti með því að fénu væri slátrað með fyrirvara um samþykki Alþingis. Ég hélt satt að segja að hann sem fyrrv. yfirmaður Hollustuverndar ríkisins vissi að þau mál heyrðu undir þá ágætu stofnun, Hollustuvernd ríkisins, eftirlit með sláturafurðum.  Ég vil í annan stað segja að það er svolítið skrýtið að heyra hv. þm. Sighvat Björgvinsson standa upp og óskapast yfir búvörusamningnum sem felur í sér mun minni kvaðir á ríkissjóð en sá búvörusamningur gerði sem ég tók við þegar ég var landbrh. vorið 1991 og var það þó svo að í fjárlögum fyrir það ár var ekki gert ráð fyrir þeim útgjöldum sem þeim samningi fylgdi. Það sýnir glögglega að hv. þm. meinar lítið með þeim athugasemdum sem hann kom fram með hér áðan og var einungis uppfinning til þess að reyna að draga að sér athygli og tefja störf Alþingis.

[18:25] Herra forseti. Þessi síðasta ræða var þannig að það er svolítið snúið að koma henni inn í þennan ramma og ég hef ekki annan kost en að nota það tækifæri að leiðrétta það sem hæstv. samgrh. segir að vorið 1991 hafi ekki staðið fullnægjandi heimildir til að hefja framkvæmd þess búvörusamnings sem þá hafði verið gerður. Þetta er rangt eins og fleira sem hæstv. samgrh. því miður ruglar með. Staðreyndin er sú að samtímis því að samningurinn var kynntur á Alþingi var aflað nauðsynlegra heimilda til að hefja framkvæmd samningsins í lánsfjáraukalögum sem þá voru lögð fyrir þingið. Strax á því vori áður en gengið var til samninga og þing fór heim stóðu fullnægjandi lagaheimildir til að hefja framkvæmd samningsins og það þing sem þá sat veitti þær.

[18:27] Virðulegi forseti. Hvað kom þessi umræða því máli við sem er til umfjöllunar? Byrjað var að framkvæma umræddan búvörusamning m.a. með greiðslum úr ríkissjóði áður en fjárveitingavaldið og Alþingi hefur fjallað um hann og staðfest þau atriði sem fjárveitingarvaldið og Alþingi töldu sig þurfa að staðfesta til að hægt sé að taka umræddan samning til framkvæmda. Hæstv. landbrh. hefur viðurkennt að nú þegar sé búið að greiða úr ríkissjóði án heimilda að því er mér er sagt 30 millj. kr. vegna markaðssóknar og hann hefur líka viðurkennt að Framleiðsluráð landbúnaðarins sé væntanlega þegar búið að semja við bændur um slátrun 30.000 fjár með þeim fyrirvara að Alþingi samþykki þær greiðslur sem Alþingi hefur ekki enn fjallað um. Ég held að menn hljóti að sjá hvað slíkur samningur hefur í för með sér því ef Alþingi ekki samþykkir þær greiðslur er búið að binda ríkissjóð engu að síður til að greiða skaðabætur vegna þeirra samninga. Ég er að vekja athygli á því, virðulegi forseti, að áður en löggjafarsamkundunni og fjárveitingavaldinu gefst tækifæri til að fjalla um þá þætti þessa samkomulags sem verða ekki framkvæmdir nema með samþykkt Alþingis er byrjað að greiða úr sameiginlegum sjóði landsmanna og veita ábyrgðir sem sameiginlegur sjóður landsmanna stendur undir sem þessi stofnun hefur aldrei samþykkt. Með því hefur framkvæmdarvaldið bakað íslenskum skattborgurum skaðabótaskyldu, t.d. ef svo færi að þær breytingar sem á að gera á upphaflegu frv. við 2. umr. verða til þess að gagnaðilinn telur sig ekki lengur vera bundinn af samningnum. Engu að síður er búið að binda ríkissjóði skaðabótabagga vegna lógunar 30.000 sauðfjár sem hefur farið fram samkvæmt samningi við opinbert stjórnvald með fyrirvara um samþykki þessarar stofnunar.

[18:29] Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Sighvati Björgvinssyni að nauðsynlegt er að hæstv. landbrh. og reyndar einnig hæstv. fjmrh. geri þinginu grein fyrir því hver er staða búvörusamningsins áður en umræðan hefst. Ástæðan er m.a. sú að hér liggur á borðum þskj. 254, brtt. frá meiri hluta landbn. í 12 liðum upp á rúmar þrjár blaðsíður þar sem meiri hluti landbn. leggur til breytingar á formlegum samningi sem fjmrh. og landbrh. hafa undirritað. Þar með er ljóst að gagnaðilum þeirrar samningsgerðar er heimilt að gera samninginn marklausan. Stjórnarmeirihlutinn leggur til með afgreiðslunni að samningurinn sé gerður marklaus og það er væntanlega landbrh. og fjmrh. sem hafa gefið heimild fyrir því að meiri hlutinn í landbn. standi þannig að málinu nema landbrh. upplýsi annað. Svo bætist við að hæstv. landbrh. viðurkennir að það sé með samþykki hans búið að skapa stórfellda skaðabótaskyldu á ríkisvaldið með því að heimila slátrun á 30.000 fjár án þess að fyrir liggi samþykkt Alþingis. Það er fullkomlega óheimilt fyrir ráðherra að stofna til þannig skaðabótaskyldu heimildarlaust af hálfu Alþingis. Satt að segja skil ég ekki hvernig hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. ætla að verja þessa málsmeðferð. Nauðsynlegt er að það komi skýrt fram áður en við í þingsalnum eigum að fara að taka þátt í umræðu um þær breytingartillögur um samninginn sjálfan.

[18:31] Herra forseti. Ég vil taka það fram varðandi heimild til þess að greiða út 30 millj. vegna markaðsátaksins að fjárlagabeiðnin, eða beiðnin inn á fjáraukalög, hefur verið kynnt og rædd í fjárln. þótt hún hafi ekki verið afgreidd þaðan og var síðast í morgun rædd í fjárln. Það er vissulega slæmt að fjárln. standi fyrir gerðum hlutum varðandi útgjöld ríkisins og það þarf vissulega að bæta. Hins vegar finnst mér upphlaup hv. 4. þm. Vestf. út af þessum 30 millj. dálítið skondið í ljósi þeirrar vinnu sem við höfum verið að framkvæma undanfarið. Hér er t.d. heilbr.- og trn. með fjárbeiðni í fjáraukalögum upp á 2,3 milljarða kr. Lagt er til að fjárheimildir heilbr.- og trmrn. verði auknar um þessa upphæð. Ætli það hafi ekki eitthvað af þessu fé verið greitt út, jafnvel meðan hv. 4. þm. Vestf. var heilbr.- og trmrh. 

[18:34] Hæstv. forseti. Ég heyrði ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, 8. þm. Reykn., og hef heyrt óminn af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um væntanlega 2. umr. um búvörulög sem á að fara fram á eftir og menn hafa ekki þolinmæði til þess að bíða þeirrar umræðu. Ég á því að venjast að alþingismenn séu ekki góðir hlustendur, en að þeir séu ekki heldur lengur læsir kemur mér á óvart. Hér er verið að efast um að landbn. megi leggja það til sem hún gerir. Hún gerir breytingartillögur við búvörusamninginn sem ganga inn í hann. En ef við lítum á þetta, hefur nefndin farið vel yfir málið og kallað marga á fund. Síðast kallaði hún til hinn aðilann að samningnum, Bændasamtökin, sem áttu alla tíð von á hugsanlegum breytingum þar sem skrifað var undir með fyrirvara af hálfu Alþingis. Í nefndaráliti segir, með leyfi forseta, að Ari Teitsson, formaður Bændasamtakanna, hafi lýst því yfir við landbn. að með hliðsjón af framangreindum breytingartillögum muni hann leggja til að stjórn Bændasamtakanna og búnaðarþing samþykki þær breytingar sem gera þarf á samningi um framleiðslu sauðfjárafurða vegna þeirra tillagna um breytingar á búvörulögum sem meiri hlutinn kynnti á fundi nefndarinnar 29. nóvember eða í dag. Öllum var ljóst að Alþingi er ekki bundið af þeim samningi sem búið er að gera. Ríkisstjórnin er bundin af honum og ég held að hér sé um breytingartillögur að ræða sem gerir samninginn betri og framkvæmanlegri og í meiri sátt við alla aðila um málið. Best væri, hæstv. forseti, að ræða málið sem fyrst.

[18:36] Virðulegi forseti. Það sem hér er að gerast er það að fjmrh. og landbrh. hafa undirritað samning. Sá samningur var síðan samþykktur formlega af búnaðarþingi. Nú er meiri hluti landbn. að taka sér fyrir hendur að breyta samningnum, breyta undirrituðum samningi. Þótt einn maður, formaður Bændasamtakanna, hafi lýst því yfir að hann muni beita sér fyrir því að sú gerð verði samþykkt, þá er það satt að segja, hv. þm., ekkert innlegg í málið vegna þess að meiri hluti landbn. er að sanna það hér að sá gerningur landbrh. og fjmrh. að beita sér fyrir því að samningurinn sé samþykktur hefur ekkert gildi. Meiri hluti landbn. er að breyta samningnum hér þrátt fyrir það að þeir sem undirrituðu hann beiti sér fyrir því að hann sé samþykktur. Landbn. hefur hafnað þeirri tillögu landbrh. og fjmrh., það er það sem hér er að gerast. Meiri hluti landbn. er að leggja til að þingið hafni þeirri tillögu hæstv. fjmrh. og landbrh. að staðfesta þann samning sem þeir gerðu.

Örlítið breyttan.

Þess vegna er engin trygging fyrir því að búnaðarþing samþykki síðan samninginn eins og hann kemur héðan frá þinginu. Það sem hér er verið að leggja til í fyrsta sinn er að hefja samningaviðræður Alþingis og búnaðarþings. Og það er þess vegna sem ég vildi einnig fá svör hæstv. fjmrh. áður en umræðan hæfist. Ég minnist þess ekki að það hafi fyrr gerst að Alþingi hafi farið að breyta með þeim hætti sem hér á að gera samningi sem fjmrh. og landbrh. hafa undirritað og stofnað til skaðabótaskyldu í þjóðfélaginu fyrir hönd ríkisvaldsins í trausti þess að Alþingi samþykki samninginn óbreyttan.

[18:40] Forseti vill geta þess í upphafi umræðunnar að gert er ráð fyrir að fundur standi til miðnættis ef þörf er á. Forseti hefur rætt við formenn þingflokka og um það er samkomulag. Markmiðið er að ljúka umfjöllun og afgreiðslu þessa máls á morgun og forseti minnir á að fundur getur helst ekki staðið mjög lengi dags á morgun og biður hv. þm. að taka tillit til þessa. Umræðutími er vissulega ekki takmarkaður í 2. umr. en forseti bendir á að fyrir góða ræðumenn sem allir þingmenn eru náttúrlega, er hægt að koma sínum skoðunum á framfæri í meitluðu máli á svo sem 15--20 mínútum. Það er mat forseta.

[18:41] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum við frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99 8. september 1993, með síðari breytingum. Ég mæli fyrir meirihlutaáliti landbn. en meiri hlutann skipa auk frsm. hv. þm. Egill Jónsson, Guðjón Guðmundsson, Hjálmar Jónsson, Magnús Stefánsson og Árni M. Mathiesen. Hér liggur enn fremur fyrir nefndarálit sem sömu þingmenn undirrita varðandi þessar breytingartillögur. Ég vil í upphafi máls míns þakka samstarfið í landbn. sérstaklega. Það hefur vissulega verið mikil vinna og ströng en hún hefur verið málefnaleg og fullur vilji allra nefndarmanna að koma að málinu með málefnalegum hætti og þeir hafa auðvitað viljað sjá þar ýmsar breytingar. Stjórnarandstaðan vildi sjá nýjan búvörusamning. Menn vildu sjá betri ákvæði til að framkvæma þennan samning o.s.frv. En ég þakka þá málefnalegu umræðu sem þar fór fram og skoðanaskipti. Ég vil í upphafi lýsa því yfir að ég er mjög sáttur við þá niðurstöðu sem meiri hluti landbn. komst að og þær brtt. sem hún leggur til við frv. Ég vil þó kannski fyrst minna á að margar þeirra breytinga sem hér eru lagðar til við þetta frv. eru tæknilegs eðlis og snúa að orðinni stjórnarskrárbreytingu. Enn fremur komst meiri hlutinn að samkomulagi um breytingar sem að vísu brjóta í bága við samninginn, samning ríkisstjórnar og Bændasamtaka, eins og hér hefur komið fram. Annað atriðið er að risið hefur upp tilfinningamál út af 70 ára reglu sem hefur verið svo umdeild, bæði meðal bænda og þingmanna, að menn treysta sér ekki að ganga þá leið að skerða sérstaklega eða hætta að greiða beingreiðslur sérstaklega til örlítils hóps manna sem engar leiðir eiga aðrar. Komið hefur fram að þarna er ekki um mjög stóran hóp að ræða sem yrði að láta beingreiðslur sínar af hendi ef þetta ákvæði næði fram að ganga. Margir aðrir eiga þar aðra leið en þar á ég við yngri maka, börn o.s.frv. Þetta er annað atriðið sem snýr að samningnum. Hitt atriðið snýr að viðbótarskerðingu þar sem heimilað er að innheimta 3% verðskerðingargjald af framleiðslu 1996 og 1997 og 2% gjald af úrvinnslu- og heildsölukostnaði kindakjöts sem ætlað er til sölu á innlendum markaði. Verja skal þessum peningum til markaðsaðgerða til að tryggja jafnvægi á birgðum þegar verðlagning verður frjáls. Í sama tilgangi skal verja fé sem veitt er til uppkaupa greiðslumarks skv. 5. gr. samningsins, þ.e. ef það nýtist ekki í þeim tilgangi. Það eru verulegir fjármunir sem á að verja til uppkaupa á beingreiðslumarki en ef þeir nýtast ekki í það má nýta þá til markaðs- og birgðaafsetningar. Á fundum nefndarinnar og í nefndinni sjálfri kom fram að menn óttuðust mjög birgðastöðuna, ekki síst þegar frelsið kemur til. Síðan er ákvæði um verðtryggingu. Lagt er til að það verði fellt út úr frv. enda standi samningurinn. Það er skýrt kveðið á um að allar upphæðir í samningnum séu miðaðar við verðlag 1. okt. sl. og taki breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs eins og segir í lið 6.3 í samningi um greiðslutilhögun. Því má bæta við að það er stefnan að nema úr lögum allar slíkar bindingar hvað þessi tvö fyrrgreindu atriði varðar sem brjóta í bága við búvörusamninginn og menn hafa þegar rætt þetta. Samningsaðilar gerðu fyrirvara um samþykki Alþingis og búnaðarþings sem segir að það gat gerst að annar hvor aðili vildi breytingu á einhverju tilteknu atriði. Ég vil geta þess að á fund nefndarinnar í hádeginu í dag kom Eiríkur Tómasson lögmaður og hann sagði á þá leið að Alþingi gæti sett ákvæði inn sem stönguðust á við samninginn. Hins vegar geti bændasamtökin sagst óbundin af samningnum ef þau meta svo en ég hef enga trú á því og mun greina frekar frá því áliti sem formaður bændasamtakanna hefur sagt. Enn fremur sagði Eiríkur Tómasson: ,,Ríkisstjórnin er auðvitað bundin af samningnum en Alþingi er óbundið og getur auðvitað gert sínar breytingar enda með fyrirvara.`` Út af þessari umræðu og þeim breytingum sem hér eru lagðar til vil ég fara yfir álit sem gert var í maímánuði 1991. Þá fór landbrn. þess á leit við embætti ríkislögmanns, en því gegndi þá Gunnlaugur Claessen hæstaréttardómari, að embættið gæfi álitsgerð um lagalegan grundvöll nýgerðs búvörusamnings þá eða eldri búvörusamnings. Af því tilefni tók ríkislögmaður saman minnispunkta og þar kom m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Samningurinn var gerður samkvæmt heimild í lögum nr. 46/1985, þá eldri búvörulögum, og af réttu og bæru stjórnvaldi. Í samningnum er m.a. kveðið á um útgjöld og aðgerðir sem ekki rúmast innan heimilda sem kveðið á um í þeim lögum. Hann er reistur á þeirri forsendu að Alþingi samþykki þau útgjöld og veiti þeim þáttum samningsins sem svo stendur á um lagastoð. Af hálfu ríkisins var samningurinn því gerður með fyrirvara um að Alþingi samþykki nauðsynlegar lagabreytingar. Landbrh. tókst ekki á herðar ábyrgð á og getur ekki ábyrgst samkvæmt stjórnskipunarlögum að Alþingi samþykkti þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru til að unnt sé að framkvæma samninginn samkvæmt efni sínu. Að því leyti til er skuldbindandi gildi þeirra efnisatriða samningsins sem svo stendur á um háð því að forsendur um lagabreytingar gangi eftir.`` Þetta vil ég ekki síst segja vegna ræðu hv. 8. þm. Reykn. áðan. Enn fremur þetta: ,,Með gerð og undirritun samningsins hefur landbrh. hins vegar tekist á herðar þær skyldur að bera upp á Alþingi frv. um lagabreytingar sem nauðsynlegar eru til að unnt sé að efna hann og beita sér fyrir að nauðsynlegar fjárveitingar fáist. Á landbrh. hvílir því sú embættisskylda að gera það sem í hans valdi stendur til að taka málið upp á Alþingi með þeim hætti sem að framan greinir. Ríkisstjórnarskipti breyta þar engu um.`` Í mínum huga er þetta ljóst. Áður en ég hleyp aðeins yfir breytingartillögur og nefndarálit vil ég segja að í búvörusamningnum er fólgin ákveðin framtíðarsýn en það veltur mest á hvernig tekst til með framkvæmd samningsins. Það er ljóst að meginmarkmiðin eru að auka hagkvæmni og samkeppnisstöðu sauðfjárframleiðslu til hagsbóta fyrir sauðfjárbændur og neytendur. Ég er í engum vafa að þessum samningi mun fylgja heilmikil hagræðing, ekki síst í millistigi sem mun gera það að verkum að neytendur munu hagnast á samningnum. Hann mun enn fremur verða til þess að treysta sauðfjárræktina í sessi og vonandi tekjugrundvöll sauðfjárbænda. Í honum er fólgin frjáls verðlagning í áföngum. Framleiðslustýring er aflögð. Stuðningur er ekki eins háður framleiðslu og áður var. Lögð er áhersla á umhverfismál og atvinnuþróun, önnur verkefni sem bændur geta tekist á hendur þannig að ég tel að hér sé um tiltölulega góðan samning að ræða sem veltur auðvitað á hvernig framkvæmdin tekst til. Ef litið er á nefndarálitið geta hv. þm. séð að æðimargir hafa komið á fund nefndarinnar, sagt álit sitt á samningnum eða sent inn skrifleg erindi. Margar breytingartillögurnar eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis og þess vegna er ástæðulaust að fara ofan í þær sérstaklega. Í nefndarálitinu er í fyrsta lagi lögð til breyting á 4. gr. frv. Þar er lagt til að felld verði brott tilvísun með bókun í samningi sem gerður er á grundvelli a-liðar 30. gr. laganna. Í öðru lagi er lagt til að kveðið verði á um að innheimt skuli verðskerðingargjald af kindakjöti í 5. gr. frv. en það ákvæði breytir 21. gr. laganna og að gjaldið skuli nema 3% af úrvinnslu- og heildsölukostnaði kindakjöts. Þetta snýr að 3. lið brtt. og er í rauninni lagaskýringarákvæði.

Hvaða breytingatillögur eru lagatæknilegar? Getur þingmaðurinn farið yfir það?

Eins og ég hef sagt fyrr út frá stjórnarskrárbreytingu sem við gerðum í þinginu í vor urðum við að taka inn í lögin ýmsa gjaldaliði, framsalsatriði af skattlagningu eru ekki heimil þannig að víða kemur: ,,Skal ráðherra ákveða`` o.s.frv. Í 3. lið stendur: ,,Af öllu kindakjöti, sem fer til útflutnings, skal innheimta af verði til framleiðenda sérstakt gjald, 30 kr. á kg, vegna útflutningsuppgjörs. Gjaldi þessu skal varið til að jafna eftir föngum skilaverð fyrir kindakjöt sem flutt er úr landi, lítið unnið eða óunnið, þó þannig að tekið sé mið af gæða- og vöruflokkum, svo og árstíma.`` Þarna er um nýtt atriði að ræða. Brtt. við 6. gr. frv. er um að 3.--5. efnismálsgrein orðist svo: ,,Við kaup á kindakjöti frá framleiðendum eða samkomulag um að annast sölu þess skal tilgreina hvort kjötið er til sölu innan lands eða til útflutnings, en greiðslur fyrir kindakjöt skulu vera óháðar greiðslumarki lögbýlis. Skilaverð til framleiðenda fyrir það kjöt sem þeir selja til útflutnings er umsamið söluverð kjötsins milli framleiðenda og afurðastöðvar (kaupanda) að frádregnu sérstöku gjaldi að teknu tilliti til verðjöfnunar skv. 2. mgr. 21. gr. laganna.`` Hér er um nýtt atriði að ræða. Í 3. mgr. segir: ,,Sláturleyfishafa og öðrum sem annast sölu og dreifingu á kindakjöti frá sláturhúsi er skylt að leggja til kjöt til útflutnings samkvæmt ákvörðun landbrh. eða semja við annan sláturleyfishafa um verkun og útflutning á sama magni. Sé þess ekki kostur er viðkomandi aðila skylt að greiða vegna útflutningskvaðar gjald sem landbrh. auglýsir fyrir 1. sept. ár hvert og skal svara til mismunar á heildsöluverði og viðmiðunarverði sem miðast við meðalverð við útflutning á undangengnum 12 mánuðum. Landbrh. skal, að fengnum tillögum Bændasamtaka Íslands og Landssambands sláturleyfishafa, setja nánari reglur um skipulag útflutnings svo að erlendir markaðir nýtist sem best.`` Í b-lið 5. brtt. segir: ,,Í stað 1. og 2. málsl. 6. efnismálsgreinar komi þrír nýir málsliðir er orðist svo: Allir sauðfjárframleiðendur skulu taka þátt í útflutningi eða sæta útflutningsuppgjöri vegna útflutningskvaðar fyrir sama hlutfall af framleiðslu sinni að undanskildu því magni sem framleiðandinn tekur til eigin nota samkvæmt heimild í reglugerð. Undanþegnir útflutningsuppgjöri eru þó þeir framleiðendur sem hafa 0,7 vetrarfóðraðar kindur eða minna á hvert ærgildi greiðslumarks, enda liggi fyrir fullnægjandi vottorð um ásetning þeirra. Þá getur ráðherra ákveðið, að fenginni tillögu Bændasamtaka Íslands, að kjöt af dilkum sem slátrað er á ákveðnum tímabilum utan haustsláturtíðar verði undanþegið útflutningsuppgjöri.`` Síðasta málsgreinin sem ég las er nýtt ákvæði og merkir að fleiri en þeir sem setja sig undir 0,7 regluna og vilja slátra fé sínu eða lömbum sínum, kannski í sumarslátrun um jól eða páska, eiga þess kost að segja sig frá útflutningsuppgjöri. 6. brtt. er við 9. gr. og hljóðar svo: ,,a. Í stað orðsins ,,ári`` í 1. málsl. efnismálsgreinar komi: almanaksári. b. 2 og 3. málsl. efnismálsgreinar falli brott.`` Þarna er um að ræða verðtryggingu sem ég hef þegar farið yfir að meiri hlutinn leggur til að fari út úr frv. og verði ekki lögtekin en skýrt frá því að samningurinn er auðvitað bundinn við vísitölu neysluverðs og ber að uppfylla hann. Síðan er ég minnist á fleiri atriði. Ég fer í 10. lið, hleyp yfir hina því að það er í rauninni verið að skýra ákveðin atriði og gera þau ákveðnari en þau voru í frv. 10. brtt. er um að á eftir 15. gr. komi ný grein, svohljóðandi: ,,67. gr. laganna orðist svo: Landbúnaðarráðherra skal setja reglugerð um gæðastjórn í landbúnaðarframleiðslu. Í reglugerðinni skal lýst kröfum um gæðastjórn, vinnslu geymslu og dreifingu íslenskra landbúnaðarafurða.`` Yfirdýralæknir kom á fund nefndarinnar og rakti að vegna þróunar hér, bæði vegna áhuga manna að rækta lífrænt og líka vegna alþjóðlegra samninga, væri nauðsynlegt að fá þarna inn lagastoð fyrir reglugerð um gæðastjórn framleiðslunnar. Ég kem þá að síðasta liðnum í nefndarálitinu um breytingartillögurnar, en þar segir: ,,Til viðbótar verðskerðingargjöldum skv. 20. og 21. gr. laganna skal innheimta 3% verðskerðingargjald árin 1996 og 1997 af framleiðendaverði og 2% gjald af úrvinnslu- og heildsölukostnaði kindakjöts sem ætlað er til sölu á innlendum markaði. Gjaldi þessu skal verja til markaðsaðgerða til að tryggja jafnvægi í birgðum kindakjöts áður en verðlagning sauðfjárafurða skv. 8. gr. laganna er aflögð. Í sama tilgangi skal verja fé sem veitt er til uppkaupa greiðslumarks skv. 5. gr. samningsins um framleiðslu sauðfjárafurða frá 1. október 1995 milli landbúnaðarráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, og Bændasamtaka Íslands, ef það nýtist ekki í þeim tilgangi.`` Ég hef farið yfir þetta atriði og þarf ekki að endurtaka að þarna er heimild um það að ef uppkaup á greiðslumarki verður ekki eins og að er stefnt þá er heimilt samkvæmt þessu ákvæði um viðbótarskerðingargjald á framleiðsluna að nýta þá peninga til markaðsaðgerða og birgðaráðstöfunar. Ég held, hæstv. forseti, að ég hafi hér farið yfir helstu atriði sem snúa að breytingum á frv. og vil að lokum ítreka að Eiríkur Tómasson lagaprófessor kom á hádegisfund í landbn. í dag ásamt fulltrúum Bændasamtakanna. Við fórum yfir þau atriði sem ég hef áður minnst á að brjóti í bága við samninginn og hvað þau þýddu fyrir þá. Þeir gátu auðvitað ekkert fullyrt um það á þeirri stundu en hér er greint frá viðbrögðum Ara Teitssonar og þar segir: ,,Með hliðsjón af framangreindum breytingartillögum, lýsti Ari Teitsson, formaður Bændasamtaka Íslands, því yfir við landbn. að hann muni leggja til að stjórn Bændasamtakanna og búnaðarþing samþykki þær breytingar sem gera þarf á samningi um framleiðslu sauðfjárafurða vegna þeirra tillagna um breytingar á búvörulögum sem meiri hlutinn kynnti á fundi nefndarinnar 29. nóvember 1995.`` Málið snýst fyrst og fremst um 70 ára regluna þannig að mér heyrðist að þar yrði ekki um mikil viðbrögð að ræða. En það er auðvitað mál Bændasamtakanna og ríkisstjórnarinnar að fjalla um það í framhaldi umræðunnar og afgreiðslunnar hér á Alþingi. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.

[19:04] Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta landbn. en auk mín ritar undir þetta nefndarálit hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, fulltrúi Alþfl. í landbn. Jafnframt segir í nefndarálitinu að hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, fulltrúi Kvennalistans, hafi setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk þessu minnihlutaáliti. Fyrsti minni hluti telur að samningurinn og frv. þurfi að taka ýmsum breytingum og það er lögð sérstök áhersla á að fjármunum sé betur varið og kerfið gert skilvirkara og það feli í sér framtíðarsýn fyrir sauðfjárbændur og neytendur. Fyrsti minni hluti landbn. telur frv. það gallað að ekki sé hægt að lögfesta ákvæði þess. Hefjast þurfi handa við að semja að nýju við Bændasamtökin og það heit er gefið af hálfu minni hlutans að það verði veitt liðsinni við þá samningsgerð. Jafnframt bendum við á nauðsyn þess að meira tillit verði tekið til sjónarmiða aðila vinnumarkaðarins, Neytendasamtakanna og fleiri við þá samningsgerð. Minni hlutinn vill stuðla að því að nauðsynlegar lagabreytingar verði gerðar svo hægt sé að vinna að nýjum samningi. Í ljósi þessa leggur 1. minni hluti landbn. til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Og ég vil geta þess að 2. minni hluti landbn. sem gerir grein fyrir nefndaráliti sínu hér á eftir, leggur einnig til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Stjórnarandstaðan er því í grundvallarafstöðu sinni sameinuð um það hvernig taka eigi á þessu frv., þótt rökstuðningur sé með misjöfnum hætti. Þetta frv. sem hv. Alþingi er að fjalla um er mikilvægasta frv. ríkisstjórnarinnar, stefna ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarmálum og jafnast á við fjárlagafrv. Það er ástæða til að taka slíkt frv. alvarlega en þetta frv. er slæmt frv. vegna þess að það byggir á slæmum samningi, það byggir á rangri stefnu. Þetta frv. leysir ekki aðsteðjandi vandamál við sauðfjárrækt. Það er fjandsamlegt neytendum. Það tryggir ekki lægra matarverð sem hægt hefði verið að ná með endurskipulagningu og það tryggir ekki hagsmuni sauðfjárbænda. Það er merkilegt með þetta frv. að einkenni þess er samráðsleysi. Þegar stjórnarandstaðan liðsinnti nýrri ríkisstjórn í vor, gaf henni ráðrúm til að semja frv. sem tæki á vanda sauðfjárræktar og veitti nýjum ráðherra svigrúm, þá hét hann því í ræðustól á Alþingi að haft yrði samráð við m.a. fulltrúa í landbn. Það var hans fyrsta loforð sem ráðherra. Ekkert slíkt samráð var haft. Það loforð sveik hæstv. landbrh. Samráð var ekki haft við stjórnarandstöðuna þótt hún hefði verið tilbúin til þess. Það var heldur ekki haft samráð við aðila vinnumarkaðarins sem komu að gerð fyrri búvörusamnings, en eins og hv. alþingismenn muna þá var það inntak í kjarasamningum hér fyrir fimm árum, sátt sem náðist milli aðila vinnumarkaðarins, ríkisvalds og bændasamtaka. Nú voru þessir aðilar ekki spurðir, kallaðir til á einn, tvo fundi en síðan var þeim tilkynnt að afskipta þeirra væri ekki óskað af þessu máli. Það er ekki aðlögun að breyttum aðstæðum í samningnum og frv. Það er ýmislegt sem gerir það að verkum að umgjörð sauðfjárframleiðslu hefur breyst. Neysla hefur tekið breytingum í landinu hvað varðar kindakjöt. Hún hefur dregist saman og það eru breyttir neysluhættir, m.a. hjá ungu fólki. Það er eðlilegt að reyna að bregðast skynsamlega við breyttum aðstæðum en það er ekki gert í þessu frv. Fyrri búvörusamningur náði ekki þeim markmiðum sem að var stefnt og það stefndi í óefni þegar ákveðið var að reyna að gera nýjan samning. Þrátt fyrir að búvörusamningurinn og frv. geri ráð fyrir 12 milljarða kr. útgjöldum á næstu fimm árum, þá tryggir þessi samningur ekki lausn á vandamálum í sauðfjárbúskap. Það er vegna þess að stefnan við samningsgerðina af hálfu ríkisstjórnarinnar var röng. Fyrsti minni hluti hefði fyrir sitt leyti verið reiðubúinn til að standa að kerfi sem hefði haft í för með sér umtalsverð útgjöld á næstu fimm árum eins og þessi samningur gerir ráð fyrir. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að verja verulega opinberum fjármunum til þessa málaflokks til að komast út úr gölluðu kerfi fortíðarinnar. En það er mjög mikilvægt þegar verið er að ræða um þessa stóru tölu, 12 milljarða, að ráðstöfun þessa mikla fjár sé skynsamleg en ekki sóun eins og í reynd er með þessari útfærslu sem ríkisstjórnin hæstv. vill nú lögfesta. Það er bent á í nefndaráliti og hefur komið fram í umræðunni að framlög á fjárlögum í sambandi við landbúnað eru um 6 milljarðar á þessu ári. Þetta er jafnhá fjárhæð og kostar að reka alla grunnskóla landsins. Þetta er því umtalsvert fé sem hér er til umræðu. Stuðningur við landbúnað hér á landi er verulegur. Hann er yfir 10 milljarðar, nær 15 milljörðum ef allt er talið og það er áhyggjuefni að stuðningur okkar hérlendis er mun meiri en annars staðar. Þannig sýna samanburðartölur samkvæmt upplýsingum Alþýðusambands Íslands, byggðar á alþjóðlegum gögnum og hafa líka verið teknar upp af Hagþjónustu landbúnaðarins, svo dæmi séu tekin, að stuðningur Íslendinga við landbúnað er 70% meiri en meðalstuðningur innan OECD. Það hefur oft verið haft á orði hér á hinu háa Alþingi og í stjórnmálaumræðu að landbúnaðarstefna Evrópusambandsins sé dæmi um fáránleika stjórnarfars á þeim bæ. Það má rétt vera. Samt er það svo að stuðningur við landbúnað hérlendis er 50% meiri en innan Evrópusambandsins. Þetta segir okkur að vandinn er verulegur. Það er ekki hægt að stinga honum undir stól og sá samanburður sem liggur fyrir sýnir að fyrir árið 1993 var Ísland í öðru sæti varðandi þetta mál af OECD-ríkjum. Og við höfum í þessum alþjóðlega samanburði oft verið í efsta sæti. Þessar tölur í sjálfu sér eru ekki umdeilanlegar hér á landi. Ég vil taka fram hvaðan þessar tölur eru komnar, með leyfi hæstv. forseta. Ég hef hér vitnað til bréfs frá Alþýðusambandi Íslands sem barst til landbn. um þennan þátt. Þetta leiðir auðvitað hugann að því að vandamálið er mjög stórt og á sér sínar orsakir. Orsakirnar endurspeglast í samsetningu ríkisstjórnarinnar. Það er engin tilviljun að hæstv. ríkisstjórn kemur með ónýtan samning, ónýtt frv. sem kostar 12 milljarða á fimm árum og er búið að kosta mikið á undanförnum árum. Það er engin tilviljun að það er þessi ríkisstjórn sem kemur fram með þetta mál í þessum búningi. Sjálfstfl. og Framsfl. bera ábyrgð á þessari landbúnaðarstefnu. Þetta er ekki þróun sem hefur orðið síðustu missiri eða á þessu ári. Þetta endurspeglar stjórnmálastefnu þessara tveggja flokka um áratuga skeið. Þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., hafa reynst óhæfir til að laga kerfið að breyttum aðstæðum og þeir hafa hvorki gætt hagsmuna bænda né neytenda. Það er ekkert einkennilegt að þessir tveir flokkar breyta ekki miklu í landbúnaðarkerfinu. Það kerfi bjuggu þeir sjálfir til. Sérhvert foreldri hefur taugar til síns barns þó svo að það lendi á villigötum. Í frv. er framleiðslukvóti afnuminn en það var ákveðið grundvallaratriði í síðasta búvörusamningi. Þótt að það sé í sjálfu sér góð stefna einkennist samningurinn og frv. af því að athafnafrelsi bænda eru settar verulegar skorður. Það á við um verðmyndun á afurðum þeirra, verslun og útflutning. Það er rangt þegar því er haldið fram að verið sé að gefa verðlag frjálst í áföngum með þessum samningi. Það er einfaldlega rangt. Það er ekki gert, því hornsteinn samningsins er að það er landbrh. sem ákveður skiptingu framleiðslumagns til útflutnings og á innanlandsmarkað og það þarf ekki að hafa mörg orð um það. Ef til vill mætti hafa mörg orð um það. En þegar magn er ákveðið, þá er jafnframt ákveðið verð afurðanna. Þannig að það er engin frjáls verðmyndun í samningnum nema síður sé. Eitt einkenni á samningnum, sem gert hefur verið að umtalsefni, er það að um miklar fjárhæðir er vissulega að ræða en þær eru verðtryggðar. Hér kemur verðtrygging fram í samningi sem gerður er fimm ár fram í tímann. Hæstv. framsögumaður meiri hluta gat þess áðan að á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar væri að festa verðtryggingu sem allra minnst í lög. Gott og vel. Eina breytingartillaga meiri hlutans er sú að verðtrygging sé ekki inni í samningnum. Það skiptir hins vegar engu máli vegna þess að í nefndarálitinu er með réttu bent á samninginn sjálfan þar sem kveðið er á um verðtryggingu. Vitaskuld verður ríkið að standa við samninginn, alveg eins og segir í áliti meiri hlutans og greiðslurnar verða verðtryggðar. Eini munurinn er sá að þær verða teknar upp í fjárlögum á hverju ári og þar verður bætt við verðtryggingu eða verðhækkunum af því að samningurinn var gerður á þennan hátt. Þetta atriði lýsir að mörgu leyti betur forgangsröðun núv. ríkisstjórnar en margt annað í samningnum. Það er vegna þess að ríkisstjórnin sá ástæðu til þess í sínu fjárlagafrv. að afnema þá venju sem hafði skapast í bótum almannatryggingakerfisins að miða þær við verðlagsbreytingar og kjarasamninga. Þar voru settar tölur óbreyttar frá fyrra ári. Þar vildu menn ekki verðtryggingu þegar kom að þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. En þegar það þurfti að halda uppi ónýtu kerfi í landbúnaði sáu þeir ástæðu til að verðtryggja það í bak og fyrir. Þetta frv. og þessi samningur byggir m.a. á umtalsverðum útflutningi. Nú er það svo að reynt hefur verið árum saman að flytja út landbúnaðarafurðir, kindakjöt, með vægast sagt mjög slæmum árangri. Þessi uppsetning í samningi og frv. gengur hins vegar út á það að það verði að flytja umtalsvert magn á erlenda markaði. Það er nú svo að vandamál í sauðfjárrækt felast e.t.v. í þeirri staðreynd að of margir aðilar eru að framleiða fyrir of lítinn markað, sem er okkar heimamarkaður og býr þar að auki við minnkandi neyslu. Það er óraunhæft að mati fjölmargra sem vit hafa á málinu að hægt sé að ganga út frá því að unnt sé að flytja út einhver þúsund tonn, segjum tvö þúsund tonn á ári, á hagkvæman hátt. Það má hins vegar benda á það að telji menn vera von í útflutningi með nýrri markaðsleit og nýjum hugmyndum um vistvænan og lífrænan landbúnað, er nægjanleg framleiðslugeta í landinu til að stunda þá markaðsstarfsemi án þess að við séum í magnútflutningi eins og hér er gengið út frá. Ég bendi hins vegar á að það eru fleiri þjóðir en við sem hafa uppgötvað lífræna ræktun og vistvænan landbúnað. Það er hörð samkeppni á heimsmarkaði, líka á þessum vettvangi, en vitaskuld eigum við að reyna fyrir okkur þar eins og annars staðar. Í frv. og samningnum er líka, en margir benda á það sem versta galla þess, falinn hvati til framleiðsluaukningar. Nú er það markmið samningsins að draga úr framleiðslu og reyna að laga hana meira að þörfum markaðarins. En af því að rangt var staðið að samningsgerðinni þá er inni í þessum samningi hvati til framleiðsluaukningar. Ástæðan er sú að það er hagkvæmt fyrir einstaka bændur að auka framleiðsluna ef viðbótartekjur eru hærri en viðbótarkostnaður. Og þar sem hluti af viðbótarframleiðslunni kemur líka inn á innlendan markað er auðvelt að sýna fram á að þetta leiði til framleiðsluaukningar. Allt er það háð verði sem fæst á erlendum mörkuðum. Ég hygg að Markús Möller hagfræðingur hafi fyrstur bent á þennan framleiðsluhvata sem felst í samningnum og frv. í grein í Vísbendingu, en þess má geta að þessir útreikningar eða aðferðafræði hefur verið staðfest af fleiri aðilum sem hafa skoðað þessa hugsun. Þar má nefna Hagþjónustu landbúnaðarins, Hagfræðistofnun og Þjóðhagsstofnun. Allt eru þetta aðilar sem hv. landbn. leitaði til. Það má líka benda á sem framleiðsluhvata í frv., að mjög vannýtt afkastageta í landbúnaði gerir það vitaskuld að verkum að einstaka bóndi reynir að auka framleiðslu sína ef viðbótartekjur eru meiri en viðbótarkostnaður. Það er mikill fastur kostnaður í landbúnaði þannig að þetta virkar einnig sem hvati á framleiðsluaukningu. Þessir þættir voru dregnir vel fram í mjög skýru áliti sem landbn. barst frá Hagþjónustu landbúnaðarins. Þar var reyndar bent á þriðja hvatann til framleiðsluaukningar, svokallaðan siðferðilegan hvata, ef svo má að orði komast. Reynslan hefur orðið sú varðandi fyrri búvörusamning að þeir sem juku framleiðsluna koma alls ekki svo illa út úr þessum málum núna. Þannig að þegar menn horfast í augu við það að kannski sé nú betra að mörgu leyti upp á seinni tímann að vera ekki að draga úr framleiðslunni, þá getur þetta virkað sem viðbótarhvati. Látum það vera. Miklu alvarlegri eru fyrri þættirnir sem ég nefndi, um ónýtta eða vannýtta afkastagetugetu og það að viðbótarframleiðsla fær hlut í innanlandsmarkaði en ekki einungis í útflutningsmarkaði. Þrátt fyrir að umsagnaraðilar og við minni hlutinn, stjórnarandstaðan í landbn., drógum þetta skýrt fram, var ekki við það komandi að reyna að setja skynsemi í þennan samning. Það grátlegasta við þetta mál er að það er gerður slæmur búvörusamningur. Hann er illa gerður eins og ég kem betur inn á á eftir. Þegar Alþingi fær málið til umfjöllunar, því það þarf að setja lagaumgjörð um þennan samning, þá er tækifærið ekki nýtt til að lagfæra verstu gallana. Það er ekki gert. Og breytingartillögurnar sem voru kynntar áðan og ég fer betur yfir á eftir, breyta engu í grundvallaratriðum varðandi þetta frv. Þetta eru smávægilegar breytingar sem skipta sáralitlu máli.  Í síðasta búvörusamningi var þó reynt að auka hagkvæmni í vinnslustöðvunum en hér er ekkert gert í því. Það eru ekki innbyggðir neinir markaðslegir hvatar í þetta frv. eða samning sem gætu aukið þá hagkvæmni. Ég vil benda á það sem kom fram í umfjöllun landbn. að framleiðni í íslenskum mjólkurbúum hefur minnkað um 40% á síðustu 20 árum. Við erum að vísu ekki að fjalla um mjólkuriðnað hér. Þetta gerist á sama tíma og framleiðni í iðnaði að frátöldum fiskiðnaði eykst um 40% og í sjávarútvegi enn meira, fiskvinnslu og útgerð, þar hefur framleiðnin aukist um 70--80% á síðustu 20 árum. En í landbúnaðinum er hún að dragast saman. Auðvitað kemur þetta fram í háu matarverði, lágum launum bænda, slakri afkomu og miklum framlögum á fjárlögum. Öðruvísi getur ekki farið. Þá hagkvæmni sem hefði verið hægt að byggja inn í þetta frv. og samninginn er þar hvergi að sjá. Það er ekki einu sinni sett inn í þennan samning og frv. möguleiki fyrir þau fjögur sláturhús framleiða fyrir erlendan markað og eru búin að leggja í miklar fjárfestingar til að fá leyfi til sölu erlendis. Það er ekki byggt í þetta neinn hvati svo þessi sláturhús geti fengið að njóta afraksturs af uppbyggingarstarfi sínu. Allt er flatt út og menn sem eru af dugnaði að byggja upp framleiðslu sem gæti hentað vel annars staðar fá enga möguleika til þess. Og þeir kvarta sáran yfir því að fá ekki tækifæri til að laga sig að breyttum aðstæðum. Fjölmargir aðilar í íslenskum landbúnaði eru reiðubúnir til að laga sig að breyttum aðstæðum, bændur, vinnsluaðilar og söluaðilar. En þeim er ekki gert það kleift samkvæmt þessum samningi, þessari miðstýringu sem gengur í gegnum alla samningsgerðina. Í þessum samningi er verðjafnað á milli erlendra markaða. Sá sem flytur út á að fá sama verð, sama hvert hann selur. Grundvallaratriði í markaðsfræði er að markaðir fái að keppa innbyrðis, annars fæst engin hagkvæmni. Það væri laglegt fyrirkomulag ef við í íslenskum sjávarútvegi hefðum sama verð á Bandaríkjamarkaði og Evrópumarkaði. Auðvitað framleiða menn á þann markað sem gefur betri afkomu. Mönnum dettur ekki annað í hug. Mönnum fyndist fráleit hugsun að verðjafna þarna á milli markaða. Látum nú vera þótt mönnum sé kannski illa við fræði í tengslum við landbúnað. En það sem mönnum finnst fráleit hugsun í öðrum atvinnugreinum hér á landi er fest í lög í þessum samningi og það af þeim flokki sem svona á tyllitögum talar fyrir frjálsræði í viðskiptum og gott ef hann berst ekki jafnvel fyrir einkaframtaki og frumkvæði og einhver fleiri slagorð eru sjálfsagt til um það efni. En þegar til kastanna kemur er þetta gleymt og grafið. Þegar kemur að því að búa til kerfi fyrir íslenskan landbúnað, er allur útflutningur meira að segja verðjafnaður eins og hægt er. Þetta var aðferð sem kom upp í þinginu í vor þegar stjórnarandstaðan hjálpaði hæstv. landbrh. að fá andrými til haustsins. Þá var ákveðið að taka inn verðjöfnunargjald á erlendum mörkuðum til að jafna og í þeirri umræðu kom fram einmitt það sjónarmið sem ég er að lýsa, að þetta væri ekki góð latína. Og það er þó merkilegt að hæstv. landbrh. minnist þess og tók undir það. Landbrh. er skynsamur stjórnmálamaður. Ég dreg ekki vitsmuni hans í efa, síður en svo, þótt hann sé fangi ónýts kerfis og gamallar hugmyndafræði. Hann sá hvaða vitleysa var hér á ferðinni. En nú, nokkrum mánuðum síðar, gengur þetta aftur athugasemdalaust í gegnum þá tvo þingflokka sem standa að þessu máli. Þegar síðar kom að þessu efni voru þeir allir handjárnaðir. Samningurinn verður væntanlega lögfestur á morgun, nær óbreyttur. Nú skulum við taka dæmi. Segjum sem svo að ég vilji segja mig úr lögum við þetta kerfi. Ég gæti tekið einhvern annan þingmann sem dæmi, t.d. hv. formann landbn. Varaformaðurinn, hv. þm. Egill Jónsson er bóndi, hann er inni í þessu kerfi og þekkir það mætavel. Annars er formaðurinn heldur ekki gott dæmi, það er ólíklegt að hann vilji segja sig úr lögum við þetta kerfi. Tökum hann samt sem dæmi um mann sem vill hefja búrekstur, kaupa land og nokkrar rollur, gæta fyllsta heilbrigðis og hafnar öllum greiðslum frá ríkinu, vill engar beingreiðslur. Hann ætlar ekki að vera baggi á þjóðfélaginu. Hann ætlar að vera með sínar rollur og lifa af landsins gæðum.

Þetta ætla ég að gera þegar ég verð gamall.

Þá þarf hv. þm. að breyta frv. En hann hefur tímann fyrir sér, það er langt þar til hann verður gamall. Samkvæmt þessu frv. gæti hann ekki látið þann draum rætast. Segjum sem svo að bóndinn vilji kaupa slátrun í einhverju sláturhúsi sem hefur til þess leyfi og selja kjötið í Hagkaup eða Bónus. Þetta er góð framleiðsla, hv. formaður landbn. yrði umhyggjusamur bóndi. Hann ætlar sem sagt að reyna að hagnast á þessu, hafna öllum greiðslum frá ríkinu og láta sér nægja það verð sem verslunin borgar fyrir kjötið. Það má hann ekki samkvæmt þessu frv. Og þegar smásmuga uppgötvaðist í frv. voru settar upp þrjár varnargirðingar sem eru meðal þeirra breytingartillagna sem hér eru. Hann verður að fá greitt fyrir hluta af framleiðslu sinni á útflutningsverðlagi. Hann kemst ekki út úr þessu kerfi. Það er ekki hægt að segja sig úr lögum við þetta kerfi, jafnvel þótt hann ætli engar greiðslur að fá frá rikinu. Það er mikið matsatriði, herra forseti, hvort þetta ákvæði stenst stjórnarskrána um atvinnufrelsi. Það er mikið matsatriði. Við spurðum lögmenn að þessu sem komu til hv. landbn. en fengum ekki skýr svör, enda er þetta álitamál. Ég vil ekki fullyrða að þetta brjóti í bága við stjórnarskrá. Ég segi hins vegar: Hér er um álitamál að ræða sem bindur alla við þetta kerfi. Framtak ungra bænda fær ekki að njóta sín í kerfinu. Það er e.t.v. á einum vígstöðvum sem framtak bænda fær að koma fram í dagsljósið í ónýtu kerfi og það er heimaslátrun. Það er hvorki tekið á heimaslátrun í samningnum né frv. Þeir sem vel til þekkja segja að nýja kerfið muni einmitt stuðla enn frekar að heimaslátrun. Við í landbn. fengum til okkar sérfræðinga og spurðum þá alla: Hvað með heimaslátrun? Hve mikil er hún umfram kerfi? Eins og menn vita er það visst magn sem menn mega slátra og nýta til eigin nota. Það magn hefur aðeins verið rýmkað, en það var ekki hægt að fá neinar tölur um það. Menn giskuðu á 500 tonn, 1.000, upp í 2.000 tonn. Það er ekki hægt að fullyrða neitt um það. En þegar neyslan er e.t.v. um 7 þús. tonn, þá getur hér verið um að ræða umtalsvert magn. Sumir svöruðu því til að það væri allt eins hægt að spyrja hversu mikið væri um brugg í landinu. Það er því mjög örðugt að fá svar við þessu. Þær upplýsingar fengust þó hjá kaupmönnum sem reka verslanir bæði hér í þéttbýlinu og í dreifbýlinu að umtalsverður munur væri á kjötsölu sem hlutfallsveltu í þéttbýli og dreifbýli. Þeir drógu þá ályktun að það væri vegna þess að mikið væri um heimaslátrun, markaðurinn væri að hluta til dekkaður í dreifbýli með heimaslátrun. Ég ætla í sjálfu sér ekki að leggja mat á þetta, en ég get vel skilið að menn reyni að bjarga sér í ónýtu kerfi, menn framleiði umfram og reyni jafnvel að byggja upp sitt eigið sölukerfi. Þetta er í sjálfu sér ekkert feimnismál. Það þarf að ræða það vegna þess að það er mjög vont og satt best að segja óframkvæmanlegt ef hér verður um tvöfalt framleiðslu- og sölukerfi að ræða. Heimaslátrun getur aukist vegna þess að bændur vilja losa sig við þá útflutningskvöð eða uppgjör á útflutningsverði fyrir hluta framleiðslu sinnar sem gert er ráð fyrir í frv. Þetta frv. er líklega ein versta lagasmíð sem hefur komið inn á Alþingi. Gagnrýnin frá virtum lögfræðingum sem nefndin fékk á sinn fund var mikil, svo við orðum þetta á virðulegan hátt, herra forseti. Þetta er illa unnið frv. Megnið af þeim brtt. sem hv. formaður landbn. gerði grein fyrir og sagði að væru tæknilegar brtt., sem er reyndar hárrétt, komu til vegna þess að þetta frv. var það illa unnið að það þurfti að eyða miklum tíma í að setja það í þannig lagabúning að það fullnægði lágmarkskröfum um löggjöf. Landbn. fékk Eirík Tómasson lagaprófessor og Tryggva Gunnarsson hæstaréttarlögmann á sinn fund til að fara yfir þessi mál og afstaða þeirra endurspeglast m.a. í mjög mörgum af þessum brtt. Báðir þessir menn eru sérfróðir í landbúnaðarlöggjöf. En það lýsir vinnubrögðum og hugmyndafræði stjórnarflokkanna að upprunaleg gerð frv. stóðst ekki einu sinni ákvæði stjórnarskrárinnar. Það var kastað svo til höndunum við það þegar menn voru að reyna að lögfesta þennan samning að það var ekki einu sinn komið með boðlegt frv. inn í þingið sem stæðist stjórnarskrá. Það er búið að gera betrumbót á frv. hvað tæknilegu atriði varðar. Hins vegar hefur tíminn verið skammur og það má vera að ýmislegt fleira sé í þessu frv. sem þyrfti að skoða út frá þessu sjónarmiði. Umsagnir sem bárust til nefndarinnar voru margvíslegar en áður en ég kem að þeim vil ég drepa aðeins á þær brtt. sem meiri hlutinn leggur fram. Það eru að langmestu leyti tæknilegar breytingar. Efnisbreytingar á þessum samningi eru sáralitlar. Þrjár efnisbreytingar sem gerðar eru í brtt. brjóta í bága við búvörusamninginn. Í fyrsta lagi er í búvörusamningnum fortakslaust sagt að jafnt verð skuli vera í uppgjöri fyrir útflutning. Þegar meiri hluti landbn. reyndi að útfæra þetta sáu menn að ekki væri hægt að tryggja þetta nægjanlega þó að viljinn væri fyrir hendi. Sett var upp verðjöfnunarkerfi sem er afskaplega erfitt í framkvæmd og verður óskapnaður að vinna eftir því en látum það vera. Það tryggir a.m.k. ekki jafnt verð og það er viðurkennt af meiri hluta landbn. Þetta ákvæði brýtur sem sagt í bága við búvörusamninginn. Annað ákvæði sem brýtur í bága við búvörusamninginn er að í samningum var gert ráð fyrir að hætta greiðslum til bænda yfir sjötugu. Hv. frsm. meiri hluta fór yfir það mál. Þetta er tekið út úr frv. Það er sömuleiðis brot á búvörusamningnum. Þriðja atriðið sem er brot á búvörusamningnum er það ákvæði að gert er ráð fyrir tiltekinni fjárhæð til uppkaupa sem má ekki ráðstafa í annað. Ef uppkaupin ganga ekki eftir --- sem er ekki að takast vegna þess að boðið var of lágt, en látum það vera --- þá rennur afgangurinn af þessu fjármagni í ríkissjóð. Ein af brtt. meiri hlutans er sú að verði afgangur af þessu uppkaupafé renni það til markaðsaðgerða og í birgðavanda. Þetta er líka brot á búvörusamningnum. Áðan var nokkur umræða um stjórn þingsins. Úr því verið er að gera breytingar á samningnum þarf þá ekki að taka upp allan samninginn? Það er skoðun stjórnarandstöðunnar og kemur fram í þeirri tillögu sem ég lýsti að við teljum að vísa eigi málinu til ríkisstjórnarinnar og gera þurfi nýjan samning vegna þess að þessi er meingallaður. En hæstv. landbrh. sagði í fjölmiðlum fyrir örfáum dögum að ekki yrði breytt stafkrók, a.m.k. yrði ekki breytt það miklu að það samrýmist ekki búvörusamningnum. Meiri hluti landbn. fór ekki eftir óskum ráðherrans enda var það satt best að segja ekki hægt, a.m.k. ekki varðandi ákvæðið um jafna verðið. Það lá í augum uppi að það var ekki hægt. Stjórnarandstaðan í landbn. óskaði sérstaklega eftir fundi í morgun áður en málið færi út úr nefndinni og þá voru kallaðir til fróðir lögmenn til að leggja mat á stöðuna. Spurningin var hvort hægt væri að koma fram með frv. á hinu háa Alþingi til staðfestingar á samningi og frv. brýtur í bága við samninginn. Ef lögmenn hefðu sagt að þetta gengi ekki var augljóst að menn yrðu að hugsa dæmið upp aftur. Á fund nefndarinnar kom Eiríkur Tómasson lagaprófessor og jafnframt var nefndin í símasambandi við Tryggva Gunnarsson lögmann. Sest var yfir með hvaða hætti yrði að taka á málinu. Það kom fram eins og hv. frsm. meiri hluta lýsti og það kom einnig fram hjá Eiríki Tómassyni og Tryggva Gunnarssyni að þetta færi eftir eðli breytinganna. Skoðum þessar breytingar og í fyrsta lagi 70 ára regluna sem er í sjálfu sér rýmkun á samningnum. Hún þýðir ekki fjárhagslega breytingu á samningnum, a.m.k. ekki gagnvart ríkissjóði vegna þess að beingreiðslur eru fastákveðnar í samningnum og það er fært á milli uppkaupafjár og beingreiðslu. Það getur kallað á aukin útgjöld eða réttara sagt minni sparnað að taka uppkaupaféð og verja því í birgðamál. Sú breyting er til hagsbóta fyrir bændur, annan samningsaðilann en hins vegar er hugsanlegt óhagræði af því fyrir ríkissjóð og fjmrh. Meiri hluti nefndarinnar, sem hefur fjmrh. innan sinna raða, taldi að ekki væri gengið það þvert á hagsmuni ráðherrans að ekki mætti lifa við þessa breytingu. Ekki er vitað hvaða upphæð hér er um að ræða. Þriðja breytingin er hins vegar miklu meira álitamál. Það er að í samningnum er gert ráð fyrir jöfnu verði því að sú spurning vaknar hvort ríkið geti hugsanlega verið skaðabótaskylt varðandi það að vera með samning og löggjöf sem stangast á. Það er matsatriði varðandi þann þátt og það varð niðurstaða lögfræðinganna að eðlilegt væri að fyrir lægju yfirlýsingar samningsaðila um að þeir teldu að þetta rúmaðist innan þeirrar hugsunar sem þeir lögðu upp með þegar þeir gerðu samninginn. Það vannst á þann hátt að formaður Bændasamtakanna, Ari Teitsson, gaf þá yfirlýsingu sem formaður landbn. lýsti áðan. Vitaskuld var ekki hægt að biðja formann Bændasamtakanna um öðruvísi yfirlýsingu, hann getur ekki svarað fyrir búnaðarþing en hann ætlar að beita sér fyrir að Bændasamtökin, búnaðarþing og stjórn Bændasamtakanna líti svo á að hér séu ákvæði sem verði felld inn í samninginn. Þetta verði ekki notað sem riftunarástæða enda er vafasamt að umfang þessara breytinga sé það mikið að hægt sé að rifta samningnum á grundvelli þeirra. Enda þótt við teljum samninginn meingallaðan og að hann eigi að fara aftur í endurskoðun þá er úr því að meiri hlutinn vill lögfesta þetta á þennan hátt ekki hægt að mínu mati hægt að finna lögfræðilega mótspyrnu gegn því vegna þess að fjölmörg fordæmi eru fyrir því að Alþingi setji lög sem ganga yfir einstaka samninga. Ég tel ástæðu til að fara nokkuð yfir þennan þátt eins og ég hef gert í ljósi fyrri umræðu þannig að það mál skýrðist varðandi samninginn en það er auðvitað matsatriði og alltaf áhætta fyrir samningsaðilann að lögfesta breytingar eins og í þessu tilfelli ríkisstjórnina. Samningurinn var vitaskuld gerður með fyrirvara Alþingis þannig að Alþingi hefur fullan rétt bæði að breyta þessu frv., gera ekkert frv., vísa því til ríkisstjórnarinnar eða gera það sem það vill. Fjórða atriðið sem mætti nefna er verðtryggingin sem er tekin út úr frv. og ég rakti aðeins áðan. Það skiptir engu máli að þetta sé tekið út úr frv. Sennilega hefur átt að koma til móts við einhverjar yfirlýsingar nokkurra sjálfstæðismanna í fjölmiðlum og e.t.v. slá þeir nú sér á brjóst og telja sig hafa náð einhverju fram en svo er ekki. Þetta er engin efnisbreyting enda er tryggilega getið um í meirihlutaálitinu. Verðtryggingin stendur eins og áður og hún er í samningnum. Eina breytingin er sú að á fjárlögum hverju sinni mun fjmrh. vitaskuld koma með frv. sem hækkar þessar tölur upp og hann er skuldbundinn til þess því að samningurinn stendur. Ein af gagnrýnisathugasemdum 1. minni hluta var að óeðlilegt væri að hafa verðtryggingu inni í samningnum, m.a. út af þeim ástæðum sem ég nefndi samræmi við fjárlagafrv. og þar kom fram hin pólitíska forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar. Nefndinni bárust fjölmargar umsagnir og í nefndarálitinu er getið nokkurra þeirra og teknir upp þættir úr ýmsum þeirra. Einkenni allra umsagnanna var gagnrýnin afstaða og hatrömm andstaða. Að vísu fengum við fulltrúa Bændasamtakanna á fundinn, annan samningsaðilann. Auðvitað studdu þeir sinn samning og töluðu máli umbjóðenda sinna þótt svo að við vitum að innan bændastéttarinnar er eins og eðlilegt er skiptar skoðanir um þetta en málið var samþykkt á búnaðarþingi. Vitaskuld göngum við út frá því að hér endurspeglist vilji forustunnar. Þegar ýmsir vankantar voru dregnir upp í umfjöllun nefndarinnar, sem lýst er í álitum minni hlutanna á hinu háa Alþingi þegar mönnum voru betur ljósir vankantarnir á samningnum, runnu tvær grímur á ýmsa sem höfðu stutt þessa hugmyndafræði áður. Því miður voru ekki gerðar breytingar en ég held að það sé orðið ljóst í hugum allra, líka hv. meirihlutamanna, að þetta er ekki óskasamningur sem þeir standa að og ekki verður auðvelt að framkvæma þau ákvæði og það kerfi sem lagt er upp með. Ég veit að þeim líður ekkert sérstaklega vel með það hvernig þeir ætla sér að framkvæma þetta. En því miður höfnuðu þeir því boði stjórnarandstöðunnar að setjast betur yfir málið í samráði við stjórnarandstöðuna, við aðila vinnumarkaðarins, við verkalýðshreyfinguna og með Bændasamtökunum og reyna að búa til samning sem væri meira vit í. Það var ekki gert. Það var slegið á þessa sáttarhönd vegna þess að í landbn. fóru menn mjög vel yfir samninginn. Þetta er tæknilega mjög erfið umræða og allir nefndarmenn settu sig vel inn í málið, bæði meiri hluti og minni hluti og vildi vel í málinu. Niðurstaðan var þessi og kannski ekki óeðlilegt að menn klofnuðu eftir pólitískum leiðum eins og endurspeglast í þeim álitum sem eru til umræðu. Verslunarráðið kom m.a. með athugasemd. Það hefur áhyggjur af framleiðslunni því þótt beinar takmarkanir verði afnumdar verður magnið bundið útflutningi og gert er ráð fyrir að uppgjör sláturleyfishafa vegna útflutnings verði sameiginlegt og sama verð eigi að greiðast öllum sauðfjárbændum. Þeir tala um í þessari umsögn að þetta sé óskynsamlegt fyrirkomulag. Fleiri bentu á þetta atriði og mjög vönduð umsögn barst frá Hagþjónustu landbúnaðarins um þetta efni þar sem bent var á marga þætti varðandi málið, m.a. er dregið í vafa að þetta útflutningsfyrirkomulag virki hvetjandi á afurðastöðvar til að stunda markaðsstarf erlendis. Þetta er hlutlaus stofnun sem leggur mat og hefur aldrei mér vitanlega verið vænd um það að sýna ekki alveg yfirvegaðar úttektir og þá heldur á hinn veginn að draga þá frekar taum landbúnaðarins en ég geri það ekkert upp í þessu áliti. Það er farið mjög kalt yfir stöðuna. Þar er m.a. rakin sú ónýtta framleiðslugeta sem er fyrir í landinu sem mun leiða til þess að framleiðslan aukist vegna þess að það er stór hluti fastur kostnaður í búunum. Þetta er einfalt lögmál sem þarna gildir, einföld lögmál skynseminnar sem allir þekkja sem eitthvað hafa komið nálægt rekstri fyrirtækja og þekkja eitthvað aðeins til í þeim fræðum sem liggja þar að baki. Álitsgerðin frá Hagþjónustu landbúnaðarins er t.d. ótvíræð varðandi þá galla sem ég hef drepið á í umgjörð samningsins. Landbn. leitaði líka álits Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem hefur oft legið undir árásum frá hálfu stjórnmálamanna og bændaforustu fyrir óyfirveguð vinnubrögð. Sú gagnrýni hefur sjálfsagt oft verið óréttmæt en eins og oft vill verða er e.t.v. eitthvað til í því. Þeir voru meðal fárra sem telja upp kosti frv. og í áliti Hagfræðistofnunar segir um helstu kosti frv., með leyfi forseta: ,,Framleiðsla á kindakjöti verður ekki lengur tengd greiðslumarki og fjárhagslegur stuðningur við bænda verður aðeins í undantekningartilvikum tengdur framleiðslumagni. Á þann hátt gengur nýgerður búvörusamningur skrefi lengra í þeirri viðleitni að taka upp raunverulega beingreiðslu í stað framleiðslutengds markaðsstuðnings. Verðlagning sauðfjárafurða á innanlandsmarkaði verði gefin frjáls í áföngum sem mun leiða til samkeppni innan greinarinnar, bæði í verði og gæðum og í þriðja lagi verði bændum gert mögulegt að hætta búskap gegn því að fá andvirði jafnvirði fimm ára beingreiðslna. Greiðslumarkið verður endurgreitt til lítilla og miðlungsstórra býla. Líklega mun þetta valda auknu hagræði í greininni, a.m.k. til skemmri tíma litið.`` Þetta sagði Hagfræðistofnun um kosti samningsins m.a. og ég hugsa að þarna sé betur fram dregið hvað menn meintu með samningnum en kannski hefur komið fram í málflutningi hv. stjórnarliða. En vitaskuld draga þeir líka upp galla samningsins og þeir vega býsna þungt. Þar fara þeir mjög nákvæmlega í þessa framleiðslugildru eða framleiðsluaukninga og til hvers það leiðir ef bóndi tekur hagkvæma ákvörðun fyrir sjálfan sig. Bændur eru skynsamir. Þeir reyna auðvitað að hámarka sínar tekjur, hámarka sinn hagnað og hámarka sínar nytjar. Það er kallað innan hagfræðinnar að hegða sér af skynsemi og vitaskuld munu bændur gera það í þessu tilviki, nákvæmlega eins og sérhver einstaklingur hagar sér af skynsemi þegar hann fer út í búð til að ráðstafa sínum 1.000 kr. Hann reynir að gera það á sem hagkvæmastan hátt fyrir sjálfan sig. Þetta er einföld forsenda. Miðað við að það er gert, þá leiðir þetta fyrirkomulag frv. til þess að í því er hagrænn hvati, segir í áliti stofnunarinnar, með leyfi hæstv. forseta: ,,... hagrænn hvati fyrir bændur að auka framleiðslu sína þvert á markmið samningsins og neysluþróun í landinu. Í stað þess að stýra heildarframleiðslumagni er útflutningskvöð komið á þannig að framleiðendum er gert skylt að selja sama hlutfall af framleiðslu sinni á sama verði til útlanda.`` Síðan er í álitinu sett fram einfalt dæmi um hvernig einn einstakur bóndi sér hag sinn í því að auka framleiðsluna en það byggist á því að viðbótarframleiðslan hans fer að hluta til á innanlandsmarkað. Ef hann gerir það ekki, þá gera það einhverjir aðrir bændur, þannig að það er hagkvæmt fyrir bónda að bæta við sína framleiðslu. Þeir benda vitaskuld á eins og ég dró líka skýrt fram áðan að ekki er um raunverulegt frjálsræði í verðlagningu að ræða vegna þess að miðstýrð ákvörðun er tekin um magn. Magnákvörðunin felur það í sér að í reynd er verðið ákveðið. Þeir segja hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tveir verstu gallar frv., framleiðsluhvatinn og verðjöfnunin, eru dæmi um slæma hagræna hvata. Ef gert er ráð fyrir að framleiðendur hegði sér skynsamlega, þ.e. hámarki efnahagslega velferð sína, kemur samningurinn til með að hafa slæmar og afdrifaríkar afleiðingar.`` Málið er að þetta er rétt og fleiri hafa bent á þetta. Hagþjónusta landbúnaðarins bendir á þetta og Þjóðhagsstofnun bendir á þetta. Vegna fyrra starfs míns veit ég að hér er rétt með farið. Ég er þess fullviss að þegar samningurinn var gerður hafi menn hreinlega ekki áttað sig á hvers konar gildru þarna var um að ræða. Þetta er eitt dæmið um þá fljótaskrift sem var höfð við samningsgerðina og afgreiðslu þessa frv. Því miður leiðir þetta til framleiðsluaukningar. Verkalýðshreyfingin uppgötvaði þetta samstundis. Vinnuveitendur uppgötvuðu þetta samstundis. Allir umsagnaraðilar uppgötvuðu þetta samstundis og það kemur fram í þeirra álitum að þetta er einn aðalgallinn á frv. Hvaða menn hafa vit á skipulagi landbúnaðar? Það eru þeir sem gerðu fyrri búvörusamning. Það er ekki hægt, herra forseti, að fleygja út af borðinu áliti allra þessara manna. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að við munum sitja uppi með tómt klúður og vandræði eftir örfá ár. Ég vil að alþingismenn, sérstaklega meiri hlutinn sem ætlar að knýja þetta í gegn á morgun, séu alveg klárir á því að þeim var sagt nákvæmlega þetta. Þetta var stafað ofan í þá úr ræðustól á hinu háa Alþingi og í nefndarálitum. Þetta var stafað ofan í þá þegar málið var við afgreiðslu nú á þessum nóvemberdögum. Þeir verða minntir á það eftir nokkur ár. --- Ég sé að hv. formaður landbn. brosir. Það er gott að brosa að þessu, en því miður er ég hræddur um að það verði ekki eftir svo sem nokkur ár.  Bandalag háskólamanna benti á einn þátt í þessu sem hefur ekki komið fram skýrt áður. Hann vil ég gera að umtalsefni og vitna í álitsgerð Bandalags háskólamanna, BHMR, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bandalag háskólamanna, BHMR, lýsir sérstökum áhyggjum vegna lélegs rekstrargrundvallar smábýlanna, af miklum skuldum þeirra og lágum tekjum sem jaðra við fátæktarmörk. Á þessum vanda er ekki tekið í frv. Afleiðing þessa ástands birtist m.a. í þeirri staðreynd að margir smábændur eiga orðið erfitt að standa undir skólagöngu barna sinna. Í þessu ljósi er fyrirliggjandi búvörusamningur ekki trúverðugur sem heildarlausn.`` Þetta eru mjög alvarleg orð sem menn eiga að íhuga því að ég tel að hér sé mælt skynsamlega og bent á þætti sem ekki nægjanlegur gaumur hefur verið gefinn að, þ.e. hin félagslegu áhrif þessarar landbúnaðarstefnu. Þau koma fram í lágum tekjum sauðfjárbænda, möguleika þeirra til að búa aðstandendum sínum sömu félagslegu umgjörð og öðrum þegnum þjóðfélagsins. Aðalgallinn við þetta frv. er e.t.v. sá að það skilur sauðfjárbændur enn þá eftir sem fátæka stétt og varnaðarorðin sem þarna er drepið á ættu að vera tilefni til umhugsunar. Aðilar vinnumarkaðarins fengu ekki að koma að málinu nema örstutt þegar samningurinn var gerður. Þeim var ,,kúplað`` strax út úr viðræðunum og ætla að draga sig út úr sjö manna nefnd og eru e.t.v. búnir að því, en hún var samráðsnefnd í sambandi við landbúnaðarmál. Þeir lögðu hins vegar fram ákveðnar hugmyndir í þessu máli, en þegar þær birtust var þessu öllu hent út af borðinu og því miður ekki tekið upp ýmislegt sem þar er, því það var skynsamlegt og þetta eru menn sem hafa vit á málunum. Ýmsar af þessum hugmyndum koma síðan fram í áliti 1. minni hluta sem ábendingar fyrir nýjan búvörusamning. Minni hlutinn hefur farið mjög vel yfir það hvort hér sé um skynsamlega hluti að ræða og svo er. Það þarf að taka mark á neytendum því þeir greiða fyrir þetta. Þeir greiða fyrir afurðirnar. Þeir greiða kostnaðinn. Þeir greiða þessa 12 milljarða. Það eru ekki alþingismenn sem gera það að neinu marki, einhverjir auðvitað. Það eru neytendur og við eigum að taka mark á því þegar Neytendasamtökin tjá sig um þetta mál alveg eins og við eigum að taka mark á því þegar verkalýðshreyfingin, fulltrúi tugþúsundanna, tjáir sig um það sama, vegna þess að við erum að tala um lífskjör. Við erum að tala um lífskjör þegar við erum að tala um landbúnaðarmál. Neytendasamtökin segja í áliti sínu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Neytendasamtökin hafa lagt á það áherslu að verja íslenskan landbúnað. Þess vegna hafa samtökin allt fram til að nýr GATT-samningur var gerður, fallist á að landbúnaðarvörur væru ekki fluttar inn til landsins, þannig að íslenskur landbúnaður fengi aðlögunartíma. En jafnframt hafa samtökin krafist þess að aðlögunartíminn yrði nýttur til að breyta ríkjandi stefnu í landbúnaðarmálum. Það hefur lengi verið skoðun samtakanna að slík breyting væri því aðeins möguleg að ríkjandi framleiðslu- og verðstýring með tilheyrandi kvótum yrði aflögð og bændum gert frjálst að framleiða þá vöru og í því magni sem hver og einn teldi sér hagkvæmt, en að sjálfsögðu á eigin ábyrgð. Með þessu yrði íslenskum landbúnaði gert að starfa eins og öðrum atvinnuvegum er gert að gera. Jafnframt hafa Neytendasamtökin lagt áherslu á að nauðsynleg hagræðing fari fram hjá sláturhúsum, þar sem sláturkostnaður er óeðlilega hár hér á landi svo vægt sé tekið til orða. Það var því von Neytendasamtakanna að með því lagafrv. sem hér er til umræðu og þar með nýjum samningi um sauðfjárframleiðslu sem nú hefur verið gerður milli stjórnvalda og bændasamtaka og lagafrv. er staðfesting á, væri gerð sú nauðsynlega uppstokkun sem Neytendasamtökin hafa lengi krafist. Það eru því mikil vonbrigði að bæði samningurinn og lagafrv. breyta engu um þennan vanda. Það er mat Neytendasamtakanna að nánast sé ekki á neinn hátt tekið á vandanum og að í lok samningstíma búvörusamningsins verði sami vandi eftir sem áður með tilheyrandi fjáraustri af hendi skattborgara til að hægt sé að framleiða lambakjöt. Að mati Neytendasamtakanna er eina jákvæða við þennan samning að bændur geta boðið út slátrun og þar með knúið á um löngu tímabæra lækkun sláturkostnaðar.`` Þið heyrið, hv. þm. og herra forseti, þessi orð. Þarna er talað af þekkingu og yfirvegun og góðar hugmyndir settar fram en ekkert er farið eftir þeim. Það er slegið á sérhverja útrétta hönd til að viðhalda gersamlega ónýtu kerfi þessara tveggja stjórnmálaflokka. Það er alveg sama hver leggur gott til málanna varðandi landbúnaðarmálin, ekkert er farið eftir því. Ég er ekki að segja að hv. meiri hluti á Alþingi eigi að gera allt sem stjórnarandstaðan vill. En hann gæti hlustað á fólk eins og hjá Neytendasamtökunum. Hann gæti hlustað á fólk í verkalýðshreyfingunni. Þeir ættu að hlusta á vini sína í vinnuveitendasamtökunum því að ummæli þeirra um þennan samning eru ekki betri en sjónarmið Neytendasamtaka og verkalýðshreyfingar. Þessi stefna á sér enga formælendur nema núverandi ríkisstjórn og þann meiri hluta sem myndast hefur á Alþingi ásamt vitaskuld viðsemjanda, þó að hik sé á mönnum. Eins og oft vill verða þegar ónýtt kerfi stendur frammi fyrir því að það þarf að breyta því, þá er tregðulögmálið alveg ótrúlega sterkt. En það versta er að það kostar svo rosalega mikinn pening að lifa við þetta kerfi. Þjóðhagsstofnun gaf líka yfirvegað álit eins og hennar er von og vísa. Þar er drepið á þá gagnrýnisþætti sem endurspeglast í setningunni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að öllu samanlögðu er vafamál að frv. leiði til þeirrar niðurstöðu sem að er stefnt þrátt fyrir aukin framlög úr ríkissjóði. Það er þó ekki útilokað ef vel tekst til um útflutning sauðfjárafurða á næstu árum eða ef framleiðslan dregst hraðar saman en ætla má í fljótu bragði.`` Þetta er Þjóðhagsstofnun. Þetta er efnahagsstofnun ríkisstjórnarinnar undir forsrn. Við skulum segja að hún sé hlutlaus í þessu mati. Oft hefur Þjóðhagsstofnun dregið taum stjórnvalda. Það er eðli opinberra stofnana, hagstofnana, að gera það stundum. Þjóðhagsstofnun hefur sloppið við þá gagnrýni sem er algeng í öðrum löndum. En hér er lagt fram þetta yfirvegaða álit sem segir raunverulega allt: ,,Að öllu samanlögðu er vafamál að frv. leiði til þeirrar niðurstöðu sem að er stefnt ...`` Þetta segir allt um frv., hæstv. landbrh. Markmiðin eru klár. Þau eru ágæt. Hagræðing, lækkun verðs, efling bændastéttarinnar o.fl. Þau eru öll ágæt. Við þurfum ekki ágreining um markmiðin. Við viljum betrumbæta kerfið. En aðferðin, leiðin sem hæstv. ríkisstjórn og stjórnarflokkar völdu til þess hefur ekkert með markmiðin að gera. Þjóðhagsstofnun segir beinlínis að það sé vafamál að þessi markmið náist vegna ýmissa galla sem einnig eru taldir upp og vísað er til í minnihlutaáliti. Það sama gerist þegar Alþýðusambandið kemur að þessu máli. Þar er niðurstaðan svipuð. Þeir fjalla um málið af þekkingu enda hafa þeir margoft komið að landbúnaðarmálum og reyna að gæta hagsmuna umbjóðenda sinna. Og hvað hafa þeir einmitt reynt að draga upp á borðið í þeirri viðkvæmu stöðu sem nú er á kjaramálamarkaðnum? Það, hvort einhver tök séu á því að lækka matarverð. Eru einhver tök á því að gera eitthvað við þessum háa matarkostnaði? Neytendur og verkalýðshreyfingin eru að missa þolinmæðina. Við búum hér við lægstu taxtalaun í Evrópu. Ég held að nú séu tvær, þrjár þjóðir fyrir neðan, sautján eða átján eru fyrir ofan. Lægstu taxtalaun í Evrópu, en hæsta matarverðið. Hversu lengi, herra forseti, telur ríkisstjórnin að hún geti verið með slíka stefnu? Hvenær springur þetta? Hvenær gera neytendur, verkalýðshreyfingin og fólkið hér í landinu uppreisn gegn þessu ónýta kerfi? Það er það sem er í farvatninu. Fólk lætur ekki lengur bjóða sér þá stefnu sem þið ætlið að lögfesta hér á morgun. Fólk skilur orðið tölurnar. Það er farið að átta sig á því að þetta kostar hverja fjölskyldu á þriðja hundrað þús. kr. á hverju ári. Það er farið að gera sér grein fyrir umfanginu sem ég nefndi hér, að þetta kostar jafnmikið og allir grunnskólarnir. Þá er tekið saman bæði sauðfjárræktin og mjólkurframleiðslan. Fólk er að missa þolinmæðina. Það sárgrætilega er að þegar fólk missir þolinmæðina þá mun það því miður líklega ekki beinast að stjórnmálamönnunum sem bera ábyrgð á kerfinu. Ég óttast að það muni beinast að fólkinu sem býr í sveitum landsins, að bændum, að bændastéttinni. Það er þetta sem ég hef áhyggjur af. Það er verið að reka fleyg á milli sveitafólks og fólksins á þéttbýlissvæðunum, og ekki bara hér á suðvesturhorninu. Það er þetta sem er í uppsiglingu hér á landi vegna þessarar röngu stefnu sem hér er lagt upp með. Stjórnarflokkarnir hafa oft tekið tillit til sjónarmiða úr Garðastræti, frá Vinnuveitendasambandinu, Framsfl. þó ef til vill minna en Sjálfstfl. En nú er ekki farið eftir neinum ábendingum þeirra manna sem þar sitja þótt þeir hafi líka þekkingu á landbúnaðarmálunum, komu að síðasta búvörusamningi og eru að leggja til gott í málinu. Lægra matarverð og gott skipulag í landbúnaðarmálum eru sameiginleg markmið vinnuveitenda og verkalýðshreyfingarinnar. Betri lífskjör eru verkalýðshreyfingunni í hag og það er vinnuveitendum í hag að þurfa ekki að borga eins há laun þegar kemur að kjarasamningum. Ef hægt er að sjá fyrir sér kjarabót í betra kerfi er báðum aðilum augljóslega í hag að reyna að leggja gott til málanna varðandi þennan málaflokk. Þeir leggja fram hugmyndir sem gætu gert þetta betur úr garði en það er ekkert farið eftir því. Þeir benda m.a. á þau atriði sem ég hef gert að umtalsefni, framleiðslusprenginguna, verðjöfnunina, útflutningsáhersluna, birgðavandann og það hversu illa er staðið að uppkaupunum. Sumt smávægilegar breytingar, aðrar stærri. En ekki er farið eftir neinu sem þarna er lagt til. Það er merkilegt að þessir ólíku aðilar, hæstv. landbrh., vinnuveitendur og verkalýðshreyfingin, sem sjaldnast eru sammála um nokkurn skapaðan hlut eru þó sammála um að þetta kerfi, sem ríkisstjórnin er að þvinga upp á landsmenn með þessu frv., er gagnslaust og ónýtt kerfi sem dregur niður lífskjör hér á landi. Ég hef gert grein fyrir þremur breytingum sem eru raunverulegar breytingar. En enginn af þeim mönnum sem töluðu hér hæst fyrir einum eða tveimur vikum hafa náð fram neinum breytingum svo heitið geti. Það eru tvö ákvæði sem ég vil vekja athygli á í tillögum meiri hlutans. Það er valdið sem ráðherra á að fá. Þeir settu inn tvær nýjar málsgreinar í morgun og, með leyfi hæstv. forseta, vitna ég hér beint í breytingartillögu meiri hlutans: ,,Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um innheimtu, gjalddaga, álagningu gjaldanna samkvæmt áætlun og annað sem lýtur að framkvæmd á innheimtu gjaldanna. Þá setur ráðherra í reglugerð ákvæði um framkvæmd uppgjörs og greiðslu tekna af verðmiðlunargjöldum, verðskerðingargjöldum og verðjöfnunargjaldi samkvæmt kafla þessum til afurðastöðva og framleiðenda og um uppgjörstímabil.`` Svo voru almennar reglugerðarheimildir. Ég geri þetta að umtalsefni. Ráðherra er falið mjög mikið vald með útfærslu þessa samnings. Það er ýmislegt í þessu sem verður mjög erfitt í framkvæmd og skiptir náttúrlega máli hvernig er gert. Hann fær þar mikið vald til að ráða þessum málum. En það er eitt atriði sem ég vil draga sérstaklega fram í breytingartillögunum. Þær eru nú ekki allar mjög merkilegar, en eitt ákvæði sem meiri hlutinn kom með í morgun er dálítið merkilegt. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Landbúnaðarráðherra skal, að fengnum tillögum Bændasamtaka Íslands og Landssamtaka sláturleyfishafa, setja nánari reglur um skipulag útflutnings svo að erlendir markaðir nýtist sem best.`` Ráðherra, hæstv. landbrh. á að fara að setja reglur um skipulag útflutnings. Þetta er hlutur sem við vorum með hér fyrir 30--40 árum. Þeir voru að afnema þetta kerfi austur í Evrópu árið 1989. Voru þá búnir að vera með það í hálfa öld. Að þetta skuli skjóta upp kollinum hér árið 1995 í tengslum við landbúnaðarstefnu á Íslandi, finnst mér alveg stórkostlegt. Ég óska ykkur til hamingju með þetta ákvæði, mér skilst að þið séu allir sammála um þetta, en það er svo dásamlegt að rekast þarna á þennan texta. Það er ráðherra sem á að fara að setja reglur um skipulag útflutnings. Mér er alveg sama um skipulag útflutnings. Sláturhús geta skipulagt sig og gera það vitaskuld. Við segjum nú reyndar í okkar áliti að mjög æskilegt væri að menn skipulegðu sig svipað og í sjávarútvegi. Menn bindast frjálsum samtökum. Nei, það er ekki talað um slíkt hér. Hér skal landbrh. setja reglur um skipulag útflutnings. Fyrst hlógum við að þessu en svo sáum við að þeim var alvara. Þá fórum við að hafa áhyggjur og við kölluðum á sérfræðing frá viðskiptaskrifstofu utanrrn.  Allt í landbúnaðinum skal vera skipulagt af opinberum aðilum, alls staðar verða þeir að geta lagt sína dauðu hönd, hvort sem um er að ræða framleiðslu, úrvinnslu eða sölu. Þeir uppgötvuðu smáatriði sem gat hugsanlega leitt til þess að menn fengju að ákveða eitthvað sjálfir. Þá settu þeir inn: Landbrh. skal skipuleggja þetta fyrir okkur. Með þessu ákvæði er ykkur rétt lýst, hæstv. landbrh. Og þarna upplýstist líka kannski betur en margt annað hið raunverulega eðli annars stjórnarflokksins, Sjálfstfl. Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart að sjá svona ákvæði í landbúnaðarmálum frá Framsfl. en Sjálfstfl. opinberaði sína forsjáhyggju á sínum sviðum mjög vel í þessu litla ákvæði sem menn settu inn á lokastund nefndarstarfsins. Landbn. vildi vinna málin vandlega. Hún óskaði eftir umsögnum og fékk þær frá öllum nema hvað ein stofnun gaf ekki umsögn um þetta mál þó að löggjafinn óskaði eftir því. Það var Seðlabanki Íslands. Landbn. óskaði umsagna ýmissa aðila sem ég hef gert grein fyrir hér, m.a. Hagþjónustu landbúnaðarins, Þjóðhagsstofnunar, Hagfræðistofnunar, Bændasamtakanna, sem fundaði stöðugt með okkur, Neytendasamtakanna, aðila vinnumarkaðarins og margra fleiri eins og Kaupmannasamtakanna og Verslunarráðs. Sumir komu með skrifleg svör, væri óskað eftir því, aðra kölluðum við til fundar og töluðum við þá. Við báðum Seðlabanka Íslands að gefa umsögn um þetta. Landbn. var sammála um að það væri eðlilegt. Þá kom bréf frá bankastjórn Seðlabankans sem sagði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Efni frv. fellur utan verksviðs Seðlabankans og telur hann því ekki ástæðu til þess að veita umsögn um það.`` Við í landbn., þingmenn, löggjafinn, töldum vitaskuld að æðsta peningastofnun landsins, opinber stofnun, gæti metið þætti sem tengjast þessu mikilvæga frv. og þetta er mikilvægt frumvarp. Þetta er frv. sem kostar 12 milljarða á fimm árum, það varðar heila atvinnugrein og það eru ýmsir þættir sem æskilegt væri að fá svör við. Ég get nefnt hér nokkra eins og t.d. þjóðhagsleg áhrif samningsins, væntanlegar útflutningstekjur, áhrif á framleiðni innan greinarinnar, áhrif á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, mat á samkeppnisstöðu gagnvart öðrum atvinnugreinum. Nokkrar eðlilegar spurningar hagræns eðlis sem við tíunduðum ekki í okkar beiðni, enda ætti það að vera óþarfi þegar beðið er um umsögn af þessu tagi. Svarið var: Þetta er utan verksviðs Seðlabankans. Menn tóku þetta óstinnt upp í nefndinni. Þar voru menn alveg sammála, bæði meiri hluti og minni hluti. Hv. form. landbn. er maður fylginn sér, hann ræddi við bankastjórn Seðlabankans um að þetta gengi nú ekki. Menn væru óánægðir með þessa afstöðu. Allt kom fyrir ekki. Þeir neituðu að breyta sinni afstöðu. Okkur í minni hlutanum finnst þetta mjög merkilegt mál vegna þess að þarna er opinber stofnun sem neitar að gefa álit á verksviði sem þeir gera að öðru jöfnu. Seðlabankinn er alltaf að gefa álit á ýmsum hagstærðum og stöðu ýmissa atvinnugreina. Við viljum vekja sérstaka athygli á því að þessi stofnun skorast undan eðlilegum óskum löggjafans. Að okkar mati ætti að endurmeta hlutverk stofnunarinnar í efnahagsrannsóknum. Persónulega kom mér þetta mjög á óvart. Ég hef, eins og hv. alþm. vita, tengst Seðlabankanum og mér kom á óvart að menn skyldu afgreiða ósk um afstöðu til áhrifa þessa frv. á þennan hátt. Minni hlutinn taldi ástæðu til að vekja sérstaka athygli á þessu. Þetta er umhugsunarvert fyrir alla þingmenn og þótt meiri hlutinn hafi ekki fellt þetta á neinn máta inn í sitt meirihlutaálit, held ég að velflestum í landbn., hvort sem þeir eru í meiri hluta eða minni hluta, finnist þetta ámælisvert. Menn verða þá að taka það til umræðu á öðrum vettvangi. Samningurinn, sem lögfesta á á morgun, kostar 1--2 milljarða meira en núgildandi samningur. Mér heyrðist koma fram í umræðu fyrr í dag að hér væri um að ræða minni útgjöld, en það er ekki rétt. Ef sá gamli hefði fengið að gilda hefði hann haft í för með sér minni útgjöld, og var hann samt alveg að sliga okkur. En rétt skal vera rétt varðandi þessar tölur. Flestar þjóðir í kringum okkur hafa gengið í gegnum miklar breytingar varðandi landbúnað. Við höfum gert það. Vinnuafli í landbúnaði hefur fækkað úr 10 í 5% á tveimur áratugum. Þetta er sama og er að gerast alls staðar í kringum okkur. Það er tæknivæðing í landbúnaði, aðlögun landbúnaðar að breyttum háttum í nútímaþjóðfélagi er víða efnahagslegt vandamál. Þegar ég segi að þessi samningur sé slæmur er það ekki vegna fjandsamlegrar afstöðu gagnvart landbúnaðinum eða bændum, síður en svo. Stjórnarandstaðan og þá einkum minni hlutinn gerir sér mun betur grein fyrir þeim breyttu aðstæðum sem við verðum að takast á við. Eins og ég sagði í upphafi erum við reiðubúin til að verja verulegu opinberu fé til að komast út úr þessu kerfi. Þetta er ekki spurning um upphæðirnar. Þetta er spurning um að við reynum að ráðstafa þeim á skynsamlegan hátt. Það sem við viljum og er undirstaða þessar tillagna okkar er að það verði samið aftur og reynt verði að búa til kerfi sem leiði til þess að eftir fimm ár verði vandinn með sauðfjárrækt okkar lítill sem enginn. Það versta í þessu máli er að framtíðarsýnin er í reynd engin þegar kemur að framkvæmdinni. Gert er ráð fyrir að verja 12 milljörðum til þessa, beingreiðslurnar eru 7,4 milljarðar, Lífeyrissjóður bænda 330 millj., ullarniðurgreiðslur 1 milljarður og 70 millj., vaxta- og geymslugjöld 1.200 millj. Þið sjáið á þessum tölum hvað þetta er umfangsmikið. Sumt af þessu höfðu hv. þm. kannski ekki hugmynd um, t.d. að í þessum samningi væri verið að leggja upp með ullarniðurgreiðslur á annan milljarð eða vaxta- og geymslugjöld á annan milljarð. Ég efast um að menn hafi gert sér grein fyrir þessu. Eldri uppkaup á kvóta frá 1991 eru 680 millj., uppkaup á bústofni 450, birgðavandinn 750 í upprunalega frv., nokkru meiri skv. brtt., hagræðing upp á 200 millj. og nokkuð lagt á umhverfisverkefni. Þetta er vont. Í tvígang klúðrum við landbúnaðarmálunum. Við gerðum það í vor þegar GATT-málið var til umræðu. Þá bárum við ekki gæfu til þess að fikra okkur betur í þá átt sem nágrannaþjóðirnar gera og við klúðrum þeim aftur núna með nýjum búvörusamningi. Það sem vantar hér inn í er sú aðlögun að breyttum neysluvenjum sem við verðum að horfast í augu við. Þessi mikla áhersla á útflutning í þessu fyrirkomulagi er einfaldlega hlutur sem gengur því miður ekki upp. Hér er talað um verkefni bænda í skógrækt og umhverfismálum. Þetta er ekki skilgreint nákvæmlega og engar upplýsingar liggja fyrir um það hve mikill hluti af vandanum leysist með þessum hætti. Minni hlutinn kemur með ákveðnar hugmyndir inn í þennan búvörusamning og ég vil fara um þær nokkrum orðum. Við leggjum til að beingreiðslur verði ekki verðtryggðar. Við tölum um nýjan samning þar sem þetta væri ekki lengur verðtryggt. Það er óeðlilegt. Þetta er afstaða sem hefur komið fram m.a. hjá Neytendasamtökunum, verkalýðshreyfingunni og raunar flestum sem komið hafa að þessu máli. Okkur finnst að það hefði þurft að bæta í uppkaupin. Þar er gert ráð fyrir 5.500 kr. á hverja á. Hér er skorið of naumt, eins og kom fram í umræðu áðan. Það er ekki mikið um það að bændur vilji selja. Við leggjum til að greiddar verði 7 þús. kr. á hverja á við uppkaup. Þetta er líka í samráði við það sem aðilar vinnumarkaðarins töldu skynsamlegt. Það á að leggja meiri peninga í þetta í byrjun. Við viljum líka að keypt séu 60 þúsund ærgildi en ekki 30 þúsund. 30 þúsund ærgildi eru, ef ég man rétt, aðeins um 600 tonn af framleiðslu sem er léttvægt þegar við glímum við vanda upp á 2--3 þúsund tonn. Þarna hefðum við viljað leggja meira til. Þetta er alveg sama reynslan sem menn höfðu af síðasta uppkaupatilboði. Það var of naumt lagt í það. Við viljum minnka beingreiðslurnar, þrepa þær niður. Við erum ekki að tala um að setja meiri heildarpening í þetta, við bendum bara á að skynsamlegra væri að þrepa beingreiðslur niður á seinni hluta tímabilsins. Eins og ítarlegar er að vikið í áliti 1. minni hluta, viljum við líka að fjármagn verði tryggt til Jarðasjóðs. Það er talað um að kaupa upp bújarðir, en ekki gert ráð fyrir neinum peningum. Þetta rekur sig náttúrlega allt hvað á annars horn. Við bendum á og viljum að frjáls verðlagning komi inn í landbúnaðarkerfið fyrr en gert er ráð fyrir. Eins og ég benti á gætir hennar að mjög takmörkuðu leyti. Við segjum einfaldlega: Innan tveggja ára eiga samkeppnislög að gilda um þessa atvinnugrein sem er ósköp eðlilegt, þau gilda um alla aðra. Þetta er líka sú stefna sem aðilar vinnumarkaðarins, bæði vinnuveitendur og verkalýðsfélög, töldu skynsamlegasta. Við viljum tryggja eldri bændum sem vilja hætta búskap betri eftirlaun. Við viljum að þeir sem hverfa frá þessari grein geri það með reisn en séu ekki hraktir frá býlum sínum vegna fátæktar. Við viljum að eldri bændur sem kjósa að hverfa frá greininni geri það þá með fjárhagslegum styrkleika. Við eigum ekki að bíða eftir því að vandi landbúnaðarins leysist með því að eldri bændur deyi. Það er raunverulega það sem þessi stefna gengur út á. Það er ekki tekið á þessu á nokkra hátt, vandinn er framlengdur um fimm ár og það mun vafalítið endurtaka sig. Við viljum að það verð knúið á um reglur um hagræðingu afurðastöðva, það verði reynt að koma meiri hagræðingu inn í sláturhús og annað og þetta er meira að segja ósk frá sláturleyfishöfunum. Þetta vantar gersamlega inn í samninginn. Hvað verðjöfnun í kerfinu varðar, sem ég hef gert að umtalsefni, töldu allir, Landssamband sláturleyfishafa, Hagfræðistofnun, Hagþjónusta landbúnaðarins og aðilar vinnumarkaðarins, að hún væri gersamlega ónýt aðferðafræði sem knýr á enn meiri óhagkvæmni í þessari grein. Við viljum líka þrepa geymslu- og vaxtakostnað niður á samningstímanum. Það er eðlileg aðlögun að breyttum aðstæðum. Við þurfum að komast hægt og rólega út úr þessu kerfi. Þetta eru nokkrar hugmyndir sem við leggjum inn í þá umræðu sem þarf að fara fram þegar gerður verður nýr búvörusamningur. Sá samningur sem hér á að lögfesta á morgun er svo mikil fjarstæða, svo vitlaust upp byggður og svo óhagkvæmur að hann mun kalla á það að innan tveggja, þriggja ára munum við standa í sömu sporunum með þessi vandamál og ræða um hvernig við eigum að komast út úr honum. Við leggjum fram afstöðu okkar, eins og við gerðum í landbn. Við erum einir af mörgum aðilum í þjóðfélaginu, við fulltrúar stjórnarandstöðunnar, sem koma til ríkisstjórnarinnar, meiri hlutans á Alþingi og segja: ,,Eigum við ekki að taka höndum saman og reyna að koma svolitlu meira viti í landbúnaðarmálin?`` Við gerum ekki kröfu um það að fallist sé á öll okkar stefnumál, í þessu nefndaráliti er raunar bara drepið á nokkra þætti. Þar er hvergi farið mjög harkalega að þeirri breytingu sem þarf að gerast í landbúnaði vegna þess að við gerum okkur fulla grein fyrir því að hún verður að gerast í samkomulagi við bændur í þessu landi. En það er alveg sama hvað við réttum oft fram sáttarhönd, hvað neytendur réttu oft fram sáttahöndina og verkalýðshreyfingin líka. Vinnuveitendur og hagstofnanir lögðu líka til góð ráð. Það skipti engu, þar varð ráðamönnum ekki þokkað um eina tommu. Þeir breyttu engu í frv. sem einhverju varðaði. Þeir vilja ekki ljá máls á því að það sé tekinn nokkurra vikna tími í að reyna að athuga hvort hægt væri að semja með betri hætti. Úr því að meiri hlutinn vill þetta getum við í sjálfu sér ekki komið í veg fyrir það. Þeir hafa meiri hluta á Alþingi en hér er verið að leggja inn á ógæfubraut. Þess vegna leggur stjórnarandstaðan sameiginlega til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

[20:46] Ætlun forseta var að gera stutt hlé á fundinum um kvöldmatarleytið að beiðni nokkurra þingmanna. Af því hléi getur ekki orðið af augljósum ástæðum. Það eru nú 10 á mælendaskrá. Eins og forseti gat um í upphafi umræðunnar var samkomulag milli forseta og þingflokksformanna um að halda áfram fundi til miðnættis. Það samkomulag byggðist auðvitað á því að þingmenn yrðu stuttorðir en það samkomulag verður að sjálfsögðu að endurmeta á fundi með þingflokksformönnum nú á eftir.

[20:47] Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir langa og málefnalega ræðu sem var þrungin af heitum tilfinningum og góðum hug til landbúnaðarins og ég hef auðvitað fundið í samstarfi við hann í landbn. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að hann teldi að það ætti að verja meiru opinberu fé í samninginn. Ég spyr hv. þm. hvort hann hafi reiknað út tillögur sínar og hversu mikið viðbótarfé hann telji að þurfi. Hv. þm. kom víða við í ræðu sinni og hafði samúð með fátækum sauðfjárbændum sem ég tek vissulega undir. Þeir hafa orðið fyrir miklum áföllum og samdrætti á síðustu árum en það má segja um sauðfjárframleiðsluna að hún hefur verið að þróast á síðari árum sem aukabúgrein með annarri búvöruframleiðslu með nýtingu hlunninda, með launavinnu, með ferðaþjónustu o.s.frv. Ég er sannfærður um að hún nær ekki að verða aðalatvinnugrein nema þau markmið gangi upp að menn finni markaði og nái árangri í útflutningi vörunnar. Sem betur fer gefur samningurinn færi á því og margir sláturleyfishafar eru þar á góðri leið. Hvað varðar það ákvæði sem hann minntist á með GATT og skipulag innan lands á jöfnuði og stjórn kom það mjög glöggt fram í ræðu Stefáns Hauks frá utanríkisviðskiptaskrifstofunni að þegar hæstv. landbrh. setur reglugerðina verður að fara að GATT-samkomulaginu þannig að það er auðvitað út í hött að efast um að slíkt verði gert.

[20:49] Herra forseti. Varðandi spurningu hv. þm. um hversu mikið viðbótarfé þarf vitna ég í nefndarálit: ,,Fyrsti minni hluti hefði verið reiðubúinn fyrir sitt leyti að standa að kerfi sem hefði í för með sér umtalsverð útgjöld á næstu fimm árum eins og samningurinn gerir ráð fyrir. 1. minni hluti telur nauðsynlegt að verja verulegum opinberum fjármunum til þessa málaflokks ...`` Hér er ekki kveðið neitt á um að það eigi að leggja meira en 12 milljarða og hér er ekki heldur kveðið á um að leggja minna en 12 milljarða. Þær hugmyndir sem ég gerði grein fyrir eru taldar upp aftast í nefndarálitinu. Sumt felur í sér aukin fjárútlát í upphafi tímabils en einnig er gert ráð fyrir samdrætti í útgjöldum á seinni hluta tímabilsins þannig að þær tillögur þurfa ekki að kalla á viðbótarútgjöld. Varðandi reglugerðina um útflutning sem vitnað er til fagna ég því ef form. landbn. segir að hann muni fara að lögum þegar hann setur reglugerðina. Ég gerði satt best að segja ráð fyrir að hann mundi gera það og vera í samræmi við bæði GATT-samning og annað. Í ræðu minni dró ég fram þá hugsun sem liggur að baki ákvæðinu. Ég var ekki að gefa í skyn að landbrh. mundi brjóta lög, hv. þm. Guðni Ágústsson.

[20:51] Hæstv. forseti. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að það bæri að taka mark á neytendum. Ég tek undir það. Þessi samningur mun gera það að verkum að sauðfjárframleiðslan verður meira í takt við það sem neytendur vilja. Hann losar um hömlur og skapar frelsi í greininni með tímanum. Hv. þm. hefur efast um að verð muni lækka. Ég er sannfærður um að með búvörusamningnum muni verð til neytenda lækka. Milliliðirnir verða að hagræða og vinna með öðrum hætti en þeir hafa gert og lambakjötið verður samkeppnisfært á markaðnum. Það verður ekki eins fast í lögum og reglugerðum þannig að það mun keppa við aðrar kjötgreinar. Það þýðir í reynd og það mun koma í ljós að hér verður um lækkað verð til neytenda að ræða sem aðallega kemur fram af því sem ég sagði. Það verður hagræðing í milliliðum landbúnaðarins sem svo margir hafa talað um.

[20:52] Virðulegi forseti. Hv. þm. Ágúst Einarsson flutti langt mál, sumt satt og rétt og ágætt og annað náttúrlega miður eins og gengur. Ort var um fyrsta hagfræðinginn á Íslandi, Arnljót Ólafsson: Mér er um og ó um Ljót ég ætla hann bæði dreng og þrjót í honum er gull og grjót hann getur unnið mein og bót. Hv. þm. Ágúst Einarsson er gull af manni og gott að vinna með honum í landbn. Hann segir samt stundum svolitlar vitleysur og sumt er hart undir tönn. Ekki veit ég hvað hann mundi segja við nemendur sína ef þeir færu að tala um stuðning við landbúnað á sömu nótum og hann gerði hér áðan. Hann var með PSE-mælikvarðann um stuðning við framleiðendur og segir að stuðningur Íslendinga sé 70% meiri en stuðningur OECD. Það má segja það á annan hátt. Hjá OECD er stuðningurinn 43%. Hjá okkur er hann 75%. Munurinn þar á milli er 32% en hv. þm. segir að það séu 70%. Þarna sagði hann aðeins hálfan sannleikann og ég vil taka dæmi: Af þeim löndum sem hvað lægstan stuðning hafa við landbúnað eru Nýja-Sjáland með 3% og Ástralía með 10%. Á þessu munar 7%. Hins vegar má líka segja eins og hv. þm. sagði um stuðning Íslendinga og annarra að munurinn milli Nýja-Sjálands og Ástraliu sé 233%, þá sjáum við hversu hægt er að segja stóran sannleika og í vissum tilfellum lítinn með hálfsannleik.

[20:55] Herra forseti. Það er verst að geta ekki svarað í vísu eins og hv. þm. Hjálmar Jónsson getur gert. Ég veit að hann getur búið til ágætisvísur þá sjálfsagt um mig líka en ég átti satt að segja ekki von á því að þurfa að kenna honum prósentureikning. Hann talaði um 10% í Ástralía og 3% í Nýja-Sjálandi og að munurinn væri 7%. Það er ekki rétt, hv. þm., hann er 7 prósentustig sem er í sjálfu sér allt annað. Hann er þá rúmlega þrefalt meiri á Ástralíu en Nýja-Sjálandi. Ég held að athugasemdir hans byggist á einhverjum misskilningi. Það getur verið að hv. þm. sé að skoða töflur fyrir árin 1993 eða 1992. Þær tölur sem ég vitnaði í eru tölur frá árinu 1994 sem koma ekki fram í þessum töflum þar sem stuðningur Íslands er 46% hærri en í löndum Evrópubandalagsins en 70% hærri en í löndum OECD að meðaltali. Ég gat heimildanna, herra forseti. Þetta er frá Alþýðusambandi Íslands sem kom þessum útreikningum og boðum til landbn. og útreikningurinn er alveg réttur. En ég ætla ekki að útskýra að menn geta talað um mismunandi prósentustig eftir því hvort menn tala frá hærri tölunni eða lægri tölunni. Ég held að við verðum að geyma okkur þá umræðu, hv. þm., en þessar tölur eru alveg réttar og rétt fram settar eins og ég kynnti þær. Ég held að betra sé að hafa þennan talnaleik á öðrum vettvangi fyrst munurinn á prósentu og prósentustigi er ekki ljósari en fram kom.

[20:57] Herra forseti. Ég þakka fyrir námskeiðið hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni. Ég er alltaf að læra eitthvað af honum. Ég er sammála honum um að það er ástæða til að misfara ekki staðreyndir í prósentuleikjum. Það er ekki ástæða til að vera að búa til prósentur út frá prósentum eins og hv. þm. var að gera. Ég er með ljósrit úr OECD-skýrslunni og ég tók dæmi af árinu 1994. Það getur verið honum sýnilegt líka ef hann óskar þess.

[20:58] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta á þskj. 255. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. á nokkrum fundum og ég tek undir það sem kom fram hjá hv. form. landbn. að starfið í nefndinni var gott og umræða var málefnaleg sem einkenndist af því að nefndarmenn vildu skoða málið af sanngirni og ná fram breytingum sem gætu orðið til bóta á því máli sem við vorum með til umræðu. Sú niðurstaða sem fékkst að lokum varð því ákveðin vonbrigði. Á fundi nefndarinnar mættu ýmsir aðilar frá hagsmunasamtökum og öðrum aðilum sem málið varðar. Einnig bárust nefndinni skriflegar umsagnir frá nokkrum aðilum eins og fram kemur í nefndaráliti frá meiri hluta nefndarinnar. Frv. er samið að tilhlutan hæstv. landbrh. í samráði við Bændasamtök Íslands eins og segir í athugasemdum við frv. Með frv. er ætlunin að lögfesta nauðsynlegar breytingar á lögum nr. 99 frá 8. sept. 1993 vegna ákvæða sem eru í samningi um framleiðslu sauðfjárafurða sem gerður var milli Bændasamtaka Íslands og ríkisstjórnarinnar. Samningur þessi var undirritaður 1. okt. sl. og hann var gerður vegna þess mikla vanda sem sauðfjárbændur standa frammi fyrir og felst í tekjuhruni greinarinnar og sívaxandi birgðasöfnun. Ljóst er að aðlögun sú að breyttum markaðsaðstæðum og starfsskilyrðum sem núgildandi búvörusamningur gerir ráð fyrir hefur að ýmsu leyti reynst erfiðari fyrir sauðfjárræktina en vonir stóðu til. Kemur þar ekki síst til að versnandi atvinnuástand og þrengri atvinnumöguleikar hafa gert bændum erfitt um vik um þátttöku í öðrum atvinnugreinum. Jafnframt hefur neysla dilkakjöts dregist meira saman en þær áætlanir sem lagðar voru til grundvallar búvörusamningnum gerðu ráð fyrir. Allt hefur þetta skapað sauðfjárbændum og byggð í sveitum mikla erfiðleika. Það er því brýnt að grípa til aðgerða og nauðsynlegt að um þær aðgerðir verði víðtæk sátt í þjóðfélaginu. Öll málsmeðferð ríkisstjórnarinnar er hins vegar gagnrýnisverð. Engin tilraun var gerð til að ná fram víðtækri samstöðu um lausnir á vanda sauðfjárræktar. Ekkert samráð var haft við landbn. Alþingis þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. landbrh. þess efnis á vorþingi. Ekkert samráð var haft við verkalýðshreyfinguna eða aðra aðila vinnumarkaðarins. Það má því segja að lausatök einkenni alla meðferð málsins í tíð núverandi ríkisstjórnar. Þessi lausatök eru í raun staðfest í nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta landbn. en þar kemur fram að flestar brtt. eru gerðar vegna þess að texti frv. í upprunalegri mynd stenst ekki gagnvart öðrum gildandi lögum. Þá voru einnig á síðustu stundu gerðar nokkrar efnisbreytingar á frv. Í fyrsta lagi var fellt brott ákvæði um að réttur til beingreiðslna falli niður þegar 70 ára aldri er náð. Í öðru lagi er gerð breyting er varðar ráðstöfun fjármuna samkvæmt 5. gr. samningsins þar sem fjallað er um skiptingu framlaga til hagræðingar og aðlögunar. Brtt. meiri hlutans við frv. heimilar að þá fjármuni sem eiga samkvæmt samningnum að fara til uppkaupa megi taka til annarra nota ef þeir eru ekki allir nýttir til uppkaupanna. Samningurinn gerir hins vegar ráð fyrir að það fjármagn sem ekki fer til uppkaupa skili sér aftur í ríkissjóð. Þarna er því um verulega efnisbreytingu að ræða. Í þriðja lagi gera breytingartillögur meiri hlutans ráð fyrir að felld verði út úr frv. verðtryggingarheimildin og endurskoðunarheimild samningsaðila um sauðfjárframleiðsluna. Þessar heimildir eru taldar óþarfar þar sem þær eru til staðar í samningnum. Í fjórða lagi er í samningnum ótvírætt ákvæði þess efnis að fyrir það magn kindakjöts sem er umfram innanlandsmarkað og skal fara til útflutnings verði sameiginlegt uppgjör sláturleyfishafa þannig að sama verð greiðist öllum sauðfjárbændum. Breytingartillögur meiri hlutans kveða hins vegar á um 30 kr. fasta gjaldtöku á hvert kg kjöts til útflutnings og getur hver framleiðandi samið sérstaklega við sláturleyfishafa eða útflutningsaðila um verð. Breytingartillögur meiri hlutans tel ég flestar til bóta. Ari Teitsson, formaður Bændasamtakanna, mætti á fund nefndarinnar í morgun sem og Sigurgeir Þorgeirsson, framkvæmdastjóri Bændasamtakanna, og prófessor Eiríkur Tómasson. Þeir fóru yfir þær breytingartillögur sem höfðu verið gerðar og eru ekki í fullu samræmi við búvörusamninginn. Það skal tekið fram að niðurstaða þeirra þriggja var sú að þarna væri ekki um það miklar efnisbreytingar að ræða að ekki væri hægt að Alþingi gengi frá frv. eins og það er. Með tilliti til þeirrar umræðu sem átti sér stað hér áður en umræðan um frv. hófst þar sem fram kom að nú þegar hefðu átt sér stað einhver ákveðin uppkaup, nefndar allt að 30 þús. ær held ég, og skuldbindingar ríkissjóðs upp á einar 30 millj. kr. sem ættu eftir að hljóta samþykki Alþingis, verð ég að segja að slíkt er vítavert athæfi. Vissulega er óeðlilegt að nú þegar sé farið að vinna eftir samningi sem á eftir að hljóta viðurkenningu á Alþingi. En hins vegar eru þetta víst ekki nema um 8.500 ær sem fóru inn í þessi uppkaup og um þessa 30 millj. kr. skuldbindingu sem hér var gerð að stórmáli má segja að í gildi er búvörusamningur sem fær ákveðin framlög á ári hverju af fjárlögum og ég hef þá trú að hægt sé að mæta þessari skuldbindingu, ef svo færi að Alþingi hafnaði frv., og standa við hana innan ramma núgildandi búvörusamnings og þeirra fjárframlaga sem þar um gilda. Það er nokkuð skondið þegar búinn er til stormur í vatnsglasi vegna 30 millj. sem ekki hafa hlotið náð fyrir augum hv. Alþingis þegar við erum á sama tíma að afgreiða fjáraukalagafrv. upp á einhverja milljarða sem hefur verið eytt án heimilda Alþingis. Það er hins vegar sérstakega gagnrýni vert að ekki var haft samráð við samningsgerðina við verkalýðshreyfinguna og aðila vinnumarkaðarins. Við gerð kjarasamninga í febrúar 1990 náðist víðtæk sátt milli aðila vinnumarkaðarins, bænda og stjórnvalda. Samkomulag varð um skipun svokallaðrar sjö manna nefndar sem í áttu sæti fulltrúar frá landbrn., Stéttarsambandi bænda, ASÍ, BSRB, Vinnuveitendasambandi Íslands og Vinnumálasambandinu. Markmiðið með starfi sjö manna nefndarinnar var að tryggja hagræðingu í landbúnaði sem leitt gæti til lækkandi vöruverðs og um leið tryggari afkomu bænda og þess fólks sem vinnur við framleiðslugreinar tengdar landbúnaði og þjónustu við landbúnaðinn. Mér finnst það raunar allt of oft gleymast í umræðu um landbúnaðarmál og um þessa samningsgerð alla að hér er ekki aðeins verið að fjalla um kjör bændanna sjálfra heldur einnig þess fólks annars sem vinnur við framleiðslugreinar tengdar landbúnaði og þjónustu við landbúnaðinn. Það samstarf sem þarna náðist tryggði að um gerð búvörusamningsins, sem undirritaður var 1991, var víðtæk sátt og við undirbúning nýja samningsins komi sjö manna nefndin ekki að verki með sama hætti og áður var. Í ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands frá 11. október um búvörusamninginn og starf að landbúnaðarmálum eru þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar átalin harðlega, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Miðstjórn Alþýðusambands Íslands harmar að sú víðtæka sátt sem náðist á árinu 1990 um stefnumörkun í landbúnaði skuli nú hafa verið rofin af stjórnvöldum og bændum með því að slíta viðræðum við verkalýðshreyfinguna við gerð nýs búvörusamningsins. Búvörusamningurinn var alfarið gerður af stjórnvöldum og samtökum bænda og bera þessir aðilar því einir fulla ábyrgð á framkvæmd hans og afleiðingum. Með þessu hefur þátttöku ASÍ í stefnumörkun í landbúnaði verið hafnað og þannig hefur helstu forsendum verið kippt undan störfum fulltrúa ASÍ í verðlagsnefndum landbúnaðarins. ASÍ verður því óhjákvæmilega að endurmeta ákvarðanir um þátttöku samtakanna í þessum nefndum.`` Í ályktun bandalagsráðstefnu BSRB frá 23. og 24. nóvember sl. segir, með leyfi forseta: ,,Bandalagsráðstefna BSRB, haldin 23. og 24. nóvember 1995, leggur áherslu á að efla íslenskan landbúnað. Til þess að ná því markmiði þarf að halda áfram endurskoðun á skipulagi atvinnuvegarins, sem grunnur var lagður að í samvinnu bænda, launafólks, atvinnurekenda og stjórnvalda í kjölfar kjarasamninga 1990. Ráðstefnan leggur áherslu á að það eru hagsmunir þjóðfélagsins alls, jafnt neytenda sem bænda, að íslenskur landbúnaður sé lagaður að breyttum aðstæðum. Þróun undanfarinna ára sýnir að markaðsöflin leika æ stærra hlutverk í framleiðslu og verslun landbúnaðarafurða og ekkert bendir til annars en að sú þróun muni halda áfram með vaxandi þunga á næstu árum. Ráðstefnan leggur áherslu á að leitað sé leiða til að bændum og vinnslustöðvum í landbúnaði sé gefinn kostur á að laga sig að nýjum háttum. Ráðstefnan telur afar brýnt að tíminn verði nýttur betur í næstu framtíð en áform eru nú uppi um. Þá lýsir ráðstefnan vilja sínum til að endurvekja það samstarf sem fór fram á vettvangi sjö manna nefndar, enda verði byrjað á því að endurskoða nýgerðan samning um sauðfjárframleiðslu með það fyrir augum að leita leiða til að verja þeim opinberu fjármunum sem ætlaðir eru til greinarinnar á markvissari hátt.`` Í athugasemdum við frumvarp ríkisstjórnarinnar kemur fram að sú hagræðing sem stefnt var að í sauðfjárrækt, m.a. með kaupum ríkissjóðs á fullvirðisrétti, hefur ekki gengið eftir og sé orsakanna ekki síst að leita í erfiðu atvinnuástandi sem hafi dregið úr vilja bænda og möguleikum þeirra til að skipta um starf. Því hafi orðið að skerða framleiðslumöguleika allra sauðfjárbænda í verulegum mæli sem síðan hafi ásamt neyslusamdrætti valdið tekjuhruni í greininni. Vissulega má til sanns vegar færa að erfitt atvinnuástand og samdráttur í sölu dilkakjöts eigi verulegan þátt í því hvernig komið er. En vandann má ekki síður rekja til þess að ekki hefur verið staðið við öll ákvæði þess búvörusamnings sem gerður var árið 1991. T.d. var ekki staðið við ýmis framlög sem efla áttu atvinnuuppbyggingu í sveitum. Má þar nefna viðauka 2, þar sem kveðið er á um að Byggðastofnun skuli fá fjármagn til að greiða fyrir annarri atvinnuuppbyggingu á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Framlög áttu að vera 100 millj. kr. árið 1992, 100 millj. kr. 1993, 50 millj. kr. árin 1994--1997. Um 200 millj. kr. vantar upp á að við þessi fyrirheit hafi verið staðið. Þá voru í bókun 6 gefin fyrirheit um 2 milljarða kr. framlag til landgræðslu og skógræktar, en í bókuninni segir, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þeirrar lækkunar á ríkisútgjöldum sem verði til lengri tíma litið, ekki síst vegna afnáms útflutningsbóta, telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs í tengslum við nýja landgræðsluáætlun stórauknu fjármagni til þessara verkefna á komandi árum, eða um 2 milljörðum kr. út samningstímann. Slík fjárveiting kæmi til viðbótar við aðrar fjárveitingar til landgræðslu og skógræktar. Störf við þau verkefni gætu að nokkru leyti komið í stað þess samdráttar í atvinnu til sveita sem minni sauðafjárframleiðsla hefur í för með sér, enda verði bændum tryggður forgangur að störfum við landgræðslu, skógrækt og landbætur hvers konar.`` Skemmst er frá því að segja að lítil aukning hefur orðið á fjárveitingum til landgræðslu- og skógræktarstarfa þrátt fyrir þessa bókun. Eina aukningin sem orðið hefur er vegna Héraðsskóga á Fljótsdalshéraði, en það verkefni var ákveðið og lögfest áður en búvörusamningurinn var gerður. Áhugi hefur sjaldan verið meiri en nú á að bæta umgengni við landið, græða örfoka land og efla skógrækt á þeim svæðum sem best eru fallin til ræktunar. Enn er ráðrúm til að standa við þessa bókun ef vilji er fyrir hendi, því hún verður áfram í fullu gildi. Í nýjum samningi sem hér er að hluta til til umfjöllunar er ákvæði um sérstakar stuðningsgreiðslur til að laga búvöruframleiðsluna breyttum aðstæðum. Þar er gert ráð fyrir að verja 75 millj. til umhverfisverkefna á árunum 1997--2000. Samkvæmt frv. eiga bændur að taka á sig sérstök verkefni á sviði umhverfisverndar, landgræðslu og skógræktar. Þess vegna bendir margt til að þar sem samningurinn kveður á um 75 millj. kr. fast framlag til umhverfisverkefna eigi ekki frekar en áður að standa við bókunina um að verja 2 milljörðum til umhverfisverkefna. Þó liggur fyrir að margir bændur hafa sótt um styrki til að hefja skógrækt á jörðum sínum, ýmist með annarri búgrein eða án. Þá hefur ekki verið staðið við þau framlög sem lofað var í jarðasjóð. Þar vantar um 130 millj. kr. af þeim 150 sem lofað var. Í bókun sem fylgir samningnum sem nú var gerður segir, með leyfi forseta: ,,Til þess að auðvelda búskaparlok standi bændum til boða að Jarðasjóður kaupi jarðir þeirra seljist þær ekki á frjálsum markaði.`` Engin nánari útfærsla er á þessari bókun og engar reglur um það með hvaða hætti eigi að standa að kaupum og sölu. Ekki er í frv. til fjárlaga fyrir árið 1996 gert ráð fyrir auknu framlagi í Jarðasjóð og engin fyrirheit liggja fyrir um aukin framlög á næstu árum. Þetta eru nokkur atriði þess búvörusamnings sem nú er í gildi sem ekki hefur verið staðið við af hálfu ríkisvaldsins og stuðla áttu að auknum atvinnumöguleikum bænda og auðvelda þær breytingar og þann samdrátt sem fyrirsjáanlegt var að yrði. Því miður er ekkert sem bendir til að efndir verði betri hvað varðar nýjan samning en var í tíð síðustu ríkisstjórnar varðandi gildandi búvörusamning. Þá eru mörg efnistriði nýja samningsins og frv. gagnrýni verð og orka tvímælis. Horfið er frá því að halda aðgreindum stuðningi við innanlandsframleiðslu annars vegar og í framleiðslu til útflutnings hins vegar. Þetta getur haft í för með sér að í reynd hefjist á ný niðurgreiðsla búvöru á erlendan markað. Frv. felur ekki í sér sérstaka hvatningu til þess að hefja hér í auknum mæli framleiðslu og sölu á lífrænum eða vistvænum afurðum eða aðra nýsköpun í greininni. Ég verð að segja að mér finnst einkennilegt að ekki skuli vera í raun meiri hvatning til þess að fara út í vistvæna eða lífræna framleiðslu með tilliti til þess að samþykkt var á Alþingi í vor frv. til laga þar sem átti að leggja og á að leggja lífrænni og vistvænni framleiðslu lið með myndarlegu framlagi. Sl. haust kom á markaðinn fyrsta lífrænt ræktaða lambakjötið og muni ég rétt keypti hæstv. landbrh. fyrsta lærið sem selt var.

Það var afar gott.

Og það var afar gott, segir hæstv. ráðherra. Frv. gerir bændum sem hafa afsett sína vöru sjálfir að greiða útflutningsskatt af framleiðslunni. Þeim ber að taka þátt í útflutningi til jafns á við aðra þó markaður sé nægur innan lands. Það sama gildir reyndar um bændur sem markaðssetja sitt kjöt sjálfir og hafa ekki þegið beingreiðslur eða á nokkurn hátt verið aðilar að landbúnaðarkerfinu. Mér finnst þetta skref aftur á bak og draga úr hugsanlegri framþróun, vöruþróun og markaðssetningu vörunnar. Ekki er lögð nein sérstök áhersla á vöruþróun og markaðsleit erlendis. Útflutningi er hins vegar beitt sem eins konar refsingu ef framleiðsla er umfram þarfir innanlandsmarkaðar. Um er að ræða útflutning sem landbrh. ákveður og getur haft í för með sér flata skerðingu á verði til allra framleiðenda og gildir þá einu hvort þeir eru innan kerfisins og þiggja beingreiðslurnar eða ekki. Þá segir í 6. gr. frv.: ,,Hafi framleiðandi fjölgað vetrarfóðruðu fé frá því sem hann hafði veturinn 1994--1995, getur landbrh. ákveðið að fenginni tillögu framkvæmdanefndar búvörusamninga að sú framleiðsla, sem svarar til fjölgunarinnar, fari öll á erlendan markað. Skal þá miða við sama hlutfall af framleiðslu og fjölgunin nemur.`` Heimild þessi er ótvíræð. Hún er altæk. Ekki er um nein undanþáguákvæði að ræða í frv. En þrátt fyrir þetta er heimild í samningnum til að fjölga sauðfé ef fjölgun er tilkomin vegna breytinga bústofns. Þessi heimild samningsins gildir til 1. júlí 1996. Ég held því að það sé nauðsynlegt að setja undanþáguákvæði inn í lagatextann í samræmi við þá heimild sem er til þessara breytinga í samningnum sjálfum. Þá er gert ráð fyrir því að hætta framleiðslustýringu innan lands, sem getur haft í för með sér að samningurinn verði framleiðsluhvetjandi og leiði til framleiðslusprengingar og óeðlilegrar lækkunar á verði afurða. Samningurinn og frv. ríkisstjórnarinnar eru einkennileg blanda af ofstjórn og frjálshyggju. Í 12. og 13. gr. frv. er fjallað um kaup ríkissjóðs á greiðslumarki og endurúthlutun greiðslumarks. Stefnt er að því að auka við greiðslumark lögbýla hjá þeim aðilum sem byggja lífsafkomu sína að miklu leyti á sauðfjárrækt. Í samningnum sjálfum eru ákvæði um þessa úthlutun. Þar kemur fram að þeir sauðfjárbændur, sem hafa 180--450 ærgilda greiðslumark í sauðfé, eigi möguleika á allt að 10% aukningu á beinum greiðslum. Sá sem hefur innan við 180 ærgilda greiðslumark á þó möguleika á aukningu geti hann sýnt fram á það að afkoma hans byggist að stærstum hluta á sauðfjárframleiðslu. Það verður að teljast hæpið, að teknu tilliti til þess hverjar eru tekjur bónda með 180 ærgilda greiðslumark eða minna, að hægt sé að sýna fram á að afkoma fjölskyldu byggist aðallega á sauðfjárrækt. Hugsanlega gætu einstaklingar eða þessir títtnefndu piparsveinar í landbúnaði, sjötugir og yngri, framfleytt sér af þessum greiðslum.

Hvar eru þeir?

Já, hvar eru þeir. Er það nema von að hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir spyrji þeirrar spurningar þar sem verulegur skortur er á myndarlegum karlmönnum á lausu á höfuðborgarsvæðinu.  En það er ekki tekið tillit til þess hvert greiðslumark þessara aðila var áður en þeir voru skertir vegna ákvæða í gildandi búvörusamningi. Þá er ekki fyrirhugað að taka sérstaklega tillit til þess hvort umsækjandi býr á svæði þar sem landkostir henta vel eða illa til sauðfjárræktar. Samningurinn tekur á engan hátt á nauðsyn þess að svæðaskipting eigi sér stað í landbúnaði þar sem tekið er mið af landgæðum, staðháttum og möguleikum til annarrar atvinnustarfsemi. Þannig er samningurinn engin stoð þeim byggðarlögum sem byggja aðallega á sauðfjárbúskap og tekur ekki sérstaklega á vanda þeirra sem verst hafa farið út úr þeirri skerðingu sem nú þegar hefur átt sér stað. Í umsögn um frv. ríkisstjórnarinnar sem landbn. fékk frá BHMR segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,BHMR lýsir sérstökum áhyggjum vegna lélegs rekstrargrundvallar smábýlanna, miklum skuldum þeirra og lágum tekjum sem jaðra við fátæktarmörk. Á þessum vanda er ekki tekið í frv. Afleiðing þessa ástands birtist m.a. í þeirri staðreynd að margir smábændur eiga orðið erfitt með að standa undir skólagöngu barna sinna.`` Jafnframt lýsir BHMR því yfir að fyrirliggjandi búvörusamningur sé ekki trúverðug lausn á þeim vanda sem við blasir í sauðfjárræktinni og hvetur til þess að samningurinn verði endurskoðaður og reynt verði að finna varanlegri lausn á aðlögun bænda að breyttum alþjóðlegum aðstæðum þar sem stefnt er að lægra vöruverði til hagsbóta fyrir neytendur. Það vekur athygli að í viðræðum nefndarinnar við þá sem komu á fund hennar og einnig í þeim umsögnum sem nefndinni bárust kemur nær undantekningarlaust fram veruleg gagnrýni á samninginn og frv. og einnig efasemdir um að þau markmið sem sett eru fram náist. Enginn treysti sér til að fullyrða að frv. í núverandi mynd stæðist mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar, sérstaklega hvað varðar ákvæðin þar sem kveðið er á um skyldur sauðfjárbænda til að flytja út afurðir án þess að nokkrar markaðsforsendur séu fyrir þeim viðskiptum. En það vakti einnig athygli að bankastjórn Seðlabanka Íslands neitaði að veita umsögn um frv. á þeim forsendum að efni þess félli utan verksviðs Seðlabankans. Nefndin vænti umsagnar Seðlabankans um þjóðhagsleg áhrif samningsins, hugsanlegar útflutningstekjur, markaðshorfur innan lands og utan, áhrif á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu og fleiri atriði sem við vildum að bankastjórn Seðlabankans fjallaði um. Bankastjórnin neitaði að veita þessa umsögn af framangreindum ástæðum, þar sem þetta félli utan verksviðs bankans. Þetta hlýtur að teljast ámælisverð afstaða af hálfu stjórnar opinberrar stofnunar og lítilsvirðing við störf löggjafans. Eins og segir í upphafi nefndarálits 2. minni hluta er nauðsyn á úrbótum í málefnum sauðfjárbænda. 2. minni hluti leggur áherslu á að grípa þarf til sérstakra aðgerða og ítrekar þá afstöðu að um þessar ráðstafanir þarf að vera víðtæk samstaða bænda, verkalýðshreyfingar og annarra aðila vinnumarkaðarins, sem og ríkisvalds. Slík samstaða er ekki fyrir hendi hvað varðar þann samning sem gerður hefur verið eða það frv. sem til umfjöllunar hefur verið í landbn., enda ber niðurstaðan þess merki. Ég dreg í efa að samningurinn og frv. leysi þann vanda sem við er að etja í sauðfjárrækt eða sé til hagsbóta fyrir neytendur. Frv. felur einfaldlega ekki í sér neina framtíðarsýn. Það er ekki hægt að sjá hvað tekur við þegar að samningsferlinu lýkur. Þá á sjálfsagt að ríkja það frelsi sem boðað var í upphafi samningsgerðar og samningurinn á að hluta til að fela í sér, en við höfum ekki komið auga á. En til þess að greinin geti staðið á eigin fótum eftir að samningstíma lýkur þurfa verulegar breytingar innan greinarinnar að eiga sér stað og ekki aðeins innan hennar. Viðhorfsbreytingar þurfa að eiga sér stað gagnvart henni, ekki bara meðal almennings og neytenda, heldur meðal bænda sjálfra. Það er dálítið dapurlegt að upplifa það í nefndarstarfi að hafa á tilfinningunni að stéttin sjálf hafi í raun ekki trú á rekstrargrundvelli greinarinnar. Þá er fokið í flest skjól. Það þarf að semja að nýju. Það þarf að gera á meðan þessi samningur gildir og sem allra fyrst. Þá samninga á að gera í samvinnu við þá aðila sem ég hef getið um í ræðu minni. Meðan á því stæði er sjálfsagt að veita þær lagaheimildir sem til þarf. Þingflokkur Alþb. lagði fram tillögu til þingsályktunar á 118. löggjafarþingi um aðgerðir í landbúnaðarmálum og úttekt á starfsskilyrðum og samkeppnisstöðu landbúnaðarins. Tillagan var flutt í ljósi skýrslu sem þáv. landbrh. gaf um framkvæmd búvörusamningsins þar sem fram kom m.a. að verulega vantaði upp á að staðið hefði verið við öll ákvæði gildandi búvörusamnings eins og ég hef áður getið um. Tillagan fól m.a. í sér að landbrh. í samráði við nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka gripi til eftirfarandi ráðstafana í málefnum landbúnaðarins: Gera áætlun um hvernig staðið verði að málefnum landbúnaðarins og eflingu byggðar í sveitum það sem eftir lifir gildistíma núgildandi búvörusamnings. Markmiðið verði að tryggja að við lok gildistíma samningsins hafi að fullu verið staðið við ákvæði viðauka og bókana sem honum fylgja. Í öðru lagi að gera tillögur um sérstakan stuðning við hefðbundnar búgreinar, einkum sauðfjárrækt vegna erfiðleika í aðlögun að markaðsaðstæðum. Ráðstafa yrði a.m.k. hliðstæðum fjármunum í þessu skyni og ríkið hefur sparað og mundi spara sökum minni sölu innan lands en forsendur búvörusamningsins gerðu ráð fyrir. Yrði þessum fjármunum varið til að bæta stöðu bænda sem fyrir mestum tekjusamdrætti hefðu orðið til þess að kosta átak í útflutningi á hágæðavörum á þá markaði sem best borga og til fleiri nýsköpunarverkefna. Í þriðja lagi þá verði hlutast til um ítarlega úttekt á starfsskilyrðum og samkeppnisstöðu landbúnaðarins í ljósi breyttra aðstæðna, m.a. alþjóðasamninga sem Íslendingar hafa gerst aðilar að síðan búvörusamningurinn var gerður. Á grundvelli þeirrar úttektar yrðu síðan gerðar tillögur um jöfnun samkeppnisskilyrða. Í fjórða lagi lögðum við til að undirbúningur yrði hafinn á mótun landbúnaðarstefnu til næstu ára, sbr. 10. gr. í gildandi búvörusamningi og viðræður yrðu strax teknar upp við bændasamtökin um þau mál. Tillaga þessi er í raun í fullu gildi. Ef hún hefði verið afgreidd frá Alþingi á sínum tíma og þessi vinna farið í gang væri aðstaða til samningagerðar við bændur allt önnur en hún er nú. Auk þessara atriða er hægt að nefna nokkur önnur úr tillögunni sem nauðsynlegt er að taka á með öðrum hætti en gert er í samningnum og frv. Þar á meðal að Jarðasjóði verði tryggt fjármagn svo hann geti keypt jarðir og auðveldað þannig þeim búskaparlok sem vilja hætta búskap. Að ekki sé bara um yfirlýsingar að ræða heldur aukin framlög í Jarðasjóð. Að mótaðar verði fastar reglur um það hvernig að kaupunum yrði staðið af hálfu ríkisins. Að bændur sem greiða tryggingagjald fái að njóta eðlilegra greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Að tekið verði með öflugum hætti á vöruþróun og markaðssetningu. Að hvatt verði til lífrænnar og/eða vistvænnar framleiðslu í landbúnaði og annarrar nýsköpunar með skýrum hætti og að þegar uppkaup á framleiðslurétti eiga sér stað verði tryggt að sauðfjárbúskapur verði ekki stundaður á viðkomandi jörð. Þó verði þar tekið tillit til landkosta og ákveðinnar svæðaskiptingar. Við endurúthlutun á framleiðslurétti verði tekið tillit til svæðaskiptingar með tilliti til landgæða, staðhátta og atvinnuástands. Aðrar tillögur til úrbóta mætti vafalaust nefna, en ég læt nægja að ítreka nauðsyn þess að um úrbætur í málefnum þessarar mikilvægu atvinnugreinar sé víðtæk sátt. Það er ljóst af því sem ég hef sagt að 2. minni hluti stendur ekki að tillögum eða áliti meiri hlutans. Ljóst er eftir yfirferð nefndarinnar og af þeim umsögnum, munnlegum og skriflegum sem fyrir nefndina hafa komið að nauðsyn er á ákveðnum breytingum á samningnum og frv. ríkisstjórnarinnar til þess að tryggja að þau markmið sem sett eru náist. Því tek ég undir þau sjónarmið 1. minni hluta þar sem fram kemur nauðsyn þess að semja að nýju við Bændasamtökin og er 2. minni hluti tilbúinn til vinnu við slíka samningsgerð ef óskað er. Þá ítreka ég þau sjónarmið að nauðsynlegt er að taka aftur upp samvinnu fulltrúa þeirra aðila sem komu að gerð gildandi búvörusamnings, ekki síst verkalýðshreyfingarinnar. Jafnframt vill 2. minni hluti stuðla að því að nauðsynlegar lagabreytingar verði gerðar svo svigrúm skapist til að vinna að nýjum samningi. Ég styð því tillögu 1. minni hluta þess efnis að frv. þessu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og þar verði tekið á málum með tilliti til þeirra atriða sem ég hef hér upptalið. Að lokum vil ég geta þess, virðulegi forseti, að með nefndarálitinu er fylgiskjal sem sett er upp af framkvæmdastjóra Bændasamtakanna þar sem er dæmi um gjaldtöku af kindakjötsframleiðslu. Af skattlagningu, bæði þeirri sem er í dag sem og þeirri sem gert er ráð fyrir samkvæmt samningnum að komi til verði frv./samningurinn samþykktur af hálfu Alþingis. Eflaust vantar eitthvað þarna inn í en þetta gæti samt verið fróðlegt fyrir hv. þingmenn að sjá hvernig verðið skiptist og hversu há skattlagning er í raun á þessari grein fyrir utan það hvað slátur- og heildsölukostnaður er mikill.

[21:32] Virðulegi forseti. Ég hlýt hér í upphafi máls míns að færa samnefndarmönnum mínum í landbn. þakkir fyrir samstarfið við afgreiðslu þessa máls. Formanninum fyrir lipra leiðsögn og sérstaklega þykir mér ástæða til þess að minnast hér á þátt stjórnarandstöðunnar sem setti sig vel inn í þetta flókna mál og hafði á vissan hátt góð áhrif á störf nefndarinnar þótt leiðir skildu að lokum. Hér hefur verið talað um að tillögur meiri hluta landbn. feli í sér breytingar á búvörusamningnum. Það er hárrétt. Þær fela í sér breytingar á búvörusamningnum og ég held að það sýni styrk en ekki veikleika að slíkar tillögur skuli koma fram þegar á annað borð svo reynist, eins og ég átti frekar von á, að þingið er ekki sammála þeim gjörningi sem fyrir liggur um þessi efni. Það hefur reyndar legið fyrir að ég væri ósáttur við búvörusamninginn og m.a. skýrði ég þau sjónarmið hér við 1. umr. þessa máls. En með þeim breytingum sem nú liggja fyrir og þeim áherslum sem koma fram í breytingartillögum landbn. hefur þessi samningur á sér aðrar ásetningar en áður var eins og frv. leit út varðandi breytingar á búvörulögunum. Fyrir mér er það að sjálfsögðu algert aukaatriði hvort menn telja þessar breytingar miklar eða litlar. Ég met það svo að hér sé um stefnubreytingu að ræða frá því sem var í frv. og frá því sem er í samningnum. Og mitt aðalerindi er að rökstyðja þessa niðurstöðu mína. Það er auðvitað líka grundvallaratriði að þeir sem nú taka við tileinki sér það sem Alþingi kann að hafa að segja um þau efni svo framkvæmdin verði í samræmi við vilja Alþingis, væntanlega á grundvelli þeirra breytingatillagna sem hér liggja fyrir. Ég ætla ekki að leyna því að það urðu mér nokkur vonbrigði að heyra til formanns Bændasamtaka Íslands varðandi breytingarnar, eins og hann túlkaði þær að vísu í stuttu sjónvarpsviðtali í fréttum í kvöld. En ég hlýt að setja traust mitt á hæstv. landbrh., við höfum lengi starfað hér saman og engum treysti ég betur til að taka til hendi á grundvelli þeirra áréttinga sem ég vænti að Alþingi muni staðfesta með samþykkt tillagna meiri hluta landbn. En því get ég nú þess sérstaklega að ég hef farið yfir ræðu hæstv. ráðherra þegar hann mælti hér fyrir frv. til búvörulaganna og samkvæmt eðli málsins eru þær áréttingar sem þar koma fram í takt við frv. og í takt við samninginn og hafa þess vegna á sér það yfirbragð að byggja á þeim úreldingarviðhorfum sem bæði felast í búvörusamningnum og búvörulögunum gagnvart íslenskum landbúnaði. Og þá sérstaklega sauðfjárræktinni. Ég árétta það sem ég sagði áðan að ég treysti því og er þess reyndar fullviss að hæstv. landbrh. mun starfa á grundvelli þess sem hér verður ákveðið á Alþingi. Nú ætla ég, virðulegi forseti, að fara yfir breytingarnar og leitast við að sýna fram á í hverju þær eru fólgnar og hverjar hinar nýju áherslur eru. Þar legg ég áherslu á tvennt. Í fyrsta lagi að tekin eru upp ný ákvæði og skilvirkari afstaða gagnvart útflutningi á sauðfjárafurðum en var í samningnum og frv. sem hér er til afgreiðslu. Í 2. mgr. 5. gr. frv. segir frá því hverjar heimildir landbrh. eru fengnar til þess að takast á við útflutningsmálin. Og þær eru, með leyfi forseta, þannig: ,,Til að jafna skilaverð til framleiðenda fyrir kindakjöt sem selt er á erlendum mörkuðum samkvæmt samkomulagi sem kveðið er á í 62. gr. laganna getur landbúnaðarráðherra heimilað innheimtu á verðjöfnunargjaldi sem má nema mismun á auglýstu viðmiðunarverði Framleiðsluráðs landbúnaðarins og skilaverði við útflutning (fob). Landbúnaðarráðherra setur með reglugerð ákvæði um útreikning verðjöfnunargjaldsins eftir gæða- og vöruflokkum, svo og ákvæði um innheimtu og ráðstöfun gjaldsins.`` Heimildir ráðherrans voru þær að setja samkvæmt frv. reglugerð um verðjöfnun. Þetta ákvæði er fellt í burtu og í stað þess, eins og hv. framsögumaður skýrði hér áðan, segir nú: ,,Landbrh. skal, að fengnum tillögum Bændasamtaka Íslands og Landssambands sláturleyfishafa, setja nánari reglur um skipulag útflutnings svo að erlendir markaðir nýtist sem best.`` Á Alþingi í maí, þegar lögin voru gefin út, voru gerðar breytingar á búvörulögunum þannig að kveðið var á um að útflutningur á landbúnaðarvörum heyrði til verkefnis landbrh. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta, þar sem sagt er frá forræðismálum landbrh. þar með talinn útflutningur landbúnaðarafurða: ,,Á grundvelli þessa ákvæðis hefur hins vegar landbrh. ekki treyst sér til að gefa út reglugerð um skipulag þessara mála. Nú er það hins vegar orðið ótvírætt, verði tillaga meiri hluta landbn. samþykkt, að honum ber að ganga frá slíkum reglum.`` Og þetta er afskaplega mikilvægt. Eins og menn vita er hér um ræða viðkvæman markað og ég minni m.a. á það sem kemur fram í grein eða viðtali við Baldvin Jónsson í Morgunblaðinu í dag þar sem skýrt er frá því að undirboð á erlendum mörkuðum hafi m.a. á þessu ári orðið til þess að verð hafi lækkað. Hér er því um afar mikilvæga áréttingu að ræða í þessum efnum. Ég þarf ekki að taka fram að auðvitað verða þessar reglur að rúmast innan þeirra skuldbindinga sem GATT-samkomulagið leggur okkur m.a. á herðar og var sérstaklega farið yfir þau mál í landbn. með sérfróðum mönnum um þau. Önnur breyting og afar mikilvæg af þessu sama tilefni er í 3. mgr. 6. gr. frv. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fyrir kindakjöt, sem flytja þarf á erlendan markað, skal afurðastöðvum gert kleift með verðjöfnun að greiða framleiðendum sama verð. Skal uppgjörið miðað við að sama verð greiðist fyrir kjöt af sömu gæðum.`` Með öðrum orðum, allt kjöt sem á að fara til útflutnings, eins og ákvæði frv. segja fyrir um, á að verðjafna þannig að allir fái sama verð. Þetta ákvæði er fellt niður og þar með er fenginn hvati fyrir því að markaðssjónarmið fái að njóta sín þegar sala fer fram á erlendum mörkuðum eða þeirra er leitað af þeim sem með þessi málefni fara. Nú er það raunar svo að þessir markaðir eru á vissan hátt nokkuð ólíkir og á sumum fæst gott verð. Sérstaklega liggur það fyrir um Færeyjamarkaðinn sem við höfum haft góð not af um margra ára skeið og sama má ætla að verði þegar útflutningur hefst á Noregsmarkað. Þeir markaðir eru fyrst og fremst hinir svokölluðu skrokkamarkaðir, þ.e. kindakjötið fer út óunnið. Þar sem þessir markaðir skila misháu verði verður ekki hjá því komist að einhver tilfærsla muni þar eiga sér stað og af þeirri ástæðu eru gerðar breytingartillögur um 30 kr. gjaldtöku á hvert útflutt kindakjötskíló. Hins vegar er skýrt nákvæmlega í áliti nefndarinnar, og ég vísa til þess til að tefja ekki umræðuna að óþörfu, virðulegi forseti, hvers vegna texti breytingartillagnanna er með þessum hætti og tekið skilmerkilega fram að hér er einungis um að ræða einmitt þessar aðstæður þegar skrokkaverð á erlendum mörkuðum er jafnmisjafnt og raun ber vitni. Þessar tvær mikilvægu breytingar eru gerðar í sambandi við útflutningsmálin og fela að sjálfsögðu í sér allt önnur og skýrari markmið til sóknar inn á erlenda markaði heldur en bæði frv. og samningurinn gerir ráð fyrir. Hér er um að ræða kannski einhverja þýðingarmestu breytngu, vendingu frá því sem búvörusamningurinn gerir ráð fyrir, því að hann talar skýru máli um það að útflutning eigi að verðjafna að fullu. Annað atriði, eins og ég sagði áðan, snertir birgðahaldið. Það er alveg ljóst að með því fjármagni og með hliðsjón af þeim birgðum af kindakjöti sem til eru í landinu eða falla til á næsta ári, er ekki séð fyrir því að þeim birgðum verði eytt. En það hygg ég að sé allra dómur að til þess að það nýja kerfi sem tekið verður upp í verðlagningu sauðfjárafurða á innanlandsmarkaði innan tveggja ára geti virkað og notið sín má ekki vera óeðlilegt birgðahald í landinu. Af þessari ástæðu eru gerðar tillögur um bráðabirgðaákvæði til tveggja ára sem kveða á um að aukin verðskerðing verði tekin af útborgunarverði til sauðfjárbænda og má ætla að sú gjaldtaka muni nema 120--150 millj. kr. Það er auðvitað sár niðurstaða við þær aðstæður sem uppi eru í sauðfjárræktinni að þurfa að auka með þessum hætti gjaldtöku á sauðfjárbændur. En hér er hins vegar verið að fyrirbyggja mikið slys sem af því hlytist ef birgðir væru uppsafnaðar í landinu þegar hið breytta skipulag á sölumálum tekur við. Jafnframt er gerð breyting á búvörusamningnum. Hún er að sjálfsögðu afar skýr því að í 5. gr. samningsins er kveðið á um að ráðstöfun uppkaupafjár verði breytt. Ég hef nú reyndar kallað það úreldingarfé og mér hefur ekki fundist því vera sérstaklega vel varið, eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls. Í texta neðan við töfluna á bls. 16, sem sýnir framlög til hagræðingar og aðlögunar, er þess getið að ef þær 443 millj. sem ætlaðar eru til uppkaupa nýtast ekki til þeirrar ráðstöfunar, þá eiga þær ekki að greiðast til samningsins. Nú er þessu breytt þannig að ef afgangur verður af þessum 443 millj. kr., þá fer hann til markaðsaðgerða. Nú hefur verið gerð breyting á réttarstöðu þeirra bænda sem náð hafa 70 ára aldri þannig að þeir fá nú að búa og starfa áfram, svo er guði fyrir þakkandi. Því má ætla að sú ráðstöfun dragi úr uppkaupaþörfinni og þar af leiðandi verði þarna nokkurt fé til ráðstöfunar í markaðsaðgerðum. Ég tel að þetta sé afar þýðingarmikið og það verður ekki betur séð en að með þessu sé fyrir því séð að birgðir af kindakjöti verði ekki til trafala þegar breytt skipan þessara mála verður upp tekin. Þetta er afar þýðingarmikið ákvæði og mikil trygging fyrir því að þessi mál geti gengið fram með þeim hætti sem til hefur verið ætlast. Ég hef reyndar minnst á það að í samningnum er kveðið á um að sjötugir bændur skuli ekki eiga lengur réttindi til beingreiðslna, en það ákvæði hefur verið fellt á brott og hafa þeir sama rétt og þeir áður höfðu, þegar frv. hefur náð fram að ganga. Þessar breytingar geta menn auðvitað, eins og ég hef reyndar tekið áður fram, metið með ýmsum hætti. En ég tel þær afar mikilvægar. Verði þær á annað borð gerðar virkar og eftir þeim unnið, þá skiptir minna máli með ýmsan þann ásetning sem í þessum samningi felst og er mér ekki neitt sérstaklega hugnanlegur. Ég held að sauðfjárræktin eigi framtíð fyrir sér. Það var reyndar mikið um það talað af þeim sem kynntu búvörusamninginn að í honum fælust sóknarfæri. Ekki veit ég hvar þau eru. En aftur á móti sýnist mér að eftir breytingarnar geti falist í þessum samningi, eða réttara sagt í þessum breyttu lögum, viss og ákveðin sóknarfæri með tilliti til þess að þar verði leitað að erlendum mörkuðum, sem reyndar hefur nokkuð verið gert á allra síðustu árum og þá einkum í fyrra með árangri sem vissulega gefur nokkrar vonir. Við verðum líka að treysta því að á þessum vettvangi eins og öðrum geti landbúnaðarframleiðslan notið þess umhverfis sem hún býr nú við að því er varðar góð rekstrarskilyrði, miklu betri rekstrarskilyrði heldur en áður hafa verið, eins og reyndar í öðrum atvinnugreinum. Með tilliti til þess hversu mikið er lagt upp úr hreinu umhverfi ætti að skapast nokkur sérstaða og nokkrir möguleikar sem við gætum þannig nýtt. Þetta eru meginbreytingarnar, virðulegi forseti. Það væri auðvitað hægt að hafa hér miklu lengra mál. Þetta er hins vegar niðurstaðan af nefndarstarfinu. Þetta er árangurinn sem náðst hefur. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að það þarf að breyta búvörusamningnum og þess vegna þótti mér sérstök ástæða til þess að draga það fram í dagsljósið með sem allra skýrustum hætti, þótt hv. formaður landbn. hafi verið búinn að gera grein fyrir áliti nefndarinnar. Ég endurtek svo þakklæti mitt til nefndarmanna, en vil að lokum geta þess sérstaklega að mér þykir mikilvægt að fram kom í máli hv. 5. þm. Suðurl., frsm. 2. minni hluta, stuðningur við þessar tillögur. Það tel ég að styrki málið í heild sinni og met mikils að þannig skuli hafa fengist góður stuðningur við þetta mál. Það styrkir þá niðurstöðu sem hér hefur fengist og ég vek sérstaka athygli á þeim orðum ræðumanns sem hún lét falla um þessa tillögugerð. Ég vænti svo að hæstv. landbrh. fari vel yfir þessar breytingar og þann ásetning sem í þeim felst. Þá er ég sannfærður um að þær munu skila árangri fyrir sauðfjárbændur og ekki einungis fyrir þá, heldur fyrir bændur alla og búsetu í sveitum landsins.

[22:00] Herra forseti. Eins og við var að búast komu ýmsar merkar upplýsingar fram í máli hv. þm. Mér var til að mynda ekki ljóst fyrr en ég hlýddi á mál hans að guð almáttugur sæti sjálfur í landbn. eða væri að minnsta kosti mjög nálægur henni. Ræðumaður eignaði honum sérstaklega tilteknar breytingar sem orðið hefðu á búvörusamningnum. Ég lagði eyrun sérstaklega eftir því að það var guð en ekki Guðni sem þar var nefndur. En það var ekki það sem ég ætlaði að spyrja hv. þm. út í heldur hitt að mig rekur minni til þess að í viðtölum við fjölmiðla í sumar hafði hv. þm. nokkuð stór orð um þennan samning. Eða undir haustið. Ég held ég muni það rétt að hann hafi talað um að þetta væri versti samningur sem gerður hefði verið á öldinni. 

[22:02] Virðulegi forseti. Lýsing mín á búvörusamningi og samlíking við Gamla sáttmála á við búvörusamninginn sem hv. ræðumaður gerði árið 1991 og varð þess valdandi að sauðfjárræktin fór á höfuðið á tveimur fyrstu árum samningsins. Þannig að eitthvað hefur skolast til í þessum efnum. Í þessum samningi hefur hins vegar verið breytt til að því leyti að það er ekki lengur bannað að flytja út kindakjöt, eins og var í samningi fyrirspyrjanda hér áðan. Auk þess, eins og ég gat sérstaklega um, hafa verið gerðar breytingar á búvörulögunum sem eiga að geta skilað mikilvægum árangri í þróunarferli þessara verkefna. Og það er ástæðan fyrir því að ég styð þetta nefndarálit. Ég vek hins vegar athygli á því að hér er búvörusamningurinn með öllum sínum göllum og kannski einhverjum kostum, ekki til atkvæðagreiðslu og þar með er ég ekki að taka afstöðu til hans sem slíks.

[22:04] Herra forseti. Hv. þm. er þekktur fyrir að hafa gjarna uppi stór orð og miklar yfirlýsingar um það hversu allir aðrir en hann séu óhagstæðir bændum. Sérstaklega á þetta við þegar hv. þm. er í sínu heimahéraði, austur á Hornafirði. Þar mun hann m.a. hafa haft þau orð um gamla búvörusamninginn í framboðsræðum á vordögum eða síðvetrardögum 1991, að fyrr skyldi blóð renna um sali en hann samþykkti þann samning eða stæði að því að hann yrði framkvæmdur. En úr því hann var svona slæmur, versti samningur síðan Gamli sáttmáli var gerður, hvernig stendur þá á því að hv. þm. studdi í fjögur ár ríkisstjórn sem stóð að framkvæmd þess samnings óbreyttum? Og meira að segja var landbrh. hæstv. úr flokki hv. þm. Eitt af fyrstu verkum þess landbrh., landbrh. Sjálfstfl., var einmitt að leggja til lögfestingu þess samnings á Alþingi haustið 1991. Í annað skiptið á skömmum tíma hefur hv. þm. nú uppi stór orð um það hve búvörusamningar séu vondir. Hvað verður svo úr öllu saman þegar til þings er komið? Hv. þm. styður aftur fyrirvaralaust það sem hann er áður búinn að vísa út í ystu myrkur. Ég stóð m.a. upp til að minna aðeins á þetta eftir þá háfleygu ræðu sem flutt var hér áðan. Það er misskilningur og ber nú ekki vott um mikla þekkingu fyrrv. formanns landbn. og núv. varaformanns, að halda því fram að í gamla búvörusamningnum, eða þeim sem síðast hefur verið í gildi, hafi staðið bannákvæði um að menn mættu flytja út lambakjöt eða kindakjöt. Það er bókstaflega ekkert um það fjallað með þeim hætti. Hins vegar er ljóst að í þeim samningi var sá útflutningur á ábyrgð bænda og það var ekki gert ráð fyrir því að opinberir fjármunir rynnu til þess að niðurgreiða kindakjöt í útlendinga. Það er hins vegar opnað fyrir þann möguleika í nýja samningnum. Hv. þm. er kannski að verða svona sáttur við hann af því að nú á á nýjan leik að taka upp þá gömlu viðreisnartilhögun að ráðstafa íslenskum skattpeningum í að niðurgreiða þessa vöru ofan í útlendinga í staðinn fyrir að verja þeim peningum til að lækka verð vörunnar á innlendum markaði.

[22:07] Virðulegi forseti. Varðandi útflutningsbann á kindakjöt í fyrrv. búvörusamningi er þess að geta að þar stendur skýrum orðum að óheimilt sé að flytja það kindakjöt sem er innan greiðslumarks á erlendan markað. Það var áreiðanlega kindakjöt en ekki svínakjöt þannig að það er óumdeilanlegt að svona bann var í samningnum. Í öðru lagi er vert að minna á að sá búvörusamningur var ekki lögtekinn. Haustið 1991 var hann ekki lögtekinn á Alþingi. Það voru hins vegar gerðar breytingar á búvörulögunum til þess að hægt væri að framkvæma viss efni samningsins, en það var ekki sú samtenging á milli þess samnings og nú er við búvörulögin. Allt þetta byggist því á miklum misskilningi og sýnir reyndar að enn er hv. þm. utan við sig í þessum málum, eins og hann var þegar hann gerði þennan búvörusamning.

[22:09] Herra forseti. Vegna fyrirspurnar 4. þm. Norðurl. e. um það hvort guð almáttugur sé í landbn. get ég upplýst að hann hefur aldrei mætt þar. Hins vegar er hv. þm. Guðni Ágústsson í nefndinni. Herra forseti. Það ferli að framleiða og selja lambakjöt er ekki mjög flókið. Ferlið frá framleiðslu til sölu á markað er ekki mjög flókið. Og því hlýtur maður að spyrja á árinu 1995 hvers vegna í veröldinni sé búið utan um þetta ferli slíkt kerfi að það er leitun að þeim mönnum sem skilja það.  Greindur maður sagði eitt sinn: Ef ferð hefst hvergi er nokkuð öruggt að þar mun hún enda. Það er vandfundin betri lýsing á nýgerðum búvörusamningi Bændasamtaka Íslands og þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr en þessi orð. Samningurinn ber þess augljóslega merki að núv. ríkisstjórnarflokkar hafa gefist upp á að reyna að taka á vandanum sem við er að etja í landbúnaði. Þeir hafa tekið þá ákvörðun að fresta því að taka á vandanum fram yfir næstu alþingiskosningar. Enda er gildistími samningsins til ársins 2000. Vandi sauðfjárbænda er mikill og sýnir í hnotskurn gallana á núv. framleiðslustjórnunarkerfi. Þótt tekist hafi að minnka framleiðslu sauðfjárafurða undanfarin ár hefur ekki tekist að ná árangri við að tryggja hagkvæmni í framleiðslunni. Samdráttur í framleiðslunni hefur ekki leitt til þess að framleiðslueiningum í greininni hafi fækkað heldur hefur meðalstærð sauðfjárbúa minnkað. Niðurfærsla á fullvirðisréttinum tók ekkert tillit til hagkvæmnissjónarmiða. Þetta hefur leitt til þess að fjárfestingar á bújörðum og í vinnslustöðvum eru verr nýttar en áður og sama máli gegnir um mannafla í landbúnaði. Það er því augljóst að mikið er um ónýtta fjárfestingu í greininni og auðvelt að auka framleiðsluna án þess að auka kostnað. Þótt á þetta hafi verið bent, bæði af umsagnaraðilum við frv. og minni hluta landbn., hefur meiri hlutinn skellt skollaeyrum við öllum athugasemdum og haldið sínu striki. Frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er ætlað að lögfesta nauðsynlegar breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum vegna ákvæða í samningi Bændasamtaka Íslands og ríkisstjórnarinnar um sauðfjárframleiðslu. En sá samningur felur í sér breytingar á þeim hluta samnings sömu aðila frá 1991 sem nær yfir framleiðslu sauðfjárafurða. Samningurinn endurspeglar því stefnu ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarmálum. Í 1. gr. samningsins koma fram fjálgleg markmið sem samningsaðilar ætla að reyna að ná. En þau eru helst að auka hagkvæmni og samkeppnishæfni sauðfjárframleiðslu til hagsbóta fyrir sauðfjárbændur og neytendur, treysta tekjugrundvöll sauðfjárbænda og ná jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða. Sauðfjárrækt verði í samræmi við umhverfisvernd. Þar með er sennilega upptalið það sem hægt er að samþykkja í samningnum. Ágreiningurinn varðar á hinn bóginn þær leiðir sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa valið að fara til að ná þessum markmiðum. Þar er um að ræða hefðbundið landbúnaðarbix þar sem reynt er að bræða saman ofstjórn og frjálshyggju með hjákátlegri útkomu. Í fyrsta lagi lýsa þeir því yfir að stefnt skuli að breyttu rekstrarumhverfi í sauðfjárframleiðslunni með frjálsara verðlagskerfi. Í stað fyrirkomulags um opinbera verðlagningu sauðfjárafurða, þ.e. að sauðfjárafurðir skuli verðlagðar til framleiðanda af verðlagsnefnd og slátur- og heildsölukostnaður ákveðinn af fimm manna nefnd, er ætlunin að taka upp frjálsa verðmyndun í áföngum. Þrátt fyrir þessi markmið eru ákvæði í búvörulögunum þess efnis að landbrh. skuli taka ákvörðun um hversu stórt hlutfall af landbúnaðarframleiðslunni skuli fara á utanlandsmarkað. En um leið og hann tekur þá ákvörðun er ákveðið hversu mikið magn fer á innanlandsmarkað. Það er því lítill munur á því hvort verðlag á afurðum sé ákveðið með verðstýringu eða magnstýringu. Fullyrðingar ríkisstjórnarinnar um annað eru orðin tóm. Niðurstaðan er sú sama. Í öðru lagi kemur fram í samningnum að ætlunin með honum sé að leggja af framleiðslustýringu. Stuðningur við greinina skuli óháður framleiðslu, en á móti komi að bændur séu sameiginlega ábyrgir fyrir útflutningi á sauðfjárafurðum. Það er rétt að sauðfjárframleiðendur þurfa ekki lengur að framleiða 80% af greiðslumarki lögbýlis til þess að fá fulla beingreiðsu. Þess í stað er krafist að bóndi skuli eiga 0,6 kindur fyrir hvert ærgildi til þess að fá fulla beingreiðslu. Í meðförum frv. hjá landbn. hafa þessi ákvæði verið hvað harðast gagnrýnd og fullyrt að í þessu felist framleiðslusprengja sem muni gera allar áætlanir um fækkun sauðfjár og framleiðenda að engu. Lítum á nokkrar umsagnir. Í umsögn Hagþjónustu landbúnaðarins segir m.a., með leyfi forseta: ,,Samkvæmt ákvæðum í 6. gr. er öllum afurðastöðum ætlað að taka þátt í útflutningi og fá bændur jafnaðarverð fyrir kjöt af sambærilegum gæðum. Draga verður í efa að þetta fyrirkomulag virki hvetjandi á afurðastöðvar til að stunda markaðsstarf erlendis. Má í þessu sambandi nefna að margar afurðastöðvar eru í meirihlutaeigu bænda og með þessu er tekið fyrir þann möguleika að eigendur, þ.e. bændur, njóti árangursríks markaðsstarfs erlendis í hærra verði.`` Í umsögn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands segir m.a., með leyfi forseta: ,,Jöfnun skilaverðs til framleiðenda kindakjöts, sem selt er á erlendum mörkuðum, dregur líklega úr hvata til markaðssetningar erlendis. Ef útflytjendur fá ekki sjálfir að njóta eigin árangurs í markaðssetningu er hætt við að lítil áhersla verði lögð á sölu á erlenda markaði. Einnig er rétt að benda á að afar erfitt verður að reikna verðjöfnunargjaldið, sérstaklega í ljósi þess að gjaldið á að vera breytilegt ... Helsti galli nýja búvörusamningsins og þar með lagafrv. er að í því er hagrænn hvati fyrir bændur að auka framleiðslu sína þvert á markmið samningsins og neysluþróun í landinu. Í stað þess að stýra heildarframleiðslumagni er útflutningskvöð komið á þannig að framleiðendum er gert skylt að selja sama hlutfall af framleiðslu sinni á sama verði til útlanda. Tveir verstu gallar frv., framleiðsluhvatinn og verðjöfnunin, eru dæmi um slæma hagræna hvata. Ef gert er ráð fyrir að framleiðendur hegði sér skynsamlega, þ.e. hámarki efnislega velferð sína, kemur samningurinn til með að hafa slæmar afleiðingar.`` Ein forsenda þess að samningsmarkmiðin náist eru því þau að bændur hegði sér óskynsamlega.  Í umsögn Neytendasamtakanna segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það eru því mikil vonbrigði að bæði samningurinn og lagafrv. skuli engu breyta um þennan vanda,`` þ.e. sem við er að etja í sauðfjárframleiðslunni. ,,Það er mat Neytendasamtakanna að nánast sé ekki á neinn hátt tekið á vandanum og að í lok samningstíma búvörusamningsins verði sami vandi eftir sem áður með tilheyrandi fjáraustri af hendi skattborgara til að hægt sé að framleiða lambakjöt. Að mati Neytendasamtakanna er það eina jákvæða við þennan samning að bændur geta boðið út slátrun og þar með knúið á um löngu tímabæra lækkun sláturkostnaðar. Af þessum ástæðum leggjast Neytendasamtökin gegn því að þetta lagafrv., sem er til staðfestingar á samningi um sauðfjárframleiðslu verði samþykkt, enda er í raun hvorki framleiðslu- né verðstýringu kastað fyrir róða. Komið er í meginatriðum áfram í veg fyrir nauðsynlega hagræðingu innan þessarar búgreinar, þ.e. að framleiðendum gefist kostur á að stækka bú sín, oftast án nokkurrar fjárfestingar. Vandanum er hins vegar ýtt á undan sér, m.a. með útsölu á lambakjöti sem neytendur greiða með sköttum sínum og sem í sjálfu sér leiðir til lítillar neysluaukningar, hins vegar fylla neytendur frystikistur sínar [af kjöti].`` Í umsögn Þjóðhagsstofnunar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Bóndi, sem ákveður að auka framleiðslu sína --- og veldur þannig auknum kjötútflutningi --- tekur ekki sjálfur á sig nema lítinn hluta þeirra afleiðinga sem hljótast af ákvörðuninni fyrir greinina í heild. Það leiðir til óhagkvæmni að rjúfa þessi tengsl.`` Samkvæmt frv. ,, ... fá framleiðendur heimild til að ákveða sameiginlega hversu mikið kjöt verður flutt út. Þetta ákvæði ásamt ákvæðinu hér undan um jöfnun verðs fyrir útflutt kjöt takmarka verulega hagkvæmnisáhrif frjálsræðsins í verðlagningu kindakjöts sem frv. gerir ráð fyrir frá haustinu 1988. Að öllu samanlögðu er vafamál að frv. leiði til þeirrar niðurstöðu sem að er stefnt þrátt fyrir aukin framlög úr ríkissjóði. Það er þó ekki útilokað ef vel tekst til um útflutning sauðfjárafurða á næstu árum eða ef framleiðslan dregst hraðar saman en ætla má í fljótu bragði. En einnig er hugsanlegt að með frv. fáist fyrst og fremst andrými um nokkurn tíma; smám saman leiti á ný í sama horf. Æskilegt hefði því verið að tryggja betur en frv. gerir að jafnvægi næðist milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða.`` Í umsögn Þjóðhagsstofnunar kemur fram að ein forsenda þess að einhver af markmiðum samningsins muni nást sé sú að flytja þurfi út árlega 2.000--2.500 tonn af lambakjöti. Þessar forsendur eru vægast sagt óraunsæjar. Baldvin Jónsson, einn helsti markaðsráðgjafi landbúnaðarins lýsti því yfir, aðspurður á fundi nefndarinnar, án þess þó að hann vildi bera á því nokkra ábyrgð að það væri þumalputtaregla að til þess að vinna góða markaði fyrir það magn sem hér um ræðir þyrfti að leggja til markaðsstarfs 250 millj. kr. árlega í 5 ár. Í ár eru ætlaðar 25 millj. kr. til starfans svo menn geta séð hversu mikið raunsæi er að finna í forsendum samningsins. Alþýðusamband Íslands tekur undir þau sjónarmið sem lýst hefur verið að framan og segir auk þess, með leyfi forseta: ,,Þau atriði, sem nefnd eru hér að framan, geta hæglega leitt til þess að vandi sauðfjárræktarinnar verði meiri í lok samningstímans en hann er nú, því stuðningur til þeirra bænda sem verða í framleiðslu mun verða hlutfallslega hærri miðað við selt magn á innanlandsmarkaði og líklegt er að umframframleiðslan sem fer í útflutninginn sem gefur lágt verð muni einnig verða meiri.`` ,,Búvörusamningurinn var alfarið gerður af stjórnvöldum og samtökum bænda og bera þessir aðilar því einir fulla ábyrgð á framkvæmd hans og afleiðingum. Með þessu hefur þátttöku ASÍ í stefnumörkun í landbúnaði verið hafnað og þannig hefur helstu forsendum verið kippt undan störfum fulltrúa ASÍ í verðlagsnefndum landbúnaðarins. ASÍ verður því óhjákvæmilega að endurmeta ákvarðanir um þátttöku samtakanna í þessum nefndum.`` Í umsögn Vinnuveitendasambands Íslands segir m.a. með leyfi forseta: ,,Segja má að vandi sauðfjárræktarinnar sé af þrennum toga. Í fyrsta lagi hefur neysla og sala kindakjöts dregist verulega saman á síðustu árum og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Í öðru lagi hefur framleiðslan ekki aðlagað sig að þessum breyttu aðstæðum á markaði og hafa verulegar birgðir safnast upp. Í þriðja lagi hafa ekki orðið nauðsynlegar skipulagsbreytingar í sauðfjárframleiðslu sem hefur haft í för með sér að bændum hefur ekki fækkað en búin hafa þess í stað minnkað og tekjur bænda dregist verulega saman. Þetta er í hnotskurn sá vandi sem stjórnvöld og bændur standa frammi fyrir. Sá samningur, sem undirritaður var 1. október sl., er því ekki lausn vandans heldur bætir þar frekar á. Lagafrv. setur enn fremur takmarkanir á viðskipti með greiðslumark, en þau verða bönnuð eftir 1. júlí 1996. Með þessu er loku skotið fyrir að hagræðing geti átt sér stað með hjálp markaðarins, þ.e. að þeir sem framleiða á hvað hagkvæmastan hátt geti keypt aðra bændur út úr framleiðslunni og búin þannig náð hagkvæmari stærð. 6. gr. frv. kveður á um að bændur verði skyldaðir að taka þátt í útflutningi án þess þó að nokkrar markaðslegar forsendur séu sýnilegar fyrir þeim viðskiptum. Þar sem bændur bera sameiginlega ábyrgð á útflutningi mun hver bóndi fyrir sig framleiða upp í þá skerðingu sem hann verður fyrir vegna framleiðslu annarra. Þetta hvetur til meiri framleiðslu, fjölgunar sauðfjár og meiri beitar. Taki útflutningsmarkaður ekki við því magni sem ætlast er til, safnast birgðir upp á nýjan leik. Þetta er einn stærsti gallinn í frv. því býlin hafa á síðustu árum sætt niðurskurði framleiðsluheimilda og hafa nú mikla ónýtta framleiðslugetu og þarf því lítinn hvata til að leysa hana úr læðingi. Sameiginleg ábyrgð á útflutningi gengur þvert gegn markmiðum samningsins um að stuðla að jafnvægi milli framleiðslu og sölu, og fjölgun búfjár gegn markmiðum um umhverfisvernd.`` Af öllu þessu má ljóst vera að það er sama hvar borið er niður. Það er sama hver á í hlut af þeim aðilum sem veitt hafa umsagnir, nánast allir hafna þeim samningi sem nú er ætlunin að lögfesta. Þar sem allir þeir aðilar sem hér hafa verið taldir upp, nánast allar tölfræði- og hagfræðistofnanir þjóðarinnar hafa hafnað þessum samningi, bjóst ég við því í framsöguræðu formanns landbn. að fram kæmu rök sem mundu hnekkja þessu, því hann hlýtur að búa yfir einhverjum upplýsingum sem þessar stofnanir hafa ekki. En því miður stóð á þeim röksemdum hjá formanni landbn. Í þriðja lagi er eitt af markmiðum samningsins að leggja frekari áherslu á umhverfismál. Á árinu 1996 á ekki að leggja krónu í það verkefni en alls renna til þess á gildistíma samningsins 75 millj. Það má því hverjum manni ljóst vera að sú fullyrðing sem fram kemur í greinargerð með frv. um að samningurinn feli í sér aukna áherslu á umhverfismál er hjóm eitt og aðeins til þess fallið að setja samninginn í fallegri umbúðir. Í fjórða lagi stefndu samningsaðilar að því að kaupa allt að 30 þúsund ærgildi greiðslumarks upp og samsvarandi fjölda áa í því skyni að draga úr framleiðslu og færa stuðningsgreiðslur til bænda sem byggja afkomu sína að mestu á sauðfjárrækt. Ætlunin var samkvæmt samningnum að kaupa út þá bændur sem náð höfðu 70 ára aldri. Í meðförum meiri hluta landbn. á frv. hefur ákvæðið um lok beingreiðslna til greiðslumarkshafa eftir að hann verður sjötugur verið fellt brott svo ljóst er að sú forsenda samningsins að kaupa upp greiðslumark er brostin, líkt og aðrar forsendur þessa samnings. Í fimmta lagi er ætlunin að ná markmiðum samningins með öðrum stuðnings- og hagræðingargreiðslum úr ríkissjóði svo ná megi jafnvægi í birgðum lambakjöts fyrir 1. september 1996. Eins og áður hefur komið fram er ein meginforsenda þess að það markmið náist að það takist að flytja út á árinu 2.000--2.500 tonn. Þetta eru upplýsingar sem komu fram hjá framkvæmdastjóra Bændasamtakanna, Sigurgeiri Þorgeirssyni. Birgðavandi er afleiðing margra áratuga áætlunarbúskapar í greininni þar sem stjórn framleiðslunnar hefur ekki verið í neinu samhengi við eftirspurn eftir arfuðum. Niðurstaða þeirrar framleiðslustjórnunar er offramleiðsla. Í þessu kerfi áætlunarbúskapar og ríkisforsjár hafa skilaboð markaðarins borist seint og illa til framleiðenda. Afleiðingin er lítil sem engin markaðs- og vöruþróun í greininni. Þetta misræmi framboðs og eftirspurnar hefur leitt til þess að smám saman hefur myndast hér á landi kjötfjall, þ.e. birgðir hafa safnast upp, hinn margumræddi birgðavandi. Ef marka má lýsingar stjórnarsinna láta þeir oft líta svo út sem að birgðavandi sé eitthvað sem hitti þjóðina fyrir. Birgðavandinn sé líkt og ein af plágum Egyptalands. Birgðavandinn er ekki ein af plágum Egyptalands heldur afleiðing af illa grunduðu framleiðslukerfi, kerfi sem hingað til hefur bæði verið neytendum og bændum fjandsamlegt. Þrátt fyrir þessa staðreynd hefur ríkisstjórnin ákveðið með þeim samningi, sem nú liggur fyrir, að láta landbúnaðinn hökta áfram í sama farinu næstu árin. Við höfum fyrir augum okkar nýlegt dæmi um útfærslu á þessum stuðnings- og hagræðingargreiðslum. Nú á haustdögum kom hluti af þessu til framkvæmda. Þá var sett inn á innanlandsmarkað gamalt kjöt, útsölukjöt, sem seldist upp. Niðurstaðan er sú að kjöt af fé sem slátrað var sl. haust mun ekki seljast, ekki fyrr en það er orðið ársgamalt eins og það kjöt sem var á hinni margfrægu kjötútsölu. Frystikistur landsmanna eru fullar af niðurgreiddu kjöti. Með öðrum orðum er hinum margumrædda birgðavanda skotið á frest með illa grunduðum markaðsaðgerðum og afleiðingin er að samdráttur verður í sölu annarra kjötvara sem njóta ekki niðurgreiðslu á markaðnum. Niðurstaðan er mismunun framleiðenda á markaði. Nýtt kjöt selst ekki. Stjórnvöld verða að átta sig á því að útsölur eins og þær sem hér var lýst auka ekki neyslu á lambakjöti. Þær draga aðeins út neyslu á öðru kjöti. Það er því rétt að benda hæstv. landbrh. á að næst þegar farið verður út í slíkar aðgerðir þurfi jafnframt að fylgja með reglugerð sem skyldar alla Íslendinga til að borða að minnsta kosti þrjár heitar máltíðir á dag, annars getur þetta aldrei gengið upp. Áður en ég lýk máli mínu get ég ekki látið hjá líða að gera alvarlegar athugasemdir við útfærslu frv. sem ríkisstjórnin lagði fyrir Alþingi við 1. umr. Þegar landbn. fór að skoða málið kom í ljós að gera varð verulegar breytingar á því sökum þess að það stóðst ekki ákvæði stjórnarskrár. Skipti þá ekki máli hvort frv. var borið saman við ákvæði mannréttindakaflans eða aðra kafla stjórnarskrárinnar. Þær lagatæknilegu breytingar sem form. landbn. hefur verið svo tíðrætt um í fjölmiðlum undanfarið gengu aðallega út á að samræma efni frv. að stjórnarskrá lýðveldisins. Það segir meira en mörg orð um þá hugmyndafræði sem einkennir frv. Vert er að minna á að árið 1990 náðist víðtæk sátt milli aðila vinnumarkaðarins, stjórnvalda, bænda og lánastofnana um tillögur að víðtækum breytingum í íslensku efnahagslífi. Skipun sjö manna nefndar m.a. með þátttöku verkalýðshreyfingarinnar og samtaka launafólks var liður í því starfi. Markmið sjö manna nefndarinnar var m.a. að tryggja hagræðingu í greininni sem gæti leitt til lækkandi vöruverðs og um leið tryggari afkomu bænda og þess fólks sem vinnur við úrvinnslugreinar tengdar landbúnaði og þjónustu við greinina. Sú nefnd var sett á laggirnar 1990 en hún kom ekki að undirbúningsvinnu vegna nýgerðs búvörusamnings. Enda eru það einkenni á vinnubrögðum við búvörusamninginn að ekkert samráð var haft, hvorki við aðila vinnumarkaðarins né landbn. sem þó hafði verið lofað. Sérstök ástæða er til að geta þess að landbn. hafði óskað eftir umsögn Seðlabanka Íslands um frv. Að mati nefndarinnar er frv. mjög mikilvægt enda varðar það mikilvæga atvinnugrein og gerir ráð fyrir greiðslum úr ríkissjóði sem nema um 12 milljörðum á samningstímanum. Nefndinni fannst því eðlilegt að Seðlabanki Íslands gæti lagt mat á þætti eins og þjóðhagsleg áhrif samningsins, væntanlegar útflutningstekjur, áhrif á framleiðni innan greinarinnar, áhrif á tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, mat á samkeppnisstöðu gagnvart öðrum atvinnugreinum og fleira sem ekki er tíundað þegar beðið er um umsagnir opinberra aðila. Í svari sem barst frá bankastjórn Seðlabankans segir m.a.: ,,Efni frv. fellur utan verksviðs Seðlabankans og telur hann því ekki ástæðu til þess að veita umsögn um það.`` Í 4. gr. laga um Seðlabanka Íslands segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í öllu sínu starfi skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstjórnina og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar.`` Það er því ljóst í mínum huga að stofnun sem heyrir undir framkvæmdarvaldið er skylt að gefa álit þegar landbn. Alþingis leitar eftir því og verður að telja þessa afgreiðslu Seðlabankans mjög ámælisverða. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir form. landbn. hélt bankastjórnin sig við fyrri afstöðu. Þessi afstaða Seðlabankans gefur tilefni til að endurmeta þann þátt í starfsemi Seðlabankans sem hluta af efnahagsrannsóknum opinberra aðila úr því ekki er hægt að veita umsögn um þetta mikilvæga mál þegar löggjafarvaldið óskar eftir því og það talið utan verksviðs bankans. Herra forseti. Sá sem hér stendur er annar aðili að nefndaráliti 1. minni hluta landbn. ásamt hv. þm. Ágústi Einarssyni. Í því nefndaráliti er lagt til að frv. verði sent ríkisstjórninni að nýju til afgreiðslu og til þess að gera nýjan samning við Bændasamtökin. Það mun ljóst vera að sá samningur sem nú liggur fyrir gengur alls ekki upp. Við höfum lagt fram í 13 töluliðum efnisatriði sem við teljum nauðsynlegt að komi inn í nýjan búvörusamning. Þau eru eftirfarandi: 1. Beingreiðslur verði ekki verðtryggðar. 2. Greiða á meira við uppkaup, t.d. 7.000 kr. á hverja á, til að gera það fjárhagslega hagkvæmara fyrir bændur að selja bústofn sinn en frumvarpið gerir ráð fyrir 5.500 kr. 3. Keypt verði allt að 60.000 ærgildi á þessu og næsta ári til að draga úr framleiðslu en frumvarpið gerir ráð fyrir 30.000 ærgildum. Eftir breytingu meiri hluta landbn. er enn ólíklegra að það muni ganga eftir. 4. Beingreiðslur verði ekki jafnar, þ.e. 1.480 milljónir kr. á ári, heldur minnki síðari hluta tímabilsins. Hér er um aðlögðun að neyslu á innlendum markaði að ræða. 5. Fjármagn verði tryggt til Jarðasjóðs þannig að hann hafi getu til að fjármagna kaup á bújörðum. 6. Heimilt verði að stunda viðskipti með greiðslumark eftir 1. júlí 1996 en bann við því mun tefja fyrir hagkvæmni í greininni. 7. Verðlagning á landbúnaðarafurðum verði rýmkuð þannig að innan tveggja ára muni samkeppnislög gilda um sölu landbúnaðarafurða eins og um aðra framleiðslu. 8. Fullorðnum bændum verði gefinn kostur á að öðlast meiri rétt til eftirlauna en nú er, kjósi þeir að hætta búskap. 9. Nauðsynlegt er að mótaðar séu reglur um hagræðingu afurðastöðva. 10. Ákvæði um verðjöfnun, m.a. fyrir útflutning, ganga of langt í samningnum og frumvarpinu. 11. Greiðslur geymslu- og vaxtakostnaðar verði þrepaðar niður á samningstímanum. 12. Ef um kaup á bústofni verður að ræða af opinberum aðilum er eðlilegt að tryggt verði að um tiltekinn tíma verði ekki sauðfjárbúskapur á viðkomandi jörð. 13. Hvatt er til svipaðs fyrirkomulags í útflutningi landbúnaðarafurða og gefist hefur vel við útflutning sjávarafurða. Hér að framan hefur verið drepið á ýmsar tillögur sem 1. minni hluti nefndarinnar telur að horfi mjög til bóta við samningsgerð milli sauðfjárbænda og ríkisvaldsins. Ef samningurinn yrði lagfærður í þessa átt og samkomulag næst um það við sauðfjárbændur og aðra aðila þá er það mat minni hluta nefndarinnar að ekki þurfi að taka langan tíma að afgreiða málið á Alþingi. Fyrrgreind atriði mundu ná því markmiði að aðlaga sauðfjárræktina að venjulegu viðskiptaumhverfi og gera kleift að ná sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Eins og af framansögðu er ljóst þá þarf bæði samningurinn og frv. að taka ýmsum breytingum. 1. minni hluti landbn. leggur því sérstaklega áherslu á að fjármunum sé betur varið og kerfið gert skilvirkara og jafnframt að samningurinn beri með sér að hann feli í sér framtíðarsýn fyrir sauðfjárbændur og neytendur. 1. minni hluti landbn. telur frv. það gallað að ekki sé hægt að lögfesta ákvæði þess. Hefjast þurfi handa við að semja að nýju við Bændasamtökin og heitir 1. minni hluti liðsinni sínu við þá samningsgerð. Jafnframt bendir 1. minni hluti á nauðsyn þess að meira tillit verði tekið til sjónarmiða aðila vinnumarkaðarins, neytendasamtaka og fleiri við þá samningsgerð.

[22:41] Herra forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Suðurl. fyrir ágæta ræðu. Mig langar til þess að inna hann eftir einu atriði og það er: Hver er afstaða hans til þeirra fjármuna sem varið er í samninginn?

[22:42] Herra forseti. Eins og fram kemur í fyrsta minnihlutaáliti landbn. teljum við nauðsynlegt að verja verulegum fjármunum til þess að draga þessa atvinnugrein nánast til byggða hvað varðar viðskiptalegt umhverfi. Hjá því verður ekki komist. Forsenda þess að við styðjum að verulegir fjármunir verði lagðir í þessa grein er sú að í þeim samningi, sem gerður yrði á milli ríkisvaldsins og Bændasamtakanna, væri að finna einhverja framtíðarsýn. Einhverja réttlætingu þarf fyrir því að við samþykkjum að eyða 12 milljörðum eða þaðan af meira í slíkan samning. Einhver framtíðarsýn þyrfti að sjást í samningi Bændasamtakanna og ríkisvaldsins.

[22:42] Herra forseti. Ég vil þá spyrja hv. 6. þm. Suðurl. að því hvort 12 milljarðar séu eitthvað nálægt því að vera þeir verulegu fjármunir sem 1. minni hluti treystir sér til að veita til að draga þessa atvinnugrein að landi eins og þeir orða það.

[22:43] Herra forseti. Ef 12 milljarðar væru til þess fallnir að draga þessa atvinnugrein til byggða og í þeim samningi sem gerður yrði væri að finna einhverjar framtíðarsýn mundi sá þingmaður sem hér stendur styðja það.

[22:43] Hæstv. forseti. Það er ekkert áhlaupaverk að nálgast þetta mál sem hér er til umræðu. Það er bæði flókið og á sér langa sögu og snýst náttúrlega í grundvallaratriðum um líf þúsunda manna í landinu. Því er ekki að furða að þetta frv. og þær breytingar sem búið er að gera á því valdi mikilli umræðu enda kallar málið á ítarlega skoðun. Ég vil láta þá skoðun í ljós hér í upphafi umræðunnar að það kerfi, sem við búum við í landbúnaði, það frv. sem hér er til umræðu og þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir eru allar lýsandi dæmi um miðstýringu, ofstjórn og minna mig mest á konunglegar tilskipanir frá 17. öld. Ég gæti reyndar farið lengra aftur í tímann því að það sem hér er á ferð tengist því ákvæði stjórnarskrárinnar þar sem kveðið er á um atvinnufrelsi manna en það ákvæði á rætur að rekja til andúðar og andstöðu gegn iðngildunum sem voru uppi á miðöldum og reyndar fram á 18. öld en mér finnst að með þessu frv. og þessu kerfi sem við búum við sé verið að halda enn eitt skrefið inn í eitthvert miðaldakerfi sem við ættum auðvitað að vera á leið út úr.

Með þrælahaldi.

Hv. þm. Mörður Árnason minnir hér á þrælahald. Ég vil ekki ganga svo langt en það er verið að reyra landbúnaðinn enn einu sinni og aftur og enn meir í viðjar laga og reglna og það þarf ekki annað en að skoða lagabálkinn sem gildir um hann til að sjá að hér er um kerfi að ræða sem ekki nokkur önnur atvinnugrein á við að stríða. Ég spyr hvar íslenskur sjávarútvegur eða íslenskur iðnaður væri staddur ef hann byggi við kerfi af þessu tagi ef hann væri jafnbundinn í viðjar laga og reglna. Hvernig á að vera hægt að reka atvinnugrein með þessum hætti? Hvaða er orðið um stefnu Sjálfstfl. í þessu ríkisstjórnarsamstarfi? Hvað er orðið um hugmyndir Sjálfstfl. um frjáls viðskipti? --- Og horfi ég nú á hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hvar er Sjálfstfl. í þessu máli? Er furða að maður spyrji. Hvernig stendur á því að flokkur sem hefur frjáls viðskipti á stefnuskrá sinni sættir sig við þetta kerfi? Ég vona að ég fái svar við því í kvöld. Það er sjálfstæðismenn í hv. landbn. sem eiga eftir að taka til máls og ég vildi gjarnan fá skýringu á því hvernig þetta samræmist. Hvernig samræmist þessi miðstýring og þessi ofstjórnun stefnu Sjálfstfl., hv. þm. Árni M. Mathiesen? Ég vil gjarnan fá svar við þessu. Því er auðvitað ekki að leyna og það vitum við öll sem hér erum að íslenskur landbúnaður og þá sérstaklega sauðfjárframleiðslan á við mikinn vanda að stríða. Þann vanda er ekki hægt að skrifa á reikning þessarar ríkisstjórnar, hann á sér langa sögu eins og hér hefur komið fram. Ekki veit ég hvort upphafsins er að leita í stefnu og aðgerðum Ingólfs frá Hellu, sem eitt sinn var landbrh., eða hvort við þurfum að fara enn þá lengra aftur í tímann. Vandinn er til staðar og hann lýsir sér í því að of margir bændur framleiða fyrir of lítinn markað og það kerfi sem hér hefur verið við lýði hefur leitt til þess að kjör þessa hóps bænda hafa versnað verulega. Vandinn á rætur í því að það hafa orðið miklar tæknibreytingar í landbúnaði eins og öðrum atvinnugreinum sem kalla á mun minna vinnuafl en bændum hefur ekki fækkað að sama skapi og vinnan hefur dregist saman. Það er ríkir offramleiðslukreppa í íslenskum landbúnaði og jafnframt því hafa orðið miklar neyslubreytingar í samfélagi okkar sem ég vil meina að sauðfjárbændur hafi alls ekki brugðist rétt við. Ár eftir ár hefur neysla kindakjöts dregist saman og það kemur fram í plöggum okkar að neyslan hefur dregist saman um u.þ.b. 200 tonn á ári á undanförnum árum sem er ekkert smáræði. Því er ekki að undra þó þessi hluti landbúnaðarins eigi við gífurlegan vanda að stríða. Ráðin sem hafa verið notuð eru þessi gríðarlega vinsæli flati niðurskurður sem íslensk stjórnvöld hafa beitt ótæpilega jafnt á fjárlögin sem á landbúnaðinn og það hefur auðvitað leitt til þess að allir hafa verið skornir niður og fjöldi bænda niður fyrir hungurmörk. Mér er afar minnisstæð heimsókn sem landbn. fór um sauðfjárræktarhéruðin á Vesturlandi og Norðvesturlandi. Við heimsóttum nokkrar sýslur landsins í byrjun sumars 1994. Þar gerðu bændur okkur úr einum fjórum sýslum okkur grein fyrir stöðu sinni. Þar er þess ekki síst að minnast hversu margir bændur sögðu: ,,Ég verð sá síðasti á þessari jörð, hér er enginn til að taka við.`` Það er einfaldlega vegna þess að lífsskilyrðin sem boðið er upp á eru þannig að það vill enginn taka við, það er ekki lífvænlegt að vera sauðfjárbóndi. Þessu þarf auðvitað að breyta. Í grein sem birtist í Vísbendingu 9. nóv. sl. eftir Sigurgeir Þorgeirsson, sem var aðstoðarmaður fyrrv. landbrh., Halldórs Blöndals, fellir hann þungan dóm yfir núverandi búvörusamningi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kerfið sem komið var á með búvörusamningi 1991 var strandað. Þá var afnumin greiðsluábyrgð ríkisins fyrir umsamið magn kindakjöts sem gilt hafði um nokkur ár en eftir sem áður voru sláturhús skylduð til að greiða allt kjöt innan kvóta fullu verði fyrir tiltekinn dag. Þetta gat auðvitað aldrei gengið upp. Kvóti var ákveðinn árlega ár fram í tímann með söluviðmiðun aftur í tímann. Og með minnkandi neyslu hlóðust upp byrðir sem búið var að borga bændum fyrir. Þær mátti hins vegar ekki flytja úr landi og það var reyndar ekki mögulegt fyrir það verð sem dugði fyrir kostnaði. Framleiðslukvóti, greiðslumark hvers bónda, markaði hve mikið hann gat lagt inn og fengið fullt verð fyrir. Þessi stífu mörk hvöttu til heimaslátrunar og sölu á svörtum markaði sem hefur grafið undan hinum löglega markaði og á sinn þátt í því að kvótinn hefur minnkað ár frá ári. Mönnum ber saman um að aldrei hafi þessi starfsemi blómstrað eins og í haust. Með kvótastýringu hefur ekki tekist að aðlaga framleiðsluna markaðsþröfum á sama tíma og heildarkvótinn hefur minnkað úr 8.150 tonnum árið 1992 í 7.200 tonn í haust hefur fjöldi sauðfjár í landinu staðið í stað eða heldur aukist. Þótt mótsagnakennt megi virðast þá má færa að því rök að í kvótakerfinu hafi falist viss framleiðsluhvati með því að bændur freistuðust oft til að setja á fleira fé en skyldi fremur en að lóga því fyrir lítið verð.`` Þetta er mjög dapurleg lýsing á búvörusamningi sem enn er í gildi en eins og við vitum þá fólst í honum eins konar skrúfa niður á við sem þrengdi sífellt meir að bændum og hefur með þeim breytingum sem orðið hafa á neyslu leitt til þess að þeir hafa sífellt orðið að skera niður þá framleiðslu sem þeir hafa fengið greitt fyrir en hafa jafnframt leiðst til þess að selja á svörtum markaði. Eins og hér kemur fram þá telja menn að síst hafi dregið úr slíkri sölu. Áður en ég kem að sjálfu frv. og breytingartillögunum vil ég gera að umtalsefni stefnu minna ágætu samtaka í landbúnaðarmálum og tengja hana aðeins við búvörusamninginn sem liggur að baki frv. sem hér er til umræðu. Í stefnuskrá Kvennalistans, sem samin var fyrir síðustu kosningar segir, með leyfi forseta: ,,Gera þarf nýjan búvörusamning við bændur sem nær til allra greina og þátta landbúnaðarins. Taka þarf á verðmyndunarkerfinu, vinnslu og dreifingu landbúnaðarvara líkt og tekið var á framleiðslunni sjálfri á sínum tíma. Það verður að skipuleggja búvöruframleiðslu og landnýtingu með langtímasjónarmið í huga og taka tillit til náttúru landsins, gæða þess og gagna. Nauðsynlegt er að koma til aðstoðar þeim bændum sem verst standa, láta landkosti ráða því hvar stutt er við búskap og leita leiða til atvinnusköpunar. Vel skipulagður og hagkvæmur landbúnaður er hagsmunamál allrar þjóðarinnar, bænda jafnt sem neytenda. Stefna ber að því að landbúnaðurinn verði rekinn eins og hver önnur atvinnugrein. Hann þarf að aðlagast þörfum markaðarins og óskum neytenda. Bændur þurfa sjálfir að hafa forustu um nauðsynlegar breytingar og vinna að því að draga úr miðstýringu og ríkisafskiptum af landbúnaði.`` Því miður er sú stefna sem kemur fram í þessu lagafrv. og búvörusamningnum ekki í neinu samræmi við þetta og þar er ekki síst að nefna að búvörusamningurinn tekur ekkert tillit til þess hvar hagkvæmast er að framleiða lambakjöt eða hvernig þetta kerfi kemur heim og saman við æskilega landnýtingu. Eins og hefur margkomið fram í umræðunni er ekki að finna neina framtíðarsýn í þessum samningi. Það er bara hjakkað í sama farinu og miðstýring og ofstýring framlengd til næstu fimm ára. Við samningu búvörusamningsins var ekkert samráð haft, hvorki við stjórnarandstöðu né aðila vinnumarkaðarins sem komu þó mjög að undirbúningi búvörusamningsins frá 1991. M.a. er bent á það í plaggi frá Vinnumálasambandinu sem við í landbn. höfum undir höndum að við gerð samningsins frá 1991 hafi verið slakað mjög á markmiðum og það hafi verið gerðar ýmsar málamiðlanir sem drógu mjög úr möguleikum til að ná fullum árangri. Auðvitað má spyrja hvort það sé einhver ástæða til að kalla aðila vinnumarkaðarins til við samningu búvörusamnings af þessu tagi. Svar mitt við því er já. Ég held að stjórnarandstaðan hefði átt að koma þar að líka. Hér er á ferð mál af því tagi sem breiða samstöðu þarf um. Við erum að tala um mikinn vanda ákveðins hóps fólks í landinu. Við erum að tala um atvinnugrein sem á í miklum vanda og það hefði verið affarasælast, hæstv. landbrh., að reyna að ná breiðri samstöðu um málið. En því miður var það ekki gert og sú mikla þekking og vinna sem Alþýðusambandið, Vinnuveitendasambandið, BSRB og fleiri aðilar lögðu í búvörusamninginn frá árinu 1991 var ekki nýtt nú og þeim ekki gert kleift að koma með sjónarmið sín inn í þessa vinnu sem ég held að hefði að mörgu leyti verið mjög til bóta enda verður ekki sagt að þessi vinna sem hér liggur fyrir beinist að neytendum eða fólkinu almennt í landinu. Þó vil ég nefna það sem mér finnst heldur skárra en áður við gerð búvörusamninga að árið 1987, þegar fyrsti búvörusamningurinn var gerður, og árið 1991 var gengið frá þessum stóru samningum nokkru áður en ríkisstjórn fór frá völdum. Mér hefur alltaf þótt mjög gagnrýnivert að menn skyldu ganga frá svo viðamiklum samningum í stað þess að gefa nýrri ríkisstjórn færi á að koma að málinu. Það gerðist þó í þetta sinn að ný ríkisstjórn kom að nýjum búvörusamningi á því stigi að hún gat haft áhrif á hann. Hún hafði tækifæri til að gera verulegar breytingar en því miður var það tækifæri ekki nýtt. Ég ætla þá að víkja að lagafrv. sjálfu og þeim brtt. sem hafa verið lagðar fram við það. Það vakti athygli okkar í landbn. hvað frv. reyndist gallað. Reyndar vakti það upp spurningar hjá mér varðandi það hvernig við stöndum að vinnu við lagafrv. á hinu háa Alþingi. Þau koma iðulega úr ráðuneytunum og fá ekki nauðsynlega lögfræðilega skoðun hér innan dyra fyrr en á síðari stigum. Ég held að við gætum oft sparað okkur heilmikla vinnu með því að byrja á því að setja þessi frv. í lögfræðilega skoðun hér innan dyra til þess einfaldlega að ná fyrir ýmsa galla eins og það að frv. eins og þetta standist ekki stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Eins og einhver orðaði það í nefndinni er eins og þeir hafi ekki frétt af því upp í landbrn. að stjórnarskránni hefði verið breytt.  Ef við lítum aðeins á það sem felst í þessu frv. og búvörusamningnum þá spyr ég mig fyrst að því hvaða hugmyndafræði liggi þar að baki. Og ég spyr aftur þeirrar spurningar: Hvernig væri komið fyrir öðrum atvinnugreinum í landinu ef þær byggju við kerfi á við þetta? Hvaða hugmyndafræði er þetta og hvaðan er hún eiginlega ættuð? Þetta minnir helst á miðaldirnar eins, og ég nefndi hér áðan, og ýmis stjórnkerfi austur í Evrópu og austur í Kína sem menn hafa verið að hamast við að losa sig við. Og fyrst hæstv. forsrh. hefur heiðrað okkur hér með nærveru sinni vil ég beina þeirri spurningu til hans: Hvernig samrýmist sú hugmyndafræði sem búvörulögin byggja á og sá gjörningur sem hér er til umræðu stefnu Sjálfstfl. um frjálsa viðskiptahætti? Hvernig samrýmist þetta frelsi atvinnugreina til að stjórna sér sjálfum?

Það er gott skref í þá áttina í samningnum.

Nei, hann er ekki gott skref í þá átt, hæstv. forsrh. Því miður. Hér er ekki verið að veita frelsi af einu eða öðru tagi. Hér er einfaldlega um miðstýrðan ríkisrekstur að ræða. Það sem í þessum samningi felst er að það er verið að ákveða magn kjöts til útflutnings og þar með líka á innanlandsmarkað og hvort tveggja hefur þetta áhrif á verðlagið á vörunni. Ég spyr líka: Hvaða hagfræði er þetta sem hér er á ferð og hvaðan er hún eiginlega ættuð? Á hvaða hagfræðikenningum byggir þessi stefna? Eins og þetta blasir allt við mér er hér um alveg ótrúlegt kerfi að ræða sem tekur til sín gríðarlegt fjármagn. En því miður bendir allt til þess að við séum ekki á leið út úr þessari miðstýringu. Þeir aðilar sem komið hafa að vinnunni við þetta frv. og hafa látið álit sitt í ljós benda flestir á að eftir tvö ár, þegar að því kemur að stíga þessi litlu skref í átt til frelsisins, munum við standa í sama vanda og nú. Og þegar samningstíma lýkur þremur árum síðar verðum við einfaldlega hjakkandi í sama farinu. Ég vona svo sannarlega að það felist í þessu frv. meiri breytingar en séð verður. Allir þeir aðilar sem að málinu komu, Vinnuveitendasambandið, Alþýðusambandið, Hagþjónusta landbúnaðarins og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gagnrýna þetta frv. harðlega og benda fyrst og fremst á að þau markmið sem menn setja sér með samningnum og með lagafrv. muni einfaldlega ekki nást. Hver eru þau markmið, hæstv. forseti? Þau eru í fyrsta lagi að auka hagkvæmni og samkeppnishæfni sauðfjárframleiðslu til hagsbóta fyrir sauðfjárbændur og neytendur. Í öðru lagi að treysta tekjugrundvöll sauðfjárbænda. Í þriðja lagi að ná jafnvægi milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða og í fjórða lagi að sauðfjárrækt sé í samræmi við umhverfisvernd. Það sem fyrst og fremst skiptir máli hér er að jafnvægi náist milli framleiðslu og sölu sauðfjárafurða. Það er meginmarkmiðið og það mikilvægasta í þessum samningi. En það á að gera með því að stefna að útflutningi og sjálfur framkvæmdastjóri Bændasamtakanna hefur bent á að það sé mjög mikið vafamál að það markmið náist. Það er mikið vafamál að það takist að auka útflutning og þarf engan að undra. Skortur á kjöti er hvergi í heiminum og víða framboð af lambakjöti. Ef það gengur eftir að ekki takist að auka útflutning, er birgðavandinn áfram til staðar. Þá er hann ekki leystur en sá stóri vandi sem við er að glíma er einmitt offramleiðslukreppan. Aðalgagnrýnin, eins og ég nefndi hér áðan, gengur út á að þessi markmið muni ekki nást. Það felist framleiðsluhvati í þessum samningi og að áform um útflutning muni ekki ganga eftir. Ef þetta reynist rétt þá erum við áfram í sama vanda. Ég ætla að víkja aðeins að einstökum atriðum þeirra breytingartillagna sem hér liggja fyrir. Þar er auðvitað fyrst að nefna það að meiri hluti landbn. sá sig knúinn til að gera svo veigamiklar breytingar á frv. að þær breyta sjálfum samningnum. Þær ganga þvert á sjálfan samninginn. Og þar er fyrst að nefna að það er ekki lengur gengið út frá sama verði til allra framleiðenda, eins og gert var ráð fyrir í samningnum og í lagafrv. En veigamesta breytingin er kannski sú að 70 ára reglan er felld niður. Það er m.a. vegna þess að menn eru hreint ekki vissir um að sú lagagrein að takmarka atvinnufrelsi bænda sem orðnir eru 70 ára og eldri standist stjórnarskrána. Þótt bent hafi verið á í umræðunni að slíkar reglur séu til og hafi verið settar varðandi ýmsar stéttir var jafnframt rifjaður upp dómur sem féll hjá mannréttindadómstóli Evrópuráðsins og varðar leigubílstjóra. Það er því afar óvíst að það stæðist fyrir dómi að hægt sé að svifta bændur, 70 ára og eldri, réttindum með þessum hætti. En þessi breyting þýðir að fleiri bændur fá beingreiðslur. Það þýðir að upphæðin til bænda lækkar nema peningar verði teknir annars staðar frá, m.a. vegna minni uppkaupa, og þeim deilt út til bænda. Það er einmitt þriðja breytingin sem gengur þvert á samninginn. Það er gert ráð fyrir því að það megi verja þeim peningum sem áttu að fara til uppkaupa á greiðslumarki til annarra hluta. Loks er að nefna það að verðtryggingin sem gert er ráð fyrir í lögunum fer út, en er áfram í samningnum. Þá vil ég nefna hér sérstaklega tvö atriði í breytingartillögum meiri hlutans sem stinga mjög í augu. Þau snerta það líka hvort þessi lög standist stjórnarskrána, þ.e. hvort skylda megi aðila til þátttöku. Það er þá fyrst og fremst það atriði sem snýr að bændum sjálfum en í b-lið 5. liðs brtt. við 6. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Allir sauðfjárframleiðendur skulu taka þátt í útflutningi eða sæta útflutningsuppgjöri vegna útflutningskvaðar fyrir sama hlutfall af framleiðslu sinni að undanskildu því magni sem framleiðandi tekur til eigin nota samkvæmt heimild í reglugerð.`` Allir bændur eru skyldaðir til þess að taka þátt í útflutningi. Þeir einir sem fara niður fyrir markið, 0,7 vetrarfóðraðar kindur, geta sagt sig frá þessum útflutningi. Mér finnst þetta vægast sagt afar harkaleg lagagrein. Mér finnst þetta afar umhugsunarvert, hv. form. landbn., að takmarka rétt manna með þessum hætti. Formaðurinn brosir blítt og hefur ekki áhyggjur af þessu en ég hef miklar áhyggjur af þessu og fróðlegt væri að sjá hvort þetta stæðist fyrir dómstólum. Fyrir utan hugmyndafræðina í þessu, séra minn, hvaða tilgangi þjónar það og hvernig samrýmis það eðlilegum viðskiptaháttum að skylda alla bændur með lögum til að taka þátt í þessu kerfi? Fyrir mér er þetta enn ein sönnun þess hvers konar kerfi er hér á ferð. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara hér ítarlega út í alla þá gagnrýni sem komið hefur fram á þetta frv. og ég hef nefnt hér dæmi um. Það væri vert að gera þeirri gagnrýni góð skil en það hefur komið fram í umræðunni í kvöld hver þau meginatriði eru. En við hljótum að velta því fyrir okkur hvað muni gerast ef lögin verða að veruleika, ef þau verða samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Ég sé það fyrir mér að það verða gerðar frekari tilraunir til útflutnings og það er auðvitað ekki hægt að segja um það á þessari stundu hvernig þær muni takast. En eins og ég hef áður nefnt eru menn efins. Þeir óttast að þau áform muni ekki ná fram að ganga. Það er verulegt magn sem þarf að flytja út til þess að ná jafnvægi í framleiðslunni. Takist það ekki, er þarna orðin til framleiðslugildra. Ég sé líka fyrir mér að einhver hópur bænda muni nýta þetta tækifæri til þess að hætta búskap og ég fékk upplýsingar um það hér áðan að 111 bændur eru þegar búnir að selja allan sinn rétt, sem nemur um það bil 8.500 ærgildum og boðinn er ráðuneytinu til kaups. En spurningin er hvað þetta segir fyrir bændastéttina í heild og þann árangur sem þarf að nást varðandi fækkun bænda. Þessi lög þýða að ríkið heldur áfram að verja stórfé til landbúnaðarins og ég spyr: Er þetta rétt forgangsröð? Er þetta það sem er brýnast í samfélagi okkar? Eru það réttar áherslur að auka fjárframlög til landbúnaðar meðan við erum að skera niður í velferðarþjónustunni? Ég get ekki skrifað undir það. Ég get ekki sætt mig við að það sé verið að auka fjárframlög til landbúnaðarins. Ég gæti sætt mig við núverandi búvörusamning, þ.e. það fjármagn sem fer til hans, ef ég hefði trú á því að þar væri um raunverulegar umbætur að ræða. En ég hef því miður miklar efasemdir um það. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég draga það saman sem ég hef sagt hér og ég verð að segja að öll sú hugmyndafræði sem býr að baki þeim mikla lagabálki sem heitir ,,Lög um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum með síðari breytingum``, er mér hreint ekki að skapi. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að þróa landbúnaðinn í þá átt að hann verði rekinn eins og hver önnur atvinnugrein og bændur eigi sjálfir að stjórna þar för en ekki ríkisvaldið eins og hér er gert. Ég hef miklar efasemdir um að þau markmið sem menn hafa sett sér í lagafrv. og búvörusamningnum muni nást þó ég voni vissulega að svo verði. Ég get ekki sætt mig við að auknu fjármagni sé varið til landbúnaðarins, síst af öllu þegar ekki er tryggt að það skili viðunandi árangri. Því tek ég undir þá tillögu sem við úr stjórnarandstöðunni stöndum öll að að frv. verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar, að menn hefjist handa að nýju og semji nýjan og betri samning sem tryggi raunverulega þau markmið sem menn vilja ná fram.

[23:16] Herra forseti. Ég get ekki leynt því að þegar sá búvörusamningur, sem nú hefur orðið tilefni þess að við gerum tilraun til að breyta búvörulögunum var samþykktur, olli hann mér miklum vonbrigðum. Það var vegna þess að ég tel samninginn gallaðan. Fyrst og fremst vegna þess að hann tekur ekki mið af þeirri þróun sem verið hefur í neyslu á lambakjöti innan lands og þeirri þróun sem verið hefur á verði á lambakjöti erlendis. Þetta þýðir að miðað við svipaða framleiðslu og að teknu tilliti til fyrirhugaðra uppkaupa og svipaðrar þróunar á innanlandsneyslu verða þeir að flytja út 2.000--3.000 tonn á ári. Útflutningur á síðasta ári var hins vegar einungis um 1.000 tonn jafnvel þótt við höfum unnið ágætt markaðsstarf að undanförnu. Jafnvel þótt það markaðsstarf, sem við erum nú að vinna, skili okkur áfram árangri getum við samt ekki gert ráð fyrir að við náum að flytja út 2.000--3.000 tonn af kindakjöti á ári. Ef okkur tækist það væri engin sérstök þörf fyrir búvörusamninginn. Neysla á lambakjöti hefur minnkað ár frá ári og ég er sannfærður um að hún mun halda áfram að minnka. Þetta er vegna breyttra lífshátta og eins vegna þess að verðlagskerfi sauðfjárræktarinnar hefur verið afar ósveigjanlegt og þar af leiðandi hefur það ekki getað brugðist við samkeppni frá öðrum matvörum á innanlandsmarkaði. Þegar við horfum fram á veginn hvernig þróunin muni verða á fyrstu þremur árum þessa búvörusamnings stöndum við frammi fyrir þremur möguleikum. Í fyrsta lagi að það verði nokkurn veginn óbreytt ástand. Það er þá vegna þess að ákvæði í samningnum og búvörulögunum sem eru hamlandi ákvæði hvað varðar búfjáreign frekar en framleiðsluna hafa svipuð áhrif og kvótakerfið hefur í dag og hefur haft að undanförnu. Ef það verður niðurstaðan þá spyr ég: Til hvers var barist? Þá mun afkoma og aðstæður bænda ekki batna svo nokkru nemi. Annar möguleikinn er sá að það verði framleiðslusprenging eins og spáð hefur verið og að okkur takist að flytja út það kjöt sem er umfram innanlandsframleiðsluna. Ef okkur tekst það þá hefði ekki verið nein nauðsyn á því að breyta búvörusamningnum. Ef framleiðslusprenging verður en okkur tekst ekki að flytja út það kjöt sem er umfram innanlandsneysluna mun það hins vegar setja óbærilegan þrýsting á innanlandsmarkaðinn og verðlagskerfið til bænda, hið fastákveðna verð til bóndans, mun bresta. Það mun bresta á þann hátt að minnstu sláturleyfishafarnir í afskekktustu og minnstu byggðunum sem veikast standa munu fyrstir neyðast til að fara í undirboðin. Stóru sláturleyfishafarnir á Suður- og Vesturlandi og á Eyjafjarðarsvæðinu munu alltaf geta afsett allt sitt kjöt. Önnur ástæða fyrir því að ég varð fyrir vonbrigðum með samninginn er sú að í honum er allt of flókin miðstýring. Það venst auðvitað en það stakk verulega í augu að sjá 0,6 kind eða 0,6 kindur og 0,7 kind eða 0,7 kindur. Ég ætla ekki að fara nánar út í það í hvaða tilgangi þessi hugtök eru notuð, það þekkja allir sem hlusta á mig. Jafnframt eru í búvörusamningnum jöfnunarákvæði varðandi verð á útfluttu lambakjöti. Það er alkunna að slík jöfnunarákvæði draga úr frumkvæði þeirra aðila sem út eiga að flytja. Ég hafði tækifæri til að fylgjast nokkuð með samningagerðinni og hafði tækifæri til að reyna að koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Það var reyndar stefna sem unnin var í landbn. Sjálfstfl. og sú stefna var nokkurn veginn samhljóða þeirri stefnu sem kennd var við sunnlenska bændur í þeirri umræðu sem fram fór í haust. Helstu talsmenn þeirrar stefnu í fjölmiðlum voru Kjartan Ólafsson, bóndi og búnaðarþingsfulltrúi, og á reyndar sæti í landbn. Sjálfstfl., og Bergur Pálsson, formaður Búnaðarsambands Suðurlands, en hann á hins vegar ekki sæti í landbn. Sjálfstfl. eins og hv. þm. Suðurl. vita væntanlega. Ef þessi stefna hefði verið farin hefði hún falið í sér betri búvörusamning en raun varð á. Tillögurnar fólust í stuttu máli helst í því að færa sem mest af þeim fjármunum, sem fara í búvörusamninginn, í beinar greiðslur til bænda algjörlega ótengdar framleiðslu en nota allt að einum milljarði af þessum fjármunum dreift á fimm ára tímabil samningsins til að leysa birgðavandann eins og hann verður eftir sláturtíðina nú í haust. Þá er ég að tala um að u.þ.b. um miðjan ágúst á næsta ári væri svo að segja kjötlaust í landinu þannig að þá væri hægt að hefja sláturtíð og koma fersku kjöti á markaðinn til að svara þörfum og vonum markaðarins. Samfara þessu væri framleiðslan gefin frjáls og verðlagning væri gefin frjáls bæði á heildsölustigi og eins til bænda frá og með haustinu 1996. Útflutningurinn yrði hins vegar alfarið á ábyrgð útflytjenda sjálfra en þeim bændum, sem vildu hætta búskap, væri gefið tækifæri til þess með eingreiðslu sem næmi ávöxtuðum beingreiðslum tiltekins árafjölda. Þeir gætu þá leitað fyrir sér á nýjum starfsvettvangi. Ég er sannfærður um ef farið hefði verið að þessum tillögum hefði verið hægt að útfæra bæði árangursríkari og ódýrari samning en við stöndum nú uppi með. Ég vísa í þessu sambandi til greinar sem Markús K. Möller hagfræðingur skrifaði í Morgunblaðið 8. okt. sl. þar sem hann sýndi fram á að hefði þessi leið verið farin með sömu upphæð væru uppkaupatilboð til bænda þriðjungi hærri. Enda þótt ég hafi orðið fyrir vonbrigðum með samninginn þá er hann ekki algjörlega ómögulegur. Hann hefur sem betur fer einhverja kosti.  Annar mikilvægur áfangi samningnum er að ráðstöfun vaxta og geymslugjalds og ullarniðurgreiðslnanna er ekki lengur til afurðastöðvanna sjálfra. Bændur hafa ráðstöfunarrétt á vaxta- og geymslugjaldinu. Eins og ég sagði áðan hefði að mínu mati verið mun betra að vaxta- og geymslugjaldið hefði verið tekið inn í beingreiðsluhlutann og farið beint til bænda og hver og einn bóndi síðan gert upp við afurðastöð sína um sláturkostnaðinn. Jafnframt þessu felur samningurinn í sér að frá og með næsta hausti verði heildsölukostnaður og sláturkostnaður gefinn frjáls. Það mun væntanlega skapa einhverja samkeppni á þeim markaði þó ég sjái ekki fram á að hún muni skila sér að fullu það haustið. Þessu til viðbótar, og það er hið mikilvægasta að mínu mati í samningnum, að frá og með haustinu 1998 verður frjáls verðmyndun til bænda að veruleika. Þá fyrst get ég séð fram á það að samningurinn fari að skila einhverjum árangri þegar verðmyndun til bænda og verðmyndun á heildsölustigi hefur verið gefin frjáls. Ég tel hins vegar að innanlandsmarkaðurinn muni um ókomna framtíð verða íslenskum bændum það mikilvægur að þeir muni ekki misnota sér þetta atriði eða landbrh. tryggja það þeirra vegna ekki síst að svo verði ekki. Þess vegna held ég að eftir árið 1998 verði frjáls verðmyndun á sauðfjárafurðum. Þrátt fyrir þau vonbrigði sem ég hef lýst hef ég komist að þeirri niðurstöðu annars vegar með tilliti til þeirra jákvæðu þátta sem ég hef nefnt og hins vegar með tilliti til þess að ríkisstjórn, sem gerir samning sem þennan og leggur fram lagabreytingar í samræmi við hann á Alþingi og fær honum ekki framgengt í öllum meginatriðum, verði ekki langlíf ríkisstjórn. Ég hef ákveðið að styðja ríkisstjórnina og tel þar af leiðandi að ég verði að styðja ríkisstjórnina hvað þennan samning varðar. Í þeirri vinnu sem fram hefur farið í landbn. hafa verið gerðar nokkrar breytingar á samningnum. Að mínu mati er þar hvergi um neinar grundvallarbreytingar að ræða. Þær eru þó langflestar ef ekki allar til bóta. Í fyrsta lagi er um lagatæknilegar breytingar að ræða. Það er verið að færa frv. til betri vegar, til betri lagasetningar. Því miður var upphaflega frv. áfátt þar um. Í öðru lagi eru tvær breytingar sem að mínu mati eru breytingar á búvörusamningnum við bændur. Þar er annars vegar um að ræða hina svokölluðu 70 ára reglu og hins vegar að það sem hugsanlega yrði eftir af uppkaupafjármunum mætti nota í þeim tilgangi að laga birgðastöðuna á þeirri forsendu að ef eitthvað verður eftir af birgðapeningunum þá hafa uppkaupin verið þeim mun minni og þar af leiðandi gæti birgðavandinn verið þeim mun meiri. Því tel ég rétt að við nýtum peningana til þessa þáttar, svo markaðurinn verði eins vel undirbúinn og hægt er fyrir þá frjálsu verðmyndun sem ég lýsti áðan. Heildarupphæðin sem um er getið í frv. mun ekki breytast við þetta. Í þriðja lagi eru efnisbreytingar á frv. sem að mínu mati eru ekki breytingar á búvörusamningnum sjálfum. Þá vil ég fyrst nefna að verðjöfnun vegna útflutnings verður, ef breytingartillögurnar verða samþykktar, mun minni en í hinu upprunalega frv. og hægt væri að setja fram ef búvörusamningurinn væri túlkaður til hins ýtrasta. Þetta tel ég jákvætt sérstaklega með tilliti til þess að ef þetta á eitthvað að ganga hjá okkur, verðum við að umbuna þeim á einhvern hátt eða alla vega reyna að draga sem minnst niður þá aðila sem vilja standa í útflutningi. Í öðru lagi hafa verðtryggingarákvæði varðandi upphæðir samningsins, heildarbeingreiðslumarkið og beingreiðslumark til bænda, verið tekin út úr lögunum. Eftir sem áður verður ríkisvaldið að standa við skuldbindingar sínar varðandi samninginn. Það verður þó að leita til Alþingis með þær breytingar og hafa þá væntanlega fylgi fyrir því hjá sínum stuðningsmönnum. Ég tel að með því að hafa þetta ákvæði ekki inni í lögunum séum við að gæta samræmis við aðra þá hluti sem við erum að gera hvað verðtryggingu varðar í fjárlögum okkar og tel því óhjákvæmilegt að gera þessa breytingu. Í breytingartillögum við 6. gr. frv. eru breytingar er varða möguleika ráðherra til þess að hafa áhrif á skipulag útflutningsins. Þar er jafnframt gerð grein fyrir því hvernig sláturleyfishöfum ber að ráðstafa sláturafurðum annaðhvort með því að leggja til útflutnings eða semja við aðra sláturleyfishafa sem hafa útflutningsleyfi um vinnslu á afurðum. Sé þess ekki kostur, ber þeim að greiða gjald sem er mismunur á heildsöluverði og viðmiðunarverði vegna útflutnings. Ég tel þetta hvort tveggja orka nokkuð tvímælis. Ef heildsölukostnaður verður metinn á þann hátt sem við þekkjum í dag, miðað við það hvernig útflutningsverð er metið, er sláturkostnaður reiknaður mun hærri inn í heildsöluverði en hann hefur verið reiknaður inn í útflutningsverðið. Fyrir utan þennan mismun tel ég að til þess að hægt sé að nota þessar tölur til samanburðar eða til þess að draga frá, þ.e. þá síðari frá þeirri fyrri, verði að vera samræmi á milli sláturkostnaðar í báðum þessum tölum. Ég tel reyndar að þegar heildsöluverð verður gefið frjálst og samkeppnin fer að sanna sig muni svo verða, en í upphafi getur orðið einhver brestur á þessu. En þá vil ég vísa til 18. gr. laganna sem gerir það óheimilt að bæta upp erlendan markað með því að leggja álögur á innlenda markaðinn. Samkvæmt því er óheimilt að reikna hærri sláturkostnað á það sem fer á innanlandsmarkað en það sem fer á erlendan markað. Ég treysti því að það verði gætt réttlætis í því þegar þessar tölur verða ákvarðaðar og útreikningar fara fram. Ég nefndi áðan þær heimildir sem ráðherra fær til þess að gefa út reglugerðir til að skipuleggja útflutninginn. Þetta hefur verið gagnrýnt hér í kvöld. Að vissu leyti er sú gagnrýni réttmæt. En þegar við skoðum þetta verðum við annars vegar að gera það í heild og út frá því kerfi sem samningurinn er að byggja upp fyrir okkur og hins vegar á þeim raunveruleika sem við búum við hvað varðar útflutningsmarkaðina. Það eru ekki nema fá sláturhús sem hafa heimild til að flytja á erlenda markaði. Það erum ekki við sem veitum þessar heimildir heldur hinir erlendu aðilar. Jafnframt er hinn erlendi markaður kvótaskiptur og það erum ekki við sem ákveðum hverjir kvótarnir eru, heldur erlendir aðilar. Við þurfum að tryggja samstarf á milli sláturleyfishafanna, bæði þeirra sem hafa útflutningsleyfi og hinna sem hafa það ekki, svo þessir markaðir nýtist okkur sem best. Ég tel að í þessari grein felist ekki heimild til ráðherra til að banna einum eða neinum útflutning eða koma hér á einhverju einokunarkerfi. Ef svo ætti að vera þyrfti mun sterkari lagaheimildir í þessari lagagrein en væntanlega verða þar, ef af samþykkt hennar verður hér á hinu háa Alþingi. Jafnframt setja viðskiptasamningar sem við höfum gert við alþjóðastofnanir og erlend ríki okkur takmörk í þessu efni. Ég vil að lokum nefna tvö atriði sem ég vildi gjarnan að hæstv. landbrh. lýsti afstöðu sinni til. Það er annars vegar endurskoðunarákvæðið sem er í gr. 2.1 í samningnum varðandi það að aðilar samningsins geti óskað endurskoðunar á upphæðum beingreiðslumarksins á tveggja ára fresti ef breytingar verða á kindakjötsmörkuðum. Ég tel að það þurfi að vera skýrt að ríkisvaldið muni hafa þessa samningsgrein í huga og beita henni ef breytingar verða á markaðnum. Í öðru lagi hefur verið gagnrýnt hér að samningurinn veiti ekki neina framtíðarsýn. Að vissu leyti er hægt að taka undir það að samningurinn boðar ekki neinn endi á þeim styrkjum sem við þurfum að greiða til landbúnaðar eða sauðfjárræktar. Ég vildi því heyra álit landbrh. á því hvort ekki sé rétt að það verði tekið upp samstarf á breiðum grundvelli neytenda, aðila vinnumarkaðarins, bænda og ríkisvaldsins, um að leita leiða til að komast út úr landbúnaðarvandanum á einhverju tímabili eftir árið 2000, þannig að við sjáum fyrir endann á þessum stórkostlega vanda sem hefur verið að plaga okkur allt frá 1934, eins og hv. 6. þm. Suðurlands nefndi í ræðu sinni. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en óska eftir skýrum svörum frá hæstv. landbrh.

[23:41] Herra forseti. Mér kom í hug undir ræðu hv. þm. Árna M. Mathiesen: Sælir eru hjartahreinir því þeir munu ríkið erfa. Það verður ekki af hv. þm. skafið að hann er hjartahreinn og segir hlutina eins og honum þykja þeir vera. Ég er í öllum aðalatriðum andstæðingur þessara laga og búvörusamningsins. Samt er það svo að ég gat af einlægu hjarta tekið undir nánast hvert einasta efnisatriði í máli hv. þm. Árna M. Mathiesen. Ég hygg að ræða hans hafi skorið sig frá öðrum ræðum sem hér hafa verið fluttar í kvöld, ekki aðeins vegna þess að hún var flutt af stjórnarsinna, heldur vegna þess að með mjög einföldum og skýrum hætti tætti hann í sundur í fyrri hluta ræðu sinnar öll helstu efnisatriði þeirra búvörulaga sem við erum að fjalla um hér í kvöld. Hann leiddi meira að segja rök að því að niðurstöður samningsins gætu mögulega leitt okkur á þrjá mismunandi staði og besti staðurinn að hans mati var status quo. Samt lýsir hann því yfir að hann muni styðja þennan samning sem hann er þó búinn að sýna fram á með elegant hætti að er mesta bull og vitleysa. Hvers vegna? Vegna þess að hann styður ríkisstjórnina. Ríkisstjórnin færir fram þetta mál og þess vegna ætlar hann að styðja það, þótt hann sé búinn að færa rök fyrir því að málið sé vont. Herra forseti. Sælir eru hjartahreinir því þeir munu ríkið erfa. Með svona framhaldi mun hv. þm. örugglega innan skamms erfa það ríki sem hæstv. landbrh. ræður fyrir núna.

[23:43] Herra forseti. Ég ætlaði að víkja að sambærilegu efni og ágætur flokksbróðir minn talaði um hér áðan. Ég get ekkert nema gott sagt um þá ræðu sem hv. þm. Árni M. Mathiesen flutti. Hún var vönduð og hógvær, stillileg og sönn. En það var þetta með fyrirvarann. Þegar menn gera fyrirvara við stuðning sinn lýtur það oftast að því að t.d. einhver framkvæmd sem er í höndum ráðherra verði með tilteknum hætti eða að einhver aðili í þjóðfélaginu þurfi einnig að koma að málinu. Hann samþykki málsmeðferð eða eitthvað slíkt. En ég hef aldrei heyrt svona fyrirvara eins og hv. þm. hafði. Fyrirvarinn fyrir hans samþykki er sem sé sá að hans eigin sögn, að ríkisstjórnin flytji málið og standi að því. Með öðrum orðum, ef ríkisstjórnarskipti verða á kjörtímabilinu þá er hv. þm. ekki lengur stuðningsmaður málsins. Þá er fyrirvarinn fallinn. Ríkisstjórnin getur ekki vænst lengra lífs en fram að kosningum. Þá þurfa menn að fara til kjósenda sinna til að leita eftir stuðningi. Þá er fyrirvarinn fallinn, þá styður hv. þm. Árni M. Mathiesen ekki lengur búvörusamninginn. Ég get ekki lesið annað út úr því en að hann sé að segja okkur: Ég ætla mér að styðja búvörusamninginn svo lengi sem þessi hæstv. ríkisstjórn situr. En um leið og ég sný mér til kjósenda minna til að fá endurnýjað umboð, þá er stuðningur minn fallinn og ég er á móti honum. Ég hef, virðulegi forseti, aldrei heyrt settan svona fyrirvara fyrr. Þetta er alveg nýtt í þingsögunni og ég spyr hv. þm.: Ber ekki að túlka fyrirvara hans samkvæmt hans eigin orðum nákvæmlega svona? Eða er fyrirvarinn einhvern veginn öðruvísi og hvernig er hann þá? Mér sýnist að svona fyrirvari, herra forseti, væri réttnefndari eldingavari en fyrirvari.

[23:45] Herra forseti. Ég verð að þakka hv. þingmönnum Alþfl. hlý orð í minn garð. En ég verð hins vegar útskýra þetta aðeins betur fyrir hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Að vísu gleðst ég yfir því ef ég hef getað komið honum á óvart. Hann er með þingreyndari mönnum hér, það er þó eitthvað sem hann hefur ekki enn þá heyrt. Hann nefndi fyrirvara minn. Ég túlka það þannig að þar sé um almennan fyrirvara við málið að ræða. Hins vegar vonast ég til að þegar kemur að því að við þurfum að leita til kjósenda okkar aftur þá hafi sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr setið út sitt kjörtímabil. Þá verða ákvæðin um frjálsa verðmyndun komin fram og vonandi farin að hafa einhver áhrif. Og þá verða þeir jákvæðu þættir farnir að virka sem ég tel vera í þessum samningi og ég mun þá væntanlega geta farið með þá á fund minna kjósenda.

[23:46] Virðulegi forseti. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég veit ekki heldur hvað almennur fyrirvari er. Í mínum huga getur almennur fyrirvari ekki verið annað en það að menn segi: Ef sú lagabreyting sem ég ætla að greiða atkvæði gefur góða raun þá er ég stuðningsmaður hennar. En ef hún gefur ekki góða raun er ég andstæðingur hennar. Það er auðvitað atkvæðið sem ræður úrslitum. Breytingarnar verða samþykktar annaðhvort með atkvæði hv. þm. eða með atkvæði annarra en hv. þm. Það er ekki hægt að greiða lagabreytingu atkvæði og segja: Ég set almennan fyrirvara. Almennan hvað? Hins vegar heyrðist mér af lokaorðum hv. þm. að hann ætti við að yrði frjáls verðmyndun ekki komin á í kjölfar þeirrar breytingar, sem á að gera eftir tvö ár þegar frjáls verðmyndun á að hefjast, þá væri fyrirvari hans fallinn og hann mundi snúast gegn þeim breytingum sem hér er verið að gera. Hv. þm. sagði að á kjörtímabilinu, þ.e. eftir fyrstu tvö árin af gildistíma samningsins, ætti að vera komin á frjáls verðmyndun. Ég gat ekki skilið orð hans um almennan fyrirvara því að hann er ekki til. En ég skildi síðustu orð hans þannig að yrði ekki komin á frjáls verðmyndun eftir tveggja ára reynslutíma þá mundi hv. þm. snúast gegn sjálfum sér, þ.e. greiða atkvæði og taka afstöðu gegn þeirri lagabreytingu sem hann ætlar að samþykkja núna.

[23:48] Herra forseti. Hv. þm. ákveða sína fyrirvara sjálfir og skýra þá sjálfir og ég held að ég hafi skýrt fyrirvara mína nægjanlega vel þótt hv. þm. Sighvatur Björgvinsson vilji ekki skilja. Það er hins vegar rétt hjá honum ef ekki verður staðið við þau ákvæði sem varða fjálsa verðmyndun til bænda árið 1998 mun ég snúast algjörlega gegn samningnum og öllum þeim ákvæðum sem í honum standa.

[23:49] Herra forseti. Ég hlýt að reiða til höggs í þennan sama knérunn því ræða hv. þm. var ákaflega furðuleg. Hún var nokkurn veginn svona: Primo: Ég styð ekki þetta frv. Secundo: Sú ríkisstjórn sem kemur frv. ekki í gegn getur ekki gengið. Tertio: Ég styð ríkisstjórnina. Quarto: Þess vegna styð ég frv. Þá er rétt að þingmaðurinn geri okkur grein fyrir af hverju hann styður ríkisstjórnina. Vegna þess að hingað til frá ríkisstjórnarmyndun hefur engin pólitík komið fram frá þessari ríkisstjórn nema einmitt helst sú sem kemur fram í frv. og því sem ríkisstjórnin hefur ekki gert, t.d. í sjávarútvegsmálum og öðrum slíkum málum. Úr því að röksemdafærslan er á þennan veg er rétt að hann geri okkur grein fyrir því hvers vegna ríkisstjórnin er svo mikilvæg að hann snýr við í afstöðu sinni til máls sem hann áður var á móti og hefur unnið í landbn. Sjálfstfl. ásamt ýmsum merkum mönnum. Fyrirvarinn er heldur ekki enn þá á hreinu því að hv. þm. lauk ræðu sinni með því að segja í knéfalli til landbrh. að hann taki undir það að með þessari skipan yrði enginn endir á þeim styrkjum sem hér hafa verið til landbúnaðarins. Fyrirvarinn felst aðeins í stuðningi við ríkisstjórnina eða eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að enginn væri óbarinn biskup, menn munu ekki erfa ríkið nema hafa gengið undir pínslir og þrautir og það finnst mér hv. þm. Árni Mathiesen hafa gert, veifað handjárnunum framan í kjósendur sína. Ég vona að þau verði honum til nokkurrar gæfu í næstu kosningum.

[23:51] Herra forseti. Að miklu leyti er hin latínuskotna greining hv. þm. Marðar Árnasonar rétt. En rétt er að geta þess að í ræðu minni nefndi ég nokkur atriði sem ég teldi að væru jákvæð í samningnum. Þingmaðurinn spyr hvers vegna ríkisstjórnin sé svona merkileg. Þetta er að mínu mati einfaldlega sú eina starfhæfa ríkisstjórn sem hægt var að mynda að loknum kosningunum. Sú eina starfhæfa ríkisstjórn sem ég treysti til þess að takast á við þau vandamál sem við horfumst í augu við í þjóðfélaginu og breyta þeim þáttum sem þarf að breyta til betri vegar. Ég hef reyndar ekki leynt því að ég hefði gjarnan kosið að kosninganiðurstaðan hefði leitt til annarrar ályktunar en ég hef nú dregið en því var ekki til að dreifa og maður verður að horfast í augu við raunveruleikann. Hv. þm. Mörður Árnason hefur ekki lengi setið á hinu háa Alþingi en hann á væntanlega eftir að gera það, kannski oft og kannski lengi. 

[23:53] Herra forseti. Um hugsanlega flokksvist mína í framtíðinni vil ég segja að ég gæti vel stutt þann flokk sem hv. þm. Árni Mathiesen tilheyrði í fyrri parti ræðu sinnar en ómögulega þann flokk sem hann tilheyrði í hinum síðari hluta ræðu sinnar og ég held ég láti það nægja hér. Hv. þm. Árni Mathiesen hefur gert þinginu og kjósendum sínum ágæta grein fyrir þeim járnum sem hann ber á höndum og fótum þó að maður hefði kosið að þingmaður af hans tagi, ungur og upprennandi Hafnfirðingur, hefur að vísu ekki setið lengi á þingi en þó lengur en sumir, og á kannski eftir að gera það þó er ekki alveg víst í hvaða flokki en þó er a.m.k. víst undir hvaða ríkisstjórn og hvers konar ríkisstjórnum hann á að sitja, að maður hefði kosið að hann kæmi fram við fólk af meiri heiðarleika en hann gerir með því að styðja frv. sem hann er á móti.

[23:54] Herra forseti. Það er orðið svolítið skondið þegar andsvör við ræðu minni eru aðallega farin að fjalla um flokksvist hv. þm. Marðar Árnasonar. En við það er að bæta sem kom fram hjá hv. þm. að ég tel mig hafa gert grein fyrir máli mínu af fullri hreinskilni og ekki dregið neitt undan og þar með rækt skyldur við kjósendur mína. Ég hef aldrei átt von á því að hv. þm. Mörður Árnason yrði einn af kjósendum mínum en þó út af fyrir sig miðað við það hvað flokksvist hans er heitt umræðuefni í þingsalnum er greinilega ekki öll nótt úti enn.

[23:55] Hæstv. forseti. Ég byrja á því að þakka hv. landbn. fyrir vinnu hennar við það frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Enda þótt það komi fram bæði í nefndarálitum og í ræðum manna hér á undan að ekki séu allir sammála um málið eða málsferðina held ég að út af fyrir sig blandist engum hugur um það við að lesa yfir nefndarálitin og hlýða á umræðuna að vinnan í nefndinni hefur verið málefnaleg. Menn hafa lagt þar mikið á sig við að fara yfir frv. og gera á því ýmsar breytingar sem nefndin taldi nauðsynlegar og ég ætla aðeins að gera hér að umræðuefni á eftir. Ég veit að hv. nefndarmenn hafa lagt sig fram um að málsmeðferðin væri vönduð og hv. form. nefndarinnar á þakkir skildar fyrir það hvernig hann hefur staðið að málsmeðferðinni allri. Í umræðunum hér á undan hefur mikið verið talað um að það hafi þurft að gera miklar breytingar á frv. vegna þess hvernig það hafi komið frá ráðherra og frá ráðuneyti hans og að vart sé viðunandi hvernig það var búið í hendur þingmanna. Menn hafa talað um að þetta séu að verulegu leyti svokölluð lagatæknileg atriði. Ég held reyndar að það sé rétt að mikið af því sem hér er verið að gera tillögur um séu breytingar á frv. sem gera það skýrara, nákvæmara í efnistöku og kveða á um það hver beri hina raunverulegu ábyrgð og hvernig skuli staðið að því að ákveða þá þætti sem breytingartillögurnar kveða á um hvernig skuli vera. En í frv. var meira um það að ráðherra væri heimilt og jafnvel að framsal væri á valdi sem varðar gjaldtöku eða skattlagningu og samrýmist ekki lengur góðum stjórnskipunarákvæðum. Ég leyfi mér að halda því fram að það sem hefur verið til umfjöllunar og hefur gerst við meðferð málsins í nefndinni sé ef til vill vegna þess að þetta er eitt fyrsta frumvarpið sem þingnefnd hefur veitt svo nákvæma og vandaða yfirferð. Ég er þó ekki að gera lítið úr því sem aðrar þingnefndir hafa gert við önnur frv. sem hafa tekið breytingum í þinginu. En hér er verið að laga sig að nýjum vinnubrögðum sem er nauðsynlegt að ráðuneytin taki upp og engin afsökun fyrir því að ráðuneytin skuli ekki þegar hafa gert það og þar með talið landbrn. Af hálfu þingsins hafa verið fengnir utanaðkomandi lögfræðingar og að minnsta kosti annar lögfræðingurinn hefur sinnt landbúnaðarmálum allmikið á undanförnum árum og þekkir þess vegna vel til þeirrar löggjafar. Hinn lögfræðingurinn er prófessor í lögum sem vill einnig að löggjöfin sé vönduð eins og hún kemur frá löggjafanum sjálfum, hv. Alþingi, og taki mið að því sem Alþingi sjálft hefur sett inn í stjórnarskipunarlög. Þess vegna hefur það komið meira í ljós nú en við ýmis önnur lagafrv. sem hafa verið til meðferðar og vafalaust á það einnig við um ýmis lagaákvæði sem eru í gildi, og auðvitað sannast á því sem kemur fram í breytingartillögunum að verið er að gera breytingar við ákvæði búvörulaganna sem eru þó algjörlega óháð eða óviðkomandi hinum nýja búvörusamningi og sannar í raun það sem ég er að segja og er ekki ástæða til annars en að lýsa ánægju sinni með það. Ég er að sjálfsögðu samþykkur þeim lagfæringum sem frv. fær með þeim breytingartillögum sem eru lagðar til af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Ég veit að önnur ráðuneyti þurfa að taka þá málsmeðferð sem hér hefur verið bryddað upp á sér til fyrirmyndar. Breytingarnar sem eru efnislegar og varða ákvæði samningsins held ég að séu smávægilegar. Ég leyfi mér að fullyrða að þær stofni samningnum sem slíkum ekki í nokkra hættu. Þær eru ekki þess eðlis að samningsákvæðum verði riftað, hvorki af hálfu Bændasamtaka Íslands né ríkisstjórnarinnar, enda samráð haft við ráðherra um málið þegar það var til umfjöllunar í þingnefndinni. Ég átti viðræður við formann nefndarinnar og aðra nefndarmenn og fjmrh., sem er einnig aðili að þessum samningi fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Ágúst Einarsson gerði það að umræðuefni í máli sínu áðan að ráðherra landbúnaðarmála hafi verið með yfirlýsingar í fjölmiðlum nýlega þar sem hann hafi m.a. sagt eitthvað á þá leið að það yrði ekki stafkrók breytt í samningnum. Ég held reyndar að þetta sé ekki orðrétt haft eftir mér, þótt ég telji að ég hafi skrifað þetta orðrétt eftir hv. þm. En ég lýsti því yfir í fjölmiðlum að ég teldi að það væri mikilvægt að þessum samningi yrði ekki breytt og hann yrði meðhöndlaður eins og ýmsir aðrir samningar sem ríkisstjórnir hafa oft og tíðum gert, m.a. við aðila vinnumarkaðarins, þegar gengið hefur verið til kjarasamninga og ríkisvaldið hefur tekið að sér að beita sér fyrir ákveðnum lagabreytingum til þess að fullnægja ákvæðum kjarasamninga. Þá hefur það að sjálfsögðu verið gert með fyrirvara um samþykki Alþingis, en alla jafnan verið treyst á það að ríkisstjórn hefði vald á málinu og hefði þann meiri hluta á þingi að hún gæti tryggt slíkt. Og ég fullyrði líka að svo er nú. Ég fullyrði að það er engin hætta á því að þær smávægilegu breytingar sem gerðar eru á samningnum valdi einhverju um það að samningurinn haldi ekki fullu gildi sínu. Það kemur ekki ævinlega allt fram í frétt sem þó er sagt við fjölmiðlamenn, þeim er knappur tími skorinn í fréttatíma sínum og stytta gjarnan viðtöl. En ég lét það a.m.k. koma skýrt fram í máli mínu við þá ágætu fjölmiðlamenn að auðvitað væri valdið í höndum Alþingis. Það er engin spurning um það. Það er Alþingi sem hefur síðasta orðið í þessu efni. Ég gat einungis vonast til þess og ætlast til þess að meiri hluti Alþingis stæði að þeim samningi sem ríkisstjórnin hefur gert. Þetta vil ég að sé alveg skýrt af minni hálfu, hæstv. forseti, þótt hér sé e.t.v. ekki farið orðrétt með það sem okkur fréttamanni fór á milli. Ég get ekki fullyrt það nákvæmlega þar sem ég hafði ekki tækifæri til að sjá eða lesa fréttina í endanlegri gerð. Ef við ræðum aðeins um þau efnisatriði sem breytast í meðferð nefndarinnar á samningnum, var alltaf vitað mál að það voru mjög skiptar skoðanir um það ákvæði sem varðaði 70 ára einstaklinga sem áttu að missa beingreiðslurnar. Báðir þingflokkar tóku því með fyrirvara og gerðu við það athugasemdir og þetta var líka eitt af þeim efnisatriðum sem sættu mikilli gagnrýni á kynningarfundum um samninginn meðal bænda og úti í þjóðfélaginu. Niðurstaðan varð að gera á þessu breytingar sem ég sætti mig við athugasemdalaust og dreg þá ályktun af nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar að full ástæða sé til að búast við hinu sama af hinum samningsaðilanum, þ.e Bændasamtökunum. Við vitum líka að birgðastaðan er erfið. Við höfum í þessum samningi gert ráð fyrir því að leita sérstakra aðgerða nú þegar á þessu hausti til þess að reyna að létta á birgðastöðunni og má búast við því að það sama gildi næsta haust. Nefndin hefur því einnig gert breytingartillögur sem ég tel mikilvægar til þess að aðstoða við og auðvelda afsetningu birgða, án þess að fjárhagsrammi samningsins sé rofinn. Það er ekki farið út fyrir hann. Hér er í raun ekki verið að lofa neinum viðbótarfjármunum heldur er gert ráð fyrir því að heimilt sé að verja þeim með nokkuð öðrum hætti en samningurinn gerði ráð fyrir í upphafi, enda líka gert ráð fyrir því að bændur og afurðastöðvar leggi til þess máls fjármuni með viðbótarverðskerðingargjöldum. Það má líka segja, og það er svo sem er ekkert nýtt í umræðunni, að samningurinn sem slíkur er auðvitað enginn óskasamningur. Ég skil því vel fyrirvara og athugasemdir sem fram hafa komið, bæði hjá þingmönnum og í þingnefndinni. Sú birgðastaða sem við horfum á núna og reiknum með að þurfa einnig að takast á við á næsta ári er auðvitað að hluta til ástæða þess að það er ekki farið hraðar í breytingar. Menn hafa verið að vonast til að samningurinn leiddi til aukins frjálsræðis í verðlagningu og framleiðslu og meiri breytinga á stjórnun í þessum viðkvæma en mikilvæga atvinnuvegi en gert ráð fyrir í þessum búvörusamningi og þessum lögum. Það höfum við rætt áður og ég tel að þrátt fyrir að ekki sé farið hraðar, þá séu stigin hér mikilvæg skref og lagðar til mikilvægar breytingar sem muni hafa umtalsverð áhrif á þróun í landbúnaði og þá einkum í sauðfjárræktinni á næstu árum. Mig langar að gera sérstaklega að umtalsefni tvö atriði sem tekin eru út úr frv. Bæði styðjast við ákvæði í samningnum en meiri hluti nefndarinnar telur þó óþarft eða jafnvel óeðlilegt í brtt. sínum og nál. að tilgreina þau sérstaklega í lögunum. Það fyrra er ákvæði 9. gr. frv. að beingreiðslumark sauðfjárafurða skuli taka breytingum með vísitölu neysluverðs. Þetta ákvæði er fellt út úr frv. samkvæmt tillögu meiri hluta landbn. og sama er að segja um ákvæði í 11. gr. þar sem einnig er fjallað um verðtryggingarákvæði beingreiðslna á hvert ærgildi. Þessar breytingar á frv. upphefja að sjálfsögðu ekki ákvæði samningsins um greiðslutilhögun þar sem kveðið er á um það sérstaklega í samningnum sjálfum og segir svo, með leyfi forseta, í lið 6.3: ,,Allar fjárhæðir í samningi þessum skulu miðaðar við verðlag 1. október 1995 og taka breytingum þaðan í frá samkvæmt vísitölu neysluverðs.`` Þetta er einnig skýrt fram tekið í nefndaráliti meiri hlutans þar sem einmitt er kveðið á um þessa breytingu sem gerð er á frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ekki er talin ástæða til að hafa í lögunum ákvæði um verðtryggingu einstakra atriða samnings um framleiðslu sauðfjárafurða, svo sem á upphæð beingreiðslna, þar sem skýr ákvæði er að finna í samningnum um að allar fjárhæðir skuli miðaðar við 1. október 1995 og að þær taki breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs eins og segir orðrétt í kafla 6.3 í samningnum um greiðslutilhögun. Ljóst er að stjórnvöld eru bundin af því ákvæði þó að ekki sé að finna ákvæði um verðtryggingu í lögum.`` Reyndar er ekki kveðið á um allar upphæðir eða alla efnisþætti samningsins í lagafrv. heldur var, ef ég man rétt, fjallað um verðtryggingu ákveðinna hluta samningsins í lagagreinunum tveimur. En í samningnum sjálfum eru skýr ákvæði um allar fjárhæðir. Í sjálfu sér þarf ekki að fara um þetta fleiri orðum. Samningsákvæðin eru skýr en vissulega er ákvörðun tekin um þetta við fjárlagagerðina hverju sinni. Fjárlagagerðin kveður á um það hvernig farið er með þennan þátt og hvernig staðið er að framreikningi eða ákvörðun þeirra upphæða sem búvörusamningurinn gerir ráð fyrir að lagðar séu til sauðfjárræktarinnar ár hvert. Í framhaldi af því kem ég að hinni breytingu frv. sem ég nefndi, og einnig er við 9. gr. Viðhorf mitt til hennar svarar kannski að einhverju leyti spurningu sem hv. þm. Árni Mathiesen beindi til mín í lok ræðu sinnar áðan um ákvæði 2.1 í samningnum. Þetta ákvæði í frv. sem hér er fellt niður hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Aðilar að samningi um framleiðslu sauðfjárafurða geta hvor um sig óskað eftir endurskoðun á beingreiðslumarki sauðfjárafurða annað hvert ár verði breytingar á markaði kindakjöts.`` Það er sem sagt lagt til að þessi málsgrein verði felld út úr frv. en í samningnum er hins vegar efnislega samhljóða grein, 2.1, sem hv. þm. vitnaði til. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hvor aðili fyrir sig getur óskað eftir endurskoðun á beingreiðslumarki annað hvert ár verði breytingar á markaði kindakjöts.`` Ég lít að sjálfsögðu þetta ákvæði samningsins sömu augum og verðtryggingarákvæðið, það heldur fyllilega sem slíkt fullu gildi svo lengi sem samningsákvæðunum að þessu leyti er ekki breytt. Mér finnst eðlilegt að þetta ákvæði sé virt þannig að verði verulegar eða umtalsverðar breytingar á markaði kindakjöts, þá sé rétt að stjórnvöld óski eftir endurskoðun á ákvæðum samningsins. Það sama á að sjálfsögðu við um hinn samningsaðilann, þ.e. Bændasamtök Íslands, ef þau telja ástæðu til að óska eftir endurskoðun vegna breytinga sem kunna að verða á markaði kindakjöts. Enda er hér talað um báða samningsaðila. Við slíka endurskoðun tel ég líka nauðsynlegt að fjalla einnig um markmið samningsins og að hugsanlegar breytingar við samninginn taki þá mið af því hvernig tekist hefur að tryggja þau að öðru leyti eins og þau eru sett fram í upphafi samningsins. Ég tel að einstök atriði samningsins, t.d. þau sem varða hagræðingu, vöruþróun o.fl. séu hugsuð þannig að menn leggi áherslu á að viðhalda eftir bestu getu innanlandsmarkaði kindakjötsins. Vegna verðlags á útflutningi er það auðvitað mikilvægasti markaðurinn. Því er mikilvægt að halda innanlandsmarkaðnum þótt hluti af þeim vanda sem við glímum við með endurskoðuninni sé auðvitað neyslubreytingar. Ekki bara vegna verðlags eða vegna þess að lambakjötið okkar ágæta líki ekki, heldur eru neyslubreytingar svo miklar í þjóðfélaginu og þá kannski einkum hjá ungu fólki. Það bitnar ekki bara á kindakjöti heldur á kjötneyslu almennt. Ég vil einnig minna á að í lok samningsins er fjallað um endurskoðun hans, þ.e. almenn endurskoðunarákvæði sem er að finna undir tölulið 6.4 um endurskoðun á samningnum, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Aðilar samnings þessa geta hvor um sig óskað eftir viðræðum um endurskoðun á einstökum atriðum hans. Að þremur árum liðnum skulu samningsaðilar gera úttekt á framkvæmd samningsins með tilliti til markmiða hans. Í framhaldi af því skal hefja undirbúning viðræðna um áframhaldandi stefnumörkun á þessu sviði.`` Ýmsir hv. ræðumenn hafa velt því fyrir sér til hvers þessi samningur muni leiða og hver framtíð hans muni verða, bæði á samningstímanum og eins að honum liðnum. Ég fékk einnig spurningu frá hv. seinasta ræðumanni, hv. þm. Árna Mathiesen, um framtíðarsýn ráðherrans hvað þetta varðaði. Fleiri aðilar, hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og Ágúst Einarsson veltu auðvitað líka mikið fyrr sér í sínum ræðum hvert stefndi. En í þessu ákvæði, ef ég tala aðeins meira um það, er aftur fjallað um endurskoðunarákvæði sem sjálfsagt er að virða og hefja ekki síðar en að þremur árum liðnum á ný undirbúning að viðræðum um áframhaldandi stefnumörkun. Eins og ég sagði áðan, er ég ekki í nokkrum vafa um að samningurinn mun valda miklum breytingum og þróa íslenskan landbúnað í rétta átt og er reyndar fullviss um það. En ég er ekki þeirrar skoðunar að þar með sé öllum afskiptum af íslenskum landbúnaði lokið. Ég er þess fullviss að áfram þarf að fjalla um þróun íslensks landbúnaðar, opinberan stuðning við hann og stefnumörkun fyrir næstu árin þar á eftir. Ég tel rétt að fleiri hagsmunaaðilar komi að þeirri stefnumörkun en þeir einir sem eiga beina aðild að samningnum. Þó er ljóst að enginn verður dreginn að slíku samningaborði ef hann eða viðkomandi aðilar sem hugsanlega yrði boðin slík aðild vilja ekki taka þátt í því og að ekki verða aðrir samningsaðilar að slíkum viðræðum eða samningi en þeir sem beina aðild eiga að honum, þ.e. ríkisvald og bændasamtök geta sætt sig við. Þannig tel ég að það verði að nást breið samstaða um það hvernig að slíku yrði staðið og hverjir eiga að taka þátt í þeirri stefnumörkun. En ég segi þetta m.a. vegna orða sem hafa bæði fallið nú og oft áður í umræðunum í vetur og haust um aðild aðila vinnumarkaðarins svokallaðra, að þessum samningum. Og ég held að ég hafi tekið það rétt niður eftir hv. þm. Ágústi Einarssyni í hans upphafsræðu áðan, að þeim hafi verið tilkynnt að afskipta þeirra væri ekki óskað vegna samninganna í sumar og í haust. Þetta kom reyndar fram hjá fleirum. Ég vil láta koma skýrt fram og segi við hv. þm. að svokölluð sjö manna nefnd sem varð til upp úr samningunum 1990--1991 var ekkert að ljúka störfum eða hætta sinni vinnu nú í sumar þegar við settumst niður við þessa samningagerð. Hún hafði í raun hætt sínum störfum fyrir u.þ.b. ári síðan eða meir. Líklega núna fyrir einu og hálfu ári síðan en ekki þegar samningagerðin hófst í sumar. Ég átti fundi með forsvarsmönnum ASÍ, BSRB, VSÍ og Vinnumálasambandsins sem eru þeir sem oftast eru kallaðir aðilar vinnumarkaðarins og ræddi við þá um áframhaldandi samskipti og aðild þeirra að samningagerð af þessu tagi. Ef einhver efast um orð mín ætla ég að leyfa mér, hæstv. forseti, að vitna til Fréttabréfs Alþýðusambands Íslands frá 17. október 1995 þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það skal tekið fram að landbrh. hefur sagt á fundi með aðilum vinnumarkaðarins að hann vildi að þeir kæmu að gerð búvörusamningsins og að haldið verði áfram því starfi sem var um stefnumörkun í landbúnaði.`` Það er ljóst að þetta staðfesta fulltrúar ASÍ í það minnsta og ég hygg að svo mundu fleiri gera ef eftir væri leitað. En við lentum hins vegar með málin má kannski segja, í þeirri stöðu í haust að ég fór fram á það við forsvarsmenn þessara samtaka að við fengjum að klára endurskoðun búvörusamningsins hvað sauðfjárþáttinn varðaði og síðan yrði haldið áfram viðræðum í svipuðu formi og þetta svokallaða sjömannanefndarstarf var. Nú er hins vegar ljóst að uppstytta hefur orðið í því efni. Ég vona og treysti því að sú afstaða aðila vinnumarkaðarins gagnvart þessari atvinnugrein sé ekki til frambúðar. Ég vil taka undir það með nokkrum hv. þm. að það er nauðsyn á breiðri samstöðu um þróun og stöðu íslensk landbúnaðar. Það er nauðsyn á sátt um þetta í þjóðfélaginu. Og það er nauðsyn á því fyrir landbúnaðinn sem slíkan að ég hygg til lengri tíma litið að við séum betur komin með atvinnugreinina í samráði og samstarfi við þessi stóru hagsmunasamtök en í stríði við þau. Það vona ég að við séum ekki og verðum ekki þó það kunni að vera eitthvað skiptar skoðanir eins og sakir standa um það sem við erum að gera núna. Virðulegur forseti. Tíminn rýkur frá okkur og ég veit að það eru margir enn á mælendaskrá. Ég legg samt áherslu á að það náist samkomulag um að reyna að klára meðferð málsins nú fyrir mánaðamótin eins og ráð var fyrir gert þegar hv. Alþingi gerði nýlegar breytingar á búvörulögunum um að fresta ákvæðum um ákvörðun greiðslumarks til næstu mánaðamóta. Þess vegna er mjög brýnt að þessi nýju lög hafi tekið gildi fyrir þau tímamörk. En mig langar þó að gera athugasemd við örfá atriði sem komið hafa fram hjá hv. þm. Ég hef nokkuð fjallað um aðild aðila vinnumarkaðarins að málinu sem fram kom hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni. Mig langar aðeins að minna hann og aðra ágæta þingmenn á, af því að oft er talað um að Sjálfstfl. og Framsfl. beri ábyrgð á landbúnaðarstefnunni. Sjálfsagt gera þeir það að verulegu leyti enda báðir setið oft og lengi í ríkisstjórnum. En eitt lengsta samfellda stjórnartímabilið var þó svokölluð viðreisnarstjórn sem sat á árum áður með aðild Alþfl. og það var einmitt í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem ákvörðun var tekin um útflutningsbætur sem hafa a.m.k. af hálfu sumra hv. þingmanna verið nokkuð gagnrýndar. Með þeim búvörusamningi sem enn er í gildi var ákveðið að leggja þær niður, svo það var umtalsverð stefnubreyting á því í tíð ríkisstjórnar sem Framsfl., Alþb. og reyndar Alþfl. líka áttu aðild að. Þá var þeim ákvæðum breytt sem komið var á og hafa kannski valdið miklu um þróun í íslenskum landbúnaði á undanförnum árum. En þessi ákvæði voru einmitt þau sem viðreisnarstjórnin setti þegar hún tók upp útflutningsbæturnar. Auðvitað kom margt fleira fram í máli hv. þm. Bæði hann og aðrir hafa mikið fjallað um útflutningsmálin. Ég held, tímans vegna, virðulegur forseti, að ég fari ekki ítarlega út í það. En ég vil minna á það þegar verið er að tala um vandann varðandi útflutninginn að við höfum aðeins þrjú eða fjögur sláturhús sem geta framleitt kjöt á ákveðna erlenda markaði sem allir eru mikilvægir. Það er mikilvægt að viðhalda þeim mörkuðum. En við getum ekki náð samstöðu um að nýta þessa markaði og hús öðruvísi en að einhver leið sé til verðjöfnunar, einhver leið til þess að fá bændur til að starfa saman um það að nýta markaðina og þá auðvitað líka að nota húsin sem eru þau einu sem geta selt á þessa markaði. Nú er það auðvitað svo að þessir markaðir eru því miður ekki merkilegir eins og er og verðið á útflutningskjötinu okkar allt of lágt þannig að ekki er í því einu sér mikill hvati til framleiðsluaukningar þessum samningi samfara. Um þetta ræddi ég allítarlega við 1. umr. um frv. og læt nægja að vísa til afstöðu minnar í því efni og má auðvitað fletta því upp. Hv. þm. sagði þegar hann vitnaði til umsagna sem nefndinni bárust um málið og fór yfir þær margar, að nánast engin einasta jákvæð umsögn hefði komið fram. Ég hef ekki lesið þær svo ítarlega allar þó að ég hafi séð þær sumar og farið yfir efnisatriði þeirra. En ég vil þá aftur undirstrika og benda á það sem reyndar kom fram hjá hv. þm. að auðvitað eru skiptar skoðanir um samninginn og meira að segja eins og hann sagði, það eru skiptar skoðanir meðal bænda. Vissulega eru skiptar skoðanir meðal bænda og hjá fjölmörgum aðilum í þjóðfélaginu. Sennilega mundu flestallir ef ekki allir vilja hafa samninginn að einhverju leyti öðruvísi en hann er. Hann er ekki óskasamningur eins eða neins og e.t.v. er það ástæðan fyrir því að menn benda á það sem þeim finnst vera að samningnum og það sem þeir vildu hafa öðruvísi. En við stöndum stundum frammi fyrir ákveðnum raunveruleika í því efni sem ekki verður umflúinn. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir fór allmörgum orðum um samninginn. Ég ætla ekki að taka mörg atriði upp af því sem hún nefndi. Ég vil þó segja út af því sem hún nefndi um Jarðasjóð, að Jarðasjóðnum eru raunverulega ekki settar beinar skuldbindingar í samningnum. Það er hins vegar gert ráð fyrir því að hann geti komið að málum ef bændur óska eftir því að selja ríkinu jarðir sínar um leið og þeir hætta búskap og auðvitað er gott að geta orðið við því í einhverjum tilvikum þar sem það á við. En ég vil lýsa þeirri skoðun minni sem almennri skoðun að ég held að ríkið eigi helst ekki að vera að safna að sér jörðum. Ríkið á að reyna að selja þær aftur og eins þær jarðir fjölmargar sem ríkið þegar á. Það á að auðvelda meira eignaskipti í þessu sambandi, auðvelda þéttbýlisbúum aðgang að ríkisjörðum. Þeir vilja margir hverjir fá aðstöðu til að eignast sælureit þar sem hægt er að stunda landgræðslu, skógrækt eða önnur útivistarstörf. Auðvitað er hestamennskan hluti af þeim tómstundum sem þéttbýlisbúarnir stunda nú og sums staðar eru ríkisjarðir sem vafalaust gætu hentað til slíkra hluta svo ég nefni aðeins eitt dæmi. Hv. þm. nefndi líka að það væri lítill hvati til lífrænnar eða vistvænnar framleiðslu í samningnum. Við samþykktum sérstök lög um þetta á síðasta þingi. Þeim er auðvitað framfylgt og gert ráð fyrir þeim í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Sérstök verkefnisnefnd er að vinna að þeim málum og ég held að þetta sé í þeim farvegi sem Alþingi hefur ákveðið og ekki ástæða til að hafa sérstakar áhyggjur af því að ekki verði áfram unnið að þessu. Ég nefni einnig upphæðir í samningnum sem varða hagræðingu, vöruþróun og umhverfisverkefni, fyrir svo utan það að í samningnum eru ákvæði um það að bændur geti samið sig frá því að halda fé og tekið að sér önnur verkefni, haldið beingreiðslunum en tekið að sér önnur verkefni á þessu sviði. Ég þakka hv. þm. Agli Jónssyni fyrir það traust sem hann ber til landbrh. og vona að hann sé þess trausts verður. Á það verður sjálfsagt að reyna og mér er alveg ljóst að það veltur mikið á framkvæmd samningsins og hvernig okkur tekst að standa við það sem hér er boðað. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson talaði um framleiðslusprengjuna sem hann óttaðist að væri fram undan og ég hef aðeins tæpt á, en vísa aftur til framsöguræðu minnar við samninginn í upphafi. Ég verð að segja að ég var fyrir ofurlitlum vonbrigðum með ræðu hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur þar sem hún telur að hér sé verið að hverfa til fortíðar og verið sé að herða enn frekar laga- og reglugerðaviðjar að þessum atvinnuvegi. Mér finnst gæta mikillar óþolinmæði hjá hv. þm. og fullyrði að við erum á hinni leiðinni hvað þetta varðar. Við erum að draga úr stýringu, ofstjórn og miðstjórn á atvinnugreininni og í samningnum eru eins og margsinnis hefur komið fram ákvæði um frjálsari framleiðslu og frjálsari verðlagningu og stigin ákveðin skref á næsta ári og áfram á samningstímanum. Ég segi enn og aftur að ég tel að við séum á réttri leið. Hæstv. forseti. Ég er búinn að tala lengur en ég ætlaði mér í upphafi. En það er eðlilegt því fjölmörgu hefur verið til mín beint í málinu og vafalaust er umræðunni ekki lokið. Það er því möguleiki að koma athugasemdum að aftur þó að ég voni enn að okkur takist að klára umræðuna nú þannig að hægt verði að ganga til afgreiðslu á þessu frv. fyrir mánaðamótin.