Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



F.h. allshn. hef ég fátt eitt að segja um frv. fram yfir það, sem tekið er fram í nál. á þskj. 68. N. hefur ekki haft skilyrði til þess að afla sér sjálfstarðra upplýsinga um málið og nauðsyn þess að koma á slíkri vegabréfanotkun, en við 1. umr. málsins skýrði hæstv. dómsmrh. fyrir deildinni, hvers vegna brbl. voru sett, en frv. er borið fram til staðfestingar á þeim. Okkur er það öllum ljóst, að þeir atburðir geta gerzt, að nauðsyn beri til, að ríkisstjórnin grípi til ýmissa ráðstafana, og um þetta mál gildir það sama. N. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt. En ég vil sjálfur benda á það, að ef til kæmi að nota þessa heimild um vegabréfanotkun víðar en hér í Reykjavík og Hafnarfirði, að óhjákvæmilegt er, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að gera slíkt framkvæmanlegt, því að það getur orðið miklum erfiðleikum hundið fyrir menn úti á landi að afla ljósmynda með stuttum fyrirvara, nema jafnframt séu gerðar ráðstafanir til þess að greiða fyrir mönnum um ljósmyndaöflun. Hér í Reykjavík og Hafnarfirði, þar sem gnægð er ljósmyndara, virðist það ganga fullseint. En hins vegar getur svo farið, að grípa þurfi til slíkra ráðstafana sem þessara viðar á landinu en hér, enda mun nú vera farið að krefja ferðamenn um vegabréf, t.d. þá, sem ferðast með flugvél. Ég vil benda á þetta og tel vafasamt, að það, sem enn hefur gert verið, sé fullnægjandi. Ég fjölyrði svo ekki frekar um mál þetta, en nefndin er á einu máli um að samþ. beri brbl.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég vil þakka n. fyrir, að hún hefur tekið málinu með skilningi, og mun ég taka tillit til leiðbeininga hennar. Það er rétt, að erfitt hefur reynzt að fá hæfar ljósmyndir í tæka tíð, en ekki er gert ráð fyrir, að þessi heimild verði notuð nema hér og í Hafnarfirði. Ég tók þetta fram við 1. umr., en síðan hafa erfiðleikarnir vaxið, og hefur það ekki allt komið í ljós í umr. hér á Alþingi. En það er eitt atriði, sem menn hnjóta um og reka augun í, að ekki er skylt að bera vegabréf undir 12 ára að aldri, og hafa menn bent á það, að nauðsyn væri engu að síður fyrir hendi fyrir unglinga innan 12 ára að bera vegabréf. Ég hef hins vegar bent á, að ef til árása kynni að koma hér, yrðu börnin flutt úr bænum og svo, að börnin eru að öllum jafnaði meira heima við en fólk, sem stundar atvinnu sína úti um bæ, og lögreglu- og hjálparsveitir. Við þetta er aldurstakmarkið miðað. Hins vegar er svo ekki heldur líklegt, að unglingar innan 12 ára hafi hirðusemi á því að gæta vegabréfa sinna, en mundu týna þeim. Ekki er heldur krafizt, að eldra fólk beri vegabréf, og eru fyrir því sömu ástæður, þ.e.a.s. álitið er, að það sé meira heima við og hafi þess vegna minni þörf fyrir þau. Þær ástæður, sem ég færði fyrir þessu frv., eru vafalaust fyrir hendi nú og hafa heldur aukizt. Herstjórnin álítur landið vera í mikilli hættu, án þess að hún geti gefið neinar nánari upplýsingar, og viti ekkert um það frekar en aðrir.



Ég hef heyrt, að herstjórnin heimti vegabréf af almenningi víðar en hér í Reykjavík, t.d. á ýmsum samgönguleiðum, og af þeim, er með flugvél ferðast. Ég veit ekki, hvort þetta er rétt, en vil spyrja hæstv. forsrh., hvort menn úti á landi geti fengið vegabréf, án þess að það sé fyrirskipað. Ég álít, að það sé alveg nauðsynlegt til þess að firra menn vandræðum, einkum ef þeir ferðast eitthvað. Menn utan af landi, bæði kaupýslumenn og aðrir, koma oft hingað til Reykjavíkur, og ef herstjórnin er farin að krefjast vegabréfa af öllum, er ferðast á helztu samgönguleiðum, verður ekki hjá því komizt, að lögreglustjórar úti á landi hafi vegabréf handa þeim, er þess óska.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er rétt, að það hefur farið í vöxt, að vegabréfa væri krafizt. Enn fremur hefur herstjórnin farið fram á að fá helzt afrit af öllum vegabréfum, til þess að hægt væri að bera þau saman. Stafar þetta af því, að herstjórnirnar hafa þótzt komast að því víða annars staðar, að allur almenningur væri ekki eins hlynntur stefnu þeirra og þær töldu nauðsyn til bera. Af þessu stafar sú tortryggni, sem Íslendingum er sýnd, sem ég vil segja að sé að ástæðulausu. Hér hefur aldrei neitt það borið við, sem hægt er að kenna skemmdastarfsemi í neinni mynd. Af þeim sökum er okkur sýnd meiri tortryggni en hægt er með góðu móti að þola og sætta sig við, og tel ég það höfuðverkefni ríkisstj. að fá þessi mál leyst á viðunandi hátt. Hitt er vitanlega hægt að taka til athugunar, og alveg sjálfsagt að láta lögreglustjóra hafa þessi skírteini til, ef einhverjir óska eftir þeim, og mun ég láta dómsmálaráðuneytið fyrirskipa það. Hins vegar geta þeir, sem hér eru, fengið vegabréf hjá lögreglustjóranum í Reykjavík, þótt þeir séu búsettir annars staðar.