Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í gærdag sendum við formenn stjórnarandstöðuflokkanna hæstv. forseta svohljóðandi bréf: ,,Það er álit undirritaðra formanna stjórnarandstöðuflokka á Alþingi að frv. til laga um almannatryggingar á þskj. 624 sé óþinglegt með þeim rökum að frv., ef að lögum verður, hrindir dómi Hæstaréttar sem byggður er á ákvæðum stjórnarskrár lýðveldisins, en ákvæði stjórnarskrárinnar hafa þingmenn lagt við drengskap sinn að virða, enda fráleitt að bera fram frv. til laga á Alþingi sem inniheldur lagaákvæði sem brýtur í bága við stjórnarskrá. Því er frv. með öllu óþinglegt og ber að vísa því frá sem óhæfu til afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Krafist er úrskurðar hæstv. forseta um þetta efni, enda liggi sá úrskurður fyrir áður en frv. verður tekið til umræðu.`` Virðulegi forseti. Gengið er eftir þessum úrskurði.

Forseta hafa borist tvö bréf, annað frá formönnum stjórnarandstöðuflokkanna um að frv. verði vísað frá, hitt frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna um að það verði tvöfaldur ræðutími um frv. Í gær barst forseta svohljóðandi bréf: ,,Það er álit undirritaðra formanna stjórnarandstöðuflokka á Alþingi að frv. til laga um almannatryggingar á þskj. 624 sé óþinglegt með þeim rökum að frv., ef að lögum verður, hrindir dómi Hæstaréttar sem byggður er á ákvæðum stjórnarskrá lýðveldisins, en ákvæði stjórnarskrárinnar hafa þingmenn lagt við drengskap sinn að virða, enda fráleitt að bera fram frv. til laga á Alþingi sem inniheldur lagaákvæði sem brjóta í bága við stjórnarskrá. Því er frv. með öllu óþinglegt og ber að vísa því frá sem óhæfu til afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Krafist er úrskurðar hæstv. forseta um þetta efni enda liggi sá úrskurður fyrir áður en frv. verður tekið til umræðu.`` Undir bréfið rita formenn stjórnarandstöðuflokkanna í þessari röð: Sverrir Hermannsson, Steingrímur J. Sigfússon og Össur Skarphéðinsson. Af þessu tilefni er þess að geta að frv. um almannatryggingar á þskj. 624, sem hefur nú verið tekið á dagskrá, er borið fram með lögformlegum og þinglegum hætti svo sem gildir um stjfrv. Það er lagt fram af ríkisstjórninni og áritað af forseta Íslands sbr. 25. gr. stjórnarskrárinnar, og 5. gr. ríkisráðstilskipunar nr. 82/1943. Öll formskilyrði fyrir framlagningu frv. eru að mati forseta uppfyllt. Hann telur því að engin rök séu fyrir því að vísa málinu frá á þeim forsendum að það sé óþinglegt. Samkvæmt þessu verður umræðu haldið áfram um stjfrv., 379. mál, þskj. 624, sem er á dagskrá. 
             Það eru ekki umræður um úrskurð forseta Alþingis. Ég vil óska eftir því að formaður Frjálslynda flokksins gefi mér tóm til að skýra frá þeim bréfum sem mér hafa borist frá stjórnarandstöðunni, frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar um þetta mál áður en farið er að kveðja sér hljóðs í þingsölum. Borist hefur eftirfarandi bréf dagsett, 17. jan. 2001: ,,Með vísan til 3. mgr. 55. gr. laga um þingsköp Alþingis óskum við þess fyrir hönd þingflokka stjórnarandstöðunnar að umræðutími við 1. umr. um frv. til laga um almannatryggingar verði tvöfaldur vegna mikilvægis málsins.`` Bréfið er undirritað í þessari röð: Rannveig Guðmundsdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Guðjón A. Kristjánsson, formaður þingflokks Frjálslynda flokksins. Sjálfsagt er að verða við þessari beiðni þar sem forseti hefur orðið var við að þingmenn úr öllum flokkum hafa áhuga á því að láta til sín heyra og að sér kveða um þetta mál.

Herra forseti. Forsetinn lét þess getið í framhjáhlaupi á dögunum að hann mundi vera fullnuma í fundarstjórn eftir að hann hefði setið sem ritari þáv. forseta sem hér stendur. Sá forseti gat að vísu ekki sagt honum til um þau fræði sem hér eru til úrlausnar af því sem þá höfðu aldrei verið á þingi né voru menn sem umgengust lög og rétt með þeim hætti sem núverandi stjórnvöld gera. Það er auðvitað virðulegs forseta að gæta virðingar Alþingis í hvívetna. Það gerir hann ekki með því að taka á dagskrá mál --- og hann ræður hvaða mál hann tekur á dagskrá --- sem ganga beinlínis til þess að hrinda dómi æðsta réttar lýðveldisins og ef að lögum verður að neyða hv. þm. til að rjúfa þann eið sem þeir höfðu unnið þessari heilögu stjórnarskrá.

Herra forseti. Af því að hann er nú fullnuma í fundarstjórn undir góðri leiðsögn hv. þm. Sverris Hermannssonar, þá veit hann að það munar um 10 sæti. Herra forseti. Það er hlutverk hæstv. forseta að gæta virðingar þingsins. Hér liggur fyrir að við ætlum að fara að ræða frv. sem í besta falli ríkir ákaflega sterk óvissa um hvort stenst stjórnarskrá lýðveldisins. Það er alveg ljóst að frv. er ekki þinghæft að okkar mati vegna þess að með því er verið að fara á svig við nýfallinn úrskurð Hæstaréttar. Það liggur fyrir að Hæstiréttur hefur úrskurðað að það er í andstöðu við stjórnarskrána að skerða tekjutryggingu öryrkja með tilteknum hætti sem er ...

Það er fundarstjórn forseta sem er til umræðu. Á hinn bóginn hafði hv. þm. tækifæri til að tala um störf þingsins í upphafi fundar. Fyrir því er þinghefð orðin að eftir því sé farið.

Ég er einmitt að ræða um fundarstjórn forseta sem mér finnst að sé verulega áfátt vegna þess að ég er að halda því fram, herra forseti, að það sé hlutverk hins virðulega forsetaembættis að gæta virðingar Alþingis. Ég held því fram að forsetinn sé ekki að sinna starfi sínu sem skyldi ef hann leyfir að hér sé verið að taka á daskrá frv. sem gengur á svig við stjórnarskrána. Ég gæti fært margvísleg rök að því, herra forseti, hvers vegna svo er en ef hæstv. forseti telur að ég sé að fara út fyrir svið mitt þar sem mér er heimilt, þá ætla ég ekki að gera það en ég tel að hér sé verið að fá Alþingi til að stimpla brot á stjórnarskránni. Það sýnir framkomu og viðhorf ríkisvaldsins, viðhorf framkvæmdarvaldsins til löggjafarsamkundunnar að búið er að gefa út auglýsingu um það í fjölmiðlum að það eigi að fara eftir lögum sem er ekki einu sinni byrjað að ræða hérna, herra forseti. Það er óvirðing við Alþingi. Hæstv. forseti ætti að sjá sóma Alþingis og síns í því að koma í veg fyrir að slíkt gerist. Ég mótmæli þessu, herra forseti. Það er skylda okkar sem erum varðgæslumenn stjórnarskrárinnar að gæta þess að hún verði ekki brotin og ég tel að verið sé að brjóta stjórnarskrána með því að taka þetta frv. til umræðu. Ég tel að það sé ekki þingtækt og ég skora á hæstv. forseta að gefa betri svör en þau snautlegu sem hann veitti hér.

Úrskurður forseta er ekki til umræðu.

Herra forseti. Ég hlýt að lýsa nokkrum vonbrigðum með einmitt fundarstjórn forseta hér og hvernig virðulegur forseti okkar stendur að verki í sambandi við þau umdeildu mál sem hér hefur borið á góma. Ég lít svo til að forseti sé forseti alls þingsins og honum beri sérstaklega sú skylda að standa vörð um heiður þessarar stofnunar og vönduð vinnubrögð hér. Þar af leiðandi fannst mér rökstuðningur hæstv. forseta áðan ekki í fullu samræmi við hlutverk virðulegs forseta. Meginrökstuðningur forseta gekk út á það að um væri að ræða stjfrv. Stjfrv. er ekki rétthærra öðrum þingmálum í þeim skilningi að það megi koma á dagskrá nema vera þinglegt. Það er sömuleiðis heldur langsóttur rökstuðningur, herra forseti, að ...

Ég vil vekja athygli hv. 3. þm. Norðurl. e. á því að úrskurður forseta er ekki til umræðu. Á hinn bóginn hefur hv. þm. aðra möguleika til að láta það mál bera á góma með þinglegum hætti í annan tíma. En úrskurður forseta er ekki til umræðu. Hv. þm. kvaddi sér hljóðs um fundarstjórn forseta og ég óska eftir því að hv. ræðumaður ræði um það.

Ég vona að aðstoðarmaður forseta bæti við í ræðutíma minn sem fór í ræðuhöld forseta. Ég er að ræða það, herra forseti, hvernig forseti fer hér með hlutverk sitt sem forseti þingsins. Er forseti ósammála því að það sé rætt undir liðnum um fundarstjórn forseta? Og finnst hæstv. forseta það lýðræðislegt og rétt að verki staðið að talsmenn stjórnarandstöðunnar hafi engin tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri í þessu umdeilda máli áður en umræðan hefst? Finnst forseta það til þess fallið að greiða götu skoðanaskipta hér að forseti með aðstoð aðstoðarforseta, þ.e. hæstv. forsrh. sem grípur hér fram í og leiðbeinir forseta, standi þannig að fundarstjórn að það hefti eðlileg skoðanaskipti um þetta mál?  
            

Hv. þm. hefur lokið ræðutíma sínum og verður við það að sitja og við það að standa á meðan hv. þm. er í ræðustól að störf þingsins geta ekki haldið áfram. En við erum báðir hraustir menn.

Ég hef nú sjaldan orðið fyrir því, herra forseti, að ræðutími minn sé að mestu leyti notaður af öðrum og síðan eigi að vísa mér úr 

Herra forseti. Leikreglurnar í þjóðfélagi okkar eru þær að það eru dómstólar sem dæma en ekki þingmenn. Þingmenn setja lög en það er dómstóla að dæma um hvort lögin eru réttmæt eða ekki. Telji þingmenn að frv. sem flutt er brjóti í bága við stjórnarskrá geta þeir auðvitað sett fram þá skoðun sína og mælt fyrir henni. En það er ekki þeirra að kveða upp úr um það.

Það er verið að ræða um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Það var út af orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem ég kvaddi mér hins vegar hljóðs. Hv. þm. upplýsti í viðtali á Stöð 2 20. des. sl. að frv. sem hér var til umræðu í desember 1998 hefði verið augljóslega 

Ég vil biðja hv. þm. að virða að verið er að tala um fundarstjórn forseta. Ég vil taka fram að á mánudag, þegar þetta frv. var tekið fyrst á dagskrá, voru mjög ítarlegar umræður um þessi mál. Auðvitað er það réttur þingmanna að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta. Ég verð því miður að játa að virðuleiki minn er ekki meiri en guð gaf mér þannig að ég get ekki gefið þinginu meiri virðuleikablæ en mér er eiginlegt. En það bið ég þingmenn að virða að úrskurður forseta er ekki hér til umræðu né stjórnmál almennt.

Herra forseti. Það er okkur öllum sem þekkjum hér til ljóst mál að úrskurður forseta stendur óhaggaður, ekki er verið að ræða um að hann gangi til baka eða að reyna að snúa forseta hughvarf í þeim efnum. Ég spyr hins vegar virðulegan forseta: Undir hvaða formerkjum eigum við þingmenn að koma á framfæri óánægju okkar með eða athugasemdum við fundarstjórn forseta og það hvernig virðulegur forseti fer með vald sitt? Hæstv. forseti vísaði hér til þess að menn hefðu getað rætt um störf þingsins í upphafi fundar áður en forseti las úrskurð sinn. En ég hygg að þessi liður, sem nú heitir um fundarstjórn eða athugasemdir um störf þingsins, sem ég er reyndar ósáttur við hvað nafngift varðar því hann kom í stað eldra heitis sem hét um þingsköp og tók til fundareglnanna líka og var víðara hugtak en bara þröngt skilgreint fundarstjórn forseta. En mér finnst að virðulegur forseti eigi að sýna því ákveðinn skilning að ef menn hafa athugasemdir fram að færa við það hvernig forseti hefur staðið hér að málum þá er þetta í raun og veru eina úrræðið sem menn hafa til að koma þeim athugasemdum sínum á framfæri. Og þó að þær í þessu tilviki tengist því að forseti var beðinn um úrskurð þá getur verið fullkomlega eðlilegt að menn biðji um orðið til þess að ræða með hvaða hætti sá úrskurður var upp kveðinn og hvernig kringumstæður voru í kringum það og hvernig forseti fór með hlutverk sitt í þeim efnum. Ég verð því að segja, herra forseti, að ég er ósáttur við og óánægður með hvernig forseti beitti fundarstjórn sinni áðan gagnvart mér og öðrum forustumönnum stjórnarandstöðunnar sem ætluðu að gera athugasemdir og láta þar við sitja.

Virðulegi forseti. Ég vil einungis taka fram að ég tel að forseti hafi farið í einu og öllu að málum til að auka veg og virðingu þingsins og væri nú betur ef aðrir þeir sem staðið hafa hér upp hefðu gert það jafn vel og hæstv. forseti. Ég tel að málið hafi borið að með þeim hætti að forseta bar að úrskurða um það. Forseti gerði það. Ef hv. þm. hafa athugasemdir við málið sem slíkt finnst mér eðlilegt að það komi fram í brtt. við frv. og hér í máli manna. Ef mál stenst ekki stjórnarskrá að þeirra áliti á það að koma fram í málflutningi þeirra í efnislegri umfjöllun um málið en að virðingar þingsins sé gætt og menn tali um þetta mál eðlilega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar til að fara að dómi Hæstaréttar sem kveðinn var upp 19. desember sl. Það er viðurkennt að Tryggingastofnun ríkisins hafi verið óheimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með þeim hætti sem gert hefur verið um langt árabil þegar maki hans er ekki lífeyrisþegi. Einnig var viðurkennt að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap eins og var gert á grundvelli 5. mgr. 17. gr. laganna sem sett voru í desember 1998. Virðulegi forseti. Ég held að niðurstaða Hæstaréttar hafi komið flestum þeim á óvart sem hafa haft fyrir því að setja sig inn í málið.  
             Ég bið þá sem þykjast hafa séð niðurstöðu Hæstaréttar fyrir að muna að þessi lagasetning var gerð samkvæmt leiðsögn þess umboðsmanns Alþingis sem hefur nú það hlutverk að dæma um mannréttindi í Evrópu. Þegar niðurstaða Hæstaréttar lá fyrir lýsti ég yfir því að eftir dómnum yrði farið. Ég sagðist jafnframt mundu taka málið upp í ríkisstjórn af þeirri einföldu ástæðu að þegar Hæstiréttur dæmir gjörning löggjafarþingsins ómerkan á grundvelli stjórnarskrárinnar þá er það meiri háttar mál sem varðar alla ríkisstjórnina. Að minni tillögu var svo skipaður starfshópur til að gera tillögu um hvernig bregðast mætti við dómnum og semja drög að frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar sem lögfesta skyldi svo fljótt sem verða mætti. Þess vegna erum við hér nú en ekki 23. janúar eins og við gerðum ráð fyrir þegar við fórum í jólaleyfi. Starfshópurinn skilaði skýrslu sinni til forsrh. 7. janúar og er skýrslan birt sem fylgiskjal III með frv. Virðulegi forseti. Í frv. er gert ráð fyrir sérreglu í 17. gr. laga um almannatryggingar sem ætlað er að tryggja að öryrki hafi sjálfur ákveðnar lágmarkstekjur án tillits til tekna maka. Í reglunni felst að samanlögð eigin tekjuöflun örorkulífeyrisþega og tekjutrygging hans geta aldrei, þrátt fyrir sameiginlegt frítekjumark hjóna, numið lægri fjárhæð en 300 þús. kr. á ári eða 25 þús. kr. á mánuði. Af þessu leiðir að enginn örorkulífeyrisþegi fær vegna tekna maka lægri lífeyri en 43.424 kr. á mánuði þegar lágmark tekjutryggingar að viðbættum eigin tekjum hefur verið lagt við grunnlífeyri samkvæmt 12. gr. laganna. Gert er ráð fyrir að 2 / 3 tekna öryrkjans hafi áhrif á fjárhæð sérreglunnar. Þannig verður þetta til þess að auka tekjur örorkulífeyrisþega sem er með allt að 450 þús. kr. í árstekjur í tilvikum þar sem tekjutrygging öryrkja er skert samkvæmt gildandi reglum vegna tekna maka. Með þessu er m.a. komið til móts við þau meginsjónarmið sem uppi hafa verið á undanförnum árum í almannatryggingakerfinu að hvetja öryrkja til að vera virka þátttakendur í samfélaginu. Gert er ráð fyrir að lögin gildi frá 1. febr. 2001. Þetta var um framtíðina en snúum okkur nú að greiðslum aftur í tímann. Í ákvæðum til bráðabirgða er fjallað um þær greiðslufjárhæðir sem miða skal við greiðslu vaxta, framkvæmd Tryggingastofnunar ríkisins og hvernig skuli fara með greiðslurnar skattalega. Ákvæði til bráðabirgða I í frv. gerir ráð fyrir að fyrir tímabilið 1. jan. 1997 til 31. des. 1998 skuli greiða tekjutryggingu sem reiknast eftir þeim lagaákvæðum sem voru í gildi þá en án skerðinga sem fólust í ákvæðum reglugerðar nr. 485/1995. Þá er gert ráð fyrir að fyrir tímabilið 1. jan. 1999 til 31. jan. 2001 skuli greiða tekjutryggingu samkvæmt sérreglunni í 1. gr. frv. Frá tekjutryggingu reiknaðri með þessum hætti skuli draga þær greiðslur tekjutryggingar sem örorkulífeyrisþegi hefur þegar fengið. Ákvæði II til bráðabirgða í frv. gerir ráð fyrir að útreikningur tekjutryggingar fyrir þessi tímabil skuli gerður eftir þeim viðmiðunarfjárhæðum sem hafa verið í gildi á hverju tímabili fyrir sig. Einnig skuli greiðslurnar bera 5,5% ársvexti frá þeim degi sem lífeyrisþeginn gat fyrst átt rétt á að fá greiðslur viðkomandi tímabil samkvæmt ákvæðum laga um almannatryggingar um það efni. Gert er ráð fyrir að greiða vexti þó ekki hafi legið fyrir umsókn um tekjutryggingu frá lífeyrisþega. Ákvæði III til bráðabirgða í frv. leggur þá skyldu á Tryggingastofnun ríkisins að hún hafi frumkvæði að greiðslum aftur í tímann í þeim tilvikum þar sem hún hefur í höndum umsóknir frá lífeyrisþegum og upplýsingar sem duga til að reikna út fjárhæðirnar sem greiða skal. Einnig er gert ráð fyrir að Tryggingastofnun beini áskorun til lífeyrisþega um að senda inn upplýsingar ef umsóknir liggi fyrir en upplýsingar eru ekki nægilegar. Miðað er við að allar greiðslur sem stofnunin getur sjálf reiknað án atbeina frá lífeyrisþega verði afgreiddar fyrir 1. apríl 2001. Ákvæði IV til bráðabirgða í frv. gerir ráð fyrir að öryrkjar geti sótt um tekjutryggingu ef þeir telja sig eiga rétt á henni samkvæmt 1. gr. frv. en hafi ekki sótt um hana fyrir umrætt tímabil. Þeir verða þó að sækja um fyrir 1. júlí 2001. Eftir þann dag gilda ákvæði 42. gr. laga um almannatryggingar um greiðslur tvö ár aftur í tímann. Ákvæði V til bráðabirgða í frv. fjallar um skattalega afgreiðslu tekjutryggingar þegar greitt er aftur í tímann. Kveðið er á um að Tryggingastofnun ríkisins beri að halda uppi staðgreiðslu af tekjutryggingunni. Þá er gert ráð fyrir að allt til ársloka 2001 geti örorkulífeyrisþegi óskað eftir því að greiðslur á tekjutryggingu vegna tekjuáranna 1997, 1998, 1999 og 2000 verði færðar honum til skattskyldra tekna á viðkomandi ári. Er þetta gert til að koma í veg fyrir að öll fjárhæðin komi til álagningar með tekjum á árinu 2002. Í því felst að skattstjóri þarf að taka upp framtal þess bótaþega og endurákvarða opinber gjöld hans vegna þeirra ára sem mikilvægt er að öryrkjar geti valið þá leið í þessum efnum sem þeir kjósa að fara. Virðulegi forseti. Áætlað er að kostnaður við frv. verði um einn milljarður kr. Mikla fyrirvara verður hins vegar að gera við þá áætlun sem þessi tala byggist á þar sem hún er byggð á greiðslum sem miðast við einn mánuð en þegar Tryggingastofnun ríkisins endurúrskurðar bæturnar verður að skoða hvern einstakling sérstaklega og reikna bætur fyrir hann allt árið. Þá er óvissa um fjölda þeirra sem hafa hugsanlega ekki sótt um tekjutryggingu vegna þess að þeir töldu tekjur maka það háar að ekki yrði um slíkar greiðslur að ræða. Ekki er tekið tillit til þeirra í þessari áætlun. Virðulegi forseti. Heimilistekjur tæplega 90% hjóna sem fá bætur samkvæmt dómi Hæstaréttar eru 200 þús. kr. eða meira. Langflestir öryrkjar í þessum hópi eru í hjónabandi eða sambúð þar sem heimilistekjur eru 200--300 þús. kr. á mánuði og af hópnum sem Hæstiréttur dæmir bætur eru liðlega 7% sem eru með heimilistekjur hærri en hálfa milljón á mánuði. Virðulegi forseti. Á ársfundi Tryggingastofnunar ríkisins í október 1998 sagði ég að ég liti á breytingar á makatengingu sem réttlætismál. Ég lýsti því yfir að síðar sama ár mundi ég stíga fyrsta skrefið til að draga úr tengingunni og koma því að lausn þessa máls. Ég verð að viðurkenna að ég var ekki fyrst og fremst að hugsa um þá tekjuhæstu, 7% sem ég minntist á hér áðan þegar ég gaf þetta fyrirheit. Síðan þá hafa verið stigin tvö skref til að draga úr makatengingu. Í árslok 1998 var stigið skref sem kostaði þá um hálfan milljarð kr. og í september í fyrra steig ég annað skref sem kostaði um 200 millj. á ársgrundvelli til að draga úr tekjutengingum sem ég taldi vera réttlætismál. Með þessu voru stigin fyrstu skrefin í 30 ár til að draga úr tekjutengingum bóta og tekna maka. Enginn ráðherra, engin ríkisstjórn hafði sett einmitt þetta atriði á oddinn í aðgerðum sínum frá því að tekjutryggingu var komið á fyrir þremur áratugum en tekjutryggingin var í upphafi skert krónu fyrir krónu eins og ég veit að þeir fyrrv. heilbr.- og trmrh. sem enn sitja á Alþingi þekkja vel. Frv. sem hér er mælt fyrir fjallar aðeins um að uppfylla dóm Hæstaréttar. Það snertir aðeins afmarkaðan hluta almannatryggingakerfisins en með dómnum er hins vegar snert við nokkrum grundvallarþáttum íslenska velferðarkerfisins og hann knýr okkur öll sem sitjum nú á Alþingi til að taka nokkra þætti þess til rækilegrar umræðu í framhaldinu. Ég sagði í umræðum utan dagskrár í haust um þessi mál að ég teldi meira liggja á að bæta hag þeirra sem minnst hafa handa á milli og þeir væru næstir á dagskrá áður en lengra væri gengið í að draga úr áhrifum makatenginga. Dómur Hæstaréttar breytir forgangsröðuninni dálítið en ég legg hins vegar áherslu á að fyrir miðjan apríl liggi fyrir tillögur um það hvernig verði komið til móts við þá sem verst eru staddir. Virðulegi forseti. Framtíðin skiptir meira máli en fortíðin í því máli sem við ræðum hér. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur kallað eftir tillögum um lagfæringar á almannatryggingakerfinu innan þriggja mánaða. Að vinnslu þeirra munu koma samtök aldraðra og öryrkja ásamt aðilum vinnumarkaðarins. Virðulegi forseti. Ég hef í tíð minni sem heilbrrh. átt gott samstarf við flest hagsmunafélög og samtök. Auðvitað erum við ekki alltaf sammála en fundir og samtöl hafa aukið skilning og oft orðið til þess að leysa vandamál og bæta stöðu þeirra sem erfitt eiga. Ég hef sem ráðherra fremur kosið að ræða við forustumenn almannasamtaka utan kastljóss fjölmiðlanna en innan. Þetta á við hagsmunahópa í heilbrigðisþjónustunni, þetta á líka við um Öryrkjabandalagið og forustumenn þess, samtök aldraðra og forustumenn verkalýðshreyfingarinnar. Virðulegi forseti. Ef við skilgreinum rétt einstaklingsins í almannatryggingakerfinu þannig að hann sé eins fyrir alla og jafnóháður tekjum, eignum eða öðrum aðstæðum sem áhrif hafa á afkomu fólks, þá verður þessi réttur annaðhvort afskaplega verðlítill eða þá að kostnaðurinn verður óheyrilegur fyrir samfélagið. Ég trúi því ekki þess vegna fyrr en ég heyri það úr þessum ræðustól að talsmenn stjórnarandstöðunnar vilji túlka dómsniðurstöðu Hæstaréttar þannig að hún þýði endalok maka-, eigna- eða tekjutengingar í almannatryggingakerfinu. Virðulegi forseti. Því er stundum haldið fram að tekjutengingarfyrirkomulag okkar sé arfur frá 19. öldinni og eigi sér hvergi stað í nágrannalöndunum. Þetta er rangt. Í flestum nálægum löndum sem við jöfnum okkur við eru bætur tengdar tekjum, bæði eigin tekjum og tekjum maka, annaðhvort beint eða óbeint með ákvörðun þess sem talið er að einstaklingurinn eða hjón þurfi til framfærslu. Ég hvet heilbr.- og trn. sem fær þetta frv. til meðferðar að kalla til sín sérfróða aðila til að fá staðfestingu á að fullyrðingar af þessu tagi eru réttar. Virðulegi forseti. Dómur Hæstaréttar felur í sér að þegar tekjur maka skertu tekjutryggingu öryrkja þannig að eftir stóð grunnlífeyririnn einn, þá stæðist lagareglan ekki stjórnarskrárákvæðið. Með þessu frv. er dómnum fullnægt að áliti allra þeirra lögmanna sem ríkisstjórnin hefur leitað til. Því er haldið fram að nefndin sem skipuð var að tillögu minni hafi verið skipuð til að finna leiðir til að sniðganga dóminn. Það er af og frá. Þegar dómur Hæstaréttar fellur eins og í þessu máli er skylda stjórnvalda að viðhafa vönduð vinnubrögð. Ég held að flestir sem töldu unnt að hrista lausnina fram úr erminni daginn eftir að dómurinn féll hafi komist að raun um að málið er flóknara en svo. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt. Með lagafrv. er dómnum fullnægt en það þýðir ekki endilega að þetta frv. sé fullkomið og því er mjög mikilvægt að nefnd sú sem vinnur að endurskoðun almannatrygginganna vinni vel á næstu þremur mánuðum, sérstaklega með hagsmuni þeirra sem verst eru staddir að leiðarljósi. Mikilvægt er að vinna hratt til að öryrkjar fái greitt í samræmi við frv. hinn 1. febrúar nk. og fái þá einnig leiðréttingu fyrir janúarmánuð. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér því að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Það var því miður margt rangt og margt misvísandi sem kom fram í þessari ræðu. Hér var verið að útlista fyrir Alþingi Íslendinga hvernig ætti að fara á svig við dóm Hæstaréttar og hvernig ætti að fara að því að brjóta þá stjórnarskrá sem lýðveldinu var sett. Út á það gekk ræðan. Þessar rangtúlkanir verða leiðréttar við umræðuna en eitt verður að segjast þegar í stað. Það er rangt að niðurstaða Hæstaréttar hafi komið á óvart. Hið rétta er að við umræðu á Alþingi hefur margoft verið bent á að þau lög sem hér eru til umræðu stríði gegn stjórnarskrá Íslands. Síðan segir hæstv. ráðherra að ríkisstjórninni sé umhugað um að hyggja fyrst og fremst að þeim sem lakast standa í landinu. 

Forseti verður að biðja hv. þm. að virða tímamörk. Það eru mjög margir á mælendaskrá og margir sem óska eftir að komast í andsvör. Það gengur ekki að einstakir þingmenn taki sér vald til að ráða ræðutíma langt umfram það sem ætlað er í þingsköpum.

Virðulegi forseti. Það kemur einmitt fram í þessari umræðu hve mikilvægt er að þessi mál séu rædd á Alþingi og því sé ekki frestað. Hér var fullyrt að ég færi fram með rangtúlkanir. Það geri ég ekki. Sú sem hér stendur fer að hæstaréttardómi. En Alþingi Íslendinga er til þess að ræða þessi mál og fara yfir þau. Hv. þm. sagði áðan að ég færi með rangt mál þegar ég talaði um umboðsmann Alþingis og lögin frá 1999. Ég fer með rétt mál þegar ég ræði um það. Við höfum einmitt komið til móts við kvænta eða gifta öryrkja í tveim stórum skrefum og það kemur einmitt fram í því að nú eru 700 manns sem njóta þess í staðinn fyrir 1.400 vegna þess að við höfum komið til móts við þessa einstaklinga varðandi frítekjumörkin.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. fór með rangtúlkanir og ósannindi í máli sínu áðan. Þetta mál er ekki flókið heldur mjög einfalt. Með þessu lagafrv. er verið að hnekkja úrskurði Hæstaréttar Íslands og þar með er brotið gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Þetta mál er einfalt og það munum við skýra við umræðuna í dag.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði að framtíðin skipti meira máli en fortíðin. Ég veit ekki hvort það er rétt í tilviki Framsfl. ef þetta mál verður keyrt í gegn með þessum hætti. Hæstv. heilbrrh. kom í þennan stól m.a. til þess að skapa sér hagfellda fortíð. Hún sagði að á ársfundi Tryggingastofnunar árið 1998 hefði hún sagt að hún liti á þessar breytingar sem réttlætismál. Hvað var það sem hæstv. heibrrh. sagði á þessum ársfundi? Hvað sagði hún í blaðaviðtali sem tekið var 30. september í tilefni af ársfundinum? Þar var hún spurð um hvaða breytingar eigi að fara að gera á almannatryggingakerfinu. Þar segir hún, með leyfi forseta: ,,Stærsta breytingin er að tekjur maka skerði ekki bætur öryrkja.`` Hæstv. heilbrrh. hefur tvisvar sinnum í þessum sal sagt að hún stefndi að því að afnema þessar skerðingar. Hún sagði hið sama á áðurnefndum fundi. Svo kemur hún hingað og segir að hún hafi aldrei sagt þetta heldur ætlað að breyta þessu. Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. verður að hafa kjark, þó hún sé í erfiðri stöðu, til þess að gangast við því sem hún hefur sagt.

Virðulegi forseti. Ég hef einmitt staðið við það sem ég sagði á þessum ársfundi. Ég hef staðið við það. Ég hef hækkað frítekjumörkin til þess að koma um leið til móts við það af þessu hjónafólki sem minnst hefur. Það veit hv. þm. og ég er fyrsti ráðherrann sem það gerir. Ég ætla að minna hv. þm. á tekjutengingar almennt og spyrja í leiðinni, hann verður að svara okkur því: Er hann á móti öllum tekjutengingum? Ég ætla að minna hv. þm. á þann arf sem ég fékk. Ég vildi tala um framtíðina en hann vill tala um fortíðina. Þá ætla ég að spyrja hann hvort hann muni eftir því að ég tók við heilbrigðismálunum af fortíð Samfylkingarinnar sem hét þá Alþýðuflokkur. Þá var staðan sú að einstæð móðir sem var öryrki missti sérstaka heimilisuppbót ef hún eignaðist barn. Ef hún eignaðist barn þá missti hún þessa uppbót. Þessu breytti ég. Það er ýmislegt fleira sem ég gæti rifjað upp úr fortíðinni ef hv. þm. vill tala um fortíðina en ég vil heldur tala um framtíðina.

Herra forseti. Varðandi málið sem hæstv. ráðherra reifaði hérna um hina einstæðu móður: Hvers vegna greip hún til þess að breyta bótunum? Vegna þess að henni var hótað málssókn. Hún var þá þegar með aðra málssókn á bakinu og þess vegna varð af þeirri breytingu. Ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra hefur hækkað frítekjumarkið er einfaldlega sú að hún hefur reynt að rétta sinn hlut áður en hún lenti fyrir dómstólum. Það er eina ástæðan. Þetta er eina frítekjumarkið sem hæstv. ráðherra hefur hækkað. Herra forseti. Hæstv. ráðherra verður að svara því hér skýrt og skorinort: Stendur hún við það sem hún sagði í blaðaviðtali 30. september? Hún sagði þá: ,,Stærsta breytingin er að tekjur maka skerði ekki bætur öryrkja.`` Er það enn stefna hæstv. heilbrrh. að koma því svo fyrir að almannatryggingalögunum verði breytt þannig að tekjur maka skerði ekki tekjutryggingu öryrkja? Ef svarið er já, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvers vegna er hún að leggja þetta frv. fyrir? Ef svarið er nei, þá spyr ég: Hvenær breytti Framsfl. stefnu sinni?

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að svara en mér finnst að hv. þm. Össur Skarphéðinsson eigi líka að svara mér.

Ég svaraði því í ræðu minni.

Já, þú svaraðir í ræðu en treystir þér ekki til að svara núna. Er hann á móti öllum tekjutengingum?

Nei.

Ég hef staðið við það sem ég hef áður sagt. Tekjutengingar hafa verið allt of miklar og ég hef reynt að minnka þær. Ég hef minnkað þær með því að hækka frítekjumörkin. Ég hef tekið tvö skref í því og ég hef sagt að ég ætli að taka þetta í skrefum. Það hef ég gert og staðið við. Ég hef líka sagt að nú væri mikilvægt að koma til móts við þá sem allra minnst hafa. Það er ekki sá hópur sem við erum að ræða um núna, ekki sá sem Hæstiréttur fjallaði um. Nú verður hv. þm. að svara mér: Er hann á móti öllum tekjutengingum?

Herra forseti. Það er ákaflega ósmekklegt og ómaklegt af hæstv. heilbrrh. að reyna að gera Gauk Jörundsson, fyrrv. umboðsmann Alþingis, fjarstaddan, ábyrgan fyrir þeim mannréttindabrotum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Það er ósmekklegt. Í áliti umboðsmanns Alþingis var fyrst og fremst talað um nauðsyn þess að lagareglur væru skýrar en ekki tekin afstaða til innihalds þeirra. Einnig er athyglisvert að hæstv. ráðherra eyddi ekki einni sekúndu í að ræða ábyrgð sína á því mannréttindabroti sem hér hefur farið fram. Ég fullyrði að það er séríslenskt fyrirbæri að ráðherra í ríkisstjórn sem staðið hefur fyrir slíku skuli koma til þings og ræða málið eins og tæknilegt mál sem varði á engan hátt embættisfærslur ráðherrans eða ráðherraábyrgð viðkomandi. Hneykslanlegast var þó að heyra hæstv. heilbrrh. reyna að gera þá sem hér eiga í hlut að sérstökum hátekjuhópi og tala í hneykslunartón um það hversu háar heimilistekjur þessi hópur hefur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. snýr út úr orðum mínum og talar um að ég tali með hneykslun um hátekjufólk hvað þennan hóp varðar. Ég var eingöngu að segja að margir öryrkjar í landinu hafa það enn þá verr og við verðum að koma til móts við þá líka. Við við verðum ... 

Herra forseti. Það er ákaflega athyglisvert orðalag sem endurtekið hefur komið fyrir í málflutningi ráðherra ríkisstjórnarinnar, að verið sé að koma til móts við dóm Hæstaréttar. Er það hálfa leið eða einn fjórða? Er það virkilega svona sem ríkisstjórnin lítur á þetta, að hún hafi í valdi sínu að ákveða að koma bara til móts við hæstaréttardóm og þá sé hún búin að gera vel? Í öðru lagi: Ef þau stórtíðindi hafa gerst að Davíð Oddsson og allir hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn hans hafi um jólaleytið allt í einu breyst í miskunnsömu Samverjana, allir með tölu, og vilji nú allt í einu fara að huga sérstaklega að kjörum þeirra sem bágt eiga í landinu þá eiga þeir allan okkar stuðning í því. Það verður auðgert að bæta verulega kjör lágtekjufólks, aldraðra og öryrkja og annarra þeirra sem staðið hafa höllum fæti. Hins vegar mun ekki duga hæstv. ráðherrum að setja á slík ræðuhöld og drepa aðalatriðum málsins á dreif. Aðalatriðið er stjórnarskrárbrot sem framið hefur verið, hæstaréttardómurinn og spurningin um hvort hann verði virtur refjalaust eða ekki.

Virðulegi forseti. Af því að þetta er orðin spurning um orðalag þá erum við hér að fullnægja dómnum með því að hækka tekjutrygginguna um 140%. Þess vegna liggur þetta frv. fyrir. Í dómnum stendur að það sé óheimilt að tengja bæturnar tekjum á þennan hátt. Ég gæti spurt hv. þm. lögspekinginn, Steingrím J. Sigfússon: Hvernig mundi hann meta þessi orð ,,á þennan hátt``?

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir á ársfundi Tryggingastofnunar að hún hygðist afnema tengingu tekjutryggingar við tekjur maka. Nú hefur Hæstiréttur hjálpað hæstv. ráðherra því að hann hefur úrskurðað að sú tekjutenging sé ekki heimil samkvæmt stjórnarskránni. Þess vegna hefði hæstv. ráðherra átt að sleppa þessu frv. og fara að dómi Hæstaréttar, sleppa því að leggja fram þetta skerðingarfrv. í stað þess að fara að dómi Hæstaréttar. Ég vil minna á að dómur Hæstaréttar kemur ekki í veg fyrir að kjör þeirra sem verst eru settir verði bætt. Það er hægt að bæta kjör þeirra þrátt fyrir dóm Hæstaréttar. Herra forseti. Það að tala um fólk með 200 þús. kr. heimilistekjur sem hátekjufólk, fólki sem býr við sjúkdóma og skerta starfsorku, er algjört siðleysi.

Virðulegi forseti. Ég er svo sem vön stórum orðum frá hv. þm. sem hér talaði á undan. Ég hef komið að því í máli mínu áður að það sem ég sagði á ársfundi Tryggingastofnunar hef ég staðið við. Ég hef minnkað tekjutenginguna í skrefum nákvæmlega eins og ég sagði. Hér erum við aðeins að fullnægja dómi Hæstaréttar og Hæstiréttur segir ekki að tekjutenging sé bönnuð. Hv. þm. rangtúlkar þannig þetta mál en hefur eflaust tækifæri til að bæta sig í umræðunni hér á eftir.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagðist ætla að afnema tekjutengingu í áföngum. Nú er tækifæri til að afnema hana að fullu. Hæstiréttur hefur kveðið upp sinn dóm og hana ber að afnema. Það er ákaflega skýrt. Í dómi Hæstaréttar er talað um að ekki sé heimilt að tekjutengja á þennan hátt og vísað nákvæmlega til 17. gr. almannatryggingalaganna sem tekur á tekjutengingu við tekjur maka. Það er ekki heimilt. Aftur á móti er heimilt að tekjutengja gagnvart öðrum tekjum, þ.e. tekjum einstaklingsins sjálfs. Það er heimilt. Það er heimilt að tekjutengja á annan hátt. En ekki gagnvart tekjum maka öryrkjans. Þetta er ákaflega skýr dómur. Eftir honum ber að fara og eftir honum á að fara. Það er ekki heimilt að tengja tekjutrygginguna við tekjur maka. Það er hins vegar heimilt að tengja hana við tekjur sjálfs öryrkjans.

Virðulegi forseti. Ég verð enn að minna á að við erum að koma til móts við dóminn. Við erum ekki að koma til móts við það sem ég sagði á aðalfundi Tryggingastofnunar á sínum tíma. Ég get sjálf séð um það og mun halda áfram að stíga skref í þá átt. Við erum aðeins að svara hæstaréttardómnum og ég mæli með því að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir lesi dóminn. Ég held að hún hafi ekki lesið hann fullkomlega, satt að segja.

Herra forseti. Mér finnst að þessi umræða hafi þegar þróast í jákvæða átt. Hún hefur verið málefnaleg af hálfu hæstv. ráðherra. Hún hefur lagt fram þau rök sem hún telur fyrir því að hún sé að gera rétt. Við erum algjörlega andstæðrar skoðunar og ég ætla síðar í ræðu minni að lýsa fyrir hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hvers vegna ég er algjörlega andstæður þeirri túlkun sem hér kemur fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það skiptir ákaflega miklu máli finnst mér, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefur lýst yfir að koma verði til móts við þá sem verst eru staddir í hópi öryrkja. Þessu erum við sammála, herra forseti. Þessu er stjórnarandstaðan öll sammála. Það liggur fyrir að hver flokkur um sig, vinstri grænir, Samfylkingin og Frjálslyndi flokkurinn hafa fyrir skömmu lagt fram tillögur sem miða að því að hækka grunnlífeyri, sem miða að því að bæta stöðu þeirra allra verst settu. Ég rétti því fram höndina til ríkisstjórnarinnar og segi: Hér er komin leið til sátta, við erum reiðubúin til þess að nota þetta aukaþing til að taka á dagskrá þær tillögur okkar sem varða þetta eða aðrar tillögur sem hæstv. ríkisstjórn kýs að koma fram með til að hækka einnig grunnlífeyrinn þannig að allir, líka þeir sem hæstv. ríkisstjórn kallar hina verst settu, fái auknar ráðstöfunartekjur. Þetta er fallega mælt af hæstv. ráðherrum og ég fagna því að þeir hafi eins og Sál á veginum til Damaskus verið lostnir ljósi að ofan sem hefur skyndilega leitt til þess að þeir hafa séð að þeir hafa ekki gert rétt. En, herra forseti, um hvað snýst þetta mál? Það snýst um að ríkisvaldið er að gera tilraun til að hunsa Hæstarétt. Þetta snýst í reynd um áframhaldandi brot á stjórnarskránni. Frá mínum sjónarhóli snýst þetta um tilraun framkvæmdarvaldsins til að láta kné fylgja kviði í viðureign sinni sem staðið hefur í nokkur ár við bandalag íslenskra öryrkja. Málið snýst um valdhroka ríkisstjórnar sem finnst að hún ein eigi að ráða öllu og ekki einu sinni Hæstiréttur geti sagt henni fyrir verkum. Þetta snýst um það, herra forseti, að ríkisstjórn Íslands getur ekki tekið ósigri sínum fyrir dómstólum eins og menn heldur misbeitir hún valdi sínu til þess að koma ranglega fram vilja sínum. Það er ömurlegt að fylgjast með þessari framkomu. Þetta er ömurlegur, fáheyrður valdhroki að mínu viti. Það er vandi að fara með vald. Það er vandi að vera sterkur og mestur er vandinn við að fara með mikið vald. Það hefur hæstv. ríkisstjórn ekki tekist, hún hefur misbeitt valdi sínu. Þegar öryrkjar leituðu loksins réttar síns og fóru með málið fyrir dómstóla þá unnu þeir málið fyrir undirrétti og fyrir Hæstarétti. Hver eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar þá? Þeir skrumskæla dóminn, neita að hlíta afdráttarlausri niðurstöðu dómsins og storka síðan öryrkjum og þar með allri þjóðinni með því að segja: Kærið okkur bara aftur, komið þið bara aftur í okkur. Þeir haga sér eins og ótínt þriðja flokks tryggingafélag í Bandaríkjunum sem segir við þá sem reyna að leita réttar síns: Já, kærið okkur bara, við skulum koma og taka á móti ykkur. Herra forseti. Hvílíkt lýðræði, hvílík reisn yfir einni ríkisstjórn. Þingmenn eru eiðsvarnir varðgæslumenn stjórnarskrárinnar. Við höfum lagt eið að því að fylgja sannfæringu okkar og það er sannfæring mín, það er sannfæring Samfylkingarinnar og það er sannfæring allrar stjórnarandstöðunnar að það frv. sem hér liggur fyrir sé afbökun og útúrsnúningur á dómi Hæstaréttar. Þess vegna kom aldrei til greina, herra forseti, að aðstoða ríkisstjórnina við að flýta frv. hér í gegn. Í þessu frv. felst tvennt sem við getum ekki samþykkt: Í fyrsta lagi felst í því áframhaldandi heimild til að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka. Dómur Hæstaréttar segir hins vegar fortakslaust að það sé óheimilt og þetta standist ekki hin nýlegu mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Með þessu frv. er enn verið að skerða það sem Hæstiréttur hefur úrskurðað að séu stjórnarskrárvarin, einstaklingsbundin réttindi öryrkjanna. Samkvæmt lýðræðinu hefur Hæstiréttur síðasta orðið hvað sem mönnum kann að finnast um niðurstöðu hans. Hér er um grundvallaratriði að ræða, herra forseti, sem varðar sjálfa stjórnskipunina. Þess vegna teljum við í stjórnarandstöðunni að þetta mál sé fráleitt þingtækt. Í öðru lagi hyggst ríkisstjórnin einungis greiða öryrkjum fjögur ár aftur í tímann. Ég tel að hún beiti sannast sagna ákaflega hæpnum lagarökum í viðleitni sinni til þess. Á þetta getum við að sjálfsögðu ekki heldur fallist. Það á að greiða öryrkjum allt það fé sem ólöglega hefur verið tekið af þeim. Það liggur fyrir í einróma afstöðu Hæstaréttar að það var ranglega tekið af þeim allar götur aftur til ársins 1994. Ríkisstjórnin hefur haldið því fram að nauðsynlegt sé að hraða þessu frv. í gegnum þingið til þess að hægt sé að greiða út samkvæmt nýjum lögum strax í upphafi næsta mánaðar. Eins og ég sagði áðan birtist valdhroki og ósvífni ríkisstjórnarinnar gagnvart Alþingi í því að þegar er búið að auglýsa að það eigi að úthluta samkvæmt lögum sem hið háttvirta þing hefur ekki enn rætt, hvað þá samþykkt. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég vil hins vegar að það komi fram, herra forseti, að við teljum ekki nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. til þess að hægt sé að greiða öryrkjum út þær bætur sem þeim ber samkvæmt hæstaréttardómi. Í 33. gr. fjárreiðulaganna er heimild sem gerir það að verkum að ef upp koma ófyrirséð atvik þá getur hæstv. fjmrh., í samráði við viðkomandi fagráðherra, greitt út svo fremi sem hann láti fjárln. vita. Herra forseti. Það er ekki svo að hér sé um mjög miklar upphæðir að ræða. Það kemur fram í svari hæstv. heilbrrh. Ingibjargar Pálmadóttur 4. nóv. 1998, framreiknað til dagsins í dag, að þetta muni kosta u.þ.b. 20 millj. kr. á mánuði. Mér er sagt að það þurfi minna til að fullnægja þessum dómi út í hörgul. Herra forseti. Það er hreystilega mælt af þeim sem fór ekki bara 100% heldur 100 millj. fram úr fjárheimildum til að útbúa veislusali sína í Þjóðmenningarhúsinu að koma og segja að það séu ekki til fjárheimildir. Þetta er einfaldlega rangt, herra forseti. Telji menn einhver tormerki á því að fara þessa leið sem ég hef lýst hér þá vil ég vísa til þess að Eiríkur Tómasson, prófessor í lagadeild háskólans, segir í viðtali við Ríkisútvarpið á næstsíðasta degi síðustu aldar að hann fallist á að til greina hefði komið að byrja að greiða út bæturnar 1. janúar án tekjutengingar. Hann segir að vísu að hann telji að það sé skylda ríkisstjórnarinnar að leggja fram lagafrv. hið fyrsta en hann telur sem sagt að sú leið sé fær. Herra forseti. Kröfur Öryrkjabandalagsins, sem þetta mál snýst um, voru tvíþættar og má orða þær með eftirfarandi hætti: Í fyrsta lagi að það verði viðurkennt að ekki hafi verið lagastoð fyrir reglugerð sem tók gildi 1. jan. 1994, um skerðingu tekjutryggingar öryrkja vegna tekna maka. Sú reglugerð gilti til loka 1998. Í öðru lagi að lög um slíka skerðingu, sem tóku gildi 1. jan. 1999, væru í andstöðu við mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það ríkir enginn ágreiningur um fyrri kröfuna, allir fimm dómarar Hæstaréttar sem og héraðsdómur samþykktu hana athugasemdalaust. Það er ákaflega mikilvæg niðurstaða tel ég, ekki síst hversu óumdeild hún er þegar að því kemur að meta hversu langt aftur í tímann eigi að greiða öryrkjum. Meiri hluti Hæstaréttar samþykkti líka afdráttarlaust seinni kröfuna. Í dómsorðinu segir einfaldlega klárt og kvitt: ,,Einnig er viðurkennt að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 ...`` --- þar er vísað til tilsvarandi ákvæða í almannatryggingalögunum, þ.e. 5. mgr. 17. gr. Mér finnst að tæplega sé hægt að orða þetta skýrar. Samþykkt þessarar kröfu skiptir líka höfuðmáli vegna þess að hún felur það í sér að tenging við tekjur maka er óheimil til frambúðar í þessu tilviki. Þetta var höfuðkrafa Öryrkjabandalagsins og Hæstiréttur tók undir hana án nokkurra fyrirvara. Niðurstaðan er skýr og um það deila t.d. ekki menn eins og Eiríkur Tómasson, sem sagði í fyrrnefndu viðtali að hann teldi að dómur Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins gegn Tryggingastofnun væri viðurkenning á því að tekjutenging makans væri ólögmæt og niðurstaðan bindandi fyrir ríkið. Ef einhver efast um að Hæstiréttur hafi í reynd verið að taka efnislega afstöðu til inntaks og umfangs opinberrar aðstoðar til öryrkja í sambúð, þ.e. tryggja öryrkjum tiltekið lágmark, þá þurfa menn í sjálfu sér ekki að hafa fyrir því að lesa dómsforsendurnar sjálfar, þ.e. álit meiri hlutans, heldur nægir að lesa það sem minni hlutinn segir, en í séráliti minni hlutans segir á einum stað, með leyfi forseta: ,,Það er verkefni löggjafans en ekki dómstóla að kveða á um inntak og umfang þeirrar opinberu aðstoðar, sem öryrkjum er látin í té.`` Hvers vegna, herra forseti, tekur minni hlutinn svona til orða? Röksemdafærsla af þessu tagi væri vitaskuld óþörf og málinu óviðkomandi ef niðurstaða Hæstaréttar, sem minni hlutinn er hér að andmæla, hefði ekki einmitt verið sú að Hæstiréttur var að kveða á um inntak og um umfang aðstoðarinnar. Og það er athyglisvert að þetta var ekki bara skilningur þessara tveggja dómara heldur fjölmargra stjórnarliða, m.a. hv. þm. Péturs H. Blöndals og fleiri sem hafa kvartað undan því að Hæstiréttur hafi bundið hendur þeirra, löggjafans, með dómnum. Í því hlýtur auðvitað að liggja nákvæmlega þessi skilningur því ella væru þeir ekki að kvarta undan þessu. Mér finnst líka merkilegt, herra forseti, að sjálfur háyfirdómarinn yfir lýðveldinu, Jón Steinar Gunnlaugsson, hefur í viðtölum upplýst nákvæmlega sama skilning á því hvað fólst í niðurstöðu Hæstaréttar eins og ég les þann ágæta mann. Í helgarblaði Dags sagði hann svo, með leyfi forseta: ,,En það getur ekki verið hlutverk dómstóla að ákveða að ekki eigi að miða svona styrki við tekjur maka. Það er þetta sem ég hef gagnrýnt við þennan dóm, dómstóllinn var að þessu leyti að taka sér vald sem hann á ekki að hafa.`` Og í helgarblaði DV segir Jón Steinar Gunnlaugsson að dómstóllinn hafi gengið lengra en heimilt gæti talist og bætir við, með leyfi forseta: ,,Það verða til mikil vandamál þegar dómstólar taka að móta reglur sem á undir löggjafann að setja.`` Hvað er hæstvirtur háyfirdómari lýðveldisins að segja þarna? Hann er að segja að dómstóllinn hafi ekki aðeins ákveðið að ekki eigi að miða svona styrki við tekjur maka, heldur hafi rétturinn líka mótað reglur. Og hvað þýðir það? Hæstiréttur var með öðrum orðum ekki að fela háyfirdómaranum að móta nýjar skerðingarreglur. Ef slíkt hefði hvarflað að Hæstarétti hefði hann haft margvísleg ráð til að koma þeim skilaboðum skýrt á framfæri í texta sínum. Samt sem áður hafa nokkrir hæstv. ráðherrar, að ónefndri nefnd þessara fjögurra spekinga sem ég hef vísað til, reynt að skrumskæla þessa niðurstöðu, reynt að afbaka hana eins og hægt er með því að slíta úr samhengi setningar og lesa eitthvað allt annað út úr dómnum en þar stendur. Herra forseti. Um dómsorðið sjálft er að sjálfsögðu ekki hægt að fjalla án þess að hafa ríkt í huga þær kröfur Öryrkjabandalagsins sem ég hef rifjað upp fyrr í ræðu minni. Þess vegna er ákaflega brýnt að fara ítarlega yfir hvað dómsorðið segir um þetta, hvað segir í forsendum dómsins og reifa þann skilning sem háyfirdómarinn er ranglega að reyna að skeyta inn í dóminn eftir á. Herra forseti. Í dómnum er m.a. bent á að víða sé tekið tillit til hjúskaparstöðu fólks. Það er minnt á skattalög og það er minnt á ákvæði laga um félagslega aðstoð. Og svo segir orðrétt í dómnum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Talið hefur verið að einstaklingur í hjúskap eða sambúð þurfi minna sér til framfærslu en sá sem býr einn. Getur það því átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Herra forseti, þetta er skýr íslenska. Hæstiréttur segir: Það má taka tillit til hjúskaparstöðunnar með því að ákveða öryrkja í sambúð lægri bætur en ella og taka þannig tillit til þess fjárhagslega hagræðis sem hann hefur af sambúðinni. Punktur. Þarna er engin vísbending um það að þar að auki megi tekjur makans virka til skerðingar. En hvernig er þetta í reynd, herra forseti? Hvernig er bótum öryrkja háttað í dag? Þær samanstanda af grunnörorkulífeyri, tekjutryggingu, heimilisuppbót og sérstakri heimilisuppbót. Þar af eru heimilisuppbótin og hin sérstaka heimilisuppbót samtals 22.556 kr. Ef þetta ágæta fólk verður hins vegar þeirrar hamingju aðnjótandi að verða ástfangið, leyfir sér þann munað að giftast og fara í sambúð, eins og allir eiga rétt á, þá missir það þessar uppbætur. Það kostar 22.566 kr. á mánuði að verða ástfanginn og giftast. Það kostar 270.272 kr. á ári að fara í sambúð. Þetta jafngildir 30,67% af heildarbótunum. Hefur Öryrkjabandalagið mótmælt missi þeirra bóta þegar kemur til sambúðar? Nei. Öryrkjabandalagið viðurkennir í reynd með málflutningi sínum fyrir Hæstarétti að það sé ákveðið hagræði af sambúðinni og gerir enga athugasemd við það að einstaklingar tapa 30,67% af lífeyri sínum við það eitt að verða ástfangnir og fara að búa saman og eignast börn. Öryrkjabandalagið, líkt og Hæstiréttur segir í forsendum sínum, fellst á að gera greinarmun á greiðslum eftir því hvort viðkomandi er giftur, í sambúð, eða ekki. En með því, herra forseti, að fallast á missi þessara 30% þá er búið að gera þennan greinarmun og reyndar miklu meiri en réttlætið og önnur lög sem hægt væri að vísa til segja til um. Þessi orð Hæstaréttar, sem eru þegar uppfyllt, eru hins vegar aðalröksemd starfshópsins fyrir því að viðhalda skerðingu tekjutryggingar vegna tekna maka en bara að haga henni öðruvísi, eins og hæstv. ráðherra sagði: Með öðruvísi hætti, því það er bara með þessum hætti, segir hún, sem er í lögunum núna, núverandi fyrirkomulag tekjuskerðingar út frá tekjum maka sem er óheimil. Herra forseti. Ég ætla að koma því síðar í ræðu minni. Ég vil hins vegar ítreka það að í orðum Hæstaréttar get ég hvergi fundið neitt sem vísar til þess að minnst sé á tekjur maka með þessum hætti, hvað þá að greiðslur til öryrkjans megi á einhvern hátt ráðast af þeim enda var það augljóslega skoðun meiri hluta Hæstaréttar að það ætti ekki að skerða bætur öryrkjans með þeim hætti. Þetta finnst mér vera geirneglt, herra forseti, þegar menn skoða viðhorf ekki meiri hluta dómsins, heldur minni hlutans sem bersýnilega leggur sama skilning í dómsorð meiri hlutans og ég er hér að lýsa. Tveir af þessum fimm dómurum voru á öðru máli um nákvæmlega þetta atriði. Þeir töldu það vera, með leyfi forseta, málefnalegt löggjafarviðhorf að taka nokkurt mið af því við lagasetningu hvers stuðnings öryrki megi vænta af maka sínum og svo segja þeir: ,,Engin ákvæði í alþjóðlegum skuldbindingum Íslands mæla því í gegn, að greiðslur til öryrkja séu í einhverjum mæli látnar ráðast af tekjum maka og þar með heimilisins.`` Hví les ég þetta, herra forseti? Vegna þess að nákvæmlega þetta var það sem skildi á milli Hæstaréttar og minni hluta réttarins. Minni hlutinn taldi að greiðslur til öryrkja mættu í einhverjum mæli ráðast af tekjum maka og það var þetta sem skildi hann frá meiri hluta Hæstaréttar sem var því samkvæmt skilningi tvímenninganna í minni hlutanum að segja hið þveröfuga. Hann var að segja að greiðslur ættu ekki að ráðast af tekjum maka. Þetta segir minni hlutinn. Svona einfalt er þetta. Þetta reynir ríkisstjórnin hins vegar með hinn nýja háyfirdómara í broddi fylkingar að snúa á haus. Þeir lesa dóminn eins og skrattinn les Biblíuna og halda því blákalt fram að meining meiri hlutans hafi verið þveröfug við það sem kemur fram. En það eru hvergi í forsendum dómsins, sem er aðallega að finna í IV. og V. kafla, vísbendingar um að Hæstiréttur telji tengingu bóta við tekjur maka vera í lagi. Aftur á móti finn ég þar fjölmargar vísbendingar, fjölmargar yrðingar sem sýna ótvírætt fram á hið gagnstæða. Þar segir t.d., með leyfi forseta: ,,Tekjur maka skipta ekki máli við greiðslu til dæmis slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks.`` Síðan kemur þessi lykilsetning, herra forseti: ,,Verður að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka.`` Er hægt að orða þetta skýrar? Til þess að sýna hvað rétturinn er nútímalegur og fylgist vel með framvindunni þá bætir hann við: ,,Er það í samræmi við þá stefnumörkun sem liggur að baki íslenskri löggjöf um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla nr. 28/1991, sbr. og 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.`` Herra forseti. Mér finnst að það sé ekki hægt að orða þetta skýrar. Á þessi atriði sem ég var að lesa hérna og eru lykilatriði er ekki minnst einu orði í skýrslu háyfirdómsins, starfshópsins. Mér finnst að þarna sé einfaldlega verið að segja það ákaflega skýrt að að telja verði að það sé aðalreglan í réttarkerfi okkar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna og það er einmitt vísað til svipaðra fordæma sem eru sjúkratryggingar, slysatryggingar, atvinnuleysistryggingar, fæðingarstyrkur. Herra forseti. Hæstv. ríkisstjórn hangir á einu hálmstrái varðandi þennan prýðilega texta Hæstaréttar. Það eru niðurlagsorðin í V. kafla þar sem segir að viðurkennd sé krafa Öryrkjabandalagsins um að, eins og þar segir orðrétt: ,,... að viðurkennt verði að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Þessa setningu hefur bæði hæstv. utanrrh., hæstv. heilbrrh. en þó aðallega háyfirdómurinn, starfshópur ríkisstjórnarinnar, túlkað með þeim hætti að það væri í lagi gagnvart stjórnarskránni að skerða tekjutryggingu með tekjum makans bara ef það yrði gert ekki á þann hátt sem nú er gert heldur með öðrum hætti. Og þetta, herra forseti, þetta er lykil\-atriði í deilu okkar um túlkun á niðurstöðu dómsins, ekki bara vegna þess að hún skýrir vilja Hæstaréttar um þessa umdeildu tegund tekjutengingar heldur líka vegna þess að hún vísar til meðferðar á öðrum tekjutengingum sem hæstv. heilbrrh. virðist ekki hafa skilið því hún virðist ekki hafa farið nógu djúpt í dóminn. Um hvað fjallar 17. gr. almannatryggingalaganna sem hér er verið að vísa til? Hún fjallar um skerðingu tekjutryggingar, vegna hvers? Tekna öryrkjans sjálfs, vegna lífeyrissjóðstekna og síðan í téðri 5. mgr. er einmitt fjallað um skerðingar vegna tekna maka. Dómurinn er því klárlega að segja að heimilt sé að skerða tekjutryggingu öryrkjans áfram með þeim hætti sem er gert í fyrri málsgreinum, þ.e. vegna eigin tekna, vegna lífeyrissjóðstekna en --- svo ég lesi aftur orðrétt úr dómnum, ekki á þann hátt sem gert í 5. mgr. lagaákvæðisins, þ.e. í krafti tekna makans. Þetta er algjörlega kristaltært, herra forseti, þannig að þeir sem halda öðru fram hafa ekki lesið dóminn nógu djúpt og þeir hafa ekki samlesið hann við hinar einstöku málsgreinar 17. gr. Þetta orðalag, herra forseti, sem menn hafa verið að vísa til þarna er ákaflega mikilvægt. Það staðfestir ekki skilning hæstv. ríkisstjórnarinnar heldur þvert á móti þá staðfestir það endanlega að Hæstiréttur telur óheimilt að nota tekjur maka til þess að skerða tekjutrygginguna en hann segir líka að annars konar tekjutengingar séu heimilar. Þetta er kristaltært. Herra forseti. Endurgreiðslurnar á því sem tekið var með ólögmætum hætti af öryrkjum eru annað ákaflega þungt deilumál sem tengist þessu frv. Ég verð að segja að það er ákaflega sérkennilegt, svo ekki sé meira sagt, að í frv. ríkisstjórnarinnar er bara gert ráð fyrir að greiða bætur vegna ólögmætrar skerðingar fjögur ár aftur í tímann. Það er meira að segja lagt út eins og sérstök gustuk til öryrkja og til að sýna fram á alveg einstaka mannúð hæstv. ríkisstjórnar þá er þess getið að það séu nú í reynd lagarök til þess að ríkisstjórnin gæti sloppið með tvö ár. Þetta er öll manngæskan eftir jólin. Herra forseti. Dómur Hæstaréttar fjallar um mannréttindi og hann fjallar um brot á mannréttindum. Hæstiréttur segir það alveg skýrt að mannréttindi voru brotin á öryrkjum í sjö ár. Niðurstaða réttarins er að fyrstu fimm árin hafi það verið af því að heimild skorti til að skerða tiltekin mannréttindi í lögum. Um þetta deila menn ekki eins og ég hef áður rakið. Seinni tvö árin eftir að heimildin var sett í lög á hinum fræga næturfundi í þessum sal í desember 1998 taldi Hæstiréttur að með breytingunni sem var gerð á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar 1995 væru lögin óheimil samkvæmt stjórnarskránni og skerðing á tekjum öryrkja vegna makateknanna væri brot á þessum mannréttindaákvæðum. Það liggur því alveg fyrir ótvíræður dómur um réttarbrot og þetta réttarbrot fólst í því að ríkið tók með ólögmætum hætti fjármuni af öryrkjum sem áttu þó fyrir í ákaflega krappri stöðu. Nú er það svo, herra forseti, að samkvæmt íslenskum lögum leiða réttarbrot til skaðabótaskyldu þess sem brotið fremur. Í þessu tilviki er það Tryggingastofnun ríkisins fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og samkvæmt íslenskum lögum fyrnast skaðabótakröfur á tíu árum. Á þessum grundvelli tel ég engan vafa leika á því að ef einstakir öryrkjar færu í málshöfðun með vísan til þessa þá mundi fyrir rétti verða fallist á þá kröfu að þeim yrði endurgreitt það sem ríkið tók með ólögmætum hætti af þeim sjö ár aftur í tímann, allan hinn umdeilda tíma. Mér finnst að eftir það sem á undan er gengið, eftir þessa áralöngu viðureign Öryrkjabandalagsins og ríkisstjórnarinnar hefðu menn nú að átt að sjá sóma sinn í því að freista þess að setja niður deilurnar með því að verða við þessu. Hér er ekki um venjulegt réttarbrot að ræða, hér er um mannréttindabrot að ræða. Það finnst mér skipta ákaflega miklu máli, það hlýtur að skipta máli fyrir hæstv. heilbrrh. að hún er með það á bakinu að hafa brotið mannréttindi á þeim hópi sem er einna erfiðast settur í ríkinu. Auðvitað hlýtur það að skipta máli þegar menn fara að afgreiða svona hluti. Starfshópurinn segir hins vegar að ekki eigi að líta á þetta sem brot sem leiði til skaðabótaskyldu fyrir ríkið, þeir líta á þetta sem framfærslukröfu. Þeir horfa aftur til ársins 1905 þegar voru sett lög þar sem er að finna almenn ákvæði um fyrningu skulda og þar er t.d. að finna ákvæði um það ,,... að kröfur um gjaldkræfan lífeyri fyrnist á fjórum árum.`` Hinir vísu menn í þessum vitringahópi segja: ,,Sýnist þessi regla eiga hér beint við.`` Þeir gera ákaflega lítið úr hinni siðferðilegu ábyrgð ríkisstjórnar sem hefur orðið uppvís að því að brjóta mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar á öryrkjum. Nei, nei, þeir hugsa ekkert um það. Við skulum samt gefa okkur að þessi starfshópur hafi rétt fyrir sér, að lögin frá 1905 eigi við um þessar kröfur. Samkvæmt því fyrnast þær á fjórum árum. En lögin segja líka alveg fortakslaust að fyrningin sé rofin ef mál er höfðað vegna brotsins. Í þessu tilviki sýnist mér að það liggi algjörlega kristaltært fyrir að fyrningin var rofin með kæru Öryrkjabandalagsins fyrir tveimur árum þannig að jafnvel þó að starfshópurinn hefði rétt fyrir sér ætti ríkið að greiða sex ár aftur í tímann. Þetta finnst mér að allir sæmilega vel gerðir menn ættu að geta skilið. Ríkisstjórnin er hins vegar einhverra hluta vegna í stríðshugleiðingum við Öryrkjabandalagið. Hún vill láta kné fylgja kviði og hún hefur búið til eigin hæstarétt og hún getur einfaldlega ekki sætt sig við það að hún tapaði fyrir Hæstarétti og í öllum málum sem tengjast Öryrkjabandalaginu virðist hún ætla að láta neyta aflsmunar. Þess vegna kórónar hún skömm sína með því að hafna því að fyrningunni hafi í reynd verið slitið með útgáfu stefnunnar 1998. Samt liggur það ótvírætt fyrir að ekki bara undirréttur heldur líka Hæstiréttur hefur talið að Öryrkjabandalagið sé réttur fyrirsvarsaðili fyrir og fullgildur málsvari allra öryrkja. Fjórmenningarnir eru annarrar skoðunar og það stendur einfaldlega, segir ríkisstjórnin. Ég spyr nú: Hvað segir sá hæstv. ráðherra nú sem sagði fyrir tveimur árum að þetta mál snerist ekki um lögfræði heldur siðfræði? Er þetta siðlegt? Ég spyr hæstv. ráðherra. Ráðherrann hefur lýst því yfir að hún vilji sátt um þetta erfiða mál. Það skil ég vel, hún er í ákaflega þröngri stöðu. Ég verð að segja það að mér sýnist sem hún sé grátt leikin af einkavinum sínum sem sitja henni til vinstri handar á ráðherrabekknum. Mér finnst illa farið með ráðherra sem er knúin til þess að leggja fram frv. eins og þetta eftir að hafa gefið þær yfirlýsingar sem fram komu ársfundi Tryggingastofnunar fyrir tveimur árum. Ég skil það vel að hæstv. ráðherra vill sátt í þessu máli. En hvernig byrjaði hún sáttina? Hún byrjaði sáttina með því að fallast á kröfu sem var bersýnilega komin úr öðru ráðuneyti um að sett yrði saman sérstök nefnd til að vinna úr dómsniðurstöðunni, nefnd þar sem allir sem í henni sitja, allir, komu úr röðum þess aðila sem tapaði í málinu, þ.e. frá framkvæmdarvaldinu. Sáttin við öryrkja byrjar svo með því að skipaður er formaður í þessari nefnd sem deginum áður lýsir því yfir í fjölmiðlum að hann sé algjörlega á móti niðurstöðunni. Er þetta heppileg aðferð til þess að ná málefnalegri sátt við öryrkja, málefnalegri sátt við þjóðina um þetta mál? Að sjálfsögðu ekki. Þetta var ekki málefnalega að farið enda kom í ljós, herra forseti, að nefndin vann ekki málefnalega. Niðurstaða þessarar nefndar --- ja, hún er náttúrlega ekki í samræmi við niðurstöðu Hæstaréttar sem við höfum margsinnis rakið. En þetta var ekki bara niðurstaða stjórnarandstöðunnar, þetta var niðurstaða ólíklegustu afla í samfélaginu. Ég lái t.d. ekki leiðarahöfundi Morgunblaðsins sem komst að eftirfarandi niðurstöðu í forustugrein 11. janúar eftir að sérfræðingahópurinn skilaði af sér til ríkisstjórnarinnar en þar segir, með leyfi forseta: ,,Starfshópurinn túlkar dóminn hins vegar þröngt eins og raunar kemur fram í skýrslunni. Þótt um sé að ræða svonefndan viðurkenningardóm er rök fyrir þeirri þröngu túlkun ekki að finna í dómsorðinu sjálfu þar sem Hæstiréttur fellst án fyrirvara á kröfugerð Öryrkjabandalagsins.`` Leiðarahöfundur Morgunblaðsins er að segja það í fyrsta lagi að fyrirvaralaust hafi verið fallist á körfugerð Öryrkjabandalagsins og að starfshópur ríkisstjórnarinnar hafi ekki rök fyrir þeirri þröngu túlkun á dómsorðinu sem kemur fram í frv. sem við erum að lesa hér. Herra forseti. Ég vil færa frekari rök fyrir þeirri staðhæfingu minni að nefndin hafi ekki unnið málefnalega. Í skýrslunni er ákaflega víða gefin sú mynd að vandaðir útreikningar og ákaflega ítarleg röksemdafærsla liggi að baki niðurstöðum nefndarinnar. Og m.a. er lyft þessari setningu sem ég hef nokkrum sinnum rakið úr dómsforsendum Hæstaréttar að það geti átt við málefnaleg rök að styðjast að gera mun á bótagreiðslum eftir því hvort menn eru í sambúð eða ekki, þ.e. öryrkjarnir. Þetta er forsenda meginniðurstöðu sérfræðinga ríkisstjórnarinnar sem felst í reynd í því að það er haldið áfram að skerða tekjutryggingu með tengingu við makatekjurnar. Með því að vísa til þessara sjónarmiða Hæstaréttar leggja sérfræðingarnir til að núverandi kerfi verði óbreytt, þó þannig eins og hæstv. heilbrrh. rakti, að tekin er upp sérstök sérregla sem á að tryggja ákveðinn lágmarksrétt lífeyrisþega sem eru í hjúskap ef makinn er ekki örorkulífeyrisþegi. Sérreglan hljóðar upp á að eigin tekjur öryrkjans að viðbættri tekjutryggingu geti aldrei, þrátt fyrir skerðingu vegna tekna maka, farið niður fyrir 25 þús. á mánuði. Þetta þýðir að þegar búið er að bæta við grunnlífeyrinum, þá fer enginn lífeyrisþegi vegna tengingar við makatekjur niður fyrir 43.424 kr. á mánuði. Þetta er að þeirra dómi lágmarkið sem þeir þurfa til þess að fullnægja stjórnarskránni. Eftir að hafa lýst þessari sérreglu segja sérfræðingarnir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við ákvörðun á viðmiðunarfjárhæð þessarar sérreglu er rétt að taka tillit til þess, sem fram kemur í dómsforsendum Hæstaréttar, að það geti átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn greinarmun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Síðan segir: ,,Starfshópurinn telur, að með þeim fjárhæðum sem að framan greinir sé fullnægt þeim kröfum sem í dómi Hæstaréttar felast`` --- þ.e. kröfunum um hin málefnalegu rök. Ég spurði hæstv. utanrrh. í sjónvarpsþætti um daginn: Hver eru hin málefnalegu rök fyrir þessari upphæð? Hann gat ekki rakið þau fyrir mér. Hæstv. heilbrrh. gat ekki flutt þessi málefnalegu rök. Hver eru þessi málefnalegu rök? Við finnum þau ekki, þannig að niðurstaðan sem sérfræðingahópurinn segir að grundvallist á svo málefnalegri vinnu og ítarlegri röksemdafærslu er eins ómálefnaleg og hægt er að hugsa sér í reynd. Hún er byggð á þeirri blekkingu að dómurinn feli í sér að hægt sé að réttlæta tekjutryggingu svo fremi sem það sé gert með einhverjum öðrum málefnalegum hætti, en hvergi er skýrt hver hin málefnalega rökleiðsla er að þessari niðurstöðu. Mér finnst að í þessu felist óleysanleg þverstæða sem ómerkir meginniðurstöður nefndarinnar og þar með þess frv. sem við höfum hér, herra forseti. Mér sýnist að það sem hér er verið að gera sé einfaldlega það að þvæla öryrkjum út í enn ein málaferlin. Það á að pína þá til að fara aftur í málaferli við ríkisvaldið. Þeir eru búnir að vinna málið tvisvar sinnum og það á enn og aftur að ráðast á þá á þennan hátt. Mér finnst það ósæmilegt, herra forseti. Herra forseti. Tenging tekna maka við tekjutryggingu var tekin upp árið 1972, held ég, og undir mismunandi ríkisstjórnum hefur hún viðgengist allar götur síðan. Á sínum tíma þótti slík tenging sjálfsögð. En eins og ég hef rakið hafa breytt viðhorf m.a. til jafnrar stöðu kynjanna en ekki síst breytt viðhorf til annarra mannréttinda, ekki síst lögvarinna réttinda einstaklingsins, átt mikinn þátt í því að menn líta öðrum augum á þá tegund tekjutengingar en áður. Þess vegna var ákaflega athyglisvert, eins og ég sagði áðan, að Hæstiréttur lagði til grundvallar í niðurstöðu sinni breytt lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla frá árinu 1991. En skerðingin eins og hún var a.m.k. áður var ákaflega kvenfjandsamleg. Fram kom að 2/3 hlutar þeirra sem skerðingin bitnaði á voru konur. Nú er það svo, herra forseti, að í auknum mæli eru þjóðirnar farnar að taka upp í stjórnarskrár sínar svokallaða aðra kynslóð mannréttinda, réttindi sem varða bæði félagsleg og efnahagsleg réttindi einstaklingsins sem stjórnarskráin ver gegn íhlutun ríkisins. Það voru Íslendingar að gera árið 1995 þegar mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar var breytt. Fróðlegt er að lesa ræðu hæstv. fjmrh. Geirs H. Haardes sem þá var formaður nefndarinnr og 1. flm. sem lagði á það skýra áherslu að hér væri verið að brjóta í blað því verið væri að taka upp ákvæði um félagsleg og efnahagsleg mannréttindi og það ættu ekki að vera nein skrautákvæði. Þau ættu að verða virk. Það er einnig athyglisvert og skiptir máli í þessari rökræðu að fram til ársins 1995 voru ákvæðin í stjórnarskrá um rétt til bóta úr almennum sjóðum á þann veg að sá sem væri á skylduframfæri annars manns ætti ekki rétt á bótum. Og í reynd mátti lesa þetta þannig að öryrkjar í hjúskap ættu ekki rétt á bótum úr almennum sjóðum. Það er ákaflega athyglisvert að lesa hvað virtur fræðimaður við Háskóla Íslands, sem hæstv. heilbrrh. vísaði til hérna áðan, Stefán Ólafsson, segir um nákvæmlega þetta atriði en hann gaf út bók sem heitir Íslenska leiðin og fjallar um stöðu íslenskra öryrkja og mætti þess vegna allt eins kalla Íslensku neyðina, en þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Þá er önnur beiting skerðingarreglna í almannatryggingakerfinu á Íslandi einnig fátíð, en það er skerðing lífeyris öryrkja vegna tekna maka þeirra. Sú regla er arfleifð gömlu fátækraaðstoðarinnar frá fyrri öldum, þar sem framfærsluskylda var lögð á fjölskylduna eða ættingja í heild áður en til fátækraaðstoðar gæti komið með tilheyrandi athugun og þörf og því hvort hinn fátæki verðskuldaði aðstoðina. Hugmyndafræði almannatrygginga, sem leysti gömlu fátækraaðstoðina að mestu af hólmi á 20. öldinni, gengur gegn þessari hugsun að örorkulífeyrisþegi hafi ekki fullan borgararétt og beri skarðan framfærslurétt ef maki hans hefur einhverjar tekjur, ...`` Síðan heldur þessi fræðimaður áfram: ,,Þess vegna hafa vestrænar þjóðir horfið frá slíkri framkvæmd almannatrygginga nú á dögum. Framkvæmd þessarar reglu á Íslandi rýrir mjög kjör þeirra öryrkja sem fyrir verða, samkvæmt mati OECD á kjarastöðu lífeyrisþega í aðildarríkjunum og það kemur einnig fram í skýrslu forsætisráðherra vorið 1999 um stöðu öryrkja. En félagsleg og sálræn áhrif slíks fyrirkomulags eru þó enn alvarlegri því öryrki í slíkri stöðu er að hluta rændur sjálfstæði sínu og mannlegri reisn.`` Herra forseti. Þetta segir allt sem segja þarf um þá stöðu sem áður var. Þess vegna skil ég svo mætavel að hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir 1998 að þetta væri óréttlæti sem hún ætlaði sér að afnema. Þess vegna er það sorglegt og hryggilegt að hæstv. ráðherra skuli nú vera lent í þeirri skelfilegu stöðu sem hún er í í dag. Vendipunkturinn í þessari umræðu var því breytingin á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar og ég held líka að vendipunkturinn á afstöðu hæstv. heilbrrh. þegar hún lýsti þessu yfir hafi einmitt verið sá að hún vildi hverfa frá þessari skerðingu vegna þess að hún skildi hvað í þessu fólst. Stjórnarsinnar segja gjarnan, herra forseti, að þeir vilji byggja á fjölskyldunni sem grunneiningu og fjölskyldan sé grundvöllur þjóðfélagsins. Hér á landi eru 8.700 öryrkjar. Þar af eru 5.124 einstæðir, þ.e. ekki í hjónabandi. Sjá menn hlutföllin í þessum hópi? Hvað segir þetta okkur, herra forseti. Það segir okkur það að bótakerfið hefur verið hjónabandinu, grunneiningu samfélagsins, ákaflega andstæð. Þessar tölur gefa til kynna að fólk geti ekki gift sig, geti ekki notið sömu lífshamingju og við hin út af ranglátu kerfi. Er þetta fjölskylduvænt, herra forseti? Ég held, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn sé að fara út á ákaflega hála braut. Ég hef í ræðu minni fært rök að þeirri skoðun okkar í Samfylkingunni að það frv. sem hér liggur fyrir sé áframhald á þeirri skerðingu sem Hæstiréttur hefur dæmt ómerka, sé áframhaldandi brot á stjórnarskránni og það kemur ekki til mála, segi ég, að Alþingi Íslendinga verði einhvers konar stimpilpúði fyrir stjórnarskrárbrot ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég virði sannfæringu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem stafar af túlkun hans og skilningi á dómi Hæstaréttar. Ég hef hins vegar annan skilning og túlkun á dómnum. Spurningar mínar til hv. þm. eru eftirfarandi: Er hann sem vinstri maður og jafnaðarmaður hnugginn yfir þeirri niðurstöðu sem hann les úr dómnum sem leiðir til stóraukinnar einstaklingshyggju burt frá samtryggingu og jöfnuði, og bætir stöðu þeirra 10% öryrkja sem best eru settir? Heildartekjur félaga í ASÍ fyrir dagvinnu og oft mikla yfirvinnu eru að meðaltali 160--170 þús. kr. á mánuði á öðrum ársfjórðungi árið 2000. Tveir slíkir í sambúð eru með 330 þús. kr. á mánuði og margir eru með miklu minna. Þetta fólk greiðir skatta, tekjuskatt og virðisaukaskatt. Þeir eru að meðaltali með lægri heimilistekjur en þeir 700 öryrkjar sem á að fara að hækka hjá en samkvæmt frétt Morgunblaðsins 13. janúar eru þeir með 340 þús. kr. í tekjur árið 1999, ári fyrr. Finnst hv. þm. félagslega rétt og í samræmi við samtryggingaheimssýn sína að leggja auknar skattbyrðar á lágtekjufólk til að hækka heimilistekjur þeirra sem hafa hærri heimilistekjur því bæturnar eru greiddar með sköttum?

Herra forseti. Af hverju hélt ekki hv. þm. uppteknum hætti og sagði að þetta væru bara allt saman óreglupésar? Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort ég sé hnugginn yfir niðurstöðu Hæstaréttar. Hæstiréttur er þess konar stofnun að menn eru væntanlega hvorki hnuggnir né glaðir. Hæstiréttur hefur talað og eins og hæstv. heilbrrh. sagði hér á dögunum áður en henni var kippt í lag af hæstv. forsrh. þá á Hæstiréttur að standa. Ég hef því engar sérstakar geðsveiflur yfir þessari niðurstöðu, herra forseti, ég er ekkert hnugginn og ég er ekkert glaður, ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að orð Hæstaréttar skuli standa. Það þýðir einfaldlega að varðandi þennan tiltekna hóp öryrkja er ekki hægt að beita tengingu við tekjur maka. Hv. þm. talaði síðan um það og ég las úr því eins konar hótun hjá hv. þm. að ef menn færu í þá sjóferð að verða við dómi Hæstaréttar mundi það leiða til þess að aðrir öryrkjar mundu ekki fá neina bót sinna mála. Þetta finnst mér ákaflega óviðkunnanlegt, herra forseti, þetta hefur þráfaldlega komið fram hjá hv. þm. Hann talar eins og það að verða við dómi Hæstaréttar útiloki það sem hæstv. heilbrrh. lýsti yfir hérna áðan að ætti að gera, þ.e. að lyfta grunnlífeyri bótaþeganna. Ég er auðvitað tilbúinn til að koma í þá sjóferð með hv. þm. Við skulum ekki gleyma því hvernig lífeyrisþegar hafa einmitt verið hlunnfarnir í góðærinu undir forustu Sjálfstfl. Grunnlífeyririnn og tekjutryggingin hafa einungis hækkað um 25% frá árinu 1995 meðan launavísitalan hefur hækkað um 41,5%. Og hvað var það sem hæstv. forsrh., leiðtogi lífs þessa hv. þm., sagði á Alþingi 9. des. 1997? Hann sagði að ákvörðun bóta skyldi taka mið af þróun almennra launa á fjárlagaárinu og sagði þá jafnframt orðrétt, með leyfi forseta: ,,... að bótaþegum verði veitt trygging fyrir því að fjárhæð þeirra geti aldrei farið niður fyrir það mark sem vísitala neysluverðs segir til um ef laun skyldu þróast með öðrum hætti en verðlag``. Samt sem áður sjáum við þann mikla mun sem þarna hefur orðið. Ég held að hv. þm. ætti frekar að reyna að bindast samtökum við okkur í stjórnarandstöðunni og rétta hlut öryrkja með því að hrinda í framkvæmd yfirlýsingu og loforði hæstv. forsrh.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki spurningu minni um hvort réttlætanlegt væri að skattleggja lágtekjufólk til að auka bætur til þeirra sem hafa háar heimilistekjur. Hann sagðist hlíta dómi Hæstaréttar. Að sjálfsögðu gera það allir  Ég spurði hv. þm. hvort hann væri hnugginn yfir því ef dómur Hæstaréttar, eins og hann skilur hann, mundi leiða til stóraukinnar einstaklingshyggju en frá samtryggingu. Hv. þm. gat ekki látið vera að höggva í þann knérunn að ég hafi talað um að allir öryrkjar og ellilífeyrisþegar væru óreglufólk. Ég hef aldrei sagt það, aldrei nokkurn tíma og hv. þm. veit það.  Það að aðrir öryrkjar fái bætur, það er alveg á hreinu að þegar búið er að bæta öryrkjum og ellilífeyrisþegum sem koma í kjölfarið, að sjálfsögðu, þeim sem hafa hæstar heimilistekjurnar marga milljarða, þá eru færri milljarðar eftir til að bæta þeim sem verst hafa kjörin. Það gefur augaleið, eða hefur hv. þm. einhvers staðar óendanlega mikla peninga? Allt er þetta greitt með skattpeningum og þeir eru takmarkaðir. Þegar við förum að gera vel við þá öryrkja og ellilífeyrisþega sem hæstar hafa heimilistekjurnar þá er minna eftir til að bæta kjör þeirra sem virkilega þarf að bæta, sem verst eru settir.

Herra forseti. Um hvað snýst þetta? Þetta snýst um virðingu fyrir einstaklingsbundnum mannréttindum. Ef hv. þm. dregur þá ályktun að ég sé einstaklingshyggjumaður þá er ég það. En ég verð líka að veita honum smá kennslustund varðandi þá hugmyndafræði sem við jafnaðarmenn byggjum starf okkar á. Við teljum að það samrýmist að hugsa um fólk og skapa öryggisnet velferðarkerfisins en skapa því samt svigrúm til að vera einstaklingshyggjumenn. Herra forseti. Hv. þm. var í reynd að spyrja mig hvort ég væri þeirrar skoðunar að réttlætanlegt væri að skattleggja lágtekjufólk til þess að borga bætur til hátekjufólks, þá væntanlega í hópi öryrkja. Nú er það svo að hér talar talsmaður stjórnmálaflokks sem hefur nákvæmlega á síðustu árum tekið þátt í því í þessum sal að greiða atkvæði með því að skattleggja lágtekjufólk til þess að draga úr sköttum hátekjufólks. Það er einfaldlega þannig að við höfum ekki látið skattleysismörk fylgja launaþróun eins og þó var lofað í títtnefndri ræðu hæstv. forsrh. 9. des. 1997. Við höfum ekki gert það og það hefur leitt til þess að fjöldi manna í hópi öryrkja er allt í einu farinn að borga skatta af strípuðum bótum sínum, liggur mér við að segja, herra forseti. Og það er það sem hv. þm. hefur tekið þátt í að gera. Ég er á móti slíkri skattlagningu. Ég held að á síðasta ári hafi hún numið einhverjum milljörðum. Það sem skiptir máli hér, herra forseti, er að það virðist vera að skapast ríkur vilji fyrir því í liði stjórnarinnar að bæta hag þeirra verst settu í hópi öryrkjanna, bæta hag hinna verst settu í samfélaginu og það er strax mikill áfangi í þessari umræðu. Ég lýsi því yfir fyrir hönd okkar sem erum í stjórnarandstöðunni að við viljum taka í útrétta hönd stjórnarliðsins í þessum efnum sem að vísu stráfelldi allar okkar tillögur um þetta í desember sl. en við viljum gjarnan reyna að skapa tíma hér í þingsal til að samþykkja slíkar tillögur.

Herra forseti. Ég held að það fari ekki hjá því að dóms Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins gegn ríkisvaldinu, sem hér er sérstaklega til umræðu vegna frv. sem honum tengist, á eftir að verða minnst sem tímamótadóms. Þá á ég ekki fyrst og fremst við þá pólitísku atburði sem honum tengjast heldur mun hans verða minnst þegar frá líður sem tímamótadóms í mannréttindamálum á Íslandi. Líka vegna þess að í honum er staðfest ákveðin þróun bæði í réttarríki okkar og líka í velferðarkerfi okkar og félagslegri samtryggingu í samfélaginu. Í öllum þessum tilvikum fagna ég niðurstöðunni. Ég tel mjög ánægjulegt að hin nýju mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar frá 1995, þar sem félagsleg réttindi voru sett inn í stjórnarskrána, skuli nú nýtast með þessum hætti. Ég tel líka mjög mikilvægt að þessi dómur staðfestir þróun í íslenska velferðarkerfinu í átt frá fátæktar- og ölmusuhugsunarhætti 19. aldar í áttina til einstaklingsbundinna réttinda, réttinda fólks til þess að lifa mannsæmandi lífi án tillits til kynferðis, litarháttar, hjúskparstöðu og annars slíks. Hann staðfestir sjálfstæðan rétt manna til sjálfsvirðingar, til þess að vera persónur, til þess að eiga möguleika á fullgildri þátttöku í samfélaginu þó að þeir séu fatlaðir eða af öðrum ástæðum búi við skertar aðstæður. Ég hvet menn til þess og alveg sérstaklega þyrfti hæstv. ríkisstjórn Íslands að lesa t.d. þá kafla í þessari ágætu bók sem fjalla um þróun velferðarkerfanna um víða veröld og þó sérstaklega á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum í þessa átt. Þar er það því miður þannig að íslenska velferðarkerfið hefur verið allnokkuð langt á eftir hinum Norðurlöndunum einmitt vegna þess að það hefur borið með sér inn í nútímann meira af fátæktar-, ölmusu- og framfærsluhugsunarhætti 19. aldarinnar en annars staðar er eftir til staðar. Þetta stafar bæði af því að íslenska velferðarkerfið hefur aldrei orðið jafnþróað að umfangi og grunngerð og það sem best gerist í skandinavísku löndunum. Noregi, Danmörku og Svíþjóð, og líka vegna hins að íslenska velferðarkerfið er að hluta til byggt á öðrum uppruna. Fyrirmyndirnar voru meira sóttar í almannatryggingalöggjöf Nýsjálendinga, hugmyndir Williams Beveridge og fleiri slíka hluti sem ganga meira út á lágtekjumiðaða framfærsluhugsun en að byggja á réttindum einstaklinganna. En nú er það sem betur fer þannig að þessi dómur staðfestir að þarna er að verða breyting á vegna þess að við höfum gert breytingar hér innan lands og við erum undir áhrifum af réttarþróun erlendis, alþjóðasamningum og fleiri slíkum hlutum sem eru að færa okkur í þessa átt og það er vel. Ég kem nánar að því síðar, herra forseti, þeim ótrúlega málflutningi sem hér hefur verið hafður uppi, því miður að hluta til af hæstv. félmrh. en þó enn þá meira af ákveðnum talsmönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., hv. þm. Pétri H. Blöndal og verkamönnum ríkisstjórnarinnar í starfshópi, að það séu vandamál því samfara að viðurkenna og taka tillit til hinna einstaklingsbundnu og stjórnarskrárvörðu mannréttinda sem hér eiga í hlut annars vegar og reka öflugt samábyrgt velferðarkerfi hins vegar. Þetta er reginmisskilningur. Þetta fer einmitt saman, þetta snýst allt um þá nálgun sem menn velja sér í þessum efnum. Herra forseti. Þetta mál á sér alllanga forsögu. Hana þarf líka að hafa í huga. Það þarf líka að muna eftir því að þegar tekjutryggingin var tekin upp á sínum tíma í tíð vinstri stjórnarinnar á árunum 1971--1974 var hún lítil viðbót ofan á ótekjutengdan grunnlífeyri sem fyrir var og hafði lengi verið í almannatryggingalögunum. Hún var minna en 1 / 3 hluti ef ég man rétt. Þá var um gjörólík hlutföll og gjörólíkar aðstæður að ræða og reyndar allt annað lagaumhverfi líka. En síðan er það orðið þannig, þegar þau ár eru að ganga yfir sem málið nú tekur til, að hinn tekjutengdi hluti er orðinn meiri hluti, orðinn 2 / 3 , og ótekjutengdi grunnréttur hvers einstaklings er orðinn svona lágur á Íslandi að það sker sig algjörlega úr í öllum samanburði, t.d. við önnur Norðurlönd. Það er ömurlegt til þess að vita að starfshópurinn skuli í greinargerð og fylgiskjölum vera að reyna að láta að því liggja að íslenska almannatryggingakerfið hafi að þessu leyti til verið sambærilegt t.d. við önnur Norðurlönd. Það er ekki svo. Hvergi annars staðar þekkist að bætur til einstaklings fari niður í 17, 18 þúsund krónur íslenskar, 1.700, 1.800 kr. sænskar, danskar, norskar, vegna tekna maka, hvað þá annað. Þetta liggur fyrir. Þessar upphæðir eru á allt öðrum stað í almannatryggingakerfi annars staðar á Norðurlöndum og reyndar eru þessar miklu tekjutengingar að mestu leyti séríslenskt fyrirbæri. Það er fyrst og fremst viðbótarstuðningurinn ofan á grunninn sem er tekjutengdur annars staðar á Norðurlöndum. Það er m.a. þessi forsaga málsins sem menn verða að hafa í huga, að búið var að færa svo til þessi hlutföll að þau voru komin á hvolf frá því sem var þegar kerfið hóf göngu sína, þ.e. þegar viðbótartekjutengdi stuðningurinn kom til sögunnar á árunum 1971--1972. Auðvitað hefur Hæstiréttur skoðað þetta og tekur það til greina í mati sínu. Ég var hjartanlega sammála hæstv. heilbrrh. um það --- og hef lengi verið, enda endurtekið tekið þetta mál upp á Alþingi síðustu fimm, sex ár í ræðum, umræðum, fyrirspurnum --- að það er réttlætismál að breyta þessu. Það er nefnilega einmitt hárrétt orðað og burt með þetta. Þannig skildu menn hæstv. heilbrrh. samanber tilvitnanir sem hér hafa verið fram reiddar, að vilji hennar stæði til þess að þessi viðmiðun gagnvart grunninum, tekjutryggingunni, hyrfi, a.m.k. varðandi tekjur maka. Efnisatriði þessa dóms, herra forseti, er á þá leið að hvort tveggja vinnst sem stefnt var út af, skorti á lagastoð frá 1. jan. 1994 til 31. des. 1998. Um það eru allir dómarar á báðum dómstigum sammála og verður ekki skýrara. Og hins vegar líka að tilraun til að skapa lagalegan grundvöll fyrir þessari tekjuskerðingu 1998 í desember standist ekki þá til komin ákvæði stjórnarskrárinnar og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands eins og meiri hlutinn og ráðherrar voru margsinnis vöruð við af aðilum innan þings og utan. Það er því hneykslanlegt að menn komi hér og láti að því liggja að þetta hafi komið á óvart. Hvar voru menn þá með meðvitund sína í desember 1998 í heilbr.- og trn. eða hér í þingsalnum þegar þetta var til afgreiðslu? Það væri fróðlegt, herra forseti, að fara yfir viðbrögðin við þessu. Sérstaklega hvað varðar hæstv. heilbrrh. sem í stað þess að fagna því að hafa í Hæstarétti eignast bandamann um að afnema þessa óréttmætu tengingu, sem hæstv. ráðherra hafði ítrekað nefnt svo, að það væri réttlætismál að breyta þessu og afnema þetta, þá fer málið í hinn furðulegasta farveg. Fyrst er viðtal við forstjóra Tryggingastofnunar. Og hann var nú ekkert að skafa utan af hlutunum áður en hann hafði fengið línuna að ofan, áður en stjórnvöld, og þá væntanlega fyrst og fremst forsrh., sem hefur enga lögsögu yfir Tryggingastofnun ríkisins, er búinn að kippa í spottana, segir í viðtölum við fjölmiðla 19. desember að menn muni þar á bæ strax hefjast handa við að reikna út þær bætur sem hver og einn öryrki á rétt á eftir úrskurð Hæstaréttar í dag. Til viðbótar segir þar að Tryggingastofnun muni nú skoða hjúskaparastöðu, og endurtek hér orðrétt, með leyfi forseta: ,,... hvers einasta einstaklings sem hlotið hefur örorkubætur á sjö ára tímabili og reikna út tilskildar bætur``. Það er alveg ljóst að fyrstu viðbrögð Tryggingastofnunar eru að sjálfsögðu þau að fara í vinnu við að virða dóminn að fullu, hefja undirbúning að því að greiða út óskerta tekjutryggingu til öryrkja í sambúð og reikna bæturnar sjö ár aftur í tímann. Það náðist einnig í hæstv. heilbrrh. og hæstv. heilbrrh. sló á svipaða strengi, sagði ósköp einfaldlega að hún deildi ekki við Hæstarétt. Það er erfitt að skilja það öðruvísi en þannig að nú biði það verkefni að framkvæma eða virða þennan dóm að fullu. Það er ekki fyrr en tveim dögum síðar sem hæstv. forsrh. kemur í viðtöl við fjölmiðla, og hefur af lítillæti sínu ákveðið að leyfa nú fjölmiðlum að ná í sig svo sem eins og tveim dögum eftir að dómurinn er fallinn, að það kveður við annan tón. Þá er allt í einu málið farið að snúast um spurningar sem vakni um úrskurðarvald dómstóla, hvort þeir séu ekki komnir út fyrir sitt verksvið og mikið er rætt um röksemdir minni hlutans, um dómarana á bólakafi í skylmingum stjórnmálanna o.s.frv. Framhaldið af sögunni þekkja menn. Hæstv. forsrh. tók völdin af hæstv. heilbrrh. og hæstv. heilbrrh. talaði á allt öðrum nótum eftir að forsrh. hafði tekið við forustu í málinu. Tryggingastofnun ríkisins var lamin algjörlega niður þannig að þar hafa menn ekki haft tjáningarfrelsi um þetta mál og það þó þannig að sjálfstætt lögbundið hlutverk Tryggingastofnunar og tryggingaráðs er að þessu leyti alveg skýrt, að framfylgja lögum eins og þau standa og eru túlkuð á hverjum tíma af dómstólum landsins. Við bætist svo framkoma hæstv. ríkisstjórnar hvað varðar aðra aðila málsins. Það varð frægt að endemum að hafandi tapað málinu algjörlega, eftir að Hæstiréttur hafði fallist á kröfur Öryrkjabandalagsins án fyrirvara eru þau samtök engu að síður ekki virt viðlits. Ekki er við þau rætt einu orði fyrr en nokkrum mínútum áður en ríkisstjórnin boðar blaðamannafund um ákvörðun sína í málinu. Það var nú allt samráðið. Svo koma menn og ætlast til góðs samstarfs og væntanlega vinskaps og kærleika við alla aðila málsins, hafandi gengið fram með þeim hætti. Sama gildir auðvitað um stjórnarandstöðuna, aldrei var vikið að henni einu einasta orði í þessum efnum fyrr en við áttum að taka til umræðu þetta endemis frumvarp og þurfti þó að hverfa frá áður ákveðinni starfsáætlun Alþingis til að koma málunum á dagskrá. Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, og ég get m.a. vísað til ágæts rökstuðnings næsta ræðumanns á undan mér í þeim efnum, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að ómögulegt sé að túlka niðurstöðu Hæstaréttar öðruvísi en þannig að hann komist að þeirri niðurstöðu að óheimilt sé að skerða tekjutrygginguna eins og hún er vegna tekna maka. Ég fagna því og það veldur mér engum vandamálum, hv. þm. Pétur Blöndal, sem félagshyggjumanni að bregðast þannig við, ekki nokkrum minnstu vandamálum vegna þess að ég lít svo á að það sem hér er á ferðinni sé ósköp einfaldlega eðlileg uppbygging mannréttinda í okkar samfélagi sem hluti af því heildarsamhengi laga og réttar og afkomuöryggis og velferðar sem við sköpum. Það hlýtur að vera þannig að þetta sé sambland af þessu hvoru tveggja og öllu saman. Mannréttindi í tilteknum skilningi verða alltaf að vera einstaklingsbundin. Öðruvísi eru þau ekki til staðar. Mundi hv. þm. Pétur Blöndal sætta sig við t.d. að kosningarréttur hjóna væri þannig að bara annað hjónanna gæti farið og kosið? Ef kosningarréttur er mannréttindi verður hann þá ekki að tilheyra hverjum einasta einstaklingi eða getum við deilt honum út í fjölskyldum þannig að hver fimm manna fjölskylda fái tvö og hálft atkvæði eða eitthvað því um líkt? Nei, það dettur auðvitað engum manni í hug. Slíkt dettur engum manni í hug. Sama gildir um tjáningarfrelsi og aðra slíka hluti sem eru einstaklingsbundin grundvallarmannréttindi sem auðvitað eru persónubundin. Sama gildir um lágmarkssjálfsvirðingu og sjálfstæði manna sem einstaklinga hvort sem þeir eru í sambúð, eiga börn eða búa sem einstæðingar. Þetta er ekki flóknara en það. Varðandi þetta með afkomuöryggið og einhverjar lágmarks eigin tekjur til framfærslu þá fellur öll þessi röksemdafærsla ríkisstjórnarinnar um sjálfa sig, allt móverkið, allar tilraunirnar til að gera núna út á samúð með þeim sem hafa enn þá minna en einhverjir í þessum hópi. Hún fellur um þá staðreynd að það er ótekjutengdur einstaklingsbundinn grunnur. Er hv. þm. Pétur Blöndal að leggja til að hann falli niður líka, 18 þúsund krónurnar? Er það? Hann mætti svara með frammíkalli. Ég reikna með ekki. Er það þá ekki orðin spurningin um það að við viðurkennum að þetta samanstendur af þessu hvoru tveggja, einhverjum sjálfstæðum einstaklingsbundnum grundvallarréttindum ...

Frv. ríkisstjórnarinnar.

Þar til viðbótar tökum við svo tillit til aðstæðna að ýmsu leyti og það kemur þar ofan á. Hæstiréttur er einfaldlega að segja okkur, og hann getur ekki dæmt út frá öðru en því, að tekjutryggingin eigi að vera þess konar einstaklingsbundinn grunnur. Þar fyrir ofan geti komið til sögunnar málefnaleg rök að taka tillit til fjölskylduaðstæðna og slíkra hluta og það er gert. Ósvífnasta túlkunin eða tilraunin af öllum sem fram koma í annars endemisáliti starfshópsins, sem að mörgu leyti er mjög sérkennileg blanda af pólitískri röksemdafærslu og væntanlega lögfræði, er sú að slíta úr samhengi tvær setningar sem allur málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar byggist á. Það er annars vegar setningin um að það geti verið málefnaleg rök að taka tillit til hjúskaparaðstæðna og svo hins vegar setningin sem á einum einasta stað kemur fyrir, þ.e. að skerðingin ,,með þessum hætti`` fái ekki staðist. Á því byggir þetta allt saman hjá ríkisstjórninni, að heimilt sé að halda skerðingunni sem búið er að dæma ólöglega án fyrirvara, að samt sé heimilt að halda henni áfram. Þetta orðalag er út frá hártogunum. Til hvers er Hæstiréttur að vísa væntanlega varðandi t.d. heimilisaðstæðurnar? Er ekki nærtækast og eðlilegast að skilja það svo að hann sé einmitt að vísa til heimilisuppbótarinnar og sérstöku heimilisuppbótarinnar? Jú, vegna þess að það er það sem fyrir er í lögunum og lýtur þeim lögmálum sem Hæstiréttur er þarna að tala um, þ.e. að það geti verið málefnaleg rök fyrir því að líta að einhverju leyti til aðstæðna fólks og það er gert þarna. Herra forseti. Ég spái því að ríkisstjórnin muni ekki bæta vígstöðu sína með ótrúlegum tilraunum til þess að snúa nú þessu máli yfir í það að þetta sé eiginlega áfall vegna þess að þetta hindri að hægt sé að koma stuðningi til þeirra sem mest þurfa á honum að halda. Það er rangt. Það er algjörlega rangt. Þó að við föllumst á þennan hæstaréttardóm og að tekjutryggingin upp á rúmar 50 þús. kr. verði grundvallarréttur einstaklinganna þá eru fullnægjandi, og miklu meira en það, heimildir til þess og möguleikar að jafna áfram tekjur og aðstæður manna í þjóðfélaginu með málefnalegum rökum að teknu tilliti til þessara grundvallarréttinda sem Hæstiréttur vísar í. Og það eru engin smálmál sem hér eiga í hlut. Það er mikið í húfi. Það eru mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar sem þetta tengist. Herra forseti. Því miður hefur öll framganga ríkisstjórnarinnar frá því að forsrh. kom í fyrsta skipti, tveim dögum eftir að dómurinn féll, í fjölmiðla og síðan, lyktað af því langar leiðir að ríkisstjórnin væri að reyna að finna sér aðferðir til að komast fram hjá dómnum, lyktað af því langar leiðir. Það er þannig. Framganga þeirra í fjölmiðlum, erindisbréf starfshópsins, greinargerð starfshópsins, þetta er allt á eina bókina lært. Það er verið að reyna að byggja upp undirstöður fyrir því að hægt sé að fara á svig við dóminn og halda að hluta til áfram þeirri skerðingu tekjutryggingar öryrkja vegna tekna maka sem Hæstiréttur hefur dæmt ólöglega. Stefnan gekk út á það að hún sem slík væri ólögleg og Öryrkjabandalagið vann málið. Og þeir segja sjálfir, háyfirdómararnir sjálfir sem svo hafa verið kallaðir, að það verði að túlka niðurstöðu dómsins með hliðsjón af kröfu stefnanda. Það er rétt, auðvitað, að sjálfsögðu. En af hverju á það þá ekki við þegar þeir fara að beita hártogunum til þess að reyna að finna því rök að það sé samt heimilt að skerða áfram? Þá á ekki við að taka mið af kröfu stefnanda. Þannig að þarna rekur sig hvað á annars horn. Ég spái því, herra forseti, og legg það eiginlega til, með leyfi, að frá og með þessum tíma verði það skyldulesning í lögfræðideild Háskóla Íslands og annars staðar þar sem lög eru stúderuð að lesa skýrslu starfshópsins til þess að læra af henni hvernig á ekki að umgangast lög og rétt af virðingu. Og það hlýtur að verða aðhlátursefni margra að sjá hvernig þessir miklu lögspekingar sem ætlast væntanlega til þess að þeir séu teknir alvarlega lenda þannig í mótsögn við sjálfa sig inni í greinargerðinni sjálfri að það sér það hvert mannsbarn. Það þarf enga lögfræðinga til að rekast á t.d. slíkar mótsagnir sem blasa við á síðum textans. Herra forseti. Frv. ríkisstjórnarinnar er að þrennu lagi til og auðvitað í heild sinni mikið hneyksli að mínu mati. Það er auðvitað hneyksli fyrir það fyrsta að ríkisstjórnin ætli að reyna að komast hjá því að bæta fyrir brot sín gagnvart þeim sem þau hafa þolað með því að bera fyrir sig --- hverju? Ekki því að þeir hafi ekki orðið fyrir ranglætinu, ekki því að ekki hafi verið brotinn á þeim réttur, nei, vegna þess að mannréttindabrotið sé fyrnt að hluta, fyrnt að hluta. Það skuli bæta fjögur ár aftur í tímann en ekki sjö. Hvers vegna? Er það vegna þess að það standi einhvers staðar í lögum að Alþingi og ríkisstjórn megi ekki ákveða að bæta þetta að fullu sjö ár aftur í tímann? Nei, það stendur hvergi og er ekki siður. Það er ekki réttarhefð eða dómstólahefð að mönnum sé skylt að fara að fyrningarákvæðum jafnvel þó þau væru ótvíræð. Svo er ekki. Menn ráða því hvort þeir bera þau við eða fallast á kröfuna. Er það ekki? Jú. Ríkisstjórnin hefur það því algjörlega í valdi sínu að fallast á kröfuna og bera ekki fyrir sig fyrningu. En hún velur að gera það eftir þessa frammistöðu í málinu, að hafa verið dæmd sek um brot á stjórnarskránni og skort á lögum til þess að beita íþyngjandi skerðingum gagnvart tilteknum hópi. Engu að síður ætlar hún að bera fyrir sig fyrningu til að komast hjá því að greiða hópi sem sannanlega hafa ranglega verið teknar af nokkur hundruð milljónir. Er það nú frammistaða! Er það nú reisn yfir þessu eða hitt þó heldur! Auk þess stenst þetta væntanlega ekki og ríkisstjórnin má vita það að hún fær á sig ný málaferli því að auðvitað mun þessi hópur ekki una því að hann verði af þessu á sama tíma og aðrir fá þetta bætt að fullu. Að sjálfsögðu láta menn reyna á það og þá mun á reyna t.d. hvort eðlilegra sé að líta á þetta sem skaðabótakröfu vegna þess að framið hafi verið réttarbrot á öryrkjum eða hvort um er að ræða tryggingaskuld eins og ríkisstjórnin reynir að bera við. Að lokum snýst þetta auðvitað alls ekkert um lögfræði. Hvar eru miskunnsömu samherjarnir nú? Hvar er hv. þm. Pétur Blöndal nú? Hvar er miskunnsami samherjinn? Finnst honum það sanngjarnt að sumir fái þetta bætt að fullu en aðrir ekki af því að ríkisstjórnin velji að bera fyrir sig fyrningu kröfunnar.  Nei, herra forseti. Þetta er auðvitað alveg með ólíkindum. Þessi þáttur málsins einn og sér þarf að koma skýrt út. Ég ætla svo sannarlega að vona að þjóðin fylgist með þessari umræðu og auðvitað ekki síður öryrkjar vegna þess að ég er óhræddur við hana. Ég fagna málflutningnum. Ég sakna þess aðallega að hæstvirtir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar skuli ekki sýna henni þá virðingu að sitja hér í salnum. Þeir raupuðu mikið af því á mánudaginn, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., að þá klæjaði í lófana að komast í málflutninginn því þeir hafa myndað sér þær kenningar að málstaður þeirra í málinu hafi verið stórkostlega affluttur. Hvar eru þeir núna? Mætti ég biðja um, herra forseti, að þeim væri gert viðvart um það að umræðan er hafin. Hún fer hér fram. Og þeir sem langaði svona óskaplega í hana á mánudaginn ættu þá a.m.k. að geta verið hérna núna. Ég held að þeir muni ekki vinna þessa lotu út á nýtilkomna manngæsku sína og samúð með þeim sem erfiðast eiga í þjóðfélaginu, þessar riddarar hringborðs Davíðs Oddssonar. Ég held ekki. Og þó að þeir eigi ágæta liðsmenn eins og miskunnsama Samverjann Pétur H. Blöndal þingmann þá held ég að það dugi ekki heldur til því að þegar menn sem eru á móti hátekjuskatti vilja lækka skatta á hagnað fyrirtækja, vilja lækka skatta á fjármagnsgróða og koma svo hér og ætla að fara að kenna okkur hinum félagshyggju þá er holur hljómur í slíku. Í öðru lagi, herra forseti, er í frv. ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir áframhaldandi tekjutengdu skerðingu örorkubótanna vegna tekna maka upp á 8 þús. kr. á mánuði. Það er að mínu mati, herra forseti, tilraun til áframhaldandi stjórnarskrárbrots. Það er það vegna þess að hvað sem hver segir þá er það tilraun til að fara fram hjá dómi Hæstaréttar, túlkaðan á þann eina hátt sem eðlilegast er að túlka hann, að hann féllst á kröfu Öryrkjabandalagsins um að tekjutengd skerðing tekjutryggingarinnar, miðað við tekjur maka, væri ólögmæt, að hún væri brot á stjórnarskránni. Það hljóta allir að sjá að ríkisstjórnin er komin út á geysilega þunnan ís að hætta sér út í það að túlka dóminn þannig að það sé nóg að koma til móts við hann að hluta. En það orðalag hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar ítrekað notað, síðast hæstv. heilbrrh. hér áðan. Hæstv. heilbrrh. sagði að því miður --- í fyrra svari sínu við andsvar mitt --- væri ríkisstjórnin með þessu að koma til móts við dóminn. Það orðalag hef ég heyrt oftar og frá fleirum. Það endurspeglar ákveðið hugarfar, þ.e. að með því að koma til móts við dóminn svo nemur svona 65% eða eitthvað svoleiðis, þá sé þetta í lagi. Það er það sem í þessu felst. Herra forseti. Þriðja dæmalausa hneykslið í frv., sem að vísu hefur ekki fengið næga athygli, er afturvirkni þess, vegna þess að í frv. er þetta þannig útreiknað af snillingunum, af hinum merka vinnuhópi ríkisstjórnarinnar sem hæstv. heilbrrh. sagði að vísu að væri kannski ekki óskeikull --- það er ekki víst að frv. væri fullkomið, sagði hæstv. heilbrrh. hér áðan, en það var erfitt að skilja það öðruvísi en svo að það stappaði nærri, það væri nú mjög nálægt fullkomleikanum, þessi afrakstur snillinganna. En það er ómögulegt að skilja ákv. til brb. öðruvísi en svo að uppgjörið á tveimur fyrri árum fjögurra ára tímabilsins sem á að bæta --- en svo á bara að segja um hin þrjú árin, við þá sem þá eiga í hlut: Því miður, þið eruð fyrndir, þið eruð bara fyrndir. Bara bölvuð óheppni, þið eruð fyrndir --- en gagnvart hinum sem á að bæta þetta, hvernig á að gera það? Jú, það á að gera það þannig að það á að greiða óskerta fulla tekjutrygginguna, uppreiknaða eins og hún var á hverjum tíma áranna 1997 og 1998. En hvað á svo að gera eftir að lagastoðin fræga sem braut stjórnarskrána kom til sögunnar? Nei, þá á að nota hana sem réttlætingu þess að færa þetta niður um 8 þús. kr. og nota nýju upphæðina, skertu tekjutryggingarupphæðina upp á 43 þús. kr. til að gera upp fortíðina. Er þetta ekki rétt, hæstv. heilbrrh.? Er það ekki svona sem á að skilja frv.? Ég vil strax fá hjálp ef ég er að fara þarna villur vegar. En ég held ekki. Ég er búinn að lesa þetta nokkuð vel. Og þar með á þessi löggjöf að verða afturvirk því að hún á að taka þennan rétt af mönnum tvö ár aftur í tímann sem engin lög stóðu til að þeir yrðu af. Þetta er svona. Það eru nú sjálfir snillingarnir, hinir næstum því óskeikulu löghestar ríkisstjórnarinnar sem eru endalaust í vinnu hjá ríkisstjórninni, það þarf aldrei að líta svo á lögfræðilegt atriði að sömu flokkspólitísku lögfræðingarnir séu ekki kallaðir til. Þeir eru áskrifendur að verkefnum hjá ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, og mér er ekki kunnugt um að þeir hafi unnið þau ókeypis. Þetta er nú öll snilldin. Ég hef lært það hér á langri veru að eitt það allra ljótasta sem geti komið fyrir Alþingi og löggjafann sé að setja afturvirk lög, þau megi aldrei vera það í þeim lögfræðilega skilningi sem þar liggur til grundvallar að þau hafi íþyngjandi áhrif gagnvart réttindum eða stöðu sem menn áttu að hafa þegar búið er að túlka réttinn eins og hann dæmist eða túlkast réttastur hafa verið. Það var nú hvorki meira né minna en þannig að það var stjórnarskrárbrot að hafa þessa tekjutryggingu af öryrkjum í sambúð á þessum árum, 1999 og 2000. En samt á að skerða hana með afturvirkri löggjöf. Þvílík endemi, segi ég. Herra forseti. Ég hef áður vikið að því að samanburður ríkisstjórnarinnar við almannatryggingakerfi hinna Norðurlandanna og í skýrslu starfshópsins er að mínu mati villandi. Ég hef að vísu ekki haft aðstæður til að leggjast yfir það mál. Ég hef þó skoðað þær opinberu norrænu skýrslur sem til eru og ég hafði meira að segja samband við forstöðumann Norrænu tölfræðistofnunarinnar í gær og bað hann að senda mér allar þær upplýsingar sem hann hefði tiltækar. Vandinn er í og með sá að þessar upplýsingar eru yfirleitt ekki settar þannig fram að það sé sundurgreinanlegt hvaða tekjutengingar eru vegna eigin tekna eða vegna tekna maka. Það gerir þennan samanburð erfiðan og þessi helsti sérfræðingur Norðurlandanna viðurkenndi í samtali við mig að þarna væru vissir erfiðleikar á samanburði. En það stóð ekki í sérfræðihópnum íslenska. Hann vissi þetta allt saman og leyfir sér að fullyrða það að íslenska almannatryggingakerfið sé að þessu leyti ekkert sérstakt og meira og minna mjög sambærilegt við það sem er á hinum Norðurlöndunum. Það er rangt. Og þá vitna ég aftur í þessa ágætu bók hér og ef tíminn leyfði það mætti lesa upp úr henni þar sem einmitt íslenska kerfið er borið saman við það norræna að öðru leyti og komist að þeirri niðurstöðu að þar er verulegur munur á. Og hann liggur ekki síst í því að hinar óhóflegu tekjutengingar á Íslandi ganga miklu lengra og ég fullyrði að viðmiðun við tekjur maka er hér miklu harðari og kemur fyrr til sögunnar en annars staðar gerist. Aðalreglan er sú, fyrir utan Ísland, að grunnstuðningur við atvinnulausa, sjúka og öryrkja er ekki tekjutengdur, ,,indkomstsprøvet``, eins og það heitir á dönsku. Það er grunnreglan, segir í ágætu svari sem ég fékk frá þessum sérfræðingi, Jóhannesi Nielsen, sem situr yfir þessum hlutum í kóngsins Kaupinhafn. Ekki meira um það, herra forseti. Yfir þetta má fara betur síðar. Að mínu mati er það alveg ljóst að tvennt á að gera og gera strax til þess að bregðast með þeim eina hætti við þessum dómi Hæstaréttar sem er ekki bara rétt og sanngjarnt heldur skylt, vegna þess að hann snýst um stjórnarskrána. Þetta er ekki þannig að við getum á einfaldan og venjubundin hátt breytt lögum. Við þurfum þá að fara í það mikla verk sem það er að breyta stjórnarskránni ef við viljum taka þaðan út aftur mannréttindaákvæðin, aftengja þau. Það hefði að vísu einn stórkostlegan kost í för með sér, að við fengjum kosningar í millitíðinni og mundi nú margan manninn langa í það miðað við framgöngu ríkisstjórnarinnar og vinsældir með þjóðinni um þessar mundir. En ég sæi á eftir mannréttindaákvæðunum og ætti erfitt með að velja þar á milli þó að mig langi óskaplega mikið í það að koma þessari ríkisstjórn frá. Nei, þetta er auðvitað einfaldlega þannig að á meðan stjórnarskráin er í gildi þá verður að fara eftir henni. Það er nú bara einhver æðsta skylda okkar allra sem höfum meira að segja svarið að henni dýra eiða. Og til þess að þetta verði er algjörlega ljóst í mínum huga að tvennt þarf að gera: Greiða þegar í stað óskerta tekjutryggingu örorkubóta og hefja undirbúning þess að bæta þeim sem ranglega hafa orðið af þessu sjö ár aftur í tímann eins fljótt og auðið er með fullum vöxtum það sem ranglega var af þeim tekið. Ekkert annað dugar. Það blasir við. Eitt er víst og það er að hæstv. ríkisstjórn hefur aldrei heyrt um fyrirbærið varúðarreglu. Einhver mundi nú vilja hafa vaðið fyrir neðan sig hafandi verið dæmdur fyrir að brjóta stjórnarskrána, að gera það ekki aftur. Einhver teldi þá að þar ætti líka við varúðarregla, að menn skyldu umgangast stjórnarskrána með þeirri virðingu að taka enga áhættu af því að viðbrögð manna væru þannig að á því gæti verið nokkur minnsti vafi að þau fullnægðu dómnum og ákvæðum stjórnarskrárinnar. En það stendur ekki til. Herra forseti. Það hefur líka verið mjög spaugilegt að heyra tilraunir hæstv. stjórnarliða til þess að reyna að rétta sinn hlut í umræðum síðustu daga með því að þjóðin hafi verið stórkostlega afvegaleidd varðandi upplýsingar um þetta mál, að Öryrkjabandalagið, stjórnarandstaðan, fjölmiðlarnir og verkalýðshreyfingin hafi öll myndað eitt ægilegt allsherjarsamsæri til að telja þjóðinni trú um að í þessu felist eitthvað allt annað en það í raun og veru gerir. Ekki er nú álitið mikið sem menn hafa á þessum aðilum og þjóðinni, athyglisgáfu hennar og gáfnafari, að þetta hafi tekist. Hæstv. utanrrh. vælir síðast í dag í blöðum um upplýsingavanda, um að upplýsingavandi valdi því að stjórnarflokkarnir mælist svona lítt vinsælir um þessar mundir, að hinni vondu stjórnarandstöðu, Öryrkjabandalaginu og öllu þessu batteríi hafi tekist að afvegaleiða menn svo hroðalega að það misskilji þetta allir. Það er alltaf misskilningur þegar ríkisstjórnin lendir í erfiðleikum. Og allt er þetta auðvitað misskilningur að Framsfl. skuli ekki vera með 50% fylgi og allt það. Það er ævinlega misskilningur. ,,Við njótum ekki sannmælis``, segir hæstv. utanrrh. ,,Þetta hefur verið rangtúlkað og út úr þessu snúið.`` Þá fór ég að hugsa: Hvernig hefur fjölmiðlaaðgangi og tækifærum manna til að koma skoðunum sínum á framfæri í þessu verið háttað upp á síðkastið? Hafa þeir verið þagaðir í hel? Hver hefur fengið að sitja heilan sjónvarpsþátt í útbreiddustu sjónvarpsrás landsins og ráða sjálfur ferðinni við að útskýra sínar hugmyndir annar en forsrh.? Tókst honum þetta svona illa? Dugði honum ekki hálftíma Kastljósþáttur til þess að koma sér sæmilega á framfæri og sínum skoðunum? Utanrrh. hefur verið í viðtölum og í kappræðum um þetta mál. Og sjálfur háyfirdómarinn, Jón Steinar Gunnlaugsson, ,,iudex optimus maximus`` Íslands, er búinn að vera í öllum fjölmiðlum, opnuviðtölum. Að gera hvað? Rökstyðja lendingu ríkisstjórnarinnar og sína afstöðu. Það hefur greinilega ekki dugað. Ja, þeir fá ekki háa einkunn þessir menn eftir allan fjölmiðlaaðganginn ef þetta er samt svona eins og utanrrh. segir, að þetta sé allt saman misskilningur og upplýsingavandi. Nei, herra forseti. Ég gef ekki mikið fyrir slíkt. Og hér er þá tækifærið til að hefna þess á Alþingi sem hefur hallast í héraði. Og hvar eru þá þessir herrar ef þeir koma ekki hér og fara yfir það með okkur í hverju þessi ofboðslegi misskilningur er fólginn? Ég held að mjög fáir hafi misskilið þetta. Auðvitað getur vel verið að einhverjir hafi ekki áttað sig á því í smáatriðum í hverju þetta væri fólgið né hver áhrifin yrðu af viðbrögðunum. En ég fullyrði að allur þorri almennings og ekkert síður öryrkjar en aðrir vita alveg nákvæmlega um hvað þetta mál snýst, enda hefur það alltaf verið skýrt að af tilteknum hópi öryrkja hafa þessar bætur verið ranglega hafðar vegna óréttmætrar tengingu við tekjur makans. Það liggur í orðanna hljóðan og það skilja það væntanlega allir að þetta tekur þar með til þess hóps. En þetta er hagsmunamál miklu fleiri og því gleymir ríkisstjórnin. Í tilraunum sínum til að etja öryrkjum hverjum gegn öðrum, sem augljóslega eru hér á ferðinni, eða öðru lágtekjufólki samfélagsins gegn þá þessum hópi, gleyma menn því að menn hafa fullan skilning á þessum aðstæðum. Aðrir vita, þ.e. þeir sem fengu þessar óbætur óskertar, þeir eru búnir að njóta þeirra en hinir ekki. Og það vita líka mjög margir öryrkjar að þetta er mannréttindamál einnig í þeim skilningi að eftir þessar breytingar og sérstaklega ef tekjutryggingin verður greidd að fullu, verður ekki jafnerfitt fyrir þetta fólk að stofna til sambúðar og búa í hjónabandi eins og hingað til hefur verið. Einnig að því leyti er það mikil framför í okkar velferðarkerfi að þessum dómi Hæstaréttar  Herra forseti. Ég hefði svo gjarnan viljað að ráðamenn ríkisstjórnarinnar yrðu aðvaraðir um það þegar umræðan heldur áfram að það er ekki alveg í fullu samræmi við löngun þeirra og vöntun að komast inn í umræðuna að vera svo algerlega fjarverandi í þingsalnum þegar hún fer fram.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór mikinn hér í umræðunni og vitnaði gjarnan í bókina Íslensku leiðina eftir Stefán Ólafsson og sagði að þar kæmi glöggt fram hvað Íslendingar væru aftarlega á merinni þegar kæmi að því að koma félagslegum úrræðum í lög eða til framkvæmda. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa aðeins úr þessari bók til þess að upplýsa hvað þar er í raun sagt. Þar segir svo, með leyfi forseta, á bls. 356: ,,Lífskjaravandi sérhópa er því heldur meiri á Íslandi en hjá frændþjóðunum. Að öðru leyti koma Íslendingar mjög vel út úr öllum samanburði á lífskjörum og lífsgæðum, bæði gagnvart norrænu þjóðunum og öðrum vestrænum þjóðum. Ef tekst að draga markvert úr lífskjaravandanum sem enn er fyrir hendi hér á landi munu fáar eða engar þjóðir í heiminum standast Íslendingum snúning, hvað gæði lífskjara snertir. Umbætur á almannatryggingum geta gegnt stóru hlutverki við að leysa þennan vanda og þar með átt drjúgan þátt í að koma Íslandi á toppinn í lífskjarastiga þjóðanna.`` Þannig hljóðar textinn hjá Stefáni Ólafssyni og þetta er ekki slæm einkunn fyrir íslenska almannatryggingakerfið. Samt sem áður er hægt að gera betur og ég held að það sé óhætt að segja að hæstv. heilbrrh. hafi sýnt það á undanförnum árum og ríkisstjórnin að það er verið að reyna að gera betur. Og ef ekki hefði verið dregið úr tekjutengingunni á síðustu þremur árum mundi það frv. sem verið er að tala um hér kosta 400 millj. á ári framvegis í staðinn fyrir 100 millj. Það hefur því sýnilega verið reynt að draga úr þessari tekjutengingu og hugmyndirnar hafa verið einmitt þær að halda því áfram.

Herra forseti. Þá held ég að menn ættu að muna að tekjutengingarnar höfðu verið stórlega auknar og þessi réttindi skert árin þar á undan, á árum efnhagserfiðleika frá og með 1990 og fram um miðjan síðasta áratug. Menn verða auðvitað að setja þetta allt saman í sitt rétta samhengi. Varðandi stöðu íslenska almannatryggingakerfisins gagnvart hinum Norðurlöndunum held ég að nú hafi hent hv. þm. að lesa bókina eins og sem sagt er að ákveðinn aðili lesi Biblíuna. Það er afar vandasamt að taka eina setningu út úr þykkri bók og ætla að fara að leiða með henni rök fyrir því að veruleikinn sé einhvern veginn öðruvísi en hann er. Ef hv. þm. hefði byrjað aðeins framar, á bls 355, og lesið t.d. þetta, með leyfi forseta: ,,Þegar litið er til þess sem er ólíkt í velferðarmálum Íslendinga og frændþjóðanna á Norðurlöndum verður fyrst staldrað við kostnað velferðarkerfanna. Útgjöld til almannatrygginga og velferðarmála almennt eru mun minni á Íslandi en hjá frændþjóðunum. Það má einnig rekja til mikilvægustu skipulagsþáttanna sem eru með öðru sniði á Íslandi. Lífeyrisgreiðslur almannatrygginga eru mun lægri hér en hjá hinum þjóðunum og flatar bætur eru algengari. Það á til dæmis við um atvinnuleysisbætur, örorkulífeyri, sjúkradagpeninga og barnabætur. Þá er lágtekjumiðun lífeyris ríkjandi á Íslandi, það er fullur lífeyrir er aðeins greiddur til þeirra sem hafa engar aðrar tekjur, en skertur til hinna.`` Þetta er miklu betri setning til að lýsa þessum samanburði en sú sem hv. þm. tók og væri ein og sér mjög afvegaleiðandi í þessum efnum. Sömu sögu segja töflur um útgjöld til þessara mála þar sem Ísland er langlægst, hvort sem það er kaupmáttarreiknað eða tekið sem hlutfall af þjóðarútgjöldum. Menn hafa bent á á móti að hér sé lífeyrissjóðakerfið fyrir utan og það er að hluta til skýring. En það á ekki við um þann hóp sem engra eða lítilla lífeyrisréttinda nýtur.

Herra forseti. Ég heyrði að þessi lesning mín kom illa við málflutning hv. þm., skiljanlega. Það kemur líka fram í þessari bók að sjálfsbjargarviðleitni Íslendinga er mikil og eru þeir á vinnumarkaðnum mjög lengi, alveg óháð stöðu fólks, hvort það hefur verið metið sem öryrkjar, er aldrað eða ekki. Sjálfsbjargarviðleitni er því mjög rík í Íslendingum. Samhjálpin er einnig mjög rík í Íslendingum og það hefur alls staðar sýnt sig að þegar fólk þarf aðstoð þá hafa Íslendingar verið fyrstir til. Allir sem tekið hafa þátt í pólitískri umræðu og stjórn þessa lands hafa tekið þátt í því að skerða tekjutryggingar bæði hjá öldruðum og öryrkjum og það hefur ekki verið gerð athugasemd við það fyrr en núna. Mér sýnist að þegar upp er staðið geti ríkisstjórnin verið ánægð með hvernig til hefur tekist í þessum málum á síðustu árum og að sjálfsögðu stefna menn að því að gera enn betur.

Herra forseti. Ég er orðinn dálítið ruglaður á þessari afstöðu félagshyggjufólksins, sem heldur núna hátt á lofti merki einstaklingshyggjunnar ...  Hvar endar einstaklingshyggjan? Má ekki gera vel við neinn sem stendur höllum fæti nema bæta öllum? Kemur ekki næst hjá þessu einstaklingsþenkjandi félagshyggjufólki að ekki megi skattleggja fólk mismunandi? Svo vil ég spyrja hv. þm. eins og ég spurði áðan: Hvað finnst honum um það félagslega réttlæti að skattleggja lágtekjufólk, t.d. hjá ASÍ, sem er jafnvel með mjög lágar tekjur, heimilistekjur, til þess að greiða hátekjufólki auknar bætur?

Herra forseti. Það er náttúrlega stórkostlegt þegar hv. þm. Pétur Blöndal kemur hér allt í einu upp sem sérstakur varnarmaður félagshyggjunnar og ætlar að fara að taka okkur hin upp í prófi í því hvort við séum nú ekki bara alveg farin út af sporinu í þessum efnum og séum bara orðnir allsherjartalsmenn einstaklingshyggju út í gegn í samfélaginu af þeirri einu ástæðu að við höfum tekið vel í þennan dóm Hæstaréttar og teljum hann fagnaðarefni. Sami maður, eins og hér hefur komið fram, hamast gegn t.d. hátekjuskatti. Ég man ekki betur en það sé rétt að hv. þm. Pétur Blöndal sé ekki hrifinn af slíku  En það er sjálfsagt að reyna að virða hv. þm. svars og svara. Hver er mín grundvallarafstaða í þessum efnum? Hún er sú að ég leggst ekki gegn tekjutengdum stuðningi, sérgreindum og málefnalegum viðbótarstuðningi t.d. til öryrkja þegar þeim grunni er náð sem tryggir viðkomandi aðila sjálfsvirðingu og þannig afkomuöryggi að hann sem einstaklingur geti talist sæmilega sæmdur af því í okkar samfélagi. Með öðrum orðum, ég er ekki að tala hér gegn t.d. að heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót sé tekjutengd. Ég er ekki að því. Og ég geri grundvallarmun á tengingu við eigin tekjur eða þessari tengingu við tekjur maka. Þá koma mörg viðbótarsjónarmið inn í söguna sem við verðum að hafa í huga. Sættum við okkur við að dæma ungan mann, einstakling sem verður fyrir því að missa starfsorkuna kannski um tvítugt, til þess hlutskiptis ævilangt, ef hann vill vera í sambúð eða gifta sig, að hafa 18 þús. kr. á mánuði í sjálfstæðan eigin framfærslueyri? Um það snýst þetta. Er ekki nær að segja að einhvers staðar þurfi þessi mörk að liggja nær hinum endanum sem tryggir einhverja lágmarksmöguleika til sjálfstæðrar framfærslu og fjármálalegs sjálfstæðis viðkomandi einstaklings sem persónu? 
            

Herra forseti. Það er bara munur á mér og hv. þm. Hann gefur sig út fyrir að vera félagshyggjumaður, ég ekki. Og þess vegna ættum við að hafa mismunandi skoðanir á einstaklingshyggjunni en við höfum það bara greinilega ekki. Hv. þm. er nefnilega að verða einstaklingshyggjumaður. Hann er að hverfa frá því að vera félagshyggjumaður. Ég get svo sem boðið hann velkominn í hópinn, það er ekki það. Það er munurinn á mér og hv. þm. að ég gef mig út fyrir að vera ekki félagshyggjumaður. Hv. þm. sagði að það væri mikill munur á tekjum einstaklings og tekjum maka. Hvernig er það í hans fjölskyldu? Kvittar hann fyrir kaffið þegar hann fær það á morgnana, þeim sem greiddi það? Er haldið bókhald yfir einstök útgjöld heimilisins? Að sjálfsögðu eru útgjöld heimilisins sameiginleg og öryrkinn nýtur þess ef makinn er með 500 þús. kr. í tekjur.

Herra forseti. Það er kannski svo mikil gjá á milli okkar, mín og hv. þm., í viðhorfum að það er ekki alveg von til þess að við náum saman í umræðum um þessi mál eða komumst inn á þá bylgjulengd að við svo mikið sem skiljum hvorn annan og sérstaklega ekki þegar hv. þm. fer að reyna að fara hér út í útúrsnúninga og reyna að láta að því liggja að fólk sem hefur jöfnuð og félagshyggju að lífsskoðun breytist á einni nóttu bara út af því að taka þessa afstöðu í þessu máli hér í eitthvað allt annað. Og ætlar svo hv. þm. með skoðanir sínar og sjónarmið sín og afstöðu sína í þingmálum gegnum tímann að koma hér allt í einu sem riddari á hvítum hesti og gerast sérstakur varðgæslumaður þessara gilda? Það fer hv. þm. ekki vel. Það verð ég að segja alveg eins og er. Ég er því algjörlega óhræddur við þessa umræðu. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við höfum gengið allt of langt í því að skerða einstaklingsbundinn rétt manna í vissum tilvikum í okkar velferðarkerfi og ég hef margoft kallað þetta óhæfu, m.a. í ræðu um síðustu stefnuræðu forsrh. og aftur og aftur. Ég tel t.d. að þessi mikla tekjutengda skerðing grunntryggingar öryrkja, það að einstaklingar sem lenda inni á stofnun enda á einhverjum vasapeningum sem ekkert eru o.s.frv., hafi gengið út í öfgar hjá okkur á undanförnum árum.

Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hann talaði mikið um mannréttindi og tók m.a. kosningarréttinn sem dæmi um grundvallarmannréttindi í upphafi ræðu sinnar. Er það ekki rétt hjá mér?

Um tjáningarfrelsi ...

Já, eða kosningarréttinn. Ég velti vöngum yfir því og rifja upp söguna. Mig minnir að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi verið í kjördæmisnefnd eigi alls fyrir löngu. Þar rakst ég hvergi á sératkvæði hv. þm., en í lögum er enn frekar og að áliti þeirrar nefndar er enn frekar fest það misvægi eftir búsetu að atkvæðavægið er 1:2. Það vill svo til að ég er þingmaður Reykjaneskjördæmis sem verður fyrir hvað mestri skerðingu varðandi atkvæðavægi á milli landshluta. Eru það mannréttindi að við þurfum tvo Reyknesinga á móti einum manni í kjördæmi hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar? Erum við ekki að brjóta mannréttindi hér, spyr ég? Hver er að tala um útúrsnúninga í þessum málum? Mig langar til að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon annarrar spurningar: Er sá skilningur minn réttur eftir ræðu hv. þm. að ef hér lægi fyrir frv. sem væri upp á krónutöluna 51 þús. eða því sem nemur grunnörorkulífeyrinum og tekjutryggingunni, værum við þá að fullnægja dómnum að mati hv. þm.? Erum við að tala um það að ef hér væri frv. upp á 51 þús. kr. væri þá verið að fullnægja dómnum eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon les út úr honum?

Herra forseti. Svarið við seinni spurningunni er: Já, að þeim hluta til. Hæstiréttur dæmir út frá tekjutryggingunni eins og hún er og það er það sem hann dæmir ólöglegt að skerða. Ef hún, eins og hún liggur núna, væri greidd að fullu þá tel ég að enginn vafi léki á því að sá þáttur dómsins væri virtur. Síðan þyrfti að koma uppgjör á öllum sjö árunum aftur í tímann miðað við fullar bætur, óskerta tekjutryggingu. Þá væri málinu borgið að mínu mati. Eftir stæði þá í raun fyrst og fremst spurning um aðferðafræði og hugsanlega vaxtaútreikning. Varðandi fyrra atriðið þá held ég að við skýrum kannski ekki málið með því að fara að blanda inn í það kosningalöggjöf landa þar sem nánast alls staðar er eitthvert svokallað misvægi atkvæða fyrir hendi og allt upp í það að í guðs eigin landi, sem hv. þm. lítur kannski stundum til sem fordæmis, eru t.d. íbúar Washingtonborgar kosningarréttarlausir með öllu þegar kemur að því að kjósa í aðra deild bandaríska þingsins og þetta er þekkt á mismunandi stigum. Ég held að það skýri kannski ekki málin. Það sem ég var að draga athyglina að er að þessi dómur gengur út á grundvallarmannréttindi sem hljóta eðli sínu samkvæmt alltaf að vera með tilteknum hætti einstaklingsbundnin. Það sem var að gerast 1995 var að við vorum að taka svokölluð annarrar kynslóðar mannréttindi eða félagsleg og borgaraleg mannréttindi af ýmsum toga inn í stjórnarskrána og þau komu inn í mannréttindakaflann rétt eins og önnur mannréttindi, eins og kosningarréttur, tjáningarfrelsi eða annað því um líkt. Ég sé enga aðra leið til þess að ganga frá þeim öðruvísi en svo að þau tengist einstaklingunum í grunninn sem slík. Það eru einmitt þessi mannréttindi sem þetta mál snýst um og það á einmitt ekki að hverfa út úr umræðunni. Þetta eru mannréttindi eins og t.d. kosningarréttur kvenna í Kúveit. Það átti nú að endurreisa lýðræðið í Kúveit. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur tekið eftir því. Þeir sem studdu innrásina í Kúveit og ætluðu sér að koma þar á lýðræði. Þeir hafa kannski orðið fyrir þeim vonbrigðum í morgun að lesa það í fréttum að dómstóll Kúveit hefur núna úrskurðað að konur eiga engan kosningarrétt að fá í því landi á næstunni og það finnst mér vera alveg freklegt brot á mannréttindum og ég geri ráð fyrir því að ég og hv. þm. séum sammála um það.

Herra forseti. Sem sagt 51 þús. kr. hefðu fullnægt dómnum. Hvað ef hér lægi fyrir frv. þar sem hjón fengju einmitt þessar 51 þús. kr. en það hefði verið ákveðið að einstaklingar fengju 60 þús. kr. í tekjutryggingu? Og þar erum við einmitt komin að kjarna málsins. Meiri hluti Hæstaréttar segir að 18 þús. kr. séu of lítið. Minni hlutinn segir: Þetta er mat löggjafans. Og það tel ég einmitt vera kjarna málsins. Ég tel það vera löggjafans, okkar hér inni, að meta þennan mun, hversu hár hann eigi að vera. Hefðum við fullnægt því, hverju hefðu menn þá svarað hér inni ef við værum að ræða frv. upp á 51 þús. kr. fyrir hjón en hefðum ákveðið að láta einhleypa öryrkja með börn og fleira á sínu framfæri fá 60 þús. kr. eða meira?

Herra forseti. Ég held að hv. þm. horfi fram hjá því mikilvæga atriði að ein af forsendum dómsins er sú að þarna var um tiltekinn afmarkaðan hóp að ræða sem tekin voru af réttindi, sem aðrir höfðu, með óréttmætum hætti. Hæstiréttur gat auðvitað ekki gengið út frá neinu öðru en núgildandi upphæð tekjutryggingar. Þá fyrst væri hann kominn út af sporinu og farinn að blanda sér í það sem er hlutverk okkar stjórnmálamanna. En hann dæmdi að það hefði verið óréttmætt og ómálefnalegt og skort rök fyrir því að hafa af þessum tiltekna hópi það sem aðrir fá og gekk þar að sjálfsögðu út frá óskertri tekjutryggingu. Það er alveg ljóst. Ég held því að þetta sé ósköp einfaldlega þannig, miðað við þá túlkun sem blasir við og er auðvitað ein held í þessu máli, að það hlýtur að þurfa að miða við fulla tekjutryggingu eins og hún er núna eða er á hverjum tíma ákveðin af löggjafanum. Viðmiðanir yfir í annað eins og heimilisuppbót o.s.frv. eru síðan önnur saga.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hafa gert rækilega grein fyrir afstöðu sem stjórnarandstaðan hefur til þessa máls og get ég þess vegna stytt mál mitt og gert orð þeirra að mínum. Þetta er vafalaust sérkennilegasta mál sem lagt hefur verið fyrir hið háa Alþingi og vafalaust það varhugaverðasta vegna hættulegra fordæma sem það kann að geta gefið. Það er með ólíkindum að sá dagur skyldi renna að Alþingi væri kvatt saman til þess að hrinda dómi æðsta dóms lýðveldisins sem þetta frv. til laga á þskj. 624 ber með sér. Hæstv. trmrh. taldi að dómur þessi hefði komið mjög á óvart. Hvernig má það vera? Undirréttardómur hafði gengið á sömu leið. En það er raunar ekki í fyrsta skiptið sem menn grunar að hæstv. ríkisstjórn hafi einhverja nasasjón af því sem fer fram fyrir hinum æðsta dómstóli. Þannig var það reyndar þegar Hæstiréttur kvað upp úrskurð í Vatneyrardómnum fræga. Ekki vantreysti ég þó Hæstarétti að þessu leyti. En hæstv. trmrh. hefði ekki þurft að koma þetta á óvart heldur að fagna því feginsamlega af því að þetta gerði henni auðveldan leik að standa við fyrri yfirlýsingar sínar um að afnema tekjutenginguna. Ég vík síðar í máli mínu að hinum fræga starfshópi sem kallaður er, sem kvaddur var til þess að setja saman lagafrv. til þess að sniðganga þennan dóm æðsta réttarins. Hæstv. trmrh. tók fram í upphafi að hún deildi ekki við Hæstarétt, deildi ekki við dómarann. En síðan hefur hún margsinnis talað um málið og raunar aldrei á öðrum nótum en þeim að hún og hæstv. ríkisstjórn ætluðu sér að koma til móts við þennan dóm. Að þessu hefur áður verið vikið í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hæstv. ráðherra fullyrti að verið væri að fullnægja dómnum. Það er rangt. Því er bara hægt að halda að fólki sem er ólæst og heyrnarlaust vegna þess að í tveimur mikilvægum atriðum er hæstaréttardómnum hrundið. Rétt er að það er þörf rækilegrar umræðu um þessi mál á hinu háa Alþingi og ég tala nú ekki um í framhaldi af þeim ókjörum sem nú er boðið upp á hér. Mikil áhersla er lögð á að þetta mál nái fram að ganga svo hægt verði að borga út bætur til öryrkja 1. febrúar. Ég sé ekki annað en að hæstv. ríkisstjórn búist um rammlega að því leyti sem hún er farin að auglýsa þessa greiðslu samkvæmt lögum sem ekki hafa enn verið sett. Allt er þetta lítilsvirðing sem sýnd er hinu háa Alþingi og ég hef verið að finna að við virðulegan forseta og vin minn, Halldór Blöndal, og honum ber skylda til að standa vörð um. En ég orðlengi það ekki af því að hann er ekki hér viðstaddur. Mér hefur á undanförnum vikum oftsinnis komið í hug ummæli sem höfð eru eftir Bismarck, hinum þýska járnkanslara. Hann var ýmsu vanur á 40 ára ferli sínum sem forustumaður í þýskum stjórnmálum á öldinni sem þar áður leið, 19. öldinni, og lét sér fæst fyrir brjósti brenna. En eitt sinn gekk svo fram af honum að honum varð að orði: ,,Þetta er verra en glæpur. Þetta er heimska.`` Það er ekki að ófyrirsynju sem mér hafa komið þessi orð í hug þegar mér hefur verið hugsað til þeirra viðbragða sem ríkisstjórnin hefur sýnt í málinu. Mér hefur líka verið hugsað til járnkanslarans míns, Bjarna Benediktssonar, og hvaða viðhorf hann hefði haft til þessarar málsmeðferðar sem nú reynum við af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hann hefði að vísu ekki þekkt gamla flokkinn sinn aftur. Hann hefði ekki þekkt flokk sem hefur yfirgefið gömlu hugsjónir sínar um stétt með stétt, flokk sem predikaði eign handa öllum, en framfylgir nú boðorðinu eign handa örfáum. Hann hefði ekkert kannast við flokk sem á sinni tíð barðist fyrir frelsi einstaklingsins og framtaki, en nú er frelsið aðeins til handa fáum svo við tökum dæmi af sókninni í sjávarauðlindina. Viðbrögð æðstu forustumanna framkvæmdarvaldsins eru með algerum ólíkindum við uppkvaðningu þessa dóms, bæði hæstv. forsrh. og hæstv. varaforsrh., Halldórs Ásgrímssonar, og við dómum fleirum en þessum. Ég minni á kvótadóminn frá 3. desember 1998. Þegar hann lá fyrir varð hæstv. utanrrh., formanni Framsfl., að orði að það þyrfti að breyta stjórnarskránni. Það er álíka að grípa til þess ráðs að bregðast við dómum eins og þau viðbrögð sem nú eru höfð í frammi, að hrinda dómnum með öllu eða í veigamestu atriðunum. Við minnumst viðbragða hæstv. forsrh. við undirréttardómi í Vatneyrarmálinu svonefnda. Þar talaði hann um, ef sá dómur yrði staðfestur af Hæstarétti, afleiðingarnar eins og drukkinn maður talar upp úr svefni með óskiljanlegu fimbulfambi um það sem við tæki og endaði á því að segja til um að menn mundu flýja þetta land. Og svo hinn síðasti stóridómur í málefnum Öryrkjabandalagsins, þá talaði hann þegar í stað um slys. Hvaða öðrum forsætisráðherra um alla fortíð okkar hefði komið slíkt og annað eins til hugar? Og hvað ætli hann Bjarni Benediktsson hefði sagt? Ég sé fyrir mér augnaráð hans, andlit og önnur viðbrögð við slíkum firnum. Því er kennt um að dómendur væru of fáir. Virðulegur forseti mætti kannski rifja það upp fyrir hv. þingheimi að hér er hægt að setja lög með 17 atkvæðum, langt undir einum þriðja af fjölda þingmanna. Séu 16 mættir til viðbótar sem annaðhvort sitja hjá eða greiða atkvæði á móti þá verður þetta að lögum. Þá eru komnir 33. Æ ofan í æ í allt haust mætti stjórnarliðið ekki þannig að meiri hluti væri fyrir þeim lögum sem afgreidd voru á hinu háa Alþingi. Það var aldrei meiri hluti fyrir þeim nema þegar stjórnarandstaðan greiddi atkvæði með. Þannig gæta þeir skyldustarfa sinna, þessir herrar. En hvað var þá að ef of fáir dómendur voru mættir, hvað er þá að þar sem þeir allir fimm og þar með meiri hluti hins háa réttar eru þó sammála um að það skuli hafa verið óheimilt að skerða tekjutrygginguna allar götur frá 1994. Þar ætti þó að vera nægilegur meiri hluti til staðar eftir þeirra eigin kröfu. Og viðbragðið var að kveðja til hlutdrægustu vikapilta sína, hlutdrægustu með réttu eða röngu að áliti alls almennings, húskarlana sem var til þess trúandi að fara fram á brún hlutdrægni og fram af ef húsbændurnir siguðu þeim sem þeir og gerðu með því áliti sem hér liggur fyrir. Það var ekki verið að snúa sér til lagadeildar Háskóla Íslands. Nei, það var verið að setja menn til verka að afgreiða pöntun. Svo virðulegur er þessi málatilbúnaður eða hitt þó heldur. Og formaður í þessum starfshópi svokallaða, háyfirdómari, var Jón Steinar Gunnlaugsson sem hafði áður unnið sér til brauðsins með því að lýsa yfir opinberlega hver afstaða hans væri svo það þurfti ekki að ganga að því gruflandi hver niðurstaðan yrði enda hefði sjálfsagt verið hægt að ræða þetta við spilaborðið heima hjá hæstv. forsrh. til þess að nota allan tímann. Með þessum aðferðum er vegið hastarlega að dómendum og stjórnarskrá. Ég ætla að leyfa mér að vitna aðeins til þess sem doktor og prófessor Gunnar G. Schram hefur sett saman um stjórnarskipunarlög. Þar kemur fram, með leyfi forseta, sem auðvitað er að stjórnarskráin er kjölfesta þjóðfélagsins og að almenni löggjafinn má aldrei ganga inn á svið stjórnarskrárgjafans. Stjórnskipulagið er eins og menn þekkja, löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Hér segir svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Með skiptingu ríkisvaldsins milli þriggja sjálfstæðra valdhafa á að koma í veg fyrir að nokkur þeirra verði svo sterkur að hann geti svipt þegnana frelsi með ofríki og að eigin geðþótta.`` En nú höfum við það fyrir augum að einn þáttur þessa þrískipta valds hefur tekið sér slíkt vald að fullkomlega má telja að þar sé beitt ofríki gegn t.d. hinu háa Alþingi, tveimur meginþáttum stjórnskipulags okkar, dómsvaldinu ekki síst í þessu falli. Enn segir hér, með leyfi forseta: ,,Dómstólarnir eru sjálfstæðir og eiga einungis að dæma eftir lögunum en eru ekki bundnir við nein fyrirmæli af hálfu framkvæmdarvaldsins.`` Sá og þeir sem undirbjuggu og skrifuðu niður þetta frv. sem hér liggur fyrir til umræðu eða afgreiðslu þágu sín fyrirmæli frá hæstv. ríkisstjórn. Þannig eru þessi ákvæði uppfyllt. Sjálfstæðir dómstólar óháðir öðrum handhöfum ríkisvaldsins þykja hvarvetna meðal stjórnfrjálsra þjóða besta trygging fyrir réttvísi og réttaröryggi. Almenn fyrirmæli til dómenda um störf þeirra, hvort heldur eru frá framkvæmdarvaldshöfum eða löggjafarþingi, eru óskuldbindandi fyrir dómstólana. Jafnvel skýringar stjórnvalda á eigin fyrirmælum eru ekki bindandi fyrir dómstóla. Sama máli gegnir um skýringar Alþingis á lagaákvæðum. Þær eru ekki bindandi fyrir dómendur. Þess vegna munu ákvæði þessara væntanlegu laga sem hér stendur til að setja verða að engu höfð þegar leitað verður til dómstóla vegna þessara þrælalaga. Það hlýtur svo að verða af því að fallið hefur sá dómur æðsta réttar sem við höfum nú fyrir okkur í málefnum Öryrkjabandalagsins. Af öllu þessu má marka út á hversu hála braut stjórnvöld eru nú komin með vinnubrögðum sínum. Hvað skyldi framkvæmdarvaldinu hafa borið að gera þegar að uppkveðnum þessum dómi? Það er enginn vafi á því að aðrir tekjutengdir eiga lögjöfnunarkröfu vegna þessa dóms í málefnum öryrkja. Það er enginn vafi á því og þarf engum blöðum um það að fletta að þeir sem enn verr eru settir í öryrkjahópi eiga tvímælalaust lögjöfnunarkröfu og aldraðir eiga þær einneigin. Slík áhrif hlýtur þessi dómur að hafa. Það átti auðvitað að fara að dómnum og setjast niður og gera sér grein fyrir þeim óhemjulegu áhrifum sem þessi dómur hlýtur að hafa ef hann verður ekki með öllu brotinn á bak aftur með óbilgirni og lagakrókum og lögleysi. Dettur mönnum í hug að aldraðir, en einn þriðji aldraðra er undir framfærslulágmarki í tekjum, dettur einhverjum í hug að þeir eigi ekki lögjöfnunarkröfu vegna þessa dóms? Auðvitað dettur engum það í hug nema þeim sem eru tilbúnir til þess að beita valdi sínu með þeim hætti sem við nú höfum hér fyrir augum. Ég eyði engum orðum á lítilmótleg áróðursbrögð eins og þau að halda því fram að hér sé sérstaklega með niðurstöðu dómsins verið að hygla hinum betur stæðu. Þetta er einhver lítilmannlegasti áróður sem ég man eftir enda eru menn búnir að sýna fram á það í máli sínu hversu haldgóður hann er. Það sýnir líka í sjónhendingu hversu málefnastaðan er fátæk og slök hjá þeim sem bregða á þetta ráð. En ýmsir fjölmiðlar voru fljótir til að ganga undir þetta sérkennilega jarðarmen. Hver er sá og hverjir eru þeir sem höfuðábyrgð bera á hinum slöku kjörum öryrkja og aldraðra? Því var haldið fram í kosningabaráttunni síðast af hæstv. forsrh. að við stæðum í þeim sökum jafnfætis öðrum þjóðum og Norðurlandaþjóðum sérstaklega. Það er að vísu rangt. Það voru bein ósannindi. Við stöndum þeim langt að baki. En hver ber ábyrgðina? Hæstv. trmrh. hefur fundið til þessarar ábyrgðar og mér rennur til rifja af því sem ég veit að hún vill vel í þessum sökum að hún skuli telja sér nauðsynlegt að lúta því ofurvaldi sem hún er beitt. Með því að bregðast rétt og heiðarlega við þessum dómi eins og hún ætlaði sér í upphafi hefði hún getað bjargað mannorði sínu. En nú þarf hún áreiðanlega fyrir því að hafa ef hún ætlar að standa jafnkeik. Þetta hlýtur mönnum að renna til rifja sem þykjast sjá hvernig málið er í pottinn búið. Hæstv. ráðherra hlýtur að gera gangskör að því að hrinda af sér því ámæli að hún hafi gerst sek um embættisafglöp með því að láta hafa sig til þess að bera fram slíkt lagafrv. eins og við höfum hér fyrir augunum. Og hvaða aðferð hefur hæstv. ráðherra til þess? Það er leið sem að vísu hefur ekki verið farin enn þá, en er alveg opin. Það er að stefna málinu fyrir landsdóm og láta dæma það þar. Hæstv. ráðherra kemst ekki hjá því að ganga undir próf í þessu efni ef hún ætlar ekki að sitja uppi með þessa harkalegu ásökun um að hún hafi framið bein og ber embættisafglöp. Það hastarlegasta við málið er e.t.v. það fordæmi sem með þessari lagasetningu er gefið. Það hefur einhvern tíma verið sagt: ,,Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir meina sér leyfist það.`` Hvað verður um aga í þjóðfélaginu ef svo fer fram sem horfir? Sjómenn hafa leitað til mín, margir hverjir, og borið undir mig þá ætlan sína að hafa íslensk lög um framkvæmd sjávarútvegs að engu. Ég hef við alla þá, og það geta þeir borið vitni um, þvertekið fyrir að menn skyldu bregða á slíkt ráð. En eftir þessi vinnubrögð, hví skyldi ég halda mig við þá ráðgjöf? Hvers vegna skyldi ég ekki ráða þeim til þess að fara þá sömu leið og stjórnvöld haga sér og brjóta dóm sjálfs Hæstaréttar á bak aftur, að þeir hafi þá lög sett af þessum herrum að engu? Það er hastarlegt að verða að tala á þessa vísu hér og hafa svarið stjórnarskráreið eins og allir hv. þingmenn og að þingmenn stjórnarinnar skuli taka því, ef svo verður, þegjandi að láta setja svo óafmáanlegan blett á skjöld sinn sem þetta verður ef fram gengur. Þetta er braut ófarnaðar. Þetta er einræðisbrölt. Við ættum kannski von á því einhvern góðan veðurdag að borið yrði fram frv. á Alþingi til þess að lögfesta að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sæti á stóli forsrh. ævilangt. Það eru fordæmi fyrir því í öðrum löndum að slíkt sé sett í lög. Við höfum stjórnarskrá og við höfum reglur til að fara eftir. En hvað varðar þessa herra um þær ef mönnum býður svo við að horfa? Þetta fordæmi að hrinda dómi æðsta dómstólsins er svo varhugavert, svo háskasamlegt, að ég held að við þurfum þess vegna að taka þetta mál alveg sér tökum. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og alveg sérstaklega á hina góðviljuðu frú, hæstv. heilbr.- og trmrh., að taka sig á í þessum efnum og bjóða ekki hinu háa Alþingi og öllum almenningi upp á annað eins. Við getum auðvitað haldið áfram að velta fyrir okkur hvað við tekur. Það er svo sem mjög líklegt að lokaákvörðun um einkaeign örfárra manna á sjávarauðlindinni, þar með töldum hæstv. utanrrh., verði innan tíðar fest í lög og höfð að engu þau lagaákvæði sem kveða svo á að þetta sé alþjóðareign. Allt bendir til þess. Ég verð að segja það að verði þetta frv. að lögum sem hér liggur fyrir til umræðu þá hefur að minni hyggju Alþingi lotið lægst fyrir óprúttnum valdastreitumönnum sem hér hafa gengið um garða. Ég ætla engum orðum eða getum að því að leiða hvernig hæstv. forseta lýðveldisins verður um þegar þar að kemur að hann á að undirrita þessi lög svo að þau nái framkvæmd því að forsetinn hefur svarið dýran eið við stjórnarskrá Íslands. Ég ætla engum getum að þessu að leiða. En trúlega verða það þung spor sem hann þarf þar að stíga. Herra forseti. Ég lýk máli mínu með því að biðja og segja að Alþingi gái að sér og sóma sínum.

Herra forseti. Ég býst við því að margir aðrir en ég hafi vonast til þess og vænst þess að hér gætu farið fram málefnalegar umræður um það þýðingarmikla mál sem hér er á dagskrá. Fram að þessu, ef undan er skilin ræða hæstv. ráðherra, hefur ekki beint borið á því að menn telji kominn tíma til að fjalla málefnalega um þetta mál. Hins vegar hafa þegar í þessum umræðum farið úr þessum ræðustól ótrúleg stóryrði vegna þessa máls, stórir dómar og jafnvel eins og vant er verið að uppnefna fjarverandi menn, ekki er hægt að ræða um fjarverandi menn nema að gefa þeim uppnefni í leiðinni. Allir formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa gert það og notað sömu uppnefnin af einhverjum ástæðum. Ég veit ekki hvort þeir eru farnir að halda samráðsfundi um uppnefni. En þeir hafa þó gert þetta. Það er auðvitað dapurlegt að menn skuli leggjast niður á það plan þegar svo mikið er í húfi að ræða mál eins og þetta af mikilli alvöru og einurð og fara í gegnum það því til þess eru öll efni. Það var afskaplega merkilegt fyrir okkur að fylgjast með því á mánudaginn var, og ég hef fundið það meðal almennings að menn furðuðu sig á því sem þar gerðist, þegar stjórnarandstaðan neitaði að taka til umræðu á þessum vettvangi mál sem fólk hafði beðið eftir að gæti farið fram hér í þingsalnum vegna allra þeirra upphrópana og yfirlýsinga og rangfærslna sem átt höfðu sér stað í fjölmiðlum fram að því. En menn neituðu sem sagt umræðunni hér í þingsalnum og kom það mörgum gríðarlega á óvart. Ég held að stjórnarandstaðan hafi hlaupið á sig í þeim efnum. En svo virðist sem mönnum sé ekki mest í mun að öryrkjar fái sem mest út úr þessu máli heldur að stjórnarandstaðan geti slegið sér upp á því. Það var alveg ljóst að uppákoman á mánudaginn var hafði ekkert með hagsmuni öryrkja að gera heldur var hún einhver tæknileg útfærsla og trikk af hálfu stjórnarandstöðunnar sem að vísu mistókst. 
             Í morgun urðum við síðan vitni að enn einni uppákomunni og það var nú því miður, vil ég segja, grátbroslegt að fylgjast með henni vegna þess að lögð voru fram og kynnt tvö bréf í einu, annars vegar frá formönnum flokkanna um að vísa frá án umræðu þessu mikla máli og um leið bréf frá formönnum þingflokka sömu flokka um að tvöfalda umræðutímann um þetta sama mál. Bæði málin voru lögð fram í einu. Þetta voru tvær kröfur, að vísa málinu frá og að tvöfalda umræðutímann. Að vísa sem sagt frá væntanlega tvöfaldri umræðu. Þetta er náttúrlega slíkur skrípaleikur að mönnum verður ekki alveg rótt þegar svona mál á sér stað að þá skuli formenn þingflokka og flokka stjórnarandstöðunnar ekki einu sinni tala saman. Þingflokksformenn biðja um tvöfalda umræðu sem hinir vilja að sé vísað frá. Þetta eru merkilegir aðilar sem þannig komu að málum. Það vakti nokkra athygli þegar þessi dómur hafði fallið að talsmenn ríkisstjórnarflokkanna kusu að fara nákvæmlega ofan í dóminn og kynna sér hann rækilega áður en þeir tækju afstöðu til hans og fjölluðu um hann. Mönnum fannst þetta svo þýðingarmikið mál. Stjórnarandstaðan, sem var ekki tilbúin til viðræðna á mánudaginn var, þurfti nú ekki á því að halda. Hún var um leið komin með skoðanir á dómnum og flutti feitar og þverar yfirlýsingar um dóminn, hafði lesið hann samkvæmt einhverju hraðlestrarnámskeiði væntanlega, en var síðan ekki tilbúin til að ræða hann hér í þinginu mörgum dögum og vikum síðar. Þetta vakti athygli. En af hverju vildi ríkisstjórnin taka góðan tíma til að ræða þennan dóm? Vegna þess að hann var þýðingarmikill, vegna þess að í hlut átti hópur sem menn vilja gjarnan bera fyrir brjósti hvar sem þeir eru staddir í flokkum, eins og menn vita, og vegna þess að þýðingarmikið var að rétt væri við brugðist. Ríkisstjórnin skoðaði auðvitað málið í sínum ranni og fékk til viðbótar fjóra lögfræðinga til þess að fara yfir það og koma með sína skoðun á málinu, ekki skoðanir sem ríkisstjórnin væri bundin af heldur skoðanir sem ríkisstjórnin gæti haft til hliðsjónar til þess að þetta mál hefði örugglega fengið góða lögfræðilega skoðun. Aðrir þurftu enga slíka skoðun. Þeir vissu þetta allt saman. Og þeir fullyrtu hitt og þetta án nokkurrar skoðunar, án nokkurrar athugunar sérfræðinga. Þeir vissu þetta allt saman. Síðan hefur margt komið á daginn sem hefur sýnt að það hefði nú verið betra af hálfu stjórnarandstöðunnar að vinna með sama hætti eða svipuðum og ríkisstjórnin og skoða sinn gang vandlega.  Þetta minnir mig á annað. Hér féllu tveir dómar í Hæstarétti um fiskveiðistjórnarkerfið eins og menn muna og hefur reyndar verið bent á það og vitnað til þess. Eftir fyrri dóminn sagði ríkisstjórnin að úr þeim dómi yrði ekki leyst nema með lögum. Hér fór fram umræða í þinginu og allir þessir sömu menn komu hér upp og sögðu: Það er verið að ganga gegn Hæstarétti. Það er ekki verið að fara eftir vilja Hæstaréttar. Það þarf engin lög. Það þarf bara að fara eftir vilja Hæstaréttar. Við vitum það alveg og höfum sannfæringu fyrir því. --- Það var sagt þá. Ríkisstjórnin hélt sínu striki. Þingið hélt sínu striki og lögin voru sett. Það mál gekk aftur til Hæstaréttar og sjö hæstaréttardómarar fjölluðu um málið, m.a. sumir þeirra sem höfðu tekið þátt í að kveða upp hinn fyrri dóm. Engum þessara sjö hæstaréttardómara datt í hug að taka undir fullyrðingar stjórnarandstöðunnar hér, háværar fullyrðingar stjórnarandstöðunnar rökstuddar með sama hætti um að ekki þyrfti lög til þess að leysa úr þessu máli. Allir sjö dómarar Hæstaréttar, hver einasti þeirra án nokkurra undanbragða, féllust í raun með dómi sínum á að það væri algjörlega nauðsynlegt að bregðast við dómi Hæstaréttar með lögum. Og ég er sannfærður um að gangi þetta mál á nýjan leik til Hæstaréttar þá verður afstaða allra þeirra sjö dómara, sem væntanlega munu þá um málið fjalla, sú sama.

Áttu von á því að það gangi til Hæstaréttar?


             Nei, nei. Ég sagði, ef það fer svo fram, þá muni niðurstaðan verða sú. Vegna þess að það liggur ótvírætt í lögunum og reyndar í stjórnarskránni. Það segir nefnilega í þeim stjórnarskrárákvæðum sem verið er að vitna til, bæði af hálfu meiri hluta og minni hluta réttarins, að bætur af þessu tagi verði ekki greiddar út eða ákvarðaðar nema með lögum. Þetta er í stjórnarskrárákvæðunum sjálfum. Og menn sem þykjast bera ákvæði stjórnarskrárinnar fyrir brjósti geta ekki valið sér stjórnarskrárákvæði eftir hendinni. Þeir verða að fara eftir þeim öllum. Þeir geta ekki valið sér stjórnarskrárákvæði eftir hendinni. Þeir verða að fara eftir þeim öllum. Að vísu er það svo að stundum velja menn hvort þeir séu bundnir af hinum stóra eiði og sinni miklu samvisku þegar stjórnarskrárbrot að eigin áliti eiga í hlut. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði á sínum tíma, og ég er með ræðu hans hér, hann sagði í ræðu sinni þegar verið var að ákveða hér tiltekið mál að það mál, sem er undirliggjandi þessu máli, væri að hans mati brot á stjórnarskránni. En hann ákvað samt að greiða ekki atkvæði gegn því. Hann lýsti því yfir að þó það væri brot á stjórnarskránni þá greiddi hann ekki atkvæði gegn því vegna þess að með því máli ætti að verja 160 millj. í þágu öryrkja, og þess vegna greiddi hann ekki atkvæði gegn málinu þó það væri brot á stjórnarskránni.  Umræðan hér hlýtur stundum að ganga í tvær áttir. Menn koma hér í ræðustólinn og segja, eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon gerði, að það væri alveg ljóst, klárt og kvitt að samkvæmt dómi Hæstaréttar væri óheimilt að skerða tekjur öryrkja vegna tekna maka. Og eftir að hann hafði komist að þessari niðurstöðu gekk öll ræðan út á það að allt sem ríkisstjórnin væri að gera væri svindl og svínarí. Það er ekkert að þessu. En það er náttúrlega hætt við því að um leið og menn eru komnir á þetta sporið verði umræðurnar út og suður milli aðila. Ríkisstjórnin er ekki þeirrar skoðunar að Hæstiréttur hafi sagt að ekki mætti tengja tekjur öryrkja við tekjur maka. Ég tel að nákvæm skoðun, hvort sem það er fjögurra virtra lögfræðinga eða annarra, sýni þetta afar glöggt. Og ég tel að Hæstiréttur undirstriki þetta í texta sínum afar glöggt. Það kemur nefnilega fram í texta Hæstaréttar, þ.e. meiri hluta Hæstaréttar, að fyrir því séu málefnaleg rök að miða bætur öryrkja við tekjur maka. Hæstiréttur segir það beinlínis að fyrir því séu málefnaleg rök. Og síðan segir hann jafnframt að á hinn bóginn megi ekki skerða bætur öryrkja með þeim hætti sem gert sé. Mér fannst afskaplega góð lýsing á þessu atriði, einföld og skýr, hjá hæstv. utanrrh. í afar góðum þætti í Kastljósi þar sem hann tók dæmi af því að ef einhver segir að maður megi ekki tala með þeim hætti sem hann gerir, er þá bannað að menn tali yfirleitt? Að sjálfsögðu ekki. Þetta var svo áhrifamikil skýring sem jafnvel börn skilja að hv. þm. Össur Skarphéðinsson þagnaði um stund en það er afar sjaldgæft. Þetta var mjög áhrifamikið. Ég held að hann hafi meira að segja numið þessa skýringu hæstv. utanrrh. En það er munur á því hvort sagt er að þetta megi gera með þessum hætti eða alls ekki gera það. Þannig var það og þannig er dómurinn og þannig er við honum brugðist. Menn rugla gjarnan saman, ég býst við vísvitandi í hita leiksins, látum það þá vera, að ef menn segi fyrir sitt leyti: Ég tel einhvern dóm undirréttar eða Hæstaréttar vafasaman eða rangan, þá felist í því bæði vilji og ákvörðun um að fara ekki eftir dómnum. Svo maður taki aftur einföld dæmi: Hversu oft sitja menn ekki á fótboltavelli og fárast yfir úrskurði dómarans á allra lægsta stigi dómgæslunnar en sömu eðlislögmál gilda. En hverjum dettur í hug að fara ekki eftir þeim dómi? Hvað þá þegar gengið er upp í réttarkerfið sjálft frá héraðsdómi upp í Hæstarétt?  Þegar menn leika þennan leik, ég vil segja óprúttna leik, kannski þó í hita leiksins, við skulum þá afsaka það nokkuð, þann óprúttna leik að segja: Menn sem draga dóm í efa eða eiga erfitt með að skilja hann eða telja hann flókinn eru menn sem ætla ekki að virða dóminn. Því fer auðvitað fjarri. Sú nefnd sem menn hafa verið að gera hróp að, að nefndarmönnum fjarverandi, og uppnefna, fékk það verkefni eitt að sýna hvernig bæri að efna dóminn eftir efni hans. Auðvitað kom aldrei annað til greina af hálfu ríkisstjórnar Íslands en að efna dóminn eftir efni hans. Vel má vera að einhver sé hér í salnum sem telur að við séum ekki að gera það. Ég leyfi mér að draga í efa að þeir hafi meira vit á því en þessir fjórir lögfræðingar eða þeir aðilar sem sitja í ríkisstjórninni. Það er auðvitað gild skoðun. En við erum að fara eftir sannfæringu okkar, heilli sannfæringu, eftir að við höfum látið valinkunna þekkingarmenn fara nákvæmlega ofan í alla þá sauma til að tryggja, og eingöngu tryggja, að hægt sé að framfylgja dómi Hæstaréttar eftir efni hans. Mér finnst það ósiðlegar árásir í garð andstæðinga sinna á Alþingi að gefa í skyn að menn hafi ætlað sér og hafi vilja til að fara ekki eftir því sem æðsti dómstóll landsins segir. Ég vona a.m.k. að guð gefi að ég leggist aldrei svo lágt í stjórnarandstöðu, þegar og ef sá tími kemur, að gefa það í skyn að þeir sem væru að ráða hér ráðum með eðlilegu meirihlutavaldi væru vitandi vits, með opin augu, að fara gegn ákvörðunum og vilja æðsta dómstóls landsins.

Það er fullyrt að svo sé gert.

Þetta segir mér heilmikið um þann sem kallaði fram í. Virðing mín fyrir honum hefur ekki vaxið af þessu tilefni. Við getum deilt um hvort menn hafa rétt fyrir sér eða rangt en hér vakir ekki fyrir neinum annað en það að fara eftir þeim dómi sem felldur hefur verið og gera það með sem bestri samvisku og eftir sem víðtækastri athugun á öllu því máli. Það er nákvæmlega það sem við höfum verið að gera. Ég tók eftir því að þegar þetta mál kom til umfjöllunar hagaði stjórnarandstaðan og talsmenn hennar ætíð orðum sínum svo að verið væri að ráðast á öryrkja. Ríkisstjórnin, Sjálfstæðisflokkurinn og ég sérstaklega væru í heilögu stríði við öryrkjana, eins og þeir sögðu sem alltaf taka sterkast til orða og flumbra mest. En þeir gættu þess alltaf sjálfir rækilega að geta þess ekki að dómur Hæstaréttar gekk einungis í þá veru að bæta stöðu þeirra öryrkja, tiltölulega fáu, sem höfðu bestar heimilisaðstæður. Þess var ætíð gætt og kom aldrei fram, þess var ætíð gætt af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar hvar sem var, í þáttum, fréttaaukum, viðtölum og þeir gátu svo sannarlega látið vaða á súðum þótt þeir væru ekki tilbúnir til umræðu í þinginu, að nefna ekki að þessi dómur ætti bara við þá öryrkja sem höfðu bestar heimilisaðstæður. Til hvers hefur þetta leitt? Nú eru ráðuneytin að fá upphringingar í stórum stíl frá öryrkjum sem eru að átta sig á því að þetta var blekkingarleikur. Þeir eru ekki að fá neinar hagsbætur með þessum dómi. Það var meira að segja hvatt til þess að öryrkjar færu bara þegar í stað niður í Tryggingastofnun og næðu sér í þær bætur sem þeir ættu þar. Þangað fór fólk sem samkvæmt þessum dómi átti ekki neinn rétt á bótum. Vaktar voru upp væntingar hjá 90% öryrkja með þessu óábyrga tali. Hvernig sem menn láta stendur það eftir og verður ekki hrakið að þessi dómur snerist bara um að þeir sem hæstar heimilistekjurnar hefðu skyldu fá auknar bætur. Þó Bill Gates væri íslenskur ríkisborgari, giftur öryrkja, þá skyldi íslenska ríkið leggja honum til heimilishalds þeirra hjóna hærri fjárhæðir en það hefur þegar gert samkvæmt þessum dómi. Ég er að verða var við að fólkið í landinu er að byrja að átta sig á þessu núna. Það er að byrja að átta sig á þessu núna og það mun þá ekki kunna þeim sem hafa haldið upp mestum rangfærslum neina þökk. Við munum átta okkur á því að þegar þetta verður greitt út vegna þessa talsmáta og framgöngu mun mikill fjöldi öryrkja verða fyrir gríðarlegum vonbrigðum. Vegna þess að þeir munu þá átta sig á því að þessi dómur og þessi forgangur stjórnarandstöðunnar, sem hún fagnar svo mjög, gildir aðeins um þá öryrkja sem hæstar heimilistekjur hafa. Stundum hefur stjórnarandstaðan talað um að stjórnmál séu bara spurning um forgang. Ekki lengur. Spurningin mikla um forgang er horfin. Meira að segja hafa þeir ekki lengur skoðun. Hér gerðist sá athyglisverði atburður áðan í þessum sal að hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem er reyndar á sífelldu randi hér úr salnum --- alltaf þegar hann fær nýjar upplýsingar fer hann og hringir eitthvað --- hvort hann hefði þá pólitísku skoðun, því það er jú pólitískt mál að sjálfsögðu, að binda ætti tekjur öryrkja að einhverju leyti við tekjur maka. Formaður Samfylkingarinnar kom upp og sagðist ekki geta svarað því vegna þess að Hæstiréttur bannaði núna að tengja tekjur öryrkja við tekjur maka. Hæstiréttur var því búinn að taka frá þessum málglaða hv. þm. tækifærið til að lýsa yfir stjórnmálalegri skoðun á því hvort binda ætti tekjur öryrkja að einhverju leyti við tekjur maka. Það mætti ekki lengur ræða það eða hafa á því pólitíska meiningu af því að Hæstiréttur hefði tekið þá pólitísku umræðu út af dagskrá. Hvílík fjarstæða og hvílík niðurstaða og hvílík pólitísk reisn blasti við mönnum við þessar aðstæður. Ég hef sagt að menn ættu að vænta þess að fá hér málefnalegar og miklar umræður, ekki hinar fjarstæðukenndu fullyrðingar með stóryrðum eins og hv. þm. gerði hér áðan og leyfði sér að draga Bjarna Benediktsson til vitnis við sína hlið þegar hann ræðst mest á flokkinn hans eins og hann gerir jafnan. Meira að segja þingmenn halda því fram æ ofan í æ og aftur og aftur að hér séu menn ekki að uppfylla dóma Hæstaréttar. Ég vildi fá málefnalegar umræður vegna þess að þetta er einn stærsti dómur sem Hæstiréttur hefur kveðið upp. Ég kannast ekki við, en vil þó hafa fyrirvara á því af því ég hef ekki athugað það nákvæmlega, en ég kannast ekki við að í framhaldi af neinum dómi Hæstaréttar hafi það orðið að gerast að hinn stefndi aðili eða gagnstefndi þurfi að greiða út 1 milljarð króna eins og ríkisstjórnin er að leggja til að verði gert. Það er stærð þessa dóms, sem sagt er hvað eftir annað að ríkisstjórnin sé ekki að efna. Það er stærð þessa dóms. Ég kannast ekki við annan dóm af stærri gráðu. Einnig er gert tortryggilegt þegar sagt er að við ákvörðunartöku á slíkum dómi ætti að vera fullskipaður dómur. Öll efnisrök, stjórnarskráin, leiða til þess og síðan sú mikla fjárhæð sem þarna er um að tefla. Því eins og menn vita í réttarkerfinu er gerður munur á því hvernig dómur fjallar um mál eftir stærð þeirra hagsmuna sem í hlut eiga. Í sumum tilvikum mega mál ekki einu sinni ganga til Hæstaréttar vegna þess að hinir fjárhagslegu hagsmunir eru of smáir. Auðvitað hefði því verið viðeigandi að Hæstiréttur hefði verið fullskipaður í máli af þessu tagi. Upp úr þessu stendur að mínu mati þetta: Þegar menn skoða þetta mál málefnalega og horfa á stjórnarskrána og lögin er ekki heimild til þess að bregðast við dómnum nema með lögum. Það er engin fær leið til þess. Það þýðir ekkert að segja bara upp úr höfðinu á sér að það sé bara vilji sem þarf. Slíkt er ekki hægt að segja. Það þarf að rökstyðja svona hluti lögfræðilega og fara nákvæmlega í gegnum þá. Hitt er ekki boðlegt hér í þingsalnum. Þetta stendur upp úr. Til viðbótar stendur upp úr að mínu mati, það er skoðun mín, aðrir kunna að hafa aðra, sú ótvíræða niðurstaða að meiri hluti Hæstaréttar er ekki að banna í eitt skipti fyrir öll að tekjutengja megi bætur við tekjur maka. Sú stefna sem samstarfsmenn mínir í Alþýðuflokknum höfðu þegar ég var í stjórn með þeim, þar sem þeir voru afskaplega miklir ákafamenn um tekjutengingar alls konar og ekki síður við tekjur maka en annað, er samkvæmt þessum dómi Hæstaréttar ekki röng. Þetta tel ég vera hina réttu niðurstöðu. Í þriðja lagi þetta: Ég tel að allur þingheimur, að á því sé engin undantekning, sé kominn til þessara verkefna í þeim tilgangi einum að efna þennan dóm eftir efni hans. Þar vilji enginn hafa nein undanbrögð á.

Herra forseti. Ekki stóð á hæstv. forsrh. að koma í hlutverki prófdómarans að þessu sinni og gefa málflutningi annarra en sjálf sín einkunn. Einkunnin var sú að hér hefði verið ómálefnalega rætt um hlutina fyrir utan framsöguræðu hæstv. heilbrrh., ,,ekki málefnalega``, sagði hæstv. forsrh. Staðreyndin er nú sú, svo ég segi skoðun mína á framsöguræðu hæstv. heilbrrh., að hún var óvenjuléleg. Hún var stutt og það var ekki rökstutt með neinum sannfærandi hætti að nálgun ríkisstjórnarinnar stæðist dóm Hæstaréttar. Í öðru lagi var þar ósmekklega látið að því liggja að Gaukur Jörundsson, fjarstaddur fyrrverandi umboðsmaður Alþingis, væri ábyrgðaraðili að þessari framgöngu sem hér á sér stað. Starfshópur hæstv. forsrh. getur að sjálfsögðu ekki vænst þess að hlutskipti hans í þessu máli sé hafið yfir gagnrýni. Hann getur reynt að leita réttar síns utan dómstóla og einstaklingar þar ef þeir telja að sér vegið. Mér er ekkert að vanbúnaði að endurtaka ummæli mín um þá herra utan þings.

Herra forseti. Þetta andvar gekk aðallega út á að níða niður hæstv. heilbrrh. Fær ekki þingmaðurinn tækifæri til þess öðruvísi en í andsvari við mig? Ég tel --- það er skoðun mín --- að ræða hæstv. heilbrrh. hafi verið mjög góð. Hún var umfram aðrar ræður hér sem hafa enn verið fluttar --- kannski lagast það --- málefnaleg ræða, vel rökstudd og málefnaleg ræða. Og kurteis ræða.

Herra forseti. Prófdómarinn er hér á fullri ferð, eins og heyra má, að gefa sínar einkunnir. Mér leyfist þá væntanlega að hafa skoðun á ræðum rétt eins og hæstv. forsrh. Varðandi það sem einnig kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að fjarstæðukennt væri að halda því fram að ekki þyrfti lög til að bregðast við dómnum þá er þar um tvíþætt mál að ræða. Ég er þeirrar skoðunar að engin lög hafi þurft til að hefja frá og með áramótum greiðslu á óskertri tekjutryggingu til öryrkja í sambúð. Þann þátt málsins mátti augljóslega leysa án nokkurrar lagasetningar með því einu að fullnægja formskilyrðum um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, þ.e. grípa þá til þeirra ákvæða laga um fjárreiður ríkisins sem þarf til þess að bregðast við óvæntum aðstæðum og hefja greiðslur úr ríkissjóði. Varðandi hinn þátt málsins, og því hafa menn allan tímann haldið aðgreindu, kann hið vandasama uppgjör á fortíðinni í þessu máli að kalla á einhverjar lagareglur. Þetta hygg ég að sé nokkuð skýrt og hæstv. forsrh. ætti, ef hann vill tjá sig um þennan þátt málsins, að aðgreina þetta tvennt.

Herra forseti. Ég er algerlega ósammála hv. þm. um að Tryggingastofnun hafi verið fært að hefja greiðslur í kjölfar dómsins. Ég er sammála Hæstarétti um það, eins og Hæstiréttur segir sjálfur, þ.e. meiri hlutinn, að einstakir öryrkjar gátu ekki byggt rétt sinn beint á niðurstöðu þessa dóms. Það er sérstaklega tekið fram í dómnum. En stjórnarandstaðan hefur kosið að líta fram hjá því. Fyrir utan það sem ég var áður búinn að nefna, að lagaheimild þyrfti samkvæmt stjórnarskrárákvæðum, þá þurfti til viðbótar til að mynda að finna út úr þessum ágreiningi sem er milli mín og hv. þm. um það hvort í dómnum fælist að ekki mætti skerða tekjur öryrkja vegna tekna maka. Ég vitna til orða Sigurðar Líndals prófessors þar sem hann tekur fram í viðtali að auðvitað feli dómurinn það ekki í sér að bannað sé að tekjutengja tekjur örorkulífeyrisþega við tekjur maka.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagðist hafa vonast eftir málefnalegri umræðu. Ég ætla að upplýsa það hér að ég átti ekki von á málefnalegri umræðu frá forsrh. og ég varð heldur ekki fyrir vonbrigðum. Þetta er hans háttur, herra forseti. Hæstv. heilbrrh. flutti hér ræðu í morgun og sagði að Hæstiréttur hefði dæmt gjörning löggjafans ómerkan og það væri mál ríkisstjórnarinnar allrar. Ég ætla að ráðleggja hæstv. forsrh. að skoða hvað stendur eftir þegar lögin frá 1998 eru fallin brott. Góðan aðgang hefur hæstv. forsrh. að hinum bestu lögfræðingum enda þótt hann hafi fellt palladóma um þá aðila sem stjórnarandstaðan ráðgast við, hvort heldur úr lögfræðistétt eða annars staðar frá.

Herra forseti. Ég get ekki fellt neina palladóma og hef ekki gert það um þá lögfræðinga sem stjórnarandstaðan hefur ráðgast við vegna þess að stjórnarandstaðan hefur ekki nefnt einn einasta lögfræðing sem hún hefur ráðgast við.

Herra forseti. Það er alveg rétt að hæstv. forsrh. er sá sem hefur spilað ákveðnum tilteknum lögfræðingi inn í þetta mál og látið það fyrst og fremst snúast um lögfræði. Aldrei höfum við heyrt hann tala um það út frá öðrum sjónarhóli. Við höfum ekki tiltekið hvaða lögfræðinga við höfum rætt við. En hann leyfir sér að tala til okkar eins og við séum börn eða fávitar sem ekkert vitum hvað við erum að segja og það hvarflar náttúrlega ekki að honum að við höfum rætt við aðra. Það er umhugsunarefni, hæstv. forseti, að þá daga sem liðið hafa síðan dómur féll hefur hæstv. forsrh. aldrei rætt inntak dómsins þó að hann hafi fengið tækifæri til þess aleinn og án truflana í þáttum í fjölmiðlum, t.d. sjónvarpi, svo sem hann hefur fengið tækifæri til. Það er alveg ljóst í þessu máli, herra forseti, að menn hafa verið að klæða afturhaldið í pólitíkinni í lögfræðibúning.

Herra forseti. Ég veit ekki hvaða þætti hv. þm. er að tala um. Ég hef forðast slíka þætti meðan málið er í undirbúningi. Ég átta mig því ekki á þessu. 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsrh. felldi hér palladóma um málflutning stjórnarandstöðunnar og gerði það með sínum hætti. En ég hjó eftir því að hann nefndi frv. ekki einu orði í ræðu sinni. Það var öll málefnalega umræðan um frv. Hann nefndi það ekki einu orði. Því vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., vegna þess að hann orðaði það svo að alger nauðsyn væri að setja lög, að ef dómur Hæstaréttar fjallar ekki um annað en það að ákveðið ákvæði í reglugerð falli brott og að ákvæði í 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga falli brott, þá þýðir það í sjálfu sér ekkert annað en að greiða ætti 51 þús. kr. út. Það er réttarstaðan sem er uppi. Frv. fjallar um að borga ekki 51 þús. heldur 43 þús. Stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart ákveðnum hóp gengur ekki upp nema fram komi lög. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Ríkisstjórnin neitar að borga 51 þús., heldur leggur fram frv. um að greiða 43 þús.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. mælti fyrir frv. með ágætum eins og ég sagði áðan. Það kom því ekki í minn hlut. Ég hef hins vegar farið yfir þá málefnaþætti sem að baki frv. búa og það er út af fyrir sig auðvitað sjálfsagt og eðlilegt. Hin lögfræðilega niðurstaða hv. þm. er að mínu mati röng. Ég hef marglýst því yfir úr þessum ræðustól núna síðustu mínúturnar vegna þess að hv. þm. gefur sér það með orðum sínum að Hæstiréttur hafi sagt að óheimilt sé að tengja bætur örorkulífeyrisþega við tekjur maka. Það er röng ályktun. 

Virðulegi forseti. Þó að þessi tvö ákvæði hafi verið felld brott þá er ekki þar með sagt að landið sé löglaust og engin lög í gildi. Þau lög sem eftir stóðu gerðu ráð fyrir því réttarástandi að það ætti að borga 51 þús. Því hafnar ríkisstjórnin og vill fá að borga 43 þús. Hins vegar er það ekki rétt hjá hæstv. forsrh. að ég hafi dregið þá ályktun að tekjutenging væri óheimil og að ég hafi haldið þeirri ályktun hér fram. Ég vil bara segja að að þessum ákvæðum brottföllnum stendur það eftir að borga á 51 þús. Það telur ríkisstjórnin ekki ásættanlegt. Hún kemur þess vegna fram með þetta frv. sem gerir ráð fyrir að tryggja einstaklingum 43 þús. Um það snýst þetta mál. Þetta er kjarni málsins. Því til viðbótar, og ég get komið að því í ræðu síðar, á að skerða þær bætur afturvirkt með því frv. sem hér er lagt fram. En ekki er hægt að fjalla um það hér í stuttu andsvari.

Herra forseti. Þetta var stórmerkileg yfirlýsing sem þarna kom fram og ánægjuleg af hálfu eins af fáum lögfræðingum í liði Samfylkingarinnar og stjórnarandstöðunnar. Hv. þm. lýsti því yfir að hann væri andvígur því sem formaður Samfylkingarinnar lýsti yfir úr þessum ræðustól nú nýlega, að með dómi Hæstaréttar séu allar tengingar við tekjur maka ólögmætar.  
            

Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði orðrétt í fjölmiðli nýverið, með leyfi forseta, að stjórnmálamennirnir hefðu ekki tekið þessa pólitísku ákvörðun heldur hefði meiri hluti Hæstaréttar tekið þessa pólitísku ákvörðun. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Er það málefnaleg afstaða af hálfu ráðherrans til dómsniðurstöðu æðsta dómstóls þjóðarinnar og í samræmi við þrískiptingu valds að viðhafa svona aðdróttanir, að Hæstiréttur hafi tekið pólitíska ákvörðun með dómsorði sínu? Það er auðvitað krafan að hæstv. forsrh. rökstyðji þessi orð sín á löggjafarþingi þjóðarinnar vegna þess að hvergi í lýðræðisríki, er ég sannfærð um, hefði forsætisráðherra viðhaft slíkar aðdróttanir í garð æðsta dómstóls þjóðarinnar.

Herra forseti. Hv. þm., það var gott að fá þessa spurningu vegna þess að rökin fyrir því sjónarmiði sem ég er að lýsa koma mjög glöggt og vel fram í áliti tveggja dómara Hæstaréttar, forseta réttarins og annars dómara til, sem segja efnislega --- ég er ekki með dóminn fyrir framan mig --- og reyndar vitnaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson í það áðan, en sem segja efnislega að þetta er löggjafarmálefni en ekki dómsmálefni. Með öðrum orðum, pólitískt málefni. Um þetta er lögfræðilegur ágreiningur. Ég er sömu skoðunar og þessir tveir dómarar Hæstaréttar, að þarna hafi verið um löggjafarmálefni að ræða og þar með pólitískt málefni en ekki um júridískt málefni að ræða. 
            

Herra forseti. Hæstv. forsrh. staðfestir sem sagt hér á löggjafarsamkomu þjóðarinnar ...

Má forseti biðja hv. þingmenn að hafa hljóð í salnum.

að Hæstiréttur hafi tekið pólitíska ákvörðun og verið með pólitíska íhlutun með dómsniðurstöðum sínum. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt og hefði hvar sem er í lýðræðisríki leitt til afsagnar forsætisráðherra. Ég vil líka spyrja forsrh. hvort hann sé sammála því sem fram kom hjá Eiríki Tómassyni lagaprófessor opinberlega, að hann er þeirrar skoðunar að dómstólar séu ekki að skipta sér af pólitík en það bjóði þeirri hættu heim að farið verði að skipa dómara í pólitískum tilgangi. Ég vil spyrja hann hvort hann sé líka sammála því sem Eríkur Tómasson segir, að hann telur að þetta sé viðurkenning á því að tekjutenging maka sé ólögmæt, þ.e. þessi dómsniðurstaða, og að niðurstaðan sé bindandi fyrir ríkið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að fjalla um alla þá löngu umræðu sem varð um orð Eiríks Tómassonar prófessors. Reyndar hefur verið snúið út úr orðum hans eins og var gert fyrr í dag af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni vegna þess að þar voru hlutir teknir úr samhengi. Ég vísa til þess varðandi spurningu um hvort það ætti að greiða út bætur strax. Þá segir prófessorinn orðrétt: ,,Þessi leið er að sumu leyti varhugaverð.`` Þessu var alltaf sleppt þegar tilvitnað var í ræðu Eiríks Tómassonar prófessors. Ég er þeirrar skoðunar að dómurinn, eins og hann verður skilinn, sé bindandi fyrir alla, ríkisstjórn sem aðra. En það verður að lúta þeim skilningi sem menn hafa á dóminum. Hann er bindandi fyrir hvern aðila eins og hann verður skilinn. Það verður þá borið upp aftur ef menn vilja ekki una því við dómstóla landsins.

Herra forseti. Fundið var að því rétt fyrir hádegi að ég hefði ekki verið viðstaddur í þingsalnum milli kl. tólf og eitt. Það er rétt og ég biðst velvirðingar á því. En vegna þess að fundið var að því þá vil ég útskýra það. Í síðustu viku var ég beðinn fyrir það af fulltrúum sjö sveitarfélaga á Norðausturlandi að boða til fundar með þingmönnum Austurl. og Norðurl. e. Ég hafði samband við hæstv. forseta, Halldór Blöndal, og við komum okkur saman um að best mundi vera að gera það milli kl. tólf og eitt þennan dag vegna þess að líklegt væri að umræður um þetta mál yrðu fyrst og fremst á mánudag og þriðjudag. Það var ekki hægt að breyta þessum fundartíma, því miður, því að viðkomandi aðilar voru komnir til borgarinnar. Ég hélt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði vitað um þetta og af því að verið er að tala um virðingu Alþingis þá þykir mér leitt að hann skuli nota þetta tækifæri til þess að finna að fjarveru minni. Því miður gat hann ekki verið viðstaddur þennan fund. En mér fannst ekki drengilegt af honum að nota þetta sérstaka tækifæri til þess að finna að því að ég væri fjarstaddur héðan úr þingsalnum eins og oft kemur fyrir þegar þingmenn þurfa að sinna öðrum skyldustörfum. En það er ekki tilefni þess að ég er kominn hér í ræðustól heldur það mál sem hér er til umræðu. Hér hefur margt verið sagt. Það sem hefur vakið mesta undrun mína er þegar sagt að þetta mál sé afskaplega einfalt, það sé auðskilið og þegar það er sagt að afgreiðsla ríkisstjórnarinnar á málinu og það frv. sem hér er lagt fram, kalli á áframhaldandi brot á stjórnarskrá landsins. Nú liggur fyrir að dómur Hæstaréttar gekk út á það að lög stæðust ekki ákvæði stjórnarskrár og það bera margir ábyrgð á því að hafa sett þau lög og ég hef ekki trú á því að nokkur hafi gert það í vondri trú, hvorki þeir alþýðuflokksmenn á sínum tíma, né þeir þingmenn sem stóðu að lögunum sem sett voru 1998. En ég segi þetta vegna þess að ég er undrandi á því að hv. þm. þyki málið svona einfalt. Ég hef verið lengur á Alþingi en flestir aðrir og ég man ekki eftir því að ég hafi lent í flóknara og víðfeðmara máli en þessu. Nú má vel vera að ég skilji hlutina verr en margur annar eða hafi aðra sýn til þessara mála en þeir sem hafa lesið þennan dóm og farið yfir hann. Það má vel vera. Síðan er því haldið fram að að settum þessum lögum verði stjórnarskráin áfram brotin og talað eins og menn hafi sérstakan áhuga á því að brjóta stjórnarskrána, talað eins og þeir sem hafa svarið þess eið að standa og vinna á grundvelli stjórnarskrárinnar hafi sérstakan áhuga á því að vanvirða hana. Hvers konar málflutningur er þetta eiginlega? Mér hefur aldrei dottið í hug að þeir sem stóðu að lögunum 1993 hafi ætlað sér að brjóta stjórnarskrá. Mér hefur aldrei dottið í hug að þeir sem hafa verið að standa að lögum í landinu og jafna kjör borgaranna hafi ætlað sér að brjóta stjórnarskrá. En þessir hv. þm. halda því fram að við ætlum okkur vísvitandi að halda áfram að brjóta stjórnarskrána. Þá er rétt að líta málefnalega á þetta. Fullyrt er að það megi lesa það skýrt út úr dómi Hæstaréttar að það beri að borga hverjum einstaklingi a.m.k. 51 þús. kr., ekkert minna, hvernig sem á stendur.  En hvað segir Hæstiréttur? Hann segir okkur að ekki megi skerða þessi réttindi með þessum hætti. Hann segir að ákveðin lágmarksréttindi verði að tryggja. Hann segir að málefnaleg rök standi til þess að taka tillit til hjúskapar og tekna maka. Hv. stjórnarandstæðingar segja: Ekki taka neitt mark á þessu. Það að sagt sé að ekki megi skerða með þessum hætti þýði að ekki megi skerða. Að það verði að vera ákveðin lágmarksréttindi þýðir að ekki megi skerða hámarkið. Það að málefnaleg rök standi til þess að rétt sé að taka tillit til tekna maka þýði að ekki megi taka tillit til tekna maka. Herra forseti. Ég er ekki lögfræðingur, ég er bara endurskoðandi. En ég þykist vita eitthvað um það hvernig eigi að skilja íslenskt mál. Á því máli sem ég hef lært þýðir þetta að það megi skerða, hins vegar verði að tryggja ákveðin lágmarksréttindi og þau lágmarksréttindi sem þetta fólk hefur búið við séu of lág. Út á það gengur dómurinn. Þá er viðfangsefnið: Hvar á að ákveða þetta bil milli 18 þús. kr. og 51 þús. kr.? Stjórnarandstaðan segir það beri að miða við 51 þús. Aðrir segja: Nei, það er ekki rétt, dómurinn þýðir annað. Niðurstaðan var sú að þetta lágmark væri 43 þús. Ég vek athygli á því að við erum að bregðast við þessum dómi. Nú ætla ég ekkert að deila við stjórnarandstöðuna um það hvaða lágmarkslífeyri er rétt að tryggja öryrkjum. Þessi dómur fjallar ekkert um það. Vonandi verður hægt að hækka hann verulega síðar. En þá segir stjórnarandstaðan: Ef þessi lági lífeyrir verður hækkaður einhvern tímann síðar þá ber að hækka hann jafnt hjá öllum og það megi ekki taka tillit til tekna makans. Þetta er hin nýja jafnaðarmennska sem á að gilda á Íslandi og væntanlega einnig á Norðurlöndunum. Því er lýst yfir í ræðustól að þeir sem hugsa öðruvísi séu fornaldarfyrirbæri og hafi ekki áttað sig á breytingum í heiminum og hafi ekki áttað sig á breytingum á mannréttindum. Nú er það svo að alls staðar á Norðurlöndunum er tekið tillit til tekna maka. Alls staðar á Norðurlöndunum.

Það er rangt.

Alls staðar á Norðurlöndunum er tekið tillit til tekna maka, það er víst rétt.

Ekki á tekjutryggingu.

Og hv. þm. ætti að nýta fyrst og fremst ræðutíma sinn, ég fer þess á leit við hæstv. forseta að ég fái að nota ræðutíma minn en hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir geti talað síðar ef hún þolir það.

Forsetinn má nota ræðutíma manna.

Hef ég orðið, herra forseti?

Ég minni hv. þm. á að það er einn ræðumaður sem talar í einu og ég minni hv. 15. þm. Reykv. á að þingmaðurinn er næstur á mælendaskrá.

Nú tel ég að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi haft jafnlangan ræðutíma af mér og hæstv. forseti hafði af honum, þá ætti það að vera jafnt. En þetta mál fjallar einmitt um þetta. Það fjallar um velferðarkerfið. Það fjallar um jöfnuð í þjóðfélaginu. Hv. stjórnarandstæðingar segja: Við skulum gera eins og Hæstiréttur segir án þess að Hæstiréttur segi það sem þeir eru að segja. Hv. stjórnarandstæðingar vilja ekki hafa svigrúm til þess að ákveða hlutina með lögum. Þeir vilja fara eftir þessu og túlka dóminn með þessum endemum þannig að valdið sé tekið af þeim þó að það sé alveg ljóst að það mundi hafa veruleg áhrif inn í aðra löggjöf. Hvað ætla hv. þm. að gera þegar við förum að fjalla um almannatryggingalögin að því er varðar ellilífeyrisþega eins og sumir hafa haldið fram? Ætla þeir að halda því fram að við megum skerða þar? Eða ætla þeir að halda því fram að Hæstiréttur hafi ákveðið það fyrir þá að við mættum ekki skerða? Hvað ætla hv. stjórnarandstæðingar að segja þegar við förum að fjalla um barnabætur og vaxtabætur, að því beri að skipta upp á milli hjóna og ekkert megi taka tillit til tekna maka? Hvað ætla hv. stjórnarandstæðingar að gera að því er varðar skattalöggjöfina almennt? 
             Hv. þm. Ég hef lesið þennan dóm mjög oft og ég efast ekki um að hv. þm. hafi lesið dóminn. En það sem ég er að segja er þetta, vegna þess að ég veit að hv. þm. er lögfræðingur, að ef við túlkum dóminn með þeim hætti sem hv. þm. vill gera er náttúrlega alveg ljóst að við erum að segja að Hæstiréttur hafi sagt að það sé brot á stjórnarskrá í þessu tilviki að miða við tekjur maka. Það er það sem verið er að segja. Því skyldi það þá ekki gilda í öðrum tilvikum? Því skyldi vera lögjafnað inn í önnur tilvik? Ég heyri að hinir nýju jafnaðarmenn á Íslandi, undir nafninu Samfylking og vinstri grænir, sem vilja bera hag þeirra sem minnst mega sín í þjóðfélaginu fyrir brjósti, hafa gjörbreytt um stefnu. Nú er á einstaklingurinn að vera í fyrirrúmi, lágmarksréttindi einstaklingsins. Það á að takmarka vald löggjafans til að taka tillit til aðstæðna, taka tillit til tekna maka o.s.frv. Þetta er hin nýja jafnaðarmennska. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon segir að hugsun þeirra sem standa að þessu frv. sé aftur í fornöld. Hann vísar ekki til jafnaðarmannsins Karls Marx eða Stalíns eða Leníns, heldur fer aftur í aldir og segir að þetta séu fornaldarmenn. 
             Nú er það þannig, a.m.k. það ég tel, að allar þjóðir vilja hafa sambærilegt velferðarkerfi og jöfnunarkerfi og er á Norðurlöndunum. Ég hef hvergi komið í heiminum, og hef þó komið nokkuð víða, þar sem menn eru ekki að dást að því kerfi jafnaðar og réttlætis og bræðralags sem hefur verið byggt upp á Norðurlöndunum. Jafnaðarmenn á Norðurlöndum hafa viljað þakka sér það í allt of ríkum mæli, því þar hafa margir aðrir komið að, en nú segja jafnaðarmenn á Íslandi ,,hingað og ekki lengra``. Það ber að túlka dóminn þannig að ekki megi skerða vegna þess að makinn hafi tekjur, alveg sama hvað þær eru háar. Hvort þær eru 200 þús., hvort þær eru 300 þús. og hvort þær eru 400 þús. Þetta finnst mér vera kjarninn í umræðunni. Þess vegna finnst mér málið flókið þó öðrum finnist það einfalt. Ég lít þannig á að ef þetta mál yrði afgreitt með þeim hætti sem stjórnarandstaðan vill afgreiða það þá muni það hafa áhrif á aðra löggjöf. Það muni hafa áhrif inn í aðra réttindabaráttu hér á landi. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera á valdi löggjafarvaldsins að geta miðað jöfnuðinn í þjóðfélaginu við tekjur einstaklingsins, við tekjur makans, við eignir makans og ýmsar aðrar aðstæður. Og Alþingi eigi aldrei að afsala sér því valdi. Auðvitað á Alþingi að fara að dómi Hæstaréttar en Alþingi á ekki að gera meira í þessu tilviki en að fara að dómi Hæstaréttar. Hins vegar ef Alþingi vill seinna meir taka þá pólitísku ákvörðun að það beri hvorki í þessu tilviki né öðrum tilvikum að miða við tekjur maka eða heimilis að öðru leyti þá getur Alþingi að sjálfsögðu tekið þá pólitísku ákvörðun.  Ég tel að það sé nú betra fyrir Alþingi að fara vel yfir það og fara yfir það flókna mál. Það er alveg rétt að í hæstaréttardómnum segir að öðru máli gegni um ellilífeyrisþega og ýmsa aðra þjóðfélagshópa. Það er alveg rétt. En Hæstiréttur segir heldur ekki að það sé bannað að skerða vegna tekna maka í sambandi við örorkulífeyri. Hann segir það ekki. En ef við, löggjafarvaldið, ætlum að skilja málið þannig, ætla menn þá að segja eftir á að það beri að hafa einhvern allt annan skilning að því er varðar aðra þætti jafnvel þó að Hæstiréttur hafi ekki sagt okkur það? Ég tel að það eigi að vera pólitísk ákvörðun en ekki ákvörðun sem byggir á þessum dómi. Ég tel mig hafa lesið þennan dóm alveg nægilega oft --- það er nú kannski orðið svona fimm eða átta sinnum, ég veit það ekki --- til þess að vera orðinn nokkurn veginn klár á þessu. Ég skal alveg játa að það hefur sjaldan tekið mig lengri tíma að skilja mál en þetta mál sem hér er til umfjöllunar. Hér hefur verið sagt að ég hafi haldið því fram að ekki hafi komið fram réttar upplýsingar í þessu máli. Það er alveg rétt að ég sagði það og ég stend við það. Það vill nú svo til að strax eftir að dómurinn var kveðinn upp voru margir sem voru ekki í neinum vandræðum með að túlka hann og töldu að það væri alveg einfalt að verða við þessum dómi, það væri nú ekkert annað en að bara byrja að borga og þá væri málið leyst og það þyrfti ekkert annað að koma til, það þyrfti ekki að breyta lögum, það þyrfti bara að opna pyngjuna og þar væri nóg af peningum og þeir peningar sem þaðan væru greiddir kæmu ekkert niður á öðrum málum. Þá færu menn bara í þau mál seinna og þá yrðu til nógir peningar í þau líka. Þannig var talað jafnvel þó að í stjórnarskránni segi að þessi réttindi verði ekki veitt nema á grundvelli laga. Voru ekki allir hv. þingmenn sammála um það eftir að svokallaður Valdimarsdómur var kveðinn upp að kalla þyrfti saman Alþingi og setja lög? Ég man ekki betur. Eða töldu menn það vera bara einfalt og nú gætu allir farið að róa eins og hver vildi og fiska eins og hver vildi og þess vegna þyrfti bara vilja en ekki lög, eins og hér hefur verið orðað? Það er gott að hafa vilja. En æðioft þarf að festa þann vilja í lög.  Ég las fyrir stuttu viðtal við ágætan lagaprófessor. Mig minnir að hann heiti Skúli Magnússon. Hann sagði það mjög skýrt að framkvæmdarvaldið hefði ekki heimild til þess að greiða út þessar bætur nema á grundvelli laga. Það var alveg skýrt og veit ég ekki til þess að þessi ágæti lagaprófessor hafi verið ráðinn af einum eða neinum til þess að segja það og sé algjörlega hlutlaus í þessu máli. Það hefur því legið fyrir alveg frá upphafi að þetta bæri að gera. Allur almenningur fékk það á tilfinninguna að það væri bara mannvonska í ríkisstjórninni að borga þetta ekki, bara mannvonska. Og að það væri náttúrlega mannvonska í ríkisstjórninni að halda því fram að það þyrfti að kalla Alþingi saman og setja einhver lög um þetta. Þetta var umræðan. Hver var svo hin áframhaldandi umræða? Hún var sú, með réttu eða röngu, hver svo sem fyrir því stóð, þótt stjórnarandstaðan vilji nú ekki kannast við það, að öryrkjar í landinu töldu almennt að þeir ættu von á leiðréttingu vegna þessa dóms. Síðan kemur í ljós að þeir sem eiga von á leiðréttingu fram í tímann eru 700, ekki 8.700, heldur 700. Það var ekki sú tilfinning sem þjóðin fékk í þessari umræðu. Og þó að það sé tekið fram hér í þessari umræðu að þeir sem koma til með að fá bætur séu þeir sem hafa hærri tekjur þá hefur engum dottið í hug að gera einhver ósköp úr þeim tekjum. Ég hef orðið var við það hjá fólki sem hefur verið reitt út af þessum dómi að það stendur í þeirri trú að flestir ef ekki allir öryrkjar fái leiðréttingu sinna mála með þessum dómi. Nú má vel vera að aðrir hv. þingmenn hafi orðið varir við annað í þessu sambandi. En ég tel að mjög mikill meiri hluti þjóðarinnar hafi talið að svo sé. Það er ekki rétt að fjalla um mál með þeim hætti og gefa slíkar væntingar. Hér er ekki verið að takast á um það hvað er réttlátt í sambandi við öryrkja um lengri framtíð. Hér er fyrst og fremst verið að takast á um það hvað bar að gera í fortíðinni og hvernig ber að leiðrétta það inn í skemmri framtíð og við fáum svigrúm til þess að taka aðrar pólitískar ákvarðanir í nánustu framtíð. Það hefur enginn haldið því fram í þessari umræðu að öryrkjar séu ofhaldnir af því sem þeir hafa og það dettur náttúrlega engum manni í hug að halda því fram að öryrki sem hefur í grunnlífeyri með tekjutryggingu 51 þús. kr., heimilisuppbót upp á 17 þús. kr. og hugsanlega sérstaka heimilisuppbót upp á rúmar 7 þús. kr. eða samtals 75 þús. kr. sé ofhaldinn. Ef hann fer í sambúð  Nú er það ljóst að þær skerðast eitthvað vegna tekna maka sem hefur yfir 200 þúsund á mánuði. Og það eru tvær leiðir í að draga úr þeirri tekjutengingu. Önnur er sú að hækka frítekjumarkið sem er núna 1.611 þús. á ári. Það hefði verið hægt að hækka það. Ef maki öryrkja hefur 1.611 þús. á ári getur öryrkinn, bótþeginn, haldið sínum 612 þús. kr. sem yrðu samtals 2 millj. 223 þús. og það er yfir þessum mörkum sem bæturnar byrja að skerðast. Það er ekki undir þessum mörkum. Þess vegna er alveg ljóst að samkvæmt þessum dómi eru þeir sem eru með minni tekjur, sem er meiri hluti þessara bótaþega, ekki að fá neina leiðréttingu sinna mála, það eru eingöngu þeir sem eru yfir þessum tekjum. Með því er ekki verið að segja að þessar tekjur séu háar. En hv. stjórnarandstæðingar, hvernig halda hv. þingmenn að bótaþeganum sem á maka sem hefur haft lægri tekjur árum saman verði við þegar hann fær enga leiðréttingu en hins vegar að fólkið í næsta húsi eða næstu götu sem hefur það mun betra fær kannski eitthvað á aðra milljón? Halda hv. þingmenn að því fólki sem ekkert fær finnist þetta eitthvert sérstakt réttlæti, að það verði sérstaklega ánægt með það? Nei, það verður ekkert sérstaklega ánægt. En það er náttúrlega þetta fólk sem þarf mest á leiðréttingu að halda. Ég var að segja að það mætti hækka þessi frítekjumörk og hefur verið vilji Alþingis á undanförnum árum, að hækka þessi frítekjumörk smátt og smátt vegna þess að það kemur þeim sem hafa lægri tekjurnar betur. Nú hefur Hæstiréttur sagt, og við förum að sjálfsögðu að því: ,,Þetta er ekki heimilt samkvæmt stjórnarskrá og Alþingi ber, áður en frítekjumark er hækkað frekar, að tryggja ákveðin lágmarksréttindi.`` Og samkvæmt frv. eru þessi lágmarksréttindi ákveðin 43 þús. Um það má vissulega deila. En bilið á milli 18 þús. og 51 þús. kr. er 33 þús. og við erum að taka ríflega þrjá fjórðu af því bili. Ég held því að það megi alveg vera ljóst að við erum algjörlega að fullnægja dómi Hæstaréttar. Og það er út í hött að halda því fram að hér sé stefnt að því að brjóta áfram stjórnarskrána. Hitt er svo annað mál að réttindamálum öryrkja er að sjálfsögðu ekki lokið með þessum dómi. Þar halda menn áfram að ræða mál og þar á hið pólitíska vald að taka á málum, ekki nema menn séu að fara út á þá braut eða vilji fara út á þá braut að dómstólar fjalli fyrst og fremst um þessi mál. Ég held að engum detti það í hug. En við megum hins vegar ekki ganga svo langt í að oftúlka niðurstöðu ágætra hæstaréttardómara að við séum um leið að skerða möguleika löggjafarvaldsins til tekjujöfnunar og jöfnunar í landinu. Það kemur mér alveg gjörsamlega í opna skjöldu að þeir flokkar sem berjast fyrst og fremst fyrir því skuli skipa sér undir merki jafnaðarmanna. Það er eitthvað sem ég átti aldrei von á í mínu pólitíska starfi. En alltaf er nú eitthvað nýtt að gerast og ég trúi ekki öðru, satt best að segja, en þetta sé einhver grundvallarmisskilningur hjá stjórnarandstöðunni í þessu máli. 

Er það þjóðin sem er svona vitlaus?


             Ég er ekki, hv. þm., að halda því fram að sú þjóð sem ég er hluti af sé vitlaus.

Af hverju er andrúmsloftið eins og það er?

Andrúmsloftið er eins og það er vegna þess að málið hafði ekki verið upplýst. Það höfðu ekki komist á framfæri réttar upplýsingar og ég hef margrekið mig á það í síðustu viku. Ég hef verið á fundum í síðustu viku á átta stöðum á landinu þannig að ég tel mig alveg vera dómbæran á það hvernig þessar upplýsingar höfðu komið fram. Og ég er sannfærður um að miklar ranghugmyndir voru í gangi um þetta mál. Nú má vel vera að stjórnarandstaðan hafi ekki haft neinar ranghugmyndir um þetta mál. En mjög margir af þeim sem ég talaði við höfðu slíkar ranghugmyndir og töldu að hér ætti að fara að leiðrétta kjör nánast allra örorkulífeyrisþega. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál. Hér hafa verið viðhöfð vönduð vinnubrögð. Málið hefur verið undirbúið mjög vel. Ég gerði mér grein fyrir því á fyrstu dögum þess að afskaplega vandasamt væri að fjalla um það. Það hefði sjálfsagt verið langléttast að líta þannig á dóm Hæstaréttar að okkur bæri að hafa þessi lágmarksréttindi 51 þús. kr. en ekki 43 þús. kr., langléttast pólitískt og allra hluta vegna.  Þetta er náttúrlega óframbærileg afstaða. Jöfnuður í þjóðfélaginu hefur alltaf gengið út á það að forgangsraða, forgangsraða verkefnum og nota fjármagn í það þar sem þörfin er brýnust og koma þessu fjármagni fyrst og fremst til þeirra sem við vitum að þurfi á því að halda. En stjórnarandstaðan á Alþingi heldur því fram að þetta sé ekkert lengur svona, það skipti engu máli og þess vegna ættum við fyrst að geta hækkað persónuafslátt um einhver ósköp og þegar við erum búin að því þá tökum við fyrir næsta verkefni sem er að lækka tekjuskattinn. En ég kannast ekki við þau vinnubrögð á Alþingi öðruvísi en svo að við stöndum alltaf frammi fyrir því hvar það er sem við viljum forgangsraða. Viljum við t.d. hækka frítekjumark hjóna, viljum við það frekar en að hækka lágmarksréttindin? Hv. þm. sem grípur hér stöðugt fram í segir: Það á bara að gera hvort tveggja, þá verða allir ánægðir. Og það eru nógir peningar í að gera hvort tveggja. Ég er að vísu búinn að hlusta á þennan hv. þm. hér á Alþingi í allmörg ár og hv. þm. hefur ávallt verið með þann málflutning að nægir peningar væru í alla hluti og það væri bara mannvonska að setja ekki meiri peninga í hitt og þetta. En þetta er veruleiki sem ég kannast ekki við og ég er helst á því að þegar hv. þm. kemst einhvern tímann, vonandi, í þá aðstöðu að styðja ríkisstjórn þá komist hún að annarri niðurstöðu, að þá kunni það að vera heldur erfiðara að gera þetta upp við sig en hv. þm. er að segja hér í frammíköllum. Herra forseti. Ég ætlaði að fara að ljúka máli mínu en ég kemst illa í það vegna stöðugra frammíkalla. Ég tel að hér hafi verið viðhöfð vönduð vinnubrögð og ég tel afskaplega nauðsynlegt að Alþingi fari mjög vandlega yfir þetta mál og kalli til lögfræðinga og ýmsa aðra til að komast að raun um hvort það geti virkilega verið að ríkisstjórnin sé með það ætlunarverk að halda áfram að brjóta stjórnarskrána. Ef það yrði niðurstaðan þá held ég að ljóst sé að ekki bara einn ráðherra þyrfti að segja af sér, ég held að þá þyrftu ansi margir ráðherrar að segja af sér og trúlega öll ríkisstjórnin, ef ríkisstjórnin verður uppvís að því að hún ætli sér vísvitandi að halda áfram að brjóta stjórnarskrá og vísvitandi ætli ríkisstjórnin sér ekki að uppfylla dóm Hæstaréttar. Auðvitað dettur engum manni þetta í hug. Ég verð að játa að ég hef ekki séð neinn lögfræðing koma fram á sjónarsviðið fyrir utan hv. þingmenn sem eru lögfræðingar, nema þann sem er lögfræðingur Öryrkjabandalagsins, sem heldur því fram að dómur Hæstaréttar þýði að ekki megi skerða hámarksréttindi öryrkja.

Hvaða lögfræðingum mundir þú taka mark á?

Ég tek yfirleitt mark á öllum sem rökstyðja mál sitt vel. En, hv. þm., ég hef ekki heyrt þann rökstuðning hjá stjórnarandstöðunni en kannski á það eftir að koma í ljós. Ég ætla þá að fara að ljúka máli mínu vegna þess að mér er ekki stætt hér lengur vegna stöðugra frammíkalla og greinilegt að stjórnarandstöðunni liggur mikið á að tjá sig og útskýra þetta mál fyrir okkur. Ég vona að hv. þm. fái tækifæri til að fara vandlega yfir málið og kannski komast einhverjir að raun um það eins og ég komst að raun um eftir nokkra yfirlegu að málið er afskaplega flókið. Það er alls ekki einfalt, það er mjög flókið og það varðar á margan hátt allt velferðar- og jöfnunarkerfi þjóðfélagsins sem við höfum verið mjög stolt af og ég trúi ekki öðru en að hv. þm. sjái alvöruna í því máli. Og ég trúi því ekki að þingmenn vilji í fljótræði taka valdið af Alþingi til frambúðar í sambandi við jöfnuð þjóðfélagsþegnanna í framtíðinni.

Herra forseti. Hæstv. utanrrh. segist ekki vera lögfræðingur. Hann segist hins vegar vera læs. Það erum við einnig hér í ...

Ég sagðist vera endurskoðandi.

... og sagðist vera læs endurskoðandi meira að segja. Staðreyndin er sú að dómsorð í dómi Hæstaréttar er mjög skýrt og mjög afdráttarlaust. Það segir að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega vegna tekna maka. Þessi tekjutrygging er núna 32.566 kr. að hámarki. Hún verður færð niður í 25 þús. kr. og sparast þannig 7.566 kr. að hámarki. Nú vil ég spyrja hæstv. utanrrh.: Hvers vegna er þetta gert? Við teljum þetta vera stjórnarskrárbrot og farið sé á svig við dóm Hæstaréttar, ríkisstjórnin telur svo ekki vera. Ef það væri rétt, hvers vegna er þetta gert? Er þetta til þess að spara ríkissjóði tekjur sem varla getur verið, því að það mundu sparast 3,2 millj. kr. á mánuði, eða er þetta til þess að sýna Öryrkjabandalaginu í tvo heimana? Er þetta bara til að hlýða forsrh.?

Herra forseti. Svarið er afskaplega einfalt. Þetta er gert til að fullnægja dómi Hæstaréttar. Það liggur alveg ljóst fyrir að í dómi Hæstaréttar er ekki bannað að taka mið af tekjum maka. Ef Alþingi vill ákveða seinna að ekki eigi að gera það þá ber Alþingi að taka um það pólitíska ákvörðun síðar meir, en hæstaréttardómurinn segir það ekki. Ég er einfaldlega andvígur því að við oftúlkum þennan hæstaréttardóm vegna þess að ég tel að við séum þá að skerða möguleika löggjafarvaldsins til að miða við tekjur maka og leggja fjölskylduna til grundvallar í fjölmörgum málum í framtíðinni. Ég tel þetta þess vegna vera eitt stærsta prinsippmál sem komið hefur fyrir Alþingi þó að hv. þm. Ögmundur Jónasson geri mjög lítið úr því.

Herra forseti. Ég sakna þess að utanrrh. svari skýrt. Hann segir að verið sé að koma til móts við hæstaréttardóm. Það er nokkuð sem við í stjórnarandstöðunni mótmælum. Það er ekki gert vegna þess að samkvæmt dómnum er bannað að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega vegna tekna maka eins og segir skýrt í dómsorðinu. Það er heldur væntanlega varla bannað að greiða þessa tekjutryggingu að fullu, 32.566 kr. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. utanrrh.: Er þetta til að spara ríkissjóði tekjur, er það til þess? Telur hæstv. utanrrh. þetta vera of háa upphæð sem einstaklingi sem tapað hefur starfsorku sinni er ætluð, rúmar 51 þús. kr., finnst honum þetta vera of há upphæð sem einstaklingnum er ætluð, eða er þetta bara til að fara að vilja hæstv. forsrh.?

Herra forseti. Þegar hv. þm. var að túlka hér dóm Hæstaréttar, þá sagði hv. þm. að það væri óheimilt. Hv. þm. láðist hins vegar að vitna til þeirra laga sem vísað er til. Það er alveg ljóst að Hæstiréttur segir að ekki megi skerða á þann hátt sem gert er.

Er bannað að borga meira?


             Það er ekki bannað að borga meira og þessar bætur eru ekki háar, þær eru lágar en það á að vera ákvörðun Alþingis að ákveða það en ekki Hæstaréttar. Það er aðalatriði málsins.

Eða forsrh.?

En vegna þess að ég heyri að hv. þm. er afskaplega óstilltur, hann er bæði óstilltur í ræðustólnum og líka úti í sal og það er ekki hægt að útskýra fyrir hv. þm. hluti ef ég fæ ekki ráðrúm til þess.

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki við hæfi að annar oddviti þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, sem sennilega verður kennd við einhven mesta ójöfnuð í samfélaginu, alla vega síðustu árin, skuli bera mönnum það á brýn að vera ekki jafnaðarmenn og vilja ekki jöfnuð í samfélaginu. Mér finnst það ekki viðeigandi. Hins vegar, virðulegi forseti, er það rétt hjá hæstv. ráðherra að dómurinn fjallar um velferðarkerfið. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra og hann komst að þeirri niðurstöðu að stefna núv. ríkisstjórnar standist ekki stjórnarskrá. Það er nákvæmlega kjarni málsins. Og við erum að bregðast við því og stefnan birtist núna aftur í því frv. sem hér liggur fyrir og í því felst að lækka á þá tryggingu sem öryrkjar í sambúð hafa úr 51 þús. kr. í 43 þús. kr. Því spyr ég, virðulegi forseti, í ljósi þess að Hæstiréttur hefur sagt lágmarkið 18 þús. en 51 þús. stendur. Af hverju eru menn að reyna á þolrifin? Af hverju eru menn að láta reyna á þolrifin, hvort 43 þús. standi?

Herra forseti. Það er ekki verið að lækka þetta lágmark, það er verið að hækka það. 

Nei.

Er því andmælt? 

Nei, það er niðurstaða Hæstaréttar.

Það var heimilt að skerða áður en dómur Hæstaréttar kom til niður í 18 þús. kr. Eftir að dómur Hæstaréttar hefur fallið og þessi lög hafa verið sett þá verður aðeins heimilt að skerða niður í 43 þús. kr. Er þá ekki verið að hækka úr 18 þús. í 43 þús. kr., um 25 þús. kr.? Mér er borið það á brýn að ég sé ekki læs en ég ætla að biðja hv. þm. um að bera mér það ekki á brýn að ég kunni ekki að fara með tölur.

Virðulegi forseti. Hæstiréttur felldi úr gildi þau ákvæði sem heimila skerðingu, úr 51 þús. í 18 þús. Hann felldi skerðingarákvæðin úr gildi þannig að hann skildi það réttarástand eftir að nú eiga þessir aðilar rétt á tryggingu upp á 51 þús. kr. Þetta held ég að flestir skilji, ef ekki allir sem hafa farið yfir þessi mál. Nú liggur frv. ríkisstjórnarinnar fyrir. Ríkisstjórnin hafnar því að borga 51 þús. kr. og ætlar að heimila skerðingu niður í 43 þúsund. Hæstiréttur sagði: Við getum skipt okkur af því hvar þetta lágmark er. Hann sagði ekki nákvæmlega hvert lágmarkið ætti að vera en hins vegar mátti augljóslega skilja af orðum réttarins að 51 þús. kr. mundu duga. Ríkisstjórnin vill náttúrlega ekki fá skilaboð frá Hæstarétti heldur segir: Látum reyna á 43 þúsund. Látum á það reyna, sendum þá aftur fyrir dómstólana og látum reyna á hvort við getum ekki lækkað þetta örlítið. Virðulegi forseti, þetta er kjarni málsins.

Herra forseti. Ég skil grundvallarágreininginn í þessu máli. Stjórnarandstaðan telur að Hæstiréttur hafi sagt að alls ekki mætti skerða bætur niður fyrir 51 þús. kr. Við teljum að svo sé alls ekki. Frv. gengur út á þetta. Ég vil á móti spyrja hv. þingmenn: Ég og minn flokkur erum þeirrar skoðunar að ákveðinn grunnur eigi að fylgja hverju barni, um 30 þús. kr. á ári, en ef Hæstiréttur kvæði upp slíkan dóm mundu menn þá álíta að Hæstiréttur hefði kveðið upp þann dóm að alls ekki mætti tekjutengja í því tilefni? 

Herra forseti. Allur málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar byggir á því að leggja tiltekinn skilning í tvær setningar í reifun Hæstaréttar, ekki í sjálft dómsorðið. Þess vegna var alvarlegt að hæstv. utanrrh. gerði sig því miður áðan sekan um að vitna rangt í aðra þeirra. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Talið hefur verið að einstaklingur í hjúskap eða sambúð þurfi minna sér til framfærslu en sá sem býr einn. Getur það því átt við málefnanleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Þarna er ekki minnst einu orði á tengingu við tekjur maka eins og hæstv. utanrrh. sagði því miður. Í því liggur hin ranga tilvitnun og hún er mjög alvarlegs eðlis. Að öðru leyti, herra forseti, skil ég ekki hvað hæstv. utanrrh. gengur til að oftúlka gildi þess ef fallist yrði á dóm Hæstaréttar með því að greiða óskerta tekjutengingu. Þar með er ekki fallinn dómur gegn tekjujöfnunaraðgerðum almennt í samfélaginu.

Herra forseti. Ég mótmæli því að ég hafi vitnað ranglega í þessa málsgrein í dómi Hæstaréttar. Þegar Hæstiréttur talar um sambúð, er þá ekki alveg ljóst að Hæstiréttur á í því tilviki við tekjur maka? Af hverju skyldi talað um sambúðina eða hjónabandið? Er það ekki vegna þess að Hæstiréttur er að leggja áherslu á að það sé mikið atriði í þjóðfélaginu, að fjölskyldan sé grundvallareining, að hjónabandið skipti miklu máli? Ég les það út úr orðum Hæstaréttar. Auðvitað hlýtur Hæstiréttur að hafa í huga tekjur fjölskyldunnar, tekjur þeirra sem eru í sambúð.

Herra forseti. Það er von að það fjúki í hæstv. utanrrh. Á þessu hálmstrái, þessari hártogun, byggir helmingurinn af öllum málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar. Hér er talað um greiðslur til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki og ekki minnst einu orði á tekjutengingu í því sambandi. Staðreyndin er sú að greiðslur úr opinberum sjóðum, t.d. heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót, tengjast þessu atriði. Hæstiréttur getur nákvæmlega eins, það er eðlilegra að álykta svo, vísað til að slík skilgreind, málefnaleg og rökstudd aðgreining eigi rétt á sér án þess að það snerti tekjutenginguna. Það er forsenda sem stjórnarliðar gefa sér án þess að hafa fyrir því neina stoð í reifun Hæstaréttar og þaðan af síður í dómsorðinu sjálfu þar sem hvorug forsenda ríkisstjórnarinnar, fyrir því að leggja fram frv. sem byggir ekki á óskertri tekjutryggingu, er til staðar.

Herra forseti. Ég kannast ekki við annað en að þegar talað er um sambúð þá séum við að tala um fjölskylduna sem grunneiningu og að taka eigi tillit til aðstæðna fjölskyldunnar. Þetta er grundvallaratriði í öllu bóta- og skattkerfi, að litið er mismunandi á það hvort fólk býr í hjónabandi eða sambúð eða út af fyrir sig. Þess vegna finnst mér þetta alveg ljóst. Það fýkur ekki í mig út af því en hins vegar tel ég þetta mál afskaplega mikilvægt. Ég tel að það varði velferðarkerfið og grundvallarskilning á því. Ég tek eftir því að hv. þm. er mér ósammála í því sambandi. Ég veit ekki af hverju verið er að vitna í sambúðina í þessu sambandi ef það er ekki í ljósi þess að hún sé grunneining og taka eigi tillit til aðstæðna fjölskyldunnar, það sé hin eina rétta leið til að jafna í samfélaginu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra fór mikinn í ræðu sinni og ásakaði stjórnarandstöðuna um að hafa skipt um skoðun. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að fyrir liggi hver afstaða Framsfl. er til þessa máls sem hér er verið að deila um, þ.e. að tekjur maka skerði tekjutryggingu öryrkjans. Hæstv. heilbrrh. sagði fyrir tveimur árum í ræðu á Alþingi að þetta væri áralangt óréttlæti. Hún sagði síðan í blaðaviðtali, 30. sept. 1998, að Framsfl. ætlaði að breyta almannatryggingakerfinu. Hún sagði, með leyfi forseta: ,,Stærsta breytingin er að tekjur maka skerði ekki bætur öryrkja.`` Er þetta enn þá stefna Framsfl.? Í öðru lagi, herra forseti, segir hæstv. ráðherra að dómurinn tryggi öryrkjum ákveðin lágmarksréttindi, að þeir hafi ákveðið að þetta verði 43 þús. kr. Hverjar eru málefnalegar forsendur þessarar ákvörðunar? Getur verið að þetta tengist þeirri staðreynd að 43 þús. kr. eru hin opinberu fátæktarmörk innan OECD?

Herra forseti. Þetta hefur ekkert með fátæktarmörk að gera. Stefna Framsfl og allra annarra flokka á Alþingi hefur verið sú að hækka frítekjumarkið þannig að öryrkjar í sambúð eða hjónabandi, með lægri tekjur, skerðist ekki jafnmikið og raun ber vitni. Eins og hæstv. heilbrrh. rakti höfum við stigið þessi skref. Þau hafa verið stigin tvívegis, síðast í haust, og verið mikil réttarbót fyrir öryrkja í landinu. Það má fara tvær leiðir. Önnur er sú að hækka þetta lágmark eins og nú er verið að gera eða nota svigrúmið til að hækka frítekjumarkið enn meira. Ef við hefðum notað svigrúmið til að hækka frítekjumarkið enn meira þá hefði það komið sér betur fyrir þá sem lægri tekjur hafa. Þetta er alveg ljóst. Á þessari braut höfum við verið. En núna hefur Hæstiréttur fellt þann dóm að okkur beri að gera þetta með öðrum hætti og við hlítum því að sjálfsögðu.

Herra forseti. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að tala skýrar. Er það stefna Framsfl. að afnema þetta algerlega eins og hæstv. heilbrrh. hefur talað um? Ég sakna þess að hæstv. ráðherra skuli ekki skýra út fyrir mér málefnalegar forsendur þeirrar niðurstöðu að lágmarksrétturinn sem öryrkinn á að hafa úr opinberum sjóðum samkvæmt dóminum séu 43 þús. kr. Hvers vegna spyr ég um þetta, herra forseti? Vegna þess að hæstv. ráðherra fór fögrum orðum um hina harðsnúnu röksemdafærslu í skýrslu starfshópsins. Í þeirri skýrslu er rauði þráðurinn út í gegnum skýrsluna að þar sé málefnaleg niðurstaða. Ég hef þaullesið þessa skýrslu eins og hæstv. ráðherra en ekki fundið forsendurnar fyrir hinni málefnalegu niðurstöðu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig komust þeir að þessari tölu, 43 þús. kr.?

Herra forseti. Ég tel meiri þörf á því nota tímann hér á Alþingi í að hv. þm. útskýri stefnu eigin flokks í stað þess að biðja um upplýsingar frá þeim sem eru að flytja hér frv. þar sem stefnan kemur skýrt fram. Stefna okkar hefur verið að jafna kjörin í landinu sem mest. Við teljum málefnaleg rök fyrir því að miða við tekjur maka, líka hjá öryrkjum. Ég heyri að Samfylkingin telur engin málefnaleg rök fyrir því. Það er niðurstaðan. Það liggur ljóst fyrir að ef við tökum ákvörðun í aðra átt, t.d. um að hækka þessar 43 þús. kr., sem mér finnst vel koma til greina í framtíðinni, þá er aðalatriðið að Alþingi taki þá ákvörðun. Hið pólitíska vald á að taka slíka ákvörðun vegna þess að dómur Hæstaréttar gefur ekki tilefni til þess. Það er aðalatriði málsins.

Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað biðja forseta áður en ég hef mál mitt að sjá til þess að hæstv. ráðherrar verði hér í salnum á meðan ég flyt mál mitt. Sömuleiðis tveir síðustu ræðumenn sem töluðu á undan mér vegna þess að ég ætla að gera að umtalsefni í nokkrum orðum atriði sem komu fram í máli þeirra sem töluðu á undan mér, og vil ég biðja forseta um að stoppa klukkuna á meðan í bíð eftir að viðkomandi ráðherrar verði komnir í salinn.

Forseti verður við þessu, hv. þm. Hins vegar sé ég hér í tölvunni sem ég er með fyrir framan mig að hæstv. forsrh. er ekki í húsi.

Það er nú verra. Betra væri að hann væri hér viðstaddur, því ég ætla einmitt að gera að umtalsefni nokkur atriði sem komu fram í ræðu hans.

Forseti hefur þegar komið þessum athugasemdum á framfæri og verið er að sækja viðkomandi ráðherra.

Hæstv. forsrh. er farinn úr húsi, hann hefur ekki meiri áhuga á málinu en það. Herra forseti. Fram hefur komið að ég óskaði eftir því að tveir síðustu ræðumenn sem töluðu á undan mér yrðu viðstaddir mál mitt vegna þess að ég ætla að gera ýmis atriði í ræðum þeirra að umtalsefni í upphafi ræðu minnar, en eitthvað er djúpt á því að hæstv. ráðherrar séu hér í kallfæri. Þó er mér sagt að formaður Framsfl. sé á leiðinni, en hæstv. heilbrrh. er komin í salinn og vildi ég gjarnan fá að vita hjá forseta hvort von sé á forsrh. til umræðunnar. Hann lagði mikið upp úr því, bæði í umræðunni á mánudaginn og sömuleiðis í dag, að mikil þörf væri á að ræða málið og að upplýsa þyrfti mjög margt í málinu. Þess vegna er það mjög sérkennilegt að hæstv. forsrh. skuli ekki gefa sér tíma til að vera viðstaddur umræðuna.

Það skal upplýst að forseti hefur komið þessum skilaboðum á framfæri og nú er hæstv. heilbrrh. mætt í salinn og hæstv. utanrrh. Forseti hefur komið þessum skilaboðum öllum á framfæri.

Ég fagna því að a.m.k. tveir ráðherrar séu komnir í salinn af þeim sem ég óskaði eftir,  Ég ætla að byrja á að koma að nokkrum atriðum sem komu fram í ræðum hjá tveim síðustu hv. ræðumönnum og byrja á að vitna í hæstv. forsrh. þar sem hann gerði að umtalsefni í máli sínu að ekki hefði verið vilji hjá stjórnarandstöðunni til að flýta umræðu um málið. Mig langar til að leiðrétta þá fullyrðingu hæstv. forsrh. Það var hæstv. forsrh. sem tók málið af dagskrá á mánudaginn, það kom aldrei til þess að stjórnarandstaðan fengi að segja sitt um það hvort hún vildi fá málið á dagskrá. Reyndar kom fram í ræðum manna að þeir töldu ekki ástæðu til að flýta máli sem menn töldu að færi á svig við þann hæstaréttardóm sem hér er m.a. til umræðu og ræða frv. sem áfram brýtur mannréttindi og hefur í sér skerðingarákvæði gagnvart kjörum öryrkja miðað við dóm Hæstaréttar. Vegna ummæla hæstv. forsrh. um afstöðu jafnaðarmanna árið 1998 til lagasetningarinnar, vil ég árétta það að mjög skýrt kom fram í máli okkar að við töldum að að öllum líkindum væri lagaákvæðið brot á stjórnarskránni og þar vitnuðum við til álits færra lögfræðinga. Reyndar hafði ekki verið úrskurðað um það en í þeirri lagagrein sem var hér til umfjöllunar og var lögfest á aðventunni 1998 voru ákveðin ívilnandi ákvæði hvað varðaði kjör öryrkja. Og vegna þess greiddum við ekki atkvæði gegn málinu heldur sátum við hjá, við greiddum ekki atkvæði og létum ríkisstjórninni eftir að bera ábyrgð á málinu, það skýrist hér, svo ekki sé um útúrsnúninga að ræða í þeim efnum. Hæstv. forsrh. talaði um að vaktar hefðu verið miklar væntingar hjá öryrkjum, hjá öryrkjum almennt vegna þessa dóms. Og sama sagði hæstv. utanrrh., formaður Framsfl. Það var enginn að vekja neinar væntingar. Það var öllum ljóst að hér var verið að fjalla um kjör öryrkja í hjúskap með aðila sem ekki var lífeyrisþegi. Það var alveg ljóst. Verið var að tala um kjör öryrkja sem höfðu orðið fyrir kjaraskerðingu, þ.e. orðið fyrir skerðingu vegna tekna maka síns. Það átti að vera öllum ljóst og eftir því sem ég hef fylgst með umræðunni í fjölmiðlum frá því dómurinn féll, þá hef ég ekki orðið vör við að nokkur maður hafði reynt að afvegaleiða þann skilning á málinu. Ég veit því ekki um hvað þessir tveir síðustu ræðumenn eru að tala þegar þeir segja að einhverjir hafi verið að vekja væntingar. Það hafa a.m.k. ekki þeir þingmenn gert sem ég hef hlustað á tala um þetta og þeir fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hafa rætt þetta í fjölmiðlum, það hafa þeir aldrei gert og er ég með fulla möppu af öllu því sem fram hefur komið í fjölmiðlum um þetta mál frá því dómur féll. Hæstv. forsrh. talaði einnig um háar fjárhæðir, stærsta mál sem komið hefur til þingsins, og nefndi upphæðirnar. Það er nú einu sinni þannig, herra forseti, að þegar menn hafa af fólki háar fjárhæðir, háar upphæðir, þá þurfa þeir auðvitað að greiða þær háu upphæðir til baka, þó svo að ríkisstjórnin ætli með frv. sem hér er til umræðu að koma sér hjá því að endurgreiða allt sem öryrkjum ber. Þeir ætla ekki að greiða til baka nema hluta af því sem haft var af þeim með þeirri tekjutengingu sem Hæstiréttur hefur nú úrskurðað ólögmæta. Ég minni á að í dómnum fellst Hæstiréttur, meiri hluti Hæstaréttar, á kröfu stefnanda, þ.e. Öryrkjabandalagsins, um að ekki sé heimilt að tengja tekjutryggingu örorkulífeyrisþega við tekjur maka, fellst á kröfuna óbreytta. Hæstv. utanrrh. nefndi að hann hefði ekki lent í flóknara máli, og hann er einn af þingreyndari mönnum á Alþingi í dag. Það er alveg rétt. Almannatryggingarnar eru mjög flóknar. Þess vegna hlýtur að vera nokkuð flókið fyrir þá sem ekki þekkja vel til í almannatryggingunum að setja sig inn í þær. En eitt er alveg kristalklárt, dómurinn er mjög skýr. Dómur Hæstaréttar í þessu máli er mjög skýr. Einnig kom fram í máli hæstv. utanrrh. að dómurinn fjallaði um hvað eigi að greiða öryrkja í hjúskap. Það má eiginlega segja að svo sé því samkvæmt dómi Hæstaréttar á að greiða öryrkja óskerta tekjutryggingu vegna tekna maka. Heimilt er að tengja bæturnar við hans eigin tekjur, en ekki við tekjur maka. Hæstv. utanrrh. nefndi einnig og spurði: Hvað þá með ellilífeyrisþega? Ég get alveg sagt það sem skoðun mína að ég tel ekki, miðað við þennan dóm, stætt á því að láta ekki þessa reglu gilda um ellilífeyrisþega. Ég minni á að öryrkjar verða ellilífeyrisþegar þegar þeir verða 67 ára. Er þá eðlilegt, um leið og öryrki verður aldraður, um leið og hann verður ellilífeyrisþegi, um leið og hann verður 67 ára, að þá eigi skerðingarakvæðin vegna tekna maka að fara að dynja á honum á fullu? Er það eðlilegt? Ég tel að svo sé ekki. Ég minni á að öryrkjar verða ekki minni öryrkjar þó þeir verði gamlir. Það er oft að þeir þurfi frekar meiri umönnum, meiri stuðning, beri meiri útgjöld vegna heilsufars síns, eftir því sem þeir verða eldri. Það er alveg ljóst í mínum huga að það er ekki hægt að láta þessa reglu fara að bitna á öryrkjanum um leið og hann verður 67 ára. Bara vegna jafnræðisreglunnar þá hlýtur þetta að gilda einnig um aldraða. En það er reyndar ekki það sem við erum að ræða hér í dag. Við erum að ræða um öryrkjana og dóm þeirra og ég var aðeins að nefna þetta vegna athugasemda hæstv. utanrrh. hér fyrr á fundinum. Aðspurður um stefnu Framsfl. hvað varðar tekjutengingu við tekjur maka vísaði hæstv. utanrrh. á frv. ríkisstjórnarinnar. Það fer ekki saman við yfirlýsingar hæstv. heilbrrh. í málinu sem hafa verið raktar hér í nokkrum ræðum á undan mér. Hæstv. heilbrrh. hefur lýst því yfir að það sé stefna hennar að afnema þessa tekjutengingu. Hún byrjaði það í áföngum, undir þrýstingi, vegna þess að það stóð til að fara í málaferli. En núna þegar tækifæri gefst til þess að afnema þessa tekjutengingu algjörlega, þá er komið fram með skerðingarfrv. Þá er ekki staðið við stefnuna. Þá kemur ríkisstjórnin með lagafrv. þar sem eru a.m.k. þrjú skerðingarákvæði miðað við dóm Hæstaréttar. Tenging tekjutryggingar öryrkja við tekjur maka stenst ekki mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Hún er mannréttindabrot og hún stenst heldur ekki alþjóðasáttmála sem við höfum undirgengist að virða. Hæstiréttur Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé heimilt að skerða tekjutryggingu lífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. gildandi laga um almannatryggingar. Það þýðir að heimilt er að skerða t.d. tekjutryggingu vegna eigin tekna, vegna t.d. lífeyrissjóðstekna eins og gert er með aldraða, vegna fjármagnstekna o.s.frv., en ekki vegna tekna maka, vegna þess að í 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna sem fjallar um tekjutryggingu er bara verið að fjalla um tekjutenginguna við tekjur maka. Þar segir, svo ég hafi þetta beint upp úr lagatextanum, með leyfi forseta: ,,Nú nýtur aðeins annað hjóna örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur þeirra hjóna eru ekki hærri en 1.086.048 kr. á ári og skal þá greiða tekjutryggingu til viðbótar lífeyri þess að upphæð 356.965 kr. á ári. Hafi hjón hins vegar tekjur umfram 1.086.048 kr. á ári skal skerða tekjutrygginguna um 45% þeirra tekna sem umfram eru.`` Viðmiðunartölur hafa reyndar breyst. Í þessu ákvæði er sem sagt verið að fjalla um skerðingu tekjutryggingarinnar vegna tekna maka. Og það er vísað beint í 5. mgr. Og dómurinn segir að ekki sé heimilt að tekjutengja við tekjur maka eins og segir í 5. mgr. En til annarra tekjutenginga sem fjallað er um í 17. gr. tekur dómurinn ekki afstöðu. Hann er aðeins að fjalla um þessa tekjutengingu við tekjur maka, sem er í 5. mgr. Þetta er eins skýrt og það getur verið. Hæstiréttur er að vekja athygli á því að skerðing grunnframfærslu með tekjum maka er ekki heimil, en dómararnir taka ekki sérstaklega á öðrum tengingum enda ekki beðnir um það. Rétturinn til grunnframfærslu úr opinberum sjóðum nýtur verndar samkvæmt stjórnarskránni, samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar og löggjafinn getur ekki skert þessi grunnréttindi, þessa grunnframfærslu. Dómurinn kemst að þeirri niðurstöðu að sama gildi um tímabilið frá 1. janúar 1994, en þá vantaði lagastoð fyrir þeirri reglugerð sem kvað á um skerðinguna. Yfir þetta hefur verið mjög rækilega farið. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór t.d. mjög rækilega yfir þetta mál í ræðu sinni hér fyrr í dag. Einnig ber að ítreka það að dómsúrskurðinn verður að lesa í samræmi við kæruna sem var að þessi tekjutenging væri óheimil. Og Hæstiréttur féllst á allar kröfur Öryrkjabandalagsins. Dómurinn er því skýr enda orðréttur samhljóða kröfu ÖBÍ og það átti að greiða samkvæmt honum strax, endurgreiða þeim sem voru hlunnfarnir á þessu tímabili. Það á að endurgreiða þeim allt sem af þeim var haft en ekki bara hluta. Og það að koma með frv. inn í þingið sem á að virka aftur fyrir sig og skerða þær greiðslur sem á að endurgreiða til lífeyrisþeganna sem búið er að hafa af þeim, er náttúrlega ótrúlega siðlaust. Hæstiréttur er búinn að úrskurða um að það eigi að endurgreiða miðað við þær reglur sem giltu, miðað við það að tekjur maka skertu ekki tekjutrygginguna. Það er áhyggjuefni hvernig afstaða stjórnvalda er gagnvart æðsta dómstól þjóðarinnar, Hæstarétti. Forsrh. setur á laggirnar yfirnefnd, undir forustu félaga síns, hæstaréttarlögmanns og lögmanns Tryggingarstofnunar ríkisins, til að meta hvernig eigi að leitast við að bregðast við dómnum, eða ,,leita leiða til að bregðast við dómnum``, eins og segir. Ekki til að framfylgja dómnum. Nei, bregðast við honum. Að hvaða niðurstöðu komast lögmennirnir í nefndinni? Jú, það er í lagi að skammta öryrkja í sambúð 43 þús. kr. á mánuði og þetta ákveða mennirnir, lögfræðingarnir, vinir ríkisstjórnarinnar, sem eru hver um sig með meira en árstekjur öryrkjans á mánuði í laun samkvæmt tekjublaði Frjálsrar verslunar núna síðast. Þeir telja að öryrkinn þurfi ekki nema 43 þús. kr. til að sinna framfærsluskyldu sinni og fjölskyldunnar á mánuði, 43 þús. kr. Þessa upphæð finna þeir fyrir öryrkjann. Ekki fyrir sig. Nei, ekki fyrir sig. Lögfræðingur fær 43 þús. kr. fyrir dagsverk! En það er nóg fyrir öryrkjann á mánuði, heilsulausan mann og þann sem þarf að bera kostnað af heilsufari sínu. Með þessum upphæðum á hann að halda sjálfstæði og mannlegri reisn, 43 þús. kr. Einnig leggur þessi yfirnefnd ríkisstjórnarinnar til enn brattari tekjutengu á þessa öryrkja, þá öryrkja sem eru í sambúð. Og ég spyr eins og aðrir hér á undan mér: Hvers vegna fá þessir öryrkjar ekki að halda 51 þús. kr.? Hver er ástæðan fyrir því, herra forseti? Þetta eru um 700 manns og það á að hafa af þeim um 8 þús. kr. á mánuði eins og hæstv. utanrrh. tiltók svo glögglega í Kastljóssþætti um daginn og einnig hér í ræðu sinni í þinginu. Og allt er þetta ,,hátekjufólk`` samkvæmt upplýsingum frá ríkisstjórninni, meira og minna hátekjufólk. Það hlýtur þá að borga af þessu skatta. Og ef við reiknum þetta saman þá eru það svona innan við 40 millj. kr. á ári sem ríkisstjórnin er að spara með þessari fjallabaksleið, með því að hafa af öryrkjanum tæpar 8 þús. kr. á mánuði., 40 þús. kr. þegar búið er að borga af þessu skatta. Þetta eru miklir höfðingjar. Hæstiréttur fjallaði um það hvort tekjutenging við tekjur maka væri heimil, m.a. í ljósi mannréttindaákvæða stjórnarskrár og alþjóðsáttmála sem við höfum undirgengist og fleiri þátta. Hæstiréttur hefur komist að því að svo sé ekki, eins og ég hef rakið hér að framan. Önnur túlkun á niðurstöðu Hæstaréttar er útúrsnúningur. Því er niðurstaða yfirnefndar ríkisstjórnarinnar útúrsnúningur. Því er frv. það sem hér liggur fyrir Alþingi útúrsnúningur og í raun er ríkisstjórnin með því enn og aftur að lögfesta mannréttindabrot gagnvart öryrkjum, verði það að lögum, alveg eins og hún var að gera árið 1998 því það er verið að lögfesta hér skerðingar vegna tekna maka með þessu frv. sem Hæstiréttur er búinn að lýsa yfir mjög skýrt að er ekki heimilt gagnvart grunnframfærslu eins og tekjutryggingunni. Auðvitað hefði verið langeinfaldast fyrir ríkisstjórnina að greiða út óskertar bætur í stað þess að hafa þessar upphæðir af öryrkjunum. Þetta kostar smánarupphæðir. Þetta kostar helmingi minna en framúrkeyrslan á Þjóðmenningarhúsinu sem menn voru nú ekki mikið að kippa sér upp við. Ég verð að segja að vinnubrögð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í þessu máli líkjast í mörgum atriðum vinnubrögðum hjá ríkjum sem hafa verið kennd við ákveðinn ávöxt. Ég fer ekki ofan af því. Ég minni einnig á að með þessari málsmeðferð er heilbrrh. að ganga gróflega á bak orða sinna og þegar ráðherrar gera slíkt og það í siðmenntuðum ríkjum, þá kallar það yfirleitt á afsögn viðkomandi. Hér gerði hæstv. heilbrrh. það að umtalsefni að þetta væri nú bara nokkuð vel stæðar fjölskyldur með 200 þús. kr. tekjur á mánuði. Ég verð að segja að það teljast ekki háar tekjur í dag. Ég veit ekki betur en lágmarkslaun verkamanna séu hátt í helmingurinn af þessu. Og við vitum alveg að við framfleytum ekki fjölskyldu nema á tvennum lágmarkstekjum. Annað er alveg vita vonlaust. Við vitum líka að í tilvikum þar sem öryrki hefur orðið fyrir þessari skerðingu sem nú er búið að dæma ógilda, þá hafa menn lent í því og ég þekki a.m.k. mörg dæmi þess, að maki öryrkjans hefur þurft að leggja á sig margfalda vinnu vegna tekjuskerðingar fjölskyldunnar, næturvinnu, eftirvinnu, yfirvinnu og verið í fleiri störfum, bara til að láta enda ná saman vegna þess að það er dýrt að vera heilsulaus. Það er dýrt að þurfa að leita heilbrigðisþjónustu. Það er dýrt að þurfa að fá aðstoð vegna umönnunar og reksturs heimilis þar sem sjúkdómar og annað hrjá fjölskyldumeðlimi. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hér orð hæstv. heilbrrh. á fundi Tryggingastofnunar ríkisins. Það hefur verið gert, ummæli í blaðagreinum og hér um nóttina örlagaríku fyrir jólin 1998. Ráðherrann hefur margoft lýst því yfir að hún ætli að afnema þetta. Hún hefur tækifæri til þess núna en hún ætlar ekki að nota sér það tækifæri. Í staðinn ætlar hún að koma hér með skerðingarfrv. sem á að keyra í gegnum þingið og halda áfram að skerða vegna tekna maka. Maður veltir fyrir sér hvar sjálfsvirðing ráðherra sé sem gerir slíkt, að ætla að fara að lögfesta hér mannréttindabrot að nýju miðað við niðurstöður Hæstaréttar. Hvar er sjálfsvirðingin? Ég minni á að lágmarksframfærsla fyrir þá sem eru atvinnulausir er samkvæmt velferðarkerfinu 67 þús. kr. óháð tekjum maka. En öryrkjum, sem eru með skerta starfsgetu og geta ekki aukið við tekjur sínar, eiga að duga 43 þús. kr. meðan sá atvinnulausi á að hafa 67 þús. kr. Þarf öryrkinn, herra forseti --- og ágætt væri ef hæstv. ráðherra legði aðeins við hlustir --- fatlaður, sjúkur og með skerta starfsgetu, minna en atvinnuleysinginn til að halda sjálfstæði sínu og reisn sinni? Þarf hann minna? Ég minni á að atvinnulaus maður fær 67 þús. kr. þó svo að maki hans sé með milljón á mánuði, 2 millj. á mánuði eða hvað það er. Atvinnuleysisbæturnar eru algjörlega óháðar tekjum maka. Ég velti fyrir mér, hvers konar viðmiðanir eru þessar 43 þús. kr.? Hvaðan kemur þessi upphæð? Ég minni á að nýbakaði faðirinn, forstjórinn, getur fengið 5 millj. á þrem mánuðum, ef svo verkast, í fæðingarorlofi óháð tekjum maka úr ríkissjóði. Það er upphæð sem tekur öryrkjann tíu ár að vinna fyrir. Það gerði enginn athugasemdir við þessa lagasetningu, reiknað út eða borið saman. En þegar það er öryrki þá er aldeilis reiknað og skert. Svona er forgangsröðunin og réttlætið hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar í upphafi nýrrar aldar. Ekki hefur nú mikið verið minnst á tekjutengingar þegar aðrir þættir eru til umræðu. Við vitum alveg hvernig búið hefur verið að öryrkjum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Við vitum alveg hvaða smánarkjör öryrkjum eru búin í almannatryggingunum. Við vitum líka hvernig t.d. börn öryrkja hafa orðið afskipt í samfélaginu vegna fjárhagsstöðu þeirra, þ.e. öryrkjanna. Ekki á að þurfa að minna á það því margoft hefur verið bent á það í utandagskrárumræðum og í umræðum um almannatryggingar hvernig láglaunastefna ríkisstjórnarinnar gagnvart öryrkjum hefur leikið fjölskyldur þeirra. Við vitum að börnin þeirra geta ekki tekið þátt í íþróttum, tónlist og öðru félagsstarfi vegna þess að öryrkinn býr við fátækt á Íslandi. Þessi tekjutengingarregla gagnvart tekjum maka er regla sem veitist gegn fjölskyldunni, veitist gegn grundvallareiningu samfélagsins, fjölskyldunni. Á þetta hafa prestar og biskup bent. Þetta hefur valdið ótrúlega mörgum skilnuðum og brotið upp fjölskyldur. Þetta hefur valdið mörgum mikilli vanlíðan og sorg. Ég tel að menn eigi að hafa þetta í huga og sérstaklega Sjálfstfl. sem hefur margoft ályktað um gildi fjölskyldunnar og hvernig þurfi að verja hana og styðja fólk í að búa í fjölskyldu og að fólk beri ekki af því fjárhagslegt tjón velji það að vera í hjónabandi eða sambúð. Þetta er ályktun frá síðasta landsfundi Sjálfstfl. Þrátt fyrir það er komið hér með skerðingarákvæði þannig að það geri fólki erfiðara en ella að búa í fjölskyldu. Ég vil einnig benda á að það að beita fyrningarákvæðum við endurgreiðslu þessara tryggingabóta misbýður réttlætiskennd fólks. Að ætla ekki að greiða til baka það sem búið er að hafa af öryrkjum í sambúð frá 1994 er auðvitað algjörlega siðlaust. Herra forseti. Ég sé að nokkuð er liðið á tíma minn og margt er það sem ég hefði viljað nefna af þáttum sem varða þetta mál og ég tel að eigi erindi inn í umræðuna. Ég ætla aðeins að nefna atriði sem kemur fram í frv., þ.e. í fylgiskjölum þess, og fulltrúar ríkisstjórnarinnar, aðallega formaður Framsfl. hefur gert að umtalsefni og vitnað í í máli sínu, en það er fskj. 2 sem ber yfirskriftina Norrænn réttur þar sem fjallað er um réttindi lífeyrisþega á Norðurlöndum og samanburður við réttindi á Íslandi. Ég mundi gjarnan vilja fá að heyra hjá hæstv. ráðherra: Hvaðan kemur þetta fylgiskjal? Hvaða plagg er þetta sem hæstv. ráðherra setur inn í þingskjalið sem fylgiskjal? Því það er með ólíkindum að fara í gegnum þetta plagg. Ég verð að segja að hér er í rauninni vísvitandi verið að fara með rangt mál, a.m.k. ef ekki vísvitandi þá eru menn illa upplýstir um norrænan rétt ef þeir telja að þetta sé ástandið. Ég verð að segja það, ég vann við þessi mál í mörg ár hjá Tryggingastofnun ríkisins einmitt við að bera þetta saman. Á sérstökum námskeiðum sem Tryggingastofnun hélt með öðrum Norðurlöndum var farið yfir það hver staða t.d. öryrkja væri við ýmsar aðstæður eftir því í hvaða landi hann byggi og sett voru upp dæmi um slíkt. Það er alveg ljóst að í hvert einasta skipti sem dæmi var tekið um Norðurlöndin þá var enginn sem kaus að búa á Íslandi við þær aðstæður sem voru settar upp. Í öllum dæmum væru greiðslurnar lægstar og kjörin verst á Íslandi. Það getur aðstoðarmaður ráðherra, Vilborg Hauksdóttir, sem situr hér í hliðarherbergi vitnað um sem sat á einhverjum af þessum námskeiðum ásamt mér. Ég fór því að skoða þessar tölur og þær fullyrðingar í þessu dæmalausa plaggi sem fylgir með frv. Ég velti fyrir mér hvort gagngerar breytingar á almannatryggingunum á Norðurlöndunum hefðu verið gerðar síðan ég kom á þing árið 1995. Ég hafði samband við tryggingastofnanirnar bæði í Danmörku og Noregi vegna þess að tekið er sérstaklega til þeirra landa í þessu plaggi og menn vissu ekki hvaðan á þá stóð veðrið þegar ég fór að spyrjast fyrir um tekjutengingu við tekjur maka. Það var nú aldeilis ekki. Enda þegar maður fer að skoða töflurnar sem fylgja með þá eru nú aldeilis ekki réttar upplýsingar í þeim töflum. Þar er tekjutrygging t.d. á Íslandi 1998 sögð vera 43.396 kr. Hún var rúmar 28 þús. kr. á þeim tíma. Hvers konar fals og rugl er þetta? Það er greinilega verið að tala um einhverja allt aðra tekjutryggingu en er í almannatryggingalögunum og var þar 1998. Hér er greinilega verið að taka lífeyrissjóðstekjur eða meðaltalslífeyrissjóðstekjur eða eitthvað allt annað þarna inn í. Hér er alls ekki verið að tala um þá tekjutryggingu sem við erum að fjalla hér um og dómur Hæstaréttar fjallar um og óheimilt er að tengja tekjum maka. Heldur betur ekki. Síðan á að sanna þetta með töflu á bls. 9, töflu 7,3, sem er birt á Norðurlandamáli. Þar eru tíndar til ýmsar bætur og ekkert af þeim bótaflokkum eru almannatryggingar. Þetta eru allt saman bætur um félagslega aðstoð. Þetta eru bætur sem heyra undir allt önnur lög en þau sem við erum að fjalla um. Og þetta á að sanna það að almannatryggingarnar séu tengdar við tekjur maka á Norðurlöndunum. Hvað eru menn að fara í ráðuneytinu með því að bera slík plögg á borð? Voru þetta kannski lögskýringargögn í þessum dómi? Að minnsta kosti sá ég það í skýrslu nefndar forsrh. að þeir hafa haft þetta plagg til hliðsjónar því að vitnað er í það í nefndarskýrslunni. Ég tel það mjög alvarlegt þegar verið er að bera á borð fyrir nefndir sem fjalla um svona niðurstöður eins og dóm Hæstaréttar eða leggja til í þingskjali til rökstuðnings við þingmálið að vera með alrangar upplýsingar. Það vita auðvitað allir sem vilja vita og þekkja almannatryggingarnar að þetta snýr alls ekkert að grundvallarframfærsluréttinum, tekjutryggingunni, eins og hún er í íslenskum lögum sem við erum að fjalla hér um. Þetta er allt annar handleggur. Síðan komast menn að þeirri niðurstöðu í þessu plaggi um norrænan rétt þar sem tíndar eru til allar þessar tekjutengingar að: ,,Þrátt fyrir þessar tekjutengingar verður ekki annað ráðið af fyrirliggjandi gögnum en að staða öryrkja á Íslandi sé sambærileg við það sem víðast þekkist á Norðurlöndum.`` Svei mér þá. Ég ætla aðeins að fara yfir það hvernig þetta er t.d. í Danmörku sem alltaf er verið að vitna til í þessu plaggi. Þar er nú aldeilis ekki verið að tengja við tekjur maka. Þar hafa menn grunnlífeyri og það eru fjórir bótaflokkar sem menn hafa rétt á ef þeir eru öryrkjar, 75% öryrkjar, þ.e. algjörir öryrkjar. Það eru fjórir bótaflokkar, fjórði bótaflokkurinn er uppbót. Hann er að nokkru tengdur við tekjur maka, en það er ekki grundvallarframfærsla. Það er þannig að áður en að uppbótinni kemur er öryrkinn í Danmörku með 95.200 ísl. kr. í grunnframfærslu. Ofan á það getur uppbótin komið. Reyndar má lækka tvo bótaflokkana aðeins ef menn eru í hjúskap alveg eins og grunnlífeyririnn lækkar í 90% ef báðir eru öryrkjar hjá okkur, þá lækkar hann aðeins hjá okkur, og það hefur enginn gert athugasemd við það. Hann er heldur lægri. Þannig að öryrki sem er í sambúð, þ.e. ef bæði hjóna eru öryrkjar, þá er lægri greiðsla, 83.800 ísl. kr. á mánuði. Þetta er rétturinn á Norðurlöndunum og geta menn enn samþykkt að þetta sé sambærilegt við réttinn á Íslandi þar sem á að fara að setja grunnframfærsluna niður í 43 þús. kr., helminginn af þeirri upphæð sem öryrki í sambúð í Danmörku fær? Sömu reglur gilda í Noregi og ég er með plögg um þetta allt saman frá viðkomandi stofnunum hvernig þessu er háttað. Þar er greiddur fullur grunnlífeyrir en ef annað hjóna eða ef um sambúðarfólk er að ræða og sambúðaraðilinn er með verulegar tekjur, þá er frá árinu 1998 lægri greiðsla, þ.e. 3 / 4 alveg eins og sambúðarfólk í dag hjá okkur fær 90% grunnlífeyri og enginn gerir athugasemd við það. Í Noregi er mánaðarlífeyrir til öryrkja 130 þús. ísl. kr. á mánuði, það er grunnrétturinn. Hann fær viðbótaruppbót, makauppbót, ef sýnt er fram á að öryrkinn sé með maka á framfæri sínu, ef öryrkinn er með maka á framfæri sínu þá fær hann uppbót. Svona eru nú réttindin á Norðurlöndunum sem þeir halda fram hér í þessu fylgiskjali að séu sambærileg og á Íslandi. Reyndar er það svo að erfitt er að bera þessar bætur saman, og hefur það komið fram í ræðum á undan mér. Bent hefur verið á að þó svo að kerfin séu nokkuð lík þá eru þau að öðru leyti ólík þannig að mjög erfitt er að bera þetta saman. En engu að síður segir það okkur alla söguna að í þeim löndum sem stjórnvöld halda fram í þessu plaggi að séu tengd við tekjur maka eru menn með þennan grundvallarframfærslurétt sem er helmingi hærri en hér á landi. Ég tel það mjög alvarlegt að menn skuli halda slíku fram í plaggi sem er fylgiskjal með frv. og vísa í heimildabætur sem heyra undir allt önnur lög og eru allt annar handleggur. Það er einmitt vísað til þess í hæstaréttardómnum, og ég ætla aðeins að vitna í það atriði. Í hæstaréttardómnum er einmitt vísað til þess að menn skuli gæta sín á því að rugla ekki saman félagslegri aðstoð og almannatryggingum. Og ég veit að aðstoðarmaður ráðherra, lögfræðingurinn Vilborg Hauksdóttir, sem situr hér til hliðar þekkir þetta vel vegna þess að hann vann einmitt að þessari lagasetningu á sínum tíma þannig að það ætti að vera auðvelt fyrir ráðherrann að fá upplýsingar hjá aðstoðarmanni sínum úr ráðuneytinu um það. En eins og segir í dómnum, í aðfaraorðum hans, og er vísað þar í athugasemdir með frv. frá 1993, um almannatryggingar, og frv. um félagslega aðstoð, þ.e. lögin nr. 117/1993 og lögin nr. 118/1993, en seinni lögin eru lög um félagslega aðstoð. Þar er bent á að nauðsynlegt sé að gera glöggan greinarmun á bótum almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar vegna reglna Evrópubandalagsins um almannatryggingar. Í frv. voru flutt þau ákvæði lífeyristryggingakafla almannatrygginga sem í raun voru ákvæði um félagslega aðstoð, eins og t.d. mæðra- og feðralaun, umönnunarbætur, makabætur, heimilisuppbót og uppbætur vegna sérstakra aðstæðna. Þetta eru uppbætur sem eru tengdar alls konar tekjutengingum og öðrum ákvæðum. Meðal annars er heimilisuppbótin tengd því hvort menn eru í sambúð eða ekki, hvort þeir búa með öðrum í heimili. En almannatryggingabæturnar eru eins og Hæstiréttur bendir á grundvallarmannréttindi sem ekki skal skerða. Herra forseti. Ég sé að tíma mínum er nánast lokið, en ég á eftir að koma hér að mörgum atriðum, þannig að ég mun líklega taka til máls aftur í umræðunni. En ég verð að geta þess áður en ég lýk máli mínu, að ég tel það forkastanlegt og alls ekki viðunandi að lagaákvæðin í þessu frv. sem ríkisstjórnin setur hér inn og er nú til umræðu, um skerðingu vegna tekna maka verði látin virka afturvirkt vegna endurgreiðslnanna. Ég tel það ekki boðlegt og ég leyfi mér að efast um að það sé löglegt, ef það er löglegt þá er það algjörlega siðlaust. Herra forseti. Ég mun taka til máls aftur til að koma að ýmsum atriðum til viðbótar sem ég tel fulla ástæðu til að komi hér inn í þessa umræðu, en ég hef lokið máli mínu að sinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir ræðuna sem hún flutti og ég virði skoðanir hennar og sannfæringu og mat hennar á dómi Hæstaréttar. Ég er hins vegar á allt annarri skoðun, ég hef lagt allt annað mat á dóm Hæstaréttar og ég geri kröfu til þess að hv. þm. virði skoðanir mínar og sannfæringu sömuleiðis. Ég vil spyrja hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur: Ef hún hefði þá fjármuni sem hér er um að ræða, nokkur hundruð milljónir til ráðstöfunar úr ríkissjóði, hvort mundi hún heldur vilja sjá þá fjármuni fara til öryrkja með lágar tekjur, t.d. 75 þús. kr. á mánuði, einstaklings eða hjóna með bætur samanlagt 102 þús. á mánuði, eða til þeirra öryrkja sem eru með heimilistekjur yfir 200 þús., jafnvel 23% þeirra eru með heimilistekjur yfir 400 þús. kr. á mánuði? Ég vil ekki að hv. þm. geri lítið úr mér með því að segja að hv. þm. mundi gera hvort tveggja vegna þess að fjármunirnir eru takmarkaðir. Ég er sammála hv. þm. að skoða þurfi dæmið með nákvæmlega sama hætti gagnvart tekjutryggingu aldraðra, en þá kostar dæmið eflaust milljarða og það er til þeirra sem bestar hafa heimilistekjurnar. Nú eru bætur Tryggingastofnunar greiddar beint með sköttum, allir greiða t.d. virðisaukaskatt. Finnst hv. þm. eðlilegt og réttlátt og í samræmi við eignarréttar- og jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar að skattleggja aukalega lágtekjufólk, t.d. verkamannafjölskyldu, til þess að auka bætur til hátekjufjölskyldu, t.d. læknis sem er giftur öryrkja, um 360 þús. kr. á ári, en þannig túlkar hv. þm. dóm Hæstaréttar.

Herra forseti. Ég tel að ekki megi brjóta mannréttindi á fólki. Um það snýst þessi dómur Hæstaréttar. Hann segir að það sé mannréttindabrot að skerða tekjur, þ.e. tekjutryggingu öryrkja vegna tekna maka. Þess vegna tel ég að það eigi að greiða þetta, vegna þess að annað er brot á mannréttindum. Ég tel ekki að brjóta eigi mannréttindi á fólki til að bæta kjör annarra. Aftur á móti tel ég, eins og kom fram í máli mínu, löngu, löngu tímabært að bæta kjör lífeyrisþega. Þessi ríkisstjórn hefur veist að kjörum þeirra aftur og aftur. Aftengt þau launaþróun. Aukið útgjöld vegna lyfja. Fækkað bílakaupastyrkjum. Gert bílakaupalánin langtum óhagstæðari. Útvarpsgjöldin eru komin á öryrkjana o.s.frv. Ég get talið svona áfram í það endalausa. Auðvitað hefði átt að vera löngu búið að taka á kjörum öryrkja. En ég spyr hv. þm.: Telur hann eðlilegt að brjóta mannréttindi á ákveðnum hópi, þ.e. mannréttindi öryrkja í sambúð til að bæta kjör annarra? Telur hann mannréttindabrot eins og Hæstiréttur nefnir hér vera eðlileg og heimil?

Herra forseti. Þar stendur hnífurinn einmitt í kúnni. Hv. þm. skilur dóm Hæstaréttar öðruvísi en ég. Ég les út úr dómi Hæstaréttar að skerða megi bætur til öryrkja miðað við tekjur maka. Þannig les ég dóm Hæstaréttar. Og ég mun færa rök fyrir því seinna. En ég virði samt sem áður sannfæringu hv. þm. og ég reikna með að hún virði mína líka í þessu máli. En hv. þm. kom sér undan því að svara hvort hún teldi eðlilegt að skattleggja lágtekjufólk til að borga aukabætur til hátekjufólks. Hvort hún sé sátt við það eða hvort hún sé í reynd ósátt við dóm Hæstaréttar? Hvort hún mundi vilja hafa það öðruvísi?

Herra forseti. Ég held að hv. þm. ætti að lesa dóminn betur og hlusta á skýringar okkar og sömuleiðis mjög skýra niðurstöðu Hæstaréttar, sem liggur bara hreint fyrir og hann ætti að lesa ...

Er ég of vitlaus?

Bara lesa betur, herra forseti, það er málið. En ég er alveg sannfærð um að almenningur vill greiða skatta til að koma í veg fyrir mannréttindabrot, það er mín sannfæring.

Herra forseti. Ég er einn þeirra sem eru að reyna að skilja hví þetta mál er komið í svo harðan hnút og hví menn deila svo hart eins og raun ber vitni. Það hefur margsinnis komið fram hvernig ríkisstjórnin stóð að þessum hlutum og síðasti ræðumaður margítrekaði það í ræðu sinni að sá skilningur sem þar lægi á bak við, þ.e. gerð þessa frv., skilningur á dómi Hæstaréttar væri útúrsnúningur, hreinn útúrsnúningur margítrekaði hv. ræðumaður. Nú er það svo, herra forseti, með hæstaréttardóma að eflaust hafa menn leyfi til þess að skilja þá eins og þeir vilja. En það vekur dálítið furðu mína hvers vegna stjórnarandstaðan, sem er svo mjög mikið niðri fyrir í þessu máli, hefur ekki notað hinn langa tíma sem liðinn er frá því að dómur var kveðinn upp til þess að leita til hlutlausra aðila til að fara yfir dóminn til að geta skilið og borið hann saman við þann skilning sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru að leggja í dóminn. Værum við ekki betur sett, væri þá ekki betur komið ef við gætum borið saman hlutlægt mat á þessu í staðinn fyrir að standa í því núna að deila svo hart og hafa uppi svo mörg köpuryrði sem raun ber vitni?

Herra forseti. Ég hélt því fram og held því fram að frv. sem liggur hér fyrir sé útúrsnúningur á dómnum, ég skýrði skilning minn á dómnum. Hann segir að ekki sé heimilt að skerða á þann hátt sem nefnt er í 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga. Það er tengingin við tekjur maka. Á þann hátt má ekki tengja tekjutrygginguna. Það má tengja hana öðruvísi eins og kemur fram í öðrum málsgreinum greinarinnar, en ekki gagnvart tekjum maka samkvæmt 5. mgr. Ég vil benda hv. þm. á að við erum búin að skoða þetta mál mjög vel. Ég bendi á að ég er 1. flm. að frv. sem leggur til afnám þessarar tekjutengingar og er rökstutt mjög rækilega, og það frv. liggur fyrir í heilbr.- og trn. Og þegar menn ræða hvort þurft hafi lagasetningu eða ekki, þá er alveg ljóst að í heilbr.- og trn. er frv. sem tekur á þessu máli, þ.e. heimilar ekki tekjutengingu við tekjur maka og er með tillögu að lagabreytingu á þá veru. Það hefði ekkert verið auðveldara, ef menn hefðu verið í einhverjum vandræðum, en að taka og lögfesta það frv. sem er til umræðu í nefndinni. Ég get því alveg fullvissað hv. þm. um það að við erum búin að skoða þetta mál í þaula og búin að gera það síðan lagasetningin var gerð 1998, sem við töldum vera mannréttindabrot og tókum ekki þátt í að greiða atkvæði um. Rökstuðningurinn er allur í greinargerð þess frv. sem liggur í heilbr.- og trn. um að afnema skuli tekjutenginguna við tekjur maka á tekjutryggingu öryrkjans.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við þeirri spurningu sem ég bar upp, en ég vil vekja athygli á því að það eru heilmargar stofnanir í landinu sem taka að sér að gefa álit, hlutlægt álit á því sem verið er að fjalla um. Til dæmis erum við núna að fjalla um dóm og menn deila um hvernig skilja beri dóminn. Ég nefni stofnun eins og Lagastofnun Háskóla Íslands, hún gerir þetta mjög oft fyrir Alþingi.

Af hverju gerðuð þið það ekki?

Við þurftum þess ekki, við töldum okkur vera með álit fjögurra valinkunnra aðila. Við treystum þeim, en stjórnarandstaðan, herra forseti, treystir þeim alls ekki og hefur haft köpuryrði um þá menn, að þeir séu alveg ómögulegir. Því spyr ég: Af hverju leitar stjórnarandstaðan ekki til hlutlausra aðila til að skilja þennan dóm og til að leggja fram rökstuðning gegn því sem hún segir að sé vitleysa? Stjórnarandstaðan segir að þetta sé vitleysa, segir að þetta sé útúrsnúningur, segir að þetta sé allt bull og hvert einasta mannsbarn geti séð í gegnum þetta, þetta sé mjög eymdarlegt álit o.s.frv. Af hverju koma menn þá ekki og rökstyðja í hverju það er fólgið í staðinn fyrir að standa hér daginn út og daginn inn, eða fram á nótt og á morgun, að mér skilst, og vera með miklar fullyrðingar um það hversu illa sé staðið að málinu? Væri ekki miklu betra að koma með slíkan rökstuðning? Eða kann það að vera, herra forseti, að menn treysti sér ekki til að búa til slíkt álit? Það skyldi nú ekki vera. Mér dettur það í hug úr því ég fæ engin svör.

Herra forseti. Við erum með dóm Hæstaréttar. Er Hæstiréttur ekki hlutlaus aðili?

Það er kynning á dómnum.

Þarf frekari vitnanna við? Dómurinn er mjög skýr. Hann er mjög skýr.  Hv. þm. talar um að leita til hlutlausra aðila. Hvernig hefði nú verið fyrir ríkisstjórnina að leita til hlutlausra aðila úr því að dómurinn var svona ofboðslega óskýr fyrir ríkisstjórninni? Það var nú aldeilis ekki verið að leita hlutlausra aðila. Það voru tíndir til einkavinirnir hver af öðrum inn í nefnd til að koma til móts við dóminn. Ekki að fara að dómnum. Nei, 

Forseti vill árétta við þingmenn að hafa hljóð í salnum og virða það að þingmenn haldi ræður sínar á þeim tíma sem þeir hafa. Það væri einnig heppilegra ef mönnum er mjög skemmt að gæta þess að hristast innan rifja, það auðveldar þingstörfin.

Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar leitast við að gera grein fyrir aðalatriðum málsins. Enda þótt tíminn sem hverjum ræðumanni er skammtaður sé ekki mjög langur þá er þetta auðvelt verk vegna þess að málið er mjög skýrt. Það er mjög skýrt og það er mjög einfalt. Ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar á Alþingi hafa reynt að drepa þessu einfalda máli á dreif og gera það flókið. Hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., kom hingað í ræðustól og sagði að hann hefði aldrei kynnst flóknara máli á sínum ferli. Ég efast ekkert um að þetta mál hafi flækst fyrir honum og ríkisstjórninni. En það er ekki vegna þess að málið sé flókið heldur vegna þess að það er pólitískt erfitt fyrir Framsfl. að fara að skipunum Sjálfstfl. og hæstv. forsrh. eins og hann er að gera nú. Þetta er kjarni málsins. Dómsorðið, úrskurður Hæstaréttar í þessu máli, telur fáeinar línur á blaði og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Viðurkennt er að aðaláfrýjanda, Tryggingastofnun ríkisins, hafi verið óheimilt frá 1. janúar 1994 á grundvelli 2. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 485/1995 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki, er maki hans er ekki lífeyrisþegi. Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Stjórnarandstæðingar á Alþingi hafa farið yfir þetta dómsorð og vísað í þær lagagreinar og skýrt þær lagagreinar sem hér er vikið að. Þetta er alveg kýrskýrt. Samkvæmt úrskurði Hæstaréttar er bannað að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega með hliðsjón af tekjum maka þeirra. Þetta er mergurinn málsins. Og eins og hér kemur fram er þessi úrskurður byggður á tvennu: Annars vegar á því að á tilteknu árabili, frá ársbyrjun 1994 til ársloka 1998, hafi skort lagastoð fyrir reglugerð sem skerti tekjutrygginguna, að þá hafi skort lagastoð fyrir henni. Í annan stað er það vegna þess að eftir að stjórnarskrá Íslands var breytt árið 1995 og settar inn greinar, 65. gr. og 76. gr., sem kveða á um þessi réttindi einstaklingsins til lífsviðurværis, þá hafi verið óheimilt að skerða tekjutrygginguna með hliðsjón af þeim. Þetta er mergurinn málsins. Og þetta er mjög einfalt mál. Þetta er afar einfalt mál og skýrt. 
             Hvað er það þá sem er svona flókið? Í fyrsta lagi segir ríkisstjórnin að skort hafi lagastoð til að fara að þessum dómi, til að hlíta þessum dómi, að ríkisstjórnin hafi ekki haft lagastoð til þess. Þetta teljum við vera alrangt. Fyrr við umræðuna var vísað til þess að í 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins er kveðið sérstaklega á um heimild til að bregðast við í tilvikum sem þessum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið.`` Þetta segir í lögum sem við eigum að starfa samkvæmt. Það er heimild til að inna þessar greiðslur af hendi samkvæmt 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins. En hvað er það þá sem á skortir? Hvað skortir þá? Hvað er það sem stendur í vegi fyrir því að greiða öryrkjum fulla tekjutryggingu án skerðingar vegna tekna maka vegna þess að lögin eru þarna fyrir hendi? Það er einvörðungu búið að fella skerðingarákvæðin úr gildi. Hvað stendur í vegi fyrir því? Jú, það kom fram í mjög góðu andsvari frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrr í dag. Það skortir lagastoð til að skerða tekjutrygginguna eins og ríkisstjórnin er að leggja til í því frv. sem hér er til umræðu. Það er þá lagastoð sem skortir. Og það er þess vegna sem Alþingi er að reyna að keyra þetta makalausa frv. í gegnum þingið. Nú vil ég taka eitt fram í upphafi. Á undanförnum árum hefur það verið sem rauður þráður í málflutningi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, og reyndar stjórnarandstöðunnar allrar og vísa ég þar til málflutnings Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins á liðnum árum, það hefur verið sem rauður þráður í málflutningi okkar og tillögugerð að bæta kjör öryrkja og þeirra aldraðra sem þurfa að reiða sig á almannatryggingar um framfærslulífeyri. Og við höfum lagt sérstaka áherslu á að bæta kjör þeirra sem lakast standa, sem minnstar hafa tekjur. Þetta hefur verið sem rauður þráður í málflutningi okkar og tillögugerð. Og nú spyr hv. talsmaður Sjálfstfl. í þessu máli, Pétur H. Blöndal, hann hefur greinilega ekki fylgst með þeirri tillögusmíð sem við höfum reitt fram hér á Alþingi og hefur gengið út á þetta og ekkert annað en þetta. Þetta eru staðreyndir. Í öðru lagi höfum við staðhæft, aftur og ítrekað, að framkvæmd almannatryggingalaga undangengin ár stríði gegn stjórnarskrá landsins. Þessu má víða finna stað í þingskjölum og þinggögnum. Það er því rangt sem fram kom í málflutningi hæstv. heilbrrh. að niðurstaða Hæstaréttar hafi komið mönnum á óvart. Hún kom okkur ekki á óvart.

Við höfum margflutt um þetta mál.

Við höfum margflutt um þetta mál og við höfum ítrekað bent á þetta í málflutningi okkar hér á Alþingi þannig að þetta er rangt. Víkjum aftur að málsatvikum. Nú gerist það að upp er kveðinn dómur í Hæstarétti Íslands í máli Öryrkjabandalagsins gegn stjórnvöldum. Hann er kveðinn upp 19. desember. Og eins og ég segi eru niðurstöður þessa dóms mjög skýrar. Ríkisstjórnin velur hins vegar þá leið að skipa sérstakan starfshóp, eins konar yfirdóm, til þess, eins og segir í erindisbréfi til starfshópsins og hann hefur sett fram á prenti í gögnum sínum, ,,að finna leiðir til að bregðast við dómi Hæstaréttar``. Það á ekki að hlíta dómnum. Það á ekki að fara að þeirri niðurstöðu sem Hæstiréttur komst að. Nei, það á að finna færar leiðir til að bregðast við dómnum eða til að koma til móts við hann, eins og hæstv. ráðherrar hafa leyft sér að segja hér.

Útúrsnúningar.

Það á að finna leiðir til þess. Útúrsnúningar, segir hv. þm. Þorgerður Gunnarsdóttir. Og sagði að það væri mat löggjafans að finna út hver væri lágmarksframfærslulífeyrir fyrir einstakling til að framfylgja væntanlega stjórnarskrárvörðum réttindum hans eins og þau eru tilgreind í 65. og 76. gr. stjórnarskrár lýðveldisins, það væri mat löggjafans. Ríkisstjórnin fór hins vegar þá leið að fá þessa lögspekinga, þessa starfsmenn, til að setja fram þetta mat. Og þeir komust að því, þessir ágætu hálaunamenn, þessir milljón króna menn komust að því að öryrkjanum nægðu 43 þús. kr., ekki 51 þús. kr. eins og kveðið var upp með úrskurði Hæstaréttar. Þetta er staðreynd málsins. Það voru lögspekingar og lögfræðingar sem unnu það verk fyrir ríkisstjórnina. Maður spyr sjálfan sig hvernig á því standi að þessi upphæð var endanlega gerð að niðurstöðu meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. Við fáum engin svör við því og ég mun koma nánar að því hér á eftir að velta vöngum yfir því hvað þessu hafi valdið. Fólki til upplýsingar þá er það svo að öryrki sem fær fullar bætur getur mest fengið 73.546 kr. á mánuði. Þetta er það sem hann getur mest fengið. Þetta skiptist þannig að í grunninn er upphæð sem er nefnd örorkugrunnlífeyrir og er rúmar 18 þús. kr. Þetta er upphæð innan við 20 þús. kr. Síðan kemur þessi margumtalaða tekjutrygging, sem við erum að ræða um hér, að upphæð 32.500. Um hana er verið að deila. Síðan er þriðja upphæðin eða þriðja skiptingin. Það er heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót, 15 þús. annars vegar og 7 þús. hins vegar, samtals 22--23 þús. kr. Þessi upphæð er til að koma til móts við þá sem búa einir og vikið er sérstaklega að þessu í greinargerð með úrskurði Hæstaréttar. Það er komið sérstaklega til móts við þá sem vegna heimilisaðstæðna þurfa að bera meiri byrðar. Mér finnst að þessar upphæðir allar þyrftu að vera miklu hærri. En þetta er skiptingin. Það er örorkugrunnlífeyrir, síðan þessi tekjutrygging og loks upphæð sem er til að jafna kjör þeirra sem búa einir, þ.e. heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót. En þetta mál snýst um tekjutrygginguna, þessar rúmlega 32 þús. kr. Í stað þess að fallast á niðurstöðu dómsins ákveður ríkisstjórnin að hafa hluta þessarar upphæðar af öryrkjum. Og hvað er það há upphæð? Það eru 7.566 kr. í mesta lagi. Við skulum nú gefa okkur að þessi upphæð sé skattlögð því það er hún. Hún skilar sér til skattsins. Hvað stendur þá eftir hjá öryrkjanum? 4.633 kr. Ef það er rétt sem hæstv. utanrrh. staðhæfði í sjónvarpsviðtali fyrir fáeinum dögum, að þetta taki einvörðungu til 700 einstaklinga, hvað erum við þá að tala um háa upphæð? Við erum að tala um 3,2 milljónir á mánuði. Við erum að tala um 38,4 milljónir á ári. Setjum nú svo að þessi hópur væri fjölmennari, segjum 1.000 manns, segjum 1.200 manns. Hvað værum við þá að tala um háa upphæð? Þá værum við að tala um 5,5 milljónir á mánuði. Við værum að tala um 66 millj. kr. á ári. Síðan leyfa hv. þm. Pétur H. Blöndal og hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., sér að fullyrða að við stöndum frammi fyrir valkostum, annars vegar að hlíta þessum dómi og greiða þessa peninga eins og ríkisvaldinu ber að gera og hins vegar að jafna kjörin gagnvart öllum þeim sem standa höllum fæti í samfélaginu. Hvers konar rugl er þetta? Og maðurinn segist vera tryggingastærðfræðingur. Ég efast um að hann kunni einu sinni að reikna, a.m.k. ekki samkvæmt þessum uppákomum. Við erum að tala um afar smáar upphæðir þannig að skýringarnar á því að ríkisstjórnin neitar að verða við dómnum og hlíta dómnum geta ekki verið peningalegar eða efnahagslegar. Þær geta ekki verið það. Þær hljóta að vera pólitískar. Þá spyr maður sig þeirrar spurningar: Hver er sú pólitík? Hver er skýringin á því að ríkisstjórnin sér sig knúna til að hafa þessa fjármuni af öryrkjum? Hver er ástæðan fyrir því að hún neitar að hlíta hæstaréttardómi? Það getur ekki verið að það sé til að spara tæpar 40 millj. kr. á ári. Það hljóta að vera aðrar skýringar. Ég spyr hv. þingmenn Sjálfstfl.: Hver er skýringin? Er það til að fylkja sér um foringja sinn sem hefur stillt sér upp í styrjöld gagnvart Öryrkjabandalaginu? Ég spyr hv. þingmenn Framsfl.: Hver er skýringin á því að flokkurinn lætur kúska sig þannig til? Hver er skýringin? Eru þetta peningalegar forsendur eða efnahagslegar eða pólitískar? Hvers vegna leyfir flokkurinn sér og hvers vegna leyfir ríkisstjórnin sér og þingmeirihlutinn að neita því að fara að úrskurði Hæstaréttar? Hverjar eru skýringarnar? Eru þær peningalegar, efnahagslegar? Það getur ekki verið. Hver er þá sú pólitík sem hér býr að baki? Þegar hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir segir að það sé mat löggjafans og eigi að vera pólitískt mat hans að ákvarða hver upphæðin er sem tryggi stjórnarskrárvarin réttindi einstaklingsins þá er niðurstaðan sú að 43 þús. kr. dugi. Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar og um þá niðurstöðu ætla alþingismenn, þingmenn Sjálfstfl. og Framsfl. að fylkja sér. Ég spyr: Hvers vegna? Hvers vegna ætlið þið að bjóða þessu fólki framkomu af þessu tagi? Hver er skýringin? Ég hvet þingmenn Sjálfstfl. og Framsfl. til að koma hér upp og skýra það fyrir okkur hvernig á þessu standi.

Herra forseti. Þó að ég sé svo takmarkaður að ég kunni ekki að reikna o.s.frv. eins og hv. þm. sagði þá hef ég nú samt sem áður skoðun mína og skilning minn á dómi Hæstaréttar. Og ég hef ekki fundið sannleikann eins og hv. þm. þegar allt verður svo skýrt og einfalt. Hv. þm. sagði að hann og öll stjórnarandstaðan skildist mér því hann veit víst skoðun allrar stjórnarandstöðunnar, þetta er sameiginleg skoðun, hafi unnið að því að bæta kjör þeirra sem verst eru settir. Núna snýst það allt í einu við. Nú er tekin yfir einstaklingshyggja, nú á að fara að bæta stöðu þeirra sem eru vel settir. Ég spyr: Hvenær breyttist skoðun hv. þm. í þeim efnum að hætta að bæta kjör þeirra sem verst eru settir og fara að bæta kjör hátekjufjölskyldna? Nú er það þannig, herra forseti, að allar bætur Tryggingastofnunar eru greiddar með sköttum. Finnst hv. þm. Ögmundi Jónassyni, formanni BSRB, eðlilegt að lágtekjufjölskylda, t.d. félagar í BSRB, sem hafa því miður ekki allir mjög háar tekjur, kannski með 300 þús. kr. mánaðartekjur í heild, fjölskyldutekjur, sé skattlögð aukalega til þess að greiða aukabætur til hátekjufjölskyldna? T.d. hefur komið fram að 23% þeirra fjölskyldna sem munu njóta þessara bóta, samkvæmt skilningi hv. þm. eru það 360 þús. kr. á ári, eru með meira en 400 þús. kr. á mánuði. Ég hugsa að ekki séu margir félagar í BSRB með slíkar fjölskyldutekjur. Finnst hv. þm. þetta eðlilegt og er þetta í samræmi við það að bæta kjör þeirra sem verst eru settir?

Herra forseti. Ég leyfi mér stórlega að draga í efa þær upplýsingar sem komu fram á baksíðu Morgunblaðsins ekki alls fyrir löngu. Ég horfi frekar á þær upplýsingar sem bornar voru fram í þinginu fyrir tveimur árum af hæstv. forsrh. þar sem fram kom að meðaltekjur maka öryrkja eru 132 þús. kr. á mánuði. Þetta kom fram í skýrslu hæstv. forsrh. á sínum tíma. Í Morgunblaðinu kemur fram m.a, með leyfi forseta, að mikill meiri hluti öryrkjanna er með litlar sem engar tekjur aðrar en bótagreiðslur Tryggingastofnunar, yfir 98% alls hópsins hafa minna en 50 þús. kr. í eigin tekjur á mánuði eða fá eingöngu greiðslur frá Tryggingastofnun. Þegar greinin er lesin og greinargerðin með henni kemur í ljós hvers konar afvegaleiðing hér er á ferðinni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal tekur þátt í því að afvegaleiða okkur í þessu efni. Það sem þetta mál snýst um er hvort við ætlum að virða réttarríki á Íslandi. Það er staðreynd málsins. Um það erum við að fjalla. Þegar hv. þm. reynir að stilla þessu upp sem valkostum sem við stöndum frammi fyrir, annars vegar að greiða þessar tæpu 40 milljónir kr. á ári og hins vegar að koma til móts eða bæta kjör öryrkja almennt og aldraðra er málflutningur af þessu tagi náttúrlega algjörlega út í hött. Ég vil minna hv. þm. á það að rétt fyrir jólin fór fram alvöruumræða um tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu þegar við vorum að fjalla um skattlagningu á söluhagnaði af hlutafé sem ríkisstjórnin færði niður úr tekjuskattsprósentu og niður í 10%. Þar vorum við að tala um milljarða en ekki fáeinar milljónir. Þetta mál fjallar hins vegar um réttarríki á Íslandi.

Herra forseti. Þær upplýsingar sem birtust í Morgunblaðinu voru sagðar hafðar eftir Þjóðhagsstofnun. Nú er víst komið þannig í rökþroti hv. þm. að hún kann ekki heldur að reikna og nú er það sennilega aðeins hv. þingmaðurinn sem einn kann að reikna og er þá vel komið þessari þjóð. En hv. þm. svaraði ekki spurningunni 

Ég lít svo á að það sé stjórnarskrárvarinn, einstaklingsbundinn réttur hvers einasta þegns, líka þeirra sem búa við skerta starfsorku, að hafa að lágmarki 51 þús. kr. á mánuði. Mér finnst það lítilmannlegt af ríkisstjórninni og fylgismönnum hennar á Alþingi að ætla að hafa hluta af þessari fjárhæð af þessu fólki  Ég held að allir Íslendingar, hverjar sem tekjur þeirra eru, vilji tryggja þessi grundvallarmannréttindi í landi okkar. Það held ég að eigi við og það kemur fram í sameiginlegri og einarðri afstöðu allrar launþegahreyfingarinnar á Íslandi.

Herra forseti. Mér finnst það mjög alvarlegt mál þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, kemur hingað upp og vegur að starfsheiðri hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem er tryggingastærðfræðingur, með því að segja að hann kunni ekki að reikna. Þetta er það sama og að halda því fram að allar ræður hv. þm. Ögmundar Jónassonar, sem er mikill ræðuskörungur, séu innihaldslaust blaður, kjaftæði með öllu. Ég ætla ekki að halda því fram. Það er mikið innihald í mörgum ræðum hv. þm. en ég er ekkert endilega sammála því innihaldi. Þessi dómur er ekki skýr. Ég ætla ekki að vitna endilega til orða hæstv. ráðherra fyrr í dag. Ég ætla ekki að vitna til starfshóps ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að vitna í orð lektors við lagadeild Háskóla Íslands sem er ekki lögfræðingur Öryrkjabandalagsins. Hann er ekki lögfræðingur ríkisins á einn eða neinn hátt heldur var hann aðeins að túlka skoðun sína á dómi Hæstaréttar í viðtali á Rás 2. Og hvað sagði hann? Upphafsorð hans voru: ,,Þessi dómur Hæstaréttar vekur upp fleiri spurningar heldur en hann svarar.`` --- Vekur upp fleiri spurningar heldur en hann svarar. Svakalega skýr dómur. Mjög skýr. Skoðun mín er sú og ég hef sagt þetta áður, hv. þm. Ögmundur Jónasson var að tala um það áðan að ég hefði komið inn á mat löggjafans og ég stend við það --- það er fyllilega mat löggjafans að meta við hvað eigi að miða tekjutengingar og tekjuskerðingar í þjóðfélaginu. Það er mat mitt og ég útskýri dóminn í seinni ræðu minni á eftir, í seinna andsvari mínu á eftir. En þetta er mat löggjafans.

Herra forseti. Fylgismenn ríkisstjórnarinnar reyna að færa rök fyrir því að dómurinn sé óljós. Við teljum hins vegar að hann sé mjög skýr. Ég las upp dómsorðið og í mínum huga er það mjög skýrt og mjög afdráttarlaust. Engu að síður er um þetta deilt. Hins vegar hefði ég haldið að það væri óumdeilt að ekkert bannaði að fara að ýtrustu túlkun dómsins, þeirri niðurstöðu sem við teljum vera rétta og greiða einstaklingnum að lágmarki 51 þús. kr. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Hvað er það sem stendur í vegi fyrir því að ríkisstjórnin og fylgismenn ríkisstjórnarinnar fari að þessu? Hvers vegna vill þingmeirihlutinn hafa þessa peninga af fólkinu? Hver er skýringin á því? Eru það efnahagslegar forsendur, efnahagsleg rök, peningaleg eða pólitísk? Ég óska eftir upplýsingum um þetta. Það getur vel verið að Pétur H. Blöndal geti eitthvað reiknað.

Herra forseti. Þegar dómur er ekki skýr þá er farið í dómsforsendur. Hvað er gert þegar vilji löggjafans er ekki nægilega skýr? Það er farið í greinargerðir, það er farið í ræður þingmanna, nefndarálit og fleira. Það er það sem er verið að gera hér. Það er verið að reyna að útskýra dóminn. Ég vil meina það að munurinn á meirihluta- og minnihlutaáliti Hæstaréttar sé í fáum orðum sagt þessi, ég vitna í beint í hæstaréttardóminn: ,,Verður tæpast annað sagt en að réttur öryrkja til framfærslu fjölskyldu sinnar verði smár hafi hann aðeins tekjur sem nema grunnörorkulífeyri.`` --- Þær eru 18 þús. kr. Hæstiréttur er að segja: Það má ekki skerða þær meira. Þær tekjuskerðingar sem hafa verið gegnum tekjutrygginguna mega ekki verða það miklar að þær verði allt niður í 18 þús. kr. Það er verið að segja. Það er ekki verið að segja neitt meira. Það er ekki verið að segja neitt annað. Minni hlutinn segir hins vegar: Það er ekki okkar dómstóla að meta þetta, það er löggjafans. Ég leyfi mér að vitna þar í álit minni hluta sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði mjög til þess að reyna að rökstyðja álit meiri hlutans, þar sem segir, með leyfi, herra forseti: ,,Af öllu þessu verður örugglega ráðið að löggjafinn sé bær til að meta hvernig tekjur maka örorkulífeyrisþega komi til skoðunar, þegar þeirri skyldu stjórnarskrárinnar er fullnægt að tryggja þeim öryrkjum lögbundinn rétt til aðstoðar sem ekki geta nægilega séð fyrir sér sjálfir.`` Þetta er að mínu mati grundvallarmunurinn á meiri- og minnihlutaáliti. Það er síðan okkar á löggjafarþinginu að segja hversu miklar þær skerðingar eiga að vera. En tenging við tekjur maka er heimil. Það er alveg skýrt. Það eru útúrsnúningar hjá stjórnarandstöðunni að halda öðru fram. 

Herra forseti. Við erum rétt farin að átta okkur á afstöðu skerðingarflokkanna, við erum að byrja að átta okkur á henni. Ég hef hins vegar staðhæft og ekki fengið nein mótrök gegn því að ekkert banni að greiddar séu að lágmarki rúmar 51 þús. kr. í grunnlífeyri, að það sé tekjutryggingin. Hver er skýringin á því að fylgismenn ríkisstjórnarinnar vilja hafa þessar rúmlega 7.500 kr. af öryrkjum? Hver er skýringin? Eru það efnahagslegar forsendur? Er það til að spara peninga, þ.e. innan við 40 millj. kr. á ári, eða er skýringin pólitísk? Er ástæðan sú að ríkisstjórnin á í stríði við öryrkja og samtök þeirra? Hver er skýringin? Ég óska eftir skýringu af hálfu fylgismanna ríkisstjórnarinnar fyrir því hvers vegna hún vill hafa þessa peninga af öryrkjum þótt hún telji fyrir því lagaleg rök. Hverjar eru hinar pólitísku, mannlegu skýringar? Ég óska eftir þeim.

Virðulegi forseti. Lífeyrir almannatryggingakerfisins hér á landi er fjármagnaður með skattgreiðslum en byggist ekki á iðgjöldum sem veita tiltekin réttindi óháð tekjum. Tilgangurinn með almannatryggingakerfinu og velferðarþjónustu hér á landi er að draga úr fátækt, veita þjóðfélagsþegnum viðunandi lífskjaratryggingu og jafna lífskjör. Almannatryggingakerfinu er ætlað að koma til skjalanna þegar heilsubrestur, örorka, bág kjör, elli eða ungur aldur kemur í veg fyrir að viðkomandi geti framfleytt sér. Eitt af megineinkennum íslenska velferðarkerfisins er að það telur sig fyrst og fremst hafa skyldur til að koma til móts við þá sem minna mega sín. Almennt er álitið að þeir sem betur standa þurfi ekki á sama máta á stuðningi samfélagsins að halda. Þannig hefur það tíðkast um áratuga skeið að viðhafa víðtækar skerðingar á lífeyri til tekjuhærri einstaklinga til að geta betur mætt þörfum þeirra sem hafa minni möguleika á að framfleyta sér. Hins vegar má alltaf deila um það hvort kjörin sem íslenska velferðarkerfið býður þeim sem minnst hafa séu viðunandi. Þó mikið hafi verið gert á undanförnum árum til að bæta kjör þeirra sem verst eru settir er almennt viðurkennt að enn betur þarf að gera í þeim efnum. Grípa þarf til sérstakra ráðstafana vegna þeirra öryrkja og aldraðra sem bera lítið úr býtum og þurfa að reiða sig á almannatryggingakerfið um framfærslueyri, um það eru velflestir sammála. Markmið ríkisstjórnarinnar sem nú situr er að tryggja sérstaklega hag þeirra öryrkja, fatlaðra og aldraðra sem lægstar tekjur hafa. Á undanförnum mánuðum hefur nefnd verið að störfum og skoðað hvernig lífeyrissjóðakerfið, skattkerfið og almannatryggingakerfið samtvinnast, í þeim tilgangi að finna leiðir til að draga úr jaðarsköttum og bæta kjör þeirra sem verst standa. Tillögur nefndarinnar áttu að liggja fyrir í ársbyrjun en ljóst er, m.a. vegna dóms Hæstaréttar í öryrkjamálinu svonefnda, að verkefnið dregst á langinn auk þess sem verkefni nefndarinnar hefur verið útvíkkað og henni falið að gera tillögur um endurbætur á almannatryggingalöggjöfinni eins og hún leggur sig. Eitt af megineinkennum íslenska almannatryggingakerfisins er eins og áður sagði að það gengur nokkuð langt í að jafna tekjur og lífskjör í landinu. Það hefur verið notað sem sérstakt tæki til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu og hefur dugað vel sem slíkt. Þannig hafa tekjutengingar í almannatryggingakerfinu tíðkast frá upphafi hér á landi. Þar hefur bæði verið horft til tekna lífeyrisþegans og maka hans. Viðhorf Íslendinga til hlutverks velferðarkerfisins voru nýverið skýrð í rannsókn sem félagsvísindadeild Háskóla Íslands gerði fyrir BSRB. Þar kom fram að Íslendingar leggja mikla áherslu á að það skuli vera hlutverk hins opinbera að minnka tekjumun í þjóðfélaginu. Bók Stefáns Ólafssonar, Íslenska leiðin, hefur verið töluvert til umfjöllunar á hinu háa Alþingi og í ýmsu samhengi. Meginniðurstöður athugana sem greint er frá í bókinni eru að lífskjör Íslendinga séu almennt mjög góð samanborið við aðrar vestrænar þjóðir. Samsetning tekna hér á landi er hins vegar nokkuð önnur þar sem atvinnutekjur vega meira í heildartekjum fólks og lífeyrisgreiðslur vega þar af leiðandi minna. Hins vegar er það niðurstaða Stefáns Ólafssonar að fátækt sé umtalsvert vandamál fyrir einstaka sérhópa og jafnvel heldur meiri hér á landi en t.d. á öðrum Norðurlöndum. Þá kemur fram sú skoðun að fátækt sem sérhópavandamál hafi farið minnkandi hér á landi. Með leyfi forseta vil ég lesa hér beina tilvitnun á bls. 257 í bókinni þar sem segir: ,,... þeir sem einungis hafa framfærslulífeyri frá almannatryggingum eða félagsþjónustunni búa sumir enn við tiltölulega þröngan kost samanborið við sambærilega hópa í grannríkjunum.`` Dómur Hæstaréttar frá því í desember breytir ekki því meginviðhorfi sem ríkt hefur hér á landi, að tekjutenging í almannatryggingakerfinu sé heimiluð til launajöfnunar þótt margir vilji svo vera láta. Þannig er rangt að halda því fram að eftir dóm Hæstaréttar sé ekki heimilt að tengja upphæð örorkulífeyris við tekjur maka. Dómur Hæstaréttar gengur út á að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega á þann máta sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga um almannatryggingar. Í dómi Hæstaréttar um þetta efni segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt framanrituðu verður 76. gr. stjórnarskrárinnar skýrð á þann veg að skylt sé að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu eftir fyrir fram gefnu skipulagi, sem ákveðið sé á málefnalegan hátt. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar hefur almenni löggjafinn vald um það hvernig þessu skipulagi skuli háttað. Skipulag, sem löggjafinn ákveður, verður þó að fullnægja þeim lágmarksréttindum, sem felast í ákvæðum 76. gr. stjórnarskrárinnar.`` Með frv. ríkisstjórnarinnar um breytingu á almannatryggingalögum sem hér er til umfjöllunar eru þessi sjónarmið virt og um leið gefið aukið svigrúm til öryrkja til að afla sér tekna án þess að það komi strax til skerðingar á lífeyri. Á undanförnum árum hefur það verið gagnrýnt mjög hve lágar tekjur lífeyrisþegi hefur möguleika á að afla sér með eigin vinnu án þess að lífeyrir sé skertur. Slík ákvæði hafa þótt draga úr sjálfsbjargarviðleitni og athafnaþrá öryrkja. Það frv. sem hér er til umfjöllunar rýmkar þessi mörk. Umræða um dóm Hæstaréttar í málefnum öryrkja hefur einkennst af einkennilegum upphrópunum, misskilningi og oft á tíðum vísvitandi rangtúlkunum. Hæstaréttardómurinn hefur verið túlkaður sem allsherjarlausn á vanda allra þeirra hópa í samfélaginu sem telja má að beri skarðan hlut frá borði. Það er mikill ábyrgðarhluti að vekja falsvonir hjá því fólki sem dómurinn tekur alls ekki til. Augljóst er að margir sem hafa úttalað sig um dóminn hafa ekki kynnt sér hann af eigin raun heldur byggja skoðun sína á misvísandi fréttaflutningi og upphrópunum ýmissa aðila sem bera ábyrgð á rangtúlkunum dómsins. Það er t.d. athyglisvert sem haft er eftir starfandi forseta ASÍ í Morgunblaðinu 12. jan., með leyfi forseta: ,,Það er mjög slæmt að sérstaklega er verið að brjóta á mannréttindum öryrkja sem eru með lágar tekjur.`` Þessi orð eru athyglisverð í ljósi þess að það eru einmitt ekki þeir öryrkjar sem eru með lágar og lægstar tekjur sem fá aukinn stuðning úr almannatryggingakerfinu í kjölfar dóms Hæstaréttar með því frv. sem nú er til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Sérstaklega þeir sem betur eru settir fá aukinn stuðning, þ.e. öryrkjar með miðlungs fjölskyldutekjur um og yfir 200 þús. kr. á mánuði. Þetta er fólk með heimilistekjur sem eru að meðaltali um 338 þús. kr. á mánuði, eins og kom fram á baksíðu Morgunblaðisins laugardaginn 13. jan. Ég er þeirrar skoðunar að það stríði gegn réttlætiskennd þjóðarinnar að auknum hluta af almannafé sé ráðstafað sérstaklega til að styrkja stöðu þeirra sem búa við þokkaleg kjör en láta þá sem verr búa sitja eftir. Þær ráðstafanir sem frv. mælir fyrir um til að fullnægja dómi Hæstaréttar þýða ekki að kjör þeirra sem verst eru settir séu bætt, það er ekki verið að bæta kjör þeirra sem þurfa að reiða sig eingöngu á lífeyri frá almannatryggingakerfinu til framfærslu, hvort heldur er um einstaklinga, hjón eða sambúðarfólk að ræða. Aðeins 700 öryrkjar af þeim 8.700 sem fá örorkulífeyri frá almannatryggingakerfinu munu fá auknar bætur, þ.e. um 8% öryrkja. Það er allt og sumt, því miður. Ég tek undir það sem kom fram á forsíðu Dags miðvikudaginn 10. jan., en þar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Eitt af því sem öllum þykir mjög ósanngjarnt varðandi dóm Hæstaréttar er að einungis þeir sem eiga maka fá bætur fjögur ár aftur í tímann vegna þess að dómurinn gengur út á skerðingu örorkubóta vegna tekna maka. Einstæðingar fá því engar bætur. Bent er á að þeir hafi hins vegar fengið fullar örorkubætur alla tíð en nú fá þeir sem giftir eru og betur settir fullar bætur fjögur ár aftur í tímann.`` Þetta er kjarni málsins. Dómur Hæstaréttar leiðir til þess að þeir sem betur eru settir fá hærri bætur. Þeir sem verst eru settir fá ekki meiri stuðning velferðarkerfisins. Þetta er hópurinn sem vegna örorku sinnar getur eingöngu treyst á stuðning frá almannatryggingakerfinu sér til framfærslu. Þetta eru þeir sem Stefán Ólafsson í bók sinni Íslensku leiðinni skilgreindi sem þann hóp fólks sem mest ríður á að bæta kjör hjá og leysa úr fátæktargildru. Þar er ég honum hjartanlega sammála. Ég er fyrir hönd þessa fólks sárreið þeim sem hafa gefið því falskar vonir um að nýr dómur Hæstaréttar feli í sér betri kjör þeim til handa. Með hliðsjón af því hverjir fá auknar bætur er augljóst að niðurstaða Hæstaréttar í þessu máli mun leiða til meiri og óréttlátari tekjuskiptingar í þjóðfélaginu. Tekjumunur í þjóðfélaginu eykst, hann minnkar ekki. Hann færir þeim sem hafa meira á milli handanna meiri ráðstöfunartekjur en þeir sem minnst hafa fá ekki meira í sinn hlut. Það er umhugsunarefni að dómur Hæstaréttar þýðir að í framtíðinni verði ekki sérstaklega hægt að taka á málefnum þeirra sem verst hafa nema að auka jafnframt um leið hlut þeirra sem betur mega sín í hópi öryrkja. Sú meginhugsun íslenska almannatryggingakerfisins að almannafé sé sérstaklega ætlað til stuðnings þeim sem minnst hafa og minnst mega sín er því í hættu. Það þykir mér vera afturför. Virðulegi forseti. Ég hafði atvinnu af því um tíu ára skeið að veita stéttarfélagi forustu. Hlutverk stéttarfélaga sem hagsmunasamtaka er að berjast fyrir bættum kjörum umbjóðenda sinna. Ég er hrædd um að umbjóðendur mínir á þeim tíma hefðu kunnað mér litlar þakkir fyrir ef ég teldi að hápunktur hagsmunabaráttu minnar fyrir hönd stéttarinnar, stærsti sigur minn og félaga minna á ferlinum fælist í að ná hækkuðum launum þeirra sem bestu launin hefðu. Í verkalýðsbaráttu sem og annarri hagsmunabaráttu hafa þeir hópar forgang sem bágust kjörin hafa. Því hefur verið haldið fram og það ranglega að ríkisstjórnin virði ekki niðurstöðu Hæstaréttar með því að bregðast við honum með því að setja lög um hvernig á að koma til móts við meginhugsun og niðurstöðu dómsins. Þetta er alrangt. Þetta er ódýrt pólitískt áróðursbragð sem stjórnarandstaðan af sinni alkunnu snilld lepur upp gagnrýnislaust, enda þjónar það tilgangi hennar að koma óorði á ríkisstjórnina. Það er reyndar athyglisvert hve stjórnarandstaðan er hugmyndasnauð í þessum málum. Hún hefur ekki komið fram með eina sjálfstæða hugsun í málinu. Í raun er undravert hvað hún, sem ætíð hefur stært sig af hugsjónum um aukna tekjujöfnun í þjóðfélaginu, tekur undir þau sjónarmið sem gengur þvert á þessa hugsun sem færir þeim sem meira hafa auknar tekjur meðan hinir sem minna hafa sitja eftir. Mér er það hins vegar engan veginn á móti skapi að taka tekjulægsta hópinn upp á arma mína og samflokksmanna minna og mun berjast fyrir bættum kjörum þeirra enda er það í samræmi við réttlætiskennd mína og stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum aldraðra og öryrkja að búa betur að þeim sem verst eru settir. Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að ríkisstjórnin hafi brugðist hárrétt við dómi Hæstaréttar með því að skipa nefnd til að skoða áhrif niðurstöðu hans og hvaða leiðir eru færar til að bregðast við honum. Dómur Hæstaréttar er viðurkenningardómur um að virða beri ákveðin grundvallarviðhorf í málefnum tiltekins þjóðfélagshóps, þ.e. að öryrkjar í sambúð hefðu tiltekinn lágmarksrétt til tekna burt séð frá tekjum maka. Hins vegar sagði dómurinn ekki til um hvernig ætti að koma til móts við þessi grundvallarviðhorf eða hver lágmarksréttindin væru fyrir hópinn í heild eða einstaka öryrkja. Sennilega hefði dómurinn skýrt framkvæmd dómsins nákvæmlega og gefið góðar leiðbeiningar um hvaða reglur ættu að gilda í þessu sambandi ef málið hefði verið rekið á grunni tiltekins einstaklings. Við þær kringumstæður hefði orðið til krafa á hendur Tryggingastofnun ríkisins til greiðslu sem hefði gefið fordæmi fyrir kröfu annarra öryrkja í sambærilegri stöðu. Raunveruleikinn er hins vegar sá að málið var ekki rekið á einstaklingsgrunni. Hæstiréttur gaf á hinn bóginn ákveðnar leiðbeiningar um hvernig ætti að útfæra reglur til að koma til móts við þessi grundvallarviðhorf þótt þær leiðbeiningar hafi hvorki verið skýrar né augljósar enda er það á ábyrgð og á valdi löggjafans að taka pólitíska ákvörðun í þessum efnum. Því var nauðsynlegt að skoða nánar niðurstöðu Hæstaréttar og koma með tillögur um hvernig ætti að fullnægja dómnum. Það er hægt að hafa ýmsar skoðanir á réttmæti niðurstöðu Hæstaréttar í öryrkjamálinu. Ég legg hins vegar áherslu á, og tek undir það sem fram hefur komið hjá stjórnarliðum fyrr í umræðunni, að það hefur aldrei staðið annað til en að virða niðurstöðu Hæstaréttar. Það er gert með því frv. sem er hér til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Forsvarsmenn aldraðra hafa haldið því fram að dómur Hæstaréttar hafi fordæmisgildi fyrir ellilífeyrisþega og gildi einnig um þá, þ.e. að óheimilt sé að tengja upphæð tekjutryggingar ellilífeyrisþega við tekjur maka. Í þessu efni verður að líta á að í dómi Hæstaréttar er sérstaklega tekið fram að um viðurkenningardóm sé að ræða um réttindi öryrkja en ekki aldraða. Önnur sjónarmið geta átt við um aldraða og því er ekki hægt að heimfæra niðurstöðu dómsins upp á ellilífeyrisþega. Hins vegar, virðulegi forseti, verð ég að segja að ég er í grundvallaratriðum sammála talsmönnum aldraðra. Það þarf að skoða stöðu aldraðra með hliðsjón af dómnum. Ég vil taka lýsandi dæmi því til staðfestingar. Eins og allir vita fer öryrki sjálfkrafa á ellilífeyri þegar hann hefur náð tilteknum aldri og örorkulífeyrir fellur niður um leið. Það verður að teljast undarlegt og óeðlilegt að tekjur öryrkjans frá almannatryggingakerfinu minnki við að komast á eftirlaunaaldur og að maki öryrkja þurfi að taka á sig auknar framfærsluskyldur gagnvart öryrkjanum við það að hann hafi náð tilteknum aldri. Væri á hinn bóginn þessi réttur sem öryrkjar hafa fengið viðurkenningu yfirfærður til ellilífeyrisþega gæti það einnig litið einkennilega út í ákveðnum tilvikum. Þannig má taka dæmi af konu sem samkvæmt eigin vali hefur ekki verið útivinnandi og þess vegna verið á framfæri maka síns alla tíð. Þetta gæti þess vegna átt við um karl sem hefur verið heima. Við það að komast á ellilífeyrisaldur fær hún eða hann ákveðna viðurkennda upphæð, samanber réttindi öryrkja, sér til framfærslu. Við það eitt að ná tilteknum aldri líta stjórnvöld svo á að vakni sérstakur réttur konunnar eða karlsins til lágmarksframfærslu og að makinn hafi ekki lengur sömu framfærsluskyldu við maka sinn og hefur verið samkomulag hjóna í milli um árabil. Spyrja má hvaða breytingar verði á högum þessarar konu eða karls við að komast á eftirlaunaaldur sem geri það að verkum að hún eða hann þarf á sérstakri lágmarksframfærslu að halda umfram það sem áður hefur verið. Dómur Hæstaréttar gefur þannig tilefni til að skoða alla þætti sem snúa að snertifleti fjármála fjölskyldunnar og ríkisins, þ.e. með tilliti til grundvallarviðhorfa sem eiga að ríkja við skattlagningu annars vegar og reglur við úthlutun greiðslna velferðarkerfisins til tekjujöfnunar og styrktar þeim sem geta ekki framfleytt sér án stuðnings hins vegar. Eiga sömu grundvallarreglur að gilda í báðum þessum kerfum, þ.e. á að líta á hjón sem tvo einstaklinga eða eina heild með tilliti til réttinda og skyldna einstaklinga og hjóna í samfélaginu? Þetta tel ég nauðsynlegt að skoða nákvæmlega í kjölfar dóms Hæstaréttar. Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram að í dómi Hæstaréttar felist að óheimilt sé að tengja tekjur maka við örorkulífeyri. Lífeyrir almannatrygginga til öryrkja sem er einstæður og hefur engar eða litlar aðrar tekjur er samsettur af fjórum þáttum eins og allir vita, grunnlífeyri, tekjutryggingu, heimilisuppbót og sérstakri heimilisuppbót. Þeir sem ganga lengst í að túlka dóm Hæstaréttar á þann veg að tekjutenging bóta almannatrygginga sé með öllu óheimil hafa lýst því sjónarmiði sínu að þeir geri engar athugasemdir við að heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót til öryrkja falli niður þegar hann tekur upp sambúð. Í þessu felst ákveðinn tvískinnungur. Öðrum þræði er sagt að líta verði á öryrkja sem einstakling með sjálfstæðan rétt til bóta, burt séð frá tekjum maka, en á hinn bóginn er viðurkennt að rétt sé að taka tillit til þess að við að einstaklingur hefur búskap falli niður ákveðnar bætur. Út á þetta gengur dómur Hæstaréttar, að meta í hve miklum mæli á að taka tillit til þess hagræðis sem felst í að reka sameiginlegt heimili en um leið að virða rétt einstaklings sem er öryrki til sjálfstæðra tekna. Ég tel að nefndin sem fékk það verkefni að gera tillögur um viðbrögð við dómi réttarins, Hæstaréttar, hafi hér komist að eðlilegri niðurstöðu, þ.e. að gera tillögu um að öryrki í sambúð eigi rétt á tiltekinni tekjutryggingu umfram grunnlífeyri burt séð frá tekjum maka en upphæð tekjutryggingarinnar sé ekki jafnhá þeirri sem sá sem ekki er í sambúð fær. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur haldið uppi þeim málflutningi í dag að með því að fella niður heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót þegar öryrki tekur upp sambúð sé nægjanlegt tillit tekið til þess hagræðis sem fæst af sambúðinni, þannig eigi öryrki sem hefur sambúð rétt á fullri tekjutryggingu. Á það verður hins vegar að benda að heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót voru ekki til umfjöllunar í Hæstarétti. Til marks um það er hugtakið heimilisuppbót aðeins tvisvar notað í rökstuðningi Hæstaréttar, annars vegar með tilvísun í heiti reglugerðar og hins vegar sem efni laga. Það er því augljóst að Hæstiréttur var eingöngu að vísa í tekjutrygginguna þegar hann úrskurðar að málefnalegar ástæður geti legið að baki mismunandi greiðslum til öryrkja sem eru einyrkjar annars vegar og sambúðarfólk hins vegar. Virðulegi forseti. Það er almenn skoðun þeirra sem gerst þekkja til skipulags lífeyrismála að kerfi sem veiti rétt m.a. til elli-, örorku-, maka- og barnalífeyris eigi að byggja á þremur stoðum. Fyrsta stoðin er opinbert kerfi almannatrygginga þar sem tilgangurinn er að greiða tiltekinn lágmarkslífeyri sem er fjármagnaður með sköttum. Meginmarkmið slíks kerfis er tekjujöfnun og samtrygging. Önnur stoðin byggir á skylduaðild að lífeyrissjóðum þar sem greidd eru iðgjöld til sjóðsins sem myndar rétt til lífeyris, m.a. við örorku og við ellilífeyrisaldur. Meginmarkmið þess kerfis er sparnaður og ávöxtun þess fjár, m.a. til að standa undir elli- og örorkulífeyri þar sem samtrygging er lögð til grundvallar. Þriðja stoðin byggir á einstaklingsbundnum eða vinnutengdum sparnaði, myndun séreignar og sértryggingar með það að markmiði að spara til elliáranna eða til einstaklingsbundinnar framfærslu við skerta starfsorku af völdum sjúkdóma eða slysa. Réttindi fólks til lífeyrisgreiðslna vegna örorku í lífeyrissjóðakerfinu eru almennt góð, svo framarlega sem viðkomandi hefur stofnað til réttar til örorkulífeyrisgreiðslna. Almenna reglan er sú að réttur viðkomandi til örorkulífeyris er vakandi hafi hann greitt iðgjöld til lífeyrissjóðs á síðustu þremur árum fyrir örorku. Uppfylli viðkomandi skilyrði til að fá örorkulífeyri er lífeyririnn framreiknaður til ellilífeyrisaldurs sem þýðir að upphæð örorkulífeyris er eins og hann hafi greitt iðgjöld til lífeyrissjóðsins allan sinn starfsaldur og er hann jafnhár upphæð ellilífeyris eins og hann hefði greitt til sjóðsins þar til hann fer á eftirlaun. Þannig eru margir sem hafa rétt til örorkulífeyris í annarri meginstoð lífeyriskerfis okkar Íslendinga nokkuð vel settir. Meginundantekning frá þessari reglu eru opinberir starfsmenn sem greiða lífeyrissjóðsiðgjöld til B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og hjúkrunarfræðingar sem greiða í Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Þeir eru í þeirri stöðu að þeir fá ekki framreikning verði örorkan ekki rakin til starfsins sem þeir gegndu þegar þeir greiddu iðgjöld til sjóðsins. Hins vegar verð ég að taka það fram að hin nýja A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins veitir rétt til framreiknaðs örorkulífeyris eins og almenna reglan er í sjóðum á almenna markaðnum. Mig langar að taka dæmi um einstakling sem er 25 ára og hefur heildarlaun upp á 160 þús. kr. Við örorku, að uppfylltum lágmarksskilyrðum um greiðslu í lífeyrissjóð, gæti hann vænst þess að fá um 120 þús. kr. á mánuði allt sitt líf. Það verður þó að benda á að ætíð verður nokkur hópur örorkulífeyrisþega sem ekki hefur rétt á starfstengdum lífeyrissjóðum landsins þar sem þeir hafa ekki verið á vinnumarkaði. Þetta er hópurinn sem reiðir sig eingöngu á lífeyri almannatrygginga og er sérstaklega illa settur, bæði í innlendum og erlendum samanburði. Í bók Stefáns Ólafssonar, Íslenska leiðin, sem ég hef nefnt fyrr í ræðu minni, kemur fram að hagur eftirlaunaþega hefur vænkast verulega sl. rúman áratug. Þannig kemst Stefán Ólafsson að þeirri niðurstöðu að 12,4% eftirlaunaþega hafi verið undir fátæktarmörkum á árinu 1988 en fátæktarmörk skilgreinir hann á ákveðinn máta, ekki sem fasta stærð heldur afstæða. Ég fer ekki nánar út í þá reikningsaðferð hér en á hinn bóginn féllu 4,3% eftirlaunaþega undir fátæktarmörk samkvæmt sömu skilgreiningu áratug síðar eða 1997--1998. Mig langar að vitna í bók Stefáns Ólafssonar, með leyfi forseta: ,,Meginástæða minnkandi fátæktar meðal eldri borgara er sú, að starfstengdu lífeyrissjóðirnir eru á hverju ári að færa nýjum eftirlaunamönnum betri réttindi en þeir höfðu sem fyrr komu á eftirlaunaaldurinn.`` Eilítið síðar segir hann jafnframt: ,,Einnig kunna breytingar á skattakerfinu og aukin lágtekjuviðmiðun lífeyrisgreiðslna á tíunda áratugnum að hafa haft áhrif til minnkunar fátæktar meðal eldri borgara á Íslandi.`` Líklegt má telja að hið sama eigi við um þá sem hafa rétt til örorkulífeyris frá lífeyrissjóðunum og þurfa því ekki að reiða sig á lífeyri almannatrygginga í sama mæli og þeir sem engan rétt hafa í lífeyrissjóðunum. Í skýrslu hæstv. forsrh. um stöðu, aðbúnað og kjör öryrkja sem lögð var fyrir Alþingi á 123. löggjafarþingi kemur fram að á árinu 1997 fengu 57% öryrkja greiðslur úr lífeyrissjóði en 43% fengu engar greiðslur úr lífeyrissjóðum. Meðalupphæð lífeyris þeirra sem fengu greiðslur úr lífeyrissjóði var tæplega 400 þús. kr. á ári eða um 32 þús. á mánuði sem samsvaraði því að hlutur lífeyrissjóðanna í lífeyri þessara öryrkja var 33% af tekjum þessa hóps. Rúmlega 40% þeirra sem fengu greiðslur úr lífeyrissjóðum, eða rúmlega 2 þúsund manns, fengu um 56 þús. kr. á mánuði að meðaltali á árinu 1997 en 60% þeirra, eða 3 þúsund manns, fengu minna en 30 þús. kr. í lífeyri frá lífeyrissjóðunum þetta sama ár. Virðulegi forseti. Niðurstaða mín í þessari umræðu er því sú að eðlilegt er að tekjutengja lífeyrisgreiðslur almannatrygginga sem greiddar eru af skatttekjum. Dómur Hæstaréttar staðfestir þá skoðun mína og gefur ekki tilefni til að ætla að grundvallarbreyting hafi orðið á meginhugsun almannatryggingakerfisins í þessa veru. Hins vegar vekur niðurstaða Hæstaréttar ákveðnar áhyggjur um að ekki verði hægt að koma til móts við þarfir þeirra sem raunverulega þurfa á auknum stuðningi samfélagsins að halda nema um leið verði að bæta kjör þeirra sem meira hafa á milli handanna og komast ágætlega af. Það vekur einnig áhyggjur að stuðningi samfélagsins sé ekki beint á rétta staði undir því yfirskyni að brotið sé á mannréttindum einstaklinga. Ég verð í lokin að taka undir þau rök að öryrki í sambúð þurfi að hafa möguleika á tilteknu sjálfstæði með eigin aflafé, hvort sem þess er aflað með eigin vinnu eða með stuðningi frá samfélaginu. Hins vegar er spurningin um hver sé eðlileg upphæð í því sambandi og hve langt eigi að ganga á almannafé til að koma til móts við þetta sjónarmið. Niðurstaðan er fengin með dómi Hæstaréttar og þeim dómi munum við hlíta verði það frv. að lögum sem hér er til umfjöllunar á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Að mínum dómi er það mikill misskilningur að þessi dómur komi í veg fyrir að unnt verði að koma til móts við þá sem verst standa á einhvern hátt með sérstækum aðgerðum, það er mikill misskilningur. Herra forseti. Þegar alþingismenn fá greidd mánaðarlaunin sín í byrjun hvers mánaðar, á fjórða hundrað þúsund krónur á mánuði, þá er ekki spurt um laun maka okkar. Það er ekki spurt um það. Það er ekki spurt um hvað minn maki hafi í laun eða maki hv. þm. Ástu Möller, þegar við fáum okkar mánaðargreiðslur, á fjórða hundrað þúsund krónur á mánuði að lágmarki. Um það er ekki spurt. Það er heldur ekki gert þegar atvinnulausum einstaklingi eru greidd hans samfélagslaun, atvinnuleysisbætur, um 67 þús. kr. á mánuði. Það er ekki spurt hvað maki hans kunni að hafa í tekjur. Honum skal tryggð þessi lágmarksupphæð. Þegar kemur að öryrkjanum, þeim sem tapað hefur starfsorku sinni eða hefur e.t.v. aldrei haft hana vegna slyss, veikinda eða fötlunar, þá skulu honum samkvæmt úrskurði Hæstaréttar tryggðar að lágmarki 51 þús. kr. á mánuði án þess að þær verði skertar vegna tekna maka, sé hann til staðar. Nú segir hv. þm. Ásta Möller að ríkisstjórninni sé heimilt að hafa tiltekna upphæð af þessu fólki og lækka þessa upphæð sem við teljum að felist í úrskurði Hæstaréttar um 7.566 kr. á mánuði. Ég spyr: Hvers vegna? Allir vita að það er ekkert sem kemur í veg fyrir að þetta verði greitt ef vilji er fyrir hendi. Hvers vegna vilja menn leita leiða til að hafa þessa peninga af þessu fólki? Ég er innilega sammála starfandi forseta ASÍ um að auðvitað eru það lágt launaðir einstaklingar sem eru búin þessi kjör.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka fram að það er rangt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson segir hér, að ætlunin sé að hafa eitthvað af öryrkjum. Það er rangt. Það sem við erum að gera hér á hinu háa Alþingi er að bæta kjör ákveðins hóps 

Af hverju ekki 51?

Það eru fyrir því ákveðin rök 

Herra forseti. Það er rétt að það er ódýrara að reka heimili fyrir tvo, líka fyrir alþingismenn. Á þá ekki að skerða þá þingfararkaupið með tilliti til tekna maka? Hver er skýringin á því að Sjálfstfl. og þingmenn Sjálfstfl. ætla að hafa þessa peninga af öryrkjum, 7.566 kr. á mánuði? Hv. þm., stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, segja að þeim sé stætt á því að gera það. Við teljum að svo sé ekki, að samkvæmt úrskurði Hæstaréttar sé ekki rétt að fara þessa leið. Þingmennirnir segja hins vegar að þeim sé fært að gera það. En þeim er líka fært að greiða þessa peninga. Hver er skýringin á því að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar ætla að hafa þessa upphæð, 7.566 kr. sem er ekki meira en 4.633 þegar hún hefur verið skattlögð, af öryrkjum? Hver er skýringin? Hún getur ekki verið peningaleg eða efnahagsleg vegna þess að þetta er svo smá upphæð, innan við 40 milljónir á ári hverju. Er skýringin pólitísk? Á hverju byggir hún?

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í andsvörum hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér fyrr í kvöld að hann talaði um að við beittum ýtrustu túlkun dómsins --- ýtrustu túlkun dómsins, ég tók þetta beint niður eftir honum. Með þessum orðum viðurkennir hv. þm. að dómurinn feli ekki ótvírætt í sér að það hafi verið óheimilt að tekjutengja.

Ég tel engan vafa leika á því en það er deilt um niðurstöðuna.

Hef ég orðið?

Ég bið hv. þm. að virða ræðutíma.

Hann talaði hér áðan um að beita ýtrustu túlkun dómsins. Það er akkúrat það sem stjórnarandstaðan er að gera. Hún er að reyna að beita dómnum pólitískt sér í hag. Það er alveg ljóst að dómurinn felur ekki í sér að óheimilt sé að tekjutengja örorkulífeyri við tekjur maka.

Er þetta pólitík Sjálfstfl. að hafa þessa peninga af fólkinu?

Herra forseti. Hv. þm. segir það særa réttlætiskennd fólks að það eigi að leiðrétta bæturnar samkvæmt hæstaréttardómnum eins og við leggjum til. Ég ætla að fara nokkrum orðum um réttlætiskennd. Ríkisstjórnin frestar skattlagningu á arð af hlutabréfum sem 636 einstaklingar eiga. Fjárhæðin nemur um 20 milljörðum á tveimur árum og tekjutap ríkissjóðs og sveitarfélaganna er um 8,5 milljarðar á tveimur árum. Það særir réttlætiskennd. Ríkisstjórnin lækkar vörugjöld af dýrum bifreiðum með tekjutapi upp á mörg hundruð milljónir sem hefði fjármagnað þennan dóm og gott betur. Það særir réttlætiskennd. Ef ríkisstjórnin sæi til þess að allir greiddu skatta og þar með kvótahæstu útgerðarfyrirtækin í landinu, en tveir og þrír af 20 kvótahæstu eigendum og útgerðarfélögum í þessu landi greiddu skatta fyrir tvö síðustu ár, þá mundi viðhorf fólks til þessarar ríkisstjórnar kannski breytast. Eins og staðan í þeim málum er í dag þá særir það réttlætiskenndina.

Það sem ég sagði, virðulegi forseti, var að það særði réttlætiskennd mína þegar almannafé sem notað er í almannaþágu til styrktar þeim sem minna mega sín fer til þeirra sem meira hafa, í því samhengi sem ég er að tala um hér. Við erum að ræða um það í þessu samhengi hér. Það má hver og einn lýsa sinni réttlætiskennd, ég lýsti minni í þessu máli.

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. taki þar með undir orð hv. þm. Péturs Blöndals sem gefur það til kynna að skattgreiðslur eða greiðslur þeirra sem minnst hafa sé tekið til að borga öðrum örlítið meira úr opinberum sjóðum. Umræðan er svo fráleit og á þvílíkum villigötum að það er varla hægt að hugsa sér hana hér í þingsölum. Þess vegna hef ég dregið hér fram þrjá hópa sem ríkisstjórnin hefur hyglað með gífurlegum fjárhæðum. Þar væru til peningar, ekki bara til að gera þær breytingar sem við höfum hér talað fyrir heldur einnig til að hækka skattleysismörkin og verða þannig við beiðni ASÍ fyrir jólin um að láta það koma fram í skattleysismörkum sem er að gerast í breytingum á verðlagi og öðru. Ég ætla líka að nefna það vegna þess að það hefur komið fram hjá Öryrkjabandalaginu í fjölmiðlum að það er algjör samstaða um það hjá öryrkjum að knýja á um að dómnum verði fullnægt. Þegar ég segi fullnægt þá er það með því að þeir sem um ræðir fái þessar 51 þús. kr. Ég ætla því að spyrja þingmanninn, af því það hefur aldrei komið skýrt fram af hálfu stjórnarmeirihlutans, hvort sem ráðherra hefur átt í hlut eða þingmenn: Af hverju er 43 þús. kr. passleg upphæð? Er það nógu lágt til að særa ekki réttlætiskennd þingmannsins eða annarra þeirra sem greiða skatta? Af hverju ekki 51 þús. kr.? Af hverju 43 þús. kr.? Hvar eru mörk réttlætiskenndar stjórnarmeirihlutans?

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram rök í mínu máli varðandi það að dómnum verður fullnægt. Það er ljóst að með frv. ríkisstjórnarinnar sem liggur hér á borðinu erum við að fullnægja hæstaréttardómi. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði hvort ég væri sammála Pétri Blöndal. Ég er sannarlega sammála hv. þm. Pétri Blöndal. Hér stendur til að auka ójafnræði í tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Hvaðan kemur almannafé? Almannafé kemur af sköttum landsmanna. Hvaðan er þetta fé tekið sem nota á til að greiða þeim sem meira hafa? Af sköttum landsmanna. Þannig er alveg ljóst að það á að færa fé frá þeim sem minna mega sín til þeirra sem meira hafa. Ég er undrandi yfir því að hv. stjórnarandstaða, sem telur sér til tekna að berjast fyrir launajöfnuði í landinu, skuli taka þá afstöðu sem hún tekur hér í umræðunni í dag.

Herra forseti. Ég vil byrja því að ítreka spurningu sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði og margoft hefur verið spurt að hér í dag: Af hverju misbjóða 43 þús. kr. ekki réttlætiskenndinni þegar 51 þús. kr. gera það? Af hverju þessi munur? Ég vil fá svar við því, annað en að vísað sé til ákveðins hagræðis af sambúð. Til þess hefur þegar verið tekið tillit í gegnum aðra þætti. Hv. þm. sagði að hjá stjórnarandstöðunni væri engin sjálfstæð hugsun í þessu máli. Ég vil minna á frv. sem liggur fyrir hv. heilbr.- og trn. sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur margoft flutt um nákvæmlega sama mál og hér er til umfjöllunar. Það vill svo til, herra forseti, að dómur Hæstaréttar er í samræmi við það frv., hvað varðar málefni öryrkjanna. Þar er sem sagt sjálfstæða hugsunin komin. Frv. var til langt á undan dómi Hæstaréttar, herra forseti. Ég vil vekja athygli á þessu hér í umræðunni.

Virðulegi forseti. Stjórnarliðið er sammála því að tekjutengja bætur. Það kemur fram bæði tekjumegin og gjaldamegin hér í þjóðfélaginu. Hér er varin sú grundvallarhugsun að tekjutengja. Það á að færa fé, að svo miklu leyti sem hægt er, frá þeim sem meira hafa á milli handanna til þeirra sem minna mega sín. Það er því alveg ljóst, eins og kom fram í ræðu hæstv. utanrrh. í dag, að ef sú leið hefði verið farin, að miða við 51 þús. kr., þá hefði það verið viðurkenning á fullum rétti annarra til að fá bætur án tekjutengingar. Það er bara ekki í samræmi við hugmyndir okkar.

Herra forseti. Enn hefur ekki fengist svar við þessari einföldu spurningu með 43 þús. kr. og 51 þús. kr. En ég vil líka í ljósi þess sem hv. þm. nefndi áðan spyrja --- vegna þess að miðað við það sem hún sagði áðan um vörn þessa tekjutengingarkerfis í bak og fyrir sem hlyti að vissu leyti að gleðja þá sem kenna sig við jöfnuð þó að við viljum um leið verja mannréttindi einstaklinga á borð við það sem Hæstiréttur er að verja í sínum dómi --- hvað með landsfundarsamþykktir Sjálfstfl. þar sem ég man ekki betur en þar hafi verið talað um þá stefnu flokksins að afnema sem mest tekjutengingar í kerfinu, er ríkisstjórnin þá farin að vinna gegn þeim samþykktum? Herra forseti. Ég vildi spyrja hv. þm. um þetta.

Virðulegi forseti. Þegar ég var að undirbúa mig undir þessa umræðu í dag, þá fór ég í gegnum umræður sem fóru fram þegar tekjutenging var hert í tíð heilbrrh. sem var þá hv. núv. þm. Sighvatur Björgvinsson. Það var alveg sama hvar ég bar niður í umræðum og umræðum þeirra sem hér láta hæst um óréttlætið, alls staðar var talað um réttmæti tekjutengingar í bak og fyrir, þannig að mér finnst það undarlegt að það sé ég sem er að tala í þá sömu átt sem hv. þm. töluðu 1993, 1998 og 1999.

Hæstv. forseti. Eitt af því sem er ánægjulegt við þann hæstaréttardóm sem hér er til umfjöllunar ásamt því frv. sem af honum hefur leitt er að hann hefur hrært hjörtu stjórnarliða til meðaumkunar með þeim sem minnst hafa í þjóðfélaginu og ég vil þakka það alveg sérstaklega. Er það ekki að ástæðulausu vegna þess að við sem erum hér í minni hluta höfum staðið í því að bera fram tillögu eftir tillögu um að bæta kjör þessa fólks, síðast nú við afgreiðslu fjárlaga fyrir jólin en það var allt stráfellt. Þeir voru alveg pottþéttir á því að ekkert fannst þeim þurfa fyrir þennan hóp að gera. Er það núna meining hv. þm. Ástu Möller að þessar 40 millj. sem ríkisstjórnin ætlar að fara að spara á giftum öryrkjum á ári verði notaðar óskiptar nú þegar til að bæta kjör þeirra sem minnst hafa?

Virðulegi forseti. Ég er hrædd um að 40 millj. mundu duga skammt fyrir þennan hóp, átta þúsund ellilífeyrisþega, sem eftir sitja. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar stendur að það eigi sérstaklega að huga að hag aldraðra, öryrkja og þeirra sem bágust kjörin hafa. Það hefur tekið að mínu mati heldur langan tíma að klára þá vinnu að endurskoða almannatryggingakerfið til að hægt sé að endurspegla þessa yfirlýsingu. Ég hef sérstaklega horft til þess að nefnd hefur verið að störfum til að skoða samspil skattkerfisins, lífeyriskerfisins og almenna tryggingakerfisins þannig að það sé ekki hvað að bíta í skottið á öðru svo að hægt verði að bæta kjör þessa fólks. Ég var að vonast til að nefndin sem hefur þetta hlutverk mundi skila gögnum núna í janúar en það verður bið á því.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh., sem því miður hefur ekki haft tíma til að sitja og hlusta á þessa umræðu boðaði, fyrr í dag að stjórnarliðar væru tilbúnir til að taka þátt í málefnalegri umræðu, mjög málefnalegri. Ég verð að segja að eftir að hafa hlustað á þessa umræðu sem farið hefur hér fram þá finnst mér hún ekki vera málefnaleg af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar. Það er að vísu fjallað um ýmislegt hollt og gott en ekki raunverulegt efni dagsins, þ.e. þann hæstaréttardóm sem hér er verið að brjóta á bak aftur. Ég verð að segja að af málflutningi hv. þm. Ástu Möller og hv. þm. Péturs Blöndals í dag mætti ráða að ríkisstjórnarliðarnir hafi barist um á hæl og hnakka undanfarin ár og mánuði við að rétta hlut þeirra sem minnst hafa. Ég vildi bara að það kæmi fram að svo hefur ekki verið. Þeirra vitund hefur fyrst vaknað hér og nú.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvar hv. þm. hefur verið í dag ef hún hefur ekki verið að hlusta á þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel einmitt að ræða mín í kvöld hafi verið sérstaklega málefnaleg og tel mér það til tekna að hún hafi verið sérstaklega málefnaleg og fer ekkert ofan af því. Það voru a.m.k. ekki nein hróp og köll fram í ræðu mína sem yfirleitt ómálefnalegar ræður, sumar hverjar, kalla á. Ég tek þetta því ekki til mín að ómálefnaleg umræða hafi verið hér í dag. Ég tel mig hafa verið málefnalega.

Herra forseti. Umræðan í dag hefur verið ákaflega fróðleg. Ég hygg að þær rúmlega 7 þús. kr. á hvern einstakling sem rifist hefur verið um verði sennilega einhverjar frægustu 7 þús. kr. í sögunni. Ljóst er að við erum að tala um 40 millj. sem ríkið eigi að láta út þegar búið er að taka tillit til skatta. Ég fagna hins vegar þeirri yfirlýsingu sem kom fram hjá hv. þm. Ástu Möller að hún hafi það að markmiði, og það hafa fleiri stjórnarliðar sagt hér í dag, að bæta skuli kjör þeirra sem verst eru settir. Það er nefnilega svo að stjórnarandstaðan öll hefur tvö sl. fjárlagahaust flutt tillögur um að bæta kjör þeirra sem verst eru settir, bæði öryrkja og aldraðra og líka þeirra sem hafa sjúkradagpeningana eina þegar því er að skipta. Þessar tillögur hafa ævinlega verið kolfelldar. Og það er ánægjuefni að standa uppi með það eftir þessa umræðu að nú ætla ríkisstjórnarflokkarnir að koma til liðs við stjórnarandstöðuna og lagfæra málið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sagði að þetta væru dýrar 7 þús. kr. og það hefði mátt hugsa sér hvað það hefði verið auðvelt að gefa eftir ákveðið prinsipp og láta þessar 7 þús. kr. fjúka, ef við getum orðað það þannig. Og það hefði verið hin auðvelda leið. Hvað hefði þá stjórnarandstaðan til að rífast um hér í dag? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Hún einblínir á þessar 7 þús. kr. Ég er búin að lýsa því prinsippi og ef hv. þm. leggja ekki við hlustir þegar verið er að tala, þá veit ég ekki hvað þeir eru að gera hér.

Herra forseti. Ég sagði ekki að þetta væru dýrustu 7 þús. kr. Ég sagði að þetta yrðu frægustu 7 þús. kr. sem hefðu verið ræddar hér í þinginu. Mér finnst þetta mál vægast sagt furðulegt. Verið er að tala um, ef tölur eru réttar, 700 manns. Í minni margföldunartöflu voru 7 sinnum 8 56 eða 5,6 millj. á mánuði sinnum 12, 67 millj. og 200 þús. á ári, skattar af því eru 27 millj. Eftir standa 40 millj. Halda menn að hægt sé að gera eitthvert kraftaverk í því að leiðrétta þá tekjuhópa fyrir þessar 40 millj.? Til hvers er verið að rífast um þetta?

Virðulegi forseti. Ég segi það enn og aftur, ég vona að það verði meira en 40 millj. sem verða til skiptanna fyrir þau 8 þúsund sem núna sitja eftir. Eins og ég hef komið að áður er ríkisstjórnin búin að leggja töluvert mikla vinnu í að skoða hvar vandinn liggur. Við vitum að vandinn liggur hjá þeim sem minnst hafa. Hins vegar verður að skoða nákvæmlega hvernig hægt er að fara inn í almannatryggingakerfið og inn í skattkerfið til þess að tryggja að það sem verður til að auka tekjur lífeyrisþega verði ekki jafnharðan tekið af þeim með sköttum. Þetta verður því allt saman að skoðast mjög nákvæmlega, samspil þessara kerfa til að hægt sé að taka réttar ákvarðanir.

Það er búið að skoða það síðan 1995.

Herra forseti. Ég vil taka það fram í upphafi máls míns að það er einlæg sannfæring mín sem bæði lögfræðings og alþingismanns að með frv. því sem hér er til umræðu sé verið að mæta dómi Hæstaréttar og fullnægja dómi Hæstaréttar, svo ég kveði skýrt að, í svokölluðu öryrkjamáli. Mér finnst rétt að taka það fram að það er venja sem ég held að enginn dragi í efa að þegar viðurkenningardómur gengur, þá er reglan sú að dómsmál er höfðað á grundvelli þess dóms til að fá dóm fyrir tilteknum réttindum sem hægt er að krefja um. Í viðurkenningarmáli er ekki dæmt um tilteknar kröfur sem settar eru fram. Það segir reyndar skýrt í forsendum dómsins, sem hefur margoft verið vitnað til hér, að af niðurstöðu málsins verði ekki dregin ályktun um rétt hvers einstaks lífeyrisþega. Sú leið var að mínu mati vissulega fær eftir að dómur gekk að aðhafast nákvæmlega ekki neitt en bíða niðurstöðu í dómsmáli sem væri þá til þess fallið að skýra viðurkenningardóminn og hvaða rétt þeir öryrkjar sem stefnt var út af í málinu ættu samkvæmt dómnum. En strax og viðurkenningardómurinn gekk var farið að kalla eftir efndum á greiðslum á grundvelli dómsins og urðu strax miklar deilur um það hvað dómurinn segði eða segði ekki. Ég held að óhætt sé að staðhæfa að allir lögfræðingar sem hafa lesið dóminn séu á einu máli um eitt. Þeir eru á einu máli um að dómurinn sé ekki skýr. Dómurinn er heldur óskýr og dómurinn er flókinn. Það er alveg sama hvað þingmenn stjórnarandstöðunnar segja það hátt og hvað þeir segja það oft að þessi dómur sé skýr. Ég held að þeim takist ekki að sannfæra nokkurn mann um það, hvorki löglærðan né ólöglærðan. Lögfræðingar á hinn bóginn eru almennt á þeirri skoðun að dómurinn veki mun fleiri spurningar en hann svarar og því hafi ekki verið hægt að greiða þeim öryrkjum sem dómurinn tekur til á grundvelli dómsins. Dómurinn svaraði því ekki hvaða fjárhæð skyldi greiða eða hve langt aftur í tímann. Það lá heldur ekki fyrir hvaða vextir væru kræfir, hvaða framkvæmd skyldi vera á greiðslum eða skattaleg meðferð þeirra. En vegna orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar í umræðunni fyrr í dag þegar hann hélt því fram að dómurinn hefði fellt úr gildi skerðingarákvæði 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaganna, þá stendur eftir sú spurning: Hvaða skerðingarákvæði þess ákvæðis felldi hann úr gildi? Er hv. þm. Ögmundur Jónasson að meina alla 5. mgr. eða einungis síðari málslið 5. mgr.? Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að ef ákvæðið var fellt úr gildi að öllu leyti, þá stendur eftir sú krafa stjórnarskrárinnar að mælt skuli fyrir um þetta í lögum, hvernig þessu skuli háttað. Þá þarf að setja lög til að bæta úr því. Ákvæðið í það heila kveður ekki eingöngu á um skerðingu, það kveður jafnframt á um rétt öryrkjans til tekjutryggingarinnar, þá er þar með sá réttur líka farinn og það sem ákvæðið inniheldur jafnframt að skuli skerðast af eigin tekjum. Ef hann er að meina síðari málsliðinn þá bendi ég á að niðurstaðan gæti orðið sú að einungis þeir sem eru með tekjur innan við 1.611 þús. á ári fengju einhverja tekjutryggingu en þeir sem væru þar fyrir ofan og upp að 2,2 millj. kr. í árslaun fengju ekki neitt. Til þess að hægt væri að greiða sem allra fyrst þeim öryrkjum sem dómurinn varðar, í stað þess að bíða niðurstöðu dómstóla, sem svaraði öllum þeim spurningum sem viðurkenningardómur Hæstaréttar vekur, þá varð frv. að koma fram og lögfesting þess frv. er forsenda greiðslu. En þeim spurningum öllum sem dómurinn vekur er leitast við að svara í lagafrv. því sem hér er til umræðu. Eins og allir vita byggir frv. á vinnu starfshóps sem í voru m.a. reyndir lögfræðingar sem fengnir voru til að skýra og túlka dóminn. Hvort niðurstöður þeirra og efni og fyrirkomulag frv. er í bága við dóm Hæstaréttar eiga auðvitað dómstólar landsins þegar upp er staðið endanlegan úrskurð um. Því hefur af stjórnarandstöðunni, nánar tiltekið formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, verið haldið fram að frv. þetta, ef það verður að lögum, brjóti í bága við stjórnarskrána. Úrskurðarvaldið og lokaorðin um það eins og annað sem varðar viðurkenningardóminn eiga dómstólar en fráleitt er að setja fram kröfu um að forseti Alþingis skeri þar úr. Herra forseti. Viðurkenningardómurinn reisir eingöngu ákveðnar en ótilteknar skorður við tengingu örorkubóta við tekjur maka. Hann segir ekki samkvæmt skilningi mínum og sannfæringu að tekjutengingar sem slíkar séu í bága við mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það er grátbroslegt að heyra þá sem þykjast vera helstu boðberar félagshyggju og samtryggingar og jafnaðar í þjóðfélaginu halda því fram að dómurinn afnemi tekjutryggingar og heimta að honum sé fullnægt samkvæmt þeim ætlaða skilningi. Herra forseti. Dómurinn fjallar heldur ekki að mínu viti um stjórnarskrárverndaðan lágmarksframfærslueyri öryrkja, svo sem jafnframt hefur víða verið haldið fram. Um lágmarksframfærslu öryrkja var heldur ekki spurt í þessu dómsmáli enda lýtur dómurinn bara að öryrkjum í hjúskap og um þá gildir eftir dóminn sem áður óhögguð reglan um gagnkvæma framfærsluskyldu hjóna. Dómurinn tekur hins vegar afstöðu til þess að fyrirkomulag 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga á skerðingu örorkubóta vegna tekna maka tryggi öryrkjum ekki þau lágmarksréttindi sem felast í 76. gr. stjórnarskrárinnar. En sú grein, eins og við vitum, fjallar m.a. um félagsleg og efnahagsleg réttindi og hún er ekki talin tryggja þeim þau lágmarksréttindi sem 76. gr. á að tryggja þeim þannig að þeir fái notið jafnræðis og mannréttinda skv. 65. gr. Í forsendum dómsins er auk þess kveðið upp úr um gagnkvæma framfærsluskyldu hjóna og að ekki sé aðeins um skyldu að ræða heldur einnig rétt öryrkjans til framfærslu og þar segir að tæpast verði annað sagt en að réttur öryrkja til framfærslu fjölskyldu sinnar verði smár hafi hann aðeins tekjur sem nema grunnörorkulífeyri eða um 18 þús. kr. Með frv. er tryggt að þessi réttur öryrkja í hjúskap fari aldrei niður fyrir rúmar 43 þús. kr. Með fyrirkomulagi frv. er að auki áfram haldið í tekjutengingar í almannatryggingakerfinu í anda félagshyggu, samtryggingar og þess grunns sem Framsfl. jafnt fyrir og eftir þennan dóm byggir á. En hvað þá fyrningarreglu varðar sem frv. byggir á þá virðist mér ótvírætt að fjögurra ára fyrningarfrestur eigi að gilda því að ekki sé um skaðabótakröfu að tefla með 10 ára fyrningu. Þó að ekki sé skylda að bera fyrir sig fyrningu svo sem hér hefur oft komið fram í dag, þá hlýtur að vakna spurning um hvaða rétt ríkisvaldið hafi gagnvart skattborgurum til að greiða í þessu tilviki frekar en í ýmsum öðrum umfram þá lagaskyldu sem það telst bera. Með því færi enda til ráðstöfunar til þessa hóps öryrkja og maka þeirra ekki svo ýkja stór en stór biti samt af sameiginlegri köku sem ella væri hægt að ráðstafa til þeirra öryrkja sem standa sannanlega verr og fá ekkert á grundvelli þessa hæstaréttardóms. Það hafa verið viðhöfð mörg orð og stór tengd þessu erfiða máli og hæstaréttardómnum og margir sem hafa reynt slá ryki í augu fólks og reynt að upphefja sjálfa sig með þessu máli. Menn hafa notað orð eins og ránsfengur, stjórnarskrárbrot, einræði valdhafa og mannréttindabrot á öryrkjum, sem hefur heyrst oftast, án þess að gerður sé nokkur greinarmunur á aðstöðu mismunandi hópa öryrkja og án þess að þess sé mikið látið getið eða nokkuð látið getið að dómur Hæstaréttar varðar aðeins örlítinn hóp eða lítinn hóp öryrkja og þá öryrkja sem sannanlega, ég held að það deili enginn um það, eru ekki verst settir. Pólitískur tilgangur stjórnarandstöðunnar með stóryrðum og upphrópunum er auðvitað öllum ljós en ég spyr um siðferðilega og samfélagslega ábyrgð stjórnarandstöðunnar og ýmissa annarra sem hafa fjallað um þetta mál. Ástæðan fyrir því að ég spyr að því er sú að umfjöllun þeirra um dóminn og viðbrögð ríkisstjórnarinnar með alhæfingum, upphrópunum og stóryrðum hefur vakið væntingar hjá þeim stóra hópi öryrkja sem er mun verr settur og hefur minnstar ráðstöfunartekjur. Vonbrigði þessara verða sár þegar sannleikurinn verður þeim ljós og ábyrgðina á vonbrigðum og sárindum þeirra sem fá ekkert út úr dómnum hljóta þeir að axla sem vöktu þessar væntingar. Óumdeilt er að þeir sem njóta góðs af dómi Hæstaréttar eru þeir öryrkjar í hjúskap eða sambúð sem hafa ásamt maka sínum yfir 1.611 þús. kr. í árslaun og allt að 2,2 millj. kr. Hvað varðar síðan þá öryrkja og aðra lífeyrisþega sem verst eru staddir og einskis njóta á grundvelli þessa dóms, þá liggur fyrir sú yfirlýsing hæstv. heilbr.- og trmrh. Ingibjargar Pálmadóttur af hálfu ríkisstjórnarinnar að nefnd sú sem vinnur að endurskoðun almannatryggingakerfisins skuli hraða vinnu sinni og taka sérstaklega til þeirra hópa lífeyrisþega sem fá ekki hækkun bóta í kjölfar dómsins. Það liggur líka fyrir að að þessari vinnu skuli koma ekki bara samtök öryrkja heldur einnig samtök aldraðra og aðilar vinnumarkaðarins. Umfjöllun ýmissa hefur líka verið til þess fallin að veikja traust almennings ekki aðeins á framkvæmdarvaldinu heldur líka á dómstólum. Þegar á það hefur verið bent, svo sem ég gerði í upphafi máls míns, að endanlegt mat á því hvort með frv. því sem hér er til umræðu sé verið að hlíta dómi Hæstaréttar, þ.e. hvort sá skilningur á dómi Hæstaréttar sem frv. byggir á sé réttur, að endanlegt mat eigi dómstólar, úr því verði ekki skorið í sölum hins háa Alþingis, þegar þessu hefur verið haldið fram, þá hefur því verið kastað fram af fulltrúum stjórnarandstöðu að slíkar ábendingar séu gerðar í þeirri von að dómarar í því máli verði hagstæðari og vilhallari ríkisstjórninni en dómararnir þrír sem meiri hluti dómenda í öryrkjamálinu var. Herra forseti. Ég spyr aftur og vænti svars við því hvað mönnum gengur til og hvað veitir þeim rétt til að veikja tiltrú almennings á dómstólum í landinu. Pólitískir stundarhagsmunir geta ekki réttlætt að grafið sé undan öllu trausti í samfélaginu og svo virðist nú sem dómurinn og deilurnar sem um hann hafa spunnist séu einstakur hvalreki á fjörur stjórnarandstöðunnar. Auðvitað er það sjálfsagt að það sé borið undir dómstóla hvort skilningur framkvæmdar- og lagasetningarvaldsins á dómi Hæstaréttar og svör frumvarpsins við öllum þeim spurningum sem viðurkenningardómurinn vekur en lætur ósvarað sé réttur. Það er eðlilegt að dómstólar svari því hvort skilningurinn sé réttur og samrýmist dómnum og mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Auðvitað þurfa ekki eins og stundum hefur verið blásið upp allir öryrkjar að fara í mál verði þetta frv. að lögum. Prófmál eins á að duga og ef þannig háttar um tekju- og eignarstöðu hans og maka hans að hann uppfylli skilyrði laga um gjafsókn getur hann höfðað og rekið málið sér og öðrum að kostnaðarlausu auk þess sem slíkt mál fengi samkvæmt ákvæðum laga augljóslega flýtimeðferð fyrir dómi og niðurstaða gæti legið fyrir mjög fljótlega. Þá fyrst er í rauninni tekinn af allur vafi. Þeirri niðurstöðu hljótum við öll að hlíta. Herra forseti. Hvað efnisatriði frv. varðar þá hefur verið hreyft fleiri en einu lögfræðilegu sjónarmiði um túlkun á framkvæmd dómsins og að þeim verður m.a. hugað í meðförum hv. heilbr.- og trn. sem ég geri ráð fyrir að fái frv. til meðferðar að lokinni þessari umræðu. Ég vænti þess að innan nefndarinnar verði góð samstaða um að veita frv. vandaða og málefnalega meðferð og m.a. verði farið ítarlega ofan í túlkun á dómi Hæstaréttar um öll þau atriði sem nefndarmönnum finnst ástæða til.

Herra forseti. Fyrst er örstutt svar. Til hvaða hluta 17. gr. laga nr. 117/1993 vitnaði ég til? Það var 5. mgr. Ég las upp dómsorðið. Þar kom það fram. Það er enginn sem segir að tekjutenging eða eignatenging í tryggingakerfi eða skattkerfi sé afnumin með þessum dómi. Það er mikill misskilningur ef menn telja svo vera. Mergurinn málsins er sá að niðurstaða Hæstaréttar er að það standist ekki stjórnarskrárvarinn rétt einstaklinga að skerða tekjutryggingu á grundvelli tekna makans. Þessi tekjutenging nemur 32.566 kr. Hv. þm. telur að ríkisstjórnin geti komist upp með að lækka þessa upphæð niður í 25 þús. kr. og það er ekkert sem kemur í veg fyrir að sú upphæð verði innt af hendi ef fyrir því er pólitískur vilji. Nú vil ég beina spurningu til hv. þm.: Hvers vegna vilja stuðningsmenn ríkisstjórninnar og ríkisstjórnin hafa 7.566 kr. af þessu fólki? Hver er skýringin á þessu? 

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan er alveg sama hve oft og hve hátt hv. þm. Ögmundur Jónasson endurtekur skilning sinn á dómnum. Skoðun mín er önnur. Varðandi 43 þús. kr. markið þá lá það fyrir með dómi Hæstaréttar að 18 þús. kr., persónulegur réttur öryrkja, var talinn brjóta í bága við mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það sem þá lá fyrir að gera með frv. var að meta við hvaða mörk við værum að fullnægja dómnum og hvaða fjárhæð menn teldu þá ekki brjóta ákvæði stjórnarskrárinnar. Sú upphæð sem við fundum út, þessar 43 þús. kr., sem kemur fram í frv. er 140% hækkun.

Hvernig funduð þið hana út?

Það er 140% hækkun. Ég lít svo á að með dómi Hæstaréttar, þegar hann segir að málefnaleg rök séu fyrir þeim fjárhæðum þá er í rauninni ... 

Herra forseti. Ég bíð eftir þessu svari. Það er verið að hafa af öryrkjum 38,4 millj. á ári. Samkvæmt upplýsingum sem fram komu hjá hæstv. utanrrh. í sjónvarpi um daginn þá sagði hann að þetta tæki til 700 manns og þá voru það þessar upphæðir þannig að það eru ekki peningaleg eða efnahagsleg rök sem skýra þetta heldur pólitísk. Hver er skýringin? Er það vegna þess að Framsfl. lætur Sjálfstfl. kúska sig til hlýðni? Hver er skýringin á því að Framsfl. lætur hafa sig til þess að hafa 7.566 kr. á mánuði af öryrkjum með þessum hætti? Hver er ástæðan fyrir því? Þó að Framsfl. telji sig geta komist upp með að hafa þessa peninga af fólkinu þá er ekkert sem kæmi í veg fyrir að farið væri að gagnstæðum skilningi á dómnum ef vilji væri fyrir hendi. En hvers vegna er það ekki gert?

Herra forseti. Það er mat mitt á hæstaréttardómnum að hann eftirláti löggjafanum að meta hver sú fjárhæð sé sem samrýmist ákvæðum stjórnarskrárinnar um mannréttindi. Það er verið að gera, herra forseti, í því frv. sem hér er til umræðu. Hins vegar má segja sem svo að til framtíðar er það pólitísk ákvörðun hvort við þessa fjárhæð verður látið sitja eða hvort menn ákvarða einhverja aðra og hærri.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hún telji eðlilegt að öryrki missi fjárhagslegt sjálfstæði sitt við að ganga í hjúskap þegar framfærslueyrir hans lækkar við það úr 73 þús. niður í 43 þús. Ég vil líka spyrja hv. þm. hvort hún telji, þegar hún talar um framfærslurétt hjóna, að hann virki ekki í báðar áttir þannig að öryrkinn geti líka haft framfærsluskyldu. Síðan vil ég spyrja hv. þm. hvernig þetta mat er fundið um 43 þús. Er bara puttinn settur upp í loftið, vegna þess að það er hvergi hægt að finna svona lág framfærsluviðmið í þjóðfélaginu hvort sem litið er til fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga, lágmarkslauna fólks eða atvinnuleysisbóta. Það er ekki neins staðar svona lág viðmiðun. Hvernig er þetta fundið? Formaður nefndarinnar, Jón Steinar Gunnlaugsson, sagði að þetta væri bara mat. Hvaða mat og forsendur liggja hér að baki?

Herra forseti. 43 þús. kr. og að þær fullnægi dómi Hæstaréttar og ákvæðum hans um mannréttindi er mat löggjafans sem dómstólar eiga þá síðasta orðið um hvort stenst mannréttindaákvæðin. Nú vill svo til að þingmaðurinn er í þeirri stöðu að hún man ekki fyrri spurninguna frá fyrirspyrjandanum.

Það er um framfærsluskyldu öryrkjans.

Herra forseti. Í dómi Hæstaréttar er kveðið skýrlega á um gagnkvæma framfærsluskyldu hjóna og þar er skýrlega líka tekið fram að þetta sé ekki einungis skylda heldur sé líka um rétt að ræða og þetta virkar auðvitað á báða bóga. Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að fyrir 18 þús. kr. leggist réttur öryrkjans fyrir lítið og að sú fjárhæð fái ekki staðist og sá kaleikur sem löggjafinn hefur þá núna er að finna þá fjárhæð sem talin er standast mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. En endanlega orðið um það hvort þessi fjárhæð gerir það hlýtur dómsvaldið að eiga.

Herra forseti. Ef framfærsluskyldan er líka öryrkjans, sem er alveg rétt, hvernig getur þá hv. þm. ráðlagt öryrkjanum hvernig hann eigi að framfæra fjölskyldu sína á svona lágu mati sem stjórnarflokkarnir eru nú að skammta honum? Þeir eru að skammta honum mannréttindi. Hann hefur lögvarðan rétt samkvæmt stjórnarskránni um lágmarksframfærslu. Eru 43 þús. kr. að mati þingmannsins nægjanlegar fyrir öryrkja til að framfleyta fjölskyldu sinni? Og finnst þingmanninum eðlilegt að öryrki missi fjárhagslegt sjálfstæði sitt við það að ganga í hjónaband? Ég vil líka spyrja þingmanninn þar sem hún talar um að þetta veiki traust á dómstólunum. Veikir það ekki traust á dómstólunum að tala um að niðurstaða dómsins, dómsorðið, sé pólitískt og það sé slys? Eru það ekki fyrst og fremst stjórnarliðar sem eru að veikja traust á dómstólunum með málflutningi sínum?

Herra forseti. Orð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um slys sem vörðuðu dóma dómstóla ætla ég ekki að svara fyrir, enda hafði annar þau á orði. Ég ætla ekki að svara fyrir þau orð. En við skulum ekki rugla saman annars vegar persónulegum rétti öryrkja í hjúskap og hvað Hæstiréttur metur og við síðan með þessu frv. að sá réttur þurfi að vera og hins vegar framfærslu öryrkja. Við erum annars vegar að tala um framfærslu og hins vegar erum við að tala um þann persónulega rétt sem öryrkinn hefur í hjúskap og við skulum ekki gleyma reglunni um gagnkvæma framfærsluskyldu hjóna. Hún stendur eftir sem áður. Í þessu máli sem eingöngu lýtur að fólki í hjúskap, öryrkja í hjúskap með maka sem ekki er öryrki, leggur Hæstiréttur einungis þetta mat á að persónulegi rétturinn og skyldan til framfærslunnar leggist fyrir lítið miðað við 18 þús. kr. Í dómnum er ekkert fjallað um framfærslu sem slíka.

Herra forseti. Hv. þm. gengur hér í það verk að verja ríkisstjórn sína og þar á meðal að bera fyrir sig fyrningarreglu og hafa endurgreiðslurnar af þeim hluta öryrkjanna sem skerðingunni sætti á árunum 1994--1997. Það kom merkilegur kafli í framhaldinu um að með því yrðu til peningar sem mætti nota til þess að bæta hag annarra bágstaddra. Það má spyrja: Hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um það? Er búið að eyrnamerkja sérstakar fjárhæðir sem á þá að ráðstafa í eitthvað annað, sem á að verða framlag þessa hóps öryrkja sem ekki eiga að fá það sem af þeim var haft með þessum hætti? Einnig endurtók hv. þm. þá tuggu hér sem er að verða býsna þreytandi, að stjórnarandstaðan, samtök öryrkja, væntanlega líka fjölmiðlar, hafi verið að vekja óraunhæfar væntingar hjá öðrum en þeim sem þessi dómur fjallaði um án þess að nefna eitt einasta tilvik eða dæmi um að slíkt hefði verið gefið í skyn í ræðum. Enginn stjórnarliðanna sem uppi er með þennan söng hefur nefnt eitt einasta dæmi um að menn hafi hagað máli sínu þannig að ætla mætti að annað fælist í dómnum en þar gerir.

Herra forseti. Með því að dunið hefur yfir landslýð dögum og vikum saman þetta slagorð að verið væri að brjóta mannréttindi á öryrkjum þá hefur það vakið væntingar hjá fjölda öryrkja sem búa kannski við verst kjör og ég þori að fullyrða að sárindi þeirra verða mikil og vonbrigðin mikil þegar þeir uppgötva að þeir fá ekkert út úr þessu dómsmáli. Þannig hafa slagorðin verið. En varðandi það að ég væri að verja ríkisstjórnina þá tók ég það fram í upphafi máls míns að ég hefði sannfæringu fyrir því bæði sem lögfræðingur og líka sem þingmaður sem unnið hefur eið að stjórnarskránni eins og aðrir þingmenn hér, að við værum að fullnægja dómnum og ég reikna með því að ég haldi þeirri sannfæringu þangað til dómstólar komast að öðru. Ég ætla samt ekki að útiloka það þegar máli þessu verður vísað til meðferðar í hv. heilbr.- og trn. og við förum þar ofan í öll þau lögfræðilegu atriði sem hér hefur svo mikið verið rætt um og margir tekið stórt upp í sig um að einungis einn skilningur á þessum dómi væri réttur.

Herra forseti. Það fór sem mig grunaði. Hv. þm. nefndi engin dæmi til sönnunar ásökunum sínum um að eitthvað í málflutningi stjórnarandstöðunnar, því sem komið hefur í fjölmiðlum eða frá samtökum öryrkja hafi gefið tilefni fyrir þessu endalausa jarmi um að menn séu sekir um að hafa vakið óraunhæfar væntingar. Hvenær hafa menn fjallað um efnisatriði þessa dóms þannig að ástæða væri til að ætla að eitthvað annað fælist í honum en raun ber vitni? Ég bið um dæmin. Í það minnsta hefur tekist að plata þannig 88% þessara örfáu sem eftir eru í stuðningsmannahópi Framsfl. að þeir eru algjörlega á móti viðbrögðum ríkisstjórnarinnar. Er trúverðugt að tekist hafi að plata heila þjóð upp úr skónum þannig að hún haldi að eitthvað allt annað felist í þessu máli en er í reynd? Hæstv. forsrh. hefur fengið heila sjónvarpsþætti og talsmenn ríkisstjórnarinnar breitt úr sér á síðum dagblaðanna við að reyna að verja og útskýra afstöðu ríkisstjórnarinnar. Það hefur þó ekki tekist betur en þetta.

Herra forseti. Ég veit ekki gjörla hverju ég á að svara af þessari ágætisræðu hv. þm. Steingríms Sigfússonar. Mig langar að varpa fram til hans spurningunni um hvort hann geti í fáum orðum greint frá því hvað í þessum dómi felst. Það sem dunið hefur yfir landslýð er mannréttindabrot, stjórnarskrárbrot og þetta er tuggið aftur og aftur. Það er talað um mannréttindabrot á öryrkjum eins og þetta sé einn og samstæður hópur í staðinn fyrir að taka fram hve lítill hluti öryrkja nýtur nokkurs af þessum dómi.

Herra forseti. Meðalvegurinn við þessar umræður er vandfundinn þegar ekki má tala um öryrkja í tengslum við þennan dóm öðruvísi en að þylja upp nöfn og kennitölu þeirra sem í hlut eiga en vera ella sakaður um að blekkja þjóðina alla og fara með rangfærslur. Ég held að flestum sem hafa skoðun á þessu máli, eftir mikla umræðu í þingsölum og víðar í þjóðfélaginu, t.d. í fjölmiðlum, sé ljóst að þessi dómur varðar aðeins tiltekinn hóp öryrkja. Að sjálfsögðu hefur enginn reynt að láta það líta neitt öðruvísi út. Mér þykir leitt að sá misskilningur skuli ríkja hjá flestum stjórnarliða. Ég leyfi mér að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og segi að þrátt fyrir að máttur stjórnarandstöðunnar og Öryrkjabandalagsins geti verið mikill þá tækist okkur ekki í sameiningu að blekkja nánast alla Íslendinga. Með dómi Hæstaréttar í þessu máli, sem kveðinn var upp nýverið, urðu ekki aðeins mikil tíðindi í réttindamálum öryrkja heldur urðu þar einnig vatnaskil í íslenskri dómaframkvæmd. Með dómnum voru stjórnarskrárvarin mannréttindi einstaklinga auk þess hafin til meiri vegs og virðingar en mann rekur minni til í dómsniðurstöðu fyrir þessum æðsta dómstóli þjóðarinnar. Dómurinn fjallar um mannréttindi, mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar og ákvæði sem byggð eru á alþjóðlegum sáttmálum sem Ísland er skuldbundið af. Á grundvelli þeirra reglna telur Hæstiréttur að ekki sé heimilt að skerða grunnframfærslu. Ég ítreka að ég er fyrst og fremst að tala um grunnframfærslu. Ég hef orðið vör við að snúið hefur verið út úr því hugtaki en ég er þar með ekki að tala um hinn gagnkvæma framfærslurétt, sem ég mun víkja að síðar og er allt annar hlutur, heldur ákveðna grunnfjárhæð sem felst í aðstoð úr opinberum sjóði sem einstaklingurinn á sjálfur. Á grundvelli þessara reglna telur Hæstiréttur að ekki sé heimilt að skerða þessa aðstoð tiltekins afmarkaðs hóps einstaklinga á þann hátt sem gert hefur verið með því að tengja hana við tekjur maka öryrkjans. Öryrkinn á með öðrum orðum sjálfstæðan, stjórnarskrárvarinn rétt til þessarar aðstoðar upp að ákveðnu marki. Þessi dómur segir okkur að mannréttindasamningar og betrumbæturnar sem gerðar voru á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar árið 1995 hafi ekki verið orðin tóm heldur feli þau í sér raunveruleg einstaklingsbundin réttindi til handa borgurunum sem æðsti dómstóll þjóðarinnar er tilbúinn til að standa vörð um og því ber að fagna. Þess vegna, herra forseti, fögnuðu margir aðrir en sá hópur sem í hlut á þessum merka dómi Hæstaréttar. Dómnum fagna fyrst og fremst þeir öryrkjar sem búið hafa við þessi mannréttindabrot sem Hæstiréttur hefur sagt framkvæmd laganna hafa verið. Þeir hafa t.d. ekki átt þess kost að sinna framfærsluskyldu sinni við börn sín eða maka sinn. Þeir hafa ekki síður fagnað sem gagnrýnt hafa dómstóla og stjórnvöld fyrir að líta á mannréttindi sem eitthvað til að halda á lofti á þjóðhátíðum og öðrum hátíðarstundum í stað þess að líta á þau sem raunverulegan rétt einstaklingunum til handa. Hvernig bregst svo ríkisstjórnin við þessum dómi? Fagnar hún því að nú skuli loksins lokið löngu þrætustríði öryrkja við stjórnvöld um alvarlegar ásakanir um mannréttindabrot og brot á alþjóðlegum samningum? Telur hún mikilvægt að nú hafi æðsti dómstóll þjóðarinnar skorið úr um þetta viðkvæma mál? Viðurkennir ríkisstjórnin sig sigraða fyrir dómsvaldinu sem með sönnu á að skera úr um hvort lög standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga? Ónei, alls ekki. Reyndar lýsti hæstv. heilbrrh. því strax yfir að hún deildi ekki við Hæstarétt og var ekki annað að skilja en hún mundi skilyðislaust lúta dómi Hæstaréttar. Hins vegar kvað við annan tón hjá hæstv. forsrh. þegar hann loksins tjáði sig um málið. Hann vændi æðsta dómstól þjóðarinnar um að beita pólitík en ekki lögfræði í dómnum og að Hæstiréttur væri að setja óeðlileg bönd á löggjafann með þessum dómi. Höfuð framkvæmdarvaldsins er sem sagt ekki sammála dómi Hæstaréttar og þegar þau skilaboð höfðu borist út í samfélagið þá þurfti svo sem ekki að spyrja að því hver eftirmálin yrðu. Hæstv. forsrh. er nefnilega ekki vanur að játa sig sigraðan á þann hátt sem Hæstiréttur kvað upp úr með. Með þessum dómi var ríkisstjórninni í raun sagt að valdið væri takmörkunum háð. Það er með öðrum orðum ekki heimilt að setja lög um hvað sem er. Löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið eru bundin og háð þeim takmörkunum sem stjórnarskrá og alþjóðasamningar setja okkur. Ég tel reyndar löngu tímabært fyrir hæstv. ríkisstjórn sem hér situr að átta sig á þessu og þótt fyrr hefði verið. En er það svo að Hæstiréttur hafi verið að tala um pólitík en ekki lögfræði í þessum dómi sínum? Ég tel fráleitt að halda því fram þó lögfræði snerti mikið pólitík og öfugt. Það er bara eðli málsins samkvæmt að margt sem lögfræðin kemur inn á snertir sömu svið mannlífsins og pólitíkin kemur nálægt. Ég vil vitna í viðtal sem tekið var við Sigurð Líndal lagaprófessor á Stöð 2 þann 21. des. Þar lýsir hann því yfir að hann telji nýfallinn hæstaréttardóm í takt við þróun dóma á Vesturlöndum sem taki æ meira mið af mannréttindasjónarmiðum. Hann segir ummæli forsrh. um dóminn úr takti við veruleikann. Fréttamaðurinn segir síðan að forsrh. hafi sagt í Morgunblaðinu þann daginn að dómurinn væri frekar tilvísun í pólitískar hugmyndir en lögfræðileg rök. Sigurður segir þessar hugmyndir heyra til fortíðarinnar. Á einveldisöld hafi verið til einn löggjafi, einvaldurinn. Næsta stig hafi síðan verið að lýðræðislega kjörnir fulltrúar tóku við hlutverki einvaldsins sem löggjafa og þróunin síðan hafi verið mjög ör og flókin og menn geti ekki eins og á 18. öld sett lög sem taki til allra tilbrigða mannlífsins. Þetta telur Sigurður Líndal m.a. að birtist í því að löggjafinn geti ekki fylgt eftir þróuninni. Það er því spurning hvort ummæli forsrh. eigi við gráa forneskju. Þessu svarar Sigurður: ,,Ja, ég skal ekki segja hversu en mér finnst þau ekki alveg koma heim og saman við raunveruleikann.`` Ég get tekið undir þetta. Mér þykir umræðan í tengslum við þetta mál, um að Hæstiréttur sé á einhvern hátt að taka óeðlilega mikið vald af löggjafanum eða framkvæmdarvaldinu, ekki í takt við tímann. Ég vil í því samhengi vitna til orða hæstv. utanrrh. í viðtali sem birtist í Morgunblaðinu 11. jan., þar sem kynnt er greinargerð starfshópsins í málinu. Þar er haft eftir hæstv. utanrrh., með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að allt jöfnunarkerfi landsmanna byggir á því að taka tillit til tekna, eigna, til tekna maka og til fjölskyldunnar almennt. Þetta er algjört grundvallaratriði í stjórnmálum. Þess vegna er það nauðsynlegt þegar við komum að svona flóknu máli að við skiljum þann dóm sem er felldur með réttum hætti og við tökum ákvarðanir sem byggja á því að auka þessi réttindi sem þar er fjallað um, án þess að skerða möguleika samfélagsins til samfélagslegrar jöfnunar, því við stjórnmálamenn höfum litið á það sem okkar aðalhlutverk að jafna kjör borgaranna og taka tillit til aðstæðna í landinu. Auðvitað eru viss takmörk fyrir því, en þetta er algjört grundvallaratriði. Það má segja að ef við höfum ekki þau réttindi sem stjórnmálamenn og aðilar sem stöndum að löggjöf í landinu, má spyrja: Um hvað eiga stjórnmálin að snúast og hvað á að fjalla um þar?`` Herra forseti. Það var vikið að þessum sjónarmiðum bæði í ræðu hæstv. utanrrh. fyrr í kvöld og fleiri hafa komið inn á svipuð sjónarmið. Ég verð að segja að mér finnst með ólíkindum að menn upplifi þetta þannig að það sé verið að taka einhvern rétt af stjórnmálamönnum til að beita pólitíkinni. Nútímastjórnskipulag gerir ráð fyrir því að hæstv. ráðherrar og ríkisstjórnin þekki mannréttindasáttmála og stjórnarskrárákvæðin og setji lög í ljósi þeirra. Kerfið sem við viðhöfum hér er reyndar ekki nógu gott, að ganga ekki nægilega vel úr skugga um, áður en frv. eru lögð fyrir hið háa Alþingi, hvort þau samrýmist þeim grundvallarrömmum sem við byggjum allt okkar skipulag á. Í nágrannalöndunum starfa sérstakar lagaskrifstofur, eða lagaráð eins og tíðkast í Svíþjóð, sem fara skipulega yfir frv. áður en þau eru lögð fyrir, m.a. til þess að kanna þetta. Því miður er það svo að hvergi í nágrannalöndunum gerist það eins oft og hér að ýmist umboðsmaður Alþingis eða dómstólar bendi á að lög standist ekki stjórnarskrá, þ.e. telji hnökra á löggjöf. Þetta er alls ekki nógu gott, herra forseti. Hér hefur verið vakin athygli á því í mörg ár að þessi tiltekna tenging við tekjur maka, í sömu tilfellum og um ræðir í dómnum, sé mannréttindabrot og standist ekki stjórnarskrá. Það hefði verið eðlilegt að hægt hefði verið að vísa þeirri spurningu til einhvers hlutlauss aðila sem e.t.v. starfaði á vegum Alþingis. Ég vil reyndar minna á að við, nokkrir þingmenn úr röðum Samfylkingarinnar, höfum lagt fram þingmál þess efnis að sett verði á stofn sérstakt lagaráð sem verði Alþingi og ríkisstjórninni til ráðgjafar í slíkum málum þannig að hægt sé að fá hlutlausa umfjöllun um þessi mál í stað þess að menn nái í ,,sína lögfræðinga`` eins og staðreyndin hefur allt of oft verið hingað til. Eins og menn þekkja varð niðurstaðan sú að uppkveðnum dómi Hæstaréttar að nefnd var sett á laggirnar, ekki nefnd óháðra sérfræðinga heldur nefnd skipuð mönnum sem ýmist starfa hjá ríkisstjórninni eða eru þekktir fyrir stuðning við ríkisstjórnarflokkana. Allir eru þeir eflaust ágætir lögfræðingar en þeir eru ekki hlutlausir. Þeim var falið að vinna úr dómi Hæstaréttar en niðurstaðan varð frv. sem lagt hefur verið fram til að koma til móts við dóminn eins og alkunna er. Herra forseti. Hæstv. ráðherrar og stjórnarliðar hafa haldið því fram að mál þetta hafi einkennst af gífuryrðum stjórnarandstöðu og Öryrkjabandalagsins. Það má vel vera að stór orð hafi fokið í tengslum við þetta mál. Hins vegar hafa rangfærslurnar og stóru orðin ekki síður heyrst úr þeirra eigin herbúðum. Þeir hafa haldið því fram að túlkun okkar á dómi Hæstaréttar feli í sér að ekki megi yfir höfuð tengja við tekjur maka og tekjutengingar séu nánast bannaðar í íslenskum lögum ef okkar skilningur verður ofan á varðandi þennan dóm. Ég spyr, herra forseti: Hver hefur sagt þetta? Ekki ég og að því er ég best veit enginn úr röðum stjórnarandstöðunnar. Það var alveg örugglega ekki Hæstiréttur. Þetta er einungis ósmekklegt bolabragð af hálfu stjórnarliða til að rýra málflutning stjórnarandstöðunnar og gera hann ótrúverðugan. Því hefur jafnvel verið haldið fram að íslenskir jafnaðarmenn séu að hverfa frá grundvallarprinsippum sínum um það að rétt sé að nota tengingar við fjölskyldutekjur til þess að jafna kjörin. Er það svo, herra forseti? Ég segi nei. Þetta er algjör útúrsnúningur á málflutningi okkar og á dómi Hæstaréttar. Við tökum undir rök Hæstaréttar með það að örorkulífeyrir sé réttur sem öryrkjar fá og vegna fötlunar sinnar, eins og segir í dómnum, einstaklingsbundinn réttur til ákveðinnar grunnframfærslu úr opinberum sjóði, réttur sem varinn er af stjórnarskrá. Þá er vísað til 76. gr. og 2. mgr. 65. gr. Þessi réttur er almennur að því leyti að hann nær til þeirra sem eins eru settir, þ.e. hafa misst tekjuhæfi sitt vegna örorku. Hæstiréttur vísar síðan til fjölda lagaákvæða þegar hann rökstyður að þennan rétt megi ekki skerða með tekjum annarra, jafnvel þó að um maka sé að ræða. Hann vísar til stjórnarskrárákvæða, til mannréttindasáttmála, til laga um málefni fatlaðra og þess markmiðs að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi. Hæstiréttur segir einnig að löggjafarvaldið hafi komið til móts við skyldur sínar gagnvart þessum grundvallarrétti öryrkja til ákveðinnar grunnframfærslu með lögum um almannatryggingar en að önnur ákvæði af svipuðum meiði, svo sem samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og félagsþjónustu sveitarfélaga séu heimildarákvæði til handa stjórnvöldum til að greiða fólki ákveðna aðstoð en kveði ekki á um stjórnarskrárvarinn rétt á sama hátt og ákvæðin um örorkulífeyrinn gera. Það er því fráleitt, herra forseti, að setja þetta allt í sama hóp eins og menn hafa reynt og haldið fram þrásinnis aftur og aftur í dag, að verið sé að þvæla öllu saman og nú megi ekki nota neina tekjutengingar neins staðar í lögum ef menn skilja þetta á þann hátt sem við teljum rétt. Það er alveg fráleitt og það eru útúrsnúningar. Hæstiréttur segir einnig að það geti verið eðlilegt að taka tillit til fjölskyldutekna í ýmsum skyldum tilvikum og nefnir þar sem dæmi skattalög og lög um félagslega aðstoð sem eru af allt öðrum grunni, af allt öðrum toga en þessi réttur, stjórnarskrárvarði réttur sem felst í örorkulífeyrinum samkvæmt almannatryggingalögum vegna þess að þau lög sem ég nefni hér eru byggð á allt öðrum grundvallarprinsippum. Þau eru heimildarákvæði til handa stjórnvöldum og þar geta menn notað pólitíkina væntanlega áfram, t.d. með því að nota skattkerfið til tekjujöfnunar ef þeir vilja sem ég geri ráð fyrir að verði gert eftir sem áður. Það má einfaldlega ekki taka af fólki alla reisn til að geta lifað eðlilegu lífi með því að svipta það þessum grunni jafnvel þó að viðkomandi sé í hjúskap og eigi maka sem hafi góðar tekjur. Mannréttindaákvæði stjórnarskrár, alþjóðlegir samningar um efnahagsleg og félagsleg réttindi, m.a. félagsmálasáttmáli Evrópu og fleiri og fleiri samningar sem tíndir eru til í þessum dómi, setja okkur mörkin þarna og þau mörk verða stjórnvöld einfaldlega að virða. Herra forseti. Ég ætla að nota nokkurn tíma til að fara nánar ofan í dóm Hæstaréttar og velta vöngum yfir því sem þar segir í raun. Ég vil líka minna á að við erum að tala um æðsta dómstól þjóðarinnar. Menn geta haft misjafnar skoðanir á þeim dómum sem þar eru kveðnir upp, en reynum að halda okkur við það sem dómurinn segir í túlkunum á honum því að mér þykir ansi oft sem menn hafi reynt að tína út eina og eina setningu máli sínu til framdráttar, en látið hjá liggja að horfa á þá setningu í því heildarsamhengi sem hún er sett fram í dómnum sem er kannski ekki góð lögfræði. Löggjafinn eða framkvæmdarvaldið getur að sjálfsögðu tekið málið til skoðunar og er ekkert óeðlilegt við það að mínu mati að nefnd sé sett í málið til að skoða hvernig megi ganga frá útfærslu málsins. En það var hins vegar ekki nauðsynlegt að gera áður en réttarbætur voru greiddar út því eins og hér hefur komið fram og margoft hefur verið bent á er alveg hægt að túlka þennan dóm þannig að tengingin við tekjur maka í 5. mgr. 17. gr. falli út og eftir standi þessi 51 þús. kr. aðstoð sem margoft hefur verið bent á. Þegar menn segja að fleiri spurningar vakni við þennan dóm heldur en svörin sem hann gefur, þá er kannski margt til í því. Það vakna margar spurningar varðandi þennan dóm um hvort hægt sé að leiða af honum einhvern annan rétt en í honum felst en ekki varðandi þann tiltekna hóp sem málið fjallar um. Dómsorðið er ansi skýrt eins og það kemur fyrir í dómnum og vísar meira að segja beinlínis til 5. mgr. 17. gr. laganna sem þeir telja að ekki standist stjórnarskrá. Ríkisstjórin valdi að leggja þetta mál fyrir Alþingi á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Hún valdi það vegna þess að hún vildi ekki lúta dómnum að fullu. Það er mat mitt að þetta hafi verið hennar val að gera og reyndar hafa fleiri haldið því fram hér, ekki að hún hafi orðið að gera það. Ríkisstjórnin vill frekar láta reyna á það enn frekar hversu langt megi ganga í að skerða þennan stjórnarskrárbundna rétt sem öryrki hefur til lágmarksframfærslu úr opinberum sjóði. Hún hefði alls ekki þurft að gera þetta. Það var pólitískt val hennar. Einnig er rétt að rifja það enn einu sinni upp sem þegar hefur komið fram að nú þegar missa öryrkjar ákveðnar tekjur við það eitt að ganga í hjúskap, þ.e. þegar þeir missa alveg heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót sem eru samtals um 20 þús. kr. Það er algjörlega óháð tekjum makans. Þeir eiga einfaldlega ekki rétt á þessum uppbótum ef þeir eiga maka eða eru í sambúð. Þess vegna eru það líka rangfærslur sem heyrst hafa að með dómi Hæstaréttar sé verið að banna að tillit sé tekið til fjölskylduaðstæðna. Það er ekki þannig. Það er þegar gert og síðan er að sjálfsögðu um að ræða tengingu við tekjur öryrkjans sjálfs ef einhverjar eru. Ég vil líka aðeins koma inn á það hér af því að nokkuð hefur verið talað um það í umræðunum af hálfu stjórnarliðsins um aðdraganda málsins, að þetta ákvæði hafi verið fest í lög, eins og það var orðað fyrr í dag, eftir leiðsögn umboðsmanns Alþingis sem nú hefur atvinnu af því að dæma um mannréttindi hjá Mannréttindadómstólnum. Mér þykir svolítið bratt farið í að nota þær röksemdafærslur því að ég efast stórlega um að sá maður sem um ræðir hafi beinlínis leiðbeint ríkisstjórninni í gegnum þetta ferli. Það er hins vegar ríkisstjórnin sem velur að túlka niðurstöður Alþingis á þessum tíma þannig að það beri að festa þetta í lög. Álit umboðsmanns snerist um það að lög ættu að vera skýr og að skerðingarákvæði í reglugerðum þyrftu að hafa skýra stoð í lögum. Ríkisstjórnin dregur af því þá ályktun að þá eigi bara að setja skerðingarákvæði í lög og það er hennar mat að gera það svo. En mér þykir svolítið ódýrt að nánast setja ábyrgð á þeirri ákvörðun á fyrrverandi umboðsmann Alþingis. Þegar lagabreytingin var gerð á sínum tíma, þ.e. þegar skerðingarheimildin var sett í lög, var vísað til þess að hún væri í anda almannatryggingalaga frá upphafi og samkvæmt gagnkvæmri framfærsluskyldu hjóna. Ágreiningurinn í málinu snerist í raun um það hvort heimilt hefði verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka annars vegar á tímabilinu 1994--1998 og hins vegar eftir 1998, þ.e. þegar skerðingarheimildin var lögfest. En það er líka rétt að halda því til haga að á þeim tíma sem ágreiningurinn stendur um var gerð breyting á stjórnarskránni sem fólst í því að styrkja mannréttindaákvæði hennar, m.a. þau ákvæði sem dómurinn byggir á og það gerist árið 1995 eins og við væntanlega munum. Það skiptir miklu máli þegar menn tala um sögu og forsögu málsins vegna þess að árið 1995 er tekið út það skilyrði fyrir þessari skerðingu að viðkomandi eigi ekki skylduframfæranda eins og var áður. Hæstiréttur bendir á að ákvæði um rétt þeirra sem ekki geta framfleytt sér sjálfir til aðstoðar úr opinberum sjóðum hafi verið í stjórnarskrá allt frá árinu 1874. Fram til ársins 1995 var þessi réttur þó háður því að viðkomandi ætti sér ekki skylduframfærendur en það skilyrði var afnumið með stjórnarskrárbreytingunni árið 1995 eins og áður var rakið. Við það verður rétturinn til grunnframfærslu úr opinberum sjóði sjálfstæður réttur einstaklingsins sem í hlut á og ég ítreka að við erum að tala um rétt til þessarar tilteknu aðstoðar, ákveðið lágmark sem ekki má skerða vegna tekna annarra en hans eigin. Og það er beinlínis vakin athygli á því í forsendum Hæstaréttar með vísun til stjórnarskrárbreytinganna og alþjóðasamninga að um skerðingar vegna tekna maka geti ekki verið að ræða nema vegna verulegra viðbótarfjárhæða og að viðurkenndur sé réttur hvers manns til viðunandi lífsafkomu fyrir hann sjálfan og fjölskyldu hans. Miðað við þá skoðun sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur gert á tekjutengingu við tekjur maka öryrkja í öðrum löndum og hún rakti í ræðu sinni fyrr í kvöld, þá virðist mér sú framkvæmd einmitt vera í samræmi við þá alþjóðasamninga sem Hæstiréttur vísar til. Það hefur sem sagt verið heimilt að tengja við tekjur maka þegar við erum að tala um viðbótarframlög sem eru umfram ákveðið lágmark sem í flestum tilvikum, a.m.k. á Norðurlöndunum, er mun hærra en hér á landi. Hérna virðist hins vegar hafa verið gengið lengra og skerðingin á grunnframfærslunni verið framkvæmd í nafni gagnkvæmrar framfærsluskyldu hjóna. Reyndar bendir Hæstiréttur líka á það í dómi sínum að framfærsluskylda hjóna sé gagnkvæm. Með öðrum orðum virkar hún ekki bara á annan veginn heldur felst líka í henni réttur sem ekki er hægt að svipta menn, sem sagt réttur til þess að sinna framfærsluskyldu sinni gagnvart maka. Þetta er ekki bara á annan veginn. Þetta er gagnkvæm skylda og gagnkvæmur réttur. Með þessum orðum sínum snuprar Hæstiréttur þá sem beita fyrir sig gagnkvæmri framfærsluskyldu hjóna til þess að skerða sjálfstæðan rétt öryrkja og bendir með orðum sínum á það að þessi röksemdafærsla fái alls ekki staðist. Hæstiréttur áréttar að það sé viðurkennd regla að norrænum rétti að skýra skuli lög til samræmis við alþjóðasamninga sem ríki hefur staðfest eftir því sem kostur er og telur í því ljósi að 76. gr. stjórnarskrárinnar um rétt manna til aðstoðar úr opinberum sjóði verði skýrð á þann veg að skylt sé að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu eftir fyrir fram gefnu skipulagi sem ákveðið sé á málefnalegan hátt. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar hafi löggjafinn vald um það hvernig þessu skipulagi skuli háttað en það skipulag verði þó að fullnægja þeim lágmarksréttindum sem talin eru felast í ákvæðum 76. gr. stjórnarskrárinnar. Að auki verði skipulagið sem löggjafinn býr til að uppfylla skilyrði 65. gr. stjórnarskrárinnar um að hver einstaklingur njóti jafnréttis á við aðra sem réttar njóta, svo og almennra mannréttinda. Síðan bendir Hæstiréttur á það að löggjafinn hafi þegar sett nokkra leiðbeiningu um þetta í 1. gr. laga um málefni fatlaðra þar sem markmið laganna er sagt vera að tryggja fötluðum jafnrétti og sambærileg lífskjör við aðra þjóðfélagsþegna og skapa þeim skilyrði til þess að lifa eðlilegu lífi. Það hlýtur hver heilvita maður að sjá að slíkt er ekki gert með því að tryggja þeim 17 þús. kr. mánaðarlega aðstoð úr opinberum sjóði eins og gert var í sumu tilvikum áður. Um þetta síðasta eru sennilega allir sammála. En Hæstiréttur segir síðan í dómi sínum, með leyfi forseta: ,,Tekjur maka skipta ekki máli við greiðslu til dæmis slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks. Verður að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka. Er það í samræmi við þá stefnumörkun sem liggur að baki íslenskri löggjöf um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla og 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.`` --- Síðan segir í áframhaldinu og ég held að mikilvægt sé að halda þessu til haga hér vegna þess að hér þykir mér að svolítið hafi verið reynt að teygja til röksemdafærslur Hæstaréttar: ,,Í lögum er þó víða tekið tillit til hjúskaparstöðu fólks. Má hér nefna skattalög og ákvæði laga um félagslega aðstoð.`` --- En eins og ég hef bent á áður eru þau af öðrum toga og kveða ekki á um þennan grundvallarrétt sem almannatryggingalögin byggja á um aðstoð úr opinberum sjóði og er stjórnarskrárvarinn réttur heldur nefna þeir sem dæmi skattalög og ákvæði laga um félagslega aðstoð. Og síðan kemur þessi setning sem margoft hefur verið rifjuð upp hér í kvöld: ,,Getur það því átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki.`` Síðar í röksemdafærslu sinni segir Hæstiréttur, með leyfi forseta: ,,Örorkulífeyrir, þar með talin tekjutrygging, er réttur sem öryrkjar fá vegna fötlunar sinnar. Samkvæmt því sem að framan er ritað um skýringu á 76. gr. stjórnarskrárinnar er það á valdi almenna löggjafans að ákveða þau mörk sem örorkulífeyrir og tekjutrygging miðast við, svo fremi sem þau uppfylla önnur ákvæði stjórnarskrárinnar, eins og þau verða skýrð með hliðsjón af þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem íslenska ríkið hefur undirgengist. Réttur sá sem almannatryggingalöggjöfin tryggir öryrkjum er almennur og tekur tillit til jafnræðissjónarmiða milli þeirra sem eins eru settir í þröngum skilningi.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Svo sem áður greinir verður að telja að í 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar felist ákveðin lágmarksréttindi sem miðuð séu við einstakling. Þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því hvernig þessi lágmarksréttindi skuli ákvörðuð geta dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess hvort það mat samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar. Þegar litið er til skipulags réttinda örorkulífeyrisþega samkvæmt almannatryggingalögum og þeirra afleiðinga sem í raun geta af því leitt fyrir einstaklinga verður þetta skipulag ekki talið tryggja þeim þau lágmarksréttindi sem í framangreindu stjórnarskrárákvæði felast, á þann hátt að þeir fái notið þeirra mannréttinda, sem 65. gr. stjórnarskrárinnar mælir þeim, svo sem það ákvæði verður skilið að íslenskum rétti ...`` Í kjölfarið er vísað í alþjóðlega samninga um mannréttindi. Eins og ég hef rakið hefur Hæstiréttur byggt röksemdir sínar með mjög sterkum rökstuðningi og vísun til lagaákvæða alþjóðlegra samninga og stjórnarskrárákvæða og dómsorðið sem lýtur að margumræddri 5. mgr. 17. gr. er líka mjög skýrt: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. jan. 1999 skv. 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Svona hljómaði dómur Hæstaréttar og hann er skýr að mínu mati og vel rökstuddur. Hann er skýr að mínu mati að því sem snýr að þessum tiltekna hópi og rétti hans. Svo má vel vera að hann geti verið óskýr þegar menn ætla að leiða af honum einhvern annan rétt til einhverra annarra hópa. Um það vil ég ekki segja hér og nú. Eflaust vakna margar spurningar eins og þegar hefur komið fram um réttindi ýmissa annarra hópa og hvort þeir gætu byggt rétt sinn á þessum dómi. Ríkisstjórnin vill hins vegar ekki túlka dóminn á þann veg eins og margir aðrir vilja gera og m.a. stjórnarandstaðan að með honum sé heimildin í 5. mgr. 17. gr. úr gildi fallin og þá beri að greiða þessar 51 þús. kr. Ríkisstjórnin vill lækka þá lágmarksgreiðslu sem má skilja á dóminum, a.m.k. að einhverjir skilja að öryrkjar eigi rétt á. Það er pólitískt mat ríkisstjórnarinnar, pólitísk ákvörðun, að þessi fjárhæð eigi að vera lægri. En ég lít svo á að að auki sé ríkisstjórnin með útspili sínu að segja Hæstarétti og kannski okkur hinum að henni sé heimilt og að hún megi í raun og veru setja þau lög sem henni sýnist. Það er kannski sá tónn sem hefur svolítið skinið í gegn í umræðunum hér. Herra forseti. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki hefði verið eðlilegra í ljósi þess að 21. öldin er nú gengin í garð hér á landi sem og víðar um heim að íslensk stjórnvöld hefðu lotið dómi æðsta dómstóls þjóðarinnar og ákveðið að láta fordæmi hans í þessu máli tala og greiða út þær 7 þúsund kr. sem upp á vantar á mánuði og ljúka þar með, herra forseti, þessum eilífu skærum og ágreiningi við öryrkja í landinu, þennan hóp öryrkja svo að enginn fari að misskilja það að ég sé að reyna að plata þjóðina eins og við höfum greinilega verið að gera síðustu vikurnar. Menn hefðu síðan getað sett nefndir í gang og hefði ekkert verið óeðlilegt við að settar væru nefndir af stað til að reikna nánar útfærslu þessara atriða en ekki hefði þurft að koma í veg fyrir að greitt hefði verið út til þessa tiltekna hóps eftir dóminum eins og a.m.k. sú sem hér stendur og stjórnarandstaðan vill skynja hann. Það hefði verið hægt hefði pólitískur vilji verið fyrir hendi. Maður veltir því fyrir sér hvort það hefði kannski verið þjóðarbúinu ofrausn að gera þetta á sama tíma og við fórum í gegnum afgreiðslu fjárlaga þar sem hundruð millj. fóru í ýmis verkefni sem ég vil kannski telja minna mikilvæg en þau sem hér er verið að fjalla um en þó fyrst og síðast til að leysa þennan ágreining í stað þess að gera eins og ríkisstjórnin hefur gert með þessari niðurstöðu, verði hún að lögum, að láta í raun og veru reyna á þolrifin hjá þessum tiltekna hópi og vísa mönnum nánast áfram til þess að láta dómstóla leysa úr ágreiningi. Herra forseti. Margir tala um að það sé mikið ábyrgðarleysi af okkur í stjórnarandstöðunni að vekja sífelldar væntingar hjá öryrkjum og jafnvel öðrum hópum í samfélaginu um að þessi dómur feli í sér gríðarlegar réttarbætur, en mér finnst það líka ábyrgðarleysi hjá ríkisstjórninni að fara nánast í valdabaráttu við Hæstarétt um það hver það er sem megi setja þessar tilteknu reglur og fara út í að leggja fram frv. sem má a.m.k. efast um að sé í fullu samræmi við dóminn eins og hann liggur fyrir. Herra forseti. Enginn hefur verið að vekja óverðskuldaðar væntingar hjá tilteknum hópi öryrkja. Enginn hefur platað þjóðina og það hefur enginn platað öryrkjana heldur. Ég held að það sé bara þannig að ríkisstjórnin verðskuldi fyllilega þá andúð sem hún kann að finna fyrir í sinn garð vegna þessa tilekna máls sem hún vill láta í veðri vaka að sé vegna þess að menn hafi haft uppi rangfærslur í málinu. Ég held að það sé einfaldlega svo að fólk, hvort sem það er þessi tiltekni hópur öryrkja eða aðrir sem hafa fylgst með málinu, sjái í gegnum þessar gerðir sem menn hafa verið að framkvæma og menn séu fullfærir um að meta það samkvæmt bestu skynsemi.

Herra forseti. Hv. þm. dró í efa álit þeirra lögfræðinga sem ríkisstjórnin kallaði sérstaklega til en vitnaði jafnframt í lagaprófessorinn Sigurð Líndal en hann sagði m.a. í viðtali á Stöð 2 eftir að dómurinn féll, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sigurður segir að þrátt fyrir þennan dóm Hæstaréttar sé í raun ekkert sem útilokið að löggjafinn setji lög sem skerði tekjutryggingu örorkuþega. Sigurður Líndal: Ef það er gert þannig að það taki jafnt til allra og gert með málefnalegum og réttlátum hætti þá hygg ég að það megi hugsanlega finna flöt á því.`` Síðan vildi ég vitna til annars starfsmanns Háskóla Íslands sem er vísindastofnun okkar á mörgum sviðum vísinda og þar á meðal einnig á sviði lögfræði, en þessi ágæti lektor, Skúli Magnússon, segir: ,,En ég held svona að ef ég tala sem skattgreiðandi þá finnist mér eðlilegt að það sé tekið til ítarlegrar skoðunar hvað eigi að greiða úr ríkissjóði í tilefni af þessum dómi og sem kjósandi að þá finnst mér eðlilegt að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar fái að fjalla um málið áður en slíkt er gert og ég held að það hafi ekki komið til greina að Tryggingastofnun greiði umsvifalaust út greiðslur til öryrkja í framhaldi af dómnum. Ég er sammála því sem fram kemur í skýrslunni að til þess þurfi að koma lagabreyting.`` Ég vildi aðeins benda hv. þm. á að það eru fleiri lögfræðingar sem tala með þessum hætti. Og að halda því fram að ríkisstjórn Íslands sé að fara í einhverja valdabaráttu við Hæstarétt er svo fráleitt að ég undrast þessi orð. Ríkisstjórnin er að gegna skyldum sínum með því að leggja fram lagafrv. og Alþingi er að gegna skyldum samkvæmt stjórnarskrá að fjalla um lög og setja lög í tilefni af þessum dómi.

Herra forseti. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að menn séu í valdabaráttu þegar þeir væna Hæstarétt um að vera með pólitík í sínum dómi, að Hæstiréttur sé að fara inn á það svið sem stjórnmálamenn eiga að öllu jöfnu að fjalla um. Það get ég ekki túlkað öðruvísi en svo að menn séu að efast um að Hæstiréttur hafi vald til að fjalla um það sem hann fjallar um. Eða að það sé viðeigandi að hann geri það. Hæstv. utanrrh. sagði að ég hefði dregið í efa álit þessara lögfræðinga. Ég dró það einungis fram, ég er ekki að segja að þeir séu verri en aðrir lögfræðingar. Það sem ég var að reyna að draga fram er að þeir eru ekki óvilhallir. Þeir starfa ýmist hjá ríkisstjórninni eða eru þekktir fyrir stuðning sinn við ríkisstjórnarflokkana og það er það sem er ótrúverðugt í málinu. Þeir eru ekkert óvilhallir, þeir eru ekkert endilega ómögulegir heldur. Sigurður Líndal, sem ég vitnaði til og var sammála í einu sem hann sagði en kannski ekki því sem hæstv. utanrrh. vitnar til, er heldur ekkert óvilhallur og væntanlega ekki heldur sú sem hér stendur eða nokkur annar lögfræðingur. Menn eru með misjafnar skoðanir, en til þess að ríkisstjórnin sé trúverðug í því sem hún er að gera, hefði hún átt að nefna þarna til að mínu mati óháða og óvilhalla sérfræðinga til þess að fjalla um málið. Það hefði verið mun trúverðugra, ég tala ekki um ef samráð hefði verið haft við forustu Öryrkjabandalagsins þannig að þeir hefðu getað haft lögmann sinn með í því að fara í gegnum málið. En ég hefði talið mjög eðlilegt í ljósi þess að þarna er verið að ræða um málefni sem hóp varðar sem þeir hafa verið talsmenn fyrir og hafi menn einhvern áhuga á því að leysa þennan ágreining endanlega og fá lausn á honum hefði verið hægur vandinn að leita eftir samráði við Öryrkjabandalagið áður en nefndin er sett af stað.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur lagt fram ákveðið frv. á Alþingi og það er Alþingis að fjalla um það og það er Alþingis að kalla til þá sérfræðinga sem Alþingi telur nauðsynlegt í þessu sambandi. Ég hefði talið að kennarar og prófessorar við Háskóla Íslands væru óvilhallir í slíku máli. Háskóli Íslands er sjálfstæð stofnun og nú dregur hv. þm. líka í efa ummæli þessara mætu manna. Ég veit þá ekki á hverjum á að taka mark í sambandi við lagaleg atriði hér á landi ef ekki er heldur hægt að taka mark á prófessorum og kennurum við Háskóla Íslands. Að sjálfsögðu kallaði ríkisstjórnin til hæfa lögfræðinga til að fjalla um þetta mál og undirbúa það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Nú getur Alþingi kallað til þá lögfræðinga sem Alþingi telur nauðsynlegt og ég vænti þess að það leiði í ljós að hér er verið að bregðast rétt við dómi Hæstaréttar.

Herra forseti. Að sjálfsögðu kallar Alþingi til sérfræðinga og ég verð að segja að mér þykja þessi síðustu orð hæstv. utanrrh. vera útúrsnúningur. Að enginn maður í lögfræðingastétt sé trúverðugur hvað sem hann nú starfar þá eru menn einfaldlega ekki sammála um þetta, það vitum við öll. Lögfræðingar eru ekki alltaf sammála um niðurstöður og þess vegna er svo mikilvægt, herra forseti, að leitað sé til manna sem starfa ekki hjá ríkisstjórninni til þess að meta þetta. Þess vegna er það svo mikilvægt að einnig séu tekin inn sjónarmið annarra lögmanna, sem t.d. einn af virtustu mannréttindasérfræðingum Íslendinga hefur starfað fyrir Öryrkjabandalagið að þessum málum, Ragnar Aðalsteinsson. Það er það sem ég er að benda á. Ég er ekkert að segja að eitthvað sé rétt eða rangt í þessu. Ætli ríkisstjórnin að vera trúverðug í þessu máli, hafi hún haft vilja til að leysa þetta vandamál og komast að niðurstöðu sem báðir aðilar málsins eru sáttir við, þá hefði ekki neitt verið verið eðlilegra en hún hefði skipað hóp óvilhallra manna eða a.m.k. gefið hinum aðilanum kost á að eiga sinn mann í nefndinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur málefnalega ræðu. Mig langar til að spyrja hv. þm.: Skil ég rétt að hún telji að þrátt fyrir skilning hennar á dómi Hæstaréttar, þ.e. að ekki megi skerða bætur öryrkja vegna tekna maka, sem ég deili ekki með henni, megi í öðrum lögum skerða bætur vegna tekna maka, t.d. í húsaleigubótum, vaxtabótum, millifærslu 90% persónuafsláttar o.s.frv.? Hvers vegna verður ekki að beita nákvæmlega sömu rökum um mannréttindi einstaklinga þegar kemur að bótum til að standa straum af t.d. húsaleigubótum? Önnur spurning. Hugsum okkur hjón, bæði verkamenn, með 260 þús. kr. í fjölskyldutekjur sem greiða um 30 þús. kr. á mánuði í virðisaukaskatt og 50 þús. kr. á mánuði í tekjuskatt. Þessi fjölskylda sér aðra fjölskyldu með 520 þús. kr. í tekjur á mánuði fá bætur sem greiddar eru með þessum sömu sköttum. Þá langar mig til að spyrja hv. þm.: Getur þessi tekjulága fjölskylda farið fyrir Hæstarétt með kröfu um að löggjafinn hætti þessari eignatilfærslu til ríku fjölskyldunnar með vísun til eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar og jafnréttisákvæðis 65. gr.?

Herra forseti. Stórt er spurt og ég efast um að ég nái að svara þessu öllu hér en ég geri tilraun. Hver er munurinn á sköttunum sem hv. þm. nefndi, húsaleigubótum, vaxtabótum o.s.frv., hvort skerða megi tekjur maka þegar um það ræðir en ekki örorkulífeyri? Hæstiréttur svarar þessu skýrt og ég taldi mig vera að gera tilraun til að útskýra þetta ítarlega í ræðu minni. Hæstiréttur segir: ,,Örorkulífeyrir, þar með talin tekjutrygging, er réttur sem öryrkjar fá vegna fötlunar sinnar.`` Síðan er vísað í að þetta sé stjórnarskrárvarinn réttur sem megi ekki skerða með tekjum maka og þá er verið að tala um 51.000 kr. eins og ég skil dóminn. Hæstiréttur rökstyður síðan að víðar í lögum sé tekið tillit til fjölskylduaðstæðna þegar veitt er aðstoð úr opinberum sjóðum og það sé heimilt vegna þess að þarna sé um að ræða heimildarákvæði til handa stjórnvöldum sem gefur ekki viðkomandi einstaklingi neinn sjálfstæðan stjórnarskrárvarinn rétt. Það er í raun og veru þarna sem munurinn liggur. Það er mjög gott að þessi spurning kom hérna fram. Að sjálfsögðu má áfram eftir sem áður nota skatta til tekjujöfnunar og það er bara mjög eðlilegt að gera það og mjög margir sem vilja gera það, a.m.k. jafnaðarmenn og það er mjög eðlilegt að gera það áfram --- og vaxtabætur. Ég ætla kannski ekki að fara að tjá mig um tekjutenginguna um hvert einasta tilvik sem hv. þm. nefndi. Maður getur ekki verið að hætta sér út í einhverja pytti þar en almennt breytir þessi dómur engu um það hvort nota megi skattkerfið eða einhver heimildarákvæði eins og lög um félagslega aðstoð til að veita einum aðstoð en öðrum ekki. Það er þessi stjórnarskrárvarði persónulegi réttur einstaklingsins sem felst í tekjutryggingunni, þessum 51.000 krónum sem má ekki skerða. Það er það sem málið snýst um og þarna sem munurinn er á þessu tvennu. Ég vona að þetta hafi verið skýrt.

Herra forseti. Ég þakka fyrir útskýringarnar. Ég er samt ekki alveg sáttur vegna þess að húsnæði á Íslandi a.m.k. er lífsnauðsyn, ekkert síður en að fá tekjur þegar maður missir getu til að vinna vegna örorku. Ég mundi telja að ekki væri síður mikilvægt að menn fengju húsaleigubætur til að geta leigt sér íbúð en að fá örorkubætur til að gefa lifað. Ég spyr: Hver er munurinn á þessu tvennu? Af hverju má þá taka með inn í húsaleigubæturnar tekjur maka en ekki í örorkulífeyrinn? Það sem ég er að benda á er að ef dómurinn væri framkvæmdur eins og stjórnarandstaðan vill leiðir hann okkur út í endalausa pytti.

Herra forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. hafi ekki enn skilið muninn á þessu tvennu eins og ég taldi mig leggja töluvert mikla vinnu í að reyna að útskýra þetta í ræðu minni og kannski þurfum við bara að taka spjall í hliðarherbergi á eftir. Það má vel vera að það sé umdeilanlegt og það sé pólitískt mat hv. þm. Péturs H. Blöndals að sama eigi að gilda um húsaleigubætur. En grundvöllurinn sem Hæstiréttur byggir rökstuðning sinn á er ekki sá sami. Ekki gilda sömu rök um þá grundvallaraðstoð sem maður á rétt á úr opinberum sjóði á grundvelli fötlunar sinnar vegna þess að hann getur ekki aflað sér tekna eða annarra jöfnunaraðgerða sem lög gera ráð fyrir. Þetta rökstyður Hæstiréttur mjög ítarlega í máli sínu. Þetta er grundvallaratriði í lögfræði og ég tel mig a.m.k. hafa reynt að gera mitt ýtrasta til að útskýra muninn á þessu tvennu. Það er alveg fráleitt að draga svo víðtæka ályktun af þessum tiltekna rétti.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur fyrir mjög málefnalega ræðu áðan. Hún var að mínu mati sú málefnalegasta af hálfu stjórnarandstöðunnar nú í dag. En þrátt fyrir að ég sé ekki sammála henni í öllum atriðum þá komu þarna mjög athyglisverð lögfræðileg atriði inn. Ég er ekki sammála hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur um það hvernig eigi að útskýra dóminn. Við erum auðvitað að ræða þetta frv. í dag og fólk er ekki sammála um hvernig á að útskýra dóminn. Ég hef útskýrt það hér áður að ég tel að meiri hluti Hæstaréttar hafi túlkað það sem svo að ekki megi skerða tekjutrygginguna meira en svo að það verði alltaf að vera meira en 18 þús. kr. eftir. Aldrei má skerða tekjutrygginguna meira en svo. Gott og vel. Minni hlutinn segir: Þetta mat viljum við ekki hafa. Þetta mat á löggjafinn að hafa. Þessa skoðum sá ég líka m.a. í Degi í dag hjá einum helsta gúrú Samfylkingarinnar, Stefáni Jóni Hafstein, þar sem hann segir einmitt þetta sem ég var að segja um 18 þús. kallinn, þ.e. Hæstiréttur er einfaldlega að segja: Það er of lítið. En hann segir ekki hversu mikið megi skerða tekjutryggingu örorkubóta. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir gat þess áðan að 51 þús. væri í rauninni sú upphæð sem væri varin af stjórnarskrá. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafa einnig sagt hér í dag að 51 þús. séu í rauninni sú upphæð sem um sé að ræða til þess að ekki sé verið að ganga gegn Hæstarétti eins og þeir skilja dóminn. Því vil ég spyrja hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur: Ef við værum að ræða frv. þar sem gengið væri að þessu, að 51 þús. væru til hjóna 

Herra forseti. Ég tel, og það er skoðun mín, að með vísun í þessa gildandi 5. mgr. 17. gr. almannatryggingalaga, þ.e. í dómsorðinu, sé í raun verið að segja að hún sé ekki gild og niðurstaðan sé því sú að það skuli taka hana út og eftir stendur, miðað við þann ramma sem við höfum í lögum í dag, að 51 þús. kr. skal greiða. Ég tel þetta vera rétta skýringu á dómnum. Nú má vel vera, herra forseti, að rétt sé að eitthvað megi efast um þetta. Ég skil alveg þá röksemdafærslu. En ég velti hins vegar fyrir mér á móti og spyr hv. þm.: Af hverju er verið að reyna á þolrifin fyrir 7 þús. kr. á mánuði? Af hverju er verið að reyna á þetta? Það er þetta sem ég sagði. Það er pólitískt mat ríkisstjórnarinnar að svara þessum dómi svona meðan henni hefði verið í lófa lagið að túlka hann á hinn veginn og vera þannig örugg um að ágreiningnum á milli Örykjabandalagsins og íslensku ríkisstjórnarinnar, sem er að verða til skammar fyrir hana, verði lokið og ekki verði áframhaldandi málaferli í kjölfarið. Það má vel vera að þetta sé pólitískt mat þó ég sé þeirrar skoðunar að rétt sé að túlka dóminn þannig að það hafi átt að greiða út 51 þús. kr.

Herra forseti. Ef farið hefði verið upp í 51 þús. kr. þá hefði um leið verið viðurkennt að ekki mætti tengja tekjutrygginguna við tekjur maka. Það er meginmálið. Það er skoðun mín að löggjafinn hafi þetta mat,  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Ef farið hefði verið upp í þessa fjárhæð þá hefði verið að segja: Tekjutenging er óheimil. Því er ég ekki sammála. Það er mat löggjafans að ákveða hversu mikið má skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisbóta. Það segir Hæstiréttur að mínu mati skýrt í dómnum.

Herra forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að þetta kom fram hjá hv. þm., að þetta er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin er að gera. Ríkisstjórnin er í þrætu við Hæstarétt um það hver hafi rétt til þess að kveða á um þetta mat. Ég held að það sé nefnilega nákvæmlega þetta. Það var þetta sem ég átti við þegar ég sagði að hér væri valdabarátta á milli tveggja greina ríkisvaldsins, sem er ekki beinlínis til fyrirmyndar. Ég ítreka líka að Hæstiréttur dregur sérstaklega fram að þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því hvernig þessi lágmarksréttindi skuli ákvörðuð geti dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess hvort það mat samrýmist grundvallarreglu stjórnarskrárinnar. Þeir vísa beint í 5. mgr. 17. gr. og segja að þetta samrýmist ekki stjórnarskrá. Í mínum huga getur það ekki verið skýrara og það er kannski þarna sem pólitíkin er í málinu. Ég er þeirrar skoðunar, og sennilega allir í stjórnarandstöðunni, að ríkisstjórnin hafi átt að lúta þessu dómsorði Hæstaréttar.

Herra forseti. Þótt umræðan um lagafrv. sem hér liggur fyrir hafi farið nokkuð út um víðan völl, sem eðlilegt er í viðamiklu og mikilvægu máli sem þessu þá hefur það skýrst nokkuð um hvað ágreiningurinn stendur. Ljóst er að stjórnarflokkarnir telja óhjákvæmilegt að leggja fram lagafrv. og það er ljóst að þeir telja að lagafrv. sem lagt er fram feli ekki í sér brot á stjórnarskránni. Að því er stjórnarandstöðuna varðar er ljóst að stjórnarandstaðan í heild telur að lagafrv. sem hér er til umræðu sé brot á stjórnarskránni samkvæmt dómi Hæstaréttar. Hins vegar verð ég að viðurkenna að ekki er fyllilega ljóst í mínum huga hvort stjórnarandstaðan er í raun sammála um það að lagasetning hafi ekki verið nauðsynleg. Þegar litið er á rökstuðning ákveðinna þingmanna stjórnarandstöðunnar, og þá kannski sérstaklega þeirra úr flokki Samfylkingarinnar sem eru löglærðir, verður að draga í efa að sú fullyrðing að lagasetning hafi ekki verið nauðsynleg standist. Ég mun koma að þessu nánar hér á eftir. Í fyrsta lagi skulum við huga að því hvort lagasetning sé nauðsynleg eða ekki. Mig langar til þess að byrja þá umfjöllun um nauðsyn á lagasetningu með því að vitna í sératkvæði hæstaréttardómaranna Garðars Gíslasonar og Péturs Hafsteins en þeir segja, með leyfi hæstv. forseta: ,,Af framansögðu er ljóst, að öryrkjar eiga stjórnarskrárvarinn rétt á aðstoð samfélagsins, ef þeir geta ekki nægilega séð sér farborða sjálfir. Um þessa aðstoð skal mæla í lögum. Það er verkefni löggjafans en ekki dómstóla að kveða á um inntak og umfang þeirrar opinberu aðstoðar, sem öryrkjum er látin í té. Dómstólar geta hins vegar metið, hvort lagasetning um þessi málefni samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar.`` Síðan komast þeir að þeirri niðurstöðu að ekki standi efni til þess að dómstólar haggi því mati enda hefur ekki verið sýnt fram á með haldbærum rökum að staða öryrkja í hjúskap geti vegna tekna mata orðið á þann veg að stjórnarskrárvarinn réttur þeirra til samhjálpar sé fyrir borð borinn. Þetta er niðurstaða minni hluta réttarins. Hvað segir meiri hlutinn um það verkefni löggjafans að kveða á um inntak og umfang þeirrar opinberu aðstoðar sem öryrkjum er látin í té? Ýja þeir að því einhvers staðar að það sé hlutverk dómstólanna að ákveða þetta inntak og þetta umfang? Um það eru þeir ekki eins skorinorðir og minni hlutinn. Þó víkja þeir að þessu þar sem þeir segja: ,,Það er viðurkennd regla að norrænum rétti að skýra skuli lög til samræmis við alþjóðasamninga, sem ríki hefur staðfest eftir því sem kostur er. Samkvæmt framanrituðu verður 76. gr. stjórnarskrárinnar skýrð á þann veg að skylt sé að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu eftir fyrir fram gefnu skipulagi, sem ákveðið sé á málefnalegan hátt. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrárinnar hefur almenni löggjafinn vald um það hvernig þessu skipulagi skuli háttað.`` Með öðrum orðum ýjar meiri hluti Hæstaréttar ekki að því að þetta skipulag skuli ákveðið af réttinum. Hann telur að það sé hlutverk löggjafans að ákveða þetta. Að þessu leyti eru bæði meiri hlutinn og minni hlutinn sammála um að það sé hlutverk löggjafans að ákveða þetta. Því er mjög brýnt að menn átti sig á því að dómstóllinn kveður ekki úr um það hvernig þessi réttindi skuli tryggð. Það er löggjafans að gera það. Um það eru báðir aðilar sammála. Um það sem hér hefur verið deilt um, þ.e. hvort dómurinn feli það í sér að ekki megi tengja tekjur makans við tekjutrygginguna og skerða tekjutrygginguna á grundvelli tekna makans, er óneitanlega ekki mjög skýrt orðalag að finna í áliti meiri hlutans. Þar stendur, með leyfi forseta, að það geti átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum til einstaklinga úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi sé í sambúð eða ekki. Þarna er ýjað að því að gera megi þennan mun. Hér í þingsalnum hefur orðið allmikil umræða um það hvort dómurinn feli í sér að slíkar tekjutengingar séu almennt óheimilar. Það er ljóst að formaður Samfylkingarinnar treystir sér ekki til að svara til um það þótt aðrir þingmenn Samfylkingarinnar hafi fullyrt að dómurinn feli í sér svo afdráttarlausa neitun á heimild löggjafans til að setja ákvæði um tekjutengingar. Það verður því að skoða hvort niðurstaðan er á þann veg að skerðing á tekjutryggingu vegna tekna maka sé með öllu óheimil. Dómsorðið sjálft er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Þannig hljóðar dómsorðið. Þegar við lítum í forsendur dómsins kemur fram að forsendur fyrir þessari niðurstöðu eru að í lögunum hafi verið kveðið á um ákveðinn hátt sem ekki standist stjórnarskrána. Orðrétt segir: ,,Í samræmi við það, sem að ofan greinir, er fallist á þá kröfu gagnáfrýjanda, að viðurkennt verði að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998.`` Þetta má, með öðrum orðum, ekki gera á þennan hátt. Á hvaða hátt þetta er heimilt segir rétturinn ekki. Að sjálfsögðu verða menn að gagnálykta að ef það er ekki heimilt á þennan hátt þá sé dómurinn að gera því skóna að það sé heimilt með öðrum hætti. Þetta er deginum ljósara. Það er ekki nóg með að dómurinn komist að þessari niðurstöðu í forsendum sínum heldur vitnar hann beinlínis til þess að gagnáfrýjandinn leggi málið fyrir með þessum hætti, með þeim hætti að krefjast þess að óheimilt verði að skerða tekjutenginguna vegna tekna maka á þennan hátt. Að þessu leyti er ekki hægt að horfa fram hjá forsendum Hæstaréttar. Kjósi menn að horfa fram hjá þessu þá er það vísbending um ákveðinn veikleika í málflutningi þeirra. Hitt deiluatriðið, sem er ekki síður mikilvægt, varðar það hvort lagasetning sé nauðsynleg eða ekki. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbr.- og trn., rakti um áhrif þess í öllum atriðum. Ég ætla ekki að endurtaka það en ég verð þó að koma inn á þetta vegna þess að hér er um að ræða mjög mikilvægt atriði, ekki síst í ljósi málflutnings stjórnarandstöðunnar og þá ekki síst hinna löglærðu í hópi Samfylkingarinnar sem hér sitja á Alþingi og er mikill styrkur að nærveru þeirra. Ákvæðið sem dómurinn snýst um er 5. mgr. 17. gr. laganna. Ég las áðan upp dómsorðið: ,,Einnig er viðurkennt, að óheimilt hafi verið að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 samkvæmt 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga ...`` Ef við eigum að skilja þetta þannig, sem mér finnst engan veginn gefið, að ákvæðið feli það í sér að afnema annaðhvort ákveðna málsgrein laganna ellegar ákveðinn hluta af þessari málsgrein þá gerist nú ýmislegt. Það liggur fyrir að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur lýst því yfir að hann telji að dómur Hæstaréttar þýði að ákvæðið sé niður fallið. Hann hefur lýst því yfir að ákvæðið sé niður fallið. Ætla menn þá að láta sem það leggi engar skyldur á herðar löggjafanum ef þetta ákvæði fellur niður, að það þýði ekki að löggjafinn verði að gera svo vel og bregðast við enda sé það skylda hans? Hvað gerist ef þetta ákvæði fellur eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur fullyrt hér? Mér heyrist að hann eigi skoðanabræður í þeim efnum í þingsalnum. 5. mgr. kveður á um réttindi hjóna þegar aðeins annað hjóna nýtur örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur þeirra eru ekki hærri en 1.086 kr. Þessi upphæð er reyndar orðin talsvert hærri núna því að hún er 1.611 þús. kr. ,,Skal þá greiða,`` takið eftir orðalaginu, og skal þá greiða tekjutryggingu til viðbótar lífeyri þess að upphæð ákveðnar krónur. Þetta ákvæði tryggir að þegar aðeins annað hjóna nýtur örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur hjónanna ná ekki ákveðinni upphæð, þá skuli greiða tekjutryggingu. Ef þetta ákvæði fellur brott þá er ekki heimild til að borga tekjutryggingu.

Skerðingarákvæði ...

Það liggur í augum uppi. Þá standa eftir ákvæði ...

Má ég minna hv. þm. á að einn ræðumaður heldur ræðu. Ég vil minna hv. 15. þm. Reykv. á að hann hefur þegar haldið ræðu og er á mælendaskrá. Það er engin ástæða til að vera með gjamm og grípa fram í á þennan hátt.

Ég vil minna á að 6. mgr. 17. gr. kveður á um stöðu hjóna sem bæði njóta örorkulífeyris. Standi það ákvæði áfram breytir það ekki stöðunni þar sem annað hjóna nýtur örorkulífeyris. 8. mgr. skilgreinir stöðu hjóna sem bæði eru lífeyrisþegar. Annað er örorkulífeyrisþegi en hitt ellilífeyrisþegi. Standi þau atriði eftir þá breytir það ekki heldur stöðu hjóna sem skilgreind eru í 5. mgr. Það liggur þess vegna alveg ljóst fyrir að ef þessi málsgrein er úr gildi fallin, eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson álítur, þá er fallin niður þessi heimild og skyldan til að greiða tekjutrygginguna. Ég reikna fastlega með því að enginn af þeim sem hér hefur talað af hálfu stjórnarandstöðunnar ætlist til þess að þetta ákvæði falli niður. Það ætlast enginn til þess. Ég ætla ekki stjórnarndstöðunni það að vilja fella þetta niður. Það verður þá að setja inn ákvæði í staðinn fyrir það og það kallar á lagasetningu. Það fer því ekki á milli mála, herra forseti, að sú skýra niðurstaða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, að 5. mgr. 17. gr. laganna sé úr gildi fallin með hæstaréttardómnum kallar öllu öðru fremur á lagasetningu. Um það hljótum við að sameinast á þinginu. Það er eðlilegt að bregðast við því á þinginu með því að setja lög um þetta atriði. Dómurinn kallar beinlínis á það. Hann kallar alveg sérstaklega á það ef þessi túlkun hv. þm. Lúðvík Bergvinssonar er rétt. Ég held að við getum sagt sem svo: Hafi nauðsyn þess að setja lög verið augljós í augum stjórnarþingmannanna, þá ætti hún einnig að vera ljós í augum stjórnarandstöðunnar.

Herra forseti. Hv. þm. vitnaði eins og fleiri stjórnarliðar mikið í minnihlutaálit Hæstaréttar máli sínu til stuðnings. Það hefur endurtekið læðst að mér sá grunur hér í dag að stjórnarliðið hafi ákveðið að réttlæta viðbrögð sín við dómi Hæstaréttar á þeim grunni að minni hlutinn hafi haft rétt fyrir sér. Ríkisstjórnin vilji bara hafa það þannig að minni hluti Hæstaréttar hafi haft rétt fyrir sér og því skuli flutt lagafrv. í samræmi við það. En það var bara óvart meiri hlutinn sem hafði rétt fyrir sér, hann ræður. Dómurinn er niðurstaða Hæstaréttar á grundvelli þess að meiri hlutinn studdi hana. Svo var hv. þm. óheppinn þegar hann vitnaði í meirihlutaálitið og komst að þeirri niðurstöðu að meiri hluti og minni hluti væru sammála um að það væri alfarið hlutverk löggjafans að ráða útfærslu bótanna. Hv. þm. hefði þurft að lesa lengra, þar sem meiri hlutinn fjallar um skyldu dómstólanna, þrátt fyrir svigrúm löggjafans, til að meta hvort ákvæðin samrýmist stjórnarskrá og á þeim grunni er niðurstaðan fengin.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður er með útúrsnúninga. Ég vitnaði í álit minni hlutans til að leggja áherslu á að minni hlutinn og meiri hlutinn væru sammála um að það væri löggjafans að ákveða innihald og meðferð þess hvernig slík mörk væru sett. Báðir aðilar leggja áherslu á að dómstólarnir geti lagt mat á það hvort stjórnarskrárákvæðin séu virt eða ekki með þeim hætti sem þetta er gert. Það er ekki dómstólanna að ákveða hver þessi mörk eru. Hvorugur aðilinn hefur treyst sér til þess, hvorki meiri hluti né minni hluti, að segja nákvæmlega hvar mörkin liggja.

Herra forseti. Í reifun sinni rétt áður en kemur að dómsorðinu sjálfu segir meiri hluti Hæstréttar: ,,Svo sem áður greinir verður að telja að í 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar felist ákveðin lágmarksréttindi, sem miðuð séu við einstakling. Þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því, hvernig þessi lágmarksréttindi skuli ákvörðuð, geta dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess, hvort það mat samrýmist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar.`` Ég tel ekki réttlætanlegt að halda því fram, þegar þessir textar eru bornir saman, rökstuðningurinn í síðari hluta reifunarinnar annars vegar og umfjöllun minni hlutans hins vegar, að þessir tveir aðilar séu sammála. Þeir eru það ekki enda komust þeir að ólíkri niðurstöðu. Meiri hlutinn túlkar hlutverk dómstólanna í þessu samhengi með víðtækari hætti og kemst að ólíkri niðurstöðu. Í raun er það í skjóli hinnar þröngu túlkunar sem minni hlutinn fellir úrskurð ríkisstjórninni í hag.

Herra forseti. Þetta er veikur málflutningur hjá hv. síðasta ræðumanni, Steingrími J. Sigfússyni. Meiri hlutinn kemst að þeirri niðurstöðu að lágmarksréttindin sem tryggð eru samræmist ekki stjórnarskránni, séu of lág. Það er meginniðurstaðan en hver mörkin eru segir dómstóllinn ekki. Það er meginmálið. Dómstóllinn er að því leyti samkvæmur áliti minni hlutans. Hann telur það ekki sitt hlutverk að segja hver þessi mörk séu. Dettur mönnum virkilega í hug að ef dómstóllinn hefði ætlað að ákveða mörkin þá segði hann það ekki skýrt og skorinort?

Herra forseti. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich fer mikinn um að rétturinn hafi ekki skýrt hver lágmarksréttindi einstaklinganna, sem varin eru af stjórnarskránni, skuli vera. Hv. þm. segir: Hvorki minni hlutinn né meiri hlutinn treystir sér til að setja fram nokkrar skýringar á því. Það vill svo til að það eru aðilar í þjóðfélaginu sem treysta sér til þess. Það er háyfirdómurinn sem skipaður var af ríkisstjórninni, þ.e. fjögurra manna starfshópurinn sem lagði fram skýrsluna sem frv. byggir á. Það vill svo til að þar eru þessi lágmarksréttindi skilgreind. Hver eru þau? Jú, þau eru að öryrki í þessari stöðu eigi að geta treyst því að hafa eigin tekjur, tekjutryggingu og grunnörorkulífeyri, samtals 43 þús. kr. á mánuði. Þar er sem sagt verið að kroppa 8 þús. kr. af þeirri upphæð sem við teljum að Hæstiréttur hafi komist að niðurstöðu um. Ég spyr hv. þm. Tómas Inga Olrich: Getur hann skýrt út hvernig starfshópurinn og ríkisstjórnin komst að niðurstöðu um 43 þús. kr.?

Herra forseti. Þessi deila um 43 þús. kr. annars vegar og 51 þús. kr. hins vegar er deila um grundvallaratriði en ekki krónur. Hvers vegna kemst stjórnarandstaðan að þeirri niðurstöðu að þarna eigi að vera 51 þús. kr.? Hver er ástæðan fyrir því? Hún liggur alveg ljós fyrir. Það er vegna þess að þeir telja að í dómnum felist að það sé bannað að skerða tekjutrygginguna vegna tekna maka. Og þess vegna komast þeir að niðurstöðunni 51 þús. kr., til þess liggja ekki aðrar ástæður. Um þetta atriði erum við ósammála og teljum að það sé ekki fólgið í dómnum að sú tala sé heilög vegna þess að það sé heimilt samkvæmt dómnum að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka.

Herra forseti. Hérna opinberast í reynd ein af grundvallarþverstæðunum í málflutningi stjórnarsinna. Hv. þm. kemur hingað til að svara spurningu sem ég varpa fram og hann svarar henni ekki. Hvers vegna? Vegna þess að hann getur ekki svarað henni. Vegna þess að það eru engar málefnalegar forsendur sem leiða að því að 43 þús. kr. eigi að vera þessi lágmarksréttindi. Hv. þm. viðurkennir að við í stjórnarandstöðunni höfum ákveðin rök fyrir því að leggja fram töluna 51 þús. Hv. þm. skýrði út hver þau rök voru, ég ætla ekki að tefja tímann með því að fara yfir þau. En það sem mig skorti í rökfærslu stjórnarliðanna er hvernig í ósköpunum finna þeir út töluna 43 þús. kr. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja það. Og á meðan þeir halda því fram að þetta sé byggt á harðsnúinni röksemdafærslu eins og einn orðaði það í dag, þá getur maður ekki annað en komið hingað og spurt hv. þm. Tómas Inga Olrich: Hvernig getur hv. þm. rökstutt töluna 43 þús.? Af hverju eru það lágmarksréttindi sem stjórnarskráin ver að því er þessum starfshópi og ríkisstjórn finnst?

Herra forseti. Alls staðar þar sem mál af þessu tagi eru ákveðin, þá liggur að baki þessu pólitískt mat. Og ef hv. þm. skoðar hvernig staðið er að þessum málum í nágrannalöndum okkar, þá liggur að sjálfsögðu fyrir pólitískt mat og þar eru réttindi bara mjög svipuð. En það er ekki úr vegi að hv. þm. spyrji sjálfan sig hvað varðar mat af hálfu dómsins sem að hans mati hefur ákveðið hvert þetta lágmark skuli vera, hvaða mat liggur á bak við það að hafa þetta 51 þús. kr. frekar en 43? Það getur hv. þm. ekki skýrt heldur. Þetta er pólitískt mat og mér finnst í rauninni það alvarlegasta við þessar umræður vera að hv. þm. skýtur sér á bak við Hæstarétt og telur að Hæstiréttur eigi að meta þetta sjálfur, en það er sú skylda sem hvílir á sjálfum þingmanninum að taka pólitíska afstöðu til þess hver þessi upphæð eigi að vera, en skjóta sér ekki á bak við Hæstarétt.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að skjóta mér á bak við Hæstarétt Íslands og leggja til að ríkisstjórnin virði niðurstöður Hæstaréttar Íslands. Ef við ætlum að virða niðurstöðu hans að vettugi, þá erum við að vega að rótum réttarríkis í landinu. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich fór með dómsorð Hæstaréttar. Það er mjög skýrt og afdráttarlaust um bann við því að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega með tilliti til tekna maka hans. Nú er það svo að þessi tekjutrygging nemur 32.566 kr. Ríkisstjórnin telur sig geta komist upp með að skerða þá upphæð, lækka hana niður í 25 þús. kr. Og hv. þm. Tómas Ingi Olrich talar fyrir því pólitíska mati. Ég vil inna hv. þm. nánari skýringa. Eru þar efnahagsleg rök sem liggja til grundvallar? Eða telur hann þá upphæð sem öryrkjanum er skömmtuð nægilega? Er það pólitísk afstaða Sjálfstfl.? 
            

Enn áminni ég hv. þm. og aðra þingmenn að virða þau tímamörk sem sett eru.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður Ögmundur Jónasson rangtúlkar dóm Hæstaréttar þegar hann þráfalt, ekki aðeins einu sinni, heldur nánast í hvert einasta skipti sem hann tekur til máls úr ræðupúltinu, neitar sér um að vitna í forsendur dómsins þar sem segir að ekki megi skerða tekjutrygginguna með þeim hætti sem gert er í lögunum. Þetta segir í forsendunum og ef hv. þm. 

Á ekki að lesa dómsniðurstöðuna?

Af hverju tekur hann ekki mark á því sem segir í forsendunum? Eru forsendurnar tilgangslausar? Dómsorðið er byggt á forsendunum. Og ég skil raunverulega ekki af hverju þessi þrákelkni kemur hér fram hvað eftir annað, að horfa fram hjá forsendum dómsins. Eru þær merkingarlausar?

Herra forseti. Ég hef lesið dómsorðið frá orði til orðs. Það er mjög skýrt og það er afdráttarlaust. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich hefur ekki svarað spurningu minni. Það er ekkert sem mælir gegn því eða bannar að ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi haldi þeirri tekjutryggingu til örorkulífeyrisþega sem þegar er kveðið á um í lögum. Þvert á móti er nú lagt til að lækka þessa tekjutryggingu. Hvers vegna er það gert? Hvers vegna vill stjórnarmeirihlutinn hafa 7.566 kr. af örorkulífeyrisþegum? Hvers vegna? Eru það peningaleg eða efnahagsleg rök eða pólitísk afstaða Sjálfstfl. að vilja meina Alþingi að samþykkja lög sem tryggja einstaklingnum að lágmarki 51 þús. kr. á mánuði? Er það pólitísk afstaða Sjálfstfl. að þetta sé of há upphæð?

Herra forseti. Ég er þegar búinn að gefa svar við þessu. Það er niðurstaða meiri hlutans að þetta mark, 43 þús. kr., 

Nógu hátt?

Ég vil aðeins geta þess sérstaklega vegna þess að ég tek eftir því að þeir sem hér hafa tekið til máls hafa ekki vikið að þeirri fullyrðingu minni að skoðun þeirra á því hvaða áhrif dómurinn hafi á lagasetninguna þýði að það séu engin ákvæði í lögum um hvernig eigi að fara með þetta, þau séu fallin brott. 

Má ég minna hv. 13. þm. Reykv. á að hann hefur þegar fengið að svara andsvari og það er einn ræðumaður sem talar í einu.

Hæstv. forseti. Ég hef tekið eftir því í dag að hv. stjórnarþingmenn og ráðherrar nota oft þetta orðalag ,,á þennan hátt``. --- Á þennan hátt megi ekki skerða og hengja sig í að það gefi þeim leyfi til að skerða á einhvern annan hátt. En hvað þýðir þetta hjá Hæstarétti? Þetta þýðir einfaldlega að ekki megi skerða á þann hátt sem gert var, þ.e. með því að skerða tekjutrygginguna  Síðan spyr ég hv. þm., úr því hann heldur því fram hér blákalt að það hafi orðið að setja lög um það sem eigi að vera hér í framtíðinni og taka við, hvers vegna er þá ekki eitt einasta ákvæði sem kemur inn sem tillaga frá hæstv. ríkisstjórn um annað heldur en skerðingar? Það er ekkert heimildarákvæði af neinu tagi, einungis skerðingarákvæði sem eru sett í lög.

Herra forseti. Það hefur komið mjög skýrt í ljós að lögfræðingar eru sammála um það eitt að dómurinn sé óskýr og það þurfi að lesa út úr  Ég er ekki í neinum vafa um að ef dómurinn lítur svo á að ekki megi skerða tekjurnar með þessum hætti, þá er til önnur leið sem stenst stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Merking dóms Hæstaréttar samkvæmt því sem hv. þm. segir er sú að hann hafi meint það að skerðingarákvæði vantaði til þess að fara eftir. Því ekkert annað stendur til að lögfesta hér en skerðingarákvæði. Ef engin lög væru sett, þá fengju öryrkjar einfaldlega greiddar 51 þús. kr. Það liggur fyrir. Um það er ekki þræta. Og til hvers þarf þá að setja lögin? Til þess að setja hér inn sama skerðingarákvæðið undir a-, b- og c-lið. Nákvæmlega ekkert annað, ekkert heimildarákvæði til eins eða neins, einungis þessi skerðingarákvæði. Ég segi: Það er ekki hægt að rökstyðja sig frá þeirri niðurstöðu að Hæstiréttur var að meina þetta. Þeir sem dæmdu þennan dóm meintu þetta. Hæstv. ríkisstjórn telur kannski að það sé til einhver annar meiri hluti í Hæstarétti til að meina eitthvað annað seinna.

Herra forseti. Hæstiréttur kemst eingöngu að því að lágmarkið sem lögin taka til stangist á við það lágmark sem skilgreint er í stjórnarskránni. Ég vil hins vegar nota tækifærið til að benda á að í viðbrögðum stjórnarandstöðunnar ríkir mikil þögn um eitt atriði sem ég lagði mikla áherslu á í máli mínu, en það er að ef hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur rétt fyrir sér að 5. mgr. 17. gr. er fallin á brott, þá eru engin heimildarákvæði til að greiða þetta. Enginn þeirra sem hér hefur kvatt sér máls sem hefur viljað fara inn á það, en það er að sjálfsögðu grundvallaratriði, vegna þess að ef þetta ákvæði er fallið brott, þá eru engar heimildir til að greiða þetta. Og enginn af þeim sem hér hafa kvatt sér hljóðs hefur treyst sér til að koma inn á þennan þátt málsins.

Herra forseti. Þing er kallað saman eftir jólafrí, viku fyrr en áætlað var, til að afgreiða frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, með síðari breytingum, sem svar hæstv. ríkisstjórnar við dómi Hæstaréttar í máli nr. 125/2000, um málefni öryrkja. Eins og ljóst hefur verið eftir allar umræðurnar í dag og þær miklu fréttir sem hafa verið af málinu frá því dómurinn var kveðinn upp brást ríkisstjórnin svo við að skipaður var sérstakur starfshópur undir forustu hæstv. forsrh. til að greina sem nákvæmast hvaða leiðir séu færar til að bregðast við dómi Hæstaréttar. Það þótti sem sé ekki ljóst eins og hér hefur margoft komið fram hvernig ætti að bregðast við. En hv. Alþingi Íslendinga er kallað saman til þess að lögfesta brot á stjórnarskrá lýðveldisins. Alþingi er kallað saman til að staðfesta brot á mannréttindum og til að uppfylla ekki niðurstöður Hæstaréttar hvað varðar réttindi takmarkaðs hóps öryrkja. Ekki þarf að setja lög til að uppfylla dóminn og greiða út 1. janúar. Með dóminum eru í raun skerðingarákvæði 5., 6. og 7 mgr. 17. gr. felld út. Því vil ég koma að því sem hv. þm. Tómas Ingi Olrich óskaði eftir rétt áðan að því hefði ekki verið lýst hvernig bregðast hefði mátt við þessu án þess að setja skerðingarlög. Það hefði mátt og í raun og veru gerði dómurinn það, hann felldi úr gildi skerðingarákvæði þessara þriggja málsgreina. Í 5. mgr. 17. gr. hefði fallið út og er fallið út með dómi Hættaréttar þetta ákvæði: ,,Hafi hjón hins vegar tekjur umfram 1.086.048 kr. á ári skal skerða tekjutrygginguna um 45% þeirra tekna sem umfram eru.`` Þetta er fallið út og ekkert annað. Hitt stendur. Til þess að koma á áframhaldandi skerðingarákvæðum erum við með frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar. Dómur Hæstaréttar er tímamótadómur því með honum er farið út fyrir þrengstu lagatúlkun í íslenskri löggjöf og einnig dæmt út frá anda stjórnarskrárinnar og alþjóðlegum samningum sem við eigum aðild að. Sömuleiðis er litið til þeirrar þróunar sem er hjá alþjóðlegum dómstólum. Ég mun ekki fara sérstaklega yfir dóminn, það hefur hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir gert mjög vel í ræðu fyrir skömmu. En Öryrkjabandalagið hefur gert athugasemdir og staðið í málarekstri vegna skerðingar á greiðslum til öryrkja í hjúskap. Fyrst á þeirri forsendu að skerðingin sem sett var í reglugerð 1. jan. 1994 ætti sér ekki stoð í lögum. Síðar, þegar búið var að lögfesta skerðinguna af ótta við málssókn Öryrkjabandalagsins, var látið á það reyna fyrir dómstólum hvort heimilt væri að mismuna fólki eftir því hvort það væri í hjúskap eða ekki með þeim hætti sem búið var að lögfesta. Dómi héraðsdóms var áfrýjað til Hæstaréttar og hann birti niðurstöður sínar 19. desember sl. eins og hefur margoft komið fram. Niðurstöður dómsins eru skýrar. Það er óheimilt að mismuna fólki eftir hjúskaparstöðu og því voru viðbrögð forstöðumanns Tryggingastofnunar ríkisins eðlileg þegar hann lýsti því yfir strax eftir dómsúrskurðinn að ekkert væri því til fyrirstöðu að greiða þeim hópi öryrkja sem dómurinn fjallaði um óskertar bætur strax 1. janúar, þ.e. sama grunnlífeyri og tekjutryggingu og þeim sem eru ekki í sambúð. Að sjálfsögðu er átt við að óheimilt sé að skerða tekjutryggingu einstaklings, svo það sé alveg skýrt. Forstöðumaður Tryggingastofnunar ríkisins, eins og fleiri, taldi að skerðingarákvæði í 5. mgr. 17. gr. væri fallið úr gildi og að ekkert væri því til fyrirstöðu að greiða þessar bætur, 51 þús. kr., út 1. janúar til þeirra sem féllu undir 5. mgr. en af skiljanlegum ástæðum þyrfti lengri tíma og að settum reglum að greiða til baka vangoldnar bætur. Herra forseti. Það er ekki hlutverk okkar að fjalla um skerðingarákvæði vegna lífeyris fámenns hóps öryrkja. Búið er að dæma þá gjörð sem brot á stjórnarskrá landsins. En það er alvarlegt fordæmi að fara ekki að dómi Hæstaréttar þrátt fyrir það að hann gangi gegn prinsippákvæðum stjórnarflokkanna. Við ættum frekar að takast á um hvernig eigi að bæta öryrkjum þá skerðingu sem þeir urðu fyrir þau ár sem skerðingarákvæðin giltu, þ.e. á hvaða vöxtum og hvernig eigi að greiða. Í mínum huga er alveg skýrt að hér er um mannréttindabrot að ræða. Réttindabrot sem búið er að benda á og reynt að fá leiðrétt í sjö ár, eða frá því að skerðingin var sett án lagastoðar. Því gilda ekki þær fyrningarreglur sem settar eru í tryggingalöggjöfinni, né heldur í lögum nr. 14/1905, um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda, þar sem er að finna ákvæði um kröfur þar sem gjaldkræfur lífeyrir fyrnist á fjórum árum. Hér gilda því 10 ára fyrningarreglur vegna réttindabrota, eftir væri þá að ákveða vexti þau sjö ár sem skerðingin hefur viðgengist. Í upphafi mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá 1948 segir að það beri að viðurkenna að hver maður sé jafnborinn til virðingar og réttinda er eigi verði af honum tekin og er þetta undirstaða frelsis, jafnréttis og friðar í heiminum. Dómur Hæstaréttar frá 19. desember fjallaði einmitt um þessi atriði, þ.e. virðingu, frelsi og jafnrétti. Samkvæmt reglum Tryggingastofnunar ríkisins hefur greiðslu til öryrkja, sem eru ekki í sambúð og hafa litlar tekjur, verið skipt í örorkugrunnlífeyri, tekjutryggingu og heimilisuppbót og sérstaka heimilisuppbót. Samtals gerðu þetta 1. janúar 73.546 kr. Þessar bætur fær sá öryrki sem býr einn en um leið og hann fer í sambúð missir hann heimilisuppbótina og sérstöku heimilisuppbótina sem er í krónum talið 22.556 og jafngildir því að hann missir yfir 30% af tekjum sínum. Heimilisuppbót og sérstök heimilisuppbót er viðurkenning á því að það sé á margan hátt kostnaðarsamara að búa einn en í sambúð. Með þessum greiðslum er því verið að jafna kjör öryrkja eftir hjúskaparstétt eða tekið tillit til hjúskaparstéttar. Vissulega er þetta mikil skerðing sem verður við það eingöngu að stofnað er til sambúðar. Um þennan mismun, þó mikill sé, hefur aldrei verið deilt enda gerði Öryrkjabandalagið ekki tilkall til þess. Þessi skerðing er viðurkenning á því að tekið sé tillit til hagræðingar á því að reka heimili í sambúð. Kröfur Öryrkjabandalagsins voru um afnám tekjutengdrar tekjutryggingar við tekjur maka og að fá endurgreiðslur vegna vangreiddra bóta frá þeim tíma sem tekjuskerðingin var sett á án heimildar í lögum eða frá 1994. Öryrkjabandalagið, stjórnarandstaðan og þeir sem túlka dóm Hæstaréttar eins og við höfum gert í dag, þ.e. að þessi tiltekni hópur, öryrkjar í sambúð, skuli fá óskerta tekjutryggingu að upphæð 51 þús. kr. eins og þeir sem búa einir, hafa aldrei haldið fram að þetta ætti við aðra hópa, að það væru önnur réttindi eða aðrar bætur sem verið væri að færa öryrkjum heldur eingöngu þessi réttindi til þessa takmarkaða hóps. Hafi aðrir skilið það svo að verið væri að gefa öðrum öryrkjum væntingar um bætur á þessu stigi hefur það verið misskilningur og vonandi öllum ljóst um hvað málið snýst. Málið í heild snýst um dóm Hæstaréttar sem tekur á takmörkun réttinda takmarkaðs hóps. Í dómnum kemur fram að einstaklingur í hjúskap eða sambúð þurfi minna sér til framfærslu en sá sem býr einn, eins og ég sagði hér áðan, og því getur það átt við málefnaleg rök að styðjast að gera nokkurn mun á greiðslum úr opinberum sjóðum eftir því hvort viðkomandi er í sambúð eða ekki. Þeir sem hamra á þessu eina atriði í dómsforsendum gæta sín vandlega á því að þegja um þá staðreynd að áður en til hinnar ólögmætu skerðingar kemur er búið að svipta menn rétti til heimilisuppbótar og sérstakrar heimilisuppbótar, samtals 22 þús. kr., sem er mjög há skerðing. Athyglisvert er að þeir sem reyna að vísa til þessarar einu setningar segja ekki aðeins um þessar 22 þús. kr., heldur einnig um þær setningar sem á undan fara, en þær eru svohljóðandi: ,,Tekjur maka skipta ekki máli við greiðslu til dæmis slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks. Verður að telja það aðalreglu íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka. Er það í samræmi við þá stefnumörkun sem liggur að baki íslenskri löggjöf um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, nr. 28/1991, sbr. og 2. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.`` Þetta hefur margoft komið fram í dag. En það er eins og stöðugt sé hægt að snúa út úr þessu og skrumskæla á allan hátt. Ég held að það sé ekki spurning um lagalega túlkun, þetta er spurning um pólitíska lagakróka. En með breytingu sem gerð var á stjórnarskránni 1995 var horfið frá ómagaframfærslu bændasamfélagsins og samkvæmt jafnréttisákvæðinu í stjórnarskránni er óheimilt að mismuna fólki vegna hjúskaparstöðu og einnig vegna kynferðis. Þarna finnum við þessa upphæð, 51 þús. kr. Sú upphæð hefur verið ákveðin á Alþingi, hún er okkar gjörð, en við þá gjörð er miðað þegar greiða á öryrkjum í sambúð tryggingu sína. Þarna er viðmiðunin og hvergi annars staðar. Mér finnst þessar greiðslur allt of lágar en það er sú jafnræðisregla sem verið er að vísa til og eftir því eigum við að fara. Okkur er heimilt að hækka þessa greiðslu eða hækka frítekjumarkið, það er réttur okkar, en við megum ekki fara neðar en þetta. Það fyrirkomulag sem í gildi hefur verið varðandi tekjutengingu bóta við tekjur maka er fjölskyldufjandsamlegt og hefur eitt og sér orðið til þess að öryrkjar hafa síður stofnað til hjúskapar eða sambúðar. Ákvæðið dregur úr sjálfsvirðingu öryrkja, þ.e. að geta ekki framfleytt sér óháð öðrum og veitt sér það sem hann annars hefði gert með óskertum örorkubótum. Ljóst er að kostnaður vegna daglegs lífs er meiri hjá fötluðum en ófötluðum og auk þess er vinnuframlag þeirra takmarkað bæði inni á heimili og á vinnumarkaði. Ákvæðið er enn fremur kvenfjandsamlegt þar sem það bitnar miklu oftar á konum en körlum. Það er niðurlægjandi og brýtur fólk niður að vera byrði á öðrum og því þarf að styrkja stöðu sambúðarfólks þar sem annar aðilinn eða báðir eru fatlaðir og til móts við þann aukna kostnað sem fötlunin veldur. Þetta á við um alla þá sem eru fatlaðir. Það verður að styrkja fjárhagslega stöðu þeirra svo þeir geti lifað mannsæmandi lífi. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að bæta stöðu lífeyrisþega, öryrkja sem ellilífeyrisþega og annarra, og það er stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að jafna kjör fólks í landinu. Það er svo annað mál sem við þurfum að taka upp aftur, það fellur ekki undir það mál sem við erum að ræða núna. Við gerðum það þegar við vorum að afgreiða fjárlögin, þá komum við með fjöldann allan af tillögum til að bæta kjör öryrkja en allar þær tillögur voru felldar. Eins liggja hér fyrir og hafa legið fyrir þinginu fjölmargar þáltill. og tillögur til bóta fyrir öryrkja en hafa ekki fengið neinar undirtektir. En það er réttindamál sem gleður mig náttúrlega að heyra að stjórnarliðar séu nú tilbúnir til að vinda sér í, enda hafa þeir sett kraft í þá nefnd sem er hefur verið lömuð til margra ára, að endurskoða almannatryggingalöggjöfina og vonandi að sú vinna skili sér og skili sér vel, því þar er verið að leita eftir samvinnu og samstöðu með þeim sem er m.a. verið að brjóta hér á. Ég ætla því að vona að kúvending verði á vinnubrögðum stjórnarliðanna varðandi samstarf við þá sem hún er svo að biðja um gott veður hjá en ekki er hægt að segja að það samstarf hafi verið fyrir hendi við undirbúning að þeirri löggjöf sem hér á að fara að taka fyrir og sem við erum að ræða um. Málaferlin og dómur Hæstaréttar í máli Öryrkjabandalagsins fjallaði ekki um stærsta hóp öryrkja og kjör þeirra, heldur eingöngu um takmörkuð réttindi afmarkaðs hóps öryrkja í sambúð, hóps sem hefur verið mismunað og með óréttlæti og því ber að fagna réttlátum dómi og fara eftir honum. Herra forseti. Hæstiréttur hefur lokaorðið í þessu máli. Hann hefur kveðið upp dóm sinn og eftir honum ber okkur að fara, ekki að hafa hann til hliðsjónar og fara svolítið eftir honum, ekki að gera lítið úr honum með því að vísa til þess að hann hafi ekki verið einróma --- einungis þrír af fimm dómurum hafi dæmt á þennan veg --- ekki með því að nota rök þeirra tveggja dómara sem skiluðu séráliti til að vísa ríkisstjórninni veginn til þess að komast hjá því að uppfylla dóm Hæstaréttar, ekki með því að gera lítið úr dómi Hæstaréttar með því að vísa til þess að hann hafi ekki verið fullskipaður sjö dómurum, og boða svo lagabreytingar um störf Hæstaréttar. En hæstv. forsrh. sagði fyrr í dag að ef þessu máli eða þessum lögum yrði vísað til dómstóla mundi fullskipaður hæstaréttardómur fjalla um það mál. Vissulega fjallar dómurinn um stjórnarskrána og því hefði verið æskilegra að dómararnir hefðu verið fleiri en þeir voru fimm, það var meiri hluti og við tölum um niðurstöðu dómsins en ekki um minni og meiri hluta í þessu sambandi.

Herra forseti. Það kemur iðulega fyrir að ég er ekki sammála skoðunum hv. þm. né annarra í stjórnarandstöðunni. Þrátt fyrir það dytti mér aldrei í hug að segja að þær skoðanir væru rangar. Ég reikna með því að hv. þingmenn móti skoðanir sínar með hliðsjón af heimssýn sinni og þeir sem eru félagshyggjufólk og vinstri sinnar hafa aðra heimssýn. En mér ber samt sem áður að virða skoðanir þeirra. Þess vegna sló það mig ansi illa, herra forseti, þegar hv. þm. byrjaði ræðu sína með því að segja: Hæstv. Alþingi er kallað saman til að staðfesta brot á stjórnarskránni. --- Til að staðfesta brot á stjórnarskránni. Hv. þm. er að segja það að allir þeir þingmenn sem hér hafa talað og styðja ríkisstjórnina, ráðherrar meðtaldir, séu að brjóta stjórnarskrána 

Þið brutuð hana 1998.

hafi ekkert gildi. Þetta líkar mér miður, herra forseti. Menn eiga að bera virðingu fyrir skoðunum annarra og ekki fullyrða að þeir séu að brjóta stjórnarskrána nema hægt sé að sanna að þeir geri það vísvitandi. En það ætla ég ekki nokkrum manni. Ég hef a.m.k. þá sannfæringu að dómur Hæstaréttar sé annar en hv. þm. les út úr honum. Ég hef þá sannfæringu og ég mun rökstyðja það seinna. Nú ætla ég að segja við hv. þm. Hann segir: Stefna vinstri grænna er að jafna kjörin í landinu. Hvernig má það vera að það sé jöfnun á kjörum í landinu að nú á að fara að senda hátekjufjölskyldum tékka upp á 1,4 millj. fjögur ár aftur í tímann. Vinstri grænir vilja fara enn þá lengra. Eftir skatt yrðu það svona 800--900 þús. kr. Það er bara sæmilegur bíll. Það á að fara að senda þetta á silfurfati til hátekjufjölskyldna á meðan lágtekjuöryrkjar fá ekki neitt. 
            

Herra forseti. Ég hef þá sannfæringu að samþykkjum við það frv. til laga sem við erum hér að fjalla um sé það brot á stjórnarskránni. Ég hef þá sannfæringu. Og því miður hefur það gerst áður og það tengt þessu máli. Búið er að dæma að lögin sem sett voru 1998 um almannatryggingalöggjöfina og greiðslur til öryrkja í sambúð hafi verið brot á stjórnarskránni. Þar með er ég ekki að segja að þeir sem samþykktu þau lög hafi vísvitandi verið að samþykkja brot á stjórnarskránni. En með vísan til þess að búið er að dæma að það hafi verið brot á stjórnarskránni þá er það sannfæring mín að við séum nú að brjóta stjórnarskrána með því að samþykkja þetta frv. Að jafna kjör í landinu er okkar stefna og það að verið sé að leiðrétta kjör þessa hóps til jafns við samsvarandi hóp sem ekki er í sambúð, er réttlætismál og hefur ekkert að gera með það þó að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljum stórauka réttindi og kjör öryrkja, lífeyrisþega og annarra í landinu.

Herra forseti. Ég vil gjarnan biðja hv. þm. um að næst þegar hún kemur með stórasannleik og fullyrðir að hv. Alþingi sé kallað saman til að staðfesta brot á stjórnarskránni, að bæta við ,,að mínu mati`` þó ekki væri annað. Þetta er nefnilega ekki sannleikur. Þetta er bara mat hv. þm. Varðandi jöfnun kjara í landinu. Ég skil þetta ekki. Núna á að láta hátekjufjölskyldur fá á silfurfati 900 þús. kr. eftir skatt. Vinstri grænir vilja ganga enn þá lengra, borga sjö ár aftur í tímann. Þá færi þessi upphæð sennilega upp í 1,5 millj., jeppaverð eða ja, kannski ekki gott jeppaverð. Ég þekki ekki verðið á þeim. En ég skil ekki þetta jafnrétti. Ég bara get ekki skilið það. Ég get ekki skilið að það sé jöfnun á kjörum þegar öryrki, einstaklingur eins og hv. þm. gat um, með 75 þús. kr. á mánuði, fær ekki neitt. En öryrki sem býr með sjómanninum eða skipstjóranum eða lækninum eða hvað það nú er og nýtur þeirra háu eigna og tekna sem makinn hefur, á að fá á silfurfati 800--900 þús. kr. Ég skil ekki þá jöfnun kjara sem vinstri grænir eru að berjast fyrir.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að þegar maður kemur með fullyrðingar þá er ekki verra að segja: Að mínu áliti. En ég er svo sannfærð um að að dómur Hæstaréttar standi eins og hann stendur og að ekkert þurfi að túlka hann sérstaklega að ég leyfði mér að viðhafa svo stór orð. Varðandi seinni spurninguna þá er það þannig að það bætir ekki kjör öryrkja í landinu þó svo að við látum það viðgangast að brjóta á tilteknum hópi öryrkja sem eiga persónubundinn og stjórnarskrárbundinn rétt.

Herra forseti. Ég staldra aðeins við það sem fram kom í máli hv. þm. að það væri skoðun hennar að úr 5. mgr. 17. gr. laganna félli síðari málsliðurinn, sá málsliður sem fjallar um skerðingu á tekjutryggingu ef tekjur eru umfram það sem þar er tilgreint, en hitt stæði eftir óhaggað og þess vegna þyrfti ekki að setja nein ný lög því hægt væri að styðjast við málsliðinn eins og hann væri eftir dóminn að mati þingmannsins. Þessi fyrri málsliður 5. mgr. 17.gr. laganna hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nú nýtur aðeins annað hjóna örorkulífeyris og sameiginlegar tekjur þeirra hjóna eru ekki hærri en 1.086.048 kr. á ári og skal þá greiða tekjutryggingu til viðbótar lífeyri þess að upphæð 356.965 kr. á ári.`` Fjárhæðir hafa breyst eins og fram hefur komið. Ég staldra aðeins við þetta. Ef það á að framkvæma bara þennan málslið þá þýðir það að þeir sem fram til þessa hafa fengið skerta tekjutryggingu vegna þess að sameiginlegar tekjur hjóna hafa verið yfir tilgreindum mörkum, mundu ekki lengur geta fengið skerta tekjutryggingu af því það væri óheimilt. Ef þessi málsliður stæði og lögin þar með og við þyrftum ekki að setja lög að mati þingmannsins þá erum við að breyta núverandi ástandi eða ástandinu sem var fyrir dóm, yfir í annað ástand sem er öryrkjum lakara sem nemur þeim hópi öryrkja sem fengu skerta tekjutryggingu. 
            

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég get svarað vegna þess að ég næ ekki þessum lagaskýringum og verð nú að fá hjálp við það og betri útskýringar. Eftir stendur þetta með upphæðina, og enn og aftur, ef ekki má mismuna öryrkjum um tekjutrygginguna eftir því hvort þeir eru í hjúskap eða ekki, þá á persónubundinn réttur þeirra sem eru í hjúskap að vera 51 þús. kr. eins og hinna. En hvað þessar útskýringar varðar eða beiðni um skýringu þá náði ég þessu bara ekki. Ég verð bara að viðurkenna það að ég er ekki lögfræðingur eins og ýmsir sem hafa tekist hér á í dag og verð því að fá hjálp við að þessa túlkun. En niðurstaða dómsins er mér alveg skýr og hef ég talið að með því félli þessi seinni helmingur málsgreinarinnar út. En ég verð bara að viðurkenna vanmátt minn í að úrskýra eða fara í þessar flækjur hv. þm.

Herra forseti. Fyrri málsliðurinn segir einfaldlega að séu sameiginlegar tekjur hjóna undir tilgreindum mörkum þá skuli greiða tekjutryggingu til viðbótar. Það þýðir að engin lagaheimild er til að greiða tekjutryggingu ef sameiginlegar tekjur fara yfir tilgreind mörk. Það er seinni málsliðurinn sem veitir þá heimild að greiða skerta tekjutryggingu ef sameiginlegar tekjur fara yfir þessi umræddu mörk. Ég vil líka vekja athygli á öðru í þessu lið, herra forseti. Þar er fjallað um sameiginlegar tekjur hjóna, þ.e. ef sameiginlegar tekjur hjóna eru undir tilgreindum mörkum. Það þýðir að ef tekjur makans hækka þannig að sameiginlegar tekjur fara yfir mörkin þá fellur tekjutryggingin niður eða skerðist. Í 1. málslið er sem sé ekki vefengt að taka eigi tillit til tekna maka. Hv. þm. Þuríður Backman sagði: ,,Þessi málsliður stendur.`` Með öðrum orðum viðurkennir þingmaðurinn að þar megi taka tillit til tekna maka. Þar með er fallin algerlega á brott sú staðhæfing að Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu að ekki megi taka tillit til tekna maka við ákvörðun á tekjutryggingu.

Herra forseti. Ég held við þurfum ekkert að karpa um þessa málsgrein, hún stendur. Það er framkvæmd laganna sem dómurinn hefur dæmt ómerka.  Mér finnst ótrúlegt hvernig stjórnarliðar Framsfl. leggja sig í líma við að reyna að réttlæta þessa skerðingu, upp á rúmar 7 þús. kr. sem nú á að taka af þessum hópi öryrkja. Mér finnst merkilegt að fylgjast með hversu hart þeir leggja að sér við að reyna að réttlæta þessa skerðingu.

Herra forseti. Eins og skýrt hefur komið fram í valdsmannslegum ræðum hæstv. ráðherra í dag er það ríkisstjórnin sem vill beita valdi sínu og njóta til þess aflsmunar þingmanna sinna sem nú hafa ráðin í hendi sér með drjúgum meiri hluta hér á Alþingi. Þetta er ríkisstjórnin sem fer á skjön við stjórnarskrána eins og ég skil dóm Hæstaréttar. Hún setur af stað sérstaka vinnuhópa til að finna krókaleiðir fram hjá stjórnarskránni og meiri hluta þingmanna á Alþingi er síðan ætlað að gera það að lögum. Á venjulegi máli er gengið á skjön við stjórnarskrána og lýðræðið, þvert á hugmyndir um þrískiptingu valdsins. Þannig lít ég á málið. Ég er eðlilega á öndverðum meiði við stjórnarliða sem telja að réttlætið sé sín megin. Niðurstaða Hæstaréttar sem hæstv. ráðherrum líkar ekki er afgreidd af starfsnefnd úti í bæ og álit nefndarinnar skal verða að lögum. Það er grundvallarregla að einstaklingur hafi mannréttindi með stjórnarskrárvörðum persónuréttindum, að einstaklingurinn eigi lágmarksrétt óháðan breytilegum tekjum annars einstaklings. Störf Alþingis næstu daga eiga að breyta þeirri niðurstöðu Hæstaréttar sem byggir á stjórnarskránni. Frjálslyndi flokkurinn mun ekki styðja það með nokkrum hætti að málið gangi svo fram sem frv. mælir fyrir um. Skilningur minn á hæstaréttardómnum frá 19. des. er sá að hver einstaklingur eigi rétt til þess að njóta óskertra lágmarksframfærslutekna og að Hæstiréttur Íslands hafi dæmt öryrkjum þann rétt sem lágmark til framfærslu óháð tekjum maka. Varla verður þó sagt að nokkur sé ofhaldinn af þeirri upphæð, um 51 þús. kr. á mánuði. Mönnum er það byrði að hafa skerta starfsorku, sama hvernig það er til komið. Það kostar fólk oft mikla fjármuni að búa við örorku. Það liggur því í hlutarins eðli að sá heilbrigði í sambúð eða í hjónabandi þarf að vinna meira og reyna að afla sem mestra tekna því það er dýrt að búa með einstaklingi með skerta starfsorku, einkum ef bætur hans eru svo skornar niður eins og gert var, allt niður í 18 þús. kr. Þetta ættu flestir að vita eða a.m.k. að gera sér ljóst. Hæstv. heilbr.- og trmh. Ingibjörg Pálmadóttir sagði í ræðu sinni í morgun að sumar fjölskyldur öryrkja væru með meiri tekjur en 200 þús. kr. og jafnvel meiri en 300 þús. kr. Hátekjutölur sem eiga að segja mikið í þessari umræðu og kljúfa samstöðu öryrkja, sem ríkisstjórnin og þingmenn hennar blása út í ömurlegri málsmeðferð sinni við að verja vondan málstað, segja lítið annað en að fjölskyldur öryrkja reyni að afla sér tekna fyrir sérkostnaði samfara því er annar aðilinn býr við mjög skerta möguleika til tekjuöflunar vegna örorku sinnar. Margir hafa búið við það frá 1994 að fá skertar bætur og verið svo til tekjulausir vegna þeirra laga sem Hæstiréttur var að dæma sem ólög. Að sjálfsögðu ætlar ríkisstjórnin ekki að fara að slíkum hæstaréttardómi. Viðbrögð hæstv. forsrh. og utanrrh. eru því miður ekki ný af nálinni. Hæstiréttur á ekki að kveða upp stefnumarkandi dóma sem núverandi stjórnarherrum líkar ekki. Þá er hann of fáskipaður og lætur ekki vita í hvað stefnir í úrskurði sínum. Við slíkt og þvílíkt er ekki búandi. Muna menn ekki yfirlýsingar út af dómi Hæstaréttar í kvótadómnum í desember, svoköllu Valdimarsmáli, 1998? Til upprifjunar voru viðbrögðin þá í þá veru að jafnvel yrði að breyta stjórnarskránni og vernda þannig áfram forréttindi fárra. Vonandi hafa menn ekki gleymt ummælum stjórnarherranna í kringum Vatneyrarmálið, þá var jafnvel boðið upp á landflótta og Kanaríeyjatúr, þar sem óbyggilegt yrði hér ef forréttindi sægreifanna yrðu aflögð og þeir sem vildu gera út fiskiskip fengju aðgang að fiskveiðum án þess að greiða okurleigu til sægreifanna. Aðalmál hæstv. ráðherra var enn sem fyrr að vernda samrunaferli þeirra stóru svo auðveldara væri að rífa kvótann undan byggðunum og framfylgja eyðibyggðastefnu sem fylgt hefur frjálsa kvótabraskskerfinu. Enda kom ,,rétt`` niðurstaða úr fjölskipuðum Hæstarétti. Nú er í þriðja sinn fjallað um niðurstöðu dómstóla. Að sjálfsögðu er settur vel valinn starfshópur í að lagfæra svo vondan dóm Hæstaréttar, líkt og í vonda dómnum haustið 1998. Það þarf að setja lög þegar mönnum sem ráða landinu líka ekki fimm manna dómar. Frv. á að viðhalda því ástandi að hér verði áfram hægt að brjóta mannréttindi sem eru varin í stjórnarskránni. Ég hlýt að spyrja: Erum við búsett í lýðræðisríki með ríkisstjórn sem er fjölskipað vald og þar sem valdið er þrískipt í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald? Herra forseti. Hæstiréttur dæmdi að Tryggingastofnun ríkisins hefði verið óheimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna lífeyrisþegans í því tilviki er maki hans er ekki lífeyrisþegi. Einnig úrskurðaði Hæstiréttur að Tryggingastofnun hafi verið óheimilt að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap. Eðlileg málsmeðferð í kjölfar dómsins hefði þurft að vera sú að í upphafi þessa árs greiddi Tryggingastofnun samkvæmt dómnum út óskertar bætur til öryrkja. Það átti að gera og ekkert annað við þann þátt málsins. Síðan hefði verið eðlilegt að leita sátta og sameiginlegrar niðurstöðu um hversu langt aftur í tímann bætur til öryrkjans skyldu endurreiknaðar. Að mínu viti gæti þar aðeins tvennt komið til álita: Annaðhvort að greiða að fullu aftur til 1. janúar 1994 eða fjögur ár aftur í tímann frá því að máli er stefnt, þ.e. frá stefnudegi. Annað fær ekki staðist eins og ég sé málið. Þetta er mín skoðun á dómnum. Með slíku samráði, að uppfylltum fullum greiðslum nú, væri málið í eðlilegum farvegi, en ekki keyrt áfram í andstöðu við alla nema stjórnarliða. Herra forseti. Hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur forræði og ábyrgð þessa máls. Hún getur ekki vikið sér undan ábyrgð á því. Að færa málið til hæstv. forsrh. og taka síðan við því aftur í þessum búningi sem hér er verið að kokka er gert með hennar samþykki. Undan þeirri ábyrgð kemst fagráðherrann ekki. Eftir umræðuna í dag er mér ljóst að ríkisstjórnin flytur þetta frv. fyrir Alþingi til að fá lagaheimild til skerðingar upp á 7.500 kr. brúttó, fyrir skatta, í hverjum mánuði hjá viðkomandi öryrkjum. Hafi komið fram réttar upplýsingar hér í umræðunni, að um sé að ræða 700 manns, þá væri kostnaðurinn sem fylgir því að fara eftir niðurstöðu Hæstaréttar um greiðslu bóta frá 1. janúar að teknu tilliti til skattgreiðslna um 40 millj. kr. á ársgrundvelli, þ.e. tæpar 40 millj. Að því gefnu að hér séu um 700 manns og ef við notum töluna 8 þús. þá er þetta gróft reiknað þannig. Ögmundur Jónasson nefndi hér töluna 38 millj. og 500 þús. ef ég man rétt. Ég fullyrða ekki að um 700 manns sé að ræða en göngum út frá því. Stjórnarliðar hafa í ræðum sínum í dag haldið því fram að með þessu muni batna hagur fárra sem jafnvel hefðu það mun betra en aðrir öryrkjar. Þessu hefur verið lýst hér í ræðum, m.a. af hæstv. heilbrrh. í morgun þar sem hún minntist á nefnd sem hún hygðist skipa til að bæta sérstaklega hag þeirra sem verst eru staddir. Fleiri talsmenn stjórnarliða hafa komið inn á þennan þátt málsins. Nú vill svo til að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa við afgreiðslu fjárlaga undanfarin tvö ár flutt tillögur um að bæta hag örorku- og ellilífeyrisþega og jafnvel ungs fólks sem verður fyrir sjúkdómum og á engan rétt. Þetta hefur verið gert með brtt. við fjárlög. Þessar tillögur, hvort sem þær hafa verið fluttar af okkur í stjórnarandstöðuflokkunum sameiginlega, Frjálslynda flokknum sér, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði eða Samfylkingunni, hafa ævinlega verið kolfelldar. Í umræðunni í dag hefur m.a. komið fram að slíkt frv. liggi fyrir í heilbr.- og trn. Ef eitthvað er að marka þær yfirlýsingar sem hér hafa komið fram hjá stjórnarliðum þá ber auðvitað að fagna því. Ég er alveg viss um að ekki mun standa á okkur stjórnarandstæðingum að veita stjórnarliðum liðveislu við það að bæta hag þeirra sem verst eru settir. En ef það eiga að vera rökin í þessu máli að þær 40 milljónir sem hér er um að ræða séu peningarnir sem þurfi til að bæta hag þeirra sem verst eru settir þá gef ég lítið fyrir málflutninginn. Þá held ég í raun að ekki sé nokkur einasta meining á bak við það sem stjórnarliðar hafa sagt hér í dag, að þeir vildu raunverulega taka á hag þeirra öryrkja og aldraðra sem verst eru settir og hafa þurft að búa við strípaðar bætur, lágmarksbætur. Mig langar einnig að víkja að máli ýmissa annarra sem hér hafa talað í dag. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sagði í morgun að málin hefðu ekki verið rædd málefnalega og að hér hefði eingöngu verið um upphrópanir og rangfærslur að ræða. Ég veit ekki til þess að menn hafi verið með neinar rangfærslur í þessu máli. Menn hafa túlkað dóminn eins og þeir hafa skilið hann. Ég hef rætt við lögmenn um þennan dóm sem hafa sagt mér að ekkert væri því til fyrirstöðu að borga út miðað við 1. janúar eftir niðurstöðu dómsins. Hins vegar þyrfti að finna flöt á því hvernig ætti að fara með hlutina aftur í tímann. Ég vil líka gera athugasemd við annað sem hæstv. forsrh. sagði. Hann sagði eitthvað á þessa leið: ,,Hafa þingmenn einhverja þekkingu á þessu máli, á þessum dómi? Varla er svo.`` Ég held að ég hafi skrifað þetta rétt eftir honum. Ég hygg að við þingmenn séum allir sæmilega læsir og ef við skiljum ekki eitthvað þá getum við reynt að fá skýringar hjá öðrum og beðið um leiðbeiningar. Ekki ætla ég að gefa mig út fyrir að vera lögfræðingur en ég tel mig skilja eðlilegan íslenskan texta. Og eins og ég hef lýst í ræðu minni er skilningur minn sá að ríkisstjórnin hefði átt að gefa strax fyrirskipun um að greiða út samkvæmt dómnum 1. janúar. Síðan hefði átt að leita samkomulags við öryrkja um hvernig ætti að fara með það sem átti að virka aftur í tímann. Ég vil því leyfa mér að mótmæla fullyrðingum hæstv. forsrh. hér í morgun hvað mig varðar. Hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, vék að því hvort eðlilegt væri að takmarka vald löggjafans. Þegar dómar falla hljóta þeir að takmarka völd okkar og við verðum að una því sem dómstólar, a.m.k. Hæstiréttur kveður upp í málum. Ég hef a.m.k. þá sannfæringu að við getum ekki snúið því á hvolf. Ég ítreka það að skilningur minn á málflutningi stjórnarliða hér í dag er sá að þeir séu fyrst og fremst að fá sér lagaheimild til þess að skerða bæturnar niður í 43 þús. kr. Það er skilningur minn á þessu frv. Hv. þm. Jónína Bjartmarz sagði hér að allir lögfræðingar sem hefðu lesið hæstaréttardóminn teldu að hann væri óskýr. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla því. Ég hef talað við tvo sem hafa sagt mér að dómurinn sé ekki óskýr þannig að þessi fullyrðing er bara út í loftið. Það kann hins vegar að vera að allir lögfræðingar sem hv. þm. hefur hitt hafi sagt henni að dómurinn væri óskýr. Það er mjög sennilegt og ég get ekki mótmælt því. Það voru líka önnur ummæli sem hv. þm. Jónína Bjartmarz viðhafði hér um okkur í stjórnarandstöðunni sem mér finnst eðlilegt að víkja að. Hún sagði: ,,Hvað gengur mönnum til að veikja trú fólksins í landinu á dómstólana í landinu?`` Ég veit ekki til þess að ég hafi með nokkrum hætti verið að veikja trú manna á dómstólum í landinu. Ég hef einmitt sagt að ég teldi að dómurinn stæðist að því leyti að greiða fram í tímann en það þyrfti að leita samkomulags við öryrkja um hvernig ætti að fara með eftirágreiðslurnar. Ég ætla líka að leyfa mér að mótmæla því að ég hafi í málflutningi mínum vakið fólki einhverjar væntingar, þ.e. öðrum öryrkjum en þeim sem málið snýr að. Ég hef ekkert orðið var við það hjá stjórnarandstæðingum að þeir hafi almennt verið að vekja öryrkjum einhverjar sérstakar væntingar. Ég held að alltaf hafi verið talað um þennan hóp öryrkja sem er í sambúð eða giftur enda snerist málið um þá. Vissulega tekur dómurinn sem slíkur til fárra enda held ég að það hafi verið hæstv. utanrrh. sem nefndi töluna 700 manns í dag. Dómurinn tekur því til fárra. Það þýðir hins vegar ekki að dómurinn skipti ekki marga máli. Dómurinn hlýtur að skipta allt fólk í landinu máli og ekki síst aðra öryrkja en þá sem eru giftir eða í sambúð. Þeir hljóta að horfa til þess hvaða aðstæður þeim eru búnar ef þeir stofna til hjúskapar eða sambúðar. Þetta vildi ég segja um þetta mál. Skoðun mín er sem sagt sú sem ég hef nú lýst. Ég geri mér alveg grein fyrir því að stjórnarliðar eru á annarri skoðun og eru ekki sammála túlkun minni og ég virði það auðvitað að þeir setja fram sitt mál. En svona lít ég á þessi mál og tel að frv. sem er fram komið sé fyrst og fremst skerðingarfrumvarp og ekkert annað og hafi engan annan tilgang.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að ég hefði fundið að því í ræðu minni að verið væri að takmarka völd löggjafarvaldsins. Nú geri ég mér afskaplega vel grein fyrir því eins og allir aðrir hv. þingmenn að stjórnarskrá landsins takmarkar að sjálfsögðu vald löggjafarvaldsins og á að gera það. Og þegar dómar falla sem lúta að stjórnarskránni ber löggjafarvaldinu að taka tillit til þeirra dóma og hlíta þeim. Það sem ég var hins vegar að segja er að ég tel ekki rétt að ganga lengra af því tilefni en dómurinn gerir ráð fyrir. Ef menn vilja ganga lengra þá sé það pólitísk ákvörðun og á það lagði ég fyrst og fremst áherslu. Það er misskilningur hjá hv. þm. að frv. gangi út á það að afla lagaheimildar til að skerða. Frv. gengur út á það að afla lagaheimildar til að bæta við en ekki til að skerða.  Það er verið að bæta 25 þús. kr. við lágmarkið þannig að það verði 43 þús. Það er lagaheimild til að bæta við en ekki til að skerða.

Það skal tekið fram að forseti hefur margávítað 15. þm. Reykv. fyrir frammíköll og mun taka þetta mál fyrir á næsta forsætisnefndarfundi.

Herra forseti. Það er sennilega rétt að misskilningur sé algengasti skilningurinn sem notaður er og ég hygg að þannig sé stjórnarliðum farið í þessu máli að þeir byggi skoðun sína á þessum algenga misskilningi sem svo margir eru haldnir. Það er sennilega algengasti skilningurinn í landinu að styðjast við og nota misskilning. Mér finnst að menn eigi að fara að hæstaréttardómi þegar hann er byggður á tivitnun í stjórnarskrá, sama hvort mér líki þeir dómar vel eða illa. Þannig lít ég á þetta mál. Og ef það er misskilningur hjá mér að áliti hæstv. utanrrh. þá verður svo að vera. En ég ætla að leyfa mér að hafa þann skilning 

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir við það að hv. þm. hafi annan skilning á máli en ég hef. Þannig er það nú oft og tíðum og ekkert er við því að gera. Hins vegar legg ég á það áherslu að það sé ekki mistúlkað sem ég var að segja og mér fannst hv. þm. hafa misskilið orð mín og ég vildi leiðrétta það. Hvort það hefur nokkuð lagað skilning hans veit ég ekki. Það verður að koma í ljós. En Hæstiréttur hefur fellt sinn dóm og þetta frv. er flutt til þess að bregðast við þeim dómi og taka fullt tillit til hans. Það hefur margoft komið fram í okkar máli. Hins vegar er ekki verið að ganga lengra nema að einu leyti og það varðar skerðingu vegna tekna sem viðkomandi lífeyrisþegi hefur sjálfur. Þar er gert ráð fyrir því að vegna þessara viðbótartekna verði ekki skerðing krónu fyrir krónu heldur 67% af viðbótartekjunum. Ekkert er kveðið á um þetta í dómi Hæstaréttar. En þegar menn fóru að fara yfir málið sýndist mönnum að hér væri um slíkt óréttlæti að ræða að rétt væri að bregðast við því og þess vegna gerir ein lagagrein í frv. ráð fyrir því.

Herra forseti. Nú skal ég ekki fullyrða að ég hafi skrifað orð hæstv. utanrrh. nákvæmlega orðrétt niður. En svona skrifaði ég það niður sem hann sagði: ,,Er það virkilega svo að það eigi að takmarka vald löggjafans á að greiða einstaklingi bætur án tengingar við tekjur maka?`` Að takmarka vald löggjafans til þess. Og annað: ,,Það þarf að koma í veg fyrir að dómurinn hafi áhrif inn í aðra löggjöf í þessu landi.`` Nú hafa dómar iðulega áhrif og það er bara eðlilegt þegar dómur fellur í Hæstarétti að hann hafi áhrif. Og þegar dómur er byggður á stjórnarskrá og mannréttindasáttmála þá dreg ég mjög í efa að það sé okkar hlutverk að fara að reyna að snúa þar út úr meiningunni eða breyta þeirri túlkun.

Herra forseti. Dómsniðurstaða Hæstaréttar í því máli sem hér er til umræðu snýst fyrst og fremst um það að hverjum einstaklingi séu tryggð ákveðin lágmarksréttindi sem miðuð eru við einstaklinga. Túlkun Hæstaréttar á 65. og 76. gr. stjórnarskrárinnar er grundvallaratriði í þessu máli og snýst um rétt til handa örorkulífeyrisþegum í hjúskap til lágmarkslífeyris sem óheimilt er að skerða vegna tekna maka. Formaður nefndarinnar um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, hæstv. núv. fjmrh., orðaði það afar skýrt þegar hann mælti fyrir mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar árið 1995, en hann sagði að um væri að ræða mikilvægasta mál þingsins til lengri tíma litið, enda lyti það að grundvallarréttindum borgaranna í landinu og mikilsverðum réttarbótum á því hvernig mannréttindi væru best tryggð. Orðrétt sagði hæstv. núv. fjmrh., Geir Haarde, með leyfi forseta, þegar hann mælti fyrir þessum stjórnarskrárákvæðum: ,,Með því að binda þessar grundvallarreglur skýrlega í stjórnarskipunarlög og veita þeim þannig sérstaklega ríka vernd er verið að viðurkenna þær varanlega sem hornstein íslensks lýðræðisþjóðfélags.`` Miðað við þessi orð var túlkun forsrh. varðandi mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar í sjónvarpsþætti fyrir áramót afar sérkennileg, þegar hann sagði, með leyfi forseta. ,,Ég greiddi atkvæði með þessum stjórnarskrárbreytingum. Fjármálaráðherra undirbjó þær sérstaklega. Hvorugum okkar datt í hug að þessar breytingar yrðu túlkaðar með þessum mjög svo sérstæða hætti að okkar mati.`` Herra forseti. Það er alveg ljóst að stjórnarherrarnir verða að skilja að það eru liðnir tímar að fólk sem ekki á fyrir nauðþurftum vegna sjúkdóma, fötlunar eða erfiðra aðstæðna eigi að þurfa að ganga með betlistaf í hendi fyrir stjórnvöld. Framfærslulöggjöfin frá 1947 var numin úr gildi fyrir meira en tíu árum og við tók félagsþjónusta sveitarfélaga en með henni var hafnað ölmusuhugtakinu og innleidd ný sýn sem var sjálfsagður réttur fólksins til samhjálpar vegna sjúkdóma, fötlunar, fjárhagsaðstoðar og félagslegrar þjónustu en því viðhorfi hafnað að t.d. fjárhagsaðstoð sveitarfélaga væri bara ætluð einhverjum afmörkuðum hópi eða fátæklingum, eins og sumir kölluðu það, sem hefðu orðið undir í lífsbaráttunni. Þeirri sýn hefur löngu verið hafnað og nú getur fólk leitað réttar sín á grundvelli mannréttinda og að fólki sé gert mögulegt að lifa lífinu með eðlilegri reisn. Vendipunktur varðandi þau mál sem um er deilt, þ.e. heimild löggjafans til að skerða ekki lífeyri vegna tekna maka, eru tvímælalaust þessi nýju stjórnarskrárákvæði um mannréttindi frá 1995 þar sem verið var að binda í stjórnarskipunarlög með afar skýrum hætti jafnræði og mannréttindi og með því að viðurkenna þessa undirstöðuþætti sem varanlegan hornstein íslensks lýðræðisþjóðfélags, þannig að mannréttindi eigi að fylgja öllum frá vöggu til grafar og koma í veg fyrir að stjórnvöld geti ráðskast með fólk að eigin geðþótta og skammtað þeim mannréttindi eins og ríkisstjórnin hefur gert þrátt fyrir þessi nýju ákvæði í stjórnarskránni. Auður Þorbergsdóttir héraðsdómari orðaði þetta afar skýrt í sératkvæði sínu um mál öryrkjanna fyrir héraðsdómi, en þar sagði hún, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. stjórnarskipunarlög frá 1995, skal öllum sem þess þurfa tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra tilvika. Ákvæði þessi eiga rót í alþjóðlegum mannréttindasamningum sem Ísland hefur undirgengist.`` Um úrlausnarefnið, það að skerða lífeyri vegna tekna maka, sagði dómarinn eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það að flytja lögbundinn rétt öryrkja samkvæmt 76. gr. stjórnarskrár yfir á maka öryrkja og gera öryrkja algjörlega háðan maka sínum fjárhagslega gengur gegn yfirlýsingum og réttindum fatlaðra og er brot á ákvæði stjórnarskrár um jafnrétti og stjórnarskrárverndaðan rétt til aðstoðar vegna örorku, enda telst það að geta gengið í hjúskap, að vissum skilyrðum fullnægðum, hluti almennra mannréttinda og eðlilegs lífs.`` Herra forseti. Það er einnig ástæða til, eins og hér hefur verið gert á þessum degi, að velta fyrir sér gagnkvæmri framfærsluskyldu hjóna. Ef menn vilja bera því við þá felst væntanlega í hjúskaparlögum bæði réttur og einnig skylda til að axla ábyrgðina, þ.e. framfærsluskylduna. Og það er ekki bara einhliða framfærsluskylda annars aðilans, ef menn vilja ganga út frá því hugtaki, heldur gagnkvæm framfærsluskylda og maður spyr hvort ekki eigi að gera öryrkjanum kleift að uppfylla þessa framfærsluskyldu ef hann gengur í hjónaband með því að skerða svo framlag hans og lágmarksframfærslumöguleika að hann geti ekki uppfyllt skilyrði hjúskaparlaga. Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum var afar athyglisverð grein frá ungri stúlku sem hafði skrifað lokaritgerð til embættisprófs í lögfræði vorið 1998 þar sem hún fjallaði einmitt um það mál sem hér er til umfjöllunar. Þar kom hún inn á það að framfærsluskyldan virkar ekki aðeins í aðra áttina heldur í báðar áttir, sem þýðir að hinn makinn, ófatlaði, á líka framfærslurétt á hendur hinum fatlaða og í hjúskaparlögunum kemur ekkert fram um það að heimilt sé að skerða lífeyristekjur né aðrar tekjur einstaklinga vegna tekna maka. Síðan segir í þessari grein, með leyfi forseta: ,,Annað mál er svo hvernig yfirvöld skattleggi tekjur hjóna, sem ekki má rugla saman við skerðingu almannatryggingabóta.`` --- Þetta er auðvitað grundvallaratriði. Tekjur annarra einstaklinga eru ekki tengdar launum makans. Og áfram segir, með leyfi forseta: ,,Með öðrum orðum getur vinnuveitandi ekki miðað laun einstaklings sem er í vinnu hjá honum við þau laun er maki hans hefur. Lífeyristekjur/bætur frá Tryggingastofnun ríkisins eru skattlagðar á sama hátt og aðrar tekjur, um sama frítekjumark er að ræða og ættu lífeyristekjur því að lúta sömu lögmálum og tekjur almennt. Eðlilegt og rökrétt er að öryrkinn (launþeginn) haldi tekjum sínum þótt hann gangi í hjónaband. Ekki er vitað til þess að neinn annar hópur í þjóðfélaginu missi fjárhagslegt sjálfstæði sitt við það eitt að ganga í hjónaband nema að vera kynni námsmenn, en það er efni í aðra grein.`` Mér finnst þetta afar athyglisvert hjá þessum lögfræðingi, Láru Helgu Sveinsdóttur, sem greinilega hefur kynnt sér þetta mál mjög gaumgæfilega, enda skrifaði hún lokaritgerð til embættisprófs í lögfræði um þetta efni. Herra forseti. Hver eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessum dómi? Um það hefur aðallega verið fjallað hér í dag. Þegar maður ræðir um viðbrögð ríkisstjórnarinnar þá er maður líka að velta fyrir sér viðbrögðum ríkisstjórnarinnar til mannréttindaákvæða og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Það sem hefur verið mjög athyglisvert á þessum degi, herra forseti, er ræða hæstv. forsrh. Ég varð næsta orðlaus að hlýða á hæstv. forsrh. sem hefur sagt í fjölmiðlum að hann þurfi mjög að ræða þetta mál hér á þinginu, hér þurfi að fara fram málefnaleg umræða um málið. En hvað gerði hæstv. forsrh. síðan þegar þing kom saman? Það stóð út úr hæstv. forsrh. buna af samfelldum fúkyrðaflaum í allar áttir, skætingur og fúkyrði, skrumskæling á því sem stjórnarandstaðan hefur haft til málanna að leggja. Það var ekki eitt einasta orð sem var málefnalegt í ræðu forsrh. í þessu efni. Það er auðvitað umhugsunar virði og veldur vissulega vonbrigðum að ekki sé hægt, herra forseti, að tala á málefnalegum nótum við sjálfan forsrh. Íslands um þetta alvarlega mál. Herra forseti. Ég er með útskrift af þessari ræðu og ég fór yfir hana aftur. Og það sem stendur upp úr ræðunni er að ekki er farið einu orði inn á frv. sem hér er um deilt, ekki einu orði. Ekki er með einu orði rökstutt af hverju ríkisstjórnin telji rétt að hafa þessa viðmiðun og skerðingu sem hún er með í frv. Í ræðu hæstv. forsrh. má lesa að menn séu í óprúttnum leik. Þeir séu bara að gjamma og ósiðlegar árásir séu í garð andstæðinga á Alþingi, og að þeir taki alltaf sterkast til orða sem flumbra mest. Svona er ræðan út í gegn. Hún er út í gegn, herra forseti, á þessum nótum, og það sé trikk af hálfu stjórnarandstöðunnar að vera með þennan málflutning sem hún er með, þetta sé svindl og svínarí. Þetta er sjálfur forsrh. íslensku þjóðarinnar sem talar svo um þetta alvarlega mál sem hér er til umræðu. Forsrh. hefur ekki verið viðstaddur hér, a.m.k. síðla þessa dags eða á þessu kvöldi, til að hlýða á þann málflutning sem hér fer fram. Mér finnst það ekki boðlegt, herra forseti, af hálfu forsrh. að haga sér á þann hátt í þessu alvarlega máli, að gera enga tilraun til að rökstyðja niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í málinu þó að hæstv. utanrrh., sem hér er staddur, hafi að vísu reynt að gera það eins og fram hefur komið í máli hans, þó að auðvitað sé langt í frá að hann hafi sannfært okkur í stjórnarandstöðunni um niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Herra forseti. Ég held að það sé alveg rétt sem prófessor Sigurður Líndal segir, að ríkisstjórnin virðist vera langt frá því að vera í takt við tímann í þessu máli, og hann orðaði það einmitt þannig að ummæli forsrh. um dóminn væru ekki í tengslum við íslenskan veruleika en dómurinn endurspeglaði ný viðhorf í túlkun mannréttinda, eins og ég hef hér sagt, og væri það í samræmi við þau nýju viðhorf sem rutt hafi sér til rúms í túlkun mannréttinda hjá dómstólum á Vesturlöndum. Lagaprófessorinn telur að ekki sé einsýnt --- og það finnst mér nú mjög athyglisvert --- að Hæstiréttur hefði fellt sama dóm ef lög um almannatryggingar hefðu komið til kasta hans fyrir breytingar á stjórnarskránni 1995. Fram til ársins 1995 voru ákvæði stjórnarskrár um rétt til bóta úr almennum sjóðum á þann veg að sá sem væri á skylduframfæri annars manns ætti ekki rétt á bótum. Í einum fjölmiðli nýverið var einmitt greint frá því að samkvæmt þessum bókstaf stjórnarskrárinnar ættu öryrkjar í hjúskap í raun ekki rétt á bótum úr almennum sjóðum þar sem fólk í hjúskap er skyldað til þess samkvæmt lögum að framfleyta maka sínum. En árið 1995 var ákvæðum stjórnarskrárinnar breytt og þetta skilyrði um að bætur væru háðar því að bótaþegi gæti ekki snúið sér til skylduframfæranda fellt burt, og það grundvallaratriði var viðurkennt að rétturinn væri bundinn við einstaklinginn. Það er sem sagt aðalregla íslensks réttar, eins og segir í dómnum, að réttur einstaklinga til greiðslu úr opinberum sjóðum skuli vera án tillits til tekna maka og þar er vitnað til jafnræðisreglunnar, 65. gr., mannréttindaákvæða stjórnarskrárinnar, 76. gr., og stefnumörkunar sem liggur að baki jafnréttislögum. Nokkuð hefur verið rætt um og bar þau á góma hér í dag orð hæstv. forsrh. um að niðurstaða Hæstaréttar og ákvörðun hans væri pólitísk, og er auðvitað mjög sérkennilegt að hæstv. forsrh. skuli viðhafa slíkt. Ég vil vitna í hvað Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögumaður segir um það efni. Hann segir í grein sem hann ritaði nýlega að í fræðilegum umræðum á okkar dögum um stjórnskipunarrétt sé ekki litið svo á að í túlkun dómstóla á stjórnarskrá felist pólitísk afskipti af löggjafarvaldinu. Litið er svo á, og það er reyndar óumdeilt meðal fræðimanna á sviði stjórnskipunarréttar og mannréttindalaga, að dómstólum sé skylt að haga túlkun sinni á stjórnarskrá þannig að gætt sé þeirrar verndar mannréttinda sem þar er að finna, skýrðra í ljósi alþjóðlegra skuldbindinga svo og að gæta þess að minnihlutahópum sé ekki mismunað. Það eru fleiri sem taka undir það að ekki sé litið svo á að í túlkun dómstóla á stjórnarskrá felist pólitísk afskipti af löggjafarvaldinu og þetta er auðvitað grundvallaratriði. Ég vil vitna einnig í Sigurð Líndal lagaprófessor en hann segir um þetta efni: ,,Æðstu dómstólar ríkjanna hafa brugðist við og löggjafinn um leið.`` Þá er hann að tala um áherslur á mannréttindi að þau hafi verið vaxandi og mannréttindadómstóllinn hafi ráðið miklu um þróunina og hann segir, með leyfi forseta: ,,Æðstu dómstólar ríkjanna hafa brugðist við og löggjafinn um leið. Þarna hefur því orðið víxlverkan sem hefur valdið mjög örri þróun. Ég held að hún hafi beinst í þá átt að gefa þessum almennt orðuðu yfirlýsingum, eins og er í stjórnarskrá og mannréttindasáttmálum, efnislegt inntak. Eins og að allir eigi rétt á tiltekinni framfærslu eins og segir í greininni sem Hæstiréttur vísar til: ,,Öllum sem þess þurfa skal tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli ...`` Hæstiréttur telur að þessi regla feli í sér að mönnum séu tryggð einhver tiltekin lágmarkskjör, sem yrðu þá væntanlega miðuð við það sem tíðkast í hlutaðeigandi samfélagi.`` Það sem prófessorinn segir hér er einmitt athyglisvert: ,,... tiltekin lágmarkskjör, sem yrðu þá væntanlega miðuð við það sem tíðkast í hlutaðeigandi samfélagi.`` Það er auðvitað langt frá því að ríkisstjórnin hafi gert það með því mati sem hún leggur á þennan dóm og niðurstöðu hans. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin túlkar þennan dóm eins þröngt og nokkur kostur er. Það er auðvitað ekki í eina skiptið eins og rifjað hefur verið upp af síðasta ræðumanni. Allir muna þau hörðu viðbrögð sem ráðherrarnir, ekki síst hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., höfðu við kvótadómnum þar sem niðurstaðan varð hæstv. forsrh. og ríkisstjórn hans ekki að skapi. Viðbrögð hæstv. ráðherra minna mjög á fyrri viðbrögð. Þetta er mjög alvarlegt og hættulegt viðhorf sem grefur undan lýðræðinu, ekki síst grefur það undan dómstólunum í landinu og trúverðugleika þeirra. Ég held að það sé einkum, herra forseti, afstaða stjórnarliðanna og ekki síst ráðherranna og þá er ég náttúrlega helst að tala um hæstv. forsrh. sem leyfir sér að kalla niðurstöðuna slys og pólitísk afskipti dómstólanna. Það eru ekki síst þessi orð sem grafa undan dómstólunum í landinu og trúverðugleika þeirra. Herra forseti. Ég held að slík viðhorf ógni þeirri réttarvernd sem fólk hefur hjá dómstólunum og því aðhaldi sem í raun og sanni á að hafa þar gagnvart stjórnvöldum. Ég held að mannréttindakafla stjórnarskrárinnar sé einmitt ætlað að koma í veg fyrir misnotkun stjórnvalda á því valdi sem þau hafa og tryggja að mannréttindi, ekki síst minnihlutahópa, séu höfð í heiðri en ekki fótumtroðin. Einnig má velta fyrir sér áhrifum slíkra viðhorfa gagnvart þrískiptingu valdsins og hvort vegna yfirgangs framkvæmdarvaldsins séu valdmörkin orðin svo óljós að við séum raunverulega á hraðri ferð inn í fortíðina til, eins og hefur verið orðað af lagaprófessor: ,,... til einveldistímans áður en við fengum stjórnarskrána og þá stjórnarskipan sem okkar lýðræði byggir á.`` Herra forseti. Það er sem sagt fráleitt, eins og ég hef rökstutt að Hæstiréttur sé að seilast inn á verksvið löggjafarvaldsins með dómsniðurstöðu sinni. Það hlýtur að vera grundvallaratriði að Hæstiréttur gæti þess í dómum sínum að stjórnarskrá landsins sé fylgt og að við göngum ekki gegn alþjóðasamþykktum, ekki síst mannréttindayfirlýsingum sem við erum aðilar að. Það er alveg ljóst í mínum huga að sú niðurstaða sem hér er fengin, allar þær viðvaranir sem stjórnarandstaðan setti fram 1998 þegar þetta mannréttindabrot var lögfest og ríkisstjórnin knúði það í gegn, þrátt fyrir allar viðvaranir. Margir þingmenn vöruðu við því að hér væri um brot á stjórnarskránni að ræða, brot á alþjóðasamþykktum. Einhvers staðar heyrði ég að það hefðu verið átta þingmenn sem þrjátíu sinnum hefðu varað við þessu á þeim stutta tíma sem málið var til umræðu í þinginu á tveim til þremur dögum. Þrátt fyrir það var þetta lögfest og ríkisstjórnin knúði það fram á mjög stuttum tíma. Það kallar auðvitað á það sem við í Samfylkingunni höfum lagt til að samþykkt verði frv. sem flutt var undir forustu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur um að hér verði stofnað til lagaráðs til að fara einmitt yfir það hvort frv. standist stjórnarskrána. Herra forseti. Ég held því að þessi dómur sé raunverulega frumraunin sem nýtt stjórnarskrárákvæði gengur í gegnum og því sé mikið í húfi hvernig þessu máli lyktar. Hæstv. heilbrrh. sagði á Alþingi 1998, þegar hún var að tala um lögbindingu á greiðslu lífeyrisbóta við tekjur maka, að það mál snerist ekki fyrst og fremst um lögfræði heldur um réttlæti. Í ljósi þessara orða er afar sérkennilegt hvernig hæstv. heilbrrh. hefur litið á réttlætið og samþykkir raunverulega með hæstv. ríkisstjórn að sveigja og beygja dómsniðurstöðuna að vilja sínum og túlkar dóminn eins þröngt og kostur er öryrkjunum í óhag. Það sem er mjög athyglisvert er það framfærslumark sem hæstv. ríkisstjórn kýs að miða við. Það er t.d. afar athyglisvert að skoða dómsniðurstöðu hjá þeirri nefnd sem forsrh. skipaði til þeirra verka. Nefndin skrumskælir að mínu viti mjög dómsniðurstöðuna með því hreinlega að segja að tæpar 51 þús. kr., sem öryrki í hjónabandi fær, sé of mikið og því búa þeir raunverulega sjálfir til það framfærslumark sem þeim þykir hæfilegt fyrir öryrkjann og segja að um 43 þús. kr. á mánuði sé hæfilegt og er það afar sérkennilegt. Það hefur komið fram hjá formanni lögfræðinganefndarinnar, að þar sé um mat að ræða, raunverulega mat, ekki byggt á neinu öðru en mati þeirra lögfræðinga sem sátu í þessari nefnd. Þeir sitja þarna yfir því og meta það að 51 þús. kr. sé of hátt fyrir öryrkjann, það þurfi að lækka það eitthvað eins og niður í 43 þús. kr. Lækka sem sagt þær 51 þús. kr. sem öryrkinn hefur um 8 þús. kr. Ég spyr af því að hæstv. utanrrh. er viðstaddur umræðuna: Við hvað er raunverulega miðað? Það er sama hvernig maður leitar að því í þjóðfélaginu, maður finnur ekki framfærslumark eins og hér er miðað við, af því að dómurinn er að tryggja öryrkjum lágmarksframfærslu, lágmarksrétt. Lágmarkslaunin í þjóðfélaginu eru nú orðin sem betur fer yfir 81 þús. kr. og er þó til skammar hvað þau eru lág. Ef við skoðum fjárhagsaðstoð sveitarfélaga, t.d. hjá Reykjavíkurborg eru einstaklingar sem hafa engar aðrar tekjur þó með 60 þús. kr. í fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg, hjón eru með 108 þús. kr., 54 þús. kr. á hvort hjóna, er það ekki, herra forseti? Þar munar um 11% eða 6 þús. kr. milli þess sem einstaklingur fær í framfærslustyrk frá Reykjavíkurborg og hvað hvort hjóna um sig fær. En það hefur margoft komið fram að ef öryrki gengur í hjónaband skerðast tekjur hans úr 73 þús. kr. niður í 51 þús. kr. og nú ætlar ríkisstjórnin að ganga enn lengra og fara niður í 43 þús. kr. 30% munur milli einstaklings og hjóna var sem sagt ekki nóg og nú á munurinn að vera 40%. Atvinnuleysistryggingar, eins og hér hefur komið fram, eru ekki háðar tekjum maka og eru 67 þús. kr. Það næsta sem hægt er að komast er að hér sé miðað við fátæktarmörkin eins og þau voru skilgreind innan landa OECD í mjög nýlegri rannsókn sem þar var gerð á þessum málum. Það er sem sagt þannig að ef öryrkjar ganga í hjónaband er búið að svipta þá heimilisuppbót og sérstakri heimilisuppbót vegna þess hagræðis þeir hafa af því að búa með öðrum og þar með uppfylla það ákvæði sem hefur marg\-ítrekað verið vitnað í hér í dag að er í dómsforsendum að það sé hugsanlega réttlætanlegt, eða hvernig það er nú orðað, að hafa þarna einhvern mun milli hjóna og einstaklinga. Það er greinilega ekkert tillit tekið til þess af hálfu stjórnarflokkanna, sem ákveða öryrkjanum þetta framfærslumark, að öryrkinn hafi veruleg útgjöld vegna fötlunar sinnar, honum eiga að duga 43 þús. kr. samkvæmt þeim framfærslumælikvarða sem hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn hefur fundið út eða lögfræðinganefndin. Auðvitað er nauðsynlegt, annaðhvort hér eða í nefndinni, að farið sé yfir hvaða forsendur og mælikvarða þeir nota til að sýna fram á hvað sé nægjanlegt fyrir nauðþurftum öryrkjans sem hefur stjórnarskrárvarinn rétt, herra forseti, til lágmarksframfærslu sem er óheimilt að skerða vegna tekna maka, dómi sem segir að öryrkjar hafi mannréttindi sem einstaklingur en ekki sem hluti af öðrum einstakling þannig að öryrkinn hafi möguleika á að lifa með fullri reisn. Það er alveg ljóst að ekki hefur verið tekið með í reikninginn að öryrkjar hafa mikinn kostnað af fötlun sinni og að makar öryrkja þurfa oft og iðulega að leggja á sig mikla yfirvinnu vegna lágra tekna öryrkjans. Stærstur hluti öryrkja er undir skilgreindum fátæktarmörkum sem notuð hafa verið bæði hér á landi og annars staðar í Evrópu og var sú viðmiðun t.d. notuð í rannsókn OECD landanna um tekjuskiptingu. Það var árið 1999, ef ég man rétt. Það er auðvitað líka rétt að halda til haga að tekjur maka skipta ekki máli vegna slysatrygginga, sjúkratrygginga, atvinnuleysistrygginga og fæðingarstyrks enda segir í dómsniðurstöðu Hæstaréttar að það sé aðalregla íslensks réttar að réttur einstaklinga til greiðslna úr opinberum sjóði skuli vera án tillits til tekna maka. Það er alveg hægt að halda því til haga hér líka að engum datt í hug að tengja t.d. fæðingarorlofsgreiðslu við tekjur maka, þar fá allir óháð tekjum maka. Hálaunaforstjórar geta t.d. fengið á einungis þremur mánuðum meira en öryrki getur að hámarki fengið í fulla og óskerta tekjutryggingu á heilum áratug. Það er m.a. á grundvelli jafnréttislaga sem engum datt í hug að tekjutengja þar sem alveg eins og ekki síður á við um öryrkjann enda eru það að stærstum hluta til konur sem lenda í þeirri skerðingu vegna tekna maka. Ég man t.d. ekki eftir að Morgunblaðið hafi verið að leggja á sig að birta hvað þeir hæstlaunuðu gætu fengið í fæðingarorlof, vitanlega ótekjutengt, en það var mikið gert í því fyrir helgi að slá upp töflu um tekjur maka öryrkjanna, allt til þess að gera þetta mál tortryggilegt. Herra forseti. Ekki hefur síst vakið athygli í þeirri umræðu sem hefur farið fram hér í dag og á undanförnum dögum hvernig ríkisstjórnin hefur allt í einu uppgötvað að stór hluti öryrkja býr við mikla fátækt í þessu þjóðfélagi. Núna segja ráðherrar allt í einu að það þurfi að bæta kjör öryrkja. Ég spyr: Af hverju þarf endilega að bíða, herra forseti, og hæstv. utanrrh. ætti þá að svara því, af hverju þarf að bíða með það að bæta almennt kjör öryrkja fram í miðjan apríl? Af hverju er ekki hægt að gera það strax? Sú nefnd sem vísað er til er búin að starfa frá því í september og ég veit að öryrkjar hafa verið að bíða eftir því að hún skilaði niðurstöðu sinni. Nú þarf allt í einu að bíða fram í miðjan apríl. Þó að ríkisstjórnin sé að uppgötva að margir öryrkjar búi við fátækt erum við aftur og aftur búin að minnast á það á þingi hvað eftir annað síðustu fimm ár. Það fyrsta sem ríkisstjórnin gerði þegar hún komst til valda á árinu 1995 eftir að við höfðum samþykkt mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar var að slíta tengsl launa og lífeyris. Það er eiginlega meginástæðan fyrir því hvað kjör öryrkja hafa verið skert mikið miðað við kjör annarra í þjóðfélaginu. Það væri hægt að rifja upp fyrir hæstv. ráðherrum að ekki er langt síðan að haldin var hér ráðstefna um kjör öryrkja, það var fyrir einu eða tveimur árum, og þar kom fram að 1.100--1.300 öryrkjar hafi árlega á undanförnum árum þurft að leita neyðaraðstoðar hjá Hjálparstofnun kirkjunnar, og jafnvel þó að þessar tölur kæmu fram gerði ríkisstjórnin lítið til þess að bæta kjör þeirra. Samnorræn skýrsla þar sem gerður var samanburður á raunverulegum greiðslum til örorkulífeyrisþega hér á landi og annars staðar á Norðurlöndunum sýnir að hvergi eru greiddar eins lágar bætur og á Íslandi en þær er að jafnaði um tvöfalt lægri hér á landi. Útgjöld á Íslandi vegna bótagreiðslna eru meira en helmingi lægri á hvern íbúa hér á landi samanborið við hin Norðurlöndin. Heildarútgjöld Tryggingastofnunar vegna grunnlífeyris og tekjutryggingar sem eru meginbótaflokkarnir eru að meðaltali um 34 þús. kr. á hvern öryrkja. Herra forseti. Á árunum 1995--1999 hækkuðu lágmarkslaun í landinu um 52% en örorkulífeyrir og tekjutrygging einungis um 17,4% af því að slitið var á tengsl launa og lífeyris af hálfu þessarar ríkisstjórnar skömmu eftir að mannréttindaákvæðin í stjórnarskránni voru samþykkt 1995. Við þetta hafa öryrkjar mátt búa. Og hversu oft sem við í stjórnarandstöðunni höfum vakið athygli á þessu, herra forseti, hefur það ekki fengið neinn hljómgrunn hjá ráðherrum sem nú allt í einu þegar þessi dómur kemur, sem er að taka á máli sem lengi hefur viðgengist, þ.e. mannréttindabroti gagnvart öryrkjum, vakna upp við það að til sé hópur fátækra öryrkja hér á landi. Við höfum einnig haldið því til haga, herra forseti, að tekjuafgangur fjárlaga er m.a. fenginn með því að hlunnfara öryrkjana. Því hefur verið haldið fram af hálfu samtaka aldraðra t.d. að bæta þurfi lífeyrisgreiðslur um 3--4 milljarða á ári til að lífeyrisþegar héldu sama hlut og þeir höfðu miðað við dagvinnulaun verkamanna eins og þau voru 1991. Afleiðingarnar af því að slíta tengsl launa og lífeyris eru að frá 1995 hefur grunnlífeyrir og tekjutrygging einungis hækkað um 25% meðan launavísitalan hefur hækkað um 41,5%. Ég veit ekki hvort hæstv. ríkisstjórn hefur gert sér grein fyrir því. Þessi ríkisstjórn hefur líka staðið fyrir gífurlegri hækkun á lyfja- og húsnæðiskostnaði, skerðingu á skattleysismörkum, hækkun skatta fyrir jól núna um 2,5 milljarða, sem bitnar líka á láglaunafólki og öryrkjum sem allt í einu eftir 1995 fóru að greiða skatta, öryrkjar með mjög lágar tekjur. Við þekkjum atlöguna að húsnæðismálum láglaunafólks, við þekkjum hvernig þeir afnámu hagstæð bifreiðakaupalán sem öryrkjum stóð til boða með 1% vöxtum og við þekkjum mikla hækkun á lyfjakostnaði, t.d. frá sl. sumri um 37%. Og síðan, herra forseti, miðar ríkisstjórnin kjör öryrkja ávallt við það sem lægst gerist. Hún samþykkti árið 1998, eftir að hafa kippt úr sambandi tengingu lífeyris við laun en þá var lögum breytt 1. jan. 1998, að bætur almannatrygginga skyldu taka mið af launaþróun þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Hæstv. forsrh., sem mælti fyrir þessu í bandormi, sagði þá, með leyfi forseta: ,,Þannig er lagt til að ákvörðun bótanna taki mið af almennri þróun launa á fjárlagaárinu og leggi þá sömu forsendur og fjárlagafrv. því til grundvallar en jafnframt er lagt til að bótaþegum verði veitt trygging fyrir því að fjárhæð þeirra geti aldrei farið niður fyrir það mark sem vísitala neysluverðs segir til um ef laun skyldu þróast með öðrum hætti en verðlag.`` Herra forseti. Þegar forsrh. mælti fyrir þessu frv. þá sagði hann að ákvæðið þýddi það að taka ætti mið af þróun launa og þróun neysluvísitölu ef hún væri hærri. En það hefur aldrei gerst, herra forseti, á þessu tímabili að miðað hafi verið við launavísitölu sem allan þennan tíma hefur verið miklu hærri en neysluvísitalan. Við getum t.d. nefnt að meðaltalshækkun vísitölu neysluverðs árið 1998 var 1,7% en meðaltalshækkun launavísitölu á sama tíma var 9,4%. Á árunum 1998--2000, á tveimur árum, hafa lífeyrisgreiðslur hækkað um 11% á þessu tímabili en launavísitalan mun meira eða um 17%. Herra forseti. Ef farið væri með þetta ákvæði fyrir dómstólana þá er ég ekki viss um að það stæðist að standa að málum eins og ríkisstjórnin hefur gert gagnvart þessu ákvæði, að miða við neysluvísitölu en ekki við launavísitölu. Og það hefur heldur betur skert kjör öryrkjanna. Ég spyr hæstv. utanrrh. um þetta ákvæði, hvort ekki hafi verið meiningin hjá ríkisstjórninni að miða þarna við þróun launa eins og lagaákvæðið segir til um en ekki að miða við neysluvísitölu sem hefur skert kjör öryrkja verulega.

Það fer eftir því hvernig liggur á þeim.

Ekki hefur vantað tillögur, herra forseti, frá stjórnarandstöðunni varðandi kjör öryrkja almennt. En það hefur verið fellt, margfellt af stjórnarliðum, bæði frv. um að tekjur maka skerði ekki lífeyri, um að bætur almannatrygginga miðist við launavísitölu, um sérstaka afkomutryggingu sem var flutt hér fyrir jólin sem brtt. við fjárlagafrv. að láta 3--5 milljarða til að bæta kjör öryrkja. Svo leyfa þessir herrar sér, herra forseti, að segja að við séum ekkert að hugsa um kjör öryrkja almennt, við séum fyrst og fremst að hugsa um þennan sérstaka hóp öryrkja sem hefur verið með lífeyri sinn tengdan við tekjur maka. Já, vissulega erum við að hugsa um hann núna enda erum við núna fyrst og fremst að fjalla um dóm Hæstaréttar. En það sem þessi dómur hefur þó áorkað, a.m.k. á meðan þetta gengur yfir í þingsölum, er að hann hefur a.m.k. í orði kveðnu kjör öryrkja almennt uppi á borði þó að maður viti lítið um hverjar efndirnar verða. Alla vega er það svo að öryrkjar þurfa greinilega almennt að bíða í einhvern tíma til viðbótar til að fá niðurstöðu í það mál. Herra forseti. Það hefur minna farið fyrir því að ræða um hvernig greiða á það sem hægt er að segja að sé ólögmæt taka fjármuna í sjö ár og þetta er ekkert annað, herra forseti, en ólögmæt taka fjármuna sem átt hefur sér stað frá 1994. Og það er með ólíkindum að ríkisstjórnin skuli aðeins ætla að greiða þetta fjögur ár aftur í tímann. Þetta hefur ekki haft lagastoð eins og við þekkjum frá 1994--1999 og þess vegna er það óskiljanlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki ætla að greiða öll þessi sjö ár heldur skera af þrjú ár og greiða í tvö af þessum fjórum árum skertar bætur. Það standa öll rök til þess, herra forseti, að greidd séu full sjö ár og ég trúi ekki öðru en þegar heilbr.- og trn. fer að fjalla um þetta frv. komist hún að þeirri niðurstöðu að þetta er mjög ósanngjörn útfærsla hjá hæstv. ríkisstjórn, hvort sem litið er til þess hvernig hún ætlar að standa að því að greiða þessa ólögmætu töku á fjármunum sjö ár aftur í tímann, sem hún ætlar einungis að greiða í fjögur ár, eða hvernig hún beitir fyrir sig frv. hér einungis til þess að geta greitt öryrkjum skertar bætur þegar, eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á hér á þessum klukkutímum sem þessi umræða hefur staðið yfir, að ekki þurfti lög til þess að greiða öryrkjum réttmætar bætur eins og dómsniðurstaða Hæstaréttar kveður ótvírætt á um.