Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um álag á ferðagjaldeyri. N. klofnaði í meiri og minni hl. og hefur skilað tveimur álitum í samræmi við það. Þetta frv. er í tveimur greinum. 1. gr. fjallar um það, að á árinu 1980 skuli leggja 10% gjald á andvirði erlends gjaldeyris sem gjaldeyrisbankarnir selja til greiðslu á dvalarkostnaði erlendis öðrum en viðurkenndum kostnaði nemenda og sjúklinga og áhafnagjaldeyri. Gjaldið rennur í ríkissjóð og skal innheimt í gjaldeyrisbönkunum eftir þeim reglum sem fjmrh. setur. 2. gr. er um gildistímann. Lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1980. Þetta er í raun og veru framlenging á gjaldi sem lagt var á á seinasta ári. Það mun upphaflega hafa verið lagt á haustið 1978 og var liður í þeim efnahagsráðstöfunum, sem þáv. ríkisstj. beitti sér fyrir, og mun upphaflega hafa verið sett með brbl., ef ég man það rétt. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. N. hefur fjallað um frv. á fundi sínum í dag og meiri hl. hennar mælir með samþykkt frv. óbreytts. Meiri hl. skipa Ólafur Ragnar Grímsson, Eiður Guðnason, Tómas Árnason og Guðmundur Bjarnason.



Herra forseti. Minni hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði fellt. Við sjáum ekki ástæðu til að leggja sérstakt gjald á ferðagjaldeyri, sérstaklega ekki eins og nú er komið hag manna. Það er raunar svo, að tekjulægra fólk getur naumast lengur ferðast. Sumum vex kannske í augum hve mikil ferðalög voru hér fyrir 1–2 árum, og kannske hefur verið réttlætanlegt á þeim tíma að leggja þetta gjald á. En eftir allar kjaraskerðingar vinstri stjórnarinnar er auðvitað alveg ljóst, að það er einungis efnaðra fólk sem getur ferðast, sérstaklega þegar slíkt gjald sem þetta er á lagt. Og þegar þjóðin á það nú enn yfir höfði sér, að kannske komi önnur ný vinstri stjórn sem vafalaust mundi halda kjaraskerðingunni áfram, þá held ég að ekki sé tímabært að lögfesta þetta. Að vísu var því skotið hér að mér áðan, að svo væri nú komið að lágtekjufólk gæti hvort sem er ekki ferðast þótt það fengi gjaldeyri á réttu verði - það kann að vera rétt - og þetta fólk yrði að borga há gjöld af öllum mögulegum innflutningi. En það réttlætir samt ekki að mínum dómi eða okkar að leggja þetta gjald á og þess vegna leggjum við til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Það liggur hér fyrir frv. til staðfestingar á brbl. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa og verðuppbót á vannýttar fisktegundir. Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um þetta mál. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að enginn atvinnugrein hefur orðið jafnóþyrmilega fyrir barðinu á hinni gífurlegu olíuverðshækkun í ár og sjávarútvegurinn. Í ársbyrjun var gasolíuverð til fiskiskipa 57.50 kr. hver lítri og svartolíuverð 39 þús. kr. hvert tonn. Í okt. s.l., þegar þau brbl. voru sett sem hér eru til staðfestingar, var gasolíuverðið komið í 142 kr. og svartolíuverðið í 89 300 kr. og frekari hækkun hefur nú reyndar átt sér stað. Olíukostnaðurinn var þegar í ársbyrjun þungbær fyrir útveginn þannig að þessi verðhækkun á olíu gerbreytir rekstrargrundvelli fiskveiða. Fyrsta verðhækkunaraldan skall yfir í mars s.l. og var þá tekið upp tímabundið 2.5% olíugjald til fiskiskipa utan hlutaskipta. Óvissa var þá mikil um olíuverð, eins og reyndar er enn. Talið var skynsamlegast að snúast við áhrifum olíuverðshækkunarinnar þannig að tekið væri mið af þeirri nauðsyn sem er á því að hvetja til olíusparnaðar, en fara ekki út á þá braut að greiða niður olíuverðið. Hins vegar var nauðsynlegt að auka hlut útgerðarinnar í tekjum af fiskveiðunum til þess að útgerðin gæti staðið undir auknum olíukostnaði. Hlutaskiptaákvæði kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna gera það hins vegar að verkum, að ekki er unnt að mæta kostnaðarauka af þessu tagi með hækkun almenns fiskverðs án þess að hlutur sjómanna breytist um leið. Forustumenn sjómanna lýstu því hins vegar yfir á s.l. vetri, að sjómenn vildu ekki hagnast á því áfalli sem olíuverðshækkunin er fyrir þjóðina, og var haft samráð við sjómannasamtökin þegar olíugjaldið var tekið upp í mars. Þegar kom fram á vorið hafði olíuverð enn hækkað verulega frá því sem var í mars og var því nauðsynlegt að hækka olíugjaldið í 7% frá 15. maí. Olíuverð hækkaði síðan enn um mitt árið og frá 20. júlí var olíugjaldið utan skipta hækkað í 12%, en þar að auki kom þá til 3% olíugjald til skipta, enda höfðu laun launþega í landinu almennt hækkað um 3% í júní. Hinn 28. sept. s.l. varð samkomulag í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins um nýtt fiskverð er gilti frá 1. okt. Ákvörðunin fól í sér að skiptaverð til sjómanna hækkaði um 9.2%. Það var forsenda fyrir þessari ákvörðun, að olíugjald til fiskiskipa, sem verið hafði 15%, yrði 9% frá 1. okt., jafnframt því sem 3% olíugjaldið frá því í júlí, sem kom til skipta, var fellt inn í fiskverðið. Var um þessa lausn algert samkomulag allra hagsmunaaðila í yfirnefndinni. Það er þessi breyting á olíugjaldi sem var síðan gerð með brbl. nr. 88 16. okt. s.l., enda hafði þing þá verið rofið. Ákvæðinu um 9% olíugjald er ætlað að gilda til 31. des. í ár eða jafnlengi og fiskverðsákvörðunin frá 1. okt. s.l. Frá áramótum á síðan að ákveða nýtt fiskverð, sem nú er til umfjöllunar í yfirnefnd Verðlagsráðs, og verður þá nauðsynlegt að taka þessi mál öll til athugunar í ljósi aðstæðna, eins og þær verða þá metnar. Við ákvörðun fiskverðs frá 1. júní s.l., sem einnig var tekin með samkomulagi allra aðila í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins, var reiknað með því, að greidd yrði sérstök verðuppbót á ufsaverð og karfaverð úr sjóðum sjávarútvegsins, en áður höfðu farið fram viðræður ríkisstj. og aðila í Verðlagsráði um slíkar ráðstafanir. Í brbl. nr. 69 frá 11. júní s.l. var síðan heimilað að verja 500 millj. af tekjum Tryggingasjóðs fiskiskipa og 700 millj. kr. af tekjum Aflatryggingasjóðs af útflutningsgjaldi til þess að bæta upp verð á karfa og ufsa fyrir tímabilið frá 15. maí til 31. des. á þessu ári. Afkoman á karfa- og ufsaveiðum var mun lakari en afkoma á þorskveiðum, ekki síst eftir olíuverðshækkanir, en um leið var nauðsynlegt að hvetja til aukinnar sóknar til veiða á karfa og ufsa til þess að draga úr sókn í þorskstofninn. Af þessum ástæðum voru gerðar þær ráðstafanir sem hér um ræðir, og má telja að þær hafi átt drjúgan þátt í því að karfa- og ufsaafli hefur aukist mjög á þessu ári. Við fiskverðsákvörðunina frá l. okt. var ljóst að rýmka þyrfti nokkuð um heimild til ráðstöfunar fjár úr Tryggingasjóði og Aflatryggingasjóði til greiðslu uppbótar á karfa og ufsa. Var því með brbl. nr. 88 16. okt. gerð sú breyting, að heimilað skyldi að verja 550 millj. kr. af tekjum Tryggingasjóðs og 850 millj. af tekjum Aflatryggingasjóðs af útflutningsgjaldi til þessara verðuppbóta á árinu. Jafnframt var þá einnig ljóst að tekjur af útflutningsgjaldi yrðu í ár ívið meiri en reiknað var með í júní s.l. Eins og ég gat um áðan gilda ákvæðin um karfa- og ufsauppbót til loka þessa árs. Þetta er því eitt þeirra atriða sem huga þarf að við fiskverðsákvörðun nú um áramót. Þessi mál öll eru svo nátengd fiskverðsákvörðuninni, að nauðsynlegt kann að reynast að gera á þessu sviði sérstakar ráðstafanir þegar línur skýrast í þeim efnum. En víst er að verðjöfnun á milli tegunda hlýtur að koma til greina sem eitt af þeim tækjum sem nota má til þess að beina sókn frá þeim tegundum, sem ofnýttar eru, til hinna, sem fremur eru taldar þola aukna sókn. Sama gildir um olíugjaldið eða hliðstæðu þess. Afar ólíklegt virðist að unnt sé að leysa það mál með óbreyttum hlutaskiptasamningum nema þá fyrir atbeina löggjafans. Það, sem nú liggur fyrir, er að staðfesta brbl. nr. 88 1979, en framhald málsins hlýtur að ráðast í tengslum við fiskverðsákvörðun sem stendur raunar brátt fyrir dyrum.



Herra forseti. Það er ljóst að sú hækkun á olíuvörum, sem öllum landsmönnum er kunn, hefur skapað margvíslegan vanda í þessu þjóðfélagi, og er nauðsynlegt að sá vandi sé leystur á þann hátt að allrar sanngirni sé gætt og þær aðferðir, sem farnar eru til lausnar þessum vanda, hafi ekki í för með sér að einstakir aðilar hagnist um of eða fái í sinn hlut umframtekjur í samanburði við þann kostnaðarauka sem olíuhækkunin veldur. Ég er þeirrar skoðunar, að sú aðferð, sem hér er farin í 1. gr. um 9% olíugjald miðað við fiskverð, feli í sér verulega mismunun og geri það að verkum að ýmsir, jafnvel mjög margir aðilar fari mun betur út úr þessu heldur en nemur olíuhækkuninni, þannig að þessi aðferð geti beinlínis haft í för með sér hagnað, ef svo má orða það, á olíuvandanum fyrir einstaka aðila. Ég vil þess vegna óska þess við hæstv. sjútvrh., að hann greini frá því þegar þetta mál kemur hér til 2. umr., og beina því til þeirrar n., sem þetta mál fær til meðferðar, að aflað verði upplýsinga um hvernig þessar breytingar, hækkanir á olíugjaldinu miðað við fiskverð annars vegar og hækkandi olíukostnað hins vegar, hafa komið niður á mismunandi útgerðarstöðum eða útgerð eftir landshlutum og eftir mismunandi legu til þeirra miða sem viðkomandi útgerðaraðilar sækja aðallega á, þannig að það yrðu veittar upplýsingar um tegundir útgerðaryfirtækja eftir landshlutum, t.d. nokkur á meginfiskvinnslustöðum Vestfjarða, önnur á Norðurlandi, þriðju á Austurlandi og svo á Suðvesturlandi, svo að hægt sé að bera rækilega saman hvernig þessi aðferð kemur niður eftir aðstöðu manna og ljóst megi vera að sú aðferð, sem hæstv. ráðh. hefur beitt sér fyrir bæði hér og áður, hafi í för með sér þær sanngirnisniðurstöður sem við hljótum allir væntanlega að vera sammála um að eigi að einkenna þær lausnir sem fundnar eru á þeim vanda sem hækkanir á olíuverði skapa. Ég vil sem sagt eindregið óska eftir því, að slíkra upplýsinga verði aflað og hæstv. ráðh. eða sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, láti d. þær í té áður en endanleg afstaða er tekin til málsins.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að hjálpa til við að afla þeirra upplýsinga sem d. óskar eða nefnd. Ég tel eðlilegt að það komi þá til umfjöllunar í n. En ég held að sérstök ástæða sé til að benda á að við viðfangsefni eins og þetta sé rétt að hafa í huga að aðferðin sé þannig, að hún stuðli að olíusparnaði. Þetta var það grundvallaratriði sem menn höfðu í huga. Þess vegna er það áreiðanlega mjög varasöm leið, sem farin var hér áður fyrr, að greiða niður olíuna og stofna olíusjóð. Sú aðferð stuðlar ekki að því að menn ástundi sparnað í olíunotkun. Það, sem gert er með þessu olíugjaldi eins og það er nú, er, eins og deildinni er kunnugt, það að hlutur útgerðarinnar í aflaverðmætinu er aukinn með þessum hætti til þess að unnt sé að standa undir þeim kostnaði sem af olíuverðsbreytingunum hefur leitt. Það er ekki um það að ræða, að hér sé neinn sjóður eða neitt af því tagi, heldur er hér fyrst og fremst um að ræða breytingu á hlut útgerðarinnar í þeim tekjum sem af fiskveiðunum fást.