Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Núgildandi löggjöf um tekju- og eignarskatt er að stofni til frá árinu 1921. Eldri lög voru þó til áður um þetta efni, en mjög ólík og byggð á allt öðrum grundvelli. Samkvæmt þeim var skatturinn ekki miðaður við heildartekjur eða heildareign, heldur við ákveðið gjald af ákveðnum hlutum, svo sem jarðarhundruðum, skepnufjölda, útflutningsmagni og öðru slíku, og því allt annars eðlis, en núverandi tekju- og eignarskattur. Er helzt að líkja þessari skattálagningu, sem gilti fyrir 1921, við fasteignaskattinn nú eða eitthvað slíkt. Breytingin 1921 var fyrst og fremst í því fólgin, að þá var upp tekin sú regla að leggja á menn skatt af öllum tekjum og öllum eignum samkvæmt eigin uppgjöf mannanna sjálfra, en ekki einhverja ákveðna hluti, sem öllum voru sýnilegir og þess vegna þurfti ekki að fara í neinar grafgötur um. Það kom strax í ljós við meðferð málsins á Alþingi þá nokkur vafi um, hvernig hin nýja aðferð mundi reynast, og nokkur tortryggni á því, að framtöl manna yrðu þannig úr garði gerð, að þeim mætti treysta til fulls sem réttum. Framsögumaður málsins hér á Alþingi lét t.d. orð falla um þetta, þegar hann hafði framsögu fyrir málinu úr n., eitthvað á þessa leið: Það er bersýnilegt, að til þess að slík lög sem þessi nái tilgangi sínum, verður að gera ráð fyrir allmiklum siðferðilegum þroska gjaldenda og skattanefnda, og það er augljóst mál, að lögin verða aðeins pappírsgagn, ef þennan þroska vantar. Þegar þáverandi fjmrh., Magnús Guðmundsson, lagði málið fyrir, taldi hann fram fyrir því sem aðalrök þetta þrennt: Í fyrsta lagi, að skatturinn kæmi á þennan hátt réttlátlegast niður, í öðru lagi, að skatturinn yrði greiddur af öllum tekjum og eignum, og í þriðja lagi, að skatturinn verði miklu öflugri liður, en áður var í sjálfu skattakerfinu, m.ö.o., að hundraðshluti ríkisteknanna af tekjuskatti mundi sennilega verða miklu meiri, en áður var. Síðan þetta gerðist, hefur lögunum um tekju- og eignarskatt verið breytt oft, en aðalatriðinu, því sem upp var tekið 1921, hefur jafnan verið haldið óbreyttu, að skatturinn hefur verið byggður á framtölum gjaldendanna sjálfra. Ýmsum atriðum í álagningu skattsins hefur verið breytt. Skattstiginn hefur t.d. verið hækkaður oftar en einu sinni og er nú kominn upp í 40% af tekjunum, þegar komið er yfir visst mark, en grundvallaratriðið um framtölin hefur jafnan verið óbreytt. Afstaða Alþfl. til þessarar skattheimtu hefur alla tíð verið mjög ákveðin. Flokkurinn hefur beitt sér fyrir beinum sköttum, en gegn óbeinum - eða tollum - og sérstaklega tollum á nauðsynjavörur, en vitaskuld þá gengið út frá, að skatturinn yrði heiðarlega á lagður, þannig að þetta skattakerfi yrði í raun og veru eins og til þess var stofnað í upphafi og eins og gengið var út frá þá. Ástæðurnar fyrir þessari afstöðu flokksins eru augljósar. Það verður að teljast eðlilegt, að þeir, sem háar tekjur hafa, greiði meira til opinberra þarfa en hinir, sem litlar tekjur hafa, sérstaklega að af svokölluðum þurftartekjum eða þar fyrir neðan verði engir skattar greiddir, hvorki beinir né óbeinir. Þetta m.a. ætti að leiða til meiri tekjuöflunar í þjóðfélaginu, sem flokkurinn hefur jafnan stefnt að. Þar við bætist svo, að á þeim tíma, þegar þetta var ákveðið, voru tekjur almennings í landinu svo litlar almennt, að tæplega hrukku fyrir hinum brýnustu nauðsynjum, óþarfavörur eða ég tala nú ekki um lúxusvörur þekktust ekki. Óbeinn skattur þá var þess vegna fyrst og fremst tollur á þær vörur, sem nauðsynlegar urðu að teljast og töldust til hinna einföldustu nauðsynja og brýnustu þarfa. Ég vil í því sambandi minna á, að einn af aðaltekjuliðum ríkissjóðs á þeim tíma var kaffi- og sykurtollurinn svokallaði, sem beinlínis var lagður á hinar almennustu og brýnustu þarfir almennings og þær neyzluvörur, sem hann hafði mest um hönd. Það liggur í augum uppi, að heiðarlega álagður tekjuskattur er eðlilegri og réttlátari, en slíkur tollur eða aðrir tollar ámóta, sem koma og hljóta að koma harðast niður á fjölmennum, barnmörgum og fátækum fjölskyldum. Afstaða flokksins þá, eins og mál lágu fyrir, var því fullkomlega eðlileg og rökrétt samkvæmt höfuðstefnu flokksins. Nú er liðinn rúmur þriðjungur aldar, síðan þessi lög voru sett, og hefur því fengizt af þeim nokkur reynsla. Og sú reynsla er alltaf að verða augljósari og augljósari og koma betur og betur í ljós. Og yfirleitt má segja, að sú reynsla sé öll á einn veg, hún sé ekki góð, og þær vonir, sem menn gerðu sér, er lögin voru sett, um réttlæti og ágæti laganna, eins og ég drap á í upphafi, hafa yfirleitt brugðizt og látið sér til skammar verða. Í fyrsta lagi hefur þessi skattur aldrei orðið það, sem til var ætlazt í upphafi, meginuppistaðan í tekjum ríkissjóðsins. Og það er sýnt, að hann getur aldrei orðið það. Þrátt fyrir það að hann nemur nú orðið um 40% af tekjum manna, eftir að þær hafa náð vissu marki, hefur heildarupphæð hans aldrei orðið nema lítið brot af heildartekjum ríkissjóðs. Ég held ég fari rétt með það, að í fjárlögum yfirstandandi árs sé gert ráð fyrir, að tekjuskatturinn sé rúmar hundrað milljónir króna brúttó áætlaður, en öll útgjöld ríkissjóðs eru, eins og menn muna einnig, rúmar 800 milljónir, þannig að skatturinn nemur ekki nema 1/8 hluta eða kringum 12%, og mætti segja mér, að hann hefði ekki á undanförnum árum yfirleitt komizt miklu hærra, en að vera 10–12% af tekjum ríkisins í heild. Í öðru lagi má segja um þennan skatt, að innheimta hans hefur orðið dýr og miklu dýrari, en innheimta annarra tekna ríkissjóðs. Ég hef að vísu ekki tölur um þetta, en ég held, að þetta sé óvéfengt af öllum, og talnanna er náttúrlega hægt að afla, ef þess er óskað eða þetta kann að vera véfengt af einhverjum. Þetta hvort tveggja, að skatturinn hefur aldrei orðið kjarni eða aðaluppistaða í heildartekjum ríkissjóðs og að hann hefur orðið mjög dýr í innheimtu, eru náttúrlega veigamikil rök gegn honum. En hitt sker þó úr, sem er á allra vitorði nú orðið, að framtalsskýrslur til skatts eru nú falsaðar meira en nokkurn gat órað fyrir í upphafi hjá allt of mörgum, sem hafa möguleika til þess að gera það, bæði hjá einstaklingum og félögum. Þetta er á allra vitorði, og ég trúi ekki öðru, en það sé viðurkennt af öllum. Sá þroski, sem gengið var út frá við setningu þessara laga í upphafi og talinn var skilyrði fyrir því, að lögin yrðu eitthvað meira, en pappírsgagn, virðist því ekki lengur vera fyrir hendi, hafi hann þá verið það nokkurn tíma. Nú er það daglegur viðburður að reka sig á mann eða menn, sem litla skatta greiða, en geta veitt sér í daglegu lífi ýmiss konar þægindi og jafnvel munað, sem er ósamrýmanlegur þeirri tekjuupphæð, sem skattur þeirra hlýtur að vera reiknaður af. Nú er það líka daglegur viðburður að rekast á launamann svokallaðan, sem greiðir miklu hærri skatta en annar, sem lifir miklu ríkmannlegra lífi og hlýtur að hafa hærri tekjur, en hefur möguleika til að fela þær á einhvern hátt. Ég er ekki með þessu að segja, að það sé dyggð launamannsins að telja fram tekjur sínar. Hann verður að gera það, því að ef hann gerir það ekki, þá gerir vinnuveitandi hans það og raunar hvort sem er, og hann kemst ekki undan því að gera það, þó að hann kannske vildi. En aðrir, sem afla tekna sinna á annan hátt eða í svo mörgum stöðum, að það er ómögulegt að fylgjast með því, komast undan, ef þeir vilja, og það er á allra vitorði, að það eru allt of margir, sem vilja það. Tekjuskatturinn er því nú orðinn fyrst og fremst ekki eins og hann var hugsaður í upphafi: skattur af öllum tekjum og öllum eignum, heldur er hann orðinn fyrst og fremst launaskattur, - launaskattur, sem lagður er á laun og innheimtur af þeim, sem taka tekjur sínar sem launagreiðslur, og komast ekki undan, þegar aðrir sleppa. Nú eru tekjulægstu menn þjóðarinnar yfirleitt launamenn, og á þá er þess vegna skatturinn lagður, en hinir, sem margir hverjir hafa miklu hærri tekjur, sleppa. Vitanlega eru til launamenn með tiltölulega háum launum, en það er ekki um þá, sem ég er að ræða í þessu tilfelli. Verkar þannig skatturinn með núverandi framkvæmd alveg þveröfugt við það, sem honum var ætlað í upphafi. Hann leggst með fullum þunga á þá launalægstu, en miklu tekjuhærri menn komast undan. Þetta særir réttlætiskennd manna og egnir þá upp gegn lögunum. Eitt má benda á enn í sambandi við þessi mál, sömu tegundar, að það er orðið talsvert algengt fyrirbrigði, að tekjuháir menn, sem ekki komast hjá að telja fram tekjur sínar, hætti að vinna hluta úr árinu, vegna þess að þeir segja sem svo: Þegar ríkið tekur 40% af því, sem ég afla, og bæirnir önnur 40%, hvers vegna skyldi ég þá vera að þessu, þegar ekkert verður eftir eða lítið handa mér sjálfum. - Í mörgum tilfellum eru þetta menn, sem vinna mjög gagnleg störf fyrir þjóðarbúið, og venjulega eru það einnig mjög duglegir menn, sem komast upp í þessar tekjur, sem mikill skaði er að missa úr starfi, og þarna verkar skatturinn og útsvarið náttúrlega líka til þess að draga úr þjóðartekjunum í heild. Það er enginn vafi á, að framkvæmd tekjuskattslaganna hefur orðið allt önnur, en til var stofnað í fyrstu og því nauðsynlegt að taka málið allt upp til endurskoðunar. Ég vil í þessu sambandi minna á höfuðrökin, sem talin voru fram af þáverandi fjmrh. og ég minntist á í upphafi, fyrir því, að þessi skattur yrði lagður á, á þennan hátt. Höfuðrökin voru, - ég skal endurtaka þau: að skatturinn komi sem réttlátlegast niður, - það gerir hann ekki, - að skatturinn verði greiddur af öllum tekjum og eignum, - það gerir hann ekki, - og að skatturinn verði miklu öflugri liður en áður var í skattakerfinu í heild, - það gerir hann heldur ekki, - þannig að mér virðist svo sem allar aðalforsendurnar, sem taldar voru fram 1921, þegar skatturinn var á lagður, séu fallnar. Þeirri skoðun vex líka ört fylgi, að þetta kerfl allt byggist á svo algerlega óraunhæfum forsendum, það hafi reynslan sýnt, að ekkert vit sé í að halda þessari tekjuöflun ríkisins áfram á þennan hátt. Er þá sjálfsagt ekki í önnur hús að venda fyrst og fremst heldur en óbeinu skattana, þó að aðrar leiðir e.t.v. kunni að vera til líka. En þá hlýtur að vakna spurningin, hvort óbeinu skattarnir eða tollarnir komi ekki nú jafnóréttlátlega niður á fátækar og barnmargar fjölskyldur og þeir gerðu áður. Og þeirri spurningu er ekki hægt að skjóta sér undan að svara, þegar þessi mál eru rædd. Um þetta er það fyrst að segja, að afkomumöguleikar þessara þegna þjóðfélagsins eru allt aðrir nú, en þegar lögin um tekju- og eignarskatt voru sett, 1921. Þá voru engar tryggingar til og ekkert, sem hét fjölskyldubætur eða barnalífeyrir. Með góðum stuðningi trygginganna er hægt að koma í veg fyrir, að barnafjölskyldum verði íþyngt með þessu og að þær verði hart úti. Það má gera með leiðréttingu og lagfæringu á einmitt barnalífeyrinum eða fjölskyldubótunum. Einnig má geta þess, að nú er afkoma þjóðarinnar í heild orðin svo miklu betri, en hún var þá, að nú eru fluttar til landsins vörur fyrir hundruð millj. króna á ári, sem ekki verða taldar til brýnustu lífsnauðsynja og sumar hverjar eru hreinar lúxusvörur, sem hvergi þekktust árið 1921, og þessar vörur geta tekið mikið af tollabyrðinni. Það má því ætla, að innheimtu hinna óbeinu skatta megi nú haga svo, að þeir lendi ekki með mjög miklum þunga á hinum brýnustu lífsnauðsynjum. Nákvæmlega sama gagnrýnin á tekjuskattinum og hér hefur komið fram hefur einnig komið fram erlendis og þá einmitt hjá þeim mönnum, sem hafa áður talið beinu skattana réttlátari, en þá óbeinu, þ.e.a.s., þeir hafa náttúrlega gengið út frá því, að þeir beinu væru þá heiðarlega á lagðir. Er þess skemmst að minnast, að norski fjármálaráðherrann Bratteli flutti erindi um þetta efni hér einmitt í þessum sal á þingmannasambandsfundi í fyrra og komst um þetta mál að svipaðri niðurstöðu. Mál þetta hefur einnig verið rætt nokkuð hér heima og m.a. í mínum flokki, í Alþfl., að undanförnu, en ekki verið tekin til þess afstaða þar fyrr en nú, á flokksstjórnarfundi, sem haldinn var fyrir tæpum mánuði. Við 1. Umr. fjárlaganna í haust gerði ég lítillega tekjuskattinn að umræðuefni og lét í ljós von um, að hægt væri að draga úr því ranglæti, sem menn eru beittir við álagningu hans. Nú vill Alþfl. stíga skrefið að fullu og athuga möguleikana fyrir því að fella hann niður til fulls. Við höfum því leyft okkur hér, þingmenn Alþfl. allir, að ráðherrum flokksins auðvitað undanskildum, að flytja hér þáltill. á þskj. 278 um afnám tekjuskatts. Till, eða tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna gaumgæfilega möguleika á, að tekjuskattur verði afnuminn með öllu og að innheimta önnur opinber gjöld af launum jafnóðum og þau eru greidd.“ Sú rannsókn, sem till. gerir ráð fyrir, á að vera tvenns konar. Í fyrsta lagi athugun á því, á hvern hátt ríkissjóður geti orðið skaðlaus af því, að skatturinn verði felldur niður, því að vitanlega má ríkissjóður ekki missa svo mikils í af tekjum sínum sem nemur heildarupphæð skattsins. Og þessi athugun á að leiða það í ljós, hvort hægt sé að afla annarra tekna í staðinn og þá hverra. Í öðru lagi tel ég, að hún eigi að fela í sér athugun á því, á hvern hátt þetta, sem kann að koma í staðinn, hvort sem það verða óbeinir skattar eða annað, getur orðið þannig, að það lendi sem allra minnst og alls ekki með fullum þunga á þá tekjuminnstu, sem örðugast eiga uppdráttar, og enn fremur, og á það legg ég einnig áherzlu, að þetta lendi ekki þyngst á launastéttunum, á millistéttunum, eins og tekjuskatturinn gerir nú, þar sem þessir menn eru eltir uppi, eltir á röndum út af hverjum eyri, sem þeir innvinna sér, en aðrir og miklu tekjuhærri menn látnir sleppa. Ég vil vona, að hv. alþm. séu mér sammála um, að það sé ekki að ófyrirsynju, þó að þetta mál verði athugað, og ef það sýnir sig við athugun, að ástandið er einmitt svipað eins og ég hér hef greint frá og möguleikar eru til að bæta úr ástandinu á heiðarlegan hátt, þá hiki menn ekki við að gera þær róttæku aðgerðir, sem nauðsynlegar eru, og felli niður skattinn í því formi, sem hann er nú innheimtur. Við höfum með vilja, flutningsmennirnir, ekki farið neitt út í, hvernig þessi athugun skuli gerð og hve víðtæk hún skuli vera. Það verður að vera á valdi þeirra, sem framkvæma hana. En við höfum aðeins sett fram þessi höfuðsjónarmið í málinu, sem eiga að vera að mér finnst sá leiðiþráður, sem hægt er að rekja sig eftir til þess að ná þarna þeim árangri, sem að er stefnt. Nú kunna menn að segja, að hér með sé ekki nema hálfsögð sagan, - það séu enn eftir beinir skattar, sem komi illa og óþægilega við, þar sem eru útsvörin. En út af því vil ég segja, að það er þó, ef tekjuskatturinn yrði afnuminn, betri hálfur skaði en allur, og eins má á það benda, að við útsvarsálagningu eru þeir, sem skattinn leggja á, ekki eins bundnir af ákvæðum skattstiga og skattanefndir og skattstjórar eru við álagningu tekjuskattsins. Álagning útsvara má og á að fara fram eftir efnum, og þar er möguleiki til að taka tillit til hluta, sem ómögulegt er að taka tillit til við álagningu tekjuskattsins, og niðurjöfnunarnefndir í sveitarfélögum eru svo kunnugar í sínu héraði, að þær geta gert þetta og - ef þær vilja - náð á þann hátt réttlátari skattaálagningu, en skattanefndir og skattstjórar eru færir um að gera, ef þeir eiga að byggja á þeim framtölum, sem þeim eru fengin í hendur. Ég vil líka nefna í þessu sambandi, að innheimta beinu skattanna er orðin býsna erfiður hlutur í seinni tíð, bæði fyrir þá, sem eiga að greiða þá, og eins fyrir hina, sem eiga að nota þá, t.d. eins og útsvarsinnheimtan hjá bæjarfélögunum. Og ég er ekki í vafa um, að ef þessi leið yrði farin, að fella niður tekjuskattinn, þá mundi það auðvelda innheimtu útsvaranna að miklum mun, bæði fyrir þá, sem eiga að greiða, og eins fyrir hina, sem eiga að nota þau. Út af niðurlagi till. um að innheimta önnur opinber gjöld af launum jafnóðum og þau eru greidd, þá er það ekki nýtt mál hér á Alþ. Það hefur verið rætt hér fyrr og gefin um það fyrirheit, að ég ætla, að þetta mál skyldi nú gaumgæfilega athugað, þó að árangur hafi ekki orðið af því enn. En þetta er hér sett til þess að minna á það, því að þægilegast mundi það vera, á meðan þessir beinu skattar eru teknir, að þeir séu teknir beint af tekjunum, jafnóðum og þeirra er aflað, en ekki eftir á, eins og nú er gert. Þó að þeir séu innheimtir af tekjunum, eru þeir ekki skattur af þeim tekjum, sem menn eru að fá, heldur af tekjum ársins á undan, þó að innheimtunni sé svona hagað. Hitt væri miklu æskilegra, ef það væri hægt að greiða skattinn að fullu af tekjunum jafnóðum og þeirra er aflað. Þá eru menn a.m.k. frjálsir á eftir. Ég vænti, að það verði einnig tekið til athugunar. Þetta mál, sem ég hef hér flutt, er ekki óþekkt á Alþ. Það hefur verið flutt um það frv. áður, ég ætla, að það hafi verið 1951, af hv. þm. Barð., sem þá var, en að vísu í nokkuð öðru formi. Hér er ekki farið fram á annað, en að málið verði gaumgæfilega rannsakað, og það ætti ekki að mæta neinni andúð frá neinum. Hitt er svo ljóst, eins og málið var flutt 1951, að þá var náttúrlega hugsunin, sem lá á bak við, sú sama, en formið á því var að því leyti annað, að þar var gert ráð fyrir fortakslaust, að skatturinn yrði þá þegar afnuminn, án þess að málið væri frekar kannað. Eins og ég segi, hugsunin er sú sama, en aðferðin er svolítið önnur, og hvort sem menn eru nú á því, að þetta megi takast eða ekki, og jafnvel hvort sem þeir eru á því, að þetta sé fullkomlega rétt eða ekki, þá finnst mér ekki, að það sé ástæða til þess að vera á móti því, að þetta mál verði athugað ofan í kjölinn og að það verði leitað að úrræðum, sem a.m.k. vonir standa til að gætu orðið réttlátari, en sú skattheimta, sem nú fer fram. Ég tel mig ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð. Ég geri ráð fyrir, að það þyki eðlilegt að vísa málinu til nefndar, og vildi þá leyfa mér að leggja til, að hæstv. forseti vildi, þegar það þætti við eiga, fresta umræðunni og vísa málinu til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál neitt að ráði efnislega. Það má vænta þess, að það fari til n. og verði þá nánar rætt, þegar nefnd skilar áliti, og þá verði aðrir til þess, en ég að ræða um það. Það er aðeins fsp. nokkur, sem ég vildi leyfa mér að gera til hv. 1. flm. þessarar tillögu og flutningsmannanna hinna. Tillaga þessi er að vísu aðeins um athugun á máli, - því máli, hvort ekki sé rétt að afnema tekjuskatt með öllu. En gamall málsháttur segir: „Í upphafi skal endirinn skoða“ - og samkv. því fyndist mér nú líklegt, að hv. flutningsmenn hefðu gert sér einhverja grein fyrir því þegar á þessu stigi málsins, hvað ætti að koma í staðinn fyrir tekjuskattinn, ef hann yrði afnuminn. Hv. 1. flm. vék ofur lítið að þessu, þó að lítið væri, og virtist þar vísa aðallega á óbeina skatta, þ.e.a.s. tolla. En nú vita það allir hv. alþm., að það vantar nú þegar tekjur í ríkissjóðinn, til þess að hann fái staðizt á þessu ári, og enn fremur, að það vantar fé í útflutningssjóðinn. Menn kann að greina á um það, hvað mikið þetta fé sé, enda getur enginn sagt það nákvæmlega fyrir víst, fyrr en reynslan sker úr, en byggja verður á einhverri áætlun, og það verður þetta þing að gera, áður en því lýkur. En þrátt fyrir þetta mun alveg víst, og eru allir hv. þm. sammála um það, að það vantar fé. Þess vegna er ekki nóg að benda á það, að eitthvað megi hækka einhverja tolla eða taka upp einhver ný gjöld í staðinn fyrir tekjuskattinn, heldur þarf fyrst að gera ráð fyrir því, hvað vantar og hvort svo þar á eftir yrði hægt að bæta við tolla. Þess vegna vildi ég leyfa mér að spyrjast fyrir um það hjá hv. flm., hvað í raun og veru þeir ætla að vísa á í staðinn fyrir tekjuskattinn, og þá með tilliti til þess, að séð verði fyrir þeim tekjum í ríkissjóð og útflutningssjóð, sem nú vantar. Eins og hv. aðalflm. sagði, er tekjuskatturinn ekki ýkja mikill hluti af tekjum ríkissjóðs, eins og þær eru nú, en hann mun þó vera eitthvað um 100 millj., - og 100 millj., þótt ekki sé nú meira, verða ekki fengnar alveg fyrirvaralaust. Og hér er þó, eins og ég hef þegar vikið að, um meira en 100 milljónir að ræða, - ég gæti haldið, að hér væri um allt að 300 millj. að ræða, þegar tillit er tekið til þess, sem nú þegar vantar, og ef ætti svo að afnema tekjuskattinn líka. Ég efast ekki um það, að það yrði fjöldi manns ákaflega glaður, ef allur tekjuskattur yrði afnuminn, Ég get játað það, að mér þætti ósköp notalegt að sleppa við að greiða tekjuskatt, og svo er sjálfsagt um flesta. En spurningin er aðeins sú, hvort það er hægt að gera á þann hátt, að það kæmi þá léttara niður á almenningi. Hv. flm. var að tala um, að innheimta tekjuskattsins væri dýr. Ég hygg, að það sé aðallega álagning tekjuskattsins, sem er dýr. Nú þyrftu sveitarfélögin að hafa einhvern grundvöll til að byggja á, þegar þau leggja á útsvörin, eins fyrir því, þó að framtal til tekju- og eignarskatts yrði afnumið. Áður voru það tíundaskýrslurnar, sem sveitarstjórnir höfðu til að byggja á. Nú er tíundin í þeirri gömlu mynd, sem hún var, afnumin og skattframtalið komið í staðinn. Ég sé ekki, þó að tekjuskattur væri afnuminn, að hægt væri að sleppa við skattaframtöl í einhverri mynd vegna sveitarfélaganna, ef þau ættu áfram að leggja á útsvör. En ef til vill er meiningin sú, að útsvörin verði afnumin líka og einhverjar dularfullar tekjur fundnar sveitarfélögunum til handa, svo að hægt sé að sleppa við þetta alveg. Ég veit ekki, hvort þetta yrði miklu ódýrara, ef á annað borð þarf að hafa skattaframtal vegna sveitarfélaganna, heldur en nú er. Það mætti segja, að eðlilegt væri, að sveitarfélögin ættu sjálf að sjá um það, bæði framtalið og innheimtu útsvaranna að sjálfsögðu, og að því leyti yrði ódýrara fyrir ríkissjóð, en almenning mundi það kosta engu að síður, jafnvel þó að þessum kostnaði væri létt af ríkissjóði. Það er alveg rétt, að tekjuskatturinn hefur aldrei orðið aðaluppístaða í tekjum ríkissjóðs, og það kann að vera, að hv. Alþfl. hafi ætlazt til á sínum tíma að svo yrði. En ég held, að flm. að tekjuskattslögunum fyrstu hafi ekki ætlazt til þess, en hann var Magnús heitinn Guðmundsson ráðherra. Ég held, að það hafi ekki yfirleitt verið búizt við því, að tekjuskatturinn væri aðaluppistaða að tekjum ríkissjóðs. Það er vitanlega alveg rétt, sem hv. aðalflm. minntist á, að það eiga sér stað mikil skattsvik, og líka rétt, að launamenn geta yfirleitt ekki svikið skatt. En ég held, að það sé meira gert úr þessu með skattsvikin heldur en raunverulega er, a.m.k. munu það vera allflestar stéttir þjóðfélagsins, sem eiga erfitt með að svíkja skatt, jafnvel þó að þær vildu. Ég veit það, að víða er svo lítið eftir, hvaða tekjur bændur hafa, það er athugað hvað þeir leggja inn af vörum, og annað slíkt, að ég hef ekki trú á því, að það sé orðið mikið, sem þeir svíkja skatt, og jafnvel, að þeir eigi mjög erfitt með að gera það, þó að þeir vildu, sem ekki mun nú vera mikið um meðal bænda. Ég efa ekki, að það er rétt, sem hv. flm. var að tala um, að sumir, sem lítinn skatt greiða, lifa ríkmannlegar en þeir, sem greiða kannske háan tekjuskatt, ýmsir þeirra, en ég held, að þetta sé enginn réttur mælikvarði. Sumir menn eru sparsamir, aðrir eru eyðslusamir, og margir til, sem lifa langt yfir efni fram. Menn geta lifað ríkmannlega, að minnsta kosti um tíma, þótt þeir hafi ekki ýkja háar tekjur. Ég er ekki alveg viss um, að það sé rétt, að tekjulægstu menn þjóðfélagsins séu yfirleitt launamenn. Það skal ég ekki fullyrða um, en ég er ekki alveg viss um, að það sé rétt. Ég býst við, að það, sem hefur hrundið þessu máli af stað, sé ræða, sem fjmrh. Norðmanna flutti hér í þessum sal í sumar, eins og hv. flm. minntist á. Það er rétt, að fjmrh. Norðmanna talaði um, að það mætti haga svo tollum, að þeir kæmu aðallega á það, sem efnafólkið veitti sér, og minna á hinar daglegu nauðsynjar og þess vegna væru tollar ekki neitt fordæmanlegir. Ég held, að hann hafi ekki sagt eitt orð um það, að það bæri að afnema með öllu tekjuskatt; það hygg ég, að hann hafi ekki orðað. Ég er ekki að mæla á móti þessari till., þó að ég sé með þessar athugasemdir. Ég er alls ekki við því búinn að tala um þetta mál og ætlaði mér ekki að tala um það efnislega, heldur var það aðeins þessi fsp. Ég ætlast beinlínis til þess, að menn, sem flytja svona stórfellt mál, þó að það sé aðeins um athugun, en ekki ákveðnar till. um framkvæmd, geri sér grein fyrir því, hvaða afleiðingar mundu verða, ef málið gengi fram, og þess vegna hljóta flm, að hafa gert sér einhverja grein fyrir því, hvernig á að afla tekna í staðinn fyrir tekjuskattinn, að viðbættu því, sem nú þegar þarf að afla til ríkissjóðs og útflutningssjóðs.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að það er ævinlega fagnaðarefni, þegar einhverjir menn gerast til þess að flytja till. til endurbóta á því ástandi, sem ríkir, og þess vegna vil ég segja það, að ég fagna þessari till., sem er áframhald af viðleitni hv. fyrrv. þm. Barð. í þessu máli. En það hygg ég að öllum hv. alþm. megi vera ljóst, að skattalögin og framkvæmd þeirra eru og hafa verið lengi eitt af mestu vandamálum okkar þjóðfélags, því að þar er um margvíslegar skaðræðislegar reglur að ræða, fyrst og fremst vegna þess, að tekjuskatturinn hefur verið notaður sem tekjujöfnun eða auðjöfnun í stað þess að vera eðlilegt gjald, sem ætti þá að koma hlutfallslega jafnt niður eftir tekjum manna, en ekki vera notað á ræningjamáta, ef svo mætti segja, þannig að taka allt af sumum mönnum og tiltölulega miklu minna af öðrum. Það er nú orðið nokkurn veginn ljóst, að okkar fjármál eru yfirleitt að komast eða komin alveg úr reipunum í margvíslegum skilningi og þar á meðal varðandi skattana, því að það er á öllum sviðum okkar ríkisrekstrar að verða meira og meira áberandi, að þau gjöld, sem á eru lögð, innheimtast ekki nema að nokkru leyti, og það síðasta, sem við sjáum hér í reikningi, sem fyrir liggur á borðunum hjá alþingismönnum, að í árslok 1956 var óinnheimt af beinum sköttum yfir 37 millj. kr., og hafði þó á því ári verið niður fellt rúmlega 3 millj. kr. af þessum sköttum. Ég hef nú að vísu ekki sundurliðun á því, hvernig þetta liðast á milli tekju- og eignarskatts annars vegar og annarra skatta hins vegar, en það er þó áreiðanlegt, að stærsti liðurinn er óinnheimt af tekju- og eignarskatti. En svona gæti maður haldið áfram á margvíslegum sviðum í okkar ríkisrekstri. Það er nú engin furða, þó að mönnum fari að detta í hug, að hér þurfi eitthvað að breyta til, og m.a. má segja, að samkv. gildandi fjárlagafrv. fyrir þetta ár er áætlað, að það kosti rúmar 7 millj. að innheimta tekju- og eignarskattinn í starfsemi skattstofu og skattanefnda o.s.frv. Margt af því, sem hv. 1. flm., þm. Hafnf., sagði, var auðvitað hárrétt og mjög merkilegt, að menn geri sér grein fyrir því, hvernig ástandið er. En það hefur lengi verið svo. Og eitt af því er mjög eftirtektarvert og þó alkunnugt, að það hefur lengi gengið svo, að menn, sem hafa háar tekjur, hafa litið svo á, þegar komið er eitthvað fram á árið: Ja, það er þýðingarlaust fyrir mig að halda áfram að vinna, því að það er þá allt tekið af mér. Allar þær tekjur, sem ég afla eftir þennan tíma yfir árið, það fer allt saman í ríkissjóð og bæjarsjóð. - Þetta veit maður að mörg dæmi eru til um, um ýmsar stéttir í þjóðfélaginu, og það er alveg hárrétt, sem flm. tók fram, að lög, sem svona eru, miða að því að draga úr tekjuviðleitni manna og vinnuviðleitni og draga niður fjármál þjóðarinnar. Þetta er atriði, sem er mjög þýðingarmikið að gera sér grein fyrir. Annað mál er það, sem hér hefur töluvert verið deilt um og er deila um, og það er það, hvort eigi að leggja tekjuskatt á hjón í einu lagi eða skipta á milli þeirra. Það hafa verið miklar kröfur um það, og meira að segja er því haldið fram og það mjög ákveðið, að það séu mjög mikil brögð að því, að fólk forðist að giftast vegna skattalaganna, heldur búi saman ógift alveg eins og hjón væru. Ef það væri farið inn á þá leið, sem ég álít réttu leiðina, að hafa tekjuskattinn sem prósentugjald af tekjum, þá er slegið striki yfir þetta vandamál, vegna þess að þá er það alveg sama varðandi hjónin, hvort þau eru saman eða lagt á þau í einu lagi eða tvennu. Og ég tel það mjög eðlilegt og sanngjarnt, að maður, sem hefur 100 þús. kr. tekjur, borgi 10 sinnum meira en sá, sem hefur 10 þús. kr. tekjur, en að hann borgi kannske 70–80 sinnum meira, eins og dæmi munu vera til um, það er ekki á neinu viti byggt. Þó er annað verra í framkvæmd skattalaganna, sem lengi hefur verið, og það er, að það, sem á er lagt, er ekki raunverulegar tekjur, það eru tilbúnar tekjur. Og það, sem er stærsti liðurinn í því efni, er það, að sú regla gildir, eins og kunnugt er, að það er ekki heimilt að draga það, sem menn láta í tekjuskatt og útsvar, frá tekjum ársins, og allir vita þó, að það verður að borga. Ég get sagt ykkur, að það hafa ýmsir menn, háttsettir menn, sem hafa há laun, sagt við mig: Það er augljóst, að mikið af þessum tekjum, sem mér eru reiknaðar og lögð eru gjöld á, fæ ég aldrei að sjá, því að það er tekið allt í skatta og útsvar, áður en það kemur til mín. - Þessi regla er náttúrlega hrein óhæfa og hefur alltaf verið, en hún var knúin fram árið 1942 og hefur verið í gildi síðan. Eitt af því, sem hv. flm. sagði og ég tel ekki rétt, er það, að hann taldi, að tekjuskatturinn væri nánast orðinn eingöngu launaskattur. Þetta er alveg fjarri lagi. Vitanlega er það þó orðið kunnugt, að launastéttir eru orðnar í yfirgnæfandi meiri hluta í okkar landi, en hitt er líka vitað, að framleiðslustéttirnar borga ekki síður tekjuskatt heldur en þeir, sem eru á föstum launum, og ég vil segja það um þá stétt, sem mér er kunnugust, sem er mín eigin stétt, bændastéttin, að hún er þannig sett, að eftir því sem dýrtíðin hefur vaxið og upphæðirnar vaxið, eftir því hafa skattarnir á þeirri stétt farið sívaxandi, án þess að afkoman í raun og veru væri nokkurn hlut betri og oft í mörgum tilfellum verri. Þar eru mörg dæmi til þess, að menn borga skatta, tekjuskatta af tekjum, sem eru ekki neinar tekjur, vegna þess að það fæst ekki að draga frá þann eðlilega kostnað nema að nokkru leyti, sem á búunum er. Ég vil leyfa mér að fullyrða það hér, að ef bú allra bænda á Íslandi væru gerð upp til tekjuskatts á eðlilegan hátt á svipaðan veg og gerð eru upp ríkisbúin og önnur bú, sem rekin eru á félagslegum grundvelli, þá kæmist ekki eitt einasta bú á landinu í tekjuskatt. En bara vegna þess að þetta er gert upp á annan máta, eru miklir skattar, sem á bændastéttinni lenda, einkum nú síðustu árin, síðan dýrtíðin hefur verið blásin svo mjög út sem raun er á og tölurnar hafa hækkað, enda þótt afkoman hafi ekki að sama skapi batnað. Nú má um það deila náttúrlega, hvað á að koma í staðinn, eins og hv. þm, Eyf. (BSt) var að nefna. Ég fyrir mitt leyti, eins og ég gat um hér um daginn og get endurtekið hér, álít það vafasamt, hvort það eigi að afnema allan tekjuskatt eða þá breyta honum gersamlega í það horf, að það sé jafnt prósentugjald eftir tekjum. Það getur líka hvort tveggja komið til mála, en þetta ástand, eins og það er, er óhafandi með öllu. Ég býst við, að það verði margt fleira, sem kemur til greina og þarf að breyta í okkar fjármálum og gerbreyta frá því, sem er, heldur en það, hvort tekjurnar, þær sem ríkið nauðsynlega þarf á að halda, eru teknar með beinum sköttum eða óbeinum. En ég tók aðallega til máls til þess að segja um þetta örfá orð og fagna því, að einmitt sá flokkur, sem áður var hvað harðastur í því að leggja á beina skatta og taka tekjuskatta með svona gífurlegum hætti eins og raun er á, einmitt sá flokkur skuli nú leggja fram till. eins og þessa. Ég tel þetta flokknum, síður en svo til lasts, heldur miklu fremur til hróss, því að það er alltaf öllum mönnum til hróss, ef þeir sýna það, að þegar þeir hafa áður gert rangt, þá vilji þeir snúa því í rétta átt og bæta úr þeim vandamálum, sem hlotizt hafa af því, sem áður hefur verið gert.



Herra forseti. Ég tel, að í till. þeirri, sem hér liggur fyrir til umr., sé í sjálfu sér merku máli hreyft, og mun styðja samþykkt hennar. Ég hefði að vísu fyrir mitt leyti kosið, að í till. hefði nánar verið kveðið á um það, með hverjum hætti sú rannsókn, sem hér er um að ræða, ætti að fara fram. En það atriði mun sjálfsagt verða tekið til meðferðar í þeirri hv. n:, sem um þetta mál kemur til með að fjalla, og skal ekki fjölyrt meira um það hér. Það hefur þegar komið fram, að vissulega kemur það að ýmsu leyti úr óvæntri átt, að hv. Alþfl.-menn flytja till. þessa efnis, því að það hefur löngum verið þeirra stefnumál eins og annarra jafnaðarmannaflokka hér í Evrópu að hafa skattana, eins og það er orðað, „beina“, en ekki „óbeina“, þannig að um stefnubreytingu er að ræða. Með tilliti til þess, að vitað er, að tekjuskatturinn hefur hins vegar ekki fullnægt þeim vonum, sem við hann voru bundnar, þá tel ég það síður en svo hv. flm. til ámælis, þó að þeir hafi breytt um stefnu í þessu efni, heldur þvert á móti, því að hér má vitna til málsháttarins, að það er mannlegt að skjátlast, en heimskingjanna að vaða áfram í villunni. Ég leyfi mér því næst að víkja dálítið að efnishlið málsins. Það mun varla vera ágreiningur um það nú, að á tekjuskattinum eru margir og stórir ágallar. Þó er það þannig að mínu áliti, að þessir ágallar eru í ríkara mæli framkvæmdalegs eðlis heldur en það, að slíkir skattar séu í sjálfu sér óréttlátir. Tilfellið er, að séu menn sammála um það, að skattana beri að verulegu leyti að leggja á eftir efnum og ástæðum, þá er erfitt að finna annan betri mælikvarða á efnahag manna, heldur en tekjurnar. En ástæðan til þess, að þær vonir, sem við tekjuskattinn hafa verið tengdar, hafa brugðizt í þeim mæli, sem raun er á, er sú, að á framkvæmd tekjuskattsins hafa sýnt sig að vera þeir örðugleikar, að álagning hans hefur ekki náð tilgangi sínum. Og í sambandi við þetta er meginatriðið það, að það er vitað mál, að mjög mikið af tekjunum í þjóðfélaginu telst ekki fram. Í þessu efni verður að byggja á því, að menn gefi tekjur sínar upp sjálfir, eða á framtölum manna. Meðan slíkir skattar eru innan hóflegra takmarka, er kannske ekki ástæða til að ætla, að mjög mikil brögð séu að því, að tekjur séu sviknar undan skatti eða ekki talið rétt fram. Meðan skatturinn nemur t.d. ekki meira en 5 eða 10% eða eitthvað svo, þá kinoka menn sér við því að gefa drengskaparyfirlýsingu um, að þeir telji rétt fram, og ekki ástæða til þess að ætla annað en tekjurnar teljist rétt fram í meginatriðum. Allt öðru máli gegnir, þegar þessir skattar eru orðnir svo háir, að það verður verulegt atriði fyrir fjárhagsafkomu manna, hve háa skatta þeir eiga að greiða, - eða þegar jafnvel er svo komið, sem hefur verið upplýst hér fyrr í vetur á hv. Alþingi, eins og er tilfellið nú með ýmis fyrirtæki, að þau verða að greiða meira en 100% í alla skatta, þá er líf fyrirtækjanna beinlínis undir því komið, að þau sleppi að einhverju leyti við slíkar skattgreiðslur - þá fara menn að líta á það sem nauðvörn gegn óhóflegri skattaálagningu að telja ekki rétt fram. Það er erfitt að fullyrða á einn eða annan hátt um það, hve mikil brögð séu að því, að tekjur séu ekki rétt taldar fram. Ég vil þó leyfa mér í sambandi við þetta að nefna tölur, sem byggðar eru á athugunum í þessu efni. Það hefur komið í ljós við samanburð á þjóðartekjunum, gerðum upp eftir skattframtölum annars vegar og með öðru móti, að tekjurnar samkvæmt skattframtölum eru 20–25% lægri, en ef þær eru gerðar upp á annan hátt, þar sem gera má ráð fyrir því, að öll kurl komi frekar til grafar, en ef við skattframtölin er miðað. Athuganir sama efnis, sem gerðar hafa verið í nágrannalöndunum, hafa leitt til svipaðrar niðurstöðu, og er það út af fyrir sig sönnun þess, að víðar er pottur brotinn í þessum efnum en hjá okkur. En þetta ætti að gefa til kynna, að það sé a.m.k. fimmtungur eða fjórðungur þjóðarteknanna, sem ekki telst fram til skatts, og það er auðvitað verulegur hluti. Af þessu leiðir líka annað, nefnilega það, að þar sem maður veit, að fjölmennar þjóðfélagsstéttir hafa ekki aðstöðu til þess að koma tekjum sínum undan skatti, eins og á við um flestalla launþega, þar sem tekjur þeirra eru taldar fram af öðrum, þá leiðir af þessu, að sé tekjuskatturinn verulegur liður í tekjuöflun hins opinbera, þá kemur slíkur skattur mjög ranglátlega niður. Það hefur oft verið fullyrt í þessu sambandi, að ráðið til þess að bæta úr slíku væri fullkomnara skattaeftirlit. Ég tel, að þeir menn, sem segja svo, hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því, sem í rauninni er hér kjarni málsins, en um það má náttúrlega deila fram og aftur, hversu fullkomið skattaeftirlitið sé. Ég tel það þó með öllu ósannað mál, að skattaeftirlitið hér sé slælegra en annars staðar gerist, og persónulega er það skoðun mín, að þeir embættismenn, sem hafa skattaeftirlitið með höndum, gegni störfum sínum samvizkusamlega eins og aðrir embættismenn. Nei, meinsemdin liggur dýpra en svo, að það sé hugsanlegt að bæta úr henni með því að koma á fullkomnara skattaeftirliti, þó að ráðstafanir væru til þess gerðar. Sannleikur málsins er nefnilega sá, að það eru mjög fjölmennar stéttir í þjóðfélaginu, sem hafa þá aðstöðu, að það er algerlega óframkvæmanlegt að hafa eftirlit með tekjum þeirra. Á það við um alla þá, sem hafa sjálfstæðan atvinnurekstur með höndum og ekki eru bókhaldsskyldir, en hér er um að ræða mjög fjölmennar starfsstéttir. Það má nefna sem dæmi bifreiðarstjóra, handverksmenn, lækna, málflutningsmenn og fjöldamargar stéttir aðrar. Það mundi ekki verða bætt úr þessu með því að útvíkka bókhaldsskylduna frá því, sem nú er, vegna þess að hér er um slík störf að ræða, að ómögulegt er að hafa eftirlit með því, jafnvel þó að bókhaldsskylda væri, að það bókhald væri þá rétt. Það er í þessu, sem vandinn liggur, að það eru fjölmennar stéttir í þjóðfélaginu, sem hafa þannig aðstöðu, að það er óframkvæmanlegt að hafa eftirlit með tekjum þeirra. Þetta má engan veginn misskiljast sem svo, að ég haldi því fram, að þeir menn, sem í þessum stéttum eru, séu miður heiðarlegir en aðrir borgarar þjóðfélagsins, - það er síður en svo nein ástæða til slíks, - en það má aðeins benda á, að þeir hafa aðra og betri aðstöðu í þessu efni en aðrir. Einnig er það að mínu áliti hættulegt fyrir þjóðfélagið, að í gildi sé löggjöf, sem er þannig, að e.t.v. annar hver borgari eða meira er brotlegur við hana. Fyrir siðferðið í þjóðfélaginu er slíkt hætta. Af þessu leiðir einnig annað, að refsingar, sem beitt er í þessu skyni, koma þá til að bitna af handahófi á einstaklingum, sem af tilviljun kemst upp um að hafa orðið brotlegir, þó að þeir séu sízt brotlegri en mikill fjöldi annarra borgara, sem sleppur með öllu við slíkt. Vegna þeirra miklu ágalla, sem þannig eru á tekjuskattinum, finnst mér það meira en tímabært, að á því sé gerð athugun, svo sem hv. flm. þessarar till. leggja til, hvort ekki væri hægt að afnema slíka skatta. En stærsta vandamálið í sambandi við það er auðvitað það, sem þegar hefur verið bent á af öðrum, sem hér hafa talað á undan mér, nefnilega þetta, hvað ætti að koma í staðinn fyrir slíkan skattstofn, sem orðinn er svo stór liður í tekjuöflun ríkisins. Í öðru lagi má benda á það, að eins og kunnugt er, þá eru útsvörin, sem eru í rauninni tekjuskattar, svo að segja eini skattstofn bæjar- og sveitarfélaga. En ef menn eru sammála um það, að tekjuskattar til ríkisins séu óréttmætir, þá er erfitt að koma auga á annað en sama máli gegni einnig um útsvörin. En ef það ætti að afnema þau einnig, þá yrði þetta vandamál enn stærra. Í því sambandi er auðvitað ýmislegt, sem kemur til álita, og skal ég ekki fara út í að ræða þá hlið málsins, enda um of víðtækt málefni að ræða til þess. Sú mun og hugsun hv. flm., að sú athugun, sem hér er gert ráð fyrir að fari fram, beinist einkum að þessu. Ég saknaði þess þó nokkuð í grg. fyrir þessari till., að eini möguleikinn, sem þar var bent á, var að hækka óbeina skatta, tolla, söluskatta og slíkt. Auðvitað hlyti það að koma mjög til álita og af þeim tekjustofnum, sem almennastir eru, hafa auðvitað óbeinu skattarnir langmesta þýðingu. Ég vil þó leyfa mér að benda á það, að í okkar nágrannalöndum hefur það mál mikið verið rætt að undanförnu, hvort ekki kæmi til greina í staðinn fyrir tekjuskattinn að leggja á svokallaða beina neyzluskatta, og var það mál m.a. til umræðu á þingmannafundinum í haust, þar sem fjmrh. Norðmanna flutti sína ræðu, sem hér hefur verið vitnað í. Beinu neyzluskattarnir mundu hafa þann kost, að þeir hafa ekki áhrif til hækkunar á verðlagi á sama hátt og óbeinu skattarnir, heldur frekar það gagnstæða. Hins vegar eru á því ýmsir framkvæmdarörðugleikar að leggja slíka skatta á, og þess vegna er málið ekki enn þá, að því er ég bezt veit, komið lengra en á umræðustig í okkar nágrannalöndum. En eðlilegt hefði ég talið, að sú nefnd, sem þessi athugun yrði falin eða hvernig sem sú athugun yrði framkvæmd, athugaði þetta mál sérstaklega, en ekki yrði einblínt á hækkun á óbeinu sköttunum, sem einnig hefur sína annmarka. Að lokum ætla ég aðeins að minnast á annan lið tillögunnar, þar sem rætt er um að taka það fyrirkomulag upp, að skattar og opinber gjöld verði greidd jafnóðum af launum, eins og það er orðað. Þetta er auðvitað heldur engan veginn ný hugmynd og hefur verið rædd hér á landi töluvert að undanförnu, m.a. gerðar ályktanir þess efnis af ýmsum hagsmunasamtökum, m.a. Alþýðusambandi Íslands. Eins og eðlilegt er, þegar slík hagsmunasamtök gera ályktanir í þessu efni, hefur það leitt til þess, að till. um þetta efni hafa verið bornar fram hér á hv. Alþingi. Það, sem mér skilst að sé hér um að ræða, er að taka upp hið svokallaða „pay-as-you-goprinsip“, eins og það er kallað í enskumælandi löndum, nefnilega að menn greiði gjöld sín jafnóðum af tekjum eða launum. Það kemur að vísu ekki glöggt fram í till., hvort gert er ráð fyrir því, að það séu aðeins önnur gjöld en skattarnir, sem séu greidd á þennan hátt. En ég skildi hv, frsm. þannig, að hann hefði þó hugsað sér, að svo lengi sem tekjusköttunum væri haldið, þá yrðu þeir einnig innheimtir með þessu móti. Ég tel sjálfsagt, að þetta sé athugað, og vissulega hefur það ýmsa kosti, að skattar séu innheimtir jafnóðum af tekjum. En þó vildi ég leyfa mér að benda á, að það hefur komið í ljós í sumum þeim löndum, þar sem þetta fyrirkomulag hefur verið tekið upp, eins og t.d. í Svíþjóð, að á því eru allmiklir framkvæmdaörðugleikar, Það er að vísu tiltölulega auðvelt, ef um gjöld er að ræða, sem vitað er fyrir fram hversu há muni verða, eins og t.d. tryggingagjöld og annað slíkt, að innheimta þau jafnóðum af tekjum. Sé hins vegar um að ræða gjöld, sem ekki er vitað fyrir fram hversu há muni verða, og það á einmitt við um tekjuskattinn í mjög verulegum mæli, þá kostar þetta í rauninni tvær niðurjafnanir. Fyrst er mönnum áætlað fyrir fram, hve mikinn skatt þeir eiga að greiða, en einmitt vegna þess, að það er ekki fyrir fram hægt að vita, hve miklar tekjur menn hafi á árinu, þá verður að taka þetta til endurskoðunar aftur og jafna niður að nýju og gera mönnum þá að greiða viðbót við skattinn eða endurgreiða mönnum, eftir atvikum, að því leyti sem niðurstaðan sýnir, að raunverulegar tekjur hafa vikið frá því, sem upphaflega var áætlað, þannig að hvað sem öðru líður, þá verður skattheimtan undir öllum kringumstæðum dýrari, ef þessari reglu er fylgt, heldur en ella. Þetta má engan veginn skilja þannig, að ég sé að mæla á móti því, að slík athugun sé gerð, og í sjálfu sér heldur ekki, að þetta fyrirkomulag verði tekið upp. En þetta er hlið á málinu, sem ég álít að nauðsynlegt mundi vera að athuga sérstaklega í sambandi við það, og tel ég ekki rétt að slá því föstu, að þetta fyrirkomulag sé tekið upp, fyrr en menn hafa gert sér grein fyrir því, hvernig leysa á framkvæmdaörðugleika í sambandi við það.



Herra forseti. Það er sjálfsagt, að þær till., sem fram koma um athugun á okkar skattakerfi, séu teknar til ýtarlegrar athugunar og öllum þeim hugmyndum, sem þar koma fram, sé ýtarlegur gaumur gefinn og rannsakað, hvaða afleiðingar mundu af því verða, ef að slíkum till. yrði farið. Hér hafa nú orðið nokkrar umræður einmitt um þá till., sem hv. þingmenn Alþfl. flytja til rannsóknar á þessum efnum, og er ekki óeðlilegt, að nokkuð almennt sé um þetta rætt út frá því, ekki sízt af því, að ef sú yrði endanleg niðurstaða, sem að nokkru er gefið til kynna með till., þá mundi það tákna allmikla breytingu á þeirri stefnu, sem verið hefur í íslenzkri skattalöggjöf fram að þessu. Í þeirri flokksstjórnarsamþykkt, sem þáltill. er byggð á, segir, með leyfi hæstv, forseta: „Flokksstjórnin (þ.e. flokksstjórn Alþfl.) telur, að stefna beri að breytingum á skattakerfi landsins í þá átt að gera það einfaldara og meira í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar.“ Ég býst við, að það muni allir vera sammála um, að þetta sé rétt, og það, sem hins vegar væri máske rétt að ræða í því sambandi og hefur komið ofur lítið fram í umræðum hér, er, hver sé réttarmeðvitund þjóðarinnar í þessu sambandi. Í síðari hluta ályktunarinnar, sem hér er gerður um leið að uppistöðu, í þáltill., er ríkisstj. hvött til að athuga möguleikana á því, að tekjuskatturinn sé afnuminn með öllu, og fleira í því sambandi. Ég skil það sem svo af hálfu hv. þingmanna Alþfl., að þetta sé raunverulega athugun og rannsókn, sem þeir óski eftir að fram fari, og þó að hv. 1. flm., hv. þm, Hafnf., hafi flutt hér ýmsar röksemdir, sem einmitt mæli með því, að slík rannsókn fari fram, þá sé þar með ekki endilega gefið, að það sé endanleg niðurstaða á afstöðu flokksins, að tekjuskattinn beri að afnema, heldur að athuga beri möguleikana á því, þannig að þetta mál sé hér til umræðu til þess, að þm. geti látið sínar skoðanir í ljós almennt um þetta mál, og þá er náttúrlega um leið komið allmikið inn á allt okkar skattakerfi, en ekki hitt raunverulega, að fyrir liggi alveg fastmótuð till. um að gera slíkt, því að þá hefði hún vafalaust verið flutt öðruvísi. Ég vildi út frá þessu fyrst mega ræða nokkuð um það, sem hér hefur verið komið inn á, ekki sízt af því, að sumir hv. þm., ekki sízt hv. þm. A-Húnv., tóku ákaflega djúpt í árinni um það, að fagna bæri því að afnema tekjuskattinn, - þá vil ég a.m.k. láta í ljós mínar hugmyndir um það, hver sé réttarmeðvitund þjóðarinnar og hvað væri í samræmi við hana í þessum efnum. Ég held, - og það væri gott, að við værum sammála um það allir, þegar við erum að ræða þessi mál, - að það sé tvímælalaus réttarmeðvitund þjóðarinnar, að þegar greiða eigi í einu eða öðru formi gjöld til hins opinbera, hvort sem það heitir tekjuskattur, tollar eða hverjum nöfnum sem það nefnist og duglegir fjármálamenn og fjármálaráðherrar kunna að finna upp á í framtíðinni, þá sé réttarmeðvitund þjóðarinnar sú, að þeim beri að greiða meira, sem meiri hafa tekjurnar og meiri hafa auðinn, og þeim minna, sem minni hafa tekjurnar og minni eiga auðinn eða máske engan. Og ég held, að þegar við ræðum þessi mál, verðum við fyrst og fremst að koma okkur niður á, hver réttarmeðvitund þjóðarinnar sé í þessum efnum og hvernig við viljum þess vegna haga sköttum eða hvers konar öðrum álagningum á landsfólkið, ef við viljum hafa það í sambandi við réttarmeðvitund þjóðarinnar. Sú eldgamla regla, sem alltaf hefur legið til grundvallar, frá því að fyrstu gjöld voru lögð á menn yfirleitt á Íslandi, er, að það sé jafnað niður eftir efnum og ástæðum. Meira að segja þetta gamla, sem enn þá er eins óljóst og það er orðað í útsvarslöggjöfinni, á rót sína alla leið til okkar þjóðveldis og hreppa fyrirkomulagsins þá og þeirra aðferða um gjöld, sem tíðkuðust, áður en kristni og áður en tíund varð til á Íslandi, þannig að það „prinsip“, að menn eigi að greiða til hins opinbera - það þýðir til náungans - því meira, því betri efni og því meiri tekjur sem þeir hafa, grundvallast á réttarmeðvitund, sem er eins gömul og okkar þjóð. Og ég vil a.m.k., að það sé alvarlega rætt hjá okkur, áður en við sláum því föstu, að út frá því eigi að hvika, enda heyrði ég það alveg á hv. frsm. þessa máls, hv, þm, Hafnf., að hann áleit, að þetta „prinsip“ ætti að leggja til grundvallar við gjaldheimtu hjá almenningi, en áleit, að hugsanlegt væri að finna, sökum þess, hve margháttaðar vörur væru nú notaðar í landinu og m.a. fluttar inn, aðra gjaldstofna en tekjuskatt, ef til vill, sem gætu fullnægt kröfum réttlætisins í þessum efnum, þannig að þess vegna mætti ef til vill afnema tekjuskattinn. Ég vil þess vegna fyrst af öllu slá því föstu í sambandi við umr, um þetta mál, að það, sem okkur beri að vera sammála um, sé, að álagning á landsmenn eigi að vera í hlutfalli við þeirra efni og þeirra ástæður, því meiri tekjur og því meiri auð sem menn hafa, því meira beri þeim að greiða til hins opinbera, en þeim, sem lítið hafa eða ekkert, beri ekkert að greiða eða mjög lítið. Það þýðir með öðrum orðum, að það, sem í tekjuskattslögum hefur verið orðað þannig, að það ætti að vera stighækkandi af tekjum manna, - að sú regla sé rétt, - hvort heldur hún gildi um álagningu tekjuskatts eða hægt sé að framkvæma hana við álagningu tolla eða annarra gjalda á vörur, þjónustu eða annað slíkt, þá sé stighækkunar-„prinsipið“ út af fyrir sig réttlátt og því beri að framfylgja, hvort því hafi verið framfylgt á réttan hátt hins vegar eða praktískan, eins og gert hafi verið, er alltaf annað mál, það, hvort ein regla er rétt framkvæmd, er annað mál eða hvort reglan sjálf er rétt. Þetta vildi ég nú segja fyrst um þá almennu afstöðu til þessara mála og taka þá fyrir í fyrsta lagi viðvíkjandi tekjuskattinum afstöðuna milli launþeganna annars vegar og atvinnurekendanna hins vegar. Það er ein af þeim röksemdum, sem hér hafa verið fluttar fram, og er þung röksemd, að tekjuskatturinn í því formi, sem hann sé nú, hvíli fyrst og fremst á launþegum, en ekki á atvinnurekstrinum, hlutafélögum og ýmiss konar félögum, sem atvinnurekstur stunda, eða jafnvel einstaklingum, sem atvinnurekstur stunda; þeim hafi verið beint eða óbeint gert það auðvelt eða hafi orðið það auðvelt að koma sér undan slíkum gjöldum, en hins vegar hafi launamenn orðið þarna harðast fyrir barðinu á af ástæðum, sem öllum eru ljósar, og þetta er vissulega röksemd um, að þarna beri að breyta til. En spurningin er þá: Á hvern hátt ber að breyta til? Ef hlutafélög, ef stórir atvinnurekendur, ef slíkar heildir, sem græða allmikið eða eignast allmikið fé, greiða ekki réttilega tekjuskatt, er þá sjálfsagða afleiðingin, sem ber að draga þar út af, að það beri að afnema tekjuskattinn? Það er náttúrlega hægt að gera margt annað, það er hægt að breyta t.d. öllum þeim lögum, sem snerta bókhald og annað slíkt. Það er hægt að gera félögum það að skyldu, að bókhald sé haldið bókstaflega af því opinbera, og við vitum, eins og ég hef raunar bent á í sambandi við umræður um tekjuskattslög, sem núna liggja fyrir þinginu, að í löndum eins og Englandi og Bandaríkjunum er þetta framtal á tekjum, t.d. stórra hlutafélaga og annað slíkt, ekkert verulegt vandamál, þannig að þjóðfélagið getur í þessum löndum nokkurn veginn gengið út frá því sem þeirri almennu reglu, að þessi félög telja rétt fram, og það heyrir til undantekninga, sem valda sérstöku hneyksli, við skulum segja í Lundúnum, ef hlutafélögum dettur í hug að ætla að svíkja skatt, og finnast vart þeir lögfræðingar, sem mundu taka að sér að telja fram fyrir slík firmu, þannig að meira að segja í löndum, þar sem „kapitalisminn“ er gamall og gróinn, á sér stað svo að segja alger heiðarleiki í sambandi við skattaframtal. Spurningin, sem við stöndum frammi fyrir, þegar við stöndum augliti til auglitis við þá spillingu, sem hv. þm. Hafnf. lýsti alveg réttilega í þessum efnum, hve tekjaskattslögin hefðu verið brotin, hve óheiðarlega væri talið fram og annað slíkt, er þess vegna spurningin um, hvort við eigum að gefast upp gagnvart slíkri spillingu eða hvort við eigum að breyta þarna þannig til, að annars vegar sé svo í hóf stillt, að það þýði fyrir menn að telja rétt fram án þess að missa allt um leið, en hins vegar um leið þannig um hnútana búið, að ef breytingar eru gerðar þarna á tekjuskattslögunum, þá verði menn eftir það að telja heiðarlega fram. Ég held, að áður en við drögum þá afleiðingu út af núverandi ástandi um tekjuskatt, það misrétti, sem hv. frsm. málsins lýsti alveg réttilega milli launþega annars vegar og meginsins af þeim mönnum, sem atvinnurekstur stunda, hins vegar, - áður en við drögum þær afleiðingar út af því að afnema tekjuskatt með öllu, þá ber okkur að athuga hinn möguleikann, hvort ekki sé hægt að knýja atvinnurekstur hér á Íslandi jafnt og í ýmsum öðrum löndum til að telja jafnheiðarlega fram og launþegar eru knúðir til að gera, þannig að út frá þessari röksemd vil ég fyrir mitt leyti ekki fallast á, að það sé sjálfsagt að draga þá ályktun, að tekjuskatt beri þess vegna að afnema, heldur beri fyrst að athuga hitt mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé hægt að koma á heiðarlegan grundvöll með samstarfi milli löggjafarvaldsins og skattþegnanna framtali hjá atvinnurekstrinum í landinu. Þetta vildi ég nú aðeins segja til þess, að sú nefnd, sem fær þessa till, til athugunar, líti á þau rök líka, þegar hún fer að athuga þessi mál. Þá er í öðru lagi, þó að launþegar almennt verði fyrst og fremst fyrir barðinu á tekjuskattinum og verði harðar úti, en atvinnurekendur og jafnvel sé svona stórfellt misrétti milli launþeganna annars vegar og atvinnurekendanna hins vegar, þá hefur tekjuskatturinn samt vissa þýðingu hvað snertir að leiðrétta misjöfn kjör og misjafnar tekjur á milli launþeganna innbyrðis. Það má máske ýmislegt finna að tekjuskattinum, eins og hann hefur verið lagður á undanfarið, um það, að þegar komi að ákveðinni upphæð, t.d. 200 þús. kr., þýði ekki fyrir menn að vera að afla sér meiri tekna lengur, ef allt sé talið fram, því að þá sé það bara að vinna fyrir Eystein, eins og þeir segja, þá sé það bara að vinna fyrir ríkið og það séu fremur fáir, sem af hreinni þjóðhollustu fáist til slíks. Hins vegar ber þar við að athuga, að hugsanlegur möguleiki er auðvitað að breyta þeim tekjuskattsákvæðum, og liggja jafnvel nú fyrir till. um slíkar breytingar einmitt fyrir þessu þingi, sem mundu nokkuð leiðrétta þarna. Og við skulum hugsa okkur, að sú leiðrétting væri gerð, að jafnvel þótt menn væru komnir upp í tekjur eins og 200 þús., þá héldu þeir meira en 10% af þeim tekjum, þannig að þótt einstaklingar gætu komizt upp í hærri tekjur en það, þá þætti þeim borga sig að halda áfram að vinna, og við stæðum þess vegna frammi fyrir því, að meðal launþeganna sjálfra væri mismunurinn sá, að menn hefðu frá 30 og 40 þús. kr. upp í kannske 300 og 400 þús. kr., og þó að þetta eingöngu væri skattur, sem lenti á launþegum, væri samt sem áður ekki eftir sem áður rétt og sanngjarnt í þjóðfélaginu, að þeir launþegar, sem hafa 40, 50 og 60 þús. kr. tekjur, njóti sérstakra fríðinda, en hinir, sem hafa 100 og 200 þús. kr. og þar fyrir ofan, beri sérstaklega þung gjöld? Ég er hræddur um, að við getum ekki í einu vetfangi, þótt margt hafi farið aflaga hjá okkur í þessum málum, strikað yfir, að þarna beri Iöggjafarvaldinu að vinna að því að jafna kjörin. Þegar munurinn er svona mikill, þó að það sé aðeins milli þess hóps mannanna, sem verða að telja rétt fram, og milli launþeganna, þá er gefið, að eftir sem áður mundi það vera í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar, að því væri hagað þannig til, að þeir, sem háar hafa tekjurnar, greiði líka hátt til hins opinbera. Ég er þess vegna hræddur um, að sú gamla regla, þó að brotin hafi verið og misnotuð hafi verið, sem til grundvallar liggur í tekjuskattslögunum, meira að segja þótt aðeins snerti launþegana innbyrðis, eigi rétt á sér og sé í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar, þ.e. stighækkunin á tekjuskatti, - hún sé réttlát og í samræmi við það, sem þjóðin vill. Framkvæmd á henni er annað spursmál, hve mikil stighækkun er, hvert eftirlit er og annað þess háttar, og þeim hlutum má breyta, eftir því sem hagrænt er fyrir þjóðfélagið og einstaklinginn, þó að þessari grundvallarreglu sé haldið. Þá er eitt, sem líka þarf að athuga, þegar rætt er um svona bein gjöld eins og tekjuskattinn, en ekki hefur verið minnzt á hérna Það voru til í gamla daga gjöld og eru til enn, sem þóttu verst af öllum; það voru kallaðir nefskattar og voru lagðir á menn aðeins á þeirra nef án tillits til þess, hvort það var stórt eða lítið eða hvern möguleika sá aðili, sem nefið átti, hafði til að bera þau gjöld, á fátæka og ríka, unga og gamla, og slíkir nefskattar hafa alltaf þótt óréttlátustu skattarnir af öllum, vegna þess að þá urðu menn að bera án tillits til efna og ástæðna. Slíkir nefskattar eru enn til í okkar þjóðfélagi, m. a, eru skattarnir til almannatrygginganna, sjúkrasamlaganna og annað slíkt nefskattar, sem ættu að vera á meðal þess fyrsta, sem athugað væri að afnema, þegar talað er um að breyta núverandi skattakerfi. Það eru að því leyti, ef litið er á þá sem skatta, óréttlátustu skattarnir, sem til eru, af því að þeir eru lagðir á án tillits til annars, en persónanna sjálfra, ákveðinn skattur á hvern aðila, og þar væri raunar langréttast að byrja, ef beina skatta ætti að afnema, og taka í staðinn tekjurnar til trygginganna, sjúkrasamlaganna og annars slíks einmitt með gjöldum, sem lenda á ýmsum þeim vörum, sem hvað sízt mega teljast til brýnna nauðsynja. Ef við sæjum okkur fært að fara yfirleitt að hugsa um þá leið að afnema tekjuskatt í þjóðfélaginu eða minnka hann stórum, þá væru þessir nefskattar það fyrsta, sem við ættum að byrja með, og því vildi ég mjög alvarlega beina til þeirrar n., sem fær þetta til athugunar, að hún hugsi um í þessu sambandi. Þá hefur það komið fram hér, eins og eðlilegt er, þegar farið er að leiða hugann að, hvort hægt sé að afnema tekjuskatt, hvað það sé, sem eigi að koma í staðinn. Sé farið að láta t.d. nefnd rannsaka svona hluti, eins og hér er lagt til, á milli þinga eða einhverja aðila, sem ríkisstj, setti til þess, þá er ekki óeðlilegt, að það sé tekið með í reikninginn, að einhvern veginn muni þurfa að fá gjöldin, og er það að vísu svo, að nýlega vorum við að ræða hér í Sþ. um afnám tolla, og hæstv. menntmrh. var í sambandi við fríverzlunarmálið að tala nokkuð um, hver nauðsyn væri á að breyta allmikið til, ef farið væri að hyggja á þátttöku í fríverzlunarbandalaginu, um afnám svo og svo mikils af þeim tollum, sem gilt hafa á Íslandi hingað til. Og það fer að verða margt, sem við þurfum að athuga, ef við eigum nú bæði að fara að afnema svo og svo mikið af tollunum og tekjuskattinn líka, hvar gjöldin, sem við viljum fá í ríkissjóðinn eftir sem áður, eigi þá að lenda. Hv. frsm., hv. þm. Hafnf., færði einmitt fram þau rök í sinni ræðu, að það væru svo margvíslegar vörur, sem nú væru fluttar inn í landið og framleiddar í landinu, að það mætti raunverulega koma við með álagningu á vissan hluta af þeim vörum, sem sé þær, sem sízt væru brýnar nauðsynjar, eins konar stighækkandi skatti, ef ég má orða það svo, - ég held, að ég hafi skilið hans meiningu rétt, - og þetta er alveg rétt. Það eru vissir möguleikar til í slíku, einmitt möguleikar, sem að sumu leyti t.d. núverandi stjórn hefur verið að reyna að fara inn á í sínum tekjuöflunum. Það er hægt að hafa ákaflega misjafna slíka tolla eftir því, hve nauðsynlegar maður álitur vörurnar. En við verðum að gá að því, að allmikið af núverandi tekjustofnum ríkissjóðs er samt skattar, sem leggjast eiginlega næstum því jafnt á allar vörur að heita má. Það eru örfáar undantekningar, t.d. skattar eins og söluskattur, - það eru ekki margar vörur, sem þar eru undanteknar, - þannig að sama „prinsipið“, sem verður að endurskoða, ef á að fara að endurskoða tekjuskatts-„prinsipið“, er „prinsip“ um skatta eins og söluskattinn og annað slíkt. Það er þess vegna alveg gefið, að endurskoðun á þessum möguleikum, hvort hægt sé að afnema tekjuskattinn að einhverju eða öllu leyti, heimtar alveg almenna endurskoðun á allri fjáröflun hins opinbera. Og ég er hræddur um, eins mikið og kvartað hefur verið um viðvíkjandi söluskattinum og ýmsu öðru slíku, að það komi aldrei allt til skila, sem þar sé á lagt, og séu ekki síður umkvartanir í sambandi við slíkt, en tekjuskattinn að svo og svo miklu leyti, og þá er ég hræddur um, að það séu nokkuð mörg tillit, sem þarna verður að taka, og þessi endurskoðun sé ekki eins auðveld og menn í fljótu bragði álíta. Ég held, að óvinsældir tekjuskattsins stafi fyrst og fremst af því, að það hefur verið of mikil tregða við að aflétta tekjuskattinum af því, sem eðlilegt mundi vera að telja þurftartekjur nú á tímum. Ég held, að óvinsældir hans stafi fyrst og fremst af því, að það sé haldið áfram að innheimta tekjuskatt af tekjum eins og 40–50–60 þús. kr., sem eru nú orðnar svo almennar tekjur hjá öllum þorra launþega, að réttarmeðvitund þjóðarinnar gengur raunverulega ekki út frá því lengur, að menn, sem ekki hafa þó hærri tekjur en þetta, eigi að borga skatt. Ég held þess vegna, að það sé rétt að athuga, þegar um þessi mál er rætt, hvort það sé ekki nær að fara inn á þá breytingu á tekjuskattinum að innheimta hann ekki fyrr, en miklu ofar er komið í tekjum, en nú er, og það séu þess vegna lagfæringar, sem þarna þurfi á, en alls ekki að afnema hann. Viðvíkjandi hinu, að lögin séu svo brotin, að annað eins misrétti stafi þarna af eins og vitanlegt er á milli t.d. launþega annars vegar og atvinnurekstrarins hins vegar, þá eru það náttúrlega ekki röksemdir fyrir, að afnema beri lög, þótt brotin séu. Það eru hins vegar sterkar röksemdir fyrir því, að breyta þurfi þarna til, og það álít ég alveg ótvírætt, að lina þurfi þarna á, enda hafa í raun og veru á hverju einasta þingi undanfarið verið uppi kröfur um það og þær kröftugar, að skattar af lágtekjum væru lækkaðir meira, væru raunverulega afnumdir, og ég held, að þeim kröfum mætti einmitt fylgja fastar fram, jafnvel líka einmitt í sambandi við þau frv., sem núna liggja fyrir. Hinu vil ég aftur á móti vara við, að gefast upp við þá framkvæmd á réttri höfuðreglu, sem tekjuskatturinn er, þó að ýmislegt hafi þar aflaga farið og ýmislegt misrétti verið í sambandi við það, að fleygja henni burtu með öllu. Ég efast um, að það verði auðvelt að finna aðrar leiðir, sem séu þó eins mikið í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar og stighækkandi tekjuskattur er, ef hann er réttilega og hóflega framkvæmdur. Og þó að sjálfsagt sé að leita að því að finna út réttmæti í þeim gjöldum, sem lögð eru á vörur, hvort það er kallað tollar, söluskattur eða annað slíkt, þá verður það ekki auðvelt, en ég vona, að það takist smátt og smátt að finna það, að skapa það líka og framkvæma þá höfuðreglu, að stighækkandi, miðað við efni og ástæður, skuli vera það, sem menn greiða í ríkissjóð.



Herra forseti. Það er nú engin ástæða til á þessu stigi málsins að fara út í efnislegar umr. um till., því að hún fer væntanlega til n., og það er þá hægara að taka þær upp á ný, þegar till. kemur frá nefnd. En það eru nokkur einstök atriði, sem mig langar þó til að minnast á, bæði til að svara fsp., sem fram hefur verið borin, og minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið í þessum umr. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) bar fram þá spurningu, hvort flm. hefðu gert sér ljóst, hvað ætti að koma í staðinn fyrir þennan tekjumissi, sem ríkissjóður mundi verða fyrir, ef tekju- og eignarskatturinn yrði felldur niður. Við höfum með vilja, flm., ekki farið inn á það að benda á neinar ákveðnar leiðir í þessu sambandi. En við höfum þó sagt, að þó að það yrði að því horfið að bæta ríkissjóði það upp með óbeinum sköttum eða tollum, þá mundi vera unnt að gera það án þess, að það þyrfti að gerast á þann hátt að verða nokkurs konar baggi - eða mjög mikill baggi - á þá, sem minnsta möguleika hafa til þess að bera þessar byrðar. Við höfum m.ö.o. látið liggja að því, að við teldum möguleika til að ná þeim árangri í tekjuöflun ríkissjóðsins, sem væri samrýmanlegur okkar hugsjón, þó að það yrði farið inn á þessar brautir, frekar en með því að halda áfram tekju- og eignarskattinum í því formi, sem hann er á lagður nú. Það eru náttúrlega líka ýmsir möguleikar fleiri, en að fara út í óbeina skatta, það er t.d. álagning á munaðarvöru eins og áfengi, tóbak og annað þess háttar, og ég veit t.d., að hv. 1. þm. Eyf. mundi ekki setja sig á móti því, þó að áfengisálagningin yrði hækkuð eitthvað lítillega til þess að mæta þessum tekjumissi ríkissjóðsins. Hann vildi líka halda því fram, þessi hv. þm., að það, að sumir menn lifðu ríkmannlega án þess að greiða nokkra verulega skatta, þyrfti ekki að vera vegna þess, að þeir hefðu tilsvarandi tekjur, sem hærri skattar ættu að greiðast af, heldur lifðu þeir kannske um efni fram. En ég held, að þeirri skoðun sé nú yfirleitt að vaxa fylgi víða í heiminum, að yfirleitt eigi að skatta eyðsluna, þar sem hún er um hönd höfð, og sérstaklega ef hún er á varningi, sem ekki er nauðsynjavara, og alveg sérstaklega þá, því að hvort sem eyðslan eða munaðurinn eða hvað sem maður nú kallar það stafar af því, að menn hafi háar tekjur, eða af því, að þeir lifa um efni fram, þá á að takast skattur af þeirri eyðslu í ríkissjóðinn, og það er einmitt sú leiðin, sem ég tel rétt að farin sé. Yfirleitt er ekki mikið um skattsvik, sagði hv. þm., a.m.k. ekki hjá bændum. Mér er það nú ánægja, ef það er ekki þar um neitt slíkt að ræða, sem hann má náttúrlega betur þekkja til heldur en ég. En hv. 9. landsk. þm. (ÓB) upplýsti þó, að hvorki meira né minna en fjórðungur, eða a.m.k. fimmtungur af þjóðartekjunum væri ekki talinn fram til skatts, eða svo að ég hafi alveg nákvæmlega eftir honum, að ef þjóðartekjurnar væru gerðar upp eftir skattframtölunum annars vegar og eftir öðrum leiðum hins vegar, þá væri munurinn þessi. Og þetta eru sannarlega miklar upphæðir, því að ég ætla, að fjórðungur eða fimmtungur af þjóðartekjunum sé upp undir 700–800 millj. kr. eða eitthvað þess háttar, og þá má nú fyrr rota en dauðrota heldur en að 700–800 millj. kr. sé stolið undan skatti. Hv. þm. A-Húnv. (JPálm) talaði vinsamlega um þessa till., og ég er honum út af fyrir sig þakklátur fyrir það eins og öðrum, sem vinsamleg orð hafa látið falla um hana, en hann gerði það á allt öðrum forsendum, en þær ástæður gáfu tilefni til, sem ég flutti fyrir till. Hann segir, hv. þm., að tekju- og eignarskatturinn sé notaður til svo mikillar auðjöfnunar, að hann sé þess vegna á móti honum. En það er einmitt vegna þess, að ég tel hann ekki vera notaðan til auðjöfnunar, að ég tel hann tilgangslausan. Ég tel, að með tekjuskattinum séu nú eltir uppi þeir menn, sem ekki á sérstaklega að elta, og þeim mönnum, sem miklar tekjur hafa, en ekki telja þær fram, sé hlíft, að þess vegna eigi að afnema hann og að það sé ekki möguleiki til þess að leiðrétta þetta öðruvísi. Þetta er náttúrlega mismunandi sjónarmið hjá okkur hv. þm., en mín rök fyrir flutningi tili. eru alveg öfug við hans. Hv. 9. landsk. þm. sagði, að erfiðleikarnir við tekjuskattinn væru framkvæmdalegs eðils, en í eðli sínu væri skatturinn réttlátur, og ég er honum alveg 100% sammála um þetta. Skatturinn, ef hann væri framkvæmdur heiðarlega, fer nákvæmlega í þá átt, sem ég vildi láta leggja skatta á handa ríkissjóði og helzt taka þá alla á þann hátt, ef mögulegt væri. En framkvæmdin hefur orðið svo, að þetta hefur alveg snúizt við í höndum þeirra, sem áttu að framkvæma það, og það hefur snúizt svo hatramlega við, að þetta hefur verkað nánast öfugt við það, sem til var ætlazt í upphafi. Ég tel, að í orðum hv. 9. landsk, og hv. 3. þm. Reykv. hafi komið fram nokkuð sama hugsunin og sú, sem vakir fyrir mér, að réttlátasta tekjuöflunin í ríkissjóðinn væri sú, sem tæki hærri gjöld og hærri skatta af þeim, sem meiri möguleika hafa til þess að láta þessa skatta í té. En eins og framkvæmdin hefur orðið og eins og líkur eru til að framkvæmdin verði á tekjuskattslögunum, þá þjóna þau alls ekki lengur þessum tilgangi. Hv. 3. þm. Reykv. vildi reyna að hressa upp á þetta allt saman með því að breyta t.d. bókhaldslögunum, breyta ýmiss konar eftirliti og öðru þess háttar, en ég er hræddur um, að honum muni veitast það ákaflega erfitt. Tekjuöflun margra manna - og margra félaga reyndar líka - er þannig, að það er ómögulegt að henda reiður á henni. Ef menn yfirleitt vilja fara á bak við og vilja telja fram öðruvísi en rétt er, þá geta þeir það, hvernig sem eftirliti þessu verður hagað. Og það er þess vegna, sem ég hef ekki séð nokkra leið til þess að betrumbæta kerfið. Ef hann getur bent mér á einhverja örugga leið, til þess að tekju- og eignarskatturinn verði heiðarlega á lagður, þá skal ég vera fyrsti maðurinn til þess að taka upp aftur fyrri afstöðu til málsins og berjast fyrir því, að gamla kerfinu verði við haldið. En það er einmitt vegna þess, að ég tel lítinn eða engan möguleika á því, að þetta verði hægt að gera, sem málin hafa tekið þessa stefnu. Ég hjó eftir því hjá hv. 3. þm. Reykv., að hann teldi, að erlendis ylli þessi framkvæmd tekjuskattsins litlum eða engum erfiðleikum. En þetta stingur þó í stúf við þær upplýsingar, sem hv. 9. landsk. gaf hér áðan, því að mér skildist, að hann hefði þá sögu að segja, að mismunurinn í framtöldum tekjum og raunverulegum tekjum væri mjög svipaður erlendis og hér, þannig að ég held, að það sé ekki því að fagna, að við séum einhverjir eftirbátar í því að framkvæma lögin réttilega og öðrum hafi tekizt þetta miklu betur, heldur sé nákvæmlega sömu söguna að segja erlendis og hér, að það sé farið í kringum þessa tekjuöflunaraðferð á svo grófan hátt, að það sé ekki viðunandi; og það veit ég með vissu, að erlendis eru víða þær skoðanir uppi, að þessi tekjuöflunaraðferð sé að verða óhæf vegna þess, hversu hún sé misnotuð. Hv. 3. þm. Reykv. minntist á það, að menntmrh, hæstv. hefði verið hér fyrir nokkrum dögum að ræða um afnám tolla í sambandi við fríverzlunina og það væri nú í því nokkur mótsögn, að við vildum afnema tekjuskattinn á einu leytinu og láta koma tolla í staðinn, ef ekki fyndist annað, en tala svo aftur um þann möguleika, að við tækjum þátt í fríverzlunarsamtökum þjóða og mundum þá verða að fella tollana niður. Hv. þm. man sjálfsagt eftir því, að þegar hæstv. menntmrh. lagði þetta mál fyrir um fríverzlunina, án þess að ég skuli fara neitt út í það, þá gerði hann mjög skýran greinarmun á tvenns konar tollunum, þ.e. fjáröflunartollum annars vegar og verndartollum hins vegar. Og það, sem kemur til greina í fríverzlunarsamningnum, hef ég látið mér skiljast, að sé eingöngu það, að það eru verndartollarnir, sem verða að falla niður, en fjáröflunartollar ríkisvaldsins eru jafnfrjálsir og áður, aðeins ef vara, sem framleidd er innanlands, lendir í jafnháum tolli og sú, sem inn er flutt. Þetta er náttúrlega allt annað, en að afnema tollana. Ég er alveg samþykkur hv. þm. um það, að nefskattar eru óbilgjörnustu skattar, sem hægt er að hugsa sér og að þá beri að afnema. En ég held, að réttlátasta tekjuöflun, sem hægt er að hugsa sér, sé sú, að neyzluvörurnar verði tollaðar stighækkandi eftir því, hvað þær eru metnar þarfar eða óþarfar. Ef mögulegt er að gera „systemið“ þannig úr garði, að aðalneyzluvörurnar eða brýnustu neyzluvörurnar verði lágt eða ekkert tollaðar og síðan lagðir á vörurnar hærri og hærri skattar, eftir því sem telja verður þær ónauðsynlegri, og allra hæstir á þær, sem kannske eru taldar skaðlegar, eins og áfengi og tóbak og annað þess háttar, þá væri það æskilegast frá mínu sjónarmiði. Þá borga menn fyrir það, sem þeir njóta eða neyta, og öll ágizkun eða vanmat eða rangmat á greiðslugetu manna hlýtur þá að hverfa, því að þá kemur gjaldið í ríkissjóðinn beinlínis af þeirri neyzlu, sem menn veita sér, og þá geta menn eingöngu kennt sjálfum sér um eða þakkað sér, - hvernig sem maður orðar það, - hver greiðslan í ríkissjóðinn verður, því að þá verður hún í hlutfalli við það, sem þeir eyða. Ég er ekki að segja, að þetta verði nú kannske niðurstaða nefndarinnar, heldur er hér aðeins um mína persónulegu skoðun að ræða. Ég vona, að hv. alþm. verði mér sammála um að láta þetta fara í athugun og að sú n. eða þeir aðilar, sem málið fá til athugunar, eyði í þetta góðum tíma og taki málið upp á kannske enn víðari grundvelli en till. gerir ráð fyrir. Það mætti að einhverju leyti verða til þess, að þeir gætu komið inn á tekjuöflun ríkisins almennt í sambandi við þetta, og mundi ég telja það vel og sem sagt vonast til, að málið fái að ganga fram á þeim grundvelli.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég þakka hv, aðalflm. þessarar till. fyrir það, að hann hefur gert nokkra tilraun, að því er virðist, til þess að svara fsp. minni um það, hvað ætti að koma í staðinn fyrir tekjuskattinn, ef hann yrði afnuminn. En hann gleymdi nú atriði, sem ég tel vera nokkuð þýðingarmikið í þessu sambandi og ég hafði þó minnzt á, og það var það, að það væri ekki einasta, að það þyrfti að finna tekjustofna í staðinn fyrir tekjuskattinn, heldur í það, sem ríkissjóð og útflutningssjóð vantar nú, til þess að þessir sjóðir standist þetta ár. Hann sagði, að það, sem ætti að koma í staðinn, væru tollar á lúxusvörur, aðallega áfengi og tóbak. Ég held, að áfengi og tóbak sé orðið það dýrt nú þegar, að ef það ætti að taka svona 300 millj. kr. af því einu, 100 millj. í staðinn fyrir tekjuskattinn og kannske 200 millj. í það, sem nú vantar, þá þrátt fyrir allt færu fáir að kaupa áfengi og tóbak. Náttúrlega mundu sumir drekka eftir sem áður, en þeir mundu brugga og smygla, þegar áfengið væri orðið svo dýrt. Það er alveg gefið. Brennivínsflaskan er nú víst orðin 125 kr., viskíflaskan eitthvað töluvert á þriðja hundrað krónur. Ég trúi ekki á, að það yrðu margir, sem notuðu þessar vörur, þ.e.a.s. frá landsverzluninni, eftir að búið væri að þrefalda þetta í verði að minnsta kosti. Ég hef því ekki góða trú á þessu, hreint ekki, því að það er nefnilega það, sem gert hefur verið á undanförnum árum, það hefur alltaf verið reynt að leggja tollana aðallega á það, sem menn kalla lúxusvörur. Einhver takmörk hlýtur það að hafa. Þar að auki er sú alda uppi í landinu hvað áfengið snertir, að bezt sé að losna við það með öllu, kannske með áfengisbanni, og ef það kæmist á, yrðu litlar tekjur af því. - Annars er það töluvert breytilegt, hvað eru kallaðar lúxusvörur. Það eru ekki nema nokkrir áratugir síðan tollar voru að vísu á áfengi og tóbaki, og þar næst á kaffi og sykri, sem þá voru kallaðar lúxusvörur og eru það að því leyti til, að það þarf enginn maður kaffi og sykur sér til lífsviðurhalds. En þetta eru kallaðar nauðsynjavörur nú. Út af því, að ég gerði ekki ýkja mikið úr skattsvikunum, benti hann á það, að það mundu vera um 800 millj. kr. af þjóðartekjunum, sem ekki kæmu fram í skattaframtalinu. Ég skal játa, að ég er ekki ákaflega vel að mér í því, hvernig þetta er reiknað út, en það hygg ég þó, að það sé nokkuð af þjóðartekjunum, sem ekki kemur fram á skattaframtali á alveg eðlilegan hátt, m.ö.o.: það eru ýmsir, sem hafa þó nokkrar tekjur, sem alls ekki greiða skatt og jafnvel ekki eru framtalsskyldir. Mig minnir, að vaxtatekjur t.d. séu það ekki, og ég hygg, að það sé mjög vafasamt, að tekjur, sem skólafólk aflar sér á sumrin, komi nokkuð fram í þessu efni, skattaframtali. Ég er ekki skattanefndarmaður og veit ekki nákvæmlega um þetta, en ég efast alveg um, að allt þetta fólk telji fram til skatts, eða sé ætlazt til, að það telji fram. Þó kann það að vera. En áreiðanlegt er hitt, að það geta verið tekjur, sem ekki er eðlilegt að komi þarna fram, svo að ég er alls ekki viss um, að þessar 800 millj. kr. séu allt saman skattsvik. Ég verð því miður að segja það eftir að hafa heyrt svar hv. 1. flm. við minni fsp., að mér finnst það ekkert svar vera. Ég er ekkert á móti því, eins og hann gat nú til að ég mundi ekki vera, að lúxusvörur séu tollaðar, en ég er bara ákaflega hræddur um, að við fáum nóg af því að tolla þær og vörur yfirleitt nægilega til þess að fylla í það skarð, sem nú er fyrir hendi, þó að missir tekjuskattsins bætist ekki við. Þess vegna vil ég óska þess, að hann geri betur, svari þessu ýtarlegar og svari því eins og ég spurði: Hvað á að koma í staðinn, þegar búið er að sjá fyrir þeim tekjum í ríkissjóð og útflutningssjóð, sem nú vantar?



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf. blandar hér saman tveim algerlega óskyldum atriðum, sem sé lausn þeirra efnahagsvandamála, sem nú standa fyrir dyrum, og því, hvað fá skuli í staðinn fyrir þann tekju- og eignarskatt, sem nú er á lagður, ef hætt yrði við að taka hann. Lausn efnahagsvandamálanna nú á næstunni getur verið á þennan veg og hún getur verið á hinn veginn. Hvorugur veit nokkuð um það. T.d. vil ég alls ekki slá því föstu á þessu stigi málsins, að lausn þeirra mála verði endilega á þann hátt, að óbeinu skattarnir verði hækkaðir til þess að ná því, sem þarf í mismun ríkissjóðs og útflutningssjóðs. Náttúrlega er þessi leið til, og ég skal ekkert segja um það, hvort hún er betri eða verri en aðrar, sem fyrir liggja. En það er engan veginn hægt fyrir hann að slá því föstu á þessu stigi málsins, hvort þetta verður gert á þennan hátt, og á alls ekki að blanda þessu tvennu saman, því að væntanlega verður lokið við að brúa bilið hjá útflutningssjóði og ríkissjóði, löngu áður en þessi nefnd, sem tekjuskattinn á að athuga, tekur raunverulega til starfa. Ég vil þess vegna ekki telja, að það sé um neinar 300 millj. að ræða í sambandi við þetta mál. Það getur verið nógu erfitt samt, og ég viðurkenni það með hv. þm., að það geta verið erfiðleikar að ná saman þessum endum. En að það sé óhugsandi og ómögulegt, það vil ég alls ekki láta hann segja mér.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. í sambandi við þær tölur, sem ég nefndi í fyrri ræðu minni og hér hafa dálítið verið ræddar, m.a. í sambandi við aths., sem hv. 1. þm. Eyf. gerði í sambandi við það mál. Það, sem hér var um að ræða, er það, að Hagstofa Íslands hefur um alllangt skeið gert upp þjóðartekjurnar á grundvelli skattframtala. Þar eru einnig taldar þær tekjur í skattframtölum, sem skattur hefur ekki verið lagður á, og áætlað í eyðurnar, eftir því sem unnt er. Hin aðferðin er sú að gera þjóðartekjurnar upp eftir verðmæti framleiðslunnar, svo sem gert hefur verið eftir stríðið. Þegar þetta tvennt hefur svo verið borið saman, hefur það komið í ljós, að þjóðartekjurnar skv. skattframtölum voru um 20–25% lægri, en ef gert var upp eftir hinni aðferðinni, þannig að þetta skýrist ekki með því, að tekjur, sem ekki eru skattskyldar, séu ekki taldar með. Annað mál er það náttúrlega, að það getur verið einhver hluti af þessum tekjum, sem ekki kemur fram, og má telja víst, að einhver hluti af þeim muni ekki vera skattskyldur. En telja verður víst, að það sé ekki nema lítill hluti, m.a. af því, að ástæða er til þess að ætla, að þeir, sem hvort sem er koma ekki til að greiða í skatt, telji samvizkusamlegar fram en hinir. - Ég vildi aðeins að gefnu tilefni upplýsa þetta.



Herra forseti. Hér hafa ýmsar merkar upplýsingar komið fram, sem mikilsvert er að menn geri sér grein fyrir, þ. á m. ekki sízt sú yfirlýsing hv. 1. þm. Eyf., sem er einn aðalráðamaður í stjórnarliðinu, forseti Ed. og formaður fjhn. þar, að það vanti 200 millj, kr. upp á fjárlög og útflutningssjóð, til þess að ríkið og útflutningssjóður verði hallalaus á þessu ári. Þetta er mjög mikilsvert, að þessi upplýsing skuli gefin. Þá er það einnig mjög mikilsvert, að hv. þm. spyr 1. flm, að því, hvernig hann ætli að ná þeim 100 millj. kr., sem þurfi til að bæta upp tekjuskattinn til viðbótar þessum 200 millj. kr. Þeirri spurningu er auðvitað ekki hægt að svara, fyrr en skýrt er frá því, hvernig þessum 200 millj, kr. eigi að ná. Nú segir að vísu hæstv. forseti Sþ., annar aðalráðamaður stjórnarliðsins, að hvorugur þeirra viti neitt, hvernig þessa fjár eigi að afla, og er þó komið fram í miðjan marz og tekjurnar eiga að notast á þessu ári, og er svo að skilja sem hér sé um algeran leyndardóm að ræða. Af orðum hv. 1. þm. Eyf. verður aftur á móti ekki skilið annað en hann viti, hvernig teknanna eigi að afla, og vildi ég því ekki láta það tækifæri ónotað að biðja hann um að gefa okkur upplýsingar um svo mikilsvert mál.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. hefur ekki heyrt þau orð, sem ég sagði hér fyrr, það var auðheyrt á því, sem hann sagði. Ég sló engu föstu um það, að það vantaði 200 millj. kr. í ríkissjóð og útflutningssjóð. Ég sagði, að það vantaði fé í þessa sjóði, menn greindi á um, hvað það væri mikið, ég gæti haldið jafnvel 200 millj, kr., en sumir segðu minna. Ég hef ekki gefið neinar upplýsingar um það, að það vantaði 200 millj., þó að ég kæmist svo að orði áðan, hvernig hv. þm. Hafnf. ætlaði að ná 100 millj. í staðinn fyrir tekjuskattinn til viðbótar kannske - ég sagði: kannske - 200 millj. í hina sjóðina. Það er alger misskilningur, að ég slægi nokkru föstu um það, hvað mikið fé vantaði. Og það er vitanlega enginn algildur dómur til um það, það fer eftir mati manna, hvað þeir telja forsvaranlegt að leggja upp með. En hitt fullyrði ég, að það vantar fé. Það vita allir þingmenn og hv. 1. þm. Reykv. eins og aðrir. Við skulum segja, að það sé ekki nema 100 millj., við skulum segja það. Svo eru 100 millj. aðrar í staðinn fyrir tekjuskattinn. Ja, mér er spurn: Hvernig á að ná því með tollum á lúxusvörur, eins og hv. þm. Hafnf. taldi að ætti að gera einna helzt? Ég álít, að jafnvel tollur á lúxusvörur hafi sín takmörk, hvað þýði að Leggja á þær háa tolla, einmitt lúxusvörur, sem menn geta án verið.



Herra forseti. Það er ljóst, að hv. 1. þm. Eyf, hefur hér ljóstrað upp leyndarmáli, sem ekki átti að komast upp á þessu stigi málsins, og hann vill nú mjög draga úr yfirlýsingu sinni áðan. Þingheimur heyrði það glögglega, að hv. þm. sagði, að það væri varlega áætlað - varlega áætlað - að ef 100 millj. þyrfti að afla í staðinn fyrir tekjuskattinn, þá þyrfti að afla 300 millj, kr. alls. Þetta heyrði þingheimur allur, og þetta var einnig sú tala, sem hæstv. forseti Sþ. notaði, þegar hann svaraði þm. áðan.

Þetta er tilbúningur.

Ja, það er tilbúningur, sem hv. þm. getur þá lesið í þingræðunni, þegar þar að kemur. Ég skal lúta þeim dómi, en treysti því þá, að hv. þm. breyti ekki því, sem hann sagði, En látum það vera, að hann segi, að menn greini á um það, hvort það þurfi 100 millj. eða 200 millj. En ekki er óeðlilegt, að þingmenn spyrji og þjóðin með, þegar komið er fram í marz og þegar hv. formaður fjhn. Ed., forseti þeirrar göfugu, varfærnu deildar, gerir þetta mál að umræðuefni, þá segi hann okkur sína eigin skoðun, láti ekki nægja að segja, að sumir segi 200 millj. og aðrir segi 100 millj. Hverjir eru þessir sumir, sem segja 100 millj., og hverjir eru þessir sumir, sem segja 200 millj.? Það er ekki alveg óeðlilegt, að þegar fjármálastjórn ríkisins er með þessum hætti og það er svo á reiki um miðjan marzmánuð þess árs, þegar teknanna á að afla, að menn vilji fá nokkru gleggri grein fyrir því, hvernig ástandið er. Hitt má segja, að ef þeir eru ekki komnir lengra en það, að enn er deilt um, hvort það séu 200 millj. eða 100 millj., sem vanti, þá sé öllu óvissara, hvernig eigi að afla fjárins. En ég verð þó eftir sem áður að halda mér að því, að hv. 1. þm. Eyf. hefur ekki rétt til þess, að aðrir svari þeirri spurningu, hvernig eigi að afla 100 millj. kr. til viðbótar, fyrr en hann sjálfur segir okkur, hvernig hann ætli að afla peninganna til þeirra 100 eða 200 millj. kr., sem hann viðurkennir að vanti á nú þegar. Ég tel víst, að fylgjendur þessarar till., en ég er einn þeirra, þó að ég sé ekki upphafsmaður hennar hér, séu reiðubúnir til þess að svara seinni spurningunni, þegar hv. 1. þm. Eyf. er búinn að gera grein fyrir því, sem fjmrh. átti að svara strax í október, þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fyrir.



Herra forseti. Úr því að hér er farið að tala um nefndir, sem ókosið er í, en lagaskylda er til að kjósa, þá þykir mér hlýða að benda hæstv. forseta á, að utanrmn. hefur ekki enn þá kosið undirnefndina til að hafa til ráðuneytis hæstv. ríkisstj. um utanríkismál. Utanrmn. hefur aðeins haldið einn fund til meðferðar máli, síðan hefur málum verið vísað til hennar og enginn fundur haldinn, og hið fyrsta var ekki afgreitt. Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann teldi sig ekki hafa rétt til þess, að nefndin gerðist athafnasamari, en hún hefur verið, þannig að fullnægt væri lagaskyldu, því að heldur er óviðfelldið að flytja brtt. við þingsköp um það, að nefndin skuli gegna skyldu sinni, en vera kann, að það verði eina úrræðið, ef ekki fæst við gert.

Forseti (EmJ): Út af þessu vil ég aðeins segja, að það er náttúrlega ekki beint á valdi forseta að hafa áhrif á það, hvernig nefndir starfa, því að kosning þessarar undirnefndar í utanrmn. er aðeins eitt af störfum n. En ég skal gjarnan inna formann n. eftir því, hvort þessu geti ekki orðið lokið bráðlega.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að vekja athygli á því, að enn hefur ekki verið kosið í raforkuráð, en samkv. raforkulögunum ber sameinuðu Alþingi að kjósa fimm manna raforkuráð á fjögurra ára fresti. Nú rann það tímabil ráðsins út í árslok s. l., og er því hálfur þriðji mánuður liðinn, sem ekkert raforkuráð hefur starfað, en því ber samkv. raforkulögunum að hafa ýmis verkefni með höndum, og hirði ég ekki að fara að lesa hér upp raforkulögin. En ég vænti þess, að hæstv. forseti telji það óviðeigandi, að raforkulögunum sé ekki fullnægt í þessu efni, og hann hlutist til um það, að raforkuráð verði kosið sem fyrst:

Forseti (EmJ) : Ég vil aðeins í tilefni af þessum orðum hv. 1. þm. Rang. taka fram, að kosning raforkuráðs hefur verið sett á dagskrá í Sþ. nokkrum sinnum, en verið tekin út af dagskrá samkv. sérstakri ósk. Ég hef orðið við þeim tilmælum, eins og venja er að gera, ef menn eru ekki viðbúnir að ganga til kosninga, og eru mörg dæmi um það. Hins vegar skal ég lofa hv. þm, því, að ég skal ganga eftir því, að menn verði viðbúnir, að kosningarnar fari fram, og taka þær á dagskrá mjög fljótlega.