Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 371 að beina fsp. til hæstv. samgrh. um flugvallargerð á höfuðborgarsvæðinu. Fsp. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hvenær má vænta ákvörðunar flugmálayfirvalda um, hvort byggja eigi nýjan flugvöll á höfuðborgarsvæðinu, og hvar er sennilegast, að hann yrði gerður, ef til kæmi?“ Fsp. er ljós, og vænti ég þess, að hæstv. ráðh. geti gefið við henni glögg svör.



Herra forseti. Möguleikar núverandi Reykjavíkurflugvallar virðast of takmarkaðir til þess, að hann geti gegnt hlutverki flugvallar Reykjavíkursvæðisins um langa framtíð. Ekki verður þó annað séð en innanlandsflug geti nokkuð lengi farið um Reykjavíkurflugvöll með fullnægjandi öryggi og án verulegra endurbóta á flugvellinum. Þegar frá líður, má gera ráð fyrir, að innanlandsflug verði einnig að víkja af Reykjavíkurflugvelli vegna truflana af hávaða, þegar þotur verða teknar í notkun á innanlandsleiðum eða hagkvæmt verður að taka flugvallarsvæðið til annarra nota eða af öðrum orsökum. Millilandaflug hefur nú að langmestu leyti verið flutt til Keflavíkurflugvallar, og er það án efa rétt stefna, þar sem öryggisbúnaður er þar verulega meiri og öryggi og allur aðbúnaður fyrir farþega og flugrekstur mun stórbatna og verða með því fullkomnasta, sem þekkist erlendis, þegar fyrirhuguðum endurbótum á Keflavíkurflugvelli lýkur. Aftur á móti hefur það verið skoðun flestra þeirra, sem um flugvallarmál höfuðborgarsvæðisins hafa fjallað undanfarin ár, að ekki væri unnt að gera ráð fyrir því, að innanlandsflug flyttist til Keflavíkurflugvallar, aðallega sakir þess, að við það yrða hlutfallslega mikil aukning bæði á ferðatíma og ferðakostnaði. Hins vegar hefur verið bent á, að nauðsynlegt væri að taka frá land á höfuðborgarsvæðinu eða í næsta nágrenni, þar sem gera mætti flugvöll, ef með þyrfti í framtíðinni, sem fullnægði þörfum innanlandsflugsins. Þó að æskilegt sé að taka fljótlega ákvörðun um frátöku lands vegna hugsanlegs flugvallar, er hvorki nauðsynlegt né tímabært að taka ákvarðanir um sjálfa flugvallargerðina, fyrr en fyllri undirbúningsrannsóknir hafa farið fram og aðstæður varðandi málið skýrast frekar í smærri atriðum. Það er samhljóða álit sérfræðinga á sviði flugmála,að skilyrði til flugvallargerðar í nágrenni Reykjavíkur séu bezt á Álftanessvæðinu. Hafa athuganir því aðallega beinzt að því svæði, og þar kemur fyrst og fremst til greina að taka frá land til flugvallargerðar. Hins vegar er eitt af flugvallarstæðum höfuðborgarsvæðisins í Kapelluhrauni sunnan Hafnarfjarðar, og var lega Reykjanesbrautar norðan Kúagerðis svo og staðsetning mannvirkja álbræðslunnar í Straumsvík og háspennulína frá Búrfelli að Straumsvík sunnan Reykjanesbrautar m. a. ákveðin með hliðsjón af því, að ekki væru skertir möguleikar til flugvallargerðar í Kapelluhrauni í framtíðinni. Flugvallargerð í Kapelluhrauni yrði mjög ódýr, og umferð mundi ekki valda teljandi truflun í byggð höfuðborgarsvæðisins, og enn fremur er flugvallarsvæðið í eigu ríkisstofnunar. Gallinn er hins vegar sá, að þetta er talið lakasta flugvallarstæðið frá flugtæknilegu sjónarmiði, einkum vegna misvinda frá Lönguhlíðarfjöllum, sem torvelda aðflug, svo og vegna minni skýjahæðar en á Álftanesi. Þó var talið nauðsynlegt að gera kerfisbundnar athuganir á flugskilyrðum á þessu svæði, áður en ákvörðun yrði tekin um flugvallarmál höfuðborgarsvæðisins. Sumarið 1968 fór fram nokkur athugun á flugskilyrðum á hugsanlegu flugvallarsvæði í Kapelluhrauni. Var álit sérfræðinga neikvætt. Samkv. ákvörðun samgrn. voru síðar gerðar yfirgripsmiklar athuganir í sama skyni undir stjórn Leifs Magnússonar, framkvæmdastjóra Flugöryggisþjónustunnar, veturinn 1969–1970 og sumarið 1970. Voru flogin 210 tilraunaflug, og skilaði Leifur Magnússon um þau ítarlegri skýrslu dags. 8. des. f. á. Í niðurstöðum skýrslunnar er talið, að flugvöllur í Kapelluhrauni mundi ekki geta uppfyllt þær kröfur, sem gera verður til hans um notagildi miðað við almennar reglur, vegna nálægra hindrana í austri og suðri og notagildi slíks flugvallar miðað við Reykjavík og sama aðflugsbúnað yrði allt að 11% minna. Ekki hefur verið samstaða meðal þeirra, sem rn. hefur falið athugun málsins, um það, hvaða hlutverki Keflavíkurflugvöllur ætti að gegna í framtíðarskipan flugvallarmála höfuðborgarsvæðisins og hvers konar flugvelli væri rétt að gera ráð fyrir á Álftanessvæðinu. Ágreiningurinn er í stuttu máli fólginn í því, sem kemur fram í skýrslu síðustu flugvallarnefndar, sem skilaði áliti 18. maí 1967. Meiri hl. nefndarinnar lagði til, að framtíðarmiðstöð millilandaflugs höfuðborgarsvæðisins yrði á Keflavíkurflugvelli, en á Álftanesi væri tekið frá svæði vegna þarfa innanlandsflugs eftir megintilhögun. Minni hl. nefndarinnar taldi rétt að gera ráð fyrir framtíðarmiðstöð alls innanlands- og millilandaflugs annars en hernaðarflugs á Álftanesi og að framkvæmdir samkv. megintilhögun yrðu hafnar sem fyrst. Síðan yrði Reykjavíkurflugvöllur og innlend starfsemi á Keflavíkurflugvelli lögð niður. Heitin X og L eru sprottin af innbyrðis afstöðu flugbrauta miðað við þessar tvær till. Í meginatriðum verður að fallast á sjónarmið meiri hl. nefndarinnar. Sýnist ekki raunhæft að gera ráð fyrir, að Keflavíkurflugvöllur verði lagður niður, meðan flug er rekið í svipaðri mynd og nú er. Gildir þetta einnig, þótt byggður yrði flugvöllur samkv. till. L á Álftanesi, enda eru flugbrautir í Keflavík nú þegar lengri og fleiri en mögulegt er að koma fyrir á Álftanesi. Verður að álíta, að Keflavíkurflugvöllur verði um langa framtíð talinn ómissandi flugvöllur fyrir alþjóðlegt Atlantshafsflug, hver sem verður þróun herstöðvar þar, auk þeirra nota, sem íslenzk flugstarfsemi mun hafa af vellinum. Kemur ekki til mála annað en hin miklu mannvirki Keflavíkurflugvallar verði nýtt á sem hagkvæmastan hátt. Við ákvarðanir um frátöku lands undir fyrirhugaðan flugvöll á Álftanesi virðist rétt að hafa hliðsjón af því fyrirkomulagi, sem nefnt hefur verið tilhögun X, og eru í því sambandi einkum hafðar í huga þarfir innanlandsflugs. Með því fyrirkomulagi mætti koma fyrir 1800 og 1400 m flugbrautum og nauðsynlegum öryggissvæðum og aðflugsljósum að mestu leyti á landi ríkissjóðs á Bessastaðanesi. Þess má geta, að sú lengd flugbrauta mundi nægja minni gerðum af þotum, þ. á m. þotu þeirri, sem Flugfélag Íslands nú á. Ef ástæða þætti til, mætti lengja flugbrautirnar báðar í 2300 m. Þó er ekki fyrirsjáanlegt, að þörf verði svo langra brauta miðað við það hlutverk, sem flugvelli af X-gerð yrði ætlað, a. m. k. alls ekki þverbraut flugvallarins. Fyrirkomulag þetta hefur þrjá meginkosti í sambandi við annað. Í fyrsta lagi yrði tiltölulega útgjaldalítið að tryggja land samkv. því, þar sem kaupa þarf fremur lítið land í einkaeign og eingöngu land, sem ekki er talið vel hæft til íbúðarhúsabygginga. Í öðru lagi yrði forsetasetrið að Bessastöðum utan marka flugvallarins og í beinum tengslum við íbúðahverfið á Álftanesi. Í þriðja lagi liggja byggð svæði eða byggileg í nokkurri fjarlægð frá flugbrautum og flugbrautarendum, þannig að tæplega yrði veruleg truflun af hávaða í byggð í nágrenni hans miðað við þess konar umferð, sem gert er ráð fyrir, þ. e. umferð tiltölulega léttra flugvéla að degi til, enda færi umferð, sem truflaði meira, um Keflavíkurflugvöll. Fyrir meginbyggð höfuðborgarsvæðisins virðist truflun af hávaða fljótt á lítið vera meiri í tilhögun X en í tilhögun L. Þegar betur er að gáð, breytist þó viðhorfið, enda fara óþægindi af hávaða í nágrenni flugvallarins eftir umferðarmagni og þyngd flugvéla auk fjarlægðar og brautarstefnu. Verður að ætla, að umferð yrði minni og léttari um X en L og öll umferð, sem veruleg truflun væri að, færi um Keflavíkurflugvöll. Niðurstaðan er því sú, að flugvöllur með fyrirkomulagi X sé í samvinnu við Keflavíkurflugvöll fullnægjandi fyrir það hlutverk, sem honum væri ætlað í flugstarfsemi í framtíðinni. Jafnframt er sú skipun hagkvæmust fjárhagslega af þeim, sem til greina koma og eru fullnægjandi lausn, þegar gert er ráð fyrir örum vexti á flutningum í lofti. Um leið væri fjáröflun vegna landakaupa innan viðráðanlegra marka, og ætti ekki að þurfa að draga úr fjármagni til mikilvægra þátta flugstarfseminnar víða um land. Samkv. hugmynd meiri hl. síðustu flugvallarnefndar, sem virðist aðgengilegust lausn, mundi þurfa að tryggja ríkinu til ráðstöfunar eftir 1985 nokkurt land, sem nú er í einkaeign, þ. e. land jarðanna Breiðabólstaðar, Akraness og Landakots á Álftanesi. Að gera flugvöll af L-gerð samkv. till. minni hl. síðustu flugvallarnefndar mundi krefjast eignarnáms eða kaupa á 16 jörðum á Álftanesi, og auk þess væri þá útilokað, að forsetasetur gæti áfram verið að Bessastöðum, og gera þyrfti ráð fyrir fé til að byggja nýtt forsetasetur. Niðurstaðan af athugunum rn. í málinu í heild er sú, að æskilegt sé að tryggja land fyrir flugvöll af gerð X eftir 1985. Mun rn. fljótlega óska viðræðna án allra skuldbindinga við eigendur þeirra þriggja jarða í einkaeign, sem slíkur flugvöllur mundi ná til, um kaup jarðanna miðað við afhendingu eftir 1985, takmörkun varanlegrar mannvirkjagerðar, en venjulega ábúð að öðru leyti. Reynt verður að ljúka viðræðum og öðrum athugunum fyrir haustið og afla þá fjár til kaupanna, ef aðgengilegir kostir bjóðast um verð og greiðsluskilmála.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir það svar, sem hann var að gefa við þeirri fsp., sem ég hef borið fram. Það er greinilegt, og hefur verið um það bæði rætt og ritað mikið, að allur sá langi dráttur, sem orðinn er, síðan hin svokallaða flugvallarnefnd skilaði álíti sínu, en það var 18. maí 1967, um það, hvernig standa skuli að þörfum flugsins og hvort byggja eigi nýjan flugvöll á höfuðborgarsvæðinu, er mjög til baga og hlýtur í framtíðinni að kosta okkur talsverð aukaútgjöld. Ég vil aðeins benda á, að meðan engin ákvörðun er tekin um, hvort Reykjavíkurflugvöllur á að verða áfram notaður hér sem aðalflugvöllurinn fyrir innanlandsflugið í landinu, eru framkvæmdir unnar þar fyrir millj. og stundum tugmillj. kr. ár frá ári, sem síðar kunna að verða verðlitlar, ef horfið yrði að því ráði að byggja annan flugvöll hér fyrir innanlandsflugið í næsta nágrenni Reykjavíkur. Það eitt út af fyrir sig sýnir, að ákvörðun um, hvort byggja eigi flugvöll hér á höfuðborgarsvæðinu eða ekki, má ekki dragast lengur. Mér er kunnugt um þau tvö álit, sem koma fram í þessari álitsgerð flugvallarnefndar, sem nú er orðin milli þriggja og fjögurra ára gömul, eins og ég vék að. En það er ekki einasta fyrir flugið, sem þessi dráttur allur veldur miklum óþægindum og kemur til með að kosta þjóðina sem heild stórfé, heldur kemur þetta einnig illa við ýmsa ábúendur á Álftanessvæðinu. Í því sambandi leyfi ég mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp lítinn hluta úr bréfi, sem mér hefur borizt frá einum ábúanda í hreppnum, en þar segir svo: „Eini hreppurinn í nágrenni Reykjavíkur, sem verður fámennari með hverju árinu sem líður, er Bessastaðahreppur, og eru fyrir löngu orðin vandræði af fámenninu. Þessi þróun í hreppnum stafar einvörðungu af því, að nauðsynleg skipulagning byggðar í hreppnum hefur verið tafin vegna hugmyndar um flugvöll á Álftanesi, fyrst fyrir millilandaflug, en síðar fyrir innanlandsflugið eitt. Enn er hluti hreppsins, þrjár jarðir, í banni um skipulagningu, en slíku vill sveitarstjórnin ekki una, og gengur því hvorki né rekur um þetta áhugamál sveitarstjórnarinnar. Hversu lengi á enn að hindra eðlilega þróun þessa eina sveitarfélags?“ Þetta sjónarmið er sem sagt til staðar á Álftanessvæðinu, þar sem komið hefur til umr. að byggja nýjan flugvöll. Ég vil því leggja áherzlu á það, að hæstv. ráðh. og flugmálayfirvöld láti það nú ekki lengur dragast að taka ákvörðun um, hvort byggður verður flugvöllur í næsta nágrenni Reykjavíkur, og sá dráttur og þau vandræði, sem hafa orðið í þessu sérstaka sveitarfélagi vegna þeirra bollalegginga, sem uppi hafa verið um þessi efni, verði ekki lengur til þess, að menn standi í vafa um það, hvort þarna á að koma flugvöllur eða ekki, og ef ekki verður byggður flugvöllur á þessu svæði, þá verði íbúum þessa sveitarfélags og sveitarstjórninni ekki lengur meinað að ganga frá skipulagningu þessa svæðis.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er öllum kunnugt, hafa þessi flugvallarmál verið á dagskrá nú um nokkuð langan tíma. Það hefur verið starfandi nefnd í sambandi við þetta og komið fram hjá henni fleiri en ein till. í sambandi við flugvallargerð. Það, sem að mínum dómi hefur virzt vera ríkjandi hjá þeirri nefnd, sem hefur haft þetta mál til skoðunar, er, að það sé ekki nema um einn einasta stað að ræða til þess að byggja flugvöll, er mundi leysa þann flugvöll af hólmi, sem nú er notaður fyrir innanlandsflug, þ. e. flugvöllinn hér í Reykjavík, en í skipulagi Reykjavíkurborgar er ekki gert ráð fyrir þeim flugvelli eftir 1983. Ég hefði álitið öllu skynsamlegra, að það hefði verið leitað til fleiri staða, ef ekki verður á annað borð hægt að nota Keflavíkurflugvöll bæði fyrir utanlandsflugvöll og innanlandsflugvöll. Ég er þeirrar skoðunar, að eftir að Reykjanesbrautin hefur verið lögð og þegar verið er enn að bæta vegagerð hér suður á Reykjanesið, þá sé sá tími, sem fari í það að aka til Keflavíkurflugvallar, hverfandi og þá komi menn til með að sjá, að það er skemmra til flugvallar hér hjá okkur á höfuðborgarsvæðinu á Íslandi heldur en annars staðar. Það er út af fyrir sig ekkert við það að athuga, að ráðh., sem fer með þessi mál, kaupi jarðir á mjög þýðingarmiklum svæðum hér á höfuðborgarsvæðinu, en ég er alveg ósammála hv. 2. þm. Reykn., að það sé á valdi ráðh. eða flugmálastjórans að ákveða það, hvar og hvenær flugvöllur verður byggður. Það getur ekki nema Alþ. Það hlýtur að verða Alþ., sem ákvarðar það, hvar nýr flugvöllur verður byggður og þá hvenær, og m. a. í sambandi við það fluttum við hér þm. Reykn. á s. l. þingi frv. til l. um, að þetta svæði, sem hér er um rætt, verði sérstaklega varið og það útbúið, eins og þar var sagt, sem fólkvangur, gert ráð fyrir byggð, en það náttúrulíf og það sérkennilega svæði verði varið, til þess að fólk hér á höfuðborgarsvæðinu hafi tækifæri til útivistar. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram og leggja á það höfuðáherzlu, að það hlýtur að vera hv. Alþ., sem ákvarðar um byggingu flugvallar, en hvorki ráðh. eða flugmálastjórinn, eins og hv. 2. þm. Reykn. gerði ráð fyrir. Ég er honum hins vegar sammála um, að það ætti að taka ákvörðun um það hið fyrsta af Alþ., að á Álftanesi yrði ekki byggður flugvöllur í framtíðinni.



Herra forseti. Að því er ég bezt veit eru skipulagsmál á Álftanesi á því stigi nú, að fyrir skömmu hefur hreppsnefnd Bessastaðahrepps fengið heildarskipulag af hreppnum að öðru leyti en því, að haldið mun vera eftir svæði vegna hugsanlegs flugvallar, en það svæði tekur til þriggja jarða, þeirra, sem hæstv. ráðh. nefndi hér áðan. Nú veit ég ekki, við hvað skipulagsstjóri eða rn. styðst í ákvörðun sinni varðandi þessar jarðir. Ég minnist þess ekki, að Alþ. hafi á neinn hátt mælt fyrir um slíkar ráðstafanir, og hér mun ekki vera um það að ræða, að beitt hafi verið ákvæðum 12. gr. skipulagslaga, þar sem gert er ráð fyrir því, að fresta megi í allt að 10 ár ákvörðun um skipulagningu á hluta af svæði, sem fellur undir svæðaskipulag, þ. e. skipulag, sem tekur til samliggjandi sveitarfélaga. Um hvorugt skilst mér, að sé að ræða, beitingu þessa sérstaka ákvæðis í skipulagslögum eða sérstaka ákvörðun Alþ. En ég tel nauðsynlegt, að Alþ. hugi að þessari ráðstöfun að halda eftir landssvæði, sem tekur til þriggja jarða, vegna þess að mér sýnist, að mál standi nú svo varðandi þessa jarðeigendur, að þegar þeim eru meinuð réttindi til að byggja á jörðum sínum eins og aðrir hreppsbúar, þá geti þeir hvenær sem er krafizt eignarnáms á jörðum sínum öllum eða a. m. k. þeim hluta af jörðunum, sem ætlað er að fara undir þennan hugsanlega flugvöll. Nú má vel vera, að það geti talizt rétt eða réttlætanlegt, að ríkið eignaðist þessar jarðir eða hluta þeirra, hvað sem flugvelli líður, hvort sem af byggingu hans yrði eða ekki, en alla vega sýnist mér, að það sé Alþ. sjálft, sem eigi að taka ákvarðanir um þessa hluti, en málin eigi ekki að bera að á þann veg, að rn. eða aðrar stofnanir ríkisins grípi til ráðstafana, sem sjálfkrafa kalla fram skyldur ríkisins til kaupa á löndum, án þess að áður liggi fyrir ótvíræður vilji Alþ. um þau kaup. Ef svo er, að með því að taka frá land á Álftanesi sé verið að binda ríkið skyldum til þess að kaupa landið, ef landeigendur krefjast, tel ég, að verið sé að fara aftan að hlutunum og verið sé að gera ráðstafanir, sem Alþ. sé síðan ætlað að standa frammi fyrir sem gerðum hlut. Ég vildi því spyrja hæstv. ráðh., hvort hann telji, að sú ákvörðun að taka frá land eða hluta af landi þriggja jarða á Álftanesi, þegar gengið er frá skipulagi á þessu svæði, hafi þær afleiðingar, að ríkinu sé e. t. v. þess vegna nú þegar skylt að kaupa þessar jarðir eða hluta þeirra, ef farið er fram á það, og ef svo er, hvers vegna málið hafi ekki verið lagt fyrir Alþ., áður en til slíkrar skyldu væri stofnað, og reynt á það, hvort meirihlutavilji væri fyrir því á hv. Alþ., að ríkið tæki eignarnámi lönd á Álftanesi.



Herra forseti. Það er nú eðlilegt, að nokkrar umr. verði um þetta mál, þegar það ber hér að á hv. Alþ. Hv. fyrirspyrjandi var ekki alveg ánægður með mín svör, og hafði ég þó vonazt eftir því, að í svörunum fengi hann allt, sem hann vildi vita um þessi mál. En hv. þm. talaði um langan drátt til ákvörðunar á þessu máli, drátt, sem hefði orðið þjóðinni til skaða og flugmálunum til óþæginda. Það er mikill misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, ef hann heldur, að hér sé um óhæfilegan drátt að ræða. Eins og fram kom í svari mínu áðan, þá voru gerðar tilraunir með það að prófa annað flugvallarstæði heldur en Álftanes, sem er Kapelluhraun. Það er ódýrast að gera flugvöll þar, og ef þessi staður hefði verið heppilegur frá flugtæknilegu sjónarmiði, þá væri ekkert áhorfsmál að gera þar flugvöll fyrir innanlandsflugið. En eftir ítarlegar athuganir, sem ekki var lokið fyrr en í haust, og þegar álit kom frá flugmálastjórninni og flugöryggisstjóranum 8. des., þá kemur það í ljós að Kapelluhraun er ekki sá heppilegi staður, sem menn höfðu búizt við. Og sannleikurinn er nú sá, að það getur verið dýrast að flýta sér of mikið og taka ákvarðanir um framkvæmdir án þess að hafa rannsakað málin til hlítar áður. Og ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi ætlist ekki til þess, að þannig sé unnið að málunum, þótt þannig mætti skilja hann áðan. Það er nú svo, að það er gert ráð fyrir því, að Reykjavíkurflugvöllur verði notaður a. m. k. til ársins 1958 og kannske lengur. Og það vill svo til, að ríkið á landið að langmestu leyti undir Reykjavíkurflugvelli, og allir vita nú það, hvort land hér í Reykjavík, sem býður sig fram til þess að verða lóðir undir íbúðarhús, er að lækka í verði eða ekki. Gæti það ekki verið, að ef land á Álftanesi hefði hækkað í verði s. l. þrjú ár, hefði land, sem ríkið á á Reykjavíkurflugvelli, hækkað nokkru meira, þannig að ríkið beinlínis gæti hagnazt á drættinum? Og þegar ekki er um það að ræða að leggja niður Reykjavíkurflugvöll að sinni, þá er vissulega nógur tími til athafna og ekki ástæða til þess að rasa um ráð fram, heldur gera það, sem skynsamlegast er í þessu máli. Það er þess vegna mishermi hjá hv. fyrirspyrjanda, þegar hann talar um, að þjóðin hafi skaðazt um fjárhæðir í þessu tilliti. Þá talar hv. fyrirspyrjandi um óþægindi Bessastaðahrepps. Hann talar um það, að ekki hafi verið hægt að skipuleggja þarna í hreppnum landið og ekki láta land undir íbúðir, vegna þess að dráttur hafi verið mikill hjá flugmálastjórn. Þetta er algerlega út í hött, því að það er langt síðan rn. skrifaði hreppsnefnd Bessastaðahrepps og tilkynnti, að það væri ekkert til fyrirstöðu frá rn. hálfu að skipuleggja byggingarlóðir í Bessastaðahreppi að undanteknum þessum þrem jörðum, sem hér hefur verið minnzt á. Bréfið er dagsett 2. júlí og hljóðar svo: „Í framhaldi af bréfi rn., dags. 4. júní 1967, og með skírskotun til viðræðna við yður varðandi hugsanlega flugvallargerð á Álftanesi, vill rn. taka fram eftirfarandi: Ákveðið er, að ekki kemur til flugvallargerðar samkv. till. minni hl. síðustu flugvallarnefndar, sem nefnd hefur verið L. Till. meiri hl. nefndarinnar, sem nefnd hefur verið till. X, er enn í athugun, og verður væntanlega unnt að taka endanlega afstöðu í málinu á næsta vetri.“ - En það var verið að bíða eftir endanlegri athugun á Kapelluhrauni, eins og áður hefur verið sagt, og þess vegna dróst sú ákvörðun. - „Rn. sér því ekkert því til fyrirstöðu, að Álftanessvæðið verði skipulagt og leyfðar á því byggingar, nema þar sem þessi till. nær til, sem mun vera Bessastaðanes og land jarðanna Breiðabólstaðar og Arakots.“ Talið er, að stór hluti af því landi, sem fylgir þessum jörðum, sé ekki heppilegt til íbúðarbygginga. Það er því algerlega orðum aukið, að dráttur sá, sem hér er talað um, hafi tafið fyrir því, að hægt væri að skipuleggja Bessastaðasvæðið. Hreppurinn býr ekki við fámenni af þeim ástæðum. Þá var minnzt á það hér áðan, að rétt væri að athuga, hvort Keflavíkurflugvöllur gæti ekki þjónað bæði innanlandsflugi og utanlandsflugi. Ég tel það alveg fráleitt. Það er alveg útilokað að ætlast til þess, að Keflavíkurflugvöllur verði fyrir innanlandsflugið. Það mundi skapa ótrúlega mikil óþægindi fyrir fólk, sem ætlar að fljúga út á land. Það er komið til Keflavíkur, ætlar að fljúga, við skulum segja til Ísafjarðar, og þá er allt í einu orðið ófært þar, því að veðrið hefur versnað. Sama gildir, hvert sem flogið er. Það getur komið fyrir, að þegar fólkið væri komið út á flugvöll, þá væri ófært að fljúga til þess staðar, sem átti að fara til. Það væri stórt spor aftur á bak og er ekki boðlegt að hugsa sér það, að Keflavíkurflugvöllur verði fyrir innanlandsflugið, en það er sjálfsagt, að hann verði notaður sem millilandaflugvöllur. Þá er talað um það, hvar valdið sé til þess að kaupa land og til þess að taka endanlega ákvörðun í þessu máli. Rn: hefur nú aldrei efazt um það, að ef hægt er að gera samningstillögu og ná samkomulagi við eigendur jarðanna á Álftanesi, þá verður að bera það undir Alþ., hvort slík kaup verða samþykkt. Og rn. hefur aldrei efazt um það, að áður en byrjað verður að gera flugvöll, hvort sem það verður á Álftanesi eða annars staðar, þá verður að bera það undir Alþ., en rn. hefur talið það skyldu sína að gera till. í þessu máli til Alþ. og leita eftir samþykkt þess um það, sem að vel athuguðu máli er talið vera skynsamlegast. Og þetta er í rauninni það, sem ég þurfti að segja við hv. síðasta ræðumann. Það er í rauninni sama svarið til hans og 1. þm. Reykn. varðandi ákvörðun Alþ. og varðandi hlutverk rn.

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 8. marz 1971. Páll Þorsteinsson, 2. þm. Austf., hefur hinn 26. febr. s.l. ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég vegna sérstakra starfa heima fyrir mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að í forföllum 1. varamanns taki 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Kristján Ingólfsson kennari, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Jónas G. Rafnar, forseti Ed. “Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Svo hljóðandi bréf liggur fyrir frá 1. varamanni Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Tómasi Árnasyni: „Reykjavík, 5. marz 1971. Hér með leyfi ég mér að tilkynna yður, að vegna anna mun ég ekki geta tekið sæti á Alþingi á næstunni í forföllum Páls Þorsteinssonar alþingismanns. Virðingarfyllst, Tómas Árnason.“ 2. varamaður Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Kristján Ingólfsson kennari, hefur áður tekið sæti á Alþingi sem varaþm. og kjörbréf hans þá verið rannsakað. Þarf því ekki að fara fram rannsókn á því nú og leyfi ég mér að bjóða hann velkominn til þingstarfa.



Herra forseti. Ég skal nú ekki blanda mér ýkja mikið í þessar umr. um flugvöll hér á Álftanesi, en hins vegar rifjast eitt og annað upp fyrir manni, þegar farið er að tala um flugmálin almennt á hv. Alþ., því að sannleikurinn er sá, að flugmálin hafa verið eins konar olnbogabarn hér í umr. á hv. Alþ., eins konar olnbogabarn í samgöngumálum, og ég held, að þetta hafi komið mjög greinilega fram í þeim bréfum, sem okkur voru skrifuð, þm:, líklega öll samhljóða, af stjórn atvinnuflugmanna um þessi efni. Þar kemur það einmitt greinilega fram, hvernig ástandið er í flugmálunum, sérstaklega ástandið á flugvöllunum atmennt í landinu. Og verst er þetta ástand náttúrlega á flugvöllunum úti um landið. Og einmitt vegna þessa, að þetta hefur komið til umr. hérna og við erum hér í fsp: tíma, þá langar mig til þess að leyfa mér að spyrja hæstv. samgrh., hvort nokkuð nýtt sé á döfinni í þessum efnum, hvort fyrirhugað sé að gera sérstaka áætlun um endurbætur á flugvöllum í landinu, t. d. slíkar, sem gætu komið til framkvæmda í sumar eða síðar. Þetta er ákaflega mikilvægt atriði, og ég vildi gjarnan, ef hæstv. samgrh. gæti eitthvað upplýst um þessi efni, að hann gerði það hér undir þessum umr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 1. þm. Reykn. sagði hér áðan. Ég vil taka það fram, að að sjálfsögðu er mér það ljóst, eins og vafalaust öllum alþm., að það er Alþingis að taka endanlega ákvörðun um þetta mál, hvort hér verður gerður flugvöllur og hvar hann verður gerður. Hitt er þó ljóst, að flugmálayfirvöld með hæstv. ráðh. í broddi fylkingar hljóta að hafa alla forustu um þetta og undirbúa málin, eins og þau raunar hafa gert með þeirri athugun, sem gerð hefur verið á þessu, og síðan er það væntanlega þeirra að leggja fyrir Alþ. það, sem þau vilja í þeim málum gera. Það er misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég hafi haldið því fram áðan, að skipulagsmálum sveitarfélagsins alls væri haldið í klemmu út af þessum bollaleggingum um flugvallargerð á Álftanesi. Ég tók það fram, að það væru þrjár jarðir, sem haldið væri í klemmu út af þessum umr., og ég las því til undirstrikunar upp úr bréfi, sem mér hafði borizt frá eiganda og ábúanda einnar þessarar jarðar, svo að ég vona, að hæstv. ráðh. taki þessa leiðréttingu til athugunar. Þá sagði hæstv. ráðh., að Reykjavíkurflugvöllur mundi gegna áfram hlutverki sínu sem innanlandsflugvöllur allt til ársins 1985, og væntanlega mundi það land, sem flugvöllurinn nú stendur á, hækka í verði til þess tíma, að hann yrði lagður niður, er að því kemur. Ekki skal ég um það segja. Það er þó mjög sennilegt, en hitt leyfi ég mér að draga fyllilega í efa, að allar þær framkvæmdir, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum á Reykjavíkurflugvelli flugsins vegna, og allar þær framkvæmdir, sem koma til með að verða gerðar á Reykjavíkurflugvelli til ársins 1985, fáist greiddar, þó að land þetta verði tekið undir íbúðarbyggingar einhvern tíma í framtíðinni. Og það er m. a. þetta atriði, sem ég á aðallega við, þegar ég segi, að þjóðfélagið sem heild tapi á því, að ákvörðun í þessum efnum sé ekki tekin.



Herra forseti. Út af þeim umr. sem hér hafa spunnizt um flugvallarmál, vildi ég aðeins láta það koma fram, að það er mín skoðun, að nauðsynlegt sé að skoða betur álit minni hl. flugvallarnefndar, það álit, er hné að því að byggja fullkominn millilandaflugvöll á Álftanesi, áður en ákveðið er að takmarka sig við minni flugvöll þar. Ég á ekki við með þessari skoðun minni, að í henni felist, að nauðsynlegt sé eða fært sé að ráðast strax í framkvæmdir við gerð fullkomins millilandaflugvallar á Álftanesi, en hér er um svo öra þróun að ræða á sviði flugmála og svo mikil verðmæti í húfi og miklir hagsmunir varðandi flugsamgöngur, að ekki er tiltökumál að taka frá nokkurt landssvæði, þótt það væri gert aðeins um nokkurt árabil, til þess að eiga fleiri kosta völ, þegar endanlegar ákvarðanir verða teknar. Því vil ég láta það koma fram í þessum umr., að ég tel nauðsynlegt að skoða minnihlutaálitið nánar, áður en menn takmarka sig við minni gerð flugvallar á Álftanesi.



Herra forseti. Vegna þess að hæstv. ráðh. leiddi hjá sér að svara þeirri spurningu, sem ég beindi hér til hans áðan, þá vildi ég gjarnan ítreka hana, en hún var á þá leið, hvort hæstv. ráðh. telur, að með ákvörðunum samgrn. og skipulagsyfirvalda hafi ríkið nú þegar verið bundið skyldum til þess að kaupa þrjár jarðir á Álftanesi eða hluta þeirra, en ég hef fyrir mér álit skipulagsfróðra og lagafróðra manna um það, að einmitt þannig sé þessu nú komið, en það kalla ég að fara aftan að hlutunum.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hér hafa spunnizt varðandi flugvallargerð á Álftanesi, og það, að mjög er skírskotað til skipulags Reykjavíkurborgar miðað við 1985 og þess skipulagsuppdráttar, sem mér er ekki ljóst, hvort er samþykktur af þar til bærum aðilum, þá vildi ég mega beina því til hæstv. ráðh., að eins og tekið er tillit til þess skipulagsuppdráttar og skipulags Reykjavíkurborgar, þá verði ekki síður tekið tillit til þeirra sveitarfélaga, sem liggja enn þá nær því svæði, sem gert er ráð fyrir í þeim umr., sem hér hafa farið fram, að flugvöllur verði byggður á. Þar á ég við sveitarfélögin í Kópavogi, Garðahreppi og Hafnarfirði, sem ég held, að hafi látið til sín heyra í sambandi við þetta mál. Ég vil svo aðeins ítreka þá hugmynd, sem hér hefur komið fram á þingi í sambandi við verndun þessa svæðis, og af því að ég tók svo eftir í ræðu hæstv. ráðh. áðan, að hann segði, að rn. væri búið að gera till. í þessu máli, þá langaði mig til þess að spyrja, hvar þá till. væri að finna. Ég veit, að flugvallarnefndin hefur klofnað og gerir tvær mismunandi till., en ég veit hins vegar ekki til og hef ekki orðið var við, að rn. eða ríkisstj. sé búin að gera till. um byggingu flugvallar á Álftanesi, né heldur þá, með hvaða hætti sá flugvöllur yrði byggður. Fari ég með rangt mál eða hafi ekki athugað nógu vel, hvar þessa till. er að finna, þá hygg ég, að hæstv. ráðh. upplýsi mig um það. Í sambandi við skipulagið á Álftanesi, þá hefur, held ég, örlítið borið hér á milli. Það er rétt, sem ráðh. hefur getið um, að með bréfi 2. júlí og með bréfi frá árinu áður hefur rn. sem slíkt leyst eða losað hreppinn við þá kvöð, sem á var sett í sambandi við skipulagið, og það bréf barst skipulagsstjóra, en engu að síður, ég segi engu að síður og þrátt fyrir að rn. hefur losað það bann eða tekið af það bann, sem það hafði áður sett, þá hefur skipulagsstjóri ekki viljað fara í skipulagningu á öðrum svæðum þar á Álftanesi, þannig að leyfið frá rn. hefur verið veitt, en skipulagsstjórn ríkisins hefur ekki notfært sér það leyfi, og það hefur verið í trássi við þá aðila, sem eru forsvarsmenn íbúa í Bessastaðahreppi.



Herra forseti. Það er verið að spyrja um það, hvar till. rn. væru í sambandi við flugvallargerðina. Ég var að lýsa þeim till. áðan og hef ekki meira um það að segja, vona, að hv. 1. þm. Reykn. hafi heyrt það, sem ég sagði hér áðan. Till. rn. um gerð flugvallar á Reykjavíkursvæðinu er að fara eftir meirihlutatillögu nefndarinnar, X-tillögunni, og byggja minni flugvöll, sem þó gefur möguleika til þess að hafa flugbrautir allt að 2300 m langar og getur orðið fyrir allar léttari flugvélar og einnig minni þotur. Þetta eru till. rn., sem ég var hér að lýsa áðan.  Hv. 6. landsk. sagði, að ég hefði smokrað mér fram hjá því að svara áðan. Það var alls ekki meiningin. Í svari mínu áðan tók ég það fram, að rn. mundi hefja viðræður við eigendur hinna nefndu þriggja jarða á Álftanesi og leita eftir að ná samkomulagi bæði í verði og greiðslukjörum. Síðan mun rn. bera þetta undir Alþ., en rn. er ljóst, að það getur á engan hátt bundið Alþ. Alþ. getur ekki verið bundið af samkomulagi, sem rn. er að reyna að gera, og það samkomulag, sem rn. gerir við eigendur þessara jarða, verður með þeim fyrirvara, að Alþ. fallist á það. Nú vona ég, að hv. 6. landsk. þm. hafi fengið svar við því, sem verið er að tala um. Hv. 12. þm. Reykv. talaði um það, að æskilegt væri að athuga þetta mál nánar, kasta ekki fyrir borð till. minni hl. flugvallarnefndar. Í því felst það, að hann og sjálfsagt fleiri telja ekki útilokað að gera stóran flugvöll á Álftanesi og að hafa tvo millilandaflugvelli, hér nálægt Reykjavik og í Keflavík. Þessu telur rn. ekki þörf á, og eins og var reyndar tekið fram í svari mínu áðan, þá er ekki unnt að gera nægilega langar flugbrautir á Álftanesi til þess, að það geti nokkurn tíma orðið fullnægjandi millilandaftugvöllur miðað við þær stóru flugvélar, sem nú eru á ferðinni. Og auk þess þyrfti að leggja mikla fjármuni fram við að taka eignarnámi 16 jarðir, og eins og áður er sagt, þyrfti að byggja nýtt forsetasetur, ef flugvöllur yrði byggður á Álftanesi eftir till. minni hl. Ég hygg, að að athuguðu máli geti nú Alþ. fallizt á þá skoðun, sem rn. hefur á þessu, en það er vitanlega Alþingis, þegar að því kemur, að ákveða það, hvor leiðin verður valin. Hér var einn hv. þm. áðan að tala um, að flugvellir úti á landi væru ekki nægjanlega útbúnir að öryggistækjum eða öðru, sem talið er nauðsynlegt að hafa á flugvöllum. Og þetta er rétt. Ég sagði hér í vetur, þegar talað var um flugmál og öryggismál, að það væri æskilegt, að betra ástand væri á þessu heldur en er. Og það kom greinilega fram í svari rn. við bréfi flugmanna, atvinnuflugmanna, að það er talið nauðsynlegt að gera margt fleira í öryggismálum flugvalla en enn hefur verið gert, enda þótt það verði ekki viðurkennt, að hér sé um atgert neyðarástand að ræða, eins og stundum hefur verið sagt. Spurt er um það, hvort gerð hafi verið áætlun í sambandi við flugvelli úti á landi og öryggismálin. Það kom fram í erindi rn., að það hefur verið gert, og það kom einnig fram, að þessi áætlun, sem er frá árunum 1969–1973, er nú í endurskoðun með það fyrir augum að fullnægja óskum atvinnuflugmanna. Atvinnuflugmenn hafa komið tvisvar til viðræðna við mig í rn. um þessi mál, og þeir skilja það, að þetta verður ekki allt gert í einu, en hafa góðfúslega bent á það, sem þeir telja eðlilegt að gera, og þeir hafa raðað verkefnunum upp, eftir því sem þeir telja nauðsynlegast vera. Það er þess vegna ekki um annað að ræða en að endurskoða þá áætlun, sem fyrir hendi er, og reyna að uppfylla sem fyrst þær óskir, sem flugmenn bera fram örygginu til handa, því að allir eru sammála um það, að það eigi að hafa fyllsta öryggi í þessum málum. Og hvernig ætti annað að vera en eitthvað væri enn ópert í flugmálum eins og öðrum málum í okkar þjóðfétagi, í okkar stóra og strjálbýla landi, og ég held, að við verðum ásakaðir um eitthvað annað en athafnaleysi, framkvæmdaleysi í uppbyggingu hinna ýmsu mála. Ég held, að það sé þá ekki fleira, sem ég hef skrifað niður og þörf er á að svara í sambandi við þessi mál. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjandi hafi fengið nægileg svör við sinni fsp. og þessar umr. hafi orðið til þess að skýra málin nokkuð.



Herra forseti. Um þessar mundir eigum við við að stríða norður í landi einhverja verstu deilu, sem hér hefur komið upp, og hefur hún sprottið af opinberum framkvæmdum, sem þar voru fyrirhugaðar. Ég held, að flestir séu sammála um það, að við hefðum getað komizt hjá þessari dellu að öllum líkindum, ef fyrr hefði verið tekið tillit til ýmissa sjónarmiða, sem hafa nú í mjög hraðvaxandi mæli áhrif á fólk í þessu landi, svo sem náttúruumhverfis og annars slíks, á meðan málið var á undirbúningsstigi. Ég rifja þetta upp, vegna þess að mig langar fyrst og fremst til þess að varpa fram þeirri spurningu í sambandi við undirbúning á væntanlegri flugvallargerð á Reykjavíkursvæðinu og þá einna helzt á Álftanesi, hvort þetta mál hafi verið athugað frá einhverjum fleiri sjónarmiðum en bara sjónarmiðum flugmálaáhugamanna og hagsmunamanna. Þær nefndir, sem talað er um, eru flugvallarnefndir, og í þeim eru að sjálfsögðu sérfræðingar í þeim efnum. En hefur rn., sem virðist vera svo að segja tilbúið með till. í þessu máli, að því er ráðh. segir, talað við heilbrigðisyfirvöld á þessu svæði, hefur það talað við náttúruverndarnefnd á þessu svæði, hefur það talað við þá, sem hafa með félagsmál íbúanna á þessu svæði að gera, hefur það athugað þessi mannlegu sjónarmið og spurt þessa aðila, hvort þeir telji æskilegt og hvort þeir telji heilbrigt að fá slíkt mannvirki sem stóran flugvöll sett niður á mitt mesta þéttbýlissvæði þjóðarinnar? Ég vil bæta einni spurningu enn við: Hefur hæstv. ráðh. spurt forseta Íslands, sem býr þarna, hvaða álit hann hafi frá sínu embættissjónarmiði á því að fá flugvöll fyrir utan svefnherbergisgluggann hjá sér? Það mætti nefna ýmsa fleiri aðila, sem eðlilegt væri miðað við nútíma viðhorf að spyrja um þessa hluti, og ég vil aðeins vara við því, að menn gangi of langt í ákvörðunum og tillögugerð, áður en þessar hliðar, hinar mannlegu umhverfishliðar, hafa verið kannaðar til hlítar. Við ættum að hegða okkur eins og brennt barn og reyna að læra af reynslunni. En því vil ég spá, að ef yfirvöld halda því fast fram að byggja stóran flugvöll á Álftanesi, þá muni rísa á Reykjanessvæðinu mótmælaalda almennings, sem muni ekki verða minni, ef ekki töluvert miklu meiri en nokkuð það, sem við höfum kynnzt í þeim efnum til þessa.



Herra forseti. Það er aðeins stutt aths. Ég verð enn að lýsa óánægju minni yfir svörum hæstv. ráðh. Mér finnst hann hafa farið alveg fram hjá kjarna þess, sem ég spurði um. Ég var ekki að spyrja um það, hvort rn. mundi taka upp viðræður við landeigendur á Álftanesi á næstunni um kaup á jörðum þeirra, og ég var ekki að spyrja um það, hvort rn. mundi einhvern tíma í framtíðinni leggja málið fyrir Alþ., heldur hitt, hvort ráðh. teldi, að vegna aðgerða, sem gerðar hafa verið af hálfu rn. varðandi þessar þrjár jarðir með því að taka þetta land frá, þá sé ríkinu nú þegar skylt að kaupa þessar jarðir, og þegar málið þá loksins verður lagt fyrir Alþ., hvort Alþ. eigi þá að standa frammi fyrir þessu sem gerðum hlut.



Herra forseti. Það eru nú ekki tök á því í þessum fsp.-tíma að fara að ræða almennt um þetta stóra mál en það liggur ljóst fyrir að mínu viti eftir þær umr., sem hér hafa orðið, að þrátt fyrir allmikinn undirbúning og töluverðar rannsóknir í því sambandi, hvernig flugvallarmálum hér á höfuðborgarsvæðinu verði skipað til frambúðar, þá virðist vera langt í land, að búið sé að skoða þau mál niður í kjölinn. Og mér virðist, að enn þurfi að líta á margar hliðar þessara mála, eins og m. a. kom glögglega fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. Það liggur, að því er mér virðist, alveg ljóst fyrir eftir þessa umr., að þrír af forustumönnum stærsta stjórnmálaflokks landsins, Sjálfstfl., hafa þrjár alveg gagnstæðar skoðanir, ef svo má segja, í þessu stórmáli, að því er hér hefur komið fram. Hæstv. samgrh. hefur lýst þeirri skoðun sinni og rn., að Keflavíkurflugvöllur verði til frambúðar aðalmillilandaflugvöllurinn, en síðan sé rétt að byggja eða gera ráð fyrir, að byggður verði síðar lítill flugvöllur á Álftanesi fyrir innanlandsflug. Hv. 12. þm. Reykv., borgarstjórinn í Reykjavík, taldi, að full ástæða væri til að kanna nánar till. minni hl. þeirrar nefndar, sem síðast fjallaði um þessi mál, þ. e. till. hans um tiltölulega stóran millilandaflugvöll hugsanlega á Álftanesi. Og það var ekki á hv. þm. annað að heyra en hann hallaðist mjög að þeirri skoðun. Loks er svo skoðun hv. 1. þm. Reykn., forseta Nd. Alþ., að alls ekki komi til mála að byggja neinn flugvöll á Álftanesi, þar eigi að vera fólkvangur í þess stað. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að þetta mál virðist allt þurfa könnunar við, og í sambandi við það, sem fram hefur komið hér, þá vildi ég aðeins beina þeirri fsp. til hæstv. samgrh., hvort sú till., sem hann hefur nú lýst hér í þessum umr., um að gera ráð fyrir litlum flugvelli á Álftanesi, er till. samgrn. eins eða hvort það er till. ríkisstj. í heild.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 5. þm. Vesturl. vakti athygli á því, að ástæða væri til að taka tillit til hins mannlega, ef það ætti nú að fara að byggja stóran flugvöll á Álftanesi. En ég vil þá einnig vekja athygli á því, að till. rn. er ekki að byggja stóran flugvöll, heldur lítinn flugvöll. Og það hefur verið athugað frá mörgum hliðum, hvort það gæti brotið í bága við það mannlega, og svo virðist ekki vera. Hv. 6. landsk. þm. spyr að því enn, - af því að mér tekst aldrei að svara svo skýrt, að hann geti skilið það, sem ég segi, - hvort Alþ. verði skuldbundið til þess að kaupa þessar þrjár jarðir á Álftanesi, vegna þess að það hafi verið meinað að stofna þar til framkvæmda. Ég held, að alls ekki sé um það að ræða, að það hafi neitt komið þar fram enn sem komið er með framkvæmdir á þessum jörðum. Mér er ekki kunnugt um það, og þess vegna hefur rn. ekki orsakað neina skaðabótaskyldu eða getur búizt við neinum skaðabótakröfum. Þess vegna er það, sem ég legg áherzlu á, að sem fyrst verði teknar upp viðræður við eigendur þessara jarða, svo að sem fyrst megi verða úr því skorið, hvort jarðirnar verða keyptar eða ekki.



Herra forseti. Þótt ég hafi aðeins talað einu sinni, skal ég vera stuttorður og ekki tefja fundarstörf, en úr því að skoðanir voru eftir mér hafðar hér úr ræðustól áðan af hv. þm. Gils Guðmundssyni, þá vil ég aðeins skýra nánar skoðun mína á þessu máli. Ég tók ekki afstöðu til þess, hvort byggja ætti stóran eða lítinn flugvöll á Álftanesi. Ég tók það aðeins fram sem skoðun mína, að það ætti að kanna það mál nánar, m. a. áður en horfíð væri frá minnihlutaáliti nefndar þeirrar, sem um þetta mál hefur fjallað, og einkum lagði ég áherzlu á, að það væri e. t. v. hagkvæmt að taka frá meira en minna landssvæði þegar í upphafi til þess að eiga fleiri kosta völ, þegar fram liðu stundir og þróunin væri ljós.



Herra forseti. Á þskj. 371 hef ég ásamt hv. 5. þm. Austf. leyft mér að flytja fsp. til hæstv. samgrh. út af innheimtu á þungaskatti af bifreiðum. Fsp. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1. Hafa tekjur Vegasjóðs af þungaskatti reynzt svipaðar og áður, eftir að farið var að innheimta hann samkv. ökumati, en ef svo er ekki, hafa þær þá aukizt eða minnkað? 2. Er fyrirhuguð endurskoðun á gjaldskrá fyrir þungaskatt? 3. Telur ráðh., að núgildandi fyrirkomulag um álagningu þungaskatts geti orðið til frambúðar, þótt af því leiði mjög aukinn mismun á flutningskostnaði til byggðarlaga eftir fjarlægð þeirra frá markaðsstað.“ Ástæðan til þess, að ég og við hv. 5. þm. Austf. gerum þessa fsp., er sú, að þegar breytt var yfir í gjaldmæla frá þeirri reglu, sem áður hafði gilt um innheimtu á þungaskatti, þá var því haldið fram, að breytingin mundi ekki leiða af sér aukið gjald hjá bifreiðum yfirleitt, nema þá hjá þeim, sem mest keyrðu. Reglan mundi verða slík, að ekki væri um nýja álagningu að ræða í sambandi við þungaskattinn. Og ég minnist þess, að þegar breyting var gerð á vegalögunum fyrir jólin í vetur, þá rökstuddi hæstv. samgrh. þá breytingu á þungaskattinum þannig, að með henni væri unnið upp aftur það hlutfall, sem hefði breytzt í innheimtu á þungaskatti miðað við benzínskatt frá því vorið 1969, þegar benzínskatti var breytt, en þungaskatti ekki. Nú hafa hins vegar farið fram nokkrar umr. í landinu, bæði blaðaskrif og ræður manna, sem bent hafa á, að það hafi orðið veruleg breyting á þungaskattinum með þessari breyttu innheimtuaðferð og þessi breyting leiði til þess, að þeir, sem lengst búa frá aðalmarkaðsstaðnum, Reykjavík, þurfi að greiða miklu meira en áður, svo að þetta verði til þess að auka enn á það misrétti, sem er á milli fólksins í landinu, eftir því hvar það er búsett. Af þeirri ástæðu er nú þessi fsp. fram komin, og vildi ég nú heyra, hvað hæstv. ráðh. hefur um hana að segja.



Herra forseti. Vegna vinnustöðvana í júní 1970 var ekki unnt að láta hið nýja innheimtukerfi á þungaskatti af dísilbílum yfir fimm tonn að eigin þunga taka gildi 1. júlí 1970, eins og áformað hafði verið, og var ákveðið, að þessi nýja innheimtuaðferð tæki gildi 1. ágúst 1970. Hér var miðað við bifreiðaskrá alls um að ræða 1900 bifreiðar, sem hið nýja innheimtukerfi náði til. Hins vegar voru tæknilegir annmarkar á ísetningu mælanna í sumar tegundir bifreiðanna, og þurfti að smíða sérstök millistykki til að koma mælunum fyrir, og einnig þurfti að athuga á hverri bifreið fyrir sig af þeim, sem eru með framdrifi og urðu að nota svonefnda ökurita, á hvern hátt unnt væri að koma þeim fyrir í stað mæla. Allt þetta olli því, að mælarnir hafa verið að koma í notkun smátt og smátt allt til þessa, og um síðustu áramót voru mælar eða ökuritar í stað mæla komnir í notkun í 1805 bifreiðar af u. þ. b. 1900, sem nýja kerfið gæti náð til miðað við bifreiðaskrá 1970. Hins vegar er ekki vitað, hve margar þeirra bifreiða, sem margar eru gamlar, hafa nú verið afskráðar, og það kann að vera meginhlutinn af þessum bifreiðum og kemur vitanlega í ljós nú næstu vikurnar. Af þessu leiðir, að enn liggur ekki fyrir álestur, sem sýnir notkun allra þeirra bifreiða, sem hið nýja kerfi á að ná til, á heilum ársfjórðungi, hvað þá lengri tíma. Afleiðingin af þessu er, að erfitt er að segja með fullri nákvæmni, hvort hið nýja kerfi gefur Vegasjóði meiri tekjur en hið gamla gerði. Þó liggur nú fyrir, að þungaskattur samkv. ökumæli af hinum 1805 bifreiðum, sem mælar voru komnir í um s. l. áramót, nemur um 5.8 millj. kr. meira en þungaskattur af sömu bifreiðum mundi hafa numið eftir gamla kerfinu eða 9.9%. Athugandi er, að þessar bifreiðar hafa sumar hverjar ekki fengið ökumæli fyrr en nokkru eftir 1. ágúst og því einnig greitt þungaskatt samkv. eldri reglunum fram að þeim tíma. Afleiðingin af þessu mundi vera, að mismunurinn mundi hækka sem þessari greiðslu samkv. eldri reglunum nemur hjá viðkomandi bifreiðum. Hins vegar er ekki á þessu stigi málsins unnt að segja nákvæmlega fyrir um, hverju þessi viðbót kann að nema. Samkv. framansögðu virðist mega ætla, að þungaskattur á viðkomandi bifreiðum hafi aukizt um u. þ. b. 10%. Hins vegar verður einnig að hafa í huga, að þungaskattur samkv. ökumæli er mismunandi eftir árstímum og verkefnum, en s. l. ár var atvinna með meira móti, eins og kunnugt er. Þá er spurt að því, hvort fyrirhuguð sé endurskoðun á gjaldskrá fyrir þungaskatt. Við breytingu á vegalögum, sem gekk í gildi 1. jan. þ. á., var hinn almenni þungaskattur hækkaður um 50%. Gert er ráð fyrir, að þessi hækkun nái einnig til kílómetragjaldsins og breyting þeirra verði gefin út fyrir næsta álestur í lok þessa mánaðar. Áður hefur verið lofað, að afsláttur verði gefinn á kílómetragjaldinu fyrir þær bifreiðar, sem ekið er yfir 30 þús. km árlega. Er í athugun, hve mikill sá afsláttur getur orðið miðað við það, að Vegasjóður haldi tekjum samkv. því, sem áður var áætlað, en gert er ráð fyrir, að það verði ákveðið í sambandi við fyrrnefnda reglugerðarbreytingu. Má reikna með, að sá afsláttur verði talsverður, afsláttur, sem um munar. Þá er spurt, hvort ráðh. telji, að núgildandi fyrirkomulag um álagningu og þungaskatt geti orðið til frambúðar, þótt af því leiði mjög aukna mismunun á flutningskostnaði til byggðarlaga eftir fjarlægð þeirra frá markaðsstað. Benda má á, að Alþ. hlýtur að hafa verið ljóst, er það veitti ráðh. heimild til að innheimta þungaskatt með kílómetragjaldi samkv. ökumæli árið 1968, að af því hlyti að leiða, að þær langferðabifreiðar og flutningabifreiðar, sem lengsta vegalengd aka árlega, mundu greiða hærri þungaskatt en áður. Verður að líta svo á, að þetta sé hliðstætt hjá dísilbifreiðum og benzínbílum, sem greiða gjald til Vegasjóðs fyrir hvern benzínlítra, sem bifreiðin notar, sem er í beinu sambandi við ekna vegalengd. Má benda á, að telja verður, að með vegalögum frá 1963 hafi sú stefna verið mörkuð, að vegagerð skyldi að langmestu leyti kostuð af tekjum af umferðinni og gjöldum, sem lögð skyldu á umferðina, þannig að bifreiðar greiddu raunverulega mismunandi mikið miðað við mismunandi mikil not þeirra af vegunum. Liggur því nærri að líta á eldra þungaskattsfyrirkomulagið frekar sem undantekningu frá hinni almennu reglu en hina raunverulegu reglu. Ekki hefur mér nú komið til hugar önnur hentugri regla til tekjuöflunar fyrir Vegasjóð en sú, sem nú er notuð. Með fyrirhuguðum afslætti fyrir þær bifreiðar, sem mest er ekið, verður þungaskatturinn ekki eins tilfinnanlegur og margir hefðu búizt við.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. samgrh. fyrir þau svör, sem hann gaf við þeirri fsp., sem ég lýsti hér áðan, enda þótt svörin væru á engan hátt fullkomin eða upplýstu að verulegu leyti það, sem um er spurt. Það má til sanns vegar færa, að sú reynsla, sem fengin er af þungaskattinum, sá reynslutími sé of stuttur til þess, að hægt sé að svara þessu, svo að tæmandi sé. Hins vegar virðist mér augljóst, að þrátt fyrir þennan stutta tíma, sem þessi innheimta á þungaskattinum hefur gilt, hefur það gengið í þá áttina að auka tekjurnar af honum um 10%, og þegar tillit er tekið til þess, að það er að verulegu leyti seinni hluta ársins, má gera ráð fyrir því, að þessi tekjuaukning verði meiri en 10%, þegar á árið í heild er lítið. Ég verð því að segja, að mér sýnist, að það komi þar fram, sem margir óttuðust, að þessi breyting á innheimtunni mundi verka eins og hækkaður skattur. Út af því, sem hæstv. ráðh. gat um, að heimildin, sem hefði verið gefin hér á hv. Alþ., um það, að þannig mætti innheimta skattinn, þá minnist ég þess ekki, að það hafi þá verið verulega rætt hér á hv. Alþ., og ekki heldur, að það hafi verið túlkað á þann veg, að með þessum hætti mætti auka tekjurnar af þungaskatti. Ég tel að það hafi ekki verið gert, heldur hafi verið talið, að meðaltalið mundi verða svipað, þó að mismunurinn yrði nokkur á milli bifreiða eftir notkun þeirra. Þá verður einnig að hafa það í huga í sambandi við þetta, að hér er um að ræða þær flutningabifreiðar, sem flytja þær vörur, sem mestu máli skiptir, að verðlagi sé haldið niðri á, þ. e. nauðsynjavörur eins og mjólk og aðrar landbúnaðarafurðir og ýmsar nauðsynjavörur, út um landsbyggðina. Þess vegna hefur hér á hv. Alþ. alltaf verið reynt að stuðla að því, að þessi skattheimta fylgdi ekki eins fast eftir annarri skattheimtu í sambandi við vegina. Hæstv. ráðh. gaf fyrirheit um það, að þegar akstur væri kominn yfir 30 þús. km, þá yrði gefinn talsverður afsláttur, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. Eðlilegt hefði verið, að þetta væri sett inn í reglugerðina, svo að það væri ekki á valdi ráðh. eða rn. að ákveða, hver þessi fjárhæð yrði. Það er því nauðsynlegt, að minni hyggju að endurskoða þessa reglugerð, a. m. k. þegar ár verður liðið frá því, að hún var sett eða farið var að starfrækja innheimtuna eftir henni, og binda þá fastmælum, hve mikill þessi afsláttur á að vera. Hér er líka um fleiri atriði að ræða eins og vöruflutningabílana, sem verða að flytja lífsnauðsynjarnar út um landsbyggðina og frá landsbyggðinni vegna markaðserfiðleika. Ég vil því undirstrika það, að ég tel, að það eigi ekki að nota þessa aðferð til skattheimtu til þess að auka á það misræmi, sem er í búsetu landsmanna. Það má ekki nota innheimtuaðferðina, svo að hún verki á þann veg. Þess vegna verður að endurskoða reglugerðina og taka tillit til þess.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi var nú eftir atvikum ánægður með svörin, að mér skildist, miðað við það, að tæplega væri unnt að gefa tæmandi svör við öllu, sem spurt var um, vegna þess hve stutt væri liðið síðan þessi nýja regla var upp tekin. Hv. fyrirspyrjandi talaði um afsláttinn og taldi nauðsynlegt að endurskoða reglugerð í því sambandi. Þess skal getið, að það verður sett ný reglugerð, þar sem afslátturinn verður ákveðinn. Og afslátturinn verður hafður eins hár og mögulegt er. Hv. fyrirspyrjandi veit það, að Vegasjóður þarf að fá ákveðna upphæð í tekjur af þungaskatti, sem ákveðið er í vegáætlun, til þess að vegáætlunin verði ekki með allt of miklum halla. Og það standa vonir til, að seint í þessum mánuði eða í byrjun næsta mánaðar megi gefa út reglugerð og þá verði enn ljósara en nú, hversu afslátturinn megi verða mikill til þess þó að Vegasjóður fái þær tekjur, sem reiknað hefur verið með. Og þegar þessi regla var upp tekin á miðju ári eða upp úr miðju s. l. ári, átti að miða við það og var reynt að miða við það, að samkv. nýju reglunni yrðu tekjurnar ekki minni og ekki heldur neitt verulega meiri en hefði orðið með gömlu reglunni. Og þarna var vitanlega ekki unnt að spá nákvæmlega fyrir fram upp á 100 þús. kr. eða millj., því að þungaskatturinn, þegar hann er tekinn eftir ökumæli, fer mikið eftir atvinnuástandinu í landinu. Eins og ég áðan sagði, var atvinnuástandið gott á s. l. ári og ekki sízt seinni hluta ársins við ýmsar framkvæmdir, og var því um mikinn akstur bifreiða að ræða. Víð skulum vona, að svo verði áfram, að það verði atvinna fyrir þessar bifreiðar, sem eiga að borga þungaskatt. Það mun gefa Vegasjóði meiri tekjur. Ég skal viðurkenna, að það er slæmt, ef héruðum verður mismunað með þessari aðferð. En ég held, að það verði aldrei hjá því komizt, að þeir, sem fara langar leiðir og flytja vörurnar langar leiðir með bifreiðum, borgi verulega meira fyrir þær en þeir, sem ekki þurfa að aka nema stutta leið. Og þótt við viljum gera allt, sem í okkar valdi stendur, til þess að minnka aðstöðumuninn, eins og hann er kallaður, þá held ég, að það verði alltaf útilokað að gera það að fullu. Áreiðanlega hafa hv. alþm. gert sér grein fyrir því, hvað af þessu mundi leiða, þegar þungaskatturinn var ákveðinn með þessum hætti og heimild var gefin til þess að setja ökumæla í hinar stærri vörubifreiðar og fólksbifreiðar. Það er enginn vafi á því, að alþm. hafa allir gert sér grein fyrir því, hvað af þessu kynni að leiða. En það er gott að geta gefið afslátt til þeirra, sem aka mest. Þungaskatturinn samkv. gömlu reglunni var miðaður við 30 þús. km árlegan akstur, og þess vegna er nú ákveðið, að þegar menn hafa ekið 30 þús. km, þá fái þeir afslátt fyrir það, sem umfram er. Þess njóta fyrst og fremst langferðabifreiðar og vöruflutningabifreiðar, sem aka mikið árlega, en þær eru margar, sem aka 50 og 60 þús. km, og sumar kannske meira. Ég sé ekki, að það sé nokkur aðstaða í sambandi við Vegasjóðinn og framkvæmd vegamálanna að jafna það, sem kallað er aðstöðumunur, með öðrum hætti en þeim, sem hægt er að gera með fyrrnefndum afslætti, og afslátturinn verður hafður eins hár og mögulegt er. En það verður að hugsa um það að ná þeim tekjum, sem reiknað er með í vegáætluninni, og við skutum vona, að þær verði ríflegar og allmiklu meiri, til þess að unnt verði að veita þeim, sem versta hafa aðstöðuna, því meiri afslátt.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika, að það, sem fram kom í ræðu hæstv. samgrh. nú, í seinni ræðu hans, var miklu aðgerðarmeira og miklu nær því, sem ég vildi fá út úr svari við þessari fsp., þar sem ráðh. lýsti því afdráttarlaust yfir, að reglugerð yrði sett og afsláttur yrði veittur af þungaskattinum, þegar komið væri fram yfir 30 þús. km, og það verulegur afsláttur. Það hefur aldrei verið mín hugsun, að gengið yrði lengra í þessu en svo, að þungaskatturinn skilaði sér svipað og áður var, heldur hitt, að þessi innheimtuaðferð yrði ekki til þess að ná inn verulegum fjármunum og það af þeim, sem sízt skyldi, bara aðferðin sjálf yrði til þess að auka skattinn. Það er mergur málsins, og það tel ég, að hafi komið fram í ræðu hæstv. ráðh. nú, að að því mundi verða stefnt, og þá tel ég tilgangi náð með þessari fsp.



Herra forseti. Á Alþingi 22. apríl 1970 var samþykkt þál. um endurskoðun á ýmsum þáttum heilbrigðislöggjafar. Með þessari ályktun var heilbrmrh. falið að skipa „nú þegar“, eins og það er orðað í ályktuninni, nefnd til að endurskoða ýmsa þætti heilbrigðislöggjafarinnar og þá sérstaklega um læknaskipun og sjúkrahús í þeim tilgangi, að komið verði á betri heilbrigðisþjónustu í landinu og m. a. með það fyrir augum, að læknar fáist til starfa í þeim héruðum, sem nú eru læknislaus. En þessi læknislausu héruð eru nú orðin nokkuð mörg og hafa sum verið læknislaus árum saman, og má í rauninni segja, að þar ríki víða alveg óviðunandi ástand í þessum efnum. Samkv. till. átti nefndin að vera skipuð fimm mönnum. Formaður nefndarinnar skyldi vera landlæknir eða ráðuneytisstjóri í heilbrmrn. Í nefndinni skyldu enn fremur vera tveir menn tilnefndir af Læknafélagi Íslands, og skyldi þar vera um að ræða héraðslækni og sjúkrahúslækni. Einn nm. skyldi tilnefndur af læknadeild Háskóla Íslands og einn af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Með því að gera ráð fyrir slíkri skipan nefndarinnar var sýnilega að því stefnt að koma á samstarfi ýmissa aðila, sem líklegastir eru til þess í sameiningu og samstarfi að geta gert till. um að ráða bót á þessum vanda. Þá var enn í till. mælt fyrir um það, að nefndin skyldi þegar hefja störf og skila till. sínum til úrbóta eigi síðar en 1. marz n. k., þ. e. 1. marz 1971. Í byrjun þessa þings, þegar liðið var nokkuð mikið á sjötta mánuð, frá því að till. hafði verið samþykkt, gerði ég fsp. um það til hæstv. ríkisstj., hvað liði störfum þessarar nefndar, sem ég gerði þá ráð fyrir, að mundi hafa verið skipuð „nú þegar“, eins og mælt var fyrir í þál., þ. e. þegar eftir að hún var samþykkt, og mátti þá líklegt telja, að eitthvað væri vitað um störf hennar. Því miður kom það í ljós, að nefndin hafði ekki verið skipuð „nú þegar“, heldur var hún skipuð um það leyti, sem fsp. kom fram á Alþ., eða kannske rétt áður. Hún var skipuð 12. okt. og hafði um það leyti, sem fsp. var svarað, varla hafið störf. Nú fékk ég hins vegar upplýsingar um það, hverjir ættu sæti í þessari nefnd, og eru það allt mætir menn. Frá heilbrmrn. er það ráðuneytisstjórinn, Páll Sigurðsson læknir, frá Læknafélaginu eru það læknarnir Ásmundur Brekkan og Brynleifur Steingrímsson, frá læknadeildinni Tómas Helgason prófessor og frá Sambandi ísl. sveitarfélaga Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri. Nú er liðinn sá tími, sem nefndinni var ætlaður til starfa samkv. ályktuninni, og því hef ég talið rétt, þar sem hér er um mjög brýnt mál að ræða, að bera fram í annað sinn á þessu þingi fsp. varðandi þetta mál. Fsp. er á þskj. 416, svo hljóðandi: „Hvað líður störfum nefndar, sem skipuð var 12. okt. 1970 samkv. ályktun Alþingis 22. apríl sama ár til þess að gera till. um heilbrigðismál, m. a. með það fyrir augum, að læknar fáist til starfa í þeim héruðum, sem eru læknislaus, og átti samkv. þál. að skila till. sínum til úrbóta eigi síðar en 1. marz 1971?“



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur nú sagt margt af því, sem ég vildi segja, sem eru skýringar á því, hvað nefndin tók seint til starfa, að öðru leyti en því, að hann gat ekki þeirrar ástæðu, sem til þess lá, að nefndin tók ekki fyrr til starfa en 12. okt. s. l., en það var fyrst og fremst af því, að það stóð á tilnefningu þeirra aðila, sem samkv. þál. var skylt að leita til um tilnefningu á mönnum í nefndina. Það var höfuðástæðan. Eins og skýrt var frá á s. l. hausti, þegar fsp. sama efnis kom fram um þetta mál, í okt., þá var þeim aðilum, sem unnu að till., skrifað þá þegar og þeir beðnir um að tilnefna menn í nefndina. En nefndin reyndist ekki fullskipuð, eins og áður er sagt, núna í októbermánuði og hafði nýlega hafið störf, þegar fsp. var borin fram, og var skýrt frá því á þeim tíma. Enn fremur lágu aðrar ástæður til þess, að það dróst, að nefndin tæki til starfa, og olli því annars vegar það, eins og fyrr er sagt, að tilnefningar drógust, og hins vegar það, að um þetta sama leyti varð breyting á skipan rn., þannig að nýr sérstakur ráðuneytisstjóri var að taka til starfa, og tók hann við formennsku í nefndinni. Eins og skýrt var frá í okt. s.l., hefur verið lögð á það rík áherzla af rn. hálfu, að störfum þessarar nefndar yrði hraðað, en einnig var lögð á það áherzla, að nefndin tæki til gaumgæfilegrar athugunar og endurskoðunar flest þau lög og lagaákvæði, er að þessum málum lúta, og gerði heildarbrtt. um þau mál. Nefndin hefur þannig tekið til endurskoðunar sjúkrahúsalög frá 1964, læknaskipunarlög frá 1965, með áorðnum breytingum, heilsuverndarlög frá 1955, lög um læknahéraðasjóði frá 1970 og lög um heilsuvernd í skólum frá 1957. Auk þess hefur hún tekið til athugunar reglugerðir, sem settar hafa verið samkvæmt þessum lögum. Nefndarstarf þetta er nú komið vel á veg, þó að komið sé fram yfir umræddan tíma, enda hefur verkefnið reynzt umfangsmeira en upphaflega var búizt við, og fjallar nefndin nú um drög að lögum um heilbrigðisþjónustuna almennt, þar sem ákvæði þeirra laga, sem hér hafa verið nefnd, hafa ekki verið sett saman í einn lagabálk. En þessi drög eru enn á umræðustigi og of snemmt að segja til um, hvernig þau muni verða í endanlegri gerð. Enn þá er hins vegar lögð á það mikil áherzla að geta lagt fram lagafrv. frá nefndinni á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir að hafa svarað fsp. minni á þskj. 416, þó að svarið væri raunar á annan veg en ég hefði vonazt eftir, því að ég hafði gert mér von um það, að nefndin hefði lokið till. sínum og ráðh. gæti skýrt í meginatriðum frá efni þeirra. Það voru skýlaus fyrirmæli Alþ., þegar till. var samþ. hinn 22. apríl, að till. yrði skilað eigi síðar en 1. marz, og sá tími er liðinn. Ég gat um það áðan í ræðu minni, að það hefði dregizt mjög lengi að skipa nefndina, og hæstv. ráðh. gaf á því sömu skýringuna og hann gaf í haust, sem ég hef enga ástæðu til þess að draga í efa, að nefndin hefði ekki verið skipuð fyrr vegna þess, að ekki hefðu fengizt tilnefningar á nm., fyrr en liðnir voru nærri sex mánuðir frá því, að tilnefna átti í nefndina „nú þegar“. Ég verð að harma það, að slíkur seinagangur skuli hafa orðið á tilnefningunum og að þeim aðilum, sem áttu að tilnefna menn í nefndina, skuli ekki hafa tekizt að hafa hraðari hendur en þarna hefur reynzt. Eigi að síður, þó að nefndin væri ekki skipuð fyrr en 12. okt., hefur hún nú haft allmarga mánuði til þess að starfa. Og ég vil mega vænta þess, að fulltrúar þessara aðila, sem tilnefndu menn í nefndina, hafi tök á því að bæta dráttinn, sem varð á tilnefningunni, með því að hraða því meira störfum. Og hræddur er ég um, að mörgum þeim, sem eiga við læknisleysi að stríða víðs vegar um landið, þyki hér vera um nokkuð mikið tómlæti að ræða, þó að á því séu kannske einhverjar eðlilegar skýringar. Hæstv. ráðh. gat um það, að nefndin hefði endurskoðað ýmis lög um heilbrigðismál, sem í gildi eru, og nefndi þau lög. Auðvitað var til þess ætlazt, að nefndin endurskoðaði alla þessa lagabálka. En ég hef gert ráð fyrir því, að hún mundi gera meira en að koma fram með breytingar á lögum, að hún mundi líka koma fram með aðrar till., sem ekki byggðust kannske fyrst og fremst á lögum, því að þetta mál verður e. t. v. ekki fyllilega leyst með löggjöf, heldur með skipulagningu. En það held ég, að sé margra manna mál, að þeim aðilum, sem hér er um að ræða, læknasamtökum og öðrum, sem tilnefnt hafa í nefndina, beri nokkur skylda til þess að ráða fram úr þessu máli á sómasamlegan hátt og að það hafi þegar dregizt of lengi. Ég er ekki viss um, að lagabreytingar nægi til þess, að það verði gert á viðunandi hátt, og held, að fleira þurfi til að koma en lagabreytingar. Um þetta hef ég svo ekki fleira að segja og vil aðeins beina þeirri ósk til hæstv. ráðh., að hann geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að nefndin hraði störfum og skili áliti og till., áður en þessu þingi verður slitið, því að við þessa nefnd og störf hennar, eins og hún er samsett, eru miklar vonir bundnar.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með 1. þm. Norðurl. e., að það ber skýlaust að harma það, hversu mjög dróst, að þessi nefnd yrði fullskipuð og gæti tekið til starfa. Ég var einn af þremur flm. þessarar þáttill. fyrir hálfu öðru ári, sem afgreidd var 22. apríl í fyrra, og þessi þáltill. var ekki byggð á neinu skrumi, heldur á þeirri alkunnu þörf, sem við allir þekkjum að er víða úti um landsbyggðina fyrir úrbætur í læknaþjónustu. Þrátt fyrir það, að þessir ágætu menn hafi setzt á rökstólana, þá lít ég svo á, að enn hafi lítil breyting til batnaðar orðið víða úti um landið hvað læknamálin og heilbrigðisþjónustuna snertir. Ég hefði kosið það, og mér hefði þótt það ágætt, að hæstv. heilbrmrh. hefði getað látið Alþ. í té einhverjar upplýsingar um það, hvað í poka áminnztrar nefndar kann að vera, hvaða úrræði hún sér. En það, sem í pokanum kann að vera, ætla ég ekki að dæma, fyrr en ég heyri eitthvað um það. Ég geri mér fullkomlega ljóst, að með lagabreytingum til batnaðar getur margháttuð úrlausn fengist, því að lagabreytingar geta einmitt fjallað um þau skipulagslegu vandræði, sem læknaþjónustan í landinu á við að stríða. Í Austurlandskjördæmi er ástandið mjög svo alvarlegt, einkum og sér í lagi hvað syðri hlutann áhrærir. Það vita allir, sem við læknisleysi hafa átt að stríða, hversu mjög það dregur úr öryggiskennd íbúanna, hversu mjög má segja að það dragi úr byggðarfestu í hinum einstöku byggðarlögum að njóta ekki læknisþjónustu. Á nokkrum stöðum í Austurlandskjördæmi blasir nú við algert neyðarástand, ef ekki verður úr bætt á næstu vikum. Í því sambandi vil ég nefna t. d. Djúpavogslæknishérað, en læknir sá, sem þeir hafa að undanförnu haft, er nú senn á förum og ekki séð fyrir endann á því vandamáli, sem skapast við brottför hans. Djúpavogslæknishérað hefur svo sem áður verið læknislaust, og þá hefur verið gripið til þess úrræðis að láta Hornafjarðarlækni þjóna því héraði, sem er langan veg norðan við hans stóra hérað. En næsta héraði norðan við Djúpavogshérað, Fáskrúðsfjarðarhéraði, gegnir aldraður læknir, sem átti lögum samkvæmt að láta af störfum um s. l. áramót. Þá sótti hins vegar enginn um héraðið, og vegna tryggðar við sitt gamla hérað og fólk heldur hann enn þá áfram. Ef Djúpavogslæknishérað verður mannlaust, þá má búast við því, að honum verði gert að gegna nyrðri hluta þess, og ég kalla, að það sé til of mikils ætlazt af gömlum manni, sem hefur gott og mikið starf að baki og mikil ferðalög, að ætla honum að gera það, þegar fer að halla undan hvað aldur snertir fyrir honum. Það verður eflaust gripið til þess gamla úrræðis að láta eina lækninn í A.-Skaftafellssýslu þjóna syðri hluta Djúpavogshéraðs, en eins og ég segi, þá er aðeins einn læknir í allri A.-Skaftafellssýslu, en vegalengdir enda á milli í sýslunni munu sem næst 230 km fyrir utan alla króka heim til einstakra bæja. Og mannfjöldi í sýslunni fer vaxandi, einkum þó á Höfn í Hornafirði, þar sem íbúar munu nú vera rúm 900 og athafnalíf mikið, og í sveitunum, þar sem íbúar eru á sjöunda hundrað, er byggðin, eins og við vitum, mjög dreifð. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að þarna væri tilvalinn staður fyrir læknamiðstöð, og þegar ofan á þetta bætist, að fyrir utan heimamenn er alla tíð mikið af aðkomusjómönnum og verkafólki á Höfn, þá er þörfin fyrir tvo lækna a. m. k. þarna í sýslunni gífurlega mikil. Í gærkvöld sat hreppsnefnd Hafnarhrepps í Hornafirði á fundi og samþykkti að hefja undirbúning að byggingu sjúkraskýlis á Höfn, þar eð brýn nauðsyn ríki á eftir. Með þessari samþykkt, sem ég veit að hugur fylgir fullkomlega, hafa heimamenn þessa myndarlega athafnabyggðartags stigið stórt spor í átt til bættrar heilbrigðisþjónustu, en þarfirnar kalla jafnframt á þjónustu fleiri lækna á svæðinu. Þarfirnar víða úti um landið kalla mjög á, að þessi nefnd, að þessir ágætu menn ljúki störfum sem allra fyrst, og ég vil beina þeim orðum til hæstv. heilbrmrh., að hann láti þá finna það, að það sé til þess ætlazt, að þeir ljúki starfi sínu sem allra fyrst, þannig, eins og hann sagði áðan, að þetta mál geti komið í frv.-formi fyrir Alþ., áður en það lýkur störfum núna. Ég held, að þetta sé eitt af þeim málum, sem allir eru sammála um að þurfi að fá jákvæða afgreiðslu sem fyrst, og ég hef ekki trú á því, að hv. Alþ. sjái eftir því fjármagni, sem fer til þess að gera heilbrigðislegt öryggi íbúanna í landinu sem traustast.



Herra forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. alþm., sem tekið hafa til máls um fsp., fyrirspyrjanda og hv. 2. þm. Austf. Ég hygg, að við getum allir verið á einu máli um það, að æskilegra hefði verið, að þetta nál. lægi nú þegar fyrir, og ég hef fulla ástæðu til þess að ætla og veit það reyndar af sambandi mínu við nefndina, að hún hefur setið á allmörgum fundum og rætt málið við marga þá aðila, sem hér eiga hlut að máli, og unnið mjög vel að mínu viti að þessu máli. Um einstakar till. hennar eða hvað í hennar pokahorni endanlega verður, get ég ekki á þessu stigi málsins sagt, fyrr en nefndin hefur lokið störfum. En ég hygg þó, að það sjái allir, að rn. verður ekki með neinum rétti sakað um þennan seinagang, sem að meginhluta til er seinagangurinn á því að fá tilnefnda menn frá þeim aðilum, sem Alþ. hefur uppálagt rn. að ná fulltrúum frá. Þar skapaðist bil, þegar annars hefði mátt vinna töluvert mikið. En ég tek einarðlega undir óskir þessara þm. beggja og vonast til, að till. nefndarinnar liggi fyrir, áður en þessu Alþ. lýkur.



Herra forseti. Ég hef nú þegar talað tvisvar og skal ekki segja hér nema örfá orð. En hæstv. ráðh. gat þess í ræðu sinni áðan, að nefndin, sem við höfum verið að ræða hér um, mundi hafa rætt við mjög marga aðila. Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. ráðh., hvort honum sé kunnugt um, að hún hafi t. d. rætt við sveitarstjórnir í hinum læknislausu héruðum. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja annað en það, af því að hér hefur nokkuð verið minnzt á lög og lagabreytingar og þær úrbætur, sem gera ætti með lögum, að ég hygg, að það muni ekki verða talin úrbót í þessu máli að leggja niður læknislaus héruð. Það vil ég gjarnan að fram komi hér.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessum umr., uppálagði Alþ. rn. ákveðið að leita tilnefningar ákveðinna aðila í nefndina, og ég hygg, að sú hugmynd flm., að í nefndinni skyldu eiga sæti fulltrúar frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, hafi átt að tryggja það, að samband væri við sveitarfélögin haft. Um samband þeirra við einstök sveitarfélög veit ég ekki, en ég veit, að fulltrúi sveitarstjórnasambandsins hefur setið hvern fund nefndarinnar, og ég hygg, að hann hafi alveg á því ráð og rænu að kynna sér þau mál á þeim stöðum, sem verst eru settir í dag með þessi mál. En eins og ég segi, um samband nefndarinnar við einstök héruð eða héraðastjórnir get ég ekki upplýst á þessari stundu.