Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur af því áhyggjur að ég hafi einhverjar ranghugmyndir um skólagjaldapólitík Sjálfstæðisflokksins og ráðleggur mér að lesa niðurstöðu framtíðarhóps Samfylkingarinnar til þess að ég sjái hverjir séu hinir eiginlegu skólagjaldapostular á Íslandi. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki lesið þessa niðurstöðu framtíðarhóps Samfylkingarinnar. Hins vegar hef ég hlustað af athygli á ræður hv. þingmanns, þetta er ekki í fyrsta skipti sem hann kemur að málinu hér. Ég get í sjálfu sér látið mér standa nokkurn veginn á sama hvað flokksmenn Samfylkingarinnar vinna í flokksstarfi sínu og þarf ekki að halda um það langar ræður á Alþingi. Ég tek hins vegar afstöðu til þess sem ríkisstjórnin gerir og sýnir sig með lagasetningum. Ég vil svara spurningum hv. þingmanns, en hann gagnrýnir mig fyrir að draga í efa að hér sé um þjónustugjald að ræða. Ég ætla að vitna aðeins í greinargerð með frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Háskóla Íslands sem lögð var fyrir Alþingi á 120. löggjafarþingi. Þar var gerð grein fyrir því hvers konar kostnað skrásetningargjaldið ætti að dekka. Þar segir, með leyfi forseta: „Óheimilt er að taka hærra þjónustugjald en almennt nemur kostnaði við að veita þá þjónustu sem kveðið er á um í gjaldtökuheimildinni,“ - sem er sambærilegt við það sem hv. þingmaður las úr máli Páls Hreinssonar - „í þessu tilviki skrásetningu.“ Nú kemur í ljós, í þeim frumvörpum sem hér um ræðir, að ýmislegt annað en skrásetning nemenda er felld undir þjónustugjaldið. Þess vegna er eðlilegt að maður gagnrýni það að hlutirnir skuli kallaðir öðrum nöfnum en í raun er verið að innheimta fyrir. Hér er innheimt fyrir margt annað en skrásetningu nemenda í háskóla.

Herra forseti. Ég sá ástæðu til að víkja í máli mínu að orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur vegna þess að hún nefndi oftar en einu sinni í ræðu sinni skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég vildi benda henni á að annar stjórnmálaflokkur í landinu hefur gengið harðar fram í að fjalla um skólagjöld og taka þau upp í stefnuskrá sína. Það er náttúrlega Samfylkingin og fyrst og fremst Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaformaður Samfylkingarinnar, ásamt meðreiðar-, ekki sveinum heldur meyjum sínum, hv. þingmönnum Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur og Bryndísi Hlöðversdóttur. Mér fannst ástæða til að geta þessa vegna orða hv. þingmanns um skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins. Sú hugtakanotkun byggir á ákveðnum misskilningi sem ég taldi mig hafa leiðrétt með beinum tilvitnunum í orð varaformanns Samfylkingarinnar um hugmyndir frá framtíðarhópi þess flokks. Varðandi þjónustugjaldið og þann kostnað sem gjaldinu er ætlað að mæta þá er það tiltekið í frumvarpinu, og það er alveg ljóst að þar eru margir liðir. Það er jafnframt alveg rétt hjá hv. þingmanni að á 120. löggjafarþingi, þegar þessi mál voru til umfjöllunar og frumvarp til sambærilegrar gjaldtöku var til umræðu, ætli það hafi ekki verið í kringum árið 1991, voru málin ekki í jafngóðum farvegi og nú. Það verður að játast. Það var ekki góð lagasetning á þeim tíma, hver sem að þeirri lagasetningu stóð, að tilgreina ekki nákvæmlega þá kostnaðarliði sem gjaldinu var ætlað að mæta. En þetta er klárlega þjónustugjald.

Hæstv. forseti. Ég vil segja hv. þingmanni það til fróðleiks að 120. löggjafarþing stóð 1995–1996. Þá kom hins vegar fram í greinargerð með frumvarpinu, varðandi skrásetningargjöldin, að undir heitið skrásetningargjald yrði felldur hluti kostnaðar við háskólastarfið, jafnvel þótt hann ætti að dekka margvíslega þjónustu sem stúdentum væri veitt á námstímanum utan formlegra kennslustunda. Þetta er talið upp í greinargerðinni, með leyfi forseta: „... svo sem skráningu stúdenta í námskeið og próf, varðveislu upplýsinga um námsferil stúdenta, upplýsingar um námsferil sem sendar eru stúdentum þrisvar á hverju háskólaári, auglýsingu og miðlun upplýsinga vegna skráningar, skipulag kennslu og prófa, kennsluskrá, stúdentaskírteini og aðgang að þjónustu nemendaskrár, skrifstofu kennslusviðs, deildaskrifstofum, alþjóðaskrifstofu, upplýsingastofu um nám erlendis, námsráðgjöf, bókasafni og tölvum og prenturum Háskólans.“ Sem sagt, strax árið 1995 er fjöldi kostnaðarliða undir skrásetningargjaldi sem heyrir alls ekki til skrásetningu. Páll Hreinsson sagði í tilvitnunum hv. þingmanns áðan að þjónustugjöld yrðu að byggja á traustum útreikningum. Útreikningarnir til grundvallar þessu gjaldi hér eru ekki traustir. Þeir fela í sér svo margt annað en þjónustu við nemendur sem skrá sig inn í háskólana. Hvers vegna geta stjórnvöld ekki kallað hlutina sínum réttu nöfnum? Að lokum vil ég segja, hæstv. forseti, að ég held að við þurfum ekki að eyða tíma okkar í tog um hvað gjaldið heitir, hvað nákvæmlega fellur undir það eða hvort það sé reiknað skakkt eða ekki, eða hversu skakkt það er reiknað. Grundvallaratriðið er að ég mótmæli þessum gjöldum. Ég tel að þau riðli og ógni jafnrétti til náms á háskólastigi.

Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hv. þingmaður mótmæli þessum gjöldum. Hv. þingmaður og sá flokkur sem hún tilheyrir er á móti hvers kyns gjaldtöku og er þeirrar skoðunar að öll þjónusta opinberra aðila eigi að vera innt af hendi endurgjaldslaust fyrir notendur þjónustunnar,  En við skulum gera okkur grein fyrir því að ef hennar hugmyndafræði yrði ofan á þá yrði tekjuskattshlutfallið á Íslandi um 70–80%, eða mjög hátt. Menn mundu greiða nánast allar sínar tekjur til samneyslunnar en um það er grundvallarágreiningur milli mín og hv. þingmanns. Ég vil lága skatta  En úr því að vikið var að þeim kostnaðarliðum sem fram komu í frumvarpinu frá árinu 1995 sýnist mér að þeir kostnaðarliðir sem þá voru tilgreindir séu nokkurn veginn hinir sömu og hér eru tilgreindir. Reyndar hafa bæst við ákveðnir kostnaðarliðir eins og rekstur tölvuvera, aðgangur að tölvupósti og interneti og fleira. 

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn kom á einum stað í sinni löngu og vel æfðu ræðu inn á kjarna málsins. Hann sagði, virðulegi forseti, að engin ákvörðun hefði verið tekin um það af stjórnvöldum að taka upp skólagjöld og þar með væru þau skólagjöld sem nú væru innleidd og hækkuð við ríkisháskólana ekki lánshæf. Hann staðfesti að stjórnvöld væru að innleiða skólagjald á grunnnám á háskólastiginu. Annars vegar er tækninámið á vegum ríkisins lagt niður og sett inn í einkaskóla og innheimt verulegt gjald fyrir aðgang að því. Ekki verður hægt að stunda tækninám eftir þá breytingu nema gegn háum skólagjöldum í einkaskóla. Síðan eru innheimt skólagjöld í ríkisháskólana þrjá sem eftir standa. Þau eru hækkuð um 40%. Skref er stigið frá því að innheimta það sem mætti með góðum vilja flokkast sem staðfestingargjald, hófstillt þjónustugjald, yfir í skólagjöld. Þau eru ekki sérstaklega há en eru án nokkurs vafa skólagjöld. Sú úrelta skilgreining sem menn hanga hér á, um að skólagjöld taki aðeins til kennslu er firra. Skólagjöld eru einfaldlega það sem stendur undir hvers konar rekstri við skólana. Allt hitt eru hártoganir sem skipta engu máli, þannig að því sé haldið til haga. Þingmaðurinn getur því ekki hangið í þeirri skilgreiningu. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki eðlilegra að Sjálfstæðisflokkurinn horfist í augu við það sem hann er að gera, viðurkenni að hann er að innleiða skólagjöld í grunnnámi á háskólastigi, annaðhvort með því að einkavæða námið eða með því að gera það undir undir röngum formerkjum, og þar með gætu nemendur sótt um lán fyrir skólagjöldunum? Væri það ekki eðlilegri og heiðarlegri leið?

Herra forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er mjög heiðarlegur í þessu máli. Það er ljóst að við felum okkur ekki á bak við þá gjaldtöku sem hér er til umræðu með því að kalla hana röngum nöfnum. Hér eru ekki tekin upp skólagjöld í hefðbundnum skilningi slíkrar gjaldtöku, það er alveg ljóst. Ég held að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sé hins vegar kominn út af sporinu. Ég veit að hv. þingmaður hefur stundað nám í útlöndum eins og ég. Hann veit hvernig skólagjöld eru innheimt erlendis og vegna hvaða kostnaðar, þ.e. út af kennslukostnaðinum. Hv. þingmaður, sem sat fundi menntamálanefndar eins og ég, heyrði rektora allra þeirra háskóla sem hér eru til umræðu, Kennaraháskólans, Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri, lýsa því hvað þeir teldu til skólagjalda. Þeir töldu það gjöld vegna kennslukostnaðar. Hv. þingmaður heldur því fram að það sé bara einhver misskilningur og hártoganir. Ég verð að segja að mér finnst hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vera kominn út af sporinu í þessu máli. Skilgreiningar hans á hugtakinu skólagjöld eru allt aðrar en viðteknar eru í menntakerfinu og í fræðasamfélaginu almennt. Þetta eru bara einhverjar nýjar kenningar sem gaman er að fá að heyra. Hins vegar er ljóst að ríkisstjórnin er ekki að innheimta skólagjöld heldur þjónustugjald vegna þjónustu sem tilgreind er í frumvarpinu. Í því felst ekki innheimta skólagjalda í klassískum skilningi.

Virðulegi forseti. Skólagjöld eru það. Það væri heiðarlegra og hreinlegra af Sjálfstæðisflokknum að viðurkenna það sem hann er að gera, bæði hvað varðar tækninámið og ríkisháskólana þrjá. Hann innleiðir skólagjöld á grunnnám á háskólastigi. Þar með gætu nemendur sótt um lán fyrir þeim gjöldum. Það væri mikið heiðarlegra af forustumönnum flokksins að horfast í augu við eigin gjörðir og viðurkenna þær í staðinn fyrir að vinna að málinu að tjaldabaki. En ég hnaut um annað í ræðu hv. þingmanns sem mér þótti undarlegt. Hann fullyrti að það væri ekki stjórnvalda að hafa menntapólitíska forustu um hvort innheimta ætti skólagjöld eða ekki heldur væri það skólanna að óska eftir því. Þeir ættu að ákveða sjálfir hvort innleiða eigi skólagjöld eða ekki. Skólagjöld á grunnnámi ríkisháskólanna eru meginbreyting á íslenskri skólapólitík og skólastefnu. Það er að sjálfsögðu stjórnvalda og stjórnmálamanna að veita þar pólitíska leiðsögn og forustu og taka ákvarðanir um slík stórmál. Ef það er markmið Sjálfstæðisflokksins að svelta skólana út í það horn að þeir hafi frumkvæði að því að óska eftir skólagjaldafrumvörpum eins og þeim sem við ræðum hér þannig að hægt sé að segja að það sé að ósk skólanna, þá er ákaflega undarlega að málum staðið. Þegar einkaskólarnir, t.d. sjálfseignarstofnanirnar Bifröst og Háskólinn í Reykjavík, voru stofnsettir var það ákvörðun stjórnvalda að þeir skyldu fjármagna sig að hluta með skólagjöldum og þeim skyldi veitt heimild til að innheimta skólagjöld til að fjármagna hluta af starfsemi sinni. Það var pólitísk ákvörðun. Það er að sjálfsögðu stjórnmálamanna að hafa pólitíska forustu og taka slíkar grundvallarákvarðanir en velta þeim ekki yfir á aðra. Þeim ákvörðunum á ekki að velta yfir á þá sem reka skólana. Það er ekki þeirra að taka slíkar ákvarðanir, hvað þá í því ótrúlega fjársvelti sem þeir búa við, eins og skýrt kom fram í máli allra rektoranna í gær.

Herra forseti. Það er alveg rétt, ég tel að það eigi að vera ákvörðun stjórnenda skólanna að ákveða hvort þeir vilji taka skólagjöld miklu frekar en okkar stjórnmálamannanna sem hér sitjum og þekkjum rekstrarforsendur skólanna ekki nándar nærri eins vel og stjórnendur skólanna. En ég verð að segja að það kemur mér verulega á óvart hvað hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson leggur mikið upp úr því að Sjálfstæðisflokkurinn og ríkisstjórnin séu, með þeim gjöldum sem við fjöllum um hér, að innheimta skólagjöld og krefst þess að þau gjöld séu kölluð sínu rétta nafni, sem hann telur að séu skólagjöld. Hv. þingmaður má kalla þessi gjöld þeim nöfnum sem honum sýnist. Ef þetta eru skólagjöld af hverju kemur hann þá ekki upp í pontu og fagnar því að verið sé að taka skólagjöld á háskólastigi, þar á meðal í ríkisháskólunum? Maður skyldi ætla að hann gerði það, a.m.k. ef hann er sammála þeim hugmyndum sem fram koma í viðtalinu við varaformann Samfylkingarinnar, sem er augljóslega hlynnt skólagjöldum og vill beinlínis taka þau upp og er jafnvel tilbúin til að leggja af leikskólagjöld en fjármagna kostnaðinn með töku gjalda í háskólunum. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður er svona önugur út af skólagjöldunum þegar það liggur líka fyrir að fyrrverandi þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hafa beinlínis lagt til í framtíðarhópi Samfylkingarinnar að slík gjöld yrðu tekin upp. Ég veit ekki betur en hv. þingmaður sé stuðningsmaður varaformanns Samfylkingarinnar og annarra þingmanna flokksins og ætti þá bara að fagna því ef upptaka skólagjalda kemur til framkvæmda.

Herra forseti. Við ræðum hækkun á svokölluðum skráningargjöldum við ríkisháskólana. Hér hefur verið gerð ítarleg grein fyrir nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar varðandi málið og ég vísa til ágætrar greinargerðar og ræðna hv. þingmanna Kolbrúnar Halldórsdóttur og Björgvins G. Sigurðssonar varðandi minnihlutaálitið. Ég held að okkur sé öllum ljóst að hér er tekist á um grundvallaratriði, svokölluð prinsippmál, um það hvort menntun í háskólum skuli vera hluti af hinu almenna velferðarkerfi sem öll þjóðin ábyrgist að hægt sé að sækja á jafnréttisgrunni. Það er hluti af velferðarkerfinu sem við erum að takast á um hvernig skuli rekið. Það er tekist á um þá stefnu, hún birtist í fjárlagafrumvarpinu, hún þarf ekki endilega að birtast í flokkssamþykktum. Hún birtist í reynd í fjárlögum sem ráðandi flokkar á þingi setja fram. Þar sjáum við hver stefnan er. Boðuð er skattalækkun á almennum tekjuskatti en hækkun á komugjöldum til sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana, sjúklingaskattar eru hækkaðir og gjöld á nemendur í háskólum eru hækkuð. Þetta er sú stefna sem okkur birtist. Það skiptir litlu máli þótt einhver flokkur eins og t.d. Framsóknarflokkurinn, sem er með það á stefnuskrá sinni og gerir mikið úr fyrir kosningar að hann sé flokkur velferðar og jafnréttis og á móti skólagjöldum, á móti komugjöldum á sjúkrahús og sjúklingasköttum en eftir kosningar leggur hann fram fjárlagafrumvarp sem felur í sér allar þessar hækkanir, það skiptir litlu máli þótt hann móist við og segi að við þurfum að fara í einhverja kostnaðargreiningu á þessu, en niðurstaðan er önnur. Það skiptir litlu máli hvað einstaka þingmenn flokksins hafa sagt fyrir kosningar eða þegar þeir voru að berjast til áhrifa í stúdentapólitíkinni og hafi þá barist gegn þessu, og þótt þeir komi svo inn í þingið og segist vera með fyrirvara um sína fyrri stefnu breytir engu því að sannleikurinn birtist í rauntölunum í fjárlagafrumvarpinu. Þar eiga skráningargjöldin að hækka. Herra forseti. Þegar hæstv. forseti var landbúnaðarráðherra - gott ef það var ekki í landbúnaðarráðherratíð hæstv. forseta sem þetta gjald var tekið upp - og ég var skólastjóri lenti ég í því að fylgja eftir reglunum um töku skólagjalda fyrst þegar veitt var heimild fyrir þeim, en eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði grein fyrir sagði þáverandi menntamálaráðherra, Ólafur G. Einarsson, að veitt væri heimild til að taka skólagjöld til að mæta skertum fjárveitingum til skólanna. Þetta gilti bæði um háskólana og sérskólana þá. Ég man að þá kom í bandormi heimild til handa búnaðarskólunum að taka upp skólagjöld og jafnframt heimildinni var ætlast til þess að þeir innheimtu þetta háa upphæð í skráningargjöld þannig að samhliða heimildinni kom boð um að þeir skyldu gera það. Ég man að þetta var gert á þennan hátt. Að vísu var lögð rík áhersla á að þetta væri tilgreint. Þetta voru kölluð skráningargjöld og lögð var rík áhersla á það í upphafi að við mættum ekki rugla þar saman raunverulegum skráningargjöldum og efnisgjöldum. Ef við vorum með efnisgjöld, pappír, tölvunotkun eða eitthvað þess háttar varð að tilgreina það sér og gat ekki flokkast undir það sem þá voru kölluð skráningargjöld. Lögð var rík áhersla á það við okkur stjórnendur skólanna að við yrðum að geta varið þær tölur sem settar væru fram og þær yrðu einungis að snerta það sem um væri talað, hin svokölluðu skráningargjöld. En síðan hafa þau þróast með þeim hætti að verða meira almennur skattur. Af því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem ætti að vera það lögfróður að hann ætti ekki stöðugt að þurfa að sannfæra sjálfan sig um hvað hér er um að ræða, þá stendur í fjárlagafrumvarpinu varðandi hækkun á þessum skráningargjöldum að þetta sé hluti af tekjuforsendum frumvarpsins. Þar af leiðandi er þetta hluti af tekjuöflun ríkissjóðs því að annars færi það ekki inn í fjárlagafrumvarpið sem slíkt. Hækkun á hinum svokölluðu skráningargjöldum í skólana er hluti af tekjuöflun ríkissjóðs. Það skiptir engu máli hvað menn kalla þau, hvort menn vilja uppnefna þau á einn eða annan hátt og kalla þau skólagjöld, sem þau í rauninni eru, eða innritunargjöld, þetta er hluti af tekjuforsendum fjárlagafrumvarpsins, þetta er hluti af tekjum ríkissjóðs og þar af leiðandi er þetta líka innheimt fjármagn til þess að mæta kostnaði við rekstur þessara skóla. Og hvert er hlutverk þeirra skóla sem þarna er verið að innheimta fyrir? Það er kennsla og þegar hv. þingmenn reyna að hártoga verkefni skólanna og segja: þetta er hluti af kennslu, þetta er hluti af reksturskostnaði tölvuvers og þetta er hluti af einhverju öðru, þá eru þeir sömu þingmenn að mínu viti mikið úti í vindinum með það sem þeir eru að tala um því skólinn er stofnaður um kennsluna, um að koma henni á framfæri gagnvart nemendum. Hvort þar inni er rekstur á bókasafni eða rekstur á tölvuveri eða slíku fyrir nemendur þá er það hluti af kennslu í viðkomandi skóla og ekkert hægt að aðgreina það. Ef menn fara í svo mikla einföldun að segja að kennslan sé aðeins þær 45 mínútur sem kennslustundin varir og laun til viðkomandi kennara þá vita menn ekki mikið í hverju í kennsla og skólastarf felst. Það sem hér er verið að tala um er því bara hluti af hinum eiginlega rekstri skóla, það er hluti af kennslukostnaði viðkomandi skóla og verður engan veginn skýrt öðruvísi. Ég minntist á það, herra forseti, að hér er tekist á um grundvallaratriði, grundvallarstefnur í skólamálum og velferðarmálum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að þetta er hvergi tíundað lið fyrir lið í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins, ef taka átti hann trúanlegan, ég les hana nú ekki svo nákvæmlega, en við sjáum bara stefnu Sjálfstæðisflokksins almennt gagnvart velferðarmálunum. Þar er verið að koma inn notendagjöldum, láta þá borga sem nota þjónustuna, hvort sem menn fara til læknis eða í skóla. Þetta er bara hluti af hinni almennu stefnu og þarf ekki að taka það sérstaklega fram. Hlutskipti Framsóknarflokksins er aftur dapurlegra. Hann heldur fram þeirri stefnu fyrir kosningar sérstaklega að hann sé velferðarflokkur og vilji standa vörð um samfélagsþjónustuna, hann sé á móti skólagjöldum, hann sé á móti sjúklingasköttum, en eftir kosningar er þetta allt saman viðsnúið. Mér finnst dapurt þegar flokkur þarf að samþykkja fyrir kosningar að hann stefni ekki að skólagjöldum í grunnskólum o.s.frv. Svoleiðis lagað finnst mér dapurt, ég verð bara að segja það eins og er. Ég ætla aðeins að vitna í ágæta umsögn með nefndaráliti minni hlutans sem rekur þetta mál mjög vel, um það hvernig menn eru á flótta undan því að kalla hlutina réttum nöfnum. Í ágætum umsögnum sem bárust frá nemendum við háskólana, Háskóla Íslands, Kennaraháskólann og Háskólann á Akureyri, er það rakið ósköp vel hvernig nemendur líta á þetta. Og hverjir vita best um hvað er að ræða ef ekki nemendur við þessa skóla? Hverjir vita það betur? Þegar menn velta fyrir sér skilgreiningu á þessu þá ítreka ég það sem ég sagði áðan að verkefni þessara skóla er kennsla, sama í hverju þættirnir eru fólgnir. Ræstingar eru hluti af kennslustarfi viðkomandi skóla. Allt sem fer fram til að koma því starfi á framfæri sem skólinn hefur tekið að sér að gera er hluti af kennslustarfi skólans. Það er ekkert bútað niður í æðri og óæðri liði. Herra forseti. Ég vil vitna hér til umsagnar stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands sem rekur þetta mjög skilmerkilega, með leyfi forseta: „Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands mótmælir harðlega þeirri hækkun á skrásetningargjöldum sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frumvörpum. Á sama tíma og auknar álögur eru settar á nemendur er gerð krafa um 1% hagræðingu í rekstri ríkisháskólanna í stað þess að gera eingöngu kröfu um hagræðingu í rekstri og hækka ekki skráningargjöldin.“ - Það væri alveg hægt að velja þessa leið. - „Með þessari aðferð er augljóslega verið að velta kostnaðinum frá ríkinu yfir á stúdenta.“ - Augljóst mál. „Með aukinni tækni hefur kostnaður við skráningu stúdenta lækkað umtalsvert. Þær tölur liggja þó ekki fyrir. Þegar leitað var eftir tölum við kostnað á skráningu stúdenta við Kennaraháskóla Íslands kom í ljós að þær eru ekki til.“ - Að sjálfsögðu ekki. Þetta er hluti af heildardæminu í kennslustarfi skólans. - „Ekki hefur verið haldið sérstaklega utan um þann kostnað sem hlýst af skráningu stúdenta hingað til.“ Í lok umsagnarinnar segir formaður stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands, Sigurður Grétar Ólafsson, með leyfi forseta: „Áætlanir um hækkun skrásetningargjalda grafa undan megingildum norrænnar menningar um gjaldfrjálsa almenningsmenntun og þar með velferðarkerfinu öllu.“ - Þetta er málið í hnotskurn. - „Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands hvetur menntamálanefnd til að hugleiða niðurrifsáhrif slíkrar hækkunar til langframa.“ Um þetta snýst málið, herra forseti. Einnig segir í greinargerð fulltrúa Kennaraháskóla Íslands, þar sem þetta er skilmerkilega rakið, með leyfi forseta: „Þegar Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands fór þess á leit við stjórnendur skólans að fá rökstuðning fyrir áformaðri hækkun ásamt og sundurliðun á skrásetningargjöldum fyrri ára kom í ljós að þær tölur eru ekki til. Það vekur því furðu okkar hvaða forsendur eru fyrir þeim tölum sem í frumvarpinu eru birtar. Starfsmenn Kennaraháskólans tjáðu okkur að þeim hafi verið gert að setja saman sundurliðun á skrásetningargjöldunum þannig að útkoman væri nærri 45 þús. kr. Það er því ljóst að ósk um hækkun kom ekki frá skólunum þó svo að að því sé látið liggja. Rétt er að auka það fjármagn sem skólarnir hafa til umráða, en það er framlag sem ætti að koma frá hinu opinbera en ekki frá stúdentum.“ Síðan er ítrekað í áliti nemenda að Kennaraháskóli Íslands sé einn best rekni ríkisháskóli landsins og við vitum líka af umræðunni í fjárlaganefnd að fjárhagslega hefur verið vel staðið að honum í rekstri, og vel staðið við kvaðir og skuldbindingar sem fjárlögin setja skólanum. Í þessu áliti nemenda Kennaraháskóla Íslands, þeirra Elfu Svanhildar Hermannsdóttur, fulltrúa stúdenta við Kennaraháskólann, í stjórn Bandalags íslenskra sérskólanema, og Sigurðar Grétars Ólafssonar, formanns Stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands, er rakin sundurliðun um hvernig Kennaraháskólinn verður að bregðast við þeirri kröfu um að senda frá sér sundurliðun sem nemi sem næst þessari upphæð. Þar er m.a. greint frá nemendaskránni og bókasafninu. Bókasafn er hluti af rekstri og kennslustarfi hvers skóla. Ef sérstakt gjald er tekið fyrir að nýta bókasafn þá er verið að taka kennslugjald. Ef við tökum líka tölvukostnað, þá eru tölvur orðnar hluti af hinum almenna kennslubúnaði skólans og eru hluti af námstækjum sem viðkomandi skóli notar til að koma kennslu sinni á framfæri. Ef verið er að taka gjald fyrir það, þá er verið að taka gjald fyrir kennslustarf skólans. Svona má rekja mjög ítarlega hvernig hlutir sem í rauninni teljast til almennra kennslustarfa eru kostnaðargreindir. Ég vil svo enda með orðum frá nemendum Kennaraháskólans, þeim Elfu Svanhildi Hermannsdóttur og Sigurði Grétari Ólafssyni, þar sem þau hafa rakið tölulega hvernig reynt er að rökstyðja þetta gjald með því að yfirfæra það á almennt kennslustarf skólans. Með leyfi forseta: „Þær tölur sem hér eru settar fram sýna það svart á hvítu að sú upphæð sem áætluð er vegna skrásetningar nemenda er hreinn og klár skáldskapur. Því er notkun orðsins skrásetningargjöld ekki aðeins villandi heldur er henni ætlað að hylma yfir þá áætlun sitjandi ríkisstjórnar að koma á skólagjöldum í háskólum. Sú upphæð sem nemendur greiða til skólanna fer að stórum hluta í rekstur þeirra og í þjónustu sem aðeins takmarkaður hópur innan hvers skóla notfærir sér. Því er enn og aftur á fáum árum seilst í vasa námsmanna til þess að mæta minnkandi framlagi ríkisins til ríkisháskólanna.“ Þetta er, herra forseti, málið í hnotskurn. Um þetta er hreinlega tekist. Það er tekist á um stefnu í velferðarmálum, það er tekist á um stefnu í skólamálum, hvort menntun eigi að vera forréttindamál eða hvort hún eigi að vera hluti af hinni almennu velferðarþjónustu, hluti af því að byggja upp sterkt og menntað samfélag þar sem allir eigi jafnan aðgang. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að svo sé, að menntun sé einn af hornsteinum samfélagsins og samfélagsþjónustunnar. Þau skref sem hér er verið að stíga, þ.e. að hækka og auka gjaldheimtu á nemendum í ríkisháskólunum, ganga því þvert á stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og þvert á þá stefnu að byggja upp sterkt menntað samfélag þar sem m.a. ríkir jöfnuður til náms. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitnaði til orða Ólafs G. Einarssonar, þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, þegar þessi skólagjöld voru tekin upp, en þar var haft eftir honum að gjöldin væru sett á til að mæta skertum framlögum ríkisins til ríkisháskólanna. Þetta var heiðarlega sagt og við getum virt þáverandi hæstv. ráðherra fyrir að nefna hlutina réttum nöfnum, þó að við séum honum fullkomlega ósammála að öðru leyti. Herra forseti. Ég skora á hv. Alþingi að falla frá aðgerðum um að hækka skólagjöld nemenda í ríkisháskólum og vísa til ágætra greinargerða nemendafélaga skólanna og þess sem þar er lögð áhersla á, en þeir þekkja málin allra best. Hér er farið inn á þá hættulegu braut að mismuna nemendum til náms, að nám í háskólum verði forréttindi en ekki hluti af þeim almennu réttindum sem hver einstaklingur á að hafa í íslensku samfélagi.

Ég vil taka fram vegna fyrirspurnar sem til mín var beint frá hv. 7. þm. Reykv. s., Merði Árnasyni, að í bók sem heitir „Háttvirtur þingmaður“ og þingmenn hafa í hendi og er leiðbeiningarit um Alþingi og starfsemi þess, segir um fyrirvara í nefndaráliti: „Nefndarmaður getur ritað undir nefndarálit með fyrirvara. Í því felst eitt eða fleiri af eftirfarandi atriðum: Í fyrsta lagi getur nefndarmaður verið fylgjandi málinu en ekki fellt sig við einstakar útfærslur þess eða þá meðferð sem það hefur hlotið hjá nefndinni. Í öðru lagi getur nefndarmaður haft efasemdir um málið en vill ekki standa gegn afgreiðslu þess. Í þriðja lagi ætlar nefndarmaður sér að leggja fram eða styðja breytingartillögur í málinu sem meiri hlutinn stendur ekki að. Ef nefndarmaður skrifar undir nefndarálit með fyrirvara er eðlilegt að hann geri stuttlega grein fyrir því hvað í fyrirvara hans felst en ítarlegri rökstuðningur komi fram við umræðu málsins. Rétt er að hafa í huga að þótt nefndarmaður skrifi undir álit með fyrirvara getur hann engu að síður greitt atkvæði með málinu í heild eða flutt eða stutt einstakar breytingartillögur er fram koma.“ Í því sérstaka álitaefni sem hér kom upp vil ég taka fram að dæmi eru um það bæði frá þessu þingi og áður að nefndarmaður hafi mælt með samþykki frumvarps með fyrirvara en síðan setið hjá við efnisgrein frumvarpsins.

Herra forseti. Hér er rætt áfram frumvarp til laga um afnám laga um Tækniháskóla Íslands, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að leggja Tækniháskóla Íslands niður og fjallar frumvarpið fyrst og fremst um það. Í athugasemdum með frumvarpinu er þess getið að fyrirhugað sé að ákveðnir aðilar sem þar eru tilgreindir, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og Verslunarráð Íslands stofni einkahlutafélag sem taki yfir starfsemi Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Ég vil koma örfáum atriðum hér að. Í fyrsta lagi: Þegar hlutafélag er stofnað um eitthvert verkefni, þá er markmiðið að geta markaðsvætt viðkomandi starfsemi. Hlutafélagið er stofnað til að geta selt það eða hluta úr því, það er meginmarkmiðið með slíku formi. Að stofna hlutafélag um skóla hefur ekki verið gert áður hér á landi, að því er ég minnist. Við höfum sjálfseignarstofnanir um skóla, við höfum ríkisskóla og skóla á vegum sveitarfélaga, en ég minnist þess ekki að hlutafélag um skóla hafi verið stofnað. Almennt eru hlutafélög stofnuð um starfsemi sem ætlunin er að skili arði, að hægt sé að markaðsvæða þau verkefni sem hlutafélagið tekur að sér. Ég tel því að það sem hér er verið að fara inn á, að búa til hlutafélag um þessa skóla, þurfi að skoðast mjög rækilega áður en það verður samþykkt. Skólahald er hluti af velferðarþjónustunni og á ekki að vera markaðsvara eða rekið með markaðslegum sjónarmiðum, með þeim sjónarmiðum að menn ætli sér að ná arði af því sem lagt er í hlutafélagið. Við höfum reynslu af markaðsvæðingu velferðarsamfélagsins, við höfum elliheimilið Sóltún sem var markaðsvætt, stofnað um hjúkrun á gömlu fólki, og markaðsvæðingin þar hefur leitt til þess að kostnaður á hvern vistmann þar er margfalt hærri en á öðrum slíkum stofnunum. Sem dæmi má nefna að fengi Elliheimilið Grund sama framlag frá ríkinu á hvern vistmann þar með sömu hjúkrunarþyngd og á einkavædda hjúkrunarheimilinu Sóltúni, þá ætti Elliheimilið Grund að fá 285 millj. kr. meira en það fær nú. Við höfum því reynslu af slíkri einkavæðingu í velferðarþjónustunni í þessu eina dæmi, hjúkrunarheimilinu Sóltúni, þar sem eru innheimt margfalt hærri gjöld frá ríkinu fyrir hvern vistmann en á öðrum sams konar heimilum. Ég vil ítreka að ekki hafa komið viðhlítandi svör við réttarstöðu nemenda sem nú hafa innritað sig inn í Tækniháskóla Íslands. Þeir hafa kannski innritað sig í frumgreinadeildina með það að markmiði að fá síðan að halda áfram yfir í háskóladeildina í Tækniháskólanum, án þess að þurfa að greiða skólagjöld þar. En í umræðunni um þessa skóla hefur komið skýrt fram að ætlunin er að taka skólagjöld, bein skólagjöld, há skólagjöld, við þá eftir sameininguna. Réttarstaða þeirra nemenda sem núna eru komnir í skólann hefur ekki verið skýrð að fullu, eða hver staða þeirra væri til þess að taka greinar í háskóla eftir að þeir hafa lokið frumgreinanáminu, án þess að greiða þá skólagjöld þar. Þar að auki hafa þeir ekki tryggingu fyrir að þessar greinar verði kenndar þar, því í ræðu hæstv. menntamálaráðherra kom fram að kanna eigi hvort ákveðnar greinar verði fluttar frá skólanum til Háskóla Íslands eða einhvers annars skóla, eins og t.d. heilbrigðisgreinarnar sem kenndar eru við Tækniháskólann. Þannig að framtíð einstakra greina innan skólans er líka í mikilli óvissu, sem hefur ekki komið fram í þessari umræðu. Einnig má velta fyrir sér hvers vegna verið sé að fara inn á þá braut að sameina þessa skóla með þessum hætti og stofna um þá hlutafélag. Er það vegna þess að hitt hafi gengið illa eða er það vegna metnaðarleysis viðkomandi ráðherra varðandi rekstur þessara skóla að menn þykjast verða að breyta um rekstrarform? Það er vert að hafa í huga að hluthafar í hlutafélagi geta krafist arðs af framlagi sínu og þó að þeir setji sér það í upphafi að ekki sé það ætlunin þá getur, að ég held, hver og einn einstaki hluthafi samt krafist þess. Þá er ekki heldur ljóst hvernig eignarhlutar ríkisins og hinna ýmsu aðila sem ætla að stofna þetta hlutafélag er metið þarna inn. Herra forseti. Mörg atriði eru mjög óljós í þessu máli. Það verður að laga áður en hægt er að mæla með því að það verði gert að lögum. Ég legg mikla áherslu á að farið verði mjög vandlega yfir alla efnisþætti þess í hv. menntamálanefnd, ef málið fer nú svo langt að komast þangað, því að hér er verið að fara inn á mjög hættulega braut, braut sem hefur sýnt sig hingað til að er ekki til góðs fyrir hina ýmsu þætti velferðarþjónustunnar, eins og ég minntist hér á áðan, og hefur ekki verið reynt við skólahald enda er hlutafélagaformið líka ætlað fyrir verkefni sem eiga að skila arði, markaðsvædd verkefni. Maður á að geta selt hlutina sína. Það getur varla verið ætlunin í raun varðandi skólahald, a.m.k. vona ég að svo sé ekki. Herra forseti. Þetta mál þarf mjög gaumgæfilegrar athugunar við.

Hæstv. forseti. Við erum nú komin að lokum 1. umr. um frumvarp til laga um afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Ég hefði nú gjarnan viljað sjá hæstv. menntamálaráðherra í salnum. Mér var tjáð áðan að hún mundin vera í húsi. Ég spyr hæstv. forseta hvort það sé rétt.

Menntamálaráðherra er í húsinu.

Ástæðan er sú að ég var búin með fyrri ræðu mína við1. umr. en sá ástæðu til að biðja um síðari ræðu þegar hæstv. menntamálaráðherra hafði flutt síðari ræðu sína í málinu því við þá ræðu vöknuðu ýmsar spurningar sem mér finnst rétt að við fáum svör við hér við þessa umræðu. Eitt af því sem ég hef haft verulegar áhyggjur af í þessu máli er að hér skuli ríkisstjórnin vera að leggja til að ákveðnar námsgreinar skuli teknar í gíslingu einkaháskóla þannig að þær verði ekki lengur í boði fyrir stúdenta nema þeirra sem hafa ráð á að borga há skólagjöld. Þar á ég við tæknifræðina. Ég ítreka það að ég vona bara, verði af þessu - sem ég reyndar vona að verði ekki - en verði af þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar þá bara treysti ég því að meinatæknin og geislafræðin komist undan því einkahlutafélagi sem á að taka hér við og treysti því að unnið verði af alefli að því að koma þeim greinum fyrir í tengslum við læknadeild Háskóla Íslands svoleiðis að þær lokist ekki inni í einkaháskóla sem innheimtir há skólagjöld. En af því að hæstv. menntamálaráðherra er komin í salinn langar mig til að fara yfir nokkra punkta sem komu fram í síðari ræðu hennar við 1. umr. málsins, þ.e. fyrri hluta. Það varðar í fyrsta lagi frumgreinadeildina. Hæstv. menntamálaráðherra var spurð að því í umræðunum hvernig færi með skólagjöld frumgreinanemenda sem ákvæðu að halda áfram í námi og inn á háskólastig. Hæstv. ráðherra svaraði því til að þessir nemar þyrftu ekki að greiða skólagjöld meðan þeir væru að klára frumgreinadeildina en um leið og nám þeirra flyttist upp á háskólastig eða þeir færu á háskólastig í sinni námsframvindu þá kæmi til skólagjaldagreiðslna. Ég harma þetta svar, hæstv. forseti, og ég vil fá nánari skilgreiningu eða skýringu frá hæstv. menntamálaráðherra við þessu svari vegna þess að ég fæ ekki betur séð en þetta stríði gegn 1. gr. þessa frumvarps þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Nemendur sem við gildistöku laga þessara eru í námi við Tækniháskóla Íslands eiga rétt á að ljúka því námi samkvæmt því námsskipulagi sem í gildi er við skólann miðað við gildandi reglur um námsframvindu.“ Nú eru þessir nemendur í námi og hafa búið sér til námsskipulag sem byggir á því að þeir haldi áfram að lokinni frumgreinadeildinni upp á háskólastigið og ljúki þar háskólagráðu enda er það í samræmi við gildandi reglur um námsframvindu í þeim skóla sem þeir eru nú innritaðir í, Tækniháskóla Íslands. Ég sé því ekki annað en að við verðum að fá rökstuðning hæstv. ráðherra hér við 1. umr. málsins áður en það fer inn í nefndina, fyrir því hvernig hún sjái þessa grein samræmast því svari sem hún gaf nemendum frumgreinadeildarinnar hér í fyrradag eða gær eða hvenær það var sem fyrri hluti umræðunnar fór fram. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra um eitt sem ég enn tel orka tvímælis. Það var svo sem ekki orðað neitt skýrt í fyrri hluta umræðunnar en nú tel ég að það standi út af borðinu og að svara þurfi að leita hjá hæstv. ráðherra við eftirfarandi spurningu: Hvernig fer, verði þetta frumvarp að lögum, með skólagjöld núverandi nema, þ.e. þeirra sem ekki koma til með að greiða skólagjöld í einkahlutafélaginu, í hinum nýja skóla? Má skilja það sem svo að einkahlutafélagið fái þar með eingöngu greitt fyrir hvern þessara nemenda sem nú hafa þegar hafið námið upphæð sem nemur framlagi ríkissjóðs samkvæmt væntanlegum samningi við einkahlutafélagið eða ætlar einkahlutafélagið að rukka ríkissjóð um upphæð sem nemur þeim skólagjöldum sem, ef þetta frumvarp verður að lögum, í fyllingu tímans ættu að koma inn fyrir viðkomandi nema? Er það svo að ríkissjóður ætli að greiða skólagjöldin en ekki nemarnir sjálfir eða falla hreinlega niður skólagjöld sem eðli málsins samkvæmt mundu annars fylgja þessum nemendum? Ég tel að þessari spurningu þurfi hæstv. ráðherra að svara áður en málið fer til nefndarinnar. Síðan vil ég að lokum, hæstv. forseti, segja þetta: Hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt það til grundvallar í þessu máli að auka þurfi veg tæknimenntunar og verkfræðimenntunar í landinu. Það hefur komið fram í þessari umræðu að til séu fleiri en ein leið í því sambandi. Ég tel hæstv. ráðherra ekki vera búinn að svara því hvort ekki hafi verið hægt að efla námið í tæknifræði og verkfræði án þess að einkavæða stóran hluta þess. Ég vil því að hæstv. ráðherra svari okkur því hvort ekki hafi verið aðrar leiðir færar, þ.e. að forða þessu námi frá því að fara í einkavæðingarferlið og skólagjaldaumhverfið sem einkaskólarnir búa við. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni við fyrri hluta umræðunnar að mikilvægt væri að auka samkeppni í verkfræðináminu og hún skammaði okkur stjórnarandstöðuþingmenn fyrir að við værum að gera þessa sameiningu tortryggilega. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að það sé svo mikilvægt að auka þessa samkeppni innbyrðis á milli skóla hér í þessu litla samfélagi okkar. Ég tel verkfræðinám og tækninám í mikilli samkeppni við erlenda háskóla og ég tel ekki rétt að við eyðum kröftum okkar innan lands í það að etja skólum hverjum gegn öðrum eins og mér fannst koma fram í máli hæstv. ráðherra þegar hún talaði um að það sé lykilatriði að auka samkeppni í verkfræðináminu og að á þann hátt komi námið til með að eflast. Ég get ekki sagt, hæstv. forseti, að ég sé sammála þessu sjónarmiði hæstv. ráðherra, þvert á móti. Ég tel að ríkissjóður eða ríkið, hið opinbera, ríkisstjórn þessa lands og menntamálayfirvöld beri þá ábyrgð gagnvart skólum landsins að þeir fái frjóan jarðveg til að starfa í og olnbogarými, svigrúm og sjálfstæði og þá sé skólasamfélagið fullfært um að búa til öfluga skóla og menntastofnanir, það þurfi ekki að auka samkeppni í náminu sem verði þá forsenda framfara í viðkomandi grein. Ég hef þá kenningu, hæstv. forseti, að það hafi verið ásetningur Sjálfstæðisflokksins lengi að koma tæknináminu fyrir í þessu einkarekna háskólakerfi og ég hef jafnvel á tilfinningunni að það hafi verið nánast sáluhjálparatriði sjálfstæðismanna og þess vegna fagni þeir nú eins og þeir hafa gert hér við þessa umræðu að takmarkinu skuli nú loksins náð. Þetta byggi ég auðvitað á því að það eru einungis tvö ár síðan við samþykktum á Alþingi, eftir því sem virtist þá í umræðunni við mikinn fögnuð þingmanna, lög um Tækniháskóla Íslands. Hann hefur ekki fengið tækifæri til þess að blómstra. Hann hefur ekki fengið byr í seglin sem ég vil í raun kenna stefnu ríkisstjórnarinnar um sem ætíð stefndi að því að þetta nám yrði einkavætt. Ég hef sem sagt miklar athugasemdir við þetta mál og ég mótmæli því sjónarmiði sem kemur fram í orðum hæstv. menntamálaráðherra þegar hún talar um samkeppnina í náminu og að verið sé að bítast um nemendur eins og hún orðaði það í síðari ræðu sinni við fyrri hluta umræðunnar. Hún talar um hinn gróskumikla markað og hún talar um samkeppnisumhverfi. Hæstv. forseti. Þetta er ekki í mínum huga það sem ég tel gróskumikinn skapandi jarðveg fyrir skólastarf. Þar erum við hæstv. menntamálaráðherra í grundvallaratriðum ósammála. Ég ber þá von í brjósti að þetta mál fari ekki lengra. Ég tel að þetta ráðslag sem ríkisstjórnin er hér að leggja til verði ekki til góðs. Ég tel ýmsar aðrar leiðir betur færar sem ég gerði grein fyrir í fyrri ræðu minni. En ég treysti því engu að síður að hv. menntamálanefnd fái ráðrúm, svigrúm og tíma til þess að fara djúpt og vel og á vandaðan hátt yfir þetta mál til að tryggja að okkur yfirsjáist ekki neinir hlutir og við hendum ekki barninu út með baðvatninu.

Hæstv. forseti. Ég kem hér í ræðu til þess að svara þeim fyrirspurnum sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur beint til mín og eru aðallega í þremur hlutum. Sú fyrsta er um frumgreinadeildina. Ég ítreka það enn og aftur sem hefur komið fram áður við umræðu um þetta frumvarp, þ.e. að þeir frumgreinadeildarnemar sem hafa hafið nám núna við deildina koma ekki til með að greiða skólagjöld og framvegis munu þeir sem eru í frumgreinadeildinni ekki greiða skólagjöld eins og þeir nemar sem eru á háskólastigi innan hins nýja háskóla. Það er líka ljóst að þeir sem eru á háskólastigi í dag munu ekki greiða skólagjöld í hinum nýja skóla, þar til þeir hafa alla vega lokið því námi sem þeir eru í núna. En ef þeir ætla sér síðan að hefja nýtt nám við þennan sama háskóla þá náttúrlega eðli málsins samkvæmt þurfa þeir að greiða skólagjöld. Í 1. gr. þessa frumvarps er talað um eðlilega námsframvindu. Eins og fram hefur komið hér í ræðum annarra þingmanna er frumgreinadeildin ekki á háskólastigi heldur í raun á framhaldsskólastigi og þegar þeirri námsframvindu er lokið hefst í rauninni nýtt tímabil. Það er á þeirri forsendu sem menn hafa sagt að þá eru nemar að fara inn í nýtt skeið og þeir geta valið það að fara áfram á háskólastig í hinum nýja háskóla eða allt eins farið aðrar leiðir í menntakerfinu. Þegar kemur að skólagjöldum þeirra nema sem eru núna í háskólanum, og það er önnur spurningin sem hv. þingmaður beindi til mín, er það engan veginn þannig að hinn nýi háskóli geti komið og rukkað ríkissjóð um mismuninn. Hinn nýi háskóli og hin nýja stjórn veit að þeir nemendur sem eru nú á forsendum Tækniháskólans í hinum nýja háskóla munu eingöngu greiða skólagjöld í samræmi við þá fjárhæð sem nemur skrásetningargjöldum í opinberum háskólum. Það munu nemendur greiða í hinum nýja háskóla sem koma úr hinum gamla Tækniháskóla. Ég vil undirstrika að þegar samþykkt voru lög um hinn nýja Tækniháskóla sem tók við af Tækniskólanum reyndu bæði forsvarsmenn skólans og þeir sem hafa komið að skólanum í gegnum tíðina, Samtök iðnaðarins o.fl., eftir fremsta megni, og ekkert endilega undir forustu menntamálayfirvalda á þeim tíma, að fá hann inn á sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagið eða inn á svið hins svokallaða einkamarkaðar á sviði háskólarekstrar. Það tókst ekki eins og fram hefur komið m.a. í máli formanns Samtaka iðnaðarins, Sveins Hannessonar, sem harmaði það mjög og sagði að ákveðin tækifæri hefðu verið fólgin í því að einkaaðilar, til að mynda Samtök iðnaðarins, hefðu fengið tækifæri til þess að reka öflugan tækniháskóla. Ég vil meina að það tækifæri hafi farið forgörðum fyrst og fremst vegna þess að sá markaður sem er núna í kringum háskólana hafi ekki verið jafnþróaður og þroskaður og hann er í dag. Það munar strax þeim tæpu þremur árum sem hafa liðið síðan, við sjáum allt annað háskólaumhverfi í dag en fyrir þremur árum. Það má því kannski segja að nú fyrst sé umhverfið orðið nægjanlega þroskað til þess að taka á móti nýjum háskóla sem verður mun stærri en þeir sem fyrir eru á hinum svokallaða einkaháskólamarkaði. Ég vil líka benda á það sem núverandi háskólarektor Tækniháskóla Íslands hefur sagt varðandi þennan nýja háskóla, að hún sjái fyrst og fremst tækifæri felast í því að efla þá menntun sem fyrir er í Tækniháskólanum með þessum nýja háskóla, ekki síst vegna þess að innan þess rekstrarfyrirkomulags sem einkarekstrarfyrirkomulagið býður upp á er meiri sveigjanleiki. Ég var í dag á merkilegu málþingi sem Kennaraháskólinn stóð fyrir um stjórnun háskóla. Þar kom alveg skýrt fram í máli nokkurra rektora sem töluðu, þar á meðal rektors Kennaraháskólans, að það sem hina opinberu háskóla vantar er meiri sveigjanleiki og meira svigrúm. Hinir opinberu háskólar krefjast þess. Menn hafa líka bent á það að hinir opinberu háskólar hér á landi hafa ekki sama svigrúm og til að mynda Norðurlandaháskólarnir. Nú hefur lögum verið breytt í Danmörku þar sem opinberum háskólum gefst færi á því að verða sjálfseignarstofnanir. Ég held að það séu leiðir sem við komum að sjálfsögðu til með að huga að því að nú er nýtt háskólaumhverfi komið upp. Við erum að reyna að ná þeim markmiðum að efla háskólastigið enn frekar og okkur hefur tekist það á síðustu árum. Þegar við viljum byggja upp öflugra menntakerfi felst það í þrennu, að hlúa að, hjálpa og styðja við opinberu háskólana. Enn og aftur segi ég að Háskóli Íslands er að sjálfsögðu meginstoð, hryggjarstykkið í háskólakerfi okkar, það er alveg á hreinu. Við gerum miklar kröfur til þess háskóla og ég tel að hann hafi staðið fyllilega undir þeim kröfum sem gerðar hafa verið til hans. En það umhverfi sem ríkisháskólarnir búa við má ekki vera þannig að það torveldi háskólunum að mæta þeirri vaxandi samkeppni sem þeir standa í. Það er því annað málið í þeirri vegferð okkar að reyna að efla menntakerfið. Við verðum einnig að hafa kerfið þannig að þeir sem hafa hug á því að starfrækja háskóla með metnaðarfullum hætti, eins og við höfum séð á undanförnum missirum og árum, til að mynda Háskólann á Bifröst, Háskólann í Reykjavík og í sjálfu sér Listaháskólann, sem ég tel vera á ábyrgð ríkisins en er engu að síður sjálfseignarstofnun. Ég sé ekki betur en að forsvarsmenn þess háskóla hafi einfaldlega séð tækifærin í því að reka Listaháskólann undir því fyrirkomulagi sem heitir sjálfseignarstofnun. Þau hafa m.a. sagt við hin ýmsu tækifæri að þau sáu fyrst og fremst möguleika í því að verða sjálfseignarstofnun, möguleika sem felast fyrst og fremst í svigrúmi og sveigjanleika gagnvart listnáminu. Ég vil líka benda þeim mönnum á sem hafa talað um skólagjöld og eru svona svakalega hræddir við þau að fram til þessa hefur það ekki sýnt sig að það séu einhver ójöfn tækifæri í samfélagi okkar til háskólanáms, síður en svo. Með aukinni samkeppni á háskólasviðinu hefur hinum jöfnu tækifærum frekar fjölgað en hitt, þrátt fyrir skólagjöld. Það hefur líka sýnt sig að þeir aðilar sem sækja skólagjaldaháskólana eru ekki með meira umleikis, eru hvorki börn efnameiri foreldra né þeir sjálfir með meira umleikis í þá veru að þeir sæki frekar í þá skóla sem eru með skólagjöld en ríkisháskóla. Það hefur ekki sýnt sig og hefur hvergi sýnt sig að hinir efnameiri fari í einkarekstrarfyrirkomulagið, þ.e. svo lengi sem það er gefið að skólagjöldin séu hófleg. Hæstv. forseti. Rétt í lokin vil ég ítreka það sem ég hef sagt að samkeppnin á menntasviðinu er líka af hinu góða. Hinir ýmsu forsvarsmenn í atvinnulífinu hafa sýnt fram á að samkeppnin hefur verið til góðs fyrir almenning í landinu, fyrir einstaklingana sem og fjölskyldurnar og auðvitað á það sama við um samkeppni á sviði menntunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin þó að ég harmi enn þau svör sem hún gefur nemendum við frumgreinadeildina. Ég tel að menntamálanefnd þurfi að fara afar vel yfir það hvort þessi yfirlýsing hæstv. menntamálaráðherra stangist ekki á við 1. gr. frumvarpsins. Ég tel svo vera því ég tel námsframvinduna hafa verið í höndum nemendanna þegar þeir innrituðu sig í frumgreinadeildina. Ef þeir hafa ætlað sér að taka nám á háskólastigi í tæknigreinunum í beinu framhaldi sem boðið er upp á er verið að trufla þeirra eðlilegu námsframvindu ef þeir verða settir undir skólagjöld þegar þeir eru komnir upp á háskólastigið. Ég vil jafnframt lýsa ánægju minni með yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra um að ekki verði greidd sérstök skólagjöld fyrir þá nema sem eru nú í námi við Tækniháskóla Íslands þó að þeir færist yfir til hins nýja háskóla eða til hins nýja einkahlutafélags, það verði eingöngu skrásetningargjöld sambærileg við það sem er í opinberu háskólunum sem þeir verði rukkaðir um. Það er gott og vel. Varðandi það sem hæstv. ráðherra sagði um að sjálfseignarstofnanirnar hafi svo miklu meiri sveigjanleika en opinberu háskólarnir vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hverjir eiga að gefa sveigjanleikann, svigrúmið? Að mínu mati eru það stjórnvöld, yfirvöld menntamála, sem með skilningi á grundvallaratriðum menntunar eiga auðvitað að geta gefið opinberu háksólunum það svigrúm og þann sveigjanleika sem möguleiki er að gefa. Forsenda fyrir svigrúmi og sveigjanleika í skólastarfi er ekki fólgin í skólagjöldum eða rekstrarformi stofnananna.

Hæstv. forseti. Ef ég hef skilið hv. þingmann rétt fagna ég því sérstaklega að hún tekur undir með mér um að auka þarf sveigjanleika og svigrúm hinna opinberu háskóla. Ég tel það mjög mikið fagnaðarefni ef þingheimur er tilbúinn til þess að fara í þá vinnu með mér að auka þann sveigjanleika. Sá sveigjanleiki er ekki bara fólginn í því að háskólarnir fái tækifæri til þess að taka skólagjöld, það er ekki bara þannig sveigjanleika sem þá vantar, heldur líka sveigjanleika í almennri stjórnun. Það kom mjög vel fram á málþinginu sem ég var á í dag að þeir fara fram á sveigjanleika í ýmsu öðru í stjórnsýslunni sem lýtur að háskólanum. Við verðum að huga að því að fara í þá vinnu að fara vel yfir það hvernig hinir opinberu háskólar geti fundið sig almennilega í því nýja umhverfi sem þeir eru komnir í. Þeir hafa staðið sig feikilega vel fram til þessa að mínu mati. Þeir hafa brugðist vel við þeirri samkeppni sem þeir hafa tekið þátt í, ég bendi á viðskiptafræði og lögfræði, og ég efast ekki um að hin stórmerkilega verkfræðideild við Háskóla Íslands muni vaxa enn frekar og dafna í þeirri samkeppni sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra segir að sveigjanleiki og svigrúm sé ekki eingöngu fólgið í því að leggja skólagjöld á nemendur í háskólunum. En það er greinilegt að í huga hæstv. ráðherra er hluti af sveigjanleikanum og svigrúminu að stjórnendur skólanna geti lagt skólagjöld á nemendurna. Við erum því enn á öndverðum meiði því hæstv. ráðherra fjallar um fjárhagslegt svigrúm sem einkaskólarnir geta búið sér til með því að leggja á skólagjöld. Það geta opinberu háskólarnir ekki gert. Að því leytinu til hafa þeir því ekki sama sveigjanleika og einkaskólarnir. Ég er ósammála hæstv. ráðherra um að það bjóði ekki upp á misrétti til náms ef allt nám á háskólastigi er farið að lúta skólagjöldum. Það býður í mínum huga upp á misrétti og ójafnvægi og ég skil ekki hvað hæstv. ráðherra hefur fyrir sér í því þegar hún segir að það geri það ekki, því að allt skólaumhverfið, stúdentar, kennarar og þeir sem hafa starfað í skólaumhverfinu hafa margir í ræðu og riti lýst því yfir hvernig skólagjöld og endalausar rukkanir á gjöldum í náminu setji fólki skorður hvað varðar námsval. Það eru því mörg rök sem benda til þess að ég hafi rétt fyrir mér í þessum efnum og þó að ég sé til í leiðangur með hæstv. ráðherra í að auka sveigjanleika og svigrúm opinberra háskóla er ég ekki til í að sá leiðangur þurfi að innibera skólagjöld við alla opinbera háskóla.

Hæstv. forseti. Það er einfaldlega ekki rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns að allir í háskólunum séu ósammála því að skólagjöldin geti ekki orðið til þess að auka sveigjanleika og meira svigrúm fyrir háskólann sem slíkan. Menn eru einfaldlega ekki sammála því. Ég hef undirstrikað að ég tel það ekki fýsilegan kost að leggja skólagjöld á grunnnám, ekki út af því að það geti ekki orðið til þess að efla háskólann, heldur fyrst og fremst hvernig ég lít orðið á grunnnámið í samhengi við það nám sem fyrir er á skólagöngu hvers einstaklings. Það er orðinn eðlilegur hluti af framhaldi einstaklinga eftir nám þeirra í framhaldsskóla. Varðandi aukna gjaldtökuheimild til háskóla hefur mér verið bent á að háskólanámi er mjög þröngt sniðinn stakkurinn þegar kemur að slíku, til að mynda eiga þeir erfitt með að setja á fót námskeið á sumrin sem t.d. prófessorar gætu staðið fyrir, 6–8 vikna námskeið. Þeir eiga mjög erfitt með að taka til að mynda gjöld fyrir slík námskeið þó að þeir sem mundu sækja námskeiðin mundu fegnir vilja borga einhverjar ákveðnar fjárhæðir fyrir slíkt. Ég er að tala um að skoða heildarmyndina, skoða það svigrúm og þau tækifæri sem háskólarnir hafa almennt til þess að taka gjöld fyrir ákveðna þjónustu og til þess að bregðast við í stjórnsýslunni hjá sér þannig að þeir geti staðið með reisn í þeirri samkeppni sem þeir standa í. Það er fyrst og fremst þetta sem vakir fyrir mér þegar ég tala um sveigjanleika og svigrúm fyrir hina opinberu háskóla og auðvitað er þetta allt gert með það að markmiði að efla menntakerfi okkar, efla háskólastigið í landinu.

Herra forseti. Fullveldisdagurinn 1. desember sl. er frekar svartur að þessu sinni í atvinnusögu landsins, þá sérstaklega landsbyggðarinnar. Þennan dag hætti Eimskip, fyrrum óskabarn þjóðarinnar eins og sagt var, strandsiglingum um landið og Kísiliðjunni við Mývatn var lokað eftir tæplega 40 ára starfsemi. Lokun Kísiliðjunnar og alvarleg afleiðing hennar er einmitt tilefni þess að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár hér á Alþingi til að ræða þá alvarlegu stöðu sem er komin upp. Um 50 manns misstu vinnu sína við þessa lokun og sennilega hafa um 30–50 afleidd störf tapast þannig að við erum að tala um 80–100 störf alls. Rekstur verksmiðjunnar hefur auk Mývatnssveitar skapað fjölmörg störf, bæði á Húsavík og Akureyri, t.d. í verslun og þjónustu, svo að lokunin kemur víða við. Þetta er gríðarlegt áfall fyrir ekki stærra sveitarfélag og reyndar landsmenn alla þegar svo mörg störf tapast í einu vetfangi. Til að setja þetta í samanburð við önnur sveitarfélög, virðulegur forseti, svo fleiri skilji alvarleika málsins, er þetta svipað og að 1.500 manns töpuðu vinnu sinni á Akureyri, 2.700 manns í Kópavogi eða 10.000 manns í Reykjavík. Einnig tapast miklar útflutningstekjur, þ.e. um þúsund millj. kr. miðað við það sem brúttótekjur verksmiðjunnar hafa verið. Haustið 2000 varð mér ljóst að til tíðinda gæti dregið með framtíð Kísiliðjunnnar við Mývatn, sagði hæstv. iðnaðarráðherra hér á Alþingi. Lokun verksmiðjunnar hefur því verið fyrirsjáanleg í langan tíma og á þessum tíma hefur verið unnið að könnun á rekstri kísilduftverksmiðju sem kæmi í stað kísilgúrverksmiðjunnar. Ekki er hægt í stuttri utandagskrárumræðu að fara yfir ferilinn í heild sinni frá þeim tíma til dagsins í dag og verður því aðeins stiklað á stóru. Fyrirtækið Allied EFA sem eignaðist verksmiðjuna við sölu hennar hefur á þessum tíma unnið að því að þróa aðferð til framleiðslu á kísildufti eftir einkaleyfi í eigu þess. Því miður var ekki byggð tilraunaverksmiðja hér á landi á sínum tíma, heldur í Noregi og réðu þar áreiðanlega mestu stofnstyrkir og norskir byggðastyrkir. Rekstur tilraunaverksmiðjunnar í Noregi gekk vel og stöðugar endurbætur á framleiðsluferlinu vöktu mikla bjartsýni. Mér er kunnugt um það að á vegum fyrirtækisins voru skoðaðir möguleikar á að byggja upp slíka verksmiðju í Noregi, Þýskalandi, Belgíu og svo hér á Íslandi. Það er skemmst frá því að segja, virðulegi forseti, að staðsetning í Mývatnssveit kom alltaf best út og réði þar úrslitum mikil gufuorka á góðu verði sem hefur úrslitaþýðingu fyrir slíka framleiðslu. Hafa ráðamenn bundið miklar vonir við að kísilduftverksmiðja mundi koma í stað verksmiðjunnar og miklar væntingar oft verið byggðar upp, eins og t.d. í aðdraganda kosninga 2003 þegar ríkisstjórnin ákvað að veita allt að 200 millj. kr. til hlutafjárkaupa í einu eða fleiri félögum sem uppfylla kröfur um arðsemi og búsetuáhrif, eins og sagt var. Miklar væntingar hafa því verið byggðar upp og þær væntingar haldið aftur af mönnum, menn lifðu í voninni. Seinni hluti næsta árs eða fyrri hluta ársins 2006 var nefnt sem upphafsár nýrrar verksmiðju sem mundi veita 40 manns vinnu og vinna um 15 þús. tonn af kísildufti. Í kjördæmavikunni í október sl. upplýsti hæstv. iðnaðarráðherra okkur þingmenn kjördæmisins og fulltrúa sveitarstjórnar Skútustaðahrepps um að miklar líkur væru á að fjármögnun kísilduftverksmiðjunnar væri að ganga í gegn. Ráðherra ræddi m.a. um 25–28% arðsemi eigin fjár væntanlegrar verksmiðju og bjartsýnin jókst á ný. Nú hefur heldur betur slegið í baksegl, virðulegi forseti. Nú berast okkur þær fréttir að ekkert verði af byggingu kísilduftverksmiðjunnar ef marka má þær fréttir og þær upplýsingar sem liggja á lausu. Þess vegna legg ég fyrir hæstv. iðnaðarráðherra eftirtaldar spurningar: 1. Eru áform um byggingu kísilduftverksmiðju í Mývatnssveit endanlega brostin? 2. Hver er nákvæm staða mála nú? 3. Til hvaða mótvægisaðgerða hyggst hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin í heild sinni grípa nú á næstu missirum vegna lokunar kísilgúrverksmiðjunnar og þess að ekki verður af byggingu kísilduftverksmiðju, ef það er rétt?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir góða ræðu hér við upphaf þessarar umræðu. Í gærkvöldi bárust mér þau tíðindi að stjórn norska fyrirtækisins Promex ASA hefði ákveðið að óska eftir að félagið yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Promex er í meirihlutaeigu Allied EFA sem er eigandi Kísiliðjunnar við Mývatn. Við þetta hverfa eigur Promex úr höndum Allied EFA og annarra eigenda félagsins og verða á forræði norsks skiptastjóra þar til annað ræðst. Í þessu felst að Allied EFA hefur ekki lengur yfirráð yfir einkaleyfi því sem framleiðsla kísilduftsins byggir á. Með þessu er orðið ljóst að áform eigenda Kísiliðjunnar um byggingu og rekstur kísilduftverksmiðju við Mývatn eru að engu orðin. Hvort einhverjir aðrir sjái tækifæri til að nýta sér þá þekkingu og reynslu sem aflað hefur verið með margra ára rannsóknum og tilraunarekstri í Noregi verður ekkert sagt til um á þessari stundu. Þessi frétt kemur ekki á óvart eftir þau snöggu umskipti sem urðu í málinu fyrir um fjórum vikum. Þá var fjármögnun hlutafjár vegna fyrsta áfanga verksmiðjunnar nánast í höfn, aðeins vantaði um 100 millj. kr. Bakhjarl Allied EFA er fjárfestingarfélagið Brú sem á 40% hlutafjár en á síðustu metrunum, í nóvember, komu fram athugasemdir frá nýjum stjórnendum Brúar sem ekki hefur verið greitt úr. Sveitarstjóri Skútustaðahrepps er lengi hefur fylgst með framvindu málsins, skiljanlega, sagði um þetta á fundi með starfsmönnum í Kísiliðjunni 30. nóvember sl. að frekar hefði hann átt von á dauða sínum en að þessi afstaða kjölfestufjárfestisins kæmi upp. Telja má víst að þar hafi sveitarstjórinn talað fyrir hönd margra þeirra sem að þessu verkefni hafa komið síðustu missirin. Þegar fjallað er um mál kísilduftverksmiðjunnar er mikilvægt að það sé skoðað í samhengi við þróun kísilgúrvinnslunnar í Kísiliðjunni. Í stuttu máli er það að segja að í lok ársins 2000 komu fram efasemdir hjá meðeigendum ríkisins í Kísiliðjunni, World Minerals, um áframhaldandi rekstur verksmiðjunnar. Á fundi með forstjóra World Minerals í janúar 2001 voru kynntar upplýsingar og mat hans á stöðu kísilgúrvinnslu, þróun markaða og greining á framtíðarþróun kísilgúriðnaðarins. Þar kom m.a. fram að markaðir fyrir kísilgúr hefðu dregist saman og raunverð lækkað. Afkoma Kísiliðjunnar við Mývatn hafði verið óviðunandi síðustu 10 ár, að einu ári undanskildu, verksmiðjan hafði verið rekin með tapi þrátt fyrir að framleiðslugeta hennar hafi verið fullnýtt. Því til viðbótar væri verksmiðjan úr sér gengin og ekki var talinn grundvöllur fyrir kostnaðarsömum endurbótum. Niðurstaða forstjórans var alveg ótvíræð, það þjónaði ekki hagsmunum félagsins að halda áfarm rekstri Kísiliðjunnar við Mývatn. Ef ekki væri möguleiki á því að selja verksmiðjuna og nýta hana til annarra hluta væri aðeins einn kostur í stöðunni, þ.e. að loka henni. Þegar hér var komið hafði Allied EFA átt í viðræðum við World Minerals um kaup á verksmiðjunni. Allied EFA vildi kaupa verksmiðjuna með það að markmiði að hefja þar framleiðslu á kísildufti. Þeir sáu hag í því að geta notað hluta af búnaði Kísiliðjunnar, orkuverki hennar og traust starfslið með langa reynslu af verksmiðjustörfum. Í þessari stöðu var það forgangsverkefni ráðuneytisins að vinna þannig að málinu að það yrði sem heilladrýgst fyrir Mývetninga og atvinnulífið í héraði. Hugmyndir Allied EFA um kísilduftvinnslu féllu vel að þessum sjónarmiðum ráðuneytisins. Frá því síðsumars hefur ráðuneytið metið aðgerðir sem nauðsynlegar væru til þess að brúa tímabundna lægð í atvinnumálum starfsmanna verksmiðjunnar. Samkvæmt áætlunum eigendanna var við það miðað að nokkurra mánaða bil yrði frá því að Kísiliðjan hætti störfum nú í desember og þar til ný starfsemi gæti hafist. Þessi staða er nú breytt, í rauninni erum við aftur á byrjunarreit. Ráðuneytið hefur brugðist við með því að taka upp samstarf við sveitarstjórn Skútustaðahrepps og eigendur Kísiliðjunnar um ný atvinnutækifæri. Of fljótt er að segja nokkuð um árangur annað en að nokkrar verkefnahugmyndir eru til skoðunar. Auk þessa hefur ráðuneytið skoðað hvort og hvernig unnt væri að tryggja búsetu við Mývatn með öðrum varanlegum hætti. Þetta er gert í samráði við önnur fagráðuneyti og stofnanir. Að lokum má geta þess að meginhluta af söluandvirði Kísiliðjunnar hefur verið varið til atvinnuuppbyggingar í héraði. Um er að ræða þátttöku í byggingu baðlónsins við Mývatn og mat á hagkvæmni þess að staðsetja iðjuver sem byggir á hagnýtingu jarðgufu nærri Húsavík og nýtir orku frá Þeistareykjum. Hér er fyrst og fremst verið að huga að framleiðslu á pólýoli en önnur sambærileg starfsemi 

Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það hversu bagaleg sú óvissa er sem uppi hefur verið í atvinnumálum í Mývatnssveit og tengist lokun Kísiliðjunnar sem reyndar hefur verið fyrirséð eða væntanleg um alllangt skeið. Ég held að ástæða sé til þess að undirstrika við þessar aðstæður hversu mikla ábyrgð stjórnvöld bera á þeirri aðstöðu sem þarna er komin upp. Það var auðvitað pólitísk ábyrgð á sínum tíma að reisa Kísiliðjuna. Ríkið sem eigandi fyrirtækisins að hálfu, nánast allan tímann, hefur sem slíkur borið mikla ábyrgð. Ríkið seldi síðan að lokum verksmiðjuna til einkaaðila og varpaði í raun og veru ábyrgðinni af framhaldinu yfir á þær herðar. Nú er ljóst að menn hafa haft alllangan tíma til að búa sig undir þessar aðstæður. Allt eins hefur legið fyrir í 10–12 ár að þessi yrðu líklega endalokin, að á fyrri helmingi fyrsta áratugar þessarar aldar lyki starfseminni þegar námusvæðið í Ytri-Flóa yrði tæmt. Efasemdir voru uppi og reyndar var mjög umdeilt að veita fyrirtækinu frekari starfsleyfi og námuréttindi annars staðar í Mývatni. Reyndar eru það að lokum markaðslegar ástæður sem ráða úrslitum eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra, hinn erlendi meðeigandi að verksmiðjunni og sá sem tryggt hefur sölu afurðanna varð afhuga frekari rekstri og fékkst ekki til að tryggja frekari sölu. Eins og aðstæður eru á þessum markaði var þá í raun og veru sjálfhætt. Það sem mikilvægast er nú að mínu mati og ég vil leggja áherslu á er að stjórnvöld taki höndum saman við heimamenn með myndugum hætti og fari yfir þær hugmyndir, margar góðar hugmyndir, sem okkur hafa verið kynntar af hálfu heimamanna, og m.a. voru lagðar fyrir okkur í formi lista á fundi á Akureyri í lok apríl sl. 

Hæstv. forseti. Það hlýtur að valda okkur og íbúum Mývatnssveitar verulegum áhyggjum og miklum vonbrigðum að ekki hefur tekist að hrinda af stað þeim hugmyndum sem uppi hafa verið um að byggja kísilduftverksmiðju í Mývatnssveit eins og áform hafa verið um síðan ljóst varð að ekki var áhugi fyrir að reka kísilgúrverksmiðjuna áfram. Saga kísilduftsins hefur verið ágætlega rakin hér í umræðunni af ráðherra. Ákvörðun var m.a. tekin í Byggðastofnun um að koma að þessu verkefni þannig að allir treystu því og trúðu að þarna væri um að ræða mikinn áhuga og vilja til að hrinda því í framkvæmd. Möguleikar til annarrar atvinnusköpunar í Mývatnssveit eru fyrir hendi og nú þarf að vinda sér í að skoða aðra kjölfestu í sveitarfélaginu í stað Kísiliðjunnar. Hugmyndir hafa komið upp hjá heimamönnum um stórfellda uppbyggingu vetrarferðaþjónustu sem vert er að skoða betur. Ferðaþjónusta byggir á traustum grunni í Mývatnssveit en hefur til þessa verið að mestu rekin yfir sumartímann. Það vakti þó óskipta athygli þegar Selhótel Mývatn og frumkvöðullinn Ingvi Ragnar Kristjánsson fengu nýsköpunarverðlaun SA fyrir nýsköpun utan háannar í ferðaþjónustu. Byggðastofnun hefur komið að ýmsum verkefnum í Mývatnssveit, sérstaklega tengdum ferðaþjónustu. Meðal annars er Byggðastofnun þátttakandi í Snow Magic verkefninu sem snýst um að markaðssetja vetrarferðaþjónustu. Verkefnið er samstarfsverkefni, styrkt af NPP verkefninu. Sú vaxandi vetrarferðaþjónusta sem nú er í Mýatnssveit gefur vonir um að ferðaþjónusta geti orðið alvöru heilsársatvinnugrein. Jarðböðin sem hafa verið opnuð núna eru mikill stuðningur við ferðaþjónustuna og það sem byggir á sérstöðu svæðisins hlýtur að vera það sem við viljum horfa á til framtíðar. 
             Nú þarf að taka höndum saman við heimamenn 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Kristjáni Möller, fyrir að koma með þetta mál hér til umræðu. Það er vissulega þarft að taka á dagskrá í þinginu umræður um atvinnuástand byggða þegar veruleg áföll verða, núna vegna þess að rekstur Kísiliðjunnar við Mývatn hefur lagst af, og ræða þá um framtíðaratvinnuhorfur á svæðinu. Kísiliðjunni var lokað þann 1. desember eftir nær fjögurra áratuga starfsemi og við það misstu 30 starfsmenn vinnu sína og Skútustaðahreppur missir með þessu u.þ.b. 30% af tekjum sínum. Um hríð hafði verið stefnt að því að setja á fót nýtt fyrirtæki um framleiðslu á kísildufti og höfðu flest sveitarfélög á þessu landsvæði lýst sig tilbúin til að leggja fram allt að 150 millj. kr. í það fyrirtæki. Áætlað var að kæmist kísilduftverksmiðjan á laggirnar mundu 20–30 manns fá þar störf. Allt er það nú í algjöru uppnámi eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan. Þá hefur einnig verið kannaður sá möguleiki að reisa lífmassaverksmiðju sem ynni etanól úr lífrænum úrgangi. Áætlað var að slík verksmiðja gæti skapað 10 störf. Það er óhjákvæmilegt að stjórnvöld taki með heimamönnum á þeim vanda sem skapast hefur í atvinnumálum á svæðinu. Stjórnvöld hljóta að þurfa að bregðast við svo alvarlegu áfalli í atvinnumálum á einu svæði. Því hefur þess verið vænst að Byggðastofnun og jafnvel Vinnumálastofnun legðu heimamönnum lið við að leita nýrra atvinnutækifæra. Möguleikar Mývatnssveitar eru miklir í ferðaþjónustu vegna mikillar náttúrufegurðar, fjölbreytts fuglalífs og jarðvarma sem jafnframt býður upp á heilsutengda endurhæfingarþjónustu. Því miður blasir atvinnuleysið við eins og mál hafa nú þróast og það hefur margfeldisáhrif á atvinnu- og byggðaþróun um alla Suður-Þingeyjarsýslu. Bæjarmálafélag Frjálslynda flokksins á Húsavík hefur á þessu hausti tvisvar ályktað um þetta mál. Þar segir m.a, með leyfi forseta.: „Fyrirsjáanlegt er, að það hafi alvarlegar afleiðingar á atvinnu- og byggðaþróun um alla Suður-Þingeyjarsýslu og má sem dæmi um það nefna að Mánafoss er hættur 

Herra forseti. Það er grafalvarlegt mál sem við fjöllum um hér. Mætti í raun og veru líkja því við náttúruhamfarir sem nú hefur gerst í Mývatnssveit. Það er hins vegar ekki rétt að fyllast bölsýni gagnvart framtíðinni, heldur er rétt að fagna yfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra um það að ráðuneytið hafi nú tekið höndum saman með heimamönnum um það að leita lausna á þeim vanda sem nú er uppi. Það er því miður ljóst að ekki er verið að leysa millibilsástand, heldur þarf að finna lausn til frambúðar. Það er einnig ljóst að við höfum eytt allt of miklum tíma í þá hugmynd sem við allt of mörg héldum að væri raunveruleg, og hæstv. ráðherra nokkrum sinnum fyllti trú okkar von. Því miður hefur innstæða ekki verið fyrir þeim vonum og þess vegna á að einbeita sér að því að reyna að finna lausn sem dugar til frambúðar. Þá hljóta menn að sjálfsögðu að byggja á sérstöðu svæðisins, það er ljóst að ferðaþjónustan hlýtur að leika þar stórt hlutverk. Orkan sem býr í umhverfinu hlýtur líka að leika þar stórt hlutverk og þarf að tvinna þetta saman á þann hátt að byggðin eflist. Það er því miður ekki nóg að stjórnvöld hafi bara haft eina leið. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. ráðherra að það hafi ekki verið undirbúin áætlun B ef slík ósköp dyndu aftur yfir sem nú hafa yfir dunið, og það væri hægt að grípa til einhverra aðgerða sem duga mættu. Auðvitað ráða fjárfestarnir för og það er ætíð mikil áhætta þar til búið er að skrifa undir hvað úr verður. Margt getur breyst og nú heyrðum við í ræðu hæstv. ráðherra að fyrirtækið sem ætlaði að standa að þessu hefur óskað gjaldþrotaskipta. 
            

Hæstv. forseti. Það er væntanlega samhljóma álit allra þingmanna hér í sal á Alþingi að það bakslag sem hefur orðið gagnvart atvinnuuppbyggingu kísilduftverksmiðju í Mývatnssveit sé gríðarlegt áfall fyrir Mývetninga og nágrannabyggðir, ekki síst Húsvíkinga. Það er jafnframt kristaltært, og það er hv. málshefjanda ljóst, þar sem við höfum báðir, ég og hv. þingmaður, fylgst nokkuð með framgangi þessa máls, að hæstv. iðnaðarráðherra hefur lagt sig fram um að af kísilduftverksmiðju gæti orðið. Það ber að hafa í huga í þessari umræðu að hæstv. ráðherra ber hag Mývetninga fyrir brjósti í þessu máli. Hann er hins vegar mjög athyglisverður, málflutningur Samfylkingarinnar, hér í þessari umræðu og í aðdraganda síðustu kosninga þar sem hv. málshefjandi talaði um þær væntingar sem ríkisstjórnarflokkarnir hefðu byggt upp gagnvart landsbyggðinni varðandi það fjármagn sem ríkisstjórnin beitti til atvinnuuppbyggingar þar. Hv. þm. Kristjáni L. Möller finnst aldrei nóg að gert í Norðaust. til uppbyggingar og nýsköpunar í atvinnumálum. Hvað segir svo Samfylkingin í öðrum kjördæmum, t.d. þingmenn Samfylkingarinnar í Norðvest.? Jú, að hæstv. iðnaðarráðherra sjái ekki nema sitt eigið kjördæmi og þá atvinnuuppbyggingu sem þar fer fram. Ábyrgir stjórnmálamenn og ábyrgir stjórnmálaflokkar verða að tala einni röddu í þessum málum.  Ég vil jafnframt halda því til haga að mikill metnaður er í ferðaþjónustuaðilum á svæðinu og hefur aukning ferðamanna yfir vetrartímann verið allmikil.

Herra forseti. Allt frá því að kísilgúrverksmiðjan var stofnuð 1967 var ljóst að um takmarkaðan framleiðslutíma gæti orðið að ræða þar sem vinnsla á kísilþörungum sem pumpað var upp af botni Mývatns væri viðkvæm út frá náttúruverndarsjónarmiðum og þá sérstaklega á svæðum utan Norðurflóa. Breytingar á eignarhaldi og hugmynd um að breyta framleiðslunni yfir í kísilduft í stað kísilgúrs urðu til þess að íbúar og starfsmenn við verksmiðjuna hafa búið við aukið öryggisleysi undanfarin sex ár. Fólki hefur verið haldið volgu og því lofað áframhaldandi starfsemi í verksmiðjunni. Nú síðast í nóvember átti allt að vera að koma, allt væri að smella saman varðandi fjármögnun á nýju fyrirtæki til vinnslu á kísildufti. Þetta reyndust falsvonir og þar hafa ýmsir utanaðkomandi og að mörgu leyti óviðráðanlegir þættir ráðið endalokum starfsins. Verksmiðjunni hefur verið lokað, fólk hefur misst atvinnuna í því fyrirtæki sem hefur borið uppi atvinnu í heilu sveitarfélagi. Allt að 80 manns hafa nú misst atvinnu sína, þar af margir vegna afleiddra starfa. Það sem ég tel mjög ámælisvert í öllu þessu langa ferli er að ekki skuli hafa verið reynt að styrkja aðrar atvinnugreinar eða stuðla að nýjum atvinnutækifærum í Mývatnssveit öll þau ár sem vitað var að til lokunar gæti komið, kísilgúrinn væri ekki óþrjótandi auðlind á botnssvæði Mývatns. Sveitin býr yfir ómældum náttúruauðæfum og miklum möguleikum til að nýta til atvinnusköpunar. Ferðaþjónusta er öflug atvinnugrein í Mývatnssveit og hana má efla enn frekar og fá af henni meiri tekjur til sveitarfélagsins. Því hvet ég hæstv. iðnaðarráðherra til að snúa sér 

Herra forseti. Það var athyglisvert að hv. 5. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon, skyldi hafa orð á því að fyrir 10 árum hafi legið fyrir að Kísiliðjunni yrði lokað.  Ekki þýðir að fást um það. Nauðsynlegt er að reyna að skapa ný atvinnutækifæri í Mývatnssveit. Ég hef lagt áherslu á að efla Náttúrurannsóknastöðina við Mývatn í tengslum við þann Vatnajökulsþjóðgarð sem nú er efnt til. Ég vil líka leggja áherslu á að efnt verði þar til rannsóknastarfsemi sem tengist jarðhita og loks vil ég lýsa þeirri skoðun minni að eins og nú er komið er einsýnt að ekki megi standa á fjármagni til að hægt sé að ráðast í lagningu vegar niður að Dettifossi um leið og umhverfismat liggur fyrir og það er tæknilega unnt til þess með þeim hætti að treysta og byggja upp ferðaþjónustu árið um kring. Ég álít að það sé fyrsta skrefið sem ríkið eigi að stíga nú, að tryggja að vegur niður að Dettifossi verði boðinn út á næsta ári og að fjármagn verði ekki látið tefja fyrir þeirri framkvæmd.

Herra forseti. Hugur okkar er hjá þeim sem hafa misst atvinnu sína við Mývatn. Þar er nú stór hluti fólks á vinnumarkaði án atvinnu með öllum þeim hliðarverkunum sem það hefur fyrir samfélagið. Fyrirhuguð stöðvun kísilgúrvinnslu hefur vofað yfir í mörg ár og því óþarft að fólkið standi uppi atvinnulaust á einangruðum vinnumarkaði sem getur ekki tekið við því. Það er ótrúlegt að ráðherra iðnaðar- og byggðamála, sami einstaklingurinn, skuli ekki hafa beitt afli sínu meira en raun ber vitni, ekki síst ef haft er í huga að verkefni blasa við í Mývatnssveitinni. Mývatnssvæðið er perla á heimsmælikvarða, jafnt vetur sem sumar. Þar blasa við tækifærin til uppbyggingar, verkefni sem sinna þarf í tíma og með fjármagni. Hvorki tími né fjármagn er hins vegar hagnýtt af skynsemi. Tíminn er látinn renna burt á meðan aðeins einn iðnaðarkostur er skoðaður, ágætur í sjálfu sér en haldlítill þegar á reynir. Ekki er hlustað á rök ferðamálafrömuðar Mývetninga, Ingva R. Kristjánssonar, sem sett hefur fram athyglisverðar hugmyndir um uppbyggingu heilsársferðaþjónustu við Mývatn, framkvæmd sem kostar umtalsvert fjármagn en stefnir ekki hinu viðkvæma umhverfi við Mývatn í hættu eins og ýmsir iðnaðarkostir gera. Iðnaðarráðherrann er staurblind á annað en orkufrekan iðnað og gleymir því eins og vanalega að ráðherra byggðamála á að vera ráðherra alls landsins. Virðulegi forseti. Enn og aftur stöndum við frammi fyrir óþolandi skeytingarleysi og virðingarleysi gagnvart lífsbaráttu og kjörum fólks á landsbyggðinni. Alltaf skal þeim komið á knén áður en eðlileg aðstoð við uppbyggingu er veitt ef hún þá er veitt á annað borð. Framferði ráðamanna gagnvart íbúum landsbyggðarinnar er ætíð það sama, sinnuleysi, skollaeyrum skellt, bent á aðra til að axla þá ábyrgð sem með réttu hvílir á herðum þeirra sem sækjast eftir að stjórna landinu.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta þakka ég iðnaðarráðherra og öðrum þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Ég tel mikilvægt, miðað við það sem hér hefur komið fram og hefur vofað yfir um að af byggingu kísilduftverksmiðju verði ekki, að þau skilaboð komi þá frá Alþingi Íslendinga og öllum þeim stjórnmálaflokkum sem hér eiga aðild að unnið verði í mótvægisaðgerðum gagnvart sveitarfélögunum sem þarna eru að missa mikið frá sér. Ég vil líka taka það skýrt fram, virðulegur forseti, að ég er ekki að deila á hæstv. iðnaðarráðherra fyrir aðgerðaleysi gagnvart kísilduftinu. Ég hef verið upplýstur um það af hæstv. ráðherra nokkrum sinnum og tel að ráðuneytið hafi reynt allt sem hægt var að gera í þessu máli. Ég hvet reyndar til þess að hæstv. iðnaðarráðherra og ráðuneytið haldi því áfram. Þó að svo illa virðist horfa núna að fyrirtækið sem á patentið sé að fara í gjaldþrot gætu leynst í því líka einhver sóknarfæri. Ég held nefnilega að við Íslendingar verðum að átta okkur á því að við getum ekki lengur horft á atvinnutækifæri í framleiðslustörfum tapast eingöngu vegna þess að það sé eitthvert bannorð að ríkisvaldið komi að hlutunum. Ríkisvaldið gæti þurft að leggja lóð á vogarskálarnar við uppbyggingu slíkrar verksmiðju eins og við höfum verið að tala hér um núna. Ríkisvaldið á svo að sjálfsögðu að selja sinn hlut eins fljótt og hægt er vegna þess að fjárfestar eru oftast nær ginnkeyptari fyrir fyrirtækjum sem eru í rekstri en að leggja fram peninga til að byggja upp frá grunni. Það hefur komið fram hér, er kannski það versta sem hefur komið fram og kom fram fyrir u.þ.b. fjórum vikum, að fjárfestingarfélag eitt hér í bæ kippir að sér höndunum eins og hefur verið lýst vegna þess að ágóðinn er sennilega betri í annarri atvinnugrein en að byggja upp iðnðaðarstarfsemi. Því miður höfum við Íslendingar ekki lagt mikið á okkur við að byggja upp 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og frummælanda fyrir að hefja hana. Mér finnst vera mikill samhljómur í umræðunni almennt, að þetta sé verkefni sem er fram undan sem við verðum að vinna vel að til þess að afla nýrra atvinnutækifæra í Mývatnssveit. Það er vissulega svo. Það hefur verið nefnt að ég hafi eflaust, eða e.t.v., eytt of miklum tíma í duftið. Það er alltaf auðvelt að vera vitur eftir á og ég get í sjálfu sér tekið undir það. Ég hafði virkilega trú á þessu verkefni og sparaði mig ekki í því að reyna að láta verða af því. Svona eru hlutirnir stundum, þá þýðir ekkert annað en að taka því, spýta í lófana og reyna að vinna að verkefnum sem geta leitt til nýrra atvinnutækifæra í Mývatnssveit. Það verður svo sannarlega gert. Af því að talað var um að ekki hefði verið reynt að styðja aðrar atvinnugreinar er það samt þannig að við erum alltaf með augu opin fyrir nýjum atvinnutækifærum. Auðvitað vitum við samt líka að ríkisvaldið bjargar ekki öllu í þeim efnum. Það er mjög mikilvægt að heimamenn hafi frumkvæði og mér finnst gott að vita til þess að yfirvöld í Mývatnssveit eru ábyrg og eru að vinna að þessu máli af mikilli ábyrgð að mínu mati og án þess að fara nokkuð á taugum. Það skiptir miklu máli. Í sambandi við ný atvinnutækifæri mætti nefna ýmislegt sem ég ætla ekki að gera. Ég ætla að endurtaka það sem ég sagði í ræðu minni áðan að nú þegar hafa okkur borist ýmsar hugmyndir að nýrri uppbyggingu sem eru svo sannarlega þess virði að þær séu skoðaðar. Það verður líka gert. Ég þakka hvatningarorð til mín og mun ekki spara mig í því að vinna Mývatnssveit gagn í þessum efnum sem ráðherra allra landsmanna.

Herra forseti. Hv. 2. þm. Norðaust. vitnaði ranglega í orð mín og ég hlýt að bera það til baka að ég hafi sagt að það hafi legið fyrir í meira en 10 ár að kísilverksmiðjunni yrði lokað. Það sagði ég ekki. Ég sagði að frá þeim tíma hefði legið fyrir að sú gæti allt eins orðið niðurstaðan. Menn hlutu að reikna með því að sú gæti orðið niðurstaðan, eins og allt var í pottinn búið með útgáfu starfsleyfis og námaleyfis í byrjun tíunda áratugarins. Það var það sem ég sagði. Síðan hlýt ég líka að mótmæla þeirri söguskýringu hv. þingmanns sem hér var flutt og bera hana til baka að það hafi verið A-flokkarnir, eins og hv. þm. orðaði það, sem hafi náð saman um að loka verksmiðjunni 1992 eða hvenær það á að hafa verið. Mér finnst með miklum ólíkindum að hv. þingmaður skuli nafgreina embættismenn sem ekki eru hér til að svara fyrir sig eða verja sig og sinn heiður. Það er ósmekklegt, það er óviðeigandi og það er dapurlegt að jafnþingreyndur maður og hv. þm. Halldór Blöndal skuli gera slíka hluti. Hvað á það að þýða að nafngreina með þessum hætti inn í umræðuna embættismenn eins og Björn Friðfinnsson og Jón Gunnar Ottósson?  Þetta eru borðleggjandi staðreyndir, og til hvers kemur þá hv. þm. Halldór Blöndal upp með ræðuflutning af því tagi sem hann gerði hér, sem er ósanngjarn og ómaklegur og þar á ofan fluttur við aðstæður þar sem aðrir hafa ekki aðstöðu til að svara fyrir sig eins og ég, sem hv. þm. var auðvitað sérstaklega að reyna að ráðast að? Ég mótmæli þessu, herra forseti, og vísa þessum ásökunum öllum til föðurhúsanna sem röngum og ómaklegum.

Forseti vill láta þess getið að atkvæðagreiðslur eru áformaðar kl. 7 í dag. Samkomulag er milli þingflokka um að fundir þeirra standi milli kl. 4 og 5. Forseti vill enn fremur vekja athygli hv. þingmanna á hugsanlegum atkvæðagreiðslum um afbrigði síðar í dag, kl. 4 eða 5.

Frú forseti. Ég leyfi mér að gera að sérstöku umtalsefni samgöngur við Vestmannaeyjar í ljósi þess að strandsiglingum hefur nú verið hætt frá 1. desember sl. Flutningar til og frá öðrum byggðarlögum hafa færst á þjóðvegina með tilheyrandi kostnaði fyrir samfélagið og álagi á vegakerfið í heild sinni. Sérstaða Vestmanneyinga er hins vegar sú að flutningar þeirra verða einfaldlega ekki færðir á þjóðvegina, a.m.k. ekki enn þá. Í athugun er framtíðarlausn í þeim efnum en slíkar lausnir munu ekki verða að veruleika á næstu árum og því er brýnt að finna úrræði er þjóna yfir 4 þús. manna samfélagi. Frú forseti. Staðan er einfaldlega þessi: Samgöngur við Vestmannaeyjar eru annaðhvort flugleiðis eða með Herjólfi. Um aðrar leiðir er ekki að tefla. Hver er staðan? Ef við lítum fyrst á flugið hefur komið í ljós að það fellur iðulega niður svo að ljóst má vera að sú leið er ekki nándar nærri alltaf örugg. Árið 2000 féll flug þannig niður 35 heila daga þar sem báðar ferðir féllu niður og 78 daga féll flugið niður aðra leiðina, þ.e. u.þ.b. 20% áætlaðra flugferða féllu niður. Árið 2001 voru það 36 heilir dagar sem féllu niður og 83 svokallaðir hálfir dagar. Á fyrstu 11 mánuðum þessa árs hafa 36 dagar fallið niður í flugi og 45 hálfir dagar. Af þessu má sjá, frú forseti, að flugsamgöngur eru ekki tryggar til Eyja af veðurfarsástæðum. Menn verða enn um hríð að reiða sig á sjóleiðina, þjóðbrautina til Vestmannaeyja. Fólk og fyrirtæki reiða sig á siglingar Herjólfs. Almenningur sem þarf að leita sérfræðiþjónustu, svo sem læknishjálpar, upp á land þarf oftar en ekki að verja til þess a.m.k. tveimur dögum með tilheyrandi vinnutapi og kostnaði vegna þess að Herjólfur fer aðeins eina ferð á dag þrjá virka daga vikunnar. Sjávarútvegur er uppistaða atvinnulífsins. Þar skiptir mestu að koma framleiðslunni á markað þegar markaðurinn kallar. Fyrirtæki í sjávarútvegi eiga þess ekki kost að koma vörum sínum af sér til útflutnings, m.a. vegna plássleysis í Herjólfi og takmarkaðra ferða. Þannig mun þurfa að flytja a.m.k. 10 40 feta gáma frá Eyjum vikulega en Herjólfur getur ekki boðið nema takmarkað pláss daglega til viðbótar því sem áður var í stað þeirra flutninga er Eimskip annaðist áður. Auknir vöruflutningar með Herjólfi munu þar að auki takmarka enn frekar möguleika Vestmanneyinga eða annarra ferðamanna til að flytja bíla sína og er ástandið þó þröngt fyrir. Frú forseti. Svo sem sjá má af þessari lýsingu er óhætt að halda því fram að Vestmanneyingar sitji ekki við sama borð og aðrir landsmenn, hvorki íbúar þar né fyrirtæki. Ég minni á að um er að ræða samfélag með á fimmta þúsund íbúa. Lágmarkslausn á samgönguvanda þeirra til skemmri tíma hlýtur að vera tvær ferðir Herjólfs á dag nema laugardaga, allan ársins hring. Vitaskuld ber að fagna því samkomulagi sem náðist nýlega milli Vegagerðarinnar og Vestmannaeyjabæjar en það dugar þó engan veginn til. Yfir vetrarmánuði standa enn eftir þrír virkir dagar vikunnar þar sem aðeins er um eina ferð á dag að ræða en æpandi þörf er á frekari samgöngum. Nýtt útboð á Herjólfi stendur nú fyrir dyrum. Þar munu væntanlega allar forsendur verða endurskoðaðar en í ljósi þess að Eimskip er hætt að sigla með vörur til og frá Vestmannaeyjum er aðkallandi að bæta þeirri þjónustu við samfélagið í Vestmannaeyjum. Það er þjóðvegurinn til Eyja og ríkisvaldið ber skyldur gagnvart samfélaginu þar. Ég leyfi mér því, frú forseti, að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann sjái fyrir sér að hin aðkallandi lausn á samgöngum við Vestmannaeyjar verði tekin til alvarlegrar endurskoðunar þegar í stað í ljósi hinna gjörbreyttu aðstæðna.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. málshefjanda fyrir að gefa mér tækifæri til að gera grein fyrir stöðu mála hvað varðar samgöngur við Vestmannaeyjar. Í marsmánuði á síðasta ári skilaði vinnuhópur sem ég skipaði tillögum um aðgerðir til að bæta samgöngur við Vestmannaeyjar. Eftir þeim tillögum hefur verið unnið eins og fært hefur verið. Eins og að líkum lætur eru sjóflutningar meginsamgönguleið Eyjanna. Herjólfur hefur gegnt þar lykilhlutverki ásamt vöruflutningaskipum íslensku skipafélaganna. Rekstur Herjólfs var boðinn út árið 2000. Hefur rekstur allra ferja verið boðinn út og hefur það fyrirkomulag gefist vel. Rekstraraðili Herjólfs er Samskip. Þegar ljóst varð í haust að Eimskipafélagið mundi hætta strandsiglingum var hafin vinna í samgönguráðuneytinu við að leggja á ráðin um hvernig mætti bregðast við gagnvart þeim byggðum sem eiga allt undir sjóflutningum. Hvað varðar Vestmannaeyjar er ljóst að ekki varð undan því vikist að fjölga ferðum Herjólfs við þessar aðstæður til að tryggja nauðsynlega ferðatíðni svo að þjónusta við Eyjarnar væri fullnægjandi hvað varðar vöruflutninga. Frá því að rekstur Herjólfs var boðinn út hefur ferðum verið fjölgað verulega. Sem dæmi má nefna að árið 1999 voru farnar 419 ferðir. Samkvæmt nýgerðum samningi við Samskip verða farnar allt að 595 ferðum á næsta ári og hefur því ferðum verið fjölgað um 42% á þessu tímabili. Farþegum fjölgaði milli áranna 1999 og 2003 um 46%. Af þessu má sjá að þjónusta Herjólfs hefur stóraukist og mun aukast mikið með þessari fjölgun ferða sem nú hefur verið samið um. Ástæða er til að vekja athygli á því að styrkur ríkissjóðs vegna reksturs Herjólfs á árinu 2003 var 177 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum frá skipafélögunum verða siglingar vikulega til Evrópuhafna frá Eyjum svo sem verið hefur. Hvað varðar flutninga til Ameríku geta flutningafyrirtækin nýtt Herjólf til að koma afurðum í veg fyrir skipin sem sigla þangað. Fjölgun ferða Herjólfs skiptir þannig mjög miklu máli fyrir atvinnulífið og er afar mikilvægt að það samkomulag hefur náðst. Eins og sjá má hefur verið brugðist við þessum aðstæðum hvað varðar sjóflutninga og ættu Eyjamenn að standa bærilega að vígi þrátt fyrir að strandsiglingarnar leggist af eins og þær hafa verið reknar. Það er von mín að um þessa aukningu geti ríkt sátt. Hún mun kosta verulega aukna fjármuni í rekstrarstyrki og á því verður að sjálfsögðu að taka. Flugið til Eyja hefur verið að aukast á nýjan leik, bæði frá Reykjavíkurflugvelli og Bakkaflugvelli sem skiptir mjög miklu máli fyrir Vestmannaeyjar. Á Bakkaflugvelli er verið að bæta aðstæður. Þar verður byggð ný flugstöð sem verður tekin í notkun um mitt næsta ár. Þannig ætti aðstaða til flugs að batna mjög mikið. Á vegum samgönguráðuneytisins hefur verið unnið mikið starf við að leggja á ráðin um framtíðarhugmyndir hvað varðar samgöngur við Vestmannaeyjar. Í samræmi við tillögur starfshóps um samgöngur við Eyjar hefur verið unnið að rannsóknum á suðurströndinni vegna hugsanlegrar ferjuhafnar við Bakkafjöru. Í þingsályktunartillögu um rannsóknir á ferjuaðstöðu við Bakkafjöru var gert ráð fyrir að undirbúningsrannsóknatíminn tæki a.m.k. þrjú ár. Unnið hefur verið að öldufarsreikningum á siglingaleiðinni milli lands og Eyja og til Þorlákshafnar. Samið hefur verið við Vestmannaeyjahöfn um reglulegar dýptarmælingar við Bakkafjöru til að fylgjast með botnsbreytingum undan Bakkafjöru. Talið var nauðsynlegt að kanna breytingar á sandfjörum með dýptarmælingum vetur, sumar, vor og haust í a.m.k. þrjú ár, þ.e. til ársins 2006. Þetta þarf að gera þar sem aðstæður við ströndina þarna eru síbreytilegar. Hjá Siglingastofnun eru skoðaðar mismunandi útfærslur skjólgarða og siglingaleiða og má þar nefna hvort hentar betur að ferjuhöfnin sé við ströndina eða hvort staðsetja eigi höfnina utan við brimgarðinn með vegtengingu í land. Siglingamálastofnun mun standa fyrir alþjóðlegri ráðstefnu á Hornafirði á næsta ári og munu þessar hugmyndir verða lagðar þar fyrir mestu sérfræðinga á þessu sviði. Eins og fyrr sagði skipaði ég starfshóp til að fara yfir samgöngumál fyrir Vestmannaeyjar. Það verkefni að skoða höfn við Bakkafjöru var ein af þeim tillögum sem sá starfshópur lagði fram. Ég tel afar mikilvægt að ljúka þeim rannsóknum þannig að hægt verði að taka ákvörðun árið 2006 um hvort sá kostur sé fær sem framtíðarlausn fyrir ferjusiglingar til Eyja.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram sem snýst um samgöngur við Vestmannaeyjar, kannski fyrst og fremst um samgöngur í núinu, þ.e. samgöngur á sjó. Einnig ber að þakka fyrir að nýverið tókst að fjölga ferðum um 26 á ári þrátt fyrir að sá böggull fylgi skammrifi að um lítils háttar hækkun á fargjöldum verður að ræða. Í nútímasamfélagi gerir samfélag eins og Vestmannaeyjar með vel á fimmta þúsund íbúa kröfur um að geta komið og farið þegar mönnum sýnist. Herjólfur er vissulega þjóðvegur Vestmannaeyja. Eins og staðan er núna er óásættanlegt að þetta skip skuli aðeins vera nýtt 7–12 tíma á sólarhring, þ.e. þessi þjóðvegur er þá lokaður bróðurpartinn úr hverjum sólarhring. Krafan er mjög skýr. Hún er að lágmarki tvær ferðir á dag, og jafnvel þrjár þegar það á við. Menn mundu sjálfsagt gera athugasemdir við það ef einhverjir vegir hér á landi yrðu lokaðir bróðurpartinn úr sólarhringnum. Það er það sem fólk horfir til hvað varðar nútíðina, þ.e. að efla og bæta þessa flutninga. Það er lykilatriðið. Svo er, eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan, líka verið að horfa til framtíðar. Verið er að skoða nokkra valkosti, m.a. er verið að rannsaka Bakkafjöru. Eins hefur verið ákveðið að leggja fjármagn í að skoða þann möguleika hvort jarðgöng séu möguleg. Þetta eru hlutir sem verið er að skoða og vonast er til að á haustdögum 2005 verði hægt að taka ákvarðanir um framtíðarlausn í samgöngumálum við Vestmannaeyjar.

Frú forseti. Það er auðvitað löngu viðurkennt að Vestmannaeyjar hafa mikla sérstöðu í samgöngulegu tilliti og það er jafnljóst að það er hlutverk hins opinbera að tryggja þangað samgöngur, góðar og greiðar og á sanngjörnum kjörum eftir því sem tæknilega er viðráðanlegt og innan rýmilegra kostnaðarmarka. Með nákvæmlega sama hætti og hið opinbera stendur straum af rekstri sameiginlegs vegakerfis, byggir hafnir og flugvelli hljóta menn að leysa þau samgöngumál sem snúa að Vestmannaeyjum og öðrum byggðum eyjum við landið. Ég hef lagt það til undanfarin ár, 2–4 ár, að farið yrði skipulega og samræmt yfir þá kosti sem til greina koma í framtíðarsamgöngum við Eyjar. Það er auðvitað alveg ljóst að á meðan slík vinna er unnin, og að einhverju leyti virðist hún vera í gangi, þurfa menn að nýta núverandi tæki og kosti þeirra. Ég skil ekkert í því að ekki sé fyrir löngu komin á áætlun fyrir Herjólf þar sem skipið gengur tvisvar á dag alla daga vikunnar. Það er nákvæmlega það sama og við þekkjum úr áætlunarfluginu, fyrr kemst ekki gott lag á þessa hluti. Það er þannig sem menn vilja hafa þetta, að geta farið og komið samdægurs. Vegurinn þarf að vera opinn bæði að heiman og heim og það gerist auðvitað ekki nema með þessu, með sama hætti og þar sem t.d. áætlunarflugi er haldið úti, að berjast fyrir því að fá tvær ferðir á dag að lágmarki. Herjólfur er gott skip og 12 ára farsæll rekstur þess hefur auðvitað afsannað og hrakið allar kenningar um annað sem uppi voru í byrjun. Það kemur auðvitað að því að hann þarf að endurnýja. Það má kalla gott ef líftími tækis af þessu tagi er 15 ár. Þess vegna er meira en tímabært að fara að huga að því og á meðan á auðvitað nota skipið. Það er svo einfalt í mínum huga. Þetta eru ekki kostnaðartölur sem við eigum að hrökkva undan þótt við bætist einhverjir tugir milljóna ári, þó að þær væru 50, til þess að geta nýtt skipið eins og það býður upp á.

Virðulegi forseti. Vestmannaeyjar hafa á undanförnum árum háð mjög harða varnarbaráttu fyrir tilvist sinni eins og svo margar sjávarbyggðir á Íslandi. Íbúum þar hefur fækkað. Ég hygg að þeir séu núna jafnfáir og þeir voru eftir að Heimaeyjargosinu lauk fyrir rúmum 30 árum. Óþarfakvótasetningar á fisktegundir eins og kolmunna, skötusel, keilu og löngu hafa að sjálfsögðu lagt hömlur á atvinnufrelsi Vestmannaeyinga. Hér er hv. formaður sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson. Hann lofaði því fyrir síðustu kosningar að hann mundi beita sér fyrir því að afnema þessar kvótasetningar. Ekki hefur orðið mikið vart við efndir á þeim loforðum fram til þessa en það yrði að sjálfsögðu mikil vítamínsprauta fyrir atvinnulífið í Vestmannaeyjum. Atvinnulíf er hins vegar ekki nóg, við verðum líka að tryggja samgöngur. Hér eru til umræðu siglingar til og frá Vestmannaeyjum. Enginn efast um að siglingarnar eru sjálfur þjóðvegurinn til og frá Eyjum. Það er að sjálfsögðu skylda ríkisvaldsins að tryggja að þessi þjóðvegur sé sem greiðastur allan ársins hring. Því ber að fagna að ferðum með Herjólfi hefur verið fjölgað. Hins vegar verða stjórnvöld núna að setjast niður og vinna mjög markvisst og ákveðið að framtíðarstefnumótun fyrir samgöngur til og frá Vestmannaeyjum. Við verðum að fara að íhuga það að skipta Herjólfi hugsanlega út, fá nýtt, stærra og hraðskreiðara skip. Herjólfur er of lítill. Við verðum að skoða möguleikana á því að grafa jarðgöng til Vestmannaeyja. Við verðum líka að athuga möguleikann á því að höfn verði gerð við Bakkafjöru. Þetta eru gríðarlega mikilvæg mál fyrir framtíð Vestmannaeyja og hérna verður að fara að taka ákvörðun, ákvörðun til framtíðar. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að jarðgöng séu besti kosturinn.

Hæstv. forseti. Ég fagna umræðu um samgöngur við Vestmannaeyjar og þakka þann vilja sem hér kemur fram, bæði hjá hæstv. samgönguráðherra og þingmönnum, að bæta enn frekar samgöngur við Vestmannaeyjar. Það er stórt mál. Auðvitað er Herjólfur þjóðvegur Eyjanna. Herjólfur er þeirra Hellisheiði. Það skiptir mjög miklu máli, nú þegar farið verður yfir nýtt útboð á Herjólfi, að skoða vel forsendur útboðsins þannig að hann geti þjónað sem allra best íbúum Eyjanna, ferðaþjónustunni og atvinnulífinu. Þarna þarf að taka á og endurskoða. Svo þarf auðvitað að fara vel yfir þá ferðakosti sem Eyjamenn eiga, bæði flugið að Bakka og hingað til höfuðborgarinnar, þess vegna á Selfoss. Ekki eru margar eyjar byggðar og við þurfum að huga vel að samgöngum við þær eyjar sem enn eru í byggð í landinu, efla þær og styrkja. Svo er hitt auðvitað framtíðin, hinar stóru forsendur sem menn ræða um, Bakkafjara og jarðgöng milli lands og Eyja. Það er auðvitað enn þá fjarlægur draumur þannig að menn mega ekki gleyma sér í þeirri umræðu. Margt getur líka nýtt gerst. Ég hef fylgst með skemmtilegu verkefni nemenda í Háskólanum á Bifröst sem hafa verið að skoða þessa miklu tækni sem Bretar eru að hanna og bjóða upp á, „skycat“, þ.e. loftfar sem tekur mikið af bílum og mikið af fólki og er hugsað sem framtíðarfarkostur. Það er virkilega skemmtilegt verkefni sem Háskólinn á Bifröst vinnur að og skoðar sérstaklega út frá forsendum og samgöngum við Vestmannaeyjar, milli Vestmannaeyja og lands. 
             Ég þakka þessa umræðu og vona að þetta fái farsæla lausn og að samgöngur batni enn við Eyjarnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svör hans, svo og sérstaklega fyrir að beita sér fyrir fjölgun ferða Herjólfs, bæði fyrr og nú. Í þessari viku var þeim fjölgað um tvær á viku yfir vetrarmánuðina, desember til febrúar, þ.e. úr 8 í 10. Þegar fyrir lá að strandsiglingar mundu hætta varð ljóst að upp kæmu vandamál víða, ekki síst á útgerðarstað eins og Vestmannaeyjum. Ég hafði samband við formann Útvegsbændafélags Vestmannaeyja, Magnús Kristinsson, um þessi áhrif og formann bæjarráðs, Arnar Sigurmundsson, þar sem ég óskaði eftir því að málið yrði tekið upp í bæjarráði þar sem viðræður væru í gangi við samgönguyfirvöld um fjölgun ferða Herjólfs, svo og önnur mál sem verið hafa í umræðunni. Brugðist var vel við og fóru þeir félagar ásamt Bergi Ágústssyni, bæjarstjóra í Eyjum, á fundi með samningsaðilum. Niðurstaðan er, eins og áður hefur komið fram, fjölgun ferða Herjólfs yfir vetrartímann og önnur mál sem út af stóðu voru kláruð. Að meðaltali fóru 10 40 feta gámar á viku með Mánafossi þegar hann gekk á milli lands og Eyja. Nú hefur ferðum Herjólfs verið fjölgað, m.a. til að bregðast við þessu. Virðulegi forseti. Ef ekki verður breyting á strandsiglingum er ljóst að við þurfum að fylgjast vel með þeirri þróun sem verður, þ.e. hvaða áhrif þessir viðbótarflutningar munu hafa á nýtingarhlutfall á bílatæki Herjólfs á álagstímum. Það má ekki hafa þau áhrif að farþegum fækki vegna aukinna flutninga sem hefðu þau áhrif að erfiðara væri að komast með fólksbíla til Vestmannaeyja. Það er ekki hægt að etja atvinnulífinu og hinum almenna Herjólfsfarþega saman vegna þessara breytinga. Til greina gæti komið að fara sérstakar næturferðir eingöngu vegna vöruflutninga. Það er sennilega ódýrasta leiðin til að bregðast við. Ég er þess fullviss að hæstv. samgönguráðherra mun bregðast við þörfum okkar Eyjamanna komi til þess að fjölga þurfi ferðum enn frekar. Herjólfur er þjóðvegur okkar Eyjamanna og við höfum mikla sérstöðu samanborið við önnur sveitarfélög. Á næsta ári verður tekin ákvörðun um hvaða valkostur verður í framboði í samgöngumálum okkar Eyjamanna en góðar samgöngur eru stærsta hagsmunamál Eyjanna.

Frú forseti. Það er skiljanlegt að samgöngumál séu Vestmannaeyingum hugleikin þar sem þeir búa við allt aðrar aðstæður í þeim efnum en meginþorri landsmanna. Nútímaþjóðfélag byggir á öruggum og hraðvirkum samgöngum og krafa íbúa og fyrirtækja, hvar sem þau eru, er að þjóðvegurinn til þeirra sé greiðfær alltaf þegar raunhæft er að gera kröfu um slíkt vegna umhverfisaðstæðna. Um Vestmannaeyjar gildir ekkert annað lögmál. Þeir sem þar búa hafa uppi sömu væntingar og kröfur til þjóðvegakerfisins sem á þessari stundu er ferjan og flugsamgöngur. Vonir og væntingar standa til að samgöngur verði tryggðar eins ört og örugglega og nokkur kostur er. Nú þegar tekin hefur verið ákvörðun um að hætta strandsiglingum og færa flutninga að mestu yfir á þjóðvegina hlýtur það að kalla á að þjóðvegurinn til Eyja verði styrktur frá því sem verið hefur og Herjólfi gert kleift að auka frekar tíðni ferða til að mæta a.m.k. þeirri minnkun á flutningsgetu sem leiðir af niðurfellingu strandflutninga. Í nýju útboði sem fyrirhugað er í janúar 2006 hlýtur að þurfa að gera ráð fyrir að ferjan gangi að lágmarki til 2–3 ferðir á hverjum sólarhring til að halda þjóðveginum til og frá Eyjum opnum með skammlausum hætti. Öflugar og tryggar flugsamgöngur eru hraðvirkasta leið Eyjamanna til lands, og nauðsynlegt í ljósi sérstöðu þeirra að hlúa sérstaklega að því að framboð haldist í hendur við eftirspurn. Það hlýtur alltaf að vera hlutverk opinberra aðila að leita allra leiða til að halda niðri kostnaði þeirra sem greiða fyrir samgöngur til og frá stöðum þar sem ekki er um það að ræða að hægt sé að setjast upp í einkabílinn hvenær sem mönnum hugnast og aka á þann stað sem hugurinn stendur til. Við höfum rætt á Alþingi um kostnað þeirra sem nýta göngin undir Hvalfjörð og hvort unnt sé að leita leiða til að minnka hann. Þeir sem þau göng nota hafa þó annan valkost sem er að nýta þjóðvegakerfið fyrir fjörðinn og eiga því val um hvaða leið er notuð með tilliti til ferðatíma og kostnaðar. Þetta val, frú forseti, eiga Vestmannaeyingar ekki og eðlilegt er að það sé haft í huga þegar fjallað er um ferðamöguleika þeirra og kostnað.

Hæstv. forseti. Góðar og traustar almenningssamgöngur eru sérstaklega mikilvægar þeim sem búa í eyjasamfélagi og hafa ekki sömu möguleika og aðrir landsmenn á að setjast upp í bíl og aka leiðar sinnar eftir þjóðvegum landsins. Góðar samgöngur eru því lykilatriði fyrir Vestmannaeyjar til að bæjarfélagið geti bætt stöðu sína og eflt atvinnulífið. Atvinnuleysi er mest í Vestmannaeyjum í öllu Suðurk. Flugsamgöngur eru ekki síður mikilvægar fyrir Vestmannaeyinga en samgöngur á sjó. Um flugvöllinn á Bakka fara t.d. um 30 þús. manns á ári og er hann einn fjölfarnasti flugvöllur landsins. Það tekur ekki nema 5 mínútur að fljúga á milli lands og Eyja. Í júní á næsta ári mun ný flugstöð rísa á Bakkaflugvelli sem mun þjóna þeim vaxandi umferðarþunga sem um völlinn fer. Landsflug hóf flugrekstur frá Reykjavík til Vestmannaeyja og Hornafjarðar 1. október sl. og er þess vænst að næstu daga muni þeir bæta flugkost sinn um aðra flugvél. Sú staðreynd að Eimskip hefur lagt niður strandsiglingar hefur kallað á breytta og aukna þjónustu Herjólfs. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssyni fyrir að hann hefur beitt sér fyrir því að vetraráætlun Herjólfs hefur verið breytt. Verða ferðirnar auknar um tvær á viku og verða því samtals 10. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra hafa ferðirnar aukist um 42% síðustu ár og ber að fagna því. Nú er verið að gera rannsóknaáætlun um jarðgöng til Eyja. Að öllum líkindum munu þær rannsóknir fara af stað á næsta ári og þingmenn Suðurk. stóðu saman að því að færa fjármuni úr Bakkavegi til þess að þær gætu farið af stað. Ekki voru allir ánægðir með það en við töldum, þingmennirnir allir, að það yrði að ganga fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir að taka þetta mál til umræðu. Eins og kom fram í máli þingmannsins er rótin fyrir þessari umræðu sú staðreynd að Eimskipsmenn hafa ákveðið að hætta strandsiglingum. Þá kom einnig fram í máli hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar að allt að 10 40 feta gámar hafa verið fluttir með skipi Eimskips fram til þessa en nú er svo komið að þessar ferðir leggjast niður. Því tel ég ráðlegt í þessari umræðu að við beinum spjótum okkar að þeim vanda sem er upp kominn og er ástæðan fyrir því að þetta er til umræðu. Það kom fram í máli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að skipið er nýtt 7–12 klukkustundir á sólarhring sem segir okkur að það er pláss fyrir sýnu meira. Því vil ég beina því til samgönguráðherra að horfa til þeirrar leiðar að auka við ferðir til að tryggja að atvinnufyrirtæki í Vestmannaeyjum fái sömu þjónustu og þau fengu fyrir þá ákvörðun Eimskipsmanna að hætta strandflutningum. Nógu erfitt eiga atvinnuvegirnir í dag með þá hagstjórn sem er við lýði. Hér er sterk staða krónunnar og ekki er á það bætandi fyrir Vestmannaeyinga að samgöngur skuli daprast með þeim hætti sem raunin er. Menn hafa rætt um að skipið sé komið til ára sinna. Ég held að 12 ára skip eigi allmikið eftir og að kannski megi liggja á milli hluta að fara að breyta um farkost hvað það varðar. Ég vil styðja þær hugmyndir sem ráðherra kom inn á í máli sínu áðan um að skoða eins hratt og auðið er tilveru ferjuhafnar á Bakka en umfram allt í þessari umræðu verður niðurstaðan að verða sú að samgönguráðherra íhugi alvarlega - og ég veit að Samskipsmenn mundu taka honum fagnandi - að setjast niður með þeim og ræða alvarlega hvort ekki sé tilefni til að fjölga ferðum milli lands og Eyja. Þá er ég að tala um Herjólf, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og þær upplýsingar sem komu fram hjá hæstv. samgönguráðherra. Ég get verið stoltur af því að vera einn níu þingmanna sem flutti þingsályktunartillögu í upphafi þings árið 2000 um það að Alþingi ályktaði að fela samgönguráðherra að hlutast til um að Siglingastofnun Íslands hæfi sem fyrst rannsóknir á ferjuaðstöðu Bakkafjöru og öðrum aðstæðum í tengslum við ferjuleið frá Vestmannaeyjum að Bakkafjöru. Þetta var samþykkt á Alþingi 5. desember árið 2000 og eins og kom fram hjá hæstv. samgönguráðherra hefur verið unnið að þessu máli. Samt hefur verið ótrúlega lítið um þetta mál rætt af hálfu Eyjamanna og kemur það mjög spánskt fyrir sjónir. Þarna er mikill möguleiki. Rannsóknir sem hafa þegar farið fram benda til þess að þarna sé mikill möguleiki á að byggja upp höfn. Það mun hins vegar liggja ljóst fyrir í lok árs 2005 eða upphafi árs 2006 og þá tengist það auðvitað því sem fram undan er, þ.e. endurnýjun þessa skips. Þess vegna gætu þeir legið saman, þessir tveir valkostir, þ.e. væntanleg ferjuaðstaða í Bakkafjöru og nýtt skip. Hér hafa menn talað um ferðir Herjólfs. Árið 1999 voru farnar rúmlega 400 ferðir en fram undan, árið 2005, verða farnar 600 ferðir og það segir okkur náttúrlega að það hefur verið gert nokkuð í því máli að bæta samgöngur við Eyjar þótt auðvitað megi betur fara. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram hjá hv. þingmönnum að eðli málsins samkvæmt ætti auðvitað að laga ferðir skipsins að þörfinni eins og hún er á hverjum tíma. Það er hið besta mál og það munum við auðvitað styðja og styrkja. Umfram allt er rétt að haldið sé áfram þessari miklu og góðu rannsókn um Bakkafjöru og það finnst mér vera stóra málið sem skiptir miklu hvað framtíðarsamgöngur Vestmannaeyja áhrærir.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og eins þeim hv. þm. sem hér hafa lagt orð í belg í þessari umræðu. Vissulega ber að fagna því sem vel er gert, bæði 42% fjölgun ferða Herjólfs á tiltölulega skömmum tíma og þær aðgerðir sem eiga sér stað hvað varðar aðstöðuna á Bakkaflugvelli. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd eins og hér hefur glögglega komið fram í umræðunni að eftir að Mánafoss hætti að sigla og koma við í Vestmannaeyjum 1. desember eru núverandi aðstæður algjörlega ófullnægjandi. Það eru þau skilaboð sem við þingmennirnir fáum, bæði frá atvinnurekendum og almenningi í Vestmannaeyjum. Auðvitað höfum við ákveðnar skyldur gagnvart þessu samfélagi sem telur á fimmta þúsund manns. Þannig hafa atvinnurekendur tjáð mér að miðað við óbreytt ástand um flutninga kunni þeir beinlínis að neyðast til að færa starfsemi sína upp á land vegna samgönguerfiðleika, vegna erfiðleika við að koma vöru sinni á markað. Það þarf ekkert að efast um hvaða afleiðingar það hefði fyrir samfélagið í Eyjum og hver kostnaður samfélagsins af slíku yrði. Eins og hér hefur komið fram er unnið að langtímalausnum, bæði við Bakkafjöru eða göng, endurútboð á siglingum og hugsanlega nýtt skip. Þær lausnir eru framtíðarlausnir og langtímalausnir og duga Vestmannaeyingum skammt í þeim vanda sem þeir eru að glíma við í dag og þeim vanda sem steðjar að Vestmannaeyingum í dag. Ég treysti því að hæstv. ráðherra muni þá beita sér fyrir því að leysa þennan vanda. Eins og hér hefur skýrt komið fram í umræðunum standa þingmenn Suðurk., og augljóslega langt út fyrir það, að baki því að þessi vandi verði leystur og það hið bráðasta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir góðar undirtektir við þeim ákvörðunum sem ég hef tekið hvað varðar úrbætur í samgöngumálum Vestmannaeyja. Það er alveg ljóst að það er mikill vilji eins og skýrt hefur komið fram í umræðum á Alþingi um samgöngumál Vestmannaeyinga. Þingmenn vilja standa vel að verki þar, og ég tel að svo hafi verið gert. Það er nauðsynlegt að vandamálin séu ekki gerð meiri en þau eru. Það liggur ljóst fyrir að flutningar verða með sama hætti áfram hvað varðar flutninga til meginlands Evrópu en fjölgun ferða Herjólfs er m.a. til að koma til móts við fyrirtæki sem þurfa að koma framleiðslu sinni í veg fyrir skip sem sigla til Ameríku. Auðvitað þurfum við að meta stöðuna. Það liggur í hlutarins eðli að það er afar mikilvægt fyrir okkur að standa þannig að verki að atvinnufyrirtækin í Vestmannaeyjum, sjávarútvegsfyrirtækin í Vestmannaeyjum, geti bæði fengið aðföng og komið framleiðslu sinni á markað með sem hagkvæmustum hætti. Hins vegar verður ekki fram hjá því litið að eyjasamfélagið er auðvitað með sínum takmörkunum og samgöngur geta aldrei verið með sama hætti og út á hina stóru markaði eins og er á höfuðborgarsvæðinu. Það skilja allir. Aðalatriði málsins er að unnið er eftir skýrum áætlunum, ég vil að það komi skýrt fram vegna orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, það er unnið eftir tillögum sem voru settar upp í góðu samstarfi við heimamenn og ég vænti þess að það geti orðið samkomulag um það sem kemur út úr rannsóknum hvað Bakkafjöru varðar. Áfram verður unnið að því að bæta samgöngur við Vestmannaeyjar. Það eru skilaboðin sem koma úr samgönguráðuneytinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um greiðslur yfir landamæri í evrum frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndarálitið er á þskj. 560 og málið er 212. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Árnason frá viðskiptaráðuneyti og Guðjón Rúnarsson frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Í frumvarpinu er lögð til innleiðing á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 2560/2001 frá 19. desember 2001 um greiðslur yfir landamæri í evrum. Reglugerðin er prentuð sem fylgiskjal með frumvarpinu. Með innleiðingu reglugerðarinnar er stefnt að því að gjöld vegna greiðslna í evrum yfir landamæri verði hliðstæð þeim sem tekin eru fyrir greiðslur innan lands. Reglugerðin nær til færslna að fjárhæð allt að 12.500 evrur en frá og með 1. janúar 2006 hækkar fjárhæðin í 50.000 evrur. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir að reglugerðin nái til greiðslna í íslenskum krónum þó svo að heimild sé til þess í reglugerðinni. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins um málið var bent á að vafi væri á hvort það gæti uppfyllt að öllu leyti þau skylduverk sem í greinargerð segir að það eigi að vinna varðandi beitingu viðurlaga, sbr. 7. gr. reglugerðarinnar og setningu reglna um kvartanir og málskot til að jafna deilur á milli aðila á síbreytilegum fjármálamarkaði. Þetta ræddi nefndin nokkuð og leggur meiri hlutinn til breytingu á málinu á grundvelli þessa þar sem ráðherra er veitt heimild til að setja nánari reglur um greiðslur yfir landamæri í evrum. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 1. gr. frumvarpsins bætist við ný grein, svohljóðandi: Viðskiptaráðherra er heimilt að setja reglugerð um greiðslur yfir landamæri í evrum. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Siv Friðleifsdóttir, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Einar Már Sigurðarson, með fyrirvara, og Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mál sem í sjálfu sér er ekki stórmál en að mörgu leyti er þetta prinsippmál og að sumu leyti veitir það ákveðna innsýn í vinnubrögð Evrópusambandsins. Það sem um er að ræða er að tryggja með lögum að gjöld vegna greiðslna í Evrópugjaldmiðlinum, í evrum, yfir landamæri verði hliðstæð þeim sem tekin eru fyrir greiðslur innan lands. Ástæðan fyrir því að þessi tilskipun var samþykkt í Evrópusambandinu var sú að þar á bæ vildu menn stuðla að viðskiptum á hinu Evrópska efnahagssvæði, á innri markaði Evrópusambandsins og hins Evrópska efnahagssvæðis, þó sérstaklega í Evrópusambandinu sjálfu. Að sjálfsögðu er þessu beint gagnvart stórum ríkjum í Evrópu, Þýskalandi, Bretlandi, Frakklandi, Ítalíu og öðrum ríkjum, og er það gert til að stuðla að því að löndin séu ekki lokuð af, ekki sé mismunað gagnvart viðskiptaaðilum í öðrum ríkjum, að þeir sem eru innan landamæra hvers ríkis búi ekki við betri kjör en viðskiptaaðilar í öðrum ríkjum. Þetta er gert til þess að stuðla að auknum viðskiptum innan Evrópusambandsins. Það er alveg skiljanlegur hlutur. Við hefðum í sjálfu sér ekki þurft að taka þessa tilskipun upp. Það var ákveðið í EFTA-batteríunum að gera slíkt en við hefðum vel getað staðið utan þessa fyrirkomulags. Þar sem þessi ákvörðun var á annað borð tekin hefðum við líka getað farið ýmsar aðrar leiðir. Við hefðum t.d. getað tekið um það ákvörðun að sama regla skuli gilda um alla gjaldmiðla. Hvers vegna aðeins um evruna? Hvers vegna á hún að njóta forgangs? Hvers vegna ekki aðrir gjaldmiðlar sem Íslendingar nota í viðskiptum við útlönd? Þetta er augljóslega gert til að styrkja evruna sem gjaldmiðil og ég hef spurt: Hvers vegna er hið sama ekki látið gilda um alla gjaldmiðla? Aðeins síðan um afstöðu okkar til mála af þessu tagi, hún er tvímælalaust á þann veg að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum stuðla að því að fjarlægja óþarfahindranir í viðskiptum. Við höfum verið fylgjandi því að innleiða hvers kyns staðla í fjármálaheiminum og í viðskiptum sem auðvelda samskipti og viðskipti milli ríkja. Gagnrýni okkar á Evrópusambandið hefur fyrst og fremst verið af pólitískum toga, við höfum ekki viljað þurfa að kyngja því jafnframt að afsala okkur lýðræðislegu valdi, valdi um það hvernig við skipuleggjum samfélag okkar að öðru leyti. Gagnrýni okkar er fyrst og fremst á þá lund. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að orðlengja um þetta en vildi aðeins skýra hvers vegna nafn mitt er ekki á þessu nefndaráliti. Það er ekki vegna þess að ég telji þetta mál til ills, nema síður sé, ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga en ég hefði viljað láta eitt ganga yfir alla gjaldmiðla, hefði ekki viljað láta þetta einvörðungu gilda um evruna.

Frú forseti. Ef menn hafa þá trú að samkeppni haldi verðlagi það niðri að það sé nánast kostnaðarverðlag sem endurspeglist í verðlagi átta menn sig væntanlega á því að ef menn ætla sér að láta innlendan gjaldmiðil, þ.e. íslensku krónuna, njóta sömu reglu yrði mjög dýrt að senda t.d. krónu til Aþenu vegna þess að þar í landi kannast menn ekki endilega við þann gjaldmiðil. Það yrði nánast bara að senda mann með hana eða senda hana þangað með pósti  Af þessari ástæðu hygg ég að menn hafi ekki viljað taka inn fleiri myntir. Kostnaðurinn mundi aukast svo mikið fyrir örfáar greiðslur í íslenskum krónum út í heim að gjaldið innan lands yrði að vera töluvert miklu hærra fyrir krónur á milli banka þar sem eru jafnvel í sömu götu. Þetta er ástæðan fyrir því að menn vildu ekki láta þetta gilda fyrir alla gjaldmiðla. Þá væri illt að skilja krónuna eftir. Menn ákváðu að taka þetta lágmark sem hafði verið samþykkt í samráðsnefndinni í EFTA og láta evruna njóta þessa forgangs. Þetta mun án efa, ef menn trúa því að samkeppni haldi verði niðri, hækka verðið eilítið innan lands í flutningi á evrum milli innlendra bankastofnana. Ég geri ráð fyrir að það verði ekkert voðalega mikið vegna þess að magn þessara færslna er ekki mikið og ég held að bankarnir noti þetta sem ákveðna viðskiptavild fyrir viðskiptavini sína.

Hæstv. forseti. Við þetta er ekki miklu að bæta. Ég gerði grein fyrir sjónarmiðum mínum og hv. þingmaður hefur gert grein fyrir sínum. Það kemur fram í máli hans að þetta muni hafa í för með sér einhverjar tilfærslur á kostnaði. En fróðlegt væri að heyra álit hans á því hvort það sé ekki svolítið stílbrot hjá frjálshyggjumönnum að setja viðskiptaaðilum skorður að þessu leyti. Ég er í sjálfu sér ekki að gagnrýna það í mínu máli, nema síður sé, mér finnst það ekkert óeðlilegt en það væri fróðlegt að heyra hv. þm. Pétur H. Blöndal tjá sig um þetta efni.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að þetta er mikið stílbrot í augum frjálshyggjumanna og meira að segja líka í mínum augum - ég er ekki endilega frjálshyggjumaður - enda eru þetta kvaðir á atvinnulífið að gera eitthvað sem er ekki endilega eðlilegt, vegna þess að það er jú ódýrara að senda greiðslur milli banka í sömu götu en að senda þær endanna á milli í Evrópusambandinu. Verið er að taka þarna upp ákveðið jöfnunargjald og jöfnunargjald er alltaf þjóðhagslega óhagkvæmt og þar af leiðandi ætti maður að vera á móti þessu. Hins vegar er aðildin að Evrópusambandinu eða EES-samningnum það mikil hagsbót að menn kyngja þessu eins og öðru sem kemur frá Evrópusambandinu vegna þeirrar hagræðingar sem fylgir aðildinni.

Hæstv. forseti. Aðeins til að botna umræðuna, þá eru miklar efasemdir um að þegar á heildina er litið séu hagsbæturnar af aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði þær sem menn vilja vera láta eða aðdáendur samningsins vilja vera láta. Að öðru leyti tel ég að sjónarmið okkar hafi verið skýrð í þessum orðaskiptum.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr hvers vegna sé aðeins í þessu efni tekið til evrunnar. Mér virðist svarið vera nokkuð augljóst þó ég hafi ekkert fylgst með umfjöllun um málið í þinginu, en eins og fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal eru miklir hagsmunir okkar bundnir í Evrópska efnahagssvæðinu. Það hlýtur einnig að staðfesta það að til framtíðar hljótum við að horfa á evruna sem þá mynteiningu sem við notum hér og almennt á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hygg að hv. þingmaður hljóti að geta verið mér sammála um það að í fyrirsjáanlegri framtíð muni heimurinn ekki skiptast í fjögur myntsvæði, jenið, dollarann, evruna og íslensku krónuna, heldur sé það óhjákvæmilegt að við og ýmsar aðrar þjóðir aðlögum okkur að einu af myntsvæðunum og evran sé í því efni nokkuð augljós kostur. Ég vil spyrja hv. þingmann í leiðinni hvort hann telji ekki að þróun gengis íslensku krónunnar undanfarna daga sem viðbrögð við stórframkvæmdum fyrir austan og þau alvarlegu áhrif sem það hefur á stöðu útflutningsgreinanna og ógnun við atvinnusköpun, m.a. í kjördæmi þingmannsins, Reykjavík, sýni svo ekki verður um villst að til framtíðar þurfi menn að huga að því að skipta út þeim gjaldmiðli sem hér hefur verið notaður og einmitt að stíla inn á þann gjaldmiðil sem hér er til umræðu, þ.e. evruna.

Hæstv. forseti. Ég treysti mér sannast sagna ekki til að gefa út neina spádóma um framtíðarhorfur helstu gjaldmiðla heimsins en minni á að Íslendingar skipta að sönnu mikið við Evrópusambandsríkin og viðskipti okkar við þau hafa farið vaxandi. Við erum jafnframt með viðskipti í aðrar áttir, til Bandaríkjanna og til annarra ríkja í heiminum. Varðandi evruna er það náttúrlega staðreynd að hana munum við ekki taka upp hvort sem við notum hana sem viðmiðunargjaldmiðil nema við göngum í Evrópusambandið og ég hef ekki trú á því að við séum á leiðinni þangað, alla vega ekki á næstu dögum.

Virðulegur forseti. Þó að hv. þingmaður treysti sér ekki til að spá um framtíð einstakra gjaldmiðla, sem út af fyrir sig er skiljanlegt, hljótum við að velta því fyrir okkur og taka það til umræðu, m.a. vegna þess að sú atvinnustefna sem flokkur hv. þingmanns hefur talað fyrir, t.d. í þekkingariðnaði og um starfsemi sem er í eðli sínu að mörgu leyti alþjóðleg og byggir á þekkingu og menntun er algerlega nauðsynlegt að við sköpum hér skilyrði fyrir slík fyrirtæki og slíka starfsemi til að þrífast. Það hvernig dollarinn hefur verið að þróast á síðustu árum, er í 62 krónum hygg ég í dag en var í yfir 116 fyrir aðeins örfáum árum, hlýtur hver maður að sjá að er algerlega óviðunandi fyrir sprotafyrirtæki og þekkingariðnað, sem ég veit að hv. þingmaður hefur talað fyrir sem valkosti við þá stóriðjudollarapólitík sem hefur verið rekin á undanförnum árum með afdrifaríkum afleiðingum m.a. fyrir útflutningsgreinarnar. Ég vil þess vegna spyrja hann hvort hann telji ekki fulla ástæðu til þess, ekki aðeins að laga okkur með þeim hætti sem hér um ræðir við evrusamstarfið heldur að ræða það hvort ekki sé nauðsynlegt skref í fyrirsjáanlegri framtíð að við tökum evruna upp sem gjaldmiðil.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins minna á það sem er staðreynd í málinu að það tekur ekkert ríki upp evruna sem gjaldmiðil án þess að ganga í Evrópusambandið. Það er forsenda þess að menn taki upp evru og þangað erum við ekki að halda, alla vega ekki á næstunni og hugsanlega gerum við það aldrei. Gengi gjaldmiðla heimsins er breytilegt. Ég er sammála greiningu hv. þingmanns hvað snertir afleiðingar þeirrar stóriðjustefnu sem hér hefur verið rekin. Bandaríkjadollari er veikur að öðru leyti á heimsvísu. Það er að hluta til rakið til efnahagsstefnu þeirrar stjórnar sem þar situr, en sem betur fer fyrir Bandaríkjamenn verða einhvern tíma stjórnarskipti. Bush Bandaríkjaforseti á að sönnu eftir fjögur ár og getur margt illt gert af sér enn, en síðan koma vonandi batnandi tímar í því ríki.

Virðulegi forseti. Þetta er kannski ekki stórt mál sem við ræðum, en eins og komið hefur fram í umræðunni veitir það okkur örlitla innsýn inn í störf Evrópusambandsins og hvernig það svæði er hugsað. Verið er að innleiða í íslensk lög reglugerð um greiðslur yfir landamæri í evrum. Hugmyndafræðin sem býr að baki er að reyna að tryggja að sami kostnaður verði alls staðar á Evrópska efnahagssvæðinu þegar kemur að því að flytja evrur milli landa og innan landa. Áður en lagt var af stað í þá vinnu var gerð tilraun með að flytja 100 evrur milli allra landanna og þegar upp var staðið var lítið sem ekkert eftir af þeim fjármunum, þ.e. flest hafði runnið til bankastofnana vegna kostnaðar. Menn sáu að þarna voru miklar hindranir hvað varðaði viðskipti á evrusvæðinu. Þess vegna var farið í þá vinnu að reyna að tryggja að kostnaður við flutning á evrum milli landa væri hinn sami og innan landa. Við, sem erum aðilar að EFTA og þau ríki sem eru með EES-samninginn í gildi við Evrópusambandið, þurfum að taka þetta upp. En hugmyndafræðin er fyrst og fremst sú að reyna að jafna kostnað við flutning á peningum innan svæðisins. Þar kemur að þeim fyrirvara sem ég hef á því áliti sem hér liggur fyrir vegna þess að möguleikar okkar við að afgreiða málið og leiða þetta í lög eru a.m.k. tveir. Það er annars vegar sú leið sem hér er farin, þ.e. að tryggja að kostnaður við flutning á evrum innan lands sé sá hinn sami og milli landa, en við hefðum einnig átt möguleika á því að ákveða að kostnaður við flutning á evrum milli landa væri sá hinn sami og flutningur á krónum innan lands. Það hefði vissulega haft jákvæð áhrif fyrir út- og innflutning að mínu mati. Það hefði vissulega verið kjarabót fyrir útflutnings- og innflutningsgreinarnar sem ég tel að hefði átt að skoða mun betur en ákveðið var að fara ekki þá leið. Þá leið fóru Svíar en við virðumst hafa tekið þá ákvörðun að fara þá leið sem er að einhverju leyti kostnaðarminni fyrir bankakerfið, eða kannski ekki kostnaðarminni heldur verði möguleikar bankakerfisins að ná í tekjur meiri verði þessi leið farin en að fara þá leið sem Svíar fóru. Gott og vel. Ég held að málið sé á hinn bóginn skref fram á við. Það ber líka að gæta þess að hér er ekki um háar fjárhæðir að ræða. Við erum að tala um að þetta taki fyrst til evruflutninga milli landa upp á 12.500 evrur en frá og með 1. janúar 2006 hækki fjárhæðin í 50.000 evrur. Það sem ég er aðeins að vekja athygli á og mér finnst skipta máli er að hér gæti verið um stefnumótun til lengri tíma að ræða og við eigum að leita allra leiða til þess að auðvelda viðskipti milli landa og innan EES-svæðisins og er mat mitt að við hefðum getað farið aðra leið. Það hefði að vísu þýtt tekjumissi fyrir bankakerfið en hefði á hinn bóginn leitt til þess að kostnaður við inn- og útflutning hefði minnkað. Ég tel að við hefðum átt að skoða frekar að fara þá leið en vil þó segja sem er að sú leið sem hér er farin er til bóta, þó að ég telji að það hefði mátt taka stærri og markvissari skref í þessum efnum við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu enn eitt frumvarpið sem lýtur að Evróputilskipunum, um frumvarp um greiðslur yfir landamæri í evrum. Megintilgangur og meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja að gjöld vegna slíkra greiðslna verði hliðstæð því sem gerist í greiðslum innan lands. Ég vil koma því að í umræðunni að það eru ófáar Evróputilskipanir sem við á hinu háa Alþingi þurfum að afgreiða. Flestar eru saklausar en ein og ein virðist lauma með sér auknum kostnaði, bæði fyrir ríki og sveitarfélög. Í þessu tilviki geld ég varhuga við einu atriði og beini þessum orðum til allra sem sitja í efnahags- og viðskiptanefnd, að innflutningsfyrirtækin í landinu eru þau fyrirtæki sem færa evrur á milli landa. Þegar innflutningsfyrirtæki kaupa vörur af fyrirtækjum í þjóðríkjum sem nota evru þurfa hin sömu fyrirtæki að millifæra evrur frá Íslandi til slíkra landa. Aftur á móti þegar útflutningsfyrirtæki flytja út vörur fá þau yfirleitt greitt í evrum inn á sína reikninga hér heima ef þau flytja út til evrulanda. Það sem gerist í störfum 200–300 útflutningsfyrirtækja hér á landi, virðulegi forseti, er að þau millifæra evrur til sinna birgja sem eru framleiðendur í landinu. Í þessu tilviki er verið að tala um að hámarksupphæðin verði fyrst 12.500 evrur og hækki síðan eftir 1. janúar 2006 upp í 50.000 evrur. Þannig er mál með vexti að það eru ótal greiðslur, og ég gat þess í störfum nefndarinnar, í viku hverri í íslenska bankakerfinu sem eru einmitt á þessu bili, svona frá 4.000 og upp í 40–50 þúsund evrur. Útflutningur á ferskum fiski er á þessum kalíber og svo má lengi telja. Því beini ég þeim orðum til okkar sem erum í efnahags- og viðskiptanefnd að fylgjast vel með því eftir að þessi lög verða að veruleika, hvort breytingin muni valda því að kostnaður innflutningsfyrirtækja við að flytja evrur á milli landa muni lækka á kostnað útflutningsfyrirtækjanna þegar þau flytja evrur á milli íslenskra framleiðslufyrirtækja. Því er nú þannig farið í dag, miðað við hagstjórn landsins, virðulegi forseti, að útflutningsgreinarnar eiga undir högg að sækja. Gengisþróunin hefur verið þeim afleit. Því vil ég að við hv. þingmenn í efnahags- og viðskiptanefnd fylgjumst vel með þeirri þróun sem mun eiga sér stað eftir þessa breytingu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um afnám laga nr. 26/1976, um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um stofnun Norræna fjárfestingabankans. Nefndarálitið er frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd og er 284. mál þingsins á þskj. 542. Nefndin hefur fjallað um málið. Í frumvarpinu er lagt til að felld verði brott lög nr. 26/1976 sem heimiluðu ríkisstjórninni fyrir Íslands hönd að fullgilda samning Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar, um stofnun Norræna fjárfestingarbankans. Samningurinn sem hér um ræðir var undirritaður í Kaupmannahöfn 4. desember 1974 en hefur nú vikið fyrir nýjum samningi milli Norðurlandanna um starfsemi bankans, sem gerður var í Ósló 23. október 1998. Alþingi hefur heimilað fullgildingu núgildandi samnings með þingsályktun sem samþykkt var á 123. löggjafarþingi. Að þessu virtu telur nefndin rétt að lög nr. 26/1976 verði felld brott. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Siv Friðleifsdóttir, Álfheiður Ingadóttir og Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum. Nefndarálitið er frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd og er 300. mál þingsins á þskj. 571. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti og Árnínu Steinunni Kristjánsdóttur frá Kauphöll Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að gerð verði breyting á 1. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, þar sem fjallað er um skilyrði fjárfestinga lífeyrissjóða. Markmiðið með breytingunni er að taka af allan vafa um skilyrði ákvæðisins og gera skýrara en nú er að lífeyrissjóðum sé heimilt að fjárfesta í óskráðum hlutdeildarskírteinum eða hlutum verðbréfasjóða eða fjárfestingarsjóða svo fremi að eignir þeirra séu skráðar á markaði. Samræmist þetta túlkun Fjármálaeftirlitsins á núgildandi ákvæði. Nefndin fjallaði nokkuð um efni þessara reglna í tengslum við meðferð á 480. máli á 130. þingi og mæltist þá til þess í nefndaráliti að fjármálaráðherra tæki málið til ítarlegrar skoðunar í samstarfi við Fjármálaeftirlitið og Kauphöll Íslands. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu en áskilur sér rétt til að leggja fram breytingartillögur við málið. Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Siv Friðleifsdóttir, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara og Einar Már Sigurðarson, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið. Í frumvarpinu er lagt til að framlengd verði til 30. júní 2005 undanþága frá greiðslu þungaskatts fyrir bifreiðar sem í tilraunaskyni nota annan orkugjafa en bensín, dísilolíu eða annað eldsneyti unnið úr olíu. Óþarft er að framlengja undanþágu frá þessum lögum í lengri tíma þar sem lög um olíugjald og kílómetragjald o.fl., nr. 87/2004, taka gildi 1. júlí nk. og falla þá úr gildi lögin sem frumvarpið breytir. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármansson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Siv Friðleifsdóttir, Álfheiður Ingadóttir og Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um afnám laga nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti. Umsagnir um málið bárust frá Landssamtökum lífeyrissjóða og Lífeyrissjóði sjómanna. Í frumvarpinu er lagt til að lög nr. 45/1999, um Lífeyrissjóð sjómanna, verði afnumin frá og með 1. janúar nk. og að lífeyrissjóðurinn starfi frá þeim tíma á grundvelli laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í umsögn Lífeyrissjóðs sjómanna kemur fram að sjóðurinn hefur leitað eftir því að lögin verði felld úr gildi og stjórn sjóðsins styðji málið. Landssamtök lífeyrissjóða mæla einnig með afnámi laganna. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að tryggt sé talið að sjóðsfélagar glati ekki réttindum við breytinguna. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt. Gunnar Birgisson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Siv Friðleifsdóttir, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, og Einar Már Sigurðarson.

Hæstv. forseti. Það var rétt sem fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að bæði stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna og Landssamband lífeyrissjóðanna mæla með því að frumvarpið verði samþykkt, að sérlögin verði numin úr gildi, en ástæða þess að ég er með fyrirvara er sú að ég vildi nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að ríkisvaldið hefur í rauninni aldrei staðið við skuldbindingar sínar hvorki gagnvart lífeyrissjóðnum né sjómönnum. Lífeyrissjóður sjómanna hefur átt í miklum erfiðleikum og eru ýmsar ástæður fyrir því. Örorka er mjög mikil í röðum sjómanna og hefur það valdið því að byrðarnar á þann lífeyrissjóð eru þyngri en gerist almennt hjá öðrum lífeyrissjóðum og hefur það leitt til þess að lífeyrisréttindi sjómanna hafa aftur og ítrekað verið skert með lögum og hefur mörgum sjómanninum og landsmanni sviðið að horfa upp á það, ekki síst í ljósi þess að samtök sjómanna hafa talið og fullyrt að ríkisvaldið hafi aldrei staðið við skuldbindingar sem gefnar voru í tengslum við kjarasamninga upp úr 1980. Þá voru gerðir kjarasamningar þar sem fyrirheit voru gefin um að komið yrði til móts við sjómenn með því að styrkja lífeyrissjóð þeirra. Um þetta hafa oft farið fram umræður á Alþingi. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins, flutti þingmál sem lýtur að því að styrkja Lífeyrissjóð sjómanna og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum tekið undir málflutning hans. Ég vildi aðeins nota tækifærið nú til að árétta sjónarmið okkar hvað þetta snertir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Árnason frá viðskiptaráðuneyti. Umsagnir um málið bárust frá Fjármálaeftirliti, Kauphöll Íslands, Landssamtökum lífeyrissjóða, Sambandi íslenskra lífeyrissjóða, Seðlabanka Íslands, Samtökum fjárfesta og Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Í frumvarpinu er lögð til breyting á álagningarhlutföllum 5. gr. laganna sem byggist á skýrslu Fjármálaeftirlitsins um áætlaðan rekstrarkostnað næsta árs. Líkt og segir í inngangi athugasemda við frumvarpið þá eru álagningarhlutföll lækkuð en lágmarksgjöld eru óbreytt að því undanskildu að lagt er til að lágmarksgjald vegna vátryggingamiðlara hækki úr 150 þús. kr. í 200 þús. kr. Áætlað er að álagt eftirlitsgjald hækki úr 289,5 millj. kr. árið 2004 í 298 millj. kr. árið 2005, eða um tæp 3%. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins á þessu ári nemur 288,7 millj. kr. en 309,5 millj. kr. á því næsta sem er um 7% hækkun. Fyrir liggur samþykkt samráðsnefndar á þessum gjöldum. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins um málið eru lagðar til tvær breytingar varðandi orðalag sem nefndin telur rétt að fallast á. Annars vegar að áréttað verði með breytingu á 4. tölul. 1. efnismgr. 1. gr. að álagningarstofn eftirlitsgjalds sjóða sem þar eru taldir upp sé samanlagðar eignir rekstrarfélags og viðkomandi sjóða. Hins vegar að breytt verði orðalagi 9. tölul. 1. efnismgr. 1. gr. til samræmis við útvíkkað eftirlitshlutverk Fjármálaeftirlitsins gagnvart Íbúðalánasjóði eftir að lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, var breytt með lögum nr. 57/2004. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. 3. málsl. 4. tölul. 1. efnismgr. 1. gr. orðist svo: Rekstrarfélög verðbréfasjóða og fjárfestingarsjóða og fjárfestingarsjóðir sem gefa út hlutabréf skulu greiða 0,00988% af eignum rekstrarfélags og viðkomandi sjóðs samtals, þó aldrei lægri fjárhæð en 400.000 kr. 2. Síðari málsliður 9. tölul. 1. efnismgr. 1. gr. orðist svo: Íbúðalánasjóður skal greiða 0,0011% af eignum samtals, þó eigi lægri fjárhæð en 400.000 kr. Jóhanna Sigurðardóttir, Lúðvík Bergvinsson, Ögmundur Jónasson og Einar Már Sigurðarson skrifa undir álit þetta með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram breytingartillögur við málið. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu með sama fyrirvara og framangreindir nefndarmenn. Undir nefndarálitið rita Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Lúðvík Bergvinsson, með fyrirvara, Siv Friðleifsdóttir, Ögmundur Jónasson, með fyrirvara, Einar Már Sigurðarson, með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals er stjórnarandstaðan með fyrirvara við frumvarpið. Hann hefur gert grein fyrir ýmsum efnisbreytingum sem verið er að leggja til og lúta fyrirvarar okkar - ég held að ég geti fullyrt fyrir hönd annarra - ekki að þeim í sjálfu sér, heldur fyrst og fremst að því hve seint málið er fram komið. Samhliða rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins ber því að leggja fram skýrslu um starfsemi sína og við teljum mjög mikilvægt að þessi skýrsla hefði komið fram fyrr og fengið ítarlegri og þar af leiðandi vonandi vandaðri umfjöllun. Í þessu felst ekki gagnrýni á innihald skýrslunnar, heldur fyrst og fremst á hve seint ráðuneytið og þeir aðilar sem að þessu standa hafa lagt þetta mál fram. Fyrirvari minn snýr einnig að öðru. Við lögðum fram tillögu til þingsályktunar fyrr í haust, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, sem snýr að Fjármálaeftirlitinu. Við viljum kanna leiðir til að efla sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Við hefðum talið eðlilegt að sú umfjöllun hefði farið fram hér í þingsal samhliða þessari skýrslu. Í þingsályktunartillögu okkar segir m.a., með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd sem geri úttekt á starfsskilyrðum Fjármálaeftirlitsins og stöðu þess gagnvart ráðherra, ríkisstjórn og aðilum á fjármálamarkaði. Nefndin geri tillögur um hvernig sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins verði best tryggt og starfsemi þess efld. Í því skyni skoði nefndin m.a. stjórnsýslulega stöðu þess og hvort heppilegast sé að það heyri undir Alþingi.“ - Þá í stað þess að heyra undir ráðuneyti. Þetta er einfaldlega umræða sem við teljum mjög brýnt að fari fram í þinginu og að þessi tillaga til þingsályktunar verði tekin til afgreiðslu. Það þekkja allir þær miklu hræringar sem hér eiga sér stað í efnahagslífinu og í fjármálalífi þjóðarinnar og ég held að það sé almennt viðurkennt að þar hafi Fjármálaeftirlitið mikilvægu hlutverki að gegna. Ég held enn fremur að flestir séu á þeirri skoðun að það sé nauðsynlegt að tryggja sjálfstæði þeirrar stofnunar gagnvart aðilum á markaði en einnig pólitísku framkvæmdarvaldi og þess vegna viljum við láta skoða það sérstaklega hvort rétt sé að þessi stofnun heyri beint undir Alþingi. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta mál en vildi aðeins gera grein fyrir þessum almennu viðhorfum.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að blanda mér í umræðuna þegar þetta mál er nú tekið til 2. umr. eftir yfirferð í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég lét þá skoðun mína í ljósi í efnahags- og viðskiptanefnd að ég teldi miður að aldrei ynnist tími í þessari ágætu nefnd til að fara yfir ýmsar skýrslur og úttektir sem fylgja með þessu frumvarpi um breytingu á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit við fjármálastarfsemi. Til dæmis kemur fram mjög ítarleg skýrsla um þróun og horfur á fjármálamarkaði sem svo sannarlega hefði verið ástæða til að ræða í því mikla umróti sem er á fjármálamarkaðnum. Það mál var því miður rætt á mjög stuttum tíma og ekki gafst neinn tími til að ræða þessa ítarlegu skýrslu um fjármálamarkaðinn, þróun og horfur. Er það miður. Ég ræddi nokkuð um það við 1. umr. þessa máls og vil þá bíða til betri tíma með að ræða það ítarlega í þeirri tímaþröng sem þingið er komið í við afgreiðslu mála. Það er alveg ljóst að Fjármálaeftirlitið líkt og aðrar eftirlitsstofnanir, Samkeppnisstofnun og efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra, er mjög illa í stakk búið til þess að takast á við viðfangsefni sín. Þeim er þröngur stakkur skorinn fjárhagslega og í mannskap. Í þeim öru breytingum sem eru á atvinnu- og fjármálamarkaðnum eru sífellt að bætast aukin verkefni og auknar kvaðir á þessar stofnanir með ýmsum laga- og reglugerðarbreytingum sem verið er að samþykkja. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það, virðulegi forseti, að þetta eru kannski einar mikilvægustu stofnanir þjóðfélagsins, Fjármálaeftirlitið, Samkeppnisstofnun og efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra, til þess að hafa eftirlit með því að hér sé farið að leikreglum og lögum og reglum í þessu samfélagi. Ég hef lýst þeirri skoðun minni áður að ég tel að hverri einustu krónu sem varið er í þessar eftirlitsstofnanir sé vel varið og skili sér margfalt aftur í heilbrigðara og betra samkeppnisumhverfi sem er jú þegar upp er staðið það sem við viljum sjá til hagsbóta fyrir alla landsmenn og neytendur. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins kemur fram að þó að Fjármálaeftirlitið styðji frumvarpið eins og það er úr garði gert telur það rétt að taka fram að í áætlun þeirri sem frumvarpið er byggt á sé ekki gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið hafi formlegum skyldum að gegna í eftirliti með því að farið verði að reikningsskilastöðlum Alþjóðareikningsskilaráðsins. Í undirbúningi er frumvarp til laga um breytingu á lögum um ársreikninga þar sem lagt er til að innleidd verði ESB-reglugerð um beitingu alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Hér segir orðrétt í umsögn Fjármálaeftirlitsins: „Frumvarp sama efnis var lagt fram á síðasta vorþingi, en þar var gert ráð fyrir að ársreikningaskrá hefði þetta eftirlit með höndum. Fjármálaeftirlirlitið vill einnig taka fram að það hafði ekki forsendur til að leggja fullnaðarmat á áhrif lagabreytinga á verðbréfa- og vátryggingamarkaði, sem í undirbúningi eru og fyrirhugað er að taki gildi á næsta ári. Eðlilegt er að taka áhrif þessara breytinga á rekstur Fjármálaeftirlitsins til nánari umfjöllunar þegar endanleg frumvörp koma til umfjöllunar.“ Fjármálaeftirlitið bendir sem sagt í umsögn sinni á að því sé þröngur stakkur skorinn og að enn séu að flytjast á það verkefni með lögum sem hafa verið samþykkt hér á Alþingi sem fram koma á næsta ári og ekki hefur verið tekið tillit til í rekstrinum eða því frumvarpi sem við fjöllum hér um um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Seðlabankinn telur ástæðu til að fara yfir mikilvægi þessarar eftirlitsstofnunar í nokkuð ítarlegri umsögn af þeirra hálfu. Hann segir, með leyfi forseta: „Þær miklu breytingar sem orðið hafa á innlendum lánamarkaði á seinni hluta þessa árs þýða jafnframt að Fjármálaeftirlitið þarf að beina sjónum sínum enn frekar að áhættustýringu bankanna en gert hefur verið til þessa.“ Þetta er ásamt fleiri atriðum sem Seðlabankinn var með þar sem vitnað er til mikilvægis í breytingu á löggjöf um innlendan fjármálamarkað sem mun leggja auknar skyldur á herðar Fjármálaeftirlitsins. Hann dregur síðan eftirfarandi ályktun, með leyfi forseta: „Í ljósi framansagðs má jafnvel álykta að rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir komandi ár sé fullhófleg.“ Þetta eru þeir aðilar í þjóðfélaginu sem eru að hvetja til aukins aðhalds í ríkisbúskapnum miðað við stöðu í verðbólguþróun og efnahagsmálum. Þeir segja að rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins fyrir komandi ár sé fullhófleg. Auðvitað gera þessir aðilar, t.d. Seðlabankinn, sér fullkomlega ljóst mikilvægi þess að Fjármálaeftirlitinu sé gert kleift að sinna verkefnum sínum í þeirri stöðu sem fjármálalífið er í, í þeirri miklu útlánaþenslu sem er hjá bönkunum o.s.frv. Ég taldi ástæðu til að leggja áherslu á þetta tvennt og skal ekki tefja umræðuna miklu frekar. Ég vildi þó benda á fleira sem mér hefði fundist fyllsta ástæða til að skoða nánar en það er nú svo mikill hraði á öllum málum hér í þinginu og í nefndum þingsins að það er ekki tími til að taka upp alla þá þætti sem menn annars vildu þegar skoðað er grannt ofan í þessi mál. Hér kemur umsögn frá Samtökum fjárfesta, almennra hlutabréfa og sparifjáreigenda og þau óska eftir að koma meira að þessum málum. Þau segja, með leyfi forseta: „Samtökin vilja minna á nauðsyn eftirlits viðskiptavina. Það eru umboðsmenn skuldara í sumum fjármálastofnunum en eigendur sparifjár og annars sparnaðar þurfa að sækja rétt sinn með erfiðismunum og er þá gjarnan mikilvægum þáttum haldið leyndum fyrir sparifjáreigendum eða jafnvel haldið fram að þeir séu ekki aðilar að málum eins og í samskiptum við Fjármálaeftirlitið. Samtök fjárfesta sendu iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti greinargerð um kostnað við að halda starfsmann til að geta sinnt umsögnum og öðrum hagsmunamálum sparifjáreigenda. Samtökin vilja ítreka að þau óska eftir að fá tekjur á svipaðan hátt og Fjármálaeftirlitið til þess arna.“ Virðulegi forseti. Ég tel að í því umróti sem núna er á fjármálamarkaðnum þar sem menn eru með viðvörunarbjöllur á lofti varðandi stöðu fjármálakerfisins sé full ástæða til þess að Samtök fjárfesta komi meira að þessum málum til þess að gæta hagsmuna sparifjáreigenda og innstæðueigenda en þeir hafa haft tök á til þessa. Hvet ég til þess að viðskiptaráðherra skoði þá beiðni sem hér liggur frammi. Ég tel líka ástæðu til þess, úr því að ég er að tala hér um Samtök sparifjáreigenda, að það verði skoðað mjög gaumgæfilega af efnahags- og viðskiptanefnd hver staða Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta er og hvort Fjármálaeftirlitið hafi gert athugasemdir við stöðu sjóðsins með tilliti til tryggingaverndar, áhættustýringar eða annarra þátta sem lúta að fjárhagslegri stöðu sjóðsins út frá öryggi innstæðueigenda. Ég hef lagt fram fyrirspurn þar að lútandi og spyr m.a. viðskiptaráðherra hvort tillögur hafi komið frá Fjármálaeftirlitinu til að styrkja fjárhagsstöðu sjóðsins eða eftirlit með honum. Maður hugleiðir einmitt þegar menn eru með þessar viðvörunarbjöllur á lofti að það er mikið um útlán. Margir benda á hin Norðurlöndin sem gengu í gegnum fjármálakreppu fyrir nokkrum árum og það væri vert að við huguðum að innstæðu eigenda. Að því lýtur önnur fyrirspurn sem ég hef flutt, fyrir utan fyrirspurn um tryggingarsjóðinn. Ég vil vita hvernig tryggingavernd innstæðueigenda er háttað hérlendis samanborið við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndum, hver sé meðalinnstæða einstaklinga í viðskiptabönkum og sparisjóðum og hversu margir eiga innstæður, annars vegar undir og hins vegar yfir þeirri lágmarkstryggingavernd sem lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta kveða á um. Einungis er tryggð innstæða sparifjáreigenda að 1,7 millj. kr. meðaleign ef kemur til skakkafalla í bankakerfinu. Ég hef einmitt lagt fyrirspurn fyrir ráðherrann um hvort hann telji rétt í ljósi aðstæðna á fjármálamarkaði að grípa til aðgerða til að treysta betur stöðu innstæðueigenda og hvort hann telji að öryggi þeirra sé nægjanlega tryggt komi til alvarlegra skakkafalla hjá innlánsstofnunum þannig að þær geti ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart innstæðueigendum. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins nefna í lokin það sem ég lét koma fram í efnahags- og viðskiptanefnd, að ég tel að við eigum að huga að því hvort ekki sé rétt að Fjármálaeftirlitið sé fjármagnað á annan hátt en frá eftirlitsskyldum aðilum. Ég tel það hefta sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins að eftirlitsskyldir aðilar fjármagni það. Eftirlitsskyldir aðilar telja sig með því hafa meiri ítök í Fjármálaeftirlitinu en ég tel æskilegt. Ég tel að sjálfstæði þess væri betur tryggt ef ríkið fjármagnaði Fjármálaeftirlitið. Við fórum aðeins yfir það í efnahags- og viðskiptanefnd að í nokkrum ríkjum, einum fimm ríkjum í Evrópu tel ég að hafi verið, greiðir ríkið allan kostnað við fjármálaeftirlit. Í tveim ríkjum greiðir ríkið helming á móti eftirlitinu en ég tel að við ættum að vera í hópi þeirra ríkja sem greiða allan kostnað af fjármálaeftirliti og tel það styrkja stöðu þess gagnvart eftirlitsskyldum aðilum ef svo er. Ég vil láta þessi verða lokaorð mín.

Frú forseti. Ég tek undir þessar ábendingar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um það að skýrslur sem oft innihalda mjög mikilvægar og verðmætar upplýsingar og eru frá fólki sem er með fingurna á púlsinum, ef svo má segja, ætti að sjálfsögðu að ræða. Ég er ekki alveg sammála því að þær eigi að ræða í tengslum við þetta frumvarp sem fjallar um greiðslu kostnaðar og þarf að afgreiða áður en þingið lýkur störfum fyrir áramót. Hins vegar gæti ég vel hugsað mér að ræða þessa skýrslu á fundum nefndarinnar sem ætti þá að halda í þinghléinu. Ég vildi gjarnan eiga gott samstarf við hv. nefndarmenn um það atriði. Það hefur verið reynt áður og gekk reyndar illa að ná saman fundi en vonandi tekst betur til í þessu þinghléi. Varðandi það hvort önnur fjármögnun eftirlitsaðila kæmi til greina er það líka mjög athyglisverð hugsun sem er þó þessu máli ótengd. Það er sjálfstætt efni sem mætti ræða í tengslum við það ef það mál sem hv. þm. nefndi kemur til umfjöllunar á þinginu, þingsályktun um hvort eigi að haga fjármögnun með þeim hætti að eftirlitsskyldir aðilar borgi, hvort það komi beint úr ríkissjóði eða með öðrum hætti.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hauk Ingibergsson og Margréti Hauksdóttur frá Fasteignamati ríkisins og Hafstein S. Hafsteinsson frá fjármálaráðuneyti. Tilgangur frumvarpsins er líkt og kemur fram í athugasemdum við það að skýra reglur um auðkennisnúmer fasteigna, styrkja stjórnsýslu við framkvæmd fasteignamats og marka fjárhagsgrundvöll Fasteignamats ríkisins til að halda og þróa Landskrá fasteigna. Nefndin gerir athugasemd við það til hve langs tíma til viðbótar lagt er til að umsýslugjald, sbr. 4. gr., verði innheimt af húseigendum. Við afgreiðslu 285. máls á 125. þingi var samþykkt tillaga meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um breytingar á því máli þar sem ákvæði um umsýslugjaldið var fært í bráðabirgðaákvæði í lögum nr. 48/1994 og því ætlað að falla niður á árinu 2004. Átti stofnkostnaði við Landskrá fasteigna þá að vera lokið. Nefndin metur Landskrá fasteigna sem mjög merkilegt og mikilvægt verk en telur jafnframt að leita verði leiða til að takmarka þann kostnað við verkið sem fasteignaeigendur bera einir. Því leggur nefndin til að tímabilið sem umsýslugjaldi er ætlað að vera innheimt skv. 4. gr. verði árin 2005 og 2006 í stað 2005–2008. Eftir það skuli tekna aflað með öðrum hætti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað „2005–2008“ í 4. gr. komi: 2005 og 2006. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Siv Friðleifsdóttir, Gunnar Birgisson og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara. Frú forseti. Þegar þetta mál var rætt eins og hér getur á 125. þingi stóð fyrir dyrum að byggja upp mjög merkilegt kerfi fasteignaskráningar, kerfi sem samanstendur af skráningunni sjálfri, skilgreiningum á hvað er eign, hvað er fasteign og hvernig beri að skilgreina einstaka fasteignahluta, síðan lagasetningu og reglusetningu í kringum þetta. Það er mjög merkilegt verk sem þarna var unnið og það gagnast mjög mörgum. Það gagnast fasteignaeigendum, lánakerfinu og bönkum, Íbúðalánasjóði og sveitarfélögum til álagningar gjalda. Þess vegna taldi nefndin ekki eðlilegt að fasteignaeigendur, einn af þeim hópum sem þetta gagnast, ættu að greiða kostnaðinn og eðlilegra væri að þessi stofnun leitaði leiða til að innheimta gjöld af notendum kerfisins, þ.e. tæki inn meiri þjónustugjöld af þeim sem nota kerfið og næði þannig inn stofnkostnaði. Þetta eru þau sjónarmið sem uppi eru. Nú hefur það gerst að ýmsum verkefnum er bætt við sem að einhverju leyti koma fasteignaeigendum til góða en ekki að öllu leyti. Það á að lengja tímann í fjögur ár en meiri hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri eðlilegt að lengja hann nema í tvö ár. Sú varð sem sagt niðurstaðan en lögð er mikil áhersla á það að fundnir verði greiðendur að kostnaðinum meðal þeirra sem mest njóta kerfisins.

Frú forseti. Það er hugsanlegt að sem hv. þingmaður gekk úr ræðustól hafi hann svarað þeirri spurningu sem ég hugðist bera fram. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann með hvaða hætti ætti eftir árið 2006 að afla þessara tekna. Hv. þm. sagði að æskilegt væri að leita leiða til þess að kostnaði yrði mætt af þeim sem mest nytu þessa kerfis. Ef ég man rétt, frú forseti, var þetta gjald sett á fyrst og fremst til að standa straum af ákveðnum stofnkostnaði. Nú hygg ég að menn séu sammála um að þeim stofnkostnaði sé að mestu fullmætt. Þá er hér verið að setja á einhvers konar annan og enn nýjan skatt sem á að standa undir einhverju öðru en stofnkostnaðinum. Mig langaði líka til að spyrja hv. þingmann hvort hann líti ekki svo á að hér sé verið að taka upp nýjan skatt. Í öðru lagi spyr ég hverjir það séu og með hvaða hætti hann og þeir sem honum fylgja á þessu áliti telji að tekna skuli aflað eftir árið 2006.

Frú forseti. Eins og kom fram í máli mínu áðan hafa bæst við verkefni, þ.e. það sem menn ætluðu að gera hefur hlaðið utan á sig og orðið meira og ítarlegra. Til dæmis er verið að meta lendur og annað slíkt, og auk þess hafa menn farið út í aukin verkefni eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Svo hefur það líka gerst að stofnkostnaðinum er ekki með öllu lokið. Hann hefur verið meiri en menn áætluðu í upphafi. Vonandi er enn þá verið að greiða stofnkostnað en ekki rekstrarkostnað. Með hvaða hætti mætti afla teknanna? Það er bara hreinlega með því að láta menn greiða fyrir afnot af kerfinu, bæði sveitarfélög sem nota það til skattlagningar eins og ég gat um, fasteignasala sem nota það til að fá upplýsingar um veðbönd og annað slíkt, lánakerfið sem þinglýsir veðsetningum og annað slíkt og svo gætu menn, ef þeir eru snjallir, líka skoðað að flytja út kerfið. Ég nefndi það í sambandi við skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að Íslendingar gætu jú gefið þetta kerfi sem þróunarhjálp til þróunarríkis vegna þess að það er talið að skráning fasteigna sé einn af grundvöllum kapítalismans. Sagt er að skortur á slíkri skráningu í mörgum nýfrjálsum ríkjum Sovétríkjanna valdi því að þar hefur ekki tekist að byggja upp markaðsbúskap þrátt fyrir að frelsi hafi verið innleitt. Það vantar sem sagt skráningu á eignum. Þetta kerfi sem er orðið mjög gott hér á landi að mínu mati, bæði skilgreiningar og lagasetning, regluverk, skráning og mat, mætti flytja út sem þróunarhjálp og þá yrði það hluti af þróunarhjálp íslenska ríkisins og Fasteignamatið fengi greitt fyrir.

Frú forseti. Mér þótti þetta með eindæmum merkilegt svar en mér fannst það ekki að öllu leyti rökvíst. Hv. þingmaður sagði að í ljós hefði komið að stofnkostnaður væri meiri en menn teldu og að hann vonaði að með þessu gjaldi væri verið að mæta auknum stofnkostnaði. Jafnframt sagði hann að þetta tiltekna verkefni hefði tekið á sig svolítið breytta mynd, búið væri að færa ný verkefni undir það. Ég vek þá eftirtekt á því að það er alltaf hægt að finna ný verkefni og búa til aukinn kostnað fyrir ríkið. Er þetta þá ekki alveg dæmigert fyrir einmitt útþenslu ríkisins, eins og hv. þm. hefur svo oft bent á? Ég dreg ekki í efa að þetta er í sjálfu sér jákvætt verkefni en er það ekki dæmigert um það hvernig ríkið og umsvif þess þenjast út? Fundin eru ný verkefni sem kosta peninga, og hverjir eiga svo að borga? Það var athyglisvert. Jú, hugsanlega á að taka þetta af þróunarsamvinnufjármagni. Það er hugsanlegt, segir hv. þm. Ég skal ekki lasta það. Það er fallega hugsað. Hugsanlega af fasteignasölum. Síðan var það þriðji aðilinn sem átti að greiða, sveitarfélögin í landinu. Þarna er búið að finna enn eina matarholuna hjá sveitarfélögunum. Á síðustu vikum höfum við verið að ræða í þinginu um nauðsyn þess frekar að létta undir með sveitarfélögunum en ég fæ með engu móti séð annað en að hv. þm. sé að segja að hluti af þessu gjaldi eigi í framtíðinni að vera greiddur af sveitarfélögum í landinu. Það eru nýjar upplýsingar í þessu máli sem mér finnast skipta allnokkru. Hér er um það að ræða að ríkið er að taka sjálfstæða ákvörðun um að framlengja gjaldið. Í reynd þýðir það að verið er að taka upp nýjan skatt, svo einfalt er málið. Það er verið að þenja út báknið sem hv. þm. hefur barist svo mikið gegn.

Frú forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég er mjög varkár í þessu, ég er ekkert ánægður með að þurfa að framlengja þennan skatt um tvö ár en þó tókst að stytta þann tíma úr fjórum árum niður í tvö og ég reikna með því að menn reyni ekki að framlengja hann enn einu sinni. Varðandi það að sveitarfélögin og aðrir mæti kostnaði þá fylgir þessu kerfi mikil hagræðing. Kerfinu fylgir hagræðing t.d. í að fá veðbókarvottorð og í alls konar greiningar, minni hætta á villum. Ég tel að þeir aðilar sem njóta verði glaðir með að fá að greiða þetta gjald vegna þess hve mikil hagræðing fylgir kerfinu, eða svo er manni sagt. Það liggur líka í augum uppi að það er mikil hagræðing í því að geta flett upp í tölvum í staðinn fyrir að fletta upp í þungum, gömlum doðröntum. Ég held því að á endanum verði allir glaðir að borga þann kostnað sem af þessu hlýst því hann verður miklu minni en er í dag. Sveitarfélögin sömuleiðis. Þetta er mikil hagræðing fyrir sveitarfélögin í allri skráningu og skipulagningu og öðru slíku, þannig að ég held að þetta sé því ekki neinn kostnaðarauki fyrir þessa aðila. Varðandi það að flytja kerfið til útlanda hygg ég að þetta gæti verið verðmæt þróunarhjálp til þeirra ríkja þar sem, eins og kemur fram í bókinni The Mystery of Capital eftir Hernando de Soto, fátæklingar eiga stóran hluta af fasteignum landanna en geta ekki skráð eignir sínar. Um leið og þeir gætu skráð þær mundi efnahagslífið taka mikinn kipp eins og það hefur gert hér á landi - kannski í og með að einhverju leyti vegna þessarar nýju skráningar sem er rafræn og miklu hraðvirkari og betri en áður.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna, en að minnihlutaálitinu standa ásamt mér hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson og Einar Már Sigurðarson. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er sammála áliti þessu. Það er alveg rétt sem fram kom hjá framsögumanni meiri hlutans að hér er um skattahækkun að ræða sem er verið að framlengja og við mótmælum harðlega þeim áformum sem felast í frumvarpinu um að framlengja í fjögur ár gjaldtöku af fasteignaeigendum sem nemur liðlega 1.100 millj. kr. Þegar gjaldtakan var sett á á 125. löggjafarþingi, fyrir um fjórum árum, létum við skoða það og það var mat þeirra sem fóru yfir það í lauslegu mati að ríkissjóður hefði í gjöldum af fasteignaeigendum um 8 milljarða kr. Það hefur sjálfsagt breyst núna þannig að talan er orðin enn hærri, ekki síst þegar ríkissjóður hefur varla undan að hala inn peninga á stimpilgjöldum af fasteignaeigendum. Það er gott að meiri hlutinn hafi séð að sér við meðferð málsins í efnahags- og viðskiptanefnd og flytji breytingartillögur um að þessi ósanngjarna gjaldtaka framlengist um tvö ár í stað fjögurra, en gjaldtakan er engu að síður algjörlega óásættanleg. Mér finnst hún lýsa því í hnotskurn, ásamt náttúrlega öðrum gjaldtökum, skattahækkunum og skerðingu á bótum sem ríkisstjórnin hefur staðið að á þessu og síðasta ári, að hún er að dæla út álögum á skattgreiðendur og boða skattalækkanir á sama tíma. Hún er því að ná inn með alls konar álögum, sköttum og gjaldtökum á fólkið í landinu því sem hún ætlar að láta út í skattalækkanir á komandi árum þannig að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar og áformin þar um eru auðvitað sýndarmennskan ein. Ríkisstjórnin fer fyrst í vasa skattgreiðenda og tekur þar með alls konar gjöldum, eins og þeim sem við ræðum, á þessu og síðasta ári, þangað til hún er búin að ná upp í þær fjárhæðir sem hún ætlar að láta í skattalækkanir á komandi árum. Ég held að nauðsynlegt sé að fólk geri sér grein fyrir þeim staðreyndum sem við munum kynna enn frekar þegar við ræðum á næstu dögum skattalækkunarfrumvarp ríkisstjórnarinnar, sem ég veit ekki hvort er hægt að nefna lengur skattalækkunarfrumvarp. Forsaga gjaldtökunnar er að á 125. löggjafarþingi lagði fjármálaráðherra fram frumvarp sem fól í sér að fasteignaeigendur yrðu látnir bera kostnaðinn við að koma á einu samhæfðu gagna- og upplýsingakerfi um fasteignir og réttindi sem þeim tengjast. Lagt var til að svonefnt umsýslugjald sem nú rennur til Fasteignamats ríkisins hækkaði úr 0,025‰ í 0,1‰ af brunabótamati hverrar húseignar. Kveðið var á um hækkun umsýslugjaldsins í ákvæði til bráðabirgða sem renna átti út nú um áramótin og gilda aðeins í fjögur ár. Ég minnist þess mjög, virðulegi forseti, af því að ég átti sæti í efnahags- og viðskiptanefnd sem fjallaði um þetta á þeim tíma, að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar lagði mikla áherslu á að hér væri um tímabundið gjald að ræða sem ekki yrði framlengt. Það eru sömu orð og hv. formaður, framsögumaður efnahags- og viðskiptanefndar viðhefur nú, að hann vænti þess að gjaldið verði ekki framlengt, en ég er ekki eins bjartsýn og hv. þingmaður miðað við reynsluna. Brunabótamat fasteigna er notað sem gjaldstofn í ýmsum tilgangi og námu gjöld sem lögð voru á húseigendur samkvæmt því um 1.600–1.800 millj. kr. árið 1999 en mér vannst ekki tími til að skoða hvað það er orðið mikið núna. Ég man þegar við fjölluðum um þetta fyrir fjórum árum að umsagnaraðilar sem sendu efnahags- og viðskiptanefnd umsagnir sínar vöruðu mjög við gjaldinu og töldu það orka tvímælis að húseigendum væri einum gert að greiða kostnaðinn af stofnun Landskrár fasteigna en eigendur lóða, jarða, hlunninda og ítaka hvers konar, sem virt eru til fasteignamats, yrðu hins vegar undanþegnir þessu gjaldi. Það kom líka fram að færa mætti rök fyrir því að Landskráin hefði svo almennt gildi að eðlilegt væri að fjármagna hana með skatttekjum ríkissjóðs fremur en að leggja kostnaðinn af þessu á fasteignaeigendur eina saman. Það eru fjölmargir aðilar sem nýta sér upplýsingar fasteignamatsins, eins og tryggingafélög, álagningardeildir sveitarfélaga, byggingarfulltrúar, þinglýsingarstjórar, lánastofnanir o.fl. Af hverju mega þeir aðilar ekki bara gjöra svo vel og borga notendagjöld þannig að ekki þurfi að leggja álögurnar eingöngu á fasteignaeigendur? Það var einmitt bent á þetta á sínum tíma að ekki væri óeðlilegt að líta á stofnkostnaðinn sem fjárfestingu sem ríkissjóður fengi síðan endurgreiddan með notendagjöldum, sem þeir sem nota upplýsingar frá Fasteignamatinu stæðu straum af. Ég vorkenni ekkert t.d. lánastofnunum sem örugglega nota Fasteignamat ríkisins mikið, sérstaklega eftir að þeir fóru að hefja umfangsmikla lánafyrirgreiðslu til íbúðarkaupenda, að þeir greiði nú gjald til þess að standa straum af þessu en þunginn af þessu lendi ekki á fasteignaeigendum. Það er ástæða til þess að rifja upp að þegar gjaldtakan var sett á fyrir fjórum árum var gert ráð fyrir að stofn- og rekstrarkostnaður Landskrár fasteigna yrði á fjórum árum um 615 millj. kr. eða um 150 millj. kr. á hverju ári og að þegar Landskráin væri tilbúin yrði árlegur rekstrarkostnaður um 100 millj. kr. Þá er best að líta til þess hvað gjaldið hefur gefið Fasteignamatinu á þeim tíma. Á árunum 2001–2004 hefur umsýslugjaldið skilað um 950 millj. kr. Tekjur til Fasteignamats ríkisins á þessum árum hafa því vel staðið undir kostnaðinum við Landskrána samkvæmt þeirri áætlun sem lögð var fram á árinu 2000. Nú á að framlengja gjaldið aftur eða átti að gera það um fjögur ár sem þýðir að það hefur verið mikil vanáætlun í þeirri áætlun sem lögð var fyrir þingið fyrir fjórum árum. Var farið fram á það nú að framlengja þetta um fjögur ár, þannig að til viðbótar þeim fjárhæðum sem hafa runnið í Landskrána, sem átti að fullu að standa undir þessu á fjórum árum, áttu að koma inn rúmar 1.100 millj. til viðbótar á næstu fjórum árum til þess að koma á Landskránni. Áætlunin er því annaðhvort helmingi of lág, meðvitað eða ekki, ég hef ekki hugmynd um það, eða þá að kostnaðurinn hafi farið úr böndum nú þegar verið er að óska eftir framlengingunni. Það virðist því stefna í að kostnaður við að koma Landskránni á fót verði tvöfalt meiri en upphaflega var gert ráð fyrir. Ég kallaði að vísu eftir því í efnahags- og viðskiptanefnd og fékk skriflegt álit Fasteignamatsins hvernig þeir skýrðu kostnaðinn sem er umfram þá áætlun sem við lögðum upp með fyrir fjórum árum eða 615 millj., og til að gæta sannmælis vil ég vísa til þess sem Fasteignamatið sagði í álitinu sem ég kallaði eftir. Það er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þær breytingar í lögum sem gengu í gildi 1. janúar 2001 og mörkuðu grundvöll Landskrár fasteigna beindust einkum að myndun þinglýsingarhluta skrárinnar með því að samræma upplýsingar um fasteignir í þinglýsingarbókum, fasteignamatsskrá Fasteignamats ríkisins og fasteignaskrám sveitarfélaga. Þær áætlanir um stofn- og rekstrarkostnað Landskrár fasteigna sem fjármagnaðar voru með hækkun umsýslugjalds árið 2001 miðuðu einvörðungu að fjármagni þeirra aðgerða. Sú áætlun hefur gengið eftir nema að því leyti að misræmi upplýsinga um fasteignir milli skráar Fasteignamats ríkisins, skráar sveitarfélaga og þinglýsingabóka var áætlað 10% en hefur reynst vera á bilinu 18%–33% eftir sýslumannsumdæmum.“ Það er alveg óskiljanlegt að þetta hafi ekki verið hægt að sjá fyrir. Síðar í áliti Fasteignamatsins segir, með leyfi forseta: „Með ofangreindri þróun Landskrár fasteigna hafa nýjar þarfir og ný not komið í ljós fyrir skrána og sífellt koma fram ábendingar frá fasteignaeigendum, opinberum aðilum, tryggingafélögum, lánastofnunum, fyrirtækjum o.fl. um þróun skrárinnar við að þjóna samfélaginu sem best. Þetta snertir m.a. endurgjaldslausa upplýsingagjöf um fasteignamarkaðinn og vinnslu á ýmiss konar tölfræði um hann, en á heimasíðu stofnunarinnar hefur almenningur möguleika á að setja fram sérsniðnar fyrirspurnir um fasteignaverð og birtast þá tölfræðilegar upplýsingar unnar úr kaupsamningum fasteigna.“ Sem sagt, þeir lýsa í álitinu að verkið hafi reynst miklu umfangsmeira en menn hafi lagt upp með. En það er ótrúlegt að við séum að tala um að kostnaðurinn við þetta hafi farið 100% fram úr þeirri áætlun sem lagt var upp með, eða meira en það. Virðulegi forseti. Við mótmælum því harðlega þessari skattheimtu sem á að framlengja, sem tekin var upp fyrir fjórum árum og að enn eina ferðina sé verið að leggja auknar byrðar á fasteignaeigendur og þeir einir látnir standa undir fjárfestingu sem hefur víðtækt þjóðfélagslegt gildi og nýtist fjölda aðila í opinberri stjórnsýslu og á einkamarkaði. Þessu mótmælum við, að ríkisstjórnin sjái ekkert annað þegar hún leitar að aurum en að fara í vasa einstaklinganna með einum eða öðrum hætti og það séu ekki notendurnir sjálfir, bæði opinberu fyrirtækin og fyrirtæki á einkamarkaði, sem standi undir fjármögnun á þessu. Þetta er aldeilis með eindæmum að verið sé að leggja þessa pinkla á fasteignaeigendur. Því mótmælum við harðlega og út á það gengur nefndarálit okkar. Við munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn gjaldtökunni.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég verð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég les þá meðferð sem málið fær hjá hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Hvert er hlutverk okkar, þingmanna, þegar fjármunir skattborgara eru annars vegar? Að standa vörð um góða meðferð þeirra. Og við þurfum a.m.k. að gera okkur grein fyrir hvað hefur gerst þegar áætlanir sem settar hafa verið fram fara gróflega úr skorðum. Ég hef talið að fremstur í flokki hv. þingmanna stjórnarliða sem berðist fyrir varfærnislegri meðferð á fjármunum skattborgaranna, ætti að vera hv. þm. Pétur H. Blöndal. Sá ágæti þingmaður hefur mörgum sinnum með jákvæðum hætti bent á það sem miður hefur farið og hann hefur a.m.k. viljað sjálfur vera einn af þeim riddurum sem berjast hvað ákafast gegn sóun og eyðslu. En hvað er það sem blasir við þegar frumvarpið sem liggur fyrir er lesið? Það blasir við að frá því lögin voru sett árið 2000 hefur ríkið farið fram úr áætlunum sínum um sem svarar 335 milljónum varðandi þetta litla afmarkaða verkefni. Það eru næstum 90 millj. kr. á ári. Maður skyldi ætla að þegar þingmenn stjórnarliðsins með hv. þm. og formann nefndarinnar, Pétur Blöndal, í broddi fylkingar, leggja til að gjaldið verði áfram tekið af fasteignaeigendum í landinu, þá leggist menn a.m.k. í einhvers konar vinnu til að skoða hvernig stendur á að áætlanirnar hafa svo gróflega farið úr böndum. Það er gert ráð fyrir, frú forseti, að árið 2004 hefði verið aflað til verkefnisins með umsýslugjaldi 615 millj. kr. En þegar horft er til baka fjögur ár aftur í tímann, kemur í ljós að til verkefnisins hefur verið aflað með þessu gjaldi u.þ.b. helmingi meira, þ.e. 950 millj. kr. Verkefnið hefur því farið 50% og ríflega það fram úr áætlunum á þessu fjögurra ára tímabili. Og er það ekki skylda hv. þingmanna sem leggja til að áfram verði varið fjármunum til verkefnisins, a.m.k. að upplýsa okkur hin sem eigum að greiða atkvæði með þessu ef vilji þeirra nær fram að ganga, hvað veldur því? Hv. þm. Pétur H. Blöndal upplýsti mig meira að segja um það í andsvari fyrir nokkrum mínútum að enn þyrfti að afla fjár með þessu gjaldi til að standa undir stofnkostnaði. Hvað veldur því að til stofnkostnaðar, sem átti að vera ásamt rekstri ekki nema 615 milljónir á þessum fjórum árum, duga ekki einu sinni 950 milljónir? Í frumvarpinu er enn lagt til að gjaldið yrði framlengt um önnur fjögur ár sem sýnir mat þeirra sem stýra þessum málum í ráðuneytinu, hvað þeir telja að mikið þurfi til verksins. Hvað þýðir það, frú forseti? Er verið að leggja til að til verkefnisins sem upphaflega átti að verja 615 milljónum, verji menn a.m.k. 1,8 milljörðum? Ég leyfi mér að framreikna um önnur fjögur ár þær 950 milljónir sem fóru til verksins á hinum fyrstu fjórum, ekki ætlumst við til þess að gjaldið verði minna, það verður að öllum líkindum töluvert meira. Ég geri mér grein fyrir að partur af þessu fer í rekstur, en eigi að síður virðist það blasa við að mat þeirra í ráðuneytinu, sem fara með þetta mál, sé að verkið muni kosta 300% meira en menn ætluðu. Það er sú eina og rökrétta ályktun sem er hægt að draga af þessum tölum og málsmeðferðinni. Nú veit ég að hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem einnig styður tillögu meiri hlutans, eru ósammála þeim mönnum í ráðuneytinu sem véla um þetta, vegna þess að þeir hafa þrátt fyrir allt döngun og sóma til að stappa niður fæti fyrir hönd skattborgaranna og segja: Ekki meira en tvö ár til viðbótar. Áður en þeir geta lagt fram slíka tillögu, þá finnst mér að þeir hefðu þurft að ganga úr skugga um hvað fór úrskeiðis. Hver eru þau verkefni sem á að bæta við? Þegar greinargerðin með frumvarpinu er lesin, kemur að sönnu í ljós að það eru ýmis verkefni sem á að slá undir hið upphaflega verkefni, þar á meðal á að endurmeta jarðir og sumarbústaði. Það sem er merkilegt við það, frú forseti, er að ekki er verið að taka gjald af matsvirði jarða, landa, sem hefði þó verið eðlilegt ef ráðast á í þetta verkefni. Það finnst mér skrýtið. Aðalatriði máls míns er þetta, frú forseti: Lagt var í þetta ferðalag með það fyrir augum að kostnaðurinn á fjórum fyrstu árunum ætti að verða 615 milljónir. Á þeim tíma átti að taka ákveðið umsýslugjald sem til bráðabirgða var hækkað fjórfalt frá því sem það var áður, það var 0,025‰, var hækkað upp í 0,1‰. Það er svo sem hægt að verja slíkt, en það verður hins vegar að segjast að þó hv. þm. Ögmundur Jónasson sé sjálfum sér samkvæmur í þessu efni, þá er ekki slíkt hið sama hægt að segja um þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa t.d. deilt mjög harkalega á sveitarfélag sem m.a. er stýrt af flokki sem hv. þm. Ögmundur Jónasson er félagi í. Sveitarfélagið er Reykjavíkurborg og flokkurinn er Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Þar tóku Samfylkingin, sem ég tilheyri, Framsóknarflokkurinn og flokkur hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þátt í að fjármagna ákveðna framkvæmd, mjög þarfa og miklu nauðsynlegri frá öllum sjónarhornum en sú sem hér er verið að fjármagna. Sú framkvæmd fólst í því að endurnýja og leggja ný holræsi um höfuðborgina og var fjármögnuð með sérstöku gjaldi, holræsagjaldi. Hvaða flokkur var það sem djöflaðist gegn þessu? Það var Sjálfstæðisflokkurinn og hann sagði: Þetta er skattur og ekkert annað en skattur. Það er ekki hægt að verja þennan skatt. Nú er það Sjálfstæðisflokkurinn með sjálfan skattaherforingjann, hv. þm. Pétur H. Blöndal í broddi fylkingar, flokkurinn sem áður barðist gegn sérstökum framkvæmdaskatti í Reykjavíkurborg, núna koma sjálfstæðismenn auðmjúkir með húfuna í höndunum og biðja um að Alþingi geri nákvæmlega það sama og þeir lögðust gegn í Reykjavíkurborg, þ.e. samþykki ákveðinn framkvæmdaskatt. Þeir eru meira að segja svo ósvífnir að andstætt því sem vinstri menn í Reykjavíkurborg gerðu, eru þeir með tillögu sinni að brjóta yfirlýsingu sem þeir gáfu árið 2000. Menn skulu lesa greinargerðina með hinu upphaflega frumvarpi sem hér liggur fyrir. Niðurlagsorð þess greina frá loforði meiri hlutans árið 2000 um að þetta gjald yrði tekið af árið 2004. Það loforð er verið að svíkja með þeirri tillögu sem hv. þingmenn leggja til að verði samþykkt í dag. Reykjavíkurlistinn var sjálfum sér samkvæmur. Hann sagði þetta gjald á að setja á, holræsaskattinn, sem þeir kölluðu svo pent „skítaskattinn“ hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Hann verður tekinn af þegar búið er að leggja holræsin. Um það var gerð áætlun. Og þegar búið var að framkvæma þá áætlun, réðst Reykjavíkurlistinn í að afnema holræsagjaldið. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins gera þveröfugt. Þeir framlengja skattinn. Þeir hafa engar röksemdir fyrir því hvers vegna það er gert. Það er talað um rekstur á kerfinu, þótt þeir hafi lofað því árið 2000 að eftir fjögur ár frá samþykkt frumvarpsins yrði farið í að finna aðra tekjustofna en þetta tiltekna gjald. Það er svikið. Það er ekki einu sinni farin sú leið sem Reykjavíkurlistinn fór varðandi framkvæmdaskattinn, að taka hann af í áföngum. Ó nei, það eina sem er gert til að bjarga andliti Sjálfstæðisflokksins er að tillaga ráðuneytisins er skorin niður um tvö ár. Hv. þm. Pétur Blöndal leggur ekki til að skatturinn verði afnuminn þegar í stað eins og flokkur hans lofaði árið 2000. Nei, en hann ætlar hins vegar að vera svolítið betri en þeir í ráðuneytinu, svo hann og hans ágætu félagar í Sjálfstæðisflokknum leggja til að í stað þess að vera framlengt um fjögur ár, verði bara framlengt um tvö ár. Spurningin er: Með hvaða rökum? Hver eru rökin? Hv. þm. Pétur H. Blöndal og hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa ekki komið hingað og sýnt fram á með nokkrum rökum hvers vegna þarf að gera þetta. Ég get út af fyrir sig skilið að til þess að reka kerfið þurfi tekjustofna, en það hefur komið fram, sem kom mér á óvart hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, að þetta er ekki síst til þess að standa áfram undir stofnkostnaði. Í anda góðra stjórnarhátta og góðrar stjórnsýslu væri ekki úr vegi að spyrja hv. þingmann Pétur H. Blöndal, sem ég efa ekki að hafi farið ákaflega grannt í málið, hversu stór hluti af gjaldinu á næstu tvö ár að fara til að standa undir stofnkostnaði? Hversu stór hluti á að fara í rekstur? Er þetta ósanngjörn spurning? Nei, frú forseti, þetta er ekki ósanngjörn spurning. Í hverju einasta fyrirtæki gætu menn svarað slíkum spurningum. Menn eiga ekki með svo kæruleysislegum hætti að taka þátt í og hafa frumkvæði að því að velta byrðum af rekstri og stofnun svona fyrirtækis, því þetta er ekkert annað, yfir á skattgreiðendur án þess að vita hvað á að greiða með þessu. Hver er stofnkostnaðurinn? Hvað er verið að stofna? Hver eru hin nýju verkefni? Það kemur ekki fram. Ég spurði hv. þingmann að þessu. Það liggur ekki fyrir. Þetta veldur mér miklum vonbrigðum. Ég gef ekkert fyrir að hv. þm. Pétur H. Blöndal komi hingað, lofi bót og betrun og segi að þeir hafi þó skorið tvö ár af tímanum sem ríkisstjórnin vildi fá að halda þessum framkvæmda- og rekstrarskatti.

Það var þá afrekið.

Það var þá afrekið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í lok ræðu sinnar að miklu máli skipti að settur væri punktur aftur við þessa skatttöku, með því að meiri hlutinn segir að eftir árið 2006 skuli tekna aflað með öðrum hætti. Guð láti gott á vita, frú forseti. En ólygnust alls er reynslan. Við höfum reynslu af ríkisstjórninni og stjórnarliðinu í málinu. Það var akkúrat fólkið sem lofaði því árið 2000 að þegar fjögur ár yrðu liðin af gildistíma laganna sem þá voru samþykkt, yrði rekstrarkostnaði mætt með öðrum tekjustofnum. Það er verið að svíkja í dag. Hvers vegna skyldu menn þá taka það trúanlegt sem stjórnarliðið segir í tillögu sinni? Það er engin ástæða til þess. Hér ekki neitt annað að gerast en að verið er að taka sjálfstæða ákvörðun um að framlengja tiltekinn skatt. Fólk var blekkt þegar lögin voru samþykkt í upphafi og áfram er verið að blekkja fólk með því að halda því fram að þessum skatti eigi að afljúka eftir tveggja ára skeið. Hérna er verið að taka 280 millj. kr. af skattborgurum til að standa undir einhverju sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar getur ekki skýrt út hvað er.

Gæluverkefni Framsóknarflokksins.

Gæluverkefni, kallar þingmaður sem þekkir málið vel fram í, og það er líkast til hárrétt. En ég taldi hins vegar að sá vandaði sýslumaður skattborgarans sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar er og vill vera, mundi ekki taka þátt í slíku. Mér finnst satt að segja ekki hægt að ljúka umræðunni án þess að fram komi til hvers á að verja fjármagninu. Hver eru þessi nýju verkefni? Hvernig er skiptingin á útgjöldunum tvö næstu ár, annars vegar á milli stofnkostnaðar og hins vegar rekstrar? Það sem skiptir langmestu máli fyrir okkur sem eigum að veita framkvæmdarvaldinu aðhald er þetta: Höfum við vitneskju um hvað fór úrskeiðis? Hvað veldur því að það sem átti að kosta 615 milljónir fór meira en 50% fram úr áætlunum, þ.e. að 950 milljónir virðast ekki hafa hrokkið til að standa straum af þessu nýja dæmi? Viðhorfið hjá þeim sem stjórna þessu máli, fjármálaráðuneytinu, bendir til að enn sé töluvert í land með að kostnaði skattborgaranna við þetta ljúki. Hið upphaflega frumvarp gerði ráð fyrir að skatturinn yrði heimtur inn í fjögur ár til viðbótar. Það eru þá 1.120 millj. kr. sem ætlun þeirra var að taka til að standa straum af þessu. Í hvað átti að verja öllum þessum peningum? Nei, frú forseti, hér er ekki um annað að ræða en form þeirrar skattheimtu sem ríkisstjórnin beitir sér fyrir þessa daga. Hún er að öngla saman í skattalækkanir. Hún fer þessa sniðugu leið, eins og ég orðaði um daginn þegar ég átti spjall við hæstv. fjármálaráðherra í ljósvakamiðli, að hækka skatta til þess að geta lækkað þá síðan. Það er auðvelt að vera mikill maður, berja sér á brjóst og monta sig um allar þorpagrundir af því að lækka skatta þegar menn hafa áður ráðist í það hervirki og þau spjöll að búa til nýja skatta hér og þar og nánast alls staðar. Þetta mál er ekkert annað en sjálfstæð ákvörðun um að auka skattheimtu af íslenskum skattborgurum um 280 millj. kr. á ári. Stjórnarmeirihlutinn brýtur með þessu loforð sem hann gaf árið 2000. Það er ekkert að marka það þegar hv. þingmenn stjórnarliðsins segja að ekki eigi að halda skattheimtunni áfram nema í tvö ár til viðbótar. Þeir sögðu fjögur ár árið 2000 og nú lengja þeir hana upp í sex. Hver á að taka mark á svona? Hér rekur sig hvað á annars horn. Það er ekkert að marka þetta. Svo kemur hv. þm. Pétur H. Blöndal og svarar glaður í bragði þegar ég spyr hann hér áðan: Með hvaða hætti á síðan að afla nýrra tekjustofna árið 2006? Hann þylur upp þrennt. Fasteignasölu, gott og vel. Þróunarsamvinnustofnun nefndi hann næst, sem væntanlega ætti þá að standa straum af því, að gefa þetta sem þróunarhjálp til vanþróaðra ríkja, gott og vel. Þriðja atriðið er sveitarfélög. Það á heldur betur að seilast í vasa þeirra sem nóg hafa eða hvað? Höfum við ekki, bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar, talað um nauðsyn þess að bæta með einhverjum hætti fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna? Var það ekki einn helstu þungavigtarmaður Sjálfstæðisflokksins á sveitarstjórnarstiginu, hv. þm. Gunnar Birgisson, sem kom hingað 18. síðasta nóvember og sagði úr þessum stól að ef ríkið mundi ekki með einhverjum hætti bæta fjárhagslegan hlut sveitarfélaganna þá blasti ekki við neitt annað en neyðarástand. Við þetta neyðarástand ætlar hv. þm. Pétur H. Blöndal greinilega að bæta, bæta gráu ofan á svart með því að auka það sem sveitarfélögin eiga að greiða í framtíðinni. Nei, frú forseti, ég held að frumvarp þetta sé mjög sérkennilegt og held að það eigi ekki að samþykkja það. Mér finnst fráleitt að það sé gert, a.m.k. án þess að hv. þm. geri grein fyrir því í fyrsta lagi hvað fór úrskeiðis á hinum síðustu fjórum árum sem veldur því að kostnaðurinn er 50% fram úr áætlunum. Í öðru lagi: Til hvers á að verja þessum peningum sem á að taka með þessum hætti næstu tvö árin?

Frú forseti. Það er réttmæt gagnrýni hjá hv. þingmanni að þetta er skattahækkun og ég er ekkert voðalega ánægður með hana. Hins vegar hafa bæst við verkefni eins og stendur í greinargerð með frumvarpinu. Alþingi setti jarðalög, lög nr. 81/2004, sem skylda Fasteignamatið til að meta jarðir. Það hefur bæst við fyrri verkefni og er fjórði þátturinn sem þeir eiga að meta. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að tæplega 34 þús. eignir séu ómetnar enn þá. Af fasteignum þar sem skráning í Landskrá fasteigna er ekki hafin eða ólokið eru 19 þús. í Reykjavík. Þetta er skýringin á því að það er enn verið að vinna að stofninum. Enn þá er unnið að skráningu en þegar það er búið verður af því mikið hagræði fyrir alla aðila sem nýta þá skrá. Það sem menn hefðu getað gert, frú forseti …  Ég reyndi að fara yfir í eitt og hálft ár. Þá var sagt að það væri svo erfitt að taka hálft ár inn í þetta að það tæki því ekki. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar sendir því frá sér skýr skilaboð með því að segja: „Eftir það skal tekna aflað með öðrum hætti.“ Það stendur skýrt og skorinort í greinargerð meiri hlutans sem styður þetta frumvarp. Hver er upphæð skattsins? Ef við tökum 18 millj. kr. eign að brunabótamati í Reykjavík - brunabótamat er lægra en fasteignamatið í dag - eru þetta 150 kr. á mánuði. Þetta eru 150 kr., frú forseti, sem menn eru að gera svo mikið veður út af. Mér finnst sem menn séu að skjóta mýflugu með fallbyssu. Ef þetta er 12 millj. kr. eign, að brunabótamati, er um að ræða 100 kr. á mánuði.

Frú forseti. Það er ekki upphæðin sem skiptir máli heldur prinsippið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur fallist á hvert grundvallareðli þessa frumvarps er, þ.e. skattahækkun. Hann sagði það sjálfur og þá höfum við það. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem hér hefur komið manna oftast, fagnað háværast, barið sér mest á brjóst yfir því að hafa verið í fylkingarbrjósti í liði þeirra sem lækka vilja skattana er hér að hækka skatta. Hann hefur viðurkennt það sjálfur. Til hvers er hann að hækka skatta? Hann er að hjálpa hæstv. fjármálaráðherra að öngla saman fyrir skattalækkunum sem eiga að vera kosningabeitan sem hv. þingmaður ætlar að kaupa sér atkvæði með fyrir næstu kosningar. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn lenti í ógöngum fyrir síðustu kosningar þá gerði hann það sem hann hefur aldrei gert áður í sinni sögu. Hann kom með stórkostleg kosningaloforð sem kostuðu gríðarmikla peninga. Nú er hann að reyna að standa við þau. Það dugði ekki fyrir síðustu kosningar, hann tapaði 7%. Ég dreg í efa að sjónhverfingar af þessu tagi dugi gagnvart kjósendum. Ef það væri þannig að hv. þingmenn stjórnarliðsins gætu sýnt fram á hagræðingu í ríkisrekstri, sýnt fram á aðhald og sparnað og þannig búið til svigrúm fyrir skattalækkanir, þá horfði málið öðruvísi við. Þá er ég viss um að skynsamir menn mundu jafnvel velta fyrir sér hvort það væri einnar messu virði að íhuga að kjósa þá en hér fara þeir fram með blekkingar gagnvart kjósendum. Þeir eru ekki að gera neitt annað en að búa til pótemkíntjöld sem þeir svipta fyrir og þegar þeir hafa varið fjórum árum í að hækka skatta með ýmsu móti segjast þeir lækka skattana þegar kemur að kosningum. Háttvirtur þingmaður á hins vegar hrós skilið fyrir hreinskilnina, hann sagði að þetta væru ekkert annað en skattahækkanir.

Frú forseti. Ég gat um það áðan að verkefnum hefði verið bætt á Fasteignamatið með lögum frá Alþingi og því hefði verið eðlilegt að breyta um skattstofn, fara úr brunabótamati yfir í fasteignamat. En það hefði kostað svo mikið fyrir þau örfáu ár sem eftir eru að það tæki því ekki. Ég talaði um að við hefðum reynt að fara í eitt og hálft ár en það þótti ekki taka því vegna þess hve skatturinn er lágur. Þetta eru 100–150 kr. á hverja íbúð á ári. Það tekur því ekki að fara að skipta um kerfi fyrir það. Það tekur því ekki að taka hálft ár inn í reikninginn. Nei, ég tek aftur gleði mína þegar ég hugsa um það sem hv. þingmaður minnti mig á, að við höfum náttúrlega gert alveg stórkostlega hluti. Ég nefni erfðafjárskattinn, sem kemur öldruðum til góða. Hann hefur verið stóreinfaldaður og lækkaður. Ég nefni fjármagnstekjuskattinn sem gefur ríkissjóði gífurlegar tekjur þrátt fyrir að skatturinn hafi stórlækkað. Ég nefni hátekjuskattinn, sem er að hverfa og margir af mínum kjósendum eru afskaplega ánægðir með það. Nú geta þeir farið að vinna eins og menn. Ég nefni eignarskattinn, frú forseti, sem er horfinn og kemur vonandi aldrei aftur, nema einhverjir aðrir komist í ríkisstjórn. Ég er því mjög glaður, mjög glaður þrátt fyrir að við tökum mánaðarlega hundrað kall í skatt eða 150 kr. skatt og framlengjum hann í tvö ár, sem ég er ekki glaður með, ég tek það fram.

Talaðu svolítið um Landspítalann.

Svo getum við rætt um aðhald og þá fer fyrst að verða skemmtilegt að hlusta á tal hv. þingmanna sem annars vegar tala um aðhald í rekstri ríkissjóðs og krefjast útgjalda í hinu orðinu.

Frú forseti. Munurinn á stjórnarandstöðunni og stjórnarliðinu birtist í þessu frumvarpi. Stjórnarandstaðan leggur við fjárlagagerðina aldrei fram tillögur sem fela í sér aukinn kostnað nema að leggja til sparnað á móti. Hér leggja hv. þingmenn stjórnarliðsins til að ráðast í ný verkefni. Gott og vel. Ráðumst í ný verkefni ef þeirra er þörf. En munurinn á þeim og okkur er hins vegar sá að þeir finna ekki fjármagn fyrir þessum nýju verkefnum með því að spara, sýna aðhald eða hagræðingu í rekstri. Nei, þeir leggja á nýja skatta. Það er hlálegt, að ég ekki segi grátbroslegt, að heyra helsta riddara skattalækkunarmanna koma hingað og segja: Ég gef ekkert fyrir það þótt verið sé að hækka hér skatta af því það er ekki nema hundrað kall á eign á mánuði. Þetta eru 280 millj. kr. á ári og 1.120 millj. kr. á kjörtímabilinu. Svo kemur hv. þm. og segir: Þetta skiptir engu máli. Staðreyndin er einfaldlega sú að hv. þingmenn stjórnarliðsins og hæstv. ráðherrar skapa sér svigrúm með skattahækkunum til að geta blekkt kjósendur rétt fyrir kosningar og keypt sér atkvæði þeirra með því að lækka skattana þá. Þetta eru ekkert annað en blekkingar og það er þeim til minnkunar. Ég sjálfur skildi þetta ekki fyrr en leið á skattalækkunarhrinuna sem þeir hafa svo kallað. Þegar menn fóru að reikna þetta saman kom í ljós að t.d. næstu tvö árin mun ríkisstjórnin koma út í plús. Svo kemur auðvitað hv. þingmaður og segir: Ég gef ekkert fyrir það þótt við séum að hækka skatta um 280 millj. kr. En hafi hann hrós fyrir það að hafa kallað málið hinu rétta nafni, þ.e. skattahækkun.

Virðulegi forseti. Þegar umræðunni var frestað áður en þingflokksfundir voru settir vorum við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna. Það er svona angi af þeim skattahækkunarpakka sem ríkisstjórnin hefur lagt fram á hinu háa Alþingi og stefnir að að afgreiða fyrir þingfrestun sem áætluð er í lok þessarar viku. Ég finn mig knúinn til þess að taka þátt í þessari umræðu. Ég á sæti í efnahags- og viðskiptanefnd. Þegar maður skoðar málið þá sést að það snýst reyndar um fjármögnun fyrirbæris sem kallast Landskrá fasteigna. Hugmyndafræðin er sú að leggja álögur á fasteignaeigendur fyrst og fremst og fjármagna þetta næstu árin. Ég held að ekki sé gróft að áætla að þetta muni skila 300 milljónum eða svo a.m.k. hvert ár um sig og einkanlega sökum þeirrar fasteignahækkunar sem nú gengur yfir samfélagið. En okkur í efnahags- og viðskiptanefnd gekk reyndar mjög illa skilja var hvers vegna svona hugmynd sem fæðist í ríkiskerfinu og menn hrinda í framkvæmd, hugmynd sem sem átti kannski að kosta hálfan milljarð eða svo hefur núna hlaðið svo utan á sig að þegar þetta frumvarp var lagt fram þá ráðgerðu menn a.m.k. 2 milljarða í þetta verkefni. Menn hafa þegar eytt í þetta um það bil 1 milljarði og fyrstu hugmyndir sem fram komu þegar frumvarpið kom fram voru um að leggja um það bil 1.200 milljónir í þetta á næstu fjórum árum. Sú hugsun sem ég vil koma á framfæri og benda á er að það virðist svo oft gerast að menn fara af stað með hugmyndir án þess að vera í raun búnir að hugsa til þess hvar þeir ætli að lenda málinu og hvar þeir ætla að enda málið og hver sé tilgangurinn með verkefninu. Það spélega við þetta mál er að þeir sem hafa a.m.k. á mannamótum og hátíðisdögum barið sér á brjóst og talið sig fánabera og boðbera skattalækkana og minnkandi ríkisútgjalda standa nú frammi fyrir því að meira að segja málgagnið þeirra Morgunblaðið segir í frétt 7. desember að útgjöld ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu hafi aldrei verið hærri frá árinu 1980. Það endurspeglar kannski það að menn hafa gersamlega misst tökin á því hvernig ríkið þróast. Landskrá fasteigna sem við ræðum nú felst að stærstum hluta í að skrá upplýsingar sem þegar liggja fyrir hjá sýslumönnum landsins, þ.e. í þinglýsingarbókum. Það er verið að færa þetta í eitthvert tölvukerfi. Sjálfsagt má nýta þessar hugmyndir til góðra verka eins og margar góðar hugmyndir sem menn fá og hafa áhuga á að hrinda í framkvæmd en menn gera kannski ekki. Ég er alveg sannfærður um það. En þessi hugmynd, þetta verkefni kostar 2 milljarða. Fyrstu hugmyndir voru um 2 milljarða en reyndar var slegið af á leiðinni, þ.e. 600 milljónir voru slegnar af. Þetta virtist því ekki vera betur úr garði gert en svo að þó að menn legðu af stað með 1.200 milljónir í kostnað þá gátu þeir á miðri leið slegið helminginn af. Þetta er ekki mjög trúverðugt. Þetta virðist ekki hafa verið mjög ígrundað þegar menn lögðu í hann. Það virðist ekki vera að menn hafi reiknað í botn hvað þeir ætluðu að gera. Og það er þetta sem er svo hættulegt þegar menn leggja af stað með hugmyndir sem þeir hafa engin tök á og svo fer hugmyndin í raun að verða partur af kerfinu. Þetta vefur utan á sig. Þegar frumvarpið kom fram var áætlað að eyða í þessa hugmynd 2 milljörðum. Við ræddum fyrr í dag bæði um kísilverksmiðju í Mývatnssveit og samgöngur til Vestmannaeyja og ég held að það sé allt í lagi að upplýsa það að ég held að styrkurinn til reksturs Herjólfs á ári sé innan við 200 milljónir. Það lýtur að því að viðhalda þjóðvegi við sveitarfélag þar sem eru á fimmta þúsund íbúa. Það er allt í lagi að upplýsa um það hér að það hefur verið þrautin þyngri að fá einhverjar krónur til þess að mæta því til að mynda þegar Mánafoss hætti strandsiglingum sínum 1. desember. Það var þrautin þyngri að fá nokkrar milljónir til þess að taka við þeim flutningum sem nauðsynlegir eru sökum þess að skipið hætti og á það var ekki fallist nema bæjarstjórnin féllist á að hækka gjöld um 6%. Þar eru menn að berjast fyrir grundvallaratriðum hvað varðar lífskjör og umgjörð íbúa landsins. En hér munar menn ekkert um að henda 280 milljónum hingað og þangað af því að þeir vilja bókfæra og skrá einhver verðmæti sem flest eru þegar skráð. En nú er verið að skrá þetta í eitthvert annað kerfi. Það er þetta sem er svo hættulegt, þ.e. að þegar svona hugmyndir fara af stað þá virðist enginn ráða við þær. Hv. þm. Pétur Blöndal var mjög ærlegur þegar hann sagði - og ég held að í hjarta sínu sé hann mér sammála í þessu máli - hv. þingmaður reyndi jafnvel að koma þessum fjórum árum niður í eitt og hálft ár og vildi athuga hvort nokkur möguleiki væri á því að reyna að bjarga einhverju í þessu sérstæða máli. En það tókst ekki. Þetta þurfum við að hugleiða mjög vandlega. Mig langar að lesa upp úr frumvarpinu upphaflega sem er kannski það skásta sem ég hef fundið um markmið og tilgang þeirrar vinnu sem þarna fer fram. Hér segir, með leyfi forseta: „Sá undirbúningur“ - þ.e. sem hér er verið að tala um og reyna að vinna - „felst einkum í samræmingu á hugtakanotkun, kerfishönnun, forritun og kerfisprófun og síðar í skráningu upplýsinga í jarðahlutann og leiðréttingu á misræmi á skráningu einstakra jarða.“ Þetta er það sem ég er að benda á. Hér er verið að leggja af stað í verkefni og hefur verið lagt af stað í verkefni sem nú á að halda áfram með og þegar maður les þetta þá snýst þetta augljóslega ekki lengur um neitt annað en að viðhalda sjálfu sér. Hugmyndin sem af stað var farið með hefur sjálfsagt verið ágæt. Menn hafa algerlega misst tök á henni. Síðan fæðast nýjar hugmyndir um að nauðsynlegt sé að setja þetta inn í o.s.frv. og kostnaðurinn er að nálgast 2 milljarða eða áætlað er að hann verði sjálfsagt 2 milljarðar því að þó að þær hugmyndir sem hér eru uppi um að leggja í þetta 1.200 milljónir á fjórum árum hafi verið skornar niður í 600 þá er hugmyndafræðin líka sú að halda áfram að taka tekjur af fasteignaeigendum og þá í annars konar formi, hvort heldur það er þegar fasteignir eru keyptar og seldar þannig að fasteignasalar þurfi að innheimta þetta eða þegar menn sækja eftir upplýsingum o.s.frv. En hugmyndin er að halda þessu áfram. Ég er að vekja athygli á þessu, þ.e. að menn virðast ekki hafa neina stjórn á því hvernig „báknið“ vex. Ég þori að fullyrða að þessum fjármunum megi eyða í mýmargt í okkar samfélagi, með fullri virðingu fyrir þessu verkefni sem er sjálfsagt ákaflega verðugt og mun einhvern tíma skila einhverju. En það eru mýmörg verkefni í þessu samfélagi sem þeir mættu ekki síður fara til. Á þessu, virðulegi forseti, vil ég vekja athygli. Enn og aftur vil ég á það benda sem hér hefur oft verið bent á, að hér er bara einfaldlega um að ræða enn frekari álögur á landsmenn, ekkert annað. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur Blöndal, hefur viðurkennt það í ræðustól að hér sé um skattahækkunarfrumvarp að ræða. Það er því kannski ekki nema von að Morgunblaðið birti það 6. desember að útgjöld ríkisins hafi aldrei frá árinu 1980 verið hærri sem hlutfall af landsframleiðslu og það er reyndar kannski besti mælikvarðinn á hvað ríkið er að taka stóran hluta af landsframleiðslunni til sín. Þess vegna verður að segja alveg eins og er að það virkar sem hjóm eitt þegar menn síðan í þessari umræðu berja sér á brjóst og segja: „Við erum mennirnir sem ætlum að lækka skatta og álögur á íbúa þessa lands.“ Það hefur einnig komið fram og mun koma fram væntanlega í umræðunni enn frekar á morgun að menn hafa verið að draga það saman að þær miklu skattahækkanir sem þessi ríkisstjórn hefur núna lagt á, þ.e. með álögum á einstaklinga vegna þjónustu og annarra hluta séu að skila ríkissjóði á tveimur árum, árunum 2004 og 2005, tæplega 8,2 milljörðum, tæplega 8,2 milljörðum eru þessar skattahækkanir að skila ríkissjóði í auknum tekjum og sú tala er fundin bara með útreikningum fjármálaráðuneytisins. Það er ekki eins og andstæðingar ríkisstjórnarinnar hafi fundið út þessa tölu, nei, síður en svo. Það er aðeins byggt á gögnum fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram að þær álögur sem lagðar hafa verið á landsmenn í formi alls konar hækkana og gjalda séu 8,2 milljarðar. Hins vegar eru skattalækkunarhugmyndirnar sem nú liggja fyrir upp á rúmlega 5 milljarða, þ.e. á árinu sem er að líða, 2004, og árinu 2005, þannig að mismunurinn er u.þ.b. 2,5 milljarðar sem eru auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Þetta er sá veruleiki sem við ræðum þessi mál í og við erum að benda á og tala um að ríkisstjórnin hafi í reynd misst tökin á ríkisfjármálunum. Það er alveg hið sama og Seðlabankinn segir. Það er alveg hið sama og til að mynda hagfræðingur Landsbankans, sem kom fyrir efnahags- og viðskiptanefnd, segir. Þeir aðilar sem komu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd töldu að lágmarksafgangur á fjárlögum ætti að vera 35–40 milljarðar. Þeir tala um mikið aðhaldsleysi í ríkisfjármálunum. Þetta litla mál er náttúrlega bara dæmi um útgjöld sem vaxa af sjálfu sér og enginn virðist hafa tök á. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil vel að hv. þm. Ögmundur Jónasson sé fylgjandi þessum útgjöldum vegna þess að hann hefur þá pólitísku skoðun að hann telur að ríkið eigi að vera stór partur af hagkerfinu hverju sinni, eigi að taka stóran þátt til sín og þannig sé kannski hægt að hafa meiri stjórn á hagkerfinu en ella. Það eru bara hin grunnpólitísku viðhorf hans. Þess utan þykir hv. þingmanni sjálfsagt ekki verra að það tryggi líka fleiri störf opinberra starfsmanna. Þetta eru bara grundvallarsjónarmið og grundvallarviðhorf sem hv. þingmaður hefur og hann er algjörlega samkvæmur sjálfum sér þegar hann styður frumvarpið. En ég vil leyfa mér að fullyrða hér að þetta eru ekki þau sjónarmið sem hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur Blöndal, hefur kynnt sig með og sagst standa fyrir þegar hann hefur talað til almennings. Ég ætla ekki að vísa til þeirra þriggja hv. þingmanna sem jafnan er vísað til þegar skattahækkunarfrumvörpin eru rædd, þ.e. þeirra hv. þingmanna sem komu inn á þing sem skattalækkunarriddarar, ég ætla ekki að tilgreina þá í þessari umræðu. En að hv. þm. Pétur Blöndal skuli hafa sannfærst svo gersamlega af röksemdafærslu hv. þm. Ögmundar Jónassonar kemur manni verulega á óvart. Það kemur verulega á óvart vegna þess að viðkomandi þingmaður hefur kynnt sig og sagst standa fyrir allt öðrum sjónarmiðum í stjórnmálum en þessum. Virðulegi forseti. Þá verður að nefna líka annað sem hefur komið skýrt fram í þessari umræðu, sem ég hafði ekki gert mér grein fyrir fyrr en öll þessi skattahækkunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar komu til umræðu, en hv. þm. Pétur Blöndal og sá meiri hluti á hinu háa Alþingi sem styður ríkisstjórnina, hefur talað fyrir þeirri pólitísku stefnumörkun að allir gjaldstofnar og allir skattstofnar skuli vera verðtryggðir á sama tíma og persónuafsláttur og bótafjárhæðir skuli ekki vera verðtryggðar. Þetta eru hinir sömu menn sem tala fyrir því á mannamótum að það sé nauðsynlegt að lækka skatta, skera niður útgjöld ríkissjóðs, draga úr bákninu, láta finna fyrir því að nú séu nýir menn við stjórnvölinn, nú sé tekið á málum, nú sé loksins búið að ná tökum á ríkisfjármálunum. Þá kemur Morgunblaðið og segir: Útgjöld ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu hafa aldrei verið meiri frá árinu 1980. Það er eins og að sjónarmið hv. þm. Ögmundar Jónassonar hafi algjörlega orðið ofan á hjá ríkisstjórninni. Ég vil, virðulegi forseti, óska hv. þingmanni til hamingju með að hafa snúið ríkisstjórninni svona gjörsamlega á sveif með sér. En ég verð eiginlega að lýsa því yfir einnig að þó að ég og hv. þingmaður eigum oft samleið í góðum málum eigum við ekki samleið í þessu máli. En það er vegna þess að sá sem hér stendur er samkvæmur þeim sjónarmiðum sem hann hefur sett fram og hv. þm. Ögmundur Jónasson er samkvæmur sínum sjónarmiðum, en aðrir eru það ekki. Ég verð einnig að segja það, virðulegi forseti, að þegar maður fer yfir Landskrá fasteigna virkar þetta á mig sem einhvers konar gæluverkefni sem menn hafa gersamlega misst tökin á. Hugmyndin um að fara að skrásetja fasteignir er komin í 2 milljarða. Sú var tíðin að sá hv. þingmaður sem nú situr í forsetastóli - sem á ekki möguleika á að svara fyrir sig og verður að virða það í þessari umræðu og gæta orða sinna í ljósi þess - hann reið hér um héruð í búningi ungliða Sjálfstæðisflokksins og talaði fyrir niðurskurði hvar sem hann bar niður í ríkisfjármálum. Hann er núna partur af þeim meiri hluta sem ekki hefur tekið jafnmikið til sín úr hagkerfinu og frá því á árinu 1980, en þá var hér við völd ríkisstjórn undir forustu Gunnars Thoroddsens, sem var reyndar ekki studd af öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. En það er athyglisvert í þessari umræðu að ríkisútgjöld hafa aldrei verið meiri en þegar Sjálfstæðisflokkurinn er í forustu. Þau tvö dæmi sem við höfum núna - og ber nú vel í veiði að hv. þm. Gunnar Birgisson skuli koma í salinn - eru hæstu dæmin þar sem ríkisvaldið hefur tekið meira til sín úr hagkerfinu en nokkru sinni, 1980 og 2004. Í báðum þessum tilvikum voru ríkisstjórnir leiddar af forustumönnum Sjálfstæðisflokksins.  Það sem ég hef viljað leggja til umræðunnar er þetta: Það ber að varast að fara af stað með hugmyndir sem menn sjá ekki fyrir endann á. Þessi litla hugmynd, um að skrásetja skuli allar fasteignir - ekki allan heiminn - er komin í 2 milljarða og sér ekki fyrir endann á. Þetta er einhvers konar gæluverkefni einhverra ráðherra, kannski til að vera enn frekar samkvæmir sjálfum sér. Kannski er ástæða til þess að velta því upp af því að eitt af þeim verkefnum sem Landskrá hefur nú verið falið eru verkefni tengd jarðalögum og um leið tengd landbúnaðarráðuneytinu, kannski er kominn tími til þess að færa verkefni þess ráðuneytis til annarra ráðuneyta. Það mætti til að mynda færa skólana yfir til menntamálaráðuneytisins, færa jarðirnar undir fjármálaráðuneytið og sameina atvinnuvegaráðuneytin. Það gæti kannski verið hægt að ná einhverjum sparnaði í ríkisrekstrinum við það að leggja niður landbúnaðarráðuneytið. Ég held að það hljóti að vera ein þeirra hugmynda sem menn velta fyrir sér í allri þessari umræðu, enda skilar landbúnaðurinn í dag ekki meiru en kannski svona rúmlega 1,5% af landsframleiðslunni. Það er því verðugt verkefni að menn velti fyrir sér að þeim þætti stjórnsýslunnar og ríkisvaldsins sé komið fyrir annars staðar, því það verður ekki sagt um skjólstæðinga landbúnaðarráðuneytisins að það séu þeir sem hafi haft hvað mest upp úr starfsemi sinni á undanförnum áratugum þó að þeir af einhverjum ástæðum, okkur ókunnum, hafi jafnan að mestu leyti stutt þá flokka, þ.e. bændur, sem nú fara með völd í ríkisstjórn. En ég vildi bara velta þessari hugmynd upp í ljósi þess að við höfum verið að gagnrýna þær miklu skattahækkanir sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir að undanförnu og ég vísaði til í ræðu minni, að þær eru u.þ.b. 2,5 milljörðum hærri en þær skattalækkanir sem fyrirhugað er að ráðast í. Leikurinn sem leikinn er er að hækka fyrst skatta, gjöld og álögur og lækka þetta síðar. Þetta er sá veruleiki sem blasir við okkur þó að hér sé aðeins um eitt lítið frumvarp að ræða þar sem menn hafa misst tökin á sjálfsagt ágætri hugmynd sem einhver hefur velt upp og menn fallið fyrir og fengið síðan hið ágætasta fólk til þess að framkvæma. Sú litla hugmynd er komin í 2 milljarða. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um hvernig núverandi ríkisstjórn hefur gersamlega misst tökin á ríkisfjármálunum og af þeim sökum hafa Seðlabankinn, hagfræðingar og fleiri talað um hið mikla og ægilega aðhaldsleysi sem er á ríkisfjármálunum sem m.a. gerði það verkum að Seðlabankinn taldi sig knúinn til að hækka stýrivexti um 1%, sem hefur leitt til verulegrar hækkunar á gengi með tilheyrandi afleiðingum fyrir útflutningsgreinarnar. Ég sá það í yfirlýsingu frá Samtökum atvinnulífsins í dag að þeir telja að þessi hækkun á genginu undanfarna daga þýði 15 milljarða tekjulækkun hjá útflutningsgreinunum. Það er nú ekkert minna. Það er því ekki lítið sem aðhaldsleysið í ríkisfjármálunum hefur í för með sér og ekki skrýtið að þessi mál séu tekin til rækilegrar umræðu á hinu háa Alþingi þegar menn fá eitt svona lítið dæmi, þetta er bara lítið dæmi um hvernig menn hafa misst tökin á þessu, lítið dæmi af mörgum þar sem lítil hugmynd er orðin að bákni í ríkiskerfinu.

Herra forseti. Hv. þm. fór mikinn og víða og var ágætur framan af en þegar hann fór að endurtaka sig aftur og aftur minnkaði gildi ræðunnar þannig séð. Hann talaði um skattahækkunarpakka. Ég fellst á að þetta gjald sé skattahækkun, það er framlenging á skatti, ég fellst á það og er búinn er að segja það. Ég færði líka rök fyrir af hverju. Hækkun á krónutölugjöldum í samræmi við verðlag er í mínum huga ekki skattahækkun og það þarf einhver að segja mér að það sé skattahækkun, krónutölugjöld í verðbólgu sem allir vita að rýrna. Ég trúi því ekki að hv. þm. hafi ekki tekið eftir því. Hann er þá eini Íslendingurinn sem þannig er ástatt um. Varðandi það sem hann talaði um sem tilganginn með verkefninu, hann talaði alltaf um Landskrá fasteigna sem eitthvert gæluverkefni. Þetta er grundvöllur kapítalismans, þetta er grundvöllur markaðshagkerfisins. Þarna eru eignir skráðar, þetta er grundvöllurinn. Og þegar talað er um að búið sé að skrá þetta allt saman áður, það er rétt, en það er skráð í þykkum doðröntum með bleki. 

Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að kveinka mér undan því þótt hv. þingmaður hafi viljað gefa ræðu minni einkunn en oft hefur hann komið í ræðustól og kveinkað sér undan því að hans eigin ræður hafa fengið einhverja einkunn hjá þeim sem hafa komið í andsvar. Það kemur mér líka alveg gríðarlega á óvart að Landskrá fasteigna skuli vera grundvöllur kapítalismans. Ég spyr bara: Hvernig áttu viðskipti sér stað áður? Ég svara því einnig að áfram á að skrá í þinglýsingabækur, áfram á að vinna það sem hann talaði um, þykka doðranta og að skrifa með bleki. Þær skrár halda allar áfram. Þær eru unnar í tölvur ef það er málið. Ég vísa þessu náttúrlega bara út í hafsauga. Markaðskerfið hlýtur að fúnkera ef einhver vill selja og einhver vill kaupa, það þurfa ekki að vera sérstakar opinberar skrár á öllum eignum, ekki nema menn hafi sérstakan metnað til að skattleggja allar eignir sem mögulega er hægt að ná í og skrásetja. Varðandi raunlækkun og raunhækkun komum við alltaf að sömu spurningunni: Hvenær tók ríkisstjórnin upp þá pólitísku stefnumótun að verðtryggja alla gjaldstofna og alla skattstofna? Síðan hvenær er þetta hin pólitíska stefnumótun? Hún hefur ekki verið gerð opinber en er afar athyglisverð. Á móti kemur að persónuafsláttur er ekki verðtryggður. Bótafjárhæðir eru ekki verðtryggðar. Skattstofnar og gjaldstofnar skulu verðtryggðir. Hv. þingmaður sem hefur farið mikinn í umræðu um 

Í fyrsta lagi varðandi Landskrá fasteigna og þá fullyrðingu mína að hún sé grundvöllur kapítalismans eða markaðshagkerfisins. Þetta var áður skráð í þykka doðranta, veðbækur. Veðbækurnar hafa verið í gildi hér á landi í fjölda áratuga, árhundruð, sem grundvöllur eignaskráningar. Opinber eignaskráning er grundvöllur kapítalismans. Þetta vantar í fyrrum Sovétríkjunum og víða annars staðar. Það að taka upp Landskrá fasteigna er að setja þetta yfir á rafrænt form. Sá er munurinn. Nú á að skrá þetta inn á rafrænt form en ekki með bleki á þykka doðranta sem þarf svo að lesa af og skrá aftur inn á blöð, eins og þegar við fengum veðbókarvottorð í eina tíð. Það verður liðin tíð. Það er þetta sem menn sjá sem hagræði við þetta kerfi og þess vegna ganga núna öll viðskipti á þeim eignum sem skráðar eru miklu hraðar fyrir sig en var áður. Þegar búið er að skrá allar eignir inn í þetta - vonandi á þessum tveim árum sem eftir eru - munu menn geta fengið upplýsingar um sumarbústaði og lönd og lendur, jarðir og íbúðir og hvað sem er á augabragði. Þá verða öll viðskipti miklu hraðari. Varðandi bætur og persónuafslátt og slíkt, þetta hefur allt verið hækkað, reglulega hefur þetta hækkað. Bæturnar hafa hækkað umtalsvert umfram verðlag, þær hafa meira að segja hækkað meira en laun, og meira en lægstu laun þannig að það er búið að passa mjög vel að hækka bæturnar. Svo varðandi það sem mér finnst vanta í þessu. Menn fara offari gegn þessum 280 millj. kr. skatti á ári. Þetta eru eins og ég gat um 100–150 kr. á hverja íbúð á mánuði. Þetta eru 100 kr. á mánuði sem menn eru að tala um, sem öll þessi fallbyssuárás gengur út á. Það er verið að skjóta 100-kall, eða 150-kall ef það er 18 millj. kr. eign. Þá segja menn að upphæðin skipti ekki máli, það sé prinsippið. Allt í einu skiptir ekki máli hver upphæðin er.

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni að þetta væri án efa tæknileg skráning og í sjálfu sér mundi hún upplýsa og geyma upplýsingar sem skiptu máli. Ég vildi bara upplýsa hv. þingmann um að það er talsvert síðan sýslumannsembættin fóru að skrásetja eignir og innfæra skjöl í tölvu.

Nei.

Ég vildi bara upplýsa hann um það og  Hins vegar er kjarninn sá að fram hefur komið að til þess að ríkið geti staðið undir þeim verkefnum sem það er með verði að verðtryggja skattstofna og gjaldstofna. Það er ekki gert með persónuafsláttinn eða bótafjárhæðir. Í hugmyndum sem fram koma í fjárlögunum og greinargerð með þeim á að hækka persónuafsláttinn um 3%. Verðbólguspá fjármálaráðuneytisins er hins vegar 3,5%. Með öðrum orðum mun raunvirði persónuafsláttarins rýrna. Við erum sammála um það. Þegar við skoðum hins vegar alls konar gjöld og álögur, ekki síst álögur á fasteignir og bifreiðar, erum við að tala um álögur langt umfram það sem verðbólgan getur réttlætt. Ég skil vel að hv. þingmaður eigi hér í talsverðum erfiðleikum með að reyna að rökstyðja hugmyndir sem hann hefur talað gegn gegnum tíðina, þ.e. um endalausa útvíkkun og stækkun ríkisins, endalausa, þar sem menn hafa algjörlega misst tökin á því 

Herra forseti. Þetta hefur verið prýðileg umræða og hún hefur að mörgu leyti varpað ljósi á eðli þess frumvarps sem við erum hér að ræða. Það kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að hér er verið að leggja til hækkun á sköttum. Hv. þm. hefur ekkert skafið utan af því að þetta er skattahækkun. Það rennir stoðum undir það sem við höfum verið að segja í stjórnarandstöðunni að ríkisstjórnin er að beita sér núna fyrir hrinu skattahækkana til að öngla saman fyrir því sem kostar að ráðast síðan í skattalækkanir þegar líður að kosningum og það þarf að kaupa atkvæði kjósenda og reyna aftur eins og síðast að nota tálbeitu skattalækkana til að verða sér úti um atkvæði. Ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. þm. Pétri H. Blöndal hvernig það gekk síðast. Það leiddi til 7% taps fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Því miður fyrir hann, en sem betur fer fyrir heilbrigða skynsemi, hefur runnið upp fyrir landsmönnum að hér er Sjálfstæðisflokkurinn að iðka blekkingar. Hann hækkar skatta til þess að lækka þá aftur. Það var þess vegna, herra forseti, sem hæstv. fjármálaráðherra vældi inni í flokksmusterinu Valhöll og kvartaði undan því að verið væri að þagga niður þessa mestu skattabyltingu lýðveldistímans. Hvers vegna komst hann svo að orði, herra forseti? Vegna þess að hann varð hvergi var við það að fólk hoppaði hæð sína af fögnuði eða lysti höndum saman í gleði eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði hér í ræðustól af einskærri ánægju yfir því að ráðist væri í svo miklar skattalækkanir. Þó hefur runnið upp fyrir flestum öðrum en hv. þingmanni að skattalækkanirnar eru ekki eins og sýnist. Þegar allt er saman reiknað kemur í ljós að þegar hv. þingmaður mun hugsanlega slá tappa úr kampavínsflösku og fagna því að árið 2005 sé liðið í aldanna skaut hefur hann tekið þátt í því að auka skattheimtu að öllu samanlögðu. Ég á við, herra forseti, að þegar menn reikna saman þær skattalækkanir sem þá verða komnar til framkvæmda og draga frá þeim þær skattahækkanir sem búið er að samþykkja nú þegar hefur ríkissjóður fitnað. Það er töluvert annað en sá óður sem kveðinn er af hv. þingmanni og ríkisstjórninni þessa dagana. Hér er í reynd ekki um neitt annað að ræða en það að verið er að setja á sérstakan framkvæmdaskatt. Ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson væri nærstaddur mundi hann væntanlega kannast við það að hann sem borgarfulltrúi hamaðist mjög gegn því að Reykjavíkurlistinn setti á slíkan skatt sem Reykjavíkurlistinn kallaði holræsaskatt og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson barðist mjög á móti. Hér er hv. þingmaður ásamt félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum hins vegar að samþykkja algerlega sambærilegan framkvæmdaskatt. Það sem er í lagi hér í sölum hins háa Alþingis er ekki í lagi úti í Ráðhúsi. Þannig rekur sig hvað á annars horn hjá þeim hv. þingmönnum sem hér berjast mest fyrir skattalækkunum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur hins vegar hreinleika sálarinnar til þess að viðurkenna að hér er um skattahækkun að ræða og honum finnst það sárt. Hann  Nú vildi ég fyrir hönd skattborgara getað trúað og treyst þessum orðum hv. þingmanns. Reynslan er ólygnust og hún sýnir að það er ekki hægt að treysta ríkisstjórninni í þessu máli. Ríkisstjórnin gaf nákvæmlega sama loforð árið 2000 þegar lögin voru upphaflega samþykkt. Þá var það lagt til af meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að eftir þetta ár sem við erum nú stödd á, 2004, yrði Landskrá fasteigna markaður annar tekjustofn. Það hefur ekki verið gert. Fyrst þeir sviku það þá, svíkja þeir ekki aftur núna? Hvað ætli hv. þm. Gunnar I. Birgisson segi um það? Hann var einmitt partur af þeim meiri hluta ef ég man rétt sem lofaði því árið 2000 að núna, við lok ársins 2004, mundi þessum skatti sleppa. En hv. þm. Gunnar I. Birgisson vill kannnski skýra það út fyrir okkur sem hér sitjum og kjósendum hans hvernig stendur á því að hann ætlar sér ekki að standa við hina upphaflegu yfirlýsingu. Hann ætlar ekki að standa við það loforð sem hann gaf. Látum það vera. Það kann að vera að einhver nauður reki hv. þingmann til að breyta því en hvers vegna skyldu þá ég og aðrir landsmenn treysta orðum hans núna, um að eftir tvö ár verði fallið frá þessum skatti fyrst ekki var hægt að treysta því árið 2000? Við í stjórnarandstöðunni höfum þá vinnureglu að við leggjum ekki til breytingar á verksviði ríkisins sem hafa í för með sér aukin útgjöld nema á móti komi með einhverjum hætti sparnaður, aðhald, hagræðing, sem mætir kostnaði við hin nýju verkefni. Þetta greinir okkur frá ríkisstjórnarliðinu. Hér er meiri hlutinn, ríkisstjórnin, að leggja til aukin verkefni innan vébanda ríkisins. Þessi auknu verkefni kosta fjármagn og hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að mæta kostnaðinum með því að spara annars staðar heldur ætlar hún þvert á móti að ýta úr vör því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sjálfur kallað skattahækkun. Það eru rangar leikreglur. Þær eru rangar sérstaklega í tilviki Sjálfstæðisflokksins sem hefur básúnað aðhald. Sá flokkur gat sér einu sinni orð fyrir að hafa farið herför um landið og blásið í lúðra og ætlaði að blása bákninu burt. Hér er það að gerast, reyndar í hverju málinu á fætur öðru, að báknið er að þenjast út. Hv. þm. Pétur H. Blöndal og Gunnar I. Birgisson sem báðir tala nauðsyn þess að hemja ríkisútgjöld ættu frekar, ef þeir telja svo nauðsynlegt að ráðast í þau verkefni sem tengjast þessu frumvarpi, að benda á hvernig sé hægt að spara á móti. Það sem vantar á til þess að við getum fallist á þetta er að með einhverjum hætti sé reynt að skýra út fyrir þingheimi, reynt að skýra út fyrir skattborgurunum, hvað hafi farið úrskeiðis við framkvæmd hinna upphaflegu laga. Sú framkvæmd átti, eins og kom fram í lögunum árið 2000 eða í greinargerð með frumvarpinu sem þá var að lögum, að kosta 615 milljónir. Á þessu fjögurra ára tímabili voru eigi að síður innheimtar 950 milljónir. Hæstv. forseti sem er glöggur í hugarreikningi getur staðfest að í einu vetfangi er hægt að reikna það sem menn standa hér að þetta er meira en 50% aukning. Hvað veldur því, vösku riddarar aðhalds og sparnaðar í rekstri ríkis, að þessi verkefni kostuðu svona miklu meira en þau áttu upphaflega að gera? Getur hv. þm. Gunnar I. Birgisson sem stóð að loforði ríkisstjórnarinnar um að þennan skatt ætti ekki að framlengja útskýrt það? Það er alla vega ljóst að hv. þingmaður félagi hans, Pétur H. Blöndal, getur það ekki. Hann hefur ekki getað skýrt út fyrir okkur hvers vegna stofnkostnaður og rekstur fór 50% fram úr áætlun. Ekki getur hv. þingmaður útskýrt það með því að ráðist hafi verið ný verkefni á gildistíma laganna sem ekki var mælt fyrir.  Ég skildi ræðu hv. þingmanns fyrr í dag þannig að framhald og framlenging þessa skatts, sem hann svo kallar sjálfur, væri nauðsynlegt vegna þess að nú væri verið að ráðast í ný verkefni. Hv. þingmaður gat þess og rakti reyndar með greinargóðum hætti að upphaflega frumvarpið hefði gert ráð fyrir því að ráðist yrði í fjórþætt verkefni en með þessu frumvarpi væri kominn fimmti hlutinn inn í, jarðahluti, þar sem verið væri að ganga frá ákveðnum nýjum upplýsingum. Það er því núna sem þessi nýju verkefni koma til. Ég er þeirrar skoðunar að ef ráðist er í tiltekið verkefni sem standa á straum af með ákveðnum skatti þá er ekki leyfilegt af hálfu ríkisins að þenja svo út svið og ramma þess verkefnis að það fari 50% fram úr áætlun. Það er bara ekki svo. Við gerum ekki þannig í rekstri ríkisins. Það er ekki í anda góðrar stjórnsýslu. Það er ekki í anda stjórnfestu eins og hv. þm. Bryndís H. Hlöðversdóttir gæti haldið hér greinargóða ræðu um þó þess sé ekki æskt af henni núna. Hins vegar er fróðlegt, herra forseti, að skoða einmitt rök hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar fyrir nauðsyn þess að framlengja gjaldið. Gjaldið á að framlengja þannig að innheimta á af skattborgurum 280 milljónir á ári næstu tvö árin. Þetta er ansi mikið. Þetta er meira en búið er að innheimta á ári til þessa. Hvað á að koma á móti þessari skattheimtu? Hvað eiga skattborgararnir að fá? Samkvæmt því sem hv. þingmaður sagði er verið að lögfesta fimmta þáttinn í þetta verkefni, þ.e. hinn svokallaða jarðahluta. Það er svo sem fróðlegt að skoða hvað það er. Þarna er verið að uppfylla ákveðna breytingu á jarðalögum sem samþykkt voru, held ég, á síðasta þingi fremur en í upphafi þessa. Samkvæmt því var fimmti hluti þessarar Landskrár lögfestur eða hann gekk í gildi lögum samkvæmt 1. júlí 2004. Hvað á að gera þar? Jú, það á að afla upplýsinga um jarðir. Það er hinn svokallaði jarðahluti Landskrárinnar. Þar eiga að koma fram upplýsingar um nöfn jarða, annars lands, sveitarfélög, eigendur, fyrirsvarsmenn ef fleiri eigendur eru að jörð, ábúendur, leigutaka, ræktun, mannvirki, nýtingu, hvort það er félagsbú eða ekki og önnur atriði sem landbúnaðarráðuneytið ákveður nánar í reglugerð. Herra forseti. Þetta er að sönnu viðamikið verkefni. En herra minn trúr, verðskuldar þetta sem ég var að lesa upp það að menn innheimti áfram svona háan skatt? Ég held að það geti ekki verið. Það kann vel að vera rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að fasteignaskráning af þessu tagi sé undirstaða kapítalismans. En maður veltir því nú fyrir sér hvernig blessaður kapítalisminn hafi komist af áður en Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn stofnuðu ríkisstofnunina Landskrá fasteigna.  Herra forseti. Með þessu frumvarpi og breytingartillögu meiri hlutans eru Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn að brjóta loforð sitt frá árinu 2000. Með samþykkt þessa frumvarps er verið að hækka skatta um 280 milljónir á ári. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sem telur sjálfur að hann hafi mest vit flestra góðra manna á skattheimtu hefur kallað þetta skattahækkun. Því er með engu móti hægt að segja annað en að hér sé ríkisstjórnin að hækka skatta. Þetta er einn af fjölmörgum sköttum - líklega eru það hátt á annan tug skatta - sem ríkisstjórnin hefur hækkað frá því þetta kjörtímabil hófst. Ríkisstjórnin er með þessu að öngla saman til þess að geta lækkað skatta. Hún hefur fundið upp þá einstæðu aðferð til skattalækkana að gera það með því að hækka skatta. Það er auðvitað sniðug aðferð. Það kostar ekki mikið. En, herra forseti, þetta eru blekkingar. Það er verið að blekkja kjósendur og hv. þm. Pétur H. Blöndal tekur þátt í því. Ég hélt að síst af öllu yrði það hlutskipti formanns efnahags- og viðskiptanefndar sem jafnan hefur viljað vera góði hirðir þess fjár sem tilheyrir skattborgurum að taka þátt í að blekkja skattborgara með þessum hætti. Það er hér að gerast. Hér er verið að hækka skatta. Síðan á að gabba kjósendur með því að gefa þeim þessa skattahækkun aftur til baka í öðru formi og það kalla þeir skattalækkun. Þetta er sniðug aðferð. En ég er ansi hræddur um að þær ríkisstjórnir sem eiga eftir að taka við af þessari muni varla feta í þau fótspor sem hv. þm. Pétur H. Blöndal og félagar hans í meiri hlutanum hafa troðið í þessu máli.

Herra forseti. Ég verð víst að endurtaka það sem ég sagði áðan. Ég sagði aldrei að þessi Landskrá fasteigna væri fyrsti grundvöllur kapítalismans. Auðvitað voru veðbækur til áður. Ég sagði það í áðan í andsvari. Ef menn ekki fylgjast með umræðum þá verður dálítið erfitt að þurfa að segja þetta aftur og aftur. Veðbækur voru til og hafa verið til mjög lengi á Vesturlöndum. En það er bara mjög þunglamalegt kerfi. Við höfum þurft að bíða eftir veðbókarvottorðum stundum í marga daga, stundum stutt. Hér er verið að gera þetta miklu liprara og hraðvirkara þannig að öll viðskipti geti gengið miklu hraðar. Ég er búinn að segja þetta allt saman. Ég er líka búinn að segja það áður að með jarðalögum samþykktum á Alþingi 2004 hafi bæst við verkefni þannig að stofnkostnaðurinn eykst. Ég er líka búinn að segja að búið sé að skrá 123.000 fasteignir í Landskrá fasteigna en að eftir eigi að skrá 34.000 fasteignir. Ég er búinn að segja þetta allt saman. Mér finnst bara að menn sem blanda sér í umræðuna eigi að fylgjast með henni frá upphafi þannig að ekki þurfi að endurtaka aftur og aftur það sem um er rætt. Enn er því eftir töluverður stofnkostnaður í þessu og það er eftir viðbótin. Reiknað er með því að það náist á næstu tveim árum. Auðvitað er þetta skattahækkun. Ég fer ekkert ofan af því. En ég neita að fallast á það varðandi krónutöluhækkanir í samræmi við verðlagshækkun. Það er ekki skattahækkun í mínum huga.

Herra forseti. Ég ber ekki á móti því að ég sé ekki slík mannvitsbrekka að ég hafi skilið allt sem hv. þingmaður sagði áðan. Hitt er algjörlega ljóst að hversu takmörkuð sem greind mín kann að vera af guðs hendi þá er hún næg til þess að skilja að Sjálfstæðisflokkurinn er að hækka skatta, ekki bara hér heldur með öðrum aðgerðum. Sennilega er þessi flokkur ábyrgur fyrir 15–20 mismunandi skattahækkunum frá því að kjörtímabilið hófst og til þessa dags. Ég vil rifja það upp fyrir hv. þingmanni að ég hélt hér langa ræðu og vonandi efnismikla um tiltekið frumvarp sem hæstv. samgönguráðherra tróð í gegnum þingið þar sem var hægt að finna ein sex eða sjö, jafnvel átta með góðum vilja, ný gjöld. Allt eru þetta feluskattar. Þessi feluskattastefna Sjálfstæðisflokksins er ekkert annað en tilraun hans til þess að blekkja kjósendur. Það er verið að keyra í gegnum Alþingi hvern laumuskattinn á fætur öðrum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal tekur þátt í því. Svo kemur hann og segir að það sé ekki skattahækkun þegar verið er að hækka hin ýmsu gjöld til samræmis við verðlagsbreytingar. Má ég upplýsa hv. þingmann um að í öðrum löndum sem við berum okkur oft saman við þá er engin sjálfvirkni þarna á milli. Til dæmis hefur hv. þingmaður stundum hrósað Verkamannaflokknum í Bretlandi fyrir aðgát og aðgæslu og aðhald í ríkisfjármálum. Þar var verið að leggja fram fjárlagafrumvarp nú fyrir nokkrum dögum og þar var það sérstaklega tekið fram af fjármálaráðherranum að sökum góðrar stöðu í ríkisfjármálum þyrfti ekki að hækka ýmis slík gjöld eins og bensínskatt sem hv. þingmaður hefur hins vegar tekið þátt í að gera og á örugglega eftir að taka oft þátt í.

Herra forseti. Í eina tíð voru öll þau gjöld sem hér um ræðir verðtryggð. Hæstv. fjármálaráðherra gat með einfaldri reglugerð hækkað þau gjöld í samræmi við hækkun á byggingarvísitölu eða öðrum vísitölum sem tilgreindar voru í lögum. Þannig var þetta gert. Þegar stjórnarskránni var breytt árið 1995 og tekið upp ákvæði um að skatta yrði að leggja á með lögum og stjórnvöld mættu ekki ákvarða skatta þá var horfið frá því fyrirkomulagi, herra forseti. Ég hélt að menn vissu þetta. Síðan þá er fjármálaráðherra ekki heimilt að hækka gjöld og annað slíkt sjálfvirkt heldur þarf að gera það með ákvörðun Alþingis. Ég vona að menn viti að gjöld sem ekki eru hækkuð í lengri tíma lækka að verðgildi. Ég vona að allir skilji það. Ég hef mörgum sinnum spurt hvort gjöldin séu að hækka eða lækka en fæ aldrei svar. Ég segi, vegna þess að stjórnarandstaðan eða nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar kalla það sífelldar skattahækkanir eða skattahækkunarpakka, að ég fellst aðeins á þennan lið hér, sem skattahækkun. Ég fellst ekki á að hið sama gildi um hækkun á krónutölugjöldum í samræmi við verðlag. Ég lít ekki á það sem skattahækkun. Ég fellst á að hérna sé skattahækkun, herra forseti. Fyrir 18 millj. kr. íbúð, samkvæmt brunabótamati, eru þetta 150 kr. á mánuði. Við höfum í marga klukkutíma, herra forseti, rætt um 150 kr. á mánuði. Ef það er t.d. 12 millj. kr. eign samkvæmt brunabótamati þá eru það 100 kr. á mánuði.

Herra forseti. Þær 100 kr. sem hv. þingmaður gefur í skyn að lendi á öxlum venjulegra greiðenda á mánuði hverjum eru samt sem áður, þegar saman er talið, 280 millj. kr. á ári. Það eru 280 millj. kr. sem hv. þingmaður ásamt félaga sínum, hv. þm. Gunnari Birgissyni, lofaði að yrðu ekki teknar af skattborgurunum eftir þetta ár. Hann svíkur það loforð. Andstætt sínum eigin orðum taka þeir 280 millj. kr. í nýjan skatt. Það er sama hvert horft er. Sjálfstæðisflokkurinn er alls staðar í forustu við að heimta aukinn skatt af landsmönnum. Það kom fram í Morgunblaðinu 6. desember að af ríkisins hálfu fari stöðugt stærri hluti landsframleiðslunnar í skattheimtuna.

Aukin velta.

Hv. þingmaður bendir á að veltan hafi aukist og þess vegna aukist tekjur ríkissjóðs. Það dregur hins vegar úr nauðsyn þess að ráðast í vasa skattborgaranna með þessum hætti líka. Eins og fram kom í fjölmörgum umsögnum, eins og reyndar var vísað til í umsögn meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar árið 2000, er þetta ákaflega umdeild aðferð. Þá var bent á að eðlilegt væri að líta á þetta sem mikilvæga fjárfestingu af ríkisins hálfu sem ríkið ætti að standa straum af með sameiginlegu sjóðum en ekki með sérstöku gjaldi. Hv. þingmaður hefur sjálfur tekið undir að gjaldið er ranglátt. Þess vegna sem vill hann hafa það sem skemmstan tíma og leita annarra leiða. Það þýðir ekki fyrir hv. þingmann að koma hingað og halda því fram að það sem hann sé að gera sé í góðu lagi. Þetta er andstætt stefnu Sjálfstæðisflokksins, andstætt hans eigin orðum, andstætt yfirlýsingunni frá árinu 2000.

Hæstv. forseti. Hér hefur nokkuð lengi staðið yfir fróðleg umræða og ég held að það liggi ljóst fyrir að ríkisstjórnin leggur upp með að taka inn nýjar tekjur og viðbótartekjur. En eitt vildi ég leggja inn í málin, bara til að fá nánari upplýsingar. Ég ætla ekki að fara að deila við formælendur þessa máls um hvort hér sé um lítinn skatt eða stóran að ræða. Upplýst hefur verið um hvaða tekjur er að ræða. Við breytinguna koma inn viðbótartekjur hvort sem menn tala um 100 eða 150 kr. á mánuði. En þar sem gjaldið miðast við brunabótamat af húseignum og væntanlega fasteignamat af löndum, jörðum og öðru slíku  
             Hæstv. forseti. Það liggur í hlutarins eðli að verðmæti eigna hér á landi er metið eftir ákveðnum aðferðum og reglum. Það hlýtur líka að liggja í hlutarins eðli að þegar brunabótamat hækkar þá hækkar sá skattstofn sem prósentan er miðuð við. Þess vegna spyr ég: Telur hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar að þær tekjur sem hér er gert ráð fyrir séu vanáætlaðar, vegna verðþróunar á fasteignum?

Herra forseti. Mér er mjög ljúft að svara þessu. Fram eru komnar upplýsingar um að sú gífurlega hækkun á fasteignaverði sem hefur verið undanfarið kunni að hækka þennan skatt. Svo er ekki. Hækkun á fasteignaverði hefur áhrif á fasteignamatið árlega og þar með á lóðir og annað slíkt sem er andlag fasteignamatsins en hefur ekki áhrif á brunabótamatið, sem er í raun byggingarkostnaður fasteignarinnar, þ.e. húsa, íbúða en ekki lóða. Þessi skattur er ekki lagður á lóðir. Hann er innheimtur með brunabótaiðgjaldi tryggingafélaganna. Það kerfi hefur verið til staðar og þótti ódýrt til að ná umræddum tekjum inn. Þetta mun því ekki hækka í takt við þá miklu hækkun sem er á fasteignamarkaði. Gjaldið mun hækka eins og byggingarvísitalan.

Hæstv. forseti. Þar sem gjaldið fylgir byggingarkostnaði sem mun örugglega hækka hér á landi 

Herra forseti. Ég reikna með að þessi tekjustofn sé hækkaður miðað við forsendur fjárlaga, sem eru 3,5% verðlagsforsendur. Ég tel að það muni standast því að byggingarkostnaður hefur ekki hækkað nein ósköp. Hann mun varla hækka núna eftir að gengið er orðið hagstætt. Líklegra er að sá kostnaður lækki þegar dollarinn er kominn niður í 61 kr.

Hæstv. forseti. Úr því að hv. þm. vék að genginu þá tel ég fulla ástæðu til að spyrja að því hvort það sé hans mat, miðað við svarið, að gengi íslensku krónunnar verði líkt því sem nú er eða jafnvel að krónan eigi eftir að styrkjast enn frekar. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki búinn að tæma möguleika sína til að halda ræðu í þessu máli.

Herra forseti. Aðgerðir Seðlabankans miða að því að viðhalda stöðugleika og halda niðri hækkun á verðlagi. Til þess hækkar hann vexti um 1%, sem að sumu mati er dálítið öfgakennd aðgerð en hefur þegar lækkað gengið. Hvort það er varanlegt eða ekki skiptir kannski ekki miklu máli en vísitalan mun ekki hækka eins og menn óttuðust. Vísitalan sem hefur áhrif á kostnað bygginga mun ekki hækka eins og menn óttuðust og því mun þessi skattur ekki hækka.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 155/1998, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, með síðari breytingum, frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Pál Gunnarsson frá fjármálaráðuneyti. Umsagnir um málið bárust frá Landssamtökum lífeyrissjóða og Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu eru þar lagðar til tvær breytingar á lögum um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Annars vegar að stjórnarmönnum sjóðsins verði fækkað úr sjö í sex og tilnefningaraðilum fækkað og hins vegar að innheimtuþóknun vegna ógreiddra iðgjalda sem sjóðnum ber að innheimta samkvæmt 6. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, verði hækkuð. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson og Jón Gunnarsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu með sama fyrirvara og framangreindir nefndarmenn. Ég vil taka það fram að um er að ræða innheimtugjald allt að 4%, það er hámarkið. Undir þetta nefndarálit skrifa auk mín hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson, Lúðvík Bergvinsson með fyrirvara, Siv Friðleifsdóttir og Jón Gunnarsson með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti sem sett var fram af hálfu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem sat í efnahags- og viðskiptanefnd þegar þetta mál var afgreitt. Hún getur ekki stutt frumvarpið í óbreyttri mynd. Við leggjum til að það verði skoðað á milli umræðna hvort hægt verður að koma til móts við þau sjónarmið sem hún talaði fyrir. Í frumvarpinu er lagt til annars vegar að stjórnarmönnum Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda verði fækkað um einn og hins vegar að innheimtuþóknun sem sjóðum ber að gera kröfu um vegna ógreiddra iðgjalda verði hækkuð. Við leggjumst ekki gegn hinu síðarnefnda, þ.e. að innheimtuþóknunin verði hækkuð en höfum miklar efasemdir um fækkun stjórnarmanna. Þar vísum við í álit sem hafa borist frá Landssamtökum lífeyrissjóða þar sem fjallað er um aðkomu fulltrúa opinberra starfsmanna að sjóðnum. Samkvæmt þessum tillögum hættir Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins að tilnefna fulltrúa í sjóðinn en í álitsgerð Landssamtaka lífeyrissjóða segir m.a., með leyfi forseta: „Hins vegar er jafnframt vakin athygli á því að ekki er óeðlilegt að opinberir starfsmenn tilnefni sérstaklega fulltrúa í stjórn sjóðsins, eins og verið hefur, enda eiga fjölmargir lífeyrisstarfsmenn lífeyrisréttindi í sjóðnum.“ Í álitsgerð LSR er einnig bent á þetta atriði. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Það má því líta svo á að þeir stjórnarmenn sem LSR hefur tilnefnt til setu í stjórn Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda hafi í raun verið fulltrúar opinberra starfsmanna í stjórn sjóðsins.“ Í álitsgerð frá BSRB var einnig er bent á sama atriði. En í álitsgerð samtakanna, í niðurlagi hennar, með leyfi forseta, segir: „Lífeyrissjóðirnir fara með mikla fjármuni og hvílir mikil ábyrgð á þeirra herðum. Þegar fækkað er í stjórnum lífeyrissjóða eins og hér er lagt til ber að hafa þetta í huga. Einnig hitt að stjórnarmenn hafi mismunandi félagslegan bakgrunn og þar með tengsl við sjóðfélaga. Æskilegt er að í stjórn lífeyrissjóða sitji fleiri en færri og bakgrunnur stjórnarmanna sé fjölbreyttur.“ Ég vil taka undir þessi sjónarmið. Ég hvet eindregið til þess að skoðað verði á milli umræðna hvort samkomulag geti náðst um að koma til móts við þær ábendingar sem ég hef vikið að.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum hér er kannski ekki stórt og um það ríkir nokkuð bærileg sátt í þinginu en eitt af því sem verið er að opna á og hefur komið á daginn er að innheimtuþóknun sjóðsins hefur ekki staðið algerlega undir innheimtukostnaði sem sjóðurinn hefur haft sökum þess að fyrirtæki hafa ekki greitt í sjóðinn. Það er því ljóst að verið er að hækka innheimtuþóknun sjóðsins og gera mögulegt að hækka úr 2% í allt að 4% vegna þess að kostnaður við innheimtu hefur verið meiri en gert var ráð fyrir. Hér er því verið að koma til móts við kostnað sem fallið hefur til vegna innheimtu og við, ég og hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Gunnar Örlygsson, flytjum af þeim sökum litla tillögu til að koma til móts við það að kostnaður hafi hækkað. Við erum að leita leiða til sparnaðar og erum með litla tillögu vegna þessa tiltekna máls. Við skrifum undir álit efnahags- og viðskiptanefndar með fyrirvara, en núverandi fyrirkomulag gerir ráð fyrir því að sex stjórnarmenn sitji í stjórn Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda. Við gerum tillögu um að þeir verði fimm og lítum svo á að við séum að koma til móts við þau sjónarmið sem birtast í greinargerð með frumvarpinu um að kostnaður vegna innheimtu hafi verið of mikill og það sé full ástæða til að leita leiða til að spara á móti. Við gerum því svofellda breytingartillögu við frumvarp til laga um breyting á lögum um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda. Að henni standa auk þess sem hér stendur eins og ég áður nefndi hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Gunnar Örlygsson en tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „3. gr. laganna orðast svo: Fjármálaráðherra skipar fimm menn og jafnmarga varamenn í stjórn sjóðsins til fjögurra ára í senn. Skulu fjórir stjórnarmanna skipaðir eftir tilnefningu stjórnar Landssamtaka lífeyrissjóða og einn án tilnefningar og skal hann vera formaður sjóðstjórnar en að öðru leyti skiptir stjórnin með sér verkum. Fjármálaráðherra ákvarðar þóknun stjórnarmanna. Stjórnin skal halda gerðabók og rita í hana allar samþykktir sínar. Til þess að samþykkt sé lögmæt þarf meiri hluti stjórnarmanna að greiða henni atkvæði.“ Við veltum upp því sjónarmiði hvort ekki megi spara enn frekar hvað varðar rekstur sjóðsins með því að fækka stjórnarmönnum um einn. Það kann líka í einhverjum tilvikum að vera óheppilegt að fjöldi stjórnarmanna skuli vera á tölu þar sem mál geta fallið á jöfnu, því sé eðlilegt að styðjast við oddatölu í stað þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir. Virðulegi forseti. Við leggjum þessa tillögu fram í anda þess sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að hér er verið að leita leiða til að spara í rekstri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum, frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Maríönnu Jónasdóttur, Ragnheiði Snorradóttur, Guðmund Thorlacius, Ingva Má Pálsson og Fjólu Agnarsdóttur frá fjármálaráðuneyti. Í frumvarpinu er lögð til hækkun ýmissa gjalda um 10% að jafnaði. Þó er gert ráð fyrir að fjárhæð gjalda standi eftir atvikum á heilu eða hálfu hundraði. Fram komu á fundi nefndarinnar upplýsingar um að við þetta hækki flest gjaldanna minna en verðlag almennt frá því þeim var síðast breytt með lögum. Þau lækki því að raungildi. Helstu undantekningar varða annars vegar skráningu erlendra félaga þar sem gjöld eru hækkuð til samræmis við gjöld fyrir skráningu innlendra félaga og hins vegar gjöld fyrir útgáfu vegabréfa sem er samræmd á milli allra aðildarríkja Schengen-samningsins. Auk þess er lögð til formbreyting á gjaldi fyrir skráningarmerki á ökutæki, þ.e. bílnúmeraplötur. Þetta er gert í samráði við Fangelsismálastofnun sem hefur haft tekjur af framleiðslu og sölu merkjanna. Kostnaður bifreiðaeigenda verður hinn sami og áður þar sem gert er ráð fyrir að söluverð merkjanna lækki að sama skapi. Meiri hlutinn leggur til að orðalagi 14. gr. verði breytt til samræmis við hugtakanotkun í VIII. kafla umferðarlaga. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 14. gr. orðist svo: Við VIII. kafla laganna: Ýmis vottorð og leyfi, bætist ný grein, 14. gr. a, er orðast svo: Greiða skal í ríkissjóð 1.500 kr. af hverju skráningarmerki ökutækja. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson og Siv Friðleifsdóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs, með síðari breytingum. Það er rétt í upphafi að taka fram að þetta frumvarp er aðeins eitt af mörgum sem hér eru ýmist til umfjöllunar eða verða það fljótlega og virðast öll vera því merki brennd að auka tekjur ríkissjóðs verulega. Þegar allt er lagt saman má segja að hér sé í raun stigið verulegt skref í aðhaldsátt í ríkisfjármálum og verður að telja það afar sérkennilegt miðað við þá stöðu sem er í efnahagslífi þjóðarinnar að hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar skuli ekki hafa vakið á því sérstaka athygli að þeir væru að sýna verulegt aðhald í ríkisfjármálum með öllum þeim hækkunum á gjöldum og sköttum sem hér hafa verið lagðar fram. Það er líka merkilegt að á sama tíma og allar tillögurnar eru lagðar fram er ríkisstjórnin aðallega að halda því á lofti að boðaðar séu skattalækkanir sem eiga að nema um 4 milljörðum kr. á næsta ári. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talið að nú væri verið að skila aftur þeim efnahagsbata sem ríkissjóður hefur notið á undanförnum árum. Ef hins vegar er horft til þeirra skatta- og gjaldahækkana sem dunið hafa yfir á þessu ári og boðaðar eru á því næsta kemur í ljós að þessar lækkanir - afsakaðu, herra forseti, en svona getur maður ruglast í þessum orðum hækkun og lækkun og ekki skrýtið því að svo mikill er bægslagangur hv. þingmanna ríkisstjórnarinnar að boða skattalækkanir að það er ekki skrýtið þó að manni sé það tamt á tungu, en það eru hækkanir sem þeir standa auðvitað fyrst og fremst frammi fyrir en þegar maður skoðar lækkanirnar duga þær ekki til að mæta þeim hækkunum sem boðaðar hafa verið eða nú þegar eru samþykktar. Ég held að nauðsynlegt sé í þessu samhengi að rifja sérstaklega upp nokkrar staðreyndir í málinu. Á þessu ári hækkaði þungaskattur og vörugjald af bensíni um 1.200 millj. kr., vaxtabætur voru skertar um 600 millj. kr., afnám frádráttar tryggingagjalds vegna viðbótarlífeyrissparnaðar skilaði ríkissjóði um 600 millj. kr., framlag ríkissjóðs vegna sjúkratrygginga lækkaði um 750 millj. kr., barnabætur voru skertar um 150 millj. kr. og komugjöld á heilbrigðisstofnanir hækkuðu um 50 millj. kr. Þá var nefskattur í Framkvæmdasjóð aldraðra hækkaður um 23 millj. kr. Þá er ótalið að persónuafsláttur fylgdi ekki launaþróun. Þrátt fyrir það er upphæðin á yfirstandandi ári komin yfir 3 milljarða kr. Herra forseti. Ég mun fljótlega fara yfir þær hækkanir sem boðaðar eru á næsta ári en vegna þess sem ég sagði varðandi persónuafsláttinn tel ég nauðsynlegt að vitna í gögn sem komu fram í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir stuttu sem tengjast persónuafslætti. Þar er merkilegt línurit sem hv. þingmaður og formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, óskaði sérstaklega eftir að kæmi fram í nefndinni. Þar eru þrír ferlar. Í fyrsta lagi ferill persónuafsláttarins, hvernig hann hefur þróast frá upphafi til ársins í ár. Í öðru lagi er það ferill sem sýnir þróun neysluvísitölu, þ.e. ef persónuafslátturinn hefði fylgt neysluvísitölu, og þriðji ferillinn er ef persónuafslátturinn hefði fylgt launavísitölu. Það er afskaplega merkilegt hversu miklu munar orðið á ferlunum. Neðsti ferillinn er samt persónuafslátturinn í dag, sá næsti er ef fylgt hefði verið neysluverðsvísitölu og sá þriðji er ef fylgt hefði verið launavísitölu. Það er líka athyglisvert hvenær fer virkilega að skera á milli ferlanna. Skurðpunkturinn á ferlinum um persónuafsláttinn og launavísitöluna er að því er virðist um mitt ár 1995. Þá fer fyrst að muna á milli ferlanna og hefur vaxið jafnt og þétt síðan.  En hvað skyldi þetta þýða í tölum? Áðan talaði ég um að á þessu ári væri 3 milljarða hækkun og nú skulum við skoða persónuafsláttinn. Það vill svo til að ég hef í fórum mínum minnisblað frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins og línuritið er líka úr ráðuneytinu. Þetta eru því ekki einhverjar uppdiktaðar tölur stjórnarandstæðinga að reyna að leika einhvern leik, eins og gjarnan er gert af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar verið er að fjalla um þessi mál, heldur eru þetta staðreyndir. Ég trúi því að þær tölur sem ég mun fara með á eftir og eru fengnar úr fjármálaráðuneytinu séu frekar í lægri kantinum, vegna þess að ekki trúi ég því að þeir bæti í gagnvart því hversu vasklega ríkisstjórnin hefur staðið að skattahækkunum þrátt fyrir öll loforðin um skattalækkanir. Hér segir að tekjulækkun ríkissjóðs sé 36,4 milljarðar ef fylgt hefði verið launavísitölu frá 1989 en 16,3 milljarðar ef fylgt hefði verið vísitölu neysluverðs frá 1988.  Frú forseti. Það er rétt að halda örlítið áfram með nefndarálitið því þar var ég staddur að ég var búinn að taka saman þær tölur sem voru hækkaðar á yfirstandandi ári og kominn upp í um 3 milljarða kr. Það má segja um þessar hækkanir að þær munu allar halda áfram á næsta ári og til viðbótar hefur ríkisstjórnin ákveðið að hækka áfengisgjald um 340 millj. kr., hækka aukatekjur ríkissjóðs um 200 millj. kr. Það er það frumvarp sem hér er til umræðu. Við teljum eðlilegt að þetta sé sett í samhengi því ekkert er þetta eitt og sér í heiminum heldur hluti af heild. Það á að hækka bifreiðagjald um 120 millj. kr. Það á að hækka skólagjöld í háskólum um 140 millj. kr. Það á að hækka komugjöld enn á ný á heilbrigðisstofnanir og aftur um 50 millj. kr. Vaxtabætur verða skertar til viðbótar skerðingunni í ár um 300 millj. kr. og framlenging umsýslugjalds fasteigna kostar 280 millj. kr. á næsta ári. Breytingar á þungaskatti skila aukalega 350 millj. kr. Þá mun viðbótarhækkun í Framkvæmdasjóð aldraðra verða um 24 millj. kr. Samtals er þetta komið í tæpa 5 milljarða kr. á næsta ári. Þá bætist við það sem ríkisstjórnin sótti á þessu ári og þá erum við kominn upp í rúma 8 milljarða kr. á móti boðaðri skattalækkun upp á 4 milljarða. Frú forseti. Von er að spurt sé: Er um að ræða skattahækkun eða skattalækkun? Allt þetta sjónarspil minnir á fyrri vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Hún er orðin býsna vön í þessum vinnubrögðum. Fyrst er af fólkinu tekið og síðan er hluta fengisins skilað með mikilli skrautsýningu. Það er eðlilegt, frú forseti, að hæstv. fjármálaráðherra kvarti á hátíðarfundi hjá Sjálfstæðisflokknum um að skattaveisla hans hafi verið misskilin. Allt tal hæstv. fjármálaráðherra um að verið sé að skila efnahagsbatanum til baka er hrein og klár blekking.  
             Frú forseti. Í árslok 2005 er ljóst að ríkissjóður hefur, ef nota má það orð, hagnast um einhverja milljarða króna á öllum þessum breytingum. Enn á ný, frú forseti, er ljóst að þetta aðhald í ríkisfjármálum er sérstakt fyrir það að stjórnarliðar hafa ekki vakið nokkra athygli á því heldur fyrst og fremst rætt um skattalækkun sem er, eins og sýnt hefur verið fram á, örlítið brot af öllum þeim hækkunum sem átt hafa sér stað. Það er líka athyglisvert að með þeim hækkunum sem átt hafa sér stað er enginn greinarmunur gerður á fólki heldur gengið í vasa allra og jafnvel gengið í vasa þeirra sem í ýmsum erfiðleikum eiga vegna þess að sum gjöldin sem hér er verið að hækka nálgast oft það fólk frekar en hina. Ójöfnunarstefnan er því í algleymingi og það kemur okkur reyndar ekkert á óvart að sumt sé reynt að fela. Við höfum séð það á ýmsum öðrum sviðum. Síðan kemur saklaust orðalag í áliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar þar sem reynt er að gera afskaplega lítið úr þeirri gjaldahækkun sem hér á sér stað og að sjálfsögðu er ekki minnst á að verið sé að hækka gjöld út og suður og búið að stunda það um nokkurt skeið. Ég tala nú ekki um hinn sérstaka kafla um persónuafsláttinn sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur vakið alveg sérstaka athygli okkar á með beiðninni um það ágæta línurit sem ég sýndi áðan og sýnir svart á hvítu að afrekið í þeim efnum er hreinlega ekki hægt að taka af núverandi ríkisstjórn. Hún á þetta afrek algjörlega ein. Það hefur enginn aðstoðað hana við það, ekki nokkur maður. Hv. þingmaður hefur hins vegar gefið það oft í skyn, sérstaklega í efnahags- og viðskiptanefnd, að einhverjir aðrir hefðu aðstoðað við þetta. En mér finnst engin ástæða til að taka þetta af hæstv. ríkisstjórn. Þessi ríkisstjórn á þessi afrek öll algerlega óskipt og þetta sönnunargagn sem hv. þingmaður bað sérstaklega um sýnir það algerlega svart á hvítu. Ég verð að hæla hv. þingmanni fyrir að hafa beðið sérstaklega um þetta línurit. Ég hef aldrei áður séð þetta svona skýrt. Þetta er miklum mun skýrara, eins og hv. þingmaður þekkir vel, en fá þetta í töflu með fullt af tölum. Hér blasir þetta við. Ég trúi því að hv. þingmaður komi jafnvel í sérstaka ræðu á eftir og fari yfir það hversu glæsilegur árangur ríkisstjórnarinnar er á þessu sviði.  Frú forseti. Ég sé að hv. þm. Pétur H. Blöndal iðar í skinninu væntanlega til að lýsa því yfir hversu æstur hann er orðinn yfir hinu magnaða frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra sem kallað er skattalækkunarfrumvarpið og vill væntanlega fá að hæla því frumvarpi örlítið meir. En ég vænti þess, frú forseti, að hv. þingmaður geri það í ljósi þeirra talnalegu staðreynda sem hér hefur verið farið yfir. 
            

Frú forseti. Það er oft þannig þegar menn lenda í rökþrotum að þá fara þeir út um víðan völl og tala um eitthvað allt annað en til umræðu er. Hér erum við að ræða 375. mál um aukatekjur ríkissjóðs. Við erum ekkert að ræða um skattalagafrumvarpið. Það ætlum við að ræða á morgun. Hv. þingmaður hefur þjófstartað af því að hafði átti engin rök við því sem ég ætla að tala um núna. Samkvæmt töflu sem við fengum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd kemur fram að leyfi til að versla með skotvopn, skotfæri eða skotelda, hvort heldur í heildsölu eða smásölu auk gjalda fyrir verslunarleyfi, var 15 þús. kr. í frumvarpinu en er hækkað upp í 16.500. Þetta gjald er búið að vera óbreytt síðan 1991, í 13 ár, frú forseti.  
             Síðan er annað, þ.e. skráning hlutafélaga eða samvinnufélaga sem er 150 þús. kr. í lögunum í dag og hefur verið óbreytt síðan 1995. Það er hækkað upp í 165 þús. kr. en ætti að vera 210 þús. kr. ef verðlagi hefði verið fylgt, ef það hefði fylgt verðlagi eins og epli og appelsínur og aðrar vörur. Það ætti að vera 210 þús. kr. Ef einhver ætlar að stofna hlutafélag núna þá þarf hann ekki að borga nema 165 þús. kr. miðað við 210 þús. kr. ef þetta hækkaði í samræmi við verðlag. Er þetta skattahækkun eða skattalækkun, frú forseti?

Frú forseti. Það er alveg ljóst að þetta eru gjalda- og skattahækkanir. Það er ekki nokkurt vafamál vegna þess að þetta er ekki þannig sjálfvirkt að það eigi að hækka samkvæmt vísitölunni eins og hv. þingmaður hefur margoft sagt. En ef við gefum okkur þetta þá getum við út af fyrir sig tekið þetta svona og lagt þetta til hliðar við persónuafsláttinn vegna þess að hv. þingmaður hlýtur að vilja hafa samhengi í hlutunum. Því hlýtur persónuafslátturinn að eiga að fylgja launavísitölunni líka og þá eigum við væntanlega nóg í pottinum til að mæta þessu öllu saman. Málið er hins vegar fyrst og fremst það að allar þær hækkanir sem hér eru eru meðvitaðar. Þær eru ekki sjálfvirkar. Ef við teldum að þetta ætti að vera sjálfvirkt mundum við væntanlega leggja þetta fram með fjárlagafrumvarpi og segja að hér sé verið að mæta þessu og gera það á hverju einasta ári. Það er ekki þannig. Þessar hækkanir eru meðvitaðar. Og fyrst hv. þingmaður er farinn að leika sér með einstakar tölur úr þessu frumvarpi sem ég að sjálfsögðu get haldið langa ræðu um og tínt til hverja einustu tölu ef hv. þingmaður telur að umræðan eigi að snúast um það, þá er auðvitað ekki eðlilegt að gera það vegna þess að við erum með þetta í samhengi við annað. Ég er að reyna að vekja athygli hv. þingmanns á því að þetta er bara hluti af heild. Vegna þess að hv. þingmaður hefur voðalega gaman af tölum og bendir á eina og eina tölu og segir að þær hafi hækkað að jafnaði um 10% eins og segir í áliti hans þá er væntanlega hægt að spyrja hv. þingmann vegna þess að m-liður og n-liður 13. gr. hljóða svo, með leyfi forseta: „m. Í stað fjárhæðarinnar „800 kr.“ í 5. og 6. tölul. kemur: 3.000 kr. n. Í stað fjárhæðarinnar „1.800 kr.“ í 7. tölul. kemur: 3.000 kr.“ Hv. þm. Er þetta kannski líka skattalækkun?

Frú forseti. Ég gat um það í andsvari áðan að í eina tíð hefðu fjármálaráðherrar getað sjálfir hækkað þessi gjöld á þriggja, fjögurra mánaða fresti í  En varðandi persónuafsláttinn þá er það náttúrlega allt annað mál. 

Herra forseti. Hér kom hv. þingmaður áðan og talaði um að það væru rökþrot þegar farið væri um víðan völl. Ég taldi  Ég skal mæta þessu með persónuafsláttinn og frítekjumarkið. 

Virðulegi forseti. Það er gaman að hlusta á þessa umræðu og sérstaklega málflutning hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar sem er talsmaður Samfylkingarinnar í því máli sem hér er til umræðu, þ.e. aukatekjur ríkissjóðs. Ég hef áhuga á að halda mig við aukatekjur ríkisins og vil spyrja hv. þingmann í mestu vinsemd: Ef hv. þingmaður og Samfylkingin réði þessu, ef þetta væri frumvarp Samfylkingarinnar, hver væri þá stefnan? Er það svo að það sé meðvituð stefna Samfylkingarinnar að lækka allar aukatekjur ríkissjóðs, eða er það meðvituð stefna Samfylkingarinnar að sjá til þess að ekkert verði hækkað og þá verði um enn meiri raunlækkun að ræða en raun ber vitni? Hvernig mundi Samfylkingin vilja sjá þetta? Ég vildi geta áttað mig á þeim valkosti, því ég man ekki eftir neinum áherslum og hef þó fylgst nokkuð grannt með þessu flokkabandalagi, Samfylkingunni, í gegnum tíðina. 

Herra forseti. Það er ekki skrýtið þó að hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni gangi illa að átta sig á að hér er jafnaðarmannaflokkur sem vill nota skattkerfið til að jafna aðstöðu fólks í samfélaginu. Það er ekkert skrýtið þó að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins skilji það ekki. En við mundum auðvitað fara nákvæmlega yfir allt þetta dæmi, sem ég gerði áðan, því við viljum skoða hlutina í heild. Við höfum vakið athygli á að með því að hækka blint þessi gjöld og ýmsa aðra skatta, án þess að taka tillit til þess t.d. hver efnahagur íbúanna er, og lækka síðan tekjuskattinn á móti fyrir hluta af fengnum 

Virðulegi forseti. Þetta var auðvitað mjög skýrt. Þetta verður ekki skýrara. Stefna Samfylkingarinnar er: Að fara yfir þetta í heild sinni, virðulegi forseti, fara yfir þetta í heild sinni. Virðulegi forseti. Hvaða grín er þetta? Er þetta ekki stjórnmálaflokkur? Er þetta ekki þingflokkur? Þeir koma upp í hverju máli á fætur öðru og gagnrýna. Svo er bara einföld spurning: Hvað viljið þið gera? Eigum við ekki bara að ráða þessu? Fara yfir þetta í heild sinni. Og það er kallað frammí, aukatekjur ríkissjóðs. Hvað viljið þið gera við það? Þetta er ekkert sérstaklega flókið. Þetta er ekki nýtt mál í íslenskri pólitík. Það er ekki eins og menn hafi verið að uppgötva. Það er ekki eins og þeir sem hér sitja inni, og koma úr hinum og þessum flokksbrotum Samfylkingarinnar, séu nýliðar. Það er ekki einu sinni komið að þessu í gegnum tíðina. Nei, nei. Hver er stefnan? Alveg skýr. Fara yfir þetta í heild sinni. 

Herra forseti. Ég verð að byrja á að játa að ég kann ekki alveg á þá borgarstjórnartaktík sem hér er notuð, þegar menn eru talandi út og suður og setjandi upp í aðra einhver orð sem þeir hafa aldrei sagt, en þetta er einhver kúnst sem sumir hafa tileinkað sér og sjálfsagt að bera virðingu fyrir henni. En stefna ríkisstjórnarinnar er alveg skýr í þessu eins og hv. þingmaður segir, stefna ríkisstjórnarinnar er að hækka gjöld og skatta umfram það sem þeir kalla lækkun. Ég er hins vegar margbúinn að segja hv. þingmanni að stefnumál okkar um þetta liggja fyrir, og ég er líka búinn að segja að við viljum jafna kjörin gegnum skattkerfið. Við höfum talað um það, hv. þingmaður að við eigum að nota svigrúmið m.a. til að lækka matarskattinn og ég hélt að hv. þingmaður væri sammála því. Aukatekjur ríkissjóðs, hv. þingmaður, er ég búinn að fjalla um nokkrum sinnum og ég vil ekki fara að endurtaka það frekar, vegna þess að þetta er auðvitað hlutur sem þarf að skoða í samhengi við annað. Og ég notaði ræðu mína áðan í það, sem hv. þingmaður hefði betur hlustað örlítið betur á, að vekja athygli á hverju heildarniðurstaðan er að skila okkur. Hún skilar okkur því að ríkisstjórnin er væntanlega - ekki að setja Íslandsmet, ætli það sé ekki heimsmet í skattahækkunum þrátt fyrir að hv. þingmenn komi hér hver um annan þveran og reyni að telja sjálfum sér trú um að verið sé að lækka skatta. En aukatekjur ríkissjóðs eru hluti af þeirri mynd, hv. þingmaður, alveg sama hvort þér líður vel eða illa með það, þá eru aukatekjur ríkissjóðs hluti af þeirri miklu hækkun sem hefur átt sér stað og mun eiga sér stað á næsta ári. Það er ekkert undan því hlaupist, hv. þingmaður, þó svo hver og einn þingmaður hjá Sjálfstæðisflokknum vilji eingöngu ræða um þetta í bútum, eitt og eitt í einu af því að þá verður hver tala lægri. En þegar allt er saman lagt, eins og ég fór nákvæmlega yfir í ræðu minni, þá er niðurstaðan algerlega kristaltær. Hún er sú að hv. þingmaður sem hefur gefið sig út fyrir að vera mikill skattalækkunarmaður er skattahækkunarmaður „par excellence“.

Virðulegi forseti. Mér finnst vera kominn hálfgerður galsi í menn. Sumir hv. þingmenn eru farnir í jólaköttinn, svei mér þá. Hér erum við að ræða um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs þar sem er verið að færa gjöld nær verðlagi en umræðan sem fer fram er alveg ótrúleg. Hér er verið að hækka gjöld eða færa þau að verðlagi, raungildi og tæplega það. Hvað gerir stjórnarandstaðan? Hún kemur og segir að verið sé að hækka skatta bara til að reyna að fela að ríkisstjórnin sé að lækka skatta. Svo ruglast þeir, hækkanir og lækkanir, voru ekki klárir á því um daginn og eru ekki orðnir klárari á því núna. En rétt til að fara yfir þessar aukatekjur ríkissjóðs, þá vita hv. þingmenn sem bæði hafa verið í sveitarstjórnum og öðrum málum að það verður að hækka gjöld til samræmis við verðlag. Það er ekki hægt að vera með sömu gjöldin ár eftir ár, því það er verðbólga. Hún getur verið 1, 2, 3 eða 4%. Þetta er það sem verið er að gera með aukatekjunum og í þessu frumvarpi. Það hefur verið farið yfir þetta í dag þannig að ég átta mig ekki á röksemdum hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar og Lúðvíks Bergvinssonar, sem ég taldi að væru þingmenn með ágæta greind en þeir hafa greinilega skilið hana eftir heima núna. Hér er dæmi um gjöld sem er verið að hækka, það eru orðin 3–4 ár síðan þetta var hækkað og þetta nær ekki nærri verðlagi. Hér eru gjöld sem ættu að vera 46.900 kr. ef farið verður með hækkun frá vísitölu en eru 38.500 kr. þannig að það er verið að tala um raunlækkun á aukatekjum ríkissjóðs um 5–10%. Svo segja menn að þetta sé að hækka í raun. Þetta er hækkun í krónutölum, en krónan er ekki söm að verðgildi. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Pétur Blöndal er búinn að fara yfir þetta í hverri einustu ræðu en svo virðist sem þingmennirnir skilji þetta ekki eða vilji ekki skilja þetta. Þetta er alveg ótrúlegt fyrir mann að hlusta á þetta, eins og maður sé kominn í sandkassaleik af verstu sort. Við erum þingmenn þjóðarinnar og það er lágmarkskrafa að við getum skilið þetta. Það var t.d., virðulegi forseti, verið að ræða hækkun á áfengisgjaldi, þ.e. hækkun á útsöluverði á sterkum vínum þar sem verðlag var fært upp um 5,7% meðan verðlag hækkar um 7%, og það er því raunlækkun. Tóbakið hækkar um 3,5%. Hvorki léttvín né bjór var hækkað sem er raunlækkun á þeim tegundum, og þá er sagt að það sé hækkun. Hér er öllu snúið á hvolf. Það sem er stefna ríkisstjórnarinnar er að lækka skatta, þ.e. að færa fjármuni beint til fólksins án þess að ríkið sé að vasast í þeim beint. En það er ekki stefna hv. þingmanna Samfylkingarinnar, nei. Þeir sögðu fyrir kosningar: Nú ætlum við að lækka skatta, koma með 18 eða 20 milljarða. Eftir kosningar koma þeir og segja: Eina leiðin í aðhaldi í ríkisfjármálum er að hækka skatta. Ekki vilja þeir lækka framlög til almannatryggingakerfisins eða Fæðingarorlofssjóðs eða hvað það heitir. Nei, þeir vilja það ekki. Það hefur aldrei komið nein stefna hjá þeim. En þeir vilja hækka skatta. Ekki málið. Mér finnst þessi málflutningur alveg fyrir neðan allar hellur, í alvöru að talað. Við skulum snúa okkur aftur að víninu. Hér var raunlækkun á víni, sem styrkir ferðamannaiðnaðinn og hefur kannski líka í för með sér neyslustýringu, því þá er neyslunni stýrt inn á léttari tegundir, þ.e. bjór og léttvín í stað sterkra vína. Síðan er búið að fara í gegnum nokkrar þjónustutekjur sem hafa verið hækkaðar eða færðar að verðlagi, nær allar lægra en verðlag, þær hafa allar lækkað að raungildi. Rétt til að fara yfir skattalækkanir með þingmönnum stjórnarandstöðunnar, sem ég held að séu ekki alveg klárir á því að virðisaukaskatturinn hefur verið lækkaður niður í 5%, flatt, þá er búið að samþykkja lög um að afnema sérstakan tekjuskatt og nú liggur frammi frumvarp um að afnema eignarskattinn, ímyndið þið ykkur. En við förum í þá umræðu þegar farið verður yfir það frumvarp hér. En ég kom með spurningu til fjármálaráðuneytisins í efnahags- og viðskiptanefnd varðandi hvaða tekjur hefðu verið af eignarskatti ef sama álagningarprósenta hefði verið notuð eins og var 1990 í tíð þáverandi vinstri stjórnar. Það voru 6,5 milljarðar. Nú verða tekjur ríkissjóðs vegna eignarskatts 2,4 milljarðar og það er verið að þurrka þær út. Síðan á að lækka tekjuskatt í þrepum niður í 34%. Einu sinni var hann 43%. Það eru tvær aðferðir til að gera þetta. Það er annaðhvort að hækka persónuafsláttinn eða fara tekjuskattsleiðina og sú leið var valin. Þetta lítur því tiltölulega einfalt út og er ótrúlegt að reynt skuli vera að snúa þessu öllu á hvolf. Það virðist vera alveg sama í hvaða máli það er, menn koma hér og segja að með því að hækka skatta séu menn að lækka þá, og vita betur. Þetta er eins og hjá sveitarfélögunum. Ef menn eru að hækka leikskólagjöld á milli ára, eða hvað þetta heitir, þá eru menn að hækka skatta. Menn eru að færa þjónustugjöldin að réttu verðlagi. Virðulegi forseti. Auðvitað legg ég til að þetta frumvarp verði samþykkt þar sem verið er að tala um raunlækkun á aukatekjum ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem fram hefur farið undanfarna daga um þessar hugmyndir hefur snúist um það hverjar eru í raun tekjuhækkanir ríkissjóðs og hvaða lækkanir koma á móti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að verið er að tala um að lækka tekjuskatt. Á móti er hins vegar verið að hækka gjöld og álögur. Hvað höfum við gert í þessu? Við höfum farið vandlega yfir álögur og hækkanir á tekjum ríkissjóðs og sett lækkanirnar á móti. Við höfum tekið árið 2004 og árið 2005. Þá liggur fyrir að tekjuhækkanir ríkissjóðs eru um það bil 8 milljarðar og 150 millj. Tekjulækkanir á móti eru rúmir 5 milljarðar. Ég hef aðeins eina spurningu til hv. þingmanns, en hann fór mikinn um málflutning stjórnarandstöðunnar og ég vil ekki elta ólar við þá orðaleppa sem þar féllu. Ég vil því aðeins spyrja hv. þingmann: Þegar ríkissjóður tekur til sín 8 milljarða í viðbótartekjur en lækkar á móti tekjur eða álögur sem metnar eru á 5 milljarða, hver er nettóniðurstaðan af þessu? Það er eina spurningin sem ég hef til hv. þingmanns og kristallar það sem við höfum rætt um hér og kannski þess vegna sem hæstv. fjármálaráðherra sagði á fundi hjá innvígðum í Valhöll: Því miður hefur skattabyltingin verið þögguð niður. Kannski er það kjarni málsins því þegar maður sækir tekjur upp á 8 milljarða en lækkar upp á 5 skilja flestir að 3 milljarða kr. tekjuaukning er skattálögur.

Virðulegi forseti. Sami söngurinn byrjaði aftur hjá hv. þingmanni, þetta er því alltaf sama ræðan. Verið er að hækka aukatekjur og önnur gjöld ríkissjóðs til að færa þau nær verðlagi. Það nær því ekki einu sinni. Því er verið að tala um raunlækkun af þessu. Ef menn ætla alltaf að hafa sama verðlagið, ég veit ekki hvort það er alltaf sama verðlagið heima hjá hv. þingmanni í Vestmannaeyjum, þar sé sama verðlag 1990 og núna. Kannski. Hér er því verið að lækka skatta. Verið er að fara í mestu skattalækkanir Íslandssögunnar og Samfylkingin er að reyna að fara í eitthvert málþóf og drepa málinu á dreif en þeim mun ekki takast það. Þeim mun ekki takast það því það eina sem þetta fólk kann er að hækka skatta. Það er það eina sem það kann og hefur sýnt sig. Eina gjaldið sem er til umræðu í dag er hækkun á fasteignamati. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór yfir sérstök verkefni fyrir Fasteignamat ríkisins upp á 280 millj. en hann sagði ekki hvað lengi. Það er í tvö ár. Þetta var gert árið 2000. Þá voru þetta fjögur ár en það dugði ekki til að ljúka verkefninu. Nú hafa þeir tvö ár til að ljúka þessu með skrásetningu á eignum og annað sem er mjög nauðsynlegt og gott mál fyrir alla, sveitarfélög, einstaklinga, fyrirtæki, fasteignasala o.s.frv. Það er því mjög gott. En það er eina skattahækkunin sem hefur í raun og veru komið fram. Hitt er allt verið að færa að verðlagi. Það þýðir ekki að berja hausnum við steininn og segja: Það er sama verðlag á Íslandi og var á landnámsöld. Þetta er alveg ótrúlegt. Menn halda að það sé 0% verðbólga. Ég skil ekki að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skilji þetta ekki, en ég er alveg tilbúinn til að taka hv. þingmann í einkatíma ef nauðsyn ber til og hann vill hlusta á mig.

Virðulegi forseti. Ég bar upp litla spurningu til hv. þingmanns og spurði einungis um nettóniðurstöður fyrir ríkissjóð þar sem álögur hafa hækkað um 8 milljarða á þeim tveimur árum sem ég nefndi en skattalækkanir ná 5 milljörðum. Þetta var ekki stærri spurning en hann fór um víðan völl og var um tíma staddur á landnámsöld og vildi fara yfir verðlagið á þeim tíma og þangað ætla ég ekki með hv. þingmanni. Hv. þingmaður má gefa okkur í stjórnarandstöðunni þessa einkunn og það er allt í lagi. Hann má gefa málflutningi okkar hvaða einkunn sem er en ég er með frétt úr Morgunblaðinu og þar segir, með leyfi forseta: „Útgjöld ríkisins sem hlutfall af landsframleiðslu fóru í 35,4% í fyrra og hefur útgjaldahlutfallið ekki verið hærra a.m.k. frá árinu 1980.“ Með öðrum orðum hafa útgjöld ríkissjóðs aukist umfram hagvöxtinn. Annars værum við ekki að tala um að útgjöldin hafi aldrei verið hærra hlutfall af landsframleiðslu. Þetta er ekki eitthvað sem stjórnarandstaðan er að búa til, síður en svo. 

Virðulegi forseti. Ef við tökum uppgjör á fyrirtækjum er það alltaf fært til verðlags þess árs. Ég held að það væri hollt fyrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að færa töluna til þess verðlags sem verið er að tala um. Menn eru að tala um krónur í öðru tilfellinu og prósentur í hinu og öllu er ruglað saman. Varðandi tillögur Samfylkingarinnar sem hafa verið í umræðunni um fjárlög og annað og vegna fjárlaga 2005 eru tillögur Samfylkingarinnar upp á tugi milljarða í útgjaldaauka.  Hv. þingmaður vitnaði í Morgunblaðið þar sem þess er getið að samneyslan í samfélaginu hafi aukist og það er rétt, hún hefur aukist og kannski helst til mikið.

Ég las upp úr Morgunblaðinu.

Hv. þingmaður las ekki nema part af greininni. Síðar í henni kemur fram að sveitarfélögin hafa aukið þjónustu sína og aukið útgjöld sín í samneyslunni sem orsaka kannski þetta, þannig að það sé alveg á hreinu. Við skulum reikna nettóáhrifin af þessu öllu, skattalækkunum og hækkun á þjónustugjöldum á sama verðlagi.

Auðvitað er maður að tala ...

Við skulum gera það á sama verðlagi, hv. þingmaður. 

Herra forseti. Af því að ég veit að hv. þm. Gunnar Birgisson kann afskaplega vel að fara með tölur er leiðinlegt að hann skuli ekki hafa kynnt sér þær tölur sem hann þarf að hafa til að geta reiknað út frá. Þá sæi hv. þingmaður að niðurstaðan er auðvitað sú sem við höfum verið að tala um. Þó má gagnrýna okkur fyrir a.m.k. eitt, að við höfum farið heldur varlega með að hækka tölur. Ég er fyllilega tilbúinn til að færa tölurnar frá því í ár inn á sama verðlag og tölurnar á næsta ári. Það mundi að sjálfsögðu skila enn meiri mismun vegna þess að á þessu ári var byrjað að safna í pottinn sem á að deila út á næstu árum en þó á ekki að skila öllu, langt frá því. Herra forseti. Vegna þess að áðan í umræðum var verið að tala um niðurstöðu sem kom út úr hinu glæsilega línuriti sem hv. þm. Pétur H. Blöndal bað um, að skárra væri að miða við skattleysismörkin, hef ég í millitíðinni fengið tölur sem sýna svart á hvítu, eðlilega, að niðurstaðan er nokkurn veginn sú sama byggð á tölum úr fjármálaráðuneytinu, hv. þingmaður. Hún sýnir okkur, alveg sama hvort við miðum við persónuafsláttinn eða skattleysismörkin, að tekjuaukning ríkissjóðs er ýmist - það vill nú svo til, hv. þingmaður, þegar ég skoða þetta nánar að það er líklega meira ef við skoðum skattleysismörkin. Það er bara ekkert annað, miðað við launavísitölu rúmir 40 milljarðar kr. En það er ekkert skrýtið að þeir hv. þingmenn, sem því miður hafa ekki kynnt sér allar tölurnar og hafa allan tímann trúað áróðrinum um að verið væri að lækka skatta, eigi svolítið erfitt með að kyngja staðreyndunum þegar þær loksins liggja fyrir en ég vona og veit að hv. þingmaður mun leiðrétta allt það sem hann hefur sagt þegar hann er búinn að kynna sér staðreyndirnar.

Virðulegi forseti. Það væri kannski rétt að vita stefnu Samfylkingarinnar í þjónustugjöldum. Eiga þau ekkert að hækka eða hvað? Eiga þau að hækka til samræmis við verðlag eða hvað? Ég vil fá að vita um þetta mál.  Málið er að það er alveg sama hve oft menn fara yfir það og reyna að þyrla upp ryki og reyna að fela það góða sem ríkisstjórnin er að gera í skattalækkunum, þá gengur það ekki. Ykkur tekst það ekki. Þið hjakkið alltaf í sama málinu, virðulegir þingmenn stjórnarandstöðunnar, og menn eiga að vera sanngjarnir í málflutningi sínum og samkvæmir. Ég vil fá að vita stefnu Samfylkingarinnar í þjónustugjöldunum, aukatekjunum, áfenginu og öllu sem verið er að fara í gegnum. Hvernig ætlið þið að snúa ykkur í þessu? Samfylkingin hefur lagt til tugi milljarða í útgjaldahækkanir, margar tillögur frá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, hvar ætlar hann að fá fjármuni fyrir því? Jú, með því að hækka skatta á landsmenn. Það er það eina sem þið kunnið.

Herra forseti. Það er ánægjulegt þegar hv. þm. Gunnar Birgisson fer að ræða um tillögur okkar við fjárlagaafgreiðsluna. Þar hefur hv. þm. ekki heldur fylgst nægilega vel með. Þegar hann skoðar allar tillögur okkar getur hann séð að við vorum að skila auknum afgangi á ríkissjóði þannig að þetta var tóm vitleysa hjá honum, því er verr og miður. Það er líka fróðlegt að vita að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ígrundaða stefnu varðandi aukatekjur ríkissjóðs og að þær skuli verðtryggðar. Það er fróðlegt. Aðeins vegna þess misskilnings sem hér hefur gætt held ég að það sé nauðsynlegt að fara örlítið yfir tölur í því sem munar kannski mestu í hinni auknu skattheimtu ríkisstjórnarinnar, skattleysismörkunum. Ég skal reyna að hafa tölurnar fáar þótt ég viti að hv. þm. sé talnaglöggur og geti tekið við töluverði magni. Við skulum horfa á skattleysismörkin af því að því var haldið fram að þar kæmi þetta eitthvað betur úr. Skattleysismörkin núna eru 71.269 kr. Ef skattleysismörkin á tímabilinu 1995–2004 hefðu fylgt launavísitölu  Herra forseti. Hv. þm. talaði um að það ætti að vera samræmi í hlutunum og að það ætti að fylgja vísitölum. Það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hv. þingmanni hvorri vísitölunni hann vill fylgja varðandi skattleysismörkin, launavísitölunni eða neysluverðsvísitölunni. Ég held að það sé sama hvorri við fylgjum. Við sjáum að næg er innstæðan til að dreifa einhverju örlitlu til baka.

Virðulegi forseti. Ég fæ ekki svar við spurningu minni, hver stefna Samfylkingarinnar sé í málinu.  Varðandi persónuafslátt, við erum ekki að ræða hann hér. Hvora aðferðina á að fara? Það væri gaman að vita hvaða skuldbindingar menn ætla að tryggja með launavísitölu. Ég skil ekki í hv. þingmanni að vera að taka þetta hérna upp, ég átta mig ekki á því. 42 milljarðar og 15 milljarðar og allt þetta. Við skulum ræða það þegar við förum í skattalagabreytingarnar á morgun,  Að lokum í þessu versi varðandi aukatekjur ríkissjóðs og önnur þjónustugjöld sem er verið að færa nær verðlagi, ekki að verðlagi - það er raunlækkun á mestöllu þessu og ég fagna því að ríkisstjórnin er að lækka skatta líka með þessu eins og ég fór í gegnum í áfengisumræðunni. Það er verið að lækka skatta. Svo erum við enn frekar að fara í gegnum tekjuskattslækkanir og eignarskattslækkanir þar ofan í kaupið. Við erum í góðum málum hér og megum vera stolt af verkum okkar. Þið eigið að vera ærlegir, hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, og viðurkenna þetta.

Hæstv. forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Við höfum stutt það að óþarfir þröskuldar og hindranir í viðskiptum verði fjarlægð og við höfum stutt tillögur þess efnis, hvort sem þær lúta að hinu Evrópska efnahagssvæði eða annars staðar. Við viljum auðvelda aðgang íslenskra fyrirtækja að mörkuðum erlendis. Hér er um það að ræða að gjöld fjármálastofnana vegna greiðslna í evrum yfir landamæri verði hliðstæð þeim sem tekin eru fyrir greiðslur innan lands. Við hefðum viljað að þetta hefði verið látið gilda almennt um gjaldmiðla, ekki evruna einvörðungu. Í annan stað mun þetta leiða til einhverra millifærslna innan bankakerfisins hér sem er ekki fyrirséð hverjar verða og hvar byrðarnar munu lenda þannig að í þessu tilviki treystum við okkur ekki til að styðja þetta þingmál.

Virðulegi forseti. Eitt megintilefni þess að þetta frumvarp er flutt er að kostnaður vegna innheimtna sjóðsins hefur hækkað verulega og það þurfti þess vegna að hækka kostnaðarhlutfall eða möguleika á því að taka ekki 2% heldur allt að 4% í innheimtuþóknun til sjóðsins. Við segjum að það sé full ástæða til að fækka stjórnarmönnum úr sex í fimm í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda og gerum tillögu um að sá möguleiki á því að spara fyrir sjóðinn sé nýttur. Virðulegi forseti. Það má sjá hér eins og víða annars staðar í umræðum og afgreiðslu fulltrúa ríkisstjórnarinnar að þeir hafa engan áhuga fyrir því að spara. Segið svo ekki að við höfum ekki lagt okkar af mörkum í því skyni að reyna að spara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. allsherjarnefndar á þskj. 561, um frumvarp til laga um breyting á lögum um kirkjugarða, greftrun og líkbrennslu, nr. 36/1993. Í nefndaráliti er greint frá þeim gestum sem komu á fund allsherjarnefndar út af þessu máli. Frumvarpið miðar einkum að því að koma á nýskipan kirkjugarðsgjalds. Gert er ráð fyrir að grundvelli útreiknings á kirkjugarðsgjaldi verði gjörbreytt og fjárhæð þess ákvörðuð í reiknilíkani sem tekur mið af raunverulegum tilkostnaði við greftranir og rekstur kirkjugarða í stað þess að vera áfram fast árlegt gjald sem miðast við fjölda sóknarbarna 16 ára og eldri í viðkomandi sókn. Jafnframt er lagt til að lögfest verði heimild kirkjugarðaráðs til að veita á bilinu 8–12% af fjárveitingu til kirkjugarða til Kirkjugarðasjóðs, í stað þess að heimildin verði bundin við 8% eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Þá eru aðrar smávægilegar breytingar einnig lagðar til í frumvarpinu, t.d. varðandi heimildir til sameiningar eða niðurlagningar kirkjugarða og reglur um legstaðaskrá. Í 2. gr. frumvarpsins er að finna smávægilega villu, en þar er gert ráð fyrir að 1. málsl. 1. mgr. 11. gr. laganna breytist. Þetta á að vera 2. málsl. 1. mgr. 11. gr. laganna. Nefndin leggur því til breytingu á greininni í samræmi við þetta. Við meðferð málsins var athygli nefndarinnar vakin á því að láðst hefði að leggja til breytingu á 26. gr. laganna. Þar er að finna ákvæði sem gerir kirkjugarðsstjórnum skylt að láta smíða hlífðarstokka um þá legsteina er þjóðminjavörður tiltekur. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið lúta störf Fornleifaverndar ríkisins í ríkari mæli að kirkjugörðum en verkefni þjóðminjavarðar. Með hliðsjón af því leggur nefndin til breytingu á frumvarpinu þess efnis að í stað orðsins „þjóðminjavörður“ í 2. málsl. 2. mgr. 26. gr. laganna komi orðin „forstöðumaður Fornleifaverndar ríkisins“. Allsherjarnefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu.

Ég mæli, herra forseti, fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga um stjórnartíðindi og lögbirtingablað á þskj. 569. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir þeim aðilum sem skiluðu nefndinni umsögnum um frumvarpið. Jafnframt eru þar taldir upp þeir gestir sem komu á fund allsherjarnefndar vegna málsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sett verði ný heildarlög varðandi skipulag á birtingu laga og stjórnvaldsfyrirmæla. Við gildistöku þeirra falli jafnframt úr gildi lög um birtingu laga og stjórnvaldaerinda, nr. 64/1943, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ráðherra verði veitt heimild til að ákveða að Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað skuli að hluta eða í heild eingöngu gefin út og þeim dreift á rafrænan hátt. Slík heimild hefur verið í lögum í tæp þrjú ár hvað Lögbirtingablað varðar og bæði Lögbirtingablað og Stjórnartíðindi hafa verið gefin út rafrænt jafnlengi, þ.e. síðastliðin þrjú ár. Við meðferð málsins í nefndinni kom fram að undirbúningur þess að prentaðri útgáfu Lögbirtingablaðs verði hætt og blaðið eingöngu gefið út rafrænt er langt kominn og stefnt er að því að heimildin verði nýtt strax frá upphafi næsta árs. Að fenginni reynslu af þeirri útgáfu er síðan stefnt að því að rafræn útgáfa Stjórnartíðinda leysi hina prentuðu af hólmi um mitt næsta ár. Nefndin ítrekar að verði útgáfa blaðanna eingöngu rafræn muni þeir sem þess óska geta keypt þau í prentuðu formi í áskrift eða fengið einstök tölublöð send gegn greiðslu kostnaðar af prentun þeirra og sendingu. Aðgengi allra landsmanna að lögum, stjórnvaldsfyrirmælum og opinberum tilkynningum verður því það sama og hingað til. Nefndin fjallaði ítarlega um ákvæði frumvarpsins, einkum ákvæði 4. gr. og 7. gr. Í 4. gr. frumvarpsins er að finna ákvæði um C-deild Stjórnartíðinda, en í henni skulu líkt og hingað til birtir samningar við önnur ríki og auglýsingar varðandi gildi þeirra. Birting ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar og þeirra gerða sem þar er vísað til í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi Evrópusambandsins telst jafngild birting að þessu leyti. Í 2. mgr. 4. gr. er síðan gert ráð fyrir að heimilt verði að birta eingöngu erlendan frumtexta milliríkjasamnings í C-deild Stjórnartíðinda ef samningurinn varðar afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar. Í 7. gr. er svo að finna heimild til handa dómsmálaráðherra til að ákveða að Stjórnartíðindi eða Lögbirtingablað skuli að hluta eða í heild eingöngu gefin út og þeim dreift á rafrænan hátt. Þar er jafnframt að finna ákvæði þess efnis að dómsmálaráðherra mæli í reglugerð nánar fyrir um rafræna útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs, þar á meðal um persónuvernd, gagnaöryggi og ákvörðun útgáfudags. Í 2. mgr. 4. gr. er, eins og áður var getið, að finna nýmæli þess efnis að heimilt verði að birta eingöngu erlendan frumtexta milliríkjasamnings í C-deild Stjórnartíðinda ef samningurinn varðar afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar. Í þessu sambandi bendir nefndin á að venjulega eru frumtextar milliríkjasamninga ekki á íslensku og þýðingar á þeim yfir á íslensku hafa ekki ígildi samnings og þar af leiðandi ekkert lagalegt gildi. Til að taka af allan vafa telur nefndin þó rétt að bæta við 2. mgr. 2. gr. og 2. mgr. 3. gr. ákvæði þess efnis að þær heimildir sem þar eru nefndar til að vísa til birtingar skv. 4. gr. laganna eigi eingöngu við um reglur sem hafi verið birtar og þýddar á íslensku. Nefndin telur rétt að skerpt verði á ákvæði 7. gr. frumvarpsins hvað varðar þær kröfur sem gerðar eru í löggjöfinni til rafrænnar útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs. Því leggur nefndin til viðbót þess efnis að tryggja skuli að birtar upplýsingar varðveitist á varanlegan hátt. Jafnframt verði skýrt kveðið á um að rafrænni útgáfu Lögbirtingablaðs skuli hagað þannig, eftir því sem tæknilega er unnt, að komið verði í veg fyrir úrvinnslu og samtengingu persónuupplýsinga sem birtar eru. Þá skuli útgáfudagur undantekningarlaust tilgreindur við rafræna birtingu, en nefndin telur rétt að sú regla sé fortakslaust orðuð í lagatexta í stað þess að vera tilgreind í reglugerð sem ráðherra setur. Loks gerir nefndin athugasemd við það sem fram kemur í athugasemdum við 8. gr. frumvarpsins sem fjallar um réttaráhrif birtingar. Þar segir að ákvæðið komi ekki í veg fyrir að lög eða eftir atvikum stjórnvaldsfyrirmæli feli stjórnvöldum að taka ákvörðun um gildistöku þeirra á einhverju síðara tímamarki. Nefndin bendir á að réttaröryggis vegna verður að gera kröfu um það að skýrt sé hvenær og með hvaða hætti lög öðlist gildi. Með því að ráðherra verði hugsanlega falið að ákveða endanlega hvenær og þar með hvort lög skuli öðlast gildi kann að vera vegið að réttaröryggi almennings. Hugsanlega mætti þó fara þá leið að löggjafinn mælti fyrir um að ráðherra væri heimilt að ákveða gildistöku laga innan ákveðins frests eða að tilteknum skilyrðum fullnægðum eins og fram kemur í nýlegri grein Sigurðar Líndals um birtingu laga og annarra fyrirmæla í 2. tölublaði 57. árgangs Úlfljóts. Allsherjarnefnd leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir. Þær breytingar eru lagðar til á þskj. 570. Háttvirtir þingmenn Bryndís Hlöðversdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson skrifa undir álitið með fyrirvara, sem þau munu gera grein fyrir við 2. umr. um málið. Kolbrún Halldórsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Undir álitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Bjarni Benediktsson, Steinunn K. Pétursdóttir, Birgir Ármannsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz hefur gert ágæta grein fyrir efni frumvarpsins sem hér um ræðir, um Stjórnartíðindi og Lögbirtingarblað. Eins og hún rakti er með frumvarpinu verið að heimila eingöngu rafræna útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs ef svo ber undir. Við 1. umr. málsins í þinginu fékk það mjög góðar móttökur. Það má eiginlega segja að sama viðhorf hafi ríkt í allsherjarnefnd, að almennt hafi nefndarmenn verið ánægðir með efni frumvarpsins og það markmið þess að heimilt væri að gefa út Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað eingöngu á rafrænu formi. Hins vegar kom einnig fram heilmikil gagnrýni á frumvarpið í nefndinni, m.a. í umsögnum, sem laut að ákveðnum tilgreindum þáttum og því hvernig breytingin ætti að eiga sér stað. Ég er mjög ánægð með það að í allsherjarnefnd var tekið tillit til gagnrýninnar að flestu leyti. Það má segja að nefndin hafi valið að fara öruggu leiðina og að í allsherjarnefnd hafi ríkt ákveðin afturhaldssemi þegar komið var að þessu frumvarpi. Við vorum nokkuð sammála um að rétt væri að stíga varlega til jarðar þegar um svo mikilvægan grundvöll réttarríkisins eins og birtingu laga er að ræða. Réttarríkishugtakið byggir á þeim grunni að lög og reglur samfélagsins séu aðgengilegar og hægt sé að fara eftir þeim. Til að svo geti orðið þarf að birta lagareglurnar með tilhlýðilegum hætti. Í umsögnum var líka bent á að skv. 27. gr. stjórnarskrárinnar hvílir ákveðin athafnaskylda á löggjafarvaldinu í þessum efnum því að stjórnarskráin kveður á um að lög skuli birta og að um birtingarháttu og framkvæmd laga skuli fara að landslögum. Því var það að frumvarpið fékk nokkra gagnrýni fyrir að verið væri að framselja í of miklum mæli hlutverk sem löggjafarvaldið hefði samkvæmt stjórnarskránni til framkvæmdarvaldsins. Ég fagna því að allsherjarnefnd féllst á að taka tillit til þeirrar gagnrýni og má segja að við höfum lagfært frumvarpið að mestu leyti hvað þetta varðar. Markmiðið er að endurskoða lögin með tilliti til möguleika á rafrænni birtingu samhliða eða í stað hefðbundinnar birtingar. Í greinargerð með frumvarpinu er fjallað nokkuð um undirbúning frumvarpsins og sérstök nefnd starfaði að því að undirbúa þá vinnu. Í því skyni var útbúinn sérstakur gagnagrunnur Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs sem var opnaður á netinu 1. febrúar 2002. Upp frá því hafa Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað verið aðgengileg á netinu samhliða hinni prentuðu útgáfu. Síðan er rakið að góð reynsla af útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs á netinu hafi orðið til þess að það var heimilað með lögum frá árinu 2002 að hætta prentaðri útgáfu Lögbirtingablaðs og gefa það eingöngu út á rafrænu formi, þó þannig að þeir sem þess óska geti keypt rafræna útgáfu blaðsins prentaða. Síðan, að fenginni tæplega þriggja ára reynslu af rafrænni útgáfu Stjórnartíðinda og Lögbirtingablaðs, þykir tímabært að leggja til að lögfest verði sams konar heimild til að birta Stjórnartíðindi eingöngu á rafrænu formi. Endurskoðunin gengur út á það en jafnframt er tekið fram að það sé mjög mikilvægt gera þetta vegna þess að slík útgáfa sé til þess fallin að gera birtingu laga, stjórnvaldserinda og milliríkjasamninga skilvirkari og ódýrari án þess að á nokkurn hátt sé slakað á þeim kröfum sem ber að gera til réttaröryggis um miðlun upplýsinga af því tagi. Það er kannski um það sem gagnrýnin snerist að miklu leyti, hvort verið sé með þessari heimild, sem allir eru sammála um að leiði til aukinnar skilvirkni og hægðarauka fyrir þá sem þurfa að nota þessa texta, að slá á einhvern hátt of mikið af kröfunum sem gera þarf til slíkra reglna. Í umsögnum kom fram gagnrýni á nokkra þætti, einkum tvo þætti, í fyrsta lagi 1. mgr. 7. gr. frumvarpsins en samkvæmt upphaflega frumvarpstextanum gat dómsmálaráðherra ákveðið að Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað skyldu að hluta eða í heild eingöngu gefin út og dreift á rafrænan hátt enda væru öryggi og áreiðanleiki birtra upplýsinga tryggð. Þarna þótti mörgum, m.a. laganefnd Lögmannafélags Íslands og lagadeild Háskóla Íslands, eiga sér stað of mikið framsal til framkvæmdarvaldsins því skv. 27. gr. stjórnarskrárinnar hvíldi þessi skylda á löggjafarvaldinu og því bæri að kveða nánar á um þessa þætti í lögum, ekki væri nægilegt að gera það í reglugerð. Ráðherra var jafnframt falið að mæla fyrir í reglugerð um hina rafrænu útgáfu þar á meðal um persónuvernd, gagnaöryggi og ákvörðun útgáfudags. Það fékk nokkurt pláss í þeim umsögnum sem við fengum til nefndarinnar að þarna væri um að ræða of rúmt framsal í ljósi þess að þessi athafnaskylda hvíldi á löggjafarvaldinu sem slíku og þar af leiðandi væri ekki unnt að framselja það. Það kom líka fram heilmikil gagnrýni á 2. mgr. 4. gr. frumvarpsins en þar er að finna nýmæli þess efnis að heimilt verði að birta eingöngu erlendan frumtexta milliríkjasamnings í C-deild Stjórnartíðinda ef samningurinn varðar afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar. Þarna er fyrst og fremst verið að hugsa um texta sem eru mjög sérhæfðir og eru jafnvel yfirleitt notaðir í frumtextanum af þeim sem þurfa að nota þá. Af hálfu ráðuneytisins var nefnt sem dæmi reglur um t.d. flugmál, alþjóðlegar reglur um flugmál og flugöryggi þar sem menn nota yfirleitt ensku textana og ensku hugtökin og það þjónaði litlum tilgangi að þýða slíka texta og þar af leiðandi væri mikilvægt að létta þeirri skyldu af ríkisvaldinu að þýða þá með miklum tilkostnað þegar þýðingin hefði kannski ekkert að segja auk þess sem allir sem þyrftu að nota slíkar reglur skildu frumtextann. Það kom fram gagnrýni á þetta og einnig var bent á að í ljósi þess að heimilað er í 2. og 3. gr. frumvarpsins að beita svokallaðri tilvísunaraðferð, sem hv. þm. Jónína Bjartmarz lýsti nokkuð í máli sínu, þá væri nauðsynlegt að kveða tvímælalaust á um það í frumvarpinu að heimildir sem þar eru nefndar til að vísa til birtingar skv. 4. gr. laganna, eigi eingöngu við um reglur sem hafa verið birtar og þýddar á íslensku. Allsherjarnefnd tók þessa gagnrýni til greina og breytingartillögurnar sem við höfum lagt til eru líka þess efnis að þarna séu tekin af öll tvímæli um þetta. Ég vil í örstuttu máli gera grein fyrir fyrirvaranum sem við höfðum á undirritun okkar á nefndarálitið, en auk mín skrifaði hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson undir með fyrirvara, og það gerðum við fyrst og síðast vegna þess að við teljum að það hefði verið gott að eyða örlítið meiri tíma í þá ágætu vinnu sem fór fram í allsherjarnefnd því þarna eru ýmis tæknileg úrlausnaratriði sem ég tel að hefði mátt skoða örlítið betur, m.a. það sem lýtur að þessari tilvísunaraðferð og um hvers konar texta við erum að tala og þó að ég styðji heils hugar og muni styðja efni frumvarpsins með þeim breytingum sem allsherjarnefnd hefur gert, þá held ég að það hefði verið fróðlegt úr því að verið var að opna þessi lög á annað borð að fara örlítið betur ofan í þau og skoða framkvæmdina. Við fengum m.a. fulltrúa frá þýðingardeild utanríkisráðuneytisins á fund okkar og þar komu fram ýmis atriði sem hefði verið ástæða til að skoða nánar, m.a. ýmis atriði sem lúta að því hvernig þýðingar fara í raun og veru fram og í hvaða mæli og kannski hefði verið ástæða til að gera einhver frekari atriði þar að umtalsefni í frumvarpinu. En svo langt sem það nær og með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á því í hv. allsherjarnefnd þá erum við sátt við það eins og það lítur út núna og munum geta stutt það við afgreiðslu í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli með mikilli ánægju fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að hollustuháttaráð verði lagt niður en umhverfisráðherra skipi í stað þess þriggja manna samstarfsnefnd fulltrúa ráðherra, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins sem taki við verkefnum þess. Í athugasemdum við frumvarpið kemur m.a. fram að hollustuháttaráð hafi starfað frá júní 1998 og reynslan af störfum ráðsins þyki ekki gefa tilefni til þess að halda því gangandi í núverandi mynd. Eru ástæður þess skilmerkilega raktar í frumvarpinu. Þá kemur fram að vinna ráðsins hafi fyrst og fremst tengst gjaldskrám sveitarfélaganna fyrir lögboðið eftirlit heilbrigðisnefndanna en að öðru leyti hafi ráðið lítið komið að málum enda hafi því ekki verið ætlað neitt frumkvæði heldur eingöngu að taka við aðsendum erindum. Nefndin tekur undir það sjónarmið að leggja skuli hollustuháttaráð niður en telur hins vegar ekki þörf á að koma á fót samstarfsnefnd þeirri sem frumvarpið mælir fyrir um í staðinn. Nefndin leggur þó áherslu á að markmið frumvarpsins um samráð milli hins opinbera, sveitarfélaga og atvinnulífsins hvað varðar stefnumarkandi þætti sem undir lögin falla í tengslum við atvinnustarfsemi sé mjög mikilvægt en telur hægt að ná því með öðrum og einfaldari hætti. Þá telur nefndin það markmið í sjálfu sér að hafa stjórnsýsluna og stjórnkerfið eins einfalt og skilvirkt og kostur er og leggur því til að hollustuháttaráð verði lagt niður án þess að nýrri lögbundinni nefnd verði komið á fót. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þar er lagt til að 17. gr. laganna verði felld brott en hún fjallar m.a. um skipun hollustuháttaráðs. Til samræmis við það eru lagðar til breytingar á greinum sem vísa í hollustuháttaráð, þ.e. annars vegar 12. gr. laganna og hins vegar 21. gr. laga nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs. Góð sátt var um málið í nefndinni. Einn nefndarmaður var fjarverandi við afgreiðsluna, Þórunn Sveinbjarnardóttir, en undir nefndarálitið skrifa Guðlaugur Þór Þórðarson, Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Mörður Árnason og Valdimar L. Friðriksson. Steinunn K. Pétursdóttir áheyrnarfulltrúi sat fund nefndarinnar og er samþykk áliti þessu. Eins og ég fór yfir, virðulegi forseti, var hér um að ræða ráð sem aðilar voru sammála um að hafi ekki náð því markmiði sem til var ætlast með stofnun þess. Hugmyndin var að einfalda það og fækka fólki í því og koma á fót samstarfsnefnd í staðinn fyrir hollustuháttaráð. Það var hins vegar samdóma álit nefndarmanna eftir að búið var að fjalla um það að engin ástæða væri til að halda henni heldur, þannig að hér er einfaldlega lagt til að lögð sé niður ein opinber nefnd og talið að þeim markmiðum sem menn ætluðu að ná með slíkri nefnd, þ.e. samráði milli atvinnulífs og hins opinbera, sveitarfélaga og ríkisins, sé hægt að ná með öðrum og skilvirkari hætti. Í sjálfu sér er ekki mikið meira um það að segja en ánægjulegt að nást skyldi samstaða, bæði milli aðila innan nefndarinnar og sömuleiðis þeirra sem að málinu komu með öðrum hætti og haft var samband við í tengslum við málið.

Forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, framsögumanns og formanns umhverfisnefndar, að um þetta mál tókst ágæt samvinna í nefndinni og þurfti ekki mikið fyrir henni að hafa. Þessi tillaga er flutt með samþykki allra sem í nefndinni sitja sem er fremur óvenjulegt um slík mál. Það er þó rétt að taka fram að nefndin gaf sér ekki langan tíma til umræðu um málið og hugsanlegt er að það hafi farið fyrir brjóstið á ýmsum sem hefðu viljað ræða um þetta. Það sem til stóð af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. umhverfisráðherra var að breyta hollustuháttaráðinu í þriggja aðila samstarfsnefnd þar sem kæmu saman ráðuneytið, sveitarfélög og atvinnurekendur. Það var ljóst að ekki var samstaða um það hjá þeim sem setið höfðu í nefndinni, m.a. kom nokkuð harðorð umsögn frá Alþýðusambandi Íslands í þessu efni og í dag barst okkur kvörtun frá umhverfis- og náttúruverndarsamtökum og sem töldu að þau hefðu átt rétt á að fá að segja sitt um þetta efni og eiga aðild að þeirri samstarfsnefnd sem um ræddi í frumvarpinu. Ég hefði í sjálfu sér, bara til að það sé fram tekið, talið eðlilegt að einmitt fulltrúar almannasamtaka, Alþýðusambands Íslands, Neytendasamtakanna o.s.frv. annars vegar og hins vegar umhverfissamtaka, hefðu átt sæti í þessari nefnd ef við hefðum viljað halda henni á lífi en til þess er í raun og veru, að okkur sýndist, engin ástæða og því er rétt að taka undir þau orð hv. formanns okkar ágætu nefndar að við treystum ráðuneytinu til þess að hafa samstarf við þessa hópa alla, og treystum á að það geri það, við sveitarfélögin að sjálfsögðu, við atvinnulífið, bæði atvinnurekendur og verkalýðssamtök, og enn fremur við umhverfisáhugamenn og náttúruverndarmenn eins og skylt er að venju og á siðrænum forsendum og einnig samkvæmt Árósasamningnum sem rétt er að minnast á í hverri einustu ræðu um umhverfismál, sem að vísu hefur sem kunnugt er ekki verið staðfestur af íslenskum yfirvöldum en verður sem betur fer píndur upp á þau í gegnum hið góða Evrópusamband sem sér okkur fyrir flestum mannréttindabótum þessi missirin.

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki mörgu við það að bæta sem hv. ræðumenn hafa sagt á undan mér. Ég vil einungis undirstrika það sem kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar að nefndinni hafa borist ábendingar frá bæði Alþýðusambandi Íslands og Landvernd þar sem efnisatriðum um þetta mál er velt upp. Alþýðusamband Íslands kvartar undan því í umsögn sinni að aðilar atvinnulífsins, þ.e. Samtök atvinnulífsins, Samband íslenskra sveitarfélaga og í þessu tilfelli umhverfisráðuneytið, skuli hafa ætlað sér að sitja ein að þessu samráði. Það er ekkert óeðlilegt þó að Alþýðusambandinu sem átti einn fulltrúa af þessum níu í hollustuháttaráðinu hafi fundist að hér væri verið að bola sér frá borðinu. Þau kvarta undan því í umsögn sinni. Nefndin hefur tekið þá ákvörðun að leggja þessa samráðsnefnd líka niður sem lögð var til í frumvarpinu og þá var ekki verið að bola einum frá borðinu frekar en öðrum. Þó er eitt í þessu máli sem verður að hafa í huga og þau stjórnvöld sem starfa eftir þessum lögum verða að skoða. Í mínum huga er alveg nauðsynlegt að stjórnvöld og þar af leiðandi umhverfisráðuneytið hafi opin augu fyrir því að verði áhrifanna af þessum breytingum vart á einhvern neikvæðan hátt gæti verið á ferðinni breyting sem þyrfti að skoða sérstaklega í ráðuneytinu. Það vakandi auga ráðuneytisins verður að vera til staðar. Þó að samráðið sé formlega aflagt er ekki þar með sagt að ráðuneytið eða stjórnvaldið þurfi að ganga fram hjá eða hunsa þá aðila sem eðlilegt er að komi að málum, fólk sem sýslar með þau atriði sem verið er að fjalla um. Hollustuháttaráðið starfaði samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og þótt það hafi komið fram að starf þess hafi fyrst og fremst tengst gjaldskrám sveitarfélaganna fyrir lögboðið eftirlit heilbrigðisnefndanna kann vel að vera að upp hafi komið, og eigi eftir að koma upp, mál sem tengjast t.d. mengunarvörnum. Þá er eðlilegt að umhverfisráðuneytið, stjórnvaldið, hafi það í huga að í slíkum málum sé haft samráð við þá aðila sem sýsla með þau úti á akrinum. Á sama hátt má segja að eðlilegt sé að stjórnvaldið hafi vakandi auga fyrir því að haft sé samráð við þá aðila vinnumarkaðarins sem ASÍ er fulltrúi fyrir. Þegar þessi breyting hefur tekið gildi þarf stjórnvaldið að hafa vakandi auga með því að hér sé ekki verið að vinna neinn skaða því að ætlun umhverfisnefndar er alls ekki að láta neitt slíkt neikvætt leiða af þessari breytingu. Við getum tekið undir það sem kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um þetta mál, það er rétt að fram fari samráð á þessu sviði milli þeirra aðila sem hlut eiga að máli. Hér eftir verður það þá í höndum stjórnvaldsins, umhverfisráðuneytisins og þeirra stofnana sem starfa eftir lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir að sjá til þess að ekki sé lokað á samráð þótt lagagreinin sé farin út.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og Merði Árnasyni sem eru bæði í umhverfisnefndinni fyrir fínar ræður. Ég held að ég geti tekið undir flest ef ekki allt sem þar kom fram, undanskil þó mæringar hv. þm. Marðar Árnasonar á Evrópusambandinu en við ræðum það kannski við betra tækifæri. Að öllu gamni slepptu er alveg rétt sem kom fram hjá þeim báðum að eðli málsins samkvæmt er málaflokkurinn þannig og þær ákvarðanir sem eru teknar á þessum vettvangi að það verður að vera samráð við þá aðila sem þurfa að koma að málum. Það er ekki meining nefndarinnar að koma í veg fyrir slíkt samráð. Þegar menn fóru yfir þetta sáu þeir að hægt var að gera það með einfaldari og skilvirkari hætti en að vera í þessu tilfelli með samstarfsnefnd. Að sjálfsögðu er það þannig í þessum málum eins og öllum öðrum að ef menn á einhverjum tímapunkti sjá að hlutirnir megi betur fara er sjálfsagt að fara yfir það og skoða það. Í þessu máli eins og í öðrum var gott samstarf í nefndinni og ég vildi bara nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir það. Síðan verður sá sem hér stendur auðvitað að gangast við því að honum finnst það mikið ánægjuefni að fyrsta málið sem ég kynni hér sem formaður nefndarinnar felist í því að leggja niður opinbert ráð. Það er ekkert leyndarmál að það gleður mig mjög. Ég veit ekki hvort það heyrir til undantekninga en ég held að það eigi að vera rauður þráður í starfi allra nefnda að hafa stjórnsýsluna eins einfalda og skilvirka og mögulegt er. Ef við sjáum tækifæri til að einfalda starfið, hvort sem það er með þessum hætti sem við gerum hér eða með öðrum hætti, eigum við að sjálfsögðu að gera það. Ég ítreka þó enn og aftur út af þeim orðum sem hér komu fram hjá hv. þingmönnum að það er alls ekki meining nefndarinnar að koma í veg fyrir samráð á þessu sviði, því fer víðs fjarri.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 21/1992, um Lánasjóð íslenskra námsmanna, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason frá menntamálaráðuneyti, Steingrím Ara Arason frá Lánasjóði íslenskra námsmanna, Jarþrúði Ásmundsdóttur og Erlu Ósk Ásgeirsdóttur frá stúdentaráði Háskóla Íslands, Heiði Reynisdóttur frá Sambandi íslenskra námsmanna erlendis, Jónínu Brynjólfsdóttur og Huldu Katrínu Stefánsdóttur frá Iðnnemasambandi Íslands, Eyrúnu Jónsdóttur frá Bandalagi íslenskra sérskólanema og Halldóru Friðjónsdóttur frá Bandalagi háskólamanna. Umsagnir bárust nefndinni frá Bandalagi íslenska námsmanna, Iðnnemasambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandi Íslands, Félagi stúdenta við Háskólann á Akureyri, Sambandi íslenskra námsmanna erlendis, skólafélagi Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Visku – félagi stúdenta við Háskólann í Reykjavík og Bandalagi háskólamanna. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á reglum um endurgreiðslur og málsmeðferð og lagt til að heimild til að veita lán á markaðskjörum verði felld niður. Nefndin vekur athygli á því að í lok umsagnar fjármálaráðuneytis um frumvarpið er ranglega farið með tölur í lokamálsgreininni. Þar segir að niðurstaða umrædds kostnaðarmats, verði frumvarpið óbreytt að lögum, sé að ríkið þurfi að öðru óbreyttu að hækka framlag til sjóðsins um 235–340 millj. kr. á ári. Hið rétta er 265–340 millj. kr. á ári eins og kemur reyndar fram framar í umsögninni. Þetta var leiðrétt við 1. umr. en er áréttað hér. Í b-lið 1. gr. frumvarpsins kemur fram að málskotsnefnd getur frestað réttaráhrifum úrskurðar síns, að kröfu stjórnar LÍN, fyrir hönd sjóðsins telji nefndin ástæðu til þess. Í athugasemdum segir að við mat á því hvort heimildinni verði beitt beri málskotsnefndinni að taka mið af því hvort úrskurðurinn geti haft fordæmisgildi, hann hafi í för með sér veruleg fjárútlát fyrir sjóðinn eða að lögfræðilegur ágreiningur sé um niðurstöðuna. Þegar litið er til þessara tilvika í heild sinni telur nefndin heimildina vera helst til of rúma. Mestu hlýtur að skipta hvort niðurstaða málskotsnefndarinnar í tilteknu máli hafi eða geti haft í för með sér veruleg fjárútlát fyrir sjóðinn og raskað þannig fjárhagslegum forsendum hans. Nefndin telur því rétt að málskotsnefndin leggi mat á þann þátt eingöngu við beitingu heimildarinnar en ekki hvort úrskurðurinn kunni að hafa fordæmisgildi eða að lögfræðilegur ágreiningur sé um niðurstöðuna. Leggur nefndin til að umrætt skilyrði verði tekið upp í lagatextann sjálfan. Auk þess eru lagðar til smávægilegar orðalagsbreytingar í 1. efnismálsl. b-liðarins til að árétta að þar er átt við úrskurð nefndarinnar. Með leyfi forseta eru breytingartillögurnar við 1. gr. eftirfarandi: a. 1. efnismálsl. b-liðar orðist svo: Að kröfu stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir hönd sjóðsins getur nefndin frestað réttaráhrifum úrskurðar síns telji hún að hann muni hafa í för með sér veruleg fjárhagsleg áhrif á sjóðinn. b. 3. efnismálsl. b-liðar orðist svo: Skal frestun á réttaráhrifum úrskurðar að auki vera bundin því skilyrði að stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna beri málið undir dómstóla innan 30 daga frá frestun og óski þá eftir að það hljóti flýtimeðferð. Þá telur nefndin þörf á að orða 6. gr. frv. skýrar en gert er en greinin fjallar um breytingu á 8. gr. laganna. Ætlunin með 6. gr. frumvarpsins er að setja fram reglur sambærilegar þeirri sem nú er í 18. gr. laganna þess efnis að námsmenn ljúki við endurgreiðslu svokallaðra R-lána áður en endurgreiðsla á öðrum lánaflokkum á að hefjast. Er því lagt til að 6. gr. frumvarpsins verði breytt til samræmis við það. Með leyfi forseta eru breytingartillögurnar frá nefndinni: Ný málsgrein bætist við er orðist svo: Ef lánþegi skuldar námslán sem var úthlutað á árunum 1992–2004, svokallað R-lán, og jafnframt námslán samkvæmt lögum nr. 72/1982 eða eldri lögum skal hann fyrst endurgreiða að fullu R-lánið. Greiðslur af eldri námsskuldum frestast þá þar til R-lánið er að fullu greitt. Með hliðsjón af framanrituðu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali og ég var að lesa upp. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Mörður Árnason og Kolbrún Halldórsdóttir skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Steinunn K. Pétursdóttir sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hún samþykk áliti þessu með fyrirvara. Undir álitið skrifa Gunnar Birgisson, formaður og framsögumaður, Dagný Jónsdóttir, Hjálmar Árnason, Kjartan Ólafsson, Björgvin G. Sigurðsson með fyrirvara, Kolbrún Halldórsdóttir með fyrirvara, Sigurður Kári Kristjánsson og Mörður Árnason með fyrirvara. Við umfjöllun nefndarinnar um málið urðu litlar breytingar á frumvarpinu. Ég vil rétt renna yfir þær. Breytingartillaga við 1. gr. um að stjórnin geti krafist þess að málskotsnefnd fresti réttaráhrifum úrskurðar vegna verulegra fjárhagslegra hagsmuna fyrir sjóðinn. Stjórn sjóðsins sem ber ábyrgð á fjármálum hans verður að hafa slíka heimild undir höndum ef málskotsnefnd úrskurðar á þann veg sem getur haft veruleg áhrif, kannski kostnað upp á einhver hundruð milljóna eða þaðan af meira. Stjórnin er samt ábyrg og verður að hlíta þessu þannig að það er ekki annað hægt en að skjóta þessu máli fyrir dómstóla ef slíkt er. Nefndin sem samdi frumvarpið lagði það til líka ef lögfræðilegur ágreiningur yrði en það var fellt út. Eingöngu var haldið í þetta atriði sem var kannski aðalatriði málsins ef slíkt kemur upp, að stjórnin hafi þennan möguleika. Í 2. gr. laganna er endurgreiðslan síðan lækkuð úr 4,75% í 3,75%. 3. gr. þýðir veruleg útgjöld fyrir sjóðinn, upp á 600–700 millj., en á móti er sett inn í 3. gr. að þegar verið er að reikna út tekjuviðmið fyrir lánþega er tekinn fjármagnstekjuskattur ásamt tekjuskatti og reiknað út frá þeim stofni. Stofninn breikkar og nettóáhrif ríkisins verða eins og áður sagði 260–340 millj. sem þarf aukalega að setja inn í sjóðinn frá ríkinu. Á fjárlögum fyrir 2005 eru áætlaðar 300 millj. í þetta. Síðan eru tæknileg atriði í 4. gr. til að herða á málum varðandi það að menn sæki um endurútreikning varðandi viðbótargreiðslu. Gefnir eru 60 dagar til þess. Í 5. gr. er lagt til að markaðskjaralánin detti út og hins vegar er í 6. gr. eins og ég fór yfir áðan viðbótartillaga. Í ákvæði til bráðabirgða er mönnum sem hafa tekið lán frá 1992 gefnir möguleikar á því að skuldbreyta miðað við þessi lög þannig að endurgreiðslan þeirra lækki úr 4,75% í 3,75%. Með þessu lagafrumvarpi er stigið mikið framfaraspor fyrir lánþega hjá sjóðnum. Annað sem hefur gerst og stjórnin náði var að gera samkomulag við Landsbankann upp á að fella niður nauðsyn þess að ábyrgðarmenn skrifi á lánið. Menn geta keypt sér ábyrgð upp á 15 ár hjá Landsbankanum og munu örugglega fleiri lánastofnanir koma þar á eftir. Það er gjörbylting í þeim málum þannig að mörg góð teikn eru á lofti og mörg framfaraspor sem er verið að stíga núna í lánasjóðnum. Ég legg til að þetta frumvarp verði samþykkt með þeim breytingum sem ég kynnti.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar, framsögumanns og formanns menntamálanefndar, rita ég undir nefndarálitið með fyrirvara og mun ég nú gera grein fyrir honum. Í fyrsta lagi vil ég fagna því sem hér er verið að gera, þ.e. að lækka endurgreiðslubyrði námslána um eitt prósentustig. Það er sannarlega tilefni til að fagna því að það skuli vera gert. Að hluta til er það gert vegna mikils þrýstings frá námsmönnum og þeim sem hafa þurft að standa undir endurgreiðslubyrði námslánanna, nefnilega því fólki sem starfar í atvinnulífinu, er með háskólamenntun og hefur verið að sligast undan endurgreiðslubyrðinni. Hv. þingmenn hafa fengið erindi frá þeim hópi fólks og er komið á annað ár að við fengum í hendur skýrslu um tölulegar upplýsingar um lánþega LÍN. Þetta er afar mikið plagg sem námsmenn og BHM þar á meðal hafa byggt rökstuðning sinn og kröfur sínar á. Þó að fagna beri þeim áfanga sem er að nást verður að segjast eins og er að námsmannahreyfingarnar og BHM hefðu viljað fara aðra leið að málinu en ákveðið var að gera af stjórnvöldum. Námsmannahreyfingarnar áttu sæti í nefndinni sem undirbjó frumvarpið og í því starfi var lögð fram bókun af hálfu námsmannahreyfinganna. Bókun sú var til umfjöllunar í menntamálanefnd Alþingis við vinnslu málsins sem hefði gjarnan mátt hafa rýmri tíma til að sinna starfi sínu í þetta skiptið. Engu að síður fórum við eftir því sem við mögulega gátum í gegnum þau plögg sem við höfðum. Mér þótti afar athyglisverð sú bókun sem námsmannahreyfingarnar lögðu fram og BHM studdi en segja má að sú leið sem þar er lögð til til þess að létta endurgreiðslubyrðina virki afar skynsamleg þegar maður skoðar hana ofan í kjölinn. Ég skil kröfu námsmannahreyfinganna í þessum efnum að þeir vilji frekar fara þá leið sem þeir kalla skattaleiðina, leið sem byggir á frádrætti í skattkerfinu, þ.e. að veita endurgreiðendum námslána skattafslátt af árlegri afborgun til LÍN. Fram kom í umfjöllun nefndarinnar að sú leið gæti verið nokkuð flókin og snúin að fara, en það breytir ekki því að rökin fyrir þeirri leið eru að ég tel skynsamleg og ekki nægileg mótrök að leiðin sé flókin og þess vegna hafi ekki verið hægt að fara hana. Mig langar í máli mínu, hæstv. forseti, að fara í örfáum orðum yfir þau atriði sem námsmannahreyfingin lætur okkur í té í bókun sinni hvað skattaleiðin innifeli. Það byggir á því að námsmannahreyfingarnar telja að sýnt hafi verið fram á að hið opinbera hagnist beinlínis á auknum lántökum námsfólks úr lánasjóðnum og það hafi aldrei verið markmið með lögunum um lánasjóðinn frá 1992. Þau telja skattaleiðina vera vel rökstudda í þeirri skýrslu sem ég veifaði og er unnin af Þórólfi Matthíassyni árið 2002 fyrir Bandalag háskólamanna ásamt Sambandi íslenskra námsmanna erlendis og fjölda háskólamanna utan heildarsamtaka. Skattaleiðin, eins og fram kemur í skýrslunni, sýnir fram á að hægt sé að ná tekjuaukningu ríkisins við aukna námsfjárfestingu með ákveðnum áhættudreifingarröksemdum. Sömuleiðis telja námsmannahreyfingarnar að lán á hvern lánþega séu að dragast saman og þau benda á ákveðin rök máli sínu til stuðnings í þeim efnum og segja að það bendi til þess að markmiði laganna um Lánasjóð íslenskra námsmanna sé stefnt í hættu varðandi jafna möguleika til náms. Mér þykir það athyglisverð röksemd hafandi starfað talsvert mikið að því að reyna að standa vörð um jafnan rétt námsmanna og jafna möguleika námsmanna til náms. Einnig segja námsmannahreyfingarnar að í skattaleiðinni sé fólginn ávinningur af auknum lántökum sem dreift sé á milli hins opinbera og lántakanna sjálfra. Sömuleiðis að hún tryggi jafnrétti til náms á þeim forsendum að þung endurgreiðslubyrði hafi beinlínis áhrif á námsval fólks. Þá segja þau að skattaleiðin skerði ekki tekjustreymi lánasjóðsins og komi þar af leiðandi ekki niður á núverandi lántakendum og heldur ekki lántakendum framtíðarinnar. Svo segja hreyfingarnar að með tilliti til ávinnings ríkisins af hærra menntunarstigi og aukinni hagsæld í samfélaginu sé eðlilegt að greiddur sé einhvers konar arður af fjárfestingunni. Þau telja þjóðfélagsleg rök vera fyrir skattaleiðinni. Með henni sé stuðlað að aukinni og hraðari mannauðsuppbyggingu þjóðarinnar með því að hækka menntunarstig og þar með skatttekjur hins opinbera. Hér sé því ekki um að ræða neitt sérhagsmunamál fámenns hóps heldur hreinlega kjarabót fyrir alla þjóðina þegar til lengri tíma er litið. Þá nefna þau að fyrirmyndir séu að skattafsláttarleiðinni og nefna þar vaxtabætur í íbúðalánakerfinu. Því þurfi ekki að finna upp hjólið í því að innleiða aðferð af þessu tagi. Að þeirra mati er þetta nokkuð einföld aðgerð þar sem unnt sé að forskrá allar upplýsingar nú orðið er varði lántökur hjá LÍN á skattskýrslu, þannig að mótrökin um það eins og ég nefndi áðan að þetta væri svo flókin leið halda kannski ekki á gervihnatta- og upplýsingaöld þegar allt er orðið tölvuskráð og við fáum skattframtalið okkar meira eða minna forskráð upp í hendurnar. Að lokum segja námsmannahreyfingarnar að tekjutap í skattheimtu dreifist milli ríkis og sveitarfélaga enda deili þau ávinningi af auknum lántökum. Hæstv. forseti. Þó ég fagni eins og ég sagði áðan því meginmarkmiði að með frumvarpinu sé lækkuð endurgreiðslubyrðin tel ég enn að mat námsmannanna á skattalækkunarleiðinni sé þess eðlis að eðlilegt hefði verið fyrir nefndina að skoða það nánar. Námsmannahreyfingarnar segja aðferðina sem lögð er til í frumvarpinu vera lítið skref í rétta átt en varla mikið meira en það, þó slær enginn hendinni á móti því að endurgreiðslubyrðin sé þó lækkuð. Þó benda námsmannahreyfingarnar á í greinargerð sinni að hlutfallslækkun um 1% hafi í för með sér lengri endurgreiðslutíma lána sem þýði að einhverjir lánþegar muni greiða af námslánunum jafnvel upp í háa elli og tala þess vegna um að hlutfallsleiðin sé einungis kjarabót fyrir þá sem hafi tekið lánin eftir 1992 en skattaleiðin eigi að koma öllum endurgreiðendum vel. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa mikið fleiri orð um þá skattaleið sem námsmannahreyfingarnar hefðu gjarnan viljað sjá að farin yrði. Það sama á við um BHM og gerir BHM vel grein fyrir röksemdum sínum í umsögn til nefndarinnar hvað þetta varðar. Annan fyrirvara hef ég við frumvarp þetta sem lýtur að 1. gr., b-liðnum. Sú grein fjallar um málskotsréttinn og frestun réttaráhrifa úrskurðar málskotsnefndarinnar. Námsmannahreyfingarnar og BHM hafa ígrunduð rök fyrir því að verið sé að fara út á hæpna braut og ég sé ekki annað en að færð séu sannfærandi rök fyrir því í umsögnum aðilanna til hv. menntamálanefndar. Greinin gerir ráð fyrir að hægt sé, að kröfu stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna, að fresta réttaráhrifum úrskurðarmálskotsnefndarinnar og stjórnin geti síðan borið málið undir dómstóla með ákveðnum 30 daga fresti. Í umsögn BHM um þetta atriði segir að málskotsnefndin hafi nú þegar slíka heimild samkvæmt gildandi lögum, sbr. 1. málslið 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. BHM segir því í umsögn sinni að breytingin sé óþörf, enda sé óeðlilegt að mæla sérstaklega fyrir um rétt lægra setts stjórnvalds til slíkrar kröfugerðar gagnvart úrskurðarnefndinni sem á að vera og er sjálfstæð í öllum störfum sínum. Í umsögn BHM segir, að stjórn lánasjóðsins hafi ávallt haft fullkominn rétt og möguleika á hagsmunagæslu gagnvart málskotsnefndinni og yrði slík heimild til að óska frestunar áréttuð í lögum væri eðlilegt að rætt væri um að það væri „málskotsnefndin“ en ekki „hún“ - sem sagt persónufornafnið hún, sem gæti vísað til stjórnarinnar - í 1. málslið b-liðar til að ljóst sé að frestunarvaldið sé hjá málskotsnefndinni en ekki hjá stjórn lánasjóðsins. Lagatæknilega telur því BHM að ekki sé nægilega skýrt að orði kveðið. BHM telur eðlilegt að setja inn efnisskilyrði við slíkt mat, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, sem heimilar þó einungis frestun á því er varðar fordæmisgildi úrskurðarnefndarinnar. Varðandi málshöfðunarrétt lægra setts stjórnvalds gegn æðra stjórnvaldi telur BHM breytinguna beinlínis óeðlilega og telur að hún gangi gegn þeim meginreglum stjórnsýsluréttar um stigskiptingu stjórnsýsluvaldsins sem ætti að fara eftir í þessu tilfelli. Slíkt telja samtökin, Bandalag háskólamanna, vera algerlega fordæmalaust og telja að benda megi á að ríkisskattstjóri, sem fer með aðild að máli fyrir hönd gjaldkrefjenda samkvæmt áðurnefndum lögum nr. 30/1992, um yfirskattanefnd, hafi ekki heimild til málshöfðunar til ógildingar á úrskurðum yfirskattanefndar. Það vald hafi eingöngu fjármálaráðherra, skv. 2. mgr. 15. gr. laga nr. 30/1992. Þess vegna telur BHM eðlilegt að valdið yrði í höndum menntamálaráðherra ef það á annað borð ætti að vera fyrir hendi en alls ekki hjá stjórn lánasjóðsins. BHM tekur fram í umsögn sinni að það vilji að málskotsrétturinn verði fremur fluttur aftur til menntamálaráðherra, sem ber enda pólitíska og lagalega ábyrgð á málinu samkvæmt stjórnarskránni, í stað þess að veikja sjálfstæði sérfróðrar málskotsnefndar. Auðvitað er málið nokkuð flókið og lagatæknilegs eðlis. Þess vegna hefði ég viljað hafa rýmri tíma til að fara vel yfir málið í nefndinni og óskaði eftir því að við fengjum stjórnsýslufræðing til að gera okkur fulla grein fyrir því hvað hér um ræðir og hvað sé fólgið í breytingunni og á hvern hátt leiðin sem BHM vill fara kæmi út. Það reyndist ekki tími til þess svo ég hef áskilið mér fullan rétt til þess að hafa alla fyrirvara við greinina. Ég tel rétt að taka það fram að ég áskil mér enn þann rétt að flytja breytingartillögu við málið hvað þetta varðar þó það verði ekki gert fyrr en við 3. umr. Þegar nægt tóm og nægur tími hefur gefist til að skilja þetta ofan í kjölinn og sjá hvort verið sé að fara inn á mjög óæskilega braut, eins og ég tel BHM vera búið að rökstyðja mjög vel, kem ég til með að taka ákvörðun um það hvort ég flyt breytingartillögu við málið. Hæstv. forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir fyrirvörum mínum sem vörðuðu þessar tvær greinar og læt því máli mínu lokið.

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði í ræðu sinni. Þetta mál er afar ánægjulegt fyrir námsmenn og bætir hag þeirra að lækka endurgreiðsluhlutfall námslána verulega. Ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með að þingmaðurinn skyldi ekki vera fullkomlega sátt við þá leið sem hér er farin en námsmenn geta verið sáttir. Þingmaðurinn vék að ákvæðum b-liðar 1. gr. frumvarpsins og gerði rökstuðning BHM að sínum þegar hún gagnrýndi regluna sem þar kemur fram. Eins og fram kom í ræðunni telur BHM að heimildin sem þar á að vera til staðar sé fordæmalaus. Það er ekki rétt. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er fyrirmyndin, fordæmi þess sem hér um ræðir, sótt annars vegar í lög um almannatryggingar og hins vegar í upplýsingalög. Heimild eins og sú sem hér er til umræðu liggur því fyrir í lögum nú þegar. Það er hins vegar rétt hjá þingmanninum að meginregla stjórnsýsluréttarins er sú, eins og fram kemur í 29. gr. stjórnsýslulaganna, að kæra frestar ekki réttaráhrifum en samkvæmt 2. mgr. er æðra stjórnvaldi heimilt að fresta réttaráhrifum ef talin er ástæða til. Sú meginregla varðar réttindi borgaranna gagnvart stjórnvöldum. Í frumvarpinu er lagt til að stjórn sjóðsins hafi eitthvað um það að segja ef niðurstaða málskotsnefndarinnar hefur mikil fjárhagsleg áhrif á hagsmuni sjóðsins og geti farið fram á að málskotsnefndin fresti réttaráhrifum. Það breytir því hins vegar ekki, eins og fram kemur í greininni, að málskotsnefndin hefur alltaf síðasta orðið um það hvort sá frestur er veittur eða ekki.

Hæstv. forseti. Eins og skilja mátti af andsvari hv. þingmanns, sem stóð yfir í tvær mínútur og nægði ekki hv. þingmanni til að útskýra það sem hér um ræðir, er hér um nokkuð flókið lagatæknilegt mál á ferðinni. Þess vegna óskaði ég eftir því við menntamálanefnd að við fengjum stjórnsýslusérfræðing til að ræða málið ofan í kjölinn. Hér erum við að fjalla um álitaefni og þótt hv. þingmaður telji að í greinargerðinni séu nefnd fordæmi, þ.e. í almannatryggingalögum og upplýsingalögum, þá dregur BHM að mínu mati fram afar sannfærandi rök fyrir því að fordæmin eigi ekki við í þessu tilfelli þar sem réttur er færður í hendur lægra settu stjórnvaldi gagnvart hinu hærra setta, þ.e. að stjórn lánasjóðsins eigi að hafa aukinn rétt umfram málskotsnefndina, sem á að mati BHM að vera fullkomlega sjálfstæð og óháð í störfum sínum. Það er fyrst og fremst þetta sem BHM gagnrýnir. Ég tel eðlilegt að við fáum tíma til að ræða og fara virkilega ofan í saumana á málinu, hvort þetta sé fordæmalaust, hvaða fordæmi séu og hvort þau eigi við í þessu tilfelli. Til þess þurfum við sérfræðinga og tíma til að skoða málið.

Frú forseti. Þetta mál er alls ekki flókið. Það er í raun sáraeinfalt. Með ákvæðinu er ekki verið að færa lægra settu stjórnvaldi vald umfram það sem hærra sett stjórnvald hefur. Neðra stjórnvaldið, þ.e. stjórn LÍN, kemur aldrei til með að geta tekið ákvarðanir málskotsnefndarinnar í gíslingu. Í ákvæðinu segir einfaldlega að stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna geti fyrir hönd sjóðsins krafist þess að réttaráhrifum verði frestað. Það er málskotsnefndin sem tekur ákvörðun um það hvort til slíkrar frestunar kemur ef hún telur ástæðu til þess. Stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna tekur ekki þá ákvörðun heldur þarf hið hærra setta stjórnvald að telja ástæðu til að fresta réttaráhrifum úrskurðarins. Af hverju skyldi þessi regla vera sett inn? Jú, það er vegna þess að ákvarðanir málskotsnefndarinnar geta skipt verulegu fjárhagslegu máli fyrir sjóðinn. Stjórn sjóðsins á að hafa eitthvað um það að segja ef úrskurður nefndarinnar getur haft veruleg fjárhagsleg áhrif á afkomu hans og stöðu hans. Þetta er því alveg kristaltært og ekki gripið fram fyrir hendur æðra setts stjórnvalds. Lægra stjórnvaldinu er hins vegar gefinn umþóttunartími og möguleiki á að óska eftir því við æðra sett stjórnvald að réttaráhrifunum verði frestað. En það er alltaf endanleg ákvörðun hins æðra stjórnvalds hvort við þeirri ósk verði orðið eða ekki. Það er ekki verið að taka fram fyrir hendurnar á einum eða neinum í þessu máli. Ég bendi enn og aftur á að þetta ákvæði á sér fordæmi í almannatryggingalögum.

Hæstv. forseti. Gott og vel. Látum sem að hér sé einungis um þessa fyrstu setningu málsgreinarinnar að ræða, þ.e. þá sem hv. þingmaður gerði að meginefni andsvars síns: „Að kröfu stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna fyrir hönd sjóðsins getur málskotsnefnd frestað réttaráhrifum úrskurðar telji hún ástæðu til þess.“ Þá erum við komin að þessu persónufornafni sem BHM gerir athugasemd við og telur ekki nægilega skýrt að átt sé við málskotsnefndina heldur geti það allt eins vísað til stjórnar lánasjóðsins. Séu áhöld um slíkt þá ætti það að vera hægur vandi fyrir menntamálanefnd að gera tillögu til úrbóta, bara hvað þetta varðar. Eins og hv. þingmaður túlkar þessa setningu þá er átt við málskotsnefndina með persónufornafninu en ekki stjórn lánasjóðsins.

Það kemur fram í lögskýringargögnum.

Það kemur fram í lögskýringargögnum, segir hv. þingmaður. Það er gott og vel en ég tel að það hefði verið afar gott fyrir nefndina, þar sem ekki eru allir lögfræðimenntaðir í nefndinni, að fá stjórnsýslusérfræðing til að rýna betur í málið með okkur. En eins og ég segi þá er ég ekki á móti málinu. En þessi grein stendur verulega í mér. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns, að inntakið og hin pólitísku tíðindi í þessu frumvarpi eru nokkuð sem ber að fagna. Prinsippið er þess eðlis. Það er gott að lækka skuli endurgreiðslubyrði námslánanna en þegar við fáum svo alvarlegar ábendingar, sem eru þar að auki nokkuð flóknar fyrir sum okkar a.m.k., tel ég að við þyrftum að hafa rýmri tíma til að fara í saumana á málunum.

Virðulegi forseti. Það hefur verið farið ágætlega í gegnum b-lið 1. gr. og væri réttast fyrir hv. þingmann að setja sig í spor okkar í stjórn lánasjóðsins ef við fengjum á okkur úrskurði sem valda mundu verulegum fjárútlátum fyrir sjóðinn. Það væri slæmt að þurfa að bera ábyrgð á því án þess að geta nokkuð haft um það að segja. Hv. þingmaður verður að reyna að skilja hvað er þarna á ferðinni. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór mjög vel í gegnum lagalegar hliðar málsins en hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitnaði í námsmannahreyfingarnar og BHM, eins og BHM væri stóri sannleikurinn í þessu máli. Námsmannahreyfingarnar voru ekki mjög jákvæðar og sögðu þetta lítið skref í rétta átt. Þetta er auðvitað mjög stórt skref sem hér er stigið. Aðferðin sem BHM lagði til var sú að fara þessa tekjuskattsleið, þ.e. með afslátt á tekjuskattinn. Skattafsláttaleið BHM kostar alltaf ákveðið mikið, hún kostar 700 millj. kr. og það yrði tekið beint úr ríkissjóði. Það væri gott fyrir sjóðinn og hefði ekkert að segja varðandi fjárstreymi til hans. En þar væru teknar beint úr ríkissjóði 700 millj. kr. Það er tillaga BHM. Við fórum bil beggja í þessu. Það var að breikka stofninn sem við reiknum afborganir af og hins vegar að taka 260–340 millj. kr. úr ríkissjóði. Þannig var þetta gert. Varðandi stjórnsýslufræðinginn sem um var rætt, sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi, þá hefur verið unnið að því að reyna að fá þann ágæta stjórnsýslufræðing í nefndina, eins og ég lofaði, og vonandi ætti það að geta gengið á föstudagsmorgun.

Hæstv. forseti. Ég fagna því og þakka hv. formanni menntamálanefndar fyrir að málið skuli verða kallað inn til nefndarinnar aftur milli 2. og 3. umr. og að unnið sé að því að fá stjórnsýslufræðing til að skýra þetta nánar fyrir okkur sem höfum ekki botnað í þessu jafn vel og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Varðandi hitt sem ég sagði, er ég vitnaði til umsagnar námsmannahreyfinganna um að þau teldu þetta lítið skref í rétta átt, þá voru það ekki mín orð, þannig að það sé alveg á hreinu. Hins vegar er það kristaltært að ríkissjóður er ævinlega að fjármagna sjóðinn. Lánasjóður íslenskra námsmanna er fjármagnaður af ríkissjóði. Ég sé því ekki að það skipti sköpum þótt 700 millj. kr. hefðu farið í skattendurgreiðsluleiðina. Ég sé ekki að það skipti sköpum því að ríkissjóður er hvort sem er í ábyrgð fyrir sjóðinn og fjármagnar sjóðinn frá upphafi til enda. Ég tel, án þess að ég viti það fullkomlega, að það hafi ekki verið fullreynt að ná samkomulagi milli námsmannahreyfinganna og stjórnar lánasjóðsins í þessu máli. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig starfið í nefndinni gekk fyrir sig. Ég veit ekki hvort námsmannahreyfingarnar töldu sig hafa fengið nægan tíma til að vinna málið, til að sannfæra þá sem voru á öndverðum meiði eða hver rök stjórnar lánasjóðsins voru í þessum efnum. Þetta er eitt af því sem við í nefndinni höfðum ekki ráðrúm til að fara nægilega vel í gegnum, hæstv. forseti, að mínu mati.

Virðulegur forseti. Rétt til að skýra það fyrir hv. þingmanni varðandi starfið í nefndinni voru þessar tvær leiðir til umfjöllunar, þ.e. leiðin sem varð fyrir valinu og hins vegar BHM-leiðin. Síðan vildi svo merkilega til að námsmannahreyfingarnar komu með þá leið nánast óbreytta sem sínar tillögur. Það vakti athygli okkar sem störfum í nefndinni. Ég held að nefndin hafi haldið níu eða tíu fundi þar sem m.a. þetta var tekið fyrir. BHM var kallað til nefndarinnar og gefinn kostur á að skýra hugmyndir sínar en síðan komu þær orðréttar í tillögum námsmannahreyfinganna. Þegar þær tillögur sem hér eru voru ræddar við námsmannahreyfingarnar þá tók t.d. fulltrúi stúdentaráðs mjög jákvætt í þessa leið. Þetta er jákvætt fyrir stúdenta. Þegar frumvarpið verður að lögum þýðir það að ríkissjóður greiðir 52–53% með lánasjóðnum, þ.e. ef einhver tekur 1000 kr. að láni á ríkið að borga 520 kr. Styrkurinn frá ríkinu er 52% af því sem hver stúdent tekur að láni. Þessi sjóður er félagslegur jöfnunarsjóður og gefur jafnrétti til náms. Þessa hefur verið mjög vel gætt. Hins vegar hefur verið reynt að halda hinu gagnstæða fram en það stenst alls ekki. Sjóðurinn býður upp á bestu þjónustu sem námsmenn geta fengið í heiminum. Enginn hefur getað bent mér á sjóð sem stendur sig eins vel. Bandaríkjamenn tóku þennan sjóð sér til fyrirmyndar þegar þeir byggðu upp lánasjóð sinn á sínum tíma. Þeir voru mikið hér fyrir 5–7 árum.

Hæstv. forseti. Lánasjóður íslenskra námsmanna er sannarlega alls góðs maklegur. Ég tek undir orð hv. þm. Gunnars Birgissonar að hann er félagslegur jöfnunarsjóður og ríkið hefur staðið vel á bak við sjóðinn og hann er til fyrirmyndar. Um allt þetta erum við sammála, en þá verðum við líka aðeins að horfa í gegnum fingur og hafa skilning á því þegar þarf að breyta lögum um sjóðinn að þá geti verið mismunandi sjónarmið uppi. Hv. þingmaður sagði í fyrra andsvari sínu að BHM væri ekki einhver stóri sannleikur í málinu. Hv. þingmanni virðist hafa gramist það að námsmannahreyfingarnar skyldu gera sjónarmið BHM að sínum í starfinu í nefndinni. Gott og vel. Þar voru andstæð sjónarmið á ferðinni og ævinlega þegar andstæð sjónarmið eru um hlutina en samt sem áður sameiginlegt takmark þarf oft að sýna ákveðna kænsku til að komast að sameiginlegri niðurstöðu sem allir verða ánægðir með. Ég vildi óska þess að námsmannahreyfingarnar og BHM sem fólkið sem nýtir sjóðinn og nýtir sér sem stéttarfélag þegar út er komið að stórum hluta, að þetta fólk hefði getað verið sátt við þá leið sem valin er. Sáttara en raun ber vitni. Þó allir segi auðvitað, námsmannahreyfingarnar, BHM, ég og flokksfélagar mínir að verið sé að stíga mikilvægt, jákvætt skref, verður hv. þm. Gunnar Birgisson að skilja að það hafa verið ólík sjónarmið uppi um þetta og menn hafa ekki náð að sætta þau fullkomlega þar sem önnur leið var valin en sú sem hinir hefðu kosið. Eðli málsins samkvæmt er erfitt að ná sameiginlegri lendingu. Það þekkjum við sem störfum í stjórnmálum og ég held að í þessu tilfelli hefði mátt vinna betur í að ná sáttum, en engu að síður fagnar maður lokaniðurstöðunni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór ágætlega yfir þá fyrirvara sem við þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna höfum við málið og kom ágætlega fram sá ágreiningur sem uppi er, bæði í nefndinni og hjá þeim sem málið er skylt, BHM og fleirum út af umræddri grein, b-lið 1. gr. frumvarpsins, sem hv. þingmaður rakti ágætlega og síðan rakti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson það viðhorf sem hann hefur í málinu og hvernig hann túlkar það. Það var samkomulag í nefndinni að stjórnsýslufræðingur yrði kallaður fyrir nefndina á milli 2. og 3. umr. Mér skilst á formanni nefndarinnar og öðrum nefndarmönnum sem véla um það með honum að allt útlit sé fyrir að stjórnsýslufræðingurinn Páll Hreinsson komi fyrir nefndina síðar í vikunni. Þá gefst nefndarmönnum færi á því að leiða með einhverjum hætti til lykta hvernig málum sé háttað og hvort þær nokkuð afdráttarlausu athugasemdir sem BHM gerir í III. kafla umsagnar sinnar um umræddan lið, eins og BHM segir, með leyfi forseta: „Að því er varðar hið síðara - málshöfðunarrétt lægra stjórnvalds gegn æðra stjórnvaldi - telur BHM þessa breytingu afar óeðlilega og ganga gegn meginreglum stjórnsýsluréttar um stigskiptingu stjórnsýsluvaldsins. Er slíkt og algerlega fordæmalaust og má m.a. benda á að ríkisskattstjóri, sem fer með aðild að málum f.h. gjaldkrefjenda […] hefur ekki heimild til málshöfðunar til ógildingar á úrskurðum yfirskattanefndar.“ BHM leggur til í umsögn sinni að málskotstigið verði fremur flutt aftur til menntamálaráðherra sem beri enda pólitíska og lagalega ábyrgð á þessum málum samkvæmt stjórnarskránni, í stað þess að veikja sjálfstæði sérfróðu málskotsnefndarinnar. Taka má undir álit BHM um frumvarpið og mjög eðlilegt að málið verði leitt að fullu til lykta eins og kostur er, þannig að nefndarmenn hafi nokkuð skýrt hvaða túlkun er rétt, túlkun sú sem BHM leggur fram og hefur áreiðanlega lögfróða menn að baki því áliti sínu. Þetta er vandvirknislega unnið álit hjá BHM og ástæðulaust að afskrifa þær aðfinnslur. Því er rétt er að leiða það til lykta og fá úr því skorið hvort álitið eigi við rök að styðjast eða sú túlkun sem eini löglærði nefndarmaðurinn, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur haldið fram bæði í nefndinni og í andsvari við hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sem mælti á undan mér. Það þarf því að vera alveg á hreinu hvað um sé að ræða, hvort þetta sé óeðlilegt, hvort þetta sé vond breyting eða hvort stjórn LÍN eigi að hafa þennan rétt. Ég tel ekki óeðlilegt að færa þetta til menntamálaráðherra sem ber hina pólitísku ábyrgð á málinu og ber hina pólitísku ábyrgð á rekstri sjóðsins. Ég get því vel ímyndað mér að sú leið sem BHM leggur til sé ekki óeðlileg og jafnvel hin ágætasta í málinu. Hvort sem hitt stenst og eigi sér fordæmi eins og hv. þingmaður gat um áðan í almannatryggingalögum o.s.frv. getur breytingin samt sem áður einungis verið til bóta. Ég tel að svo sé, en það ræðum við betur í nefndinni og við 3. umr. verður væntanlega búið að ræða málið að fullu. Svona vill þetta oft verða þegar fáir dagar eru til umráða til að klára mál. Það liggur á að klára þetta mál fyrir hátíðahöld kristinna manna sem bresta á eftir stuttan tíma og þingið fer í 40 daga frí, og í raun ástæða til að harma það því þetta er hið ágætasta mál eins og fram hefur komið. Ég held að allir stjórnmálaflokkarnir, alla vega Framsóknarflokkur og Samfylkingin, hafi haft það á stefnuskrá sinni hreint og klárt að lækka endurgreiðslubyrðina með þessum hætti. Við, nokkrir samfylkingarþingmenn, fluttum frumvarp til laga um breytingar á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Þar er ein af tillögðum breytingum að lækka endurgreiðslubyrðina um þetta prósent niður í þessa upphæð. Aðrar breytingar sem við leggjum til eru að ábyrgðarmannakrafan verði afnumin hjá sjóðnum og að skoðað verði að hluti af lánum breytist í styrk hafi eðlilegri og tillagðri námsframvindu verið haldið. Hv. formaður nefndarinnar kom inn á það að einn banki hér í borg, Landsbanki Íslands, gæfi námsmönnum kost á því að kaupa sér ábyrgð hjá bankanum til 15 ára gegn ákveðnu ábyrgðargjaldi. Það er góð breyting og ástæða til að fagna því að bankinn skyldi að einhverju leyti taka ómakið af stjórnvöldum. Af því að ég minntist á að flokkarnir hefðu haft það á stefnuskrá sinni að lækka endurgreiðslubyrði námsmanna, hafa bæði Framsóknarflokkur og Samfylking það einnig skýrt á stefnuskrá sinni að afnema ábyrgðarmannakröfuna. Sex þingmenn Framsóknarflokksins, að mig minnir, fluttu þingmál um það á síðasta þingi og er þáttur um lánasjóðsmál okkar þingmanna Samfylkingarinnar. Ég held að þar sé um mikið réttlætismál að ræða og mjög eðlilegur liður í þeim breytingum sem eru að verða í lánaumhverfi okkar almennt þar sem mjög eðlilegt er að fólk gangist í sjálfskuldarábyrgðir, en ekki sé verið að gera þessa kröfu, enda mismunar það klárlega námsmönnum um aðgang að láni, um aðgang að félagslega jöfnunarsjóðnum, því það blasir við að það hafa ekki allir sama aðgang að ábyrgðarmönnum, að fólki sem uppfyllir þær kröfur sem gerðar eru til ábyrgðarmanna, um að fólk eigi eignir, standi vel fjárhagslega o.s.frv. Það er morgunljóst að það eiga ekki allir foreldra, vandamenn eða nána vini sem þeir geta leitað til um slíka kröfu. Þar með er verið að halda því fólki frá því að geta nýtt sér þjónustu hins félagslega jöfnunarsjóðs sem, eins og fram kom hjá hv. formanni nefndarinnar áðan, er félagslegur jöfnunarsjóður að mjög miklu leyti. Þá er ekki verið að tala um að verið sé að mismuna fólki aðgengi að einhverri venjulegri lánastofnun eftir því hvort það hefur aðgang að ábyrgðarmanni eða ekki, heldur er verið að mismuna fólki um aðgang að félagslegum jöfnunarsjóði sem niðurgreiðir lán sín yfir 50%. Því ber að skoða málið í sambandi við ábyrgðarmannakröfuna í því ljósi að verið er að mismuna fólki um aðgang að einum mikilvægasta jöfnunarsjóði í samfélaginu. Því er algjörlega óviðunandi að ábyrgðarmannakrafan skuli ekki vera felld niður í breytingunum á Lánasjóði íslenskra námsmanna og fjarri lagi að tilboð eins banka bæti þar úr að fullu þó það sé að sjálfsögðu mjög góð breyting og bankarnir eigi að sýna slíkt réttlætisfrumkvæði beri stjórnvöld ekki gæfu til að gera það. Það er ástæða til að brýna stjórnvöld í framhaldinu af því að þetta ágæta mál verður afgreitt frá Alþingi fari fram frekari endurskoðun á Lánasjóði íslenskra námsmanna, sérstaklega með það að markmiði að afnema ábyrgðarmannakröfuna, skoða hvort rétt sé og hvað það mundi kosta ef hluti lána breyttist í styrk af ákveðinni námsframvindu fenginni; þriðjungur, fjórðungur o.s.frv. Það þarf að reikna þetta út, hafa þetta svart á hvítu og skoða hvaða leiðir eru bestar að markmiðinu. Við vitum að ef hluti lána breyttist í styrk mundi verulegur hluti námsmanna ljúka námi sínu fyrr, sem er talsverður sparnaður fyrir háskólana og svo mætti lengi telja. Þetta er efni í aðra umræðu, ítarlegri og lengri og á þessari notalegu kvöldstund sem við eigum hér saman á Alþingi í umræðum um menntamál ætla ég ekki að dvelja mikið lengur við þetta atriði, enda margt annað órætt. Ég ætla að koma inn á eitt annað í sambandi við hlutverk Lánasjóðs íslenskra námsmanna og þær umræður sem hafa verið um sjóðinn og hlutverk hans. Í umræðum á hinu háa Alþingi í fyrradag um niðurlagningu Tækniháskóla Íslands og sameiningu hans við Háskólann í Reykjavík og stofnun nýs einkahlutafélags utan um rekstur þess sameinaða skóla kom mjög skýrt fram að verið er að taka eina námsgrein, grunnnám á háskólastigi, út úr ríkisreknum háskólum, leggja hana niður og inn í annan skóla, sem sagt tæknifræðina. Ef sú breyting verður að lögum verður ekki hægt að nema tæknifræði á Íslandi nema í einkareknum háskóla gegn verulegum skólagjöldum. Vissulega er hluti af lánum niðurgreiddur og þar kem ég einmitt að kjarna málsins, að við þær umræður var því lýst yfir að jöfn staða til náms ætti að nást í gegnum lánasjóðinn. Lánasjóður íslenskra námsmanna ætti að lána fyrir skólagjöldunum, lánasjóðurinn ætti að lána fyrir skólagjaldavæðingu grunnnáms á háskólastigi á Íslandi án þess að nokkurs staðar hafi verið tekin einhver umræða um það. Þó svo það blasi við að skólagjaldaleiðin verði farin og skólagjöld há og hærri almennt lögð á grunnnám í ríkisháskólunum munu menn að sjálfsögðu fara þá leið að lána fyrir þeim. En þá er verið að leggja verulegar fjárhagslegar byrðar á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Talandi um það og peningana sem koma allir úr ríkissjóði og að þetta kosti og hitt kosti, þá er verið að tala um að færa yfir á sjóðinn verulegan hluta af fjármögnun háskólastigsins á Íslandi. Ríkið hefur staðið illa að rekstri og uppbyggingu Tækniháskólans. Það vita allir og þarf ekki að leita lengur sannana fyrir því miðað við hallareksturinn á skólanum á undanförnum árum. Hann hefur verið hálfgert olnbogabarn. En allt um það. Þeim vanda á nú að stórum hluta að velta yfir á Lánasjóð íslenskra námsmanna sem á hér eftir að greiða fyrir talsverðan hluta af því námi sem þar er stundað. Segjum að skólagjöld upp á 200 þús. á ári standi undir alla vega þriðjungi af kostnaði við hvern nemanda, þá er verið að velta rekstrarvandanum yfir á lánasjóðinn og fjármagna nám á háskólastigi að stórum hluta í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna. Það getur vel verið að það sé hin ágætasta leið. En um það höfum við aldrei tekið umræðu. Ég vil segja um þetta ágæta mál þar sem endurgreiðslubyrðin er lækkuð, mál sem Samfylkingin barðist fyrir í kosningabaráttunni og styður hér með ákveðnum fyrirvörum um aðra þætti frumvarpsins, er að við eigum að taka ítarlega umræðu um heildstæða endurskoðun á hlutverki Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Er það framtíðarhlutverk sjóðsins að standa að stóru leyti undir fjármögnun á grunnnámi á háskólastigi? Það er sú leið sem hæstv. menntamálaráðherra og yfirvöld virðast vera að fara og blasir við hvað varðar tækninámið, grunnnámsgrein á háskólastigi sem verið er að leggja inn í einkavæddan skóla gegn háum skólagjöldum. Skólagjöldunum segir hæstv. ráðherra að eigi að lána fyrir úr Lánasjóði íslenskra námsmanna og þar með er fjármögnunin að verulegu leyti komin inn í sjóðinn. Því vil ég beina spurningum til hv. formanns nefndarinnar: Hvernig líst honum á þessa þróun og hefur þetta nýja hlutverk lánasjóðsins verið rætt sérstaklega og munu því fylgja aukin framlög til sjóðsins frá ríkisvaldinu? Hérna er verið að tala um að þetta frumvarp kosti 265–340 milljónir eins og áréttað er hér og leiðrétt úr tölum frá fjármálaráðuneytinu. Þetta gætu orðið smámunir miðað við hvað það mundi kosta sjóðinn að eiga að standa að stórum hluta undir grunnnámi í háskólum á Íslandi. Því væri fróðlegt að fá smá innsýn í hugarheim sjálfstæðismanna, hvernig þeir ætla að standa að skólagjaldavæðingunni svona holt og bolt. Eða er þetta algjörlega órætt mál gripið héðan og þaðan úr lausu lofti án þess að tengja nokkurs staðar? Í allri umræðu um hlutverk, stöðu og framgang sjóðsins er þetta algjört lykilatriði. Þá vildi ég koma örlítið að því sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði annars einnig alveg prýðilega grein fyrir. Ég ætla ekkert að endurtaka það í ítarlegu máli af því að hún fór mjög vel yfir þetta. En námsmannahreyfingarnar hafa allar sem ein lagt áherslu á að skattafsláttarleiðin verði farin í stað þess að endurgreiðslubyrðin verði lækkuð að þessu leyti, þ.e. að endurgreiðslubyrðin verði létt með frádrætti í skattkerfinu, að veita endurgreiðendum námslána skattafslátt af árlegri afborgun til LÍN. Í umsögn Bandalags íslenskra námsmanna segir að að mati námsmanna sé með þeirri leið sem hér er farin, þ.e. lækkun endurgreiðslu úr 4,75 í 3,75, um að ræða lítið skref í rétta átt eins og hent hefur verið hér á lofti. En námsmenn sjá sér þó ekki fært að styðja þessa tillögu í ljósi framangreindra raka. Þeir leggja mikla áherslu á skattafsláttarleiðina og vel getur verið og ekki ætla ég að útiloka það að það sé betri leið að mörgu leyti og réttlátari o.s.frv. Það ræðum við að sjálfsögðu líka í umræðum um framtíðarhlutverk sjóðsins og ef við förum að innleiða há skólagjöld, miklu hærri skólagjöld á grunnnámi á háskólastigi og lánasjóðurinn eigi að lána fyrir þeim þá hljóta menn einnig eins og Bretarnir að tekjutengja afborganir af námslánum að verulegu leyti þannig að hluti námsmanna greiði þau aldrei niður eða litlu leyti - þeir sem eru tekjulægri - en þeir sem eru tekjuhæstir greiði þau upp að öllu leyti, hratt, fljótt og vel. Þetta er sú niðurstaða sem náðist í Bretlandi. Sjálfstæðisflokkurinn og stjórnvöld hér virðast vera að fara einhverja slíka leið án þess að vilja ræða það eða kannski án þess að geta rætt það því að ég held að málið sé algjörlega óuppgert í Sjálfstæðisflokknum einnig. Þó Heimdallur hamri járnið og einhverjir fleiri þá hefur hæstv. menntamálaráðherra sagt að í hennar tíð verði ekki tekin upp skólagjöld í grunnnámi á háskólastigi. En það er samt verið að því með fjallabaksleið, með því að leggja niður skóla, leggja niður námsgreinar og leggja þær í einkavæddan skóla. Þetta þurfum við að ræða mjög ítarlega og ef og þegar einhverjar slíkar breytingar ganga yfir þá tel ég einboðið að farin verði skattafsláttarleiðin í stað og meðfram þessari hér. Sú umræða bíður seinni tíma. En ég vildi að það kæmi skýrt fram að við fulltrúar Samfylkingarinnar og fleiri tökum undir það með námsmönnum að það sé vænleg og góð leið og hún mun að sjálfsögðu verða skoðuð vel og vandlega í fyllingu tímans. Hægt væri að ræða hér í alla nótt um lánasjóðinn og það breytta hlutverk sem við erum að finna út í þingsölum að honum sé ætlað og búið án þess að það hafi nokkurs staðar annars staðar komið fram eða verið rætt nema hv. formaður menntamálanefndar svipti hulunni af málinu og útskýri það hér á þeim örfáu mínútum sem honum gefast í andsvari, nema hann ætli í aðra ræðu.

Virðulegi forseti. Við erum bara að ræða þetta frumvarp sem hérna er undir en ekki um Tækniháskólanum. Það kemur seinna. En það er rétt að taka það fram og fara yfir það fyrir hv. þingmann og aðra hér að á þessum lánum er einungis 1% vextir. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir 300 milljónum að meðaltali útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Og svo segir fólk bara ekkert hérna nema að þetta rétt svona sleppi, sé lítið skref í rétta átt o.s.frv., virðulegi forseti. Það eru hvergi slík kjör í boði fyrir námsmenn í heiminum. Spurningin er síðan: Á að fara aðra leið? Á að vera með beina styrki og síðan, eins og á Norðurlöndunum, taka lán á markaðskjörum? Hér er ríkið að niðurgreiða lánin til námsmanna sem er um 52%. Ef þetta frumvarp verður að lögum er reiknað með að endurgreiðslutími muni lengjast um fjögur til fimm ár, ef ég man rétt, úr 18 í 23 ár að meðaltali. Það er nú ekki alveg fram á gamalsaldur eins og kom fram í máli hv. þingkonu Kolbrúnar Halldórsdóttur. Svo er nú ekki. Ég vil enn og aftur undirstrika að auðvitað eigum við að vera ánægð með það sem vel er gert. Það er alltaf hægt að gera betur og setja meiri peninga í þetta. En hvar á að draga línuna? Við verðum líka að átta okkur á því að menntun er fjárfesting. Einstaklingarnir eru að fjárfesta í sjálfum sér og sinni framtíð með menntun og auðvitað eiga menn að borga fyrir það að einhverju leyti. Við tökum svo umræðu um skólagjöldin þegar við ræðum hér Tækniháskólann, þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Lítið skref í rétta átt er betra en stórt skref í vitlausa átt. Auðvitað höfum við tekið undir það að hér er um að ræða gott mál enda erum við samþykk því og erum með á nefndarálitinu með þeim fyrirvörum sem hér hafa verið raktir. En þó það nú væri að menn hefðu fyrirvara um jafnstórt mál og þetta. En að sjálfsögðu fögnum við því að verið er að létta endurgreiðslubyrðina. Þó ekki sé í meira mæli en hér um ræðir er þetta að sjálfsögðu ágætt mál. Þetta með litla skrefið er úr umsögn námsmanna, minnir mig, og hefur verið marghent hér á lofti af hv. formanni. Af því að hann talaði um þann útgjaldaauka fyrir ríkissjóð sem hér um ræðir þá spurði ég hann áðan hvað hann áætli að sú breyting á skólafyrirkomulagi okkar muni kosta sjóðinn að því sé velt yfir á hann án umræðu að fjármagna grunnnám á háskólastigi að verulegu leyti og ef Tækniháskólanemendur eiga að fara að taka lán fyrir sínum skólagjöldum, þ.e. hvaða útgjaldaauka það hafi í för með sér og hvort það mál hafi verið rætt sérstaklega á milli formanns menntamálanefndar og hæstv. menntamálaráðherra eða yfirmanna menntamála í landinu. Á hvaða stigi er þessi umræða á milli forustumanna Sjálfstæðisflokksins í menntamálum? Er hún ekki á neinu stigi, frumstigi? Með hvað er farið af stað í þessa umræðu? Hvert er markmiðið og hver er áætlaður kostnaður við að Lánasjóður íslenskra námsmanna eigi að stórum hluta eða að einhverju leyti að standa undir kostnaði við grunnnám á háskólastigi?

Virðulegi forseti. Ég fer fram á að við ræðum þessi þrjú mál öll í einu. Þetta eru samkynja frumvörp og í raun alveg nákvæmlega eins. Ég fer fram á það við hæstv. forseta að við ræðum saman frumvörp um Háskóla Íslands, Kennaraháskólann og Háskólann á Akureyri.

Ef ekki er gerð athugasemd við það þá mælir hv. þingmaður fyrir öllum málunum samtímis.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Fyrsta málið er frumvarp til laga um breytingu á lögum um Háskóla Íslands, nr. 41/1999, með síðari breytingum. Frumvarpið hljóðar svo, með leyfi forseta: 1. gr. Í stað fjárhæðarinnar „32.500 kr.“ í 3. mgr. 13. gr. laganna kemur: 45.000 kr. fyrir heilt skólaár. 2. gr. Lög þessi taka gildi 1. janúar 2005. Nefndarálit meiri hluta menntamálanefndar hljóðar svo, með leyfi forseta: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason frá menntamálaráðuneyti, Pál Skúlason og Tryggva Þórhallsson frá Háskóla Íslands, Ólaf Proppé og Guðmund Ragnarsson frá Kennaraháskóla Íslands, Þorstein Gunnarsson og Úlfar Hauksson frá Háskólanum á Akureyri, Erlu Ósk Ásgeirsdóttur og Jarþrúði Ásmundsdóttur frá stúdentaráði Háskóla Íslands, Jónínu Brynjólfsdóttur frá Iðnnemasambandi Íslands og Eyrúnu Jónsdóttur frá Bandalagi íslenskra námsmanna. Umsagnir bárust nefndinni frá Samtökum atvinnulífsins, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Iðnnemasambandi Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi íslenskra námsmanna, skólafélagi Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Visku – félagi stúdenta við Háskólann í Reykjavík, stúdentaráði Kennaraháskóla Íslands, stúdentaráði Háskóla Íslands og Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja. Í frumvarpinu er lagt til að hámarksfjárhæð skrásetningargjalds verði hækkuð úr 32.500 kr. í 45.000 kr. á heilu skólaári. Meiri hlutinn bendir á að orðin „allt að“ í 1. málsl. 3. mgr. 13. gr. laganna séu óþörf enda liggur nú fyrir að fjárhæð skrásetningargjaldsins er lægri en kostnaðurinn við skrásetningu samkvæmt nánar sundurliðuðu yfirliti sem birtist í fylgiskjali I með frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. gr. orðist svo: Í stað orðanna: „allt að 32.500 kr.“ í 3. mgr. 13. gr. laganna kemur: 45.000 kr. fyrir heilt skólaár. Undir þetta skrifa Gunnar Birgisson, formaður og framsögumaður, Dagný Jónsdóttir, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson. Síðan er hér frumvarp á þskj. 395 um breytingu á lögum um Kennaraháskóla Íslands, með síðari breytingum. Þar eru 1. og 2. gr. alveg samhljóða frumvarpinu um Háskólann. Svo er nefndarálit frá meiri hluta menntamálanefndar þar sem segir að nefndin hafi fjallað um málið og fengið á sinn fund sömu gesti og áður voru nefndir og sömu umsagnir. Svo segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: Í frumvarpinu er lagt til að hámarksfjárhæð skrásetningargjalds verði hækkuð úr 32.500 kr. í 45.000 kr. á heilu skólaári. Meiri hlutinn bendir á að í 3. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna kemur fram að skrásetningargjald skuli ekki vera hærra en sem nemur þeirri fjárhæð sem þar um ræðir. Meiri hlutinn telur að umorða þurfi setninguna þar sem nú liggur fyrir að fjárhæð skrásetningargjaldsins er lægri en kostnaður við skrásetningu samkvæmt nánar sundurliðuðu yfirliti sem birtist í fylgiskjali I með frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. gr. orðist svo: 3. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna orðast svo: Fjárhæð skrásetningargjalds er 45.000 kr. fyrir heilt skólaár. Undir þetta skrifa Gunnar Birgisson, formaður og framsögumaður, Dagný Jónsdóttir, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson. Þriðja frumvarpið er frumvarp til laga um breyting á lögum um Háskólann á Akureyri, nr. 40/1999, með síðari breytingum. Þar eru sömu gestir og voru á hinum nefndarálitunum og gefa samhljóða umsagnir, sem eru eftirfarandi: Í frumvarpinu er lagt til að hámarksfjárhæð skrásetningargjalds verði hækkuð úr 32.500 kr. í 45.000 kr. á heilu skólaári. Meiri hlutinn bendir á að orðin „allt að“ í 1. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna séu óþörf, enda liggur nú fyrir að fjárhæð skrásetningargjaldsins er lægri en kostnaðurinn við skrásetningu samkvæmt nánar sundurliðuðu yfirliti sem birtist í fylgiskjali I með frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. gr. orðist svo: Í stað orðanna „allt að 32.500 kr.“ í 1. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna kemur: 45.000 kr. fyrir heilt skólaár. Undir þetta skrifa Gunnar Birgisson, formaður og framsögumaður, Dagný Jónsdóttir, með fyrirvara, Birkir Jón Jónsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson. Gestir sem komu fyrir nefndina höfðu nokkuð mismunandi skoðanir um málið en báðir aðilar rökstuddu mál sitt nokkuð vel, sérstaklega þó rektorar háskólanna. Ég ætla ekki að ræða meira um þetta mál í bili, virðulegi forseti, en mun sjálfsagt fara í andsvör við hv. þingmenn hér á eftir.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti svokallaðs minni hluta menntamálanefndar um þessi þrjú mál. Við högum því þannig að við höfum í nefndarálitinu um Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands, eða frumvarpinu um lagabreytingar um þær stofnanir, einfaldlega vísað til röksemda í frumvarpinu sem fyrst var fyrir, sem er frumvarpið um breytingar á lögum um Háskóla Íslands því að málið er auðvitað hið sama eins og reyndar kom fram í orðum og flutningi hv. þm. Gunnar Birgissonar, formanns menntamálanefndar, áðan. Forseti. Með því frumvarpi sem hér um ræðir og þeim tveimur öðrum sem ég nefndi er ætlunin að hækka svonefnd skráningargjöld í þessum skólum þremur úr 32.500 kr. í 45 þús. kr. Með því er námsmönnum gert að greiða gjöld til að auka tekjur Háskóla Íslands um 100 millj. kr., Kennaraháskóla Íslands um 24 millj. kr. og Háskólans á Akureyri um 16 millj. kr. Í athugasemdum við hvert frumvarpanna segir, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir því í forsendum fjárlagafrumvarpsins að innheimta gjaldanna komi til frádráttar fjárveitingum til ríkisháskólanna á fjárlögum.“ Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis segir hins vegar, með leyfi forseta, enn á ný og vonandi í tilvitnunum í allri þessari ræðu sem að sjálfsögðu er að stofni til byggð á nefndarálitinu: „Útgjaldaheimild skólans í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2005 byggist á þeirri forsendu að skólinn nýti sér heimildina og afli 100 millj. kr. meiri tekna sem renni óskertar til hans.“ Hér ræðir um Háskóla Íslands og samsvarandi tala er í umsögnum um önnur frumvörp. Starfsmenn fjármálaráðherra segja því í umsögn sinni, gera ráð fyrir því í umsögn sinni að aðeins hækkunin, 12.500 kr., renni óskert til háskólanna hvað sem líður athugasemdum um frumvarpið. Þarna stangast sem sagt á athugasemdir við frumvarpið frá starfsmönnum menntamálaráðherra, við umsögn starfsmanna fjármálaráðherra. Ég kem að því betur á eftir. Starfsmaður menntamálaráðherra, Valur Árnason, kom eins og áður segir í ræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar á fund menntamálanefndar og sagði þá m.a. að hækkun gjaldsins væri ein af forsendum fjárveitingatillagna í fjárlagafrumvarpinu. Það er ljóst að við áætlun heildartekna skólans og skólanna þriggja, í menntamálaráðuneytinu og í fjármálaráðuneytinu, er gert ráð fyrir þessum auknu tekjum til þeirra. Þær bætast ekki við, hvorki að öllu leyti né einungis hækkunin, eins og um væri að ræða fundið fé eða einhvers konar gjafir. Með frumvörpunum er einfaldlega verið að færa hluta af útgjöldum ríkisins yfir á nemendur skólanna og það eru engar áætlanir uppi um sérstaklega bætta þjónustu samfara þessari gjaldtöku af nemendum. Enda kom það fram á fundum nefndarinnar með rektorum skólanna þriggja að verulega vantar á að fjárveitingar samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005, sem nú er orðið að fjárlögum, nægi skólunum til starfa á komandi ári. Rektor Háskóla Íslands taldi að þar munaði hjá sér um 300–400 millj. kr. Rektor Háskólans á Akureyri nefndi um 100 millj. kr. sem þar vantaði upp á. Rektor Kennaraháskóla Íslands nefndi að sönnu enga upphæð þótt hann teldi að tölur í Kennaraháskóla Íslands væru vanmetnar en hann nefndi að um þúsund nemendum hefði verið vísað frá, verið neitað um skólavist til að hægt væri að halda skólunum innan fjárlagarammans. Til að rétt sé rétt sagði hann einnig að sennilega væri ekki um að ræða að allir þúsund hefðu komist inn í skólann, þótt ljóst væri að meiri hluti þeirra hefði gert það, þannig að ástæðan fyrir því að þeim var vísað frá er ekki að Kennaraháskólinn vilji hafa tiltekinn fjölda inni í skólanum og ekki fleiri, heldur sú að hann fékk hreinlega ekki fjárveitingar til þess að hleypa fleiri nemendum í sitt ágæta nám. Meðan svona er ástatt um fjárveitingar til ríkisháskólanna þá er fáfengilegt, og í raun og veru tómt mál, að halda því fram að einhverjar upphæðir komi eða komi ekki til frádráttar fjárveitingum til ríkisháskólanna á fjárlögum, eins og það er orðað í athugasemdum með frumvörpunum öllum þremur. Forseti. Ekki hefur tekist að fá úr því skorið hvers eðlis það gjald er sem í lögum og frumvarpi heitir skráningargjald. Í athugasemdum við frumvarpið um Háskóla Íslands, og hina skólana einnig, er vísað til álits umboðsmanns Alþingis frá árinu 2003 þar sem hann komst einkum að þeirri niðurstöðu að gjaldtakan væri lögmæt. Álitamálið sem hann var beðinn að skera úr var hvort um lögmæta gjaldtöku væri að ræða og hann komst að því að hún væri vissulega lögmæt þar sem Alþingi hefði samþykkt hana, með þeim hætti að ekki væri hægt að efast um það, en í áliti umboðsmanns var hins vegar ekki skorið úr því hvort gjaldið væri skattur eða þjónustugjald og umboðsmaður Alþingis lenti greinilega í vandræðum með þá flokkun. Nú kynnu menn að halda að það væri deila um keisarans skegg ekki keisarans skatt, sem er annars konar en keisarans skegg þó að stundum fái keisarar með skegg greiddan skatt, hvort álögur af þessu tagi eru þjónustugjöld eða skattar. Allajafna þarf hvort eð er að borga þannig að neytandanum, greiðandanum, skattþegninum má vera andskotans sama. En hér skiptir þetta nokkru máli því að ef um þjónustugjald væri að ræða þá ætti hver og einn sem gjaldið greiðir aðeins að greiða fyrir þá þjónustu sem látin er í té, honum sjálfum er látin í té en ekki einhverjum öðrum, því það er ekki eðli þjónustugjalda. Skattur er hins vegar lagður á samkvæmt allt öðrum grundvallarreglum eins og við vitum sem borgum skatt og hlítum því, sumir með glöðu geði og aðrir með súrum svip eftir grundvallarhugmyndum manna og þeirri ríkisstjórn sem skattinn leggur á hverju sinni, og við borgum hann óháð því hvaða þjónustu ríkisins við erum að nota. Við borgum skatt og sættum okkur við það að hann fari til lögreglu og fangelsismála þótt við þurfum ekki að eiga við lögreglu og séum ekki sett í fangelsi. Við borgum skatt með glöðu geði, eða a.m.k. án þess að efast um réttmæti þeirrar greiðslu, þó að við notfærum okkur t.d. ekki á því ári hina góðu þjónustu í heilbrigðismálum sem hér er rekin eða a.m.k. styrkt af hinu opinbera. Að gjaldið heitir skráningargjald bendir til þess að hér sé um þjónustugjald að ræða. Það bendir líka til þess að um þjónustugjald sé að ræða að hæstv. menntamálaráðherra hefur í samræmi við það kallað eftir sérstökum skjölum frá háskólunum þremur, nú í fyrsta sinn, um kostnað eins og þar stendur „vegna skrásetningar og tengdrar þjónustu við stúdenta“ í fylgiskjalinu frá Háskóla Íslands, „vegna skráningar og tengdrar þjónustu við nemendur“ í fylgiskjalinu frá Háskólanum frá Akureyri og „vegna skrásetningar og þjónustu við stúdenta“ frá Kennaraháskóla Íslands. Hér eru tilbrigði við stef og er auðvitað notalegt en kannski líka einkennandi fyrir þann anda sem fylgir þessum fylgiskjölum. Í þessum plöggum, sem menn gætu haldið að væru greinargerð um hvers konar þjónusta er reidd af hendi fyrir þjónustugjaldið, er þó gert ráð fyrir að allir nemendur skólanna borgi sama gjaldið og nýti sér hnífjafnt þá þjónustu sem í boði á að vera og þarna er talin upp, en svo er allajafna ekki um þjónustugjöld. Forseti. Við höfum nokkuð rætt um skólagjöld síðustu daga og við kynningu þessara þriggja frumvarpa hafa hæstv. menntamálaráðherra og starfsmenn hans í nefndinni og í fjölmiðlum neitað því að hér sé um skólagjöld að ræða. Að sjálfsögðu er ljóst að gjaldið nemur ekki nema litlum hluta þess kostnaðar sem skólarnir hafa af hverjum nemanda sínum, og er því ekki um gjald fyrir skólavist að ræða í þeim skilningi. Hitt er jafnljóst af vandlegri skoðun málsins að gjaldið sem er hið sama í öllum skólunum þremur er ekki miðað við tiltekinn kostnað á skráningu hvers nemanda. Gjaldið hefur fullkomlega óljóst andlag í þjónustu eða verkum sem fyrir það fást, bæði innan hvers skóla og þegar skólarnir eru bornir saman. Það væri auðvitað æskilegt að hæstv. menntamálaráðherra og stjórnendur skólanna, sem ekki er hægt að skilja hér undan enda koma plöggin frá þeim og eru á ábyrgð þeirra, að þetta fólk hygði að og hermdi hið sanna, sem er þetta: Hækkun þessa gjalds um 38,5% núna er ekkert annað en skref í átt að skólagjöldum, hvort sem það skref er stigið vitandi vits eða með bundið fyrir augun. Því miður eru þessi skjöl um kostnað við skráningu, eða skrásetningu og aðra þjónustu henni tengda, ekki háskólanum til vegsauka. Það kom raunar fram og var viðurkennt á fundi menntamálanefndar með rektorunum að þarna væri margt matskennt, eins og það var orðað. Því ber líklega ekki að taka plöggin af fullri alvöru af hálfu skólastjórnendanna og enn er óljóst, þrátt fyrir að rektorarnir hafi komið á þennan fund með aðstoðarmönnum sínum, í hvers konar alvöru ber að taka þessi plögg. Um þá stöðu er það eitt að segja, að hún er ekki góð. Það er hins vegar upplýst að menntamálaráðherra óskaði eftir þessum skjölum þegar málið var komið vel á veg. Sú staðreynd er auðvitað athyglisverð í því ljósi að allir semjendur plagganna komust að svipuðum tölulegum niðurstöðum um þennan kostnað, í orði kveðnu hver í sínu lagi, þó að þessir semjendur yrðu svo ekki samhljóða um forsendur útreikningsins eins og ágætlega má sjá þegar menn skoða fylgiskjölin og horfa t.d. á það að í fjölmennasta skólanum, Háskóla Íslands, er þessi kostnaður talinn mestur þar sem ætla mætti fyrir fram að hann væri minnstur. Hann er talinn 48.494 kr. á nemanda en í fámennasta skólanum, Háskólanum á Akureyri, er hann hins vegar nokkru lægri, 45.987 kr. Í Kennaraháskóla Íslands er hann aðeins 45.181 kr. og er þar lægstur í skólanum sem stendur á milli hinna tveggja að nemendafjölda. Á fundi nefndarinnar með rektorunum kom fram hjá þeim öllum í mismiklum mæli að raunkostnaður skólanna við skráningu og tengda þjónustu sem þarna færi fram væri sennilega nokkru meiri en fram kemur í plöggunum. Út af fyrir sig er það sérkennileg yfirlýsing og sérstaklega í því ljósi að hinir sjálfstæðu útreikningar skólanna þriggja, sem allir teljast akademískar stofnanir og einn af þeim hefur haldið uppi merki akademíu á Íslandi í 93 ár, leiddu til niðurstöðutalna þar sem aðeins munar 3.313 kr., að vísu matskenndum. Það er líka athyglisvert að allar eru upphæðirnar lítið eitt hærri en sú upphæð sem til er lögð í frumvörpunum, 45 þús. kr. á nemanda, og mun hafa verið rætt um frá upphafi þessa máls. Um frekari greiningu á þessum skjölum skólanna má lesa í umsögnum Stúdentaráðs Háskóla Íslands, Stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands og Félags stúdenta við Háskólann á Akureyri, sem eru fylgiskjöl við nefndarálit okkar í hinum svokallaða minni hluta og kannski verða síðar í umræðunni teknir saman úr þeim umsögnum svona heitustu bitarnir eða þær lesnar í heild sinni sem væri mjög vert en umsagnir fulltrúa nemenda um fylgiskjöl stjórnendanna eru vægast sagt afar athyglisverðar. Forseti. Við 1 umr. um daginn um þessi þrjú frumvörp og í störfum nefndarinnar sem hafði þó ákaflega stuttan tíma hefur eftir megni verið reynt að grafast fyrir um rætur þessa máls, einkum sökum þess að í athugasemdum við frumvörpin er hækkunartillagan úr 32.500 kr. í 45 þús. kr. sögð „í samræmi við óskir ríkisháskólanna“. Niðurstaðan af þessum tilraunum er sú að upphaf málsins virðist að rekja til rektors Háskóla Íslands í sambandi, virðist vera, við hæstv. menntamálaráðherra í ársbyrjun og kann þó að vera hægt að rekja það til síðasta árs að nokkru innan háskólans. Voru nefnd nöfn í því sambandi sem ég ætla að hlífa mönnum við, bæði okkur og þeim, að fara með hér. Þá mun, eins og ég sagði áðan, strax hafa verið rætt um 45 þús. kr. en athyglisvert má telja að ef sú upphæð er margfölduð með áætluðum nemendafjölda nemur hún nákvæmlega 100 millj. kr. Ekki 99 millj., ekki 103 millj., ekki 96,5 millj., tölur sem við þekkjum úr raunútreikningum fjárlaga eða reikninga fyrirtækja eða stofnana, heldur 100 millj. kr. samkvæmt mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fram kemur í frumvarpinu um Háskóla Íslands. Þessi ráðagerð virðist síðan hafa borist til eyrna hinum rektorunum tveimur, öðrum þeirra á fundi rektoranna þriggja en hinum að frumkvæði hæstv. menntamálaráðherra eða starfsmanna hans. Þannig virðist þetta hafa gerst og þess vegna virðist nokkuð ofmælt að tala um óskir ríkisháskólanna í fleirtölu í þessu sambandi. Það er raunar erfitt að skilja aðdraganda þessa máls öðruvísi en svo að hæstv. menntamálaráðherra hafi gert þessa hækkun gjalda á námsmenn að skilyrði í viðræðum sínum við stjórnendur háskólanna þriggja um fjárveitingar fyrir 2005, óháð því hvar hugmyndin um töluna eða þessa aðferð kviknaði í upphafi. Hækkun hinna svokölluðu skráningargjalda samkvæmt frumvörpunum þremur nemur eins og áður er sagt 100 millj. kr. í Háskóla Íslands, 24 millj. kr. í Kennaraháskóla Íslands og 16 millj. kr. í Háskólanum á Akureyri. Samtals eru þetta um 140 millj. kr. sem ríkisstjórnin hyggst afla frá námsmönnum við ríkisháskólana á næsta ári á sama tíma og í gildi ganga skattkerfisbreytingar sem einkum hagnast hátekjumönnum. Þessi hækkun nemur 12.500 kr. á hvern nemanda fyrir hvert skólaár og það er auðvitað athyglisvert að í kynningu frumvarpanna hefur komið fram að ekki er gert ráð fyrir því að Lánasjóður íslenskra námsmanna, blessaður, sem hér var rætt um áðan, láni fyrir þessum svokölluðu skráningargjöldum. Upphæð láns frá lánasjóðnum minnkar eins og við vitum við auknar tekjur námsmanns. Þess vegna er ljóst að í mörgum tilvikum er um að ræða hreina skerðingu á ráðstöfunarfé námsmanna. Þegar við tökum saman pakkann, allar tekjur sem námsmaðurinn hefur á árinu, bæði frá lánasjóðnum og þær tekjur sem hann vinnur sér inn sjálfur, getur hann ekki unnið sér inn þær tekjur með því að fara einhverja helgi eða nokkrar helgar og reynt að afla sér þessa fjár vegna þess að það yrði dregið frá námsupphæðinni. Þannig er þetta bein skerðing á ráðstöfunartekjum námsmanns, hvers og eins sem við þetta þarf að búa. Rétt er að taka það fram fyrir þá sem ekki vita í salnum að óskert lán frá lánasjóðnum til einstaklings í leiguhúsnæði nemur nú 79.500 kr. á mánuði. Ef ekki er annað fé fyrir hendi, t.d. gjafir eða þá að námsmaðurinn finni gimstein á götu sinni í bænum eða annars staðar á landinu, til að greiða skrásetningargjaldið verða eftir 47.500 kr. fyrsta mánuðinn miðað við upphæðina sem nú er í gildi. Ef við lendum í þeirri ógæfu að samþykkja þessi frumvörp verður þessi upphæð á næsta ári 34.500 kr. fyrsta mánuðinn sem námsmaðurinn er í námi. Þessar tölur sýna ágætlega áhrifin af gjaldheimtunni sem hér stendur til og þeirri sem nú er í gildi á fjárhag nemenda og það verður að taka það fram að minni hlutinn telur að hvort sem þessi frumvörp verða samþykkt eða ekki eigi að endurskoða þessar reglur sjóðsins þannig að hin svonefndu skráningargjöld verði metin sem hluti framfærslugrunns. Það eykur enn kröfuna á þetta að þeir sem standa fyrir gjaldheimtunni treysta sér ekki til þess eins og áður er sagt að segja til um fyrir hverju þessi svokölluðu skráningargjöld eiga að duga. Í raun verður að ætla að skráningargjöldin séu öðrum þræði hrein skólagjöld þar sem ekki er með neinum hætti afmarkað fyrir hvað námsmennirnir eru að borga með þeim og hver á að vera þáttur skólans eða eiganda hans, almannavaldsins. Þess skal getið, forseti, að menntamálanefnd á enn eftir að fá gögn, annars vegar um hlut háskólaráðs Háskóla Íslands að þessu máli sem ég hef ekki rætt vegna gagnaskortsins og hins vegar um misræmi milli umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og athugasemda í frumvarpinu um meintan frádrátt á fjárveitingu til háskólanna sem ég minntist á í upphafi máls míns. Minni hlutinn taldi á fundi sem haldinn var í gærmorgun að frumvörpin væru þess vegna vanbúin til þessarar umræðu án þess að gögnin lægju fyrir og lagðist gegn því að málin yrðu afgreidd úr nefndinni við svo búið. Sjálfsagt er að eftir þessa umræðu verði málin kölluð aftur inn til nefndarinnar svo gefist færi á að fara yfir þessi gögn. Ég vona að formaður menntamálanefndar, hv. þm. Gunnar Birgisson, fallist á þá kröfu sem hann hlýtur að gera hvernig sem hann hagar sér að öðru leyti í þessu máli og hver sem forsagan er við umfjöllun þess í nefndinni af hans hálfu. Niðurstaða minni hlutans í nefndaráliti sínu er sú að hann telur enga ástæðu nú til að hækka þessi gjöld á nemendur við Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands og leggst því gegn samþykkt frumvarpsins. Undir nefndarálitið sem ég er að kynna skrifa Björgvin G. Sigurðsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Mörður Árnason. Steinunn K. Pétursdóttir sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkt áliti þessu. Katrín Júlíusdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég vil aðeins bæta við sem framsögumaður fyrir nefndaráliti minni hlutans að við vorum auðvitað að ganga frá þessu í dag og voru þá komin fram áður en það fór í lokagerð þrjú nefndarálit frá meiri hluta menntamálanefndar. Þess vegna þykir rétt að kalla þetta nefndarálit frá minni hluta menntamálanefndar. Undir álit meiri hluta menntamálanefndar rita, eins og hv. þm. Gunnar Birgisson rakti áðan í ræðu, Gunnar Birgisson, Dagný Jónsdóttir, Birkir J. Jónsson, Kjartan Ólafsson og Sigurður Kári Kristjánsson. Það kemur satt að segja á óvart að þau fimm skuli rita undir þetta álit vegna þess að einn nefndarmanna, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, hefur lýst því yfir opinberlega í fjölmiðlum að hún hyggist sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Hún tilfærir sjálf ástæðurnar fyrir því á eftir, sé hún enn þessarar skoðunar, en af þeim skjölum sem nú eru út gengin í máli þessu verður að draga þá ályktun að hún hafi skipt um skoðun í þessu efni og ætli nú ekki lengur að sitja hjá við afgreiðslu málsins, heldur ætli hún að samþykkja það á einhverjum forsendum. Ég lýsi eftir því, og vek athygli á því að hægt er að fara í andsvör og svara því strax þannig að það sé á hreinu, á hvaða forsendum hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur skipt um skoðun í málinu. Af hverju hún segist einn daginn ætla að sitja hjá við afgreiðslu þess og annan daginn er hún komin, að vísu með fyrirvara, á nefndarálit þar sem niðurstaðan er sú að lagt er til að frumvarpið verði samþykkt. Með leyfi forseta, beint upp úr nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar svokallaðs, um Háskóla Íslands.: „Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu“ - og svo kemur breytingin. Er það breytingartillaga meiri hlutans sem veldur því að hv. þm. hefur skipt um skoðun? Getur það verið? Mér sýnist þessi breyting, en ég er náttúrlega nýliði á þingi, vera um orðfæri, um orðalag. Er það eitthvað annað? Er það eitthvað sem komið hefur fram í umfjöllun nefndarinnar, t.d. umsagnir nemenda við Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, álit Stúdentaráðs Háskóla Íslands þar sem hv. þm. starfaði fyrir nokkrum missirum og var þá sem starfsmaður og stúdent í baráttu gegn gjaldtöku af þessu tagi? Eru það þær umsagnir og það álit sem hefur fengið hana til að skipta um skoðun í þessu efni? Eða getur það verið, forseti, að það sé þannig að þingmenn geti í nefndum skrifað undir eitthvað með fyrirvara og fyrirvarinn varði aðalatriði máls? Því það er aðalatriði málsins í þessu nefndaráliti að meiri hluti nefndarinnar, þeir fimm sem hér um ræðir og þar á meðal hv. þm. Dagný Jónsdóttir, leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Getur það verið að þingmaður sem ekki ætlar að samþykkja frumvarp leggi til í nefndaráliti að það verði samþykkt en hafi svo þann fyrirvara að hann ætli að sitja hjá um frumvarpið? Ef það er þá eru þingstörfin flóknari og margvíslegri en ég hélt og hef ég þó upplifað ýmislegt á þeim skamma tíma sem liðinn er síðan ég kom á þingið. Ég óska eftir því ef Dagný Jónsdóttir staðfestir ekki það hald mitt að hún hafi skipt um skoðun og ætli að styðja málið, ætli að hlíta sinni eigin áskorun um að frumvarpið verði samþykkt, ef það er ekki svo fer ég fram á að forseti skýri það fyrir okkur hvernig hægt er að skrifa undir nefndarálit þar sem lagt er til að frumvarp verði samþykkt með þeim fyrirvara að þingmaðurinn ætli ekki að samþykkja frumvarpið. Þetta er fyrir mér fullkomlega dæmalaust og af því að þetta varðar beinlínis það form sem er á málinu óska ég eftir að úr því verði skorið undir eins því að hið eðlilega hefði verið, miðað við yfirlýsingar hv. þingmanns, að fram hefðu komið í raun og veru þrjú álit, álit 1. minni hluta menntamálanefndar, álit 2. minni hluta menntamálanefndar, þar sem væru fjórir í hvorum hópi eða þrír ef einhver væri forfallaður, og síðan álit 3. minni hluta menntamálanefndar, hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, sem lýst hefur því yfir að hún ætli að sitja hjá um frumvarpið og ekki samþykkja það eins og þó stendur í nefndarálitinu.

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason gerði þjónustugjöld að umræðuefni í ræðu sinni þegar hann gerði grein fyrir nefndaráliti minni hlutans. Ef ég skildi hv. þingmann rétt, þegar hann skilgreindi hugtakið þjónustugjöld, þá lýsti hann því þannig að við töku þjónustugjalda mætti það stjórnvald sem svo gerir ekki rukka viðkomandi um hærri fjárhæð en sem nemur nákvæmlega þeim kostnaði sem hlýst af því að veita umrædda þjónustu. Páll Hreinsson, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, gaf út plagg um þjónustugjöld, rit um þjónustugjöld árið 1996, þar sem hann fjallar um inntak þjónustugjaldsins. Í því riti segir Páll, með leyfi forseta: „Þegar um er að ræða einfalda lagaheimild til töku þjónustugjalds má gjaldið ekki vera hærra en sá kostnaður sem almennt hlýst af því að veita umrædda þjónustu.“ Páll skýrir hugtakið enn betur í riti sínu. Hann segir, með leyfi forseta: „Ákvörðun á fjárhæð þjónustugjalda verður yfirleitt að byggjast á traustum útreikningi á þeim kostnaði sem almennt hlýst af því að veita umrædda þjónustu. Ef ekki er hægt að sérgreina nákvæmlega ákveðna kostnaðarliði er heimilt að byggja þá á skynsamlegri áætlun.“ Síðan segir Páll, með leyfi forseta: „Sá sem greiðir þjónustugjöld getur yfirleitt ekki krafist þess að sá kostnaður sem hlýst af því að veita honum þjónustu sé reiknaður nákvæmlega út og honum gert að greiða gjald sem honum nemur. Verða gjaldendur oftast að sæta því að greiða þjónustugjald sem nemur þeirri fjárhæð sem almennt kostar að veita umrædda þjónustu. Stjórnvöld geta því oftast reiknað út hvað það kostar að meðaltali að veita vissa þjónustu og tekið gjald samkvæmt því.“ Í ljósi þessara skrifa prófessorsins við lagadeild Háskóla Íslands langar mig til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ósammála þessari skilgreiningu á þjónustugjaldshugtakinu.

Forseti. Ég kann hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni innilegar þakkir fyrir að lesa fyrir okkur einmitt þá skilgreiningu þjónustugjalda sem ég vísaði til í máli mínu. Ég er sammála þessum texta frá upphafi til enda. Ég var einmitt að vekja athygli á því að hér er ekki um að ræða þjónustugjald. Þetta skráningargjald getur ekki talist vera þjónustugjald í þessum skilningi. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að allir nemendur notfæri sér þá þjónustu sem í boði er en um það þarf ekki að vera að ræða. Það getur hv. þingmaður séð ef hann skoðar fylgiskjöl með frumvörpunum. Í öðru lagi er andlag þjónustugjaldsins ekki skilgreint. Það er ekki skilgreint í þessum lagapakka hvert hið raunverulega andlag þjónustugjaldsins er enda eru - og það skal þá hv. þingmaður reyna að afsanna - þessir útreikningar nauðaómerkilegir. Það er búið að finna 45 þús. kr. , byrjað á að finna niðurstöðu dæmisins og síðan er reiknað upp í þessa niðurstöðu þangað til menn eru nokkurn veginn komnir á þann leiðarenda sem menn ætluðu sér. Hér er hvorki um þjónustugjald að ræða né skattlagningu af neinu tagi. En þetta er auðvitað skref í átt að því háa marki hv. þingmanns og flokksbræðra hans að koma á skólagjöldum um allt skólakerfið.

Herra forseti. Nú komu fram athyglisverðar kenningar um að gjaldið sem hér um ræðir sé hvorki þjónustugjald né skattur. Það hefur verið þannig, hygg ég, frá því að ríkisvaldi var komið á, a.m.k. nútímalegu ríkisvaldi, að tekjuöflun ríkisins styddist við tvo megintekjustofna. Þar er annars vegar skattur og hins vegar þjónustugjöld. Menn verða að átta sig á því að þegar til slíkrar gjaldtöku kemur er annaðhvort um skatt að ræða eða þjónustugjald. Menn geta ekki komið upp í ræðustól og haldið því fram að með þessari gjaldtöku hafi menn fundið upp þriðju tekjuöflunarleiðina fyrir ríkissjóð.  Hv. þingmaður heldur því fram að andlag gjaldtökunnar sé ekki ljóst. Ég bendi hv. þingmanni á það að lesa frumvarpið. Það er talið upp í 10 eða 11 liðum hvert er andlag gjaldsins. Það liggur ljósar fyrir núna en nokkurn tímann áður varðandi þessa gjaldtöku. Mér finnst einnig mjög athyglisvert að heyra hv. þingmann andmæla töku skólagjalda. Honum líst ekki á skólagjöld og sakar okkur sjálfstæðismenn um að reyna að fara bakdyramegin að stúdentum við Háskóla Íslands við innheimtu skólagjalda. Ég er með ágætar tillögur framtíðarhóps Samfylkingarinnar um rekstrarform í almannaþjónustu, sem hv. þingmenn Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir, þingmenn Samfylkingarinnar, skrifa undir. Þar er einmitt kafli um skólagjöld. Þar kemur fram stefna Samfylkingarinnar og hún er reyndar skýrari en stefna Sjálfstæðisflokksins varðandi töku skólagjalda. Það er stefna Samfylkingarinnar í menntamálum, eins og það kemur fram í tillögum umræðuhópsins, að taka skólagjöld af háskólanemum.

Forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir fyrra andsvar hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Ég skildi ekki alveg seinna andsvarið. Mér virðist sem hann hafi ekki lesið athugasemdir við það frumvarp sem hann mælir þó með að verði samþykkt á þinginu en þar segir að í áliti umboðsmanns, sem ég ræddi áðan, sé bent á að af gildandi lögum um Háskóla Íslands eða lögskýringargögnum verði ekki ráðið að skráningargjaldið lúti beinlínis sömu lögmálum og þjónustugjald. Þetta veit hv. þingmaður að eru alvarleg ummæli af hálfu umboðsmanns Alþingis vegna þess að slíkir menn eru ákaflega orðvarir og þarf að lesa tóninn í ummælum þeirra á milli línanna. Þetta er alveg rétt og er ósköp einfalt dæmi um það að þetta getur ekki verið þjónustugjald í klassískum skilningi þess orðs og heldur ekki í neinum venjulegum skilningi þess orðs. Það sést best á útreikningum skólanna sem við höfum fengið. Ég hef rætt um þá útreikninga áður en þar eru talin upp fjölmörg atriði. Það er alveg ljóst að nemandi sem í skólann kemur þarf ekki á öllum þeim atriðum að halda. Þó er gert ráð fyrir því í þeirri gjaldheimtu, eða í forsendunum sem koma frá skólanum - nú skulum við bara taka það eins og það kemur fyrir - að hver og einn einasti nemandi fari: í Háskólanum á Akureyri í velgengnisviku, í Háskóla Íslands á alþjóðaskrifstofuna og í Kennaraháskóla Íslands í eitthvað það þriðja sem alls ekki allir gera og ættu ekki að þurfa að borga ef um þjónustugjald væri að ræða. Ég spurði ítrekað um þetta við 1. umr. en þá fékkst enginn til svara um það, ekki hæstv. menntamálaráðherra og ekki flokksbræður hennar. Ég fagna því að hafa loksins náð einum manni í umræðu um þetta mál, jafnvel þótt sú umræða gangi nokkuð brösótt.

Herra forseti. Við erum að fjalla um hækkun skráningargjalda við Háskóla Íslands og eins og hæstv. forseti hefur tilkynnt á umræðan einnig við um aðra ríkisháskóla, Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. Ég vil í upphafi, vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar áðan, hryggja hann með því að afstaða mín hefur ekki breyst. Ég hafði sett það í minnispunkta mína að ég ætlaði að sjálfsögðu í upphafi að gera grein fyrir fyrirvara mínum við þetta mál. Ég skrifa undir nefndarálit frá menntamálanefnd með fyrirvara og er það gert í þeim tilgangi að málið komi inn í þingsal til 2. umr. og hljóti þannig þinglega meðferð. Ég hef lýst því yfir áður, og er enn þeirrar skoðunar, að ég muni ekki geta stutt þetta mál. Árið 2001 þegar gjaldið var síðast hækkað stóð ég í öðrum sporum. Þá var ég framkvæmdastjóri stúdentaráðs Háskóla Íslands. Þá fjölluðum við um að við teldum skilgreiningu skráningargjalda vera of víða. Við gagnrýndum hækkunina enda var hún lítt rökstudd. Þá lá ekki fyrir listi þar sem skilgreint var hvað gjaldið ætti að dekka. Stóra baráttumálið hjá stúdentum árið 2001 laut líka að því að hækkunin sjálf væri dregin frá framlagi ríkisins til Háskóla Íslands. Nú hefur orðið veruleg breyting á þessum tveimur liðum, þ.e. hækkunin er rökstudd í töflum frá háskólunum en menn greinir á um liði í þeim töflum. Það er kannski ekki skrýtið þar sem þeir eru matskenndir og við sjáum að þeir eru misjafnir á milli skólanna. Á hinn bóginn dregst hækkunin ekki frá ríkisframlaginu. Hækkunin sem við ræðum hér um mun fara óskipt til skólanna. Varðandi skráningargjaldið sjálft er ég þeirrar skoðunar að við verðum í framtíðinni að skoða betur hvað það felur í sér. Það kom fram í máli rektora skólanna sem komu fyrir menntamálanefnd að að öllum líkindum mundu þeir hækka gjaldið enn frekar á næstu árum, það nái ekki yfir allan þann kostnað sem þarf að þeirra mati að standa straum af. Ég tel að það sé mikið umhugsunarefni fyrir okkur. Rektor Háskóla Íslands, Páll Skúlason, kom fram með þá hugmynd á fundi menntamálanefndar að þegar stúdentar skráðu sig til náms greiddu þeir staðfestingargjald sem væri þá staðfesting á þeirri þjónustu sem þeir njóta sem nemar við Háskóla Íslands. Þar væri um að ræða þjónustu fyrir utan kennslu enda vitum við að skilgreining á skólagjöldum markast af því að ef tekið er gjald fyrir kennslu þá eru það skólagjöld. Ég vildi velta þessu upp til umhugsunar vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að heitið skráningargjald sé ekki réttnefni á því gjaldi sem við ræðum hér. Ég tek undir með rektorum ríkisháskólanna varðandi það að í því felist ákveðinn orðaleikur. Ég tek þó skýrt fram að ég tel ekki, og ég hef sagt það áður, að skráningargjöldin séu skólagjöld af þeirri einföldu ástæðu að engir kennsluliðir eru í rökstuðningi háskólanna. Herra forseti. Varðandi það atriði að skólarnir fái hækkunina óskipta til sín verð ég að segja að ég tel það mikla framför. Þrátt fyrir aukin framlög ríkisvaldsins til háskólanna er ljóst að þeir geta vel notað aukið fjármagn enda held ég að menntakerfið verði aldrei mettað af fjárframlögum. Mig langar, herra forseti, aðeins að gera grein fyrir heildarumhverfinu á háskólastigi. Þá er rétt að tína til nokkrar staðreyndir. Þar ber helst að nefna tvennt. Í fyrsta lagi fjöldi háskólastúdenta. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands tvöfaldaðist fjöldi háskólastúdenta frá haustinu 1994 til haustsins 2003, úr 7.310 nemendum í 15.466. Ef við förum aftur til ársins 1990 er um tæplega þreföldun nemendafjöldans að ræða fram til haustsins 2003. Á þessu eru margar skýringar en almenna skýringin á þeirri miklu fjölgun eru breyttir atvinnuhættir, almennt aukin áhersla atvinnulífs og einstaklinga á þekkingu og sérhæfingu og stóraukið framboð á námi. Á sama tíma sækja fleiri aldurshópar sér nám af einhverju tagi. Varðandi fjárframlögin jukust þau til kennslu í þeim skólum á háskólastigi sem heyra undir menntamálaráðuneytið frá árinu 2002–2004 um tæplega 53%. Fjárframlög til rannsókna í háskólum jukust á sama tímabili um 40%. Það er ljóst að hér er um gríðarmerkilega þróun að ræða. Þróunin er hröð og við höfum í þingsölum fagnað henni vegna þess að það er óumdeilt að það er metnaður okkar að menntunarstig þjóðarinnar verði sem hæst. Ég held þó að komið sé að því að mikilvægt sé að við stöldrum við og hugum að stöðu háskólanna í landinu. Við sjáum öll að ríkisreknir háskólar standa ekki jafnfætis sjálfseignarstofnunum í samkeppni. Ég held að ríkið hafi gert vel undanfarin ár í því að hjálpa sjálfseignarstofnunum af stað. Þær þurftu aðstoð til þess enda standa hinir rótgrónu háskólar mun framar eftir að hafa verið starfræktir í langan tíma. Ég held líka að þær greinar sem sjálfseignarstofnanirnar hafa kennt og samkeppni ríkir í hafi haft gott af því. Ég tel t.d. að Háskóli Íslands hafi haft mjög gott af samkeppni í þeim greinum. Nú er svo komið að sjálfseignarstofnanirnar eru komnar vel á veg. Starf þeirra er blómlegt og mikil aðsókn að þeim. Nú er tími til kominn að við snúum okkur enn frekar að ríkisreknu háskólunum. Því fagna ég mjög að hæstv. menntamálaráðherra skyldi biðja um úttekt Ríkisendurskoðunar á Háskóla Íslands. Ég vona sannarlega að það verði okkur veganesti í vinnunni vegna þess að við höfum átt í erfiðleikum með að þrengja það hvar við tökum á málinu. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar. Ég vildi bara gera grein fyrir fyrirvara mínum, að ég mun sitja hjá í þessu máli.

Hæstv. forseti. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa upp smákafla úr ályktun eins stjórnmálaflokks á Íslandi og spyrja hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur hvort hún kannist við þá lesningu. Það er frá samþykkt landsfundar sem fjallar um að almenn skólagjöld verði ekki tekin upp í grunnskólum og framhaldsskólum. Ég sagði við 1. umr. - en hv. þingmanns var þá mjög saknað - að við þökkum að sjálfsögðu þeim stjórnmálaflokki sem ég er að tala um kærlega fyrir að ætla ekki að leggja á skólagjöld í grunnskólum né heldur í ríkisreknum háskólum. Ályktunin er svona: „Almenn skólagjöld verði ekki tekin upp í grunnskólum og framhaldsskólum, né heldur í ríkisreknum háskólum.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún kannist við þessa ályktun.

Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. Kristján L. Möller talar um landsfund þá passar það ekki við minn flokk. Við höldum aldrei slíka fundi þannig að verið getur að þetta sé frá einhverjum öðrum flokki. En ályktunin er samhljóma ályktun Framsóknarflokksins. Ég vil taka fram að ég held að það sé bara ágætt að það sé tekið fram í ályktunum að vilja ekki skólagjöld í grunnskólum svo það sé bara skothelt. Ég kannast vel við þessa ályktun. Hún var samþykkt á síðasta flokksþingi og hefur verið í gildi fram til þessa. Ég vil þó geta þess að innan Framsóknarflokksins starfar hópur um menntamál og þar er verið að ræða ýmsa hluti varðandi menntastefnu eins og gerist og gengur held ég í flestum stjórnmálaflokkum. Þar eru menn að ræða ýmis mál, m.a. mál sem við ræðum í kvöld og sumir vilja kalla skólagjöld. Ég vil nú ekki skilgreina þetta sem skólagjöld og held ég mig við þá skilgreiningu mína að á meðan ekki er verið að greiða niður kennslu þá er ekki um skólagjöld að ræða.

Virðulegi forseti. Við pólitíkusar höfum mikinn áhuga á öllu pólitísku starfi og þess vegna fylgjast menn með flokksþingum. Ég þakka hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur fyrir að kannast við þessa ályktun. En getur verið, virðulegi forseti, að hv. þingmaður kannist líka við að á þessum landsfundi hafi verið reynt með breytingartillögu að koma að tillögu um viðaukann í grunnnámi þannig að tillagan hljóðaði svo: Almenn skólagjöld verði ekki tekin upp í grunnskólum og framhaldsskólum né heldur í ríkisreknum háskólum né í grunnnámi í ríkisreknum háskólum. Andstaða við þessa breytingartillögu var mjög mikil á landsfundinum, á flokksþinginu, og einn ákveðinn þingfulltrúi sem jafnframt er þingmaður lagði til með dagskrártillögu að þessari tillögu yrði vísað frá. Getur verið, virðulegi forseti, að þessi hv. þingmaður heiti Dagný Jónsdóttir? Þess vegna spyr maður: Hvað veldur þessum sinnaskiptum nú þrátt fyrir að ætla ekki að greiða atkvæði með, að ljá máls á að hleypa þessu hér í gegn, sitja hjá og ætla þá öðrum að taka þessa ákvörðun.

Virðulegi forseti. Gott er að vita til þess hvað hv. þm. Kristján L. Möller er vel inni í því sem gerist á flokksþingum Framsóknarflokksins.

Ég er sérfræðingur í Framsóknarflokknum.

Það er reyndar dálítið löng söguskýring á bak við þetta. Ég vil geta þess að þessi tillaga kom fram undir lok flokksþings þegar meiri hluti fundarmanna var farinn heim. Það sem fólst í þessari tillögu var að við ættum ekki að útiloka framhaldsnámið og menn voru sammála um að taka ekki til atkvæða slíkt stórmál í lok flokksþings þegar flestir voru farnir heim og þetta mál hafði ekki verið rætt í menntamálahópi flokksþings Framsóknarflokksins. 

Var þetta vond tillaga?

Ég ætla ekki að tjá mig um hvort þetta hafi verið vond tillaga en ég stóð fyrir því að henni var vísað frá af því að hún hafði ekki fengið þá málsmeðferð 

Forseti. Ég vona að mér fyrirgefist sá formalismi sem veldur því að ég skil ekki enn þá hvað hv. þm. Dagný Jónsdóttir ætlar sér eða hvað hún meinar um þetta mál. Hún hefur upplýst hér að minni beiðni, og ég þakka fyrir það, að hún hyggist sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps. Spurningin er þá: Er fyrirvari hennar í nefndarálitinu við þau orð að meiri hlutinn leggi því til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu eða er fyrirvarinn við eitthvað annað? Leggur hv. þm. Dagný Jónsdóttir til að ég og aðrir alþingismenn samþykkjum þetta frv. eða leggur hún til að við gerum eitthvað annað við það?

Virðulegi forseti. Það er að bera í bakkafullan lækinn að koma hér og útskýra afstöðu mína enn einu sinni. Ég hefði kannski átt að endurtaka hana í ræðu minni. Ég vil, vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar, segja að það eru fjölmörg dæmi þess að þingmenn skrifi upp á nefndarálit með fyrirvara til að þau hljóti þinglega meðferð. Það er skýring mín á því að ég er á þessu nefndaráliti. Hún er  Afstaða mín í málinu er óbreytt frá því sem ég lýsti upprunalega yfir. Ég mun sitja hjá í þessu máli.

Forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því að hv. þingmaður sem skrifar hér undir nefndarálit er ekki sammála meginniðurstöðu nefndarálitsins, þeim kjarna sem nefndarálitið er hannað í kringum, því að meiri hlutinn, fimm af níu nefndarmönnum, leggi til að frumvarpið verði samþykkt. Ég sé ekki hvernig hv. þingmaður á að komast upp með að skrifa undir nefndarálit af þessu tagi. Mér er það fullkomlega óskiljanlegt þó að ég geti fallist á að hún geti afgreitt málið út úr nefndinni. Það er annað mál. Það er hægt að gera það þó maður vilji ekki samþykkja það. Einu sinni var boðorð Framsóknarflokksins í bröndurum á Íslandi: Já já og nei nei. Það var að vísu misskilningur úr Biblíunni því að Biblían segir ekki að menn eigi bæði að segja já, já og nei, nei í sama orðinu. Tilvitnunin er þannig: Ræða yðar skal vera já, já eða nei, nei. Allt það sem umfram það er, er af hinu vonda. Menn eiga að vera með málum eða móti málum en ekki í einhverri millistöðu þar sem menn reyna að þóknast einum hér og öðrum þar.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka það hér að þess eru fjölmörg dæmi að hv. þingmenn skrifi upp á nefndarálit með fyrirvara og með því er ég ekki að skuldbinda mig til að styðja mál í þingsal. Við sjáum nú bara dæmi þess í kvöld  Ég er feginn því að hv. þm. Mörður Árnason skuli ekki vera mér sammála því þá er ég þess fullviss að ég er á réttri leið.

Hæstv. forseti. Ég verð að vega í sama knérunn því mér finnst gæta nokkurs vafa í máli hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur því að minn skilningur á fyrirvörum sem þingmenn hafa tök á að setja við afgreiðslu mála úr þingnefndum er að þeir þurfa að vera efnislegir. Nú bið ég hæstv. forseta að leiðrétta mig ef ég hef rangt fyrir mér. Er það ekki réttur skilningur minn, hæstv. forseti, að fyrirvarar þingmanna, þegar mál eru afgreidd úr nefndum, þurfi að vera efnislegir og hafa efnislegan rökstuðning? Allt þetta kjörtímabil var það brýnt fyrir okkur þingmönnum í nefndum Alþingis að orða fyrirvara okkar í nefndarálitunum. Þar með var okkur sagt að við gætum ekki skilað nefndaráliti með svo almennum fyrirvörum sem reyndar er farið að tíðka núna og ég held að sé bara vegna tímaskorts. Þegar verið er að rífa mál úr nefndum nánast áður en þau eru tilbúin eða fullburða þá hefur það gerst núna upp á síðkastið, síðustu daga, að mál hafa verið afgreidd út úr nefndunum án þess að þingmenn hafi verið krafðir um það að orða hina efnislegu fyrirvara sína. Ég sé því ekki annað en að hér sé hv. þm. Dagný Jónsdóttir að heimfæra fyrirvara sinn upp á atriði eða málsmeðferð sem hún getur ekki gert. Ég tel að hv. þingmaður hefði átt að skila séráliti vegna þess að hún getur eðli málsins samkvæmt ekki skrifað undir það sem meiri hlutinn eða stjórnarliðarnir í nefndinni gera, þ.e. að hvatning til þingsins fylgi þessu nefndaráliti um að málið verði samþykkt, ef hún ætlar síðan ekki sjálf að fylgja þeirri sannfæringu sem meiri hlutinn eða stjórnarliðarnir í nefndinni láta fylgja hingað út til þingmanna í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að endurtaka mig enn einu sinni um ástæðu þess að ég er með á þessu nefndaráliti með fyrirvara, þ.e. að málið fái að koma hingað inn í þingsal, hljóti þinglega meðferð og með því er ég ekki að skuldbinda mig til að styðja málið. Hins vegar út af þessari umræðu þá er það kannski rétt sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir segir að mál séu afgreidd með dálítið miklu hraði á nefndasviðinu. Ég gerði grein fyrir fyrirvara mínum og hvernig þessu væri háttað. Menn hafa vitað frá upphafi hver afstaða mín er og enginn hefur gert mér viðvart um að þetta sé eitthvað sem ekki tíðkast, þ.e. að skrifa upp á með slíkan fyrirvara. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún kannist ekki við það frá því í kvöld, eða hvort mig misminnir, að einhverjir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs hafi verið hér á málum með fyrirvara en sitji hjá í atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á er alsiða að þingmenn séu með fyrirvara við ákveðin mál. En þá er það venjulega efnislegur fyrirvari sem þingmaðurinn orðar ef ekki í nefndaráliti þá í öllu falli í ræðu sinni. Fyrirvarinn getur lotið að ákveðnum greinum og fyrirvarinn getur verið með þeim hætti að þingmaðurinn áskilji sér rétt til að sitja hjá við ákveðnar greinar frumvarps eða jafnvel flytja breytingartillögur og jafnvel vera á móti ákveðnum greinum í frumvarpi sem verið er að afgreiða. Fyrirvarinn þarf því fyrst og síðast að vera efnislegur. Hv. þingmaður hefur ekki efnislegan fyrirvara við þetta mál og það tel ég ámælisvert. Hvort það sé einhver lapsus eða mistök hjá lögfræðingum nefndasviðsins eða stjórn þingsins að hleypa þessu máli svona í gegn skal ósagt látið. Ég skal ekki dæma um það. En þetta er ekki í samræmi við það sem mér hefur verið kennt um þingstörfin og möguleika þingmanna á að setja fyrirvara við mál.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vísar í það sem henni hefur verið kennt en ég get vitnað í það að mér hefur ekki verið kennt það hvernig þessir fyrirvarar virkilega virka en ég stóð fastlega í þeirri trú og stend enn að maður geti verið með á máli með fyrirvara vegna þess að maður styður það að málið fari úr nefnd, hljóti þinglega meðferð, fari til atkvæðagreiðslu - ég held að það sé nákvæmlega það sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eru yfirleitt að gagnrýna í þingnefndum, að málin komist ekki út til að hljóta þinglega meðferð - og það sé síðan mögulegt að sitja hjá.

Forseti. Í tilefni af þessari umræðu er óhjákvæmilegt að fara fram á það að forseti þingsins segi okkur frá því í salnum, annaðhvort núna eða síðar ef honum þykir það henta betur, hvernig þessu er háttað í reglum þingsins og hefðum. Getur þingmaður verið á nefndaráliti með fyrirvara og fyrirvarinn gengur út á að hann taki aðra afstöðu en nefndarálitið gengur út á? Hér á borðum okkar eru þrír takkar, það er takkinn já, takkinn nei og takkinn greiðir ekki atkvæði sem á mæltu máli þýðir situr hjá. Í því ímyndaða nefndaráliti sem ég er að tala um leggur þessi meiri hluti til, þ.e. fimm eða fleiri þingmenn sem um ræðir, að þingheimur samþykki málið. Er þá mögulegt að einn af þessum þingmönnum skrifi undir nefndarálitið með fyrirvara sem gengur út á það að hann vilji ekki að þingheimur samþykki málið? Er þetta hugsanlegt? Ég óska eftir að forseti segi okkur frá því vegna þess að skilningur minn er sá að þetta sé ekki hægt, að í grunnatriðum sem slík nefndarálit ganga út á sem hér er um að ræða sé ekki hægt að setja fyrirvara. Það sé hins vegar hægt að setja fyrirvara um hjásetu við einstaka liði eða áskilja sér rétt til breytingartillagna eða segja frá því í hverju fyrirvarinn er fólginn en ef maður hefur aðra afstöðu af þessum þremur á tökkunum en um er að ræða í nefndarálitinu geti maður ekki verið með í álitinu. Hins vegar er það minn skilningur, og ég bið um að hann sé leiðréttur ef hann er rangur, að hægt sé jafnvel þó að maður sé á móti máli að hjálpa því út úr nefnd, að afgreiða málið út úr nefnd, og maður sem er á móti máli getur viljað afgreiða það út úr nefnd til þess t.d. að sú andstaða komi fram eða að hann treystir sér til að vinna sínum málstað meiri hluta í þingheimi þó að hann sé í minni hluta í nefndinni. Það er því ekkert óeðlilegt við það að taka þá afstöðu að afgreiða mál út úr nefnd þó að maður sé ekki sammála þeim meiri hluta sem myndast hefur um það í nefndinni. Það er allt annað mál og óskylt, forseti, samkvæmt mínum skilningi, því að vera með á nefndarálitinu. Ég óska eftir að úr þessu sé skorið helst strax en síðar ef betri ástæður þykja til að gera það síðar og mun ganga eftir því ef það er ekki gert nú.

Það er ekkert í þingsköpum sem gefur forseta heimild til þess að hafa áhrif á afstöðu einstakra þingmanna í málum eða stjórna því undir hvað þeir skrifa í nefndaráliti. Forseti hefur því, svo það sé alveg ljóst, ekki nein tök á að koma efnislega að nefndaráliti eða því hvernig þingmenn greiða atkvæði á Alþingi.

Forseti. Ég þakka fyrir þessi viðbrögð en ég óska eftir að forseti íhugi betur sitt mál. Það er þannig í þingsköpum, ég er ekki með greinina en man það úr þingskapaumræðum og umræðum um fundarstjórn forseta frá því í vor og sumar að forseti á að fylgjast með nefndastarfi og hafa yfirumsjón með því í samráði við formenn nefndanna og þetta kemur honum vissulega við. Já er nei og nei er já held ég að hafi verið ort í gömlum söng, og þegar ég var að slá mér upp með Biblíutilvitnuninni áðan var ég rækilega rekinn á kaf með hana því að hv. þm. Steinunn K. Pétursdóttir minnti mig á að hún er ekki eins og ég sagði heldur er hún enn þá skýrari og á enn betur við það tilefni sem hér er um að ræða: Já yðar skal vera já og nei yðar skal vera nei. Allt sem er umfram það er af hinu vonda.

Í 8. gr. þingskapa er kveðið á um það í 3. mgr. að forseti skuli hafa umsjón með starfi þingnefnda, sbr. II. kafla þingskapa. Ég óska hins vegar eftir því að mér gefist svigrúm til að kynna mér hvort fordæmi séu fyrir því að þingmenn hafi mælt með samþykki frumvarps en gert fyrirvara eigi að síður og í fyrirvaranum felist í raun og veru að þeir ætli að sitja hjá og beri að líta á það sömu augum og hv. 8. þm. Norðaust. gerði. En mér þykir erfitt á þessari stundu að skera úr um hvort um fordæmi séu fyrir þessu.

Hæstv. forseti. Við ræðum í einni spyrðu þrjú frumvörp til laga sem gera ráð fyrir breytingu á lögum um Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Í þessum frumvörpum er gert ráð fyrir að þessir þrír ríkisháskólar innheimti skrásetningargjald eða skráningargjald af nemendum sínum sem nemi 45 þús. kr. á nemanda, þ.e. hækkun á hvern nemanda um 12.500 kr.. Og sú staðreynd liggur fyrir, hæstv. forseti, að enn einu sinni þurfa þessir háskólar, sérstaklega þó Háskóli Íslands sem oftast hefur þurft að standa í þessum sömu sporum, þ.e. þeim sporum að vera settir í þá aðstöðu að þurfa að biðjast vægðar undan niðurskurðarhníf eða aðhaldskrumlu menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Stefna Sjálfstæðisflokksins í skólamálum, eða yfir höfuð í öllum málum, er fólgin í kennisetningu frjálshyggjunnar þar sem markaðslögmálin eru purkunarlaust heimfærð upp á velferðarþjónustuna og velferðarkerfið og grunnþjónustu samfélagsins og þar með talið menntakerfið. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mótmælum þeirri stefnu. Við mótmælum skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins, skólagjaldastefnu sem Framsóknarflokkurinn hefur oftar en ekki verið látinn undirgangast með íhaldinu og það gerir hann nauðugur viljugur til að halda völdum og rökin sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir kom með í ræðu sinni áðan eru ekki sannfærandi þar sem hún reynir að bera blak af Framsóknarflokknum í þessum efnum. Ljóst er að Framsóknarflokkurinn hefur verið að ganga á svig við vilja meiri hluta flokksmanna. Þingmenn flokksins hafa, bæði nú og eins áður þegar sambærileg mál hafa komið fyrir Alþingi Íslendinga, svikið meginstefnu, grundvallarstef í stefnu Framsóknarflokksins. Ég ætla hins vegar ekki að hafa miklar áhyggjur af því í ræðu minni en ítreka einungis það sem ég sagði við 1. umr. málsins og segi það enn: Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir harðlega þessari hækkun á skólagjöldum, sem við teljum að séu skólagjöld og ekkert annað. Við erum á móti skólagjöldum og treystum okkur líka til að segja, eins og við höfum gert við umræðu um þessi mál, að við séum á móti innritunargjöldum og þessum skráningargjöldum. Það er vegna þess að við teljum þau ógna jafnrétti og jöfnum möguleikum námsmanna til náms. Virðulegi forseti. Hér er verið seilast í vasa námsmanna til að sækja 140 millj. af, ef ég man rétt, u.þ.b. 8 milljarða heildarkostnaði við rekstur þessara þriggja háskóla. Það er í sjálfu sér ekki há upphæð og það er í sjálfu sér líka athugunarefni að ríkisstjórnin skuli gera þetta á sama tíma og hún setur 1% hagræðingarkröfu á alla þessa skóla. Hagræðingarkröfunni er þannig greinilega mætt meðvitað með því að sækja fjármunina sem á vantar í vasa stúdenta. Það er ekki mikil reisn, virðulegi forseti, yfir þessum gjörðum. Ég get tekið undir það sem kemur fram í umsögn Stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands sem fylgir sem fylgiskjal II með minnihlutaáliti því sem hv. þm. Mörður Árnason talaði fyrir úr ræðustóli áðan, en stúdentaráð Kennaraháskólans mótmælir í umsögn sinni harðlega þeirri hækkun á skráningargjöldum sem gert er ráð fyrir í fyrirliggjandi frumvörpum og í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Á sama tíma og auknar álögur eru settar á nemendur er gerð krafa um 1% hagræðingu í rekstri ríkisháskólanna í stað þess að gera eingöngu kröfu um hagræðingu í rekstri og hækka ekki skrásetningargjöldin. Með þessari aðferð er augljóslega verið að velta kostnaðinum frá ríkinu yfir á stúdenta.“ Að auki segir í umsögn Stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands, virðulegi forseti: „Með aukinni tækni hefur kostnaður við skráningu stúdenta lækkað umtalsvert. Þær tölur liggja þó ekki fyrir. Þegar leitað var eftir tölum við kostnað skráningu stúdenta í Kennaraháskóla Íslands kom í ljós að þær eru ekki til. Ekki hefur verið haldið sérstaklega utan um þann kostnað sem hlýst af skráningu stúdenta hingað til.“ Í lok umsagnar sinnar til hv. menntamálanefndar segir Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands, með leyfi forseta: „Áætlanir um hækkun skrásetningargjalda grafa undan megingildum norrænnar menningar um gjaldfrjálsa almenningsmenntun og þar með velferðarkerfinu öllu. Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands hvetur menntamálanefnd til að hugleiða niðurrifsáhrif slíkrar hækkunar til langframa.“ Hæstv. forseti. Gerði menntamálanefnd nákvæmlega þetta? Hugleiddi hún niðurrifsáhrif þeirrar hækkunar sem hér er lögð til og er verið að leiða í lög? Svarið er nei, því miður. Í fyrsta lagi gerði nefndin það ekki vegna þess að það var allt of skammur tími til að gera nokkurn skapaðan hlut. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar sem flutti framsögu fyrir minni hluta nefndarinnar var málið rifið út úr nefndinni án þess að fyrir lægju nauðsynleg gögn til að þingmenn hefðu allar forsendur til að meta stöðuna í málinu. Það var rifið út úr nefndinni með því fororði að það yrði kallað inn aftur á milli 2. og 3. umr., þar sem kallað yrði eftir gögnunum sem nefndarmenn minni hlutans eða stjórnmálaflokkanna sem eiga að skipa þann minni hluta, óskuðu eftir. Þar er fyrst og fremst um að ræða staðfestingu á, þ.e. upplýsingar frá ráðuneytinu um hvort af tvennu sé rétt í frumvörpunum sem hér koma fram. Í fyrsta lagi: Er sú setning rétt sem kemur fram í greinargerð með öllum frumvörpunum? Og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir því í forsendum fjárlagafrumvarpsins að innheimta gjaldanna komi til frádráttar fjárveitingum til ríkisháskólanna á fjárlögum.“ Er þessi setning rétt? Ef svo er þýðir hún að 45 þús. kr. innritunargjald eða skráningargjald pr. nemanda renni óskipt til háskólanna. Ef hún er röng er niðurstaða fjármálaráðuneytisins fjárlagaskrifstofu trúlega rétt. Hvað segir hún? Hún segir að einungis hækkunin, þ.e. 12.500 kr. komi óskiptar til skólanna, ekki 32.500 kr. sem nú eða hingað til hafa verið lagðar á. Hér er því eitthvað í frumvarpinu sjálfu, í hinum prentaða texta sem stemmir ekki, það er ekki samræmi í því sem segir í athugasemdunum við frumvarpið og því sem segir í umsögn fjármálaráðuneytisins. Úr þessu verður að fást skorið. Rektorar háskólanna segja fullum fetum við okkur nefndarmenn í menntamálanefnd að þeir líti svo á að allt skráningargjaldið komi óskipt til skólanna, meðan starfsmaður menntamálaráðuneytisins segir okkur að einungis 12.500 kr. muni koma óskiptar til skólanna. Rektor Háskóla Íslands, Páll Skúlason, sagði: Ef þetta er meiningin þá er þessi breyting marklaus. Það er fullkomlega marklaust, virðulegi forseti, ef skrásetningargjöldin eiga að dragast frá fjárveitingum ríkissjóðs til skólanna. Úr þessu verður að fást skorið. Annað sem við verðum að fá niðurstöðu í áður en hægt er að segja að Alþingi sé fært um að klára þetta mál, eru fundargerðir háskólaráðs og samþykktir þess því enn eru áhöld um hvernig þetta mál hefur allt borið að. Hv. þm. Mörður Árnason rakti það ágætlega í ræðu sinni og ég ætla ekki að endurtaka það. Hins vegar langar mig, virðulegi forseti, til að fara í örfáum orðum yfir sögu málsins. Ég fór að reyna að grafast fyrir um hvenær þessi skólagjöld hefðu komið í lög, ég leyfi mér að kalla þetta skólagjöld þó að þetta sé kallað skrásetningargjöld eða innritunargjöld í lagafrumvörpunum. Ég fór að grafast fyrir um hvert upphaf málsins væri, hvernig kom það til að Alþingi Íslendinga innleiddi í lög að ríkisháskólarnir fengju, eða ríkisháskólunum væri gert að innheimta skrásetningargjöld. Það virðist vera að skrásetningargjöldin í þeirri mynd sem við þekkjum hafi fyrst komið inn í lög um Háskóla Íslands, með lögum nr. 29/1996, um breytingu á lögum nr. 131/1990, um Háskóla Íslands. Sambærileg breyting var svo gerð á lögum nr. 51/1992, um Háskólann á Akureyri, með lögum nr. 30/1996. 6. og 7. mgr. 21. gr. laga nr. 131/1990, um Háskóla Íslands, voru þannig fyrir breytinguna, með leyfi forseta: „Heimilt er að setja í reglugerð ákvæði, er mæli fyrir um árlega skrásetningu stúdenta, og eru þá þeir einir taldir stúdentar skólans, er hafa skráð sig til náms. Skrásetningargjöld skulu háð samþykki háskólaráðs og menntamálaráðherra.“ Sem sagt, hæstv. forseti, þetta kemur upphaflega inn í lög sem heimildarákvæði. Síðan kemur í ljós þegar kannað er að skólarnir hafa nýtt sér þessar heimildir, að það virðist fyrst og fremst hafa verið gert samkvæmt fyrirmælum frá stjórnvöldum Og hvernig komu þau fyrirmæli? Jú, í gegnum fjárlög. Verulegar deilur urðu uppi á Alþingi Íslendinga árið 1991 þegar inn í fjárlög höfðu ekki einungis verið sett skrásetningargjöld í háskólana upp á 17 þús. kr. á nemanda, heldur einnig skrásetningargjöld á nemendur í framhaldsskólum upp á 8 þús. kr. á hvern nemanda. Áður en þeim deilum lauk var ríkisstjórnin rekin heim með þetta 8 þús. kr. gjald á framhaldsskólanemana en eftir sat gjaldið á háskólanemana. Þarna var þetta komið inn, virðulegi forseti, í gegnum fjárlög. Eftir breytinguna sem gerð var með lögum nr. 29/1996 var þessum málsgreinum breytt og þá var ákveðin upphæð lögfest í lögin um háskóla. 1996 var gert ráð fyrir að skólarnir innheimtu 24 þús. kr. gjald af stúdentum og sagt að upphæð gjaldsins ætti að koma til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Málsgreinarnar virtust haldast óbreyttar í þessum greinum þangað til ný lög um Háskóla Íslands, nr. 41/1999, voru samþykkt og í þeim lögum eru sambærileg ákvæði í 3. og 4. mgr. 13. gr. þar sem sagt er að við skrásetningu til náms greiði stúdentar skrásetningargjald allt að 25 þús. kr. Síðan hefur þessu verið breytt með lögum nr. 148/2001 og það er sú grein sem gildir núna. Þar segir að við skrásetningu til náms greiði stúdent skrásetningargjald allt að 32.500 kr. Í grófum dráttum er þetta saga þessa gjalds. Það kemur fyrst inn sem heimildarákvæði í menntamálaráðherratíð Ólafs G. Einarssonar, sem þurfti að verja þetta með kjafti og klóm í umræðum utan dagskrár þann 24. október 1991. Þá segir hæstv. fyrrverandi menntamálaráðherra eftirfarandi, með leyfi forseta: „Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er skólagjöldum ætlað að standa undir nokkrum kostnaði við framhaldsskólana og háskólastigið. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að heimilt sé að innheimta allt að 8.000 kr. á nemanda á framhaldsskólastigi og allt að 17.000 kr. á háskólastigi. Ég tek skýrt fram að hér er um heimild að ræða en ekki skyldu skólanna til þess að nýta sér þessa heimild. Það hefur verið skýrt tekið fram að finni skólarnir aðrar leiðir til að ná saman endum, þá fari þeir þær.“ Já, hæstv. forseti. Finni skólarnir aðrar leiðir til að ná saman endum, þá fari þeir þær. Þetta er í hnotskurn stefna Sjálfstæðisflokksins 1991 og sömuleiðis núna árið 2004. Skólarnir mega nánast éta það sem úti frýs. Þingmenn Sjálfstæðisflokks, með Framsóknarflokkinn reyndar í eftirdragi, virðast alls ekki gera sér grein fyrir að það er skylda okkar í samfélaginu að sjá til þess að jafnrétti til náms sé virt og sé við lýði. Það gerum við ekki með því að draga stöðugt úr fjármunum til háskólastigsins og láta síðan skólana bjarga sér á einhvers konar hundasundi. Ef þeir ætluðu ekki að leggja á skólagjöldin eða innritunargjöldin 1991, þá máttu þeir bara bjarga sér á einhvern annan hátt. Það fylgir ekki sögunni og kemur ekki fram í ræðu hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra á hvern hátt hann sá fyrir sér að skólarnir gætu þá bjargað sér. Ég veit ekki hvort hann hefur ætlast til að nemendur og kennarar færu að föndra ýmsar framleiðsluvörur og selja eins og á jólabasar til að afla tekna fyrir skólana svo að hægt væri að borga menntun stúdentanna. Hæstv. forseti. Í fjárlagaumræðunni í desember 1991 var mjög mikið fjallað um þetta mál og stjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur gagnrýndir fyrir það. Nú finnst mér allt í einu eins og ég sé að fara með rangt mál að Framsóknarflokkurinn hafi ekki verið með Sjálfstæðisflokki í stjórn 1991, en það er veikleiki minnisins í þessum efnum, en í öllu falli ætla ég að fá að vitna í ræðu Jónu Valgerðar Kristjánsdóttur, fyrrverandi þingmanns Kvennalista, sem segir í fjárlagaumræðunni í desember 1991 eftirfarandi, með leyfi forseta: „Mennta- og menningarmál eru kafli út af fyrir sig. Þar er skerðingin allmikil. Í nefndaráliti sem minni hlutinn hefur sent frá sér segir svo, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpi til fjárlaga er boðuð afgerandi stefnubreyting í skólamálum með álagningu skólagjalda. Þótt boðað hafi verið að tillögur um skólagjöld á framhaldsskólastigi verði að mestu dregnar til baka er enn fyrirhugað að taka upp nemendaskatt á háskólastigi og í öldungadeildum framhaldsskólanna. Eiga háskólanemar nú að greiða allt að 17.000 kr. til viðbótar þeirri upphæð sem nemendur greiða nú til félagsstarfa sinna.“ Virðulegi forseti. Hér kemur berlega í ljós að þingmenn á þessum tíma, 1991, kalla þessi skrásetningargjöld, nemendaskatta og skólagjöld. Stjórnvöld eru á þeim tíma eins og nú gagnrýnd fyrir að tala ekki skýrt í þessum efnum, en hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa lagt mikið upp úr í umræðum og reynt að fá svör við því hvort hér sé um að ræða, að mati stjórnvalda, skatt eða þjónustugjald. Þetta fékkst ekki upp úr ráðherrum á þeim tíma sem ég vitna til og enn er þetta allt á reiki og í skötulíki. Og í máli rektoranna sem komu fyrir menntamálanefndina kom fram svo óumdeilanlegt er að gjaldið sem hér er verið að leggja til, þessar 45 þús. kr., er uppdiktað gjald. Það er sett inn eftir pöntun og allir rektorarnir staðfestu við nefndina að ef raunkostnaðurinn væri talinn, væri um miklu hærri upphæð en 45 þús. kr. að ræða. Ef telja ætti allan þann kostnað sem háskólarnir hafa af því að sýsla með nemendur sem verður ekki talin til kennslu, þá er sú upphæð miklu hærri en 45 þús. kr. per nemanda. Það er alveg ljóst að hér er ekki um eiginlegt þjónustugjald að ræða því að það endurspeglar ekki raunkostnaðinn við þá þjónustu sem stjórnvöld segja að þau endurspegli. Hvað liggur nú fyrir? Hvað er þetta þá? Þetta er auðvitað bara stefna stjórnarflokkanna í málefnum háskólanna. Þeir sjá ofsjónum yfir þeim fjármunum sem fara úr ríkissjóði til háskólanna og gera allt sem þeir geta til að létta á ríkissjóði, meðal annars með þeirri leið að fara ofan í vasa námsmanna og láta þá fjármagna að hluta til kostnaðinn við rekstur skólanna. Því mótmæli ég, virðulegi forseti. Því hafa þingmenn mótmælt í gegnum tíðina. Ég hef verið að lesa í dag ræður frá 1991, 1995, 1996. Alltaf þegar þessi mál hefur borið á góma í þingsölum Alþingis hefur stór hluti þingmanna mótmælt kröftuglega. Þær ræður sem hér eru haldnar nú eru engin undantekning. Stór hluti þingmanna, og ég þori að fullyrða að stór hluti þjóðarinnar er á móti þeim gjörningi sem hér er lagður til. Það er búið að færa sannfærandi rök fyrir því hvers vegna við erum á móti. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum er þess eðlis að hún stríðir gegn jafnrétti til náms. Hv. þm. Mörður Árnason spurði í framsöguræðu sinni áðan þegar hann talaði fyrir minnihlutaáliti menntamálanefndar hvers eðlis þetta gjald væri, hvort þetta væri þjónustugjald eða skattur. Og af því að ég er búin að vera að grúska í gömlum ræðum, virðulegi forseti, er gaman að vitna í ræðu hv. fyrrv. þingmanns, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, en í umræðum utan dagskrár á Alþingi þann 11. september 1992, þar sem hún ræðir um hversu illa hækkanir á skólagjöldunum sem þá var verið að setja á komi við konur, segir hún, með leyfi forseta: „Konum í hópi nýnema fækkar nú um 30% milli ára en körlum um 17%. Á þessu er auðvitað greinilegur og merkjanlegur munur sem verður að taka alvarlega. Þetta er engin tilviljun, virðulegur forseti. Ég fullyrði að þetta er bein afleiðing af þeim ákvörðunum sem stjórnarþingmenn tóku á síðasta þingi. Ábyrgðin er hjá þingmönnum stjórnarflokkanna. Ábyrgð þeirra liggur í því að þeir ákváðu á síðasta þingi að bæta 17.000 kr. innritunargjaldi á nemendur Háskóla Íslands og þetta innritunargjald fælir m.a. frá konur sem áður innrituðu sig upp á von og óvon og fóru á hægagangi í gegnum háskólann vegna þess að aðstæður þeirra voru þess eðlis. Þær gátu leyft sér nám af því að það kostaði þær lítið en þær geta það ekki lengur. Ég vil vekja athygli á því að 150 nýnemar hafa dregið til baka umsókn sína og beðið um endurgreiðslu á skólagjöldum, þar af eru 100 konur. Ábyrgð stjórnarþingmannanna liggur líka í því að herða svo lög og reglur um námslán að það fælir ungt fólk, sem ekki býr við kjöraðstæður, frá námi og þar vil ég sérstaklega nefna ungar, einstæðar mæður.“ Hæstv. forseti. Þetta segir Ingibjörg Sólrún Gísladóttir í inngangsræðu sinni í umræðum utan dagskrár 11. september 1992. Ein af þeim spurningum sem hún lagði fyrir hæstv. þáverandi menntamálaráðherra, Ólaf G. Einarsson, varðaði spurningu hv. þm. Marðar Árnasonar hvers eðlis þetta gjald væri. Þegar hæstv. ráðherra er spurður að því segir hann, með leyfi forseta: „Kjarni málsins er sá að þjónustugjöldin eru lögð á til þess að mæta skertum framlögum ríkisins þannig að sem minnst þurfi að draga úr þjónustu.“ Hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins leyfir sér að útskýra þessar álögur með þessum orðum. Kjarni málsins er sá að þjónustugjöldin eru lögð á til að mæta skertum framlögum ríkisins þannig að sem minnst þurfi að draga úr þjónustu. Segir þetta ekki meira en mörg orð, virðulegi forseti, hvað það er sem hér ræður för? Það er stefna Sjálfstæðisflokksins enn og aftur. Þeir sjá ofsjónum yfir þeim fjármunum sem háskólarnir fá úr ríkissjóði og þeir beita öllum tiltækum brögðum til að fá fjármuni annars staðar og nú sem fyrr úr vösum háskólastúdenta. Virðulegi forseti. Ég gæti haldið áfram að vitna í gamlar ræður en ég sé ekki neinn sérstakan tilgang í því. Ég ítreka að það sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar sem getur að líta á þskj. 592, eru jafnt mín sjónarmið sem sjónarmið hv. þm. Marðar Árnasonar, sem talaði fyrir þeim áðan. Við fögnum því að málið skuli þó koma inn í nefndina aftur á milli 2. og 3. umr., þó svo við gerum okkur fulla grein fyrir því að engu verður breytt um það að meiri hluti þingsins ætlar sér að koma málinu í gegn. Þannig var frumvarp til fjárlaga úr garði gert og þannig hafa ræður hv. stjórnarliða verið í umræðunni, bæði 1. umr. og núna það sem af er 2. umr. Það er alveg ljóst hver vilji ríkisstjórnarinnar er. Og mér finnst ríkisstjórnin vera í dapurlegum leiðangri, dapurlegri krossferð sem beinist gegn námsmönnum, gegn stúdentum, þar sem hv. þingmenn mæra háskólastigið í öðru orðinu en höggva á sama tíma í þennan knérunn, fara ofan í vasa háskólastúdenta til að fjármagna námið við starfsemi háskólanna. Þetta finnst mér dapurlegur leiðangur, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hv. þingmenn Mörður Árnason og Kolbrún Halldórsdóttir hafa í ræðum sínum gert ágætlega grein fyrir afstöðu minnihluta menntamálanefndar og þar með talið minni, en ég vil þó nota tækifærið til að minnast á eitt og annað. Skrásetningargjöld við ríkisháskólana eiga að hækka um tæplega 40% á einu bretti sem hlýtur að teljast umtalsvert og þá sér í lagi í buddum fátækra námsmanna. Margir hafa hingað til þurft að þreyja þorrann með því að neita sér um næstum því allt nema þurrt brauð og vatn og sýnt þykir að hagur þeirra verði ekki vænlegri ef frumvörpin verða að lögum óbreytt. Ég ætla ekki að mæla gegn því að stúdentar greiði að einhverju leyti fyrir þá þjónustu sem þeir ganga að vísri við nám í ríkisháskólunum, en hins vegar þykir mér sú upphæð sem er lögð fram í hærri kantinum og einnig þykja mér röksemdafærslur talsmanna skólanna þriggja og sundurliðun þeirra á því sem þeir kalla kostnað vegna skráningar og þjónustu við stúdenta allrar gagnrýni verð. Skólarnir þrír leggja hver um sig fram sundurliðun á kostnaðinum sem fylgiskjöl með frumvörpunum og við yfirlestur þeirrar sundurliðunar flaug mér í hug af einhverjum furðulegum ástæðum mynd af frakkaklæddum mönnum að laumast í skjóli nætur í Öskjuhlíðinni eða einhverjum álíka huggulegum stað. Niðurstöðutalan ber a.m.k. svolítinn keim, svo ekki sé meira sagt, af gúrku- og bensínverðlagningu. Kannski er það hins vegar svo, nú þekki ég það ekki, að kostnaður við skráningu og tengda þjónustu sé nánast sá sami við hvern þessara þriggja skóla um sig, en mér þykir þrátt fyrir það merkilegt að ekki skuli vera kostnaðarminna að skrá sig til náms í fjölmennari skóla en fámennari þar sem hagræðingin ætti að vera meiri í stærri skólanum. Ég get ekki annað en undrað mig á vinnubrögðunum við undirbúning frumvarpanna eins og hann lítur út fyrir mér. Hækkunin er lögð til að ósk skólanna og upphæðin sem næst með þessu úr vösum nemendanna á að renna óskipt til þeirra þó reyndar séu uppi deilur um það hversu stór upphæðin eigi að vera sem þeir fá óskipta. Fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, eins og hv. þm. Mörður Árnason rakti í ræðu sinni, að útgjaldaheimild skólanna í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2005 byggist á þeirri forsendu að skólarnir nýti sér heimildina og afli þannig meiri tekna sem því nemur og renni óskertar til þeirra. Starfsmaður menntamálaráðherra staðfesti þetta á fundi hv. menntamálanefndar að hækkun gjaldsins væri ein af forsendum fjárveitingatillagna í fjárlagafrumvarpinu. Við höfum margoft heyrt um og einnig rætt þann fjárhagsvanda sem skólarnir glíma við. Tugi og jafnvel hundruð millj. kr. vantar upp á að endar nái saman í rekstri þeirra og hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það geti hugsanlega verið, án þess að ég ætli stjórnendum skólanna slíka hegðun, að þeir hafi verið komnir á hnén grátbiðjandi um meira fé frá ríkinu og að ráðherra hafi fundið töfralausn á þeim vanda: Látum lýðinn bara borga. Hækkið þið skrásetningargjöldin. Þannig náið þið að öngla saman einhverju upp í halann sem þið dragið á eftir ykkur. Í fjárlögum er gert ráð fyrir þessum tekjum skólanna. Því var þeim ekki úthlutað meiru en raun bar vitni á fjárlögum, afganginn skyldu þeir sækja í vasa nemenda. Stjórnendum var fengið það verkefni að útbúa sundurliðun á kostnaði svo hægt væri að réttlæta hækkun og æskilegast væri fyrir ráðuneytið að niðurstaða þeirrar kostnaðargreiningar væri u.þ.b. 45 þús. kr. á stúdent í öllum skólunum. Það er svo rannsóknarvirði út af fyrir sig hvernig t.d. Háskóli Íslands kemst að þeirri niðurstöðu að stúdentar sem skrá sig þar til náms þurfi að greiða 20% af rekstri deildarskrifstofa eins og það er orðað í fylgiskjali með frumvarpi um þann skóla og að sama skapi 30% af rekstri skrifstofu kennslusviðs. Það gæti verið afskaplega fróðlegt að komast yfir útreikningana sem liggja að baki tölunum. Verst er kannski í málinu, frú forseti, sú staðreynd að hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna fæst ekki lán fyrir skrásetningargjöldum og setur hækkunin því stórt strik í reikning þeirra fjölmörgu stúdenta sem þurfa að framfleyta sér með lánum þaðan á námstímanum. Réttara væri að hér væri bara töluð íslenska eins og hún kemur fyrir og hlutirnir nefndir því nafni sem þeir með réttu nefnast. Ef eitthvað er væri námsmönnum greiði gerður með því, eins og hlutirnir líta út í dag, að skrásetningargjöldin væru nefnd skólagjöld þar sem lánað er fyrir þeirri tegund útgjalda en ekki hinni fyrrnefndu. Kannski er það ætlun hæstv. menntamálaráðherra eftir allt saman að námsmenn fari fram á og óski eftir því að fá að greiða skólagjöld frekar en skrásetningargjöld. Þá væri töluvert kátt í Valhöllinni er ég hrædd um og þeim fyndist það þar örugglega ekki tiltökumál að verða við þeim óskum stúdenta ef þær kæmu fram, ef ég þekki sjálfstæðismennina rétt. Ég er ósköp hrædd um að hér sé menntamálaráðuneytið að lauma sér bakdyramegin að stúdentum og að þetta sé fyrsta skrefið af fáum á þeirri göngu sem virðist vera hafin í þá átt að innheimta skólagjöld við ríkisháskólana, skólana sem eiga að vera öllum aðgengilegir óháð efnahag. Á það hefur Frjálslyndi flokkurinn lagt áherslu að efnahagslegar aðstæður einstaklinga fái ekki um það ráðið hvort þeir geti sest á skólabekk og aflað sér framhaldsmenntunar. Því erum við, svo ekki sé meira sagt, afar ósátt við frumvörpin eins og þau hafa verið borin fram.

Frú forseti. Hér hefur verið farið ágætlega yfir það mál sem er til umræðu af hv. þingmönnum Merði Árnasyni, Kolbrúnu Halldórsdóttur og Steinunni K. Pétursdóttur. Einnig hafa að sjálfsögðu hv. þingmenn meirihlutans mælt, Gunnar Birgisson og Dagný Jónsdóttir, hver með sína afstöðu. Það sem stendur upp úr í málinu er að verið er að taka skref í átt að skólagjöldum á grunnnám í ríkisháskólunum. Umræðan teygir sig á þessu haustþingi og í kvöld yfir þrjú mál. Við ræddum fyrr í kvöld málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem sá sem hér stendur spurði hv. formann menntamálanefndar ítrekað að því hvort rætt hefði verið sérstaklega að sjóðurinn kæmi í svo auknum mæli að fjármögnun háskólastigsins með því að einkavæða eina námsgrein sérstaklega, tæknifræðina, og leggja hana í einkarekinn skóla, innheimta þar há skólagjöld sem lánasjóðnum er ætlað að fjármagna. Við því komu engin svör. Við erum einnig með mál þar sem eru skólagjöld við ríkisháskólana, sem eru kölluð skráningargjöld eða innritunargjöld, einhvers staðar stóð að þau væru einungis uppfærð til að standa undir raunkostnaði við skráningu, sem er fjarri öllu lagi og hefur verið rakið mjög ítarlega hve vanbúið og undarlegt málið er. Skilgreiningin sem stuðst er við frá því að þetta varð fyrst að lögum um hvað eru skólagjöld, hvað eru innritunargjöld o.s.frv., skiptir engu máli. Hvort gjaldinu sé ætlað að standa að einhverju leyti undir kennslu eða ekki, hvort það eitt séu skólagjöld, er skilgreining sem skiptir engu máli, hún er úrelt ef hún var einhvern tímann í gildi. Það má líka færa rök fyrir því að gjaldið eigi að einhverju leyti að standa undir prófagjaldi. Það er tilnefnt hjá einum skólanum. Þá hefur verið rakið mjög vandlega, í álitum frá stúdentaráði Háskóla Íslands, nemendafélagi Kennaraháskóla Íslands og fleirum hve skringilega er staðið að því að finna gjaldið. Það hefur komið í ljós í meðförum nefndar og þings í málinu að upphæðin var fengin fyrst, síðan voru forsendurnar dregnar fram og búnar til hverjar í sínum skóla. Allir komust að sömu niðurstöðu og sama gjaldi. Hér er því um ákveðinn skrípaleik að ræða sem er engum til framdráttar. Menn eiga að koma að hlutunum með réttum hætti og ekki fara í kringum málin og er það rakið prýðilega í áliti okkar í minnihluta menntamálanefndar sem hv. þm. Mörður Árnason flutti. Ég spurði sérstaklega forustumenn stúdentaráðs Háskóla Íslands hvort niðurstaða þeirra væri, hafandi farið í gegnum ítarlegt álit þeirra, að hér væri um almenna tekjuöflun fyrir ríkisháskólana að ræða en ekki gjald sem ætti að standa undir afmörkuðum þáttum í þjónustu við stúdenta sem eru tilgreindir með mjög svo ólíkum hætti í skólunum þremur, hvort þetta væru skattar á röngum forsendum, almenn tekjuöflun. Svarið við því var já, mjög afdráttarlaust. Það var niðurstaða stúdentaráðs Háskóla Íslands að svo væri, svo og annarra sem hafa veitt álit. Hægt er að nefna marga fleiri til sögunnar því máli til stuðnings, til að mynda gefur Alþýðusamband Íslands álit sitt umbeðið. Þar stendur, með leyfi forseta: „Alþýðusamband Íslands telur að með þessum frumvörpum sé stigið enn eitt skref í þá átt að tekin verði upp skólagjöld við ríkisháskóla hér á landi. Alþýðusamband Íslands lýsir sig ósammála þessari þróun og varar við afleiðingum hennar.“ Virðulegi forseti. Þetta er kjarni málsins. Til lengri tíma litið snýst stóra málið ekki um það hvort skráningargjöldin svokölluðu séu hækkuð um 38,5%, eins og hér um ræðir, eða ekki, hvort skráningargjaldið, staðfestingargjaldið, innritunargjaldið, hvað sem menn vilja kalla þetta sé 35 þús., 40 þús. eða 45 þús. Það eru afleiðingarnar sem skipta mestu máli, þau skref sem stigin eru. Hér er stigið stórt skref í átt að innheimtu skólagjalda við ríkisháskólana. Þetta er þáttur í þróun sem hefur færst verulega í aukana á þeim næstum 12 mánuðum sem liðnir eru frá því að nýr hæstv. menntamálaráðherra tók við lyklavöldum í ráðuneytinu og hefur stundum verið kallað skólagjaldavæðing Sjálfstæðisflokksins í ríkisháskólunum. Þetta er einfaldlega hluti af þeirri þróun. Hæstv. ráðherra lýsti því á sínum allra fyrstu dögum í embætti og áður en hún tók við að hún sæi fátt því til fyrirstöðu að háskólastigið og ríkisháskólarnir væru fjármagnaðir í auknum mæli á kostnað nemenda með innheimtu skólagjalda á grunnnám þeirra. Í kjölfar þessa fór af stað töluverð umræða um málið á Alþingi og annars staðar. Ráðherra dró í land og hefur sagt oftar en einu sinni síðan þá að hún hyggist ekki og ætli alls ekki beita sér fyrir því að tekin verði upp skólagjöld á grunnnám við ríkisháskólana. Hún sneri við í því máli eftir gagnrýna umræðu sem fór fram bæði hér og annars staðar. Ef það hefðu verið lyktir málsins þá hefði það verið hið besta mál, enda telur sá sem hér stendur að það eigi ekki að innheimta skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólunum. Öðru máli getur gegnt um ýmsar tegundir af framhaldsnámi o.s.frv., að uppfylltum ákveðnum og öðrum skilyrðum. Við höfum ítrekað óskað eftir því og lýst eindregnum vilja okkar til að fara í vandaða umræðu um skólagjöld og almennt um fjármögnun háskólastigsins. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Sjálfstæðisflokkurinn er á harðaflótta í því máli eins og í mörgum viðkvæmum málum sem á þarf að taka. Flokkurinn hefur hvorki þrótt né pólitískt þrek til að leiða þau mál til lykta, sem með einhverjum hætti þvælast fyrir ákveðnum forustumönnum flokksins. Það gildir m.a. um skólagjöldin að Sjálfstæðisflokkurinn segir eitt en gerir annað. Það er ein alversta birtingarmynd stjórnmálanna, þ.e. þegar stóri flokkurinn í þessu stjórnarsamstarfi segir eitt en gerir annað. Hæstv. menntamálaráðherra hefur sagt það skýrt að ekki eigi að taka upp skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólunum. Á nákvæmlega sama tíma gerist tvennt: Leggja á niður tækninám í ríkisháskóla og færa inn í einkarekinn skóla sem á að vera einkahlutafélag. Ekki verður hægt að stunda tækninám á Íslandi nema gegn háum skólagjöldum. Á sama tíma lýsir ráðherra því yfir að Lánasjóður íslenskra námsmanna eigi að standa undir þeim kostnaði, það hefur hins vegar aldrei verið rætt. Seinna atriðið er að skólagjöld, innritunargjöld eða hvað sem þetta er kallað, í ríkisháskólana þrjá voru hækkuð um 40%. Eiginlega álíta allir nema þingmenn Sjálfstæðisflokksins að þar sé um skólagjöld að ræða. Meira að segja lykilmaður Framsóknarflokksins í menntamálanefnd, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, ætlar ekki að greiða atkvæði með hækkun skólagjaldanna. Hún treystir sér ekki til þess og styður málið ekki. Eftir stendur Sjálfstæðisflokkurinn með fjallabaksleiðina sína í farangrinum, að taka upp skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólum á Íslandi án þess að hafa nokkurn tímann rætt málið eða tekið upp með öðrum hætti, aldrei nokkurn tímann. Hæstv. menntamálaráðherra hefur að vísu hafnað því eindregið að hún ætli eða vilji taka upp skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólum. Hins vegar hafa einstakir þingmenn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, m.a. í umræðum í fyrradag, lýst því yfir að hans persónulega skoðun sé að innheimta eigi skólagjöld á grunnnám. Gott og vel. Það er að sjálfsögðu hið besta mál að menn opinberi skoðanir sínar og berjist fyrir þeim. Það er hins vegar ekki stefna Sjálfstæðisflokksins að svo verði. Sjálfstæðisflokkurinn stendur hins vegar að því að taka upp skólagjöld. Núna verður ekki hægt að stunda tækninám á Íslandi nema gegn háum skólagjöldum og stigin eru stór skref í átt að upptöku skólagjalda við ríkisháskólana í þeim þremur frumvörpum sem við ræðum saman um í kvöld, 40% hækkun á skráningargjöldum. Forsendurnar voru búnar til eftir pöntun og gjaldið ákveðið áður en forsendurnar voru teknar saman, enda eru forsendurnar ólíkar á milli skóla. Upphæðin var ákveðin áður en kostnaðarliðirnir voru teknir saman. Það kemur að sjálfsögðu niður á öðrum framlögum til skólanna. Gjöldin eru höfð til grundvallar við að ákveða hvaða upphæðum þeim skuli skammtað í fjárlögum. Þetta er að sjálfsögðu dregið frá þótt svo sé ekki gert með opnum hætti. Þetta mál er allt hið versta og ekki til sóma þeim sem það flytja. Ef menn vilja innheimta skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólunum þá skulu menn segja það og slást fyrir því, taka þá umræðu með hreinskiptum hætti og koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. Þeir eiga ekki að fara fjallabaksleið að þessu máli né öðrum. Það er þeim til smánar. Fleiri gáfu nefndinni álit. Þau álit sem bárust inn voru býsna afdráttarlaus. BÍSN, Bandalag íslenskra námsmanna, segir, með leyfi forseta: „Við teljum ekki rétt að auka tekjur háskólanna með því að hækka skrásetningargjöld. Ráðlagt væri að hækka ríkisframlög …“ Síðar segir: „Í ljósi þess að hvorki er gert ráð fyrir skrásetningargjöldum né framfærslugrunni LÍN né sé lánað sérstaklega fyrir gjöldunum mun hækkun skráningargjalda einungis auka kostnað námsmanna sem nú þegar hafa lítil fjárráð ...“ BSRB hafnar þessu afdráttarlaust, Iðnnemasambandið, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og fleiri. Síðan komu mjög vönduð og ítarleg álit frá stúdentaráði Háskóla Íslands sem og frá stúdentum við Kennaraháskólann. Þeir mótmæla harðlega þessari hækkun og benda á að með aukinni tækni, eins og stúdentaráð benti á líka, ætti kostnaður við skráningu stúdenta að lækka. Því er haldið fram að gjaldið eigi að standa undir raunkostnaði við skráningu. Með aukinni tækni hefur kostnaður við skráningu stúdenta lækkað umtalsvert. Í áliti sínu segja þeir síðan, sem er kjarni málsins, með leyfi forseta: „Áætlanir um hækkun skrásetningargjalda grafa undan megingildum norrænnar menningar um gjaldfrjálsa almenningsmenntun og þar með velferðarkerfinu öllu. Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands hvetur menntamálanefnd til að hugleiða niðurrif slíkrar hækkunar til langframa.“ Menn koma aftur að afleiðingunum til langframa. Þær skipta að sjálfsögðu langmestu máli. Hér er stigið skref í átt til aukinnar gjaldtöku af stúdentum og að því miðað að stúdentar standi í verulegum mæli undir grunnnámi á háskólastigi við ríkisháskólana. Síðan er Lánasjóðnum ætlað að lána fyrir útgjöldum þeirra þótt reiknað hafi verið út að ef svo væri almennt þá mundi kostnaður ríkisins einungis aukast, það væri jafnvel hagkvæmara fyrir ríkið að auka bein framlög til skólanna. Hér hafa menn staðhæft að málið sé í samræmi við óskir ríkisháskólanna. Það er mjög vafasöm nálgun. Menn hafa spurt: Hvar eru mörkin? Væri hægt að grípa til einhvers konar staðfestingargjalds. Rektor Háskóla Íslands, Páll Skúlason, nefndi þegar hann kom fyrir nefndina að til væru þrenns konar gjaldtökuleiðir. Þar væru innritunargjöld vegna ýmissar þjónustu. Skólagjöld, hrein og bein, sem stæðu undir rekstri skóla að verulegu leyti og hins vegar hóflegt staðfestingargjald. Það er allt annað mál, að innheimta hóflegt staðfestingargjald til að stemma stigu við óábyrgum skráningum og koma í veg fyrir að fólk sé að skrá sig án þess að á bak við það standi meining. Það er allt annað mál en veruleg gjaldtaka eins og hér um ræðir. Páll Skúlason klykkti út með því að segja að skólagjöld væru ekki lausn á fjárhagsvanda Háskóla Íslands. Undir það taka að sjálfsögðu flestir. Almennt harma ég það að Sjálfstæðisflokkurinn sé að smygla að því laumumáli sínu að innheimt verði veruleg gjöld í grunnnámi háskólanna. Ég harma að sá flokkur sem eitt sinn bar höfuð og herðar yfir aðra í íslenskum stjórnmálum - sá tími er löngu liðinn, drottni sé lof fyrir það og íslenskum kjósendum að sjálfsögðu og íslenskum jafnaðarmönnum - ætlar að láta það verða eitt af sínum síðustu verkum áður en hann verður hrakinn frá völdum í næstu kosningum að innleiða há skólagjöld á grunnnám í ríkisháskólunum. Það er mikið óhæfuverk að mínu mati, sérstaklega þegar þannig er staðið að málum. Það væri annað ef flokkurinn nálgaðist málið í opinni og hreinskiptri umræðu og segðist ætla að innleiða og fjármagna grunnnám á háskólastigi að verulegu leyti með gjaldtöku af nemendum. Það væri allt annað mál og sú umræða yrði tekin á þeim grundvelli. Flokkurinn hefur aftur á móti ekki pólitískt þrek til að fjalla eðlilega um málið og fer því í þennan feluleik, þessa fjallabaksleið í staðinn. Þeir hefðu getað stofnað einhvers konar framtíðarhóp í sínum röðum þar sem kostir og gallar ýmissa rekstrarforma á háskólastigi væru skoðaðir. Ætla menn að láta skólagjöld standa undir rekstri háskóla í auknum mæli? Ætla menn að lána fyrir því á móti til að jafna aðstöðuna eða hvernig ætla menn að gera þetta? Á síðan að tengja afborganir af námslánum við tekjur manna eftir nám, að þær verði bókstaflega tengdar við ævitekjur manna eins og gert er hjá Bretum? Ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði framtíðarhóp á sínum snærum í slíkri vinnu væri kannski hægt að ræða þetta mál með allt öðrum hætti. En hann er ekki að því. 

Ganga í Evrópusambandið.

Já, ganga átti í Evrópusambandið. Það var niðurstaða sem hæstv. núverandi utanríkisráðherra og fyrrverandi forsætisráðherra komst að með mjög afdráttarlausum hætti í einu rita sinna. Gaman væri að heyra viðhorf sporgöngumanna hans af yngri kynslóð, t.d. hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem er í salnum til þeirra mála. En ég veit að hann ætlar að ræða skólagjöld og viðhorf sín til skólagjalda hér á eftir. Málið sem hér liggur fyrir, þessi 40% hækkun á skólagjöldum í ríkisháskólana, er verulega gagnrýnisvert mál. Gjaldtakan er á röngum forsendum, ein af fjölmörgum skattahækkunum ríkisstjórnarinnar á þessu hausti. Um leið og þeir segjast lækka skatta um 4–5 milljarða kr. er í raun verið að hækka skatta um 8 milljarða kr. á móti. Það er einn skrípaleikurinn sem hefur verið afhjúpaður með mjög dramatískum hætti á undanförnum dögum, vikum og jafnvel mánuðum. Fátt verður þeim til gæfu, blessuðum, á síðustu missirum sínum í ríkisstjórnarsamstarfinu ef spá mín reynist rétt. Ég vona að Framsóknarflokkurinn beri gæfu til að standa undir nafni. Hann hefur afdráttarlaust hafnað skólagjöldum, bæði í grunnnámi og framhaldsnámi á háskólastigi í flokkssamþykktum sínum frá upphafi vega, að ég held. Hann hefur ítrekað það afdráttarlaust á flokksþingi Framsóknarflokksins í fyrra. Hv. þingmenn Dagný Jónsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson hafa lýst því að þau hafi miklar efasemdir um málið og vilji standa við fyrri samþykktir flokksins. Menn verða að vona að Framsóknarflokkurinn standi við stóru orðin, stöðvi þetta mál í þinginu og komi í veg fyrir að skólagjöld á grunnnám við ríkisháskólana verði hækkuð um 40% eins og í stefnir. Ég tel að undir niðri leynist andstaða við þetta mál hjá mörgum fleiri þingmönnum flokksins en ég hef nefnt. Ég hygg að það komi fram á næstunni að þeir ætli ekki að standa með Sjálfstæðisflokknum í feluleik við að hækka skólagjöld. Sjálfstæðisflokkurinn ætti að berjast fyrir slíkum áformum, skipa framtíðarhóp til að fjalla um málið, leggja skólagjaldapólitík sína fyrir þingið og berjast fyrir henni en ekki að innleiða hana á röngum forsendum, á forsendum skráningargjalda sem eru ekki skráningargjöld heldur skólagjöld. Í öðru lagi ætla þeir að leggja niður heilu fögin í ríkisháskólunum, setja undir einkahlutafélög og innheimta fyrir það nám há gjöld. Ekki verður hægt að stunda þær greinar á Íslandi nema í einkareknum skólum gegn háum gjöldum. Virðulegi forseti. Það er langt liðið á kvöld. Fleiri þingmenn eiga eftir að koma sínum viðhorfum að. Ég ætla því að láta máli mínu lokið í þessari umferð.

Frú forseti. Ég ætla að víkja að þeim frumvörpum sem eru til umfjöllunar og ýmsum þeim atriðum sem hafa verið uppi í umræðunni um þau. Ég ætla að fara almennt yfir það hvað við Sjálfstæðismenn og Framsóknarmenn í því ríkisstjórnarsamstarfi sem nú er við lýði höfum gert í þágu menntunar í landinu. Að sama skapi ætla ég að víkja aðeins að þjónustugjöldum og hlutverki þeirra og heimildum stjórnvalda til þess að innheimta slík gjöld og fara aðeins yfir þá tekjustofna sem gjaldtaka ríkisins byggir á, ekki síst vegna þess að hv. þm. Mörður Árnason vék að þessu atriði þegar hann mælti fyrir nefndaráliti minnihluta menntamálanefndar. Úr því að rætt hefur verið um skólagjöld ætla ég aðeins að koma að því atriði sem skiptir máli í umræðunni. Það er alltaf verið að fjalla um skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins. Í fyrsta lagi er því haldið fram að sú gjaldtaka sem verið er að mæla fyrir sé ekkert annað en skólagjöld og að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haft það á stefnuskrá sinni að innheimta slík gjöld. Þetta er ákveðinn misskilningur og síðar í ræðu minni ætla ég að fara aðeins yfir það hver stefna Samfylkingarinnar í málefnum skólagjalda hefur verið. Mér finnst reyndar slæmt að það eru ekki margir þingmenn í salnum. Það eru reyndar tveir áhorfendur á pöllunum, en ég sakna þess sérstaklega að hv. þingmenn Samfylkingarinnar, Bryndís Hlöðversdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir, séu ekki á staðnum vegna þess að síðar í ræðu minni hyggst ég víkja máli mínu að þeim og þeirri stefnu sem þær hafa beitt sér fyrir í störfum sínum fyrir framtíðarhóp Samfylkingarinnar, sem fjallar einmitt um gjaldtöku eins og þessa. Ég óska því eftir því, frú forseti, að ef þessir tveir hv. þingmenn, Ásta R. Jóhannesdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir, eru í húsinu eða á skrifstofum sínum að þær komi í þingsalinn og hlýði á ræðu mína og svari þeim spurningum sem ég hef fram að færa gagnvart þeim. Þó svo það sé dálítið sérstakt að segja það væri mjög gott fyrir umræðuna ef fyrrverandi forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir varaformaður Samfylkingarinnar, væri á þingi, hún hefur komið á þing sem varaþingmaður, vegna þess að hún er sá stjórnmálamaður á Íslandi sem hefur tjáð sig hvað opinskást um töku skólagjalda og þó það sé dálítið sérstakt að segja það sakna ég þess að hún geti ekki tekið þátt í umræðunni og komið að og skýrt sjónarmið þau sem hún hefur látið frá sér fara í opinberri umræðu um skólagjöldin. Ég mun víkja að því á eftir. Frú forseti. Ef hægt væri að koma boðunum til þessara tveggja hv. þingmanna ef þeir eru innan seilingar væri ég mjög þakklátur fyrir það. Þá fá þeir þingmenn alla vega tóm til þess að koma í Alþingishúsið á meðan ég fer yfir önnur sjónarmið í málinu. Á síðustu árum hefur náðst stórkostlegur árangur í menntamálum þjóðarinnar. Ríkið hefur aukið framlög sín til menntamála stórkostlega og við Íslendingar erum alltaf að færast framar og framar í samanburði við þær þjóðir sem við kjósum að bera okkur saman við í menntamálum. Jafnframt hefur núverandi ríkisstjórn staðið fyrir mjög mikilvægum málum sem varða réttindamál stúdenta og ekki verður annað sagt en að stórir sigrar hafi náðst í réttindabaráttu stúdenta á síðustu árum. Við höfum t.d. afnumið tekjutengingar vegna námslána á síðustu árum og rétt áðan mæltum við fyrir lækkun á endurgreiðsluhlutfalli námslána úr 4,75% í 3,75%, um 1%. Þetta eru stór mál sem skipta verulegu máli fyrir stúdenta í landinu. Engu að síður held ég að við séum öll sammála um að við viljum hag æðstu menntastofnana þjóðarinnar sem mestan og þar á meðal þeirra skóla sem hér um ræðir, Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. Ef við viljum halda úti góðum háskólum, góðum menntastofnunum, verðum við að búa þeim það rekstrarumhverfi að þær geti starfað í samræmi við metnað sinn og í samræmi við lög og uppfylltar kröfur sem til þessara menntastofnana eru gerðar. Það er alveg ljóst að kröfurnar hafa verið að aukast á síðustu árum og sú þjónustukrafa hefur komið frá stúdentum fyrst og fremst. Ég man t.d. að þegar ég var nemandi við lagadeild Háskóla Íslands, það er nú ekki svo langt síðan, á árunum 1993–1998, var þjónusta sem stúdentar fengu, þar á meðal ég, miklu minni en tíðkast í dag. Þá vorum við 500 nemendur í lagadeild Háskóla Íslands og þurftum að deila með okkur einni Macintosh Plus tölvu sem Háskólinn lagði ekki til, heldur nemendafélagið keypti. Það voru sem sagt 500 stúdentar um eina tölvu. Nú er öldin önnur og sú þjónusta og sá búnaður sem háskólanemar geta sótt í er allt annar og miklu meiri en á þeim tíma. Ég er einungis að fara nokkur ár aftur í tímann. Þá höfðu stúdentar engan aðgang að internetinu, tölvupósti eða annarri slíkri þjónustu sem þykir sjálfsögð í dag. Ef menn fara nú í háskólann sjá þeir nokkuð vel búin tölvuver og allt annan kost en boðið var upp á fyrir örfáum árum. Þetta eru náttúrlega kröfur sem hafa komið frá stúdentum, eðlilega, búnaðurinn þarf að vera sæmilegur til þess að stofnunin standi undir nafni, en menn verða náttúrlega að gera sér grein fyrir því að þjónustan kostar peninga og einhver þarf að greiða fyrir hana. Það hefur verið málflutningurinn í gegnum tíðina að menn hafa óskað eftir aukinni þjónustu en neitað að borga fyrir hana. Ég þekki það sjálfur, vegna þess að ég stóð í réttindabaráttu fyrir stúdenta þegar ég var í háskólanum og sat m.a. sem fulltrúi nemenda í háskólaráði. Sú hækkun á skráningargjaldi í háskólana sem við fjöllum um hér er ekki til komin vegna þess að ríkisvaldið hafi sérstaklega óskað eftir því að skráningargjald í háskólana yrði hækkað. Það er alveg ljóst. Hún er til komin vegna óska frá ríkisháskólunum sjálfum. Þessu var reyndar neitað við 1. umr. um málið, en það vill þannig til, þó svo sumir hristi hausinn hér, að allir rektorar ríkisháskólanna komu á fund hv. menntamálanefndar og þar var það staðfest, m.a. af hálfu Páls Skúlasonar, rektors Háskóla Íslands, að hugmyndin um hækkun skráningargjaldanna kom frá skólunum en ekki frá ríkisvaldinu. Það er því ekki hægt að halda því fram að við sem erum í forsvari fyrir ríkisstjórnina séum að hækka gjaldið að gamni okkar, eða vegna þess að við viljum það. Nei, það er vegna þess að ósk kom fram um það frá háskólunum. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að því í ræðu sinni fyrr í kvöld að stjórnvöld hefðu ekki svarað því um hvers konar gjald væri að ræða, hvort um þjónustugjald væri að ræða, skatt eða annars konar gjald. Ég get upplýst og hef reyndar sagt það margoft áður og það hefur komið fram í umræðunni, að það gjald sem við fjöllum um hér er þjónustugjald. Þetta er þjónustugjald í skilningi laga og ekkert annað. Gjaldinu er ætlað að mæta tilteknum kostnaði við stúdenta á námstíma, kostnaði sem er ótengdur þeim kostnaði sem til fellur vegna kennslu. Í fyrsta skipti í sögunni, að ég hygg, eru þeir kostnaðarliðir sem gjaldinu er ætlað að mæta tilgreindir sérstaklega í athugasemdum á fylgiskjali með frumvarpinu, í heilum 10 liðum. Það er ekki eins og verið sé að fjölga kostnaðarliðum, þeir hafa verið fyrir áður en eru hins vegar mjög vel skilgreindir og afmarkaðir. Eins og þeir vita sem skoðað hafa frumvarpið og fylgst með umræðunum er, eins og ég sagði áðan, gerð grein fyrir kostnaðarþáttunum í þeim gögnum sem liggja fyrir. Þeir kostnaðarliðir eru fengnir úr bókhaldi skólanna. Þeir eru því ekki úr lausu lofti gripnir eins og einhverjir mundu vilja halda og hafa reyndar haldið fram, heldur eru þeir unnir úr bókhaldi skólanna. Ég ætla að víkja að skólagjöldum á eftir, sem mér er bæði ljúft og skylt að gera. Áður en ég geri það, þá er það ekki rétt hjá hv. þingmanni Björgvini G. Sigurðssyni að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ekki fjallað með myndarlegum og metnaðarfullum hætti um skólagjöld, það hefur flokkurinn gert í mörg ár. Ef hv. þingmaður skoðar ályktanir landsfundar Sjálfstæðisflokksins langt aftur í tímann mun hann ekki finna þar neina stefnu þar sem kveðið er á um töku skólagjalda í háskóla. Það hefur ekki verið stefna Sjálfstæðisflokksins eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ætti að vita, heldur annars stjórnmálaflokks. Ég ætla að fara yfir það á eftir og það er gott og ég fagna því að hv. þingmaður er komin í salinn. Eins og ég sagði áðan er það gjald sem verið er að taka þjónustugjald í skilningi laga. Ég vék að því í stuttu andsvari mínu áðan við hv. þm. Mörð Árnason að svo væri. Það er alveg ljóst og um það eru allir sammála að ríkisvaldið hefur einungis tvær leiðir að lögum til þess að afla sér tekna. Annars vegar í gegnum skattheimtu og hins vegar með töku þjónustugjalda. Þetta eru þeir einu tveir tekjustofnar sem ríkið hefur til þess að afla sér tekna. Um þetta eru menn sammála sem hafa fjallað um málið. Ég get t.d. vísað til umfjöllunar Páls Hreinssonar frá 28. febrúar 1996. Gylfi Knudsen, einhver fremsti sérfræðingur landsins í skattamálum, fjallaði einnig um þetta í grein sinni Ættarmark álögunnar sem birtist í afmælisriti Gauks Jörundssonar heitins, sem út var gefin á árinu 1994. Það sama má segja um prófessor Jónatan Þórmundsson sem fjallaði um nákvæmlega þetta efni í grein sinni um skattamál eða fyrirlestra í skattarétti sem birtist í Reykjavík árið 1982. Mér fannst ástæða til þess að nefna þetta, vegna þess að ég veit að hv. þm. Einar Már Sigurðarson ætlar að koma með einhverjar nýjar kenningar á þessu sviði á eftir. Af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að því að óljóst væri um hvað væri að ræða lýsi ég því yfir að þetta gjald er þjónustugjald. Förum aðeins yfir það hver er munurinn á sköttum og þjónustugjöldum. Sköttum er ætlað að standa undir almennri tekjuöflun ríkissjóðs en þjónustugjöldum er ætlað að standa að hluta eða öllu leyti undir kostnaði við tiltekna þjónustu sem veitt er gjaldanda. Menn hafa skilgreint skatt þannig að hann sé greiðsla, venjulega peningagreiðsla, sem tilteknir hópar einstaklinga eða lögaðila verða að gjalda til hins opinbera samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir almennum efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera. Ég held því að við getum verið sammála um það að hér er ekki um skattheimtu að ræða, vegna þess að það er sérstaklega tilgreint í frumvarpinu í 10 liðum hvert endurgjaldið fyrir greiðsluna er. Þjónustugjald er hins vegar greiðsla, venjulega peningagreiðsla, sem tilteknir hópar einstaklinga og lögaðila verða að greiða hinu opinbera eða öðrum sem hefur heimild til þess að taka við henni fyrir sérgreint endurgjald sem látið er í té. Er greiðslunni ætlað að standa að hluta eða öllu leyti undir kostnaði við endurgjaldið. Þetta er skilgreining Páls Hreinssonar á hugtakinu þjónustugjald. Það gjald sem hér er til umræðu fellur algjörlega undir þá skilgreiningu. Hv. þm. Mörður Árnason vék að hugtakinu þjónustugjald í ræðu sinni og er vikið að því í nefndaráliti minnihlutans, en sá galli var á gjöf Njarðar að ýmislegt var við þann málflutning að athuga. Páll Hreinsson gerir grein fyrir því í úttekt sinni á þjónustugjöldum með hvaða hætti megi innheimta þau. Þar segir hann m.a. að ákvörðun um töku þjónustugjalda þurfi að taka í settum lögum frá Alþingi og það er gert með frumvarpinu. Síðan segir hann að þegar um einfaldar lagaheimildir töku þjónustugjalds er að ræða má gjaldið ekki vera hærra en sá kostnaður sem almennt hlýst af því að veita umrædda þjónustu. Því var hins vegar haldið fram af hv. þm. Merði Árnasyni að þegar menn tækju þjónustugjald mætti fjárhæð þess ekki vera krónunni hærra en sem næmi kostnaði við þá þjónustu sem veitt er. Svo er reyndar ekki og ég ætla aðeins að koma að því. Páll segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Ákvörðun á fjárhæð þjónustugjalda verður yfirleitt að byggjast á traustum útreikningi á þeim kostnaði sem almennt hlýst af því að veita umrædda þjónustu. Ef ekki er hægt að sérgreina nákvæmlega ákveðna kostnaðarliði er heimilt að byggja þá á skynsamlegri áætlun.“ Við höfum orðið vitni að því í umræðunni að ekki eru allir sammála um það hversu vandaðir útreikningar m.a. Háskóla Íslands eru. Engu að síður er ljóst að leggja má til grundvallar ákveðna almenna mælikvarða við töku gjaldsins. Áfram segir Páll Hreinsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands: „Sá sem greiðir þjónustugjöld getur yfirleitt ekki krafist þess að sá kostnaður sem hlýst af því að veita honum þjónustu sé reiknaður nákvæmlega út og honum gert að greiða gjald sem honum nemur. Verða gjaldendur oftast að sæta því að greiða þjónustugjald sem nemur þeirri fjárhæð sem almennt kostar að veita umrædda þjónustu. Stjórnvöld geta því oftast reiknað út hvað það kostar að meðaltali að veita vissa þjónustu og tekið gjald samkvæmt því.“ Ef hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar halda því fram að í útreikningunum hafi kostnaðurinn verið rúnnaður af vegna þess að hann nái til svo margra gjaldenda er það heimilt samkvæmt því sem prófessorinn við lagadeildina skrifaði árið 1996. Allt í frumvarpinu og það sem ég hef farið yfir leiðir því í ljós að um þjónustugjald er að ræða í sinni tærustu mynd. Ég ætla ekki að fara mikið nánar ofan í hugtakið, ég vildi bara koma þessum atriðum að því að ég tel að þau skipti máli varðandi skilgreiningu á því hvað hér er um að ræða, vegna þess að aðrir hafa vikið að þessu atriði í umræðunni fyrr í kvöld. Herra forseti. Ef við víkjum aðeins að skólagjöldum og þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um það að stjórnvöld og ríkisstjórnin séu í einhverjum feluleik, stjórnvöld séu í raun ekki að taka þjónustugjald heldur að innheimta skólagjöld af nemendum í háskólanum, þá er alveg ljóst að svo er ekki. Það er alveg kristaltært í mínum huga. Ég hef skilgreint hugtakið þjónustugjöld og sýnt fram á að gjaldið sem er til umræðu í frumvarpinu fellur alveg nákvæmlega innan þeirrar skilgreiningar. Ég hafna því alfarið að um einhvern feluleik sé að ræða, a.m.k. ekki af minni hálfu og ég hygg ekki neinna annarra stjórnarliða. Hér er ekki um nein skólagjöld að ræða, hér er bara um töku þjónustugjalda að ræða vegna þjónustu sem veitt er. Ég vil líka benda á það að engin ákvörðun hefur verið tekin um að innheimta skólagjöld, hvorki innan ríkisstjórnarinnar, innan stjórnarflokkanna né annars staðar. Ef um skólagjöld væri að ræða hygg ég að þeir sem hafa fjallað um skólagjöld og talað fyrir þeim hafi allir verið sammála um það að væru slík gjöld innheimt væru þau lánshæf. Þetta gjald er það ekki. Þetta gjald er ekki lánshæft eins og skólagjöld eru samkvæmt reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ef um skólagjöld væri að ræða væru þau miklu hærri. Við heyrðum þegar stjórnendur og rektorar háskólanna komu fyrir hv. menntamálanefnd og skilgreindu í hverju þeir teldu að skólagjöld og taka þeirra fælist, þá ná skólagjöld fyrst og fremst til kennslukostnaðar, þess kostnaðar sem til fellur vegna kennslu. Þeim kostnaði sem um ræðir í frumvörpunum er ekki ætlað að mæta slíkum kostnaði. Sá kostnaður er miklu hærri. Við vitum það. Ef við værum að tala um skólagjöld væri gjaldtakan miklu hærri. Ég hef t.d. útvegað mér reglur nr. 646/1999 um fjárveitingar til háskóla. Þar er sundurgreint hvaða kostnaður fellur til á einu skólaári vegna nemenda í mismunandi námsgreinum. Þar kemur m.a. fram að hver nemandi á sviði félags- og mannvísinda, guðfræði og lögfræði eða í sambærilegu öðru námi kostar 395 þús. á ári. Tölvunarfræðinemi kostar 625 þús. Hjúkrunarfræðingurinn kostar 703 þús. Kennaranemi kostar 668 þús. Raunvísinda-, verkfræði- og tækninemi kostar 899 þús. Læknanemi kostar 1.254 þús. og nemi í tannlækningum 2.095 þús. kr. á ári. Svo halda menn að þeir komist upp með það hér að kalla það skólagjöld þegar stúdentar eru rukkaðir um 45 þús. kr. þegar það liggur fyrir að kostnaðurinn vegna kennslunnar er miklu, miklu hærri og þegar það liggur fyrir í frumvarpinu að skráningargjöldunum er ekkert ætlað að mæta þeim kostnaði. Þetta er alveg kristaltært í mínum huga. Að sama skapi höfum við sagt að ætli skólarnir sér að innheimta skólagjöld af nemendum sínum munu þeir ákveða það sjálfir. Það er ekki stjórnvalda að ákveða það. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir ákveðnum vonbrigðum með að hv. þingmenn Ásta R. Jóhannesdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir eru ekki enn komnar í salinn og væntanlega ekki von á þeim hingað, þrátt fyrir að ég hafi óskað eftir því að þeim væri gert viðvart um að ég ætlaði aðeins að fara yfir stefnumið þeirra hvað varðar skólagjöld í ræðu minni. Ég harma það að þær séu ekki mættar vegna þess að málið er þeim skylt. Eins og ég sagði áður, þó það sé dálítið skrýtið að segja það, hefði ekki verið verra ef varaþingmaður og fyrrverandi forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar sæti nú á þingi sem varaþingmaður, vegna þess að ég ætla að víkja orðum mínum að henni því hún er einn af þeim stjórnmálamönnum á Íslandi, og er varaformaður Samfylkingarinnar, sem hafa talað hvað opinskást um töku skólagjalda. Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu var stofnaður af hálfu Samfylkingarinnar svokallaður framtíðarhópur. Það segir á heimasíðu framtíðarhópsins, sem ég hef lesið spjaldanna á milli, að markmið framtíðarhópsins sé í senn að innleiða ný vinnubrögð í íslenskum stjórnmálum og að móta heildstæða stefnu fyrir Samfylkinguna byggða á grundvallarstefnu flokksins. Þær tillögur eru komnar fram og við verðum að gera ráð fyrir því að þær mótist innan grundvallarstefnu Samfylkingarinnar. Ég trúi því ekki að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaformaður Samfylkingarinnar og formaður kjarnahóps framtíðarhópsins, skrifi upp á og sendi frá sér tillögur og umræðuplögg sem ekki eru í samræmi við grundvallarstefnu flokksins. Ég hef farið yfir það hverjir hafa komið að málefnastarfinu sem er mjög góðra gjalda vert. Þar koma allar helstu silkihúfur Samfylkingarinnar fyrir, ekki bara varaformaðurinn og fyrrverandi forsætisráðherraefnið og fyrrum borgarstjóri í Reykjavík, heldur einnig Kristrún Heimisdóttir, lögfræðingur og varaþingmaður, Svanfríður Jónasdóttir, fyrrverandi alþingismaður, og Sverrir Teitsson háskólanemi. Það vekur athygli að háskólanemi sé í kjarna framtíðarhópsins vegna þess að hann fjallar síðan einmitt um skólagjöld eins og ég vík að á eftir. Einnig kemur Þorbjörn Guðmundsson, framkvæmdastjóri Samiðnar, að starfinu. Þetta eru engir, eins og ég hef áður nefnt, símastrákar sem hafa stjórnað málefnastarfi framtíðarhóps Samfylkingarinnar, þetta eru alvöru kanónur í starfi flokksins. Einn af þeim hópum sem hefur verið að störfum fyrir Samfylkinguna fjallaði um rekstrarform í almannaþjónustu. Það vill svo skemmtilega til að hv. þingmenn Samfylkingarinnar Bryndís Hlöðversdóttir, fyrrum þingflokksformaður Samfylkingarinnar hvorki meira né minna, og Ásta R. Jóhannesdóttir áttu sæti í þeim hópi sem fjallaði um rekstrarform í almannaþjónustu. Þar er m.a. vikið að því hvernig Samfylkingin sér fyrir sér rekstrarform skóla og fyrirkomulag menntamála. Það er dálítið gaman að segja frá því sem mun koma í ljós, að það verður ekki annað séð af þessum tillögum, herra forseti, en að þessi ágæti hópur hafi hreinlega tekið upp menntastefnu Heimdallar, félags ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík, og gert að sínum. Hugmyndum sem hafa verið á reiki þar og gengið kannski hvað lengst. Ég ætla ekki að rekja tillögurnar lið fyrir lið, en þar er fjallað með frómum og skemmtilegum hætti um ný og breytt rekstrarform á grunnskólasviði og fjallað um aðkomu einkaaðila að þeim rekstri. Síðan er fjallað um einkaskóla á grunnskólastigi. Þar segir að Samfylkingin styðji að framboð á slíkum skólum séu til staðar o.s.frv., en merkilegasti kaflinn í plaggi umræðuhópsins var unninn undir forustu hv. þingmanna Bryndísar Hlöðversdóttur og Ástu R. Jóhannesdóttur. Hann fjallar um opinberan rekstur og önnur rekstrarform á háskólastigi. Þar eru stigin athyglisverð skref. Þar er mælt með því að einstakar deildir háskólanna fái að reka sig sjálfstætt. Það er ágætt að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir heyri það að þar er sérstaklega lagt til og lögð á það áhersla að skólarnir keppi innbyrðis um góða nemendur og fræðimenn, standi í samkeppni um nemendur og fræðimenn. Það væri gaman að heyra álit hv. þingmanns á slíkri samkeppni, hvort hún styddi hana. Einn kaflinn fjallar sérstaklega um skólagjöld. Til þess að gera langa sögu stutta er Samfylkingin og sá hópur sem hér um ræðir mjög opinn fyrir þeim möguleika að tekin verði upp skólagjöld á háskólastigi. Í plagginu segir, með leyfi forseta: „Rannsókn, sem framkvæmd var af fræðimönnum við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og birtist haustið 2004, sýnir fram á verulegan efnahagslegan einkaávinning af ákveðnu háskólanámi, sérstaklega lækna-, viðskipta- og hagfræðinámi auk tækni- og verkfræðináms. Nemur einkaarðsemi af ofangreindu námi um og yfir 20%. Skoða má hvort einstaklingar sem geta vænst slíks arðs af sínu námi greiði einhvern hluta þess kostnaðar sem af menntuninni hlýst.“ Hvað þýðir þetta? Greiði skólagjöld í miklu ríkara mæli en við höfum áður séð í íslensku menntakerfi. Svo er haldið áfram, með leyfi forseta: „… sérstaklega í ljósi þess að í rannsókn Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er sýnt fram á að skólagjöld lækka arðsemi af námi einungis um 0,2%–1,5%. Mætti e.t.v. segja að óeðlilegt sé að skattgreiðendur beri allan kostnað af menntun einstaklinga sem geta vænst slíks einkaarðs af sínu námi.“ Nú langar mig til að beina orðum mínum til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, af því að hún fjallaði um skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins í ræðu sinni, að hún breyti orðalagi sínu, vegna þess að það liggur kýrskýrt fyrir í tillögum frá framtíðarhópi Samfylkingarinnar að Samfylkingin, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og hv. þingmenn Bryndís Hlöðversdóttir og Ásta R. Jóhannesdóttir eru fánaberar skólagjalda í pólitískri umræðu á Íslandi. Ég skora á hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að skoða ályktanir landsfundar Sjálfstæðisflokksins og kanna hvort hún finni eitthvað þar í líkingu við það sem hér kemur fram. Ég óska síðan eftir því að hv. þingmaður hætti að tala um skólagjaldastefnu Sjálfstæðisflokksins vegna þess að hún er ekkert í líkingu við þetta. Það er synd að hv. þingmenn séu ekki hér til þess að gera nánari grein fyrir skoðunum sínum. En hin stóru pólitísku tíðindi varðandi skólagjöld eru þau að Samfylkingin af öllum flokkum á Íslandi leggur mikla áherslu á að tekin séu skólagjöld af háskólanemum á Íslandi, ekki ríkisstjórnarflokkarnir. Það er Samfylkingin undir forustu varaformannsins Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem hefur lagt slíkt til. Við ræddum þetta í umræðu um afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Þá kom upp í ræðustól Alþingis hv. þm. Einar Már Sigurðarson. Það sem hann sagði var athyglisvert, hann lýsti því yfir og ég veit að hann getur staðfest það hér á eftir þegar hann kemst á mælendaskrá, sá hv. þingmaður var svo heiðarlegur að hann sagðist alls ekki útiloka að tekin yrðu skólagjöld við háskóla á Íslandi. Hins vegar tók hann það fram að ekki væri alveg að marka umræðuplaggið, þetta væri hálfgert vinnuskjal sem óþarfi væri að taka of mikið mark á og leggja of mikið út af, þrátt fyrir það hverjir stóðu að tillögugerðinni sem ég hef farið yfir. Eru kannski ég og fleiri hv. þingmenn að leggja of mikið út af orðum þeim sem fram koma í tillögunum? Er þetta bara vinnuplagg og getur verið að þetta sé bara einhver misskilningur, Samfylkingin og forustumenn hennar hafi það ekkert á stefnuskrá sinni að taka skólagjöld af háskólastúdentum, gæti það verið? Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að ræðu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur frá árinu 1992 í ræðu sinni, þar sem hún lét þau orð falla í utandagskrárumræðu það ár að stjórnarflokkarnir, þar á meðal Sjálfstæðisflokkurinn, væru að fæla konur frá námi við Háskóla Íslands með gjaldtöku á stúdentum og nefndi brottfallstölur. Hv. þingmaður, varaformaður Samfylkingarinnar og helsti talsmaður flokksins í skólagjaldapólitík, lýsti því yfir að gjaldtakan hefði komið sérstaklega illa niður á konum, fældi ungt fólk frá námi og sérstaklega einstæðar mæður, ég hygg að ég hafi nokkurn veginn rétt eftir hv. þingmanni. Ef varaformaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur einhvern tíma haft áhyggjur af einstæðum mæðrum sem stunda nám við Háskóla Íslands eða aðrar menntastofnanir, ef hún hefur einhvern tíma haft áhyggjur af þeim og fjárhag þeirra eru þær áhyggjur algjörlega foknar út í veður og vind. Ástæðan fyrir því að ég segi það er sú að þann 15. október 2004 birtist viðtal við Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í Viðskiptablaðinu undir yfirskriftinni Á samkeppnismarkaði nýrra hugmynda. Þar er m.a. vikið að skólagjöldum, þar er vikið að þeim tillögum sem ég rakti áðan og fram komu í umræðuhópi Samfylkingarinnar um almannaþjónustu sem opnar heldur betur á innheimtu skólagjalda við Háskóla Íslands. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir er spurð um afstöðu hennar til töku skólagjalda í viðtalinu. Mig langar til þess að vitna í svar varaformanns Samfylkingarinnar fyrir tæpum tveimur mánuðum, með leyfi forseta: „Mér finnst skólagjöld á háskólastigi alveg geta komið til álita. Það skiptir auðvitað verulegu máli hvernig þau eru lögð á, t.d. hvort það yrði á allt háskólastigið eða einvörðungu framhaldsnám. Það er líka verulegur munur á aðstæðum eftir háskólagreinum, en ég sé engin sanngirnisrök fyrir því að fólk borgi verulegar fjárhæðir fyrir fullorðinsfræðslu og fyrir börn á leikskólum en ekkert fyrir aðgang að háskólum.“ Svo heldur varaformaður Samfylkingarinnar áfram, með leyfi forseta: „Ég vil t.d. stefna að því að leikskólagjöld verði afnumin, sem er mikið jafnréttismál, en á móti verði skoðað með hvaða hætti við högum skólagjöldum á háskólastigi.“ Sem sagt, í viðtali fyrir tæpum tveimur mánuðum lýsir varaformaður Samfylkingarinnar og einn helsti hugmyndafræðingur og formaður kjarnahóps Samfylkingarinnar í hugmyndafræðinni, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, því yfir að hún sé hlynnt töku skólagjalda. Hún hefur reyndar einhverjar skoðanir á því með hvað hætti þau eru tekin en engu að síður er hún þeirrar skoðunar að rétt sé að rukka háskólanemendur um skólagjöld. Hún sér engin sanngirnisrök í því að barnafólk sé rukkað um leikskólagjöld og að fullorðið fólk sem fer í háskóla þurfi ekkert að greiða fyrir nám sitt. Þetta er það sem kemur fram í viðtalinu. Svo er reyndar athyglisvert að hún segist stefna að því að afnema leikskólagjöld, en það er ekki langt síðan R-listinn í Reykjavík tók ákvörðun um það og þar með Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi borgarstjóri og varaformaður Samfylkingarinnar, að hækka leikskólagjöld í Reykjavík á ungt barnafólk um allt að 42%. Það stendur því náttúrlega ekki steinn yfir steini. En það kemur líka fram í viðtalinu að hún er tilbúin til þess að stefna að því að lækka leikskólagjöldin og afnema þau en á móti kemur gjaldtaka í háskólum. Það liggur því fyrir að tali menn um skólagjaldastefnu einhvers flokks ber einn stjórnmálaflokkur höfuð og herðar yfir í þeim efnum og hefur algjörlega verið í forsvari og forustu fyrir hugmyndum um að rukka skólagjöld af nemum á háskólastigi og það er Samfylkingin undir forustu varaformannsins og forsætisráðherraefnisins fyrrverandi, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Hún hefur með þátttöku og aðstoð tveggja hv. þingmanna Samfylkingarinnar, Ástu R. Jóhannesdóttur og Bryndísar Hlöðversdóttur, lagt til einhverjar hörðustu hugmyndir um töku skólagjalda á Íslandi. Það er ómaklegt í ljósi þessa og í ljósi stefnu Sjálfstæðisflokksins að ætla að slá einhverjar pólitískar keilur með því að kenna Sjálfstæðisflokknum um að reka harða skólagjaldastefnu. Það liggur fyrir, eins og ég hef sagt áður, að það er ekki Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur talað fyrir slíkri gjaldtöku, það er Samfylkingin. Það er alveg ljóst eins og ég sagði áðan að Samfylkingin hefur - reyndar kemur það nokkuð á óvart - tekið upp stefnu Heimdallar í menntamálum, sérstaklega hvað varðar skólagjöld. Herra forseti. Þetta er orðið lengra en ég reiknaði með. Ég legg áherslu á það eins og ég sagði í upphafi, að það gjald sem hér er til umfjöllunar og stúdentar eru rukkaðir um er þjónustugjald í skilningi laga. Það er innheimt til þess að kosta ákveðna þjónustu sem er vel skilgreind. Hækkunin er til komin vegna óska frá háskólanum og það hefur hv. menntamálanefnd upplýst okkur um. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að þegar menn óska eftir aukinni þjónustu kostar hún peninga og einhverjir verða að greiða fyrir hana. Þó svo að 45 þús. kr. geti tekið í vasann hjá einhverjum hópi stúdenta er alveg ljóst að sá kostnaður sem ríkið og skattgreiðendur leggja af hendi til menntakerfisins, t.d. til tannlæknanemans í námi, rúmar 2 millj. á ári, er miklu meiri en sú gjaldtaka sem við fjöllum um hér. Ég vil leggja áherslu á að við, ríkisstjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin, höfum stigið mikil og góð framfaraskref í menntamálum með aukningu fjárframlaga til málaflokksins. Sömuleiðis höfum við komið til móts við réttindabaráttu stúdenta, m.a. með afnámi tekjutenginga samkvæmt reglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna og með lækkun á endurgreiðsluhlutfalli námslána. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og lýk hér með máli mínu.