Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg á hér viðaukatillögu á þskj. 74. Eg hefi lítið um hana að segja umfram það, sem eg tók fram við 1. umr. þessa máls. Eftir hinum upphaflegu vörutollslögum vóru bátar tollfrjálsir, en á síðasta þingi var lagður á þá tollur. Það, sem vakti fyrir þeim þingmönnum, sem toll vildu leggja á bátana í fyrra, var það, að með tollinum mundi bátasmíðin verða innlend. En eg skal nú sýna fram á það, að tollurinn getur ekki stutt að því, að gera bátasmið innlenda, þótt hann sé tilfinnanlegur. Eg er því hlyntur, að bátasmíð verði innlend. En það, að 700 kr. »fragt«, sem er á mótorbátum, auk þessa tolls, eykur ekki bátasmið hér á landi, sýnir það, að ekki getur verið um innlenda bátasmið að ræða, nema þá með því að hækka tollinn enn meira. Þetta atriði út af fyrir sig er mjög athugunarvert, að ekki skuli svona há »fragt« ásamt tollinum, 20–50 kr. af mótorbátum, auk sjálfra mótoranna, og 4–5 krónur af hverri «skegtu« geta aukið bátasmíð í landinu.



Eg álít viðaukatillögu háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) óþarfa. Eg veit ekki betur en að skip sé undanskilin vörutolli. En að undanskilja báta get eg ekki fallist á. Þetta atriði var til athugunar hér í deildinni á síðasta þingi og vóru þá leidd rök að því, að það væri amlóðaskapur að flytja báta frá útlöndum, þar sem kostur væri að smíða þá hér. Reynslan hefir sýnt það, að útlendir bátar hafa ekki átt sem bezt við hér, en innlendir bátar reynst betur. Jafnframt því að mótmæla þessari tillögu, vil eg taka það fram, að það var ekki tilgangurinn með þessu frumv. að gefa tilefni til þess, að farið væri að breyta vörutollslögunum í öðrum atriðum, með því við lítum svo á, að eins og gengið var frá þeim á síðasta þingi, sé þau nú komin í það horf, sem sem vel megi una við í bráð. Eg skal ekki fjölyrða um málið, ástæðurnar eru alveg óbreyttar frá því í fyrra.



Eg get tekið undir orð háttv. þm. Ak. (M. Kr.). Við áttum báðir sæti í nefndinni, sem um þetta mál fjallaði á síðasta þingi, og hefir hann hermt rétt ástæður hennar. Hún flutti þau rök fram fyrir sínu máli, sem óþarft er að endurtaka. Annars er það líka hálfleiðinlegt að hafa umræður um slíkt atriði sem þetta í tvö þing í röð. Þær ástæður, sem háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) hefir fært fram fyrir viðaukatillögu sinni, eru mjög veikar. Hvernig getur hann sagt, að bátasmíðin geti ekki orðið innlend, þar sem tollurinn hefir að eins staðið frá því um síðustu áramót? Það getur vel verið, að Austfirðingar hafi ekki kynt sér lögin eða gert samning um bátakaup áður en lögin urðu til. Nú er það víst, að ágætir bátasmiðir eru hér í Reykjavík, Bjarni Þorkelsson og fleiri. Hér mundu Austfirðingar geta fengið bæði betri og heppilegri báta en frá útlöndum. Við það mundi þeim sparast þessi 700 kr. flutningsgjöld, því að þeir gæti sjálfir siglt bátunum austur með litlum kostnaði. Hér er alls ekki um neinn verndartoll að ræða. Bátasmiðir verða að greiða vörutoll af efniviðnum í bátana, og því eru það verðlaun til þeirra, sem flytja báta frá útlöndum, að sleppa þeim við vörutollinn. Sams konar gilti um pappír, áður en það ákvæði var lagað á síðasta þingi. Samkvæmt vörutollslögunum, eins og þau vóru fyrst, var ekki vörutollur af prentuðu máli, þótt hann væri á óprentuðum pappír. Með þessu lagi varð það ódýrara að láta prenta bækur utanlands og flytja hingað til sölu, heldur en að prenta bækur hér. Alveg sama gildir um bátana. Austfirðingar ætti að geta sjálfir smíðað sína báta eða sótt hingað til Reykjavíkur. Það er víst, að Íslendingar hafa jafnan verið ágætir bátasmiðir. Það er eðlilegt, að vér þekkjum betur til en útlendir smiðir, hvað bezt á við í sjó hér. Íslenzkir bátar hafa því reynst traustari en útlendir. Og þar sem útlent bátalag hefir verið tekið upp, t. d. á Breiðafirði, þá, hefir því verið breytt, eftir því sem hér hefir þótt við eiga.



Það mun meðfram hafa vakað fyrir síðasta þingi, er það lagði tollinn á bátana, að styðja að innlendri bátasmið. Reynslan er sú, að alstaðar þar sem mótorbátar komu fyrst, vóru þeir allir útlenzkir, hafa þeir reynst of litlir, of veikir og með lélegum saumi. En þeir, sem hér hafa verið smíðaðir hafa reynst vel, en útlendir bátar ónýtir eftir 5–6 ár. Eg legg aðaláherzluna á það, að mótorbátarnir stækki, en stóra báta er ekki hægt að fá frá útlöndum, því að skipin geta ekki flutt þá. Þá verður að smíða hér, og að því er vert að styðja, enda er miklu betur vandað til báta hér en ytra, bæði að efni og smíði. Þetta get eg borið um af eigin þekkingu. Eg hefi athugað, hve miklu tollurinn muni nema á mótorbátum hingað fluttum, og getur það gjald ekki talist mjög hátt eða tilfinnanlegt. Stærstu bátar, sem skip flytja, munu ekki fara yfir 32 fet að lengd, 8 fet að hæð og 7 fet að breidd. Nú er gjaldið reiknað út eins og báturinn væri kassi, en ekki eftir réttu teningsmáli. Slíkur bátur, sem eg nú nefndi, væri þá 32X8X7 teningsfet, eða 1792 teningsfet, og gjaldið þá 53 kr. 76 aurar, og er það gjald sannarlega ekki frágangssök fyrir þá, sem vilja fá á annað borð útlenda báta. Sömuleiðis er það athuganda, að eigendur sjálfir geta haft eftirlit með bátum, sem smíðaðir eru hér á landi. En það er annað atriði, sem eg vil vekja athygli á í sambandi við þetta mál, og það er, að vélarnar í bátana væri fluttar inn í landið toll laust. Því ákvæði mundi eg verða fylgjandi, því eg álít að það myndu verða geysimikinn létti fyrir sjómannastéttina, enda verða þær vélar ekki smíðaðar hér á landi. Það er vegna öryggis sjómanna og af umhyggju fyrir sjómannastéttinni, að eg held þessu fram, sem eg hefi nú sagt. Útlendir bátar hafa hér hvervetna reynzt illa vegna smæðar. En ef bátarnir eru svo stórir, að haffærir sé á milli landa og þeim sé hingað siglt, þá eru þeir undanþegnir tolli; því er upphaf viðaukatillögunnar á þskj. 74 óþarft.



Mér þykir það undarlegt, að háttv. þingmönnum skuli ekki geta skilist það, að innlenda bátasmíð er ekki hægt að efla með ákvæði núgildandi tolllaga. Úr því að þessi háa »fragt«, 700 kr., gerir það ekki, þá gerir tollurinn það ekki. Til þess þyrfti þá að hækka tollinn til muna. Ef þetta gæti orðið til þess að styðja innlenda bátasmið, þá léti eg það vera, en reynslan hefir sýnt, að svo er ekki, og því er ákvæðið ósanngjarnt. Eg vil ennfremur biðja menn að athuga það, að fleiri báta fáum vér frá útlöndum en mótorbáta. Mér er sagt af mönnum, sem vit hafa á, að mótorbátasmíð sé ekki vandasöm, en færeyskir bátar verði ekki smíðaðir hér; þá þurfum vér að fá frá útlöndum. Eins og eg tók fram áðan, er full þörf á því að athuga, hvernig stutt verði að innlendri bátasmið. En því er eg mótfallinn, að lagður sé tollur á eingöngu til þess að íþyngja sjómannastéttinni. Gjöldin, sem á þeirri stétt hvíla, virðist nógu mikil, og nú er enn á þessu þingi farið fram á að hækka iðgjöldin til líftryggingarsjóðsina, sem allar líkur eru til að verði samþ. Háttv. þm. Ak. (M. gr.) sagði, að þetta atriði hefði verið athugað svo vel á síðasta þingi, að óviðurkvæmilegt væri að breyta lögunum nú. En var þá ekki jafnóviðurkvæmilegt í fyrra að breyta lögum frá þinginu næst á undan, að sjálfsögðu jafnvel athuguðum ? Eg veit, að sjómenn mundu taka því þakklátlega, að þessu gjaldi væri af létt og lögunum breytt í sama horf sem áður var. Eins og eg hefi tekið fram er fragtin mjög há. Þar við bætist þessi tollur, 50–60 kr., auk tolls af vélunum. Þetta er tilfinnanlegt.

Bjarni Jónsson Háttv. þm. S.- Múl. (G. E ) misskildi gersamlega það, sem eg sagði áðan, og á þeim misskilningi reisti hann þær getsakir sinar, að eg væri svo vankunnandi í sjómensku, að eg þekti ekki muninn á skektu og mótorbát. Hann undraðist, hvernig vér færum að ímynda oss að vörutollurinn á bátunum gæti verkað í þá átt að gera bátasmíðina innlenda, þar sem 700 kr. flutningagjald hefði ekki getað orðið til þess hingað til. Út af þessum orðum hans spurði eg, hvort það kostaði svo mikið að flytja færeyska báta og norskar skektur til landsins. Eg spurði svo af því, að orð hana gáfu beinlínis tilefni til þess, en ekki af því eg vissi ekki betur. Eg veit, að flutningsgjaldið af smábátum er margfalt minna en 700 kr., og þess vegna er það, að eg held, að á smábátunum muni talavert um vörutollinn í hlutfalli við flutningsgjaldið. Annars get eg sagt háttv. þm. (G. E.) það, ef hann man það ekki sjálfur, að þegar hann var svo lítill hnokki, að hann kunni ekki að gera greinarmun á sjó og landi, hvað þá á skektu og mótorbát, þá kunni eg bæði að fara með báta og segl og margt annað það, er að sjómensku lýtur. Og enn hefi eg ekki gleymt þeim fræðum svo, að eg þurfi að ganga í skóla til háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) til þess að nema þau á ný. Eg er engu síður gamall og góður Breiðfirðingur en háttv. þm. (G. E.). En þetta eru nú orðahnippingar, sem ekki koma málefninu við. Það er orðið ljóst af ræðu háttv. þm. V.-Ís. (M. Ól.) að bátarnir, sem hér á landi eru smíðaðir, eru bæði traustari og stærri, og þar af leiðandi ekki eina hættulegir lífi manna og erlendu bátarnir. Og það er enn ósannað, að vörutollurinn geti ekki stutt að því að gera bátasmíðina innlenda. Reynslan hefir ekki ennþá leitt neitt í ljós um það, sem ekki er heldur hægt að búast við, því að það er ekki liðið ár síðan að þessi tollur komst í lög. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) sér þetta sjálfur, því að hann reynir ekki að hrekja það, og sér hann fótum sínum forráð þar, þó að hann hafi gengið helzt til langt með þessari tillögu sinni. Hann vitnar til vor og biður að hlífa sjómönnunum við þessu gjaldi. Þá vil eg heldur ljá því eyra, sem háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) gat um með réttu, að ef það tækist að gera bátasmíðina innlenda, þá væri ekki eingöngu sparað fé með því heldur mörg mannslíf, því að bátarnir sem hér eru gerðir eru bæði traustari, stærri og endingarbetri heldur en erlendu lekahripin, sem liðast sundur eftir 3–5 ár.

Matthías Ólafsson : Ef hér hefði legið fyrir skýrsla um það, að Austfirðingar hefði farið þess á leit við innlend bátaverkstæði, að þau smíðuðu fyrir þá báta og þau ekki getað annað því, þá hefði eg óhikað greitt atkvæði með frestun á framkvæmd þessara laga þangað til verkstæðin væri orðin þess megnug að sinna öllum pöntunum er til þeirra bærist. En nú er svo langt frá að þessu sé þannig farið, að eg get fullyrt að bátaverkstæðin hér vantar tilfinnanlega vinnu. Þetta, að menn vinna til að sækja báta sína til útlanda og gjalda hátt gjald fyrir að flytja þá, sýnir greinilega, að erlendu bátarnir eru lélegri en íslenzku bátarnir, að minsta kosti því lélegri er flutningsgjaldinu nemur. Verðmunurinn hlýtur að liggja í efninu og fráganginum á bátunum, því að vinnan er sízt ódýrari í útlöndum en hér. Það sem sérstaklega vakir fyrir mér er það, að stærð bátanna, sem frá útlöndum koma, er hvergi nærri nægileg. Það er engin mynd á því, að bátarnir skuli ekki vera svo stórir og vel útbúnin, að allir hásetarnir geti legið í þeim og farið á þeim kringum landið til þess að stunda þar sjó, sem mest fiskivonin er í það og það skiftið. Ef sjómenska vor kemst ekki í það horf, þá kemst hún aldrei í gott horf. Menn eiga t. d. að geta farið á bátum sínum frá Siglufirði til Vestmannaeyja eða öfugt eftir því hvernig fiskast. En til þess að það sé hægt, þarf öll skipshöfnin að geta legið í bátunum á hvaða tíma árs sem er. En það er ómögulegt í þeim bátum sem hingað flytjast með gufuskipum frá útlöndum. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) gat um, að það hefði komið fyrir að gufuskipin hafi orðið að liggja tímum saman úti á hafi, eingöngu vegna þess, að þau hafi haft mótorbáta meðferðis. Þetta veit eg, að rétt er. En þetta sýnir greinilega, að það er óhæfilegt fyrir útgerðarmenn að eiga undir flutningi báta frá útlöndum. Og það er ekki eingöngu það, að stopult sé að reiða sig á hvenær bátarnir koma, heldur kemur það og fyrir, að þeir koma svo brotnir, að þeir eru ósjófærir nema með mikilli viðgerð og ærnum tilkostnaði. Veit eg dæmi til, að það hefir orðið að stórum baga. Einhver stærsti báturinn, sem fluttur hefir verið til landsins, rakst á staur í bólverki, þegar verið var að koma honum á land á Ísafirði og á staurnum hékk hann mánaðartíma. Fleiri dæmi mætti nefna þessu lík. Sami háttv. þm. (G. E.) sagði, að eg hefði reiknað hærri vörutoll af bátunum en hann hefði gert. Eg reiknaði toll af bát með ákveðinni stærð, en eins og gefur að skilja, breytist tollurinn eftir stærð bátanna. Ef báturinn er 1 feti styttri, mjórri eða grynnri, þá verður vörutollurinn að sama skapi minni. Sá bátur, sem eg miðaði við, var á stærð við stærstu báta, sem flytjast með skipum til landsins. Enn get eg minst á eitt atriði, til þess að sýna fram á frekari hagnað en eg hefi nefnt, af því að hafa bátana stærri en nú tíðkast. Víða þurfa menn að sækja margar mílur frá höfnum út á fiskimiðin. Ekki á þetta sér sízt stað á Austfjörðum og get eg nefnt Reyðarfjörð til dæmis. Það væri enginn smáræðis ávinningur, ef menn á þessum stöðum hefði svo stóra og vel útbúna báta, að þeir þyrfti ekki að koma inn á hafnir á hverjum degi, heldur gæti legið úti þangað til þeir hefði fylt bátana. Og þetta ætti einmitt frekar við á Austfjörðum en víðast annarsstaðar, því að þar er svo lítið um trosfisk, sem ekki þolir geymslu, heldur eingöngu þorskur sem salta má jafnóðum. Þyrfti menn þá ekki að fara á milli hafnanna og fiskimiðanna, nema svo sem tvisvar á viku að jafnaði. Eg vil taka það fram aftur, sem eg nefndi áðan, að ef um það væri að ræða að afnema toll af vélum eða lækka hann stórum, þá mundi eg greiða atkvæði með því. Það er á allra vitorði að vélar í báta er ekki unt að fá smíðaðar hér, og þess vegna er tollurinn á þeim til stórhnekkis íslenzkum sjávarútvegi.



Það er eiginlega prentvilla, að eg sé 1. flutningamaður þessa frumvarps, en það gerir víst ekkert til, þótt eg láti nokkur orð fylgja því inn í deildina. Tilgangur frumvarpsins er ekki annar en sá, að láta það vera statt og stöðugt, hvernig eigi að skipa yfirdóminn þegar hinir föstu dómarar forfallast, svo að landstjórnin geti ekki ein ráðið því, hvern eða hverja hún setur í þann dóm, þegar forföll dómara ber að hendi. Með þessu þykir sem létt sé af stjórninni nokkrum vanda og um leið sleginn varnagli við því, að harðdræg stjórn geti misbrúkað vald sitt. Ætla má og, að þeir kennarar háskólans, sem lögin kenna, sé bezt hæfir til að taka við dómarastörfum. Eg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en leyfi mér að eins að stinga upp á 5 manna nefnd, og vænti, að sá vandi hverfi af mér, að tala aftur í þessu máli. Það er einn lögfræðingur flutningsmaður með mér, og getur hann tekið til máls ef honum sýnist. Hann hefir sagt mér, að hann hafi eina athugasemd að gera, en vitanlega getur hún eins vel komið fram á öðru stigi málsins.



Eg skal ekki vera langorður. Eg vildi aðeins vekja athygli á, að við flutningsm. höfum komið með þrjár smábrt., sem allar eru mjög smávægilegar, og aðeins eru til að laga smágalla á frv., en engin þeirra er efnisbreyting. Eg vænti þess, að frv. fái að ganga í gegn með þessum breytingum, verði nú visað til 3. umr., og síðan út úr deildinni.



Þetta frumv. er borið fram eftir óskum og áskorunum kjósenda minna í Dalasýslu. Þeim er það þyrnir í augum, að örninn var á síðasta þingi friðaður um 5 ára skeið. »Þó að«, segja þeir, »lítið sé um örninn nú, þá viljum vér ekki gjalda viðhald hans með eggjum vorum og lömbum og öðru tjóni, sem hann vinnur oss á hverju ári«. Þetta eru orð þeirra og virðast þau vera mjög svo eðlileg. Eg man, að þegar eg var að alast upp þar fyrir vestan, þá var hafinn félagsskapur gegn ránfuglum og háum verðlaunum heitið fyrir að vinna á erni. Nú í harðindunum í vor hefir örninn drepið lömb unnvörpum, og mér hafa sagt varpmenn, að enginn vargur væri verri í varplöndum en örninn, þó að hann væri ekki sá tíðasti. Hér hefi eg fyrir mér bóndann á Staðarfelli auk annarra, sem þetta mega vel vita. Nú veit eg ekki, hversu mikla áherzlu menn vilja leggja á hitt atriðið, sem sé það, að hætt sé við að örninn verði aldauða hér á landi, ef ekkert er gert til þess að hindra dráp hans. Eg er ekki svo mjög hræddur um það fyrir mitt leyti, og jafnvel þó að svo færi, þá mundi eg ekki sjá meira eftir erninum en hverju öðru skaðadýri, sem allir telja sér skylt að útrýma, svo sem refnum. Eg hefi ekki næmari tilfinningu en þetta fyrir því, hvaða dýr eru talin íslenzk í dýrafræðinni. Eg skal þó játa, að í skáldskap hefir örninn tignarsæti og er kallaður konungur fuglanna vegna þess, hvað hann er tígulegur á flugi. En hvað sem því líður, verð eg þó að telja það mikilsverðara, að friða eignir manna og lífsviðurværi en örninn. Lömbin hafa líka rétt á sér, og kalla eg það dýr kaup, ef þeim á að fórna hundruðum og þúsundum saman til þess að nokkrir ernir haldist við í landinu. Eg vil að menn sýni skoðanir sínar á þessu máli á síðari stigum þess, en að nú verði nefnd fengið það til at hugunar. Er mönnum góð biðin til 2. umr. þegar nefndin hefir komið fram með sinar tillögur. Þetta mál kom til atkvæða á þingmálafundi, sem eg hélt í Dalasýslu, en þar vóru samankomnir kjörnir fulltrúar úr öllum hlutum sýslunnar og vóru allir því mjög fylgjandi. Vona eg að hv. deild sýni þá tillátssemi, að friða frumv. til 2. umr., jafnvel þó að menn þá sjái sér ekki fært að láta það ganga lengra.



Mér þykir mikil furða, hvað háttv. þm. Dal. (B. J.) er orðinn mikill lambavinur. Hann var ekki svona mikill vinur þeirra í fyrra, ef eg man rétt. Þar sem hann sagði, að örninn hefði strádrepið lömb í Dalasýslu í vor, þá vil eg án þess beinlínis að vefengja orð hans, leyfa mér að efast um, að svo mikil brögð hafi verið að því, sem hann gaf í skyn. Eg er talsvert kunnugur þar vestra og eftir því sem eg veit bezt, eru þar ekki mörg arnarhreiður, naumast fleiri en 2–3. Þeim hefir þá fjölgað núna upp á síðkastið. Mér þykir þess vegna ástæða til að mælast til þess, að hann færi deildinni dánarvottorð lambanna. Það var talað um það hér á þinginu í fyrra, að rétt væri að halda við fuglategundunum í landinu, svo að þær yrði ekki aldauða fleiri eða færri. Þá þótti það sannað, að ernir væri orðnir mjög fáir og fyrir því var ákveðið, að þeir skyldi friðaðir um 5 ára skeið. Ef nú á næsta þingi væri farið að breyta þessu, þá væri það sá hringlandi, sem ekki næði nokkurri átt. Að minsta kosti verð eg að segja það fyrir mitt leyti, að til þess að eg gangi ofan í atkvæði mitt í fyrra, þá verð eg að fá nýjar og áreiðanlegar upplýsingar áreiðanlegri en eg hygg að upplýsingar háttv. þingm. Dal. sé. Eg hygg, að eg sé eins kunnugur í Dalasýslu og hann, og ef svo mikil brögð eru að þessu sem hann lætur, þá hefir náttúra arnanna breyzt mikið síðan eg var drengur. Þá kom það stöku sinnum fyrir, að örninn tók svo sem 1–2 lömb á ári, en aldrei man eg eftir því, að hann kæmi í varplönd, og er eg þó alinn upp í eyju. Ef eg væri hræddur um, að það yrði háttv. þm. Dal. (B. J.) að falli hjá kjósendum hans, ef þetta mál fengi ekki framgang, þá mundi eg ef til vill vera með því að ófriða örninn, en eg skil ekki í, að til þess komi.



Það var annars nógu gaman að þessari ræðu háttv. 2. þingm. S.-Múl. (G. E.). En ekki skil eg, á hverju hann byggir það, að eg sé meiri lambavinur nú en eg var í fyrra. Eg hefi ekkert á móti dánarvottorðum lamba og ef hann vill flytja frumv. um að skylda menn til að gefa vottorð um látin lömb og dauðamein þeirra, þá skal eg ljá því frv. atkvæði mitt. Ef sýslumönnum væri lögð sú skylda á herðar og hann yrði sýslumaður í Dalasýslu, þá fengi hann ánægjuna af því að skrifa með eiginni hendi dánarvottorð lamba í allri Dalasýslu. Það væri sjálfsagt ágætt. En þar sem hann sagði fullum fetum, að hann væri eins kunnugur í Dalasýslu og eg, þá held eg að það hafi verið heldur mikið sagt. Eg hygg, að hann sé kunnugastur í Akureyjum og Heinabergi, þar sem Akureyingar lentu, en um aðra hluta sýslunnar skil eg ekki, að honum sé til nokkurs hlutar að bera sína þekkingu saman við mína. Eg þori óhræddur að þreyta það mál við hann. Um það, hvað örninn var góður við lömbin þegar hann var barn, skal eg láta ósagt, því að þá vóru ekki gefin dánarvottorð um lömb fremur en nú. Eg hefi átt tal við Magnús bónda í Staðarfelli og hann hefir sagt mér, að örninn hafi eyðilagt alt varp í Líney. Sömuleiðis hefir örninn eytt öllu varpi í Embrhöfða. Og ef háttv. þingmaður er jafnkunnugur á Skarðströndinni og eg, þá veit hann, að örn hefir ætíð verið í Arnardrang, sem er á móts við Akurey.  (Guðmundur Eggerz: Sá örn er nú dauður)  . Þegar Pétur, sonur Friðriks á Ballará, ef háttv. þingmaður (G. E.) kannast við hann, bjó í Akureyjum, þá var honum það hið mesta áhugamál að koma á vargeyðslufélagi í Breiðafirði og bauð hæst fé af öllum til höfuðs erninum. Hann hafði einhverja nasasjón af því, að örninn væri skaðræðisdýr. Það kann að vera, að háttv. þm. (G. E.) vilji halda sér við atkvæði sitt í fyrra, og fæst eg ekki um það, enda á eg hvorki ráð á samvizku hans né annarra. Eg bið einungis, að frumv. fái að ganga til nefndar. Eg er ekki að halda því fram, að þetta sé stórmál, þó að kjósendum mínum sé það áhugamál. Og þó að hv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) vilji, að kjósendum mínum líki vel við mig, þá vil eg ekki kaupa það því verði, að hann beygi eða sveigi samvizku sína til þess að afla mér kjörfylgis í Dalasýslu. Eg tel okkur jafngóða vini fyrir því.



Eg vil lýsa yfir því, að eg styð eindregið tillögu háttv. þm. Dal. (B. J.) og eg óska, að hugir sem flestra hv. deildarm. beinist í þá sömu átt. Það fer svo fjarri því, að eg vilji, að slík skaðræðisdýr sem refurinn er eða örninn sé friðuð í 5 ár, að eg vil ekki einu sinni að þau sé friðuð í 5 mínútur. Slíkir gripir eiga að vera gersamlega réttlausir og réttdræpir hvar og hvenær, sem til þeirra verður náð. Eg skal ekki fjölyrða um það, hvað mikið tjón örninn gerir, það er alt af eitthvað, en hitt vil eg leggja áherzlu á, að hann gerir aldrei neitt gagn. Og það, sem er ávalt til ills og til einskis annars en ills, það á engan tilverurétt. Í sveitunum þykir mönnum vænt um þá hugsun, sem fer í þá átt að reyna að útrýma sem rækilegast þessum óargadýrum. En sú stefna að friða rándýr, og það jafnvel refi, einstökum mönnum til hags, er afar hættuleg og ákaflega óþokkuð í sveit hjá öllum er fé eiga, sem háð er ránstönnum þessara grimmu dýra. Eg vona þess vegna, að frumvarpið verði tekið til greina og fái góða meðferð í þinginu.



Þetta frv. er framkomið, ekki einungis fyrir atfylgi mitt og þeirra manna, sem á því standa sem flutningsmenn, heldur og margra annarra mætra manna, bæði hér í deildinni og í Ed. Flestar þær breytingar, sem frv. fer fram á, eru formeðlis, en þó eru nokkrar efnisbreytingar, sérstaklega við 10. gr. Þær hafa komið fram af því, að það hefir þótt nauðsynjamál að breyta ákvæðum þingskapanna hér að lútandi, vegna þess, að ráðsmenska sumra milli þingaforsetanna á seinustu árum hefir ekki þótt sem heppilegust. Kostnaður við útgáfu alþingistíðindanna hefir farið hækkandi ár frá ári, sérstaklega á 2 seinustu þingum, aukaþinginu 1912 og þinginu 1913. 1912 var kostnaðurinn við ritstjórn og prófarkalestur kr. 8,78 á hverja örk, eða 25% hærri heldur en 1909. Og 1913 verður ritstjórnarkostnaðurinn enn hærri, eða kr. 10,70 til uppjafnaðar á örkina, og þannig 22% hærri en 1912. Ef þessu heldur áfram í sama farinu, er ekki gott að vita hve hátt er hægt að komast með tímanum. Menn skyldu nú ætla, að í útgáfu Alþingistíðindanna hefði verið lögð meiri vinna en áður. En því fer mjög fjarri. Þvert á móti sýnist minni vinna hafa verið lögð í það verk. Eg skal aðeins leyfa mér að benda á, að prófarkir eru miður lesnar en áður. Svo er málum raðað eftir fundum, og hlýtur það að létta »redaktionina« að mun. Auk þess er annar frágangur svo, að illmögulegt má heita að nota alþingistíðindin, m. a. vegna þess, að yfirskrift er engin yfir dálkunum og efnisyfirlit hvergi nærri svo fullkomið sem vera þyrfti. Af þessu er sýnt, að því getur ekki verið til að dreifa, að meiri vinna hafi verið lögð í ritstjórn og prófarkalestur heldur en áður. Svo er þess að gæta, að ýmis. legt fleira er athugavert. Það kemur fyrir, að bersýnilegar villur í ræðum þingmanna eru ekki leiðréttar. Þannig er t. d. á dálki 2522 látin óleiðrétt bersýnileg villa, svo að setningin verður meiningarlaus. En vitanlega sér hver maður, sem ræðuna les, hvað ræðumaðurinn hefir meint. Það hefði átt að vera hægt með góðum vilja að leiðrétta þetta, og líka hefði mátt bera sig saman við ræðumanninn, því að hann á heima hér á staðnum. Í einu hefti alþingiatíðindanna stendur svo, að rökstudd dagskrá, sem þingið samþykti í fyrra, hafi týnst á skrifstofunni. Þetta hefti var reyndar gjört upptækt, síðan endurprentað og þetta leiðrétt. En það vill þó svo til, að eg hefi hér við hendina eitt eintak af þessu »kriminella« hefti. Vitanlega var þessi rökstudda dagskrá bæði samtímis prentuð í skjalaparti þingtíðindanna og innfærð í bréfabók þingsins og gjörðabók, og þar að auki send stjórnarráðinu. Þetta er augljós vottur um dæmafáa óvandvirkni á útgáfunni, og sýnist því ekki vera ástæðulaust, að reynt sé að ráða bót á slíku framvegis. Að svo komnu sé eg ekki ástæðu til að ræða þetta meira, en leyfi mér að stinga upp á, að sjö manna nefnd verði sett í málið.



Eg tel víst, að nefnd verði kosin í þetta mál, og vildi eg leyfa mér að skjóta til nefndarinnar til sérstakrar íhugunar, atriði, sem ekki liggur beint í þessu frumv., nefnilega því, hvernig haga skuli útgáfu alþingistíðindanna framvegis, að því er snertir niðurröðunina. Fyrir nokkrum árum var tekin upp sú venja, að hafa hvert mál og meðferð þess út af fyrir sig í umræðupörtum þingtíðindanna, og mun það vera ósk margra manna, að sú aðferðin mætti haldast. Hún hafði þann annmarka, að ekki var hægt að byrja á prentun fyrr en öll stærri mál vóru útkljáð á þinginu, en aftur á móti fylgdi henni sá kostur, að aðgengilegra var að lesa þingtíðindin. En nú hefir á seinustu þingum verið snúið að því ráði aftur, að gefa þau út með gamla hættinum, þannig að hver fundur er út af fyrir sig, og mun það hafa verið gert til þess, að unt yrði að prenta þau jafnóðum, svo þau mætti senda út um land, ekki síðar en um haustnætur. Þessi árangur hefir þó ekki fengist, og síður en svo. Eg þori að fullyrða, að í haust sem leið var ekki helmingur alþingistíðindanna kominn til manna út um land. Eg held, að hyggilegt væri að breyta nú aftur um, því að það er mun þægilegra fyrir lesendur þingtíðindanna, að hvert mál sé haft út af fyrir sig. Þetta vildi eg óska að hin hv. nefnd tæki til íhugunar og gerði einhverjar tillögur í einhverju formi þessu viðvíkjandi.