Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Þessi þáltill. fer fram á að skora á ríkisstj. að láta fram fara á þessu sumri nákvæma rannsókn á vegarstæði milli kauptúnanna Ólafsvíkur og Hellissands í Snæfellsnessýslu og gera um það kostnaðaráætlun. Það hefur oft verið bent á það á hæstv. Alþ., bæði á þessu þingi og áður, að þetta kauptún, Hellissandur, með á fimmta hundrað íbúa, hefur ekkert akfært vegasamband við nágrannasveitir og kauptún. Það eru að vísu til þess eðlilegar orsakir, að akfær vegur er ekki enn kominn milli Ólafsvíkur og Hellissands, vegna þess að á milli þessara staða er mjög slæm torfæra, sem er Ólafsvíkur-Enni. Og það er ljóst, að á þeim spotta er ekki unnt að gera veg færan bifreiðum með venjulegum hætti. Þess vegna þarf að finna einhverjar aðrar leiðir og kostnaðarsamari en venjulega vegagerð til þess að koma Hellissandi í akvegasamland við nágrennið. Í þessu sambandi er minnzt á þrjár leiðir í þáltill., sem kunnugir menn álíta, að komi til greina. Í fyrsta lagi vegur um Ennisdal, í öðru lagi steyptur vegur undir Enni og í þriðja lagi vegur framan í Enninu. En á þessu eru örðugleikar vegna þess, að sjór fellur svo langt upp þar, þegar háflæður er. Aðrir möguleikar til þess að bæta úr þessu samgönguleysi eru aðallega tveir: Útnesvegur, sá vegur var tekinn í þjóðvegatölu 1936. En þetta verður langur vegur og kostnaðarsamur, og vafalaust verður þess langt að bíða, að hann verði fullgerður, og að því leyti bætir hann ekki úr þessum vandræðum, að hann lagar ekki samgöngur milli Ólafsvíkur og Hellissands. Önnur leið, sem minnzt hefur verið á líka, er að taka upp sérstaka gerð bifreiða, sem oftast hefur verið nefnd beltisbifreið, og láta ganga þarna á milli, sem gæti orðið nokkur hjálp, einkum að því er snertir fólksflutninga. Þessi leið hefur verið til athugunar hjá vegamálastjóra undanfarið, en er að vísu ekki komin í framkvæmd. En hv. þm. Snæf. (BjBj) hefur flutt þáltill. í Sþ. um kaup á slíkri bifreið. En því er ekki að leyna, að þessar tvær síðast töldu leiðir, beltisbifreið og Útnesvegur, bæta ekki að fullu úr þessu samgönguleysi. Þess vegna hef ég flutt þessa þáltill., til þess að rannsakaður yrði kostnaður við þessar leiðir til að bæta úr samgönguleysinu þarna, sem í þáltill. getur. Vegur um Ennisleiðina, Ennisdalsvegur, var tckinn í þjóðvegatölu 1931. Þessi leið hefur verið nokkuð rannsökuð af vegamálastjóra, en ekki nægilega. Hann hefur einnig gert lauslega áætlun um steinsteyptan veg þarna á milli Ólafsvíkur og Hellissands, en nákvæm rannsókn hefur ekki verið gerð um vegarlagningu þar. Ég vænti þess, að hv. þd. geti fallizt á að skora á ríkisstjórnina að láta þessa rannsókn fram fara nú í sumar.

Flm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Það eru tvenn l., sem miða að því að stuðla að byggingum og aðstoða verkamenn og aðra efnaminni borgara til þess að koma sér upp húsum, l. um verkamannabústaði nr. 3 frá 1935 og l. um byggingarsamvinnufélög nr. 71 frá 1938. Hin síðar töldu voru fyrst sett 1932 og síðan endurskoðuð 6 árum síðar. Þau l. veita viss hlunnindi byggingarsamvinnufélögum, sem stofnuð eru, og eru aðalhlunnindin þau, að ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast lán, sem þessi félög taka til húsbygginga. Þessi l. hafa komið að töluverðu gagni. Hér í Reykjavík hafa verið stofnuð samkvæmt þeim tvö byggingarsamvinnufélög, sem hafa reist allmörg hús, og á Akureyri hefur verið stofnað eitt slíkt félag, en mér vitanlega hafa þau ekki verið stofnuð víðar á landinu. Þessi l. ná bæði til kaupstaða og kauptúna, en sú hefur orðið raunin á, að ekkert kauptún landsins hefur notað sér þessi l. Hin l., um verkamannabústaði, voru sett 1931, en voru síðan endurskoðuð og þeim breytt 1935, og þau enn í gildi. Þessi l. veita meiri hlunnindi heldur en l. um byggingarsamvinnufélög. Þau hlunnindi eru fyrst og fremst fólgin í því, að ríkissjóði er skylt að ábyrgjast lán, sem byggingarsjóður verkamanna tekur til slíkra bygginga. Í öðru lagi leggja ríkissjóður og bæjarsjóðir vissar fjárhæðir í þessa sjóði, ríkissjóður á að leggja fram 2 kr. á hvern íbúa og bæjarsjóður sömu upphæð. Í þriðja lagi var svo ákveðið, að tekjur tóbakseinkasölunnar skyldu renna til þessara sjóða. Þessi löggjöf hefur komið að miklu gagni. Þeir kaupstaðir, sem hagnýtt hafa sér þessa löggjöf, eru fyrst og fremst Rvík, Þar sem reist hafa verið allmörg hús samkv. þessum l. Og enn fremur mun það vera á Akureyri, Ísafirði, Siglufirði og í Hafnarfirði, sem slík byggingarfélög verkamanna hafa verið stofnuð og hús byggð á þessum stoðum með styrk af þessum l. Ég ætla enn fremur, að slík félög séu í uppsiglingu á tveimur stöðum, í Vestmannaeyjum og á Akranesi. En ekkert kauptún hefur enn hagnýtt sér þessi l. frekar en l. um byggingarsamvinnufélög. Mér er sagt, að félög séu stofnuð í a. m. k. tveimur stærstu kauptúnum landsins, en byggingar hjá þeim eftir þessum l. hafa ekki komið til framkvæmda. Það er mörgum hv. þdm. kunnugt, að í mörgum kauptímum eru mestu vandræði með húsnæði, þar eru húsakynni léleg og auk þess skortur á húsnæði. Fólk neyðist þar til að búa í lélegum húsakynnum, og það er einnig hindrað í að stofna heimili vegna húsnæðisleysis. Ástæðurnar til þessa eru margar, sums staðar lélegur efnahagur. En ein ástæðan, sem til þessa liggur og okkur flm. er kunn, er það, að hreppsnefndir og íbúar almennt álíta, að þessi l. nái eingöngu til kaupstaðanna. Og það eru enn fleiri ástæður, og þá fyrst og fremst, að ég hygg, sú, að þessi löggjöf er fyrst og fremst miðuð við stærri kaupstaði, en getur ekki að öllu leyti átt við um fámenn kauptún. Það verður augljóst, að þar sem Rvík., miðað við 10 þús. íbúa, fær 80 þús. kr. á ári í þessu skyni frá ríkissjóði og aðrar 80 þús. kr. frá bæjarsjóði eða 160 þús. kr. samtals, þá fá kauptún með 200 íbúum aðeins 100 kr. á ári í þennan sjóð frá ríkissjóði og 400 kr. á móti úr sveitarsjóði. Og þá sjá allir, hvað það hrekkur skammt til stuðnings framkvæmda á nýbyggingum. Af þessum ástæðum höfum við flm. þáltill., hv. þm. N.-Ísf. (SB) og ég, séð ástæðu til þess að bera þetta mál fram hér í hv. Nd. og farið fram á, að hv. þd. samþ. að fela ríkisstj. að láta fara fram undirbúning í þessu efni, sem við hugsum okkur framkvæmdan með það fyrir augum, að ríkisstj. geti komið að niðurstöðu um það, hverjar breyt. séu nauðsynlegar á þessari löggjöf til þess, að kauptúnin og ekki sízt fámennari kauptúnin, geti hagnýtt sér þessa löggjöf. Þessari rannsókn mætti vitaskuld haga á þann hátt, að ríkisstj. leitaði álits og umsagnar hjá hreppsnefndum kauptúna og öðrum, sem um þessi húsnæðismál fjalla, og vitanlega í samráði við stjórnir byggingarfélaga verkamanna. Ég vænti þess, að hv. þdm. greiði þessari þáltill. atkv. og ríkisstj. athugi þetta mál hið fyrsta, þannig að einhver frekari grundvöllur lægi fyrir athöfnum Alþ. í þessum málum hið allra fyrsta heldur en er á þessu þingi.



Það er í sjálfu sér ekki nema mjög æskilegt, að gerðar séu einhverjar ráðstafanir af hálfu ríkisstj. bæði til þess að rannsaka, hvað því kynni að valda, að kauptún hafa ekki notfært sér l. um verkamannabústaði og l. um samvinnubyggingar. Ekki sízt er ástæða til að benda ríkisstjórninni á að örva kauptúnin til þess að notfæra sér þessar heimildir eftir því, sem þau frekast geta. Ég er ekki alveg viss um, að það séu l. sjálf um verkamannabústaði eða fyrirmæli þeirra, sem hafa hindrað framkvæmdir í mörgum kauptúnum landsins í þessum efnum, heldur miklu fremur misskilningur, eins og hv. fhn. benda á í grg. þáltill., misskilningur á ákvæðum l., og í öðru lagi mikið áhugaleysi í þessum efnum og þá kannske líka loks, að ríkisstj. hefur ekki af sinni hálfu gert nægilega mikið til þess að örva menn til þess að notfæra sér þessi góðu l., sem sett hafa verið til þess að greiða fyrir framkvæmdum á byggingum verkamanna. Ég veit ekki til, að nokkur ákvæði l. um verkamannabústaði séu þess eðlis, að þau torveldi frekar byggingar verkamannabústaða í kauptúnum miðað við kaupstaðina. Samkv. l. um verkamannabústaði getur byggingarsjóður veitt til framkvæmda í þessum félögum, sem til þess eru stofnuð, lán, sem nema 85% af kostnaðarverði húsanna. Og í öðru lagi eru þessi lán veitt til 42 ára, þannig að þau greiðast að fullu með 4% gjaldi á ári á þessum tíma. Það voru gerðar verulegar breyt. á þessum l. 19.11, þegar vextir voru lækkaðir af þeim, sem varð til þess að örva byggingar í mörgum kaupstöðum landsins, bæði í Rvík, Hafnarfirði og víðar. Það hafa verið stofnuð a. m. k. í tveimur kauptúnum byggingarfélög verkamanna, annað á Patreksfirði, en það hefur ekki framkvæmt neitt, hitt er á Eyrarbakka og var stofnað fyrir tveimur árum. Þar var gerður nokkur undirbúningur að því að byggja hús í þessu félagi, sem varð þó ekkert úr, þegar á reyndi. Ég held, að það sé minna l. sjálf, sem þessu valda, þó að rétt sé að athuga, hvort nokkuð sé það í löggjöfinni, sem torveldi fyrir mönnum í kauptúnum að notfæra sér þau, heldur sé það athugaleysi manna, sem þorpin byggja, og þá sérstaklega þeirra héraðsstj. og hreppsstj., sem hlut eiga að máli. Það eru sveitarstj. á hverjum stað, sem ættu að stuðla að því eftir beztu föngum, að l. þessi séu notfærð af íbúum kauptúnanna, þar sem skortur er á húsnæði. En á því, að þeir geri það, hygg ég, að sé nokkur misbrestur. Ég tel eðlilegt, að fjmrh. skrifaði til allra hreppsnefnda í sjóþorpunum um þessi l. um verkmannahústaði, því að þau eru miklu líklegri til nota fyrir sjóþorpin heldur en l. um byggingarsamvinnufélög. Ef ráðuneytið gerði þetta og gæfi kauptúnunum upplýsingar um það, hvaða ákvæði l. hafa að geyma til þess að greiða götu sjóþorpanna, sem þyrftu á þessum hlunnindum að halda, gæti ég búizt við, að þar yrði meira byggt eftir þessum l. en ella. En hvað eitt, sem fram kemur til að örva til að reisa verkamannabústaði í kauptúnum landsins og greiða götu áhugamanna, sem fyrir því vilja beita sér, er til heilla, og þess vegna vona ég, að till. verði til gagns. Ég er þess fullviss, að stórkostlega þarfar nýbyggingar gætu risið upp víða kringum land, ef örvun kemur til og allir möguleikar eru notaðir, og treysti ég einkum á, að l. um verkamannabústaði komi þar að gagni og fyrir miðstéttina einkum l. um samvinnubústaði. - Í grg. till. er talað um hlunnindi, er verkamannabústaðir njóti á þann veg eins og um beinan styrk, til þeirra sé að ræða. Ég vil leiðrétta það. Eins og flm. vita, styrkir ríki og hérað ekki beint, heldur rennur framlag þeirra í sjóð, til þess að sjóður sá sé þá betur fær til að lána fé til byggingar verkamannabústaða. Nú á sjóðurinn um 2 milljónir króna, og með góðu áframhaldi er þarna brátt kominn álitlegur vísir að talsvert öflugum fasteignabanka, sem risi upp samkvæmt ákvæðum l. um verkamannabústaði. Ég vona, að þessi till. fái góðar undirtektir og nái samþykki.



Út af ummælum þess hv. þm., sem síðast talaði, vildi ég taka fram, að auðvitað var okkur ljóst, að framlag hins opinbera gengur ekki beint til einstaklinga né félaga, en þess ber jafnframt að minnast í því sambandi, sem um þetta atriði var rætt, að sjóðurinn skiptist í deildir, sína fyrir hvern stað. Þess vegna er það, að minni von er fyrir kauptún en kaupstaði að hafa löggjafarinnar full not, og almennt hafa menn ekki áttað sig á, að hún næði til kauptúna, eins og vikið er að í grg. - Annars vil ég þakka þm. ágætar undirtektir.