Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þegar málið var hér síðast til umr., kom fram fyrirspurn frá dómsmrh. um það, hvers vegna ráð væri fyrir því gert, að kennarar í íslenzkum fræðum skyldu einir dæma um prófverkefni við meistarapróf í íslenzkum fræðum, en ekki dómnefnd eins og við önnur próf innan háskólans. Ég hef rætt þetta mál við rektor háskólans og forseta heimspekideildarinnar, prófessor Einar Ól. Sveinsson. Hann upplýsti mig um það, að þetta væri sama fyrirkomulag og við Hafnarháskóla, fyrirkomulagið í Svíþjóð hefði einnig verið athugað, en ekki þótt eins heppilegt, því þar er á valdi eins manns að dæma úrlausnarefnið. Prófessor Einar Ól. Sveinsson benti á, að kennarapróf í íslenzkum fræðum veitti atvinnuréttindi í þjóðfélaginu og væri mælikvarði á þá kunnáttu, sem nemendur hefðu öðlazt í deildinni undir handleiðslu kennaranna, og væri því eðlilegt, að dómnefnd dæmdi þar um úrlausnir, en meistaraprófið væri vísindalegur stimpill, sem unnið væri til, án íhlutunar kennara, og ef kennurum í íslenzkum fræðum væri ekki trúað til að dæma um slíkar vísindalegar ritgerðir, þá væri þeim vart treystandi til þess að kenna í deildinni. Annars kvaðst Einar Ól.Sveinsson ekki vera á móti dómnefnd, ef það væri vilji Alþ., en óskaði, ef breyt. yrðu gerðar á frv., þá yrðu þær áður sendar heimspekideildinni til umsagnar. Ég hef borið þetta undir þá meðnm. mína, sem ég hef náð til, og höfum við orðið sammála um, að naumast sé ástæða til lagabreyt., en ef d. sýnist svo, óska ég eftir, að það verði borið undir heimspekideildina.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Það er alger misskilningur, að hér sé um ný l. frá Alþ. að ræða, heldur er hér um beiðni að ræða frá umræddri deild um breyt. á núgildandi l. Ég er algjörlega andvígur því, að kennarar í deildinni dæmi einir um úrlausnir í þessum meistaraprófum, enda þótt slíkt sé gert í Danmörku. Það er aðeins í heimspekiprófi, sem hér er tekið eftir eins árs nám og er tiltölulega mjög lítils virði, að slíkur háttur er á hafður. Þótt í þessum meistaraprófum sé um sérstaka vísindaritgerð að ræða, þá verður ekki um það deilt, að sú ritgerð verður til óbeint undir handleiðslu þessara sömu kennara. Og í samanburði við aðrar deildir háskólans, t. d. lagadeildina, þá er það og hefur þótt sjálfsagt, að dómnefnd dæmdi þar um úrlausnir, sömuleiðis er með læknadeildina, enda tel ég það bæði eðlilegt og rétt, að hlutlausir prófdómendur dæmi um slíkt. Ef einhverjir telja það óviðeigandi, að hlutlausir menn séu kvaddir til að dæma um meistarapróf, sem jafnframt eru viðurkenndir í sínu fagi, þá er þar um embættishroka að ræða, því að það setur á engan hátt blett á viðkomandi kennara. Ég vil því eindregið mælast til þess við n., að hún taki málið aftur til athugunar og fái því til vegar komið, að sömu reglu verði fylgt í þessu efni og við önnur próf innan háskólans, þ. e. að hafðir verði hlutlausir prófdómendur.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson).: Ég veit ekki, af hverju hæstv. dómsmrh. hefur ráðið það af orðum mínum, að kennarar háskólans í íslenzkum fræðum væru haldnir embættishroka. Það var síður en svo, að það kæmi fram hjá próf. Einari Ól., þegar ég ræddi við hann um þetta mál. Það, sem hann fór fram á, var aðeins það, að ef Alþ. óskaði eftir að breyta þessu frv. eitthvað, t. d. að sérstök dómnefnd dæmdi um úrlausnir við meistarapróf, sem hann fyrir sitt leyti kvaðst vel geta sætt sig við, þá fengi heimspekideildin að athuga það nánar, áður en slíkar breyt. væru lögfestar. Úr því að hæstv. dómsmrh. telur þessa breyt. æskilega og er að sjálfsögðu mjög kunnugur þessu máli, og sennilega miklu kunnugri því en n., þá er til þess opin leið.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Það er einmitt vegna míns kunnugleika á þessu máli, að ég óska eftir breyt. á þessu frv., þar sem ég hef verið kennari við þessa stofnun í fjölda mörg ár. Ég tel, að það muni alveg nýtt og eigi ekki að líðast, að það sé komið undir geðþótta eins eða tveggja kennara að dæma og veita meistarapróf. Það voru orð 3. landsk. sjálfs, sem gáfu beinlínis tilefni til þess, er ég sagði um embættishroka. Til þess að hægt sé að verða við beiðni heimspekideildarinnar um, að hún fái málið til nánari yfirvegunar, áður en á því eru gerðar breyt., óska ég eftir því, að n. taki málið á ný og athugi þetta atriði, sem ég hef bent á, og verði hún við þeirri ósk minni, mun ég ekki flytja brtt. á þessu stigi málsins.

Frsm. (Hannibal Valdimarsson) : Ég vil algerlega mótmæla því, að orð mín hafi gefið tilefni til þess að álíta, að próf. Einar Ólafur Sveinsson eða hans samkennarar væru haldnir embættishroka. Ég mun hins vegar verða við beiðni hæstv. ráðh. og skrifa heimspekideild um þetta atriði, ef hæstv. forseti vill nú fresta þessari umr. - 
            



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs við umr. um þetta mál í gær, þar sem tveir hv. þm. höfðu talað á móti dagskrártill. okkar í meiri hl. n., en það voru þeir fyrri flm. till., þm. Str., og 3. landsk. Ég lagði ekki allt á minnið, sem fyrri flm. sagði, en geri ráð fyrir, að það hafi byggzt á sömu rökum og 3. landsk. hélt fram, og mun ég því láta nægja að svara honum. Þessir hv. þm. hafa haldið því fram, að nauðsyn væri að stofna til skólahalds þess, er hér um ræðir, m. a. til þess að halda fólkinu í sveitunum. Um þetta mætti tala langt mál, en ég ætla að spara það nú. Ég býst við, að um það fólk eða þá pilta, sem nám stunduðu við þennan skóla, færi á sama hátt og reynslan hefur sýnt með héraðsskólana, þ. e. að þessir piltar mundu leita til bæjanna að afloknu námi. Ég held því, að þessir skólar yrðu alls ekki til þess að halda fólkinu í sveitinni. Til þess þarf aðrar leiðir. Ég skal svo ekki fara frekar út í þennan lið, sem hér er tekinn upp. En það voru ýmsar aðrar véfengingar í ræðum beggja þessara hv. þm., m. a. viðvíkjandi því, sem ég og fleiri hafa haldið fram, að það eigi að halda við iðnfræðslukerfinu, eins og það er. Þar hafa báðir þessir hv. þm. haldið því fram, að þetta væri á annan hátt annars staðar á Norðurlöndum. Ég get upplýst minn góða flokksbróður, hv. 3. landsk., um það, að þetta er alls ekki rétt, sem hann hélt fram. Ég hef leitað mér ýtarlegra upplýsinga um þetta mál, m. a. hjá formanni Landssambands iðnaðarmanna, og fengið að vita, að þessu er alls ekki eins háttað á Norðurlöndum og þeir vilja halda fram, m. ö. o. á Norðurlöndum er yfirleitt nákvæmlega sama skipulag á iðnfræðslu og hjá okkur. En ég hef mínar upplýsingar frá fleirum en honum, mönnum, sem lengi hafa verið á Norðurlöndum, og þeir segja, að iðnfræðslan sé á sama hátt og hér, með meistarakennslufyrirkomulaginu. Það er rétt, að það eru til skólar, eins og hv. 3. landsk. benti á, t. d. skólar eins og Teknologisk Institut og Selskabsskolen í Danmörku. En þeir taka móti nemendum, sem hafa iðnréttindi, til þess að veita þeim fyllri fræðslu en þeir hafa, þegar þeir útskrifast sveinar, svo að þeir verði færari í sinni grein en almennir iðnsveinar eru. Sama fyrirkomulag er í Noregi og Finnlandi í þessu efni, að þar eru skólar, sem veita mönnum framhaldsfræðslu. Þeir starfa að jafnaði 5–6 mánuði að vetrarlagi, en menn geta gengið í þessa skóla misjafnlega langan tíma. Maðurinn getur verið 1–2 tímabil o. s. frv. Enn fremur hafa þeir á Norðurlöndum það, sem við gætum kallað námskeið, þar sem einnig er veitt fræðsla í þessum efnum, aukafræðsla, en iðnfræðslan er ekki bundin við þetta. Hér er bara um það að ræða, að menn geti aflað sér aukinnar þekkingar. Þessi námskeið veita bæði bóklega og verklega æfingu, sérstaklega í fögum eins og t. d. hjá málurum, að þeir æfa sig í að mála til að skapa sér meiri leikni undir leiðsögn færustu manna í þessu efni. Þegar svona er, getur maður skilið, hvað þessir skólar þýða. Þeir eru til að gefa stéttinni enn þá meiri fullkomnun en iðnfræðslan veitir, en það er ekki verið að búa til gerviskóla, eins og hv. 3. landsk. talar um, sem hafa aðeins tveggja ára nám og veita iðnréttindi út á slíkt nám. Ég skal játa, að það er nokkuð annar háttur í Svíþjóð um þessi mál, en þó er það svo, að það stefnir í sömu átt hjá þeim, að leggja afskaplega mikið upp úr iðnmeistarafræðslunni, og þeir útskrifa ekki nokkurn mann nú orðið til að heita iðnaðarmaður í einhverri grein, nema hann hafi verið svo og svo langan tíma undir leiðsögn iðnaðarmeistara. Ég skal taka fram, að þessir iðnaðarmenn á Norðurlöndum eiga að starfa jafnt í bæjum og sveitum og byggja þar, sem byggingarsamþ. krefjast, að farið sé eftir ákveðnum reglum um byggingarfyrirkomulag. Þar er enginn skilsmunur á gerður, hvort byggja á í sveit eða bæ. Hjá okkur hefur verið tekinn upp sá háttur að sníða iðnfræðsluna eftir því, sem Norðurlöndin hafa hjá sér, sem hafa margra áratuga reynslu, hvernig heppilegast sé að undirbúa þessa starfsmenn þjóðfélagsins undir lífið. Þetta vildi ég segja út frá því, sem dregið var í efa, að rétt hefði verið með farið hjá mér, og ég held, að hv. frsm. hafi að nokkru leyti komizt inn á þetta sama og staðfest umsögn mína í þessu efni. Þá hélt hv. 3. landsk. þm. því einnig fram, að það væri nú svo, að meistararnir, og helzt í Reykjavík, toguðu ungu mennina úr sveitunum til náms og drægju þá þar með til bæjanna. Ég veit ekki, hvaða rök hann hefur fyrir þessu. Ég hygg, að áhöld séu um það, hvort þeir séu yfirleitt fleiri úr sveitum en bæjum, sem veljast til iðnnáms. Um það liggja ekki fyrir neinar hagfræðiskýrslur. Það má vera, að hægt sé að fá að vita hjá iðnsambandinu, hvaðan þeir menn séu, sem stunda hér nám í iðngreinum. En ég get frætt hv. 3. landsk. um það, eins og ég kem lauslega að í fyrri ræðu minni, að það er ekki meistaranna sök, að nú, síðan stríðið hófst, er iðnnemafjöldinn of lítill, miðað við þá þörf, sem iðnaðurinn krefst. Það er upplýst, að meistararnir fá ekki nú á síðari árum þann iðnnemafjölda, sem l. standa til og þeir telja sér þörf á að fá í iðngreinarnar, og við vitum, hver ástæðan er. Það er nóg vinna og sæmilegt kaup, og menn vilja heldur fá að vinna hvers konar vinnu en fara í nám með að sjálfsögðu lægra kaupi en greitt er við almenna vinnu. T. d. fór fram ekki alls fyrir löngu athugun á þessu í byggingariðnaðinum. Trésmiðir einir töldu sig þnrfa að fá um 60 nema. Viti menn, þeir fengu 40. Ég hélt, að þetta út af fyrir sig væri nokkur rök, og ég skil ekki, að þetta geri pilta of bjartsýna á að þyrpast í þessa iðnskóla með þeim vinnukjörum, sem þar er boðið upp á. Ég er ekki viss um, að miklar líkur séu fyrir, að slíkir skólar yrðu fjölsóttir, nema síður sé. Það var upplýst í umr. á nefndarfundi í morgun, að jafnvel í þeim skólum, búnaðarskólunum, sem bændur hafa fyrir sig til að búa sig undir lífið, sé nú ekki nema 2/3 af nemendum, sem skólarnir rúma, og það eru slæmar horfur með umsóknir að bændaskólunum næsta ár. Þar gefur að líta spegilmynd af því, að það er ekki eins mikið aðstreymi að þessum skólum og æskilegt væri, og ég er hræddur um, að aðsóknin að þessum skólum yrði ef til vill frekar léleg. Og hvað þýðir að reisa dýra skóla, sem ekki eru fullsetnir nemendum? Þar er farið út á nokkuð hálan ís. Þá sagði hv. 3. landsk., og var það sama og hv. flm. hélt fram, að það væri álitamál, hvort ætti að fara eftir till. iðnstéttanna í þessu efni. Það er ekki langt síðan hér var mál fyrir þessari d. Það var þá verið að tala um háskólann. Mér heyrðist, að hv. 3. landsk. vildi sannarlega fara eftir till. sérfræðinganna. En hvað er háskólinn rétthærri um sín mál en iðnstéttirnar um sín? Ég vil meina, með allri virðingu fyrir okkur þm., að við höfum ekki svo raunhæfa þekkingu á þessum málum, að við eigum ekki að hlusta á till. sérfræðinga meðal þessara stétta. Ef iðnstéttirnar yfirleitt halda fram, að sú stefna, sem í þessu frv. felst, miði að því að skemma fræðslulöggjöfina í iðnaðarmálum, ekki eingöngu fyrir meisturum, heldur einnig fyrir nemum og sveinum, þá hljóta allir að vera sammála um, að verið sé að reka nýjan fleyg inn í iðnfræðsluna til að rýra þá þekkingu, sem skylt er að hafa til undirbúnings undir lífið. Og ættum við þm. þá að teljast vitrari þeim og neita þessari staðreynd? Ég segi nei. Því var haldið fram, að við værum hér með eitthvert meistarasjónarmið. Ég vil frábiðja mér slíka aðdróttun. Ég hef, síðan ég kom á þing, verið einn af þeim mönnum, sem vilja efla sérþekkinguna og telja, að það sé hollast fyrir nútímaþjóðfélag, að sérþekking fái að ráða á hverju sviði. Hv. þm. vitnaði hér í menningarmál, sem hér hafa verið rædd á þingi og menn hefðu sýnt andúð, og nefndi þar menntaskóla Norðurlands. Það kann vel að vera, að til hafi verið menn á þingi, sem hafa spyrnt við fótum að einhverju leyti, þegar það mál var á döfinni, en ég minnist þess ekki, að flokksmenn okkar hér á þingi hafi spyrnt þar við fótum. Hins vegar var það ekki höfuðástæðan, að mönnum þætti ekki æskileg aukin menntun, heldur mun það hafa verið kostnaðarhliðin, sem réð þar miklu og hefur oft ráðið hér á þingi, að menn hafa ekki verið eins örir að samþ. ýmis mál og ella væri. Þá minntist hv. þm. á námstímann og bar hann saman við þann námstíma, sem nú gildir um iðnnám. Eftir frv. á hann að vera 2 ár, en í núgildandi l. er miðað við 4 ár nám í mörgum greinum. Er þar farið eftir þeirri venju, sem gildir yfirleitt á Norðurlöndum um þetta mál. Hins vegar er það, að þegar við ræðum um iðnfræðslul. og iðnnám, þá verða flestir sammála um, að ekki sé rétt að binda allar iðngreinar við 4 ár, því að í sumum er það eðlilegt að heimta miklu skemmri tíma. Í frv. um iðnfræðslu, sem nú liggur fyrir þinginu, er það líka opið, að iðnfræðsluráð skuli hafa úrslitavald um það, hvernig námstímanum skuli raðað niður, en við megum vera þess fullvissir, að það hníga öll rök að því, að framvegis eins og hingað til verði iðnaðarnám numið hjá meisturum í hinum ýmsu iðngreinum. Nú er það að vísu rétt, að samkvæmt þessu frv. sr ekki nema um nokkurn hluta iðnstéttanna að ræða. Það eru aðallega iðnstéttirnar í byggingaiðnaðinum, múrsmiðir, rafvirkjar, rörlagningamenn og húsgagnasmiðir. Þetta er þær iðngreinar, sem frv. gerir aðallega ráð fyrir. Ég skal játa, að í flestum tilfellum eru þessar iðngreinar bundnar við 4 ára námstíma. Hins vegar vil ég ekkert um það fullyrða, ég er ekki fyllilega dómbær um það, hvort þetta er of langur tími eða ekki. Hins vegar skal ég skjóta því hér inn í, að það er fyllilega ætlazt til með því frv., sem nú liggur fyrir um iðnfræðslu, að betur sé litið eftir námssamningum, þ. e. a. s. að námið verði framkvæmt eins og l. ætlast til, því að hér hefur bólað á þeirri kenningu, ef til vill með nokkrum rökum, að í einstöku tilfellum væri námið ekki eins gott af hálfu meistaranna gagnvart sveinum og nemum og vera þyrfti. Það er ætlazt til, að þessi skipan komizt á, sem gert er ráð fyrir í iðnfræðslul., svo að það komi ekki til, að nemarnir verði hafðir eins og sendisveinar hjá meisturunum, eins og hv. 3. landsk. orðaði það. En við megum bara ekki gleyma því, þegar við tölum um iðnaðarnám, þá er það tvíþætt. Það er ekki allt verklegt nám. Sú kvöð hvílir á meisturum að veita þessum piltum og greiða kostnað af bóklegu skólanámi. Áður var það svo, að nemar urðu að byrja kl. 8 á morgnana og vinna allan daginn, og að því loknu byrjaði bóklega námið, sem var venjulega 4 tímar, og við það urðu þeir að sitja fram á harða kvöld. Þetta er nú úr sögunni, svo að nú fer mikill hluti námstímans einmitt í bóklegt nám.

Hvar er það úr sögunni?

Í Reykjavík.

Reykjavík er ekki allt Ísland.

Ég held, að mikill hluti iðnaðarmanna læri einmitt í Reykjavík, svo að það sé rétt að taka nokkurt tillit til hennar. En ég get frætt hv. þm. um það, að þar sem sú skylda hvílir á meisturum að kosta nám sveinanna, t. d. í Svíþjóð, eru borgaðar 900 kr. af ríkisfé til meistaranna fyrir að mennta iðnsveinana. Og þegar um það er að ræða, að mikill hluti af þessu 4 ára námi er bóklegt og hert verður á, að verklega námið verði fyllilega rækt, þá get ég ekki skilið, að hér sé of langt farið um þær iðngreinar, sem eru þess eðlis, að þær útheimta nána þekkingu í sínu fagi, og ég vil meina, að tveggja ára nám í þessum skólum til að mennta piltana sé of skammt. Hv. þm. talaði um úrvalspilta og klaufa. Klaufar geta eins komizt inn í iðnskóla í sveitum eins og bæjum. Það verða ekki allt úrvalsmenn, sem fara í iðnskóla í sveitum. Það er engin trygging fyrir því. Það, er rétt, að það geta fundizt piltar, sem eftir 2 ára nám geta orðið góðir iðnaðarmenn, en við megum ekki fara eftir undantekningum, heldur eftir þeirri almennu reglu í þessu efni. Það eru alltaf til. undantekningar, og ef það ætti að miða löggjöfina . við undantekningar, þá þyrfti hún ekki alltaf að vera eins ýtarleg og hún er. Þá urðu nokkrar umr. út af því, sem ég benti á við 12. gr., en það eru þau kjör, sem iðnnemar við þessa sveitaskóla eiga að búa við. Það var reynt að telja dæmið þannig, að þau væru nokkurn veginn svipuð því, sem nú eru yfirleitt í kaupstöðum og bæjum, þar .sem piltar eru hjá meisturum í námi Nú er það svo, eins og ég drap á í minni fyrri ræðu, að þeir námssamningar, sem gerðir hafa verið samkvæmt l., hafa ekki haldið. Það hefur ekki verið hægt að fá iðnnema inn í fögin með því lága kaupi, sem gert er ráð fyrir samkvæmt samningsgerð og l. Reynslan er sú, og hef ég það eftir góðum heimildum frá iðnfulltrúum og piltum, að á fyrsta ári í byggingariðnaðinum er greitt upp undir af fullu dagkaupi, á 2. ári er duglegum piltum greitt gervismiðakaup og svo áfram. Ég talaði við meistara, sem hefur pilt á 3. ári. Hann segist borga honum 300 kr. á viku, en pilti á 4. ári segist hann borga gervismiðakaup. Þetta er mér tjáð, að sé orðið nokkuð almennt, vegna þess að piltar þurfa ekki að fara í nám til að fá allsæmilegt kaup, ef nóg er vinna. Þeir hafa margir haft námssveinakaup á seinni árum, sérstaklega í byggingariðnaðinum. Ég held því, að segja megi, að eins og nú er háttað, í Reykjavík a. m. k., þá séu kjör iðnnema allverulega betri en gert er ráð fyrir, að verði í þessum sveitaskólum að frv. óbreyttu, og grunur minn er sá, að menn mundu horfa í, hvaða kjör þeim er boðið upp á, og þar af leiðandi mundi það draga úr aðsókn til að stunda nám í slíkum skólum. Hv. 3. landsk. dró svolítið í land, þar sem hann ætlast nú ekki til, að þeir, sem koma úr þessum sveitaskólum, leggi í að byggja meiri háttar íbúðarhús. Hann tæpti á einlyftum húsum og sérstaklega fjósum, sem þeir ættu að taka að sér að byggja. Ég skal játa, að ég hef ekki komið í mjög mörg fjós, en mér skilst, að það sé ekki vandalaust að byggja vandað fjós, heldur þurfi að hafa vit hjá sér til að geta byggt fjós, svo að vel sé, alveg eins og hvert annað hús. Það þarf að byggja vel yfir þessa mestu nytjagripi landbúnaðarins, alveg eins og það þarf að byggja vel yfir fólkið, og ég hygg að það þurfi að mestu leyti sömu kunnáttu til að byggja fjós og til að byggja íbúðarhús. Ég skal nú stytta mál mitt. Höfuðkjarninn frá mínu sjónarmiði er sá, að við höfum iðnlöggjöf, sem hefur sýnt sig að skapa stétt, sem ég held, að enginn með rökum dragi í efa, að hafi reynzt hlutverki sínu vaxin. Ég tel því mjög misráðið að fara nú að reka fleyg í þá löggjöf með því að byggja hér og þar skóla eins og þá, sem hér er gert ráð fyrir, því að það þýðir ekki að tala um að byggja einn iðnskóla. Við þekkjum kröfurnar, að ef einn skóli rís upp á þessum stað, þá vilja menn fá sams konar skóla á öðrum stöðum. Við höfum nú búnaðarskóla í Borgarfirði og á Hólum í Hjaltadal, og nú hafa verið háværar kröfur um að fá búnaðarskóla á Suðurlandsundirlendinu. Við skulum taka gagnfræðaskólana. Nú er þess krafizt, að helzt hver sýsla hafi gagnfræðaskóla. Þetta verður stefnan með nýju fræðslulöggjöfinni, og eins verður það með þessa iðnskóla. Menn sætta sig ekki við að fara t. d. norður í Skagafjörð sunnan og austan af landi, heldur vilja fá slíka skóla nær sér. Hv. 3. landsk. hefur skilið, að ekki er hægt að reisa skóla, nema allverulegt fjármagn sé fyrir hendi. En þegar margir skólar bíða óreistir, þá verður að vega og meta, hvar þörfin er mest. Og af því að hv. 3. landsk. er skólastjóri gagnfræðaskóla, þá hélt ég, að hann vildi láta gagnfræðaskólana og héraðsskólana ganga fyrir, en láta þessa skóla fremur bíða, því að slíka fræðslu vantar, og um þetta má segja, að þeir, sem einhverja iðn vilja nema, geta numið hana í kaupstöðum landsins, en það er víðar en í Reykjavík, sem það er hægt. Ég veit ekki betur en iðnskólar séu í fleiri kaupstöðum, Akureyri, Ísafirði og víðar. Hvort farið verður hér inn á þessa braut, að reisa sveitaiðnskóla, veit ég ekki, en ég vildi leyfa mér að benda á dæmi í nágrannalöndum okkar, og skal ég þar nefna Svíþjóð. Svíar hafa haft hvort tveggja, sveitaiðnskóla og iðnfræðslu undir hendi meistara, en mér er kunnugt um, að þeir hníga æ meir að iðnfræðslu undir hendi meistara. Mér er ekki grunlaust um þekkingarskort hv. 3. landsk. á iðnfræðslu Bandaríkjamanna, og auðheyrt er, að hann hefur enga hugmynd um, hvað hann er að segja um það mál. Fróðir menn segja mér, að Ameríka hnígi nú meir og meir að því að þrengja iðnfræðsluna, og er það vitanlega gert til þess að reyna að fyrirbyggja, að fúskarar nái að komast inn í stéttina. Hvað viðkemur fræðslu í meðferð véla, þá býst ég við, að hægt sé að koma henni á, án þess að þessi skóli verði stofnaður. Við Íslendingar notfærum okkur æ meir vélaiðju nútímans, og með notkun vélanna lærum við að fara með þær, bæði af reynslunni og af námskeiðum og annarri fræðslu. Ég býst við, að þessir tveir hv. þm. standi upp á eftir mér og mæli með þessu máli, en ég geri ráð fyrir, að rök þeirra verði lítilvæg sem fyrr, þegar þetta mál hefur verið rætt hér.



Herra forseti. - Ég verð að segja það, að mig undrar stórlega, hvað hv. 1. landsk. er orðinn íhaldssamur. Er þetta hvað furðulegast, þegar þess er gætt, að maðurinn var áður fyrr hinn framsæknasti, en ég tel, að þetta sýni ljóslega, hversu ellin getur leikið menn grátt. Hann aðhylltist þá svo mjög hina radikölu stefnu, að hún var oft við hann kennd og nefnd Sigurjónismi. En svo hverfur hann um stundarsakir frá þingmennsku, en kemur svo aftur til þings og er þá orðinn íhaldsmaður. Þetta minnir mig á mann nokkurn, föður eins okkar frægasta tónskálds. Hann hóf að rita ævisögu sína og var þá radikal, en svo hætti hann um 7 ára skeið, en hélt svo áfram ritinu, en er þá orðinn svo gerbreyttur og íhaldssamur, að hann segir m. a., að Jón Sigurðsson forseti hafi verið þjóðmálaskúmur, og allt eftir því. Hv. 1. landsk. heldur því fram, að aðalkjarni þessa máls sé, að við eigum ágæta iðnaðarmenn og því þurfi ekkert að gera í iðnfræðslumálunum. Mér er spurn, hvað er stagneruð íhaldssemi, ef ekki þessi hugsunarháttur? En svo kemur hann með önnur rök. Af þessum ástæðum segir hann enga þörf fyrir skóla. Iðnaðarmenn, sem lært hafa undir hendi meistara, séu svo fullkomnir, að þeir þurfi alls ekki að vera betri. En svo segir hann, að ef einn sveitaiðnskóli væri reistur, og hann slær því föstu, að hann yrði ómögulegur, þá kæmu allir hinir fjórðungarnir á eftir og heimtuðu slíkan skóla, og þó heldur hann því fram, að engin þörf sé fyrir þá. Hann telur og, að rök okkar til stuðnings þessa máls verði vegin og léttvæg fundin, en ég vil benda honum á það, að rök okkar þurfa ekki hans skýringa við. Í gær komu fram þær till., að í gagnfræðaskólum og héraðsskólum skyldi haldið uppi nokkurri iðnfræðslu fyrir nemendur á vissum aldri. Nú er það auðvitað, að þeir, sem þetta nám stunda, verða ekki fullkomlega hæfir til að inna af hendi öll þau smíða- og byggingastörf, sem aðkallandi eru í sveitum landsins, nema þá ef til vill þeir, sem eru sérstaklega duglegir. Í frv. er átt við það að koma upp skóla fyrir þessa menn, sem námi vilja halda áfram, en allar líkur mæla með því, að það yrði úrvalið úr þessum gagnfræðaskóla eða héraðsskólanemendum. Þessir menn yrðu þá fullkomnir iðnaðarmenn, en ég tel, að mönnum geti ekki dulizt, hversu nauðsynlegt það er að opna þessum unglingum leið til framhaldsnáms, en án þessara skóla yrði hún að mestu lokuð. Með skólunum samrýmdist þörf sveitanna fyrir iðnaðarmenn og þessi brýna þörf fyrir betri iðnfræðslu. Ég er ekkert hræddur við að stofna nýja skóla og sízt slíkan skóla sem þennan. Ég vildi benda á það, að þarft væri að taka eina af héraðsskólabyggingunum fyrir þennan skóla, t. d. héraðsskólann á Reykjum í Hrútafirði, en hann væri sérstaklega heppilegur. Vitanlega yrði þá að leggja niður héraðsskólann, en nú er það auðvitað, að ef slíkur iðnskóli væri fyrir hendi, þá mundu færri sækja um héraðsskólana. Ég get ómögulega skilið það sjónarmið, sem fram kemur hjá hv. 1. landskjörnum, að iðnfræðsla þurfi eingöngu að fara fram undir hendi meistara. Það má ómögulega vera val á milli meistaranáms og skóla. Mundu ekki flestir frjálshuga menn vilja hafa, eins og aðrar þjóðir hafa, bæði meistarakerfi og skólakerfi í þessum greinum? Ekki sízt ætti þetta að liggja beint við, þar sem það er vitað, að við höfum nú einstrengingslegri kennslu í þessu en nokkur önnur nágrannaþjóð okkar.

Þetta er rangt.

Hv. 1. landsk. var rétt að sleppa orðinu, þar sem hann sagði, að í Svíþjóð væri bæði meistarakerfi og skólakerfi.

Aðeins í Svíþjóð.

Ég hef skýrslur í höndunum, sem sanna það, að slíkir skólar eru bæði í Noregi og Danmörku. Ég veit t. d. um nemanda, sem ekki hafði nægilega hátt próf til þess að fá aðgöngu að bóklegu námi utanlands, en aftur á móti hafði hann næg tækifæri til að komast að við verknámsskóla, og ég var einmitt að blaða í skýrslum þessara skóla, rétt áður en ég fór að heiman frá mér áðan, svo að ég þarf enga sögusögn um það, að þeir séu hvergi til á Norðurlöndunum nema í Svíþjóð. Það er annars einkennilegt, að ekki skuli mega róta við þessu steinrunna kerfi, sem í gildi er hér hjá okkur, svo að menn rísi ekki upp og mótmæli umbótum á því. Menn mega vera vissir um það, að þótt frv. þetta verði fellt nú, þá skal ég koma með skýrslur, sem sanna það tvímælalaust, að við erum langt á eftir öðrum þjóðum, hvað snertir iðnfræðslu. Ég er alveg steinhissa á því, að þegar menn vita, hve langt við erum á eftir tímanum í þessum efnum, þá skuli þeir ekki með nokkru móti fást til að breyta því til batnaðar. Nú er það svo, að námstími hjá meistara er 4 ár, en heimilt er að útskrifa nemanda eftir skemmri tíma, ef hann er sérstaklega duglegur. En það er bara með naumindum, að það fáist samþ., að þessir sérstaklega duglegu menn fái að ljúka prófinu, áður en þessi 4 ár eru liðin. Uppvíst er, að sveitirnar vantar svo tilfinnanlega iðnlærða menn, að engin leið er til uppbyggingar þar. Ef þetta er ekki steinrunnin hugsun, þá veit ég ekki, hvernig hún er, en vonandi, að það verði ekki hugsun af þeirri tegund, sem ræður niðurlögum þessa frv. Vænti ég þess, að hv. þd. sjái sér fært að afgreiða frv. þetta, svo að sómi sé að. Ég er sannfærður um, að þessi skóli yrði einn þarfasti skóli landsins, sem fljótlega hlyti almenna viðurkenningu. Ég læt svo mál þetta útrætt nú, þótt ég gjarnan vildi ræða það betur, en ég hef tekið tvisvar til máls við þessa umr. og gert aths., svo að mér er víst ekki heimilt að ræða það frekar við þessa umr.



Herra forseti. - Það er nú búið að ræða þetta mál mikið, bæði í gær og í dag, og hef ég ekki miklu við þær umr. að bæta. Ég vildi þó drepa á eitt atriði, sem mér virðist mönnum mikið til hafa gleymzt. Hv. þm. Str. gat þess þó lítillega. En þetta atriði, sem ég hygg, að beri að athuga, er það, að ég álít, að þessa umræddu iðnþekkingu megi öðlast að mestu leyti í gagnfræðaskólunum. Á s. l. ári voru samþ. hér á Alþ. lög um gagnfræðaskóla. Þar er svo fyrir mælt, að þeir skuli skiptast í tvær jafnhliða deildir, verknámsdeild og bóknámsdeild. Lög þessi hafa ekki enn komið til framkvæmda, og hræddur er ég um, að iðnskólar í sveitum dragi mjög úr framkvæmd laga þessara. Hitt er svo annað mál, að brýn þörf er fyrir fullnuma iðnaðarmenn í sveitum landsins, en þeirri þörf ætti að verða fullnægt með fullnuma iðnaðarmönnum, hvaðan svo sem þeir kæmu. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að skilyrði fyrir skólavist sé, að nemandi hafi verið einn vetur í héraðsskóla eða gagnfræðaskóla, og II. einkunn gerð að lágmarkskröfu fyrir kunnáttu hans. Við héraðsskólana eru smíðadeildir, og er þar nokkuð mismunandi kennsla. Einna mest er hún við héraðsskólann á Laugum, og hefur hún sýnt sig vera til mikils gagns nemendum. Ég býst við, að einhver kunni að segja, að gagnfræðaskólarnir geti aldrei komið að fullum notum við kennslu í verklegum greinum, meðan kennsla fer aðeins fram á vetrum, en nú er enginn kominn til að segja, að hún geti ekkí haldið áfram sumarlangt í þessum greinum. Hv. þm. Str. gat þess, að hann teldi nemendur í gagnfræðaskóla of unga til þess að stunda iðnnám, þar eð flestir væru aðeins 14–15 ára, þegar þeir settust í 1. bekk gagnfræðaskóla. Þetta taldi hann ástæðu fyrir því, að gagnfræðaskólar væru ekki heppilegir til iðnnáms. Nú er svo ráð fyrir gert, að miðskólaprófi ljúki nemendur um það bil 15 ára gamlir. Vafalaust mundu það verða margir nemendur, sem að því prófi loknu héldu ekki áfram námi, heldur hættu ýmissa hluta vegna um 1–2 eða jafnvel 3 ára bil og byrjuðu þá nám við gagnfræðaskóla, og væri þá fallin brott og að engu orðin þessi ástæða. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar að sinni. Ég sakna þess, að í hinni rökst. dagskrá, sem fylgdi nál. meiri hl. fjhn., kemur ekki fram nein ósk um, hvenær ríkisstj. láti koma til framkvæmda lögin um verknámsdeildir við gagnfræða- og héraðsskóla. Ég vil því leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að bera fram skrifl. brtt. við hina rökst. dagskrá. Niðurlag till. á eftir orðunum „koma til framkvæmda“ hljóði svo: beinir deildin því til ríkisstjórnarinnar að láta eins fljótt og mögulegt er hefja kennslu með líku sniði og um getur í frv. þessu við einn eða fleiri gagnfræðaskóla í sveit og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.

Björn Kristjánsson Hv. 1. landsk. talaði hér í gær og brýndi mjög raustina og ásakaði sinn kæra flokksbróður, 3. landsk., um, að hann gætti illa hagsmuna hinna vinnandi stétta, þar sem hann styddi frv. hv. þm. Str., sem hann taldi að í sér fæli, að nemendur yrðu að vinna kauplaust, og kallaði hann það þrælavinnu. Það mátti skilja það á ræðu 1. landsk., að nemendum þeim, er ynnu hjá meisturum, byðust ólíkt betri kjör. Ég var ekki svo kunnugur því í gærdag, en í gærkvöldi vildi svo til, að ég hitti að máli bónda einn úr kjördæmi mínu, sem hafði í hyggju að senda son sinn til iðnaðarnáms hjá meistara hér í Reykjavík. Hann fór því að kynna sér þau kjör, er nemendur fengju hjá meisturum hér, og leitaði upplýsinga hjá náfrænda sínum, sem hefur stundað iðnaðarnám hér tvö undanfarin ár. Hann fékk að sjá kaupsamning hans, og mun ég lesa hér upp aðalatriði samningsins, með leyfi hæstv. forseta. Þessi unglingur var duglegur og lagtækur og hafði nokkuð kynnzt á heimili sínu því starfi, er hann nú fór að stunda nám í. En kaupið, sem hann átti að fá, var á 1. ári 42 krónur á viku, á 2. ári 50,40 kr., á 3. ári 59,00 kr. og á 4. ári 67,20 kr. Það kann að vera, að hér sé átt við grunnkaup, en jafnvel þótt verðlagsuppbót væri greidd á þetta kaup, þá eru kjörin ekkert glæsileg og langt frá því að sýna það Gósenland, sem hv. 1. landsk. boðaði. Þá var það upplýst af hv. þm. Barð., að oft og tíðum séu iðnnemar látnir vera sendisveinar fyrsta árið, og veit ég ekki að hvaða gagni það kemur verðandi iðnaðarmönnum að hlaupa með bréf og skilaboð um bæinn. Annað árið, sagði þessi sami hv. þm., fer svo oft í að moka skít og sópa gólf, en fyrst á 3. ári byrjar námið. Ef þetta eru réttar upplýsingar, sé ég ekki, að það sé neitt sérstaklega glæsilegt fyrir iðnnema að stunda nám hjá meisturunum. Annars er óþarfi að ræða þetta frv. mikið meira. Þau rök, sem andstæðingarnir hafa lagt fram, eru næsta veigalítil, en formælendur frv. hafa hins vegar gert svo glögga grein fyrir því, að fáu þarf þar við að bæta. Ég vildi þó aðeins benda á mótsagnirnar í málflutningi þeirra hv. þm., sem andmælt hafa þessu frv. Hv. 1. landsk. viðhafði mörg orð um það, að til einskis væri að koma á fót iðnskóla í sveit, þar sem engir mundu sækja hann. Litlu síðar komst svo þessi sami hv. þm. að þeirri niðurstöðu, að háværar kröfur mundu koma fram um að fá slíka skóla í hverjum landsfjórðungi. Það er merkilegt, að maður, sem setið hefur svo lengi á þingi, skuli viðhafa slíkan málflutning. Ég held og, að engin hætta stafaði af því að fá sem flesta slíka skóla. Stefnan hefur verið og er sú að veita hverjum þjóðarþegni sem fyllsta fræðslu og menntun, og þegar talað er um kostnað, sem af því kynni að leiða, þá ættu menn að minnast þess, að í fræðslulöggjöfinni, sem afgr. var hér í fyrra, var ríkinu gert að leggja fram milljónatugi til skólabygginga og skólahalds. En svo þegar á að setja á stofn iðnskóla í sveit, þá á ríkiskassinn að vera tómur og engin leið til að bæta úr þessu vanda máli sveitanna, samtímis því sem talað er um, hve lágt við stöndum í tæknilegri menntun. Hv. þm. sagði í gær, að þeir nemendur, sem kæmu af þessum skólum, mundu ekkert kunna og hélt því fram, að bændur gætu fengið iðnaðarmenn úr bæjum til að sjá um byggingarframkvæmdir 



Ef hæstv. forseta þykir nú orðið mikið mælt um þetta frv., bið ég hann að minnast orða hv. flm., er hann sagði í gær, að aldrei hefði verið flutt á þingi svo merkilegt frv. Er því ekki að undra, þótt mörg og merkileg orð kunni um það að falla. En ég vildi benda hv. flm. á, að það, sem mestum erfiðleikum veldur um afgreiðslu þessa máls, er það, að hann blandar saman í frv. tveimur óskyldum málum. Bak við frv. stendur tvennt. Annað atriðið er að bæta úr vöntun á kunnáttumönnum í sveitunum, en sú vöntun er reyndar víðar en þar, og má sjá af hagskýrslum, hve mikið fé er greitt erlendum iðnaðarmönnum, er hér eru nú. Og einmitt vegna skorts á iðnaðarmönnum í kaupstöðum, soga þeir til sín iðnaðarmenn sveitanna, af því að í kaupstöðunum bjóðast betri kjör. Hv. flm. hélt því fram, að með dagskrártill. vildu þm. kasta þessu nauðsynjamáli frá án þess að benda á nokkrar leiðir til úrbóta. En það hefur verið bent á leiðir og gerðar tilraunir til úrbóta, og leiðin var sýnd með húsagerðarl., þar sem skapaðir eru möguleikar til að byggja fleiri hús með minna liði, en hv. flm. lokar augunum fyrir því. Þar er gert ráð fyrir ódýrari byggingarframkvæmdum með notkun véla, en ekki með því afturhaldsfyrirkomulagi, sem hv. þm. N-Þ. talaði um, þar sem hann gerði ráð fyrir, að bændur stunduðu byggingarframkvæmdir í hjáverkum, þegar þeir hefðu ekkert annað að gera. Hinn aðalþáttur þessa frv. er svo sá, að hv. flm. vill brjóta niður það lögverndaða iðnfræðslukerfi, sem nú er. Hann vill þó ekki, að þær breyt. nái nema til sveitanna fyrst í stað, en auðheyrt var, að hann vill, að það nái einnig til kaupstaðanna síðar. Þegar hv. flm. játaði þetta, snerust menn á móti. Það væri því æskilegt, að hann greindi þessi tvö höfuðatriði frv. að, því að þessu má ekki blanda saman. Það má vafalaust fá samkomulag um tilraunir til þess að bæta núverandi iðnfræðslukerfi, enda tel ég það síður en svo gallalaust, en það verða aldrei neinir iðnaðarmenn, sem læra 4 eða 6 fög á stuttum tíma. Ef tímanum yrði varið til náms í einni iðngrein, væri öðru máli að gegna. Viðvíkjandi iðnfræðslu í Bretlandi, þá er þar miðað við viss stig í iðngreininni, og þar er mönnum veitt fræðsla til að verða undiriðnaðarmenn. En þeir, sem læra margar greinar á stuttum tíma, geta aldrei staðið fyrir vandasömum verkefnum. Ég mótmæli því, sem hv. 1. þm. N-M. sagði, er hann hélt því fram, að engu fé væri varið úr ríkissjóði til bygginga í sveitum. Ég leyfi mér að benda á, að á fjárl. fyrir 1946 er veitt ekki minna en 500 þús. kr. í byggingastyrk og 300 þús. kr. til byggingar- og landnámssjóðs, en mikið af því fé fer í byggingarframkvæmdir, og á frv. til fjárl. fyrir árið 1947 er lagt til að veita 300 þús. kr. byggingastyrk, og landbrh. upplýsti á fundi í fjvn., að þar þyrfti að bæta við 200 þús. kr. Þá er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir að veita 2 ½ milljón kr. í byggingasjóð og auk þess aðrar 2½ millj. í byggingar- og landnámssjóð. Það er því hreinasti óþarfi að halda því fram, að engu fé sé varið til bygginga í sveitum. En það er jafnóverjandi að láta þær byggingar verða í höndum fúskara, sem óhjákvæmilega verður, ef þetta frv., sem hér um ræðir, verður óbreytt að l. Hv. flm. tók iðnfræðslukerfið í Noregi máli sínu til stuðnings. En engin gögn um fyrirkomulagið í Noregi liggja fyrir, og tel ég það hreina vanrækslu, ef hann leggur þessi gögn ekki fram, því að aldrei hafa þau komið fyrir n. Ég tek því mátulega fullyrðingar hv. flm. og hv. 1. þm. N-M. um þetta atriði. Hv. flm. lagði mikla áherzlu á, að þessir iðnskólar ættu að taka við af verknámsdeildum gagnfræðaskólanna, en það geta nú orðið 4 ár, þangað til reynsla hefur fengizt af þeim. Þó ég leggi ekki svo mjög mikið upp úr fyrirkomulagi á Norðurlöndum, því að ekki er víst, að okkur henti það alltaf, þá skal ég upplýsa, þar sem alltaf er vitnað til Norðurlanda, að þar fæst enginn unglingur til að fara í verknámsdeildirnar og engir foreldrar vilja láta börn sín fara í þær, því að það er talinn hreinn tossastimpill á hverju barni að fara í slíkt nám. Ég er fús til að taka meginatriði þessa máls til vandlegrar athugunar, hvenær sem er, ef hv. flm. vill leggja á sig það erfiði að krystallisera það svo, að það sé berandi fram. Þá má taka til rækilegrar athugunar, hvort ekki megi bæta úr iðnfræðslufyrirkomulaginu um allt landið og bæta einnig úr iðnaðarmannaskortinum í sveitum. Það getur komið undir væntanlegt fjárhagsráð, sem mundi ákveða fjármagn og vinnuafl í því skyni, og gæti það orðið skjótasta leiðin til úrbóta og betri en að koma upp skóla. Hvað viðvíkur sjálfri dagskrártill., sem hv. 3. landsk. lýsti svo skemmtilega í gær og kvað eitt merkilegasta plagg, sem fram hefði komið á Alþ., þá leyfi ég mér að halda því fram, að ef hann les þetta plagg vandlega, þá muni hann sjá, að þetta er ekki óeðlileg afgreiðsla af hálfu n. Úr sumum þáttum frv. er leyst í öðrum skólum, svo sem gagnfræðaskólum og búnaðarskólum. Þá er það og eðlileg afgreiðsla á hinum þætti frv., sem miðar að því að gerbreyta því iðnfræðslukerfi, sem meiri hl. þings vill viðhalda, og því ekki eðlilegt, að n. leggi til breyt. Sé ég því ekki neitt óeðlilegt við dagskrártill. Við því mátti hins vegar búast, að hv. 3. landsk. mundi taka slíka afstöðu, því að hann hefur tilhneigingu til að snúa út úr öllu hér á þingi og umturna ræðum og till. og fá aðra meiningu út úr þeim en allir aðrir. Því kemur mér ekki á óvart, þótt hann reyni að gera þessa dagskrártill. hlægilega. Og ég fylgi ekki breyt. 8. landsk., því að í l. er skipun um þessa framkvæmd. Ég mun svo láta hér staðar numið og ekki tefja umr. um þetta frekar.



Herra forseti. Það er erfitt að koma því fyrir í stuttri aths., sem ég vildi segja í þessu máli, en ég mun leitast við að stytta mál mitt, hæstv. forseti. Ég vík mér þá fyrst að hv. þm. Barð., og hann sagði, að ástæðulaust væri að afgreiða málið, og færði hann þau rök gegn því, að það væri þegar heimilað í l. um gagnfræðaskóla, að smíðakennsla færi fram í þeim. Þetta er alrangt. Ég er sjálfur skólastjóri fyrir gagnfræðaskóla, og ætti ég því að vera kunnugur verksviði þeirra, en í þeim l. er ekki stafur um að kenna skuli þar húsabyggingar, sem felst í þessu frv. Gagnfræðaskólarnir starfa aðeins nokkra vetur, en á 4. vetri má kenna nemendum vinnuaðferðir og meðferð véla og verkfæra, og geta þeir lært það á tveim árum, en helzt þurfa þeir fjögur ár. Á þessa þekkingu má byggja með því að bæta við námstímann einu til tveim árum, sem bundin séu við byggingu steinhúsa, raflagningar og vinnu eftir teikningum, eða í stuttu máli, að nemendur læri að byggja og ganga frá steinhúsi í sveit. Ég tek undir það með hv. þm. Barð., að ef ekkert er gert í því að veita þessum nemendum réttindi og viðurkenningu, þá kemur tossastimpillinn á þá. Ég geri það fyrir hv. 1. landsk. að samsinna honum í því, að rétt er, að húsakostur sveitanna batni. En hvernig er þessum málum farið? Búið er að toga allan þorra verklaginna manna til bæjanna og þá sérstaklega til Reykjavíkur, og samt hrekkur þetta ekki til við byggingarframkvæmdirnar, heldur verður einnig að toga menn úr öðrum löndum hingað, og er eytt í það geysimiklum gjaldeyri. Svo segja menn, að hægt sé að fá iðnkunnandi menn. Eru ekki sveitirnar þegar tómar af slíkum mönnum, svo að ekkert er hægt að byggja þar? Allir fara til Reykjavíkur. Nú er talað um að koma upp sérstöku námskeiði fyrir iðnaðarmenn í sveit, og þeir gangi að námi loknu undir strangt próf, og ef þeir standist það, þá verði þeim veitt réttindi. En hér er reynt að bregða fyrir þá fæti og hindra, að þessir menn fái tækifæri til að fullnuma sig, fullnuma sig sem handverksmenn með viðbótarnámi, en það er það, sem felst í frv. Hv. 1. landsk. sagði, að fara skyldi eftir till. meistaranna í þessu efni.

Nei.

Ég held nú, að taka ætti takmarkað tillit til umsagna meistaranna, og ég veit, að hv. 1. landsk. mundi ekki, ef um sjómannamál væri að ræða, spyrja togaraeigendur, heldur færi hann til einhvers togarakarlsins að spyrja hann, að öðrum kosti þætti honum þeirri stétt misboðið. Það á að taka tillit til þeirra manna, sem eiga að búa við þetta ófremdarástand. Hv. 1. landsk. sagðist hafa sérþekkinguna í hávegum og hætta væri á, að hún biði hnekki með þessu frv. Mér sýnist nú einmitt, að meistarar mættu fagna því. Ég vék að því í gær, hverjir gallar feldust í iðnlöggjöfinni, og benti m. a. á fjögurra ára einskorðun námstímans, jafnt klaufans og afburðamannsins. Nei, þetta er ekki rétt, hér eiga mismunandi hæfileikar að fá að njóta sín. Enn fremur er það alrangt, að jafnlangan tíma þurfi til þess að læra allar iðngreinar, en fyrir þessu er gert ráð í núverandi iðnlöggjöf. Það þarf 4 ár til þess að læra að byggja fullkomið hús, 4 ár til þess að læra að sóla skó, 4 ár til þess að læra að raka mann og 4 ár til þess að verða vélsmiður. Ætli þetta sé á viti byggt? Nei, meistararnir okra aðeins á nemendum sínum, og sú stefna virðist ráða enn hér á Alþ. Nei, þetta er aðeins kákiðnlöggjöf. Nem. endur eru látnir erfiða að deginum til og stunda svo bóklegt nám að kvöldinu til, og er því bóklega fræðslan kák eitt og nafnið tómt. Þetta er ekkert fyrirkomulag, og ætti að vera búið að þvo það af fyrir löngu. Á sömu bókina er það lært, er hv. 1. landsk. fer að tala um þau ríflegu kjör, sem nemendur njóta hjá sumum meisturum. En færi nú hv. 1. landsk. til togaraútgerðarmanna til þess að spyrja þá um kjör sjómanna, ef þeir ættu í hlut? Nei, hann mundi fara til einhvers togarakarlsins. Upplýsingar meistaranna eru ekki einhlítar. Hv. þm. N-Þ. sagði hér áðan frá því dæmi, að nemandi nokkur hefði sem svaraði 500 krónum á mánuði fyrsta árið við að læra iðn, en síðasta árið 806 krónur, og ég hefði nú haldið, að hv. þm. væru ekki alveg ómerk heimild. Og hver lifir nú af slíku, 500–800 krónum á mánuði? Ekki ég og ekki hv. 1. landsk. heldur. Það er því alrangt, að séð sé fyrir góðum kjörum nemenda. Það er illa séð fyrir bóklega náminu, það er illa séð fyrir verklega náminu, og það er illa séð fyrir fjárhagshlið þessara mála. Og svo berjast menn gegn 25–30 manna skóla úti á landi. Nú bíða framkvæmdir iðnaðarmanna úti um sveitir landsins, og þjóðin býr við heilsuspillandi húsakynni, og nú er talað um að reisa skóla, sem kenni nemendum húsbyggingar, svo að unnt verði að koma þeim húsum upp, sem bráð nauðsyn ber til, og þá á að víkja þessu máli frá í annað sinn. Aukinnar iðnfræðslu er brýn þörf, og með því að reisa þennan skóla og gefa gervismiðunum, sem þess óska, tækifæri að ganga undir strangt próf, mun mega bæta úr þessu ófremdarástandi á skemmri tíma en nú má ætla, og gerði það mögulegt að byggja upp sveitir landsins. Einnig mundu þessir menn verða til þess, að þeim útlendingum fækkaði, sem hingað eru fluttir, og spara eitthvað af þeim mikla gjaldeyri, sem þeir taka með sér út úr þessu landi.



Herra forseti. Ég skal nú ekki misnota athugasemdatíma minn. Hv. þm. Str. breiddi sig yfir íhaldssemi mína. Það hefur nú kannske ekki reynt á það, en ég held, að fræðslukerfið sé nú betra heldur en það, sem hann vill nú koma upp, og ég vil hugga hv. þm. með því, að ég mun láta sannfæringuna ráða í þessu efni sem öðrum, og vona ég, að enginn geti vænt mig um einræðiskennd né nazisma í þessum efnum né öðrum, og vona, að ég verði laus við slíkar aðdróttanir, er ég hverf út úr þjóðmálabaráttunni. Hv. þm. segir, að núverandi fyrirkomulag á iðnfræðslu sé steinrunnið afturhald og að slíkt þekkist ekki á Norðurlöndum. Þetta er talað af mikilli vanþekkingu. Okkar iðnlöggjöf er byggð á sams konar löggjöf á Norðurlöndum, og hef ég það að sönnu eftir formanni iðnaðarsambandsins. - Við hv. þm. N.Þ. vil ég segja örlítið. Hann varð undrandi yfir því, að ég skyldi fullyrða, að ef þessi skóli yrði byggður á einum stað á landinu, þá mundu fleiri héruð koma á eftir og heimta sams konar skóla. Það er staðreynd, sem reynslan hefur sýnt, að menn sætta sig ekki við að sækja skóla langar leiðir. En það er alrangt að blanda saman því að byggja skóla og fræðslunni sjálfri. Ég er á móti kákfræðslu, ég er á móti slíku. Þá vil ég svara hv. þm. varðandi kjör nemenda, sem hv. 3. landsk. þurfti nú endilega að brengla, en það er ákveðið í því dæmi, sem ég nefndi, að 1. árið fá nemendur 25% af launum sveins 2. - - - 30% - - - 3. - . - 40% - - - 4. - - - 45% - - - Ég tortryggi ekki þessar tölur, þar sem það var einn merkur flokksbróðir minn, er lét mér þessar tölur í té. Aðrir iðnfulltrúar staðfesta þetta líka, og eru nemendum greiddar 300–450 krónur á viku, og er það sambærilegt í byggingariðnaðinum. Hv. þm. getur rengt þetta, en ég flyt hér mál trúverðugra manna. Í járniðnaðinum skal ég ekki fullyrða um reglurnar. Þá fór hv. þm. út í þá sálma, að til vandræða horfði vegna fólksfækkunar í sveitum landsins, og er rétt að svara honum hér að nokkru. Atvinnan getur minnkað fyrr en nokkurn grunar. Þetta ástand, sem nú ríkir, getur staðið eitt ár enn. Við vitum ekki, hvað framtíðin ber í skauti sínu. En að því hlýtur að koma, að hægt sé að metta þörf bæjanna í þessu efni, og þá kemur röðin að sveitunum. Þessir menn eru þá til taks til þess að byggja þar. Og það hafa farið menn úr bæjunum til þess að standa fyrir byggingum og það jafnvel til þeirra framkvæmda, sem ekki teljast til hins opinbera. Ég mun nú fara að ljúka þessu, þar sem ég hafði lofað að vera ekki langorður. Hv. 3. landsk. fór svo með heimildir áðan sem hans er vandinn. Það virðist vera hans sérstaka list að rangfæra ummæli manna, enda gerði hann það áðan, þegar hann vitnaði í ummæli mín. Hann sagði t. d., að fyrir mér vekti sérstaklega að berjast fyrir sjónarmiði meistaranna.

Það er engin rangfærsla.

. Jú, það er rangfærsla, því að skipulagið, sem nú er í iðnaðarmálunum, er ekki verk meistaranna. Það, sem er höfuðatriðið fyrir mér, er málstaður sveinanna og nemendanna. Þeir vilja aðeins láta endurbæta það skipulag, sem nú ríkir, en telja skipulagið gott að öðru leyti. Það er þetta sjónarmið mitt, sem hv. þm. Str. viðurkenndi í gær, að væri sjónarmið sveinanna og nemendanna. Og það er það.

Ég held bara, að hv. þm. hafi versnað síðan í gær.

Það á víst að skilja þetta sem svo, að hv. þm. taki það aftur, sem hann sagði í gær. Það er ekkert nýtt, þótt þessi hv. þm. dragi það aftur í land, sem hann hélt fram í gær  Ég hef svarað hv. þm. N-Þ. Ég hygg, að þau kjör, sem nemendur búa nú við, séu þannig, að þeir telji sig ekki vanhaldna. En hvernig þau eru vestur á Ísafirði, þekkir hv. 3. landsk. betur en ég, en þá er það hans að endurbæta það.

Þeir eru áreiðanlega vanhaldnir. Ég þekki marga pilta, sem lifa á víxlum.

Ég þekki þetta líka. En það bætir hv. þm. ekki með því að koma upp iðnskóla í sveitum, því að kjörin, sem iðnnemendur eiga að hafa þar, eru ekki til fyrirmyndar. Þar kemur einræðið fram undan úlfshárunum.

Er nú málshátturinn orðinn þannig?

Mál þetta er orðið útrætt. Ég hygg, að búið sé að draga það fram í því, sem hægt er að draga fram. Að lokum vil ég segja það, að ég held, að ef breyta skal um fræðslukerfi í landinu, þá eigi ekki að gera það á þann veg, sem hv. þm. Str. leggur til. Það á að hugsast af mþn., á hvern hátt hægt sé að gera framtíðarskipulagið hagkvæmast og ódýrast. Slíkt verður ekki bezt gert með því að fleygja inn í þingið frv., sem eru vanhugsuð og stefna að því að draga úr þeirri iðnfræðslu, sem reynt er að halda uppi í landinu. En að þessu stefnir frv. hv. þm. Str. Ef menn eygja möguleika á því að koma á betra skipulagi í þessum efnum, ber að undirbúa það mál sem bezt og gera það í samvinnu við hinar vinnandi stéttir, en ekki í andstöðu við þær.