Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Nú flytur hæstv. forsætisráðherra stefnuræðu sína fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og fram munu fara umræður um hana sem verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í tvær umferðir. Forsætisráðherra hefur 12 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa sex mínútur í fyrri umferð og í seinni umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur hver. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Flokkur fólksins, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn og Miðflokkurinn. Ræðumenn fyrir Vinstrihreyfinguna – grænt framboð verða Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra í fyrri umferð og Svandís Svavarsdóttir matvælaráðherra í seinni umferð. Fyrir Samfylkinguna tala Logi Einarsson, 5. þm. Norðaust., í fyrri umferð og Þórunn Sveinbjarnardóttir, 8. þm. Suðvest., í seinni umferð. Fyrir flokk fólksins tala Inga Sæland, 7. þm. Reykv. s., í fyrri umferð og Guðmundur Ingi Kristinsson, 9. þm. Suðvest., í seinni umferð. Fyrir Sjálfstæðisflokk tala Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra í fyrri umferð, í seinni umferð Hildur Sverrisdóttir, 5. þm. Reykv. s. Ræðumenn Pírata verða í fyrri umferð Halldóra Mogensen, 3. þm. Reykv. n., og í seinni umferð Gísli Rafn Ólafsson, 13. þm. Suðvest. Fyrir Framsóknarflokk tala í fyrri umferð Sigurður Ingi Jóhannsson innviðaráðherra og í seinni umferð Willum Þór Þórsson heilbrigðisráðherra. Ræðumenn Viðreisnar verða í fyrri umferð Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 5. þm. Suðvest., og Guðbrandur Einarsson, 10. þm. Suðurk., í þeirri seinni. Ræðumenn Miðflokksins eru Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 7. þm. Norðaust., í fyrri umferð og Bergþór Ólason, 8. þm. Norðvest., í seinni umferð.

Kæru landsmenn og kæru þingmenn. Á mánudaginn átti ég því láni að fagna að skrifa ásamt umhverfisráðherra undir stjórnar- og verndaráætlun fyrir Geysissvæðið. Himinninn var heiðríkur, Strokkur gaus með reglulegu millibili og almenn gleði og friðsæld var yfir hópnum. Á slíkri stundu getur verið erfitt að hugsa um hamfaraflóð í Pakistan, stríð í Úkraínu, orkukreppu í Evrópu og fjölmargt fleira sem ógnar meðbræðrum okkar og systrum um allan heim. En þótt lönd og höf skilji að þá eru vandamál þeirra líka okkar vandamál. Loftslagsváin hefur nú þegar skapað neyðarástand víða um heim. Við glímum við það risavaxna verkefni að snúa þessari ógnvænlegu þróun við, lágmarka skaðann og tryggja framtíð okkar og lífríkisins alls á þessari plánetu. Í upphafi þessa kjörtímabils voru kynnt ný og metnaðarfull markmið í loftslagsmálum um 55% samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda sem eru á beinni ábyrgð okkar. Á fyrsta kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar kynntum við fyrstu fjármögnuðu aðgerðaáætlunina í loftslagsmálum og lögfestum markmið um kolefnishlutleysi eigi síðar en 2040. Til að ná hertum markmiðum munum við endurskoða fyrirliggjandi aðgerðaáætlun og setja fram sameiginleg markmið stjórnvalda og allra geira samfélagsins um hverju hver og ein atvinnugrein getur skilað í samdrætti í útblæstri. Lagt verður fram að nýju frumvarp um bann við olíuleit í efnahagslögsögunni sem mikilvægt er að verði afgreitt enda felast í því skýr skilaboð til umheimsins að Ísland ætlar að leggja sitt af mörkum til að takast á við þessa stærstu áskorun samtímans. Við erum á fullri ferð út úr kolefnishagkerfinu inn í nýtt grænt hagkerfi. En kæru landsmenn. Um leið og hraðar breytingar geta verið ógnvænlegar þá geta þær líka vakið upp vonir um bjartari framtíð. Um daginn flaug ég í átta mínútur í rafmagnsflugvél, sem var nú allstreituhlaðin lífsreynsla. Það var stutt en þó lengra en fyrsta flug Wright-bræðra árið 1903 sem varði í 12 sekúndur og náði 20 feta hæð. Þar með afsönnuðu þeir bræður þær kenningar að vél sem væri þyngri en loftið gæti ekki flogið. Þetta flug breytti mannkynssögunni og 20. öldin varð flugöldin. Við erum stödd á öðrum tímamótum. Á 21. öldinni verður flug á grænum orkugjöfum og ég spái því að við eigum eftir að sjá þær breytingar gerast hraðar en nokkurn gat órað fyrir. Við hér á Íslandi erum í einstakri stöðu til að ná fram orkuskiptum í almannaþágu vegna þess að góðar og réttar ákvarðanir hafa verið teknar. Almenningur á helsta orkufyrirtæki landsins, Landsvirkjun, og því stendur ekki til að breyta. Þetta er eitt mikilvægasta innviðafyrirtæki landsins ásamt Landsneti og við hljótum öll að vera þakklát fyrir að hugmyndir um að selja þessi mikilvægu fyrirtæki náðu ekki fram að ganga á sínum tíma. Eins hljótum við að þakka fyrir að orkukerfið hér á landi er sjálfstætt og undir innlendri stjórn. Nú þegar raforkuverð í Evrópu er himinhátt, þegar almenningur í Noregi, Þýskalandi og Bretlandi borgar jafnvel margfalt verð fyrir hita og rafmagn á við okkur, er augljóst að við erum í öfundsverðri stöðu. Þetta er vegna þess að góðar og framsýnar ákvarðanir hafa verið teknar hingað til. Og miklu skiptir hvernig verður fram haldið. Þegar kemur að orkuskiptum og orkuframleiðslu þá er frumskylda okkar í þeim efnum við íslenskan almenning í nútíð og framtíð. Við þurfum að tryggja að öll orkunýting, hvort sem það er vatnsföll, jarðvarmi, vindurinn, sólarorka eða hvað annað, verði ábyrg, í sátt við náttúruna og í þágu almennings. Kæru landsmenn. Hækkandi orkuverð er aðeins ein afleiðing ömurlegs innrásarstríðs Rússa í Úkraínu. Nú þegar hafa þúsundir óbreyttra borgara fallið í þessu stríði, milljónir manna eru á flótta, samfélagslegir innviðir hafa verið lagðir í rúst og endalok stríðsins eru enn ekki í sjónmáli. Ef við rifjum upp söguna þá voru ástæðurnar sem leiddu til blóðbaðs fyrri heimsstyrjaldarinnar ekki veigamiklar en að lokum fór svo að milljónir dóu, milljónir voru sviptar framtíð sinni, draumum og þrám. Þó að við Íslendingar séum enn fjarri heimsins vígaslóð þá lætur stríðið engan ósnortinn og enn og aftur hefur fjöldi fólks verið sviptur framtíð sinni, draumum og þrám. Ísland hefur tekið á móti um 1.600 Úkraínumönnum á flótta og við munum gera okkar besta til að styðja við þau eftir fremsta megni sem hingað kunna að koma. Ísland hefur veitt úkraínsku þjóðinni pólitískan stuðning á alþjóðavettvangi og lagt fram fjármuni m.a. í mannúðaraðstoð og efnahagslegan stuðning. Þegar Ísland tekur við formennsku í Evrópuráðinu í næsta mánuði munu málefni Úkraínu koma til okkar kasta og við munum tala skýrt, hér eftir sem hingað til.. Stríðið hefur líka sýnt okkur með áþreifanlegum hætti að fæðuöryggi er risastórt öryggismál. Ansi langt er um liðið síðan Björn Halldórsson í Sauðlauksdal og Magnús Ketilsson hvöttu bændur til dáða í grænmetisrækt á 18. öld þegar kartaflan var lykill að því að lifa af í harðbýlu landi. Það var framsýni á þeim tímum. Á síðasta kjörtímabili var unnin matvælastefna, stofnaður matvælasjóður og stuðningur við garðyrkjubændur aukinn um fjórðung, af því að við ræðum hérna um kartöfluna. Við munum halda áfram á sömu braut, landbúnaðarstefna verður lögð fyrir þingið og metnaðarfull markmið verða sett um að verða í auknum mæli sjálfum okkur nóg, hvort sem um er að ræða grænmetisframleiðslu eða aðrar landbúnaðarvörur. Kæru landsmenn. Stríðið í Úkraínu kom beint ofan í tveggja ára heimsfaraldur og verðbólga plagar nú samfélög vestan hafs og austan og hafa viðlíka verðbólgutölur ekki sést í lengri tíð. En góðu fréttirnar eru að atvinnuástandið hér á landi er gott og hagvaxtahorfur góðar. Það eru umsvif í efnahagslífinu. Nú sem aldrei fyrr skiptir máli að stjórnvöld og Seðlabankinn séu samstillt og ríkisfjármálin og peningamálastefnan vinni í sömu átt til að auka ekki frekar á vandann. Það skiptir máli að stjórnvöld styðji við þau sem eiga erfiðast með að mæta þessari stöðu, eins og nú í vor þegar við hækkuðum greiðslur almannatrygginga og húsnæðisstuðning og barnabótaauki var greiddur út. Félagslegar áherslur stjórnvalda í húsnæðismálum á undanförnum árum hafa skilað langtum fleiri almennum íbúðum sem hafa skipt sköpum fyrir húsnæðisöryggi tekjulægri hópa. Átakshópur þjóðhagsráðs lagði í vor fram ítarlegar tillögur að umbótum í húsnæðismálum með áherslu á aukið framboð á íbúðarhúsnæði, aukið húsnæðisöryggi, ekki síst þeirra sem eru á leigumarkaði, og endurbættan húsnæðisstuðning. Ríkisstjórnin mun fylgja þessum tillögum eftir, í samstarfi við sveitarfélögin verða byggðar 35.000 íbúðir á næstu 10 árum til að mæta húsnæðisþörf allra hópa. Aðgerðirnar munu ekki aðeins auka húsnæðisöryggi heldur einnig draga úr sveiflum á húsnæðismarkaði, en húsnæðisverð er einn af þeim þáttum sem hefur ýtt undir óstöðugleika hér í verðlagsmálum. Þess vegna forgangsröðum við húsnæðismálunum; til að auka lífsgæði fólks og tryggja meiri jöfnuð, bæði í upp- og niðursveiflum efnahagslífsins. Við munum einnig halda áfram byggja upp barnabótakerfið en á síðasta kjörtímabili styrktum við kerfið þannig að barnafjölskyldum sem fá barnabætur hefur fjölgað um ríflega 3.100 frá árinu 2018 og útgreiddur stuðningur hefur aukist um ríflega 3,5 milljarða króna. Á kjörtímabilinu munum við ráðast í frekari umbætur og styðja betur við barnafjölskyldur, sem er risastórt velsældarmál fyrir samfélagið allt. Við munum áfram standa vörð um almannaþjónustuna, ekki síst heilbrigðisþjónustuna, sem hefur gengið í gegnum erfiða tíma undanfarin ár og staðist hvert álagsprófið á fætur öðru til heilla fyrir þetta samfélag. Þar skiptir öllu að við byggjum áfram upp til framtíðar. Öll þessi framfaramál og fleiri skipta máli fyrir fólkið í landinu og verða vonandi til þess að greiða fyrir farsælum samningum á vinnumarkaði í vetur. Kæru landsmenn. Íslenskt samfélag hefur tekið stórstígum framförum þegar kemur að réttindum hinsegin fólks. Þyngst vega líklega löggjöfin um kynrænt sjálfræði og aukin réttindi trans og intersex barna og ný framkvæmdaáætlun í málefnum hinsegin fólks sem mun tryggja að við höldum áfram á réttri braut. Þessi mál eru vitnisburður um að það skiptir máli hvaða stefnu og ákvarðanir við tökum í stjórnmálum. En á sama tíma er dapurlegt að skynja aukna fordóma og niðrandi orðræðu í garð hinsegin fólks. Það sýnir okkur svo ekki verður um villst að réttindabaráttunni lýkur aldrei. Alltaf er hætta á afturför. Meðal annars vegna þessarar þróunar setti ég á laggirnar starfshóp um hatursorðræðu sem hóf störf í sumar og stefnir á að skila af sér fyrir áramót. Markmið hans er að gera tillögur um samhæfðar aðgerðir stjórnvalda gegn hatursorðræðu, m.a. vegna kynþáttar, litarháttar, þjóðernisuppruna, kynhneigðar og kynvitundar. Annað verkefni sem mun hafa mikil áhrif á réttindi fólks í daglegu lífi sínu er lögfesting sáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Hluti af því verkefni er að koma á laggirnar sjálfstæðri og óháðri mannréttindastofnun. Undanfarnar vikur hef ég haldið samráðsfundi um land allt, sem ég hef lært mikið af, um mannréttindi. Mannréttindi eru ekki sjálfsögð og við getum ekki tekið þeim sem gefnum. Við eigum að stefna að því að Ísland verði framúrskarandi á sviði mannréttinda. Við höfum alla burði til þess sem samfélag. Þannig verður samfélagið okkar manneskjulegra, betra og þróttmeira, hvort sem horft er til efnahagsmála, þróunar lýðræðis og stjórnmála eða menningar og lista. Réttindi innflytjenda voru mikið rædd á þessum fundum en hafin er vinna við stefnu í málefnum útlendinga, sem er löngu tímabært í landi þar sem hátt í 16% landsmanna eru innflytjendur. Samfélagsleg þátttaka fólks sem hingað flytur til að sinna ýmsum störfum skiptir nefnilega okkur öll máli. Lífið er nefnilega ekki bara vinna heldur svo ótalmargt annað og við eigum að bjóða þeim sem hingað koma tækifæri til að taka þátt í lífinu á Íslandi, hvort sem það er að syngja í kór, stunda íþróttir og útivist, taka þátt í stjórnmálum og félagsstarfi, fara í leikhús eða hvað það er sem mann langar að gera. Íslenskukunnátta er mikilvægur lykill að því lífi fyrir þau sem hingað koma en ekki síður fyrir okkur sem berum ábyrgð á að verja tungumálið og tryggja að það geti haldið áfram að vaxa og dafna. Samstillt átak stjórnvalda og atvinnulífs þarf til að bjóða fleirum upp á íslenskukennslu, helst á vinnutíma og þeim að kostnaðarlausu. Þetta er raunverulegt og grjóthart viðfangsefni því að á komandi árum og áratugum mun reyna verulega á samheldni samfélagsins og þá skiptir máli að við róum öll í sömu átt í þessum efnum. Þetta er mál sem eykur svo sannarlega lífsgæði okkar allra. Kæru landsmenn. Það rann upp fyrir mér á dögunum að ég hef setið hér í 15 ár og ég hef oft fengið að heyra þau 15 ár sem ég hef setið á Alþingi Íslendinga að það sé slæmt að ólíkir stjórnmálaflokkar þurfi stundum að starfa saman og þá verði engar framfarir. Mér finnst þetta viðhorf furðulegt því að málamiðlanir eru jú hornsteinn lýðræðisins. Í öllum lýðræðisríkjum þarf að gera málamiðlanir. Enginn sem kemur nálægt stjórnun getur forðast að gera málamiðlanir og þegar við hættum því erum við komin inn í eitthvað allt annað stjórnkerfi. Á tímum skautunar- og einstefnustjórnmála skiptir miklu að ná saman um framfaraskref fyrir samfélagið allt. Viðfangsefnin sem ég hef nefnt hér í kvöld eru risavaxin og það skiptir máli að við náum saman um framfaraskref í þeim efnum. Þau verða eingöngu leyst með samtali eftir lýðræðislegum leikreglum. Skautunarstjórnmálin munu ekki leysa neitt heldur dýpka ágreininginn og leiða til átaka á tímum sem kalla einmitt á að fólk með ólíkar lífsskoðanir tali saman og leiti saman lausna gagnvart þessum stóru áskorunum. Á slíkum grunni er hægt að byggja til framtíðar og þó að stjórn og stjórnarandstaða eigi auðvitað eðli málsins samkvæmt að takast á og leiða fram rök og gagnrök þá vona ég að við, þingmenn allir, óháð flokkum og ólíkum lífsskoðunum, berum gæfu til að vinna á slíkum grundvelli þjóðinni allri til heilla á þeim þingvetri sem nú er að hefjast.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Fyrir síðustu kosningar tókst ríkisstjórnarflokkunum að höfða til öryggisþarfa í kjölfar Covid og þreytu á stjórnmálum almennt og útkoman er sama gamla stjórnin sem engum finnst beinlínis vond en engum finnst heldur koma miklu í verk og heldur aðeins í horfinu. Á meðan hrannast mikilvæg verkefni upp. Það er nefnilega ekki alltaf best að kjósa óbreytt ástand. Meira að segja hæstv. forsætisráðherra virtist gera sér grein fyrir þessu þegar hún talaði við fólk sitt á flokksráðstefnu VG nýlega um allt það sem VG myndi vilja gera, rétt eins og VG væri ekki í valdastöðu. Til dæmis vildi hún hætta sérsköttun á ofsaríku fólki sem greiðir minna til samfélagsins en við hin. Varaformaður VG sagði við sama tækifæri að flokkurinn vildi helst vera í annarri ríkisstjórn en þau yrðu að vera í þessari til að passa upp á að hlutir gerðust ekki. Hann nefndi reyndar ekki hvaða hlutir máttu ekki gerast en varla átti hann við kjör aldraðra, öryrkja, launþega eða framlög til heilbrigðiskerfisins. Nei, því miður er það nefnilega svo að í skjóli meintrar varðstöðu VG kyngir flokkurinn lækkun veiðigjalda, ömurlegri útlendingastefnu, brothættu velferðarkerfi, ómarkvissri byggðastefnu, vafasömum embættisveitingum og metnaðarleysi í loftslagsmálum. Og hvað sem líður öllum ræðuhöldum á flokksráðsfundum er varðstaðan í reynd um hagsmuni hinna ríku og við sjáum það bara ágætlega í fjárlögunum. Enn einu sinni blasir því við efnahagsvandi sem verður til í jafnvægisleysi sem hefur einkennt íslenskt samfélag svo lengi sem elstu menn muna. Almenningur stendur frammi fyrir því að verð á nauðsynjum hækkar, vextir hækka og fólk horfir á kaupmáttinn rýrna um leið og því er sagt að það sé óábyrgt að sækja leiðréttingar í kjarasamningum. Ungt fólk sem er að hefja búskap stendur andspænis húsnæðisverði sem er nánast ókleifur múr - sem sagt sama gamla sagan; of mikil sóun á sumum stöðum, of mikill skortur á öðrum stöðum. Það er vitlaust gefið. Er þetta jafnvægisleysi eitthvað í genum á okkur Íslendingum? Nei. Er þetta náttúrulögmál? Ó, nei. Á þessu er bara mjög einföld skýring. Hér ráða einfaldlega för sterk öfl sem hafa hag af því að viðhalda hlutunum eins og þeir eru, stórfyrirtækin og ríkasta eina prósentið sem gerir upp í evrum en telur okkur hinum trú um að íslenska krónan sé þjóðargersemi. Ríkisstjórnin er mynduð kringum varðstöðu um þessa hagsmuni. Því miður hefur jafnaðarstefnan ekki verið höfð að leiðarljósi nokkur síðustu kjörtímabil með þeim afleiðingum að tekjuhlið ríkisins er sífellt meira borin uppi af sköttum launafólks á meðan ríkasta eina prósentinu er hlíft. Þess vegna er minna úr að spila til að reka stóru kerfin, þessi mikilvægustu kerfi sem landsmenn eru sammála um að eigi að greiða úr sameiginlegum sjóðum, menntakerfið, heilbrigðiskerfið sem hefur verið fjársvelt um árabil. Herra forseti. Nú siglum við inn í mjög erfiðan vetur fyrir mörg og aðstæður leyfa einfaldlega ekki ríkisstjórnarsamstarf sem gengur út á að hlutir gerist ekki. Við þurfum undir eins snarar, afgerandi aðgerðir til að vernda launafólk, vernda almenning fyrir verðbólgunni, ná breiðari sátt um skiptingu á byrðum. Við þurfum undir eins að takast á við stórkostlegan fjármögnunar- og mönnunarvanda heilbrigðiskerfisins. Og í dag, þegar færa má rök fyrir því að fólk sé annars flokks þegnar fyrir það eitt að velja að búa fjarri höfuðborgarsvæðinu, er svarið að auka eldsneytisskatta sem mun hækka vöruverð í dreifðari byggðum fálegt. Miklu frekar ættum við að horfa til framtíðar, efla nýsköpun, tækni sem styrkir atvinnulífið um allt land, en því miður þá þola þær greinar illa sveiflur krónunnar og því felast miklir hagsmunir fyrir Íslendinga í fullri þátttöku í Evrópusambandinu með stöðugri gjaldmiðli. Þar fara saman hagsmunir almennings og atvinnulífs. Við þurfum með öðrum orðum ríkisstjórn sem tekur almannahagsmuni fram yfir sérhagsmuni og óttast ekki alþjóðlega samvinnu í síbreytilegum heimi. En kæru landsmenn. Þótt efnahagslífið krefjist auðvitað allrar okkar athygli þá er það mín bjargfasta trú að ábyrgir stjórnmálaflokkar megi ekki hunsa margvíslegar áskoranir sem mannkynið stendur andspænis í mannréttindamálum, hvort heldur þegar kemur að fátækt, misskiptingu, stöðu hinsegin fólks eða annarra í viðkvæmri stöðu, svo ekki sé minnst á milljónir fólks á flótta undan hörmulegum aðstæðum. Þetta er verkefni sem er sameiginlegt öllum ríkjum heims. Þetta er allra stjórnmálaflokka, allra manna. Flokkar sem ekki grundvalla stefnu sína á mennsku og samhjálp hafa einfaldlega engin svör í þeim aðstæðum sem mannkynið stendur nú frammi fyrir. Ég mun beita mér áfram fyrir því að þar liggi meginþráður Samfylkingarinnar þó að bráðlega muni ég gera það úr öðrum stól en áður.

Virðulegur forseti. Kæra þjóð. Þá loksins er þingið komið saman, 153. löggjafarþing. Það er gott að vera komin aftur, miklu betra heldur en að hlusta á þessa innihaldslausu stefnuræðu forsætisráðherra sem ég hafði gert mér mun meiri væntingar til. Að hugsa sér að hér talar stjórnmálamaður og æðsti valdhafi þjóðarinnar um nákvæmlega nánast ekki neitt heldur fer með létta sögustund um það sem var og hugsanlega og vonandi það sem verður. Að hugsa sér að þar er ekki minnst einu einasta orði á þann þjóðfélagshóp sem ég er málsvari fyrir, gleymda fólkið, fátæka fólkið sem stendur í röðum fyrir framan hjálparstofnanir og biðja um mat, fátæku börnin sem geta ekki nýtt sér það sem hæstv. forsætisráðherra sagði að við skyldum gjarnan gera fyrir gesti okkar, þá sem sækja okkur heim, hjálpa þeim að komast í leikhús, við verðum að kenna þeim og hjálpa þeim að taka þátt í íþróttum. Ég spyr, kæru landsmenn: En hvað um þá sem eru hér fyrir? Það er ekki nóg að vera gestrisin. Það er ekki nóg að taka á móti fólki og þykjast allt fyrir alla vilja gera. Það verður líka að standa við það, það verða að fylgja efndir og það er algjört grundvallaratriði þegar við tökum á móti fólki sem við viljum opna faðminn fyrir, að við gefum þeim tækifæri á því að aðlagast samfélaginu okkar og tala íslensku, að við séum ekki að hamla þeim að tala íslensku. Hugsið ykkur, virðulegi forseti, og kæra þjóð. Hugsið ykkur að börn sem eru að koma hér og ætla að taka þátt í okkar samfélagi, þau sitja í sínum skólastofum og þau eru sótt þangað inn tvo klukkutíma í viku til að kenna þeim íslensku. Hvernig líður þessum börnum í samfélaginu okkar, okkar frábæra samfélagi? Illa, virðulegi forseti. Þeim líður illa. Mig langar til að segja ykkur frá því að náinn vinur þurfti að leita aðstoðar á geðdeild, bráðageðdeild Landspítalans. En vitið þið hvað? Þú mátt ekki þurfa á bráðageðdeild að halda nema á milli tólf og fimm á virkum dögum. Þú skalt ekki voga þér að vera eitthvað tæpur á tauginni um helgar og á hinum tímum sólarhringsins. Þá þarftu annaðhvort að komast þangað í gegnum lögregluna eða sitja í ómælda klukkutíma inni á bráðadeild Landspítalans og bíða þar eftir þjónustu. Svona er Ísland í dag. Svo er verið að tala um að allt sé vænt sem vel er grænt. Hvaða öfugmæli felast í því að tala um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040 á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn sem þykist vilja berjast fyrir orkuskiptum og öðru slíku er að fara að skella 5 milljarða sköttum beinustu leið á rafmagnsbílana strax á næsta ári? Það er 86 milljarða munur á halla ríkissjóðs á milli ára. Hvert skyldi nú eiga að sækja þann mun, þann jákvæða mun sem hallinn er lægri um? Jú, í vasa skattgreiðenda. Jú, í vasa millitekjufólks. Jú, til þeirra sem eru skattpíndir fyrir, fátæka fólkið sem er skattpínt og skattlagt þótt það sitji í sárri fátækt. En erum við að sækja þetta fjármagn til sægreifa, þeirra sem eru að fá 62 millj. kr. á mánuði í fjármagnstekjuskatt? Nei. Erum við að sækja það í bankana sem maka krókinn á okurvöxtum og því landslagi sem er búið að búa til núna, græðgisvæddu okurlandslagi sem búið hefur verið til fyrir bankana? Nei, en það skal selja, klára að selja gullgæsina sem tókst svo ansi vel að selja, sérstaklega fyrri salan. Hún var náttúrulega bara skandall, virðulegur forseti, og merkilegt að skýrsla Ríkisendurskoðunar skuli ekki frekar hafa fjallað um hana. Skýrslan sem við reyndar erum enn að bíða eftir. Ég get aðeins sagt þetta, virðulegi forseti og elskulegu landsmenn: Flokkur fólksins mun veita harða stjórnarandstöðu hér í vetur enda veitir ekki af. Flokkur fólksins er málstaður þeirra sem hafa verið týndir og settir hjá garði og við munum aldrei bregðast þeim sem hafa gefið okkur sitt dýrmæta atkvæði og gefið sjálfum sér um leið sex öfluga þingmenn á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Átök geisa enn í Úkraínu þótt gagnsókn heimamanna veki von um frekari árangur gegn innrásarliðinu. Orkukrísa er víða í Evrópu. Í Bretlandi kostar núorðið 400 kr. að fylla baðkarið af heitu vatni. Verðbólga í Hollandi er 12%, í Eistlandi nálgast hún 25% og talið er að hún sé komin yfir 80% í Tyrklandi. Um þetta fjalla fréttirnar úti í heimi, í okkar heimshluta. Hvað er í fréttunum hérna heima á sama tíma? Ísland var uppselt í sumar. Atvinnuleysi er nú minna en fyrir heimsfaraldur, lægra en að meðaltali frá árinu 2000. Fiskverð er hátt. Orkufyrirtækin á Íslandi skila verulega góðri afkomu, þeirri bestu í sögunni. Hagvöxtur er um 10% í ár og í fyrra. 13.000 störf hafa orðið til á einu ári á Íslandi og afkoma ríkissjóðs batnar um 100 milljarða milli ára. Fram undan er mikil uppbygging innviða, átak í uppbyggingu og fjölgun íbúða. Verðbólgan er tekin að lækka. Það sýna nýjustu mælingar og menn á markaði spá því að hún muni geta lækkað áfram. En það gerist auðvitað ekki nema opinberu fjármálin styðji þá þróun og á það er lögð áhersla í nýju fjárlagafrumvarpi. Já, það eru skörp skil á milli þess sem er í fréttum hér heima fyrir og þess sem sagt er frá að sé að gerast í okkar heimshluta að öðru leyti. Hér er spáð áframhaldandi hagvexti en víða í Evrópu er enn verið að reyna að blása lífi í glæðurnar, en það er dálítið flókið að fást við verðbólguna vegna þess að skuldirnar hafa hrannast svo upp að það er erfitt að hækka vexti. Því miður hafa lífskjör víða versnað vegna þessa og munu halda áfram að versna ef ekki tekst að ná stjórn á ástandinu. Eins og glöggir hafa kannski tekið eftir hef ég ekkert minnst á það að þá hafi komið fram í fréttum hér að Píratar hafi verið óánægðir með fjárlagafrumvarpið. Það mátti svo sem ganga bara út frá því., það hefði enginn fengið stig fyrir það í spurningakeppni. Af Samfylkingunni er það helst að frétta að mér heyrist að þau stefni að því að leggja varanlega niður helstu baráttumál síðustu tíu ára, íhugi að skipta um nafn en stefnan um skatta er greinilega óbreytt. Hún er almennt um að halda þeim háum. Ef einhver er að spyrja sig mun Sjálfstæðisflokkurinn áfram heita Sjálfstæðisflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn mun áfram berjast fyrir bættri afkomu heimilanna í landinu. Og hvernig hefur það gengið undanfarið? Það gekk framúrskarandi vel, meira að segja í heimsfaraldrinum. Allar tekjutíundir bættu kaupmátt sinn í miðjum heimsfaraldrinum, ár eftir ár. Heimilin hafa aukið kaupmátt ráðstöfunartekna um 60.000 kr. á mánuði frá árinu 2016. Það er staðan á Íslandi. Nú þegar verðbólgan hefur aftur skotið upp kollinum og við erum að vinna í því að ná henni niður þá skiptir máli að opinberu fjármálin styðji sérstaklega þá sem standa veikast fyrir, eru með minnst á milli handanna og við stöndum með því fólki, m.a. með því að tryggja nú milli ára 9% hækkun bóta almannatrygginga. Þetta eru markvissar aðgerðir sem skipta verulega miklu máli. Ég verð að segja það alveg eins og er að það kemur manni svo mikið á óvart við þessar aðstæður, þegar hlutirnir eru að ganga með okkur, við erum búin að snúa mjög þröngri stöðu upp í nýja sókn, mikinn hagvöxt, stórbætta afkomu ríkissjóðs, að heyra kvartað undan því hér á þingi og í þjóðfélagsumræðunni sums staðar að það sé ekki verið að kynna til sögunnar nægilega mikið af nýjum sköttum. Fyrst og fremst segi ég þetta vegna þess að afkoma ríkissjóðs er að batna þetta verulega og við erum með trúverðuga áætlun um að ná aftur endum saman. En það er líka vegna þess að það fer svo fjarri því að íslenska ríkið sé ekki nægilega fyrirferðarmikið í hagkerfinu, að við tökum ekki nægilega mikið af sjálfsaflafé fólks eða úr umsvifum í hagkerfinu til að millifæra héðan frá Alþingi. En það er einmitt hérna sem það birtist með skýrum hætti munurinn á ólíkri hugmyndafræði hér á þinginu. Við viljum tala fyrir stöðugleika, frjóum jarðvegi fyrir fólk til að blómstra á eigin forsendum. Svo eru hinir sem tala um ríkisvæðingu allra vandamála og allra lausna. Þetta eru stjórnmálin sem ganga út á það að hækka skatta endalaust. Sérstaklega ef einhvers staðar gengur vel þá verður að ráðast gegn því og síðan vilja menn hérna á Alþingi útdeila réttlætinu af því það eru jú stjórnmálamennirnir sem vita best hvernig fólkið á að hafa það, ekki satt? Þetta er stjórnlyndið á móti frjálslyndinu. Undanfarin ár hefur kaupmáttur vaxið jafnt og þétt, m.a. með skattalækkunum - skattalækkunum - og með því að skapa jákvæð, almenn skilyrði fyrir fyrirtæki til að ráða fólk og borga því góð laun. Þannig lagast hagur ríkissjóðs og okkar allra með því að atvinnulífinu gangi betur. Það mun skila sér fyrir okkur öll og tryggja að við getum staðið myndarlega undir þeirri mikilvægu opinberu þjónustu sem við ætlum að halda úti. Virðulegi forseti. Við Íslendingar höfum fordæmt árás Rússa á fullvalda ríki í Úkraínu og við þurfum að fylgja því eftir með fullri og virkri þátttöku á alþjóðavettvangi. Við eigum ekki að vera eftirbátar nágrannaríkja okkar í stuðningi vegna þess máls. Hér heima fyrir höfum við tækifærin til að halda áfram í sókn. Við höfum nú þegar forskot á mörgum sviðum, eins og í orkumálum og víðar. Þetta þing verður vonandi heilladrjúgt í að taka góðar ákvarðanir fyrir land og þjóð. Til þess eru allar aðstæður. Hvernig úr rætist er algerlega undir okkur komið sem hér sækjum nýtt þing. Nýtum tækifærin, sækjum fram.

Kæra þjóð. Þetta er í sjötta sinn sem ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur lýsi stefnu sinni fyrir komandi þingár og í sjötta sinn sem við heyrum sama gamla innantóma loforðaflauminn. Ég kalla hann ekki innantóman af neinni léttúð. Þvert á móti hef ég raunverulegar áhyggjur af neikvæðum afleiðingum sem innstæðulaus loforð hafa á lýðræðið og traust fólks gagnvart Alþingi. Forsætisráðherra boðar nú í sjötta sinn fögur fyrirheit um aðgerðir í loftslagsmálum og segir jafnvel að við séum á fullri ferð inn í grænt hagkerfi, en í sex ár hafa áætlanir aldrei orðið að aðgerðum sem virka. Það er ekkert útlit fyrir að það breytist með loðnum loforðum um 55% samdrátt. Forsætisráðherra vísar líka í neyðarástand í ræðu sinni. Það er samt ekki nema örstutt síðan að ráðherra afsakaði svikin loforð við Björk Guðmundsdóttur og Gretu Thunberg með því að halda því fram að hún hefði valið að ná árangri frekar en að lýsa yfir neyðarástandi í loftslagsmálum. Ráðherra sagði að ekki væri þörf á frekari orðum heldur aðgerðum. En það er einmitt það eina sem við fáum: Fullt af orðum, fáar aðgerðir og engan árangur. Ef það er neyðarástand þá þarf að lýsa því yfir og það er neyðarástand. Við verðum að horfast í augu við raunveruleikann til að geta brugðist við honum af alúð og hugrekki og í því felst einmitt risastór aðgerð. Kæru landsmenn. Forsætisráðherra boðar áfram fögur fyrirheit í stefnuræðu sinni. Í þetta sinn er það í húsnæðismálum og nú er því lofað að byggja eigi tugþúsundir íbúða á næstu árum þrátt fyrir að engum áætlunum um slíka uppbyggingu sé lýst í fjárlögum. Húsnæðisvandinn varð til undir forystu þessara þriggja flokka sem hafa unnið saman í ríkisstjórn í tæp fimm ár. Húsnæðisvandinn varð til undir forystu þessara þriggja flokka sem hafa lítið sem ekkert gert til að auka framboð á húsnæðismarkaði en allt til að auka eftirspurn. Krísan sem blasir við ungu fólki í dag og fyrstu kaupendum er krísa ríkisstjórnarinnar. Hvers vegna í ósköpunum ættum við að treysta þeim núna? Hversu lengi er ríkisstjórnin búin að lofa að bjarga heilbrigðiskerfinu? Og hversu lengi hefur þessi sama ríkisstjórn hunsað ákall heilbrigðisstarfsmanna eftir mannsæmandi vinnuaðstæðum og launum í samræmi við það gríðarleg álag sem fylgir starfi þeirra? Allt of lengi, herra forseti. Svo lengi raunar að tugir hjúkrunarfræðinga á bráðamóttökunni hafa gefið upp vonina um að nokkru sinni rætist úr loforðum ríkisstjórnarinnar, og sagt upp störfum. Svo slæmt er ástandið. Það er enda engin furða; fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp boðar enn frekara aðhald í rekstri spítalans. Hversu lengi er ríkisstjórnin búin að lofa að rétta hlut öryrkja? Hversu lengi er hún búin að lofa að stöðva kennitöluflakk, niðurgreiða sálfræðiþjónustu, að hætta að refsa vímuefnanotendum? Svo lengi að það er ekkert mark takandi á þessum loforðum. Hvers vegna ættum við að treysta þeim núna? Kæru landsmenn. Eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar á nýju kjörtímabili var að selja hlut af Íslandsbanka til útvalinna í lokuðu útboði. Þjóðinni var skiljanlega misboðið þegar kom í ljós hverjir keyptu og hversu mikið milliaðilar græddu á sölunni, enda telja rúmlega 88% þjóðarinnar að óeðlilegir viðskiptahættir hafi átt sér stað. Forsætisráðherra, ásamt innviðaráðherra og fjármálaráðherra, gaf út tilkynningu í kjölfarið um að ekki yrði ráðist í frekari sölu að sinni og ítrekaði mikilvægi þess að traust og gagnsæi ríki um sölu á eignum ríkisins, eðlilega. En, forseti, fjármálaráðherra ætlar bara samt að klára að selja Íslandsbanka, jafnvel þótt skýrsla ríkisendurskoðanda um framkvæmd sölunnar liggi ekki fyrir, jafnvel þó að ekkert uppgjör hafi enn átt sér stað um það að fjármálaráðherra hafi selt föður sínum ríkiseign á útsölu í útboði sem almenningur fékk ekki að taka þátt í. En fjármálaráðherra er bara alveg sama um traust og gagnsæi. Fjárlögin sýna svart á hvítu hversu lítið er að marka yfirlýsingar ráðherranna og hversu litla virðingu fjármálaráðherra ber fyrir þjóðinni. Kæra þjóð. Forsætisráðherra vill aðgreina sig frá skautunarstjórnmálum, eins og hún kallar þau, og segir að vandamál samtímans verði einungis leyst með samtali eftir lýðræðislegum leikreglum. Hún hvetur okkur þingmenn í stjórnarandstöðu til að vinna eftir þessum lýðræðislegu leikreglum. Ég vil því hvetja forsætisráðherra til að líta í eigin barm og rifja upp þær lýðræðislegu leikreglur sem hún hefur brotið undanfarin ár með það að markmiði að bæta fyrir brot sín. Því að það er brot á lýðræðislegum leikreglum að hunsa niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnskipan Íslands og það var sannarlega framið brot á leikreglum lýðræðisins í fyrrahaust þegar meiri hluti Alþingis ákvað að lýsa sig réttkjörinn þrátt fyrir margvísleg og alvarleg brot sem voru framin við talningu atkvæða í Norðvesturkjördæmi. Og það er vissulega brot á leikreglum lýðræðisins að gefa kjósendum hvert innihaldslausa loforðið á fætur öðru. Þótt málamiðlanir séu til margs nýtar, eins og forsætisráðherra þreytist ekki á að segja í hverri stefnuræðunni á fætur annarri, þá á ekki og má ekki gera málamiðlanir um grundvallarleikreglur lýðræðisins, því að ef við gerum það þá fyrst erum við komin inn í eitthvað allt annað stjórnkerfi.

Virðulegi forseti. Kæru landsmenn. Það er tæpt ár liðið frá síðustu kosningum til Alþingis Íslendinga. Í þeim kosningum varð ljóst hverjum íslenska þjóðin treysti best fyrir því vandasama verki að leiða þjóðina eftir erfiða baráttu við heimsfaraldur, baráttu sem ekki aðeins herjaði á heilsu okkar heldur einnig á efnahag þjóðarinnar. Þessi barátta tók toll af heilsu margra og þreki. Kerfin okkar stóðust álagið en það tekur tíma að ná fullum styrk að nýju. Heilbrigðiskerfið okkar, með öllu því magnaða fólki sem þar starfar, sýndi styrk sinn og fyrir það erum við þakklát. Faraldurinn tók á okkur öll. Lífið breyttist mikið meðan á faraldrinum stóð en hann hafði ekki aðeins bein áhrif á líkamlega heilsu heldur einnig andlega og félagslega. Nú þegar líður á haustið finnur maður hvar sem komið er hvernig þrótturinn er aftur að komast í sama horf og áður og hvernig gleðin sem við fyllumst við það að geta ferðast óhrædd og sótt fjölmennar samkomur er aftur komin í augu fólks. Viðsnúningi í efnahagslífi landsins má að miklu leyti þakka einmitt þessu nýfengna ferðafrelsi. Við höfum notið þess að hingað streyma að nýju ferðamenn sem vilja upplifa landið okkar og menningu. Ferðaþjónustan hefur tekið flugið að nýju og auðgar byggðir um land allt. Náttúran ber ábyrgð á stórum hluta af lífsgæðum okkar hér á landi. Það er hún sem dregur ferðamenn til landsins. Hún fóstrar landbúnað og sjávarútveg og í henni er uppspretta orkuauðlindarinnar. Síðast en ekki síst er hún dýrmæt í sjálfri sér með sínum fögru og oft hrikalegu myndum og flóknu og einstöku lífríki. Fortíðin hefur sýnt okkur að lykillinn að lífsgæðum á Íslandi er að feta einstigi verndar og nýtingar. Samtíminn í nágrannalöndum okkar sýnir að við erum einstaklega lánsöm með okkar innlendu orku. Ef rétt er á spilum haldið mun framleiðsla á innlendri orku fyrir ökutæki, skip og flugvélar veita okkur einstakt orkusjálfstæði. Fyrir þessari ríkisstjórn liggur að nýta tækifærin vel þegar kemur að orkumálum, vera ábyrg, vera framsýn. Breytingarnar sem voru gerðar á Stjórnarráði Íslands eftir síðustu kosningar miðuðu allar að því að stjórnkerfið þjónaði betur samfélaginu. Veigamikil breyting fólst í því að undir nýtt innviðaráðuneyti heyra nú húsnæðismál, skipulagsmál, samgöngumál, sveitarstjórnarmál og byggðamál. Með þessari breytingu hefur náðst betri yfirsýn sem leiðir til markvissari aðgerða, t.d. á sviði húsnæðismála. Í sumar undirritaði ég ásamt formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga rammasamning um húsnæðisuppbyggingu. Í gær hleyptum við formlega af stokkunum næstu lotu sem felur í sér samtal og samningsgerð við einstaka sveitarfélög. Í þessu starfi, sem fjölmargir hagaðilar hafa komið að, má segja að hafi orðið til sannkallað þjóðarátak í uppbyggingu, húsnæðis enda ekki vanþörf á því að við finnum öll hvernig skortur á húsnæði hefur valdið miklum hækkunum, bæði á húsnæði en ekki síður á verðbólgu og vöxtum. Sú vinna sem þegar er hafin í húsnæðisuppbyggingu markar að mörgu leyti tímamót. Hér eru ekki á ferðinni nein skammtímalausnir. Kerfið er ekki plástrað heldur er lagður grunnur að markvissri uppbyggingu til lengri tíma. Með þessum aðgerðum verður skapað jafnvægi sem kemur í veg fyrir miklar sveiflur sem leggjast ólíkt á nýjar kynslóðir sem koma inn á húsnæðismarkaðinn. Virðulegi forseti. Tæpt ár er liðið frá þingkosningum. Á þessu tæpa ári hefur ríkisstjórnin m.a. tekist á við efnahagslegar afleiðingar heimsfaraldurs og stríðsins í Úkraínu. Við höfum þurft að stíga á útgjaldabremsuna fyrir árið 2023 til þess að ná tökum á þenslunni, á verðbólgunni og við sjáum strax árangurinn af ábyrgri stjórn. Við sjáum möguleikana vaxa árið 2023, ef við tökum aðeins til okkar að fara varlega þegar þenslan er mest og verðbólgan geisar. Afleiðingar verðbólgunnar eru Íslendingum vel kunnar og ekki af góðu. Að grípa ekki til aðgerða nú væri eins og að gefa í á leiðinni yfir blindhæð. Fyrir ári síðan treysti þjóðin þessari ríkisstjórn fyrir því að varða leiðina til framtíðar, til aukinnar hagsældar, til meiri jöfnuðar og fleiri tækifæra. Og þau eru víða, tækifærin. Við sjáum kraftinn í matvælageiranum, í ferðaþjónustunni, í orkugeiranum, hinum skapandi greinum og við sjáum hugverkaiðnaðinn vaxa hratt. Þessi ríkisstjórn mun áfram standa fyrir uppbyggingu í samgöngum, í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu, í menningunni og öðrum grundvallarþáttum þjóðarinnar, þessum sem skapa samfélag. Þessi ríkisstjórn mun áfram vinna að því að skapa samfélaginu okkar betri umgjörð, betri skilyrði. Þessi ríkisstjórn mun áfram vinna að því að bæta kjör almennings af því að til þess vorum við kosin.

Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Í fleiri en einum skilningi erum við nú minnt á bíómyndina Groundhog Day. Við þekkjum öll þessa mynd um manninn sem vaknar aftur og aftur sama daginn, dag múrmeldýrsins, og endurtekningarnar verða yfirþyrmandi, hver dagur öðrum líkur. Við höfum heyrt gamalkunnug stef hjá ríkisstjórninni hér í kvöld um fögru fyrirheitin og endurteknu loforðin. Fimm ára reynsla af því að hlusta á stefnuræðu forsætisráðherra þar sem sömu stefin eru klifuð ár eftir ár dregur upp skýra mynd. Það sem birtist svo skýrt er hinn pólitíski ómöguleiki þessara þriggja flokka þar sem hver og einn þeirra hefur neitunarvald yfir stefnumálum hinna. Síðast í gær voru Vinstri græn að slá á fingur Sjálfstæðisflokksins og útiloka með öllu aukinn einkarekstur í heilbrigðiskerfinu, einkarekstur sem hefur gefist vel hér á landi og á Norðurlöndunum. En afleiðingin af þessu er helsta einkennismerki ríkisstjórnarinnar: kyrrstaðan. Hverjum hún nýtist síðan best þekkjum við vel, allt of vel. Þessu þarf að breyta því að risastór verkefni bíða okkar. Auðvitað eru engar töfralausnir til. Það leysir ríkisstjórnina samt ekki frá þeirri skyldu að hafa skýra framtíðarsýn, vera hreyfiafl en það er hún ekki. Vöruverð hefur hækkað á ógnarhraða og vextir af húsnæðislánum eru orðnir svimandi háir. Heimilisbókhaldið þolir ekki frekari þrengingar. Verðbólgan er svipuð hér og annars staðar en vextir eru ekki þeir sömu. Íslensk heimili þurfa að greiða miklu hærri vexti en íbúar nágrannaríkjanna. Þetta er kunnuglegt stef í íslenskum veruleika. Fjölskyldur og fyrirtæki landsins vakna aftur og aftur sama daginn í endurteknum víxlverkunum vaxta og verðbólgu sem ná áratugi aftur í tímann. Þessi kjaramunur er helsti dragbítur framfara, stærsta orsök glataðra tækifæra. Það er skortur á veruleikatengingu að takast ekki af krafti á við nákvæmlega þennan vanda sem er helsta áhyggjuefni fjölskyldnanna í landinu. Þetta er spurning um það að allir hafi jöfn tækifæri. Þegar forstjórar útflutningsfyrirtækja ráðast í nýjar fjárfestingar geta þeir tekið erlend lán á sömu kjörum og erlendir keppinautar. Þannig á það líka að vera. En þegar starfsfólkið þeirra kaupir nýja íbúð eru vextirnir margfalt hærri. Þannig eiga hlutirnir ekki að vera, ekki ef við ætlum að vera land jafnra tækifæra. Þessu þarf að breyta þótt það taki tíma. Sú breyting er kjarninn í þeirri frjálslyndu hugsun sem stefna Viðreisnar byggir á, að við þorum að setja okkur markmið, að Ísland verði land jafnra tækifæra. Virk og heiðarleg samkeppni er önnur lykilforsenda í þessu en þau sjónarmið heyrast bara ekki á stjórnarheimilinu. Innan ríkisstjórnar eiga neytendur enga bandamenn. Jöfn tækifæri allra byggja líka á því að allir hafi jafnan kosningarétt. Þess vegna skiptir öllu máli að breyta kosningalögunum. Þar er innbyggt óréttlæti. Leiðréttum það misvægi sem nú ríkir milli flokka og íbúa í landinu. Við þurfum sannarlega að hlaupa hratt til að ná loftslagsmarkmiðunum en ríkisstjórnin fer ekki einu sinni fetið. Í fimm ár hefur hún staðið í sama skófarinu. Engar nýjar ákvarðanir eru teknar um orkuöflun. Engar alvöruaðgerðir í loftslagsmálum. Þessa kyrrstöðu þarf að rjúfa, við erum að falla á tíma. Breytingar í sjávarútvegi eru tímabærar og í samræmi við ákall almennings. Viðreisn hefur mætt því með tillögum um dreift eignarhald, aukið gagnsæi og skýrari reglur um tengda aðila. Við höfum líka lagt til að markaðsgjald verði greitt fyrir veiðiréttindin. Alveg skýrt. Allt til að draga úr samþjöppun og skapa breiðari sátt um þennan grunnatvinnuveg þjóðarinnar. Frjálslynd markaðsstefna með félagslegri ábyrgð. En í fimm ár hefur ríkisstjórnin ekkert gert í þessum efnum. Þessu þarf að breyta. Útgjaldaþensla og hallarekstur ríkissjóðs er áhyggjuefni. Tækifærin til endurskipulagningar og einföldunar blasa við en kjarkinn til að forgangsraða vantar. Vandinn er skilinn eftir í fangi næstu ríkisstjórnar eins og Samtök atvinnulífsins hafa bent á. Landspítalann hefði til að mynda munað um þá milljarða sem fóru í fjölgun ráðuneyta en ríkisstjórn án markmiða forgangsraðar ekki heldur þenur út kerfið. Flestar þjóðir taka nú skref til að styrkja stöðu sína í fjölþjóðlegu samstarfi. Ríkisstjórn Íslands stendur ein og sér og gerir það sem hún gerir best - ekkert. Nákvæmlega ekkert. Viðreisn hefur ítrekað lagt fram tillögur um að leyfa þjóðinni að ákveða sjálf hvort hefja eigi viðræður að nýju við Evrópusambandið enda er alltaf rétti tíminn til að klára það brýna framfaraskref fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Þjóðin áttar sig á þessu og kannski er það þess vegna sem hún fær ekki að kjósa um málið. Pólitískur ómöguleiki, kallar ríkisstjórnin í öllu sínu lítillæti en höfum eitt á hreinu, kæra þjóð: Þegar þjóðinni sjálfri er falið að taka ákvarðanir í stærstu málunum þá er ekkert til sem heitir pólitískur ómöguleiki. Þau sem þannig tala þurfa einfaldlega að finna sér eitthvað annað að gera. Ágætu landsmenn. Við sökum ríkisstjórnina ekki um að boða töfralausnir en við gagnrýnum hana fyrir fimm ára kyrrstöðu. Við þurfum ríkisstjórn sem stígur stór skref til framtíðar með frjálslyndi, jafnrétti og almannahagsmuni að leiðarljósi. En fyrst og síðast þurfum við ríkisstjórn sem eyðir ekki dýrmætum tíma í innbyrðisátök og innanmein, ríkisstjórn sem rýfur kyrrstöðuna, ríkisstjórn sem eykur samstarf og samstöðu með öðrum þjóðum, ríkisstjórn sem býður ekki upp á sömu þreyttu lausnirnar við þekktum og endurteknum vanda dag eftir dag, ár eftir ár og vonast eftir annarri niðurstöðu.

Forseti. Góðir landsmenn. Stefnuræða forsætisráðherra var nær fullkomin kynning á því sem einkennir þessa ríkisstjórn. Þar snýst allt um umbúðir fremur en innihald og um yfirlýst markmið fremur en raunveruleg áhrif. Byrjað var á loftslagsmálunum, gríðarstórt viðfangsefni sem kallar á að við skoðum raunveruleikann fremur en þá sýndarmennsku sem þessi stjórn starfar eftir. Stjórnin státar sig af því að setja sífellt erfiðari loftslagsmarkmið en án raunhæfra leiða til að ná þeim. Í vor uppgötvaði hún t.d. að til að ná orkuskiptum þyrfti að auka orkuframleiðslu. Það er eitt að setja sér markmið en þegar þeim reyndist erfitt að finna leiðirnar til að ná þeim markmiðum var gripið til þess ráðs að lögfesta markmiðin. Það sýnir hversu ráðandi umbúðamennskan er orðin. Má þá vænta þess að ríkisstjórnin fari að státa sig af eigin árangri í íþróttamálum með því að setja lög um að innan 20 ára skulu Íslendingar vera orðnir Evrópumeistarar í fótbolta bæði í karla- og kvennaflokki. Í stefnuræðu sinni talaði forsætisráðherra um mikilvægi fæðuöryggis. Það var ánægjulegt að heyra, enda hefur Miðflokkurinn ætíð bent á mikilvægi þess að tryggja fæðuöryggi og leiðir til þess. Á fimm ára ferli þessarar ríkisstjórnar hefur hins vegar verið sótt að innlendri matvælaframleiðslu úr mörgum áttum samtímis. Skammt er síðan ríkisstjórnin, sem nú bendir á að stríðið í Úkraínu hafi minnt á mikilvægi fæðuöryggis, lagði fram áform um samdrátt í íslenskum landbúnaði vegna loftslagsmarkmiða. En innrás Rússa í Úkraínu hefur líka minnt á mikilvægi orkuframleiðslu og orkuöryggis. Verðhækkanir voru reyndar byrjaðar löngu fyrir upphaf stríðsins. Sums staðar í Noregi hafði orkuverð þegar tífaldast. Vesturlönd höfðu algerlega vanrækt orkuöryggi og nauðsynlega framleiðslu, einkum á náttúrugasi, ekki hvað síst vegna rétttrúnaðar í loftslagsmálum. Norðmenn hafa hins vegar nú gefið út 53 ný leyfi til olíu- og gasvinnslu. Nýr forsætisráðherra Bretlands boðar aukna framleiðslu á sjó og landi og Bandaríkjaforseti biður Sádi-Arabíu og Venesúela og önnur lönd um að auka framleiðslu sína. En hvað gerir ríkisstjórn Íslands við þessar aðstæður? Forsætisráðherra kemur hér fyrir þingið, talar um orkuöryggi og Úkraínustríðið en boðar um leið bann við gasvinnslu í íslenskri lögsögu og bann við rannsóknum. Með öðrum orðum: Ríkisstjórnin ætlar að koma í veg fyrir að Íslendingar geti nýtt og boðið fram eigin auðlindir en eftirláta þess í stað öðrum að sinna óhjákvæmilegri orkuþörf og þá væntanlega ekki hvað síst Rússum. Ráðherrann segir að með þessu verðum við fyrirmynd. Fyrirmynd í hverju? Sýndarmennsku og því að loka augunum fyrir raunveruleikanum. Þetta er allt svona. Það var blásið til glærusýningar þar sem fullyrt var að með fjárlögum næsta árs yrði sérstaklega tekist á við verðbólgu. En hvernig var svo innihaldið? Jú, þar birtust áform um að hækka allt sem hægt var, endalausar gjalda- og skattahækkanir en þó einkum þeirra gjalda sem hafa áhrif á alla óháð fjárhag. Ríkisstjórnin boðar enn auknar álögur á eldsneyti og samgöngur en svo mætir forsætisráðherra í þingið daginn eftir og lýsir áhyggjum af hækkandi orkuverði. Reyndar fylgdi það sögunni að við ættum að gleðjast yfir því að hafa byggt upp eigin orkuframleiðslu. Það var ágætt að heyra frá ríkisstjórn þriðja orkupakkans um alþjóðavæðingu í orkumálum. Svo benti ráðherrann réttilega á að Íslendingar hefðu tekið góðar og framsýnar ákvarðanir um orkuframleiðslu hingað til og átti þá væntanlega m.a. við Blönduvirkjun, Þeistareykjavirkjun og Kárahnjúka. En nú snýst allt um óskhyggju og umbúðir fremur en raunveruleika innihaldsins. Hversu margar kynningar höfum við séð um áform stjórnarinnar í samgöngu- eða húsnæðismálum og oft undir handleiðslu kynningarteymis borgarstjórans í Reykjavík? Hvað var kynnt? 15.000, 18.000, 20.000 og loks 35.000 íbúðir. Nýjasta kynningin rétt fyrir þingsetningu virtist þó bara vera endursýning. Hugsanlega hefur kynningarteymið áttað sig á því að of fáir tóku mark á fyrri sýningunni. Hér er hugmynd fyrir ríkisstjórnina: Gæti verið ráð að hún lærði af sjálfri sér og setti bara lög um hversu margar íbúðir næstu ríkisstjórnir skuli byggja? Hugsanlega mætti grípa í annað af helstu ráðum þessarar ríkisstjórnar og búa til nýjar stofnanir eða pakka þeim inn í nýjar umbúðir. Þegar fjármálaráðherra kynnti fjárlagafrumvarpið talaði hann ekki bara um mikilvægi þess að draga úr verðbólgu, að því er virðist með gjaldahækkunum, heldur líka um mikilvægi þess að draga úr fjölda ríkisstofnana. Svo mætir forsætisráðherra hér daginn eftir og kynnir nýjar stofnanir, Mannréttindastofnun ríkisins, sem bætist þá væntanlega við mannréttindaráð og aðrar stofnanir með sömu hlutverk. Á meðan þau gildi sem hafa reynst okkur best um aldir og skilað mestum árangri við að bæta mannréttindi og lífskjör eru vanrækt er bætt við stofnunum. Öll þessi sýndarmennska er afleiðing af því að þessi ríkisstjórn var ekki mynduð um stjórnmálastefnu heldur stólakaup. Fyrir vikið tala ráðherrarnir hver í sína áttina. Samhliða kynningu fjárlaga sagði fjármálaráðherra landsmönnum hversu mikilvægt væri að auka einkarekstur í heilbrigðisþjónustu. Daginn eftir útskýrði forsætisráðherra hversu mikilvægt væri að gera það ekki. En við vitum hvað verður ofan á. Reyndar talaði forsætisráðherra um mikilvægi málamiðlana og e.t.v. verður ágreiningurinn leystur með því að stofna nýja heilbrigðismálastofnun. Sýndarmennska og rétttrúnaður þola illa gagnrýni og þá er jafnvel reynt að banna gagnrýni. Á þessu þingi munu þingmenn Miðflokksins verða óhræddir við að gagnrýna ríkisstjórnina en einnig leggja fram lausnir sem byggja á innihaldi og raunverulegum áhrifum. Ekki veitir af.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Ráðherra undir forystu Katrínar Jakobsdóttur hefur ekki skort verkefnin. Helstu verkefni mín á síðasta kjörtímabili í heilbrigðisráðuneytinu voru bæði mörg og mikilvæg og þeirra sér víða stað. Erfiðast var þó að eiga við agnarsmáa veiru sem þrátt fyrir smæðina hafði ógnarmikil áhrif. Núna eru úrlausnarefnin á mínu borði önnur en ekki síður þýðingarmikil og teygja sig frá fjöllum út á haf og niður í undirdjúpin. Í nýju matvælaráðuneyti er ekki bara fjallað um sjávarútveg, landbúnað, landgræðslu og skógrækt, heldur beinum við athyglinni að fæðu og þeim stóru umhverfisþáttum sem voru líka verkefni mitt þegar ég gegndi embætti umhverfis- og auðlindaráðherra á árunum eftir hrun. Land, loft og lögur eru grundvöllur matvælaframleiðslu og allrar okkar tilveru. Við höfum stillt saman krafta í ráðuneytinu og vinnum að mörgum spennandi málum, stefnumótun í fiskeldi, endurskoðun búvörusamninga, samþættingu landgræðslu og skógræktar, endurheimt landgæða og mörgu fleiru en rauði þráðurinn í öllum okkar störfum er að flétta græna hugsun um árangur í loftslagsmálum inn í alla ákvarðanatöku, auka fæðuöryggi, ekki síst í ljósi átaka á alþjóðavettvangi, stuðla að endurheimt vistkerfa, tryggja gæði og efla nýsköpun í framleiðslu og þróun matvæla. Við þetta tækifæri langar mig að ræða sérstaklega málefni sjávarútvegsins. Ég hef talað um mikilvægi þess að auka samfélagslega sátt um sjávarútveg og það var í því skyni sem ég setti af stað metnaðarfulla stefnumótun í sjávarútvegsmálum. Þessi vinna er í fullum gangi og í fyrramálið verður kynnt í samráðshópi um sjávarútveg ítarleg skýrsla um eflingu hafrannsókna. Rannsóknir á hafinu og öllu lífríki þess eru bæði nauðsyn og skylda fyrir þjóð sem ræður yfir einu gjöfulasta hafsvæði heims og við þurfum að skilja betur áhrif loftslagsbreytinga og vistkerfi hafsins til að geta brugðist við þeim. Þá er mikilvægt að við ræðum gagnsæi, bæði í eignatengslum og í stjórnunartengslum í sjávarútvegi. Ráðstöfun almannagæða og dýrmætra veiðiheimilda verður að vera hafin yfir allan vafa. Hvað þýðir það? Það þýðir að fara verður að lögum um hámarksaflahlutdeild, að það sé hafið yfir vafa hverjir séu tengdir aðilar og hvað af því leiðir, að það sé hafið yfir vafa að umgengni um auðlindina sé lögum samkvæmt. Vafi vekur tortryggni og grefur undan trausti á kerfinu okkar, á stjórnvöldum og sjávarútveginum sjálfum. Þess vegna kynni ég innan skamms metnaðarfulla vinnu þar sem farið verður vandlegar í saumana á stjórnunar- og eignatengslum en áður hefur verið gert. En aftur að gagnsæinu. Það er líka mikilvægt að stefnumótun sé gagnsæ og að almenningur eigi þar raunverulega aðkomu. Ég finn það sem ráðherra málaflokksins hversu gott það er að fá tækifæri til að hitta um allt land fólk sem hefur skoðanir og þekkingu á sjávarútvegi. Við þurfum öll sjónarmið að borðinu. Starfshóparnir sem eru nú að störfum munu í október og nóvember halda opna fundi úti um allt land þar sem öllum gefst tækifæri til að ræða þessi mál við hópana augliti til auglitis. Fyrir þau ykkar sem ekki sjá sér fært að mæta þar verður í næstu viku opnuð vefsíða þar sem hægt er að senda hópunum athugasemdir og tillögur. Um leið er safnað á einn stað því mikla efni sem þegar liggur fyrir um sjávarútvegskerfið. Fyrstu tillögur hópanna munu liggja fyrir á þessu ári og ég hlakka til að vinna úr þeim. Við blasa ótal áskoranir og sjávarútvegurinn þarf að ná árangri í loftslagsmálum eins fljótt og auðið er. Við þurfum að ræða hversu stórum hluta aflans eigi að ráðstafa á félagslegan hátt og við þurfum að fara yfir gjaldtökuna af sjávarútvegi. Samfélagsleg sátt um auðlindina hlýtur alltaf að vera síkvik en stuðla þarf að henni með öllum ráðum. Við þurfum að spyrja okkur hvort gjaldtakan sé sanngjörn, hvort una megi því að greiddur sé út stórkostlegur arður af auðlind okkar og rekstri stórra sjávarútvegsfyrirtækja á sama tíma og lykilstofnunum á borð við Hafrannsóknastofnun og mörgum fleiri er of þröngur stakkur skorinn. Þessa umræðu þurfum við að vera óhrædd við að taka. Góðir landsmenn. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur tekist á við stór verkefni undanfarin misseri og tekist margt svo vel að eftir er tekið á alþjóðavísu. Við erum öll með uppbrettar ermar og metnaðarfull markmið. Stórum og stefnumarkandi verkefnum hefur verið ýtt úr vör í mínu ráðuneyti og við ætlum að sigla þeim í höfn með hagsmuni ykkar allra að leiðarljósi. - Góðar stundir.

Góðir áheyrendur, nær og fjær. Slembilukka ræður því hvar á jörðinni við fæðumst en það er ákvörðun að velja sér nýjan samastað og hana þarf stundum að taka vegna aðstæðna sem einstaklingarnir bera enga ábyrgð á; stríðið í Úkraínu er nærtækt dæmi um slíkt. Og kannski ræður heppni meiru um það hvernig okkur farnast í lífinu en við kærum okkur um að viðurkenna. Hverjir græða peninga, hverjir njóta virðingar eða hver eru talin skara fram úr. Höfum í huga að mælistika verðleikanna getur villt okkur sýn. Öll eigum við sömu réttindi; mannréttindi, borgaraleg og félagsleg og öll verðskuldum við gott líf. Hlutverk okkar í þessum sal er að sjá til þess að mannréttindi séu virt og tryggð og lífskjörin bætt. Hvernig það er gert gerir gæfumuninn fyrir fólkið sem býr á Íslandi, innfætt og aðflutt. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur hefur setið í tæplega fimm ár og sýnt svo ekki verður um villst að stefna hennar snýst um að finna lægsta pólitíska samnefnara Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Forsætisráðherra kallar það málamiðlanir. Þær þarf vissulega að gera en eftir fimm ár er alveg ljóst á hverra kostnað þær eru gerðar. Ekki þarf að fara lengra aftur en til afgreiðslu rammaáætlunar um nýtingu og vernd orkusvæða nú í sumar til að sjá það. Forseti. Meðferð valds ræður úrslitum um traust almennings til stjórnmálafólks og stjórnmálanna. Hvers vegna kjósa ráðherrar í þessari ríkisstjórn að auglýsa ekki æðstu embætti innan Stjórnarráðsins og hjá hinu opinbera? Opinber embætti eru ekki gæði sem ráðherrar útdeila með persónulegu mati á hæfni fólks til að safna að sér bestu vinkonum aðal, eins og þar segir. Embætti eru auglýst til að tryggja jafnræði borgaranna. Öll eiga að geta sótt um, fengið faglegt og gagnsætt mat á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Þetta er ekki gert, trekk í trekk, og þegar það gerist þá grefur það undan trausti almennings til stjórnsýslunnar og stjórnmálanna. Því má spyrja: Væri ekki bara best að auglýsa? Sala á hlut ríkisins í Íslandsbanka fyrr á þessu ári er líka talandi dæmi um skilningsleysi stjórnarinnar á valdmörkum og nauðsyn armslengdar við slíkar ákvarðanir. Við bíðum enn eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar um bankasöluna en ekki síður eftir haldbærri skýringu fjármála- og efnahagsráðherra og flokkanna sem styðja hann á því hvers vegna ekki var strax samþykkt að setja á fót rannsóknarnefnd Alþingis. Í stað þess var reidd fram ein stærsta smjörklípa síðari ára og hún er farin að þrána. Virðulegur forseti. Daglega horfum við upp á afleiðingar hamfarahlýnunar um allan heim. Það er ekki ofsagt að jörðin brenni. Í þriggja mánaða gömlu áliti loftslagsráðs má lesa ákall til stjórnvalda um meiri festu og hraða í lífsnauðsynlegum aðgerðum til að draga úr losun og bregðast við þeim breytingum sem þegar eru hafnar. Þar segir orðrétt: „Markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir 2030 eru óljós og ófullnægjandi.“ Óljós og ófullnægjandi. Það var því með nokkurri eftirvæntingu sem ég fletti upp í málaskrá umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra nú í gær, en vonbrigðin urðu mikil. Orkuskiptin margumtöluðu og nauðsynlegar lagabreytingar til að forgangsraða orkuöflun í þágu þeirra verða ekki á dagskrá þingsins fyrr en á vormánuðum 2023, einu og hálfu ári eftir að nýr ráðherra tók við sameinuðu ráðuneyti með afar stórt nafn. Samt leyfir forsætisráðherra sér að segja í stefnuræðunni að Ísland sé á fullri ferð út úr kolefnishagkerfinu inn í nýtt grænt hagkerfi. Hvernig er það, eru ráðherrar ólæsir á stöðuna eða kannski bara fastir í málamiðlunum? Nafn Samfylkingarinnar vísar til samfylkingar á fjórða áratug síðustu aldar gegn uppgangi nasisma og fasisma í Evrópu. Hvern hefði grunað þegar við stofnuðum flokkinn okkar fyrir tveim áratugum að við værum í þeim sporum sem við erum í í dag? Í austurvegi er tjáningarfrelsið fótumtroðið og stjórnarandstæðingar í fangelsi eða búnir að mæta skyndilegum dauðdaga. Í Svíþjóð er jaðarhreyfing nýnasista orðinn næststærsti stjórnmálaflokkurinn. Hina nýju strauma í evrópskum stjórnmálum má kalla fasisma á fínum fötum. Hreyfingarnar eiga það sameiginlegt að ráða ekki við stærstu verkefni samtímans. Fólksflutningum skal mætt með lokun landamæra, hamfarahlýnun með afneitun, kröfunni um jöfnun og velferð með yfirboðum og skyndilausnum. Þá er sótt að kvenfrelsi og mannréttindum hinsegin fólks. Það er sótt að lýðræðinu og hinu opna samfélagi og ekki bara í útlöndum. Hér heima verðum við að gera okkar til að næra frelsið og fjölbreytileikann og styrkja samfélagið sem við erum svo heppin að tilheyra. Við í Samfylkingunni munum í vetur eins og alltaf setja gildi jafnaðarhugsjónarinnar í forgang um jafnrétti, frelsi og samstöðu. Komið með okkur í það ferðalag.

Virðulegur forseti. Því miður, góðir landsmenn, þá verða þeir verst settu í okkar samfélagi enn og aftur að herða sultarólina í boði ríkisstjórnarinnar. Þeirra tími er enn ekki kominn. Hæstv. forsætisráðherra segir að það skipti máli að stjórnvöld styðji við þau sem eiga erfiðast með að mæta verðbólguvandanum og bendir m.a. á að stjórnvöld hafi hækkað greiðslur almannatrygginga nú í vor og boði nú 9% hækkun. Af þessari 9% hækkun má þakka fyrir að 2–3% skili sér í vasa þeirra verst settu, 6–7% renna í gegnumstreymiskerfi almannatrygginganna beint aftur í ríkissjóð og kjaragliðnunin eykst. Jú, þau hækka stolt greiðslurnar aukalega en á þann veg að eftir skatta og skerðingar og keðjuverkandi skerðingar skila þær nær engu í vasa þeirra verst settu. Hvað segir þetta okkur? Jú, að ríkisstjórnin er vísvitandi og viljandi enn og aftur að reyna að villa um fyrir eldri borgurum og veiku fólki sem fast er í bútasaumuðum skerðingarvef almannatrygginga og kjaragliðnunar undanfarinna ára. Eina leiðin til að koma í veg fyrir að nær allar hækkanir í almannatryggingakerfinu renni í gegnum vasa þeirra verst settu og aftur í ríkissjóð er að hætta að skatta fátækt, hvað þá sárafátækt. Á sama tíma borga þeir sem njóta arðgreiðslna upp á milljarða króna bara 22% skatt, engar skerðingar hjá þeim eins og hjá þeim verst settu í almannatryggingakerfinu. Staðreyndin er sú að 100.000 kr. í lífeyrissjóði umfram 25.000 kr. frítekjumark skilar í mesta lagi 25.000 kr. og það á sama tíma og fjármagnseigandi með arðgreiðslur fær að halda eftir 78.000 kr. af hverjum 100.000 kr. sínum. Þarna munar 53.000 kr. af hverjum 100.000 kr., þeim ríka í hag. Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Þetta er ekkert annað en gróft fjárhagslegt ofbeldi og eignaupptaka á lífeyrissjóðum þeirra sem fastir eru í bútasaumuðum vef almannatrygginga. Flokkur fólksins var á móti því að tilgreind séreign upp á 3,5% yrði hluti af lífeyriskerfinu og þar með hluti af skerðingarvef almannatrygginga. Við vildum að hún yrði séreign launamannsins og ekki skert og hann gæti ávaxtað hana þar sem honum þóknaðist. Á sama tíma eru þeir ríku að verða ríkari og þeir fátæku verða fátækari í boði ríkisstjórnarinnar. Þá er hún einnig að skatta tap, ekki bara að skatta tap á sparireikningum í bankakerfinu heldur á einnig, í ofanálag, að skerða vaxtatapið, sem er ekkert annað en gróf eignaupptaka af verstu gerð. Virðulegur forseti og góðir landsmenn. Stefnuræða forsætisráðherra er bara orð á blaði og því miður bara makalaust hjal fyrir öryrkja, eldri borgara og láglaunafólk. „Við höfum, við ætlum, við stefnum að, við erum á vaktinni“ kemur oft fyrir án þess að nokkuð sé á bak við það og hvað þá að verið sé að hjálpa þeim sem verst hafa það í okkar ríka samfélagi. Staðreyndin blasir við fólkinu í landinu; verið er að fegra ljótan sannleika með orðskrúði. Heilbrigðiskerfið er komið að þolmörkum. Fregnir af fólki sem sent er heim þótt það sé fót- eða handleggsbrotið og látið þjást þar í hljóði og dæmum um það virðist frekar vera að fjölga en hitt. Ekki veit ég hvað heilbrigðiskerfið, sem ekki ræður við að sinna beinbrotum og sendir svo miskunnarlaust brotið fólk heim til sín, ræður við að sinna eða hvort nokkuð er á það að treysta. Það er ekki nema von að geðheilbrigðismál séu í algjöru lamasessi þegar sárin sem þó blasa við eru meðhöndluð með þessum hætti og þá lengjast biðlistar eftir aðgerðum. Enn er ósamið við sjúkraþjálfara og sérgreinalækna og kostnaði vegna þessa velt yfir á veikt og slasað fólk. Uppsagnir hjúkrunarfræðinga eru líka verulegt áhyggjuefni en það er ekkert skrýtið miðað við lýsingarnar að þeir gefist upp. Fólkið lætur ekki bjóða sér hvað sem er út í hið óendanlega. Ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur hefur svo sannarlega sýnt hug sinn í verki gagnvart heimilum landsins á undanförnum mánuðum. Í verðbólgunni sem nú geisar hefur hún tekið sér stöðu gegn heimilunum í landinu, gegn almenningi, en með fjármálakerfinu og róið á gamalkunn mið með fjármálafyrirtækjunum og hjálpað þeim að græða sem aldrei fyrr. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í baráttu við verðbólguna einkennast af því að hún lætur eins og hún sé algerlega valdalaus í málinu, að Seðlabankinn sé bara að sinna skyldum sínum við heimilin með því að hækka stýrivexti og verja þau þannig fyrir verðbólgunni. Þessar aðgerðir gegn verðbólgunni eru miklu verri en verðbólgan sjálf. Það er staðreynd að vextir á Íslandi hafa hækkað um 340% á einu ári og 633% frá því að þau voru lægst í maí 2021. Til vitnis um fáránleikann má vitna í könnun ASÍ og Íslandsbanka frá því í júní, en þá höfðu mánaðarleg útgjöld fjögurra manna fjölskyldu hækkað um 82.000 kr. á mánuði. Þá hefur greiðslubyrði af 40 millj. kr. óverðtryggðu láni hækkað um 100.000 kr. á mánuði úr 200.000 í 300.000 kr. á mánuði og þá er eftir síðasta hækkun Seðlabankans upp á um 30.000 kr. í viðbót. Í öðru lagi er það staðreynd að vaxtahækkanir bitna verst á þeim sem skulda og hafa minnst milli handanna. Í þriðja lagi alveg á hreinu að vaxtalækkanir skila sér beint í leiguverð og bitna verst á þeim þjóðfélagshópum sem verst standa, og þar með öryrkjum og öldruðum. Sjálfstæðisflokkurinn talar um skattalækkanir en á sama tíma er verið að skatta og skerða tap á sparnaðarreikningum í bankakerfinu á meðan þeir sem njóta arðgreiðslna borga bara 22% skatt og borga ekki 1 kr. í útsvar. Vinstri græn taka þátt í þessari mismunun og eru varla græn þegar þau samþykkja að mengunarkvóti gangi kaupum og sölum þannig að skráð er á okkur kjarnorkumengun og kolabrennsla. Hvað er þá annað til ráða en að kalla bara á Framsókn, því að þeir samþykkja þetta allt saman og meira til? Virðulegur forseti. Góðir landsmenn. Að óttast lífið og tilveruna á ekki að líðast í okkar samfélagi. Að kvíða fyrir því að eiga ekki fyrir mat handa sér og börnum sínum er ömurlegt og á ekki að líðast í okkar ríka samfélagi. Þá eiga börn ekki heldur að óttast að mæta í skóla eða frístundir vegna fátæktar. Okkur ber skylda til að koma þessum málum í lag strax og þá vonandi eigum við öll góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Það er stundum eins og við trúum því að sumir hlutir gerist ekki, jafnvel þeir sem við vitum að eru ekki óhagganlegir. Ég held við séum t.d. öll dálítið slegin yfir því að Elísabet drottning hafi í alvöru fallið frá. Hvað sem fólki finnst um konunga- og drottningaveldi þá misstum við eina sterkustu tengingu samtímans við 20. öldina og uppruna nútímans sem við búum við. En við misstum líka manneskju sem gerði sér ríka grein fyrir ábyrgð þeirra sem fara með völd, mikilvægi þess að láta yfirvegun ráða för og að vera stór í hlutverki sínu. Við höfum verið minnt á það fullmikið síðustu örfá ár að heimsmyndin er ekki óhagganleg enda sýnir ný skýrsla á vegum Sameinuðu þjóðanna að lífsgæði á heimsvísu hafa versnað í fyrsta sinn í þrjá áratugi. Við þekkjum fyrirsagnirnar sem hafa dunið á okkur: Heimsfaraldur. Stríð. Loftslagsvá. Í téðri skýrslu skipar Ísland sér í þriðja sæti á eftir Sviss og Noregi á lista yfir mestu lífsgæði í heiminum. Það á ekki að koma á óvart. Við höfum í mörgu verið forsjál og spilað skynsamlega úr þeim tækifærum sem okkar ágæta land hefur gefið okkur. Hér er enginn orkukreppa, svo að segja ekkert atvinnuleysi, hæstu laun, kaupmáttur og jöfnuður sem fyrirfinnast á byggðu bóli, menntun fyrir alla. Eiginlegar milliríkjadeilur okkar eru um súkkulaðihúðaðan lakkrís. Það er til mikils að vinna að við höldum ekki að sú staða haggist ekki, sama hvað. Þótt við séum á langflesta mælikvarða lánsöm er sjálfsagt að hafa strúktúr samfélagsins í stöðugri skoðun, sjálfsagt að skoða hvernig gæðunum er skipt, í hvað þau fara og hvernig við getum best hjálpað þeim sem þess þurfa. En við getum það ekki án þess að muna hvaðan lífsgæðin koma. Þar á ég ekki við óljósar hugmyndir um að styrkja tekjustofnana sem á mannamáli er einfaldlega enn ein skattahækkunarhugmyndin. Nei, velsæld verður ekki til nema með samspili samkeppnishæfs atvinnulífs þar sem hugmyndir og nýsköpun þrífast án þess að allt sé kæft með reglufargani eða tekið jafnóðum og það verður til. Hlutverk okkar hér er líka að missa ekki sjónar á því á hverjum tíma hvað er raunverulega mikilvægt og hvað er raunverulega stórt. Á þessum þingvetri mætti af mörgu nefna orkuöflun í þágu loftslagsmarkmiða, heilbrigðisþjónustu, varnarsamstarf í nýrri og hættulegri heimsmynd, að verja og viðhalda stöðu heimilanna í verðbólguógn með lausa kjarasamninga. Í öllum þeim úrlausnarefnum mun skipta öllu máli að við höldum okkur við lögmál raunheima en villumst ekki í skýjaborgum. Góðir landsmenn. Því miður eru víst ekki allir sammála mér um það en ég hef þá bjargföstu trú að lífsgæði okkar verði aldrei fullkomnuð nema við pössum upp á frelsi okkar. Þar er ég aðallega að meina tvennt. Annars vegar frelsi sem felst í að veita valdhöfum gagnrýnið aðhald, því að þó við séum svo heppin að valdhafar okkar séu frekar viðkunnanlegir og virðast meina vel þá er grundvallarforsenda í frjálsu samfélagi að lagareglur okkar séu alltaf hugsaðar út frá því hvernig við myndum vilja hafa þær ef vont fólk væri við völd. Hins vegar frelsi þar sem fólki er treyst til að bera ábyrgð á tilveru sinni, svo lengi sem það skaðar ekki aðra og það þá líka þó að ýmis ágæt sjónarmið, allt frá lýðheilsu til öryggis, mæli því mót. Það verður nefnilega alltaf hægt að finna fínar ástæður gegn frelsinu en ef þær fá alltaf að verða ofan á fer fyrir frelsinu eins og tertu sem allir ætluðu að fá sér smá sneið af þar til hún varð óvart alveg búin. Og þótt það sé merki um gott samfélag að taka frelsinu sem gefnu þá megum við ekki taka því sem gefnu. Ágætu landsmenn. Drottningar deyja, það verða eldgos og stríð og við getum misst það sem við höfum ef við pössum okkur ekki, ef við missum sjónar á stóru myndinni. Við höfum því einfaldlega ekki efni á að eyða tíma í smáa umræðu þar sem staðreyndir og skoðanaskipti drukkna í upphrópunum flennifyrirsagna, heldur verðum við að hlusta á mismunandi sjónarmið, staðreyndir, miðla málum, forgangsraða. Þannig verða stjórnmál stór. Þá getum við líka treyst því að stórir hlutir geta gerst. - Ég þakka þeim er hlýddu.

Góðir landsmenn. Virðulegi forseti. Samfélagið stendur frammi fyrir flóknum vandamálum. Verðbólga og vaxtarverkir á efnahagssviðinu, stormviðri á sjóndeildarhringnum í loftslagsmálum, síaukin geðheilbrigðislægð, þyngri kvaðir á fjölskyldurnar okkar og minni tengsl. Af nógu er að taka. Þessi vandamál eru engin nýlunda. Þvert á móti eru þau gömul og rótgróin. Þau hafa fengið tíma til að ágerast og með árunum hafa þau orðið alvarlegri og erfiðari viðfangs. Rótin að þessum vanda er að samhliða vexti og þróun samfélagsins hefur stjórnvöldum ekki tekist að hugsa út fyrir rammann sem þau hafa sett sér síðustu áratugi; mýtuna um að hagvöxtur sé það eina sem þurfi til að skapa samfélag sem býr við velsæld. Við höfum komið okkur upp mælikvörðum á velsæld í samfélaginu, velsældarvísum, sem eiga að geta leitt vegferðina að aukinni velsæld. Þeir mæla t.d. heilsu, menntun, loftgæði, kosningaþátttöku, traust til stjórnmálafólks. En þegar ég les fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og fjármálaáætlun þá er hvergi að finna greiningar eða spár um árangur í átt að aukinni velsæld. Þar er hins vegar að finna fjölmargar töflur og gröf um hagvöxt. Það virðist vera algjör skortur á tengingu á milli stefnu stjórnvalda annars vegar og markmiðsins um að auka velsæld hins vegar. Það er eins og stjórnvöld hafi bara gefið sér að til þess að hámarka velsæld þurfi einfaldlega að hámarka hagvöxt. Framleiða meira, láta tölurnar hækka. Því meira sem til er af dóti, því betra verður líf okkar - ekki satt? Vandamálin sem við stöndum frammi fyrir segja aðra sögu. Þótt efnisleg gæði skipti auðvitað máli eru þau alls ekki nóg ein og sér til þess að við tryggjum samfélagslega velsæld. Það þarf að hafa miklu fleiri þætti í huga ef við viljum skapa samfélag sem mætir raunverulegum þörfum raunverulegra einstaklinga. Píratar vilja valdefla þessa einstaklinga til þess að fylgja draumum sínum í hversdagsleikanum; draumum um að skapa eitthvað nýtt eða beita sér fyrir betra samfélagi. En til þess að það sé hægt verða þau fyrst að búa við öryggi, heilsu, frið og hamingju. Þau þurfa að búa við velsæld. Hingað til hafa stjórnvöld ekki sett þessar þarfir í forgrunn. Þess í stað hafa ráðamenn einblínt á þarfir efnahagslífsins, þarfir fyrirtækja og fjármagnseigenda. Staðreyndin er sú að misskipting verðmæta á Íslandi hefur aukist í valdatíð hæstv. forsætisráðherra, Katrínar Jakobsdóttur. Fiskveiðiauðlindirnar eru komnar á færri hendur. Ríkasta eina prósentið tekur sér æ stærri skerf af kökunni og flytur hana á aflandssvæði. Á sama tíma hafa skattbyrðar lagst í þyngra mæli á lægri tekjutíundir. Stefna stjórnvalda gerir ráð fyrir því að hagsmunum einstaklingsins sé best borgið með því einu að mæta þörfum efnahagslífsins. Þegar hagvöxtur er þá aukast lífsgæði, en þegar það kreppir að með verðbólgu þá þarf bara almenningur að herða sultarólina. Þetta viðhorf lýsir miklum misskilningi á hlutverki hagstjórnenda. Efnahagurinn er verkfæri sem á að þjóna þörfum einstaklingsins. Einstaklingurinn á ekki að þjóna efnahagslífinu. Við, fólkið, erum efnahagslífið. Ef við ætlum að fjárfesta í velsæld fólksins þurfum við að taka á verðmætaskiptingunni hér á landi. Þess vegna þurfum við að skattleggja arðinn af auðlindum og koma á alvöruskattlagningu á hagnað, hálaun og ofurauð. Velsæld snýst um að búa í öruggu og ómenguðu umhverfi. Þess vegna þurfum við grænar lausnir. Þeir sem menga umhverfið eiga að borga fyrir það og það fjármagn getum við síðan nýtt í græna umbreytingu og nýsköpun, með réttlát umskipti að leiðarljósi. Velsæld snýst um að búa við heilsu og velmegun, bæði á líkama og sál. Þess vegna þurfum við að hugsa geðheilbrigðismálin upp á nýtt, samhliða því að auka áherslu á forvarnir, fyrirbyggjandi aðgerðir og snemmtæka íhlutun. Við þurfum að fullfjármagna kerfið, niðurgreiða sálfræðiþjónustu og tryggja sólarhringsopnun bráðaþjónustu. Velsæld snýst um að geta búið við fjárhagslegt öryggi án þess að þurfa að ofkeyra sig með vinnu. Þess vegna þurfum við róttækar breytingar á skatt- og framfærslukerfum, að draga úr skerðingum og að nota skattkerfið sem öflugra jöfnunartæki og færa byrðarnar á þau bök sem geta borið þær. Í stað þess að viðhalda núverandi stöðnun í stjórnmálum getum við farið að vinna að því að byggja upp betra samfélag sem snýst um velsæld allra sem í því búa, ekki bara fyrirtækjanna og fjármagnseigendanna.

Hæstv. forseti. Kæru landsmenn. Evrópa og heimurinn allur stendur frammi fyrir erfiðum áskorunum. Nú geisar skelfilegt stríð, orkukreppa blasir við Evrópu og fólk kvíðir vetri. Við Íslendingar stöndum vissulega frammi fyrir mörgum áskorunum en við megum ekki gleyma því að við búum við ákjósanlegri lífsskilyrði en margir aðrir. Á Íslandi er orkan okkar græn og umhverfisvæn. Hér er friðsælt, lífskjör eru almennt góð og jöfnuður er óvíða meiri. Já, það er stundum hollt að við minnum okkur á hversu lánsöm við raunverulega erum. Verkefnin eru þó ærin, m.a. á sviði heilbrigðismála. Með vaxandi lífaldri og auknum kröfum okkar um meiri lífsgæði verða viðfangsefnin æ fleiri og meira krefjandi. Við verjum um þriðjungi af heildarfjárhæð fjárlaga til heilbrigðismála. Því skiptir máli hvernig við verjum þeim fjármunum. Notandinn er í forgrunni þeirrar ákvörðunartöku. Þjóðin er að eldast. Tækniframförum fleygir fram og sjúkdómur sem var ólæknandi fyrir nokkrum árum er í dag er læknanlegur. En heilbrigðiskerfið snýst ekki aðeins um öfluga heilbrigðisþjónustu heldur það að gera fólki betur kleift að huga að eigin heilsu. Kæru landsmenn. Heilsan er okkar dýrmætasta eign. Það eru sameiginlegir hagsmunir þjóðarinnar að aukin áhersla sé lögð á lýðheilsu, forvarnir og geðheilbrigðismál. Aukin áhersla á lýðheilsu mun bæði endurspeglast í aðgerðaáætlun í lýðheilsumálum og árlegu heilbrigðisþingi sem verður helgað lýðheilsu. Alþingi ályktaði nú í vor um stefnu í geðheilbrigðismálum til ársins 2030. Markviss áætlun á grunni stefnunnar um aðgerðir í geðheilbrigðismálum er í mótun og mun koma fyrir þingið sem þingsályktunartillaga í byrjun næsta árs. Mönnun í heilbrigðisþjónustu er gríðarleg áskorun hér á landi, á heimsvísu, nú og til framtíðar. Heilbrigðisstarfsfólk þarf í kjölfar heimsfaraldurs endurheimt og stuðning. Þegar samfélagið fer á fulla ferð og ferðamenn sækja okkur heim verða verkefnin krefjandi sem aldrei fyrr. Það er okkar stjórnvalda að tryggja að umgjörðin sé í lagi, nýr spítali, nýsköpun, tækni, lyf, menntun, vísindi, húsnæði - já, listinn er langur - innviðir, samningar um þjónustu, allt sem tryggir bættan aðbúnað og kjör fyrir mannauðinn, þjónustuveitendur og þiggjendur. Kæru landsmenn. Það er fátt verðmætara en að aðstoða einstaklinga við að ná upp tapaðri færni til að geta haldið sjálfstæði sínu, lífsgæðum og virkni í samfélaginu. Nýverið skipuðum við ráðherrar heilbrigðismála og félagsmála sameiginlegt endurhæfingarráð sem hefur það hlutverk að vera okkur til ráðgjafar um faglega stefnumörkun og skipulag þjónustu á sviði endurhæfingar. Einnig er það sameiginlegt verkefni þvert á ráðuneyti okkar, félags- og vinnumarkaðsráðherra, fjármálaráðherra og sveitarfélaganna að vinna að umbótum í málefnum aldraðra og þar hefur verið sett á fót sérstök verkefnastjórn til að leiða það verkefni. Kæru landsmenn. Heilbrigðisþjónusta getur ekki verið háð hagsveiflum. Í nýframlögðu fjárlagafrumvarpi eru framlög til heilbrigðismála aukin og það er engin aðhaldskrafa sett á heilbrigðisstofnanir, sjúkrahús og öldrunarstofnanir. Í því felast skýr skilaboð: Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur stendur vörð um heilbrigðiskerfið. Sameinumst um stöðugar umbætur heilbrigðiskerfisins. Öflugt samfélag byggir ekki síst á sterku heilbrigðiskerfi.

Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Nú er nýr þingvetur hafinn með nýjum fyrirheitum sitjandi meiri hluta. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2023, stefnuskrá ríkisstjórnarinnar, er eitt og annað gott að finna en það er þó augljóst að ríkisstjórnin fellur á prófinu þegar horft er til verðbólgunnar sem er í hæstu hæðum og markmiðsins að auka velferð í landinu. Við höfum allt frá árinu 2017 verið með ríkisstjórn sem er samsett af flokkum sem segjast ekki vilja vinna saman. Hugmyndafræðin er látin víkja fyrir löngun til setu við ríkisstjórnarborðið. Þau eru mætt til að koma í veg fyrir að ákveðnir hlutir gerist og viðurkenna það bara. Þetta eru skilaboðin til íslensku þjóðarinnar. Ljóst er að flokkarnir eru settir í fyrsta sæti meðan almenningur bíður eftir úrbótum. Það hefur margt setið á hakanum síðastliðin fimm ár. Við sjáum það t.d. svo vel í heilbrigðiskerfinu, hvort sem við horfum á stöðuna í landsbyggðunum, á Landspítalann okkar eða á viðvarandi biðlista barnanna okkar eftir þjónustu. Ég get líka nefnt biðlistana sem eru eftir viðtalinu til að komast á biðlista, t.d. eftir liðskiptaaðgerðum. Ríkisstjórnin þráast við að semja við sjálfstætt starfandi aðila um að taka að sér slíkar aðgerðir. Með því er í raun verið að búa til tvöfalt heilbrigðiskerfi þar sem hinir efnameiri kaupa sér þjónustu hjá einkaaðila á meðan hinir halda áfram að húka á biðlista jafnvel svo árum skiptir. Því miður versnar staðan frekar en að batna og svör ríkisstjórnarinnar eru fá. Engin sátt virðist vera um rekstrarfyrirkomulag og þess vegna er best að gera ekki neitt. Tölum svo um aðgerðir í sjávarútvegi. Mun þessi ríkisstjórn einhvern tímann bjóða þjóðinni það réttlæti sem hún kallar eftir? 77% þjóðarinnar kalla eftir markaðsleið í sjávarútvegi en ríkisstjórnin skipar starfshópa um málið og við vitum öll að það mun engu skila, í besta falli örlítilli hækkun veiðigjalds. En grundvallarbreytingin, þar sem tryggt verður í lögum að þjóðin eigi kvótann, samningar gerðir tímabundnir og fyrir hann skuli greiða markaðsgjald, verður ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar. Virðulegur forseti. Þessi ríkisstjórn er ekki ný í starfi og Viðreisn var farin að kalla eftir efnahagsaðgerðum löngu fyrir heimsfaraldur þegar farið var að kólna í hagkerfinu. Þá hefði verið rétti tíminn fyrir ríkið að keyra í gang framkvæmdir og opinberar fjárfestingar. Ríkisstjórnin fór því allt of seint af stað og er núna hálfnuð með verk eins og Reykjanesbrautina en hefur því miður ákveðið að stöðva þá framkvæmd núna rétt eina ferðina til að auka ekki á verðbólgu. Það er engu öðru um að kenna en seinagangi hjá þeim sjálfum. Virðulegur forseti. Fyrir síðustu kosningar var ungu fólki talin trú um að lágvaxtaskeið væri hafið á Íslandi. Og hvað sjáum við? Evrópumet í vöxtum á óverðtryggðum lánum. Þau sem bitu á agnið í góðri trú sitja nú með hnút í maganum í hvert sinn sem seðlabankastjóri birtist í fjölmiðlum. Einhverra hluta vegna telur Seðlabankinn eðlilegt að koma í veg fyrir styrkingu krónunnar sem gæti haft í för með sér ábata fyrir almenning en lætur vera að koma í veg fyrir að gengi krónunnar veikist eins og það hefur verið að gera að undanförnu þrátt fyrir mikinn fjölda ferðamanna. Það eru alltaf íslenskur almenningur sem er látinn greiða kostnaðinn af ónýtum gjaldmiðli. Og gleymum ekki matarkörfunni sem hækkar og hækkar. Og það er ekki bara innflutta varan sem hækkar heldur hafa innlendar vörur hækka verulega og gera má ráð fyrir að þær hækki meira miðað við fram komið fjárlagafrumvarp. Þrátt fyrir hærra vöruverð batnar staða bænda ekki neitt. Hver er ástæðan fyrir því önnur en sú að kerfið virkar ekki, hvorki fyrir neytendur né bændur? Það eru kjarasamningar fram undan og ríkisstjórnin gefur tóninn með því að vísitölutengja krónutöluhækkanir fjárlagafrumvarpsins. Það er gott innlegg inn í komandi kjarasamninga eða hitt þó heldur. Ég hef heldur ekki minnst á þær ósanngjörnu skerðingar sem viðgangast í almannatryggingakerfinu sem Sjálfstæðisflokkurinn lofaði að leiðrétta árið 2013. Einhver dráttur virðist hafa orðið á því loforði. Virðulegur forseti. Kæru landsmenn. Við þurfum að gera verulegar kerfisbreytingar til þess að þessu landi verði stjórnað með hagsmuni alls almennings í huga. Við þurfum frjálslynd viðhorf í Stjórnarráðið, viðhorf fólks sem horfir til framtíðar en ekki fortíðar, fólk sem mætir til að vinna að breytingum en ekki til að viðhalda stöðlum. Við þurfum Viðreisn í ríkisstjórn.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Þær áherslur sem forsætisráðherra talaði fyrir í stefnuræðu sinni og endurspeglast í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar benda til að í engu hafi aukist skilningur innan ríkisstjórnarinnar á mikilvægi aukinnar verðmætasköpunar. Á þingmálalistanum má aftur sjá frumvarp um bann við rannsóknum, leit að og vinnslu á gasi og olíu í efnahagslögsögunni. Þetta gerist á sama tíma og norsk stjórnvöld úthluta 53 nýjum sérleyfum til leitar og vinnslu olíu á landgrunni Noregs og á sama tíma og Elon Musk, forstjóri rafbílaframleiðandans Tesla, kallar eftir aukinni framleiðslu á olíu og gasi. Ríkisstjórnin sem nú vill banna rannsóknir á Drekasvæðinu er sama ríkisstjórnin og sólundar enn skattpeningum í rannsóknir á mögulegu flugvallarstæði í Hvassahrauni, í nágrenni svæðis þar sem tvisvar hefur gosið á undanförnum misserum. Það skal leggja blátt bann við rannsóknum á Drekasvæðinu með þeim rökum að það þurfi að senda skýr skilaboð til umheimsins þess efnis að Ísland ætli að leggja sitt af mörkum til að takast á við loftslagsbreytingar. Skilaboðin til umheimsins ættu auðvitað að vera þau að minna á að Ísland er grænasta land í heimi, í þeim skilningi sem hér er rætt. Hér er hæsta hlutfall endurnýjanlegrar orku á byggðu bóli, hér er framleitt grænasta ál í heimi og við ættum að senda þau skilaboð frá okkur að hér á Íslandi ætti að auka framleiðslu en ekki minnka hana, eins og ýmis félagasamtök og, jafn ótrúlegt og það kann að hljóma, stjórnmálaöfl virðast tala fyrir. Góðir landsmenn. Ég sagði hér í ræðu minni við eldhúsdagsumræður í júní síðastliðnum: „Ef það er ætlun ríkisstjórnarinnar að draga verulega úr matvælaframleiðslu á Íslandi þá er hreinlegra að segja það bara beint út, í stað þess að svelta bændur landsins þannig að þeir hrökklist úr bústörfum og því mikilvæga verkefni að framleiða heilnæmustu landbúnaðarafurðir í heimi.“ Ég bar þá von í brjósti að matvælaráðherra og eftir atvikum fjármálaráðherra nýttu sumarið vel til að tryggja bændum þá viðspyrnu sem nauðsynleg er til að þeir heltist ekki úr lestinni hver af öðrum, með alvarlegum afleiðingum fyrir hag lands og þjóðar. Því miður bendir fátt til þess að sumarið hafi verið nýtt vel. Þær fréttir bárust í júlí síðastliðnum, með miklu fjölmiðlabrölti, að Framsóknarflokkurinn ætlaði, að því er virtist, með eigin höndum formanns flokksins að byggja 35 þúsund íbúðir á næstu tíu árum. Sami blaðamannafundur var svo endurtekinn í gær, tveimur mánuðum síðar, þar sem sami innviðaráðherrann trommaði upp og sagðist ætla að byggja 20 þúsund íbúðir á fimm árum. Þarna má eflaust sjá vísi að hringrásarhagkerfi Framsóknarflokksins og endurnýtingu „glærusjóva“, sem menn hafa gert að listgrein í þeim hópi sem Framsóknarflokkurinn hefur nú fundið sér hlýju hjá í höfuðborginni. Allt væri þetta gott og til bóta ef um væri að ræða annað og meira en „glærusjóv“ og fjölmiðlakynningar. Enn sem komið er virðist fyrst og fremst áhugi á því hjá skipulagsyfirvöldum í Reykjavík að byggja í og við veglínu fyrirhugaðrar Sundabrautar og svo við enda flugbrautar í Skerjafirðinum. Ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja innviðaráðherra til að taka á sprett, ekki með spretthópi, heldur sjálfur, og höggva á þann hnút sem skipulagsmál höfuðborgarinnar eru í hvað það varðar að aðgengi að lóðum verði forsvaranlegt, enda ber flokkur innviðaráðherra, Framsóknarflokkurinn, nú meginábyrgð á því að hinn tvífallni meirihluti í Reykjavíkurborg geti áfram þvælst fyrir þeirri uppbyggingu sem þarf svo sárlega að eiga sér stað. Það yrði raunverulega til bóta í slagnum við verðbólgudrauginn, sem nú lætur finna svo rækilega fyrir sér. Annað vopn í þeirri baráttu væri að láta krónutölugjöld hins opinbera ekki hækka sem á sjálfstýringu væru til jafns við vísitölu sem innifelur húsnæðisverð, en við því er því miður ekki að búast sé litið til fjárlagafrumvarpsins sem nú liggur fyrir. Af hverju þurfa til dæmis bensíngjald, olíugjald, áfengisgjald, kolefnisgjald og bifreiðagjald, svo einhver gjöld séu nefnd að taka um þriðjungi hærra stökk en annars væri, til að mæta hækkun á húsnæðisverði? Enn skal bæta í stofnanabáknið. Í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar eru kynnt áform um að nú skuli koma á laggirnar sjálfstæðri mannréttindastofnun. Það er auðvitað virðingarvert að stjórnarflokkarnir segi bara frá því að enn skuli þenja út báknið. Á meðan sumir ráðherranna segjast í orði kveðnu vera miklir áhugamenn um einföldun stofnanakerfisins og aðhald í umfangi hins opinbera þá benda gjörðirnar til annars. Stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna finna sig iðulega í þeirri stöðu að þurfa að verja veru síns flokks í því ríkisstjórnarsamstarfi sem nú hefur sinn annan þingvetur á öðru kjörtímabili sínu. Stuðningsmönnunum er auðvitað vorkunn, sumum þeirra a.m.k., en í stjórnmálum er ekki gott að vera á þeim stað að réttlæta veru sinna manna í ríkisstjórn með því að segja: Ja, ef mínir menn væru ekki þarna þá væri þetta bara allt enn hræðilegra en það er núna. Kæru landsmenn. Við erum föst á tímabili ákvarðanatökufælni. Þessi ákvarðanatökufælni, hvort sem hún snýr að atvinnuuppbyggingu, framleiðslu orku, flutningi á orku, endurskoðun á regluumhverfi innflytjendamála, fyrirsjáanleika í rekstri sjávarútvegsins, byggðamálum, gjaldtöku af umferð eða öðru sem of langt mál væri að telja upp, dregur úr getu atvinnulífsins til að auka verðmætasköpun og þar með úr getu hins opinbera til að standa undir þeim velferðarkerfum sem okkur eru svo mikilvæg. Þessu tímabili verður að ljúka.