Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Gíslason) : Frv. það, sem hér er til umr., hefir borizt frá Nd. Er þar lagt til, að 6 þar greindum útlendingum verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Frv. fylgja umsóknir frá öllum þessum mönnum og ýms önnur plögg, til að sanna það, að þessir menn uppfylli þau skilyrði, sem l. gera ráð fyrir, til þess að þeim verði veittur ríkisborgararéttur. Allshn. hefir athugað frv. og öll þessi skilríki og hefir ekki getað fundið, að neitt skorti á þau sönnunargögn, nema hjá 6. manninum í frv., er til þarf, svo hann geti öðlazt íslenzkan ríkisborgararétt. Hann telur sig hafa flutt hingað til landsins sumarið 1930, og 3 næstu árin kveðst hann hafa starfað að því að setja upp rafstöðvar hingað og þangað um land. Það vantar upplýsingar um, hvar á landinu hann hefir dvalið þennan tíma og hvort hann á þessum 3 árum hefir ekki notið sveitarstyrks eða orðið brotlegur við landslög. Vottorðin, sem fylgja umsókninni um það, að hann hafi ekki þegið sveitarstyrk og ekki verið refsað, ná aðeins yfir tímann frá 1933 til þessa dags. En það er ákveðið skilyrði í l., ef útlendingur vill fá ríkisborgararéttindi, að hann hafi ekki allan dvalartímann gerzt styrkþurfi eða orðið brotlegur við landslög, en á þetta skortir sem sagt hjá þessum manni. Þótt hann gæti lagt fram tilskilin vottorð, þá vantar nokkuð upp á, að hann hafi dvalið hér lögmætan tíma. Er það hálft ár, sem til vantar. N. er þeirrar skoðunar, að þessi l. og tilefnið til þeirra sé þannig, að það verði að fara stranglega eftir ákvæðum þeirra í þessu efni. Ef farið er að veita undanþágu í einu eða öðru tilfelli, þá er komið inn á hættulega braut, og fleiri munu þá sækja á sama lagið. Aðalástæðurnar fyrir því, að nauðsynlegt er að halda sig stranglega við l., eru, að allmikið atvinnuleysi er víða hér á landi, svo sízt er ástæða til að leyfa útlendum mönnum að ófyrirsynju dvöl og ríkisborgararétt í landinu, sem vinna að þeim starfsgreinum, sem nógir menn eru í fyrir. Það vill svo til, að þessi maður er rafvirki, en af þeim er nóg í landinu, og þeir hafa látið það uppi hér við hæstv. Alþingi, að ekki sé nægilegt fyrir þá að starfa, svo sízt er ástæða til að veita útlendingi rétt til að taka brauðið frá þeim. Þegar sú styrjöld er úti, sem nú geisar, eru miklar líkur til, að skapist líki ástand og eftir síðustu styrjöld, að jafnvel milljónir manna verði landflótta og reyni að koma sér fyrir hvar sem þeir geta fengið friðland, svo hætt er við, að hér sem annarstaðar verði að taka við slíkum mönnum. En hvernig ættum við að taka við slíkum fjölda? Því verður nú þegar að gjalda varhuga við að skapa fordæmi, er geri slíkum mönnum auðveldara fyrir að taka sér hér bólfestu. Það má einnig telja það vafasamt, hvort það sé vinsamlegt gagnvart þjóð, sem við höfum vinsamleg viðskipti við, að leyfa borgurum þeirrar þjóðar að fá ríkisborgararétt hér á landi. Af þessum ástæðum hefir n. lagt til að fella niður 6. manninn, og að honum verði ekki veittur hér ríkisborgararéttur, fyrr en hann hefir dvalið hér tilskilinn tíma og getur lagt fram sönnunargögn um, að hann hafi uppfyllt öll skilyrði laganna allan tímann, sem hann hefir dvalið í landinu. Gæti það þá væntanlega orðið á næsta þingi, ef skilyrðin eru fyrir hendi.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það er ekki í raun og veru hægt að bera fram neinar aths. við þetta nál. Það er fullkomlega í samræmi við þau l., sem hér voru samin vegna þess, að mönnum þótti oft of langt gengið, þegar útlendingum var veittur ríkisborgararéttur, er þeir höfðu dvalið hér 1 eða 2 ár. Því var sett sú regla, að menn yrðu að hafa dvalið hér 5 ár í þjónustu ríkisins, en ella 10 ár, áður en þeir fengju þennan rétt, en ekkert er tekið fram um dvalartíma þeirra manna, sem hér starfa í þjónustu hins opinbera. Í raun og veru er ekki hægt að skýra 1. svo, þótt það væri eðlilegt, að hið sama gilti fyrir þá menn, sem starfa hjá hinu opinbera, og það, sem tekið er fram í l. um starfsmenn ríkisins. En með þennan mann, sem hér er um að ræða, stendur svo á, að glögglega kemur fram, að l. verða ekki alltaf eins í framkvæmd eins og þau eru hugsuð. Þessi maður hefir verið hér 9ár, þar af 5 ár í þjónustu hins opinbera norður á Blönduósi, og stjórn rafveitunnar þar hefir sent mér bréf, sem ég ekki finn í augnablikinu, þar sem færð eru nokkuð mikil rök fyrir því, að þeim sé mjög umhugað um að halda þessum manni, og er það ástæðan fyrir því, að hv. Nd. hefir vikið frá hinum settu reglum. Ég lít þannig á, að það sé rétt hjá allshn., að það megi yfirleitt ekki víkja frá reglunni um 10 ára búsetu. En þessi maður verður búinn að vera hér á landi 10 ár í vor, þegar þessi l. ganga í gildi, ef frv. verður að l. Þess vegna er ákaflega mjótt mundangshófið í þessu máli. En ef þannig yrði litið á málið af n. og þm., að brotin væri 10 ára reglan að ástæðulausu með því að samþ. þetta frv., og gerð hér undantekning vegna þess, hve mikil nauðsyn er að hafa þennan mann við þetta starf, og svo litlu munar, að hann sé búinn að vera hér 10 ár, þá tel ég, að þetta sé ekkert hættulegt fordæmi. - Það þarf að breyta stöðinni þarna á Blönduósi í vor, og annar maður getur ekki gengið í það verk. Þá bendir n. á það, að það vanti vottorð um dvalarstað þessa manns hér í 3 ár, og einnig um það, að hann hafi ekki fengið framfærslustyrk þessi ár, og ennfremur vanti hann hegningarvottorð. Ég vil leggja til, að málinu verði frestað til morguns; ég er ekki vanur að telja mál hér á Alþingi, og að áður en þm. tækju afstöðu til málsins um það, hvort þessa undantekningu á að gera eða ekki, sem ég tel þó enga undantekningu frá meginreglu l., þá vil ég vita, hvort það kemur í ljós, að hægt sé að útvega honum vottorð þangað til, því ég get skilið, að n. vilji ekki, ef þessi vottorð fást viðvíkjandi þessum þremur árum, láta samþ. frv. fyrr en þau eru fengin. En það, sem vantar upp í þessi 10 ár, er sama sem ekki neitt. En ef þeir á Blönduósi geta ekki útvegað þessi vottorð fyrir morgundaginn, þá fer ég ekki fram á frekari frest.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Hæstv. forsrh. minntist á það, að það mætti kannske álykta þannig, að þessi maður, Oskar Sövik, hefði verið 5 ár í þjónustu sýslufélags eins í landinu, og þess vegna mætti telja, að hann hefði verið í þjónustu þess opinbera þennan tíma. En ákvæði l. eru svo skýr í þessu efni og ótvíræð, að það virðist ekki vera hægt að koma við neinni annari skýringu en að það sé eitt skilyrðið, að maðurinn hafi verið í þjónustu ríkisins í 5 ár, ef hann á að fá ríkisborgararétt eftir þann tíma. Það kemur berlega fram í grg., sem fylgdi frv., sem lagt var fyrir þingið 1934 og varð þá að l., að flm. hafa lagt mikla áherzlu á, að stranglega yrði farið eftir þeim reglum, sem þar eru settar. Upphaflega var þessi tími 15 ár, og þótti ekki fært að hafa hann styttri, til þess að fyrirbyggja, að það yrði misnotað af útlendingum. Þessu var síðan breytt í 10 ár og lögfest ákvæðið um, að útlendingar, sem mætti álita, að ríkinu væri nauðsynlegt að hafa í þjónustu sinni, þyrftu ekki að vera hér búsettir nema í fimm ár, og mætti því grípa til þess að veita slíkum mönnum eftir þann tíma ríkisborgararétt. En til þess að geta fært þetta yfir á bæjar- og sveitarfélög, þarf að hafa sömu ástæðu fyrir því. Þá eru það fyrst og fremst miklu fleiri, sem kæmu til greina, ef bæjar- og sveitarfélög kæmu hér inn í. Það er miklu minni ástæða til þess að halda, að sérfróðan mann þyrfti í þjónustu bæjar- og sveitarfélags en ríkisins. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri slæmt fyrir Blönduósinga að missa þennan mann nú, af því að það stæði til að breyta stöðinni þar og forráðamenn treystu honum bezt til þess. Þetta getur vel verið, en ég sé ekki, að það þyrfti að veita honum ríkisborgararétt fyrir því, því ég sé ekki betur en hann hafi atvinnurétt í landinu, og skipti því hvorki til né frá, hvort það dregst eitt ár eða svo að veita honum ríkisborgararétt, úr því að hann hefir leyfi ríkisstj. til þess að starfa að þessu verki. Hvað það snertir að fresta málinu til morguns, þá hefi ég ekkert á móti því, en það breytir ekkert minni skoðun á málinu; jafnvel þótt þessi vottorð fengjust, sem hæstv. forsrh. nefndi, þá mundi ég ekki samþ., að honum væri veittur ríkisborgararéttur fyrr en hann hefði verið hér á landi þessi 10 ár, sem gert er að skilyrði fyrir því.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég hefi ekkert að athuga við afstöðu n. í þessu máli; hún er í samræmi við gildandi l. Einnig er það rétt hjá frsm. allshn., að það er átt við, að menn þurfi að hafa verið í þjónustu ríkisins til þess að geta öðlazt réttinn eftir aðeins 5 ára dvöl hér. Og það er hæpið að lögjafna þessu ákvæði til hins opinbera. En við megum ekki gleyma því, að þó að við höfum verið strangir í að veita ekki svona rétt, og við viljum vera strangir í því, að menn flytji ekki hingað til lands, sem við höfum þó kannske ekki verið nógu strangir með, þá vil ég benda á það, að þessi ákvæði um 5 og 10 ára búsetu hér á landi eru fyrst og fremst orðin til fyrir íslenzka hagsmuni. Og ef við sjáum ástæðu til að gera frávikningu frá þeim l., þá höfum við leyfi til að gera það, en eingöngu fyrir íslenzka hagsmuni. Ég mun svo ekki lengja umr. um þetta. Ég þakka fyrir þann frest, sem málið hefir fengið.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Ég tek undir það sem frsm. n. sagði í sinni ræðu. Þau rök, sem hann færði fram, eru í nafni n. föluð. Það er sjálfsagt að fara að ósk hæstv. ráðh., að fresta málinu til morguns, en þá er líka nauðsynlegt að fá hegningarvottorð frá Noregi frá árunum 1931–1933, því þessi maður dvaldi þar þá um tíma. Að öðru leyti vildi ég segja það, að ég tel, að eins og nú standa sakir, sé það varhugavert að ganga lengra en l. heimila. Ég minnist þess, að um eitt skeið talaði ráðh. um það, að enginn gæti fengið ríkisborgararétt, nema hann hefði afsalað sér honum í sínu landi. En hve miklar líkur eru til, að þessi maður hafi afsalað sér þeim rétti? Það er spursmál, hvort við eigum að gera Norðmönnum þann greiða eða ógreiða að festa þennan mann hér á landi, sem þeir þurfa kannske að kalla hvenær sem er í stríðið. Þá vildi hæstv. ráðh. benda á það, að þessi l. væri fyrir íslenzka hagsmuni. Það er alveg rétt. En þegar litið er á það, hve mikil völ er hér á mönnum með slíka sérkunnáttu, sem þessi maður, þá fer það að vera vafasamt, hve miklir hagsmunir það eru fyrir okkar þjóðfélag að halda sérstaklega í hann.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) ; Ég vildi aðeins minnast á það, að það hefir verið gengið mjög ríkt eftir því við okkur, sem förum með völdin að leyft sé að koma hingað mönnum í tugatali í samræmi við það, sem er á Norðurlöndum, sem við höfum ekkert með að gera, en það er lítið svo á, að þetta sé siðferðisleg skylda vegna mannúðar og af því fólkið hefir verið hér mikið. Og geri ég ráð fyrir, að hér stöndum við nokkuð jafnfætis við aðrar Norðurlandaþjóðir. Ég legg ekki svo mikið upp úr vottorðum frá rafvirkjum hér um, að þeir séu eins færir um að taka þetta starf eins og þessi maður, enda búast Blönduósingar við að loka stöðinni í vor, ef hann fær ekki að vera hér.

Frsm. (Magnús Jónsson) Fjhn. hefir orðið ásátt um að gefa út um þetta mál nál. það, sem birtist á þskj. 600, og að bera fram þær brtt., sem þar gefur að líta. - Tveir nm. hafa skrifað undir með fyrirvara, og munu þeir gera grein fyrir því. Brtt. eru tvær. Sú fyrri er við 1. gr. og er eiginlega ekki annað en leiðrétting eða skýrara orðalag á gr. Hún er um þá undanþágu, sem var veitt með l. nr. 93 frá 1938, og er fyrra ákvæðið um, að draga megi frá skatti þau töp, sem togaraútgerðarfélög hafa orðið fyrir síðan 1931, en síðara ákvæðið er um að undanþiggja það skatti, sem lagt hefir verið í varasjóð. Eins og frv. er orðað, virðist undanþága línubáta og mótorbáta eiga einungis við fyrra ákvæðið, en meiningin með frv. er, að þessir bátar skuli njóta sömu réttinda og togaraútgerðarfélög. Meiningin með brtt. er því að orða þetta svo skýrt, að ákvæði gr. nái ótvírætt jafnframt til vélbáta og línuskipa. Hin brtt. er við 2. gr. og er um að fella niður það ákvæði, sem sett var inn í frv. í hv. Nd., um ákvæði í l. um viss skilyrði um kaupgreiðslu við fyrirtæki, sem njóta skattfrelsis. Það virðist að vísu ekki óeðlilegt, þótt sett væru einhver ákvæði um, hvað þau fyrirtæki, sem eiga að njóta skattfrelsis, megi greiða í laun, en við teljum ekki heppilegt að lögfesta neitt um þetta. Hér getur bæði verið að ræða um stór og smá fyrirtæki, og sum þeirra eru jafnvel stofnsett af mörgum fyrirtækjum, svo það er mikill vafi á, að það sé alltaf heppilegt að ákveða með l., hvað þessi fyrirtæki eiga að borga í laun. Það getur verið, að fyrirtæki, sem er í fjárþröng, hafi jafnmikla þörf á að velja úr mönnum til að stjórna fyrirtækinu, og þá er fullt eins eðlilegt, að fyrirtækið ákveði það sjálft eða einhverjir þeir, sem rétt geta talizt hafa til þess, eins og t. d. lánardrottnar þess, hve mikið mönnum sé borgað, sem fyrir fyrirtækjunum standa. N. taldi einnig vafasamt, hvort allir tillm. legðu svo mikla áherzlu á, að þetta atriði yrði í l. Hinsvegar höfum við lagt til, að nýtt atriði væri sett í staðinn, og kemur það fram í till. okkar um, að síðari málsl. 2. gr. l. verði orðaður um. Það stendur í l., að verði heimild þessi ekki notuð, þá megi ekki leggja hærra útsvar á þau en sömu fyrirtæki borguðu 1938. Þetta á við togarafélögin, og við það er ekkert að athuga, en togarafélög munu ekki gera út nema á eitthvað 4 stöðum á landinu. En þetta ákvæði viljum við einnig láta ná til línubáta og mótorbáta, því það er ómögulegt að ákveða, að öll þessi fyrirtæki skuli undanþegin því að greiða hærra útsvar en þau greiddu 1938. Mörg bæjar- og sveitarfélög á landinu hafa sínar aðaltekjur af mótorbátum, og það er ekki hægt að setja á slíkt bann í þessu efni. N. leggur til, í samræmi við vilja hv. flm. í Nd., að þetta verði eftir sem áður látið ná til togaraútgerðarfélaga, en verði heimildin ekki notuð, má leggja á línubáta og mótorbáta eins og þörf bæjar- eða sveitarfélagsins krefur. Ég hygg, að brtt. sé svo ljós, að ekki sé ástæða til að gera frekari grein fyrir henni, og get því látið máli mínu lokið.

* Frsm. (Sigurjón A. Ólafsson): Herra forseti! Þetta mál er flutt, eins og grg. ber með sér, að tilmælum form. landsbankan. N. hefir ekki enn komizt til að athuga málið, enda þótt hún flytji frv., og bera það saman við gildandi l. um sama efni. Ég vildi gjarnan, að n. gæti fengið tækifæri til þess að athuga frv. milli umr. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vil leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og til allshn.