Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, er ekki viðamikið, aðeins tvær gr., sem fela í sér litla breytingu frá gildandi lögum. Frv. fylgir mjög nákvæm óg greinargóð grg., þannig að óþarft er að hafa langa framsögu til skýringar á þessu máli. Eins og í grg. þessari segir, var með breyt. á almannatryggingalögunum frá 1956 horfið frá því, að læknishjálp hjá heimilislækni skyldi vera alveg ókeypis fyrir sámlagsmenn, og sett ákvæði í 52. gr. 1. um, að samlagsmenn á 1. verðlagssvæði skyldu greiða svo sem þar greinir, ákveðið gjald fyrir viðtal á lækningastofu og vitjun læknis í heimahús. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að í stað þess að þessi upphæð sé tilgreind í l. sjálfum, verði framvegis að gera breyt. sem kynnu að verða á samningum við læknasamtökin, með reglugerð, og frv. þetta er flutt, eins og í upphafi grg. segir, að ósk þeirra aðila, sem að samningunum við Læknafélagið stóðu s.l. sumar. Ég hirði ekki um að fara að rekja þá deilu, sem þá stóð yfir, en minni aðeins á, að þetta er afleiðing þeirra samninga, sem þá voru gerðir. Og breyt. þessi miðar ekki að tekjuhækkun fyrir lækna, enda mundi sú uppbót, sem samlögin greiða læknum og að framan er vikið að, lækka eða falla niður til samræmis við þá breyt., sem gerð yrði á gjaldinu. Frv. er, eins og ég sagði áðan, flutt að beiðni samninganefndarinnar, þar sem hún lýsti því yfir, að hún mundi beita sér fyrir leiðréttingu á þessu lagaákvæði, strax og tækifæri gæfist. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. heilbr: og félmn.



Herra forseti. Ég stend ekki hér til að andmæla þessu frv. efnislega og get lýst því strax yfir, að ég er því fylgjandi. Ég vil aðeins hafa orð á því og minna á það, að þetta mál var til umr. hér í hv. d. fyrir 4-5 árum. Þá lagði ég það til, bæði við hæstv. þáverandi félmrh. og við hv. þd., að þessi mgr. yrði orðuð á þá leið, sem nú er lagt til. En árið 1962 var ekki tekið í mál að orða gr. á þá, lund, sem nú er gert ráð fyrir. Eins og tekið er fram í athugasemdum frv., er þetta orðalag, sem hér er gert ráð fyrir, miklu hagkvæmara, og af hagkvæmnisástæðum lagði ég til árið 1962, að þetta yrði þannig orðað. Ég hef orð á þessu, minni á þetta aðeins til þess að sýna fram á, hve hæstv. ríkisstj. er oft sein til að áttá sig á, hvað heppilegast er, og það gildir ekki aðeins um þetta litla mál, heldur mörg önnur og stærri mál. Hún virðist furðusein að hugsa, þegar um ,það er að ræða að koma einhverju góðu til leiðar. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, aðeins geta þess, að mér þætti koma til greina að orða þetta nú á annan veg en hér er gert ráð fyrir og enn þá frjálsar, t.d. að gert yrði ráð fyrir, að ef um væri að ræða sérstakt sjúklingagjald, skyldi það ákveðið með reglugerð. Mér finnst sem sé koma til greina að afnema sjúklingagjaldið, sem hér er um að ræða, með öllu, en það yrði ekki hægt að gera með þessu orðalagi án nýrrar lagabreytingar. Annars voru það aðallega tvö smáatriði í grg. frv., sem komu mér til þess að standa hér upp. Ég vil með örfáum orðum gera aths. við þessi tvö atriði. Hið fyrra er, að í aths. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sjúklingagjaldið var á sínum tíma upp tekið að áeggjan læknasamtakanna.“ Þetta er gersamlega rangt. En þetta er ekki ný skröksaga, sem sögð er hér á Alþingi. Þetta var líka sagt árið 1956, þegar verið var að koma á þessu sjúklingagjaldi. Áður höfðu samlagsmenn notið ókeypis læknishjálpar utan sjúkrahúsa. 1956 var þessu breytt og sjúklingum gert að greiða nokkurt gjald fyrir hvert viðtal og hverja vitjun. En það var ekki að áeggjan læknasamtakanna, að þetta var gert, það var að áeggjan sjúkrasamlaganna. Sjúkrasamlögunum hafði þá um tíma blöskrað, hve lyfjakostnaður samlagsins var mikill. og af því tilefni var farið til læknasamtakanna og farið fram á það við þau, að slíkt gjald, aukagjald, yrði upp tekið, eingöngu til þess að reyna að lækka þennan lyfjakostnað, fækka heimsóknum til læknanna, afnema það, sem var kallað óþarfa heimsóknir til lækna. Þetta er sannleikurinn í málinu, og mér finnst rétt, að þetta komi fram við þessa umr., því að þetta mun víst aldrei hafa verið leiðrétt á Alþingi. Það voru ekki læknasamtökin, sem áttu upptökin, heldur sjúkrasamlögin, en það hefur kannske þótt hentara gagnvart almenningi að kenna læknunum um það en sjúkrasamlögunum, og það mun vera ástæðan til þess, að þessi skröksaga, sem hér er endurtekin, var sögð í upphafi. Hitt atriðið, sem ég vildi lítillega minnast á, eru þessi orð í aths.: „Breyting þessi miðar ekki að tekjuhækkun fyrir læknana.“ Breytingin miðar ekki að tekjuhækkun fyrir læknana. Þetta á víst að vera sagt hv. alþm. til huggunar, það sé svo sem ekki meiningin með þessu að bæta launakjör eða starfskjör læknanna í landinu, enda væri það mjög óvenjulegt, ef hæstv. ríkisstj. tæki upp á slíku að erindi frumkvæði. Ég vil aðeins benda á þetta, en ég verð að segja og játa, að þessi setning undrar mig ekki, úr því að aths. eru runnar undan rifjum hæstv. ríkisstj. Ég held því fram, að heilbrigðismál hafi hér á landi verið olnbogabarn stjórnarvalda frá ómunatíð, og það er engin ástæða til að ásaka hæstv. ríkisstj., er nú situr, fyrir, að hún sé öðrum ríkisstjórnum stórum verri að þessu leyti og þó vil ég segja, að sjaldan mun svartnættið í þessum efnum hafa verið jafnmikið og síðustu árin. Mér finnst skína í gegn í þessum orðum, sem ég las upp, afstaða ríkisstj. Hún vill segja: Það sé fjarri mér að vilja bæta kjör læknanna í landinu. - Hér er um að ræða mál, sem ástæða væri til að ræða á Alþingi og ræða ýtarlega. En því miður, áhugi á heilbrigðismálum hefur ekki verið og er ekki enn í dag mikill. Það er helzt, þegar yfirvöldin þurfa að kvarta yfir einhverju, að slík mál eru rædd. Við minnumst þess, að hæstv. fjmrh, gerði heilbrigðismálin, spítalamálin og læknamálin, að umræðuefni nú fyrir skömmu, - og í hvaða anda gerði hann það? Við munum það allir, ég þarf ekki að endurtaka það, en það var aðallega til þess að skamma vissan hóp lækna, atyrða þá fyrir þeirra gerðir, sem miðuðu að því fyrst og fremst að bæta læknisþjónustuna á helzta spítala landsins, Landsspítalanum. Við skulum ekki halda, að kröfur Landsspítalalæknanna á s.l. sumri hafi fyrst og fremst snúizt um launakjör þeirra, kröfurnar snerust að mestu um bætta starfsaðstöðu á þessum helzta spítala landsins. Hæstv. fjmrh. minntist á fantatök í sambandi við þessar aðgerðir spítalalæknanna. Hann talaði blátt áfram um fantatök, og hann gaf í skyn, að ef þessi vitra og ábyrga hæstv. ríkisstj. hefði ekki gætt sín, hefði hér getað verið um líf og dauða að tefla. Þvílík firra! Læknar á Íslandi hafa aldrei hótað verkfalli, aldrei hótað því að sinna ekki sjúklingum. Ég veit, að það hefur komið fyrir annars staðar í Evrópu, en aldrei á Íslandi. En ræða þessa hæstv. ráðh., fjmrh., er talandi tákn um afstöðu núverandi stjórnarvalda til heilbrigðismála í landinu, til baráttunnar gegn sjúkdómum og til heilsuverndarstarfsins. Þannig eru ummælin í aths. um, að breyt. þessi miði ekki að tekjuhækkun fyrir lækna, algerlega í stíl við stefnu hæstv. ríkisstj. í heilbrigðismálum og ljós vottur um afstöðu hennar til þeirrar stéttar, sem ber hita og þunga heilbrigðisþjónustunnar í landinu á sínum herðum. Árið 1961 gerðu læknar í þjónustu Sjúkrasamlags Reykjavíkur kröfu um bætta starfsaðstöðu, bætt starfskjör og einnig um launahækkun. Hvernig var brugðizt við þessum kröfum sjúkrasamlagslæknanna í Reykjavík? Forveri núverandi hæstv. félmrh. dembdi yfir þá þvingunarlögum, bauð þeim í krafti laganna að vinna í þjónustu sjúkrasamlagsins upp á þau býtí, sem hann skammtaði. Ekki var þetta gert til að firra sjúklinga vandræðum, því að læknarnir ætluðu svo sannarlega að halda áfram að vinna fyrir sjúklingana í borginni, en aðeins vildu þeir ekki vinna fyrir Sjúkrasamlag Reykjavíkur. En þessi voru viðbrögðin. Afleiðingin var, að mótstaða læknanna í Reykjavík var brotin á bak aftur þá og síðan, með eftirköstum, sem bitna harðast á hinum tryggðu, almenningi í Reykjavík. Fyrir þessa óbilgirni stjórnvaldanna árið 1961 hrakar með ári hverju læknaþjónustunni í Reykjavík utan sjúkrahúsa. Þetta fullyrði ég og stend persónulega ábyrgur fyrir því. Það er svo komið í sjálfri Reykjavík, þar sem allir vilja vera, að til Sjúkrasamlags Reykjavíkur, í þjónustu þess, vilja ungir læknar ekki ganga. Gamlir hjassar eins og ég vinna þar enn þá. Þeir eru hræddir að standa í stórræðum. En ungir læknar ganga ekki í þjónustu Sjúkrasamlags Reykjavíkur hin síðustu ár og sízt í þeim mæli, sem með þyrfti. Afleiðingin er sú, að Sjúkrasamlag Reykjavíkur skortir heimilislækna. Það eina, sem hefur hjálpað upp á sakirnar, er, að nokkrir miðaldra héraðslæknar utan af landi hafa sagt sínum störfum lausum þar til þess að setjast að á mölinni í höfuðstaðnum. Þetta er ástandið. Þetta eru hlutir, sem ég hygg, að hvorki hæstv. félmrh., sem að vissu leyti er heilbrmrh., né hæstv. fjmrh. né nokkur hæstv. ráðh. geri sér grein fyrir. Þeim er ekki ljóst, hve mikið illt getur hlotizt af óbilgirni stjórnarvaldanna í garð þeirra manna, sem vinna daglega að heilbrigðisþjónustunni í landinu. Ég fer nokkuð mörgum orðum um þetta, og það er af þeirri ástæðu, að ég vil mjög skora á hæstv. félmrh., sem er tiltölulega nýr í sínu embætti og auk þess gegn og góður drengur, ég vil skora á hann að athuga ástandið í sjúkrasamlagsmálum Reykjavíkur, láta fram fara ranasókn í því efni og raunar öllu tryggingakerfinu í landinu. Ég er og hef alltaf verið fylgjandi almannatryggingunum og viljað þeirra veg sem mestan. En ég þykist á síðari árum hafa tekið eftir því, að þar er ýmislegt að fara úrskeiðis, og það er með þetta kerfi eins og hvert annað, að það verður að gæta þess, að það staðni ekki, að það kalki ekki, en það er einmitt það sem er að gerast, og langmest hef ég orðið var við það, máske af eðlilegum ástæðum, hjá stjórn Sjúkrasamlags Reykjavíkur. Er það nokkur meining, að stjórn Sjúkrasamlags Reykjavíkur, svo að ég nefni dæmi, líti á sína starfsmenn, læknana, sem einhverja höfuðóvini, sem umfram allt verði að halda niðri, halda í fjötrum? Þetta er óheppilegt, og það er þess vert að benda stjórnarvöldunum á þetta. En því miður er ég hræddur um, að hvað þessa hæstv. ríkisstj. snertir, sé það til lítils. Ég vil samt hafa orð á þessu. Það væri þarft verk, sem hæstv. félmrh. ynni, ef hann skipaði n. til að rannsaka þessi mál, þó að það væri ekki annað en hvað snerti viðskipti Sjúkrasamlags Reykjavíkur við starfsmenn sína, og þá sérstaklega læknana. Ef við níðum niður læknastéttina, launalega séð og starfskjaralega séð, bitnar það ekki harðast á læknunum. Það bitnar harðast á skjólstæðingum læknanna, sjúklingunum, almenningi í Reykjavík, og það er þess vegna, sem ég hef orif á þessu. Hæstv. fjmrh. fræddi okkur á því í sinni fjárlagaræðu, að til heilbrigðismála væru ætlaðir 4.7 aurar af hverri krónu, sem úr ríkissjóði færi. Það var ekkert á honum að heyra, hvort honum fyndist þetta mikið eða lítið. En ég vil taka það fram, að mér finnst þetta vera lítið. Við þurfum, ef við ætlum að standa öðrum þjóðum á sporði í heilbrigðismálum, að verja nokkru meira fé en aðrar þjóðir, hlutfallslega. Ef við ætlum að sinna heilbrigðismálunum, svo sem vera ber, þyrfti að tvöfalda þessa upphæð árið 1967 eða þrefalda öllu heldur, ef vel ætti að vera. En þess í stað er það hið eina, sem heyrist frá hæstv. ríkisstj., að telja eftir svo til hvern eyri, sem til heilbrigðismála fer. Það var ekki aðeins verið að fjasa yfir því í ræðunni, sem ég nefndi, það var ekki aðeins verið að fjasa yfir því, að læknarnir gerðu miklar kröfur til launa, það var fjasað yfir miklum, auknum kostnaði í sambandi við stækkun Landsspítalans yfir höfuð og játað að vísu, að hæstv, ríkisstj. hefði ekkert vit á því, hversu mikil þörf væri á því, sem heimtað væri í auknum útgjöldum til Landsspítalans, hún yrði bara að styðjast við sína sérfræðinga. En hvers vegna í ósköpunum kynnir ekki hæstv. ríkisstj. sér þessi mál sjálí til að geta dæmt um þau? Ef um væri að ræða hafnarbætur einhvers staðar eða einhvern annan hégóma, mundu hæstv. ráðh. skammast sín fyrir að segja frá því, að þeir hefðu ekkert vit á málinu, en það er fínt að hafa ekkert vit á heilbrigðismálum. Það er á sama hátt fínt fyrir ráðh. að hafa ekkert vit á heilbrigðismálum, eins og það var talið fínt í mínu ungdæmi og gáfulegt að skilja ekki kvæði Einars Benediktssonar. En ég skal ljúka þessum orðum mínum og láta í ljós að lokum það traust til hæstv. félmrh., að hann hugleiði þessi mál og kynni sér þau í Reykjavík, sérstaklega ástand tryggingamála og sjúkrasamlagsmála.



Herra forseti. Ég harma það, að það traust, sem hv. 9. þm. Reykv. hafði á mér í upphafi ræðunnar, var aðeins orðið að nokkru trausti í lokin. En ég vona, að það endurreisist á ný síðar meir, og vænti þess, að hann skorist ekki undan samstarfi um þessi mál, sem vissulega eru mjög veigamikil. En það eru sérstaklega tvö atriði í ræðu hans, sem ég vildi leiðrétta hér, svo að þau stæðu ekki ómótmælt í þingtíðindum. Það er í fyrsta lagi það, að grg. með þessu frv. sé sérstök grg. ríkisstj. Það tók ég sérstaklega fram í ræðu minni, enda er það upphaf aths. með frv., að þetta er grg. þeirrar samninganefndar, sem fór með samningana við læknana, og að sjálfsögðu átti fulltrúi ríkisstj. sæti í þeirri n. En hvorki frv. né grg. er samið af ríkisstj. eða fyrir hennar atbeina sérstaklega, heldur er hér um að ræða efndir á samkomulagi, sem gert var í læknadeilunni s.l. sumar. Og svo er annað atriði, sem hv. þm. lagði sérstaka áherzlu á, að deilan við lækna á s.l. sumri hefði ekki snúizt um kjör. Á þetta var alveg þrautreynt, og það var vel ofan í það farið af öllum færustu mönnum, sem hægt var í það mál að skipa, hvort hér væri virki lega um launadeilu fyrst og fremst að ræða eða hvort starfsaðstaðan væri aðalatriðið. Starfsaðstaðan hafði verið höfð á oddinum í öllum þessum viðræðum. En það kom í ljós á svo óyggjandi hátt, að ekki verður þar staðreyndum um þokað, að deilan var fyrst og fremst kjaradeila. Þegar læknar staðfestu þetta með samfelldum uppsögnum sínum úr starfi, þrátt fyrir að þeim hefði verið boðin endurskoðun á öllum starfsháttum, var það sannað, að deilan var fyrst og fremst um kjör, en ekki um starfsaðstöðuna. Starfsaðstaðan var að vísu þeirra frumkröfur, en í raun komust þær kröfur í aðra röð, launakjörin gengu fyrir. Ég vil ekki hafa um þetta fleiri orð, en það var sannað í sjálfri deilunni, svo að almenningi var ljóst, að deilan snerist fyrst og fremst um þetta atriði. Og það, að læknar hafi aldrei hótað verkfalli, kann í orðsins fyllstu merkingu að eiga við einhver rök að styðjast. En á því að boða verkfall með tilskildum fresti skv. vinnulöggjöfinni, eins og verkalýðsfélög gers, og svo hinu, að leggja niður vinnu á skipulegan hátt, eins og læknarnir gerðu í sumar, á því sé ég í praxís ekki stóran mismun fyrir sjúklingana, sem þeir eru að vitja á þessum stöðum. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm., að læknarnir sögðu aldrei: Við ætlum að hætta að hjálpa sjúkum mönnum. - En þeir gerðu það bara ekki á þessum sjúkrahúsum, það voru þeirra svör, og ekki á vegum Sjúkrasamlags Reykjavíkur, eins og hann sagði hér áðan. Þá fannst mér ein af niðurstöðum hans í sambandi við þetta, að slík átök sem þarna áttu sér stað í sumar bitnuðu mest á skjól stæðingum læknanna, þ.e. sjúklingunum. Hann verður að afsaka það, þó að mér finnist lykta þarna svolítið af sömu rökunum og sí og æ er beint gegn verkalýðsfélögunum, hvort sem það eru talin láglaunafélög eða millilauna félög, að verkfallið bitni ekki fyrst og fremst á vinnuveitendunum, það bitni á þjóðinni allri. Þetta eru nákvæmlega sömu rök og atvinnurekendur beita í slíkum deilum. Vitanlega bar að sjá svo um, að þessi kostnaður til heil brigðismála yrði innan þess ramma, sem Alþingi hafði ákveðið með fjárlögum, og skylda ríkisstj. að gera það. Ég skil aftur ekki þau rök, að á sama tíma sem allir flýja landsbyggðina vegna læknisleysis og slæmrar heilbrigðisþjónustu þar og vilja allir vera í Reykjavík, þá sé þar, eins og hv. þm. sagði, hreint svartnætti í heilbrigðismálum. Þetta samrýmist ekki í mínum kolli. En það kann að vera hægt að fá frekari skýringar á þessu, að menn vilji fara til þess staðar, þar sem svartnætti ríki í heilbrigðismálum, á sama tíma sem þeir eru að flýja lélega heilbrigðisþjónustu á öðrum stöðum á landinu. Enda er sannleikur málsins sá, að til heilbrigðismála hefur af opin berri hálfu aldrei verið varið hlutfallslega hærri fjárhæð en í tíð núverandi ríkisstj. Þetta veit ég, að hv. þm. fellst á, ef hann eftir rólega yfirvegun skoðar þessi mál á réttan hátt. Það kann að vera hægt að deila um það, hvernig þessu fé hefur verið varið í einstökum atriðum. En hitt er eigi að síður staðreynd, sú hærri upphæð til þessara mála hefur ekki áður verið veitt, hlutfallslega hærri upphæð. Hann skoraði mjög á mig að beita mér fyrir því, að fram færi endurskoðun á starfsemi sjúkrasamlaganna og tryggingalaganna. Nýlega hefur slík endurskoðun farið fram, og þótt að sjálfsögðu verði aldrei endanlega gengið frá jafnvíðtækri og viðkvæmri löggjöf og tryggingalöggjöfin er og lögin um sjúkrasamlögin og þau þurfi sífellt að vera í endurskoðun og athugun til að svara tímans kröfum, þá hefur stundum liðið lengri Umi á milli endurskoðana á þessum ákvæðum heldur en verið hefur nú. Það er hins vegar sjálfsagt og rétt að leiða hugann að því, ef þar yrði bætt eitthvað um frá því, sem kann að vera ábótavant í dag, þá er eins og ég segi sjálfsögð skylda og eðlilegt, að sífelld og vökul endurskoðun sé á ýmsum ákvæðum þessara laga, jafnvíðtæk og þau eru.



Herra forseti. Ég verð að játa það, að mig furðaði mjög á því, að jafnhógvær og sanngjarn maður og hv. 9. þm. Reykv. skyldi geta flutt þá endemisræðu sem hann flutti hér áðan. Og mér fannst það furðulegt einmitt úr hans munni að heyra slík ummæli eins og hann viðhafði varðandi afstöðu ríkisvaldsins til heilbrigðismálanna, sem vissulega eru einn þýðingarmesti málaflokkur, sem við er að fást á hverjum tíma, vitandi þarf fullkomlega, að það, sem hann fór með, var allt í meginefnum rangt. Hæstv. félmrh. hefur á það bent, sem er staðreynd, sem ekki verður hrakin, að það hafa aldrei verið gerð jafnmikil átök í heil brigðismálum og nú á síðustu árum. Og ef hv. þm. vill hafa það við að athuga fjárveitingar til þeirra mála, og ekki aðeins fjárveitingar, heldur einnig lántökur, sem átt hafa sér stað í stórum stíl í sambandi við sjúkrahúsabyggingar síðustu árin, getur hann komizt að raun um, að það er enginn tími sambærilegur hér síðustu áratugina við það, sem nú er verið að gera. Og ég get látið mér nægja í því sambandi að benda til fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir Alþ., þar sem fjárveitingar til ríkisspítalanna einna eru þar auknar um yfir 60%, sem er um þreföld sú almenna hækkun, sem er á öðrum kostnaðarliðum fjárl. Hér er því mælt af fullkominni óbilgirni, og ég harma það mjög, að það skuli vera læknir, sem við hefur slík ummæli, því að sízt af öllu ætti slík ósanngirni að heyrast úr þeirri átt. En það er kannske táknrænt fyrir þann anda, sem sums staðar örlar á hjá þessari ágætu og mætu stétt, að líta á þessi mál nokkuð öðrum augum en hægt hefur verið að ætlast til af henni. Vissulega hefur íslenzk læknastétt á undanförnum árum og áratugum unnið ómetanlegt starf í okkar landi og oft við hin erfiðustu skilyrði, og það má segja, að starfsskilyrði hennar séu ekki nógu góð enn í dag. En ég vil þó ekki taka aftur neitt af því, sem ég sagði í minni fjárlagaræðu, og ég harma það mjög einmitt vegna læknastéttarinnar sjálfrar, að hún skuli hafa tekið upp þau vinnubrögð, sem nú hafa verið tekin upp af vissum hópi hennar, - ég tek það fram, að þar á ekki öll læknastéttin óskilið mál, - þar sem aðstaðan hefur óneitanlega verið notuð til þess að knýja fram kaupkröfur, sem ekki hefði af öðrum ástæðum verið gengið að og engin sanngirni var að ganga að. Og ég vil benda hv. þm. á það, að eitt af málgögnum hans sagði, eftir að læknadeilan var leyst, að nú hefðu slíkir samningar verið gerðir við læknastétt landsins og slíkar hækkanir á þeirra kjörum, að það hlyti að verða öðrum stéttum fordæmi um það, hvers þær ættu að krefjast. Og það hefur vissulega örlað á því í sambandi við þá kjarasamninga, sem nú hefur verið rætt um, að það hefur verið vitnað til hinnar óhæfilegu hækkunar, sem hefur orðið á launakjörum lækna. Ég skal fúslega segja það, að það væri gleðilegt, ef hægt væri að greiða læknum þau laun, sem þeir fóru fram á og voru eitthvað frá 1 millj. til 11/2 millj. kr. á ári. Það væri vissulega ánægjulegt, ef þjóðfélagið gæti gert það. En ég held nú ekki, að það sé hægt að halda uppi miklum æsingi út af því, að það hafi sýnt mikla óbilgirni, að ekki hafi verið orðalaust gengið að slíkum kröfum, og halda því fram, eins og hv. þm. gerði, að deilan í sumar hafi aðallega veríð um starfskjör. Það er nánar sagt næsta broslegt fyrir þá, sem stóðu í þessari deilu og vissu nákvæmlega, um hvað hún snerist. Það var haft á oddi í byrjun, að það væru starfskjör, og það var sett sérstök n. til þess að rannsaka, hvernig ætti að bæta starfskjörin. Og það var vissulega fullur velvilji á því að ganga til móts við allar sanngjarnar kröfur lækna í því efni, því að það er vitanlega eðlilegt, að menn geri kröfur til þess að hafa viðunandi starfsaðstöðu. En það bara kom á daginn, að starfsaðstaðan var algert aukaatriði, enda var, þegar hin endanlega kröfugerð kom, starfsaðstaðan síðast meðal þeirra liða, sem kröfugerðin fjallaði um. Því miður stóðu málin þannig, að læknar ætluðu að ganga út af spítölunum, hvort sem það er kallað . verkfall eða ekki. Þeir sögðu upp með löglegum hætti sínum störfum. En þegar heill hópur segir upp, eins og þarna var um að ræða, þá er það auðvitað sambærilegt við verkfall og ekkert annað. Og miðað við þá aðstöðu, sem ríkisstj. var sett í, að gæta hags þess fólks, sem lá sjúkt á spítölunum, og standa andspænis því, að læknarnir væru allir að ganga þaðan út, svo sem einnig þeir gerðu, því að það voru aðeins yfirlæknarnir, sem stóðu alllangan tíma í því að sinna sjúklingum á spítölunum, vegna þess að hinir læknarnir fóru allir, held ég, að það hafi legið nokkurn veginn ljóst fyrir, að það var ekki um annað að ræða en beygja sig fyrir því, sem ég endurtek hér, að var algerlega andstætt því, sem ríkisstj, hefur talið viðhlítandi; að fallast á það, að þessir læknar brytust undan launakerfi ríkisins og við þá væri samið með sérstökum hætti, langt fyrir ofan þau kjör, sem þeir læknar hafa, sem eru innan launakerfisins. Og það er vissulega vandamál út af fyrir sig, að það þurfi að búa miklu lakar að þeim læknum, sem þó beita ekki aðferðum eins og þarna var gert. Ég hef enga löngun til þess að fara nánar út í þessa sálma. En ég mundi halda, að það væri sízt til neins framdráttar fyrir þessa mætu menn, sem þarna áttu hlut að máli, að sé verið að breiða sig út yfir þetta mál með árásum á skilningsleysi ríkisstj. eins og hér hefur verið gert af þessum hv. þm. Það er hægt að rekja þetta mál miklu nánar, ef þess er óskað, og ég hika ekkert við, eins ag ég sagði, að standa við allt, sem ég sagði í minni fjárlagaræðu, og ég endurtek það hér að þessu gefna tilefni frá þessum hv. þm., sem er læknir, að ég harma það mjög, að læknastéttin hafi kosið að taka upp slíka starfshætti sem hér hefur verið gert. Hún á fullkomna kröfu á því, að sanngjörnum óskum hennar sé mætt. En þegar hún notar þessa sérstæðu aðstöðu, sem læknastéttin hefur, til þess að brjóta niður það kerfi, sem með löglegum hætti hefur verið á komið með vilja Alþ. hér á Íslandi, þá tel ég, að þar sé gengið lengra en góðu hófi gegnir, með allri virðingu fyrir þessum mætu og ágætu mönnum. Þeir eiga vissulega að hafa góð kjör, mega hafa það og eiga að hafa það, en þeir mega ekki nota þá aðstöðu, sem er sérstæð og þeir .hafa í þjóðfélaginu; til þess að beita það neinu ofríki í skjóli þess, að það verður að tryggja landsmönnum viðhlítandi læknaþjónustu, í rauninni hvað sem hún kostar. Og að lokum hlýtur það auðvitað að koma niður á almenningi í landinu; jafnt þessi sem önnur þjónusta, hversu dýr hún er, þannig að það er þjóðin sjálf, sem að lokum að sjálfsögðu verður að greiða fyrir það, sem verður í þessum efnum sem öðrum hliðstæðum.



Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hæstv. félmrh. Ég var ekki að skora á hann að hlutast til um endurskoðun á l. um almannatryggingar. Ég viðurkenni, að þar hefur margt verið vel gert; og þarf þó að gera betur, eins og hann tók sjálfur fram. Það eru mál, sem þurfa að vera í sífelldri endurskoðun. En ég skoraði á hæstv. félmrh, að kynna sér eða láta athuga fyrir sig ástandið í tryggingamálum, í Reykjavík sérstaklega. Þá á ég við framkvæmd l. í fyllstu merkingu þess orðs. Það væri t.d. fróðlegt fyrir hæstv. ráðh. að fá upplýsingar um það, hve margar þúsundir sjúkrasamlagsmanna í Reykjavík hafa ekki heimilislækni í dag. Það er í sjálfu sér mál, sem er alvarlegt. Þetta nefni ég sem eitt dæmi. Það væri líka fróðlegt fyrir hæstv. ráðh. að kynna sér, hversu heilbrigð er afstaða stjórnar Sjúkrasamlags Reykjavíkur til læknasamtakanna og sérstaklega þá, eins og ég sagði áðan, til þeirra lækna, sem eru í þjónustu samlagsins. Í heild held ég, að ekki væri úr vegi, að það færi þarna fram eins konar læknisskoðun á því, hve langt kölkunin er komin í þessu kerfi? Það er þetta, sem ég átti við. En hæstv. fjmrh. þarf ég nú í raun og veru ekki að svara neinu. Hann sat við sinn keip, vildi ekki taka neitt af því aftur, sem hann hafði sagt í sinni frægu fjárlagaræðu. Þetta sýnir okkur betur en nokkuð annað, hvernig skilningurinn er á heilbrigðismálunum í landinu og hvernig skilningurinn er gagnvart þeim mönnum, sem starfa í heilbrigðisþjónustunni. Það kom t.d. mjög greinilega fram hjá þessum ráðh. í hans ræðu á dögunum, að hann harmaði, - blátt áfram hann harmaði það, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki koma við þvingunaraðgerðum gagnvart þessum læknahópi í Landsspítalanum.  „Vafalaust munu ýmsir liggja ríkisstj. á hálsi fyrir það að hafa ekki tekið á þessu máli með hörku. En ég hygg, að flestir muni þó við nánari athugun sannfærast um það, að hér var ekki með góðu móti auðið að koma fram þvingunaraðgerðum.“ Hvað felst í þessu: Það var ekki auðið með góðu móti að koma fram þvingunaraðgerðum? Þetta er harmað, að það skyldi ekki vera hægt að gera þetta með góðu móti. En hvenær er hægt að koma þvingunaraðgerðum fram með góðu móti? Það er svo aftur annað mál, það hélt ég að væri aldrei hægt. En hæstv. ríkisstj. virðist þó ekki vera í vandræðum með það þessi síðustu árin að beita þvingunaraðgerðum og það með góðu móti. En ég hefði heldur talið, að það væri fjarstæða að tala um þvingunaraðgerðir, gerðar með góðu móti. Það hélt ég, að væri alltaf neyðarúrræði. Nei, öll framkoma hæstv. ríkisstj., bæði þessara hæstv. ráðh. nú í þessum umr, svo og yfirleitt, sýnir það, hversu mikil þörf er á að taka heilbrigðismál þjóðarinnar upp til gagngerðrar endurskoðunar og þá fyrst og fremst meðferð og yfirstjórn þeirra, því að það er gersamlega ófært kerfi, eins og það nú er. Það er kunnugt og vitað. Hér er nú fyrst og fremst ekkert heilbrigðismálaráðuneyti. Heilbrigðismálin - eða hluti þeirra - eru höfð, að mér er sagt, í einhverju horni í dóms- og kirkjumrn., og þar er unnið að þessum málum með höppum og glöppum, eftir því sem tími vinnst til. Þegar þjónustumenn heilbrigðismálanna fá bréf frá stjórnarráðinu, er alltaf á bréfhausnum „dómsog kirkjumálaráðuneytið“, en ekki heilbrigðismálaráðuneytið. Auk þess eru heilbrigðismálin úti um hvippinn og hvappinn í stjórnarráðinu. Það er t.d. ekki lítill hluti af heilbrigðismálunum, sem heyrir undir félmrn. Allt þetta þyrfti nauðsynlega að taka til gagngerðrar endurskoðunar og endurskipuleggja sérstaklega yfirstjórn heilbrigðismálanna.



Herra forseti. Það er misjöfn vigstaða þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. Annars vegar eiga læknarnir sinn forsvarsmann í hv. 9. þm. Reykv., en stjórn Sjúkrasamlagsins, sem liggur hér undir mjög hörðum ádeilum af hans hendi, enginn úr þeirri stjórn getur komið hér við vörnum. Í öllum sínum hugleiðingum um heilbrigðismál í þessum umr, hefur hv. þm. verið með svigurmæli í garð stjórnar Sjúkrasamlagsins og talið, eins og hann sagði, að þar skorti á allan raunhæfan vilja og dug til að snúa sér að lausn heilbrigðismálanna hér í Reykjavík sérstaklega, eins og þyrfti að gera. Þetta hygg ég almennt talað, að sé ekki langt frá sannleikanum um meginefnið í hans ræðu. Þá er eðlilegt, að við, sem erum leikmenn í þessum málum, spyrjum sem svo, þar sem hann hefur talið höfuðástæðuna þetta skilningsleysi af hálfu stjórnar Sjúkrasamlagsins: Hvers vegna vilja læknar ekki vinna á vegum Sjúkrasamlags Reykjavíkur? Um þetta eru mjög miklar getgátur meðal almennings, samfara því sem ríkisstj. er fremur legið á hálsi fyrir þær tilslakanir, sem hún gerði í launadeilunni s.l. sumar, heldur en hitt, að hún hafi ekki gengið nógu langt til móts við óskir lækna. Ég held, að það væri hollt öllum hlutaðeigandi aðilum að fá að vita hið sanna. Hvers vegna vilja læknar ekki vinna á vegum Sjúkrasamlagsins? Það er rétt, að við því fáist skýr og greið svör hér. Það eru nógu margar getgátur uppi um það meðal almennings, hver sú ástæða sé, og það sumar ekki góðar getgátur í garð læknanna, og það er eðlilegt, þar sem þeir eiga málsvara hér, að við því komi skýr og greið svör.



Herra forseti. Það er leiðinlegt að þurfa að standa í karpi við þennan hv. þm., og furðar mig með hverrí ræðu hans æ meira á því, hvernig hugarfar hans er, og ég held, að það láti nærri, að það væri engu síður ástæða til að taka það til gagngerðrar endurskoðunar heldur en skipan læknamálanna, því að þegar ályktunarhæfileikinn er kominn á það stig, sem kom hér fram áðan, þegar hann var að vitna í mína ræðu, sem hann ætlaði að láta hjá líða að vísu að vitna í, heldur að leggja mér orð í munn, sem ég hafði aldrei sagt, og segja svo, eftir að hann hafði lesið ummæli, þar sem hvergi var komizt svo að orði sem hann hafði sagt, að það sæju allir, að þetta væri meiningin. Þetta er ekki skemmtilegt að eiga orðræður við menn, sem slík vinnubrögð hafa. Og ég læt enn í ljós mikla undrun mína yfir, að það skuli vera þessi hv. þm., sem það gerir og sýnir, að hann er eitthvað kominn úr jafnvægi í sambandi við þessi læknamál, og get ég út af fyrir sig skilið það, því að þar er hann að verja mjög slæman málstað, þannig að það er eðlilegt, að grípa verði til ýmissa ekki skemmtilegra aðferða í málflutningi. Hann fjölyrti um það, að ég hafi sagt, að ekki hafi með góðu móti verið hægt að koma við þvingunaraðgerðum, og það væri svo fjarstætt að orða þetta svo, að það væri aldrei hægt með góðu móti, vegna þess að þvingunaraðgerðir væru alltaf neyðarúrræði. Þetta brýtur suðvitað ekki í bág hvað við annað. Þvingunaraðgerðir eru alltaf neyðarúrræði, það er vitanlega rétt. En það getur verið með mismunandi góðu móti hægt að koma þeim við. Og þetta hélt ég, að væri bara ósköp einföld málskýring og þetta væri ekki svo flókið orðalag, að ekki skildi það hver sæmilega meðalgreindur unglingur, hvað þá virðulegur og ágætur langskólagenginn maður. Þetta sýnist mér ástæða til þess að harma, að svona málflutningur skuli vera hér viðhafður. Ég mælist ekkert undan neinu af því, sem ég hef sagt, og eins og ég hef áður tekið fram, stend við það hvar sem er og tel míg ekki hafa mælt af nokkrum illvilja í garð læknastéttarinnar í því, sem ég sagði. Ég tel, að læknastéttinni sjálfri hafi missézt varðandi sínar athafnir á þessu ári og hún sé komin inn á hættulega braut. Hún hefur notið almennrar samúðar og skilnings hjá þjóðinni fyrir sín miklu og merkilegu störf, og hún þarf að njóta þeirrar samúðar. En því miður vantar verulega á, að læknastéttin hafi nú þá samúð, sem hún þarf að hafa, fyrir það, hvernig að hefur verið farið nú upp á síðkastið. Og ég vona það innilega, að af þeirri braut verði vikið. Og eins og ég sagði í minni fjárlagaræðu, vænti ég þess, að þeir mætu og ágætu menn, sem íslenzka læknastétt skipa, - og þeir eru vissulega margir í fremstu röð, ekki aðeins á íslenzkan mælikvarða, heldur þótt víðar sé leitað, - leggi fram sitt lið til þess að finna viðhlítandi skipulag á okkar læknaþjónustu, því að sannleikurinn er sá, og á það er einnig vert að benda, að þær aðgerðir, sem Alþ. hefur gert á síðustu árum til þess að bæta læknaþjónustu strjálbýlisins, m.a. með því að bæta kjör lækna þar mjög verulega, þær aðferðir eru að renna út í sandinn vegna kröfugerðar lækna hér í Reykjavík og vegna þeirrar feikigóðu aðstöðu, sem aragrúi lækna hér hefur. Því miður hafa þeir horfið frá Sjúkrasamlaginu, og það er vert að taka undir það með hv. þm., að það þarf að rannsaka mjög nákvæmlega, af hverju það er. Það er fyllilega satt og rétt. Það er alvörumál, að það skuli jafnvel vera erfiðara að ná í lækni hér í Reykjavík heldur en úti á landi, þar sem þó er ekki sannarlega auðvelt fyrir fólk að fá lækna. En það er þó í ótal tilfellum, að það getur verið hreint vandamál þrátt fyrir þann aragrúa lækna, sem er í Reykjavík, að geta náð til læknis. Þetta er vissulega áhyggjuefni, og það er tvímælalaust eitt mesta vandamál okkar í dag, að heimilislæknisþjónustan er að verulegu leyti að fara í rúst, það er hárrétt. Ég er enginn sérfræðingur. Það var sagt hér áðan, að ríkisstj. hefði sett metnað sinn í að setja sig ekki inn í læknamálin og ég hefði eiginlega verið harla ánægður yfir því að geta sagt, að ég hefði ekki vit á þessu. Það er síður en svo, að ég sé ánægður yfir því. Ég harma það. En hins vegar er þetta svo sérhæft, eins og t.d. sjúkrahúsamálin, nauðsynlegt fólkshald þar og annað þess konar að það er erfitt að setja sig inn í þetta, og þess vegna hefur það verið gert, sem frá sjónarmiði hv. þm. ætti ekki að virðast nein neyðarúrræði, að það hefur yfirleitt verið farið algerlega eftir till. læknanna varðandi starfsmannahald hér á ríkisspítölunum. En hin hlið málsins, sem ég tel ekki síður alvarlega, og má segja, að ég sé þá farinn að hætta mér út á hálan ís í efni, sem ég hef ekki mikla þekkingu á, en ég hef þó tilfinningu fyrir því og hef rætt um það við marga ágæta lækna, að það sé rétt, að það sé áhyggjuefni, að hér séu allir að verða sérfræðingar. Það eru líka ástæður fyrir því, að menn vilji verða sérfræðingar, því að þeir taka töluverða þóknun fyrir það að vera sérfræðingar. En það hefur jafnvel verið talað um, að það væri e.t.v. nauðsynlegt að gera heimilislæknisstörfin að sérfræðingagrein, og ég hef lesið það eftir fræga lækna, að eitt grundvallaratriði heilsugæzlunnar sé heimilislæknisstörfin, það sé hin almenna læknisþekking, sem ekki sé sérfræðibundin, það sé að sjálfsögðu hin brýnasta nauðsyn að hafa sérfræðinga í öllum greinum, en þeir sérhæfa sig aðeins í þeim hluta líkama eða sálarlífs, sem þeir eru sérfræðingar í, en hafa ekki þá yfirlitsþekkingu, sem hinn almenni heimilislæknir þarf að hafa, læknirinn, sem um leið er vinur og ráðleggjandi sjúklingsins, því að ég hygg það rétt vera, að það sé talið eða almennt viðurkennt að læknum, að það sé ekki aðeins sjúkdómurinn sjálfur, heldur séu það ótalmörg önnur bæði ytri og innri atvik, sálræn, og aðbúnaður á ýmsan hátt, sem hafi ekki síður þýðingu varðandi heilsugæzluna. Og það getur ekki nema að litlu leyti fallið í hlut sérfræðinganna að veita þessa aðstoð, heldur verður það að vera heimilislæknirinn. Og ég er hv. þm. algerlega sammála um, að það er hin brýnasta nauðsyn að gera sér grein fyrir því, hvernig stendur á, að það er að verða slíkt vandamál, því að ég hygg, að það sé rétt, að það sé illmögulegt, ef ekki ómögulegt fyrir nýja aðila núna að fá samlagslækni, svo að það er vissulega atriði, sem er til endurskoðunar og athugunar. Eins og hæstv. félmrh. sagði, ætti það að vera allra áhugamál að gera sér grein fyrir því. Það eru uppi alls konar sögusagnir og sumar misjafnlega vinsamlegar um það í garð læknanna, af hverju þetta stafi, og þess vegna held ég, að það væri æskilegt, að þetta yrði krufið til mergjar. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta, og það er rétt, sem hæstv. forseti sagði hér áðan, og læknadeilan er ekki til umr., og ég bið afsökunar, að svo miklu leyti sem ég hef farið hér í mínum ræðum algerlega út fyrir efni þessa máls. Ég vænti, að það verði afsakað af þeirri ástæðu, að hv. þm. kaus að nota meginhluta ræðu sinnar til að víkja hér persónulega að mér.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs sem heilbrmrh. að þessu sinni og það var að sérstöku gefnu tilefni, því að ég vil ekki alveg þegjandi hafa hlustað á það, sem hv. 9. þm. Reykv. hreytti hér úr sér í garð heilbrigðismálastjórnarinnar, og ég bið afsökunar á því að ræða ekki sérstaklega efni þess frv., sem hér er á dagskrá, en þykist hafa nokkuð sérstakt tilefni til þess. Það er algerlega ómaklegt að viðhafa þau ummæli hér, að yfirstjórn heilbrigðismála sé í einhverju horni í dómsmrn. og unnið að þeim með höppum og glöppum. Öll löggjöf um Stjórnarráð Íslands er meira og minna úr sér gengin, og fyrir þremur árum eða lengri tíma var hafin endurskoðun á þessari löggjöf vegna margháttaðra breytinga, sem smátt og smátt hafa orðið við myndanir ríkisstj. hér, þar sem rn. hefur verið skipt á milli ráðh. oft og tíðum á þann hátt, sem virðist eftir á kannske vera nokkuð óeðlilegt. En þetta er ekkert sérstakt í sambandi við heilbrigðismálin fremur en önnur mál, og heilbrigðismálayfirstjórnin hefur sinn ráðuneytisstjóra, valinkunnan sæmdarmann, og í öðru lagi hefur heilbrigðismálastjórnin deildarstjóra, mjög ágætan starfsmann, sem vinnur ekki með neinum höppum óg glöppum, og þessir menn vinna ekki með höppum og glöppum að þessum störfum, til viðbótar því, að samkv. okkar löggjöf frá gamalli tíð, hliðstætt því, sem er í norrænni löggjöf eða skandinavísku löggjöfinni, er landlæknir ráðunautur þess ráðh., sem fer með heilbrigðismál á hverjum tíma. Það má því ekki tala eins og heilbrigðismálin hafi verið algerlega látin liggja í láginni og lítil afskipti hlotið hjá núv. ríkisstj. Ég vil minna á það, án þess að ég skuli langt út í það fara, að þetta er engin hugmynd hv. 9. þm. Reykv., að myndað sé sérstakt heilbrigðismálaráðuneyti, heldur hef ég sjálfur sett fram þá hugmynd í læknablaði, hann hefur væntanlega lesið hana þar, og þetta hefur verið til athugunar eins og mörg önnur ráðuneyti, sem er til athugunar endurskipulagning á. Þetta á ekkert frekar við heilbrmrn. t, d. af þeim rn., sem undir mig heyra, heldur en iðnmrn., sem er í endurskipulagningu hjá mér á sama hátt. En allt tekur þetta sinn tíma. Skömmu eftir að ég hafði tekið við yfirstjórn heilbrigðismálanna, gerði ég þinginu grein fyrir því, hvernig ástand þessara mála var þá og hversu gífurlega mikil vandkvæði væru sérstaklega á fjárframlögum til þessara mála. Þessu var vel tekið af öllum flokkum í þinginu, og ég sé ástæðu til þess að láta í ljós þakklæti til hv. fjvn. fyrst og fremst og þm. síðan almennt um það, hvað þingið hefur á undanförnum árum verið ört á hækkandi framlög til heilbrigðismálanna. Ég skal ekki fara út í það nú, enda hef ég ekki þær tölur, en það eru gífurlegar aukningar á fjárframlögum til heilbrigðismála á einmitt 2–3 s.l. árum og gífurlegar framkvæmdir, sem á sviði þessara mála eiga sér stað í sambandi við byggingar. Í mörgum kaupstöðum landsins er nú verið að byggja myndarlega nýtízkuspítala, sem kosta tugi millj. kr., og annars staðar er verið að byggja spítala, sem kosta hundruð millj. kr., einnig í Reykjavík bæði ríkisspítala og borgarspítala o.s.frv. Samt vantar gífurlega á, að nægjanlega sé gert í þessum efnum, og er mér þá efst í huga geðveikrasjúkrahús, sem okkur er mjög vant og mundi kosta hundruð milljóna króna og er kannske eitt af allra erfiðustu og mestu vandamálunum, eins og nú horfir. Og enda þótt Alþingi hafi sannarlega ekki skorið við nögl fjárveitingar til þessara mála á undanförnum árum, hefur samt sem áður ekki verið hægt að gera það, sem gert hefur verið í að veita fé til sjúkrahúsanna og rekstrar þeirra og ríkisspítalanna, nema með því að taka stórkostlegt fé að láni. Og einmitt á árinu 1964, þegar erfiðleikarnir voru mjög miklir í fjárhagsmálum sjúkrahúsanna, var verulegum hluta af tekjuafgangi ársins 1963 varið til þessara mála. Varðandi svo löggjafaratriðið, þá vil ég vekja athygli á því, að það hafa á þessu tímabili verið sett ný sjúkrahúsalög, í þessu horni dómsmrn. undirbúin, sem marka alveg tímamót í löggjöf um sjúkrahúsamál hér á landi. Það hafa verið sett ný læknaskipunarlög, sem marka líka tímamót á þessu sviði, þó að það sé rétt, sem hæstv. fjmrh. vék að, að margar þær umbætur, sem þá voru lögfestar, koma til með sennilega vegna síðari atvika, sem ég skal ekkert víkja að, að hafa minna gildi. Í allan liðlangan vetur voru starfsmenn heilbrigðisstjórnarinnar í samvinnu við lækna að reyna að vinna að endurskipun heilbrigðismálanna, meðferð þeirra, aðstöðu læknanna á aðalsjúkrahúsi landsins, Landsspítalanum. Þessu máli er stöðugt haldið áfram, og sannast að segja hafa í seinni tíð komið upp þau málefni, sem enn þá miklu meira styðja þá tillögu, sem ég sjálfur setti fram, að nauðsyn væri sérstaks heilbrmrn., vegna þess að því miður eru læknamálin, sem hér hefur nokkuð borið á góma, þannig, að það veldur a.m.k. þeim, sem eiga í þeim að standa af hálfu ríkisvaldsins, mjög miklum áhyggjum. Það felst þó engan veginn í þessu ásökun frá minni hendi í garð læknanna, en áhyggjur mínar stafa af því, að það virðist því erfiðara að ná viðunandi lausn og samkomulagi um þessi mál sem a.m.k. af minni hendi hefur verið meiri vilji til þess í sambandi og samvinnu við þessa menn: Ég vil svo ekki hafa þessi orð fleiri og ætlaði mér alls ekki að taka þátt í neinum umræðum hér. En ég vil bera hönd fyrir höfuð þeirra manna, sem unnið hafa að þessum málum, að það sé illa að málunum búið og með höppum og glöppum að þeim unnið. En ég vona, að það haldi áfram sá góði skilningur í garð þessara mála, sem hefur verið almennur og ádeilulaus hér í þinginu fram að þessu, og að takast megi að fá í framtíðinni öruggari og traustari endurskipulagningu og stjórn á heilbrigðismálunum, sem ég viðurkenni að þurfi að sjálfsögðu að koma til, eins og á svo mörgum sviðum annarra ráðuneyta, sem ég hef áður vikið að.