Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 156, um ostrurækt, er borið fram af sjútvn. þessarar hv. d. eftir ósk atvmrn. Þess skal getið, að sjútvn. hafði frv. þetta, ásamt fskj., til meðferðar á síðasta þingi, en vannst þá ekki tími til að bera það fram. Hinsvegar hefir það verið samhljóða vilji sjútvn. nú að bera frv. þetta fram á þessu þingi. Undirbúningur þessa máls er orðinn þó nokkur. Árið 1936 gerði sænskt fyrirtæki, Stigfjordens Ostronodlingar í Skåpesund, fyrirspurn um það til atvmrn., hvort það teldi æskilegt, að gerðar væru tilraunir með ostrurækt hér við land. Og þetta fyrirtæki gerði sig þá líklegt til að vera með í framkvæmdum þess. Þetta félag, Stigfjordens Ostronodlingar, bar það sérstaklega fyrir sig, að ostrurækt væri nauðsynleg, þar sem ostrustofninn sé genginn svo til þurrðar, að það, sem framleitt sé af þessari vöru án sérstakrar ræktunar, sé ekki nægilegt til að svara eftirspurninni eftir þessari vöru. Ostrur, eða perlufiskur öðru nafni, er talin mjög dýrmæt neyzluvara víða um lönd og er þess vegna mjög eftirsótt. Það, sem gerist þá í þessu máli, er það, að atvmrn. snýr sér fyrst og fremst til fiskimálan. og leggur málið fyrir hana. Fiskimálan. lætur svo Árna Friðriksson fiskifræðing rannsaka þetta mál og möguleikana á væntanlegri ostrurækt hér við land. Sú ostrutegund, sem hér er um að ræða, þekkist ekki hér við land. Árni Friðriksson komst að þeirri niðurstöðu, að sennilega væri hægt að rækta ostrur hér við land á svæðinu frá Akranesi og hingað til Reykjavíkur. Hann teiknaði kort af þessum fjörðum og vogum og víkum í sambandi við þessa athugun, sem hann áleit heppilegustu staði á þessu svæði til slíkra tilrauna um ostrurækt. Þetta kort hefir legið fyrir sjútvn., og hún hefir athugað það. Eftir þessar rannsóknir lagði fiskimálan. einhuga með því, að þessar tilraunir yrðu leyfðar, og atvmrn. hefir orðið samdóma n. í því. Þess vegna hefir atvmrn. farið fram á það við sjútvn. að flytja þetta frv. til l. um, að því skuli heimilt að ákveða í reglugerð, að tiltekin svæði á fjörðum inni skuli um tiltekinn tíma friðuð til ostruræktar fyrir hverskonar veiðum, nema ostruveiðum. Ennfremur skal í þeirri reglugerð ákveðið, hvernig og á hvaða árstíma heimilt sé að stunda ostruveiðar. Þegar maður lítur á þetta heimildarákvæði og þá friðun, sem hér um ræðir, þá vaknar spurning hjá mönnum um það, hvort hún geti valdið tilfinnanlegri truflun t. d. á laxagöngum og laxveiðum á þessu svæði. Og við fyrsta yfirlestur frv. var ég mjög óviss um, hvort heppilegt væri að leyfa þessa friðun, þar sem einmitt mjög miklar laxalagnir eru uppi í fallvötunum, sem renna í sjó á þessu svæði, og laxveiðar eru líka stundaðar í Hvalfirði. Þeir staðir, sem markaðir eru á kortið, sem Árni Friðriksson hefir gert af þessu svæði og líklegir eru taldir til ostruræktar, eru 15 talsins, og sýnir það, að slík svæði eru á mörgum stöðum á heildarsvæðinu, og einna mest t. d. hér fram undan mynni Laxár í Kjós, inni í Kollafirði og víðar. Auk þess með vesturströnd Hvalfjarðar, en þar er mér sagt, að sé talsverð laxveiði á sumrin. Ég hélt fyrst, að svona friðun eins og til er tekin í frv. mundi trufla laxagöngur og laxveiðar. Ég leitaði þess vegna upplýsinga nærtækustu sérfræðinga á þessu sviði, þeirra Árna Friðrikssonar fiskifræðings og Pálma Hannessonar rektors, og spurði þá, hvort hér væri hætta á ferðum með þessari friðun, hvað laxagöngur og laxveiðar snerti. Þeir héldu ekki, að það gæti valdið neinni truflun á laxagöngum eða laxveiðum, þótt slík friðun yrði gerð. Það lét ég mér lynda, og hefi þess vegna verið með um að flytja þetta frv. Enda mætti fella inn í frv. till. um, að þessi friðun trufli ekki laxagöngur eða laxveiðar á svæðinu, ef þess sýnist þörf. En þó virðist mér að slíkri viðbótartill. yrði ofaukið, því að hér stendur í 2. mgr. 2. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur getur atvmrh. sett þau skilyrði fyrir leyfum þessum, sem hann telur nauðsynleg til verndar hagsmunum ríkis, almennings eða einstakra manna“. Þó að með þessum orðum sé ekki beint ákveðið, að hér skuli sporna við truflun á laxagöngum eða laxveiðum, þá gæti það þó komið undir það ákvæði, sem hér er sett. Ostruræktarfyrirtækið Stigfjordens Ostronodlingar hefir farið fram á að fá einkaleyfi til 15 ára til ostruræktar hér við land. En frv. gerir ekki ráð fyrir sérstökum árafjölda í sambandi við einkaleyfið, heldur er gert ráð fyrir, að það verði reglugerðarákvæði og lagt á vald atvmrh., hvort og til hve langs tíma slíkt leyfi skuli veitt. En eins og í grg. getur, er talið, að ostrur þurfi 4–3 ár til þess að ná hæfilegri stærð til matar og þess vegna þurfi leyfistíminn að vera nokkuð langur, til þess að vogandi sé fyrir félagið að fara út í tilraunir, sem mundi óhjákvæmilega fylgja allmikill kostnaður. Vil ég svo mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr.

*Pétur Ottesen: Það getur náttúrlega vel verið rétt, að það gæti verið einhvers virði, að hér væri hægt að koma upp þeirri ostrurækt eða ostruframleiðslu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., ef þau skilyrði væru fyrir hendi, sem nauðsynleg eru til þess, að þessi skelfiskur geti þrifizt hér við strendur landsins, sem mér skilst, af viðtali við hr. fiskifræðing Árna Friðriksson, að geta brugðið mjög til beggja vona með. Þess vegna væri það, ef þetta gæti gengið, þ. e. ostrurækt hér við strendur landsins, fullkomlega athyglisvert, hvaða leiðir hægt væri að finna til þess að koma þessu í framkvæmd. Í sambandi við þetta efni, sem hér liggur fyrir, vil ég geta þess, að ég hefi nú verið að reyna í morgun að kynna mér þau skjöl, sem fyrir liggja hér frá því félagi í Svíþjóð, sem hv. frsm. þessa máls nefndi áðan og býðst til að gera tilraunir með ostrurækt hér við land, að mér skilst, ef það fái til þess einkaleyfi um 15 ára bil og að öðru leyti uppfyllt þau skilyrði, sem mér virðist, að það setji, en hv. frsm. minntist ekki á. En mér virðist, að þessi skilyrði séu alls ekki í samræmi við það frv., sem hv. sjútvn. flytur hér á þskj. 156. Mér virðist, að bæði í 1. og 2. gr. þessa frv., sem eru um aðalkjarna þessa máls, sé eiginlega alveg gengið á svig við þau skilyrði, sem félagið setur í bréfi, sem hér liggur fyrir frá því og dagsett er 21. des. 1936. því að eins og hv. frsm. sagði, var hafið máls á þessu einmitt á því ári. Í 1. gr. þessa frv. er talað um það í sambandi við þessa ostrurækt og þessar ostruveiðar, að friða í því sambandi tiltekin svæði á fjörðum inni. En í þessu bréfi, sem hér liggur fyrir frá félaginu, er gengið út frá því sem alveg sjálfsögðum hlut, að þeir firðir, sem þessa ræktun á að stunda í, verði algerlega lokaðir fyrir öllum öðrum veiðum. Það er talað um í þessu bréfi einn eða tvo firði, sem þessar tilraunir yrðu gerðar í og þá yrði algerlega lokað fyrir allri annari veiði. Þess vegna er ég dálítið undrandi yfir því, þar sem þetta frv. er miðað allt við framkvæmdir þessa eina félags, að upp í frv. skuli ekki vera tekin þau skilyrði, sem í þessu bréfi eru sett og verður að telja nauðsynleg til þess að leggja út í þessa ostrurækt, sem þar er um að ræða. Það leiðir líka alveg af sjálfu sér, hvernig útkoman yrði af því, ef fara ætti að friða einhvern tiltekin smásvæði inni á mjóum fjörðum og eiga svo að gæta þess, að veiðiskapur yrði ekki stundaður þar, þó að hann væri stundaður á firðinum annarsstaðar. Slíkt næði vitanlega ekki nokkurri átt. Þá er hér í frv. talað um að veita sérleyfi innlendum og erlendum félögum og einstaklingum. Hér er þó auðvitað ekki um annað að ræða en að veita þessu ákveðna félagi sérleyfið. því er þá ekki tekið upp í frv., að það eigi að veita erlendu félagi þetta sérleyfi? Ef um sérleyfi til innlendra félaga er að ræða, þá er vanalega tiltekinn sá félagsskapur, sem veita á leyfið. Mér virðist því hér í frv. verið að fara hjákátlega fyrir utan og ofan það, sem um er í raun og veru að ræða, því að hér er um að ræða einkaleyfi til handa þessu tiltekna félagi. Það eru aðeins tveir firðir, sem ætlazt er til, að þessi ostrurækt verði stunduð í, þ. e. Hvalfjörður og Kollafjörður. Nú veit ég, að ef eitthvað yrði úr þessum framkvæmdum, þá kæmu þær ekki til mála á öðrum grundvelli en þeim, sem þetta félag vill reyna, sem vitanlega hefir þekkingu á þessum veiðiskap. Og þá verður þó ekkert framkvæmt í þessu, nema með því að banna alla veiði á þessum stöðum, sem gert er ráð fyrir að framkvæma þessa ostrurækt og ostruveiðar á. Nú hagar svo til, a. m. k. í Hvalfirði, að þar eru á sumum tímum árs - það eru þó áraskipti að því - stundaðar nokkuð handfæra- og lóðaveiðar, auk þess sem þar er um nokkra laxveiði og hrognkelsaveiði að ræða, sömuleiðis beitutekju og annað þess háttar, sem mér virðist allt saman koma í bága við þær fyrirætlanir, sem hér er verið með á ferð í sambandi við þessa ostrurækt. Það má vel vera, að þetta hafi ekki áhrif á laxgöngu upp í árnar, en það vill svo til, að í Hvalfirði eru skilyrði til laxveiða í sjó frá þó nokkrum jörðum, og þessi laxveiði er nú þegar þó nokkuð stunduð, þó að dálítil áraskipti séu að því eftir laxgöngu, hvaða arð þessi veiði gefur. Nú sé ég á þessu korti, sem ég hefi, að a. m. k. 1–2 staðir eru sérstaklega valdir til að framkvæma þessa ostrurækt, einmitt þar sem þessi laxveiði í sjó er stunduð. Hvort sem um er að ræða friðun á öllum firðinum eða aðeins þessum tilteknu svæðum, þá yrði vitanlega laxveiði og hrognkelsaveiði að víkja af þessum svæðum, sem sérstaklega eru talin hentug fyrir ostruræktina. Sama er að segja um Kollafjörð; þar er laxveiði og hrognkelsaveiði og líka nokkur fiskveiði bæði vor og haust. Ég held því, að athuga verði betur en gert hefir verið, hvort rétt sé að fórna öllum þessum fiskveiðum fyrir þá ávinningsvon, sem hér er um að ræða, hvort rétt sé að banna á þeim tilteknu svæðum að veiða allar fisktegundir, þorsk, þyrskling, ýsu. lax, hrognkelsi og skelfisk, fyrir væntanlega hagsmuni af þessari ostrurækt, og verður vitanlega að miða við það, sem kunnugir menn, sem fyrir þessu frv. standa, segja um það, hvað við þurfum til þess, að vænta megi nokkurs árangurs af þessari ostrurækt, sem útheimtir algerða friðun á þeim svæðum, þar sem um slíkt gelur verið að ræða. Í 3. gr. er talað um, að fullar bætur skuli koma fyrir þær takmarkanir á afnotarétti, sem þessi ostrurækt hefir í för með sér, en hvergi er talað um, hverjir eigi að greiða þessar bætur. Ég býst því við, að það eigi að koma í hlut ríkissjóðs, þó að hér eigi að vera um að ræða einkaleyfi til handa sérstöku félagi, því að í frv. er farið fram á, að félagið eigi að borga kostnað af mati, og þá hlýtur það að vera ríkissjóður, sem á að greiða bæturnar. Ég verð að segja, að þar sem á að gefa einkaleyfi til slíkra hluta, og þar sem þetta félag virðist heldur sækja á að fá það einkaleyfi, þá væri eðlilegt, að það ætti að svara til bóta fyrir þær takmarkanir annarar veiði, sem yrði að gera, til þess að tryggja því árangur af þessari veiði. Hv. frsm. var að tala um, að eðlilegt væri, að þetta félag þyrfti að fá nokkuð langan leyfistíma til þess að fá upp burinn þann kostnað, sem það mundi þurfa að leggja í við þetta allt saman. Mér virðist nú eftir þeim bréfum, sem ég minntist á, að þetta félag sýndi fullkomna viðleitni til að tryggja sig, að enduðum leyfistímanum, því að í bréfinu stendur, að ef stj. þóknaðist ekki að endurnýja einkaleyfið þeim til handa eftir 15 ár, þá ganga þeir út frá því sem sjálfsögðu, að þeir leggi fram skriflegar skýrslur um, hvað öll þeirra fyrirhöfn í sambandi við þetta hafi kostað þá, og svo ætla þeir að koma með reikning yfir, hvað þeir hafi fengið í aðra hönd fyrir þennan veiðiskap, og ef þeir hafa samkvæmt þessum reikningum orðið fyrir tapi, þá virðist mér, að þeir gangi út frá, að ríkissjóður greiði þeim mismuninn. Þeir virðast því ætla að tryggja sig vel, hvort sem þeir fá einkaleyfið endurnýjað eða ekki. Mér virðast sem sagt vera allmiklir agnúar á þessu frv. og vildi mjög óska eftir því, að sjútvn., sem flytur þetta mál einróma, taki það til nýrrar athugunar og vegi og meti betur en mér virðist hún enn hafa gert þá hagsmunavon, sem hér getur verið á ferðinni, og það hagsmunaafsal, sem ég geri ráð fyrir, að verði í sambandi við þessar tilraunir, sem eru ekkert smáræði, ef framkvæma á þetta á þeim grundvelli, sem einkaleyfisbeiðendur ganga alveg út frá sem sjálfsögðum hlut, sem sé að banna allar veiðar á þeim fjörðum, þar sem tilraunirnar á að gera, og það leiðir af sjálfu sér, fyrst þarf friðun, því að hún er óframkvæmanleg nema með því að banna alla veiði á viðkomandi stöðum.

Frsm. (Sigurður E. Hlíðar) Hv. þm. Borgf. finnst, að ýmsir agnúar séu á þessu frv., sérstaklega þegar hann ber frv. saman við þau málsskjöl, sem Stigfjordens Ostronodlingar hefir lagt fram í þessu máli, sérstaklega með það í vændum, að félagið fái einkaleyfi til ostruræktar, en frv. er alveg óbundið víð þetta sænska félag, þó að það hafi orðið til þess að vekja máls á þessu, og af þeim ástæðum hafi atvmrn. látið semja þetta frv. með ósk um, að það yrði borið fram á Alþingi. Eins og hv. þm. Borgf. tók réttilega fram, þá má samkvæmt þessu frv. veita einkaleyfið innlendu eða erlendu félagi eða einstaklingum, en ekki tekið fram, að það sé þetta félag öðrum fremur, en öll ákvæði frv. miða að því, að atvmrh. hafi óbundnar hendur um leyfisveitingar. Hv. þm. Borgf. fannst lítið samræmi milli 1. gr. frv. og þeirra skilyrða, sem Stigfjordens Ostronodlingar hefir sett, að því leyti að þeir ætlist til að fá vissa firði alveg friðaða til þessarar ræktunar, en frv. ætlist til, að þeir fái tiltekin svæði á fjörðum inni, sem séu friðuð um tiltekinn tíma til ostruræktar. Á þessu byggist afarmakið, og á því t. d. grundvallast afstaða mín til frv., að ef í því hefði staðið, að átt hefði að loka heilum fjörðum, mundi ég ekki hafa getað mælt með frv., þar sem það mundi alveg teppa laxveiði á laxríkustu stöðunum við innanverðan Faxaflóa. Og eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið frá þessum tveimur sérfræðingum, sem ég gat um, þá verða þessir firðir eftir sem áður opnir fyrir laxgöngu, og laxveiði mundi tæplega hindrast, af því að ostran er botndýr, sem færist ekki úr stað sjálfrátt, og þarf sérstök veiðiáhöld til að trufla legu hennar. Þau veiðiáhöld, sem notuð eru til laxveiða, mundu því ekki þurfa að trufla ostruna í þessum fjörðum. Laxinn er ekki veiddur með „hrífum“, en það er einmitt slíkt áhald, sem þeir sænsku leyfisbeiðendur leggja áherzlu á, að ekki sé notað við annan veiðiskap, þar sem ostran er. Ég held því, að ekki sé mjög mikil hætta á ferðum með laxveiðarnar, þegar svona er um búið. Aftur á móti er það rétt hjá hv. þm. Borgf., að beitutekjan mundi truflast í Hvalfirði, af því að til þeirra veiða mundu vera notuð samskonar veiðiáhöld og til ostruveiðanna. Það er réttilega tekið fram hjá hv. þm. Borgf.. að hvergi er talað um, hverjir skuli greiða skaðabæturnar. Ég geri ráð fyrir, að öll n. hafi litið svo á, að ríkissjóður mundi þar hlaupa undir bagga, því að ákvæði 3. gr. eru, að því er þetta snertir, aðeins um matið. Eins og ég tók fram áðan, þá byggir n: sína afstöðu mjög á álíti sérfræðinga, sérstaklega Árna Friðrikssonar, sem fiskimálanefnd hefir fengið til þess að rannsaka þetta mál, og hefir hann komizt að þeirri niðurstöðu, að hvergi hér við land sé hugsanlegt að rækta ostru, nema á þessum 2 stöðum, sem hann hefir markað á það kort, sem getið hefir verið um. Ennfremur byggir n. mikið á þeim upplýsingum, sem þessi maður hefir gefið okkur um, að laxgöngu mundi engin hætta stafa af þessum aðgerðum, og það vildi ég taka skýrt fram, því að mér var ljóst, að hér gat verið hætta á ferðum, en ég vil beygja mig fyrir umsögn þeirra manna, sem ég tel færasta og fróðasta á þessu sviði.