Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er að mestu leyti shlj. l. nr. 65 frá 1947, að öðru leyti en því, að hér er gert ráð fyrir, að embætti flugmálastjóra verði afnumið. Eftir þá reynslu, sem fengizt hefur af þeirri tilhögun við stjórn flugmála, sem tíðkazt hefur undanfarið, að flugráð fari með stjórnina undir yfirstjórn ráðherra, þá má segja, að hún hafi yfirleitt gefizt vel. Þó verður að telja rétt, að horfið verði frá þeirri tvískiptingu, sem verið hefur í embættisfærslunni, þar sem flugmálastjóri og flugvallastjóri hafa staðið undir flugráði sem jafnréttháir embættismenn. Það hefur komið í ljós, að skipting þessi er óheppileg. Hér er því lagt til, að embætti flugvallastjóra komi nú fyrir bæði þessi embætti. Það er einfaldara fyrirkomulag og miðar auk þess í sparnaðarátt. Þá er hér einnig í 3. gr. tekin upp heimild fyrir ráðh. til að setja reglur um flugferðir innlendra flugfélaga. Það mál hefur oft verið rætt, að samkeppni hinna innlendu flugfélaga sín á milli væri óheppileg og meira væri eytt í flugferðir þeirra en nauðsyn krefði og komast mætti hjá með hagfelldara skipulagi. Það sýndi sig hins vegar, að ráðuneytið hafði ekki það vald, sem það þurfti til að koma hér breytingum við. Var reynt að fá félögin til að fallast á áætlun um betri efnisnýtingu og eldsneytis, en sú tilraun bar ekki þann árangur sem skyldi, einkum vegna þess, að ekki var unnt að samræma svo hagsmunasjónarmið félaganna, að þau gætu fallizt á áætlunina. Þykir því sýnt, ef koma á þessum málum á hagkvæmari grundvöll, að gefa verði ráðuneytinu heimild til að taka þarna í taumana. Ég leyfi mér svo að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Ég býst nú ekki við, að stofnað verði til langra umr. um þetta mál hér við 1. umr. Það kann að verða rætt betur síðar, ef ástæður verða til. En óneitanlega kemur þetta nokkuð einkennilega fyrir sjónir. Fyrir þremur árum var sem sagt það skipulag á þessum málum, að þá var aðeins einn embættismaður, sem hafði með þau að gera; en þegar ný stjórn tók við völdum árið 1947, þótti ástæða til að skapa þá tvískiptingu í embættinu, sem hæstv. ráðh. talaði hér um. Það verður því að vera annaðhvort, að þeir menn, sem tóku við stjórnartaumunum 1947, hafi í þessu verið óvenju skammsýnir og kannske ekki gæddir þeim sparnaðaranda þá, sem hefur gripið þá nú, eða þá að hér liggur einhver annar tilgangur að baki. Þetta kemur væntanlega í ljós, þegar n. fær málið til athugunar, og skal ég ekki á þessu stigi fjölyrða um það frekar. Í frv. þessu er gert ráð fyrir því, að sett verði reglugerð um flugferðir innlendra flugfélaga. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að mælast til þess, að hv. n. athugi vandlega gildandi lög og reglur um öryggisþjónustu íslenzkra flugfélaga og sérstaklega um hvíldartíma flugmannanna, því að rík nauðsyn ber til, að þeir hafi löglega tryggðan þann hvíldartíma, sem þeim er nauðsynlegur til að gegna af fullu öryggi sínu ábyrgðarmikla starfi. Þá vil ég enn fremur í sambandi við 3. gr. vekja athygli á því, að betur finnst mér þurfa að ganga frá valdi ráðh. til að veita sérleyfi á áætlunarleiðinni innanlands en þar er gert. Það eru nú tvö flugfélög, sem keppa í landinu sín á milli Og það er hverju orði sannara, sem hæstv. ráðh. sagði, að ýmislegt er ópraktískt í sambandi við rekstur þeirra, eins og í frjálsri samkeppni yfirleitt, og eyðsla á verðmætum miklu meiri en ella mundi, ef starfsemin væri betur skipulögð í heild. Hins vegar er nú á það að líta, að við lifum undir efnahagsfyrirkomulagi auðvaldsþjóðfélags, þar sem oft kemur til kasta ríkisvaldsins að gera upp á milli tveggja samkeppnisaðila. Og þar sem svo er háttað, sitja löngum í ríkisstjórnum menn, sem eru fulltrúar fyrir hagsmunaheildir tiltölulega fárra manna, og verður því Alþingi að gæta varúðar, ef sérstök auðfélög eiga ekki að fá einokunaraðstöðu í þjóðfélaginu. Það þarf að vaka yfir því, að hinum sterku séu ekki fengin einokunarvöld í hendur og hinir smærri knúðir til að ganga upp í hinar stærri heildir. - Þetta vildi ég benda á, hv. n. til athugunar. Hins vegar viðurkenni ég fyllilega, að það er afskapleg eyðsla, sem á sér stað í verðmætum eins og benzíni í sambandi við flugferðirnar, eins og þeim er háttað vegna samkeppni félaganna, og vafalaust er erfitt að ráða bót á þessu. En um þá hnúta verður á einhvern hátt að búa þannig með afskiptum Alþingis, að sérstökum mönnum verði ekki sköpuð einokunaraðstaða í þjóðfélaginu. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta; það er eðlilegt, að málið fái sína athugun í n., og hún mun vafalaust heyra nánar frá hæstv. ríkisstj. um það, sem hún hefur í huga í sambandi við þær breytingar, sem hér liggja fyrir.



Herra forseti. Með l. nr. 83 frá 1945 var heimilað að ákveða frekari takmarkanir á dragnótaveiðum í landhelgi en segir í l. frá 1937 um bann gegn þeim. Með l. frá 1945 var ráðherra heimilað samkv. till. Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans að ákveða frekara bann gegn dragnótaveiðum en segir í 1. gr. l. frá 1937. Þessi heimild hefur lítið verið notuð. En 1. marz s.l. setti atvmrn. samkv. hinum fyrrnefndu l. reglugerð um bann við dragnótaveiðum á tveimur svæðum, öðru á Vestfjörðum, í Aðalvík, en hinu hér við Faxaflóa, eða frá Sandgerðisvita að Hraunsnesi. Þessi reglugerð var sett samkv. eindregnum óskum sjómanna og útvegsmanna á báðum stöðunum. Enda er raunin sú, að átt hefur sér stað vaxandi ásókn um það undanfarið af hálfu sjómanna að fá þessa heimild notaða til algers banns við dragnótaveiði á ákveðnum stöðum. Um þetta var sem sagt sett reglugerð á s.l. vetri. - Nú er hins vegar komið í ljós, að dómsmrn. telur, að ekki sé unnt að framfylgja reglugerðinni vegna þess, að ekki hafi verið fylgt til hins ýtrasta lögunum frá 1945. En þar segir skýrt, að ráðh. sé heimilt að setja bann við dragnótaveiði á ákveðnum stöðum „samkvæmt tillögum“ Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans. Vegna bessarar afstöðu dómsmrn. hefur ekki þótt fært að halda til streitu reglugerðinni um friðun umræddra svæða, og er hún upphafin þar með. Nú er þetta frv. flutt vegna þessa tilviks. Er þar lagt til, að heimild til að friða einstök svæði verði ekki lengur bundin algerlega við meðmæli beggja þeirra aðila, sem til eru nefndir í l. frá 1945. Því er lagt til, að fyrir orðin „samkvæmt tillögum“ í 1. gr. laganna komi orðin: að fengnum tillögum. Er þá heimildin ekki lengur bundin við það, að báðir aðilar mæli með friðuninni. Ég geri ekki ráð fyrir því, að við flm. þessa frv. þurfum að fjölyrða mjög um rökin fyrir réttmæti þess. Ég hygg, að á síðari árum hafi orðið töluvert mikil breyt. á afstöðu manna til dragnótaveiðanna. Þær hafa víða reynzt að hafa í för með sér hættulega rányrkju, sem ekki má láta viðgangast von úr viti. Auk þess munu menn telja, að rétt sé að gefa hlutaðeigendum á ýmsum stöðum rétt til að hafa áhrif á það, hvernig þessum málum er skipað og hvort veiðar skuli leyfðar uppi í landhelgi hjá þeim. Nú fækkar auk þess mjög þeim skipum, er þessar veiðar stunda, svo að dragnótaveiðarnar eru ekki lengur eins þýðingarmikill þáttur í fiskveiðunum og áður var. Auðvitað er þó rétt, að mörg hraðfrystihús eiga enn talsverðra hagsmuna að gæta í þessu efni, en þá kemur hitt líka til greina, að framleiðsla þeirra er nú að verða fjölþættari og þau taka fleiri fisktegundir til verkunar en fyrr, svo sem karfann, sem nú virðist vera að verða mikil útflutningsvara. Þetta mælir allt með því. að heimild sú til atvmrh., sem hér um ræðir til þess að ákveða friðun eða bann við dragnótaveiðum á einstökum svæðum, verði rýmkuð og að unnt verði að framkvæma þann vilja mjög margra þm. að friða einstök svæði. Ég tel á þessu stigi málsins ekki þörf á að fara fleiri orðum um þetta frv. og leyfi mér að óska þess, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.