Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ásmundur Sigurðsson) : Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er þetta mál komið í gegnum hv. Nd. og mun hafa farið umræðulaust til menntmn. þessarar hv. d. við 1, umr. N. hefur athugað málið og mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt. En af því að það hefur ekki verið gerð grein fyrir frv. hér í hv. d., vil ég aðeins gera grein fyrir efni þess nú. Í l., sem gilda nú um tannlæknakennslu við háskólann, er svo ákveðið, að stúdentar, sem vilja ljúka þessu námi þar, skuli ljúka miðhlutaprófi við læknadeildina, áður en þeir hefja tannlæknanám. En með því móti verður heildarnám þeirra sjö ár. Nú liggur ljóst fyrir, að til miðhlutaprófs í læknisfræði er krafizt meiri þekkingar í almennum læknisfræðum en nauðsynlegt er fyrir almennar tannlækningar, og mun þetta fyrirkomulag hafa verið ákveðið til þess að spara útgjöld við að kenna tannlæknastúdentum sérstaklega. Aftur á móti mun ekki á öðrum Norðurlöndum vera krafizt svo mikils náms fyrir þá, sem stunda vilja tannlæknanám, heldur mun nám þeirra vera 4–5 ár. Nú er gert ráð fyrir, að ekki verði krafizt meira undirbúningsnáms en við tannlæknaskóla annars staðar og þannig geti tannlæknastúdentar hér lokið námi sínu á jafnlöngum tíma og annars staðar. Það munu vera dæmi þess, að stúdentar, sem hafa ætlað sér að stunda þetta nám, hafa farið utan til þess vegna þess langa námstíma, sem hér hefur verið ákveðinn. Í grg. er tekið fram, að þeir, sem búnir eru að taka miðhlutaprófið, eigi ekki meira eftir en 2 ár til þess að ljúka fullnaðarprófi og því sé eðlilegt, að þeir kjósi heldur að halda áfram og taka það en bæta við sig aðeins til þess að stunda þessa sérgrein, og þar af leiðandi verði ekki neitt útlit fyrir, að aðsókn verði að tannlæknadeild háskólans. Ég vil svo leyfa mér fyrir hönd n. að mælast til þess, að frv. verði samþ. óbreytt. En einn nm., hv. 2. þm. Árn., var ekki á fundi, þegar málið var afgr., og hefur hann því óbundnar hendur við afgreiðslu málsins.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem er borið fram í hv. Nd. og hefur fengið þar venjulega meðferð, er komið þetta áleiðis hér, eins og frv. ber með sér. Það má heita, að frv. sé í aðalatriðum aðeins leiðrétting á skekkju, sem komst inn í l. Með frv., eins og það er nú komið, er þetta fært til betri og réttari vegar í þeim greinum. Og ég held, að 1. taki ekki neinum breytingum að öðru leyti, heldur er aðeins þarna að ræða um orðabreytingu á einum stað, þar sem talað er um árabilið, þá skal miða það við almanaksárið. Ég álít alveg óþarft að vera að fjölyrða um þetta mál og vænti þess, að frv. nái samþykki, eins og iðnn. mælir með að. verði.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti. Þetta mál er komið hingað til þessarar hv. d. frá hv. Nd. og er flutt af sjútvn. þeirrar deildar. Frv. fór fram á breyt. á nokkrum ákvæðum l. um atvinnu við siglingar, sem voru samþ. á hv. Alþ. 23. apríl s. l. ár. Skólastjóri stýrimannaskólans taldi nauðsyn að breyta þeim ákvæðum, sem þá voru gerð, m. a, af þeim ástæðum, að menn, sem sigldu á skipum undir 30 rúml., hafi ekki getað öðlazt þá reynslu við siglingar sem þyrfti til þess að komast inn á stýrimannaskólann. En í reglugerð skólans segir, að þeir megi setjast í skólann, þegar þeir hafa siglt í 24 mánuði af þeim tíma, sem l. um atvinnu við siglingar ákveða. Vegna þessa er þetta frv. flutt. En sjútvn. þessarar d. taldi ekki nógu örugglega frá þessu gengið í hv. Nd., og þess vegna vill hún gera á frv. þá breyt., að til þess að komast inn í skólann og fá þetta skírteini, verði sá maður að hafa verið í 36 mánuði á skipum, sem eru stærri en 12 rúml., og þar af a. m. k. 18 mánuði á skipum stærri en 30 rúml. og af þeim 18 mán. að minnsta kosti í 6 mánuði á stærri skipum en 60 rúml. Við viljum láta miða við skip, sem eru 12 rúml. eða stærri, því að þau er hægt að lögskrá. Hér hefur aðeins verið tekið fram um lágmarkið og að það væru skip, sem skylt er að lögskrá. N. óskar eindregið eftir, að þessar breyt. verði gerðar á frv. nú og munu hv. dm. vera henni sammála um það, svo að þær ættu ekki að þurfa að tefja málið eða verða til þess að fella það, og vildi ég fyrir hönd n. mælast til þess, að frv. verði samþ. með þessum breyt.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Ég vildi helzt óska eftir, að umr. um málið yrði frestað. Ég vildi gjarnan fá samgmn. til þess að athuga þetta mál dálítið betur en gert hefur verið nú.

Guðmundur Í. Guðmundsson : Þegar þetta mál var til athugunar í allshn. þessarar hv. d., skrifaði ég undir nál. með fyrirvara. Ég gat því miður ekki verið viðstaddur, þegar málið var til 2. umr., til þess að gera grein fyrir fyrirvara mínum. Mér þykir því rétt að fara um hann nokkrum orðum nú. hér við þessa umr., um leið og ég geri grein fyrir þeir brtt., sem ég hef borið fram, enda eru þær fram komnar í framhaldi af þessum fyrirvara mínum. Ég skal taka fram strax, að ég fyrir mitt leyti hef ekkert við þá brtt. að athuga, sem allshn. hefur borið fram. Ég get verið henni fyllilega samþykkur, og sé ekkert því til fyrirstöðu, að hún verði samþ. Ég sé að vísu ekki, að þessi brtt. geri neina verulega efnisbreyt. á l. Hitt er annað mál, að það kann vel að vera, að af þessari brtt. leiði það, að l. verði skilin og framkvæmd öðruvísi en verið hefur. Og er það að sjálfsögðu vel, ef þessi brtt. veldur þessu, ef samþ. verður, að leiða menn úr þeirri villu, sem sumir hverjir hafa verið haldnir af. Fyrirvari minn lýtur að því, að ég tel, að á þessu stigi málsins sé óhjákvæmilegt að gera frekari breyt. á l. en n. leggur til að gerðar verði, breyt., sem mér virðist, að hefði átt að vera búið að gera fyrir nokkru síðan og séu nú orðnar svo aðkallandi, að ekki sé hægt að ganga fram hjá því lengur að gera þær, þ. e. a. s. að breyta 9. gr. útsvarslaganna um skiptingu útsvar á milli sveitarfélaga. Því að, eins og hv. þdm. er kunnugt, gera útsvarslögin ráð fyrir því, að útsvörum sé skipt á milli sveitarfélaga, ef tekjum þeirra, sem útsvar hefur verið lagt á, hefur verið aflað í fleiri en einu sveitarfélagi. - Þær breyt., sem ég legg til á þskj. 675 og hv. meðflm. minn, að gerðar verði á frv., eru í því fólgnar, að við leggjum til, að hætt verði við skiptinguna á útsvari á tekjum vinnandi fólks, sem vinnur í fleiri en einu sveitarfélagi. Þessa skiptingu viljum við láta alveg niður falla og útsvarið allt renna til þeirrar sveitar, sem lagt hefur útsvarið á. Skal ég nú gera nokkra grein fyrir því, hvaða hugsun liggur á bak við þetta og hvaða ástæður við teljum vera til þess, að þessi ákvæði séu nú felld úr l. Þessi skiptingarákvæði útsvari, hafa nú verið í gildi um nokkurn tíma og verið framkvæmd út í æsar, að því er virðist af flestum sveitarfélögum landsins eða öllum. Það hefur komið á þeim tíma, sem þetta hefur gilt, talsverð reynsla á það, hvernig þetta hefur gefizt. Og ég held, að það sé óskipt skoðun allra, sem með framkvæmd þessara ákvæða hafa haft að gera, að þau hafi verið erfið í framkvæmd og að þau gjarnan megi fara úr l. og eigi, eins og nú er komið, engan rétt á sér. Það fyrsta er, að framkvæmd l. sjálf er miklu vinnufrekari og kostnaðarsamari fyrir sveitarfélögin með þessu ákvæði en án þess. Þau þurfa að vera í stöðugum eltingaleik við alla, sem dvelja utan heimilissveitar sinnar, til þess að fá að vita, hve lengi þeir eru á hverjum stað og hve mikið þeir vinna í þessum eða hinum staðnum, til að plokka útsvar af vinnutekjum þeirra. Svo, þegar búið er að fá að vita þetta, er eftir að innheimta og skipta útsvarinu. Þetta fyrirkomulag er erfitt í vöfum, tímafrekt og óþægilegt. En merkilegast er, að þegar útkoman á þessu er athuguð, þá kemur í ljós, að þegar upp er staðið, eru sveitarfélögin svo að segja jafnt sett eftir skiptinguna og þau voru áður. Útkoman hjá öllum þessum sveitarfélögum, sem skipta með sér útsvörum manna, er mjög svipuð á eftir og áður. Þau fá flest öll jafnmikið og þau verða að láta, þó að frá þessu séu nokkrar verulegar undantekningar. Sum sveitarfélög hafa einhvern lítinn vinning af skiptingunni, en önnur tapa nokkru. Ég hef ekki fundið þau sveitarfélög, sem nokkuð verulegt græða á skiptingu útsvaranna. Ég get sagt það um Reykjavíkurbæ, sem maður gæti búizt við, að hagnaðist á þessu, að mér er sagt það af borgarritara, að eins og nú er, skaðist bærinn á þessu. Persónulega er mér kunnugt um, að Seltjarnarneshreppur, Garðahreppur, Mosfellssveit og fleiri hreppar skaðast á þessari skiptingu. Sama er að segja um Ísafjörð, og mér skilst Seyðisfjörð líka. Ég veit ekki, hverjir hagnast á þessu. Einhverjir hljóta það að vera. En mér virðist sveitarfélög hafa lítið upp úr þessu. En skiptingin hefur fyrirhöfn mikla og ergelsi í för með sér. Og mér finnst lítið misst, þó að hætt verði við þetta fyrirkomulag og ákvæðið um skiptingu útsvara látið falla niður. Og ástæður eru nú og hafa verið um nokkurt skeið allt aðrar en þegar þessi lagaákvæði voru sett. Síðan hefur orðið gerbreyting. Þegar þetta ákvæði var tekið í útsvarsl., var hér atvinnuleysi í landinu. Þá var lítil eftirspurn eftir vinnu, en verulegt framboð á vinnuafli, og þá má segja, að eðlilegt væri, að þau sveitarfélög, sem þannig var ástatt um, að aðkomumenn komu þangað og tóku vinnuna frá heimamönnum, gætu fengið tekjur af vinnu þessara aðkomumanna, sem þar unnu, og má segja, að þá hafi þetta ákvæði verið réttlátt. En nú er þetta allt snúið við. Eftirspurn eftir vinnuafli er mikil í samanburði við framboð á vinnu, og miklu meiri en áður. Það er síður en svo, að það sé greiði við það sveitarfélag, sem vinnuafl er tekið frá, að maður, sem þar á heima, vinnur annars staðar. En það er greiði við sveitarfélagið, sem vinnuna fær, að utansveitarmaður vinnur þar, og væri því eðlilegast, að þessum ákvæðum um skiptingu útsvaranna væri beinlínis snúið við, þannig að þau sveitarfélög, sem fá vinnuaflið til sín, ættu að greiða þeim sveitarfélögum, sem hafa látið vinnuaflið af hendi, álag á útsvarsgreiðsluna beinlínis sem þóknun. Og þetta er beinlínis ástæðan til þess, að ég og hv. meðflm. minn berum fram þessa brtt. Það virðist næsta óeðlilegt og ósanngjarnt, að sveitarfélög, sem hafa næga vinnu fyrir allt sitt heimafólk, verði fyrst að sjá á eftir heimamönnum sínum í burtu í önnur sveitarfélög, þó að þau eigi óleyst verkefni heima hjá sér, og þurfi síðan að greiða með þeim til annarra sveitarfélaga, sem hafa náð í vinnuafl þeirra til sinna afnota. Mér virðist þetta óeðlilegt og eiga að falla niður undir öllum kringumstæðum. Ég sé að svo stöddu ekki ástæðu til að taka fleira fram um þetta. Ég var að vísu hér með brtt. til vara. Ég sé ekki ástæðu til að hreyfa henni alveg strax. Ég ætla að sjá, hvernig undir þessar brtt. mínar verður tekið, og láta fara eftir atvikum, hvort ég geri nokkrar varabrtt. í málinu.



Herra forseti. Hv. 7. landsk. þm. hefur nú gert grein fyrir þeirri brtt., sem hér er fyrir til umr. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fara út í það að rökræða við hann um það, hvort það er rétt, sem hann heldur fram, að flestallir aðilar, sem þessi skipting á útsvörum varðar í framkvæmdinni, telji hagkvæmt, að þetta ákvæði um skiptingu útsvara falli niður úr l. En ég stóð upp af því, að mér er fullkomlega ljóst, að það hlýtur einhvers staðar að vera hagnaður af þessari skiptingu. Það mætti gjarnan koma fram, annaðhvort undir umr. eða fyrir atbeina n., hvernig þetta skiptingarákvæði hefur verkað nú á síðustu tímum gagnvart einstökum byggðarlögum. En mín meining er sú með ræðu minni hér að fara fram á það við hæstv. forseta, að þetta mál verði ekki afgr. í dag frá þessari hv. d., heldur verði svo merkilegri brtt. sem þessari vísað til n. til athugunar. Og ég óska um leið, að það liggi þá fyrir umsögn um brtt. frá stöðum, sem n. ætti hægt með að fá fljótt, svo sem frá Reykjavíkurbæ, Hafnarfirði og jafnvel Akranesi og Keflavík og e. t. v. fleiri stöðum. Því að ég tel ekki rétt að breyta svona þýðingarmiklum ákvæðum l., sem menn hafa mikið lagt upp úr á undanförnum árum, án þess að a. m. k. okkur hér, sem eigum að greiða atkv. um þetta, sé ljóst, hvort þessi breyt., ef samþ. væri, er í fullu samræmi við það, sem hv. flm. brtt. lét skína í, að það séu yfirleitt allir komnir á eina og sömu skoðun um þetta. Ég dreg í efa, að svo sé. Ég vil fá frekar upplýst um að, áður en gengið er til atkv. um þessa brtt. Ég fer því mjög eindregið fram á það við hæstv. forseta, að málinu verði nú frestað, svo að n. geti athugað það frekar með tilliti til brtt. þeirrar, sem fram hefur komið.



Herra forseti, út af þeirri ósk, sem fram hefur komið frá hv. 1. landsk. þm., vil ég leyfa mér að benda á, sem sjálfsagt þarf ekki að benda hæstv. forseta á, að þetta er þriðja árið, sem þetta frv. er boríð fram hér á hæstv. Alþ., þ. e. a. s. aðalfrv. Og þetta er þriðja árið, sem hv. 7. landsk. þm. á, að ég hygg, sæti í n., sem hefur lagzt á málið öll þessi ár. Og þó að þetta mál hafi verið svo oft fyrir hæstv. Alþ., þá hefur þessi hv. þm. aldrei haft áhuga fyrir að koma með þessa brtt. fyrr en nú, þó að ég hafi bent á þetta í umr. þá, sem hann færir sem rök fyrir brtt. Hann hefur ekki skilið þetta fyrr en nú. Ég væni þennan hv. þm. ekki um, að hann beri þessa brtt. fram nú til þess að koma málinu fyrir kattarnef, þó að svo líti út, að brtt. sé borin fram til þess að stöðva nú þetta mál. Ég fór fram á það að skipta ekki útsvörunum, ef báðar sveitir, þar sem unnið er og heimilissveit, eru innan sama sýslufélags, einmitt af þessum ástæðum, sem hv. 7. landsk. tók fram. Og ég hef fært rök fyrir þeirri till. minni. En þá áleit þessi hv. þm. hvorki nauðsynlegt að fella niður þá skiptingu né heldur hitt, að fella niður alla skiptingu á útsvörum, því að hvorki kom hann með þessa brtt., sem hér liggur fyrir og ég álít hárrétta, né heldur till. um að fá breyt. á þessu í meginatriðum, sem fyrir mér hefur vakað öll þessi ár. Ég vil því mælast til þess, að hæstv. forseti afgreiði þetta mál í dag. Það er búið að liggja í þessari hv. d. síðan í október í haust. Og ef hv. n. hefur ekki haft tækifæri til þess að athuga þetta mál síðan 10. okt., þegar málið kom fram, þá held ég, að hún athugi þetta mál ekki mjög gaumgæfilega það sem eftir er af þingtímanum. Kannske er beðið um frestun á afgreiðslu málsins til þess að drepa málið. Og ég vil, að hv. 7. landsk. þm. taki aftur sína brtt. Hans syndir eru nægilegar í sambandi við þetta mál, þó að hann ekki á síðustu stundu geri tilraun til þess að drepa málið hér. Hins vegar er hv. 7. landsk. þm. vel kunnugt um það, að allshn. hefur á undanförnum þingum hvað eftir annað vísað málinu frá af þeirri ástæðu, að hér sæti n. til þess að athuga öll útsvarsl. í heild. Og þetta atriði, skipting útsvara, er einmitt það mál, sem sú n. kemur sér minnst saman um. Þetta er það langstærsta deiluatriði í umr. um útsvarslöggjöfina, og ég er ekki í vafa um, að ef þessi d. samþ. þessa brtt. nú, þá er útilokað, að málið fái samþykki í Nd. á þessu þingi. En ég er þó sammála hv. 7. landsk. þm. um það, að þetta ætti að breytast í l., sem hann ber fram brtt. um nú. En mér skilst, að á næsta þingi eigi að koma gagngerð athugun á þessum l. öllum, og þá getur þetta atriði beðið þess tíma. Þó að ég því efnislega sé samþykkur þessum brtt. hv. 7. landsk. þm., mun ég greiða atkv. á móti brtt., af því að ég vil ekki láta það dragast að samþ. efni aðalfrv. - Ég mælist því mjög eindregið til þess við hæstv. forseta, að hann ljúki afgreiðslu málsins nú á þessum fundi.

Forseti (ÞÞ) : Ég mun mikið fara eftir till. hv. flm. málsins og till. hv. form. allshn., hvað hann leggur til, hvort hann telur nauðsynlegt að hafa frest eða ekki á afgreiðslu þessa máls, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Ég vil fyrst benda á, að ef fella á niður skiptingu á útsvör um og taka út úr útsvarsl. þau ákvæði, sem eru um það efni, þá þarf að gera á þeim fleiri breyt. en þessar tvær, sem hér er um að ræða. Hins vegar held ég, að þessar breyt. séu ekki þess eðlis, að þær eigi að ná fram að ganga. Ég bendi á það, að það er ákaflega algengt, að skipting útsvara er felld niður, þó að hún ætti að réttu lagi eftir l. að framkvæmast, af því að hreppurinn, heimasveitin, sem maðurinn á heima í, sem útsvar hjá ætti að skiptast hjá, gleymir að gera kröfu um skiptinguna í tæka tíð. Ég veit ekki, hve mikil brögð eru að þessu. En ég veit, að til ríkisskattan. koma margar útsvarsskiptingar, sem undirskattanefndir eru búnar að framkvæma, en hafa orðið að falla niður og ógildast, vegna þess að kröfurnar um skiptinguna hafa ekki verið gerðar í tæka, tíð. Þó að þessi lagaákvæði um skiptingu útsvara hafi staðið nú nokkuð lengi, þá hafa menn ekki lært að nota þau til fulls. Þeim skiptingarkröfum, sem komið hafa til ríkisskattan., má skipta í þrennt: Í fyrsta lagi eru þær viðkomandi embættismönnum, sem búa annars staðar en þar, sem þeir hafa embættisrekstur sinn, og hafa öll laun sín í annarri sveit en þar, sem þeir eiga heima. Embættismenn, sem hafa skrifstofur í Rvík, búa ýmsir í Hafnarfirði eða frammi á Seltjarnarnesi eða uppi í Mosfellssveit o. s. frv. Og embættismenn, sem hafa skrifstofur á Akureyri, eiga kannske heima í Hrafnagilshreppi. Útsvörum þessara manna er alltaf skipt, og ég get ekki séð, að sú sveit, þar sem þessir menn eiga heima, eigi að fá allt útsvarið frá þeim. Mér finnst alveg eðlilegt og sjálfsagt, að þessi skipting haldist á útsvörum þessa stóra hóps manna, sem þarna er um að ræða. Og kröfur um skiptingu útsvara þeirra eru löngu hættar að koma til ríkisskattan., því að ekki er neitt karp út af þeirri skiptingu lengur. Og alltaf kemur eitthvað fyrir af svona mönnum, sem alveg liggur ljóst fyrir, hvernig eigi að skipta útsvörum frá Heimasveit á þar að fá eignaútsvarið og 1/3 hluta af tekjuútsvarinu. Þetta er reglan, sem fylgt er. - Þá kemur annar hópur manna, sem eru barnakennarar. Það eru árlega margir barnakennarar, sem settir eru hingað og þangað eitt ár í stað, og er gerð krafa um að fá hluta af útsvari þeirra til þeirrar sveitar, þar sem þeir kenna. Það má segja, að þessir menn séu meiri farfuglar en hinir embættismennirnir, sem ég nefndi, og geri minna til um, hvar þeirra útsvör lenda. Þó finnst mér reyndar sama gilda um þá og hina embættismennina, að þar, sem þeir hafa sínar tekjur, eigi þeir að greiða hluta af útsvarinu. Þessir menn hafa venjulega tekjur á fleiri stöðum sama árið, venjulega tekjur í heimilissveitinni líka. - Þá kemur þriðji hópurinn manna, sem eru menn, sem fara í atvinnuleit, aðallega úr sveitum til kaupstaðanna, og kaupstaðirnir gera svo kröfur um að fá hluta af útsvari þeirra, þegar þeir vinna þar utan sinnar heimilissveitar. En það lágmark, sem þessir menn verða að vinna sér inn utan heimilissveitar, til þess að til greina komi skipting á útsvörum þeirra eins og nú er, er, ef ég man rétt, um 9 þús. kr., þegar með er talin vísitöluhækkun á kaupi. Nú er algengt, að krafa kemur frá heimilissveit manna, sem vinna þannig utan heimilissveitar, af því að haldið er, að þeir hafi náð því að vinna fyrir þessari upphæð utan sinnar heimilissveitar á einhverjum sérstökum stað, en menn hafa ekki náð þar þessari tekjuupphæð. T. d. eru nú kröfur frá hreppi norður í landi, þar sem krafizt var úrskurðar á skiptingu, sem yfirskattan. hafði gert um þrjá menn. Tveir höfðu ekki þetta tekjuhámark, og skipting á útsvörum þeirra kom ekki til greina, en einn hafði það. Þessir menn höfðu allir dvalið fjarri heimilissveit sinni megnið af árinu og aflað tekna hér og þar, en tveir þeirra hvergi svo hárra, að skipting á útsvarinu kæmi til greina. Ég held, sem sagt, að það sé sjálfsagt að halda áfram að skipta útsvörum. Og ef því væri allt í einu hætt, þá mættum við eiga alveg víst, að um leið mundu þjóta upp gerviheimili í sveitum landsins, ef menn héldu, að útsvör þar væru léttari en þar, sem þeir raunverulega ættu heima. Þau hafa verið mörg dæmin áður, þar sem menn hafa talið sér heimili, en ekki átt það, heldur haft það sem skálkaskjól, til þess að komast hjá opinberum gjöldum. En ef útsvörum er skipt, minnkar hagnaðurinn af gerviheimilunum og hverfa líkurnar að verulegu leyti til þess, að þau verði höfð sem skálkaskjól til að spara sér að gjalda opinber gjöld. En ef ekki mætti skipta útsvörum, mundu gerviheimilin þjóta upp eins og gorkúlur á haug. Þá yrðu menn hér í Rvík ekki lengi að hugsa sig um að eiga heima frammi á Seltjarnarnesi eða annars staðar utan bæjar, til þess að létta útsvarsbyrði sína. Hitt er annað mál, að það er eitt atriði í sambandi við þetta, sem mikið þarf að athuga, sem mþn. mun sjálfsagt athuga, og það eru menn, sem eru á togurum og öðrum skipum. Það er náttúrlega nú farið að finna upp á því, að til þess að ná ekki tímanum, sem talað er um í 9. gr. l. um það, að ef maður er ekki skráður nema í 3 mánuði á skipi, þá gilda aðrar reglur um útsvarsgreiðslu hans, - það er farið að finna upp á því nú að slíta skrásetningartímann í sundur, láta menn inn á milli ekki vera skráða í 8 daga. - Það eru mörg atriði, sem þarf að breyta, ef farið er að breyta útsvarsl. á annað borð, sem n. mun vafalaust taka til athugunar og gera. En ég tel, að þessi eina breyt. út af fyrir sig, sem hér er gerð till. um, sé fyrst og fremst ekki næg og í öðru lagi tel ég hana óréttláta og alls ekki rétt að láta ekki atvinnusveit hafa hlut af útsvörum manna. Því að það segir sig sjálft, að atvinnusveit, sem verður að sjá um það, sem atvinnulífið þarf, eins og vegi og kannske bryggjur o. fl. o. fl., verður að geta lagt útsvör á þá atvinnu, sem rekin er í sambandi við þau mannvirki, sem hún hefur lagt í kostnað við að koma upp og halda við. Það liggur í hlutarins eðli. Ég tel þessa breyt. á l. óréttláta og að það eigi að fella hana.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. veik nokkrum orðum að mér, m. a. út af þeim drætti, sem orðið hefði á því, að þetta mál yrði afgr. hér. Ég þykist ekki þurfa að svara þessum ummælum nú. Þeim hefur verið svarað áður. Þessi hv. þm. veit vel, að ástæðan til þess, að málið hefur ekki verið afgr. til þessa, er sú ein, að fram hefur farið heildarendurskoðun á útsvarslöggjöfinni. En það hefur dregizt svo lengi, að lokið yrði þeirri endurskoðun, að Alþ. er orðið uppgefið á að bíða eftir henni, og þess vegna hefur orðið að ráði, að menn vilja ganga inn á að gera nú nokkrar bráðabirgðabreyt. á útsvarslöggjöfinni. Annars er það næsta undarlegt hjá hv. þm. Barð. að fara að ráðast að mér fyrir þessa brtt. mína. Hann segir, að hann vilji að vísu ekki halda því fram, að ég væri að reyna að koma málinu fyrir kattarnef með því að bera þessa brtt. fram. Mér finnst sízt sitja á hv. þm. Barð. að deila á mig fyrir að bera þessa till. fram, þegar þess er gætt að í minni till. felst að miklu leyti það sama, sem hv. þm. Barð. sjálfur hefur lagt til, en meiri hl. allshn. ekki viljað taka upp. Ég hefði frekar búizt við því, að hv. þm. Barð. þakkaði mér og styddi mig af alhug fyrir undirtektirnar en að hann deildi á mig fyrir að taka undir till., sem hann hefur sjálfur borið fram. Hv. 1. þm. N-M. taldi sig tala á móti þeim brtt., sem ég hef borið fram. Fékk ég þó ekki séð, að uppistaðan í ræðu hans væri annað en meðmæli með till. Niðurstaðan varð þó sú, að hann lagði á móti till., þó að forsendurnar, sem hann kom með, væru á þann veg, að þær mæltu með minni till. Hv. þm. gat þess m. a., og átti það að vera rök fyrir afstöðu hans, að enda þótt ákvæðið um útsvarsskiptingu væri búið að vera í l. yfir 10 ár, þá ættu flestir ekki að því að búa enn þá, og hann spurði, hvað þessi l. ættu að gilda lengi til þess að hægt væri að framkvæma þau. Hv. þm. tók það fram, eins og rétt er, að mörg sveitarfélög töpuðu útsvörum vegna þess, að þau hefðu ekki tök á því að framkvæma l. réttilega, og þá ekki sízt vegna þess, að það þarf ákaflega mikinn vinnukraft til þess að vinna að þeim undirbúningi, sem þarf til þess að njóta réttinda samkv. l. Þetta væri sveitarfélögunum um megn og þess vegna væri ástandið þannig í dag, að sveitarfélögin hefðu ekki rétt á því að framkvæma l. réttilega. Nú finnst manni, að hv. 1. þm. N-M. hefði átt að draga þá ályktun af þessum forsendum að beita sér fyrir að afnema þessi óframkvæmanlegu lög. Hv. þm. minntist á það ákvæði, að ef menn eru 3 mánuði í skiprúmi, þá ættu þeir að greiða hluta af útsvari, en ef þessi tími styttist, þá félli útsvarsskiptingin niður. Nú væri farið að praktisera það að afskrá menn af skipunum rétt áður en 3 mánuðir væru liðnir, til þess að útsvarsskiptingin félli niður. Ég held því, að þetta ákvæði sé ekki til fyrirmyndar og ekki til þess að halda í það, þar sem þannig er frá ákvæðinu gengið, að hægt er að gera það að engu, ef menn vilja hafa sig í það að fara í kringum l. og misnota þannig aðstöðu sína. Mér finnst þessi rök hv. þm. benda til þess, að gr. eigi ekki að standa, heldur falla niður. Þá vildi hv. þm. halda því fram, að útsvarsskiptingin væri réttlát. Það væri réttlátt, að maður, sem býr í Mosfellssveit, en vinnur í Hafnarfirði - það væri réttlátt, að þá ætti Hafnarfjarðarbær rétt á því að fá af útsvari þessa manns. Ég er á öndverðri skoðun við hv. þm. í þessum efnum. Mér finnst, að reynslan hafi sýnt, að það er fengur fyrir sveitarfélag að fá vinnuafl, fengur sem venjulega eigi að greiða fyrir, en ekki að fá meðgjöf með. Ég held, að Hafnarfjarðarbæ sé gerður með þessu svo stór greiði, að bærinn eigi ekki rétt á því að skattleggja Mosfellssveit, heldur eigi hann að greiða Mosfellshreppi fyrir þennan greiða. Þá minntist hv. þm. á það, að ef útsvarsskiptingin væri felld niður, þá mundi það leiða til skattflótta, menn færu að taka sér búsetu á stöðum, þar sem lægri væru útsvör, þó að þeir ættu heima annars staðar; þar sem útsvör væru hærri og þeir stunda vinnu. Ég held, að engin hætta sé á því, að nein breyt. verði á þessu frá því, sem verið hefur. Útsvarslögin hafa að geyma fullkomin ákvæði um það, hvar menn teljast eiga heima og hvar á menn skuli leggja. Það er ekki hægt að fara í kringum það með yfirskynsbúsetu, ákvæði l. eru skýr og ótvíræð, og þó að menn reyni að búa til tyllibústað, þá á það ekki að vera hægt, ef l. eru sómasamlega framkvæmd. En það er svo hlutverk löggjafarinnar um heimilisfestu að sjá til þess, að slík aðstaða sé ekki misnotuð. Það á að koma í veg fyrir mistök með ýtarlegri ákvæðum í þeim l., en það á ekki að taka upp í útsvarsl. ákvæði um rangláta skiptingu útsvara, sem eins og hv. 1. þm. N-M. tók fram, hefur leitt til þess, að menn eftir 10 ár geta hvorki skilið né framkvæmt l., og er því farið með svikum og prettum í kringum þau.

Frsm. (Hermann Jónasson) : Það er sérstaklega með tilliti til þess, að hæstv. forseti minntist á það, að hann mundi fara nokkuð eftir því, sem form. n. leggur til um afgreiðslu þessa máls, að ég sé ástæðu til þess að óska ekki eftir neinni frestun á málinu. Ég sé ekki, að hún hefði neina þýðingu fyrir málið. Mér þykir sennilegt, að sú skoðun, sem kemur fram í brtt. þeirri, sem fyrir liggur frá einum nm., verði ekki breytt, þó að það verði haldinn fundur um málið í n. Það er þess vegna að öllum líkindum ekki til annars en að tefja afgreiðslu málsins nú um stund að fresta því til þess að láta ræða það í n., það yrði að öllum líkindum árangurslaust. Það er rétt, að það hefur verið til athugunar hjá n. og komið þar fram ýmsar raddir um það, hvernig breyt. í þessa átt skyldi fram borin, en það var engin endanleg ákvörðun um það tekin, en þó tel ég, að mér sé það kunnugt, að sá meiri hl. n., sem var til staðar við afgreiðslu málsins (hv. 7. landsk. mætti þar ekki), sé mótfallinn þessari brtt. Um brtt. er það að segja, að ég sé ekki ástæðu til þess að fylgja þeim, - vegna þess að ég legg áherzlu á, að aðalbreyt., sem meiri hl. n. leggur til, komist fram. Ég legg áherzlu á það vegna þess, að ég tel það almennt nauðsynlegt réttlætismál að gera þessar breyt. og þær eru mjög nauðsynlegar fyrir fyrirtæki, þar sem ég hef einnig hagsmuna að gæta. Ég ætla, að um þessa brtt., sem einn nm. flytur, verði talsvert skiptar skoðanir, því að það mun rétt vera, að í þeirri n., sem hefur útsvarsl. til endurskoðunar, sé ágreiningur um þetta atriði. Ég álft nauðsynlegt .að gera breyt. á 2. og 3. lið 9. gr. Að því leyti er ég flm. brtt. sammála, en ég er ekki reiðubúinn til þess að segja á þessu stigi málsins, að þær eigi að vera þannig að fella þær niður án þess að eitthvað annað komi í þeirra stað. Ég hef frekar tilhneigingu til þess að álíta, að það sé varasamt að fella þær niður algerlega, þó að það kunni að þurfa að gera á þeim breyt. Afstaða mín verður þessi: Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fram á frestun, og í annan stað mun ég greiða atkv. gegn þessari brtt., sem hér er komin fram, af þeim ástæðum, sem ég hef nú stuttlega gert grein fyrir.

Gísli Jónsson Hv. 7. landsk. sagði, að ég hefði átt að þakka sér fyrir þessa brtt. Ég vil í sambandi við þetta benda á, hvernig gangur þessa máls hefur verið undanfarið. Honum er ljóst, að félmrn. lét, meðan Finnur Jónsson átti þar sæti, gera miklar athuganir á útsvarsl. Á sama tíma flutti ég hér frv. og óskaði eftir, að allshn. þessarar d. léti ganga atkv. um frv. eða felldi meginatriðin í því frv., sem þá var hér á ferðinni. Hv. 7. landsk. hafði þá engan skilning á því, að 1. eða 2. gr. þyrfti fram að ganga. Ég hafði hvað eftir annað óskað eftir, að þetta mál yrði afgr. frá allshn., og þessi hv. þm. hefur setið í n. og aldrei haft skilning á því fyrr en nú, að þessi hlið málsins þyrfti að afgreiðast. Þegar því n. kemur þannig, óklofin og vill samþykkja 1. gr. óbreytta, en ekki taka afstöðu til 3. gr., vegna þess að hún er ósammála um þetta atriði og 7. landsk. gerir fyrirvara um þetta atriði, - þá er ekkert óeðlilegt, þó að ég álíti, að hér vaki eitthvað annað fyrir hv. þm. en að fá kjarna málsins fram á þessu þingi. Hins vegar getur verið, að hér skorti á bak við þvingun frá hans umbjóðendum, sem hafa meiri möguleika til þess að koma honum í skilning um þetta en mér hefur tekizt, en það á þetta mál ekki að líða fyrir. Ég sé hins vegar ekki, að það sé útilokað, þó að seint sé, að félmrn. biðji allshn. að flytja frv. um breyt. á þessari gr., því að ef fyrir því er fylgi í þinginu, ætti það frv. að geta farið í gegn á skömmum tíma, og vildi ég mælast til þess, að hv. 7. landsk. tæki upp þá aðferð, til þess að fá fullt samkomulag um þetta frv. Ég vil benda hv. 7. landsk. á það, að núv. dómsmrh. er efnislega á móti þessu máli, bæði 1. gr. eins og hún nú er og till., sem hann ber hér fram, og ég hygg einmitt fyrir það, að hann vill nota öll leyfileg meðul þm. til þess að stöðva málið. Vil ég víta form. n. og alla, n. fyrir það, hvernig farið hefur verið með afgreiðslu þessa máls. Hygg ég, að það hafi enginn notað slíka aðstöðu til þess að fara eins með mál, sem er jafnöruggt sem réttlætismál eins og þetta mál til þess að láta það daga uppi. - Út af ummælum hv. 1. þm. N-M. nú um, að það sé farið að taka upp slíka skrásetningu, þá vil ég benda hv. þm. á það, að það er hreinn misskilningur. Sannleikurinn er sá, að einn hreppsnefndaroddviti, Hákon í Haga, hefur mótmælt vegna þess, að menn hafi aldrei verið lögskráðir. Þess er krafizt, að menn séu allir skráðir, þegar þeir eru á togurum, en ólögskráðir þegar þeir koma í land. Menn eru aldrei skráðir nema í eina veiðiför í einu, og þess vegna ekki grundvöllur fyrir að krefjast skiptingar. Maður er aldrei skráður á skipi lengur en hann er um borð í skipinu. Það var þess vegna, sem hann (Hákon) fékk úrskurð frá ríkisskattan. um, að ekki væri hægt að skipta útsvarinu, úr því að hér var ekki um að ræða óslitið starf í 3 mánuði. Ég vil svo vænta þess, að hæstv. forseti ljúki málinu á þessum fundi.



Það er aðeins af því, að ég tók þá afstöðu til málsins, sem nál. ber með sér, að ég segi örfá orð. Ég vil taka það fram, að ég er andvígur þessari brtt. hv. 7. landsk., en það er ekki fyrir það, að ég geti ekki viðurkennt, að það þurfi að gera einhverja breyt. á þessum ákvæðum útsvarsl. Það verður væntanlega gert í sambandi við þá endurskoðun, sem nú fer fram á l. En ég er á móti því að fella þessi ákvæði alveg niður, vegna þess að mér er kunnugt um, að það eru til sveitarfélög, þar sem mikil atvinna er stunduð úr öðrum sveitarfélögum og þeir, sem hana stunda, gera kröfu til þess, að sveitarfélagið bæti atvinnuaðstöðuna á staðnum þeirra vegna, og það er reynt að gera það. Þess vegna er ekki óeðlilegt, að sveitarfélagið hafi einhverjar tekjur af þeirri atvinnu, sem þeir vinna þar. Ég vildi aðeins taka þetta fram. Verði brtt. frá, hv. 7. landsk. samþ., mun ég greiða atkv. á móti frumvarpinu.



Herra forseti. Það er fyrst tekið fram nú, að menn séu skráðir af skipunum nema stuttan tíma, svo að það náist aldrei þessir 3 mánuðir. Hv. 7. landsk. sagði, að ég hefði verið að mæla með brtt., þó að ég segðist vera á móti þeim. En það var ekki það, sem ég sagði. Ég var ekki eingöngu að mæla á móti brtt., heldur var ég að benda á fleira í þessu sambandi, sem þarf að breyta, ef farið er inn á þessar breyt. Hv. síðasta ræðumanni er l jóst, hvernig þetta er, - hversu óeðlilegt það væri, ef þeir, sem fara til að vinna í öðrum sveitarfélögum, ættu ekki að greiða þar útsvar, heldur rynni útsvarið allt til þeirra heimasveitar, og eftir till. hv. 7. landsk. ætti heimasveitin að fá allt útsvarið. En eins og ég sagði áðan, þá er það alveg áreiðanlegt að þetta mundi leiða til meiri tilrauna hjá mönnum til þess að telja sig eiga lögheimili þar, sem útsvör eru léttust. Það er svo að segja deilt um það árlega, hvar menn eigi heima, af því að menn eru að reyna að losna við útsvör þar, sem þau eru þung. Þess vegna ræð ég mönnum eindregið frá að samþ. þessa brtt.