Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir þjóðhagsforsendur fjárlaganna. Hún hefur auðvitað verið til umfjöllunar í fjárlaganefnd og ég held að það sé ágætt að það komi fram með þessum skýra hætti því að hér hefur verið nokkur misskilningur á ferð um að umfjöllun um þá hlið í efnahags- og viðskiptanefnd í fyrramálið sé nokkuð sem þurfi að bíða með 2. umr. eftir. Það er ekki svo. Það er fjallað um forsendurnar, bæði í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, og þó að nokkru minni hagvexti sé spáð hefur hann ekki nein veruleg áhrif á niðurstöðutölur fjárlaga í því stóra samhengi. Það er hins vegar fagnaðarefni hvert við erum komin í endurreisnarstarfinu og umsköpun ríkisfjármálanna, að hér stendur deilan um vöxt eða meiri vöxt. Hv. þingmaður fer yfir það að væntur vöxtur upp á um 2,5% á næsta ári sé að hans mati ekki nægilegur, þyrfti að vera allt að 4%. Það má taka undir það með þingmanninum, það væri óskandi að hann yrði allt að 4% eins og forsendur kjarasamninga voru. Það breytir þó ekki því að 2,5% hagvöxtur er verulegur árangur, sérstaklega við þær viðsjár sem eru í efnahagsmálum heimsins. Þegar hv. þingmaður segir að markmiðum kjarasamninga verði ekki náð bið ég hv. þingmann um að bíða aðeins með að fella dómana. Það er óþarfi að vera svona svartsýnn því að þó að menn treysti sér ekki til að spá nema 2,5% hagvexti á næsta ári held ég að við megum sannarlega leyfa okkur að vona að hér muni atvinnuvegafjárfestingin taka meira við sér. Hér eru ýmsar tölur, ekki síst úr þriðja ársfjórðungsuppgjörinu um atvinnusköpun í landinu, sem gefa okkur tilefni til vissrar bjartsýni og ef ekki verða stóráföll á heimsmörkuðum verður árangurinn  Aðalatriðið 

Frú forseti. Mér finnst reyndar eins og að við hv. þingmaður höfum átt þetta samtal áður, við umræðu um fjáraukalög ef ég man rétt, þ.e. hvort sá hagvöxtur sem við horfum á núna sé nægur eða ekki. Þá vil ég ítreka að samdrátturinn sem varð í hagkerfinu var um það bil 11% af landsframleiðslunni sem er gríðarlega mikið fall þannig að við erum að vinna okkur frá þetta miklu lægri punkti en áður. Númer tvö, og rétt að hafa það mjög í huga, er að vegna aldurssamsetningar þjóðarinnar þurfum við allt að 2 prósentustig í hagvexti til að mæta þeim sem eru að koma nýir inn á vinnumarkaðinn. Þegar við berum okkur saman við önnur lönd þar sem mannfjöldaþróunin er allt önnur þarf að hafa þetta í huga. Síðan er líka, frú forseti, sárgrætilegt að horfa á tækifærin sem við höfum svo sannarlega og erum að glutra niður, m.a. vegna flumbrugangs í fjármálaráðuneytinu svo dæmi sé tekið eða vegna þess að okkur tekst ekki að koma okkur saman, eða öllu heldur ríkisstjórninni tekst ekki að koma sér saman um að leggja þá í það minnsta fram einhverjar heildstæðar tillögur í sjávarútvegsmálum. Þar með er dregið úr fjárfestingum þeirrar greinar. Ef spár á næsta ári ganga fram um að hagvöxtur verði 2,4% eða svo sjá menn hvernig hagvöxturinn þarf að vera á árinu 2013 til að hægt sé að standa við forsendur kjarasamninga. Ég held að þó að við séum að eðlisfari báðir bjartsýnir menn, við hv. þm. Helgi Hjörvar, mundi hvorugur okkar leyfa sér slíka bjartsýni, að trúa því að hagvöxturinn á árinu 2013 muni nægja til að staðið yrði við forsendur kjarasamninga.

Virðulegur forseti. Í okkar litla hagkerfi og að mörgu leyti ófullburða tölfræði hefur Hagstofan leiðrétt hagvaxtartölur aftur í tímann um stærri frávik en það 1,5% sem ber á milli mín og þingmannsins um það hvað sé ásættanlegt í hagvexti. Það er algerlega ótímabært að slá því föstu hér og nú að hagvöxtur verði 2,5% á næsta ári og full ástæða er til að rækta í brjósti sér von um að við náum jafnvel enn betri árangri. Það er eins þegar kemur að fjárfestingunum, þar er enn deilt um umtalsverða fjárfestingu eða enn meiri fjárfestingu. Þó að menn fari hér mikinn um öll þau fjárfestingartækifæri sem hafi glatast var fyrir tveimur árum hafin framleiðsla í Becromal-verksmiðjunni sem nú flytur út fyrir 100 milljónir dollara á ári. Í fyrra var farið í stækkun álversins í Straumsvík. Nú voru hjá þingnefndum fulltrúar kísilverkefnisins í Helguvík sem eru tilbúnir með útboð á þeirri framkvæmd sem er fjárfesting upp á 17–18 milljarða. Það eru hafnar framkvæmdir við Búðarhálsvirkjun sem við hv. þingmaður tókum skóflustungu að fyrir einum níu árum. Þannig eru einfaldlega talsverðar framkvæmdir sem hafa sem betur fer orðið að veruleika og eru að verða að veruleika í stóriðjunni, auk þess sem atvinnulífið sjálft er að bregðast við. Auðvitað eigum við að rækta í brjósti okkar von um að það verði enn meira en spáð er og að við náum ekki bara 2,5% í hagvöxt heldur jafnvel allt að 4%. Hvort heldur sem niðurstaðan verður 2,5 eða 4% er það gríðarlegur viðsnúningur og við Íslendingar getum fagnað því að vera að fást aftur við vöxt 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að benda hv. þm. Helga Hjörvar á að það er töluverður veikleiki í þeim hagvexti sem við erum að ræða hér sem sérstaklega snýr að einkaneyslunni og vexti hennar. Ég held að ég hafi farið yfir það í máli mínu og óþarfi að endurtaka það. En ég er sammála hv. þingmanni, og við getum verið mjög sammála um það, um að það eru verulegir möguleikar til að auka hér hagvöxt umfram þau 2,4% sem Hagstofan gerir ráð fyrir. Það er veruleg ástæða til að ætla að við getum náð þeim hagvaxtarspám sem liggja til grundvallar þeim kjarasamningum sem gerðir voru í landinu og þeim kauphækkunum sem fólkinu var lofað. Það er veruleg ástæða til. Til þess að það gerist fullyrði ég það við hv. þm. Helga Hjörvar, frú forseti, að það verður að verða breyting. Við getum ekki lengur horft á það eins og við höfum gert undanfarna daga að ríkisstjórnin eyði öllum tíma sínum í uppákomur eins og hafa verið í kringum hæstv. sjávarútvegsráðherra eða kolefnisgjaldið. Það er hægt að fara yfir svo mörg önnur dæmi þar sem hefur vantað þá einbeittu stefnu að kalla til landsins fjárfestingar og auka möguleika þeirra sem hér eru til að fjárfesta. Það er svo augljóst. Þess vegna er ég sammála þingmanninum um að það er möguleiki og það er það sem Samtök atvinnulífsins og Alþýðusambandið trúðu á, að það væri hægt að grípa til aðgerða til að ná þessu. Því miður stöndum við núna í þeim sporum að vera með hagvöxt sem að stórum hluta er drifinn áfram af aukningu í einkaneyslu sem á sér vægast sagt mjög veikar forsendur. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því. Ég er sannfærður um að við hv. þingmaður gætum saman lagt drög að ágætisefnahagsplani vegna þess að ég held að það þurfi einbeittan vilja 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður fjárlaganefndar, og aðrir hv. þingmenn í fjárlaganefnd og öðrum fagnefndum þingsins hafa farið vel yfir helstu breytingartillögur sem gerðar hafa verið við 2. umr. fjárlaga, forgangsröðun og rök fyrir henni, og ég mun því ekki endurtaka það heldur beina sjónum mínum að breyttum vinnubrögðum og tillögum þar um. Sá háttur sem lengi hefur verið hafður á úthlutun óskiptra liða fjárlagafrumvarpa hefur verið gagnrýndur harkalega af hv. þingmönnum allra flokka og Hreyfingarinnar. Sú óánægja sem nefndarmenn fjárlaganefndar og annarra fastanefnda Alþingis hafa látið mjög berlega í ljós við fjárlagavinnu þingnefnda undanfarin ár bendir eindregið til þess að mjög brýnt sé að endurskoða vinnubrögðin sem tíðkast hafa. Hv. fjárlaganefnd tók gagnrýnina alvarlega og vildi finna leiðir til að eyða tortryggni í garð þingsins hvað þetta varðar og tryggja gegnsæja meðferð umsókna um styrki úr ríkissjóði. Hv. fjárlaganefnd skipaði undirnefnd snemma árs 2010 til að vinna að breytingunum og byrjað var á liðum sem heyra undir mennta- og menningarmálaráðuneytið, enda umfangið þar mest. Unnið var að markmiðssetningu og tæknilegum útfærslum með starfsmönnum ráðuneyta og fulltrúar landshlutasamtaka sveitarfélaganna voru upplýstir um fyrirhugaðar breytingar. Eftir ítarlega gagnasöfnun og fjölda funda var ferlið að lokum samþykkt á fundi fjárlaganefndar í sumar með öllum greiddum atkvæðum, en fulltrúi Framsóknarflokksins sat hjá. Breytingar þær sem taka gildi á árinu 2012 koma til móts við gagnrýni hv. þingmanna og eins við niðurstöðu Ríkisendurskoðunar í skýrslu stofnunarinnar sem ber yfirskriftina Íslensk muna- og minjasöfn, meðferð og nýting á ríkisfé frá því í maí 2009. Einnig hafa erlendir fræðimenn jafnt sem stjórnmálamenn lagt ýmislegt til málanna á vettvangi OECD um þinglegan hluta fjárlagaferlisins sem breytingarnar ríma við. Þar er meðal annars rætt um að áherslur þingsins ættu að vera á málefnaflokka í heild sinni frekar en það sértæka, þ.e. áherslur á stefnu, áreiðanleika, frammistöðu og gegnsæi. Fjárlaganefnd hefur fengið ráðleggingar frá AGS á svipuðum nótum. Hv. fjárlaganefnd hefur, eins og áður sagði, unnið í samvinnu við fagráðuneyti að breyttu fyrirkomulagi við úthlutun styrkveitinga sem kynnt er í texta frumvarps til fjárlaga 2012. Nánari útfærsla þess fyrirkomulags er lögð fram nú við 2. umr. um frumvarpið. Markmiðið með þessum breytingum er að gera úthlutun fjármuna á vegum ríkisins gegnsærri en verið hefur og auka þannig traust á því ferli sem liggur að baki því hvernig fjármunum ríkisins er skipt til einstakra verkefna. Alþingi hætti úthlutunum og styrkjum til ýmissa verkefna á vegum félagasamtaka og einstaklinga eins og viðgengist hefur. Alþingi mun áfram ákvarða heildarfjárhæð styrkja til einstakra málaflokka en úthlutun styrkja til einstakra verkefna mun flytjast til lögbundinna sjóða, menningarráða landshluta, ráðuneyta og annarra sem sjá um eða bera ábyrgð á fjárveitingum til viðkomandi málaflokka. Ráðuneytin munu einungis úthluta styrkjum til verkefna sem falla undir málasvið þeirra að svo miklu leyti sem umsóknir um slíka styrki falla ekki undir lögbundna sjóði eða aðra samninga, svo sem menningarsamninga eða vaxtarsamninga. Ráðuneytin hafa haft með sér samráð um það verkferli sem unnið verður eftir við afgreiðslu slíkra umsókna. Í reglunum sem farið verður eftir við úthlutun í ráðuneytum er tilgreint hvað þurfi að koma fram í umsókn um styrki, helstu þætti sem farið er eftir við mat á umsóknum, fyrirkomulag úthlutunar og upplýsingagjöf frá ráðuneyti og styrkþegum. Lögbundnir sjóðir vinna einnig eftir ákveðnu ferli um meðferð og mat umsókna. Sama gildir um menningarráð sveitarfélaga og stjórnir vaxtarsamninga. Til að breytingarnar kæmu ekki á óvart ákvað fjárlaganefnd að senda öllum umsækjendum styrkja frá Alþingi fyrir árið 2011 bréf í upphafi árs þar sem tilkynnt var að breyting yrði á úthlutun á óskiptum liðum árið 2012 og að breytingin yrði auglýst á vef Alþingis í byrjun september. Eftir samvinnu undirhóps fjárlaganefndar og starfsmanna ráðuneyta var sami texti um umfang breytinganna birtur á vef ráðuneytanna, Alþingis og á island.is ásamt reglum, umsóknarfresti og umsóknareyðublöðum fyrir þá óskiptu liði sem eftir verða í ráðuneytunum. Þar sem um miklar breytingar er að ræða munu Alþingi og ráðuneytin auglýsa þær vel og vísa fyrirspurnum og umsóknum í réttan farveg miðað við nýtt fyrirkomulag. Hjá mennta- og menningarmálaráðuneyti hafa fjárveitingar í samvinnu við hv. fjárlaganefnd verið flokkaðar til menningar-, íþrótta- og æskulýðsmála að nýju með þeim hætti að þær færist yfir á lögbundna sjóði, svo sem safnasjóð, tónlistarsjóð, bókmenntasjóð, menningarsamninga sveitarfélaga eða nýja úthlutunarliði eftir því sem við á. Í velferðarráðuneytinu er skiptingu miðað við málaflokka heilbrigðismála og félagsmála haldið vegna samanburðar við önnur ríki um framlög. Teknir voru til endurskoðunar safnliðir og fjárveiting til félagasamtaka sem veitt verður frá ári til árs. Í fjárlagafrumvarpi 2012 eru fjárhæðir tilgreindar til félagasamtaka án samninga en verða ekki tilgreindar í fjárlögum 2012. Því mun velferðarráðuneytið hafa samband við viðkomandi félagasamtök og fara yfir breytt fyrirkomulag með þeim. Í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu voru þau verkefni sem heyra undir norðaustur- og norðvesturverkefni sem komu inn með fjárlögum 2008 tekin út fyrir safnliði svipað og er gert í mennta- og menningarmálaráðuneytinu þar sem þau verkefni voru ekki sett undir menningarsamningana. Einnig voru færð á safnliði ráðuneytisins verkefni sem til stendur að gera samning við til lengri tíma en eins árs. Umfang safnliða umhverfisráðuneytisins var ekki mikið og því ekki miklar breytingar þar. Þó er eins og í hinum ráðuneytunum skerpt á reglum, aðhaldi og eftirliti. Þótt hér sé tekið stórt skref í átt til betri vinnubragða og kalli svarað um gegnsæi, þarfagreiningu og eftirlit með verkefnum sem fjármögnuð eru með ríkisfé er nauðsynlegt að að lokinni úthlutun styrkja fyrir árið 2012 verði farið rækilega yfir það hvernig til tókst og ferlið metið. Í kjölfar þess verði sett fram umbótaáætlun fyrir framkvæmdina árið 2013. Mikilvægt er að helstu markmið með breytingunum náist sem eru að gera úthlutunina gegnsærri og auka traust á því hvernig fjármunum ríkisins er skipt, efla þarfagreiningu og eftirlit, bæta stjórnsýslu og yfirsýn yfir einstaka málaflokka og að ákvörðunartaka og umsýsla málaflokka sé fagleg og afgreiðsla mála samræmd. Æskilegt væri að til viðbótar þeim almennu viðmiðum sem tilgreind eru í reglum um úthlutanir ákveði allir sjóðir, menningarráð, vaxtarsamningar og ráðuneyti sérstakar efnislegar áherslur vegna úthlutunar styrkja ár hvert og auglýsi þær þegar umsóknarfrestur er tilkynntur. Það kemur þeirri sem hér stendur ekki á óvart þótt hv. þingmönnum sem ekki hafa unnið að breytingunum finnist þær flóknar. Þótt meginmarkmiðin séu skýr tekur tæknileg útfærslan til margra þátta. Einfalda svarið við því hvert umsækjendur eigi nú að leita eftir styrkjum úr ríkissjóði er eftirfarandi: Alþingi tekur ekki við umsóknum þannig að það á ekki að senda umsóknina þangað. Staðbundin menningarverkefni sem ekki heyra undir lögbundna sjóði fari til menningarráða sveitarfélaga. Önnur verkefni sem eru á landsvísu og rekstrarstyrkir til félagasamtaka heyra undir viðkomandi fagráðuneyti. Allir sem unnu að þessum breytingum gera sér grein fyrir að umsækjendur eiga sumir erfitt með að fóta sig í nýju umhverfi og munu fúsir leiðbeina þeim sem þess óska. Fjárlaganefnd hefur rætt á undanförnum tveimur árum almennt og frá ýmsum hliðum nauðsyn á bættum vinnubrögðum við gerð fjárlaga. Breytingar á safnliðum eru liður í þeim umbótum. Virðulegur forseti. Með nýjum lögum um þingsköp mun þingið ræða ramma næsta fjárlagaárs í apríl ár hvert, fyrst í apríl 2013. Þannig eru tryggðar umræður og aðkoma Alþingis að ákvörðun fjárlagarammanna áður en ráðuneyti hefja vinnu við útfærslu fjárlagatillagna sinna. Það er mikilvægt skref og mun leiða til þess að alþingismenn átti sig betur á forsendum fjárlagafrumvarpsins og geti haft um þær að segja á vinnslustigi. Á síðasta þingi skilaði hv. fjárlaganefnd samhljóða skýrslu til Alþingis um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2009. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson vitnaði í þá skýrslu í ræðu sinni fyrr í kvöld þegar hann ræddi um nauðsyn á auknum aga í fjárlagagerð og eftirliti með framkvæmd fjárlaga. Í skýrslunni er eftirlitshlutverk fjárlaganefndar meðal annars rætt og vikið að ýmsum umbótum við framkvæmd fjárlaga. Í þeirri skýrslu segir einnig, með leyfi forseta, og vil ég gera þau orð að lokaorðum mínum: „Það er álit fjárlaganefndar að við endurskoðun á fjárreiðulögum og öðrum lögum og vinnubrögðum er varða ríkisfjármál og eftirlit með þeim, þar með talin lánamál og ríkisábyrgðir, eigi Alþingi að líta til annarra landa og læra af því sem þar best reynist. Fjárlaganefnd þurfi að vera vel kunnug aðferðum þeirra þjóða sem við viljum bera okkur saman við og skapa eigi henni tækifæri og aðstæður til að kynna sér þær aðferðir sem best.“

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir ágæta ræðu og ekki síst fyrir að hafa farið aðeins yfir breytt verklag í fjárlaganefnd. Ég tók þátt í ákveðnu starfi með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur þegar við vorum báðar í fjárlaganefnd og hún þá sem formaður fjárlaganefndar. Ég vil sérstaklega þakka henni fyrir mikla vinnu í því efni að reyna að breyta, að mínu mati, úreltu vinnulagi fjárlaganefndar þegar kemur að úthlutun safnliða og styrkja. Við erum að reyna að breyta því með samþykki allra flokka nema Framsóknarflokksins. Engu að síður er ákveðinn uggur í mér um að því verði ekki fylgt eftir með markvissum hætti. Ég spyr hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér hlutverk fjárlaganefndar varðandi það verklag sem við reyndum að koma á varðandi skiptingu safnliðanna, og eins hvernig samstarfið verði á milli þingsins og fjárlaganefndar annars vegar og ráðuneytanna hins vegar til að pólitísk hentistefna ráði örugglega ekki ríkjum heldur verði farið eftir því faglega ferli sem við vonumst til þess að komist á og við reyndum að móta í góðri samvinnu við öll ráðuneyti sem hlut eiga að máli.

Virðulegi forseti. Í undirhópnum sem vann að vinnulagsbreytingunni voru, ásamt mér hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hv. þm. Þór Saari og hv. þm. Þuríður Backman. Ég leyfi mér að segja að við unnum að breytingunni eins og einn maður og nutum reynslu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur sem hún býr yfir sem fyrrverandi menntamálaráðherra. Innlegg hennar inn í alla þessa vinnu er ómetanlegt. Hv. þingmaður spyr hvernig við ætlum að fylgja breytingunum og samstarfi við ráðuneytin eftir. Búið er að ákveða að fulltrúar frá ráðuneytunum komi fyrir fjárlaganefnd og fari yfir hvernig unnið hafi verið úr breytingunum í þetta skiptið. Við gerum okkur öll grein fyrir því að kerfið er ekki fullkomið og það þarf að bæta enn betur og ganga enn lengra. Við sjáum að við þurfum að gera það strax. Samstarfið við ráðuneytið verður með þeim hætti að ráðuneytið kemur fyrir fjárlaganefnd með allar niðurstöður sínar og skjöl yfir hvernig til tókst og eins tillögur um úrbætur. Síðan mun fjárlaganefnd sinna eftirlitshlutverki sínu og ganga á eftir því að markmiðin með breytingunum nái fram að ganga. Ég er reyndar sannfærð um að þó að einhverjir hnökrar verði til að byrja með verður nýja verklagið ekki aflagt vegna þess að allir munu sjá að það verður mun betra en áður var.

Frú forseti. Ég þakka góð orð í minn garð en ég vil líka geta þess að fólk kemur og fer og eftir stendur kerfi sem framtíðin verður að vinna eftir. Slík kerfi verða að standast tímans tönn. Ég held að það sé lykilatriði sem hv. þingmaður, sem verður eflaust einhvern tíma hæstvirtur eitthvað, nefndi varðandi þetta mál; því verður að fylgja eftir og ég er sannfærð um að þetta var hárrétt skref. Ég er líka sannfærð um að sá rammi sem við erum búin að koma upp er í meginatriðum réttur en þetta er ekki fullkomið kerfi. Það er mikilvægt að við séum meðvituð um að vinna kerfið áfram saman og gefa ekki eftir því að við vitum það báðar vel að ýmsir vilja hverfa aftur til gamla fyrirkomulagsins. Ég held að það væri mikið óráð. Það er ekki í anda þess gegnsæis sem kallað er eftir, að stjórnsýslulög gildi varðandi þær úthlutanir sem um ræðir, þ.e. fyrir þá sem sækja um styrki. Það þarf að vera gegnsæi sem er svo mikilvægt þegar verið er að úthluta opinberum fjármunum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki örugglega sammála mér um að við höldum áfram en séum fullmeðvituð um að við þurfum að gæta að ákveðnum vandamálum og viðfangsefnum sem upp kunna að koma á þessu ferli til næstu ára.

Virðulegi forseti. Jú, ég er sammála hv. þingmanni um að við þurfum að vakta þetta kerfi. Við sem unnum að breytingunum og sitjum ekki í fjárlaganefnd núna þurfum svolítið að fylgjast með því hvernig nefndarmenn fara með þetta og aðstoða þau við að halda kerfinu eins og til stóð. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að í þessu bætta kerfi felst ákveðin neytendavernd vegna þess að ráðuneyti, sveitarfélög og sjóðirnir heyra undir stjórnsýslulög en það gerir Alþingi hins vegar ekki þannig að þegar upp er staðið er það bættur hagur þeirra sem sækja um styrki og njóta styrkja úr ríkissjóði að haga umsóknarferlinu og úthlutunarferlinu öllu með faglegri hætti. Ég segi ekki að það hafi allt verið ómögulegt sem áður var gert en hins vegar var það tortryggt og það ríkti ekki mikið traust gagnvart því hvernig Alþingi fór með þessa liði þannig að það skiptir miklu máli að koma því ferli í lag. En við þurfum auðvitað að fylgjast með ferlinu, við þurfum að meta það og halda áfram að bæta það, vakta það og passa að það gangi alla leið. Ég er sannfærð um að hv. fjárlaganefnd er einlæg í því að ætla að fylgja þessu öllu saman áfram og aðrir þingmenn munu síðan aðstoða hana við það verk.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún fór mjög vel yfir þær breytingar sem verið er að gera á úthlutun svokallaðra safnliða hjá fjárlaganefnd. Ég vil líka nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir framlag hennar í þeirri vinnu. Hún hefur fylgt því eftir eftir að hún hætti sem formaður fjárlaganefndar og haldið utan um þetta verkefni til stuðnings við hv. fjárlaganefnd, sem ég tel mjög mikilvægt. Hv. þingmaður kom inn á þá skýrslu í ræðu sinni sem hv. fjárlaganefnd gerði um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2009. Sú breyting verður gerð á næsta fjárlagaári, menn ræða rammana í apríl og verður frumvarpið þá væntanlega lagt fram fyrr. Ég vil spyrja hv. þingmann um hvort hún telji ekki nauðsyn á því nú við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2012 að gefið verði merki um að það sé ætlan þingsins að farið verði að fjárlögum ársins, þ.e. að fjárlagaramminn fyrir stofnanirnar sé sá rammi sem viðkomandi stofnun eigi að vinna eftir og að ekki verði leitað í svokallaðar markaðar tekjur eða sértekjur. Það er ákveðinn veikleiki í því hvernig staðið er að undirbúningi að fjárlagafrumvarpinu sem lýtur að tekjuhlutanum. Hver er skoðun hv. þingmanns á því að við þurfum að gera aftur breytingu á þingskapalögunum þannig að tekjuhlutinn sé í efnahags- og viðskiptanefnd en ekki á einhverju floti á milli fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar?

Virðulegur forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður segir um markaðar tekjur og sértekjur þurfum við fara inn í mjög mörg lög til að breyta þessu fyrirkomulagi, sem ég er sammála að nauðsynlegt sé að gera til þess að ná þessu til baka þannig að tekjurnar renni í ríkissjóð og síðan úthluti Alþingi til stofnana og ráði því hvernig stofnanirnar þróast, þ.e. að það séu ekki mörkuðu tekjurnar og sértekjurnar sem stjórni því hvernig stofnanaþróun er hér á landi. Það þarf að stíga þar ákveðin skref og ef ég man rétt er verið að vinna undirbúningsvinnu varðandi það hjá ríkisreikningsnefnd. Ég hvet hv. þingmann til að fylgjast vel með þeirri vinnu og ýta á eftir því að hún fari fram. Af því að ég skoðaði málið örlítið þegar ég var formaður fjárlaganefndar veit ég að angarnir teygja sig víða. Fara þarf í gegnum þessi mál eins og útsaum til þess að reyna að rekja upp allt kerfið í kringum markaðar tekjur og sértekjur með þá meginhugsun að leiðarljósi að það er Alþingi sem á að stjórna því hvernig stofnanirnar þróast en ekki mörkuðu tekjurnar eða sértekjurnar. Ég verð að koma betur að tekjuhlutanum í næsta andsvari þar sem ég sé að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er hins vegar búinn að heyra það í tæp tvö ár að við séum að bíða eftir því að ríkisreikningsnefnd endurskoði fjárlögin. Ég tel að við getum gert þetta með samþykkt þessara fjárlaga, það þarf bara að senda út merki um að stofnanirnar sem eru á fjárlögum eigi að fara eftir þeim, af því að við munum ekki sjá lokafjárlög fyrir árið 2012 fyrr en kjörtímabilinu lýkur. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, við þurfum að fara inn í sum lög, önnur ekki. Við þurfum hugsanlega að fara í lögin hjá Fjármálaeftirlitinu, við þurfum það ekki hjá Ríkisútvarpinu af því að nefskatturinn fer beint í ríkissjóð og verður hluti af honum eftir þar og síðan er Ríkisútvarpið á fjárlögum. Það eru einhver lög sem við þurfum að skoða en ég held að það sé ekki mjög flókið. Ég held í raun og veru að það sé ekki eftir neinu að bíða hvað það varðar. Ég vil spyrja hv. þingmann um hvort hún geti tekið undir þá skoðun mína að það sé mjög mikilvægt að hv. fjárlaganefnd skoði á næsta ári hvernig staðið er að niðurskurði í einstaka stofnunum. Tökum sem dæmi stofnanir sem fá fé til verklegra framkvæmda og geta skorið niður til þess að halda sig innan útgjaldarammans, málaflokkurinn er til að mynda skorinn niður um 3%. Þessar stofnanir geta í raun tekið það allt af framkvæmdafénu en haldið yfirbyggingunni á meðan sjúkrastofnanir þurfa að skera niður með því að segja upp fólki og geta ekki þá verið með sömu yfirbyggingu eðli málsins samkvæmt. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Væri ekki nauðsynlegt fyrir hv. fjárlaganefnd að skoða það sérstaklega? Ég skoðaði reyndar sjálfur örfáar stofnanir og þar kom í ljós að yfirbyggingin er sú sama og var í ársbyrjun 2007 en hagræðingin hefur náðst með niðurskurði á verklegum framkvæmdum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort mér finnist ekki vera vandræðagangur með tekjuhlutann í nýjum þingskapalögum og hvernig þeim málum sé fyrir komið. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég var þeirrar skoðunar þegar unnið var að nýjum þingskapalögum að tekju- og gjaldahlutinn ættu að vera í sömu nefnd og það væri mikilvægt að hafa yfirsýn í einni nefnd yfir báða þættina. Það varð hins vegar ekki niðurstaðan en það er nefnd að störfum sem á að endurskoða þingskapalögin. Það vill svo til að ég er í þeirri nefnd þannig að ég mun beita mér fyrir því og reyna að færa rök fyrir því í þeirri nefnd að það þurfi að breyta þessu, að það sé mikilvægt. Ég tel reyndar mjög mikilvægt að allir hv. þingmenn sem eru í fjárlaganefnd, og ég tala nú ekki um ef tekjuhlutinn verður algjörlega þar inni, sitji bara í þeirri einu nefnd. Þegar kemur að hinum nefndunum þurfum við jafnvel að fækka fulltrúum þar en að vísu er það svigrúm fyrir hendi í lögunum í dag. Varðandi stofnanirnar er það rétt sem hv. þingmaður kom inn á, stofnanir sem sinna skjólstæðingum, eins og menntastofnanir og heilbrigðisstofnanir, geta ekki skorið niður á sama hátt og aðrar. Niðurskurður þeirra er sársaukafyllri og varanlegri en annarra stofnana. Ég held að ég átti mig vel á því sem hv. þingmaður er að segja og tel að það sé verkefni sem við þurfum að fara vel í gegnum því að niðurskurður á þeim stofnunum sem hann nefnir er ekki varanlegur 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að vera bjartsýnn og jákvæður, það er alltaf gott. Mér finnst að mikil breyting hafi orðið á vinnu fjárlaganefndar og eiginlega öll í jákvæða átt. Ég hef upplifað margar umræður um fjárlög, 2. umr., og í eina tíð var þetta mest umræða um fíkniefnahund, uppeldi hans í Vestmannaeyjum, hvort það voru 2,1 milljón í það, og að byggja torfkofa og að þýða bækur og svona dótarí. Ég hef nokkrum sinnum haft á orði að þetta minnti mig á aðalfund í stóru hlutafélagi þar sem verið væri að fjalla um skýrslu framkvæmdastjórnar, um það sem hefði verið gert og það sem til stæði að gera. Þetta er alveg horfið, sýnist mér, og það er mjög jákvætt, ég ætla að taka það fram. Svo er málið líka tiltölulega snemma á ferðinni, búið að samþykkja fjáraukalögin, það er nú jákvætt, manni fannst það kannski fullhratt en það er líka smekksatriði. Ég held að menn eigi að vera metnaðargjarnir og segja að ríkisreikningur og lokafjárlög eigi að liggja fyrir 15. janúar næsta ár, það er bara markmið, þetta segjum við öll og þá verður það þannig. Þetta er hluti af þeim aga sem þarf. Ég man eftir því, það er reyndar dálítið langt síðan, að lokafjárlög átta ára voru samþykkt á einu bretti. Það er dálítið langt síðan og það var mikið agaleysi. - En þetta var jákvæði hlutinn í ræðu minni og hann var frekar stuttur. Nú ætla ég að fara yfir í neikvæða hlutann eða þannig, ég veit það nú ekki. Ég ætla að byrja á að nefna að klukkan er að verða eitt og við erum að tala um fjárlög íslenska ríkisins, 2. umr., sem marka stefnu ríkisstjórnarinnar til næstu ára. Fjárlögin marka stefnu ríkisstjórnarinnar, þeir sem styðja ríkisstjórnina styðja fjárlögin, og menn bera ekki meiri virðingu fyrir þeim málaflokki og stefnu ríkisstjórnarinnar en svo að málið er rætt um miðja nótt, enda er þetta dimmt og loðið eins og ríkisstjórnin sjálf og stefna hennar, finnst mér. Mér finnst það algjör vanvirða við fjárlögin að þau skuli vera rædd á þessum tíma. En ekki kvarta ég. Ég rakst svo á það eins og fleiri að í fyrramálið eru fundir í nefndum, ég á til dæmis að mæta á fund í velferðarnefnd klukkan níu, það eru átta tímar þangað til og ég er ekki búinn með ræðuna, þannig að vinnubrögðin eru ekki alveg í lagi. Ekki kvarta ég heldur yfir því. En ég tók eftir því að efnahags- og viðskiptanefnd ætlar líka að hittast klukkan níu í fyrramálið og ætlar að ræða um endurmat á tekjuáætlun fjárlagafrumvarpsins. Þetta er á netinu, mér var bent á þetta utan úr bæ og svo hefur þetta verið nefnt hérna líka. Maður spyr sig: Bíddu, hvað er að gerast? Erum við ekki að ræða í 2. umr. um fjárlögin og á ekki að greiða atkvæði um þetta á morgun? Á þá hugsanlega að fara að breyta allri tekjuhliðinni? Þá lítur maður á nefndarálitið frá meiri hlutanum sem markar stefnuna, þar stendur um tekjuhlutann, frú forseti, og menn þurfa ekkert að vera neitt voðalega langeygir, ég ætla að fá leyfi til að lesa þennan texta. Ég ætla að lesa þetta hægt svo að þetta virki stærra. „Tekjuáætlun frumvarpsins hljóðaði upp á 521,4 milljarða kr., en sú áætlun hefur nú verið lækkuð um rúmar 35 milljónir kr.“ Meira var það nú ekki um tekjuáætlunina, frú forseti. Það hefur sem sagt engin nefnd fjallað almennilega um þetta og þessar 35 milljónir - þetta eru ekki einu sinni skekkjumörk. Geimvísindamönnum þætti þetta gott að ná þessum mörkum í mælingum, þetta eru 0,01 prómill, eitthvað svoleiðis, 35 milljónir af 521 þúsund milljónum. Það er sem sagt ekki mjög stórt hlutfall. Hinn 17. janúar, fyrir nærri því ári, óskaði ég eftir því við forsætisnefnd að hún mundi biðja Ríkisendurskoðun að skoða ýmsar fjárhagslegar skuldbindingar ríkisins sem ekki hafa komið fram á fjárlögum eða fjáraukalögum. Enn hefur ekki komið skýrsla um þetta frá ríkisendurskoðanda en ég vil einmitt fá fram hvaða skuldbindingar eru ekki færðar í fjárlögum. Ráðherrar hafa lýst því yfir, bæði þessarar ríkisstjórnar og fyrri ríkisstjórna, að innstæður í bönkum séu tryggar. Þeir geta að sjálfsögðu ekki sagt að það sé ríkisábyrgð á þeim því að það er ekki ríkisábyrgð á þeim. Þetta er eina tryggingin sem innlánseigendur hafa, það er þessi yfirlýsing ráðherra. Svo bendi ég á að Icesave-samningurinn hafi aldrei nokkurn tíma komið fram í fjárlögum eða fjáraukalögum og var hann þó samþykktur sem lög frá Alþingi - fyrir utan að fjármálaráðherra skrifaði undir og það hýtur að vera eitthvað að marka það þegar hæstv. fjármálaráðherra ríkisins skrifar undir samning. Það var aldrei getið um það í fjárlögum eða fjáraukalögum á þeim árum. Svo er það ríkisábyrgð á innlánum í Straumi, SPRON og lán til Saga Capital, þetta eru allt saman svona óljósar upplýsingar sem eru núna að koma í hausinn á okkur. Skuldbinding vegna B-deildar LSR og ábyrgð á réttindum í A-deildinni, þar er ábyrgð á réttindunum. Iðgjaldið breytist og það er iðgjald sem ríkið greiðir og það vantar 45 milljarða þar inn, og vantar reyndar 400 milljarða í B-deildina. Þetta er allt saman ófært. Skuldbindingar Tryggingastofnunar vegna gildandi laga, það er náttúrlega gífurleg skuldbinding sem ekki hefur verið metin og skuldbinding vegna launa ríkissjóðs og sitthvað fleira. Tónlistarhúsið Harpa, ég hef hvergi séð það í fjárlögum. Þetta er það sem ég bað Ríkisendurskoðun um að koma með skýrslu um og mér skilst að sú skýrsla sé að detta í hús eða ég vona það alla vega. Það er nefnilega mjög mikilvægt fyrir skattgreiðendur að vita hvað þeir skulda eins og bara fyrir alla aðra. Hvert einasta heimili þarf að vita hvað það skuldar. Það er það fyrsta sem maður hefur í huga. Ef einhver lendir í vandræðum og hættir að opna gluggaumslögin þá er illa fyrir honum komið. Þegar ég var í því að aðstoða fólk við fjármál sín var það eitt af því fyrsta sem ég gerði að aðstoða það við að kortleggja skuldirnar og það er líka mikilvægt fyrir ríkissjóð að kortleggja skuldirnar. Ég lagði líka fram fyrirspurn um daginn sem ég fékk mjög undarlegt svar við. Ég bað um skriflegt svar við því hvaða innlánsstofnanir hafa fengið eða er fyrirhugað að fái ríkisstuðning frá september 2008 -fyrirspurnina má finna á þskj. 222, auðvelt að muna það. Ég spurði líka hve há ríkisaðstoðin hefði verið eða yrði í hverju tilfelli. Ég var að spyrja ósköp venjulegra spurninga. Og svo spurði ég hver væri fjárhæð innlána hjá hverri stofnun. Og það sem á bak við þetta var var hreinlega að vita hvort þessi innlán hefðu hækkað eða lækkað frá því að þessar stofnanir voru komnar í vandræði. Það var til dæmis vitað að Sparisjóður Keflavíkur var kominn í vandræði fyrir löngu, um mitt ár 2009 var hann kominn í veruleg vandræði. Það gjaldþrot datt ekkert af himnum ofan. Menn vissu af því og það er spurning hvernig innlánin þróuðust sem með yfirlýsingu ráðherra vörðuðu ríkisábyrgð, hvernig þróuðust þau á þessum tíma á vakt hæstv. fjármálaráðherra, þetta var á hans vakt og hann vissi þetta allan tímann. Ég fæ svar frá fjármálaráðuneytinu þar sem þeir segja, og það er þakkarvert, að þeir geti ekki svarað þessu strax, muni svara þessu 20. desember. En þeir segja: Hins vegar teljast þær upplýsingar sem óskað er eftir í 4. lið fyrirspurnarinnar, um fjárhæðir innlána, ekki opinbert málefni í skilningi laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Ég bara vissi ekki hvort ég væri að lesa rétt, að heildarinnlán hjá ákveðinni stofnun séu ekki opinbert málefni. Ársreikningar eru birtir, þetta eru fyrirtæki, þetta eru hlutafélög flest hver eða alla vega sparisjóðir og það á að birta ársreikninga í ársreikningaskrá. Í ársreikningum koma innlán fram þannig að maður er bara gáttaður. Það stendur ekki til að veita mér þessar upplýsingar. Ég spyr, frú forseti, og það læðist að mér ógnvænlegur grunur, ég ætla bara ekki að segja hvað mig grunar því að það er ekki sérstaklega skemmtilegt, að ekki eigi að veita upplýsingar um það hvað þessi ríkisábyrgð hefur vaxið mikið. En þarna vantar sem sagt heilmikið, það eru margar eyður. Hvað gerðist með Saga Capital? Það voru veittir, minnir mig, 19 milljarðar með 2% vöxtum og verðtryggingu - gufaði þetta bara upp eða hvað varð af þessu? Það má vel vera að fulltrúar í fjárlaganefnd hafi fengið upplýsingar um það; VBS líka og Sparisjóður Keflavíkur, BYR, Sjóvá, þetta er sem sagt alveg heilmikið af óljósum skuldbindingum sem virðast einhvern veginn annaðhvort hverfa, koma seinna inn eða eitthvað slíkt. Ég ætla líka að taka undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, hann nefndi vaxtagjöldin sem á dularfullan hátt lækkuðu um 591 millj. kr. vegna þess að menn fóru úr óverðtryggðu láni, þar sem vextirnir eru borgaðir strax, nafnvextir, yfir í verðtryggt lán, þar sem hluti af vöxtunum, verðbæturnar, eru lánaðir án þess að það komi fram í lánsfjáráætlun. Þetta leiðir hugann að því hvort ekki þurfi að skoða þetta betur í fjárlaganefnd og setja reglur þannig að ákveðið kerfi sé á þessu. Annaðhvort sé allt saman verðtryggt eða allt saman óverðtryggt, og ég hallast frekar að því seinna, að áfallnar verðbætur séu þá jafnan færðar sem lánsfjárheimild. Síðan var rætt um það í kvöld að vextir ríkissjóðs væru gífurlega háir og þá benti ég einmitt á að hluti af þessum vöxtum væru verðbætur, þ.e. í mörgum löndum þar sem ríkissjóður skuldar, í dollurum og evrum o.s.frv., er um það bil 3% verðbólga, og raunar um allan heim um þessar mundir. Það þýðir að þessar myntir rýrna um 3% á ári þannig að þeir vextir sem ríkissjóður greiðir eru ekki raunvextir. Hins vegar þróast þær tekjur sem ríkissjóður hefur væntanlega eins og verðlag, tekjur fólks hafa sem betur fer hangið í verðbólgunni síðustu tvö árin. Þar af leiðandi eru tekjur ríkissjóðs nokkurn veginn í takti við verðlag og hækka sem slíkar en skuldirnar rýrna þá um allan heim, innan lands um 5% og líka erlendis. Neikvæða hliðin á því er að sjálfsögðu sú að sparifé rýrnar líka sem getur haft geigvænlegar afleiðingar en við erum ekki að ræða það hér og nú. Ég ætla líka að ræða ýmislegt smotterí, hér er heilmikill doðrantur um alls konar smotterí. Maður veltir því fyrir sér hvað fólk sé eiginlega að gera. Fyrst ætla ég að byrja á Kvikmyndamiðstöðinni, kvikmynda-eitthvað kemur víða fyrir í þessum breytingum. Kvikmyndamiðstöð Íslands fær 10 milljónir, svo fær hún 38 milljónir o.s.frv. og ég velti því fyrir mér hvort þetta tengist því að ákveðinn þingmaður hótaði að hætta stuðningi við ríkisstjórnina nema Kvikmyndasjóður fengi peninga, hvort verið sé að kaupa stuðning hans við fjárlagafrumvarpið. Þetta er ekki nógu sniðugt, finnst mér. Á bls. 29 er talað um endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, 246,5 millj. kr., og þetta kemur víða fyrir. Ég ætla ekki að tala meira um það. Svo er hér talan 0,1 milljón og það er heilmikill texti, ég ætla ekki að lesa hann því að meðan ég er að lesa hann gæti rekstur þingsins kostað meira, bara rétt á meðan ég er að lesa hann. Þar að auki er búið að ræða þetta í ríkisstjórn, þetta er samþykkt af ríkisstjórn, breyttar forsendur - það eru 100 þús. kr. sem menn eru virkilega að tala um sem einn lið. Um Skrifstofu um vernd gróður- og dýraríkis á norðlægum slóðum, gerð er tillaga um 100 þús. kr. fjárveitingu til greiðslu fasteignaskatts af húsnæði skrifstofunnar, Borgum og öllu því. Það er alveg með ólíkindum að menn skuli leyfa sér að koma með svona smotterístölur, eyða allri þessari orku og vinnu í þetta. Húsafriðunarnefnd á bls. 47, hálf milljón o.s.frv. Þetta hef ég svo sem oft gagnrýnt, menn þurfa að átta sig á því hvað skiptir máli og hvað skiptir ekki máli. Ég mundi segja að allar upphæðir undir 10 milljónum skipti bara ekki máli í sjálfu sér, bara út með þær. Ég ætla svo rétt að fara í gegnum umsögn meiri hluta velferðarnefndar og gagnrýni sem hún hefur sett fram, með réttu, á að bætur almannatrygginga hækki ekki eins og laun, sérstaklega ekki mæðra- og feðralaun, umönnunargreiðslur og slíkt sem hækka bara ekki neitt. Síðan er athugasemd Öryrkjabandalagsins sem er undirrituð af Guðmundi Magnússyni formanni þess - ég ætla ekki að lesa það allt en þar stendur að Öryrkjabandalagið krefjist þess að ríkisstjórnin hverfi þegar í stað frá áformum sínum um frekari skerðingu á lífskjörum öryrkja fjórða árið í röð. Áratugalöng réttindabarátta öryrkja hefur verið færð aftur um fjölda ára, segir í bréfi frá Öryrkjabandalaginu og þar er einmitt nefnt þetta með mæðra- og feðralaunin, umönnunargreiðslur, meðlagsgreiðslur o.s.frv. Þetta er sem sagt ekki alveg nógu gott. Einnig er fjallað um húsnæðismál í þessu nefndaráliti og þar er talað um 33 milljarða sem við samþykktum til Íbúðalánasjóðs en ekki er talað um að gera neitt fyrir leigjendur, reyndar talað um að skoða eigi þau mál. Þetta er sem sagt um velferðarnefndina. Ég ætla ekki að fara dýpra ofan í það en það er greinilegt að velferðarkerfið á undir högg að sækja. Menn þurfa að vera á tánum og passa að það gerist ekki of harkalega. Talað er um skatta á lífeyrissjóði, það eru 1.400 millj. kr., 1,4 milljarðar, sem eru sérstakar vaxtabætur sem ekki er búið að ganga frá gagnvart lífeyrissjóðunum og ég vara eindregið við því að lífeyrissjóðirnir séu á einhvern hátt lestaðir. Af hverju geri ég það, frú forseti? Það er vegna þess að sumir lífeyrissjóðir njóta ríkisábyrgðar og aðrir ekki. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins nýtur ríkisábyrgðar, hver einasta lestun á hann skiptir bara ekki máli því að ríkissjóður borgar það. Það er ekki þannig að það séu einhverjar gífurlegar eignir í þeim sjóði, bæði A- og B-deildin eru með mínus. Þar vantar mikið fé til að mæta skuldbindingum og ef hann er lestaður, hversu lítið sem það er, þá vex bara skuldbinding ríkissjóðs sem því nemur. En almennu sjóðirnir munu þurfa að skerða lífeyri sinn af því að ekkert stendur á bak við lífeyrinn þar annað en eignir sjóðanna. Ef þeir eru lestaðir þurfa sjóðfélagar þeirra að sætta sig við lægri lífeyri eða hærra iðgjald og þeir þurfa jafnframt að borga í sköttum framlag ríkissjóðs til opinberu sjóðanna. Ég vara því eindregið við því að menn láti sér nokkurn tíma detta í hug að lesta lífeyrissjóðina nokkuð út af þessari stöðu. Og ég sé ekki hvernig menn geta lagað þessa stöðu vegna þess að B-deildin byggir á eignarrétti og það er ekki svo auðvelt að skerða það. Svo er verið að tala um að lækka það sem menn geta dregið frá skatti í séreignarsjóð og ég skil það bara ekki, að menn skuli lækka það úr 4% niður í 2%, það þýðir bara að sá sparnaður minnkar. Það getur vel verið að ríkissjóður fái þá eitthvað pínulítið meiri tekjur en það er mjög varasamt að hverfa frá sparnaði sem er þó að þessu leyti frjáls vegna þess að frjáls sparnaður á Íslandi er sáralítill miðað við það sem gerist í útlöndum. Í innlánsbönkunum er hann um 600 milljarðar, það eru um 300 milljarðar í séreignarsjóðum, þetta er um 900 milljarðar en þvingaði sparnaðurinn í lífeyrissjóðunum er um 2.000 milljarðar. Ég hugsa að víðast hvar í heiminum sé það öfugt og frjáls sparnaður sé miklu meiri. Þá er ég búinn að tala um lífeyrissjóðina og mér finnst mjög slæmt ef menn ætla að fara að hvetja fólk til minni sparnaðar. Þá kem ég að veiðileyfagjaldinu sem á að hækka umtalsvert og stöðu sjávarútvegs. Það er bara kapítuli út af fyrir sig. Ég kem inn á það rétt á eftir hvernig menn ganga fram í því að hrella atvinnulífið, það er stöðugt verið að hrella þá sem hafa fjárfest, þá sem hafa lagt peningana sína, áhættufé, í atvinnulífið. Hér er lagt til að veiðileyfagjaldið sé hækkað upp í 8 milljarða. Það er gefið í skyn að í raun skipti þetta ekki máli, það sé bara hægt að hækka þetta eftir þörfum, að ríkissjóður geti bara hækkað þetta gjald eins og honum sýnist án þess að spyrja kóng eða prest. Það finnst mér vera mjög neikvætt merki til atvinnulífsins og sérstaklega til sjávarútvegsins sem þarf að berjast við margt annað sem er neikvætt. Minni hlutinn kemur með tvær tillögur sem eru af hinu góða. Í fyrsta lagi er lagt til að skattur á séreignarsparnað verði tekinn til ríkisins. Þetta er eign sem ríkið á og séreignarsparnaðurinn hefur þann eiginleika að hann er frjáls sparnaður, bara nákvæmlega eins og þegar menn leggja inn í banka. Þess vegna eru rök fyrir því að taka skattinn strax en það þarf ekki að koma niður á þeim sem spara eða á fyrirtækjunum. Sjálfstæðisflokkurinn lagði nefnilega fram tillögu í fyrra, og mun væntanlega gera það aftur, um að þessi sparnaður verði útfærður á þann veg að lífeyrissjóðirnir gefi út skuldabréf sem nemur þessum skatti sem er á þessum inneignum, séreignum, og ríkissjóður og sveitarfélög - ríkissjóður fær um 86 milljarða sem mun væntanlega laga stöðu hans umtalsvert og lækka skattgreiðslu hans á næsta ári þá þegar, og lífeyrissjóðirnir gefa út skuldabréf til ríkissjóðs sem hann getur svo selt á markaði. Eru til nokkur bréf sem eru eins góð og til dæmis bréf frá Lífeyrissjóði verslunarmanna, þar sem hann er skuldari? Þetta er eina beina skuldin sem lífeyrissjóðir bera þannig að þetta eru með tryggustu bréfum sem til eru og yrði mjög spennandi að selja slík bréf. Sveitarfélögin fengju sömuleiðis eitthvað um 40 milljarða ef ég man rétt, þetta er eftir minni og það er þörf á þeim bæjum fyrir að fá þá peninga og þeir geta selt þessi skuldabréf sömuleiðis og þá mundi það koma þannig út eins og ríki og sveitarfélög séu séreignarsparendur með manninum. Þegar hann fer svo að taka lífeyri verður greitt af þessum skuldabréfum og ríki og sveitarfélög fá sömu ávöxtun og maðurinn nýtur á þeim tíma eins og séreignarsjóðurinn gefur, mismunandi eftir sjóðum, og þannig yrði enginn í raun var við þetta, hvorki séreignarsjóðirnir né maðurinn sjálfur. Svo þegar hann tekur sparnað sinn út þá er skatturinn sem hann átti að greiða gerður upp, þetta er svona lýsing á þessari tillögu. Svo er önnur breytingartillaga á þskj. 401, hin var á þskj. 400. Hún er eiginlega alveg bráðnauðsynleg og það eru þessar óvissuskuldbindingar í 6. gr. Það er náttúrlega ekki hægt að setja inn í 6. gr. skuldbindingu sem engin tala er við, hún er bara galopin. Það er til dæmis með SpKef, þar er bara talað um að það sé einhver heimild en menn vita að þetta er að lágmarki 11,2 milljarðar og getur farið upp í 20 jafnvel 30 milljarða ef verðmæti eignanna hefur verið þanið. Þessi tillaga gengur þannig út á það að fjárlaganefnd fái, áður en þessi heimild er nýtt, til skoðunar þá niðurstöðu sem liggur fyrir í krónum og aurum, þ.e. í milljörðum kr. þannig að alla vega sé þá hægt að samþykkja það í fjárlaganefnd þó að ekki sé það gert á Alþingi. Auðvitað væri best að gera það á Alþingi hverju sinni þannig að fjárlögin yrðu að því leyti lögð fram. Ég fellst alveg á að það getur verið erfitt að segja að skuldin sé 20 milljarðar og fara svo að semja við viðkomandi aðila um að þeir borgi bara 11,2 en auðvitað mætti standa í fjárlögunum að skuldbindingin sé allt að 20 milljörðum. Þá eru komin efri mörk fyrir tölunni. En þetta eru þessar óvissuskuldbindingar sem eru í 6. gr.-ákvæðunum og auðvitað ættu 6. gr.-ákvæðin ekki að vera til nema einhverjar íbúðir eða eitthvað slíkt sem er eitthvert smotterí, eitthvað sem er undir 100 milljónum. Við getum ekki rætt um fjárlög á Íslandi nema að skoða umhverfið, þ.e. Evrópusambandið og þær hræringar sem þar eru. Ég hef dálítið hlustað á þýskar sjónvarpsstöðvar og þar hefur, reyndar minna síðustu 2–3 vikurnar, eiginlega verið stríðsletur í 3–4 mánuði vegna ástandsins í Grikklandi, Ítalíu o.s.frv. Þar er neyðarfundur eftir neyðarfund og tvær persónur taka ákvörðun fyrir allt Evrópusambandið, það eru Merkel, kanslari Þýskalands, og Sarkozy, forseti Frakklands, og svo er hinn nýi forsætisráðherra Ítalíu kominn inn í klúbbinn, fyrrverandi kommissar Evrópusambandsins. Þetta er óskaplega alvarleg staða og kanslari Þýskalands sagði að þetta væri ein erfiðasta staða sem Evrópusambandið hefði lent í frá stofnun og er eflaust rétt. Nú geta menn haft á þessu ýmsar skoðanir út af því að Ísland er að sækja þarna um aðild. Mér finnst það ekki koma málinu neitt við, þetta er ekki spurningin um aðild að Evrópusambandinu. Þetta er miklu stærra vegna þess að ef evran skyldi fara og sérstaklega ef hún fer harkalega, sem guð gefi að gerist ekki, þá hefur það óskapleg áhrif á Ísland. Evrópusambandið er mjög stór viðskiptaaðili Íslands og mun hafa áhrif á öll þau fjárlög sem við erum að samþykkja, það yrði mjög alvarleg staða. Þetta gæti stöðvað ferðamannastraum frá þessum löndum, jafnvel á heimsvísu, það gæti stöðvað útflutning eða hægt á honum o.s.frv., sérstaklega fiskútflutning og það er mjög alvarlegt mál. Ég vona því eindregið að mönnum takist að leysa þessi vandamál með evruna og mér sýnist allt stefna í það þessa dagana. En mér finnst að menn þurfi að átta sig á því hvað þetta þýðir fyrir fjárlögin af því að við erum að ræða þau. Ég vil undirstrika að þetta er miklu stærra mál en aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu, það hefur miklu meiri afleiðingar þegar 500 milljóna manna efnahagsveldi missir allt í einu myntina sína. Menn vita ekki einu sinni hvað gerist. Vonandi kemur ekki til þess og alls ekki. Þegar við ræðum fjárlög hljótum við að skoða yfirsýnina. Ég hef verið að ræða dálítið mikið tæknilega hluti og má segja að ríkisstjórnin hafi náð góðum árangri á vissum sviðum. Verðbólgan er komin niður í um 5%, úr þessum 20% sem hún var í stuttu eftir hrun, vextir eru komnir í þokkalegt stand, líka 4–5%, stýrivextir Seðlabankans, og atvinnuleysi er komið niður í svona 6–7%, allt frekar huggulegt miðað við það sem við áttum við að búa stuttu eftir hrun. Hæstv. fjármálaráðherra ber sér á brjóst og segir að þetta sé allt saman ljómandi gott. En þegar maður fer að skoða hlutina þá er heilmikið að. Það er dulið atvinnuleysi, fólksflótti til útlanda, fólk hefur farið í nám, fólk er að vinna erlendis en er búsett hér, er ekki að vinna á Íslandi en er ekki flutt og það fólk telst þá ekki atvinnulaust á Íslandi. Þetta er töluverður hópur, bæði læknar og aðrir, og þetta er alveg stórhættulegt. Þetta hefur áhrif á tekjur ríkissjóðs til framtíðar. Þetta fólk er með tekjur erlendis og borgar skatta þar en ekki hér á landi o.s.frv. En það sem er hættulegast í þessu öllu saman er sú stöðnun og kyrrstaða sem maður horfir upp á. Mér finnst að menn ættu virkilega að fara að horfa á það með miklum áhyggjusvip vegna þess að kyrrstaða og stöðnun geta leitt til ákveðinnar hringrásar, spírals sem menn renna niður og komast ekki aftur upp úr. Dæmi um það er til dæmis skortur á fjárfestingum, til að skapa atvinnu þarf fjárfestingar og helst hjá einkaaðilum. En ríkisstjórnin er stöðugt að senda merki til atvinnulífsins, akkúrat öndverð merki. Við höfum séð hvernig búið er að leika sjávarútveginn með mikilli óvissu og sívaxandi óvissu. Þetta er orðinn eins og haugasjór, það sem sjávarútvegurinn býr við, endalaus ágjöf alla daga. Kolefnisgjaldið sem var tilkynnt og svo dregið til baka var ekki til að bæta stöðuna fyrir erlenda fjárfesta. Þeir bara klóra sér í hausnum og spyrja: Hvað er eiginlega að gerast á þessu landi? Grímsstaðir á Fjöllum og Huang Nubo eru líka enn eitt dæmið um aðgerðir sem hrella menn. Mér finnst að það hefði mátt ræða við þennan mann og komast að því hvað hann langaði til og hugsanlega hefði mátt sveigja stöðuna þannig að allir væru sáttir. En það var ekki gert, það var bara keyrt einhvern veginn harkalega á þetta. Það er stöðugt verið að gefa merki til atvinnulífsins, bæði innan lands og erlendis, um að menn ættu bara að hætta þessu, hætta að stunda atvinnulíf, hætta að fjárfesta o.s.frv. og sérstaklega til erlendra fjárfesta. Nú geri ég ekki ráð fyrir að ríkisstjórninni sé meðvitað illa við atvinnulífið eða fjárfestingar og ég geri ráð fyrir að margir hv. stjórnarliðar vilji gjarnan að hér sé fjárfest og hér skapist atvinna og fólk fái vinnu þannig að það geti borgað af lánunum sínum, borgað framfærslukostnað heimilanna o.s.frv. En einhvern veginn kemur þetta þannig út að stöðugt er verið að gefa merki til atvinnulífsins, bæði þess sem er starfandi og þess sem hugsanlega gæti orðið, um að menn eigi ekki að snerta við því að fjárfesta á Íslandi. Það er mjög hættulegt og mjög slæmt. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliða að breyta um stefnu, fara að tala fallega við þá sem vilja hætta fé sínu í atvinnulífinu og gæta sín á að vera ekki stöðugt að rugga bátnum, sérstaklega gagnvart sjávarútveginum. Menn ættu kannski að tala minna og vinna meira saman með sjávarútveginum sjálfum og koma með hugmyndir sem eru þannig að menn geti kannski sæst á þær en ekki alltaf að leita uppi deilur, það er eins og menn velji deilur ef þær eru í boði í staðinn fyrir að leita sátta um mál. Þetta vildi ég segja um þessa fjárlagaumræðu. Mér þykir miður að klukkan skuli vera hálftvö eftir miðnætti þar sem ég er að ræða um fjárlögin sem eiga að marka stefnu ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem margt athyglisvert kom fram í. Hv. þingmaður kom inn á Sparisjóð Keflavíkur og innbyggðan halla í fjárlögunum fyrir árið 2012. Hann talaði um að það þyrfti að skoða það mál mjög vel, sérstaklega með tilliti til deilna, meðan sparisjóðurinn var í umsjá ríkisins eftir að hann var yfirtekinn og áður en hann var færður yfir í Landsbankann, um það hvort afslátturinn á yfirtökunni sé 11,2 milljarðar eða hugsanlega 30 milljarðar eins og forsvarsmenn Landsbankans hafa haldið fram. Hann nefndi í ræðu sinni að það hefði þurft að skoða innlánsvexti sem voru í boði hjá þessari stofnun og mörgum öðrum sem hafa hugsanlega sogað óeðlilegt fjármagn inn í innlán á sama tíma og búið var að gefa út yfirlýsingu um tryggingu á innlánum. Mér er kunnugt um að viðkomandi bankastofnun gekk mjög harkalega fram gagnvart þeim sem voru í viðskiptum við hana með hækkun á vaxtaálagi. Fyrirtæki sem voru með í kringum 2% vaxtaálag voru hækkuð upp í 7% án þess að þau væru í vanskilum og þrátt fyrir að hafa alla tíð greitt af lánum sínum. Áður en dómurinn féll um ólögmæti gengistryggðra lána við erlendan gjaldmiðil er ég ansi hræddur um að menn hafi verið búnir að tekjufæra fullt af tekjum inn í eignir sjóðsins. Eins og við munum varð niðurstaðan sú að miða við 5,25% vexti. Hv. þingmaður er mjög glöggur og spáir mikið í þessa hluti. Dómur féll í síðustu viku og ég spyr: Hefur hv. þingmaður, einmitt út af stofnfjárkaupum í öðrum sparisjóðum, skoðað hvort sá dómur gæti haft áhrif á til dæmis Sparisjóð Keflavíkur þannig að afföllin yrðu enn þá meiri sem Landsbankinn 

Frú forseti. Ég er ekki löglærður og síst af öllu er ég dómari þannig að ég vil ekki setja mig í þær stellingar. Hins vegar finnst mér rökrétt að ef stofnfjáreigendur í einum sparisjóði fá þann dóm að þeir skuldi ekki þau lán sem þeir tóku til að kaupa stofnbréfin eigi það út af jafnræðisreglunni að gilda fyrir aðra líka. Þessi dómur mun búa til mörg önnur vandamál. Hvað með þá sem fengu ekki beint lán til að kaupa stofnbréf heldur óbeint, þ.e. ekki beint í tengslum við kaupin, jafnvel borguðu stofnbréfin með eigin sparnaði? Hvernig standa þeir, fá þeir stofnbréfin endurgreidd eða hvað gerist? Það getur komið út úr þessu ákveðin mismunun og maður þyrfti að skoða þennan dóm miklu nánar til að geta sagt meira um rökin. Var fólki til dæmis sterklega ráðlagt að kaupa þessi bréf? Þá fer maður að velta fyrir sér frekari afleiðingum. Hvað gerist með þá sem var ráðlagt að kaupa hlutabréf, t.d. í Kaupþingi? Ég hef heyrt sögur af því, ekki þó staðfestar, að fólki hafi verið sterklega ráðlagt að kaupa hlutabréf í Kaupþingi og svo hvarf hlutabréfið en lánið stóð eftir. Það fékk sem sagt lán til kaupanna. Þessi dómur mun væntanlega vekja væntingar en svo hugsanlega hefur hann ófyrirséðar afleiðingar. Þetta er athyglisverður dómur og það verður fróðlegt að fylgjast með því hvaða afleiðingar hann hefur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Eins og hv. þingmaður kom inn á í lokaorðum sínum verður athyglisvert að fylgjast með þessu, hvaða fordæmi þetta hefur fyrir aðra. Ég minni á að margir keyptu stofnfjárbréf, einmitt í þessum sparisjóði, eins og er þekkt í Húnavatnssýslum þar sem heilt byggðarlag er nánast undir. Það er spurning hvaða áhrif þetta hefur á það fólk. Hv. þingmaður átti mjög lengi sæti í efnahags- og skattanefnd og stýrði henni í mörg ár af mikilli röggsemi. Mig langar að spyrja hann um eitt sem hann kom inn á í ræðu sinni um tekjuhlið frumvarpsins. Ég verð að viðurkenna að mér finnst sú hlið hálfmunaðarlaus að því leyti að það stendur í þingskapalögunum að fjárlaganefnd eigi að gefa efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um tekjuhliðina en ég sé ekki hvernig það er framkvæmanlegt vegna þess að þá er tekjuhliðin í einni nefnd og gjaldahliðin í annarri. Þá er mjög erfitt að framkvæma eftirlitshlutverk fjárlaganefndar um framkvæmd fjárlaga. Því spyr ég hv. þingmann um skoðun hans á þessu, hvort ekki væri eðlilegra að flytja breytingartillögu í þinginu um að tekjuhlutinn yrði áfram með sama hætti og hann var, þá í efnahags- og viðskiptanefnd eins og hún heitir í dag. Síðan er yfirsýnin í hv. fjárlaganefnd og þar geta menn fylgst með framkvæmd fjárlaga. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann um svokallaðar sérstakar vaxtabætur sem hann nefndi sem eru líka greiddar af opinberu sjóðunum. Hann þekkir rekstur töluvert vel. Hvað finnst honum um það þegar ríkið tekjufærir vaxtabætur af opinberum sjóðum inn í fjárlögin árið 2012 en síðan myndast halli í hinn endann vegna þess að það vantar 400 milljarða inn í lögbundnu sjóðina eða opinberu sjóðina? Finnst honum eðlilegt að færa þetta sem tekjur á ríkissjóð?

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna, um það að tekjuhliðin sé munaðarlaus, er það nokkuð sem menn þurfa að laga. Menn eiga bara að vinda sér í að laga þetta. Það er greinilega einhver veila í kerfinu. Nefndin hét efnahags- og skattanefnd áður og þá heyrðu skattamál undir hana og mér skilst að þau heyri enn þá undir hana samkvæmt lýsingu. Tekjuhliðin er aðallega skattamál þannig að mér finnst mjög eðlilegt að efnahags- og viðskiptanefnd fari í gegnum tekjuhliðina, það eru skattlagningarmál, og gefi síðan fjárlaganefnd umsögn um það hvort það sé í lagi og hvort gera þurfi á því breytingar miðað við þjóðhagsspár og annað slíkt. Þetta er líka efnahagsnefnd, efnahags- og viðskiptanefnd, þannig að hún yrði mjög vel í færum til þess. Menn ættu að laga þetta sem allra fyrst. Það er viðbúið að það séu einhverjar veilur á nýjum lögum eins og nú gilda um þingsköpin og þá á að laga þær strax og þær koma fram eða koma með einhverja aðra lausn ef mönnum sýnist svo. Varðandi sérstakar vaxtabætur, 1.400 milljónir, sem eru færðar sem tekjur hjá ríkissjóði en eiga að koma sem skattur á lífeyrissjóði er það náttúrlega nokkuð sem LSR, B-deildin sem er með skuldbindingu sem ekki hefur verið færð - það er náttúrlega alveg kapítuli út af fyrir sig að þetta skuli ekki hafa verið fært. Ef það hefði verið gert kæmi þetta sem skuld þar á móti tekjunum, gjaldahlið þeim megin. Núna kemur þetta bara sem tekjur í ríkissjóð en ekki sem aukning skuldbindingar gagnvart B-deildinni, líka A-deildinni sem einnig er í vanskilum eða vantar peninga inn í. Þetta er afleiðing af því að skuldbindingarnar eru ekki rétt færðar.

Herra forseti. Margir þingmenn hafa flutt góðar ræður í þessari umræðu. Ég vil draga það fram að þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem talað hafa á undan mér, fyrir utan Pétur H. Blöndal, eru í fjárlaganefnd og hafa farið mjög vel yfir vinnuna í fjárlaganefnd, það sem greinilega mátti betur fara við vinnu fjárlaganefndar en ekki síður hjá hæstv. fjármálaráðherra. Samflokksmenn mínir, ásamt Pétri Blöndal, hafa furðað sig á því hversu lítið er talað um tekjuhlið frumvarpsins og búið er að boða til fundar í efnahags- og viðskiptanefnd í fyrramálið til að fara yfir tekjuhliðina sem ekki er miklu púðri eytt í í nýja fjárlagafrumvarpinu af hálfu fjárlaganefndar. Ég vil tengja það því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði áðan, að það er umhugsunarefni fyrir fjárlaganefnd að hafa ekki heildstæða mynd og þá verður nefndin að leggja fram tillögu um breytingu á þingskapalögum. Búið er að fara vel yfir þetta, það er líka búið að fara vel yfir gjaldahliðina á frumvarpinu. Ég tek undir þá gagnrýni sem verið hefur á vinnubrögðin í tengslum við fjárlögin öll. Ég var í fjárlaganefnd í fyrra og eftir að hafa hlustað á þessar ræður finnst mér ég oft heyra sömu ræðurnar. Það er eins og lítið tillit hafi verið tekið af hálfu fjármálaráðuneytisins til þess sem sagt var í fyrra en ég verð þó að undirstrika að fjárlaganefnd hefur reynt að breyta vinnubrögðum sínum. Ég held að þess megi sjá stað nú í því nefndaráliti sem kemur frá meiri hluta fjárlaganefndar. Ég mun fara í ákveðin efnisatriði á eftir og gagnrýna þau, og reyndar líka hæla, en við sjáum hér ákveðna áherslubreytingu. Leikmenn sjá hana kannski ekki strax en það er að verða áherslubreyting á framsetningunni og tel ég það til fyrirmyndar. Ég þakka það þeirri nefndarvinnu sem Oddný G. Harðardóttir, hv. þm. Suðurkjördæmis, leiddi og tengist úthlutun safnliða. Ég ræddi um það í andsvari mínu og hv. þingmaður svaraði því og fór vel yfir það sem gert var af hálfu undirhóps þáverandi fjárlaganefndar. Ég held að það skipti miklu máli að fjárlagafrumvarpið er ákveðin stefnumörkun ríkisstjórnar um leið og það er miður að sjá að ekki er sterkari stefnumótun í heilbrigðismálum. Það er mjög gagnrýnisvert að við sjáum ekki heildstæða stefnumörkun í heilbrigðismálum, hvað þá í menntamálum. Til lengri tíma litið sjáum við ákveðin markmið sem ríkisstjórnin setur sér. Það sem vantar í fjárlagafrumvarpið er stefnumörkun til framtíðar, sem er einmitt það sem ég hef talað um áður í þessum sal. Fyrrverandi seðlabankastjóri, Svein Harald Øygard, talaði um það á fundi þingmannanefndar EFTA í Brussel ekki fyrir löngu. Hann sagði að margt hefði verið ágætlega gert hér á landi, bæði af hálfu fyrri ríkisstjórnar og núverandi ríkisstjórnar, og er hægt að taka undir hluta af því sem hann sagði þar. Hann sagði að það vantaði algjörlega efnahagsstefnu, það vantaði stefnu til framtíðar í atvinnumálum, í fjárfestingum, í efnahagsmálum. Ég tek undir með honum um að það vantar svo sannarlega og ég tel að fjárlagafrumvarpið undirstriki enn og aftur þetta stefnuleysi. Það er bara verið að reyna að koma hlutunum áfram en ekki tekið raunverulega á hlutunum, það er ekki reynt að stækka kökuna. Við tölum í nefndaráliti okkar um að það þurfi að stækka skattstofnana. Í hinni pólitísku orðræðu er oftar en ekki talað um að stækka kökuna og við þurfum að gera það. Það hefur þessi ríkisstjórn ekki gert, aldeilis ekki. Við tölum um erlendar fjárfestingar, þær þurfi að koma til landsins. Auk þess erum við með hæstv. forsætisráðherra sem talar um þjóðnýtingu, sem er að mínu mati afar skaðleg fyrir allt umhverfi okkar á Íslandi. Síðan má sannarlega gagnrýna ákvörðun Ögmundar Jónassonar, hæstv. innanríkisráðherra, og hvernig hann meðhöndlaði umsókn Kínverjans Huangs Nubos um kaup á Grímsstöðum á Fjöllum. Það er alveg hægt að skilja ákveðna tregðu, ákveðna tortryggni o.fl. gagnvart því kauptilboði en framsetningin á málinu lýsir miklu frekar mikilli grunnhyggni þegar við hugsum um hina stóru mynd, þá hugmynd að reyna að skapa störf, að laða að fjárfestingu. Það var sorglegt að ekki var talað við umsækjandann, þann sem sótti um undanþáguna eða fólkið heima í héraði, við sveitarstjórnarfólkið sem mótmælir nú harðlega afgreiðslu hæstv. innanríkisráðherra. Þetta mál er á ábyrgð ríkisstjórnar Íslands, ekki bara Vinstri grænna heldur líka Samfylkingar. Með því að lýsa ekki yfir fullu vantrausti á gjörðir hæstv. innanríkisráðherra samþykkja þeir um leið alla málsmeðferðina. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt að skoða upp á nýtt hvernig hægt er að taka á svona málum, hvernig menn ætla að haga samskiptum við þá erlendu fjárfesta sem vilja koma til landsins og fjárfesta í landi, fjárfesta í ýmsu hér á landi. Aðferð ríkisstjórnarinnar gengur að mínu mati ekki upp til lengri tíma litið, þannig að það sé sagt, og hún skaðar um leið möguleika okkar á að stækka þessa blessuðu köku sem okkur er svo nauðsynlegt að stækka. Herra forseti afsakar að ég fari aðeins í byrjun úr einu í annað, en þetta tengist reyndar stækkun kökunnar. Ég var að lesa hið bráðskemmtilega blað Austurgluggann, og mér sýnist að ýmsir góðir komi að því riti. Þar eru m.a. fréttir frá Fjarðaáli, sem er ekkert óeðlilegt, enda er það stórfyrirtæki fyrir austan, eitt stærsta fyrirtæki okkar hér á Íslandi. Útflutningur frá Fjarðaáli nemur um 250 millj. kr. á dag. Síðan er sagt að það skapi ekki tekjur. Það skapar störf og tekjur og það er alveg ótrúlega þreytandi að heyra sífellt þá bábilju að áliðnaðurinn skapi ekki störf, undirbyggi ekki þekkingu o.s.frv. Ég held því að það skipti miklu máli að menn opni augun fyrir þeirri fjárfestingu sem enn er möguleg. Menn eru enn þá haldnir þeirri grillu að Kárahnjúkar séu ekki arðbær fjárfesting. Það er margbúið að sýna fram á að Kárahnjúkar eru það og hafa verið það og nýjustu tölur frá Landsvirkjun sýna að samningarnir voru miklu betri en menn vilja vera láta. Við verðum að halda áfram að skapa störf. Ég frábið mér að sagt sé, þegar við sjálfstæðismenn og fleiri flokkar eins og Framsóknarflokkurinn, tölum um að líta þurfi til allra átta, að hleypa þurfi að framkvæmdunum í Helguvík, að við viljum eingöngu líta til stórframkvæmda og áliðnaðar. Það er ekki þannig. Þetta getur alveg farið saman, lítil fyrirtæki, meðalstór fyrirtæki og iðnaður eins og áliðnaður. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ríkisstjórnin taki ákvörðun um það og segi bara: Gott og vel, við erum ekki sammála um Helguvík en við ætlum að fara í þessar framkvæmdir af því að þær skapa störf. Fyrst við tölum um lítil og meðalstór fyrirtæki veit ég að ef Helguvík færi af stað yrði strax komið upp skrifstofu annaðhvort í Hafnarfirði eða suður með sjó með verkfræðingum, tæknifræðingum, smiðum o.s.frv. Það sem skiptir okkur máli er atvinnusköpun. En hvað gerist svo? Samkvæmt nýjustu spá Hagstofunnar mun atvinnuleysið aukast, fara úr 6% í 6,4% á næsta ári, og hvað þýðir það? Það kemur strax fram í tillögum meiri hluta þingsins að auðvitað þarf að bæta því inn í fjárlögin. Þannig er það, það þarf að stækka kökuna hvort sem mönnum líkar það betur eða verr og menn eiga að hætta að eyða endalaust púðri í ráðherrahrókeringar. Menn eiga að einbeita sér að því sem skiptir máli fyrir fólkið í landinu en ekki að ráðherrum sem vilja halda í stólana sína. Fólk skilur ekki þau vinnubrögð og þá forgangsröðun hjá ríkisstjórninni. Talandi um forgangsröðun, 37 milljónir í aðstoðarmenn ráðherra. Það er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að bæta við 37 milljónum í aðstoðarmenn ráðherra og fara í flatan niðurskurð á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, það er hægt að taka það sem dæmi.  
            

Gefið ræðumanni hljóð.

Sleppum því að tala um flatan niðurskurð en hann er alla vega harkalegur. Menn þurfa að fara í svona harkalegan niðurskurð til þess að eiga upp í þær 37 milljónir til að bæta við fleiri aðstoðarmönnum í Stjórnarráði Íslands. Svo er hægt að tala um sérstakan saksóknara, það embætti stendur enn og menn gerðu sér ekki grein fyrir að það mundi vera áfram næsta ár, sem er miður. Þar er gert ráð fyrir viðbótarfjárveitingum þannig að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er mjög skringileg þegar kemur að uppbyggingu í samfélaginu. Af því að ég er í allsherjar- og menntamálanefnd ætla ég að fara í nokkur atriði sem tengjast þeirri nefnd fyrst félagar mínir í flokknum sem eru í fjárlaganefnd hafa farið yfir stóru málin sem snerta tekju- og gjaldahliðina og hvernig við hefðum viljað sjá uppbygginguna til lengri tíma. Ég tek fram að ég tel það tvímælalaust rétt skref hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. menntamálaráðherra það sem tengist vinnumarkaðssjóðnum, þ.e. að efla iðn- og starfsnám, fara inn í fyrirtækin og stuðla að því að þau geti tekið að sér starfsnámsnema, iðnnema o.s.frv. En á móti kemur að það var mikil sorg að ríkisstjórnin skyldi ekki hafa forgangsraðað í þá veru árið 2009, það er mjög sérstakt því að það er sá þáttur sem Finnar lögðu mikla áherslu á þegar þeir reyndu að koma sér út úr þrengingum sínum fyrir nokkrum árum. Ríkisstjórnin frestaði því sem stóð í lögum frá 2008, fram til ársins 2012, en ég dreg fram að það er fagnaðarefni að farið skuli af stað með þetta nú. Ég vonast til þess að það verði ekki tímabundið framlag eins og stendur í frumvarpinu heldur að það verði til framtíðar því að það skiptir miklu máli að halda áfram að byggja á þeim lögum sem allir flokkar samþykktu 2008. Ég tel það hafa verið mikla skammsýni af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra að fresta þeim lögum eins og gert var. Það var mikil skammsýni en nú ætla menn að halda áfram eftir þeirri braut og er það vel. Ég vek athygli á því að verið er að skera niður til menntamála. Verið er að hagræða, vissulega minna, en skorið er niður innan menntakerfisins. Það er pólitískt álitamál hvort rétt sé að gera það. Ég er þeirrar skoðunar og sagði það strax í byrjun eftir hrunið, um áramótin 2008–2009, að við yrðum að þora og hafa kjark til þess að forgangsraða í þágu menntunar, þannig kæmumst við fljótar út úr þeim hremmingum sem við stöndum enn í. Það gerði þessi ríkisstjórn ekki, hún hélt ekki áfram því uppbyggingarstarfi sem hafið var en heldur áfram að narta í mennta- og skólakerfið. Ég velti því hins vegar fyrir mér, fyrst það er niðurskurður upp á um 1,5–3% innan menntakerfisins, af hverju verið er að skera niður fjárframlög til Litla-Hrauns í menntun fanga. Ef ég les það rétt er heildarfjárhæðin til Litla-Hrauns og Bitru í fjárlögunum 2011 í kringum 27,4 milljónir. Samkvæmt frumvarpinu sýnist mér framlögin vera 21,8 milljón sem er um 20% skerðing. Ég tel rangt að skera niður menntun fanga með þessum hætti, meira en menntun annarra. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að ákveðnum glæpamönnum beri að refsa harðlega, til að mynda fíkniefnasölum. En á móti kemur að við verðum að muna að þeir einstaklingar sem dæmdir hafa verið til fangavistar, hvort sem er á Litla-Hrauni eða annars staðar, koma aftur út í samfélagið. Við verðum að spyrja okkur að því hvernig einstaklinga við viljum fá út í samfélagið aftur. Þá tel ég menntun tvímælalaust vera bestu leiðina til að bæta fólk þannig að við tökum því fagnandi þegar það hefur tekið út refsingu sína. Ég velti þessu því fyrir mér - ég ætla ekki að kalla eftir hæstv. menntamálaráðherra sem hefur nóg á sinni könnu - af hverju fjárframlög til menntunar fanga eru skert hlutfallslega meira í fjárlögum en til annarra. Það er svo seinni tíma umræða hvernig menntun kvenfanga er háttað. Ég vil líka nefna það vandamál sem Ríkisendurskoðun hefur bent á og það er Hólaskóli. Hvað á að gera við Hólaskóla? Það er alveg hróplegt að horfa upp á stefnuleysið sem birtist í fjárlögum. Það er stefnuleysi í heilbrigðismálum og það er að mínu mati stefnuleysi í menntamálunum hvað skólamálin varðar. Ekki hafa verið teknar neinar ákvarðanir um sameiningu stórra skóla síðan 2007 þegar Kennaraháskóli Íslands var sameinaður Háskóla Íslands. Þar áður var Tækniháskóli Íslands sameinaður Háskólanum í Reykjavík. Í ljósi þess að Hólaskóli stendur endalaust frammi fyrir fjárþrengingum og fer fram úr fjárheimildum sínum hljóta menn að taka það til umhugsunar hvernig hægt er að auka samvinnu eða fara í sameiningu þar. Menn verða að þora að gera það þó að það kunni að vera pólitískt erfitt, hvort sem það er heima í héraði eða í ráðuneytinu. Menn verða að þora að fara í frekari sameiningar, alla vega að ýta undir meiri samvinnu en var boðuð með því að fara í samstarfsnet háskólanna. Ég ekki enn þá farin að sjá þá miklu samvinnu sem við óskuðum eftir. Það getur vel verið að það sé margt í pípunum en samvinnuátakið er ekki farið af stað ári eftir að það var boðað í síðustu fjárlögum. Það þarf að taka markvissari ákvarðanir og setja fram markvissari stefnumótun í menntamálunum eins og blasir við að þarf að gera í heilbrigðismálunum, en það virðist vera eins og menn kasti bara teningum í heilbrigðismálunum og láti það ráða hvaða leiðir menn ætla að fara þar. Það er sárt að horfa upp á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni standa frammi fyrir þeim sársaukafulla niðurskurði sem boðaður er í nefndaráliti meiri hlutans og það er alveg ljóst að heilbrigðiskerfið er komið að sársaukamörkum hvað niðurskurð varðar. Talandi um stefnuleysi blasir það við mér þar sem ég kem úr Hafnarfirði, hvernig St. Jósefsspítali var lagður niður fyrir ári síðan án þess að menn sæju það fyrir. Þá var lofað ýmsu - ég ætla ekki að segja öllu fögru - að þar yrði áfram ákveðin starfsemi. Reyndar var stefnumótunin um St. Jósefsspítala árið 2007 mun erfiðari, þá var talað um að stofnuð yrði miðstöð öldrunarlækninga á höfuðborgarsvæðinu. Því var reyndar tekið fálega, sem er hægt að sýta núna. Það er alveg ótrúlegt að fylgjast með hæstv. velferðarráðherra og það er svo sárt að sjá að nú er strax komin fram tillaga um það, og svona tillaga kemur ekki fram nema menn spyrji velferðarráðherra, að selja húsnæði St. Jósefsspítala. Það hlýtur að hafa verið gert með vitund og vilja meiri hluta bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði. Það er mjög sérstakt að sjá hversu illa bæjarstjórnin í Hafnarfirði hefur staðið í lappirnar hvað viðkemur öllum umbreytingunum á St. Jósefsspítala. Ég sagði allan tímann að ég mundi ekki standa gegn þess háttar breytingum ef þær hefðu raunverulega hagræðingu í för með sér, ef gætt yrði að réttindum starfsfólks, þekkingin og reynslan væru varðveitt og að gætt yrði að þjónustustiginu, hvort sem er á Landspítala – háskólasjúkrahúsi eða annars staðar. Það hefur ekki verið sýnt fram á neitt af þessu, ekki neitt, það er bara lokað á starfsemi og engin stefnumörkun sem liggur fyrir, akkúrat ekki nein. Ekkert aðhald er af hálfu bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði og það er örugglega vegna þess að það eru sömu flokkar sem ráða þar og þeir sem stjórna ferðinni í ríkisfjármálunum. Það er sárt að horfa upp á þetta gamalgróna húsnæði eins og það er nú, og ekki bara húsnæðið heldur líka það mikla starf þarna var og sem verið hefur áratugum saman, ekki síst fyrir tilstilli St. Jósefssystra. Þær gáfu samfélaginu í Hafnarfirði og íslensku samfélagi þetta stórkostlega starf sitt áratugum saman. Það er dæmi um það stefnuleysi hjá ríkisstjórninni í heilbrigðismálunum sem ég hef bent á. Ég ætla að nefna eitt atriði í viðbót varðandi menntamálin, það tengist skrásetningargjöldunum. Það er tillaga meiri hluta fjárlaganefndar um að fjárheimild Háskóla Íslands hækki um 225 milljónir og aðrir, eins og Háskólinn á Akureyri, hækki um 22,5 milljónir, Landbúnaðarháskóli Íslands hækki um 3,5 milljónir o.s.frv. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til hækkun skrásetningargjalda úr 45 þús. kr. í 60 þús. kr. Ég er ekki á móti þeirri hækkun, síður en svo. Ég tel að það sé mikilvægt fyrir háskólana að fá upp í þann kostnað sem hefur svo sannarlega aukist frá árinu 2005 og tengist tilkostnaði við rekstur vegna launa og gengishækkana og ýmislegs sem tengist skrásetningargjöldum. En öðruvísi mér áður brá, það verð ég að segja, því að ég man umræðuna árið 2005 þegar ég sem þáverandi menntamálaráðherra lagði fram tillögu um hækkun skrásetningargjalda úr 32.500 kr. í 45.000 kr.. Þá ætlaði allt um koll að keyra. Meira að segja sagði núverandi hæstv. fjármálaráðherra að það væri algjörlega fáránlegt, að þarna væri nú einu sinni komin gjaldtaka og menn mundu strax sæta færis að hækka gjaldið, það væri ekkert sem kæmi í veg fyrir að menn mundu hækka gjaldið enn meira eftir tvö, þrjú ár. Gjaldið var ekki hækkað 2005, en það á að hækka það núna þegar vinstri menn eru við stjórnvölinn. Það er skynsamlegt að fara þessa leið en það er ekki í samræmi við fyrri orð þeirra frekar en svo margt annað sem vinstri menn hafa látið frá sér. Ég ætla nú ekki að fara yfir það núna en það er svo stórkarlaleg ræða sem núverandi hæstv. fjármálaráðherra hélt varðandi innritunargjöldin að það virðist vera að þáverandi menntamálaráðherra hafi verið algjörlega galin að leyfa sér að hugsa svona. En núna eru sem sagt vinstri menn við stjórnvölinn, þeir átta sig á að hægt er að fara þessa leið við að auka fjárheimildir til háskólanna enda er hún byggð á því að raunverulegur kostnaður skólanna búi þar að baki. En það var ekki bara hæstv. fjármálaráðherra sem mótmælti þessu kröftuglega, það gerðu líka hv. þm. Mörður Árnason, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem enn eru á þingi. Þeir voru algjörlega á móti tillögunni og nú er verið að hækka innritunargjöldin mun meira. Reyndar vakti einn þingmaður stjórnarandstöðunnar athygli á því að hækkunin gæti hugsanlega komið illa við konur og yrði sérstaklega erfið fyrir þær. Ég hlýt að gefa mér að ríkisstjórn hinnar kynjuðu hagstjórnar hljóti að hafa rýnt hækkunina, skoðað hvaða áhrif hún mun hafa á konur í háskólanámi eða þær sem vilja fara í háskólanám, ég gef mér það bara, með formann fjárlaganefndar sem hefur verið ötull talsmaður jafnréttis. Þessir flokkar sem vinna á grundvelli kynjaðrar hagstjórnar hljóti að hafa rýnt hvað þessi hækkun mun þýða, ekki síst í ljósi þess að einn af þingmönnum þeirra í gegnum tíðina benti á þetta atriði þegar fara átti þessa leið fyrir sex árum. Svo því sé til haga haldið set ég mig ekki upp á móti breytingunni, en það er mikil kaldhæðni, svo vægt sé til orða tekið, að nú skuli vinstri flokkarnir ætla að fara nákvæmlega sömu leið. Það er reyndar ankannalegt að það er ekki menntamálaráðherra sem leggur þetta fram strax í upphafi þings eða stendur hér og talar fyrir þessu máli. Það er ekki sent til umsagnar til að mynda til Stúdentaráðs og BÍSN og fleiri aðila heldur er því bara laumað í gegnum 2. umr. og á helst ekki að ræða. Það var þó meira gegnsæi í tillögunni á sínum tíma, en það er margt skrýtið í kýrhausnum. Ég vil benda á eitt í ljósi þess að þessi ríkisstjórn telur sig vera forsvarsmenn og sérstaka talsmenn jafnréttis, að það hefur heldur betur breyst og snúist upp í andhverfu sína. Ég ætla ekki að ræða ákvörðun hæstv. forsætisráðherra í ráðningarmálum þar sem hún braut jafnréttislög og er málið núna fyrir dómstólum. Ég hefði séð sjálfstæðismenn sem ráðherra komast upp með þá framkomu sem hæstv. ráðherra gerði sig seka um gagnvart þeim sem brotið var á, en það er önnur saga. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því sem segir í meirihlutaáliti frá velferðarnefnd þar sem segir, með leyfi forseta, og það tengist fæðingarorlofinu: „Meiri hlutinn telur einnig ríkt tilefni til að hafa áhyggjur af ástæðum áætlaðrar útgjaldalækkunar úr Fæðingarorlofssjóði. Samkvæmt frumvarpinu er áætluð lækkun um rúman 1 milljarð kr. vegna þess að dregið hefur úr þátttöku foreldra í fæðingarorlofi auk þess sem fæðingum hefur fækkað. Í skýrslu velferðarráðherra um fæðingar- og foreldraorlof (þskj. 1920, 542. mál, 139. þing) koma fram upplýsingar sem bera með sér að þær skerðingar sem gerðar voru á greiðslum í fæðingarorlofi á árunum 2009–2010“ - þegar vinstri stjórnin var, þessi mikla jafnréttisstjórn - „hafi haft mikil áhrif á töku foreldra á fæðingarorlofi og þá sérstaklega feðra.“ Þar kemur til dæmis fram að feðrum sem fengu greiðslur úr fæðingarorlofi fækkaði um 5,3% milli áranna 2009 og 2010 þrátt fyrir að fleiri börn hafi fæðst þessi ár en árin á undan. Hin mikla jafnréttisstjórn fer því gegn því máli sem við Íslendingar höfum verið taldir til fyrirmyndar í, það er litið til okkar varðandi fæðingarorlofsmálin. Til að mynda hafa Norðmenn hafið mikla umræðu um hvort þeir eigi ekki að fara sömu leið og við, og einnig aðrar þjóðir. Hverjir eru það sem ráðast gegn fæðingarorlofslögunum, ekki bara einu sinni, ekki bara tvisvar, heldur þrisvar og jafnvel fjórum sinnum, það stefnir í það, og rýra þau þannig að þau missa í raun algjörlega marks? Hvar er stefnumörkun forsætisráðherra sem talaði mjög digurbarkalega á landsfundi Samfylkingarinnar í október? Eru það allt saman orðin tóm? Þegar hæstv. forsætisráðherra talar, er það þá eins og þegar einhver maður úti í bæ tjái sig um hin og þessi málefni? Lætur hún ekki verkin tala? Það er alveg ótrúlega merkilegt að fylgjast með því. Það er líka umhugsunarefni að þeir sem verið hafa hvað mest gagnrýnir í gegnum tíðina, eins og ASÍ, og eins og ýmsir jafnréttissinnar víða í samfélaginu voru á árum áður, skuli varla tjá sig í dag. Skyldi þá skipta máli hverjir stjórna? Telja menn virkilega að það eigi ekki að segja neitt meðan vinstri menn stjórna, þá haldi menn að jafnréttismálin séu öll bara í fínu lagi? Það er alveg ótrúlegt og það þarf að gæta mjög vel að því. Mér finnst með ólíkindum að þeir sem sitja á þingi fyrir Vinstri græna og Samfylkinguna skuli bara kyngja þessu, eins og t.d. formaður fjárlaganefndar, svo ég tali ekki um hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttir sem talað hefur mikið og oft og fjálglega og vill eflaust vel í þessum málum. En þá verða menn að fylgja eftir skoðunum sínum, ekki bara lýsa yfir stuðningi við einstaka ráðherra sem ekkert hafa með jafnréttismál að gera. Mér er svolítið heitt í hamsi út af þessu. Sú áherslubreyting sem er að verða með framlagningu meirihlutaálitsins og breyttra vinnubragða í fjárlaganefnd kemur berlega í ljós og er það vel. En í tengslum við mennta- og menningarmálin - ég vil alls ekki gleyma menningarmálunum - er eitt stórt atriði sem ég vek athygli á og það varðar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Ég fagna því að sjálfsögðu endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar á Íslandi upp á 246 millj. kr. Það á jafnframt að auka stuðning við Kvikmyndamiðstöðina Ísland, miðað við stóra planið sem þær stöllur, iðnaðarráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra, kynntu. Það var reyndar skotið í kaf af þeim sem málið snertir, m.a. kvikmyndagerðarmönnum sem sögðu það ekki vera í samræmi við það sem þeirra fór á milli, þeir hefðu ekki samþykkt það. Það má því kannski segja að þær, ráðherrarnir, hafi farið á frekar lágt plan. Iðnaðarráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra eru reyndar að reyna að ýta starfseminni aftur af stað eftir að ríkisstjórnin klúðraði að ýmsu leyti margra ára uppbyggingu íslenskrar kvikmyndagerðar. Kvikmyndasköpunin, kvikmyndagreinin, kvikmyndalistin byggist ekki bara upp einn, tveir og þrír. Það er búið að taka mörg ár og stundum voru menn hundóánægðir úti á „feltinu“ með að hlutirnir gengju ekki nógu hratt. En þetta mjakaðist áfram og teknar voru stórar ákvarðanir með ákveðnu millibili, stefnumótandi ákvarðanir eins og varðandi endurgreiðsluna, að stækka Kvikmyndasjóð, að styðja við tæknigreinarnar í kringum kvikmyndagreinina og eins var ákveðið að styðja við Kvikmyndaskólann. Í það var alltaf kroppað. Ég ætla ekki að segja að kvikmyndagerðinni hafi verið rústað en hún var dregin niður. Ég tel að það sé langt í frá að henni hafi verið rústað því að hún var farin að standa það sterkum fótum og við höfum gríðarlega öfluga kvikmyndagerðarmenn og annað fólk í þessum geira. En ég held að þetta hafi verið ein af skammsýnum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar að halda ekki áfram í þessari grein sem hefur skilað okkur miklum tekjum og mörgum störfum. Þess í stað var tekin ákvörðun um að skerða greiðslur sem búið var að semja um og síðan á að reyna að bæta það upp árin 2013 og 2014. Það verður ekki of seint, ég ætla ekki að segja það, en það er búið að skemma mikið. Ég hvet þær stöllur til að reyna að laga þetta. Fyrstu skrefin eru sýnileg í frumvarpinu og ég fagna því sérstaklega. Ég fagna því líka sem fram kemur í meirihlutaálitinu þar sem talað er sérstaklega um málefni fatlaðra og gerð tillaga um viðbótarfjárheimild til verkefnisins Réttindagæslu fatlaðra. Tilefnið er frumvarp til laga um réttindagæslu fatlaðs fólk sem varð að lögum og tók síðan breytingum í meðförum Alþingis. Með leyfi forseta, eins og stendur hér: „Breytingarnar eru í meginatriðum tvenns konar: Annars vegar var hlutverk réttindavaktar ráðuneytisins aukið verulega og henni falið að bera ábyrgð á því að upplýsa almenning um réttindi fatlaðs fólks, vinna gegn staðalímyndum og fordómum og auka vitund um getu og framlag fatlaðs fólks í samræmi við ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi þess. Hins vegar var ákveðið að persónulegir talsmenn fatlaðs fólks fengju endurgreiddan útlagðan kostnað eftir nánari reglum sem útfærðar verða í reglugerð. Endurskoðun á kostnaðarmati vegna laganna var ekki tilbúin fyrir framlagningu frumvarpsins og því var ekki unnt að gera grein fyrir tillögunni fyrr en nú.“ Ég fagna því sérstaklega þessu skrefi sem hæstv. velferðarráðherra hefur lagt sig fram um að taka því að þegar málaflokkur fatlaðra var færður yfir til sveitarfélaga þurfti að huga að ýmsum atriðum, m.a. réttindagæslu, og er þetta liður í þeirri stóru breytingu að efla og styrkja alla umgjörð í kringum fatlaða. Það skiptir mjög miklu máli og ber að þakka það. Ég vil í lok máls míns undirstrika það sem ég sagði áðan að mér finnst fjárlagafrumvarpið ekki bera vott um neinn kjark eða þor. Það er bara verið að reyna að koma þessu áfram, reyna að mjatla þetta. Meira að segja er kjarkleysið það mikið að ekki er einu sinni farið eftir efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem menn hafa í megindráttum fylgt eftir. Samkvæmt þeirri áætlun átti frumjöfnuður að vera 2011, en jöfnuður næst ekki fyrr en í fyrsta lagi 2014. Ef fram heldur sem horfir mun það seinka öllu, ekki síst ef ekki verður meiri atvinnuuppbygging í tíð þessarar ríkisstjórnar, þá munum við upplifa það aftur og aftur að Hagstofan kemur með breytta þjóðhagsspá eftir framlagningu fjárlagafrumvarpsins og sú þjóðhagsspá mun sýna fram á minni hagvöxt. Það gerist núna og það gerðist í fyrra og umbylti í raun öllum forsendum fjárlagafrumvarpsins. Ég get ekki látið hjá líða að minnast aðeins á þær hremmingar sem ríkisstjórnin er í vegna ráðherra í ríkisstjórn. Það sem ég óttast í þessum ráðherrakapli öllum og vegna þess yfirlýsta markmiðs ríkisstjórnarinnar og talsmanna hennar - það kom fram í Kastljóssþætti í vikunni, það kom fram í hinum og þessum samtölum við bæði ráðherra og þingmenn stjórnarinnar - að meginmáli skipti að halda ríkisstjórninni saman og það verði allt gert til þess. En á meðan munu ákveðin verkefni bíða, ýmsar atvinnugreinar munu þurfa að bíða og bíða, eins og til dæmis sjávarútvegurinn sem hefur beðið og beðið. Stefna ríkisstjórnarinnar í málefnum sjávarútvegsins er algjörlega óljós, þar er hver höndin upp á móti annarri, en á meðan er fjárfestingarfrost innan sjávarútvegsins, að því er ég best veit. Menn nýta ekki tækifærin til að dytta að, gera við skip, fjárfesta í nýjum tækjum o.s.frv., sem mundi skapa mörg störf bæði fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki þannig að sú klasastarfsemi sem sjávarútvegurinn hefur byggt svo farsællega upp á síðustu 20 árum geti þrifist. Það er það sem ég óttast í öllu brölti ríkisstjórnarinnar að á endanum muni samfélagið og sjávarútvegurinn líða fyrir að allt sé gert til þess að halda ríkisstjórninni saman af því að það er markmiðið. Markmiðið er ekki endilega að gera samfélagið betra, reyna að komast áfram, nei, það er að halda ríkisstjórninni saman. Þá mun þessi grunnatvinnugrein líða fyrir það og hún verður skiptimynt á borði ríkisstjórnarinnar til þess eins að hún haldist saman. Ég óttast að á endanum verði niðurstaðan sú, ef sjávarútvegurinn skaðast enn meira en hann hefur þegar gert, að það muni hafa áhrif á það mál sem við ræðum hér sem er fjárlagafrumvarpið. Við stækkum ekki kökuna með atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar, við sköpum ekki störf, við sköpum ekki von fyrir fólkið í landinu þannig að það sjái fram á að hér verði lífvænlegt, ekki bara á næsta ári heldur um aldur og ævi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að fá að taka til máls í 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012. Umræðan hefur staðið lengi og margar ræður hafa verið fluttar. Ég hef reynt að fylgjast með þeim allflestum og ég held ég geti sagt það frá mínu sjónarmiði að almennt þykir mér að umræðan hafi verið málefnaleg og uppbyggileg þó að skoðanir séu vitaskuld skiptar á fjölmörgum þáttum í fjárlagafrumvarpinu, á breytingartillögum sem liggja fyrir og á efnahagsmálum í landinu almennt. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður fjárlaganefndar, hefur farið ágætlega yfir heildarmyndina og þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar, sem ég á aðild að, leggur fyrir við þessa 2. umr., ég ætla ekki að dvelja við það frekar. Mig langar til að fjalla meira almennt um stöðu efnahagsmála hér á landi og það hvernig tekist hefur fyrir okkur Íslendinga að vinna okkur út úr þeirri kreppu og þeim áföllum sem við urðum fyrir á haustmánuðum 2008. Ég sagði hér að ég teldi að umræðan hefði að mestu leyti verið málefnaleg þó að sjálfsögðu séu einhver frávik frá því frá mínum bæjardyrum séð og ýmislegt hafi verið látið falla sem ég er ósammála - vitaskuld er það líka þannig að þó maður telji umræðuna málefnalega getur maður verið ósammála því sem sagt er eins og eðlilegt er. Mig langar að fara aðeins yfir stöðu efnahagsmála almennt og ætla þá að byrja á að rifja það upp hver staðan var varðandi afkomu ríkissjóðs í kjölfar efnahagshrunsins. Ég tel að þar hafi náðst gríðarlegur árangur og viðsnúningur í rekstri ríkissjóðs á mjög skömmum tíma - viðsnúningur sem sýnir að hallinn á ríkissjóði árið 2012 gæti orðið 30 milljarðar eða þar um bil þegar við horfum á það að hallinn fór í 215 milljarða þegar mest var. Bara þær tvær tölur sýna svart á hvítu gríðarlegan viðsnúning í rekstri og afkomu ríkissjóðs, fram hjá því verður ekkert horft. Menn geta haft þau sjónarmið og fært rök fyrir því máli að kannski hefði mátt gera betur, kannski hefði mátt ná meiri árangri með einhverjum öðrum leiðum, um það má deila, það má takast á um það. En því verður ekki á móti mælt að verulegur viðsnúningur hefur orðið. Sá viðsnúningur er vitaskuld forsenda þess að okkur takist á ná jafnvægi í efnahagslífi okkar almennt séð og hann er forsenda þess að við getum haldið hér áfram öflugum og sterkum innviðum í samfélagi okkar, ekki síst í velferðarkerfinu. Í nýrri þjóðhagsspá, sem kynnt var fyrir fáum dögum, frá Hagstofunni kemur fram að vöxtur landsframleiðslu á árinu 2011 er 2,6% og spáir Hagstofan 2,4% hagvexti á árinu 2012. Ég tel að það séu mjög ánægjuleg tíðindi eftir þann mikla samdrátt sem varð í efnahagsstarfseminni, einkum og sér í lagi á árunum 2008 og 2009, þegar verg landsframleiðsla dróst saman um tæplega 10%. Nú erum við hins vegar, tveimur árum síðar, farin að horfa upp á vöxt. Á árinu 2012 er sem sagt gert ráð fyrir hagvexti sem nemur 2,4%, aðallega vegna aukningar á einkaneyslu um 3% og aukningar fjárfestingar um 16,3%. Síðan er gert ráð fyrir því í spá Hagstofunnar að eftir 2013 verði vöxtur landsframleiðslu og einkaneyslu nærri 3% öll árin. Þetta er tvímælalaust árangur sem við getum heldur ekki horft fram hjá. Í þjóðhagsspánni kemur einnig fram að á seinni hluta ársins 2011 hafi gengi krónunnar styrkst nokkuð og dregið hefur úr vexti verðbólgunnar sem fór aðeins af stað eftir gerð kjarasamninga fyrr á árinu. Nú er gert ráð fyrir að meðaltalsverðlag hækki um 4,1% 2011, 4,2% árið 2012, en nálgist eftir það verðbólgumarkmið Seðlabankans. Ég ætla að fara hér aðeins yfir í atvinnuástandið. Það er vissulega rétt að atvinnuleysi er eitt stærsta viðfangsefnið í stjórn efnahagsmála um þessar mundir. Atvinnuleysisstigið hér á landi er hátt, að minnsta kosti á íslenskan mælikvarða. Þó að það sé ekki hátt í samanburði við ýmis önnur lönd í kringum okkur erum við Íslendingar ekki vanir miklu atvinnuleysi og við kunnum því illa. Í kjölfar efnahagshrunsins jókst atvinnuleysi mjög mikið og varð 8,1% ár árinu 2010, nær óbreytt á árinu 2009, en verður líklega nærri 7,4% árið 2011 samkvæmt þjóðhagsspánni. Hér verð ég að gera athugasemd við ummæli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur áðan um atvinnuástandið en hún sagði að atvinnuleysi mundi aukast úr 6% í 6,4% á næsta ári. Þetta er misskilningur. Þetta er mislestur á þjóðhagsspánni. Hún blandar saman viðbótarfjárveitingu í Atvinnuleysistryggingasjóð í breytingartillögum meiri hlutans, vegna þess að gert er ráð fyrir því að atvinnuleysi verði 6,4% en ekki 6% eins og spáin gerði ráð fyrir - fyrri spá - en atvinnuleysið er að fara úr 7,4% árið 2011 í 6,4% á árinu 2012 samkvæmt spá Hagstofunnar. Það er jákvæð þróun. Gert er ráð fyrir því að á árinu 2013 fari atvinnuleysið niður fyrir 6% í 5,8%. Þetta er að sjálfsögðu jákvæð þróun. Þetta er meðal annars vegna þess að ný störf eru að verða til á vinnumarkaði. Þess vegna þykir mér að stór orð um að ekkert sé gert, það sé fullkomin stöðnun, það sé ekkert að gerast í atvinnumálum - mér þykja þau dálítið stór miðað við þær staðreyndir sem liggja fyrir. Menn geta vel komið hér og sagt: Við mundum vilja gera þetta eða eitthvað annað og það mundi hugsanlega leiða til þess að störfum mundi fjölga meira. Það má vel fara út í slíkar umræður og færa rök fyrir máli sínu í því efni. En það er ekki sanngjarnt að halda því fram að hér sé fullkomin stöðnun og það sé ekkert að gerast, því að öll teikn benda til hins gagnstæða. Það er ekki tilviljun að erlend matsfyrirtæki, erlendir sérfræðingar í efnahagsmálum og hagfræði, bæði þeir sem hingað hafa komið og þeir sem hafa skrifað í erlend tímarit og blöð um þessi mál, benda á ótrúlegan árangur í efnahagsmálum Íslendinga á skömmum tíma. Mér finnst mikilvægt að hafa þetta í huga og halda til haga í þessari umræðu. Hagstofan greinir frá því að atvinnuvegafjárfesting hafi nokkurn veginn staðið í stað á árinu 2010 eftir þriggja ára stórfelldan samdrátt í kjölfar hrunsins en hún er nú talin vaxa um 16,3% árið 2011 og um 19% árið 2012. Það er líka sagt að á þessu ári og næsta sé reiknað með talsverðum vexti í allri fjárfestingu annarri en opinberri. Þannig að það er einkafjárfestingin, það er atvinnuvegafjárfestingin sem er að aukast. Er það vegna þess að það sé stöðnun? Eða vegna þess að ekkert sé að gera? Nei, auðvitað er það ekki þannig. Það er ýmislegt að gerast sem betur fer og þrátt fyrir allt. Þannig að enn á ný eru hér skýr dæmi um að við Íslendingar séum á réttri leið í hagstjórn okkar og efnahagsmálum. Það er líka fróðlegt að skoða umfjöllun Hagstofunnar um fjárfestingu í íbúðarhúsnæði og fasteignamarkaði. Þar kemur meðal annars fram að mikil aukning hefur orðið í fasteignaviðskiptum á árinu 2011 og það stefni í að velta og fjöldi kaupsamninga verði um það bil 55% meiri árið 2011 en 2010. Þetta er að sjálfsögðu teikn um aukna veltu og aukin umsvif á þessum markaði og ber að sjálfsögðu líka vott um kaupmáttaraukningu. Ég fæ því ekki betur séð, herra forseti, en að mjög margt jákvætt sé að gerast í íslensku efnahags- og atvinnulífi um þessar mundir, við séum á réttri leið, við séum að rétta úr kútnum mun hraðar en flestir gerðu ráð fyrir og þorðu að spá þegar áfallið dundi hér yfir haustið 2008. Og sem betur fer. Ég fagna því líka að kjarasamningar hafi náðst á þessu ári sem tryggja kaupmáttaraukningu. Þeir hafa vissulega orðið dýrari en menn reiknuðu með eða voru að spá fyrir um, sérstaklega vegna þess að þeir voru frekar framhlaðnir eins og kallað er á þessu „jargoni“. Engu að síður tryggja þeir kaupmáttaraukningu sem þýðir að sjálfsögðu bætta afkomu heimilanna í landinu. Það er líka mikilvægt fyrir okkur að flestir kjarasamningar eru til langs tíma, eða til ársins 2014, sem skapar stöðugleika á vinnumarkaði sem er líka mikilvægt fyrir efnahagsstjórnina í landinu. Ég verð að lýsa yfir ánægju með það. Ég ætla líka að nefna stýrivextina, vaxtastigið í landinu. Á haustmánuðum 2008 og fram á ársbyrjun 2009 hækkuðu vextir og voru komnir yfir 18%, stýrivextir Seðlabankans. Nú eru þeir á milli 4 og 5%, hafa aðeins farið upp að undanförnu þar sem Seðlabankinn hefur talið nauðsynlegt að hækka stýrivextina um 0,25% tvisvar, úr 4,25 í 4,75%, aðallega vegna þess að verðbólgan hefur vaxið sérstaklega um mitt árið, en eftir sem áður eru þeir núna margfalt lægri en þeir fóru hæst, þannig að þar höfum við líka séð jákvæða þróun. Það er mín skoðun, virðulegi forseti, að þegar á heildina er litið séum við Íslendingar í jákvæðum og góðum málum með ríkisbúskap okkar. Í þessari umræðu hefur verið drepið á ýmis atriði í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum og því haldið fram að ekki sé gert nóg hér og ekki nóg þar. Auðvitað getum við verið sammála um að ákjósanlegt væri að geta gert meira, einkum og sér í lagi í velferðarkerfinu og menntakerfinu en við erum að gera en það mundi óhjákvæmilega líka hafa áhrif á heildarafkomu ríkissjóðs. Að sjálfsögðu verða öll ábyrg stjórnvöld, ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna, að horfa gaumgæfilega í hverja krónu. Við teljum að við séum að gera það. Með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur hér fram er reynt að nýta það svigrúm sem meiri hluti fjárlaganefndar taldi að væri til staðar til þess einkum og sér í lagi að draga úr niðurskurðarkröfum í heilbrigðiskerfinu. Ég held að í sjálfu sér hafi allir verið sammála um að það ætti að reyna að gera. Ég hef ekki heyrt mótmæli við því í sjálfu sér þó það séu hugmyndir frá ýmsum um að gera meira í þá veru. Þá verða menn, eins og ég segi, líka að horfa á niðurstöðuna, jöfnuðinn í ríkisfjármálum og hvernig hann fer. Það er kvartað yfir því í öðru orðinu að ekki sé verið að ná þeim jöfnuði eins hratt og var í upphaflegri áætlun með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum - það var að vísu gerð breyting á því og það tímabil lengt um eitt ár - en á hinn bóginn er kvartað yfir því að ekki séu nógu miklar fjárveitingar í þennan og hinn málaflokkinn. Þetta fer ekki alveg saman. Þetta kannski hljómar ágætlega í ræðu hér í ræðustól á Alþingi, en raunveruleikinn er sá að allt verður þetta að hanga einhvern veginn saman. Það er gríðarlega þýðingarmikið fyrir okkur að ná sem fyrst jöfnuði í ríkisfjármálum þannig að við getum farið að greiða niður skuldir og draga þannig úr vaxtagjöldum ríkissjóðs, því að þau eru há, þau eru mikil. Við hljótum öll að vera sammála um að mikilvægt er að ná þeim niður sem fyrst. Það eru þau sem gera okkur erfitt fyrir að leggja meira fjármagn í þau margvíslegu verkefni sem við gjarnan mundum vilja leggja fjármuni í, bæði í rekstur opinberrar þjónustu, velferðarþjónustunnar, menntakerfisins, en líka í opinbera fjárfestingu. Það kemur fram í þjóðhagsspánni að vöxturinn í fjárfestingunni er aðallega aukning í atvinnuvegafjárfestingunni, ekki í opinberu fjárfestingunni. Þannig að hér er samhengi í hlutunum sem við verðum að hafa í huga, einkum og sér í lagi þeir sem tilheyra stjórnarliðinu og ætla sér að bera ábyrgð á þessari efnahagsstefnu og vilja láta dæmið ganga upp þannig. En að sjálfsögðu verður maður að gera þá kröfu líka til stjórnarandstöðunnar að hún sýni ábyrgð. Ég sé að með breytingartillögum frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er reynt að gera hvort tveggja, leggja til auknar fjárveitingar á ýmsum stöðum en draga úr fjárveitingum annars staðar, það finnst mér virðingarvert, þó að við getum síðan haft ýmsar skoðanir á því hvort við séum sammála þeirri áherslu sem þar birtist. Það er virðingarvert en ekki er hægt að segja það um allar breytingartillögur sem hafa komið hér fram við þessa umræðu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Það er búið að tala hér heilmikið og fara rækilega yfir breytingartillögur meiri hlutans. Ég ætlaði mér ekki að fara inn á það. Ég vildi aðeins draga hér fram nokkur atriði úr þjóðhagsspá Hagstofunnar og benda á þann árangur sem við Íslendingar erum þrátt fyrir allt að ná í efnahagsmálum og ríkisbúskap þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að heyra stjórnarþingmenn berja sér á brjóst og tala um árangurinn. Árangurinn sem menn stæra sig af er unninn í skjóli og undir handleiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og slíkra stofnana. Maður veltir hins vegar fyrir sér hvort forgangsröðunin og sú nálgun sem stjórnin hefur haft uppi sé rétt, hvort það sé allt satt og rétt sem er haldið á lofti og samið hefur verið um og hvort verið sé að standa við gerða samninga. Í frumvarpi til fjárlaga árið 2012 er gert ráð fyrir að hækkun bóta almannatrygginga verði í samræmi við hækkun kjarasamninga, þ.e. 3,5%. Nú kemur fram að Öryrkjabandalagið hefur mótmælt þessu og vill meina að þetta eigi að vera 6,5% samkvæmt þeim samningum sem voru undirritaðir. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig standi á þessum mismun og hvort það geti verið þannig að ríkisstjórnin standi ekki við gefin fyrirheit gagnvart þessum aðilum. Sömu spurningu vil ég heimfæra á yfirlýsingar Alþýðusambands Íslands sem birtir heilsíðuauglýsingar í blöðum í dag þar sem er hreinlega sagt að ríkisstjórnin sé að svíkja samkomulag sem gert var um kjarasamningana með því að fara eingöngu hálfa leið í þeim atriðum sem samið var um, þ.e. að veita 5 þús. kr. í staðinn fyrir 11 þús. kr. Þetta eru miklar tölur og menn eiga að standa við þá samninga. Í þessu fyrra andsvari langar mig að velta því upp hvort það geti verið að ríkisstjórnin standi ekki við það sem samið var um.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er að sjálfsögðu ekki gott ef þeir sem gera samkomulag sín í milli verða síðan ekki sammála um það eftir á hvaða skilning beri að leggja í það samkomulag sem þeir hafa gert. Ef slíkar mismunandi túlkanir eða sjónarmið koma upp er sjálfsagt að fara yfir það á milli aðila og komast til botns í því hvort eitthvað fari þar á milli mála. Ég stend í þeirri trú að eins og fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur meiri hlutans líta út í þessu efni sé staðið við þá samninga sem gerðir hafa verið og þau fyrirheit sem gefin hafa verið í þessu efni. Eins og ég segi, ef menn telja að svo sé ekki finnst mér eðlilegt að þeir sem standa að slíku samkomulagi setjist yfir það og reyni að komast til botns í því hvað þar ber á milli og leiti skýringa á þeim mismunandi sjónarmiðum sem uppi eru. Þetta er minn skilningur og ég tel mig vita að ríkisstjórnin telji að hún standi með þeim tillögum sem hér liggja fyrir við þau fyrirheit og þá samninga sem gerðir voru.

Virðulegi forseti. Um hálfáttaleytið í kvöld fengu þingmenn ábendingar frá Öryrkjabandalaginu um þessa stöðu þannig að þetta er nokkuð sem öllum ætti að vera ljóst sem að þessum samningum í þessum málum komu. Það er hins vegar athyglisvert að þingmenn sem hér hafa talað hafa ekki, a.m.k. ekki svo ég hafi tekið eftir eða heyrt, minnst á stöðu heimilanna eða fyrirtækjanna sem ekki hafa fengið úrlausn mála sinna þannig að þau geti staðið að þeirri hagvaxtaraukningu sem þarf að verða. Það hefur komið fram að þjóðhagsspáin er byggð á mjög veikum grunni, á aukinni einkaneyslu og framkvæmdum. Öll þekkjum við hvernig hefur gengið með framkvæmdirnar. Ríkisstjórnarflokkarnir lögðu mikið á sig til að reyna að fá Icesave-samningana svokölluðu samþykkta sem hefði þýtt 30–40 milljarða vaxtagreiðslur fyrir Ísland. Svo hefur verið bent á að aðild 

Virðulegur forseti. Mér er nokkur vandi á höndum vegna þess að hv. þingmaður kom upp í andsvar sem var aðallega hans eigin vangaveltur um eitthvað sem ekki hefði verið sagt í umræðunni. Í andsvari hans var engri fyrirspurn sérstaklega beint til mín þannig að ég veit ekki alveg hvernig ég á að bregðast við því. Hann nefndi að ekkert hefði verið talað um hag heimilanna eða fyrirtækjanna og þá vil ég þó segja að ég rakti það aðeins áðan þegar ég ræddi um fjárfestingar, atvinnumarkaðinn og kjarasamninga að orðið hefði kaupmáttaraukning og kjarabætur með kjarasamningunum sem að sjálfsögðu þýddi betri hag heimilanna í landinu. Ég ræddi um atvinnuvegafjárfestinguna sem Hagstofan spáir 16% aukningu á næsta ári sem væri meðal annars til vitnis um að það áraði betur hjá fyrirtækjum í landinu. Það er ekki rétt að það hafi ekki verið rætt, að minnsta kosti kom ég inn á þessi mál. Hvort aðrir hafa gert það með sama hætti eða ekki skal ég ekki segja um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann fór yfir sína sýn á stjórn efnahagsmálanna og hvernig honum fannst hafa gengið. Hann kom líka inn á það að margir hefðu kannski aðra skoðun og að við yrðum svo sem að virða það hvert hjá öðru. Flestir vita að við verðum seint alveg sammála um hvernig skynsamlegt er að breyta um stefnu í efnahagsmálum, ég ætla svo sem ekki að ræða það sérstaklega í þessu stutta andsvari. Ég hef töluvert rætt um aga í fjármálum síðan ég kom inn á þingið. Hann er meðal þess sem við höfum rætt í hv. fjárlaganefnd þar sem við eigum báðir sæti, við hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, og nú spyr ég: Hver er skoðun hans á því að við ættum að stíga ákveðið skref við samþykkt þessara fjárlaga og gefa það merki að viðkomandi stofnanir skuli fara eftir fjárlögum? Þá færum við í vinnu við að breyta einhverjum lögum, sem ég tel ekki mjög tímafreka, sem gerði það að verkum að markaðar tekjur, sértekjur, rynnu ekki beint til stofnananna. Það gæti komið í veg fyrir að það gerðist sem gerðist við lokafjárlög árið 2010 þar sem allt aðrar upplýsingar koma fram en var lagt upp með í fjárlögum fyrir árið 2010. Ef allt fer fram sem horfir mun þetta þing ekki ganga frá lokafjárlögum fyrir árið 2012 vegna þess að þá verður kjörtímabilið búið, það verður gert haustið 2013, og ég tel mjög mikilvægt að við sendum þetta merki núna til að koma á aga í ríkisfjármálum. Það er mín skoðun að það mundi spara töluverða peninga sem við gætum forgangsraðað upp á nýtt í þágu velferðarmála eða heilbrigðismála eða hvar sem mönnum finnst að eigi að bæta við. 
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég get algerlega tekið undir með honum, það er mjög mikilvægt að hafa aga í ríkisfjármálunum. Ég held að við séum sammála um það. Mér finnst það líka hafa komið fram í þessari umræðu í dag að mjög margir, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, hafa haft orð á því að það sé mjög mikilvægt að hafa góðan aga í ríkisfjármálunum. Margir hafa líka nefnt það að heilmikill árangur hafi náðst í því að undanförnu. Það finnst mér mjög jákvætt. Þingmaðurinn nefnir hvort hér eigi að gefa út einhver sérstök merki, einhver leiðarljós um að nú vilji menn taka jafnvel enn betur á. Hann nefnir meðal annars markaða tekjustofna í því efni. Já, ég tel fullt tilefni til að fara yfir ýmislegt í lagaumhverfi okkar og almennt held ég að stefnan ætti að vera sú að markaðir tekjustofnar ættu að renna í ríkissjóð og síðan gæti fjárveitingavaldið ákveðið með hvaða hætti þeim yrði útdeilt. Ég held að það mundi meira að segja auðvelda okkur að forgangsraða. Varðandi lokafjárlögin væri vissulega ákjósanlegt að þau gætu komið fyrr til afgreiðslu þingsins. Ég man til dæmis að haustið 2009 lagði núverandi hæstv. fjármálaráðherra fram frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2008, nema það hafi verið 2007, sem hann bar enga ábyrgð á en þetta er nokkuð sem tilheyrir verkunum sem menn taka að sér þegar þeir fara í fjármálaráðuneytið. Vissulega væri það mjög til bóta ef við gætum unnið að því í sameiningu. Ég er fyrir mitt leyti að sjálfsögðu reiðubúinn að taka þátt í því með hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og fagna því að hv. þingmaður er sammála mér í því að það sé mjög mikilvægt að við búum þannig um fjárlögin að allar stofnanir fari eftir fjárlagaramma hvers árs. Það er gríðarlega mikilvægt, bæði upp á agann í ríkisfjármálunum og ekki síður út af því að það er mikið réttlætismál að mínu mati. Sumar stofnanir geta sótt í ákveðnar sértekjur og fengið jafnvel upp í nokkur hundruð milljónir umfram það sem kemur í fjárlögum, fjáraukalögum og samþykkt Alþingis á hverjum tíma. Það er engin sanngirni í því. Það er líka mjög mikilvægt að það verði skoðað í hv. fjárlaganefnd hvernig staðið er að niðurskurðinum. Það er kannski enginn pólitískur ágreiningur um að það eigi að hlífa velferðarmálunum og heilbrigðismálunum en síðan hafa ákveðnar stofnanir fé til verklegra framkvæmda sem ná kannski hagræðingarkröfunni sem sett er á viðkomandi stofnun undir viðkomandi ráðuneyti og málaflokki, hafa tæki til að skera niður verklegar framkvæmdir en kannski ekki í yfirstjórninni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum í gegnum þetta í fjárlaganefnd vegna þess að eitt af því sem hefur tafið efnahagsbatann er skortur á fjárfestingu inn í landið. Þá er mjög óeðlilegt að það sé gert með þeim hætti að ákveðnar stofnanir geta tekið framkvæmdir til hliðar en haldið yfirbyggingunni áfram á sama tíma og þessar viðkvæmu stofnanir sem ég nefndi, bæði heilbrigðisstofnanir og menntastofnanir, hafa ekki tök á að gera það. Þær þurfa að fara í skaðlegri niðurskurð, ef ég má nota það orð, og óæskilegri sem er kannski ekki í samræmi við vilja Alþingis á þeim tíma þegar fjárlögin 

Herra forseti. Það er auðvitað hárrétt, það er ekki hægt að steypa allar ríkisstofnanir saman vegna þess að þær eru eðlisólíkar. Það getur verið heilmikill munur á stofnunum sem hafa fyrst og fremst fjármuni til reksturs og svo þeim sem hafa féð skipt milli reksturs og framkvæmda. Í fjárlagafrumvarpinu og í fjárlögum eru fjárveitingarnar auðvitað skiptar á rekstur annars vegar og framkvæmdir hins vegar, viðhald o.s.frv. Það hlýtur að vera sú meginlína sem Alþingi setur stofnununum. Ég held að menn verði að fara mjög varlega í því að færa þarna á milli vegna þess að þá er í raun verið að fara á svig við fjárlögin eins og ég horfi á það. Þegar fjárveitingavaldið hefur sagt að einhver tiltekin upphæð eigi að fara í framkvæmdir og einhver önnur í rekstur hafa menn ekki þetta frjálsa svigrúm til að færa þar á milli þótt þeir geti hugsanlega fært innan framkvæmdaliðar annars vegar og innan rekstrarliðar hins vegar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom víða við í ræðu sinni. Ekki er laust við að á ræðu hans megi merkja að hann sé hugsanlega að lýsa öðru Íslandi en margir Íslendingar upplifa að þeir lifi í. Það sem ég hjó eftir í ræðu hv. þingmanns var að á einum stað var fjallað um að á tímum sem þessum og í þrengingum sem þessum væri mikilvægt að huga að öllum kostnaðarliðum. Ég beindi nýverið fyrirspurn til allra ráðuneyta og undirstofnana þeirra til að forvitnast um utanlandsferðir fyrstu níu mánuði ársins. Ekki er laust við að þær tölur sem komu út úr því séu vægast sagt sláandi. Komið er svar frá um helmingi ráðuneyta og stór ráðuneyti eftir eins og til dæmis utanríkisráðuneytið. Niðurstaðan er sú að embættismenn og ráðuneytisstarfsfólk í þessum fimm ráðuneytum hafi farið í 3.202 utanlandsferðir á fyrstu níu mánuðum ársins til um 68 landa. Heildarkostnaður við þetta sé um 700–800 millj. kr. einungis í flugfargjöld. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt á tímum sem þessum að þessi kostnaður sé þetta hár og hvort réttlætanlegt sé að ganga svo harkalega fram í heilbrigðiskerfinu og í velferðarmálum á sama tíma og ekkert er gert til að sporna við kostnaðarliðum sem þessum.

Herra forseti. Að sjálfsögðu þarf að huga að kostnaði við utanlandsferðir í opinbera geiranum eins og að öðrum kostnaðarliðum í rekstri okkar. Nú hef ég ekki skoðað þau svör sem hv. þingmaður hefur fengið við fyrirspurn sinni, en hann upplýsti aðeins um það sem þegar hefur komið fram í því efni. Ég skal ekki dæma um það bara hér og nú án þess að hafa skoðað það sérstaklega hvort þetta eru háar fjárhæðir í heildarmyndinni eða hvað. Ég veit hins vegar að á þessum vinnustað, á Alþingi, hefur í kjölfar hrunsins verið skorið talsvert niður í alþjóðastarfi þannig að það er umtalsvert minna en var að minnsta kosti á árunum fyrir hrun, hvort það er nákvæmlega með sama hætti í einstökum ráðuneytum get ég bara ekki fullyrt um. Þrátt fyrir að mikilvægt sé að gæta aðhalds og sparnaðar á þessum liðum er ég ekki þeirrar skoðunar að við Íslendingar eigum að hætta að taka þátt í samstarfi við aðrar þjóðir. Ég vil ekki loka landinu fyrir samstarfi við aðrar þjóðir. Ég tel mikilvægt að við höldum uppi alþjóðasamstarfi. Það verður að vera markvisst. Við verðum að beina því í þann farveg og á þá staði sem við teljum að við höfum mikið gagn af og getum haft gagn af. Ég tel að við getum það að sjálfsögðu. Margar stofnanir eru í mikilvægu erlendu samstarfi, bæði með því að miðla þekkingu og afla þekkingar sem nýtist síðan í þeirra rekstri þannig að ég er almennt þeirrar skoðunar að við eigum að ástunda samstarf. Það verður auðvitað líka, bæði á þessum tímum og öðrum, alltaf að vera markvisst og miðast út frá heildarhagsmunum okkar og að sjálfsögðu verðum við að gæta aðhalds í þeim efnum eins og í öðru í 

Herra forseti. Það er enginn að tala um að loka landinu. En á sama tíma og skorið er niður hjá venjulegu fólki í landinu, í heilbrigðisþjónustu - okkur berast fregnir af heilbrigðisstofnunum allt í kringum landið þar sem þjónusta er orðin af svo skornum skammti að það er einungis tímaspursmál hvenær mjög alvarlegar afleiðingar munu hljótast af því. Á sama tíma er helmingur ráðuneyta þessa lands og undirstofnana þeirra að fara í á fjórða þúsund utanlandsferðir á fyrstu níu mánuðum ársins. Í ljósi þessa getur það ekki talist vera forgangsröðun í þágu þeirra sem minna mega sín. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ástæðu til að fara betur ofan í þessi mál og skoða hvort ekki sé eðlilegt að ráðuneytin og 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar hér um bruðl. Það eru hans orð sem hann verður þá að rökstyðja og standa fyrir. Ég bara segi það enn og aftur: Ég tel að við eigum að taka þátt í erlendu samstarfi á ýmsum sviðum. Það er ekki hægt og það er allt of billegt að koma hér og segja að á meðan verið sé að draga úr útgjöldum hér sé ekki verjandi að stofna til útgjalda … 

Nei.

Það er bara allt of billegt.

Nei.

Jú, það er allt of billegt, hv. þingmaður. Það er auðvitað þannig að í ríkisrekstrinum erum við með 

Forseti biður þingmanninn að gefa hljóð í salnum.

Það er auðvitað þannig að við erum í ríkisrekstrinum með útgjöld á fjölmörgum málasviðum og við getum ekki lokað þeim algerlega. Við erum með minni aðhaldskröfu í velferðarkerfinu og menntakerfinu en annars staðar í rekstrinum. Hrun er mun meiri í stjórnsýslunni þannig að á þessum liðum er að sjálfsögðu meiri niðurskurður. Ég vil svo segja 

Forseti biður þingmenn að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með þessari umræðu. Þó þótti mér eiginlega áhugaverðara að hlusta á upptaktinn að þeirri umræðu sem fór fram fyrr í dag. Þá átti sér nefnilega stað eins konar pólitískt hópefli sem birtist í því að stjórnarliðar komu í ræðustól hverjir á fætur öðrum, töluðu kjarkinn hver í annan og sögðu: Nú lifum við á erfiðum tímum, nú er heldur betur sótt að þessari merkilegu ríkisstjórn, vinstri stjórninni, nú verðum við að standa í lappirnar og nú megum við hvergi gefa eftir. Við erum að vinna svo merkilegt verk að við megum hvergi nokkurs staðar gefa eftir. Nú verðum við að standa saman þó að það standi til að reka einn ráðherra. Mér fannst á köflum að þetta væri að leysast upp úr því að vera venjulegt hópefli, eins og maður hefur heyrt um, í það að verða eins konar pólitísk vakningarsamkoma. Ég beið bara eftir því að einhver þeirra sem talaði hæst og léti mest fyrir sér fara mundi kalla að lokum hallelúja, hallelúja til að innramma það að við værum stödd hér á pólitískri vakningarsamkomu þar sem reynt væri að tala kjarkinn í mannskapinn og benda honum á að hjálpræðið væri skammt undan ef menn bara gættu þess að missa ekki trúna. Þannig hefur þetta í rauninni verið. Þetta var upptakturinn að þeim málflutningi sem við höfum síðan heyrt hjá þeim ræðumönnum stjórnarliðsins sem hérna hafa talað í dag og í kvöld, sem hafa talað fyrir því og reynt að útskýra fyrir okkur að þeir hafi unnið svo óskaplegt verk að það stappi helst nærri kraftaverki sem unnið hafi verið í því að breyta öllum horfum í okkar samfélagi og að nú horfi allt til betri vegar. Þeir viðurkenna að vísu af hæversku sinni að eitthvað hafi kannski farið úrskeiðis, eitt og eitt hafi ekki alveg gengið eins vel og ætla mætti, en vitna til þess að þeir hafi fengið heldur betur útskriftarskírteini frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum upp á 1. ágætiseinkunn. Þetta er dálítið skondið. Hverjir hafa hagsmuni af því að draga upp sem glæstasta mynd af því sem gerst hefur á síðustu árum? Það eru auðvitað aðilar málsins, þ.e. ríkisstjórnin, Seðlabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn. Það háttaði þannig til að í útskriftarveislu sem haldin var í glæsihúsinu Hörpu gengu Seðlabankinn, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og ríkisstjórnin undir próf. Hverjir voru prófdómararnir? Það voru Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, ríkisstjórnin og Seðlabankinn. Ég geri ráð fyrir því að við sem höfum stundum þurft að basla í gegnum próf í gegnum tíðina hefðum kosið að hafa þetta þannig, að maður hefði sjálfur getað samið prófið, verið prófdómarinn, gengist undir prófið og gefið sjálfum sér einkunnir.  Þetta er nokkuð sem mætti benda menntamálayfirvöldum á. Ef hæstv. menntamálaráðherra gæti gefið sér tíma til að líta upp úr önnum sínum sem yfirsjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þessa dagana gæti hún hugað að því að búa til nýja próftöflu, nýja námskrá, sem byggðist á því að nemandinn skrifaði kennslubækurnar, tæki sjálfan sig upp, væri prófdómarinn og gæfi einkunnirnar. Svona einhvern veginn hefur þetta verið og á grundvelli alls þessa hafa menn barið sér á brjóst eins og farísearnir forðum og sagt: Enginn er nú betri en ég. En er það þannig? Hefur þetta allt gengið svona óskaplega vel fyrir sig, hagvöxturinn verið á blússandi ferð og horfa allir hlutir núna til betri vegar? Við skulum fara aðeins yfir þetta. Nú ætla ég að gerast prófdómarinn og lesa í gegnum prófgögnin og námsefnið sjálft sem upphaflega var lagt upp með haustið 2008. Þá var búin til tiltekin efnahagsáætlun sem byggði á tilteknum forsendum. Forsendurnar voru staðan í ríkisfjármálum, staða þjóðarbúsins, hrun bankakerfisins, en menn litu auðvitað líka til þeirra tækifæri sem búa í íslensku samfélagi, möguleikanna sem íslenskt samfélag hefur í þeim innviðum sem við höfum byggt hér upp. Mig rekur minni til þess að fyrrverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Gylfi Magnússon, kom í ágætisútvarpsviðtal fyrir einhverjum mánuðum og sagði: Menn eiga ekki að tala alla hluti svo mikið niður. Menn verða að muna að á þeim árum sem best gekk í þjóðfélaginu notuðum við peningana einmitt til að byggja upp innviði. Þá bjuggum við til betra fjarskiptakerfi, samgöngukerfi, skólakerfi, heilbrigðiskerfi, velferðarkerfi. Auðvitað leit Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn til alls þessa og gerði sér grein fyrir því að á grundvelli þessara sterku innviða væri hægt að reisa þetta þjóðfélag úr þeim vanda sem við sannarlega vorum stödd í haustið 2008. Á grundvelli allra þeirra tækifæra sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sá, eins og við öll hin, að eru í hinu íslenska samfélagi bjó hann til hagvaxtarspá til ársins 2013 og þá kom ýmislegt mjög athyglisvert í ljós. Hann benti á það sem var augljóst, að erfiðasta árið okkar yrði að sjálfsögðu árið 2009, fyrstu eftirköst hrunsins sem varð haustið 2008. Þá var mat hans að landsframleiðslan drægist saman um 10% eða þar um bil, að árið 2010 yrðum við nokkurn veginn komin á núll hagvöxt, þá yrðum við búin að ná botninum, að síðari hluta þessa árs færum við að spyrna okkur upp og þá færi að glitta í hagvöxtinn sem síðan mundi skila sér af miklum krafti þegar á árinu 2011. En hvað gerðist? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði áherslu á það þegar við vorum að móta ríkisfjármálastefnuna fyrir árið 2009 að auðvitað yrðum við að reyna að gæta aðhalds en hann hvatti líka mjög til þess, og um það voru stjórnvöld á þeim tíma sammála, að hvorki væri skynsamlegt að ganga mjög harkalega til verks í niðurskurði né í skattahækkunum á árinu 2009. Menn kveinkuðu sér að vísu mjög úr ræðustóli Alþingis undan þeim áformum sem við gerðum að fjárlögum haustið 2008. Það gerðu alveg sérstaklega þingmenn Vinstri grænna sem fundu öllu því sem gert var í sambandi við niðurskurð allt til foráttu. Mig minnir að þeir hafi samþykkt niðurskurð upp á 10 millj. kr. af öllu því stóra galleríi sem þá var fjallað um. Engu að síður varð heildarniðurstaðan sú að ganga ekki mjög hart fram í aðhaldsaðgerðum í ríkisfjármálastefnunni vegna þess að það mundi leiða til þess að kreppan kynni að dýpka. Sem betur fer skilaði stefnumörkunin sem þáverandi ríkisstjórn hafði lagt af stað með því að ekki varð 10% samdráttur, heldur 6,7%. Það var gegn háværum mótmælum á þeim tíma, sérstaklega Vinstri grænna sem þá voru í stjórnarandstöðu og hefðu betur verið það lengur. Samdrátturinn var svo sem nógur, en það er heilmikill munur á því hvort samdrátturinn í þjóðarframleiðslunni er 10% eða 6,7% eins og reyndin varð. Stefnan sem mótuð var 2008 og varð þó til þess að samdrátturinn varð ekki meiri en þetta hefði að sjálfsögðu átt að skila okkur því að við hefðum farið fyrr upp úr öldudalnum en spáð var á haustdögum 2008. Við hefðum þess vegna átt að geta séð hagvöxt þegar á árinu 2010. En það gerðist ekki og nú skulum við bera saman spána eins og hún var gerð haustið 2008 og þann raunveruleika sem við núna stöndum frammi fyrir. Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í nóvember 2008 var spáð hagvexti á árunum 2011–2013 upp á 13,8%, þ.e. að hagvöxtur yrði á bilinu 4–5% að jafnaði á þessum þremur árum. Nú spáir Hagstofan því að þessi hagvöxtur sem átti að vera tæplega 14% verði 7,7%. Ég tek eftir því að stjórnarliðarnir, nýlega útskrifaðir úr eigin skóla, úr eigin prófi, undan eigin prófdómi, segja okkur að þetta sé alveg stórkostlegt afrek og að úti um allan heim standi menn á öndinni yfir því ótrúlega afreki að skila hagvexti á þremur árum alls upp á 7,7% - sem er þá hvað? 2,5% á ári að jafnaði á árunum 2011–2013 í stað þess að vera 4–5% eins og full ástæða var til að ætla að gæti ræst. Hagvöxturinn hefði að sjálfsögðu getað orðið enn þá meiri miðað við það að kreppan varð ekki dýpri en 6,7% sem menn höfðu áður spáð að yrði 10%. Þess vegna finnst mér það hljóma mjög undarlega þegar menn koma hér virkilega kokhraustir eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson áðan sem sagði að undur og stórmerki væru að gerast á Íslandi og að nánast allir útlendingar féllu á knén yfir þeim og væru svo undrandi á að þetta skyldi geta gerst. Allt átti þetta auðvitað að vera til að hrósa núverandi stjórnvöldum en þessar tölur eru í raun og veru rassskelling á efnahagsstefnu núverandi ríkisstjórnar eins og ég færði rök fyrir. Nú hafa menn farið í að reikna út raunáhrifin af því að hagvöxturinn varð bara 7,7% á þeim þremur árum sem ég gerði að umtalsefni, frá 2011–2013, í samanburði við það að allar forsendur voru taldar til þess, þegar svartast horfði haustið 2008, að hagvöxturinn gæti orðið 13,8% á þessum árum. Framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins reiddi fram tölur um þetta á dögunum. Hann komst að þeirri niðurstöðu að þessi munur sem ég vek hér athygli á svari til 5,7% af vergri landsframleiðslu á árinu 2013 þegar þessi áhrif verða komin fram. Þetta svarar til þess að þarna skakki 100 milljörðum kr. í landi þar sem landsframleiðslan er 1.500–1.600 milljarðar kr. Menn skulu átta sig á að þetta er hinn árlegi reikningur sem við, íbúar Íslands, fáum fyrir ranga hagstjórn frá árinu 2009. Þetta er reikningurinn sem vinstri stjórnin er að senda í hausinn á okkur vegna þeirrar röngu hagstjórnar sem hér hefur verið á undanförnum árum. Menn voga sér síðan að hrósa sér fyrir árangur þegar þetta blasir við, að þrátt fyrir að aðstæðurnar hafi jafnvel verið hagstæðari en menn töldu sé hagvöxturinn 100 milljörðum minni en talið var að hann yrði. Þennan reikning fáum við þá í hausinn og hann verður þar þangað til hagvöxturinn fer aftur að skríða upp í 4–5% sem við sjáum því miður ekki samkvæmt hagvaxtarspá Hagstofunnar, hagvaxtarspá Alþýðusambands Íslands og Seðlabankans að gerist í fyrirsjáanlegri framtíð. Það sést í skjölum sem hefur verið dreift í dag að áhrifin á tekjur ríkisins eru þannig að við getum reiknað um 28% af þessum hagvaxtartölum og þá erum við væntanlega að tala um, miðað við það sem ég er hér að rekja, að áhrifin á tekjur ríkisins geti verið árlega um þessar mundir með neikvæðum hætti 30 milljarðar kr. Ef við reiknum þetta áfram, og hér slæ ég fram tölum sem eru ekki mjög nákvæmar, er ljóst að væri hér meiri hagvöxtur sem allar forsendur liggja til að hefði getað verið hefði það líka áhrif á útgjaldahliðina. Útgjöldin hefðu minnkað, einfaldlega vegna þess að með auknum hagvexti hefði verið meiri atvinna og hærri laun auðvitað og þá hefðu útgjöldin væntanlega lækkað, við skulum segja um 10–20 milljarða kr., og við erum örugglega að tala um að hin jákvæðu áhrif á ríkissjóð hefðu með annarri efnahagsstefnu verið 40–50 milljarðar kr. á ári. Þetta er mjög alvarlegur hlutur. Þegar hv. stjórnarliðar fara með montsögur sínar af miklum árangri undanfarinna ára ættu þeir að minnsta kosti að hafa þetta í huga. Hér hefur verið sagt í ræðum að fjárfestingar stefni í það að aukast. Nú skulum við ekki gleyma einu, því að fjárfestingar eru í dag um 13% af vergri landsframleiðslu. Þetta er lægsta tala sem við höfum nokkurn tímann séð á lýðveldistíma Íslands og er auðvitað til vitnis um þann vanda sem við erum stödd í. Við getum skoðað þetta í hinu evrópska samhengi. Menn hafa verið töluvert duglegir við að bera okkur saman við tölurnar í Evrópu þegar einhverjum meintum árangri hefur verið náð. Fjárfesting okkar í hlutfalli af vergri landsframleiðslu er næstlægst í Evrópu. Ég held að Írland reki lestina og losi okkur undan því að vera tossinn í bekknum. Nú segja menn kannski: Ja, þetta er eðlilegt. Hér eru búin að vera svo mikil vandræði. Hér hafa ekki verið tækifæri til fjárfestinga. En er það þannig? Nei, það er ekki þannig. Eitt af því sem fylgdi hruninu var mjög lágt gengi. Við erum að hluta til útflutningsdrifið hagkerfi og lágt gengi í þessum efnum hefði vitaskuld átt að stuðla að aukinni fjárfestingu í stóriðjunni, í útflutningsiðnaðinum og sjávarútveginum svo dæmi séu tekin. En við vitum að þetta hefur ekki verið þannig. Þvert á móti hefur fjárfestingin dregist saman, sérstaklega í sjávarútveginum. Þess eru dæmi að fjárfestingin hafi verið til staðar í stóriðjunni, en ég ætla að koma betur að því síðar hvernig því máli öllu saman hefur verið háttað. Við vitum um þá óvissu sem hefur verið í sjávarútveginum. Á undanförnum árum hefur fjárfestingin að jafnaði verið á bilinu 20–30 milljarðar kr. Jafnvel á hágengistímanum var fjárfestingin 20–30 milljarðar kr., jafnvel á árum þegar við höfðum misst niður afla í einstökum tegundum eins og þorski eða stundum þegar loðnubrestur hefur verið var fjárfestingin nokkurn veginn á þessu róli. Á síðustu þremur árum hefur fjárfestingin hins vegar verið að jafnaði 5 milljarðar á ári. Vitaskuld vita allir ástæðuna. Það þorir enginn að fjárfesta í sjávarútvegi, eða fáir öllu heldur. Þegar maður skoðar hins vegar samsetningu fjárfestingarinnar er hún mjög athyglisverð. Hún á sér fyrst og fremst stað í hinum stærri fyrirtækjum. Minni og veikari fyrirtækin fjárfesta síður þannig að nú sjáum við að það er að verða bil á milli þeirra fyrirtækja sem eru öflugri í sjávarútveginum og hinna sem eru veikari. Það er líka mjög mikið áhyggjuefni. Það er mjög varlegt að áætla að ef þessari óvissu í sjávarútveginum yrði eytt, t.d. á morgun, hefði uppsöfnuð fjárfestingarþörf á síðustu árum valdið því að fjárfestingarþörfin á næstu tveimur árum gæti verið alls um 60 milljarðar kr. Þetta er örugglega varlega áætlað. Ef við horfum á stóriðjuna vitum við að þótt þar sé hægt að benda á einstök fjárfestingarverkefni sem sannarlega stuðla að hluta til að þeim litla hagvexti sem hér er hafa líka glatast þar stór fjárfestingartækifæri. Þriðja atriðið sem ég vil nefna í þessu sambandi er að það hefur gengið mjög illa með skuldauppgjör fyrirtækjanna í landinu. Menn tala núna um það, t.d. í opinberum plöggum hjá Hagstofunni og víðar, að þess sé að vænta að langt verði komið með skuldauppgjör fyrirtækjanna á næsta ári. Þá eru liðin árin 2009, 2010 og 2011, þrjú ár og gott betur, á fjórða ár, frá því að hrunið varð, þangað til menn fara að sjá til lands að mestu leyti í skuldauppgjöri fyrirtækjanna ef þau áform ganga eftir sem menn hafa uppi um þessar mundir. Þetta hefur tafið alla fjárfestingu í landinu, það hefur átt sinn þátt í því að fjárfestingin er þetta lág, að við erum semí-tossinn í bekknum þegar við skoðum okkur í samhengi við Evrópubúa í sambandi við þessar fjárfestingar. Þær skattbreytingar sem hafa verið gerðar á undanförnum árum hafa í mörgum tilvikum verið ákaflega vanhugsaðar. Látum liggja á milli hluta hina pólitísku umræðu um réttlætið og ranglætið í skattbreytingunum. En hljótum við ekki að vera sammála um að við viljum að skattbreytingar sem við grípum til hafi þau áhrif að skila að minnsta kosti í samræmi við hlutfallshækkun skattanna þeirri tekjuaukningu sem þeim er ætlað að skila inn í þjóðarbúið? Það hefur gerst að hluta til, það sjáum við svo sem í tekjuþróun fjárlaganna, en við sjáum líka ýmis dæmi um ýmsa neysluskatta sem hafa valdið því að það hefur dregið úr neyslunni og þar með dregið úr tekjuöflun ríkissjóðs af þessum sköttum. Það eru vanhugsaðir skattar. Við getum líka nefnt í þessu sambandi hinn dæmalausa kolefnisskatt sem ríkisstjórnin hefur nú í tvígang verið gerð afturreka með. Árið 2009, við fyrstu fjárlagagerð þessarar ríkisstjórnar, var boðað að setja á sérstakan kolefnisskatt. Það var frá því greint í greinargerð þess fjárlagafrumvarps að sá skattur gæti gefið ríkissjóði 16 milljarða kr. Eins og við munum varð heldur betur uppi fótur og fit þegar þessi tala birtist þarna. Þá sór þetta af sér hver hæstv. ráðherrann á fætur öðrum. Hæstv. iðnaðarráðherra sem fer með þann málaflokk þar sem þetta hefði sennilega komið hvað harðast niður var mjög fljót að segja frá því að þessi tala hefði aldrei verið nefnd í ríkisstjórn. Helst beindist grunurinn að prenturunum í prentsmiðjunni, að þeir kynnu að hafa látið inn þessa tölu, a.m.k. vildi enginn ráðherra kannast við að hafa sett hana inn í fjárlagafrumvarpið. Þegar menn fóru síðan að skoða afleiðingarnar af þessum skatti blasti við að hann hefði haft mjög neikvæð áhrif á atvinnustig og fjárfestingar og ljóst að þegar upp yrði staðið mundi ríkissjóður stórtapa. Þá varð niðurstaðan sú, eins og við munum, að gert var samkomulag við þau fyrirtæki sem hefðu átt að bera þennan skatt um að þau greiddu skatta sína fyrir fram út árið 2012 og á meðan fengju þau skjól fyrir frekari áformum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Það varð niðurstaðan. En aldeilis voru menn ekki af baki dottnir. Þeir höfðu engu gleymt og ekkert lært því að með þeim hugmyndum sem kynntar voru í sambandi við tekjuöflun í tengslum við fjárlagafrumvarpið gekk nú aftur gamli kolefnisskatturinn frá 2009. Aftur upphófst sami darraðardansinn. Enn þurftu menn að hafa yfir sömu rökin. Niðurstaðan varð sú, eins og við munum, að hæstv. fjármálaráðherra sem mjög hafði lofsungið og varið þennan skatt í síðustu viku kom til þings í gær eða fyrradag og sagði okkur - það er kominn hér nýr dagur, ég tek eftir því - að hann hefði ákveðið að hætta við þetta. Hann sagði reyndar í einni ræðunni að hann væri búinn að fresta þessu en leiðrétti sig svo í þeirri þriðju og sagðist vera hættur við. Þetta er allt saman dæmi um það hvernig menn geta búið til vanhugsaðar hugmyndir um skattbreytingar. Þriðja atriðið sem ég vil í þessu sambandi nefna er skattur sem menn hafa uppnefnt fjársýsluskatt og er launaskattur á bankana. Hann mun fyrst og fremst bitna, og það mjög harkalega, á minni bönkum og fjármálafyrirtækjum í landinu, svo sem sparisjóðunum úti um landið, litlu fjármálafyrirtækjunum sem hafa reynt að hasla sér völl í kreppunni eftir allt sem á undan hefur gengið og hefðu heldur betur þurft á sínu að halda til að geta einmitt tekið þátt í þeirri viðreisn atvinnulífsins sem okkur öllum er svo nauðsynleg. Þá var þessum bankafjársýsluskatti skellt á, launaskatti sem er innheimtur af launakostnaði fyrirtækjanna. Við sáum fyrstu afleiðingar þess í dag að hluta til. Íslandsbanki sagði upp 42 starfsmönnum, lætur 21 fara á eftirlaun og boðar síðan frekari uppsagnir eftir áramótin. Hann kynnti uppsagnirnar með þeim hætti að annars vegar væri um að ræða almennar hagræðingaraðgerðir og hins vegar afleiðingu af þessum launaskatti sem auðvitað leggst á þessa banka, þó öllu minna en á litlu sparisjóðina og litlu fjármálafyrirtækin. Þessir stóru bankar fengu að minnsta kosti í vöggugjöf heilmikla meðgjöf sem fólst í því, eins og við munum, að þeir yfirtóku útlán á niðursettu verði sem þeir hafa núna uppfært í bókum sínum og það gefur þeim rekstrarlegt forskot langt fram yfir litlu sparisjóðina. Litlu sparisjóðirnir úti um landið munu síðan á næsta ári borga 473 millj. kr. í heildarálögur og það blasir við hvar sá kostnaður mun lenda. Hann lendir að nokkru leyti hjá viðskiptavinunum í formi hærri vaxtamunar. Fyrst og fremst mun hann leiða til þess að þessar fjármálastofnanir munu standa höllum fæti í samkeppni við þær stóru sem hafa fengið meðgjöfina sem ég fór hér lauslega yfir. Menn hafa verið dálítið duglegir við að segja okkur það líka að það sé ánægjulegt að það glitti í einhverja aukna fjárfestingu og þá eru menn að reikna upp 16% aukningu sem er ofan á mjög lága tölu og skiptir býsna litlu máli. Eftir sem áður er því spáð að heildarfjárfestingin í landinu verði um 15% af landsframleiðslu. Ég vek athygli á því að þegar gerður var nýr kjarasamningur á þessu ári - í maí, er það ekki rétt? - var gert ráð fyrir því að fjárfestingarnar færu upp í 20%. Samtök atvinnulífsins segja að til þess að það geti gengið eftir vanti 100 milljarða inn í fjárfestinguna miðað við það sem spáð var og að fjárfestingin þurfi að hækka um 75%. Enn þá erum við óralangt frá þessu markmiði sem er auðvitað okkar mikla áhyggjuefni því að til þess að hagvöxturinn sé sjálfbær þurfum við miklu meiri fjárfestingu en við upplifum í dag. Alþýðusamband Íslands rekur það í hagspánni sem það sendi frá sér á haustmánuðum að nýfjárfestingar í hagkerfinu séu minni en svarar til afskriftanna hjá fyrirtækjunum. Hvað þýðir þetta? Jú, alveg eins og Alþýðusamband Íslands bendir réttilega á dugar sú fjárfesting sem núna er til staðar í atvinnulífinu ekki til þess að bæta upp þá rýrnun sem hefur orðið á tækjum og tólum vegna þess að nýfjárfestingarnar eru minni en afskriftirnar. Það þýðir að geta fyrirtækjanna til verðmætasköpunar hefur rýrnað. Afskriftirnar, það að tækin, tólin, fjárfestingarnar í húsum og hverju sem er sem ganga úr sér á einhverjum tíma, svara til hærri upphæðar en þeirrar fjárfestingar sem á sér stað og menn hrósa sér svo mjög yfir. Menn hrósa sér af fleiru, m.a. því að frá útlöndum berist þessi jákvæðu tíðindi. Ég er búinn að fara yfir hluta af því. Eitt af því sem hefur vakið athygli er nýtt mat frá Standard & Poor's. Sannarlega eru jákvæð teikn í því, við erum að vísu með sama matið, en það breytist úr því að vera neikvætt í stöðugt held ég, eitthvað slíkt. Við skulum að minnsta kosti gefa ríkisstjórninni 0,1 fyrir það. En allt er þetta líka mjög mikilli óvissu háð. Þeir segja að þetta lánshæfismat geti hækkað ef hingað tekst að laða auknar erlendar fjárfestingar. Er það að gerast? Sjáum við á hverjum degi ríkisstjórnina ganga fram fyrir skjöldu til að laða að auknar erlendar fjárfestingar? Ég hef ekki beinlínis orðið var við það. Það hefur ekki verið farið um með húrrahrópum þegar útlendingar hafa viljað fjárfesta hérna. Innan ríkisstjórnarinnar eru skiptar skoðanir um þetta. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra segja okkur frá því að þau séu að undirbúa sérstaka sóknaráætlun í því að draga hingað að erlenda fjárfesta en samstarfsflokkurinn segir að hann vilji draga úr erlendum fjárfestingum vegna þess að þær séu hættulegar, þær séu hluti af því að búa til erlend yfirráð hér á landi. Sömuleiðis segja Standard & Poor's að lánshæfismat okkar Íslendinga gæti hækkað ef hagvaxtarhorfur bötnuðu. Er það þannig? Sjáum við batnandi hagvaxtarhorfur? Sjáum við hærri hagvaxtartölur á árinu 2012 en Hagstofan metur að geti orðið á árinu 2011? Nei. Sjáum við hærri hagvaxtartölur fyrir árið 2013 en á árinu 2012? Nei, ekki heldur. Þegar maður skoðar mat Standards & Poor's í þessu samhengi sjáum við því miður ekki neitt sem gefur okkur sérstaklega til kynna að við horfum upp á aukinn hagvöxt þó að það sé pínulítil viðleitni í því. Svo skulum við líka gá að öðru. Það er alveg rétt að það glittir í þennan hagvöxt á þessu ári, eins og ég hef nefnt, þótt hann sé langtum minni en menn höfðu áætlað, jafnvel í svartsýni sinni, að hann gæti orðið á árinu 2011 þegar menn skoðuðu þetta á árinu 2008. Á hverju byggist nú þessi aukni hagvöxtur? Jú, hann byggist, að hálfu leyti að minnsta kosti, á aukinni einkaneyslu. Og hvernig er einkaneyslan til komin? Hún byggist meðal annars á því að hér voru gerðir kjarasamningar. Kjarasamningarnir fólu í sér eingreiðslu og þeir fólu í sér verulegar launahækkanir en þeir byggðu líka á því að hagvöxturinn í landinu yrði ekki 2% eða 2,5% heldur 4%. Nú erum við fjarri því marki. Ég var á fundi á dögunum þar sem peningamálastefna Seðlabankans var rædd. Þar voru mjög til umræðu þessir kjarasamningar. Aðilar vinnumarkaðarins voru gagnrýndir fyrir að hafa gert kjarasamninga sem atvinnulífið stæði ekki undir nema forsendur breyttust. Sá sem harðast gekk fram í því var Seðlabanki Íslands sem taldi þessa samninga óðs manns æði. Aðalhagfræðingur Seðlabankans kallaði mjög höstuglega fram í á þessum fundi sem ég var að nefna, til atvinnurekendanna sem sátu í salnum: Hvernig datt ykkur í hug að gera svona samninga? Það er á þessum grundvelli sem Seðlabanki Íslands segir sjálfur, sem er þó að gera hagvaxtarspárnar, að þessi einkaneysla sé greinilega ekki sjálfbær. Það er á þessum grundvelli sem við mælum einhvern hagvöxt, hann byggir á því að það sé þessi aukna einkaneysla sem bankinn sjálfur segir að sé sem sagt ekki sjálfbær. Síðan höfum við, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og hv. þm. Illugi Gunnarsson röktu ágætlega í ræðum sínum áðan, verið með miklar úttektir á séreignarsparnaði lífeyrissjóðanna sem auðvitað hefur stuðlað að aukinni einkaneyslu og átt sinn þátt í þessu. Síðan eru þær vaxtaniðurgreiðslur sem ríkissjóður er núna að framkvæma en munu auðvitað ekki skila sér með sama hætti á næsta ári. Þegar við skoðum þetta og það að fjárfestingarnar eru þrátt fyrir allt eins litlar og ég er að nefna horfir auðvitað ekki vel um hagvaxtarmöguleika okkar. Það væri hægt að nefna ýmislegt annað í sambandi við efnahagsumhverfið. Ég ætlaði ekki að vera svona langorður almennt um efnahagspólitíkina en það er tvennt sem ég vil þó nefna áður en ég sný mér að einhverju öðru, annars vegar vekur athygli að þær spár sem voru gerðar um verðlagsþróun fyrr á þessu ári, fyrir ekki löngu síðan, stefndu í allt aðra átt en raunveruleikinn varð. Verðbólgan var farin að slá upp í 5%, er kannski á pínulítilli niðurleið núna vegna hins almenna ástands í samfélaginu, eftirspurnarskortsins. Það hefur síðan leitt til þess að sá vaxtafasi sem við vorum komin í með stýrivextina, sem var eðlilegur miðað við þær aðstæður sem við vorum í, hefur stoppað og raunar snúist við. Stýrivextir Seðlabankans hafa hækkað og ef marka má þær umræður sem hafa birst innan úr Seðlabankanum er alveg augljóst að við sjáum ekki fram á neinar stórbreytingar í þessum efnum. Við erum að horfa á væntanlega svipað vaxtastig í stýrivöxtunum og núna er komið. Þetta er líka athyglisvert í ljósi þess að þegar við skoðum annan mikilvægan mælikvarða, gengisstigið, sjáum við líka að það eru engar líkur á því að gengi íslensku krónunnar styrkist á næstunni. Menn höfðu um það miklar væntingar, en það eru engar forsendur til þess. Við sjáum til dæmis mikinn innflutning núna sem er að hluta til eðlilegt. Miðað við þá skuldastöðu sem þjóðarbú okkar er í, miðað við það að við ætlum okkur að reyna að byggja hagvöxt til lengri tíma á útflutningsatvinnuvegunum og miðað við þá stöðu sem efnahagslíf okkar er í eru engar líkur á því að gengi íslensku krónunnar styrkist. Allar efnahagsspár allra þeirra aðila sem fást við þetta, hvort sem það er Seðlabankinn, Hagstofan eða ASÍ, ganga út á það sama. Gengið mun síst af öllu styrkjast. Það kann jafnvel eitthvað að veikjast. Þetta er líka athyglisvert í ljósi þess að kjarasamningarnir sem voru gerðir fyrr á þessu ári höfðu að geyma bókun Alþýðusambands Íslands sem fól í sér að ein forsenda samningsins væri sú að gengið mundi styrkjast mjög rösklega, 15–20%, og að gengisvísitalan sem núna er 215 eða 216 ætti að vera komin ofan í 180 á næsta ári. Það yrði að gerast í einhverjum skrefum, ekki það að menn ætluðu að bíða í ofvæni eftir því að gengið hoppaði allt í einu upp í þessa gengisvísitölu, 180. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt, auðvitað hefur það haft áhrif á stöðu ríkissjóðs að gengið hefur verið hart fram í niðurskurði á ýmsum sviðum. Auðvitað hefur það haft jákvæð áhrif á stöðu ríkissjóðs hvernig menn hafa gengið fram í tekjuaukningu ríkissjóðs með stórfelldum skattahækkunum. Ég vakti hins vegar athygli á því hvernig hægt hefði verið að koma þessum málum fyrir ef okkur hefði auðnast að byggja hér upp eitthvert hagvaxtarstig í líkingu við það sem menn töldu í svartsýni sinni mjög raunhæft á árinu 2008. Ég ætla nú ekki að hafa fleiri orð um það. Ég ætla að víkja að einu atriði enn, nú er tími minn að hlaupa frá mér, bara einu atriði sem ég kemst í að fara yfir lauslega, það er niðurskurðurinn í heilbrigðismálum. Ég ætla ekki að vera svo vitlaus að halda því fram að það hefði verið hægt að komast hjá því að öllu leyti að draga saman seglin í útgjöldum til heilbrigðismála. Þau eru svo stór hluti af okkar ríkisbúskap að auðvitað er öllum ljóst að það hefði ekki verið hægt að komast undan því með einhverjum hætti að takast á við þann vanda. Það sem maður veltir hins vegar fyrir sér er aðferðafræðin, hvernig menn hafa hugsað þetta og farið í það, hvernig menn undirbjuggu niðurskurð. Tökum dæmi frá árinu 2010. Haustið 2010 var lagt fram fjárlagafrumvarp um gríðarlega mikinn niðurskurð í heilbrigðiskerfinu sem sérstaklega átti að birtast okkur í niðurskurði á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Þá sögðu menn: Það er ekki hægt að ganga öllu lengra gagnvart Landspítalanum, og það var örugglega mikið rétt, en hins vegar væri nauðsynlegt að skera niður á heilbrigðissviðinu á landsbyggðinni. Það voru sett fram gríðarlega mikil áform, voru þau ekki upp á 2,5 milljarða kr.? Ég hef ekki hirt um að rifja upp og staðfesta þær tölur en einhvern veginn hef ég þessa upphæð í kollinum. Þetta var kynnt hér með miklum bravör. Við munum hvað gerðist síðan. Það var ekki liðin vika þangað til svo margir þingmenn stjórnarliðsins höfðu lýst andstöðu sinni við málið að ég kvað upp úr um það fyrir mína parta að það væri augljóst að þetta mál hefði ekki lengur þingmeirihluta og að það hlyti að vera tímaspursmál hvenær þessu yrði kippt til baka. Og viti menn, það er nákvæmlega það sem gerðist. Menn tóku þá pólitísku ákvörðun við fjárlagagerðina fyrir 2. umr. að kippa þessu til baka, a.m.k. að einhverju leyti og það mjög víða. Þó var það gert þannig að hluta af ætluðum niðurskurði var frestað og átti að koma að fullu til framkvæmda á árinu 2012. Síðan gerist að sumu leyti hið sama á þessu ári. Hér höfum við í höndunum fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir tilteknum niðurskurði í einstökum heilbrigðisstofnunum úti um landið og hjá Landspítalanum. Nú við 2. umr. erum við að ræða breytingartillögur sem hafa komið frá meiri hluta fjárlaganefndar sem fela í sér að gengið verði til baka með þennan niðurskurð að hluta til. Ég fagna því. Það sem maður veltir fyrir sér er þetta: Hvað lá eiginlega til grundvallar? Hvað voru menn að hugsa? Hvernig var hugmyndafræðin á bak við þetta? Höfðu menn skoðað áhrifin á einstakar stofnanir? Höfðu menn gert sér grein fyrir afleiðingunum af því sem var lagt fram haustið 2010 og haustið 2011 fyrir fjárlög 2011 og 2012? Það er alveg augljóst að svo var ekki. Nú vill svo til að ég hef í höndunum dæmi um þetta frá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki. Henni er ætlað í fjárlagafrumvarpinu að draga saman segl sín um um það bil 63 millj. kr. Síðan var farið í það eftir á að meta hver áhrifin yrðu og hvort mögulegt væri að fara í þennan niðurskurð. Þá getur heldur betur að líta. Það er talið ófært að skera niður 17 milljónir af þessum 63, hæpið með 21 milljón en mögulegt með 21 milljón. Nú er búið að minnka þessa hagræðingarkröfu, en eftir stendur engu að síður krafa um niðurskurð upp á 40 millj. kr. Samkvæmt mati sem er skrifað af aðstoðarmanni hæstv. velferðarráðherra liggur fyrir að helmingurinn af niðurskurðarkröfunni er 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara yfir ýmsa liði í fjárlagafrumvarpinu og þær breytingar, eða ekki-breytingar, sem gerðar hafa verið eða gerðar eru tillögur um að nái fram að ganga. Það er ýmislegt sem enn hefur ekki verið farið yfir eða gerð skil á sem er alveg ástæða til að nefna. Ég vil byrja á að fara aðeins yfir álit minni hluta utanríkismálanefndar um tillögur í fjárlagagerðinni. Undir það álit skrifa Ragnheiður Elín Árnadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Gunnar Bragi Sveinsson. Það sem við gagnrýnum einna helst í álitinu er hvaða svör við höfum fengið varðandi kostnað við aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það virðist ekki vera hægt að fá eða alla vega gengur erfiðlega að fá skýra mynd af því hvaða fjármuni er verið að setja í það verkefni nákvæmlega. Því er hreinlega svarað að erfitt sé að meta það og flókið að meta kostnaðinn. Ljóst er að ákveðnir hlutir liggja fyrir eins og kostnaður við þýðingarmiðstöð og þess háttar. Mér sýnist að verið sé að færa um það bil 500 milljónir vegna þýðingarmiðstöðvar og kostnaðarumsóknar yfir á næsta ár. Síðan kemur fram að erfitt sé að finna út úr því hver kostnaður er hjá starfsmönnum sem hafa verið fluttir milli verkefna, þ.e. teknir úr einu verkefni og settir í þetta verkefni, erfitt sé að meta þann kostnað. Þá er einnig gagnrýnt að teknir eru starfsmenn úr EES-verkefnum og settir í þetta verkefni, þ.e. Evrópusambandsumsóknina sjálfa, sem gerir það vitanlega að verkum að snúnara er að fylgjast með EES-reglunum. Það er hins vegar alveg sérstakt umfjöllunarefni sem væri gaman að fjalla um einhvern tímann. Þessu tengt kom fram í dag og var staðfest í símtali eins hv. þingmanns við utanríkisráðuneytið að einhvers konar samningur eða samkomulag virðist vera til um meðferð svokallaðra IPA-styrkja. Svo virðist sem styrkþegar eigi að fá undanþágu frá ýmsum lögum á Íslandi varðandi einhver fríðindi frá styrkjum, gjöldum, svo sem stimpilgjöldum og öðru slíku. Svo virðist einnig vera sem persónulegar eignir muni vera undanþegnar tollum, þ.e. sem fluttar eru til landsins, og ýmislegt þess háttar. Það er vitanlega mjög óeðlilegt, frú forseti, að þingmenn lesi um slíka samninga í dagblöðum, að þeir samningar hafi ekki verið kynntir fyrir viðkomandi nefndum, í þessu tilfelli utanríkismálanefnd. Auðvitað er það þannig að skattbreytingar og slíkt mun fara í efnahags- og skattanefnd, en samninginn hlýtur að þurfa og á að kynna í utanríkismálanefnd. Því veltir maður fyrir sér hvort margir fleiri slíkir samningar séu á ferðinni eða einhvers konar upplýsingar sem við þurfum á að halda. Það er vitanlega ekki hægt að vera með einhvers konar leynd yfir þeirri vegferð allri sem þetta Evrópusambandsmál er á. Á það hefur verið bent að kostnaður Íslands við mögulega aðild að Evrópusambandinu gæti á hverju ári verið 34 milljarðar með árgjöldum og framlagi til Evrópska fjárfestingarbankans. 34 milljarðar er býsna stór og mikil upphæð í því samhengi sem við ræðum hér, þ.e. fjárlögin, ef af þessu verður sem við vonum flest vitanlega að verði ekki. Við þetta má líka tengja að ef hinir svokölluðu Icesave-samningar hefðu náð fram að ganga hefði mátt búast við vaxtagreiðslum á hverju ári upp á 30–40 milljarða kr. Við værum því komin með 70–80 milljarða í vaxtagreiðslur og aðildargjöld gagnvart Evrópusambandinu ef öll þau ósköp hefðu nú lent á okkur. Þetta var aðeins varðandi það. Einhverjum kann að finnast þetta aukaatriði en það finnst mér alls ekki. Hér hefur verið töluvert rætt um þjóðhagsspá og þann rökstuðning sem menn sækja í hana fyrir fjárlögum. Á það ber hins vegar að benda að forsendurnar sem verið er að gefa sér í þjóðhagsspá eru aukin neysla, einkaneysla og framkvæmdir. Verður að segjast eins og er að vandséð er hvernig það eigi að ná fram að ganga, ekki síst þegar þeir sem kannski eru líklegastir til að standa í fjárfestingum, fyrirtækin í landinu, telja að töluvert langt sé í land með að ástandið hér á landi hvetji til fjárfestinga. Nýlega var gerð könnun meðal 400 stærstu fyrirtækja landsins þar sem 72% þeirra er svara telja að aðstæður séu slæmar í rekstri fyrirtækjanna. Það eru fleiri sem telja að þær versni heldur en batni. Þetta hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir okkur öll og ekki síst þegar þeir aðilar eru spurðir þá telja þeir að fjárfestingar muni ekki aukast á næsta ári. Það er að sjálfsögðu ekki hægt við spádóm eða það sem kemur fram í þjóðhagsspánni þar sem talað er um að fjárfestingar eða framkvæmdir muni halda uppi þeim hagvexti sem þar er ræddur. Það er vitanlega snúið ef grunnurinn er ekki nógu traustur. Síðan verð ég að segja að það eru að mínu viti mistök hvernig fjársýsluskattur sem hér hefur verið nefndur, sem er líka ætlaður til að auka tekjur, er settur á og lagður fram. Það væri farsælla að leggja þann skatt á hagnað fyrirtækja. Ég hef nú ekki á hreinu hvaða upphæðir væri þá um að ræða, enda færi það vitanlega eftir prósentum eða því sem væri lagt á. Það er alveg ljóst að eins og skatturinn er hugsaður getur hann haft slæm áhrif og jafnvel hreinlega gengið af litlum fjármálastofnunum dauðum. Litlir sparisjóðir og aðrar slíkar stofnanir munu verða verst úti nái þetta fram að ganga. Fullyrt er að þessi skattur muni leiða til uppsagna hjá þeim fyrirtækjum er hann lendir á. Ef það er gert hlutfallslega er ljóst að það eru konur fyrst og fremst eða í stærstum hluta sem munu verða fyrir barðinu á því, af því að fjármálafyrirtækin, mörg hver í það minnsta, hafa ekki tök á að bregðast öðruvísi við en með uppsögnum eða velta kostnaði yfir á viðskiptavinina, sem er ekki gott heldur. Viðskiptavinir fjármálafyrirtækjanna eru í mörgum tilfellum fyrirtæki sem eiga í erfiðleikum með rekstur sinn eða heimili sem mörg hver eru í mjög erfiðri stöðu. Talandi um heimilin hefur það verið nefnt að einhverjar væntingar eru um að fasteignamarkaðurinn sé að taka við sér. Það er vonandi. Hins vegar er fróðlegt að vita hversu stór hluti þeirra samninga sem verið er að gera er við fjármálastofnanir eða eignir sem fjármálastofnanir eru að selja. Því var velt upp í sjónvarpsþætti á Stöð 2 ekki alls fyrir löngu að verið gæti að bankarnir hafi hag af því að halda fasteignaverði uppi og séu jafnvel að nýta hin stóru eignasöfn til að gera það. Um það er vitanlega erfitt að fullyrða. Einnig kom fram að sérfræðingar í húsnæðismálum telja jafnvel að fasteignamarkaður eigi eftir að lækka um 20–30% sem mun að sjálfsögðu þýða skerðingu á eignum og kjörum og auka vandræði heimilanna. Það er ekki að sjá að verið sé að huga að neinum slíkum þáttum í fjárlagafrumvarpinu. Þá komum við að verðtryggingu. Verðtryggingin er mikið rædd og nauðsynlegt er að ræða hana í þessu sambandi því að hún kemur að sjálfsögðu við marga þá sem fjárlagafrumvarpið kemur einnig við, ekki síst heimilin. Því er gjarnan haldið fram að forsendur þess að afnema verðtryggingu sé að skipta um gjaldmiðil, en auðvitað er margbúið að sýna það og sanna að það er alrangt. Afnám verðtryggingar er ákvörðun sem hægt er að taka í rauninni á morgun, þ.e. að setja það ferli í gang. Ég get tekið undir með þeim sem telja að það sé snúið að gera það í einhverjum flýti eða einu vetfangi, en hefja á skynsamlegt ferli eins og við framsóknarmenn höfum lagt til. Hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur verið 1. flutningsmaður að máli um að afnema verðtryggingu í áföngum og setja þak á hana og fleira slíkt. Það væri gríðarlega gott og mikilvægt að ná slíku máli fram. Einhverjar yfirlýsingar hafa verið gefnar um að rétt sé að gera það, en nú þarf að láta verkin tala. Komið hefur fram og ég benti á það áðan að a.m.k. tveir aðilar hafa kvartað yfir því að ríkisstjórnin standi ekki við loforð eða gerða samninga. Vil ég þar fyrst nefna bréf sem alþingismenn hafa fengið frá formanni Öryrkjabandalags Íslands þar sem bent er á að sú upphæð sem er í fjárlagafrumvarpi 2012 vegna hækkunar bóta almannatrygginga er ekki í samræmi við yfirlýsingu og loforð, að mér sýnist, sem þessi ágætu samtök telja sig hafa haft frá ríkisvaldinu, þ.e. að í staðinn fyrir að hækkunin nemi um 6,5% er talað um 3,5% í fjárlagafrumvarpinu. Ákveðnir bótaflokkar hækka ekki. Það eru bótaflokkar sem koma að sjálfsögðu illa við marga en sér í lagi á það við þann hóp sem hefur það kannski einna verst, heimilin og þeirra sem njóta mæðra- og feðralauna, umönnunargreiðslna, meðlagsgreiðslna og þess háttar. Síðan er ekki hægt að sleppa því að nefna auglýsingu Alþýðusambands Íslands í dagblöðum í dag þar sem hreinlega var sagt að ríkisstjórnin stæði ekki við gerða samninga. Hvað sem mönnum finnst um samninga eða að menn hafi samið af sér eða eitthvað slíkt er það vitanlega algjörlega útilokað að ekki sé staðið við samninga. Annar minni hluti fjárlaganefndar hefur skilað ítarlegu áliti varðandi fjárlögin þar sem fjallað er um ýmsa þætti, þar á meðal forsendur og spár og bent á að brotalamir séu í grunninum. Síðan er farið yfir einstaka þætti, farið yfir það sem kann að vanta eða er vanáætlað jafnvel. Benda má á að útgjaldaliðir vegna yfirtöku eða sölu á sparisjóðum eða framkvæmdum virðast ekki vera settir fram með þeim hætti sem æskilegt er. Þá er farið yfir nokkrar tillögur sem eru til þess fallnar að auka tekjur, eða skila tekjum til ríkissjóðs, og til útgjalda. Það sem vekur athygli mína við yfirlestur þessa ágæta álits eru þær yfirlýsingar sem hafa komið fram frá velferðarnefnd um heilbrigðismál. Mun ég fara yfir það nánar á eftir. Ekki er samræmi, að ég tel, í sumum þeirra tillagna eða þeirra afleiðinga, ef þannig má orða, sem kunna að verða af fjárlagafrumvarpinu. Á einni heilbrigðisstofnuninni er lagður til sparnaður sem leiðir til þess að sjúklingar þurfa að leita sér þjónustu annað. Á sama tíma er verið að hætta styrkjum til áætlunarflugs á þennan stað sem mun leiða til þess að flug leggst af. Sjúklingar hafa því færri tækifæri og jafnvel mögulega engin til að sækja sér þá þjónustu sem áður var á heilbrigðisstofnuninni en verða nú að sækja annað vegna þess hvernig samgöngurnar eru. Það sem ég get ekki sleppt að nefna er að hagvöxtur hefur verið neikvæður víða úti á landi um árabil. Sveitarfélög, fyrirtæki, einstaklingar, hafa brotist um á hæl og hnakka við að fjölga störfum, fjölga opinberum störfum, til að hækka eða auka hagvöxt og auka fjölbreytni í atvinnulífi. Ríkisvaldið hefur hins vegar, það er bæði gömul saga og ný, ekki staðið sig í að styðja við slíkar hugmyndir þar sem opinber störf eru tekin með annarri hendinni en fjölgað með hinni. Allir sjá að það getur að sjálfsögðu ekki gengið. Menn gleyma því hins vegar í þessu að þenslan - sem gjarnan er nefnd hér að hafi orsakað hrunið að einhverju leyti, við vitum að sjálfsögðu að það er alþjóðleg bankakreppa og ýmislegt annað sem varð til þess líka - var ekki alls staðar úti á landi. Það eru einhverjir staðir sem skera sig úr að sjálfsögðu þar sem mikil atvinnuuppbygging var, miklar og góðar framkvæmdir eins og fyrir austan og svo sem á nokkrum öðrum stöðum, en heilt yfir kom þenslan aldrei út á land. Hins vegar er kreppan að sjálfsögðu heilt yfir. Nú er það þannig að svo virðist sem ekki síður landsbyggðinni sé ætlað að taka á sig þær byrðar sem stjórnvöld hafa ákveðið, að landsmenn þurfi að taka á sig byrðar vegna kreppunnar og tekjumissis hjá ríkisvaldinu. Ég verð að segja fyrir mig að ég er ekki alveg sammála því að hægt sé að gera það með þeim hætti af því að ekki er hægt að segja við landsvæði þar sem ekki hefur verið hagvöxtur, jafnvel fólksflótti, að nú eigi allir að taka á sig jafnar byrðar þegar skatttekjurnar sem verða til í þeim byggðarlögum verða svo eftir í höfuðborginni að stærstum hluta og skila sér ekki aftur út á land. Þetta er ójafnrétti og það ójafnrétti þarf að leiðrétta. Aukning í velferðarmálum hefur verið nefnd. Á það hefur líka verið bent að aukning í velferðarmálum sé að meginstofni til vegna aukins fjármagns til atvinnuleysismála. Sé það þannig að meginaukningin sé á þeim nótum er mjög erfitt að benda á að það sé til velferðarmála. Það er einfaldlega verið að auka og tryggja atvinnulausum framfærslu og þess háttar, en nær væri að nota fjármunina til að efla og fjölga störfum. Það væri forvitnilegt að fá einhvern tímann upplýsingar um hvar þessi störf sem talað er um hafi orðið til. Frú forseti. Það er eitt mál sem ég ætla kannski að gera að meginmáli mínu en hægt er að fara í marga hluti í þessu frumvarpi. Skoðun þess er hér stendur er að tekjur muni vanta til að láta frumvarpið ganga upp. Ég ætla því að fara aðeins yfir heilbrigðisstofnanir og heilbrigðismálin. Í fjárlagafrumvarpinu nú, líkt og í fjárlagafrumvarpi síðasta árs, virðist manni að verið sé að breyta heilbrigðisþjónustunni og heilbrigðiskerfinu í gegnum fjárlagafrumvarpið án þess í sjálfu sér að mörkuð sé stefna þar að lútandi eða einhver vinna hafi farið fram. Fram kemur í álitsgerð velferðarnefndar að bagalegt sé að ekki hafi verið tekið tillit til hugmynda eða tillagna ráðgjafarhóps varðandi grundvallarbreytingar þegar farið var í að ganga frá fjárlagafrumvarpinu. Herra forseti. Einnig hefur verið bent á, og var gert við síðustu fjárlög, að tvö sveitarfélög fengu lögmann til að gera álitsgerð á þeirri aðferðafræði ríkisstjórnarinnar að breyta heilbrigðisþjónustu í gegnum fjárlögin og skerða rétt sjúklinga til að sækja sér heilbrigðisþjónustu. Í mjög stuttu máli var það álit lögmannsins að ekki væri farið að lögum eins og þetta er gert. Ég veit ekki hvort túlka má það þannig að velferðarnefnd taki á einhvern hátt undir það, en það er gagnrýni á aðferðafræðina í áliti velferðarnefndar. Þegar rýnt er í til hvaða aðgerða stofnanir hafa gripið til að bregðast við þeim niðurskurði, þessum sparnaði, má velta fyrir sér eða í rauninni ekki velta fyrir sér því að fullyrða má að það sem sett er fram í áliti lögmannsins sé staðfest að nokkru leyti í Greinargerð til velferðarráðherra um heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús vegna fjárlaga 2012. Í inngangi að þeirri greinargerð er vitnað í lög um heilbrigðisþjónustu og hvað á að vera á hverjum stað eða í hvaða heilbrigðisumdæmi, hvað felst í heilbrigðisþjónustu o.s.frv. Þegar flett er í gegnum greinargerðina kemur ýmislegt í ljós. Það kemur meðal annars fram að áherslan sé að stofnanir hafi svigrúm til að veita þjónustu sem lög kveða á um og síðan er það rökstutt að gerð sé tillaga um breytingu á hagræðingarkröfunni sem rekur sig svo í gegnum greinargerðina. Ég ætla að renna aðeins yfir nokkrar stofnanir til að benda á hvaða áhrif þetta hefur nú þegar haft. Ég ætla að geyma mér Landspítalann augnablik. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er lykilstofnun á Norður- og Austurlandi, vil ég leyfa mér að segja, eða Norðausturlandi í það minnsta, þar sem þetta er stofnun sem hefur reynst afburðavel og er vel mönnuð og þjónustar þá mjög vel sem þangað þurfa að leita. Veit ég að flestir sem þangað hafa leitað geta vitnað um það. Í greinargerðinni varðandi sjúkrahúsið á Akureyri stendur, með leyfi forseta: „Ýmsar breytingar hafa orðið í rekstrinum og hafa aðgerðir fyrst og fremst“ - þá eru það hagræðingaraðgerðir - „beinst að slípun verkferla og almennum aðhaldsaðgerðum án skerðingar á þjónustu við skjólstæðinga stofnunarinnar, þó það sé mat stjórnenda að þjónustustig hafi breyst.“ Þar með er búið að breyta þjónustustigi stofnunarinnar. Ég held því að það þurfi að vanda sig og í rauninni legg ég til að á milli umræðna verði hætt við þann niðurskurð sem Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er ætlað að taka á sig. Síðan er Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Þar segir, með leyfi forseta: „Áhrif breytinganna á þjónustu eru þó þær helstar að á Flateyri er ekki lengur búsettur læknir eftir að læknir Flateyrarlæknishéraðs fluttist búferlum. Læknisþjónusta kemur nú frá Ísafirði vikulega en vaktþjónusta er á Ísafirði. Læknisþjónustu í Bolungarvík er sömuleiðis sinnt frá Ísafirði og sama breyting hefur orðið á sjúkraflutningum þar. Þá hefur þjónusta sjúkraþjálfara minnkað.“ Þetta verður ekki skilið öðruvísi en að þjónustan hafi breyst og spyrja má hvort hún uppfylli þær kröfur sem gerðar eru samkvæmt lögum. Heilbrigðisstofnunin á Blönduósi. Í greinargerðinni segir hvað varðar aðgerðir sem farið hefur verið í, með leyfi forseta: „Má þar nefna fækkun millistjórnenda í lækningum og hjúkrun og ýmsar breytingar á störfum fagstétta sem takmarkað hefur möguleika til þróunar í starfi. Hvað bein áhrif á þjónustu varðar og áhrif á íbúa er helst að nefna að dregið hefur úr viðveru læknis á Skagaströnd, tómstunda- og afþreyingarþjónusta við íbúa er mjög takmörkuð, stoðdeildir eru einungis opnar á dagvinnutíma og lokað hefur verið nýrri endurhæfingarlaug.“ Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki var nefnd áðan af hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni. Þar segir, með leyfi forseta: „Notendur þjónustunnar hafa helst orðið varir við þá breytingu að fæðingar lögðust af á stofnuninni árið 2010 og dregið hefur verið úr þjónustu ljósmæðra. Ýmsar breytingar hafa orðið á stoðþjónustu stofnunarinnar, meðal annars á röntgen og rannsókn, dregið hefur verið úr opnun sundlaugar stofnunarinnar og starfshlutfall sjúkraþjálfara og aðstoðarmanns minnkað. Þá hafa orðið breytingar á tómstundastarfi á hjúkrunardeild. Geðlæknir hefur látið af störfum og sömuleiðis lyflæknir, en ekki hefur verið ráðið í þessar stöður aftur.“ Frú forseti. Verið er að skerða þjónustu á þessum stofnunum. Verið er að vísa íbúum og sjúklingum sem þurfa að leita á þær stofnanir sem ég hef nefnt í aðra átt og á aðra staði. Því má velta fyrir sér hvort sú aðferðafræði sem notuð er til að ná fram sparnaði sé hreinlega fær eða hvort hægt sé að standa að slíkri gerð. Það er hins vegar viðurkennt til dæmis varðandi Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki að skoða þurfi hjúkrunarrýmin. Það kemur líka fram að vöntun er á fjármunum samkvæmt reiknireglu um hjúkrunarrými. Ég hlýt því að skora á hv. fjárlaganefnd að gera bragarbót á þessum málum á milli umræðna. Frú forseti. Samandregið er verið að höggva í nærþjónustu. Verið er að höggva í þá þjónustu sem er svo mikilvæg á hverjum stað og hverju byggðarlagi. Við erum held ég öll sammála um að það er mikilvægt fyrir okkur að hafa öflug sjúkrahús sem búa yfir sérþekkingu og mikilli fagmennsku líkt og á Akureyri og Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Við hljótum því að velta fyrir okkur hvort sú forgangsröðun sem við sjáum í dag varðandi til dæmis það að ætla að byggja nýjan Landspítala, hvort við séum á þessum tímapunkti að stíga rétt skref í öllu þessu fjárfreka kerfi okkar. Um leið og maður segir að kerfið sé fjárfrekt er það vitanlega vegna þess að við höfum ákveðið að skipa okkur á bekk með þeim þjóðum sem bjóða upp á bestu heilbrigðisþjónustu og er sambærileg við aðra staði. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því heldur, frú forseti, að hvert starf á landsbyggðinni í heilbrigðisþjónustunni skiptir, vil ég leyfa mér að segja, margfalt meira máli en starf á höfuðborgarsvæðinu. Þá er ég ekki að tala um fólkið sem vinnur þau störf heldur verðgildi starfsins. Það er ekki þannig þegar hjúkrunarfræðingur eða sjúkraliði missir starfið sitt, hvort sem það er vestur á fjörðum, fyrir austan eða á Norðurlandi, að sá einstaklingur hlaupi einfaldlega í annað starf. Það er hugsanlega hægt þar sem framboð og fjölbreytnin er mikil en það á ekki við á flestum þessum stöðum. Það er því grundvallarkrafa að heilbrigðiskerfið og menntakerfið - framhaldsskólarnir á mörgum stöðum úti á landi gegna gríðarlega miklu hlutverki, ekki eingöngu menntalega séð, þó að það sé að sjálfsögðu meginverkefnið að útskrifa vel menntað fólk, þá gegna þeir líka því hlutverki að halda byggðarlögunum saman. Því er mikilvægt að þeir geti rekið sig. Þó svo þeir geri nú ekki annað en bara reka sig nánast á núlli þá þarf að sjá til þess að svo geti verið. Frú forseti. Hægt er að nefna ýmis önnur mál í þessum fjárlögum. Ég vil þó leggja höfuðáherslu á það og hvetja fjárlaganefnd sérstaklega til þess að taka heilbrigðisstofnanirnar út fyrir sviga og snúa við þeim hagræðingarkröfum sem þar er verið að gera því að í rauninni er ekki verið að gera neitt annað en slá vandanum á frest. Ég segi það í því ljósi að ekki er búið að gefa út neina yfirlýsingu um að hverfa eigi frá þeirri stefnu sem boðuð er í fjárlagafrumvarpinu. Það að nýta uppsafnaðan höfuðstól sumra stofnana til að minnka niðurskurðinn er eingöngu til þess að segja það að á næsta ári, næstu fjárlögum, verður enn þá erfiðara að koma þeim hlutum saman. Þetta er held ég nokkuð sem verður að laga og verður að leiðrétta núna á milli umræðna. Í það minnsta verða menn þá að viðurkenna það fyrir sér að verið sé að fresta málunum því að stofnanir sem eru í dag reknar með halla horfa til þess að nýta uppsafnaðan höfuðstól til að bregðast við þeim halla. Það er hæpið að ætla þeim að reka sig hallalaus á næsta ári ásamt því að skera niður um milljónir eða tugi milljóna. Ég vil því mjög svo vara við að þessari aðferðafræði verði áfram við haldið. Svo get ég ekki annað, frú forseti, en endurtekið það sem ég sagði áðan að það eru réttlætissjónarmið sem lúta að því að leiðrétta búsetu eða halda búsetujafnrétti á Íslandi þannig að hlutfall af tekjum og sköttum sé það sama. Vera kann að til þess þurfi að flytja verkefni út á land og ýmislegt þess háttar, þá eigum við bara að gera það, því að ekki er sjálfgefið að Ísland verði eitt borgríki með örfáum litlum þorpum úti á landi sem skrýtið fólk vill búa í, það er ekki sú mynd sem við viljum sjá. Fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út er þar af leiðandi, samandregið, byggt á mjög veikum grunni. Það er ekki til þess fallið að koma landi og þjóð fram á veginn. Þvert á móti mun það dýpka held ég vandamál okkar og ekki síst mun það hafa veruleg áhrif á byggðir og framtíð fólksins úti á landi.

Frú forseti. Mig langar að koma inn á nokkur atriði varðandi fjárlagafrumvarpið sem við ræðum nú og höfum rætt hér í allan dag. Í fyrsta lagi um almenna forgangsröðun varðandi til að mynda velferðarmál og fleira í þeim dúr. Í öðru lagi um áhrif frumvarpsins, eins og það birtist okkur, á hinar dreifðu byggðir landsins með fjölþættum hætti. Í þriðja lagi um það hvernig hægt væri að ná í auknar tekjur með öðru móti en birtist í þeim tillögum sem meiri hlutinn leggur fram. Í fjórða lagi er mikilvægt að fara yfir þau atriði sem snúa að fjárfestingu hér á landi, atvinnuuppbyggingu og almennri verðmætasköpun. Það er nokkuð ljóst að þetta frumvarp felur í sér gríðarlegan niðurskurð í velferðarmálum, í heilbrigðiskerfinu, í félagsþjónustu og félagskerfinu, og alveg ljóst að frumvarpið má ekki ná fram að ganga í óbreyttri mynd enda þótt maður sé vissulega hræddur um að svo verði. Okkur þingmönnum barst í dag bréf sem sýnir einungis lítið dæmi um þá miklu skerðingu sem fjárlagafrumvarpið felur í sér. Þetta er bréf til alþingismanna frá formanni Öryrkjabandalags Íslands þar sem farið er yfir það, sem hefur raunar komið ítrekað fram í umræðunni í dag, að verið sé að skerða bótaflokka, sem var búið að lofa hækkun á, aukalega um 3% miðað við það sem hafði verið lofað. Þetta sé þvert á þau loforð og auk þess þvert á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hefur kennt sig við velferð og kallað sig velferðarstjórn á hátíðisdögum, eða gerði það að minnsta kosti fyrsta árið sem hún starfaði þó að þeir gerist nú æ færri sem tengja núverandi ríkisstjórn á nokkurn hátt við velferð. Athygli vekur hvaða bótaflokkar það eru sem munu skerðast allharkalega nái frumvarpið fram að ganga. Mig langar, með leyfi frú forseta, að lesa upp úr þessu bréfi: „Það eru mæðra- og feðralaun, umönnunargreiðslur, meðlagsgreiðslur, barnalífeyrir, barnalífeyrir vegna náms, dagpeningar slysabóta, dánarbætur vegna slysa og uppbætur vegna reksturs bifreiða.“ Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Mikilvægasta verkefni velferðarþjónustunnar og leiðarljós við forgangsröðun í núverandi aðstæðum er að vernda hag og stöðu barna og fjölskyldna þeirra, sem og þeirra sem lakast standa í samfélaginu.“ Frú forseti. Það er nokkuð ljóst að mjög fátt í þessu frumvarpi bendir til þess að þetta hafi verið haft að leiðarljósi til að mynda ef við horfum til þess hversu harkalega er skorið niður í heilbrigðismálum, og þó að vissulega sé dregið að einhverju leyti í land með það er sá niðurskurður engu að síður kominn langt yfir öll þolmörk í heilbrigðiskerfinu. Við sjáum það bæði á höfuðborgarsvæðinu og ekki hvað síst á landsbyggðinni þar sem skorið hefur verið mjög mikið niður til heilbrigðismála og er að setja byggðir víða í mjög vafasama og hættulega stöðu. Á sama tíma og við ræðum þennan gríðarlega niðurskurð í heilbrigðiskerfinu úti á landi meðal annars, og þó að hluta til sé búið að draga hann til baka er uppsafnaður niðurskurður hjá ákveðnum heilbrigðisstofnunum engu að síður orðinn það mikill að hann er farinn að skerða verulega þjónustu á viðkomandi svæðum og ógna öryggi íbúa sem þar búa, er veðrið sem verið hefur núna síðustu tvo sólarhringa, með mikilli ófærð á mörgum landsvæðum, kannski ágæt áminning. Þetta vill oft gleymast. Það hefði ekki mikið þurft að gerast á mörgum þeim svæðum þar sem fjallvegir hafa nú verið ófærir til að mjög alvarleg staða hefði komið upp þar. Af því að ég var að minnast á landsbyggðina og er farinn ræða hvaða áhrif fjárlagafrumvarpið hefur á byggðaþróun vekur það óneitanlega athygli að hversu harkalega þetta frumvarp og raunar fyrri fjárlagafrumvörp, til að mynda fjárlögin sem við störfum eftir núna, kemur niður á landsbyggðinni. Mörg þeirra sveitarfélaga sem hafa staðið mjög veikt og glímdu við fólksfækkun á hagvaxtartímanum þegar íbúum fækkaði mjög hratt, glíma núna við gríðarlegan niðurskurð í ofanálag. Og það er ekki á bara einu sviði heldur á öllum sviðum sem ráðuneyti koma með niðurskurðartillögur, án þess að samráð sé haft milli ráðuneyta, án þess að kannað sé hvaða áhrif það hafi á byggðaþróun á viðkomandi svæðum. Eitt ágætt dæmi sem hefur verið töluvert í umræðunni er sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að setja helminginn af aukaframlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til bjargar einu sveitarfélagi á höfuðborgarsvæðinu. Þetta aukaframlag jöfnunarsjóðs var á sínum tíma hugsað til stuðnings sveitarfélögum sem höfðu mátt glíma við mikla fólksfækkun og áttu þar af leiðandi erfitt með að ná endum saman fjárhagslega. Þetta eru um það bil 25–30 sveitarfélög, flestöll lítil eða meðalstór sveitarfélög, og öll eru þau á landsbyggðinni vegna þess að fólksfækkunin hefur jú verið þar. Maður skyldi ætla að áður en slíkt væri gert væri skoðað hvaða áhrif það kynni að hafa á rekstur þessara litlu sveitarfélaga eða að menn spyrðu hvort forsendur hefðu eitthvað breyst frá því þetta aukaframlag var ákveðið. Fólksfjölgun hefur ekki orðið í þessum sveitarfélögum. Þar er sami vandinn uppi. Það er sama bilið sem þarf að brúa í rekstri þessara sveitarfélaga og gert var með þessu aukaframlagi. Engu að síður ákveður ríkisstjórnin einhliða að taka helminginn af því og nýta til að bjarga einu sveitarfélagi á höfuðborgarsvæðinu sem þýðir það að þessi litlu sveitarfélög úti á landi bera kostnaðinn við greiðslufall sveitarfélagsins Álftaness. Þetta er ekki sagt, frú forseti, til að gera lítið úr því að mikilvægt sé að bjarga sveitarfélaginu Álftanesi, en á sama tíma leggja stór sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, eins og til að mynda Reykjavíkurborg, ekkert af mörkum fjárhagslega inn í þann pakka að bjarga sveitarfélaginu Álftanesi. Þetta er mjög gott dæmi um þá stefnu sem hefur ríkt gagnvart landsbyggðinni, enda heyrir maður æ oftar sveitarfélög og sveitarstjórnarmenn víða um land spyrja hvort til standi að leggja niður landsbyggðina. Það virðist engin heilsteypt byggðastefna vera í gangi og handahófskenndur niðurskurður á mörgum sviðum sem kemur mjög harkalega niður á landsbyggðinni og sveitarfélög, mörg hver, hafa af því mjög miklar áhyggjur að geta ekki með nokkru móti, í ljósi íbúafækkunar og í ljósi þróunar sem verður af þessu frumvarpi, náð endum saman á næstu árum. Við þessu var varað á síðasta ári, frú forseti. Það var einmitt þess vegna sem óskað var eftir því í fjárlaganefnd fyrir rúmu ári að fram færi byggðaúttekt á fjárlagafrumvarpinu með það að markmiði að kanna hvaða áhrif frumvarpið hefði á íbúaþróun á landsbyggðinni og sveitarfélögin þar og þjónustu við íbúana. Það er rúmt ár síðan þetta var samþykkt í fjárlaganefnd og það er raunar með ólíkindum að ekki liggi enn fyrir byggðaúttekt á fjárlögum síðasta árs. Enn furðulegra er að hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn og ráðuneyti þeirra hafi ekki skilað nægilega góðum gögnum til Byggðastofnunar, sem átti að vinna þessa úttekt, fyrr en eftir að fjárlagafrumvarp fyrir árið 2012 kom fram. Og enn þá ótrúlegra að það sé hæstv. velferðarráðherra, sem kemur síðan fram með harkalegar niðurskurðartillögur á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni, sem ekki skilar gögnum til Byggðastofnunar vegna byggðaúttektar fjárlaga síðasta árs. Er nema von að margir spyrji sig hvort það sé markvisst verið að leggja af byggð í landinu? Nú er það svo að allir gera sér grein fyrir því að mikilvægt er að ná endum saman í ríkisfjármálum en á sama tíma og rætt er um þennan niðurskurð og heilbrigðisþjónustan, velferðarþjónustan, menntakerfið og löggæslan eru skorin niður af hörku, vil ég segja, er gríðarlegur fjáraustur á mörgum öðrum sviðum. Fyrir skömmu lagði ég fram fyrirspurn til allra ráðuneyta um utanlandsferðir ráðherra og embættismanna innan ráðuneytanna svo og undirstofnana þeirra. Maður heyrir það utan að sér að sjaldan eða aldrei hafi verið jafnmikil ferðagleði hjá embættismönnum og ráðherrum og starfsmönnum ráðuneyta og eftir hrun og að lítið sé til sparað í þessum efnum á sama tíma og skorið er niður í heilbrigðisþjónustu. Nú gerir sá sem hér stendur ekki lítið úr mikilvægi þess að eiga góð samskipti við erlend ríki og sækja nauðsynlega fundi og ráðstefnur eftir atvikum og annað sem mikilvægt er að gera. Hins vegar er alveg ljóst, frú forseti, að ef við skoðum þessar tölur og fjölda þeirra utanlandsferða sem farnar eru á vegum ráðuneytisins vakna eðlilega upp spurningar um hvort þarna sé rétt forgangsröðun á ferðinni, hvort þarna sé virkilega verið að spara eins og mögulegt er eða leita leiða til að minnka útgjöld hvað þennan þátt varðar. Ég held við getum öll verið sammála um að það er mikilvægt að setja eins mikla fjármuni og mögulegt er í heilbrigðisþjónustuna, menntakerfið og löggæsluna. Ég held að við getum líka öll verið sammála um að það er mikilvægt að á tímum sem þessum sé kostnaði við utanlandsreisur, fundi erlendis, ráðstefnur og fleira, stillt í hóf. Ég hef tekið saman niðurstöður þessarar fyrirspurnar og ef við skoðum þær hefur einungis um helmingur ráðuneytanna svarað. Enn eiga stór ráðuneyti eftir að svara, eins og til að mynda utanríkisráðuneytið. Niðurstöðurnar úr þessu eru vægast sagt sláandi. Um helmingur ráðuneytanna sem þegar hafa svarað hefur farið í 3.202 utanlandsferðir fyrstu níu mánuði þessa árs. Helmingur ráðuneytanna í ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur hefur farið 3.202 utanlandsferðir á fyrstu níu mánuðum ársins. Heildarkostnaður við þessar utanlandsferðir eru 711.793.930 kr. Ef maður skoðar þessi ferðalög eru þetta ferðir til um 68 landa. Eðlilega hljóta að vakna spurningar til að mynda um hvort mögulegt hefði verið að fækka eitthvað þeim tæplega 400 ferðum sem farnar voru til Danmerkur og hugsanlega setja þá fjármuni í heilbrigðisstofnanir úti á landi og til löggæslunnar. Var til að mynda mögulegt með þær þrjár ferðir sem farnar voru til Síle, níu ferðir sem farnar voru til Argentínu eða ferðalagið sem farið var til Abú Dabí, Ísraels, Jamaíku, Kína, El Salvadors, Færeyja, Grikklands, Grænlands, 68 ríkja, frú forseti, 3.202 ferðir hjá helmingi ráðuneytanna á fyrstu níu mánuðum ársins? Má búast við því, frú forseti, að þegar öll ráðuneytin hafa svarað, og í ljósi þess að utanríkisráðuneytið er eitt þeirra sem ekki hafa svarað, að þessi tala geti hæglega tvöfaldast? Að við horfum á það að ríkisstjórn Íslands hafi ferðast og farið í yfir 5.000 utanlandsferðir fyrstu níu mánuði ársins? Ég trúi því reyndar ekki fyrr en ég sé það, frú forseti. En það yrði sláandi fyrir allt það fólk sem er að reyna að ná endum saman hér í landinu og fyrir þann málflutning að nú þurfi allir að spara. Nú þurfi allir að taka sinn skerf af hruninu, allir þurfi að taka þátt í þessu, við þetta sé ekki ráðið, við verðum að takast á við þetta verkefni. Það er augljóst í ljósi þess bruðls sem þarna er í gangi. Þetta er ekkert annað en bruðl, það þarf ekki að fara í 5.000 utanlandsferðir fyrstu níu mánuði ársins til að halda lágmarkssamskiptum við erlend ríki. Í ljósi þess að svona er um hnútana búið er hægt að gera frekari sparnaðarkröfu á almennan rekstur ráðuneyta og skrifstofur ríkisstofnana. Það er hægt að verja meiri fjármunum til uppbyggingar, til heilbrigðisþjónustunnar, til ýmissa bótaflokka. Það er svigrúm vegna þess að þessar tölur sýna það að fjármunum er gríðarlega illa varið. Í ofanálag horfum við upp á gríðarlegan fjáraustur. Ef skoðaður er tilgangur þessara ferða sér maður að ótrúlega stór hluti þeirra er einmitt til kominn vegna Evrópusambandsumsóknar, ýmissa funda tengdum henni, rýnifundum, ráðherrafundum hjá ESB og fleira í þeim dúr. Og þá er auðvitað ekki hægt að réttlæta það, á sama tíma og við segjum við ríkisstofnanir, við Landspítalann, við sjúkrahúsin á landsbyggðinni, við lögregluna, við öryrkja, við aldraða og námsmenn að þeir verði að spara, að vera með hundruð milljóna króna ef ekki milljarða fjáraustur til Evrópusambandsumsóknar sem kannanir sýna að meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega andsnúinn. Meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega andsnúinn því að ganga í Evrópusambandið og meiri hluti þeirra skoðanakannana sem gerðar hafa verið undanfarna fjóra mánuði - gerðar hafa verið fimm kannanir - sýnir að þjóðin vill líka draga þessa umsókn til baka. Menn eru nefnilega að átta sig á því að vandamálin í Evrópusambandinu eru það stór að heildarlausn okkar mála felst ekki í inngöngu þar inn. Æ fleiri eru farnir að sjá þetta. Engu að síður heldur ríkisstjórnin áfram að forgangsraða fjármunum með þeim hætti að peningar eru settir í þetta mál, peningar eru settir í flugmiða, í hótelkostnað fyrir embættismenn á fundum erlendis, á sama tíma og okkur berast fréttir af niðurskurði í heilbrigðiskerfinu, af vaxandi áhyggjum starfsmanna sem þar vinna, og einungis er tímaspursmál hvenær upp koma mál, alvarleg mál sem rekja má til þessa niðurskurðar. Á sama tíma og verið er að hækka skatta á almenning, hækka skatta á fyrirtæki, horfum við upp á það að ríkisstjórn Íslands með Jóhönnu Sigurðardóttur í fararbroddi er að gera einhvers konar rammasamning - sá samningur hefur reyndar ekki verið birtur - við Evrópusambandið sem felur í sér skattafslátt, sem felur í sér skattaívilnanir til handa þeim sem starfa fyrir Evrópusambandið, niðurfellingu á tollum og aðflutningsgjöldum á öllum vörum sem Evrópusambandið flytur hingað inn, undanþágur frá stimpilgjöldum og öðru því um líku. Einhvern tímann hefði nú eitthvað heyrst í mörgum þeirra sem hyggjast leggja þetta fram. Á sama tíma og verið er að leggja til tvísköttun á fyrirtæki í atvinnulífinu, aukna skatta á almenning, eru menn að tala um að veita Evrópusambandinu einhvers konar skattfrelsi hér. Milljarðar fara í þessa umsókn, eilíf ferðalög sem nú hefur veri sýnt fram á með fyrirspurn að kosta hundruð milljóna, og Evrópusambandinu er veitt skattfrelsi. Hvers á almenningur að gjalda? Er nema von að við horfum upp á það að heilbrigðisstarfsmenn eru farnir að mæta á þingpalla til að láta ríkisstjórnina vita af þeim umræðum sem fara fram á kaffstofum, af þeim áhyggjum sem fólk innan heilbrigðiskerfisins hefur af auknum niðurskurði, af líðan sjúklinga og því að þetta sé farið að bitna verulega á þjónustu við þá sem minna mega sín. Mig langar, frú forseti, að lesa aftur upp úr bréfi frá Öryrkjabandalagi Íslands sem okkur barst í morgun, endurtaka úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem sagði orðrétt, með leyfi frú forseta: „Mikilvægasta verkefni velferðarþjónustunnar og leiðarljós við forgangsröðun í núverandi aðstæðum er að vernda hag og stöðu barna og fjölskyldna þeirra, sem og þeirra sem lakast standa í samfélaginu.“ Í ljósi þess sem ég hef rakið hér er þetta mjög alvarlegt, ekki fyrir þessa ríkisstjórn og ekki fyrir okkur sem störfum hér heldur allt það fólk sem þarf að reiða sig á þessa þjónustu að forgangsröðunin sé með þessum hætti. Frú forseti. Á sama tíma horfum við líka upp á það að ekki hefur verið gert nægilega mikið fyrir skuldsett heimili þessa lands, skuldsettar fjölskyldur. Brottflutningur af landinu heldur áfram. Í hverri viku heyrir maður í fólki sem er ýmist að sækja um vinnu erlendis, í Noregi, flestir fara til Noregs eða eru komnir til Noregs, annar makinn farinn til Noregs, konan á leiðinni eða öfugt. Á hverjum degi heyrir maður fréttir af þessu. Þetta kostar íslenskt samfélag gríðarlega fjármuni. Við sáum fréttir af því í síðustu viku að margir þeirra sem fóru til Noregs á árunum 2009–2010 eru að byrja að festa þar rætur, sumir að kaupa sér húsnæði. Þetta kostar íslenskt samfélag mikið vegna þess að íslenskt samfélag hefur fjárfest í menntun þessa fólks, það hefur kostað menntun þessara einstaklinga að miklu leyti. Þetta er mjög dýrt fyrir íslenskt samfélag þar sem þetta ágæta fólk er flest ungt fólk sem ætti undir venjulegum kringumstæðum að vera að fara út í atvinnulífið og skapa hagvöxt og auka verðmætasköpun og skila þar með til baka til samfélagsins því sem menntun þess kostnaði. Í skýrslu sem OECD gaf út á síðasta ári kemur fram að íslenskt samfélag eyðir að meðaltali einni milljón á hvern nemanda á hverju ári. Samkvæmt þessari skýrslu kostar hver háskólamenntaður einstaklingur samfélagið um 23 millj. kr. þannig að hver einstaklingur sem flytur burt frá Íslandi, sest að erlendis, er glötuð fjárfesting upp á 23 milljónir. Háskólamenntuð hjón sem flytja til útlanda með börn sem kannski eru byrjuð í skóla er glötuð fjárfesting upp á 50 milljónir. Þess vegna er svo mikilvægt að sporna við þessu. Þegar menn koma hér upp og tala um að atvinnuleysi hafi minnkað mjög mikið verðum við auðvitað að setja það í samhengi við þann fjölda fólks sem flutt hefur af landi brott. Það er staðreynd að þeir sem flutt hafa af landi brott nálgast nú 8.000 manns. Til að setja það í samhengi, sögulegt samhengi, fluttu um 15.000 Íslendingar til Vesturheims í lok 19. aldar. Fjöldi þeirra sem flutt hafa til útlanda núna er orðinn meiri en helmingur þeirra sem þá fluttu. Ef við margföldum þessa tölu með kostnaðinum við að mennta þetta ágæta fólk, þetta kraftmikla fólk sem er að flytja til útlanda, hleypur þetta tap á tugum milljarða króna fyrir íslenskt samfélag. Einmitt þess vegna, frú forseti, er svo mikilvægt og algjört forgangsverkefni að koma atvinnulífinu af stað, að þeir sem stunda atvinnurekstur séu tilbúnir til að sækja fram með sín fyrirtæki, séu tilbúnir til að hefja fjárfestingar á nýjan leik, séu tilbúnir til að nýta auðlindir landsins, hvort sem það er til sjávar eða sveita, til verðmætasköpunar, til að ná hér niður atvinnuleysi, til að gefa unga fólkinu von um að það þurfi ekki að flytja af landi brott frá fjölskyldum sínum til að ná endum saman og geta framfleytt sér og sinni fjölskyldu. Því miður er ansi lítið að gerast í atvinnuuppbyggingu. Þegar maður hittir atvinnurekendur, hvort sem það eru smáir atvinnurekendur, allt frá einyrkjum upp í vinnustaði þar sem starfa 5–10 manns, eða stærstu fyrirtæki, ríkir ekki mikil bjartsýni. Af hverju? Það sem maður heyrir þar sem maður kemur - og varla er það vegna þess að allt það ágæta fólk sem starfar í þessum atvinnugreinum sé svona miklir óvinir ríkisstjórnarinnar - það sem ber hæst er ekki vandamálið með íslenskan gjaldmiðil, ekki vandamálið að við skulum ekki vera búin að taka upp evru, það er einkum tvennt sem maður heyrir á tali fólks og hefur raunar komið fram víða í umræðunni: Í fyrsta lagi seinagangur við lausn á skuldavanda fyrirtækja og þessar sértæku aðgerðir. Í öðru lagi er það sú pólitíska óvissa sem virðist vera yfir öllu. Þessi orð eru mikið notað þessa dagana. Það er kannski ágætt að taka eitt dæmi sem snýr að þeirri umræðu sem kom upp vegna tvísköttunaráforma ríkisstjórnarinnar á íslenskan iðnað. Enginn heldur því fram að íslensk iðnaðarfyrirtæki eigi ekki að leggja sitt af mörkum til samfélagsins en það er gríðarlega mikilvægt áður en farið er af stað með skattahugmyndir að í fyrsta lagi sé kannað hvort umrædd skattlagning feli í sér skerðingu á samkeppnishæfni fyrirtækjanna á alþjóðamarkaði og hvort fyrirtækin séu yfir höfuð í stakk búin til að greiða umrædda skatta. Við urðum vör við það í síðustu viku að þetta var ekki gert. Í öðru lagi er algjört grundvallaratriði að haft sé lágmarkssamráð við atvinnurekendur, hvort sem þeir eru smáir eða stórir, áður en umgjörð fyrirtækjanna er breytt með þessum hætti. Það er nefnilega svo að allir sem stunda fyrirtækjarekstur gera áætlanir, hvort sem það eru bændur, sjómenn, verslunarrekendur, byggingarfyrirtæki eða stærstu álverksmiðjur. Allir gera áætlanir. Og í þeim áætlunum gera menn ráð fyrir umgjörðinni sem fyrirtækið starfar eftir. Annars væri ekki hægt að gera áætlanir. Þegar sú umgjörð breytist dag frá degi og enginn veit hvað morgundagurinn ber í skauti sér þá fjárfesta menn ekki í frekari atvinnuuppbyggingu eðli málsins samkvæmt, hvort sem það eru bændur, sjómenn, verslunarrekendur, byggingarfyrirtæki eða hvað annað. Þarna ber ríkisstjórnin gríðarlega ábyrgð. Það er einmitt þess vegna sem mörg fyrirtæki sem birta áhættugreiningu á ríkjum heims eru farin að flokka íslenskt samfélag, Ísland með löndum í Mið- og Suður-Ameríku, í Afríku og Rússlandi, Kasakstan. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni. Á sama tíma horfum við upp á það að atvinnulaust fólk flytur úr landi. Þá veltir maður því líka fyrir sér hversu lengi þessara áhrifa gætir. Eins og til að mynda vegna þeirra tvísköttunaráforma sem lögð voru fram með þessu fjárlagafrumvarpi eða bandorminum, en áform eru um að draga til baka. Hversu lengi gætir þeirra áhrifa sem sett eru fram með svona máli? Maður heyrir það þegar rætt er við fólk sem starfar í þeim fyrirtækjum sem um ræðir, hvort sem þau eru lítil eða stór, að það veit ekki á hverju það á von. Það veit ekki hvort þessi skattur dúkkar upp aftur á þessu ári, á næsta ári. Á meðan sú er raunin halda menn að sér höndum. Á meðan menn vita ekki á hverju þeir eiga von halda þeir að sér höndum. Þetta er vandinn sem við glímum við. Þetta er vandinn sem atvinnulífið í heild glímir við. Orðið atvinnulíf er að verða eins og eitthvert bannyrði. Í eyrum margra stjórnarliða er það að verða eins og eitthvert bannyrði að tala um atvinnuuppbyggingu og atvinnulíf og atvinnurekendur. Þeir geta verið jafnt stórir sem smáir. Varla eru þeir allir af hinu illa. Það er mjög hættulegt þegar staðan er orðin með þessum hætti. Það er eitt enn sem ég ætlaði að koma inn á - af því að tíminn fer nú að styttast - sem er þessu alls ótengt en það snýr að safnliðaútdeilingum samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi. Öllum er kunnugt hvernig úthlutun þessara safnliða hefur verið háttað en nú er ráðist í breytingu á þessu og var gerð grein fyrir því í dag. Í nefndaráliti 2. minni hluta eru þessar breytingar gagnrýndar. Ég vil taka undir þá gagnrýni að hluta. Þessi vinna hófst síðasta ári og vilji er til að breyta þessu. Þar var algjört grundvallaratriði að ef ráðist væri í þessar breytingar væri tvennt sem þyrfti að gæta að í því samhengi. Í fyrsta lagi mætti það ekki gerast að úthlutanir til margra þeirra öflugu verkefna vítt og breitt um landið, sprotaverkefna, færðust inn í ráðuneyti í Reykjavík. Grundvallaratriðið var að úthlutunin væri í nærsamfélaginu þar sem þekking væri á viðfangsefninu og menn vissu hvar möguleikarnir lægju. Nú er það svo að hluti af þessu hefur verið fært inn í ráðuneytin í hendur embættismanna eða tillögur þar að lútandi. Hitt atriðið sem var mjög mikilvægt að næðist fram var að þetta væri ekki hugsað þannig að þetta yrði sett inn í menningarsamning eða eitthvað því um líkt og láta síðan ekki sambærilegt fjármagn fylgja með. Nú sér maður að það er alveg ljóst að öll þessi litlu verkefni úti á landi sem fengu smáar fjárhæðir munu þurfa að þola mun meiri niðurskurð en stærri verkefni á höfuðborgarsvæðinu. Oft og tíðum eru mörg þessara litlu verkefna, þessi litlu setur og söfn, svipuð og Harpan í Reykjavík, Harpa Reykvíkinga. Margir á landsbyggðinni nýta sér Hörpuna lítið. En þetta eru verkefni sem skipta oft jafnmiklu eða meira máli en Harpan gerir fyrir miðbæinn og kosta einungis brot af þeim fjárhæðum settar eru í það verkefni. Það er mjög eðlilegt að þetta sé gagnrýnt. Ég skil raunar ekki af hverju farið var fram með hugmyndir af þessu tagi án þess að þær væru mótaðar, án þess að markmiðið væri sett nákvæmlega hver hugsunin væri, hverju við ætluðum að ná fram með þessu gagnvart þessum byggðarlögum og þeim sprotahugsunarhætti og þeirri framsækni sem var með þessum verkefnum, en því miður varð þetta niðurstaðan. Ég harma það mjög. Þetta er alfarið á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem er við völd. Ég hef lokið tíma mínum, frú forseti, það hefði verið hægt að fara mun víðar í þessari ræðu en ég vonast til þess að ríkisstjórnin sjái að sér 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir ágæta ræðu. Hann eyddi talsverðum tíma í að útlista ferðareikninga ríkissjóðs. Hv. þingmaður tók ásamt mér og fleirum þátt í því sumarið 2009 að draga verulega úr ferðakostnaði á vegum Stjórnarráðsins og hins opinbera í aðgerðum sem við stóðum að saman þegar hann var með mér í tiltektarliðinu. Þar var verulega dregið úr ferðalögum og möguleikum þingmanna og embættismanna á að ferðast til útlanda, bæði var ferðum fækkað og sömuleiðis þeim fækkað sem áttu rétt á að ferðast. Bara fyrir forvitnissakir, af því ég veit að hv. þingmaður hefur gegnt störfum í alþjóðanefndum og sinnt þeim af stakri prýði, spyr ég hvort hv. þingmaður geti upplýst um það hversu oft hann sjálfur hefur farið í utanlandsferðir á vegum þingsins á kjörtímabilinu, til hve margra landa og hugsanlega hvaða kostnaður hafi fylgt því - og þá kannski í leiðinni hvort hann hafi einhvern tímann beðist undan ferðum í þeim tilgangi að spara ferðakostnað og gjaldeyri og uppihald til að eiga þá peninga í eitthvað annað.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, ég og hv. þingmaður vorum saman í fjárlaganefnd á síðasta þingi. Sá sem hér stendur var í alþjóðanefndum, sat í Norðurlandaráði og var varamaður í Vestnorræna ráðinu. Sá sem hér stendur hefur ekki nákvæmar tölur yfir þær utanlandsferðir sem hann hefur farið í, en það er hins vegar eðlilegt að það verði skoðað hvaða þingmenn hafa farið til útlanda. Þá þarf sá sem hér stendur ekki að óttast sínar utanlandsferðir eða kostnað við þær. En hins vegar er það ríkisstjórnin í landinu sem stýrir þessum þáttum. Hv. þingmaður hlýtur að geta tekið undir það með mér að af þeim 3.202 utanlandsferðum fyrstu níu mánuði þessa árs hjá helmingi ráðuneytanna þar hefði eitthvað mátt spara. Kostnaðurinn 711 milljónir. Þá eru eftir utanríkisráðuneyti, sem að öllum líkindum er stærst, innanríkisráðuneyti og fleiri ráðuneyti, efnahags- og viðskiptaráðuneyti, umhverfisráðuneyti; 3.202 utanlandsferðir farnar á fyrstu níu mánuðum þessa árs. Er það eðlilegt á sama tíma og við skerum niður í heilbrigðiskerfinu?

Virðulegi forseti. Nú bið ég hv. þingmann um að taka það ekki óstinnt upp þó ég sé að spyrja út í þetta, ég er ekki að gagnrýna það að hann hafi gegnt störfum sínum sem þingmaður í alþjóðanefndum. Ég er bara að velta því fyrir mér hvort hann gæti veitt okkur þær upplýsingar sem að honum snúa persónulega, hversu margar ferðir hann hefur farið til útlanda á vegum þingsins, hversu margar þeirra voru óþarfar og bruðl, hversu mikill kostnaður lá þar að baki í flugfargjöldum, uppihaldi og ferðapeningum o.s.frv. Ég get á móti upplýst hv. þingmann um það að ég hef farið í eina slíka ferð á kjörtímabilinu og beðist undan fjölmörgum og talið kröftum mínum betur varið hér heima en í slíkt. Ég held að við séum nokkuð sammála um að draga hefði mátt verulega úr þessum kostnaði eins og við tókum við því, reyndar ekki í fjárlaganefnd heldur í ákveðnum hópi sem tók að sér að vinna í ríkisfjármálum sumarið 2009, og lögðum þá til tilteknar breytingar í þessum málum, bæði að fækka ferðum, eða að rýra möguleika þingmanna, opinberra starfsmanna, til utanlandsferða, m.a. að varamenn færu ekki út o.s.frv., og erum örugglega bara á svipaðri skoðun í þessum málum og örugglega má gera betur þarna eins og víða annars staðar. Af því hv. þingmaður nefndi að þetta væri svona meira og minna bruðl sem þarna væri á ferðinni ítreka ég fyrri spurningar mínar til hans, hversu margar bruðlferðir hann fór, hv. þingmaður, hversu margar ferðir voru óþarfar og hvers vegna hann var þá að fara þessar ferðir og hvort það er álit þingmannsins að þessar ferðir sem farnar eru til að efla alþjóðasamstarf og viðhalda samstarfi Íslands við aðrar þjóðir, hvort þær séu að stofninum til óþarfar og hvort þá megi leggja þetta að mestum parti af.

Frú forseti. Það kann að vera rétt, og ég ætla ekki að gera lítið úr því að hv. þm. Björn Valur Gíslason sé sammála mér hvað það snertir að verulega sé hægt að draga úr þessum kostnaði. Eins og kom fram í fyrra andsvari hefur sá sem hér stendur ekki nákvæmt yfirlit yfir það hvursu margar utanlandsferðir hann hefur farið í, ekki frekar en aðrir þingmenn. En ekki hræðist ég að það sé tekið saman. Ég get sagt það við hv. þingmann að ég deili skoðunum hans á því að hægt sé að ná verulega niður kostnaði þarna, bæði hjá Alþingi og hjá ráðuneytum og undirstofnunum þeirra við slíkar ferðir. En það má ekki setja það í samhengi við það að menn vilji ekki samstarf við önnur ríki, að menn vilji ekki að samskipti séu á milli þjóða, á milli ráðuneyta og við nágrannaríki okkar. Það má ekki setja það í samhengi. En maður spyr sig hins vegar að því hvort sá fjöldi ferða sem farinn hefur verið hafi verið nauðsynlegur. Ég get sagt að sumar þeirra ferða sem ég hef farið í taldi ég ekki nauðsynlegar. Ég hef ekkert legið á þeirri skoðun minni, enda er ég ekki í neinni alþjóðanefnd í dag. En einhverjar af þessum ferðum eru mikilvægar til þess að efla samskipti, fundir mikilvægir. En í þessu sambandi vil ég segja: Betur má ef duga skal.

Virðulegi forseti. Í morgun bar ég upp fyrirspurn hér undir liðnum störf þingsins til hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur, formanns velferðarnefndar, varðandi orð sem komu fram í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar um að ekki yrði gengið lengra í hagræðingu í heilbrigðisþjónustu án þess að skerða þjónustu og fækka störfum. Líka um það sem var mjög gagnrýnt í meirihlutaálitinu að ekki hefðu legið frammi neinar tillögur þegar velferðarnefnd fjallaði um málið um hvernig ætti að mæta niðurskurðinum hjá heilbrigðisstofnununum nema frá Landspítalanum. Það kom mjög skýr krafa fram í nefndaráliti meiri hlutans og 1. minni hluta, sem ég vann, að áður en kæmi að lokaafgreiðslu fjárlaga yrði að liggja fyrir hvaða áhrif niðurskurðurinn hefði á einstaka stofnanir, staði og landsvæði. Jafnframt var áréttuð nauðsyn þess að stefna og áætlun til langs tíma lægi fyrir um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar og þann fjárlagaramma sem hún ætti að starfa innan. Þetta var að mínu mati mjög harkalegt nefndarálit frá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar, enda var það væntanlega nauðsynlegt til að hægt væri að tryggja það að þeir stjórnarliðar sem sátu í velferðarnefnd væru almennt tilbúnir að skrifa undir það. Á föstudaginn var barst síðan greinargerð frá aðstoðarmanni velferðarráðherra þar sem lagðar voru til ákveðnar breytingar á uppsafnaðri aðhaldskröfu hjá heilbrigðisstofnunum og virðast breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar mikið til byggja á þeirri greinargerð. En þrátt fyrir að þarna væri lagt til ákveðið viðbótarframlag til heilbrigðisstofnana, þrátt fyrir að dregið væri úr hagræðingarkröfunni um 140 milljónir, þyrfti Landspítalinn að hagræða um tæplega 500 milljónir og enn þyrfti að loka St. Jósefsspítala og líknardeild aldraðra á Landakoti og flytja réttargeðdeildina frá Sogni á Klepp, sem hefur verið einna helst verið gagnrýnt í tillögum Landspítalans. Ég nefni líka væntanlegar breytingar eða þá óvissu sem varðar t.d. Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja og Heilbrigðisstofnun Vestfjarða. Síðan væri hægt að halda áfram og fara í gegnum hverja stofnun fyrir sig. Hv. formaður velferðarnefndar, sem er því miður ekki í salnum núna, svaraði mér því til að ég skyldi hlusta á ræðu hennar seinna í umræðunum, sem hún hélt reyndar fyrr í kvöld, til að fá svör við spurningum mínum um hvernig henni litist á tillögur velferðarráðuneytisins um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og hvort hún sæi einhverja stefnu í því eða hvort þær væru bara meira af því sama, hver langtímaramminn væri og hvort menn mættu eiga von á áframhaldandi niðurskurði, áframhaldandi tilfærslu kostnaðar vegna sjúklinga og þjónustu á einkastofu. Mér fannst óskaplega lítið um svör við spurningum mínum. Hv. þingmaður fór hins vegar í gegnum nefndarálit sitt og annarra stjórnarliða og færði raunar þau rök fyrir því í ræðu sinni að álitið varðaði ekki fjárlagagerðina fyrir árið í ár nema að litlu leyti heldur fjárlög ársins 2013 og athugasemdirnar sem komu hér fram eða ábendingarnar væru því meira ábendingar til að koma á framfæri þegar menn færu að huga að fjárlagagerðinni fyrir þarnæsta ár. Þegar nefndarálit meiri hlutans er lesið yfir kemur fram í samantektinni að meiri hlutinn telji miður að tillögur að endurskipulagningu í heilbrigðisþjónustu hafi ekki legið til grundvallar vinnu að fjárlagafrumvarpinu og áréttar mikilvægi þess að svo verði við vinnu við fjárlög ársins 2013. Við skulum vona að þær komi að meira gagni en sams konar tillögur í áliti velferðarnefndar sem lá fyrir árið 2011 varðandi fjárlögin á þessu ári. Þegar kemur hins vegar að heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum mundi ég segja að harkalega væri tekið til orða í álitinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn lýsir yfir áhyggjum af því að ekki verði gengið lengra í hagræðingu án þess að skerða þjónustu og fækka störfum. Telur meiri hlutinn alvarlegt í þessu ljósi að ekki liggi þegar fyrir tillögur einstakra stofnana, utan Landspítalans, um hvernig fyrirhuguðum niðurskurði skuli mætt.“ Með leyfi forseta, held ég áfram lestrinum: „Telur meiri hlutinn ljóst að áður en kemur að lokaafgreiðslu fjárlaga“ - hér hlýtur nefndin að vera að fjalla um þessi fjárlög - „þurfi að liggja fyrir hvaða áhrif niðurskurðurinn hefur á einstakar stofnanir, staði og landsvæði. Meiri hlutinn beinir því til fjárlaganefndar að fjalla sérstaklega um þessi atriði þegar tillögurnar liggja fyrir svo tryggt sé að staðinn sé vörður um heilbrigðisþjónustuna og að heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni sé gert mögulegt að bjóða þjónustu í samræmi við þarfir íbúa í hverju heilsugæsluumdæmi eða þjónustusvæði. Meiri hlutinn áréttar nauðsyn þess að fyrir liggi stefna og áætlun til langs tíma um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar og innan hvaða fjárhagsramma hún á að starfa. Þar þarf t.d. að skoða staðsetningu, samvinnu, sameiningar stofnana eða eininga og skilgreina starfsemina á hverjum stað með það að markmiði að hún sé fagleg, góð og hagkvæm. Þannig ættu allir aðilar að vita til hvers er ætlast af þeim faglega og fjárhagslega og geta lagað starfsemi sína að þeim römmum sem settir eru. Meiri hlutinn telur að í breytingaferli þurfi að setja eðlileg tímamörk svo öllum gefist tóm til aðlögunar.“ Þrátt fyrir að þingmaðurinn hafi talað um að fyrst og fremst væri verið að ræða um fjárlagagerð næsta árs er að mínu mati ekki hægt að skilja þennan texta öðruvísi en svo að meiri hluti velferðarnefndar sé að ræða akkúrat hvernig staðið verði að fjárlagagerð þessa árs, þ.e. fyrir árið 2012. Þar sem ég gat ekki verið hér til að bregðast við ákveðnum orðum hv. þingmanns frekar en hún mínum er kannski líkt á komið með okkur. Ákveðnar athugasemdir komu fram um að það hefði verið sérstaklega erfitt að standa frammi fyrir þessum niðurskurði vegna þess að svo illa hefði verið staðið að fjárframlögum til heilbrigðiskerfisins fyrir hrun. Þessu verð ég einfaldlega að mótmæla. Ef við skoðum tölur varðandi heilbrigði Íslendinga, lífslíkur almennt, eftir greiningu á brjóstakrabbameini eða lífslíkur nýbura, sýna allar tölur að á undanförnum áratugum hefur verið staðið mjög vel að uppbyggingu heilbrigðiskerfisins hér á landi og mikið fjármagn sett í það. Það er kannski einmitt ástæðan fyrir því að þrátt fyrir þann mikla og harða niðurskurð sem heilbrigðiskerfið hefur staðið frammi fyrir eftir hrun hafa menn haft svigrúm til að fara fyrst og fremst í hagræðingar en reynt að halda uppi sambærilegu þjónustustigi. Núna þegar við erum að undirbúa fjárlögin fyrir árið 2012 kemur mjög skýrt fram í þeim gögnum sem við höfum nú loksins fengið frá velferðarráðuneytinu í gegnum fjárlaganefnd að lengra verður ekki gengið án þess að skerða þjónustu og fækka störfum. Ég lagði mikla áherslu á það í nefndaráliti mínu að við fengjum breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar og síðan greinargerðina sem fylgir þessum tillögum frá ráðuneytinu og málið færi aftur í velferðarnefnd og að við eða fjárlaganefnd mundum skila öðru áliti á milli 2. og 3. umr. í ljósi þess að fagnefndin átti mjög erfitt, eins og kom fram í nefndaráliti meiri hlutans, með að meta einhverjar tillögur sem voru ekki kynntar fyrir nefndinni heldur fóru beint til fjárlaganefndar og jafnvel tiltölulega seint. Ég mun ítreka þá beiðni mína á fundi velferðarnefndar sem byrjar eftir fjórar klukkustundir. Svo að ég ræði gróflega þær tillögur sem koma fram í þessari greinargerð og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar var upprunalega gerð sú niðurskurðarkrafa á Landspítalann, eins og ég nefndi, að skera þyrfti þar niður um 630 milljónir. Núna hefur verið dregið úr þeirri aðhaldskröfu um 140 millj. kr. þannig að aðhaldskrafan er í kringum 490 milljónir. Í samantekt eða úttekt, sem Capacent vann fyrir sveitarfélögin í Skagafirði og Norðurþingi, kom fram að samdráttur hjá Landspítalanum hefði verið um 17% eftir hrun. Búið er að ráðstafa þessum 140 milljónum í ákveðna þætti hjá Landspítalanum. Spítalinn mun því áfram standa frammi fyrir 490 millj. kr. hagræðingu. Eins og kemur fram í tillögum frá spítalanum þýðir það að loka þarf St. Jósefsspítala, það þarf að loka líknardeildinni á Landakoti og það þarf að loka réttargeðdeildinni á Sogni og færa yfir á Klepp. Það kemur líka fram í tillögunum að enn á ný þurfi að draga saman í ýmsum vöru- og lyfjainnkaupum. Engir fjármunir verða til til að endurnýja tækjabúnað á stofnuninni. Mér fannst einkar athyglisvert að rekast á frétt fyrir stuttu á vef DV þar sem sagt var frá því að ef sjúklingur væri yfir 100 kg, sem ýmsir velþroskaðir karlar og konur verða stundum, væri ekki hægt að fara í beinþéttnimælingu á Landspítalanum heldur þyrftu menn þá að fara til Akureyrar og í beinþéttnimælingu þar. Það þótti vera sérstök frétt að sjúklingar á höfuðborgarsvæðinu þyrftu að leita út fyrir höfuðborgarsvæðið til að fara í þessa sérstöku mælingu. Ýmsum þeirra sem settu inn athugasemdir ofbauð hið mikla álag á viðkomandi sjúklingi að þurfa að leita út fyrir höfuðborgarsvæðið til að fara í þetta sérstaka mælitæki. Þá er ég komin að heilbrigðisstofnunum sem harkalegasti niðurskurðurinn hefur verið á, þ.e. úti á landi. Íbúar á landsbyggðinni hafa staðið frammi fyrir því að það er að verða æ algengara að þeir þurfi að leita út fyrir sitt svæði, ekki bara til að fara í beinþéttnimælingu heldur margt annað og þá hingað á höfuðborgarsvæðið. Þær stofnanir sem hafa orðið hvað harðast fyrir þessum niðurskurði eru Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki, Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja. Ég nefndi áðan að á Landspítalanum hefði verið skorið niður um 17% frá 2008. Á Heilbrigðisstofnun Þingeyinga hefur hins vegar verið skorið niður um tæplega 35%, 34,8%. Næstmestur niðurskurður hefur verið hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki, 34,1%, og Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja, 32,8%. Afleiðingin af þessum niðurskurði er sú að íbúa á þessum svæðum búa við umtalsvert breytta og skerta þjónustu. Íbúar þessara svæða standa því þegar frammi fyrir skertri þjónustu. Þar hefur ekki verið um hagræðingu að ræða. Menn hafa ekki getað haldið uppi því þjónustustigi sem hefur kannski verið stefnan hjá stærri stofnununum heldur hafa þeir þurft að skerða þjónustuna og fækka þar af leiðandi starfsfólki. Þetta kemur fram í greinargerðinni frá velferðarráðuneytinu. Þar er að mörgu leyti viðurkennt og horfst í augu við það að sá niðurskurður sem farið hefur verið í hefur farið illa með þessar stofnanir eins og segir hér, með leyfi forseta, varðandi Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki: „Breytingar á Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki hafa verið umtalsverðar síðustu ár og hlutverk hennar breyst í kjölfar setningu laga um heilbrigðisstofnanir árið 2007. Dregið hefur verið úr mannfrekri starfsemi skurðstofa og fæðingarþjónusta lögð af. Sjúkrarými voru hlutfallslega mörg á stofnuninni miðað við reiknaða þörf og fjárveiting til þeirra sömuleiðis hærri en á sambærilegum stofnunum. Má segja að með aðhaldskröfum ársins 2011 hafi stofnunin verið aðlöguð því hlutverki sem hún á að hafa samkvæmt lögum.“ - Þótt það sé ekki í tilvitnun hafa menn haft mismunandi afstöðu varðandi þetta. „Fjárframlög hafa þó verið skert fremur hratt þrátt fyrir að fallið hafi verið frá stórum hluta áætlaðrar skerðingar á árinu 2011.“ Bent hefur verið á í skýrslu Capacents að það vanti hjúkrunarrými á þessu svæði og að stofnunin sé almennt mjög aðþrengd. Ef farið hefði verið að þeim tillögum sem upprunalega var talað um hefði þurft að draga úr þjónustu sérgreinalækna, minni læknisþjónusta væri á svæðinu, sjúkraþjálfun og endurhæfing hefði dregist verulega saman sem hefði raunar þýtt tilfærslu á kostnaði innan heilbrigðiskerfisins því að einhvers staðar hefði sá kostnaður komið annars staðar fram. Varðandi Heilbrigðisstofnun Þingeyinga þjónustar hún eitt af stærstu sveitarfélögum landsins. Hún samanstendur af sjúkrahúsi á Húsavík og heilsugæslustarfsemi á Þórshöfn, Raufarhöfn, Kópaskeri, Húsavík, Mývatnssveit og á Laugum. Stofnunin þjónar mjög stóru upptökusvæði sem á búa um 5 þús. manns. Þær aðhaldsaðgerðir sem hefur þegar verið farið í þar hafa kallað á mjög miklar breytingar á rekstrinum. Þótt menn telji sig hafa reynt að halda utan um þjónustuna eins og hægt er hafa orðið breytingar, þ.e. minni þjónusta lækna, hjúkrunarfræðinga og sjúkraflutningamanna á Þórshöfn og Kópaskeri og eru stofnanirnar þrjár samreknar, búið er að draga úr viðveru á bakvöktum og röntgen-, rannsóknar- og ýmissi stoðþjónustu, svo sem innkaupastjóra, lyfjafræðings, næringarráðgjafa og sjúkraþjálfara. Á þessu svæði virðist líka vera skortur á hjúkrunarrýmum sem hefur leitt til ofnotkunar á sjúkrarýmum. Síðan hafa menn sameinað stjórnun á heilbrigðisstofnuninni og dvalar- og hjúkrunarheimilisins Hvamms til að draga enn frekar úr stjórnunarkostnaði og reynt að standa eins mikinn vörð um þjónustuna og hægt er. Lögð er til ákveðin hækkun á framlagi til stofnunarinnar og talað um að mikilvægt sé að höggva ekki frekar í þá stoðþjónustu sem eftir er á svæðinu þar sem það getur reynst mjög erfitt að byggja hana upp aftur. Þeir hjá stofnuninni bentu líka á að ef loka ætti skurðdeildinni, sem var raunar ein af hugmyndum þeirra til að mæta upprunalegu niðurskurðarkröfunni, þýddi það að minnka þyrfti starfshlutfalls stoðþjónustu, starfshlutfall lækna og fækkun starfsmanna á legudeildum. Þeir bentu á að ef þeir lokuðu skurðdeildinni færi kostnaðurinn yfir á Sjúkratryggingar Íslands og íbúarnir þyrftu að sækja þjónustu sérgreinalækna út fyrir svæðið. Breyta hefði þurft þjónustunni í heild ef starfsfólki hefði fækkað á legudeildunum. Það var líka áhugavert að lesa um Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja. Í greinargerðinni virðist vera sett spurningarmerki við hvað ráðuneytið hyggist gera við þá stofnun. Ég held að hægt sé að fullyrða að ekki sé hægt vegna landfræðilegrar stöðu og erfiðra samgangna við Eyjar að leggja niður skurðstofu eða fæðingarþjónustu á svæðinu eins og hefur verið gert á ýmsum heilbrigðisstofnunum. Það þýðir að sama skapi að rekstrareiningin verður tiltölulega dýr miðað við það upptökusvæði sem hún starfar á. Í skýrslunni er talað um að sameina stofnunina hugsanlega Heilbrigðisstofnun Suðurlands, sem hefur þó ekki verið mikill vilji til í sveitarfélaginu, síðan að breyta vöktum og mönnun, sérstaklega hvað varðar lækna. Ég held að það sé mjög brýnt í ljósi þess hve stofnunin er mikilvæg að menn komist að einhverri niðurstöðu þar um áður en við klárum fjárlögin fyrir næsta ár. Ein af hugmyndunum er að sameina öldrunarþjónustu við þá öldrunarþjónustu sem sveitarfélagið er með og ná einhverri hagræðingu með því. Það held ég að sé mjög brýnt að verði skoðað sérstaklega. Ég ætlaði aðeins að fara yfir þær tillögur sem komu fram í vinnuskjalinu varðandi endurskipulagningu heilbrigðisþjónustu á Suðurlandi. Ég vil líka segja, virðulegi forseti, að það sem kemur fram í þessum tillögum öllum sýnir að starfsmenn heilbrigðiskerfisins hafa virkilega lagt sig fram. Þeir reyna eins og þeir mögulega geta að standa vörð um þá grunnþjónustu sem heilbrigðiskerfið er. En maður sér samt sem áður í tillögunum hvað þetta er orðið sárt, hvað þetta er orðið erfitt. Hversu oft er hægt að breyta vaktafyrirkomulaginu? Ein af hugmyndunum sem talað er um er að hugsanlega væri hægt að loka skurðstofunni. Þá er bent á að ef skurðstofunni á Selfossi yrði lokað, þar sem aðgerðir eru á dag- og göngudeildarþjónustu, mundi það þýða að skjólstæðingar stofnunarinnar mundu að mestu leyti sækja þjónustu til læknastofa á höfuðborgarsvæðinu. Líka er talað um hvort möguleiki sé á að sameina heilsugæsluþjónustu í Rangárþingi. Það er þegar búið að samþætta læknis-, hjúkrunar- og sjúkraflutningaþjónustu á því svæði. Það er því verið að tala um að sameina þjónustuna á einum stað. Þetta er eitt af því sem ég veit að íbúar á svæðinu hafa töluverðar áhyggjur af. Sama er verið að tala um varðandi Vestur-Skaftafellssýslu. Svo er verið að nefna hugsanlegan sparnað á sjúkraflutningum sem má náttúrlega gera ráð fyrir að aukist umtalsvert miðað við þessar tillögur. Enn á ný er talað um ýmsa stoðþjónustu sem allar stofnanir hafa verið að hagræða í. Ég hef miklar áhyggjur af því að stofnanirnar skuli hafa verið neyddar út í að endurskipuleggja og bjóða út ræstingu, að draga úr þrifum. Ef það er einhver starfsemi þar sem þrif skipta virkilega miklu máli er það að sjálfsögðu heilbrigðisþjónustan. Ég lagði fram sérstaka fyrirspurn þar sem ég óskaði eftir að fá upplýsingar um hvernig þróunin á ýmsum sýkingum sem geta komið upp í heilbrigðisstofnunum hefði verið. Ég verð að segja að mér þótti miður að fá staðfestingu í þeim svörum á hve lítið yfirlit er yfir sjúkdóma og í þessu tilfelli sýkingar og hve takmarkað það er og nær stutt aftur. Þetta er eitt af því sem ég tel mjög brýnt að fylgst sé vel með því að það er samasemmerki þarna á milli. Því minna sem er þrifið, þeim mun meiri hætta er á ýmsum sýkingum á þessum stofnunum. Það sem mig langar að ræða sérstaklega til viðbótar við annað sem varðar málaflokk velferðarnefndar eru hugmyndir um þjónustustýringu. Velferðarráðuneytið kynnti nýlega skýrslu sem var unnin af ráðgjafarfyrirtæki og sérstökum ráðgjafahópi velferðarráðherra um skipulag heilbrigðisþjónustu og ráðstöfun fjármuna. Það var einmitt sú skýrsla sem ég nefndi að meiri hluti velferðarnefndar áteldi að ekki hefði verið nýtt meira til að ákveða hvernig standa ætti að ráðstöfun fjármuna í fjárlögum. Þar er bent á hvernig fjármunir hafa dreifst innan heilbrigðiskerfisins. Á sama tíma og hefur verið skorið niður um allt að 35% í litlum heilbrigðisstofnunum úti á landi, eins og ég nefndi, hafa fjárframlög hjá ríkinu til sérfræðilækna aukist. Þetta er nokkuð sem nánast allir fulltrúar, held ég, á fundi Öryrkjabandalagsins með velferðarnefnd nefndu að þeir hefðu töluverðar áhyggjur af, þ.e. að ákveðin tilfærsla væri á þjónustu í kerfinu. Meiri hluti velferðarnefndar tók undir það í nefndaráliti sínu. Eins og kerfið er núna er ótakmarkaður aðgangur að sérfræðilæknum. Fólk getur valið hvort það byrjar á því að fara til heimilislæknis síns sem aðstoðar viðkomandi í framhaldinu eða hvort það fer beint til sérfræðilæknis og ríkið borgar. Þetta er eitt af því sem fyrrverandi fulltrúi okkar í heilbrigðisnefnd nefndi sérstaklega í nefndaráliti sínu í fyrra og sagði að við ættum jafnvel að taka upp svokallað valfrjálst tilvísunarkerfi að danskri fyrirmynd. Það yrði þá þannig að við héldum áfram þeim valmöguleika að sjúklingar gætu valið hvort þeir vildu hefja göngu sína í heilbrigðiskerfinu með því að fara fyrst til heimilislæknis síns eða fara beint til sérfræðilæknis, en hins vegar mundi ríkið aðeins borga ef tilvísun kæmi frá heimilislækni eða þeim lækni sem færi með málefni viðkomandi sjúklings. Talað hefur verið um að ein helsta ástæðan fyrir því að það sé flókið og erfitt að hefja innleiðingu á þessu kerfi hér sé skortur á heimilislæknum eða á heilbrigðisstarfsfólki almennt. Í fyrrnefndri skýrslu en einnig í eldri skýrslu frá því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var í ráðuneytinu, svokallaðri Áfangar í eflingu heilsugæslunnar, er bent á að skortur á heilbrigðisstarfsfólki sé almennt ekki talinn vandamál hér á landi. Árið 2008 voru 3,7 læknar á hverja þúsund íbúa á Íslandi en meðaltal hjá OECD voru 3,2 læknar á hverja þúsund íbúa. Talið er að vandinn sé frekar hvernig kerfið er skipulagt. Ég tel mjög mikilvægt að koma á þessari þjónustustýringu. Hluti af henni yrði valfrjálst tilvísunarkerfi, sem ég nefndi, annað yrði ákveðin forvakt eða flokkun á bráðaþjónustu á Landspítalanum og stærri heilbrigðisstofnunum, auk eins af því sem kom fram í tillögum varðandi aðgerðir í nýjustu skýrslunni, þ.e. að koma upp samræmdu símanúmeri, vefsíðu, þannig að sjúklingar gerðu sér betur grein fyrir hvar þeir gætu fundið þjónustuna og hvert væri rétt að leita. Talað er um að nauðsynlegt sé að endurskipuleggja heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, líka að endurskoða greiðslufyrirkomulagið í kerfinu. Hugsanlega eru ákveðnir neikvæðir hvatar í því eins og það er sett upp fram til klukkan fjögur; á milli fjögur og sex virðast hins vegar vera miklir jákvæðir fjárhagslegir hvatar fyrir lækna að taka marga sjúklinga í gegn. Ég hefði gjarnan viljað sjá skýra stefnumörkun í tillögum fjárlaganefndar og raunar velferðarráðuneytis upphaflega þegar frumvarpið kom fram, eins og er í þessum tillögum hér. Ég mundi vilja sjá þá stefnumörkun nú þegar í fjárlögunum og beiðni um fjárveitingu. Ég væri virkilega tilbúin að styðja það og hefja undirbúning að slíkri skipulagsbreytingu. Ég vil nefna annað sem ég tel að við þurfum alla vega að ræða. Það kemur ekki fram í þeim helstu aðgerðum sem eru nefndar hérna heldur tengist meira okkur sem störfum á Alþingi. Það er skiptingin á milli ríkis og sveitarfélaga og tilraunaverkefnið á Hornafirði og Akureyri varðandi rekstur á heilbrigðisstofnunum sem hefur gefist ágætlega. Mikil ánægja hefur verið á viðkomandi svæðum með hvernig haldið hefur verið utan um heilbrigðisstofnanirnar þar. Það er spurning hvort við séum tilbúin að skoða það enn frekar. Það væri t.d. hægt að ná mun betri samþættingu í öldrunarþjónustu, sem er hluti af heilbrigðiskerfinu, og heimahjúkrun, sem hefur verið á vegum heilsugæslustöðva, með því að samræma þjónustuna. Það hefur svo sem verið nefnt að samræma framboð á öldrunarþjónustu á landsvísu, en hér er væntanlega aðallega verið að tala um hjúkrunarrými eða það sem snýr að ríkinu. Varðandi heilsugæsluna er spurning hvort sveitarfélögin ættu að taka hana yfir eða jafnvel heilbrigðisstofnanirnar sjálfar. Hér á landi eru hlutföllin nefnilega öfug við það sem þekkist annars staðar á Norðurlöndum. Hér fer ríkið með megnið af þeim fjármunum sem fara til hins opinbera. Maður hefur séð það í niðurskurðartillögum að almennt virðist vera miklu auðveldara fyrir embættismenn á höfuðborgarsvæðinu að skera niður hjá stofnun þeim mun lengra sem hún er í kílómetrum talið í burtu. Ég held að það sé þannig að þeir sem eru nálægt þeim sem nota þjónustuna eigi auðveldara með að ráðstafa því hvernig best sé að sinna verkefnunum þar. Menn hafa hins vegar bent á, eins og kemur fram í skýrslunni frá velferðarráðuneytinu, að við séu með mjög mörg fámenn sveitarfélög. Þá er spurning hvort það sé möguleiki, eins og við sáum t.d. með yfirfærslu á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna - t.d. á Suðurlandi tóku Landshlutasamtök sveitarfélaga, eða samstarf á milli einstakra sveitarfélaga innan landshlutasamtakanna, nánast alfarið að sér að sinna þeim verkefnum og ég held að þau hafi gert það mjög vel og vandað sig virkilega við það. Þetta er náttúrlega hluti af stærri umræðu og ég vona svo sannarlega að við munum ekki bara sjá þessa stefnubreytingu koma fram í fjárlögunum. Eins og við höfum talað um hefur breyting á heilbrigðiskerfinu og sú stefna verið lítið rædd í þinginu en fyrst og fremst komið fram í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Þegar við erum að tala um svo stórar breytingar þyrftum við að sjálfsögðu að ræða þær sérstaklega fyrir utan fjárlagaumræðuna og kannski allra síst klukkan hálf sex að morgni. Að lokum ætla ég að fá að nota síðustu mínútuna hjá mér til að ræða aðeins safnliðina og þær breytingar sem er verið að gera á þeim. Ég vil taka fram að þegar ég skilaði nefndaráliti mínu í fyrra, þegar ég sat í menntamálanefnd, lagði ég einmitt mikla áherslu á og hef gert síðan ég kom inn á þing að nauðsynlegt væri að endurskoða það fyrirkomulag sem hefur verið á safnliðunum. Ég kom fram með ákveðna tillögu um hvernig væri hægt að gera það og lagði til að því yrði breytt þannig að sérfræðingar ættu að vera fastanefndum Alþingis til ráðgjafar og aðstoðar við afgreiðslu umsókna út frá áherslum sem fastanefndir ákvæðu. Þannig væri betur hægt að tryggja að úthlutun fjármuna væri byggð á faglegum forsendum, gætt væri gagnsæis, hlúð að svæðisbundnum þörfum og virt eftirlit viðhaft með nýtingu fjármuna. Þess í stað hefur fjárlaganefnd ákveðið að fara þá leið að færa þessa fjárliði, að mínu mati, í hendur framkvæmdarvaldsins. Enn á ný virðumst við í raun treysta framkvæmdarvaldinu betur til að fara með þessa fjármuni en okkur sem erum kjörin til þess og eigum að fara með það vald samkvæmt stjórnarskránni. Í þeim tilfellum þar sem verið er að færa peninga, eða að hluta til, beint inn í sjóðina getur vel verið að það fyrirkomulag reynist ágætlega, en það er engu að síður verið að færa umtalsverða fjármuni beint undir ráðherrana. Það er rökstutt með því að óskýrt sé hvert þeir fjármunir eigi að fara og þá er bara ákveðið að skella þeim yfir til ráðherranna. Ráðherrarnir geta síðan skipað faghópa eða ákveðna starfsnefndir samkvæmt reglum sem fjárlaganefnd hefur samþykkt til að koma með tillögur varðandi úthlutun, því næst úthlutar ráðherrann. Ég á mjög erfitt með að skilja af hverju þetta er hægt í viðkomandi ráðuneytum, en við getum ekki gert þetta hér. Af hverju er ekki hægt að hafa nákvæmlega sömu starfsreglur og skipta bara út ráðherra og ráðuneyti fyrir Alþingi og viðkomandi nefnd? Ég kom með ákveðna tillögu þar sem virtist vera mjög skýr vilji hjá meiri hlutanum að fara út í slíkar breytingar þrátt fyrir athugasemdir sem hafa komið hér fram. Tillagan snýst um að breyta reglum fjárlaganefndar. Í fyrsta lagi verði tillögur starfshópanna gerðar opinberar ásamt ákvörðun ráðherra - sú krafa kemur að mínu mati ekki nógu skýrt fram í reglunum. Í öðru lagi verði sett inn ákvæði um að ráðherra eða starfshópar birti áherslur og skilyrði fyrir styrkveitingu áður en farið yrði yfir umsóknir. Ég hef heyrt frá nokkrum aðilum sem hafa í hyggju að sækja um til viðkomandi ráðuneyta. Það tekur alltaf tíma að fylla út umsókn, það er vinna á bak við hverja umsókn, og því hljótum við að þurfa setja fram ákveðnar áherslur gagnvart þessum aðilum. Ég gagnrýndi mjög að það skyldi ekki vera gert hér heldur hefur bara verið einhver pottur og síðan veit enginn nákvæmlega hvernig úthlutað er úr honum. Enn á ný virðast starfshópar og ráðherrar fá mjög mikið vald til að forgangsraða eigin áherslum eins og þeim hentar. Það er alls ekki í anda þess sem ég lagði áherslu á í athugasemdum mínum. Ég sendi tölvupóst til fjárlaganefndar hvað þetta varðaði og benti á hvernig staðið hefur verið að þessu í Norðurlandaráði og Norðurlandasamstarfinu. Menn geta t.d. kynnt sér hvaða skilyrði Evrópusambandið setur í sínu ferli. Þar er raunar mjög skýrt hvernig gefa á 

Frú forseti. Við höfum rætt fjárlagafrumvarpið í 14 eða 15 klukkustundir. Maður skyldi ætla að búið væri að segja allt sem segja þyrfti. Það eru samt nokkrir punktar sem ég vil fara yfir. Mig langar að byrja á að ræða aðeins almennt um fjárlagaumræðuna sjálfa og taka undir hugmyndir sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson lagði fram í ræðu sinni fyrr í dag. Hann nefndi að kannski væri ekki skynsamlegt af okkur að ræða fjárlagafrumvarpið, 2. umr., á einum degi langt fram á nótt og fram á morgun, þegar fáir eru í sal og engir fagráðherrar til staðar til að ræða við og jafnvel ekki fjárlaganefndarmenn. Auðvitað er fullt af spurningum sem þingmenn vilja ræða og umræðan yrði kannski fræðilegri og skynsamlegri ef við tækjum lengri tíma í hana og tækjum jafnvel einstök ráðuneyti fyrir í einu. Þá væru líka þeir nefndarmenn sem sætu í þeim nefndum, ásamt fjárlaganefndarfólkinu og viðkomandi fagráðherrum, til staðar til að ræða málin. Þá mundum við kannski ná að brjóta til mergjar mál sem við komum hér upp árlega til að ræða en fáum engin svör við. Einnig væri mjög áhugavert að ræða hvað verður af þessari áætlun, hvernig hún er notuð. Fjárlögin eru fyrst áætlun og verða síðan lög þegar við samþykkjum þau og allir eiga að fara eftir þeim. Þá er það umræðan: Er þetta notað eins og fjárhagsáætlanir hjá sveitarfélögum og fyrirtækjum, að menn fari eftir þeim og mánaðarlega sé farið yfir hver staðan er? Nægilegur fjöldi er af fjármálastjórum, alla vega hjá stofnunum ríkisins, þannig að maður skyldi ætla að bókhaldið ætti að geta verið eins og kallað er „up-to-date“, eða fært dag frá degi, þannig að í lok hvers mánaðar lægi staðan fyrir. Það mundi líka þýða að það mundi skýrast á því sama ári hvernig ársreikningurinn liti út en ekki eins og staðan hefur verið hér á undanförnum árum, við erum til dæmis ekki búin að klára ársreikning 2010 og árið 2012 er að ganga í garð, hvað fljótlega verður. Aðeins um fjárlagafrumvarpið núna: Gert er ráð fyrir að 1,5% halli sé af landsframleiðslu eða um það bil 20 milljarðar. Í ræðum þingmanna fjárlaganefndar á undanförnum dögum og vikum hefur komið fram að við gætu bæst 10, 15 eða 20 milljarðar og hafa menn þar helst bent á Sparisjóð Keflavíkur og Landsbankann en ágreiningur er um hversu mikil meðgjöf ríkisins verður en það er í úrskurðarnefnd og enginn veit hvernig það endar. Þá vil ég aðeins nefna hér líka, og mun koma betur inn á það á eftir, að í sjúkratryggingunum er væntanlegur halli upp á rúman milljarð, 1,2 milljarða, sem ekki virðist vera búið að leysa. Aðeins um aðrar forsendur fjárlaganna. Það hefur komið fram í fjölmörgum ræðum að vinnan er fyrst byggð á þjóðhagsspá og hagvaxtarspá sem gerð er að sumarlagi og svo kemur endurskoðuð spá núna í nóvember. Við höfum því miður séð það á liðnum árum að þessar spár hafa verið allt of bjartsýnar þannig að í raun er grundvöllurinn fyrir fjárlagafrumvarpinu, fyrir tekjuhlutanum, oft og tíðum ansi rangur og hagvöxturinn í dag er, ef ég man rétt, 2,4% eða 2,6%, en ef hann verður miklu minni eru forsendurnar brostnar fyrir fjárlagafrumvarpinu. Á sama hátt má segja, og við höfum rætt það á liðnum árum, að hér þurfi að vera hagvöxtur upp á 4–5% vegna þeirrar skuldastöðu og vaxtagreiðslna sem við greiðum til að við getum staðið undir skuldbindingum okkar og þeirri þjónustu sem hið opinbera vill veita. Í því sambandi er oft talað um að 1% hagvöxtur sé um það bil 15 milljarðar í landsframleiðslu og þá sjáum við að með þetta 20 milljarða gat, sem gæti orðið 30 eða 40 milljarðar, þyrftum við að vera hér með hagvöxt sem næmi í það minnsta 3% meiru en þær spár eru í dag. Ríkisstjórnin hefur gumað sig af því, og stjórnarliðar, að hafa bætt verulega í velferðarkerfið og þá hafa verið reiknaðir inn í það um 20 milljarðar sem fara í atvinnuleysisbætur. Það er alveg gríðarlega há upphæð, atvinnuleysi er auðvitað allt of mikið á Íslandi. Þó að spár hafi jafnvel gert ráð fyrir að það væri enn meira má heldur ekki gleyma því að því miður eru allt of margir komnir á tíma, eru farnir að falla út af atvinnuleysisbótakerfinu vegna þess að þeir hafa verið atvinnulausir í langan tíma, og síðan er gríðarlegur hópur sem hefur flutt úr landi og er þar af leiðandi ekki á atvinnuleysisbótum hér. Um 20 milljarðar í atvinnuleysisbætur, og allar þær upphæðir sem við höfum greitt í þetta á liðnum árum, eru allt of há upphæð. Ef hér væri ríkisstjórn sem hefði atvinnumál sem forgangsmál væri atvinnuleysi minna. Þá væru skatttekjur líka hærri og þá greiddum við augljóslega lægri atvinnuleysisbætur. Ef okkur hefði til dæmis tekist á liðnum árum að ná atvinnuleysinu niður um 50% væri 10 milljörðum minna í atvinnuleysisbætur og þá þyrfti engan niðurskurð. Niðurskurðurinn var áætlaður um 6,6 eða 6,8 milljarðar, minnir mig, á þessu ári. Auðvitað er stærra gat í að loka fjárlögunum með hagnaði en ef við hugsum bara um þær forsendur sem menn hafa gefið sér þá værum við með umframfjármuni til að standa undir velferðarþjónustunni í landinu. En til þess þarf atvinnustefnu, frú forseti, og tækifærin eru sannarlega til staðar. Við framsóknarmenn lögðum fram í haust tillögur sem við kölluðum plan B og tvær þingsályktunartillögur sem komu inn í þingið. Önnur var um sókn í atvinnumálum og ef ég fæ aðeins að vitna í nefndarálit 2. minni hluta fjárlaganefndar, fulltrúa Framsóknarflokksins, með leyfi forseta, langar mig að lesa á bls. 7. Þar segir: „Til þess að skapa störf verður hagkerfið að vaxa. Vinnuafl er til staðar og tækifærin eru til staðar. Þau þarf að nýta. Til viðbótar við ábyrg ríkisfjármál mun það leiða til nauðsynlegs vaxtar hagkerfisins. Framsóknarflokkurinn telur að nú þegar þurfi að hefja sérstakt átak í opinberum framkvæmdum og framkvæmdum þar sem opinberir aðilar hafa forustu eða greiða fyrir þótt einkaaðilar framkvæmi. Mikilvægt er að við val á slíkum framkvæmdum sé horft til vinnuaflsfrekra verkefna og arðsemi þeirra. Slíkt skapar atvinnu og eykur hagvöxt. Um leið er mikilvægt að nýta þetta tækifæri sem nú er til nauðsynlegra og arðsamra framkvæmda til framtíðar, meðan raunverulegur þjóðhagslegur framkvæmdakostnaður er í algeru lágmarki.“ Í annarri tillögu sem við lögðum fram um efnahagsmál stendur, með leyfi forseta: „Stjórnvöld þurfa að tryggja öryggi atvinnuveganna og rekstrarskilyrði. Mikilvægt er að ríkisvaldið liðki tafarlaust fyrir framkvæmdum og innleiði skattstefnu sem ýtir undir fjárfestingu og umsvif í atvinnulífinu fremur en að draga úr þeim. Mikilvægasta verkefni stjórnmálanna á sviði sjávarútvegs er að skapa stöðugleika og eyða óvissu fyrir greinina svo hún geti dafnað og fjárfest í nýsköpun, aukið arðsemi og hagvöxt. Framsóknarflokkurinn leggur áherslu á langtímaáætlun í ríkis- og opinberum fjármálum yfirleitt og að tryggja sjálfbærni í rekstri. Mikilvægt er að áætlanir í ríkisfjármálum séu gerðar lengra fram í tímann en nú tíðkast og er lagt til að gerðar verði áætlanir um fjármál ríkisins til annars vegar fimm ára og hins vegar tíu ára.“ Tækifærin sem við höfum á Íslandi eru fjölmörg og til að nefna nokkur má til að mynda benda á skapandi greinar sem hafa á liðnum árum vaxið mjög enda höfum við byggt upp traust innviðakerfi sem hefur gefið þeim tækifæri til að vaxa. Þá má nefna ferðaþjónustuna sem sífellt verður öflugri í landinu. Það þarf að efla hana á heilsársgrunni en hún skilar umtalsverðum gjaldeyristekjum. Hún þarf hins vegar að geta greitt hærri laun og vera meira heilsársatvinnugrein. Á næstu árum er ljóst að ferðamönnum mun fjölga hér ef vel er haldið á spöðunum og eins má búast við því að það takist að breikka það tímabil sem ferðamenn koma til landsins smátt og smátt þannig að atvinnugreinin geti dafnað á næstu árum, þá getur þetta orðið ein af undirstöðuatvinnugreinum okkar í framtíðinni. Þá má að sjálfsögðu nefna matvælaframleiðsluna sem er á ýmsum sviðum, til að mynda landbúnaðinn. Ég held að það séu orðnir fáir sem neita að viðurkenna að á næstu árum og áratugum, ég held að það séu komnar spár um 150 ár fram í tímann, muni matarverð fara hækkandi vegna sífellds skorts á fæðu með fjölgun mannkyns og breyttum siðum í löndum sem eru að taka upp vestrænt neyslumynstur, að þörf fyrir matvæli muni snaraukast. Í því sambandi má benda á landbúnaðinn. Ég held að það séu tækifæri til að auka verulega útflutning á hefðbundnum landbúnaðarafurðum og kannski snúa þeirri umræðu sem hefur verið um landbúnaðinn um nokkuð langt árabil. Það má líka nefna ýmsa þætti innan landbúnaðarins sem munu styrkja efnahagslífið á Íslandi. Menn hafa til að mynda verið að rækta korn og jafnvel lífdísil, hvort sem það væri repja eða annað, sem hefði þá gjaldeyrissparandi áhrif. Það eru fleiri þættir í landbúnaðinum og til dæmis hefði verið áhugavert að fá að ræða það við fagráðherra eða fjárlaganefndarmenn af hverju enn er skorið niður í skógaráætlunum landshlutanna. Þar er búið að skera verulega mikið og það langt að hætta er á að það kerfi sem komið var á með útboðum á garðplöntum rústist, og menn eru verulega áhyggjufullir yfir því. Innan landbúnaðarins eru líka litlar greinar sem menn hafa kannski ekki litið til með miklu trausti á liðnum árum, t.d. loðdýrarækt sem hefur verið að skila rúmlega milljarði í gjaldeyristekjur. Menn hafa haft væntingar um að mjög auðvelt sé að tvöfalda þá framleiðslu sem er í landinu og einstaka aðilar hafa nefnt að jafnvel væri hægt að tí- eða fimmtánfalda hana. Það munar um minna ef við næðum slíkum upphæðum inn sem gjaldeyri og það mundi auka hagvöxt í landinu. Þá vil ég líka nefna fiskeldi en víða eru kjöraðstæður fyrir hendi. Er kannski rétt að minna á, frú forseti, að í sjónvarpsfréttum Stöðvar 2 upp á síðkastið hefur verið rætt við íslenskan aðila sem hefur haft búsetu í Noregi og hefur uppi hugmyndir um að setja á laggirnar fiskeldi á Vestfjörðum og skapa þar með störf fyrir 50–60 manns hið minnsta og skapa gríðarlegar gjaldeyristekjur. Við höfum klárlega tækifæri til þess sem við höfum ekki nýtt á liðnum árum og þyrftum að horfa til þess. Þá vil ég nefna sjávarútveginn. Eins og ég nefndi áðan er kannski mikilvægast þar að eyða þeirri óvissu sem um hann hefur verið. Er kannski rétt að benda á að þau frumvarpsdrög eða það vinnuskjal sem sitjandi eða standandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra setti inn á netið í síðustu viku, og hefur fengið bágt fyrir hjá í það minnsta öðrum stjórnarflokknum og jafnvel sumum í sínum eigin flokki - það hefur farið minna fyrir efnislegri gagnrýni á það skjal enda er það að stóru leyti miklu líkara þeirri niðurstöðu sem kom út úr sátta- og samráðsnefndinni og menn voru sammála um, flestir, auðvitað ekki allir, ekki þeir sem vilja rústa sjávarútveginum, að ætti að vera grundvöllur áframhaldandi vinnu við að smíða nýtt frumvarp um stjórn fiskveiða. Ég tel mikilvægt að menn færu í það. Síðan höfum við lagt til að auka mætti sjávarafla, svona skynsamlega aukningu, um 15–20 þúsund þorskígildistonn. Það mundi skila verulegum tekjum í efnahagsbúið. Við höfum sannarlega ótal tækifæri til að auka tekjur og það er lykilatriði að hætta þessari ofsköttunarstefnu og niðurskurði sem er vítahringur og eykur alltaf þörfina á hærri sköttum og meiri sköttum og meiri niðurskurði. Það er lykilatriði að snúa þessum vítahring við og fara að auka tekjur, minnka atvinnuleysi og skapa hagvöxt til lengri tíma. En því miður er því ekki að heilsa hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna því að hér erum við með fjárlagafrumvarp sem lítur nánast út eins og fjárlagafrumvarpið í fyrra þó að einhverjir þættir í því séu vissulega jákvæðari en var í fyrra eða hittiðfyrra. Þá langar mig aðeins að koma inn á velferðarmálin. Síðustu ræðumenn hafa farið ágætlega inn á það og er rétt að nefna yfirlýsingu Öryrkjabandalagsins, sem bæði hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fóru vel yfir, og mig langar líka að nefna heilbrigðismálin, sem hv. þm. Eygló Harðardóttir fór vel yfir. Hæstv. fjármálaráðherra og einnig þó nokkrir stjórnarliðar lýstu því yfir að hér væri allt í blóma. En er það svo? Bara í fréttum í dag, í svari ráðherra hér á þinginu við fyrirspurn hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar stjórnarliða - hæstv. velferðarráðherra Guðbjartur Hannesson svaraði fyrirspurn um fjarlægðir á fæðingardeildir og staðan er einfaldlega sú að á þó nokkrum svæðum, á Snæfellsnesi, í Dalasýslu, í Barðastrandarsýslu, í Strandasýslu, í Norðurþingi, á Vopnafirði og í Vestur-Skaftafellssýslu, er orðin meira en klukkustundarfjarlægð, 75 kílómetrar eða lengra, 100 kílómetrar, til næstu fæðingardeildar og þess eru dæmi að það séu 250 kílómetrar eins og Þórshöfn á Langanesi. Það sést líka í skjali sem fylgdi svarinu hvernig fæðingar hafa verið að færast á suðvesturhornið og ekki bara áhættufæðingar heldur allar fæðingar. Ef þjónustan er dregin saman og færð lengra þá færa menn sig auðvitað þangað þar sem öruggast er. Eins og við vitum er ekki hægt að panta hvenær börn fæðast og þetta getur þýtt að verðandi mæður þurfa að dvelja langdvölum hér á höfuðborgarsvæðinu áður en barnið fæðist til að vera örugglega í hæfilegum radíus. Síðan var það önnur mjög neikvæð frétt og ömurleg fyrir íslenska velferðarkerfið um að öldruð kona hafi ekki komist á biðlista þrátt fyrir að hafa fengið heilablóðfall tvisvar sinnum. Þetta á náttúrlega ekki að gerast í velferðarkerfi okkar, það er einfaldlega þannig. Hér er ekki allt í blóma, við skulum bara viðurkenna það. Niðurskurðurinn hefur verið blóðugur og hann hefur gengið of langt. Rætt var um það í fyrra að lengra yrði ekki haldið, of langt væri gengið. Og það hefur komið í ljós að þrátt fyrir þá frestun á niðurskurði sem varð á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni réðu nokkrar þeirra ekki við að skera niður. Ég get nefnt sem dæmi að á Heilbrigðisstofnun Suðurlands hefur álag á starfsmenn aukist það mikið að um 40 millj. kr. af 50 millj. kr. áætluðum taprekstri þessa árs stafa af veikindum starfsmanna, af því að kalla þarf til viðbótarstarfsmenn. Við þekkjum það úr öllum rekstri að þegar álag á starfsmenn verður of mikið þá aukast veikindi. Við höfum séð það á Alþingi eins og annars staðar. Það er augljóst að of langt var gengið. Engu að síður kom frumvarpið fyrst fram núna í haust og þá var sá sparnaður sem hafði verið lagður til hliðar í fyrra eða frestað kominn aftur, plús 1,5% á allar heilbrigðisstofnanir. Ég ætla ekki bara að ganga svo langt að fara fram á það við fjárlaganefnd að hún endurskoði þetta, eins og komið hefur fram milli 2. og 3. umr., heldur hreinlega að leggja til að allur þessi sparnaður, umfram 1,5%, verði dreginn til baka. Það er einfaldlega ekki hægt að gera þetta. Ég hefði viljað hafa hæstv. velferðarráðherra og fjárlaganefndarmenn hér til að ræða þetta við þá. Ef ég tek Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þá var áætlað að niðurskurður þar væri um 73 millj. kr., 50 millj. kr. sem var frestað frá í fyrra, plús 1,5%, og síðan eru 30 millj. kr. sem eru þar í halla, þ.e. niðurskurðurinn átti að vera 100 millj. kr. Í breytingartillögum meiri hlutans er lagt til að skila um 20 millj. kr. til baka og síðan eru einhverjar óljósar fregnir um það að um 30 millj. kr. komi frá ráðuneytinu eða 50 millj. kr. Engu að síður er krafan um 50 millj. kr. aðeins 23 millj. kr. lægri en upphaflega krafan. Sama má segja um Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Hún var áætluð með 70 millj. kr. niðurskurð upphaflega og vegna þessa 50 millj. kr. halla, sem ég nefndi áðan, var niðurskurðarkrafan orðin 120 millj. kr. og síðan á að skila 22 millj. kr. til baka í breytingartillögunum, og með einhverjum óljósum hætti, sem stendur ekki í frumvarpinu, ætlar ráðuneytið að láta 40 millj. kr. renna til stofnunarinnar eða um 60 millj. kr. Eftir standa 60 millj. kr. sem er 10 millj. kr. lægra en upphaflega krafan. Þetta er einfaldlega of langt gengið. Það mætti líka nefna Heilbrigðisstofnun Austur-Skaftafellssýslu á Hornafirði sem hefur verið með þjónustusamninga, sem eru það módel sem ríkið reyndi að troða í gegn með fjárlögum á síðustu árum, einhverri nýrri stefnu. Engu að síður hefur verið skorið þar niður trekk í trekk þrátt fyrir að fyrir liggi þjónustusamningur til í það minnsta 15 ára. Væntanlega hefði átt að vera búið að finna út hver kostnaðurinn væri við þá grunnþjónustu sem hugmyndin væri að veitt yrði á landsbyggðinni. Komið hefur verið inn á hjá hv. þingmönnum að Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja er ein þeirra sem verður verst úti í niðurskurðinum ásamt Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á Húsavík sem ganga enn lengra en þetta. Það er augljóst, frú forseti, að við verðum að stöðva þetta og milli 2. og 3. umr. verður fjárlaganefnd að fara yfir þetta. Ég geri hreinlega þá kröfu að 1,5% niðurskurður verði látinn duga og öllu öðru ýtt út af borðinu. Landspítalinn – háskólasjúkrahús og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hafa líka þurft að sæta þessum niðurskurði. Þar er áætlað að um 140 millj. kr. komi aftur til Landspítalans og þá verður niðurskurðurinn þar um 1% eða tæplega það og er örugglega meira en nógu erfitt fyrir þá að standa við það. En það verður að gera þá kröfu að gengið verði með jöfnuði yfir þetta kerfi og ekki verði gengið lengra. Við höfum einfaldlega ekki efni á því að ganga svona langt. Mig langar aðeins að minnast á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég hefði gjarnan viljað ræða við hæstv. innanríkisráðherra og fjárlaganefndarmenn um aukaframlagið, hver staðan væri á því og hvers væri að vænta við 3. umr. um það. Fram hafa komið hugmyndir um að taka stóran hluta af aukaframlaginu frá næstverst stöddu sveitarfélögunum og færa til þess verst stadda, Álftaness, en það er aðferð sem gengur ekki upp. Mörg sveitarfélög hafa í langan tíma verið í tekjusvelti. Það er ekki vegna þess að þau skuldi of mikið og það er ekki vegna þess að reksturinn sé í ólagi heldur einfaldlega vegna þess að tekjur skortir, meðal annars vegna fólksflutninga af svæðinu. Þessi tekjuskipting milli ríkis og sveitarfélaga er gamalt vandamál sem hefði kannski átt að vera búið að taka upp fyrir margt löngu en var ekki gert á góðærisárunum vegna þess að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og á þenslusvæðunum höfðu umtalsverðar tekjur af því að versla með lönd á meðan þau sveitarfélög sem ég var að nefna áðan, t.d. Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur og ýmis önnur dreifbýlissveitarfélög, hafa um langa hríð ekki haft nægilegar tekjur til að standa undir lögboðinni þjónustu. Þetta er eitthvað sem við þyrftum að ræða líka í 3. umr., að búið sé að tryggja þetta. Ég hefði viljað ræða aðra hluti en gef mér ekki tíma í það, enda hafa aðrir farið ágætlega yfir þá, t.d. safnliðina og þær reglur sem að því lúta. Mér sýnist að þær muni á fyrsta ári sanna það sem við framsóknarmenn höfðum margir hverjir óttast að þetta væri klúður, að verið væri að færa aukið fjárveitingavald til ráðuneytanna en ekki í faglegra kerfi eins og til var ætlast. Ég var búinn að minnast á skógarbændur, hvers þeir ættu að gjalda. Mig langar aðeins að nefna í sambandi við heilbrigðiskerfið að reynslan hefur sýnt að við þennan niðurskurð, ekki síst á landsbyggðinni, hefur orðið gríðarleg færsla ekki síst á verkefnum frá heilsugæslunni og frá sjúkrahúsum á landsbyggðinni til einkarekinna stofa á höfuðborgarsvæðinu. Ég heyri það á hæstv. velferðarráðherra, og má líka vitna í álit velferðarnefndar, að menn hafa áttað sig á því að þessi stefna er kolröng og það þarf að snúa af henni. Það gengur ekki að nota niðurskurðartíma til að koma í gegn hugmyndum einhverra ráðuneytismanna um það hvernig heilbrigðiskerfið eigi að líta út. Það eru lög í landinu um heilbrigðisþjónustu og eftir þeim verðum við að fara og tryggja grunnþjónustu um land allt. Það er ein af forsendunum. Ég nefndi fyrr í ræðu minni að skattstefna í landinu gagnvart atvinnufyrirtækjum væri ekki vinsamleg. Má nefna hugmyndir um kolefnisskatt þar sem tvískatta átti fyrirtæki, annars vegar að taka upp kerfi Evrópusambandsins, svokallað ETS-kerfi, og hins vegar Effort Sharing kerfi á þau fyrirtæki sem ekki hafa losunarheimildir eða ekki er hægt að mæla útblástur frá. Þá átti að fara að leggja kolefnisskatt á innflutning á hrávöru, á hráefni til iðnaðar. Það sáu allir að þetta væri endemis þvæla en þó var það ekki í fyrsta sinn sem ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra reyndu að koma með þetta inn í þingið. Nú virðist vera búið að henda því út en enn skortir á skýrar yfirlýsingar frá hæstv. fjármálaráðherra um að búið sé að leggja þetta til hliðar, að menn þurfi ekki að óttast að þetta komi hingað inn aftur í fjárlagafrumvarpsgerð á næsta ári. Ég ætla í lokin að minnast á álit 2. minni hluta í atvinnuveganefnd þar sem fjallað var um þær stofnanir sem heyra undir atvinnuveganefndina og eru þá annars vegar hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og hins vegar hjá iðnaðarráðuneytinu, ég ætla að fara yfir það í mjög stuttu máli. Matvælastofnun hefur til dæmis ekki fengið nægilegt fé til að innleiða mjög flóknar Evrópureglur, m.a. um matvælalöggjöfina, en gerð er á hana veruleg hagræðingar- og niðurskurðarkrafa eins og alla aðra. Ekki hefur verið tekið tillit til þess að verið er að innleiða mjög flóknar reglur sem hafa útheimt mikla vinnu hjá starfsmönnum og á sama tíma, frú forseti, er lögð á þessa stofnun gríðarleg vinna við Evrópusambandsaðildarviðræðurnar. Í fyrra kom fram hjá forsvarsmönnum stofnunarinnar og ráðuneytinu að fjóra til fimm starfsmenn þyrfti í Matvælastofnun til að sinna þeim verkefnum einum fyrir utan önnur verkefni. Ekki fékkst fjárveiting til þess þannig að þessi verkefni hafa verið forgangsverkefni og önnur verkefni hafa þar af leiðandi annaðhvort verið látin bíða eða þá að starfsmenn hafa unnið með auknu álagi kvöld og helgar að því að láta stofnunina ganga. Það sama mætti segja um Fiskistofu. Þar var reyndar talað um eitt til tvö ársverk en þrjú til fjögur hjá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu sjálfu. Ekkert af þessu hefur orðið að veruleika og hefur álag á stjórnsýsluna þar af leiðandi verið gríðarlegt. Nú heyrst að taka eigi inn alls kyns peninga frá Evrópusambandinu til að leysa þennan vanda, taka á málum sem við höfum ekki sinnt eða fengið undanþágur frá vegna þess að við höfum ekki haft þörf á því og eins má kannski segja að sumar greiðslurnar séu til að milda ásýnd Evrópusambandsins á Íslandi. Fyrr á tímum þegar deilur stóð um NATO og dvöl Bandaríkjahers hér kom fram stefna sem kölluð var aronska. Það var stefna um að taka gjald fyrir veru Bandaríkjahers hér, einhvers konar leigugjald fyrir aðstöðu. Nú má spyrja hvort hér sé að koma inn ný tegund af aronsku, frú forseti, þar sem hér á að fara að taka við fé af Evrópusambandinu til að setja inn í kerfið til að við fáum tekjur af því að við séum í aðildarviðræðunum. Slíkar heimildir eru því miður í fjárlagafrumvarpinu sem og aðrar hugmyndir. En þetta er svolítið sérstakur vinkill á þessum aðildarviðræðum. Í sambandi við Hafrannsóknastofnun hefur komið fram að þar hefur verið verulegur niðurskurður eins og hjá öðrum stofnunum sem hefur leitt til þess að starfsfólki hefur fækkað og verkefni hafa orðið smærri í sniðum. Sparnaðurinn hefur kannski fyrst og fremst legið í því að úthaldsdagar rannsóknarskipanna hafa verið færri og það þýðir bara eitt að til lengri tíma, til framtíðar, höfum við minni gögn til að byggja á um nýtingu á þeirri auðlind sem við ætlum að byggja á til hagvaxtar um langt árabil. Það má nefna að til að mynda í tilviki Hafrannsóknastofnunar voru um 80 millj. kr., ef ég man rétt, af auknum olíukostnaði, hann hefur aukist um 53% á liðnum árum, en ekki er tekið tillit til þess og það kemur fram í því að menn verða að skera niður þar sem útgjöldin vegna olíunnar eru mest. Þetta er gríðarleg upphæð hjá einni stofnun. Nokkur umræða varð um ýmsa þætti tengda iðnaðarráðuneytinu. Mig langar að nefna tvennt. Annars vegar húshitunarniðurgreiðslur sem við þurfum nauðsynlega að fara yfir - og væri þörf á að ræða hvernig við gerum það. Það gengur ekki að hafa það í því formi sem við höfum haft. Bilið á milli niðurgreiðslnanna og síðan verðs hjá þeim sem best hafa hefur stækkað gríðarlega. Við verðum að skoða hvort rétt sé að horfa á þetta sem niðurgreiðslur vegna húshitunar eða hvort við eigum að fara að horfa á þetta sem jöfnun búsetuskilyrða um land allt. Hins vegar langar mig að nefna snertir líka raforkuna, það er verð til stórnotanda annarra en stóriðju, til að mynda til garðyrkju, sveitarfélaga eða stærri iðnfyrirtækja sem ekki eru í stóriðjuflokkinum. Það er óeðlilegt að þessi fyrirtæki hafi ekki sérgjaldskrá og það er óeðlilegt að ekki sé vilji til þess innan ráðuneytisins að ganga í það verk að laga það. Það hefur komið fram vilji í þinginu, ekki síst gagnvart garðyrkjunni, að skoða það og leysa en ekki hefur verið nægilegur vilji í ráðuneytinu til að klára það mál. Ég held að ég láti þessu lokið, hægt væri að ræða fjölmörg önnur atriði. En ég ítreka að áhugavert væri að endurskoða formið á þessari umræðu þannig að hún taki ekki 15 klukkustundir í einni striklotu án þess að hægt sé að ræða við fagráðherra eða ýmsa fjárlaganefndarmenn sem maður hefði hugsanlega áhuga á.

Forseti. Það líður að lokum 2. umr. um fjárlagafrumvarp næsta árs og ég hef reynt að fylgjast með flestu því sem hér hefur verið sagt og flestum þeim ræðum sem hafa verið fluttar í þessari umræðu og held að ég hafi náð stærstum hlutanum. Að stofninum til hefur þetta verið málefnaleg og ágæt umræða þó að víða hafi verið um óttalegt mas að ræða og ekki alltaf fjallað um málið sem hér á þó að vera til umræðu. Mörgum get ég verið sammála og mörgum get ég verið ósammála í því sem hér hefur verið sagt. Þetta er þó þriðja árið í röð sem stjórnarandstæðingar boða það að hér fari allt fjandans til ef fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Ekkert slíkt hefur samt gerst enn þá, þetta er þriðja fjárlagafrumvarp núverandi ríkisstjórnar eða hátt í það fjórða því að fjárlög ársins 2009 voru tekin upp og endurskoðuð á miðju því ári og færð að því umhverfi sem þá blasti við okkur. Þær svartsýnisspár sem hér hafa verið uppi á hverju einasta ári, sumar hverjar kannski meira til varnaðar og til að menn hefðu vaðið fyrir neðan sig ef allt færi nú fjandans til einu sinni enn í þessu landi, hafa sem betur fer ekki ræst. Í raun er langur vegur frá því. Þvert á móti höfum við haldið ágætlega plani við ríkisfjármálin frá ári til árs. Aðhaldskrafan sem við höfum sett okkur hefur ekki þurft að vera eins mikil og við lögðum upp með í upphafi vegna þess að okkur hefur gengið betur en við reiknuðum með. Við höfum getað gripið til ýmissa ráðstafana samhliða því að loka því gati með niðurskurði og afla nýrra tekna sem nauðsynlegt var að gera og ég held að allir viðurkenni. Við höfum getað staðið að kjarasamningum við opinbera starfsmenn og komum að kjarasamningum á almenna vinnumarkaðnum í sumar. Við höfum getað farið í að hækka í bótakerfinu umfram verðlag. Við höfum farið í að hækka vaxtabætur til íbúðarkaupenda, sérstakar vaxtabætur, og aukið almennu vaxtabæturnar og við höfum lagt tugi milljarða inn í Íbúðalánasjóð, m.a. í þeim tilgangi að koma að skuldavanda heimilanna. Margt hefur gengið okkur í haginn þó að annað hafi ekki gert það. Það er svo sannarlega ekki allt í blóma hér á landi eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði í ræðu áðan að við stjórnarsinnar vildum meina. Það er ekki þannig, það er langur vegur frá því. Íslenskt efnahagslíf var það illa leikið fyrir aðeins þrem árum að það er langur vegur frá því að hér sé allt í blóma eða verði það á næsta ári þó að fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar gangi eftir eins og vonir standa til. Þrátt fyrir það hefur okkur miðað áfram og ég held að það sé ósanngjarnt af öllum að ætla að þannig sé það ekki. Ég vonast til að þingmenn sýni þó þá sanngirni að viðurkenna að þannig sé það. Öll mælitæki, bæði innlend og erlend, vísa til þess að okkur miði áfram, okkur er að takast það verk sem við ætluðum. Við settum okkur ákveðin markmið vorið 2009 þegar skipt var um ríkisstjórn í landinu og nýr stjórnarmeirihluti tók við á þinginu. Þá settum við okkur ákveðin markmið og við höfum haldið þau í stærstu dráttum. Ég undirstrika að þær svartsýnisspár sem hér hafa verið á lofti á hverju einasta hausti um það hvað biði þessarar þjóðar ef ríkisstjórnin næði sínum málum fram hafa sem betur fer ekki ræst. Einn þeirra gesta sem talaði á ráðstefnu í haust í Hörpu um efnahagsástandið á Íslandi, hrunið og hvernig brugðist hefði verið við því, Simon Johnson, sagði eftirfarandi á þeirri ráðstefnu, með leyfi forseta: „Ísland hafði enga kosti og hefur enga kosti aðra en að draga úr útgjöldum og afla sér tekna. Efnahagshrunið sem varð á Íslandi var yfirþyrmandi.“ Og hann bætti við: „Grikkland gæti farið sömu leið, og jafnvel gætu Ítalía og Frakkland fylgt þar á eftir.“ Takið eftir, við erum að tala um Grikkland sem hefur verið rætt um í fréttum í allt haust að væri jafnvel að setja Evrópska efnahagssvæðið á hliðina. Þó að það sé ekki nema lítið brot af þeirri stærð tala sérfræðingar um að Grikkland gæti farið sömu leið og Ísland fór. „Fordæmalaust, hefur aldrei gerst áður í nokkru vestrænu ríki,“ eru ummæli sem féllu í Hörpu og eru þau sömu og efnahagssérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins höfðu uppi haustið 2008 þegar þeir komu að ástandinu eins og það var þá. Hver voru fyrstu viðbrögð ríkisstjórnarinnar haustið 2008 til að bregðast við þeim vanda sem þá blasti við? Hækka skatta og draga úr útgjöldum. Það voru viðbrögðin sem var gripið til í því fjárlagafrumvarpi sem var til umfjöllunar á þinginu fyrir þrem árum, þ.e. að fara blandaða leið, draga úr útgjöldum og auka tekjur. Hvers vegna skerum við niður, hvers vegna drögum við úr útgjöldum? Er það einhver pólitísk stefna, eins og mér finnst sumir láta í veðri vaka, núverandi ríkisstjórnar að draga úr útgjöldum í heilbrigðiskerfinu, draga úr útgjöldum í menntakerfinu og velferðarkerfinu, að það sé beinlínis markmið, stefna sem hafi verið sett fram og sé skrifuð inn í þá lífssýn sem þeir hafa sem styðja slíka ríkisstjórn? Gæti það ekki verið nauðsyn, aðkallandi, eitthvað hafi leitt til þess og orsakað að það þyrfti að grípa til slíkra aðgerða? Ég held að við þurfum ekkert að fara mikið yfir þá hluti. Hvers vegna öflum við okkur tekna? Með nákvæmlega sömu rökum og menn lögðust í það haustið 2008 að reyna að afla ríkinu tekna reynum við að afla okkur tekna. Til viðbótar því höfum við sem styðjum þessa ríkisstjórn og höfum lagt fram þær skattatillögur sem hafa náð fram að ganga notað skattkerfið samhliða því að afla ríkinu tekna til að dreifa skattbyrðinni með öðrum hætti en áður hefur verið gert. Við höfum notað skattkerfið sem jöfnunartæki í leiðinni og það hefur okkur tekist að vissu leyti. Ég ætla ekki að fara mikið ofan í fjárlagafrumvarpið sjálft, þ.e. einstaka liði eins og það lítur út hjá okkur. Það hefur formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, gert ítarlega sem og aðrir fjárlaganefndarmenn auk annarra þingmanna og ástæðulaust að fara í það. Ég ætla samt að gera einn samanburð á fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012 eins og það lítur út í dag og fjárlögum ársins 2007 þegar við náðum hámarki góðærisins að margra mati. Miðað við breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár, ef þær ná fram að ganga, lítur frumvarpið þannig út að við verjum um 43% útgjalda okkar í velferðarkerfið. Árið 2007 var þessi tala 49,3%, þ.e. hún er um 6 prósentustigum lægri núna sem hlutfall af þeim útgjöldum sem við erum að fara í. Hvernig skyldi standa á því? Skýringin er afskaplega einföld, við erum að borga hátt í 80 milljarða í vexti, það eru útgjöld sem stendur til að ráðast í á næsta ári. Þeir voru ekki árið 2007. Þá vorum við að tala um 16 milljarða vexti, rétt ríflega 4% af heildarútgjöldunum á móti tæpum 15% núna. Ef við tökum hins vegar vaxtatölurnar út, bæði í frumvarpinu fyrir árið 2012 og vextina eins og þeir lágu fyrir í fjárlögum árið 2007, lítur málið einfaldlega þannig út að í velferðarráðuneytinu, tökum þá saman þá málaflokka árið 2007 sem nú heyra undir velferðarráðuneytið, erum við að greiða ívið meina, ég held að það muni 0,1% eða 0,2%, við skulum bara segja að það sé á sléttu, jafnhátt hlutfall til velferðarmála núna og við gerðum árið 2007, í hámarki góðærisins. Hvað segir það okkur? Það segir okkur að þrátt fyrir þær auknu vaxtagreiðslur sem við neyðumst til að greiða vegna þess sem féll í hausinn á okkur í hruninu hefur okkur tekist að verja velferðarkerfið með þeim hætti að við höfum ekki dregið úr útgjöldum til þess samanborið við aðra málaflokka. Við höldum í horfinu miðað við það sem var hérna þegar best lét í ríkisbúskapnum, að sögn sumra. Ef við göngum lengra í samanburðinum og berum útgjöld til velferðarmála saman við önnur lönd, eins og OECD-ríkin gera, til að bera saman útgjöld til slíkra mála, tökum inn lífeyristryggingarnar, sjúkratryggingarnar, framhaldsskólana, háskólana o.s.frv., höfum við hækkað þetta hlutfall. Við höfum hækkað hlutfall til svokallaðra velferðarmála frá því sem áður var þrátt fyrir að vaxtakostnaður hafi aukist þetta mikið. Það segir okkur að við höfum náð árangri í því sem við ætluðum okkur, þ.e. að verja velferðarkerfið umfram annað og láta aðra þætti bera aukinn þunga af hinum óumflýjanlega niðurskurði. Það er sömuleiðis ánægjulegt að í því fjárlagafrumvarpi sem við erum að ræða núna erum við á ákveðnum vegamótum, þ.e. við höfum ráðist í ákveðna þætti, höfum aukið útgjöld til tiltekinna mála sem við höfum ekki getað gert það sem af er þessu kjörtímabili og drógum verulega úr strax haustið 2008. Ég nefni að nú stendur fyrir dyrum sérstakt átak í almenningssamgöngum. Við erum að auka þátttöku okkar í þróunarsamvinnu. Við erum að setja aukna fjármuni í átak í ferðaþjónustu og atvinnumálum. Við höfum leyst deilur ríkis og sveitarfélaga um tónlistarkennslu. Við erum að setja aukna fjármuni í flutningsjöfnun og menntamál ungs fólks og atvinnu svo nokkur dæmi séu nefnd. Þess gætir víða að aðeins sé að birta til og við farin að geta leyft okkur fleira en við áður gátum. Á hverju byggjum við þetta fjárlagafrumvarp? Hvernig í ósköpunum halda menn því fram og hvernig rökstyðja þeir að það sé mjög veikt, það séu engar líkur á að þetta fjárlagafrumvarp gangi eftir frekar en fyrri ár, eftir því sem menn spáðu þá? Það er byggt lögum samkvæmt á þeirri þjóðhagsspá sem lá fyrir í sumar og endurskoðaðri þjóðhagsspá sem lá fyrir og var kynnt núna í lok nóvember, fyrir örfáum dögum. Það eru margir jákvæðir þættir í þjóðhagsspánni sem mér finnst vert að við höldum til haga og leggjum á minnið. Það er ekki allt neikvætt, það er ekki allt að fara fjandans til. Þetta er ekki þjóðhagsspá sem stjórnmálaflokkarnir gefa út, hvorki stjórnarandstöðuflokkarnir né stjórnarflokkarnir. Þessi þjóðhagsspá er unnin af Hagstofu Íslands þar sem lagt er óháð mat á það sem er að gerast í samfélaginu og hvernig horfurnar eru til framtíðar. Ef við flettum þessum þjóðhagsreikningi frá 24. nóvember sl. sést að spáð er hagvexti í ár upp á 2,6% eftir samtals 11% samdrátt á síðustu árum, í kjölfar hrunsins. Það er reiknað með áframhaldandi hagvexti á næsta ári upp á 2,4%. Nú er reiknað með að meðaltalsverðlag hækki á árinu 2011 í 4,1%, 4,2% á árinu 2012, þ.e. verðbólgumarkmiðin, og nálgist eftir það það markmið sem Seðlabankinn setur sér. Það er reiknað með að afgangur af utanríkisviðskiptum minnki örlítið frá því sem verið hefur á undanförnum árum. Sömuleiðis er reiknað með að vöxtur í innflutningi verði einhver. Það er búist við að hagvöxtur á árunum 2012–2013 dragi úr atvinnuleysi á næstu árum. Því er spáð að atvinnufjárfestingar sem hafa staðið í stað nokkurn veginn fram til ársins 2009 aukist á árinu 2011 um 16,3% og 19% árið 2012. Því er spáð að fjármálaleg skilyrði heimila og fyrirtækja fari batnandi og að skuldsetning lækki í kjölfar afskrifta og endurskipulagningar skulda. Í helstu viðskiptalöndum Íslands er spáð hagvexti upp á 1,9% 2011 á móti 2,6% á sama ári á Íslandi, 1,5% árið 2012 á móti 2,4% hér og sömuleiðis verðum við yfir hagvaxtarspá í samanburðarlöndunum á árinu 2013. Þetta er jákvætt, ekki satt? Því er spáð að útflutningur muni aukast talsvert á þessu ári, einkaneysla sömuleiðis. Því er spáð að samningar sem gerðir voru á vinnumarkaði í sumar muni halda, m.a. vegna þess að okkur gengur betur en lá fyrir í sumar þegar Hagstofan jafnvel reiknaði með því að þetta mundi ekki ganga eins vel og á horfist núna. Eins og ég sagði áðan er reiknað með að atvinnufjárfesting aukist um 16% á þessu ári og 19% á því næsta. Þó er ekki gert ráð fyrir stórum framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru til dæmis á Norðausturlandi og sérstaklega er tekið fram í þjóðhagsspá Hagstofunnar að það sé skilið undan og bent á það sem jákvæða óvissuþætti þó að víða séu auðvitað neikvæðir óvissuþættir, óþarfi að draga dul á það í þessari spá. Þá eru þó víða annars staðar jákvæðir óvissuþættir eins og Hagstofan bendir sjálf á varðandi fyrirhugaðar framkvæmdir á Norðausturlandi, í Helguvík, Straumsvík, Búðarhálsi o.s.frv. sem eru nefnd þarna og voru nefnd á fundum okkar sem óvissuþættir sem ættu að geta komið okkur til góða á móts við annað sem gæti hugsanlega farið miður. Allt er þetta frekar jákvætt og hlutir sem ættu að liggja með okkur ef allt fer sem spáð hefur verið. Umræðan í dag hefur mikið til snúist um tvennt, þessa ógurlegu skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem er allt að drepa og alla að pína og kvelja til dauða nánast og svo það að hér detti ekki nokkrum manni í hug að fjárfesta, allra síst í sjávarútvegi, og að nánast engum manni detti í hug að fjárfesta hér í atvinnulífinu. Hver er staðreyndin? Ég var að enda við að vitna í þjóðhagsspá Hagstofu Íslands sem spáir auðvitað því sem blasir við ef menn skoða staðreyndir og tölur, rannsóknir sem eru gerðar erlendis á íslensku efnahagslífi og það sem er að gerast í kringum okkur. Víst eru menn að fjárfesta. Á heimasíðu Eurostat, sem fylgist með fjárfestingum og efnahagslífi í Evrópulöndunum, kemur fram að á árinu 2010 hafi fjárfesting hér á landið numið um 12,9% af vergri landsframleiðslu og verði um 14,6% á yfirstandandi ári. Hagstofan segir reyndar 16%. Því er spáð á þessari heimasíðu að fjárfesting á Íslandi verði 16% árið 2012 en Hagstofan segir reyndar 19%. Það má nefna sambærilegar tölur fyrir Bretland sem eru 14,7% fyrir árið 2010, 14,3% á yfirstandandi ári og spáð 14,4% fjárfestingu á Bretlandi á næsta ári. Í Danmörku var fjárfesting 16,6% af vergri landsframleiðslu þess lands árið 2010, 16,7% 2011 og það er spáð tæplega 17% fjárfestingu þar fyrir næsta ár. Í Bandaríkjunum var fjárfesting í fyrra 16,6% af vergri landsframleiðslu, verður 15,6% á yfirstandandi ári og því er spáð að fjárfesting þar í landi verði 16,1% af vergri landsframleiðslu þess lands á árinu 2013. Þetta er samanburður sem við höfum bæði frá Hagstofu Íslands og erlendum aðilum sem eru að rannsaka íslenskt efnahagslíf. Því hefur sömuleiðis verið haldið fram að hér sé akkúrat enginn hagvöxtur, hér sé nánast ekkert að gerast og að það verði okkur á endanum að fjörtjóni ef hagvöxtur verður ekki meiri en hann er í dag og er spáð. Þó er óumdeilanlegt að í OECD-ríkjunum er aðeins eitt land með meiri hagvöxt en Ísland, og það er Eistland. Það er eina landið sem er með hagvöxt umfram það sem er á Íslandi í dag og umfram það sem spáð er á Íslandi á næsta ári. Þetta staðfestir Hagstofa Íslands sömuleiðis, rétt eins og erlendar stofnanir. Það er engu líkara en að þeir sem halda því fram að svo sé ekki lifi í einhverju tómarúmi, þeir kanni hvorki staðreyndir né önnur gögn og leiti sér ekki hlutlausra upplýsinga, heldur láti mata sig á einhverju sem fólk á ekki að gera. Fólk á að leita upplýsinga, kanna staðreyndir og leita helst að hlutlausum aðilum til að komast að því hvað er að gerast og alls ekki að búa sjálft til eitthvert ímyndað ástand. Það er stundum eins og að innyflin í stjórnmálamönnum á hægri vængnum snúist við ef minnst er á skatta, sérstaklega skattlagningu fyrirtækja. Er þá skemmst að minnast þess að í tíð ríkisstjórnanna á undan þessari voru fyrirtækjaskattar lækkaðir langt niður fyrir það sem þekkist í viðmiðunarlöndunum. Markmiðið var að laða erlend fyrirtæki til Íslands í skattaskjól og síðan áttu molarnir að hrynja af þeirra borðum til okkar hinna og seðja íslenskan almenning. En það varð lítið af því og Ísland varð aldrei ríkasta land í heimi af þessari stefnu. Nú halda menn því fram að það sé nánast verið að ganga af fyrirtækjunum dauðum með óhóflegri skattpíningu og að enginn vilji fjárfesta á Íslandi vegna einhverrar ofurskattstefnu núverandi stjórnvalda. Við skulum aðeins skoða þetta betur. Árið 2009 greiddu öll álfyrirtækin á Íslandi, sjö, öll fyrirtækin í þessum bransa, 297 milljónir í tekjuskatt. Það er samtalan. Á sama ári greiddi hugbúnaðariðnaðurinn á Íslandi 311 milljónir í tekjuskatt af margfalt minni veltu. Á þessu sama ári, 2009, greiddi öll útgerð á Íslandi rétt tæpar 900 milljónir í tekjuskatt, það er hálft aflaverðmæti meðalfrystitogara í dag. Landbúnaður og skógrækt greiddi á því ári 240 milljónir í tekjuskatt sem er þó talsvert meira en stórmarkaðir og matvöruverslanir greiddu samtals í tekjuskatt á því ári, þ.e. 160 milljónir. Samt fór þetta svona. Fyrirtæki löðuðust ekkert sérstaklega til þessarar skattaparadísar, það tókst í það minnsta ekki að gera Ísland að ríkasta landi í heimi. Hvernig er þá verið að búa til það skattahelvíti sem Ísland er kallað í dag af mörgum, það sé verið að kvelja fólk til útlanda, jafnvel verið að kvelja fyrirtæki úr landi út af sköttum? Því er haldið fram að launafólk flýi Ísland, sérstaklega hálaunafólk, sérstaklega þeir sem borga auðlegðarskatt eða fjármagnstekjuskatt, að það fólk flýi Ísland undan háum sköttum. Eigum við að skoða það aðeins betur? Í nýlegri skýrslu frá KPMG International eru bornir saman tekjuskattar, mestu tekjuskattar á Íslendinga innan OECD-ríkja árið 2011. Í efsta sæti er Svíþjóð, svo koma Danmörk, Holland, Belgía, Austurríki, Japan, Finnland, Írland, Noregur, Portúgal, Kanada og í 12. sæti Ísland. Þar á eftir koma Þýskaland, Grikkland, Spánn, Nýja-Sjáland o.s.frv., Kórea, Tyrkland, Bandaríkin, Pólland, Mexíkó og áfram niður. Við erum þá væntanlega að tala um að færa skattkerfið þangað aftur, þar sem það var. Eigum við að bera saman fjármagnstekjuskatt hér á landi og í öðrum ríkjum, hvar hann er hæstur innan Evrópu, í viðmiðunarlöndum okkar? Þar er í efsta sæti Lúxemborg, þar á eftir Danmörk, Frakkland, Svíþjóð, Finnland, Noregur, Írland, Austurríki, Þýskaland, Holland og loks Ísland í 11. sæti. Þar fyrir neðan erum við þá komin að Portúgal, Póllandi, Rúmeníu, Rússlandi, Slóvakíu, Búlgaríu, Tékklandi, Ungverjalandi og Serbíu sem eru með sama fjármagnstekjuskatt og Ísland var með fyrir þrem árum. Þar vorum við fyrir þrem árum og erum við þá að tala um að færa það til baka? Hvert er þá fólk að flýja? Hvert eru auðmennirnir að flýja undan því að þurfa að greiða fjármagnstekjuskatt á Íslandi? Eru þeir að flytja til Serbíu, Tékklands eða Slóvakíu? Það hlýtur að vera. Þetta er nú öll skattpíningin, öll kvölin sem verið er að leggja á íslensk fyrirtæki og íslenskan almenning. Það er einfaldlega verið að færa skatta til samræmis við það sem gerist í samanburðarlöndum okkar og hefði auðvitað átt að vera þannig. Þá hefðum við kannski verið í færum til að lækka skatta sem eru auðvitað réttu viðbrögðin við efnahagserfiðleikum, sérstaklega þeim sem lenda á almenningi. En við vorum aldeilis ekki í færum til þess enda var búið að taka hér upp algjörlega flatt skattkerfi sem gagnaðist ekki þegar á reyndi og engin leið að færa niður því að við þurftum að afla okkur tekna. Það var óumflýjanlegt. Hér ríkti fullkomið ábyrgðarleysi í fjármálum ríkisins. Á síðustu sex árum fyrir hrun fóru útgjöld ríkisins til reksturs heilbrigðisstofnana 33 milljarða umfram fjárlög hvers árs. Við þurfum ekki að rifja upp hverjir stýrðu heilbrigðisráðuneytinu á þeim árum. Síðustu þrjú árin fyrir efnahagshrun fóru útgjöld ríkisins 74 milljarða fram úr fjárlögum. Það er því alveg óhætt að halda því fram, með réttu, að það hafi nánast ríkt fullkomið stjórnleysi í rekstri ríkisins á þessum tíma og ábyrgðarleysi sem er auðvitað stærsti hluti þess vanda sem við erum að glíma við í dag og lendir á íslenskum almenningi. Hér hefur verið talað um óvissu í fjárfestingu fyrirtækja, að það sé varla hægt að fjárfesta á Íslandi, þetta sé allt svo djöfullegt og allt hrakið í burtu, það sé verið að gera aðför að velferðarkerfinu. Við eigum að hætta, bíða, gefa okkur tvö, þrjú ár til að skoða málin, safna vöxtum væntanlega þá á meðan og sjá svo til hvernig við leysum þetta. Hér hefur verið talað um sjávarútveg, að það þurfi að eyða óvissunni. Svo sannarlega þarf að eyða óvissunni sem er búin að vera hérna í áratugi, það verður að gera, um það held ég að við séum flest sammála. Það er talað um að það séu engar fjárfestingar í sjávarútvegi. Þó var hér bara fyrir nokkrum mánuðum stærsta fjárfesting í sjávarútvegi sem hefur verið gerð á Íslandi í 10–15 ár, fjárfesting upp á 14,5 milljarða á einu bretti. Sjávarútvegsfyrirtæki eru víst að fjárfesta, hér er verið að viðhalda skipum. Hér ganga útgerðirnar ágætlega og það er methagnaður í útgerð á þessu ári. Ef við förum inn á þær upplýsingasíður sem veita upplýsingar um hagnað, bæði í útgerð og öðrum fyrirtækjum, kemur þetta í ljós. Er ekki fínt að útgerðinni gangi vel? Ég held að það sé ágætt fyrir þjóðarbúið og við eigum ekki að gera lítið úr því. Útgerðin hagnast vel, hún er að fjárfesta. Það er fullt af peningum í greininni og langur vegur frá því að enginn þori að fjárfesta í atvinnulífi á Íslandi. Heildarvelta í öllum atvinnugreinum á Íslandi á milli júlí og ágúst 2010 og sömu mánaða 2011 jókst um 11,6%. Samt er því haldið fram að enginn sé að fjárfesta í fyrirtækjum á Íslandi og að það dragi heldur þróttinn úr fyrirtækjarekstri og veltunni hér. Það er aldeilis ekki ef staðreyndir eru skoðaðar. Það er alltaf gott að gera það. Við vitum nokkurn veginn úr hvaða umhverfi við vorum að koma, virðulegi forseti. Það eru aðallega tveir ræðumenn sem vöktu athygli mína í dag, annars vegar hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og hins vegar hv. þm. Illugi Gunnarsson. Mér fannst á ræðum þeirra eins og þeir væru að tala um fjárlög næsta árs og efnahagslífið eins og við værum að koma af lygnum sjó, eins og værum ekki að koma úr neinu róti, hér væri allt nokkurn veginn með eðlilegum hætti og þetta snerist bara um vilja til verksins, það væru pólitískar ákvarðanir sem þyrfti að taka og meira væri þetta ekki. Það fannst mér mjög dapurlegt að hlýða á og ætla að vona þeir hafi verið í einhverjum pólitískum skylmingum en hafi ekki beinlínis meint það sem þeir sögðu, í það minnsta ekki allt. Ég ætlast til talsverðs meira af þeim félögum, þessum þingmönnum sem ég nefndi. Þessar tvær ræður voru í hópi þeirra ótrúverðugri í dag, margar voru ágætar eins og ég sagði áðan, aðrar ekki. Sú saga er sögð í ævintýrinu um Lísu í Undralandi, sem flestir kunna, að þegar hún kemur að gatnamótum er þar staddur köttur og hún spyr hann: Geturðu nokkuð verið svo vinsamlegur að segja mér hvaða leið ég á að fara? Hann horfir á hana og segir: Ja, það fer eftir því hvert þú ætlar að fara. Hún svarar að það skipti ekki nokkru máli hvert hún fari. Hann svarar auðvitað á móti: Nú, þá skiptir heldur ekki máli hvaða leið þú ferð. Þetta er oft notað sem dæmisaga um það þegar við stöndum á einhvers konar gatnamótum, spyrjum ráða en höfum ekki hugmynd um hvert við eigum að fara og er kannski nokkuð sama um það. Ég segi þetta vegna þess að sú umræða sem hefur verið í gangi, ekki bara í dag heldur á undanförnum árum, um fjárlagafrumvarpið og samfélagsgerðina sem við viljum búa í, hefur að sumu leyti skilað árangri, þ.e. ég held að við vitum það betur sem þjóð núna hvers konar samfélag það er sem við viljum búa í. Ég held að við séum flest sammála um að verja heilbrigðiskerfið, að hér þurfi að vera opinbert heilbrigðiskerfi. Ég held að þjóðin hafi aldrei verið meira sammála um það en núna. Það er slegin skjaldborg um það víða um land. Og ég held að við séum flest orðin sammála um að hér þurfi að vera sterkt opinbert menntakerfi, við viljum flest verja það með einhverjum hætti, bæði fólk í stjórnmálum og almenningur. Og ég held að flestir séu orðnir þeirrar skoðunar í dag að það þurfi að vera sterkt og öflugt opinbert velferðarkerfi. Um þetta er þjóðin nokkuð sammála og um þetta reynir hún að standa vörð, að sjálfsögðu. Þetta var ekki alltaf svona og það er ekkert víst að þetta verði alltaf svona. Hér skiptir máli hvert við ætlum og hvað er fram undan. Við vitum hvaðan við komum. Við getum ímyndað okkur hvar við lendum ef þeir sem koma inn á þing eftir nokkur ár og skipa núna vaska sveit Sambands ungra sjálfstæðismanna ná sínum ýtrustu kröfum fram. Við fengum sent ágætisskjal sem heitir Forgangsröðum rétt. Við sjáum ábyggilega þetta fólk í þingsal eftir nokkur ár; tvö, þrjú, fjögur, fimm, sex ár. Margir þingmenn þess flokks sem hér eru nú hafa gengið í gegnum þessi samtök og hingað upp og kannski eigum við eftir að sjá þessar tillögur í fjárlögum. Hvernig hljóða þær? SUS vill afleggja efnahagsrannsóknir á Íslandi. Það vill leggja af sóknaráætlanir til eflingar atvinnulífinu. Það vill hætta við samhæfingarnefnd um siðferðileg viðmið í stjórnsýslu. - Hver vill nú svoleiðis, siðferðileg viðmið? Það ætlar að leggja af atvinnuuppbyggingu um vistvæn störf. Það ætlar að leggja niður Rannsóknarstofnun Háskólans, Nýsköpunarsjóð, Þekkingarsetur Vestmannaeyja, Þekkingarsetur Suðurlands og öll fræðasetur á landinu. Það ætlar að leggja niður Náttúruminjasafn Íslands og Ríkisútvarpið, Þjóðleikhúsið, norræna samvinnu ætlar það að slá af, æskulýðsmál og ýmis íþróttamál vill sambandið ekki sjá heldur. Allt að 100% niðurskurður. Ungir sjálfstæðismenn ætla á vegum utanríkisráðuneytisins að slá af allt sem heitir mannréttindamál, Þróunarsamvinnustofnun ætla þeir að leggja af. Þeir leggja til að þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi verði sett á núllfjárlög, það er aldeilis reisn yfir því. Þeir vilja leggja af Fiskistofu, Hafrannsóknastofnun, matvælarannsóknir og rannsóknir í sjávarútvegi. Samband ungra sjálfstæðismanna leggur til að Slysavarnaskóla sjómanna verði lokað, hafnaframkvæmdum hætt, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga settur á núllfjárlög og framkvæmdaáætlun jafnréttismála þurrkuð út. Ungir sjálfstæðismenn vilja að lýðheilsusjóður verði lagður af, sömuleiðis Jafnréttisstofa og að sérframlag í fæðingarorlof verði sett á núll. Þetta eru tillögur Sambands ungra sjálfstæðismanna, líka að Tækniþróunarsjóður verði aflagður, það verði hætt við átak til atvinnusköpunar, lögð af byggðaáætlun, Byggðastofnun, Ferðamálastofu lokað, hætt við niðurgreiðslu á húshitun og jöfnun kostnaðar vegna dreifingar raforku. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi áðan í ræðu sinni að hún verði sett á núllfjárlög, henni verði hreinlega hætt. Svo mætti lengi telja úr þessu ágæta og skemmtilega skjali sem ég skemmti mér við að glugga aðeins í í dag. Þetta er líka alvörumál. Eins og ég sagði vitum við hvaðan við komum. Lísa í Undralandi vissi örugglega hvaðan hún var að koma en hún hafði ekki hugmynd um hvert hún var að fara. Hún spurði til vegar og henni var alveg sama hvert hún færi. Okkur á ekki að vera sama um það hvert við förum.  Að lokum þetta, virðulegi forseti: Ég held að það fjárlagafrumvarp sem við erum að ræða hér í dag sé gott sem og þær breytingar sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að verði gerðar á því, breytingar um aukin útgjöld upp á 4 milljarða, helminginn af því til velferðarmála. Þetta er byggt á ágætisrökum. Það vísar okkur inn í framtíðina. Það er óumflýjanlegt að ráðast í aðgerðir af því tagi sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu varðandi það að afla okkur tekna og það er óumflýjanlegt að draga úr útgjöldum. Við hljótum að geta verið sammála um það þó að við getum kannski verið ósammála um hvar á að afla teknanna og hvar á að draga úr útgjöldunum. Þetta eru tillögur okkar sem höfum unnið með þetta mál í fjárlaganefnd frá því í byrjun október. Að vel athuguðu máli eftir mikla umræðu, fjölda gesta og margar umsagnir eru þetta þær tillögur sem við leggjum til, meiri hluti fjárlaganefndar. Ég vil svo að lokum þakka fyrir ágæta samvinnu í fjárlaganefnd við vinnslu þessa fjárlagafrumvarps. Þó að við höfum ekki náð saman að lokum um frumvarpið og breytingartillögur á því var vinnan þar mjög markviss að mér fannst, hún fór ágætlega fram, samkomulag í nefndinni var gott og ég tel að fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út í dag sé vel unnið af hálfu fjárlaganefndar og tilbúið til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir ræðuna. Ég ætla að spyrja hann um tvennt sem hann nefndi og ég staldraði við þegar hann var með tölulegan samanburð á velferðarráðuneytinu miðað við árið 2007 og svo árið í ár, og gat sérstaklega þess mismunar sem var á útgjöldunum annars vegar 2007 og hins vegar fyrir árið 2012. Þegar hann var búinn að taka frá vaxtakostnaðinn þá var prósentan sú sama sem var verið að setja inn í þetta ráðuneyti. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi tekið tillit til þess að í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012 eru um 10% af útgjöldum til ráðuneytisins atvinnuleysisbætur, sem gæti hugsanlega skekkt myndina töluvert, og umboðsmaður skuldara með um 1 milljarð til viðbótar, af þessum 225 milljörðum sem fara í þetta ráðuneyti. Mig langar að spyrja hvort hann hafi skoðað það sérstaklega eða hvort það hafi verið inni í þessum tölum hjá hv. þingmanni. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hver skoðun hans sé á svokölluðum sérstökum vaxtabótum sem eru um 1.400 millj. kr. og eiga að leggjast á lífeyrissjóðina en eru tekjufærðar hjá ríkinu, sem er reyndar ekki búið að ganga frá samkomulagi um og ég tel dálítið varhugavert að gera vegna þess að það stóð líka til að gera það í fjárlögum 2011 en það gekk ekki eftir. Sérstaklega í ljósi þess kalla ég eftir því hjá hv. þingmanni að opinberu sjóðirnir borga hluta af þessu og þegar skuldbindingin sem ríkissjóður er með nú þegar og vantar inn í opinberu sjóðina er í kringum 400 milljarðar. Finnst honum ekki að það þurfi að skoða aðeins betur eða ræða það efnislega hvort skynsamlegt sé að gera þetta á þann hátt að tekjufæra vaxtabæturnar en bæta í raun og veru við halann í hina áttina?

Forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir andsvarið. Að sjálfsögðu eru atvinnuleysisbætur og útgjöld vegna þeirra mála í velferðarráðuneytinu í bæði skiptin, að sjálfsögðu, enda væri óeðlilegt að undanskilja þær. Það er hluti af málunum á báðum vængjum, bæði fyrir árin 2007 og 2011. Það sem ég vakti athygli á var að þessi hluti útgjalda, sem sagt sem hlutfall af heildarútgjöldum, er að halda sér þrátt fyrir gríðarlega vexti og þrátt fyrir atvinnuleysi því að við höfum vissulega aukið til dæmis rétt atvinnulausra, við höfum bætt í desemberuppbót, lengt veikindarétt og lengt sem sagt í endann. Útgjöldin eru auðvitað meiri en þau voru árið 2007, þ.e. miðað við einn atvinnulausan. Að sjálfsögðu eru þessar tölur þar inni. En það að við skulum þurfa að eyða og komast ekki undan því að borga 80 milljarða í vexti er eiginlega það versta sem mér finnst í allri þessari vinnu og sárast að þurfa að horfa á þá tölu og líklega mun sú tala hækka á næstu árum. Það er ekki ólíklegt að sú tala muni hækka á næstu árum, kannski ekki sem hlutfall en jú, kannski örlítið sem hlutfall af útgjöldum en samt ekki alveg en vera nokkurn veginn á þessum stað, svona um 14–14,5% af heildarútgjöldunum í allra næstu framtíð, því miður. Varðandi sérstöku vaxtabæturnar, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, er verið að ræða um hlut lífeyrissjóðanna í því og má hafa langa tölu um það. Ég er mjög óánægður með aðkomu lífeyrissjóðanna að sérstöku vaxtabótunum og ég ætla að bíða, ég sé að ég er búinn með tímann, með það þangað til í seinna andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að enginn deili um það í þessum sal, ég hef alla vega ekki heyrt það, að mestu blóðpeningarnir eru auðvitað vaxtagjöldin. Það er náttúrlega mjög dapurlegt því að eðli málsins samkvæmt er ekki hægt að nýta þá peninga sem verið er að borga í vexti til að styrkja innviði samfélagsins, hvort sem það er í velferðarmálum, heilbrigðismálum, menntamálum eða hverju öðru sem það er. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar, og ég held að það séu flestir líka, að mjög mikilvægt sé að ná tökum á útgjöldum ríkissjóðs. Eins og það lítur út í frumvarpinu er gert ráð fyrir um 21,5 milljarða halla á næsta ári en innbyggt í frumvarpinu eru að mínu viti 14–30 milljarðar, ég átta mig ekki alveg á því, það er einskiptissamkomulagið um Sparisjóð Keflavíkur sem ræður mestu í því. Hallinn gæti því hugsanlega, nú ætla ég ekki að vera með neitt svartsýnisraus, orðið mjög svipaður á þessu ári. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að það gæti orðið mjög erfitt að loka gatinu í restina, reyndar er búið að loka stórum hluta af því. Og hvort hann taki ekki undir það að gríðarlega mikilvægt sé að okkur takist að loka fjárlagagatinu og minnka fjárlagahallann þannig að við getum farið í raun og veru að greiða af lánunum. Við erum alltaf að miða við það þegar við erum loksins búin að ná tökum á ríkissjóði en þá eigum við eftir að greiða af lánunum sem er líka mjög mikilvægt að menn átti sig á. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Tekur hann undir þær áhyggjur hjá mér að mjög mikilvægt sé að það gangi eftir að loka fjárlagahallanum?

Forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði um mikilvægi þess að geta lokað þessu gati, þ.e. að við rekum ekki ríkissjóð með halla. 21,5 milljarðar er sú áætlun sem við leggjum upp með næsta ár. Það gæti orðið meira, ég skal viðurkenna það fúslega. Það eru óvissuþættir sem við gætum fengið að glíma við en þetta eru þó 10% af því sem við lögðum af stað með í halla árið 2009, í byrjun árs. Það er talsvert annað að reka ríkissjóð með þetta litlum halla, ég tala nú ekki um það sem var hérna áður sem var náttúrlega algerlega ógerlegt og hefði klárað okkur á örfáum árum. Þetta er samt of mikið. Við eigum ekki að reka ríkið með halla, við eigum ekki að gera það. Það er dýrt og er sóun á fjármunum. Þess vegna erum við að reyna að miða við þá stærð, sem virðist fara í taugarnar á einhverjum í þessum sal, sem heitir frumjöfnuður, þ.e. það sem reksturinn skilar okkur til að geta farið að greiða vexti, sem sagt hvað við fáum til að geta farið að borga niður vexti sem við verðum að losna við. Þess vegna er það engin aukastærð eða einhver millistærð í rekstrartölum. Þetta er það sem við verðum alltaf að miða við og þetta er það sem efnahagsáætlunin miðaði í raun og veru að, hvenær við mundum ná þeirri stöðu í ríkisfjármálum að geta farið að skila peningum upp í vaxtakostnað. Meðan við getum það ekki, meðan við náum því ekki er það vonlaust verk. Ef við náum aldrei að fara að greiða niður vextina er það vonlaust verk og þá munum við lenda í verulegum vandræðum svo vægt sé til orða tekið.

Virðulegi forseti. Við erum við lok 2. umr. um fjárlögin fyrir árið 2012 og mig langar að halda aðeins áfram þar sem orðaskiptum okkar hv. þm. Björns Vals Gíslasonar lauk áðan. Hann kom inn á það í ræðu sinni og andsvörum, og ég deili þeim áhyggjum með honum, að öll teikn væru á lofti um að vaxtastig geti farið hækkandi og því er gríðarlega mikilvægt að við náum að koma í veg fyrir fjárlagahallann og gera rekstur ríkisins sjálfbæran. Það er gríðarlega mikilvægt. Á undanförnum tveimur árum hefur það hjálpað okkur gríðarlega mikið í því að ná tökum á ríkisfjármálunum að vextir hafa verið mjög lágir í heiminum. Við erum búin að færa rúma 20 milljarða á síðustu tveimur árum til baka vegna þess að vaxtagjöldin voru ofáætluð í útgjöldum ríkisins. Það er fagnaðarefni en því miður eru teikn á lofti um að vextir gætu farið hækkandi þannig að þessar tölur gætu orðið mjög háar, eins og þær eru reyndar, þannig að mjög mikilvægt er að við náum tökum á ríkisfjármálunum. Ég fór í fyrri ræðu minni í dag aðallega yfir það sem ég tel að þurfi að breytast í gerð og framkvæmd fjárlaga, þ.e. að við séum ekki að samþykkja fjárlög fyrir árið 2012 og á næsta kjörtímabili verði samþykkt svokölluð lokafjárlög 2012, tveimur árum eftir að fjárlög eru samþykkt eins og er að gerast núna. Nú munum við væntanlega á næsta ári, eða í janúar 2012, fara að fjalla um frumvarp til lokafjárlaga árið 2010. Það er gríðarlega mikilvægt að mínu viti að tekin verði sú ákvörðun að þær stofnanir sem eru á fjárlögum fari eftir þeim en ekki þannig að sumar gangi lausar og þurfi ekki að fara eftir fjárlögum og hafi sérstöðu vegna þess að þær hafi markaðar tekjur eða sértekjur. Ég tel mjög mikilvægt að menn ræði þetta því að það er ekki mjög flókið að breyta þessu en það er mikilvægt að það verði gert. Mig langar aðeins að koma inn á nokkur atriði. Okkur greinir á um þá pólitísku stefnu hvernig beri að loka fjárlagagatinu og koma rekstri ríkissjóðs í lag. Það er náttúrlega efnahagsstefnan sem okkur greinir á um. Það er hægt að fara þá leið sem ríkisstjórnin er á, hækka skattana, allt mögulegt og ómögulegt, færa til tekjustofna frá sveitarfélögum til ríkisins eða fara að byggja upp innviðina með markvissari hætti og fara í atvinnuuppbyggingu eins og þingsályktunartillaga okkar sjálfstæðismanna gengur út á. Það þarf að snúa við á þessari braut því að að mínu viti munum við ekki ná að loka gatinu endanlega ef við höldum áfram á þessari leið. Síðan koma hingað margir hv. þingmenn stjórnarliðsins og berja sér á brjóst og telja að þeir hafi náð gríðarlega miklum árangri. Ég ætla ekki að fara að deila um í tölur í því samhengi en þegar hæstv. fjármálaráðherra segir að hann hafi náð miklum árangri í rekstri ríkisins, og hæstv. forsætisráðherra skrifar greinar í blöðin um hve vel hafi gengið, þá finnst mér oft gleymast að þakka íslensku þjóðinni. Stjórnvöld seildust einfaldlega í vasa skattgreiðenda, hvort heldur sem það voru einstaklingar eða fyrirtæki. Þau hækkuðu álögur á fólkið í landinu og fyrirtækin. Þannig er hægt að ná árangri í því að greiða niður skuldir, með því að fara í vasa skattgreiðenda og taka úr þeim fjármuni. Mér finnst það í sjálfu sér ekki rosalega mikið afrek. Við skulum ekki gleyma því að á sama tíma hefur ríkisvaldið, ríkisstjórnin, stjórnarmeirihlutinn, verið að færa tekjur frá sveitarfélögunum í landinu til ríkissjóðs. Það á þá sérstaklega við í formi hækkunar á tryggingagjaldi. Svörin sem ríkisvaldið gefur eru þau að sveitarfélögin eigi að meðhöndla eins og önnur fyrirtæki í landinu, þ.e. þau eigi að taka þátt í að greiða niður atvinnuleysið. Þetta finnst mér mjög óábyrgt og hef gagnrýnt mjög oft því að sveitarfélögin í landinu eiga líka að sinna ákveðinni grunnþjónustu og nú eru þau mörg í miklum vanda. Það er vegna þess að tekjurnar duga sumum þeirra ekki til að mæta lögbundnum útgjöldum. Mér finnst mjög ósanngjarnt af ríkinu að hafa verið að færa tekjur frá sveitarfélögunum til ríkisins, mér finnst það ósanngjarnt, hef gagnrýnt það mjög, og þá sérstaklega í formi hækkunar á tryggingagjaldi. Það sem hefur gerst líka, og gleymist oft í þessari umræðu, er að haustið 2009, þegar til stóð að leggja 16 milljarða kolefnisskatt á stóriðjuna, varð mikið upphlaup í kringum það. Hæstv. fjármálaráðherra kynnti þetta, hæstv. iðnaðarráðherra kom af fjöllum haustið 2009 og síðan náðist samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og þessara fyrirtækja um að greiða á árunum 2010, 2011 og 2012 1.200 millj. kr. fyrir fram í skatt sem á svo að dragast frá á árunum 2013, 2014 og 2015. Þarna erum við líka búin að taka 3,6 milljarða, bara með þessu samkomulagi af fyrir fram teknum skatttekjum. Svo skulum við líka fara aðeins yfir úttekt á séreignarsparnaði, hann kemur til með að ná hæstu hæðum á þessu ári, þ.e. úttektin verður um 25 milljarðar og reiknað er með því í spá Hagstofunnar að hann verði 12–13 milljarðar á næsta ári. Ég set ákveðin spurningarmerki við þetta, það sem gerist er að fólk á erfitt með að ná endum saman og fer þess vegna inn í þennan séreignarsparnað sinn til að geta staðið við skuldbindingar sínar. Ég hef áhyggjur af því að það sem drífi þjóðhagsspána hjá Hagstofunni sé aukin einkaneysla sem byggist þá á kauphækkununum sem voru á þessu ári, kjarasamningunum, úttektinni á séreignarsparnaðinum og hugsanlega vaxtabótunum auk þess sem margir eru með frystingu á lánum - þessir póstar bera einkaneysluna uppi. Ég tel ástæðu til að setja ákveðið spurningarmerki við að hafa það þannig að það sem dragi fram hagvöxtinn sé einkaneysla. Auðvitað væri betra, og ég held að það deili enginn um það, ef hér væri fjárfesting eða ef menn væru að skapa aukin verðmæti, þ.e. að hér væri framleiðniaukning. Það væri miklu æskilegra, held ég, að hlutirnir væru með þeim hætti. Við getum tekist á um þetta endalaust og ég ætla svo sem ekki að fara mjög djúpt í þá umræðu hér. Við erum búin að leggja fram efnahagstillögur okkar, við viljum snúa af þeirri braut sem við erum á og fara í atvinnuuppbyggingu til að breikka skattstofnana. En ég hef tekið eftir því að þegar við ræðum þetta í þingsal eru menn dálítið mikið langt til hægri og langt til vinstri í málflutningi sínum. Ég hef stundum verið hugsi þegar stjórnarmeirihlutinn og hæstv. fjármálaráðherra hafa talað um verkefnið Allir vinna, verkefni sem skilað hefur góðum árangri. Í því eru skattalegir hvatar og það skilar ávinningi. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um að þetta er skynsamleg leið. En það sem ég hef aldrei skilið í þessari umræðu er af hverju menn telja ekki að það geti virkað á öðrum stöðum í hagkerfinu, í öðrum greinum. Við erum með endurgreiðslu til nýsköpunarfyrirtækja, það hefur gengið vel. Við erum líka með endurgreiðslu til kvikmyndagerðar, menn telja að það hafi gengið vel, það sé að skila sér, þ.e. að búa til hvata í skattkerfunum til að búa til störf. Það sé betra að gera það þannig en vera með hækkun á tryggingagjaldinu til að borga út atvinnuleysisbæturnar. Ég tel að þegar öllu sé á botninn hvolft sé betra að gera þetta með þessum hætti. Menn hafa rætt mikið um fjárfestingar og ekki er deilt um það að fjárfestingar hafa aldrei verið lægri í sögu lýðveldisins en á árinu 2010. Þegar menn tala um að fjárfestingar séu að aukast þá er það gott mál, vonandi sem mest, en þá verðum við líka að ræða það af sanngirni að skilaboðin frá stjórnvöldum og forustumönnum ríkisstjórnarinnar hafa kannski ekki beint verið að ýta undir fjárfestingar. Við skulum til dæmis nefna sjávarútveginn. Menn geta sagt: Sjávarútvegurinn er að fjárfesta en ég tel að sjávarútvegurinn mundi fjárfesta miklu meira ef umhverfið væri annað, ég held að við þurfum ekki að deila mikið um það. Auðvitað hentar það flestum, kannski ekki öllum en flestum og sérstaklega mundi það henta íslensku þjóðinni, að ákveðin ró náist í kringum sjávarútveginn. Í kringum hann hefur verið pólitísk upplausn í áratugi. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason benti á hér áðan, í mjög langan tíma hefur verið óþolandi óvissa í kringum sjávarútveginn en hún hefur aldrei verið eins og núna, aldrei jafnslæm og núna. Ef við hefðum nýtt kraftana á annan hátt undanfarin ár, til að mynda ekki verið í þessum hörðu deilum um sjávarútveginn - og ég hef reyndar ekki skilið þær deilur vegna þess að þegar sáttanefndin skilaði af sér á sínum tíma fannst mér vera kominn mjög góður jarðvegur til að leiða málið í jörð. Því miður var sú leið ekki farin, hún var skrumskæld. Menn hefðu getað náð árangri og komið atvinnugreininni í þann farveg sem ég tel mjög mikilvægt fyrir undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, þ.e. að menn viti hvar greinin standi. Það var ekki gert. Ef nýtt frumvarp klárast í vor er eitt kvótaár eftir af líftíma þessa kjörtímabils. Þá heldur þessi sama óvissa áfram. Ef hörð átök verða um breytingar varir óvissan og þá kemst ný ríkisstjórn til valda sem mun vilja gera breytingar eina ferðina enn. Það er því mikilvægt fyrir alla stjórnmálaflokka að slíðra sverðin eins og hægt er til að koma á ró. Ég hef margoft bent á það úr þessum stól, og reyndar hafa margir tekið undir það með mér, en samt hefur það ekki verið gert, að við hefðum átt að nýta tímann til að auka við aflaheimildir, til að mynda í þorski. Ég tel að við hefðum átt að gera það til að styrkja stöðu þjóðarbúsins og þá værum við búin að skapa tugmilljónaverðmæti inn í þjóðarbúið. Nei, við höfum haldið undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar í óvissu og deilt um það en ekki tekið efnislega umræðu um hvað væri skynsamlegt að gera í þeim málum. Það er með ólíkindum hve mörgum tækifærum við höfum glutrað niður í því. Ég ætla að fara yfir einstök atriði og það sem snýr kannski að breytingartillögunum. Auðvitað ber að fagna því að meiri hluti hv. fjárlaganefndar skuli vera búinn að leggja fram breytingartillögu sem dregur úr þeirri hagræðingarkröfu sem kom fram í frumvarpinu fyrir árið 2012, sem var lagt fram í byrjun október, fyrir tveimur mánuðum. Því ber að sjálfsögðu að fagna. En við þurfum að læra af þessu. Það er óþolandi það sem gerðist fyrir fjárlagaárið 2011, fyrir einu ári, þegar menn lögðu til 35–40% niðurskurð á heilbrigðisstofnanirnar, sendu þau skilaboð út í samfélagið, það er ekki hægt að bjóða upp á það. Það kom í ljós hvernig samfélögin tóku því, þetta hefur haft mjög neikvæð áhrif á þau. Að mínu mati hefði verið betra að vera komin lengra og þurfa ekki að draga í land, það hefði verið betra ef þetta hefði verið gert strax í frumvarpi 2012. Þá hefði það legið fyrir hvernig hægt væri að ganga í þessi verk í stað þess að slengja niðurskurðinum fram, fresta honum og draga hluta af honum til baka. Þó að ég fagni því að minna sé skorið niður en til stóð þá segir þetta að við verðum að vanda okkur betur því að það er slæmt fyrir samfélögin að fólk upplifi slíkt öryggisleysi, það er staðreynd, þetta eru hlutir sem við verðum að breyta. Það er líka mjög mikilvægt - og einn hv. stjórnarþingmaður tók undir það í dag þegar ég fór í andsvör við hana - að við gerum okkur grein fyrir því að þegar farið er í niðurskurð í heilbrigðiskerfinu þá hljótist ekki af því tilfærsla innan kerfisins, þ.e. að við séum að færa kostnaðinn til. Til er skýrsla um Heilbrigðisstofnun Vestfjarða, gerð af tveimur íbúum á því svæði, þar sem sýnt var fram á það með óyggjandi hætti - ráðuneytið viðurkenndi ekki alla hluti þar en flesta held ég að ég geti fullyrt - að við værum bara að færa útgjöldin til. Þess vegna þurfum við að vanda þetta betur. Virðulegi forseti. Ég bind miklar vonir við að sú undirnefnd sem starfar í hv. fjárlaganefnd fari að vinna að þeim breytingum sem búið er að ræða. Ég las lokaútgáfu frumvarpsins sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram og fagna því að sá texti er skrifaður algerlega í þeim anda sem rætt hefur verið í hv. fjárlaganefnd og kemur fram í þeirri skýrslu sem við skiluðum til þingsins, hún hefur því miður ekki verið rædd enn þá en skilaboðin liggja fyrir og þingskjalið er til. Ég var mjög ánægður þegar ég las texta hæstv. fjármálaráðherra um lokafjárlögin. Ekki er deilt um hvernig við viljum breyta vinnubrögðum við fjárlagagerðina. Það verður væntanlega í fyrsta sinn á næsta ári að lögð verða fram svokölluð rammafjárlög og það tel ég mjög mikilvægt. Við verðum að ná þessum aga. Hv. þm. Björn Valur Gíslason benti réttilega á það áðan að á ákveðnu tímabili í tíð fyrri ríkisstjórna hefðu fjárlögin á þremur árum farið 74 milljarða fram úr, þetta agaleysi í ríkisfjármálum er ekki að byrja neitt núna. En það er svo mikilvægt að við náum tökum á því. Ef við náum aga í fjárlögin munum við geta sparað fullt af peningum. En þó er aðalatriðið það að allir sitji við sama borð, það er réttlæti fólgið í því að þær stofnanir sem ekki hafa aðgang að sértekjum eða mörkuðum tekjum eins og aðrar stofnanir hafa sitji við sama borðið. Ákvörðun sem tekin er við samþykkt fjárlaga og fjáraukalaga markar þá útgjaldarammann til viðkomandi stofnunar. Ég vil nota þessar síðustu sekúndur mínar til að þakka fyrir þann góða anda sem er í fjárlaganefnd, get tekið undir það sem margir hv. þingmenn í fjárlaganefnd hafa talað um. Menn hafa fjallað um þessi mál á faglegum nótum en ekki pólitískum, við getum tekist á um þær í þingsalnum. Ég þakka fyrir það samstarf sem verið hefur í fjárlaganefnd, ég tel það hafa verið til fyrirmyndar.

Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu fram í hádegið en langar samt að minnast á tvennt í ágætri ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar sem ég get tekið undir að stærstu leyti. Það er varðandi sveitarfélögin. Það hefur verið talað talsvert um að ríkið sé að koma ansi illa fram við sveitarfélögin á ýmsum sviðum en það er sjaldnar talað um það hvað ríkisvaldið er þó að gera til að létta undir með sveitarfélögunum. Þannig er rétt að benda á að sveitarfélögin hafa notið góðs af ýmsum aðgerðum sem ríkisstjórnin og Alþingi eða löggjafarvaldið hefur gripið til, til dæmis varðandi skattahækkanir þar sem sveitarfélögin fá ákveðinn hluta þeirra tekna til sín, m.a. í gegnum jöfnunarsjóð. Við tökum á okkur óvinsældirnar en þau fá bónusinn í gegnum það. Sveitarfélögin hafa sömuleiðis fengið auknar tekjur vegna útgreiðslu úr séreignarsparnaði sem er auðvitað aðgerð sem hefur verið gripið til af hálfu ríkisstjórnarinnar. Flutningur málefna fatlaðra til sveitarfélaganna held ég að hafi heppnast ágætlega vel, enda hef ég ekki heyrt nokkurn mann kvarta yfir því. Ég held að það hafi gengið mjög vel hvað það varðar og sveitarfélögin notið góðs af því. Leyst hefur verið áratuga gamalt deiluefni á milli ríkis og sveitarfélaga varðandi tónlistarnám á framhaldsskólastigi með ágætishætti sem er ásættanlegur og fleira er í farvatninu hvað þetta varðar. Sveitarfélögin hafa líka notið góðs af því, þ.e. þau hafa ekki þurft að fá þá sem hafa dottið út af atvinnuleysisbótum á sína framfærslu vegna aðgerða sem við höfum gripið til með því að lengja í möguleikum fólks til að vera atvinnulaust í meira en ár o.s.frv. Sveitarfélögin hafa því notið góðs af mörgu sem við höfum gripið til og vandi þeirra er þó tiltölulega lítill af heildarvandanum á móti því sem ríkið er að fást við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði og ég hef reyndar margoft sagt í þessum ræðustól að samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa skánað á undanförnum árum. Ég þekkti það mjög vel sem sveitarstjórnarmaður að þegar menn reyndu að færa málaflokka á milli ríkis og sveitarfélaga voru menn mjög brenndir af því að þegar tekin höfðu verið yfir ákveðin verkefni var alltaf reynt að semja um þau með þeim hætti að negla niður alveg upp á krónu og helst aur hvernig það ætti að vera. Það sem gerðist hins vegar núna við flutning á málefnum fatlaðra var að menn stigu þau skref sem í raun gerðu það að verkum að menn höfðu traust á verkefnum hvor annars. Sveitarfélögin hræddust alltaf að þeir fengju verkefnið og svo fengju þeir kvaðirnar og þá rifjaðist upp fyrir mönnum grunnskólinn, en það sem gerðist við yfirfærslu á málefnum fatlaðra var að menn urðu sammála. Ég hafði reyndar rætt það í mörg ár af hverju menn gætu ekki sest niður og samið um að færa til ákveðin verkefni, eins og til dæmis í þessu tilfelli málefni fatlaðra. Síðan mundu menn meta eftir einhvern ákveðinn tíma hver væri í raun og veru kostnaður sveitarfélaganna við að yfirtaka verkefnið og þá yrði það bara leiðrétt sem menn sömdu um ef einhver skekkja væri í því og á hvorn veginn sem það væri. En menn voru alltaf svo fastir í þeim farvegi að semja nákvæmlega upp á krónu og aura og þá vantaði nákvæmlega þetta traust og menn voru brenndir. Þá voru menn alltaf í einhverju svona bixi þegar verið var að laga þetta og færa til og þá fór þetta yfir í jöfnunarsjóðinn og það skildi aldrei nokkur einasti maður hvernig viðkomandi sveitarfélagi eða landshluta var bætt upp það sem hallaði á milli. Ég tek undir þetta. Síðan vil ég líka nefna að ný sveitarstjórnarlög sem voru samþykkt í vor voru unnin í mjög góðu samstarfi við sveitarfélögin og forustumenn þeirra og ég hef ekki heldur 

Forseti. Hitt atriðið sem mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í, og er af nógu að taka úr ræðu hans, var um fyrir fram greiddan skatt af stóriðjunni sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, sem var kannski ekki á endanum svo sniðug aðgerð. Fyrir fram greiddur skattur er ekkert annað en lán sem þarf að borga, það er ekki varanleg aðgerð, það er ekki varanleg tekjuöflun en segir kannski sína sögu um þennan málaflokk, að menn hafi þurft að fara þá leið að fá lán hjá stóriðjufyrirtækjunum sem í fyrsta lagi eru vel varin af vondum samningum af hálfu ríkisins, þ.e. til að breyta skattlagningu eða krefja þau um hærri greiðslur, og í öðru lagi ekki beinlínis að vilja þeirra til að koma að því að greiða meira til samfélagsins á þeim erfiðu tímum sem við höfum verið að glíma við. Þetta á auðvitað að kenna okkur að gera ekki svona samninga aftur eins og gerðir voru við mörg þessara fyrirtækja á árum áður, ekki öll reyndar en flest þeirra. Sjálfum finnst mér samt sem áður ekki of mikils krafist þó að fyrirtæki af þeirri stærðargráðu, sem hafa skotið rótum hér á landi og velta svona miklum fjármunum og afla svona mikilla tekna, hefðu kannski jafnvel liðkað aðeins til og létt á samningum til að afla ríkinu tekna. En þetta var eina leiðin sem hægt var að ná á þessum tíma þegar þess þurfti. Nú á að reyna að fara aðrar leiðir eins og í gegnum kolefnisskatt, raforkuskatt o.s.frv., reyna að tengja þetta inn í eins konar auðlindanýtingu. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tekur undir þá gagnrýni sem ég setti fram hér strax á árinu 2009 á þennan fyrir fram greidda skatt. Þetta er ekki skynsamleg aðgerð. Þetta gagnrýndi ég líka harðlega vegna þess að ríkisstjórnin samdi við stóriðjufyrirtækin um að greiða fyrir fram greiddan skatt árin 2010, 2011 og 2012 og byrja svo að greiða til baka þegar kjörtímabilinu lyki. Þetta er ekki gott fordæmi hvorki núna né nokkurn tíma seinna. Aðalatriðið í þessu og það sem var feillinn, þar sem menn höfðu líka verið að ræða um atvinnuuppbygginguna og skilaboðin inn í erlenda fjárfestingu, og mér fannst vera mestu mistökin þegar þetta gerðist var að menn settu fram eitthvað sem þeir voru ekki búnir að hugsa, þ.e. að ætla að innheimta 16 milljarða, og þá fór allt í panik. Síðan gerist hvað? Þetta gerist aftur núna og aftur er hæstv. fjármálaráðherra gerður afturreka með þetta og það er dregið hér út með töngum hvort eigi að fresta þessu eða hvort búið sé að slá þetta af. Ég held að þetta séu ekki góð vinnubrögð og eiginlega mjög dapurleg. Síðan verð ég að viðurkenna að mér finnst oft og tíðum þegar verið er að tala um að þessi eigi að gera meira og hinn eigi að gera meira og þar fram eftir götunum, að þá sé aðalatriðið þetta: Í fyrsta lagi verður að virða þá samninga sem eru gerðir og svo geta menn haft alls konar skoðanir á þeim. Í öðru lagi vil ég nefna það að mér finnst stundum, þó að ég sé ekki að halda því fram að hv. þingmaður hafi gert það, hvorki í þessari umræðu né áður, að menn tali oft dálítið niður til þessara fyrirtækja. Ég veit bara hversu mikilvæg þessi fyrirtæki eru fyrir atvinnuuppbyggingu og verðmætasköpun í þjóðfélaginu. Ég held að við verðum, sumir alla vega, að fara að tala með ábyrgari hætti en gert hefur verið, því að mjög margir og eiginlega allt of margir tala niður til þessara mikilvægu fyrirtækja í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Það vakti óneitanlega athygli í gær í óundirbúnum fyrirspurnatíma að þráspurður gat hæstv. fjármálaráðherra og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ekki lýst því yfir að hann bæri traust til ráðherra eigin flokks, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jóns Bjarnasonar. Þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafði áður látið þau orð falla að ráðherrastóll sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra væri orðinn valtur. Mér þótti það ansi sterkt tekið til orða og raunar fáheyrt. Það kom satt að segja ekki á óvart að hæstv. forsætisráðherra gæti ekki lýst yfir stuðningi við þennan sama ráðherra en það kom mér hins vegar á óvart að samflokksmenn ráðherrans gátu ekki tekið af skarið afdráttarlaust og sagt hvort þeir styddu ráðherrann í embætti eða ekki. Í fjölmiðlum í dag er haft eftir hæstv. innanríkisráðherra Ögmundi Jónassyni, með leyfi forseta: „Ég stend alltaf með Jóni Bjarnasyni.“ Mig langar til að spyrja hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur um afstöðu hennar til þeirrar stöðu sem upp er komin, þ.e. að hvorki formaður né þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs geti lýst yfir stuðningi við samráðherra sinn. Mig langar til að spyrja þingmanninn hvort hún geti lýst yfir trausti sínum á þessum hæstv. ráðherra. Hvaða hug ber hv. þingmaður til Jóns Bjarnasonar? Styður hún hann í embætti?

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir kom inn á hafa uppákomur helgarinnar verið með eindæmum. Það varð allt snarvitlaust vegna þess að hæstv. innanríkisráðherra leyfði sér að fara að íslenskum lögum og stjórnarliðar höfðu uppi hótanir gagnvart ríkisstjórnarsamstarfinu, veltu fyrir sér hvort þeir styddu ríkisstjórnina áfram, og í kjölfarið eins og til að afvegaleiða umræðuna var sagt að helsta vandamál þessarar ríkisstjórnarinnar væri hæstv. ráðherra Jón Bjarnason. Það er alveg dæmalaust að mínu viti og mér þætti að sjálfsögðu hæstv. fjármálaráðherra og hv. þingflokksformaður VG vera menn að meiri ef þeir styddu ráðherra sinn afdráttarlaust og segðu svo hátt og skýrt: Ég styð að sjálfsögðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason enda hefur hann gegnum tíðina verið vopnabróðir alls þess fólks sem nú er í ríkisstjórn í gegnum árin og ekkert dregið af sér. Hann hefur staðið manna fastast á þeirri grunnforsendu og grunnstefnu Vinstri grænna að hafna aðild að Evrópusambandinu og er lykilmaður í þeim efnum innan VG þannig að það væri gríðarlegt áfall fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð ef hún sneri baki við þeim hæstv. ráðherra. Að sjálfsögðu er það sem hann gerir ekki hafið yfir gagnrýni frekar en það sem aðrir ráðherrar gera, engin vinnubrögð hæstv. ráðherra í ríkisstjórn eru hafin yfir gagnrýni. Þá segi ég: Við skulum þá taka alla ráðherra þessarar ríkisstjórnar, allar embættisfærslur þeirra, öll vinnubrögð, til ítarlegrar skoðunar ef taka á hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Í fréttum í gærmorgun var fjallað um að Matís hygðist ekki taka við styrkjum frá Evrópusambandinu til aðlögunar að íslensku regluverki og var það tengt að einhverju leyti við þá staðreynd að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði ekki í hyggju að taka við fjármagni til aðlögunar að ESB. Á forsíðu Morgunblaðsins í morgun var síðan fjallað um að unnið væri að samningi milli ríkisstjórnar Íslands og Evrópusambandsins um aðlögunarstyrki frá IPA. Í frétt kom fram að fjármunirnir yrðu algerlega fyrir utan íslenskt skattkerfi, enginn virðisaukaskattur og engir tollar yrðu á nokkru sem Evrópusambandið flytti inn til þessara aðlögunarverkefna. Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um þennan samning. Hann hefur í það minnsta ekki verið birtur opinberlega. Ég hafði samband við utanríkisráðuneytið í morgun og þar var mér tjáð að ekki væri mögulegt að fá þennan samning, hann væri enn til umfjöllunar innan ríkisstjórnarflokkanna. Það er ekki óeðlilegt að fólk spyrji sig að því hvað þessi samningur feli í sér, hverjir hafi undirritað hann og hvenær. Er það rétt að samningurinn feli það í sér að Evrópusambandið fari fram á að vera í eins konar frískattaumhverfi á Íslandi, að þeir þurfi ekki að greiða tekjuskatt, aðflutningsgjöld, stimpilgjöld eða önnur opinber gjöld? Ef svo er er mjög mikilvægt að það komi fram við umræðuna, sér í lagi í ljósi þess að við Íslendingar erum að skera niður hvarvetna, í heilbrigðiskerfi, í velferðarmálum og hækka skatta á almenning og fyrirtæki í landinu. 

Frú forseti. Ég bar fram skriflega fyrirspurn fyrir nokkru til hæstv. fjármálaráðherra og hélt í sakleysi mínu að þetta væru bara einfaldar spurningar. Meðal annars spurði ég um þær innlánsstofnanir sem fengið hefðu ríkisstuðning og verið teknar yfir af öðrum. Svo spurði ég um fjárhæð innstæðna í þessum stofnunum. Ég fékk svar frá fjármálaráðuneytinu um að í fyrsta lagi gætu þeir ekki svarað fyrr en 20. desember og í öðru lagi að fjárhæð innlána væru ekki opinber málefni í skilningi laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Þetta eru upplýsingar sem birtast á netinu. Það eru upplýsingar sem birtast í ársreikningum félaganna þannig að ég get ekki séð af hverju það er ekki opinbert málefni. Af samkeppnisástæðum getur það varla verið því að þessi fyrirtæki eru gjaldþrota og ekki mikið í samkeppni. Það getur ekki verið að þessar upplýsingar séu ekki opinberar vegna þess að þær séu persónuupplýsingar eða vegna bankaleyndar vegna þess að þær eru jú birtar í ársreikningum, auk þess sem þetta eru bara samanlagðar tölur. Það sem ég vil fá að vita er hver þróun innlána í þessum stofnunum hefur verið frá því að vitað var að þær yrðu gjaldþrota, þar með þróun ríkisábyrgðarinnar vegna þess að innstæður eru ekki með ríkisábyrgð, en hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir að innstæður verði tryggðar. Hann tryggir innstæður í fjáraukalögum, til dæmis í Sparisjóði SpKef og Byr með milljarðatug. Ég vil fá að vita hvernig þessar innstæður þróuðust og hvernig ríkisábyrgð þróaðist, hvort hún óx mikið á vakt hæstv. ráðherra. Hann ætlar sem sagt ekki að svara því. Ég er ákaflega óhress með það, frú forseti, og krefst þess að það verði upplýst.

Virðulegi forseti. Eignarréttur á Íslandi verður ekki afnuminn sisvona. Ef til vill vilja einhverjir að svo verði en það mun þá taka alllangan tíma. Ég nefni þetta vegna þess að Grímsstaðir á Fjöllum eru ekki almenningseign heldur einkaeign, ef það hefur þvælst fyrir einhverjum. Ég er ekki sérstakur talsmaður þess að Ísland sé í eigu útlendinga eða helftin af því, hvað þá meira, en ég hef hins vegar talað fyrir því að menn taki erlendri fjárfestingu opnum örmum og skoði hana til þrautar. Það er verklagið við ákvörðun hæstv. innanríkisráðherra sem ég hef gagnrýnt. Hann tók aldrei á móti mögulegri erlendri fjárfestingu með opnum huga eða skoðaði aðrar leiðir sem færar voru til að taka á móti þeirri uppbyggingu sem í boði var, til að breikka ásýnd atvinnulífsins á þeim svæðum á Íslandi þar sem það er hvað einhæfast. Fjölga þarf kvennastörfum svo um munar, fjölga þarf umhverfisvænum störfum svo um munar. Það var aldrei skoðað hvort fært væri að fara aðra leið en að maðurinn keypti jörðina sem er vissulega umdeilanlegt og ég er ekki endilega talsmaður þess. Verklagið er gagnrýnisvert og ég tek undir hvert einasta orð sem Tryggvi Harðarson, sveitarstjóri í Þingeyjarsýslu, ritar í Fréttablaðið í dag. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Það er áhyggjuefni hversu slæm stjórnsýsluleg meðferð ráðuneytisins er í þessu máli. Það virðast brotnar allar meginreglur góðrar stjórnsýslu. Ekkert hefur verið rætt við málsaðila eða leitað eftir þeirra sjónarmiðum. Á það jafnt við um kaupendur og seljendur. Ekkert samráð er haft við sveitarfélagið Norðurþing sem fer með skipulagsvaldið á Grímsstöðum eða leitað álits þeirra um hvort áform Huangs samrýmist stefnu sveitarfélagsins í atvinnu- og ferðamálum. Ekkert samráð var haft við samtök ferðaþjónustu á svæðinu. Ekkert samráð var haft við aðra ráðherra ríkisstjórnarinnar sem fara með erlendrar fjárfestingar- utanríkis-, viðskipta- eða ferðamál eins og fram hefur komið í fréttum.“ Það ber að harma. 

Virðulegi forseti. Fjölleikahús ríkisstjórnarinnar heldur áfram að ferðast um landið. Nú er það Grímsævintýrið sem er allt komið í uppnám. Maður spyr: Hvað verður það næst? Hæstv. sjávarútvegsráðherra er harðlega gagnrýndur fyrir að hafa komið fram með vinnuskjöl sem eru augljóslega viðbrögð við því að hafa þurft að bregðast við neikvæðum umsögnum um síðasta mál sem komu frá ríkisstjórninni. Hæstv. ráðherra er settur út í horn vegna þess að hann leyfir sér að leita eftir samráði út fyrir hið hefðbundna baktjaldamakk stjórnarflokkanna. Þá kemur að því sem skiptir kannski mestu máli í allri deilunni um ráðherra í ríkisstjórninni og stjórnarfarið almennt, það er væntanlega sú Evrópusambandsvegferð sem ríkisstjórnin er á. Að mínu mati er annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, að mála sig algerlega út í horn og er vart stjórntæk fyrir nokkurn einasta stjórnmálaflokk þegar þannig haldið er á málum að ekki má ræða skynsamlegar lausnir á sjávarútvegsmálum eða leggja til hliðar Evrópubröltið sem flokkurinn stendur fyrir. Nú er komið í ljós og var staðfest í þessum ræðustól rétt áðan að enn er verið að leyna þingið samningum. Staðfest er að til er samningur í utanríkisráðuneytinu sem búið er að senda til þingflokka stjórnarflokkanna sem fjallar, samkvæmt þeim upplýsingum sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason bar upp áðan, ef ég heyrði rétt, um IPA-styrki. Sá samningur hefur ekki verið kynntur í utanríkismálanefnd og ég ræddi það aðeins í morgun og óskaði eftir því þá að samningurinn kæmi strax til nefndarinnar þannig að hægt væri að fara yfir hann. Í það minnsta gengur ekki að vera með samninga sem snerta þetta mál án þess að utanríkismálanefnd viti af því hvort þeir samningar eru komnir í þingflokkana eða ekki. Það hlýtur að vera krafa okkar að fá samninginn strax. Við hljótum að velta því fyrir okkur, hv. þingmenn, hvort mikið sé um svona samninga, hvort mikið sé til af svona pappírum 

Frú forseti. Mig langar aðeins að taka hér til máls um erlenda fjárfestingu. Eins og hún hefur verið meðhöndluð í þingsölum og víðar er þetta orðinn frekar þreyttur frasi og virðist koma úr munni manna, að þeir hafi einfaldlega ekki hugmynd um hvað þeir eru að tala um. Erlend fjárfesting er margs konar, hún er flokkuð sem bein erlend fjárfesting og sem óbein erlend fjárfesting í haggögnum. Bein fjárfesting er til dæmis álver, sem við höfum þrjú af og eru sennilega sú eina erlenda fjárfesting sem við höfum að nokkru marki séð á Íslandi, en svo höfum við líka óbeina erlenda fjárfestingu sem mörgum finnst æskileg og getur verið það. Þar eru meðal annars jöklabréfin, alls konar hlutabréfa- og skuldabréfabrask í alþjóðlegu fjármálaumhverfi sem getur haft mjög mikilvægu hlutverki að gegna til að auka skilvirkni en veldur líka óstöðugleika, eins og við vitum af biturri reynslu og eins og Evrópa veit nú af biturri reynslu. Víðast um heim eru ýmiss konar takmarkanir af einhverju tagi á beinni erlendri fjárfestingu og einnig á óbeinni erlendri fjárfestingu. Algjörlega óheft erlend fjárfesting sem Samfylkingin talar hér mest fyrir er í raun ekkert annað en birtingarmynd öfgakenndrar nýfrjálshyggju þar sem alræðisvald peninganna er algert. Það er ótrúlegt að þingmenn sem kalla sig jafnaðarmenn skuli styðja slíkt og það ber vitni um að annaðhvort viti þeir ekki hvað erlend fjárfesting er eða þeir vita ekki hvað það er að vera jafnaðarmaður í merkingunni sósíaldemókrat - nema hvort tveggja sé og ég held að það sé einfaldlega þannig. Frú forseti. Það er grundvallarmunur á því að erlend fyrirtæki og einstaklingar kaupi hér íbúð eða sumarbústað eða kaupi hér auðlindir og stórar landareignir. Því miður virðist fjöldi þingmanna ekki skilja muninn þar á og mættu þeir því gjarnan hugsa sig um tvisvar áður en þeir tjá sig aftur um viðlíka viðfangsefni. 
            

Virðulegi forseti. Aðspurð hér áðan svaraði hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir því að formaður VG og þingflokksformaður væru menn að meiri ef þeir styddu hæstv. ráðherra Jón Bjarnason. Nú vitum við að svo er ekki. Þá er það með orðum hv. þingmanns þannig með þessa forustumenn VG að þeir eru ekki menn að meiri. Við heyrðum í gær hvernig hæstv. fjármálaráðherra, formaður VG, brást við þegar hann hafði fjórum sinnum tækifæri til að lýsa yfir stuðningi við þennan ráðherra úr eigin röðum. Hann svaraði því með þögninni og við vitum að stundum getur þögnin verið mjög ærandi. Hún getur verið mjög hávær en hún talar líka stundum sínu eigin máli. Við vitum öll hvaða skilaboð hæstv. fjármálaráðherra, formaður VG, sendi hér í gær. Þau eru einföld og þau eru svona: Forusta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styður ekki hæstv. ráðherra Jón Bjarnason til setu áfram á ráðherrastóli. Svo einfalt er það. Í umræðum í gær svaraði hins vegar hæstv. ráðherra dálitlu þegar kom að þessu máli. Hæstv. ráðherra greindi okkur frá því að skipuð hefði verið ráðherranefnd til að fara með endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða og greindi frá því að í þeirri nefnd sætu hæstv. velferðarráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. En hæstv. fjármálaráðherra sagði okkur líka að hæstv. sjávarútvegsráðherra fengi hlutverk, hann fengi það hlutverk að við hann ætti að hafa samráð, rétt eins og sérfræðingana, embættismennina, í ráðuneyti hæstv. ráðherra. Þarna fer ekkert á milli mála hverjir eiga að vera húsbændurnir og hverjir eiga að vera hjúin í þessum samskiptum, enda kom það fram í máli hæstv. ráðherra þegar hann sagði, með leyfi virðulegs forseta: Þau, og vísaði þá til hæstv. velferðarráðherra og menntamálaráðherra, eru verkstjórarnir af hálfu ríkisstjórnarflokkanna tveggja. Þannig er þetta hugsað og nú spyr ég: Hvaða stöðu hefur þessi ráðherranefnd? Það eru sérstök lög um þessa ráðherranefnd 

Virðulegi forseti. Í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar kom fram að ekki yrði gengið lengra í hagræðingu í heilbrigðisþjónustu án þess að skerða þjónustu og fækka störfum. Engar tillögur um hvernig ætti að mæta niðurskurðinum hjá heilbrigðisstofnunum lágu fyrir þegar það álit var afgreitt nema frá Landspítalanum. Í álitinu kom fram sú krafa að áður en að lokaafgreiðslu fjárlaga kæmi yrði að liggja fyrir hvaða áhrif niðurskurðurinn hefði á einstaka stofnanir, staði og landsvæði. Jafnframt að nauðsynlegt væri að stefna og áætlun til langs tíma lægi fyrir um heilbrigðisþjónustuna og þann fjárlagaramma sem hún ætti að starfa innan. Þetta eru hörð orð frá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar, að engar tillögur hafi legið fyrir, engin greining á áhrifum niðurskurðarins, engin stefna og enginn langtímafjárlagarammi. Í greinargerð aðstoðarmanns velferðarráðherra sem barst þingmönnum á föstudaginn var eru lagðar til nokkrar breytingar á uppsafnaðri aðhaldskröfu heilbrigðisstofnana. Virðast breytingartillögur fjárlaganefndar byggjast á þessari greinargerð. Þannig er ljóst að Landspítalinn þarf enn að loka St. Jósefsspítala og líknardeild aldraðra á Landakoti og flytja réttargeðdeildina frá Sogni á Klepp. Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja þarf víst að sameinast Heilbrigðisstofnun Suðurlands og breyta vöktun og mönnun lækna eða loka skurðstofunni. Heilbrigðisstofnun Vestfjarða þarf að loka hjúkrunarrými á Þingeyri, heilsugæslustöðvum á Suðureyri og Súðavík og svo mætti áfram telja. Með gífurlegu átaki hefur starfsmönnum í heilbrigðisþjónustu tekist að draga saman í rekstri, oft með miklum persónulegum fórnum. Nú segja menn að lengra verði ekki komist. Því spyr ég formann velferðarnefndar hvernig henni lítist á þessar tillögur velferðarráðuneytisins og fjárlaganefndar um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Er einhverja stefnu að finna í þessu? Er þetta ekki bara meira af því sama? Er einhver langtímarammi til staðar og mega menn eiga von á áframhaldandi niðurskurði, áframhaldandi tilfærslu kostnaðar á sjúklinga og þjónustu á einkastofur?

Frú forseti. Eftir svo sem eins og hálftíma tökum við til umræðu fjárlög fyrir árið 2012, þar á meðal þskj. 390 sem er nefndarálit og breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar sem meðal annars lýtur að breyttum fjárframlögum til heilbrigðisþjónustunnar en það var það sem hv. þingmaður spurði um. Ég vek athygli hv. þingmanna á nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar, á bls. 95–102 í því skjali, þar sem bent er á hvað skortir að mati meiri hluta nefndarinnar og ég tek fram að núna, fjórða árið í röð, er hagræðingarkrafa til heilbrigðisþjónustu, til þjónustu við börn, ungmenni, fatlaða og aldraða helmingi lægri en til annarra þátta í stjórnsýslunni. 

Virðulegi forseti. Hér hafa hv. þingmenn vitnað í þann ágreining sem upp kom í stjórnarsamstarfinu í síðustu viku og fjölmiðlar hafa velt fyrir sér hvort samstarfið lifi ágreininginn af. Ágreiningur er vissulega til staðar  Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur ekki lokið ætlunarverki sínu sem er að reisa Ísland upp úr hruni efnahagslífs og samfélags. Verkið er komið vel á veg en leggja þarf lokahönd á brýn mál, ýta öðrum úr vör og koma uppskerunni í hús. Í okkar krefjandi verkefnum höfum við lagt áherslu á jöfnuð, á að verja velferðarkerfið og gæta félagslegs réttlætis eins og kostur er. Jafnframt þessu hefur náðst árangur í ríkisfjármálum sem tekið er eftir.  Ég nefni hér nokkur dæmi um stór mál er varða hag þjóðarinnar og miklu skiptir, virðulegur forseti, að unnið verði út frá sjónarhóli jafnaðarmanna að þeim málum. Leysanlegur ágreiningur  
            

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Eigum við ekki að tala íslensku um það ástand sem ríkir í landinu? Það blasir við öllum að ríkisstjórnin er ekki starfhæf.  Þetta er hinn mikli árangur sem virðulegir þingmenn stjórnarliðsins guma af. Þetta er árangurinn. Þetta felst í stöðugu innanmeini, frekju og yfirgangi undir forustu hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, og nú er það niðurstaða formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að gefa eftir gagnvart þessum flokki svo áfram megi halda með hennar stefnu að vopni, hana eina. Þetta er niðurstaðan og af þessu ætla menn að guma.

Virðulegi forseti. Mér fannst áhugavert að hlusta hér á ræðu hv. stjórnarliða og formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, sem lýsti dásemdunum -  
             Ég spyr: Í hvers umboði er hæstv. ráðherra Jón Bjarnason? Í hvers umboði er hann? Það er kominn hér einn stjórnarliði sem er búinn að lýsa stuðningi við hann, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir benti nefnilega á eitt í ræðu sinni, það að ef taka ætti hæstv. ráðherra Jón Bjarnason sökum þess að vinnubrögð hans væru ekki nógu góð væri eðlilegt að taka aðra hæstv. ráðherra og fara aðeins yfir vinnubrögð þeirra. Ég minnist þess, virðulegi forseti, þegar hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði úr þessum stól tveim dögum áður en niðurstöður í Icesave-samningunum voru kynntar, þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spurði hann hvort það stæði til eða hvort það væri búið að skrifa undir Icesave-samningana, að því færi víðs fjarri. Ef menn ætla á annað borð að skoða vinnubrögð þessara ráðherra hvet ég til þess að 

Virðulegi forseti. Á þeim tíma sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gegndi embætti heilbrigðisráðherra lagði hún mikla áherslu á fylgispekt við niðurskurðaráætlun AGS, ekki síst í heilbrigðismálum. Niðurskurðurinn sem lagður var til í fjárlagafrumvarpinu fyrir þetta ár er á ábyrgð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur. Við hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason og Atli Gíslason marglýstum andstöðu okkar við tillögur hennar um niðurskurð í heilbrigðismálum án þess að það bæri nokkurn árangur. Við óttuðumst að niðurskurðurinn vægi að grunnþjónustu velferðarkerfisins og kvennastörfum þvert á stefnu VG. Frú forseti. Nú hefur komið í ljós að niðurskurðartillögur hv. þingmanns í embætti heilbrigðisráðherra voru óframkvæmanlegar. Fresta hefur þurft 600 millj. kr. niðurskurði á þessu ári fram til næsta árs. Ég fagna þessari frestun hæstv. velferðarráðherra, en sakna niðurskurðaráætlunar sem tryggir að niðurskurður á einu sviði heilbrigðiskerfisins komi ekki fram á öðru sviði eins og gerst hefur frá árinu 2008. Frú forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur staðfest ótta minn með því að gera tillögu um minni niðurskurð hjá heilbrigðisstofnunum sem nemur 400 millj. kr. og ég fagna því en, frú forseti, það liggur ekki fyrir raunhæf áætlun um niðurskurð í heilbrigðismálum og þess vegna mun ég hafna niðurskurðartillögum norrænu velferðarstjórnarinnar 

Frú forseti. Í síðasta mánuði sátum við þingmenn í þingmannanefnd EFTA fund í Brussel og þangað kom gestur. Sá gestur var Svein Harald Øygard sem hefur einhverja reynslu af efnahagslífinu á Íslandi. Hann fór mjög gaumgæfilega yfir þær hremmingar sem við Íslendingar höfum staðið frammi fyrir, hvernig við tókum á því í byrjun og síðan talaði hann um framtíðina. Hann sagði með fullri virðingu fyrir „ykkur Íslendingum sem eruð hér í salnum“, þ.e. fundarsalnum úti í Brussel: Þið hafið enga efnahagsstefnu. Þið hafið enga stefnu til framtíðar, hvernig á að byggja upp atvinnutækifæri o.fl. Þetta var ekki stjórnarandstöðuþingmaður að tala á þessum fundi, heldur maður sem gegndi um tíma stöðu seðlabankastjóra á Íslandi. Það er einmitt til þessara orða sem ég hugsa núna þegar við erum að ræða málefni ríkisstjórnarinnar. Enn og aftur ræðum við um vandræðaganginn og setjum kraftinn í það hvað ríkisstjórnin er að gera í staðinn fyrir að tala um framtíðarsýnina, um stefnu til framtíðar, hvernig við komum 14 þús. manns aftur til starfa, hvernig við leysum skuldavanda heimilanna og förum af stað með atvinnutækifæri.  Við erum orðin þreytt á þessu. Boðið til kosninga þannig að við getum staðið frammi fyrir þjóðinni og sagt hvert við viljum stefna.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég segja alveg skýrt að það hvarflaði ekki að mér eina stutta stund, og má ekki túlka orð mín þannig, að bera saman stjórnarliða og þá sem ég vísaði til áðan, ógnarstjórn Saddams Husseins. Ef einhver hefur skilið orð mín þannig biðst ég afsökunar á því. Það var alls ekki meiningin og það mundi aldrei hvarfla að mér. Mér fannst hins vegar, virðulegi forseti, lýsing annars ágæts hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur ekki alveg í takt við raunveruleikann en það breytir því ekki að þessi samlíking átti ekki rétt á sér hvað þetta varðar, alls ekki. Enn og aftur, svo því sé til haga haldið, mundi aldrei hvarfla að mér að líkja hvorki hv. þingmanni né öðrum hv. þingmönnum stjórnarliðsins við þá aðila sem ég vísaði til. Ég vona að sú afsökunarbeiðni verði tekin til greina.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að taka tillit til afsökunarbeiðni hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, en ég get ekki leynt því að ég tel að ummæli hans hafi verið smánarleg og ég tel að forseti Alþingis hefði átt að gera við þau athugasemd. Sérstaklega hlýtur maður að horfa til þess að á þingpöllum í dag er hópur fólks  
            

Forseti. Ég verð að segja að mér fannst ræða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar algjörlega ómakleg. Ég sat fyrir framan ræðumanninn og heyrði nákvæmlega það sem hann sagði, ég veit ekki hvort hv. þingmenn heyrðu það, en hv. þingmaður talaði um áróðursmálaráðherra sem sat í þeirri ríkisstjórn sem hér var nefnd sem sagði að þeir væru að vinna stríðið þegar skriðdrekarnir voru á bak við hann. Það var ekki verið að líkja einum eða neinum við neinn og ég bið menn að nota ekki þá stund sem hér er fram undan til að koma sér á framfæri með þessum hætti. 
            

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um, ef á þarf að halda, til að ljúka megi 2. umr. um fjárlög 2012. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? Svo er ekki og þá skoðast hún samþykkt.

Forseti. Það er söguleg stund þegar við nú göngum til atkvæða um viðurkenningu Íslands á fullveldi og sjálfstæði Palestínu á alþjóðlegum samstöðudegi Sameinuðu þjóðanna með frelsisbaráttu Palestínu. Ísland hefur oft skipað sér í sveit þeirra ríkja sem standa í stafni í sjálfstæðis- og mannréttindabaráttu á alþjóðavettvangi. Alþingi hefur áður samþykkt að virða skuli sjálfsákvörðunarrétt palestínsku þjóðarinnar. Nú hafa Palestínumenn óskað eftir stuðningi við að verða fullgildur aðili að Sameinuðu þjóðunum og þannig kallað eftir stuðningi ríkja við sjálfstæðisbaráttu sína. Því kalli eigum við Íslendingar að svara með stolti og gleði. Palestínska þjóðin hefur um áratugaskeið lifað við undirokun og mannréttindabrot. Hv. þm. Amal Tamimi flutti í þingsal í gær litla en grípandi reynslusögu sem snart okkur öll sem á hlýddum. Palestínska þjóðin á lögmætan rétt til fullveldis og sjálfstæðis og það er forsenda friðar fyrir botni Miðjarðarhafs að þjóðirnar sem þar hafa deilt verði jafnari að þjóðarétti en þær eru í dag. Lítil þúfa á Íslandi getur velt því hlassi sem til þarf. Ég óska öllum Palestínumönnum til hamingju með daginn í dag og votta þeim virðingu mína í baráttu fyrir sjálfstæði.

Frú forseti. Ég vona að það skref sem íslensk stjórnvöld eru um það bil að stíga með skilyrðislausri viðurkenningu á sjálfstæði og fullveldi Palestínu verði palestínsku þjóðinni til góðs. Ég vona enn fremur að hún verði ekki til þess að draga úr líkum á friði í Miðausturlöndum. Friður í þessum heimshluta er að sjálfsögðu það markmið sem við getum öll sameinast um. Ég hefði kosið að öðruvísi hefði verið farið að. Ég hefði kosið að við Íslendingar værum samstiga þeim þjóðum sem nálgast hafa málið með þeim hætti að ráðlegast væri að tryggja friðinn fyrst til að lýsa mætti yfir sjálfstæði í framhaldinu. Það er afstaða velflestra þeirra sem mest hafa látið sig málið varða, kvartettsins svokallaða, einnig vinaþjóða okkar eins og Noregs, Svíþjóðar, Bretlands, Bandaríkjanna, Þýskalands, Kanada, Evrópusambandsins og svo mætti lengi telja. Þessi leið er að verða ofan á og á henni ber ríkisstjórnin ábyrgð. Ég get ekki stutt hana. Mál af þessum toga eigum við Íslendingar að vinna í sameiningu, leggja okkur fram um að mynda samstöðu um utanríkisstefnu í öllu tilliti. Það hefur því miður ekki verið gert hér og við sjálfstæðismenn munum sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Í dag get ég verið stolt yfir því að vera þingmaður á Alþingi Íslendinga. Satt best að segja trúði ég aldrei að þessi dagur kæmi. Ég er mjög stolt af öllum þeim þingmönnum sem ætla að segja já við atkvæðagreiðsluna og ég er ánægð með að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar ekki að setja puttann á rauða takkann þó að það hefði verið æskilegt að við segðum öll já við málinu. Ég fagna þessum degi og vona að hann verði palestínsku þjóðinni til góðs. Ég er ánægð með að við Íslendingar þorum að standa með kúguðum þjóðum og mér finnst mjög mikilvægt að við höfum í huga að það er mikilvægt þegar fólk semur um frið að það standi jafnfætis.

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að um þetta mál, eins og önnur, séu skiptar skoðanir. Að mati okkar í þingflokki framsóknarmanna er um að ræða eðlilegt skref í framhaldi af margra ára og áratuga vegferð sem hefur verið farin á Alþingi og Íslandi. Við munum styðja þessa tillögu og ég óska palestínsku þjóðinni til hamingju með að Alþingi Íslendinga ætli að staðfesta þetta með þeim hætti sem verður hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessum degi. Ég er sannfærður um að frjáls og sjálfstæð Palestína er skref á hreinfærri og torsóttri leið mannkynsins að betra heimi fyrir allt mannkyn, líka Ísraelsmenn. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Með samþykkt þessarar sögulegu þingsályktunartillögu tekur Ísland sér stöðu með þeim 127 ríkjum sem hafa á undanförnum 23 árum viðurkennt Palestínu sem sjálfstætt og fullvalda ríki. Það var á þessum degi, 29. nóvember, 1947 sem allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti ályktun sem gerði ráð fyrir stofnun ríkja bæði gyðinga og araba í Palestínu, gerði ráð fyrir því jafnvægi sem virðir sjálfsákvörðunarrétt þjóða hvaða nafni sem þær nefnast. Það var hárrétt ákvörðun á þeim tíma og það leið ekki nema hálft ár þar til Ísraelsríki var stofnað. Palestínuríki var ekki stofnað fyrr en 40 árum síðar og hefur enn ekki hlotið sömu viðurkenningu alþjóðasamfélagsins og Ísraelsríki. Nú loksins þegar í fyrsta sinn er hrein vinstri stjórn í þessu landi stígum við Íslendingar skref sem hefði átt að stíga fyrir mörgum áratugum. Það er mikið fagnaðarefni og ég er stoltur af því að vera jafnaðarmaður og ég er stoltur af því að vera stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar í dag. Til hamingju, Amal Tamimi. Til hamingju, Palestínumenn.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessum áfanga sem við erum að ná hér í dag og tek fram að þetta er jafnframt mjög brýn áminning fyrir okkur sem styðjum núverandi ríkisstjórn um þau fjölmörgu verkefni sem fram undan eru á kjörtímabilinu og um það hversu mikilvægt það er fyrir okkur sem styðjum ríkisstjórnina að þjappa okkur saman um hana og halda áfram á þeirri vegferð. Þetta er dæmi um mál sem enginn annar meiri hluti hefði sett fram í þinginu, rétt eins og fjölmörg önnur sjálfsögð réttindamál sem lengi hefur verið barist fyrir sem þessi ríkisstjórn hefur stutt og sett á dagskrána. Þess vegna er þetta mikið fagnaðarefni, en um leið brýn áminning fyrir okkur öll.

Frú forseti. Ég fagna þessum degi í sögu Alþingis. Þetta er merkisdagur. Hann hefði ekki átt sér stað hér á landi með öðrum þingmeirihluta, það eitt er víst, og ég þakka þeim þingmönnum og ráðherrum sem hafa stutt þetta mál og unnið því framgang í þinginu. Ég veit í sjálfu sér ekki hvort það muni skipta mjög miklu máli þegar upp verður staðið, en þetta er skýr yfirlýsing af hálfu Alþingis Íslendinga um það hvert við viljum stefna í þessu máli. Ég hef sjálfur verið svo lánsamur að koma til þessara tveggja ógæfusömu landa, Ísraels og Palestínu, og þekki af persónulegri reynslu ástandið sem þar var, og er, og vona svo innilega að þetta skref megi verða hluti af miklu stærra skrefi í rétta átt, í átt að friði.

Forseti. Það er núna, sagði Mahmoud Abbas, á Evrópuráðsþinginu í Strassborg í október, það er núna sem þið eigið að standa við fyrirheitin, það er núna sem þið eigið að efna loforðin, það er núna sem við þurfum viðurkenningu sem ríki, það er núna sem við þurfum atkvæði ykkar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ég er stoltur af því að vera í þeim hópi sem bregst við þessu kalli palestínsku þjóðarinnar og að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu hér í dag. Það er leiðinlegt að við skulum ekki öll geta verið samferða, en svo verður hver að fljúga sem hann er fiðraður. Ég vil nefna þrjú nöfn hv. þingmanna í þessum sal og utan hans í þessu samhengi sem er ástæða til að þakka fyrir. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni hlut hans í þessu máli, formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, og hinum frábæra ræðumanni gærkvöldsins, hv. þm. Amal Tamimi.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég komst við þegar ég horfði upp á pallana, sá konurnar sitja á fremsta bekk og litla barnið, palestínuklútana alls staðar og fána Palestínu. Ég óska ykkur öllum innilega til hamingju með þennan áfanga. Við sendum baráttukveðjur til ykkar, vina ykkar, ættingja, fjölskyldna og allra Palestínumanna. Þetta er gríðarlegur áfangi, við dáumst að baráttuþreki ykkar og fyllumst auðmýkt. Megum við öll sjá á okkar tíma og í okkar lífi frjálsa og sjálfstæða Palestínu og frið á þessu ótrúlega merkilega svæði.

Frú forseti. Mér er það mikið ánægjuefni að vera í þeirri aðstöðu að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu. Það er ákveðin persónuleg forsaga. Ég naut þess sem gutti að hafa næstum því beinan, þó ekki alveg milliliðalausan, aðgang að Yasser Arafat þegar faðir minn fór þangað og hitti hann og ég fékk þá að heyra frá fyrstu hendi hina hliðina á þessu margbrotna og sorglega deilumáli fyrir botni Miðjarðarhafs. Ég hef alla tíð síðan þá haft samúð með málstað Palestínumanna. Það er mér því einkar mikið ánægjuefni að fá að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu. Faðir minn sagði Arafat frá því að systir mín hefði verið skiptinemi í Ísrael og kynnst líka mjög bágum kjörum og aðbúnaði Palestínumanna þar. Arafat fannst svo mikið til koma þegar hann heyrði þá sögu að hann sendi systur minni jakka. Ég ætla því ekki bara að lýsa yfir stuðningi við málstað Palestínu í þessari atkvæðagreiðslu og þeirri skoðun að ég telji þetta mikið heillaskref fyrir íslensku þjóðina að sýna Palestínumönnum þennan stuðning, og ég tel að sjálfstæð Palestína sé forsenda þess að þarna komist á friður, heldur ætla ég líka að þakka fyrir jakkann.

Frú forseti. Þetta er merkilegur dagur í sögu Alþingis, að við skulum vera að vinna að málstað palestínsku þjóðarinnar í þessari atkvæðagreiðslu. Það er ánægjulegt að það skuli vera mikill stuðningur á bak við þessa ályktun hér. Eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi áðan hefur Framsóknarflokkurinn um áratugaskeið stutt dyggilega við málstað Palestínu og það er ánægjulegt að geta fylgt því verki eftir í dag. Þetta er mikill gleðidagur og ég óska palestínsku þjóðinni innilega til hamingju með þennan merka áfanga sem leiðir vonandi til þess að meiri friður muni ríkja á þessu svæði en á undangengnum árum og áratugum.

Virðulegur forseti. Hún er fagnaðarefni, sú breiða samstaða sem tekist hefur um þetta mál í þinginu. Sjálfstæði þjóða og sjálfsákvörðunarréttur er forsenda fyrir varanlegum friði. Það á við í okkar heimshluta og það á ekki síður við í Miðausturlöndum. Við í utanríkismálanefnd getum verið stolt af þessu máli og þingið allt sem hér kemur að afgreiðslu málsins á þessum alþjóðlega samstöðudegi með Palestínu. Það gerir þó jafnframt að verkum að því miður getur ekki verið með okkur í dag hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson vegna skyldustarfa erlendis svo það er full ástæða til að færa ráðherranum, að honum fjarstöddum, sérstakar þakkir fyrir frumkvæði hans og atfylgi í þessu máli.

Þótt ég hafi ekki atkvæðisrétt á þinginu í dag hef ég málfrelsi og mun nýta mér það við þessa mikilvægu atkvæðagreiðslu. Sagt hefur verið að það sé eðlilegt að um þetta séu skiptar skoðanir. Það er ekki eðlilegt, þykir mér. Í Palestínu eru engar deilur. Fyrir botni Miðjarðarhafs eru engar deilur. Þar eru engir deiluaðilar fremur en voru í Þýskalandi nasismans. Í Palestínu er kúguð þjóð og þar er ríki sem kúgar. Gerum þennan dag að öllum baráttudögum fyrir frelsun Palestínumanna.

Virðulegur forseti. Ég er sjálfstæðismaður þegar kemur að málefnum Palestínu. Ég líð það ekki hvernig fram er komið við þessa þjóð sem Palestínumenn eru sannarlega. Múrinn er orðinn 702 kílómetrar, það jafngildir leiðinni frá Reykjavík til Eskifjarðar, og hann skal halda áfram að mati Ísraelsmanna. Hann á að enda í 760 kílómetrum. Það vil ég stöðva, og það vilja margir hér inni. Við viljum ekki að það verði áfram níðst á þessari þjóð. Í þessu máli sit ég ekki hjá. Ég er að sjálfsögðu sjálfstæðismaður og segi já.

Frú forseti. Ég greiði þessari tillögu atkvæði mitt með mikilli ánægju og ég óska okkur til hamingju með þennan dag og þá samþykkt sem hér er verið að gera. Við Íslendingar leggjum með þessu okkar litla lóð á rétta vogarskál. Óháð því hvort við teljum að þetta hafi meiri áhrif eða minni eigum við að gera þetta af því að það er svona sem við viljum hafa þetta. Þetta er rétt afstaða. Við eigum að taka afstöðu með og styðja réttmæta baráttu fyrir sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétti þjóða og fyrir mannréttindum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð fagnar þessum áfanga. Fyrir þessu höfum við lengi barist, þetta er okkar stefna og það er gleðilegt að aðstæður í íslenskum stjórnmálum skuli gera það að verkum að stundum geta svona hlutir gerst eins og nú eiga sér stað. Ég þakka utanríkismálanefnd og utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, fyrir frumkvæði þeirra í þessu máli, og sendi Palestínumönnum okkar hlýjustu óskir á þessum degi. Við vonum að þetta litla lóð verði ásamt með öðru til þess að þeim og nágrönnum þeirra gangi betur að leysa sín mál.

Frú forseti. Í dag er sögulegur dagur fyrir Íslendinga og Palestínufólk. Ísland er að viðurkenna sjálfstætt palestínskt ríki. Ég get ekki verið meira stolt af því að fá að taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu. Ég get sagt að ég er bæði og, ég þarf ekki að vera íslensk eða palestínsk, ég er bæði og. Ísland er að stíga stórt skref í stuðningi við mannréttindi. Ísland er að viðurkenna réttindi fólks til að fá að lifa í friði, að Palestína verði sjálfstætt ríki. Með þeirri viðurkenningu er Ísland að segja við börn í Palestínu að það sé von - þið eigið að vera með sömu réttindi og önnur börn, þið getið farið í skóla, leikið og haft það gaman án þess að vera hrædd um að verða drepin. Við á Íslandi vitum að viðurkenning þýðir friður, frelsi og mannréttindi. Við Íslendingar viljum frið fyrir okkar börn og líka börn í Palestínu. Í dag er ég ein af þeim 80% Íslendinga sem vilja viðurkenna sjálfstæði Palestínu. Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Palestínumenn eiga rétt á viðurkenningu alþjóðasamfélagsins sem frjáls og fullvalda þjóð innan eigin landamæra. Palestínumenn hafa þörf fyrir viðurkenningu okkar og stuðning núna. Þeir hafa þörf fyrir stuðning okkar til að standa jafnfætis okkur í samfélagi þjóðanna og ekki síst til að geta staðið jafnfætis Ísraelsmönnum sem slíkir. Aðeins þannig getur vonin um frið í Mið-Austurlöndum orðið að veruleika. Lifi frjáls Palestína! Ég segi já.

Hæstv. forseti. Þetta er stór og söguleg stund. Það er ánægjulegt að sitja á Alþingi Íslendinga og geta tekið þátt í að samþykkja þingsályktun frá Alþingi Íslendinga og Íslendingum öllum um viðurkenningu á sjálfstæði og fullveldi Palestínu. Hér hefur verið rætt um frumkvæði margra manna, m.a. frumkvæði hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem er að gegna skyldustörfum erlendis. Það er rétt og það eru margir sem hafa haft mikið frumkvæði og við Íslendingar getum verið stolt af því. Ég minni á verk og vinnu fyrrverandi sendiherra okkar hjá Sameinuðu þjóðunum, Thors Thors, sem leiddi nefnd sem fjallaði um sjálfstæði Palestínu og Ísraels. Hann leiddi það mál til lykta með magnþrunginni ræðu eins og sagt er í skjölum frá Sameinuðu þjóðunum. En það var þá, virðulegi forseti, að Ísraelsmenn fengu sjálfstæði en nú 62 árum síðar stöndum við á Alþingi Íslendinga og ræðum þessa þingsályktunartillögu. Ísraelsmenn fengu nefnilega fullveldi þá en Palestínumenn ekki. Því er það með mikilli gleði og stolti sem ég segi já við þessari tillögu okkar Íslendinga. Við erum enn einu sinni að stíga framfaraspor.

Virðulegi forseti. Ég eins og aðrir óska hv. þm. Amal Tamimi sérstaklega til hamingju með þennan áfanga. Ég er stoltur af því að vera Íslendingur, stoltur af því að litla Ísland, fámenna Ísland, geti stundum stigið fram á vettvang alþjóðasamfélagsins stór og mikil skref, skref sem stjórnast ekki af einhvers konar annarlegum hagsmunum, heldur einungis þeim að stuðla að friði, frelsi og mannréttindum. Ég segi já.

Frú forseti. 
            

Forseti biður um hljóð á pöllum, gefið ræðumanni hljóð.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012. Nefndin hóf störf 5. október síðastliðinn og hefur við afgreiðslu frumvarpsins haldið 24 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila, m.a. fulltrúa ráðuneyta, Ríkisendurskoðunar, stofnana og sveitarfélaga. Nefndin óskaði bréflega eftir álitum fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem varða málefnasvið hverrar um sig. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu. Fjárlaganefnd hefur unnið í samvinnu við fagráðuneyti að breyttu fyrirkomulagi við úthlutun styrkveitinga sem kynnt var í frumvarpinu. Markmiðið með þessum breytingum er að gera úthlutun fjármuna á vegum ríkisins gagnsærri en verið hefur og auka þannig traust á því ferli sem liggur að baki því hvernig fjármunum ríkisins er skipt á einstök verkefni. Gert er ráð fyrir að Alþingi hætti úthlutunum á styrkjum til ýmissa verkefna á vegum félaga, samtaka og einstaklinga en úthlutunin mun flytjast til lögbundinna sjóða, menningarráða landshluta, ráðuneyta eða annarra sem sjá um eða bera ábyrgð á fjárveitingum til viðkomandi málaflokka. Þessi breyting er liður í því að stuðla að skilvirkara verklagi við fjárlagagerð þingsins þannig að vinna fjárlaganefndar og umræður í þinginu geti beinst meira að markmiðum ríkisfjármála, heildarstærðum, forgangsröð og áherslum í málaflokkum. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 4.084,6 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2, þ.e. fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Tekjuáætlun frumvarpsins hljóðaði upp á 521,4 milljarða kr., en sú áætlun hefur nú verið lækkuð um 35 millj. kr. Með breytingum á 5. gr. er annars vegar lögð til 1.600 millj. kr. lækkun á lánveitingum til hlutafélaga um vegaframkvæmdir í ljósi nýrrar áætlunar um lánsfjárþörf og hins vegar 10 þús. millj. kr. hækkun á heimild til veitingar ríkisábyrgðar á lántökum Landsvirkjunar til að mæta auknum fjárfestingum og auðvelda endurfjármögnun eldri skulda félagsins fyrir gjalddaga, gefist hagstæð tækifæri til þess. Nokkrar breytingar eru lagðar til við 6. gr. frumvarpsins og þær stærstu eru að efla eigið fé Orkusjóðs um 100 millj. kr. og eigið fé Byggðastofnunar um allt að 2 milljarða kr. Þá er gerð tillaga um heimild til að ganga frá uppgjöri og greiðslu til Landsbankans hf. vegna mismunar á eignum og innstæðuskuldbindingum SpKef sparisjóðs á grundvelli endanlegs eignamats. Sú heimild var samþykkt í fjáraukalögum ársins 2011. Nokkur mál bíða 3. umr. Frú forseti. Sú þjóðhagsspá sem liggur til grundvallar fjárlagafrumvarpinu 2012 gerir ráð fyrir 2,5% hagvexti á árinu 2011 og 3,1% hagvexti 2012. Í endurskoðaðri spá frá 24. nóvember síðastliðnum eykst hagvöxtur yfirstandandi árs lítillega en er áætlaður 2,4% á árinu 2012 þannig að hann er lækkaður nokkuð. Þjóðarútgjöld dragast saman um 0,4 prósentustig, aðallega vegna minni einkaneyslu, en fjármunamyndun er heldur meiri en gert var ráð fyrir í vor. Þá er spáð minni útflutningi, en reiknað er með áframhaldandi afgangi af jöfnuði vöru og þjónustu. Spáð er aukinni verðbólgu miðað við júníspá, þ.e. úr 3,7% á ársgrundvelli í 4,2%. Þá er spáð 6,5% hækkun á launavísitölu. Spáð er að gengi haldist nokkuð stöðugt. Breyttar verðlags- og launaforsendur valda því að áætlaðar tekjur af tekjuskatti einstaklinga aukast um 1,5 milljarða kr. Hækkun launavísitölu hækkar skattstofn tekjuskatts og þar með áætlaðar tekjur meira en sem nemur lækkun skatttekna vegna hærri persónuafsláttar í ljósi spár um þróun verðlags 2011. Meiri hækkun launavísitölu hækkar einnig skattstofn til tryggingagjalds frá því sem var í eldri spá og því aukast áætlaðar tekjur af gjaldinu um 0,85 milljarða kr., enda spá um unnin ársverk óbreytt frá því sem áður var. Aukin verðbólga á næsta ári veldur því einnig að áætlaðar tekjur af virðisaukaskatti aukast um 500 millj. kr. Í heild hefur því uppfærð hagspá jákvæð áhrif upp á 2,85 milljarða kr. á tekjuáætlun fjárlaga. Aðrar breytingar sem gerðar voru á tekjuáætlun fyrir 2. umr. sem tengjast ekki breytingum á þjóðhagsspá höfðu aftur á móti neikvæð áhrif á tekjuáætlun upp á 2,5 milljarða kr. Breytingartillögur á tekjuhlið eru gerðar í samræmi við endurskoðaða hagspá og grunnáhrif vegna endurmats ársins 2011. Frú forseti. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2012 er samið í samræmi við markmið áætlunar um þróun ríkisfjármála sem gefin var út í júní árið 2009. Ríkisfjármálastefnan hefur verið endurskoðuð samhliða undirbúningi fjárlagafrumvarpsins í vor og sumar. Niðurstaða þeirrar endurskoðunar er sú að nú er ekki talin vera þörf fyrir að aðlögun ríkisfjármálanna þurfi að verða jafnmikil og ganga jafnhratt fram og gert var ráð fyrir þegar áætlunin var gerð sumarið 2009. Í endurmetinni áætlun hefur verið hægt á framgangi aðlögunarinnar þannig að markmið færast aftur um eitt ár og markmiði um afgang á heildarjöfnuði hefur verið seinkað til ársins 2014. Kjarasamningar sem gerðir voru á árinu 2011 gilda almennt frá 1. maí 2011 til 1. mars 2014. Launahækkanir tóku í flestum tilvikum gildi þann 1. júní síðastliðinn og hækkuðu laun þá almennt um 4,25% auk eingreiðslna upp á 75 þús. kr. Árið 2012 verður hækkunin 3,5% og 3,2% árið 2014. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir þessum breytingum en nú er gerð tillaga um að bæta viðkomandi stofnunum kostnaðaráhrif af nokkrum kjarasamningum sem gerðir hafa verið í haust eftir að gengið var frá samningum við velflest stéttarfélög opinberra starfsmanna. Þeir kjarasamningar sem einkum er um að ræða eru við félög lækna og lögreglumanna og áhafna skipa og flugfarkosta. Fjárheimildir miðast við mat á viðbótarkostnaði vegna þessara kjarabreytinga umfram þá meðalhækkun sem þegar hefur verið gert ráð fyrir. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hækkun bóta á næsta ári verði 3,5% í samræmi við almenna prósentuhækkun í kjarasamningum á vinnumarkaði. Í breytingartillögum er gert ráð fyrir viðbótarútgjöldum upp á 220 millj. kr. til að hægt verði að hækka alla bótaflokka um 3,5% og einnig eru útgjöld til atvinnuleysistrygginga aukin um 620 millj. kr. vegna endurskoðaðrar atvinnuleysisspár. Hér á eftir, frú forseti, fara skýringar á breytingartillögum meiri hlutans við sundurliðun 2 í fjárlagafrumvarpinu og mun ég nú fjalla um þær helstu. Liður æðstu stjórnar ríkisins hækkar um rúmar 350 millj. kr. Lagt er til að fjárheimildir Alþingis verði auknar um 144 millj. kr. vegna viðbótarfjárveitingar til fastra greiðslna til alþingismanna, tveggja stöðugilda á nefndasviði, tímabundins framlags til alþjóðastarfs og tímabundins framlags til hlutlausrar upplýsingaveitu um Evrópusamstarf í samræmi við tillögu meiri hluta utanríkismálanefndar. Þá er lagt til tímabundið framlag til að halda áfram fornleifauppgreftri á Alþingisreitnum. Gerð er tillaga um 140 millj. kr. tímabundið framlag í eitt ár fyrir rannsóknarnefndir Alþingis. Rannsóknarnefndirnar voru stofnaðar samkvæmt lögum nr. 68/2011 og tóku tvær nefndir til starfa 1. september 2011, rannsóknarnefnd um starfsemi sparisjóða og rannsóknarnefnd um Íbúðalánasjóð. Lögð er til 37,1 millj. kr. fjárveiting á lið ríkisstjórnarinnar vegna fjölgunar aðstoðarmanna ráðherra á grundvelli 22. gr. nýrra laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011. Þá er lagt til að framlag til umboðsmanns Alþingis hækki um 22,7 milljónir vegna aukinna verkefna. Lagt er til að framlög til mennta- og menningarmálaráðuneytis hækki um 927,6 millj. kr. Lagt er til að veitt verði 250 millj. kr. framlag í aldarafmælissjóð Háskóla Íslands í tilefni af 100 ára afmæli skólans. Ríkisstjórnin samþykkti 7. október 2011 að gera tillögu um framlag í sjóðinn. Í frumvarpi til fjáraukalaga 2011 var lagt til 150 millj. kr. stofnframlag til sjóðsins. Sérstakur starfshópur, skipaður fulltrúum frá Alþingi, forsætisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, mennta- og menningarmálaráðuneytinu og Háskóla Íslands, var settur á fót og hefur hann metið og gert tillögur um framlög í aldarafmælissjóðinn á árunum 2012–2020. Markmið sjóðsins er að efla rannsóknir og nýsköpun sem nýtast muni til uppbyggingar atvinnulífs og verðmætasköpunar í þágu íslensks samfélags og þjóðar. Stjórnvöld hafa samþykkt að veita 1.500 millj. kr. í sjóðinn á tímabilinu 2011–2014. Framlagið skiptist þannig: 150 millj. kr. árið 2011, 250 millj. kr. árið 2012, 400 millj. kr. árið 2013 og 700 millj. kr. árið 2014. Jafnframt var samþykkt að á árinu 2013 yrði unnin áætlun um framlög í aldarafmælissjóðinn fyrir árin 2015–2020 með hliðsjón af hagvexti hér á landi og stöðu ríkisfjármála. Lögð er til hækkun fjárheimildar Háskóla Íslands um 225 millj. kr., Hólaskóla um 2,5 millj. kr., Háskólans á Akureyri um 22,5 millj. kr. og Landbúnaðarháskóla Íslands um 3,5 millj. kr. Þessar heimildir eru fjármagnaðar með hækkun skrásetningargjalda í 60 þús. kr. fyrir hvert skólaár. Ólíkt því sem á við um flestöll önnur gjöld fyrir opinbera þjónustu hafa skrásetningargjöld ríkisrekinna háskóla ekki verið hækkuð frá árinu 2005 þrátt fyrir að allur tilkostnaður við reksturinn hafi aukist verulega vegna launa- og gengishækkana og almennra verðhækkana á aðföngum frá þeim tíma og hefur hlutdeild skrásetningargjalda í fjármögnun skólanna þar með orðið minni. Lagðar voru til breytingar á lögum um opinbera háskóla til samræmis við þessa tillögu. Eru þessi fjárframlög mikilvæg til þess að skólarnir geti tekist á við aukinn nemendafjölda. Lögð er til 30 millj. kr. fjárveiting til að efla Nýsköpunarsjóð til að tryggja fleiri háskólanemum styrki til rannsóknar- og þróunarverkefna sem líkleg þykja til að stuðla að nýsköpun og auknum tengslum háskóla, stofnana og fyrirtækja. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. stofnkostnaðarframlag vegna fyrirhugaðrar stækkunar á verknámsaðstöðu við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Vinnu við þarfagreiningu vegna fyrirhugaðrar stækkunar aðstöðunnar er lokið. Í niðurstöðu greiningarinnar er gert ráð fyrir að heildarstærð verknámshúsnæðis verði 2.860 fermetrar. Núverandi verknámsaðstaða er 1.230 fermetrar. Aðildarsveitarfélögin hafa safnað 130 millj. kr. í sjóð til byggingarinnar sem verða notaðar til að fjármagna undirbúning og hönnun. Með fyrirvara um útfærslu má gera ráð fyrir að heildarkostnaður við slíkt hús nemi um 650 millj. kr. og að hlutur ríkissjóðs næmi þá um 390 millj. kr. Framlag ríkisins miðað við framangreint gæti því numið um 25 millj. kr. á árinu 2012, 275 millj. kr. árið 2013 og 90 millj. kr. árið 2014. Þá er lagt til að veitt verði 39,5 millj. kr. til jöfnunar á námskostnaði til að tryggja að ekki þurfi að lækka námsstyrki á yfirstandandi skólaári. Frú forseti. Framlög til utanríkisráðuneytis hækka um 159,6 millj. kr. Gerð er tillaga um 16,8 millj. kr. tímabundna fjárheimild til fjögurra ára til Samræmingarmiðstöðvar norðurslóðamála eða samtals 67,2 millj. kr. á árunum 2012–2015. Utanríkisráðuneytið leiðir þessa samræmingu í samvinnu við umhverfisráðuneytið og mennta- og menningarmálaráðuneytið. Markmiðið er að skapa samstarfsvettvang norðurslóðasamtaka og stofnana og styðja við rannsóknir og upplýsingamiðlun um norðurslóðamál. Verkefnið er í samræmi við norðurslóðastefnu Íslands sem samþykkt var í mars 2011 og er eitt af sóknaráætlunarverkefnum landshluta. Lagt er til að framlög til friðargæslu Sameinuðu þjóðanna verði hækkuð tímabundið um 89,2 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir að heildarframlög til hennar á árinu 2012 verði 430,5 millj. kr. en í frumvarpinu var gert ráð fyrir 341,3 millj. kr. Stafar þessi hækkun af auknum verkefnum friðargæslunnar sem tengjast meðal annars stofnun tveggja nýrra friðargæslusveita í Suður-Súdan og verkefnis í Líbíu sem líklegt þykir að verði samþykkt í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna á næstu mánuðum. Framlög til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis hækka um 8 millj. kr. og framlög til innanríkisráðuneytis hækka um 1.097,4 millj. kr. Gerð er tillaga um 200 millj. kr. fjárveitingu til Landhelgisgæslunnar vegna tímabundinnar leigu á þyrlu. Vegna reglubundins og meiri háttar viðhalds TF-LÍF á næsta ári verður aðeins ein þyrla starfhæf til leitar og björgunarstarfa í allt að 16–22 vikur á næsta ári. Kostnaðurinn við skoðunina sjálfa er áætlaður um 250–300 millj. kr. og verður uppsafnaður rekstrarafgangur Landhelgisgæslunnar sem myndast hefur vegna sérverkefna erlendis notaður til að fjármagna skoðunina. Gerð er tillaga um 135 millj. kr. fjárheimild til Vegagerðarinnar á liðinn Styrkir til ferja og sérleyfishafa vegna aukinnar fjárþarfar við rekstur Herjólfs þar sem forsendur fyrir rekstrinum hafa ekki gengið eftir. Gert var ráð fyrir níu manna áhöfn með siglingum til Landeyjahafnar en þegar þurfti að taka upp siglingar til Þorlákshafnar varð að fjölga aftur í áhöfn um þrjá menn. Ekki verður hægt að fækka í áhöfn nema siglingar verði varanlegar í Landeyjahöfn. Kostnaðarauki af fjölgun í áhöfn er um 70 millj. kr. Þá hefur hafnarkostnaður í rekstri einnig aukist frá fyrri forsendum þar sem í dag eru reknar þrjár hafnir í stað tveggja. Leiga og rekstur Landeyjahafnar lækkar ekki meðan siglingar fara um Þorlákshöfn, og í Þorlákshöfn var þörf á að gera samninga þannig að höfnin gæti áfram tekið á móti Herjólfi. Kostnaðarauki er um 15 millj. kr. Þá er olíunotkun töluvert meiri en gert hefur verið ráð fyrir vegna lengri siglingaleiðar og er sá kostnaðarauki áætlaður 50 millj. kr. á ársgrundvelli. Lagt er til að veitt verði 150 millj. kr. hækkun til Vegagerðarinnar á framlagi til reksturs almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu á grundvelli samnings um tíu ára tilraunaverkefni um eflingu almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Náist samkomulag til tíu ára um þá frestun stórframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu mun þetta verkefni verða að veruleika. Framlagið er viðbót við 200 millj. kr. framlag sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, en á móti er lagt til að liður 06-651-5.10 lækki um 50 milljónir og liðurinn 06-651-6.10 um 100 milljónir. Gerð er tillaga um 300 millj. kr. tímabundið framlag á framkvæmdalið Vegagerðarinnar til að endurbyggja brúna yfir Múlakvísl. Gert er ráð fyrir að byggð verði sams konar brú og tók af í hamfaraflóðinu sem orsakaðist af eldsumbrotum í Grímsvötnum fyrr á þessu ári. Samkvæmt kostnaðaráætlun er endurstofnvirði slíkrar brúar 380 millj. kr. en því til viðbótar er gert ráð fyrir 100 millj. kr. til að tengja brúna að nýju við vegakerfið og 50 millj. kr. til að endurgera varnargarða á svæðinu. Samtals er því kostnaðaráætlunin að fjárhæð 530 millj. kr. en á móti kemur hlutur Viðlagatryggingar sem er áætlað að verði rúmar 200 millj. kr. Lagt er til að fjárveiting til liðarins Hafnarframkvæmdir vegna Landeyjahafnar verði aukin um 144 millj. kr. og að heildarfjárveiting á árinu 2012 verði því 244 millj. kr. Frú forseti. Lagt er til að framlög til velferðarráðuneytis hækki um 1.920,9 millj. kr. Lagt er til að fjárhæðir eftirtalinna bótaflokka almannatrygginga hækki um 3,5% 1. janúar nk.: Mæðra- og feðralaun, umönnunargreiðslur, barnalífeyrir vegna menntunar, frekari uppbætur, bifreiðakostnaður og barnalífeyrir. Viðbótarútgjöld vegna hækkunarinnar nema samtals 220 milljónum. Lagt er til að fallið verði frá áformum um að breyta forsendum fyrir útreikningi á aldurstengdri örorkuuppbót. Áætlað var að ná fram 200 millj. kr. lækkun útgjalda með þeirri aðgerð. Þess í stað er lagt til að frítekjumörk verði ekki hækkuð um næstu áramót um 3,5%, en fjárhæðir bóta munu hækka um þá hundraðstölu. Með þeirri aðgerð áætlar Tryggingastofnun að útgjöldin verði um 208 millj. kr. lægri en ella. Í fjárlagakerfinu er þetta útfært með þeim hætti að fjárhæðinni er skipt í hlutföllum á bótaflokka grunnlífeyris og tekjutryggingar elli- og örorkulífeyris. Lögð er til 120 millj. kr. hækkun á hagræðingarkröfu almennra lyfja. Samanlögð krafa á almenn og S-merkt lyf mun þá nema 306,9 millj. kr. Svigrúmið á að nota til að milda áhrif hagræðingaraðgerða á sjúkraþjálfun og tæknifrjóvgun. Frá hruni hafa útgjöld til sjúkraþjálfunar verið skert í tvígang sem þýðir að útgjöld vegna sjúkraþjálfunar lækkuðu um 18% að raungildi frá 2008 til 2010. Lagt er til að 140 millj. kr. verði varið til að efla tannheilsu og tannvernd barna og ungmenna á liðnum Sjúkratryggingar, tannlækningar. Fjármunirnir verða nýttir til að fylgja eftir markmiðum heilbrigðisáætlunar og aðgerðaáætlunar til að styrkja stöðu barna og ungmenna þar sem kveðið er á um að tannvernd barna verði bætt með forvarnaaðgerðum og niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna þannig að þær nemi allt að 75% af kostnaði. Gerð er tillaga um 455 millj. kr. viðbótarfjárheimild til umboðsmanns skuldara. Tilefnið skýrist af því að óvissa hefur ríkt um þróun kostnaðar hjá umboðsmanni skuldara allt frá því að stofnunin var sett á fót árið 2010. Málafjöldi reyndist mun meiri og úrlausnarefni tímafrekari en áætlað var. Alls hafa stofnuninni borist 3.774 mál frá því að hún tók til starfa og gert er ráð fyrir að þau verði um 4 þús. í árslok 2011. Búið er að taka afstöðu til tæplega 2 þús. mála, þar af eru 1.454 komin til vinnslu hjá umsjónarmönnum. Búist er við að í árslok 2011 verði 1.600–1.700 mál til viðbótar tilbúin til þess að fara í vinnslu hjá umsjónarmönnum sem þýðir að liðlega 3 þús. mál verða í vinnslu hjá umsjónarmönnum á árinu 2012. Skrifstofa fjárlaga í velferðarráðuneytinu hefur farið yfir endurskoðaða rekstraráætlun stofnunarinnar fyrir árið 2012. Áætlunin gerir ráð fyrir heildarútgjöldum að fjárhæð 1.050 millj. kr. Hækkunin skýrist af því að stofnunin hyggst ráðast í stórátak til að ljúka afgreiðslu á meginhluta þeirra mála sem eru tilbúin til meðferðar hjá umsjónarmönnum. Til þess þarf að fjölga umsjónarmönnum tímabundið með tilheyrandi kostnaði. Gangi átakið eftir mun umfang stofnunarinnar minnka strax á síðari hluta árs 2012 og dragast verulega saman á árinu 2013. Útgjöld stofnunarinnar eru fjármögnuð með gjaldtöku af fjármálastofnunum og gerir tillagan því ráð fyrir að sú gjaldtaka verði aukin sem þessu nemur. Gerð er tillaga um lækkun hagræðingarkröfu á fjárlagaliðum heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa um 391,2 millj. kr. Þessi tillaga er unnin af velferðarráðherra en ráðuneyti hans hefur verið í nánu samráði við stjórnendur stofnana og starfsfólk þeirra. Sem fyrr er megináhersla á að tryggja að stofnanir hafi svigrúm til að veita þá þjónustu sem lög um heilbrigðisþjónustu gera ráð fyrir og að öryggi landsmanna sé tryggt. Hefur nú á síðasta ári aðlögunar verið sérstaklega metið hvort of hart sé gengið að stofnunum og metið hvort fyrirhugaðar aðhaldsaðgerðir skiluðu raunverulegum sparnaði í kerfinu, þ.e. að breyting tiltekinnar starfsemi flytti ekki kostnað til dæmis til Sjúkratrygginga Íslands án þess að um aukna hagkvæmni væri að ræða. Auk þess var horft til þess hvort kostnaður ykist hjá sjúklingum. Loks var áríðandi að hafa í huga fyrirhugaðan flutning málefna aldraðra til sveitarfélaga og brýnt að búa svo um hnútana að aðgerðir lytu fremur að því að liðka fyrir þeim flutningi. Lækkun á aðhaldskröfu skiptist þannig að gerðar eru tillögur um 32 millj. kr. lækkun til Sjúkrahússins á Akureyri, 139,7 millj. kr. til Landspítala, 45,1 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Vesturlands, 6,8 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunarinnar á Patreksfirði, 17,6 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Vestfjarða, 13,9 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunarinnar á Blönduósi, 23,6 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunarinnar á Sauðárkróki, 20,4 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Þingeyinga, 26,2 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Austurlands, 20,2 millj. kr. til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands og 22,9 millj. kr. lækkun á aðhaldskröfu til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Að lokum er lögð til 23 millj. kr. lækkun á aðhaldskröfu á heilbrigðisstofnanir, almennan rekstur, þar sem ekki hefur gefist tækifæri til að fara yfir rekstur og starfsemi tveggja heilbrigðisstofnana af hálfu velferðarráðuneytisins, þ.e. Heilbrigðisstofnunar Fjallabyggðar og Heilbrigðisstofnunar Suðausturlands. Lagt er til að fjárheimild í Atvinnuleysistryggingasjóð verði hækkuð um 620 millj. kr. vegna endurmats á útgjöldum. Frú forseti. Lagt er til að fjárheimildir fjármálaráðuneytis verði lækkaðar um 316,4 millj. kr. Gerð er tillaga um 2 milljarða lækkun á fjárheimild ófyrirséðra útgjalda. Tillagan er gerð í ljósi þess að forsendur nær allra kjarasamninga við félög ríkisstarfsmanna liggja nú fyrir og hafa verið metnar inn í fjárveitingar viðkomandi stofnana og því er talsvert minni óvissa um þær forsendur fjárlaganna en ella. Gerð er tillaga um 1.568,6 millj. kr. fjárheimild á liðnum Ófyrirséð útgjöld til að unnt verði að bæta viðkomandi stofnunum kostnaðaráhrif af nokkrum kjarasamningum sem gerðir hafa verið í haust eftir að gengið var frá samningum við velflest stéttarfélög opinberra starfsmanna, eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni. Lagt er til að fjárheimildir iðnaðarráðuneytis verði hækkaðar um 276,5 millj. kr. Gerð er tillaga um að fjárveiting til endurgreiðslna vegna kvikmyndagerðar á Íslandi verði hækkuð um 246,5 millj. kr., þ.e. úr 153,5 milljónum í 400 millj. kr. Þá er lagt til að veitt verði 30 millj. kr. fjárveiting til niðurgreiðslna á húshitun íbúðarhúsnæðis til þess að hægt verði að ráðast í lagningu hitaveitu frá Reykjum við Húnavelli að Skagaströnd. Verkefnið er hluti af Sóknaráætlun fyrir Norðurland vestra. Lagt er til að fjárheimildir efnahags- og viðskiptaráðuneytis hækki um 103,5 millj. kr. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til ýmissa verkefna fastanefnda til að fjármagna eftirlitsnefnd um skuldaaðlögun. Lagt verður fram frumvarp til framlengingar á gildistíma laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, þar sem gert er ráð fyrir að efnahags- og viðskiptaráðherra verði heimilt að framlengja starfstíma eftirlitsnefndar sem tilgreind er í 4. gr. laganna. Lagt er til að fjárheimild fyrir Hagstofu Íslands hækki um 55 millj. kr. vegna gagnagrunns um fjárhagsstöðu fyrirtækja og heimila og vegna fyrirtækjaskrár til hagskýrslugerðar. Þar af er 20 millj. kr. tímabundinn kostnaður árið 2012 við að koma verkefninu af stað sem lækkar í 10 millj. kr. árið 2013 og fellur niður árið 2014. Varanlegar fjárheimildir eru 25 millj. kr. til að afla gagna um skuldir heimilanna og 10 millj. kr. til að afla gagna um skuldir fyrirtækja. Frú forseti. Lagt er til að fjárheimildir umhverfisráðuneytis hækki um 147,7 millj. kr. Má þar nefna tillögu um 10 millj. kr. framlag til Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls og 19 millj. kr. fjárveitingu til Vatnajökulsþjóðgarðs. Lagt er til að náttúrustofum Neskaupstaðar, Vestmannaeyja, Bolungarvíkur, Stykkishólms, Sauðárkróks, Sandgerðis og Húsavíkur verði veitt 6,4 millj. kr. framlag til hverrar. Viðbótarframlagið verði sett inn í samning milli sveitarfélags hverrar náttúrustofu og umhverfisráðuneytisins þannig að framlag sveitarfélagsins verði 30% af heildarframlagi ríkisins, þ.e. af framlagi ríkisins til rannsókna og rekstrar. Jafnframt verði tilgreint í samningnum hvaða rannsóknum náttúrustofan muni sinna fyrir þetta viðbótarframlag sem og hvernig aðgangi og skilum hennar á rannsóknargögnum til ráðuneytisins og stofnana þess skuli háttað. Frú forseti. Lagt er til að vaxtagjöld ríkissjóðs verði lækkuð um 591 millj. kr. Endurmat á áætlun í nóvember um vaxtagjöld ríkissjóðs árið 2012 felur í sér að útgjöldin verði heldur lægri en gert var ráð fyrir í frumvarpinu, eða sem nemur 591 millj. kr. á rekstrargrunni og 419 millj. kr. á greiðslugrunni. Í frumvarpi til fjárlaga voru vaxtagjöld áætluð 78.400 millj. kr. en þau eru nú áætluð 77.800 millj. kr. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema tæplega 5 milljörðum kr. til hækkunar á sundurliðun 2, þ.e. fjármálum ríkisaðila í A-hluta. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tekjur verði rétt rúmlega 500 milljarðar kr. sem er óveruleg lækkun frá frumvarpinu. Heildarjöfnuður verður neikvæður sem nemur 22,1 milljarði kr. og frumjöfnuður verður jákvæður um 34,6 milljarða. Eins og áður var vikið að bíða nokkur mál 3. umr. Undir nefndarálit meiri hluta rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Björn Valur Gíslason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Björgvin G. Sigurðsson og Árni Þór Sigurðsson. Við leggjum til að þessar tillögur verði samþykktar. Að lokum vil ég þakka hv. fjárlaganefnd fyrir mjög gott samstarf og þann umbótaanda sem þar ríkir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar sömuleiðis fyrir ágætt samstarf í fjárlaganefnd en mig langar til að spyrja hana sérstaklega út í niðurskurðinn í heilbrigðiskerfinu. Ég hef verið afar ósáttur við að ekki skyldi hafa verið gengið lengra til að bæta þeim heilbrigðisstofnunum skaðann sem orðið hafa fyrir miklum niðurskurði á síðustu tveimur árum. Verið er að gerbylta kerfinu og er það gert í gegnum fjárlagafrumvarpið. Mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar út í ummæli í áliti meiri hluta velferðarnefndar þar sem meiri hlutinn, samflokksmenn og þingmenn í stjórninni, gagnrýna þetta mjög harðlega. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn áréttar nauðsyn þess að fyrir liggi stefna og áætlun til langs tíma um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar og innan hvaða fjárhagsramma hún á að starfa. Þar þarf til dæmis að skoða staðsetningu, samvinnu, sameiningar stofnana eða eininga og skilgreina starfsemina á hverjum stað með það að markmiði að hún sé fagleg, góð og hagkvæm. Þannig ættu allir aðilar að vita til hvers er ætlast af þeim faglega og fjárhagslega og geta lagað starfsemi sína að þeim römmum sem settir eru.“ Þetta eru stór og mikil orð frá meiri hluta þeirrar nefndar sem hefur faglega umsjón með þessum málaflokki. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Er hún sammála því sem þarna kemur fram? Af hverju var ekki farið að þeim tilmælum sem fram koma?

Frú forseti. Ég er sammála meiri hluta velferðarnefndar Alþingis sem ritaði þessar tillögur. Hún gerir athugasemdir við frumvarpið. Nú liggja fyrir breytingartillögur sem eru nákvæmlega í þeim anda sem óskað var eftir. Fyrir liggur ítarleg úttekt af hálfu velferðarráðherra um hvernig tryggt verður að heilbrigðisstofnanir á Íslandi geti unnið í samræmi við heilbrigðislöggjöf, auk þess sem ráðherra hefur látið fara fram viðamikla úttekt á íslenska heilbrigðiskerfinu almennt og hefur nú þegar boðað þær breytingar sem hann hyggst ráðast í. Fjárlaganefnd fór vel yfir tillögurnar í frumvarpinu, fór í heimsókn á heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús, fékk síðan kynningu á þeirri metnaðarfullu vinnu sem unnin var af hálfu velferðarráðuneytis þar sem gengið var út frá ákveðnum grundvallarforsendum í þeim niðurskurði sem talinn var mögulegur fyrir viðkomandi stofnanir.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Því miður er það ekki alveg eins og raunveruleikinn sem blasir við okkur. Það hefur til dæmis ekki verið gerð byggðaúttekt á áhrifum fjárlagafrumvarpsins og þeim niðurskurði sem boðaður er nú og var boðaður í fyrra vegna þess að hluti af niðurskurðinum sem kemur til framkvæmda í dag er frestun frá frumvarpinu í fyrra. Við framsóknarmenn gagnrýnum þau vinnubrögð harðlega og það þýðir ekkert að halda því fram að þessi úttekt verði gerð mjög fljótlega. Það átti fyrir löngu að vera búið að gera hana. Að öðru. Nú ber svo við að ekki hefur borist neitt álit um tekjuhluta fjárlaga frá efnahags- og skattanefnd. Mig langar til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hún sé reiðubúin að beita sér fyrir að sú mikilvæga 

Forseti áminnir hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma í einnar mínútu andsvörum.

Frú forseti. Ég vek athygli hv. þingmanns á því, skyldi hann hafa gleymt því, að það eru í gildi heilbrigðislög í landinu. Og þeirri löggjöf er framfylgt í heilbrigðismálum. Varðandi tekjuhluta fjárlaga hefur fjárlaganefnd fengið til sín gesti vegna þess hluta, fyrst vegna fjárlagafrumvarpsins, síðan vegna breytingartillagna fyrir 2. umr. og svo þriðju heimsóknina til að fara ítarlegar í tekjuhlutann. Auk þess höfum við fengið á fund okkar fulltrúa frá Hagstofu Íslands til að fjalla um endurskoðaða þjóðhagsspá. Tekjuhlutanum hefur því verið sinnt ágætlega af hálfu fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Undanfarið hafa birst auglýsingar frá Alþýðusambandi Íslands þar sem því er haldið fram að ríkisstjórnin ætli með fjárlagafrumvarpi sínu að svíkja þá sem lökust hafa kjörin með því að hækka bætur atvinnulausra og lífeyrisþega aðeins um 5.500 kr. en ekki 11.000 kr. eins og lægstu laun munu gera 1. febrúar á næsta ári. Frú forseti. Ég mun leggja fram breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um að bætur atvinnulausra og lífeyrisþega hækki um 11.000 kr. Því miður er nefndasvið Alþingis undirmannað og breytingartillagan ekki tilbúin en hún mun koma fram. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort hún muni styðja breytingartillögu mína eða hvort hún ætli að vera í liði með ríkisstjórninni og gera það sem Alþýðusambandið sakar hana um að gera, að svíkja þá sem lökust hafa kjörin.

Frú forseti. Að sjálfsögðu er ég í liði með ríkisstjórninni. Það þarf vart að spyrja þeirrar spurningar og ég tel ríkisstjórnina ekki vera að svíkja þá sem lökust hafa kjörin. Ég bendi á að lífeyrisþegar hafa tekið á sig ýmsar þrengingar eins og allir aðrir í íslensku samfélagi eftir hrun fjármálakerfisins og gjaldmiðilsins. En við fjárlagagerð hefur verið staðinn vörður um kjör þeirra sem hafa allra lökustu kjörin af lífeyrisþegum og ég vil minna á að í ársbyrjun 2009 voru lágmarksframfærslutryggingar stórhækkaðar. Á árinu 2011 hafa bætur lífeyrisþega hækkað um 8,1%. Ég skil vel að lífeyrisþegar, eins og margir aðrir hópar sem búa við tiltölulega þröng kjör, hefðu gjarnan viljað sjá frekari hækkanir en ég tel ríkisstjórnina hafa með aðgerðum sínum frá því að hún tók við völdum hafa eftir fremsta megni reynt að verja þá sem lökust kjör hafa.

Frú forseti. Mér finnst það mjög miður ef hin norræna velferðarstjórn ætlar ekki að virða kjarasamninga og samningsrétt því að samningar eru hornsteinn norræna velferðarkerfisins. Eitt það mikilvægasta sem stjórnvöld geta gert, þau sem vilja koma á norrænu velferðarkerfi, er að virða þá. Ég er með aðra breytingartillögu sem kemur væntanlega fram í dag og hún felur í sér að ríkisframlag til stjórnmálaflokkanna verði fellt niður. Það framlag á að vera 295 millj. kr. á næsta ári. Ég er ekki á móti framlögum til stjórnmálaflokkanna heldur finnst mér það allt of hátt. Mér finnst að það eigi að lækka það og jafnframt tryggja að allir flokkar fái jafnháa upphæð, ekki bara þeir flokkar sem sitja á Alþingi heldur líka þeir flokkar sem bjóða fram í næstu kosningum, sem verður vonandi á næsta ári.

Frú forseti. Hin norræna velferðarstjórn virðir samninga. Hin norræna velferðarstjórn hefur frestað um eitt ár aðlögunarferli í ríkisfjármálum einmitt til að geta gengið til sanngjarnra kjarasamninga og staðið við þá. Hin norræna velferðarstjórn er óhrædd við að taka þá pólitísku ábyrgð sem fylgir því að skera niður í velferðarkerfinu  Varðandi framlög til stjórnmálaflokka var ég að sjá breytingartillögu hv. þingmanns og geri ekki ráð fyrir að ég muni styðja hana þótt hún hafi ýmislegt til síns máls varðandi breytingar á fyrirkomulagi styrkveitinga til stjórnmálaflokka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir framsögu hennar. Eins og fram hefur komið í andsvörum þeirra sem talað hafa á undan mér er ekki tekið á stórum liðum í breytingartillögum hjá meiri hlutanum. Stærsti einstaki liðurinn er væntanlega það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir fór í gegnum og við lásum öll yfir morgunkaffinu í morgun í auglýsingu frá ASÍ. ASÍ segir að samningar hafi ekki staðist, það sé sameiginlegur skilningur ASÍ og Samtaka atvinnulífsins. Samtök atvinnulífsins hafa staðfest að bætur ættu að hækka í samræmi við lægstu laun þannig að í staðinn fyrir 5.500 kr. hækkun ætti að vera 11 þús. kr. hækkun. Formaður fjárlaganefndar ber ábyrgð á því að tryggja að við getum haldið okkur innan þess ramma. Í yfirlýsingu miðstjórnar ASÍ er talað um að hyggist ríkisstjórnin halda áfram með þetta - hún talar líka um ákveðið fé á greiðslu atvinnuleysisbóta - verði því mætt af fullri hörku. Ég held að við gerum okkur flest grein fyrir því hvað það þýðir ef aðilar vinnumarkaðarins hóta því að einhverju verði mætt af fullri hörku. Brátt rennur upp sá tími þar sem hægt verður að endurskoða kjarasamninga. ASÍ og Samtök atvinnulífsins eru sammála um að ríkisstjórnin virði ekki samninga. Hvernig ætlar formaður fjárlaganefndar að bregðast við því og tryggja að ró geti orðið á vinnumarkaði og að menn standi raunverulega við þá samninga sem þeir voru að undirrita og birtu í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að Alþýðusamband Íslands hefur haldið uppi háværri gagnrýni á tillögur ríkisstjórnarinnar og hafa Samtök atvinnulífsins nú bæst í lið með þeim. En það er bara alls ekki svo að Alþýðusamband Íslands hafi prókúru á sannleikann varðandi hvað ákvarðað var í þessum samningum. Það eru mjög deildar meiningar á milli þeirra sem stóðu að þessum samningum auk þess sem bent var á að bætur lífeyrisþega hafi hækkað umfram laun á yfirstandandi ári. Sé það svo að samið verði um frekari hækkanir trúi ég því að Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins verði jafnfús til yfirlýsinga um nauðsyn þess að auka tekjur ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Talað var um mikilvægi þess að virða samninga og auka tekjur ríkissjóðs. Ég veit ekki betur en að Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafi barist mikið fyrir því að ríkisstjórnin virði samninga og minni ég þá á stöðugleikasáttmálann sem gekk einmitt út á það að auka tekjur samfélagsins og ríkisins í framhaldinu. Ég held að menn hafi verið mjög samkvæmir sjálfum sér hvað það varðar. Við töluðum líka um hækkandi bætur. Öryrkjar mættu á fund velferðarnefndar í gær og fóru í gegnum það hversu mikið bætur hafa „hækkað“ hjá þeim. Samkvæmt útreikningum þeirra hafa þeir orðið fyrir allt að því 23% skerðingu frá því eftir hrun. Við skulum bara tala íslensku hvað það varðar. Það er ástæðan fyrir því að fulltrúar vinnumarkaðarins, ASÍ, studdir af Samtökum atvinnulífsins, berjast fyrir þeim sem lakast standa og þeir segja að verði ekki staðið við gefin loforð 

Frú forseti. Við ræðum kjör lífeyrisþega á Íslandi sem ekki teljast til hátekjuhópa og ég tek mjög alvarlega kjör lífeyrisþega á Íslandi sem og lágtekjufólks og meðaltekjufólks. Það má lengi fjalla um tölfræði varðandi hækkanir eða skerðingar bæði á launum og bótaflokkum en ég get fullyrt að lágmarksframfærslutrygging hefur hækkað umfram verðlag frá hruni. Varðandi stöðugleikasáttmálann og vilja Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands til að leggja ríkisstjórninni lið við að byggja upp Ísland man ég ekki betur en svo að Samtök atvinnulífsins hafi gengið frá þeim sáttmála út af skötuselsfrumvarpi, og leiðrétti mig einhver 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem er að finna á þskj. 398, 1. mál þessa þings. Að því standa auk mín hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Illugi Gunnarsson. Fyrst af öllu vil ég koma á framfæri þeirri skoðun minni að ég tel orðið allbrýnt að breyta fyrirkomulaginu á umræðu um fjárlög íslenska ríkisins. Ég held að við þurfum með einhverjum hætti að fríska upp á hana og skipta umræðunni til dæmis eftir málaflokkum þannig að við getum brotið umræðuna um fjárlögin upp, átt hana þess vegna á tveimur, þremur dögum þannig að það verði lifandi umræða í þinginu um innihald viðkomandi málaflokka. Viðstaddir yrðu fagráðherrar sem eru yfir tillögugerðinni til þingsins varðandi sín faglegu mál. Eins og fyrirkomulagið er held ég því fram að umræðan um íslensku fjárlögin sé meira og minna steingeld. Hún dettur niður dauð því engin lifandi skoðanaskipti eru um þau. Ég hvet forustu þingsins til að taka þetta mál til umfjöllunar og beini þeim tilmælum enn fremur til hæstv. fjármálaráðherra sem oft og tíðum og skiljanlega er önnum kafinn að ræða það líka í sínum ranni hvort við eigum ekki að reyna að efna til betri, innihaldsríkari umræðu um fjárlög íslenska ríkisins en sú umræða sem er að öllu jöfnu og ég hef verið viðstaddur fjórum eða fimm sinnum. Sagan endurtekur sig og við sjáum það bara á því hvernig þátttakan er í umræðunni, margir eru á mælendaskrá en hún er meira og minna samhengislaus. Þetta eru skilaboð frá viðkomandi þingmönnum um álit sitt á fjárlögunum en ekki þau lifandi skoðanaskipti sem þyrftu að vera á milli þingmanna og ábyrgðarmanna viðkomandi málaflokks og gæfu okkur fyllri mynd af þeirri pólitísku rökræðu sem á og þarf að vera um fjárlög íslenska ríkisins. Við sjáum það til dæmis á mætingu ráðherra við umræðuna, hún er ekki mjög mikil. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra hafa setið undir umræðunni sem hér er hafin og hafa sýnt að þau eru bæði af norðlensku bergi brotin og þola umræðuna mætavel, og greinilega ráðherra best. Það ber að þakka fyrir það. Ég vil segja um það frumvarp sem liggur fyrir í 2. umr. að morgunljóst er að meiri hluti stjórnarliða hefur fyrir allnokkru misst tökin á því viðfangsefni að reyna að ná hallalausum fjárlögum og halda sig innan þess ramma sem fjárlögin setja hverju sinni. Besta og órækasta vitnisburðinn að þessu sinni er að finna í þeim breytingartillögum sem koma meðal annars frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar og við getum séð í því skjali sem lagt hefur verið fram. Þetta er nákvæmlega sama mynd og blasti við okkur þegar við vorum að ræða fjáraukalögin fyrir árið 2011 fyrir ekki mjög mörgum dögum. Þær tölur og áætlanir sem lagðar voru fram í fjárlagafrumvarpi fyrir 2011 og núna í tilfelli fjárlagafrumvarps fyrir árið 2012, munu ekki ganga eftir í þeim atriðum sem lúta að hallarekstri ríkisins. Það var tiltölulega létt verk að leiða það fram að áform í fjáraukalögunum um hallarekstur á árinu 2011, sem nú stendur yfir, eru langan veg frá því að ganga eftir. Þar var gert ráð fyrir að heildarjöfnuður yrði neikvæður um 37 milljarða kr. Það er tiltölulega auðvelt að sýna fram á það með gögnum sem fjárlaganefnd hefur fengið að hann verður að lágmarki 13 milljörðum hærri en þar var lagt fram, að lágmarki. Og núna, þegar við berjum fjárlagafrumvarpið augum og þær tillögur sem koma frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar, er sami feluleikurinn í gangi. Í frumvarpinu sem lagt var fram er gert ráð fyrir 17, 18 milljarða halla á fjárlögum og í breytingartillögunum sem liggja fyrir er gert ráð fyrir því að hallinn aukist um rúma 4 milljarða kr. Hvað er þá eftir? Hvað er það sem 1. minni hluti fjárlaganefndar dregur hér fram sem brenglar þessa mynd? Jú, í fyrsta lagi eru það samningar Landsbankans og fjármálaráðuneytisins um yfirtöku Landsbankans á Sparisjóði Keflavíkur. Það liggur fyrir, og allir viðurkenna það, að lágmarksfjárhæð sem þar er undir er 11,2 milljarðar kr. Hún gæti endað í 30 milljörðum eða þar fyrir ofan. Vonandi verður hún sem lægst, en það er mat allra sem fyrir fjárlaganefnd hafa komið að þetta sé lágmarkstalan sem gera eigi ráð fyrir. Ríkisendurskoðun hefur beint þeim tilmælum til fjárlaganefndar að taka þessa fjárhæð inn til gjalda en við því hefur meiri hlutinn ekki orðið vegna þess að það samrýmist ekki þeirri mynd sem menn vilja gefa af fjárlagagerðinni og hvernig haldið er á henni. Sjálfstæðismenn hafa haldið því fram að ástæðan fyrir því hversu erfiðlega gengur að taka á þeim efnahagslegu vandamálum sem við er að glíma, liggi í þeim meðulum sem stjórnarmeirihlutinn beitir hverju sinni, þ.e. ekki er tekið á vandanum með hvetjandi aðgerðum heldur þvert á móti. Meginlínurnar eru tvær: Hækkun skatta og niðurskurður. Það liggur fyrir, að flestra mati, að stjórnarmeirihlutinn sem ætlaði að slá skjaldborg um heimili landsins vanmat skuldavanda heimilanna. Þyrlað hefur verið upp mikilli óvissu og myrkri varðandi atvinnulífið og fjárfestingarmöguleika þar með alls kyns framgöngu sem á síðari stigum, þegar óánægjan magnast og menn gera sér grein fyrir því hvaða áhrif þessar ofboðslegu hugmyndir hafa, er dregið í land með en skaðinn er skeður. Skattahækkanirnar sem um ræðir hafa dregið úr ráðstöfunartekjum heimilanna, þær hafa sömuleiðis dregið úr fjárfestingum. Á það hefur verið bent af ótal aðilum í íslensku þjóðfélagi, ekki eingöngu þessum „vondu atvinnurekendum“ heldur hafa samtök launþega og launþegahreyfingar um allt land lagst gegn og varað við þeim áformum sem þarna eru á ferðinni. Niðurstaðan er sú, að mati okkar sem stöndum að áliti 1. minni hluta, að hallinn á fjárlagafrumvarpinu, þegar það verður gert upp á árinu 2012, er að lágmarki 36 milljarðar kr. Það væri óskandi að svo yrði ekki, en miðað við þau áform sem frumvarpið felur í sér er þetta að okkar mati óhjákvæmileg niðurstaða. Lagt var upp með það fyrir rétt rúmum mánuði að hallinn yrði 17,8 milljarðar kr. Síðan er hamrað á því linnulaust að árangurinn sé svo mikill að við megum öll vera stolt af. Það kann vel að vera að það líti þannig út við 1. umr. og þegar það birtist almenningi fyrst en þegar þetta verður gert upp verður myndin önnur. Það eru ýmsar leiðir til að dreifa athygli fólks frá þeim veruleika sem í stefnir, meðal annars með því að draga útgjöld inn í ríkisreikning og koma því inn miklu síðar svo lítið beri á. Við í 1. minni hluta höfum sett fram athugasemdir við þá forgangsröðun sem í frumvarpinu er. Við viljum meina að allt of lítil áhersla sé lögð á að stækka skattstofna og raunar er erfitt að koma auga á þau áform í fjárlagafrumvarpinu að vilji stjórnarmeirihlutans sé að stækka skattstofna sem þannig búi til auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Þess í stað er haldið áfram með álögur á fólk og fyrirtæki. Sömuleiðis eru enn og aftur send ómarkviss og illa undirbúin skilaboð um niðurskurð í velferðarþjónustunni. Það samræmist lítt þeim áherslum sem komu meðal annars fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar áðan um að núverandi ríkisstjórn bæri með réttu nafnið norræn velferðarstjórn. Hvernig má vera að menn taki sér þá nafngift í munn þegar við horfum á meðferð mála varðandi heilbrigðis- og öldrunarþjónustu? Það er að minnsta kosti enginn samhljómur með skilningi almennings á þeim tveimur hugtökum sem í þessari sjálfgefnu nafngift felst, norræn velferðarstjórn, og þeim skilningi sem stjórnarmeirihlutinn virðist leggja í þessi tvö orð. Hann er allt annar. Við höfum lagt fram tillögur sem lúta að því að áformin um niðurskurð í heilbrigðisþjónustu og öldrunarmálum verði dregin til baka, þ.e. þær fjárveitingar sem ákvarðaðar voru í fjárlögum ársins 2011 verði látnar halda sér. Það gekk ekki svo lítið á að snúa ofan af þeirri vitleysu sem þessi mál stefndu í haustið 2010. Menn náðu þó að rétta af kúrsinn og viðurkenna að sú aðför sem gerð var að velferðarkerfinu var illa ígrunduð. Þrátt fyrir það er enn á ný reitt til höggs og menn ganga þannig fram að rétt á síðustu metrum vinnslunnar í þinginu koma fram nýjar tillögur til að reyna að bæta úr skaðanum. Tillaga okkar í 1. minni hluta lýtur að því að segja stopp. Drögum til baka þessi skerðingaráform, látum alla una við þá stöðu sem samkomulag náðist um í fjárlögum ársins 2011. Gefum okkur tvö til þrjú ár til að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustuna og ná sameiginlegum skilningi á því hvernig eigi að veita hana, hvar eigi að veita hana, hverjir eigi að njóta hennar o.s.frv. Hættum að reyna í fjárlögum á hverju ári að móta stefnu í heilbrigðismálum þjóðarinnar til eins árs. Það er verklag sem gengur ekki upp að okkar mati. Það vill svo til að 1. minni hluti er ekki einhver hjáróma rödd í þinginu með þessa skoðun því að álit meiri hluta velferðarnefndar Alþingis, og þann meiri hluta skipa stjórnarliðar eðli málsins samkvæmt, gefur ríkari ástæðu til að endurmeta þau áform sem birtast í fjárlagafrumvarpinu, sérstaklega hvað varðar heilbrigðis- og öldrunarmálin. Í áliti meiri hluta velferðarnefndar er ályktað að bráðnauðsynlegt sé að fyrir liggi stefna og áætlun til lengri tíma um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar, innan hvaða fjárhagsramma henni er ætlað að starfa. Sömuleiðis átelja stjórnarliðar að ekki skuli liggja til grundvallar þeirri tillögugerð sem í fjárlögunum er slík vinna sem meiri hlutinn telur nauðsynlega. Í lok álitsins er lýst yfir verulegum áhyggjum af því að með þeirri fækkun starfa sem frumvarpið gerir ráð fyrir megi gera ráð fyrir því að lögbundin heilbrigðisþjónusta við almenning í landinu skerðist til muna. Þarna er líka samhljómur með þeim sem starfa í heilbrigðisþjónustunni og ekki síður þeim sem njóta hennar og eiga töluvert undir því komið að hún gangi með öðrum hætti en hér stefnir í. Ég vil, með leyfi forseta, vitna til fréttar sem birtist á mbl.is 12. ágúst síðastliðinn, þar sem var fjallað um niðurskurðarkröfu fjármálaráðuneytisins gagnvart Landspítalanum. Þar var haft eftir forstjóra spítalans, með leyfi forseta: „Landspítalinn þolir ekki áframhaldandi niðurskurð án þess að eitthvað láti undan í þjónustunni … Það er komið nóg! Spítalinn mun þurfa að skera niður þjónustu og hætta að veita vissa þjónustu ef haldið verður áfram á þessari braut.“ Þetta er sagt 12. ágúst og í kjölfarið á þessari frétt, allnokkru seinna eða rúmum mánuði síðar, kom fram fjárlagafrumvarp sem gerði ráð fyrir 630 millj. kr. niðurskurðarkröfu á Landspítalann. Tillaga er frá meiri hluta fjárlaganefndar um að létta á þessari hagræðingarkröfu sem nemur um 140 millj. kr. Tillaga 1. minni hluta gengur í þá átt að 620–630 millj. kr. hagræðingarkrafan verði dregin alfarið til baka og menn gefi sér tíma til að ígrunda það af skynsemi og gera upp við sig hvaða þjónustu Landspítalinn á í rauninni að veita og hvernig hann spilar með annarri heilbrigðisþjónustu í landinu. Sú afstaða á sér hljómgrunn meðal annarra en bara þeirra sem starfa innan þjónustunnar. Þingmönnum barst upp úr hádegi í dag bréf frá Hollvinasamtökum líknardeildar Landspítalans, Landakots og Kópavogs, án þess að ég ætli að fara sérstaklega ofan í það mál en um er að ræða áform um að spara 50 millj. kr., og ætla ég að leyfa mér að vitna í þetta erindi, í ágætan kafla sem er áminning til okkar þingmanna um að vanda okkur við það verk sem við vinnum, sérstaklega á sviði heilbrigðis- og öldrunarmála. Ég tel ástæðu til að nefna þennan kafla bréfsins í tengslum við umræðu um fjárlagafrumvarpið og þær tillögur sem liggja fyrir. Kaflinn ber heitið Forgangsröðun, siðferði, fagmennska. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í hann: „Í þeim umtalsverða niðurskurði sem átt hefur sér stað í heilbrigðisþjónustu Íslendinga undanfarin þrjú ár hefur ríkt undarleg þögn um hugtakið forgangsröðun. Um miðjan tíunda áratug síðustu aldar - eftir sjö mögur ár - lét þáverandi heilbrigðisráðherra, Ingibjörg Pálmadóttir, vinna umfangsmikla skýrslu um forgangsröðun. Verkið unnu fulltrúar allra stjórnmálaflokka með aðkomu fagfólks, stjórnenda og heimspekinga. Um skýrsluna varð alger samstaða og hún var samþykkt sem þingsályktunartillaga á Alþingi. Þetta skjal verður því að teljast það viðmið sem Alþingi, ríkisstjórn og fagaðilar verða að horfa til ef og þegar grípa þarf til skerðingar á fjárframlögum. Það heyrir fortíðinni til að fela fagfólki, svo sem læknum, að bera ábyrgð á forgangsröðun sem unnin er í kyrrþey á bak við tjöldin. Í stað slíkra vinnubragða eru lögð til siðferðileg viðmið og verklagsreglur. Þegar kemur til alvarlegrar forgangsröðunar ber að fylgja opnu og lýðræðislegu ferli. Í þessu sambandi er það því ótvíræð skylda Alþingis að forgangsraða meðvitað en taka hvorki umræðulaust við tillögum frá pólitískum ráðherra málaflokksins né einstökum embættismönnum.“ Svo mörg voru þau orð. Undir lok þessa bréfs er fullyrt að mörgum þyki nóg komið af niðurskurði á viðkvæmum sviðum samfélagsins og flestir sjái að margt annað sem ekki telst vera í forgang og ekki stenst siðferðislegan mælikvarða megi skera niður löngu á undan þeirri mikilvægu þjónustu sem hér um ræðir. Það er alveg rétt að finna má ýmsa þætti sem við getum haft skiptar skoðanir um hvort sé rétt að setja framar fjárveitingum til heilbrigðismála eða öldrunarmála. Við nefnum í áliti okkar, 1. minni hluta, ýmis mál, bæði stór og smá eins og gengur, sem við teljum að séu þess virði að geyma frekar en að setja þau framar í forgangsröðina en fjárveitingar til heilbrigðismála. Ég leyfi mér að benda á fjármuni sem lagðir eru í saksóknara Alþingis til að reka landsdóm. Ég leyfi mér að benda á fjárveitingar sem lagðar eru í Evrópusambandsumsóknina. Sú áhersla verður æ furðulegri í ljósi atburða á því svæði að Íslendinga skuli á þessum tímum eyða mörg hundruð milljónum í það ferli. Smáatriði eins og fjölgun aðstoðarmanna ráðherra mun kosta 40 millj. kr. Þannig er hægt að tína til ótal atriði ef vilji er til þess og forgangsraða með öðrum hætti en þeim sem fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Mér finnst raunar merkilegt að ríkisstjórnin skuli ekki hafa unnið frumvarpið betur en raun ber vitni. Það er líka sérstakt að fjárlaganefnd skuli ekki hafa gripið tækifærið og látið forgangsröðina endurspegla betur vilja Alþingis sem kemur ágætlega fram í sumum þeirra nefndarálita sem nefndinni hafa borist og er áberandi að þingmenn sem skipa þessar fastanefndir hafa allverulegar áhyggjur af ýmsum þáttum sem tilheyra þjónustuframboði ríkisins eins og það hefur verið á undanförnum árum. Við höfum kallað eftir því í 1. minni hluta og sett fram hugmyndir um að í sameiningu verði tekist á við það verkefni að endurskipuleggja þjónustuframboð ríkisins með það að meginmarkmiði að fá meiri þjónustu fyrir minna fé. Við höfum sett fram ákveðnar hugmyndir í þeim efnum og teljum að meðan ekki er gerð áætlun til lengri tíma um þá þjónustu sem ríkinu er ætlað að veita verði svokallaður niðurskurður, sem unninn er innan fjárlaga á hverju ári, ekki nægilega markviss og skili ekki því sem til er ætlast heldur valdi meiri skaða en gagni þegar upp er staðið. Við leggjum áherslu á það í nefndaráliti okkar að hafist verði handa við þetta verkefni og að menn gefi sér þar af leiðandi þann tíma sem þarf til þess að vinna hlutina og móta stefnuna áður en hrapað verður að ákvörðunum. Við viljum enn fremur, og leggjum það til, að þetta verk verði unnið með sambærilegum hætti og sú skýrsla og þingsályktunartillaga sem ég vitnaði til áðan var unnin, að það verði gert í samstarfi þeirra sem veita þjónustuna, nýta þjónustuna, þingsins og sérfræðinga sem til þessara mála þekkja hverju sinni. Að lokinni slíkri vinnu er Alþingi fyrst fært um að taka nægilega vel upplýsta ákvörðun á þeim viðkvæmu sviðum sem við erum að taka til við fjárlagagerðina. Ég held að það væri raunar hið besta mál og sjálfsagður hlutur að sýna þeim tveim málaflokkum þá virðingu og þá nærgætni að gera hlé í þeim verkum sem staðið hafa þar yfir núna í þrenn fjárlög og gefa okkur þann tíma sem þarf til þess að ná meiri sátt um þær áætlanir sem menn vilja koma fram með og birtast eiga í fjárlögum ríkisins hverju sinni. Varðandi þá tekjuspá sem í frumvarpinu er að finna byggir fjárlagafrumvarpið, eins og kom fram við 1. umr. þess, á þjóðhagsspá Hagstofunnar. Það var gagnrýnt við framlagningu frumvarpsins í byrjun október sl. að það tæki ekki með neinum hætti mið af öðrum hagspám, m.a. frá Seðlabanka Íslands, varðandi ýmsar forsendur fyrir þróun efnahagsmála á næsta ári. Þá var vísað til þess að það væri því sem næst lögbundin skylda að fjármálaráðuneytið færi með þær forsendur sem Hagstofan hefði í spá sinni í fjárlagagerð hvers árs. Það vekur því óneitanlega furðu þegar sú hagspá sem lögð var fram 24. nóvember sl. er borin saman við spá Hagstofunnar frá því í júlí sl. að sjá hvaða áhrif breytingar á spá Hagstofunnar hafa á fjárlagafrumvarpið. Flestir mælikvarðar sem þar um ræðir, í spánni, breytast til hins verra frá júlíspánni. Ég nefni sem dæmi að einkaneysla er áætluð dragast saman um 0,3%, samneyslan um 0,1%, því er spáð að landsframleiðslan, vöxturinn í þjóðfélaginu, dragist saman um 0,7% frá því sem áður var lagt upp með í fjárlagafrumvarpinu. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því að atvinnuleysi verði hátt í 0,5% meira í nóvemberspá Hagstofunnar en í þeirri spá sem hún lagði fram í júlí. Miðað við það hvernig tekið var á breyttri þjóðhagsspá fyrir fjárlagagerð 2011 átti ég von á því að þær breytingar sem kæmu fram frá ríkisstjórninni fyrir 2. umr. á grunni nýrrar þjóðhagsspár yrðu allt aðrar og meiri en raun bar vitni. Tillögur ríkisstjórnarinnar til fjárlaganefndar fyrir 2. umr. gera ráð fyrir meiri tekjum en frumvarpið fól í sér og sömuleiðis er aukið í gjöldin. Ég skal verða fyrstur manna til að viðurkenna það að mér þótti undarlegt hver viðbrögð ríkisstjórnarinnar voru við því að spáin sem nýtt var til grundvallar frumvarpinu við 1. umr. versnaði í öllum meginatriðum, horfurnar versnuðu í öllum meginatriðum miðað við spána frá 24. nóvember, og að það kæmi fram sem bati í þeim tillögum sem lagðar voru fram af ríkisstjórninni. Mér þótti mjög undarlegt að upplifa þetta. Ég vil sérstaklega nefna hérna, einfaldlega vegna þess að það tengist þeim áherslumun sem er í stjórnmálum á Íslandi varðandi efnahagsmál, að spá Hagstofunnar frá því í júlí um atvinnuleysi gerði ráð fyrir samdrætti, að atvinnuleysi færi úr 7% í 6%. Því miður gefur spá Hagstofunnar frá því núna í nóvember ekki tilefni til sömu bjartsýni og var í upphaflegu spánni fyrir árið 2011. Nú spáir Hagstofan því að atvinnuleysi verði meira á árinu 2012 en reiknað var með þegar hún spáði fyrir um þá þætti í júlí. Til þess liggja ýmsar ástæður, en það er hins vegar úrslitaatriði að atvinnustig vaxi. Við eigum þess kost að draga sem mest úr atvinnuleysi. Hver einstaklingur sem er á atvinnuleysisskrá er að öllu leyti í gjörsamlega óviðunandi stöðu ef hann vill vinna og að sama skapi, ef við tengjum það ríkisfjármálum, er gríðarlega kostnaðarsamt að standa undir því. Ef ég man rétt má gera ráð fyrir því að hver einstaklingur sem losnar af atvinnuleysisskrá og kemst til vinnu, miðað við meðallaun í landinu, létti kostnað samfélagsins um sem nemur 4,6 millj. kr. á ári. Það eru umtalsverðir fjármunir þegar við glímum við þann vanda sem við höfum í rauninni rætt í þrjú til fjögur ár. Að mati þeirra sem um þau mál sýsla sérstaklega er gert ráð fyrir því að sú þjóðhagsspá sem hér liggur fyrir þurfi í öllum meginatriðum að ganga upp til þess að við náum rétt að halda í horfinu en þó tæplega það. Vissulega er spáð vexti í landsframleiðslunni, en að flestra mati sem til þekkja dugar hann ekki einu sinni til þess að mæta þeirri nýliðun sem árlega verður á íslenskum vinnumarkaði. Það er ekki mikil ástæða til bjartsýni í þeim efnum sem ég fjallaði um áðan. Samkvæmt Hagstofunni og hennar spá má gera ráð fyrir, og er það gert, að hagvöxtur verði einkum drifinn áfram af einkaneyslu og má þá spyrja sig hversu mikil innstæða er fyrir slíku til lengri tíma. Ég fullyrði að hún er ekki mikil ef við ætlum að keyra einkaneysluna áfram og láta hana drífa hagvöxtinn. Einkaneyslan byggir á úttekt á viðbótarlífeyrissparnaði sem var óvenjumikil og stefnir í að verða óvenjuhá á árinu 2011, um 25 milljarðar. Strax á árinu 2012 er spáð að úttektin verði á bilinu 12–15 milljarðar. Að auki verða miklar almennar launahækkanir það ár og auknar vaxtabætur. Jafnframt hafa menn áhyggjur af því að fólk er hætt að greiða af lánum og því þegar frystingunni verður aflétt. Þessir þrír stóru og miklu þættir leika stórt hlutverk í því að drífa áfram einkaneysluna og vara ekki til eilífðar, eins og þeir eru byggðir upp. Það er sárt til þess að vita að ekkert eða sáralítið af því sem hér hefur verið nefnt stafar af aukinni fjárfestingu eða framleiðni í hagkerfinu. Það þarf í rauninni ekkert að velta sér mikið upp úr þeim ástæðum sem liggja að baki því að fjárfestingar eru ekki að mati 1. minni hluta nægilega miklar til að við getum vænst þess að hagvöxturinn aukist af þeirra völdum á næstunni. Óumdeilt er að pólitískar áherslur í þeim efnum eru ærið misjafnar svo að ekki sé meira sagt og pólitískar átakalínur liggja þar víða, ekki eingöngu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur sjáum við þess stað, ekki síst þessa dagana, að átakalínur innan stjórnarmeirihlutans eru að skerpast til muna frá því sem verið hefur. Átökin hafa valdið ákveðinni óvissu, sérstaklega í því sem lýtur að nýrri fjárfestingu í landinu. Það er mjög brýnt að menn láti af þessu háttalagi og reyni að hafa miklu meiri festu og öryggi í stjórn landsins og ákvarðanatöku en verið hefur. Ég skal vera fyrstur manna til að viðurkenna að það er ekki ýkja auðvelt að byggja stjórnarmeirihluta á einum einstaklingi. Þetta kann að verða snúið og kemur þá í bakið á almenningi í landinu með þeim hætti sem okkur hefur birst á undanförnum vikum og missirum, og það er illt. Skattahækkanir hafa vissulega skilað ríkissjóði tekjum, ég held að þær séu metnar upp á tæpa 10 milljarða kr., en engu að síður hafa skatttekjur ríkisins dregist mun meira saman en útgjöldin. Frá árslokum 2007 til ársloka 2010 hafa tekjurnar dregist saman þrátt fyrir skattahækkanir upp á 150 milljarða, ef ég man rétt, og á sama tíma hafa útgjöld aukist um 87 milljarða. Þetta er baneitruð blanda sem mun aldrei geta gengið upp til lengri tíma og er raunar ómöguleg í því formi sem núverandi stjórnvöld hafa rekið ríkissjóð. Hann hefur verið rekinn með miklum halla undanfarin ár sem er ekki í samræmi við samstarfsáætlun íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hvort heldur við erum að ræða frá hausti 2008 eða þeirri endurskoðun sem fram fór síðar. Þá varð samkomulag aðila um að ríkisfjármálin yrðu komin í jafnvægi árið 2012 og að skuldasöfnun yrði þá stöðvuð. Því miður, eins og hefur komið rækilega fram í máli mínu, hefur þetta ekki gengið eftir. Ef við horfum bara til þessa árs var hallinn á fyrstu sex mánuðunum 37 milljarðar. Ég nefndi áðan tölur úr fjáraukalögum ársins 2011 og samkvæmt þeim eykst hallinn þegar líður á árið, m.a. og sérstaklega vegna launahækkana sem samið var um með aðild ríkisins á almennum vinnumarkaði og enn fremur vegna þess að ekki hefur verið brugðist við með raunhæfum aðgerðum. Núverandi ríkisstjórn hefur aftur á móti boðað að það muni taka mun lengri tíma en áður var gert ráð fyrir að koma ríkissjóði á réttan kjöl. Við erum enn ekki farin að sjá þær áætlanir en óumdeilt er að með þessum hætti er ríkisstjórnin að ýta ákveðnum vanda á undan sér. Hallareksturinn leiðir óhjákvæmilega til skuldasöfnunar og um leið til þess að stærri hluta af tekjum ríkissjóðs verður varið til að greiða vexti af lánum. Allir sjá og skilja að þeim fjármunum sem fara til vaxtagreiðslna verður ekki varið til þjónustu við borgarana. Heildarskuldir ríkissjóðs námu nú í lok október rúmum 1.400 milljörðum kr., um 86,5% af landsframleiðslu ársins. Sömuleiðis kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og greinargerðinni með því að gert er ráð fyrir því að hrein staða ríkissjóðs versni um 40 milljarða á árinu 2012. Þetta er þróun sem allir geta verið, og eru að ég held, sammála um að sé tímabært að stöðva. Það væri óskandi að við fengjum að sjá áætlun sem stefndi að því. Ég vil nefna ákveðna þætti sem lúta að framkvæmd og vinnu með fjárlögin. Við í 1. minni hluta fjárlaganefndar leggjum fram tillögu um viðbót við 6. gr. fjárlaga sem er svokölluð heimildargrein fjárlaga þannig að við hana bætist nýr liður. Grunnurinn undir þá tillögu sem við leggjum fram er sá að Ríkisendurskoðun hefur sett fram skýr sjónarmið í þessum efnum, þingmenn hafa í gegnum tíðina talað fyrir því að þingið hafi eitthvað um það að segja með hvaða hætti skuldbindingar ríkissjóðs verði til á grunni þeirra heimilda sem veittar eru í 6. gr. fjárlaga. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: Fjármálaráðherra er heimilt að „vinna að kaupum og sölu eigna ríkissjóðs á árinu 2012 í samræmi við eftirfarandi skilyrði: Áður en heimild er nýtt skal fjárlaganefnd berast umsókn um heimild til útgjalda samkvæmt tiltekinni heimildargrein. Umsókninni skal fylgja rökstuðningur þar sem m.a. kemur fram hvaða fjárhæðir er um að ræða og hver áhrif eru á fjárlög og efnahag ríkissjóðs. Fjárlaganefnd skal taka afstöðu til umsóknar fjármálaráðherra innan sjö virkra daga frá því fullgild umsókn berst nefndinni.“ Við höfum örugglega haft misjafnar skoðanir á því með hvaða hætti á að nálgast þetta en samhljómur var um það í fjárlaganefnd Alþingis, þegar hún vann og ályktaði um þá skýrslu sem Ríkisendurskoðun gerði um ríkisreikning ársins 2009, að það væri nauðsynlegt að þingið setti notkun á heimildargrein fjárlaganna einhver skýr mörk. Hér er á ferð tillaga 1. minni hluta til að skýra þau mörk og ég vænti þess að meiri hluti fjárlaganefndar, í ljósi þeirrar samstöðu sem ríkti um málið í nefnd, sé tilbúinn að ræða með hvaða hætti við getum aukið aðild þingsins að því að ákvarða hvernig heimildin verður nýtt. Þrátt fyrir að Ríkisendurskoðun hafi á undanförnum árum ítrekað gert athugasemdir og gagnrýnt það verklag framkvæmdarvaldsins sem ég lýsti er enn að finna mjög opnar heimildir í fyrirliggjandi frumvarpi. Athugasemdir Ríkisendurskoðunar og fjárlaganefndar hafa beinst að því að unnt sé á grundvelli heimildargreinarinnar að stofna til gríðarlega mikilla fjárskuldbindinga án þess að ákvarðanir varðandi þær hafi verið nægilega kynntar fyrir þingmönnum, hvað þá ræddar á Alþingi. Af þeim sökum meðal annars tengist þetta umræðunni um afkomu og niðurstöðu í reikningum ríkisins því að raunveruleg afkoma og niðurstaða er ekki sýnd vegna þess að þessi 6. gr. heimild er mjög ógegnsæ. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ég vil tengja það umræðunni um yfirtöku ríkisins á Sparisjóði Keflavíkur og samningum fjármálaráðuneytisins við Landsbankann um það mál. Sömuleiðis má minna á að ríkissjóður á stofnfé í einum fimm sparisjóðum, eða átti á árinu 2010. Heimildin varðandi Sparisjóð Keflavíkur er sú að fjármálaráðherra sé heimilt að ganga til samninga við Landsbankann um uppgjör og greiðslur. Engar fjárhæðir eru nefndar í því sambandi í heimildargreininni heldur er hún bara opin og eins og ég hef rakið er mat þeirra sem um þessi mál sýsla að kostnaðurinn geti verið umtalsverður, þ.e. á bilinu 11–30 milljarðar kr. Það er að mínu mati óásættanlegt að Alþingi hleypi slíku máli í gegn án þess að fyrir liggi eitthvert mat á kostnaðinum varðandi það og þingið þurfi þá að taka afstöðu til þess máls. Þetta er ekki feitur tékki, eins og stundum er sagt og auglýst af einhverju tryggingafélagi, þetta er opinn tékki sem framkvæmdarvaldið eða fjármálaráðuneytið hefur haft til þess að ávísa greiðslum á ríkissjóð. Ég get ekki látið hjá líða í umræðu um fjármál ríkisins að nefna eitt tiltekið atriði sem lýtur að fjármálum opinberra aðila. Það eru fjármál sveitarfélaga. Sú umræða sem við höfum átt um fjármál þeirra er raunar alveg með ólíkindum vegna þess að þau verða oft hálfgerð afgangsstærð í umræðunni. Miklar umræður hafa verið um aukaframlag í jöfnunarsjóð. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir sérstöku aukaframlagi til þeirra sveitarfélaga sem verst eru sett fjárhagslega, og hver er skýringin á því í fjárlagafrumvarpinu? Ég bið hv. þingmenn að taka eftir skýringunni. Skýringin á aukaframlaginu í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er sú að það sé sett inn vegna áhrifa bankahrunsins á skuldastöðu þeirra sveitarfélaga sem um er vélað og að framlagið eigi að falla niður í tveimur áföngum, 2012 og 2013. Þetta segir í frumvarpinu. Aukaframlag í jöfnunarsjóð hefur tíðkast í mörg herrans ár og hefur aldrei fyrr en nú verið merkt bankahruninu. Ég held því fram að þetta sé afsökun fyrir því að afnema það í stað þess að ræða hið raunverulega vandamál. Hver eru verkefni sveitarfélaga og hvaða fjármunum hafa þau úr að spila til að ráða við þau? Það er óumdeilt að mati þeirra sem til þekkja að ríkið hefur undanfarin ár velt verkefnum yfir á sveitarfélög án þess að þeim hafi fylgt lögbundnir tekjustofnar. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur markað ákveðna stefnu í þessum efnum og metið það sem svo að miðað við þau verkefni sem sveitarfélögunum er ætlað að sinna sé þörf fyrir u.þ.b. 1.200 millj. kr. aukaframlag árlega. Ef ríkisvaldið ætlar að draga úr þessum kostnaði ofan á aðrar tilfærslur sem það hefur velt yfir á sveitarsjóði landsins, ef ríkisvaldið ætlar að gera það sem hér er lagt til, er það brot á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga sem menn hafa hingað til státað af að væri eitthvert það albesta í veröldinni. Þetta er ekki vinnulag sem getur gengið með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Það hefur ríkt samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um þetta framlag, það var fyrst og fremst sett inn til að rekstrarlega veik sveitarfélög gætu ráðið við þá þjónustu sem þeim var ætlað að veita íbúum sínum. Með því sem hér er lagt til er verið að draga úr möguleikum þessara sveitarfélaga til að veita lögbundna þjónustu en ekki síður er ætlunin sú að fjárhagslega veik sveitarfélög taki þátt í því að draga önnur fjárhagslega veik sveitarfélög að landi í verkefnum sínum. Það sjá allir hvernig það endar, það endar með þeim hætti að það ræður enginn við nokkurn skapaðan hlut sem honum er ætlað að gera. Og þá er verr af stað farið en heima setið. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn geti og ætli að fara með fjármál sveitarsjóða landsins eins og raun ber vitni án þess að ræða það sameiginlega á vettvangi sveitarfélaganna hvernig þeim verði ætlað að mæta áhrifunum af því. Eins og við þekkjum öll hafa sveitarfélögin með höndum bróðurpart þeirrar þjónustu sem íbúar landsins njóta, þótt ekki væri nema fyrir grunnskóla og félagslega aðstoð. Ég fullyrði að á sumum svæðum, og þá sérstaklega fjárhagslega veikra sveitarfélaga, er þessum þjónustuþáttum stefnt í voða vegna þess sem hér er lagt fram. Það er illt að mínu mati og ekki í neinu samræmi við þær áherslur sem ég þykist í það minnsta hafa greint hjá þingmönnum sem hafa tjáð sig um þessi efni. Það er raunar í takt við margt annað í því frumvarpi sem fyrir okkur hefur verið lagt. Það er hægt að nálgast ýmsa þætti í frumvarpinu en þegar maður fer að rýna í þá hafa þeir verið misvel ígrundaðir. Við sjáum það ágætlega, eins og ég nefndi í upphafi máls míns, á þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til, upp á rétt rúma 4 milljarða kr., að flest þeirra viðfangsefna sem þar um ræðir má segja að hafi í rauninni legið fyrir og hefðu átt að vera mönnum ljós við 1. umr. fjárlaga. Þau hefðu átt að liggja fyrir með miklu meiri fyrirvara. Eins og kom fram í framsögu hv. formanns fjárlaganefndar er verið að bæta við ýmsum verkefnum sem vekja í það minnsta spurningar. Ég ætla að staldra fyrst við heilbrigðismálin þó að ég sé búinn að tala langt mál um þau. Í máli hv. formanns kom fram að um þær tillögur sem þar liggja fyrir hefði verið haft náið samráð við starfsmenn, stjórnir o.s.frv. viðkomandi heilbrigðisstofnana. Það hefur samt ekki verið við allar stjórnir eða starfsmenn heilbrigðisstofnana því að mér hefur verið tjáð af stjórnarmönnum að óskað hafi verið eftir fundum sem ekki hafa enn verið haldnir. Að mati okkar í 1. minni hluta ganga þær tillögur, sem þó eru gerðar og ber vissulega að virða, ekki nægilega langt í þá átt sem nauðsynlegt er til að friður skapist um þetta svo að rými gefist til að vinna málið til enda. Það sama má segja um samráðið um sóknaráætlun 20/20 og þau verkefni sem eru í tillögum frá ríkisstjórninni og byggja á þeirri vinnu. Farið var um allt land og svokallaðir heimamenn, þ.e. á vegum landshlutasamtakanna, beðnir að forgangsraða verkefnum. Fyrir austan veit ég að voru 11 verkefni og var mikil vinna lögð í þau, ótal fundir, ferðir, símtöl, samtöl, mikill kostnaður. Hvað hefur verið gert með þetta? Akkúrat ekki neitt. Það er ekkert farið að þeim tillögum sem komu út úr þessu mikla samráði. Hvaða skilaboð er verið að senda fólki sem tekur þátt í slíkri vinnu? Fínt að halda ykkur uppteknum við eitthvað sem skiptir ekki nokkru máli. Tiltrú þeirra sem vinna með stjórnvöldum og verða vör við slík viðbrögð verður engin á þau sömu stjórnvöld og óskuðu eftir „góðu samráði“. Þetta eru ekki að mínu mati góð vinnubrögð því að fólk spyr sig, eins og sagt var við þingmenn í tölvupóstum í dag: Til hvers var barist ef baráttan skilar engu öðru en því að menn séu lamdir niður alveg linnulaust ár eftir ár? Það dregur úr fólki þrótt og trú á þann málstað sem það vill vinna fyrir. Það upplifir að það hafi verið haft að ginningarfífli. Það eru líka atriði í frumvarpinu sem vissulega ber að nefna og virða. Það er verið að styrkja grunn undir störf þingsins, m.a. með því að gera nefndarmönnum færara að vinna að þeim verkefnum sem þeim hafa verið falin. Fjárskorti umboðsmanns Alþingis er mætt. Verið er að jafna námskostnað nemenda. Það er verið að auka í ferðasjóð íþróttafélaga. Allt eru þetta góð málefni, ekki stórar upphæðir en safnast þegar saman kemur. Svo eru aftur aðrir þættir sem ég gæti endalaust farið yfir sem ég tel að séu illa ígrundaðir og þurfi miklu dýpri umræðu en fram hefur farið. Ég nefni eitt mál sérstaklega: Það eru aukin fjárframlög í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Ég ætla að leyfa mér að hafa dálítið stór orð um þann texta sem fylgir tillögu meiri hluta fjárlaganefndar í þeim efnum. Textinn kemur frá fjármálaráðuneytinu en meiri hluti fjárlaganefndar hefur gert hann að sínum þar sem fullyrt er að iðnaðarráðuneytið brjóti lög. Það er í mínum huga dálítið þung ásökun og þess vegna bið ég hv. formann fjárlaganefndar að hlýða á orð mín. Það er töluvert þung ásökun, en í þeim texta sem kemur frá fjármálaráðuneytinu og meiri hluti fjárlaganefndar gerir að sínum og lagður er til grundvallar tillögugerð meiri hluta varðandi endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, um að hækka endurgreiðslur úr 153 milljónum upp í 400, er fullyrt að iðnaðarráðuneytið brjóti lög. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í skýringum við tillögu við 2. umr. um fjáraukalagafrumvarp um 120 millj. kr. hækkun á fjárheimild ársins 2011 hefur iðnaðarráðuneytið á fyrstu þremur ársfjórðungum þessa árs þegar greitt út þá fjárhæð í framleiðslustyrki umfram fjárveitingu fjárlaga 2011 og afgangsheimild frá fyrra ári.“ Þetta stenst ekki þau lög sem við í fjárlaganefnd og öðrum nefndum hömrum á við forstöðumenn stofnana að fylgja. Síðan kemur fram í þessum sama texta: „Skuldbindingar vegna þessara verkefna verði þar með í kringum 700 millj. kr. á árinu eða 450% hærri en fjárveiting fjárlaga ársins.“ Þetta kallar á að menn endurskoði þessi lög. Fyrir liggur vilji menntamálaráðherra og iðnaðarráðherra til þess að auka í. Sú pólitíska stefnumörkun á eftir að fara fram, en alvarleiki þessa máls liggur í því að hér er texti settur á blað frá fjármálaráðuneytinu, sem hefur yfirumsjón með fjárreiðum ríkisins í Stjórnarráðinu, þar sem iðnaðarráðuneytinu er borið á brýn að brjóta lög. Ég held að það sé full ástæða til að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins taki þetta til umfjöllunar. Ég nefndi áðan að mér þætti margt ómarkvisst í vinnslu þessa frumvarps. Breytingartillögur sem koma bæði frá ríkisstjórninni og meiri hlutanum bera það sumar hverjar með sér að ekki hafi verið vandað nægilega til verka og oft og tíðum fær maður á tilfinninguna að vitað hafi verið að forsendur í frumvarpinu standist ekki. Ég nefni sem dæmi að þær tillögur sem ég hef gert að umtalsefni varðandi heilbrigðismál komu ekki fram í fjárlaganefnd fyrr en sólarhring áður en málið var tekið þaðan út. Þá höfðu þær ekki verið kynntar eða ræddar í velferðarnefnd þingsins. Ég vil einnig nefna áform um fangelsi sem var tekið út úr tillögunum á úttektarfundi. Það liggur þá fyrir að þau áform sem innanríkisráðherrann hefur um byggingu fangelsis njóta ekki þingmeirihluta í því formi sem hann kynnti þau. Það liggur heldur ekki fyrir, þrátt fyrir vilyrði innanríkisráðherra um að gefa við því skýr svör í ágúst sl., hvaða leiðir verða farnar til að fjármagna þessar framkvæmdir ef af verður. Gerð var tillaga um mörg hundruð milljóna útgjöld til Fjármálaeftirlitsins og umboðsmanns skuldara, en tillagan um aukin útgjöld til umboðsmanns skuldara kom fram á síðustu metrum vinnslunnar í fjárlaganefnd. Hún byggði á upplýsingum sem öllum áttu að vera kunnar áður en fjárlögin komu fram. Sama á við um Fjármálaeftirlitið, engar nýjar upplýsingar bárust ráðuneytinu sem um þau mál sýslaði heldur lá fyrirstaðan í því að veita Fjármálaeftirlitinu þær heimildir sem um var beðið. Ég styð í rauninni þær athugasemdir sem gerðar voru í þeim efnum en ekkert nýtt kom fram við yfirferð fjárlaganefndar um rökstuðning fyrir þessum auknu fjárveitingum. Ég vil nefna það líka hérna að í frumvarpinu eru áform um að lífeyrissjóðir landsmanna greiði 1.400 millj. kr. í ríkissjóð svo að hann geti staðið við loforð sín um sérstaka vaxtaniðurgreiðslu til þeirra sem skulda húsnæðislán. Það er ekkert fast í hendi varðandi þessar greiðslur. Ekki hefur enn tekist að ljúka samkomulagi vegna þessara greiðslna fyrir árið 2011, hvað þá fyrir árið 2012. Það furðulega í þessu máli er svo að stærsti greiðandi þessara 1.400 milljóna verður ríkissjóður vegna skuldbindinga sinna varðandi Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Enn einn blekkingaleikinn vil ég nefna sem er lækkun vaxtagjalda um 591 millj. kr. Látið er líta svo út að þetta sé einhver gríðarlegur bati í rekstrinum en þetta er feluleikur til að forða því að þessi gjöld komi fram á rekstrarreikningi. Þetta er gert þannig að útgáfa óverðtryggðra ríkisbréfa lækkar á árinu 2011 en á móti hækkar útgáfa verðtryggðra bréfa og af því að verðbæturnar fara um höfuðstólinn er með þessum hætti einungis verið að hlífa rekstrarreikningnum við gjaldfærslunni. Þar af leiðandi virðast gjöld ríkisins vera rúmum hálfum milljarði lægri en þau í reynd eru. Þannig væri hægt að tína til ýmislegt sem þessum málum tengjast og væri leikur einn að taka upp ef vilji væri til þess. Ég vil undir lok máls míns, forseti, minna á þau atriði sem lúta að efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins sem er að finna á þskj. 142, um breytingar í stefnu í efnahagsstjórn landsins. Formaður Sjálfstæðisflokksins mælti fyrir þessum tillögum fyrr í mánuðinum. Þar eru gerðar tillögur sem lúta að leiðum út úr þeim vanda sem við er að glíma. Í því sambandi leggjum við meðal annars fram og munum endurflytja tillögu um það að ríkissjóður taki út geymdan skatt í séreignarsjóðum lífeyrissjóðanna. Má ætla að sú fjárhæð sem þar er geymd í skatti nemi í dag um 83–84 milljörðum kr. Sveitarfélögin eiga þar inni rúma 40 milljarða og ef þetta yrði regla sem gilti áfram má gera ráð fyrir að ríkissjóður fengi um 8,5 milljarða árlega í gegnum skatt sem þennan. Ég vænti þess að þegar menn hafa farið í gegnum efnahagstillögur þingflokks Sjálfstæðisflokksins verði nokkuð ljóst að í þeim er boðið upp á annan valkost við stjórn efnahagsmála en núverandi stjórnarmeirihluti ber fram. Í okkar huga er óumdeilt, og við teljum okkur hafa fært fyrir því þokkalega óyggjandi rök, að sú efnahagsstefna sem rekin er af hálfu núverandi ríkisstjórnar skilar ekki þeim árangri sem vænst hefur verið. Því er mjög mikilvægt að skipta um kúrs svo að skútan steyti ekki á skeri og áhöfnin öll 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans ræðu. Við erum sammála um margt, annað ekki, kannski meiningarmunur, enda eðlilegt þar sem við erum ekki í sama flokki. Mig langaði að spyrja hann út í vinnu fjárlaganefndar og þá staðreynd að hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekki farið sérstaklega yfir tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins. Formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, taldi að sú vinna hefði verið unnin í fjárlaganefnd. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að sú vinna hafi hvorki verið fugl né fiskur og alls ekki nægjanleg til að taka á þessum gríðarlega stóra hlut fjárlagavinnunnar á hverjum tíma.

Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og fyrirspurnina. Ég tek undir þær athugasemdir sem hv. þingmaður hefur um það. Ég held þó að þingsköp gefi tilefni til að vinna málið á þann hátt sem gert var í fjárlaganefnd, þ.e. þjóðhagsspáin kom út klukkan níu að morgni, fundað var um hana um þrjúleytið um daginn, hálftíma til klukkutíma fundur, þar með átti því að vera lokið. Við fengum síðan fjármálaráðuneytið inn degi síðar, sama dag og við tökum málið út ef ég man þetta rétt. Það var upplýst að fjárlaganefnd fengi ekki umsögn frá efnahags- og viðskiptanefnd. Við hefðum haft gott af því að fá slíka umsögn og ræða hana. Við höfum heldur ekki sent efnahags- og viðskiptanefnd umsagnir okkar um einstök mál og ég veit raunar ekki hvort eftir því hefur verið leitað. Ég bendi á, og tek undir með hv. þingmanni, að fyrirkomulagið sem gert er ráð fyrir í gildandi þingsköpum er að mínu mat brogað og því ber að breyta. Ég taldi ágæta sátt um það í fjárlaganefnd, þverpólitíska, að það verklag sem þar er lagt upp gengur einfaldlega ekki miðað við þá praktík sem við höfum stundað. Ég er raunar undrandi á því að við skulum ekki vera búin að breyta þessu nú þegar. Yfirferðin um tekjuhluta eða tekjugreinina hefði að mínu mati mátt vera miklu ítarlegri, við hefðum þurft að gefa henni lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Það er annað sem mig langar að beina til hv. þingmanns. Okkur hefur greint aðeins á um þá nýju framkvæmd sem á að taka við varðandi safnliðina. Mér hefur fundist hv. þingmaður kannski bjartsýnni á það hvernig til mundi takast og að hægt væri að koma þessu í ágætan farveg. Ég hef hins vegar haft miklar efasemdir um þessa nýju framkvæmd og gagnrýnt það mjög harðlega að hluti safnliða sé einfaldlega færður inn í ráðuneytin til þeirra embættismanna sem þar eru. Ég tel þá hvorki hæfari né faglegri en þingmenn sem hafa góða yfirsýn yfir verkefni af þessu tagi. Hv. þingmaður kom hér inn á athugasemdir varðandi Austurland, eða tölvupóst sem barst okkur, þingmönnum kjördæmisins, þar sem gagnrýnd eru, og það harðlega, þau vinnubrögð að leita álits allra sveitarstjórnarfulltrúa á Austurlandi sem eyddu í það miklum og dýrmætum tíma með fylgjandi kostnaði. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að nú þurfi að gera ítarlega úttekt og fara yfir það verklag sem á að viðhafa hvað varðar safnliðina á fjárlögum og hvort ekki sé nauðsynlegt - ég veit að þingmaðurinn hefur kallað eftir því - að við fáum það algjörlega á hreint hvernig sú vinna eigi að fara fram.

Forseti. Aðeins varðandi safnliðina sem hér eru gerðir að umtalsefni, þá er ég í stuði líka út af þeim. Ég hef verið þeirrar skoðunar, það er einfaldlega þingmeirihluti fyrir því, að breyta þessu verklagi. Ég skal vera fyrstur manna til að taka undir þörfina á því. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að við höfum ekki undirbúið þetta verk nægilega vel, þ.e. að við hefðum þurft að vera fyrr á ferðinni með regluverkið sem átti að taka við. Við höfum skapað óþarfa óvissu um þetta með þessu lagi og ég tek undir athugasemdir hv. þingmanns, við höfum ekki enn fengið heildarmyndina af þessu dæmi. Við höfum líka, í þeirri vinnu sem við höfum verið í undanfarnar vikur í fjárlaganefnd, séð áform einstakra ráðherra sem samkvæmt nýja fyrirkomulaginu eiga að hafa úrslitavald um ráðstöfun þess fjár sem verður markað á safnliðum, við höfum séð þar birtast áherslur í nokkrum ráðuneytum í þá veru að koma inn á fjárlagaliði nú þegar - ég bið hv. þm. Þór Saari að taka sérstaklega eftir þessu. Við höfum nú þegar séð áherslur frá hv. ráðherrum í tillögugerð þeirra til fjárlaganefndar um að bjarga fyrir horn tilteknum verkefnum sem áður voru á safnliðum inn í fasta fjárlagaliði. Ég held því fram að ef við munum eiga þetta á hættu í nýja regluverkinu verði þessum málum betur komið hjá þinginu en þarna úti. Ég kalla hins vegar eftir að regluverkið verði þannig að hlutir af þessu tagi geti ekki gerst. En meðan við ekki höfum séð það 

Herra forseti. Mig langar í framhaldi af ræðu hv. þingmanns aðeins að ítreka ákveðin atriði. Vegferð þessarar ríkisstjórnar í ríkisfjármálum er að ná niður halla til að hægt sé að byrja að greiða niður skuldir í stað þess að safna þeim. Með því að byrja að niðurgreiða skuldir drögum við úr vaxtagjöldum og rýmið fyrir útgjöld, t.d. til heilbrigðismála, eykst. Hv. þingmaður talaði töluvert um hagvöxt. Ég tek undir það að hann er mikilvægur, en það urðu svo gríðarleg skakkaföll fyrir hagkerfið með hruni,  Nú er hagur að vænkast og spáð er 2,5% hagvexti á næsta ári þrátt fyrir alla síbylju um að allt sé svo ómögulegt. Til að hagvöxtur verði raunverulegur þarf að gæta að heilbrigðum ríkisfjármálum, og þá þýðir ekkert að boða einhvers konar Berlusconi-pólitík þar sem skattahækkunum er hafnað og menn hafa ekki pólitískan kjark til niðurskurðar, t.d. í heilbrigðismálum. Herra forseti. Ég kom reyndar hér upp, þó að formálinn hafi verið ótrúlega langur, út af breytingartillögu hv. sjálfstæðismanna í nefndinni, vildi þakka framsögumanni þeirra fyrir þessa tillögu og óska eftir því að við getum rætt hana í nefndinni, því að ég tel hana 

Virðulegi forseti. Ég vildi óska þess að ég hefði getað þakkað hv. þingmanni fyrir andsvarið, en ég taldi nú eftir atburði dagsins að nóg væri komið af því að vitna til erlendra stjórnmálaleiðtoga í samanburði við íslenska stjórnmálamenn. Ég tel algjörlega óþarft að draga umræðuna niður á það plan sem hér var reynt að gera og taldi að menn hefðu lært eitthvað af atburðum dagsins. Svo virðist ekki vera. Áður en ég held lengra lýsi ég mig tilbúinn til að ræða þessa tillögu í fjárlaganefnd, að sjálfsögðu. Ég er þannig gerður að ég vil frekar koma málum fram en standa í tilgangslausu karpi um hluti. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði hér um hagvöxt og annað þvíumlíkt, þá byggir sá hagvöxtur sem nú er spáð nær eingöngu á einkaneyslu sem mestan part er drifin áfram á úttekt almennings á sparnaði sínum. Það er ekki til nokkurs skapaðs hlutar. Við sjálfstæðismenn höfum bent á að stærsta hindrunin í vegi fjárfestingar nú um stundir virðist vera pólitískt ósamkomulag. Það er ekki gott. Því ber að ryðja úr vegi. Ekki er hægt að bera stjórnarandstöðunni á þingi það á brýn að hún standi í vegi fyrir ýmsum þjóðþrifaráðum. Það er ráðandi stjórnvald sem ber höfuðábyrgðina á því og því miður hefur það ekki tekist og ekki er endalaust hægt að afsaka sig með því að eitthvað hafi gerst fyrir þremur eða fjórum árum. Það er fullt af tækifærum sem ber að nýta, en því miður næst ekki pólitísk samstaða um það. Það eru í rauninni ríkjandi stjórnvöld sem bera fulla ábyrgð á þeim þáttum.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ekki er alltaf hægt að kenna því um sem gerðist fyrir þremur árum. Það breytir ekki því að það sem gerðist, ekki bara fyrir þremur árum heldur í aðdraganda síðastliðinna þriggja ára, var gríðarleg skuldasöfnun íslenskra fyrirtækja sem olli því að þó ekki hefði orðið hrun hefðu mörg fyrirtæki verið í því ástandi að þau hefðu verið illa hæf til frekari fjárfestinga. Ég ætla að taka áskorun hv. þingmanns um málefnalegan málflutning, sem ég tel mig nú yfir höfuð stunda hér í þinginu, 

Forseti. Takk fyrir það. Varðandi tillöguna vildi ég gjarnan bara heyra sem fyrst í hvaða veru hv. þingmaður vill breyta henni hvað varðar 6. gr. Það er hið besta mál. Væri ágætt að heyra það áður en hún kemur til atkvæða. Varðandi hins vegar þann þátt sem kom fram í máli hv. þingmanns, um það að við flutningsmenn tillögunnar um breytingar á fjárveitingum til heilbrigðismála treystum okkur ekki til niðurskurðar í þeim málaflokki, verð ég að hryggja hv. þingmann með því að það er ekki rétt. Það er langur vegur þar frá. Þær hugmyndir hafa áður komið fram frá Sjálfstæðisflokknum þegar hann var í stjórnarmeirihluta, sem lutu í þá veru, um endurgerð á heilbrigðiskerfinu. Við erum einfaldlega þeirrar skoðunar að það verklag sem hefur verið ástundað síðastliðin þrjú ár, með tilheyrandi niðurskurði, gangi ekki lengur. Menn valdi meiri skaða en ávinningi með þeim tillögum sem fyrir liggja. Það hefur aldrei staðið á okkur að standa í niðurskurði. Ég minni hv. þingmann á að í fyrsta skipti í þingsögunni flutti minni hluti tillögu um meiri niðurskurð á fjárlögum en ráðandi stjórnvöld lögðu til. Það var andstætt við fyrri stjórnarandstöðu sem alltaf var með aukin útgjöld. Það er því ómaklegt að bera okkur þetta á brýn. Það er langur vegur þar frá að við ástundum slíka pólitík. Til viðbótar erum við líka með tillögunni ekki að gera ráð fyrir auknum útgjöldum. Það má deila um þær leiðir sem við viljum fara til að draga úr útgjöldum á móti, vissulega, en við erum ekki að leggja fram tillögu sem eykur útgjöld ríkissjóðs, þvert á móti. Það færi betur oft á tíðum að þeir sem leggja fram hugmyndir  Ég vil undirstrika það að í fyrsta skipti í þingsögunni lagði minni hluti 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Það er langt og ítarlegt og óvíst hvort ég get rennt yfir það allt á þeim tíma sem mér er skammtaður. Mig langar samt að segja, í ljósi orða síðasta ræðumanns, að ég minnist þess að árið 2007, þegar Framsóknarflokkurinn var í stjórnarandstöðu og Sjálfstæðisflokkur og Samfylking voru í þann mund að keyra þjóðfélagið fram af hengifluginu, lögðum við til að hægt yrði á í ríkisfjármálum, en ég ætla ekki að fara í hártoganir við hv. þingmann um þetta. Annar minni hluti mun í álitinu leggja fram tillögur sem byggjast á hófsamri og ábyrgri miðjustefnu sem og efnahags- og atvinnumálatillögum Framsóknarflokksins frá því í haust. Útfærðar eru leiðir til að auka tekjur ríkissjóðs, örva hagvöxt og koma hjólum atvinnulífsins af stað. Þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og byggjast á hugmyndafræði vinstri flokka hafa því miður leitt af sér minni hagvöxt, rýrari tekjur og kólnun hagkerfisins enn eitt árið. Hvað útgjaldahliðina varðar vill 2. minni hluti leitast við að vernda velferðarkerfið. Í fjárlögum fyrir árið 2011 var gengið nærri heilbrigðiskerfi landsmanna og lagt af stað í grundvallarbreytingar á því án þess að fyrir lægi stefna og áætlun um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar. Ekki var heldur gerð gangskör að því að gera úttekt á byggðarlegum áhrifum niðurskurðarins þrátt fyrir loforð í þá veruna. 2. minni hluti telur að útilokað sé að ganga lengra í boðuðum niðurskurði gagnvart heilbrigðisþjónustu landsmanna án þess að skaða kerfið varanlega. 2. minni hluti hafnar því þeim sífelldu tillögum sem ríkisstjórnin leggur til um gjörbyltingu í heilbrigðiskerfinu með auknum niðurskurði þess og leggur jafnframt til að hluti hans á síðasta ári verði bættur. Þá er í tillögum 2. minni hluta komið til móts við þá tekjulægstu í þjóðfélaginu, atvinnulausa, öryrkja og ellilífeyrisþega, þannig að þeir fái umsamdar hækkanir í samræmi við kjarasamninga. Einnig er lagt til að komið verði sérstaklega til móts við ungt barnafólk með hækkun barnabóta. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012, sem lagt var fram í byrjun haustþings, byggðist á forsendum sem almennt var ljóst að ekki mundu standast. Gert var ráð fyrir 3,1% hagvexti á árinu 2012 í þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í júní en í endurskoðaðri spá frá því nú í nóvember er gert ráð fyrir 2,4% hagvexti. Þess ber að geta að í hagvaxtarspám ASÍ og Seðlabankans er gert ráð fyrir mun minni hagvexti en Hagstofan gerir í þjóðhagsspá sinni. Að mati 2. minni hluta einkennast forsendur um að atvinnuvegafjárfesting aukist um 19% á næsta ári af bjartsýni. Má í því sambandi minna á áform stjórnvalda um kolefnisskatt - sem reyndar hefur verið fallið frá - sem gæti sett áform um kísilverksmiðju í Helguvík í uppnám en þau eru stór áhrifavaldur í hagspánni. Í spánni er gert ráð fyrir framkvæmdum við fyrsta áfanga álvers í Helguvík á árinu 2013 en á þessari stundu er fullkomlega óljóst hvort sú tímasetning gengur eftir. Í hagspá Seðlabankans er til að mynda ekki reiknað með framkvæmdum við Helguvík fyrr en 2014 og hvorki Alþýðusamband Íslands né greiningardeild Arion banka gera ráð fyrir því verkefni í hagspám sínum. Ríkisstjórnin setti sér markmið um hvaða árangri hún ætlaði að ná á árinu 2011. Hún setti fram meginmarkmið sem koma fram í skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013. Þar kemur fram að ríkisstjórnin hafi gert áætlanir um jöfnuð í ríkisfjármálum sem mörkuðu stefnu hennar á næstu árum í tekjuöflun fyrir ríkissjóð og var ætlað að setja útgjöldum hans skorður. Sem dæmi má nefna að talið var að hagvöxtur á árinu 2011 yrði um 4,4%. Það er miklu meiri hagvöxtur en spár gera ráð fyrir að verði nú á árinu. Þar var líka gert ráð fyrir að verðbólgan yrði komin niður í 1,7%. Á síðustu mánuðum hefur hún verið um 5,7% en nú er reiknað með að meðaltalsverðlag hækki um 4,1% 2011 og 4,2% árið 2012. Þess ber að geta að ríkisstjórnin hefur, í ljósi þessa slælega árangurs, sett sér ný viðmið. Nú á til dæmis að ná markmiðum varðandi heildarjöfnuð á komandi árum. En ríkisstjórnin hefur að undanförnu einbeitt sér að hinum svokallaða frumjöfnuði og sagt að þar komi fram að ríkisstjórnin hafi staðið sig með hreinum ágætum. Ég gagnrýndi þetta mjög harðlega við 1. umr. þessa frumvarps og langar til að drepa niður fæti í umsögn Ríkisendurskoðunar frá 7. nóvember, um frumvarp til fjárlaga 2012, sem við ræðum hér, um fjáraukalög 2011, sem við höfum nýlega rætt, og um lokafjárlög 2010, sem koma væntanlega til umfjöllunar fljótlega. Í kafla sem ber heitið Framsetning tekjuhalla segir: „Í 1. gr. fjárlaga, rekstraryfirlit ríkissjóðs, eru notuð hugtökin heildarjöfnuður og frumjöfnuður. Þetta er hliðstætt því sem gert var í frumvarpi til fjárlaga og í fjárlögum 2011 (nema þar var talað um heildartekjujöfnuð). Þessi framsetning hafði hins vegar ekki tíðkast fram til þess tíma. Með frumjöfnuði er átt við afkomu ríkissjóðs án vaxtagjalda. Samkvæmt 22. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, skal í frumvarpi til fjárlaga sýna áætlaðan rekstrarreikning fyrir ríkisaðila í A-hluta. Samkvæmt því á ekki að sýna millistærð rekstrarreiknings ríkissjóðs sem lokaútkomu reikningsins, þ.e. að sýna áætlaða jákvæða afkomu að fjárhæð 16,9 milljarða kr. í stað áætlaðs tekjuhalla að fjárhæð 36,4 milljarða kr.“ - Síðan segir og ég vek athygli þingheims á þeim orðum: „Ætla verður að fyrir stjórnvöldum vaki með þessari nýju framsetningu að leggja sérstaka áherslu á frumjöfnuðinn. Að mati Ríkisendurskoðunar ætti fremur að sýna frumjöfnuð sem millistærð á undan vaxtagjöldum í rekstraryfirlitinu.“ Þetta er í samræmi við þá gagnrýni sem ég hef haft á framsetningu. Hæstv. fjármálaráðherra hélt ræðu á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna. Þar hélt hann því fram að einstakir nefndarmenn í fjárlaganefnd skildu ekki hugtakið frumjöfnuður. Það spannst reyndar út af umræðum hér í þingsal þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra og hv. varaformann fjárlaganefndar, Björn Val Gíslason, um það hvernig þeir ætluðu að ná fram hagvexti á komandi ári. Svörin sem ég fékk voru í þá veruna að ég skildi ekki hugtakið frumjöfnuður. Ég ætla sem sagt að ítreka gagnrýni mína á framsetningu stjórnvalda í þessu fjárlagafrumvarpi. Það er allt gert til að fegra hlutina. Og hvað er það sem þjóðin þarfnast hvað mest núna? Jú, hún þarfnast þess að fá réttar upplýsingar um gang mála. Það spunnust umræður í dag um það hvort ríkisstjórnin væri að ná þessum gríðarlega mikla árangri sem hún telur sig reyndar sjálf hafa náð eða hvort menn ættu kannski að líta á stöðuna eins og hún er. Ég tel að þetta sé skýrt dæmi um það að ríkisstjórnin er að reyna að fegra hlutina, hún hefur ekki náð þeim árangri sem hún ætlaði sér að ná. Og þau markmið sem hv. formaður fjárlaganefndar, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, vísaði sjálf til í ræðu áðan hafa einfaldlega ekki náðst, hvernig sem menn líta á málin. Það er ástæðan fyrir því að menn eru núna að endurskoða þá áætlun og þau markmið sem þeir settu sér. Það er vert og mjög gagnlegt að líta á hvað menn segja nú. Nú segja þeir að hugsanlega hafi verið farið of skarpt í niðurskurð og það hafi hugsanlega leitt til þess að erfiðara hafi verið að ná upp þeim hagvexti sem til þurfti. Það er einmitt í samræmi við það sem við framsóknarmenn höfum ítrekað talað um frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda. Þess vegna erum við reiðubúnir að leggja til að horft verði til baka varðandi niðurskurðinn í velferðarkerfinu og að þeir sem fengu niðurskurð umfram 4,7% á síðasta ári fái það bætt. Ég tel að þetta sé eina leiðin til að viðhalda því kerfi sem við bjuggum við. Í áliti mínu fer ég mjög ítarlega í gegnum breytingarnar í heilbrigðismálum. Mig langar til að benda á eina staðreynd. Í skýrslu OECD, frá 28. febrúar, kemur fram að í alþjóðlegum samanburði sé heilbrigðiskerfi Íslendinga lofsvert, þetta er sagt í skýrslu frá árinu 2008. Í skýrslu frá OECD, sem kom út í nóvember 2010, segir einnig að Ísland sé í hópi þeirra ríkja sem hvað best komi út í samanburði á skilvirkri stefnumörkun í heilbrigðisþjónustu og nýtingu þess fjármagns sem lagt er í þjónustuna. Þykir því ljóst að sú stefna sem Íslendingar hafa markað sér og nýting þeirra fjármuna sem lagðir eru í heilbrigðiskerfið hafi verið til fyrirmyndar, að mati stofnunarinnar, þrátt fyrir mikinn kostnað sem óneitanlega fylgir. Í umræðum grípa stjórnarliðar oft til þess ráðs að segja að þeir séu að taka til eftir fyrri ríkisstjórnir. Ég skal fallast á að ýmislegt þurfti að laga. En menn taka ekki til með því að sóða út og eyðileggja og það er einmitt það sem verið er að gera varðandi heilbrigðisþjónustu landsmanna. Framsóknarflokkurinn skilaði af sér heilbrigðiskerfi sem þótti lofsvert á alþjóðavísu og aðrar þjóðir voru beðnar um að taka sér þetta kerfi til fyrirmyndar. Við horfum upp á það núna að heilbrigðisþjónusta úti á landi, á landsbyggðinni, er á margan hátt skilvirkari en á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef meira að segja komist að því að íbúar landsbyggðarinnar leita minna til læknis en gerist hér á höfuðborgarsvæðinu. Hefði þá ekki verið nær að spyrja: Hvað er það í heilbrigðisstofnunum úti á landi sem gerir það að verkum að þetta er niðurstaðan? Eiga menn ekki frekar að líta til þeirra hluta og koma heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu í sama farveg? Þannig væri hugsanlega hægt að spara mikla fjármuni í staðinn fyrir að gjörbreyta kerfinu. Meiri hluti velferðarnefndar, sem í eiga sæti stjórnarþingmenn, er hættur að reyna að breiða yfir hlutina, hættur að reyna að segja að hlutirnir séu öðruvísi en þeir eru. Nefndarmenn, ágætir, sögðu, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að hagræðing í ríkisrekstri sé grundvölluð á góðum upplýsingum og skýrri stefnumörkun. Ná þarf fram hagkvæmni og réttlátri stýringu almannafjár án þess að þjónusta við sjúklinga eða öryggi þeirra sé skert.“ Ég vek athygli á síðustu setningunni en það er einmitt það sem verið er að gera með niðurskurði hjá heilbrigðisstofnunum úti á landi, það er verið að skerða öryggi þeirra sem þar búa. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þetta er einhver mesta byggðaröskun síðustu ára. Þegar íbúar á þessum svæðum njóta ekki sama öryggis hljóta þeir að hugsa sér til hreyfings, staðan er einfaldlega sú. Í áliti meiri hluta velferðarnefndar segir einnig, með leyfi forseta, „að heilbrigðisstofnanir hafa frest til 2. desember nk. til að skila inn til velferðarráðuneytis tillögum sínum að því hvernig þær hyggjast mæta hagræðingarkröfum. Meiri hlutinn bendir réttilega á að þar sem 3. umr. fjárlaga á samkvæmt starfsáætlun að fara fram 6. desember hafi hann ekki tækifæri til að fara yfir þær tillögur“. Ekki er nóg með að þessi stutti tími sé gagnrýndur heldur lít ég líka þannig á að meiri hlutinn sé að gagnrýna vinnubrögð fjárlaganefndar. Áfram segir, með leyfi forseta: „Þá áréttar meiri hlutinn „nauðsyn þess að fyrir liggi stefna og áætlun til langs tíma um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar og innan hvaða fjárhagsramma hún á að starfa. Þar þarf til dæmis að skoða staðsetningu, samvinnu, sameiningar stofnana eða eininga og skilgreina starfsemina á hverjum stað með það að markmiði að hún sé fagleg, góð og hagkvæm. Þannig ættu allir aðilar að vita til hvers er ætlast af þeim faglega og fjárhagslega og geta lagað starfsemi sína að þeim römmum sem settir eru. Meiri hlutinn telur að í breytingaferli þurfi að setja eðlileg tímamörk svo öllum gefist tóm til aðlögunar.““ Og ég tek fram að ég virði það svo sannarlega við þá þingmenn meiri hlutans sem hafa komið fram og viðurkennt að hlutirnir séu ekki eins og þeir eiga að vera. Í skýrslunni Samanburður fjárveitinga til heilbrigðisstofnana, sem Capacent vann fyrir fjögur sveitarfélög í Þingeyjarsýslum, Norðurþing, Tjörneshrepp, Skútustaðahrepp og Þingeyjarsveit,  Í áliti 1. minni hluta velferðarnefndar kemur fram að afleiðing af þessu er að íbúar á þessum svæðum búa við umtalsvert breytta og skerta þjónustu. Þetta er tekið úr minnihlutaáliti hv. þingmanns Framsóknarflokksins. Ég tek heils hugar undir þessi orð, þar sem hann mótmælir því harðlega að niðurskurður í heilbrigðisþjónustu komi harðar niður á íbúum einstakra landsvæða, og þá sérstaklega í dreifðari byggðum landsins. Jafnframt má vera ljóst af þessum tölum að ekki verður gengið mikið lengra í niðurskurði án þess að skerða þjónustu og öryggi sjúklinga. Það er ánægjulegt til þess að vita að meiri hluti velferðarnefndar virðist vera á sama máli, enda lýsir hann yfir áhyggjum af því að ekki verði gengið lengra í hagræðingu án þess að skerða þjónustu og fækka störfum. Í áliti mínu gagnrýni ég líka að ekki skuli hafa verið tekið á þeim þætti að útgjöld ríkisins til sérfræðilækna hafi aukist um 7%. Það er einfaldlega verkefni sem meiri hlutinn hefur heykst á og ég tel mjög mikilvægt að sérstaklega verði farið ofan í þennan lið. Á meðan verið er að skera niður öðrum megin virðist vera opinn krani hinum megin til sérfræðilækna á höfuðborgarsvæðinu. Það gengur ekki, virðulegi forseti. Í vinnu við fjárlög yfirstandandi árs, við fjárlagagerð á síðasta ári, lagði 2. minni hluti til að niðurskurður á heilbrigðisstofnunum yrði 4,7% í samræmi við almennar aðhaldsráðstafanir heilbrigðisráðuneytis, í stað þeirrar 5–39,4% hagræðingarkröfu sem gerð var. 2. minni hluti leggur til að hagræðingarkrafa ársins verði 1,5% en horft verði til þeirrar hagræðingar sem heilbrigðisstofnanir hafa náð fram á yfirstandandi ári. Hafi hagræðing numið meiru en 4,7% komi það sem umfram er til frádráttar. Við viljum með öðrum orðum hætta við þann niðurskurð sem boðaður er á þessu ári, leggjum í staðinn fram 1,5% hagræðingarkröfu sem bætist ofan á 4,7% hagræðingarkröfu frá fyrra ári. Það þýðir að við viljum setja um 1,3 milljarða í heilbrigðiskerfið og viljum fyrir alla muni snúa af þeirri braut sem mörkuð var í fyrra, braut sem fól í sér umbyltingu heilbrigðiskerfisins. Við viljum bæta þeim heilbrigðisstofnunum sem fengu á sig meira en 4,7% hagræðingarkröfu það upp. Ég hef lagt fram breytingartillögu þess efnis á Alþingi. Vert er að geta þess að í tillögunum er lagt til að tekið verði tillit til hinnar sérhæfðu þjónustu sem Landspítalinn og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri veita og þess vegna verður enn minni hagræðingarkrafa gerð til þeirra stofnana. Er það í samræmi við þær tillögur sem 2. minni hluti lagði fram í fyrra og fylgir þeim eftir. Annar minni hluti leggur til enn á ný að farið verði gaumgæfilega ofan í breytingartillögur ríkisstjórnarinnar og kannað til hlítar hvaða áhrif þær koma til með að hafa á íbúa landsbyggðarinnar. Þá verði einnig gerð nákvæm kostnaðargreining á heilbrigðisþjónustunni og kannað hvar drepa megi niður fæti í heilbrigðiskerfi landsins, en stjórnvöld hafa hunsað þá beiðni ítrekað. 2. minni hluti lýsir sig andvígan þeirri stefnu sem boðuð var í fjárlagafrumvarpi 2011 og ekki hefur verið horfið frá í nýjum tillögum ríkisstjórnarinnar. Bent er á að þrátt fyrir að niðurskurðurinn sé minni en áður var boðað er skerðingin gagnvart einstökum heilbrigðisstofnunum úti á landi, eins og Heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki, Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Fjallabyggðar gríðarleg. Meiri hlutinn hvikar hvergi frá boðaðri byltingu á heilbrigðiskerfi landsmanna og blasir við að útfærslunni eigi að ná fram á lengri tíma en áður enda hefur ríkisstjórnin viðurkennt að of harkalega hafi verið gengið í niðurskurði undanfarinna ára og þá sérstaklega í því áliti sem kom frá meiri hluta velferðarnefndar. Annar minni hluti leggur því til að sömu hagræðingarkröfu verði skipt jafnt á heilbrigðiskerfið. Það voru allir til í að taka á sig sama niðurskurð á næsta ári, íbúar landsbyggðarinnar átta sig á því að það þarf að skera niður en þeir voru ekki reiðubúnir að taka á sig gjörbyltingu á heilbrigðiskerfinu í gegnum fjárlögin. Áðan var komið inn á þær tillögur, svo að ég færi mig aðeins um set, sem við viljum gera fyrir eldri borgara, lífeyrisþega, öryrkja og atvinnulausa. Við leggjum til að þeir hækki í takt við hækkun lægstu launa og fullyrðum að um sé að ræða umsamda hækkun í tengslum við gerð kjarasamninga 5. maí 2011. Samkvæmt þeim eiga lægstu laun, og þar með bætur, að hækka um 11.000 kr. 1. febrúar 2012. Atvinnuleysisbæturnar munu aðeins hækka um 5.500 kr. en ekki 11.000 kr. en 2. minni hluti leggur til að bæturnar hækki í takt við hækkun lægstu launa eins og skýrt kemur fram í því samkomulagi sem gert var í tengslum við gerð kjarasamninga 5. maí 2011. Ég vil taka það sérstaklega fram að orðalag samkomulagsins er mjög skýrt um þetta atriði og ég skil ekki hvernig þingmenn meiri hlutans leyfa sér að túlka það á annan hátt. Íbúar í Þingeyjarsýslum hafa því miður einnig þurft að upplifa það að ekki hefur verið staðið við viljayfirlýsingar og samkomulag hefur verið svikið. Ég hef undir höndum afrit af viljayfirlýsingu sem var gerð við Þingeyinga þegar samið var um að nýta jarðvarma í Þingeyjarsýslum til umfangsmikillar atvinnuuppbyggingar og eflingar byggðar á svæðinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Aðilar eru sammála um mikilvægi þess að staðinn verði vörður um opinbera þjónustu á svæðinu sem nauðsynleg er þegar til uppbyggingar kemur.“ Þetta ber að sjálfsögðu ekki að skilja á annan veg en samkvæmt orðanna hljóðan, það á að standa vörð um þessa þjónustu enda verður hún mjög mikilvæg þegar til uppbyggingarinnar kemur. Ég verð reyndar að viðurkenna að ég er hálfpartinn úrkula vonar um að þessi ríkisstjórn komi nokkru af stað í Norðausturkjördæmi. Verkin síðustu daga sýna því miður ekki annað en að heimamenn þurfi að bíða eftir því að ný ríkisstjórn komist til valda. Það er ótrúlegt til þess að hugsa að ríkisstjórnin túlki þessi orð, um að standa vörð um opinbera þjónustu á svæðinu, á þann veg að það eigi að gera þegar til uppbyggingarinnar kemur, það er að segja að um leið og lagt verður af stað í atvinnuuppbyggingu verði ekki skorið meira niður. En því miður er niðurskurðarhnífurinn kominn inn að beini og jafnvel aðeins dýpra en það. Varðandi tillögur til útgjalda leggur Framsóknarflokkurinn einnig til að fjármunir verði veittir í hin svokölluðu minni samgönguverkefni. Gríðarlegur niðurskurður hefur orðið í samgöngumálum á landsvísu og hann mun fyrst og fremst bitna á smærri samgönguverkefnum í sveitum landsins. Þar má nefna einbreiðar brýr, olíuburð vega og almennt viðhald vega sem telja má nánast ófæra víða um land. Þessi útgjöld munu skapa vinnu víða um land hjá smærri verktökum en þeir hafa orðið illa úti í efnahagshruni. Einnig er lagt til að niðurgreiðslur á flugi innan lands verði auknar. Ég vil af þessu tilefni gagnrýna það sérstaklega að taka eigi fjármuni af þessum tveimur liðum, af þeim fjármunum sem farið hafa í almennt viðhald á vegum og til nýframkvæmda, að það eigi að skerða þá um 150 milljónir og setja í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar um strætó á höfuðborgarsvæðinu. Samgöngur víða úti á landi eru einfaldlega í algjörum lamasessi. Ég held að vert sé að taka það fram, vegna þess að hér hefur verið til umræðu hve mikilvægt sé að koma framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng af stað, að Víkurskarð hefur verið lokað stóran hluta dagsins. Hér hafa komið fram fullyrðingar um að þetta sé svo greiðfær vegur en hann lokar algjörlega leiðinni úr Þingeyjarsýslum yfir í Eyjafjörð. Nú á að leggja til að Þingeyingar sæki heilbrigðisþjónustu í mun meira mæli inn á Akureyri og þá þýðir ekkert annað en standa við þessa framkvæmd. Það hefur verið ótrúlegt að fylgjast með þingmönnum, sérstaklega nokkrum hér á höfuðborgarsvæðinu, sem saka okkur sem erum utan af landi um kjördæmapot.  Við leggjum líka til að meiri fjármunir verði settir til löggæslu í landinu. Staðan víða um land er á þann veg að lögreglumenn eru einfaldlega fastir á þeim stöðum þar sem lögreglustöðvarnar eru. Þeir eru hættir að aka um kjördæmið vegna þess að búið er að skera svo mikið niður kostnað sem fylgir því að keyra um kjördæmið. Þeir hreyfa sig því ekki úr stað fyrr en útkallið kemur og víða úti á landi er útkallstíminn meira en klukkutími. Menn geta séð það fyrir sér hve mikla hættu þetta skapar og fyrr en síðar kemur því miður að því að mannslífum er fórnað af þeim sökum. Svo alvarleg er staðan orðin í löggæslumálum víða úti á landi. Ég trúi ekki öðru en meiri hlutinn fari að líta sérstaklega til löggæslumála, þau eru hluti af því öryggi sem íbúar verða að búa við, þeir verða að upplifa að þeir hafi aðgang að þeirri löggæslu sem nauðsynleg er á hverju svæði. Framsóknarmenn telja líka mikilvægt að fjármunir séu settir í Lánasjóð íslenskra námsmanna til að styrkja framfærslugrunn nemenda. Þeir eru framtíðin, þessir nemendur, og við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að hlúa að þeim og byggja undir þá í stað þess að skera niður. Þá vill 2. minni hluti vekja athygli á því að sóknargjöld hafa lækkað um 20% frá árinu 2008 að teknu tilliti til úrsagna úr þjóðkirkjunni. Á sama tíma hafa greiðslur til stofnana innanríkisráðuneytisins hækkað vegna verðbóta um 5%. Nú er svo komið að ekki er hægt að halda úti grunnstarfi í mörgum sóknum víðs vegar um landið auk þess sem viðhaldi á kirkjum hefur ekki verið við komið. Ef menn skoða þetta með sanngjörnum hætti átta menn sig á því að í hverri sókn, og innan margra kirkna víðs vegar um landið, er unnið mjög mikilvægt menningarstarf, menningarstarf sem má ekki fyrir nokkra muni glatast. Kirkjurnar okkar eru líka hluti af ferðaþjónustunni, ferðamenn skoða kirkjur, og þegar staðan er orðin slík að sóknirnar telja sig ekki hafa efni á að halda þeim við er illa komið. Meiri hlutinn hefur bætt við fjármunum til Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, og er það vel. Ég lagði fram fyrirspurn til mennta- og menningarmálaráðherra um hvort ekki væri kominn tími til að horfa aðeins til þessa málaflokks. Því miður hefur íþróttahreyfingin þurft að skera niður meira en nemur niðurskurði á framlögum til menningarmála. Hún hefur mætt þeim erfiðleikum af ábyrgð og sýnt þeim aðstæðum skilning, en niðurskurður til íþróttaverkefna í þágu fjárhagslegrar hagræðingar er engan veginn ásættanlegur til lengri tíma litið. Til að íþróttahreyfingin geti sinnt hlutverki sínu og forvörnum, sem ég tel mjög mikilvægt, verða breytingar að eiga sér stað. Þess vegna leggjum við til að tekið verði tillit til þeirra þátta með auknu fjárframlagi. Ég vil sérstaklega taka fram að í breytingartillögum meiri hlutans er lagt fram fé til tannverndar barna. Ég lagði fyrir þó nokkru síðan fram fyrirspurn um tannvernd og lýsi því yfir sérstakri ánægju með að meiri hlutinn hafi tekið eftir því og bætt aðeins í þann málaflokk. Ég fagna því líka að meiri hlutinn ætlar að setja örlítið meiri fjármuni til Alþingis Íslendinga, en Alþingi hefur hingað til þurft að mæta harðari niðurskurðarkröfu en ráðuneyti og stofnanir ríkisins, og það er þvert á fyrirmæli í rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem skýrt er kveðið á um að efla þurfi Alþingi í samanburði við stjórnsýsluna. Það er óþolandi að hugsa til þess að Alþingi hefur tekið á sig mun hærri skerðingu en aðalskrifstofur ráðuneytanna. Ég hef lagt til að á aðalskrifstofum ráðuneytanna verði niðurskurður meiri en nú er og þeir fjármunir nýttir til að efla starfsemi Alþingis. Þeir auknu fjármunir gætu meðal annars nýst til að ráða hingað tvo nýja starfsmenn. Ég vil benda á að stjórnarandstaðan hefur ekki haft ritara sem sinnir málefnum hennar sérstaklega. Ráðherrar bæta við sig aðstoðarmönnum eins og þeim hentar, það eru aukin fjárframlög til þess. Nú er einfaldlega kominn tími á Alþingi og þetta er eina leiðin til að hefja Alþingi á ný til þeirrar virðingar sem það á skilið. Við höfum því miður þurft að horfa upp á það að lagasetning hefur ekki verið nógu vönduð, ég held að dæmin sanni það því miður og sérstaklega kosningarnar til stjórnlagaþings. Engu öðru er um að kenna en því að ekki var vandað til verka og það helgast af fæð starfsmanna og þeim mikla niðurskurði sem komið hefur til. Annar minni hluti leggur líka til að Ríkisendurskoðun fái aukna hækkun. Ríkisendurskoðun er einfaldlega eina stofnunin sem getur sinnt því eftirlitshlutverki sem Alþingi á að sinna. Við horfum upp á það að Fjármálaeftirlitið hefur stækkað gríðarlega, fjölgun úr 30 starfsmönnum í um það bil 130. Það fær 1,6 milljarða á fjárlögum þessa árs þrátt fyrir að bankakerfið sé einungis um 10% þess sem það áður var. Ég held við þurfum að horfa til þess að efla Ríkisendurskoðun, um hana hefur verið deilt, hún hefur verið gagnrýnd harðlega og ég held að Alþingi hafi ekki efni á að hafa það þannig til langs tíma. Það var bætt í til umboðsmanns Alþingis, það var vel, ég styð það, en nú er komið að Ríkisendurskoðun. Hún er ekki í aðstöðu til að krefjast þess að verða stækkuð eða efld, við alþingismenn verðum að sjá til þess sjálfir. Við leggjum til að auknar verði fjárheimildir til rekstrar vegna aukins fjölda nemenda í framhaldsskólum, og þá leggjum við til að lagðir verði auknir fjármunir í dreifnám á framhaldsskólastigi. Framhaldsskólar verða að taka á sig aukinn rekstrarkostnað, t.d. með því að taka við fleiri nemendum úr 10. bekk, og ég tel að við eigum að bæta þeim það sérstaklega upp. Þá er komið að Fæðingarorlofssjóði sem við framsóknarmenn höfum verið svo stoltir af í gegnum tíðina. Þetta er kerfi sem við börðumst lengi fyrir og settum á laggirnar. Áætlað er að útgjöld sjóðsins lækki um 146,5 millj. kr. vegna aðhaldsaðgerða sem gripið var til árin 2009 og 2010 auk þess sem útgjöld sjóðsins hafi lækkað umtalsvert í kjölfar breytinga sem gerðar voru á hámarksgreiðslum úr sjóðnum á þessum árum. Við leggjum til að sjóðurinn verði styrktur á ný þannig að hann þjóni tilgangi sínum. Ég vona svo sannarlega að tekið verði tillit til þessara þátta, fæðingarorlofs, barnabóta, umsaminna hækkana almannatrygginga til ellilífeyrisþega og atvinnulausra, það megum við ekki láta hjá líða. Við erum líka með tillögur um það að sækja auknar tekjur. 2 minni hluti er enn sömu skoðunar og við afgreiðslu fjárlaga 2011, um skattlagningu á séreignarsparnaði. Því er lagt til að gerðar verði breytingar á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins hvað þetta varðar. Við teljum þó gerlegt að skattleggja eingöngu helminginn af óskattlögðum séreignarsparnaði landsmanna og auka þar með tekjur ríkissjóðs um allt að 40 milljarða. Ég held að þetta séu tillögur sem vert sé að ræða á Alþingi. Sjálfstæðismenn vilja sækja helmingi hærri fjárhæð í þennan málaflokk en ég tel nóg að sækja helminginn. Ég átta mig reyndar á því að framkvæmdin við það getur verið flókin. Annars vegar þarf að taka helminginn og skattleggja hann fyrir fram og hinn við útgreiðslu eða að minnka þá tekjuskattsprósentu sem notuð er til að finna þá fjárhæð sem greiða á í skatt af séreignarsparnaðinum. Framsóknarflokkurinn hefur ítrekað lagt til að aflaheimildir verði auknar og yrði sú ákvörðun tekin að höfðu samráði hagsmunaaðila og vísindasamfélagsins. Miðað við þær hugmyndir sem lágu til grundvallar þegar tillagan kom fyrst fram innan flokksins var gert ráð fyrir að áætlað útflutningsverðmæti sjávarafurða gæti aukist um 20 til 30 milljarða þó að staðan á mörkuðum sé nú verri og skili því líklega ekki sama verðmæti og þegar tillagan var lögð fram. Þó má ætla að útflutningsverðmætið við aukningu aflaheimilda á árinu 2012 geti skilað á milli 15–20 milljörðum kr. Við mat á áhrifum aflaaukningarinnar á landsframleiðslu má þrefalda útflutningsverðmætið sem gæti samkvæmt þessu aukið landsframleiðslu um allt að 45–60 milljarða kr. Veltuáhrif eru því veruleg. Að auki mundu skatttekjur ríkissjóðs af auðlindagjaldi hækka í samræmi við þá aukningu veiðiheimilda sem ákveðin yrði. Þingflokkurinn er sammála um að nú sé lag að fara í þessar aðgerðir - stofnarnir standa vel - en að sjálfsögðu viljum við að ákvörðun sé tekin að höfðu samráði hagsmunaaðila og vísindasamfélagsins. Við teljum líka að orkan á Íslandi sé sú auðlind sem mestu máli muni skipta um afkomu landsmanna um langa framtíð. Leggja verður áherslu á að á grundvelli framboðs og eftirspurnar verði litlum og millistórum fyrirtækjum sem nota hreina orku, vegna sívaxandi áherslu á umhverfisvernd, gert mögulegt að vaxa og dafna hér á landi. Tryggja þarf fjölbreytni, arðbærni og hraða atvinnuuppbyggingu og að orka bjóðist fyrirtækjum af þessu tagi. 2. minni hluti telur að stjórnvöld eigi án tafar að ráðast í orkufrekar framkvæmdir í Helguvík og á Bakka við Húsavík. Allt of lengi hefur dregist að koma framkvæmdum á þessum stöðum af stað, sem er kannski eðlilegt í ljósi þess að stór hluti þeirra þingmanna sem sitja í meiri hluta er andvígur þessum framkvæmdum, þeir finnast bæði í þingflokki Samfylkingar og Vinstri grænna. Mikið hefur verið rætt um orkumál að undanförnu. Nú segja stjórnarliðar að fá eigi sem mest verð fyrir orkuna en ég held að þar séu menn að skjóta sig í fótinn, menn eiga miklu frekar að líta til þess að orkan sé nýtt til atvinnuuppbyggingar hér á landi. Mig langar að taka dæmi sem ég veit að flestir skilja: Það er mikilvægara fyrir landið að vinna þann afla hér á landi sem við fáum úr sjónum í stað þess að senda hann óunninn úr landi, jafnvel þó að hann sé verðmætari þannig fyrir þau sjávarútvegsfyrirtæki sem hann veiða. Við viljum, í efnahagstillögum okkar, að aflinn sé unninn hér á landi og það sama á að gilda um þá orku sem finnst hér, hana á að vinna hér á landi, hún á að skapa störf, hún þarf að vera ódýrari til að laða að erlend fyrirtæki, erlend fjárfesting hefur aldrei verið minni í landinu, hagvaxtarhorfur eru slæmar og nánast allar neikvæðar, langt frá þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér sjálf um 4,4% hagvöxt 2011. Þarna eru verkefni sem bíða og geta aukið hagvöxt og minnkað atvinnuleysi. Við eigum að framleiða okkur út úr kreppunni, og áttum að gera það strax, í stað þess að skattleggja okkur út úr henni. Enda er það ekki leið út úr kreppu, það dýpkar hana og seinkar henni. Það er sá veruleiki sem blasir við í þessu fjárlagafrumvarpi. Við leggjum líka til að almenn sparnaðarkrafa verði gerð til aðalskrifstofu ráðuneytanna. Aðalskrifstofur ráðuneyta hafa notið verndar ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir skýr fyrirmæli í rannsóknarskýrslunni um að efla eigi Alþingi á kostnað ráðuneytanna. Ég held að þarna sé vald sem þurfi að takmarka með einum eða öðrum hætti. Vald embættismanna á Íslandi er því miður of mikið. Það að ætla að færa fjárheimildir frá fjárlaganefnd til embættismanna gengur þvert á þá stefnu. Ég skil ekki að þingmenn, sérstaklega þeir sem eiga rætur sínar að rekja til landsbyggðarinnar, skuli taka þátt í slíkum verkefnum, enda er öll framkvæmdin á safnliðum í voða, hvað sem menn segja um það. Þá bendum við líka á þá miklu möguleika sem eru fyrir hendi til að auka matvælaframleiðslu í landinu, m.a. með fullvinnslu afla hér heima eins og ég kom inn á. Ónýtt sóknarfæri eru fyrir hendi, bæði í landbúnaði og í sjávarútvegi. Það er eitt sem mig langar að taka sérstaklega fram og ég nefndi það í upphafi ræðu minnar: Svo virðist sem meiri hluti nefndarinnar leggi á sig gríðarlega vinnu við að fegra þá mynd sem blasir við þegar maður rýnir í tölurnar í fjárlagafrumvarpinu og þær forsendur sem liggja þar að baki. Ég held að fjárlaganefnd og við alþingismenn yfir höfuð eigum núna að velta fyrir okkur hvort við þurfum ekki að koma á fót þjóðhagsstofnun þannig að við fáum hagspár á hverju ári sem allir séu sammála um að leggja eigi til grundvallar. Það er ekki eðlilegt að ár eftir ár skuli koma fram þjóðhagsspá, um mitt sumar, sem er miklu bjartsýnni en endurskoðun spárinnar gefur svo til kynna í nóvember á hverju ári. Fjárlagafrumvarpið er unnið samkvæmt hagspánni í júní og því verða fjárlögin alltaf í mótsögn við þann veruleika sem við erum að glíma við. Ég gagnrýni það líka sérstaklega að ár eftir ár fáum við tillögur í frumvarpi til fjárlaga um niðurskurð í heilbrigðismálum sem breytast svo að einhverju leyti við 2. umr. - og tillögur þess efnis koma kannski fram nokkrum dögum áður en umræðan fer fram. Þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð, þetta eru gamaldags vinnubrögð sem er nauðsynlegt að breyta sama hvar í flokki menn standa. Það er annað sem við eigum líka að varast. Í áliti meiri hluta fjárlaganefndar um fjáraukalögin sem voru til umræðu um daginn tók meiri hlutinn svo til að orða að Ríkisendurskoðun hefði hrósað nefndinni fyrir betri vinnubrögð. Vandamálið við þá fullyrðingu er að hana er hvergi að finna í þeim álitum sem hafa komið frá Ríkisendurskoðun. En ef menn eru svona blindir á raunveruleikann og vilja halda öðru fram komumst við einfaldlega ekkert áfram. Við þurfum svo sannarlega á því að halda að komast áfram og breyta vinnubrögðunum í fjárlaganefnd. Ég er með langan kafla í nefndarálitinu sem ber heitið Agaleysi við fjárlagagerðina, framkvæmd fjárlaga. Þar gagnrýni ég þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við gerð fjárlaga í gegnum tíðina. Ég tek undir með Ríkisendurskoðun sem hefur bent á lausatök í ríkisfjármálum síðustu tvo áratugi. Reyndar má geta þess til gamans að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er sá ráðherra sem hefur setið lengst á ráðherrastól, í samtals níu ár á síðustu 20 árum. Það er ágætt að halda því til haga. Þetta er staðreynd sem meiri hlutinn þarf að horfa á. Ekki má undanskilja hlut fjárlaganefndar sem hefur ekki sinnt eftirlitshlutverki sínu nægilega vel á þessu ári. Framkvæmd fjárlaga hefur verið gagnrýnisverð í gegnum árin en ítrekað hefur verið bent á að almennt agaleysi hafi verið í rekstri fjölmargra stofnana sem og að bindandi fyrirmæli fjárlaga hafi ekki verið virt. Hefur stofnunin því hvatt til þess að ábyrgð ráðuneyta á fjárreiðum ríkisstofnana verði gerð afdráttarlaus í gildandi lögum og reglum. Engin lög hafa verið sett til að styrkja eftirlitið utan heimilda sem Ríkisendurskoðun fékk til að afla skýrslna fyrir fjárlaganefnd með lögum nr. 56/2009 og með þingsályktunartillögu frá 11. júní sama ár, þar sem Ríkisendurskoðun er heimilað að veita fjárlaganefnd Alþingis aðgang að þeim gögnum sem hún aflar eða leggja fram skýrslu. 2. minni hluti bendir því á að langur vegur er frá því að Alþingi geti rækt eftirlitshlutverk sitt með skýrum hætti og þann þátt stjórnkerfisins verður að styrkja. Það hefur 2. minni hluti einmitt lagt til með því að Ríkisendurskoðun verði styrkt sérstaklega. Annar minni hluti bendir einnig á mikilvægi skýrslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá því í mars 2009. Þar kemur fram brýn nauðsyn þess að trúverðugleiki fjárlagarammans til millilangs tíma verði styrktur til að koma á fjárhagslegum aga og rökstyðja framsetningu og samþykkt fjárlaga. Lögð er áhersla á að styrkja framkvæmd fjárlaga og takmarka verulega heimildir til að flytja fjárheimildir á milli ára. Það er einfaldlega komið að þeim tíma að fjárlaganefnd getur ekki verið að umbuna þeim sem standa sig illa með sínar stofnanir eða sín ráðuneyti á kostnað þeirra sem standa sig vel á hverju ári. Þannig komast menn upp með að leika þann leik að fara aðeins fram úr af því að þeir vita að fjárlaganefnd mun bæta þeim það upp seinna meir. Þetta er einmitt það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að gangi ekki. Það er líka ágætt að taka það fram að við höfum verið að skila ríkisreikningi tveimur árum eftir að lokafjárlög hafa verið lögð fram. Bandaríki Norður-Ameríku, sem hafa jú rétt rúmlega stærra hagkerfi en Ísland, skila ríkisreikningi á þremur mánuðum. Þetta er ekki eðlilegt, virðulegi forseti, og við verðum að gera gangskör að því að laga þetta. AGS ítrekar að efla þurfi framkvæmd fjárlaga, draga úr vægi fjáraukalaga og draga úr frammúrkeyrslu fjárlaga. Virðulegi forseti. Ég hef einnig í þessu áliti bent á efnahagstillögur okkar framsóknarmanna sem við lögðum fram í haust. Nefndarálitið og þær tillögur sem þar eru byggjast á hófsemi. Við erum ábyrg, við viljum ekki ganga lengra í boðuðum niðurskurði, en við erum reiðubúin að leggja okkar af mörkum til að koma hagvextinum af stað. Eina leiðin til að komast út úr þeim ógöngum sem við erum í er að framleiða sig út úr kreppunni, ekki að skattleggja sig út úr henni. Við höfum útfært leiðir til að auka tekjur ríkisins, örva hagvöxt og koma hjólum atvinnulífsins af stað. En þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, og byggjast á hugmyndafræði vinstri flokka, hafa því miður leitt af sér minni hagvöxt, rýrari tekjur og kólnun hagkerfisins enn eitt árið. Ég vil svo taka fram, vegna þess að nú er tími minn að renna út, að við göngum lengra í tillögum okkar um að taka til baka boðaðan niðurskurð í heilbrigðismálum en Sjálfstæðisflokkurinn, við erum jú miðjuflokkur en þeir hægra megin. Við leggjum líka til að staðið verði við samninga varðandi atvinnulausa, öryrkja og ellilífeyrisþega. Ríkisstjórnin verður að koma því til skila við aðila vinnumarkaðarins að stjórnvöld muni standa við gerða samninga. Það er einfaldlega orðin regla fremur en undantekning að samningar séu brotnir. Ég vil að lokum þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir ánægjulegt samstarf. Ég þakka formanni nefndarinnar sérstaklega, hún hefur staðið sig ágætlega í störfum sínum, ég veit þau eru oft og tíðum erfið. Ég hef reyndar reynt að liðka til frekar en hitt, greiða fyrir störfum nefndarinnar. Ég geri mér grein fyrir að verkefnið er erfitt. Vonandi náum við samstöðu í nefndinni á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og yfirferðina á nefndaráliti sínu. Ég get tekið undir margt sem kom fram í ræðu hans en þó alls ekki allt. Ég vil sérstaklega taka undir það sem hann sagði um það sem snýr að löggæslunni og líka það sem snýr að kirkjunni. Eins og reyndar hefur verið ákveðið í hv. fjárlaganefnd liggur einmitt fyrir samkomulag um að boða þá aðila sem fara með málefni kirkjunnar á fund milli 2. og 3. umr. til að fara yfir þau atriði sem hv. þingmaður rakti í ræðu sinni. Það er reyndar alveg með ólíkindum að lesa fréttir um það, eins og maður gerði í dag, og maður er eiginlega bara sleginn eftir það, að ástandið sé orðið þannig í höfuðborginni að grunnskólabörn mega ekki einu sinni fara með faðirvorið í kirkjunum. Maður veit eiginlega ekki hvert þjóðfélagið stefnir. En ekki meira um það. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í breytingartillögum hans um séreignarsparnaðinn. Hv. þingmaður rekur það að tekinn verði helmingurinn af séreignarsparnaðinum, þ.e. 40 milljarðar sem mundu skila sér í ríkissjóð. Þetta er tillaga sem við sjálfstæðismenn höfum flutt margoft og skoðað vel. Eftir því sem við höfum komist að er í raun ekki framkvæmanlegt að gera þetta svona, heldur verði að stíga skrefið til fulls og taka allan séreignarsparnaðinn og skattleggja hann. Það er mjög flókið og erfitt að halda utan um hvað er búið að skattleggja og hvað ekki og þar af leiðandi yrði mikil hætta á tvísköttun. Þess vegna höfum við lagt fram að gengið yrði alla leið og allur hlutur ríkisins tekinn. Þetta er nú bara eitt sparnaðarform á móti öðru. Annars vegar leggur maður inn í séreignarsparnað og geymir skattgreiðslurnar en hins vegar ef maður leggur peninginn á bankabók er tekinn af honum skattur. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins yfir hvernig hann sér þetta 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég er ánægður með að heyra að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er sammála mér um sóknargjöldin. Ég bendi á að fyrir ekki svo löngu síðan stóð til að taka hið kristilega siðgæði út úr markmiðskafla grunnskólalaganna. Ráðherra sjálfstæðismanna stóð að því og við framsóknarmenn börðumst mjög hart gegn því. Horfið var frá þeirri stefnu sem mér sýnist því miður núna að borgaryfirvöld hafi tekið upp. Þetta er engum til gagns. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur sagt að þau markmið sem koma fram í kristinni trú séu lofsverð og að þau séu grunnurinn að þeim mannréttindum sem við búum að í dag. Varðandi séreignarsparnaðinn, það er rétt, við viljum ekki ganga eins langt og Sjálfstæðisflokkurinn. Þessi tillaga hefur fengið á sig þá gagnrýni að verið sé að skerða framtíðartekjur lífeyrisþega og við viljum taka tillit til þess. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan teljum við framsóknarmenn að þetta sé mjög gerlegt, jafnvel þó að framkvæmdin gæti verið flókin. Ég útskýrði að hugsanlega væri hægt að skipta pottinum í tvennt, annar hlutinn væri skattlagður fyrir fram og hinn eftir á. Það væri líka mögulegt að lækka tekjuskattsprósentuna og gera undanþágu í lögum sérstaklega varðandi inngreiðslur út af séreignarsparnaðinum. Hins vegar hef ég verið jákvæður í garð þessarar tillögu frá Sjálfstæðisflokknum og aldrei að vita nema maður styðji hana þegar hún kemur fram hér í atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég vil hins vegar segja um þá tillögu að taka helminginn af séreignarsparnaðinum að ég held að það sé ekki skynsamlegt vegna þess að mikil hætta er á tvísköttun og jafnframt yrði mjög erfitt að halda utan um það. Hvað varðar þá gagnrýni sem hv. þingmaður benti á í sambandi við að það skerði lífeyriskjörin í framtíðinni finnst mér þau rök mjög haldlítil sem færð eru fyrir því, vegna þess að það er alveg sama hvernig ávöxtunin er, ríkið á alltaf sinn hluta í séreignarsparnaðinum, sem sagt frestuðum skatti, alveg sama hvort hann hækkar eða lækkar. Það gefur því augaleið að það mun ekki hafa áhrif. Ég hef ekki getað séð þau rök sem mæla gegn því. Þetta er bara ákveðinn partur sem ríkissjóður á og þetta mundi þýða, eins og í tillögum okkar, um 86 milljarða fyrir ríkissjóð og 40 milljarða fyrir sveitarfélögin. Ég fagna því að hv. þingmaður er tilbúinn að skoða það að styðja þá hugmynd okkar að taka séreignarsparnaðinn. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í það sem kemur í tillögunni um aflaaukninguna. Ég er mikill stuðningsmaður þess að bæta við aflaheimildir og hef talað um það nokkur hundruð sinnum í þessum ræðustól og haldið margar ræður um það. Það sem ég kalla eftir hjá hv. þingmanni varðar þær hugmyndir sem lágu til grundvallar hjá Framsóknarflokknum um að auka aflaheimildir og þá gætu tekjurnar orðið 20–30 milljarðar. Síðan kemur fram að það er mat hv. þingmanns að staðan á mörkuðum sé verri og mundi þá ekki skila nema 15–20 milljörðum núna. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að það kemur ekki fram í tillögunni: Í hvaða tegundum er verið að tala um að bæta við? Og eins um magnið sem er áætlað að bæta við í hverri tegund sem liggur að baki þessum útreikningum um hverju þetta eigi að skila. Ég átta mig ekki alveg á því vegna þess að afurðaverð hefur hækkað um 7,5% á þessu ári, 2011, reiknað er með 2,5% á næsta ári sem gæti verið ofmat. Um hvað er verið að tala þarna? Hvaða tegundir og hvaða magn?

Virðulegi forseti. Ég held einfaldlega að sú gagnrýni sem hefur komið fram á tillögur Sjálfstæðisflokksins um að skattleggja séreignarsparnaðinn fyrir fram eigi að hluta til rétt á sér, það verði einfaldlega að horfa til þeirra. Það er verið að skerða framtíðartekjur lífeyrisþega hvort sem honum þykir það betra eða verra. Þess vegna leggjum við til og höfum lagt til að tekinn verði helmingur og eins og ég sagði og útskýrði áðan tel ég það mjög gerlegt. Ég verð hins vegar að taka það fram sérstaklega, þó að það sé kannski ekki hluti af svari mínu, að ég hef áhyggjur af stefnu stjórnvalda hvað varðar séreignarlífeyrissparnaðinn, það eru líkur á því að hann verði meira og minna sleginn af núna um áramótin en ég hefði einmitt haldið að menn ættu að auka þar í. Ég held að þetta hafi það mikil áhrif á lífeyrissjóði landsins auk þess sem ég held að við ættum frekar að hvetja til sparnaðar en annars. Við höfum lagt til að auka þorskkvótann um 20 þús. tonn. Ég vona, eins og ég var jákvæður fyrir þeim breytingartillögum sem 1. minni hluti sjálfstæðismanna hefur lagt fram, að hv. þingmaður sé þá reiðubúinn að greiða atkvæði með þessum tillögum. Eins og ég útskýrði hér í ræðu eru þessir útreikningar byggðir á tölum. Þegar við lögðum tillögurnar fram á sínum tíma, það er að verða ár síðan og þarfnast væntanlega uppfæringar, leyfi ég mér að fullyrða að þær tölur eru samt mjög sambærilegar við þær sem koma fram í álitinu.

Virðulegi forseti. Við greiðum núna atkvæði um hvort tillaga mín þess efnis að bætur atvinnulausra og lífeyrir hækki, ekki aðeins um 5.500 heldur 11.000 kr., megi koma á dagskrá. Ástæðan fyrir því að þessi breytingartillaga við fjárlagafrumvarpið kemur svona seint fram er sú að ritarar fjárlaganefndar komust ekki í að vinna breytingartillöguna fyrir mig þrátt fyrir að ég hafi sent inn beiðni þess efnis fyrir tveimur vikum. Sökin er ekki ritaranna.

Virðulegi forseti. Þetta er sambærileg tillaga og við framsóknarmenn höfum lagt til. Við erum einfaldlega þeirrar skoðunar að standa eigi við þá samninga sem gerðir eru milli ríkisins og aðila vinnumarkaðarins. Stjórnvöld geta ekki komið sér undan því með einum eða öðrum hætti. Ég vil líka vekja athygli á því að við höfum bent á þá mannfæð sem er hér á Alþingi og munum leggja til að ekki verði aðeins bætt við tveimur starfsmönnum heldur fleiri. Það er verið að fjölga starfsmönnum og aðstoðarmönnum ráðherra, þeir koma fram bæði í fjáraukalögum og fjárlögum. Aukið hefur verið við aðalskrifstofu ráðuneytanna á kostnað Alþingis og eins og sjá má er það farið að bitna á fjárlagagerðinni hjá einstökum þingmönnum. Ég mun styðja það að þessi afbrigði verði veitt.

Herra forseti. Við erum í 2. umr. fjárlaga, þeirra fjárlaga 

Forseti óskar þess að þingmenn gefi ræðumanni hljóð.

Frá upphafi höfum við talið nálgun ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðherra við þann skuldavanda ríkisins sem við er að glíma eftir hrunið vera í meginatriðum ranga. Hún mætti gjarnan vera með öðrum hætti og horfum við þá til þess að skuldir hins opinbera og sérstaklega ríkisins eru það miklar að þær verða ekki greiddar niður með þeim aðferðum og samkvæmt þeirri áætlun sem hefur verið lagt upp með án þess að valda varanlegum skaða á innviðum samfélagsins, heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu og menntakerfinu.  Sjálfur er ég áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd. Ég á þar ekki fast sæti og hef því ekki getað sótt alla þá fundi sem nefndin hefur haldið. En ég sé á öllu og því sem ég heyri í umræðunni að fjárlaganefnd hefur komist ágætlega frá verki sínu og verkstjórnin og verklagið hefur verið ágætt. Það er gríðarlega mikið starf að koma fjárlögum í gegnum þingið. Það hefur náðst mikilvægur áfangi á þeirri leið með því að koma út öllum þessum safnliðum eða flestöllum undir faglega úthlutun. Ég fagna því að þess sér merki í þessum plöggum að slíkt hafi tekist, það er stór breyting til batnaðar. Ég mun ekki hafa langt mál nú við 2. umr. vegna þess að sjálfur hef ég ekki tekið mikinn þátt í vinnu við frumvarpið, en ætla samt að leyfa mér að tæpa á nokkrum atriðum sem ég tel mjög mikilvægt að komi fram. Hið fyrsta er einfaldlega sá að ég er enn þeirrar skoðunar að skuldir ríkisins eins og þær eru uppsettar og koma fram séu enn óviðráðanlegar nema áfram verði hart gengið fram í því að skera niður í heilbrigðis-, velferðar- og menntamálum. Það er náttúrlega skýrt í þessum fjárlögum. Ég leyfi mér að benda á að allur tekjuskattur ríkisins á næsta ári, 73,5 milljarðar á greiðslugrunni, 77,5 milljarðar á rekstrargrunni, allur tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla, fer eingöngu í að greiða vexti af skuldum ríkisins - eingöngu vextina. Það er verið að auka við skuldir ríkissjóðs á næsta ári í stað þess að greiða þær niður. Við erum því á rangri vegferð. Ég hvet menn enn einu sinni til að setjast niður og reyna að hugsa þetta mál upp á nýtt frá upphafi til enda og skipta um kúrs í þessari vegferð og taka þann pól í hæðina að kominn sé tími til að ríkissjóður og hæstv. fjármálaráðherra fari í samningaviðræður við þá sem ríkið skuldar svona mikla peninga og fái frestun á þessum gríðarlegu vaxtagreiðslum þótt ekki væri nema að hluta til til örfárra ára, tveggja til þriggja ára, á meðan við erum að komast upp úr dýpstu kreppunni. Þá fjármuni þarf að nýta til þess að styrkja heilbrigðis- og velferðarkerfið og menntakerfið og búa betur að þessum grunnstoðum svo að við séum betur til þess fallin að takast á við þá hagþróun sem mun væntanlega og vonandi eiga sér stað hér eftir nokkur ár. Að mínu mati er þetta grundvallarforsenda þess að við getum vaxið upp úr þeirri kreppu sem við erum enn í. Það þarf að stokka stjórnsýsluna eins og hún leggur sig rækilega upp, stjórnsýslu ráðuneytanna, klára sameiningu ráðuneyta sem stefnt var að og fara í uppstokkun á stofnunum ríkisins frá grunni og endurskilgreina hlutverk margra þeirra. RÚV er klassískt dæmi. Það virðist vera gríðarlegt bákn í risastóru húsi í Efstaleiti sem gegnir einu mikilvægasta menningarhlutverki sem til er á Íslandi en er samt eins og risaeðla í framkvæmd. Starfsemi eins og sú sem Ríkisútvarpið – sjónvarp býður upp á í dag væri einfaldlega hægt að koma fyrir með umtalsvert færra fólki, í umtalsvert minna og ódýrara húsnæði og á umtalsvert ódýrari máta en gert er nú, bara vegna þeirra öru tæknibreytinga sem hafa orðið í þessum geira. Það er ýmislegt við þetta frumvarp að athuga. Ég ætla ekki að tæpa mikið á göllum þess heldur kannski að einblína á þrjú eða fjögur atriði. Ég hef skoðað rækilega breytingartillögu sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd sem lýtur að því að allur niðurskurður sem ætlaður var til heilbrigðismála gangi til baka. Það er ein af grundvallarstefnumörkunum Hreyfingarinnar að ekki verði skorið niður í heilbrigðismálum. Þessi breytingartillaga sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd gengur út á það. Þótt ég sé ekki sjálfur á þeirri tillögu styð ég hana heils hugar og mun tala fyrir því máli og greiða atkvæði með því þegar þar að kemur. Eins er breytingartillaga frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem mér finnst mikilvægt að ræða hér, en hún snýr að því að fella niður framlög úr ríkissjóði til stjórnmálaflokka. Við tókum virkan þátt í því nefndarstarfi sem fram fór þegar verið var að endurbæta lög um fjármál stjórnmálaflokka fyrir tveimur árum. Við lögðum fram ýmsar mikilvægar og merkilegar tillögur í púkkið sem fengu ekki framgang. Við sitjum enn uppi með fyrirkomulag sem mismunar stjórnmálaflokkum fjárhagslega. Opinbert ríkisframlag til stjórnmálahreyfinga á Íslandi mismunar stjórnmálaflokkum og gerir það að verkum að minni flokkar standa svo höllum fæti miðað við þá stærri að þeir eiga nánast ekki séns. Það að framlög til stjórnarflokka skuli fara eftir stærð þeirra á þingi er náttúrlega bara arfleifð þess að menn hafa hér ætíð notað meirihlutavald í staðinn fyrir að reyna að koma málum í skikkanlegri farveg, og er enn við lýði. Það er ekkert sem réttlætir það frá lýðræðislegu sjónarmiði að stór flokkur þurfi meiri peninga en minni stjórnmálaflokkar. Það þurfa allir stjórnmálaflokkar skrifstofuhúsnæði, fundaaðstöðu, a.m.k. einn framkvæmdastjóra og sennilega einn aðstoðarmann. Það skiptir í rauninni ekki máli hvað þeir eru stórir; því stærri sem þeir eru því minna ættu þeir e.t.v. að fá frá ríkinu vegna þess að þeir fá þá inn meiri peninga í félagsgjöld, þ.e. ef þeir rukka félagsgjöld. En að úthlutunin skuli fara fram eftir stærð býr til viðvarandi lýðræðishalla í þessum málum. Þangað til þessum málum verður komið í skikkanlegra horf styð ég að þetta framlag verði fellt niður í heilu lagi því að það er mjög ólýðræðislegt og illa búandi við það að fjórflokkurinn úthluti sér vel á annan milljarð á kjörtímabilinu úr almannasjóðum til þess að skekkja lýðræðið í landinu. Það er bara rangt og ég bið menn að velta því fyrir sér þegar við komum hingað í þriðja sinn með breytingartillögur okkar, sem verður kannski eftir áramót, um breytingar á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka, að leggjast yfir þær og skoða út frá þessum sjónarmiðum: Hvað er gott fyrir lýðræðið í landinu og framgang þess í heild sinni? - en ekki: Hvað er gott fyrir mig persónulega og minn flokk? Við þurfum að breyta þeim hugsunarhætti. Annað sem mig langar að gera athugasemd við varðandi úthlutunina er að komið hefur í ljós að tveir stjórnmálaflokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, hafa ekki skilað inn árituðum endurskoðuðum ársreikningum fyrir árið 2010. Samkvæmt lögum bar þeim að gera það 1. október. Þetta er annað árið í röð sem þessi lög hafa verið brotin. Þetta er annað árið í röð sem ríkisendurskoðandi, sem á að hafa eftirlit með þessum málum, veit af þessu. Hann viðurkenndi það síðastliðinn föstudag fyrir umhverfis- og samgöngunefnd að þeir hjá Ríkisendurskoðun vissu af þessu máli en hefðu ekkert gert í því. Það eru viðurlög við þessu. Það sem merkilegra er er að fjárlaganefnd er að afgreiða þennan lið úr nefnd og til atkvæðagreiðslu í þinginu án þess að hafa fengið að sjá þessa árituðu ársreikninga. Það er e.t.v. ekki endilega brot á lögum að fjárlaganefnd geri slíkt, en mér finnst stórlega varhugavert að nefndin skuli ekki tryggja það áður en málið fer í 2. umr. í þingsal að þessir stjórnmálaflokkar geri skil á fjármálum sínum samkvæmt lögum. Hv. formaður fjárlaganefndar er að vísu farinn úr salnum. Ég ætlaði að spyrja hana um hvað hún ætlaði að gera í málinu milli 2. og 3. umr. og legg áherslu á að Alþingi afgreiði ekki fjárframlög til stjórnmálaflokka ef þeir fylgja ekki lögum. Það er óbærileg tilhugsun ef Alþingi ætlar að gera það. Menn mega ekki skýla sér á bak við þá afsökun að það sé úthlutunin sem skipti máli og úthlutunin sjálf fari ekki fram fyrr en á næsta ári. Til þess að fá fjárframlög eiga stjórnmálaflokkar samkvæmt lögum að skila ársreikningum árituðum ekki síðar en 1. október. Mig langar til að gera athugasemd við eitt mál í viðbót. Það varðar úthlutanir samkvæmt svokallaðri 20/20 áætlun. Sú áætlun var sett fram í upphafi kjörtímabilsins og er mjög metnaðarfullt og merkilegt plagg. Áætlunin tekur að mínu viti heildstætt og af meiri skynsemi á byggðamálum alls landsins í einum pakka; betur en nokkur önnur áætlun sem sett hefur verið fram hér á landi. Eins og kannski gefur augaleið er ekki til fjármagn í allt það sem lagt er upp með í þeirri áætlun. Þess vegna voru sveitarfélög og landshlutasamtök sveitarfélaga hvött til þess að hafa með sér samvinnu og velja eitt mikilvægt verkefni fyrir hvern landshluta sem þau vildu fá í fjárlögin fyrir næsta ár. Mér er kunnugt um að Samtök sveitarfélaga á Suðurlandi hafi sammælst um, eftir gríðarlega mikla vinnu, mikil fundahöld, mikil ferðalög sveitarstjórnarmanna á öllu Suðurlandi, frá Garði austur á Höfn í Hornafirði, eitt verkefni þótt þau eigi öll við alvarlega fjárhagsörðugleika að stríða og glími öll við erfitt atvinnuástand. Þau sammæltust að lokum um að Skaftárhreppur og áætlanir um Klausturstofu, sem tengjast beint uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs, skyldi verða það verkefni sem valið yrði sem forgangsverkefni númer eitt á öllu Suðurlandi. Svo þegar kom að því að ráðherranefndin skyldi fjármagna þau verkefni sem valin voru af sveitarfélögunum var litið á listann og þau verkefni sem kostuðu peninga tekin út. Verkefnið sem öll sveitarfélög á Suðurlandi voru sammála um að ætti að vera númer eitt datt út af borðinu. Það er eitthvert verkefni þar núna sem ráðherranefndin valdi, sem ég kann í sjálfu sér ekki einu sinni skil á, en það eina sem ég veit um það er að það kostar ekki neitt. Þetta finnst mér vera mjög varasöm og hættuleg þróun við fjárlagagerð. Þetta er af svipuðum meiði og að verið er að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustu um allt land í gegnum fjárlögin. Í gegnum fjárlögin er verið að taka þessa gríðarlega miklu og vönduðu áætlun, 20/20-áætlunina, og slátra henni og sýna þar með sveitarfélögunum, sem hafa lagt á sig gríðarlega vinnu, algert virðingarleysi. Þetta er mjög slæmt fyrir öll framtíðarsamskipti sveitarfélaga og ríkisvaldsins. Ég hef verið að ræða þetta hér á göngunum við þingmenn kjördæmisins, m.a. hæstv. fjármálaráðherra sjálfan. Menn standa svolítið á gati og segja: Já, humm, jú, hvað? Hér þarf að viðhafa betri vinnubrögð í framtíðinni, það er einfaldlega þannig. Menn hafa talað um að ekki sé hægt að koma þessu inn í þessi fjárlög vegna þess að búið sé að taka safnliðina af og að málið þurfi að fara í gegnum ráðuneytin. Mig langar hér úr ræðustól að hvetja þá þingmenn kjördæmisins sem heyra þessa umræðu, einn þeirra situr nú í þingsal, að leggja áherslu á að verkefnum af þessum toga verði sýnd meiri virðing. Í þessu einstaka tilviki er um að ræða landsvæði sem er einfaldlega við það að leggjast í eyði - stærðarlandsvæði frá Vík í Mýrdal austur að Skaftafelli - vegna þess það er að verða líffræðileg breyting þar. Margt fólk þar er orðið mjög aldrað. Það kemur ekkert ungt fólk á svæðið. Þetta er nokkuð sem sveitarstjórnarmenn hafa legið lengi yfir og skoðað og komist að því að það sé einmitt fyrrnefnt verkefni sem gæti snúið við þessari þróun á svæðinu. Það síðasta sem ég vildi svo tæpa á og ég talaði örlítið um í upphafi ræðu minnar er sá árangur sem hefur náðst við það að færa safnliðina í faglegt umhverfi þar sem það veltur ekki á þingmönnum einstakra kjördæma hvaða verkefni fá úthlutun. Það gleður mig, ég segi ekki óumræðilega en allmikið, að sjá, með fullri virðingu fyrir jólasveinum í Mývatnssveit, að þeir skuli ekki vera á fjárlögum næsta árs, að Spákonusetrið á Skagaströnd skuli ekki vera á fjárlögum næsta árs, með fullri virðingu fyrir því, og að Skrímslasetrið á Bíldudal skuli heldur ekki vera á fjárlögum næsta árs, með fullri virðingu fyrir því. Allt hafa þetta verið þörf, merkileg og mikilvæg verkefni hvert á sína vísu en það fyrirkomulag sem haft hefur verið við úthlutun safnliða hefur runnið sitt skeið á Alþingi. Þetta er risastórt skref í rétta átt og fagna ég því. Ég vil að lokum bara þakka þeim fjárlaganefndarmönnum sem ég hef verið að ræða við undanfarnar vikur og mánuði og hafa miðlað til mín upplýsingum af þeim fundum sem ég hef ekki komist á fyrir aðstoðina og fyrir það að vera hjálpsamir við að gera mér m.a. kleift að fjalla um þessi mál hér í dag. Það er mikið að gera á stóru skipi, eins og menn sögðu í gamla daga, og við í Hreyfingunni höfum ekki mikinn tíma aflögu og verðum að forgangsraða. Því miður hefur fjárlaganefndarvinnan setið á hakanum hjá mér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Hann kom víða við. Það var eitt atriði í byrjun ræðu hans sem stakk mig dálítið, það var umræðan um vextina. Verðbólga er tæki stjórnvalda til að rýra skuldir og innstæður, það sama á við um ríkissjóð. Það kom frétt í dag um að innan OECD væri verðbólgan 3,2% að meðaltali. Verðbólgan var 3,2% í september, í Bandaríkjunum var hún 3,5% í bandaríkjadölum, 5% í Bretlandi í pundum og á evrusvæðinu var verðbólgan 3%. Ég geri ráð fyrir því að á Íslandi verði verðbólgan 5–6%, þannig að ríkissjóður græðir alls staðar á verðbólgunni því að hann skuldar jú í þessum myntum; í krónum, evrum, bandaríkjadölum o.s.frv. Það er helst í Japan sem verðbólgan er ekki nægilega mikil því að þar varð verðhjöðnun upp á 0,2%. Það hlýtur maður að sjálfsögðu að taka með inn í myndina þegar maður skoðar vaxtagreiðslur ríkissjóðs því að verðbætur teljast sem vextir og slíkt er yfirleitt ekki sundurgreint. En skuldin rýrnar stöðugt vegna verðbólgu í hinum ýmsum myntum. Verðbólga fer víða vaxandi í heiminum sem gerir það að verkum að skuldir ríkissjóðs rýrna, jafnvel þannig að hann borgar enga raunvexti. Ég hef ekki kynnt mér það, en þetta þarf að hafa í huga þegar maður málar stöðu ríkissjóðs jafndökka og hv. þingmaður gerði.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. Pétri Blöndal um þessa aðferð. Hún er þekkt og viðurkennd og hefur verið notuð áratugum saman af ríkissjóðum. Það er m.a. stefna bandarísku ríkisstjórnarinnar að hleypa af stað verðbólgu til þess að geta grynnkað á skuldum ríkissjóðs. Það er stefna í fjölmörgum löndum. Mér finnst aðferðin eðli málsins samkvæmt ekki bjóðandi vegna þess að í rauninni er verið að hafa af fólki fé. Það kaupir skuldabréf sem gefin eru út af ríkinu á ákveðnum vöxtum en það fær ekki þá fjármuni til baka. Aðferðin er hagstjórnartæki sem er mjög illa séð af mörgum. Ég hef talið lengi að þetta sé hagstjórnartæki sem menn þurfa og geti notað í neyð þegar skuldir ríkisins eru orðnar það miklar að ekki næst að greiða þær niður með öðru móti, en ég er alls ekki talsmaður þess að það sé gert nema við þess háttar aðstæður. Það verða allir að taka á sig einhvern hluta af þeim skelli sem of mikil skuldasöfnun hefur valdið. Hér á Íslandi er stærstur hluti skuldar ríkissjóðs í óverðtryggðum bréfum, að vísu á vaxtakjörum sem eru enn þá, ef ég man rétt, umtalsvert hærri en verðbólgan, þannig að sá skuldastabbi mun ekki rýrna mjög mikið vegna verðbólgunnar þótt henni verði hleypt af stað. Hins vegar dugir aðferðin heldur ekki sem hagstjórnartæki almennt á Íslandi vegna þess að neyslulán eru verðtryggð. Ef menn hleypa verðbólgunni af stað til að grynnka á skuldum ríkissjóðs hækka allar aðrar skuldir í samfélaginu til samræmis við það. Menn eru þá enn verr settir á þeim bæ.

Herra forseti. Ég var ekki að gefa þessari stöðu einkunn heldur var ég að lýsa staðreyndum, að skuldir ríkissjóðs rýrnuðu vegna verðbólgu. Ég er hjartanlega á móti verðbólgu, sérstaklega þar sem sparnaður er of lítill eins og á Íslandi, þá getur hún verið stórhættuleg vegna þess að sparnaður getur hreinlega horfið. Í dag erum við með 80% af innstæðum óverðtryggð í bönkunum, sennilega vegna þess að fólk treystir ekki bönkunum til að binda féð í þrjú ár. Þar eru vextir núna 3% hæstir í 5% verðbólgu. Þessi 3% eru sköttuð með 20% skatti þannig að fólk tapar á því að sýna ráðdeild og sparnað, sem ég tel vera mjög slæmt vegna þess að það skortir lánsfé, það skortir frjálsan sparnað á Íslandi. Í löndum þar sem sparnaður er hins vegar of mikill eins og í Þýskalandi, Japan og víðar, getur þetta verið ágætistæki til að minnka hvatann til sparnaðar. Hann getur verið of mikill og hvatinn til eyðslu getur verið of lítill í þessum löndum. Ég vildi bara benda á það af því að það er staðreynd. Þegar menn horfa á vaxtagreiðslur ríkisins er stór hluti af þeim verðbætur sem ekki eru gjöld. Þess vegna er staðan kannski ekki eins slæm eins og hv. þingmaður vill vera láta, myndin er ekki eins dökk. Það væri kannski ágætt að fá upplýsingar fyrir 3. umr. um hvað ríkissjóður borgar í raunverulega vexti umfram verðbólgu í þeim myntum sem hann skuldar í.

Herra forseti. Ég er alveg sammála því og ég hef ekki séð neina sundurgreiningu á því hvað skuldir ríkissjóðs minnka mikið vegna þeirrar verðbólgu sem er. Skuldir ríkissjóðs hljóta að vera greindar með þeim hætti þótt ég hafi ekki séð það lagt fyrir fjárlaganefnd. Það sem ég vísa til sérstaklega þegar ég tala um vaxtakostnað ríkissjóðs er að þetta er beinn útgjaldaliður í fjárlögunum, um 74–75 milljarðar, jafnmikið eða meira en allur innheimtur tekjuskattur ríkissjóðs. Það er erfitt að kyngja því. Það þarf ekki að ganga mjög langt í ósk um frestun á vaxtagreiðslum til að gera sér grein fyrir því að slíkur frestur færi langt með að bjarga heilbrigðis-, velferðar- og menntakerfinu. Þess vegna höfum við lagt áherslu á að sá vinkill sé skoðaður. Það er óvanaleg leið þótt hún sé mjög þekkt. Menn hafa frekar kosið að fara þá leið að skattleggja sig og skera niður úr þessari skuldastöðu. Það hefur haft mjög slæmar afleiðingar út í samfélagið. Eins og ég sagði áðan mundi ég gjarnan vilja sjá hvað áætlað er að skuldir ríkissjóðs minnki mikið vegna verðbólgunnar. Ég veit að þær munu aukast á næsta ári vegna þess að lántökur umfram greiðslur afborgana eru, að mig minnir, um 1.100 milljónir. Það er ekki nein rosaleg upphæð en það er samt hækkun þrátt fyrir allan niðurskurðinn. Það er ekki gott að vera á þeirri leið.

Herra forseti. Ég ætla að blanda mér aðeins inn í þessa umræðu nú þegar talsmenn þingflokkanna, annarra en míns, hafa þegar talað í umræðunni og byrja á því að sjálfsögðu að þakka fjárlaganefnd fyrir hennar störf og hennar miklu vinnu og hrósa henni sérstaklega fyrir að vera hér með málið tilbúið til 2. umr. á tilsettum tíma þannig að starfsáætlun haldi að því leyti. Það tel ég vel að verki staðið því að nefndarinnar beið mikil vinna þegar frumvarpið kom samtímis fjáraukalagafrumvarpi, lokafjárlögum og fleiri verkefnum sem fjárlaganefnd hefur nú með höndum, þar á meðal að hún fær til sín frumvörp í ríkari mæli en áður var á grundvelli nýrrar nefndaskipunar á þinginu. Ég ætla aðeins að gera hér örfá stærri mál að umtalsefni sem borið hefur á góma í umræðunni sérstaklega og byrja á því sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi, um skipulag fjárlagaumræðunnar. Við höfum reyndar oft rætt þetta áður og velt vöngum yfir því hvort við ættum að breyta fyrirkomulaginu og ræða þetta meira bundið á málefnasviðum eða hafa kannski tveggja þrepa umræðu þar sem talsmenn flokka töluðu í fyrstu umferð og gerðu grein fyrir sjónarmiðum flokka sinna almennt en síðan tækju við umræður sem væri meira skipt niður á málaflokka. Þannig er háttað í sumum þjóðþingum og þá eru til svara, ekki síður en fjármálaráðherrann, fagráðherrar viðkomandi málasviðs og það gæti verið ágætisfyrirkomulag en þá þarf líka að búa um það í skipulagi þingsins og ætla því talsverðan tíma. Hér í orðaskiptum fyrr í dag og jafnvel undir liðnum um störf þingsins, ef ég tók rétt eftir, hafa greiðslur í almannatrygginga- og atvinnuleysisbótakerfi verið nokkuð ræddar. Menn hafa haft uppi stór orð um að það séu vanefndir á kjarasamningum að þær séu útfærðar með þeim hætti sem nú er gert í fjárlagafrumvarpinu. Því mótmæli ég einfaldlega, hvort sem það er fullyrt í blaðaauglýsingum eða annars staðar. Ef yfir þetta mál er farið í samhengi og af sanngirni skoðað blasir við talsvert önnur mynd en haldið er fram af ýmsum þessa dagana. Í útfærslum í vor, í kjölfar kjarasamninga, var ákveðið að fara ríkulegustu leið sem hægt var að velja til að hækka þessar bætur. Það töldum við mikilvægt að gera, ekki til þess að skapa fordæmi um að það yrði endilega svo eftirleiðis heldur til þess að skila þá strax umtalsverðum kjarabótum til þessa hóps. Það var gert með því að eingreiðslur og fullar hækkanir í samræmi við lægstu laun voru færðar inn í grunninn sem fyrir var og hafði hann þó áður tekið hækkunum. Þetta verður líka að skoðast í samhengi við það hvernig þessar greiðslur hafa þróast yfir þann erfiða tíma sem við erum búin að ganga í gegnum undanfarin þrjú ár og á sama tíma og ýmsir aðrir hafa orðið að taka á sig umtalsverðar beinar kjaraskerðingar, en það á ekki við um þessar greiðslur ef það er skoðað. Þvert á móti hefur tekist að verja grunninn sem lagður var með meðal annars umtalsverðum hækkunum þessara greiðslna á árunum 2008 og 2009. Enda kemur það í ljós þegar það er skoðað að kaupmáttur þessara hópa og reyndar hinna launalægstu hefur varist langbest, hlutfallslega, í gegnum þessa efnahagslegu niðursveiflu. Það er staðreynd sem menn eiga að virða, hvað sem þeim finnst svo um það hvernig mál hafa þróast að öðru leyti. Þetta er auðvelt að sýna fram á og hefur verið sýnt fram á með rækilegum rannsóknum. Þetta má lesa út úr álagningargögnum skattsins og á fleiri stöðum. Rannsóknir fræðimanna staðfesta hið sama. Þessi hópur mun ekki síst njóta nú fullrar verðtryggingar persónufrádráttar sem mun bæta kaupmátt þessara hópa sérstaklega í upphafi nýs árs. Það er alveg ljóst að kjaraskerðingin hefur að sínu leyti lagst mun þyngra á þá sem eru með hærri laun, bæði vegna þess að skattkerfinu hefur auðvitað verið breytt í þá átt en líka vegna þess að ýmsir hópar tóku á sig verulega launalækkun, þar á meðal allir tekjuhæstu starfsmenn hins opinbera. Þeirra laun voru færð niður með beinum hætti á árinu 2009 og fryst á árinu 2010 að verulegu leyti fyrir utan hið litla sem kjarasamningar 2009 skiluðu. Þeir voru mjög láglaunamiðaðir eins og menn muna. Þetta er hægt að leggja á borðin. Öll vildum við gjarnan geta gert betur, ekki síst í þágu þessara hópa, en þá verða menn líka að horfast í augu við þann kostnað sem því fylgir og vera tilbúnir að taka það inn í myndina með tekjuöflun eða niðurskurði á móti eða einhverjum öðrum mótvægisaðgerðum. Atvinnuleysisbætur fengu þessa sömu meðferð í júní í sumar og annað árið í röð, núna á næstu dögum, fá atvinnuleitendur fulla desemberuppbót sem ekki var greidd hér áður, ekki var greidd í góðærinu, þannig að þessi ríkisstjórn - og það er umfram allt sem menn hafa rætt um í kjarasamningum og er algerlega viðbótar...

… fengið vinnu aftur?

viðbótargerningur sem þarna er á ferðinni. Það verður auðvitað að skoða fleira í þessum efnum, líka það að við erum að verja viðbótarfjármunum inn í grunn velferðarkerfisins sjálfs með því sem gefið er eftir til dæmis í sparnaðaraðgerðum í heilbrigðiskerfinu. Ég bið menn um að horfa á þetta af sanngirni og horfa á þá heildarmynd sem við okkur blasir og hvernig kjör þessara hópa samanborið við aðra hafa þrátt fyrir allt varist í gegnum þessa efnahagslegu niðursveiflu. Menn geta haft ýmis orð uppi um þetta í hinni íslensku umræðu til heimabrúks en veruleikinn er sá að það vekur athygli og það sýnir sig í samanburðarrannsóknum á vettvangi OECD og annars staðar að þessir hópar hafa verið varðir í gegnum niðursveifluna og Ísland er enn í fremstu röð þegar kemur að öllum samanburðarrannsóknum á þessu sviði. Það er þannig og það er þó eitthvað til að gleðjast yfir þó að við vildum auðvitað öll gjarnan geta gert þarna betur. Um heilbrigðiskerfið vil ég segja það að annað árið í röð er sérstaklega núna dregið úr þeim sparnaði sem þó hefur verið útdeilt á velferðarmálin og hefur verið um helmingi minni en á aðra málaflokka í raun og veru í þremur umferðum. Annað árið í röð, með þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar á grunni vinnu velferðarráðuneytisins leggur hér til, er þessi málaflokkur látinn njóta þess sérstaklega. Það eru hátt á sjötta hundrað milljónir króna sem settar eru hér beint aukalega inn í útgjöld velferðarráðuneytisins, að mestu leyti beint til heilbrigðiskerfisins í formi minni niðurskurðar á heilbrigðisstofnunum, fjárveitinga í tannlækningar og í fleiri liði. Aftur gildir auðvitað það sama að margir vildu að betur væri hægt að gera. En ég verð þó að hrósa þeirri vinnu sem þar hefur farið fram og því verklagi sem velferðarráðuneytið hefur haft á þessu, að heimsækja allar stofnanir, fara í gegnum rekstur þeirra og ræða við stjórnendur og reyna að mæta óskum þeirra eins og kostur er. Ég tel að þar sé vel að verki staðið og þetta eigi að vera mun ásættanlegra fyrir alla eftir þá rækilegu yfirferð. Auðvitað hefur mætt mikið á heilbrigðiskerfinu eins og allri opinberri þjónustu, og álagið er mikið. Það gildir um fleira. Við þingmenn þurfum þá auðvitað líka að hafa hreinskilni til að ræða hvort það eigi að vera þannig að aðrir málaflokkar sem hafa þurft að þrengja verulega að sér, svo sem menntamálin, eigi ekki að njóta einhverrar sambærilegrar niðurstöðu. Ég hef sagt það sjálfur að mér hefur verið virst skapast um það tiltölulega mikil samstaða með þjóðinni að eftir því sem nokkur kostur væri ætti að gera þetta mildara fyrir heilbrigðiskerfið og það er verið að gera það og mæta þeim vilja annað árið í röð. Á móti því verður ekki mælt að þannig er það. Sú aðhaldskrafa upp á 3%, eða 1,5% nú, sem lögð hefur verið á þessa málaflokka hefur þá verið milduð þar til viðbótar, sérstaklega í tilviki heilbrigðismálanna, núna tvö ár í röð. Varðandi það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gerði svo að umtalsefni, og reyndar fleiri, um heildarniðurstöðuna, að það stefni þá í liðlega 22 milljarða halla í staðinn fyrir tæplega 18 eins og frumvarpið kom fram með í byrjun, tel ég vel ásættanlegt ef við náum landi með slíka tölu. Hún er mjög nálægt því að vera innan óvissumarkanna sem alltaf eru í þessum efnum. Að sjálfsögðu þeim mun lægra, þeim mun betra, en það er þó þannig að við erum í nágrenni við kannski 1,2% af vergri landsframleiðslu í hallatölu á árinu 2012 gangi það í grófum dráttum eftir og þá erum við nú komin langa leið. Þá erum við komin langa leið, hv. þingmenn, frá tæplega 15% halla árið 2008 og yfir 10% 2009 og 8% 2010. Og áætluðum kannski 2,7–2,8% halla á þessu ári miðað við niðurstöður fjáraukalagafrumvarps sem hér var afgreitt á dögunum. Við getum líka farið með nafntölurnar ef hv. þingmenn vilja það. Það er heilmikill munur á 22 milljörðum í halla, eða eitthvað í nágrenni við það, á árinu 2012 og 216 milljörðum árið 2008. Það er heilmikill munur á því sem glöggir sjálfstæðismenn á tölur hljóta að viðurkenna. 140 milljörðum árið 2009, rúmlega 120 árið 2010, 46 á þessu ári og þessari tölu á árinu sem í hönd fer. Þetta hljóta allir að viðurkenna. Inni í þessum tölum á mismunandi tímum eru að sjálfsögðu bókfærslur á stórum áföllum, eins og á árinu 2008 og aftur á árinu 2010. Þetta sýnir þó að undirliggjandi rekstur ríkisins hefur stórbatnað í þessum efnum, afgangur af frumjöfnuði upp á 35 milljarða á næsta ári er gífurleg breyting frá því að vera með neikvæðan frumjöfnuð upp á um 100 milljarða eins og við vorum þegar verst lét. Það er góður mælikvarði á það hvernig undirliggjandi rekstur ríkisins hefur þróast. Við höldum okkur bara við að ræða um þetta á grundvelli staðreynda, er það ekki, hv. þingmenn? Varðandi Sparisjóð Keflavíkur sem hér hefur nokkuð verið ræddur, og opnar heimildir í þeim efnum, er vissulega farið fram á það að lögheimildir séu til staðar til að takast á við það mál, jafnt á næsta ári sem þessu, einfaldlega í ljósi þess að það verða væntanlega ekki komnar lyktir í það mál fyrr en kemur inn á næsta ár. Menn tala þar um einhverjar opnar heimildir, en hvernig ætluðu menn að hafa það? Á að áætla einhverja tölu þar? Eru hv. þingmenn að mæla með því að við sýnum Landsbankanum hvað við værum til í að borga honum? Það er ágreiningur um matið á þessu eignasafni og það stefnir í að það fari í úrskurð og er þá nokkuð annað að gera en að fá þá tölu fram og takast svo á við það hvernig samið verður um það uppgjör þegar talan liggur fyrir og hvernig það verður þá í ljósi þess hvernig um það verður búið og hvernig það verður bókfært? Það er ekki verið að fela eitt eða neitt, þetta liggur fyrir opnum tjöldum og allar upplýsingar, jafnóðum og þær liggja þá fyrir, verða góðfúslega reiddar fram á þinginu. Ég bið hv. þingmenn, kannski ekki síst sjálfstæðismenn, að velta þessu aðeins betur fyrir sér með opnar heimildir. Það voru dálítið opnar heimildir, var það ekki, sem menn fengu í neyðarlögunum? Það voru ekki miklir verðmiðar settir á það 

En …

Við höfum auðvitað þurft aftur og aftur á þessum tíma síðan að takast á við óvænt áföll og uppákomur sem tengjast þessu hruni. Hér er eftirlegukind af því á ferðinni, því miður, en vonandi þar með líka ein af þeim síðustu. Það eru góðar líkur á því að þetta sé síðasta umtalsverða kjaftshöggið eða áfallið sem ríkið geti enn átt í vændum að þurfa að taka á sig vegna áfallanna sem urðu, sérstaklega í fjármálakerfinu. Það er auðvitað munur á þessu og hinu þó að það þurfi kannski að styrkja eigið fé Byggðastofnunar eða Íbúðalánasjóðs, sérstaklega þegar þar er þó orðið um eigið fé að ræða sem bókfært er sem eign á móti. Ég sé ekki annað en að við verðum einfaldlega að horfast í augu við að svona er þetta, þetta er kostnaður sem leiðir af þeirri margendurteknu yfirlýsingu, bæði fyrrverandi og núverandi stjórnvalda, að allar innstæður í bönkum og sparisjóðum í landinu sem kunni að lenda í þroti eða erfiðleikum verði varðar. Við þá yfirlýsingu hefur verið, og verður, staðið því að það er að sjálfsögðu ekki hægt að snúa þar við í miðri á. Eða mælir einhver með því að þeir sem voru svo óheppnir að vera með viðskipti sín í Sparisjóði Keflavíkur fái allt aðra og ósanngjarnari meðferð en þeir sem áttu innstæður í bönkum sem fyrr hrundu? Nei, væntanlega ekki.  En góðu fréttirnar eru þær að þegar þetta er kortlagt eru góðar horfur á því að þetta sé ein helsta og langstærsta eftirlegukindin af þessu tagi sem þarna liggur eftir. Að öðru leyti hafa menn komist vel frá því og ríkið hefur sloppið án þess að þurfa að leggja frekari fjármuni fram, t.d. í tilviki fjórða stærsta eignasafnsins í kerfinu sem var Byr, með því að það tókst að selja þá starfsemi og ríkið fékk að uppistöðu til til baka þá takmörkuðu fjármuni sem það reiddi fram þegar Byr hf. var stofnaður. Ég tel að þrátt fyrir allt og allt getum við ágætlega við þann árangur unað sem við höfum náð, hann er stórfelldur og við réðum ekki við útgjaldaauka kjarasamninganna og aðra hluti sem nú er tekist á við nema vegna þess að við vorum búin að ná hallanum það mikið niður og koma það góðum böndum á þetta þá þegar. Það er rangt sem hér er haldið fram, að í þessu felist fráhvarf frá þeirri samstarfsáætlun sem við höfum unnið með í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og lukum í ágúst sl., einfaldlega vegna þess að hún hefur verið löguð að því á hverjum tíma sem við vorum að gera og samþykkt af þeim hinum sama Alþjóðagjaldeyrissjóði. Það hefur verið grundvöllur endurskoðananna allt fram á þetta haust þegar fyrir lágu forsendur bæði fjáraukalaga- og fjárlagafrumvarps og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og stjórn hans samþykkti síðustu endurskoðunina á grundvelli þeirra upplýsinga. Sá taktur sem nú er unnið samkvæmt er í fullu samræmi við niðurstöðuna sem þá fékkst og var studd af stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um þá breytingu á aðlöguninni sem er fólgin í því þá að stefna í grófum dráttum að jöfnuði á árinu 2013 og afgangi árið 2014. Um hinar almennu aðstæður vil ég segja að við erum að fá nokkuð staðgóðar, held ég, upplýsingar sem varla þarf að óttast mikið um að reynist ekki nokkurn veginn réttar, eftir ítrekaðar mælingar á þessu ári, að hagvöxturinn verður af stærðargráðunni 2,5–3%. Það sýna ársfjórðungslegar mælingar og spám ber orðið nokkurn veginn saman um það. Spurningin er hvað við gætum átt inni frá spá Hagstofunnar miðað við til dæmis heldur betri spá Seðlabankans. Bilið er 2,5–3,1%, þar á milli. Allar vísbendingar úr hagkerfinu segja sömu sögu, mælingar á aukinni einkaneyslu, aukinni kortaveltu, aukningu í fjárfestingu og öðrum slíkum hlutum. Þá eru sem betur fer að afsannast allar hrakspár um það frá umræðum á svipuðum tíma fyrir ári að aðgerðirnar þá og fjárlögin fyrir þetta ár mundu kæfa það allt í fæðingu. Því var haldið hér fram, jafnvel af menntuðum hagfræðingum, að þetta mundi allt saman kæfa allan hagvöxt hér í fæðingu. Það hefur ekki gengið eftir, spár um lækkun atvinnuleysis hafa gengið eftir. Það hefur sem betur fer látið undan síga þó að það mætti gjarnan gerast hraðar. Staða landsins hefur tvímælalaust batnað. Við getum reitt fram margt til vitnisburðar um það. Ég minni gjarnan á það að sá dómari sem enginn getur kannski deilt við í þeim skilningi að hann ræður sér sjálfur, herra markaður, brást þannig við í júnímánuði sl. að hann keypti á ágætiskjörum 1 milljarð bandaríkjadala af íslenska ríkinu. Þeir sem þekkja eitthvað til þeirra mála vita að það þarf dálítið til að sannfæra markaðinn um að kaupa ríkisskuldabréf af landi sem hefur gengið í gegnum þvílíkar hremmingar eins og Ísland var búið að gera, eftir að okkur hafði verið lokaður aðgangur að þeim hinum sömu mörkuðum síðan 2006. Lánshæfismatsfyrirtækin hafa á undanförnum mánuðum farið að fjalla um Ísland með jákvæðari hætti, viðurkennt að hér væri bati genginn í garð og horfurnar að lagast. Nú hefur það verið staðfest með því að eitt af stóru matsfyrirtækjunum hefur tekið Ísland af neikvæðum horfum og fært það yfir á stöðugar, bæði hjá ríkinu og Landsvirkjun. Endurtryggingafélög hafa tekið Ísland inn á sitt viðskiptakort sem höfðu haft það lokað áður. Bankar og fyrirtæki finna fyrir því að það er að greiðast um í samskiptum þeirra við erlenda aðila, jafnvel þannig að sumir eru farnir að undirbúa skuldabréfaútboð sem menn hefðu kannski ekki spáð fyrir einu eða tveimur árum að menn eyddu mikið tíma sínum í. Nokkur íslensk félög hafa fjármagnað sig núna með samningum við erlenda banka, Icelandair og fleiri. Landsvirkjun hefur gengið vel að fjármagna sig, í raun bæði á innlendum og erlendum markaði, núna síðustu mánuðina. Þannig gæti ég áfram talið, allt eru þetta heldur góð merki um að ástandið er að lagast og staða landsins að styrkjast. Við getum tekið áhættuálagið og hvernig það hefur þróast, hvernig þróunin á Íslandi hefur skorið sig úr frá flestum öðrum löndum. Við getum tekið kjörin með ríkisskuldabréfin á eftirmarkaði. Það er alveg sama hvar við berum niður, við getum verið alveg bærilega sátt við þróunina, sérstaklega í ljósi þeirra ólgusjóa sem núna ganga yfir hin vestrænu hagkerfi. Á sama tíma og lánshæfismat Íslands var styrkt voru fjögur Evrópuríki felld, í sömu viku, tvö þeirra í ruslflokk. Jafnvel er öll Evrópa komin á gult ljós. Það er ekki fagnaðarefni, það er ástæða til að hafa af því miklar áhyggjur hvernig málin standa þar. Við skulum gæta að því að auðvitað mun það skila sér með einum eða öðrum hætti til okkar ef ástandið heldur áfram að versna þar. Miðað við allt og allt, og þó það að okkur er áfram spáð um 2,5% hagvexti á næsta ári, auðvitað með óvissu um og dálitlum fyrirvörum gagnvart því hvernig viðskiptakjör okkar halda. Það er kannski stærsti einstaki óvissuþátturinn hvaða áhrif erfiðleikar í efnahagslífinu á okkar stærstu markaðssvæðum koma til með að hafa á viðskiptakjör okkar, á einfaldlega verðið á okkar stærstu og mikilvægustu útflutningsafurðum og mögulega líka á gengi ferðaþjónustunnar, þótt þar hafi að vísu gengið ævintýralega vel og geri enn, bókanir séu góðar núna á haustmánuðum fyrir veturinn og horfurnar næsta ár satt best að segja ævintýralegar ef þar má búast við svipuðum vexti aftur og við fengum í ár. Það er nokkuð ljóst að umfang flugstarfsemi til landsins verður meira en nokkru sinni í sögunni, að flugáætlanir að minnsta kosti stærsta íslenska flugfélagsins verða enn umfangsmeiri á næsta ári með nýjum áfangastöðum. Það sem ánægjulegast er er að meiri áhersla er lögð á heilsársumferð og vetrarferðamennskuna, í góðu samstarfi reyndar greinarinnar og stjórnvalda. En það er auðvitað þannig, herra forseti, sem mér finnst að menn eigi að ræða bara yfirvegað og eins og það er og af sanngirni, ef má biðja um hana, að það er að reynast mjög erfitt að snúa hagkerfið í gang á þeim markaðssvæðum þar sem uppdráttarsýki efnahagskreppunnar er enn á ferðinni. Þessi kreppa er að því leyti sumpart ólík öðrum sem hafa á undan gengið að staða ríkjanna til að beita sér í þeim efnum er miklu þrengri, fyrst og fremst vegna þess að ríkissjóðirnir sjálfir eru orðnir svo skuldugir að það setur því miklu meiri skorður og að þetta er svo almennt, þegar nánast heil heimsálfa eins og Evrópa á undir, og bætir ekki úr skák að Bandaríki Norður-Ameríku eru í erfiðri stöðu líka, að þá eru smitáhrifin svo neikvæð. Það eru færri mótorar til að draga vagninn og þó að hagvöxtur í nýmarkaðsríkjunum hafi vissulega haldið eftirspurn uppi í heiminum og skili þeim litla meðaltalshagvexti sem þó er eru þau líka orðin mjög tengd stóru mörkuðunum í Evrópu og Bandaríkjunum. Niðurstaðan er sú, sem einfaldlega blasir við okkur, að það gengur mjög hægt að snúa þetta aftur í gang og sums staðar eru horfurnar aftur versnandi og nú spáð lægri hagvexti en áður hafði verið gert. Horfurnar þar, t.d. yfir OECD-hópinn í heild, eru heldur dapurlegar. Það er kannski verið að tala um 0,5–1,5% hagvöxt á stórum svæðum, og ekki mikið meira að meðaltali. Er það þá svo skelfilegt, eru þá innstæður fyrir hrópum sumra hér, og ég er ekki bara að tala um innan þessara veggja heldur líka sumpart úti í þjóðfélaginu, ef við erum að ná 2,5–3% hagvexti í ár og kannski svipuðu á næsta ári, miðað við allt og allt? Einhver mundi nú segja að ekki hefði það verið léttara eftir þetta risavaxna áfall sem skall á Íslandi að snúa hjólin hér í gang. Mér finnst það satt best að segja nánast barnalegt þegar menn tala um þessa hluti þannig að það sé bara hægt að smella fingrum og þá sé kominn hérna bullandi hagvöxtur samanber þensluna á árunum 2005–2007. En af hverju var hún drifin? Jú, þá var þensla og uppgangur meira og minna í öllum hagkerfum, þá flæddi ódýrt lánsfjármagn um heiminn og þá voru menn á hátindi hinnar skuldadrifnu bólu sem skóp ímyndaðan vöxt sem reyndust ekki góðar innstæður fyrir. Kannski menn ættu aðeins að gíra sig niður og tala um þetta á raunhæfari forsendum. Það breytir ekki hinu, sem er auðvitað hið ánægjulega, að Ísland er að mörgu leyti í mjög ákjósanlegri stöðu að þessu leyti af því að við erum með framleiðsludrifið og útflutningsdrifið hagkerfi. Við byggjum að stórum hluta okkar útflutning á raunverulegum vörum, hráefni, sem eru ekki eins næmar fyrir sveiflum á mörkuðum og kannski aðrar vörur eða þjónusta. Viðkvæmasta grein okkar í þessum efnum ætti að vera, og er að mörgu leyti, ferðaþjónustan, eftirspurnarháð. Það getur átt við að hluta til um sumar af okkar nýju sóknargreinum sem sækja fram á sviði afþreyingariðnaðar eða skapandi greinar, þótt þær hafi reyndar staðið sig mjög vel og njóta þess að þar eru yfirleitt á ferðinni greinar sem eru í vexti, eru í undirliggjandi vexti, eins og hugbúnaðar- og afþreyingar- og sköpunargreinar margar eru. Þegar þetta er kortlagt má nú segja að Ísland sé býsna heppið, að vera ekki bara að framleiða stóra bíla eða lúxusvörur eða reyna að selja einhverja þjónustu sem er mjög eftirspurnarháð og næm fyrir sveiflum. Það er það sem gerir að verkum að okkar ágæta Hagstofa metur það svo að þrátt fyrir óvissuna séu sæmilega góðar horfur á því að útflutningskjörin haldist í aðalatriðum, álverð verður væntanlega eitthvað lægra en þegar það var í toppi, en jafnvel að viðskiptakjör varðandi sjávarafurðir haldi sér furðanlega vel þótt ég verði að vísu að játa að ég hef nokkrar áhyggjur af því að þar gæti reynst um ofmat að ræða, einfaldlega vegna þess hve verðið hefur hækkað mikið á undanförnum missirum, og í sumum tilvikum jafnvel upp fyrir þol markaðanna. Ef við sjáum til dæmis verðlækkun á laxi sem orðið hefur núna á Frakklandsmarkaði mundi maður ætla að það væri viss hætta á því að það gæti haft einhver smitandi áhrif yfir í verðlækkun á að minnsta kosti tilteknum öðrum sjávarafurðum. Það mun hins vegar lagast aftur. Og þá kemur enn að því hvað Ísland er heppið, að það er enginn vafi á því að matvælaframleiðsla er góð grein til framtíðar litið að staðsetja sig í vegna vaxandi eftirspurnar og þarfa á því sviði á komandi árum og áratugum. Auðvitað er það þannig, það spá því allir að vísitölur matvælaframleiðslu fari hækkandi til lengri tíma litið í heiminum. Hvað erum við með? Jú, við erum með okkar grunnatvinnugreinar, framleiðsludrifið og útflutningsdrifið hagkerfi að því leyti. Við erum með orkuna sem sömuleiðis allar spár gera ráð fyrir að hækki í verði og við erum með kraftmiklar nýsköpunargreinar og gríðarlega ört vaxandi ferðaþjónustu sem siglir satt best að segja hraðbyri í það að verða stærsta útflutningsgrein Íslands, stærsti gjaldeyrisaflandi Íslands ef svo heldur sem horfir. Það er ekki flókinn framreikningur að sjá að gangi áformin þar svona í grófum dráttum eftir verður ferðaþjónustan orðin númer eitt eftir fimm til átta ár. Það er nokkurn veginn borðleggjandi. Meðal þess góða við hana er að hún skilur stærstan hluta veltu sinnar og verðmætasköpunar eftir í hagkerfinu. Að þessu leyti held ég að við þurfum ekki að vera svo hnípin, við erum enn að kljást við erfiðleikana, þeir eru vissulega til staðar og þess sér auðvitað stað í þessu fjárlagafrumvarpi, við erum ekki komin í land en við höfum náð risaskrefum í þeim efnum og eftirleikurinn er mun auðveldari en það sem á undan er gengið. Ég hef sagt það áður og get endurtekið það hér að ég ætla svo sannarlega að vona að það muni aldrei nokkur íslenskur fjármálaráðherra framar, eða að minnsta kosti á næstu áratugum, þurfa að leggja fram fjárlagafrumvörp eins og þau þrjú sem ég hef þurft að gera. Þannig á það ekki að vera. Hver sem það gerir á komandi árum, ég spái að honum verði léttari róðurinn en hann hefur verið fyrir okkur. Ég gæti haldið langa ræðu um það hvers virði þessi barátta hefur verið af því að mér finnst það satt best að segja ævintýralegt af hversu mikilli léttúð menn skauta yfir það sem blasti við Íslandi og hversu hættuleg staðan var orðin, hversu hratt við hefðum við hefðum farið á hausinn ef við hefðum ekki tekist á við okkar mál og náð umtalsverðum árangri hratt. Ég held að þær ráðleggingar sem við fengum í þeim efnum hafi verið hárréttar. Það var einfaldlega þannig að það var augljóst mál að skuldastaðan gat orðið svo hratt svo hættuleg að við höfðum ekki efni á því að bíða, við gátum ekki leyft okkur það ábyrgðarleysi að lina þjáningarnar með því að slá því á frest í umtalsverðum mæli að takast á við vandann. Þess vegna tel ég að ein mikilvægasta ákvörðunin sem þessi ríkisstjórn hafi tekið hafi verið að hefjast strax handa á miðju ári 2009 í stað þess að bíða út það ár eins og upphaflegar áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Þá réðumst við í aðgerðir upp á um þriðja tug milljarða á hálfu ári sem á heilsársgrundvelli slagaði í 50 milljarða. Og þær hafa fylgt okkur síðan. Ofan á þær höfum við lagt þær aðgerðir sem við höfum síðan ráðist í og það er kortlagning á því í skýrslunni um ríkisfjármálaáætlun, Ríkisbúskapnum 2012–2015, hvernig þessar aðgerðir hafa lagst saman. Þær eru miklu umfangsmeiri en menn átta sig á í fljótu bragði. Ég tel að blandan sem valin var með tekjuöflun, sparnaðaraðgerðum og sumpart örvandi aðgerðum hafi líka í aðalatriðum heppnast nokkuð vel. Það var engin önnur fær leið, það var útilokað að hægt væri að takast á við þetta bara á annarri hvorri hliðinni. Ef við hefðum ekki stöðvað tekjufallið með aðgerðum á þeirri hlið hefði vandinn orðið enn meiri. Ef við hefðum ekki gert allt sem við töldum okkur geta til að draga úr útgjöldum hefði það líka hefnt sín síðar. Og við höfum líka beitt hvetjandi aðgerðum þó að minna sé um það talað. Við höfum sett mikið fé í umferð með útgreiðslu séreignarsparnaðar, við höfum aukið endurgreiðslur eins og til viðhalds og endurbóta á íbúðarhúsnæði og tekið húsnæði sveitarfélaganna þar með, aðgerð sem hefur tvímælalaust heppnast vel og haldið uppi eftirspurn og skapað störf á því sviði. Ég gæti nefnt fleira af þessu tagi sem við höfum gert, tekið upp endurgreiðslukerfi vegna rannsóknar- og þróunarkostnaðar í atvinnulífinu. Það kom mörgum slíkum fyrirtækjum skemmtilega á óvart núna í október þegar þau fengu sendar ávísanir. Ég get nefnt mönnum dæmi um nýsköpunarfyrirtæki sem fékk 12 millj. kr. ávísun, eða bara innlegg á reikninginn sinn eins og það er víst orðið í dag. Þeir hoppuðu hæð sína í loft upp af gleði og hringdu og sögðu: Þetta er stórkostlegt, þetta bjargar öllu hjá okkur. Nú getum við haldið áfram. Það væri hægt að tína ýmislegt til ef maður hefði tíma til þess eða teldi að það væri til einhvers því að kannski er talað hér fyrir daufum eyrum og menn hafa ekki áhuga á að heyra hluti af þessu tagi. Það er meiri áhugi á að draga upp dökku myndina, finnst mér, því miður, hjá ansi mörgum. Veruleikinn er sá að þegar staða Íslands er skoðuð, borin saman við þau lönd sem við gjarnan berum okkur saman við kemur út merkilega hagstæð mynd. Flestallar kennitölur Íslands standa núna betur en annars staðar á Norðurlöndunum, að frátöldum Noregi. Það er þannig. Minna atvinnuleysi, minni halli á ríkissjóði og nettóskuldastaða ríkisins er mjög vel samanburðarhæf við nálæg lönd, að Noregi slepptum, og betri en meðaltal OECD-ríkjanna. Þetta kemur kannski mörgum á óvart. Það er rétt að brúttóskuldirnar fóru verulega upp, eru kannski í kringum 86–87% af vergri landsframleiðslu núna hjá ríkinu, en nettóstaðan mun betri. Það er vegna þess að á móti hluta þessara skulda standa verðmætar eignir, eins og við þekkjum, sem betur fer. Í því ljósi getum við sæmilega vel við unað og ég held að ég ljúki með því að segja að ég gæti ekki verið meira ósammála einum manni en ég er hv. þm. Þór Saari, sem enn kemur ræðurnar sínar um að við eigum að gefast upp og tilkynna umheiminum að við ráðum ekki við að borga af skuldunum okkar. Hvernig liti það út ef við mættum með okkar kennitölur og færum að ræða það við þá sem við þyrftum væntanlega að fara að ræða við? Ég veit reyndar ekki hverjir það eiga að vera því að að uppistöðu til eru þetta lán sem við skuldum annaðhvort okkur sjálfum hér í hagkerfinu eða þau lán sem við höfum fengið frá samstarfsaðilum okkar til að byggja upp gjaldeyrisvaraforðann, og forðinn er þar á móti. Varla fengjum við felld niður lánin sem við fengum til að byggja upp gjaldeyrisforða sem við eigum. Ætli það? Þeir yrðu dálítið skrýtnir ef við færum fram á það. Menn mundu einfaldlega skoða kennitölur Íslands og segja: Heyrðu, bíddu nú við, já, Íslendingar? Hvað með Ítalíu, er hún ekki með 120% skuldir? Þær eru að vísu að verulegu leyti innan hagkerfisins. Menn viðurkenna auðvitað að Grikkir munu ekki ráða við sín 150, 160, 170% en veruleikinn væri þá sá að Íslandi færi fram á hluti sem fjölmörg Evrópuríki biðja ekki um, heldur reyna að kljást við sinn vanda og eru þau þó með þyngri stöðu að þessu leyti en við og miklu háðari endurfjármögnun skulda sinna jafnvel á markaði mánuð frá mánuði. Stóri munurinn á stöðu Íslands og þeirra ríkja er sá að við erum ekki í neinum fjármögnunarvanda og það dregur núna hratt úr þörf ríkisins til að auka við sínar skuldir, t.d. hér innan lands. Það stefnir í að við þurfum í mesta lagi að endurnýja þann skuldastabba sem við erum að fjármagna hér innan lands frá lífeyrissjóðum og öðrum fjárfestum og erlendu skuldirnar að uppistöðu til, að því marki sem þær eru hjá ríkinu af þeim toga sem ég hef áður nefnt. Vaxtabyrðin er auðvitað þung, það er rétt, það er mjög blóðugt að sjá um 15% af tekjum ríkisins fara í að greiða vexti. En er það þá ekki hvatning og brýning til þess að láta þá tölu ekki hækka? Og hvert væri hún komin í dag ef við hefðum ekki tekist á við vandann? Hvað halda menn að hallinn, ef hann hefði haldið áfram á svipuðum slóðum og hann var 2008 og 2009, þýddi í dag ef hann væri allur á fóðrum og yrði það áfram? Þá væru það milljarðatugir í viðbót í vexti. Við njótum þess auðvitað að við höfum þegar náð þarna mjög umtalsverðum árangri þó að glímunni sé engan veginn lokið. Það er vissulega líka rétt. Okkar brýnustu viðfangsefni núna eru auðvitað að ljúka þessu verki, að standa við þá áætlun sem við höfum sett okkur, að komast í jöfnuð ekki seinna en á árinu 2013 og vera komin með afgang 2014 þannig að við getum þá þar byrjað að borga skuldirnar niður og/eða eftir atvikum farið að bæta í þá málaflokka sem við teljum að þurfi að fá meira til sín, að koma fjárfestingum og uppbyggingu betur í gang. Þar horfir til réttrar áttar, t.d. í kringum það hvernig fasteignamarkaðurinn og að hluta til byggingariðnaðurinn er að byrja að lifna við, og einstök meðalstór eða stærri fjárfestingarverkefni væru að sjálfsögðu kærkomin inn í þessa mynd líka. Ég er fjallbjartsýnn á að þau muni skila sér, jafnvel þau fyrstu í gegnum samninga á allra næstu vikum eða fáeinum mánuðum. Þá tökumst við bara áfram á við þetta af fullri einurð. Það væri minni ástæða nú til að gefast upp eða fyllast svartsýni en oft var áður á árunum 2009 og 2010 þegar enn var miklu tvísýnna um það hvernig Íslandi mundi í raun og veru reiða af í gegnum þetta allt saman meira og minna. Herra forseti. Ég læt svo lokið máli mínu og endurtek þakkir mínar til fjárlaganefndar og ekki síst til formanns og varaformanns sem eðli málsins samkvæmt hafa borið dálítið hitann og þungann af því mikla starfi að koma málinu í þennan búning.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra fór oft og mjög ítarlega yfir það í ræðu sinni hvernig hæstv. ríkisstjórn, norræna velferðarstjórnin, er núna að hlífa þeim sem minna mega sín og hlúa að þeim sem minna hafa á milli handanna hvort sem það er í heilbrigðismálum, velferðarmálum eða skattamálum og þar fram eftir götunum. En ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alltaf á hvaða vegferð ríkisstjórnin er og sérstaklega þegar hún kennir sig við norræna velferð. Þar sem ég veit að hæstv. fjármálaráðherra er mjög mælskur langar mig að spyrja hann einnar spurningar: Hvernig samræmist það norrænni velferð að á sama tíma og verið er að loka líknardeildum er verið að bæta 80 milljónum við listamannalaun? Hvernig samræmist það norrænni velferðarstefnu?

Herra forseti. Ef ég man rétt var gert samkomulag og lögð fram áætlun um það að styðja við listamenn og listsköpun í landinu með ákveðnu samkomulagi sem í áföngum þýddi aukin framlög til þeirra vegna fleiri stöðugilda sem voru sett í listamannalaun og þau verkefni. Var talið ákaflega mikilvægt að hlúa að þeirri starfsemi eins og ýmsu öðru í gegnum kreppuna. Nú veit ég að hv. þingmaður er vel að sér um þetta og hann veit að listsköpun og störf að listum eru mikilvæg starfsemi í landinu, það er fullgild vinna eins og annað, ekki satt? Þetta á sér þá forsögu, ef ég man rétt, og án þess að ég geti fullyrt um þessa tölu nákvæmlega gef ég mér að það sé þetta sem hér er fyrst og fremst á ferðinni. Að öðru leyti get ég farið í lengri umræðu við hv. þingmann ef tíminn leyfði um það hvernig við höfum reynt að standa að málum í þessum efnum, bæði varðandi útfærslu sparnaðaraðgerða og tekjuöflunaraðgerða. Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú haft sínar skoðanir á því. Einu getur hann ekki mótmælt 

Virðulegi forseti. Ég get ekki farið í langar umræður við hæstv. fjármálaráðherra í einnar mínútu andsvari. Þess vegna var spurning mín einföld: Hvernig samræmist það norrænni velferð að á sama tíma og bætt er 80 millj. kr. núna, á milli áranna 2011 og 2012, við listamannalaun sem fara úr 409 milljónum í 489 milljónir á sama tíma og verið er að loka líknardeildum í landinu? Er þá hæstv. fjármálaráðherra að segja að það sé þá mikilvægara að auka við listamannalaunin en að hafa líknardeildirnar opnar? Þess vegna er spurningin sú: Hvernig samræmist það norrænni velferð að vinna með þessum hætti? Þetta heitir forgangsröðun í fjármálum, í fjárlögum ríkisins. Og þegar hæstv. fjármálaráðherra vísar í eitthvert samkomulag vil ég minna hann á að eitt af fyrstu verkum þessarar velferðarstjórnar var að grípa inn í og skerða kjör ellilífeyrisþega og öryrkja, það var þannig. Þess vegna er spurningin þessi: Hvernig samræmist það norrænni velferðarstjórn að gera þetta?

Herra forseti. Ég ætlaði að reyna að vera kurteis og hófsamlegur í skoðanaskiptum við hv. þingmann en ég held að hann ætti aðeins að hugsa sinn gang í sambandi við það hvernig hann talar um menningu og listir og hlutverk listamanna í landinu. Hefur hv. þingmaður lesið skýrsluna um svokallaðar skapandi greinar og áttar hann sig á því hvað þetta er stór velta í samfélaginu, hversu mörg störf og mikil verðmætasköpun á sér stað í landinu á þeim grunni sem er lagður með menningu og listum og er grunnurinn sem sú sköpun síðan hvílir á, sem er stór atvinnugrein í landinu, allt sem snýr að menningu og framleiðslu menningarverðmæta, afþreyingu og öðru slíku? Það kemur í ljós að þetta er stóriðja, raunveruleg stóriðja sem skapar gríðarleg verðmæti og grunnurinn er lagður með menntun og með því að styðja við listsköpun og listamenn. Þetta á sér þann bakgrunn sem ég sagði, að gert var sérstakt samkomulag um að reyna að styðja við þá starfsemi eins og ýmislegt fleira og búa til störf í þessum efnum og það skýrir þetta. 
             Landspítalinn hefur sjálfur útfært sínar aðhaldsaðgerðir og reynir að gera það á þann hátt sem hann telur skynsamlegast. 

Forseti minnir þingmenn og ráðherra á að virða ræðutíma.

Forseti. Hæstv. ráðherra ræddi hér mikið um erfiðleikana við að koma böndum á hallann og talaði um að menn væru komnir langa leið frá 216 milljarða halla árið 2008. Það er alveg rétt. En það sem við höfum haldið fram er að hallatölurnar sem reiddar eru fram, bæði í fjáraukanum og í fjárlögunum, fela ekki í sér allar þær skuldbindingar sem við vitum að við stöndum frammi fyrir. Meðal annars höfum við rætt skuldbindinguna við uppgjörið á Sparisjóði Keflavíkur og milli Landsbankans og ríkis í þeim efnum. Hér er talað um að ekki eigi að gefa upp fyrir fram út á hvað þær viðræður ganga. Það er einhver ástæða fyrir því að málið er komið í úrskurðarnefnd og ég vænti þess að þar hafi menn reynt að útkljá málin og gefið upp afstöðu sína. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna í ósköpunum geta menn ekki fallist á það að sú tillaga og sú ósk sem Ríkisendurskoðun hefur sett fram sé tekin inn til gjalda vegna þess að það liggur fyrir samkomulag og gott ef ekki úr munni hæstv. ráðherra sjálfs að 

Herra forseti. Mér þykir ánægjulegt að heyra að hv. þingmaður viðurkennir að það sé dálítill munur á 22 milljörðum og 216 eða þeim 170–180 milljarða halla sem stefndi í að yrði á árinu 2009 ef ekki hefði verið gripið til aðgerða á því ári. Ég fagna því að menn viðurkenna þó að við erum komin langa leið. Varðandi Sparisjóð Keflavíkur er það ljóst að þar verður um einskiptisbókfærslu -  Já, það verður auðvitað sársaukafullt að þurfa að takast á við og gera upp eða bókfæra með einhverjum hætti áfall sem verður vegna Sparisjóðs Keflavíkur en það verður einskiptiskostnaður. Það verða leifar af áföllum af því tagi sem við höfum aftur og aftur þurft að taka inn í ríkisreikninginn því miður og nú fer þeim vonandi að ljúka og þeim fer fækkandi. Það breytir ekki þeim 

Forseti. Það er ekkert sárt að viðurkenna það ef menn eru að ná árangri, það er bara rangt að halda slíku fram eða reyna að gefa það til kynna, aldrei höfum við haldið slíku fram. Af því að við erum að skiptast á skoðunum varðandi halla, rekstur og uppgjör á því langar mig að inna hæstv. ráðherra eftir einu út frá því hvernig hann ræddi um heilbrigðismálin og að menn væru að mæta óskum um vægari niðurskurð o.s.frv. Mig langar að heyra afstöðu hæstv. ráðherra til þeirra tillagna sem liggja fyrir í vinnuskjali, sem fjárlaganefnd fékk rétt áður en málið var tekið úr nefndinni, um mismunandi aðferðir við að gera upp hallarekstur ríkisstofnana sem heita heilbrigðisstofnanir. Hvernig í ósköpunum ætla menn að forsvara það verklag sem hér er lagt til, að halli á einni stofnun er gerður upp, geymdur, frystur, en á annarri er hann látinn koma að fullu fram? Hvers vegna er það verklag viðhaft í þessum mikilvæga og viðkvæma málaflokki?

Herra forseti. Það er alveg hægt að viðurkenna að við mættum gjarnan styðjast við fastmótaðri verklagsreglur á þessu sviði, það ætla ég að gera. Við höfum rætt það mikið í fjármálaráðuneytinu að það þurfum við að gera því að það hefur ekki verið nógu fastmótað verklag og gott samræmi í því hvernig með þessi mál er farið. Það er að vísu ákveðin hefð kannski og verklag sem við höfum verið að reyna að þróa sem er á þann veg að frysta gamlan skuldahala ef viðkomandi stofnanir eru að ná tökum á sínum rekstri og láta þær þá ekki gjalda þess í bili og verðlauna þær svo ef þær ná árangri í þeim efnum. Síðan er það auðvitað þannig að þegar áföll verða tímabundið af einhverjum ástæðum í rekstri stofnana hafa menn iðulega gripið til þessa ráðs einfaldlega til að kaupa sér tíma til að takast á við ástandið og koma þeim rekstri í lag, að geyma þær skuldir og sjá til hvað verður, þær liggja þá vaxtalausar og viðkomandi stofnunum að kostnaðarlausu. Hluti af því að ná tökum á rekstrarvanda Landspítalans var einmitt að koma Landspítalanum 

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra tók það óstinnt upp þegar hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talaði um forgangsröðun og spurði hann út í norræna velferð. Mér finnst þetta alltaf snúast um forgangsröðun. Hæstv. fjármálaráðherra sagði: Það var engin önnur leið fær, við þurftum að hækka skatta og skera niður. Hann gleymir því að það er líka hægt að auka tekjurnar með aukinni atvinnusköpun en það er nokkuð sem ríkisstjórnin vill aldrei hugsa um og vinnur gegn ef eitthvað er. Fyrst við tölum um forgangsröðun hef ég reynt að aðstoða Brunavarnir Suðurnesja við að fá 15 millj. kr. framlag til að tryggja áframhaldandi sjúkraflutninga á Suðurnesjum þannig að ekki skapist hættuástand. Þá mætum við þeim svörum að það séu bara engir peningar til. Á sama tíma sé ég í breytingartillögum að 37 millj. kr. eru ætlaðar til fjölgunar aðstoðarmanna ráðherra, 12 milljónir til saksóknara Alþingis, það er hægt að sleppa því á einu bretti. 

Forseti vill enn minna þingmenn og ráðherra á að virða ræðutíma.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt, það er mikilvægt að ræða forgangsröðun. En ég held að það sé gagnlegra að ræða þá hina stóru drætti í því. Við getum endalaust tekið einstaka liði og stillt þeim upp hverjum gegn öðrum. Við getum búið til þúsund dæmi út úr fjárlögunum og spurt: Finnst þér þetta vera mikilvægara en hitt? Það eru engin einhlít svör við því. Ef maður tekur einhverja tvo óskylda hluti og leggur þá saman og spyr: Er þetta mikilvægara en hitt? getur orðið fátt um svör í þeim efnum. Það er ekki stóra viðfangsefnið í mínum huga heldur að skoða forgangsröðunina á breiðari grundvelli þegar við veltum til dæmis fyrir okkur velferðarkerfinu eða heilbrigðiskerfinu sem slíku á móti rekstrarkostnaði almennt eða stofnkostnaði eða öðru slíku. Það eru stóru línurnar sem mjög mikilvægt er að ræða og það höfum við reynt að gera. Við höfum reynt að útfæra aðgerðir okkar í kringum það. Ég er alveg tilbúinn í slíkar umræður um þannig forgangsröðun en mér finnst erfitt að stilla upp dæmum um 

Virðulegur forseti. Það er alveg rétt að stóru drættirnir eru mikilvægir. En smáu fjárveitingarnar í fjárlagafrumvarpi hæstv. fjármálaráðherra snúast um fólk. 15 milljónir til sjúkraflutninga, ég nefni það dæmi af því að það er svo kristaltært. Það er óumflýjanlegt að leggja 150 milljónir í að búa til tollkerfi fyrir tollstjóra. Óumflýjanlegt er rosalega stórt orð. Hvað gerist ef þessar 150 milljónir yrðu dregnar til baka og settar í verkefni sem eru sannarlega óumflýjanleg, til dæmis eins og að bjarga mannslífi með sjúkrabíl? Það hefur komið fyrir í þrígang á undanförnum vikum að sjúkrabíll hefur ekki verið til staðar. Það er óumflýjanlegt. Og það er kannski ekki einfalt fyrir hæstv. fjármálaráðherra að segja til um einstakar fjárveitingar hingað og þangað en hann ber sannarlega ábyrgð á 150 millj. kr. fjárveitingu, bæði sem fjármálaráðherra og sem fagráðherra yfir því máli. Getur það verið, sem maður heyrir sagt, 

Herra forseti. Ef það er svo sem hv. þingmaður segir að ástandið á Suðurnesjum varðandi sjúkraflutningamál sé komið niður fyrir öryggismörk bið ég um upplýsingar um það mál því að þannig á það ekki að vera.  Varðandi tollinn hefur verið látin bíða í mörg ár algjörlega óumflýjanleg áætlun um að byrja að uppfæra búnað tollsins og tölvukerfi og þróa það til nútímavegar. Því miður hefur tollurinn dregist aftur úr ýmsum öðrum kerfum, mikilvægum kerfum, hann er mun lakar rafvæddur en til dæmis skatturinn. Þetta er fyrsta skrefið í því að mæta óskum frá því embætti 

Virðulegi forseti. Ég er eins ósammála og hugsast getur þegar hæstv. fjármálaráðherra heldur því fram að hlutirnir gangi vel, að búið sé að ná einhverjum stórkostlegum árangri, vegna þess að á bak við þær fullyrðingar sem maður heyrir liggja engin gögn. Ef við skoðum til dæmis hagtölur setti ríkisstjórnin sér þau markmið að á árinu 2011 yrði hér um 4,4% hagvöxtur. Hann er langt frá því. Fyrsta spurningin er: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að ná upp hagvexti á næsta ári? Ég gagnrýni líka þá framsetningu að segja að framlög til velferðarmála hafi verið aukin. Ástæðan fyrir því er sú að verið er að bæta í Atvinnuleysistryggingasjóð vegna þess að það er aukið atvinnuleysi. Telja menn sér það til tekna þegar umræða um fjárlög fer fram? Ein spurning að lokum: Hvað með verðbólguna? Átti verðbólgan ekki að vera komin niður í 1,7% á þessu ári samkvæmt þeim markmiðum sem hæstv. fjármálaráðherra setti sér sjálfur 

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki haft alveg rétt eftir mér, ég held að ég hafi ekki sagt að það gengi vel. Ég sagði að við gætum miðað við allt og allt og hvernig mál væru að þróast til dæmis í löndunum í kringum okkur og að við gætum bærilega við unað. Það er afstaða mín, það er skoðun mín, það er mat mitt á ástandinu. Hv. þingmaður má að sjálfsögðu vera því ósammála og bið ég hann þá gjarnan að færa fyrir því rök.  Varðandi hagvöxt eða markmið um verðbólgu man ég ekki eftir því að ég hafi sett mér einhver sérstök markmið í þeim efnum. Við höfum birt spár eins og þær hafa legið fyrir á hverjum tíma. Það er almennt ekki þannig að ríkisstjórn setji sér sjálfstæð markmið í þeim efnum heldur styðst hún við þær spár sem liggja til grundvallar hverju sinni. Verðbólgan hefur tímabundið farið upp, aðallega af þremur ástæðum: 

Virðulegi forseti. Í áliti meiri hlutans kemur fram að þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér sjálf í júní 2009 og bera heitið Skýrsla fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013 koma fram þau markmið sem ég hefði haldið að ríkisstjórnin ætlaði sér að standa við. Allt í einu eru það ekki markmið. Ég er líka spurður að því hvort ég telji mig ekki heppinn að búa ekki í einhverju öðru landi. Jú, svo sannarlega. En það er ekki hægt að þakka ríkisstjórninni fyrir að við búum við sjálfstæðan gjaldmiðil sem gerir stöðu okkar miklu betri. Skyldi það nú ekki vera sjálfur hæstv. fjármálaráðherra sem leiðir þjóðina inn í Evrópusambandið, hvorki meira né minna? Síðan er sagt: Mundu menn vera reiðubúnir að borga hærri vexti? 78 milljarðar á hverju ári er jú gríðarleg fjárhæð, en hvað með Icesave? Var það ekki hæstv. fjármálaráðherra sjálfur 

Virðulegi forseti. Ég held að ég þurfi nú meiri tíma í það mál ef ég á að ræða við hv. þingmann, en hann skal hafa það í huga að því máli er ekki lokið og hann skal líka hafa það í huga að tafirnar sem urðu á því að leysa það mál voru ekki ókeypis fyrir Ísland. Um það veit enginn maður meira en sá sem hér talar. Varðandi skýrslu um ríkisfjármál frá 2009 hygg ég að hún sé þannig fram sett að þar eru markmið í ríkisfjármálum, það er rétt, og í öðrum slíkum hlutum sem stjórnvöld hafa í sínum höndum að ákveða og setja sér markmið um í einhverjum mæli. En þegar kemur að hlutum eins og vöxtum, verðbólgu eða þróun landsframleiðslu eru það almennt spár sem menn notast við. Auðvitað getum við sett okkur göfug markmið um ýmislegt fallegt, að það eigi að vera gott veður eða hvað það nú er. En það hefur lítið upp á sig ef það er eitthvað sem er handan okkar valdsviðs að hafa áhrif á, þannig að almennt er greint þarna á milli, þess sem stjórnvöld geta með beinum hætti stýrt og haft áhrif á, eins og tök á ríkisfjármálum, og hinu sem menn gera spár um hvernig líklegt sé að þróist.

Frú forseti. Við ræðum nú öðru sinni um fjárlög komandi árs, 2012, og er af mörgu að taka, enda fjárlögin í sjálfu sér viðamesta yfirlýsing ríkjandi stjórnvalda þegar kemur að blessaðri pólitíkinni. Það sannast í þessari umræðu að sínum augum lítur hver silfrið og að ekki eru allir sammála um hvaða veg beri að fara við fjárlagagerð við þær fordæmalausu aðstæður sem ríkja í íslensku samfélagi. Ég tel að við séum að laga okkur að þeim efnum sem við ráðum við, við erum að reyna að vinda ofan af þeirri stefnu sem var við lýði um langt árabil þegar eytt var um efni fram og hagstjórn Íslendinga var á að giska agalaus með margvíslegum aðgerðum sem kyntu undir það, svo sem óábyrgum skattalækkunum þegar mesta þenslan geisaði og hækkun þess hlutfalls sem menn gátu tekið að láni til íbúðarkaupa og svo mætti lengi telja. Það er afskaplega brýnt að taka með róttækum hætti á útgjöldum ríkisins og reyna að verja sem fæstum krónum í vaxtagreiðslur ríkisins og það hefur verið stefna stjórnvalda á undanliðnum árum að reyna að kveða niður vaxtadrauginn svo við getum farið að byggja samfélag okkar upp á nýtt. Það gengur ekki að reka hér velferðarþjónustu í skugga allt of hárra vaxtagreiðslna og því hlýtur það að vera lykilhlutverk stjórnvalda á tímum sem þessum að reyna að grynnka á skuldum þjóðarbúsins. Það hefur verið gert af fremsta megni á undanliðnum árum og verður gert áfram. Menn ræða mjög um það hvort einhver árangur hafi orðið af þessu verki. Ég tel að árangurinn sé augljós. Það er ólíku saman að jafna, frú forseti, að líta á ríkisfjármál á því herrans ári 2011 og horfa fram til 2012 miðað við þau ósköp sem ríktu í ríkisbúskapnum á árinu 2008 þegar menn glímdu við hrun og óskaplegar afleiðingar þess á alla íbúa landsins. Við skulum ávallt hafa í huga við fjárlagagerð, og í umræðum um þá vinnu, að á bak við allar þær tölur sem felast í fjárlagafrumvarpinu er fólk. Þau stjórnvöld sem nú sitja að völdum hafa af fremsta megni reynt, að mati þess sem hér stendur, að miða aðhaldið sem mest og best að þörfum fólksins en vitaskuld hefur þetta verið erfið vegferð og vart hægt að kasta tölu á þær óvinsælu aðgerðir sem grípa hefur þurft til á undanliðnum árum. Ég endurtek: Meginverkefnið við þessar aðstæður hlýtur að vera að minnka vaxtakostnaðinn með öllum tiltækum ráðum. Þess vegna hefur þurft að grípa til allra nauðsynlegra aðgerða og ég tel það vera lýðskrum að nefna aðeins fáar þeirra, jafnvel eina. Það hefur þurft að hækka álögur á landsmenn, það var aldrei hægt að komast hjá því. Það hefur þurft að skera niður í ríkisútgjöldum, það var aldrei hægt að komast hjá því. Það þarf líka að spýta í í atvinnumálum og enda þótt sá liður, sú þriðja leið, hafi ef til vill ekki tekist sem skyldi eru samt teikn á lofti um að við séum að sækja fram í atvinnumálum á næstu vikum, mánuðum og missirum og er það vel. Auðvitað ber að hafa í huga í þeim efnum að atvinnulífið var svo að segja komið að fótum fram þegar hrunið varð vegna oflánastefnu og fyrirtækin voru fyrir vikið allt of skuldsett og líða fyrir það enn þann dag í dag. Við erum að laga ríkisbúskapinn að þeim efnum sem við ráðum við. Við viljum ekki lengur fara langt fram úr fjárlögum á hverju ári, rétt eins og gerðist til dæmis í heilbrigðismálunum í aðdraganda hrunsins, þegar ríkisbúskapurinn í þeim lið fór tugum milljarða fram úr fjárlögum. Fjárlög landsmanna voru sem sagt engan veginn virt og við sitjum uppi með þann vanda í dag. Við erum að vinda ofan af vitleysunni í ríkisbúskapnum á undanliðnum árum. Og það er að takast. Árangurinn er áberandi og það er í sjálfu sér eftirtektarvert að heyra hér í stjórnarandstöðu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, sem reyna að telja sjálfum sér trú um að ekkert hafi verið gert, engu hafi verið áorkað, þegar allar tölur benda einmitt í rétta átt og langflestir erlendir umsagnaraðilar, og reyndar líka fræðimenn hér heima, eru sammála um að Íslandi miði betur í framfaraátt í ríkisbúskap en langflestum löndum í kringum okkur. Hér tala tölur vissulega sínu máli. Horfum fyrst aftur til ársins 2008. Hallinn á ríkissjóði hrunárið mikla 2008 var 216 milljarðar kr. eða um 14,6% af vergri landsframleiðslu. Það var hlutskipti nýrra stjórnvalda að taka við þjóðarbúinu í þessari stærð við þessar aðstæður. Þetta voru hveitibrauðsdagarnir, þær aðstæður sem ný stjórnvöld þurftu að búa við í byrjun nýrra tíma eftir hrun, árið 2008, 14,6% af vergri landsframleiðslu og það allt í mínus. Hvað gerðist svo árið 2009 þegar ný stjórn tók við? Þá stefndi framan af í að minnsta kosti 170 milljarða kr. halla en samkvæmt fjárlögum fyrri ríkisstjórnar átti hann að vera 153 milljarðar. Í stað þess að bíða með aðgerðir - og þetta er lykilatriði, frú forseti - eins og upphafleg efnahagsáætlun þeirrar ríkisstjórnar með AGS gerði ráð fyrir hófst núverandi ríkisstjórn strax handa á miðju því ári og það er lykillinn að því sem síðar meir varð ávinningur aðhaldsaðgerðanna. Aðhalds- og niðurskurðaraðgerðir upp á þriðja tug milljarða ásamt stórauknu aðhaldi og eftirliti með að reksturinn yrði innan fjárheimilda skiluðu útkomu upp á tæplega 140 milljarða halla eða vel innan við 10% af vergri landsframleiðslu. Á einu ári komumst við sem sagt úr 14,6% niður í 10% vegna þess að strax var gripið til aðgerða, vissulega erfiðra og umdeildra aðgerða sem snertu hvert heimili og hvert fyrirtæki en það varð að grípa strax í taumana. Umfangsmiklar aðgerðir á árinu 2010 skiluðu því að undirliggjandi rekstur ríkisins batnaði til muna, tekjuhalli frá rekstri varð nálægt 5%. Að vísu komu þar nokkrar einskiptisaðgerðir til sögunnar sem gerðu að verkum að tekjuhallinn endaði í 123 milljörðum eða um 8% af vergri landsframleiðslu. Enn þá vorum við á réttri leið. Árið 2011: Fjárlögum yfirstandandi árs var lokað með liðlega 37 milljarða halla, eða áætluðum 2,3% af vergri landsframleiðslu, hann er reyndar orðinn aðeins meiri, 45 milljarðar. Þar höfum við líka inni útgjaldaáhrif kjarasamninga sem valda mestu um að hallinn gæti endað í nokkrum prósentum af vergri landsframleiðslu. Á næsta ári horfum við fram á að hallinn á vergri landsframleiðslu verði um 1,5%. Þetta er stóra myndin, frú forseti. Við erum að fara úr halla upp á næstum 15% af vergri landsframleiðslu niður í 1,5% á næsta ári. Ef þetta er ekki árangur veit ég ekki hvað það ágæta íslenska orð þýðir. Þetta er klár og augljós árangur, að fara úr 14,6% halla af vergri landsframleiðslu í 1,5%. Auðvitað hefur það kostað sitt, átök á stjórnarheimilinu, átök á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, það átti enginn von á öðru. Mest af þessu hafa verið óvinsælar aðgerðir sem engin ríkisstjórn gerir að gamni sínu. En þetta þurfti að gera og erlendir fræðimenn sem fjalla um Ísland horfa einmitt til þess að hér var strax var gripið í taumana og slíku aðhaldi beitt í ríkisbúskapnum að árangurinn fór um leið að láta á sér kræla. Þessar tölur benda afdráttarlaust til þess að við séum að ná árangri og við ætlum að ná enn frekari árangri í þessum efnum áður en kjörtímabilið er á enda. Frú forseti. Við verðum líka að hafa í huga ný Hagtíðindi Hagstofu Íslands. Þar er gert ráð fyrir að landsframleiðsla vaxi um 2,6% á þessu ári, 2011, og spáin gerir ráð fyrir 2,4% hagvexti á næsta ári. Það er vel viðunandi hagvöxtur. Ég átti ágæt orðaskipti við sjálfstæðismenn við fjárlagaumræðu fyrr í vetur og þá voru þeir margir hverjir sammála mér um að óraunhæft væri að ætlast til þess að hagvöxtur á næsta ári yrði í kringum 5% eða þaðan af meira, menn voru sammála um að hann gæti varla orðið meiri en 3%. Þetta sögðu menn úr stjórnarandstöðunni, viðurkenndu að varla væri hægt að gera ráð fyrir meiri hagvexti en sem næmi 3% og ef til vill ívið meira, en aldrei 5–6% eins og margur hefur talað digurbarkalega um úr þessari pontu á undanliðnum árum. Aðstæður í samfélaginu og aðstæður á viðskiptamörkuðum okkar eru einfaldlega þannig að ekki er hægt að gera ráð fyrir meiri hagvexti en 3%. Á næsta ári er spáð 2,4% hagvexti, og vel að merkja inni í þeirri tölu er ekki gert ráð fyrir neinni uppbyggingu á orkusvæðunum í Þingeyjarsýslum enda þótt það sé fyrsti kostur Landsvirkjunar þegar kemur að orkuuppbyggingu, sem er nú þegar farin af stað með tilraunaborunum sem kosta á þriðja milljarð króna, og þegar liggja fyrir frumsamningar við að minnsta kosti tvo aðila og augljóst að framkvæmdir hefjast þar á næsta ári en þær tölur sem þar er vélað um eru ekki í þessari hagvaxtarspá. Með hæfilegri bjartsýni, raunsæi, má því gera ráð fyrir að þegar kemur að hagvexti sé þetta varfærin spá. Þetta eru merki um ákveðinn viðsnúning. Við höfum náð botninum með rækilegu aðhaldi, með uppskurði á ríkisfjármálum, og við sjáum ljósið við enda ganganna, við sjáum árangur af þessu verki, við tökum eftir því að fyrirtæki og heimili í landinu eru farin að sækja í sig veðrið. En vitanlega má gera betur. Ég dreg enga dul á að enn eru ærnir erfiðleikar hjá venjulegum fyrirtækjum og venjulegum fjölskyldum og okkur ber að hlusta á fólk sem þar kvartar af eðlilegum ástæðum. Við fórum nánast á hausinn og allir hafa þurft að súpa seyðið af því. En tölur í nýrri þjóðhagsspá, sem kom út 24. nóvember, er varla vikugömul, benda til þess að við séum á uppleið, botninum sé klárlega náð og nú getum við byrjað að byggja upp. Í þessari þjóðhagsspá kemur fram að á árinu 2012 sé áfram reiknað með hagvexti sem nemi 2,4% vegna aukningar einkaneyslu um 3% og fjárfestingar um 16,3%. Menn hafa talað um að fjárfesting þyrfti helst að vera 20% og þar yfir en við erum þó komin upp í 16,3%. Í téðri þjóðhagsspá segir síðan, með leyfi forseta: „Eftir 2013 er reiknað með að vöxtur landsframleiðslu og einkaneyslu verði nærri 3% öll árin. Frá 2015 dregur úr vexti fjárfestingar en stóriðjufjárfesting verður byrjuð að dragast saman 2014.“ Eins og ég gat um áðan eru framkvæmdir á helsta og mesta jarðvarmasvæði, sem enn er óvirkjað, í Þingeyjarsýslum ekki inni í þessum tölum og því skulum við vera hóflega bjartsýn og reikna með að þessar hagvaxtarspár gangi eftir. Ég nefndi áðan þrjár leiðir. Við þurftum að grípa til breytinga á skattkerfinu, aðlaga það nýjum tíma. Við þurftum að aðlaga ríkisútgjöldin nýjum tíma. Og við þurfum enn að sækja fram í atvinnumálum til að svara kalli þúsunda atvinnuleitenda, og þar er vandinn kannski mestur. Það er í sjálfu áfellisdómur yfir samfélagi að geta ekki útvegað þegnum sínum vinnu en þar hefur líka orðið athyglisverður árangur og enn er hægt að vitna í tölur. Ég nefni janúar 2010, þegar atvinnuleysi var 9%, febrúar 2010, þegar atvinnuleysi var 9,3%, og sama tala, 9,3%, á við um marsmánuð 2010. Atvinnuleysi mælist núna 6,7%. Það er vissulega of hátt, það eru vissulega of margar hendur án verka á hverjum degi, en árangurinn er engu að síður augljós af þessum tölum að dæma, 9,3% í ársbyrjun 2010 og í árslok 2011 6,7%. Vissulega væri hægt að bera sig saman við önnur lönd, eins og Spán þar sem atvinnuleysi hefur verið viðvarandi á þriðja tug prósentna en ég læt það vera af því að við Íslendingar hafa alltaf búið við það hlutskipti að allir sem telja sig geta unnið hafa fengið vinnu og við hljótum að sækja fram í þá veru að svo geti orðið aftur. Ég hef þess vegna talað fyrir atvinnuuppbyggingu á breiðum grundvelli. Ég er talsmaður þess að auka fjölbreytni atvinnulífsins eins og kostur er til sjávar og sveita, auka fjölbreytni í iðnaði, veðja þar ekki á einn hest, auka fjölbreytni í ferðaþjónustu, veðja þar ekki heldur á einn hest, dreifa ferðafólki betur um landið og betur yfir árið eins og kemur fram í Sóknaráætlun 20/20 sem stjórnvöld rækja nú um stundir. Tölurnar benda í rétta átt og það er vel, en við getum eflaust gert betur og eigum að reyna það. Við eigum líka að hlusta á hugmyndir stjórnarandstöðunnar. Og ég fagna því, frú forseti, að stjórnarandstaðan, jafnt Sjálfstæðisflokkur sem Framsóknarflokkur og Hreyfingin, hefur á undanliðnum vikum og mánuðum komið fram með margar uppbyggilegar, málefnalegar og góðar hugmyndir. Það er skylda okkar í stjórnarliðinu að hlusta á þær hugmyndir því að við verðum að snúa bökum saman, hætta dægurþrasinu og reyna að ná lendingu um það hvernig við getum sótt fram í atvinnumálum vegna þess eins að velferðin byggist á vinnu, þetta tvennt hangir algjörlega saman. Ég er þeirrar gerðar, frú forseti, í pólitík að ég á næsta auðvelt með að hrósa svokölluðum andstæðingum mínum þar ef þeir koma fram með málefnalegar hugmyndir. Ég hef tekið undir margar hugmyndir sjálfstæðismanna í atvinnumálum, skattamálum og fleiri málum og sama á við um tillögur framsóknarmanna í sömu málaflokkum og tillögur Hreyfingarinnar í þessum efnum. Við eigum að bera okkur eftir því góða í pólitíkinni, allir flokkar hafa fram að færa góðar hugmyndir og við eigum ekki að útiloka þær þó að þær komi frá öðrum en okkur sjálfum, það er þröngsýni, þar er gamaldags foringjaræði að baki. Ég áskil mér því rétt, frú forseti, til að skoða betur þær breytingartillögur sem eru fram komnar frá stjórnarandstöðunni og eru hér til umfjöllunar, á milli 2. og 3. umr. Ég bókaði reyndar í hv. fjárlaganefnd að ég áskildi mér rétt til að skoða betur áhrif þeirra tillagna sem liggja frammi í þessari umræðu og mun gera það. Eitt það versta sem til er í pólitík er að afgreiða hugmyndir annarra sem vondar vegna þess að þær koma úr öðrum flokkum. Við eigum að hætta að hugsa þannig. Virðulegi forseti. Margir nýir liðsmenn eru í hv. fjárlaganefnd og það er gott, nýir vendir sópa oft best. Það er ánægjulegt að heyra þann samhljóm sem verið hefur í nefndinni hvað varðar það aðhald sem okkur ber að veita stofnunum í samfélaginu, ekki síst meintri sjálftöku þessara stofnana, sem oft og tíðum leggur byrðar á herðar venjulegu fólki og á venjuleg fyrirtæki án þess að pólitíkin komi þar nærri. Við verðum að gjalda varhuga við slíkri stefnu, að stofnanir geti í þeim efnum leikið lausum hala. Ég vek jafnframt athygli á því að samhljómur hefur verið í hv. fjárlaganefnd um að stokka upp fjárlagarammann, brjóta hann upp ef svo má segja, vegna þess að hann er í sjálfu sér úreltur líka. Margir eru inni á fjárlagaliðum af gömlum vana og margir eru þar vegna órökstuddra umsókna. Ég hef oft spurt mig, á þeim árum sem ég hef verið í hv. fjárlaganefnd: Á ríkið að vasast í þessu öllu saman? Hefur ríkið á einhvern hátt skilgreint sitt þjónustustig? Á það svo að segja að standa í öllu sem mannlegt er? Ég tel að ríkið eigi að sinna grunnþáttum samfélagsins þegar kemur að menntun, heilbrigðismálum, löggæslu o.s.frv., og gera það vel, verja til þeirra þátta nægilegum fjármunum og sinna þeirri þjónustu eins vel og hugsast getur en dreifa síður fjármunum sínum til allra mögulegra þátta og smyrja sneiðina sem jafnast. Þetta er umhugsunarefni og fyrir alla sem fletta fjárlagafrumvarpinu ár eftir ár hlýtur það að vera sérstakt umhugsunarefni hve ríkið kemur víða við í fjárútlátum sínum. Ég gæti nefnt fjölda dæma en læt það bíða seinni umræðu, en þetta er verkefni sem hv. fjárlaganefnd þarf að skoða og rækja. Það er ekki sjálfgefið að ríkið verji að hlutfallstölu sömu peningum til allra þeirra þátta sem getið er um í fjárlagafrumvarpinu og einmitt þegar kemur að ögurstundu og við þurfum að skera hastarlega niður í ríkisfjármálum lúti allir þessir þættir sömu aðhaldskröfu og við skerum niður óþarfann til jafns við grunngildin í þjónustu ríkisins. Ég hef oft spurt mig, í þeirri heimtufrekju sem oft ríkir gagnvart ríkinu þegar kemur að fjárútlátum: Er það virkilega svo að þeir sem stjórna hógværum, eðlilegum, ráðsettum ríkisstofnunum fari hægar fram í óskum sínum en þeir sem ættu ef til vill sjálfir að kosta starfsemi sína? Þetta er umhugsunarefni sem hv. fjárlaganefnd, og reyndar þingheimur allur, á að skoða í þaula. Virðulegur forseti. Af mörgu er að taka þegar þetta fjárlagafrumvarp er til umræðu en næst langar mig að koma inn á sérstakt hugðarefni mitt en það er í anda þess sem ég ræddi áðan, hvernig við dreifum fjármunum ríkisins, til hvaða þátta, og hvort við eigum að dreifa þeim fjármunum, sem nú eru af skornum skammti, jafnt til allra þessara þátta. Ég efast um það. Ég er líka að hugsa um hvernig við dreifum fjármunum ríkisins yfir landið, 2/3 landsmanna búa á litlu svæði, á suðvesturhorninu, 1/3 býr þar fyrir utan og ég hef til dæmis orðið hugsi yfir því hvernig við verjum fjármunum til menningarmála. Þegar við skoðum tíu helstu menningarhús í Reykjavík - og ég veit að Reykjavík er höfuðborg landsins - sjáum við að þau fá á fimmta milljarð kr. til ráðstöfunar. Tveir menningarsamningar eru í gangi úti á landi, einn fyrir Akureyri og einn fyrir afganginn, til þeirra er varið 270 millj. kr. Eru það réttu hlutföllin? Við vitum að eftir því sem tímar líða fram verður æ dýrara að sækja menninguna um langan veg, bensín og olía kosta sitt, ég tala nú ekki um flugfargjöld. Við vitum líka að jafnframt verður æ erfiðara að flytja listamenn frá höfuðborginni, þar sem þeir eru flestir, út á land til að þeir geti notið sín þar. Eftir því sem þessi breyting hefur orðið er það meira umhugsunarefni fyrir þingheim hvernig við dreifum fjármunum ríkisins, sem eru af skornum skammti, til þeirra málaflokka sem eru í húfi og hvernig við dreifum þeim um landið. Það er ekki sjálfgefið að á fimmta milljarð kr. fari til menningarmála í Reykjavík en 270 milljónir út á land, það er ekki sjálfgefið. Sumir mundu kalla það kjördæmapot í þágu Reykjavíkur. Frú forseti. Mig langar að koma að einum viðkvæmasta málaflokki í fjárlagagerðinni og reyndar fjárlagagerð síðustu ára en það eru málefni heilbrigðisstofnana. Ég hef verið talsmaður þess að farið sé gætilega í niðurskurð á þeirri lífsnauðsynlegu grunnþjónustu sem heilbrigðisþjónustan er. Þar er vissulega hægt að hagræða og heilbrigðiskerfið er ekki heilög kýr. Ofþenslan var ríkjandi í þeim geira fyrir hrun, þar var farið langt fram úr fjárheimildum, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, sem nam tugum milljarða á árinu fyrir hrun, og er sennilega sá einstaki útgjaldaliður sem fór glannalegast fram úr á sínum tíma. En ef til vill var þeim peningum vel varið, kannski var einmitt heppilegast að fara fram úr sér í þeim geira en ekki öðrum. En ég hef engu að síður verið talsmaður þess að gengið sé gætilega um dyr heilsugæslunnar, sjúkrahúsanna, öldrunarheimilanna og þeirra stofnana sem sinna sjúku fólki. Það á erfiðast með að bera hönd fyrir höfuð sér og þar tala ég jafnframt um hóp fatlaðs fólks, þar eigum við að fara gætilegast. Það er mér því sérstakt ánægjuefni að við lagfæringar á þessu fjárlagafrumvarpi hefur verið tekið mið af þeirri gagnrýni sem uppi hefur verið á fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2012, þar sem margir töldu, og þar á meðal sá sem hér stendur, of hart gengið fram í niðurskurði til heilbrigðisstofnana bæði í Reykjavík og nágrenni og úti á landi. Við megum ekki skera niður fyrir grunnmörk í heilbrigðiskerfinu, það er lífshættulegt. Ástandið er víða orðið með þeim hætti - og því miður þarf maður að nota líkingar sem hljóma eins og gamansemi, vegna þess að margir trúa þessu ekki - að farið er að bjóða upp á læknislausa daga, það er farið að bjóða upp á fæðingarlausa daga. Í nýlegu svari sem ég fékk frá heilbrigðisráðuneytinu kemur í ljós að á undanliðnum tíu árum hefur fæðingarþjónusta verið lögð niður á sex stöðum á landinu, vitaskuld úti á landi, á þremur stöðum í Norðvesturkjördæmi og á þremur stöðum í Norðausturkjördæmi. Er nú svo komið að þær konur sem þurfa lengst að sækja fæðingarþjónustu eru á norðausturodda landsins og þurfa að fara um 250 km leið til að fæða börn sín. Ég hef verið talsmaður þess að við skilgreinum byggðasvæði, skilgreinum opinber þjónustusvæði, og að eðlilegt sé að enginn landsmanna þurfi að aka lengri leið en 150 km á næstu heilsugæslustöð, næstu sjúkraþjónustu. Það tel ég vera vel innan viðmiðunarmarka. Ég fagna því sérstaklega, frú forseti, að aðhaldskrafan í þessum viðkvæma málaflokki hefur verið milduð til muna, sem nemur nokkrum hundruðum milljóna. Ég áskil mér rétt til að skoða þær tölur betur á milli 2. og 3. umr., en ég tel að hér sé komið vel til móts við þær heilbrigðisstofnanir og þau sjúkrahús sem hvað harðast hafa verið leikin í aðhaldi og niðurskurði síðustu ára. Það er líka sérstakt ánægjuefni, og ég vil geta þess, að hæstv. velferðarráðherra hefur lagt sig í líma við að hitta heilbrigðisstarfsfólk í kringum landið, gefið sér góðan tíma í að ræða við það og koma til móts við óskir þess, hlusta á rök þess og læra af þeim aðstæðum sem eru á hverjum stað. Ekki er hægt að beita einu einföldu excel-skjali þegar kemur að niðurskurði í heilbrigðismálum, aðstæður eru afskaplega misjafnar, sérstaklega hvað tvo þætti varðar, öðrum ráðum við að einhverju leyti, það eru vegasamgöngur, við getum bætt þær, hinn ráðum við síður við, það er veðrið og það verður seint hægt að laga það á Íslandi. Ég hef því talað fyrir því að við hróflum ekki við því kerfi sem verið hefur, með fjórðungssjúkrahúsum á Vestfjörðum, á Austurlandi og í Vestmannaeyjum, sakir samgangna og sakir veðurs, og að við höldum úti grunnþjónustu á heilsugæslusjúkrahúsum innan skilgreindra byggða- og þjónustusvæða, sem ég gat um áðan, hringinn í kringum landið. En við getum samt sem áður hagrætt. Það hefur verið gert á Vesturlandi með sameiningu stofnana, það ber að gera á Norðurlandi með sameiningu stofnana og það er undir einhverjum kringumstæðum hægt að gera á Suðurlandi með sameiningu stofnana, sem vel að merkja styrkir þær. En það á líka, frú forseti, að gera það á suðvesturhorninu þar sem konur geta valið hvar þær fæða börnin sín á sjúkrahúsum sem eru innan 100 km radíuss. Ekki er boðið upp á þau fríðindi úti á landi þar sem konur þurfa að keyra 250 km til að sækja sér örugga og faglega fæðingarþjónustu. Virðulegi forseti. Gerðar hafa verið allmargar breytingar við þetta fjárlagafrumvarp og það er eðlilegt, við eigum að breyta fjárlagafrumvarpi sem að uppistöðu kemur frá framkvæmdarvaldinu. Það er þingsins að breyta því í samræmi við þá pólitík sem þar er til staðar hverju sinni. Að mínu mati eiga þingmenn að setja sinn stimpil á fjárlagafrumvarpið hverju sinni. Það er ekki framkvæmdarvaldsins að semja það frumvarp frá upphafi til enda, búa til fjárlögin frá upphafi til enda, heldur ber þingheimi, jafnt stjórn sem stjórnarandstöðu, að koma þar að málum og endurbæta. Fjárlagafrumvarp hvers einasta árs er eilíflega hægt að endurbæta og það hefur verið gert hér sem nemur mörgum milljörðum króna. Og enda þótt við séum að tala um 22 milljarða kr. halla í stað 18 milljarða á næsta ári tel ég okkur engu að síður hafa ráðrúm til þess. Við erum að milda niðurskurðinn, ekki síst í viðkvæmustu málaflokkunum og það er vel. Hvers vegna erum við að milda niðurskurðinn í viðkvæmustu málaflokkunum? Það er vegna þess að liðsmenn fjárlaganefndar og fleiri nefnda Alþingis hafa hlustað á fólk, hafa hlustað á stjórnendur heilbrigðisstofnana, hafa hlustað á gesti þeirra nefnda sem starfa á Alþingi - og frú forseti, það er kannski við hæfi vegna þess að margir þeirra sem ef til vill eru að hlusta á þessa umræðu gera sér ekki grein fyrir þeim ótölulega fjölda gesta, frá sveitarfélögum, fyrirtækjum, hagsmunasamtökum, félagasamtökum, sem koma fyrir fjárlaganefnd og aðrar nefndir þingsins á hverjum degi, í hverri einustu viku, í hverjum einasta mánuði. Það er lífsnauðsynlegt fyrir þessar nefndir að hlusta á fólk vegna þess að í fjárlögum eru margar tölur en á bak við allar þær tölur er fólk og við eigum að finna samhljóminn með þeim tölum og fólkinu. Mig langar að nefna ummæli konu einnar austan af landi, vel að merkja frá Vopnafirði, sem sagði einfaldlega við okkur í fjárlaganefnd hafandi það í huga að Sundabúð hefur verið í uppnámi, öldrunarþjónustan þar: Mig langar ekki að búa í samfélagi þar sem ég get ekki orðið gömul. Mér þykja þetta merkileg ummæli. Og einn þeirra sveitarstjórnarmanna sem kom að máli við hv. fjárlaganefnd austan af landi sagði: Það er óþolandi að byggðir sem framleiða mest fyrir þjóðarbúið eigi að sætta sig við minnstu heilbrigðisþjónustuna, svo sem læknislausa daga. Þetta eru ummæli sem dynja á okkur í fjárlaganefnd og eru okkur, rétt eins og heilbrigðiskerfið sjálft er, lífsnauðsynleg. Það er lykilatriði í pólitík að hlusta á fólk og ef til vill hlusta meira en tala. - Og nú hef ég talað nóg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann gerði að umtalsefni í upphafi ræðu sinnar þann árangur sem náðst hefði í ríkisfjármálum, þ.e. að nú stefndi í að hallinn á fjárlögum yrði um 1,5% af landsframleiðslu eða rétt rúmir 20 milljarðar fyrir árið 2012. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi áhyggjur af innbyggðum halla í fjárlögunum sjálfum sem ekki er tekið tillit til þegar talað er um að halli á ríkissjóði verði rétt rúmir 20 milljarðar. Sá halli gæti hæglega aukist um 14–30 milljarða vegna þeirra þriggja óvissuþátta sem klárlega eru í frumvarpinu. Þegar hv. þingmaður því talar um batann sem verði á árinu 2011 og yfir á 2012 eru innbyggð í fjárlög 2012 ákveðin hættumerki um að hallinn verði meiri þó svo að allar aðrar forsendur frumvarpsins gangi eftir, hvort sem er á tekjuhlið eða gjaldahlið. Og þá er ég bara að tala um þá þætti sem eru þarna inni. Ég hef af því verulegar áhyggjur hvernig við ætlum að loka fjárlagagatinu, sem er 20–40 milljarðar. Það er mitt mat að búið sé að fara eins langt í tekjuöflun og niðurskurði og hægt er, þó að hægt sé að forgangsraða upp á nýtt, ég er sammála hv. þingmanni um það. En þegar Vinstri grænir eru farnir að hafa orð á því að ekki sé hægt að ganga lengra í tekjuöflun hlýtur að vera komin ákveðin endastöð í því. Ég hef því verulegar áhyggjur af því hvernig við ætlum að loka fjárlagagatinu. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að það sem síst hefði gengið hjá hæstv. ríkisstjórn væri atvinnuuppbyggingin. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki verulegar áhyggjur af því hvort hallinn verði hugsanlega meiri og hvort ekki verði erfitt að loka fjárlagagatinu í restina.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa spurningu frá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni. Við höfum stundum verið á sömu blaðsíðu þegar kemur að uppbyggingu atvinnulífsins og ég ræddi um það í ræðu minni áðan að lykillinn að framfarasókn í þeim málum væri að breikka ásýnd atvinnulífsins, hafa ekki öll eggin í sömu körfu, reyna að sækja fram á breiðu sviði atvinnumála hvort heldur er í ferðaþjónustu eða iðnaði eða jafnvel í opinberri þjónustu og verslun og viðskiptum. Ég kom inn á það í tölu minni, frú forseti, að mér fyndist þjóðhagsspáin fyrir næsta ár vera tiltölulega varfærin miðað við þau teikn sem eru á lofti. Ekki er gert ráð fyrir neinni uppbyggingu á Norðausturlandi enda þótt nú þegar sé komið í ljós að þar séu augljós sóknarfæri sem farið verður í á komandi vikum og mánuðum. Ég hef heimildir fyrir því að þar séu að fara af stað framkvæmdir sem geta varað í hagvexti vel inn í næstu ár, jafnvel áratugi, verið er að tala um uppbyggingarskeið sem vari í tíu til fimmtán ár og ekki er gert ráð fyrir því í spánni. En auðvitað, og þar veit ég að við hv. þingmaður erum sammála, megum við ekki klúðra þessu tækifæri með því að leggja slíkar kvaðir og slík gjöld á þennan iðnað, sem við erum að reyna að gera fjölbreyttari en verið hefur, að við sláum hann út af borðinu og eyðileggjum samkeppnishæfni Íslands við nágrannalöndin. Þar erum við sennilega sammála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður sagði hér að ekki væri gert ráð fyrir mikilli atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslunum. Það er hárrétt. Það er reyndar gert ráð fyrir þeim framkvæmdum sem Landsvirkjun er að fara í, þ.e. þessum 3 eða 4 milljörðum, það er í hagvaxtarspá Hagstofunnar. Það kom líka mjög skýrt fram, og hægt er að lesa það út úr þjóðhagsspánni, að margir óvissuþættir gera þeim erfitt um vik að spá fyrir um hlutina. Hv. þingmaður segir að hann hafi þær upplýsingar að hugsanlega fari af stað mikil atvinnuuppbygging í Þingeyjarsýslum mjög fljótlega. Ég á enga ósk heitari en að það sé rétt mat hjá hv. þingmanni. Fyrir nokkrum mánuðum horfði ég hins vegar á hv. þingmann í hinum fræga þætti þeirra félaganna, Svörtum tungum. Þá sagði hv. þingmaður að mikilla tíðinda væri að vænta innan örfárra daga eða vikna. Síðan eru liðnir ótal margir mánuðir. Menn verða að fara varlega í svona hluti þó að ég voni svo sannarlega að hv. þingmaður hafi þær upplýsingar sem reynist réttar. Forstjóri Landsvirkjunar ítrekaði það í fréttum þegar álverið var slegið af á Bakka að verið væri að skoða ýmislegt en ítrekaði það svo margoft í sama viðtali að ekkert væri í hendi, hann margtók það fram að menn skyldu ekki gera sér neinar væntingar. Ég fagna því sérstaklega ef hv. þingmaður hefur fengið þær upplýsingar en það er svo sem ekki nýtt að á stjórnarheimilinu sé sagt að alltaf sé eitthvað að gerast hinum megin við hornið. Ég vænti þess því að hv. þingmaður deili einhverju af þessu með okkur hér á Alþingi þó ekki væri nema broti af þeim upplýsingum sem hann hefur.

Frú forseti. Ísland er eyland en þó ekki meira eyland en svo að það er snar þáttur af alþjóðlegu viðskiptaumhverfi og það er ekki bara hér heima heldur líka víða erlendis, og í nágrannalöndum okkar, sem fyrirtæki hafa verið mjög varfærin í fjárfestingum sínum á undanliðnum vikum, mánuðum og missirum. Fjárfestingar á Íslandi hafa goldið þess og í sjálfu sér ekkert við því að gera. Ástandið á heimsmarkaði er einfaldlega þannig að fyrirtæki í iðnaði og öðrum greinum eru mun varfærnari en var í galskapnum sem ríkti á árunum fyrir hrun og vonandi hafa menn lært eitthvað af því. Hægt og sígandi eru fyrirtækin samt að taka við sér. Ég veit til þess að nú er að komast skriður á mál á þessu ágæta landsvæði og hefði ég nú viljað að atvinnulífið þar efldist í breiðari skilningi, að við tækjum líka vel á móti öðrum kostum í atvinnumálum þar, en þar eru blikur á lofti, ég á nú eftir að sjá það stranda. Ég tel að við getum enn tekið á móti mikilli og metnaðarfullri fjárfestingu í ferðaþjónustu á því svæði, þó með öðrum hætti en fyrst var kynnt, og veit ég að hæstv. ferðamálaráðherra ætlar að hafa frumkvæði að því og vonandi að það gangi eftir. Ég legg áherslu á að fjölbreytt iðnaðarfyrirtæki, sem ég tel vera mjög mikilsverða stoð í íslensku atvinnulífi, eiga að greiða jafnmikið til samfélagsins og önnur fyrirtæki í landinu en ekki umfram það. Þau eiga að vera á pari við fyrirtæki í samkeppnislöndum okkar í þeim efnum og ég tel að þau séu einmitt að taka við sér í því ljósi vegna þess að skattaðstæður eru svipaðar og annars staðar, 

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi orð hv. þingmanns hér áðan um hagræðingarkröfu í heilbrigðisþjónustu hugsa ég að við deilum sömu skoðunum varðandi mikilvægi heilsugæslunnar og heilbrigðisþjónustunnar. Það sem mig langar hins vegar að velta upp er að það er alveg hárrétt að töluverð breyting er á fyrstu tillögum varðandi hagræðingu og niðurskurð í heilbrigðisþjónustu hjá heilbrigðisstofnunum og að sjálfsögðu á spítölunum. Það sem ég átta mig hins vegar ekki á er að sömu aðferðafræði skuli ekki vera beitt, að mér sýnist, á allar stofnanirnar. Einhverjar stofnanir fá sérstaka lausn, þ.e. beðið er með að taka á ákveðnum vandamálum eða þeim frestað um einhvern tíma, einhvers staðar er verið að nota uppsafnaðan höfuðstól til að minnka niðurskurðinn. Þetta þýðir að vandamálið verður enn til staðar að ári, næsta haust, þegar þarf að semja ný fjárlög. Það er ekki verið að útkljá vandamálið. Þó svo að niðurskurðurinn sé minnkaður um 20 milljónir einhvers staðar o.s.frv. er hann samt sem áður mikill, eins og hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands þar sem hann verður 60 milljónir. Að mínu viti er þessum heilbrigðisstofnunum einfaldlega enn ætlað að skera of mikið niður. Við þekkjum það mætavel að hvert starf sem þarf að skera niður, hvort sem það er á Selfossi, í Þingeyjarsýslum, á Sauðárkróki eða Egilsstöðum, er dýrmætt og í hlutfalli við höfuðborgarsvæðið er kannski eitt starf á við einhverja tugi. Ég hvet hv. þingmann til að skoða þetta mjög vandlega áfram þar sem ég veit að 3. umr. er eftir.

Frú forseti. Það er athyglisverð spurning sem kemur frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Það er einmitt af þessum ástæðum sem ég áskildi mér rétt þegar við tókum út málið í hv. fjárlaganefnd til að skoða áhrif þessara tillagna betur á milli 2. og 3. umr. og lét bóka það í nefndinni. Ég tel eðlilegt að þingmenn, sem eiga að veita framkvæmdarvaldinu aðhald, skoði þetta betur á milli umræðna. Nú er það í sjálfu sér lán í óláni og ákveðið gleðiefni í allri þeirri sorgarsögu sem ríkisfjármálin hafa verið eftir hrun að þrátt fyrir ríkt aðhald í heilbrigðiskerfinu höfum við ekki þurft að skerða þjónustuna svo nokkru nemi. Við sjáum að starfsmenn í heilbrigðisþjónustunni, stjórnendur, hafa tekið þetta aðhaldshlutverk sitt mjög alvarlega og leitað og lagt sig í líma við að skera niður en þó þannig að það bitni ekki á þjónustunni. Ég vil einfaldlega, frú forseti, nota þetta tækifæri til að hrósa stjórnendum heilbrigðisstofnana á höfuðborgarsvæðinu og víðar um landið fyrir það hvernig þeir hafa gengið til þessara verka og varið þjónustuna af mannúð, varið starfsfólk eins og þeir hafa frekast getað en umfram allt þjónustuna. Það er merkilegt til þess að hugsa að þrátt fyrir sumpart hlutfallslega mikið aðhald, sem við höfum farið fram á í heilbrigðiskerfinu umfram aðrar stoðir samfélagsins, skuli staðreyndin vera þessi. Ég tek það jafnframt fram, frú forseti, að við getum ekki gengið lengra. Við getum ekki ætlast til þess að þessir stjórnendur gangi fram fyrir skjöldu og gangi lengra en aðrir ríkisstjórar í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður orðaði þetta afar skemmtilega, hann kallaði forstjórana ríkisstjóra og átti þá væntanlega við ríkisforstjóra. Menn kölluðu alltaf forstöðumann áfengisverslunarinnar heima ríkisstjóra. Það hefur sjálfsagt verið gert víða um land. Ég vil koma að tvennu. Í fyrsta lagi er til dæmi um heilbrigðisstofnun sem þarf að skera niður en þar á líka að skera niður í samgöngum. Það á að skera niður styrk til innanlandsflugs þar sem flug mun svo leggjast niður á þeim stað. Maður veltir fyrir sér þeim sjúklingum sem þurfa þjónustu, hvort sem það er sérfræðiþjónusta eða endurhæfing eða eitthvað, því að sjálfsögðu minnka og breytast tækifæri þeirra til að sækja sér þá þjónustu lengra í burtu. Auðvitað á fólk víða um land ekki þess kost að fljúga en það er ástæðulaust að mínu viti að auka þann fjölda sem þarf að nota aðrar samgöngur til að sækja sér heilbrigðisþjónustu því að þetta eru ekki stórar upphæðir sem um að ræða. Hitt er að stofnun sem rekin hefur verið með 40 millj. kr. halla á því ári sem nú er að líða á að skera niður um 17 milljónir á næsta ári. Það gera 57 milljónir. Það má reikna með að það verði viðvarandi hallarekstur áfram á næsta ári, ekki síst þegar bætist við frekari niðurskurður. Þá hljótum við að velta fyrir okkur: Erum við að segja að viðkomandi stofnun verði að treysta á guð og lukkuna og vona að við tökum á fjármálum hennar að ári, næsta haust, eða þarf viðkomandi stofnun að segja upp fólki sem tekur mið af þessum 57 milljónum? Málið er nefnilega mjög flókið og ég hvet fjárlaganefnd til þess að skoða það vandlega milli umræðna.

Frú forseti. Ég hlýt að taka þessari áskorun og þess vegna áskildi ég mér rétt til þess að skoða þetta betur milli umræðna eins og ég gat um í fyrra andsvari mínu. Ég tel einmitt að heilbrigðismálin verði efst á baugi hjá hv. fjárlaganefnd á milli 2. og 3. umr. Þau eru einfaldlega viðkvæmasti málaflokkurinn. Þar sem hæstv. velferðarráðherra situr í salnum nú í kvöld vil ég nefna að hann hefur lagt sig í líma við að stýra þessari hagræðingu af eins mikilli mannúð og hugsast getur og farið mildilega um héruð. Ég tel að hv. fjárlaganefnd eigi að koma téðum ráðherra til hjálpar á milli umræðna til að skoða þær aðstæður sem ríkja og eru ólíkar frá einum stað til annars í þessum efnum. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að aðstæður þessara stofnana eru mjög ólíkar innbyrðis af augljósum ástæðum, svo sem vegna vegasamgangna, flugsamgangna og einfaldlega veðurs og eins fjarlægðar frá suðvesturhorninu vegna þess að það gengur illa að manna sumar stöður vegna fjarlægðar frá því svæði sem býður upp á mestu og bestu þjónustuna og þar vilja vitaskuld flestir vera sakir faglegrar endurmenntunar og annars slíks. Hvað flugið varðar held ég að það sé mikilvægt að skoða það sérstaklega. Á hverju einasta ári eru 430 Íslendingar um borð í sjúkraflugi á Íslandi - 430 á hverju ári, þar af helmingurinn í lífshættu. Á tíu árum fara því tvö þúsund Íslendingar í sjúkraflug 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kallar til mín að vera rólegur og ég ætla svo sem að reyna það  Það verður mjög erfitt að ná þessum skrefum nema fara í ákveðna atvinnuuppbyggingu til að ná að rétta af fjárlagahallann. Það er búið að skattpína þjóðina, fyrirtækin, heimilin, fólkið, eins og hægt er. Ekki verður gengið lengra í þeim efnum með öllum þeim skelfilegu afleiðingum sem það hefur haft. Að mínu viti er ein leið út úr þessu, það er að fara í ákveðna atvinnuuppbyggingu til að breikka skattstofnana því að hvorki er hægt að skattpína fólkið né fyrirtækin frekar. Ég tel mjög mikilvægt að menn átti sig á þessu og skil ekki þá viðkvæmni eins og var hjá hæstv. fjármálaráðherra að halda því fram hér í umræðunni, í andsvörum áðan við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, að hann vilji ekki sýna á spilin út af þeim samningi sem liggur fyrir að við þurfum að gera við Landsbankann út af yfirtöku Sparisjóðs Keflavíkur. Það liggur fyrir að Landsbankinn krefst 30 milljarða afsláttar með því að yfirtaka Sparisjóð Keflavíkur en fjármálaráðuneytið og ráðherrann hafa ekki viljað gefa eftir nema um 11,2. Einhvers staðar þarna á milli liggur lausnin og nú er málið komið til úrskurðaraðila sem mun fara yfir þetta, en við vitum af þessum ákveðna halla þarna inni. Það er mjög mikilvægt að menn tali um það til að átta sig á því að verkefnið er ærið þó að kannski vel hafi gengið. Þegar við erum að fjalla um fjárlögin sem slík - það er reyndar ekki mjög mikil þátttaka hér í umræðunni eins og komið er þótt margir séu á mælendaskrá, eflaust margir á skrifstofum sínum og fylgjast með þar, í hliðarherbergjum og svoleiðis, það eru afskaplega fáir hér inni. Mér fannst hún dálítið athyglisvert tillagan sem kom fram í dag, tillaga hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, og hæstv. fjármálaráðherra staðfesti að menn hefðu oft hana rætt hér, svo að held ég að það væri dálítið sniðugt að breyta til og gera það þannig að talsmenn eða framsögumenn nefndarálita flytji hér boðskapinn, eins og sagt er, og skili af sér og síðan skiptum við fjárlagaumræðunni. Við gætum skipt henni á þann veg að við ræðum ákveðin ráðuneyti, við gætum gert þetta á tveimur dögum, við gætum gert þetta á þremur dögum, þá væru viðkomandi fagráðherrar viðstaddir þegar við fjöllum um þann málaflokk sem undir er hverju sinni. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að þessi hugmynd sló mig nokkuð vel. Hæstv. fjármálaráðherra staðfesti að þetta hefði stundum verið rætt hér áður því að þá fáum við miklu meiri umræðu og ákveðin skoðanaskipti í umræðunni. Þetta er ekki nógu gott eins og þetta er. Þá ætla ég að koma að því sem við erum að ræða um í fjárlögunum. Við ræðum hér um einstaka liði, það eru komnar breytingartillögur um að rétta af heilbrigðisstofnanir og allar þær mikilvægu stofnanir sem allir hafa samúð með, sem verið er að skera niður. Það er hægt að forgangsraða allt öðruvísi í fjárlögunum og sitt sýnist eflaust hverjum í því og gætu ugglaust orðið 63 útgáfur af því ef allir fengju sitt fram. Það er fullt af fitulagi sem hægt er að skera burtu og setja inn í viðkvæma þætti. Það sem mér finnst vera mesta umhugsunarefnið, a.m.k. frá því að ég kom hér inn og er nú ekki langt síðan, er í fyrsta lagi hvernig farið er eftir og unnið eftir fjárlögum. Hér er setið á rekistefnum í marga daga, fjárlaganefnd fundar mikið, menn skila af sér fjárlögum og svo eru þau afgreidd til 3. umr. En síðan fer í gang ákveðið ferli sem er með þeim hætti að það kemur oft og tíðum ekki í ljós fyrr en við lokafjárlög viðkomandi fjárlagaárs - við erum til að mynda að fjalla um árið 2012 sem þá kemur hugsanlega í ljós 2014 hver niðurstaðan varð af rekstrinum. Ég bendi á að við erum ekki enn búin að afgreiða lokafjárlög fyrir árið 2010, við erum ekki búin að klára þau. Það er ekki við hv. fjárlaganefnd að sakast, það er hins vegar það umhverfi sem þingið starfar í á hverjum tíma, vinnubrögðin eru með þessum hætti. Ég tel mjög mikilvægt að breyta þessu, þ.e. að allar þær stofnanir sem eru á fjárlögum fari eftir fjárlögum. Sumar stofnanir, og æðimargar, leika lausum hala, í fyrsta lagi vegna þess að þær eru með markaðar tekjur, þær eru með sértekjur og síðan kemur ekkert í ljós fyrr en tveimur árum seinna, hugsanlega, hver reksturinn var í raun. Þetta finnst mér algjörlega ólíðandi. Það er líka umhugsunarefni hvernig farið er með einstaka stofnanir sem eru í hallarekstri, þær komast sumar upp með að vera hlíft en öðrum ekki og þar fram eftir götunum. Við þekkjum þetta allt saman og þetta er mjög óréttlátt gagnvart þeim forstöðumönnum sem eru að reka stofnanir. Skilaboðin frá þinginu eru þá þau að við viljum verðlauna þá sem standa sig síst í rekstri. Og það eru ekki góð skilaboð. Sumir sinna starfi sínu af mikilli ábyrgð, og flestir, fara í þær aðgerðir sem þeim er ætlað með samþykkt fjárlaga en aðrir gera það ekki. Hver hafa viðbrögðin verið á undanförnum árum? Nú ætla ég að ítreka að ég er ekki hér í einhverri pólitískri umræðu og þetta er ekki eitthvað sem er að byrja núna. Þetta agaleysi í fjármálum ríkisins hefur staðið í allt of langan tíma. Ef við setjum aga inn í fjárlögin og ætlumst til þess að þeir sem reka viðkomandi ríkisstofnanir fari að fjárlögum munum við geta náð fram miklum sparnaði, bara með skilaboðunum um að þetta virki á þennan veg. Hvernig hefur til að mynda verið brugðist við rekstrarvanda sumra stofnana á undanförnum árum? Það hefur verið gert með því að menn voru farnir að þróa svokallað tilsjónarmannakerfi sem felst í því að ef viðkomandi aðili sem rekur ákveðna stofnun, hvar sem hún er, fer ekki eftir þeim tilmælum sem fjárlögin segja er settur svokallaður tilsjónarmaður með honum. Sá sem rekur stofnunina heldur áfram í sínu starfi og verið er að borga tvöföld laun. En það starf sem viðkomandi forstöðumaður á að gegna breytist ekkert. Ég hef sagt að þetta sé svipað og að vera með skipstjóra sem fiskar ekki neitt og að viðbrögðin hjá útgerðinni væru þau að setja bara annan skipstjórastól bakborðsmegin í brúna. Svo væru bara báðir áfram á hlut og hinn sæti þarna svona sér til yndisauka og horfði á fuglana og legði ekkert til og væri ekkert að skipta sér af því hvað væri verið að gera á miðunum. Þetta er álíka gáfulegt. Það sem er verst við þetta er að ríkið sendir, og Alþingi þar af leiðandi, röng skilaboð. Mig langar að taka bara eitt dæmi upp úr lokafjárlögum ársins 2010, af því að nú erum við ofboðslega upptekin af því að ræða fjárlög fyrir árið 2012, eðlilega, menn sitja hér og tala við margt fólk sem hefur áhyggjur af að redda 1 milljón, 500 þúsund, svona smáupphæðum.  Þar er inni stofnun sem var samkvæmt fjárlögum, og fjáraukalögum til viðbótar, á árinu 2010, með samþykkt Alþingis, ætlað að hafa 2 milljarða til reksturs. Um það er rætt hér þegar menn eru að klára fjárlögin 2010 haustið 2009. Síðan þegar við skoðum lokafjárlög fyrir árið 2010, sem sýna meðal annars rekstrarniðurstöðu viðkomandi stofnunar, kemur í ljós að viðkomandi stofnun var ekki rekin fyrir 2 milljarða, eins og fjárlög og fjáraukalög og fjárheimildir Alþingis gera ráð fyrir. Nei, hún var rekin fyrir rúmlega 2,4 milljarða.

Og heitir?

Ég segi þér það á eftir, hv. þm. Pétur Blöndal. Það kemur ekki málinu við, mér finnst þetta ekki fjalla um hvað stofnunin heitir vegna þess að þetta er okkar ábyrgð og okkar ákvörðun að gera þetta svona, alveg sama hvar við erum í flokki eða pólitík. Þetta fjallar um aga í ríkisfjármálum, þetta fjallar um rétta forgangsröðun og þetta fjallar um sanngirni. Ef hæstv. velferðarráðherra, sem situr hér í salnum, hefði til að mynda þessa fjármuni hér, sem eru 420 milljónir umfram það sem Alþingi samþykkti í fjárlögum og fjáraukalögum, gæti hann þurrkað út allan niðurskurðinn á Landspítalanum með einu pennastriki. Ég er ansi hræddur um að hæstv. velferðarráðherra vildi vera í þeirri stöðu. Það væri nefnilega gott ef menn gætu komið með þessa peninga en vandamálið er að það er búið að eyða þeim. Við breytum engu. Ákvörðunin um að eyða þeim er tekin tveimur árum seinna, það sjá allir hvers konar vitleysa þetta er. Það sem er þó athyglisverðast við þetta er að þessi ákveðna stofnun fer ekki fram úr í fjárheimildum, hún nær sér í fullt af sértekjum, samt er ákveðið í fjárlögum árið 2010 af hv. Alþingi með hvaða hætti viðkomandi sjóður má ráðstafa sértekjum, þ.e. Alþingi samþykkir að þessi megi ráðstafa svona miklu af sértekjum. En hver er niðurstaðan? Það eru bara settar rúmlega 400 milljónir, 420, út úr þessum sjóði inn í rekstur ákveðinnar stofnunar þó að Alþingi hafi ákveðið að ráðstafa fjármunum á annan veg. Á meðan við tökum ekki á þessum hlutum og lendum svo alltaf í þessum, hvað eigum við að segja, deilum eða umræðum, förum í þessar skotgrafir - við getum vissulega alltaf tekist á um forgangsröðun í fjárlögum, það eru skiptar skoðanir um það og það er margt sem ég vildi fá að raða öðruvísi í fjárlögum 2012. En í hverju lendum við? Við lendum í því að hæstv. ráðherrar á hverjum tíma eru settir í þá aðstöðu að þeir eiga að skera niður um ákveðnar prósentur, yfirleitt er þetta flöt prósenta. Svo reyna hæstv. ráðherrar oft og tíðum að fara í ákveðna forgangsröðun sem við gagnrýnum þá alltaf mest fyrir, þ.e. að fara í flatan niðurskurð og ekki forgangsröðun. Hvað gerist þá? Þá endanlega verður allt vitlaust. Þess vegna segi ég: Það er miklu skynsamlegra ef við komumst upp úr því að setja ákveðin rammafjárlög fyrir ákveðnar stofnanir, alveg sama hvað hún heitir, og þá þýðir það að allar stofnanir fara að fjárlögum, ekki bara sumar. Hugsið ykkur eitt, fjárlög 2012, þau sem við ræðum núna, á þessum tíma, og munum ræða eftir helgina og klára, og menn munu eflaust takast töluvert á og vera með yfirlýsingar og þar fram eftir götunum - við munum ekki hafa hugmynd um hvernig niðurstaða fyrir fjárlögin 2012 verða fyrr en á næsta kjörtímabili, þannig er veruleikinn. Það er gríðarlega mikilvægt að við höldum áfram þeirri vinnu og þeirri samstöðu sem hefur verið í fjárlaganefnd um að breyta þessum vinnubrögðum í þá veru að hvort sem er markaðar tekjur eða sértekjur fari inn í ríkissjóð, það fari bara beint í ríkissjóð og viðkomandi stofnanir eru reknar á fjárlögum. Þetta gerir það í fyrsta lagi að verkum að við getum sagt að við séum að fylgjast með og forgangsraða í rekstri ríkisins á hverjum tíma. Það sitja allir við sama borð og það fara allir eftir því hvað Alþingi ákveður að eigi að ráðstafa til viðkomandi stofnana. Það kemur ekkert í einhverjum lokafjárlögum tveimur árum seinna. Síðan er mjög mikilvægt að ákveðnar reglur gildi sem ekki verði vikið frá hvað varðar yfirfærslu á heimildum, hvernig menn megi færa þessi 4% milli ára, búa til höfuðstól upp á 10% að hámarki og síðan geta menn gengið að höfuðstólnum með samþykki. Það verða að vera skýrar reglur fyrir allar stofnanir, sama hvað þær heita. Síðan getur alltaf, eins og við þekkjum, eitthvað komið upp á. Þá ætti að vera auðvelt fyrir viðkomandi stofnanir að fá breytingar á fjárlögum sínum eða fjárlagalið þegar menn geta fært rök fyrir því að eitthvað óvænt og ófyrirsjáanleg hafi komið upp á þótt við séum reyndar með þann lið í fjárlögunum sem ég er mjög hlynntur og mjög ánægður með að hann var settur inn fyrst fyrir árið 2010. Mér finnst það mjög skynsamlegt að því leyti til að þá erum við með í fjárlögunum ákveðna upphæð sem við getum tekið ef eitthvað kemur upp á í rekstri ríkisins. Það er gríðarlega mikilvægt að gera þetta svona og ég tel það vera mikilvægustu spurninguna núna fyrir þessi fjárlög: Ætlum við að láta fjárlögin gilda um þær stofnanir sem þar eru eða ætlum við að láta lokafjárlög fyrir árið 2012 gilda þegar kjörtímabili okkar er lokið? Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta verði rætt hér á hinu háa Alþingi, þ.e. hvernig við ætlum að gera þetta. Mér þætti mjög dapurlegt ef við breyttum ekki núna. Í fyrsta lagi er það hið góða samstarf sem var í hv. fjárlaganefnd og fyrsta skrefið var þegar við skiluðum skýrslu um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning árið 2009, algjörlega samdóma álit allrar hv. fjárlaganefndar. Síðan þegar ég les núna frumvarp til lokafjárlaga - sem hæstv. fjármálaráðherra á eftir að mæla fyrir, held ég, hann getur hafa verið búinn að því, ég veit það ekki, en við eigum eftir að taka það til umræðu - er skrifaður inn í það texti sem ég er afskaplega ánægður með, sem snýr að þeim þáttum sem við höfum margrætt í hv. fjárlaganefnd, og ráðuneytið er að benda okkur á það sama og tekur undir það, það er algjör samhljómur milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ég bind því miklar vonir við það að við sendum núna út þau skilaboð að hér eftir verði farið að fjárlögum. Ekki það að sumir þurfi að fara eftir þeim en ekki aðrir. Það er óþolandi, algjörlega óþolandi. Þegar við erum að fjalla um fjárlögin í heild sinni gerist það á þann veg að við fáum þetta núna, við fáum frumvarp til lokafjárlaga þó að í fjárreiðulögunum segi að þetta eigi að leggjast fram samhliða ríkisreikningi, og ríkisreikningur kom fram í vor. Svo kemur skýrsla Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning einhvern tímann í haust vegna þess að tímasetningin passar ekki. Þegar ríkisreikningur er lagður fram er kannski mikið álag og margir að fara í frí og þá skrifa menn skýrsluna og svo koma lokafjárlögin í október. En lokafjárlögin eru nefnilega bara þingskjal með ríkisreikningi, þau eru ekki neitt annað. Svo er misræmi á milli lokafjárlaga og ríkisreiknings og það er bara hlutur sem gengur ekki upp. Ef við mundum breyta og færa allar mörkuðu tekjurnar og sértekjurnar beint inn í ríkissjóð og létum stofnanirnar vera á fjárlögum gætum við klárað lokafjárlög fyrir árið 2011, þ.e. þegar það klárast, í febrúar á því ári. Í Bandaríkjunum er þetta tveimur og hálfum mánuði -  Mig langar líka að ræða hlutverk fjárlaganefndar við að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Það stendur alveg skýrt í þingsköpum að við eigum að fylgjast með framkvæmd fjárlaga, okkar hlutverk í þeirri nefnd eins og annarra nefnda er að hafa ákveðið sérsvið. Okkar skylda er að sjálfsögðu að upplýsa aðra hv. þingmenn sem eiga ekki sæti í fjárlaganefnd, eðli málsins samkvæmt ber okkur að gera það og fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Við fáum þingsályktunartillögu sem var flutt í hv. fjárlaganefnd, alveg samdóma, allir stóðu að henni hér 2010, um aðgang hv. fjárlaganefndar að upplýsingum. Ég verð að viðurkenna að ég er enn ekki sáttur við þær upplýsingar sem við fáum, í fyrsta lagi er fullt af villum í þeim upplýsingum og mjög erfitt að átta sig á þeim. Ég hef fylgst töluvert með þessum skýrslum og lesið þær gaumgæfilega og átt mjög erfitt með að átta mig á þeim. Það gerist þannig að maður fær upplýsingar - eins og til að mynda núna í haust fengum við upplýsingar um yfirlitið frá ríkisféhirði, og hvað gerist svo? Svo kemur fram fjáraukalagafrumvarp örfáum dögum seinna sem var allt öðruvísi en þær upplýsingar sem við vorum að vinna með í fjárlaganefnd sem eftirlitsaðili með framkvæmd fjárlaga. Síðan kom það fyrir að í samþykkt fjáraukalaganna, sem við samþykktum núna í haust, sem mér fannst dapurlegt, viðurkenni það, fannst mér meiri hluti fjárlaganefndar falla um fyrstu þúfuna. Þá kom upp það mál, við höfðum margoft rætt það í nefndinni, við vorum algjörlega sammála um hvernig við ættum að vinna og hverju við vildum breyta í þeim anda sem ég var að tala um, að beiðni kom frá ákveðinni stofnun um að fá 85 millj. kr. aukaframlag vegna þess að stofnunin var ekki innan fjárheimildanna. Þá fannst mér meiri hluti hv. fjárlaganefndar falla á fyrsta prófinu sem á reyndi eftir að við samþykktum skýrsluna um skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2009. Þá féllu menn í þá gryfju að fara í yfirklór og segja: Jú, við hækkum fjárveitinguna í fjáraukalögunum um 85 milljónir. En hver var svo ráðstöfunin hjá meiri hluta hv. fjárlaganefndar? Réttlætingin var sú að viðkomandi ráðuneyti átti að skera niður um þessar 85 milljónir á næsta ári. Nú liggja hins vegar ekki fyrir breytingartillögur um að þetta ráðuneyti geri það, en þá komum við nefnilega að þeirri grundvallarspurningu að þegar ákveðin stofnun fer fram úr fjárlögum - á því geta verið eðlilegar skýringar og ég er nefnilega ekkert viss um það og hef fengið það staðfest að ekki er hægt að fullyrða að það sé forstöðumaður stofnunarinnar sem ber ábyrgð á þessu eða fjármálastjóri. Ég mundi ekki fullyrða það. Það kemur nefnilega í ljós að rekstraráætlun fyrir stofnunina fyrir árið 2011 - samkvæmt fjárreiðulögum eiga ráðuneytin að samþykkja rekstraráætlanir. Það kemur hins vegar í ljós þegar ég fer að spyrja spurninga að hún var aldrei samþykkt í ráðuneytinu. Það er því dálítið óvarlegt ef menn tala um, ég vil alla vega ekki fullyrða það, að það sé viðkomandi stofnun eða starfsmönnum hennar að kenna að ekki sé farið eftir reglunum ef rekstraráætlun hefur aldrei verið samþykkt. Hvað þýðir það ef við tökum 85 milljónir af ráðuneyti vegna einnar ákveðinnar stofnunar? Ekki var gerð krafa um að viðkomandi stofnun skæri þetta niður, heldur ráðuneytið. Hver er þá hættan? Hún er tvenns konar alveg augljós, að mínu mati, annars vegar sú að þeir ábyrgu forstöðumenn sem eru undir sama ráðuneyti verði látnir borga hallarekstur þessarar ákveðnu stofnunar. Það er ekkert annað. Jú, eða eins og maður hefur svo margoft séð, að þær stofnanir sem hafa fé til verklegra framkvæmda skera þann lið niður, en halda rekstrinum og yfirstjórninni áfram. Það geta menn skoðað og það hef ég skoðað, viðkomandi stofnanir skera niður í framkvæmdum en skera ekki niður í yfirstjórn. En þetta geta spítalarnir ekki gert, heilbrigðisstofnanirnar, menntastofnanirnar o.fl. þó að ekki séu miklar deilur um það á milli stjórnarflokkanna að hlífa þessum stofnunum. En hlífum við þeim í reynd? Ég er ekki viss um það, ég tel nefnilega að ef menn mundu skoða þetta gaumgæfilega eins og við ættum að vera að gera, betur að mínu mati, kæmumst við hugsanlega að því að ákveðnar stofnanir sem hafa þetta í sínum fjárheimildum skera þetta niður en skilja svo yfirbygginguna eftir. Þá er ekki hægt að deila um það pólitískt, það eru engar deilur um það, en markmiðið með framkvæmda fjárlaga, með fjárlögunum, nær ekki fram að ganga. Þetta er hlutur sem ég tel mjög mikilvægt að verði breytt. Í þessu svari frá fjárlagaskrifstofu ráðuneytisins kemur fram að ráðuneytið hafi ekki getað fylgst með rekstri stofnunarinnar vegna þess að þetta er fært þannig frá fjársýslu ríkisins að ekki er hægt að sjá yfir rekstrarhallann vegna þess að það er verið að tekjufæra allar sértekjurnar og markaðar tekjur innan stofnunarinnar. Þetta er umhverfið sem hv. fjárlaganefnd er í. Nákvæmlega svona. Nákvæmlega eins og lýst er í bréfinu frá fjármálastjóranum um það hvernig ráðuneytið eigi að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Ég tel, virðulegi forseti, að við gætum eytt miklu meiri kröftum og orku í að vinna að því sem við teldum eðlilegt að gera í staðinn fyrir að vera að deila um einstök atriði. Þó að við getum alltaf tekist á um forgangsröðunina sem er bara eðlilegt verðum við líka að átta okkur á því að niðurstaðan verður kannski ekki endanlega eins og við höldum að hún verði - hún verður kannski bara allt öðruvísi. Þannig erum við kannski oft og tíðum að rífast um hluti sem við vitum ekkert um. Ég er búinn að nota megnið af ræðu minni í að fara yfir það hverju við þurfum að breyta, skoðun mína á því. Það kemur ekki pólitík við heldur snýst það um fagleg vinnubrögð. Það má ekki vera þannig að það sé ekki sama hverjir stýri landinu, það sé bara skipt um einstaklinga á spottunum, hver togar í og hver græjar og gerir hlutina. Þessu verðum við að breyta til að ná aga í ríkisfjármálin. Ef við náum ekki niður halla ríkissjóðs erum við í töluvert vondum málum, ég hef áhyggjur af því. Þó að meiri hlutinn hafi fallið á þessari fyrstu þúfu bind ég miklar vonir við að fjárlaganefnd nái að gera ákveðnar breytingar á vinnubrögðum í þinginu. Það er búið að skipa undirhóp og ég bind miklar vonir við að við munum skila af okkur tillögum um breytingar sem munu hljóta samþykki hér í þinginu. Ég ítreka að ég tel mjög mikilvægt að við tökum efnislega og heiðarlega umræðu um það hver skilaboðin eiga að vera með fjárlögum árið 2012. Það er gríðarlega mikilvægt að við gerum það vegna þess að kjörtímabili okkar verður lokið þegar lokafjárlög fyrir árið 2012 koma fram. Það er bara svoleiðis. Þess vegna tel ég mikilvægt að skilaboðin verði skýr. Ég bind miklar vonir við þá samstöðu sem er í hv. fjárlaganefnd um að breyta vinnubrögðunum. Ég vil bara segja eitt til viðbótar í sambandi við vinnubrögð og umhverfi nefndarinnar, en mjög margir hv. þingmenn og jafnvel hæstv. ráðherrar hafa mjög miklar áhyggjur af því að hv. fjárlaganefnd hafi náð samstöðu um að færa frá sér svokallaða safnliði. Skipaður var undirhópur sem í sátu hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir, sem var þá formaður fjárlaganefndar, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Þuríður Backman og Þór Saari. Mjög margir hafa miklar áhyggjur af þessu en ég hef minni áhyggjur af því, ég viðurkenni það. Ég ætla að upplýsa það hér að ég er mun rólegri. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir hefur haldið utan um þetta verkefni í samstarfi við formann nefndarinnar til að klára það í þeim önnum sem við erum í. Þarna erum við föst í því að vera að fjalla um mjög litlar upphæðir. Ég geri ekkert lítið úr mikilvægi þess að þeim sé úthlutað með eðlilegum hætti, alls ekki. Hver var hugsunin og hvert var markmiðið þegar þessi ákvörðun var tekin í hv. fjárlaganefnd hér á þinginu? Það var að vanda betur til vinnubragða og hafa þetta faglegra og betra. Það er markmiðið. Þar verðum við að standa saman um og passa að gangi eftir. Sumir þeirra sem hafa af þessu miklar áhyggjur eru kannski ekkert að horfa á stóru myndina. Það er ekkert verið að fjalla mikið um það eða spá í það þó einhverjir milljarðar fari hingað og þangað, út og suður, og hvað er gert í því. Þess vegna verðum við að taka þessa umræðu með ábyrgum hætti og heiðarlegum. Við þurfum bara líka að ræða hvernig við viljum hafa þetta. Það þýðir ekkert að tala um hlutina öðruvísi en þeir eru. Í nýju þingskapalögunum á fjárlaganefnd að gefa efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Þetta er algjörlega glórulaust og vonlaust, ég hef ekki orðið var við marga sem andmæla því. Það hefur verið þannig í gegnum tíðina að efnahags- og viðskiptanefnd gefur hv. fjárlaganefnd umsögn um tekjuhlið frumvarpsins. Eins og þetta er í þingsköpunum, sem ég greiddi atkvæði, á fjárlaganefnd að gefa efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um tekjuhliðina, svo erum við með gjaldahliðina í hv. fjárlaganefnd, þannig að enginn er með heildaryfirsýn yfir fjárlög ríkisins. Það verður væntanlega að setja forsætisnefnd yfir til að fylgjast með gjalda- og tekjuhliðinni. Það var margoft rætt í hv. fjárlaganefnd hvernig að þessu yrði staðið, en einhverra hluta vegna hefur málið ekki verið útkljáð. Það er mjög mikilvægt að við klárum að ganga frá því hvernig þetta verður. Það sem stendur í þingsköpunum í dag er að mínu mati bara yfirsjón. Þetta gengur ekki. Það getur verið að einhverjir séu ekki sammála mér í því, en fjárlögin eru að mínu mati munaðarlaus, þ.e. tekjuhliðin á einum staðnum og útgjaldahliðin á öðrum. Þetta er algjörlega galið, getur ekki gengið, alla vega er það mín skoðun. Það getur verið að einhver sé ekki sammála mér um það. Það er mikilvægt að við hættum að tala um þetta eins og við höfum verið að gera. Menn hafa verið að reyna að vinna í þessu. Sumir túlka þetta á einn veg og aðrir á annan veg. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þetta á fundi fjárlaganefndar og fjárlaganefndin taki sig saman um, ef samstaða er um það, ég veit ekkert um það, að flytja breytingartillögu við þingsköpin. Punktur. Ég er búinn að fá nóg af því að nefndarritarar séu sendir til að tala við þennan og tala við hinn um það hvernig menn túlka hlutina og hvernig þeir eigi að vera. Þetta þarf bara að vera á hreinu. Þetta er ekkert flóknara en það. Það verður að taka af skarið í þessu, því annars lendum við í því við 3. umr. að rífast og pexa um það hvort hv. fjárlaganefnd hafi sinnt eftirlitshlutverki sínu og rýnt nægilega vel tekjuhlið frumvarpsins. Það hefur ekki verið gert á sama hátt og gert hefur verið undanfarin ár, vegna þess að sá hluti hefur verið í efnahags- og viðskiptanefnd og þar hafa miklu fleiri aðilar verið kallaðir til en hv. fjárlaganefnd hefur fundað með. Þetta er bara hlutur sem við verðum að ákveða hvernig við gerum og þarf ekkert að vera að rífast og pexa um og kenna hvert öðru um hvernig það er gert. Þetta er bara verkefni sem verður að ganga í. Við fáum breytingartillögu fyrir 2. umr. þar sem vaxtagjöld ríkissjóðs eru lækkuð um 591 milljón. Já, já, ég var nú búinn að lesa þessi gögn, en áttaði mig ekki á þessu þannig að ég spurði nú enn frekar, og við í hv. fjárlaganefnd, hvernig á þessu stæði, hver skýringin væri. Var skýringin sú að ekki stæði til að draga á restina af gjaldeyrislánunum, á lánalínurnar? Gátum við fengið að vera með þær áfram eins og verið hefur? Svo kom skýringin. Hún er í stuttu máli þessi: Lækkun vaxtagjalda um 591 milljón skýrist af því að útgáfa óverðtryggðra ríkisbréfa lækkar á árinu 2011. Hún lækkar sem sagt, óverðtryggð ríkisbréf munu lækka, og á móti á að hækka útgáfu verðtryggðra ríkisbréfa. Þetta þýðir nokkuð sem ég hafði ekki áttað mig á fyrr en ég fékk þessar upplýsingar, að þegar menn eru að tala um óverðtryggt og verðtryggt þá fara verðbæturnar náttúrlega á höfuðstólinn. En við erum hér með þessum hætti að færa niður útgjöld hjá ríkinu um 591 milljón. Ég spyr: Er þetta raunverulegur sparnaður? Eða er verið að lengja í halanum? Ég er ansi hræddur um að það sé þannig, það gengur ekki að tekjufæra þennan hluta, að lækka vaxtagjöldin, því vaxtagjöldin eru raunverulega þau sömu, þau færast bara seinna í tíðinni, ekki á rekstrargrunninn. Hvað er þá í rauninni verið að gera? Ég tel því mjög mikilvægt að við höfum það alveg á hreinu að efnahags- og viðskiptanefnd rýni tekjuhluta fjárlaga. Ef hv. fjárlaganefnd á að gera það, sem ég er algjörlega ósammála, þó það standi hér, þurfum við að vinna þetta allt öðruvísi í hv. fjárlaganefnd en gert hefur verið. Við þyrftum að skoða þetta sérstaklega. Við þyrftum að skoða hvaða áhrif það hefur að láta lífeyrissjóðina taka þátt í því að greiða sérstakar vaxtabætur. Hvað þýðir það í raun og veru þegar stærsti hlutinn af því kemur kannski frá lífeyrissjóðum sem eru með ríkisábyrgð? Þá erum við að gera hvað? Þá erum við að tekjufæra inn hjá ríkinu vaxtabætur sem opinberir lífeyrissjóðir eiga að greiða, en í raun og veru lengjum við bara í halanum af því skuldbindingin hjá ríkissjóði er um 400 milljarðar inn í opinberu sjóðina. Hvers konar stjórnun er þetta? Þetta gengur ekki. Við verðum að skoða þetta. Það er mjög mikilvægt að þetta verði skoðað á milli 2. og 3. umr. til þess að við getum farið að ræða um fjárlögin og framkvæmdir með fjárlögunum eins og við eigum að gera það en ekki í einhverjum upphrópunarstíl, í pólitískum átökum. Við þurfum að ná saman um það hvernig við viljum gera þetta með sem faglegustum hætti þannig að allir sitji við sama borð. Þá verður það spurningin sem mér finnst að eigi eftir að svara: Eiga allar stofnanir að fara eftir fjárlögum fyrir árið 2012 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Agi í fjármálum og agi yfirleitt felst í því að fólk gerir ráð fyrir að framkvæmt sé rétt. Fyrir mörgum árum sagði ég nákvæmlega það sama og ég segi núna: Mér finnst að hv. fjárlaganefnd eigi að kalla fyrir sig viðkomandi ráðherra og spyrja hann hvort viðkomandi forstjóri stofnunar sé ekki örugglega farinn að leita sér að nýrri vinnu sem hann ræður við, þ.e. honum sé bara einfaldlega sagt upp. Ef einhver fer ekki að lögum, ekki að fjárlögum, þá á að segja honum upp. Það er agi. Þetta þarf að gera einu sinni, tvisvar, eftir það fara menn að lögum. Varðandi ríkisreikning og lokafjárlög. Mér finnst að hv. fjárlaganefnd eigi sjálf að flytja lokafjárlög þegar ríkisreikningur liggur fyrir. Þá á hún að taka hann og flytja hann sem lokafjárlög, í maí þess vegna. Ég er mjög ánægður með þá tillögu frá hv. þingmanni að fjárlaganefnd flytji breytingu við þingsköp. Ég meina - nema hvað? Þeir vita á hverjum brennur. Það er náttúrlega alveg fáránlegt ef enginn hefur eða engin ein hv. nefnd hjá Alþingi hefur yfirsýn yfir fjárlögin. Það er bara alveg út í hött. Auðvitað þarf fjárlaganefnd að hafa yfirsýn. Svo varðandi skuldbindingar ríkissjóðs hjá LSR þar sem verið er að færa verðbætur eða kostnað yfir á Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, B-deild, sem er í rauninni flutningur á einum kostnaðarliðnum yfir á annan sem ekki hefur verið færður. Vandinn er sá að skuldbinding ríkisins við B-deild LSR hefur ekki verið færð. Sú skuldbinding hefur ekki verið færð. Það er náttúrlega það sem menn þurfa að vinna að, það er að færa allar skuldbindingar sem ríkissjóður ber þannig að skattgreiðendur nútímans og framtíðarinnar viti hvað bíður þeirra en verði ekki voðalega hissa allt í einu þegar barnabörnin fara að borga fyrir heilbrigðisþjónustuna núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir andsvarið. Auðvitað er þetta nákvæmlega rétt sem hv. þingmaður sagði. Til þess að búa til aga þarf að gera menn ábyrga fyrir því sem þeir eru að gera í rekstri stofnana og þá getur afleiðingin bara orðið ein, ekki eins og það sem ég rakti áðan að menn færu að þróa eitthvert tilsjónarmannakerfi. Það kom nú fram á einum fundi hv. fjárlaganefndar að viðkomandi ráðuneyti væri á þeim buxunum að fara að þróa það frekar. Það held ég að sé nú einn af þeim fáu fundum í hv. fjárlaganefnd sem mér var algjörlega nóg boðið og hafði mjög hátt. En hvað um það. Ég segi fyrir mína parta um það sem snýr að tekjuhlið og gjaldahlið fjárlaganna, það þýðir ekkert fyrir okkur að hafa þetta í lausu lofti, sem það er. Við verðum að taka heiðarlega umræðu um það. Ætlum við að hafa þetta svona? Ég tel það ekki framkvæmanlegt, það getur verið að aðrir telji það framkvæmanlegt, en það er mín skoðun. Við eigum ekki að vera feimin að ræða um það og taka þannig ákvarðanir að við getum rækt okkar hlutverk sem okkur er ætlað að gera í nefndinni. Það er ekki verið að benda á einn eða neinn í því. Þessi þingsköp voru samþykkt og við þurfum ekkert að deila um það hvort á að finna einhvern sökudólg, það þarf bara að laga þetta ef menn eru sammála því, en ekki er víst að allir séu sammála því að gera þurfi þetta með þessu móti. En aðalatriðið er að ná fram faglegum vinnubrögðum til þess að geta náð tökum á fjármálum ríkisins og ná aga inn í fjárlögin því að um leið og agi kemur þá spörum við mikla peninga. Það er að minnsta kosti skoðun mín að það muni ganga eftir. Þessar sérstöku vaxtabætur, það er eitt af því sem nefnt er þegar menn eru að setja og tekjufæra inn í fjárlögin. Ég nefndi áðan að það væri það sem ég taldi vantalið á gjaldahliðinni. Þegar menn eru farnir að tekjufæra með þessum hætti álögur á lífeyrissjóðina sem eiga að greiða niður sérstakar vaxtabætur, sem á reyndar eftir að útfæra og ná samkomulagi um, en svo greiðir ríkið sjálfu sér og ætlar síðan að halda því fram að þetta sé tekjuaukning 

Frú forseti. Ég er nærri viss um að ef ráðherrann fengi svona spurningu hjá hv. fjárlaganefnd, hvort það væri ekki örugglega þannig að forstjóri þeirrar stofnunar sem hefur farið fram úr sé farinn að leita sér að vinnu sem hann ræður við, að þá þurfi það ekki að gerast nema einu sinni, tvisvar, því að um leið og það gerist fara menn að fjárlögum. Ég er nærri viss um það, og allir starfsmenn viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis vita það. Varðandi það þegar hluti af skuldbindingu ríkissjóðs er ekki færður, eins og með B-deild LSR, þá geta menn að sjálfsögðu búið til tekjur eins og þeir bara vilja með því að færa sem gjöld inn á þann lið sem ekki hefur verið færður. Það er einmitt það sem mér sýnist að menn séu að gera með þá peninga sem vantar inn í þessar sérstöku vaxtabætur frá lífeyrissjóðunum sem er ófrágengið, sem er náttúrlega líka eiginlega ekki hægt. Ég er mjög ánægður með að hv. þingmaður komi - ég treysti sem sagt á að hann komi þeirri umræðu í gang innan hv. fjárlaganefndar að hún ræði það hvernig er skynsamlegt og ráðlegt að breyta þingsköpum þannig að einn aðili hafi yfirsýn yfir fjárlög ríkisins þegar þau eru samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er algjörlega sammála honum, við deilum ekkert um að yfirsýn verði að vera yfir þetta. Að mínu viti getur tekjuhliðin ekki verið í einni nefnd og gjaldahliðin í annarri. Það gengur ekki upp í mínum huga. Það getur vel verið að ég sé ekki nógu víðsýnn eða eitthvað svoleiðis, ég veit ekki um það, en að mínu mati gengur þetta ekki upp. Mér finnst að vanti svona eina nefnd fyrir ofan þetta sem fylgist bæði með tekjuhlutanum og gjaldahlutanum og að við sjáum það fyrir okkur hvernig þetta er í framkvæmd. Hvernig á að fylgjast með framkvæmd fjárlaga? Á fjárlaganefnd að fylgjast með útgjaldahliðinni og efnahags- og viðskiptanefnd með tekjuhliðinni? Þá er ekki hægt að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Það er líka mikilvægt að menn taki þá umræðu um þær upplýsingar sem hv. fjárlaganefnd fær til þess að rækja skyldu sína um eftirlit með framkvæmd fjárlaga, að við sem sitjum í nefndinni fáum þær upplýsingar sem koma okkur að gagni á hverjum tíma. Það er mjög athyglisvert sem hv. þingmaður sagði að þegar hv. fjárlaganefnd kallar ráðherra eða forstöðumenn stofnana á fund til sín, þá er það nefnilega með þeim hætti að í langflestum tilfellum eru þessir forstöðumenn og starfsfólk ráðuneytisins mjög vel upplýst, gefur okkur góðar upplýsingar, svarar skilmerkilega, en það gera því miður ekki allir. Maður hefur stundum á tilfinningunni að mönnum finnist það hálfbjánalegt að svara einhverjum svona spurningum hjá fjárlaganefnd. Maður hefur á tilfinningunni að það sé hugsunin. Það er atriði sem verður að breyta. Svo langar mig að segja eitt í restina, þ.e. þegar við erum að ræða um hvernig hlutirnir eru í raunveruleikanum. Við getum tekið ríkisstofnun sem er með hallarekstur. Ríkið á viðkomandi stofnun og á fasteignir stofnunarinnar. Þá tekur ríkið hvað? Það tekur ákvörðun um að selja fasteignirnar til að greiða niður hallann á viðkomandi stofnun, en í raun og veru er ríkið bara að selja sínar eigin eignir, það breytir að sjálfsögðu ekki niðurstöðu ríkissjóðs. Þetta er svona eins og kallað er að pissa í 

Frú forseti. Tæpur helmingur útgjaldahliðar fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2012 er útgjöld velferðarráðuneytisins, 225 milljarðar af um 540 milljörðum kr. Og nú fjórða árið í röð skal skorið niður í heilbrigðisþjónustu en þó þannig, eins og verið hefur á undanförnum árum, að þjónustu í heilbrigðismálum, þjónustu við börn, aldraða og fatlað fólk, er hlíft og niðurskurðarkrafan á þessum sviðum er helmingi minni en niðurskurðarkrafan er í annarri þjónustu ríkisins, 1,5% fyrir árið 2012 á móti 3%. Engu að síður er mjög erfitt að bregðast við þessari niðurskurðarkröfu þegar búið er að spara og skera, skera og spara þrjú ár í röð, og það hjá heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum sem voru alls ekki vel sett fyrir hrun. Þvert á móti voru margar þeirra, og allar þær stærstu, reknar með bullandi halla allt góðærið svokallaða, halla sem þær sumar hverjar burðast enn með en hafa þó komið yfir á biðreikninga þar sem reksturinn hefur haldist innan fjárlaga. Niðurskurðarkrafan á velferðarmálin var 2,3 milljarðar á föstu verðlagi ársins 2011 þótt framlögin hækki í reynd um 7,6%, þ.e. um 16 milljarða, milli ára vegna gengisbreytinga, verðlagsþróunar og kjarasamninga. Eins og sjá má á áliti meiri hluta velferðarnefndar sem er að finna á bls. 95–102 á þskj. 390, sem er nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012, afgreiddi velferðarnefnd álit sitt á frumvarpinu til fjárlaga talsvert áður en hv. fjárlaganefnd afgreiddi sínar tillögur til breytinga fyrir 2. umr. sem nú stendur yfir í þingsal. Við 2. umr. hefur meiri hluti fjárlaganefndar kynnt tillögur um breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem nema 1,9 milljörðum kr. á útgjaldahlið velferðarmálanna, þ.e. dregið er úr niðurskurðarkröfunni sem því nemur, þar af um 770 millj. kr., sýnist mér, til beinnar heilbrigðisþjónustu. Ég ætla að víkja fyrst að áliti meiri hluta velferðarnefndar um heilbrigðisþjónustuna. Þar er ítrekuð sú afstaða meiri hluta nefndarinnar að hagræðingarkröfur megi aldrei verða til þess að ýta fólki í dýrari úrræði. Þetta eru eðlileg viðvörunarorð og tímabær því að á sama tíma og útgjöld til opinberrar heilbrigðisþjónustu, bæði á heilbrigðisstofnunum og sjúkrahúsum, hafa dregist saman um 22% frá árinu 2008, sem sagt frá hruni, hafa útgjöld til að mynda til sérgreinaþjónustu lækna aukist um 7%. Þessar staðreyndir endurspeglast í þeim gögnum sem við þingmenn höfum nú á borðum okkar. Á sama tíma og aðhaldskrafan er, eins og ég sagði áðan, 2,3 milljarðar í velferðarmálum er í þessu sama fjárlagafrumvarpi og lagt var fyrir þingið tillaga um 2,7 milljarða kr. hækkun til útgjalda sjúkratrygginga. Þar af fara 1.160 milljónir í viðbótarframlag til sérgreinalækninga, ekki aðeins til að mæta hækkun á kostnaði við þjónustu þeirra heldur einnig vegna magnaukningar sem margt bendir til að sé komin til vegna þess að framboð á þessu sviði heilbrigðisþjónustu hefur aukist á sama tíma og framboð í almennri heilbrigðisþjónustu hefur minnkað. Það er því ljóst, frú forseti, að það hefur engan veginn tekist að halda jafnvægi í niðurskurði í heilbrigðisþjónustunni undanfarin ár. Heilbrigðisþjónustan hefur í reynd lekið út úr almenna kerfinu yfir á einkastofur lækna og einkaskurðstofur lækningafyrirtækja þar sem alls ekki er tryggt að þjónustan sé betri eða öruggari en í almannakerfinu sem er alla jafna mun ódýrara úrræði fyrir ríkissjóð. Í áliti meiri hluta velferðarnefndar er bent á að þessu þurfi að linna. Meiri hlutinn telur mjög jákvætt að nú liggur fyrir enn ein skýrsla með ábendingum um nauðsyn þjónustustýringar í heilbrigðisþjónustu, m.a. um það sem við höfum hér í þessum sal kallað sveigjanlegt tilvísanakerfi. Þjónustustýringu verður vissulega ekki komið á á einni nóttu, en meiri hluti velferðarnefndar telur hins vegar miður að fjárlagavinnan í heilbrigðisþjónustunni hafi ekki byggt á þessari nýju skýrslu sem rekja má til ráðgjafarfyrirtækisins Boston Consulting Group, sem mér skilst reyndar að sé sænskt en ekki bandarískt. Meiri hlutinn ítrekar að gera verði bragarbót á fyrir fjárlög ársins 2013 og taka tillit til margítrekaðra tillagna um þjónustustýringu. Í tillögum meiri hlutans sem sjá má í áliti til fjárlaganefndar er sem sagt ítrekað að það þurfi að koma á stýringu á flæði sjúklinga milli heilsugæslu, sjúkrahúsa, bráðaþjónustu og sérfræðinga. Enn fremur að styrkja þurfi heilsugæsluna til að unnt sé að taka upp slíka stýringu. Í þriðja lagi að endurskipuleggja þurfi Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og að magnaukningu í sérgreinaþjónustu skuli ráðstafa beint til heilbrigðisstofnana sem geti þá keypt þjónustu eftir þörf á hverjum stað. Eins og við vitum er þörfin misjöfn, ekki bara vegna þarfa íbúanna heldur fyrst og fremst vegna þess hvaða sérfræðingum viðkomandi heilbrigðisstofnun hefur á að skipa og hvaða sérfræðinga vantar á svæðið. Enn fremur að koma þurfi upp forvakt við bráðadeildir Landspítala – háskólasjúkrahúss, en bráðaþjónusta er eitt dýrasta úrræðið sem völ er á í heilbrigðisþjónustu og er til mikils að vinna að menn nýti ekki það úrræði að óþörfu eða þeim sé beinlínis ýtt út í það ef annað hagkvæmara og jafngott og -öruggt er í boði. Meiri hluti velferðarnefndar bendir á í þessu sambandi að við undirbúning nýbyggingar Landspítala – háskólasjúkrahúss þurfi að gera ráð fyrir byggingu eða kjarna fyrir slíka þjónustustýringu. Frú forseti. Heilbrigðisstofnanir aðrar en Landspítali – háskólasjúkrahús höfðu ekki brugðist við kröfum um niðurskurð þegar velferðarnefnd skilaði áliti sínu. Nefndinni var bent á að heilbrigðisstofnanirnar væru sem sagt enn að vinna tillögur sínar og þess vegna fékk nefndin ekki upplýsingar um það við vinnu við álit sitt hvernig brugðist yrði við. Vísa ég til þess sem kalla má nokkra ádrepu þar um á bls. 97, en einnig brýningu. Aðalatriðið sem þarna kemur fram er að nefndin lýsir áhyggjum sínum yfir því að ekki verði lengra gengið í niðurskurði án þess að skerða þjónustu og fækka störfum og að fyrir þurfi að liggja stefna og áætlun til langs tíma um skipulag og fjárhagsramma heilbrigðisþjónustunnar. Þetta var staðan þegar hv. velferðarnefnd var að ljúka við og skila áliti sínu. Nú hins vegar, og fyrir lokaafgreiðslu fjárlaganefndar, liggur fyrir stórgóð greinargerð upp á tæpar 60 blaðsíður til velferðarráðherra um heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús vegna fjárlaga ársins 2012. Þetta er samantekt niðurstaðna af fundaröð ráðherra og ráðuneytis með stjórnendum heilbrigðisstofnana, útgefin núna í nóvember, í þessum mánuði, og hefur verið mjög vel að verki staðið. Ég vil hrósa ráðuneytinu og hæstv. velferðarráðherra sérstaklega fyrir þetta verk og ítreka vegna ummæla sem hér féllu í dag af sama tilefni að ég sé alls ekkert óeðlilegt við það að gerðar séu breytingar á fjárlagafrumvarpi fyrir 2. umr. eins og hér er verið að gera, ég tala nú ekki um þegar vel er gert og þegar í er bætt. Það hefur hv. fjárlaganefnd einmitt gert. Hún hefur, það sem ég vil kalla, slökkt á rauðu ljósunum sem er hægt að sjá í þessari greinargerð og bætt við einum 1.900 millj. kr. í velferðarmálin, dregið verulega úr niðurskurði í heilbrigðisþjónustunni beint um einar 770 millj. kr. Þegar ég segi að slökkt hafi verið á rauðu ljósunum vil ég sýna hv. þingmönnum sem hér eru í salnum hvernig þetta verk hefur verið unnið. Í greinargerðinni hefur verkefnum viðkomandi heilbrigðisstofnunar verið skipt upp í þrennt. Á rauðu ljósi er ákveðin þjónusta sem í tiltekinni heilbrigðisstofnun á bls. 24 er talin kosta 17,1 millj. kr. Í afgreiðslu meiri hluta fjárlaganefndar á niðurskurðartillögum til sömu stofnunar er bætt í 23,6 millj. kr. og því segi ég í þessu tilfelli að slökkt hafi verið á rauðu ljósunum. Og það er vel, til þess tökum við þessi mál í gegnum fleiri en eina umræðu. Frú forseti. Velferðarnefnd ræddi sérstaklega málefni Landspítalans, tannlækningar, sjúkraþjálfun og þjónustusamninga, einkum og sér í lagi við Reykjalund og Samtök áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann sem við heimsóttum. Einnig var fjallað um Fæðingarorlofssjóð, um þjónustusamninga og Íbúðalánasjóð. Um það má lesa í áliti hv. nefndar. Við fjölluðum einnig um bótaflokka sem gerð var tillaga um að fengju ekki 3,5% hækkun á næsta ári og bentum á, samanber bls. 99 í nefndaráliti, í fylgiskjali með áliti meiri hluta velferðarnefndar, að margir þessara bótaflokka tengjast sérstaklega málefnum barna. Af því tilefni segir í áliti meiri hluta velferðarnefndar, með leyfi forseta: „Telur meiri hlutinn mikilvægt að staða barna og barnafjölskyldna sé skoðuð sérstaklega í fjárlagagerðinni, og tryggt að áhersla stjórnvalda um að standa vörð um hag barna sé höfð að leiðarljósi í hagræðingaraðgerðum. Þá telur meiri hlutinn jafnframt vert af þessu tilefni að benda á misræmi sem gætir í bótakerfi ríkisins í bótum, lífeyri og uppbótum til barnafólks. Til að mynda er barnalífeyrir skattfrjáls en uppbót á atvinnuleysisbætur vegna barna á framfæri hins atvinnulausa teljast til tekna og skattlagðar sem slíkar. Telur meiri hlutinn mikilvægt að réttlæti og jafnræði sé tryggt í bótakerfum ríkisins og leggur áherslu á að heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins sem nú er unnið að verði flýtt. Slík vinna ætti að stuðla að réttlátri skiptingu almannafjár.“ Hér var um að ræða, frú forseti, niðurskurð upp á 220 millj. kr. sem hv. fjárlaganefnd hefur nú dregið til baka og bætt í þannig að þeir bótaflokkar sem um ræðir og snúa, eins og ég nefndi áðan, flestir að málefnum barna munu fá 3,5% hækkun á næsta ári eins og aðrir bótaflokkar. Það er ánægjulegt að sjá tillögur hv. fjárlaganefndar. Það er því freistandi að rekja þær og ég ætla að leyfa mér þann munað, frú forseti, að benda á að dregið er úr aðhaldskröfu um 120 millj. kr. til að milda áhrif hagræðingaraðgerða á sjúkraþjálfun og tæknifrjóvgun. Bætt er í 140 millj. kr. til að efla tannheilsu og tannvernd barna til að fylgja eftir markmiðum heilbrigðisáætlunar og aðgerðaáætlun um að styrkja stöðu barna og ungmenna þar sem kveðið er á um að tannvernd barna verði bætt með forvarnaaðgerðum og niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna sem nemi allt að 75% af kostnaði. Til Sjúkrahússins á Akureyri eru lagðar til 37 millj. kr., annars vegar til að draga úr aðhaldskröfu og hins vegar til að tryggja læknanemastöður við sjúkrahúsið. Þá vek ég athygli hv. þingmanna á tæplega 140 millj. kr. fjárframlagi til Landspítala til að draga úr aðhaldskröfu sem var 630 millj. kr. og fer hún því niður fyrir 500 milljónir með þessari tillögu verði hún samþykkt. Í útvarpsfréttum í dag lýsti forstjóri Landspítalans, Björn Zoëga, því yfir að þetta breytti miklu fyrir spítalann því að nú yrði opnuð öldrunardeild í Landakoti sem hefur verið lokuð en staðið uppbúin um nokkra hríð. Það er ástæða til að fagna því og það veit ég að ráðgjafarnefnd Landspítala – háskólasjúkrahúss mun gera en nefndin kom fyrir velferðarnefnd og benti á hversu miklu ódýrara það er fyrir spítalann að reka þessa öldrunardeild í Landakoti en í Fossvogi og við Hringbraut þar sem eru sérhæfðari rúm, auk þess sem aldraðir sjúklingar sem þar fá inni fá þá sérhæfða þjónustu við sitt hæfi sem erfitt og útilokað er að veita á göngum Landspítalans. Þá vil ég vekja athygli hv. þingmanna á 15 millj. kr. framlagi til Reykjalundar vegna viðbótarkostnaðar. Að baki þessari tölu er nokkuð ótrúleg saga sem freistandi væri að rekja en tímans vegna ætla ég að láta það vera. Síðan er viðbótarframlag til heilbrigðisstofnana hringinn í kringum landið sem er í samræmi við þau rauðu ljós sem bent var á í yfirferð velferðarráðuneytisins um landið, í fundaröð ráðherra og ráðuneytis með stjórnendum heilbrigðisstofnana, og er nú verið að slökkva. Ég get ekki annað en fagnað því að með þessu móti sé dregið úr aðhaldskröfunni. Frú forseti. Hv. velferðarnefnd ræddi einnig tekjuhlið fjárlaganna og þá einkum og sér í lagi mál sem lúta að álögum á tóbak vegna þess að þar er um lýðheilsumál að ræða. Í áliti sem meiri hluti nefndarinnar skilaði til hv. efnahags- og viðskiptanefndar er tekið eindregið undir tillögur sem Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hefur unnið og kynnti fyrir nefndinni. Við leggjum í áliti okkar mikla áherslu á að þessar tillögur verði að veruleika núna við afgreiðslu fjárlaga. Þær skila ekki aðeins 350–360 millj. kr. aukalega í ríkissjóð, sem hlýtur að teljast allnokkuð, heldur geta þær breytt miklu í notkun tóbaks. Það kann að snerta einhverja hv. alþingismenn því að þar er meðal annars um að ræða margumrætt neftóbak, og lyftast nú dósir hér víða í salnum. Meiri hluti velferðarnefndar tekur semsé undir það að sama gjald verði lagt á neftóbak og annað tóbak sem ber tóbaksgjald eftir vigt, þ.e. allt tóbak annað en sígarettur sem lagt er á eftir pakkningum. Við leggjum áherslu á að það eigi að minnsta kosti að færa þetta gjald nær. Við skulum ekki gleyma því að þegar neftóbaki var hlíft við þessum álögum á sínum tíma var það með þeim rökum að það væri eitthvað sem gamlir karlar í sveitum notuðu mikið og neftóbak væri á útleið og mundi hverfa. Það væri því ástæðulaust að leggja mikið á blessaða gömlu karlana. Ekki hefur þetta nú reynst rétt, þvert á móti hefur neysla á neftóbaki margfaldast undanfarin ár. Það eru ekki einhverjir gamlir karlar til sveita og ekki aðeins karlmenn hér í sölum Alþingis sem nota neftóbak heldur nota ungir drengir það sérstaklega sem munntóbak og við því þarf að sporna. Það er algerlega ástæðulaust að tóbakseiningin í neftóbaki sé fimm sinnum ódýrari en annað tóbak. Við vitum líka að verðið er það sem stýrir neyslunni á unga aldri. Frú forseti. Auk þess tekur meiri hluta nefndarinnar undir tillögu um að breyta álagningu á tóbaksgjald þannig að sett verði fast verð á tóbak og sama verð um allt land og um leið verði álagning smásala á tóbak lækkuð niður í 20% af söluverði Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að án þess að breyta verði sígarettupakkans er unnt að hækka tóbaksgjaldið í 7,5% í stað 5,1% sem gerð er tillaga um í frumvarpinu. Álagning smásala á tóbakssölu á Íslandi er nú um 30% og hefur hækkað úr 16% frá því að fast verð var tekið af tóbakinu. 30% álagning þýðir að verulegur hvati er til að selja sem mest af tóbaki og það sýnir sig auðvitað í sölumynstrinu. Nú er komin verðsamkeppni í sölu tóbaks og hægt að kaupa það ódýrara á einum stað en öðrum og þar selst því meira af því. Tillagan gengur sem sagt út á að sett verði fast verð og sama verð á tóbaki um allt land til að koma í veg fyrir að það sé boðið til sölu á niðurgreiddu verði í skjóli þess að álagningin er svo há. Frú forseti. Það væri freistandi að fjalla meira um þetta stórgóða fjárlagafrumvarp sem við höfum hér fyrir framan okkur. Ég hefði gaman af því að fara ítarlega yfir fleiri breytingartillögur í fleiri ráðuneytum sem hv. fjárlaganefnd hefur gert en tímans vegna og lengdar mælendaskrár ætla ég að láta hér við sitja og hvet þingmenn til að kvarta ekki undan því sem vel er gert, hvorki í fjárlaganefnd né fjármálaráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að kvarta yfir áliti meiri hluta velferðarnefndar, enda var ég mjög ánægður að sjá að þar kom fram hörð gagnrýni á þá stefnu sem hefur verið keyrð áfram í fjárlögum hvað varðar niðurskurð í heilbrigðismálum. Ég verð að viðurkenna að ég varð óneitanlega fyrir vonbrigðum þegar ég heyrði hv. þm. Álfheiði Ingadóttur gefa í skyn, ef ég hef skilið hv. þingmann rétt, að álitið hefði verið öðruvísi ef legið hefðu fyrir tillögur um breytingar á heilbrigðisstofnunum. Nú langar mig að upplýsa þingmanninn um að hvergi hefur verið breytt þeirri stefnu sem var mörkuð í fjárlögunum fyrir um ári síðan og mun gjörbylta heilbrigðiskerfi landsmanna, sérstaklega á landsbyggðinni. Hún nefndi líka í umræðunum hérna að álit þeirra hefði verið samið löngu áður, eða ég skyldi það þannig. Þetta var nú reyndar þannig í fjárlaganefnd að við fengum yfirlestur frá meiri hluta velferðarnefndar tveim dögum áður en málið var tekið úr fjárlaganefnd. Degi áður kom skýrslan frá aðstoðarmanni ráðherra sem þingmaðurinn vísaði í áðan og nú þrem, fjórum dögum seinna erum við að ræða fjárlögin. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi þess að andstaða hefur verið við þessa breytingu í meira en ár frá því að fjárlagafrumvarpið kom fram haustið 2011: Hvernig stendur á þessum vinnubrögðum? Hvernig stendur á því að við horfum upp á það hér tveim, þrem dögum fyrir 2. umr. fjárlaga að verið er að breyta og bæta og að álit velferðarnefndar 

Frú forseti. Ég sagði alls ekki að álit hv. eða meiri hluta velferðarnefndar hefði verið öðruvísi ef við hefðum haft upplýsingar um það hvernig heilbrigðisstofnanirnar hygðust bregðast við niðurskurðarkröfunum. Það sem ég sagði var að velferðarnefnd hefði ekki getað fjallað um það, hafði ekki forsendur til þess, vegna þess að upplýsingarnar vantaði. Það kom fram eins og segir í áliti nefndarinnar að heilbrigðisstofnanirnar höfðu fengið frest hjá velferðarráðuneytinu til 2. desember næstkomandi til þess að bregðast við tillögunum. Þegar maður sér þessa ágætu greinargerð, sem ég hef gert að umtalsefni, sér maður hvers vegna við bendum á það í áliti okkar að stuttur tími sé milli 2. og 6. desember þegar 3. umr. á að fara fram og hvetjum til þess að vandlega verði farið yfir stöðuna sem hv. velferðarnefnd hafði ekki forsendur til að gera. Ég hef ekki heyrt betur, frú forseti, en það hafi einmitt verið til umræðu í þessum sal í dag að menn þurfi að skoða þetta á milli 2. og 3. umr. Það er eins og vera ber. Til þess eru umræðurnar nefnilega þrjár.

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta bregðast heilbrigðisstofnanir ekki öðruvísi við niðurskurðartillögum en með því að draga saman reksturinn á einn eða annan hátt. Ég skil ekki þetta orðalag, að beðið sé eftir viðbrögðum þeirra. Það logar allt stafnanna á milli á landsbyggðinni og í þeim heilbrigðisstofnunum sem mestur niðurskurður er. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Í áliti meiri hlutans segir að hann árétti nauðsyn þess að fyrir liggi stefna og áætlun til langs tíma um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar og innan hvaða fjárhagsramma hún eigi að starfa. Við verðum að fá svör við því hvort formaður hv. velferðarnefndar standi við eigið álit eða hafi skipt um skoðun á tveim, þrem dögum. Hv. þingmaður svaraði mér ekki af hverju hefði ekki verið ráðist í þessa skýrslugerð og úttektir fyrr. Hvar er byggðaúttektin sem var lofað að gerð yrði við síðustu fjárlagagerð fyrir um ári síðan? Hvar er hún? Eitt í viðbót. Er ekkert samband á milli velferðarráðuneytis og velferðarnefndar? Hefur velferðarnefnd ekki hugmynd um að hverju er verið að vinna innan velferðarráðuneytisins og hvenær megi vænta grundvallarskýrslna, eins og hefur komið fram hérna í umræðunni um fjárlögin? Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega að ég fái svör við þessum mikilvægu spurningum. Ég hélt fyrr í dag að ríkisstjórnin, einhverjir væru búnir að átta sig á því 

Frú forseti. Það er hárrétt að hv. velferðarnefnd kallar eftir því að fyrir undirbúning fjárlaga fyrir árið 2013 verði tekið mið af þeim skýrslum og greinargerðum sem fyrir liggja, nýjum og gömlum, og vísa veginn til endurskipulagningar  Ég hef margoft lýst því yfir að ég tel að það verði ekki lengra gengið í hagræðingu í heilbrigðisþjónustu á Íslandi nema með skipulagsbreytingum. Við sem sitjum í hv. velferðarnefnd vitum eins og aðrir þingmenn að í velferðarráðuneytinu hefur verið unnið hörðum höndum að því að draga saman upplýsingar og kortleggja þjónustuna, ekki í því skyni eins og hv. þingmaður gefur í skyn að rústa hana heldur til þess að bæta hana og treysta. Hv. þingmaður spyr um úttektir og skýrslur og spyr hvort velferðarnefnd viti ekki hvað velferðarráðuneytið er að gera. Við vitum það. Í áliti okkar kemur fram að þær skýrslur sem við hefðum gjarnan viljað að væru grundvöllur fyrir fjárlagafrumvarpi í velferðarmálum fyrir árið 2012 eru það ekki. Í áliti okkar segir að það sé mjög miður að mati meiri hluta nefndarinnar. Þannig er nú þetta. Þetta orðalag kann ég nú reyndar utan að, hv. þingmaður, þótt ég hafi ekki skjalið hér við hliðina á mér.

Virðulegi forseti. Við ræðum hérna um fjárlagafrumvarpið 2012. Það skjal er mikil lesning eins og ávallt. Það eru deildar meiningar meðal þingmanna um það hversu mikið vit er í þessu öllu saman. Það sem mig langar til að fara yfir er tekjuhliðin, sérstaklega ætla ég að byrja á að tala um forsendur fjárlaganna og rekja hvort þær muni standast. Forsendur fjárlaganna hafa breyst þó nokkuð frá því að þjóðhagsspá Hagstofunnar sem frumvarpið byggir á var birt 8. júlí sl. Þannig hefur hagvöxtur verið stilltur niður á við um 0,7% og ýmsir liðir innan landsframleiðslunnar hafa tekið þó nokkrum breytingum. Við skoðun á þessu öllu saman kemur í ljós að hagvöxturinn verður meira og minna drifinn af einkaneyslu og ég mun fara yfir það betur á eftir. Mér er nokkur vandi á höndum við að fjalla um tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins vegna þess að endurmat á forsendum þess verður ekki kynnt í efnahags- og skattanefnd fyrr en í fyrramálið. Í umræðum um það gefst enginn tími til að fjalla um forsendurnar vegna þess að miðað við dagskrá er gert ráð fyrir atkvæðagreiðslu upp úr hádegi á morgun. Það á ekki að fjalla neitt um breytingar á forsendum fjárlaga. Þá er kannski ágætt að ég reyni að gera það af því viti sem ég hef, sem er kannski ekki mjög mikið, og út frá þeim útreikningum sem ég hef gert sjálfur. Í spánni í júlí var gert ráð fyrir því að einkaneysla drægist saman um 3%. Einkaneysla á þessu ári hefur haldið mjög uppi hagvexti og hún hefur verið drifin af metúttektum á lífeyrissparnaði. Í kringum 25 milljarðar fóru til heimilanna í auknar ráðstöfunartekjur í gegnum viðbótarlífeyrissparnað. Sérstök vaxtaniðurgreiðsla sem var ákveðin hér á síðasta ári er í kringum 6 milljarðar. Þá erum við komin í 31 milljarð. Síðan er einn þáttur sem hafði þó nokkur áhrif, sá að Landsbankinn borgaði út 4,4 milljarða á þessu ári vegna 20% vaxtaafsláttar. Ef við lítum síðan á hvernig þetta muni líta út á næsta ári er talið að launahækkanir verði svipaðar og á þessu ári en að úttekt á lífeyrissparnaði verði 12–13 milljarðar, þ.e. um helmingi lægri en var á þessu ári. Sérstaka vaxtaniðurgreiðslan verður sú sama, í kringum 6 milljarðar, en ekki er gert ráð fyrir því að Landsbankinn borgi út meira af vaxtaafslættinum. Hagvöxturinn var meira og minna drifinn af óefnislegum þáttum á þessu ári og gert er ráð fyrir að hann verði áfram á næsta ári en ég tel það ekki líklegt. Ég tel um ofmat á einkaneyslunni að ræða. Þá vekja athygli vísbendingar um að afborganir af lánum heimilanna verði annað árið í röð umtalsvert minni en þær voru 2009. Það getur líka skýrt einhvern hluta aukinnar einkaneyslu þannig að allt leggst þetta í þá átt að hugsanlega sé ofmetið hjá Hagstofunni hve mjög einkaneyslan muni vaxa og þar af leiðandi verði hagvöxtur ekki jafnmikill og spáð er. Miðað við fjárlagafrumvarpið mun samneyslan dragast saman um 0,1%. Fjárfesting er talin aukast um 1,8%. Þá er gert ráð fyrir kísilveri í Helguvík sem er fjárfesting upp á 17–18 milljarða sem dreifist á tvö ár. Þegar þetta fjárlagafrumvarp kom inn í þingið stóð til að taka upp svokallaðan kolefnisskatt, þ.e. skatt á kol og koks sem eru notuð í kísilverum. Ef sú hefði orðið raunin er ljóst að ekki hefði orðið af fjárfestingunni. En eins og við munum sem vorum í þessum sal í gær lýsti fjármálaráðherra því yfir að hætt hefði verið við að fara út í þá skattahækkun og tel ég að það sé einna helst vegna þess að stjórnarandstæðingar og forsvarsmenn fyrirtækja, bæði Elkem uppi á Grundartanga og forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem hyggjast reisa kísilver í Helguvík og jafnvel á Húsavík, bentu á að starfsemin legðist ella af uppi á Grundartanga og að hvorki yrði farið út í fjárfestinguna í Helguvík né fyrir norðan. Ekki var mikil hugsun í því hjá fjármálaráðherra en það er gott að hann hefur séð að sér og að hætt hefur verið við þessa skattlagningu. Það bólar ekki mikið á annarri fjárfestingu, a.m.k. ekki stórfjárfestingu, þótt svo virðist sem atvinnuvegafjárfestingin sé eitthvað að taka við sér. Það er gert ráð fyrir því að útflutningur á vöru og þjónustu muni dragast saman. Hann mun dragast saman meira en innflutningur á vöru og þjónustu þannig að vöruskiptajöfnuðurinn verður ekki jafnmikill og ella. Samantekið verður verg landsframleiðsla 0,7% lægri en spáð var í júlí. Eins og ég hef rakið finnst mér þessi spá brothætt, sérstaklega í sambandi við einkaneysluna og fjármunamyndunina. Ef við reynum að leiða þetta inn í fjárlögin, af því að við erum að tala hér um tekjuhliðina á fjárlögum, getum við notað þá þumalputtareglu að 28% af hagvextinum falli í hlut ríkisins og þá má gera ráð fyrir í kringum 3,1 milljarðs minni tekjum vegna þessa minni hagvaxtar en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Það eykur á þennan 18 milljarða viðbótarhalla sem varð milli 1. og 2. umr. og þá erum við komin upp í 21–22 milljarða. Forsendur fjárlaganna eru ekki beysnar. Þess vegna vekur afar mikla athygli að ekki verði farið yfir breyttar forsendur fjárlaga fyrr en í fyrramálið, þ.e. eftir að þessari umræðu lýkur, rétt á undan atkvæðagreiðslu. Það verða gríðarlega miklar breytingar á milli 2. og 3. umr. sem hefði verið hægt að sjá fyrir ef við hefðum gefið okkur það að efnahags- og viðskiptanefnd hefðu verið kynntar þessar breyttu forsendur, t.d. bara í dag. Það er nú það. Við sjálfstæðismenn fjöllum ítarlega um tekjur hins opinbera í tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Þar segir, með leyfi forseta: „Viðbrögð ríkisstjórnarinnar við efnahagsvandanum hafa hingað til verið mjög máttvana. Einna alvarlegustu mistökin voru þau að bregðast við vanda ríkissjóðs með því að hækka skatta á launafólk og fyrirtæki. Þar með var dreginn kraftur úr atvinnulífinu og tafið fyrir því að atvinnulífið kæmist aftur á réttan kjöl. Aukið atvinnuleysi, minni kaupmáttur og verri staða ríkissjóðs en ella hefði orðið er afleiðingin.“ Svo mörg voru þau orð. Þessar staðhæfingar eru ansi vel studdar rannsóknum sem talað er um í þessari þingsályktunartillögu. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Árið 2009 var birt viðamikil rannsókn sem unnin var af hagfræðingum við Harvard-háskóla. Þar voru viðbrögð 21 ríkis innan OECD við efnahagskreppu metin og náði rannsóknin aftur til ársins 1971. Borinn var saman árangurinn af því að annars vegar auka ríkisútgjöld til að örva hagkerfið og hins vegar árangurinn af því að lækka skatta. Niðurstaða þessarar rannsóknar var eindregið sú að þau ríki sem höfðu farið þá leið að lækka skatta náðu árangri fyrr og það sem meira var, árangur þeirra var viðvarandi.“ Svo mörg voru þau orð. Með því að lækka skatta og einfalda skattkerfið munu aukast til muna líkurnar á því að þjóðin vinni sig út úr efnahagsvandanum. Jafnframt er líklegt að ábatinn verði varanlegri og leiði til þess að lífskjörin verði til jafns og best gerist annars staðar. Það sýna þær hagfræðirannsóknir sem ég talaði um áðan. Í annarri rannsókn sem er fjallað um í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins, rannsókn sem framkvæmd var af Efnahags- og framfarastofnuninni OECD á ríkisfjármálum aðildarríkja stofnunarinnar, kemur í ljós að skattbyrði er mest á Íslandi þegar tillit hefur verið tekið til fyrirkomulags lífeyrismála. Lífeyrissjóðir eru eins og við vitum fjármagnaðir á Íslandi af launagreiðslum launþega, en í flestum öðrum ríkjum er um gegnumstreymisfyrirkomulag að ræða. Þessi munur leiðir til þess að ríkisútgjöld virðast minni á Íslandi sem nemur framlagi í lífeyrissjóði. Sanngjarnt og rétt er að taka tillit til þess þegar skattheimta milli landa er borin saman, alveg eins og OECD hefur gert, og þá fáum við þá niðurstöðu sem ég hef hér rakið, að skattbyrði á Íslandi er ein sú hæsta innan OECD. Hið opinbera er orðið allt of umsvifamikið. Á síðasta ári báru 125 þús. starfsmenn í einkageiranum uppi um 42 þús. opinbera starfsmenn, um 14 þús. atvinnulausa og 137 þús. aðra einstaklinga sem voru utan vinnumarkaðar, oftast sökum aldurs. Sú þróun sem orðið hefur undanfarna áratugi er ekki sjálfbær eins og sést á fjármálum hins opinbera. Aldrei hafa færri starfsmenn í einkageiranum staðið undir jafnmörgum. Ríkið má ekki verða upphaf og endir alls í lífi okkar. Það gefur stjórnmála- og embættismönnum allt of mikil völd og líkur aukast á því að skattfé sé ráðstafað með óhagkvæmum hætti eða í óþarfa. Það er brýnt að tekist verði af einhverri alvöru á við það verkefni að endurskilgreina þjónustuframboð ríkisins með það að meginmarkmiði að fá meira fyrir minna. Byggja þarf upp hvata í ríkisrekstri til að ná fram hagræðingu, auka samkeppni, setja raunhæf markmið um þjónustu, gæði og magn og mæla árangur í rekstri. Æskilegt er að skilið sé á milli kaupa og sölu á þjónustu, að sjálfstæði stofnana sé aukið og að þær bjóði í verkefni á vegum ríkisins. Áríðandi er að á þessum grunni verði unnin áætlun til lengri tíma um þjónustu ríkisins við skattgreiðendur. Að öðrum kosti verður svokallaður niðurskurður í ríkisrekstri hvorki markviss né til gagns, eins og við sjáum berlega í dag. Grundvallaratriði er að koma böndum á hallarekstur ríkissjóðs með þeim hætti að stilla rekstrarkostnað af með tilliti til þeirra tekna sem úr er að spila hverju sinni. Í þessum efnahagstillögum leggjum við til í beinu samhengi við fjárlögin að við náum tökum á ríkisútgjöldum og að þau verði dregin saman um 17,6 milljarða milli áranna 2011 og 2012 frá því sem er í fjárlagafrumvarpinu. Megnið af þessum sparnaði má rekja til sparnaðar í atvinnuleysisbótum sem sparast vegna annarra aðgerða sem við boðum í frumvarpinu. Við leggjum einnig til sparnað við æðstu stjórn ríkisins og ráðuneytin en við leggjum til að dreginn verði til baka sparnaður sem var áætlaður í velferðarráðuneytinu vegna heilbrigðismála. Jafnframt leggjum við til að útgjöld til löggæslumála verði aukin. Við leggjum ekki til að fjárveitingar til mennta- og menningarmála, félagsmála og heilbrigðismála verði skornar niður næstu tvö árin, heldur verði þessi tími notaður til að leita hagræðingarmöguleika í samvinnu við starfsmenn og notendur þjónustunnar. Það er mjög brýnt að ítreka það. Við höfum séð hvað þau vinnubrögð sem ríkisstjórnin viðhefur hafa í för með sér. Það er algjörlega augljóst að sú leið virkar ekki. Hér eru ýmsar hugmyndir ræddar sem vert er að benda ríkisstjórninni á að skoða ítarlega vegna þess að það virðist vanta allverulega upp á hugmyndirnar. Ef við förum aðeins yfir breytingartillögurnar við tekjuhliðina sjáum við ýmsa merkilega hluti. Þess ber fyrst að geta að stjórnarþingmenn hafa státað sig af því að velferðarútgjöld hafi verið aukin gríðarlega og að aldrei hafi þau verið meiri en akkúrat núna. Þetta er alveg hárrétt. En er það mælikvarði á árangur? Ef við skoðum atvinnutryggingagjaldið sjáum við að það er næstum því 22 milljarðar. Atvinnutryggingagjaldið telst til velferðar- og félagsmála. Aukin velferðarútgjöld hafa fyrst og fremst orðið vegna aukins atvinnuleysis. Það er það sem ríkisstjórnin og stjórnarliðar státa sig af þegar þau tala um að velferðarútgjöld hafi aukist. Þau státa sig af því að atvinnuleysi hafi aukist gríðarlega og að útgjöld til atvinnuleysismála hafi aukist. Það er með stolti sem ríkisstjórnin tilkynnir um þessa hluti. Jafnframt er rétt að benda á að þetta atvinnutryggingagjald, sem er tæpir 22 milljarðar, er borgað beint af atvinnulífinu og er fall af því hversu margir eru atvinnulausir. Þegar atvinnuleysi dregst saman eiga þessi útgjöld að dragast saman og tekjurnar líka vegna þess að þetta á að vera í beinu samræmi við atvinnuleysi eins og ég sagði áðan. Þessi ríkisstjórn hefur raunverulega ekki staðið við að láta innheimtuna standast á við sveiflur í atvinnuleysinu. Avinnutryggingagjaldið ætti að vera orðið mun lægra en það er í þessu fjárlagafrumvarpi og munurinn á því sem það ætti að vera og þessum tæpu 22 milljörðum ætti að vera notaður í aðra hluti sem þetta var alls ekki ætlað í. Næst á tekjuhliðinni eru tæpir 5 milljarðar vegna launaskatta á fjármálafyrirtæki sem lýsir miklu ímyndunarafli hjá ríkisstjórninni. Fjármálaráðherra hefur haldið því fram að þetta sé að danskri fyrirmynd, að leitað hafi verið í smiðju Dana eftir þessum skatti og að þetta sé orðið sambærilegt og í Danmörku. Jafnvel er Frakkland nefnt í leiðinni. Þetta er ekki alls kostar rétt, þegar þessi skattur var lagður á í Danmörku voru um leið aðrir launaskattar teknir af dönskum fyrirtækjum. Hann var lagður á öll fyrirtæki sem ekki voru í virðisaukaskattskerfinu. Þessi skattur skilst mér að sé í kringum 9% í Danmörku núna, en á að verða 10,5% hérna. Við getum bætt launasköttunum, sem ekki á að létta af hérna, við þá prósentu þannig að í raun er hér kominn skattur á laun sem nemur rúmum 19% á móti 9% í Danmörku ef menn vilja bera sig saman við það land. Jafnframt eru reglur um hvernig skatturinn er lagður á í Danmörku mjög ólíkar þeim sem eru hér á landi. Það að segja þennan skatt lagðan á að danskri fyrirmynd er af og frá og sá rökstuðningur gengur engan veginn upp. Þá er blessaður auðlegðarskatturinn sem menn eru hættir að kalla auðlegðarskatt og farnir að kalla sínu rétta nafni í breytingartillögunum, þ.e. eignarskatt á einstaklinga. Hann er rúmir 7 milljarðar, er orðinn stigskiptur og hefur verið hækkaður þannig. Þetta er merkilegur skattur og var innleiddur fyrir tveimur árum. Hann leggst ekki á tekjur einstaklinga, heldur eignir. Það er merkilegt að velta fyrir sér dómi sem gekk í Þýskalandi fyrir þrem, fjórum árum þar sem einstaklingur sem þurfti að bera eignarskatt fór í mál við þýska ríkið og hélt því fram að eignarskattur jafngilti eignaupptöku og því væri verið að skerða eignarrétt hans. Þýskir dómstólar féllust á þetta og í kjölfarið voru eignarskattar afnumdir í Þýskalandi. Eignarskattar finnast í einhverjum löndum enn þá, einu eða tveimur, en að eitthvert land innleiði slíka skatta er af og frá. Eignarskatturinn gerir meira en að taka upp eignir. Hann fælir einstaklinga sem eiga miklar eignir frá búsetu á Íslandi. Á nefndarfundum efnahags- og viðskiptanefndar sögðu endurskoðunarskrifstofur að þó nokkuð margir tugir, ef ekki hundruð, íslenskra efnaðra einstaklinga hefðu flutt lögheimili sitt til útlanda til að sleppa undan þessum skatti og að gríðarlega mikið væri spurt um það núna hvernig ætti að flytja lögheimili sitt og hvernig ætti að haga því beint í tengslum við þennan skatt. Þessi skattur skerðir að mínu áliti eignarrétt einstaklinga sem er bundinn í 72. gr. stjórnarskrárinnar. Hann fælir efnaða einstaklinga frá Íslandi og minnkar um leið skattgrunna hins opinbera sem og þau fjárhagslegu umsvif sem þessir einstaklingar hafa á Íslandi. Þetta er gríðarlega vondur skattur og það að hækka hann, breyta honum eða framlengja tel ég algjört glapræði. Þá er komið að gjaldi sem er kallað stimpilgjöld og ég tel afar óheppilegan skatt. Í efnahagstillögum okkar sjálfstæðismanna segir þetta: „Stimpilgjöld verði afnumin í þeim tilgangi að auka samkeppni fjármálastofnana og auðvelda einstaklingum að njóta bestu kjara við endurfjármögnun skulda.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta tel ég mikið réttlætismál. Hér er gert ráð fyrir því að teknir verði 3,2 milljarðar af einstaklingum og heimilum í stimpilgjöld á næsta ári sem skekkir mjög stöðu þeirra til að geta leitað sér bestu fjármögnunar. Þetta er óréttlátur skattur og hann festir einstaklingana á klafa einstakra fjármálafyrirtækja og minnkar þannig samkeppni. Síðan eru hér aðrir afar óheppilegir skattar, gjald á ávöxtun lífeyrissjóða til að standa undir vaxtaniðurgreiðslum til heimilanna sem mun koma fram í skerðingu réttinda í framtíðinni. Síðan er veiðigjald fyrir veiðiheimildir hækkað gríðarlega, upp í tæpa 8 milljarða, sem ég tel algjört glapræði. Við vitum að fiskveiðistjórnarkerfið er í algjöru uppnámi. Ríkisstjórnin er við það að springa út af því. Ég tel sanngjarnt að það sé greitt fyrir afnotarétt af auðlindinni en um leið og greitt er fyrir afnotin verður að vera fyrir hendi einhvers konar nýtingarsamningur eins og við sjálfstæðismenn erum mjög meðfylgjandi. Meðal annars náðum við samkomulagi um það í sáttanefndinni svokölluðu fyrir ári. Það er eins með það og annað, ríkisstjórnin virðist ekki hafa neinn áhuga á að koma á friði um þessa grein heldur skattleggur hana. Hér ætlar hún að blóðskattleggja hana án þess að nokkur trygging sé fyrir því að fyrirtækin geti haldið áfram rekstri. Það væri hægt að taka af mörgu öðru, en ég hef rakið hérna helstu nýbreytnina í skattlagningu. Ég er búinn að tala um að taka til baka niðurskurð sem er lagður til í fjárlagafrumvarpinu, ég er búinn að tala um að lækka skatta og það væri óábyrgur stjórnmálamaður sem legði til bæði að tekjur minnkuðu og útgjöld yrðu aukin án þess að benda á hvaða leið ætti að fara í því. Í þeim efnahagstillögum sem mér hefur orðið tíðrætt um leggjum við sjálfstæðismenn fram plan sem byggir á því að auka mjög fjárfestingu á Íslandi, að hún verði aukin upp fyrir 20% á næsta ári eftir fjórum leiðum: að auka ríkisútgjöld til fjárfestinga í innviðum, að ná friði um fiskveiðistjórnarkerfið og ná þannig fram aukinni fjárfestingu þar, fjárfestingu sem er núna í algjöru sögulegu lágmarki, að skapa það umhverfi að hægt sé að auka fjárfestingu í orkuöflun og stóriðju og að hvetja áfram til fjárfestingar í litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem er það langmikilvægasta vegna þess að þar vinna flestir Íslendingar. Í þessum efnahagstillögum setjum við fram útreikninga úr þjóðhagslíkani sem sýnir að ef þetta heppnast mun fjárfesting skjótast upp fyrir 20% á næsta ári sem þýðir að atvinnustigið mun rísa mjög hratt. Þá verða til í kringum 9 þús. ný störf á næsta ári og 5 þús. á því þarnæsta. Þeir sem vita hvernig hagvöxtur er drifinn vita að það er gert með fjármagni, framleiðslugetunni og atvinnu. Það leiðir til hagvaxtar þannig að áætlað er að hagvöxtur skjótist á næsta ári upp í næstum því 5% í staðinn fyrir 2,4% og dragi svo úr honum árin þar á eftir þangað til afkastagetan í hagkerfinu verður fullnýtt. Þá er áætlað að hagvöxturinn verði í kringum 2,5% á ári út spátímabilið sem er til 2020. Við vitum að hagvöxtur er bara mælikvarði á vöxt landsframleiðslunnar. Hún eykst sem þýðir að skattgrunnarnir styrkjast sem leiðir til þess að miðað við það plan sem ríkisstjórnin er með mun ríkissjóður fara mun fyrr í plús. Árið 2014 er áætlað að afgangur á ríkissjóði verði í kringum 1,5–2% og helst það út spátímabilið. Í staðinn fyrir að skuldir standi í stað og hækki örlítið, úr rúmum 80%, er við þetta gert ráð fyrir að fram til ársins 2020 fari skuldir ríkissjóðs niður í kringum 55%. Menn geta haft skoðanir á því hvort þetta rætist allt saman. Margir hlutir þurfa að ganga upp til að svo verði, en til að vera með allan vara á okkur gerum við ráð fyrir því að hafin verði skattlagning séreignarlífeyrissparnaðar og að hann verði notaður sem varasjóður fyrir þetta plan okkar vegna þess að í því eru gríðarlegar skattalækkanir og líka einhver útgjaldaaukning til að byrja með. Fyrst og fremst hugsum við þá skattlagningu eins og ég segi sem varasjóð og svo að tekjurnar verði notaðar til að greiða niður skuldir, til þess að vaxtakostnaður lækki vegna þess að vaxtakostnaður er gríðarlega stór útgjaldaliður í dag. Í frumvarpinu er áætlað að vaxtagjöldin séu 78 milljarðar, nettó í kringum 57 milljarðar, og það er ljóst að þá 57 milljarða væri gott að nota í margt annað en vexti. Í tengslum við þetta fjárlagafrumvarp setjum við fram margvíslegar breytingartillögur til að reyna að ná fram markmiðunum í þingsályktunartillögu okkar um aðgerðir til að endurreisa íslenskt efnahagslíf. Þetta gerum við til þess einfaldlega að svara þeirri niðurrifsstefnu sem hér er kynnt sem felur í sér skattahækkanir og óvarlegan og vanhugsaðan niðurskurð á viðkvæmum stöðum í ríkiskerfinu. Um leið tölum við ítarlega um það í þingsályktunartillögu okkar að við þurfum að ná betri tökum á ríkisfjármálunum með því að ná fram sparnaði en það verður að gera í samráði við starfsmenn og notendur þeirrar þjónustu sem ríkið útvegar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu en um leið er hálfgerð synd að þurfa að flytja hana klukkan að verða 11 hér á þessu kvöldi. Reyndar skilst mér að það eigi að ræða um þetta mikilvægasta mál þingsins fram undir morgun. Það virðist eins og Alþingi geti ekki haft fundartíma frá átta til fjögur eins og annars staðar gerist í þjóðfélaginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins frekar út í sýn hans á aðferðafræði ríkisstjórnarinnar sem virðist ekki sjá neitt annað en að hækka skatta og skera niður. Nú hefur verið kynnt fyrir okkur í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis að fjárfesting er í sögulegu lágmarki hér á landi. Hún er um 13% en meðaltal, að ég held síðustu 30 ára, er um 21%. Ef við setjum þetta í samhengi við landsframleiðslu, sem er um 1.800 milljarðar, vantar hér umsvif upp á eina 140 milljarða kr. sem hefðu þá skilað sér til sveitarfélaga og ríkissjóðs, þá með veltusköttum og sköttum af starfsemi fyrirtækja og starfandi einstaklinga. Þess vegna erum við að ræða hér ofboðslega háar upphæðir sem vantar í þetta fjárlagafrumvarp, þ.e. ef við hefðum komið af stað auknum framkvæmdum og umsvifum í samfélaginu. Þar af leiðandi hefðum við væntanlega getað komist hjá því að hækka svo mikið skatta á heimilin í landinu og fyrirtækin sem og að standa í stórkostlegum niðurskurði á velferðarþjónustuna. Ég vildi gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns á því hvort ríkisstjórninni hafi ekki einfaldlega yfirsést tækifæri til að fara í atvinnuskapandi framkvæmdir.

Virðulegi forseti. Jú, þetta er alveg hárrétt hjá þingmanninum. Það er glögglega athugað að það sem vantar í þetta þjóðfélag er fjárfesting og til þess að fjárfesting fái þrifist þarf hvatningu frá stjórnvöldum. Það þarf að búa til það umhverfi að fólk og fyrirtæki vilji fjárfesta. Það á ekki að búa til umhverfi þar sem grunnatvinnuvegur þjóðarinnar býr við ávirðingar um að þeir sem í honum starfa séu ræningjar og ribbaldar og að það eigi að taka af þeim réttindin til að nýta sjávarauðlindina. Þannig tala þingmenn og jafnvel ráðherrar. Auðvitað á ekki að kynna til sögunnar nýja skatta sem fæla frá fyrirtæki sem vilja fjárfesta. Þeir auka á alla óvissu. Svo koma ráðherrar eins og ég veit ekki hvað, draga allt saman til baka og segja: Þetta er bara vanhugsað og allt saman misskilningur. Jafnvel heimta stjórnarþingmenn að ráðherrarnir biðjist afsökunar á því að hafa látið sér detta svona vitleysa í hug. Auðvitað er það ótæk leið, t.d. framkvæmdir í innviðum, að stanslaust skuli vera dregið saman og að framkvæmdafé sé bitbein milli ráðherra þar sem einn ráðherra hefnir sín á öðrum með því að draga saman útgjöld til framkvæmda í kjördæmi hans. Hér er allt í óvissu, og skattar þannig að lítil og meðalstór fyrirtæki sjá enga framtíðarfjárfesta. Það gengur heldur ekki að efnað fólk sem á eignir flýi unnvörpum til útlanda út af vanhugsuðum sköttum sem einu sinni hétu auðlegðarskattar en heita núna í fjárlagafrumvarpinu eignarskattar, 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá þingmanninum að það er grátlegt að horfa upp á það hvernig þróun mála hefur verið í störfum þessarar ríkisstjórnar síðustu tvö og hálfa árið. Nefni ég sem dæmi stefnu eða réttara sagt ekki-stefnu ríkisstjórnarinnar í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er ánægjulegt að sjá að hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir hlýðir hér á umræðuna vegna þess að undirstöðuatvinnugrein okkar kjördæmis, Norðausturkjördæmis, er akkúrat sjávarútvegurinn. Staðreyndin er sú að þessi undirstöðuatvinnugrein er ekki að fara út í neinar alvörufjárfestingar, ekki vegna þess að búið sé að klúðra málefnum sjávarútvegsins einu sinni hjá þessari ríkisstjórn heldur margoft. Það sem kallað er á á Íslandi í dag er atvinnusköpun, verðmætasköpun og fjárfesting. Fjárfesting er í sögulegu lágmarki, eins og ég kom inn á áðan. Ef fjárfestingin væri hér einungis eins og í meðalári, miðað við 30 ára sögu, væri verið að fjárfesta fyrir um 140 milljörðum meira á ári hverju, t.d. í sjávarútvegi og ferðaþjónustu. Ég held að við þurfum bara rétt að líta tvo, þrjá daga aftur í tímann til að sjá að uppbygging ferðaþjónustunnar er ekki ákveðnum aðilum innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að skapi. Við sjáum það með iðnaðinn í þeim frábæra kolefnisskatti sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram í tilraunaskyni til að sjá hvaða áhrif það hefði og þá kom í ljós að járnblendið á Grundartanga mundi hætta störfum, atvinnuuppbygging í Þingeyjarsýslum vegna kísilverksmiðju hefði ekki orðið að veruleika og ekki heldur á Reykjanesi. Ákvörðun um þann skatt hefði valdið því að þúsund störf hefðu glatast eða ekki orðið til. Það er ekki hægt að búa við þennan hringlandahátt og þess vegna horfum við upp á þann niðurskurð og þær skattahækkanir sem blasa við í 

Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, það er ekki nokkur hemja hvernig þetta er allt saman. Aftur á móti  Þetta er hárrétt, en það gleymist í þeirri sögu að 22 milljarðar af þeim velferðarútgjöldum eru atvinnuleysisbætur,  En þeir hugsa ekki um að minnka atvinnuleysið. Ég mundi tala með stolti ef það væri hægt að draga úr þessu og taka í burtu þessa 22 milljarða af atvinnuleysisbótum.  
             Virðulegi forseti. Það ættu þingmennirnir og ráðherrarnir að reyna að gera frekar en að rembast hérna eins og rjúpan við staurinn  
            

Ýmislegt ratar í þingsal en andsvörum er lokið.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarpið. Ég get ekki annað sagt í framhjáhlaupi en að ég er svo heppin að eiga sjö rjúpur þannig að ég er sem sagt yfir meðaltali. Ég stend hér sem sagt í þriðja sinn sem tiltölulega nýr þingmaður og tek þátt í umræðu um fjárlagafrumvarp. Það að koma á þing eftir það hrun sem varð hér í efnahagslífinu verður náttúrlega til þess að umræðan um fjárlagafrumvarpið er á dálítið öðrum nótum en maður hefði kannski óskað sér. Ég hef verið frekar gagnrýnin á vinnulagið við fjárlagagerðina. Ég hefði gjarnan viljað sjá að almennt ynnum við áætlanagerð til lengri tíma sem væri byggð á markvissri stefnumótun sem þingmenn á breiðum grunni tækju þátt í og á hennar grunni forgangsröðuðum við síðan og veldum þau verkefni sem við vildum að væru efst á baugi í stórum dráttum en ekki óbreyttir rammar ráðuneytanna að mestu leyti frá ári til árs sem eru uppfærðir samkvæmt verðlagshækkunum og öðru slíku. Að vísu hefur unnist áfangasigur undir forustu formanns þingflokks Samfylkingarinnar, Oddnýjar G. Harðardóttur. Við höfum breytt vinnulaginu verulega hvað varðar safnliði. Við höfum sett þá vinnu í faglegan farveg og sett inn endurskoðunarákvæði þannig að við getum skoðað hvernig best er að vinna það mál. Við tölum stundum um þjóðarskútuna og þjóðarskútan okkar er talsvert þung af hefðum og gömlum venjum. Það tekur langan tíma að breyta kúrsi svona skútu þannig að við erum bara glöð og ánægð ef við tökum lítil skref. Við ætlum okkur að vera lengi við völd, núverandi ríkisstjórn eða stjórnarflokkarnir, og breyta vinnulaginu til hins betra. Það er náttúrlega ljóst að við ætlum ekki að verja fjármunum okkar í að greiða skuldavexti. Það er afar vond nýting fjármuna að u.þ.b. fimmta hver króna fari í skuldavexti; við ætlum ekki að hafa það þannig til langframa. Við verðum að horfast í augu við það að við þurfum að fara í verulegan niðurskurð á gjöldum ríkissjóðs og það reynum við að gera eins vel og skynsamlega og nokkur kostur er. Þetta er ekki skemmtiverkefni en ýmislegt verða þingmenn að sætta sig við sem þeir hefðu gjarnan viljað hafa öðruvísi. Við höfum þó forgangsraðað verulega þannig að við höfum varið velferðina og reynum nú að skera niður að meðaltali um 1,5% á meðan við skerum talsvert meira niður í stjórnsýslunni. Um leið og við skerum niður horfum við til þess að við verðum að gera áætlanir til lengri tíma um hvernig við ætlum að fara í uppbyggingu þegar við fáum aftur tækifæri til þess. Þar sem ég sit í velferðarnefnd langar mig fyrst og fremst að fara yfir þann málaflokk, enda er hann stór og mikill og nær yfir u.þ.b. 40–50% gjalda ríkissjóðs. Það skiptir náttúrlega miklu máli að vanda sig verulega. Við erum að sýsla með almannafé þannig að það skiptir afar miklu máli að við vöndum okkur, að við hugum vel að jöfnuði milli fólks, milli landshluta og milli málaflokka og við höfum reynt að gera það. Mig langar fara fyrst örstutt yfir heilbrigðisstofnanir. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður velferðarnefndar, hefur farið mjög vel yfir það mál. Þegar álit nefndarinnar lá fyrir og við kynntum það fyrir fjárlaganefnd vorum við í raun og veru bara með fjárlagafrumvarpið í hendi en þær breytingar sem höfðu verið unnar í ágætri greinargerð velferðarráðherra um heilbrigðisstofnanir lágu ekki opinberlega fyrir. Sem betur fer var dregið talsvert úr hagræðingarkröfu til heilbrigðisstofnana vítt og breitt um landið, sem er mjög gott mál að var ekki bara gert einhvern veginn heldur farið hringinn í kringum landið og farið yfir hvernig staðan var og þess gætt að starfsgrundvöllur heilbrigðisstofnananna væri nokkuð tryggður. Mér finnst það skipta mjög miklu máli og stend við það að við verðum að vera með stefnu í málefnum heilbrigðisstofnana og að sjálfsögðu í öllum málefnum og áætlun til langs tíma um það hvernig við viljum hafa fyrirkomulagið og innan hvaða fjárhagsramma á að starfa. Það þarf að skoða staðsetningu, samvinnu, sameiningu og skilgreina starfsemina á hverjum stað. Það getur vel verið að við getum hugsað okkur að gera einhverjar breytingar á starfsemi heilbrigðisstofnana en þær verða að gerast á löngum tíma og í góðri samvinnu við alla aðila þannig að þjónustan verði fagleg, góð og hagkvæm. Allir aðilar verða að vita til hvers er ætlast af þeim, bæði faglega og fjárhagslega, til að geta lagað starfsemi sína að þeim römmum sem settir eru. Nauðsynlegt er þegar við förum í breytingaferli á stofnunum sem skipta fólk og byggðir máli, eins og heilbrigðisstofnanirnar gera, að gefinn sé góður tími og eðlilegt tóm til aðlögunar. Mér finnst það sama eiga við um uppbyggingu hjúkrunarrýma og vil benda á það. Það er eðlilegt að fylgja þeim áætlunum sem unnar eru um þörf fyrir slík rými og gefa jafnframt til þess góðan tíma ef breyta á þeim áætlunum. Mig langar aðeins að minnast á það að í áliti meiri hlutans er mikið talað um sérfræðilækna og hversu dýr sú þjónusta er. Það er vilji meiri hluta velferðarnefndar og að ég held meiri hluta þingmanna að skoða það mjög ákveðið hvort ekki sé eðlilegt að taka upp einhvers konar þjónustustýringu í heilbrigðiskerfinu til að minnka óþarflega mikla ásókn í sérfræðilækna, sem er í raun og veru mjög dýr þjónusta og mjög gott að við eigum og getum leitað til en oft og tíðum getum við notað lægra þjónustustig. Það er ódýrara fyrir samfélagið og fyrir einstaklingana og ég held að við þurfum að vinna mjög ákveðið að því að koma á einhvers konar þjónustustýringu. Í skýrslu sem kom út núna á dögunum er lagt til að farið verði út í þannig kerfi þar sem íslensk heilbrigðisþjónusta er ein af örfáum sem ekki hefur slíkt kerfi. Við hefðum gjarnan viljað sjá það í fjárlagafrumvarpinu núna. Það náðist ekki en við munum leggja áherslu á að það komi fram síðar. Það skiptir t.d. miklu máli að fram komi að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu verði endurskipulögð. Ég hef oft sagt það í velferðarnefnd að höfuðborgarsvæðið gæti lært mikið af landsbyggðinni því að þar er heilsugæslan ótvírætt fyrsta þjónustustigið og það þjónustustig sem langflestir nota. En eins og ég segi held ég að við eigum að vera þakklát fyrir þá vinnu sem hefur verið unnin í góðu samstarfi við heilbrigðisstofnanir þar sem hagræðingarkrafan hefur verið minnkuð talsvert á nánast öllum stofnunum. Það sama á við um Landspítalann. Nefndarmenn hafa áhyggjur af því að tækjakostur er kominn til ára sinna en horfa til þess að í byggingarkostnaði nýs Landspítala er gert ráð fyrir 7 milljörðum til tækjakaupa svo að vonandi verður þeirri þörf fullnægt. Talsverð umræða hefur verið upp á síðkastið um tannlækningar barna. Haldinn var fundur í velferðarnefnd þar sem farið var yfir þau mál. Það olli nefndarmönnum vonbrigðum að lækkað var fjárframlag til þessa málaflokks í fyrra vegna þess að það var ekki nýtt. En nú verður gert átak og reynt að ná samningum milli tannlækna og stjórnvalda og lagt er til í þessum nýju tillögum fjárlaganefndar að settar verði 140 milljónir í þann málaflokk. Við ræddum það svolítið í nefndinni hvort skoða ætti að setja svokallað tappagjald á þar sem lagðar yrðu örfáar krónur á hvern tappa í seldum gosdrykkjum og munum við skoða það áfram. Það kemur náttúrlega í ljós í skýrslu þeirrar nefndar sem ég nefndi áðan að börn eru orðin of þung og ekki með nógu góðar tennur þannig að það er í sjálfu sér alls ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir tappagjaldi sem rynni þá í ríkissjóð og þar með gætum við varið meira fjármagni í þennan málaflokk. Á okkar könnu eru líka bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga. Allar bætur hækkuðu miðað við kjarasamninga um 8,1% og gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að hækka alla bótaflokka nú um 3,5%. Í frumvarpinu eins og það var lagt fram voru ákveðnir bótaflokkar undanskildir en fjárlaganefndin hefur breytt því þannig að allir bótaflokkar fái þessa 3,5% hækkun og erum við afar ánægð með það. Við höfðum áhyggjur af því að þeir bótaflokkar sem átti að undanskilja væru mjög tengdir börnum og barnafjölskyldum og okkur fannst óeðlilegt að þeir yrðu ekki hækkaðir, en það hefur sem sagt verið tekið tillit til þess. Mikil umræða hefur verið um fæðingarorlof. Í velferðarnefnd hafa verið áhyggjur af útgjaldalækkun úr Fæðingarorlofssjóði sem hreinlega hefur komið til af því að færri hafa tekið fæðingarorlof og þá einkum karlar. Það er mikið áhyggjuefni og því segir hér í nefndaráliti meiri hluta, með leyfi forseta: „Um leið og rofar til í ríkisfjármálum telur meiri hlutinn brýnt að hafist verði handa við að byggja aftur upp fæðingarorlofskerfið og draga skipulega úr þeim skerðingum sem gerðar hafa verið um leið og horft er til enn frekari uppbyggingar sjóðsins.“ Það skiptir nefnilega miklu máli í niðurskurði vegna svo erfiðra aðstæðna í efnahagslífinu að við horfum til þess að við munum rísa upp og þá verðum við að vera með áætlun sem byggir kerfið okkar upp aftur. Síðan örstutt um húsnæðismál því að Íbúðalánasjóður er á könnu nefndarinnar. Við fengum fulltrúa Íbúðalánasjóðs á okkar fund og kom í ljós að þó nokkrir lántakar þar eru í erfiðum aðstæðum og við viljum að það verði skoðað gaumgæfilega hvort heimildir sjóðsins vegna 110%-leiðarinnar séu of þröngar og að brugðist verði við ef þörf krefur, sem er í anda þess sem eftirlitsnefnd með sérstakri skuldaaðlögun hefur bent á. Ég ætla svo sem ekki að endurtaka hér tekjuhlið fjárlaganna. En formaður nefndarinnar, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, fór mjög vel yfir hana og áhuga okkar nefndarmanna á að skoða tillögur ÁTVR um breytingu á tóbaksgjaldinu þannig að það verði hækkað um 7,5% í stað 5,1% og sett verði á fast verð, svo að ekki sé nú talað um sérstakan áhuga okkar á því að hækka neftóbakið verulega. Það er gott að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson situr hér alltaf og hlustar á þegar við ræðum það. En það er ekki síður tengt sjónarmiðum um lýðheilsu vegna þess að við vitum að margir ungir drengir nota neftóbak, of hressilega kannski, í vörina. Allir vita að það er ekki heilsusamlegt. Ef ég dreg nú örlítið saman tillögur velferðarnefndar þá segir í nefndaráliti okkar að við viljum standa vörð um heilbrigðisþjónustuna og að hagræðingarkröfurnar verði aldrei til þess að dýrari leiðir verði fyrir valinu þegar ódýrari eru skornar niður. Við viljum að ákveðin stefna liggi að baki því hvernig heilbrigðisþjónustan er skorin niður, ekki megi bara gera það einhvern veginn, og teljum við að því hafi á ákveðinn hátt verið svarað hér. Ég legg þó áherslu á það sem ég sagði fyrr í ræðu minni: Það skiptir máli að allir viti til hvers er ætlast af þeim og að við þorum að hafa ákveðna stefnu í heilbrigðismálum. Svo ítreka ég þetta með tannheilbrigði og tannheilsu og lýsi yfir mikilli ánægju með að komnir séu inn ákveðnir peningar í það verkefni á fjárlögum og minni á tappagjaldið. Síðan langar mig að enda mál mitt á því sem ég held að verði aldrei of mikil áhersla lögð á, að um leið og við horfumst í augu við það að við þurfum að skera niður leggjum við um leið mikla áherslu á að skipuleggja til lengri tíma og láta áætlanir miða að því að undirbyggja þá þjónustu sem er mikilvægur hluti af velferðarkerfi okkar, eins og fæðingarorlof sem við þurfum að hugsa til lengri tíma hvernig við byggjum upp í áföngum aftur þegar við höfum til þess fjárhagslegt bolmagn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er margt sérkennilegt varðandi fjárlagafrumvarpið nú sem stundum áður. Þar á meðal var verið að segja mér rétt áðan að í fyrramálið væri fyrirhugaður fundur í efnahags- og viðskiptanefnd um breyttar tekjuforsendur frumvarpsins og við erum hér í 2. umr. Mér finnst svolítið sérstakt að vera í 2. umr. að ræða fjárlög ef það á að fara að ræða í fyrramálið um hvort forsendur frumvarpsins standist eða hvort þær hafi breyst. Mér finnst þetta mjög sérstakt sé þetta rétt. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir álit velferðarnefndar. En mér finnst eins og nefndarmenn í velferðarnefnd séu að reyna að draga úr því áliti sem skilað var inn vegna fjárlaganna. Nú breytir það í raun engu hvenær álitið var ritað því að það sem hefur gerst síðan, og er meðal annars staðfest í greinargerð frá velferðarráðherra, er að víða á heilbrigðisstofnunum hefur verið gripið til aðgerða sem beinlínis skerða getu stofnana til að sinna þeirri þjónustu sem þeim er ætlað. Það kemur fram í þessari greinargerð þar sem talið er upp hvað er búið að gera á hverjum stað og þá er það augljóst. Velferðarnefnd, ef ég skil álit hennar rétt, gagnrýnir hvernig staðið er að þessari vinnu. Þess vegna spyr maður sig hvort ekki sé eðlilegra að draga alla þá hagræðingu sem boðuð hefur verið á heilbrigðisstofnunum til baka þannig að faglega vinnan verði unnin fyrst. Það er alveg klárt mál að það er óeðlilegt að breyta heilbrigðisþjónustunni í gegnum fjárlögin.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég þekki ekki til fundahalda í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég sit ekki í þeirri nefnd en ég benti á það í upphafi máls míns að mér hefur ekki að öllu leyti líkað það vinnulag sem haft er við fjárlagafrumvarp þar sem mér finnst við oft og tíðum fyrst og fremst vera að uppfæra einhverja gamla ramma. Sé það rétt að ræða eigi um tekjuforsendur í fyrramálið finnst mér það ekki góð vinnubrögð, en eins og ég segi get ég ekkert um það sagt þar sem ég hef ekki fengið og ekki séð nein fundarboð þar að lútandi. Síðan langar mig til að ítreka við hv. þingmann að allt það sem ég sagði áðan er upp úr áliti meiri hluta velferðarnefndar sem ég fór með fyrir fjárlaganefnd þannig að öll sú gagnrýni sem þar kom fram stendur fyllilega, en eftir sem áður finnst mér að þakka eigi það sem vel er gert. Það er búið að draga talsvert úr hagræðingarkröfu, það er búið að bæta fjármunum í tannheilbrigði eins og við ræddum og það er búið að bæta 3,5% ofan á þá bótaflokka sem við gagnrýndum sérstaklega að ekki hefðu verið teknir með. Þetta með stefnumörkunina og að það þurfi að horfa til langs tíma og heilbrigðisstofnanir þurfi að vita hvers vegna verið er að skera niður hjá þeim og það sé gert í samvinnu við þær, öll sú gagnrýni stendur algjörlega og ég byrjaði á því að lesa hana upp hér.

Virðulegi forseti. Vitanlega er það svo að ef tekinn er maturinn af einhverjum í langan tíma hlýtur sá hinn sami að vera feginn ef hann fær einhverja brauðmola á endanum. Mér finnst nú ekki rétt að stilla þessu þannig upp að það skuli þakka það að dregið sé úr þeirri fáránlega miklu niðurskurðarkröfu og hagræðingu sem fara átti í. Jú, við skulum vera ánægð yfir að „slysið“ sé ekki alvarlegra en þetta, við getum verið sammála um það, en að tala eins og hér sé verið að - ég ætla ekki að gera hv. þingmanni það, ég veit að hún gagnrýnir hvernig að þessu var staðið og ég ætla að setja punktinn þar. Ég vil þó benda á að fyrir fjárlagagerðina í fyrra kom fram álit lögmanns sem unnið var fyrir aðila á Norðurlandi og varðaði Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga þar sem kemur fram að ólöglegt sé að mati lögmannsins að beita þeirri aðferð, þegar skorið er niður eða 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að niðurskurðarkrafa á heilbrigðisstofnanir er mikil. Eftir sem áður held ég að við eigum að horfast í augu við það að sums staðar var alveg hægt að breyta og kannski eigum við bara að horfast í augu við það að til dæmis verður sjúkrarýmum sums staðar fækkað. Aðalmálið er hvernig vinnubrögðin við það eru. Það skiptir máli hvernig við vinnum svona verk, að ráðrúm gefist til að breyta skipulaginu. En eftir sem áður get ég ekki að því gert að ég er á því að við eigum að þakka fyrir að um 500 milljónir eru þó settar aftur í heilbrigðiskerfið, það hlýtur að vera þakkarvert.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á, sérstaklega í byrjun þegar hv. þingmaður talaði um að það væri hennar skoðun að breyta ætti vinnubrögðum með það að markmiði að gera þau faglegri í staðinn fyrir að gera það eins og í fjárlagagerðinni með því að hækka sjálfkrafa ákveðna liði hjá viðkomandi ráðuneytum án þess að fara í frekari úttektir. Eins kom fram í máli hv. þingmanns í lok ræðu hennar hefði verið betra þegar menn fóru í niðurskurð hjá heilbrigðisstofnunum að vanda meira til verka. Ég fagna að hv. þingmaður er sammála mér um þessa hluti enda kemur það fram í nefndarálitinu sem hún kynnti fyrir fjárlaganefnd. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða mjög vandlega þegar við förum í niðurskurð í heilbrigðiskerfinu að ekki verði skorið niður með því að færa til verkefni, og fjármuni um leið, þannig að á endanum verði kannski enginn niðurskurður eða hagræðing hjá ríkinu, verkefnin hefðu bara verið færð til. Svo hafa sumir bent á nokkuð sem ég þekki ekki og mig langar því að spyrja hv. þingmann um það: Hefur það komið inn á borð velferðarnefndar að heilbrigðisstofnanir sem þurfa að leysa úr ákveðnum verkefnum sem kosta mikla fjármuni hafi í sumum tilfellum vísað sjúklingum á Landspítalann? Viðkomandi heilbrigðisstofnanir taka sem sagt ekki að sér dýrar rannsóknir og beina þar af leiðandi sjúklingum sínum á Landspítalann til þess að spara hjá sér og hagræða og færa þannig kostnaðinn yfir þótt á endanum fari hann úr sama kassa. Hefur þetta komið upp og verið rætt í hv. velferðarnefnd?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég heyrði, af því að ég hlustaði með athygli á ræðu hans áðan, að við erum að mörgu leyti sammála um að algjörlega nauðsynlegt sé að breyta vinnulaginu við fjárlagagerðina. Í mínum huga er engin spurning um það. Eins og ég sagði í ræðu minni tekur það tíma, sem er ekki gott þegar maður er óþolinmóður að upplagi. Við verðum að sætta okkur við að það taki einhvern tíma en við megum samt ekki vera of þolinmóð heldur ýta dálítið á það. Síðan verð ég að viðurkenna að ég deili áhyggjum eða þeim þankabrotum sem hv. þingmaður reifaði. Ég er hrædd um að ef gerð yrði úttekt á því hver hin eiginlega hagræðing væri af því að skera niður á heilbrigðisstofnunum, sem hafa ódýr rúm og þar sem aðgerðir eru talsvert ódýrari en á hátæknisjúkrahúsunum okkar á Landspítalanum og á Akureyri, sé hún mun minni en við höldum að hún sé. Það er eitt af því sem ég held að við þyrftum að láta skoða fyrir okkur og greina þá nákvæmlega hver útkoman úr reikningsdæminu yrði þegar upp er staðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem hún kom inn á í ræðu sinni, þ.e. að skoða þyrfti hjúkrunarrýmin heilt yfir og hvernig þeim er skipt um allt land, hvort ekki þyrfti að gera það - eins og ég skildi hv. þingmann, hún leiðréttir mig þá bara ef það er ekki rétt skilið - með því að skoða í heild sinni hvernig skiptingin er, hvort hún sé réttlát eða hvort hún ætti að vera með öðrum hætti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort við þurfum ekki líka að taka umræðu um hvað hjúkrunarheimili þurfi að vera stór til að hægt sé að vera með faglega og góða stjórnun og þjónustu og til að þau skili því sem til er ætlast fjárhagslega. Við erum að drita örfáum hjúkrunarrýmum hingað og þangað, þurfum við ekki að skoða mjög vandlega við núverandi aðstæður hvort það þurfi að vera 

Virðulegi forseti. Ég hef talsverðan áhuga á þessum hjúkrunarrýmismálum og það hvernig þeim er úthlutað. Það á að vera til áætlun um hversu mörg hjúkrunarrými þurfa að vera á hverju heilbrigðissvæði, getur maður sagt, í hverju umdæmi fyrir sig. Mér hefur stundum fundist eins og skautað sé fram hjá þeirri áætlun og allt í einu ákveðið að nú þurfi að fara af stað einhvers staðar annars staðar og þá skelli menn sér af stað í það og gangi kannski fram hjá þeim svæðum sem lengi hafa beðið. Ég verð að viðurkenna að mér finnst erfitt að hugsa til þess að flytja þurfi eldra fólk mikið veikt yfir hálft landið til þess að það geti fengið hjúkrunarrými. Ég hef því frekar viljað horfa til þess hvort við gætum rekið hjúkrunarheimilin okkar í samstarfi við heilbrigðisstofnanirnar okkar þannig að við fáum þennan þokkalega faglega og stóra massa sem við þurfum til að reka stofnunina frekar en að vera að flytja 

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég er ánægður með að hv. þingmaður skuli standa við það álit sem meiri hluti velferðarnefndar lagði fram við fjárlagagerðina vegna þess að mér hafa fundist aðrir stjórnarþingmenn heykjast svolítið á því áliti. Þetta þýðir að hv. þingmaður er mjög óánægð með þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið í fjárlaganefnd og þá stefnu sem kemur fram í fjárlagagerðinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er það ekki rétt hjá mér að hún greiddi atkvæði með fjárlagafrumvarpinu fyrir ári þegar lagt var af stað í þessar miklu breytingar? Ætlar hún að greiða atkvæði gegn þeim breytingum sem áfram er haldið með hér í þessu frumvarpi? Það skiptir engu máli fyrir heilbrigðisstofnanirnar úti á landi hvort þetta sé gert á mjög stuttum tíma eða dreift á langan tíma ef breytingin nær fram að ganga fyrir rest. Annar meiri hluti, sem ég tilheyri, hefur lagt fram tillögur og ég spyr hvort hún sé þá ekki reiðubúin að skoða þær með opnum huga. Ég hef lítinn tíma þannig að ég ætla að láta þetta nægja í fyrri umferð.

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir ávarpi þingmenn með réttum nöfnum en beini máli sínu til forseta.

Virðulegi forseti. Takk fyrir það, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, að hrósa mér fyrir að standa við álitið. Að sjálfsögðu geri ég það, ég kynnti þetta álit, ég skrifaði það að miklu leyti og að sjálfsögðu stend ég við það. Mig langar bara til að segja að ég er ekki óánægð með vinnubrögð fjárlaganefndar. Ég er óánægð með vinnubrögðin við fjárlagagerðina. Ég held að allir þeir hv. þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd séu virkilega að reyna að gera sitt besta við erfiðar aðstæður, bara svo að það sé alveg á hreinu. Það sem ég var að tala hér um í upphafi máls míns var það að ég vildi gjarnan að við breyttum vinnubrögðunum við fjárlagagerðina almennt, að við forgangsröðum meira og mótum stefnu. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé ekki nýtt, ég geri ráð fyrir því að við séum hér með arf frá gömlum kynslóðum og gömlum stjórnum og geri frekar ráð fyrir því að hv. þingmaður, sem hefur líka verið mjög gagnrýninn, mundi líka vera mjög gagnrýninn ef það væri hans stjórnarmeirihluti sem hér væri að vinna í fjárlaganefndinni. Já, ég greiddi atkvæði með fjárlagafrumvarpinu í fyrra og ég mun greiða atkvæði með fjárlagafrumvarpinu núna. Ég tel að við séum á réttri leið, við höfum reynt að verja heilbrigðiskerfið alveg eins og við lifandi getum. Þó að ég sé alls ekki ánægð með allt held ég að við séum hér á réttri leið. Nú langar mig bara til að spyrja, úr því að ég fæ tækifæri til, að spyrja hv. þingmann: Mundir þú helst bara vilja hafa heilbrigðiskerfið í landinu þannig að á því yrðu engar breytingar, það yrði bara svona eins og það er alveg með óbreyttri þjónustu um aldur og eilífð?

Forseti beinir enn og aftur þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir beini máli sínu til forseta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir andsvarið og get sagt henni að ég mundi aldrei samþykkja að farið yrði af stað í breytingar á heilbrigðiskerfinu án undangenginnar umræðu og úttektar á því hvað væri best að gera og hvort breytingin mundi skila hagnaði. Það þyrfti líka að liggja fyrir skýr stefna um hvernig heilbrigðiskerfi við vildum hafa, þetta er mjög skýrt. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem nú liggur fyrir að hún ætlar að greiða atkvæði með frumvarpinu - þetta er spurning með þingmenn Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi, þeir vippa sér stundum í lið með okkur í stjórnarandstöðunni en fylgja því svo ekki eftir við atkvæðagreiðslur: Hér í meirihlutaálitinu kemur fram að velferðarráðherra skipaði ráðgjafahóp til að skoða hvort 

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram að ég veit alveg í hvaða liði ég er og ég skipti ekkert um lið eftir því hvernig málum er háttað, reyni bara að hafa áhrif innan míns liðs eins og ég mögulega get án þess að vera með stórkarlalegar yfirlýsingar annars staðar. Það sem við eigum við í áliti meiri hlutans er það að Boston Consulting Group, sem var síðan að vinna með öðrum aðilum í ráðuneytinu og utan ráðuneytisins, skilar inn ákveðnum hugmyndum sem gera meðal annars ráð fyrir því að við förum í svokallaða þjónustustýringu með tilvísanakerfi o.fl. Þetta kom ekki fram fyrr en fjárlagafrumvarpið lá fyrir og við lýsum því yfir að okkur þykir það verra. Við hefðum mjög gjarnan viljað að þessi vinna hefði farið fram fyrr og það hefði komið fram í fjárlagafrumvarpinu að við ætluðum að fara í þetta kerfi. Þar með ætluðum við að setja meira fjármagn í heilbrigðisstofnanir og heilsugæsluna og minna til sérfræðilækna. Þetta hefðum við mjög gjarnan viljað að lægi fyrir en því miður taka allar breytingar langan tíma og við munum vippa okkur í þetta strax á næsta ári.

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka formanni fjárlaganefndar og öðrum nefndarmönnum fyrir það ágæta samstarf sem verið hefur í nefndinni. Ég held að ég geti tekið undir þau orð margra að einlægur umbótavilji er innan þeirrar nefndar og þar vilja menn gjarnan gera allt sem hægt er til að tryggja að fjárlagaferlið fari allt saman hið besta fram, en það er auðvitað að mörgu að hyggja í jafnflóknu ferli og þar er. Ég ætla í ræðu minni að fjalla um forsendur fjárlaganna, þ.e. efnahagsforsendurnar, og þær efnahagsspár sem lagðar eru til grundvallar þeim áætlunum sem gerðar eru í fjárlagafrumvarpinu. Hagstofan birti í sumar hagspá sína sem var grunnur að því fjárlagafrumvarpi sem lagt var fyrir þingið í upphafi haustþings og þar var gert ráð fyrir 3,1% hagvexti. Nú hefur Hagstofan gefið út nýja hagspá, gerði það í nóvember, en áhrif hennar sjáum við núna í þessu fjárlagafrumvarpi eða drögum að fjárlagafrumvarpi sem við erum að ræða og þar hefur hagvaxtarspáin verið lækkuð úr 3,1% niður í 2,4%. Það bendir til þess að minni bjartsýni er á það sem fram undan er í íslenskum þjóðarbúskap en var á sumarmánuðum og er það auðvitað nokkru verra. Betra hefði verið ef þær forsendur sem Hagstofan gaf sér í sumar um þróun efnahagsmála hefðu staðið. Gert er ráð fyrir að einkaneyslan vaxi um 3% en atvinnuvegafjárfestingin vaxi um 16,3%. Fyrst vil ég segja almennt, frú forseti, um hagvöxtinn að rétt er að hafa það í huga, sérstaklega þegar verið er að bera saman hagvöxtinn á Íslandi við hagvöxt margra Evrópuríkja, að samdráttur í efnahagsstarfseminni frá árinu 2008 er um 11% sem er gríðarlegur samdráttur, þannig að sá hagvöxtur sem við erum að mæla núna er þá frá mun lægri grunni en áður var. Rétt er að hafa það í huga. Hitt er einnig rétt að hafa í huga og sem skiptir miklu máli, ég hef áður gert það að umtalsefni í þessum ræðustól, og það er að fleiri eru að koma inn á vinnumarkaðinn en fara út af honum. Með öðrum orðum, við þurfum ákveðinn hagvöxt bara til að taka á móti þeim sem eru að koma nýir inn á vinnumarkaðinn umfram þá sem fara af honum. Mati hefur verið slegið á að það sé einhvers staðar upp undir tvö prósentustig í hagvexti sem þarf til að mæta þeim sem eru að koma nýir inn á vinnumarkaðinn. Þá er í sjálfu sér auðvelt að velta því fyrir sér hversu mikill hagvöxtur er umfram það sem við getum þá vænst að dragi úr því atvinnuleysi sem núna er. Þegar þetta er borið saman við þjóðir Evrópu er þar um að ræða samfélög þar sem vinnandi fólki er að fækka og því má gera ráð fyrir að áhrif séu af því í hagvextinum fyrir utan önnur vandamál. Til að geta borið saman hagvöxt á Íslandi og hagvöxt í Evrópuríkjunum verða menn að hafa þá staðreynd í huga og hún skiptir verulega miklu máli þegar kemur að því að meta árangur okkar í þessum efnum. Síðan er það hitt, frú forseti, hvað það er sem drífur þennan hagvöxt áfram og þá vil ég fyrst ræða þátt einkaneyslunnar. Einkaneyslan hefur verið að vaxa og er spáð að hún vaxi á næsta ári um 3% eins og ég gat um áðan og áhugavert er að sjá hvaða þættir drífa áfram þá auknu einkaneyslu. Í fyrsta lagi eru það þeir kjarasamningar sem voru gerðir síðasta sumar sem gerðu ráð fyrir og byggðu á því að hagvöxtur yrði mjög myndarlegur á næsta ári, um og yfir jafnvel 4%, að fjárfestingar á samningstímanum mundu vaxa upp í 20% af þjóðarframleiðslu, frú forseti, sem gerðu það að verkum að við ættum að geta náð fullu atvinnustigi. Þetta virðist ekki hafa gengið eftir, þ.e. þær kauphækkanir sem gerðar voru eru að stórum hluta innstæðulausar. En þær hafa kallað fram aukna einkaneyslu síðustu mánuði og munu gera það nokkra mánuði fram í tímann en svo mun að sjálfsögðu draga úr því af því að kauphækkanir umfram framleiðniaukningu í hagkerfinu, umfram hagvöxt sem á sér stoð í framleiðniaukningu mun ekki standast og hafa aldrei staðist, frú forseti. Í öðru lagi er á það að horfa að útgreiðsla séreignarsparnaðar hefur haldið uppi töluverðum hluta af þessari auknu einkaneyslu. Það segir sig sjálft að það er ekki heilbrigður grunnur fyrir aukna einkaneyslu að verið sé að ganga á séreignarsparnað fólks. Það er neyðarúrræði og vekur um leið spurningar eða setur stór spurningarmerki við þann hagvöxt sem hefur verið að sjá á þessu ári og er verið að spá á næsta ári. Í þriðja lagi er ljóst að stór hluti heimila í landinu greiðir ekki að fullu af þeim lánum sem á þeim hvíla, ýmist vegna frystingar eða annarra aðgerða sem léttir tímabundið af greiðslubyrði heimilanna. Það aftur á móti getur í það minnsta í mörgum tilvikum leitt til aukinnar einkaneyslu tímabundið. Í fjórða lagi er líka um að ræða aukningu í vaxtaniðurgreiðslum sem einkum berast til skuldugra heimila sem aftur gera heimilunum kleift að auka neyslu sína. Þessir þættir eru ekki, frú forseti, heilbrigður grunnur undir hagvöxt, ég tel að það muni augljóst vera. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að hin meinta einkaneysla á næsta ári muni jafnvel ekki ganga eftir. Það er ekki endalaust hægt að auka einkaneysluna með þeim hætti, það er óheilbrigt enn og aftur og getur aldrei leitt til góðs, til dæmis hvað varðar kauphækkanir sem eru umfram aukningu í hagvexti eða aukningu sem verður vegna framleiðniaukningar. Þá að fjárfestingunum. Því er spáð að fjárfestingar muni aukast um 16,3%. En þá er rétt að hafa í huga að þar er verið að miða við þann grunn sem nú er en samdráttur hefur verið alveg gríðarlegur í fjárfestingum á Íslandi og það hefur ekki verið í langa, langa tíð jafnlítið hlutfall fjárfestinga af þjóðarframleiðslu og var á síðasta ári. Þessi aukning sem spáð er er einfaldlega ekki nóg. Hún er ekki nóg til að standa undir heilbrigðum hagvexti, hún er ekki nægjanleg til að hægt verði að vinna á því atvinnuleysi sem við þurfum svo sárlega að draga úr og eyða. Ég mun síðar koma að ýmsum þeim aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem ég tel að hafi dregið úr fjárfestingum og áhuga fjárfesta á Íslandi. En áður en ég kem að því vil ég segja að hagvöxtur sem ekki er til kominn vegna aukinna fjárfestinga eða aukinnar framleiðniaukningar hlýtur alltaf að kalla fram spurningar. Sá hagvöxtur sem við erum að sjá núna ber ýmis þau merki að full ástæða sé til, frú forseti, að hafa verulegar áhyggjur. Í þeirri spá sem Hagstofan hefur sett fram er spáð um þróun verðbólgu. Reiknað er með því að á þessu ári, árinu 2011, verði verðbólgan 4,1% og á því næsta verði verðbólgan 4,2%. Það er auðvitað erfitt að spá fyrir um þróun verðbólgu eins og til dæmis spár Seðlabankans sýna. En ég hnaut um það í spá eða skýrslu sem fylgdi þessari hagspá frá Hagstofunni að þar var það orðalag sem ég hef svo margoft séð, frú forseti, í alls konar spám, einkum og sér í lagi frá Seðlabankanum, þar sem sagt var að frá og með árinu 2013 megi reikna með að verðbólgan verði komin inn fyrir þau mörk sem Seðlabankinn setur við svokallað verðbólgumarkmið. Þetta er nákvæmlega sama orðalag og maður hefur séð og sá aftur og aftur og aftur í öllum verðbólguspám Seðlabankans um þróun verðbólgu. Af hverju er það? Jú, frú forseti, vegna þess einfaldlega að líkanið sem verið er að nota sem grunn að spánni kallar þetta allt að því sjálfkrafa fram. Það leiðir auðvitað hugann að því enn og aftur hversu skynsamlegt það er fyrir okkur Íslendinga að vera á hinu svokallaða verðbólgumarkmiði. Þá skiptir máli hvaða fyrirkomulag við höfum á peningamálunum þegar fram líða stundir, þ.e. þegar við höfum aflétt gjaldeyrishöftunum. Ég hef haft um það mörg orð bæði í ræðu og riti að verðbólgumarkmið við þær aðstæður þar sem er lítið opið hagkerfi og er viðkvæmt fyrir breytingum erlendis frá, til dæmis á verði aðfanga, geti verið mjög hættulegt fyrir hagkerfið að peningamálastefnan sé grundvölluð á slíkum verðbólgumarkmiðum. Það eru ýmsar leiðir sem menn hafa til að bregðast við því og þá skiptir miklu samspil ríkisfjármála og peningamálastefnunnar. Og enn og aftur, frú forseti, og það er svo nauðsynlegt að hafa það í huga að þetta tvennt verður að vera samtvinnað þannig að þrýstingurinn á peningamálastefnuna verði sem minnstur, að ríkisfjármálin styðji við peningamálastefnuna. Það er grundvallaratriði. Ef þau gera það ekki sjáum við einfaldlega vaxtahækkanir og það má sjá á þeim gögnum sem Seðlabankinn hefur sett fram, áhyggjur Seðlabankans meðal annars af ríkisfjármálunum og jafnvel slaka í ríkisfjármálum, hvaða afleiðingar slíkt mundi hafa hvað varðar vaxtastig - og ég ætla að leyfa mér, frú forseti, að vera ósammála seðlabankastjóra - þar með á fjárfestingar. Ég tók eftir því, frú forseti, að seðlabankastjóri ræddi það og hefur reyndar rætt það áður hversu lítil áhrif vextir á Íslandi hafa á fjárfestingar. Nú er það vissulega svo og alveg hárrétt að það er ýmislegt annað sem hefur áhrif á fjárfestingarnar en vextirnir. Ber þá einna helst að nefna þá pólitísku óvissu sem hefur farið vaxandi mánuð eftir mánuð og missiri eftir missiri í landinu sem hefur stórkostlega skaðleg áhrif á allar fjárfestingar. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni í dag að hagvöxtur yrði ekki til með því að smella fingri og það var alveg hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra. En, frú forseti, það er hægt að koma í veg fyrir hagvöxt og hægt er að koma í veg fyrir fjárfestingar allt að því með því að smella fingri. Gott dæmi um það er flumbrugangur fjármálaráðuneytisins þegar kemur að hinu svokallaða kolefnisgjaldi. Það er ótrúlegt að fylgjast með því að slíkar hugmyndir skuli vera lagðar fram að því er virðist umhugsunarlaust og valda þar með alveg gríðarlegum skaða eins og fingri væri smellt. Það tekur nefnilega mjög langan tíma að byggja upp traust í efnahagslífinu en það er mjög fljótt hægt að eyða því og gera það að engu. Svona vinnubrögð, frú forseti, eru akkúrat það sem við þurfum ekki í efnahagslífi okkar og stjórnmálalífi. Við þurfum þvert á móti miklu meiri vandvirkni og festu. Ég kann enga tölu á því hversu oft hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstjórn hafa tekið sér slík orð í munn en niðurstaðan er þessi. Sama gildir um sjávarútveginn. Úr þessum ræðustól hefur margoft verið bent á það að meðan sú óvissa er uppi sem nú er um málefni sjávarútvegsins þá fjárfestir þessi grunnatvinnugrein þjóðarinnar ekki eins og hún ætti að gera. Sá vandi kemur ekki þyngst niður á sjávarútvegsfyrirtækjunum sjálfum. Ég held að nauðsynlegt sé að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því. Þessi óvissa kemur langþyngst niður á alls konar stoðfyrirtækjum sem selja sjávarútveginum þjónustu sína, hátæknifyrirtækjunum sem eru að selja tæki sín til þessarar greinar, hugbúnaðarfyrirtækjunum sem eru að vinna fyrir greinina o.s.frv. Þar sjáum við samdráttinn. Það er þar sem þetta kemur svo þungt niður. Ég veit, frú forseti, að í þingsal er stundum talað af, við skulum bara orða það þannig, lítilli væntumþykju um þá grein, sjávarútveginn. Er þá meira talað um hversu mikilvæg sprotafyrirtækin eru og hátæknifyrirtækin. Gott og vel, en þá í nafni þeirra fyrirtækja. Í nafni sprotafyrirtækja og í nafni hátæknifyrirtækjanna er svo nauðsynlegt að einhver festa komist á sjávarútvegsmálin, umræðuna þar og stefnumótun. Það verður að segjast, frú forseti, að það er hörmulegt, nú þegar líður að því að áramót ganga í garð, að við skulum vera komin á þennan stað sem raun ber vitni með sjávarútvegsmálin. Það er allt fullkomlega og algerlega upp í loft. Um það hafði verið talað og því hafði verið lýst yfir í þessum sal að mótaðar tillögur í sjávarútvegsmálunum mundu koma fram á haustþinginu. Nú fækkar þeim dögum sem til ráðstöfunar eru í þinginu og ég verð að segja eins og er að ég óttast það að eina ferðina enn komi fram tillögur sem eru ekki nægjanlega mótaðar, nægileg sátt hefur ekki náðst um og eru ekki nægilega vandaðar. Hvað mun það þýða? Áframhaldandi óvissu um þá lykilgrein íslensks efnahagslífs, áframhaldandi óvissu um fjárfestingar sem aftur kemur eins og ég sagði svo harkalega niður á þeim fyrirtækjum sem vinna fyrir sjávarútveginn og þá um leið niður á ríkissjóði í formi minni skatttekna. Árásir ríkisstjórnarinnar á atvinnulífið með þessum hætti, sú óvissa sem hefur verið sköpuð að nauðsynjalausu, er um leið árás á velferðarkerfið. Minni skatttekjur vegna efnahagsstjórnar gerir okkur erfiðara fyrir, frú forseti, að verja heilbrigðismálin og að verja menntamálin. Þetta má hverjum manni vera ljóst. Ég get tekið undir með seðlabankastjóra þegar hann segir að það sé fleira en vextirnir sem skiptir máli þegar kemur að fjárfestingunni, en augljóslega skiptir vaxtastigið máli. Augljóslega skipta lánskjörin máli. Augljóslega skiptir það máli hversu dýrt fjármagnið er. Því dýrara sem fjármagnið er þeim mun erfiðara og ólíklegra er að ráðist verði í fjárfestingarnar, það segir sig sjálft. Þess vegna skiptir svo miklu eins og ég gat um áðan að samhljómur sé á milli peningamálastefnunnar annars vegar og ríkisfjármálastefnunnar hins vegar. Frú forseti. Átök standa yfir núna, stjórnmálaleg átök um hvaða leið við eigum að fara. Við höfum á undanförnum árum verið á leið skattahækkana og reyndar, svo ég gefi ríkisstjórninni fullt kredit, hefur ríkisstjórnin talað fyrir hinni svokölluðu blönduðu leið, skattahækkunum og því að reyna að draga saman útgjöld. Ég ætla ekki að segja, frú forseti, að enginn árangur hafi náðst varðandi ríkisfjármálin, það er ekki svo, það væri ósanngjarnt að segja það. En augljóst er að við þurfum að ná meiri árangri. Dregist hefur að ná þeim árangri sem þó var búið að einsetja sér í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og sá dráttur er mjög dýr. Hann kostar íslenska þjóðarbúið mjög mikla peninga. Og þær skattahækkanir sem hafa gengið í gegn hafa dregið úr allri drift í efnahagsstarfseminni. Þær hafa dregið úr getu atvinnugreina til að fjárfesta. En það sem er verst og alvarlegast er að hækka skattana á almenning í landinu við þessar aðstæður. Að fara til heimilanna í landinu sem nú þegar eru þau skuldsettustu innan OECD og segja: Við ætlum að taka meira af ráðstöfunartekjum ykkar til ríkisins. Það verður minna eftir hjá ykkur í launaumslaginu til að standa undir greiðslunum af hinum miklu lánum. Á sama tíma hefur dregið úr atvinnunni. Menn eiga erfiðara með en áður að mæta auknum útgjöldum og það er erfiðara að finna aukavinnu. Þess vegna, frú forseti, hefði verið ráð að fara að tillögum okkar sjálfstæðismanna á sínum tíma þegar við lögðum það til að í stað þess að gripið yrði til skattahækkana yrðu nýttir þeir peningar sem ríkissjóðurinn á inni í séreignarlífeyrissparnaðinum. Það eru peningar sem átti að nota síðar meir vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar, þegar þeim sem komnir eru á efri ár fjölgaði og hlutfall þeirra væri orðið óæskilegra en nú er hvað varðar fjölda vinnandi. En því var svo mikil nauðsyn á að koma í veg fyrir skattahækkanir því að hærri skattar þýða skert lífskjör og ýta þar með fólki úr landinu. Þess vegna var svo nauðsynlegt að til að halda fólkinu á Íslandi, til að missa fólkið ekki burt, þá átti ekki að hækka skattana. Það voru kolröng skilaboð, frú forseti, sem við sendum. Það sem mér finnst svolítið merkilegt er að ég man vel þau rök sem voru borin fram í þingsalnum af þeim sem mæltu gegn þeirri leið. Þá var talað um að ábyrgðarleysi væri að nota þessa peninga sem ætti að nota síðar meir, það væri ábyrgðarleysi. Sömu hv. þingmenn, frú forseti, ætla sér nú, að því er virðist, að greiða atkvæði með því að minnka frádragið vegna séreignarlífeyrissparnaðarins úr 4% í 2%. Hvaða afleiðingar skyldi það hafa, augljóslega? Jú, sparnaðurinn mun minnka, það mun stórlega draga úr honum. Minni sparnaður til lengri tíma þýðir ekkert annað en minni fjárfestingar, minni fjárfestingar þýða þá minni hagvöxt og minni hagvöxtur þýðir einfaldlega að lífskjörin á Íslandi munu ekki batna eins og þau gætu gert með sama hætti. Enn og aftur. Skynsamlegra hefði verið að nýta þessa peninga strax sem ríkið átti þarna inni og koma í veg fyrir þessa þróun. Það er ekki bara það að ríkisstjórnin ætli sér núna að draga úr frádraginu, þ.e. úr 4% í 2%, heldur heldur sú þróun áfram að almenningur verður að ganga á þann sparnað vegna þess að fólk nær ekki endum saman. Það átti að vera neyðarráðstöfun, tímabundin neyðarráðstöfun, að heimila þessar úttektir til að hjálpa fólki yfir erfiðasta hjallann. En nú er þetta orðin einhvers konar forsenda fyrir hagvaxtarspám, einhvers konar forsenda undir aukinni einkaneyslu. Hvar eru þær áhyggjur af framtíðinni sem ég heyrði í þingsalnum þegar þetta var rætt í fyrsta sinn? Ég hef miklu meiri áhyggjur af því hversu hratt lífeyrissjóðurinn rennur út, hversu mikið er gengið á hann, og það er ekki bara það að minni skatttekjur eru sem við höfum til að nota síðar meir, heldur líka minni lífeyrir sem fólk hefur aðgang að. Enn og aftur, þetta er spurning um val, þetta er spurning um stefnu. Við sjálfstæðismenn lögðum fram á dögunum mjög ítarlegar efnahagstillögur - sem byggðu á hverju? Sem byggðu á því að gera allt það sem hægt er til að auka fjárfestingu, að auka fjárfestingu með öllum tiltækum ráðum af því að fjárfestingin er svo hættulega lítil. Hið góða er, frú forseti, að fjölmörg tækifæri eru til að gera slíkt. Þau eru fjölmörg. Í fyrsta lagi er það orkugeirinn og iðnaður honum tengdur. Þess vegna er svo grátlegt að það sleifarlag sem við höfum orðið vitni að frá fjármálaráðuneytinu, vegna hins svokallaða kolefnisskatts sem nú er að mér skilst búið að draga til baka en hefur samt sem áður valdið svo miklum skaða nú þegar, hefur dregið úr trausti. Allt þarf að gera til að fjárfestingar á þessu sviði gangi fram nú þegar, bæði hvað varðar orkuframleiðsluna, og höfum við þá sérstaklega bent á virkjunarkosti sem eru mjög góðir í neðri hluta Þjórsár, og að senda öllum fjárfestum rétt skilaboð um að þeir geti treyst því að íslensk stjórnvöld geri allt sem í þeirra valdi stendur til að ýta undir fjárfestingu. Ekki nokkur sanngjarn maður getur haldið því fram að svo sé staða mála þessa dagana. Í öðru lagi höfum við sagt: Það verður að ná aftur upp fjárfestingunni í sjávarútvegi og enn og aftur, ekki bara sjávarútvegsins vegna. Það er ekki bara það sem skiptir máli, heldur allur iðnaðurinn þar í kring. Áhugavert er að heyra orð forsvarsmanna íslensks iðnaðar sem hafa lagt þunga áherslu á það einmitt vegna þeirra fyrirtækja sem eru innan þeirra vébanda, vegna þess að þau fyrirtæki verða líka fyrir þeim samdrætti. Þetta skiptir lykilmáli. Við höfum einnig lagt áherslu á að allt umhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja verði skoðað með það að markmiði að auka fjárfestingu þeirra af því að í litlum og meðalstórum fyrirtækjum verður mest fjölgun starfa. Þar hefur meðal annars verið stungið upp á að auðvelda eða gera mönnum kleift að framkvæma svokallaðar flýtiafskriftir vegna fjárfestinga á árunum 2012 og 2013. Það gæti ýtt undir fjárfestingar og um leið skapað störf. Við höfum einnig lagt á það áherslu að við eigum að nota tækifærið núna og þær aukatekjur sem koma inn til ríkisins til að fjárfesta í innviðum samfélagsins, m.a. í vegamálum. Á sama tíma höfum við líka sagt: Það verður að snúa þeim skattahækkunum til baka sem hafa átt sér stað. Til að vera alveg örugg á því að ekki verði gat í ríkisfjármálum höfum við haldið til streitu og lagt þær hugmyndir fram aftur að þeir fjármunir sem þó enn eru til, sem eru í eigu ríkisins og liggja inni í séreignarlífeyrissjóðunum verði nýttir ef á þarf að halda til að brúa tímabundið gat. Útreikninga að baki þessu geta menn kynnt sér í þeim tillögum sem lagðar voru fram í formi þingsályktunartillögu. Aðalatriðið í þeim tillögum er að breyting verði á stefnu stjórnvalda frá því að þvælast fyrir öllum fjárfestingum, frá því að auka óvissuna, frá því að koma fram með skatta eins og gert var, kolefnisskattinn, og frá því sjónarspili öllu sem við verðum nú vitni að varðandi sjávarútveginn þar sem menntamálaráðherra og velferðarráðherra eiga að sjá um að búa til nýja sjávarútvegsstefnu. Með fullri virðingu fyrir þeim ágætu hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum og embættum þeirra hlýtur það að vera augljóst að nokkuð sérkennilega er að þeim málum staðið, og er þá ekki verið að nota neitt sérstaklega stór eða þung orð. Það er einmitt þetta, að verið er að takast á um mismunandi stefnur, mismunandi áherslur. Það skiptir miklu máli að á næstu mánuðum og missirum verði breytt um kúrs. Augljóst er þegar við hlustum á marga þingmenn stjórnarliðsins í salnum tjá sig um efnahagsmálin, tjá sig um þær forsendur sem settar eru fyrir fjárlagakerfinu, grunnforsendurnar, að komin er óþolinmæði, vaxandi pirringur á þeirri stefnu sem verið er að fylgja og ég þarf ekki að telja upp þá hv. þingmenn, frú forseti, sem hafa lýst skoðunum sínum um þetta mál og í þá átt sem hér greinir. Áfram að þeim forsendum sem við gefum okkur hvað varðar fjárlagafrumvarpið. Miklu mun skipta hver þróun efnahagsmála verður á meginlandi Evrópu á næstu missirum. Þar undir eru ekki einungis viðskiptakjör okkar Íslendinga eins og augljóst má vera heldur meðal annars grundvöllur sjálfrar myntarinnar, evrunnar. Ég var fyrr í dag að blaða í gegnum skýrslu sem gefin var út árið 2008 af hálfu framkvæmdastjórnarinnar þar sem var verið að fara yfir fyrstu tíu árin í lífi þeirrar myntar. Þar kennir auðvitað margra grasa enda er skýrslan stór og mikil. Það verður að segjast eins og er að áhugavert er að skoða þá skýrslu og þann tón sem þar er sleginn í ljósi þeirra atburða sem hafa átt sér stað á undanförnum missirum og árum. Þar var ekki að finna digrar viðvaranir um að grundvöllur þessa myntsamstarfs gæti brostið ef forsendur ríkisfjármála mundu ekki breytast í Evrópu og það er allt að því skautað fram hjá slíkri umræðu eða í það minnsta gert lítið með hana, margt annað er rætt. Þá kemur að eftirfarandi spurningum fyrir okkur: Við hverju megum við búast hvað varðar þróun þessara mála? Hvaða áhrif mun hún geta haft á ríkissjóð Íslands? Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort settur hafi verið upp viðbragðshópur og ef það hefur ekki verið gert tel ég að það ætti að gera. Sá hópur mundi þá leggja mat á hvaða áhrif nákvæmlega það mundi hafa á íslenskt efnahagslíf og þá alveg sérstaklega á ríkissjóð Íslands ef til þess kæmi, og það veit sá sem allt veit að það væri skelfilegt og enginn maður getur óskað sér þess, að evrusamstarfið mundi hrynja. Það hefði skelfilegar afleiðingar. En af því að það hefði svo skelfilegar afleiðingar þá teldi ég rétt að það ætti nú þegar að vera búið að setja af stað viðbragðshóp sem skilar þingi og ríkisstjórn skýrslu um mögulegar afleiðingar og þá möguleg viðbrögð Íslendinga, sérstaklega hvað varðar ríkisfjármálin, ef til slíkra hörmungaratburða kæmi. Rétt er að hafa í huga að það sem áður var talið jaðarskoðun og jaðarhugsun hvað varðar þróun efnahagsmála í Evrópu er nú í ríkari mæli orðið það sem kalla má almannarómur, það sé raunveruleg hætta á því að grundvöllur evrunnar gefi sig. Ég vil að lokum, frú forseti, gera nokkur atriði í fjárlagafrumvarpinu að umræðuefni. Í fyrsta lagi vil ég gagnrýna þau vinnubrögð sem felast í því að koma fram með mjög harkalegar niðurskurðartillögur, sérstaklega í heilbrigðismálum víða um land, sem valda þar með gríðarlegum óróa og óvissu á viðkomandi stofnunum en líka í öllu samfélaginu og koma síðan síðar meir og draga aðeins úr. Ef þarf að skera svona mikið niður þá er betra að gera það þannig að menn geti staðið við þær fyrirætlanir sem settar eru fram í upphafi. Ég verð að segja eins og er að ég á erfitt með að sjá hvaða breytingar það voru frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram í byrjun haustþings og þar til fram komu hugmyndir eða tillögur í fjárlaganefndinni um að draga úr þeim niðurskurði sem á að vera til heilbrigðisstofnana. Hvaða stóru breytingar urðu til að daginn áður en við tókum málið úr nefndinni til 2. umr. þá skuli þessar tillögur hafa komið? Fyrir liggur að efnahagsforsendurnar eru lakari núna en þær voru þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram þannig að tekjurnar eru minni, verðmæti krónanna sem koma í ríkiskassann er minna en ella, samt erum við að draga úr þeim niðurskurði. Þetta eru vinnubrögð sem eru ekki ásættanleg. Ég vil gera annað atriði, frú forseti, að umræðuefni en það lýtur að því hvernig við höldum utan um hinar svokölluðu 6. gr. heimildir og 5. gr. heimildir. Töluverð umræða hefur verið um Sparisjóð Keflavíkur. Fyrir liggur að ríkið sjálft hefur sagt að það reikni með að þurfa að greiða að minnsta kosti 11,2 milljarða vegna þeirrar yfirtöku til að vernda þær innstæður sem þar eru. Landsbankinn hefur sagt að hann telji að það þurfi 30 milljarða. Gott og vel, einhvers staðar á þessu bili mun niðurstaðan væntanlega liggja. Ég hefði talið skynsamlegt og rétt að farið hefði verið fram á heimild að minnsta kosti upp að 11,2 milljörðum í fjárlagafrumvarpinu, það hefði legið fyrir að heimild væri fyrir hæstv. ráðherra að nýta þá peninga. Ég ætla að nefna dæmi um svipaða stöðu sem fjárlaganefnd gerir tillögu til breytinga um sem snýr nákvæmlega að þessu sama, þ.e. óvissu um útgjöld. Gert er ráð fyrir að útgjöld til friðargæslumála verði aukin um 82,9 millj. kr. Það er vegna þess að talið er líklegt að Sameinuðu þjóðirnar munu samþykkja aukna friðargæslu í Suður-Súdan og í Líbíu. Þess vegna er gert ráð fyrir því í útgjaldatillögunum að heimild verði allt að 82,9 millj. kr. til að mæta þeim væntanlegu – takið eftir því – væntanlegu útgjöldum. Þetta er ekki ákveðið. Með nákvæmlega sama hætti, frú forseti, hefði átt að ganga frá færslunni vegna Sparisjóðs Keflavíkur. Það hefði átt að gera grein fyrir því, og hefði átt að færa það inn, að möguleiki væri fyrir ráðherrann að taka allt að 11,2 milljörðum með nákvæmlega sömu hugsun að baki og fjárlaganefnd lagði til hvað varðar friðargæsluna, mögulegu og væntanlegu, í Suður-Súdan og Líbíu.  Að lokum vil ég segja þetta, frú forseti. Ég veit að langflestir sem hér hafa talað í dag hafa kallað eftir bættum vinnubrögðum við fjárlagagerðina og það er má segja margsunginn söngur og margtuggin tugga. En það er ástæða til og ástæða fyrir því að hv. þingmenn ræði þetta vegna þess að það er svo augljóst að við getum gert betur og það skiptir engu máli hvar í flokki menn standa hvað það varðar. Ég held að fullyrða megi að innan fjárlaganefndar er góður vilji til að gera slíkt og ýmiss konar vinna stendur núna yfir sem rétt er að hafa heilmiklar væntingar til um að við getum bætt þetta fjárlagaferli og að við þurfum vonandi ekki í framtíðinni að standa hér og rífast til dæmis um það hvort eigi að færa svona færslu, eins og ég nefndi um Sparisjóð Keflavíkur, inn eða ekki. Við þurfum að hafa miklu meiri festu á þessu. Að lokum, frú forseti, og ég vil gera það að lokaorðum mínum. Öll áhersla í ríkisfjármálunum og í stefnu ríkisstjórnarinnar á að snúa að því að auka fjárfestingu í atvinnulífinu, það eykur hagvöxt og bætir þar með lífskjör sem gerir okkur betur kleift að verja velferðarkerfið og þar með að tryggja að fólk vilji áfram búa á Íslandi. Til að það megi verða þarf að breyta um stjórnarstefnu.