Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað þetta frv. til fjáraukalaga, og við athugun hefur það komið í ljós, að það voru í því nokkrar töluskekkjur, sem teknar voru til leiðréttingar á þskj. 711. Með þeim leiðréttingum leggur n. til, að þetta frv. verði samþ. Það þarf í raun og veru ekki mikið meira um þetta að segja. Ég vil samt geta þess, að það er leitt, að það skuli koma fram í svona frv. slíkar töluskekkjur sem hér er um að ræða, því að þær benda til þess, að vinna að undirbúningi þess hafi ekki verið í því lagi, sem vera ber. Þá vil ég einnig nota tækifærið til þess að taka undir það með þeim hv. þm., sem hafa fyrr og síðar lýst yfir, hvað þeir teldu mikla óreiðu á því, hvað landsreikningar og allt slíkt er seint fram komið. Við erum hér á þessu ári með ríkisreikninginn fyrir 1945 og þá einnig fjáraukalög fyrir 1945. Það er komið á fjórða ár síðan þessir hlutir gerðust, þegar við erum hér með þessi mál. Það hefur því raunverulega ekki þýðingu, þó að einhver vilji um þessi mál tala nú. Þetta er liðið og fyrnt. - Það út af fyrir síg mætti segja, að það sé nokkuð athyglisvert, að þessi fjáraukalög eru upp á 50–60 millj. kr. fyrir sama tíma sem ég hygg, að fjárlagafrv. hafi verið samþ. upp á rúml. 100 millj. kr. Nú þýðir ekkert um þetta að ræða. Þetta er bara dæmi um það, sem við vitum, að hér er á hverju ári ekki svo mjög farið eftir fjárlögum hvers árs, heldur er ýmislegt annað látið ráða - sem sagt að of lítið tillit er tekið til þess, sem samþ. er á Alþ. í þessum efnum.



Herra forseti. Í sambandi við það, sem hv. frsm. fjvn. sagði um þetta frv., og þar sem hann réttilega vakti athygli á því, að hér er um fjáraukalög að ræða fyrir árið 1945 upp á nærri 57 millj. kr., sem eru greiðslur fram yfir það, sem fjárlög þessa sama árs gerðu ráð fyrir, þá er rétt að benda á það, að þetta m.a. er vottur þess, að sú greiðslurausn og þær greiðsluskyldur, sem hæstv. Alþ. hefur lagt ríkissjóði á herðar, eiga sér lengri aldur ,en varðandi það tímabil einvörðungu, sem núverandi ríkisstj. hefur farið með völdin á. Það er að vísu svo langt komið með fjárlagaafgreiðslu fyrir næsta ár, að ég býst ekki við, að þar verði neinu verulegu um þokað. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, er greinileg bending um það, að þessar þarfir og þessar kröfur á ríkissjóðinn jafnvel langt umfram það, sem í fjárlögum er tekið til greina hverju sinni, eiga sér rætur mörg ár aftur í tímann. Og enn er það svo, að margs háttar lagafrv. eru meðhöndluð og samþ. af hæstv. Alþ., sem heldur þessum málum í sama farveginum að þessu leyti. Og má segja, að þetta frv. til fjáraukalaga sé rödd til aðvörunar, þó að orsakirnar megi rekja lengra, en til dagsins í dag eða til þess tíma, sem þetta hæstv. Alþ. hefur setið, sem sé rödd til aðvörunar fyrir hæstv. Alþ. í þessu efni gagnvart því að setja stöðugt fram ýmiss konar löggjöf, sem knýr fram gjöld og greiðslur úr ríkissjóði. - Þetta vildi ég sagt hafa um leið og ég þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Ég vildi segja nokkur orð, til þess að gera grein fyrir því, hvers vegna brtt. frá fjvn. komu hér fram á tveimur þskj., í fyrsta lagi á þskj. 663, sem er frá fjvn. allri, og svo á þskj. 686, sem er frá meiri hl, fjvn. Eins og reyndar hv. frsm. fjvn. mun hafa tekið fram í sinni framsöguræðu, þá er náttúrlega meiri hluti fyrir öllum þessum till. í n. En viðvíkjandi brtt. á þskj. 663 þá gerðum við ég og hv. 2. þm. SM. ekki sérstakan ágreining um neinar þeirra. Hins vegar er það að segja um brtt., sem hér eru fluttar á þskj. 686, að við teljum okkur ekki fært að gerast flm. að þeim. Þegar litið er á þetta fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, sér maður, að ýmsar framkvæmdir hafa verið lækkaðar verulega frá því, sem var síðast á fjárlögum, og það þrátt fyrir það að ekki sé því að neita, að til sumra þeirra framkvæmda hefði þurft að hafa eins mikið fjárframlag og áður, t.d. til ýmissa heilbrigðismála og til skólabygginga. Hins vegar eru hér till. um 11/2 millj. kr. lækkun á fé til barnaskóla frá því, sem var á síðustu fjárlögum. Og þrátt fyrir það að til ýmissa slíkra bygginga hafi fengizt fjárfestingarleyfi til þess að hefja byggingar á s.l. ári, eru þær byggingar nú stöðvaðar, vegna þess að ríkið stendur ekki við sínar skuldbindingar, þrátt fyrir það að sú stofnun, sem skipuleggur framkvæmdirnar, hefur gefið leyfi til þess, að þær væru hafnar. Hins vegar eru hér á þessu þskj., sem eru till. meiri hl. fjvn., till. um hækkanir um rúma 1 millj. kr., sem var búið að fella í fjvn., en var tekið upp eftir óskum hæstv. ríkisstj., þ.e. 400 þús. kr. hækkun til byggingar á prestssetrum, 200 þús. kr. til útihúsa á prestssetrum, 90 þús. kr. til byggingar farþegaskýlis vegna tolleftirlits og 400 þús. kr. til byggingar sýslumannabústaða. Til þessara framkvæmda einna, t.d. byggingar prestshúsanna hér í Reykjavík, sem byggð voru á síðasta ári, og sömuleiðis til byggingar sýslumannabústaða, hefur verið varið allmiklu fé úr ríkissjóði á undanförnum árum og allmiklu fé fram yfir það, sem heimilað var á fjárl. Við sjáum þess vegna ekki ástæðu til þess að mæla með því, að þessar fjárveitingar séu samþ. nú, þegar þess er gætt, að skornar hafa verið niður fjárveitingar til annarra verklegra framkvæmda, sem við teljum ýmist eins nauðsynlegar eða nauðsynlegri en þessar, sem ég nú hef getið. Og við, hv. 2. þm. S-M. og ég, teljum okkur því ekki fært að vera flm. að till. um fjárframlög, er eru á þessu þskj., nr. 686. Enn fremur virðist það einkennileg ráðstöfun, sem fólgin er í l. till. á þessu sama þskj., að lækka úr 400 þús. kr. framlag til byggingar fávitahælis, sem áður var búið að samþ., niður í 100 þús. kr., sem mun stöðva þá framkvæmd, sem flestir álíta þó mjög nauðsynlega; vegna þess að ekkert slíkt hæli er í raun og veru til í landinu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. En mér virðist, að hér sé verið að stefna að því að taka fé frá þeim hlutum, sem nauðsynlegir eru, til annarra, sem vægast sagt eru ekki eins nauðsynlegir.



Herra forseti. Það er satt að segja ekki árennilegt að eiga hér brtt., þótt réttmætar séu, og þurfa að mæla fyrir þeim, því að það minnir mig helzt á þegar riðið er út í mikið jökulvatn, þar sem hvergi sér í botn, og jafnvel þar sem hyljir eru, felast skrímsli, svo að allt er að óttast. En þó að maður viti, að hið mikla ákvörðunarvald um fjárl. sé dulið eða saman sett af miklu handahófi, þá koma menn með sínar till. í trausti þess að hv. þm. meti þær að verðleikum. hverja um sig og láti sanngirni og ekki annað koma til greina. Maður veit að vísu, að það eru réttmæt orð, að í mörg horn sé að líta, en hinu treystir maður, að hin gamla og góða regla, að til samræmingar sé litíð, komi þar til mats. Við 2. umr. fjárl. lagði ég ásamt hv. 1. þm. Árn. fram 3 brtt. við fjárl., sem hann mælti fyrir, en varð samkomulag um, að við tækjum aftur til 3. umr., í trausti þess, að það mundi vera hagkvæmara til yfirlits, þegar þar væri komið. Um eina þessara till. hefur svo farið, að hún verður að öllu tekin aftur, var það till. um nokkurn byggingarstyrk fyrir Árnýju Filippusdóttur húsmæðraskólaforstöðukonu í Hveragerði, og kemur hún því eigi til greina aftur, þar sem komið hefur fram ný till. á þskj. 681, liður VIII, þar sem er einungis um heimild fyrir ríkisstj. að ræða til að greiða henni nokkurn byggingarstyrk og líka annarri slíkri forstöðukonu við Löngumýrarskóla í Skagafirði, sem líkt stendur á um. Nú er beðið um 25 þús. kr. styrk til hvors skólans um sig, og er það gert í trausti þess, að þessari nauðsyn verði fremur sinnt, þegar svo mjög er stillt í hóf upphæðinni. Ég vil af minni hálfu láta hv. þm. vita það, sem mörgum er kunnugt, að hvað Hveragerðisskólann snertir, þá hefur hann frá öndverðu verið rekinn af frábærum dugnaði af forstöðukonunni, þar sem hún hefur lagt allt kapp á að auka kennsluna. Það þarf ekki að bera því við, að ekki sé nóg aðsókn að skólanum, því að hann er alltaf fullur, og stúlkurnar, sem þar hafa verið, bera skólanum bezta orð og hafa sjálfar tekið góðum framförum um að nema nytsama hluti til lífsstarfsins. Þetta hefur verið fjárfrekt, en eldlegur áhugi forstöðukonunnar hefur ráðið þar öllu til að geta fullnægt þörfinni, en fjárþröng er þar fyrir hendi, og er því nauðsynlegt, að þetta verði skilið og leyst. Ég þykist vita, að um Löngumýrarskólann sé svipuðu máli að gegna. Þó að við þm. Árn. séum flm. að till. um Hveragerðisskólann, þá eru það fleiri en Árnesingar, sem þar koma til greina, ekki sízt af Suðurlandi, úr Rangárvallasýslu, Skaftafellssýslu og sjálfsagt víðar að, svo að þetta er víðtækur menningarskóli, þótt hann eigi grunn sinn á þessum stað. Þetta er einungis heimild fyrir ríkisstj. og því í rauninni sjálfsagt að samþ. hana. Ég vil þá minnast á IX. till. á þskj. 681, sem ég er flm. að ásamt hv. 1. þm. Árn., samþm. mínum, það er líka heimildartill. Hún er um það að gefa þeim Ásólfi og Stefáni Pálssonum eftir áfallinn en ógreiddan veitingaskatt vegna gistihúss þeirra á Ásólfsstöðum. Þetta veitingahús var byggt af örtröð gesta á sínum tíma, það starfar ekki nema tvo sumarmánuðina, en hina 10 mánuðina er ekkert hægt að gera við það, það er helzt svolítill gestareytingur um helgar, sem kemur til greina á sumrin, og þetta hús hefur því enga möguleika til að geta borið sig. Ég geri ráð fyrir að margur mundi kannast við til samanburðar, að þarna sé líkt komið um afstöðuna og mundi vera með gistihúsið í Fornahvammi í Norðurárdal, ef engin vegasambönd væru yfir Holtavörðuheiði og þetta væri alger endastöð. Hvaða gróðavegur mundi vera að halda uppi gistihúsi í Fornahvammi, ef þar væri endastöð? Enda verður líklega sú raunin, að gistihúsið á Ásólfsstöðum gefist upp og það því fremur, ef þessari sanngjörnu beiðni verður ekki sinnt. En það er svo, að þetta er krafið jafnt af gistihúsum, sem eiga örðugt uppdráttar, sem og hinum, sem beinlínis eru gróðafyrirtæki. En l. um veitingaskatt þurfa að breytast, því að það þarf að taka tillit til þess, hvernig á stendur. En víst er um það, að þessi till. er ekki útgjaldaaukning fyrir ríkissjóð, eins og till. ber með sér, heldur aðeins heimild um að gefa eftir þennan skatt. Að þarna sé taprekstur þykist ég ekki þurfa að ræða frekar, það ber sjálfu sér vitni. Þá eru 2 till., sem bornar voru fram af okkur þm. Árn. við 2. umr., en voru teknar aftur til 3. umr. Þær eru endurprentaðar nú, og skal ég aðeins minnast á þær. Það er fyrst till. V. á þskj. 704 um framlag til þjóðvegarins um Selfosskauptún, 100 þús. kr. Ég get skilið, að þm., sem eru ókunnugir, komi það dálítið spánskt fyrir, hvernig liggi í því, að verið er að biðja um 100 þús. kr. til þjóðvegarins um Selfosskauptún. En ég vil fyrst taka það fram, að það er fyrst og fremst vegamálastjóri, sem mælir með því, að þessi fjárhæð sé veitt, og hygg ég, að hann eins og við vilji með því mæla með till., og hann gerir það með fullum rökum. Selfossbyggð er þannig háttað, að skipulag þess er orðið þess valdandi, að bærinn hefur vaxið áfram að endilöngu með þjóðveginum. Þarna er svo mikil umferð af allra sveita mönnum sunnanlands, að slíks eru engin dæmi um kauptún utan Reykjavíkur. Umferðin líkist meir umferð á fjölförnustu götum Reykjavíkur, en í gegnum kauptún. Vegna þessarar sífelldu áníðslu um þjóðveginn í gegnum þorpið gerir svo mikinn aur og svað, að þorpsbúum er illfært á milli húsa. Þarna er ekki einungis umferð úr Árnessýslu, heldur líka úr Rangárvallasýslu og Skaftafellssýslu og svo allir bílarnir úr Reykjavík. Þannig er umferðin svo mikil, að hún gerir ófriðvænlegt fyrir þorpsbúa að ganga þar um. Þorpið er vel upp byggt og þorpsbúar una ekki við að hafa þennan þátt svo illa rekinn sem er. En til þess að þetta verði gert og steinlagt þar í gegn, eins og allur vegurinn frá Reykjavík á að verða samkvæmt lagaákvörðun Alþ., þá hugsa menn sér gangstéttar sitt hvoru megin við veginn. En þetta verður alldýrt, það er eins hægt að búast við, að það kosti 200 þús. kr. eins og 100 þús. kr. En þeim dettur ekki í hug annað, en að kosta þetta að öllu leyti sjálfir, en vegamálastjóri hefur lagt til, að sérstakt fé verði veitt í þessu skyni, en verði ekki tekið af því, sem á að fara til viðhalds veginum. Maður treystir því, að þetta fái góða áheyrn og verði samþ. af hæstv. Alþ. Þá er það að síðustu IX. till. á þskj. 704. Það er till. frá okkur þm. Árn. um að veita til endurbóta og aukningar á sjóvarnargarði á löndum ríkisins á Stokkseyri 12 þús. kr. Það hefur lengi verið svo, að sjóvarnargarðurinn hefur verið mesta nauðsyn. Þegar stórflóð gerir, er alltaf mikil hætta á, að sjórinn flæði inn í kjallara og garða í kauptúninu til hinnar mestu áhættu og stríðs, og sú hefur stundum orðið raunin, og til þess að koma í veg fyrir það, er ekki annað til en að auka þennan garð og lengja hann. Það er að því leyti óþarft að mæla með þessari till. mörgum orðum, að það er ríkið sjálft, sem er jarðeigandinn. Þess vegna eru það fulltrúarnir á Alþ., sem munu finna sjálfa sig í því að velja í þessu máli. Ég held, að það séu ekki fleiri till., sem ég treysti mér að bera fram. Það væri margt hægt að taka fram í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna, en það verða aðrir til þess, og ég ætla að láta máli mínu lokið og fela sanngirni hv. þm. meðferð þessara till. Ég þykist vita, að þær fái réttar og góðar undirtektir.



Herra forseti. Við 2. umr. flutti ég ásamt hv. 3. landsk. nokkrar brtt. til hækkunar á framlagi til brúa og hafna í Norður-Ísafjarðarsýslu. Það, að við höfum ekki endurflutt þær till. við 3. umr., en við tókum þær aftur við 2. umr., er ekki af því, að við höfum ekki talið brýna nauðsyn á því að fá þær hækkanir, sem þar er farið fram á, heldur af hinu, að við gerum ráð fyrir því varðandi hafnarframkvæmdir, að það verði að fá fé til þeirra úr hafnarbótasjóði, og hins vegar, að ekki er talið mögulegt að fá hærra framlag til brúa, eins og líkur eru til, að heildarsvipurinn verði á fjárl. Við höfum þess vegna orðið að láta kyrrt liggja um fjárveitingar til verklegra framkvæmda, vega, hafna og brúa. En við gerum hins vegar ráð fyrir því, að brýn þörf sé þeirra hafna, sem verst hafa orðið úti hjá hafnarbótasjóði, og teljum okkur hafa fengið loforð fyrir því, sem geri það að verkum, að við getum látið undan fallast með að flytja brtt. um þann lið fjárl. að þessu sinni. Við höfum hins vegar, ég og hv. 3. landsk., flutt 3 brtt. varðandi okkar hérað. Þessar brtt. eru á þskj. 704. Ein þeirra er nr. XVII, og er hæstv. atvmrh. 1. flm. að henni með okkur. Ég get um rök fyrir till. þessari vísað til þess, sem ég sagði við 2. umr., en auk þess mun hæstv. atvmrh. gera grein fyrir þeirri viðbót, sem nú er flutt, nefnilega að öðrum manni verði veittar hliðstæðar bætur og þeim manni, sem við höfðum áður lagt til, að fengi þær, Pétri Jónatanssyni bónda í Engidal. Um XXII. till. við 22. gr., um að verja allt að 50 þús. kr. til bjargráðaráðstafana í Grunnavíkur- og Sléttuhreppum og að heimila ríkisstj. að verja allt að 30 þús. kr. til kaupa á snjóbíl til samgöngubóta fyrir byggðina norðan Skorarheiðar í Norður-Ísafjarðarsýslu, get ég einnig vísað til ræðu, sem ég hélt við 2. umr. Vil ég aðeins leggja áherzlu á varðandi þessa tvo liði, að mjög brýna nauðsyn ber til þess, að þessi fjárveiting verði samþ. og þannig snúizt af skilningi við þeim einstæðu vandamálum, sem þessar byggðir eiga við að stríða. Þetta eru þær till., sem ég stend að ásamt hv. 3. landsk. Þá hef ég einnig flutt á sama þskj. ásamt hv. þm. V-Húnv., hv. 9. landsk. þm., hv. 6. þm. Reykv., hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf., till. um að greiða Örlygi Sigurðssyni listmálara 15 þús. kr. byggingarstyrk. Ég hef áður gert grein fyrir þessari till., en vil aðeins ítreka tilmæli og ósk til hv. þm. um það að láta þennan unga listamann njóta svipaðra hlunninda og aðrir listamenn á undan honum hafa notið í byggingarmálum þeirra. Enn fremur vil ég mæla með því, að till., sem ég er meðflutningsmaður að, á sama þskj., og hv. 4. þm. Reykv. er 1. flm. að, verði samþ., þ.e. að veita Gunnlaugi Ó. Scheving 15 þús. kr. byggingarstyrk. Loks vil ég aðeins drepa á till., sem ég er meðfIm. að ásamt hv. þm. Snæf., hv. þm. V-Ísf. og hv. þm. Str., um að styrkur til skálda, rithöfunda og listamanna verði hækkaður um 69 þús. kr. Hæstv. Alþ. lækkaði þennan styrk við 2. umr. frá því, sem frv. fjmrh. gerir ráð fyrir, um 75 þús. kr., og var sú till. frá fjvn. samþ. með litlum atkvæðamun. Það er ekki nauðsyn, að ég mæli fyrir þessari till., vegna þess að það verður gert af 1. flm. En ég vil láta í ljós þann vilja minn, að þessu verði breytt til samræmis við frv. hæstv. fjmrh. og að skáld, rithöfundar og listamenn hafi sömu styrkupphæð og þeir fengu í fjárl. s.l. árs. Ég hef þá gert grein fyrir þeim till., sem ég er ýmist 1. flm. að eða meðfim. að, og vil ég að öðru leyti varðandi þær till., sem ég flutti við 2. umr., vísa til þeirra raka, sem ég þá flutti fram fyrir þeim.



Herra forseti. Ásamt 7 öðrum þm. hef ég leyft mér að flytja brtt. við fjárlfrv. um það, að Alþ. veiti Gunnlaugi Ó. Scheving listmálara 15 þús. kr. byggingarstyrk til þess að fullgera vinnustofu sína. Listamaðurinn ritaði Alþ. bréf um þessa málaleitan 11. okt. s.l., og með þessu bréfi fylgdu meðmæli frá tveim kunnustu listamönnum þjóðarinnar. Vil ég leyfa mér að lesa þau upp. Hér eru fyrst meðmæli frá Ásgrími Jónssyni listmálara: „Hr. Gunnlaugur Ó. Scheving listmálari sækir um styrk til hv. Alþ. til þess að láta fullgera vinnustofu og íbúð, sem hann er að láta byggja í Hafnarfirði. Þessi vinnustofa ásamt íbúðinni verður dýr og ofviða honum að láta ljúka við hana án hjálpar. Þar sem „motiva val Schevings er nær eingöngu bundið við sjóinn, er nauðsynlegt, að hann geti haft vinnustofu og heimili þar, sem starfaskilyrði eru fyrir hendi. Undanfarið hefur hann málað í Hafnarfirði margar af beztu myndum sínum, og þar unir hann vel hag sínum og hefur þess vegna, af vanefnum þó, ráðizt í að byggja sér hús þar. Gunnlaugur Scheving er að mínu áliti einn af beztu listmálurum okkar, og mæli ég eindregið með því, að þessum gáfaða listamanni verði veittur hinn umbeðni styrkur.“ Hér eru enn fremur meðmæli frá Jóni Stefánssyni listmálara: „Ég mæli eindregið með því, að Gunnlaugi Ó. Scheving, sem er einn okkar allra beztu málara, verið veittur styrkur til að koma upp húsi með vinnustofu, svo að hann þannig megi öðlast sæmileg vinnuskilyrði.“ Hér liggja fyrir meðmæli tveggja hinna helztu listmálara landsins með þessari umsókn, og vona ég, að hv. alþm. telji það vega talsvert. Með umsókninni fylgja einnig blaðaummæli erlendra blaða, sem bera þess vott, að erlendir listdómendur telja Gunnlaug Ó. Scheving meðal færustu listamanna Íslendinga. Ég ætla ekki að hafa þessi meðmælaorð mín með þessari till. fleiri. Ég vona, að nafn þessa listamanns sé svo vel þekkt meðal hv. þm., að till. hljóti náð fyrir augum þeirra og verði samþ.



Herra forseti. Ég er hér meðflm. að einni till. á þskj. 704 ásamt hv. þm. Str., hv. þm. Snæf. og hv. þm. V-Ísf., það er um að greiða Svavari Guðnasyni listmálara og Sigurjóni Ólafssyni myndhöggvara 15 þús. kr. byggingarstyrk hvorum. Ég vildi óska þess, að hv. þm. athuguðu mjög vel þessa till. Ég býst við, að þeir, sem þekkja starf þessara manna, verði sammála þessari till. Sigurjón er vafalaust ekki aðeins bezti myndhöggvari okkar Íslendinga, heldur á Norðurlöndum og hefur framleitt listaverk, sem hafa notið eins mikillar viðurkenningar hér heima og á Norðurlöndum eins og nokkur íslenzkur myndhöggvari hefur fengið. Ég býst við, að flestir Íslendingar, sem kynna sér list þessa myndhöggvara, séu stoltir af honum. Þessi listamaður hefur alllengi búið í Kaupmannahöfn og hlotið þar mikla viðurkenningu. Síðan hann kom heim; hefur hann búið í bragga með konu sinni, sem er dönsk að ætt og hefur hlotið mjög mikla viðurkenningu fyrir málaralist. Eru aðstæður hans þarna og vinnuskilyrði hin verstu, þannig að ekki má lengur við svo búið standa. - Jafnframt því, að Sigurjón hefur getað haldið áfram sinni gömlu list, hefur hann sýnt sig að vera jafnvígur að því er snertir hina nýrri listastefnu, þar sem hugmyndafluginu er gefinn laus taumurinn. Ég býst við, að hvernig sem við lítum á slíkt, viljum við stuðla að því, að slíkur listamaður geti fengið góð skilyrði til þess að starfa hér heima hjá okkur. - Við vitum, að það háttar öðruvísi til með málara að koma verkum sínum í peninga. Það hefur verið svo á undanförnum árum, að málarar hafa átt að mörgu leyti hægt með að selja sína vinnu. Margir geta keypt málverk, og það hefur þýtt, að málarar hafa átt tiltölulega hægt með að selja málverk sín. En að því er myndhöggvara snertir er það þannig, að þeir eru í rauninni alltaf að vinna fyrir það opinbera. Það eru svo að segja undantekningar, ef myndhöggvarar geta fengið að vinna eitthvað fyrir einstaka menn. Þess vegna hvílir mikil skylda á því opinbera, ef myndhöggvaralistin á að geta þróazt í einu landi, að sjá svo um, að listamennirnir geti búið við þær aðstæður, að list þeirra líði ekki við það. Ég held því, að flestir alþm. geti orðið sammála um það, að þessi listamaður ætti skilið, að Alþ. veitti honum 15 þús. kr. byggingarstyrk til þess að skapa sér þarna góð vinnuskilyrði. Þá hef ég einnig lagt hér til, að Svavari Guðnasyni listmálara væri veittur 15 þús. kr. byggingarstyrkur. Svavar er ungur listmálari, sem erlendis hefur hlotið allmikla viðurkenningu og eftir því sem mér hefur verið sagt af þeim, sem meira vit hafa á þessari list en ég, einnig fengið góða viðurkenningu hér heima. Fyrsta sýning hans hér hefur, eftir því sem mér hefur skilizt, tekizt mjög vel. Þessi maður hefur, eins og svo margir af listamönnum okkar, búið við mjög slæmar aðstæður. Í sumar fékk hann inni hjá einum kunningja sínum úr hópi íslenzkra listamanna, en hefur annars í rauninni hvergi höfði að að halla. Og þó að þetta sé nokkur upphæð, 15 þús. kr., er hún ekki svo mikil, að hún hafi nokkur áhrif á afgreiðslu fjárl. Ég vænti þess því, að þm. sjái sér fært að samþ. þessar tillögur.



Herra forseti. Það er eins og oftar, að maður verður að tala yfir tómum stólum. Ég vildi þá fyrst segja það, að mér sýnist, að afgreiðslu fjárlfrv. ætli að bera þannig að, að Alþingi skilji við fjárl. með mjög miklum tekjuhalla. Það er að vísu að tölum til kannske talað um að ná einhverjum jöfnuði, en það vita allir, að verðlag er allt annað í Evrópu nú en menn héldu um áramótin, þannig að allt útlit er fyrir, að frv. fari frá Alþingi með raunverulega miklum tekjuhalla. Afleiðingin af því er aftur sú, að þó að hinir og þessir hreppar hafi kvartað undan því að fá ekki meira fé til vega, brúa og ýmissa hluta, þá hefur mér ekki dottið í hug að verða við því. Ég tel, að það sé engin leið að bæta nýjum og nýjum útgjöldum ofan á fjárl., og hefur mér því ekki dottið í hug að flytja eina einustu brtt. til hækkunar. Brtt., sem ég flyt og allar eru á þskj. 704, eru allar til lækkunar og leiðréttingar. Ein þeirra er leiðrétting á prentvillu, sem slæðzt hefur inn, þ.e. III.1. Það má nú kannske segja, að óþarfi hafi verið að bera fram um þetta brtt. En svipað tilfelli hefur komið fyrir einu sinni áður í sambandi við framlög til hafnargerða, þar sem vafi gat á því leikið, hvort átt var við Höfn í Hornafirði eða Höfn í Bakkafirði, og langar mig ekkert til, að slíkt endurtaki sig. Ég hef því borið fram brtt. þess efnis, að í stað orðsins „Úthlíðarvegur“ komi: Úthéraðsvegur. Hinar brtt. eru allar lækkunartill. Ekki vegna þess, að ég haldi, að þær verði samþ., heldur eru þær teknar sem sýnishorn um það, hvernig megi spara íburð og bruðl, eins og t.d. við sendiráðið í Moskva, risnu skrifstofustjóra í stjórnarráðinu og geysilegan kostnað við skriftir á fundum ríkisráðs, sem ekki eru ákaflega oft haldnir. Þessar till. eru sýnishorn um íburð og bruðl. Aðrar eru þannig, að þær sýna sparnað í málum, sem talið er, að snerti hina andlegu hlið málanna, eins og t.d. kirkjusöngur og ýmislegt fleira. Þá eru enn aðrar till., t.d. brtt. um að fækka mönnum hjá vegamálastjóra, sem hefur aukið starfslið sitt mest næst á eftir Bifreiðaeftirliti ríkisins, sem hefur margfaldað starfskrafta sína, án þess þó að unnið sé meira en meðan mannskapurinn var miklu fámennari. Till. þessar eru því ekki til annars en að sýna bæði þm. og öðrum, að ég tel, að ná mætti verulegum sparnaði frá því, sem nú er. Og þó að fjvn. hafi starfað mikið, tel ég, að það sé ekki nærri nóg, sem hún hefur lagt til í sparnaðarátt. Ég skal ekki fara frekar út í það við þessar umr., en aðeins geta þess, að ein þeirra brtt., sem ég flyt, er beinlínis fram borin til þess að reyna að fyrirbyggja, að peningum sé fleygt í sjóinn, en það er till. VII.1 á þskj. 704. Ætlast ég þar til, að niður falli liðurinn til svokallaðra Hvalfjarðarferjuhafna. Það hlýtur að vera öllum mönnum ljóst, að eftir að vegurinn inn fyrir Hvalfjörð er orðinn eins og hann er, dettur engum manni í hug að kaupa sér ferju yfir Hvalfjörð. Ég vil því reyna að fyrirbyggja, að hent sé í sjóinn kvartmilljón til þessara hluta, eins og hér er ætlazt til. Þá er hér brtt. XXI. á sama þskj. Nú hagar þannig til, að mjög gengur seint og hægt að fá notendasíma út um sveitir landsins, en mjög mikil eftirsókn eftir þeim og varla talið hægt að vera í strjálbýlinu, ef ekki fæst þangað sími. Þetta stendur þannig í dag, að um síðustu áramót var sími á um það bil öðrum hverjum bæ á landinu. Í þeim sýslum, sem bezt voru símaðar, var prósenttalan 80, en í þeim sýslum, sem verst voru símaðar, var hún 22, svo að misjafnt er þessu dreift um landið. Það má segja, að þarna sé um nýja lántöku að ræða, og það er rétt. En það er lántaka, sem gefur ríkissjóði beinlínis auknar tekjur í notendagjöldum þeirra, sem símann fá. Þess vegna er það hagur fyrir ríkissjóð að geta komið notendasímanum sem allra fyrst áfram og gott fyrir mennina, sem hafa beðið um hann. Þetta er till., sem ég held, að menn mundu mjög óska eftir, að væri samþ. Nú liggur ekki fyrir frá póst- og símamálastjórninni, hvað kostar að leggja síma til þessara bæja, sem ekki hafa fengið hann. Það er langt komið með það yfirlit, en það liggur ekki fyrir enn þá. Það er mikið fé, sem það kostar, með núgildandi verðlagi. En það er þó, held ég, eina leiðin til þess að láta það ganga sæmilega fljótt að reyna að fara inn á þessa braut. Ég treysti því alveg ákveðið, að þessi till. verði samþ., og sé ekki nokkurn hlut, sem geti mælt á móti henni. Það væri þá helzt það, ef segja mætti, að það gæti farið svo að ári, að þá yrði verzlunarjöfnuður okkar það óhagstæður, að við hefðum ekki erlendan gjaldeyri til þessara efniskaupa. En ef það færi svo, yrði þetta að sitja á hakanum, ef það reyndist eitt af því, sem fyrst kæmi til greina að láta sitja á hakanum, en á þessu stigi er ekki hægt að segja um það. Þetta væri sem sagt eina mótbáran, sem hægt væri að hafa á móti till. Ég skal að lokum geta þess, að þótt ég hafi lagt fram þessar lækkunartill., hefði verið vandalaust að hafa þær 10–20 sinnum fleiri og ná með þeim miklu meiri sparnaði en þarna er gert. En ég taldi það ekki hafa þýðingu að eyða kröftum í þær fleiri, þó að ég teldi, að þær ættu fleiri rétt á sér.



Herra forseti. Á þskj. 704, XI. lið, eru tvær brtt. frá okkur þm. Skagf. og hæstv. atvmrh. Sú fyrri er við 16. gr. og er um það, að veitt sé til Ólafs Sigurðssonar á Hellulandi 20 þús. kr. Ég vil skýra þessa till. lítillega með því að minna á það, sem Alþ. er að vísu kunnugt, að Ólafur hefur verið í þjónustu ríkisins lengi, lengst sem leiðbeinandi um klak og fiskirækt, en þegar veiðimálastjóraembættið var stofnað og í það skipaður sérfræðingur á þessu sviði, hvarf Ólafur frá starfinu, en var ráðinn með 25 þús. kr. fjárveitingu til að hafa leiðbeiningu um æðarvarp. Það vita allir, að það eru einhver allra skemmtilegustu hlunnindin, sem land okkar hefur. Það er orðið lítið um æðarfuglinn í heiminum, og liggur við, að hann sé útdauður, svo að heiður okkar liggur við, að svo verði ekki. Það eru mikil hlunnindi að æðarvarpinu, og borgar sig að kosta nokkru til. Það er vitað, að hægt hefur verið að rækta lítið varp, svo að það verði til stórnytja, og þetta er hægt enn, þó að vörpin hafi eyðilagzt af vissum ástæðum, svo sem hernaðarundirbúningi hér í nágrenni Rvíkur. Enn má auka það úti um land og jafnvel koma því upp þar, sem það ekki er. Þess er ekki að vænta, að hægt sé að benda á mikinn árangur af starfi Ólafs í þessi tvö ár, sem hann hefur unnið að þessu, en hann hefur mjög athugað málið og eytt miklum tíma í að ferðast um landið og kynnt sér nýjar aðferðir við hreinsun dúnsins, þar sem gamla aðferðin að handhreinsa hann er of dýr nú orðið. Hann hefur kynnt sér þessi mál bæði utanlands og innan, og mun nú verið að setja upp slíka stöð á Akureyri með nýjum vélum. Ég tel miður farið, að þessi liður skuli ekki hafa verið settur í fjárlögin nú, hvorki af hæstv. ríkisstj. né fjvn., og hefur lagfæring á þessu ekki fengizt enn sem komið er, og því flytjum við þessa brtt. Þess ber að gæta, sem hv. þm. er raunar kunnugt, að bráðum er komið mitt fjárlagaár, og þar sem hann er starfsmaður ríkisins, hefur hann fengið laun það, sem af er árinu, og verður sennilega ekki sagt upp fyrirvaralaust, eða það væri meiri harðneskja en við eigum að venjast af ríkinu. Og þar sem búið er að kosta nokkuð til þessa starfs og verður enn um stund, þá væri það að falsa staðreyndir að taka ekki eitthvað inn á þennan lið. Við leggjum því til, að til þessa verði lagðar 20 þús. kr., og er það 5 þús. kr. lægra en verið hefur 2 undanfarin ár, og held ég, að hægt muni að draga það úr kostnaðinum. Ég vona, að Alþ. sannfærist um, að ekki sé annað fært en taka þetta inn á fjárl., bæði vegna starfsins og þess, að þegar er búið að greiða nokkuð af laununum, og hlýtur að verða svo enn um stund, jafnvel þótt brtt. verði felld. Ég mun nú ekki ræða þessa brtt. frekar. Þá er ég einnig ásamt sömu þm. flm. að annarri lítilli brtt., sem er einnig undir XI. lið á sama þskj., b-liður: Að Loðdýraræktarfélagi Íslands verði veittar 6 þús. kr., eins og það hefur haft, en var fellt úr fjárl. nú. Félagsskapnum hefur hnignað nú undanfarið vegna þess, að loðdýrarækt hefur dregizt saman undanfarin ár. En nú hefur orðið nokkur skinnasala þetta ár, og finnst mér hart að fella niður þessa litlu upphæð meðan félagið er við líði, og leggjum við því til að þessi upphæð verði aftur tekin upp, þar sem hún er svo lítil, að hún breytir engu um afkomu fjárl. Og er ástæðulaust að orðlengja þetta frekar, og vona ég, að till. verði samþ. Á sama þskj., XXIV.-lið, er till. frá okkur þm. Skagf. og hv. þm. Siglf. um heimild til að greiða Skafta Stefánssyni á Siglufirði 27 þús. kr. vegna halla á rekstri m.b. Mjölnis við flutninga um Skagafjörð árið 1947. En ástæðan til, að við förum fram á þessar bætur, er í örfáum orðum sú, að þetta er einn af þeim flóabátum, sem undanfarið hafa gengið með styrk úr ríkissjóði. En á bátnum varð svo tilfinnanlegur halli þetta ár, sem Skafti hefur ekki fengið endurgreiddan, að hann verður af þeim ástæðum fyrir tilfinnanlegu tjóni. Þetta er því tilfinnanlegra sem Skafti er fátækur maður, og þetta var hans helzta lífsframfæri, en Skafti er, eins og allir vita, sem til þekkja, annálaður dugnaðarmaður. Á þessu sumri var vegurinn yfir Siglufjarðarskarð opnaður, og viðurkennir Skipaútgerðin, að hallinn stafi af því. Það er því réttlátt, að ríkið greiði honum þann halla, sem hann hefur orðið fyrir. Það var að vísu gleðilegt, að leið skyldi opnast yfir Siglufjarðarskarð, en það hafði óþægilegar afleiðingar fyrir þennan mann, sem hér um ræðir. En þetta hefur ekki fengizt lagfært hjá samgmrh., en við, sem að þessari till. stöndum, viljum rétta hlut Skafta Stefánssonar. Þá vil ég benda á, að slíkar greiðslur eru ekkert einsdæmi, því að í 22. gr. fjárlagafrv. er heimild til að greiða h.f. Skallagrími í Borgarnesi 40 þús. kr. vegna halla á m.s. Víði árið 1947. Ég skil ekki þann halla, sem orðið hefur á Víði 1947, og eru ekki færð rök fyrir þeim halla, en ég hef fært eðlileg rök fyrir tjóni Skafta Stefánssonar, sem stafaði af því, að ný leið var opnuð til yfirferðar. Og úr því að Alþ. veitir sterku félagi 40 þús. kr., þá getur það ekki verið þekkt fyrir að neita fátækum útgerðarmanni um smábætur fyrir sams konar tjón á sama ári, sérstaklega þar sem hægt er að færa eðlilega ástæðu fyrir hallanum. Við flm. væntum því og teljum ekki annað sæmandi fyrir Alþ. vegna þess fordæmis, sem það hefur gefið, en veita þessa upphæð, sem við förum fram á. Þá er ég meðflm. að fleiri till., og vil ég ekki þreyta hv. þm. á að ræða þær, þar sem aðrir munu mæla fyrir þeim. Það var við 2. umr. fjárl., að við þm. Skagf. fluttum brtt., sem við tókum þá aftur til 3. umr., og vil ég aftur minnast lítillega á hana. Hún var á þskj. 488, IX. liður, og lögðum við þar til, að í stað 100 þús. kr. til hafnar í Hofsósi kæmi 150 þús. kr. Ég ætla ekki að endurtaka rök fyrir því, en það var byggt á loforði frá ráðuneytinu að leggja til, að þessi fjárveiting fengist næstu 3 árin, enda hvílir allt á, að svo verði. Nú er um það talað að veita 50 þús. úr hafnarbótasjóði auk þessara 100 þús. á fjárlögum. Við munum sætta okkur við þetta og vonum, að þetta megi teljast öruggt, en það verður að vinna að hafnarbótum í Hofsósi í sumar, ef ekki á að eyðileggjast það, sem gert var þar í fyrra. Það hefði verið betra að fá 150 þús. á fjárl. og von í hafnarbótasjóði, en ríkisstj. og fjvn. hafa komið sér saman um þetta, og það þýðir ekki að deila við dómarann. Við verðum því að sætta okkur við það næstbezta. Þá bárum við einnig fram till. um 50 þús. kr. framlag til húsmæðraskólans á Löngumýri. Við væntum þess, að fást mundi samkomulag milli ríkisstj. og fjvn. um þetta framlag til skólans. Það nálgast eins dæmi, að ein kona komi upp slíku menntasetri, sem kostað hefur um millj., og fengið aðeins 50 þús. kr. fjárveitingu, og ég vænti, að þeir, sem trúa og dá einstaklingsframtakið, vilji styðja slíkan dugnað. En þar sem undirtektir undir þetta voru daufar, sáum við okkur ekki annað fært en rifa seglin og slá í félag með þingmönnum Árnesinga, sem voru með framlag til skóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði, og hefur það leitt til þess, að við höfum í félagi farið fram á á þskj. 681. VIII, að á 22. gr. yrði heimilaður 50 þús. kr. byggingarstyrkur til beggja þessara skóla, 25 þús. til hvors. Það hefur þegar verið mælt fyrir þessari till. af hv. 2. þm. Árn., og þarf ég ekki að hafa fleiri orð um það, og þetta er svo lítil upphæð, að ég trúi ekki, að Alþ. neiti þessum merku menntastofnunum um svo smávægilega aðstoð. Skólarnir eru nú fullir af nemendum þrátt fyrir erfið skilyrði. Á Löngumýri munu nú t.d. vera 35 nemendur, og hefur forstöðukonan, Ingibjörg Jóhannsdóttir, komið skólanum upp af eigin rammleik. Við treystum því, að þessi litla upphæð verði veitt til skólanna. Ég hef nú mælt með brtt. mínum og læt því lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar till. Á þskj. 721. IV. flyt ég till. ásamt hv. 6. þm. Reykv. um 750 þús. kr. framlag til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Við 2. umr. fluttum við till. sama eðlis að veita 2 millj. og til vara 1 millj. Í l. nr. 44 frá 1946, um aðstoð við byggingu íbúðarhúsa, er í III. kafla gert ráð fyrir, að ríki og bæir skuli vinna í sameiningu að byggingu yfir fólk, sem býr í heilsuspillandi íbúðum, en skömmu eftir að núverandi ríkisstj. tók við, var þessu breytt þannig, að þetta skyldi gert, ef fé væri veitt til þess á fjárl., en nú hefur ekki verið veittur einn eyrir í þessu skyni, og er því verið að afnema þennan merka kafla, sem á sínum tíma var eitt aðaláhugamál Alþfl. Það er ekki vansalaust að veita ekki neitt í þessu skyni og ófært að afnema þennan merka kafla á svo vesalmannlegan hátt. Þá flyt ég fjórar till. vegna kjördæmis míns. Til Siglufjarðarskarðsvegar komi 100 þús. í stað 20 þús. Það er töluverður kafli uppi á skarðinu, sem er óofaníborinn, og er 20 þús. kr. fjárveiting gagnslaus, en það væri hægt að gera við verstu holurnar, ef fengjust 100 þús. kr. - Þá legg ég til, að framlag til Siglufjarðarhafnar verði hækkað úr 100 þús. í 145 þús. Hafnarsjóður hefur síðastliðið ár látið vinna fyrir hátt í 900 þús. kr. á innri höfninni, og hefur það mikla þýðingu fyrir síldarsöltun. - Þá legg ég til, að veitt verði 150 þús. til byggingar sjúkrahúss á Siglufirði, og er mikil þörf á því fyrir Siglfirðinga og aðkomufólk, sem þar vinnur, og sjómenn, sem eru lagðir þar á land. - Loks legg ég til, að veitt verði 12.235 kr. til Bókasafns Siglufjarðar, og er það til samræmingar við styrk þann, sem bókasöfnin á Ísafirði, Hafnarfirði og Akureyri hafa, og þykir mér ekki rétt, að bókasafnið á Siglufirði fái ekki sömu upphæð og bókasöfn hinna 3 kaupstaðanna, og er þetta því til samræmis. Ég skal svo ekki fjölyrða um þessar till. varðandi kjördæmi mitt, þær eru allar, nema sú síðasta endurtekning frá 2. umr., aðeins með lægri upphæðum.



Herra forseti. Það virðist ekki vera við marga að tala hér frekar en fyrri daginn og ekki vera mikil tök á að sannfæra menn, þó að rök kunni að liggja fyrir máli. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt., sem bornar eru fram á þskj. 681. Fyrri till., I, er varðandi framlag til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, að í stað 300 þús. kr. framlags, sem er á fjárlfrv. nú, komi 400 þús. kr. Við 2. umr. fjárl. flutti ég brtt. um að hækka þetta framlag upp í 500 þús. kr. Sú till. var felld. Ég ætla ekki að fara að endurtaka þau rök, sem ég þá færði fram fyrir því, að þetta framlag til sjúkrahússins væri allt of lítið og ef það yrði ekki hækkað, mundi það tefja bygginguna um óeðlilega langan tíma. Það þýðir ekki að endurtaka þau rök, sízt þegar svo fáir heyra til. En ég vildi aðeins gera aðra tilraun til þess að fá þetta ofur litið hækkað og í von um, að hv. þm. vildu ganga inn á að veita þessa hækkun í stað hinnar, hef ég flutt þessa till. á ný. Hin brtt. er sú III. á sama þskj. og varðar framlag til hafnargerðar á Akureyri, að í staðinn fyrir 100 þús. kr. komi 300 þús. kr. Það kom mjög greinilega fram í umr. við 2. umr. fjárl. og var þá viðurkennt, m.a. af hv. form. og frsm. fjvn., að till. fjvn. um að veita aðeins 100 þús. kr. væri byggð á röngum upplýsingum, sem n. hefði fengið frá vitamálaskrifstofunni. Eftir að þetta hafði verið viðurkennt, þá tók ég till. aftur til 3. umr., í von um það, að hv. fjvn. sæi sér mögulegt að leiðrétta þetta misrétti, sem viðurkennt var af form. n. við 2. umr. fjárlfrv. og öllum hlýtur að liggja í augum uppi, sem vilja hlýða á þær upplýsingar, sem gefnar hafa verið um þetta efni, og hlíta þeim rökum, sem í þeim felast. Nú hefur hins vegar farið svo, að hv. fjvn. hefur ekki gert neina breytingu á fyrri till. sinni um þetta efni, og verð ég að segja það, að mig furðar nokkuð mikið á því, að hún skuli, þrátt fyrir þær upplýsingar, sem fram hafa komið og mjög greinilega hafa verið fyrir hana lagðar, ekki hafa séð tök á því að taka tillit til þeirra og breyta fyrri till. sinni um þetta efni, sem viðurkennt er, að byggð hefur verið á skökkum upplýsingum. Þar með hefur einnig fengizt viðurkenning á því, að á grundvelli þeirra framkvæmda, sem orðið hafa á hafnargerðinni á Akureyri og stendur til, að verði gerðar á yfirstandandi ári, og sé tekið tillit til hvors tveggja, þá liggur í augum uppi, að Akureyrarhöfn hlýtur að eiga að koma í flokk þeirra hafna, sem hæsta fjárveitingu fá á fjárl. Ég upplýsti við 2. umr. málsins með sundurliðuðum tölum, að vegna þeirra framkvæmda, sem þegar hefðu orðið við hafnargerðina á Akureyri, þá vantaði 357.750 kr. til þess, að ríkið hefði lagt fram sinn hluta l. samkvæmt á móti Akureyrarkaupstað. Til viðbótar við þetta liggur það fyrir, að búið er að vinna á þessu yfirstandandi ári fyrir 2 millj. kr. Framlag ríkisins af því mundi nema 800 þús. kr., þannig að til þess að ríkið stæði við sín framlög l. samkvæmt, ætti að veita á þessum fjárl. 1.157.750 kr. til þessa mannvirkis. Nú hefur mér ekki dottið í hug að fara fram á það, að þessi fjárhæð yrði veitt öll, því að til þess eru vafalaust ekki möguleikar, enda ýmsar aðrar hafnir sem búnar eru að vinna fyrir meira fé en þær hafa fengið framlag frá ríkissjóði á móti. Nú vil ég halda því mjög ákveðið fram, að gegn því geti ekki legið rök og hafa ekki verið færð rök, að Akureyri eigi vegna þessa alveg skýlausa kröfu um að verða sett í flokk þeirra hafna, sem hæstu fjárveitingu fá, og þó að það yrði gert, þá yrði framlag ríkissjóðs ekki nema tæplega af því, sem ríkið kemur til með að skulda á yfirstandandi ári. Eins og ég sagði áðan, varð ég nokkuð undrandi á því, að hv. fjvn. skyldi ekki taka tillit til þeirra raka, sem fyrir liggja um þetta efni, og hækka framlag til Akureyrarhafnar tilsvarandi við aðrar hafnir, sem sambærilegar eru. Hv. form. og frsm. n. drap á þetta við 2. umr. málsins, að búið væri að binda svo heildarfjárhæðina til hafnargerða, að frá því væri ekki hægt að víkja, og mundi þess vegna örðugt að breyta þessu eða bæta úr þessu, nema þá með þeim hætti, að Akureyri yrði lofað því meira framlagi úr hafnarbótasjóði, til þess á þann hátt að laga þetta misræmi. Nú hefur hins vegar tvennt komið í ljós: Að heildarframlagið á fjárl., a.m.k. yfirleitt, - það hefur að vísu ekki raskazt heildarframlagið til hafnargerða út af fyrir sig frá því, sem það var við 2. umr. fjárl., - hefur mjög raskazt frá því, sem það var við 2. umr. fjárl., og jafnvel hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því með tilstyrk hv. fjvn. að hækka fjárveitingar fjárl. mjög verulega. Hv. fjvn. leggur nú til, f. h. hæstv. ríkisstj., .að bætt sé við hvorki meira né minna en 1 millj. kr. til þess að byggja íbúðarhús handa prestum og sýslumönnum. Og þegar ekki er meiri þröng fyrir dyrum en t.d. þessar till. bera vott um, ásamt öðrum till. til aukinna fjárútláta, sem fjvn. ber fram, þá finnast mér það harla veigalítil rök, að ekki sé hægt að leiðrétta þetta augljósa og viðurkennda misrétti, vegna þess að ekki megi hækka þá upphæð, sem á fjárl. er veitt til hafnargerða. Hins vegar hefur komið í ljós, þrátt fyrir ummæli, sem fram hafa verið færð, bæði við 2. umr. og í framsöguræðu fyrir brtt. fjvn. við 3. umr., um það, að bæta ætti Akureyrarkaupstað þetta misræmi með framlögum ár hafnarbótasjóði, að engar ráðstafanir hafa verið til þess gerðar. Í framsöguræðu form. fjvn., þó að hann dræpi á þetta og talaði um það vítt og breitt, fólst ekki neitt loforð eða nein ummæli, sem bindandi gætu talizt um, að Akureyrarkaupstaður fengi nokkuð úr hafnarbótasjóði, og sízt af öllu, þó að Akureyrarkaupstaður kæmi þar til greina eins og aðrar hafnir, að þá yrði nokkuð bætt úr því misrétti, sem er á framlagi á fjárl. til hennar og annarra hafna. Til viðbótar við þetta hef ég beinlínis spurt hæstv. samgmrh. um það, hvort hann hafi í hyggju og gæti gefið um það yfirlýsingu hér, að Akureyrarhöfn skyldi fá einhverja ákveðna og verulega upphæð, svo verulega, að það gæti talizt leiðrétting á því misræmi, sem um hefur verið rætt hér. Hefur hæstv. samgmrh. svarað því, að á þeim lista, sem hann nú hafi yfir það, hvernig hann hafi hugsað sér að skipta framlögum úr hafnarbótasjóði, sé Akureyri alls ekki með. Mér virðist málið liggja þannig fyrir, að þó að þetta misrétti og ósamræmi sé viðurkennt, þá sé ekki til vilji fyrir því, hvorki hjá hv. fjvn. eða hæstv. ríkisstj., að leiðrétta þetta mál. Og þykir mér það harla undarlegt, ég get ekki annað sagt, ef það á að verða niðurstaðan í þessu máli, að þrátt fyrir þær upplýsingar, sem hafa verið lagðar fram hér fyrir Alþ. og fjvn. og hæstv. ríkisstj. og samgmrh. hlýtur einnig að vera vel kunnugt um„ eigi Akureyrarhöfn aðeins að fá 100 þús. kr., þó að ríkið skuldi henni, ekki 100 þús. kr., heldur 1 millj. kr. betur, þegar aðrar hafnir fá allt upp í 300 þús. kr. framlag, og það m.a. hafnir, sem undanfarin ár hafa fengið mjög rífleg framlög, t.d. úr hafnarbótasjóði, eins og t.d. Akranes, sem er búið að fá 11/2 millj. kr. til viðbótar við hæsta framlag á fjárl. í nokkur ár í röð. Ýmsar aðrar hafnir hafa fengið enn þá hærri fjárveitingu og margar hverjar einnig rífleg framlög úr hafnarbótasjóði. Ég hefði því gjarna viljað fá tækifæri til þess að láta hv. þm. heyra rök mín fyrir þessu máli og þá útreikninga, sem lagðir hafa verið fyrir n. í þessu máli. Það er nú einu sinni svo, að það virðist ekki vera tækifæri til þess. Menn fást ekki til þess að sitja og hlýða á ræður um mál, sem liggur fyrir að afgreiða, og má því vel fara svo, að meiri hl. hv. þm. muni ekki, þegar að afgreiðslu málsins kemur, hafa hugmynd um þau rök, sem fyrir till. liggja, og muni þess vegna láta aðeins að óskum ríkisstj. og fjvn. um að beita Akureyrarhöfn og Akureyrarbæ þeirri rangsleitni, sem felst í þessari skiptingu fjárl. til hafnargerða. Við því verður ekki gert. Ég hef gert það, sem í mínu valdi stendur, bæði við 2. umr. fjárl. og nú, til að upplýsa þetta mál. Ég tel mig hafa fyllstu rök að mæla og engin sanngirni geti talizt í því að fella þá till., sem ég hef flutt um þetta efni. Meira get ég ekki gert, og verður þá að ráðast, hvernig fer, þegar til atkvgr. kemur. Það þýðir að sjálfsögðu ekki að vera að tala um þetta lengra mál. Það mundi engu breyta, og ég skal þá heldur ekki þreyta hæstv. forseta og þá örfáu þm., sem hér sitja, á því að ræða um þær aðrar till., sem hér liggja fyrir, eða fjárl. í heild, þó að ástæða væri til þess að tala kannske nokkru nánar um fjárlagaafgreiðsluna í heild en ég hef gert. Inn á það hef ég í raun og veru ekkert komið.



Herra forseti. Ég bar að vísu fram hér nokkrar brtt. við 2. umr., sem ég tók til baka í þeirri trú, að það mundi tillit til þeirra tekið í fjárlagameðferð hv. fjvn. Svo hefur ekki orðið, og væri náttúrlega ástæða til þess fyrir mig að kvarta yfir því að hafa orðið afskiptur. En ég skal ekki eyða tímanum til þess. Það væri ófrjósamt. Ég vil samt minnast hér á eina litla till., sem ég ber hér fram, ásamt hv. þm. Str. og hv. þm. G–K., en hún er um það að veita ungu félagi, Félagi hinna sameinuðu þjóða á Íslandi. 6 þús. kr. í styrk á yfirstandandi ári. Þetta félag var stofnað í haust sem leið og hefur haldið nokkra fundi. Hefur það reynt að fá góða fyrirlesara, bæði innlenda og útlenda, og reynt að undirbúa sína framtíðarstarfsemi, en hún verður mikið í því fólgin að halda fræðslufundi, útvegun bóka um starfsemi Sameinuðu þjóðanna og utanríkispólitík Íslendinga, auk þess í því að gefa út smárit og pésa um Sameinuðu þjóðirnar og alþjóðastarfsemi yfirleitt. Þessi upphæð mun ekki fara í laun, en aðeins til fræðslu- og upplýsingastarfsemi. Ég vil vænta þess, að þessi till. verði samþ. Það er ekki um mikla fjárhæð að ræða til félags, sem starfar meðal almennings að fræðslu í utanríkismálum.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. flutti ég brtt. um fjárframlag til sandgræðslu í Meðallandi, og nú flyt ég þessa brtt. hér aftur á þskj. 704, X. Ég gerði þá nokkuð ýtarlega grein fyrir hinni miklu þörf á því að hefjast handa og verja þessa sveit, bæði vegna sveitarinnar sjálfrar og vegna ýmiss konar annarra almennra viðhorfa, svo sem vegna björgunarstarfsemi og þess konar. Ég tel ekki ástæðu til að endurtaka það meginmál. Ég gat þess þá, að nú í vetur hefði komið þarna fyrir bilun á stíflu í sambandi við sandgræðsluna, veruleg bilun, sem gerir það að verkum, að 2 eða 3 garðar, sem eru ríkiseign, eru í mikilli hættu. En þannig eru málavextir, að hvergi virðist vera fyrir hendi handbært fé til þess að gera við þetta verk. En viðgerð á því verður að fara fram í sumar, og er það alveg nauðsynlegt. Ef þetta fé fengist til sandgræðslunnar, sem ég fór fram á og fer nú fram á, að veitt verði, mætti nota eitthvað af því til þessa verks. Nú flyt ég hér sem aðaltill., að veitt verði sama upphæð og ég fór fram á, að veitt yrði við 2. umr., eða 150 þús. kr., en til vara flyt ég till. um miklu lægri upphæð, í staðinn fyrir 150 þús. kr. komi 50 þús. kr., sem er sérstaklega miðuð við það, að ef hún væri samþ., þá væri þó alltaf hægt að gera við stífluna nú í sumar. Ég vonast endilega eftir því, að a.m.k. varatilI. hljóti náð fyrir augum hv. alþm. og verði samþ., ef svo illa tekst til, að aðaltilI. verður ekki samþ. Þá á ég líka brtt. á þskj. 704, IV, sem er aðeins leiðrétting á nafni, en skiptir ekki máli hvað fjárhæð snertir, svo að ég get vel hugsað, að hv. fjvn. taki þessa till. til athugunar við prentun á fjárl. Ég ætla svo ekki að orðlengja um þetta frekar, en vonast eftir því, að brtt. mín á þskj. 704, a.m.k. varatill., fái góðar undirtektir hv. alþm.



Herra forseti. Ég mun ekki halda langa tölu hér, því að hér er lið þunnskipað í þingsalnum, og hefur litla þýðingu að mæla með till. Það er meira venja að mæla með till., þar sem þeir menn eru oftast langt í burtu, sem helzt hefðu einhver áhrif í þeim efnum. Þessar 3 till., sem ég ber fram, voru sumar fluttar af mér við 2. umr. og voru þá teknar til baka samkvæmt tilmælum. Fyrsta till. var borin fram við 2. umr., en felld. Ég var einn af flm. hennar, en hef fengið margar áskoranir um að taka hana upp aftur. Það var till., sem nú er borin fram á þskj. 704 um það að veita Kvenréttindafélagi Íslands 15 þús. kr. til þess að senda fulltrúa á alþjóðamót kvenréttindafélaga í Amsterdam, sem felld var. Ég hef nú leyft mér að flytja brtt. um, að veittar verði 12 þús. kr. í sama skyni. Kvenþjóðin fylgir þessu fast eftir og þykir það hart, að henni sé ekki sá sómi sýndur að fá að senda fulltrúa á alþjóðamót, eins og mörg önnur félög, sem hafa fengið styrk til slíkra hluta úr ríkissjóði. Þær biðja því hv. Alþ. að veita þeim þennan styrk, sem ég hef leyft mér að bera hér fram brtt. um, að veittur verði. - Hinar brtt., sem ég flyt, eru á þskj. 712. Ég er einn flm. að till. um, að byggð verði brú yfir Glerá. Ég gat þess þá, að það stæði dálítið sérstaklega á um þessa brú og að hér væri um nýmæli að ræða, að bæjarstjórnin á Akureyri hefði samþ. fyrir sitt leyti að greiða að kostnaðarverð brúarinnar, í staðinn fyrir að það er venjan, að hið opinbera fær að bera kostnaðinn allan. Ég fer fram á, að veittar verði til brúarinnar 210 þús. kr. úr ríkissjóði, sem eru 2/3 hlutar af kostnaðaráætluninni, sem vegamálastjóri hefur gert. - Loks er svo 3 till., sem ég ber fram ásamt hv. Str., hv. þm. Ísaf. og hv. 6. þm. Reykv. Þessi till. er nr. IV á þskj. 712 og er um það, að veittar verði 25 þús. kr. upp í ferðakostnað tónlistarfélagskórsins s.l. sumar. Við höfum leyft okkur að taka þessa till. upp nú í þeirri von, að hún nál fram að ganga. Ég gat um ástæðurnar fyrir því, að þessi till. er fram komin, í framsöguræðu minni við 2. umr. fjárl. Þessi kór tókst þessa ferð á hendur fyrir tilmæli ríkisstj. og hafði loforð fyrir því, að hið opinbera tæki þátt í kostnaðinum, og mér er kunnugt um það, að sjálfur forsrh. hefur haft þau ummæli síðan, að hann vildi standa við þau orð, að greitt verði úr ríkissjóði talsverð upphæð í þennan ferðakostnað. Þetta félag mætti fyrir Íslands hönd. Ég var þá viðstaddur þar og veit, að þessi kór kom þar fram okkur til mikils sóma. Kórinn var þar talinn afbragðsgóður, svo að félagið á skilið að fá viðurkenningu fyrir það. Þetta er fjölmennur kór, og auðvitað urðu þeir að leggja meira af mörkum en það að sleppa af atvinnu og jafnvel fá mann í staðinn fyrir sig. Það er því lágmarkskrafa, að kórinn fái beinan ferðakostnað greiddan. Ég mæli því sérstaklega með þessari till. fyrir mína hönd og meðflm. minna. Skal ég svo ekki þvinga menn með lengra máli.



Herra forseti. Ég hef heyrt, að sumir hv. þm., sem talað hafa á undan mér, hafa rökstutt sínar till. með því, að þær væru byggðar á fullkominni sanngirni. Ég vona, að ég geti viðhaft svipuð orð í sambandi við till., sem ég flyt ásamt tveimur öðrum hv. þm. á þskj. 712, VI. Það hafa aðrir hv. þm. gert grein fyrir till., sem þeir flytja um byggingarstyrk fyrir listamenn, og satt að segja er tillöguflutningur okkar þremenninganna þannig til kominn, að fyrst farið var að flytja till. um byggingarstyrk til handa listamönnum, þá þótti okkur ekki mega við svo búið standa. Við flytjum því hér till. um, að Sveinn Þórarinsson listmálari fái byggingarstyrk. Fyrir nokkrum árum samþ. Alþingi 20 þús. kr. byggingarstyrk honum til handa. En þá bauðst honum húsnæði í leiguíbúð, svo að hann hætti við bygginguna og hagnýtti sér ekki þennan styrk. Hér er því í raun og veru um endurveitingu að ræða, þegar við förum fram á byggingarstyrk handa honum, að vísu ekki 20 þús. kr., heldur sömu upphæð og hinir, 15 þús. Og þegar um endurveitingu er að ræða til þessa listmálara, þá vil ég fastlega vænta þess, að þessi listamaður gleymist sízt af þeim, sem hér er stungið upp á. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja, en það er ein önnur lítil till., sem ég flyt ásamt hv. þm. Ak. og hv. þm. Ísaf., að veita 600 kr. ekkju Steingríms Matthíassonar læknis. Það er svo lítil fjárhæð, að ég sé ekki ástæðu sérstaklega að hafa neinn formála fyrir því, en ég býst við, að hv. þm. geti, þegar á allt er litið, fallizt á að styðja þessa litlu liðsbón, því að þessi fjárhæð, þótt lítil sé, mundi koma þessari konu að nokkru liði.



Herra forseti. Ég hef setið hér og hlustað á mál manna í sambandi við þær fram komnu till. og óskir og þarf ekki að svara miklu. Mest af þessu er endurtekning frá fyrri umr. Skal ég þó aðeins minnast á örfá atriði. Hæstv. fjmrh. tók fram í sínum örfáu orðum, að það mundi ofmælt hjá mér, að fjárl. væru með 47 millj. kr. greiðsluhalla. Ég vil benda á, að ef reiknaðar eru til útgjalda, hvort sem lán er tekið til þess eða ekki, allar upphæðir, sem eru í 22. gr., og annað er ekki hægt, úr því að við lántökurnar er bundið, að því fé verði varið til útgjalda, þá verða fjárl. afgr. með 47 millj. kr. halla, svo framarlega sem ekki verður breyt. á tekjuöfluninni, og þó betur, ef eitthvað verður samþ. af þeim till., sem hér liggja fyrir, og má búast við, að eitthvað af því flækist inn við þessa umr. Ég skal í sambandi við þetta minna á, að ég hygg, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að koma með brtt. til öflunar tekna, en að sjálfsögðu er það ekki tilbúið enn, vegna þess að þau frv., sem fyrir liggja í sambandi við þá tekjuöflun, eru ekki enn þá orðin að l., og hygg ég, að hæstv. ráðh. muni ræða um það við fjvn., áður en þær till. verða bornar fram, eins og hann minntist á. Ég vil í sambandi við eitt mál, sem hæstv. atvmrh. minntist á fyrr við umr., að hann fengi sérstaka heimild til að verja 150 þús. kr. af því fé, sem lagt er til raforkumála, til þess að greiða kostnað við rannsókn á raforkuveitum fyrir einstaklinga, leyfa mér að benda á, að slík heimild er í raforkulögunum, og þarf ekki að setja þessa heimild sérstaklega hér í fjárl. Þar er skýrt tekið fram, að það megi verja fé úr raforkusjóði til að greiða kostnað við rannsókn á slíkum mannvirkjum, áður en byrjað er á þeim. Ég vænti því, að hæstv. ráðh. geti fallizt á, að það sé ekki nauðsynlegt að taka þetta upp í fjárlagafrv., enda hef ég rætt um þetta við hann utan funda og hann fallizt á, að þetta væri rétt, og haft við orð, að hann mundi lýsa yfir því á Alþingi. áður en umr. lyki. Hæstv. ráðh. hefur einnig í dag minnzt á það við fjvn., hvort hún sæi sér fært að taka upp nokkurt fé eða heimila nokkurt fé til að mæta frekari kostnaði við mæðiveikivarnir og fjárskipti, en n. hefur ekki séð sér fært að taka þetta upp í till. sínar, og ræður þá hæstv. ráðh. og metur, hvort hann vill sjálfur bera fram till., því að ekki hefur fengizt meiri hl. fyrir því í fjvn. að bera fram slíka till. Það er þegar ætlað nær 6 millj. kr. til þessara útgjalda á ári. Ég tók það sérstaklega fram við fyrri umr., að þess væri að vænta, að stjórn þessara mála sæi sér fært að draga svo úr þessum kostnaði, að þetta fé gæti dugað, ekki aðeins til þess að mæta þeim kostnaði, sem yrði í ár, heldur einnig til að greiða þær eftirstöðvar, sem væru frá fyrra ári og ekki hefðu verið enn þá greiddar. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram, áður en þingið gengi til atkv. um þessa till. Hv. frsm. minni hl. sagði í dag, að stjórnarandstaðan hefði ekki getað fylgt till., sem komið hefðu fram frá meiri hl. fjvn., vegna þess að þar væri ekki kostnaður við lögbundnar skuldbindingar til skólabygginga, eins og hann tók til orða, þrátt fyrir það að fjárhagsráð hefði gefið leyfi til þessara bygginga. Ég vil út af þessu benda á, að Alþingi er engan veginn bundið við að láta það fé á einu ári eða sérstökum tíma, sem látið er til skóla. Það er alveg á valdi Alþingis á hverjum tíma, og nú treystir þingið sér ekki einu sinni til að láta nægilegt fé til skólabygginga upp í ógreitt framlag, sem átti að vera greitt um síðustu áramót. En þó að það framlag, sem hér er ákveðið, sé ekki nægilegt til að greiða upp allt það, sem fallið er í gjalddaga, þá skilst mér, að hæstv. menntmrh. treysti sér ekki einu sinni til að verja þessu fé öllu og kannske ekki einu sinni meiri hlutanum til að greiða þessi ógreiddu gjöld. Mér hefur skilizt á hans ræðu, að hann treysti sér ekki til að skipta þessu milli þeirra, sem eiga kröfu á að fá sín framlög. Hér var flutt till., að þessu fé yrði skipt hlutfallslega milli þeirra, sem eiga kröfu á ríkissjóð fyrir framkvæmd á skólabyggingum. Þetta mun vera gert af því, að þörfin sé svo mikil, að það sé enn meiri þörf að fara út í nýbyggingar á skólahúsum en að ríkissjóður láti féð ganga til að greiða þær upphæðir, sem enn eru vangoldnar, og ég hygg, að það sama liggi til grundvallar, þegar sami hæstv. ráðh. óskar eftir því, að af tvennu illu, að skera niður framlag til skóla eða prestabústaða, þá vill hann heldur skera niður skólabyggingar og fá fé til að halda áfram að byggja prestabústaði, sem mér skilst, að búið sé að framkvæma, en hér sé ekki um að ræða nægilegt fé til að greiða þær framkvæmdir, sem þegar hafa verið gerðar. Mér þykir rétt að láta þetta koma fram. Það er engan veginn lítið atriði fyrir viðkomandi sveitarfélag, hvort það getur hýst sinn prest. Það sýnist svo, að það sé kannske miklu meira virði fyrir sveitina að geta haft slíkan embættismann í héraðinu heldur en að hafa hann ekki, og ef menn vilja tryggja hans veru í héraðinu, þá verður að tryggja honum sæmileg húsakynni, eða a.m.k. einhver húsakynni. Er það gleðilegt fyrir mig, sem bar eitt sinn fram á Alþingi brtt. um, að byggingar prestabústaða úti um sveitir landsins skyldu ganga fyrir, að vita, að sá skilningur á að fá að ráða hér á þingi, því að á þeim tíma var sú till. drepin, að láta ganga fyrir að byggja prestsseturshús úti um land, og teknar yfir 200 þús. kr. til að byggja hér í Reykjavík, sem ég tel mjög misráðið. En batnandi manni er bezt að lifa, og er það mér gleðiefni, að augu þessara manna hafa nú opnazt fyrir þörfinni.**** Ég þarf ekki að bera fram frekari skýringu á því, hvers vegna lagt er til að lækka framlag til fávitahælis, ég tók það fram í framsöguræðu minni, og væri það ekkert nema endurtekning að fara að taka það upp aftur. Þá vil ég ræða nokkuð við 1. þm. N–M., vegna þess að hans brtt. eru nokkuð sérstæðar, borið saman við aðrar till., því að þær eru flestar til lækkunar, og skal ég fara um það nokkrum orðum. Hann leggur til, að við 10. gr. verði liðurinn „risna“ lækkaður um 15 þús. kr. Fjvn. bar fram við 2. umr. brtt. í þá átt að taka af svo að segja alla risnu, þó ekki til forseta Íslands og forsætisráðherra. Sú till. byrjaði á því að taka af risnu til forseta hæstaréttar, því að n. taldi, að það væri ekki eðlilegt, að forseti hæstaréttar fengi risnufé, því að það er enginn samanburður, hvað meiri risna hvílir á forseta Íslands og forsætisráðherra en forseta hæstaréttar. En meiri hluti Alþingis felldi þessa viðleitni fjvn. að fella niður risnu almennt. Þess vegna getur n. með engu móti fallizt á, að það sé verið að taka risnuna einmitt af forsætisráðherra. Ég get því ekki undir neinum kringumstæðum lagt til, að þessi brtt. verði samþ. 2. till. er um að fella niður kostnað við ríkisráð. Þetta er samkvæmt l. Í þessari upphæð er hluti af launum ríkisráðsritara, sem er um leið ritari forseta Íslands, og er laununum skipt á milli. Hann mun hafa 15 þús. kr. hjá forsetaskrifstofunni, en 9 þús. kr. hjá ríkisráði. Ég held, að það væri aðeins að flytja á milli, ef ætti að setja laun ritara öll yfir á forsetaembættið, en komi í sama stað niður. Þetta er bókfærsluatriði, sem ég sé ekki, að hafi nokkra þýðingu. Um kostnað við fálkaorðuna liggja fyrir upplýsingar frá forsetaskrifstofunni. Kostnaðurinn á síðasta ári var rúmlega 26 þús. kr. Það stafar mest af því, að n. hafði talið nauðsynlegt að láta skrautrita orðubréfin. Með tilvísun til þessara upplýsinga sá fjvn. ekki ástæðu til annars en að mæta þessum kostnaði og getur því ekki fallizt á þessa till. Allt eru þetta smáar till. Þetta yrði um 39 þús. kr. En hér er veigamikil till., að fella niður kostnað við sendiráðið í Moskva. Fjvn. ræddi þetta mál mjög ýtarlega við hæstv. utanrrh. og utanríkisskrifstofuna. N. fannst þessi kostnaður vera mjög mikill, en að athuguðu máli komst hún að þeirri niðurstöðu, að það mundi ekki vera hægt að draga úr þessum kostnaði, enda er það svo, að það er kominn kostnaður á það, sem liðið er af þessu ári, svo að það er ekki hægt að fella liðinn alveg niður, auk þess sem hæstv. utanrrh. hélt fram, að það mundi verða nauðsynlegt að setja sendiherra í Rússlandi í staðinn fyrir sendiráðsfulltrúa, og það mundi enn auka kostnaðinn. Það hefur legið fyrir þinginu frv. um, hvort það eigi að minnka utanríkisþjónustuna. Ég er á móti að minnka hana. Ég tel, að eitt af því nauðsynlegasta fyrir landið sé að hafa sem allra bezta utanríkisþjónustu. Þar veltur á miklu, hvort góðir menn veljist í þær stöður, en ég tei, að það fé komi einna fyrst og bezt aftur, sem varið er til virkilega góðra sendiherra og sendifulltrúa. Ég er því persónulega á móti þessari till., og eftir því sem atkvgr. gekk í n., þá tel ég, að nm. séu einnig á móti henni. Það voru í n. menn, sem vildu minnka verulega framlag til sendiráðanna, framsóknarmenn, flokksmenn hv. flm. þessarar till., þeir töldu það bjarga ákaflega mikið öllum fjárl., ef hægt væri að draga úr kostnaði. Ég hef ekki verið þeirrar skoðunar, nema síður sé. Um 5. till. þarf ég ekki að ræða, það var, eins og ég gat um áðan, athugað í sambandi við aðrar till. um risnu. Um 6. till., að fella niður skattdómara, er það að segja, að það er bundið með l. Annars vil ég upplýsa, að fjvn. ritaði til stjórnarráðsins um að taka til athugunar, hvort ekki væri hægt að spara þetta í framtíðinni. Það er ekki hægt að spara þennan lið nema með því að víkja þessum manni úr starfi. Annað og meira hefur n. ekki gert í því sambandi. Í sambandi við 7. till. hefur verið athugað af fjvn. að lækka þessar upphæðir til vegagerðarinnar, en þær hafa verið samþ., svo að meiri hl. fjvn. sér ekki ástæðu til að lækka það meira, en hefur verið gert. Ég er ekki alveg sammála hv. flm., að það sé ávinningur að fækka þarna verkfræðingum, því að það fé getur vel komið aftur, sem varið er til að undirbúa framkvæmdir sem bezt. Það getur komið margfaldlega aftur. Ég skal hins vegar ekki fara langt út í þetta atriði út af fyrir sig, hvort þarna er þörf á fleiri eða færri verkfræðingum. N. hefur gengið frá sínum till. um þetta mál og sér því ekki ástæðu til að hallast að annarri brtt. þar að lútandi. Þá koma till. undir III. lið frá þessum hv. þm. Ég vil benda hv. þm. á, að í okkar till., þskj. 460, 91, var þessi vegur rétt nefndur, Úthéraðsvegur. Ef hv. þm. hefur vel athugað það, þá sér hann því, að fjvn. hefur farið rétt með þetta atriði. Það hefur sennilega skolazt til í prentun á þskj. 556 og er vitanlega hrein prentvilla, því að eins og hann getur séð, hafði n. þetta nafn rétt. Hér er því aðeins um leiðréttingu að ræða, sem hæstv. forseti gæti gert án atkvgr. Ég hef þó vitanlega ekkert á móti því, að þessi till. komi til atkv., en þetta er ekki nema sjálfsögð leiðrétting. Um till. hans að fella niður ræktunarvegina verð ég að lýsa yfir, að ég sem frsm. meiri hl. n. er á móti þessari till. hans og eins till. að fella niður vegalagninguna í Kópavogi. Ég skil ekki þessa tilhneigingu hv. þm. að vilja spara þarna 80 þús. kr. á vegalagningu í Kópavogi. Hvers vegna má þessi hreppur ekki fá fé til vegagerðar, þó að það sé ekki þjóðvegur? Hér er þó verið að leggja veg um lönd ríkisins, og ríkið fær talsverða leigu eftir þessi lönd. Mér finnst þessi till. því einkennileg.

Hvað mikla?

Ég veit það ekki, en ég geri ráð fyrir, að eftir því sem byggðin eykst, þá vaxi leigan. Það má kannske breyta þessu í framtíðinni, að leigan fari til vegagerðar. Mér finnst smátt skorið að vilja taka þetta burt, því að það er mikil þörf á þessari vegagerð. Um VII. till. vil ég benda hv. þm. á, að 1. liður þessarar till. var til umr. við 2. umr., en var þá tekinn til baka, eftir að búið var að flytja aðra till. um að taka sams konar framlag til vegagerðar í Hvalfirði. Eins og ég skýrði frá þá, var þetta byggt á því, að vegamálastjóri hafði lagt til, að 235 þús. kr. yrðu teknar í veginn. Þm. kjördæmisins óskaði heldur að setja þetta fé í ferjuna taldi það betra, ekki eingöngu fyrir héraðið, heldur fyrir allar samgöngurnar, og fjvn. sá ekki ástæðu til að ganga þar á móti vilja þm., sem átti að hafa bezta þekkingu á því máli, auk þess sem ég vil benda á, að það var á sínum tíma ákveðið af Alþingi, miklum meiri hl. alþm., að byrja þetta mannvirki. Ég var ekki þeirrar skoðunar, en hef þar beygt mig fyrir sterkum meiri hl. Ég veit ekki um Hornafjörð, hvort hv. þm. telur, að þessi 100 þús. nægi til ferjuhafnarinnar þar, eða vill hann, að þetta sé byrjunarframlag? Hér fór n. eftir nákvæmum upplýsingum frá vegamálastjóra. En svo framarlega sem 100 þús. kr. nægja ekki, getur ekki komið til mála að lækka þetta framlag fremur en t.d. vegaframlag í hans Norður-Múlasýslu. 3. liður er um að lækka framlagið til Brjánslækjar úr 50 þús. kr. í 30 þús. Nú er það svo, að 50 þús. nægja þar ekki, það þarf sennilega þrisvar sinnum 50 þús., svo að ég veit ekki, á hverju hann byggir sína lækkunartill. 4. till. er um, að styrkur til námsmanna falli niður. Var þetta rætt nokkuð í fjvn., m.a. var þar rætt um till., sem kom fram um að hækka þennan lið allverulega. Ég verð að segja það, að það situr illa á hv. þm., eftir að synir hans hafa notið slíks styrks, að bera fram till. um, að aðrir megi ekki njóta sömu hlunninda. Hans ágæti sonur hefur þó fengið meira fé en þessir menn, og ég tel ekki rétt að koma nú með till. um að taka þennan styrk af þeim. Ég skal hins vegar upplýsa, að okkur þótti óeðlilegt, að menntamálaráð skuli úthluta þessum styrkjum til barna stórefnamanna. Það hefur sýnt sig við síðustu úthlutun, að það eru ekki fyrst og fremst börn fátækari foreldra, sem styrkja njóta. Fyrir því vildi meiri hl. fjvn. ekki hækka þennan lið. - Ég þarf ekki að ræða um 5., 6. og 7. lið. - Nú, þetta er í sambandi við flugmál. Jæja, Í fyrsta lagi liggur fyrir till. um, að þessi tillgr. skuli öll breytast. Málið hefur verið rætt við flugmálastjóra, og það er talin þörf á að veita nokkurt fé til að styrkja menn til flugnáms. Það verður ódýrara en að setja hér upp flugskóla, og það eru nú ekki nema 80 þús. kr., sem veittar eru til þessa. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, en skal þó að síðustu minnast á XXI, mér virðist, að till. geti tæplega staðizt eins og hún er orðuð. Það er sagt í gr., að það eigi að taka lán, en ekki hjá þeim, sem eiga að fá síma. A.m.k. er ekki bannað að taka lán í Landsbankanum. En ég skil, hvað hv. þm. meinar, hann meinar það, að þeir hreppar eða þeir bændur, sem vilja leggja fram féð, fái síma í staðinn. En það felst tæplega í orðunum eins og þau hljóða, og ég er ekki viss um, að þetta yrði eins heppilegt og það lítur út fyrir, og hætt er við, að í framkvæmdinni yrði það þannig, að síðast kæmi síminn til hinna fátækustu. Ýmsir eru svo settir, að þeir eru inni í símakerfinu, og kostar litið að leggja línur til þeirra, en svo búa aðrir á útkjálkum, þar sem síminn er hin mesta nauðsyn vegna langvega, bæði mikill vinnusparnaður og öryggisatriði. En með þessu fyrirkomulagi er hætt við, að síminn yrði síðast lagður á þessa staði. Ef allar till. hv. þm. yrðu samþ., yrði greiðsluhallinn á fjárl. yfir 2 millj. króna meiri en hann er í dag. Af sparnaðartill. er um 410 þús. kr. niðurskurður á verklegum framkvæmdum. Þessi hv. þm., sem sí og æ hefur boðað, að ekki megi fara út í niðurskurð á verklegum framkvæmdum, ber þetta fram. Ég mun ekki geta lagt til fyrir hönd n., að þessar till. verði samþ. Hér er brtt. á þskj. 704 frá hv. þm. V-Sk. (IV), og er þar um að ræða leiðréttingu, sem sjálfsagt er að samþ. V. lið get ég ekki mælt með og ekki heldur VI. eða Vlll., né heldur IX. og X. lið, og hef ég gert grein fyrir því áður, hvers vegna n. vill ekki sinna þessu. Um XI. liðinn vil ég segja það, að mér er ókunnugt um, að Ólafur Sigurðsson sé á launum hjá ríkissjóði og till. um fjárveitingu til að auka æðarvarp var engan veginn bundin við nafn Ólafs Sigurðssonar. Okkur skildist, að hann væri á reipum Búnaðarfélags Íslands. Það var rætt um, að nokkuð af þessu fé færi til æðarvarpanna á Bessastöðum og Reykhólum. En um varpið í Reykhólum er t.d. það að segja, að þar er árangurinn sorglegur, því að varpið er komið niður í helming af því, sem það var. Ólafur Sigurðsson hefur engin afskipti haft þar af, e.t.v. af því, að tíma hafi skort. En fjvn. vildi ekki eyða fé í þessar rannsóknir, hvort sem það hefur verið rétt eða rangt. Það er svo mál Búnaðarfélags Íslands, hvernig gerð verða upp laun Ólafs Sigurðssonar, sem ég tel, að aldrei hefði átt að fara frá starfi sínu við fiskiræktina og nota sína þekkingu á þeim málum, sem hann hefur mikla og góða, en hann er nú horfinn frá því starfi, af hvaða ástæðum sem það hefur verið. Liðinn um loðdýrarækt get ég ekki fallizt á að samþykkja. Það kom til umræðu í n. að fá Búnaðarfélag Íslands til að taka það mál að sér. Og ég vil beina því til hv. 1. þm. Skagf., hvort það væri ekki eðlilegast, að það væri ekki sérliður á fjárl. Um XII. liðinn er það að segja, að fjvn. samþ. till. um að fella niður þetta framlag til Kvenréttindafélags Íslands vegna þess, að þetta kom inn í fjárlög í fyrra til þess að bera kostnað af ákveðinni starfsemi, sem bundin var við það ár, og var það sett að skilyrði fyrir styrkveitingunni, að ekki yrði sótt um styrkinn aftur, og þess vegna vildi fjvn. ekki fallast á þetta. Í sambandi við XIII. liðinn samþ. fjvn. að veita Benedikt Benjamínssyni fyrrverandi pósti 815 kr.styrk. XIV. liðinn ræddi ég við 2. umr. Í sambandi við XV. liðinn vil ég geta þess, að n. hefur ekki séð sér fært að taka þetta upp vegna þess, að konan var að lögum skilin við mann sinn, áður en hann féll frá. Liður nr. XVI. fjallar um það, að á eftir orðunum „síldarverksmiðjur ríkisins“ komi: „og síldarverksmiðjan á Seyðisfirði.“ Fjvn. hefur ekki viljað mæla með, að þetta yrði tekið upp. Ef farið yrði inn á þessa braut, að borga með einkaverksmiðjum og láta þær fá uppbót á síldarvinnsluna, þá yrði erfitt að neita öðrum, ef tap þeirra væri svipað, hvað þá meira. En það þarf að athuga, hvort þessi verksmiðja og aðrar gætu ekki og hefðu getað selt afurðir sínar fyrir hærra verð, t.d. lýsi til Frakklands, og þá væri a.m.k. ekki ástæða til jafnstórra uppbóta. Um XVII. liðinn hef ég skýrt frá áður, að n. vill ekki leggja til, að hann verði samþ., og sama er að segja um byggingarstyrkinn til listamannanna. Um brtt. undir XX. vil ég segja hv. 3. landsk., að ég hef borið hana undir fund og meiri hl. n. hefur ekki viljað fallast á, að hún yrði samþ., né heldur hæstv. menntmrh. Varðandi brtt., sem merkt er með XXIV, vildi ég benda hv. 1. þm. Skagf. á, að ég persónulega get ekki fallizt á þau rök, að greiðsluskylda hvíli þarna á ríkissjóði, þó að tekjur hafi minnkað vegna þess, að vegurinn hafi opnazt. Og ég er undrandi yfir, að samvinnun. samgöngumála skyldi fara inn á þessa braut. Ég verð að segja, að ef fara á inn á hana - ja, hvar endar það þá? Það hefur hver flóabátur tapað á þessum árum - Konráð á Breiðafirði hefur t.d. alltaf verið rekinn með tapi, sem sýslan eða héraðið greiðir. Kann að vera, að orsökin til þess, að n. lagði til að taka upp rekstrartapið á „Víði“, sé í sambandi við loforð eða samninga frá 1947, sem gerðir hafa verið við félagið, en þau gögn hafa ekki legið fyrir í n. Um hafnarmannvirkin á Hofsósi er öðru máli að gegna, og ég hef minnzt á, hvernig samkomulag hefur orðið um að leysa þau mál. Varðandi ummæli hv. 6. landsk. um Akureyrarhöfn vil ég segja, .að fjvn. á engan þátt í að ákveða fjárframlög úr hafnarbótasjóði til þessa hafnarmannvirkis. Hún hefur ekki einu sinni séð þann lista, sem ráðh. talaði um. Hins vegar er það ósk n., að þetta fé verði nú notað til þess að greiða úr aðkallandi þörfum og jafnt til þeirra hafna, sem eiga mest ógreitt. Það er rétt, að ríkissjóður á vangoldnar um 370 þús. kr. til þessarar hafnar, en hafnarbótasjóður á að vera fær um að jafna það. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að taka til greina, hvaða hafnir eiga mest inni hjá ríkinu, og líta síðan á það, hvar þörfin er mest. N. leggur þetta í vald ráðh., enda þótt skýrslur hans sýni nú raunar, að Faxaflói hafi nú fengið bróðurpartinn - og felst engin ásökun í því. En ég get ekki fallizt á, að till. hv. 6. landsk. verði samþ.; hún mundi raska því samkomulagi, sem um þetta hefur orðið á milli n. og ríkisstj. Mér skilst, að hv. 1. þm. Skagf. þykist hafa fengið einhver loforð hjá ráðh., en**** ég tek það fram, að það er von okkar í n., að hafnarbótasjóði verði varið eins og ég sagði. Við væntum þess, að hæstv. ráðh. með sína miklu þekkingu á þessum málum muni gera eins vel og hann getur við þessa aðila og hafi þá jafnan helzt í huga staði þá, sem mest eiga hjá ríkissjóði, t.d. Akureyri og þá staði, sem orðið hafa fyrir mestum áföllum. Ég geri ekki ráð fyrir, að hæstv. ráðh. geti í dag sagt nákvæmlega, hvað veitt muni í hverja höfn, og óska ég heldur ekkert sérstaklega eftir því, og sem sagt, fjvn. treystir hæstv. ráðh. til þess að leysa þessi mál eins og bezt verður á kosið. Brtt. á þskj. 681 skal ég ekki ræða neitt sérstaklega, en vil aðeins benda hv.1. þm. Skagf. á, að það hefur ekkert að gera með trú manna á einstaklingsframtakinu, hvort þeir samþ. VIII. brtt. eða ekki. Þessir skólar eru utan við fræðslukerfið, og fræðslumálastjórnin er á móti slíkum skólum. Ef hér væri um að ræða samstarf milli ríkis og einstaklinga, þá væri öðru máli að gegna, en ég vil taka það fram, að ég ber að sjálfsögðu fulla virðingu fyrir þeim einstaklingum, sem ráðizt hafa í þessar skólabyggingar. Það er aðeins sú stefna, sem hér ræður um heildarskólakerfi, sem veldur því, að till. sem þessi eiga erfitt uppdráttar. Varðandi IX. brtt. á þskj. 681 vil ég benda hæstv. samgmrh. á, að til n. hafa borizt ýmis erindi í sambandi við rekstur gistihúsa úti um land, en n. hefur ekki treyst sér til að sinna þeim erindum af þeirri ástæðu, að þetta er hlutverk sérleyfissjóðs að styrkja þessi gistihús. Það er sérstaklega eftirgjöf á veitingaskatti, sem beðið hefur verið um, en það er náttúrlega styrkur, og vildi ég gjarna heyra hjá hæstv. ráðh., hvort hann treysti sér ekki til þess að hlúa betur að þessum gistihúsum með framlagi úr sérleyfissjóði. Það er sótt ákaflega hart á frá ýmsum þessara staða, t.d. Bjarkarlundi, sem er á alfaraleið, og það horfir til fullkomins öngþveitis, ef húsinu verður lokað. Þessi stofnun er ekki reist í gróðaskyni, heldur er þetta menningarstofnun, og hafa aðstandendur hennar tekið á sig miklar byrðar, og ég vona því, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að styrkja gistihúsið að Bjarkarlundi sem og aðra slíka staði, t.d. Vegamót á Snæfellsnesi, á þessu ári með fjárframlögum úr sérleyfissjóði. Ég veit, að fé er til í sjóðnum, en að vísu hefur hann í fleiri horn að líta, en þetta er svo aðkallandi, að ekki er hægt að loka augunum fyrir þessari þörf, og það hefur hæstv. ráðh. ekki gert, en n. hefur ekki sinnt erindum þessara aðila, þar sem hún telur það vera hlutverk sérleyfissjóðs að styrkja þá. Get ég því ekki fyrir n. hönd lagt til, að þessi brtt. verði samþ. I. brtt. á þskj. 712 er almenn vegatill., og skilst mér, að samkomulag sé um, að samþ. ekkert af þeim, og með II. brtt. á sama þskj. er farið inn á alveg nýja braut, og veit ég ekki, hvar stöðva á slík framlög, ef veita ætti 210 þús. kr. til að byggja brú yfir á, sem ríkissjóður hefur áður byggt brú yfir nokkrum metrum ofar. Ef ríkissjóður teldi sig hafa efni á slíku framlagi, þá væri þess áreiðanlega meiri þörf annars staðar. - Um IV. brtt. á sama þskj. er það að segja, að það er mál milli þessa aðila og hæstv. ríkisstj. að gera út um það. Ef loforð er fyrir hendi frá hæstv. ríkisstj. að greiða þetta, þá verður að eiga um þetta við hana, en ekki fjvn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða mikið brtt. á þskj. 715. Þær eru flestar vegatill., sem ekki er hugsað, að nái fram að ganga. Þó vil ég aðeins minnast á V. till., sem er um að veita 40 þús. kr. til kaupa á snjóbíl. Svipað efni er í einhverri annarri brtt. Ég gat þess áður, að vegamálastjóri óskaði eftir heimild til þess að kaupa tvo snjóbíla á 80 þús. kr., en n. gat ekki á það fallizt og ekki á þessa till. heldur. Þá er það till. á 685 frá hv. þm. V-Húnv. og fleirum, a- og b-liður, og verð ég að segja, að mér finnst þetta dálítið einkennilegt, að till. skuli koma fram, þegar nál. er komið um málið. Ég er ekkert að ásaka hv. þm., en mér finnst þetta dálítið einkennileg málsmeðferð. Fjvn. er á móti II. brtt. á sama þskj. Hún er tekin hér upp þannig, að 2000 kr. munur er frá því, sem fellt var við 2. umr., en ég held því fast fram, að fjvn. hafi haft fulla ástæðu til að lækka styrkinn til listamannanna vegna þess samnings, sem gerður var, þegar Ísland gekk í Bernarsambandið. Ef þeir hafa verið vel settir áður, þá eru þeir miklu betur settir nú, því að sá samningur skapar þeim mun betri kjör en áður. Engar upplýsingar lágu heldur fyrir hjá n. um það, hvort þessum hóp hefur fækkað eða fjölgað. N. getur því ekki mælt með því, að þessi till. verði samþ. Sama er að segja um III. brtt. á sama þskj. um að veita Helga Hjörvar skrifstofustjóra ársleyfi frá starfi með fullum launum, og ef þetta er samþ., lendir það náttúrlega á ríkissjóði, þótt það væri látið í veðri vaka við n., að útvarpið ætti að greiða þetta. En hvort sem er getur n. ekki fallizt á þessa till. - Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða mikið aðrar brtt. Hér er að vísu komið nýtt þskj., 721, en þar eru mest vega- og hafnatill., og svo ein till. um að veita 5 millj. kr. á árinu til atvinnuaukningar í landinu, en n. getur ekki mælt með henni. Að síðustu vil ég svo aðeins taka fram, að það er skilningur n., að fullt samkomulag sé milli n. og ríkisstj. um að vera á móti öllum till. frá einstökum þm. Ef þetta er misskilningur hjá mér, þá vildi ég gjarna heyra um það frá hæstv. ríkisstj., og þá teldi ég n. óbundna um afstöðu til einstakra brtt., en þetta samkomulag er gert m.a. vegna þess, að báðum aðilum er ljóst, að í dag er greiðsluhallinn á fjárlagafrv. yfir 40 millj. kr. og mjög er óskað eftir því, að útgjöldin færu ekki fram úr tekjunum.



Herra forseti. Á fyrstu dögum þingsins bar ég ásamt fleiri hv. þm. fram till. um afnám sérréttinda í tóbaks- og áfengiskaupum, og var þetta 24. mál þingsins. Till. var útbýtt 19. okt. og vísað til fjvn. 25. jan. Nál. frá meiri og minni hlutum komu um mánaðamótin marz–apríl. Síðan hefur till. verið einu sinni eða tvisvar á dagskrá, en þó svo neðarlega, að aldrei hefur komið til frh. 1. umr., og ég sé engar líkur til þess, að um hana fáist úrslitaatkvgr. á þessu þingi. Þetta er í þriðja skiptíð, sem svipaðar till. eru fluttar, en ekki hefur blásið byrlegar fyrir þeim en svo, að þær hafa aldrei komið til lokaafgreiðslu. Því þótti okkur flm. rétt að flytja um þetta efni brtt. við fjárlagafrv., og höfum við flutt brtt. við 3. gr. þess efnis, sem segir á þskj. 681,I, að engir viðskiptavinir tóbaks- né áfengiseinkasölunnar megi njóta sérréttinda þar, nema sérstaklega sé ákveðið í löggjöf. Ég heyrði á hv. form. fjvn., að honum þótti nokkuð einkennilegt að flytja þessa till. í sambandi við fjárlögin. En þegar hann athugar, hversu erfiðlega hefur gengið að fá úrslitaatkvæðagreiðslu um slíkar till., þá held ég hann undrist ekki þessa aðferð, enda má segja, að eðlilegra sé að útkljá þetta í sambandi við fjárlögin, og hefðum við flm. átt að hafa þessa aðferð í upphafi. Mér skildist og á hv. form. fjvn., að samkomulag væri milli fjvn. og ríkisstj. um að fella allar till. einstakra þm. 



Herra forseti. Hv. form. fjvn. talaði um till. um að flytja tilraunastöðina að Hafursá til Skriðuklausturs og viðhafði það orðalag, að það þyrfti að gefa með gjöfinni, sem ríkinu var gefin. Þetta er ekki viðkunnanlegt orðalag, og vildi ég láta það koma fram, að gjöf Gunnars Gunnarssonar var afhent alveg kvaðalaust. Hann gaf ríkinu Skriðuklaustur þar sem er eitt veglegasta, sérstæðasta og skemmtilegasta hús á landinu, og jörðin einhver sú bezta á landinu, án allra kvaða. Það eina skilyrði, sem var sett, var það, að á Skriðuklaustri yrði rekin einhver menningarstofnun. Eftir ýtarlega athugun þótti rétt að flytja þangað tilraunabúið á Hafursá, og það er ekki viðeigandi orðalag að segja, að gefa þurfi með gjöfinni, þótt einhverju þurfi að kosta til vegna þessa flutnings. Þetta vildi ég láta koma fram til þess að fyrirbyggja hugsanlegan misskilning. Þá vil ég leyfa mér að mæla með brtt., sem ég flyt við 22. gr., sem sé að leyfa lántökuheimild fyrir 11/2 millj. kr. til framkvæmda við ríkisspítalana. Nú er langt komið viðbyggingunni við hælið á Kleppi, sem er mjög nauðsynleg, því að þar hefur verið hörmulega þröngt undanfarið, og ber nú brýna nauðsyn til þess að fullgera þessa viðbyggingu sem allra fyrst. Enn fremur er verið að byggja starfsmannahús á Vífilsstöðum og gera við Kristneshæli, og kostar þetta allt meira, en leyfilegt er samkv. frv., því að 1/2 millj. kr. af því, sem þar er veitt, er þegar búið að nota. Ýmislegt fleira en ég hef þegar nefnt er einnig mjög aðkallandi, svo sem það, að þvottahús Landsspítalans er orðið allt of lítið, en það er til stóraukinna útgjalda, ef fara þarf með þvottinn út úr stofnuninni, og þarf þegar að bæta hér úr. Enn fremur hefur það mjög verið rætt og fast sótt bæði af landlækni og sérstaklega af próf. Niels Dungal að fá í rannsóknarstofu Landsspítalans sérstakan blóðbanka, sem er stofnun, sem alltaf hefur blóð fyrirliggjandi og getur iðulega bjargað mannslífum, en til þess að slíkur banki komist upp, þarf aukið húsnæði í rannsóknarstöðinni, en af öllu þessu leiðir, að fjárveitingin til starfsemi ríkisspítalanna þarf að vera meiri en nú er í frv. Ég skal geta þess, að það er ekki vonlaust, að ríkissjóður geti fengið lán hjá Tryggingastofnun ríkisins til þessara hluta, og hins vegar má vera, að engin fjárfesting fáist fyrir þessum nýbyggingum, sem ég minntist á, en allt um þetta get ég ekki látið undir höfuð leggjast að flytja þessar till. og treysti hv. þm. til þess að samþ. hana, því að þessi heimild er bráðnauðsynleg, ef fjárfestingarleyfi fæst og samkomulag innan ríkisstj. að nota heimildina. Ef þetta nær ekki fram að ganga, gæti svo farið, að ekki yrði mögulegt að ljúka við þær framkvæmdir, sem verið er að vinna að á Kleppi og eru mjög aðkallandi, hvað sem öðru líður.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja við þessa umræðu út af brtt., sem ég sumpart er 1. flm. að eða meðflm., og þá fyrst brtt. á þskj. 704, V, sem er till. um að endurbæta veginn gegnum Selfossþorpið að Ingólfsfjalli. Þessi brtt. var flutt við 2. umr. fjárl., en var þá tekin aftur, og um greinargerð fyrir henni get ég látið nægja að skírskota til þeirra umræðna; og þarf ekki að fjölyrða um hana frekar. Sama er að segja um brtt. á sama þskj., sem merkt er IX, þar sem ég er meðflm., till. um sjóvarnargarð á Stokkseyri. Það er aðeins um að ræða brot af kostnaðinum við þetta verk, en mætti þó verða mönnum hvöt til að hefjast þar handa um að koma í veg fyrir landsspjöll, sem þarna hljóta að verða, ef ekki er að gert. Þetta eru lendur ríkisins, sem þarna eru í hættu, og væri einkennilegt, ef ekkert yrði gert af hálfu Alþ. til þess að bægja henni frá. Þarna er aðeins um litla upphæð að ræða, og ég vænti þess, að hæstv. fjmrh., sem þarna þekkir til, þyki þetta nauðsynlegt og sanngjarnt og hann stuðli að því, að þessari litlu fleytu verði siglt í höfn heilli á húfi við 3. umr. Þá er það brtt. á þskj. 681, VIII. Þar hefur hv. 1. þm. Skagf. mælt með því að veita 50 þús. kr. til tveggja þjóðkunnra húsmæðraskóla, og má segja, að báðar skólastýrurnar hafi sýnt frábæran dugnað og elju við stofnun þeirra og rekstur, en ekki notið nema lítils styrks. Báðar hafa getið hér hinn bezta orðstír fyrir kennslustörf sín, og er almæli, að stúlkur, sem þangað hafa sótt, hafi átt þangað mikið erindi. - Það er aðeins heimildargrein, en ætlun okkar er, að þetta verði viðurkenning til þeirra, er við teljum sjálfsagða. Fjárhæðin er allt of lítil, en sökum fjárhagsörðugleika hins opinbera höfum við ekki viljað fara hærra. En það væri mjög ósanngjarnt að láta þessar konur gjalda ósérplægni sinnar og dugnaðar og sýna þess engan vott, að starf þeirra væri metið. Ég vil því vænta þess, að hv. Alþ. fallist á þessa till. Þá er á sama þskj. brtt. merkt IX, um það, að bræðurnir á Ásólfsstöðum verði ekki krafnir um veitingaskatt. Samflm. minn hefur gert grein fyrir þessu, og þarf ég þar ekki við að bæta, en þeir, sem þekkja til gistihalds, þar sem gestir koma aðeins stöku sinnum, en allt þarf þó að vera viðbúið til að taka á móti þeim, hvenær sem vera skal, - þeir vita, að slíkt er ekki arðsamt, og á það ekki hvað sízt við þar, sem tekið er á móti gestum af slíkri höfðingslund sem á Ásólfsstöðum og ekki litið á hagnaðarvon. Ég vænti þess, að hv. Alþ. fallist á þessar óskir, og ætla, að okkur verði ekki borið á brýn, að við séum kröfuharðir fyrir hönd umbjóðenda okkar um fríðindi þeim til handa, og þm. geti því með góðri samvizku veitt þessum till. okkar brautargengi.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður, en um einstakar aths., sem hv. þm. Barð. gerði við mínar till., vildi ég segja nokkur orð. Ég tók það fram áðan, að ég hefði komið fram með þessar till. mínar til þess að benda á það fyrst og fremst, hvað hægt væri að spara á tildri og rekstrarkostnaði alls konar, en ég gerði hins vegar ráð fyrir, að þær yrðu felldar. Hv. þm. minntist á vegarlagninguna í Kópavogi og þótti till. mín ómakleg, þar sem ríkið ætti allt landið. En hvernig er þessu farið? Jú, landið var látið í erfðafestu á 5 kr. hektarinn. Síðan er það búið að ganga kaupum og sölum á okurverði, og síðan ætlar ríkið að fara að hjálpa þeim, sem þannig hafa grætt á erfðafestulandinu, til að leggja um það vegi. Það er alveg nóg að þurfa að kaupa landið undir vegina, þó að ríkið kosti þá nú ekki líka. Það er hreinasta fjarstæða eins og allt er í pottinn búið, að ríkið fari að kosta þessa vegi. Þá talaði hv. þm. um það, að bæði ráðh. og þm. kjördæmisins hefðu lagt mikið upp úr ferjunni yfir Hvalfjörð og veginum þar. Mér er nú kunnugt, að vegurinn er þegar orðinn miklu dýrari, en ráð var fyrir gert og er þó ólokið og ekki komin nein ferjuhöfn. Og það sjá allir, að þegar þetta verður komið upp í hátt á 4 millj. kr., verður það svo dýrt, að það fer enginn maður ferjuna. Og það er lítið vit í að fleygja fé í verk, sem enga þýðingu hefur. Ef farinn er vegurinn norður um land, sjást víða smábrýr utan við veginn frá þeim tímas er menn eygðu ekki annað en hestslóðirnar gömlu, og standa þær eins og minnisvarði yfir skammsýni þeirra manna, er réðu þar vegabótum. Eins mun verða með ferjuna. Hún verður fljótt úrelt eins og þessar brýr. Um styrk til námsmanna skal ég ekki fjölyrða. Allt, sem hv. þm. sagði um það, var á misskilningi byggt. Mínir synir hafa engir eytt nema um 1/3 af því fé, sem sonur hans eyddi, þótt þeir hafi verið á álíka dýrum skólum, og þola því vel samanburð í þessu efni - og skal ég ekki að öðru leyti um þetta tala. Um lið á þskj. 704 er það að segja, að Pétur Lárusson samdi hann, og hefur orðalag hans. verið borið undir skrifstofustjóra og fleiri, og þykir ekki orka tvímælis, að ekki verði lagður sími til annarra en þeirra, sem lán veita, á árinu 1950. Þess vegna er alveg ljóst, að ef lán yrði tekið hjá Landsbankanum, yrði að leggja símann þangað, eins og hann verður lagður til þeirra bænda, sem lán veita. Hitt er framkvæmdaratriði, hvort lánið yrði tekið hjá einstökum bændum eða hjá hreppsfélögunum, - eða öllu heldur fyrirkomulagsatriði. En landssímastjóri hugsar það þannig, að lokið verði við að leggja síma í þá hreppa, sem lán vilja veita. Hv. þm. talaði um það, að þetta mundi draga úr því, að bændur, sem voru afskekktir, fengju sína - t.d. í Barðarstrandarsýslu. Það væri nú skrýtið, ef veittar eru 800 þús. úr ríkissjóði og heimild fyrir að taka 3 millj. kr. lán hjá þeim, sem vildu veita lán, ef þessar 3 millj. ættu að útiloka einhvern frá því að fá síma. Þessar 800 þús. kr. hafa ekki verið skertar, og þá get ég ekki skilið, að lántakan hafi nokkur áhrif á það, hverjir fái símann. Hitt get ég hugsað mér, að þetta gerði greiðara fyrir að koma til móts við þá, sem verst eru settir, með þessu takmarkaða framlagi úr ríkissjóði. Hitt er annað, að það getur orðið erfitt að fá efni. Um það veit enginn nú. En hitt getur á engan hátt staðið í vegi fyrir því, að sem flestir fái símann, og það er augljós hagur fyrir ríkið, að hann verði lagður sem fyrst og til sem flestra, því að þeim mun meira fær landssíminn í afnotagjöldum og því betur ber hann sig. Og þetta er leiðin til að koma þessu fram sem fyrst. Þennan misskilning hv. þm. vildi ég leiðrétta og ekki láta ómótmælt. Það þarf að aðstoða þá, sem verst eru settir og þurfa á því að halda, og því léttar leysast vandræði þeirra, sem þurfa að fá síma, en eru ekki eins illa settir.



Herra forseti. Ég á hér nokkrar brtt. við fjárl., flestar ásamt öðrum hv. þm. 1. till., sem ég á, flyt ég með þeim hæstv. atvmrh. og hv. þm. N-Ísf. og er á þskj. 704, XVII. Hún er þess efnis, að stj. heimilist að greiða tveim nafngreindum bændum, er urðu fyrir því, að heimili þeirra voru sett í sóttkví, öðrum 5 þús. kr., en hinum 12 þús. kr. Á Alþ. í fyrra var samþ. að veita bónda í Norður-Ísafjarðarsýslu 12 þús. kr. vegna langvarandi sóttkvíar á heimili hans. Mér er ekki kunnugt um, að Pétur Jónatansson hafi lent í hinu sama, en það er staðreynd, að hann lenti í hinu sama í 12 ár. Varð hann að hætta sölu mjólkur í mörg ár, og þegar kvínni var aflétt, varð hann að breyta búi sínu í upprunalegt horf, kúabú. Það eru litlar sárabætur, sem bændurnir fá með þessu, en mér finnst, að veita ætti þetta eins og í fyrra. - Ég held, að það þurfi ekki fleiri orð um þessa till., en treysti því, að hún verði samþ. Þá er ég einn með till. á þskj. 704, XX. Við 2. umr. fjárl. bar ég fram till. um, að veittar yrðu 30 þús. eða 40 þús. kr. til að halda uppi kennslu, er svari til I. bekkjar menntaskóla, í sambandi við gagnfræðaskólann á Ísafirði veturinn 1949–50. Sú till. var tekin aftur, en er nú flutt aftur og hljóðar á 30 þús. kr., sem áður var varatill. Komi hún á 22. gr. l. Þannig háttar til á Ísafirði, að þar er miðskóladeild, og 20 nemendur ganga þar að vori undir miðskólapróf. Eiga þeir þá rétt á að ganga upp í 1. bekk menntaskóla, ef þeir standast prófið. En þeir mundu stöðvast hinir efnaminni, ef þeim gæfist ekki kostur á að stunda nám heima hjá sér. Í þriðja stað flyt ég ásamt hv. þm. N-Ísf. till. um að verja allt að 50 þús. kr. til bjargráðaráðstafana í Grunnavíkur- og Sléttuhreppum. Þetta var heimilað á síðasta ári, en framkvæmdum varð þá ekki lokið, og þarf nú viðbótarfjárhæð að vera fyrir hendi, til þess að greiða mætti upp lánið og ljúka framkvæmdum. - Þá er 2. liður á sama þskj., 704, XXII, um að verja allt að 30 þús. kr. til kaupa á snjóbil til samgöngubóta fyrir byggðina norðan Skorarheiðar í Norður-Ísafjarðarsýslu. Þessi byggð á erfitt um samgöngur við Ísafjarðarkaupstað og verður að hafa samband fyrir Strandir og Horn, og er þá oft samgönguteppa, svo að vikum og jafnvel mánuðum getur skipt. Hér er hins vegar um stutta heiði að fara fyrir Furufjarðarbotn, og þá verður sjóleiðin styttri til Ísafjarðar. Tækist því á þennan hátt að opna leiðina norðan Skorarheiðar, þá væri stórkostlega bætt aðstaða manna í þessum hluta Grunnavíkurhrepps. - Á þskj. 685 flytjum við hv. þm. V-Húnv., hv. 6. þm. Reykv., hv. þm. A-Sk. og hv. 1. þm. Skagf. till. í tveim liðum, að inn í texta fjárl. sé bætt undirliðum, í a-lið hennar, að við Áfengisverzlun ríkisins komi svo hljóðandi aths.: „Enginn viðskiptamaður má njóta sérréttinda hjá verzluninni, hvorki um verðlag á áfengi né annað, nema ákveðin séu í lögum.“ B-liður á við Tóbakseinkasöluna, en er samhljóða hinum að öðru leyti. Þarf eigi að fara mörgum orðum um þessa till. Öllum hv. þm. er kunnugt um, að sömu menn hafi borið fram þáltill. unz, að sérréttindi þau, sem einstökum mönnum hafa verið veitt um áfengis- og tóbakskaup, yrðu felld niður. Þessi till. hefur eigi komið til umr., og sáum við ekki aðra leið til að greiða fyrir þessu, en bera fram þessa brtt. við fjárl. - Að síðustu ber ég ásamt þeim hv. þm. Ísaf. og hv. þm. N-Ísf. fram brtt. við 12. gr. fjárl., X. lið, að nýr liður bætist við, þess efnis, að til sjúkrahúss á Ísafirði skuli veittar kr. 100 þús. Er þetta á þskj. 718. Á fjárl. eru nú greiddar stórar upphæðir til annarra sjúkrahúsa, bæði á Akureyri og í Reykjavík. Ísafjarðarkaupstaður á stóra byggingu fyrir 40–50 sjúklinga, en hún þarf nú nýrrar aðgerðar með. Ríkið hefur eigi greitt neitt að ráði til þessa húss. Ísafjarðarkaupstaður réðst þá í að reisa það fyrir eigið fé, en það er nú rekið með miklum halla frá ári til árs. Mér hefur verið tjáð, að hlutaðeigendur telji þessa viðgerð óumflýjanlega. Bæjarfélagið hefur lagt fram fé, en sagt er, að það risi ekki undir kostnaðinum eitt sér. Þegar alls er gætt, tel ég óumflýjanlegt að umbæta þetta hús, en til slíkra húsa verður að gera strangari kröfur, en annarra. Ég afhendi hæstv. forseta hér nýja till., en mun bíða með að ræða hana, þar til er afbrigði hafa verið veitt. - Ég læt þá máli mínu lokið, en vænti þess, að till. mínar fái góðar undirtektir, þegar til atkvgr. kemur, hinnar miklu og alvarlegu stundar.



Herra forseti. Ég mun algerlega halda mér við nokkrar brtt., sem ég flyt, en mun ekki ræða brtt. annarra almennt. Ég minnist þá fyrst á brtt. á þskj. 704, XI, sem ég flyt ásamt þeim hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. Skagf., að nýir liðir bætist við 16. gr. A. 19: a. Til Ólafs Sigurðssonar, Hellulandi, til leiðbeininga og tilrauna við ræktun æðarvarps, 20 þús. kr., og b. til Loðdýraræktarfélags Íslands, 6 þús. kr. Báðir þessir liðir hafa verið á fjárl. áður, en eigi fengið nú hljómgrunn hjá hæstv. ríkisstj., og geri ég nú tilraun til að fá þetta fé aftur. Ég hef beðið hv. fjvn. að taka þetta upp, en annar liðurinn var felldur við 2. umr. Vildi ég nú sýna hug minn í því að flytja þetta. Ólafur Sigurðsson, sem hefur fengizt við leiðbeiningarstarfsemi, hefur nú tekið fyrir annað áhugamál sitt, að vinna við æðarvarp. Til þess hafa á undanförnum árum verið veittar 25 þús. kr. Það er ekki hægt að gera grein fyrir þessu. En kunnugt er um, að nokkrar tilraunir hafa verið gerðar um útungun. Munu þar vera möguleikar fyrir hendi, og væri ánægjulegt, ef efla mætti þennan mikilvæga aukaatvinnuveg okkar Íslendinga. Ég held, að æðarvarpi sé hvergi verulegur gaumur gefinn annars staðar. Er það víða að leggjast niður, t.d. í Grænlandi. En við höfum lagt rækt við þetta, og um hríð var allmikill útflutningur. Nú hefur þessum atvinnuvegi hins vegar hrakað um hríð, en von er um, að bregði til batnaðar, ef fuglinn bregzt eigi. Afurðir hans eru eftirsótt vara, sem hækkað hefur mjög í verði, og vil ég nú leggja til, að tilraunum verði haldið áfram í þessa átt, - auk þess sem Ólafur Sigurðsson hlýtur að krefjast eftirlauna í ellinni sem aðrir við opinber störf. Vil ég nú slá tvær flugur í einu höggi: að Ólafur nyti eftirlauna og gæti unnið að þessum tilraunum sínum. Hitt er styrkur til Loðdýraræktarfélags Íslands, 6 þús. kr. Menn höfðu hér um stund stað fyrir loðdýrarækt. Þá hófust menn handa um að flytja til landsins stofna af erlendum loðdýrategundum, og þessari starfsemi hefur verið haldið áfram með góðum árangri, svo að við eigum nú loðdýrastofna, er jafnast á við þá í nágrannalöndum vorum. Væri ömurlegt til þess að vita, ef þessir stofnar dæju út fyrir sakir áhugaleysis. Nú er lægð í þessari starfsemi, lítil eftirspurn og lágt verð á skinnunum, en það verður ekki lengi. Getur þetta komið upp aftur og væri þá mikils virði fyrir okkur að eiga góða stofna, sem við gætum notað, en þyrftum ekki að byrja frá grunni aftur. En fróðir menn telja, að verði 8–10 þús. kr. kippt frá félaginu, þá muni starfsemin verða að falla niður og einstaklingarnir einangrast og áhuginn fá rothögg. Ég skírskota nú til Alþ., að það striki þetta eigi út úr fjárl., það er haft getur mikinn árangur. Þá er á sama þskj., lið XVII, till. um styrk til manna, sem orðið hafa fyrir langvarandi sóttkví á heimilum sínum. Tveir hv. meðflm. mínir, þeir hv. 3. landsk. og hv. þm. N-Ísf., hafa skýrt lið till. um bóndann í Engidal. Hafa þeir tekið annan bónda að sér og fengu till. þess efnis samþ. á síðasta þ. Nú hafa þeir tekið upp þráðinn með hinn bóndann, og á að láta eitt yfir þá báða ganga, þann er orðið hefur styrksins aðnjótandi, og hinn, sem eftir er. Ella væri í þessu hróplegt ranglæti. Ég flyt því með öðrum till. um, að bónda á Kjalarnesi, Haraldi Jósefssyni, Sjávarhólum, verði veittar 5 þús. kr. vegna sóttkvíar, sem hann var settur í, þegar hann varð fyrir því óláni, að kýr hans tóku kúabólu. Hann var fluttur á spítala og lá þar, og þar eð hér var um fyrirvinnu heimilisins að ræða, féll mikil starfsemi niður heima við. Honum varð nyt úr kúnum algerlega gagnslaus, og þess utan féll mikið af bústofninum. Lamaðist hann því stórkostlega vegna þess tjóns, sem hann varð fyrir, en áður efnalítill, og þetta stafaði frá fyrirskipun yfirvaldanna. Vildi ég mælast til, að hv. þm. vildu veita þessa aðstoð, eins og þeir gerðu í fyrra, enda er hér um lengri sóttkví að ræða en þá. Hins vegar ber að gæta, að þessi bóndi, Haraldur Jósefsson, hefur eins og bændur yfirleitt byggt allt sitt á framleiðslunni, og hann hefur orðið fyrir háskasamlegu tjóni, þótt tíminn væri styttri. Hv. þm. Barð., form. fjvn., gat þess, að ég hefði farið fram á það við n., að hún stuðlaði að því að heimila stj. að veita fé til rannsókna á virkjunaraðstöðu einstakra bæja, þar sem skilyrði eru góð, en líkur séu ekki til þó, að sömu bæir komist inn á stærri rafmagnslínur ríkisins, sem fyrirhugaðar eru. Er áhugi bænda geysimikill, sérstaklega vestan- og austanlands; þar sem ekki er von á rafmagni frá hinum stóru orkuveitum, fyrir því að virkja ár og læki í nágrenni býlanna. En til þess að bændur geti ráðizt í slíkt fyrirtæki, þyrfti hið opinbera að hafa mann í sinni þjónustu, sem hefði með höndum rannsóknir og mælingar fyrir þessa menn. Það er ekki hægt að ráðast í slíkar framkvæmdir, nema rannsókn hafi farið fram. Nú hef ég leitað til rafmagnseftirlitsins í þessu efni, en forstöðumenn þess hafa sannfært mig um, að þeir hafi ekki starfskrafta eins og nú er, sem þeir geti misst til þessara starfa. Nú hefur fjvn. flutt mér þau boð, að heimilt sé skv. l. um raforkumálasjóð að eyða úr honum fé til þessara mála. Hins vegar eru verkefni raforkumálasjóðs svo mörg og margvísleg, að enda þótt hér sé ekki um stóra fjárhæð að ræða, þá er full þörf að leysa þetta mál á annan hátt. Ef færi svo, að þetta fé fengist ekki með öðru móti, mundi ég verða að grípa til sjóðsins. Sömuleiðis vil ég lýsa því yfir að gefnu tilefni, að ég verð að verja nokkru fé þegar á þessu sumri í sama skyni, en vænti þess, að Alþingi sjái sér fært að veita sérstaka upphæð til slíkra rannsókna framvegis. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á 20. gr. og þó einkum þá upphæð, sem ætluð er til húsabóta á jörðum ríkisins. Til þessa mun nú ætlað 200 þús., en það er alls ekki nema mjög litið brot að þörfinni, sem fyrir hendi er. Og sé gert ráð fyrir einhverjum framkvæmdum, t.d. í sambandi við raforku, þá er þessi upphæð eins og krækiber í ámu. Að vísu má segja, að nokkur bót sé í þeirri heimild, sem fengizt hefur í sambandi við ræktunarsjóðinn, þar sem veitt er nú lán úr sjóðnum til ríkisjarða eins og annarra. En vegna þess hversu ríkisjarðir hafa dregizt aftur úr á síðustu árum hvað snertir allar framkvæmdir, þá er þörfin þar svo mikil, að þessi upphæð nær mjög skammt. Á síðasta Alþingi var ákveðið að veita bóndanum á Staðarfelli 25 þús. kr. til byggingarframkvæmda á jörðinni, og skyldi það vera ein greiðsla af þremur. Vegna þessa loforðs tel ég mér skylt, að á þessu ári verði veitt sama upphæð og gert var á síðasta ári, eða 25 þús. kr., og hana verður að taka af þessu fé, og mun bóndinn nú þegar hafa tekið bráðabirgðalán út á þessa fjárveitingu. Þetta þykir mér rétt að taka fram, svo að hver sá, sem í framtíðinni kann að fara með þessi mál, viti, hverju hefur verið lofað. Þá kem ég að brtt. minni á þskj. 720. Ástæðan til, að ég flyt þessa till., er sú, að ég tel litlar líkur, að það fé, sem áætlað er á fjárl., nægi til þess, sem nauðsynlegt er að gera í þessum málum, þó að hátt sé, þegar þess er gætt, að 1/2 millj. kr. kostnaður frá s.l. ári er ekki greiddur enn. Ég óttast, að þær framkvæmdir, sem ákveðnar eru á næsta ári og eru nauðsynlegar, strandi, ef ekki er bætt við þá fjárhæð, sem á fjárlfrv. er. Það er dýrt fyrirtæki að skipta um fjárstofn, og ég efast um, að allir þm. hafi gert sér ljóst, hvaða bagga þeir voru að binda ríkissjóði, þegar þeir samþ. l. þess efnis. Hins vegar er stöðvun nú, þegar verkið er komið á góðan rekspöl, hrein fávizka. Og raunar má segja, að það hafi verið óhjákvæmilegt að ráðast í þetta, því að veikin er ekki einungis búin að lama efnahag og búskaparaðstöðu fjölmargra bænda, heldur er hún líka búin að lama þá andlega, og allur fjöldinn, sem barizt hefur við búskapinn gegn þessari plágu, hefði gefizt upp, ef menn hefðu ekki séð birtu út úr því myrkri. Og það er eins og létt hafi éli fyrir sjónum þeirra bænda, sem fjárskipti hafa farið fram hjá, og þeim fundizt þeir vera að byrja lífið að nýju. Það var því nauðsyn að hefja þetta verk, og því verður að ljúka. Það hefur verið gerð áætlun um, hvað mikið fjármagn þurfi til að ljúka framkvæmdunum, og niðurstaðan hefur orðið sú, að eftir núgildandi verðlagi muni þurfa 35 millj., og þetta þarf að gera á næstu 5–7 árum. Það hefði verið eðlilegt, að svona stórkostlegar framkvæmdir dreifðust á lengri tíma með lántöku. Nú hefur það ekki verið gert enn. Hins vegar er möguleiki á því, og má þá halda áfram framkvæmdum, enda þótt ríkið sé ekki þess umkomið á hverjum tíma að leggja fram fé. Þessi till. mín er vitanlega ekki nema dropi í þessu mikla hafi. En tilgangurinn með henni er að athuga möguleika á þessari leið, og fengist þá um leið reynsla á, hvort hægt er að semja við menn og stofnanir um fjárframlög, til þess að hægt sé að hrinda framkvæmdunum áfram. Áhugi bænda í mörgum sveitum fyrir fjárskiptum er mjög mikill, og ef komið væri til þeirra og þeim sagt, að annaðhvort verði þeir að bíða svo og svo lengi eða leggja fram lánsfé, þá er ég sannfærður um, að þeir mundu heldur kjósa að leggja fram fé en fresta framkvæmdunum. Hugmyndin hjá mér með þessari till. er að gera tilraun með þessa leið og reyna með því að tryggja, að framkvæmdirnar strandi ekki á fjárskorti. Á næsta ári eru ákveðin fjárskipti milli Héraðsvatna og Eyjafjarðar. Þetta svæði verður svo að vera fjárlaust eitt ár. Það má því gera ráð fyrir, að ekki verði rúm fyrir öll þau lömb, sem til eru á heilbrigðu svæðunum, þar sem búið er að skipta. Það væri því æskilegt að hefjast handa sunnan- eða vestanlands líka, t.d. á Snæfellsnesi, til þess að koma sem víðast upp heilbrigðum stofni, en til þess vantar fé. Nú kann einhver að segja, að við höfum ekki efni á slíku. En menn verða að gera sér grein fyrir, að heildarverkið er ákveðið og því skiptir ekki máli, hvort meira eða minna er framkvæmt þetta árið eða hitt, nema að því leyti, sem það hlýtur að vera gróði að fá eins fljótt og mögulegt er heilbrigðan stofn um allt landið. Það er þetta, sem vakir fyrir mér, þegar ég vil fá meira svigrúm í þessum framkvæmdum og tel heppilegt að hraða þeim sem mest, þó að kostnaðinum verði að dreifa á lengri tíma með lántöku. Og ég vænti, að Alþingi skilji þessa afstöðu mína. Hér er aðeins verið að tryggja, að verkið geti orðið framkvæmt eins og heppilegt þykir, án þess að nægilegt fé sé til þess veitt á fjárlögum hvert árið. Ég held ég láti svo máli mínu lokið að þessu sinni.



Herra forseti. Ég á sjálfur enga brtt. við fjárl., en er hins vegar meðflm. að tveimur till. Önnur er á þskj. 730, og fer hún fram á aukið framlag til sjúkrahúss í Rvík. Það vita allir, í hve miklu öngþveiti þessi mál eru og hversu brýn nauðsyn er að bæta úr sjúkrahúskostinum. Það mun alloft koma fyrir að sjúklingar, sem þurfa brýnna aðgerða við, verða að bíða vikum saman eftir sjúkrahúsvist. Slíkt er auðvitað alveg óviðunandi og hefur auk þess þær afleiðingar, að miklu fleiri verða að leita til útlanda en ella væri þörf. Annars fer ég ekki nánar út í þetta mál, það hljóta allir að skilja. Hin till., sem ég er meðflm. að, er á þskj. 685 og er um það að veita Helga Hjörvar leyfi frá störfum eitt ár á fullum launum í tilefni 20 ára starfs hans við útvarpið. Það er óþarfi að mæla með þessari till., því að ég veit, að þm. sjá, að það er sanngjarnt, að hún nái fram að ganga. Ég ætla svo ekki að fara frekar út í einstaka liði frv., en vil þó segja mína skoðun á því í nokkrum orðum. Það er greinilegt, að í þessu frv. er engin stefnubreyting frá þeirri leið, sem þing og stjórn hafa fylgt, þó að hverjum þm. sé ljóst, að þessi leið er ekki fær lengur. Það er svo komið, að nærri er ógerningur að koma fjárlagaendunum saman, hvernig sem reynt er að lækka útgjöldin og auka tekjurnar. Mér reiknast, að fjárl. hafi hækkað um 10 millj., síðan þau komu frá fjmrh., á öðrum liðum en til dýrtíðarráðstafana. Þrátt fyrir nýja skatta lítur svo út, að milljónatug vanti enn, til þess að endarnir nái saman, og er ekki hægt að sjá, að annað ráð sé fyrir hendi en hækka áætlaða tekjuliði. Öll afgreiðsla frv. verður því ákaflega hæpin og því hæpnari, þar sem þessir tekjuliðir hafa verið áætlaðir svo hátt, að vafasamt er, að þeir skili eins miklum tekjum og gert er ráð fyrir. Gjöld ríkisins hækka svo ört, að venjulegir tekjustofnar hrökkva ekki fyrir þeim greiðslum. Afleiðingin af því er sú, að leita verður að nýjum leiðum til að skatta þjóðina til að láta enda mætast og yfirleitt öll ráð notuð til að afla nýrra tekna til þess að standast ný útgjöld. Nýir skattar og tollar, sem lagðir hafa verið á undanfarin tvö ár, nema nú orðið um 85 millj. kr., og auðvitað hafa þeir verið teknir að meira eða minna leyti af neyzlu almennings og valda því vaxandi dýrtíð og útþenslu. Þessi skatta- og tollahækkun mun samsvara 20–22% gengislækkun og er raunverulega ekkert annað, þó að sú gengislækkun sé að vísu grímuklædd. Þetta hefur orðið að gera til að standa undir sívaxandi útgjöldum ríkisins, er hefur um leið í för með sér enn aukna útþenslu og dýrtíð. Ef athuguð er sú þróun, sem átt hefur sér stað síðan 1946 í fjármálum þjóðarinnar, þá er niðurstaðan sú, að bankaútlánin hafa aukizt um 350–400 millj. Niðurgreiðslurnar hafa vaxið úr 16 millj. upp í 75 millj. og fjárl. hækkað úr 143 millj. í 293 millj. Þetta sýnir að mínu áliti ekkert annað en það, að sú fjármálastefna, sem fjárl. eru nú byggð á, er röng og þjóðhættuleg og hlýtur að enda í þjóðargjaldþroti, ef þessu er haldið áfram eins og nú er. Ég er því í grundvallaratriðum andvígur afgreiðslu þessara fjárlaga, eins og hún nú liggur fyrir, og ég mun því lítinn þátt taka í afgreiðslu þeirra. En það virðist sýnt vera, að þing og stjórn hafi þegar ákveðið þá leið, sem á að ganga í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla, að það séu þrjár brtt., sem ég er fyrsti eða eini flm. að, og þarf ég ekki að fara um þær mörgum orðum. Tvær þeirra eru á þskj. 730. Sú fyrri er flutt af hv. þingmönnum Reykv. og hv. 2. þm. Árn. og er á þá leið, að í staðinn fyrir hálfrar millj. kr. fjárveitingu til sjúkrahúsa í Reykjavík, sem samkv. till. hv. fjvn. var samþ. við 2. umr., komi ein millj. kr. til heilbrigðisstofnana í Reykjavík. Ég rakti þessi mál. hér nokkuð við 2. umr. og þarf engu við það að bæta. Þörfin er svo mikil hér fyrir sjúkrahús og aðrar heilbrigðisstofnanir, að hér þarf stórra átaka við. Ástæðan til þess, að heitinu er breytt í „heilbrigðisstofnun“ úr „sjúkrahús“, er, að meðal þess fyrsta, sem verður ráðizt í í Reykjavík af þessu tagi, er heilbrigðisstofnun, sem er hæpið, að geti talizt til sjúkrahúsa, og þess vegna var valið þetta heiti. En það er einnig öflugur undirbúningur hafinn að sjúkrahúsi. Önnur brtt. á þessu þskj. er við 22. gr. Ég flutti hana við 2. umr. og tók hana aftur til 3.. umr., og er hún um, að ríkisstj. verði heimilað að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs fyrir h.f. Skipanaust vegna dráttarbrauta og skipasmiðastöðvar 3 millj. kr. Það er brýn þörf á að auka hér aðstöðu til skipavíðgerða í bænum vegna útgerðarinnar, og er ætlunin, að það komi að haldi ekki aðeins bátum og skipum úr Reykjavík, heldur hvaðanæva af landinu. Þetta félag var stofnað fyrir fáum árum og naut mikillar og ágætrar fyrirgreiðslu nýbyggingarráðs, en hefur nú orðið að stöðva framkvæmdir, vegna skorts á fjármagni. Og er þessi ríkisábyrgð nauðsynleg, til þess að þetta fyrirtæki geti haldið áfram starfsemi sinni. Þetta mál hefur verið til athugunar hjá tveimur hæstv. ráðh., og hafa þeir kynnt sér það rækilega. Ég þarf engu við að bæta það, sem ég sagði við 2. umr. um þetta mál. Þriðja brtt. er á þskj. 685, og flyt ég hana ásamt hv. þm. N-Ísf., hv. þm. V-Ísf. og hv. þm. Str. Hún er á þá leið að hækka nokkuð aftur laun skálda, rithöfunda og listamanna: grunnstyrk úr 150 þús. kr. í 173 þús. kr., og verðlagsuppbót úr 300 þús. kr. í 346 þús. kr. Þessi fjárhæð hefur verið lækkuð nokkuð við 2. umr., og er farið fram á, að hún fari upp undir þá sömu upphæð aftur. Við teljum ekki fært að lækka þessar styrkveitingar til þessara listamanna nú. Og ég hef m.a. rætt um þetta við menn úr úthlutunarnefnd, sem telja það miklum vandkvæðum bundið að úthluta styrknum, ef þessi lækkun á sér stað. Enn fremur er vitanlegt, að ýmsir listamenn hafa öll stríðsárin átt auðveldara með sölu á sínum verkum en síðar og eiga nú örðugra um vik í því efni, vegna þess að markaðurinn á þessum sviðum dregst saman eins og á svo mörgum öðrum sviðum. Það munaði sáralitlu, að hækkun þessi gengi fram við 2. umr., ekki nema einu atkv. Og þegar þetta kemur aftur fyrir þingið, vonast ég til þess, að meiri hl. hæstv. Alþ. fallist á þessa till.



Herra forseti. Ég hef fram á síðustu stund búizt við því, að það mundu koma fram frá hæstv. ríkisstj. nokkrar till. um að bæta opinberum starfsmönnum að einhverju leyti upp þeirra laun. Það er vitanlegt, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, með stjórn þess eða þing þess að baki, hefur snúið sér til hæstv. ríkisstj. og til allra hv. þm. til þess að fá framgengt nokkrum uppbótum á þeirra laun. Og hafa þeir fært rök að því, að svo framarlega sem launalögin frá 1945 ættu að lagfærast þannig, að starfsmenn þess opinbera hefðu svipuð kjör og aðrir launþegar, þá mundi launauppbótin verða 36%. Hins vegar hafa þeir fulltrúar B.S.R.B., sem hafa átt tal við ríkisstj. og bæjarráð Reykjavíkur og þingflokkana, lýst yfir, að svo framarlega sem 25% launauppbót fengist, mundu þeir vera ánægðir með það, sérstaklega ef um leið væri þannig tekið undir þeirra mál, að farið yrði að endurskoða launalögin. - Ég hafði búizt við, að fram mundu koma brtt. frá hæstv. ríkisstj., sem gengju eitthvað í þessa átt, því að það er vitað, að það er sótt mjög ákveðið og fast á með það af hálfu stjórnar B.S.R.B., að einhver litur verði á því sýndur, að þingið verði við kröfum þeirra, sem þeir álíta mjög réttlátar og sanngjarnar. Nú hefur ekkert komið fram enn þá, sem gengur í þá átt, eða hafði ekki komið fyrr í kvöld, er ég vissi. Og ég lagði hér fram brtt., sem ég hefði kosið, að menn úr fleiri flokkum væru með, á þskj. 733, um að ríkisstj. sé heimilað að greiða starfsmönnum ríkisins og ríkisstofnana 25% launauppbót á laun þeirra árið 1949 og skipa jafnframt nefnd, sem Bandalag starfsmanna ríkis og bæja eigi fulltrúa í, er endurskoði launalögin, þannig að unnt sé að leggja tillögur hennar fyrir næsta reglulegt Alþingi. Ég býst við, að því verði ekki neitað með rökum, að þessar kröfur, sem B.S.R.B. hefur borið fram, þær eigi við rök að styðjast. Og ég býst ekki við, að því hafi heldur verið neitað í þeim samtölum, sem átt hafa sér stað milli fulltrúa þessa bandalags og þingflokkanna, ríkisstj. og bæjarráðs Reykjavíkur, að það sé svo komið nú, að fjöldinn af starfsmönnum ríkisins og hins opinbera yfirleitt geti ekki lifað sómasamlegu lífi við þau kjör, sem þeir búa nú við. Og það er vitanlegt, að meginið af þeirri kjararýrnun, sem hefur átt sér stað hjá þessum mönnum síðan Alþ. bætti þeirra kjör með launal. 1945, hefur beinlínis verið framkvæmt af því opinbera. Það er ríkið með sínum miklu álögum, með hinni vaxandi dýrtíð í landinu, sem hefur valdið því, að kjör þessara manna hafa orðið svona léleg. Og svo er hitt, að ýmsir aðilar, sem verkfallsrétt hafa, hafa getað knúið fram bætur á sínum kjörum, þar sem þessir starfsmenn hins vegar eru sviptir þeim rétti og hafa ekki getað notað hann. - Ég held, að nauðsyn sé á því við afgreiðslu fjárlaganna að gefa ríkisstj. slíka heimild sem þessa, til þess að geta orðið við þessum kröfum. Það er vitanlegt, eins og þegar hefur komið fram við umr. um þær sparnaðartill., sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram og er nú verið að setja í gegnum þingið, svo sem t.d. niðurfelling kjötuppbótar, að þar er verið að taka af launafólkinu í landinu um 10 millj. kr., svo að það er út af fyrir sig ekki nema réttmætt, ef það sýnir sig, að slíkar till. verði samþ., eins og allar horfur eru á eftir atkvgr., sem fór fram í hv. Nd. í dag, þá er ekki nema rétt, að Alþ. sýni sinn vilja á að það fé, sem þannig er tekið, verði að einhverju leyti notað til þess að bæta starfsmönnum ríkisins að einhverju leyti upp það, sem þeirra kjör hafa versnað. Að öðru leyti er nú hægt að benda á tekjuöflunarleiðir, sem mundu nú koma réttlátlegar niður, svo framarlega sem svo yrði, að þessi brtt. mín yrði samþ., en hæstv. ríkisstj. þætti samt ekki nógu vel séð fyrir tekjuöflunum og hag ríkissjóðs. Ég vil þess vegna leyfa mér að vonast eftir, að hv. þm. samþykki þessa till. Það komu á fund okkar í Sósfl., eins og ég býst við einnig annarra flokka, fulltrúar frá BSRB. til þess að æskja eftir stuðningi við þetta. Ég álít að vísu, að miklu æskilegra hefði verið, að allir þingfl. gætu sameinazt um þetta. Ég hafði búizt við, að hæstv. ríkisstj. hefði þar forustuna. En af því að líklega er komið fram á síðustu stundu með að bera fram brtt. við fjárl. og af því að það var látið í veðri vaka, að ekki fengjust afbrigði fyrir brtt. eftir kl. 9 í kvöld, þá hef ég nú flutt þessa brtt. Ef það sýndi sig, að verulegur vilji væri í þingflokkunum fyrir þessu, mundi ég gjarna vilja hafa samstarf við aðra hv. þm. um þetta og taka þá þessa brtt. til baka, ef enn væri hægt að koma brtt. að. Málið er þess eðlis, að ég álít, að það þurfi að fá afgreiðslu nú þegar. Ég álít varhugavert að afgr. fjárl. þannig, að ætlazt sé til þess, að allir starfsmenn ríkisins vinni þar áfram, svo framarlega að ríkisstj. verði ekki gefin þessi heimild. Það er vitanlegt, að einn stór þáttur í ríkisbúskapnum í okkar þjóðfélagi verður að hafa það tryggt, að starfsmenn ríkisins geti verið sæmilega ánægðir með sín kjör og að ekki verði ofboðið þeirra þolinmæði. Starfsmenn ríkisins hafa ákaflega oft orðið að bíða lengi eftir réttlátum launauppbótum. Við vitum allir, að þegar Alþ. setti launal. 1945, þá voru allar aðrar stéttir í þjóðfélaginu - og jafnvel þær stéttir, sem reka sjálfstæða atvinnu - löngu búnar að fá verulegar kjarabætur. En starfsmenn ríkisins voru a.m.k. þremur árum á eftir t.d. verkamönnum með að fá bætt sín launakjör, og höfðu þeir samt ekki, fjöldinn af þeim, haft allt of góð kjör á árunum á milli styrjaldanna. Svona hefur það alltaf gengið með þá, vegna þess að þeir hafa ekki haft rétt til þess að neita að láta sína vinnu af hendi, nema tekið sé tillit til þeirra krafna. En samt sem áður eru þeirra kröfur ekki meiri en það nú, að þeirra kjör séu samræmd við kjör annarra. Og við vitum, að sá flokkur, sem forustu hefur í ríkisstj., Alþfl., sem um leið á forseta Alþýðusambands Íslands, hefur látið þau boð út ganga gegnum Alþýðusambandið í öllum verkalýðsfélögum á landinu, að segja upp sínum samningum við atvinnurekendur. Og við vitum, að þau félög, sem þessi flokkur á ítök í, hafa látið koma til ákaflegra langra verkfalla, sem hafa verið mjög dýr fyrir þjóðfélagið. Þegar þannig er búið að fara að af flokki, sem forustu hefur í ríkisstj., er ekki nema von, að starfsmenn ríkisins og ríkisstofnana segi: Er það ekki rétt, að við fáum samræmd okkar kjör við það, sem verkamenn og launþegar hafa fengið? - Ég býst við, að allir viðurkenni, að þessi krafa er sanngjörn. Það er þá aðeins eitt, sem við þm. erum spurðir að af hálfu þessara manna, sem sé, hvort við þm. viljum nota okkur það, að starfsmenn ríkisins hafa ekki verkfallsrétt og að við höfum fyrir löngu síðan tekið þann rétt af þeim. Og sá móralski grundvöllur, sem álitinn hefur verið til þess, að hægt væri að taka þennan rétt af þeim, er, að við treystum Alþ. til þess að veita þeim rétt sinn, án þess að þeir þurfi harðvítuga baráttu til þess að knýja fram sitt réttlætismál í launamálum. Þess vegna álít ég, að okkur beri að verða við óskum og kröfum þessara starfsmanna ríkisins, ekki sízt þegar mikið er um það rætt, að við þurfum að endurskipuleggja ríkisbúskapinn og jafnvel kannske að samþ. ákvarðanir viðvíkjandi því, að við þurfum að bæta vinnuafköst í ríkisstofnunum og þurfum að skapa miklu meira starf í ríkisstofnunum og annað slíkt. Svo framarlega að einhver árangur eigi að fást af slíkum endurbótum, þá er alveg gefið, að Alþ. á að vera með því að sýna þeim mönnum, sem þarna starfa, að það vilji verða við réttlátum kröfum þeirra. Ég vil þess vegna leyfa mér að vonast til þess, - ef ekki koma aðrar till., sem ganga í sömu átt, annaðhvort frá öllum flokkum þingsins eða ríkisstj. sjálfri, - að hv. alþm. geti orðið við því að samþ. þessa brtt. mína á þskj. 733, um að heimila ríkisstj. að greiða starfsmönnum ríkisins og ríkisstofnana þessa launauppbót og skipa nefnd til þess að endurskoða launalögin.



Herra forseti. Þegar hv. frsm. fjvn. innleiddi þær umr., er nú fara fram varðandi 3. umr. fjárlaganna, þá gaf hann nokkurt yfirlit yfir það, hvernig útkoma fjárlaganna yrði af samþykktum samkv. ákveðnum samkomulagstill., sem ríkisstj. hafði rætt við hv. fjvn. og hv. fjvn. hafði tekið tillit til, eins og sjá má á hennar brtt. Hann lýsti því þá, hv. frsm. n., að þegar búið væri að taka tillit til samkomulagstillagna ríkisstj., þá yrði greiðsluhalli frv. 34 millj. kr. rúmlega, en benti þó um leið á þau útgjöld, er leiða kynni af ýmsum greiðslum, sem geta orðið samkv. 22. gr., og komst þannig að orði, að hinn raunverulegi rekstrarhalli á fjárl., þegar tillit væri tekið til þess, er þar gæti komið til mála í heimildum, þá mætti líta svo á, að hinn raunverulegi greiðsluhalli á fjárl. yrði 47 millj. kr. rúmlega. Það var og er auðvitað og augljóst, að til þess að mæta slíkum greiðsluhalla væru ekki nein úrræði fyrir hendi, sem tiltækileg mundu vera. Að hinu hefur verið stefnt, að freista þess að sigrast á greiðsluhalla frv., að öðru leyti en er 22. gr. snertir, þ.e. heimildagr. Og hv. alþm. hafa nú verið vottar að því, hvernig tekið hefur verið af sumum flokkum þingsins undir þau tekjuauka- eða gjaldasparnaðarfrv., sem hér hafa verið lögð fram. Og það er víst alveg óhætt að segja það, að þó að ýmsir hv. þm. af þegnskap og hollustu við fjárhag ríkisins hafi greitt atkv. með nýjum álögum í þessu efni, þá hefði hver og einn þeirra helzt kosið að þurfa ekki að gera það. Það er á hinn bóginn raunsæi þeirra flokka, sem bera ábyrgð á afgreiðslu fjárl., sem hefur knúð þá, eins og ríkisstj., til þess að freista þess í lengstu lög að afgr. fjárlagafrv. greiðsluhallalaust. Þær brtt. til hækkunar og til lækkunar lítils háttar, sem ríkisstj. með sína flokka að baki sér hafði komið sér saman um og fengið samkomulag um við hv. fjvn., voru hin ýtrustu mörk þeirra útgjalda, sem ríkisstj. sá sér fært að setja. Það mátti vel skilja það - og er í rauninni ekkert undarlegt -, að í huga hv. frsm. fjvn. var allþung gagnrýni fyrir hendi á þær hækkanir, sem ríkisstj. þrátt fyrir allt hafði séð sig knúða til að fara fram á, að gerðar yrðu á frv. En ég vil taka fram við þetta tækifæri, að innan ríkisstj. ríkti að mínu viti sá staðfasti ásetningur - og þess þóttist hver einn ráðherranna mundu vilja freista til hins ýtrasta, að hafa til þess fylgi síns flokks - að auka ekki útgjöldin meira en eins og þar segir. Nú er það svo, að hér hafa verið lagðar fram margs konar brtt. ýmissa hv. alþm., eins og oft fyrr, og þar á meðal má finna brtt. við 22. gr. um lánsheimildir, sem tveir ráðh., hvor í sínu lagi, standa að. Og enn fremur skal ég bæta því við, að í þennan hóp hefur bætzt ein till. frá fjmrh., og skal ég lýsa ástæðunum fyrir því, hvers vegna. Hæstv. landbrh. lýsti því fyrir skemmstu, hvað fyrir honum vekti, þegar hann ber fram brtt. um, að heimilt sé að taka eina milljón að láni, til þess að léttara verði að fást við fjárskiptin. Skal ég ekki bæta neinu við þær skýringar. Ég ætla, að hv. alþm. hafi skilið hans rök fyrir þessu. Hæstv. menntm.- og heilbrmrh. lýsti því og, hvaða ástæður hefðu knúið hann til þess að fara fram á, að heimild væri veitt fyrir að taka einnar og hálfrar millj. kr. lán til spítalabygginga eða bygginga á auknu húsrými við spítalana, og þarf ég engu þar við að bæta, sem hann sagði um það. Sú brtt., sem ég sérstaklega hef séð mig knúðan til að bera fram við heimildagr., er varðandi frv., sem hér er til meðferðar á Alþ., þ.e. hlutatryggingasjóðsfrv., sem enn á eftir að ganga í gegnum hv. Nd. og ekki verður með neinni vissu sagt, hvernig afgreitt verður. En með því að það frv. er það seint á ferðinni, en hins vegar verða fjárl. ákveðin áður en því máli er að fullu lokið, þá hef ég fyrir varúðar sakir borið fram brtt. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán til að standa undir væntanlegum útgjöldum ríkissjóðs í sambandi við það frv., allt að 2 millj. kr., til þess að standa ekki berskjaldaður með öllu til að uppfylla þær skyldur, sem hæstv. Alþ. kann að leggja ríkissjóði á herðar, þegar það frv. verður afgr. endanlega. Ég veit ekki til, að meðráðh. mínir hafi borið hér fram brtt., sem neinu skipti, fram yfir það, sem ég hef nú lýst, og sjálfan mig tel ég ekki hafa gert það. Þess vegna vil ég leggja áherzlu á, að það eru ekki nein griðrof, og ég vil biðja um, að það séu ekki tekin sem nein griðrof af hálfu ríkisstj. gagnvart fjvn., þó að þessar heimildartill. hafi verið bornar fram af þrem ráðh., eins og ég nú hef lýst, og ég vil mælast eindregið til þess, að hv. fjvn. taki þessu ekki þann veg. En að öðru leyti mun ég fara fram á það við n., að þeim þrem ráðh., sem að þessum sérstöku till. standa, veitist færi á að tala við fjvn. um þessi og önnur atriði varðandi endanlega afgreiðslu frv., áður en sú afgreiðsla á sér stað. Þetta, sem ég nú hef sagt, er að gefnu tilefni sagt, vegna þess að mér virtist hv. frsm. fjvn. vilja leggja þann skilning í þessar fram komnu heimildartill. eins og ríkisstj. væri horfin frá því einingarstarfi, sem hún hóf og hv. fjvn. vel tók undir. Þá samvinnu vil ég treysta, en ekki spilla henni. Það er alveg óþarfi fyrir mig að gera hverja einstaka brtt. hv. alþm. að umtalsefni. Ég veit það af gamalli reynslu hér á Alþ., að flestallir þm. sjá sér tæplega annað fært, en að flytja ýmsar brtt., ef til vill í þeirri von, að þær fljóti í gegn, en þó sérstaklega til þess, að þm. geti sýnt sínum virðulegu kjósendum, að þeir hafi ekki gleymt þeirra áhugamálum á Alþ. og þeir hafi borið fram brtt. þeim til hagsbóta, hvort sem er til sjávar eða sveita. Þetta er svo algengt fyrirbrigði hér á Alþ., að það þekkja allir. Hitt er annað, að þegar þessar till. eru athugaðar, þá er komið svo langt út fyrir þann ramma, sem maður verður að álíta, að fært sé að fara, að það er ekkert viðlit, að Alþ. geti samþ. þær. Brtt. hv. alþm. við þessa umr., beinlínis útgjaldatill., eru hér um bil 31/2 millj. kr., og á heimildagr. um 13 millj. kr. Svo koma lántökuheimildir, þar af hef ég nefnt 3, en langt er frá, að þar með sé allt upp talið, því að þær nema yfir 10 millj. kr., brtt. á heimildagr., 22. gr. fjárl. Vil ég að öðru leyti endurtaka það, sem ég sagði fyrr við þessa umr., að mér virðist, að svo horfi, að enginn geti gert sér vonir um, að hægt verði að nota heimildir svo nokkru nemi á 22. gr. til útgjalda, þegar litið er á það, hvað rekstrarútgjaldagreinarnar eru orðnar miklar eða stórar. Ég vil þess vegna ekki, ef það fellur í minn hlut að fara með þau mál, gefa undir fótinn á nokkurn hátt, að hægt verði að nota heimildir til útgjalda samkvæmt 22. gr., að nokkru verulegu leyti eins og nú horfir, nema einhver ný og hagstæð tíðindi gerist í okkar fjármálalífi, sem tryggi betur hag ríkissjóðs, en nú er hann tryggður. Í hvívetna undir umr. þessa máls, allt frá upphafi, hef ég tekið það fram, að ég leggi höfuðáherzlu á það, að fjárl. verði afgr. greiðsluhallalaus. Mér finnst það höfuðatriði, að það sé gert, og vil enn endurtaka minn vilja og ásetning í því efni. En vitanlega er það á valdi hins háa Alþ. að segja þar hið síðasta orð, þegar greidd eru atkv. um þær brtt., sem hér liggja fyrir. Ég hef gert mér far um það að reyna að þoka til tekjuliðum eftir því, sem reynsla undanfarins árs bendir til, og eftir því, sem horfur eru, til þess að ná hinum nauðsynlega jöfnuði. Reynslan ein fær úr því skorið, hvort ég hef getið rétt til í þessum efnum, og verð ég því, þegar sá tími kemur, að lúta dómi reynslunnar hvað snertir þær brtt., sem ég flyt hér til þess að finna hinn eftirsótta jöfnuð. Þær till. liggja nú fyrir á þskj. 723. Ég legg þar til mjög verulega hækkun á ýmsum liðum. Allt eru þetta áætlanir, og ég verð því miður að játa það, að ég hef mjög orðið að tefla á tæpasta vað hvað þetta snertir. Þó hef ég reynt að hafa hliðsjón af því, hvernig þessir liðir hafa gefizt, og líka af því, hvernig breytt löggjöf mundi verka á þessa sömu liði. Þær brtt., sem ég nú lýsti, liggja þá fyrir og eru sumar þeirra, einkum tekjur af ríkisstofnunum og tekjur af benzíni, í beinu sambandi við þær aðgerðir, sem ýmist með löggjöf eða án löggjafar hafa verið framkvæmdar til þess að ná inn meiri tekjum í ríkissjóð en áður hefur verið. En við þetta er það að athuga, að vitanlega velt enginn, fyrr en á reynir, hversu hækkun á einkasöluvörum kann að verka á viðskipti hinna sömu stofnana, og verður því að segja, að áætlanir slíkar sem þessar eru ekki á neinu bjargi byggðar, og getur vel verið, að eitthvað bregðist, sem hér er áætlað, þannig að þær nái ekki þeirri hæð, sem gert er ráð fyrir á þessu þskj. En ef ég hef ekki fylgt hinu ýtrasta lögmáli varúðarinnar í þessum efnum, þá er það af því, að ég hef viljað forðast að leggja á hærri skatta eða álögur, en það allra nauðsynlegasta og það lágmark, sem fram hefur komið í þeim frv., sem liggja fyrir Alþ. og öllum hv. þm. eru kunn. Að öðru leyti verð ég að byggja og ég hef byggt áætlanir, t.d. að því er snertir hækkun á verðtolli og vörumagnstolli, á þeim innflutningsáætlunum, sem fjárhagsráð hefur gert. En þar kemur enn óvisst atriði, þar sem er gjaldeyrisgetan og þar af leiðandi, hver efni verða til þess að fullnægja þeirri innflutningsáætlun. Og þegar nú lagt er til á þessu þskj., í brtt. mínum, að hækka t.d. vörumagnstollinn og verðtollinn, þá er það í fullu trausti þess, að staðið verði við þær innflutningsáætlanir, sem fjárhagsráð hefur látið frá sér fara og ætlar sér að framkvæma, svo framarlega sem gjaldeyrisgetan leyfir. Áætluð hækkun á innlendum tollvörum byggist á þeirri löggjöf, sem gerð var um skatt af innlendum tollvörum í vetur, og vitanlega byggist hækkun á benzíni á því frv., sem enn er til meðferðar í þinginu, en ég treysti og hlýt að treysta á, eins og málum er komið, að Alþ. samþ. án skerðingar. Sömuleiðis sú lækkun til dýrtíðarráðstafana, sem byggð er á frv. um niðurgreiðslurnar, sem líka er gerð í því trausti, að hæstv. Alþ. fallist á þær ráðstafanir. Meðal þeirra brtt., sem hér hafa komið fram, voru sumar ákaflega stórar. Ég efast ekkert um og vil ekkert vefengja þörfina, sem fyrir þær er. Ég tek t.d. allt það, sem farið er fram á til sjúkrahúsa, bæði hér í höfuðstaðnum og annars staðar úti á landi, t.d. á Ísafirði, Akureyri og Siglufirði. Hér eru brtt. um stórfelld fjárútlát til þessara staða í þessu skyni. Það er fjarri mér að efast um þörfina. En ég vil benda á það og þá sérstaklega þeim hv. þm., sem flytja á síðustu stundu hina stórfelldu brtt. varðandi framlag til heilbrigðisstofnana í Reykjavík, - það er hækkun um 1/2 millj. kr. frá því, sem var í frv., - að það var orðið fullt samkomulag um þetta og ég sé ekki, þó að mér þyki fyrir því, að það sé hægt að fallast á slíkar till. sem þessa, og ef hún væri samþ., með hvaða rétti væri þá hægt að neita að samþ. till. um svipuð fjárframlög á öðrum stöðum? - Svo er hin stóra till. frá hv. 2. þm. Reykv. og till. frá tveim þm., hv. 4. þm. Reykv. og hv. 3. landsk., um margra millj. kr. framlag til viðbótar á laun starfsmanna ríkisins. Í hvoru tveggja tilfellinu er um heimild að ræða, og í till. frá hv. 3. landsk. og hv. 4. þm. Reykv. er bent á, að hinn svokallaði eignaraukaskattur megi til þess ganga. En í sambandi við þetta vil ég benda á það, að þessi eignaraukaskattur er ennþá ekki orðinn að veruleika nema áð nokkru leyti, og í öðru lagi vil ég benda á það, að um notkun hans hefur verið mikið umtal og jafnvel fastmæli í ríkisstj., að hann skiptist á milli ríkisins og bæjarfélaga þar, sem hann fellur til. Ég ætla, að það sé skoðun a.m.k. sumra ráðh., að þetta sé fastmælum bundið. Hann yrði því ekki tiltækur í þessu skyni, og það af honum, sem kann að falla í ríkissjóð, ætla ég, að muni ekki gera betur en að vega upp á móti því, sem ég óttast mjög, að á tekjuskattinn muni skorta, þegar framtöl hafa verið reiknuð út. Ég hef gert mér far um, það undanfarið að eiga tal við ýmsa endurskoðendur, sem hafa með höndum endurskoðun og framtöl fyrir fyrirtæki, verzlunarfyrirtæki og önnur, hér í bænum, og mér virðist niðurstaðan af því, sem þar kemur fram, benda ótvírætt í þá átt, að það megi búast við miklum afföllum á tekjuskattinum, sérstaklega af verzluninni, borið saman við næsta ár á undan. Þetta er ekkert óeðlilegt, þegar litið er til þess, að allflest þessara fyrirtækja hafa haldið sínu starfsfólki og hafa svipaðan kostnað eins og þau höfðu meðan betur gekk, en hins vegar hefur umsetningin stórkostlega minnkað og álagningin verið skorin niður. Það hefði því þess vegna verið full ástæða til að fara niður með þá áætluðu upphæð á tekjuskattinum, sem ríkisstj. setti inn í frv., þegar það var sent hæstv. Alþ. á s.l. hausti, og varkárari ráðh. en ég hefði sennilega gert það. En ég gerði það samt ekki af einni ástæðu, og það var það, að ég vissi, að eignakönnunin var í aðsigi, og ég treysti á það, að ríkissjóður mundi fá sinn helming af þessu eignakönnunarfé, það, sem ekki færi til bæjar- eða sýslufélaga, og þar yrði á það litið sem sárabætur, ef það kæmi í ljós, sem ég tel nokkuð víst, að á tekjuskattinn, þá áætluðu upphæð, muni skorta allmjög, þegar hann er á lagður og innheimtur, þann skatt, sem á að gjalda í ríkissjóð á þessu ári. Ég verð því að segja, að sá grundvöllur, sem flm. hinnar skriflegu brtt. varðandi 8 millj. í launabætur handa embættismönnum hafa byggt á, er að mínum dómi ekki til. Hv. 2. þm. Reykv. hefur hins vegar lagt til að heimila ríkisstj. að bæta laun embættismanna með 25% hækkun,án þess að hafa þar um nokkurn formála eða benda á sérstaka tekjustofna, og hefur nýlega í ræðu lýst þeim ástæðum, sem þar lægju til grundvallar, að hann flytur þá brtt. Það er efalaust ekki vert að vefengja það, sem ýmsir hafa sagt, utan þings og innan, varðandi þörf ýmissa í launastéttunum til þess að fá kjarabætur, sem kallað er. Hins vegar ætla ég, að þar muni vera ákaflega mikill munur á, og launauppbætur með ákveðinni hundraðstölu á há laun mundu sennilega ekki bæta neitt úr því ósamræmi, sem nú þykir vera í launakjörum, heldur aðeins halda því við. Að öðru leyti tel ég það vera mjög athugandi mál, að ekki aðeins launakjör þessara ágætu starfsmanna ríkisins og hagur þeirra sé tekinn til athugunar, heldur fari fram athugun á miklu víðara svæði, athugun, sem líka tæki til annarra stétta þjóðfélagsins og til heildarinnar svo að segja, með tilliti til þess, hvernig þetta þjóðfélag ætlar að komast fram úr ógöngunum. Ég mundi telja sanngjarnt og rétt, að slík athugun færi fram í sambandi við alla launamenn ríkisins og það á þann hátt, að þeir sjálfir hefðu virkan þátt í þeirri rannsókn, sem þarf að fara fram á aðstæðum þeirra í þessu þjóðfélagi. Og þá þarf ekki síður að taka tillit til þeirra atvinnurekenda, sem í landinu eru, bæði til sjávar og sveita. Við hljótum að vera orðnir sannfærðir um það, að það þarf vissulega að fara að leita eftir betri úrræðum í þjóðarbúskapnum, en hinu sífellda kapphlaupi, sem átt hefur sér stað, í fyrsta lagi milli verðlags og kaupgjalds og að öðru leyti milli hinna ýmsu stétta þjóðfélagsins undanfarin ár. Hér hefur um langa hríð tæplega gengið á öðru, hvað hið síðara snertir, en sífelldum ábendingum frá einni stéttinni í dag og annarri á morgun um það, hversu hennar hagur væri orðinn langt aftur úr samanborið við hag annarra stétta. Út úr þessu, sem skapað hefur ógöngur fyrir þjóðfélagið, þarf þjóðin að komast. Hv. 1. þm. Reykv. (BÓ) hélt hér skörulega ræðu, eins og hans er vandi, um ástand stjórnmálanna yfirleitt. Já, hvað eru fjármálin? Fjármálin eru þjóðarbúskapurinn. Fjármálastefnan verður ekki mörkuð af neinni einstakri ríkisstj. né Alþingi sjálfu. Til þess er framkvæmdavaldið ekki nógu sterkt í þessu landi. Fjármálin eru búskapur landsmanna, eins og hann kemur fyrir, og það er það hugarfar, sem lýsir sér í atvinnumálum landsmanna, sem markar í raun réttri fjármálastefnuna. Kröfurnar til lífsins og lífsþægindanna eru líka svo misjafnar, kröfur manna til menntunar og skjótra framfara og ýmissa þeirra gæða lífsins, sem ekki verður í móti mælt, að séu gagnleg á ýmsum sviðum, en kostar þó stórt átak að koma í framkvæmd, þannig að sú þjóð, sem vill fá alla þessa hluti með allt of miklum hraða, eins og íslenzka þjóðin hefur á undanförnum árum verið nokkuð samtaka um að vilja, sú þjóð má vera við því búin, ef á bjátar, að það fari að þyngjast á ýmsum sviðum. Og hér hefur vissulega á bjátað, þar sem við höfum undanfarin 4 ár haft svo að segja aflaleysi að sumrinu til. Þegar svo er komið, þarf þjóðin og þingið að skilja, að það er ekki hægt að búa við hið sama hagkerfi eða a.m.k. hina sömu þenslu í öllum hlutum eins og var meðan vel gekk. En þessi skilningur á því miður, að því er virðist, langt í land, ekki einasta innan þessara veggja, heldur og meðal þjóðarinnar, en sú krafa, að hann ryðji sér til rúms, hvílir þyngst á þeim, sem hafa hlotið umboð þjóðarinnar til þess að fara með mál hennar. Við viljum halda uppi verklegum framkvæmdum í fullum mæli. Það sýnir það fjárlfrv., sem hér liggur fyrir, og brtt. sýna það glögglega. Við viljum halda áfram byggingu skóla og ýmsum opinberum byggingum; það kemur líka glöggt í ljós. Hér mætti lengi telja, og löggjöfin, sem þingið hefur sett á undanförnum árum til þess að auka útgjöld ríkisins, hefur enn byr undir báða vængi á þessu þingi, eins og sýnt er af framgangi ýmissa mála, góðra mála sjálfsagt, en eigi að síður mála, sem kosta ríkissjóð stór fjárútlát. Ég tel, að í sjálfu sér sé ekki nema eitt að segja um allar þessar brtt., sem hér liggja fyrir og krefjast skilyrðislausra fjárútláta, og líka þær auknu heimildir, sem í brtt. liggja fyrir um fjárútlát, að það er ekki hægt að verða við þeim, þannig að þótt þingið vildi samþ. þær, væri ekki hægt að standa undir þeim. Ég meina, að ef brtt. fjvn., sem ríkisstj. stendur líka að, verða samþ., þá sé komið það langt í þessum efnum, að ekki sé hægt að ganga lengra, því að þá eru útgjöld fjárl. orðin upp undir 300 millj., en ég hef unnið að því, að fjárlfrv. yrði afgr. greiðsluhallalaust, af þeim mörkum og linum, sem dregnar eru í till. fjvn. í sambandi við ríkisstj. Þeir, sem þar yfir vilja fara, verða að gæta þess, að það hvílir þung ábyrgð á Alþingi í þessu efni. Hún hvílir vissulega þungt á þeim, sem standa fyrir fjárlagaafgreiðslunni á þann hátt, sem hér er lagt til af fjvn. og ríkisstj. En hún hvílir enn þyngra á þeim, sem enn vilja bæta margra milljóna útgjöldum á ríkissjóð með nýjum brtt. við þessa umr. Ég held því, í einu orði sagt, að hér verði að spyrna við fótum og lengra en ég hef lýst sé ekki hægt fyrir Alþ. að ganga. Af þessum ástæðum hlýt ég að beina þeim tilmælum til hv. alþm., að þeir felli brtt. til beinna útgjalda og heimilda um útgjöld, sem liggja fyrir í brtt. hv. alþm. Um lánsheimildir er nokkuð annað að segja. - Mér er það langt frá því sársaukalaust að ganga svo í berhögg við hv. alþm. eins og nú geri ég, því að ég veit, að bæði eru óskir þeirra að ýmsu leyti á rökum reistar og vel skynsamlegar í ýmsum tilfellum. En ég tel mér ekki fært annað, af því að ég tel, að stefnt sé út í hreina og beina ófæru, ef aukið verður enn þá meira við þau útgjöld, sem gert hefur verið ráð fyrir með brtt. fjvn. og ég hef leitazt við að mæta með þeim aðgerðum, sem ég áður hef lýst. Mér þykir mjög fyrir því að hafa það hlutverk á hendi að mæla á móti því, sem þm. óska, en ég sé mér ekki annað fært. Ég vil að lokum endurtaka það, sem ég sagði í upphafi ræðu minnar varðandi aths. form. fjvn., að ég bið hann og hv. n. á engan hátt að líta svo á sem ríkisstj. vilji ganga á neitt samkomulag, sem við n. hefur verið gert, og ítreka líka þau ummæli, að við eigum viðræður við, áður en endanleg atkvgr. fer fram. Um leið vil ég nota tækifærið til þess að endurtaka það, sem ég sagði varðandi þá till., sem hér hefur komið fram um það að gefa ríkisstj. heimild til að láta af hendi fé til launamanna ríkisins, - fé, sem hún hefur alls ekki til, - að ég tel það ekki leiðina, eins og horfir, heldur verði að taka upp með atbeina ríkisstj. og þeirra manna, sem hún að öðru leyti fær til þess, allsherjar athugun á þessum málum með það fyrir augum, að við getum haft sem mestan frið um launamál og lífskjör á voru landi.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess, eftir allt, sem á undan er gengið, að fara nú við þessa umr. að ræða nokkuð almennt um afgreiðslu fjárl., heildarsvipinn, sem á þeim er, en vil segja örfá orð út af þeim brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 715 ásamt hv. þm. V-Húnv. (SkG) og hv. þm. Skagf. (JS og StgrSt). Þessi till. er undir rómv. V á þessu þskj. og hljóðar um það að heimila ríkisstj. að verja 40 þús. kr. til kaupa á einum snjóbíl. Þannig er, að vegamálastjóri hefur lagt á það mjög mikla áherzlu, að keyptir yrðu mjög fullkomnir snjóbílar til afnota á fjallvegum, og á þessi till. við það, að þessi snjóbíll verði einkum notaður á Holtavörðuheiði, því að það hefur sýnt sig nú á þessum vetri, sem hefur verið harður vetur, að það er með öllu óhæf aðferð að hugsa sér að nota venjulega bíla til fólksflutninga á þessum fjallvegi. Þessi snjóbílategund, sem vegamálastjóri á kost á og hefur meira að segja sjálfur ferðazt í, tekur 12–14 manns og kostar um 40 þús. kr. hingað komin. Okkur flm. virðist, þar sem hér er um jafnumfangsmikið mál að ræða og vegamálastjóri hefur með höndum, að þá sé ekki næsta miklu kostað til að gera tilraun með þetta, því að nokkrir tugir þúsunda eru fljótir að fara, eins og verið hefur í vetur, beinlínis í snjómokstur og í öðru lagi í fargjöld fyrir ferðafólk. Ég vænti því, að þm. geti tekið þessari litlu till. með vinsemd. Að sjálfsögðu mundi ríkisstj. gefa vegamálastjóra heimild til að nota þessa heimildartill., svo framarlega sem hún teldi það fært af öðrum orsökum, og að sjálfsögðu sjá allir, að hér er ekki um næsta mikið fé að ræða. Ég er hér meðflm. að annarri till., en miklu minni, ásamt hv. þm. V-Húnv., sem hann hefur mælt fyrir hér á þessum fundi, og skal ég þess vegna ekkert um hana ræða hér. Ég vil taka fram, að ég hefði haft mikla tilhneigingu til þess að óska eftir meiri fjárframlögum til nokkurra nauðsynjamála í mínu kjördæmi, en hef vegna þess, hvernig fjárhagsástandið er og frv. að öðru leyti orðið, ekki séð mér fært að fara á flot með þær. Þó eru það sérstaklega tvö mannvirki, sem mjög ríkar ástæður hefðu verið til að fara fram á fjárveitingar til og það af sérstökum ástæðum. Á ég þar við bryggjurnar á Blönduósi og til hafnargerðar á Skagaströnd. Um bryggjugerðina á Blönduósi er það að segja, að þar varð svo stórkostleg bilun á s.l. sumri, að bryggjan er nú með öllu ónothæf, án þess að það sé lagað, en það kostar mikið fé og miklu meira en hægt er að greiða með því litla tillagi, sem frv. ætlar til þessa mannvirkis. - Á Skagaströnd hagar svo til, að búið er að steypa þar 60 m langt og 10 m breitt steinker til framlengingar á hafnargarðinum þar, og því þarf að koma því niður á þessu nýbyrjaða sumri. En þótt þarna sé mikil fjárþörf, hef ég ekki farið á stað með þá till., því að í samningum ríkisstj. og fjvn. hef ég fengið lítils háttar loforð um einhverja upphæð úr hafnarbótasjóði til þessa mannvirkis, og verður þá að ráðast, hvort það verður á annan hátt hægt að greiða úr því, að takast megi að ljúka þessu verki, sem óhjákvæmilegt er að ljúka, til þess að allt fari ekki forgörðum, núna í sumar. Að öðru leyti skal ég ekki orðlengja um þessa hluti. Það er annarra verkefni, en mín að fjalla um fjárlfrv. og fjárlagaafgreiðsluna í heild sinni.



Herra forseti. Ég á hér nokkrar brtt., sem ég hef séð mig knúðan til að flytja, og tel ég það ekki sýna neina frekju, þar sem það eru eiginlega einustu fjárframlögin, sem farið er fram á til míns kjördæmis, því að ég tel ekki sérstaklega Fjarðarheiðartill. eða till. um elliheimilið þannig vaxnar, að hægt sé að tala um þær sem sérstakar till. handa því kjördæmi. Fyrstu till. flyt ég ásamt hv. þm. A-Sk. (PÞ) og hv. 9. landsk. þm. (BG) um að veita 10 þús. kr. til Fjórðungssambands Austurlands til þess að halda fjórðungsþing. Þessi þing hafa verið haldin allmörg undanfarin ár og hafa komið að góðu gagni, vakið ýmis merkileg málefni innan fjórðungsins og látið að mörgu leyti til sin taka. Hv. 1. þm. Eyf. (BSt) og fleiri hafa borið fram sams konar till. í sambandi við Fjórðungsþing Norðurlands. Vænti ég, að hv. þm. taki vel þessari brtt. okkar flm. Önnur till., sem ég hef leyft mér að bera fram, er á þá leið, að til hafnargerðar á Seyðisfirði verði veittar 75 þús. kr., til vara 65 þús. kr. Vitamálastjóri lagði til, að veitt yrði 75 þús., en fjvn. skar þá upphæð niður í 25 þús., og ætti þó öllum að vera ljóst, að eins og verðmæti peninga er nú, er ekki hægt að hefja verk með 25 þús. eða 1/3 af því, sem talið var þurfa. Það var ætlunin, að bygging annarrar kolabryggjunnar, sem er að falla, tæki 2 ár, og þarf þá að útvega efnið fyrra árið. Ég vil því leyfa mér að vona, að hv. þm. sýni þá sanngirni að samþ. a.m.k. varatill. Þá hef ég borið fram till. um, að eftirlaun Sveins Árnasonar verði hækkuð um 1.110 kr. í grunnlaun með þeirri kvöð, að hann semji sögu fiskimats og saltfisksverkunar á Íslandi. Ef þetta verður gert, sem ég vona, sérstaklega með tilliti til kvaðarinnar og hve gott er að fá slíkt rit eftir jafnglöggan mann og Svein, þá heldur hann fullum launum. Hann hefur starfað að fiskimati síðan 1908 eða 1909 við hinn bezta orðstír, lengst af á litlum launum, en afrekað mjög mikið, t.d. ásamt fleiri að koma á verkun á fiski til Spánar, sem var stór tekjulind fyrir okkur, og tók upp pækilsöltun, sem jók þyngd fisksins til muna og gerði vöruna betri, og þegar fiskurinn var seldur til Spánar fengu Austfirðingar 10 kr. meira fyrir skippundið af því, að mat hans líkaði svo vel. Það er því ekki nema sjálfsagður sómi við Svein, að hann fái nú full eftirlaun, og fá sumir þau, sem síður skyldi. Síðasta brtt. mín er við heimildagr. fjárl., þar sem ríkisstj. er heimilað að greiða S.R. til að bæta halla þann, sem verksmiðjurnar urðu fyrir í sambandi við vetrarsíldina í Faxaflóa í fyrra, og er lagt til, að hið sama sé látið gilda um síldarverksmiðjuna á Seyðisfirði, sem vann úr 17 þús. málum síldar með tapi. Ég hlustaði því miður ekki á hv. form. fjvn., þegar hann ræddi þetta mál, en mér er sagt, að hann hafi tekið vel í það, og er ég honum þakklátur fyrir, því að ég tel mikla sanngirni mæla með þessu, þar sem hér er um að ræða fyrstu tilraun með bræðslu vetrarsíldar, og skapaði hún 80 millj. kr. gjaldeyri. Ég ræði þetta nú ekki frekar, en vænti sanngirni og velvildar frá hv. þm.



Herra forseti. Á öndverðu þessu ári hélt Bandalag starfsmanna ríkis og bæja ársþing sitt, og fjallaði þingið m.a. um launamál. Niðurstaðan varð sú, að ef þetta fólk ætti að fá sömu leiðréttingu og margt annað launafólk hefði fengið síðan launalögin voru sett, þá þyrfti það að fá 36% kauphækkun. Ég hygg, að stjórn bandalagsins hafi unnið að þessum málum síðan þingið var haldið, en þegar hún fann, að hún fengi engu áorkað í þessum efnum, kallaði hún saman aukaþing bandalagsins. Á því þingi voru staðfestar þessar kröfur, og menn voru gerðir út til ríkisstj. til að fá þessu framgengt. Bandalagið lagði fram sem lokatill. og algert lágmark að fá launahækkun, sem nemur 25%, og þykjast þó fá minna en aðrar launastéttir hafa fengið fram. Talið er, ef orðið er við kröfum bandalagsins um 25% hækkun, að það muni kosta ríkissjóð um 121/2 millj. kr., en þó er ekki víst, að það sé svo mikið. Ég er ekki í vafa um, að fólk, sem fékk sanngjörn laun með launalögunum 1945, býr nú við þröngan kost vegna aukinnar dýrtíðar, og fjöldi þessa láglaunafólks hefur nú ekki góða afkomu. Við getum áreiðanlega dregið glögga mynd af breytingunum síðan 1945, t.d. með því að athuga, hvernig ríkisbúinu mundi ganga að bera sig með sömu tekjum og það hafði og þurfti 1945. Á hverju ári síðan hefur fjmrh. í samráði við ríkisstj. borið fram óskir og kröfur um aukningu á tekjum ríkissjóðs, oftast vegna vaxandi dýrtíðar í landinu. Og úr því að útgjöldin hækka hjá ríkinu vegna vaxandi dýrtíðar, þá er því sennilega eins varið með hvert heimili í landinu, og vaxandi kostnaður krefst hærri tekna. Opinberir starfsmenn segjast þurfa minnst 36% hækkun á launum til að geta lifað sómasamlega. Við skulum nú athuga, hvort hér er um meiri hækkun að ræða en ríkisbúið þykist þurfa á sama tíma. Ég tók þetta saman áðan, og niðurstöðurnar eru þær, að nú nema gjaldaliðirnir um 300 millj. kr., en hvað þurfti þá 1945? Þá nægðu 100 millj., og hafði ríkið þó að ég held afgang. Útgjaldaþörf ríkisins hefur því ekki hækkað um 1/3 eða 1/4 eins og starfsmennirnir fara fram á. Hún hefur þrefaldazt. Þannig er útkoman á því heimilishaldi, sem hefur þó haft hina glöggustu menn til að stjórna málum sínum, og hygg ég, að þetta nægi til að sýna, að mikil þörf muni nú fyrir tekjur hjá þegnunum. Nú hefur hæstv. ríkisstj. ekki neitað að verða við kröfu B.S.R.B. og viðurkennt, að hún sé sanngjörn, og gefið undir fótinn, að reynt verði að bæta úr þessu, eða a.m.k. að teknir verði upp samningar um þetta efni. Það er augljóst, þegar bandalagið kallar saman aukaþing til að ræða þetta mál, að um allalvarlega ólgu er að ræða í þessum fjölmenna hópi, sem skiptir hundruðum eða þúsundum, og getur þetta orðið allalvarlegt, ef deilan verður ekki leyst án hörku. Þá má geta þess, að samtökin njóta fyllstu samúðar, ef ekki fulls stuðnings Alþýðusambandsins, í öllum sanngjörnum kröfum. Ég veit því, að hæstv. ríkisstj. hefur fullan hug á að leysa þetta mál í fullu samráði við samtökin, en til þess að geta það, verður hún að hafa heimild til að leysa málið jákvætt. Ég tel því, ef hæstv. ríkisstj. er ekki staðráðin í að hafa að engu kröfur bandalagsins, þá sé nauðsynlegt að samþ. till. okkar 4. þm. Reykv., en þar er lagt til að taka allt að 8 millj. af skattsektafé eignakönnunarinnar. Það er ekki ákveðið, hvernig þetta skiptist milli launaflokka, en lagt til, að það verði gert í samráði við B.S.R.B. Hér er aðeins gert ráð fyrir 8 millj. eða aðeins 750,6 af lágmarkskröfum bandalagsins, og auk þess sett allt að 8 millj. Nú er hugsanlegt, þar sem komið er fram undir mitt ár, að ríkisstj. verði 100% við kröfunum 1/2 árið, og þá dygði þessi upphæð til að verða við kröfunum eða þá að mæta á miðri leið og miða við allt árið. Við flm. töldum okkur skylt, þar sem svo áliðið er þingtímans, að skella þessu ekki inn í þingið án þess að benda á tekjumöguleika og höfum því lagt til, að skattsektum samkvæmt eignakönnunarl. verði varið til að standa undir þessu, eða allt að 8 millj. af þeim Nú sagði hæstv. fjmrh. áðan, að þessar tekjur væru ekki í hendi eða veruleiki nema að nokkru leyti. Það er rétt. Framtalsnefndin hefur starfað og jafnað niður utan Reykjavíkur, og nema skattsektir þar 41/2 millj., og telur hún líklegt, að Rvík ein geri heldur betur en verða eins há. Með öðrum orðum mun sektaféð nema 8–10 millj. kr. Þá er fullvist, að þessum tekjum hefur ekki enn verið ráðstafað með neinum l. hér í þinginu, hvorki í fjárl. né öðrum lögum. En ég held, að eitthvað sé imprað á því í stjórnarsamningnum, að 1/2 af því gangi til bæjarfélaganna og 1/2 í ríkissjóð. Ef staðið væri við þetta, kæmu aðeins um 4 millj. í ríkissjóð, en ég hef einnig frétt, að í ríkisstj. séu nokkrir ráðh. mjög ákveðnir í því að ekki komi til mála, að nokkuð af þessu fé gangi til bæjarfélaganna, en það gangi allt til hins mjög þurfandi ríkissjóðs. Þetta þýðir, að ríkissjóður hefur í pússi sínu álitlegan sjóð, sem hann gæti að meinfangalausu gripið til til að verða við sanngjörnum kröfum, er þetta snertir. Hæstv. ráðh. viðurkenndi, að það væri að nokkru leyti veruleiki, að hann teldi þennan tekjugróða ekki fyrir hendi, þar sem hann hefði áætlað tekju- og eignarskatt nokkuð djarflega og gæti því orðið full þörf að taka af þessum lið til að bæta upp hallann. Það er góðra gjalda vert, að hæstv. fjmrh. sé varfærinn í áætlunum sínum. Og sagt er, að þetta fjárlfrv. sé mjög gætilegt, og ef athugaður er þessi liður, þá sést, að hæstv. ráðh. hefur verið mjög gætinn í áætlun sinni, þar sem hann áætlar tekju- og eignarskatt 40 millj. kr., eða sömu upphæð og í fyrra, og ég sé engar ástæður til, að hann hafi lækkað. Ég sé í athugasemdum hæstv. ráðh., að tekju- og eignarskattur hefur reynzt 43 millj. 1947 og verið áætlaður 65 millj. 1948, en þar hafi boginn verið spenntur of hátt, en það hafi gefizt vel vegna eignakönnunarinnar. Það er því augljóst, að skattsektunum hefur ekki verið ráðstafað með neinum lögum og felast ekki í þessum lið fjárl. Í þessu felst aðeins tekju- og eignarskattur, að viðbættum tekjuaukaskattl. Skattsektir geta því ekki runnið undir þetta, en til þess að fá fulla vissu um þetta, talaði ég við 3 hv. fjvn.-menn og spurði, hvort þetta væri innifalið í fjárl., en þeir kváðu allir nei við og töldu, að þeim hefði á engan hátt verið ráðstafað. Ég skil því ekki, þegar hæstv. fjmrh. segir, að þetta sé enginn tekjugrundvöllur. Þessari fúlgu er algerlega óráðstafað að l., og ríkissjóður á þetta til vara, og er í þessari till. aðeins heimild um, hvernig megi verja því, ef nauðsynlegt er, til að leysa þetta mál sómasamlega gagnvart starfsfólki ríkisins. Ég held, að ég hafi nú sýnt, að hægt sé að inna þessar greiðslur af hendi eftir því, sem samkomulag verður milli B.S.R.B. og ríkisstj. Viljann vantar ekki, og þarna er bent á fjárhagslega möguleika.



Herra forseti. Flestar þær ræður, sem haldnar hafa verið, gefa ekki tilefni til langs máls, en ég vil þó svara einstökum þm. og till. lítillega. - Ég vil fyrst taka upp léttara hjal við hv. 1. þm. N–M. Hann svaraði mér út af sínum till., en ég get ekki fallizt á rökin í síðari ræðu hans. Ég vil benda á það í sambandi við Kópavogslönd, að hann er einn af stærstu hreppum landsins, en hefur fengið litla aðstoð frá ríkinu og hefur samt tekizt að leysa eitt aðalvandamálið, húsnæðisvandamálið, og ef ekki hefði verið lagður vegur um löndin, þá hefði einnig verið erfitt að koma upp húsunum. Ég vil því mótmæla því, að þetta framlag verði lagt niður. Varðandi ræktunarvegina vil ég segja þetta: Ég hef ekki orðið var við, að neinn, sem hefur getað fengið fé frá ríkinu, hafi ekki viljað taka á móti því. Þörfin fyrir þetta hefur verið svo mikil, að talið hefur verið skylt að halda þessu í fjárl. á hverju ári. Má í því sambandi t.d. nefna Vestmannaeyjar, Flatey á Breiðafirði og Flatey á Skjálfanda, svo að þessi ummæli hv. 1. þm. N-M. eru alröng. Þá fór hv. þm. að tala um námsstyrki. Ég get ekki látið vera að benda á, að það er hlálegt, að maður, sem hefur haft heila fjölskyldu á námsstyrkjum, áður en og eftir að þessir menn höfðu lokið námi, skuli koma og rísa upp á Alþ., þegar veita á styrki til annarra námsmanna og það í greinum, sem ekki er hægt að læra á Íslandi og jafnnauðsynlegar eru og flugnám. Þá rís þessi hv. þm. upp og telur sjálfsagt að skera niður 80 þús. kr., þegar hann er búinn að þiggja miklu meira en sem svarar þessari upphæð, og er svo ósvífinn að segja, að minn sonur hafi fengið meiri námsstyrki en sín börn, vitandi það, að minn sonur hefur aldrei fengið neinn styrk úr ríkissjóði. Og ég teldi mér ekki sæma að sitja á Alþ. og biðja um styrk handa mínum börnum. Ég vil í sambandi við símatill. hv. þm. leyfa mér að benda á, að eftir að hann hefur talað fyrir henni, álít ég, að hana eigi ekki að samþ. því að ég er sannfærður um, að með þessu eigi að vinna að því að tryggja þeim hreppum, sem geta haft fé til þess að vinna þessar framkvæmdir, fé í mörg ár, en láta hina sitja á hakanum. Ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur meiri skilning á símaþörf sveitanna en ég. En ef bæta á úr þessu örar en ríkissjóður hefur efni á árlega, á að láta aðra menn, sem vanda verk sitt betur, en hv. 1. þm. N-M., útbúa slíkar till. og skipuleggja slíkar framkvæmdir, en láta ekki kasta þessu svona inn af handahófi, eins og hann hefur gert, þannig að enginn geti skilið, hvað meint er með till. Vænti ég þess því, að hv. þm. felli þessar till. hans allar, eins og þær liggja fyrir. Ég vil þá ræða við hv. þm. V-Húnv. (SkG) í sambandi við hans till. Í fyrsta lagi læt ég það nú alveg undir dóm hæstv. forseta, hvort hann sér sér fært að bera þessa brtt. upp til atkvæða, þar sem óviðeigandi er að hnýta svona till. við afgreiðslu fjárl. Hv. þm. vildi gefa í skyn, að fjvn. hefði legið á þessu máli. Í tilefni af þessu vil ég upplýsa, að engar þáltill. voru afgr. úr n. á því tímabili, sem hann sagði, að n. hefði sofið á málinu, þ.e. frá 25. jan. til 31. marz. En strax og fjvn. hafði lokið þeim, störfum, er hún taldi þýðingarmeiri en afgreiðslu slíkra mála og hér um ræðir, voru þær till. teknar í röð. Það er því ekki hægt að deila á n. fyrir að hafa legið á þessari till. fremur en öðrum, og mótmæli ég því þessum ásökunum um það, að ég hafi tafið málið. Síðan hefur málið verið í höndum forseta og innan handar fyrir hv. þm. að kalla eftir því á hverjum fundi, ef hann hefði viljað fá málið fram, sem ég raunar efa, því að hann veit, að svona mál á ekki að afgr. með þál., heldur ætti það að afgr. sem lagabreyt. við viðkomandi lög, því að hann veit, að þá er það orðinn lagabókstafur. Hv. þm. hélt því fram, að hér væri um sparnaðartill. að ræða fyrir ríkissjóð. Ég vildi gjarna, að hv. þm. læsi nál. minni hl. í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Ef þetta verður samþ., verður að hækka risnu til viðkomandi embættismanna sem samsvarar því, sem ákveðið er hér, því að risnan í dag er miðuð við það, að þessir menn þurfi ekki að kaupa þessa hluti með hærra verði en áður. Hvað heldur t.d. hv. þm., að forseti Íslands þyrfti þá mikla risnu, eða forsrh.? Meðan meiri hl. Alþ. hefur ekki gengið svo langt í því atriði að minnka risnu hjá forsetum hæstaréttar eða biskupi landsins, sem þarf að gefa nokkrum prestum kaffi einu sinni á ári, eða skrifstofustjórum í stjórnarráðinu, sem þurfa yfirleitt ekki að hafa neina risnu, - meðan meiri hl. alþm. vill ekki ganga svo langt, dettur mér ekki í hug, að þeir ætlist til þess, að forseti Íslands fái ekkert í risnu. Sannleikurinn er sá, að þetta hefur engan sparnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Þetta er ekkert annað en blekking, auglýsing til fólksins úti á landi. Ef samþ. ætti svona till., mætti náttúrlega alveg eins setja inn í fjárl., að ekki mætti gefa jarðir eða höfuðból, þegar ráðh. þóknaðist, eða að ekki mætti kaupa eitthvað af Silfurtúnum eða ekki skóglendi. Nú er það ákveðið skýrt í stjskr., að ekkert af þessu má gera nema með samþykki Alþ. Þetta hefur nú verið gert. Að ég ekki tali um, ef setja mætti inn, að ekki mætti yfirgefa fyrri stjórnmálaflokk og taka upp nýjan flokk. Þetta hefur líka verið gert. Þá veitti ekki af að setja inn í fjárl., að ekki mætti setja upp ríkisbú, sem engin heimild væri fyrir og gæti orðið heylaust, þegar kæmi fram á útmánuðina. Þá mætti setja inn í fjárl., að ekki mætti kaupa bændur upp af jörðum fyrir stórfé úr ríkissjóði. Að ég nú ekki tali um, að ástæða væri til að setja inn í fjárl. að banna að leggja niður heilsuhæli. En allt þetta hefur skeð hér, eins og hv. þm. er kunnugt um. Nei, ég held, að það sé hvort tveggja, að þessi till. eigi ekki heima í fjárl. né heldur, að hv. þm. ætlist til, að hún sé samþ. Hún er einn liðurinn í þessari auglýsingastarfsemi hjá flokki, sem hefur litla ábyrgðartilfinningu fyrir meðferð á ríkisfé, og verður enginn sparnaður fyrir ríkissjóð. Ég skal þá koma örlítið að ræðu hæstv. atvmrh. Hann er nú ekki við, en ég sé, að hæstv. fjmrh. er hér, og vildi ég gjarna, að hann athugaði þetta mál, sem er í sambandi við heimild á 22. gr. um 11/2 millj. kr., sem greiða megi til sauðfjárskipta á þessu ári. Út af þessari sérstöku till, vil ég leyfa mér að benda á, að ég varð alveg undrandi yfir yfirlýsingu landbrh., því að hann lýsti yfir, að þm. hefðu ekki gert sér grein fyrir því, hvað þeir voru að gera, er þeir samþ. till. um fjárskiptin. Og þetta mælir landbrh. og formaður Búnaðarfélags Íslands. Hvaða manni bar skylda til þess að aðvara þessa menn á Alþingi, sem samþ. þessa till., ef hér var verið að fara út í einhverja vitleysu? Ég vil minna á það, að einn af þessum mönnum, sem var í Búnaðarfélaginu, fullyrti, að stórkostlegur sparnaður væri að till. Ég verð að segja, að það er fallegur hugsunarháttur að fá þm. til þess að samþ. þessa till. og segja svo, að þeir viti ekki, hvað þeir eru að gera. Þegar fjvn. vildi ekki taka meira á þessa gr., var bent á í sambandi við það mál, að nauðsynlegt væri að taka til athugunar, hvernig ætti að tryggja 35 millj. kr. greiðslur á næstu 7 árum. Nei, þá þurfti ekki að taka neitt til athugunar nema fyrsta árið og því lýst yfir af landbrh. og mönnum úr Búnaðarfélaginu. Þá var ekkert athugavert við þetta. Nú á síðustu stundu er beðið um 1–3 millj. til þess að standast þessi útgjöld, og það var bent á það þá, að nauðsynlegt væri að taka þessi l. og athuga þau á þessu þingi vegna þeirra gífurlegu útgjalda, sem þau hefðu í för með sér, því að það lágu ekki fyrir réttar upplýsingar frá þeim aðilum, sem bezt áttu um þetta að vita. Hæstv. ríkisstj. hefði átt að hafa lengri tíma til að athuga þetta en þá 30 daga og 30 nætur, sem liðu áður en 3. umr. fór fram, því að það þarf 30 millj. kr. - það vissu allir - í þessa hít. Mér þótti rétt á þessu stigi að láta þessa skoðun mína koma fram í málinu. Að því er snertir ummæli hæstv. menntmrh: varðandi Skriðuklaustur, þá vil ég aðeins endurtaka það, að ríkissjóður verður nú þegar að gefa 400 þús. kr. með þessari gjöf. Ég veit ekki, hvort ríkissjóður hefur nokkurn tíma þegið nokkurt höfuðból nema því fylgdi svona kvöð. Þetta er ekkert einsdæmi, og má í þessu sambandi t.d. nefna Bessastaði, en í þá er búið að henda geysistórum fjárfúlgum. Það er spá mín, að þetta verði ekki síðustu 400 þús. kr., sem eytt verður í þessa gjöf, þannig að ég hef þarna ekkert ofmælt. Það er hins vegar engin ásökun á gefandann, þó að eyða þurfi svona miklu til þess að geta notfært sér gjöfina. Ég vil ekki með nokkru móti vanþakka hans hlut, en þetta er myndin, sem blasir við okkur, og hefur þegar komið fram hér, að við verðum á fyrsta ári að láta þessa upphæð til þess að geta starfrækt staðinn. Þá minntist hæstv. ráðh. á 1.5 millj. kr. lán til ríkisspítalanna. Ég er honum sammála um það, að brýna nauðsyn ber til þess að ráða bót á þessum málum. En því meira sem sett er í það á þessu ári, því meira er tekið frá atvinnuvegunum og því meiri er fjárfestingin, sem nú er að gera okkur ýmsa erfiðleika. Hins vegar skal ég ekkert mæla á móti þessu, ef ríkisstj. kemur sér saman um að taka til láns 1 millj. kr. til að bæta við spítalana. Þá tel ég það gott mál, en ég tel ekki sama, hvernig því er varið. Vildi ég sérstaklega í sambandi við blóðbankann spyrja, hvort útilokað væri að flytja þetta að Keldum. Ég ætla þá aðeins að minnast hér á tvær brtt., sem ég get ekki látið hjá líða að gera að umtalsefni. Önnur er frá hv. 2. þm. Reykv. og felur í sér 121/2 millj. kr. útgjöld. Það er alveg ljóst, að það er mikill vandi á höndum í þessu máli. Þeir menn, sem gera hér kröfur um launahækkun, hafa víst mikið til síns máls, en hins vegar er ljóst, að þetta mál er ekki eins augljóst og þeir menn halda, sem bera fram þessa brtt. Í fyrsta lagi vil ég taka alvarlega undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að raunverulega er ekki hægt að samþ. till. á þskj. 733, því að það væri engin sanngirni í því að ætla sér að greiða 25% viðbót, sem gengi jafnt yfir alla, til þeirra manna, sem eru hér ár eftir ár á tvö-, þre- og fjórföldum launum hjá ríkinu. Till hv. 3. landsk. fer aðra leið, en það væri erfitt og varla mögulegt fyrir ríkisstj. eða Alþ. að afsala sér rétti til þess að ákveða laun embættismanna og láta þessa menn sjálfa ákveða laun sín. Ég lít svo á, að hv. þm. hafi lagt rangan skilning í l. um eignakönnun og dýrtíðarráðstafanir. Í 2. gr. eru ákvæði um, að þessu fé skuli varið eftir vissum reglum, og ég vil fá lögfróðari menn en hv. 3. landsk. er til þess að segja, að heimilt sé að verja þessu fé á annan hátt. Engar upplýsingar liggja fyrir um, hvað þetta fé sé mikið, en hv. 3. landsk. segir, að sektirnar nemi 8–10 millj. kr. En ég spyr: Hve mikill er þá sjálfur skatturinn? Hv. 3. landsk. þótti eigi varlegt, er verið var að semja l. um hlutatryggingasjóð, að áætla, að sjóðurinn næði 10 millj. kr., og sló því fram varnagla, að ríkissjóður greiddi 5 millj. kr. En það er ekki allt gull í kassa ríkissjóðs, sem hv. 1. þm. N–M. og aðrir slíkir menn leggja á sem sektir, og hæstv. fjmrh. veit vel, að nú standa yfir málaferli um skatt, sem ranglega hefur verið lagður á. Ég byggi því ekki á, að þetta fé sé 8–10 millj. kr., og tel ég óheimilt að ráðstafa þessu öðruvísi, en ákveðið er í l. um dýrtíðarráðstafanir. Hæstv. fjmrh. sagði í lok ræðu sinnar, að afgreiðsla fjárl. hvíldi þungt á fjvn. og ríkisstj. Það er rétt, svo langt sem það nær, en afstaða mín er sú, að ég er á móti þessari afgreiðslu fjárl., og það veit hæstv. ráðh. vel. Ég er á móti því, að farin sé sú leið, sem ekki leiðir til lausnar í vandamálum þjóðarinnar. Ég var fylgjandi hæstv. ráðh., er hann lýsti því yfir, að hann mundi ekki taka upp aðra stefnu en fylgt hafði verið. Ég hef samt ekki viljað gera ágreining um þetta vegna þess ástands, sem nú ríkir í fjármálum landsins, en ég er ekki fylgjandi þessari stefnu. Það var augljóst, þegar ríkisstj. lagði samþykki sitt yfir samninga milli útgerðarmanna og sjómanna, þar sem yfirmenn fá tvö- og þreföld ráðherralaun og undirmenn fá tvöföld laun á við menn í landi, að þá þolir landið þetta ekki, hvað svo sem útvegsmönnum líður, og með þessari ofrausn er stefnt í hreinan voða. Og sú kaupkröfualda, sem síðan hefur risið, eins og t.d. hjá B.S.R.B., á rót sína að rekja beint til þessa. Þá skóp ein stétt, að vísu ágæt stétt, sér betri kjör en aðrar stéttir hafa, og þær munu reyna að koma á eftir, en þegar farið er inn á þessa braut, getur ríkissjóður ekki staðið við skuldbindingar sínar, og ef á að greiða slíkan krónufjölda, verður að búta krónuna, og það á ríkisstj. að viðurkenna. Kapphlaupið er vegna þessara aðgerða, og þjóðin sér, að það verður að fara fram gengislækkun, og vill tryggja sig áður eins og hún getur. Það er sjáanlegt, að ríkissjóður verður að fara að sækja til þegnanna laun handa þeim sjálfum og til uppbóta á útflutninginn. Það er því kominn tími til þess að gera þetta upp. En það er einmitt Alþfl., sem ekki vill fara inn á þá braut, og svo stjórnarandstaðan, sem ekki er nema eðlilegt. Þessir sömu menn bera nú upp millj. kr. till. til úrbóta þeim, sem urðu illa úti vegna þeirra eigin aðgerða. Hjólið snýst þannig áfram, og enn verður að mæta nýjum kröfum, og að síðustu stöðvast allt. Það hefur verið talað um, að starfsmenn ríkis og bæja mundu neyðast til þess að taka sér vald til verkfalls. Það vald hefur skapað þetta ástand, sem nú ríkir, og ef á að misbjóða þessu valdi, þá verða þeir, sem betur sjá, að taka af þeim þetta vald. Ég vil vera með í því að bera ábyrgð á afgreiðslu fjárl., að því leyti sem varðar útgjöld til verklegra framkvæmda og sparnað í ríkisrekstrinum. En ég vil ekki bera persónulega ábyrgð á afleiðingum þess, að ekki voru farnar þær leiðir, sem hæstv. fjmrh. vildi fara. En aðstæðurnar voru þannig, að eini flokkurinn, sem þorði og vildi fara þessa leið, var ekki nægilega sterkur til þess að koma því í framkvæmd, að sú leið yrði farin, sem er bezt, til þess að ná aftur því jafnvægi, sem við verðum að ná fyrr en seinna.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að taka alvarlega spjall hv. þm. Barð. viðvíkjandi till. þeim, sem ég flutti um athugasemdir við ríkisverzlunina. Það er ekki óalgengt, að athugasemdir, skýringar og skilyrði séu sett í fjárl. Slíkt finnst hér í eldri fjárl. Hv. frsm. sagði, að það hefði átt að flytja þetta sem brtt. við viðkomandi l. Ég held, að það sé hvergi í l. að láta einstaka menn hafa tóbak og áfengi við lægra verði en almennt er greitt fyrir þessar vörur. Hv. þm. segir, að ég hafi talað um þetta sem sparnað. Ég sagði, að þetta væri tekjuauki fyrir ríkissjóð, og þannig er það líka, ef maður reiknar með því, að þessir menn fái sér sopa við og við, eins og þeir hafa gert. Þá talaði hv. þm. um, að auka þyrfti risnufé. Um það geta auðvitað verið skiptar skoðanir, en jafnvel þótt veita þyrfti vín af hálfu hins opinbera, þá er það enginn skaði fyrir ríkissjóð, þótt það sé reiknað á réttu verði. En við vitum báðir, að þetta vín er ekki eingöngu notað til risnu, heldur nota menn þetta til eigin þarfa, og svo framarlega sem þessir menn halda áfram að nota vín, þá er þetta tekjuauki fyrir ríkissjóð. Mér virðist, að till. mín um vínið hafi farið í kollinn á hv. þm. Hann fór að tala um ríkisbú og heilsuhæli, og í þessu sambandi minntist hann einnig á Skriðuklaustur og Bessastaði. Þó held ég, að hv. þm. sé ekki fullur, en hann talar eins og hann sé augafullur. - Þá talaði hann einnig um blóðbanka, sem hér ætti að fara að stofna, en ef svo er, þá ætti flokkur hans að fá handa honum skammt af nýju blóði, og það stóran skammt, og gefa honum hann inn, áður en hv. þm. byrjar að tala um fjárl.