Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir nýjum fundi sem hefst kl. þrjú og mun hann hefjast á atkvæðagreiðslu um afbrigði.

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dags. 10. nóvember 2010, hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar „RES Orkuskóli. Rekstrarstaða – framtíðarsýn.“ Það er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Um kl. 14.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um endurskipulagningu á sérfræðiþjónustu á heilbrigðissviði. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Heilbrigðisráðherra Guðbjartur Hannesson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Nýsköpunarfyrirtækið Össur hefur nú verið afskráð úr Kauphöll Íslands og fer þar stærsta fyrirtæki sem þar var eftir og fer lítið að verða eftir af íslensku kauphöllinni. Fram kom að fyrirtækið gerir þetta vegna þess að starfsskilyrði á Íslandi eru óviðunandi fyrir útflutningsfyrirtæki og voru þar gjaldeyrishöftin nefnd sérstaklega auk annarra mála. Getur hæstv. ráðherra ekki tekið undir að það sé verulegt áhyggjuefni og að það kalli á stefnubreytingu þannig að menn nýti þau tækifæri sem þrátt fyrir allt eru til staðar til að auka veg útflutningsfyrirtækja frekar en hitt? Ég bið ekki um hið augljósa svar ráðherrans um að verið sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu og að allt verði gott þegar það verður frágengið.  Það liggur alveg ljóst fyrir að jafnvel þótt gengið verði í Evrópusambandið og tekin upp evra gerist það ekki fyrr en eftir mörg ár, enda er verið að herða skilyrðin fyrir slíku frekar en hitt. Menn geta ekki beðið aðgerðalausir í 7, 10 eða 15 ár heldur þurfa þeir að bregðast við ástandinu eins og það er núna. Vantar ekki töluvert upp á að ríkisstjórnin bregðist við ástandinu eins og það er núna, í stað þess að bíða og vona að einhverjar breytingar að utan leysi vandann, til að mynda með því að huga að gjaldeyrishöftunum og jafnframt að greiða fyrir fjárfestingu? Nú eru liðin tvö ár sem hefðu átt að vera kjörið tímabil til að fá inn nýja erlenda fjárfestingu á meðan gjaldmiðillinn hefur verið jafnlágt skráður og raun ber vitni. Sá tími hefur ekki verið nýttur. Kallar þetta ekki á stefnubreytingu ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Það er hægt að taka undir með hv. þingmanni um að full ástæða er til að hafa áhyggjur af þeirri stöðu sem orðin er þegar gróið og vel metið fyrirtæki eins og Össur taldi sig þurfa að víkja úr íslensku kauphöllinni. Það er okkur mikils virði að á Íslandi starfi öflug kauphöll, það er okkur mikils virði að reyna að endurreisa kauphallarstarf og koma fyrirtækjum í það horf að þau geti verið skráð í kauphöll. Það er líka rétt sem hv. þingmaður vekur athygli á, gjaldeyrishöftin eru sérstaklega skaðleg í þessu tilliti. Hins vegar held ég að honum farist eins og okkur fleirum að standa nokkuð ráðþrota þegar kemur að valkosti við gjaldeyrishöftin við núverandi aðstæður. Staðreyndin er sú að með veikburða fjármálakerfi sem við erum að koma á laggirnar hafa gjaldeyrishöftin verið nauðsynleg en það er líka nauðsynlegt að hafa sýn um hvernig út úr þeim verði komist. Eins og rakið hefur verið er nú til endurskoðunar áætlun um afnám gjaldeyrishafta en þar eru margar erfiðar spurningar sem spyrja verður, um framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum og peningamálum því að afnám gjaldeyrishafta getur ekki orðið að veruleika nema við höfum skýra sýn um hvert stefnt er í þeim efnum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir að eina augljósa svarið við vandanum sem gjaldeyrishöftin skapa eru öflugur gjaldmiðill, að við fáum almennilegan gjaldmiðil sem er raunverulegur valkostur við þær aðstæður sem við búum við núna því að ég held að ekkert okkar vilji fara aftur til þess tíma þegar við höfðum dansandi veikburða krónu sem dinglaði eftir hagsmunum kaupahéðna en verð hennar byggðist 

Frú forseti. Ég bið hæstv. ráðherra að leggja mér ekki orð í munn. Ég var eingöngu að vísa til þess sem ég gerði ráð fyrir að yrði svar hans í ljósi þess hvernig hann hefur talað undanfarin ár. Við hljótum að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig bregðast á við ástandinu eins og það er. Þar vil ég sérstaklega leggja áherslu á mikilvægi þess að efla útflutningsgreinarnar sem hefði átt að vera hægt ef ekki hefði verið staðið í vegi fyrir allri mögulegri fjárfestingu í útflutningsgreinum sl. tvö ár. Er ekki orðið ljóst að hin einstæða þriggja þrepa aðferð ríkisstjórnarinnar við að vinna bug á kreppu, í fyrsta lagi að hækka skatta, í öðru lagi að viðhalda hæstu stýrivöxtum í heimi og í þriðja lagi að hræða burtu alla fjárfestingu, virkar ekki? Þarf ekki nýja nálgun? Má ekki segja að þriggja þrepa kerfið hafi einfaldlega ekki gengið upp í ljósi þess hversu lítil fjárfesting hefur verið undanfarin ár þrátt fyrir lágt gengi gjaldmiðilsins og núna nýjustu fréttirnar úr Kauphöllinni?

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur ekki staðið gegn auknum útflutningi og er fráleitt að halda slíku fram. Ljóst er að útflutningsgreinarnar hafa verið grunnforsenda fyrir efnahagsbatanum á undanförnum missirum og er mjög áhugavert að sjá að greinar sem íslenska krónan skemmdi samkeppnisstöðu fyrir eins og hugverkagreinarnar, hafa vaxið og dafnað í landinu á undanförnum missirum. Eitt verða hins vegar alvörustjórnmálamenn eins og hv. þingmaður að fara að gera, þeir verða að segja mönnum hvaða valkosti þeir sjá við gjaldeyrishöft ef þeir vilja ekki aðild að Evrópusambandinu og alvörugjaldmiðil. Sér hv. þingmaður í alvöru það ástand fyrir sér aftur þar sem íslensk heimili taka erlend lán og setja sig í þá áhættu sem þau hafa gert á undanförnum árum? Sér hann í alvöru fyrir sér umgjörð þar sem verð íslensku krónunnar sveiflast í ljósi eftirspurnar á alþjóðlegum mörkuðum og fyrirtæki og almenningur eru ofurseld stundarhagsmunum spákaupmanna? 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum í þessu ágæta landi okkar hvaða viðbrögð tillögur í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar á sviði heilbrigðismála þýða og hafa í för með sér. Það liggur fyrir að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur boðað undanslátt frá þeim tillögum sem ríkisstjórnin lagði fram í byrjun október. Síðast fékk ég boð frá Vopnfirðingum um að mæta til fundar við okkar kl. 3.30 í dag þar sem þeir hafa lagt sig fleiri hundruð kílómetra ferð til að koma á framfæri mótmælum sínum við því að Sundabúð þar í bæ sé lokað. Hátt í 100 ára gamlar manneskjur koma þar fram fyrir alþjóð og mótmæla hreppaflutningum á þessari ágætu öld okkar. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvað hann hyggst gera, hvernig hann hyggst bregðast við þeim mótmælum. Er það réttur skilningur hjá mér að þær tillögur til breytinga sem hæstv. ráðherra hefur boðað hafi stuðning innan ríkisstjórnarflokkanna beggja, svo það liggi þá fyrir hvort menn ætli að hræra í málum innan heilbrigðismálanna eða taka heildstætt á vandanum? Það væri líka mjög ánægjulegt að fá svör ráðherra við þeirri spurningu hvort þær tillögur sem við væntum frá ráðuneyti hans taki til lengri tíma en eins árs, hvort við getum búist við því að tillögurnar sem fram koma taki mið af þeim veruleika sem við stöndum frammi fyrir og hefur verið samþykktur hér, að við þurfum að horfa fram á niðurskurð á fjárlögum næstu fjögur árin.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefnir að ég hef boðað að ég mun endurskoða tillögurnar varðandi heilbrigðismálin milli 1. og 2. umr. og sú vinna stendur yfir. Ég hef upplýst jafnt og þétt í hverju vinnan felst. Sendur var fimm manna hópur á allar heilbrigðisstofnanir og farið nákvæmlega yfir hvernig þessi niðurskurður mundi koma við að óbreyttu. Síðan var skoðað hvaða varnarlínu við gætum dregið, farið var yfir endurskipulagningu á því hvar svokölluð umdæmissjúkrahús ættu að vera eða sjúkrahús sem hefðu ákveðið hlutverk og verkefni, eins og á Ísafirði, í Neskaupstað og víðar. Sú vinna er um það bil að klárast og ég var búinn að tilkynna að ég mundi fara yfir tillögurnar að henni lokinni með viðbót í huga, þ.e. endurskoðun. Það liggur ekki alveg fyrir hvort aðeins verður hrært í pottinum með því að færa til eða hvort bætt verður í hann. Eins og hv. þingmaður ýjar að í spurningu sinni mun það verða gert í samráði við áætlun um niðurstöðu og þegar þjóðhagsspá kemur verður skoðað hversu mikið verður hægt að bæta í eða hvernig við getum endurraðað í því sambandi. Varðandi hvort horft verður til lengri tíma mun það verða gert í einhverjum tilfellum en það er sem sagt verið að fara yfir tillögurnar. Hluta af þeim mun verða skilað til baka en ég tel ekki tímabært að fara í það nákvæmlega eftir svæðum eða einstökum stofnunum. Ég ætla að fara yfir tillögurnar þegar ég fæ þær núna um helgina og mun síðan verða í sambandi við heilbrigðisstofnanirnar sem unnið hafa með okkur að endurskoðuninni.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin um að enn liggi hvorki ljóst fyrir með hvaða hætti þetta verður unnið né heldur hvernig menn sjá fyrir sér fjármögnun í þessum þætti. Það sem vekur mér hins vegar allnokkrar spurningar til viðbótar er það verklag sem við viðhöfum í þinginu. Þegar fjárlaganefndin er núna búin að fá frumvarp til fjárlaga næsta árs til efnislegrar meðferðar og umfjöllunar kallar hún til sín fulltrúa heilbrigðisstofnana og ræðir við þær en á meðan er ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið að móta tillögur sem við fáum síðan í hendur, og væntanlega tiltölulega skamman frest, inn í fjárlaganefnd. Síðan á málið að koma til 2. umr. 7. desember. Forræði þingsins á fjárlagagerð, sérstaklega í þessum efnum, er í mínum huga sáralítið sem ekkert, því miður.

Hæstv. forseti. Það hefur legið fyrir frá upphafi að fjárlög eru samþykkt af Alþingi og afgreidd þar. Það er slök afsökun, hvort sem það er hv. þm. Kristján Þór Júlíusson eða aðrir, að fela sig á bak við það að þeir komu ekki að málinu. Fyrir nokkrum árum var bannað að koma með erindi heilbrigðisstofnana fyrir fjárlaganefnd og það veit hv. þingmaður. Þá var valdboð fyrrverandi ríkisstjórnar sent með bréfi þar sem tilkynnt var að hún óskaði eftir því að forstöðumenn töluðu eingöngu við ráðuneytið og ráðherra. Þessu var breytt þegar við komum báðir í fjárlaganefnd árið 2007 og það er einmitt þannig að aldrei þessu vant hafa bæði  Ég vona að við fáum eins góða niðurstöðu og hægt er. Markmiðin liggja skýr fyrir, hvernig við ætlum að endurskoða fjárlög. Það verður svo þingsins 

Frú forseti. Skuldavandi heimilanna hefur verið mikið til umræðu að undanförnu og í síðustu viku komu gögn frá nefnd sem átti að taka út stöðu skuldugra heimila. Þar kom í ljós að 73 þús. heimili skulda húsnæðislán í dag. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki sett út neinn neyslustaðal eða -viðmið um hvernig hin venjulega íslenska fjölskylda á að geta framfleytt sér en samkvæmt viðmiði Hagstofunnar má áætla að um 20 þús. af þessum 73 þús. heimilum í landinu glími við mikla erfiðleika við að ná endum saman. Í þessari úttekt var einungis tekið tillit til húsnæðisskulda fólks en vaninn með bókhald íslenskra heimila er ekki sá að einungis húsnæðismál séu þar í skuldadálkinum. Fólk skuldar Lánasjóði íslenskra námsmanna, þúsundir Íslendinga skulda meðlagsgreiðslur, tugþúsundir Íslendinga hafa verið með bílalán, yfirdrátt og fleira mætti nefna. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur einungis tekið lítinn hluta út fyrir sviga er varðar skuldamál heimilanna. Ég spyr hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra: Hvenær í ósköpunum ætlar ríkisstjórnin að koma sér að því verki að taka heildstætt á vanda skuldugra íslenskra heimila? Getur það verið svo erfitt að kortleggja stöðu 300 þús. Íslendinga og reyna að sjá heildarumfang þessa vanda? Við erum eins og einn lítill bær í Bandaríkjunum. Það eru 26 þús. Íslendingar á vanskilaskrá í dag. Hver dagur og hver vikan líður áfram í formi aðgerðaleysis og vandinn minnkar ekkert við þetta. Það er þess vegna eðlilegt að við spyrjum í kjölfar útkomu þessarar skýrslu: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera næst í því að koma til móts við skuldug heimili? Ætlar ríkisstjórnin ekki 

Virðulegi forseti. Á mínu borði liggur ábyrgðin á því að leggja heildarmat á stöðu skuldugra heimila. Í tíð forvera míns var frumvarp lagt fyrir Alþingi um rannsókn á skuldastöðu heimila og fyrirtækja sem varð ekki að lögum hér í vor og nú hef ég lagt fyrir Alþingi nýja útgáfu af því frumvarpi, sem verður vonandi hægt að mæla fyrir á næstu dögum. Þar er reynt að gera okkur kleift með einföldum hætti að leggja heildstætt mat á alla þætti sem lúta að fjárhagsstöðu heimila, meta saman, sjá þróunina og að við getum fylgst með þessum upplýsingum næstu þrjú árin í gegnum þá dýfu sem við erum að ganga í gegnum. Hv. þingmaður gleymdi einni tölu þegar hann fór yfir tölurnar hér áðan, og voru að mestu leyti réttar, og það er sú staðreynd að heildarfjöldi heimila í landinu er rúmlega 100 þús. Það eru 73 þús. heimili sem skulda en það eru fleiri heimili í landinu en þau sem skulda. Það eru fjöldamörg heimili til viðbótar sem skulda ekki þannig að heildarmyndin í þessu efni er flókin. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að fá sem gleggsta mynd af öllum þáttum í skuldamálum heimilanna en sú afmörkun sem ráðist var í af hálfu sérfræðingahóps ríkisstjórnarinnar var bundin við íbúðalán, enda full ástæða til þar sem umræðan sem hefur verið í gangi hefur horft mjög mikið á íbúðalánaskuldir enda eru þær öðruvísi en allar aðrar skuldir. Það eru þegar úrræði fyrir fólk sem á erfitt með að ná utan um neysluskuldir sínar, en íbúðalánaskuldir eru eðli málsins samkvæmt nokkuð öðruvísi 

Frú forseti. Ég nefndi það hér og hæstv. ráðherra samþykkti það að lokum að 73 þús. heimili í landinu skulda húsnæðislán. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að vera mér sammála um að þúsundir af þessum heimilum skulda einnig bílalán, skulda Lánasjóði íslenskra námsmanna, skulda meðlagsgreiðslur og yfirdráttarlán þannig að það er alveg ljóst að þegar við tökum neysluviðmið eða -stuðul Hagstofunnar þar sem segir að 20 þús. heimili af þessum 73 þús. séu í verulegum vanda bara vegna húsnæðisskuldanna erum við að tala um miklu stærri hóp sem á mjög erfitt með að ná endum saman á Íslandi í dag. Það gengur ekki tveimur árum eftir hrun að við skulum ekki hafa aðgang að upplýsingum um hve stór hluti þessa hóps skuldar meira en húsnæðisskuldir. Ég tel að ríkisstjórnin verði að gjöra svo vel að fara að horfast í augu við ískaldan raunveruleikann, hver hann er, og við verðum að fara að hlusta á kröfu 

Virðulegi forseti. Það stendur ekki á okkur að vilja ná yfirsýn yfir málið. Það var lagt fram frumvarp í vor sem þingið var ekki sátt við og afgreiddi ekki. Nú er lagt fram annað frumvarp, sem ég vona að hljóti náð fyrir augum þingsins, til þess að ná utan um heildstætt mat á heildarskuldastöðunni. Það er auðvelt að taka tölur í allar áttir. Við þurfum hins vegar að forgangsraða, við þurfum að horfast í augu við það hvað er brýnasta verkefnið. Það hlýtur að vera húsnæðisskuldirnar. Við erum að horfa á þær núna og það er eðlilegt auðvitað að taka allar skuldir með í reikninginn. Við ræðum t.d. hér síðar í dag frumvarp til laga um breytingu á gengistryggðum lánum 

Virðulegi forseti. Nú hafa staðið yfir viðræður í alllangan tíma milli ríkis og sveitarfélaga um yfirtöku á málefnum fatlaðra. Þær viðræður hafa gengið ágætlega, og bara vel að mörgu leyti, og kannski ekki mikill ágreiningur milli ríkis og sveitarfélaga um yfirtöku málaflokksins. Það er helst eitt atriði sem stendur út af. Það sem ég tel reyndar líka mikilvægt og hefur liðkað til fyrir þessum viðræðum er að það á að gera samstarfsáætlun um hvernig gangi að fylgja þessu eftir og eins eru sett endurskoðunarákvæði inn í samkomulagið milli ríkis og sveitarfélaga. Það tel ég mjög mikilvægt, sérstaklega til að eyða allri tortryggni hjá sveitarfélögunum, ekki síst hvað varðar fjárhagskostnað sveitarfélaganna við að yfirtaka málefni fatlaðra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga: 1. Hvenær stendur til að skrifa undir samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um flutning á málefnum fatlaðra? 2. Hvenær hyggst hæstv. ráðherra leggja fram frumvarp um flutninginn á málefnum fatlaðra til sveitarfélaganna, sérstaklega í ljósi þess að tíminn líður svo hratt? Það eru ekki nema 16 þingdagar eftir til áramóta og þetta mál á eftir að fara til nefnda og umfjöllunar þar. 3. Erfiðast hefur reynst að ná samkomulagi um stéttarfélagsaðild starfsfólks málaflokksins og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvar standa þau mál í dag?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að málið sé tekið hér upp um flutning á málefnum fólks með fötlun yfir til sveitarfélaganna um áramótin. Það hefur staðið til lengi og legið ljóst fyrir að ætlunin er að færa málaflokkinn. Því er von að menn spyrji þá: Hvenær á að skrifa undir? Það er í rauninni ekki búið að dagsetja það, ég var að vona að það yrði gert um síðustu helgi en það náðist ekki, einmitt út af þessari stéttarfélagsaðild sem spurt er um. Samningurinn liggur fyrir og hefur legið fyrir í nokkuð langan tíma, gæti þó tekið einhverjum smávægilegum breytingum vegna þessa stéttarfélagsákvæðis. Ég vona að það verði gert eins fljótt og hægt er. Frumvarpið var tekið fyrir í ríkisstjórn á þriðjudaginn var og fer í gegnum þingflokkana núna í dag vona ég, stjórnarþingflokkana. Ég vona að málið komi inn í þingið annaðhvort á morgun eða hinn þannig að það verði tekið fyrir hér sem allra fyrst. Það hefur náðst bærileg sátt um það frumvarp meðal hagsmunaaðila, hvort sem er frá sveitarfélögum eða hagsmunasamtökum. Auðvitað hefur verið ágreiningur um ákveðin atriði, sérstaklega hversu mikið eigi að taka inn samhliða yfirfærslunni, en það var eiginlega samkomulag um að málaflokkurinn færi yfir nokkuð óbreyttur. Síðan kæmi þetta þriggja ára aðlögunartímabil þar sem ríkið skuldbindur sig til að taka t.d. upp sáttmála Sameinuðu þjóðanna um fólk með fötlun, eftirlitskerfi, tilsjónarmannakerfi o.s.frv. Þetta yrði áfram í vinnu þannig að það er ekki full sátt um það í sjálfu sér, en er þó sátt um að leggja frumvarpið fram eins og það kemur inn í þingið. Varðandi stéttarfélagsaðildina höfum við fundað undanfarna daga með Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fulltrúum þess. Þetta er fyrst og fremst á forræði fjármálaráðuneytisins en ég hef komið þar að sem félags- og tryggingamálaráðherra og einnig sveitarstjórnarráðherra. Þar er verið að henda á milli hugmyndum um það hvernig megi leysa það mál. Ég vona að það klárist á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Hann fór vel yfir það hvar málið er statt og vonandi verður það afgreitt sem fyrst í þingflokkunum þannig að leggja megi það fram til að við getum nýtt tímann. Ég hef hins vegar töluverðar áhyggjur af svari hæstv. ráðherra við síðasta lið spurningar minnar um stéttarfélagsaðildina. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst einboðið að annaðhvort er bara málaflokkurinn fluttur allur í heilu lagi frá ríki til sveitarfélaga eða ekki. Menn eiga ekkert að vera að dvelja og dunda við svona hluti því að það er greinilegt að enginn ágreiningur er milli ríkisins og sveitarfélaganna um flutninginn á málaflokknum nema um það sem viðkemur stéttarfélagsaðildinni. Mér finnst, verð að viðurkenna það, að þetta mál sé farið að snúast um hvaða stéttarfélög fái greidd viðkomandi gjöld frekar en að menn einbeiti sér að því sem þetta á fyrst og fremst að snúast um, að gera málefni fatlaðra betri en þau eru í dag og hlúa frekar að þeim. Ég hvet hæstv. ráðherra til að ýta við hæstv. fjármálaráðherra þannig að það verði gengið 

Hæstv. forseti. Ég held að við séum sammála, við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, um að það skiptir mestu máli að vel takist til með þennan flutning, að þjónustan verði bætt, betur búið að fólki og að við nýtum okkur það tækifæri sem felst í þessum flutningi, að sveitarfélögin geti hlúð betur að málaflokknum. Auðvitað á stéttarfélagsaðild ekki að vera þar aðalatriði en það skiptir samt miklu máli að starfsmenn fari sáttir á milli aðila. Það hefur verið reynt að koma til móts við sjónarmið þar en því miður er enn ágreiningur sem á eftir að leysa í því máli. Ég vona samt að það stoppi á engan hátt málið, enda væri það mjög óeðlilegt. Það hefur náðst samkomulag um öll önnur atriði og það væri fáránlegt ef þetta stoppaði málið. Ég treysti á að það verði ekki.

Virðulegi forseti. Eins og alkunna er búum við Íslendingar við gjaldeyrishöft. Um helgina var viðtal við hæstaréttarlögmann hér í bæ, Reimar Pétursson, sem benti á að þær gjaldeyrisreglur sem samdar voru hefðu ekki verið birtar í samræmi við lög, hvorki reglurnar né samþykki né staðfesting ráðherra á þeim. Af því leiddi að gjaldeyrisreglunum yrði ekki beitt, þar á meðal refsiákvæðum reglnanna, gagnvart þeim sem grunaðir eru um brot á gjaldeyrisreglunum eða fyrir að hafa farið á svig við gjaldeyrishöftin. Þar með sé málarekstur á hendur þeim tilhæfulaus þar sem reglurnar hafi ekki haft gildi gagnvart borgurum þessa lands fyrr en þær voru birtar nú í október en menn hafa verið að reyna að framfylgja þeim í allt sumar. Eins og hæstv. ráðherra veit heimilar stjórnskipun okkar ekki að reglum sem ekki hafa verið birtar sé beitt gagnvart borgurunum og alls ekki sé um refsiákvæði að ræða. Þessi alvarlegu mistök kunna, eins og áður segir, að leiða til þess að hugsanlegar málshöfðanir á hendur þeim sem taldir eru hafa brotið gegn gjaldeyrishöftunum og gjaldeyrisreglunum séu ónýtar. Þá vakna auðvitað upp spurningar um hver beri ábyrgð á því að þessar reglur séu birtar með réttum og löglegum hætti. Er það efnahags- og viðskiptaráðuneytið eða er það Seðlabankinn? Og sé lýsing hæstaréttarlögmannsins rétt hlýtur maður að spyrja með hvaða hætti hæstv. ráðherra sér fyrir sér að þeir sem bera ábyrgð á þessum mistökum 

Virðulegi forseti. Samkvæmt lögunum um gjaldeyrishöft er það Seðlabankans að setja þessar reglur og hann þarf samþykki viðskiptaráðherra fyrst og nú efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir reglunum áður en þær eru gefnar út. Við könnuðum þetta í ráðuneytinu í kjölfar athugasemda lögmannsins og sjáum þess ekki stað að reglurnar hafi ekki verið birtar með réttum hætti. Þvert á móti voru þær birtar fyrst 28. nóvember 2008, síðan 15. desember 2008, síðan 30. október 2009, þá 29. apríl 2010 og svo nú í október 2010 var ákveðið að hafa þær óbreyttar. Sú ákvörðun var borin undir mig og það er eina ákvörðunin sem ég hef komið að í þessu máli, og ég féllst á það að reglurnar yrðu óbreyttar. Það var ákvörðun sem tekin var formlega og skriflega og sú niðurstaða Seðlabankans hefur verið birt opinberlega að því er ég best veit. Ég átta mig í sjálfu sér ekki alveg á athugasemdum lögmannsins hvað þetta varðar því að við sjáum ekki annað en að þarna hafi verið óslitin rétt birting þessara reglna frá upphafi. Að sjálfsögðu er það þannig að ef eitthvað er athugavert við reglurnar verður látið á það reyna í dómsmálum, það er auðvitað réttur allra að verja sig með því að bera það fyrir sig ef reglum hefur ekki verið rétt fylgt. Við fáum ekki séð að svo hafi verið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Ég vona innilega að ráðuneytið og hæstv. ráðherra séu á þurru landi með þetta mál og þá sérstaklega Seðlabankinn sem hæstv. ráðherra upplýsti að bæri ábyrgð á birtingu þessara reglna. Það vill hins vegar þannig til að þessi tiltekni hæstaréttarlögmaður hefur skrifað heila fræðigrein um birtingu slíkra reglna og leiðir þar í ljós í grein sinni í Lögmannablaðinu sem kemur út núna í desember að alls ekki hafi verið staðið rétt að birtingu reglnanna fyrr en seint og um síðir sem leiðir til þess samkvæmt okkar stjórnskipun að þeim verði ekki beitt á því tímabili sem þær áttu að gilda. Ég vonast til að efnahags- og viðskiptaráðuneytið og hæstv. ráðherra fylgist með því hvort lögmaðurinn hefur rétt fyrir sér vegna þess að það er náttúrlega gríðarlega alvarlegt mál hafi rangt verið að birtingu reglnanna staðið. Hafi það verið gert 

Virðulegur forseti. Bætt og ábyrg nýting á almannafé er mjög mikilvæg um þessar mundir og nú sem aldrei fyrr. Því er rétt að huga að því í heilbrigðisþjónustunni eins og annars staðar en í heilbrigðisþjónustunni er það grundvallaratriði að þjónustan fari fram á réttu stigi. Þetta hafa nágrannaríki okkar haft að leiðarljósi í samspili heilsugæslu- og sérfræðilæknaþjónustu. Ég vil gjarnan taka Danmörku sem dæmi. Þar hafa verið skapaðir hagrænir hvatar og umhverfi þannig að einstaklingar sem kenna sér meins leita yfirleitt fyrst til heilsugæslulækna og fá úrbót meina sinna þar. Þeim sem eru haldnir sjúkdómum sem eru flóknari en svo að heilsugæslan geti veitt úrlausn er vísað til sérfræðilækna sem hentar. Á þennan hátt eru einstaklingar, má segja, sorteraðir á faglegan hátt og hinn hagræni hvati er þannig að sjúklingar sem leita til heilsugæslulæknanna borga ekki háar upphæðir en þeir sem leita beint til sérfræðilæknanna, fram hjá heilsugæslunni, borga mikið. Fari sjúklingur hins vegar fyrst til heilsugæslu og fær ekki endanlega úrlausn þar og er vísað til sérfræðilæknis borgar hann líka lítið hjá sérfræðilækninum. Það er því akkur í því fyrir sjúklinginn að leita alltaf fyrst til heilsugæslunnar og fá úrbót meina sinna þar eða tilvísun og borga þá lítið í framhaldinu hjá sérfræðilækni. Hér er þessu öðruvísi farið, hér eru ekki nægjanlegir hagrænir hvatar í þjónustunni. Það er of lítill munur á verði til heilsugæslulækna og til sérfræðilækna. Í dag er almennt gjald hjá heilsugæslulækni 1.000 kr. Það er reyndar lægra fyrir börn, öryrkja og aldraða. Til sérfræðinga er hið almenna gjald um 3.800 kr. Það er þó lægra til aldraðra, barna og öryrkja. Þessi 3.800 kr. kostnaður sem er grunngjald til sérfræðilæknis segir bara hálfa söguna vegna þess að ríkið niðurgreiðir meginhluta reikningsins þannig að hlutur sjúklings er minni hluti reikningsins. Sjúklingurinn borgar kannski 30–40% af kostnaðinum en ríkið, þ.e. skattborgararnir, borgar restina, þ.e. 60–70%. Heildarkostnaður við sérfræðilæknahjálp á Íslandi á síðasta ári var 5,2 milljarðar kr. Þetta eru talsverðar upphæðir en við fáum líka góða þjónustu fyrir þá peninga. Við erum á þennan hátt, með því að hafa of litla hagræna hvata, að nota hlutfallslega dýrari úrræði miðað við nágrannaþjóðir okkar, þ.e. sérfræðilæknaþjónustuna. Við notum þessi úrræði of mikið hlutfallslega miðað við ódýrari úrræði, þ.e. ef fólk leitaði í meira mæli til heilsugæslunnar. Þó má segja að á landsbyggðinni ríki nokkurs konar tilvísanakerfi í dag, þar fer fólk í langflestum tilvikum til heilugæslulækna eða heimilislækna og í framhaldinu, ef sjúkdómurinn er alvarlegur, til sérfræðilækna. Í Danmörku, þar sem hið valfrjálsa stýrikerfi er komið á, nota yfir 90% Dana tilvísanahlutann, reyndar sagði fyrrum hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, að það væru 98%. Hinir, sem eru þá 1,5–2% eða 10% eftir því hvaða tölur eru réttar í þessu sambandi, kjósa að leita beint til sérfræðilæknis sem er dýrari kostur. Þetta segir okkur að Danir a.m.k. nota kerfið mjög eðlilega, að mínu mati. Ég geri mér grein fyrir því að sérfræðilæknar vilja helst ekki að við breytum núverandi kerfi. Það er hins vegar skylda okkar þingmanna að gæta að ábyrgri notkun á almannafé, á skattfénu. Með nýju kerfi, valfrjálsu tilvísanakerfi, mætti bæði stórbæta meðferð á almannafé og viðhalda góðri þjónustu fyrir sjúka. Þess vegna vil ég gjarnan spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann sé að vinna að þessum málum í ráðuneytinu. Ég veit að fyrrverandi ráðherrar voru byrjaðir á því. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Ef pólitískur vilji skapast fyrir því að fara í valfrjálst tilvísanakerfi, sem ég tel að við verðum að taka upp og eigum að taka upp til að bæta meðferð á almannafé, hvað gæti það tekið langan tíma? Það hafa verið nefnd 10 ár, 15 ár. Þá þarf að bæta við heimilislæknum, kannski 20–40 nýjum heimilislæknum, o.s.frv. Ýmsar tæknilegar hindranir eru á veginum. En ef það skapast pólitískur vilji, hvað telur hæstv. heilbrigðisráðherra að það taki 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mál upp og benda réttilega á að það skiptir gríðarlega miklu máli í allri umræðu um heilbrigðismál að við reynum að nýta sem best fjármunina, halda samt þeirri þjónustu sem möguleg er og að þjónustan sé veitt á réttu stigi. Hv. þingmaður spyr hvaða vinna sé í gangi varðandi breytingar á þessu svokallaða tilvísanakerfi. Ég get upplýst að þann 2. mars 2010 skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra Álfheiður Ingadóttir nefnd til að leggja fram tillögur um hvernig unnt verði að efla stöðu heilsugæslunnar og tryggja að landsmenn geti búið við sem jafnastan kost í heilsufarslegum efnum. Í skipunarbréfi nefndarinnar óskaði heilbrigðisráðherra eftir tillögum um á hvern hátt unnt væri að innleiða tilvísanaskyldu í heilbrigðisþjónustu. Einnig var þess farið á leit við nefndina að hún gerði tillögur um önnur atriði sem tengjast heilsugæslu, svo sem forvarnir, fræðslu, kennslu, heilsugæslu í skólum, barnalækningar, tannvernd, tannlæknaþjónustu og Læknavaktina. Nefndinni var upphaflega gert að skila tillögum sínum 1. júní á þessu ári en verkið reyndist hins vegar töluvert umfangsmeira en ráð var fyrir gert. Von mín er að tillögur nefndarinnar liggi fyrir í lok þessa mánaðar. Nefndin kynnti sér sögu tilvísanaskyldu á Íslandi og jafnframt hvernig tilvísanaskyldu hefur verið beitt víða um lönd. Útfærsla tilvísanaskyldunnar er breytileg frá einu landi til annars. Þar ráða ferðinni jafnt fjárhagsleg markmið og aðgerðir sem hafa þann tilgang að tryggja sem mesta samfellu í þjónustu við sjúklinga. Víða eru dæmi um að ákveðnar sérgreinar séu undanþegnar tilvísanaskyldu og einnig kemur fyrir að boðnir séu tilteknir valkostir í sjúkratryggingum. Ríkjandi efnahagsaðstæður hafa vakið upp umræðu um að taka í notkun tilvísanakerfi hér á landi eins og bent hefur verið á. Sú skoðun nýtur vaxandi fylgis að með slíku kerfi megi betur tryggja öllum þjóðfélagshópum góða heilbrigðisþjónustu og stuðla um leið að hagkvæmari rekstri. Á tímum efnahagsþrenginga er mikilvægt að leita nýrra leiða til að tryggja réttlátari dreifingu á gögnum og gæðum heilbrigðisþjónustunnar svo koma megi í veg fyrir að þegnarnir búi við ójafna lífskosti í heilsufarslegum efnum. Í núverandi stöðu verður ekki komist hjá því að forgangsraða líkt og í öðrum opinberum rekstri. Nefndin skoðaði sérstaklega fyrirkomulag tilvísanaskyldu annars staðar á Norðurlöndunum. Í Danmörku er fyrirkomulag sem er nokkuð frábrugðið því sem þekkist meðal annarra þjóða, þetta svonefnda valfrjálsa stýrikerfi. Í Danmörku felst munurinn aðallega í því að þegnunum er boðið upp á að tilheyra annaðhvort tryggingahópi 1 eða tryggingahópi 2. Íbúar í hópi 1 skrá sig hjá tilteknum heimilislækni og áður en þeir leita til sérgreinalæknis eða sjúkrahúss er þeim gert að framvísa tilvísun frá heimilislækni sínum. Til mótvægis fá þeir greiddan nær allan heilbrigðiskostnaðinn nema lyf en um þau gilda sérstakar reglur. Íbúar í hópi 2 hafa hins vegar frjálst val um að leita til heimilislækna eða sérgreinalækna en þeir þurfa tilvísun til sjúkrahúss eins og aðrir. Þeim er gert að greiða að mestu sjálfir fyrir þá þjónustu sem þeir njóta hjá þessum læknum. Sjúkratryggingarnar greiða þó vissan kostnað fyrir hóp 2 eftir sama taxta og fyrir hóp 1. Aðeins 1–2% íbúanna hafa valið að tilheyra hópi 2 en 98–99% eru bundin tilteknum heimilislækni með aðild sinni að hópi 1. Verði ákveðið að koma á tilvísanakerfi hefur einkum verið talað um að þrjár leiðir kæmu til greina, í fyrsta lagi innleiðing tilvísanaskyldu með engum eða fáum undantekningum þar sem heimilislæknir greinir og skipuleggur meðferð sjúklings eða vísar honum áfram á viðeigandi stað í heilbrigðiskerfinu. Í öðru lagi mætti hugsa sér sveigjanlegt tilvísanakerfi sem næði til mismunandi fjölda sérgreina frá einum tíma til annars. Í þriðja lagi mætti hugsa sér að taka upp valfrjálst stýrikerfi að danskri fyrirmynd. Uppbygging nýs skipulagskerfis, hverja leiðina sem menn velja, er ekki einfalt mál og þarfnast ítarlegrar útfærslu. Í stað tilvísanaskyldu eða jafnhliða henni væri mögulegt að taka upp eða gera tilraun til að stýra flæði sjúklinga með markvissari hætti frá einu þjónustustigi til annars. Slík stýring eða stjórnun mundi þá grundvallast á ákveðnum verklagsreglum eða tilmælum. Verklagsreglurnar gætu verið af ýmsum toga, svo sem varðandi innra starf, teymisvinnu og samskipti við aðrar stofnanir og þætti heilbrigðiskerfisins. Í bráðabirgðaáliti heilsugæslunefndarinnar var velt upp þeim möguleika að taka upp sveigjanlega tilvísanaskyldu í stað almennrar tilvísanaskyldu. Allar breytingar í þessum efnum ráðast samt sem áður af því hversu langan tíma tekur að ráða bug á heimilislæknaskortinum og breyta grunnskipulagi heilbrigðisþjónustunnar. Efst á baugi hjá heimilislæknum er því að námsstöðum í heimilislækningum verði fjölgað og hefur verið rætt um að taka allt að 20 lækna árlega næstu árin inn í sérnám í heimilislækningum. Þetta er talin ein áhrifaríkasta leiðin til að draga úr læknaskorti og styrkja heilsugæsluna á komandi árum. Það er því erfitt að segja hversu langan tíma tæki að gera breytingar en ég hef valið að gera grein fyrir því 

Frú forseti. Þetta er þarft mál sem við ræðum. Við ræðum hér kannski fyrst og síðast meðferð fjármuna ríkisins, fjármuna skattborgaranna. Við skulum samt líka átta okkur á því að tíminn er dýrmætur í þessum málum sem öðrum og hér er skipuð hver nefndin upp af annarri til að koma með tillögur um þetta eða hitt. Hér er ég t.d. með skýrslu nefndar um málefni Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sem skilað er í desember 2008. Í forsvari fyrir þeirri vinnu var ágætur maður, Guðjón heitinn Magnússon. Skýrslan nær kannski akkúrat því sem við erum að ræða hér. Þar stendur, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi er nýliðun meðal heilsugæslulækna ekki næg og það er mikilvægt að starfsumhverfi þeirra sé skoðað til þess að skoða megi hvernig laða megi að ungt fólk, sérstaklega unglækna, og þá að breyta þeirri þjónustu sem veitt er og þróun heilsugæslunnar til að falla að þeirra hugmyndum.“ Þá erum við að tala um að heilsugæslan verði alltaf fyrsti viðkomustaður sem hlýtur að vera skynsamlegast, ódýrast og best. Í þessari skýrslu eru líka lagðar til margar mjög góðar og þarfar hugmyndir. Forstjóri Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins svaraði því til á fundi heilbrigðisnefndar í gær að ekki hefði verið sérstaklega horft til þessarar skýrslu, heldur tekið sitt lítið af hverju héðan og þaðan. En þar stendur m.a. að það þurfi að efla frekar frumkvæði og hugmyndaauðgi starfsmanna til að auka og stuðla að auknum afköstum í núverandi kerfi. Það mætti ná því með skipulagsbreytingum sem felast í því að hverjum íbúa á höfuðborgarsvæðinu fylgi tiltekið fjármagn til skráningar á valinni heilsugæslustöð og þess vegna gætu íbúarnir sjálfir valið  Frú forseti. Við eigum hverja skýrsluna á fætur annarri. Við hendum þeim 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mál upp á þingi. Það er mikilvægt vegna þess að við erum að tala um heildarskipan heilbrigðisþjónustunnar, hvernig við viljum byggja hana upp og hvernig hún á að vera. Við höfum lög um heilbrigðisþjónustu sem segja til um það að heilsugæslan skuli vera fyrsti viðkomustaðurinn í heilbrigðisþjónustu en svo hefur ekki verið hjá öllum. Við erum líka í mikilli efnahagskreppu og því er ekki síður mikilvægt að horfa á skipan heilbrigðisþjónustunnar þannig að við veitum þjónustu á réttu þjónustustigi. Eins og ég sagði á heilsugæslan að vera fyrsti viðkomustaðurinn og heilsugæslan er sú þjónusta sem getur haldið utan um sjúkrasögu og meðferðarúrræði hvers einstaks aðila sem til hennar leitar. Þannig getur meðferðin verið markviss og samræmd. Sérgreinaþjónustan er annars stigs þjónusta, hvort heldur sem hún er veitt af sjálfstætt starfandi sérfræðingum eða á almennum sjúkrahúsum. Þriðja stigs þjónustan og sú dýrasta er sú sem er veitt á háskólasjúkrahúsunum eða sérgreinasjúkrahúsunum. Þangað á fólk ekki að leita nema bráðveikt með tilvísun ef upp koma alvarlegir sjúkdómar eða slys. Við þekkjum það að í þjónustu Landspítalans er allt of mikið um að fólk leiti í þessa dýrustu þjónustu, fólk sem ætti að leita annað. Það kom fram í máli hæstv. heilbrigðisráðherra að núna er verið að fara yfir þessi mál. Það er verið að skoða hvaða tilvísanakerfi á að taka upp svo þjónustan sé veitt á réttu þjónustustigi, því að það á að gera. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hraða þeirri vinnu sem er fram undan þegar nefndin skilar af sér. Það þarf að liggja ljóst fyrir um áramótin 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu og hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Sú staðreynd sem við þurfum að hafa í huga þegar við erum að ræða þetta mál er að íslensk heilbrigðisþjónusta er framúrskarandi. Þegar við skoðum tölur sjáum við að á Íslandi erum við með eitt mesta langlífi í heimi. Við erum með hæsta hlutfall meðal OECD-ríkjanna varðandi fimm ára lifun hjá þeim sem greinast með brjóstakrabbamein. Dánartíðni nýbura er mjög lág og við erum líka með mjög hátt hlutfall lækna á íbúa. Þetta eru allt staðreyndir sem við framsóknarmenn erum mjög stoltir af, enda höfum við farið með stjórn heilbrigðismála mjög lengi hér á landi. Hins vegar er staðan nú þannig að við þurfum að hagræða og spara í heilbrigðiskerfinu. Okkur framsóknarmönnum er þó mjög annt um að finna leiðir til að við getum viðhaldið þessum gæðum á heilbrigðisþjónustunni, að við getum áfram tryggt þjónustu á landsvísu og sparað á sama tíma. Til að gera það þurfum við að vera tilbúin að hugsa aðeins út fyrir kassann. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur ítrekað, ekki bara í þessari umræðu heldur ítrekað á þingi, bent á leið til að taka upp valfrjálst tilvísanakerfi að danskri fyrirmynd. Ráðherrann fór líka í gegnum það að til væru ýmsar útgáfur af svona valfrjálsu tilvísanakerfi. Eins og ráðherrann benti á er verið að skoða þetta en nú held ég að tími sé til kominn að við hættum að skoða hlutina og förum að taka ákvörðun um hvernig við ætlum að koma þessu í framkvæmd. Það hefur líka verið bent á að það taki töluverðan tíma að fjölga heimilislæknum. Þar sem það virðist vera helsta hindrunin á innleiðingu á þessu kerfi mundi ég vilja benda ráðherranum á eina hugmynd sem ég hef nefnt áður í ræðustól, þ.e. hvort við getum ekki nýtt betur okkar vel menntuðu hjúkrunarfræðinga. Þeir gætu t.d. í auknum mæli tekið að sér að greina einfaldari sjúkdóma eða gefa út lyfseðla fyrir ákveðnar tegundir lyfja. 

Virðulegi forseti. Við ræðum endurskipulagningu á sérfræðiþjónustu á heilbrigðissviði og þakka ég málshefjanda umræðuna. Staðan virðist orðin þannig á höfuðborgarsvæðinu að fólk kýs gjarnan að fara beint til sérfræðings á tilteknu sviði læknavísinda í stað þess að leita fyrst til heilsugæslunnar í sínu hverfi eða bæ og fá grunngreiningu á meinum sínum. Ástæður fyrir þessu eru örugglega margvíslegar. Ég ímynda mér að a.m.k. hluti skýringarinnar sé fáir starfandi heimilis- og heilsugæslulæknar og þar með löng bið eftir tíma hjá lækni. Það hlýtur að vera eðlilegt að byrja á að fá grunngreiningu á meinum sínum áður en leitað er eftir afmarkaðri sérfræðiþjónustu. Það er líka ódýrara fyrir alla aðila og við hljótum öll að leggja á það áherslu á erfiðum tímum að nýta fjármagn allra aðila sem allra best. Það hlýtur því að vera hið ákjósanlega form að heilsugæslan sé nýtt fyrst og sem allra best áður en dýr sérfræðiþjónusta er nýtt. Lífsreynsla mín sem er fædd og uppalin á þessu horni landsins með heimilislækna fjölskyldunnar og sérfræðinga þegar þess þótti þörf skilaði minni fjölskyldu nokkuð áfallalítið í gegnum bernsku og æsku. Síðan eru fullorðinsárin sem foreldri ungra barna úti á landi þar sem heilsugæslan var eini möguleikinn ef einhver var lasinn, veikur, meiddur eða stórslasaður og skilaði mér og mínum líka vel í gegnum þann aldarfjórðung sem ég bjó með fjölskyldu minni í eins mikilli fjarlægð frá höfuðborginni og komast má. Ég skynja síðan allt annan veruleika í nýju lífi mínu í höfuðborginni þar sem nú verður sjálfsagt að leita til sérfræðinga og sólarhringsvakta hvort sem einhver verður aðeins lasinn eða mikið veikur. Mér finnst þessi þróun sérstök og þykist viss um að hún sé dýrari en sú sem ég hef rætt um áður. Það ætti því að vera eðlilegt að snúa ofan af þessari þróun í rólegheitum með þeim ráðum sem tiltæk eru án þess að farið verði í róttæka forræðishyggju. Eins og svo víða annars staðar má læra þarna af því hvernig hinar dreifðu byggðir sníða sér ódýran stakk eftir vexti.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir, talaði um að við ættum að vinna þetta í rólegheitunum. Ef menn ætla að fara í þessa hluti, tilvísanakerfi, verður það bara gert í rólegheitunum. Lækningaforstjórinn upplýsti okkur í hv. heilbrigðisnefnd í morgun að það tæki á að giska 15 ár fyrir okkur að komast í tilvísanakerfi,  Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir spurði um það sem ég hef verið að spyrja eftir líka. Í október 2008 vissum við að við þyrftum að vinna mun hraðar að breytingum í heilbrigðisþjónustunni en við ætluðum. Ég bað um það strax og þing kom saman að við nefndarmenn fengjum öll þau gögn sem lágu fyrir ráðuneytinu til að fara sérstaklega yfir þau til að koma í veg fyrir þá stöðu sem núna er uppi í heilbrigðisþjónustunni. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir fór yfir skýrslu sem var unnin af fjölda manns, ekki bara heilbrigðisstarfsfólki heldur líka sveitarstjórnarmönnum, fólki af höfuðborgarsvæðinu og ýmsum öðrum sérfræðingum. Hún var unnin undir forustu Guðjóns Magnússonar heitins sem er sá okkar Íslendinga sem hefur náð hvað lengst í alþjóðlegum heilbrigðismálum. Það væri ágætt að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvað eigi að gera við þessi plögg. Það kom í ljós að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu er ekkert að gera með þetta, nákvæmlega ekki neitt, og þá eiga menn bara að koma með mótrök gegn því. Það var svo magnað að þegar menn ræddu við heilbrigðisstarfsfólk, sveitarstjórnarmenn og aðra voru allir mjög sammála um það hverju þeir vildu breyta. Mér vinnst ekki tími til á 10 sekúndum að fara yfir það sem ég vildi en vil þó nefna það að við eigum ekki að tala um sérfræðiþjónustuna sem einhverja óvini okkar. Hún er mjög góð og reyndar ódýr í samanburði við það sem gerist í öðrum löndum. En aðalatriðið er, virðulegi forseti, að við höfum ekki tíma til að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að vekja máls á þessu umræðuefni sem er afar brýnt og mikilvægt. Að mínu viti er í því fyrirkomulagi sem við búum núna við, þ.e. að vera með óheftan og frjálsan aðgang að sérfræðingum úti í bæ, viss sóun á fjármunum. Það væri hægt að nýta fjármunina betur en til þess þurfa nokkur atriði að koma til. Það er líka rétt sem hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir sagði áðan um að þetta kerfi, þ.e. nokkurs konar tilvísanakerfi, hefur lengi verið við lýði úti á landi og gefist ágætlega, raunar gefist vel í flestum tilfellum. Það hefur verið komið inn á það í umræðunni að m.a. í Danmörku sé í gangi svokallað valfrjálst stýrikerfi. Það er einnig í mörgum fylkjum Bandaríkjanna, bæði þar sem er einhver vísir að almannaheilbrigðisþjónustu og einnig í þeim fylkjum þar sem fólk kaupir sér tryggingar. Ég get til að mynda upplýst hv. þingmann um það að þegar ég bjó í Bandaríkjunum tók ég þátt í slíku kerfi, það var aldrei neitt vandamál að þurfa að leita fyrst til heilsugæslunnar um þá þjónustu sem mann vantaði. Ég tel að valfrjálst stýrikerfi mundi stuðla að betri nýtingu fjármuna og auðvelda heilbrigðisyfirvöldum að gera áætlanir. Slíkt er alltaf mikilvægt, sérstaklega við þær aðstæður sem nú eru uppi í samfélaginu. Hins vegar megum við ekki gleyma því að til þess að það gangi eftir þurfum við að setja mikinn kraft í að styrkja og bæta heilsugæsluna. Við þurfum að fjölga heilsugæslulæknum, líklega einhvers staðar á bilinu 20–30 bara hér á höfuðborgarsvæðinu. Áður en það er gert erum við líklega ekki í færum til að setja þetta kerfi á af fullum krafti. 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessar mjög svo jákvæðu umræður. Ég heyri ekki betur en að allir flokkar gefi út þau skilaboð að þeir vilji skoða breytingar. Flokkarnir senda kannski að einhverju leyti misvísandi sterk skilaboð en þau eru öll á sömu bókina lærð, þ.e. skilaboðin eru: Við eigum að skoða það að taka upp meiri stýringu í kerfinu, einhvers konar tilvísanakerfi. Það er mjög gott að hafa náð því hér skýrt fram. Ég vil líka fá að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir mikla jákvæðni í garð þessa máls. Hæstv. ráðherra heldur áfram með þá vinnu sem búið var að setja af stað og segir að líklega muni nefndin skila af sér um næstu mánaðamót, nefndin sem var sett til að koma með hugmyndir um hvernig hægt væri að koma á tilvísanakerfi á Íslandi. Ég heyri líka að flestir hér eru sammála um að það taki tíma að koma nýja kerfinu á. Það hafa verið nefnd 10–15 ár. Ég tel að hægt sé að koma á þessu nýja kerfi á 10 árum en það krefst þess þá að menn séu einbeittir í því að koma kerfinu í gagnið, það sé góður pólitískur vilji. Það er rétt sem hér hefur komið fram, það þarf að fjölga heimilislæknum um líklega 20–30 til að geta annað auknum þunga á heilsugæsluna. Til þess að hægt verði að ná upp þessum fjölda þarf að vera með sérstaka hvata til að læknanemar velji þessa sérgrein, heimilislækningar. Það þarf að gera allt starfsumhverfi á heilsugæslunni lokkandi og spennandi fyrir læknanemana. Ég vil brýna hæstv. heilbrigðisráðherra í að hraða þessari vinnu. Ég heyri að það eru þrjár mögulegar aðferðir við að koma á þessu kerfi. Ég vil ekki gera upp á milli þessara aðferða hér en þó tel ég að það væri frekar létt að koma dönsku leiðinni á miðað við það kerfi sem við búum við í dag. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég sé að við viljum sameinast um að nýta almannafé betur með góðri þjónustu og hvet hæstv. ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Eins og hér hefur komið fram hefur ríkt einhugur um að stefna í þessa átt, þ.e. að vera með einhvers konar tilvísanakerfi. Almennt hafa þeir sem tekið hafa þátt í umræðunni verið þess hvetjandi að við stefnum í þessa átt en kannski er ágreiningur um hversu langan tíma við þurfum að gefa okkur í þá vinnu. Ég tek undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur um að hér er framúrskarandi heilbrigðisþjónusta. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við gleymum því ekki. Við búum við afar gott kerfi og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að verkefni okkar er að viðhalda þjónustunni. Það krefst þess engu að síður að við forgangsröðum, einfaldlega vegna þess að við þurfum að spara í kerfinu á sama tíma. Þetta er vandasamt verkefni. Auðvitað hefði þurft að gera þetta á töluvert lengri tíma en verið er að vinna að núna. Við þurfum að vanda okkur engu að síður og reyna að gera það besta úr því sem aðstæðurnar leyfa. Ég tek einnig undir að það skiptir mjög miklu máli, sem kom fram í máli málshefjanda, að hugsa ávallt til þess að þjónustan sé veitt á réttum stað, þ.e. að þörfum sjúklingsins sé sinnt á þeim stað þar sem kunnáttan er fyrir hendi. Ég tek undir að við þurfum auðvitað að nýta þá auknu menntun sem er í heilbrigðisstéttum, hjá hjúkrunarfræðingum, ljósmæðrum og öðrum. Það eru gerðar sífellt meiri kröfur. Það er betri menntun í þessu kerfi. Við eigum að nýta okkur það, hvort sem það eru sjúkraþjálfarar, iðjuþjálfar eða aðrir sem vinna í kerfinu, og veita þeim meira umboð til að þjónusta í kerfinu. Varðandi skýrslur og nefndir treysti ég nú á að hver ný skýrsla skoði allar þær sem áður voru gerðar. Auðvitað er rétt að ekki þarf endalaust að ræða málin, það er meira atriði að komast áfram og fara að taka ákvarðanir. Vonandi verður mótuð stefna í framhaldi af þessari nýjustu skýrslu. Ég mun beita mér fyrir því og reyna að ná sem mestri þverpólitískri sátt vegna þess að ég hef sagt að það skipti miklu máli í málaflokki eins og heilbrigðismálum að menn séu ekki að breyta og skipta um stefnu með hverjum nýjum ráðherra.

Virðulegur forseti. Upp á síðkastið hafa okkur borist óljósar fréttir af því að tíðinda sé að vænta um mögulegt Icesave-samkomulag. Sömuleiðis hefur verið greint frá því að möguleg niðurstaða í þeim efnum hafi verið kynnt hagsmunaaðilum í landinu. Þess vegna er enn brýnna að þær upplýsingar sem kallað hefur verið eftir hér í þinginu og lúta að þessu máli verði reiddar fram. Hv. þm. Pétur Blöndal lagði nokkrar fyrirspurnir fyrir hæstv. fjármálaráðherra um kostnað við ríkisábyrgð og áfallnar skuldbindingar vegna Icesave. Eins og fram hefur komið eru þau svör stórfurðuleg og í raun og veru alls ekki í samhengi við tilefnið, þ.e. fyrirspurnir hv. þm. Péturs H. Blöndals. Því hefur áður verið beint til hæstv. forseta að gerð verði gangskör að þessu máli og séð til þess að hæstv. ráðherra svari þeim fyrirspurnum sem fyrir hann eru lagðar. Auðvitað er það undir ráðherranum sjálfum komið með hvaða hætti hann umgengst fyrirspurnir af þessu tagi en það er þó lágmarkskrafa að hæstv. ráðherrar svari spurningum, sérstaklega þegar um er að ræða svona stórmál, sérstaklega í ljósi þess að tíðinda er að vænta 

Frú forseti. Það er nokkuð síðan ég benti á að fyrirspurn minni hefði verið svarað ranglega og óskaði eftir því að forseti leitaði eftir réttum svörum. Þau hafa ekki borist enn þá. Ég er svo sem búinn að reikna út svarið við spurningunni sem hljóðaði svo, með leyfi frú forseta: „Hversu há var þessi ríkisábyrgð í krónum á gengi undirskriftardags?“ - Þá er ég að tala um lánið frá Bretlandi upp á 2,4 milljarða punda og lánið frá Hollandi upp á 1,3 milljarða evra. Svarið var 695,7 milljarðar kr. Það er ekki erfitt að svara þessu, enda kemur þetta óbeint fram í svarinu. Það sem mér þótti verst er að ég spurði hvers vegna ríkisábyrgðin og áfallnar skuldbindingar hefðu ekki verið teknar fram í fjárlagafrumvarpinu. Þá er sagt að ekki hafi verið búið að samþykkja það sem lög. Fjárlögin eiga einmitt að sýna fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar, þar á meðal lagafrumvarp 

Virðulegi forseti. Ég ítreka bara þau tilmæli okkar til hæstv. forseta að gengið verði eftir því að hæstv. fjármálaráðherra svari þessum spurningum undanbragðalaust. Það liggur fyrir eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á að þetta er ekki mjög flókið ef menn hafa reiknivélina og kunna margföldunartöfluna. Þess vegna ætti hæstv. fjármálaráðherra ekki að verða skotaskuld úr því að svara þessu þannig að einhver bragur sé á. Það er ekki hægt að umgangast þingið með þessum hætti. Þessi mál hafa hvað eftir annað verið tekin upp í þingsölum. Það er óþolandi fyrir okkur þingmenn að þurfa að ganga þann veg til að kalla eftir sjálfsögðum svörum við spurningum sem hv. þingmenn bera upp. Þessi mál hafa líka verið rædd á fundum með hæstv. forseta og þingflokksformönnum. Það er ljóst að í öllum flokkum ríkir gríðarleg óánægja með það hvernig þingið er meðhöndlað af einstökum hæstv. ráðherrum. Ég ítreka það að hæstv. forseti sjái til þess að hæstv. fjármálaráðherra taki sér nú reiknistokkinn í hönd og klári útreikningana á þessu máli þannig að einhver sómi sé að, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra er nú að kynna 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað. Ég vona að við þurfum ekki að koma hér upp sérstökum lið í störfum þingsins sem heitir „háttvirtir þingmenn þurfa að ganga eftir svörum við fyrirspurnum hjá hæstv. ráðherra“. Það er ekki aðeins um það að ræða að svörin komi seint og illa, heldur er oft og tíðum í þeim fullkominn útúrsnúningur í ofanálag og menn þurfa að leggja mikla vinnu í að fylgja þeim eftir. Ég hef tekið nokkur dæmi hér við önnur tilefni, en þau dæmi sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson nefndi sýna betur en nokkuð annað mikilvægi þess að við fáum svör. Það er afskaplega mikilvægt, virðulegi forseti, að þeir sem stýra þinginu gangi nú fram og sjái til þess að þessir hlutir verði í lagi. Ef menn eru í fullri alvöru að tala um virðingu Alþingis, sjálfstæði Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu, verða forustumenn þingsins, forseti 

Frú forseti. Ég undirstrika sérstaklega svarið við síðustu spurningunni, þeirri sjöundu. Spurningin var þannig, með leyfi frú forseta: „Hvers vegna var ekki minnst á ríkisábyrgð og áfallnar skuldbindingar vegna samninga og viðaukasamninga við bresk og hollensk yfirvöld, sem ráðherra hafði undirritað 19. október 2009, í fjárlögum fyrir árið 2010 og í fjáraukalögum fyrir árið 2009 sem samþykkt voru í árslok 2009?“ Þarna hafði fjármálaráðherra skrifað undir samning. Maður meinar yfirleitt eitthvað með því sem hann skrifar undir. Fjárlögum er ætlað að mæta væntanlegum útgjöldum og væntanlegum ábyrgðum sem ríkissjóður tekst á hendur. Það var ekki eitt einasta orð um þetta í fjárlagafrumvarpinu. Hér er sagt að það sé vegna þess að samþykki Alþingis lá ekki fyrir. Það lá fyrir frumvarp frá fjármálaráðherranum, ekkert að marka það. Hann hafði gert samning, ekkert að marka. Síðan er þetta frumvarp m.a.s. samþykkt fjórum, fimm dögum eftir að fjárlögin voru samþykkt. Þetta átti að sjálfsögðu  
            

Virðulegi forseti. Við fyrstu sýn gæti kannski einhverjum fundist einkennilegt að við séum að ræða þetta undir liðnum um fundarstjórn, en það er hins vegar þannig að við þingmenn höfum stjórnarskrárvarinn rétt til að spyrja ráðherra spurninga. Hins vegar höfum við stundum séð ráðherra leika sér að því að reyna að forðast að svara spurningum, maður þarf oft að passa sig mjög vandlega við það hvernig maður orðar spurningarnar upp á það hvers konar svör maður fær, eins og hæstv. forseti hefur svo sannarlega fengið að upplifa við þeim fyrirspurnum sem hún hefur borið fram í ræðustól. Vegna þessarar stöðu taldi ég ástæðu til að leggja fram frumvarp um að bæta ákvæði við lög um ráðherraábyrgð þannig að það varði við ráðherraábyrgð þegar ráðherra gefur þingmönnum af ásetningi rangar upplýsingar við spurningum sem þingmenn bera fram eða rangar upplýsingar við meðferð máls við þingið. Það er mjög slæmt þegar vantraustið er orðið það mikið á milli þingmanna og ráðherra að við sjáum okkur ekki 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að skora á yfirstjórn þingsins að hún taki sér nú tak og ræði þessi mál mjög alvarlega við hæstvirta ráðherra í ríkisstjórninni vegna þess að aftur og aftur þurfum við þingmenn að koma hingað og kvarta yfir því að hæstv. ráðherrar svari ekki þeim spurningum sem við beinum til þeirra. Þingið getur ekki veitt hæstv. ríkisstjórn það aðhald sem því er ætlað að veita nema þinginu berist svör við þeim spurningum sem hv. þingmenn bera fram. Og það dæmi sem hér hefur verið nefnt, sem hv. þm. Pétur H. Blöndal vakti máls á, er grafalvarlegt. Það varðar gríðarlega þjóðarhagsmuni og á meðan hæstv. ráðherrar eru að snúa út úr spurningum okkar þingmanna eða koma ekki fram með þær upplýsingar sem við þurfum að fá í slíkum málum, eins og Icesave-málinu, er fundað úti um allan