Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. heilbr.- og trn. (Stefán Guðmundsson): Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á læknalögum nr. 53/1988 frá heilbr.- og trn. Þar segir: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess.`` Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Salome Þorkelsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Karl Steinar Guðnason, Guðmundur H. Garðarsson, Valgerður Sverrisdóttir og Danfríður Skarphéðinsdóttir.

Frsm. iðnn. (Karl Steinar Guðnason) Herra forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 893 eftir afgreiðslu Nd. Guðrún Agnarsdóttir var fjarverandi afgreiðslu málsins. Þess ber að geta að Þorv. Garðar Kristjánsson og Eyjólfur Konráð Jónsson undirrita frv. með fyrirvara.

Frsm. landbn. (Skúli Alexandersson) Herra forseti. Landbn. hefur fjallað um frv. til laga um Búnaðarmálasjóð og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það var lagt fyrir nefndina. Allir nefndarmenn mæla með samþykkt frv.

Frsm. meiri hl. allshn. (Jón Helgason) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47 16. apríl 1971, um náttúruvernd, lögum nr. 20 30. apríl 1986, um Siglingamálastofnun ríkisins, og ýmsum lögum er varða yfirstjórn umhverfismála. Nál. er frá meiri hl. allshn. Nefndin hefur fjallað um frv. en efni þess var rætt ítarlega í nefndinni fyrr á þessu þingi er hún hafði til umfjöllunar 129. mál, um Stjórnarráð Íslands. Fékk nefndin þá á sinn fund fulltrúa margra þeirra stofnana sem málið varðar og gerðu þeir grein fyrir afstöðu sinni. Við meðferð málsins í Nd. var tekið tillit til ýmissa ábendinga sem komu fram við þessi nefndarstörf og í þeim búningi hefur Ed. fengið frv. Í því formi sem frv. er nú er skapaður grundvöllur til að fjalla nánar um ýmsa þætti þessara mála með endurskoðun laga sem því tengjast. Við þá endurskoðun er nauðsynlegt að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu um þetta mikilvæga mál og sameina krafta allra þeirra sem að því vinna. Þrátt fyrir þær deilur sem orðið hafa á Alþingi nú í vetur eru allir sammála um mikilvægi þessa málefnis og nauðsyn þess að vinna að þeim eins vel og nokkur kostur er og við höfum bolmagn til. Á þessu sumri verður unnið að því að endurskoða ýmis lög sem þessu tengjast og breyta þeim í þá átt sem heppilegast verður þá talið. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og Nd. afgreiddi málið. Minni hl. mun skila séráliti. Meiri hl. nefndarinnar skipa Jón Helgason, Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson og Skúli Alexandersson. Auk þess sat Sveinn G. Hálfdánarson lokafund nefndarinnar um málið og lýsti sig samþykkan afstöðu meiri hl.

Frsm. 1. minni hl. allshn. (Salome Þorkelsdóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hl. allshn. Þetta mál er nú komið að lokaafgreiðslu á hv. Alþingi. Ég verð að segja að ég hefði viljað sjá þetta mikilvæga mál afgreitt með meiri reisn hér á hv. Alþingi en raun ber vitni. Ég vil við lokaafgreiðslu málsins leyfa mér að minna á að allar götur frá 1975 hefur Sjálfstfl. haft frumkvæði um að flytja frv. um umhverfismálin svo öllum má vera ljóst að samræmd stjórn umhverfismála er á okkar stefnuskrá. Hins vegar hafa þau mál aldrei verið afgreidd í gegnum þingið og segir það sína sögu. Ég vil einnig minna á að frv. það sem þingmenn Sjálfstfl. í Nd. lögðu fram í upphafi þessa þings var samið eftir að náðst hafði, ef orða má svo, breitt samkomulag um skipan þessara mála. Sjálfstfl. leit á það sem farsæla lausn ef hægt hefði verið að ná breiðri samstöðu um afgreiðslu þessa mikilvæga máls á hv. Alþingi. Það hefur hins vegar ekki tekist og ber að harma það. Þessi málaflokkur er stór og viðamikill og mikilvægur. Ég held að óhætt sé að segja það að öll íslenska þjóðin sé nú loksins að gera sér grein fyrir mikilvægi þess að við göngum varlega og umgöngumst varlega landið okkar og að við setjum metnað okkar í það að halda því hreinu. Við Íslendingar höfum stært okkur af því að geta boðið upp á hreint og fagurt land. Ég á enga ósk betri okkur til handa en að svo megi verða í framtíðinni. Það verður tíminn einn að leiða í ljós hvort sú skipan mála sem nú er verið að afgreiða frá hv. Alþingi sé sú eina farsæla lausn sem við öll höfum væntanlega verið að stefna að. En nál. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nefndin ræddi málið á einum fundi en hefur ekki fjallað efnislega um frv., enda ætlað að afgreiða það innan sólarhrings frá því að málið kom til deildarinnar. Endanleg afgreiðsla þessa mikilvæga máls er staðfesting á því að tilgangur ríkisstjórnarinnar með stofnun umhverfisráðuneytis var að tryggja sér meiri hluta á Alþingi en stefna ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum og viðfangsefni ráðuneytis umhverfismála aukaatriði. Slík vinnubrögð eru ámælisverð og Alþingi til vansæmdar. Afstaða 1. minni hl. við afgreiðslu málsins hlýtur að markast af þessum óhæfu vinnubrögðum.`` Undir þetta nál. skrifa Salome Þorkelsdóttir og Eyjólfur Konráð Jónsson.

Frsm. 2. minni hl. allshn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1277 um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 47 16. apríl 1971, um náttúruvernd, nr. 20 30. apríl 1986, um Siglingamálastofnun ríkisins, og ýmsum lögum er varða yfirstjórn umhverfismála. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Kvennalistakonur hafa frá upphafi borið umhverfismál og verndun náttúrunnar mjög fyrir brjósti, enda stendur það nærri konum að vilja sjá börnum sínum borgið í framtíðinni. Umhverfismál eru stór og viðamikill málaflokkur sem nauðsynlegt er að skipi verðugan sess í stjórnkerfi landsins. Umhverfismálin hafa hingað til fallið að einhverju leyti undir flestöll ráðuneytin. Afleiðingin er óstjórn og skörun. Því er brýnt að sameina öll verkefni á sviði umhverfismála undir eitt ráðuneyti og tryggja virka og hagkvæma stjórn og markvissa umhverfisvernd. Kvennalistakonur telja að stofnun umhverfisráðuneytis sé besta og öruggasta leiðin til að bæta úr þeim spjöllum sem gáleysisleg umgengni mannsins við landið hefur haft í för með sér og til að tryggja þá faglegu yfirsýn sem nauðsynleg er á sviði umhverfisverndar. Á 111. löggjafarþingi lögðu þingkonur Kvennalistans fram þáltill. um stofnun umhverfisráðuneytis (150. mál). Auk þess hafa kvennalistakonur átt frumkvæði að mörgum málum á sviði umhverfisverndar og flutt tillögur þar um á Alþingi. Frv. þetta er fyrsta skrefið í þá átt að tryggja að einn aðili í stjórnkerfinu hafi yfirsýn yfir náttúruauðlindir landsins, nýtingu þeirra og verndun. Kvennalistakonur hefðu viljað flytja ýmis fleiri verkefni á sviði umhverfismála til hins nýja ráðuneytis en flytja þó einungis tvær brtt. við frv. að þessu sinni. Í ljósi þeirrar staðreyndar að stærsta og alvarlegasta umhverfisvandamálið á Íslandi er gróðureyðing og sandfok telja kvennalistakonur að landgræðsla og skógrækt hljóti að verða eitt af mikilvægustu verkefnum umhverfisráðuneytis. Til samræmis við þá skoðun Kvennalistans fela brtt. í sér að Landgræðsla ríkisins og Skógrækt ríkisins verði fluttar frá landbrn. til umhverfisráðuneytis, þó verði ræktun nytjaskóga og skjólbelta áfram í umsjá landbrn. Annar minni hl. leggur áherslu á að áfram verði unnið að því að flytja verkefni til umhverfisráðuneytis í því skyni að tryggja þá heildarsýn og þá faglegu þekkingu sem í slíku ráðuneyti verður að vera.`` Undir þetta ritar Danfríður Skarphéðinsdóttir. Brtt. þær sem ég flyt hér í Ed. eru á þskj. 1276 og lúta að því, eins og ég gat um í nál., að flytja yfirstjórn skógræktarmála og landgræðslu til umhvrn., þó þannig að ræktun nytjaskóga á bújörðum og ræktun skjólbelta verði áfram verkefni landbrn. Eins og fram kemur í grg. með frv. var nefnd sú sem samdi frv. ekki sammála í afstöðu sinni til þessa máls. Fulltrúi Kvennalistans í nefndinni var þeirrar skoðunar, eins og reyndar við kvennalistakonur allar, að þessa tvo málaflokka yrði óhjákvæmilegt að flytja yfir til hins nýja umhvrn. til samræmis við það markmið sem fram kemur í lögum um báðar þessar stofnanir. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að hafa um þetta mörg orð hér nú þegar nálgast afgreiðslu málsins. En ég vil leggja áherslu á hér að lokum að þó að nýtt umhvrn. sé stofnað er það auðvitað jafnsjálfsagt hér eftir sem hingað til að ráðuneyti atvinnumála beri áfram ábyrgð á starfsemi sinni. Þá vil ég einnig leggja áherslu á nauðsyn umhverfisfræðslu. Það þarf að gera mikið átak í umhverfisfræðslu, bæði í skólum og meðal almennings. Ég vil í því sambandi minna á þáltill. frá kvennalistakonum sem samþykkt var í fyrra og fól í sér áskorun til menntmrn. að hefja nú þegar átak í umhverfisfræðslu, bæði í skólum og meðal almennings. Því aðeins að vel verði staðið að fræðslu getum við vænst þess að umhverfi lands okkar verði eins og við viljum hafa það og þannig að við getum tryggt börnum þessa lands örugga framtíð.

Umhverfisráðherra (Júlíus Sólnes) Hæstv. forseti. Við nálgumst nú endalok í þessu mikilvæga máli sem snertir yfirstjórn umhverfismála. Ég vil fyrir mitt leyti ítreka ánægju mína yfir því að þessi mikilvægi málaflokkur sem á eftir að taka hug okkar mjög upp á næstu árum og áratugum skuli nú loksins vera að komast í endanlegt horf þannig að það megi fara að taka á þessum málum af einhverri festu. Ég verð að segja eins og er að málflutningur hv. þm. Sjálfstfl. hefur valdið mér miklum vonbrigðum. Mér finnst í raun og veru sorglegt að sjá á hinu háa Alþingi nál. eins og kemur frá 1. minni hl. allshn. sem þeir hv. þm. Salome Þorkelsdóttir og Eyjólfur Konráð Jónsson skrifa undir. Það sem kemur fram í því er Alþingi til vansæmdar en fyrst og fremst til vansæmdar fyrir þá tvo þingmenn sem skrifa svona bull í nál. Ef þessar kenningar, sem reyndar hafa einnig komið fram í máli hv. þm. Karvels Pálmasonar, væru réttar þá er aldrei hægt að mynda stjórn á Íslandi nema þar fari fram hrossakaup. Ég spyr: Þegar stjórnin var mynduð í júlí 1987 keypti þá Sjálfstfl. Framsfl. og Alþfl. í einhverjum hrossakaupum? Líklega hefur þá Framsfl. líka keypt Sjálfstfl. í sams konar hrossakaupum og væntanlega þá Alþfl. bæði Sjálfstfl. og Framsfl. Svona málflutningur á hinu háa Alþingi er náttúrlega öllum þeim sem þannig standa að máli til vansæmdar og er síst til þess að auka á virðingu Alþingis meðal þjóðarinnar.

Frsm. 1. minni hl. (Salome Þorkelsdóttir) Hæstv. forseti. Hæstv. umhvrh. gaf með orðum sínum hér áðan, þegar hann sendi okkur þingmönnum Sjálfstfl. tóninn sem skrifum undir nál. 1. minni hl., tilefni til að hefja hér umræður að nýju um þetta mál. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef ekki geð í mér til að fara að leggja af stað einu sinni enn í slíkar umræður og ætla því að sleppa því. Við höfum leyft okkur að gagnrýna málsmeðferðina. Og í nál. gagnrýnum við fyrst og fremst þá málsmeðferð sem þetta mál fær hér við lokaafgreiðslu í hv. Ed. þar sem okkur er ætlað að afgreiða það innan eins sólarhrings frá því það kemur til deildarinnar. Við erum ekki farin að fjalla efnislega um frv. í þessari hv. deild. Það vil ég leyfa mér að benda hæstv. umhvrh. á. Það hefði vissulega verið þörf á því og ástæða til að fara í gegnum frv. í allshn. Ed., nákvæmlega á sama hátt og hefur verið gert í hv. Nd. Það hefur hins vegar verið gert samkomulag um að ljúka þessu máli og það höfum við fellt okkur við. En ég verð að segja það alveg eins og er að ég get ekki séð að það sé gagnrýni vert að við gerum athugasemd við slíka málsmeðferð í svo mikilvægu máli sem hér er á ferðinni. Þetta vil ég leyfa mér að ítreka og reyna að koma hæstv. umhvrh. í skilning um. Ég verð að vænta þess að hann geri sér grein fyrir því að þingmenn í Ed. hafa jafnmikla þörf fyrir að fjalla um þetta mál og þingmenn Nd. Við ætluðum að láta kyrrt liggja og við munum gera það. Ég ætla ekki að hefja hér umræðu en ég vil aðeins minna á þetta. Ég hef undir höndum tvö bréf sem ástæða hefði verið til að skoða nánar. Þar koma fram athugasemdir frá embættismönnum þeirra stofnana sem verið er að flytja til og frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Ég hafði ákveðið að láta þetta kyrrt liggja og ég mun gera það en ég vil nefna þetta hér vegna orða hæstv. umhvrh.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ég vil að sumu leyti taka undir ummæli hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, 6. þm. Reykn. Ekki þó kannski sérstaklega vegna þessa máls því ég lít nú svo á að að mörgu leyti hafi þetta mál fengið þá umfjöllun hér á hv. Alþingi sem við þingmenn getum fellt okkur við, en ég vil sérstaklega benda á að það virðist vera orðið ansi lítið eftir af þingræðinu hjá okkur vegna þess að foringjar stjórnmálaflokkanna gera nú þann hlut sí og æ að semja fyrir þingið allt um afgreiðslu mála, ganga frá því hvernig þetta eða hitt skuli gert án þess að þingmenn og þingnefndir hafi möguleika til að fjalla um hlutina. Það er fámenn foringjaklíka, leyfi ég mér að segja, sem afgreiðir mál hér á Alþingi. Þessum vinnubrögðum vil ég mótmæla og undir þann þátt sem fram kom hjá hv. þm. um þennan hlut mála á hv. Alþingi vil ég taka.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Við hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson skrifum undir nál. með fyrirvara. Ég vil gera grein fyrir þeim fyrirvara. Hann er hreint ekki í þá veru að við séum óánægðir með málið í heild sinni. Hér er um hið merkasta mál að ræða, en það er ekki með öllu vandalaust að fjalla um það engu að síður eins og kemur raunar í ljós af fylgiskjölum sem fylgja frv. sem vel er úr garði gert af hendi 1. flm., hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, sem vinnur sín mál vel eins og menn vita. Fylgja þar hin merkustu fylgiskjöl. En það var um það bil sem hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna var að ljúka og hafréttarsáttmálinn að sjá dagsins ljós sem við byrjuðum, eins og aðrar strandþjóðir, að fjalla um hafsbotnsréttindi okkar og þá langt út fyrir 200 mílna efnahagslandhelgi. Menn höfðu bæði hér og víða annars staðar löngum glímt við að tryggja sér 200 mílna fiskveiðilögsögu og efnahagslögsögu, en þegar hér var komið, upp úr 1980, var ljóst að strandríkin áttu miklu, miklu víðáttumeiri réttindi, sum hver a.m.k., og þá var byrjað að fjalla um hafsbotnsréttindi. Þá var raunar flutt frv. ekki ósvipað því sem nú er á ferðinni og í Ed. var mikið unnið að skoðun á því máli og allshn. Ed. skilaði þá nál. 9. mars 1983 eftir vandlega skoðun málsins og eftir að ræða við fjölda manna um það nál. sem er örstutt og ég hygg að rétt sé að festa enn rækilegar í Alþingistíðindi með því að lesa það hér upp því að það er auðvitað sögulegt heimildargagn þegar saga þessa máls verður skrifuð sem ekki er ómerk, sagan um hafsbotnsréttindi Íslendinga. En með leyfi forseta er nál. á þessa leið, álit allshn. Ed. um frv. til laga um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins: ,,Nefndin hefur rætt málið ítarlega og komist að raun um að hér sé um að ræða svo þýðingarmikið og vandmeðfarið mál að ógjörlegt sé að afgreiða það efnislega án frekari athugunar. Ljóst er að í nánustu framtíð eru hafsbotnsréttindi Íslands á Reykjaneshrygg, neðansjávarhásléttunni sem kennd er við Rokkinn, og á Jan Mayen svæðinu, fyrst og fremst tengd yfirborði hafsbotnsins. Skv. 77. gr. hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna eigum við réttindi til þeirra lífvera sem á þessum hafsvæðum finnast og botnlægar eru. Yfirborð hafsbotnsins er einnig ótvíræð eign strandríkisins. Nefndin telur þess vegna að allri lagasetningu um hafsbotn þann, sem er utan 200 mílna efnahagslögsögunnar en tilheyrir Íslandi skv. 76. gr., sbr. 83. gr. hafréttarsáttmálans, eigi að haga þannig að einkaréttur okkar sé sem best tryggður og allar veiðar útlendinga við botninn bannaðar. Hins vegar sé rétt að örva íslenska fiskimenn til að hagnýta þessi íslensku mið og bægja útlendingum af þeim í samræmi við alþjóðalög. Með hliðsjón af framansögðu telur nefndin eðlilegt að þau málefni, sem varða undirbúning landgrunnsins utan 200 mílnanna á Reykjaneshrygg, Jan Mayen svæðinu og Rockall-hásléttu falli undir sjútvrn. en leggur áherslu á að skynsamleg skipan þessara mála verði fundin sem skjótast og málið lagt fyrir næsta þing. Því leggur hún til að því verði nú vísað til ríkisstjórnarinnar til skjótrar en ítarlegrar athugunar hæfustu sérfræðinga þar sem framangreind sjónarmið sitji í fyrirrúmi.`` Hér hafa nú að undanförnu verið rædd mál og ekki á fáum fundum og ekki af ómerkum mönnum í þessu þjóðfélagi sem varða skiptingu á kvóta. Hér er í rauninni um að ræða miklu, miklu stærra mál en allt þetta kvótakjaftæði sem verið hefur vaðandi uppi og öll sú endaleysa sem þar er verið að framkvæma eða ekki framkvæma og ég ætla ekkert að fara að deila um það efnislega nú á lokastigi málsins. Við erum að fjalla hér um miklu, miklu stærra mál, þ.e. fullveldisréttindi þjóðarinnar yfir hafsbotninum 350 mílur á Reykjaneshrygg í sameign og samvinnu við Breta og Færeyinga og hugsanlega Íra, 600--800 mílur suður í höf, helmingsréttindi til fiskveiða á öllu Jan Mayen svæðinu, 200 sjómílur norður og austur af Jan Mayen alveg eins og hérna megin við eyjuna. Öllum þessum málum erum við lagalegir aðilar að. Við höfum fylgt fram okkar rétti og erum að gera það m.a. með þeirri lögfestingu sem hér er um að ræða. En það sem deilan, og þó ekki deilan, rökræðan snerist um 1983 þegar það nál. sem ég var að lesa upp var gefið út hér í þessari hv. deild var það að hve miklu leyti við ættum að fella lögsögu yfir þessu gífurlega hafsbotnssvæði, sem við eigum að réttum lögum, undir iðnrn. fremur en sjútvrn. eða hugsanlega forsrn. Ég hef lagt á það megináherslu að þau réttindi, sem við erum að ávinna okkur núna á þessum hafsvæðum, væru kannski fyrst og fremst lífverurnar og fiskurinn sem yfir þessum hafsbotni er því að það er alveg skýlaust tekið fram í 77. gr. hafréttarsáttmálans að hafsbotninum fylgir fullveldisréttur, ég endurtek, fullveldisréttur, þ.e. eignarréttur og yfirráðaréttur, ekki bara yfir botninum sjálfum og því sem í honum er og á honum, heldur líka öllum lífverum sem botnlægar eru, þ.e. skelfiskum og slíkum dýrum sem ekki hreyfast öðruvísi en með snertingu við botninn. Og á því leikur ekki minnsti vafi að sá sem eignast botninn og lífverurnar á honum mun eignast allar fiskveiðarnar yfir þeim sama botni þegar tímarnir líða. Það gerðist þannig með 200 mílurnar að Truman Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að Bandaríkjamenn ættu 200 mílna hafsbotnsréttindi undan sínum ströndum árið 1945 og nokkrum áratugum síðar voru 200 mílurnar orðnar alþjóðalög og eignarréttur að þeim þar með. En það sem hér er gert er það að með frv. eins og það kemur frá hv. Nd. er einmitt tekið tillit til þess að við eigum ekki að einskorða réttindin við hafsbotninn, þ.e. efni það sem í honum er, botninn sjálfan og á honum, því að það er talað þar um að frv. sem hér er til afgreiðslu, væntanlega til samþykktar, fjallar einungis um, eins og segir í 1. gr., að hugtakið auðlind samkvæmt lögum þessum tekur til allra ólífrænna og lífrænna auðlinda hafsbotnsins annarra en lifandi vera, þ.e. það er ekki enn farið að lögfesta með hvaða hætti við nytjum hin miklu auðæfi sem áreiðanlega eru á þessu svæði, það líf sem á botninum er og mun finnast þegar eftir er leitað. Það verður þá seinni tíma að lögfesta reglur um þá hagnýtingu. Auðvitað ber að örva sjómenn til þess að leita þessara auðæfa, þeirra lífvera sem er að finna á þessum hafsvæðum og hefja nýtinguna eins fljótt og unnt er. Þetta frv. einskorðast við það að iðnrn. hafi með að gera það sem ekki er hægt að kalla lifandi verur á botninum og við munum hafa þá sérstaka löggjöf um fiskveiðar og nýtingu og ræktun fisks á þessu svæði þegar stundir líða og það verður þá væntanlega komandi þings á næsta hausti að fylgja þessu frv. eftir. Þetta er áfangi á leiðinni og réttur áfangi. Það er ekki verið að lögfesta að við séum einungis að ásælast t.d. olíulindir eða eitthvað slíkt, sem er aukaatriði í mínum huga, heldur séum við fyrst og fremst að tryggja lífið á hafsbotninum og verndun hafsbotnsins og það mál á auðvitað að heyra annaðhvort undir forsrn. eða sjútvrn. en ekki iðnrn. Ég hygg þess vegna að hérna sé fundinn hinn rétti meðalvegur og við séum á réttri leið eins og oftast áður í okkar landhelgisbaráttu. Við þurfum raunar mjög að herða hana núna vegna þess að strandþjóðirnar eru að því alls staðar, að helga sér réttindin yfir hafsbotninum langt, langt út fyrir 200 mílur. Það mega a.m.k. ekki líða enn mörg ár, helst engin missiri eða mánuðir, þangað til við stígum næstu skrefin í þessu máli og knýjum á um samninga við Breta sem eru auðvitað á borðinu eftir yfirlýsingar forsrh. Breta í frægu bréfi. Dani höfum við náttúrlega samninga við og Færeyinga og síðan eru norðurslóðir. Þar sem þegar eru búnar að vera viðræður við Norðmenn og Dani um að við helgum okkur þau réttindi á Reykjaneshrygg getur enginn vefengt okkar rétt til 350 mílna, enginn hefur rétt til að gera það og við þurfum auðvitað að fara að nýta þann rétt og stugga öðrum út af þessu hafsvæði sem er íslenskt hafsvæði með íslenskum hafsbotni og íslenskum lífverum á þeim botni. Það er íslenskur sjór, íslenskt haf, sem á að verða það um aldur og ævi. Það þarf að halda enn betur á okkar rétti en hingað til hefur verið gert þó að margt gott hafi verið gert sem ætti því ekki að lasta. Ég bendi á að þetta er skref í rétta átt sem þarf að fylgja eftir með sérstakri löggjöf um lífverurnar yfir botninum þegar þing kemur saman á næsta hausti.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Guðmundur Ágústsson): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1291 frá fjh.- og viðskn. Samstaða varð í nefndinni um að leggja til að frv. verði samþykkt en það fjallar um að eftirlifandi maki njóti góðs af persónufrádrætti hins látna maka. Þetta frv. var upphaflega flutt af þm. Friðriki Sophussyni og Inga Birni Albertssyni en fjh.- og viðskn. Nd. gerði ýmsar breytingar á frv. og flytur það. Ég legg til að frv. þetta verði samþykkt.

Halldór Blöndal Herra forseti. Frv. er auðvitað til bóta. Það er staðfesting á því að tekjuskatturinn er kominn úr öllum böndum. Hann er orðinn svo hár að ekki er viðunandi og er auðvitað fyrir neðan allar hellur að leggja 40% tekjuskatt á þurftatekjur í staðgreiðslukerfi. Ég vil líka taka það fram, herra forseti, að sú breyting sem hæstv. fjmrh. hefur boðað hér í haust, að ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja á stighækkandi staðgreiðsluskatt í tekjuskatti sýnir það að löggjöf eins og sú að hafa hér hóflegan tekjuskatt í staðgreiðslu gengur ekki upp á meðan vinstrimenn fara með völd hér á landi. Þeir spilla löggjöf og færa úr lagi. Þeir eru skattpíningarmenn og þess vegna er það nú sem þeir eru að missa fótfestu í landinu og auðvitað getur fólk ekki risið undir þessu til frambúðar. Það er mikilsvert hvert skref sem við náum til réttlætis í sambandi við skattamálin, en þetta er einungis, ég vil undirstrika það, áfangi. Það verður haldið áfram við að byggja upp aftur tekjuöflunarkerfið sem gert var á þeim tíma þegar formaður Sjálfstfl. valdist fjmrh. og síðan forsrh. og hendur verða látnar standa fram úr ermum þegar önnur ríkisstjórn tekur við, hvenær sem það nú verður. En auðvitað sjáum við vinstri sporin víða, sjáum að þá leiðir á villigötur ,,hið rauðgula hnoða, sem rennur á undan mér, fylgir engri átt``, segir Steinn Steinarr, það er á villigötum. Hins vegar vitum við það að hið bláa hnoða frjálsra viðskipta, einstaklingsfrelsis og dugnaðar fylgir beinni átt til vaxandi velmegunar og betra þjóðfélags.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þær breytingar sem hér er lagt til að gerðar verði á núgildandi jafnréttislögum eftir afgreiðslu málsins úr Nd. eru eftirfarandi: Lagt er til að hinu tvíþætta hlutverki Jafnréttisráðs verði skipt þannig að skipuð verði sérstök kærunefnd jafnréttismála sem eingöngu hafi það hlutverk að fjalla um kærur sem berast nefndinni og fylgja þeim eftir fyrir dómstólunum. Með þessum hætti getur Jafnréttisráð einbeitt sér að því að gegna öðrum verkefnum, svo sem að vera stefnumótandi í jafnréttismálum, sinna rannsóknarskyldu, fræðslu o.fl. Í frv. eru skýrari ákvæði um skipan jafnréttismála í stjórnkerfinu. Kveðið er á um að félmrh. fari með jafnréttismál. Ástæðan fyrir þessari breytingu er sú að samkvæmt núgildandi lögum er stjórnskipuleg ábyrgð ráðherra á jafnréttismálum mjög óljós. Sama gildir um stöðu Jafnréttisráðs í stjórnkerfinu. Forsenda markvissra vinnubragða á þessu sviði eins og öllum öðrum er að ábyrgð og skyldur séu ljósar. Á þessu er tekið í frv. Samkvæmt lagafrv. er félmrn. heimiluð ráðning jafnréttisráðgjafa sem starfi í náinni samvinnu við Jafnréttisráð. Með þessu ákvæði er komið til móts við óskir sem fram hafa komið um þetta efni, m.a. á Alþingi þar sem tvívegis hafa verið lagðar fram þáltill. um að ríkisstjórninni verði falið að ráða jafnréttisráðgjafa. Lagt er til í frv. að beitt verði öfugri sönnunarbyrði í þeim kærumálum sem kærunefnd jafnréttismála berast. Þetta ákvæði gildir þó aðeins gagnvart kærunefnd en ekki fyrir dómstólunum. Skýrari ákvæði eru um að heimild til þess að dæma miskabætur verði lögfest. Ég nefni einnig mjög mikilvægt ákvæði um að félmrh. leggi fyrir Alþingi till. til þál. um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára í senn að fengnum tillögum einstakra ráðuneyta og Jafnréttisráðs sem ég tel mikilvægt ákvæði því að nú fær Alþingi tækifæri til að ræða slíka áætlun sem áður var aðeins staðfest í ríkisstjórn. Fjallað er um jafnréttisnefndir sveitarfélaga í 13. gr. Þar er kveðið á um að í sveitarfélögum þar sem íbúatala fer yfir 500 manns og annars staðar þar sem því verður við komið verði skipaðar jafnréttisnefndir. Enn fremur er tekið fram í hverju störf nefndarinnar skuli fólgin. Þar er sérstaklega tekið fram að þær skuli hafa frumkvæði að aðgerðum til að bæta stöðu kvenna í sveitarfélaginu og er þetta í samræmi við þann tilgang sem kemur fram í frv., að sérstaklega skuli bæta stöðu kvenna. Í 15. gr. er lagt til að Jafnréttisráð verði skipað eftir hverjar kosningar til Alþingis í stað tveggja ára eins og nú er. Verður það skipað með sama hætti og verið hefur nema nú yrði það félmrh. sem skipaði formann í stað Hæstaréttar. Þar sem frv. gerir ráð fyrir breytingu á starfssviði Jafnréttisráðs frá því að vera bæði stefnumarkandi og fjalla um kærumál vegna laganna í að vera fyrst og fremst sá aðili sem mótar stefnu í jafnréttismálum og fylgir henni eftir í störfum sínum er eðlilegt að tryggja betur tengslin milli ráðherra jafnréttismála og Jafnréttisráðs eins og hér er gert ráð fyrir. Ég vek sérstaklega athygli á einu atriði til viðbótar í sambandi við 17. gr. frv. Samkvæmt greininni er gert ráð fyrir að einstök ráðuneyti og undirstofnanir þeirra setji sér sérstök markmið í jafnréttismálum sem unnið skuli að eftir fjögurra ára framkvæmdaáætlun. Ég hef, virðulegi forseti, gert grein fyrir helstu atriðum frv., eins og það liggur nú fyrir eftir að það hefur verið afgreitt frá Nd. Ég vek athygli á því að fullkomin samstaða náðist um það í félmn. Nd. að leggja frv. fram með breytingum sem nefndin gerði á frv. eins og það var lagt fyrir þingið og var það samþykkt einróma í Nd. Vænti ég þess, þó að stuttur tími lifi af þessu þingi, að frv. verði að lögum fyrir þinglausnir í dag.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að það skaði neitt þótt öll sveitarfélög landsins kjósi jafnréttisnefndir. Það er auðvitað verið að reyna einhverja stjórn að ofan að meira og minna óljósu marki. Kjarni málsins er sá að þjóðfélagið stefnir hraðbyri í þá átt að fullkomið jafnrétti sé á milli karla og kvenna og þetta gerist hjá fólkinu sjálfu vegna þess að þetta er mikið réttlætismál. Auknum mannréttindum fylgir einfaldlega meira frelsi, meiri velmegun, að þegnarnir verða jafnir. Það er svo einfalt mál. Við erum nú að sjá þau þjóðfélög hrynja sem höfðu ítarlegust ákvæði um jafnrétti hvers konar á öllum sviðum og þegar upp er staðið kemur í ljós að ójafnréttið hefur hvergi verið meira en einmitt þar. Svo einfalt er það. Það má auðvitað tala um öfuga sönnunarbyrði og alla hluti af þessu tagi. Kjarni málsins er sá að það á ekki að gera jafnréttismál karla og kvenna að hégómamáli. Þjóðin gerir það ekki sjálf og við stefnum í það að þar verði fullur jöfnuður á milli, miklu hraðar en okkur órar fyrir, og væri náttúrlega fróðlegt að fá svona smáúttekt á því hvaða gagn allar þessar nefndir gera. En ég sé ekki ástæðu til að vera á móti þessu máli ef mönnum finnst betra og skemmtilegra að vera með allan þennan pappír í kringum þessa þróun sem mun halda áfram hvort sem kratar eru í ríkisstjórn eða ekki. Það er nú svo einfalt mál.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Ég átti ekki von á að þetta frv. kæmi hingað til Ed. á þessu þingi og hef því ekki kynnt mér þær breytingar sem hafa orðið á frv. í meðferð Nd. Hins vegar sat ég í þeirri nefnd sem samdi þetta frv. og tel rétt að ég geri grein fyrir afstöðu minni í nefndinni og þegar mál þetta var lagt fyrir minn þingflokk. Ég gerði, bæði í nefndinni og þegar málið var afgreitt úr mínum þingflokki, fyrirvara um efni þess. Ég held að jafnrétti verði ekki komið á með lögum heldur með hugarfarsbreytingu og að þvinga í gegn jafnrétti á þann hátt sem mælt er fyrir í frv. tel ég ekki af hinu góða. Og annað hitt að mér hefur virst frv. bera mikil merki þess að teknar eru stífustu reglur úr flestum löndum, á Norðurlöndum og í Vestur-Þýskalandi og Frakklandi, og þeim steypt í þessi lög sem leiða til þess að svo verði nánast komið fyrir karlpeningnum að hann eigi varla möguleika á því næstu árin að sækja um stöður hjá ríkisvaldinu eða fyrirtækjum.  Ég hef einnig vissar efasemdir um það hvort eigi að hafa öfuga sönnunarbyrði sem ég heyrði í ræðu hæstv. ráðherra að sé enn þá gert ráð fyrir í frv. Öfug sönnunarbyrði er mikið og erfitt mál og það leggur miklar skyldur á herðar þeim aðila sem fer með ráðningarvaldið, að hann nái að ganga út frá því að ef tveir aðilar, karl eða kona, sækja um stöðu eigi hann að ráða konuna nema mikilvægar ástæður séu fyrir því að karlinn sé ráðinn. Ég vildi bara að þessi sjónarmið mín kæmu hér fram. Ef frv. hefur verið breytt í veigamiklum atriðum í meðförum Nd. sé ég ekki ástæðu til þess að vera á móti því, en ég efast um að ég komi til með að greiða því atkvæði þegar það kemur til 2. umr.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég var því miður ekki stödd hér inni í deildinni þegar hæstv. félmrh. lauk máli sínu svo að ég heyrði ekki hvort hún lagði áherslu á að frv. yrði afgreitt í gegnum deildina nú á þessum stutta tíma sem við höfum til loka þessa þings, en ég geng út frá að svo hafi verið og ég ætla ekki að gera ágreining um það. Mér þykir það þó miður að nefndin sem á að fjalla um málið, hv. félmn., fái ekki tækifæri til að fjalla efnislega um svo mikilvægt mál sem hér er um að ræða. Það hefði vissulega verið nauðsynlegt fyrir okkur að fá tækifæri til þess í hv. Ed. eins og í Nd. Þetta mál er nú búið að vera þar nokkuð til umfjöllunar að því er ég best veit, en eins og ég segi ætla ég ekki að gera ágreining um það eða vera á móti því en vildi samt láta það koma fram að mér finnst það mjög slæmt. Við erum búin að hleypa hér mörgum málum í gegnum þessa hv. deild, sumum mjög mikilvægum eins og gerðist hér í dag, án þess að viðkomandi nefndir fái tækifæri til að fjalla einu orði um efnisatriði slíkra frv. Þetta vildi ég láta koma fram, hæstv. forseti, en þar sem mér skilst að orðið hafi endanlegt samkomulag um efnisatriði þessa frv. í hv. Nd. ætla ég ekki að gera ágreining um afgreiðslu málsins nú.

Frsm. meiri hl. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. á þskj. 1294 um frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins frá meiri hl. sjútvn. Þar segir svo: ,,Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. á þeim skamma tíma sem henni hefur gefist til þess. Á fund nefndarinnar komu Árni Kolbeinsson og Ólafur Klemensson frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, Kristján Ragnarsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sigurður Haraldsson frá Sölusambandi íslenskra fiskframleiðenda, Bjarni Lúðvíksson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Árni Benediktsson frá Félagi Sambandsfiskframleiðenda og Lárus Jónsson frá Félagi rækju- og hörpudiskframleiðenda. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að gerð verði breyting á 3. gr. frv. þannig að ákvörðun um deildaskiptingu sjóðsins verði með sama hætti og upphaflega var ráð fyrir gert í frv. Leggur meiri hl. til að frv. verði samþykkt með þessari breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Guðmundur Ágústsson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur þessari afgreiðslu málsins.`` Undir þetta nál. rita Stefán Guðmundsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Karvel Pálmason, Skúli Alexandersson og Jóhann Einvarðsson.

Frsm. minni hl. sjútvn. (Guðmundur H. Garðarsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir hönd minni hl. sjútvn. Ed. fyrir nál. um frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Nál. hljóðar sem hér segir: ,,Það frv., sem hér er til umræðu, hefur verið til meðferðar í deildum þingsins undanfarnar vikur. Leitað hefur verið álits aðila úr sjávarútvegi og fiskiðnaði um efni frv. Meginþorri þeirra hefur lýst yfir andstöðu við það og lýst þeirri skoðun sinni að eðlilegt sé að atvinnugreinin njóti að fullu og hafi til ráðstöfunar þær tekjur sem myndast á hverjum tíma við sölu sjávarafurða. Er það í samræmi við þróun mála í nágrannaríkjum Íslands þar sem hinn frjálsi markaður ræður ríkjum. Með þessu frv. er verið að skerða samkeppnishæfni íslenskrar fiskvinnslu sérstaklega og staða hennar á hverjum tíma notuð sem hagstjórnartæki til að ná fram almennum markmiðum í stjórn efnahagsmála. Við þetta er sjávarútvegur og fiskiðnaður settur í verri stöðu en aðrar atvinnugreinar. Við það er ekki hægt að una. Í því felst óréttlæti og mismunun sem brýtur í bága við það grundvallaratriði að allir skuli hafa sama rétt og aðstöðu til atvinnurekstrar. Íhlutun sem þessi mun hafa skaðleg áhrif á rekstrar- og samkeppnisstöðu mikilvægustu atvinnugreinar landsmanna. Með tilliti til þess leggja undirritaðir til að frv. verði fellt.`` Undir nál. rita Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég óska eftir að fá fjmrh. hér í deildina. Herra forseti. Ég vil fyrst lýsa sérstakri undrun minni á ummælum hæstv. sjútvrh. við eldhúsumræðurnar þegar hann talaði um það að við sjálfstæðismenn hefðum ekki viljað taka þátt í efnislegri umræðu um það hvernig við vildum halda á stjórn fiskveiða. Ég vakti athygli á því hér í deildinni að það væri auðvitað hneyksli að hæstv. sjútvrh. skyldi ekki taka efnislega til máls hér við meðferð málsins í Ed. við 2. umr. Í þessari deild voru þá staddir þrír þingmenn sem höfðu tekið þátt í störfum með þeirri ráðgjafarnefnd sem hér hafði verið að vinnu í 1 1 / 2 ár. Úr því að þeim pappírum var kastað í ruslakörfuna sem við vorum þá með í raun og veru með því að taka upp auðlindaskattinn og með því að breyta eðli Úreldingarsjóðs, sem ég vil taka alveg skýrt fram að við sjálfstæðismenn höfðum ekki lagt blessun okkar yfir, var það mjög óviðeigandi af hæstv. sjútvrh. að komast að orði með þessum hætti. Hann hefði á hinn bóginn auðvitað getað sýnt þessum þremur þingmönnum sem tóku þátt í þessum störfum þá sjálfsögðu kurteisi að gefa þeim kost á að skiptast á skoðunum við hann um málið eins og það lá fyrir. Hæstv. sjútvrh. kaus hins vegar að leiða umræðurnar hjá sér og koma með þeim hætti í veg fyrir skoðanaskipti milli fulltrúa Sjálfstfl. í ráðgjafarnefndinni og hans. Ég lét það kyrrt liggja þó hann fengist ekki til að taka til máls en hitt finnst mér ósvífni af hæstv. sjútvrh. að vera að tala um það að við sjálfstæðismenn höfum ekki verið reiðubúnir til efnislegrar umræðu um málið þegar á hann hafði verið skorað að taka þátt í slíkum umræðum og hann hafði ekki virt þá beiðni svars. Það er auðvitað alveg makalaus framkoma. Ég vil líka taka það fram að eins og þær breytingar voru í andstöðu við þá skoðun sem fulltrúar hagsmunaaðila létu í ljós er það frv. sem hér liggur fyrir andstætt vilja hagsmunaaðila. Hér fer sjútvrh. öðru sinni --- ég vil segja öðru sinni á þessum degi, eða hvað á að segja? Hann ætlar að láta afgreiða frá Alþingi tvö mál sem bæði mæta mikilli andstöðu hjá hagsmunaaðilum í sjávarútvegi. Bæði eru þess eðlis að þau eru af þeim talin veikja stöðu sjávarútvegsins til þess að aðlaga sig aukinni samkeppni og nútímaviðskiptaháttum. Það er auðvitað í samræmi við það sem ég sagði í umræðunum um stjórn fiskveiða, að hæstv. sjútvrh. hefur orðið viðskila við þá menn sem bera ábyrgð á sjávarútvegi hér á landi. Af þeim sökum markar þessi lagasetning þáttaskil í ferli hans sem sjútvrh. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. Auðvitað er það rétt sem hv. 14. þm. Reykv. sagði hér áðan að frv., eins og það liggur hér fyrir, mun, ef að lögum verður, ekki verða til góðs fyrir sjávarútveginn. Hins vegar er annað atriði, herra forseti, sem ég tel óhjákvæmilegt að vekja athygli á og það er bráðabirgðaákvæðið. Við sjáum að hér eigi ríkissjóður að yfirtaka skuldbindingar vegna Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Annars vegar eru skuldbindingar frá 1981. Þá var önnur vinstri stjórn í landinu og skildi eftir sig þann slóða sem nú á að leggja á ríkissjóð. Hins vegar er talað um að þær skuldir, sem efnt var til eftir að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar hin fyrri tók við völdum, séu nú um 2 milljarðar kr. Af þeim sökum, herra fjmrh., vil ég spyrja hvernig hæstv. fjmrh. hyggst fjármagna þessar skuldir á þessu ári og láta í ljós undrun yfir því að þessi fjárhæð skyldi ekki hafa verið tekin inn í fjáraukalögin. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að þessir 2 milljarðar sem gert er ráð fyrir að ríkið yfirtaki eru í raun aukinn greiðsluhalli á ríkissjóði sem nemur 2 milljörðum á þeim tíma sem ríkisstjórnir Hermannssonar hafa starfað. Það er rétt athugasemd sem hér kemur fram að hér er um yfirtöku á þessum skuldum að ræða vegna þess að Alþingi hefur með sinni atkvæðagreiðslu gert orð hæstv. sjútvrh. að engu, að þessar skuldir eigi að greiðast úr ríkissjóði. Meiri hluti Alþingis hefur hafnað þeirri leið þegar við sjálfstæðismenn höfum flutt um það brtt. að Alþingi standi við fyrirheit sjútvrh. Hann greiddi meira að segja sjálfur atkvæði á móti því að við fyrirheit hans yrði staðið. Má segja að að því leyti sé batnandi manni best að lifa. Nú leggur hann þó til að ríkissjóður yfirtaki skuldirnar, en þá kemur til kasta hæstv. fjmrh. Með hvaða hætti hyggst hann fjármagna þá 2 milljarða sem hér er lagt til að leggist á ríkissjóð? Það er að vísu gert ráð fyrir að þessi lög taki gildi 1. júní nk., eftir tæpan mánuð, og er nauðsynlegt að fá svör við þessu. Greiðsluhallinn er þessu meiri nú á pappírnum. Áður var hann það í raun. Nú verður hann þessu meiri á pappírnum, þessum 2 milljörðum kr. á pappírnum í raun. Það verður ákvörðun Alþingis, ef frv. verður samþykkt, og þess vegna er fyrirspurnin sett fram, virðulegi forseti.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Það mál sem hér er til umfjöllunar var unnið og undirbúið af sérstakri nefnd. Í þeirri nefnd sat Geir Gunnarsson fyrir hönd þingflokks Alþb. Hann lagði niðurstöður úr nefndinni fyrir þingflokkinn og þingflokkurinn samþykkti uppkast að frv. Ég lít svo á að ég sé bundinn þeirri samþykkt og tek fullkomlega mark á þeirri vinnu sem sá Geir Gunnarsson vann fyrir þingflokkinn í þessari nefnd.

Það er aldeilis flokksagi.

Ég hef aftur á móti gert mér grein fyrir því að þarna eru vissir hlutir sem orka nokkuð tvímælis. Það kom fram í viðræðum við gesti okkar sem komu til viðræðu við sjútvn. í morgun að fulltrúar frystingarinnar, og sérstaklega Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, töldu að þessi sjóðsstofnun væri ekki rétt og ekki ætti að samþykkja frv.  Mér sýnist svona fljótt á litið frv. þó hafa þann kost að það geti þegar fram líða stundir komið til aðstoðar við skelfisk- og rækjuvinnslu, enda mælti fulltrúi þeirra samtaka mjög með samþykkt þess. Eðli málsins er þó þannig að til þess að þessi sjóðsstofnun virki þarf að byrja á góðæri til þess að viðkomandi aðilar í greininni geti safnað einhverjum stofni til að mæta þeim skakkaföllum sem síðar kæmu. Nú er það svo að að meginhluta er núverandi verðjöfnunarsjóður uppurinn og meira en það, kannski síst hjá rækjunni. Það hefur verið tekið lán fyrir frystinguna á undanförnum missirum og langt er komið með saltfiskssjóðinn, jafnvel að hann sé búinn eða mjög nálægt því. En það er nú sama. Þótt þingflokkur Alþb. hafi ekki talið ástæðu til þess að fylgja eftir vinnu minni í nefnd sem mér var falið að vinna fyrir Alþb. og þar sem ég fór eingöngu eftir samþykktum þingflokksins, þá tel ég mig bundinn af því að fylgja þessari samþykkt og þeirri vinnu sem þingmaður okkar, Geir Gunnarsson, vann í þessari nefnd við samningu þessa frv. Þar eð hann er meðmæltur þeirri meðferð sem hér er lögð til tel ég mig bundinn því að greiða atkvæði með frv. og hef gert það í hv. sjútvn. þessarar deildar.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Fyrr á þessu þingi hefur komið til umræðu með hvaða hætti ríkissjóður kæmi að þeirri fjárvöntun sem kynni að verða upp á skuldbindingar Verðjöfnunarsjóðsins í samræmi við þau brbl. sem sett voru og síðan staðfest á Alþingi 1988. Í þeim umræðum hefur komið fram af minni hálfu, eins og sjálfsagt er að endurtaka hér, að þessar aðgerðir voru til þess ætlaðar að styrkja atvinnulífið í landinu og er nokkuð ljóst að þær eru tvímælalaust að bera þann árangur. Möguleikar okkar sameiginlega sjóðs til þess að styrkja stöðu sína á næstu árum, m.a. vegna þessara aðgerða, eru þess vegna með þeim hætti að það verður ekki óyfirstíganlegt verkefni eða vandamál að sjá til þess að staðið verði við þessar skuldbindingar. Eins og kom einnig fram hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni í síðustu ræðu þá er það kerfi sem hér er lagt til með þeim hætti að það hefur sérstaka kosti þegar það hefur störf á uppgangstímum, sem eru að hefjast bæði hvað snertir verðlag erlendis og enn fremur samkeppnisstöðu útflutningsgreina. Ég á þess vegna ekki von á því að það verði neitt sérstakt vandamál á næstu árum að mæta þeim skuldbindingum sem kveðið er á um í frv. Ýmsar aðrar skuldbindingar sem settar hafa verið á ríkissjóð á undanförnum árum eru mun meiri. Ég ætla ekki að nefna þær hér til þess að trufla ekki þann góða anda sem ríkir í deildinni í dag, en vil bara nefna eitt sem mér er stundum kært og vona að mér verði fyrirgefið. Skuldbindingar vegna hinnar glæsilegu flugstöðvar, sem byggð var hér á árum áður og hlutur Íslands fjármagnaður með erlendum lánum, eru nærri tvisvar sinnum meiri en það sem hér um ræðir. Var það þó ekki talið af þeim sem að því stóðu neitt sérstakt erfiðleikaverkefni að ætla framtíðinni að greiða þau. Ég vona að þetta séu nægileg svör að sinni við fyrirspurn sem hv. þm. Halldór Blöndal bar eðlilega fram hér áðan.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Það mætti tala langt mál um þetta frv., líka um forsögu þess og þau grundvallarsjónarmið sem frv. byggir á. Ég vil vekja athygli á því að þetta frv. er afrakstur af starfi nefndar sem skipuð var til að endurskoða lög um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins í kjölfar lagafrv. sem flutt var af þingmönnum Sjálfstfl. undir forustu Matthíasar Bjarnasonar fyrrv. sjútvrh. Ég ætla að frv. sem við nú ræðum gangi verulega til þeirrar áttar og sé í raun stuðningur við meginefni frv. Matthíasar Bjarnasonar og sjálfstæðismanna. Ég get ekki látið vera að hafa þetta í huga þegar ég ræði þetta mál. Ég vil taka fram að ég er samþykkur meginmarkmiðum frv. eins og þau eru skilgreind í 1. gr. frv., þ.e. að hlutverk sjóðsins sé að draga úr áhrifum verðsveiflna á sjávarafurðum á þjóðarbúskapinn. Tilgangurinn er að stuðla að stöðugleika með því að binda fjármagn í atvinnugreininni þegar vel árar og ráðstafa því þegar atvinnugreinin stendur höllum fæti og draga þannig úr þörfinni fyrir gengisbreytingar að vissu marki. Undir þessi meginsjónarmið tek ég. Ég hef lengi verið þessarar skoðunar og mér kom þess vegna ekkert á óvart afstaða sjálfstæðismanna í sjútvn. Nd. sem tóku sömu afstöðu. En það eru verulegir gallar á þessu frv. og þar vil ég aðeins drepa á megingallana. 1. Innstæður á verðjöfnunarreikningum sjóðsins teljast hans eign eins og fram er tekið í 7. gr. frv. Ég tel þetta einn af megingöllum frv. og ákaflega veigamikinn. 2. Ég vil nefna sem galla á frv. þau ákvæði sem eru í frv. um skipan stjórnar sjóðsins þar sem gert er ráð fyrir að sjútvrh. skipi fimm manna stjórn sjóðsins til fjögurra ára. Ég tel að þetta sé verulegur galli á frv. 3. Ég tel að athuga þurfi sérstaklega það ákvæði sem er í 3. gr. frv. um að Verðjöfnunarsjóði skuli skipt í deildir eftir tegundum afurða eins og þar greinir og í því felist hlutir sem þurfi að varast. Í beinu framhaldi af þessu vil ég nefna, enda tengt göllunum, það sem ég tel að þurfi að gera til úrbóta. Það er í fyrsta lagi að breyta þurfi því ákvæði að innstæður á verðjöfnunarreikningum sjóðsins teljist hans eign. Það þarf að taka upp þá skipun að inngreiðslur í sjóðinn séu eign þess aðila sem innir þær af hendi.  þyrfti þá heimild í skattalögum fyrir því að framleiðendur gætu átt sinn eigin sveiflujöfnunarsjóð. Það var einmitt þetta atriði sem mér virtist að hv. 2. þm. Norðurl. e. væri með framíkalli sínu að tæpa á. Mér kemur ekki á óvart að við séum sammála um grundvallarsjónarmið í þessu máli. Annað atriði sem ég vildi nefna varðandi umbætur á frv. varðar það að framleiðendur sjálfir stjórni sjóðnum en ráðherra skipi ekki stjórn sjóðsins eins og gert er ráð fyrir í 2. gr. frv. Ég tek eftir því að meiri hl. sjútvn. Nd. vill bæta nokkuð úr þessu þannig að ráðherra þurfi að leita tilnefninga á hluta stjórnarmanna frá hagsmunaaðilum áður en hann skipar stjórnina. Mér virðist sú breyting út af fyrir sig til hins betra. Hins vegar liggur hér fyrir tillaga frá meiri hl. sjútvn. þessarar deildar sem felur í sér að horfið er aftur frá þeirri breytingu sem gerð var í Nd. um þetta atriði og þá til hins verra að mínu áliti. Einnig er um þetta atriði brtt. frá hv. þm. Halldóri Blöndal og Guðmundi H. Garðarssyni þar sem tekið er fram að skipunartími þeirra sem skipaðir eru í stjórn verðjöfnunarsjóðsins sé takmarkaður við embættistíma ráðherra. Ég get fallist á að þetta ákvæði er til bóta en væri þó betra að það yrðu ekki tíð stjórnarskipti. En mér þykir þetta ekki duga. Ég vil miklu róttækari breytingu í þessu efni, miklu róttækari en gerð var í Nd. og miklu róttækari en hv. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Reykv. gera hér. Og hvað er það? Það er það að framleiðendur sjálfir stjórni sjóðnum á þeim grundvelli að sjóðurinn sé þeirra eign. Það er ekkert annað en að virða eignarréttinn, það er eðlilegt að eigendurnir stjórni sinni eign sjálfir.

Þá á að misbeita sjóðnum áfram.

Ég er ekki viss um að eignarréttinum þurfi alltaf að misbeita, ég er ekki sammála hv. þm. um það. Ég held að eignarrétturinn hafi sína sjálfstæðu þýðingu og sitt gildi og við þurfum ekki að ganga út frá því sem gefnu að honum sé alltaf misbeitt. Nei, það skulum við ekki gera. En hvaða skipun ætti þá að hafa um það hvernig skipað væri í stjórn sjóðsins? Ég sagði að eðlilegt væri að eigendurnir stjórnuðu sjálfir sinni eign. Þeim er best trúandi til þess. Það er aðeins spurning um formið, hvaða hagsmunaaðilar eigi að ráða stjórn sjóðsins. Það geta verið ýmsar leiðir í því efni. Ég bendi á eina sem mér finnst eðlilegust og einföldust. Hún er sú að samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi, svokallað SAS, tilnefni í stjórnina. Það eru samtök allra hagsmunaaðila í sjávarútvegi og mér finnst eðlilegt að þessi samtök kæmu fram fyrir hönd hagsmunaaðila og fyrir hönd eigenda sjóðsins þegar hann væri kominn í eigu framleiðenda sjálfra. Þá held ég að í þriðja lagi þurfi að huga að atriðum sem varða viðmiðunarverð sjóðsins og að tryggilega sé gengið frá því að það sé miðað við meðaltalsafkomu, það sé miðað t.d. við meðaltalsafkomu botnfiskframleiðslu og þar á meðal ísfiskinn. Og umfram allt að gæta þess að það sé ekki mismunað milli hinna ýmsu verkunaraðferða. ( HBl : Það er nú alltaf verið að gera það.) Já, hv. 2. þm. Norðurl. e. fylgist mjög vel með og hann hefur lög að mæla, það er alltaf verið að gera það. En það sem ég er að tala um er að þess sé gætt að það verði ekki gert og ég veit að hv. þm. er mér algerlega sammála í því. Ég hef hér bent á og vikið að nokkrum atriðum. Ég sagði í upphafi míns máls að ástæða væri til þess að ræða mikið um þetta frv. En mér sýnist svo að það sé enginn tími til þess. Þetta frv. --- kom það ekki í deildina í gær, kannski í fyrradag, en hvort heldur var hefur enginn tími gefist til að ræða þetta mál sem skyldi. Það er mjög miður. Þessu svipar því til þess sem gerðist og við höfum áður, eða ég, vikið að í tímahrakinu þegar við vorum að ræða og afgreiða frv. um stjórn fiskveiða. Í því sambandi kemur mér í hug það sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði varðandi þessi efni í 2. eða 3. umr. hér í deildinni fyrir nokkrum dögum um stjórn fiskveiða. Hann sagði eina setningu sem að mínu viti var það skynsamlegasta sem sagt var í öllum umræðunum um stjórn fiskveiða, það skynsamlegasta sem sagt var í öllum umræðum af kvótaunnendum, kvótamönnum.  Ég skal stytta mál mitt og vil segja það að ég mun greiða atkvæði með þessu frv. á grundvelli þeirra meginmarkmiða þess sem ég hef hér vikið að. Ég tel líka þýðingarmikið að fá þetta frv. lögfest vegna þess að þá er lögfest líka og verður ekki undan skotist að ríkissjóður yfirtaki skuldbindingar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins vegna lánanna margumtöluðu sem nema allt að 2 milljörðum kr. En ég greiði atkvæði með þessu frv. í trausti þessa og á þessari forsendu. En vegna þess hve lítill tími hefur unnist til að vinna þetta mál hef ég ekki talið mér fært að koma með brtt. við frv. Ég hef látið það vera af ásettu ráði af því að ég hef metið þetta mál svo mikilvægt að það yrði að skoða það miklu betur en okkur vinnst hér tími til. Þess vegna get ég greitt atkvæði með þessu frv. í trausti þess að þessi löggjöf verði endurskoðuð í sumar og lagt fyrir næsta Alþingi frv. þar sem bætt verður úr þeim ágöllum sem ég hef hér tíundað.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er reynslan í íslenskum sjávarútvegi að þar hafa verið miklar sveiflur í gegnum tíðina og það verður ekki hjá því komist í okkar samfélagi að taka á þessum sveiflum með einum eða öðrum hætti. Oft hefur það verið þannig að almenningur í landinu hefur ekki verið tilbúinn að taka á sig þær byrðar sem koma fram þegar illa gengur í sjávarútvegi og hefur oft reynst illa að stýra afkomumálum sjávarútvegsins eingöngu með breytingu á gengi. Það hefur líka reynst öðrum atvinnugreinum erfitt að vera í samstarfi við sjávarútveginn í landinu með þeim skilyrðum. Þetta eru kunn sannindi sem allir geta verið sammála um þótt menn kunni að hafa á því mismunandi skoðanir hvernig á því skuli tekið. Ég vildi aðeins segja út af stjórn sjóðsins að það hefur verið þannig í Verðjöfnunarsjóði að þar hafa verið fjórir aðilar frá svokölluðum hagsmunaaðilum og síðan þrír fulltrúar sem gjarnan ganga undir nafninu ríkisfulltrúar. Það er niðurstaða í þessu starfi að eðlilegt sé út frá almennri efnahagsstjórn að þeir fulltrúar sem skipaðir eru af sjútvrh. séu í meiri hluta en hagsmunaaðilar komi þar að sjálfsögðu að. Nú hefur það verið svo að í stjórn þessa sjóðs hafa verið valinkunnir embættismenn frá sjútvrn., Seðlabanka og Þjóðhagsstofnun og ég tel enga ástæðu til að gera þar neina breytingu á. Ég tel það eðlilega skipan að þar séu menn sem starfa við efnahagsstjórn í landinu á hverjum tíma og ég hef aldrei heyrt að það hafi verið nein vandamál í sambandi við samskipti við þessa aðila af hálfu sjútvrh. á hverjum tíma. Ég er þess fullviss að slíkir aðilar munu að sjálfsögðu framfylgja þeirri efnahagsstefnu sem starfandi ríkisstjórn hefur á hverjum tíma. Þetta vildi ég taka fram að því er varðar stjórnina. Að því er varðar það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði um þær innstæður sem þarna eru núna þá hefur verið farið mjög grannt yfir það mál en ekki verið fundin nægilega góð leið til að skipta þeim upp á milli einstakra aðila þótt ég geti mjög vel tekið undir það með honum að það hefði á margan hátt verið æskilegri niðurstaða. En svo varð ekki. Ég vildi líka taka fram að þetta mál hefur verið mjög vel unnið því að baki því liggja tvö nál. fyrr og síðan sú staðreynd að það varð síðasta samþykkt síðasta Alþingis að leggja þær skyldur á herðar sjútvrh. að leggja fram frv. um þetta mál fyrir það þing sem nú stendur yfir. Ég fullyrði að þetta frv. er samið algerlega í þeim anda, eins og hv. 4. þm. Vestf. tók réttilega fram, sem þá ríkti um þetta mál, þ.e. þeim anda að hver einstakur aðili skuli hafa sína innstæðu og eingöngu þeir sem hafa greitt í sjóðinn hafi rétt til útgreiðslu, en ég ætla ekki að fara nánar út í það. Ég vildi aðeins koma inn á fyrirspurn hv. þm. Halldórs Blöndals að því er varðar yfirtöku ríkissjóðs á þessum skuldum. Það er rétt að í fyrsta lagi er um að ræða skuld varðandi loðnubrest sem varð 1981 sem var yfirtekin af Ríkisábyrgðasjóði á sínum tíma og mun að sjálfsögðu færast á ríkissjóð en á Ríkisábyrgðasjóði hafa í gegnum tíðina hvílt ýmsar skuldbindingar. Síðan liggur það í augum uppi að Verðjöfnunarsjóður hefur samið við Seðlabankann með samþykki ríkissjóðs um þá skuld sem nú er. Það er í sjálfu sér mjög einfalt að ríkissjóður mun að sjálfsögðu yfirtaka þessa skuldbindingu sem Verðjöfnunarsjóður hefur samið við Seðlabankann um með samþykki ríkissjóðs. Þetta tel ég alveg skýrt í frv. og þyrfti í sjálfu sér ekki frekari útskýringa við. Ég vænti þess að þessar upplýsingar og þessi svör varpi einhverju frekara ljósi á málið.

Halldór Blöndal Herra forseti. Báðir þeir hæstv. ráðherrar sem hér eru í deildinni hafa staðfest það sem raunar segir í lögunum og þurfti ekki að staðfesta, en þeir hafa staðfest þann skilning að óhjákvæmilegt sé að bókfæra þá 2 milljarða kr. sem gert er ráð fyrir að falli á ríkissjóð hér og er í rauninni ekki annað en hallarekstur ríkissjóðs síðan í septembermánuði 1988 eftir að ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar tók við völdum. Það þýðir að greiðsluhalli ríkissjóðs verður samkvæmt þeim tillögum sem liggja fyrir frá meiri hl. fjvn., ef samþykktar verða, 6,5 milljarðar kr. á þessu ári ef við gerum eingöngu ráð fyrir þeim skuldum ásamt vöxtum og gengistryggingu sem bókfærðar hafa verið á Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins fram að þessu. Það er mikið kæruleysi af hæstv. fjmrh. að beita sér ekki fyrir því að þessi leiðrétting sé tekin inn í fjáraukalögin núna en verður auðvitað að bíða næstu fjáraukalaga, en óhjákvæmilegt er að taka þessar tölur inn í greiðsluhallann. Greiðsluhallinn verður eins og nú er komið, ef þetta verður samþykkt, 6,5 milljarðar kr. Þetta er kjarni málsins og sýnir í rauninni að hæstv. fjmrh. hefur með vilja, bæði við afgreiðslu fjáraukalaga fyrir árin 1988 og 1989, staðið gegn eðlilegum leiðréttingum. Náttúrlega má segja að hann hafi ekki haft heimild til að taka tillit til þessara skuldbindinga vegna þess að Alþingi felldi það að skuldirnar skyldu þegar í stað bókfærðar á ríkissjóð eins og fyrirheit ríkisstjórnarinnar og bein loforð hæstv. sjútvrh. gáfu tilefni til. En auðvitað hlaut að koma að því að Alþingi yrði að standa við skuldbindingu ríkisstjórnarinnar þó aum sé. Það verður gert með þessum lögum sem hafa í för með sér að greiðsluhallinn á þessu ári eykst um 2 milljarða. En hæstv. fjmrh. getur kannski huggað sig við að hann var með falskan greiðsluhalla á síðasta ári og gat sýnt eitthvað lægri tölur, með því að falsa bókhaldið, en ella. En upp koma svik um síðir og auðvitað verður þetta að viðurkennast á endanum. Hitt var athyglisvert sem hæstv. fjmrh. sagði, að á næstu árum, einhvern tíma seinna, eigi að byrja að greiða skuldirnar. Það verður ekki gert meðan hann er í sæti fjmrh. Það kom beint fram í hans ummælum að hann hafði ekki gert ráð fyrir því að mæta þessu að neinu leyti í sinni tíð. Þó hefur enginn fjmrh. hækkað skattana jafnört og skjótt og þessi nema ef vera skyldi fyrirrennari hans, Jón Baldvin Hannibalsson. Ég hlýt í öðru lagi að láta í ljósi mikla undrun yfir því þegar hæstv. fjmrh. segir að það standi vel á hjá sjávarútveginum. Ég kann satt að segja betur við það að hæstv. sjútvrh. sé hér inni. Einstakir ráðherrar hafa verið að hrósa sér af því að björgunaraðgerðum sé lokið, sjávarútvegurinn sé kominn á réttan kjöl, það hafi verið sólskinsdagar hjá sjávarútveginum alveg síðan fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar settist að völdum haustið 1988, ef marka má ummæli Ólafs Ragnars Grímssonar hæstv. ráðherra og sessunauta hans á ríkisstjórnarfundum. En hvert er nú mat hæstv. forsrh. á þessu? Hvað skyldi hann hafa sagt um málið 24. mars sl.? Skyldi hann meta stöðuna þannig að stjórn sjávarútvegsmála hafi verið til einhverrar fyrirmyndar og að sjávarútveginum hafi verið búinn viðunandi rekstrargrundvöllur? Þá segir hann, með leyfi hæstv. forseta: ,,Útgerðarfyrirtækjum og fiskvinnslu veitir svo sannarlega ekki af að fá að lepja dálítinn rjóma.`` --- Ég endurtek, ,,lepja dálítinn rjóma. Þau hafa verið í harki undanfarin ár og ákjósanlegast væri að þau fengju tekjur til að greiða af skuldum sínum.`` Svo mörg eru þau orð. Hvaðan eru nú þessi ummæli tekin, þessi mynd tekin ,,að lepja dálítinn rjóma.`` Sögnin að lepja á yfirleitt við um dýr, húsdýr, frekar en menn hélt ég væri. Skýringin er sú að ef einhver stétt er svo aðframkomin að hún getur naumast staðið á fótunum vegna vannæringar er gripið til þess ráðs að leyfa henni að lepja feitmeti. Samanburður hæstv. forsrh. vísar til þess að svo illa sé fyrir sjávarútveginum komið í heild að honum veiti sannarlega ekki af því að fá að lepja dálítinn rjóma. Svona er nú lýsing hans. Hvað segir hæstv. fjmrh. um þessa lýsingu? Hann er kominn í erlendu blöðin eins og hans háttur er þegar eitthvað er óþægilegt. Er nú auðvitað gaman að hann skuli fylgjast með einhverju því að víst er um það að hann fylgist ekki með því sem gerist hér á landi. En um leið og hæstv. forsrh. lýsir þessum skoðunum sínum að sjávarútvegurinn sé að lepja dálítinn rjóma þá víkur hann að því að hann telji að best verði spornað við þenslu með Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Sjálfur hefur hæstv. sjútvrh. lýst því yfir hér í dag að tilgangurinn með því að meiri hluti stjórnarinnar sé fulltrúi ríkisvaldsins sé sá að hægt sé að grípa til þess að leggja á sjávarútveginn byrðar, taka af honum tekjur í Verðjöfnunarsjóðinn, enda kom það fram hjá þeim opinberu embættismönnum, a.m.k. öðrum þeirra sem sat fund sjútvn. í morgun, að ekki væri um neina verðjöfnun að ræða innan botnfiskvinnslunnar í því horfi sem frv. var þá með því að botnfiskurinn yrði allur í einni deild. Hann sagði að erfiðleikar og verðsveiflur væru á mörkuðum hjá rækju- og hörpudiskframleiðendum en það kom skýrt fram hjá honum að tilgangurinn með þessu væri ekki sá að verðjafna innan einstakra greina botnfiskvinnslunnar. Það sagði hann. Þá vitum við að botnfiskvinnslan er höfð inni, eða botnfiskframleiðslan eða hvað við eigum að kalla það, til þess að leggja til hliðar í því sem hæstv. ríkisstjórn kallar þensluástand. Ummæli forsrh. og fleiri ráðherra verða ekki skilin á annan veg en svo að þeir óttast mjög að þensluástand hafi skapast hér í marsmánuði. Yfirlýsingar ráðherra um þau efni voru svo, hvað á ég að segja, skýrar að formaður Vinnuveitendasambandins sá ástæðu til þess að taka í lurginn á þeim ráðamönnum sem þannig töluðu, enda atvinnuleysi mjög mikið og mikil fásinna að tala um þensluástand núna. Mér er t.d. sagt af vinnuveitendum norður á Akureyri að það sé borin von að skólafólk þar fái vinnu yfir sumarið eins mikið og almennt og atvinnuleysið er. Og ástandið er áreiðanlega eins annars staðar. Það er ekki um það að ræða nú að skólafólk geti vænst þess að fá þau uppgrip í sumar eins og við gátum vænst sem erum á mínum aldri. En á bak við ummælin er þessi tilhneiging að reyna að bjarga því sem kallað er efnahagsástand þjóðarinnar með því að draga til sín einhverjar tekjur frá saltfiskvinnslunni, frá frystihúsunum, því að vitaskuld verður erfitt fyrir þá ráðuneytismenn að koma böndum á ferskfiskútflutninginn og raunar kom fram að hann hefur aldrei greitt í neinn verðjöfnunarsjóð. Gámagjald var lagt á en ekki hefur verið um eiginlegar greiðslur í Verðjöfnunarsjóð að ræða frá þeirri deild. Nú sá ég, herra forseti, að það hafði verið prentvilla í nál. meiri hl. sjútvn. Þar stór að þetta mál hefði fengið ,,ítarlega`` athugun í sjútvn. Þetta er auðvitað prentvilla. Þarna hefur skotist inn orð af gömlum vana. Það má segja ,,athugun``. Ég beini því til hæstv. forseta að þskj. verði prentað á nýjan leik og þetta áhersluorð fellt brott vegna þess að ég veit að formaður sjútvn. vill ekki fara með fleipur í nál. Auðvitað fékk þetta mál enga athugun í sjútvn. Fulltrúar hagsmunaaðila komu á fund nefndarinnar í morgun. Þar kom ráðuneytisstjóri sjútvrn. og starfsmaður Verðjöfnunarsjóðs. Þeir höfðu ekki tíma til þess að útskýra fyrir okkur hvaða hugmyndir lægju til grundvallar þegar talað var um verðjöfnun hjá ferska fiskinum. Það kom m.a. fram í máli formanns Sambands ísl. fiskframleiðenda að verðhækkanir á ferskum fiski erlendis væru upp í 40--50% frá áramótum. Það liggur líka fyrir að það geta komið löng skeið, ég kalla 2--3 ár langtímabil, í sambandi við sveiflur á erlendum mörkuðum þegar staða frystingarinnar er mjög góð en staða saltfisks á hinn bóginn léleg. Eftir þeim hugmyndum sem lágu fyrir í nefndinni var ekki gert ráð fyrir að verðjafna milli einstakra greina í botnfiskvinnslunni sem þýðir auðvitað að ef hæstv. sjútvrh. kýs að skipa málum þannig með reglugerð er rangnefni að kalla þetta Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Þá er þetta ekki neinn verðjöfnunarsjóður fyrir sjávarútveginn. Þá verður hver einasta grein sjávarútvegsins að standa sig. Það er hugsanlegt auðvitað með því að misbeita valdinu að draga einhverjar tekjur frá þessum greinum í sjóðinn, en það er greinilegt að hugmyndin er ekki sú að jafna þannig samkeppnisstöðu vinnslugreina að dregið verði úr þeim sveiflum sem eru á milli framleiðsluaðferða eftir því hvernig markaðurinn hagar sér. Hann kvað svo fast að orði, fulltrúi Sambands ísl. fiskframleiðenda, að segja að það væri ósamrýmanlegt hugmyndinni um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins að jafna sveiflur með botnfiskaflann í einni heild. Það er nú svo. Á árunum 1983--1985 var mikil ásókn í að framleiða frystan fisk eins og hæstv. sjútvrh. veit. Reynt var að vinna á móti þeirri sveiflu með greiðslum úr verðjöfnunarsjóði saltfisks. Þannig er nú það. Fjmrh. sem ekki hafði gert sér grein fyrir því að sjávarútvegurinn þarf að lepja pínulítinn rjóma núna virðist hafa gleymt því að þessi ríkisstjórn og sú sem á undan henni var hafa með stórkostlegum opinberum peningagreiðslum skert samkeppnisstöðu einstakra framleiðslugreina í sjávarútvegi. Þeir 2 milljarðar sem við erum hér að tala um eru uppbætur til ferskfiskframleiðslunnar, til frystihúsanna. Á sama tíma og ríkissjóður hefur þannig lagt frystihúsunum til 2 milljarða er búið að þurrka upp sjóði saltfiskvinnslunnar og mér skilst að í næstu greiðslur úr verðjöfnunarsjóði saltfisks fari síðustu peningarnir og þá sé ekki meira eftir. Ástæða er til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort ekki hafi komið til tals í ríkisstjórninni að jafna metin fyrir saltfiskinn þannig að ríkissjóður taki líka á sig þær greiðslur úr Verðjöfnunarsjóði sem verið hafa síðan ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var mynduð haustið 1988. Ummæli viðskrh. eru alveg skýr í þessum efnum. Hann er búinn að lýsa því yfir að ríkisstjórnin hafi tekið þá pólitísku ákvörðun að halda sjávarútveginum niðri til þess að reyna að koma á efnahagsstjórn eins og hann kallar það, skapa atvinnuleysi á mæltu máli. Spurningin er þess vegna hvort ekki sé ástæða til þess að ríkissjóður bæti saltfiskframleiðendum þetta tjón en það á auðvitað ekki að gera það. Það er verst að hafa ekki viðskrh. hér viðstaddan, herra forseti, því að nú er skýrslan komin erlendis frá, nú hafa hinir útlendu menn talað.  penna uppi í viðskrn. til að laga aðeins textann. En nú liggur þessi skýrsla fyrir og fyrir fram hafði viðskrh. sagt að þar mundi standa að efnahagsstjórnin hjá þessari ríkisstjórn væri ,,kennslubók í hagstjórn``. En eins og einu orði var ofaukið hjá formanni sjútvn. þegar hann talaði um að málið hefði fengið ,,ítarlega`` athugun í sjútvn. þá fór svo fyrir viðskrh. að þar vantaði eitt orð og má kannski þess vegna segja að metin jafnast. Hann ætlaði ekki að segja ,,kennslubók í hagstjórn`` heldur ,,kennslubók í vondri hagstjórn.`` Þetta er kjarni málsins. ,,Lepja dauðann úr skel`` stendur einhvers staðar. Ekki vill hæstv. forsrh. láta sjávarútveginn lepja dauðann úr skel. 

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Það var dálítið áhugaverður kafli í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. þar sem hann fjallaði um skýrslu Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu. Það vill svo til að á mínum sokkabandsárum þegar ég var að hefja störf eftir nám erlendis starfaði ég hjá íslenskri stofnun sem hafði með að gera samskipti við OIC eins og það hét þá, það er núna skammstafað OECD. Ég kynntist allvel á þessum árum, ég held að ég hafi starfað í 5 1 / 2 ár í tengslum við þessa stofnum, ákveðnum þáttum. Síðan hef ég fylgst með störfum þessarar stofnunar og samskiptum íslenskra aðila við hana og það er afskaplega einfalt mál hvernig þessar skýrslur verða til. Það vita allir sem til þekkja að skýrslan er að meginefni samin af hagfræðingum Seðlabankans, sérfræðingum í viðskrn. og að hluta til í fjmrn.

Þetta er að breytast.

Þetta er að breytast, sagði hæstv. fjmrh., sem þýðir að það hefur ekki orðið 100% breyting á því. Þetta er gert svona meira og minna enn og gert þannig að hingað koma erlendir aðilar frá OECD og eiga viðtal við þá sérfræðinga sem fjalla um þessi mál eða okkar menn erlendis sem starfa við OECD gefa upplýsingarnar sem koma frá Íslandi. Svo er skýrslan samin og yfirleitt er passað upp á það, skilst mér án þess að ég vilji fullyrða það, réttir aðilar passa upp á það --- Það er afskaplega erfitt, virðulegi forseti, að tala þegar miklar ræður eru úti í sal. Ég hef aldrei vanist því annars staðar þar sem ég hef tekið til máls nema hér á hinu háa Alþingi. Það skiptir kannski engu máli en er athyglisvert fyrir þessa virðulegu stofnun og virðist eiginlega vera einkenni hennar að hv. þm. eru alltaf með aukafundi. Ég hef tekið eftir því að þegar jafnvel ráðherrar eru að tala um hin alvarlegustu mál eru fundir úti í sal. Mér finnst þetta hálfgerð óvirðing við stofnunina sjálfa fyrir utan ræðumenn og jafnvel sjálfa þingmenn að þeir skuli ekki hlusta á mál manna eða halda sína fundi bara utan þessarar deildar. En þetta á kannski að vera svona. En ég var að tala um það varðandi skýrslu OECD að síðan eru hér nokkurs konar páfar á Íslandi sem fara yfir handritin. Það eru náttúrlega mennirnir sem setja útlínurnar. Og það vill svo til að í núv. ríkisstjórn er einn æðsti páfinn á þessu sviði frá upphafi þessarar skýrslugerðar. Það er núv. hæstv. iðnaðar- og viðskrh. Hann er sérstakur sérfræðingur í einmitt hönnun svona skýrslna og hann hefur unnið að þessu meira og minna allar götur síðan 1973 eða 1974.  Þá ætla ég að víkja að umræðunum um þetta frv., um Verðjöfnunarsjóð. Mér finnst sú umræða sem hér fer fram vera dæmigerð kerfisumræða. Ég vil þó taka það fram að hæstv. ráðherra fór ekki inn í málið með þeim hætti nema að mjög takmörkuðu leyti. En mér finnst þetta dæmigerð kerfisumræða að því leyti að verið er að ræða um hagstjórnartæki sem að mínu mati eru úrelt fyrirbrigði. Ég skal rökstyðja það nokkuð hvers vegna ég lít á þetta sem úrelt fyrirbrigði. Við erum hér með ríkisstjórn sem hefur innan sinna vébanda utanrrh. og iðnrh. sem hafa báðir stært sig af því, þessir tveir hæstv. ráðherrar, að þeir hafi verið að færa Ísland nær þeirri þróun sem hefur átt sér stað í Vestur-Evrópu. Á sama tíma sem þessir menn eru að tala um að Ísland þurfi að vera frjálsara, það þurfi að vera opnara og hér þurfi að vera frjálsir fjármagnsflutningar, svo að dæmi sé nefnt sem hefur geysilega mikil áhrif og þýðingu í þessu máli, þá er verið að leggja til að sett séu höft á íslenskan sjávarútveg í gegnum það sem ég vildi kalla miðstýrt kerfi, sem Verðjöfnunarsjóður óneitanlega er. Þess vegna vil ég halda því fram að við séum raunverulega að tala um þessi mál út frá prinsippsjónarmiði. Annars vegar eru þeir menn sem vilja lifa í fortíðinni og starfa á grundvelli þessara hagstjórnartækja, sem eru að verða úrelt fyrirbrigði. Hins vegar erum við hinir sem gerum okkur grein fyrir því að gerðar eru það miklar kröfur til sjávarútvegs og fiskiðnaðar í landinu í samkeppni við aðra aðila, innlenda sem erlenda, að með því að hafa slíkan sjóð sem Verðjöfnunarsjóður er erum við raunverulega að vinna gegn því markmiði að þessi fyrirtæki, sem stöðugt er verið að heimta meira af, geti mætt þeirri samkeppni og mætt því breytta umhverfi sem við lifum í. Ég er ekki að ásaka hæstv. sjútvrh. Þetta er ekki endilega hans sjónarmið, að vilja viðhalda þessum Verðjöfnunarsjóði, alls ekki. En ég bendi á það í þessari umræðu, að við erum raunverulega að ræða um þetta út frá þessum prinsippsjónarmiðum. Ég aðhyllist það sjónarmið að við eigum að hætta slíkri miðstýringu sem þessi verðjöfnun felur í sér, en þó með ákveðnum takmörkunum, það skal viðurkennt. Það sem mér finnst vera höfuðgallinn við þetta frv., fyrir utan það að ég er á móti því að viðhafa slíka miðstýringu, er það að raunverulega er verið að fresta því að þær hámarkstekjur sem atvinnugreinin getur fengið á hverjum tíma komi strax til notkunar eða nýtist henni á því augnabliki sem tekjumyndun verður. Ég tel að það henti ekki íslenskum fiskiðnaði að fresta því að þessar greiðslur komi til baka í verðjöfnunarformi eins og frv. gerir ráð fyrir. Um þetta finnst mér raunverulega málið snúast. Þetta er meginatriðið en ekki það hvernig stjórn er skipuð o.s.frv. Það finnst mér vera algert minni háttar atriði. Þegar maður ræðir um áhrif þessa út frá sjónarmiði efnahagslífsins, þá er það alveg rétt að eins og þessar atvinnugreinar voru, ég vil segja fyrir tíu árum, þá er ég að tala um fiskvinnsluna, sérstaklega frystiiðnaðinn og saltfiskvinnsluna, má segja að ef vel gekk og söluverð hækkaði mikið, þá hlutu miklar viðbótartekjur að hafa mikil áhrif inn í íslenskt efnahagslíf. Það var á þeim tíma sem ísfiskur eða ferskur fiskur var tiltölulega lítill í útflutningi landsmanna. Það var á þeim tíma þegar stærsti hluti sjávaraflans fór í þessar vinnsluaðferðir, að viðbættri skreið. Nú hefur sú breyting orðið á að stöðugt stærri hluti aflans er fluttur út ísaður og ferskur. Og áhrif verðbreytinga koma inn í okkar efnahagslíf með allt öðrum og ég vil segja með miklu minni margfeldisáhrifum en þær miklu verðhækkanir höfðu í för með sér þegar við vorum að tala um unna vöru, vöru sem var unnin sérstaklega í hraðfrystiiðnaðinum. Þetta er atriði sem ég held að menn verði að íhuga mjög gaumgæfilega þegar verið er að ræða um Verðjöfnunarsjóðinn. Þar við bætist að við erum með núna um það bil, ef ég man rétt, 25 frystitogara eða skip sem geta fryst um borð. Framleiðsla þeirra afurða sem þar á sér stað er þess eðlis að margfeldisáhrifin vegna mikilla verðhækkana á þeim afurðum eru ekki hin sömu eins og fullunninna afurða í frystihúsum. Þetta eru efnisatriði sem ég vildi láta koma fram í þessari umræðu vegna þess að þau styðja þá skoðun mína að þau fyrirtæki sem eru með landfrystingu, þau fyrirtæki sem eru með saltfiskvinnslu í landi, hlutdeild þeirra og áhrif í sambandi við efnahagslífið í heild vegna aukinna tekna, vegna verðhækkana, eru ekki nærri því eins mikil og þau voru hér áður fyrr. En til að þessi fyrirtæki, þ.e. frystihúsin og saltfiskvinnslan, geti mætt þessum breytingum er það lífsspursmál fyrir þau í samkeppninni við ferska og ísaða fiskinn og frystitogarafiskinn að fá sínar tekjur að fullu þegar þær myndast. Það er í mínum huga grundvallaratriði. Þess vegna kvaddi ég mér hljóðs aftur, virðulegi forseti, vegna þess að ég vildi koma þeim sjónarmiðum fram sem svari við skoðunum þeirra efnahagssérfræðinga sem hafa lagt á ráðin um þennan Verðjöfnunarsjóð. Þess vegna segi ég það að þessi Verðjöfnunarsjóður mun koma með fullum og mjög neikvæðum þunga á frystihúsin og saltfiskvinnsluna og gera samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja enn þá verri en hún er í dag. Í stuttu máli sagt: Ég er á móti því að binda hluta tekna, væntanlegra, ef verðhækkanir halda áfram, með þessum hætti. Þess vegna held ég að ég hafi líka svarað því atriði sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Vestf. að Verðjöfnunarsjóður stuðli að stöðugleika. Það er misskilningur að mínu mati vegna þess að verðbreytingaáhrifin eru ekki eins mikil og þau voru hér áður fyrr þannig að íslensku efnahagslífi stafar ekki sú hætta af umtalsverðum verðhækkunum á afurðum hraðfrystingar og saltfiskvinnslu. Ég vildi hins vegar segja þetta: Það væri nær að grípa víðar inn í, eða réttara sagt, grípa annars staðar inn í til að koma í veg fyrir þensluáhrifin. Þar á ég við að draga mætti úr þensluáhrifunum sem stafa frá ríkisgeiranum. Þau eru enn til staðar. Það mætti einnig draga úr þensluáhrifunum sem stafa af byggingariðnaðinum. En það sem er kannski summan í þessu öllu saman og niðurstaðan er: Það á að láta íslenskan sjávarútveg og fiskiðnað mæta hugsanlegum þensluáhrifum sem verða ef samið verður um stóriðju á þessu ári. Ef íslenskur sjávarútvegur á í vændum betri tíma þá verði viðbótartekjur hans frystar með þessum hætti eða geymdar til þess fyrst og fremst að stórvirkjunarframkvæmdirnar og uppbygging stóriðjunnar hafi ekki eins mikil þensluáhrif og ella. Þetta er kjarni málsins. Það er sjónarmið út af fyrir sig og þá eiga menn bara að viðurkenna það. En ég, sem er fylgjandi því að sjávarútvegur og fiskiðnaður hafi góða stöðu í þeirri baráttu sem á sér stað milli atvinnugreina í landinu og hef trú á þeirri atvinnugrein, legg áherslu á það að þessi stefna í sambandi við stórvirkjanir og stóriðju komi ekki niður á betri og batnandi stöðu sjávarútvegs. Þess vegna er ég á móti því að þessi sjóður verði til. Ég vil leggja hann niður. Varðandi það atriði að með þessu frv. sé verið að staðfesta það að ríkissjóður sé skuldbundinn vegna lántöku frá fyrri tíma upp á 2 milljarða vil ég segja þetta: Hæstv. sjútvrh. er þekktur fyrir það að standa við sín orð. Hann hefur hér í ræðustóli gefið þær yfirlýsingar að þau lán sem tekin voru á sínum tíma vegna greiðslna með frystiiðnaðinum verði greidd af ríkissjóði. Það þarf því ekki að staðfesta það með einhverjum sérstökum lögum. Ég tek það trúanlegt, og það er næg staðfesting fyrir mig, að þær yfirlýsingar ráðherra standi. Ríkissjóður hlýtur að taka þessa 2 milljarða á sig. Það er svo annað mál hvort hæstv. fjmrh. ætlar að fresta því hvenær og með hvaða hætti það gerist. Ég mun ekki, virðulegi forseti, ræða þetta mikið frekar en vil segja þetta að lokum: Hæstv. sjútvrh. kom inn á þetta atriði eins og hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, að það þyrfti að jafna hinar miklu sveiflur sem eru í sjávarútvegi með þessum hætti. Ég tel mig hafa svarað því að ekki þurfi að óttast þær sveiflur með sama hætti og áður fyrr. Ég vil segja síðan að lokum, virðulegi forseti, að grundvallarforsenda fyrir afkastamiklum sjávarútvegi á Íslandi er að greinin fái að njóta að fullu tekna sinna á þeim tíma þegar þær myndast. Það tryggir að sjálfsögðu betri afkomu fyrir heildina og gerir það eftirsóknarverðara fyrir, ég vil segja unga menn að starfa í þessari atvinnugrein, þ.e. við útgerð og fiskiðnað. Þess vegna verður greinin að fá að njóta þeirrar uppsveiflu sem er á hverjum tíma. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að of mikil útjöfnunarsjónarmið sem nálgast svokallaðar núlllausnir geti verið mjög hættuleg í sambandi við þessa atvinnugrein. Útjöfnunarsjónarmið geta leitt til atgervisflótta í þessari atvinnugrein. Og þegar ég tala um atgervisflótta minni ég hv. þm. á það að hvergi í nokkurri atvinnugrein á Íslandi mun tæknivæðing vera komin á jafnhátt stig og í nýtísku íslenskum fiskiskipum. Það eru engir aular sem sitja þar í brúnni og stjórna þessum skipum og enn síður sá mannskapur sem er á dekki og framkvæmir verkin þannig að tæknin og mannshugurinn ráði þar við þá útfærslu sem nú er komin í sambandi við íslenskar fiskveiðar. Við Íslendingar megum ekki við því að atgervisflótti eigi sér stað í útgerð og fiskvinnslu. Við sjósókn, við fiskvinnslu verður að vera okkar hæfasta fólk. Þess vegna má ekki nota góða stöðu þessara aðila til neikvæðrar, almennrar jöfnunar. Það eru úrelt sjónarmið og beinlínis mjög hættuleg fyrir Íslendinga í þeirri stöðu og vegna þeirrar framtíðarsýnar sem við horfum á í sambandi við nánari tengsl okkar við Vestur-Evrópu og þá miklu samkeppni sem þar ríkir. Í þessu eins og öðru vil ég segja að hjá ríkisstjórninni gæti ákveðins ósamræmis í störfum og stefnu. Einn flokkur segir: Frelsi og samkeppni. Við skulum fara inn í Evrópubandalagið gegnum EFTA. Þetta er sjónarmið Alþfl. Framsókn segir: Takmörkum samkeppnina. Höfum ákveðin afskipti af hálfu ríkisvaldsins, samanber þetta frv. Sleppum ekki miðstýringu. Spurningarmerki hvað gera skal í sambandi við Evrópubandalagið. Alþb. er svona á milli vita. Formaður flokksins er mjög framfarasinnaður og ég vil segja að hann vilji nálgast þau sjónarmið að ýmsu leyti sem við sjálfstæðismenn túlkum í afstöðu okkar til þessara mála. Þó er miðstýringin enn ofarlega í hugum margra í þeim flokki og varðandi Evrópubandalagið eru þeir eins og flestir aðrir íslenskir flokkar á móti því að Íslendingar gangi þar inn. Í stuttu máli er niðurstaða mín þessi: Í þessu frv. felst vinstri stefna, miðstýring, ákveðin lokun. Það eimir eftir af hinu lokaða hagkerfi í þeim kenningum sem fylgja þessu frv. hjá þeim hagfræðingum sem við höfum spjallað við. Í stuttu máli sagt byggist þetta frv. á stefnu framsóknar og þeirra Alþb. sem vilja enn þá ákveðið ófrelsi og kerfisstýringu.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Jóhann Einvarðsson): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. fjh.- og viðskn. varðandi frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1988. Nál. hljóðar svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt. Guðrún Agnarsdóttir var fjarstödd afgreiðslu málsins.`` Undir þetta nál. skrifa Guðmundur Ágústsson, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson, Sveinn Gunnar Hálfdánarson, Halldór Blöndal og Eyjólfur Konráð Jónsson. Þeir tveir skrifa undir með fyrirvara.

Egill Jónsson Herra forseti. Fyrir nokkrum mínútum var gert smáhlé og þá haldnir þingflokksfundir. Við í Sjálfstfl. höfum ekki heyrt hver varð niðurstaða úr þeim þingflokksfundum. Okkar formaður sat á fundi þegar hér var hringt til funda. Ég vil óska eftir því að skýrt verði frá því með hvaða hætti eigi að ljúka þingstörfum og að hér hefjist ekki afgreiðsla mála fyrr en það liggur fyrir.

Forseti (Jón Helgason) Stefnt er að því að þinglausnir fari fram í kvöld kl. 9. Menn eru misjafnlega ánægðir yfir því að þinglausnir skuli dragast svo en af tæknilegum ástæðum virðist vera útilokað að koma þeim á fyrr. Á dagskrá þessa fundar hér sem við vorum að samþykkja eru sex mál sem reynt verður að afgreiða. Auk þess eru tvö mál hér í hv. Ed. sem vísað var til nefndar. Það verður gert stutt hlé á þessum fundi og nefndarfundir haldnir og séð hver afdrif þeirra mála verða áður en fundi verður síðan fram haldið. En nú verður gengið í að afgreiða nokkur mál á þessari dagskrá áður en hlé verður gefið til nefndarfunda.

Frsm. allshn. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Í Nd. voru gerðar nokkrar smávægilegar breytingar á frv. Í Árnessýslu var breytt skipan prestakalla. Ráðningartími aðstoðarpresta var lengdur úr þremur árum í fjögur. Og bætt var inn viðaukaákvæði við endurskoðunarákvæðið um að nú á þessu ári fari fram endurskoðun á skipan prestakalla milli prófastsdæma í Strandasýslu. Eftir viðræður við nefndarmenn allshn. gerir nefndin ekki athugasemdir við þessar breytingar.

Frsm. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. sjútvn. á þskj. 1308 við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 33/1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi Íslands. Nál. er stutt og hljóðar svo: ,,Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Karvel Pálmason, Jóhann Einvarðsson, Skúli Alexandersson, Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal.

Frsm. félmn. (Margrét Frímannsdóttir) Virðulegi forseti. Félmn. Ed. kom saman og fjallaði aðeins um þær breytingar sem gerðar voru í Nd. á frv. til laga um Húsnæðisstofnun ríkisins og leggur til að þær verði samþykktar héðan óbreyttar. Hv. þm. Salome Þorkelsdóttir og Guðmundur H. Garðarsson voru fjarverandi.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Það kom fram hjá frsm. félmn., hv. 4. þm. Suðurl., að ég og hv. 14. þm. Reykv. hefðum verið fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Ég vil þess vegna láta þess getið að þær breytingar sem gerðar hafa verið á þessu frv. í félmn. Nd. og náðust fram fyrir tilstuðlan fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni eru til bóta miðað við upphaflega gerð frv. Þrátt fyrir það munum við, þingmenn Sjálfstfl. í hv. Ed., sitja hjá við afgreiðslu þessa máls.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. 6. þm. Reykn. að þessar tillögur sem gerðar hafa verið á frv. eru til bóta, skárra væri það. Þær sýna bara það sem við vissum fyrir að málið er illa unnið og óvandað, hroðvirknislega að því staðið og af mikill einþykkni. Það mun koma í ljós eftir að þessi lög koma til framkvæmda að það verður sama klúðrið og húsnæðismálin eru í heild sinni. Þar er engin yfirsýn og ekki gerð nein tilraun til þess að standa vel að verki. En ég vil af þessu tilefni samt spyrja hæstv. félmrh. hvað hafi gerst síðan við sáumst síðast í sambandi við úrlausn fyrir það aumingja fólk sem er að missa íbúðir sínar. Þá spurði ég félmrh. að því hvort hann hefði gert ráðstafanir til þess að meira fjár yrði aflað til þess að hægt væri að veita þessi svokölluðu erfiðleikalán. Húsnæðisráðherra veit það jafn vel og ég að eins og nú er komið, eins hörmuleg og launakjörin eru og skattpíningin mikil, þá þrengist að hjá heimilunum. Margir eru á barmi örvæntingar og þess vegna er fróðlegt að vita hvað hún hefur að segja um þetta efni. Ef ég man rétt voru þær tölur sem ég nefndi síðast á bilinu 200--300 millj. sem þarf núna bara til þess að leysa bráðasta vandann til áramóta. Það er svona lausleg ágiskun, verður auðvitað miklu meira og spurningin sem nauðsynlegt er að spyrja hæstv. félmrh. er: Hvernig gengur að afla viðbótarfjár til þess að hjálpa upp á sakirnar hjá því fólki sem verst stendur á hjá? Það er annað sem ég vil líka spyrja hæstv. félmrh.: Hvort hann telji að raunvextir muni fara hækkandi á húsbréfum eftir að sú breyting verður 15. maí að þeir mega sækja um húsbréf sem kaupa notaða íbúð og síðan mun lokaskrefið verða stigið í haust, ef ég man rétt. Spurning mín til hæstv. ráðherra er hvort hann reikni með því að raunvextir fari hækkandi á húsbréfum til áramóta, líka í ljósi þess að hæstv. fjmrh. ver auknum fjármunum til þess að bæta samkeppnisstöðu sína á skuldabréfamarkaðinum. Það er komið upp úr dúrnum núna að greiðsluhallinn á ríkissjóði á þessu ári er á milli 6 og 7 milljarðar kr. án tillits til Verðjöfnunarsjóðsins. Þar bætast 2 milljarðar við. Við erum komnir þá upp í greiðsluhalla sem er 8--9 milljarðar. Ef maður spyr einstaka ráðherra hvað þeir ætli að gera um þetta og hitt, ef fréttamenn spyrja, er alltaf svarið: Það á að fara að ráða nýjan mann. --- Þetta var viðkvæðið hjá hæstv. umhvrh. í einhverjum fjölmiðlanna í gær og þannig gengur þetta. Við forsendur fjárlaga er ekki staðið. Þannig er það. En það má segja að þær byrðar sem falla auðvitað á þjóðina síðar koma jafnar niður. Höfuðmálið er hvað ráðherrann hefur gert fyrir fólkið sem er að missa sínar íbúðir. Hvað hefur verið gert í sambandi við erfiðleikalánin? Er búið að útvega þessar 200--300 millj. sem óhjákvæmilegt er að útvega til þess að standa þar sæmilega vel í stykkinu?

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Ég fékk þessa sömu spurningu frá hv. þm. Halldóri Blöndal þegar þetta mál var hér til umræðu. Ég upplýsti hv. þm. þá um að það fjármagn sem er til ráðstöfunar í greiðsluerfiðleikalán í Húsnæðisstofnun mundi duga fyrir þeim umsóknum sem þá lágu fyrir og það stendur að það mun duga fyrir þeim umsóknum sem liggja fyrir. Mér er ekki kunnugt um að það vanti 200--300 millj. til þess að geta afgreitt greiðsluerfiðleikalán það sem eftir lifir ársins vegna þess að þær umsóknir liggja ekki fyrir í Húsnæðisstofnun þannig að hægt sé að leggja mat á hvort það er þessi upphæð sem hv. þm. nefnir eða einhver önnur. Ef þarna fara að safnast inn umsóknir vegna greiðsluerfiðleikalána sem nauðsynlegt er að afgreiða þá verður það mál að sjálfsögðu tekið upp í ríkisstjórninni. Að því er varðar síðari spurningu hv. þm. um húsbréfakerfið. Þegar það opnast núna 15. maí fyrir það fólk sem vill nýta sér húsbréfakerfið til kaupa á eldri íbúðum spurði hv. þm. hvort ástæða væri til að ætla að raunvextir mundu hækka við það. Ég tel ekki ástæðu til þess að ætla það.

Halldór Blöndal Herra forseti. Svör félmrh. hæstv. eru önnur nú en um daginn. Þá sagði hæstv. félmrh. að þessir fjármunir væru bundnir miðað við þær fjárhæðir sem lágu fyrir í janúar eða febrúar, ég veit ekki hvort það hefur verið mismæli þá, ég skal ekki um það segja. En ég fullyrði að sú fjárvöntun sem ég var að lýsa er raunveruleg. En það má kannski leika sér að orðum. Þær umsóknir sem liggja fyrir. Ég hef spurt fyrir fólk og mér er sagt að peningar séu búnir. Það þýði ekki að sækja um. Og það kallar auðvitað á beina spurningu til hæstv. ráðherra: Er hugsanlegt að Húsnæðisstofnun gefi upp þau svör ef menn vilja sækja um greiðsluerfiðleikalán að fjármunir séu ekki fyrir hendi? Það þýði ekki að sækja um meira á þessu ári. Er það hugsanlegt? Mig minnir, herra forseti, að einhvers staðar hafi komið fram að þeir peningar sem eru eftir í þessu skyni, það standa í mér tölur eins og 10 eða 15 millj., það er kannski vitleysa, kannski eru eftir 40 millj. --- Væri hægt að fá upplýst frá ráðherra hversu miklir peningar eru eftir til áramóta? Hvað er búið að úthluta miklum fjármunum til erfiðleikalánanna á þessu ári? Hvenær var þeim úthlutað og hversu miklir peningar eru til ráðstöfunar það sem eftir lifir ársins? Ráðherrann er í þeirri góðu trú að þetta sé allt saman í lagi. Mér skilst að ráðherrann búist ekki við því eftir svörum hennar síðast að neinir séu í erfiðleikum lengur, ríkisstjórnin sé búin að leysa þetta allt saman. Forsrh. talaði um að sjávarútveginum veitti ekki af því að lepja einhvern rjóma. Kannski hæstv. ráðherrann sé þeirrar skoðunar að búið sé að láta þvílíkt magn af rjóma á einhverja undirskál fyrir það fólk sem hefur átt í erfiðleikum að það sé búið að torga nægju sína eða eitthvað svoleiðis. Ég held að það sé ekki tilfellið. Ég held að húsnæðisráðherrann segi ekki alla söguna. Það er hægt að bera svör hennar saman þegar ræða hennar kemur út, hvað ráðherrann sagði nú og hvað hæstv. ráðherra sagði síðast þegar ég spurði. Má vera að mig misminni en ég tók svo eftir að þeir fjármunir sem Húsnæðisstofnun hefði til þessara lána hefðu miðast við þær umsóknir sem lágu fyrir. Mér finnst hafa verið sagt svo í febrúar, í öllu falli á fyrsta ársfjórðungi þessa árs.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Þó svo að við séum hér á síðasta degi og að reyna að ljúka þinghaldinu þá dugir ekki annað en að hæstv. félmrh. svari þessari spurningu: Er búið að loka fyrir umsóknir hjá Húsnæðisstofnun varðandi erfiðleikalán? Ef svo er ekki, hversu miklir eru þeir fjármunir sem Húsnæðisstofnun hefur til ráðstöfunar vegna erfiðleikalána það sem eftir lifir ársins og hvað liggja fyrir umsóknir varðandi háa fjárhæð? Ég held að nauðsynlegt sé að fá svar við þessu.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um að Húsnæðisstofnun hafi neitað að taka á móti umsóknum sem lagðar hafa verið fram vegna greiðsluerfiðleika. Ég vil upplýsa hv. þm. um það að á sl. ári voru veittar um 290 millj. sem voru ætlaðar til lána úr Byggingarsjóði ríkisins á árinu 1989 fyrir íbúðareigendur í greiðsluerfiðleikum. Húsnæðismálastjórn afgreiddi um 760 umsóknir vegna greiðsluerfiðleika á árinu 1989. Á yfirstandandi ári, eins og kom fram í mínu máli þegar við ræddum þetta við fyrri umræðu, lágu fyrir 250 umsóknir í janúar. Það tókst að semja við viðskiptabanka og sparisjóði um 130 millj. sem ætlaðar voru til þessara umsókna. Mér var tjáð að þessi fjárhæð ásamt því sem eftir var á síðasta ári mundi duga til þess að afgreiða þessar 250 umsóknir. Ég geri alveg fastlega ráð fyrir því að langt sé gengið á þessa fjárhæð en engu að síður er ég upplýst um að þessi upphæð muni duga fyrir þeim 250 umsóknum sem liggja fyrir. Ég veit ekki af hverju ríkisstjórnin ætti hér og nú að fara að samþykkja 200--300 millj. í greiðsluerfiðleikalán það sem eftir lifir ársins þegar ekki liggja fyrir umsóknir. Hún hlýtur að taka afstöðu til þess hvort og hvað mikið hún setur af fjármagni inn í þennan lánaflokk þegar umsóknir liggja fyrir. Annað væri óeðlilegt. Kannski þarf meira, kannski þarf minna. Engu að síður liggur það fyrir að þetta dugar fyrir umsóknum sem þegar liggja fyrir og Húsnæðisstofnun hefur ekki neitað að taka á móti umsóknum frá þeim sem hafa óskað eftir greiðsluerfiðleikalánum.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það er eins og ég vænti. Það fjármagn sem útvegað var var vegna umsókna sem lágu fyrir í janúarmánuði og ekki hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að útvega fjármagn til þess að mæta erfiðleikum þess fólks sem er nú við það að missa íbúðir sínar. 

Ég hygg að þeir séu nálægt ... þessir peningar því að þeir duga fyrir þessum umsóknum.

Peningarnir duga fyrir umsóknunum í janúar. Peningarnir eru búnir núna og hæstv. húsnæðisráðherra hefur ekki haft dugnað í sér til þess að útvega viðbótarfjármagn við fjáraukalögin og hefur ekki áhuga á því að leysa vanda þessa fólks. Það liggur fyrir að peningarnir eru uppurnir að kalla. Það liggur fyrir að ráðstafanir ráðherrans miðast við það eitt að geta svarað þeim umsóknum sem lágu fyrir í janúar. Svo má bara hitt fólkið eiga sig sem eftir stendur. Hæstv. húsnæðisráðherra kórónaði skömmina með því að segja að ríkisstjórnin yrði að taka ákvörðun um hversu miklum fjármunum hún vildi eyða til þess að koma til móts við fólk sem ætti í þessum erfiðleikum. Nú hafa þeir peningar gengið til þurrðar og þá verður bara að setja fólkið á vergang. Því ekki er við því að búast að hægt sé að fá einhver uppgrip með mikilli vinnu og þó svo takist til að menn fengju vinnu þá eiga þeir í hæsta lagi eftir 50% þess sem þeir afla sér þegar frádrættinum lýkur þannig að ekki er hægt lengur með mikilli vinnu að rétta hag sinn. Ég vildi að það kæmi fram að um leið og verið er að gefa ný stór loforð þá er það fólk skilið eftir á köldum klaka sem er við það að missa íbúðir sínar. Ég heyrði ekki betur en húsnæðisráðherra teldi að þetta væri kerfislega rétt og þess vegna ekkert við því að gera. Og ég heyrði ekki betur en húsnæðisráðherra væri fullkomlega ánægður með það ástand sem nú ríkir í þessum efnum.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. sem flutt var af 13 þingmönnum Ed. og er nú komið hér til einnar umr. vegna þess að gerð var breyting á 1. gr. frv. í meðförum Nd. Ég tel að þessi breyting sé í sjálfu sér ekki til skaða. Þarna var um það að ræða hvort skylda ætti farþega í aftursætum leigubifreiða, sem notaðar eru til farþegaflutninga, til að nota bílbelti. Brtt. sem samþykkt var í Nd. er um það að þeir skuli ekki skyldaðir til að nota bílbelti í aftursætum leigubifreiða. Ég legg til að frv. verði samþykkt með þeim áorðnu breytingum sem gerðar voru í hv. Nd. því að ég tel allt í lagi að leyfa þessu að fara svona núna. Það er stór áfangi sem hefst með því að samþykkja frv. þó að þessi undanþága sé sett. Það kemur þá reynsla á það og hægt að breyta því síðar ef okkur þykir nauðsynlegt, en auðvitað er ekkert sem bannar farþegum í aftursæti leigubifreiða að nota bílbelti og á ég frekar von á því að það verði gert, a.m.k. þegar fram í sækir. Mér finnst satt að segja vel við hæfi að þetta ágæta mál endi hér sem síðasta mál þessarar hv. deildar þar sem það var upphaflega flutt af hv. Ed. og önnur þau mál sem varða umferðaröryggi hafa oftast verið að frumkvæði þingmanna hér í hv. Ed.

Forseti (Jón Helgason) Það er ljóst að þessi fundur í hv. Ed. er síðasti fundur deildarinnar á þessu þingi. Því vil ég að lokum þakka hv. deildarmönnum fyrir mjög gott samstarf á þinginu sem nú er að ljúka. Að sjálfsögðu hafa verið skiptar skoðanir um efnisatriði þeirra mála sem við höfum verið að fjalla um hér en menn hafa leitast við að greiða fyrir afgreiðslu svo að ég tel að til fyrirmyndar sé og fyrir það ágæta samstarf við hv. deildarmenn færi ég mínar bestu þakkir. Ég þakka einnig varaforsetum og skrifurum deildarinnar fyrir ágæta aðstoð. Þá vil ég þakka skrifstofustjóra Alþingis og starfsliði öllu fyrir mikla og góða samvinnu við alþingismenn og mig í mínu starfi. Miklar annir hafa verið núna í lok þingsins eins og jafnan áður, en þó held ég að óhætt sé að fullyrða að afgreiðsla mála hefur verið í fastari skorðum og skipulegri en oftast áður vegna þess ágæta starfsliðs sem hefur ráðist hingað til starfa á Alþingi til aðstoðar þingmönnum við nefndarstörf og fyrir það tel ég sérstaka ástæðu að þakka. Ég vil svo að lokum árna hv. deildarmönnum og starfsliði Alþingis allra heilla á komandi sumri og ég vonast til þess að við hittumst hér öll heil að hausti þegar Alþingi hefur störf að nýju.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég þakka hlý orð og árnaðaróskir í garð okkar þingmanna um leið og ég þakka fyrir samstarf á þessu þingi og góða fundarstjórn og fullyrði að samstarfið hafi verið betra eftir því sem á leið veturinn sem er merki um það að hér séu þroskaðir menn og konur í þessari hv. deild. Ég óska hæstv. forseta og fjölskyldu hans gleðilegs sumars, allra heilla og góðrar heimkomu. Um leið þakka ég skrifstofustjóra Alþingis og starfsmönnum fyrir mikla greiðvirkni og góð störf, oft við erfiðar aðstæður og kannski misjafna vinnuaðstöðu satt að segja. Ég óska þeim gleðilegs sumars og fjölskyldum þeirra og bið hv. þm. að rísa úr sætum til samþykkis. Gleðilegt sumar. --- 

Forseti (Jón Helgason) Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. e. og deildarmönnum öllum fyrir góðar óskir í minn garð. Þá liggur ekki fleira fyrir þessum fundi. Fundinum er slitið.