Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. og fulltrúar þriggja flokka í n., Framsfl., Alþb. og Alþfl., leggja til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Félmn. Ed. var ekki sammála um þetta frv. eins og þegar hefur komið fram. Við fulltrúar Sjálfstfl. í n. höfum lagt fram minnihlutaálit á þskj. 226. Við getum ekki fallist á þetta frv., sem við ræðum nú, og það er ýmislegt sem til þess ber. Við skulum hafa í huga að frv. þetta er flutt í sambandi við efnahagsaðgerðir ríkisstj. samkv. brbl. frá 21. ágúst s.l. Með þessum lögum voru verðbætur á laun lækkaðar og skorinn niður launakostnaður fyrirtækja. Hins vegar er með þessu frv. farið í gagnstæða átt og aukinn launakostnaður fyrirtækja. Við sjálfstæðismenn teljum ekki hægt að bera ábyrgð á slíkum látbragðaleik ríkisstj., sem fram kemur í þessum málum, og leggjum því til að menn sitji hjá við afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. félmn. styður Alþfl. þá lengingu á orlofi sem gert er nú ráð fyrir. Reyndar hefur Alþfl., við þm. hans hér í Ed., verið með tillögu um þessa lengingu undanfarin þrjú þing og sú till. hefur aldrei fengist afgreidd - ekki orðið útrædd. Frv. ríkisstj. um þessi mál er nákvæmlega eins og eldra frv. okkar var, og vissulega er það gott að þeir skuli sjá að sér og taka þetta mál upp, en fyrr hefði það mátt vera og í öðru samhengi. Nú er verið að skerða launin hjá launþegum allverulega og á þetta að vera eins konar sárabót á það, en eðlilegra hefði verið að Alþingi hefði haft frumkvæði að því að lengja orlof launþega. Ákvörðun um orlof launþega hefur yfirleitt verið tekin á Alþingi - reyndar oft eftir mikinn þrýsting launþegasamtakanna. Þegar við skoðum söguna sjáum við að Sjálfstfl. hefur alltaf verið á móti því að launþegar fengju lengt orlof - alveg frá upphafi verið á móti því að þeir lægst launuðu nytu þess að hafa frí eins og aðrir. Það er skoðun okkar Alþfl.-manna að allir launþegar eigi að hafa sama orlofsrétt og ríkið treystir sér til að semja um við sína starfsmenn, annað sé ekki sæmandi, annað sé ekki eðlilegt. Því höfum við lagt fram brtt. við frv. ríkisstj. - brtt. sem kveður á um mun meiri rétt til handa launþegum, brtt. sem er mótuð eftir því sem ríkið sjálft hefur samið við sína launþega um og er það afar nöturlegt, komi það upp að þessi till. verði ekki samþykkt, vegna þess að þá verða hinir almennu launþegar í Verkamannasambandinu, í Alþýðusambandinu með mun minna orlof en aðrir. Því höfum við flutt brtt. sem er svohljóðandi: „Við 1. gr. Á eftir 1. mgr. komi ný mgr. er orðist svo: Starfsmaður, sem hefur unnið samfleytt í 10 ár hjá sama atvinnurekanda eða náð 40 ára aldri frá því orlofsári sem gjaldfallið er, skal auk lágmarksorlofs samkv. 1. mgr. þessarar greinar fá þrjá daga í orlof, og sá, sem unnið hefur hjá sama atvinnurekanda í 18 ár eða náð 50 ára aldri, skal enn fá þrjá daga til viðbótar.“ Og við 3. gr. er þessi breyting: „1. mgr. 7. gr. laganna orðist þannig: Atvinnurekandi skal greiða í orlofsfé 10.17% af launum vegna þeirra sem rétt eiga á lágmarksorlofi. Við 10 ára starf eða 40 ára aldur hækkar orlofsfé í 11.59% og við 18 ára starf eða 50 ára aldur hækkar orlofsfé í 13.40%.“ Það er von okkar Alþfl.-manna að menn hér í deild samþykki þessa breytingu. Annað væri köld kveðja til launþega. Annað væri til að undirstrika þann hrikalega mismun sem í dag er á orlofsrétti launþega.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem er fylgifrv. með því frv. sem Ed. var að fjalla um og samþykkja fyrir stuttu. Meiri hl. félmn. leggur til að þetta verði samþ. Þann meiri hl. skipa á sama hátt og áður fulltrúar þriggja flokka í n., Framsfl., Alþb. og Alþfl.



Herra forseti. Frv. það sem nú er á dagskrá er, eins og þegar hefur verið tekið fram, fylgifrv. frv. þess sem við vorum að ræða áðan, frv. um orlof, 55. máls. Við sjálfstæðismenn tökum sömu afstöðu til þessa fylgifrv. og aðalfrv. og sitjum hjá við atkvgr.



Herra forseti. Félmn. hv. Ed. hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 43 26. nóv. 1980, um tekjustofna sveitarfélaga. Hér er um að ræða stjfrv., sem hefur tekið grundvallarbreytingu í meðferð félmn. hv. Nd. Þar er um að ræða 4. gr. upphaflega frv., sem er felld út. Ég fagna þessari breytingu á frv., sem er viðurkenning hv. Alþingis á því að fasteignagjöld eru samkv. lögum alfarið tekjustofn sveitarfélaga og álagning þeirra því alfarið á ábyrgð kjörinna sveitarstjórnarmanna. Afskipti ríkisvaldsins af þessum tekjustofni umfram það sem lög heimila ganga gegn yfirlýstri stefnu stjórnvalda um sjálfstæði sveitarfélaga. Það upplýstist jafnframt í meðförum málsins í félmn. hv. Nd. að öll þau sveitarfélög sem 4. gr. frv. tók til höfðu þá þegar ákveðið lækkun fasteignagjalda sem gengur lengra en ákvæði frv. gerði ráð fyrir. Félmn. hv. Ed. mælir með að frv. verði samþykkt, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Ólafur Ragnar Grímsson.



Herra forseti. Eins og kom fram í framsöguræðu fulltrúa félmn. er hér um að ræða stjfrv., sem flutt var hér fyrir nokkru. Einhugur var um það innan ríkisstj. að nauðsynlegt væri að frv. af þessu tagi væri flutt. Markmiðið með frv. var að tryggja að hagsmuna íbúa nokkurra sveitarfélaga væri gætt við álagningu fasteignaskatts á næsta ári. Síðan hefur það gerst að nokkrir sveitarstjórnarmenn hafa risið upp gegn þessu ákvæði og meiri hl. Nd. ákveðið að fara að vilja nokkurra sveitarstjórnarmanna. Ég tel hins vegar engu að síður nauðsynlegt að Alþingi reyni áfram að tryggja hagsmuni íbúa þessara sveitarfélaga og gangi þannig tryggilega frá málum að hagsmunir íbúanna séu ekki fyrir borð bornir. Þrátt fyrir yfirlýsingar þær sem vitnað var hér til að hefðu komið fram í sveitarstjórnum liggur ekkert fyrir um það endanlega að íbúarnir hafi tryggingu fyrir því að álagningin verði ekki með öðrum hætti. Herra forseti. Það mætti hafa fleiri orð um þetta, en ég ætla ekki að gera það hér. Málið liggur nokkurn veginn ljóst fyrir. Ég tel að það sé nauðsynlegt, eins og ríkisstj. taldi þegar hún lagði þetta frv. fram, að setja þessa tryggingu í þágu íbúanna sem búa í þessum sveitarfélögum. Þess vegna leyfi ég mér að flytja við umr. brtt., sem ég mun afhenda forseta, á þann veg, að 4. gr. orðist svo: „Á eftir ákvæði til bráðabirgða IV komi nýtt bráðabirgðaákvæði, nr. V, er hljóði svo: „Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 3. gr. laga nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga, er óheimilt að hækka fasteignaskatta milli áranna 1982 og 1983 um meira en 65%.



Herra forseti. Vegna ræðu hv. 11. þm. Reykv. vil ég aðeins ítreka það, að hagsmunir íbúanna á hverjum stað eru best tryggðir með því að fela heimamönnum ákvörðunarvaldið, eins og allir stjórnmálaflokkar hafa margyfirlýst að eigi að gera. Sjálfsákvörðunarvaldið á að vera heima í héraði, en ekki á hv. Alþingi.



Herraforseti. Mér var tjáð í gær að það væri lögð áhersla á það af hálfu ríkisstj. að afgreiða þetta mál á þessu þingi. Ég tók það fyrir satt. Það var í gær þegar eftir 1. umr. hér í deild haldinn fundur í félmn. Ed. Með tilliti til þess að ætlunin væri að afgreiða þetta mál á þessu þingi afgreiddi nefndin það í fljótheitum, en taldi að það væri grundvöllur fyrir því ef byggt væri á frv. eins og það kom frá Nd. þar sem það hafði verið þrautrætt og athugað. Nú hefur hv. 11. þm. Reykv. og formaður þingflokks Alþb. borið fram brtt., sem við erum að heyra fyrst nú. Mér virðist í fljótu bragði að frv. þetta breytist verulega ef orðið verður við þeirri brtt. og hún samþykkt. Mér þykir málið það viðurhlutamikið að ég legg til að þessari umr. verði nú frestað og hv. félmn. fái tækifæri til að athuga þessa till. frá formanni þingflokks Alþb.



Herra forseti. Sú brtt. sem ég flutti hér var orðrétt samhljóða brtt. sem flutt var í Nd. og er á þskj. 189. Hún hefur legið hér á borðum þm. Ennfremur er það venja hér í þinginu að nefndir fái til meðferðar, þegar þær fjalla um mál, þau þskj. sem birst hafa um málið í fyrri deild. Þessi brtt. hefur því efnislega og í þessu formi legið fyrir félmn. þegar hún fjallaði um málið vegna þess að hún hefur borist n. í gögnum málsins frá Nd., eins og ven ja er hér í þinginu. Það getur því ekki verið rétt, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði áðan, að hann sé í fyrsta skipti að sjá og heyra þessa brtt. nú. Bæði hefur hún legið sem þskj. Nd. á borðum þm. nokkurn tíma og í öðru lagi hlýtur hún að hafa borist n. sem þskj. frá Nd. líkt og ven ja er um öll mál hér í þinginu. Mín till. er nákvæmlega eins orðuð og það þskj. sem hlýtur að hafa legið fyrir n. Hv. félmn. hlýtur því að hafa haft þetta til meðferðar áður. Ég vildi, herra forseti, láta þetta koma fram vegna þess að mér fannst gæta hér misskilnings um að hér væri að birtast í þinginu eitthvað sem menn hefðu ekki haft fyrir framan sig áður.



Herra forseti. Í raun og veru hrakti hv. 11. þm. Reykv. ekki neitt af því sem ég sagði í þeim fáu aths. sem ég gerði áðan. En ég undirstrika það, sem ég sagði þó þar, að þetta mál var afgreitt til félmn. í gær og nefndin afgreiddi málið í fljótheitum vegna beiðni ríkisstj. um að flýta málinu. Ég segi fyrir mig: Ég gekk út frá því að af hálfu ríkisstj. kæmu ekki upp tillögur um breytingar frá því sem málið lá þar fyrir.

Þetta er ekki till. frá ríkisstj.

Það er till. frá formanni þingflokks Alþb., sem mun vera næststærsti þingflokkurinn sem styður ríkisstj. Félmn. ræddi ekki þessa brtt., sem fram kom í Nd. og hafði verið felld þar, og hv. 11. þm. Reykv., sem á sæti í félmn., mætti ekki á fundi n. N. var ekki á neinn hátt tilkynnt eða hún aðvöruð um að það kæmu fram slíkar brtt. Með tilliti til þessa ítreka ég ósk mína að umr. verði frestað og félmn. fái tækifæri til að líta á málið.



Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er, að nú skil ég ekki málflutning hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, sem ætíð áður hefur stýrt störfum félmn. með mikilli sæmd og réttlátlega að mínum dómi. Í áliti n. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt.“ Það kemur þess vegna alveg skýrt fram í því áliti, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson skrifar undir, að menn hafa átt von á að brtt. yrðu fluttar. N. boðar það í áliti sínu. Í öðru lagi tel ég það ekkert rof á neinu samkomulagi, sem hér hefur verið gert um þingstörfin, þó að menn endurflytji hér í Ed. orðréttar sömu brtt. og voru fluttar í Nd. Ég nefni sem dæmi að fyrir nokkrum mínútum fluttu þm. Alþfl. brtt. við frv. sem félmn. hafði líka fjallað um og voru þær orðréttar eins og till. fluttar í Nd. Enginn gerði aths. við það né taldi það brot á neinu samkomulagi. Það hefur alltaf verið l jóst að fluttar kynnu að verða sömu brtt. í seinni deild og voru fluttar í fyrri deild. Að fara að túlka samkomulag þingflokkanna um afgreiðslu mála hér á þann veg, að þar með hafi menn afneitað rétti sínum til að flytja í seinni deild sömu brtt. og voru fluttar í fyrri deild, er skilningur sem ég hef aldrei heyrt og get ekki með nokkru móti talið í samræmi við þær venjur sem við höfum almennt beitt. Þess vegna gerði ég enga aths. við það þó að þm. Alþfl. flyttu hér í Ed. sömu brtt. og þm. Alþfl. fluttu í Nd. og tel á engan hátt óeðlilegt þó að ég geri það sama varðandi þetta frv., með sérstakri tilvísun til þess, að það er þegar boðað í nál. að einstakir nm. ætli að flytja brtt. Varðandi fundartíma félmn., þá stóð svo á að ég þurfti að stýra þingflokksfundi Alþb. í um það bil klukkustund eftir að deildarfundi lauk hér í gær, en formaður n. kaus að halda fund í n. á þessari sömu klukkustund. Ég geri ekki aths. við það, en tel það ósanngjarnt að hv. formaður n. sé að gera eitthvert mál úr því hér, að ég hafi ekki getað mætt á nefndarfundi, vegna þess að honum var fullkunnugt um að ég var að stjórna fundi míns þingflokks. Ég sagði honum um leið og ég var boðaður á nefndarfundinn að ég þyrfti að stjórna þingflokksfundi og gæti ekki komið.



Herra forseti. Við þm. Alþfl. fluttum brtt. áðan varðandi orlof. Ég vil upplýsa þá sem ekki vita um það, að till. okkar í orlofsmálum sem er efnislega eins og brtt. fjallar um, hefur legið hér fyrir frá því í þingbyrjun, þannig að mönnum ætti ekki að koma það neitt á óvart og reyndar geta einstakir þm. ekki fjargviðrast yfir því, þó að brtt. séu fluttar. Varðandi það mál sem nú er verið að ræða vil ég geta þess að það var fyrir mín orð að inn í nál. var sett að einstakir nm. áskildu sér rétt til að flytja brtt. Ég hafði orð á því á nefndarfundi að ég mundi e.t.v. flytja þá till. sem hv. 11. þm. Reykv. hefur nú flutt, þannig að það ætti ekki að koma mönnum á óvart. Það varð þó ekki úr að ég flytti þessa till. en nú er hún fram komin og átti ég síst von á því frá stjórnarþingmanni, en það er ánægjulegt ef veður hafa skipast í lofti og stjórnarliðið er e.t v. allt fylgjandi þessari till.



Herra forseti. Það er rétt sem hv. síðasti ræðumaður, 3. landsk. þm., sagði, að það var gert ráð fyrir á fundi í félmn. Ed. í gær að hann flytti brtt. við frv. um orlof, þá brtt. sem hann hefur flutt. Það var það sem gengið var úf frá. En hvað viðvíkur brtt. frá hv. 11. þm. Reykv. vil ég aðeins segja það, að þegar beiðni kom til félmn. frá ríkisstj. eða félmrh. um að ljúka málinu, þá hvarflaði ekki að mér að það kæmi til greina að af hálfu ráðh. eða hans flokks væri tekið upp deilumál í þessu efni. Það er forsenda fyrir því að hægt sé að afgreiða mál sem þetta á síðustu klukkustundum þingsins að ekki séu tekin upp deilumál. Með tilliti til þessa hef ég gert mínar aths. Það var ekki ætlun mín að fella neinn áfellisdóm yfir hv. 11. þm. Reykv. fyrir það, að hann hafði ekki tækifæri til þess að vera á fundi félmn. í gær. En það breytir í engu aðalatriði þess sem ég hef verið að segja.

Eyjólfur Konráð lónsson: Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur nú brugðið á það ráð að reyna að spilla því samkomulagi sem gert hefur verið um að reyna að ljúka þingfundum í dag. Það hefur verið vakin á því athygli að svo kunni að vera að stjórnarflokkarnir í heild hafi ákveðið að breyta afstöðu sinni í þessu máli og styðja þá till. sem þm. flutti hér. Ég trúi því raunar naumast að ríkisstj. í heild og stjórnarflokkarnir ætli að grípa til þess ráðs, en á meðan ekkert liggur fyrir um hver afgreiðsla þessa máls verði, þá mundi ég leggja til að fundinum yrði frestað, eins og forseti hefur ákveðið, en gjarnan til mánudags. - Fundarhlé.



Herra forseti. Félmn. hefur haldið fund og tekið til meðferðar skriflega brtt. frá Ólafi Ragnari Grímssyni. Málið hefur verið rætt. Niðurstaðan er sú, að fimm nm., Eyjólfur Konráð Jónsson, Guðmundur Bjarnason, Salome Þorkelsdóttir, Stefán Guðmundsson og Þorv. Garðar Kristjánsson styðja frv. óbreytt og eru á móti brtt. Ólafur Ragnar Grímsson er með sinni brtt. að sjálfsögðu, en Karl Steinar Guðnason kvaðst ekki vera búinn að taka afstöðu síðast þegar ég sá hann. Ég reiknaði með að hann mundi þá gera grein fyrir sinni stöðu.



Herra forseti. Allir eru sammála um nauðsyn þess að lækka skatta. Ég lít svo á, að hér sé um að ræða sýndartillögu þeirra Alþb.-manna um að lækka skatta, og þá á það að gerast á kostnað sveitarfélaganna. Stórmannlegra hefði mér þótt að hæstv. ríkisstj. hefði sýnt hug sinn í verki með því að ganga á undan með því fordæmi að byrja á sjálfri sér og lækka skatta ríkisins áður en aðför er gerð að tekjustofnum sveitarfélaganna. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég tel mjög eðlilegt að samþykkja þessa till. vegna þess að það er verið að létta byrðum af fólkinu í landinu með þessu. Einhvern tíma og einhvers staðar hefur maður séð það í málgagni þeirra sjálfstæðismanna að þeir vildu taka þátt í því. Þess vegna kemur mér á óvart afstaða þeirra hér í deild. Kannske er það sýndarmennska, kannske eitthvað annað. En ég segi já.



Herra forseti. Við þm. Alþfl. hér í deild fluttum till. um það að gjaldstofn fasteignagjalda yrði lækkaður yfir alla línuna um 20%. Það hefði gilt um eignarskatt, fasteignagjöld, stimpilgjöld, erfðafjárskatt og e.t.v. eitthvað fleira. Fasteignagjöld hefðu með þeim hætti ekki hækkað nema um 42% milli ára og þannig verið tekið tillit til þess sérstaka ástands, sem ríkir í þjóðfélaginu, þegar útlit er fyrir að skattlagning fari langt fram úr kaupgjaldsþróun. Með þessu móti hefðu ríki og sveitarfélög komið til móts við fólkið í landinu þegar að kreppir og kjörin eru að versna. Þessi till. hefur ekki hlotið náð fyrir augum hv. alþm. að meiri hluta til. En sú till. sem hér er til umfjöllunar stefnir þó eilítið til réttrar áttar. Ég segi já.



Herra forseti. Það er upplýst og kemur fram í nál. að sveitarfélögin sjálf hafa ákveðið að leggja lægri fasteignaskatta á heldur en kemur fram í þessari till. Ég get upplýst að það hefur ekki verið hægt að koma saman fjárlögum vegna þess að ríkisstj. undirbýr nýjan skatt á bílaeigendur í landinu til þess að afla fjár til vegamála. Ríkisstj. ætlar því að halda áfram sínum skattahækkunum. Ég segi nei.



Herra forseti. Sú brtt. sem hér er verið að greiða atkv. um er efnislega sammála kjarnagrein þess ríkisstjórnarfrv. sem hér er verið að fjalla um. Mér er kunnugt um það, að innan ríkisstj. voru ráðherrar Framsfl. og ráðherrar sjálfstæðismanna eindregnir talsmenn þess að þetta frv. yrði flutt. Ég verð því að segja eins og er að það kemur mér mjög á óvart að það skuli síðan gerast hér í atkvgr. að þeir hinir sömu ráðherrar skuli nú greiða atkv. gegn brtt. sem efnislega felur það í sér að breyta þessu frv. í það sama horf sem þeir samþykktu innan ríkisstj. að ætti að vera frv. ríkisstj. Hæstv. forsrh. var ekki í salnum þegar hans nafn var kallað. Vona ég að hann taki þátt í þessari atkvgr., þar eð hann er nú genginn í salinn, svo að skýrt komi fram hvort það eru fleiri ráðherrar í þessari hv. deild sem ætla að hlaupast undan merkjum þess ríkisstjórnarfrv. sem hér er verið að greiða atkv. um. Ég flutti þessa brtt. til þess að standa við það efnisákvæði sem ríkisstjórnarfrv. miðaðist upphaflega við. En þar að auki vil ég taka undir þau sjónarmið sem hér komu fram bæði hjá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Hér er verið að setja tryggingu af hálfu löggjafans í þágu íbúa sveitarfélaganna til að koma í veg fyrir að skattahækkun sveitarfélaganna verði meiri en önnur almenn skattahækkun í landinu. Ég segi þess vegna já.