Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og kunnugt var við fyrri hluta þessarar umr., þá var málinu frestað, vegna þess að ýmsir hv. þdm. vildu koma með brtt. við frv., til þess að samræma það betur þeim tilgangi, sem með því var ætlað að ná. Það, sem jeg vildi leggja aðaláherslu á, var það, að kjallaraíbúðir yrðu bannaðar framvegis, þannig að ekki mætti innrjetta kjallaraíbúðir í nýjum húsum og ekki gera að nýju kjallaraíbúðir í gömlum húsum. Þetta fólst í brtt. mínum á þskj. 459. En nú hefi jeg tekið þær aftur, vegna þess að samkomulag hefir orðið milli mín og hv. 3. landsk. um aðrar brtt., sem ganga í sömu átt og sem við flytjum nú við þessa umr. Þessar till. fara í fyrsta lagi fram á það að banna íbúðir í nýjum húsum, og ennfremur að gera kjallaraíbúðir í gömlum húsum. Þetta er tekið úr ákvæðum frv. eins og það er nú um skilyrði fyrir því að mega hafa íbúð í kjöllurum áfram, og er nokkurn veginn shlj. því, sem er í 1. gr., þó með þeirri breyt., sem allshn. vildi á gera, að forgarðurinn þyrfti ekki að vera nema 3 m. Því hefir verið bætt við, að þetta eigi við þar, sem kjallaraíbúð snúi að götunni, en vera má, að gluggar snúi í aðra átt, og sje þá nóg rúm til þess að fullnægja því, sem brtt. okkar vill vera láta. Annað er ekki nýtt í þessum till., sem jeg ekki var búinn að minnast á í fyrri hluta ræðu minnar. Það hefir orðið að samkomulagi, að leita skuli álits hlutaðeigandi byggingarnefndar, áður en skorið er úr ágreiningi um það, hvað telja skuli kjallaraíbúð. Fleiri ákvæði eru ekki ný. Þetta má segja, að sje soðið saman úr till., sem jeg flutti við fyrri hluta umr., og úr frv. eins og það nú er. Þar næst sá tilgangur, sem vakað hefir fyrir hv. flm., að takmarka og banna íbúðir í kjöllurum.



Það er rjett hjá hv. 4. landsk., að þessar brtt. á þskj. 518 innifela í sjer að mestu leyti það, sem hann sjálfur hefir flutt sem brtt. á sjerstöku þskj. Það vakti fyrir flm., að hjer væri um mikið nauðsynjamál að ræða, þar sem á að útrýma íbúðum í kjöllurum, því að margar af þeim, þó kannske ekki allar, eru óheilnæmar og geta verið heilsuspillandi. En við flm. hefðum helst kosið, að breyt. hefðu orðið sem minstar á frv., enda verður heldur ekki annað sagt um þessar breyt. en að þær sjeu meira að formi til en efni, nema að því er snertir 6. lið á þskj. 518, en þær tel jeg gera frv. fullkomnara. Það, sem jeg kann ekki við í brtt., er þetta, að þó að bannað sje að hafast við í þeim húsakynnum, sem ekki fullnægja skilyrðum þeim, sem tekin eru fram í okkar frv., þá er þó gerð undantekning frá þessu í 3. lið, eða um stundarsakir. Í samræmi við þessar breyt. er og hitt, að færa tímann til að útrýma kjallaraíbúðum niður í 20 ár. Okkur flm. þessa frv. er það áhugamál, að það nái fram að ganga breytingalaust, en takist það ekki, þá með sem allra minstum breyt. Jeg skal taka það aftur fram, að mjer finst það lakara, að fyrirsögn frv. verði breytt og útlent orð tekið í stað íslensks, og það því fremur, sem fyrir þinginu liggur frv., sem menn telja að eigi að bæta málið og færa nöfn til íslenskara máls. Annars skal jeg ekki teygja tímann um þetta frv.; get bætt því við, að jeg tel viðbótina, sem verður við 5. gr., heldur til bóta. En ýmsar aðrar breyt., sem miða aðallega að því að sundurliða frv. og skipa niður á annan hátt en upphaflega var, eru síst til bóta.



Jeg ætla að gefa þá skýringu, að heilbrigðisnefnd og bæjarstjórn halda sínum rjetti áfram til þess að banna íbúðir, sem þannig eru útbúnar, að ekki er leyfilegt að búa í þeim samkv. heilbrigðisreglugerðum. En það, sem er leyft í okkar brtt., er það, að nota íbúðir, sem ekki fullnægja 1. gr. frv., en þær eiga þó að hverfa á tuttugu árum. Það er að vísu ekki frábrugðið því upprunalega frv. og því shlj. að efni til, en aðeins tekið beint fram, að leyft sje að nota þessar íbúðir, vitanlega að óskertum rjetti bæjarstjórnar til að banna þær, sem eru skaðlegar. Jeg sje ekkert athugavert við það, þótt tíminn til að útrýma kjallaraíbúðum sje færður niður í tuttugu ár.



Það er ekki auðvelt fyrir mig að fara út í brtt., sem fyrir liggja á þskj. 518. Mjer hefir ekki gefist tækifæri til að sjá þær fyr en í morgun. Hv. 5. landsk., meðflm. minn um þetta frv., hefir tekið fram ýmislegt viðvíkjandi þessum brtt., og er því óþarfi fyrir mig að rekja það svo nákvæmlega. Hv. 3. og 4. landsk. flytja till. um það, að á undan 1. gr. komi ný gr.: að í kaupstöðum og kauptúnum, sem hafa yfir 100 íbúa, má ekki taka kjallara til íbúðar í húsum, sem bygð eru hjer eftir. Þeir stíga það lengra en frv. gerði, að þeir banna að taka kjallara til íbúðar, og ennfremur að gera kjallaraíbúðir. Þetta er nú gott og blessað, og skal jeg ekki andmæla því. Reynslan verður að skera úr, hvort hjer sje ekki um fullstórt spor að ræða. Jeg hefi bent á það áður, að það má gera góðar kjallaraíbúðir. 2. brtt. við 1. gr. er það, að 1. gr. verði 2. gr. Í staflið a. á orðið „nota“ að koma í stað „gera“. Stafliður b. gengur út a það, að forgarður þurfi ekki að vera breiðari en þrír m. Þetta eru mjög lítilfjörlegar breyt. 3. brtt. er um það, að hreppsn. og bæjarstj. sje heimilt að leyfa um stundarsakir notkun kjallaraíbúða, sem fyrir eru, þótt þær fullnægi ekki skilyrðum 2. gr. Yfir þessar íbúðir skal hafa sjerstaka skrá. Skoða skal íbúðirnar árlega og leiðrjetta skrána samkv. því. Hjer finst mjer stigið spor aftur á bak, þegar á að leyfa íbúðir, sem vitanlega eru ekki í góðu standi. Það er að viðhalda því illa ástandi, sem er. 4. brtt. er, að 3. gr. falli niður. 5. brtt. er við 4. gr., og er þar víst að miklu leyti um tilfærslu að ræða. Þó er allstór efnisbreyt., þar sem leyfa á um stundarsakir kjallaraíbúðir, sem nú eru notaðar sem mannabústaðir. Það er ekki nægilega tekið fram, að þessar íbúðir geti verið í svo slæmu standi, að hjer sje verið að taka það með annari hendinni, sem gefið er með hinni. Ennfremur vilja hv. flm. stytta tímann. Frv. gerði ráð fyrir á þrjátíu árum að afnema allar þær kjallaraíbúðir, sem heilbrigðisn., bæjarstj. eða hreppsn. álíta óhæfar. Þessi breyt. er fullkomlega í anda frv., en jeg er einungis hrædd um, að þetta geti orðið til þess að hækka húsaleigu hjá þeim, sem eru illa stæðir og búa í ódýrustu íbúðunum. Við 5. brtt. hefi jeg ekkert að athuga. 6. brtt. er um það, að stjórnarráðið skuli skera úr ágreiningi um, hvað teljast skuli kjallaraíbúð, að fengnum till. hlutaðeigandi hjeraðslæknis og byggingarn., ef til er. Þetta ákvæði tel jeg til bóta. Enda vona jeg, að þeir, sem tilgreindir eru til úrskurðar um þetta, gangi eftir, að ákvæðunum sje framfylgt. Jeg hefði helst kosið, að frv. hefði náð fram að ganga með ekki meiri breyt. en allshn. gerði á því, en verð eftir atvikum að sætta mig við þessar breyt., þótt jeg telji margar þeirra ekki til bóta, hvorki að búningi eða efni. Sú mótspyrna, sem heitið „jarðhús“ hefir mætt í hv. d., er mjer óskiljanleg, einmitt þar sem komin er fram þessi sterka tilhneiging til að taka upp fornyrði, - jafnvel á þeim stöðum, þar sem enginn gamall maður man eftir, að staðurinn gengi undir því nafni, sem upp skal taka. Jeg hefi ekki tíma nema til stuttrar aths., enda þótt jeg hefði viljað segja fleira. Jeg vona, að frv. nái samþ. með þessum á orðnu breyt., og þó að þær sjeu ekki allar að mínu skapi, tel jeg frv. til stórbóta, bæði til endurbóta á íbúðum og til að útrýma ljelegum íbúðum.



Þar sem hv. frsm. er ekki viðstaddur, vildi jeg láta nokkur orð falla út af brtt. þeim, sem fyrir liggja. Það hefir verið tekið fram, að þessar brtt. gangi í sumum atriðum allmiklu lengra en frv. og þær brtt., sem meiri hl. n. hefir lagt Frsm. Þessar brtt. komu fram í n. strax, og um þær varð ágreiningur. Og afstaða meiri hl. til þeirra atriða er ekki að neinu leyti breytt. Brtt. hv. 4. og 3. landsk. ganga sem sje í þá átt að afnema alveg íbúðir í kjöllurum. Þetta kann að vera nauðsynlegt; jeg skal ekki segja um það með fullri vissu. En jeg hygg, að það sje rjett í þessu tilfelli sem öllum öðrum að gæta þess, að svo skal böl bæta, að bíða ei annað meira. Jeg hygg, að í Reykjavík muni leiða af þessum ákvæðum talsverða erfiðleika fyrir einmitt þann hluta bæjarbúa, sem hjer á að bæta fyrir. Og þó að aldrei nema ströngu lagaákvæðin sjeu góð og geti borið góðan árangur, þá vil jeg ógjarnan setja lagaákvæði, sem ekki eru líkur til, að verði að öllu framkvæmd. En jeg óttast, að verði íbúðir í kjöllurum í Reykjavík forboðnar með öllu, þá hljóti það um ófyrirsjáanlegan tíma að valda nokkru hærri húsaleigu. Það er og skoðun mín og margra annara, að íbúðir í kjöllurum sjeu ekki lakari en í sumum öðrum stöðum, t. d. þakherbergjum. Jeg hygg, að íbúðir í kjöllurum, ef þeirra skilyrða er fyllilega gætt, sem sett eru í þessu frv., geti verið fyllilega sæmilegar og þurfi ekki að valda í minsta máta heilsutjóni. Einnig ber að líta á, að þetta frv. nær til fleiri staða en Reykjavíkur, - allra kauptúna, sem hafa yfir 100 íbúa. Jeg efast um, að Alþingi sje við því búið, - ef þetta mál er skoðað niður í kjölinn - að setja slík ákvæði, að banna algerlega íbúðir í kjöllurum í smákauptúnum. Jeg hygg, að Alþingi eigi ekki að ganga lengra en að setja þau skilyrði, sem frv. gerir ráð fyrir, því að svo stöddu álít jeg varhugavert að ganga öllu lengra. Jeg vil því treysta því, að hv. d. aðhyllist frv. eins og það liggur fyrir með brtt. okkar meiri hl. allshn. Jeg held, að þar sje forsvaranlega langt farið. Jeg tel tímabilið, sem ætlað er til að útrýma þeim íbúðum, sem ekki fullnægja viðunandi skilyrðum, of stutt, tuttugu ár. Til þessara endurbóta þarf gerbreytingu og umrót hjer í Reykjavík. Því að það er verra að þurfa að fara í gegnum sjálfan sig og slaka á lagaákvæðum, sem reynslan sýnir, að ilt er að framkvæma. Að lokum vil jeg taka fram, að meiri hl. getur fallist á b-lið 2. brtt. á þskj. 518, sömuleiðis á 6. og 7. brtt. Sú 8. er í samræmi við brtt. meiri hl.



Viðvíkjandi aðalbrtt. okkar á þskj. 518, að banna að gera kjallaraíbúðir í nýjum húsum, má eiginlega vísa til grg. fyrir frv. Þar hefir einhver maður komið að, sem hefir þekkingu á byggingum; því að þetta er alveg rjett, sem þar segir, að t. d. á Bretlandi eru kjallaraíbúðir fátíðar, og byggja þeir þó engu dýrara en aðrir. Sannleikurinn er sá, að húsasniðið breytist sjálfkrafa, ef menn hætta að nota jarðhús til íbúðar, en til þess að fátæklingarnir komist upp úr jörðinni, er nauðsyn á lagasetningu um þetta mál. Þetta er alveg rjett, að frá byggingarinnar sjónarmiði er ekki nokkur nauðsyn á því að leyfa að gera kjallaraíbúðir, því að það mun naumast vera hægt að benda á nokkur dæmi þess, að það sje til óhagræðis, að slíkt sje bannað, ef sá, sem gerir uppdrátt af húsinu, vill leggja sig niður við að haga húsbyggingunni í samræmi við það bann, þannig að alt pláss, sem á að nota til íbúðar, sje ofanjarðar. Við erum þess vegna með þessari brtt. ekki í ósamræmi við hv. flm. frv., heldur er sporið stigið fult og eftir því, sem í grg. frv. er gefið tilefni til. Þessu næst vildi jeg benda á það, að verði sú brtt. feld og 1. gr. frv. samþ. eins og hún er nú, eða með þeim breyt., er n. leggur til, þá felur hún í sjer afturför í byggingum kjallaraíbúða, a. m. k. hjer í Reykjavík. Það er nefnil. svo hjer, að byggingarnefnd leyfir alls ekki, að gerðar sjeu kjallaraíbúðir nema við einstaka götur. En ef frv. verður að lögum án þess að tekið sje tillit til þeirra ákvæða, er gilda um vald bæjarstj. og byggingarnefndar til þess að ráða, hvernig bygt er í kaupstöðunum, þar á meðal í Reykjavík, þá verður það aðeins til þess að lögleiða kjallaraíbúðir, ef þær fullnægja þeim skilyrðum, sem sett eru í frv. Þetta mundi því aðeins leiða til þess, að meira yrði bygt af kjallaraíbúðum hjer í Reykjavík en nú á sjer stað. Þá vildi jeg næst leiða athygli hv. flm. að brtt. á þskj. 518. Jeg skal og geta þess, að við, sem flytjum brtt. á því þskj., mælum með því, að samþ. verði 2 af brtt. n. við 1. gr. Eru það liðirnir a. og b. í brtt. 1. Höfum við ekki tekið þær upp í okkar brtt., því að það er svo orðað í brtt. n. sem við hefðum helst kosið. Að síðustu skal jeg geta þess út af því, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði um tímabilið, sem útrýming kjallaraíbúðanna á að taka yfir, að jeg er fús að taka það til athugunar til 3. umr., hvort þetta tímabil, 20 ár, sem við gerum ráð fyrir, sje svo þröngt, að hætta sje á því, að það valdi vandræðum, ef því verður framfylgt.

Ingvar Pálmason Hv. 3. landsk. sagði, að það mundi varla valda neinu óhagræði frá byggingarfræðilegu sjónarmiði, þó bannað væri að byggja hús með kjallaraíbúðum. Jeg skal játa, að það má vel vera rjett. En jeg vil þó benda hv. þm. á það, að víða úti um land hagar svo til, að allmikinn gröft þarf þegar hús eru bygð, til þess að fá góða undirstöðu, og er þá beinlínis sparnaður að gera kjallara. Sje nú jarðvegurinn rakalítill og kjallarinn móti suðri, virðist mjer vel geta komið til mála að athuga, hvort ekki sje ástæða að nota hann til íbúðar. Jeg veit nú ekki, hvernig hagar til með þetta hjer í Reykjavík. En ef lögin eiga á annað borð að ná til fleiri kaupstaða en Reykjavíkur, þá verður og að hafa hagsmuni þeirra fyrir augum þegar gengið er frá lögunum. Og jeg veit fyrir víst, að það gæti víða valdið óhagræði, ef kjallaraíbúðir væru algerlega bannaðar. Þá vildi hv. 3. landsk. skilja það svo, að ef kjallaraíbúðir væru leyfðar samkv. frv., þá væri þar með tekið fram fyrir hendur byggingarnefndar Reykjavíkur. Þetta er hinn mesti misskilningur, því það er skýrt tekið fram, að þær einar kjallaraíbúðir megi leyfa, er fullnægja ákvæðum laganna. En það er hvergi sagt, að ekki megi banna þær, ef heimild er til þess samkv. öðrum lögum. Auk þess stendur í frv., að kjallaraíbúðum skuli útrýmt smátt og smátt, uns þær sjeu alveg úr sögunni. Jeg hefi svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Jeg er þakklátur hv. 3. landsk. fyrir það, að hann er í efa um það, hvort ákvæðin í brtt. hans um tímabilið sjeu rjett og er fús til að athuga það til 3. umr. Hinsvegar er jeg ekki í neinum efa um það, og þarf engan umhugsunarfrest. Jeg vil ekki fara að samþ. það nú upp á það að kippa því aftur úr við 3. umr. Tel jeg það formgalla að fella það við 3. umr., sem samþ. hefir verið við 2. umr. Læt jeg svo skeika að sköpuðu með þetta frv., en treysti því, að hv. flm. fylgi hinu upphaflega frv., og svo ef þeir vilja fallast á einhverjar brtt., þá verði það brtt. meiri hl. allshn.



Jeg gat ekki skilið það hjá hv. 3. landsk., er hann var a ð tala um, að það mundi leiða til afturfarar í byggingum hjer í Reykjavík, ef þetta frv. yrði samþ. Það er greinilega tekið fram í 4. gr. þess og reyndar víðar, að eftir 30 ár skuli allar kjallaraíbúðir vera horfnar. Nú er yfirleitt vandað svo til húss, þá bygð eru, að gera má ráð fyrir, að þau svari til þeirra krafna, sem gerðar verða til húsa að liðnum 30 árum hjer frá. Fæ jeg því ekki skilið, að það hafi nokkra þýðingu til hins verra fyrir byggingu húsa framvegis, þó þetta frv. verði samþ. Fyrst verður gengið að því að útrýma þeim kjallaraíbúðum, sem lakastar eru, og síðast verður þeim skárstu útrýmt. Og eftir 30 ár eiga þær engar að vera til. Hinsvegar fæ jeg ekki skilið, að 30 ár sjeu of stuttur tími. Hjer í Reykjavík munu vera um 800 kjallaraíbúðir, og virðist þessi tími ekki óhæfilega langur til útrýmingar þeim. Enda munu margar kjallaraíbúðir vera svo góðar, að vel sje unandi við þær þangað til.