Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þessu máli var ekki vísað til n., en sökum þess að málið snertir mjög þingfararkaupsn., þar sem till. kveður á um að fela þessari n. að ákveða aukaþóknun eða uppbót á kaup þm. og greinir þar á milli, hverjir eiga að fá þetta og hverjir ekki, þá taldi þingfararkaupsn. ástæðu til að ræða málið sín á milli. Ég var ekki kosinn frsm. fyrir n., en þó vil ég skýra frá því áliti, sem virtist koma fram á fundi þingfararkaupsn. Ég held, að ég megi fullyrða, að við séum allir sammála um það, að það væri hið mesta neyðarúrræði fyrir n. að þurfa að taka við till. eins og hún liggur fyrir. Samkv. till. á n. að greiða uppbót til þm., sem búa utan Reykjavíkur, og þeim þm., sem búsettir eru í Reykjavík, en þurft hafa að sleppa starfi vegna þingsetunnar að dómi hennar, og á n. að ákveða þessar launauppbætur hæfilegar eftir sínu mati. En n. telur þetta miklu meiri vanda en hún telur sér fært að leysa. Svo er mál með vexti, að þingfararkaup var ákveðið fyrir mjög löngu, og eins og kunnugt er, er kaup þm. ekki í neinu samræmi við kaupgjald til annarra stétta í þjóðfélaginu, og ætla ég, að grunnkaup þm. sé t. d. ekki nema helmingur af grunnkaupi sjómanna. Ég geri ekki ráð fyrir því, að þetta ástand, að þingmannakaupið sé svo lágt samanborið við kaup annarra stétta, stafi af því, að þm. viti ekki sjálfir, að þeir eiga að hafa greiðslur fyrir störf sín, og þeir viti einnig, að kaup þm. var upphaflega - miðað við aðrar launastéttir - stórkostlega miklu hærra en það er nú. En þeir mega sjálfum sér um kenna, ef þeir eru óánægðir með sinn hlut. Þó kann þetta sumpart að stafa af feimni við að skapa sjálfir laun sín, en sumpart fyrir það, að þm. eru ekki saklausir af því að hafa eitthvað vakið andúð og vantrú almennings á þjóðnýtingu þess starfs, sem þm. vinna, og það er alls ekki laust við það, að í nafni þingflokkanna sé í blöðunum haldið uppi látlausum áróðri um þm. fyrir störf þeirra og þeir settir mjög neðarlega í siðfræði. Þótti mér rétt að hafa þetta sem eins konar inngang um það, sem ég segi um þessa sérstöku tillögu. Ég er þeirrar skoðunar, að þm. eigi að skera úr því, hvað þingfararkaup á að vera, og að það sé alls ekki réttlátt eða afsakanlegt að koma því endilega á einhverja sérstaka menn eða ef menn álíta þetta óvinsælt mál, að vilja þá klína því á þessa þingfararkaupsn. Ef þm. hafa ekki einurð til þess að taka ákvörðun um þetta í sameiningu, finnst mér réttast, að þeir sitji við það sama. Ég held, að það sé rétt fyrir mig að gera nokkru frekari grein fyrir því, hvers vegna þingfararkaupsn. lízt ekki á það verkefni, sem höfundur till. hefur ætlað henni, en í till. segir, að n. skuli greiða uppbætur til þm. En þessi n. hefur ekkert vald til þess að greiða neinar uppbætur, því að hún borgar ekki út neitt fé. Hennar starf er aðeins að samþ. þingfararkaupsreikningana og ákveða, eftir hvaða reglum það er reiknað. En það er forseti þingsins, sem ávísar upphæðinni, sem svo ríkissjóður greiðir, því að þingfararkaupsn. hefur engan peningakassa til þess að greiða úr. En þegar svo að þeim vanda kemur fyrir n. að eiga að meta þetta, sem till. segir: „að greiða þeim alþingismönnum, sem búa utan Reykjavíkur, og þeim þingmönnum, sem búsettir eru í Reykjavík, en þurft hafa að sleppa starfi vegna þingsetunnar að dómi hennar, hæfilega uppbót á dag“, þá er þetta atriði, sem n. getur ekki metið, því að við verðum að viðurkenna, að n. hefur aðeins það starf að taka við skýrslum og framtölum þm. sjálfra og leyfir sér ekki að vefengja, að rétt sé sagt frá. Þó mun n. viðurkenna, að menn eru misjafnlega frekir til fjár. Sumir mundu ekki telja það við skapferli sitt að telja allt fram, þó að það að vísu væri allt réttmætt, eða það, sem þeir hafa orðið að kosta til, til þess að láta vinna verk sín fyrir sig, eða hvaða verk þeir hafa orðið að fella niður. Aðrir mundu fara enn nákvæmar út í þetta og tína enn meira til. Þannig mundu þm. sjálfir skapa sér misjafnan rétt, og n. mundi alls ekki láta sér detta í hug að fara að rýna í þetta af nokkurri smámunasemi. Af þessum ástæðum er ógerningur fyrir n. að taka að sér það, sem henni er ætlað í till. Nú er hér verið að semja aðra till. um það að setja aðra n. til þess að athuga launakjör þm., og á hún að hafa lokið störfum, áður en næsta Alþ. kemur saman. Mér finnst því engin brýn nauðsyn til þess að gera nokkuð í þessu máli á þessu þingi, hvað viðvíkur uppbótum eða leiðréttingum á launakjörum þm. Þm. hafa að sönnu búið við ákaflega mikil eymdarkjör, hvað laun þeirra snertir, og margir hafa eflaust orðið að borga með sér, auk þess sem ýmis þingstörf hafa mikið erfiði og óbein útgjöld í för með sér, sem þeir bezt þekkja, er hafa komið fram með þessa till. En þeir hafa búið við þetta svo lengi, að mér finnst þeir eins geta þraukað enn í nokkra mánuði. Ég hef því ákveðið að bera hér fram till. um rökstudda dagskrá, sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Vegna þess að kosin verður á þessu þingi milliþinganefnd til þess að gera fyrir næsta reglulegt Alþingi tillögur um launakjör alþingismanna, sér Alþingi ekki ástæðu til annarra aðgerða í þessu máli og tekur fyrir næsta mál á dagskrá“. Hef ég einnig sett hér varatill., ef þessi till. yrði felld, því að þá liggur ekki annað fyrir en till. á þskj. 598. En til þess að reyna að forða því höggi af n. mun ég einnig leyfa mér að bera fram þessa till. til vara: „Alþingi ályktar, að alþingismönnum skuli greidd 25% uppbót á dagpeninga yfirstandandi Alþingis og auk þess utanbæjarþingmönnum fæðispeningar eftir mati þingfararkaupsnefndar“. Leyfi ég mér svo hér með að leggja þessa till. fram fyrir forseta.



Í þáltill. er þm. skipt í tvo hópa, annars vegar utanbæjarþm., og hins vegar eru þeir, sem eiga heima í Reykjavík. Þetta vil ég ekki fallast á. Um utanbæjarþm. er lagt til, að þeir skuli fá hæfilega uppbót á dag, frá því að núverandi Alþ. hófst. Þessu er ég samþykkur, eins og allt er í pottinn búið, með tilliti til þess, hversu lengi þessir menn eru búnir að vera frá störfum sínum og hversu kostnaðarsöm dvöl þeirra er í Reykjavík. Við hljótum að viðurkenna það, að utanbæjarþm. hafa miklu meiri kostnað við þinghald sitt en innanbæjarþm. og hljóta að verða fyrir miklum kostnaði heima fyrir vegna fjarvistar sinnar, sem flestir innanbæjarþm. sleppa við að einhverju leyti. Hins vegar finnst mér höfuðatriðið vera það, að þingfararkaupsn. skuli meta uppbætur innanbæjarþm., sem þurft hafa að sleppa starfi vegna þingsetunnar að dómi hennar. Þessi n. á að taka við reikningum frá utanbæjarþm. um það, hversu þeir hafa misst í um tekjur vegna þingstarfanna. Ég hygg því, að hér sé allt of mikið vald lagt í hendur þingfararkaupsn., eins og hv. 7. þm. Reykv. hefur réttilega sýnt fram á. Þegar að því kemur, að fara á að greiða mönnum mismunandi mikið eftir því, hve tekjur þeirra eru annars staðar, hve mikill tekjumissir þeirra hefur orðið, og gera upp á milli einstakra manna, þá er komið út á braut, sem ómögulegt er að fóta sig á, því að þá koma svo margar sérástæður til greina. Hlýtur því sérhver maður að sjá, að slíkt er orðið með öllu ómögulegt að fara út í. Ég vil því láta þar við setja að greiða utanbæjarþm. uppbót og leyfi mér, með leyfi forseta, að flytja eftirfarandi brtt.: „Alþingi ályktar að fela þingfararkaupsnefnd að greiða þeim alþingismönnum, sem búa utan Reykjavíkur, hæfilega uppbót á þingfararkaup, frá því að núverandi Alþingi hófst“. Er það ætlun mín, að n. muni meta, hvaða búsifjum utanbæjarþm. verða fyrir umfram aðra þm., og greiða síðan almennar uppbætur í samráði við niðurstöður hennar. Eins og ég gat um áðan, verða utanbæjarþm. fyrir meiri búsifjum, því að flestir innanbæjarþm. geta að einhverju leyti hugsað um störf sín, og er þetta það eina, sem má fóta sig á að svo vöxnu máli.



Herra forseti. Ég stakk upp á því, að þessu máli yrði vísað til n. Það var ekki samþ., en það sýnir sig nú, að þess hefði ekki verið vanþörf, þar sem nú er komin fram rökst. dagskrá og tvær brtt., og mun ég bera fram 3. brtt. Óska ég eftir, að málinu verði vísað til n., þar sem sjáanlegt er, að till. á þskj. 598 getur ekki staðizt, eins og hv. 7. þm. Reykv. hefur skýrt frá, þar sem það er ekki þingfararkaupsn., sem greiðir þingfararkaup. Leyfi ég mér því hér með að bera fram skrifl. brtt., sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela forsetum þingsins að greiða alþingismönnum hæfilega uppbót á dag, frá því að núverandi Alþingi hófst, og skulu forsetar fara eftir tillögum þingfararkaupsnefndar í því efni. Skal taka fullt tillit til þess aukakostnaðar, sem utanbæjarþingmenn hafa af þingsetu, þegar uppbótin er ákveðin“. Það er augljóst, að utanbæjarþm. verða verst úti, og hefur þingfararkaupsn. þegar gert till. um málið, sem sé að hækka dagkaup alþm. um 25% og greiða auk þess aukakostnað til utanbæjarþm., og finnst mér því málið liggja mjög einfalt fyrir, ef þessi till. verður samþ. Ég get ekki fallizt á að samþ. hina rökstuddu dagskrá, þar sem hún mundi baka utanbæjarþm. mikinn aukakostnað, en þeir eiga fulla kröfu á að fá breyt. á þessum málum.



Ég vil aðeins stinga upp á því, þar sem það mál, er hér um ræðir, er nokkuð vafsturssamt, eins og sézt á hinum mörgu brtt., sem fram hafa komið, og komið er að lögmætum hvíldartíma, að forseti unni málinu nokkurrar hvíldar, og er það ósk mín, að þm. tali ekki meira um þetta að svo stöddu.



Með tilliti til yfirlýsingar form. þingfararn. um, að hann treysti sér ekki til að meta þessa uppbót, segi ég nei.



Mér skildist svo á form. þingfararkaupsn., að sú n. mundi ekki treysta sér til að meta þessa uppbót. Ég get því ekki verið með þessari brtt. og segi nei.



Ég greiddi atkv. með hinni rökstuddu dagskrá hv. 7. þm. Reykv. með það fyrir augum, að þessu máli yrði frestað, og get ég því ekki greitt atkv. með þessari brtt. og segi nei.



Ég tel sjálfsagt, að forseti beri þessa brtt. undir atkv. En ég get lýst yfir því strax, að ég er sama sinnis og hv. 3. þm. Reykv. benti á, og get ég alls ekki tekið þátt í að meta þetta. Mér dettur það ekki í hug og segi nei við brtt.



Mér þykir þessi brtt. skárri en aðaltill., og með því að yfir vofir, að brtt. hv. 7. þm. Reykv. um 25% uppbót verði samþ., ef þessi er felld, þá greiði ég þessari atkv. mitt.

Forseti (GSv): Það verður að álíta, að þingfararkaupsn. geti ekki af eigin makt skorazt undan að taka við till. til álita. Þess vegna getur vel komið til mála, að þingfararkaupsn. meti þessa uppbót á eigin spýtur, þegar til kemur, þótt form. n. hafi skorazt undan að taka við till. Ég álít því, að ekki sé hægt að vísa till. frá á þessum grundvelli, en ég sit hjá við atkvgr. Brtt. 667 felld með 16:16 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GTh, JJós, LJóh, LJós, PZ, SigfS, SG, SEH, SK, STh, SÞ, StgrA, ÞG, ÁkJ, BrB, EOl. nei: HermJ, IngP, JPálm, JS, JJ, JörB, KA, PÞ, SB, BSt, BÁ, BBen, EystJ, FJ, GJ, GSv. BFB, JakM, PHerm, SkG, StJSt, SvbH, ÁÁ, BG, EE, EmJ, GÞ, GÍG greiddu ekki atkv. 8 þm. (HG, IngJ, MJ, ÓTh, PM, PO, ÞÞ, GG) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv. sínu:



Ég var með rökst. dagskránni, og ég tel, að þetta hefði allt átt að bíða. Þó vil ég miklu heldur þessa brtt. en aðaltill. og segi því já.



Ég greiddi atkv. með dagskrártill. og tel, að þetta hefði átt að bíða, þar sem búið er að kjósa n. til að gera till. um launakjör þingmanna. Ég er á móti öllum þeim till., er hér hafa komið fram, og tel, að bezta kjarabótin, sem utanbæjarþm. gætu fengið, væri sú, að þingið sæti helmingi styttra. Ég segi því nei.



Með því að hv. form. þingfararkaupsn. hefur lýst yfir því, að n. væri ekki fær um að afgreiða þetta mál, þá segi ég nei. Tillgr. samþ. með 19:17 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SigfS, SG, STh, SÞ, StJSt, StgrA, ÞG, ÁkJ, BBen, BrB, EOl, EE, GÞ, GÍG, GTh, JJós, KA, LJóh, LJós. nei: PÞ, SB, SEH, SK, SkG, SvbH, ÁÁ, BÁ, EystJ, FJ, GJ, HermJ, IngP, JPálm, JJ, PZ, GSv. BG, BSt, BFB, EmJ, JakM, JS, JörB, PHerm greiddu ekki atkv. 8 þm. (PM, PO, ÞÞ, GG, HG, IngJ, MJ, ÓTh) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Með því að ég tel hvorki sanngjarnt né rétt að gera breyt. á launakjörum þm., meðan launalög þeirra eru í endurskoðun, þá segi ég nei.



Herra forseti. Ég bjóst við því, að hæstv. forseti mundi taka nú á dagskrá þáltill. á þskj. 305, sem var hér til fyrri umr. í gær. Þessi till. var lögð fram 2. nóv. og var tekin á dagskrá viku síðar. Síðan hefur hún af og til verið á dagskrá, en hefur ekki verið tekin fyrir til umr. fyrr en í gær. Það kom þá greinilega fram, að mikill meiri hl. Sþ. var með þessari till. og vildi láta hana fá skjóta afgreiðslu. Ég vildi því mælast til þess við hæstv. forseta, ef hann sæi sér ekki fært að taka þessa till. nú á dagskrá, að hann taki hana þá fyrir á næsta fundi.

Forseti (GSv): Sú tilhögun hefur nú verið á fundatímum í Sþ., að sumar till., sem hafa verið bornar þar fram, hefur alls ekki verið hægt að taka fyrir, og það hefur þótt gott, ef þáltill. hafa komizt til síðari umr. og n., að ég nú ekki tali um, ef það hafa komið fram nál. um þær, en það hefur yfirleitt þótt gott, ef þær hafa komizt að. Það er og, að bæði hefur verið farið eftir þeirri röð, sem till. hafa komið fram í, og því, að nál. hafi verið skilað, með að taka fyrir till., og auk þess hefur forseti sjálfur eða með ráðum annarra stundum talið, að eitt ætti að taka fram yfir annað. Nú vil ég ekki vefengja, að hv. flm. og sjálfsagt fleiri hafi áhuga á því, að þessi þáltill. komist fram, en úrskurður um till. mun ekki hafa verið felldur í gær, þar sem þá voru tæplega nógu margir, til þess að hægt væri að láta atkvgr. fara fram eða yfirleitt til þess að ráða málum til lykta, ef menn voru ekki algerlega á eitt sáttir. Það er því ekki fengin vissa fyrir því, að hv. þm. vilji samþ. þessa þáltill., þótt þessi hluti þeirra, sem var hér mættur í gær, greiddi henni atkv. til síðari umr. Nú mun verða hafður á sá háttur, eins og ég sagði í gær, að aðeins mun kleift að taka á dagskrá mál, sem ekki verða umr. um, þar sem nú er svo mjög áliðið þingtímans, en þar með er þó ekki sagt, að ekki megi takast að taka þetta mál fyrir.



Herra forseti. Ég vil benda á það, að þótt nú sé von til þess að Þjóðleikhúsið verði rýmt, þá er ekkert, sem bendir til þess, að það verði hægt að hraða því verki, sem enn er óunnið við húsið, því að það hefur ekki verið losað enn þá og þótt það losni bráðlega, þá verður lengi verið að koma því í lag. Ef þessi þál. kemur til síðari umr., mun ég bera fram brtt. við hana. Ef það á að fara að setja aðra menn og málunum ókunnuga í stað þeirra, sem hafa unnið að þessu lengi, þá mun ég ekki láta þessa till. ganga umræðulaust í gegnum síðari umr., og þessari till. liggur heldur ekkert á.