Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1947 var afgr. fyrir mánuði síðan til 2. umr., þá var rekstrarhalli frv. rúml. 30 millj. kr. Greiðslujöfnuður var óhagstæður um rúml. 42 millj. Og þar sem fyrir lágu ýmsar brtt. við frv., sem flestar höfðu verið teknar aftur til 3. umr., en námu samanlagt um 20–30 millj., þá var sýnilegt, að taka varð málið aftur til rækilegrar athugunar í fjvn. Það segir sig sjálft, að það hefur tekið langan tíma að afgreiða þetta mál, einkum þegar þess er gætt, að ríkisstj. hafði beitt sér fyrir því, að gerð væri viðtæk breyting á frv., frá því sem það var lagt fram, við 2. umr. Varð því að leita eftir samkomulagi við einstaka þm. og milli hinna ýmsu flokka um afgreiðslu fjárlagafrv. Þær brtt., sem bornar eru fram af n. sameiginlega, eru byggðar á þessu samkomulagi. En ekki hefur tekizt í fjvn. að ná samkomulagi um allar brtt., sem fram eru bornar. Á þskj. 691 eru brtt. frá n. í heild, en á þskj. 692 eru brtt. frá meiri hl. n. Ég mun nú fara nokkrum orðum um þessar brtt., eins og þær liggja fyrir. Mun ég fyrst ræða um brtt. á þskj. 691. Fyrsta brtt. á þskj. 691 er við 2. gr. fjárl. Vörumagnstollurinn er hækkaður úr 12 millj. upp í 17 millj. og 400 þús. Verðtollurinn er hækkaður úr 50 millj. upp í 72 millj. og 500 þús. Innflutningsgjald af benzíni er hækkað úr 2 millj. upp í 5 millj. og 800 þús. Gjald af innlendum tollvörum hækkað úr 1 millj. og 500 þús. upp í 3 millj. Bifreiðaskatturinn er hækkaður úr 1 millj. og 500 þús. upp í 3 millj. og 300 þús. Er þetta gert samkv. útreikningi fjmrn. á þeim tekjum, sem l. þau, er hér hafa verið til meðferðar undanfarið, munu gefa ríkissjóði. Það leiðir af sjálfu sér að taka þetta inn í fjárlagafrv. Vildi meiri hl. n. taka þetta inn á 2. gr., eins og ég hef lýst. En þótt ég teldi það ekki alls kostar rétt, eins og ég tók fram í hv. Ed., þá gerði ég ekki ágreining um það í n. Var það því sett þannig, eins og samkomulag varð um. 6. brtt. er um, að liðurinn orðist þannig: Til byggingar fangahúsa 357 þús. kr. Á fjárlagafrv. á þskj. 571 er þessi liður þannig, að 20 þús. eru ætlaðar í þessu augnamiði. En það þótti nauðsynlegt að hækka liðinn eins og hér er lagt til. - 7. brtt. er till., sem fjvn. tók aftur til 3. umr. Nú ber hún till. fram að nýju og leggur til, að liðurinn lækki um 50 þús., en er þó 20 þús. kr. hærri, en í síðustu fjári. Það var samkv. ósk hæstv. félmrh., að liðurinn var hafður hærri, en á síðustu fjárl. 8. brtt. er við 13. gr. Þar er tekinn inn nýr liður, undirliður. Þetta var undirliður á þskj. 571 og var 43.500 kr., en er nú hækkaður um 2.000 kr. Var þessi samþ. gerð, áður en 2. umr. fór fram, en féll af vangá niður, bæði undirliðurinn og hækkunin. - 9. brtt. er við 13. gr. Þar er um að ræða nokkra hækkun til vöruflutninga til Öræfa í Austur- Skaftafellssýslu, eða úr 10.000 kr. upp í 29.800. Var samkomulag um þetta atriði. - 10. brtt. er hækkun til bátaferða, fyrir 500 þús. komi 916.200 kr. Er það í samræmi við till. hv. samgmn., eins og hún hefur gert grein fyrir. - 11. brtt. er einnig varðandi 13. gr. Þar er um að ræða hækkun á tillagi til hafnarbótasjóðs um 350 þús. kr. Fjvn. hafði í raun og veru hækkað þetta framlag um 700 þús., áður en 2. umr. fór fram, en breyt. féll niður af vangá. - Þá er lagt til að taka upp nýjan lið, B-lið, til ferjuhafna: 1. Arngerðareyri 42.500, 2. Gemlufall 17.000 kr. og 3. Hvalfjörður 255.000 kr. 12. brtt. er við 14. gr. Það eru tveir nýir liðir: Til stúdentaskipta o.fl. samkv. ráðstöfun stúdentaráðs 10.000 kr. og til kaupa á herbergi í Árósaháskóla til afnota fyrir íslenzka stúdenta kr. 9.000. - 13. brtt. er samkomulagstill. milli n. og menntmrh. Þessi till. var tekin aftur til 3. umr. sökum framlags til sundkennslu. Liðurinn er hækkaður úr 120 þús. upp í 170 þús. kr., og hefur hæstv. ráðh. fallizt á þessa hækkun. Þá er 14. brtt. breyt. á 15. gr. Þessi till. var tekin aftur hjá n., en hún setti inn í hana 60 þús. kr. En eins og hv. þm. er kunnugt, hefur náttúrugripasafnið verið afhent ríkinu. Hæstv. menntmrh. þykir nauðsyn til bera, að þessu sé breytt. Nemur nú greiðslan kr. 84.880. - Auk þess er tekinn upp nýr liður: 9.000 kr. til hins ísl. náttúrufræðafélags. Það var eindregin ósk ráðuneytisins, að félagið fengi nokkurn styrk, þótt það hafi afhent safnið. - Þá er hér 15. brtt. Hún er einnig varðandi 15. gr., um að greiða 10 þús. kr. til bókhlöðu Stykkishólms. Hún er 100 ára gömul á þessu ári. Það var óskað eftir 50 þús. kr., en n. hefur ekki séð sér fært að veita meira en 10 þús. kr. - 16. brtt. er líka við 15. gr. Það er aðeins umorðun. Þessi upphæð var í frv. eftir 2. umr. Þetta er til Hins ísl. fræðafélags til útgáfustarfsemi. Áður hefur þetta verið bundið við að gefa út ákveðnar bækur, en þar sem þeirri útgáfustarfsemi er nú lokið, þá er þetta veitt til almennrar útgáfustarfsemi fyrir félagið. - 17. till. 10.000 kr. framlag til ætt- og mannfræðifélagsins. - 18. till. 25.000 kr. hækkun á grunnstyrk til skálda og listamanna. Og í staðinn fyrir 285 þús. kr. verðlagsuppbót komi 332.500 kr. Þetta er ósk frá ríkisstj., sem fjvn. hefur fallizt á. - 19. brtt. er nýr liður: Til Þorsteins Hannessonar til söngnáms erlendis kr. 6.000. Þetta er samkv. ósk frá ríkisstj. - 20. brtt. er um hækkun á framlagi til rannsóknaráðs, 15 þús. kr. hækkun. 21. brtt. er nýir liðir: a. Til sjóvarnargarðs á Álftanesi 51 þús. kr., b. Til sjóvarnargarðs á Garðskaga 42.500. - Ég vil í sambandi við 15. gr. benda á, að fjvn. tók aftur til síðari umr. 87 þús. kr. lið vegna fræðimanna, sem hafði staðið í frv., þegar það var fyrst lagt fram. Fjvn. var sammála um að bera ekki fram brtt. nú og að fella þennan lið niður. En hún væntir þess samt, að þeir, sem skipta þessu fé, gæti meira en verið hefur samkv. gögnum, er fyrir liggja, að fénu sé varið til þess, sem ætlað var í fjárl., þ.e. til fræðimanna og vísindamanna. En samkv. skjölum, er liggja fyrir frá menntamálaráði, er langmestu fénu varið til manna, sem flestir eru á fullum launum og það háum launum, og því hærri virðist styrkurinn vera, sem launin eru hærri hjá viðkomandi manni. Sumir þessara manna eru skólastjórar, kennarar og aðrir fastir starfsmenn hjá ríkinu, og er engin ástæða til að úthluta styrk þessum sem launahækkun. Þessu á að vera úthlutað sem viðurkenningu fyrir ákveðið verk, og væntir fjvn., að þetta verði tekið til athugunar hjá menntamálaráði, þegar það úthlutar þessu fé. 22. brtt. er um, að tekin sé upp aftur till. fjvn. um breyt. á liðnum á 16. gr. A.18, viðkomandi skógræktinni. Eins og menn muna, þá er þetta lækkað um 225 þús. kr. í brtt. frá því, sem það er í frv. En tillagið er þó 80 þús. kr. meira, en skógræktin fékk á síðasta ári. Fjvn. hefur orðið sammála um að taka þessa brtt. upp aftur og væntir þess, að hér verði þetta framlag til skógræktarinnar lækkað um 225 þús. kr. samkv. þessari brtt. - Ég vil að gefnu tilefni taka fram, að vel getur komið til mála, að skógræktin þurfi að fá sérstaka fjárveitingu vegna Heklugossins til þeirra skóga í Rangárvallasýslu, sem ríkið á þar. En það er ekkert lagt fram hér sérstaklega til þeirrar starfsemi, og má búast við, að framlag til þessa verði tekið inn í þann lið, sem síðar meir kann að verða ráðstafað úr ríkissjóði vegna Heklugossins almennt. - Ég vil einnig taka fram í sambandi við þennan lið, að fyrir lágu erindi frá hv. þm. Skagf. um að verja nokkru fé úr ríkissjóði til skógvörzlunnar í Skagafirði. Fjvn. vildi ekki sundurliða kostnaðinn við skógræktina, en væntir þess, að skógræktarstjóri, sem hefur fengið þessa heildarupphæð til úthlutunar, láti halda uppi skógvörzlu í Skagafirði af þessu fé, eins og nauðsyn ber til, líkt og á öðrum stöðum á landinu. Ég tel, að hv. þm. Skagf. geti vel fellt sig við þá lausn málsins. - Þá er 23. brtt., sem fjvn. tók aftur við 2. umr., um lækkun á framlagi til búreikningaskrifstofu um 20 þús. kr. Fjvn. hefur tekið þessa brtt. upp aftur. Við 2. umr. var framlagið til Búnaðarfélags Íslands hækkað um 200 þús. kr., og þess er vænzt, að ef þessar 20 þús. kr. nægja ekki til þess að reka þessa starfsemi, búreikningaskrifstofuna, þá muni búnaðarfélagið hafa einhver ráð til þess að sjá um þessa starfsemi. eins og var, áður en þetta var gert að sérstakri stofnun. - 24. brtt. er um 100 þús. kr. hækkun á styrk til nýrra mjólkurstöðva, þó ekki yfir 1/4 byggingarkostnaðar. Á fjárlagafrv. er þessi liður aðeins 300 þús. kr. til byggingar nýrrar mjólkurstöðvar í Reykjavík. En fjvn. hefur fallizt á að hækka þennan lið um 100 þús. kr. og láta þetta ná til allra mjólkurstöðva á landinu, sem er gert í samráði við landbrh., bæði umorðunin á liðnum, sem í brtt. felst, og hækkunin á framlaginu upp í 400 þús. kr. - Þá hefur orðið samkomulag um að taka upp nýjan lið, til tóvinnuskóla Halldóru Bjarnadóttur á Svalbarðseyri við Eyjafjörð, 30 þús. kr., samkvæmt ósk hæstv. ráðh. - 26. brtt. er um hækkun framlags til jarðborana og gufuvirkjunarrannsókna um 290 þús. kr., úr 333.400 kr. í 623.400 kr. Er þetta eftir ósk ráðuneytisins, og hefur fjvn. fallizt á að leggja til, að þetta verði samþykkt. 27. brtt. er nýr liður um framlag til elliheimilisins á Seyðisfirði. 2 þús. kr. - En 28. brtt. er tekin aftur upp af fjvn., þó nokkuð breytt. Fjvn. hafði tekið þessa brtt. aftur til 3. umr. Hún hafði lagt til við 2. umr., að í staðinn fyrir 40 þús. kr. kæmu 20 þús. kr. til kostnaðar við barnaverndarráð. En samkomulag hefur orðið um, að þetta framlag verði 30 þús. kr. - 29. brtt. er nýr liður, um, að til starfskvennaskóla Sumargjafar verði veittar 20 þús. kr. Er það samkv. ósk hæstv. menntmrh. 30. brtt. er nýr liður, og er í tveimur liðum, a og b. A-liður um það, að til alþjóðaflóttamannastofnunarinnar verði veittar 200 þús. kr., sem er samkv. eindreginni ósk hæstv. ríkisstj. En b-liður er um að greiða til Geirs F. Sigurðssonar, fyrrv. lögregluþjóns, sjúkrastyrk vegna meiðsla, sem hann hafði fengið í þjónustu ríkisins, 6 þús. kr. Fjvn. þótti ekki rétt að taka þetta inn á 18. gr., enda er ekki ætlazt til þess, að greidd verði á þetta dýrtíðaruppbót. Er þetta aðeins tekið inn þetta ár, til að byrja með a.m.k. - 31. brtt. er um 25 þús. kr. hækkun á styrk til Hallveigarstaða, sem er einnig samkv. ósk hæstv. ríkisstj. - Og 32. brtt. er um 400 þús. kr. framlag til íbúðarhúsabygginga samkv. 3. kafla l. nr. 44 7. maí 1946, til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Þess hafði verið óskað frá hæstv. félmrn., að tekin væri upp 900 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni. En í fyrsta lagi lágu ekki fyrir nein gögn um, að raunverulega þyrfti þá upphæð fram að leggja í þessu skyni, auk þess sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt til aðeins, að styrkurinn væri 400 þús. kr. til þessa á fjárl. 33. brtt. er við 18. gr. Þar er gert ráð fyrir að hækka um rúmar 2 þús. kr. greiðslur til póstmanna. Vegna Hannesar Jónssonar á Núpsstað, sem hefur gegnt póstþjónustu á erfiðum leiðum í mörg ár, er hækkunin um 1.137 kr. á ári, og vegna Carls Berndsens á Skagaströnd, sem hefur gegnt póstafgreiðslustarfi þar í 51 ár og mun vera sá embættismaður, sem hefur starfað mestan árafjölda fyrir ríkið og hefur nú látið af starfi rúmlega 70 ára gamall. Eru honum ætlaðar 1.200 kr. í eftirlaun. Og báðum þessum mönnum er ætlað að fá dýrtíðaruppbót á þessi laun. - Þá er í 34. brtt. gert ráð fyrir, að hækkaður sé liðurinn II á 18. gr. Það er ætlað til Jóns Magnússonar yfirfiskimatsmanns í Reykjavík, sem lætur af störfum í sumar. - Og er það eina hækkunin á þeim lið. - 35. brtt. er um, að liðurinn Guðríður Jóhannsdóttir falli niður, sem er vegna þess, að fjvn. hefur fengið áreiðanlegar fregnir um, að hún hefur látizt, síðan 2. umr. fjárl. fór fram. - 36. og 37. brtt. eru aðeins leiðréttingar á heimilisfangi. - 38. brtt. er nýr liður, um, að Ragnheiður Jónasdóttir, ekkja Árna Jónssonar frá Múla, fái 3 þús. kr. árslaun, sem fjvn. hefur fallizt á. 39. brtt. er um hækkun á framlagi til vita, gerð í samráði við hæstv. ríkisstj., úr 350 þús. kr. í 680 þús. kr. eða um 330 þús. kr. Þetta er eitt af því, sem fjvn. var ekki búin að ganga frá við 2. umr., vegna þess að þetta er á 20. gr. - 40. brtt. er nýr liður, um flugskýli á Austurlandi. og er samkv. ósk frá hæstv. ríkisstj. að taka upp 255 þús. kr. til þess. - 41. brtt. er um, að framlag til byggingar heimavistarhúss við Menntaskólann á Akureyri hækki úr 250 þús. kr. í 552.500 kr. Það er hugsað að reyna að koma nokkru af þessari byggingu undir þak á næsta sumri, og er miðað við, að þetta fé muni hrökkva langdrægt til þess, að hægt verði að ljúka því. - Þá er 42. brtt., um að framlag til bygginga á prestssetrum hækki úr 450 þús. kr. í 850 þús. kr., eða um 400 þús. kr. - Þá er í sömu brtt., b-lið.1, lagt til að taka upp nýjan lið til byggingar stuttbylgjustöðvar í Gufunesi. 425 þús. kr., sem hefur verið óskað eftir af póst- og símamálastjóra. sem telur, að ekki sé hægt að starfrækja veðurathuganir í sambandi við flugferðir, nema þessi stöð komi upp. Taldi fjvn. rétt að fallast á rök póst- og símamálastjóra í þessu máli. - Þá er liðurinn 41,b.2 einnig nýr liður. um 1.402.500 kr. framlag til dýpkunarskips, sem væntanlegt er til landsins nú í næsta mánuði. Þá hafði fjvn. ekki gert neinar brtt. við 22. gr. við 2. umr. En þær brtt. fjvn. liggja nú fyrir hér á þskj. nr. 691. Í fyrsta lagi er þar 44. brtt. aðeins leiðrétting, að í staðinn fyrir 1946 komi 1947, í IX. lið 22. gr. Þetta er í sambandi við styrk til landssýningar í Reykjavik, sem á að halda á árinu 1947. - 43. brtt. er hækkun á framlagi til að byggja embættisbústaði fyrir héraðsdómara. - 45. brtt. er nokkrir liðir, sem sumir hafa verið á fjárl. síðasta árs og sumir stöðugt á fjárl. undanfarinna ára, og nokkrir nýir liðir, sem ég skal gera nokkra grein fyrir. - A-liður er um að greiða til Húsmæðraskólans á Hallormsstað fyrir að kenna kennslukonuefnum vefnað 5 þús. kr., sem staðið hefur á fjárl. undanfarið, og er fullkomið samkomulag um hann viðkomandi fjárl. þessa árs. - B-liður er um að greiða Matthíasi lækni Einarssyni prófessorslaun, er hann lætur af yfirlæknisstörfum í Landakotsspítala. Þetta var á fjárl. í fyrra. Hann hefur ekki enn látið af embætti, en það þótti rétt að taka þessa heimild einnig upp nú. - C-liður er um að greiða allt að 300 þús. kr. í endurbyggingarstyrki til sveitabýla. ef framlagið í 16. gr. hrekkur ekki til. Það kom till. frá nýbýlastjóranum um að hækka framlagið til þessarar starfsemi um 600 þús. kr. En það varð að samkomulagi við hæstv. landbrh. að hafa þann hátt á að taka á heimildagr. 300 þús. kr. viðbót við það, sem er á fjárl. ætlað til þessa, og féllst fjvn. á að leggja til, að þetta yrði tekið upp. - Þá er undir d-lið að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs lán fyrir Sláturfélag Austur-Húnvetninga til þess að stofna mjólkurbú, allt að helmingi stofnkostnaðar. Þetta er eingöngu endurveiting, sem stafar af því, að það var ekki búið að ganga frá lánveitingunni af sérstökum ástæðum á vissum tíma, og sá fjvn. ekki ástæðu til annars en að taka þetta upp aftur. - E-liður er um að greiða 6 þús. kr. til fyrirhleðslu í Staðará gegn greiðslu 1/3 kostnaðar annars staðar að. Það er endurveiting. - F-liður er um að verja allt að helmingi af lóða- og jarðaleigum úr Vestmannaeyjum árið 1946 til varnar gegn landbroti og uppblæstri í Vestmannaeyjum. Þetta hefur jafnan verið samþ. á undanförnum árum, og sá ekki fjvn. ástæðu til annars en að taka þetta upp nú. - G-liður er um að greiða fyrrv. sakadómara, Bergi Jónssyni, full laun fyrir árið 1947. Það var fullt samkomulag um þetta í fjvn. - Þá er h-liður um að verja allt að 20 þús. kr. vegna þátttöku Íslendinga í málverkasýningu í Stokkhólmi og vegna sýningar á úrvali úr sömu sýningu í Reykjavík. Þetta er samkvæmt ósk hæstv. menntmrh., og hefur fjvn. fallizt á það. - l-liður er um að verja allt að 700 þús. kr. til endurbyggingar á Þjórsárbrú. Þetta er lagt til í samráði við hæstv. ríkisstj. og hæstv. samgmrh., sem taldi, að tæplega mundi þurfa meira fé til brúarframkvæmdarinnar, en þær 700 þús. kr., sem hér er talað um, á þessu ári. og enda vafasamt, að undirbúningur væri kominn svo langt, að gripa þyrfti til þessarar heimildar. - J-liður er um að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs rekstrarlán fyrir Samband íslenzkra byggingarfélaga, allt að 750 þús. kr., gegn þeim tryggingum. er stjórnin metur gildar. Fyrir þessu er meiri hl. í fjvn., þó hins vegar að komið hafi einnig þar fram nokkur ágreiningur. þá var hann ekki það stór, að það þætti ástæða til að bera hann fram á sérstöku þskj. - K-liður er um að veita Ingibjörgu Jóhannsdóttur allt að 50 þús. kr. byggingarstyrk til húsmæðraskóla á Löngumýri. Hefur fjvn. fallizt á að taka þessa brtt. upp. - L-liður er um að verja allt að 20 þús. kr. til þess að láta grafhellur á leiði nokkurra skálda. Í sambandi við þennan lið vil ég taka fram, að hér liggur fyrir þáltill. frá hv. þm. S-Þ., þar sem talið er upp, á hverra leiði slíkar hellur skuli lagðar, og vil ég í sambandi við þetta leyfa mér að taka hér fram, að vegna leiðis Guðmundar Kambans óska ég ekki eftir, að farið verði að verja fé úr ríkissjóði að svo stöddu til þess að leggja grafheilu á það. Sumpart tel ég sjálfsagt að fá um það samþykki ættingja hins látna skálds, og hins vegar tel ég líka, að fullkomlega ætti að ganga frá málum í sambandi við kröfur á hendur danska ríkinu út af þeim málum, áður en lagt er fé úr ríkissjóði til þessa. Óska ég, að hæstv. ráðh. hafi a.m.k. samráð um þetta við viðkomandi ættingja. Og ég vil í sambandi við þetta benda á, að mér þykir eðlilegt, að slíkt samráð væri haft við ættingja fleiri þessara skálda, sem um getur í áminnztri þáltill., þar sem þeir kunna að vera á lífi. - Hefur fjvn. fallizt á þessa heimild. M-liður er um að verja allt að 225 þús. kr. til kaupa á Engey með öllu tilheyrandi. Ég geri ráð fyrir, að hér sé um hagkvæm kaup að ræða. - N-liður, sem fjvn. hefur fallizt á, er um að verja allt að 500 þús. kr. til byggingar fávitahælis. O-liður er um að greiða allt að 100 þús. kr. til byggingar sjómannaheimilis í Vestmannaeyjum gegn a.m.k. 2/5 hlutum annars staðar að. - P-liður er um að greiða Sigurði Guðmundssyni skólameistara full laun, ef hann lætur af embætti. Það er talað um samkv. bréfi, sem hann hefur ritað, að hann muni ef til vill láta af embætti á næsta hausti, og þá er ekki nema um nokkurn hluta úr ári að ræða, sem þessi heimild tekur til. - Q-liður er um að greiða Vigfúsi Einarssyni skrifstofustjóra full laun, ef hann lætur af embætti. Hefur fjvn. fallizt á það. - En ég vil leyfa mér að benda á, að hér sé farið inn á mjög vafasama braut, því ef á að taka þann hátt upp að heimila jafnan ríkissjóði að setja hvern embættismanninn eftir annan, sem lætur af embætti, á full laun, þá er mjög erfitt að stöðvast á þeirri braut við einn embættismann, þegar byrjað er á þessu gagnvart öðrum embættismönnum. Hins vegar hefur fjvn. á þessu stigi ekki viljað neita hæstv. ríkisstj. um að bera fram þessa brtt. En fjvn. vill hins vegar, áður en hún lýkur störfum á þessu þingi. senda hæstv. ríkisstj. bréf um 18. gr. almennt, vegna þess að henni finnst þar um mikið ósamræmi að ræða. Og sú gr. þyrfti að athugast mjög rækilega fyrir næsta fjárlagaþing. - R-liður er um að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs 400 þus. kr. lán fyrir Hveragerðishrepp til hitaveituframkvæmda, þó ekki yfir 85% af kostnaðarverði. Um þetta hefur fordæmi verið gefið áður viðkomandi Reykjavik. Fjvn. sér ekki ástæðu til annars, en að leggja til, að þetta verði einnig gert hér. Hér ætti ekki að vera um áhættu að ræða fyrir ríkissjóð. vegna þess að það er enginn vandi að taka það mikið hitagjald á þessum stað, að fyrirtækið standist, enda á ríkisstj. að meta þær tryggingar, sem látnar eru í té fyrir þessari ábyrgð. - S-liður er um að ábyrgjast fyrir fiskiðjuver útvegsmanna og fiskimanna á þeim stöðum, sem ríkisstj. telur nauðsynlegt, vegna þess að útvegsmenn geti eigi reist þau af eigin rammleik, allt að þriggja milljóna króna lán, er hvíli á öðrum veðrétti í iðjuverinu, næst á eftir stofnlánadeildarláni, og megi lánin nema allt að 10% af stofnkostnaði þeirra, enda séu félögin stofnuð og rekin samkv. 3. gr. l. nr. 41 frá 29. apríl 1946. Þessi brtt. kom frá hæstv. ríkisstj. á síðasta augnabliki. Hún hefur ekki verið rædd mjög mikið í n., en fjvn. hefur fallizt á að bera hana fram. En einn af fjvnm. var ekki viðstaddur, þegar fjvn. tók þá ákvörðun að mæla með till., og mér er kunnugt um, að hann mun ekki vera fylgjandi þessari ábyrgð. Hins vegar er hér um ákaflega stórt „prinsip“ að ræða. En hæstv. ríkisstj. hafði óskað eftir þessu, og meiri hl. fjvn. hefur fallizt á að taka þetta inn að þessu sinni. Ég tek fram fyrir mitt leyti, að ég mundi ekki vilja, að þetta yrði tekið upp almennt, þó að þetta sé tekið upp í þetta skipti og látið standa eitt ár. - T-liður er um að greiða bætur samkv. gildandi slysatryggingal. til ekkjunnar Guðrúnar Ólafsdóttur Ási, Fellum, N-Múl., og barna hennar, vegna manns hennar, Guttorms Brynjólfssonar, er fórst ásamt þrem stúlkubörnum 8. nóv. 1946, er sprengja, sem skilin hafði verið eftir við heræfingar, sprakk á mel rétt hjá bænum í Ási. Hins vegar er ætlazt til, að þetta verði greitt úr ríkissjóði því aðeins, að slysið fáist ekki bætt frá hernaðaryfirvöldum Bretlands og Bandaríkjanna síðar. - Hér er undir lið u. heimild til að selja strandferðaskipið „Súðina“, ef viðunanlegt boð fæst, og verja andvirðinu upp í greiðslukostnað við byggingu hinna nýju strandferðaskipa, sem verið er að smíða fyrir ríkissjóð. Ég vil taka fram í sambandi við þessa brtt., að ósk um þetta kom frá hæstv. ráðh. svo seint, að allir fjvnm. voru ekki á fundi, þegar hún var sett inn. Ég hygg þó, að ekki muni koma andmæli frá hv. nm. í fjvn., þó að ekki næðist til þeirra allra þessu viðkomandi. En meiri hl. fjvn. er meðmæltur þessari brtt., og þess vegna er hin sett á þetta þskj. Ég hef þá nokkuð gert grein fyrir brtt. á þessu þskj. (nr. 691), sem er borið fram af fjvn. í heild. Þar eru að vísu ýmsir liðir, sem aðeins meiri hl. nm. var viðstaddur afgreiðslu á, þó að ekki hafi þótt ástæða vegna þeirra liða að kljúfa n. En á þskj. nr. 692 eru brtt. frá meiri hl. fjvn., sem ekki náðist samkomulag um við fulltrúa Sósfl. í n., þar sem þeir klufu sig út úr. Er þetta dálítið táknrænt, þar sem þeir eru fúsir til þess að fylgja hækkunartill. fjvn., því að allar brtt. á þskj. 691 eru hækkunartill., að undanteknum þeim, sem eru um að taka aftur eða fella niður liði, af ástæðum, sem ég greindi. Hins vegar eru þeir ekki fúsir til að fylgja þeim lækkunartill., sem eru á þskj. nr. 692, og er það nokkuð einkennilegt, þegar litið er á þá afstöðu. sem þeir höfðu til tollamálanna, að í báðum hv. d. Alþ. voru þeir einir allra hv. þm., sem settu sig á móti þeim tekjuöflunarfrv. Hafa þeir þó ekki bent á neinar sérstakar leiðir til þess að afla tekna í stað þeirra leiða, sem til meðferðar voru, á móti þeim hækkunartill., sem þeir leggja til, að samþ. séu. - Um 1.–5. brtt. á þskj. 692 sé ég ekki ástæðu til að ræða hér, vegna þess að þær koma síðar til umr. á 20. gr. Þær eru allar færðar þar út. En sem heild vildi ég skýra þetta þskj., áður en ég fer í að skýra einstakar gr. þess. Þegar ljóst var, eins og ég gat um í upphafi, að ná þyrfti 30 millj. kr. til þess að jafna greiðsluhallann frá því fjárlagafrv., sem var afgr. hér við 2. umr., og jafnframt var ljóst, að eftir var að setja inn þó nokkuð marga útgjaldaliði, bæði á 20. gr. og einnig nokkrar aðrar gr. frv., þá var sjáanlegt, að ekki var unnt að gera allt í senn, að skila hallalausum fjárl., eins og samningar stóðu til á milli stjórnarflokkanna, og afla ekki nýrra tekna til þess að mæta hallanum. Það hefur því verið farin sú óvenjulega leið að lækka marga þá liði. sem áður var búið að samþykkja við 2. umr. og ekki eru lögbundnir, þ.e.a.s. til verklegra framkvæmda. Hæstv. ríkisstj. hefur komið sér saman um, að þetta skyldi lækka um 15%, og óskað eftir því, að fjvn. gæti fallizt á það og flutt þessa brtt. Það er m.a. vegna þessara óska, að svo langur tími hefur farið til þess að reyna að fá um þetta samkomulag. Og það hefur þá að síðustu orðið samkomulag um þetta á þann veg, sem brtt. á þskj. nr. 692 bera með sér. Ég skal geta þess, að þó að þetta samkomulag sé þannig, þá eru margir og kannske allir fjvrm. óánægðir með niðurskurð á einstökum liðum eftir þessum brtt. En það mun jafnan svo um fjvn. og Alþ., að ef á að ná samkomulagi um afgreiðslu fjárl., þá eru ýmsir óánægðir með einstaka liði fjárl. Svo mun það alltaf verða, og finn ég ekki sérstaka ástæðu til að gera veður út af því. Það er þannig ekki víst, að einstakir fjvnm. séu ánægðir með hverja lækkun út af fyrir sig. Það er sjálfsagt alltaf matsatriði, hvað á að skera niður og hvað ekki, og hef ég áður tekið það fram, að þegar á að skera niður á Alþ., þá eigi aðeins að skera niður þá krónuna, sem ekki gefur af sér aðra krónu. Ég er ekkert að segja um það, hvort þessari gullnu reglu hefur verið fylgt, en vil aðeins benda á þetta í sambandi við þá sérstöku niðurstöðu, sem er á fjárl. 12. gr. er skorin niður um 225 þús. kr., en 11. gr. hækkar um 287 þús. kr. 13. gr. er mest breytt. Þeirri gr. er bylt um. Þar eru dregin 15% frá framlagi á öllum nýjum akvegum, sem áður var búið að ganga frá og samþykkja, en þessi lækkun var ekki látin ná til viðhalds vega, vegna þess að það þótti ekki gerlegt. Hins vegar bætast við nokkrir liðir. Nú eru vegirnir 108 í staðinn fyrir 99 áður, og breyt. hefur orðið sú, að þegar búið er að setja þessa nýju vegi inn og skera allt hitt niður um 15%, þá er allur sparnaðurinn á þessum lið eftir allar byltingarnar kr. 579 þús. Ég vil ekkert um það segja, hvort þetta sé þess virði að hafa gert þetta. Það er skoðun stjórnarinnar, að þetta sé nauðsynlegt, en ef ekki hefði verið um að ræða nema þennan eina lið hefði ég talið vafasamt, að við hefðum átt að gera þá byltingu, sem hér hefur verið gerð. Með brúargerðir er farið eins. Og það, sem vinnst við byltinguna þar, eru einar 120.400 kr. Með fjallvegina er það eins. Sú bylting er kr. 18.000,00. Svo er verið að hækka hér á vegum í Kópavogi, og eru það einu vegir á landinu, sem hækkaðir eru. - Svo eru það hafnargerðir. Þar er einnig bylting, teknir inn nýir liðir, en svo aftur lækkað um 15%, og það sparar kr. 4773300. Þá verður útkoman á 13. gr., að hækkun verður kr. 11.63.000, en lækkun kr. 1.379.800, þannig að ágóði ríkissjóðs af allri þessari byltingastarfsemi verður kr. 216.800. Þetta er það, sem hefur fengizt upp úr þeirri gr. 14. gr. hækkar um kr. 69.000. En þar ber mest á lækkun, því að lækkunin er þar 40% eða kr. 1.581.000, og kemur þetta fram á barnaskólabyggingum, gagnfræða- og héraðsskólabyggingum og húsmæðraskólum. Á 15. gr. er hækkun. Hún hækkar um kr. 147.380.00. Á 16. gr. er hækkun kr. 513.500, en lokahækkun á henni er kr. 113.000, þar sem lækkað er til tilraunastöðvarinnar á Reykhólum, til framræslu á löndum ríkissjóðs, til fyrirhleðslu á ám og byggingar iðnskóla í Reykjavík, en útkoman verður sem sagt kr. 113.000 hækkun. Á 17. gr. er hækkun kr. 643.000, og eru þær hækkanir skýrðar á þskj. 691. Á 18. gr. verður hækkun frá 2. umr. rúmar 14 þús. kr. Þá verður mjög mikil breyting á 20. gr. Þar verður hækkun 3.115.000. en lækkun verður 1.694.200. svo að raunveruleg hækkun verður kr. 1.420.800. Hækkunarliðirnir eru: Vélar kr. 330.000, flugskýli 255.000, Menntaskóli Akureyrar kr. 302.500, prestssetur kr. 400.000, stuttbylgjustöð í Gufunesi kr. 425.000 og dýpkunarskip kr. 1.402.500. Ég vil leyfa mér að taka fram, að fjvn. hafði hugsað sér að hækka tillagið til prestssetra, til vita, til dýpkunarskips og til Menntaskólans á Akureyri, en aðrar hækkanir höfðu verið til umr. Lækkun á gr. er niðurskurður 15%. Yfirlitið er þá þannig, að 11., 15., 16. og 17. gr. hafa hækkað, en 12., 13. og 14. gr. lækka, og lækkun gjaldanna nemur þá alls eftir allar byltingarnar kr. 825.923. Rekstraryfirlitið er þannig, að samkv. þskj. 571 voru tekjurnar kr. 167.239.679 og samkv. till. á þskj. 691 bætast við tekjur, 35 millj. kr., svo að tekjurnar verða alls kr. 202.239.679. Gjöldin voru alls samkv. þskj. 571 eftir 2. umr. kr. 197.318.358, og verður lækkun samkv. till. n. kr. 825.923, svo að gjöldin verða þannig kr. 196.492.435. Rekstrarafgangur verður þannig kr. 5.747.244. Sjóðsyfirlitið verður þannig. að tekjur eru kr. 202.239.679. Inn á sjóð kr. 3.896.500, svo að þá verður sjóður kr. 206.636.179. En út yrðu gjöld kr. 196.492.435, út á 20. gr. kr. 17.500.628, svo að út er alls kr. 213.993.063. Þá yrði greiðslujöfnuður óhagstæður um kr. 7.356.884.00. En auk þess eru samkv. heimildum á 22. gr. gjöld alls kr. 2.016.000, en af þessum gjöldum eru eignabreytingar kr. 725.000, en auk þess eru heimildir til launagreiðslu til 4 embættismanna, sem ég hef minnzt á, enda ekki víst, að þurfi að nota hana. Ábyrgðarheimildirnar eru eins og ég hef tekið fram 3 millj. og 400 þús. kr. Ég hef þá gert grein fyrir þeim breyt., sem fjvn. leggur til, að gerðar verði. Ég skal aðeins leyfa mér að geta þess, að brtt. á þskj. 700 er aðeins leiðrétting, og hefur hún ekki nein áhrif á niðurstöðuna. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Fyrir hönd fjvn. óska ég eftir því, að allar brtt. á þskj. 691 verði samþ. óbreyttar, og fyrir hönd meiri hl. fjvn. óska ég eftir því, að allar brtt. á þskj. 692 og brtt. á þskj. 700, sem aðeins eru leiðréttingar, verði einnig samþ. óbreyttar.



Herra forseti. Ég hef flutt ásamt fleirum hv. þm. brtt. á þskj. nr. 702, IV, um styrk vegna aðstoðarmanns fyrir Matthías Jónasson við rannsóknir á þroskastigi skólabarna, 18 þús. kr. Við þetta starf er nauðsynlegt, að Matthías Jónasson hafi aðstoð, til þess að það verði honum kleift að inna það af hendi. Og það verður honum því aðeins kleift með því móti, að hann geti látið vinna slíkt skrifstofustarf fyrir sig. Þessi brtt. er áður kunn hér í þinginu, því að hún var borin fram við 2. umr. í annarri mynd. Þá flyt ég, ásamt fleirum hv. þm., aðra brtt., þá XII. á þessu þskj., um heimild á 22. gr. til að greiða stúdentagörðunum í Reykjavík 100 þús. kr. vegna stofnkostnaðar. Stofnkostnaður garðanna eftir viðgerðina er nú rúml. 300 þús. kr. Og það er reynsla, sem við þekkjum frá upphafi, síðan garðarnir voru stofnaðir, að það er ekki hægt að leggja stofnkostnað eða rekstrarkostnað þeirra á stúdenta. Og auk þess sem stofnkostnaðurinn er rúml. 300 þús. kr., þá er lögð áherzla á það af garðstjórn, að bæta þurfi húsnæðið og gera það nægilegt fyrir félagslíf stúdenta. En slíkar breyt. mundu kosta mjög mikið, þannig að ef í slíkt ætti að ráðast, mundi til þess þurfa miklu meira fé en þetta, sem hér er till. um. En við sættum okkur við, að þetta verði veitt í ár og svo viðbótarstyrkur á næsta ári. En þótt ekki væri um annað talað, en þá stofnskuld, sem hvílir nú á görðunum, þá er brýn nauðsyn á þessum styrk. Alþ. hefur áður veitt 300 þús. kr. til stofnkostnaðar. En garðarnir kostuðu á sinni tíð 1 millj. og 400 þús. kr., svo að það má segja, að ríkisvaldið hafi sloppið hér vel, því að stúdentar og velunnarar garðanna hafa safnað fé og sparað þannig ríkissjóði og háskólanum stórfé. Allar heimavistir við ríkisskólana á landinu aðrar eru kostaðar af ríkissjóði. - Við höfum komið okkur saman um að flytja þetta sem brtt. við heimildagr., svo að ráðh. geti dæmt um möguleikana til að borga þetta út á þessu ári.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir starf hennar og afgreiðslu hennar á þessu máli. Það ræður að líkum, að sú vinna og afgreiðsla, sem n. hefur haft með höndum, hefur verið með örðugra móti, eins og eðlilegt er, þegar um svo stórar fjárhæðir er að ræða sem þær. sem hér liggja fyrir í frv. Eins og kunnugt er, þá var frv. lagt fram af fyrrv. fjmrh. með 146 millj. kr. útgjaldaliðum, ef ég man rétt, en tekjur voru þar ekki áætlaðar til fulls á móts við gjöldin, þannig að þá þegar var auðsætt, að ætla þyrfti nokkrar tekjur til viðbótar, jafnvel þótt ekki yrði hróflað við frv., eins og það var lagt fram. Það mun hafa verið um 10 millj. kr. halli á frv., þegar það var lagt fram. Síðan hefur, eins og hv. þm. er kunnugt, margt breytzt. Dýrtíðin hefur vaxið, og sú stjórn, sem á miðjum tíma tók við afgreiðslu þessa máls, ákvað að freista þess að mæta vaxandi dýrtíð enn um hríð með því að greiða niður vissar vörur, sem hækkuðu mjög vísitöluna, og hvað sem um þá reglu má segja, þá stendur það fast, að það er ekki í fyrsta sinn nú farið út á þá braut, heldur hefur hún verið reynd af fyrrv. stjórn. En þessi ákvörðun hlaut að hafa í för með sér mikil útgjöld fyrir ríkissjóð, og þar af leiðandi þurfti að fara fram athugun á nýjum leiðum til tekjuöflunar, einkum þó að því athuguðu, að við þetta bættist það, að fjárlagafrv., sem lagt var fyrir Alþ. á sínum tíma, reiknaði með vísitölu 290, en við þessa afgreiðslu hefur orðið að taka tillit til miklu hærri vísitölu, eins og kunnugt er. Nú þarf ég ekki að rekja, hvaða leiðir farnar hafa verið til þess að afla tekna. Það er öllum þm. kunnugt, og eins liggur það nú fyrir, hvað áætlað er, að þessar tekjur ríkissjóðs og aðrar tekjur ríkissjóðs þurfi að vera. Um þá áætlun er það að segja. að nú hefur að vísu verið stillt nokkuð í hóf, þegar miðað er við tekjur á sams konar liðum frá síðasta ári, en það þótti sýnt, að tekjur af ýmsum aðfluttum vörum - og þær hafa gefið mestar tekjur í ríkissjóðinn - mundu engan veginn verða jafnháar á árinu 1947 eins og þær voru á árinu 1946. Nú hefur það enn borið til, að síðan þeir rannsóknarmenn og sérfræðingar, sem þessa hluti athuguðu á sínum tíma og gerðu till. um áætlaðar tekjur - síðan þetta var gert, hefur útlitið mjög versnað vegna gjaldeyrisskorts, sem veldur því, að gjaldeyrisyfirvöld og bankar halda mjög að sér höndum um leyfisveitingar, en það leiðir aftur af sér stöðvun á innflutningi ýmiss konar varnings og nauðþurfta landsmanna, og sú stöðvun hlýtur á einhverju tímabili ársins að hafa í för með sér stórminnkaðar tekjur fyrir ríkissjóð, þar sem byggt er á innflutningi erlendra vara. Verðtollurinn t.d. er ein drýgsta. tekjulind ríkissjóðs. Hann hefur nú að vísu verið hækkaður, en það kemur því aðeins að gagni, að einhver innflutningur að verulegu leyti eigi sér stað. Ég skal svo ekki fjölyrða um það. Ég býst við, að úr því sem komið er, verði við þessa áætlun að sitja, en hitt vildi ég segja, að þótt ekki þyki fært, eða hafi ekki þótt fært að breyta núna tekjuáætluninni, þá ætla ég, að fyllilega megi draga í efa, að hún standist, svo framarlega að ekki rakni úr mjög bráðlega með fyrirgreiðslu á innflutningi á vörum til landsins, en það, að úr rakni, byggist hins vegar á möguleikum til þeirra hluta, sem sé þeim, að landinu bætist gjaldeyrir fyrir útfluttar afurðir, en eins og vitanlegt er, hafa samningar um sölu á íslenzkum afurðum við þær tvær stórþjóðir, sem staðið hefur verið í samningum við að opinberri tilhlutan, þ.e.a.s. við Rússa og Englendinga, ekki borið árangur enn sem komið er, svo að á þessu stigi málsins er allt í fullkominni óvissu um gjaldeyrismál þjóðarinnar á þessu ári. Það getur sem sé farið svo, að þótt vonir okkar um afkomu og tekjumöguleika ríkissjóðs séu nú, þegar komið er fram í seinni hluta aprílmánaðar, allt aðrar og daprari en þær glæstu vonir, sem menn gerðu sér hér á landi yfirleitt - og þá líka stjórn sú, sem þá sat - fyrr á árinu, þó að þær séu miklu daprari nú, þá er engan veginn víst, að jafnvel það, sem við vonum nú, geti fram gengið. Af þessum ástæðum er eðlilegt að mjög væri á það litið að draga nokkuð úr útgjöldum, en það er, eins og vitanlegt er, ákaflega erfitt, þegar afgreiðsla fjárlaga hefur dregizt svo mjög fram yfir það, sem átti að vera, eins og raun ber vitni um, að breyta mjög mikið um frá því, sem áður hefur verið, og þar sem fjárl. mikið til byggjast á löggjöf, sem skuldbindur ríkissjóð til framlaga á einu og öðru sviði. Hér hefur nú í framsöguræðu af hálfu hv. fjvn. verið nokkuð lýst þeim breyt., sem orðið hafa á þessu máli, síðan það var hér til 2. umr. Hv. frsm. sagði það réttilega, að drátturinn væri að miklu leyti sökum áhrifa frá ríkisstj. Ég vil ekki mótmæla því, að ríkisstj. hafi orðið að verða þess valdandi, án þess beinlínis að óska þess, að dráttur yrði á þessu máli við afgreiðslu þess, vegna þess meðal annars, sem ég minntist á áðan, að óvissa hefur ríkt í ýmsum atriðum, sem dag hvern var vænzt, að mundi geta horfið, og líka vegna þess, að leita hefur orðið eftir samkomulagi um afgreiðslu þessa máls, eins og vant er, hér á þessu háa Alþ. -samkomulagi, sem hægt væri að finna svo traustan þingmeirihluta til að standa saman um, að afgreiðsla fjárl. yrði með sómasamlegum hætti. Þá kom það og til, sem hér hefur verið á drepið, að auk þess, hve útgjaldabálkur fjárl. virðist verða geigvænlega hár, miðað við þær vonir til tekjuöflunar, sem ríkisstj. þótti eiga rétt á sér, þá var rætt um það og reynt að koma í framkvæmd nokkrum niðurfærslum á frv. í einstökum atriðum. Það er þessi niðurfærsla, sem minnzt hefur verið á hér, og hún er nú hvorki svo stórbrotin né í eðli sínu þannig, að hún verðskuldi það nafn, sem hv. frsm. valdi henni í ræðu sinni, sem sé að hún sé kölluð bylting, það er fjarri því, enda stóð ekkert slíkt til, og væri heldur ekki sérlega glæsilegt að gera neina byltingu í þessum efnum, ef hugsað væri til að fá meiri hl. þingsins til þess að standa saman þar að. Til þess að mikið væri unnt að lækka útgjaldaliði fjárl., þyrfti að breyta gildandi löggjöf á fjölmörgum sviðum. Slíkar breyt. eru þess eðlis og um þær eru svo skiptar skoðanir, að þess er engan veginn að vænta, að hægt sé að koma þeim á í fljótu bragði og því síður með byltingu. Hér er því aðeins um lítils háttar viðleitni að ræða til þess að færa nokkuð niður þá liði fjárl., sem ekki eru bundnir í öðrum l. en fjári. Ýmsir munu segja, að það sé ómaklega niður borið að skera niður verklegar framkvæmdir. En þó er það nú svo, að ef á að ræða um það, hvað er lögboðið og hvað ekki lögboðið í fjárl., þá er það þannig, að það eru hinar verklegu framkvæmdir, sem þingið á hverjum tíma hefur í sinni hendi að hækka eða lækka. En ef hér kynni að vera að einhverju leyti of langt gengið, þá má á það benda, að fjárframlögin nú til opinberra framkvæmda eru í þessu frv., þegar tekið er tillit til brtt. þeirra, sem meiri hl. fjvn. hefur fallizt á, stórum hærri, en nokkru sinni áður hefur verið. Í fjárl. fyrir 1945 eru hinar verklegu framkvæmdir 42.933.600 kr., og í fjárl. fyrir 1946 eru þær 58.108.100 kr. En í þessu frv., sem hér er verið að undirbúa til afgreiðslu, er ætlazt til, að verklegar framkvæmdir verði 73.972.100 kr., svo að þrátt fyrir þann litla niðurskurð, sem valið hefur verið orðið bylting, sem hann ekki á skilið, þá er ætlazt til, að verklegar framkvæmdir samkvæmt þeim till., sem hér liggja fyrir, verði með allra mesta móti. Um leið og þannig hefur verið gerð tilraun til þess að færa frv. nokkuð nær því marki, sem ríkisstj. setti sér í öndverðu, það er að afgreiða fjárl. rekstrarhallalaus, hefur samt sem áður orðið að taka tillit til ýmislegs þess, sem líka hefur orðið til þess að hækka útgjaldaliðina, ýmist á rekstrarreikningi eða á þeim útgjaldalið, sem heyrir undir 20. gr., þar sem ekki þótti fært annað en að gera þetta. Hv. frsm. fjvn. hefur nú rakið þetta, og þarf ég því ekki að fjölyrða um það. Annað vildi ég þó segja: Samfara því, að hér hefur verið gerð tilraun til þess að lækka, þá ber þess að geta, að þeir atburðir hafa nú gerzt hér, meðan afgreiðsla þessa máls hefur verið höfð með höndum hér á Alþ., sem vitað er, að munu krefja nokkurra útgjalda, ef til vill líka úr ríkissjóði. Þar á ég við Heklugosið og afleiðingar þess. Á fjárl. hefur ekkert verið ætlað til þess að standa straum af kostnaði, sem kynni að verða óhjákvæmilegur fyrir ríkissjóð í sambandi við þá eyðileggingu, sem Heklugosið hefur valdið. Þetta er af þeirri ástæðu, að það þótti ekki fært að gera það, meðan ekki liggur nein áætlun fyrir í þessum efnum, en það veit enginn, hversu úr rætist. Þetta vildi ég aðeins drepa á í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að eðlilegt er, að til einhverra útgjalda komi af hálfu ríkissjóðs til að mæta örðugleikum þeim, sem þessi náttúruviðburður hefur valdið, og því tjóni, sem þarf að afstýra fyrir þá bændur, sem orðið hafa fyrir mestum búsifjum af völdum gossins. Út af aths. hv. frsm. við fjárl. í einstökum atriðum hef ég fátt að segja, en vildi þó aðeins víkja að einstökum atriðum og þá helzt þeirri aths., er hann gerði við 22. gr. Það er viðvíkjandi þeirri till., er snertir þann virðingarvott, sem ætlazt er til, að ríkisstj. kosti nokkru til, þ.e.a.s. til minningar ýmissa skálda, með því að prýða legstað þeirra. Ég tei ekkert annað en sjálfsagt, að slíkt sé aðeins gert í samráði við eftirlifandi ættingja skálda eða listamanna, eins og hv. frsm. lagði áherzlu á. Ég sé ekki, að nokkurt framkvæmdavald mundi, hvað það atriði snertir, ganga fram hjá ættingjum í þessu efni. Þá minntist hv. frsm. á það, að hann teldi það varhugaverða braut, sem Alþ. væri að komast inn á, að greiða full laun embættismönnum, sem frá færu. Ég tek undir þetta. Það er í sjálfu sér varhugavert og að vísu ekki verið mjög að gætt í þessum efnum. Hins vegar er það örðugt, þegar Alþ. hefur skapað fordæmi, eins og vitað er, að það hefur gert í þessum efnum, fyrir hvaða ríkisstj. og hvaða fjvn. sem er, að standa á móti slíku frá mönnum, sem ekki er hægt að segja um annað, en að verðskuldi slíkan gerning af hálfu þingsins, eins og þeir, sem þegar hafa orðið þess aðnjótandi. Hitt fyndist mér skynsamleg ráðstöfun, að hv. fjvn. gerði till. til ríkisstj. í þessum efnum, og þá einnig, að hún byggi til einhverjar reglur fyrir fjárveitingum á 18. gr., eins og hv. frsm. minntist á. Að þessu sinni tel ég ekki rétt, að ég geri aths. við einstakar till., sem fram eru komnar, aðrar en þær, sem eru frá fjvn. Þeir þm., sem þær flytja, hafa enn ekki flutt sínar ræður eða rökstuðning þeim viðvíkjandi. Hins vegar ætla ég, að öllum muni vera ljóst, að útgjöld fjárl. eru orðin geysihá og ekki á þau bætandi. Þetta er óhætt að segja, hvað heildina snertir, án þess að gera einstakar till. að umtalsefni.



Ég tel rétt, að það komi fram nú, sem ég ætla að segja um þetta mál, áður en lengra er haldið. Ég vil fyrst segja það út af einni brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. flytur um Snorragöng í Reykholti, að hann ætti að geta tekið hana til baka, því að það eru tök á því að halda við göngunum, án þess að sérstök fjárveiting sé sett inn. Um fjárl. vildi ég segja örfá orð frá sjónarmiði þess flokks, sem ég er umbjóðandi fyrir í ríkisstj. Þegar búið var að athuga óskir, sem menn báru fram við 3. umr., og gera sér grein fyrir því, að óhjákvæmilegt var að taka þær að talsverðu leyti til greina, þá var augljóst, að fjárl. voru of há. Þá var það ráð tekið, þegar búið var að jafna á milli, eftir því sem meiri hl. fjvn. og ríkisstj. þótti fært, að lækka talsvert marga liði um 15%, og við framsóknarmenn í ríkisstj. töldum þessa ráðstöfun eðlilega og sjálfsagða, eins og komið var. Í þessu sambandi vil ég benda á, að það hefur komið fram í áliti minni hl., að það sé verið að skera niður verklegar framkvæmdir með þessari fjárlagaafgreiðslu. En þetta er misskilningur, því eins og hæstv. fjmrh. upplýsti, þá er það svo, að þrátt fyrir þessa lækkun eru meiri fjárveitingar til verklegra framkvæmda í þessu fjárlagafrv., eins og meiri hl. leggur til, en nokkru sinni áður, og það er ekki víst, að það verði hægt að koma öllum þessum framkvæmdum í verk vegna vinnuaflsskorts, og þess vegna komu fram till. í ríkisstj. um það, að hún hefði heimild til að fresta verklegum framkvæmdum, ef vinnuaflsskortur verður, enda er nauðsynlegt að hafa slíka heimild. En til viðbótar þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh. gaf, vil ég til glöggvunar fyrir hv. þm. eyða svo sem tveim mínútum til þess að bregða upp svo sem 8–10 myndum af fjárveitingum til verklegra framkvæmda á s. l. ári og bera það saman við fjárlagafrv., sem fyrir liggur. Skal ég lesa upp nokkra liði, sem gefa hugmynd um þetta. Fyrst les ég liði, sem voru á fjárl. 1946, og síðan aðra, sem eru í ár. 1946 1947 Hækkun Lækkun þús. þús. þús. þús. Til notendasíma í sveitum 800 1000 200 - viðauka símakerfa 3000 2125 875 - læknisbústaða og sjúkrahúsa 1400 1275 125 - nýrra akvega 7470 6546 924 - vegaviðhalds 8000 9000 1000 - brúargerða 2390 2829 439 - hafnargerða og lendingarbóta 5121 7802,1 2681,1 - byggingar barnaskóla 1700 3825 2125 - stofnkostn. héraðsskóla og gagnfræðaskóla 2200 4250 2050 - byggingar húsmæðraskóla 1300 1275 25 - landnáms og bygginga í sveitum 1332,5 5300 3967,5 - vélasjóðs til verkfærakaupa 500 850 350 . - raforkuframkvæmda 500 3000 2500 - byggingarsjóða og bygginga 450 1600 1150 Af þessari upptalningu er það augljóst, að þó að þessi niðurfærsla sé gerð, þá eru fjárveitingar til verklegra framkvæmda yfirleitt hærri á fjárlagafrv. nú en þær voru 1946, og það eru meiri fjárveitingar til verklegra framkvæmda nú í fjárlagafrv. en nokkru sinni áður. Við ættum því ekki að þurfa að þreyta okkur á tali um niðurskurð fjári. Hitt er miklu meira spursmál, hvort hægt verður að framkvæma þessi fjárl., sem hér liggja fyrir, vegna skorts á vinnuafli og annarrar bliku, sem nú er á lofti. Mér fannst nauðsynlegt, að þessi samanburður kæmi hér fram snemma í umr., og er hann til viðbótar þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið.



Herra forseti. Ég get tekið upp þráðinn. sem hætti hjá hæstv. fjmrh., þegar hann minntist á 18. gr. fjárl. Ég vil skjóta því fram hér, að ég hafði áður dálítið með þessa gr. að gera, og er ekki að bera það af mér, að ýmislegt hafi farið inn, sem kannske hefði ekki átt inn að fara. En nú finnst mér, að það sé verið að auka enn meir ósamræmið. Ég get tekið einn lækni. sem fær 4.000 kr. með verðlagsuppbót og hefur verið hvarflandi í sínu embætti, en annar læknir, sem búinn er að vera í embætti í 30 ár, fær ekki nema 1.100 kr. Það má telja presta og aðra embættismenn, sem nú eru að gefast upp, en hafa stundað embætti, sem fá fyrir neðan 1.000 kr. En það er vandfarið meðalhófið í þessum efnum. Ég vil svo árétta það, sem mér skilst, að hv. frsm. fjvn. hafi verið að minnast á, að nú ætti ríkisstj., áður en hún semur næsta fjárlagafrv., að láta fara fram gagngerða athugun á gr. og koma henni til meira samræmis, en áður hefur verið. Fjöldi manna er nú á 18. gr., sem alls ekki á þar heima. Það eru menn, sem fá fullkominn ellistyrk samkv. almannatryggingalögunum. Ég veit, að það er örðugt fyrir fjvn. að kippa þessu í lag, en það verður að gera og láta almannatryggingarnar bera sinn hluta, og hverfa þá margir menn af þessari gr. Ég á hlut í brtt. á þskj. 702. Það er 18. brtt. á því þskj. og er um að veita ungum málara byggingarstyrk. Þessi ungi listmálari er sagður mjög efnilegur málari og prúðmenni í hvívetna, en er í húsnæðisvandræðum. Hér er aðeins farið fram á heimild, en það er ekki skylda ríkissjóðs að veita styrkinn, þótt till. sé samþ., og áður en slíkur styrkur er veittur, ber að athuga allar aðstæður, bæði fjárhag og aðstæður mannsins. En ég tel rétt, að Alþ. styrki þennan unga og efnilega málara. Þá vildi ég minnast á brtt., sem er í prentun. Hér á þskj. 691 er 17. brtt. um að veita 10.000 kr. til ætt- og mannfræðifélagsins. Þessi veiting er hálf frá því í fyrra, en bæði var það, að ósk um þetta kom heldur seint, og heldur var þrengri fjárhagurinn, og ætla ég ekki að breyta um tölur á þessari till. Ég vona, að það verði lagað á næstu fjárl.. ef unnt er. Nú er lokið útgáfu manntalsins frá 1703, sem er mjög merkilegt heimildarrit. En félagið ætlar að halda áfram útgáfustarfsemi sinni og gefa út manntalið frá 1816, og er það verk í prentun. Það verður látlaus og ekki dýr útgáfa, en þar verða settir fæðingarstaðir allra, er um getur, og kostar sú eftirgrennslan mikið fé og erfiði. Ég veit, að enginn hv. þm. er á móti því að veita 10 þús. kr. til félagsins. En ég vildi fella niður þá „klásúlu“, sem sett var í fyrra, og að í stað hennar kæmi: „til útgáfu manntalsins frá 1816“. Það er rétt, að Alþ. sjálft viti, til hvers veitt er, en sé ekki að skjóta því til annarra, og veit ég, að hv. þm. munu samþykkja þetta. Ég hef þá lokið máli mínu og vildi leggja þar sérstaka áherzlu á, að ekki verði látið biða að leiðrétta 18. gr. fjárl., og ber ég það traust til núverandi ríkisstj., að ég treysti henni til að koma þessum málum í viðunandi horf.



Herra forseti. Ég mun ekki lengja mikið umræður um fjárl. og hef ekki gert það. Ég stend aðeins að einni brtt. á þskj. 702, það er XIX. liður á því þskj., um, að á heimildagrein fjárl. komi nýr liður. er hljóði svo: „Að taka allt að 15 millj. kr. lán til íbúðarhúsabygginga samkv. III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946.“ Mér sýnist alveg auðsætt, að þessa sé þörf. Það hefur verið upplýst af hæstv. forsrh., að eins og nú horfi, megi ætla, að verja þurfi 40 millj. kr. til að útrýma heilsuspillandi íbúðum, en í lögum þeim, sem vitnað er í í brtt., segir, að það eigi að gerast á fjórum árum. ríkissjóður á í því skyni að leggja fram 75% kostnaðar sem 50 ára lán og 10% með öðrum kjörum. Ég verð að álita, að í fjárl. þyrfti sérstaka upphæð til að mæta vaxtamismuni og enn fremur þeirri upphæð, er ríkissjóður þarf að greiða, ef sveitarfélögin afskrifa sinn hluta. Ég skal ekki fara lengra út í þetta, og hefur minni hl. fjvn. lagt til á þskj. 703 að hækka framlagið til íbúðarhúsabygginga um helming, en 75% þarf ríkissjóður að greiða, og eftir upplýsingum hæstv. forsrh. mun það nema 40 millj. kr. á næstu 4 árum. Nú er liðið eitt ár frá gildistöku laganna um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og er því ríkissjóði nauðsyn að afla lána til að framfylgja þeim. Reykvíkingar hafa þegar hafizt handa til að uppfylla sínar skyldur, og byggingar þær, sem Reykjavíkurbær hefur byggt, munu kosta 6–8 millj. kr., og mun bærinn hafa lagt fram um 5 millj., en ríkissjóður ekkert, og í bæjarstjórn hefur það verið dregið í efa af stuðningsmönnum stjórnarinnar, að hún geti innt skyldur sínar af hendi. Ég mun ekki efa það að óreyndu, að stjórnin framkvæmi nýsett lög, sem hæstv. forsrh. hefur mjög státað af. Skortur hefur verið á framkvæmdum í þessu skyni undanfarið, en ég vænti, að svo standi ekki lengi, og það er auðsætt, að stjórnin þarf á láni að halda til að afla fjár til framkvæmdanna. Vænti ég því, að hv. þm. sjái réttmæti þessarar till. Hún miðast við að framkvæma lög, og þeir, sem stóðu að þessari lagasetningu, munu vilja. að lögin nái tilgangi sínum, en það verður ekki, nema ríkið standi við skuldbindingar sínar.



Herra forseti. Fjvn. hefur klofnað um þær till., sem siðast komu frá ríkisstj., en áður en ég vík að þeim, vildi ég gera nokkra grein fyrir brtt. minni hl. fjvn. á þskj. 703. Við hv. 6. landsk. höfðum flutt nokkrar brtt. við 2. umr. og tókum þá sumar þeirra aftur, og eru sumar þeirra teknar hér upp, að vísu ekki alveg að fullu. Till. á þskj. 703 eru fjórar. Í fyrsta lagi er till. um að veita fé til Alþýðusambands Íslands til útgáfu á sögu verkalýðshreyfingarinnar og til söngvasafns verkamanna. Fyrir þessum till. var gerð grein við 2. umr., en ég vildi geta þess, að talan í till. á að vera 15.000, en ekki 12.000 kr. Við vitum vel, að verkalýðshreyfingin á merkilega sögu, sem vel er vert að skrifa og sanngjarnt, að ríkið veiti styrk til þess, eins og það styrkir alls konar útgáfustarfsemi. Sumir hv. þm. hafa ekki viljað veita styrk til þessa, þar sem þeir hafa talið, að það mundi hlutdrægt, sem búið væri að skrifa. En ég get upplýst, að ekkert hefur enn verið skrifað vegna fjárskorts. Um seinni lið fyrstu till. skal ég ekki hafa mörg orð. Hugmyndin er að gefa út söngvasafn til söngiðkana á vegum verkalýðshreyfingarinnar, og virðist ekki nema sanngjarnt að veita einhverja upphæð í því skyni. 2. brtt. á þskj. 703 er við 17. gr. og er nýr liður, sem er 30.000 kr. fjárveiting til starfskvennaskóla Sumargjafar. Við hv. 6. landsk. höfðum við 2. umr. lagt til, að upphæðin yrði 32.500 kr., en meiri hl. hafði lagt til 20.000. Það fannst okkur of lítið og leggjum því fram þessa till. um 30.000 kr. fjárveitingu gegn því, að Reykjavíkurbær greiði það. sem á vantar. - 3. brtt. er við 17. gr., og er þar lagt til að veita til íbúðarhúsabygginga, samkv. III. kafla l. nr. 44 7. maí 1946, 800.000 þús. kr. í stað 400.000, eins og meiri hl. leggur til. Hv. 6. þm. Reykv. sem talaði hér næstur á undan mér, gerði grein fyrir tekjuþörf ríkisins til að framkvæma lög þau, sem hér um ræðir, og mun þessi upphæð, 800.000 kr., sízt of há til að greiða vaxtamismun, er ríkinu ber að greiða, og það framlag, sem búast má við, að ríkissjóður þurfi að greiða, þar sem bæjarfélögin munu yfirleitt afskrifa sin 15%. Það er því sízt of há upphæð, sem farið er fram á í brtt. okkar í minni hl. fjvn. Þá er 4. brtt. um í fyrsta lagi að greiða allt að 300 þús. kr. sem fyrstu greiðslu til byggingar búnaðarfélagshúss. Það er kunnugt öllum, sem þekkja til starfsemi búnaðarfélagsins, að húsakynni félagsins eru alveg óhæf, en félaginu eru falin mörg mikilvæg störf af hinu opinbera. Í fórum félagsins eru mörg merkileg skjöl, sem alveg eru óbætandi, en hús félagsins er gömul timburbygging í mikilli eldhættu, og þykir ekki forsvaranlegt að hafa opinberar stofnanir í slíku húsnæði. Því ber ríkissjóði skylda til að sjá búnaðarfélaginu fyrir húsnæði vegna þeirra verkefna. sem á félagið eru lögð af hinu opinbera, og þó að 300.000 kr. séu greiddar, verður það of lítið, og má ekki dragast að hefjast handa um þessa húsbyggingu og nægilegar fjárveitingar í því skyni. Þá er h-liður 4. brtt. um að greiða allt að 300 þús. kr. sem fyrstu greiðslu til byggingar templarahallar í Reykjavík. Hér á Alþ. hafa verið bornar fram till. um takmörkun áfengisnautnar, og hefur oft verið drepið á, hve óheilbrigt sé, að ríkið skuli taka mikinn hluta tekna sinna af áfengi. Áfengisbölið er öllum kunnugt, og ríkinu ber að styðja þau öfl, sem mest og bezt vinna að útrýmingu þessa böls, en það er templarareglan. Reglan býr hér við mjög lélegt húsnæði, sem brátt mun verða rifið, og er hún þá á götunni. Það er erfitt að reikna í tölum það tjón, sem af því hlýzt, ef reglan hætti starfsemi sinni, og því ekki til of mikils mælzt, þó að farið sé fram á, að hið opinbera hjálpi reglunni um sæmileg húsakynni. Því leggjum við til að til byggingar templarahallar verði veittar 300.000 kr. á fjárl. þessa árs. Báðir þessir síðustu liðir, sem ég hef nú gert grein fyrir, voru upphaflega bornir fram af ríkisstj. og samþykktir í n., og tókum við flm. þá aðeins upp, er þeir höfðu verið felldir niður. Þá vildi ég enn fremur minnast á brtt., er ég flyt á þskj. 702 ásamt 3 öðrum hv. þm., en hún er við 22. gr. og þess efnis að veita Gunnlaugi Scheving listmálara allt að 25 þús. kr. lán til byggingar vinnustofu. Við 2. umr. var gerð grein fyrir ástæðum hans, en hann hefur keypt hús austur í Hveragerði, en vantar vinnustofu og mun ekki hafá efni á að reisa hana af eigin rammleik. því viljum við flm., að honum sé veitt lán í þessu skyni, svo að starf hans heftist ekki, enda hafa margir listamenn fengið slík lán áður, en það er kunnugt og má fullyrða, að hann á það ekki síður skilið en aðrir. Þá hef ég lokið við að gera grein fyrir mínum brtt. og till. minni hl. fjvn. og vildi nú fara nokkrum orðum um þær till., sem ollu því, að n. klofnaði, till. um að lækka framlög, sem n. hafði áður samþ. Ég verð að segja það fyrst, að þessi afgreiðsla á fjárl. er óviðfelldin. Fyrst er búið að samþykkja svo og svo mikið í fjvn., síðan eru þær till. samþ. af meiri hl. þingsins, síðan lækkar n. þær till. aftur samkv. tilmælum ríkisstj., og síðan er þetta lagt fyrir þm.. sem höfðu samþ. allt annað viku áður. Ég efast um, að slík afgreiðsla á fjárl. hafi áður þekkzt hér á Alþ. Mér virðist, að nægt hefði heimild í l. fyrir stjórnina til að draga úr útgjöldunum, ef sérstakar ástæður væru fyrir hendi. En þá kem ég að niðurskurðartill. sjálfum á þskj. 692, og ætla þá sérstaklega að minnast á 12. gr. Þar er allmikil lækkun á fjárveitingu til læknisbústaða og sjúkraskýla og eins til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að öll sjúkrahús landsins eru full og svo mikið kapp er lagt á að byggja læknisbústaði, að þeirri þörf hefði ekki verið fullnægt, þó að sú upphæð hefði staðið áfram á fjárl., er bæði fjvn. og Alþ. voru búin að samþykkja fyrir stuttu síðan. Þá er það 13. gr. Þar er að vísu bætt við nokkrum nýjum liðum, en síðan eru allir aðrir liðir lækkaðir um 15%. Hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir því, að lækkunin á þessari gr. allri væri ekki mjög mikil, eða 216 þús. kr. Um gr. má segja, að þar sé fyrst og fremst fært til og á milli. Þegar Alþ. er búið að samþykkja fyrri till. fjvn., þá er það kokkað í ríkisstj. og af fáeinum ráðamönnum hennar að lækka og taka af fjárframlögum, sem áður hafa verið samþ. hér, og færa þetta yfir á annað, og síðan er þm. sagt að sætta sig við þetta. En þetta er óþolandi. Og ég vil benda á það, að þótt bætt hefði verið við hinum nýju liðum, án þess að aðrir liðir hefðu verið lækkaðir, þá hefði það ekki sett ríkið á hausinn. Hvað vegi og brýr snertir, þá er það alkunnugt, að þetta eru lífæðar atvinnuveganna úti um land, og ég bendi á það, sem hæstv. menntmrh. sagði í því sambandi, að vinnuafl mundi skorta til vega- og brúaframkvæmda. Ég veit ekki betur, en hann og hans flokkur hafi talið sig málsvara fólksins í dreifbýlinu, og því er það einkennilegt og kemur úr hörðustu átt, er honum finnst nú Alþ. hafa gert of mikið fyrir fólkið úti á landi, og vill nú draga úr því, sem samþ. var við 2. umr. Þá kem ég að lækkun framlaga til hafnargerða. Það er öllum hér kunnugt, að hér er um það að ræða, að með því að lækka þær upphæðir, sem áður voru samþykktar. þá er verið að gera erfiðara fyrir um hafnargerðir, sem þegar eru hafnar. Það lá fyrir fjvn., að ýmsir staðir hafa ekki ennþá fengið það framlag ríkisins til þessara hluta, sem þeir eiga heimting á samkv. l., þar á meðal Akranes og fleiri aðalfiskihafnir. Sumir staðir hafa orðið að bjarga sér með því að taka lán og skulda þetta framlag og verða auðvitað að standa undir vöxtum af þessum lánum, sem þeir hefðu ekki þurft að taka, ef ríkið hefði lagt fram það fé, sem það er skyldugt til samkv. l. Nú er það líka kunnugt, að flotinn hefur verið að stækka og stækkar meira á þessu ári, en nokkru sinni áður, og því væri líka eðlilegt og nauðsynlegt að veita meira fé til hafnarframkvæmda, en nokkru sinni áður. Ef ekki er unnið að því að bæta hafnarskilyrðin í vaxandi mæli og réttu hlutfalli við aukningu flotans, þá biður framleiðslan við það ófyrirsjáanlegt tjón. Það er eins og hv. þm. Barð. sagði í Ed., þótt það væri reyndar við umr. í öðru máli, að sú króna. sem veitt er úr ríkissjóði til eflingar atvinnuvegunum, hún kemur þangað aftur og með aðra krónu með sér. Ég vil einmitt heimfæra þessi ummæli upp á hafnargerðirnar. og því gat ég ekki fallizt á þennan niðurskurð í fjvn. Þá kem ég að niðurskurði á 14. gr. - Það er undarlegt, að það skuli vera menntamálarh., sem gengur fram fyrir skjöldu til þess að verja niðurskurð á fjárl., þar sem mesta lækkunin heyrir undir hans ráðuneyti. þ.e. niðurskurðurinn á því fjármagni, sem verja átti til skólabygginga. Þetta sýnir einnig, hvað skuli vera olnbogabörnin hjá þeirri ríkisstj., sem nú situr að völdum. Þá vil ég benda á það, að samkv. þeirri kröfu, sem flokkur hæstv. menntmrh. hefur gert um það, að allt landið yrði rafvirkjað án tillits til legu eða kostnaðar á hinum ýmsu stöðum, þá stangast það nokkuð á við orð menntmrh. nú. þegar hann mælir með því, að fjárveitingar til þessarar starfsemi skuli skornar niður, þó að þær virtust sannarlega miklu fremur of lágar fyrir, en of háar. Ég vil aðeins minnast á þau ummæli, sem nú er stöðugt stagazt á, en þau eru, að fjárl. séu of há. Þessu hefur líka verið stagazt á undanfarið, en þær spár hafa bara ekki rætzt. Ástæðan fyrir því er sú, að með háum fjárl. er atvinnulífið örvað og þá um leið trú fólksins á það, að það sé sitthvað hægt að gera í þessu landi. Það eru áreiðanlega fá ráð betri til þess að sigla fjármálum þjóðarinnar í voða, en að draga úr öllu atvinnulífi og telja fólkinu trú um, að allt sé á heljarþröminni. Það er dálítið einkennilegt, að hér hafa tveir ráðh. verið að verja sínar aðgerðir með því, að ekki væri búið að selja allar afurðir ársins, en undanfarin tvö ár hafa fjárl. verið ákveðin löngu áður, en nokkuð hefur verið selt. Ég sé nú ekki sérstaka ástæðu til þess að fara út í hvern einstakan lið, enda væri það of mikil endurtekning, en ég vil aðeins drepa á ósamræmið. sem mér finnst vera í því að lækka framlag til menntaskólabyggingar í Reykjavík úr 500 þús. í 425 þús. en Menntaskólinn á Akureyri heldur sínu óskertu. Í sambandi við framlögin til vega vil ég benda á það, að það er víða mjög bagalegt, að þau framlög verði lækkuð, þar sem þau eru miðuð við það að ljúka ákveðnum vegarköflum, sem brýn nauðsyn er á. Sömuleiðis er með framlög til brúargerða, en þar kemur lækkunin sér enn verr, því að þau framlög eru í upphafi miðuð við það, sem brýrnar kosta. Að vísu verður sú lausn á þessu máli, að það verða sumar hinna fyrirhuguðu brúa byggðar, en aðrar verða látnar ganga úr skaftinu. Sumum hefur þótt vald vegamálastjóra ærið nóg undanfarið í þessum málum, en ekki minnkar það nú með þessu fyrirkomulagi. Þá vil ég svara því, hvers vegna ég og mínir flokksbræður viljum ekki fylgja þessum lækkunum, en það er vegna þess, að hér er farið fram á, að við greiðum atkv. á móti því, sem við áður erum búnir að samþykkja fyrir einni viku síðan, og þar með ætlazt til, að við göngum á bak þeim samþ., sem gerðar voru hér við 2. umr. Þá er okkur borið það á brýn, að við höfum verið á móti tollahækkun, en hins vegar hefðum við ekki verið á móti auknum útgjöldum, án þess að við bentum á nokkrar tekjuöflunarleiðir. Það er rétt, að við vorum á móti tollahækkun, en það er ekki rétt, að við höfum ekki bent á aðrar tekjuöflunarleiðir. Hins vegar mun það aldrei hafa þekkzt. að stjórnarandstaðan bæri fram tekjuöflunarfrv. fyrir ríkisstj. Þessar ásakanir eru því ekki til annars, en slá ryki í augu þess fólks, sem ekki þekkir til um störf Alþingis.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. Ísaf. varðandi framkvæmd á samningi. sem gerður hafði verið 1945 milli ríkisstj. og aðila á Vestfjörðum um byggingu eða öflun björgunarskútu fyrir Vestfirði, og í sambandi við það varðandi þær upplýsingar hv. þm., að andvirði þeirra varðskipa þriggja, sem áttu að verða, sem keypt voru hingað til landsins og síðan send aftur til Englands, og meðferð þessa andvirðis, vil ég segja það, að þessir peningar, sem hv. þm. upplýsir, að muni vera nærri ein millj. kr., tilheyra náttúrlega varðgæzlunni við landið. Og ég tel sennilegt og sanngjarnt, að þeim verði varið til þess að ná því upprunalega marki, sem sett var, þegar skipin voru keypt, eftir því sem þessi fjárhæð kann að hrökkva til, og haldið að því sama verkefni og þá vitanlega tekið tillit til þeirra skuldbindinga, sem fyrir liggja af hálfu ríkisvaldsins gagnvart Vestfjörðum og þeim öðrum, ef nokkrir eru, sem samninga hafa við ríkisstj. um framkvæmd landhelgismála.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær brtt., sem ég hef leyft mér að flytja hér við fjárlagafrv. Það er ekki búið að prenta brtt., sem ég geri við 17. gr., um að hækka styrk til Kvenréttindafélags Íslands úr 15 þús. kr. í 30 þús. kr. Þessi upphæð er ekki há og engan veginn næg fyrir félagið til þess að standa straum af sinni miklu starfsemi, en hún mundi þó nægja til þess, að félagið þyrfti ekki að draga mjög úr starfsemi sinni, þó að ýmis nýmæli, sem það hefur á prjónunum, geti ekki komizt til framkvæmda. Það þjóðþrifastarf, sem Kvenréttindafélag Íslands hefur unnið, hefur hæstv. Alþ. fyrir löngu viðurkennt með því að veita félaginu styrk til starfsemi sinnar. Sá styrkur hefur undanfarið verið 50 þús. kr., en er nú orðinn lægri. Ég vænti þess, að hæstv. Alþ. sjái sér fært að veita á fjárl. þennan viðbótarstyrk. Hin brtt. er á þskj. nr. 702. við 22. gr. frv., og er á þá leið, að ríkisstj. sé heimilað að verja allt að einni millj. kr. til byggingar farsóttasjúkrahúss í Reykjavík, enda leggi Reykjavíkurbær fram 1/3 hluta byggingarkostnaðar. Mér fannst réttara að hafa þetta orðalag á brtt., vegna þess að ég lít svo á, að það sé hagkvæmara, að ríki og bæjarfélag hafi samvinnu um lausn þessa máls, um stofnun slíks farsóttahúss, sem auðvitað yrði jafnframt til að einangra sjúklinga og kæmi þá öllum landslýð að notum, því að auðvitað er fólki hvaðanæva af landinu mikið í mun, að farsóttir breiðist ekki út um landið. Ætti að vera óþarfi að orðlengja um þetta, því að þörfin er öllum augljós fyrir löngu. Og hún verður æ brýnni með auknu þéttbýli og þröngbýll, eins og er hér í Reykjavík. En Reykjavíkurbær á ekki sjálfur farsóttahús. Farsóttahúsið í Þingholtsstræti er það eina, sem starfrækt er hér í bænum, og er það lítið og orðið gamalt og ófullnægjandi. En á slíku farsóttahúsi, sem hér er gert ráð fyrir, væri tækifæri til þess að einangra fyrst og fremst sjúklinga, sem vitað er um sjúkdóma i, og enn fremur þá sjúklinga, sem hefðu grunsamleg sjúkdómstilfelli., meðan verið væri að rannsaka sjúkdómana. En á þessu síðar talda hefur lítill eða enginn kostur verið að undanförnu. Ég vil í því sambandi minna á sjúkdómstilfelli, sem kom hér fyrir ekki fyrir löngu í Reykjavík, þegar barnaveiki kom upp hér í þéttbýlu hverfi. Það vildi svo óheppilega til, að sýkillinn fannst ekki við rannsókn, þó að hún væri margendurtekin og þó að hér væri um ótvíræða barnaveiki að ræða. Það fékkst ekki sjúkrahús fyrir þessa sjúklinga fyrr en fjórir af þeim voru sjúkir og einn látinn. Ég er ekki að áfellast yfirlækna farsóttasjúkrahússins fyrir þetta. Það er ekki nema eðlilegt, þegar pláss er lítið, að þeir heimti sýklarannsókn. En ef farsóttahús væri til fullnægjandi, kæmi slíkt ekki til mála. Í þessu tilfelli fannst sýkillinn ekki við ræktun, fyrr en sjúklingarnir höfðu legið 10 daga á farsóttasjúkrahúsinu. Það mætti nefna mörg fleiri dæmi um það, hve geigvænlegt er að eiga ekki næg farsóttasjúkrahús. Og í slíkri stofnun væri enn fremur mjög gott tækifæri fyrir lækna að rannsaka sóttir, sem til landsins berast. Og læknar hér í Reykjavík fundu sérstaklega sárt til þessa skorts á farsóttahúsi í haust s.l., þegar mænusótt barst hingað, sem var mjög með öðrum hætti, en við höfðum átt að venjast áður. Við þann sjúkdóm ríður mjög mikið á góðri aðhlynningu. En það var þá eins og fyrri daginn, að mjög fáir sjúklingar komust að á sjúkrahúsinu. Þessi mænusótt leggst í mörgum tilfellum mjög á heilann og heilahimnur, og hefði verið nauðsynlegt að athuga hana nánar, því að grunur gat leikið á, að hún væri ekki óáþekk tveimur tegundum þessarar veiki, sem mjög hefur borið á í Bandaríkjunum og í Suður-Afríku. - Um nauðsynina á því, að sjúkdómar séu rækilega rannsakaðir ætti ekki að þurfa að eyða mörgum orðum hér. Á 20. gr. fjárlagafrv. er gert ráð fyrir tveggja millj. kr. framlagi til byggingar viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana. Þegar þess er gætt, að þörf er á a.m.k. 300–400 rúmum í viðbót þar - en það er álit hinnar stjórnskipuðu nefndar lækna og læknafélagsins, sem komst að þeirri niðurstöðu, að þetta sé nauðsynlegt, til þess að viðunandi megi telja -, og þegar þess er gætt, að ekki mun verða afgangur af þessu framlagi til farsóttasjúkrahúss, er nauðsynlegt að taka hér upp sérstakt framlag til þess. Mér er ljóst, að ein millj. kr. hrekkur þar ekki langt, jafnvel þó að Reykjavík leggi til hálfa milljón í viðbót. En ég sé ekki ástæðu til að bíða með að byrja á þessari byggingu, þangað til komin er stór fjárfúlga. Það hefur tíðkazt mjög í öðrum löndum að byggja smásjúkrahús fyrst fyrir hverja sótt. Það er að vísu dýrara, þegar til lengdar lætur, að byggja nokkurn hluta spítala fyrst. - En hér er um svo mikið nauðsynjamál að ræða, að ég vona, að hæstv. Alþ. sýni því fullan skilning. Og hv. frsm. fjvn. komst svo að orði í framsöguræðu sinni, að hann vildi fylgja þeim brtt., sem tryggðu það, að ávinningur væri af hverri krónu, sem út væri látin. Og ég held, að allir geti orðið sammála um það, að fámenna þjóð munar mikið um hvern mann, sem er úr leik vegna veikinda, þó að ekki sé nema vegna beins vinnutaps.



Herra forseti. Ég vil gera hér fyrirspurn til hæstv. fjmrh. varðandi landhelgisgæzlu og samninga þá, sem gerðir voru af fyrrverandi ríkisstj. við Slysavarnasveit Vestfjarða um það, að byggð yrði björgunarskúta fyrir Vestfirði, sem um leið hefði á hendi landhelgisgæzlu. Eins og kunnugt er, voru keyptir 3 bátar í Englandi í þeim tilgangi, að þeir yrðu notaðir við landhelgisgæzluna, en þessir hraðbátar reyndust ekki nothæfir til þess starfs. Þessum bátum var því skilað aftur til Englands, og mun andvirði þeirra liggja þar inni á sérstökum reikningi. Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort ekki mundi hægt að nota þetta fé til þess að uppfylla þennan samning, sem gerður var við slysavarnasveitina á Vestfjörðum. Fari svo, að hæstv. fjmrh. svari þessu neitandi, mun ég ásamt öðrum hv. þm. frá Vestfjörðum bera fram brtt. við 22. gr., um að uppfylla þennan samning. En ef hins vegar hæstv. fjmrh. telur, að nota megi fé þetta í þessu skyni. þá mundi ég láta mér nægja þá yfirlýsingu.



Herra forseti. Ég flyt hér aðeins fáar brtt. við fjárl. að þessu sinni. Áður en ég kem að því að mæla fyrir þeim, vil ég aðeins með örfáum orðum minnast á afgreiðslu hv. fjvn. á fjárveitingum, er varða kjördæmi mitt, Norður-Ísafjarðarsýslu. Ég tel, að þó að nokkrar upphæðir til vega þar séu allháar, til Bolungavíkurvegar t.d. 170 þús. kr. og til Súðavíkurvegar um 110 þús. kr., þá séu yfirleitt fjárveitingar til vega í Norður-Ísafjarðarsýslu langtum lægri en rök standa til. Ég hef við umr. fjárl. á hverju þingi á undanförnum árum bent á þá staðreynd, að þetta hérað hefur lengstum á því tímabili, þegar mest hefur verið unnið að vegaframkvæmdum í þessu landi, engan eyri fengið til þessara framkvæmda. Þetta hérað hefur verið svo að segja vegalaust. Þetta hefur frá ári til árs átt að heita að vera afsakað með því, að héraðið hefði allríflegan styrk til samgangna á sjó, það hefði haft um langt árabil og lengra árabil, en nokkurt annað hérað allriflegan styrk til flóabátaferða. Það er rétt, að við Norður-Ísfirðingar tókum fyrstir upp flóabátaferðirnar með gufubátum. En ég hygg, að það liggi í augum uppi, að þó að fólkið í þessu héraði hafi með myndarskap byrjað á þessu á undan öðrum, þá sé það ósanngirni, að það eigi fyrir það að vera dæmt úr leik um það um langa framtíð, þegar um vegabætur ríkisins er að ræða. Kröfur hafa mjög aukizt um bættar samgöngur yfirleitt í landinu, og þær hafa gert það einnig í þessu héraði. - Þörfin hefur verið sú sama í þessu héraði fyrir vegabætur eins og í flestum öðrum héruðum og byggðarlögum þessa lands. Og þarfirnar í þessu efni eru þarna ekki aðeins þarfir fólksins í hinum dreifðu byggðum, heldur líka fólksins, sem er í þéttbýlinu, þorpum og stærri kaupstöðum, sem fær neyzluvörur sínar frá nærliggjandi sveitum. - Ég vil ekki láta hjá líða að benda á, að ég tel fullkomið ósamræmi í afgreiðslu fjvn. á vegaframlögum til þessa héraðs, miðað við ýmis önnur héruð, og það jafnvel héruð á Vestfjörðum. Ég er ekki að mæla á móti því eða harma það, að önnur héruð en mitt kjördæmi komist sem fyrst í akvegasamband við önnur byggðarlög landsins. En ég hygg. að í þessum efnum hafi þess ekki verið gætt sem skyldi að hafa samræmi í þessum framkvæmdum. Ég hef, eins og aðrir hv. þm., gengið inn á það, við hæstv. ríkisstj., að slegið yrði nokkuð af framlögum til verklegra framkvæmda. Ég hef talið, að nauðsyn bæri til þess, eins og komið er afgreiðslu fjárl. og fjárhag ríkissjóðs. En ég verð að segja, að á sama tíma sem verið er að kreista þessi 15% af einstökum vegafjárveitingum og hafnarfjárveitingum, þá koma sumar fjárveitingar, sem hæstv. ríkisstj. og fjvn. beita sér fyrir, nokkuð einkennilega fyrir sjónir. Á sama tíma sem verið er að setja l. um það, hvernig borgararnir megi haga sínum framkvæmdum, hvort ég eða Pétur eða Páll megi byggja hús og af hvaða stærð o.s.frv. þá finnst mér gæta ósamræmis milli þess og annars, sem hæstv. ríkisstj. leggur til. En á þessu stigi hirði ég ekki að ræða það miklu meira. En ég vil sérstaklega undirstrika það, að til þess að sæmilega sé séð fyrir þörfum Norður-Ísafjarðarsýslu í samgöngumálum, þá þarf að stíga stærri skref en þau, sem mörkuð eru í þessum brtt., sem hér liggja fyrir. Það geta sjálfsagt fleiri hv. þm. sagt það sama viðkomandi sínum héruðum, en ég held, að fáir þm. geti bent á jafnlélegan skilning á þörfum síns héraðs í þessum efnum eins og við Norður-Ísfirðingar viðkomandi till. á Alþ. nú. Ég flyt hér nokkrar brtt., ásamt hv. 3. landsk. þm. sumar og sumar einn. Ég bið hæstv. forseta afsökunar á því, að ég ræði þær nú, þó að þeim hafi ekki verið útbýtt. Fyrsta brtt., sem ég flyt, er um það, að hæstv, ríkisstj. verði heimilað að greiða Jörundi Gestssyni. bónda á Hellu í Steingrímsfirði. 5 þús. kr. til þess að koma upp hjá sér bátaviðgerðaverkstæði fyrir smærri báta. Á síðasta Alþ. fékk ég slíka samþ. um heimild til handa ríkisstj., og hún hefur verið notuð. Þessum bónda, sem er þjóðhagasmiður og kunnur í sínu héraði fyrir hagleik sinn, hefur þannig verið mögulegt að leggja grundvöll að þessari bátaviðgerðarstöð. En til þess að hún geti komið að fullum notum fyrir þá, sem til hennar þurfa að leita, þarf hann að fá fullkomin tæki o.s.frv. Og til þess þarf að gera nokkru meira, og það reyndar miklu meira en það, að þessar 5 þús. kr. hrökkvi til, sem ég legg til, að ríkisstj. verði heimilað að greiða í þessu skyni. Ég vænti, að hæstv. Alþ. láti ekki staðar numið með það að hjálpa þessari virðingarverðu viðleitni þessa bónda í Steingrímsfirðinum, til þess að hann geti haldið þessu starfi áfram, ekki aðeins til hagsbóta fyrir hann, heldur fyrir þá útgerð. sem er þarna í Steingrímsfirðinum og víðar í Strandasýslu. Þá flyt ég ásamt hv. 3. landsk. þm. brtt. um það að heimila ríkisstj. að greiða Jóni M. Jónssyni bónda í Engidal í Skutulsfirði 12 þús. kr. skaðabætur fyrir tjón, sem hann beið við það að vera í 12 ár settur í sóttkví á heimili sínu ásamt því, að honum var bönnuð afurðasala. Ég vil skýra frá því, hvernig þessu máli er varið. Árið 1925 var þetta heimili grunað um, að þar væru taugaveikismitberar, og var heimilið þá sett í sóttkví og bannað að selja frá búi þessa bónda mjólk og mjólkurafurðir. sem var þá aðalframleiðsla bóndans eins og annarra bænda í nágrenni Ísafjarðarkaupstaðar. Nú var það svo, að það var látin fara fram ýtarleg rannsókn, eins og að líkum lætur, hvort þetta væri þannig, að heimilið væri hættulegt. Niðurstaðan varð sú, að árið 1927 fékk bóndinn vottorð um, að af honum væri engin smithætta og hann mætti fara frjáls allra sinna ferða. en heimilið átti samt sem áður að halda áfram að vera í þessari sóttkví, og afurðasölubanninu var ekki létt af í 12 ár. Allan þann tíma mátti þessi bóndi ekki selja mjólk eða mjólkurafurðir frá heimili sínu. Ég hirði ekki að rekja þessa sögu lengur. Það er ekki fyrr en 1937, sem þessu sölubanni er létt af. Það var mjög tilfinnanlegt tjón fyrir þann bónda, sem hafði nýlega keypt ábýlisjörð sína, að mega ekki framleiða mjólk. Það tjón, sem hann hefur beðið af þessu, nemur áreiðanlega ekki þeirri upphæð, sem farið er fram á í till. minni og hv. 3. landsk., heldur miklu meira. Ég vænti því, að á þetta mál verði litið sem sanngirnismál og Alþ. samþykki að leggja úr ríkissjóði þennan litla skerf til að létta þessum bónda það tjón, sem hann varð fyrir þarna. Þá flyt ég ásamt hv. 3. landsk. till. um að heimila stjórninni að greiða fólki því, sem varð fyrir tilfinnanlegustu tjóni í snjóflóðunum í Skutulsfirði í vetur, 25 þús. kr. bætur úr ríkissjóði. Eins og þm. rekur minni til, þá féllu mjög mikil snjóflóð síðari hluta vetrar í Skutulsfirði í nágrenni Ísafjarðarkaupstaðar. Við það sópuðust á brott allmargir sumarbústaðir á Ísafirði og stórskemmdust eða sópuðust gersamlega á brott tvö íbúðarhús. Nú er það þannig, að það er ekki kleift að tryggja gegn snjóflóðahættu, og Brunabótafélag Íslands, sem þessi hús eru tryggð í, telur, að sér beri ekki skylda til að bæta þetta tjón. Það eru aðallega tvær fjölskyldur, sem biðu mjög tilfinnanlegt tjón vegna þessa snjóflóðs. Annað íbúðarhúsið stórskemmdist, en hitt fór á sjó út og gereyðilagðist, og eigandi þess missti þar aleigu sína. en hann hafði nýlega keypt húsið og eignazt umhverfi þess. Við flm. þessarar till. teljum ekki óeðlilegt, að ríkið hlaupi undir bagga með fólki, sem verður þannig fyrir sérstöku tjóni. Það má að vísu gera ráð fyrir því, að þetta fólk fái tjón sitt að einhverju leyti bætt vegna aðstoðar frá hjálpsömum samborgurum. Samt sem áður er þetta tjón það mikið, að það má gera ráð fyrir, að það fái ekki tjónið bætt nema að mjög litlu leyti. Þess vegna höfum við flm. þessarar till. viljað stuðla að því. að Alþ. veiti smávægilegan styrk þessu fólki, sem hefur orðið fyrir þessu skakkafalli. Þá hef ég flutt ásamt hv. 3. landsk. brtt. við 22. gr., að ríkisstj. verði heimilað að verja fé til að byggja björgunarskútu fyrir Vestfirði í samræmi við þá samninga, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. gerði við slysavarnasveit Vestfjarða og Slysavarnafélag Íslands um að byggja slíkt skip. Þeir samningar voru gerðir, að ég hygg, 1945 og liggja fyrir í fullu gildi, en af því hefur enn ekki orðið, að þeir yrðu framkvæmdir. Ég flutti á síðasta reglulegu þingi. 1946, þáltill. um þetta mál, að fela ríkisstj. að framkvæma þennan samning. Sú till. varð af sérstökum ástæðum ekki útrædd. Ég taldi þá, að von væri til þess, þrátt fyrir að þessi till. náði ekki afgreiðslu, þó að n. hefði fjallað um málið og meiri hl. mælt með henni, að möguleikar kynnu að vera á því, að hafin yrði bygging skips á s.l. sumri. En svo reyndist ekki. Björgunarskútumál Vestfjarða er mjög vel undirbúið, og björgunarfélagssamtökin á Vestfjörðum hafa gert samning við ríkisstj. um, að málið yrði leyst á ákveðinn veg. Ég tel þess vegna eðlilegt og við flm. þessarar till., að þessu máli sé hreyft nú. Nokkru eftir að ég lagði þessa till. inn, átti ég tal við hæstv. fjmrh. um þetta mál. Hann tók málinu vel og tjáði sig vera því samþykkan, að hafizt yrði handa um byggingu björgunarskútu fyrir það fé, sem kom, er skilað var aftur hinum hraðskreiðu mótorskipum, sem keypt voru í Englandi. Ég fagna því mjög, að hæstv. fjmrh. tók þannig í málið. Ég var ekki viðstaddur hér, þegar hv. þm. Ísaf. beindi til hæstv. ráðh. fyrirspurn um þetta, en mér er tjáð, að hæstv. ráðh. hafi gefið hv. þm. Ísaf. þau svör, að ríkisstj. vildi framkvæma samninginn, og býst ég við, að við flm. getum mjög vel sætt okkur við þá yfirlýsingu hæstv. ráðh. Að vísu spillti það sízt fyrir að fá slíka till. samþ. sem þessa, sem ég hef nú lýst. Hún væri frekari undirstrikun á því, að Alþ. ætlaðist til þess, að við þennan samning yrði staðið. En ég og við flm. treystum orðum hæstv. fjmrh., og við munum taka til athugunar ef til vill að taka þessa till. aftur. Ég held þá, að ég hafi mælt fyrir þeim brtt., sem ég flyt hér ásamt öðrum hv. þm. En ég vil leyfa mér í sambandi við brtt. hv. fjvn. að spyrjast fyrir um það, hvernig skilja beri 32. brtt. hennar á þskj. 691. Þar stendur: Til íbúðarhúsabygginga samkvæmt 3. kafla l. nr. 44 7. maí 1946, 400 þús. kr. Eins og hv. alþm. er kunnugt, þá var á síðasta þingi sett löggjöf um opinbera aðstoð ríkisins við byggingar verkamannafélaga og samvinnubústaða og enn fremur aðstoð ríkisins við íbúðarhúsabyggingar sveitarfélaga. Nú er það þannig, að 3. kafli, sem um þetta fjallar, hefur alls ekki verið framkvæmdur. Það eru að vísu einstök bæjarfélög, sem hafa hafizt handa að byggja samkvæmt því loforði, sem þar er gefið um aðstoð ríkisins, Reykjavík og Ísafjarðarkaupstaður. Mér er ekki fullkunnugt um, hvaða atbeina Reykjavík hefur fengið frá ríkinu í sambandi við þessi l. Ég hygg, að þeir hafi enn þá enga aðstoð fengið, en mér er fyllilega kunnugt um, að Ísafjörður hefur ennþá enga aðstoð fengið til þess að vinna að þessum málum, þó að honum sé heimilt að fá ekki svo óríflegan styrk til þess samkvæmt þessum kafla, en þessi kafli er á þessu stigi málsins gersamlega pappírsgagn, eins og að líkindum verður, ef ríkissjóður sér sér ekki út eitthvert fé til þess að gera það kleift að standa við þessar skuldbindingar að l. Nú sé ég, að þarna eru áætlaðar 400 þús. kr. samkv. 3. kafla þessara l. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. félmrh., hvort þessi upphæð sé áætluð beint til þessara framkvæmda eða hvort það sé vaxtamismunur eða eitthvað slíkt. Það liggur nokkurn veginn í augum uppi, að ef þessi upphæð, 400 þús. kr., á að nægja til að standa við skuldbindingar l. um lán og styrk til þessara framkvæmda, þá hrökkva þær skammt. Ég hygg, að ekki verði hjá því komizt, fyrst löggjafinn hefur sett þessi lagaákvæði, að sjá fyrir fé til þessara framkvæmda, sem hafnar eru samkvæmt loforði löggjafans. Það væri skrípaleikur, ef ríkið færi að gera sér leik að því að ginna opinbera aðila, sveitar- og bæjarstjórnir, út í framkvæmdir án þess að sýna lit á að standa við gefnar skuldbindingar. Það er áreiðanlega þörf á, að ríkið standi við gefnar skuldbindingar í þessu efni. Löggjöfin er sett fyrst og fremst af því, að brýn þörf er fyrir hendi, og er fyrst og fremst ætlazt til þess, að bæjarstjórnir og sveitarstjórnir setji sér það verkefni að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Mér er kunnugt, að á nokkrum stöðum fór rannsókn fram, hversu margar heilsuspillandi íbúðir væru á viðkomandi stöðum. Á Ísafirði, þar sem þessi rannsókn fór fram svo að segja daginn eftir, að l. voru sett. reyndust vera 32 íbúðir, sem væru heilsuspillandi og nauðsynlegt væri, að fólkið flyttist úr í heilsusamleg húsakynni. Bæjarstjórn Ísafjarðarkaupstaðar hófst handa að byggja 12 íbúðir, og að svo miklu leyti sem þær eru komnar á rekspöl, hefur bærinn orðið að leggja fram hvern eyri sjálfur. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. félmrh. eða hv. frsm. fjvn., hvernig þessi fjárveiting er hugsuð. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að hafa fleiri orð um það mál, sem hér liggur fyrir. Ég tel, að það hafi ekki mikla þýðingu, þó að maður fari að gera ýmsar almennar aths., sem vissulega er þó ástæða til. Ég vék nokkuð að ýmsum atriðum í upphafi máls míns og get látið við það sitja, sem komið er.

Forseti (JPálm): Áður en lengra er farið, vil ég freista að fá afbrigði fyrir brtt. á þskj. 704, frá ýmsum. Er hún of seint fram komin, og þarf því afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Það eru aðeins örfá orð til að svara fyrirspurn frá hv. þm. N-Ísf. varðandi 32. lið brtt. frá fjvn. á þskj. 691. þar sem ætlazt er til, að komi nýr liður: Til íbúðarhúsa samkvæmt 3. kafla l. nr. 44 7. maí 1946, 400 þús. kr. Hv. þm. spurði, hvort þessi liður væri ætlaður til að lána sveitarfélögum af þessari upphæð eða hvort hann væri hugsaður til að greiða vaxtamismun af væntanlegum lánum, útveguðum af ríkinu til handa kauptúnum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Það er vissulega svo, að þessi liður er hugsaður til að greiða þann vaxtamismun, sem verða kann í þessu efni. Hann er í sjálfu sér nokkuð áætlunarupphæð. þar sem ekki er vitað, hversu mikill slíkur vaxtamismunur kynni að verða. Í l. nr. 44 frá 1946 er gert ráð fyrir, að ríkissjóður eða ríkið útvegi kaupstöðum og kauptúnum lán til þess að byggja ný íbúðarhús til að útrýma heilsuspillandi íbúðum. Er um það rætt í 3. kafla þessara l., sérstaklega í 31. gr. þar og í 33. gr. sömu l., að fé það, sem ríkissjóður lánar bæjar- og sveitarfélögum til íbúðarhúsabygginga samkvæmt þessum kafla, geti ríkið tekið að láni, og skal vaxtamismunurinn greiðast úr ríkissjóði. Þessi 400 þús. eru hugsuð sem vaxtamismunur eftir 33. gr. l. Hvort þessi upphæð er nægileg eða ekki nægileg, verður reynslan að skera úr, þegar þar að kemur, en sem sagt þá er, eins og hv. þm. tók fram, þörfin brýn til þessarar lánsútvegunar, og hafa þegar tveir kaupstaðir snúið sér til ríkissjóðs í þessu efni. Annar þeirra, Ísafjarðarkaupstaður, hefur af hæstv. fyrrv. stjórn fengið fyrirheit um lán í þessu skyni, og vil ég vænta þess, að það fyrirheit verði framkvæmt. Annar kaupstaður, Reykjavíkurbær, hefur farið fram á sams konar aðstoð, og vil ég einnig vænta, að unnt verði að sinna þeirri beiðni og framkvæma þannig þessa nauðsynlegu löggjöf, en þar hefur enn nokkuð skort á framkvæmdir vegna mannleysis. En það er skýrt, og ég vil, að þær upplýsingar komi fram að gefnu tilefni, að þessi 400 þús. kr. liður er hugsaður sem vaxtamismunur samkvæmt 33. gr. l.



Herra forseti. Mér virðist á þeirri afstöðu, sem fram kemur í till. hv. meiri hl. fjvn. og enn fremur í ýmsum hugleiðingum, sem hér hafa komið fram af hálfu hæstv. fjmrh. og einnig hv. form. fjvn., að hér sé nú ekki sami stórhugur og oft áður. Svo undarlega fljótt ætlar að hverfa sá stórhugur, sem undanfarið hefur einkennt ráðstafanir Alþingis viðvíkjandi framkvæmdum og aðgerðum í okkar þjóðlífi. Nú virðist hann vera að byrja að víkja fyrir bölsýni, enda er þetta í fyrsta skipti í langan tíma, sem beinlínis er lagt til eftir 2. umr. að byrja á almennum niðurskurði á ýmsum verklegum framkvæmdum. Ég held, að þessi bölsýni og þessi niðurskurðartilhneiging, sem þar koma fram, eigi sér ekki rök, því síður að það sé ástæða til þess, eins og við horfir í okkar þjóðlífi, að fara nú inn á þessa braut. Það er talað um það, að um þessar mundir sé ekki eins gott útlit og áður um okkar afurðasölu. Ég verð að segja, að mér finnst einkennilegt að fá svona yfirlýsingar hér á þingi frá hæstv. ríkisstj., án þess að nokkur sönnun komi fram fyrir því, að útlitið sé nokkuð verra, en búast mátti við. Ég held, að ef hæstv. ríkisstj. vill nota svona rök hér á þingi, þá eigi að gefa upplýsingar um, hvernig gangi með þessa samninga erlendis. Það er ekki til neins að veifa því framan í hv. þm., að samningar gangi illa og verr, en vonir stóðu til, en segja svo ekki nokkurn skapaðan hlut ákveðið, í hverju þetta slæma ástand er fólgið. Fram að þessu hefur gengið vel hjá okkur að afla, og þó að nokkuð hafi verið erfitt hvað gæftir snertir, þá hygg ég, að aflinn sé meiri nú, en á sama tíma í fyrra. Hvað verðið snertir, þá eru a.m.k. síldarafurðirnar í miklu hærra verði en í fyrra, og á sumum sviðum má búast við, að meiri framleiðslutæki verði í gangi, en áður og því harla ólíklegt, að gjaldeyristekjurnar verði minni en áður, heldur þvert á móti líkur til, að þær verði 50% meiri, en í fyrra. Ég held því, að bölsýni. hvað þetta snertir, eigi sér alls enga stoð og það sé á allan hátt óréttmætt fyrir hæstv. ríkisstj. að koma með það sem rök í þessum umr. í sambandi við niðurskurð á fjárl. eftir að aðrar eins álögur hafa verið lagðar á alþýðu manna og gert hefur verið, að útlitið sé svo slæmt, að nauðsyn beri til að skera niður. Ég held, að áður en hv. þm. fara að taka slík rök gild, þá verði betri upplýsingar að koma frá hæstv. ríkisstj. og æskilegt, að þær upplýsingar kæmu fram nú, ef ætlazt er til, að þetta tal verði álitið eitthvað meira en venjulegur barlómur. Það er að vísu gott að eiga góða búmenn, líka fyrir ríkissjóð. Það hefur lengi þótt aðalbúmennskan á Íslandi að kunna að barma sér og þess vegna sé rétt að gera það, hvenær sem hægt er að koma því við, en það er alveg rétt, sem hv. form. fjvn. komst mjög réttilega að orði í Ed. fyrir stuttu, að stundum kunni eyðsla úr ríkissjóði að verða til þess að færa meiri peninga aftur til baka. Ég verð því að segja, að ég get ekki tekið þær röksemdir gildar, sem hér hafa komið frá hæstv. ríkisstj., að útlitið sé svo slæmt um afurðasölu okkar og verðlag, að til þess sé ástæða að vera með bölsýni. Ég held, að eina ástæðan til þess að vera með þessa bölsýni standi í sambandi við stjórnarfarið í landinu og þá stefnu, sem tekin hefur verið upp samkvæmt því á ýmsum sviðum í þjóðmálum okkar, t.d. það, að tekin hefur verið upp sú stefna að láta bankana hætta að lána, hvað byggingar snertir. Allir þeir menn, sem ætluðu sér að byggja í vor, eru nú að gefast upp við það, því að þeir fá engin lán. Nú halda máske sumir, að þetta sé góð ráðstöfun, að hingað til hafi verið byggt of mikið í Reykjavík, en of lítið úti á landi, og nú sé hér stefnubreyting á ferð, þannig að nú þyki bankastjórunum ráðlegt að draga úr lánum til bygginga hér í Rvík og veita meira fé út á land. En því er ekki að heilsa. Sömu erfiðleikarnir blasa við, hvert sem maður lítur, að fá þessi lán. - Nú er það svo, að fyrst ríkið gerir þær ráðstafanir að fara að láta bankana reka slíka lánapólitík og ríkisstj. þykir það skynsamlegt, þá skyldi maður ætla, að þetta væri gert með það fyrir augum, að ríkið sjálft fengi betri aðgang að vinnumarkaðnum fyrir sínar eigin framkvæmdir, því hefði þótt einstaklingarnir kreppa of mikið að sér á undanförnum árum, en það þyrfti á svo miklu vinnuafli að halda, að það yrði nú að taka í taumana. En því er ekki heldur að heilsa. Samtímis því, að þannig er skrúfað fyrir og dregið úr byggingum, sem einstaklingar hafa lagt í, og einstaklingsfyrirtækjum þannig gert erfitt fyrir, sýnist mér nú stefnt að því með þeim áhrifum, sem menn hafa verið að reyna að hafa á fjvn. og að nokkru leyti hefur tekizt, að skera niður hjá ríkinu líka. Ég heyri, að hér í hliðarherbergi er verið að kvarta undan því, að þessi niðurskurður hafi ekki tekizt. En þó að fjvn. hafi kannske tekizt að smeygja inn örlitlum framlögum, er vilji ríkisstj. og stefna hennar engu að síður ótvíræð. Ég held því, að það sé stefnt í skakka átt hjá ríkinu með þessum aðgerðum, og get ekki betur séð en með þessu sé beinlínis verið að reyna að skapa kreppu hér innanlands, skapa atvinnuleysi, og afleiðingin af því, að slík kreppa yrði sköpuð, yrði sú, að fjöldamargir menn, sem undanfarið hafa ráðizt í byggingar og nú eiga erfitt með að fá lán til þess að klára þær eða hafa ráðizt í byggingar í trausti þess að fá lán til þeirra og jafnvel stundum uppörvaðir af þeim loforðum, sem gefin voru fyrir síðustu kosningar um fjárframlög til þeirra, og af l., sem samþ. höfðu verið á Alþ. um slík fjárframlög - ég get ekki betur séð, en með þessum aðgerðum sé verið að leiða það yfir þessa menn. að þeir verði að selja þessi hús, enda held ég, að í einu stjórnarblaðinu hafi núna nýlega birzt mynd af samvinnubústöðum, sem verið er að koma upp og líklegt er að verði að selja í hendur auðmönnum í Reykjavík, vegna þess að þeir geta nú ekki fengið lán til þeirra. Með þessum ráðstöfunum, að skrúfa fyrir þessi lán, er þess vegna að því stefnt að skapa hrun og kreppu á Íslandi, og virðist a.m.k. full ástæða til, að ríkisstj. gerði grein fyrir því, hvert hún stefnir með þessu og hvað fyrir henni vakir. Sú grg. hefur ekki komið fram af hennar hálfu ennþá. En einu má slá föstu: að slík kreppa er að öllu leyti óþörf og engin rök, sem fyrir henni liggja, og hún er beinlínis heimatilbúin, vitandi vits. Hvað snertir annars þær brtt., sem meiri hl. fjvn. gerir viðvíkjandi niðurskurðinum, vildi ég aðeins minnast á tvö atriði, þ.e. hafnirnar og vegina. Viðvíkjandi höfnunum hefði þurft að auka mjög við, frekar en að skera niður. Ég álít, að viðvíkjandi höfnunum hafi það á vissan hátt verið vandræðapólitík, sem rekin hefur verið hjá okkur undanfarið. Það hefur löngum verið sú tilhneiging að skipta fénu á marga staði, búa til fjölda af höfnum í einu og láta féð liggja þar, án þess að það komi að notum langa lengi. Við þetta er erfitt að fást, meðan svo háttar til með kjördæmaskipun og annað eins og nú er. En af teknískum ástæðum hefði verið nauðsynlegt að breyta þarna til, að geta tekið þær hafnir, sem mikið liggur á, sett fé í þær og klárað þær, og við vitum, að með þann stóra skipaflota, sem Íslendingar eru að afla sér, verða víðs vegar vandræði vegna hafnleysis, og það er vitað, að með þessu móti verða hafnirnar langt á eftir þeirri þróun, sem á sér stað í sjávarútveginum á Íslandi. Það er því slæmt, að orkað hefur verið á fjvn. í þá átt að draga úr fjárveitingu til hafnargerða, í stað þess að þurft hefði að hækka framlög til hafna stórlega. Viðvíkjandi vegavinnunni og framkvæmd á henni þá er það svo, að það var eitt af því, sem búizt var við, að taka mundi verulegum stakkaskiptum hjá okkur með nýsköpuninni, hvað vinnulag snertir, að vinna mætti miklu meira af vegavinnu og ódýrari á hvern spotta. Þó væri skilyrðið til þess, að slíkt gæti orðið, þessi nýi vinnusparnaður, sem ná mætti með afköstum vélanna, að sem lengstir vegaspottar yrðu lagðir á hverjum stað, hlutfallslega lengri en áður, þannig að ekki færi langur tími í að flytja þessar vélar á milli. og einnig, að teknir yrðu fyrir sem lengstir vegakaflar á einstökum vegum. En það gildir alveg það sama um vegina og um hafnirnar. Þess mun ekki að vænta, að ríkisstj. geri neitt til þess að greiða fyrir því, að svo megi verða. Þvert á móti hefur ríkisstj., eftir því sem hún hefur orkað, dregið úr því, að stefnt væri í þá átt í þessum efnum, sem mörkuð var í upphafi nýsköpunarinnar. Það hefur verið sagt hér af hálfu ríkisstj., að allur þessi niðurskurður stafaði af því, að ekki væri hægt að afla meiri tekna í ríkissjóð. Þetta er sagt rétt eftir að búið er að samþykkja hér í þingi 40–50 millj. kr. álögur á almenning í landinu. Í þessu sambandi hefur verið spurt að því, hvernig við sósíalistar vildum fara að því að skaffa tekjur í ríkissjóð. Ég vil í því sambandi spyrja hæstv. ríkisstj., hvernig á því stendur, að frv. um innkaupastofnun ríkisins, sem lagt var fram í Ed. fyrir löngu, gengur svona hægt gegnum þingið. Það fór til fjhn. og mun liggja þar enn. Nú er það svo, að ef maður vill koma fram með lagafrv., sem mundu þýða tekjuöflun fyrir ríkissjóð, t.d. um einkasölu, fer það venjulega svo, að frv. fer til n., sofnar þar svefni hinna réttlátu og sést svo ekki meir. Ég vildi svo að síðustu fara nokkrum orðum um brtt., sem ég flyt á þskj. 702. Fyrst er smátill. viðvíkjandi lendingarbótum fyrir Grafarnes, að tillagið verði hækkað úr kr. 63.800 í 100 þús. kr. Eins og ég skýrði frá við 2. umr., er að vaxa þarna lítið þorp, og leikur mönnum þar hugur á að koma upp hraðfrystihúsi, en til þess er óhjákvæmilegt, að varið verði til lendingarbóta allmiklu meira fé en fjvn. hefur lagt til. - Þá er enn fremur brtt. við 20. gr., nýr liður, um byggingu listasafns ríkisins. Eins og þm. mun kunnugt, þá var í sambandi við lýðveldisstofnunina ákveðið af Alþ. að byggja þjóðminjasafn, og var það vel, að Alþ. skyldi sýna þann stórhug að ráðast í þá byggingu, því að það er eitt af því, sem okkur er nauðsynlegast, vegna þess hvílík þörf okkur er á því á allan hátt að kynna sem allra mest sögu okkar og vinna að því sem bezt, að þráðurinn slitni ekki við þær miklu breyt., sem nú eru að verða efnahagslega séð og andlega í okkar landi. Hins vegar er það svo, að íslenzka ríkið á allmikið af listaverkum og - það, sem meira er um vert - mikið af efnilegum listamönnum, málurum og myndhöggvurum, en við höfum fram að þessu engan stað haft fyrir listaverk þeirra, þegar undanskilið er listasafn Einars Jónssonar. Það kveður svo rammt að þessu geymsluleysi, að meira að segja málverk, sem ríkið hafði keypt, hafa glatazt vegna þess, að þeir, sem höfðu átt að sjá um þetta, hafa skilið þau eftir hér og þar, og hafa þau svo eyðilagzt. Við vitum, hvaða tjón hefur hlotizt af því fyrir okkur að hafa þrengt niður stórum og fallegum byggingum þar sem fullt er af húsum í kring, t.d. þjóðleikhúsið við hliðina á annarri byggingu, sem mér þykir ein fallegasta bygging á landinu, þannig að hvorug nýtur sín. Við hér á Íslandi ættum ekki að þurfa að kvarta yfir því, að jörðin væri of lítil. En nú þyrfti að fara að búa út teikningar og ákveða hvar safnið á að vera, og þess vegna er lagt til, að ríkisstj. fari að gera áætlanir um þetta. Ef samkomulag gæti orðið í þessu, mundi ég líka ganga inn á að taka sérstaka upphæð á fjárlög vegna þessa. Svo langar mig að síðustu að koma inn á það, að ég hef saknað að sjá ekki á fjárl. framlagið til ræktunarsjóðs, en hef samt ekki komið með brtt. varðandi það. Það er jú framlag, sem hefur verið 1–3 millj. kr., og mér fyndist, að það þyrfti að koma inn á fjárl. nú. Ég tók eftir því, að þegar þetta var rætt hér á síðasta þingi, þá virtist ríkja áhugi á að tvöfalda þetta framlag, og ég hygg, að sá áhugi hafi ekki minnkað upp á síðkastið. Ég tel, að það sé viðkunnanlegra að öllu leyti að fá brtt. um þetta efni inn á fjárl. Ég kunni ekki við að bera sjálfur fram brtt. um þetta, a.m.k. ekki án þess að kynna mér fyrst, hvernig þarna horfir við. Það er nú svo, að þegar farið er að koma með till. um fjárframlög, eftir að afgreiðsla fjárl. hefur farið fram, þá er farið að telja úr og segja, að ekki hafi verið gert ráð fyrir þessu á fjárl. Ég þykist vita, að þeir, sem áhuga hafa á ræktunarsjóði, vilji ekki fá slíkar röksemdir um þetta mál, þannig að það er skemmtilegra að fá samþykkta við þessa umr. fjárl. einhverja upphæð, hvort sem hún yrði svo hækkuð eða lækkuð. Það eru gerðar miklar kröfur til fjárframlaga, og því þá endilega að hlífast við að gera kröfur til fjárframlaga til ræktunarsjóðs. Ég minnist þess, að þegar verið var að ræða tollafrv. og minnzt var á landbúnaðarvörur, fóðurmjöl og þess háttar, þá þótti ekki taka því að lækka tolla á því, sem landbúnaðurinn þurfti á að halda, t.d. á landbúnaðarvélum, og ætti að vera ástæða til að taka tillit til þessa í sambandi við ræktunarsjóðinn. Ég vildi og koma fram með fyrirspurnir í sambandi við tekjuöflunina. t.d. um, hvað líður eignakönnunarfrv., og vona ég að fá greið og góð svör. Ef til vill fæ ég tækifæri til þess að ræða frekar um þetta og koma fram með brtt., ef ástæða þykir til, varðandi fjárhagsráð.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af almennum hugleiðingum í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Hann taldi. að ríkisstj. við framkomu þessa fjárlagafrv. og brtt., sem fyrir liggja, væri með barlóm, sem væri næsta óeðlilegur, og sagði, að væri fjarri öllu lagi, og mér skildist. að hann teldi útlitið fyrir afurðasölu erlendis ekki svo slæmt, að ástæða væri til að vera með barlóm af þeim sökum. Hins vegar vildi hann halda því fram, að þar sem ekki tækist af hálfu ríkisstj. að koma á atvinnukreppu í landinu, vegna þess að afurðir mundu samt sem áður seljast vel, þá gripi ríkisstj. til þess ráðs að skera svo mikið niður á fjárl., að af því hlytist atvinnukreppa. Hv. 2. þm. Reykv. sagði. að útlit væri fyrir, að hægt yrði að selja allar íslenzkar afurðir fyrir mun hærra verð, en á s.l. ári. Hvað sem því líður - en ég mun aðeins minnast á það á eftir -þá er vert að minnast þess - og hv. 2. þm. Reykv. veit það mæta vel -, að það hefur verið samþ. fyrir atbeina hans og annarra þm. að ábyrgjast fyrir íslenzka útgerðarmenn ákveðið verð á vissum sjávarafurðum, en það verð er miklu hærra en gert var ráð fyrir, að fengist fyrir sumar þessar vörutegundir á síðasta ári. Þegar við erum að tala um útlitið fyrir afurðasölu, verða menn að vera þess minnugir, að ríkið hefur hér tekið á sig vissar skuldbindingar í sambandi við afurðasöluna, en þær skuldbindingar geta kostað stórar fjárupphæðir. Hvað snertir afurðasöluna erlendis, þá er víst, að sumar íslenzkar afurðir eru lítt seljanlegar fyrir sama verð og í fyrra, þó að aðrar vörur séu kannske seljanlegar fyrir mun hærra verð. Þá er og ekkert hægt um það að fullyrða, hvernig afurðasalan verður, þar sem ekki er enn gengið frá samningum. Þótt þess sé að vænta, að sumar vörutegundir séu seljanlegar sæmilega háu verði, þá eru aðrar vörutegundir, eins og t.d. saltfiskur, sem það er vitað um, að muni verða miklir örðugleikar á að selja á erlendum markaði með því verði. sem ríkið hefur ábyrgzt útvegsmönnum fyrir hann, og einnig er það ljóst, að ekki verður unnt að selja þær vörur gegn frjálsum gjaldeyri eða greiðslu í þeim vörum, sem mundu henta íslenzkum þjóðarbúskap. Það er því ekki hægt að segja, að ríkisstj. sé með ástæðulausan barlóm, en hún vill ekki strika yfir staðreyndir sem þessar, heldur vill hún láta koma fram, að horfur með sölu á íslenzkum sjávarafurðum eru ekki eins góðar og þyrfti að vera, miðað við það verð, sem útvegsmenn heimta fyrir þessar afurðir sínar og þeir telja, að þeir þurfi að fá, til þess að atvinnurekstur þeirra geti borið sig. Í raun og veru er tómt mál að tala um það, að svo geti orðið í framtíðinni um margar af þessum vörutegundum, að þær verði framleiddar með svo miklum tilkostnaði, að varla eru líkur til, að við getum keppt við aðrar þjóðir um sölu á sömu vörum á sömu mörkuðum. Framleiðslukostnaðurinn er þetta hærri hjá okkur, en öðrum þjóðum. Hér er því ekki um að ræða neinn barlóm, því að hvorki þjóð né þing er betur sett með því að slá ryki í augu þjóðarinnar um, að útlitið í afurðasölumálunum sé betra en það er í raun og veru. Því miður kann svo að fara, að ríkið hafi af þessari áður nefndu ábyrgð nokkurn bagga, en vonandi fer þó svo, að til þess komi eigi, en of snemmt er að fullyrða nokkuð um þetta, því að enn er ekki frá samningum gengið. Hv. 2. þm. Reykv. veit mæta vel, að hér er ríkisstj. ekki með neinn barlóm, en segir aðeins satt og rétt frá. Hitt atriðið, þar sem mér skildist, að hv. 2. þm. Reykv. meinti, að ef ríkisstj. tækist ekki að búa til fjárhagskreppu með því að selja afurðirnar við lægra verði, en hægt væri að fá fyrir þær, þá gripi hún til þess að skera niður verklegar framkvæmdir og gera þannig atvinnukreppu í landinu. Hæstv. fjmrh. og menntmrh. hafa þegar bent á það við umr., að með brtt., sem fyrir liggja frá hv. fjvn. og að verulegu leyti eru gerðar í samráði við ríkisstj., þá sé síður en svo verið að skera niður verklegar framkvæmdir á Íslandi, miðað við árið 1946, en það ár var einna drýgst undanfarinna ára í þessu tilliti. Þá sat að völdum ríkisstj., sem við studdum báðir, ég og hv. 2. þm. Reykv. Þegar athugaðar eru í heild verklegar framkvæmdir af hálfu ríkisins, þá sést við samanburð, að framlög á fjárl. til verklegra framkvæmda árið 1947 eru áætluð miklum mun hærri en árið 1946. Það er því harla undarlegt að tala um, að verið sé að skera niður framlög til verklegra framkvæmda í landinu. Gert er ráð fyrir, að framlag til vegaviðhalds verði 1 millj. kr. hærra en á síðustu fjárl., til hafna- og lendingarbóta 600 þús. kr. hærra en 1946, til barnaskóla 2 millj. og 125 þús. kr. hærra, til raforkuframkvæmda verði veitt 2 millj. og 500 þús. kr. meira en gert var ráð fyrir 1946, til byggingarsjóða verkamannabústaða og annars slíks er gert ráð fyrir, að framlagið verði 1 millj. og 150 þús. kr. hærra en 1946, til sjúkrahúsa 1 millj. og 500 þús. kr. meira. Samtals nemur hækkunin á fjárl. nú, frá því sem var í fyrra, 16 millj. kr., og svo er verið að tala um, að verið sé að skera niður framlög til verklegra framkvæmda í landinu. Þetta er fjarstæða, sem allir sjá, ef þeir á annað borð eru læsir á tölur. Ræða hv. 2. þm. Reykv. er því algerlega úr lausu lofti gripin. Ég hef áður lýst því yfir, að endanlegar staðreyndir um sölumöguleika liggja enn ekki fyrir, svo að engu er hægt að slá föstu um afurðasöluna. Þess vegna er á engan hátt hægt að segja, að ríkisstj. sé með ástæðulausan barlóm. Hún vill aðeins, að þing og þjóð viti allan sannleika um þessi mál, en að ekki sé verið með upphrópanir og fullyrðingar um, að þetta sé allt öðruvísi en það er í raun og veru.



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 702 við 13. gr. fjárlagafrv. Flutti ég sams konar till. hér við 2. umr., en tók þá aftur. Fer till. mín fram á 100 þús. kr. framlag til Útnesvegar. Undanfarin ár hefur verið veitt nokkurt fjárframlag til þessa vegar, m.a. 90 þús. kr. á síðasta ári. en hefur nú verið fellt niður. Virðist þetta vera gert að ófyrirsynju, þar sem þörfin er engu síður nú en áður. Þá kemur það hér til greina, að flugferðir hafa verið teknar upp vestur á Snæfellsnes. og lenda flugvélarnar á flugvelli við Gufuskála, sem er skammt frá Hellissandi, en hins vegar vantar algerlega veg milli þessara staða. Það er því mikil nauðsyn á, að vegasamband komist þarna á, og þess vegna er ætlazt til með till. minni, að 50 þús. af umræddri upphæð verði varið til vegagerðar frá Hellissandi að flugvellinum við Gufuskála. Þá flyt ég ásamt þrem öðrum hv. þm. brtt. á sama þskj. undir IX., þar sem farið er fram á 40 þús. kr. til Karlakórs Reykjavíkur vegna söngfarar 1946 til Bandaríkjanna gegn jafnháu framlagi frá bæjarstjórn Reykjavíkur. Um þessa glæsilegu söngför karlakórsins til Vesturheims á s.l. hausti þarf ekki að fara mörgum orðum, þar eð hún er öllum kunn. Hins vegar varð kostnaðurinn af förinni svo mikill, að ógerningur er, að þátttakendur geti tekið hann á sig að öllu leyti. Varð því að samkomulagi í bæjarstjórn Reykjavíkur, að bærinn legði fram 40 þús. kr. til þess að greiða upp í hallann, sem af ferðinni varð, og fannst okkur í bæjarstjórninni, að fullkomlega réttmætt væri, að ríkisvaldið kæmi þarna á móti, þar sem karlakórinn með för sinni vann þjóðinni hið mesta kynningar- og menningarstarf. Vil ég því leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. taki á þessari till. með skilningi og samþykki hana. Ég mun ekki ræða aðrar þær till., sem ég er meðflm. að, nema aðeins eina, sem ekki hefur verið útbýtt. Fjallar hún um, að nýr liður bætist við 22. gr. fjárlagafrv., um að verja allt að 300 þús. kr. til vatnsveitna. Eins og kunnugt er, hafa vatnsveitumál kaupstaðanna verið mjög dofin undanfarin ár, og var fyrir 2 árum samþ. þáltill., þar sem ríkisstj. var falin rannsókn í þessum efnum. - Á þessum vetri lagði samgmrh. síðan fram frv. um styrk til vatnsveitna. Þessi till. mín í heimildagr. fjárl. er miðuð við, að hvort sem þetta verður afgr. sem styrkur eða lán, ef frv. verður að l., þá er hvor aðferðin, sem farin yrði, opin með minni till. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að þörfin er hér svo gífurleg, að ekki má dragast lengur að bæta úr, þar sem aðstæður eru verstar hvað vatnsveitur snertir. Síðasta brtt., sem ég mun gera hér að umtalsefni. er á þskj. 702, XIX. Er þar farið fram á að taka allt að 15 millj. kr. lán til íbúðarhúsabygginga samkv. III. kafla laga nr. 44 7. maí 1946. Það er mála sannast, að lítið hefur orðið um aðgerðir af hálfu ríkisstj. til þess að efna fyrirheit samkvæmt þessum i., en í þeim er lögð sú skylda á sveitarstj. að útrýma heilsuspillandi íbúðum á 4 árum, og á ríkisvaldið sjálft að lána 85% af stofnkostnaði. Hefur bæjarsjóður Reykjavíkur lagt fram 4 millj. kr. í þessu skyni án þess að fá nokkuð á móti úr ríkissjóði. sem þó er bein lagaskylda. Ég hef samt ekki flutt till. við fjárlagafrv. í þessu sambandi og taldi það ekki heyra beint undir fjárl. að samþykkja lánsheimild í þessu skyni, enda er það sannast að segja mjög hæpið samkvæmt stjskr. að samþykkja slíka lánsheimild á fjárl. Til þess þarf sérstök l., og var ætlunin að bera fram sérstakt lagafrv. um nauðsynlega lánsheimild til handa ríkissjóði í þessu skyni eða frv. um breyt. á l. um íbúðarhúsabyggingar í þessu sama skyni.



Herra forseti. Við aðra umr. fjárlagafrv. flutti ég nokkrar brtt. um hækkanir á framlögum til samgöngubóta í mínu héraði. og voru þær eingöngu varðandi vegi og brúargerðir. Ég hef nú komizt að raun um, að það muni ekki hafa mikla þýðingu að flytja hér brtt. til hækkunar á vegaframlögum, en hafði að vísu fengið loforð um, að framlög til vegaframkvæmda í héraðinu yrðu hækkuð um 40 þús. kr. En samkvæmt brtt. hv. meiri hl. fjvn. fer þetta svo, að hækkunin nemur aðeins 7 þús. kr., því að það er tekið aftur með annarri hendinni, sem gefið er með hinni, vegna þeirrar 15% lækkunar á öllum vegaframlögum. sem hv. meiri hl. leggur nú til með till. sínum. Út af fyrir sig hefði verið við það unandi, ef ekki stæði svo sérstaklega á, á þessum stað, sem hér um ræðir, að þar eiga sér stað mjög miklar breytingar á atvinnurekstrinum, sem krefjast þess, að meir sé hraðað vegaframkvæmdum, en ella ætti sér stað. Þetta er öðrum þræði vegna hinna miklu framkvæmda í Skagastrandarkauptúni, sem gera nauðsynlegt að hraða vegagerðarframkvæmdum þangað, og enn fremur vegna þess, að nú stendur til að breyta atvinnurekstri héraðsins að miklu leyti úr sauðfjárrækt í mjólkurframleiðslu. Er mjög aðkallandi að brúa tvær ár á þessum sjóðum. Mér virðist þó, að hv. meiri hl. n. vilji ekki taka tillit til þessara sérstöku aðstæðna, og varðandi vegina hef ég komizt að raun um, að það muni ekki hafa neina þýðingu til árangurs að bera fram till. um hækkun til vegaframkvæmda, og hef ég því ekki gert það. - Ég get tekið það gott og gilt varðandi einn veg, Norðurárdalsveg, út af því, sem hv. form. fjvn. tók fram um hann. og hef ég ekki endurtekið þá till. mína í trausti til ummæla hans. Þörfin er enn brýnni fyrir framlög til brúargerða, en þar er þá sömu sögu að segja, að þótt ég hafi farið fram á verulega hækkun til brúargerðar á Blöndu, nemur hækkunin aðeins 33 þús. samkv. till. hv. meiri hl. fjvn. á þskj. 692. Ég hef þó þrátt fyrir þetta leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 704, við heimildagr. fjárlagafrv., um, að ríkisstj. verði veitt heimild til að greiða 100 þús. kr. til byggingar Vatnsdalsárbrúar. Ég hef ekki farið fram á að setja þetta inn á 13. gr. í von um, að frekar yrði tekið tillit til þess, ef möguleikar væru á að leggja fram þessa fjárhæð á þessu ári til þess að bæta þarna nokkuð úr. Þannig stendur á, eins og ég lýsti yfir við 2. umr., að um leið og hefjast daglegir mjólkurflutningar úr þessu byggðarlagi. verður það mjög erfitt og nær ómögulegt að þurfa að hafa bíla gangandi beggja vegna í dalnum. Er því bygging þessarar brúar mjög þýðingarmikil. Nú er það ákveðið samkvæmt samhljóða óskum allra hlutaðeigandi manna í héraðinu, að brúargerðin yfir Vatnsdalsá eigi að vera framarlega og yfir tvær kvíslar þar, og þótt þessar 100 þús. kr. nægðu ekki nema fyrir brú yfir aðra kvíslina, þá er þetta nokkuð í áttina. Er þetta sú minnsta ósk, sem ég get hugsað mér í sambandi við þessar brúargerðir, sem ég hef hér leyft mér að bera fram. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þessi mál og skal ekki blanda mér í þann ágreining, sem hér hefur verið og er um afgreiðslu fjárl., að undanskildu því að láta í ljós furðu mína yfir því, þar sem það er alveg nýtt fyrirbæri, eins og allir vita. að fara við 3. umr. fjárlagafrv. að lækka fjárframlög til allra verklegra framkvæmda um verulega upphæð, frá því sem samþykkt hefur verið við 2. umr. Frá mínu sjónarmiði hefði það verið ólíkt skynsamlegra að vera ekki alveg eins naumir á fjárframlög til samgöngumála úti um land, en að verja mörgum millj. til byggingar á ýmsum húsum, t.d. skólabyggingum og söfnum, sem ætlazt er til að byggja hér í höfuðstaðnum og annars staðar og allt kallar á stóraukinn rekstrarkostnað fyrir ríkið, í stað þess að draga úr fjárframlögum, sem verja á til þess að styrkja grundvöll framleiðslunnar og verða til hagsbóta fyrir landsmenn og hagnaðar fyrir ríkissjóð síðar. Ég skal svo láta þessi orð nægja á þessu stigi, en vænti þess, að hv. fjvn. snúist nú ekki gegn þessari einu till., sem ég flyt hér, ella yrði ég að líta svo á, að hv. meiri hl. vilji sniðganga allar þær óskir, sem ég hef borið fram varðandi umbætur á samgöngumálum í mínu héraði.



Herra forseti. Ég hef gerzt meðflm. að tveim till. á þskj. 704, 1. og III. - Fyrri till. fer fram á að hækka styrk til blindrastarfseminnar um 1.500 kr. Er þetta gert í því skyni að greiða fyrir einum slíkum manni, sem sú óhamingja hefur steðjað að, að hann er ekki sjáandi, og vil ég vænta þess, að hv. þm. geri sitt til þess að ráða bót á þessu, að því leyti sem hægt er, með því að fallast á þessa smávægilegu fjárveitingu. Þessi maður hefur yndi af hljómlist, og mun upphæðin vera ætluð til þess að auðvelda honum að afla sér útvarpstækis. Annars hygg ég, að hv. 1. flm. till.. sem málavöxtum er kunnugri en ég, muni gera nánari grein fyrir henni. Þá hef ég einnig gerzt meðflm. að III. till. á sama þskj. ásamt samþm. mínum. Veit ég, að hann mun einnig gera grein fyrir henni, en mun aðeins fara um hana nokkrum orðum. Það hefur orðið prentvilla í till., hvað snertir fjárupphæðina. Þar stendur 35 þús. kr., en eiga að vera 3.500 kr., sem farið er fram á til handa Ásgeiri Hraundal, Stokkseyri í viðurkenningarskyni fyrir störf hans við húsdýralækningar. Þessi maður er laginn við að lækna dýr, og þó að leitað sé til lærðs dýralæknis í nauðsynlegum tilfellum, þá er oft hlaupið til þeirra manna, sem hafa nokkra þekkingu og lagni til að bera til þess að hjálpa dýrum. Þessi maður hefur talsvert starfað að þessum málum, ég ég tel að hann hafi oft gert gagn með starfi sínu. Finnst mér því vel til fallið að sjá það við hann með ofurlítilli fjárupphæð frá ríkinu, því að venjulegast mun það vera svo, að þessir menn taka lítið fé fyrir ómak sitt hjá þeim, sem vitja þeirra. Ég ætla svo ekki að gera að umtalsefni, hvorki aðrar till. eða fjárlagafrv. Vænti ég þess, að hv. þm. geti samvizku sinnar vegna fallizt á að samþykkja þær till., sem ég hef hér rætt.



Herra forseti. Ég flutti hér við 2. umr. till. um hækkað fjárframlag til Eskifjarðarvegar og aðra um byggingu flugskýlis þar eystra. Hefur fyrri till. hlotið þá meðferð hjá hv. meiri hl. fjvn., að upphaflega fjárveitingin, 20 þús. kr., hefur verið lækkuð niður í 17 þús., svo að það mun sýnt, hvernig till. hefði reitt af, þótt ég hefði borið hana fram á ný, og mun ég því ekki gera það. - Hina till. mína hefur n. tekið upp - að vísu dálítið breytta -, og er nú gert ráð fyrir 55 þús. kr. til flugskýlis við Eskifjörð, en upphaflega var farið fram á 100 þús. kr. í þessu skyni. Ég mun þó sætta mig við þessa breytingu í trausti þess, að þeir, sem um þetta fjalla, ráði svo fram úr þessu sem bezt má verða fyrir Austfirðinga. - Þá átti ég nokkrar aðrar brtt. við frv., sem felldar voru, t.d. um 80 þús. fjárveitingu til tveggja brúa í Skriðdal. Nú sé ég, að hv. fjvn. hefur tekið upp fjárveitingu í þessu skyni. að upphæð 73 þús. kr., en ég miðaði mína till. við upplýsingar, sem ég fékk frá verkfræðingum vegamálaskrifstofunnar, sem mæltu með þessum brúm. Brtt. um fjárveitingu til byggingar fávitahælis var felld, og nú leggur fjvn. til, að veitt sé 1/2 millj. kr., og er hér spor stigið til að skriður komist á þetta mál, þar sem l. um það eru búin að vera í gildi í 11 ár. Þetta vona ég að verði til þess, að framkvæmdir hefjist í þessu máli. Í þetta sinn á ég nokkrar brtt., og hefur hv. þm. V-Ísf. gert grein fyrir tveimur þeirra. En þriðja till., sem ég ber fram með hv. 9. landsk. þm., er um hækkun framlags til Rauða kross Íslands úr 15 þús. kr. í 50 þús. kr. Getur hver maður séð, að 15 þús. er svo naum upphæð, að gagnslítið er fyrir starfsemi Rauða krossins, ekki sízt nú. Á síðasta ári hóf Rauði kross Íslands aðstoð fyrir börn í Mið-Evrópu og hefur útbýtt lýsi fyrir á 2. millj. kr., en það er talið nægja 750 þús. börnum í einn mánuð. Þetta hefur þótt rausnarlegt, enda hafa börn í 4 löndum notið þess. Auk þess hóf Rauði krossinn hjálp fyrir Íslendinga, sem dveljast í styrjaldarlöndunum, Þýzkalandi og Austurríki. Hann samdi við Rauða kross Danmerkur að senda þeim matárpakka, og hefur sú starfsemi haldið áfram frá því árið 1945 og þarf að vera næsta vetur. Eðlilegt hefði verið, að ríkið hlypi hér undir bagga, en þar sem annar aðili hefur gert það, þá þarf ríkið að viðurkenna það og bæta R.K.Í. það upp. Og því flytjum við þessa till., að við væntum, að hv. Alþ. sýni R.K.Í. að það viðurkenni starfsemi hans, þess vegna vænti ég, að till. verði vel tekið af hv. þm. Um þessar till. er svo ekki fleira að segja. Því var borið við við 2. umr. fjárl. í sambandi við hækkunartill., að halli væri á fjárl. og þyldu þau ekki hækkun, nema aflað væri tekna á móti. En eftir byrjun stjórnarinnar að afla tekna til að mæta hallanum ætti það ekki að vera vandi, því að hún gerði það eftirminnilega með hinni 40–50 millj. kr. tollahækkun. Hér átti að vera á ferðinni bráðabirgðaráðstöfun til að afla tekna til að mæta hallanum. Þessu kingdu hv. þm., en varð ekki gott af, enda virtist sem stjórnin sæi, að hvíld þyrfti um skeið. En þá lítur hún á fjárl., og nú eru verklegar framkvæmdir skornar niður um 15% og ekki nóg með það, því að svo eru önnur ákvæði til uppbótar, þar sem heimilað er að fresta ýmsum framkvæmdum, ef stjórnin sér ástæðu til þess. Skyldi þingi nokkurn tíma hafa verið borin svo strembin fæða á jafnstuttum tíma? Það er varla, að dómgreind hv. þm. hafi svo bilað, að þeir taki við þessu. Líklega er nú naumur tími til að stinga við fótum, því að það er ótrúlegt, að þeir menn, sem fyrir ári síðan voru svo stórhuga, að annað eins hefur ekki þekkzt - að þeir á svo stuttum tíma hafi orðið gegnsýrðir af stefnu hrunstefnumanna. Ég er sannfærður um, að þeim er hollast að staðnæmast hér og afla sér nýrrar bústýru.



Herra forseti. Það hafa verið gerðar aths. við fjvn., og hafa sumir jafnvel gert árásir á hana, og verð ég að líta svo á, að þau ummæli séu sett fram til þess að menn geti lesið þau í Alþingistíðindum, og það er eitt af þeirri auglýsingastarfsemi, sem rekin er hér. Ég vildi fara hér fáum orðum um þessar aths. og hefði óskað að svara hæstv. fjmrh., en þar sem hann er hér ekki staddur nú í augnablikinu, þá mun ég svara hv. 11. landsk. þm. á undan. Hv. þm. talaði um, að mesta þrekvirki, sem stjórnin hefði gert, væri að hleypa vindi úr mér, og fannst honum minna til míns stórhugar koma en við 2. umr. Út af þessu vildi ég benda hv. þm. á, að þegar ég hélt framsöguræðu mína við 2. umr., þá var frv. lagt fram með 197.318.358 kr. útgjöldum, en þegar frv. er nú lagt fram, þá eru gjöldin 825.923 kr. minni en við 2. umr., en við bætist rúmlega 2 millj. kr. á 22. gr. Nú hef ég haldið því fram, að til. n. lýstu, að stórhugur væri ríkjandi í þessum málum, og ef hv. 11. landsk. hefur hlustað á umr., þá hlýtur hann að minnast þess, að ég tók fram, að ég vildi ekki sitja lengur í fjvn. en meðan stórhugur ríkti þar. Ef hann heldur, að ég hafi brotið það heit, þá er það líkt og um önnur rök sósíalista. En hvar er hans stórhugur? Hann leggur til á þskj. 702. að hækkað sé framlag til hafnarbóta í Hafnarfirði upp í 600 þús. En kannske er hv. þm. hér í kapphlaupi við hæstv. samgmrh. til að reyna að sýna það, að hann sé sá stóri. Annað stórt finnst ekki hjá hv. þm., því að aðrar till. hans eru satt að segja ekki mikið stórhuga. Þær eru um nokkrar krónur til Leikfélags Hafnarfjarðar og lesstofu. En þessi hv. þm. var ekki svo duglegur að koma til fjvn. tímanlega, svo að henni gæfist tóm til að athuga þessar till., en ef þær hefðu komið fram við 2. umr., þá hefði það verið athugað hvort bæri að hækka þær. Það er svo ekki ástæða til að ræða frekar ummæli hv. 11. landsk. þm. Þá fannst mér hæstv. fjmrh. helzt áfellast mig fyrir, að ég notaði orðið „bylting“, en ég veit ekki, hvort ég hef meint það eins illa og hæstv. ráðh. hefur tekið það. Það skal svo tekið fram, að frv. hefur ekki lækkað nema um 800 þús. kr., en inn á það hafa komið um 2 millj. kr., svo að gjöldin hafa fremur hækkað. En það er annað mál, að niðurskurður hefur verið gerður á ákveðnum liðum frv. til þess að setja inn aðra ákveðna liði, og má alltaf deila um, hvað á að skera niður og hvað ekki, og eru ýmsir liðir í fjárl., sem mega sparast, og hefði ekki átt að láta aðra liði víkja fyrir þeim. M.a. vildi ég leyfa mér að benda á, að í eitt kjördæmi er látið 180 þús. kr. meira, en fjvn. gerði ráð fyrir, og 230 þús. kr. meira í annað kjördæmi. Vitanlega er þörf fyrir þessar fjárveitingar, en hún er ekki svo sterk, að ástæða væri til að taka fé til þessa frá nauðsynlegum framkvæmdum. Ég tók það fram um 13. gr., að þegar búið er að breyta henni, þá muni sparast um 216 þús. kr., en eðlilegra er, að ekki sé farið inn á þá leið að lækka ákveðna liði, sem við höfum samþ. Þá sagði hæstv. fjmrh., að meiri framkvæmdir væru nú en í fyrra og þó hæstv. menntmrh. frekar, en tölur hans voru ekki réttar. Árið 1946 voru lagðar 2,3 millj. kr. til raforkumála og ekki nema 700 þús. kr. meira nú, og er því mismunurinn ekki ýkja mikill. Það sama er að segja um vegi. Árið 1946 voru lagðar fram 71/2 millj. kr. til vega, en nú 61/2 millj. kr. Til hafnarbóta voru veittar 5 millj. kr. og 2 millj. kr. úr hafnarbótasjóði, svo að sjá má, að þessar framkvæmdir eru ekki meiri nú en í fyrra, og segi ég það til leiðréttingar, en ekki til ásakana. Hitt er svo annað atriði, að miklu meira er nú varið til skólabygginga, en nokkru sinni áður, og er það vegna löggjafar um það efni. En ef allt er reiknað jafnskakkt og þetta, þarf að athuga þessi mál betur fyrir fundina en þessir 2 hæstv. ráðh. hafa gert í dag. Hvað viðkemur því, sem hæstv. ráðh. sagði, að fjvn. mundi gera till. um 18. gr., þá sagði ég það ekki, heldur sagði ég, að n. mundi skrifa ríkisstj. um, að þessi gr. verði endurskoðuð. Fjvn. hefur enga aðstöðu til þess að gera till. út af þessari gr., en ég teldi æskilegt, að t.d. 3 vanir menn aðstoðuðu ríkisstj. um athugun á þessari gr., áður en næsta fjárlagafrv. verður samið. Ég sé svo ekki að öðru leyti ástæðu til að svara hæstv. ráðh. og hans ræðu, en í sambandi við till. hans á þskj. 704, VIII 2, vil ég benda hæstv. ráðh. á, að ég tel mjög vafasamt, hvort ekki þarf sérstök heimildarlög eða hvort nægilegt er að hafa það aðeins á fjárl., en forseti mun skera úr því, þegar þar að kemur. Ég sé, að sams konar heimild hefur verið í fyrra á fjárl., en vafasamt, hvort það er í samræmi við stjskr., eins og hv. þm. Snæf. tók fram, en um þetta atriði skal ég ekki segja, en bendi aðeins á þetta. Um fyrri liðinn hefur n. ekkert að athuga, og sé ég ekki ástæðu til að kalla saman fund vegna hans, nema þess sé sérstaklega óskað eða sérstakt tilefni gefist. Hvað snertir ræðu hæstv. menntmrh., þá hef ég þegar svarað henni að nokkru og sé ekki ástæðu til miklu meiri umræðna út af hans ræðu, en ég vil endurtaka það, að ég tel ekki, að þær upplýsingar, sem hann gaf, hafi verið réttar og að ástæða sé til að gera nokkrar aths. út af þeim. Ég mun þá víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. N-Ísf. Hann er sá fyrsti og eini hv. þm.. sem flytur ádeilu á n. fyrir störf hennar og þá sérstaklega á form. n., því að hann hélt því fram, að form. n. hafi afskipt Norður-Ísafjarðarsýslu með sérstökum hætti í samanburði við aðrar sýslur. En í sambandi við þetta vil ég benda hv. þm. N-Ísf. á það. hve Norður-Ísafjarðarsýsla hefur farið vel út úr skiptunum, því að framlögin voru við 2. umr. 865 þús. kr., en nú er lagt til, að þau verði 972.400 kr. í till. frá n., þar sem ýmsar sýslur hafa verið lækkaðar verulega. Ég held því, að sízt sé hægt að ásaka n. fyrir, að hún hafi afskipt Norður Ísafjarðarsýslu, en ef til vill stafar þetta af því, að sýslan á nú 21/2 þm., sbr. 11/2 Hannibal, sem talað var um um daginn, sem gengið hafa vel fram í að „agitera“ fyrir sinni sýslu. En ég vil í þessu sambandi benda á, að aðaláherzlan hefur verið lögð á vegasamband yfir Þorskafjarðarheiði. Að vísu er nokkur hluti þess vegar í Barðastrandarsýslu, en Barðstrendingar hafa ekki hagsmuna að gæta, þegar vegurinn nær svo stutt. Til þess hefði hann þurft að ná í Kollafjörð og liggja yfir Kollafjarðarheiði, og Barðstrendingar hefðu miklu frekar kosið, að sú leið hefði verið farin, því að það hefði komið að fullu gagni fyrir þá og verið í alla staði heppilegra. Þegar lokið er við Þorskafjarðarheiði, þá er hægt að fara að undirbúa aðra vegi. Voru t.d. á síðasta ári veittar 70 þús. kr. í Bolungavíkurveg fram yfir fjárl. Það kann vel að vera, að fjvn. hafi þá sýnt lítinn skilning, en hæstv. stjórn hefur þá bætt það fullkomlega upp. En n. hefur ekki viljað breyta þessu og veitt enn 200 þús. kr., en sleppt þessum 70 þús., sem veitt var fram yfir. Þorskafjarðarheiði hefur líka fengið 70 þús. kr. meira en veitt var, svo að það er með engu móti hægt að segja, að sýslan hafi verið afskipt. En ég vil einnig benda á í sambandi við tvö kauptúnin í Norður-Ísafjarðarsýslu, Bolungavik og Súðavík og svo Ísafjörð, að þessir staðir hafa nóga mjólk, þó að þessir vegir komist ekki upp þegar í stað, en vantar verzlunarsambönd við kauptúnin, en þetta fé er ekki látið ganga jöfnum höndum til annarra staða, sem enga mjólk fá, og þeim neitað um fjárframlag til að bæta úr þeim skorti og þeirri brýnu þörf. Til Bolungavíkur var svo veitt á s.l. ári töluverð upphæð, eða um 120 þús. kr., úr hafnarbótasjóði, svo að ég sé ekki að þessi ásökun hv. þm. N-Ísf. hafi við rök að styðjast, en hann hefur nú haldið þessa ásökunarræðu á hverju þingi síðan 1942. að þessi sýsla sé afskipt, en ég sé ekki. að það sé gert nú. Þá minntist hv. þm. á till. sína um Vestfjarðaskútuna, og í því sambandi minntist hann á atvik í þinginu, sem honum var þó til lítils sóma. Þá sótti hann fast að gera sem mesta smán þeim ráðherra, sem hann þó studdi, og gerði allt, sem hann gat, til þess. En ég vil benda á, að jafnhliða því, sem hv. þm. ber fram þessa till. um að veita fé til björgunarskútu og krefst yfirlýsingar frá hæstv. ráðh., þá hefur hann borið fram þáltill. um sama mál og á líkum grundvelli og hans bjánalegu till. var vísað frá með í fyrra, því að ekki var hægt að samþykkja hana, til þess þurftu ýmsar rannsóknir að fara fram, sem hann leggur nú til að gerðar verði. Það er vitanlega ekkert vit í að fara að byggja skútuna, fyrr en menn hafa komið sér saman um stærð hennar, hvort hún á að vera 60, 100 eða 150 smálestir. Mér virðist nú, að eins og málið er nú komið, sé nauðsyn að rannsaka það allt í heild, en samningurinn er uppfylltur að því leyti, að björgunarstarfsemi er haldið uppi. Í honum er ekki sagt, að byggja eigi skútuna á þessu ári, og var það upplýst í fyrra. En ég legg á móti því, að till. verði tekin upp í heimildagr., til þess er málið ekki nægilega ljóst eða undirbúið. Þá flytur hann tvær till. um fjárframlög til einstakra manna. Önnur er að veita bónda í Steingrímsfirði styrk. Ekkert erindi hefur um þetta komið til n., og því er ég á móti þessari till. Þá er till. um að veita mönnum styrk, sem urðu fyrir skaða í snjóflóði. og minntist hann á, að margir sumarbústaðir hefðu farið þannig forgörðum, og sé ég ekki ástæðu til að samþykkja þá till. Þá spurðist hv. þm. N-Ísf. fyrir um till. nr. 32 á þskj. 691. Hæstv. forsrh. hefur svarað þeirri fyrirspurn, og sé ég ekki ástæðu til að svara henni frekar, en vísa til svars hans. Hv. 8. landsk. minntist á tvær till. á þskj. 702. Hann minntist á, að þetta væri einkennileg aðferð, að breyta fjárl., frá því að þau eru samþ. við 2. umr., við 3. umr. og taldi þetta ósæmilegt í alla staði. Nú vil ég ekki mæla 15% niðurskurðinum bót, en ég vil í þessu sambandi benda á menntaskólamálin. sem flokksbróðir hans hefur ráðstafað á s.l. ári. Þá var veitt til hans 500 þús. kr. Og til hvers var því varið? Meiri hluta þess var varið til að kaupa ekki neitt, bókstaflega ekki neitt, nema ónýta húskumbalda inni í Laugarnesi. Fyrir allt að 400 þús. kr. keypti hann þessa kofa, því að bærinn á landið, svo að þeir ættu ekki að hafa hátt um sig eða ræða þetta mikið, sem svo fara með féð, en það er ekki í höndum þessara manna nú. En eins og ég hef tekið fram áður, vil ég alls ekki, að þessi aðferð sé höfð, heldur að ríkið taki lán til að byggja báða menntaskólana. Afborganir og vextir af því yrðu ekki þyngri á ríkissjóðnum en þetta, að vera að pína sig til að láta árlega smáfúlgur, sem svo eru hvorki fugl né fiskur. Ég veit, að það eru til margir efnaðir menn, sem vildu leggja fram fé til þessara hluta, en þetta hefur ekki fengizt samþ. í n. Þá minntist hann á 13. gr., og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en hann sagði, að það væri ekki skylda Sósfl. eða stjórnarandstöðunnar að koma með till. til tekjuöflunar. En ég sé nú ekki annað, en það sé skylda allra hv. þm. Ég álít, að allir þm. ættu að vera á verði fyrir stjórnina. Hver þm. ætti jafnan að koma með tekjuöflunartill. til jafns við útgjaldatill., hvað sem er um skyldu stjórnarinnar eða ekki. En ég skil ekki hvers vegna þeir eru að bera fram hækkunartill., þegar þeir trúa ekki stjórninni til að afla tekna á móti þeim. Sósíalistar hafa borið fram miklar hækkunartill. Þeir ætla þó að treysta þessari ríkisstj. til að framkvæma þessa hluti, en bera þó engar tekjuöflunar- eða lækkunartill. fram til að vega upp á móti þessu. Ég held, að hv. þm. ætti að kynna sér þessi mál betur, því að annars á hann ekkert erindi á Alþingi. Hv. þm. Snæf. minntist á brtt., sem hann flytur á þskj. 702. Ég get ekki fallizt á að taka upp þessa till. um 100 þús. kr. til Útnesvegar. Aðaláherzlan er þarna lögð á Ólafsvíkurveginn, og sé ég ekki ástæðu til að vera að dreifa fénu á fleiri staði innan sama héraðs. Till. um framlag til Karlakórs Reykjavíkur kom til fjvn., og var erindið borið upp í n., rætt og greidd atkv. um það. Það kom fram m.a., að þetta var vegna þess, að þeir, sem fóru í þessa för, yrðu að hafa tekjur, en margir höfðu engar haft meðan á förinni stóð. En margir þeirra eru á launum hjá því opinbera og héldu þeim óskertum, meðan á ferðinni stóð. N. hefur einnig fengið þær upplýsingar, að kórinn fékk styrk á s.l. ári. sem átti að vera lokagreiðsla, og gat n. því ekki fallizt á, að þessi till. yrði tekin upp. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um till. hv. þm. Snæf., en þá er það hv. þm. A-Húnv., hæstv. forseti. Honum fannst, að sínar till. hefðu fengið lélegar undirtektir hjá fjvn. Ég held þetta sé oflof á n., ég held hún hafi viljað taka tillit til tillagna hæstv. forseta. Framlagið til brúarinnar á Blöndu hefur verið hækkað, en ég lit svo á, að með hana eigi að gera sérstakar ráðstafanir eins og við brúna á Ölfusá. Og hins vegar held ég, að það sé ekki alls kostar rétt hjá þessum hv. þm., að ekki hafi verið tekið tillit til vegagerða og annarra framkvæmda í hans héraði sem öðrum héruðum, og ég get fullyrt það, að n. tók fullt tillit til þeirra tillagna, sem þessi hv. þm. hefur flutt, sem annarra till. Fjvn. ætlaðist til þess, að framlagið til Gönguskarðsvegar væri notað í vegina báðum megin heiðarinnar, og verða þm. þessara héraða, hreppstjórnirnar eða vegamálastjórinn að úrskurða, hve mikið skuli unnið fyrir hvorum megin heiðarinnar. Hv. þm. óskaði þess, að þetta væri tekið inn á heimildagreinina, 22. gr. frv., en mismunurinn er nú ekki mikill, hvort það er gert eða sett beint inn á sjálfa fjárlagagr., því ef fé er til, þá ber ríkissjóði að greiða, og ef fé er ekki fyrir hendi, þá er heimild fyrir því að fella greiðslu niður. Þess hefur og verið óskað við fjvn., að hún samþykkti ekki nein frekari útgjöld, nema rætt væri fyrst um málið við hæstv. ríkisstj., og ættu því þm. að snúa sér til hennar í þessu efni. Út af brtt. hv. 1. þm. Árn., sem hann sagði, að hv. 2. þm. Árn. mundi einnig mæla með, þá vil ég upplýsa, að fjvn. afgr. erindið, en gat ekki fallizt á það. Þar er um að ræða 1500 kr. styrk til blinds manns til kaupa á harmóniku. Nú er það svo, að með hinum nýju l. um almannatryggingar, sem þessir menn heyra undir, þá eru kjör þeirra bætt að mun og hlutur þeirra gerður miklu betri, en áður var, og gat fjvn. því ekki fallizt á þessa fjárveitingu. Um talið um dýralæknana varð ég undrandi, því að í l., sem samþ. voru um daginn, eru þau ákvæð, sem leiða það af sér, að tilgangslaust er að samþykkja till. sem þessa. Ég nenni ekki að deila við hv. 2. þm. S-M. né fara að ræða grautarsuðuræðu hans, en ég vil þó benda honum á, að það er ekki í hlutverki fjvn. að byggja brýr eða skaffa efni til þeirra. Það er ekki hennar hlutverk. Aftur á móti get ég viðurkennt, að gott hefði verið að veita hærri upphæð til Rauða kross Íslands, en áætlað er. Hv. 2. þm. N-M, ætti að koma með skemmtilegri sögu en grautarsuðusögu Jóns, er hann ræðir næst fjárlagafrv. Út af ræðu hv. 2. landsk. þm. vil ég benda á, að ég tók það fram við 2. umr. málsins. að mér félli þyngst að vísa frá brtt. um fjárveitingu til sóttvarnahúss. Það fæst yfirleitt bezt fyrir þær kr., sem til þess yrði varið, en þau verkefni eru svo stór, að ógerlegt er að leysa þau á einu ári. Vilji nú hv. 2. landsk. þm. beita sér fyrir því, að flokkur hennar komi nú einhverju til gagns með till. sínum og til meira gagns en till. þær. sem flokksbróðir 2. landsk. þm. berst harðvítuglega fyrir, svo sem fyrirhleðslu uppi á fjöllum, með till. um sóttvarnarhús og koma vitinu fyrir flokksbræður sina, þá gæti hún unnið mikið gagn, en með þessum till. eru þm. að hlaupa úr einu og í annað, og svo á að koma öllu í gang á einu ári. Ég er nú hræddur um, að hér sé meira um auglýsingarstarf að ræða en vilja. Hv. 2. þm. Reykv. hélt langa ræðu hér í dag, og sé ég ekki ástæðu til að fara að rekja hana hér. En ég vil benda á, að það hafa verið skiptar skoðanir, hvort dreifa skuli fénu til vegagerða úti um landið eða setja það í fátt í einu og fullklára þá vegi, sem veitt yrði til. Um þetta hafa verið og eru sterk átök hér í þinginu, og hvort væri nú skynsamlegra að gera ákveðnar hafnir eða dreifa fénu til hafnargerða. Hvar værum við nú staddir, ef ætti að fara að byrja á Reykjavíkurhöfn? Verkefni Reykjavíkurhafnar hafa aukizt gífurlega, og hefur aldrei verið meiri þörf fyrir hafnarbætur þar en einmitt nú. Um hafnir annars staðar á landinu gildir það sama, og ef ekki væri verið að koma upp þessum bryggjustúfum, sem gera afar mikið gagn, þá væri ábyggilega langt að biða þess, að yrði úr framkvæmdum með byggingu fullkominna hafna á hinum ýmsu stöðum. Og sama gildir vitaskuld hér um vegamálin. Þegar lokið er við að gera brýr, sem ætlaðar eru fyrir tveggja tonna bíla, þá kemur krafan um að byggja þær fyrir 4 tonn, 6 tonn, 8 tonn og allt upp í styrkleika, sem þyldi 12 tonna þunga vagna. Ölfusárbrú var byggð fyrir létta bíla, en er nú þungabrú. Nú er farið fram á að byggja brú yfir Þjórsá, sem þyldi þyngri farartæki en sú brú, sem nú er notuð. Ég vil því segja það og fullyrða það, að ef dreifbýlið á að bíða eftir þvílíkum framkvæmdum, þá fæst þar ekkert gert. Þá kom hv. þm. inn á eignakönnunina og innkaupastofnun ríkisins. Í sambandi við innkaupastofnunina þá skil ég nú ekki, hvar þessar miklu tekjur felast. því að 1. gr. frv. felur í sér 2 millj. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. Um eignakönnunina ætla ég ekkert að ræða, en hv. 2. þm. Reykv. var á annarri skoðun um tekjuöflun, en flokksbróðir hans, og hann hefur líka setið lengur á Alþ. en flokksbróðir hans, hv. 8. landsk., og ég vona nú, að hv. 8. landsk. læri af honum. Hvað viðvíkur því, sem hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf. spurðu um, hvort ekki mætti taka upphæð inn á heimildagreinina. sbr. frv. um vatnsveitur, þá bendi ég þeim á 23. gr. fjárl., ef lögin um vatnsveitur ná staðfestingu og hafa útgjöld eða tekjur í för með sér. Það er eins gott fyrirkomulag. Um önnur frv. er það að segja, t.d. skipaeftirlitið og frv. um matsveinaskóla, sem kosta mun ríkissjóð 500–600 þús. kr., nái það samþykki, að Ed. hefur tvívegis sent það frv. frá sér, og tek ég það sem dæmi um flutning frv. í Alþ., sem kosta munu stórar fjárfúlgur. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að svara meira sem stendur, nema sérstakt tilefni komi til.



Herra forseti. Á þskj. 691 eru þær brtt. frá fjvn., sem n. stendur öll að, en í 45. lið þeirra er till. um það, að Alþ. heimili ríkisstj. að ganga í ábyrgð fyrir hönd ríkissjóðs vegna byggingar fiskiðjuvers. Ég vil leyfa mér að bera fram brtt. við þetta, að á eftir „útvegsmanna og fiskimanna“ komi: bæjar- og sveitarfélaga. Með því móti eru bæjar- og sveitarfélög jafnrétthá sem útvegsmenn og fiskimenn til að njóta þessarar heimildar. Þetta er mikils vert, því að samþ. hefur verið að veita 10% lán út á togara eftir stofnlánadeildarláninu, og er því ekki nema réttmætt, að héldist í hendur fiskiðjuver útvegsmanna og bæjar- og sveitarfélaga. Það mundi alls ekki gera minna gagn, ef bæjar- og sveitarfélög kæmu upp fiskiðjuverum, og gæti það haft frekari þýðingu. Er rætt var hér um togaraútgerðina, þá var álitið, að hlutafélög og bæjar- og sveitarfélög skyldu hafa sama rétt til viðbótarláns, en hér er alveg gengið fram hjá þessu. Það er alveg meinlaust, að bæjar- og sveitarfélög fái hér sömu aðstöðu og hlutafélög, og leyfi ég mér því að bera fram brtt. við þetta. Svo hefur ríkisstj. úrskurðarvald í þessum málum, en það er eðlilegast, að bæjar- og sveitarfélög sitji hér fyrir samtökum einstaklinga. Ég ætla nú ekki að fara inn á þær brtt., sem hér hafa komið fram, það hefur hv. 8. landsk. gert rækilega og gert grein fyrir áliti minni hl. n., en ágreiningurinn var aðallega um 15% lækkun til verklegra framkvæmda. Það er að vísu rétt, að þrátt fyrir þessa lækkun eru þessi fjárlög hærri nú en í fyrra, en það er nú ekki núverandi ríkisstj. að kenna eða þakka. Það var fyrrv. ríkisstj., sem lagði þetta plan fram. Afrek núverandi ríkisstj. kom fram í hækkunartill., en hún dró þær aftur til baka og kom svo fram með niðurskurðarplan til þess að minnka atvinnuna í landinu. Skemmdaráhrif núverandi ríkisstj. eru þau sömu, þótt ég fari ekki lengra út í þessi mál, en ríkisstj. hæstv. þarf alls ekki að kvarta yfir vöntun á tekjuöflunarleiðum, en ég mun ekki fara inn á það, því að ég býst við, að hv. 8. landsk. muni koma inn á það nánar út af því, sem hv. frsm. fjvn. sagði í ræðu sinni um þetta. Ég vil benda á, að lækkun útgjalda til verklegra framkvæmda er sérstaklega varhugaverð, eins og sakir standa og viðhorfið er orðið nú. Ég býst við, að þótt framlög til verklegra framkvæmda á síðasta ári hefðu verið allmiklu lægri, en árið þar á undan, þá hefði ekki getað stafað atvinnuleysi af því, vegna þess að svo mikil atvinna var þá í gangi, sem einstaklingar, sveitar- og bæjarfélög stóðu að. En nú hefur verulegur hluti þeirrar atvinnu, sem þannig var í gangi þá, dregizt saman fyrir beinar aðgerðir bankanna, sem ekki verður séð annað, en að geri sínar ráðstafanir í þessu efni í samráði við ríkisstj. Mér er kunnugt um, að þau hús skipta hundruðum hér í Reykjavík, sem stöðvuð er bygging á, vegna þess að lánsstofnanir hafa kippt að sér hendinni um lán. Enn fremur hefur ýmis rekstur í bænum orðið erfiðari vegna þess, að bankarnir hafa neitað um rekstrarlán, og af því að reksturinn hefur ekki fengið yfirfærslur, þó að viðkomandi aðilar hafi haft gjaldeyrisávísanir í höndum frá viðskiptaráði, og vegna þess hafa mörg fyrirtæki orðið að segja upp fólki. Sama er að segja viðkomandi mörgum verzlunarfyrirtækjum, því að þau hafa séð sig knúð til þess að draga saman seglin og segja upp starfsfólki sínu af sömu ástæðum. Og það þarf að gera sérstakar ráðstafanir, ef ekki á að verða atvinnuleysi á þessu ári. Þess vegna er það sjálfsagt, að stjórnarliðið hefur nú ákveðið að lækka framlög til verklegra framkvæmda um 15% yfir alla línuna, og verður ekki annað séð, en að stefnt sé hér að því að mynda atvinnuleysi. Ég tel, að ef ríkisstj. lætur bankana draga saman lánveitingar - og ef ríkisstj. er ekki að skipuleggja atvinnuleysi -, þá ætti ríkisstj. að setja í gang atvinnutæki til þess að mynda atvinnu í staðinn fyrir það, sem hún lætur lækka framlagið til verklegra framkvæmda almennt. Annars getur verið ákaflega óþægilegt fyrir einstaka staði, að lækkað sé framlagið til verklegu framkvæmdanna frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. eftir 2. umr. Ég tek til dæmis Grafarnes, sem þar er ætlað, að fái 75 þús. kr. til lendingarbóta. Þessu framlagi mun vera öllu fyrirfram ráðstafað upp í það, sem tekið var að láni til þess að halda áfram framkvæmdum s.l. haust, vegna þess að það hefur sýnt sig, að það er ákaflega óhagstætt að vinna svona lítið í senn á hverjum stað. Og þegar verið er á sama ári að mylgra framlagi á marga staði, en lítið fer í stað, þá fer stundum kannske allt að helmingurinn af fénu til þess að koma fyrst verkinu af stað og koma á eftir, þegar búið er að vinna, verkfærum fyrir eða flytja þau burt af staðnum. Og þetta er endurtekið árlega á sama stað. - En að því er Grafarnes snertir, þá er þessum stað lífsnauðsyn að geta haldið áfram við bryggjuna, sem er ekki nema hálfgerð og kemur að sáralitlu haldi, ef ekki er haldið áfram með hana. En þrátt fyrir það er þetta litla framlag, sem er dauðadómur um, að þetta verk geti haldið áfram, lækkað um 15%. Svona dæmi mætti víðar að taka, og sér hver maður í hendi sinni, hvílík fjarstæða er að leggja út í að gera slíkar ráðstafanir, sem hér er um að ræða. Ég sé ekki sérstaka ástæðu til þess að áfellast hv. meiri hl. fjvn. fyrir það, þó að hún fallist á þessar till. ríkisstj. Það er nú svo, að þeir flokkar, sem mynda meiri hl. fjvn., þeir standa að núverandi ríkisstj. og þeir hafa komið sér saman um þennan niðurskurð. Og fyrir þá sömu flokksmenn í fjvn. virðist því ekki um annað að gera, en að fallast á þetta, eða vafalaust finnst þeim það. En ég býst samt við, að sumir þeirra hafi ekki verið neitt ánægðir með það, að þannig var í sakirnar farið. - Hæstv. fjmrh. var að gera grein fyrir, hvernig stæði á þessari lækkun og hvers vegna ríkisstj. færi þessa leið, og mér skildist, að það væri aðallega af tvennu. Í fyrsta lagi markaðshorfunum og í öðru lagi vegna Heklugossins. Ég tók ekki eftir, að hann teldi sérstaklega önnur rök fyrir því en þessi tvenn. Það er ekki annað að segja um markaðshorfurnar, en að möguleikarnir séu mjög glæsilegir. Það hefur verið tekið fram m.a. í áramótaræðu fyrrv. hæstv. forsrh. (ÓTh), og ég man ekki betur, en það væri einnig tekið fram í ræðu hæstv. núverandi forsrh., þegar núverandi hæstv. ríkisstj. tilkynnti stefnuyfirlýsingu sína hér á hæstv. Alþ. Og það var enn fremur tekið fram í þeim kveðjum, sem fyrrv. hæstv. forsrh. flutti núverandi hæstv. ríkisstj., og árnaðaróskum, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum. - Ég held, að núverandi hæstv. fjmrh. hafi talað um dapurt útlit í markaðsefnum hér. - Það væri nú ekki óeðlilegt, þegar allt þetta er borið saman, að þm. bæðu hæstv. ríkisstj. um upplýsingar um það, hvernig gengur með sölu á okkar afurðum, áður en það er fært fram sem rök fyrir stórfelldum niðurskurði á verklegum framkvæmdum, að markaðshorfur séu dapurlegar fyrir afurðir okkar. Það hefur ennþá ekkert heyrzt frá hæstv. ríkisstj. um það, hvað gangi í þessum efnum, t.d. í Englandi. Nefndir eru þar ennþá og íslenzka nefndin, sem þangað var send, er þar þaulsætin og virðist taka starf sitt mjög alvarlega. Hún er búin að sitja þar, að mér skilst, meira en í tvo mánuði. - Aftur á móti virðist svo sem miklu minni festa sé í þeirri nefnd, sem fór til Sovétríkjanna, því að af fjórum nm., sem sendir voru þangað til samningaumleitana, munu tveir vera farnir frá Sovétríkjunum, og ráðgjafi n., að því er snertir hraðfrysta fiskinn, mun líka vera farinn frá Moskvu. Það virðist því vera miklu meiri losarabragur þar og minni alvara. Og Alþ. hefur ekki fengið neinar skýringar frá hæstv. ríkisstj. á því, hvernig stendur á þessu, að þetta gengur svona seint, og eins hinu, að t.d. í Sovétríkjunum sé af hendi þeirrar n., sem send var þangað, ekki meiri áherzla lögð á að fá fram samninga, en kemur fram í því, að nm. tínast á brott hver af öðrum frá störfum sínum þar. Og fróðlegt væri að heyra, hvort það er með samkomulagi við ríkisstj., að þeir menn, sem sendir hafa verið til að reyna að selja okkar afurðir í Sovétríkjunum, eru komnir þaðan og hættir störfum sínum. - Ég ætla ekki að ræða sérstaklega um markaðshorfur og annað, sem maður hefur frétt á skotspónum. En af ábyggilegum fréttum um það höfum við sáralítið fengið, og væri því æskilegt og mjög fróðlegt að fá að heyra um markaðshorfurnar, einmitt af því að hæstv. fjmrh. taldi, að markaðshorfurnar væru rök fyrir því að skera nú niður framlög á fjári. til verklegra framkvæmda mjög verulega. Viðvíkjandi Heklugosinu er það að segja, að ýmislegt hefur verið rætt um það, hvað gera skuli til þess að bæta mönnum tjón, sem þeir hafa hlotið af því, og sömuleiðis um það, hvort leggja beri í eyði einhver býli. a.m.k. í bili, - en ég fæ með engu móti séð, að Heklugosið og afleiðingar þess geti með nokkrum rétti verið notað sem ástæða til þess að fara fram á, að stórfelldur niðurskurður verði gerður á framlögum ríkisins til verklegra framkvæmda. Ég vil svo að lokum spyrjast fyrir um það hjá hæstv. fjmrh., hvað liður eignakönnuninni. Það er mikið um það talað, að við sósíalistar munum ekki benda á neinar leiðir til þess að afla fjár í ríkissjóðinn. Það er nú vitanlega algerlega rangt. Við höfum bent á leiðir til þess að afla fjár, bæði meðan við sátum í ríkisstj. og eins eftir það. En ástæðurnar til þess, að okkar till. hefur ekki verið sinnt, eru þær, að þeir, sem mestu ráða og hafa ráðið og farið með fjármálin, hafa ekki viljað fara þær leiðir, og þá sérstaklega vegna þess, að þeir hafa talið, að það mundi koma of hart niður á mönnum, sem þeir telja sér skylt að gæta hagsmuna fyrir. En núverandi hæstv. ríkisstj. lýsti yfir, þegar hún tók við völdum, að hún mundi framkvæma eignakönnun. Og síðan er nú liðið hátt á þriðja mánuð, og ennþá hefur ekkert frétzt um þessa eignakönnun annað en það, sem frétzt hefur á skotspónum, að búið sé að semja frv., að nefnd, sem átti að gera það, sé búin að ljúka störfum og búin að afhenda árangur af störfum sínum hæstv. ríkisstj. Og það fylgir líka með sögunni, að þessi n. hafi orðið sammála. Ég vil beina því til hæstv. fjmrh.. hvort hann vilji upplýsa nokkuð um það, hvenær vænta megi frv. fyrir þingið varðandi þetta mál og hvort hann hafi nokkuð nánar um það að segja á þessu stigi málsins. En það segir sig sjálft, að umtalið um eignakönnunina hefur valdið allmikilli truflun á fjármálalífinu í landinu. Ýmsir af þeim mönnum, sem eiga peninga, óttast eignakönnunina, og óttinn er venjulega mestur, þegar menn vita, að eitthvað er í vændum, en ekki, hvað það er. Og það er ekki vafi á því, að bara umtalið um eignakönnunina hefur valdið truflunum, þannig að menn hafa minna keypt af skuldabréfum vegna þess umtals, sem hefur svo leitt það af sér, að peningarnir hafa ekki verið notaðir til hluta, sem þýðingarmestir eru. En með valdatöku núverandi hæstv. ríkisstj. var þessi ótti vegna þessarar óvissu magnaður mjög mikið meðal þeirra manna, sem yfir peningum sitja, vegna þess að ríkisstj. lýsti yfir, að hún ætlaði að koma með frv. um eignakönnun. Og ég vil benda á það, að með því að láta þetta hanga svona yfir höfðum manna, án þess þó að menn viti, eftir hverju er að bíða, og án þess að afgreiða málið röggsamlega, er unninn geysilegur skaði okkar atvinnulífi. Svona aðgerðir þurfa skjót handtök. En það er þvert á móti ekkert mál, sem sýnir fremur atorkuleysi núverandi hæstv. ríkisstj. en einmitt það, að hún hefur ekki hraðað nóg þessu máli, því að ef litið er á stefnuskráryfirlýsingu stjórnarinnar, þá held ég, að ekki séu þar mörg atriði, sem hægt sé að segja, að það sé lofað ákveðið að framkvæma þau, önnur en þessi eignakönnun, og þó án þess, að nokkuð sé tekið sérstaklega fram um það, hvernig þessi eignakönnun eigi að vera. Það hafa að vísu frétzt ýmsar sögur um samkomulagið, sem gert var á milli stjórnarflokkanna, þegar stjórnin var mynduð, í sambandi við þessa eignakönnun. Ég hirði ekki um að hafa þær eftir hér, enda veit ég ekki sönnur á þeim. Ég hafði heyrt um fjögur atriði því viðkomandi. Vel getur verið, að það sé ekki rétt, sem ég hef heyrt þar um, og ég get ekki um það dæmt, fyrr en ég sé frv. um þetta mál. - En það er ekki vafi á því, að talið um eignakönnun hefur valdið því, að peningunum hefur verið haldið utan við atvinnulífið til stórskaða fyrir þjóðina, af því að peningamennirnir hafa viljað sjá, þegar frv. um eignakönnun kæmi fram, hvort þeim mundu ekki opnast leiðir til þess að geta komið sínum peningum undan á einhvern sér hagfelldan hátt, þegar þeir sjá, hvað ríkisstj. ætlast fyrir. Ég held líka, að þessi langi dráttur, sem orðið hefur á því að koma með frv. um eignakönnun, frá því að lýst var yfir, að hún ætti að fara fram, hafi geysileg áhrif í þá átt, að menn geti komið undan fjármunum, sem eiga að koma fram við eignakönnunina, af því að þeir fá lengri frest til þess að gera ráðstafanir til þess að fela eigur sínar. Þannig verður þessi eignakönnun að minna haldi, eftir því sem lengur er dregið að framkvæma þá læknisaðgerð í okkar fjármálalífi. sem núverandi hæstv. ríkisstj. virðist sammála um, að nauðsynlegt sé að framkvæma og hyggilegt að gera með þessum aðgerðum, sem felast í eignakönnuninni. Hitt er líka atriði, sem rétt er um að geta, að eignakönnunin hlýtur að gefa geysimikla fjárfúlgu til hins opinbera, ef löggjöf um hana, er forsvaranlega afgr. á Alþ. og hún röggsamlega framkvæmd. Það er auðvitað mjög auðvelt að fá á þann hátt inn mikið fé til hins opinbera, vegna þess að það er vitað, að geysilegar fjárfúlgur eru í umferð manna á meðal, sem ekki hafa verið tíundaðar til skatts og hvergi hafa fram komið til þessa á framtali. Og á þann hátt hefði verið hægt fyrir ríkisstj. að fá tekjur í staðinn fyrir að fara inn á þá ömurlegu leið að stórhækka tolla á nauðsynjavörum landsmanna og þannig raunverulega stórhækka dýrtíðina til þess að geta borgað niður framfærsluvísitöluna. Það hefði verið ólíkt hyggilegra að hraða eignakönnuninni og nota einmitt það fé, sem með henni hefði fengizt, til þess að gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru taldar í dýrtíðarmálunum, heldur en að hækka tollana. - Ég vil sérstaklega spyrja hæstv. ríkisstj., hvað líði þessari eignakönnun og hvenær vænta megi frv. um það efni. Þegar rætt var hér á föstudaginn utan dagskrár um sölu Hvalfjarðareignanna til leppfélags. ameríska félagsins Standard Oil, þá bárust inn í umr. hér að tilhlutun hæstv. utanrrh. markaðsmál okkar Íslendinga. Og þessi hæstv. ráðh. kom með þetta hér inn í umr. á þann hátt, að hann sagðist mundu sjá til þess að afhjúpa mig fyrir það, að ég mundi hafa blekkt hann og hæstv. ríkisstj. alla viðkomandi því, að ég hefði talið betri markaðsmöguleika fram undan en hann vildi vera láta, að væru í raun og veru. Það er leitt, að þessi hæstv. ráðh. skuli ekki vera hér staddur nú. En þessar persónulegu aðdróttanir hans gefa mér sérstakt tilefni til þess að spyrjast fyrir um það, hvað líði afurðasölu okkar nú. Það geta verið sérstakar ástæður þess valdandi, að það verði að hafa þögn um afurðasölumál, meðan verið er að semja. En ef hæstv. ráðh. má segja eitthvað frá þessum málum á þessu stigi, þá er það svo - þar sem hann hefur lýst mig ósannindamann viðkomandi þessum markaðsmálum -, að ég hef alveg sérstaka ástæðu til þess að spyrjast fyrir um það og jafnvel sérstaka kröfu á að fá svar við þeirri fyrirspurn, ef svara má, hvað líði okkar afurðasölumálum nú. Og fýsir mig enn fremur að heyra, á hverjum rökum eru reistar þær hrakspár og það svartsýnistal, sem í þessum efnum heyrist nú frá hæstv. ríkisstj. Ég ætla annars ekki sérstaklega að svara hæstv. utanrrh. hér, af því að hann er ekki viðstaddur, en seinna gefst kannske tækifæri til þess, ef þessar umr. halda áfram á föstudaginn kemur.



Herra forseti. Að því er snertir fyrirspurn hv. þm. .Siglf., hvað líði frv. um eignakönnun, sem hann virðist vera orðinn mjög óþolinmóður eftir, að lagt verði fram hér á hæstv. Alþ., get ég sagt, að það frv. mun vera að mestu undirbúið. Og það er ekki af neinu sérstöku tilefni, að það hefur enn ekki verið lagt fram. En hins vegar hafa önnur mál mjög tekið upp tíma ríkisstj. núverandi, sem tók við af þeirri ríkisstj., sem hv. þm. Siglf. átti sæti í. En um eignakönnunina sjálfa vil ég aðeins segja það, að hún mun nú vera hugarfóstur kommúnistaflokksins í upphafi. Í hinu margra metra - eða a.m.k. cm. - langa skjali, sem kommúnistafl. gaf út í vetur, þar sem fram voru tekin þau ótalmörgu skilyrði, sem sá ágæti flokkur setti fyrir áframhaldandi stjórnarsamvinnu, þar var eignakönnunin einn aðal- og meginþátturinn. - Nú hef ég alltaf skilið það svo, að það fé, sem inn mundi koma vegna eignakönnunarinnar sérstaklega, ætti ekki að vera gert að beinum eyðslueyri fyrir ríkissjóðinn, þannig að með því fé ætti að reikna við afgreiðslu fjárlaga sérstaklega, svo að í raun og veru er það alveg utan við málið, þegar hv. þm. er að benda á tekjuöflun fyrir ríkissjóð eftir eignakönnunarleiðinni. - Það er hægt að slá því fram náttúrlega, að eignakönnunin eigi rétt á sér og. að það eigi að sækja þá peninga í vasa almennings, sem dregnir hafi verið undan skatti. Hitt mun líka sannast, að þegar þessi hugmynd kommúnistafl. á að útfærast í verki, að þá kunna að finnast á því allmargir annmarkar. Og ég tel það efamál, hvort þessir herrar, kommúnistar, verða þá jafnfúsir að gangast við faðerni málsins gagnvart þeim almenningi, sem eignakönnunin kann að hitta. Ég held hv. þm. geti verið viss um það, að frv. um eignakönnun, eða hvað sem það kemur til með að heita, það kemur á sínum tíma. Hv. þm. lítur svo á, að þetta hugarfóstur hans og flokksbræðra hans hefði átt að framkvæma snarlega og umsvifalaust. Ég býst við, að það hefði haft sína kosti, en á hinn bóginn er að líta á það, að ef flasað er að slíkri löggjöf, þá gæti svo farið, að ókostirnir yrðu meiri, en kostirnir. Þá spurði hv. þm., hvað liði markaðsmálum okkar nú. Það er sýnilegt, að hann hefur ekki verið viðstaddur í fyrra kvöld, þegar hæstv. forsrh. gaf stutt yfirlit yfir markaðsmálin að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. Reykv. En það er ekki launungarmál, að það hefur gengið allt öðruvísi í þessum efnum, en þessi hv. þm. gaf í skyn á sínum tíma, að yrði eða gæti orðið. Hann og flokksbræður hans hamra mjög á því, að markaðshorfur séu glæsilegar. Það er allt eftir því, hvernig á það er litið. Það getur vel verið, að selja megi allar vörur, sem Íslendingar framleiða, en hvort hægt sé að selja þær á því verði, sem þessi hv. þm. taldi sig mann til að boða á sínum tíma, það tel ég vafamál. Þá spurði hv. þm. að því, hvernig stæði á því, að nm., sem væru í rússnesku n., væru komnir heim. Annar maðurinn er við markaðsathugun á öðrum sviðum, en hins vegar er svo langt síðan rússneska n., ef maður má komast svo að orði, settist á rökstóla austur í Moskvu, að sennilega er búið að ræða svo mikið við blessaða Rússana um þetta mál, að sendiherrann og aðstoðarmenn hans þar og hér og hinir nm. ættu að vera einfærir um að senda og bíða eftir svörum frá Rússunum, en þau koma ekki mjög hratt, eftir því sem mér hefur skilizt. Á sínum tíma mun svo vera hægt að leggja fram skýrslu um það, hvernig þessar viðræður hafa gengið. En ég get nefnt eitt atriði, sem ég hef eftir einum nm., sem kominn er heim. N., sem kom til Moskvu seint í febr., lagði fram tilboð Íslendinga 2–3 dögum eftir komuna þangað, og það liðu 17 dagar, þangað til Rússunum þóknaðist að láta í ljós sitt fyrsta álit á þessum tilboðum. Síðan hafa verið haldnir margir fundir, sem ég veit ekki frekar um. En eitt er víst, að áhugi Rússanna fyrir að kaupa af okkur afurðir okkar virðist allt annar en áhugi þess rússneska manns, sem hv. þm. Siglf., hæstv. fyrrv. atvmrh., hafði fyrir leiðarljós í þessum málum. Það er vitað, að meðan hv. þm. Siglf. var atvmrh., þá náði hann tali af rússneskum manni, sem hafði einhver afskipti af vörum, sem Rússar voru að kaupa hér. Og eftir umsögn þessa manns um markaðhorfur mun svo þessi hv. þm. hafa reist allar sínar fullyrðingar um það, hvað snertir verð og magn þeirra vara, sem hægt mundi að selja til Rússlands. Þegar svo nm. okkar í Moskvu þótti kynlega við bregða lystarleysi Rússanna og í hversu miklu ósamræmi þeir komu fram við samningaborðið samanborið við þau ummæli, sem hæstv. fyrrv. atvmrh., þm. Siglf., hafði haft eftir hinum rússneska manni, sem ég því miður kann ekki nafnið á, þá báðu þeir um að fá að tala við þennan mann. En það undarlega var, að maður þessi hafði alltaf kvef og treysti sér ekki að sjá framan í íslenzku nm. í Moskvu. Þetta mun svo upplýsast betur, þegar skýrsla liggur fyrir frá n. um gang þessara mála. En þennan þátt úr störfunum víta menn með vissu. Hvað svo þetta allt kann að dragast lengi enn, geta menn ekki sagt um. En vitanlega geta allir gert sér í hugarlund, að þegar ríkisstj. hér heima á að taka við skeytum, sem koma mjög í bága við það, sem gefið hefur verið í skyn, semja brtt. og sitja svo við það dögum saman að finna leiðir út úr þessum mjög svo torveldu málum, þá tekur það mikinn tíma. Það veit hv. þm., frá því hann var einn af ráðh. fyrrv. ríkisstj., og var þó miklu léttara að selja vörurnar þá en nú virðist, einkum í Rússlandi. Ég get drepið á eina mynd í viðbót, sem sýnir, hve örðugleikarnir eru miklir og vonbrigðin í sambandi við þessi mál og einkum hvað snertir þær vonir, sem þessi hv. þm. gaf. Það var gert ráð fyrir, að Rússar mundu kaupa meginið af saltfiskframleiðslu okkar, eins og hún var áætluð af n., sem þessi hv. þm. skipaði meðan hann var ráðh. Í reyndinni er það þó þannig, að Rússar eru ekki til viðtals um að kaupa nokkurn saltfisk, þrátt fyrir það að þeir í fyrstu settu fram eins konar tilboð í saltfisk, sem var að vísu svo lágt, að því var ekki sinnt. Ég hygg, að þeir hafi í fyrstu ekki vitað, um hvaða vöru var að ræða. Nú er því haldið fram af n. í Moskvu, að þeir séu ekki til viðtals um að kaupa 10 þús. tonn af saltfisk, sem er það mesta, sem stungið hefur verið upp á upp á siðkastið. Hv. þm. kvartaði undan því, að hæstv. utanrrh. hafi gert árás á sig persónulega út af þessu máli. Um það veit ég ekki, þar sem ég hlustaði ekki á þær umr. En ég veit, að hv. þm. getur ekki talið það persónulega árás á sig, þótt skýrt sé frá þeirri staðreynd, að sá maður, sem hann reisti alla sína von á, virðist hafa haldið allt öðru fram, en raunverulega hefur verið raunhæft í þessu máli, eða þegar reynt er að fá viðtal við þennan mann austur í Rússlandi, þá sé hann ekki til viðtals, því að hann sé alltaf kvefaður að sögn þessa nm., sem kominn er heim. Hvað ensku samningana snertir, þá hafa þeir um langt skeið verið komnir að því marki að verða þá og þegar undirskrifaðir. Það hefur þó ekki orðið enn, og skal ég ekki leiða getur að ástæðunum fyrir því. En ég veit þó um eina, og hún er sú, að þegar til kastanna kom með hraðfrysta fiskinn, þá kom í ljós, að hraðfrystihúsin hér heima höfðu pakkað fiskinn mjög mikið inn á annan veg en gera skal fyrir enskan markað, og það veldur eðlilega miklum erfiðleikum. Í hvaða landi sem er og ekki sízt í Englandi, þar sem menn eru vanafastir, hefur verið höfð pökkun, sem hæfir viðkomandi kaupendum. Þetta stafar af því, að hraðfrystihúsaeigendur hafa trúað á hinar miklu fullyrðingar um stóran markað annars staðar en í Englandi og þá einkum í Rússlandi. Pökkun fisksins hefur því verið miðuð við þennan markað meira en enska markaðinn. Þetta allt hefur valdið miklum töfum og erfiðleikum, og ríkisstj. hefur svo að segja daglega haft fundi til þess að athuga skilaboð og skeyti, sem komið hafa frá n. í báðum þessum löndum. Og hún hefur líka orðið að athuga mjög alla aðstöðu hér heima fyrir til þess að geta sent svör til n. Hv. þm. er auk þessa ekki svo blár í þessum efnum, þótt hann spyrji hér á Alþ. Hann hefur fulla aðstöðu til að vita þetta, því að flokkur hans hefur fulltrúa í utanrmn., þar sem þessi mál eru oft til umr. Hins vegar hafði þessi hv. þm. dálítið nýstárlegan sið, þegar hann var ráðh., slíkt mun ekki hafa tíðkazt hjá öðrum ráðh. fram til þessa. Hann hafði sína eigin sendimenn úti í löndum, er hann sendi, að því er virtist, án þess að ráðfæra sig við sína meðráðh. Einn slíkur maður er nýkominn til landsins. Hann var búinn að vera 5 mánuði eða lengur á ferðalagi á vegum ríkisstj. og eins konar sendimaður fyrrv. atvmrh. Hann hafði dvalið lengi í Póllandi. Árangurinn af för hans liggur fyrir í skýrslu. Þar er lauslega talað um, að Pólverjar geti látið þetta og kannske keypt hitt. Þeir eru fúsir til að taka við peningalánum frá hraðfrystihúsunum. Ég man ekki, hvað margar tugþúsundir þeir vilja þiggja til þess að byggja upp og innrétta hjá sér sölubúðir fyrir fisk. Auk þess hafa þeir eftir skýrslu nm. að dæma haft mjög góð orð um að láta okkur hafa 4–5 hundruð stúlkur til þess að keppa um síldarvinnu hér á landi við íslenzkar stúlkur. Í fljótu bili sé ég ekki, að árangur af þessari för, sem hefur kostað 60.000 kr. eða vel það, sé öllu meiri. Það er að vísu gott og blessað að fá þau skilaboð frá útlendu ríki, að það vilji þiggja peninga og vilji senda nokkur hundruð stúlkur til að vinna á Íslandi. En ég held, að þess háttar markaðsleit sé frekar lítilfjörleg og til lítils af að státa. Og mér finnst, að sá ráðh., sem stendur fyrir slíku, standi ekki neitt sérlega vel að vígi með að bera á núv. ríkisstj. ódugnað í þessum efnum. Hv. þm. gerði svo fjárl. að umtalsefni og þá einkum það voðalega tiltæki ríkisstj. að leggja til við fjvn. að skera niður að nokkru þær fjárhæðir í fjárl., sem ekki eru lögbundnar. Ég geri ráð fyrir því, að hvaða leið sem farin yrði til þess að lækka greiðslur fjárl., þá mundu þær ekki finna náð fyrir augum hv. þm. eða flokks hans. En vegna þeirra staðhæfinga, að framlög til verklegra framkvæmda í fjárl. séu fyrrv. stjórn að þakka, en ekki núv. stjórn, þá vil ég drepa á það. að í fjárlagafrv. fyrrv. ríkisstj. var lagt til, að til nýrra vega yrði varið 5 millj. kr., en í frv., eins og meiri hl. fjvn. leggur til, að það verði afgr., eru framlögin í þessu skyni 61/2 millj. Ekki getur þessi viðbót verið að þakka þeirri ríkisstj., sem fór frá. Sama máli gildir um brúargerðir. Fyrrv. ríkisstj. lagði til, að varið skyldi til þeirra 11/2 millj. En ef frv. verður samþ. eins og það liggur nú fyrir, verða framlögin til brúargerða 2,3 millj. þrátt fyrir þennan niðurskurð. Þá eru það hafnarmannvirkin. Hv. þm. talaði um, að framlagið til þeirra mætti sízt skerða. Fyrrv. stjórn ætlaði til þeirra 4.8 millj., en eins og frv. er nú, á að verja til þeirra hluta rúmum 7 millj. Það er þess vegna fullkomin villukenning, að núv. stjórn sé að skera niður framkvæmdir, þannig að minna verði ætlað til þeirra hluta en upphaflega var ákveðið. Það hefur verið sýnt fram á, að framlögin til verklegra framkvæmda hafa verið aukin stórkostlega. En í sambandi við þetta vil ég benda á, þar sem þessar tölur hafa verið vefengdar, bæði af hv. form. fjvn. og öðrum, að þær eru teknar af tveim aðilum, bæði skrifstofunni og einstökum þm., svo að ég get ekki álitið, að báðum þessum aðilum hafi skjöplazt svo, að þessar tölur láti ekki nærri. Hv. 2. þm. S-M. talaði í dæmisögum og líkingum um till. nefndarinnar og ríkisstj. Ég sé nú ekki ástæðu til að svara hv. þm., enda finnst mér það ekki heldur liggja vel fyrir hv. þm. að tala í líkingum og dæmisögum. Hv. þm. sagði í sambandi við till. á þskj. 704, um að heimila frestun á framkvæmdum, að það væri nýmæli, eins og hann hefði aldrei séð því líkt. Nú hefur hv. þm. sér það að vísu til afsökunar, að hann er hér nýr af nálinni og kannske ekki kunnugur því, sem gerzt hefur hér undanfarið. Það rétta er, að öll undanfarin ár hefur slík heimild verið samþ. fyrir ríkisstj. varðandi fjárlagaafgreiðslu. Það er því fjarri því, að hér sé um nokkurt nýmæli að ræða. En það væri óforsvaranleg framkvæmd á afgreiðslu fjárl., ef ekki væri fyrir hendi slík heimild fyrir ríkisstj., eins og útlitið er í raun og veru burtséð frá öllu bjartsýnistali. Varðandi aths., sem gerð hefur verið varóandi 2. lið þessarar brtt., um að ríkisstj. sé veitt heimild til að taka lán allt að 25 millj. kr. til þess að ljúka framkvæmdum, sem fé er veitt til á fjárl., ef tekjur hrökkva ekki til fyrir gjöldum og vinnuafl nægilegt að skaðlausu fyrir atvinnulífið, þá vil ég benda á, að fordæmi hefur verið gefið fyrir þessu áður. Við afgreiðslu fjárl. 1946 var samþ. heimild til að taka lán allt að 15 millj. kr. í þessu skyni, svo að ef þingið gat samþ. þetta þá og veitt fyrrv. stjórn slíka heimild, þá ætti að vera mögulegt að samþykkja þetta nú. En þessi heimild er fram komin til þess, að stjórnin hafi einhverja heimild til að útvega fé til þessara framkvæmda, ef á þarf að halda og ástandið í landinu krefst þess. Þetta er líka þvert á móti því hugarfari, sem hv. þm. Siglf. vildi ætla stjórninni, þar sem hann fullyrti, að hennar plan væri að minnka atvinnuna í landinu. Ef stjórnin væri með slíkt hugarfar, þá mundi hún ekki biðja um neina heimild í þessa átt. En þar sem stjórnin vill hafa opna leið til þess að koma verkunum áfram, þótt fé sé kannske ekki fyrir hendi í ríkissjóði, þá fer hún fram á þessa heimild. Ég dreg við mig að svara tali hv. þm. Siglf, um skemmdarstarfsemi. Það er næsta ógeðslegt hér á Alþ. að kasta fram slíkum fullyrðingum. Þess háttar tal á heima í vissum herbúðum hér á landi, en ekki á Alþ. Þá talaði hv. þm. um, að bankarnir drægju saman starfsemi sína eftir beiðni núv. ríkisstj. Þetta er hin mesta staðleysa. Það er vitað, að bankarnir eru tregir til að lána og það miklu meira, en á undanförnum árum, og ástæðan er augljós. Spariféð er dregið út úr bönkunum. Þá er eðlilegt, þegar féð minnkar, sem bankarnir hafa með höndum, að lánastarfsemin þrengist. Það er ekki óeðlilegt. En það er óréttmæt ásökun að beina því að ríkisstj. og bönkunum, að þetta sé gert visvítandi til þess að þrengja að atvinnulífinu í landinu. Hv. þm. Siglf. minntist svo á þá „ömurlegu leið“, eins og hann sagði, sem ríkisstj. hefði farið til þess að afla ríkissjóði tekna. Svo, já. Það má nú öllu nafn gefa. Sú leið er nú ekki annað en það, sem þingið hefur á öllum árum meir og minna farið, að afla ríkissjóði tekna með tollum. Og sú leið er ekki ömurlegri en það, að henni var mjög haldið fram í svokallaða hagfræðingaálitinu, sem ég býst við, að hv. þm. Siglf. vilji ekki vefengja, að sé rétt. Þó að því hafi verið haldið fram þar, að tollar ættu að vera til að minnka eyðslu í landinu, þá á sú stefna að leggja á tolla einnig að þjóna því markmiði að veita ríkissjóði tekjur við hliðina á því að minnka eyðsluna í landinu. - Hv. þm. Siglf. virðist leggja mikið upp úr eignakönnuninni, að hún verði framkvæmd sem fyrst. Hvernig hún kemur við flokksbræður hans, skal ég ekki segja. En ekki þætti mér ólíklega við bregða, þó að mennirnir, sem hæst hafa hrópað um eignakönnun, mundu, þegar til kasta kemur, reyna að skríða í kuðunginn og flýja undan þeim óvinsældum, sem slík löggjöf kann að verða fyrir, og varpa skuldinni þá á aðra menn. Ég veit ekki, hvort hv. 2. þm. Reykv. er hér viðstaddur. En ef hann er það, vildi ég biðja hann afsökunar á því, að ég minnist siðast á það, sem hann lagði til málanna, þó að hann hafi verið fyrstur hér á lista yfir það, sem ég skrifaði upp til að svara. Það var ein fyrirspurn, sem hann lagði fyrir ríkisstj., að því er virtist, sem hann óskaði eftir að fá svar við. Og hún var um það, hvers vegna innkaupastofnun ríkisins ætti ekki líka að annast innkaup nauðsynja fyrir almenning. Þessu er hægt að svara. Það er vitanlegt, að innkaupastofnun ríkisins er ekki hugsuð sem landsverzlun í venjulegum skilningi. Ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. trúir á blessun landsverzlunar í einu og öllu. En þessi stofnun er ekki hugsuð sem slíkt fyrirtæki, heldur sem stofnun, er hafi með höndum innkaup á ákveðnum hlutum, sem ríkið þarf sjálft að nota til framkvæmda á vegum þess, og á að vera hliðstæð innkaupastofnun Reykjavíkurbæjar og annað ekki.

Hún er nú innkaupastofnun til að kaupa ekki inn.

Hv. 6. þm. Reykv., sem fram í tók, má bezt vita um þá stofnun, sem stendur undir honum. Hv. 6. þm. Reykv. er húsbóndi þessarar stofnunar og má bezt vita um þá hluti, sem henni við koma, og það er afsakanlegt, þó að ég sé ófróðari um það.



Herra forseti. Ég er flm. að tveimur brtt. á þskj. 704, 1. og 3. brtt. á því þskj. Þær eru hvorug stórvægileg, og ætla ég, að ekki þurfi um þær að hafa mörg orð, og það því siður sem hv. samþm. minn, 1. þm. Árn., sem flytur þær einnig, hefur þegar mælt fyrir þeim, að mér er sagt, og sjálfsagt vel og réttilega. - Fyrri brtt., sem við nokkrir þm. flytjum sameiginlega, er um hækkun úr 15 þús. kr. upp í 16.500 kr., þ.e.a.s. um 1500 kr. til blindrastarfsemi í landinu. Hv. 1. þm. Árn. hefur sjálfsagt skýrt, hvers vegna við flytjum þessa brtt. nokkrir saman. Það er út af sérstökum útgjöldum, sem blindrastarfsemin hefur orðið fyrir umfram áætlanir sínar. 15 til 22 hundruð kr. útgjöld til þess að hjálpa röskum manni, blindfæddum, til þess að eignast harmoniku til þess að spila á. Þetta þykir kannske nokkuð skrítið í sjálfu sér að óska framlags á fjárl. til harmónikukaupa. En þegar við lítum á, hver munur er á ljósi og myrkri og kjörum þeirra, sem í myrkri sitja, og hinna, sem ljósið sjá, þá verður þetta ekkert skrítið. Þessi maður hefur óskað eftir þessu. Hann kann að fara með slíkt hljóðfæri og hefur fengið óskir sínar uppfylltar. Að vísu hefur hv. form. fjvn. látið í ljós, að hann áliti, að þessi brtt. ætti að vera óþörf, þar sem örorkubætur ættu að koma þar til greina. Gott og vel. En þetta á nú ekki að koma til greina þarna, því að þetta eru útgjöld, sem orðin eru og verður annaðhvort að jafna á milli blindrastarfseminnar og Alþ. eða jafna ekki. Hitt er viðkomandi framtíð mannsins, til þess að honum verði séð farborða, sem örorkuframfærslunni við kemur, og er allt annað mál. Ég vil því, eins og hv. form. fjvn. gaf mér kost á, taka þessa brtt. aftur til þess að gefa hv. form. fjvn. tækifæri til 3. umr. til að skipta um skoðun í þessu efni og greiða þessari brtt. atkv. sitt síðar. Hin brtt. er um nokkra þóknun til Ásgeirs Hraundals á Stokkseyri í viðurkenningarskyni fyrir störf hans við dýralækningar. Þessi maður er einn af þeim mönnum, sem eru lagnir við að hjálpa dýrum, og hans hefur oft verið vitjað til þess og með góðum árangri. Hann hefur haft mikla fyrirhöfn og eril við þetta um langt skeið, en lítið sem ekkert borið úr býtum. Hann er roskinn maður og fátækur. Þetta er hugsað sem viðurkenning fyrir það, sem þessi maður er búinn þegar að vinna, og kemur þetta því ekki undir þá lagasetningu, sem hv. form. fjvn. benti á í þessu sambandi. að nú væri búið að samþykkja um dýralækningar. Og þar sem nú er kominn lærður dýralæknir á Selfoss, þá má telja, að starfi þessa fátæka manns í þessu efni muni vera lokið. Sem sagt, maður treystir því, að hv. þm. greiði allir atkv. með þessari brtt. í viðurkenningarskyni fyrir vel unnið og erilsamt starf, sem er búið að vinna nú þegar. Ég á hér ekki fleiri brtt.. og væri kannske réttast fyrir mig að láta máli mínu lokið, því að ef fara á út í fjárlagaafgreiðsluna, þá mundi ekki vinnast tími til þess. Þó get ég ekki á mér setið að minnast á það, að ég mun greiða atkv. með því, að þær aðgerðir verði heimilaðar, sem nú liggur brtt. fyrir um, 15% lækkunin á verklegum framkvæmdum, sem ekki eru lögbundnar. og jafnframt minnast á brtt. þær. sem liggja fyrir á þskj. nr. 704 frá hæstv. fjmrh. Ég skil allar þær brtt. og af hvaða rótum þær eru runnar. Og ég skil þá nauðsyn, sem liggur á bak við þær allar saman, og ég get greitt atkv. með þeim. Það er ekki af því, að ég vilji andmæla þeim, að ég minnist á þær, því að þær eru komnar fram vegna varúðar, þó að það sé vitanlega ekki með glöðu geði, að ég greiði þeim atkv. Öðru nær. Þær raddir láta hátt, svona af og til, að það verði að verja athafnalífið í landinu og taka ekki vinnuaflið til annars, en þess, sem nauðsynlegt er fyrir þjóðarbúið. En þetta, sem er nefnt starf og athafnalíf í landinu, og hitt, sem hér er verið að skera af beint og óbeint, þ.e. framkvæmdir hins opinbera, er svo skylt hvort öðru, að deila má um það mjög lengi, hvort frekar muni vera undirstöðusteinar í þjóðfélaginu, hvað atvinnulíf snertir, t.d. vegagerðir um landsbyggðina, að því leyti sem þær eru skynsamlega ákvarðaðar og framkvæmdar. annars vegar og hins vegar framleiðslu- og uppbyggingarstarfið sjálft í sveitum landsins, meðan lendur eru ekki í fullri byggð á þessu landi, að telja megi, er hvað öðru skylt, og þykja mér slíkar vegagerðir ekki sízt undirstöðuatriði atvinnulífsins. Og ef stemma á stigu fyrir því - sem virðist nú vera áhugi fyrir, bæði í sveitum og kaupstöðum, og ekki sízt í Reykjavík -. að fólkið þyrpist í kaupstaðina úr sveitunum, þá þarf ekki sízt að athuga, hvernig eigi að treysta samgöngur til sveita og hvernig þannig eigi að tryggja, að bændur hverfi ekki frá búum sínum og að ungum og efnilegum mönnum þyki fýsilegt að búa í sveit. Þetta er sameiginlegt áhugamál sveitamanna og kaupstaðabúa. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. En það er nauðsynlegt, að við afgreiðslu fjárl. sé þess gætt, að þörfu málin gangi fyrir þeim, sem óþarfari eru. En þessa hefur ekki verið gætt nú um langan tíma, svo sem skyldi, við samningu fjárl. Og þessa hefur verið gætt minna og minna. Ég vildi láta þessa skoðun mína í ljós, ekki sízt með tilliti til þess, sem hefur komið fram hjá hæstv. ríkisstj. í sambandi við VIII. lið á brtt. nr. 704 - sem ég játa, að eins og málin liggja fyrir, er eðlileg, og ég mun greiða atkv. með -, að ef eitthvað á að skera niður, þá ber að skera af miður þörfum liðum fremur en hinum nauðsynlegu. Ég hef ekkert að þakka og lítið að vanþakka hv. fjvn. Það er ekki von, að hún geti sagt, eins og sagt var í gamla daga, að hún hafi litið yfir allt, sem hún hafi gert, og getað svo sagt með réttu: „Sjá, það var harla gott.“ Það væri ofætlun. Hún samanstendur af mönnum víðs vegar að af landinu, og hver otar þar sínum tota. Hún er ranglát, vill þó gæta sanngirni gagnvart öllum og vera sjálfri sér bezt. Og við verðum að taka þessu, af því að þetta er svona. Ég viðurkenni, að starf fjvn. er vandasamt starf og ekki nokkur leið að gera það svo að öllum líki. Og mér finnst ástæðulaust að beina hörðum skeytum að einstökum hv. þm., sem eru í fjvn., það yrði þá heldur að beina aðfinnslum að fyrirkomulaginu sjálfu í þessum efnum. Ég býst við, að sú lagasetning, sem skipar fyrir um ákvörðun fjárl., eins og gert er, þyrfti raunverulega að breytast.