Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1977 liggur hér fyrir hv. þd. á þskj. 645. Frv. til fjáraukalaga vegna sama árs hefur þegar verið lagt fram í Sþ. og vísað til hv. fjvn. Frv. þetta til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1977 er samið eftir ríkisreikningi, A-hluta, fyrir árið 1977, sem yfirskoðunarmenn hafa fjallað um og undirritað till. sínar við hinn 3. þ. m., maímánaðar 1979. Ríkisreikningurinn, A-hluti, var afhentur yfirskoðunarmönnum til meðferðar og lagður óendurskoðaður fyrir Alþ. í aprílmánuði 1978 og B-hluti reikningsins í nóv. s. l. Nú er reikningurinn í heild lagður fyrir Alþ. endurskoðaður með aths. yfirskoðunarmanna, svörum ráðh. við þeim og tillögum yfirskoðunarmanna. Yfirskoðunarmenn gerðu fsp. eða aths. í 8 liðum og birtu auk þeirra yfirlit um viðskipti innheimtuembætta við ríkissjóð samkv. bókhaldi ríkisbókhaldsins fyrir árið 1977 með hliðstæðum h'ætti og áður hefur verið gert. Í till. sínum telja yfirskoðunarmenn að fullnægjandi skýringar hafi fengist við aths., en að nokkur atriði verði til athugunar framvegis. Ég leyfi mér að vísa í ríkisreikninginn til nánari skoðunar varðandi þennan þátt í afgreiðslu reikningsins. Hér á Alþ. hefur áður verið gerð grein fyrir afkomu ríkissjóðs á árinu 1977. Ég mun þó geta stærstu gjalda- og teknaliða A-hluta reikningsins eins og þeir koma fram í frv. og ríkisreikningi. Gjöld námu 102 milljörðum 821 millj. kr. 127 þús. Tekjur námu 100 milljörðum 277 millj. 532 þús. kr. Rekstrarhalli nam því 2 milljörðum 543 millj. 595 þús. kr. Gjöld einstakra rn. voru þessi: Æðsta stjórn ríkisins 804 millj. 794 þús. kr. Forsrn. 1799 millj. 919 þús. kr., þar af 630 millj. kr. til Byggðasjóðs. Menntmrn. 15 milljarðar 995 millj. 203 þús. kr., þar af 5 milljarðar 70 millj. kr. til Háskólans, menntaskóla og sérskóla, 7 milljarðar 276 millj. kr. til héraðsskóla og grunnskóla. Utanrrn. 1303 millj. 776 þús. kr. Landbrn. 5 milljarðar 870 millj. 267 þús. kr., þar af 2 milljarðar 706 millj. kr. til uppbóta á útfluttar landbúnaðarafurðir. Sjútvrn. 2 milljarðar 581 millj. 960 þús. kr., þar af Haftannsóknastofnun 632 millj. kr. Dóms- og kirkjumálarn. 7 milljarðar 66 millj. 901 þús. kr., þar af 1725 millj. kr. til Landhelgisgæslu. Félmrn. 4 milljarðar 699 millj. 904 þús. kr., þar af 3 milljarðar 669 millj. kr. til Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Heilbr.- og trmrn. 34 milljarðar 561 millj. 29 þús. kr., þar af 24 milljarðar 546 þús. kr. til Tryggingastofnunar ríkisins og Atvinnuleysistryggingasjóðs. Fjmrn. 4 milljarðar 276 millj. 472 þús. kr., þar af 1 milljarður 98 millj. kr. til toll- og skattheimtu, 1233 millj. kr. til uppbóta á lífeyri, eftirlauna og styrktarfjár, auk 183 millj. kr. til lífeyrissjóða bænda og verkalýðsfélaga. Samgrn. 10 milljarðar 412 millj. 775 þús. kr., þar af 6 milljarðar 382 millj. kr. til vegamála. Iðnrn. 3 milljarðar 233 millj. 64 þús. kr., þar af til Orkusjóðs, Orkustofnunar og annarra þátta orkumála 2 milljarðar 557 millj. kr. Viðskrn. 6 milljarðar 645 millj. 745 þús. kr., þar af niðurgreiðslur 5 milljarðar 770 millj. kr. og olíustyrkir 743 millj. kr. Hagstofan 77 millj. 667 þús. kr. Ríkisendurskoðun 99 millj. 552 þús. kr. Fjárlaga- og hagsýslustofnun 3 milljarðar 392 millj. 99 þús. kr., þar af vegna vaxta og verðbóta af skuldum ríkissjóðs 3 milljarðar 346 millj. kr. Stærstu tekjuliðir voru eftirtaldir og er þá miðað við álagningu þeirra en ekki innheimtu: Skattar námu 98 milljörðum 379 millj. 573 þús. kr. Beinir skattar námu 14 milljörðum 16 millj. kr., þar af tekjuskattur 9 milljarðar 595 millj. kr. Óbeinir skattar námu 84 milljörðum 363 millj. kr., þar af nam sölugjald í hlut ríkissjóðs, hluti Jöfnunarsjóðs er ekki meðtalinn, 36 milljörðum 151 millj. kr., gjöld af innflutningi 22 milljörðum 432 millj. kr., sérstakt vörugjald 5 milljörðum 907 millj. kr. Hagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins var 8 milljarðar 219 millj. kr. og launaskattar 5 milljarðar 890 millj. kr. Aðrar tekjur en skatttekjur námu 1 milljarði 897 millj. 959 þús. kr., þar af vextir 1247 millj. kr. Ég tel ekki ástæðu til að rekja fleiri tölur úr ríkisreikningi fyrir árið 1977, en vísa í reikninginn sjálfan að öðru leyti. Leyfi ég mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil gjarnan varpa þeirri spurningu fram til hæstv. fjmrh., hvort búast megi við því að ríkisreikningurinn fyrir 1978 verði lagður fram hér á Alþ. áður en þingi lýkur. Það tókst á s. l. ári að leggja ríkisreikninginn, þann sem nú er verið að fjalla um, fram 4 mánuðum eftir áramótin, áður en þingi lauk, og ég held að það sé mjög til hins betra að alþm. hafi tækifæri til þess að sjá útkomu liðins árs yfir sumarið, áður en komið er svo til þings og fjárlagafrv. fyrir næsta ár er lagt fram, að samanburður og skoðun á fjármálunum geti átt sér stað með þeim hætti. Mig langar aðeins til að vita það, ef hæstv. fjmrh. getur svarað því nú.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykn. hefur gert fsp. um hvað líði ríkisreikningi fyrir árið 1978. Um það hef ég það að segja, að þeir fyrstu kaflar ríkisreikningsins fyrir árið 1978 munu verða tilbúnir fyrir þinglausnir. Kaflar þessir ná yfir 70 fyrstu síður reikningsins. Munu þm. fá þennan hluta ríkisreikningsins í hendur strax og honum er lokið. Í athugun er að nýta nýjar vélar hjá Ríkisprentsmiðjunni Gutenberg við frágang þeirra sérstöku yfirlita sem III. kafli ríkisreikningsins hefur að geyma. Stefnt er að því að undirbúningsvinna við prentun fjárl. nýtist við gerð ríkisreiknings, en eins og sjá má eru fjárlagatölur teknar upp í reikningum til samanburðar. Ég mun þó gæta þess sérstaklega, að tilraunir þessar taki ekki óhóflega langan tíma, og leggja kapp á að ríkisreikningurinn í heild verði sem fyrst tilbúinn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um Rafmagnseftirlit ríkisins sem komið er frá Ed. Hér er um að ræða stjfrv. sem lagt var fram í síðasta mánuði. Í Ed. hlaut það góðar viðtökur. Deildin gerði á því tvær breytingar sem varða 9. gr. upphaflegs frv. Önnur breytingin snýr að heimild til gjaldtöku, sem var lækkuð úr 1.5% af seldri raforku í 1.2%, og hin breytingin varðaði tæknilegt atriði varðandi innheimtu á svokölluðu raffangaprófunargjaldi sem heimilt er að taka af raftækjum samkv. 9. gr. frv. Sú heimild hefur raunar verið í gildi og er í gildi í núverandi lögum, en hefur ekki verið notuð um 15 ára bil. Við þessar breytingar hef ég ekkert sérstakt að athuga. Þær voru gerðar að höfðu samráði við iðnrn. og að vel athuguðu máli. Ég tel að þær séu út af fyrir sig eðlilegar og veiti fyrst um sinn fullnægjandi svigrúm til tekjuöflunar fyrir Rafmagnseftirlitið. Frv. er annars að meginstofni undirbúið af n. sem fyrrv. iðnrh. skipaði, og síðan var farið yfir það á liðnum vetri á vegum iðnrn. og gerðar nokkrar breytingar á þeim till. sem frá n. komu, m. a. með hliðsjón af ábendingum frá forstöðumönnum og öðrum starfsmönnum Rafmagnseftirlitsins. Þetta frv. felur í sér þá meginefnisbreytingu frá gildandi lögum, að Rafmagnseftirlit ríkisins er tekið undan Orkustofnun, sem hefur haft yfirumsjón með stofnuninni af hálfu ríkisins og hefur séð um að fullnægt sé ákvæðum laga um varnir gegn hættum og tjóni af raforkuvirkjum. Þetta umsjónarstarf þykir ekki lengur eiga heima í verkahring Orkustofnunar og ekki samrýmast breytingum sem fyrirhugað er að gera á starfsemi hennar. Sú formbreyting felst þannig í frv. þessu, að nú er gert ráð fyrir sérlögum um Rafmagnseftirlit ríkisins, en ákvæði um þau efni hefur verið í almennum orkulögum. Af öðrum nýmælum í lagafrv. vil ég nefna m. a. skýrari ákvæði samkv. 5. gr. um vald rafmagnseftirlitsstjóra til að úrskurða um tiltekin atriði, en þeim ákvörðunum má áfrýja til ráðh. Þá eru samkv. 7. gr. nokkru rýmri ákvæði um setningu reglugerðar, m. a. um hönnun og frágang raforkuvirkja með tilliti til umhverfis, endurbætur á raski við nýlagnir og um samstarf við náttúruverndaraðila þar að lútandi. Einnig er heimild til að kveða á í reglugerð um fræðslu og upplýsingar til almennings um hættur af rafmagni og leiðir til að verjast þeim. Eins og ég gat um áðan eru samkv. 9. gr. frv. rýmkaðar lítillega heimildir frá því sem er í gildandi lögum um leiðir til tekjuöflunar til að standa undir rekstri Rafmagnseftirlitsins, þar sem gert er ráð fyrir að eigendur raforkuvera og rafveitna skuli greiða til eftirlitsins gjald allt að 1.2% af heildartekjum þeirra af raforkusölu og leigu mælitækja, að frádregnu andvirði aðkeyptrar raforku, söluskatti og verðjöfnunargjaldi, en áður var heimild til gjaldtöku 1%. Um þetta atriði er gert ráð fyrir að ráðh. setji ákvæði í reglugerð um fjáröflun fyrir Rafmagnseftirlitið, auk þess sem fjvn. hefur það á valdi sínu að hvaða marki þessi gjaldtökuheimild skuli notuð. Ég gat um það, að heimild í gildandi lögum til að taka svonefnt raffangaprófunargjald hefur ekki verið notuð um 15 ára bil en nú hefur rn. hlutast til um að innheimta á þessu gjaldi verði hafin. Nokkur óvissa er um hversu miklum tekjum þetta muni skila. Samkv. áætlun, sem núverandi forstöðumenn Rafmagnseftirlitsins hafa gert samkv. bjartsýnum áætlunum, hrykki sú heimild, sem fyrir er um gjaldtöku af seldri raforku, ekki til þess að standa undir kostnaði við Rafmagnseftirlitið þannig að nokkru mundi nema á næstu árum samkv. áætlun þeirra. Ég vænti þess, að með þeim heimildum, sem nú eru í frv. um fjáröflun, verði tryggt að ekki þurfi að leggja sérstaklega fram fjármagn úr ríkissjóði til rekstrar Rafmagnseftirlitsins, heldur standi tekjustofnar undir gjöldum við nauðsynlega starfsemi þess. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. þessu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. á þskj. 621 ásamt hv. þm. Svövu Jakobsdóttur um breytingar á lögum um almannatryggingar, þannig að 10. gr. laganna orðist svo: „Lífeyristryggingar taka til ellilífeyris, örorkulífeyris, makabóta, barnalífeyris, barnsburðarbóta, mæðralauna, fæðingarstyrks, ekkjubóta og ekkjulífeyris.“ „Á eftir 14. gr. laganna komi ný grein, er verði 15. gr., svo hljóðandi: „Allar íslenskar konur, sem forfallast vegna barnsburðar, skulu njóta barnsburðarbóta í 90 daga samtals. Rýmri réttur samkv. kjarasamningum eða öðrum lögum helst. Bætur samkv. öðrum ákvæðum þessara laga hafa ekki áhrif á greiðslur samkv. grein þessari. Upphæð greiðslu barnsburðarbóta skal miðast við full laun fyrir 8 klst. dagvinnu, eins og þau eru á hverjum tíma samkv. næstlægsta taxta verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík og greiðast mánaðarlega eftir á.“ Í grg. með frv. er stiklað á nokkrum röksemdum fyrir þessu máli. Í fyrsta lagi, að meiri hl. kvenna er við vinnu utan heimilis. Mikilvægar atvinnugreinar eru bornar uppi af vinnu kvenna. Nægir í því sambandi að minna á fiskiðnað landsmanna, heilbrigðisþjónustuna í landinu, kennarastéttina og svo mætti lengi telja. Ég held að það sé ljóst, að það heyrir til liðinna tíma að konur vinni eingöngu inni á heimilum sínum. Hvernig skyldi velferðarþjóðfélaginu vegna ef kaupmáttur heimila færi aðeins eftir launum heimilisföður? Skyldi ekki ríkisstj, eða kaupsýslumönnum bregða í brún? Ég held að efnahagskerfi okkar mundi hreinlega hrynja ef allar konur hyrfu til baka inn á heimilin. Fyrir utan vinnuframlag þeirra í undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar er efnahagsleg afkoma heimilanna undir vinnu þeirra komin. Þó verða konur enn þá að sætta sig við að vera annars flokks vinnuafl. Konur vilja vera efnahagslega sjálfstæðar. Þær vilja vera virkir,þátttakendur í störfum þjóðfélagsins, ekki einskorða sig við heimilishald og barnauppeldi. Hvort sem þær vinna utan heimilis eingöngu af fjárhagsástæðum eða vegna þess að þær hafa kosið sér það sem áhugi þeirra og menntun segir til um, þá vilja þær halda áfram starfi sínu, hvort sem þær verða mæður eða ekki, rétt eins og karlar velja sér ekki störf eftir því hvort þeir verða feður eður ei. Gegn þessari þróun verður ekki gengið. Þess vegna varðar það miklu um velferð þessarar þjóðar, um framtíð barna okkar, að félagslegar aðgerðir mæti þörfum útivinnandi foreldra og barna þeirra. Það vantar mikið á að þessu hafi verið nægjanlega sinnt til þessa. Mikið vantar t. d. á að hægt sé að bjóða börnum jafnan rétt til dvalar á dagvistunarheimilum eða að nægjanlegt tillit sé tekið til þess almennt að aukin útivinna foreldra útheimtir stofnanir sem sinnt geti uppeldi barna og tekið að nokkru við hlutverki því sem móðir gegnir á heimili. Ég flutti till. til þál. um þetta mál hér á Alþ. í febr. 1975. Þá sat ég hér sem varamaður Jónasar Árnasonar. Þá stóð fyrir dyrum endurskoðun á lögum um almannatryggingar, og þá vænti ég þess að þetta réttlætismál næði fram að ganga í gegnum almannatryggingar, en sú varð ekki raunin á. Litlu seinna - eða í apríl sama ár - flytur hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir ásamt fleirum frv. til l. um breyt. á lögum um atvinnuleysistryggingar þess efnis að Atvinnuleysistryggingasjóður skuli standa undir greiðslu til kvenna í verkalýðsstétt sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, þær skuli fá atvinnuleysisbætur í 90 daga. Þessu tilræði við Atvinnuleysistryggingasjóð var þegar mótmælt af stjórn sjóðsins og Alþýðusambandinu og sýnt fram á að það mundi hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir sjóðinn til þess að gegna því hlutverki sem hann var stofnaður til að inna af hendi. Meðflm. frv., þeir Guðmundur H. Garðarsson og Pétur Sigurðsson, voru háðir í miðstjórn Alþýðusambandsins og Pétur auk þess í stjórn sjóðsins. Þrátt fyrir það var málið rekið áfram þó þeim sérstaklega hefði átt að vera fullljóst að sjóðurinn hefði ekki bolmagn til að standa undir þessum greiðslum. Nú er svo komið að greiðslur vegna fæðingarorlofs eru meira en helmingur af öllum bótum úr sjóðnum. Á s. l. ári nam þessi upphæð 517 millj. 623 þús. kr. Þá greiddu atvinnurekendur 395.6 millj. kr. í sjóðinn, um það bil 2/3 af þessum útgjöldum. Á sama tíma voru allar aðrar atvinnuleysisbætur 389 millj. kr. Konur í verkalýðsstétt, sem eru að gegna því hlutverki að eignast börn, hafa síðan hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur tókst með fulltingi Alþingis að koma fram breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar verið skilgreindar sem stærsti atvinnuleysingjahópurinn í landinu. Ég læt hv. alþm. um að meta þá virðingu sem íslenskum konum í verkalýðsstétt er sýnd með þessum lögum. Með þessari frv.-gerð er reynt að leiðrétta það misræmi og óréttlæti sem nú er ríkjandi varðandi þetta mál. Í nær aldarfjórðung hafa konur, sem vinna hjá ríkinu, haft launað leyfi vegna barnsburðar - og hjá bæjarfélögum einnig. Síðan bættust atvinnuleysisbætur við hjá konum í verkalýðsstétt, sem uppfylla lágmarksskilyrði til bóta. Þrátt fyrir þetta eru fjölmargar konur utan allra réttinda. Æskilegast hefði verið að stíga stærra skref fyrir foreldra sem gætu eftir eigin óskum skipt á milli sín launuðu leyfi til að annast um nýfædd börn sín. Í Verkalýðsfélagi Akraness höfum við t. d. farið inn á þessa braut. Þar er svolítil upphæð veitt úr sjúkrasjóði félagsins vegna barnsburðar. Þessa upphæð fá jafnt karlar sem konur, - karlarnir ef konur þeirra hafa ekki uppfyllt skilyrði til bóta. En ég tel það vænlegra til árangurs að hafa skrefið ekki stærra að sinni. Þá horfi ég sérstaklega á þær staðreyndir, að af tæpum 4000 fæddum börnum á Íslandi árið 1977, sem eru síðustu útgefnar tölur frá Hagstofu Íslands, eru 1437 börn óskilgetinn. Eftir orðanna hljóðan eru þetta börn einstæðra mæðra. Við vitum að þetta er ekki alls kostar rétt, því að margir foreldrar búa saman í óvígðri sambúð eða án þess að vera gift, en samt eru það gífurlega mörg börn sem eru á framfæri einstæðra mæðra. Hlutur þessara kvenna og barna er náttúrlega langverstur. Margar þessar mæður eru ungar og allslausar og það tekur sinn tíma að fá úrskurð um meðlag. Þær hafa margar hverjar ekki getað fengið atvinnuleysisbætur vegna barnshurðar eingöngu vegna þess að þær hafa ekki uppfyllt lágmarkskröfur, ekki verið búnar að vinna nógu lengi til að ná tilskildum réttindum. Ég held að efnahagsleg og félagsleg röskun á lífi þessara kvenna og öll aðstaða barna þeirra sé slík að ekki sé sæmandi þjóðfélagi sem býr við almannatryggingar. Við erum nýbúin að samþykkja hér á Alþ. aðild Íslands að alþjóðasamningum um mannréttindi. Í 10. gr. þessara laga um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi segir, með leyfi forseta: „1. Mesta mögulega vernd og aðstoð skuli látin fjölskyldunni í té, en hún er hin eðlilega grundvallarhópeining þjóðfélagsins, sérstaklega við stofnun hennar og á meðan hún er ábyrg fyrir umönnun og menntun framfærsluskyldra barna . . 2. Mæðrum skal veitt sérstök vernd í hæfilegan tíma fyrir og eftir barnsburð. Á þessum tíma skal vinnandi mæðrum veitt launað leyfi eða leyfi með nægum almannatryggingagreiðslum.“ Með þessari samþykkt tel ég að við höfum skuldbundið okkur til þessarar félagslegu ábyrgðar. Nú verður mörgum hugsað til þess á hvern hátt þetta skuli fjármagnað. Lífeyristryggingar almannatrygginga eru fjármagnaðar 86% af ríkinu, 14% af atvinnurekendum. Við gætum í fyrsta lagi hugsað okkur að sami háttur verði hafður á. Þá vex hlutur atvinnurekenda vegna þessa máls í sama hlutfalli og ríkisins. En í öðru lagi gætum við hugsað okkur að sérskatta atvinnurekendur vegna þessa. Ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun tölur um atvinnutekjur landsmanna annarra en sjómanna og voru þær 260 milljarðar árið 1978. Þar af er ASÍ-verkafólk með 180 milljarða. Það eru 1250 börn sem atvinnuleysistryggingar greiða fyrir 517.6 millj. eða um 0.3% miðað við launatekjur ASÍ-verkafólks. Þessi prósenta yrði hærri ef miðað væri við aðrar launagreiðslur og tekjur kvenna innan annarra stétta. Þetta fyndist mér eðlilegasta og sjálfsagðasta lausnin og ég sé í Alþingistíðindum í umr. um þetta mál, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir lýsir þar þeirri skoðun sinni í umr. um breyt. í lögum um atvinnuleysistryggingar, að atvinnurekendum beri að borga þetta. Þá væri eðlilegast að hækka tillag þeirra til lífeyristryggingabálksins innan almannatrygginga sem þessu næmi. En hvor hátturinn sem yrði upp tekinn til að fjármagna þessa greiðslu ætti ekki að verða til að tefja framgang þessa máls. Mér sýnist að þm. úr öllum flokkum séu sammála um þá lausn, að þessar bætur fari gegnum almannatryggingar. Ég sé að hér hafa verið lagðar fram till. til þál. sama eðlis, og ég bendi aftur á samþykkta yfirlýsingu í alþjóðasamningi um mannréttindi, og síðast, en ekki síst höfða ég til réttlætiskenndar hv. þm. Herra forseti. Ég vona að þetta mál fái fljóta og góða afgreiðslu á þessu þingi. Það er ekki eftir neinu að bíða. Ég legg til að málið verði sent heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég er efnislega samþykkur því frv. sem hér er til umr., en vil upplýsa að það er n. starfandi sem á að endurskoða lög um almannatryggingar og hefur það verkefni að koma með till. um það, hvar og hvernig hest væri að koma fæðingarorlofinu fyrir, hvar því verði best komið fyrir innan tryggingakerfisins. Það er eitt af hennar sérstöku verkefnum, og sérstaklega var um það getið í skipunarbréfi hennar. Það er auðvitað rétt hjá hv. 1. flm., að Atvinnuleysistryggingasjóð verður að losa við þá kvöð sem fæðingarorlofið er og það sem allra fyrst. Hann hefur hvorki efni á því að greiða það og auk þess á það alls ekki heima í Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég vil líka undirstrika það, að vitanlega þarf að stórauka og rýmka rétt til fæðingarorlofs frá því sem nú er, þannig að miklu fleiri konur njóti fæðingarorlofs en nú á sér stað. Ég vek þó athygli á því, að þegar svona hlutum er komið yfir á Atvinnuleysistryggingasjóð eða almannatryggingakerfið, þá slævist e. t. v. áhugi á því að atvinnurekendur borgi það sem þeim bæri að borga í þessum efnum. Eins og hv. 1. flm. kom inn á, eru uppi hugmyndir um að gera það í einhverju öðru formi. Ég endurtek það, að efnislega er ég samþykkur þessu frv.



Herra forseti. Það er mörgum þjóðþrifamálum hreyft nú á þessum síðustu dögum og vikum og hér renna útgjaldaaukar á ríkissjóð í gegnum þingið eins og á færibandi, og stjórnarþm. keppast við að segja að þetta sé nú lítið og þetta sé réttlætismál og þetta sé alveg sjálfsagt að fari í gegn. Ráðh. keppast við að hlaupa í ræðustólinn og lýsa yfir að þeir séu alveg sammála og allt sé jafnsjálfsagt að fari hér í gegn. Hins vegar eru þeir ekki eins sammála þegar á að afla tekna til þess að sinna hinum miklu verkefnum, og þeir eru ekki heldur eins sammála um hvernig á að leysa þann alvarlega þjóðfélagsvanda sem nú steðjar að í þessu þjóðfélagi. Þá liggur ekki alveg á hreinu hvernig á að leysa málið. Það er betra að láta hér fara í gegn fjölmörg frv., sem skipta milljörðum fyrir þjóðfélagið, en láta sig engu varða þó að meginhluti atvinnulífsins sé að stöðvast í þessu landi. Farmannaverkfallið hefur nú staðið alllengi og ráðh., sem var að tala áðan, hefur haft allt sitt hreint og allt á takteinum hvernig eigi að leysa bæði þessi mál og önnur. En það eru samt einhverjar tafir á þeim lausnum. Hvaða stofnun halda hæstv. ráðh. að Alþ. sé? Á ekki að koma neinum vörnum við í þeim útgjaldaflaumi sem veður í gegnum þingið algerlega stjórnlaust? Þessi ríkisstj. er algerlega stjórnlaus. Hún reynir ekki að hafa neinn hemil á neinu. Hún er nýlega búin að heita sér fyrir setningu löggjafar sem heitir: Lög um stjórn efnahagsmála o. fl. Og í þeirri löggjöf, þó að hún sé meingölluð, er margt skynsamlegt. M. a. er í 13 gr. þeirrar löggjafar ákvæði um að fjárlaga- og hagsýslustofnun skuli annast hagsýslustarfsemi_fyrir ríkisbúskapinn í því skyni að auka á hagkvæmni og ráðdeild í ríkisbúskapnum og við meðferð opinberra fjármuna. Meðal þess háttar verkefna fjárlaga- og hagsýslustofnunar skulu vera eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð. Síðan er talið upp og í 2. lið í þeirri upptalningu í þessari löggjöf segir að kostnaðarmat á tillögum frv., sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, skuli liggja fyrir áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þn. á tilskildum tíma. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstj. -það er víst eftir einn ráðh. inni til svara: Hefur verið farið eftir þessum lögum í sambandi við meðferð þingmála undanfarnar vikur eða frá því að lögin voru sett? Er nokkuð verið að spyrja þegar stjórnarþm. eru hér í kappi að kaupa sér hylli hjá ákveðnum hópum í þjóðfélaginu: Til hvers er verið að setja þessa löggjöf?

Það eru þn. sem eiga að sjá til þess að þetta sé gert.

Já, það er ríkisstj. sem á að vera húsbóndi hér á heimilinu, því að það er hún sem er húsbóndi í stjórnarliðinu, og stjórnarliðið æðir áfram. Ég er stjórnarandstæðingur og er að vara við þeirri vitleysu sem hér veður uppi. Aðrir stjórnarandstæðingar á undanförnum árum hefðu tekið undir allt eins og það gerðist. En þetta er komið svo langt út fyrir allt velsæmi að enginn ræður við neitt í þessu þjóðfélagi. Þó að annan daginn sé verið að stofna til einhvers aðhalds og sett löggjöf eins og þessi, þá er ekkert hlustað á það. Um leið og búið er að samþykja þessa löggjöf kemur engum það við, það skal bara haldið áfram að vaða upp fyrir haus í vitleysunni, bara ef menn telja sér það vinsælt. Ef menn telja sig geta fengið einhver atkv. út á það, þá skal það reynt. Hvað varðar þessa sömu menn um loforðin sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar? Og hvar standa þeir þegar þeir eiga að standa reikningsskil gerða sinna í því sambandi? Þetta er ekki eina málið sem verið er að lýsa hér. Það eru mörg mál sem svona hafa gengið fram síðustu daga. Og ég vil nú einu sinni, þó að ég hafi í raun og veru ekkert traust á núv. ríkisstj., biðja ráðh. sem einstaklinga í þessari ríkisstj., sem margir hverjir eru greindir menn, að muna eftir eigin samþykkt og segja: Nú verðum við að hafa eitthvert taumhald á stjórnarliðinu. - Eða hafa allir ráðh. gefist upp og telja ríkisstj. steindauða? En þeir segja auðvitað ekki af sér, það verður þá einhver að bera þá út í stólunum og hvolfa úr þeim. En hver vill taka á sig þá leiðindavinnu?



Herra forseti. Vandlæting hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar er algert vindhögg og furðulegt að hann skuli nota þetta tækifæri til að ausa úr skálum reiði sinnar. Það vill nefnilega svo til að þegar þessi hv. þm. var heilbrrh. samþykkti Alþ. lög um barnsburðarbætur til allra kvenna á Íslandi og það skyldi koma til framkvæmda, ef ég man rétt, 1. jan. 1976. Þetta voru lög sem Alþ. samþykkti, en þessi hv. þm. lét sig hafa það að láta sem þessi lög hefðu aldrei verið samþykkt og gerði ekkert með þau. Síðan kemur hann hér upp í ræðustól mörgum árum seinna - mér liggur við að segja til þess að hneykslast á því að enn skuli vera hreyft þessu máli. Það er kannske ekki tilviljun að menn æsast hér þegar barnsburðarbætur eru á dagskrá. Það er eins og það sé mesti óþarfi sem nokkurn tíma hefur heyrst þegar um almannatryggingar er að ræða. Og ef ég man rétt var ástæðan til þess, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hreyfði þessu máli árið 1975, sú að hún hreinlega skammaðist sín, þegar hún var úti meðal manna í Norðurlandaráði, fyrir þær sakir að Íslendingar eru í þessum efnum langt á eftir öðrum þjóðum sem vilja telja sig mannúðlegar þjóðir. Sannleikurinn er sá, að þar sem þessi mál eru talin sjálfsögð eru menn komnir það langt að menn binda fæðingarorlof ekki lengur að öllu leyti við móður barnsins, heldur foreldra, sem þýðir í rauninni að það er vérið að hugsa um velferð barnsins sjálfs. Þannig verðum við að fara að hugsa hér. Barnsburðarleyfi er alveg sama eðlis og fjölskyldubætur sem okkur þykir sjálfsagt að greiða með ungum börnum. Við flm. þessa frv. erum báðar sammála um að stefna beri að því, að þessar bætur tengist við barnið og það sé þá foreldranna sjálfra að ákveða hvort þeirra taki sér leyfi frá störfum til þess að hugsa um batnið og heimilið. En ég held að einmitt þetta síðasta upphlaup sé sönnun þess, að við höfðum rétt fyrir okkur þegar við mátum það að ekki væri rétt á þessu stigi málsins að stíga skrefið til fulls, sem þó hlýtur að vera framtíðarþróunin. Við göngum ekki svo langt að leggja til að það skuli vera bundið við báða foreldra, heldur aðeins móðurina, við leggjum til að það sé aðeins í 90 daga, og ég hygg að það sé algert lágmark fyrir konu sem hefur fætt. Ég fagna því að lokum, að hæstv. ráðh. hefur í sérstöku erindisbréfi mælt svo fyrir til n. að þetta mál skuli tekið sérstaklega fyrir. En það er skoðun mín með hliðsjón af forsögu þessa máls á Alþ., að það mál eigi að taka út úr sérstaklega og ekki bíða heildarendurskoðunar á tryggingalögunum. Ég held að þetta mál sé svo brýnt að það verði að hafa forgang.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af digurmælum hv. síðasta þm., 10. þm. Reykv., til mín. Ég vil minna hv. þm. á það, að á þeim árum sem ég fór með heilbrigðis- og tryggingamál var skipuð endurskoðunarnefnd almannatryggingalaga sem fékk öll mál almannatrygginga til meðferðar. Allir stjórnmálaflokkar áttu fulltrúa í þessari n., ásamt fulltrúum frá Tryggingastofnun ríkisins og heilbrigðisstjórninni. Þessi n. skilaði áliti og það álit var flutt í formi frv. á síðasta þingi. Það frv. fékk afgreiðslu og þá voru tekin inn ýmis nýmæli í tryggingamálum. En þetta mál var ekki tekið upp af n. og ekki af fulltrúum eins einasta stjórnmálaflokks. Ég skil ekki þau vinnubrögð, þegar núv. trmrh. hefur skipað að nýju endurskoðunarnefnd almannatrygginga og fulltrúar allra þingflokka hafa tilnefnt menn í n., að þá skuli, rétt eftir að n. hefur hafið störf, vera flutt hér hvert frv. á eftir öðru um breytingar á almannatryggingalögum. Hvers vegna er verið að standa í þessari endurskoðun? Hvers vegna er verið að skipa þessa n. og láta hana starfa, ef enginn þm. getur beðið eftir endurskoðuninni, og hefur þó hver þm. tækifæri til þess að hafa áhrif í gegnum fulltrúa síns þingflokks? En það er eins og allt hafi farið á hreyfingu og það séu ekki minni læti hér í þinginu heldur en á Kröflusvæðinu, því að það er flutt hér frv. eftir frv. og enginn getur beðið eftir neinu. Þetta er að verða alveg eins og með börn sem geta ekki beðið eftir því, sem þau biðja um, og þarf að hafa eitthvert taumhald á. Það er þetta, sem ég er að gagnrýna, það er þessi málsmeðferð sem er tekin upp og þm. almennt hafa samþykkt að sé viðhöfð með því að þingflokkar hafa tilnefnt sína fulltrúa. Þá finnst mér þetta vera líkast börnum, hvernig allur tillöguflutningur er hér á þessu hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þetta mál efnislega að öðru leyti en því sem það snýr að Atvinnuleysistryggingasjóði. Hv. þm. Matthías Bjarnason, 1. þm. Vestf., flutti hér eins konar siðferðisprédikun, einkanlega yfir stjórnarandstöðunni og ríkisstj., og það er ekki nema gott eitt um það að segja. Mér er mjög vel kunnugt um það, að þessi hv. þm. er ekki fyrst og fremst upphafsmaður eða fylgismaður þess að fæðingarorlofið var lagt á Atvinnuleysistryggingasjóð með lögum árið 1975, ef ég man rétt. Það var flutt, eins og hér hefur verið skýrt frá, af nokkrum þm., og ég er þeirrar skoðunar, að það hafi ekki verið neinn meiri hl. í Alþ. fyrir framgangi þess máls á sínum tíma efnislega. En allir þm. létu svo að segja hafa sig í það að greiða þessu máli atkv. Málið sjálft var ákaflega þakkarvert, en hvernig það átti að fjármagnast var hrein vitleysa. Vitað var að Atvinnuleysistryggingasjóður gæti ekki tekið þessar greiðslur á sig. Er nú komið á daginn og kom raunar mjög fljótlega, eins og hér hefur verið frá skýrt, að mun hærri greiðslur fara til fæðingarorlofs heldur en til atvinnuleysisbóta. Greiðslur sjóðsins vegna fæðingarorlofsins eru það háar að lausafjárstaða sjóðsins er nú þannig, að það er mun lægri upphæð en fer í greiðslur vegna fæðingarorlofs á þessu ári. Þannig er staðan og nær náttúrlega engri átt að fara að á þennan hátt. Það verður að snúa þessu við. Ég fagna því út af fyrir sig, að hæstv. heilbr.- og trmrh. tekur undir þetta mál, en það eru margir ráðh. á undan honum búnir að segja hið sama, en ekkert hefur gerst. Þegar hv. 1. þm. Vestf. var heilbr.- og trmrh. svaraði hann hér iðulega spurningum á hv. Alþ. varðandi þessi mál á þann hátt að málin væru í n., og sjálfur skipaði hann n. sem átti að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar. Og ég hygg að það hafi ekki verið síst þetta mál sem varð þess valdandi að sú n. var skipuð, til þess að geta skákað einhverju fram gegn þeirri gagnrýni sem iðulega hefur komið fram varðandi greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Sú n., sem hv. þm. skipaði þá, hefur ekki endanlega lokið störfum, en eitt voru nm. sammála um strax, og það var að fæðingarorlofið ætti ekki að heyra undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég held þess vegna að það sé mikið vafamál að það eigi að bíða með þetta mál eftir alls konar nefndarstörfum, það eigi að stíga þetta skref. Atvinnurekendur eiga að fjármagna fæðingarorlofið. Það eiga þeir að gera og það er auðvelt að koma því fyrir. Þetta benti ég á þegar málið var til ákvörðunar hér á sínum tíma, en á það var þá ekki hlustað. Ég var sá eini sem greiddi þá atkv. á móti þessari aðferð við fjármögnun fæðingarorlofs. Aðrir urðu ekki til þess. Ég ætla aðeins að lokum að brýna fyrir hv. þm. að það verður að létta byrðum af Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er alveg óhjákvæmilegt, og það getur kostað meira fé en það sem hér er um að ræða. Alveg sérstaklega lýsi ég fyllstu undrun og andúð á því, að enn liggur frv. fyrir hv. Alþ. þar sem á að bæta verulegum milljónahundraðaböggum á Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég ætla að vona að alþm. beri gæfu til að það verði ekki gert. En ég lýsi fyllsta stuðningi mínum við þetta frv. og tel að það væri langaffarasælast að það fengi hér skjóta afgreiðslu.



Herra forseti. Það er sjálfsagt erfitt fyrir þá, sem hlusta á þessum þingfundi, að átta sig á hverjir eru í stjórn og hverjir eru í stjórnarandstöðu. Ég verð að taka undir með hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að það er að sjálfsögðu ósköp einfalt að flytja till. um að gera allt fyrir alla á annarra kostnað. Og ég get, alveg eins og hér hefur komið fram og skal gera betur grein fyrir því, stutt þær hugmyndir sem koma fram í þessu frv. En það er nú bara einu sinni þannig, að til þess að það sé hægt verður að koma yfirlýsing frá ábyrgum aðilum um að einhver vilji borga brúsann. Hér var að fara úr ræðustólnum hv. 6. þm. Reykv., og hann var að skýra frá því, að Atvinnuleysistryggingasjóður væri ekki borgunaraðili fyrir því sem hann ætti að greiða í þessu sambandi, hvað þá ef allir aðrir bættust við sem fengju réttindi samkv. því sem hér er gert ráð fyrir. Þetta er ósköp skiljanlegt, að það vísar hver á annan. Ég tek til máls nú til að rifja það upp að á sínum tíma, þegar sett voru lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, voru þau ákvæði sett inn í þau lög, að konur í opinberu starfi fengju þriggja mánaða barneignarfrí. Þá verður að átta sig á því, að þetta eru ekki kjarabætur. Þetta eru einhvers konar mannréttindaákvæði án kjarabót a, því að þetta eru ákvæði sem aðeins koma öðru kyninu til góða samkv. þeim lögum. Frá setningu þessara laga leið og beið, og fyrst fór að bera á miklum erfiðleikum varðandi þetta þegar verkföll urðu hjá ríkisverksmiðjunum sínum tíma, en þá kom í ljós að konur annars vegar við þilið fengu þriggja mánaða barneignarfríi, en hinum megin ekkert frí nema þá 14 daga sem gert var ráð fyrir í samningum milli aðila vinnumarkaðarins. Þetta verðum við að hafa í huga. Þess vegna voru uppi raddir hér á þingi um að leiðrétta þennan mun, eins og hér hefur verið gerð grein fyrir, sem endaði með því að samkv. till. hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur fékkst sú lausn að Atvinnuleysistryggingasjóður greiddi fyrir þá sem voru starfandi í atvinnulífinu og voru félagar í verkalýðshreyfingunni. En það er fleira kvenfólk vinnandi en það sem á aðild að verkalýðshreyfingunni. Og vegna þess að hér kom upp fulltrúi Atvinnuleysistryggingasjóðs og sagði að það væri sjálfsagt að atvinnureksturinn borgaði brúsann, þá langar mig til að varpa spurningu hér fram: Hvað um smáatvinnurekstur, hvað um smáframleiðendur, konur í stjórnunarstörfum, eigendur fyrirtækja með konur í vinnu? Hvernig á að fara með slíkt? Hér vorum við þm. nýlega að samþykkja till. um að ríkið tæki að sér kostnað við að senda afleysingamenn út í sveitir landsins í sambandi við veikindaforföll bænda. En hvað um smáframleiðendur í bæjunum? Ég er hræddur um að þeirra réttur sé fyrir borð borinn í öllu þessu tali. Það frv. sem hér liggur fyrir, gerir aftur á móti ráð fyrir að allar konur, hvort sem þær eru heima á heimilunum eða eru atvinnurekendur eða starfandi í verkalýðsfélögum eða opinberir starfsmenn, fái þessi réttindi, og að því leyti til styð ég stefnuna sem kemur fram í þessu frv., það skal ég taka skýrt fram. Ég hef lýst þeirri skoðun minni margoft áður. En ég vara við þeirri stefnu að koma sífellt nýjum og nýjum gjöldum yfir á atvinnurekendur, þann atvinnurekstur sem stendur ekki betur undir sér en svo, að ríkisstj., stjórn hinna vinnandi handa, tekur svo mikið tillit til þess að skera verður niður umsamin laun í landinu eins og hér hefur verið gert hvað eftir annað í vetur. En ég minni á það, þar sem talað er um réttindi kvenna hér á landi, að það var í tíð fyrrv. ríkisstj. sem samþ. voru lög um jafnrétti eða jafnstöðu kvenna. Það var í ráðherratíð hæstv. fyrrv. ráðh. Gunnars Thoroddsens, og ég vil gjarnan fá tækifæri til að minna á það í þessum umr. Hins vegar er afar skiljanlegt að fyrrv. hæstv. ráðh., Matthías Bjarnason, komi hér upp til að gera aths. þegar einn hæstv. ráðh. kemur upp í ræðustól, segist taka undir þau atriði sem er um að ræða í þessu frv., þegar af þeirri ástæðu að hæstv. ríkisstj. hefur samþykkt að ekkert frv. eigi að ná fram að ganga nema búið sé að rannsaka kostnaðinn af því, og reyndar án þess að hreyfa einu einasta orði í þá átt, hvernig fjármagna eigi þetta mál. Ég held að við verðum að gera kröfu til þess, að hinir ábyrgustu menn í þessu þjóðfélagi leyfi sér ekki þann munað að koma hér upp og lýsa yfir slíkri skoðun, nema þeir sýni fram á hvernig þeir ætli að gera þetta okkur öllum hinum skattborgurunum að kostnaðarlausu, því að að sjálfsögðu er enginn vandi að vera með öllum málum sem hér koma fram á Alþ., ef maður hefur engan áhuga á að finna út hvernig á að útvega peningana sem þau mál kosta. Að lokum vil ég votta hæstv. fjmrh. samúð mína með því að hafa slíka ráðh. innanborðs.



Herra forseti. Það er sannarlega með hálfum huga að ég kem hér í ræðustól núna. Ég get ekki neitað því, að það fer alltaf um mig hálfgerður hrollur þegar farið er að tala um fæðingarorlof héðan úr ræðustólnum. Þetta er alveg viss liður á hverju þingi eða hér um bil hverju þingi, að eyða í það dýrmætum tíma að tala um fæðingarorlof. Þær umr. geta menn lesið sér til fróðleiks og skemmtunar í Alþingistíðindum undanfarinna þinga. Þar hefur margt verið sagt af tilfinningu og skaphita og raunar skynsemi líka stundum. Það hafa verið viðraðar ýmsar hugmyndir. Sumar hafa verið samþykktar, en þrátt fyrir það raunar ekki náð fram að ganga, ekki komist út í veruleikann, og enn eru menn að bisa með þetta vandamál. Allra verst hafa farið út úr þessu aumingja sveitakonurnar sem alþm. hafa borið mjög fyrir brjósti og ég man eftir allnokkrum till. um fæðingarorlof þeirra. Ég nefni umr. sem urðu á 96. löggjafarþingi um frv. til l. á þskj. 414,1. flm. var Ragnhildur Helgadóttir. Það eru a. m. k. þrjú mál á yfirstandandi þingi, sem snerta þessar greiðslur, og ég vil taka það fram, að ég styð að sjálfsögðu hugmyndina um að þetta verði allt saman greitt af almannatryggingum. Mér finnst að það liggi í augum uppi að það sé það fyrirkomulag sem heppilegast sé að hafa á þessu, en ekki það fyrirkomulag sem lagt er til í till. til þál. á þskj. 63, um fæðingarorlof kvenna í sveitum, flm.: Árni Gunnarsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Finnur Torfi Stefánsson og Eiður Guðnason, þar sem í grg. er sagt, með leyfi forseta: „Samtök bænda hafa ekki getað tryggt þessum hópi kvenna fæðingarorlof. Hér verður enginn dómur á það lagður hvort ástæðan er áhugaleysi eða fjárskortur. Hins vegar er ljóst að stofna hefði átt sjóð til greiðslu fæðingarorlofs og í hann hefði átt að renna fjármagn frá bændum sjálfum, sbr. greiðslur félaga í verkalýðsfélögum og að hluta fjármagn frá viðskiptaaðilum bænda.“ Ég er sem sagt ekki samþykkur þessari hugmynd. Ég er enn fremur andvígur því að Atvinnuleysistryggingasjóður sé látinn bera þessa byrði. Ég vil minna á þáltill. á þskj. 371, sem 1. flm. er hv. þm. Alexander Stefánsson. Meðflm. eru Páll Pétursson, Jón Helgason, Vilhjálmur Hjálmarsson og Ingvar Gíslason. Þessi till er flutt til að reyna að fá viljayfirlýsingu Alþ. til að minna á nokkur atriði sem við viljum hafa í huga við undirbúning löggjafar um almannatryggingar. Okkur er kunnugt um að það er verið að vinna þetta starf í rn., en til þess að ítreka skoðanir okkar á því, hvaða hluti við vildum hafa þarna inni, settum við fram þessa till. og hugsuðum okkur að fá fram viljayfirlýsingu Alþ. og vinnuplagg fyrir nefndina. En í c-lið þessarar till. á þskj. 371 segir: „Fæðingarorlof greiðist af almannatryggingum til allra fæðandi kvenna í landinu, hvort sem þær eru útivinnandi eða við heimilisstörf.“ Ég held, að við komumst aldrei út úr þessu máli með skaplegum hætti með öðru heldur en þessu. Og þó að ég styðji í huga mínum frv. á þskj. 621, það frv. sem hér er til umr. nú, þá hygg ég að það væri eðlilegra, vegna þess hvernig störfum er háttað í rn. og stjfrv. væntanlegt áður en mjög langt um líður, eins og hefur komið fram í þessum umr., að láta við það sitja að fá þessa viljayfirlýsingu fram með samþykkt þeirrar þáltill. sem ég var að geta um, frá Alexander Stefánssyni o. fl., hún yrði nægileg viljayfirlýsing Alþ. um hvern hátt við óskuðum eftir að hafa á þessu í framtíðinni.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. vegna ummæla hv. þm. Friðriks Sophussonar. Mér finnst hann ekki hafa skilið það sem ég sagði um að atvinnurekendur ættu að greiða þessar tryggingar, og hann fór að tala um hvernig smáatvinnurekendur gætu staðið undir þessum greiðslum. Það, sem ég átti við, var alls ekki að atvinnurekendur ættu að greiða svo og svo marga mánuði í kaup vegna fjarvista kvenna þegar um barnsfæðingar er að ræða, heldur einmitt hitt, að þeir greiði sameiginlega tryggingarnar og alveg frá fyrsta degi. Ég held að það sé það fyrirkomulag sem sé langheppilegast, bæði fyrir konurnar og einnig fyrir atvinnurekendurna, og ég trúi að það sé ekki í raun og veru neinn misskilningur um þetta atriði milli mín og hv. þm. Friðriks Sophussonar.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. trmrh. fyrir orð hans hér og að hann hefur sýnt þessu máli áhuga og mun sýna því stuðning. Það, sem ég vildi aðeins taka betur fram, var það sem ég hélt reyndar að ég hefði gert í framsöguræðu minni að ég hefði verið að reikna út hvað þetta væri mikill hluti af launagreiðslum, og þá hafði ég auðvitað í huga að staðið yrði að því nákvæmlega eins og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði, - alls ekki að atvinnurekendur greiði hver fyrir sig þetta kaup konu sem vinnur hjá honum, heldur fari það í gegnum almannatryggingar. Ég skil ekki í þeim misskilningi sem hv. þm. Friðrik Sophusson hefur getað lagt í þetta, því að auðvitað á það á þann hátt að fara í gegnum almannatryggingar. Til frekari upplýsinga vil ég endurtaka það, að á s. I. ári fæddust um 4000 börn. Ef Atvinnuleysistryggingasjóður greiðir fullar bætur, þá er þetta innan við hálfa millj. fyrir hverf barn, eða 483 þús. kr., minnir míg. Þar að auki af því að þetta er í gegnum atvinnuleysisbætur, fær einstæð móðir fyrir barnið alveg nákvæmlega eins og atvinnuleysisbætur eru greiddar. Ef þetta væri þannig að meðaltali fyrir hvert barn, um 500 þús. kr., þá eru þetta tveir milljarðar og mér finnst það engin ósköp. Og þá er ég að reikna með fullum bótum. En nú eru margar konur sem vinna hluta úr starfi og fengju þar af leiðandi aðeins hluta af þessu - eða það gæti verið þannig. Ég held að ég vilji ekki vera að tefja þetta meira. Ég vil aðeins endurtaka það sem hv. þm. Páll Pétursson sagði. Hann sagði að oft hefði verið rætt um þetta af miklum tilfinningahita. Ég er ekkert hissa á að tilfinningahiti komi í svona mál, vegna þess að við finnum auðvitað öll hversu mikið réttlætismál þetta er. Ég skal ekki að svo komnu máli tefja þetta lengur og þakka fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 651 frv. til l. um breyt. á l. nr. 8 1972, um tekjustofna sveitarfélaga, og vegalögum, nr. 6 frá 1977, svo hljóðandi: „1. gr.: Í stað orðanna „orlofsheimili launþegasamtaka“ í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 8 1972 komi: orlofsheimili, sem samtök vinnumarkaðarins og einstakir meðlimir þeirra reisa á svæðum sem sérstaklega eru keypt og skipulögð fyrir slíka starfsemi. 2. gr.: Fyrri málsl. 24. gr. laga nr. 6 1977 orðist svo: Undanskildar vegaskatti samkv. 23. gr. eru allar kirkjur, skólahús, sjúkrahús, þinghús, félagsheimili, orlofsheimili, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins og einstakir meðlimir þeirra reisa á svæðum sem sérstaklega eru keypt og skipulögð fyrir slíka starfsemi og víðar. 3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Eins og hv. þm. er ljóst, er hér orðalagsbreyting, sem er þó nokkuð þýðingarmikil, að í stað orlofsheimila launþega nái þessi lög yfir orlofsheimili sem samtök vinnumarkaðarins og þar með atvinnurekenda reisa. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er ætlunin að undanþiggja öll orlofsheimili launþegasamtaka, sem reist eru á svæðum sem skipulögð eru fyrir slíka starfsemi, greiðslu fasteignaskatta, hverju nafni sem nefnist. Þá þykir eðlilegt og í samræmi við þær jafnréttishugmyndir, sem ríkjandi eru í þjóðfélaginu, að orlofsheimili vinnuveitendasamtaka sitji við sama borð. Löggjafarvaldið hefur að nokkru viðurkennt menningar- og félagslegt hlutverk þessarar starfsemi með þeirri breytingu sem gerð var á lögum um tekjustofna sveitarfélaga á árunum 1972, en þá voru orlofsheimili launþegasamtaka undanþegin greiðslu fasteignaskatts og þar með skipað á bekk með sjúkrahúsum, félagsheimilum, kirkjum, skólum og safnahúsum. Nýlega hefur komið í ljós að tiltekin sveitarfélög túlka undanþáguákvæðið þröngt og telja það aðeins taka til þeirra orlofsheimila launþegasamtaka sem eru skráð eign samtakanna sjálfra. Þennan skilning hefur yfirstandandi eignarmatsnefnd tekið undir í úrskurði nú fyrir skömmu. Þá orkar tvímælis að undanþágan taki til vegaskatts samkv. 23. gr. vegalaga þótt hann sé hreinn fasteignaskattur, þar sem hann ber annað nafn. Í því sambandi er einnig á það að líta, að IV. kafli vegalaga geymir undanþáguákvæði hliðstæð 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga, en þar er orlofsheimila launþegasamtaka að engu getið. Það má segja að frv. þetta gangi ekki nógu langt. Það ætti e. t. v. að ná yfir alla sumarbústaði, því að allir þurfa að njóta náttúrunnar á þeim fáu góðviðrisdögum sem hér eru. Ég legg til að máli þessu verði að loknum þessum umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Á þskj. 648 hefur allshn. Nd. leyft sér að leggja til að frv. til l. flutt af hv. þm. Finni Torfa Stefánssyni verði samþ., þó með þeirra breytingu að 2. gr. frv. hans falli niður. Með frv. svo breyttu mælir öll allshn. Nd., en hana skipa Vilmundur Gylfason, Einar Ágústsson, Gils Guðmundsson, Árni Gunnarsson, Svava Jakobsdóttir, Friðrik Sophusson og Matthías Á. Mathiesen.



Herra forseti. Á þskj. 493 höfum við, sem undir það þskj. skrifum, hv. 1. þm. Reykn. og hv. 9. landsk. þm. lagt til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. Það er kunnara en frá þurfi að segja og kemur fram í nál. okkar, að unnið er að endurskoðun á bankalöggjöf. Þó að álit þar að lútandi sé nú í höndum ríkisstj. teljum við eðlilegt, ef ætti að gera þá breytingu sem hér er lagt til, að hún verði gerð í sambandi við slíka endurskoðun og þess vegna eigi slíkt mál sem þetta að ganga til hæstv. ríkisstj., ekki síst þar sem hún vinnur að því að láta athuga þessi mál í heild. Þess vegna leggjum við til að þannig verði málið afgreitt nú á hv. Alþingi.



Herra forseti. Þetta er mikið mál og flókið sem hér er til umr. Það er auðvitað öllum ljóst, að enn þá er óljóst með margar breytingar sem á þessu mikla frv. hafa verið gerðar og eiga eftir að vera gerðar. Ég minni t. a. m. á óljósa framtíð fjölmargra menntastofnana sem eigi að síður eru orðnar snar þáttur í sögu þessarar þjóðar. En vegna þess, hvernig þessi mál hafa þróast, er ekki rétt að standa í vegi fyrir því að þetta mál komist í gegnum umr., jafnvel þó að á því eigi enn eftir að verða gerðar einhverjar breytingar, og af þessum ástæðum segi ég já.