Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur haft til athugunar kjörbréf Elínar Jóhannsdóttur, 2. varamanns Framsfl. í Reykjaneskjördæmi, en vegna fjarveru Jóhanns Einvarðssonar, hv. 8. þm. Reykn., er óskað eftir að Elín Jóhannsdóttir taki sæti hans á Alþingi. Enn fremur hefur nefndin haft til athugunar kjörbréf Guðrúnar Halldórsdóttur, 1. varamanns Samtaka um kvennalista í Reykjavík, en vegna fjarveru Kristínar Einarsdóttur, hv. 12. þm. Reykv., er óskað eftir að Guðrún Halldórsdóttir taki sæti hennar á Alþingi. Kjörbréfanefnd leggur til að þessi kjörbréf verði samþykkt.



Hæstv. forseti. Ég tek undir síðustu orð flm. þeirrar þáltill., sem er til umræðu á þskj. 658, um að áríðandi sé að það sé samstaða um embætti umboðsmanns Alþingis og að umboðsmaður Alþingis verði sá aðili að þeir sem telja sig vera misrétti beitta í þjóðfélaginu og þá sérstaklega af opinberum aðilum, af kerfinu sjálfu, hafi greiðan aðgang að einhverjum ákveðnum aðila eins og t.d. hér er lagt til, umboðsmanni Alþingis. En ég verð því miður að gera þá athugasemd við það frv. sem hér er lagt fram og jafnvel þau lög sem samþykkt hafa verið og verður ekki breytt við þessar umræður, enda eru þau ekki á dagskrá, að hér er verið að stofna til miklu meira embættis en að gæta hagsmuna einstaklinganna sem telja sig verða fyrir einhverju misrétti í þjóðfélaginu. Hér er verið að stofna til embættis sem er valdastofnun og að mínu mati, eftir því sem ég les þessa till., minna til þess að gegna því hlutverki sem á að leiða málið í gegnum Alþingi, þ.e. hafa hagsmuni einstaklingsins að leiðarljósi. Þetta er valdastofnun sem er orðin eins konar eftirlitsaðili með stjórnkerfinu í heild. Mér kemur í hug að Sjálfstfl. hefur lifað á því ár eftir ár að kalla: Kerfið burt! og Báknið burt! og guð má vita hvað ekki. Það er eins og búið sé að breyta því í: Báknið kjurrt og meira bákn! Það er hægt að koma á umboðsmanni Alþingis sem á að gegna þjónustuhlutverki við einstaklinga í vanda. Það er hægt að koma honum fyrir í kerfinu án þess að skapa utan um hann bákn. Nú er Alþingi að verða eins konar valdastofnun umfram það sem hefur verið. Það hefur verið löggjafarstofnun eingöngu. Ríkisendurskoðun er komin undir Alþingi. Hluti af því framkvæmdarvaldi sem áður var er kominn undir Alþingi beint og þar er Alþingi búið að fá eftirlitsaðila með starfsemi framkvæmdarvaldsins. Það er ekki nokkur vandi að hafa þar einn starfsmann í viðbót sem eins konar umferðarlögregluþjón í kerfinu er beinir þeim einstaklingum sem eru í vanda inn á réttar brautar til þess að þeir geti náð rétti sínum. Ég vil aðeins benda á að ég gerði þessar athugasemdir tímanlega við hæstv. forseta Sþ., því að hann talaði við mig sem forseti þingsins, á sínum tíma þegar hann ræddi við mig sem formann Borgarafl. um þessi mál og ekkert af því sem ég hafði þar að segja eða athugasemdir sem ég hafði fram að færa var tekið til greina. Það var bara spurt: Viljið þið vera með eða viljið þið ekki vera með? Ég sagðist ekki vilja vera með vegna þess að hér er allt annað mál á framkvæmdastigi og í undirbúningi en upphaflega var hugsað.



Hæstv. forseti. Ég hef ekki haft aðstöðu til að skoða þessa till. í smáatriðum, en hér hafa margir góðir menn um vélað og ég hef í sjálfu sér enga ástæðu til að ætla annað en menn hafi haldið sig við þann anda laganna sem ákveðinn var þegar lögin voru samþykkt á sínum tíma. En það eru tvö atriði efnislega sem ég vil koma á framfæri athugasemdum við ef það mætti verða til þess að hv. allshn. tæki þau til skoðunar. Það er þá fyrst að í 5. gr. er gert ráð fyrir að kvörtun við umboðsmann verði að berast innan árs frá því að lokaákvörðun var tekin í viðkomandi máli. Ég tel að þetta sé of stuttur tími og hérna ættu að vera rýmri tímamörk ef umboðsmaðurinn á að geta tekið á málum því að oft er það svo að það er þó nokkur tími liðinn og oft meira en ár áður en fólk telur sig knúið til þess að leita réttar síns samkvæmt þeim lögum sem hér eru uppi. Önnur athugasemd sem ég vil gera, hæstv. forseti, er við síðustu mgr. 6. gr., en þar stendur: "Umboðsmaður getur ekki krafist upplýsinga sem varða öryggi ríkisins eða utanríkismál, er leynt skulu fara, nema með leyfi ráðherra þess sem í hlut á." Það er mín skoðun að það sé algerlega óeðlilegt að það sé ráðherra sem úrskurðar í máli af þessu tagi. Ef á að þrengja valdsvið umboðsmanns að þessu leyti ætti það að vera dómstóla, annarra dómstóla, en ekki ráðherra og ekki framkvæmdarvaldsins. Ég tel þess vegna orðalagið á síðustu mgr. 6. gr. að því er varðar upplýsingar um öryggi ríkisins og utanríkismál óheppilegt eins og það er hér og beinlínis varasamt að takmarka vald umboðsmanns með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil að lokum taka undir það með hv. 4. þm. Vestf. að það eru mikilvægar umbætur sem verið er að gera hér varðandi störf Alþingis, bæði með því að flytja Ríkisendurskoðun undir þingið og sömuleiðis lögin um umboðsmann og framkvæmd þeirra. Ég tel það mjög jákvætt. Ég tel að næsta skref ætti að vera að setja reglur um aukið starf og aukna möguleika þingnefnda til að hafa eftirlit með opinberum stofnunum og einkafyrirtækjum með einokunaraðstöðu þannig að eftirlitsvald þingnefnda verði treyst með svipuðum hætti og gert hefur verið í Bandaríkjunum nú mjög lengi og hefur gefist vel. Það opnar þingið og þá möguleika sem lýðræðið getur veitt almenningi til að fylgjast með hlutunum. Ég tel þess vegna að hér hafi tvö þýðingarmikil skref verið stigin. En næsta skref mætti gjarnan vera að það yrðu sett lög um eftirlitshlutverk, eftirlitsskyldur og eftirlitsrétt, þingnefnda með opinberum fyrirtækjum og stórum einokunarfyrirtækjum.



Hæstv. forseti. Ég ítreka einu sinni enn að það er enginn ágreiningur á milli mín og flm. um að umboðsmaður Alþingis sé einmitt fyrst og fremst til að koma þeim minni máttar til varnar og aðstoða þá sem eru í vanda við kerfið og þurfa að ná sínum rétti. Við skulum ekki vera að nota það til að koma einhverju öðru í gegnum Alþingi. Við skulum ekki blekkja hver annan. Hv. 7. þm. Reykv. talaði um eftirlitshlutverk þingnefnda og skyldur þeirra og þá sérstaklega gagnvart stóru einokunarfyrirtækjunum. Það mál er ekki á dagskrá. Það er allt annað og stærra mál að breyta hlutverki og tilgangi þingnefnda og verksviði þingnefnda. Ég held að það sé farið að rugla ansi mikið málið á dagskrá, sem er umboðsmaður Alþingis og ekkert annað. Hv. 4. þm. Vestf., ég er svo óvanur að kalla hann hv. þm. að ég bið um leyfi forseta til að halda áfram að kalla hann hæstv. forseta sameinaðs Alþingis, og þetta er mál sameinaðs Alþingis, segir að það sé misskilningur að hér sé verið að setja á stofn bákn. En af hverju er hæstv. forseti vor að tala svona? Ég er sammála 1. gr., en 2. gr. hefst með þessum orðum: "Hlutverk umboðsmanns er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga" o.s.frv. Haldið þið að einhver einn maður eða jafnvel nokkrir menn hafi eftirlit með bæði stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á nokkurn hátt ef það á að vera eitthvert gagn að þessu? Ætlið þið að segja mér að það sé hægt að gera það með einum manni með símastúlku? Það segir sig sjálft að hér er verið að setja á stofn það bákn sem ég gat um. Það er alveg rétt, sem hæstv. forseti segir, að það er ekkert tekið fram um hve margt starfsfólk umboðsmaður Alþingis skal hafa í þjónustu sinni. Hann er eiginlega einráður um það þó svo hann verði að hafa samráð við Alþingi, forseta Alþingis, og þurfi að leita samþykkis forseta Alþingis um fjöldann og eins um launakjör starfsfólks. En launakjör umboðsmanns eru ákveðin topplaun í þjóðfélaginu sem eru sambærileg að öllu leyti við hæstaréttardómara. Það er því verið að staðsetja umboðsmann sem yfirvald á topplaunum að sjálfsögðu, sem er ekkert athugavert við, og við skulum ekkert vera að blekkja okkur með hvað er hér á ferðinni. Þó við séum hér að ræða reglur um starfsemi umboðsmanns eða embættis umboðsmanns Alþingis eru þær reglur aldrei lögunum yfirsterkari. Lögin hljóta alltaf að vera það sem blífur, það sem gildir. Umboðsmaður getur farið fram á alls konar óskir við dómara og við kerfið í heild og kerfinu ber skylda til þess, hvar sem menn eru staðsettir í störfum fyrir það opinbera, að opna sig og gefa allar upplýsingar til þessa manns. Þetta er algert yfirvald. Slík vinna verður ekki unnin af einum eða tveimur mönnum. Þetta verður það bákn sem ég er búinn að vara við. Tilgangurinn í upphafi, og bæði ég og fleiri menn finna að það þarf einhvern varnaraðila fyrir lítilmagnann í þjóðfélaginu, sem telur sig vera misrétti beittan, var aldrei að gera úr þessu bákn. En tillagan hér er einmitt um það. Hann er m.a.s. eftirlitsmaður með störfum Alþingis á vissan hátt. Í 11. gr. segir, með leyfi forseta: "Ef umboðsmaður verður þess var að meinbugir eru á gildandi lögum eða almennum stjórnvaldsfyrirmælum skal hann tilkynna það Alþingi, hlutaðeigandi ráðherra eða sveitarstjórn." Þetta er ekkert smáhlutverk. Við 63 þm., rúmlega 60 þm., erum eftirlitsmenn með því sem fer í gegnum Alþingi, höfum eftirlit með því að meinbugir séu ekki á hlutunum. Og hér er starfsfólk sem vinnur að því líka að koma í veg fyrir meinbugi á lögum. Það virðist ekki vera nóg ef traustið á okkur öllum, sem vinnum að þessu kjörnir eða ókjörnir, er ekki meira en svo að hér skal eftirlitsmaður Alþingis vera til viðbótar með sitt starfslið. Ég reikna með að hann verði með starfslið. Í 14. gr. segir - ég er með lögin en ekki væntanlegar reglur - með leyfi forseta: "Umboðsmaður ræður sjálfur starfsfólk síns embættis. Um fjölda þess og launakjör skal farið eftir reglum sem Alþingi setur skv. 15. gr." En reglurnar geta tæplega orðið lögunum yfirsterkari. Hæstv. forseti. Ég skal stytta mál mitt og ekki fara út í fleiri punkta þó að ég hafi af nógu að taka. Ég mun bíða með það þangað til málið kemur aftur úr nefnd. En ég vil ekki gera að umræðuefni það sem okkur fór á milli um fyrirkomulagið á valinu á umboðsmanninum sjálfum þó hv. 4. þm. Vestf. hafi minnst á það og gefið mér tilefni til þess. Ég hafði líka við það að athuga. En það er orðinn hlutur og ég geri enga athugasemd við kjör úr því sem komið er. Mér þótti nóg að gera þá athugasemd sem ég hafði við þá vinnu að gera í prívatsamtali við forsetann og mun ekki taka það upp. En samráð við þingflokk Borgarafl. var haft að sjálfsögðu í gegnum formann flokksins því forseti óskaði eftir samtali við formann flokksins um þessi mál og þar gerði ég ákveðnar athugasemdir sem ekki voru teknar til greina.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég undirstrika nokkur atriði, sem komu reyndar fram í máli hæstv. forseta Sþ., að í þessum undirbúningi öllum saman var þess gætt að þessi reglugerð væri í anda laganna um umboðsmann Alþingis. Það var haft alveg sérstaklega í huga þegar þessi drög voru gerð og þegar farið var yfir þau og allur undirbúningur miðaðist við að reglugerðin væri framhald af anda laganna. Hv. 5. þm. Reykv. óttast að hér verði um mikið bákn að ræða. Þau sjónarmið eiga að sjálfsögðu alveg rétt á sér og ég leyni því ekkert að auðvitað verður þarna um starfslið að ræða, ekki síst vegna þess að það kemur í ljós að það er útlit á því að verkefni umboðsmanns Alþingis verði allmikil. Það er þegar spurt mikið um hvenær umboðsmaður taki til starfa. Hins vegar er í 3. gr. skýrt tekið fram hvaða svið það eru sem starfssvið umboðsmanns nær ekki til. Á því eru verulegar takmarkanir eins og fram kemur í 3. gr. Þar er tekið fram í 6. lið að starfssvið umboðsmanns nái ekki til stjórnsýslu sveitarfélaga nema ákvarðana sem skjóta má til ráðherra eða annars stjórnvalds ríkisins. Þessar ákvarðanir varða oft og tíðum mál einstaklinga sem telja að kerfið, sem við köllum, hafi brotið á sér og því má vísa til umboðsmanns. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Í öðru lagi var þess gætt og þau sjónarmið munu verða höfð að leiðarljósi við undirbúning þessa máls að umboðsmaðurinn sé óháður framkvæmdarvaldinu og hann sé tengdur Alþingi og sem nánast. Það felur m.a. í sér að hann hafi ekki aðsetur í Stjórnarráðinu heldur sé óháður því á allan hátt, enda á hann að reka mál gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég vildi aðeins taka þetta fram, en ég vona, þrátt fyrir þann ágreining, sem hefur komið hér fram og ég vona að sé ekki djúpstæður, að það verði góður friður um embætti umboðsmanns Alþingis og að það komi að gagni við að leiðrétta stöðu þeirra sem illa eru leiknir í samfélaginu því að það hefur komið fram hjá öllum hv. ræðumönnum að sé grundvallaratriði í þessu sambandi.



Frú forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg varðandi þá reglugerð sem hér er til umræðu. Ég hef kynnt mér hvernig staðan er í Danmörku, en þar hefur mest reynsla verið á því fyrirbrigði sem heitir umboðsmaður þings. Allt frá árinu 1971 hefur verið starfrækt embætti umboðsmanns þjóðþingsins. Fyrst var þetta mjög smátt, en síðan hefur þetta vaxið og núna, eftir því sem mér skilst, telur embættið 20–30 manna starfslið. Þær reglur sem hér eru til umræðu taka mjög mið af þeim reglum sem í gildi eru nú í Danmörku miðað við starfsfólk og þau verkefni sem sett eru á umboðsmann Alþingis eru nokkurn veginn þau sömu og eru í Danmörku. Það er ekki þar með sagt að það sé óæskilegt að hafa svona mörg verkefni á hans herðum. Ég tel þvert á móti nauðsynlegt að til sé í landinu aðili sem geti fylgst með stjórnvöldum, bæði fyrir einstaklinga og síðan og ekki síst fyrir Alþingi. Eins og málum er háttað nú er eina eftirlitið sem Alþingi hefur með framkvæmdarvaldinu í formi fsp. einu sinni í viku og tel ég það mjög litil áhrif sem Alþingi hefur á stjórnvöld eða á ráðherra sem fara með æðsta vald í málefnum viðkomandi stjórnvalda. Ég tel því að leggja verði mikla áherslu á þann þátt í þessum reglum, en það má ekki hafa það svo mikið að það geti hamlað um of stjórnsýslunni sem því miður hefur eitthvað borið á í Danmörku. Það hefur ekki gert hana eins skilvirka og ætla hefði mátt. En að sjálfsögðu verða þarna að gilda sanngirnissjónarmið eins og í flestu öðru. Það sem ég vildi líka taka á er það takmarkaða verksvið sem umboðsmanni Alþingis er ætlað að hafa. Ég mundi telja að eins og málum er háttað hér mætti umboðsmaðurinn fara ofan í, a.m.k. að hluta til, aðgerðir bæjarfógeta og sýslumanna og þá með í huga nauðungaruppboð og aðrar aðgerðir sem þar eru framkvæmdar. Þetta eru athafnir sem eru á mörkum dómsathafna og stjórnsýsluathafna og eru kannski þær athafnir sem mest varða fólk í dag. En þessi lög gera ráð fyrir að umboðsmaður Alþingis nái ekki til þessara athafna. Ég held að við þm. Borgarafl. séum allir sammála um nauðsyn þeirrar reglugerðar sem hér liggur fyrir og í sjálfu sér er ekki deilt um það sem slíkt né hve mikil réttarbót er að hafa umboðsmann. En það sem við höfum verið að gagnrýna er að ekki er í þessum starfsreglum kveðið nákvæmlega á um hve stór stofnun umboðsmaður Alþingis á að vera. Í tillögunum kemur ekkert fram um það. Það eina sem fram kemur er að Alþingi ákveði í fjárlögum ár hvert hve verja eigi miklum peningum til þessa embættis. Ég held að bæði forsetar og formenn þingflokka þurfi að athuga þennan þátt betur og líka hvernig starfsemi umboðsmanns megi vera betri. Ég held að þær umræður sem hér hafa farið fram séu af hinu góða. Þó svo að þessar umræður hafi verið til að veikja kannski að einverju leyti stoðir þessa embættis, sem á að vera mjög traust og skapa tiltrú meðal almennings, held ég að alþm. verði þegar lög eru sett að athuga alla þætti málsins til þess að ekki komi upp síðar einhver álitaefni sem betur hefði verið leyst úr þegar reglurnar voru samþykktar.



Hæstv. forseti. Sú reglugerð sem hér liggur fyrir eða drög að reglugerð hefur verið undirbúin af forsetum og umboðsmanni Alþingis. Þar hefur þess verið gætt að allir þeir, sem hugsanlega gátu haft um þetta að segja, gætu komið nálægt því, haldið fundi með formönnum þingflokka, sem væntanlega hafa þá flutt málið yfir til sinna þingflokka, og niðurstöður eru þær sem hér birtast. Þess vegna koma þær athugasemdir, sem hv. 5. þm. Reykv. hefur komið með hér, alveg í bakið á okkur og reyndar hygg ég að það sé farið með fleiri en mig á þann veg að ég skil ekki alveg hver er kjarni þeirra athugasemda sem fram eru bornar. Það er sjálfsagt svo alltaf að ekkert er fullkomið sem gert er, en þess var freistað að ganga þannig frá málum að þm. gætu verið sammála um þessa reglugerð. Þessari reglugerð má breyta að fenginni reynslu. Reglugerðin er sniðin með það í huga hvernig þessum málum er komið annars staðar og laðað að íslenskum aðstæðum. Það kom vissulega til greina að kveða á um hversu margir ættu að starfa við þessa stofnun og binda það í reglugerð, en það var horfið frá því vegna þess að við sjáum ekki fyrir okkur hvert umfang embættisins verður. En það eru fjárveitingar Alþingis sem segja til um hversu stór og viðamikil þessi stofnun verður þannig að á öllum tímum er hægt að koma að því máli hversu stór þessi stofnun verður. Ég hygg að það sé almennur vilji fyrir því að embætti umboðsmanns Alþingis njóti mikillar virðingar og trausts og ekki hvað síst hjá þeim sem þangað þurfa að leita. Ég tel að reynslan verði að segja okkur til um hversu umsvifamikið embættið eigi að vera, en ástæðulaust sé að deila um það nú þegar verið er að halda úr vör því hægt er í ljósi reynslunnar að breyta ef mönnum sýnist svo.



Hæstv. forseti. Það hefur komið fram, bæði hjá hv. 9. þm. Reykn. og eins hjá frummælanda, hæstv. forseta Sþ., að þeir vonist til þess að umræðurnar, sem hér fara fram, veiki ekki traust og virðingu þess embættismanns sem um er að ræða, umboðsmanns Alþingis. Ég vona að það sé ekki ætlun þeirra að það séu til einhver mál þess eðlis að ef umræður fara fram á Alþingi um málið veiki það traust á einhverjum ákveðnum embættismönnum. Ég mótmæli því. Hitt er annað mál að hv. 11. þm. Reykv. gat þess að það mætti vera meira vald á ákveðnum sviðum, sem umboðsmaður Alþingis hefur ekki samkvæmt þessum reglum eða lögum, aðallega reglunum sem á að fara að setja, á réttum stað fyrir einstaklinginn sem er í vanda hverju sinni við kerfið.

Flm. (Ólafur Gränz): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um Björgunar- og slysavarnaskóla Íslands. Till. hljóðar svo: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á stofn Björgunar- og slysavarnaskóla Íslands. Stofnkostnaður og rekstur skólans greiðist úr ríkissjóði." Það var 26. mars árið 1920 að fyrsta björgunar- og gæsluskip Íslendinga, vélskipið Þór, kom til landsins frá Danmörku. Þaðan höfðu Vestmanneyingar keypt skipið en áður hafði skipið verið hafrannsóknaskip og borið nafnið Thor. Á þeim tíma, sem vélskipið Þór var keypt, ríkti mikill einhugur í þessari stóru verstöð um kaup á góðu björgunar- og gæsluskipi sem væri til taks ef slys bæri að höndum eða aðstoðar væri þörf á hafi úti. Miklar fórnir höfðu verið færðar og hafa verið færðar síðan í þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Björgunarskipið Þór þjónaði sjómönnum við Vestmannaeyjar um nokkurt skeið, en var síðan selt íslenska ríkinu og afhent 1. júlí 1926 og má segja að það sé stofndagur Landhelgisgæslu Íslands. Með tilkomu skólaskipsins Sæbjargar, sem núverandi formaður Borgarafl., þáverandi fjmrh., afhenti Slysavarnafélagi Íslands fyrir 1000 kr., var stigið enn eitt gæfu- og framfarasporið í björgunar- og slysavarnamálum Íslendinga. Nú, eftir tveggja ára rekstur skipsins, liggja fyrir staðreyndir sem sýna svo að ekki verður um villst að miklum slysum og skipssköðum hefur verið bægt frá, framar öllu vegna þess að sjómenn höfðu hlotið þjálfun og menntun í slysavarnaskólanum í Sæbjörgu. Mikilvægi þess að menn kunni til verka á örlagastundu verður aldrei metið til fulls því að ekkert er dýrmætara en mannslíf. Skólaskipið Sæbjörg annar nú hvergi nærri þeirri þörf sem fyrir er. Með tilkomu veglegs björgunar- og slysavarnaskóla mundi skipið nýtast áfram fullkomlega, en væntanlega breytist rekstrarfyrirkomulag skipsins. Nú er greinilegra en nokkru sinni fyrr hve mikilvægt er að sinna þessum þætti slysavarna- og björgunarmála og eru þá einkum hafðir í huga sjómenn á fiskiskipum og farskipum auk fjölmargra annarra eins og slökkviliðsmanna, björgunar- og hjálparsveitarmanna o.fl. Í nágrannalöndum okkar eru reknir fjölmargir slíkir skólar með mjög góðum árangri. Það er mikilvægt að sem bestri fræðslu verði komið á í slysavarna- og björgunarmálum þannig að aðstaða sé til að kenna það nýjasta og haldbesta sem völ er á hverju sinni. Miklu máli skiptir að slíkur skóli sé settur á stofn í útvegsplássi. Vestmannaeyjar eru ákjósanlegur staður fyrir slíkan björgunar- og slysavarnaskóla, m.a. vegna þess að þar er fyrir lifandi starf sjómanna að þessum málum. Einnig er þar starfandi Stýrimannaskóli og námsbraut fyrir vélgæslumenn. Í slíkum skóla er þörf á gistirými, heimavist o.fl. fyrir nemendur sem sækja skólann frá öðrum landshlutum. Greinargerð þessari fylgir skeyti til fjmrh. frá skipshöfnum 90 skipa og báta, hugsanlega um 1000 manns. Í skeytinu leggja þessir sjómenn áherslu á mikilvægi fjárveitinga í slysavarnaskóla sjómanna þannig að hann geti orðið öflugur liðsstyrkur í von um færri slys og manntjón vegna þekkingarleysis. Í skeytinu ljúka sjómennirnir einnig lofsorði á þjónustu starfsmanna Sæbjargar. Í Noregi eru nokkrir slysavarnaskólar starfandi og þjóna þeir sjómönnum á fiskiskipum, kaupskipum o.fl. Einn þessara skóla, líklega af þeirri stærð sem gæti hentað okkur, er Statens Skole for Sikkerhetsopplæring í Sund á Hörðalandi. Skólinn rúmar samtímis um 60 nemendur. Hann er að flatarmáli um 1700 m2 að öllu meðtöldu. Starfsmenn eru átta kennarar (leiðbeinendur) auk skólastjóra, skrifstofumanns og tveggja manna sem annast viðhald, umsjón og þrif. Skipulag skólans er þannig að reynt er að veita þjálfun og kennslu á sem flestum sviðum sem að gagni mega koma og reynt er m.a. að líkja sem best eftir aðstæðum um borð í skipum og bátum. Þar sem fjölmargir skólar eru starfræktir hjá nágrannaþjóðunum er nærtækt að nýta sér reynslu þeirra við uppbyggingu skóla og forðast þannig stór útgjöld og hugsanleg mistök. Þannig er einnig hægt að átta sig betur á umfangi, kostnaði og forgangsverkefnum. Í þáltill. þeirri sem hér er flutt er lýst framtíðarhlutverki Björgunar- og slysavarnaskóla Íslands sem þó væri hægt að laga að breyttum aðstæðum hverju sinni en hann gæti orðið ómetanlegt framlag í björgunum og slysavörnum Íslendinga. Með því að stofna skólann í Vestmannaeyjum er stigið skref til jafnvægis í byggðamálum og er það í fullu samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það er von okkar flm. að þetta mál fái sem besta afgreiðslu og við megum hugsanlega sjá skólann taka til starfa áður en átið 1990 sér dagsins ljós. Mér er ljúft að gera það sem í mínu valdi stendur til þess að leggja þessu máli lið í von um færri slys og færri skaða í framtíðinni. Með stofnun veglegs slysavarna- og björgunarskóla Íslands er komin aðstaða fyrir landsmenn alla til þjálfunar og kennslu sem fullvíst má telja að verði til þess að fækka vinnuslysum og sköðum allverulega. Sú ágæta reynsla, sem orðið hefur af námskeiðahaldi og þjálfun um borð í Sæbjörgu hjá Slysavarnafélagi Íslands og víðar, er hvatning til áframhaldandi aðgerða á sömu braut. Við hljótum öll að finna til ábyrgðar þegar jafnmikilvægt mál og þetta er í brennidepli. Aðgerðir sem sporna eiga við hækkandi slysatíðni eru þó ekki nýjar af nálinni. Rannsóknarnefnd sjóslysa hefur unnið gott starf og mikilvægt. Nefndin starfaði á tímabilinu frá 23. febr. 1971 til júlí 1986, en hætti þá störfum og þetta starfssvið breyttist með nýjum siglingalögum. Í greinargóðum skýrslum sjóslysanefndarinnar fyrir þetta starfstímabil má lesa m.a. að u.þ.b. 5263 slys hafa orðið á sjómönnum eða um 330 slys á ári að meðaltali á þessu tímabili. Dauðaslys á sjómönnum á sama tímabili eru um 230 eða um 14 dauðsföll á ári að meðaltali og samsvarar það rúmlega einni skipshöfn á fiskibát árlega. Allt sem ávinnst í slysavarna- og björgunarmálum er fagnaðarefni og spor í átt að sameiginlegu takmarki landsmanna allra, þ.e. færri slys og færri sorgarhús. Kaup á stærri þyrlu, en um það hefur verið lögð fram þáltill. af Inga Birni Albertssyni, hv. 5. þm. Vesturl., er grein af sama meiði, þ.e. þyrla sem getur tekið áhöfn skips óskipta. Það er mál sem menn eru vonandi sammála um. Eins er endurnýjun og viðbætur búnaðar björgunarsveita og hjálparsveita landsmanna mál sem ber að styðja og sýna skilning, enda hefur sýnt sig að landsmenn taka vel undir slík mál þegar leitað er til þeirra. Það er mér fagnaðarefni að öryggismál hafa verið til umræðu á Alþingi, en gagnvart sjómönnum mun sú stefna verða mörkuð að ekki verði ráðið í skiprúm nema menn hafi hlotið lágmarksfræðslu í öryggismálum. Ég vil að lokum leggja á það áherslu að þáltill. sú, sem borin er hér fram af þm. Borgarafl., er flutt til að vekja athygli á mikilvægi slysavarna- og björgunarskóla í þeirri von að framkvæmd geti hafist sem allra fyrst. Hæstv. forseti. Ég legg til að till. þessari verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn.



Hæstv. forseti. Hér er hreyft stóru máli og vissulega er þörf á að ræða um slysavarnaskóla fyrir Ísland. Ég tel að markmið þessarar þáltill. sé í alla staði mjög gott. Um það má aftur á móti deila í þeirri stöðu sem við erum í hvort svona skóli á að vera staðbundinn eða hvort hann á að vera farskóli. Ástæðan fyrir því að ég segi þetta er að sá fjöldi sem þarf að stunda nám í svona skóla er svo mikill að það er að mínu viti vænlegri kostur að færa kennarana til en nemendurna. Þarna kemur það inn í að eftir að Slysavarnafélag Íslands fékk varðskipið Þór til umráða skapaðist sá möguleiki að halda því úti til siglinga frá einum stað til annars og starfrækja þar námskeið í slysavörnum. Mér er aftur á móti ljóst að þau námskeið þyrftu að standa lengur, það þyrfti að gefa sér meiri tíma á hverjum stað. Það þarf að halda þessu starfi áfram. Það er hafið en það þarf að efla þetta mjög mikið. Hvort það þyrfti einnig að starfrækja á einum stað skóla, sem hefði það markmið sem hér er sett fram og e.t.v. mundi þá fremur taka til viss hluta af sjómönnum og þá t.d. yfirmanna, ætla ég ekki að leggja dóm á á þessari stundu en alls ekki heldur að gagnrýna að hugsanlegt sé að slíkan skóla þurfum við að starfrækja. Ég vil því segja fyrir mig að ég fagna þessari þáltill. og tel að hér sé hreyft mjög merku máli.



Hæstv. forseti. Öll umræða um öryggismál sjómanna er af hinu góða því þar brennur á og er ástæða til úrbóta mjög rík. Það sem er sérstætt við till. þm. Borgarafl., sem er hér til umræðu, er að það sem óskað er eftir er þegar komið verulega af stað og má segja að það starf hafi hafist fyrir nokkrum árum. Öryggismálanefnd sjómanna, skipuð þm., sem starfaði á árunum 1984–1986 skilaði allmörgum tillögum og vann mjög víðtækt starf til að hnykkja á í öryggismálum sjómanna. Í nefndinni áttu m.a. sæti þrír hv. þm. sem hér sitja inni, Guðrún Agnarsdóttir, Ólafur Þ. Þórðarson og Karvel Pálmason. Meðal tillagnanna sem þessi nefnd skilaði var hvatning til þess að stofnsetja slysavarna- og björgunarskóla. Um það leyti var hafinn undirbúningur að átaki í fræðslu fyrir starfandi sjómenn og hefur það bæði verið unnið fyrir fjárframlag frá hinu háa Alþingi og peninga sem til féllu vegna uppstokkunar í sjóðakerfi sjávarútvegsins. Slysavarnafélag Íslands varð eins konar verktaki til að framkvæma þessa fræðslu fyrir sjómenn úti um allt land, skyndifræðslu má segja, sem miðast við 34 daga námskeið, fer svolítið eftir fiskiskipum og farskipum. Fræðslunefnd öryggismála sjómanna skipuð af samgrh. hefur haft umsjón með þessum námskeiðum, hefur m.a. farið í sérstaka ferð til Noregs til að kynna sér björgunar- og slysavarnaskóla og eldvarnaskóla sem þar eru staðsettir. Það er inni í því verksviði sem Slysavarnafélagið hefur nú tekið að sér og sett á oddinn að vera forgöngumaður um stofnun fullkomins slysavarnaskóla í landinu þar sem númer eitt er miðað við þjálfun og fræðslu sjómanna og númer tvö landmanna sem þurfa að læra á eldvarnatæki og önnur öryggistæki sem fara vaxandi í fyrirtækjum vítt um land. Þannig er búið að leggja línuna í því starfi sem hér er óskað eftir og ég fyrir mitt leyti tel hvorki skynsamlegt né á nokkurn hátt æskilegt að grípa fram fyrir hendurnar á Slysavarnafélagi Íslands í því brautryðjendastarfi sem það hefur lagt af mörkum í þessum málum. Það er mikilvægt að ríkisvaldið standi við bakið á þeirri hugmynd sem þegar er verið að vinna. Sérstök nefnd skipuð af samgrh. er starfandi við að undirbúa tillögur og reglur fyrir slysavarnaskóla, nákvæmlega það sama og hér er fjallað um nema að auki er í undirbúningi þeirrar nefndar lögð markviss áhersla á að sinna einnig eldvarnaþættinum sem er stórmál í þessu sambandi og kostar allfjárfreka aðstöðu. Að mínu mati væri þetta verkefni því í góðum höndum ef það yrði áfram unnið innan vébanda Slysavarnafélagsins og á þess vinnusvæði. Það hefur verið lögð áhersla á það í fræðslunámskeiðunum að fara út um landið, hafa 25–30 manna námskeið í hinum ýmsu sjávarplássum landsins. Sæbjörg hefur í einu tilviki farið eina hringferð og komið við á fáum stöðum, en á hinn bóginn hefur sá háttur verið hafður á að kennarar og gögn hafa verið send á viðkomandi staði sem er auðvitað miklu æskilegra og eðlilegra fyrir staðarmenn víða um land. Höfuðstöðvarnar eru hins vegar hér í Reykjavík og fara vel í höndum Slysavarnafélagsmanna, en hitt er síðan framkvæmdaatriði hvernig á að ná slíkri fræðslu út um alla landsbyggðina og menn hafa þreifað sig áfram í þeim efnum. Það er miðað við á þessum fræðslunámskeiðum að ná til þeirra 5–6 þús. sjómanna sem eru starfandi og nú þegar hafa liðlega 2000 sjómenn sótt þessi fræðslunámskeið, þriggja til fjögurra daga námskeið, og haft mikið gagn af þeim. Þarna kemur einnig inn í að það er í auknum mæli verið að reyna að leggja áherslu á þennan þátt innan stýrimannaskólanna og vélskólanna og þetta er því í góðum farvegi. Ég hvet til þess að þessu starfi verði haldið markvisst áfram. Þessi tillaga er að þessu leyti á seinni skipunum en hún er jákvæð og að því leyti hægt að taka undir hana en aðalatriðið er að unnið sé fast og ákveðið áfram að því starfi sem er þegar hafið.



Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. flm. og meðflm. hans fyrir að hafa vakið máls á þessu brýna viðfangsefni með flutningi þáltill. sem hér er til umræðu. Það er rétt sem fram hefur komið, þetta er aldrei nógu mikið rætt og heldur ekki nógu vel framkvæmt þó að margt gott hafi verið gert. Eins og fram kom í máli þeirra sem áður hafa talað fjallaði öryggismálanefnd sjómanna einmitt um þetta atriði og þó að ég sé sammála öllum markmiðum sem hér eru lögð fannst mér það koma glöggt fram í umfjöllun nefndarinnar eftir umræður við marga aðila að heppilegast væri, a.m.k. í náinni framtíð, að hafa þetta farskóla fremur en staðbundinn skóla. Það væri mun tryggara að fræðslan næði þannig til sem flestra. Hins vegar er það alveg rétt að námskeiðin mættu vera lengri. Þau eru auðvitað ný af nálinni eins og þau hafa verið rekin og þau mættu gjarnan vera lengur á hverjum stað, en ég er alveg sannfærð um það að enn sem komið er er heppilegra að hafa þetta sem farskóla. Það gæti vel verið að seinna mætti vera einhvers konar móðurskóli eða staðbundinn skóli sem síðan sendi farkennslu víða um landið út frá sér. Hins vegar langar mig einnig að ítreka, því að það er tekið til í grg. þáltill. að það sé starfandi stýrimannaskóli og námsbraut fyrir vélgæslumenn í Vestmannaeyjum, að auðvitað ættu allir skólar sjómanna, hvar sem þeir eru, að leggja mikla áherslu á öryggis- og björgunarmál og einmitt ekki síst eldvarnir eins og fram kom í máli síðasta ræðumanns. Ég tek undir efni tillögunnar að öðru leyti og þakka flm. fyrir að vekja máls á henni.



Virðulegi forseti. Ég fagna þessari till., tek undir það sem aðrir ræðumenn hafa sagt í þessari umræðu að það er mjög gott að þessi umræða sé færð hér inn á hv. Alþingi. Það er líka ósköp eðlilegt að menn séu ekki allir sáttir við það hvernig á að byggja svona fræðslustarf upp, hvort æskilegt sé að einn öflugur björgunar- og slysavarnaskóli sé byggður upp einhvers staðar á landinu eða hann verði fyrst og fremst byggður upp sem farandskóli eins og verið hefur á undanförnum missirum. Mín tilfinning er sú að þessi tillaga geri ekki ráð fyrir því að þetta verkefni verði tekið af Slysavarnafélagi Íslands og tel ég það alveg sjálfsagðan hlut að það verði svo áfram sem verið hefur. Mér finnst að þó að gott sé að slysavarnaumræða beinist fyrst og fremst að sjónum sé hún meira og minna einangruð við það verkefni. Það er reyndar svo að þau eru allt of mörg slysin á sjónum og hvað sem hægt væri að gera til þess að draga úr þeim er allt af því góða. En sá kennsluháttur sem hafður hefur verið að undanförnu, og það felst jafnvel í till., að fyrst og fremst sé verið að ná til starfandi sjómanna, er að mínu mati ekki nógu góður. Ekki er nógu mikið að gert og kannski er að mörgu leyti heldur seint til gripið að fara að þjálfa menn þegar þeir eru komnir til starfa á þessum vettvangi. Það æskilega er, tel ég, að þessi fræðsla, almenn slysavarnafræðsla, verði tekin upp sem skyldunámsgrein í öllum grunnskólum landsins og að grunnkennsla á þessum vettvangi eigi sér stað þar, í 8. og 9. bekk grunnskóla. Við vitum það að íslenskir sjómenn, sú stétt eins og ýmsar aðrar vinnandi stéttir á Íslandi, eru ekki bundnir við þetta starf til langs tíma. Margir eru þeir sem vinna við íslenskan sjávarútveg, á íslenskum fiskiskipaflota, sem eru þar í tvö, þrjú ár eða svo í einhverju millibilsástandi. Stundum eru þetta námsmenn, stundum er þetta fólk sem er að auka tekjur sínar frá öðrum störfum. Þetta fólk er oft og tíðum þannig að það notfærir sér ekki þá kennslu sem er hagað á þann mátá sem tíðkast hefur að undanförnu og yrði í sérstökum slysavarnaskólum. Mín hugmynd er sem sagt sú, eins og ýmislegt fleira sem væri nauðsynlegt að tengja inn í grunnskólana, að við þyrftum að byggja upp braut í grunnskólunum þar sem þessi vettvangur væri tekinn fyrir og þá vitaskuld fyrst og fremst það sem snertir okkur flest í sambandi við sjóinn og, eins og hér hefur verið nefnt, eldvarnir og annað það sem tengist almennum slysavörnum. Það er svo náttúrlega jafnsjálfsagt að í þeim skólum sem kenna sjómannafræði, hvort sem það eru vélstjóra- eða siglingafræði, séu þessi mál kennd og enginn sé útskrifaður úr slíkum skólum nema hafa fullkomna fræðslu á þessum vettvangi. Það kannski snertir ekki þessa umræðu, en aðeins þó. Ég tel þess vegna að sá háttur sem tekinn hefur verið upp í fræðslu íslenskra sjómanna undanfarandi missiri, að menn hafa getað fengið ákveðin réttindi með skyndikennslu, stuttum námskeiðum og slíku, sé ekki heppileg þróun í sambandi við þessa hluti nema fræðsla í slysavörnum sé skilyrðislaust tengd því námi, hvort sem er verið að tala um að gefa mönnum réttindi sem eru svokölluð 30 tonna réttindi eða hvað annað stig sem er þar fyrir ofan með stuttum námskeiðum. Ég fagna till. sem ég vona að komi til fullrar afgreiðslu og mun styðja hana.



Hæstv. forseti. Ég fagna þeim umræðum sem hafa orðið um þessa till. um að setja á stofn björgunar- og slysavarnaskóla Íslands. Það er ekki nokkur vafi á því að menn hafa á undanförnum árum gert sér betur grein fyrir að fræðsla og kennsla í þessum efnum er mjög nauðsynleg. Þar kemur til há slysatíðni, sérstaklega til sjós. Gefnar hafa verið út skýrslur og ráðstefnur haldnar sem benda á að þar hefur verið mjög há slysatíðni. Það er hins vegar alltaf álitamál hvernig á að skipa slíkum málum. Hér hefur verið rætt um hvort þetta eigi að vera farskóli eða staðbundinn skóli. Ég held að það hljóti að stefna í það að þessi skóli, eins og allir aðrir skólar, sé staðbundinn og hægt sé þá að fara með minni námskeið, eins og núna er gert, um landið. Það fer ekki á milli mála að það dettur engum í hug að hægt sé að færa ákveðna hluti á milli landshluta í sambandi við skólahald og það væri þá miklu frekar að hægt væri að gera slíkt ef björgunar- og slysavarnaskóli væri í hverjum landsfjórðungi í sambandi við Stýrimanna- og Vélskólann. Ég tel líka að þessi umræða hafi verið mjög jákvæð og ég fagna henni. Það er ekki nokkur vafi að svo jákvæð umræða mun leiða af sér að slíkur skóli verði settur á fót. Það hefur að vísu komið upp smámisskilningur í umræðum. Ég veit ekki hvort það stafar af því að menn hafi kannski ekki lesið till. Hv. 1. þm. Suðurl, hélt að við ætluðum að fara að draga þetta úr höndum Slysavarnafélagsins sem er mesti misskilningur. Á það er hvergi minnst, enda er það ekki í okkar verkahring að gera það. Við styðjum einhuga Slysavarnafélagið og ég sem meðlimur í Slysavarnafélaginu í fjölda ára styð það líka. Varðandi hitt að í okkar grg. vanti umfjöllun um eldvarnir, þá er minnst á það að þessi skóli gæti líka raunverulega þjónað fleirum, eins og t.d. slökkviliðsmönnum, björgunar- og hjálparsveitamönnum. Auðvitað felst það í því ef maður ætlar að fara að þjálfa slökkviliðsmenn að það þarf að fjalla um brunavarnir. Það vita allir að slökkviliðsmenn fjalla um brunavarnir og björgunar- og hjálparsveitamenn fjalla um ýmsa aðra þætti sem of langt mál yrði upp að telja hér. Ég bendi mönnum á í sambandi við till. að þar er ágætur úrdráttur um ráðstefnu um öryggismál sjómanna sem var haldin 18. sept. 1987. Þar eru mjög fróðleg erindi um þessi mál og þar kemur mjög glögglega fram að menn leggja áherslu á fræðsluþáttinn og ég held að þetta sé alveg í samræmi við það. Það hefur hins vegar vantað að það sé einhver móðurskóli eins og við höfum flutt till. um sem sjái um þessa hluti. Ég vil hvetja menn til þess að standa vel að þessu og miðað við þær undirtektir sem þetta fær hér þykist ég vita að björgunar- og slysavarnaskóli verði settur á laggirnar í náinni framtíð.



Hæstv. forseti. Það er í fyrsta lagi að aðeins um 20–30% sjómanna, þ.e. yfirmenn, njóta fræðslu í skólum stýrimanna og vélstjóra á sviði slysavarna. Allir aðrir sjómenn hafa ekki aðgang að slíkri fræðslu og Slysavarnaskóli Slysavarnafélags Íslands hefur leyst þarna úr brýnni þörf. Nefnd sú sem ráðherra hefur falið að marka stefnu og gera tillögur um slysavarnaskóla, sem er það sama og björgunar- og slysavarnaskóli, eins og till. fjallar um, mun taka sérstakt tillit til eldvarna en það er einmitt eldvarnaþátturinn í slíkum skóla sem hlýtur að gera þann skóla staðbundinn. Eldvarnaþátturinn, þær aðstæður sem þurfa að vera, kostar tugi milljóna. Þær eldvarnaæfingar sem hafa átt sér stað um borð í Sæbjörgu eru í rauninni aðeins sýnishorn af því sem þarf að vera í alvöru eldvarnafræðslu. Það er einmitt sá þáttur sem hlýtur að valda því að slíkur aðalskóli verði staðbundinn. Það er enginn misskilningur sem á sér stað af minni hálfu í skilningi og túlkun á þessari tillögu sem er ágæt og jákvæð, en það er auðvitað á skjön við verkefni Slysavarnafélagsins þegar komnar eru tillögur um aðra staðsetningu en Slysavarnafélagið sjálft gerir ráð fyrir.



Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram að öll umræða, eins og hefur átt sér stað í dag, hlýtur að vera af hinu góða. Till. eins og hér er flutt, þó málið sé í höndum nefnda til vinnslu, hlýtur líka að vera af hinu góða. Við könnumst við það hér á hv. Alþingi að m.a.s. þarf oft að ýta við málum sem búið er að samþykkja fyrir löngu síðan, en ekkert er í gert. Ég er ekki að meina að það eigi við í þessu tilviki, en umræðan sem slík hlýtur að vera j ákvæð. Ég tek mjög undir það, sem hér hefur komið fram og vitnað var í áðan, að sú nefnd sem skipuð var á sínum tíma skilaði mjög merkilegu starfi, margþættum og mikilvægum tillögum sem margar hverjar eru komnar til framkvæmda, en sumar vantar á. Ég man ekki betur, verð þá leiðréttur ef rangt er með farið, en að það hafi verið ríkjandi sjónarmið innan þeirrar nefndar að við værum að tala um, ef svo má orða það, hreyfanlegan skóla. Það er kannski klaufalega orðað. Farskóla, ef menn heldur vilja hafa það svo, segir hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir. En það var í mínum huga og er enn miklu skynsamlegra ef það á að ná til allra þeirra aðila sem við viljum og þurfum að ná til með fræðslu í þessum efnum. Einhver hv. þm. sagði hér áðan: Við byggjum ekki upp stóran skóla nema á einum stað. Er ekki verið að byggja upp háskóla á öðrum stað nú heldur en hérna á stóra staðnum? Er nokkuð öðruvísi að þjóna með fræðslu, og það mikilli fræðslu, ekkert.stuttum námskeiðum endilega, þau geta verið lengri og fer eftir þróuninni hvernig hún verður á tímanum, það er hægt að þjóna með slíkum námskeiðum út um allt land, námskeiðum sem koma til með að skila nákvæmlega sama og það gerði hér í Reykjavík, þó að skólinn væri, að öðru leyti en því að það kostaði minna. Það kostaði minna en mundi skila sér betur til þeirra sem eiga að njóta þess. Það er auðvitað staðreynd sem a.m.k. landsbyggðarfólk kannast við að það er ekki alltaf hægt að fá einstaklinga til að setjast á skólabekk langtímum saman fjarri sínum heimilum. Það á ekkert síður við um sjómenn heldur en annað fólk, og kannski á það frekar við um þá. Þess vegna er það nauðsynlegt að mínu viti að haga þeim aðgerðum, sem ég tel að þegar séu hafnar að því er þetta varðar að hluta til, í samræmi við það að við getum flutt kennsluna til fólksins, við getum flutt fræðsluna til fólksins út á staðina. Með þeim hætti held ég að við þjónum málinu best. Kannski verður þessi tillaga og umræðan um hana til þess að ýta enn frekar á að betur verði gert en þegar er búið, þó ekki sé verið að vanþakka það nema síður sé, því ég hygg að það hafi ekki verið jafnmikið gert um nokkuð langan tíma eins og gert hefur verið á undangengnum fjórum til fimm árum að því er varðar öryggismál sjómanna og það skal síður en svo vanþakkað. En auðvitað má betur ef duga skal í þeim efnum. Því að við þurfum að vera miklu framar að því er þetta varðar. Ég fagna því umræðunni um þessa till. þó að ég telji að málið sé komið á þann rekspöl að það eigi ekki að víkja þar af leið. Það á heldur að ýta undir það sem þegar er byrjað á og það getur umræðan um þessa till. og hún sjálf gert.



Hæstv. forseti. Ég held að hér gæti misskilnings í umræðu og ég vil leiðrétta hann. Hv. 1. þm. Suðurl. nefndi sem eflaust er rétt að það hafa verið starfandi miklar og margar nefndir að öryggismálum sjómanna. Mörg námskeið hafa verið haldin hingað og þangað. Búið er að leggja einhverja línu, sem ég hef ekki heyrt talað um á Alþingi, í öryggismálum sjómanna. Hv. þm. telur að aðeins 20–30% af yfirmönnum sjómannastéttarinnar fái einhverja tilsögn eða fræðslu í öryggismálum og það sé óþarfi að flytja till. sem þessa þar sem nefnd sé starfandi á vegum ráðherra sem muni gera tillögur um eldvarnakennslu.

Þetta er útúrsnúningur, hv. þm.

Ég bið afsökunar ef þetta er útúrsnúningur, ég er bara að telja upp það sem ég skrifaði niður eftir hv. þm.

Það á að skrifa niður í samhengi.

Ja, ég er nú að taka punktana úr máli hv. þm. Ég vil benda hv. þm. á það að till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að setja á stofn Björgunar- og slysavarnaskóla Íslands. Stofnkostnaður og rekstur skólans greiðist úr ríkissjóði." Ég átti þátt í því að koma Sæbjörgu í hendurnar á Slysavarnafélaginu. Og þá var um það talað að Slysavarnafélagið gæti rekið Sæbjörgu án framlags úr ríkissjóði. En reksturinn var ekki hafinn þegar þeir fóru fram á aðstoð úr ríkissjóði til þess að reka skipið, á meðan ég var enn þá fjmrh.

Til að koma því í stand.

Nei, það var ekki til að koma því í stand vegna þess að þeir unnu það mikið í sjálfboðavinnu, sem var þeim til mikils sóma, þeir fóru ekki fram á það heldur blasti við að reksturinn yrði erfiður. Við sem flytjum þessa till. erum ekki að koma neitt inn á starfssvið Slysavarnafélagsins eða minnka það. Það gæti einmitt þvert á móti orðið til að auka það og gera það öruggara með því að ríkissjóði væri falið að standa undir kostnaði af þessari kennslu eða þessum skóla. Ég vil minna á það að eitt af þeim stóru átökum sem hafa verið gerð í slysavörnum á Íslandi var þegar sundkennsla var innleidd sem skyldufag í öllum skólum. Það er eitt af því stóra sem gert hefur verið í slysavörnum. Við erum eyland og höfum mikil samskipti við sjóinn og vötn. Og eitt af því sem okkur er til hvað mests sóma er árangurinn af þeim öryggisþætti í okkar daglega lífi. Ég vil taka undir það með hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur að öryggisnefnd sjómanna, sem hefur fjallað um þessi mál og mörg önnur öryggismál, hefur unnið gríðarlega mikið og gott starf. Og það má segja að þetta sé til að undirstrika að nú þarf að gera eitthvað varanlegt, að ríkisstjórninni er falið að koma af stað björgunar- og slysavarnaskóla. Við orðum það þannig vegna þess að það þarf að bjarga mönnum bæði á sjó og landi og þá ekki sjaldan úr eldsvoðum líka. Og þá er mikið atriði að menn kunni réttu handbrögðin og kunni að bregðast rétt við. Það er málið. Við erum að hrinda hugmynd í framkvæmd ef hægt er. En um fyrirkomulag kennslunnar, hvort það verður farandskóli eða farskóli eins og menn orða það eða hvernig fyrirkomulagið á kennslunni verður og hvað verður kennt, það er ekki í okkar till. Við ætlumst til þess að ríkisstjórnin sjái um að í þessum björgunar- og slysavarnaskóla sem hún á að koma á laggirnar þá verði það starf þar innanborðs sem þjóðfélagið þarf á að halda. Við erum ekki að tefja tímann hér með því að ætla að skipuleggja skólahaldið á sama tíma og við erum að gera till. um að skólinn verði stofnsettur. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, fyrir mína hönd sem meðflm. þakka þær góðu undirtektir sem þessi till. hefur hlotið, en að sjálfsögðu gerir frummælandi það betur í sínum lokaorðum.

Flm. (Ólafur Gränz): Hæstv. forseti. Ég þakka þær góðu og jákvæðu undirtektir sem þessi till. hefur fengið hér. Ég vil aðeins koma inn á það að gagnvart því að hafa þetta sem farskóla, þ.e. skóla sem fer um landið, þá er það ekki gerlegt því að mikill hluti af svona skóla eru stór mannvirki. Þegar þessi till. var í vinnslu var haft gott samráð við aðila innan Slysavarnafélags Íslands. Við berum mikla virðingu fyrir því starfi sem þar er unnið. Við metum mikils það starf sem unnið hefur verið af áhöfn Sæbjargar. Ég hef verið þar um borð og átt gott samtal og fengið góðar ráðleggingar hjá mönnum sem þar hafa starfað. En hvað varðar eldvarnafræðslu þá er hún, eins og ég sagði áður, auðvitað stór hluti af svona skóla. Ég vil þá bara að lokum þakka þessar undirtektir og vona að málið fái farsælan framgang.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um hálendisvegi og möguleg áhrif þeirra á byggðaþróun. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að safna saman og láta vinna úr tæknilegum og náttúrufræðilegum upplýsingum sem nú liggja fyrir hjá ýmsum stofnunum og mundu nýtast við áætlanagerð um vegaframkvæmdir á hálendinu. Einnig fari fram könnun á áhrifum slíkrar vegagerðar á þróun byggðar í landinu með sérstöku tilliti til bættra samgangna milli Suður-, Norður- og Austurlands, svo og á nýtingu náttúruauðæfa hálendisins og ferðamál." Alltaf annað slagið hafa komið upp umræður um varanlega vegagerð á hálendinu. Oftar en hitt hefur sú umræða einkennst af fordómum og hindurvitnum og því að tæknilegar og náttúrufarslegar upplýsingar um vegagerð á hálendinu hafa ekki legið fyrir. Nú hefur sú breyting orðið á að fyrir liggja miklar upplýsingar um náttúrufar hálendisins með tilliti til mannvirkjagerðar þar. Þessar upplýsingar er að finna hjá ýmsum opinberum og hálfopinberum stofnunum. Þar má nefna Rafmagnsveitur ríkisins, Landsvirkjun, Orkustofnun, Veðurstofu Íslands og Vegagerðina. Auk þess búa ýmis áhugamannasamtök, svo sem Ferðafélag Íslands, hjálparsveitir og samtök snjósleðamanna, yfir mikilli þekkingu sem hægt væri að nota í þessu skyni. Það er mjög brýnt að þessum upplýsingum verði öllum safnað saman með tilliti til þess hvernig þær nýtast til undirbúnings fyrir vegagerð á hálendinu. Einnig er að mínu mati mjög brýnt að allar framkvæmdir á hálendinu verði samræmdar þannig að það sem verið er að gera t.d. í tengslum við línulagnir og virkjanir nýtist sem grunnur að því sem síðar kann að koma, svo sem varanleg vegagerð. Ég tel einnig að slík vinna gæti verið hluti af landskipulagi sem óhjákvæmilega hlýtur að koma fyrr eða seinna. Þegar ég tala um landskipulag þá á ég við það að lögð verði í það skipuleg vinna að kortleggja landið út frá náttúrufarslegum sjónarmiðum, út frá landgæðum og út frá slíkri vinnu verði framtíðarskipulag landsins byggt. Og ég varpa hér fram þeirri hugmynd hvort að slíku landskipulagi ætti ekki að starfa í samvinnu við og við hliðina á Byggðastofnun og hvort það ætti ekki að heyra undir forsrn. Það sem hér er lagt til að kannað verði er í fyrsta lagi varanlegur vegur yfir Sprengisand, sem mundi tengja Suðurland og Norðausturland, og í öðru lagi vegur norðan Vatnajökuls austur á Fljótsdalshérað. Færa má sterk rök að því að slík vegagerð sé alls ekki fjarlægur möguleiki þannig að fyrst um sinn yrði um að ræða varanlegan veg með 7–8 mánaða opnunartíma á ári. Benda má á að nú þegar hefur í tengslum við virkjunarframkvæmdir verið lagður vegur upp á miðjan Sprengisand. Það sem nú vantar er tenging niður í byggðir Norðurlands, 80 km að Tjörnum í Eyjafirði og 115 km að Mýri í Bárðardal. Það liggja ekki fyrir nákvæmar kostnaðartölur um það hvað slíkar framkvæmdir mundu kosta, en lauslega áætlað, byggt á fyrri athugunum Vegagerðarinnar, mundi það kosta um 750 millj. kr. á núgildandi verðlagi að byggja þennan veg upp og leggja bundnu slitlagi. Tenging við Austurland af Sprengisandsvegi yrði seinni tíma verkefni. Tímasetning þess verks færi sennilega eftir því hvenær ráðist yrði í Austurlandsvirkjanir. Hins vegar hefur það komið í ljós þegar ég hef farið að kanna þessi mál betur að e.t.v. er það minna mál en margur hefur ætlað að tengja hálendisveginn þangað austur. Það er a.m.k. ljóst að Austfirðingar og Austurlandsbúar hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga. Þegar rætt er um hálendisvegi verður að taka það fram að það er tvíþætt verkefni. Annars vegar að byggja upp og koma upp varanlegum vegi með sumarnotkun í huga, þ.e. 6–8 mánaða tíma. Hvort raunhæft er að tala þarna um heilsársveg er seinni tíma verkefni og mundi væntanlega ráðast af þeirri þörf sem þessi vegur mundi sýna fram á. Ég vil benda á það hér að því hefur allt of lítið verið sinnt hérlendis að kanna á hvern hátt á að haga vetrarumferð yfir fjallvegi þannig að sem minnst hætta stafi af. Ég bendi á það að erlendis er ýmsum aðferðum beitt svo sem að loka vegum tímabundið vegna slæms veðurs, fara fram á tilkynningarskyldu og, mál sem hér var til umræðu í síðustu viku á þingi, að hafa neyðarsíma við vegina. Menn hafa rætt um slæm veður, menn hafa rætt um mikil snjóalög í þessu sambandi. Það er hægt.að fara fljótt yfir sögu. Miðhálendið er snjólétt og það liggja fyrir upplýsingar um veðurfar á þessum svæðum. Þá komum við að hugsanlegum áhrifum hálendisvega á byggðaþróun í landinu, en þau eru margþætt. Þar vil ég fyrst benda á að flestar meiri háttar umbætur í vegamálum síðustu áratugi hafa miðast við að bæta samgöngur viðkomandi landshluta við höfuðborgarsvæðið. Vissulega hefur slíkt verið til hagsbóta fyrir landsbyggðina, en í flestum tilfellum hefur hagur Reykjavíkur og nágrennis orðið enn meiri, þ.e. staða höfuðborgarinnar sem miðstöðvar allra samgangna í landinu hefur styrkst. Sú tillaga sem hér er borin fram gerir ráð fyrir því að kanna vegalagningu þvert yfir hálendið og á þann hátt að brjóta samgöngumunstur landsins upp. Það má færa að því sterk rök að ef þetta er framkvæmanlegt þá séu fáar framkvæmdir í samgöngumálum sem gætu verið eins virkar til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins sem þessi. Það er oft hægt að leika sér með tölur. Ég ætla ekki að fara með margar tölur hér, en ég get nefnt sem dæmi að vegalengdin Reykjavík-Egilsstaðir mundi styttast um 250 km eftir slíku vegakerfi, Selfoss-Akureyri um 190 km og vegalengdin frá uppsveitum Suðurlands og virkjunarsvæðunum þar til Akureyrar mundi styttast um nálægt 300 km. Ég sagði áðan að ég teldi að slík framkvæmd gæti haft mikil áhrif í byggðalegu tilliti. Ég ætla að rökstyðja það örlítið betur. Nútímaþjóðfélag gerir kröfur um hátt þjónustustig. Hátt þjónustustig næst best þar sem margt fólk býr á til þess að gera litlum bletti, þ.e. menn gera þá kröfu til þess að byggðin sé þétt. Þetta er hægt að gera á tvennan hátt, annars vegar með því að flytja til fólk, eins og mér finnst að allt of mikið hafi verið uppi hér í okkar þjóðfélagi, hins vegar að færa byggðirnar saman með bættum samgöngum og að því miðar þessi tillaga. Slíkur vegur sem hér um ræðir mundi einnig tengja saman þau svæði landsins sem frá náttúrunnar hendi hafa mesta þróunarmöguleika til þess að mynda jafnvægi andspænis höfuðborgarsvæðinu. Áður en lagt væri í slíkar framkvæmdir og hluti af rannsóknum sem þessi tillaga beinist að er sú að leggja endanlegt arðsemismat á slíka framkvæmd. Til þess að gera það þarf að beita öðrum aðferðum en gert hefur verið hingað til í flestum tilfellum við vegagerð hérlendis. Það verður að leggja vinnu í að meta áhrif hennar á samvinnu fyrirtækja á viðkomandi svæðum, stækkun markaðssvæða, ávinning í ferðamálum o.s.frv. Ég get nefnt hér örfá dæmi. Í gegnum starf mitt að félags- og atvinnumálum er mér mjög kunnugt um þörf mjólkurvinnslunnar í landinu á bættum samgöngum. Þar stöndum við frammi fyrir því nú á komandi sumri að þurfa að flytja 2–3 millj. lítra af mjólk eða undanrennu af norðansvæðinu til þurrkunar fyrir sunnan í Flóanum. Samgöngubætur sem þessar mundu auðvelda þetta verulega. Ég gæti nefnt dæmi af mér persónulega. Ég hef átt í viðskiptum við byggingarfyrirtæki á Selfossi núna í vetur og hefði orðið báðum aðilum til mikilla hagsbóta að hafa bættar samgöngur á milli þessara landshluta. Þetta er einmitt það sem málið snýst um, ef það er raunhæft, að við erum að gera landshluta, sem fram að þessu hafa nánast ekki haft nokkrar samgöngur, að næstu nágrönnum. Fyrsti ávinningur slíkrar vegagerðar sem hér um ræðir yrði án efa í ferðamálum þar sem góður vegur um hálendið mundi tengja saman fjölförnustu ferðamannasvæði landsins og opna nýjar hringleiðir um landið. Það er ekki nokkur vafi á því að slíkt yki aðdráttarafl landsins fyrir útlendinga og ferðalög Íslendinga innan lands og mundi á þann hátt bæði afla gjaldeyris og spara gjaldeyri. Ég held að þetta væri mjög mikilvægt, ekki síst fyrir Norðausturland þar sem eru margir af þeim stöðum sem ferðamenn sækjast mest eftir að skoða. Við Norðlendingar, íbúar Norðausturlands, værum þarna komnir í aðstöðu til að að geta tekið á móti erlendum ferðamönnum til lengri dvalar og gætum innan eðlilegs ferðaradíusar sýnt þeim mjög marga merkustu staði landsins, þar með talið þá sem liggja ofarlega á Suðurlandi. Ég ætla einnig að benda á það að þessi þáltill. fellur að starfsáætlun núv. ríkisstjórnar, þar sem segir í kafla um byggðastefnu og samgöngumál, með leyfi forseta: "Átak verði gert í samgöngumálum og fyrirliggjandi áætlanir á sviði samgangna samræmdar í þeim tilgangi að bæta tengsl milli byggðarlaga og stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða." Það er einn flötur enn á þessu máli sem mér finnst gaman að velta svolítið upp. Hann er sá að við erum þarna að ræða um samgönguleiðir sem voru aðalsamgönguleiðir í árdögum byggðar á Íslandi, þ.e. menn voru hagsýnir í þá daga og fundu það strax að stystu leiðir á milli áfangastaða lágu um hálendið. Þær samgöngur lögðust hins vegar af mikið til af náttúrufarslegum ástæðum, þ.e. uppblástur og gróðureyðing á hálendinu gerði það erfiðara yfirferðar miðað við þá tækni sem þá var uppi. Í dag eru aðstæður aðrar og vissulega að mínu mati ástæða til að kanna þetta mál til hlítar. Það þykir kannski einhverjum það kokhreysti af þm. að flytja þetta mál hér. Ég hrökk svolítið við þegar hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson líkti máli sem hann var að fjalla um hér í þingræðu í síðustu viku við það að menn væru að berjast fyrir framgangi hálendisvega, því að hann sagði að það væri mál sem þm. hefðu forðast að taka upp á arma sína vegna þess að við þá byggju engir kjósendur. En ég tek þá áhættu í trausti þess að þetta sé mikið hagsmuna- og framfaramál fyrir kjósendur þeirra byggðarlaga sem næst þessum samgöngubótum liggja. Ég vil einnig benda á það að þessi mál hafa nokkuð verið til umræðu nú á þessum vetri. Dr. Trausti Valsson skipulagsfræðingur hefur haldið þeim nokkuð á lofti og sett fram rökstuddar hugmyndir um hálendisvegakerfi og áhrif þeirra á byggðaþróun. Einnig má nefna það að Verkfræðingafélag Íslands hefur ákveðið að gangast fyrir ráðstefnu um tæknilega úttekt á þessum málum, þ.e. hálendisumferð, nú á vori komandi. Herra forseti. Ég fer að ljúka máli mínu. En ég geri það að tillögu minni að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til atvmn. Sþ.



Herra forseti. Umræða um byggðamál hefur verið uppi nú um allmörg ár, ekki síst í sambandi við þá stórfelldu byggðaröskun sem orðið hefur á síðustu áratugum og þann kipp sem varð til hins verra fyrir landsbyggðina síðustu tvö árin. Aldrei hefur fólksstraumurinn af landsbyggðinni verið eins stríður og ekki sér fram á að neitt lát verði á því í náinni framtíð. Byggðamál og byggðaþróun er oft til umræðu en þar við situr. Það ber lítið á því að menn hafi hug á að marka einhverja stefnu í þeim málum sem þó er meira en tímabært. Hvernig ætlum við að nýta landið? Hvernig er skynsamlegast að byggð þróist í landinu? Hvaða lífi ætlum við að lifa hér í byggðum landsins yfirleitt? Og hvað þarf að gera til að áfram megi þróast á landsbyggðinni menningarlegt mannlíf? Slíkar spurningar hljóta að vakna þegar við horfum á það nú að í sumum sveitum horfir til auðnar. Byggðin þolir ekki frekari gisnun. Og landbúnaðurinn er varla kominn á lappirnar enn eftir kollhnísinn. Við sjávarsíðuna fellir fólk kjarasamningana og aðbúnaðurinn að framleiðsluatvinnuvegunum til sjávar og sveita er á þann veg að þeim er ekki fært að greiða fólki þau laun sem þarf til lífsviðurværis. Með þessar staðreyndir í huga hljótum við að spyrja: Hver verður framtíð landsbyggðarinnar? Reyndar ættum við frekar að spyrja okkur sjálf: Hvernig viljum við að hún verði? Svör við þeirri spurningu eru brýn. Það verður að hefjast handa við að móta alhliða byggðaþróunarstefnu og snúa til baka því sjálfvirka færibandi sem stöðugt flytur fjármuni og fólk af landsbyggðinni til suðvesturhornsins. Sú tilfærsla er komin yfir hættumörk. Þáltill. sem hér liggur fyrir bendir á möguleika til hagsbóta fyrir landsbyggðina. Ég fer ekki nánar út í rökstuðning fyrir því. Það hefur hv. flm. þegar gert með ágætum. En ég vil benda hv. þm. á bók Trausta Valssonar skipulagsfræðings sem heitir "Hugmynd að fyrsta heildarskipulagi Íslands". Þar gerir höfundur grein fyrir byggðaforsendum hér á landi, kemur á framfæri hugmyndum að drögum að skipulagi landsins alls og leggur fram tillögur að vegaáætlun um hálendið svo að drepið sé á nokkra þætti. Höfundur kemur þar inn á það, sem oft hefur verið rætt hér, að bætt og aukið vegakerfi sé einhver arðbærasta framkvæmd á margvíslegasta máta eins og rakið er í grg. með till. Þannig stækki atvinnu- og þjónustusvæði. Tenging byggðarlaga og ýmiss konar ávinningur í ferðamálum kemur líka til. Herra forseti. Þessi till. lýtur að könnun á áhrifum vegagerðar á hálendinu á þróun byggðar í landinu. Ég held að í ljósi þess sem ég vék að um byggðamál fyrr í máli mínu getum við verið sammála um að slík könnun sé ekki einungis æskileg heldur nauðsynleg og hún sé gerð sem fyrst. Ég er ekki í vafa um að þessi könnun leiðir í ljós hagkvæmni vegalagningar um hálendið, ekki síst með tilliti til væntanlegra raflínulagna milli Norður- og Suðurlands, svo og styttingar á flutningaleiðum milli landshluta, og þá má ekki gleyma því að með góðu vegakerfi gefast aukin tækifæri í sambandi við ferðamannaþjónustu. Okkur öllum verður auðveldara að kynnast landi okkar frá sjónarhólum sem nú eru ekki í alfaraleið. Við kvennalistakonur styðjum þessa till. og væntum þess að hún fái skjótan framgang.



Herra forseti. Sú þáltill. sem hér er mælt fyrir er ofur eðlilegt mál. Ég tel að það sé fyllilega ástæða til þess að unnið sé úr tæknilegum og náttúrufræðilegum upplýsingum sem nú liggja fyrir hjá ýmsum stofnunum og mundu nýtast við áætlanagerð um vegaframkvæmdir á hálendinu. Það er ekki nema sjálfsagt að slíkum gögnum sé ekki aðeins haldið til haga heldur sé leitast við að samræma þær aðgerðir sem ráðist er í hverju sinni og tengst geta hugsanlega vegagerð sem nýttist til frambúðar og yrðu þegar tímar líða mikilvægar samgönguæðar milli landshluta. Ég get að þessu leyti tekið alveg undir með hv. flm. þessa máls að þetta er mjög eðlilegt viðfangsefni og góðra gjalda vert. Ég vil hins vegar benda hv. 1. flm. þessa máls á, um leið og ég óska honum til hamingju með það sem ég hygg að sé fyrsta ræða hans hér á Alþingi, að það hefur ekki verið skammtað það rúmt til vegamála í þessu landi á undanförnum árum að ástæða sé til þess að ætla að við séum aflögufærir til að fara að leggja verulegt fjármagn til vegagerðar af því tagi sem hér er um að ræða alveg á næstunni. Þannig tel ég að hér sé um framtíðarmál að ræða sem fyrst og fremst verði á dagskrá ef ráðist er í vegagerð vegna annarrar mannvirkjagerðar eins og línulagna eða virkjana, vegagerð sem gæti nýst inn í það samhengi sem tillaga þessi fjallar um. Ég bendi á að þó að það séu ekki stjarnfræðilegar tölur sem hér eru á ferðinni, síst í hugum þeirra sem hafa staðið að mannvirkjum í landinu, eins og flugstöð þar sem umframkostnaðurinn hleypur á milljörðum og eru mannvirkin þó varla vindheld, þannig að það vex mönnum nú kannski ekki í augum. En þegar kemur að vegagerð og verkefnum eins og þeim að tengja saman þéttbýlisstaði innan landshluta, þá er nú ekki rúmt skammtað. Það þekkjum við vel Vestfirðingar og Austfirðingar hvernig málum er háttað í sambandi við tengsl á milli þéttbýlisstaðanna í okkar landshlutum. Auðvitað er það víðar á landinu þar sem menn að vetrarlagi komast ekki með eðlilegum hætti á milli staða jafnvel mánuðum saman. Það væri auðvitað mjög einkennilegt ef Alþingi færi að ráðstafa fjármagni til vega yfir hálendið sem ekki geta þjónað nema fyrst og fremst sumarumferð, ég á þá við verulegar upphæðir, á meðan ekki hefur verið rutt úr vegi þeim hindrunum sem eru á vegi fólks, þúsunda manna í landshlutunum milli byggðarlaga. Það ætti út af fyrir sig ekki að sitja á mér að taka undir það hins vegar að greiða mönnum götu með eðlilegum hætti um hálendi landsins. Ég hef átt þar margar góðar stundir, margar unaðsstundir, en það má njóta gæða hálendisins, t.d. til ferðamennsku, án þess að hlemmivegir fylgi. Hins vegar er það mjög mikilvægt viðfangsefni að beina umferð um hálendið í ákveðna farvegi og laga þannig til hálendisslóðir, t.d. aðalfjallvegina, sem stundum eru svo kallaðir, Kjalveg og Sprengisandsleið og fleiri slíkar slóðir inn á ferðamannastaði, að þær séu sæmilega færar að sumarlagi og komið verði í veg fyrir jafnhliða óþarfan og mjög spillandi akstur utan slóða. Það er mjög stórt mál sem þarf að taka á fyrr en seinna, því að falleg svæði á hálendinu eru í stórfelldri hættu af náttúruspjöllum vegna aksturs utan slóða um holt og hæðir. Má vera að ég taki eitthvað á því máli með tillöguflutningi áður en þessu þingi lýkur. Ég vil, herra forseti, af því að tími minn er mjög takmarkaður og margt mætti um þetta mál segja, benda á að það liggja fyrir-og sjálfsagt er það eitt af því sem hv. flm. hafa í huga - skýrslur t.d. raflínunefndar, framvinduskýrsla yfir tímabilið okt. 1977 til des. 1983, gefin út í nóv. 1985, um raflínustæði á hálendinu og hugmyndir þar að lútandi, m. a. um svokallaða Sprengisandslínu niður í Bárðardal eða niður í Eyjafjörð og hugsanlega línulögn milli Akureyrar og Fljótsdals og jafnvel milli Hrauneyjarfoss og Austurlands, þ.e. tengt hugmyndinni um Fljótsdalsvirkjun. Það er sjálfsagt að farið sé ofan í þetta með tilliti til vegabóta ef og þegar í svona línur er ráðist. Í sambandi við veginn til Austurlands, frá Suðurlandi til Austurlands, vil ég nefna það hér að þessar hugmyndir um raflínu milli t.d. Hrauneyjarfoss og Austurlands gera ekki ráð fyrir því að farinn sé Vatnajökulsvegur hinn forni. Hv. flm. vita eflaust hvar talið er að menn hafi þá farið, þ.e. svokallaða Gæsavatnaleið, sem svo er kölluð nú til dags, leiðina þétt við Vatnajökul norðan Tungnafellsjökuls eða um Vonarskarð og norðan Vatnajökuls um Urðarháls og þaðan yfir upptakakvíslar Jökulsár á Fjöllum. Það er sem sagt ekki meiningin samkvæmt þessum hugmyndum að fara með raflínu þá leið, heldur að farið yrði með hana innst úr Bárðardal, austur yfir Ódáðahraun nánast þvert austur í Fljótsdal: Þannig að sú stytting á vegalengd sem fæst samkvæmt tillögunni með mælingu í loftlínu kemur ekki fram samkvæmt þeirri hugmynd sem þarna liggur fyrir. Þó að það sé alveg rétt að á svæðinu norðan Vatnajökuls sé úrkomulítið, hvað minnst úrkoma á þessu landi, þá efast ég um að það verði greitt að vetrarlagi að fara þar um, fara með veg sem ætti að vera fær allt árið yfir Urðarháls og svæðið suður af Trölladyngju, svæði þar sem fannir leysir fyrst þegar kemur fram í júlímánuð, að vísu á ruðningsslóð án nokkurrar teljandi vegagerðar, en þar eru ýmsar torfærur á leiðinni. Sandstormar, sem geta á skömmum tíma sandblásið bílana, eru tíðir á upptakasvæði Jökulsár á Fjöllum, eins og menn þekkja væntanlega sem þarna hafa farið um, verstu sandstormar sem gerast á Íslandi. Þannig að ég held að vegagerð yfir það svæði verði seint mjög trygg eða árennileg til að komast þar um nema með hvíldum og bíða lags ef þannig viðrar. Það liggja líka fyrir veðurathuganir, herra forseti, t.d. frá Sandbúðum og Nýjabæ í skýrslu frá mars 1984. Án þess að kafa djúpt í þau fræði, þá leyfi ég mér að vekja athygli hv. flm. og hv. þm. á því sem segir um Sandbúðir, fáeinar línur um veðurathuganir í janúar 1977, en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: "Sökum þess hve hvassviðrasamt reyndist vera í Sandbúðum má gera ráð fyrir tíðum skafrenningi yfir vetrarmánuðina og geta komið langir kaflar sem óveður hamlar útiveru fólks eins og t.d. á tímabilinu 16.–26. jan. 1977." - Og hér liggja fyrir prósentuútreikningar um hvenær ferðaveður var talið ófært yfir vetrarmánuði: Nær 40% í janúarmánuði, yfir 20% í marsmánuði, svo dæmi séu tekin. En ég ætla ekki að snúa út úr fyrir hv. flm. og alls ekki að letja menn í sambandi við þetta mál, að halda saman upplýsingum og gæta þess að nýta fjármagn sem varið yrði til vegabóta á hálendinu. Það er skynsamlegt og sjálfsagt verkefni. Auðvitað koma þeir tímar að það verður farið á góðum vegum á milli landshluta, á milli Suður- og Norðurlands og vegur austur. Og vegna ferðamanna er alveg réttlætanlegt nú á næstunni að verja nokkrum upphæðum til eðlilegrar og nauðsynlegrar lagfæringar á aðalfjallvegunum, t.d. Kjalvegi og Sprengisandsleið og fleiri vegum, til að greiða götu manna að sumarlagi inn á eftirsótt svæði til náttúruskoðunar.