Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er hv. 2. þm. S-M., sem er frsm. þessa frv., en það er í sjálfu sér ósköp einfalt, og þar eð hv. þm. S-M. er ekki viðstaddur, get ég vel gert nokkra grein fyrir þeim breytingum, sem við viljum láta á því verða. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að skipuð sé 5 manna skólanefnd fyrir þennan skóla - mér þætti hentugast að hafa aðeins eina skólan. fyrir sjómannafræðsluna í heild, en ekki skólanefnd fyrir hverja deild hennar - og skipi ríkisstj. 2 þeirra. En þar sem það er ekki venjulegt, þá kom okkur í sjútvn. saman um, að hún skyldi aðeins skipa einn, en í stað hins skyldi koma skólastjóri stýrimannaskólans, og væri það á alla lund heppilegra, þar eð hann hlýtur alltaf að vera manna kunnugastur í öllu því, er að fræðslu sjómanna lýtur. Síðari breyt. er við 9. gr. frv., um það, að ríkissjóður greiði allan kostnað við skólahaldið. N. hafði áður mælt með því ákvæði 9. gr., að nemendur greiddu skólagjald, en nú hefur hv. menntmn. bent á, að það komi í bága við almenn l. um ríkisskóla. Hvort sem það er nú eðlilegt eða ekki þá fannst n., að þetta þyrfti að vera í samræmi við löggjöf annarra ríkisskóla, og því sjálfsagt að nema burt úr 9. gr. frv. það ákvæði, sem kveður á um skólagjöld. Ég tel svo ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessum breyt. og vona, að þær nái samþykki þm.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Á síðasta vori ritaði háskólaráð hæstv. menntmrh. og fór fram á, að gerð væri breyt. á einu ákvæði háskólalaganna. Hæstv. menntmrh. ritaði þá menntmn. um að flytja málið á Alþ., en henni vannst ekki tími til þess þá. En nú er málið hér flutt. - Um frv. þetta hef ég ekki fleiri orð, en vísa til grg., sem því fylgir.



Ég hef í allri meðferð þessa máls hér í hv. þd. viljað sem minnst afskipti hafa af máli þessu. Ég er sömu skoðunar nú og ég var á síðasta Alþ. um þetta mál. Ég greiddi ekki atkv. um málið sjálft á síðasta þingi. - Ég mun halda afstöðu minni óbreyttri gagnvart þessu máli, sem ég hafði á síðasta þingi til þess, og ekki taka þátt í meðferð þess við atkvgr. En ég tel samt ekki rétt að varna málinu þinglegrar meðferðar. - Ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sendi þetta frv. til fjhn. með beiðni um, að hún flytti það. Það náðist ekki samkomulag við meðnm. mína um flutning frv., og ég hef þess vegna flutt það einn fyrir minni hl. fjhn. Ég hef ekki í hyggju að gera grein fyrir þessu frv., því að ég býst við, að hæstv. atvmrh. ræði málið ásamt hæstv. utanrrh. Ég get samt ekki látið hjá líða að ræða það nokkuð. Alþ. hefur áður ábyrgzt fiskverð, svo að hér er aðeins um það að ræða að halda áfram á sömu braut. Hins vegar veit ég ekki betur en að verðið á sumum af þeim vörum, sem hér um ræðir, hafi áður verið sett, og sannleikurinn er sá, að ekki virðist nein sérstök ástæða til að óttast, að ekki verði hægt að selja vörurnar með þessu verði. Hins vegar bregður nú svo einkennilega við, að eftir því sem erlendar fréttir hermdu í dag í hádegisútvarpinu, þá er engu líkara en fulltrúar Íslands á alþjóðaráðstefnunni óttist, að of hátt sé boðið í íslenzkar sjávarútvegsafurðir, þegar um sovétríkin er að ræða. Þetta er óneitanlega einkennilegur hugsunarháttur, og það er líkara því, að verið sé að setja l.andið á uppboð og biðja um íhlutun erlendra ríkja viðvíkjandi afurðasölu okkar. - Ég held því, að frv. sé ekki aðeins realistískt, því að án sjávarútvegs getur land vort ekki þrifizt. Alþ. verður því að sjá um að gera þær ráðstafanir, sem að gagni megi koma, til þess að útvegsmenn hafi aðstöðu til að gera út bátaflotann á komandi vertíð.



Herra forseti. Ég bjóst nú ekki við því, að hæstv. atvmrh. mundi segja hér af sér í annað sinn. Það er heldur óvenjulegt, að n. færist undan því að flytja stjfrv., en ástæðan fyrir því var sú, að aðeins einn ráðh. lagði frv. fyrir n. En þessu máli er þannig varið, að það getur engu að síður heyrt undir hæstv. fjmrh. en atvmrh., og slíkt frv. sem þetta ætti að vera flutt að ríkissj. í heild. 1. gr. þessa frv. byrjar svo: „ Ríkisstj. skal með auglýsingu ákveða.“ Niðurlag 2. gr. frv.: „ Ríkisstj. er heimilt að ábyrgjast“. 3. gr. frv. byrjar: „ Ríkisstj. ábyrgist fyrir hönd ríkissjóðs“. 4. gr. frv. byrjar: „ Ríkisstj. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast“, og 6. gr. frv. byrjar: „ Ríkisstj. getur með reglugerð sett nánari fyrirmæli um allt, er lýtur að framkvæmd þeirra ráðstafana, er um ræðir í l. þessum. Það liggur því beint fyrir, að slíkt mál sem þetta á að leggja fyrir ríkisstj. í heild, áður en það er flutt hér. Ég skal ekki fara út í efnishlið málsins, en undirstrika, að fjhn. lítur svo á, að leggja eigi málið fyrst fyrir ríkisstj. sjálfa.



Herra forseti. Ég skal ekki rekja efni þessa frv. að sinni, en ég tek undir það, sem hv. form. fjhn. sagði um hinn óvenjulega flutning á þessu máli. Það er nú langt um liðið, síðan ég talfærði þetta við hina ráðh. í ríkisstj., að möguleiki væri á að leysa úr vandræðum útgerðarinnar án verulegrar hættu fyrir ríkissjóð, ef útgerðin héldi fast við að óska íhlutunar ríkisstj. Einn liðurinn hefur komið hér fram holdi klæddur í frv.- formi. Það er aðeins eitt rif. Mér dettur það í hug út af frv. um landshöfn á Rifi. Þetta var ein sú stoð, sem ég vildi veita útvegnum, er ég ræddi um þetta við meðrh. mína, en það var ekkert um þetta skriflegt í skrifsborðsskúffu minni, en þessu máli var vel tekið af þeim ráðh., sem ég talaði við, og var þá minnzt á fleira, sem gerði það aðgengilegt fyrir ríkisstj. að gera ráðstafanir til tryggingar útgerðinni. Ég skal ekki gera þetta að frekara umræðuefni, en þetta mætti hafa í huga.



Ég vildi hér aðeins segja örfá orð, áður en þetta mál fer til hv. n. Ég vil þá fyrst leyfa mér að minna á það, að þegar núv. ríkisstj. tók við völdum fyrir tveimur árum, þá var það talið aðalatriðið af henni sjálfri að koma í veg fyrir það, að verðbólgan í landinu færðist í vöxt. Ríkisstj. hafði það sem sagt á sinni stefnuskrá að stöðva verðbólguna. Ég ætla mér ekki að heyja hér langar kappræður um þetta mál. Þess gerist ekki þörf, því að frv. það, sem hæstv. atvmrh. leggur hér fyrir þingið, sýnir svo ljóst sem verða má, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur tekizt að framkvæma þetta atriði í stefnuskrá sinni. Því er sem sagt lýst yfir af hæstv. atvmrh., að eftir tveggja ára stjórn hans og þeirrar ríkisstj., sem hann hefur tekið sæti í, þá sé þannig komið með framleiðslu okkar, að aðstaðan til útflutnings sé þannig, að ekki þurfi til þess að hugsa, að menn ýti fleytu á flot, nema fiskverðið verði hækkað um 30%, eða úr 50 aurum hvert kg. upp í 65 aura. Slíkar gífurlegar búsifjar hefur framkvæmd þessara mála núv. ríkisstj. fært sjávarútveginum. Þetta vildi ég aðeins undirstrika í sambandi við þetta mál. Að öðru leyti vildi ég segja það, að mér fannst hæstv. atvmrh. gefa heldur litlar upplýsingar um afurðasöluna og möguleikana, sem við höfum til að selja afurðir sjávarútvegsins. Það skiptir höfuðmáli í þessu sambandi, hvernig - horfurnar eru í þeim efnum. Ég geri ekki ráð fyrir, að útvegsmenn vilji gera sér það að leik að ganga inn á þá braut, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Þótt ég greiði atkv. með þessum ráðstöfunum, dylst mér ekki, að þetta ráð felur ekki neitt það í sér, sem útgerðin getur unað við til lengdar. En ég mun heldur greiða atkv. með slíku neyðarúrræði en láta útgerðina eina verða fyrir búsifjum. Nú er lagt til að fara inn á þá braut, að ríkissjóður ábyrgist útvegsmönnum ákveðið verð fyrir fiskinn, en fyrir liggja litlar upplýsingar um, hvernig horfir í afurðasölunni yfirleitt. Sérstaklega fannst mér dauft yfir því, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert til að gera tilraunir til að fá samninga um sölu afurða landsmanna. Ég vil fyrst spyrja um það, hvernig útlitið sé með brezka markaðinn. Hvað mun maður geta gert sér vonir um, að hann gefi fyrir fiskinn, eins og nú standa sakir með markaðsverð þar í landi? Þetta hefur ekki verið upplýst, og væri fróðlegt að fá nokkuð um það að vita. Enn fremur hef ég ekki veitt því eftirtekt, að hæstv. atvmrh. eða forsrh. hafi upplýst, hvað komið hafi af föstum tilboðum í hraðfrysta fiskinn. Ég bið afsökunar, ef þetta hefur farið fram hjá mér. Sama máli gegnir um saltfiskinn. Ég tók ekki eftir, að upplýst hafi verið, hvaða tilboð hafi komið í hann. En allt eru þetta atriði, sem hafa mikla þýðingu í sambandi við ákvörðun Alþ. í þessu máli. Um þetta hafa gengið miklar sögur manna á milli og blöðin hafa stundum drepið á þetta, án þess að nokkuð hafi komið um málið frá ríkisstj. sjálfri. Á kannske að skilja þessa þögn ríkisstj. þannig, að hún hafi ekkert gert í því að fá samninga við Breta um afurðasölu, ekkert gert til þess að fá verzlunarsamning við Bretland fyrir næsta ár? En Bretar hafa verið stærstu kaupendur sjávarafurða frá Íslandi. Ég leyfi mér hér með að bera fram fyrirspurn um þetta. Þá hefur heyrzt, að Bandaríkjamenn hafi keypt nokkuð af afurðum héðan. En hafa ekki heldur verið gerðar neinar ráðstafanir til þess að selja þangað vörur? Hafa engir menn verið sendir vestur til þeirra hluta? Og hvað hefur yfirleitt verið gert í þessum málum? Og að lokum: Hvað er að frétta af þessum svo kölluðu Rússlandssamningum? Hvað hefur komið frá Rússum varðandi þetta? Hafa þeir spurt eftir afurðum héðan, og hvaða tilboð hafa þeir gert? Hvernig er þessum málum varið? Þetta eru þau atriði, sem þm. þurfa að hafa sem gleggsta vitneskju um, áður en þeir ákveða sig, hvort út í neyðarráðstafanir skuli leggja og hvernig þær þá eiga að vera. Mér finnst, að undarlega hljótt hafi verið um þessi mál frá hálfu hins opinbera. Og undarlega hefur litið borið á því, að menn hafi verið sendir til þessara landa til að selja afurðir landsmanna. Hins vegar hefur maður tekið eftir því, að Norðmenn hafa verið að gera undanfarna mánuði hvern samninginn af öðrum um sölu á sínum afurðum. Á þessum samningagerðum er auðséð, að það er hreyfing í þessum málum frá annarra hendi en Íslendinga. Með þessu er ég ekki að segja, að ríkisstj. hafi ekkert gert. Það má vera, að hún hafi gert eitthvað, og sé svo, þá hefur það ekki verið upplýst. Mér er nær að halda, að fyrir utanrmn. hafi ekki verið til meðferðar neinar samningaumleitanir í þessa átt. Nú er málum svo komið, að menn standa frammi fyrir því, að útvegsmenn hafa sagt, að þeir gætu ekki gert út um næstu áramót,. nema verðið hækki mikið. Hins vegar er ekkert opinberlega vitað um söluhorfur. Það er mikið skrafað um þessi efni. Síldarolían á að verða í mjög háu verði. Þó eru nokkrir mánuðir enn þá, þangað til ástæða er til að gera út um þá sölu. Þetta eru fyrirspurnir um markaðsleitirnar. Okkur, sem fyrir utan stj. stöndum, virðist lítið hafa verið gert í þessum málum og lítið upplýst varðandi þetta. Þá vil ég aðeins minnast á frv. aftur. Það verður þá fyrst fyrir, að ef menn ætla að fara út á þessa braut að láta ríkissjóð ganga í ábyrgð fyrir visst verð, þá verða menn að gera ráð fyrir, hvernig á að standa undir slíkri ábyrgð, ef verulegur skellur verður. Þingið verður að horfast í augu við þetta og gera sér grein fyrir því, að út í slíkt er ekki hægt að leggja, nema hægt sé að afla þeirra fjármuna, sem af þessu gæti leitt, að til þyrfti að gripa, ef skellur yrði af þessu. Hvernig á að taka þá fjármuni, og hvernig eru möguleikarnir til þess? Í sambandi við fjárl. er gífurleg tekjuöflun á döfinni, enda eru þau orðin gífurlega há eða hátt á 2. hundrað millj. kr. Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir þessu um leið og þetta mál verður afgr. Menn verða að fara að gera sér grein fyrir því, hvort ekki sé kominn tími til þess að fara að gera aðrar ráðstafanir, sem gætu gert útgerðinni kleift að reka atvinnurekstur sinn við sæmileg skilyrði. Ég held það þyrfti að athugast vel nú, hvort slíkt er ekki nauðsynlegt og hvort það er ekki meira knýjandi en þetta, sem hér er gert ráð fyrir. Það er öllum augljóst, að útgerðarmenn óska ekki eftir, að ástandið sé þannig, að það sé knýjandi nauðsyn, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir afurðir þeirra. Þeir kjósa helzt að fá að reka atvinnurekstur sinn, án þess að slíkt komi til. Ég sé ekki betur en ef haldið verði áfram á þessari braut, þá líti út fyrir, að útgerðin, sem undir þessu stendur, væri rekin með styrk frá þeim, sem á henni lifa. Það væri ekki skemmtileg þjóðfélagsmynd og ekki góð til þess, að menn lærðu að skilja, hvað það er, sem stendur undir þessu öllu. Ef skellur yrði af þessu og ríkissjóður yrði að svara út tugum millj. kr., þá væri það ekki skemmtileg þjóðfélagsmynd, sem við blasti, og ekki uppörvandi fyrir útgerðina. Ég held þess vegna, að ekki sé vanþörf á, að fram komi glöggar upplýsingar um afurðasölu okkar, svo að menn geti betur gert sér grein fyrir, hvernig málin standa. Þá mætti einnig reyna að komast að samkomulagi um aðra leið til hjálpar útgerðinni, sem vonir stæðu um, að gæti leitt til betri árangurs. En náist ekkert samkomulag um raunhæfar aðgerðir til bóta á þessu ástandi, þá neyðast menn auðvitað til þess að grípa til einhverrar ábyrgðar sem neyðarúrræðis til þess að forða útgerðinni frá að verða færð í kaf af fyrstu verðfallsbylgjunni, sem á landið skellur. Þá vil ég benda á það, að ef inn á þessa braut verður farið og ef ekkert liggur fyrir í þessu máli, sem bent gæti til raunhæfrar úrlausnar, þá verður það óhjákvæmilegt að taka hér með aðrar útflutningsvörur. Ég vil benda hv. n. á landbúnaðarafurðirnar í þessu sambandi. Ef farið er inn á þá braut á annað borð að setja slíka tryggingu fyrir lágmarksverði, þá verður það að ganga sem jafnast yfir.



Það er fyrst viðvíkjandi flutningi hæstv. atvmrh. á þessu frv. Rök hæstv. ráðh. fyrir þessari óvenjulegu málsmeðferð eiga að vera þau, að málið hafi verið komið í eindaga og ekki hafi verið annar kostur fyrir hendi til að flýta fyrir málinu. En hafi þetta vakað fyrir hæstv. ráðh., þá hefur honum áreiðanlega mistekizt. Hafi aftur á móti vakað fyrir ráðh. að setja sinn pólitíska stimpil á frv. og eigna sér það, en ekki stj., þá er það skiljanlegt, að ráðh. flutti þetta stórmál inn í þingið án þess að hafa samvinnu um það við samstarfsflokkana í ríkisstj. Ef hæstv. ráðh. hefði viljað fá skjótan endi á þetta bundinn, þá vissi hann líka, að leiðin var sú að tala við okkur um málið, einkum þar sem honum var ljóst, að ég hafði fyrir nokkrum vikum rætt um þetta við báða samstarfsflokka mína í ríkisstj. Og ég endurtek það, að ég tel, að fyrir hendi hafi verið möguleikar til þess að leysa þessi mál þannig, að útgerðin hefði mátt við una, án þess að það hefði haft raunverulega áhættu í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég vil vegna þess, sem hv. 1. þm. S–M. sagði, leiða athygli manna að því, að það er fleira en vöxtur vísitölunnar, sem veldur því, að útgerðin þarf að fá hærra fiskverð en hún nú fær. Ég hef heyrt fróða menn minnast á það, að vísitalan þyrfti að vera 220 stig, ef útgerðin ætti að standa undir 50 aura verði á fiski. Varðandi spurningar hv. þm. um það, hvort ekkert hafi verið gert til þess að afla markaða, þá vil ég í fyrsta lagi segja frá því, að í októbermánuði átti hæstv. atvmrh. tal við mann, sem hér hafði dvalið, hr. Semenow, umboðsmann frá Exportkhlub, sem er innkaupastofnun Sovétríkjanna og sú stofnun, sem Íslendingar sömdu við um afurðasölurnar á s.l. vori. Þessi maður lét í ljós, að Sovétríkin mundu hafa áhuga á því að kaupa mjög mikið magn af íslenzkum sjávarafurðum eða jafnvel allar, sem Íslendingar framleiddu til útflutnings. Eftir því sem hæstv. atvmrh. tjáði mér og eftir því sem staðfest var af öðrum mönnum, sem áttu tal við hr. Semenow, þá lá það nokkuð víst fyrir, að ef Sovétríkin gætu fengið verulegt magn af síldarolíunni íslenzku og þorskalýsi, þá mundu þau kaupa verulegt magn af þeirri vöru, sem Íslendingar óskuðu helzt að selja. Í bréfi, sem Landssamband ísl. útvegsmanna skrifaði atvmrh. að gefnu tilefni, þar sem rætt var um verðhugmyndir, var talað um tvenns konar verð. Annað var 25 aurum lægra en það, sem frv. atvmrh. fer fram á, en rætt var um, að Íslendingar þyrftu að fá nokkru hærra verð fyrir hraðfrystan fisk en áður. Og mér hefur skilizt á hæstv. atvmrh. og n., sem tilnefnd var til þess að tala við hr. Semenow, að ekki þyrfti að stranda á þessu. Hins vegar skal ég viðurkenna það, að fram kom ákveðin tregða frá hendi Íslendinga um að láta strax þá vöru, sem Rússar óskuðu helzt eftir að fá. Þetta mun hafa komið fram við umboðsmann Exportkhleb. N. átti tvo fundi með herra Semenow, 24. og 29. okt. Á fyrri fundinum kom í ljós, að hr. Semenow taldi, að Sovétríkin hefðu áhuga á að kaupa sjávarafurðir Íslands, en þó að því tilskildu, að þau fengju verulegt magn af síldarolíu og þorskalýsi. En þar sem ekki lá fyrir verðtilboð um neinar þessar vörur, ákvað n. að beita sér fyrir að leita slíkra tilboða. Síldarútvegsnefnd kvaðst ekki geta gert nein tilboð . vegna þess: 1) að ógerlegt væri að ákveða ferska verðið, meðan ekkert væri vitað um verð á bræðslusíld, 2) ekkert væri vitað um, hvort atvmrh. fæli n. sölu síldarinnar að ári, og 3) kosning ætti bráðlega að fara fram í n., og vissi því enginn, hverjir skipuðu n. næsta ár. Stjórn Síldarverksmiðja ríkisins kvaðst ekki hafa hugsað sér að bjóða síldarolíu að sinni, þar sem verð færi mjög hækkandi. Svipað svar fékk n. frá þeim, er aðallega fara með sölu þorskalýsis. Þessir aðilar vildu sem sagt ekki gera nein verðtilboð, nema því aðeins, að ríkisstj. krefðist þess af þeim og tæki jafnframt þessi mál í sínar hendur. Þannig stóðu málin, þegar ég átti tal við samstarfsmenn mína um það, hvort ekki væri rétt, að ég kallaði saman sem utanrrh. nokkra þá aðila, sem hér áttu hlut að máli, og reyndi að knýja fram tilboð í þá vöru, sem Sovétríkin óskuðu eftir að fá, en það taldi ég nauðsynlegt til þess að geta tryggt hagsmuni útvegsins á öðrum sviðum, enda var það ekki nema sanngjarnt, að þeir, sem vildu kaupa fiskafurðir okkar, fengju einnig verulegt magn þeirrar vöru, sem þeir óskuðu meir eftir. Um þetta var svo haldinn fundur í utanrmn. 24. okt., að ég hygg, og samkv. skýrslu, sem um það hefur verið gefin til hæstv. atvmrh., var niðurstaða fundarins þessi: Þar voru mættir níu menn frá ýmsum greinum sjávarútvegsins, og þar með tveir nm., sem atvmrh. hafði skipað til þess að semja við Semenow, umboðsmann frá Exportkhleb. Svo gefa þeir skýrslu, þessir nm., til atvmrh., og í henni segir: „Í lok þessa fundar lýsti forsrh. yfir því sem niðurstöðu fundarins, að fulltrúar íslenzkra framleiðenda væru fúsir til þess að hefja nú þegar viðræður og samningaumleitanir við fulltrúa ríkisstj. eða verzlunarstofnana Sovétríkjanna um viðskipti milli landanna. Hins vegar óskuðu þeir ekki að nefna verð eða magn, fyrr en samningarnir hæfust við menn með umboði, en hann fyrir sitt leyti óskaði, að það gæti orðið sem fyrst, helzt innan viku eða svo. Bezt taldi hann, ef samningar gætu farið fram hér á landi, en þó væri það ekki nein krafa. Bað hann þá nm., sem mættir voru á fundinum, að tilkynna hr. Semenow þessa niðurstöðu fundarins. Daginn eftir, 29. október, boðaði nefndin hr. Semenow til sín. Á þeim fundi voru hinir sömu og á fyrri fundinum, 24. október. Skýrðum vér hr. Semenow frá því, að oss hefði ekki tekizt að fá fram tilboð, eins og vér höfðum lofað að reyna, en sögðum honum frá fundi þeim, sem forsrh. hafði haldið daginn áður, og hvað hann hefði sagt í fundarlokin. En frá því er greint hér að framan. Hr. Semenow spurði, hvort hann mætti síma þessi ummæli forsrh. til Moskvu og bera hann fyrir þeim, og svöruðum vér játandi. Hann kvaðst þá mundu gera það. Bjóst hann við, að það mundi taka nokkra daga að fá svar að austan, en hann mundi láta n. vita, þegar svarið kæmi.“ Í lok þessarar sömu skýrslu, sem er dagsett 13. nóvember 1946, segir einnig frá því, að hr. Semenow sé farinn af Íslandi og muni varla væntanlegur hingað til landsins aftur fyrr en eftir tvær vikur, og lýkur skýrslunni á þessa leið: „ N. hefur því komið sér saman um að beina því til yðar, herra atvmrh., hvort ríkisstj. mundi ekki telja rétt að leita eftir því með milligöngu utanríkisþjónustunnar, að þessum málum verði hraðað, svo sem unnt er.“ Ég hef fengið þessa skýrslu og tel heimilt að skýra frá þessu. En ég hef ekki fengið nein tilmæli um það frá hæstv. atvmrh. að hefjast handa í málinu. Ég gerði mér vonir um, að hr. Semenow mundi koma aftur, til þess að eitthvað væri hægt að gera í málinu, og ég hygg, að hans muni vera bráðlega von hingað. En vegna þess að dregizt hefur, að hr. Semenow kæmi úr för þessari, sem sjálfsagt stendur í sambandi við það, að hann er mikils virtur maður hjá stjórn sinni og stjórn Sovétríkjanna stendur í samningum við mörg ríki, og af því að við erum sjálfsagt ekki þeir einu menn í veröldinni, sem þeir þurfa að tala við um víðskiptamál, - vegna þess að koma hr. Semenow hingað aftur hefur dregizt, sneri ég mér til sendiráðs okkar í Moskvu og lagði fyrir það að óska, að hraðað yrði svari um það, hvort Sovétríkin vildu senda hingað nefnd, og ef ekki, hvenær við mættum senda samninganefnd. Tjáði sendiráðið, að dráttur á svari mundi stafa af margvíslegum önnum, en ekki af því, að Sovétríkin hafi ekki hug á að kaupa vörur okkar. En ég hygg, að hr. Semenow hafi sagt við hæstv. atvmrh., að málið væri í athugun. En það er ekkert undarlegt um eitt af stærstu ríkjum heims, þegar það fær skilaboð um, að við viljum selja þeim afurðir okkar, þó að stjórnendur þessara mála hjá því telji sig ekki tilbúna á þeirri stundu að tala við okkur um þetta. Við höfum reynslu fyrir okkur í þessum efnum. Svo var það í fyrra, þegar við leituðum hófanna um samninga við Sovétríkin. Það var fyrst orðað sem möguleiki, þegar Pétur Benediktsson og Einar Olgeirsson voru í Moskva í októbermánuði. Þá munu þeir hafa orðað það, hvort Sovétríkin mundu vilja gera samninga um kaup á okkar vörum. En ég man ekki, hvort það var fyrr en í febrúar eða marz eitthvað var það um það bil -, að svar kom um þetta. Það þarf oft að bíða þannig eftir svari frá ríkjum í svona málum, meðan þau eru í athugun. Ég geri mér þess vegna fullkomlega vonir um, að Sovétríkin muni vera fús til þess að kaupa af okkur mikið magn af vörum okkar, og ég býst við, að ýtt hafði verið eftir svari um þetta frá þeim, eftir því sem eðlilegt þykir. En við getum ekki gengið inn í ráðuneyti hjá stórveldi og sagt: „Við erum nú tilbúnir til að semja við ykkur um viðskipti, og ef þið eruð ekki tilbúnir, getum við ekki beðið eftir því, að þið verðið það.“ Ég skal geta þess, að 10. nóvember s.l. tjáði hæstv. atvmrh., að hr. Semenow hefði, áður en hann fór frá Íslandi, skýrt sér frá, að komið væri svar frá Moskvu, þar sem sagt var, að málið væri í athugun. Að öðru leyti hefur hæstv. atvmrh. ekki frá dagsetningu þessarar tilfærðu skýrslu rætt málið við mig, að því einu undan skildu, að mánudaginn 2. desember talfærði ég við atvmrh., hvort ekki væri nauðsynlegt, að við færum að ræða þetta mál til þess að flýta fyrir svari frá Moskvu. Taldi hann það æskilegt. Úr þessu samtali varð þó ekki af ástæðum, sem ég hirði ekki að greina hér. En reynt var að hraða málinu með því, að ég sneri mér til sendiráðs okkar í Moskvu til að óska eftir, að það reyndi að hraða því, að svar kæmi frá Sovétríkjunum viðkomandi samningaumleitunum samkv. því, sem ég tók fram áðan. Af því, sem sendiráð okkar í Moskvu tjáði okkur, er ljóst 1) að mál þetta hefur verið rætt fullkomlega í tæka tíð við Sovétríkin og 2) að Sovétríkin hafa, bæði í viðtali við hæstv. atvmrh. og n., tjáð sig vilja kaupa íslenzkar afurðir og talið líklegt, að verðið þyrfti ekki að standa í milli. Hins vegar tel ég mig mega segja það, að eins og Sovétríkin hafa áhuga fyrir að kaupa vörur okkar, þá hafa Bretar það líka. Ég geri mér vonir um, að Bretar vilji kaupa af okkur ekki aðeins lýsið, sem allir sækjast eftir, heldur einnig hraðfrysta fiskinn fyrir hátt verð. Mér er einnig kunnugt um, að fleiri ríki hafa meiri og minni áhuga fyrir að kaupa afurðir okkar. Það verður vitanlega ekkert sagt um það á þessu stigi málsins, hvort þessi ábyrgð, sem þetta frv. er um viðkomandi verði á sjávarafurðum, leggur nokkurn bagga á ríkissjóðinn. Og enn síður hefur þetta verið rætt sem liður í því heildarskipulagi, sem nokkuð hefur verið rætt sem samningsgrundvöllur á milli ráðh. núverandi stjórnar. En ég hygg, að heildarniðurstaðan af því, sem við vitum um sölumöguleika okkar afurða, sé sú, að við megum vera vongóðir, þannig að allar þær upplýsingar, sem nú eru fyrir hendi um þessi mál, heimili Íslendingum að líta björtum augum á söluhorfurnar. Og það er a.m.k. ástæða til fyrir þjóðina að vera vonglaðari um þessi efni á þessari stundu en hún hefur verið á sama tíma á undanförnum árum. Eins og nú standa sakir, tel ég miklu líklegra, að við getum selt vörur okkar við sæmilegu verði, bæði í Bretlandi og Sovétríkjunum og kannske eitthvað í Bandaríkjunum líka, heldur en ég hefði þorað að staðhæfa um svipað leyti í fyrra. Þegar farið var fram á þessar ábyrgðir vegna útgerðarinnar, vissi útgerðin ekki eins um þetta og almenningur veit nú á þessari stundu. Útgerðin hefur farið fram á, að samþ. væru þessar ábyrgðir ríkissjóðs, og henni kann að hafa verið vorkunn með það. Ég býst við, úr því sem komið er, að vart verði komizt hjá að veita þessar ábyrgðir. Ég vil ekki hafa margar fullyrðingar um það. En því minni sem áhættan er í sambandi við þessar ábyrgðir fyrir ríkissjóð, því fúsari er ég til að vera með því, að þær verði veittar. Ég er sammála því, að auðvitað verði að finna ráð til þess, að útgerðin hefjist nú upp úr áramótunum. Ég skal svo aðeins bæta því við, að um leið og ég tel skyldu mína að segja hæstv. Alþ. frá því, sem ég er um spurður í þessum efnum, þá er ég náttúrlega ekki maður til þess frekar en neinn annar að taka neina fulla ábyrgð á því, sem fram hefur komið í þessum málum um afurðasöluhorfur, fyrr en tilboð liggja á borðinu. Ég hef ekki talað eitt einasta orð við hvorugan aðilann, gildir það jafnt á báða bóga, en það, sem ég hef sagt um þetta, hef ég sumpart eftir trúnaðarmönnum ríkisins og sumpart hef ég það frá hæstv. atvmrh., að Sovétríkin láti í ljós, að þau séu reiðubúin til að athuga möguleika á að kaupa þá vöru, sem við viljum helzt selja, ef þau fái nægilegt magn af þeirri vöru, sem þau vilja helzt kaupa.



Herra forseti. Ég er alveg samdóma hæstv. forsrh. og hv. þm. V-Ísf., og mér fannst anda heldur köldu að hæstv. atvmrh. Það fyrirheit hans að yfirgefa stj. er ekki annað en að þetta frv. verði vitnisburður um, hve eftirsóknarverður flokkur hans er og hve fast hinir tveir stærstu flokkar þingsins sækjast eftir að komast sem næst honum, líkt og það er heitasta ósk fátækra Skota að komast til London. Ég held, að það sé ekki gleymt, að þessi sami flokkur hefur beðið um margar milljónir af ríkisfé til þess að klára tvö fyrirtæki. Það eru hinar nýju síldarverksmiðjur. Hann fékk í fyrra háa upphæð, og nú bætir hann við. Menn sundlaði, er fjárl. námu yfir einni millj. kr. Það var mikið lán, að þessi hæstv. ráðh. skyldi þá ekki vera á þingi. Þá voru hraustir og traustir drengir á þingi, þótt þeir skildu ekki þessa fjármálaspeki. Þessi hæstv. ráðh. hefur starfað í anda síns flokks, sem við mátti búast, og var tilgangurinn tilraun til að hjálpa flokksmönnum sínum, en taka ekki á sig ábyrgð að öðru leyti, og þegar hann gekk í þessa ríkisstj., þá var hann þar aðeins að hjálpa flokki sínum og ekki til annars, þótt hér sé farið fram á aðra hluti. Ég vil aðeins benda á, hversu Norðmenn standa okkur að baki í byggingu síldarverksmiðja. Þeir byggja nýja 10 þús. mála síldarverksmiðju, sem kostar 5 millj. norskra kr., en okkar yfir 40 millj. kr. En mér finnst nú rétt að viðurkenna, að hér er reynt að hjálpa til þess, að atvinnureksturinn komist yfir á hendur ríkisins, og nú segir hæstv. ráðh., að síldarverðið verði miklu hærra í sumar en nokkru sinni. Undir venjulegum kringumstæðum, er verð hækkar á vöru, þá hefði ekki átt að búast við, að grípa þyrfti til ráðstafana, sem þetta frv. felur í sér. Hvernig er þetta? Er þetta samrýmanlegt, að með hæsta verði komist enginn bátur úr höfn? Það hlýtur að vera eitthvað annað, sem stöðvar hjólið. Ég varaði hæstv. forsrh. við þessu haustið 1944 og tók þá sem dæmi hina raunalegu ástarsögu Haralds hárfagra. Þá benti ég á, hvernig þessi vinátta mundi enda, en hæstv. atvmrh. hefur nú farið í skúffu hæstv. samgmrh. og dregið sér þar frv. um landshöfn á Snæfellsnesi, en hann hefur þó seilzt dýpra í skúffu hæstv. forsrh., því eftir því sem dagblaðið Vísir hermir, þá mun þetta frv. ekki kosta minna en um 40 millj. kr. Nú telja höfuðstólpar Sjálfstfl., útvegsmenn, að atvmrh. hafi opnað svo arma sína, að ég skil ekki annað en að þeir snúi sér alveg að hinni rauðu samstæðu, , og verða þá ekki eftir nema heildsalar, því að þeir fá að borga þessar 40 millj. Ég get ekki annað en óskað hálfsýslunga mínum, hæstv. ráðh., til hamingju með þennan pólitíska hælkrók, sem hann hefur fellt hæstv. forsrh. á, um leið og hann innbyrðir helming Sjálfstfl. Í Heimskringlu Snorra Sturlusonar er sagt frá því, er Haraldur hárfagri leit ástmey sína liðna, en hún var samt jafnrósrauð í kinnum sem hún væri kvik, og konungur sat yfir henni og hugði, að hún mundi lifna. Fór svo fram um þrjá vetur, og kom svo loks, að einn vitur maður kom vitinu fyrir konung og segir: „Það hæfir ekki, að svo fögur kona liggi of lengi í sama fatnaði, og er miklu sæmilegra, að hún sé hrærð og skipt undir henni klæðum.“ Þegar hún var svo færð úr rekkjunni, þá kom rotnunin í ljós. Ullu þá út úr líkamanum ormar og eðlur, froskar og pöddur, og lagði af óþef mikinn. Er konungur sá þetta, lét hann brenna líkið. Snorri lýsir þessu eftirminnilega vel. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, stendur nú í líkum sporum og Haraldur hárfagri, að undan hinni rósrauðu sæng kommúnista koma undarleg kvikindi fram, og stærsta paddan er þetta frv.



Herra forseti. Ég sendi hv. fjhn. þetta frv. með beiðni um, að hún flytti það hér á Alþ., en svo einkennilega brá við, að 4 af nm. sáu sér ekki fært að flytja frv., svo að það er aðeins flutt af minni hl. n. Þetta mun nokkuð óvenjulegt, því að vitanlega er ekki til þess ætlazt, þó að ráðh. biðji að flytja mál, að nm. taki afstöðu til málsins í heild eða einstakra atriða, þó að þeir flytji þannig málið sem nm. Viðhorfið til sölu sjávarútvegsafurða okkar er mjög líkt því, sem var á fyrri vertíð um sama leyti. Sem sagt, það ríkir óvissa um, hvaða verð fæst fyrir sjávarútvegsafurðir. Í fyrra var útlitið þannig, að ef ekki væri hægt að slá neinu föstu um verð á frosnum fiski og ef ekki fengist 50 aurar eða meira fyrir kg. af honum, þá var varla búizt við, að hægt yrði að fá menn á bátana þegar í vertíðarbyrjun. Það fór svo, að allir voru sammála um það í fyrra, að það væri nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til að tryggja það, að bátaútgerðin gæti hafizt í vertíðarbyrjun. Og ég býst við því, að menn séu sammála um það, að ekki megi frekar nú láta reka á reiðanum í þessu efni. Í fyrra voru gerðar tvenns konar ráðstafanir í þessu máli. Í fyrsta lagi, að ríkið ábyrgðist allt að 5 aura hækkun á hverju kg. af frystum fiski, þó þannig, að verðið yrði ekki með þessari ábyrgð, ef það v æri 50 aurar eða meira pr. kg. Gert var ráð fyrir, að í mestu fiskihrotunum yrði að salta nokkurn hluta aflans, og þess vegna var tekin sú ákvörðun, að ríkið ábyrgðist visst verð fyrir kg. af saltfiski, miðað við visst magn, og var sú ákvörðun tekin til þess að tryggja frystihúsunum öruggari afkomu. Í fyrra var verðið 98 aurar fyrir hvert enskt pund af hraðfrystum flökum, að því er ákveðið var. Vitað var þó, að Englendingar höfðu haft við orð að kaupa engan fisk af framleiðslu þessa árs. Engan veginn var þá hægt að segja um, hvort flökin seldust á þessu verði, og átti því ríkissjóður á hættu að þurfa að greiða mismuninn. Þetta fór þó svo, að ekki kom til þess, að ríkissjóður þyrfti neitt að greiða. Afurðirnar seldust fyrir nægilega hátt verð, nefnilega 1,10 kr. Nokkuð seldist til Englands og Ameríku fyrir enn þá hærra verð, og þurfti ríkið því ekkert að greiða, en ákveðið var, að það, sem salan yrði yfir 1,10 kr. og undir 1,12 1/2 kr., skyldi renna í ríkissjóð. En þannig fór í fyrra, að salan tókst fram yfir allar vonir. En allar þær aðstæður, sem voru í fyrra, eru nú einnig fyrir hendi. En það, sem nú ber að leggja aðaláherzluna á, er það að koma flotanum af stað, því að vertíðin verður að byrja innan ákveðins tíma, og ef ekki verður nú þegar hafizt handa, þá glatast dýrmætur tími, og yrði það óbætanlegt tjón fyrir þjóðarbúið og enn þá tilfinnanlegri skaði fyrir ríkissjóð en þó að hann þyrfti að greiða eitthvað vegna sjávarútvegsins. sem alls ekki er víst að verði. Þegar talað var um það í fyrra að ákveða saltfiskverðið 1,70 kr., töldu allir, sem kunnugir voru þeim málum, að það verð væri allt of hátt. Síðan var þó reynt að selja fiskinn með þessu verði, og tókst það, og er ekki útilokað, að hægt hefði verið að selja hann fyrir enn hærra verð, en allir bundu sig við 1,70 kr., því að það var ábyrgðartala ríkissjóðs. Sjávarafurðir okkar hafa undanfarið hækkað stöðugt í verði, einkum þó síldarlýsi og saltsíld. Þetta eru mjög eftirsóttar vörur, og ef sala þeirra væri bundin þeim skilyrðum, að kaupendur þeirra keyptu einnig aðrar fiskafurðir okkar, er ekki ómögulegt, að hægt væri að selja fiskframleiðsluvörurnar með hærra verði en í fyrra. Samkvæmt því frv. á þskj. 191, er hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því að hækka verðið á ferskum fiski, þorski og ýsu úr 50 aurum upp í 65 aura hvert kg. Þessi hækkun, 30%, er allmikil, en eftir nákvæmar athuganir, gerðar í samráði við fiskimenn og aðra þá, er hlutlausir eru, var komizt að þeirri niðurstöðu, að þessi hækkun væri brýn nauðsyn. Aðrar fisktegundir skulu svo hækka í samræmi við þetta, að fengnum tillógum Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Allir vita, að þýðingarlaust er að setja svo hátt verð á fiskinn, ef ekki er jafnframt tryggður markaður fyrir hann. Er því í 2. gr. gert ráð fyrir því, að ríkið tryggi hraðfrystihúsunum 1,33 kr. fyrir hvert enskt pund af hraðfrystum þorsk- og ýsuflökum, og er þetta gert í samráði við eigendur hraðfrystihúsanna, en þó telja þeir þetta helzt til lágt, en þá er gert ráð fyrir því, að takast megi að flytja fiskinn fljótt út, svo að hraðfrystihúsin þurfi ekki að stöðva reksturinn vegna skorts á geymsluplássi. En það er afar mikil nauðsyn, að hægt sé að flytja fiskinn fljótt út, því að ef hann liggur lengi í geymslu, er hætt við, að hann skemmist, og eru nú t.d. 27 þús. kassar af fiski, sem eru orðnir svo skemmdir af geymslu, að þeir uppfylla ekki þau skilyrði um vörugæði, sem tilskilin eru í viðskiptasamningum við Sovétríkin. Ekki er ástæða til að ætla, að verðið verði lægra en 98 aurar, þar sem lægsta verð í fyrra var 1,121/2 kr., og er vel hugsanlegt að selja megi fiskinn fyrir hærra verð en í fyrra, jafnvel 1,33 kr., ef rétt er á haldið og sala síldarlýsis t.d. bundin því skilyrði, að einnig sé keyptur hraðfrystur fiskur. Er því ekki ástæða til að ætla, að ríkissjóður þurfi neitt að greiða vegna hraðfrysta fisksins. Gert er ráð fyrir í 2. gr., að ríkissjóður ábyrgist tilsvarandi verðhækkun á öðrum fisktegundum en þorski og ýsu, en ekki var talið fært á þessu stigi að kveða nánar á um verðið eða fisktegundirnar. Það er ákaflega flókið mál að ákveða það, og þarf margs að gæta í því sambandi, t.d. markaðsmöguleika. ríkissjóður getur ekki ábyrgzt allar fisktegundir eins, t.d. flatfiska ýmsa, sem litill markaður hefur verið fyrir. En um þetta ber að hafa samráð við Landssamband íslenzkra útvegsmanna og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Í 3. gr. er svo gert ráð fyrir, að ríkissjóður ábyrgist sölu á 30 þús. tonnum af saltfiski á 2,25 kr. hvert kg. Þetta er nokkur breyt. frá því í fyrra, en þá var gert ráð fyrir mun meiri ísfiskmarkaði í Englandi. En þótt Englendingar hefðu hagstæða samninga, var ísfiskmarkaðurinn ótryggur, og fór svo, að Englendingar settu toll á ísfiskinn og gerðu önnur ákvæði, er torvelduðu innflutning íslenzkrar ísfisksframleiðslu. En við þessu er að vísu ekkert að segja. Englendingar hugsa eðlilega fyrst og fremst um eigin sjómenn. En þá verðum við að hugsa um okkar hag, t.d. með því að setja það skilyrði fyrir sölu síldarlýsis, að einnig sé keyptur annar fiskvarningur. Nú má búast við, að ef sú hækkun, sem ráðgerð er í frv., gengur í gildi, þá verði enginn markaður fyrir ísfisk í Englandi, og þarf þá að salta mikið af aflanum, þó ber að leggja höfuðáherzluna á rekstur hraðfrystihúsanna, og er í því sambandi mjög mikilsvert að gera viðskiptasamninga hið fyrsta, svo að hraðfrystihúsin fyllist ekki, því að geymslupláss þeirra er mjög takmarkað og einnig takmarkað, hvað lengi má geyma fiskinn. Hraðfrystihúsin hafa verið í hröðum vexti, og hefur raunar aldrei reynt á, hve mikið þau geta fryst, vegna þess að þau hafa stöðvazt vegna skorts á geymsluplássi, og t.d. í fyrra var viðskiptasamningurinn við Ráðstjórnarríkin gerðu svo seint, að engin afskipun var gerð á vertíðinni þá. En það má ekki koma fyrir, að hraðfrystihúsin geti ekki fryst meira magn en geymslur þeirra einu sinni taka. Verður því að gera viðskiptasamninga fljótt til þess að tryggja skjótan útflutning, og einnig minnkar „kvalitet“ fisksins við geymsluna. Allmikil verðhækkun er ráðgerð á saltfiskinum, og byggist það á þeirri reynslu, er fékkst í fyrra. Gert er ráð fyrir 30 aura hækkun í samræmi við hækkunina á ferskfiskinum og auk þess 25 aura hækkun, því að í fyrra var saltfisksverðið of lágt, en það er nauðsynlegt að hafa fiskverðið svo hátt, að menn sjái sér hag í að salta. Ég býst ekki við, að menn fáist til að salta upp á þau kjör að fá ekki uppgert, fyrr en eftir alla vertíðina eða enn seinna, þegar menn geta fengið vinnu í landi, þar sem er útborgað vikulega. En saltfiskverðið er haft svo hátt, til þess að menn hafi þar hagnaðar von, einmitt með tilliti til þess, að ekki er búizt við ísfiskmarkaði. En ekkert yrði áhættuminna, þó að ríkið sjálft færi að salta. Í 4. gr. þessa frv. er svo lagt til, að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast verð á fiski, sem öðruvísi er verkaður en í salt og frost, t.d. á niðursoðnum fiski, ef til þess kæmi, og í 5. gr. er gert ráð fyrir. að ríkisstj. sé heimilt að kaupa fisk til útflutnings, eftir því sem þörf krefur og henta þykir, t.d. ef markaðsmálum er þannig háttað, að slíkt verði nauðsynlegt, þá er rétt að ríkisstj. hafi heimild til þessa, en til þess kemur tæplega. Í Englandi er ísfiskmarkaðurinn þrotinn og erfiðleikar á sölu ísfisks í Mið-Evrópu. Er þá ekki um aðra kaupendur að ræða en Ráðstjórnarríkin. Barst þetta í tal í fyrra, er viðskiptasamningurinn var í undirbúningi, og var ekki talið útilokað að selja þangað ísfisk, sem væri þá fluttur til Kaliningrad (Königsberg). Þetta gæti náttúrlega aðeins átt sér stað um vetrarmánuðina, því að á sumrin er sjávarhiti allt of mikill í Eystrasalti. Ég hef nú gert grein fyrir öllum höfuðatriðum þessa frv. Ég hef heyrt, að það sé af sumum talið mjög glæfralegt, og hafa sumir haldið því fram. að ég væri hér í fullu ábyrgðarleysi að binda ríkissjóði óbærar byrðar. Ég neita því ekki, að svo getur farið, að einhverjar fjárhagskvaðir falli á ríkið, og ef miðað er við lægsta verð í fyrra, gæti sú upphæð numið allt að 30 millj. kr. Þetta er óneitanlega gífurleg upphæð, en ég leyfi mér að benda á, að sumt af hraðfrysta fiskinum seldist í fyrra fyrir hærra verð en núverandi ábyrgðarverð er, og er því sennilegt, ef rétt er á okkar málum haldið, að engar kvaðir falli á ríkissjóð vegna hans. Verðið á saltfiskinum er miðað við það, að menn fáist til að salta, og eru hans vegna engar fyrirsjáanlegar greiðslur fyrir ríkið, og ef við höldum rétt á okkar útflutningsverzlun, t.d. með því að binda sölu síldarafurða þeim skilyrðum, er ég áður hef nefnt, þá er fjárhagsáhætta ríkissjóðs vegna frv. þessa orðin innan við 7 millj. kr. Þetta eru að vísu tölur, sem ekki er hægt að taka alveg ábyrgð á. Það er rétt að gera nokkra mynd af þeim horfum, sem fyrir eru, og þeim möguleikum, sem við höfum til bjargráða. Ýmsir menn hafa bent á þá leið, að það kæmi til mála að setja einhvers konar verðjöfnun á milli síldarverðs og fiskverðs. Hvað við kemur ábyrgð ríkisins, þá finnst mér það glæfralegt að láta vera að tryggja útveginn. Ef við tryggjum útveginn örugglega, þá er það tryggt, að við fáum gjaldeyri, en það er skilyrði fyrir blómlegu atvinnulífi. Allar atvinnugreinar byggjast á því. Ef útvegurinn stöðvast, þá leiðir það af sér hrun yfir allt atvinnulífið. Okkur ber að forðast það. Ef við spörum ríkissjóði þær milljónir, sem þarf til ábyrgðanna, þá eru það aðeins þær milljónir, en þá fáum við engan gjaldeyri, sem vel heppnuð vertíð veitir. Þess vegna er meiri áhætta að tryggja ekki, og ég bendi á, að Alþ. sá sér kleift á s.l. ári að fella niður 15–20 millj. kr. skatt, veltuskattinn, og væri það ekki nema sanngjarnt, að verzlunin bætti upp þann kostnað, sem ríkissjóður yrði að þola með tryggingu útvegsins, og þá áhættu af því, enda nýtur verzlunin bróðurparts þess gjaldeyris, sem útvegurinn skapar. Frv. þetta er ekki flutt né samið af stj. í heild. Þar sem einstakir ráðh. gegna hinum ýmsu málum, sem undir þá heyra, þá er ekkert eðlilegra en að þeir gefi Alþ. skýrslu og raði þau vandamál, sem fyrir eru. Þetta frv. tel ég tryggja rekstur komandi vertíðar. Að lokum vil ég lýsa því yfir, að ráðh. Sósíalistaflokksins munu ekki sjá sér fært að gegna störfum, fái þetta frv. ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég býst við því, að ástæðan fyrir þeim ummælum hv. þm. V-Ísf., að þetta mál heyrði ekki undir mig, en ríkisstj. í heild, sé sú, að hann heyrði ekki ræðu mína. Það er mjög algengt í frv., að láta standa, að ríkisstj. geri eitt eða annað, þótt einstakur ráðh. flytji mál, sem heyra undir hann. Mitt verkefni var í þessu tilfelli að vara þing og ríkisstj. við þeim voða, sem var á ferðum, og byggist það einkum á því, að sú ríkisstj., sem nú situr, er mjög óvenjuleg og þeir, sem hana skipa, eru aðeins menn, sem sinna ráðherrastörfum um stundarsakir. Hitt er annað mál, að ekki má ætla, að allar skuldbindingar ríkissjóðs heyri undir hæstv. fjmrh., en geta heyrt undir hvaða ráðh. sem er. Hvað við kemur ræðu hæstv. forsrh., þá er ég dálítið undrandi yfir ummælum hans, að þetta frv. hefði orðið til á einkennilegan hátt. Ég tel, að nú sé orðið það áliðið, að ekki hefði mátt seinna vera, að þetta mál kæmi hér fram. Fram að þessu hefur ekkert verið gert í þessum málum, og má kannske ásaka mig, að ég hafi vanrækt skyldu mína. Eins og sakir standa, er vafasamt, hvort útvegurinn geti ráðið til sín menn fyrir komandi vertíð. Er því ekki hægt að draga afgreiðslu þessa máls lengur og segja útgerðinni, hvers hún má vænta. Ég kom því fram með þetta mál aðeins vegna nauðsynjar. Annað er ekki til í dæminu. Landssamband útvegsmanna hefur ákveðið að hreyfa ekki skipin, fyrr en búið er að gera ráðstafanir í þessu máli, sem teljast megi eðlilegar. Ég tel það fullsannað, að þess er full þörf, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir ákveðið verð. Það er óhjákvæmilegt skilyrði til þess að koma útgerðinni af stað. Það var því nauðsynlegt, að málið kæmi fyrir þingið, svo að það gæti tekið sína afstöðu og gert þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til þess að koma útgerðinni af stað.