Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv.. forseti. Efni þessa frv. um virkjun Blöndu er að veitt sé heimild til þess að fela væntanlegri Norðurlandsvirkjun eða öðrum aðila að reisa og reka vatnsaflsstöð við Blöndu í A.-Húnavatnssýslu með allt að 150 mw. afli. Þetta frv. var fyrst lagt fram í lok þings 1976, síðan var frv. lagt fram að nýju í mars 1977 og fylgdu því þá ný orkuspá og kostnaðaráætlun. Frv. er nú flutt að nýju nær óbreytt, og því fylgja umsagnir sem hv. iðnn. þessarar d. fékk á síðasta þingi, en með þessu frv, er prentuð umsögn Rafmagnsveitna ríkisins og útdráttur úr umsögn Orkustofnunar. Þegar frv. var lagt fram í þessari hv. d. í mars á þessu ári urðu um það miklar umr. og málinu var síðan vísað til iðnn. að lokinni 1, umr. Hv, iðnn. leitaði þá, eins og ég gat um, umsagnar ýmissa aðila um frv., og það ætti að greiða fyrir meðferð málsins á Alþ. nú að ýmsar umsagnir höfðu borist. Blönduvirkjun hefur marga kosti. Eftir þeim rannsóknum og áætlunum, sem gerðar hafa verið, er ljóst að Blönduvirkjun er í hópi hagkvæmustu vatnsaflsvirkjana á Íslandi. Áætlaður stofnkostnaður samkv. fskj. II er 14.8 milljarðar á verðlagi í mars þetta ár. Framleiðslukostnaður á kwst. er 2 kr. 43 aurar og það er mjög sambærilegt við aðrar þær virkjanir og virkjunarmöguleika sem hagkvæmastir eru taldir á Íslandi. Ýmsir aðrir kostir eru við virkjun Blöndu, m.a. sá, að hún er vel staðsett varðandi aðalorkuflutningslínu milli Suður- og Norðurlands, einnig að virkjunin er utan eldvirkra svæða, en stærstu raforkuver landsins eru á eldvirkum svæðum. Blönduvirkjun hefur mjög góða miðlunarmöguleika, sem stuðlar að auknu rekstraröryggi virkjunarinnar og getur einnig aukið orkuvinnslugetu annarra virkjana sem tengdar eru orkudreifingarkerfinu. Þar sem myndarleg virkjun er reist njóta nálæg byggðarlög verulega góðs af. Það örvar atvinnulífið og skapar margvíslega möguleika fyrir traustari atvinnuuppbyggingu. Það er annmarki á Blönduvirkjun að töluvert af ræktuðu landi mundi fara undir miðlunarlón fyrir þessa stórvirkjun. Vegna þess, hve hér er um mikilvægt mál að ræða og sérstöðu þess að ýmsu leyti, voru þegar á árinu 1975 hafnar viðræður við heimamenn til þess að kynna þeim málið og leita útlits þeirra. Í framsögu með frv. á síðasta þingi rakti ég gang mála allítarlega í þessu sambandi og skal því ekki endurtaka það hér. Í fskj. III með frv. eru birt drög að samkomulagi um bætur vegna Blönduvirkjunar. Aðalatriði þeirra draga er að virkjunin láti viðkomandi hreppum í té ókeypis raforku að vissu marki, en hrepparnir eða upprekstrarfélögin skipti því milli býlanna. Í þessu sambandi er rétt að vitna í umsögn Rafmagnsveitna ríkisins frá því í apríl s.l., þar sem er vísað til 66. gr. vatnalaganna, en þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er fallvatn tekið lögnámi samkv. 54., 59., 64. og 65. gr., og er þá eiganda þeirrar landareignar, sem það er í, rétt að krefjast þess, enda hafi rétturinn til orkunýtingar ekki verið áður skilinn frá eigninni, að honum verði látin í té raforka til þarfa sinna, í stað endurgjalds peningum, frá orkuverinu.“ Hugmyndirnar í þessum drögum að samkomulagi eru því byggðar á þessu ákvæði vatnalaga. Ég minntist á það, að allmikið af ræktuðu landi mundi fara undir vatn, en í þess stað er ætlunin að rækta upp jafnmikið og jafngott beitiland og það sem undir vatn fer. Rannsóknir af hálfu Rannsóknastofnunar landbúnaðarins liggja fyrir um þessa möguleika, og er gert ráð fyrir því, að sú stofnun ásamt Landgræðslu ríkisins annist þessa uppgræðslu og ræktun. Iðnrn. hefur leitað umsagnar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins í í sambandi við þessa fyrirhuguðu ræktun og er þeirrar umsagnar að vænta bráðlega. Það er misskilningur, sem stundum verður vart við, að nægileg raforka eða jafnvel of mikil raforka sé nú til í landinu. svo jafnvel út af flói. Hér er, eins og ég gat um, um verulegan misskilning að ræða. Á. s.l. vetri var ástandið þannig, að lítið mátti út af bera og veruleg hætta var á orkuskorti í landinu. Fyrirhugað var að Sigölduvirkjun tæki til starfa haustið 1976, en af ýmsum ástæðum varð dráttur á því, þannig, að hún tók ekki til starfa fyrr en á þessu ári. Á s.I. vetri var vegna þessa dráttar veruleg hætta á orkuskorti. En það sem kom í veg fyrir að svo yrði, var í fyrsta lagi óvenjumildur vetur, í öðru lagi að sumarið 1976 var mjög gott vatnsár, eins og það er kallað hjá sérfræðingum, og í þriðja lagi að engar alvarlegar bilanir eða truflanir skyldu verða í hinu mikla kerfi Landsvirkjunar. Ef eitthvað af þessu hefði orðið, hvað þá ef allt hefði gerst í senn, hefði hér orðið um alvarlegan raforkuskort að ræða. Það er einnig svo, að þegar Sigölduvirkjun er að fullu tekin til starfa með sínum þremur 50 mw. vélum endist sú stöð að afli til ekki lengur en til ársins 1979. M.ö.o.: Sigölduvirkjun verður fullnýtt að afli á árinu 1979, eftir u.þ.b. 2 ár. Verði Kröfluvirkjun ekki komin þá í rekstur og eðlilega framleiðslu er viðbúið að hér verði orkuskortur, eða þurfi í mjög stórum stíl að nýta dísilstöðvar með öllum þeim gífurlega kostnaði sem því er samfara. Það er, eins og kunnugt er, búið að veita virkjunarleyfi fyrir Hrauneyjafossvirkjun, og er stefnt að því, að á árinu 1982 geti Hrauneyjafossvirkjun tekið til starfa, en að sú virkjun verði fullnýtt að afli á árinu 1986. Verður þá ný virkjun að vera tilbúin. Það er skoðun mín, að mjög væri æskilegt og rétt að stefna að því, að Blönduvirkjun verði næsta stórvirkjun sem ráðist yrði í og yrði tilbúin þegar Hrauneyjafossvirkjun er að verða fullnýtt. Það er rétt í sambandi við þær hugmyndir og umtal, sem stundum verður um að raforka sé ekki aðeins nægileg, heldur of mikil og að í of mikið sé ráðist um virkjanir, að benda á það að samkvæmt þeim nýjustu orkuspám, sem fyrir liggja, þarf raforkumarkaðurinn um 120–150 mw. nýjar virkjanir á 5 ára fresti til þess að fullnægja eftirspurn eftir raforku. M.ö.o.: virkjun eins og Blönduvirkjun nægir ekki lengur en í 4 eða mesta lagi 5 ár. Í þessu sambandi er einnig rétt að benda enn þá á það sjónarmið, sem er varasamur misskilningur, að um leið og virkjun tekur til starfa skuli vera seld eða seljanlegt á sömu stundu eða alveg á næstunni allt það afl og orka sem hún framleiðir. Þetta sjónarmið, sem allt of oft vill skjóta upp kollinum hjá sumum, þýðir það að dæma landslýðinn til eilífs orkuskorts. Það er öllum ljóst, að virkjanir verður að miða við það að þær séu nokkuð við vöxt, þannig að nægileg orka sé jafnan fyrir hendi, ekki aðeins til heimilisnota, heldur ekki síst fyrir atvinnurekstur. Fyrir allan atvinnurekstur - hvort sem hann er fyrir eða um er að ræða hugmyndir um nýjan atvinnurekstur - er brýn nauðsyn að hafa öryggi um að orka sé nægileg, en atvinnureksturinn megi ekki við því búast að þurfa að þola orkuskort. Það er enginn vafi á því, að hið alvarlega ástand, sem í nokkur ár hefur ríkt á Norðurlandi bæði varðandi orkuskort og horfur í þeim efnum, hefur verið sem lamandi hönd á nýjan atvinnurekstur þar og verður það jafnan ef ekki er búið að orkuframleiðslu þannig að sæmilegt öryggi sé til nokkurrar frambúðar. Það er rétt að geta hér um þær rannsóknir sem gerðar hafa verið við Blöndu nú á þessu ári. Það fóru í fyrsta lagi fram rannsóknir á stíflustæði og skurðleiðum. Á því svæði voru boraðar 7 kjarnaholur, samtals 226 m á dýpt, og aðrar 14 holur samtals 458 m á dýpt. Niðurstöður af þessum borunum voru jákvæðar. Jarðsveiflumælingar og viðnámsmælingar til könnunar á þykkt lausra jarðefna voru einnig framkvæmdar og kort gerð af þessum svæðum með 1 m hæðarlínu. Þá var fram haldið líffræðirannsóknum í stöðuvötnum, enn fremur haldið áfram leit að byggingarefnum, einkum stífluefnum, og rannsókn þeirra. Þá fóru einnig fram rannsóknir á hugsanlegu stöðvarhússtæði og var þar boruð ein 350 m djúp hola. Fullnaðarniðurstöður af þeirri rannsókn liggja ekki enn fyrir frá Orkustofnun. Kostnaður við þessar rannsóknir á s.l. sumri er um 60 millj., og á næsta ári er áætlað að heimilt verði að verja rúmum 100 millj, til rannsókna á virkjunarsvæði Blöndu. Ég mun til viðbótar því, sem ég ræddi í vor í framsögu um þetta mál, ekki halda hér lengri framsöguræðu. Ég bendi á að hér er um heimildarlög að ræða sem hafa stefnumótun í för með sér og viljayfirlýsingu af Alþ. hálfu. Ég legg til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv, iðnn.



Herra forseti. Í fjarveru hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar, sem átti að vera frsm. í þessu máli, en er nú forfallaður vegna veikinda, hef ég tekist á hendur að segja örfá orð um afgreiðslu málsins í hv. nefnd. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru í sumar í sambandi við þá launasamninga er þá voru í gangi. Í brbl. þessum er að finna ákvæði um það, að sú hækkun lífeyrisgreiðslna, sem leiðir af því samkomulagi sem þar var gert, valdi yfirleitt ekki lækkun tekjutryggingargreiðslna frá almannatryggingum. Þetta er meginefni brbl. Hv. heilbr.- og trn. fjallaði um þetta frv. á fundi og allir nm., sem mættir voru, lýstu sig samþykka því, að frv. fengi afgreiðslu og yrði samþ. Fjarverandi þennan fund voru Magnús Kjartansson og Þórarinn Sigurjónsson, sem gegndu öðrum störfum og gátu ekki mætt á fundinn.



Herra forseti. Það gildir hið sama um þetta frv., að það er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru í sumar í tilefni þeirra launasamninga sem þá voru til meðferðar. Ríkisstj. gaf þá fyrirheit, til þess að greiða fyrir lausn í þeim kjarasamningum sem undirritaðir voru 22. júní 1977, þar sem aðilar vinnumarkaðarins gerðu með sér samkomulag nm málefni lífeyrissjóða á samningssviði þeirra, þess efnis að lífeyrir þeirra sem rétt eiga til slíks samkvæmt lögum nr. 63 frá 1971, verði árin 1977–1979 verðtryggður með greiðslu sérstakrar uppbótar á lífeyri og verði útgjöld vegna uppbótagreiðslna þessara borin af þeim lífeyrissjóðum sem í hlut eiga. Þetta er efni brbl. Heilbr.- og trn. þessarar d. mælir einróma með samþykkt frv.



Herra forseti. Það er sama fororð um aðdragandann að þessu frv. og þeim tveimur sem ég var að mæla fyrir áðan. Ríkisstj. lofaði á s.l. sumri og setti um það brbl., að til þess að greiða fyrir lausn í kjaradeilunni, sem þá var uppi, yrðu sett lög þess efnis, að tekin yrði upp sérstök heimilisuppbót á lífeyri allra einhleypra tekjutryggingarþega sem búa einir á eigin vegum.



Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan að hv. 2. þm. Austf. væri viðstaddur þessa umr. og óska því eftir að umr. verði frestað þar til hann getur setið fund.



Virðulegi forseti. Umr. hafa orðið allmiklar um þetta frv, og alllangar. Hygg ég að nú sé það í fimmta eða sjötta sinn tekið fyrir. Ég skal ekki tefja umr. úr hófi fram. Ég ætlaði mér satt að segja ekki að tala í þessu máli fyrr en þá kannske eftir að frv, kæmi úr n., en mér sýnist allt stefni að því, að það sé mjög vafasamt að það komi úr n. nú á þessu þingi. Þess vegna vil ég fara um frv. örfáum orðum. Aðalefni frv. er, eins og fram kemur í 1. og 2. gr., að breyta því fyrirkomulagi sem verið hefur um framboðslista, en þar hefur mönnum verið raðað eftir ákvörðun viðkomandi flokka. Nú á að breyta því í það horf, að frambjóðendum sé raðað í stafrófsröð. Mér sýnist fljótt á litið að þetta sé verulegt skref aftur á bak og geti orðið þannig framkvæmt, að það mundi verulega torvelda kjósendum að greiða atkv. og örugglega tefja kosningar talsvert. Um tilgang með flutningi þessa frv. skal ég ekki taka eins djúpt í árinni og hv. 1. þm. Norðurl. e. gerði, sem hélt því fram, að frv. væri fram komið vegna áróðurs frá einstaka mönnum sem kannske hefðu hug á því að fá kosningalögunum breytt þannig að það gæti orðið möguleiki fyrir þá, sem annars hefðu ekki fylgi innan sinna flokka, að komast í efstu sæti eða í vonarsæti á listum flokkanna. Ég skal ekki um þetta dæma, en einhvern veginn hefur maður á tilfinningunni að áhrif hafi haft sá áróður, sem hefur verið fyrir því í fjölmiðlum að undanförnu að gera kosningarnar persónulegri eða láta kjósendur hafa meiri bein áhrif á kosningarnar, þannig að þeir gætu frekar valið um persónur heldur en nú er, er þeir standa frammi fyrir því að þurfa að velja um flokka. Ég skal ekki neitt um það fullyrða að þetta hafi ráðið nm flutning þessa frv., en einhvern veginn hefur maður á tilfinningunni að þetta hafi haft nokkur áhrif á flm., hv. 14. þm. Reykn. Ég skil 4. gr. frv. þannig - og ég held að flm. hljóti að meina það - að ef menn greiða atkv. án þess að gera nokkra breytingu á listann, þannig að þeir númeri ekki frambjóðendur, setji þá ekki í neina röð, falli atkv. að sjálfsögðu til listans og þá jafnt til allra þeirra á listanum sem raðað er í stafrófsröð, en eins og segir í 2. málsl. 4. gr.: „Hafi kjósendur notað rétt sinn skv. 2. málsgr. 84. gr. til þess að raða frambjóðendum á listann ræður sú röðun við úthlutun þingsæta af listanum.“ Ég tel mig hafa nokkra og alllanga reynslu af kosningum og ég fullyrði að það er rétt, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Norðurl. e., að það er ekki almennur vilji kjósenda að vera settir í þá aðstöðu að þurfa að tölusetja frambjóðendur, heldur er það örugglega ósk þeirra, að kosningin sé gerð sem allra einföldust. Ég geri mér að sjálfsögðu ljóst, að það eru einstakir menn innan flokkanna og einstakir kjósendur í landinu sem vilja hafa það fyrirkomulag að geta haft þessi beinu áhrif en almennt er það ekki, það þori ég að fullyrða. Það er yfirgnæfandi meiri hl. kjósenda, sem vill hafa kosningarnar sem einfaldastar, en ekki láta flækja þær með því að þurfa að setja númer framan við nöfn manna á listanum, enda á ég satt að segja mjög erfitt með að sjá hvernig hægt væri að framkvæma með góðu móti kosningar, t.d. hér í Reykjavík þar sem eru um 48–50 þús. manns á kjörskrá, ef ætlast væri til þess að allir kjósendur færu að setja númer fyrir framan þá frambjóðendur á listanum sem þeir vildu helst, þar sem getur verið um allt upp í 6–8 nöfn að ræða, sem þeir teldu að gætu verið eða væru örugg sæti, og þyrftu kannske að raða 10 og allt upp í 12 sæti. Af þeirri reynslu sem ég hef af kosningum, er ég sannfærður um að það yrði mjög erfitt að framkvæma kosningar hér á þessu svæði, bæði í Reykjavík og í Reykjaneskjördæmi, þar sem kjósendur eru þetta margir, og kosningarnar yrðu örugglega mjög tafsamar, bæði sjálfar kosningarnar og eins þegar ætti að fara að gera upp úrslit kosninganna. Þetta er nú kannske ekki aðalatriðið. Aðalatriðið hjá mér er það, að ef þetta er rétt skilið, að þeir kjörseðlar, þar sem kjósendur hefðu ekki notað sér rétt samkv. 2. málsgr. 84. gr., eins og lagt er til í frv., og ekki hreyft neitt við röðun manna á lista, heldur krossað við listann í stafrófsröð, komi jafnt til góða öllum á listanum, þá gæti farið svo, að það væri raunverulega aðeins lítill hluti þeirra kjósenda, sem greiddu atkv., sem hefði áhrif og réði í raun og veru um það, hverjir væru kosnir af hverjum lista. Við skulum segja að helmingur kjósenda greiddi listanum atkv. án þess að nota sér rétt sinn til röðunar, en hinu helmingurinn gerði það, þá væru aðeins þeir, sem notuðu rétt sinn til röðunar, sem raunverulega hefðu áhrif. Hin atkv. féllu dauð og ómerk að þessu leyti. Ég hygg að það sé ekki spor í rétta átt að setja kjósendur í þá aðstöðu, að ef þeir vilji í raun og veru láta atkv. sín gilda eitthvað, þá séu þeir neyddir til þess að taka upp þetta kerfi, sem lagt er til í 4. gr., að raða frambjóðendum eða tölusetja frambjóðendur í þeirri röð sem þeir telja að eigi að vera á listanum. Það er þetta ákvæði sem ég tel að sé spor aftur á bak. Ég þykist þekkja svo vel til þessara mála, að ég er sannfærður um að aldrei yrði meira en helmingur af kjósendum sem mundi nota sér þennan rétt. Þar með kæmu atkv. hinna ekki til greina í þeim skilningi að þeir hefðu áhrif á það hverjir kosnir yrðu, þar sem tekið er fram í síðari málsl. 4. gr., að það er aðeins röðun á listann sem ræður úrslitum við úthlutun þingsæta. Ég held því að grundvöllurinn fyrir þessu frv. sé þannig, að það mundi verða stórt skref aftur á bak í kosningum ef inn á það væri farið, bæði í þeim skilningi, að það mundi tefja mjög kosningarnar, gera þær allar erfiðari í framkvæmd, og annað, sem er þó verst, að það mundi alls ekki vera rétt mynd af vilja kjósenda hverjir færu inn af hverjum lista. Þetta er það sem ég tel þurfa að athuga, og ég mun ekki undir neinum kringumstæðum treysta mér til að greiða atkv. með frv. eins og það liggur fyrir. Annað atriði, sem ég sé varhugavert við þetta frv., er að í grg. kemur það greinilega fram og er beint tekið fram í c-lið aths. með frv., að flm. ættast til þess að þau prófkjör, sem nú eru framkvæmd í sambandi við val manna á framboðslista legðist niður og prófkosningarnar verði raunverulega samtímis hinum almennu kosningum. Þetta táknar að hver frambjóðandi, sem hefði áhuga á því að komast áfram, ná sér í fylgi, yrði - eins og nú er gert í prófkjöri - að setja upp sína kosningaskrifstofu og reyna að hafa áhrif á þá kjósendur, sem hann hefði tök á, til þess að setja sig í það sæti sem hann sjálfur teldi sig eiga að vera í. Nú vitum við að framkvæmd á þeim prófkjörum, sem verið hafa í sambandi við þær kosningar sem fram undan eru, hefur verið á þann veg, að ég hygg að flestir séu búnir að gera sér grein fyrir því, að það eru tvær hliðar á framkvæmd prófkjöra. Ég hygg að menn séu orðnir almennt sammála um það, að ef prófkjör eiga að vera í framtíðinni verði að setja um þau einhverjar ákveðnar reglur, þannig að það mundi ekki ske, það sem nú hefur skeð í þessum prófkosningum og öllum er ljóst, að sömu menn kjósa kannske hjá tveimur og jafnvel þremur flokkum og kannske fleiri en einum flokk sama daginn. Þetta er örugglega ekki mynd af því lýðræði sem við ætlumst til að við sé haft í prófkjörum. Þess vegna hlýtur að koma að því, að Alþ. setji reglur um prófkjör. Prófkjör geta verið ágæt og þau geta verið nauðsynleg, en það form, sem nú er viðhaft, þar sem hver flokkur getur ákveðið, hvaða form hann hefur í prófkjöri, og alveg ráðið því, er vafasamt. Ég tel að þetta þurfi að endurskoða og að fram þurfi að koma ákveðnar reglur, þar sem opinberir aðilar hefðu eitthvert eftirlit með framkvæmd á sjálfum prófkjörunum. Flm, bendir á í grg., að hann vilji forðast að prófkjörin skilji eftir „sár meðal samherja, sem síðar verða að vinna saman í sjálfum kosningunum“, eins og segir orðrétt í grg. með frv. Ég hygg að þetta yrði enn þá erfiðara ef kosningalögin ættu að vera þannig, að hin raunverulegu prófkjör færu fram samtímis eða í sjálfri kosningabaráttunni, því þar yrðu auðvitað hörð átök innbyrðis meðal frambjóðenda hvers flokks og kosningabaráttan mundi sennilega nokkuð fara út í það, að menn í flokkunum færu að berjast innbyrðis um sæti á listunum, en áróður fyrir málstað hvers flokks sæti þá frekar eftir, Og ef það er rétt, sem hér kemur fram í grg. sem ég las áðan, að flm. telur að prófkjörin hafi skilið eftir sár hjá mönnum, þá væri síst betra, að slíkt ástand skapaðist í sjálfri kosningabaráttunni og þá daga sem á undan kosningunni fara, en á sjálfan kjördaginn. Ég tel því að þetta frv. þurfi að athuga mjög vel í þeirri n. sem það fer til, og ég satt að segja á varla von á því, að menn geti orðið þar sammála um þetta mál, eftir þeim umr. sem maður hér hlustaði á, eða að samkomulag verði um að koma frv. út úr n. Ég mundi telja best farið að það fengi að daga uppi í þeirri n, sem fær það til meðferðar. Ástæðan fyrir því er sú sem ég hef hér greint frá, að að mínum dómi er þetta spor aftur á bak og mundi verða til þess að tefja framkvæmd kosninganna og mundi verða til þess að gera kjósendum erfiðara fyrir við kosningarnar, sem ég fullyrði að er þvert ofan í vilja meginhluta kjósenda sem óska eftir því að kosningar almennt séu sem allra einfaldastar og auðskildastar og þeir eigi sem greiðastan aðgang að því að láta með sem hægustu móti vilja sinn í ljós með því að setja kannske einfaldan kross við þann lista sem þeir vilja styðja. Ég hygg að í og með hafi það kannske haft nokkur áhrif á hv, flm., að það er mjög orðið í tísku að tala um klíkur innan flokkanna sem ráði framboðum. Ég hygg að þetta sé á miklum misskilningi byggt. Ég satt að segja fæ ekki almennilega skilið að nokkrum forustumanni flokks detti í hug að láta það ráða framboðum, hvaða menn einhver klíka telur að eigi að vera í framboði. Það hlýtur að vera, að þeir fari þarna nokkuð eftir því sem þeir vita um frambjóðendur, hvort þeir hafa fylgi og traust kjósendanna. Þeir hljóta að láta það frekar sitja í fyrirrúmi, því ef þeir tækju þann kostinn að fara eftir eigin duttlungum eða kröfum einhverra tiltekinna aðila, væri hætt við að þeir fengju að kenna á því í kosningum og að sá listi, sem þannig yrði staðið að, næði aldrei þeim árangri sem flokkslistinn mundi ná, ef þannig yrði að staðið, sem ég held að sé almennt núna, að þeir, sem ráða þar málum, geri það ekki af neinum klíkuskap. Þeir gera það hreinlega vegna þess að þeir telja víst og hafa örugglega látið rannsaka það mjög vel, hvaða aðilar það eru sem fólkið í þeirra flokki helst muni bera traust til og geti náð best til kjósenda. Annað væri að mínum dómi hrein fjarstæða, því auðvitað er hörð samkeppni á milli flokkanna um að koma sínu framboði þannig fyrir, að ætla megi, að listinn hafi sem allra mest traust kjósenda og sé líklegur til þess að draga að flokknum atkvæði og þar af leiðandi styrkja aðstöðu flokksins í heild. Þetta finnst mér líklegra en að einhverjar klíkur ráði málum, kannske eftir geðþótta einstakra manna sem sjálfir vilja komast í framboð. Ég þekki a.m.k ekki annað sjónarmið í sambandi við uppstillingu á lista en það, að á listana eru valdir þeir menn sem almennt er talið að hafi mest traust. Ég hygg að þeir, sem lengi hafa fengist við kosningar, hafi rekið sig á það, og á ég þar frekar við sveitarstjórnarkosningar, að oft er erfiðara að fá menn til að taka sæti á listum en menn ætla. Það er örugglega um allt land mjög mikið af góðum og gegnum mönnum, sem fólkið vildi fá í kosningar, hvort heldur er til sveitarstjórna eða Alþ., en þeir hafa hreinlega ekki gefið kost á sér og þess vegna ná flokkarnir kannske ekki þeim árangri sem þeir gjarnan vildu, þó þeir hafi innan sinna vébanda menn sem fólkið mundi e.t.v. treysta betur en þeim mönnum sem endanlega lenda á listunum. Ég tel því að það hljóti að vera mjög hörð samkeppni á milli flokkanna einmitt á þessum grundvelli, að búa sína lista sem best út, frekar en að um nokkurn sé að ræða sem geti ráðið því, að listinn verði veikari en hann annars gæti orðið. Ég sagði í upphafi, að ég mundi ekki telja umr, um þetta mál, og ætla því ekki að hafa þetta lengra, en taldi mig þó vilja segja um frv, nokkur orð áður en það fer til n., af því ég satt að segja á varla von á að það komi úr n. aftur á þessu þingi.