Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Herra forseti. Frv. þetta hefur verið rætt á mörgum fundum n., og hefur orðið langur dráttur á afgreiðslu þess, sem ekki mun vera afsakanlegur, en þó samt að vissu leyti. Það hefur verið nokkur ágreiningur af og til innan n., og er það þá sérstaklega út frá því, að sérleyfishafarnir komu til okkar á fund og óskuðu mjög eindregið eftir því, að málið yrði afgr. á nokkurn annan veg en gert er ráð fyrir í frv., sem hér liggur fyrir. Þá hefur einnig hæstv. samgmrh. átt tal við n. um þetta. Þetta allt hefur leitt til þess dráttar, sem orðið hefur á þessu máli, og einnig til þeirra breyt., sem fram koma í nál. samgmn. Ég vil strax taka það fram, að ég held, að innan n. hafi enginn ágreiningur orðið um það, að nauðsyn sé á því að koma öllum þessum afgreiðslum áætlunarbifreiða á einn stað, en aftur munu hv. þm. ekki vera á einu máli um það, hvernig eigi að ráða fram úr þessu og hvernig fyrirkomulag eigi að hafa, t. d. hvort ríkið eigi að taka þetta að sér, eins og gert er ráð fyrir í frv., eða hvort eigi að taka tillit til óska sérleyfishafanna sjálfra eða formanna þeirra félaga, sem hafa mætt á fundum n. og mæltust til þess, að þeim yrði gefinn kostur á því að reisa sjálfir afgreiðslubyggingu og reka það fyrirtæki, sem vitanlega yrði að heyra undir viðkomandi ráðuneyti. Það er margt, sem mælir með þessum óskum þeirra, ef það brýtur ekki í bág við eðlilega afgreiðslu þessara mála. Og miðað við þær óskir, hefur n. gert brtt., þar sem umorðuð er 1. gr. frv., en það er ef til vill að ræða um meginatriði í meðferð þessa máls, að í stað þess, að ríkið fái heimild til að reka þessar stöðvar, þá skuli eftir till. n. sérleyfishöfum fyrst verða gefinn kostur á því að taka byggingu þeirra að sér á sinn kostnað og reka þær, en heyri samt undir samgmrn. Þetta er mergurinn málsins. En það er látið skína í það, að ef þetta er þeirra heita áhugamál og sérleyfishafarnir byggi þetta sjálfir, þá verði þeir styrktir úr ríkissjóði, og yrði það þá að vera ákveðið á fjárl. En þeim er gefinn eins árs frestur til þess að sýna, hvað þeir geta. En verði aftur ekki neitt úr þessum framkvæmdum hjá þeim, þá er gert ráð fyrir því, að ríkið taki við sama þræðinum, sem frv. er spunnið úr, og fái heimild til þess að byggja stöðvarnar og reka þær. Þá vil ég geta þess, að í frv. er gert ráð fyrir að verja 4/5 af sérleyfisgjaldinu til niðurgreiðslu byggingarkostnaðar, en við höfum í samráði við samgmrh. fært þennan lið nokkuð niður og gerum ráð fyrir, að samin verði af ráðuneytinu reglugerð um gjaldskrá og afgreiðslu bíla, og hafi það alveg yfirumsjón með þessu, hvort sem það verður ríkið sjálft, sem tekur þetta að sér, eða sérleyfishafar. Þó að allir nm. hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, þá eru nú samt ekki allir jafnánægðir með þessa afgreiðslu, en þó vona ég, að sá skoðanamunur sé ekki svo mikill, að hann geti orðið til þess að hindra það, að þetta mál nái fram að ganga, því að það er mikið nauðsynjamál, sem þarf að fá afgreiðslu nú, svo að á einhvern hátt verði bætt úr þeirri neyð, sem ríkir í þessum efnum. Ég get svo látið máli mínu lokið og óska, að málið nái fram að ganga með þeirri breyt., sem er á þskj. 972.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ástæðan til þess, að þetta frv. var lagt fram á sínum tíma, en það var samið af samgmrn. og flutt af samgmn., var sú, að það var talið óviðunandi, hvernig hagað væri afgreiðslu sérleyfisbifreiða, og þó kannske sérstaklega hér í Reykjavík. Það hefur verið svo, að menn hafa orðið að leita uppi afgreiðslustaðina, sem hafa verið settir sinn í hvert horn bæjarins, og aðbúnaður þar verið með ýmsu móti og ekki alltaf viðunandi. Í frv. er gert ráð fyrir, að ríkisstj. beiti sér fyrir þessum úrbótum á þann hátt að standa að byggingu þessara afgreiðslustöðva og reka þær. En hins vegar hefur samgmn. þessarar hv. d. ekki viljað fallast á þetta sjónarmið, heldur viljað, að einstaklingar þeir, sem sérleyfisleiðirnar hafi, reki þetta fyrirtæki eða verði gefinn kostur á því að annast þetta. Ég hef mætt á fundum n., þar sem þetta mál hefur verið rætt, og hef ég af eðlilegum ástæðum, þar sem ég stóð að samningi frv., ekki óskað eftir því, að þessu yrði breytt. En hins vegar hef ég heldur en að stofna málinu í voða gengið til samkomulags við n. og get sætt mig við þessa málsmeðferð. Ég hefði sem sagt helzt kosið, að sá háttur yrði á hafður um lausn málsins, sem frv. gerir ráð fyrir. En ef hv. d. vill heldur gefa sérleyfishöfunum kost á að reyna sig á því, geri ég það ekki að neinu aðalatriði við afgreiðslu málsins. Í rauninni býst ég við, að sérleyfishafarnir séu nú kannske ekki alveg undir það búnir að hefja framkvæmdir í málinu, nema þeir fái til þess verulegan styrk úr ríkissjóði, sem ég ætlast ekki til, þó að þessi breyt. verði samþ. Ef þeir eiga að fá kost á að leysa málið, tel ég eðlilegast, að þeir eigi þá sjálfir, a. m. k. að mestu leyti, að annast fjárhagshlið málsins og ríkið komi þar ekki til greina nema að mjög litlu leyti. Ef þeir geta ekki tekið að sér þetta verkefni af einhverjum ástæðum, gerir frv. ráð fyrir, að það opinbera taki við. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.

Forseti (ÞÞ): Ég hef tekið þetta mál fyrir í trausti þess, að hv. þdm. verði stuttorðir.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að ekki sé eins mikill áhugi að hlusta á þessar umr. eins og þær, sem hér hafa farið fram, og mun ég því verða við ósk hæstv. forseta og verða mjög stuttorður. Mér nægir að vísa til hinnar rökst. dagskrár og nál., en meiri hl. n. óskar, að málið verði afgr. á þann veg.



Herra forseti. Ég skal verða við ósk hæstv. forseta, að tala ekki langt mál um þetta frv., þó að það sé þess eðlis, að full ástæða sé til þess, að það hefði fengið eðlilega afgreiðslu og verið rætt, en til þess að málið fái nú afgreiðslu, þá get ég látið nægja að vísa til nál. á þskj. 812. Meiri hl. hefur lagt til, að málinu yrði vísað frá með rökst. dagskrá. Ég vil í sambandi við hana taka fram, að ekki er ástæða til að vísa málinu frá, ekki þeim hluta þess, sem lýtur að hafnarbótum, því að meginundirbúningurinn undir þær hefur þegar farið fram. Á síðasta aðalþingi var málinu vísað með rökst. dagskrá til stjórnarinnar, til þess að hún léti fara fram rannsókn á þessum málum. Sú rannsókn hefur nú farið fram, og liggur fyrir áætlun vitamálaskrifstofunnar um hana, sem birt er sem fskj. með nál. mínu. Þetta atriði liggur því ljóst fyrir og skapar grundvöll til að taka afstöðu til málsins. Ég vil geta þess, að l. um hafnarbætur, sem meiri hl. n. vísar til, leysa þetta mál engan veginn. Hér er um fámennt hreppsfélag að ræða, en höfnin hefur geysimikla þýðingu fyrir allt Austurland. Þess vegna er eðlilegt, að ríkið standi að þessu og standi undir framkvæmdum. Þetta álít ég fullkomin rök fyrir því, að málið nái fram að ganga, hvað snertir byggingu landshafnarinnar, en um hinn hlutann vísa ég til nál.



Herra forseti. Ég get orðið við tilmælum hæstv. forseta um að lengja ekki umr., því að ég þarf litlu við að bæta, þar sem hv. 6. landsk. gerði grein fyrir þeim rökum, sem til málsins liggja, og svo var ég búinn að gera grein fyrir málinu við 1. umr. En ég vildi með örfáum orðum lýsa því, að mér þykir þessi afstaða meiri hl. n. einkennileg og óheppileg fyrir þann atvinnuveg, sem hér er um að ræða. Ég vil enn fremur benda á, að þegar málið var fyrst flutt, þá var því vísað frá vegna ófullnægjandi undirbúnings og lagt til, að það yrði undirbúið betur. En nú flytur meiri hl. frávísunartill. á allt öðrum rökum og það rökum, sem alls ekki geta haldið, vegna þess að þar er gengið fram hjá aðalatriðinu í þessu máli, en það er, að hér er um að ræða fiskihöfn fyrir heilan landsfjórðung, og er því ekki nema sjálfsögð sanngirniskrafa, að ríkið byggi hana. Þetta sjónarmið var líka ríkjandi í sjútvn. Nd. fyrir ári síðan, en það á bara ekkert skylt við sjónarmið þessarar dagskrártill. Ég mun nú verða við tilmælum forseta og stytta mál mitt, enda er nú komið að þinglausnum og vitað mál, að það eru ekki umr., sem ráða úrslitum mála á Alþingi þessa síðustu daga. Þar kemur annað til.



Herra forseti. Aðeins fáein orð. Ég get ekki fallizt á rök hv. 8. landsk. þm., og þau hafa á engan hátt sannfært mig. Þess vegna held ég fast við það, að dagskrártill. verði samþ.



Það er vafalaust, að íbúar Austur-Skaftafellssýslu hafa mikla þörf fyrir að fá góða höfn í Hornafirði, og það er líka víst, að góð höfn þar mundi hafa mikla þýðingu fyrir allan Austfirðingafjórðung vegna sjósóknar á vetrarvertíð, og er ég því velviljaður þessu frv. Hins vegar er það vitað, að fram hafa komið nokkrar fleiri óskir um byggingu landshafna á öðrum stöðum á landinu, og flutti ég frv. um eina slíka á Þórshöfn á Langanesi á þinginu 1945. Jafnframt er það og vitað, að langan tíma mun taka að byggja þá einu landshöfn, sem lögákveðin hefur verið, og að ekki munu verða byggðar aðrar landshafnir, á meðan hún er ófullgerð. Sýnist því ekki aðkallandi nauðsyn að lögfesta nú þegar hafnargerð þá, sem hér um ræðir, og tel ég réttara að fresta því, meðan rannsakað er, hvaða staðir aðrir geti komið til greina í þessu sambandi. Á þessum forsendum segi ég nei.



Herra forseti. - Ég hafði ekki ástæðu til þess við 2. umr., en ætlaði þá að bera fram dagskrártill. um málið, og vil ég því leyfa mér að gera það nú: „Í trausti þess, að ríkisstj. leiti samkomulags við Tónlistarfélagið í Reykjavík um kennslu í söng og tónlist fyrir nemendur guðfræðideildar háskólans, kirkjuorganista og söngkennaraefni, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta mál hefur verið rætt hér, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að þreyta hæstv. forseta með langri ræðu, en aðeins óska þess, að hann beri upp þessa dagskrártill.

Forseti (ÞÞ): Hv. þm. Barð. hefur afhent mér till. þá til rökst. dagskrár, sem hann hefur nú lýst og hv. dm. hafa heyrt, og liggur hún þá einnig fyrir til umr.



Herra forseti. - Ég er sannfærður um, að það spor, sem talað er um að stíga með þessu frv., muni verða mjög mikið víxlspor, og ef hv. Alþ. gæfist tími til að athuga málið betur en nú er gert, mundi áreiðanlega vera hægt að finna heppilegri leið til þess að leysa það. Það lítur út fyrir, að með þessum skóla, sem gert er ráð fyrir að stofna með frv., eigi að gera þrennt. Í fyrsta lagi á að kenna prestsefnum þar að tóna, svo sem lögskipað er við guðfræðideild háskólans, og er því ekki sýnilegt, að af þeirri ástæðu sé nein þörf á að stofna nýjan skóla í þessu skyni. Í öðru lagi á að kenna væntanlegum kirkjuorganistum við þjóðkirkjuna að leika á orgel. Hins vegar hefur í mörg ár verið sérstök fjárveiting á fjárl. í þessu skyni, mig minnir 1500 krónur, og hefur gengið ágætlega að fá kennara til þess að kenna í þessari grein fyrir þessa upphæð, þannig að ekki er sjáanlegt, að nein ný þörf sé á þessum skóla af þeirri ástæðu. Í þriðja lagi á svo að kenna mönnum í þessum skóla að beita söngrödd sinni betur og réttar en þeir gera nú, sérstaklega þeim, sem ætla sér að kenna söng. Slík kennsla mun ekki hafa farið fram nema að litlu leyti í sambandi við kennaraskólann, en hins vegar hefur herra söngmálastjóri, Sigurður Birkis, rækt þetta starf á sínu heimili. Nú lít ég svo á, að þar sem fyrirskipað er við guðfræðideildina að kenna væntanlegum prestsefnum nauðsynlega undirstöðu í hljómlist, þar sem kennaraskólinn hefur einnig með höndum kennslu í þessum efnum og loks þar sem sérstök fjárveiting er á fjárl. til að kenna væntanlegum orgelspilurum þjóðkirkjunnar orgelspil, sé engin þörf á stofnun sérstaks skóla í þessum efnum. Auk þess má í þessu sambandi benda á það, að tónlistarskólinn hefur með höndum kennslu á þessu sviði. - Ég er því viss um það, að ef hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því að sameina þetta á sómasamlegan hátt, gæti orðið úr því fullkomið vit, en tel það fullkomið óvit að fara nú að stofna sérstakan söngskóla, sem mun hafa tugþúsunda útgjöld í för með sér. Hins vegar vil ég stuðla að því, að hr. Sigurði Birkis verði gert mögulegt að halda áfram kennslu næsta vetur, meðan málið er að komast í það horf, sem það áreiðanlega kemst í, þegar tími hefur unnizt til að athuga það til hlítar. Ég vil því leyfa mér að koma fram með rökst. dagskrá, sem er dálítið annars eðlis en hin rökst. dagskrá hv. þm. Barð. (GJ), þar sem hann vísar málinu frá og telur sig sjá örugga leið til úrlausnar málsins, en því er ég nú ekki búinn að átta mig á. Í minni dagskrá er því slegið föstu, að ríkisstj. útvegi húsrúm í bænum, þar sem Sigurður Birkis getur haft sína kennslu með höndum, því að hann getur ekki lengur kennt heima hjá sér. Þó skuli þetta fyrirkomulag aðeins vera þannig næsta vetur, því að þá á ríkisstj. að hafa fengið nægilegan frest til þess að vera búin að finna hagkvæma lausn á þessum málum í framtíðinni, því að ég er viss um, að hægt er að finna aðra leið í þessum málum en að fara að stofna þennan sérstaka skóla, sem frv. gerir ráð fyrir. - Leyfi ég mér hér með að afhenda hæstv. forseta þessa rökst. dagskrá og vænti þess, að hún verði samþ.

Forseti (ÞÞ): Hv. 1. þm. N-M. hefur afhent mér till. sína, svo hljóðandi: Í trausti þess, að ríkisstjórnin geri söngmálastjóra mögulegt að stunda kennslu með líkum hætti og verið hefur, með því að útvega honum næsta vetur húsnæði til að kenna í, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Þessi rökst. dagskrá liggur þá jafnframt fyrir til umr.



Herra forseti. Það er nú komin hér fram önnur dagskrá um að vísa málinu frá, svo að mikið þykir við þurfa, en þær eru nokkuð ólíkar að efni. Í fyrri dagskránni er lögð áherzla á að vísa málinu frá og semja við tónlistarskólann um að halda uppi þessari söngkennslu. Vil ég endurtaka það, að ég tel óheppilegt að taka þessa kennslu úr höndum söngmálastjóra þjóðkirkjunnar og leggja hana undir tónlistar. skólann. Þessi söngkennsla er að því leyti svo sérstök, að það er eðlilegt, að hún haldi áfram á þann hátt, sem verið hefur og með þeirri nauðsynlegu aukningu, sem óhjákvæmileg er með aukinni söngmenntun í þessari grein. Ég vil því mæla gegn dagskrártill. hv. þm. Barð. og sömuleiðis hv. þm. N–M., þó að hún sé að því leyti skárri, að þar er ekki gert ráð fyrir því, að þessi mál verði tekin úr höndum söngmálastjóra, heldur beint inn á þann farveg, að honum verði gefinn kostur á auknu húsnæði til þess að hafa þessa kennslu með höndum. En þegar maður lítur á dagskrártill. hv. þm. N–M., finnst manni undarlegt, að hún skuli hafa komið fram, því að á það verður að benda, að þetta frv. fjallar einmitt um það að heimila ráðh. að stofna söngskóla, þ.e.a.s., það er þegar til vísir að honum á heimili Sigurðar Birkis. Með frv. er aðeins gert ráð fyrir því, að þessi vísir verði að skóla og að söngmála. stjóri fái sæmilegt húsnæði og einhverja aðstoð til þess að halda þessari kennslu uppi. Ég get því ekki séð, hvað gerir það að verkum, að hv. þm. N-M. getur ekki fallizt á þetta frv. og hvers vegna hann kemur nú fram með rökstudda dagskrá um að vísa málinu frá. Virðist mér það helzt vera til fyrirstöðu hjá honum, að marga kennara eigi að ráða við þennan skóla, en það er hins vegar alls ekki gert ráð fyrir því með þessu frv., að heimilt sé að stofna nein ný kennaraembætti við skólann, heldur yrði aðeins um stundakennara að ræða og að söngmálastjóri veitti stofnuninni forstöðu. Loks er gert ráð fyrir því að útvega 1 eða 2 herbergi, þannig að hægt væri að losa söngmálastjóra við að kenna á sínu heimili. Ég hygg, að sá ótti, sem hefur komið hér fram um það, að með þessu frv. sé verið að setja á stofn stórt skólabákn, sé ástæðulaus, og vil beina því til hv. dm. að fella þær dagskrártill., sem fram hafa komið, og samþykkja frv., þannig að hægt verði að koma á þessari kennslu utan heimilis söngmálastjóra á næsta hausti.