Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er stjfrv. og fjallar um það að veita stj. heimild til að taka lán til að reisa síldarbræðslustöðvar, allt að 20 milljónir króna, en það þýðir að hækka heimildina, sem er í gildandi l., úr 10 millj. í 20 millj. Það, sem ætlazt er til, að verði gert við þetta fé, er að reisa tvær nýjar verksmiðjur, sem sé að stækka ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði og reisa nýja verksmiðju á Skagaströnd, og með það fyrir augum er sótt um þessa heimild. Fjhn. hefur haft þetta mál til meðferðar og mælir einróma með, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Menntmn. hefur á fundi í gær orðið sammála um, að þetta frv. yrði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. þm. N.-Ísf., var ekki viðstaddur á fundi vegna annarra nefndarstarfa og tók því ekki þátt í afgreiðslu málsins.



Herra forseti. - Menntmn. hefur athugað þetta mál og orðið sammála um að mæla með því, að það næði fram að ganga óbreytt. Einn nm. gat ekki verið á fundi, þegar n. afgreiddi málið, vegna annarra þingstarfa. Ég skal taka það fram, að það er nokkuð síðan n. fékk þetta mál í raun og veru til meðferðar, því að biskupinn yfir Íslandi, herra Sigurgeir Sigurðsson, hafði sent n. það fyrir alllöngu með ósk um, að hún stuðlaði að því, að það yrði flutt á Alþ. Hins vegar hefur n. óskað umsagnar frá háskólaráði og guðfræðideildinni. Þessar umsagnir hafa borizt nefndinni og eru birtar með nál. Og að þeim athuguðum og eftir athugun á málinu í heild hefur n. orðið sammála um að mæla með því, að frv. næði fram að ganga.



Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti atkvgr. um þetta mál, til þess að fleiri hv. þdm. geti tekið þátt í atkvgr. en nú eru mættir hér.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls í fyrrakvöld beindi hv. 1. þm. Rang. því til heilbr.- og félmn., sem flytur þetta frv., hvort ekki væri rétt að setja inn í frv. ákvæði um, að þeir læknisbústaðir, sem væru í byggingu eða byggingu að mestu lokið, gætu komið undir l., þar eð fullkomin sanngirni mælti með því, þar sem þeir væru byggðir á þessum mjög svo dýru tímum, og er þá sérstaklega átt við læknisbústaðina á Stórólfshvoli og á Breiðamýri. Heilbr.- og félmn, tók þetta atriði til athugunar á fundi sínum í dag, þar sem hæstv. heilbr.- og félmrh. var viðstaddur. Hæstv. ráðh. skýrði þá frá þeim skilningi á frv., að það gæti náð til sjúkrahúsa og læknisbústaða, þar sem ekki hefði þegar farið fram fullnaðaruppgjör á kostnaði. - Samkv. upplýsingum frá landlækni er svo ástatt um báða þessa staði, að fullnaðaruppgjör hefur enn ekki farið fram, og geta þeir því komið undir frv., án þess að gerðar séu nokkrar breyt. - Af þessum ástæðum er ekki flutt brtt. í samræmi við það, sem hv. þm. minntist á.



Herra forseti. - Í grg., sem fylgir þessu frv., er frá því skýrt, að mþn. um læknishéraðaskipun, sem nú er starfandi, hafi samið frv. um breyt. á l. frá 1933, um sjúkrahús o.fl., og lagt þar til. að lögfest yrðu þau hlutföll um framlög ríkissjóðs til sjúkrahúsa og læknisbústaða, að ríkissjóður greiði helming stofnkostnaðar, en 3/4 stofnkostnaðar til þriggja fjórðungssjúkrahúsa. En í því frv., sem hv. heilbr.- og félmn. flytur og hér er til umr., er þessum hlutföllum breytt þannig, að framlög ríkissjóðs til fjórðungssjúkrahúsa eru lækkuð úr 3/4 niður í 3/5 byggingarkostnaðar, og til almennra sjúkrahúsa úr helmingi og niður í allt að 2/5, hvort tveggja til samkomulags, þannig að samkv. frv. gæti það jafnvel orðið enn þá minna en þetta. Nú finnst mér, að rétt væri að lögfesta þetta á þann hátt, sem mþn, hefur upphaflega ætlazt til, þegar hún samdi sitt frv. Ég tel það vera meira í samræmi við það, sem gilti um Landsspítalann, þegar hann var reistur, og fyrir því flyt ég, ásamt hv. 1. þm. Skagf., brtt. við frv., um það, að í stað orðanna: „allt að tveim fimmtu“ í 1. efnismálsgr. komi: helming, - og í stað orðanna: „allt að þrem fimmtu“ í 2, efnismálsgr. komi: þrjá fjórðu hluta. Leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.



Herra forseti. - Ég leyfi mér að þakka hv. heilbr.- og félmn., að hún hefur tekið til greina þær aths., sem ég hef gert í þessu máli. Ég lýsi því yfir, að ég mun sætta mig við þá afgreiðslu, er ég fæ eftir því áliti hæstv. heilbr.- og félmrh., að hann telur, að gr. nái til sjúkrahúsa og læknisbústaða, þar sem fullnaðaruppgjör hefur enn ekki farið fram.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég vil út af þeirri till., sem hér hefur komið fram, láta það álit mitt í ljós, að ég taldi, að frv. og þau hlutföll, sem ákveðin eru í því frv., sem hér liggur fyrir, um framlög ríkissjóðs til sjúkrahúsa, væri fullkomið samningsatriði og til þess að málið fengi afgreiðslu á þessu þingi, sem nú situr. Ég held, að hv. frsm. þessa máls hafi fyrr í þessari umr. veitt því athygli, að hluti ríkissjóðs að 1/3, eins og venja hefur verið að veita til sjúkrahúsbygginga, sem ýmist er nú verið að byggja eða í ráði er að byggja á næstu árum, mundi nema um 4.300.000 kr. En sú hækkun, sem frv. mun hafa í för með sér á framlögum ríkissjóðs. mundi nema um 1.300.000 kr. til sjúkrahúsa, fyrir utan læknisbústaði og sjúkraskýli, þannig að með þeim breyt., sem yrðu, ef þetta frv. nær fram að ganga, mundi hluti ríkissjóðs hækka allt að því um tvær millj. kr. Nú má vera, að margir hv. þm. séu bjartsýnir á hag ríkissjóðs, og þá sérstaklega flokksbræður þess hv. þm., er flytur? þessa brtt., og að sú bjartsýni komi í ljós á þann hátt, að þeir flytja brtt. um að hækka loforð ríkissjóðs til sjúkrahúsbygginga að mjög verulegu leyti frá því, sem frv. fer fram á. - Ef brtt. hv. þm. V.-Húnv. næði fram að ganga, mundu framlög ríkissjóðs hækka úr nú áætluðum 4.500.000 kr. upp í a.m.k. 7.300.000, eða nokkuð hátt á áttundu millj. Þeir, sem eru mjög bjartsýnir og telja engan vanda fyrir ríkissjóð að lofa þessu, samþ. sjálfsagt till. hv. þm. V.-Húnv., og það sæti ekki á mér sem heilbrigðismálarh. að leggja á einn eða annan hátt stein í götu þessarar ágætu samþykktar. En ég vildi aðeins benda á, að það fer fremur illa á því, að þeir sömu menn, sem eru að kvarta undan of háum sköttum og ógætilegri fjármálastefnu núv. ríkisstj., séu að bera fram till., sem auka loforð úr ríkissjóði, a.m.k. þeir, sem bera brigður á, að ríkissjóður geti staðið við þær skuldbindingar. sem hann nú hefur tekið á sig. Ég skal ekki frekar fjölyrða um þetta, en vil aðeins lýsa því yfir, að ég hef ætlað mér að beita mér fyrir því, að þetta frv. nái fram að ganga óbreytt, eins og það kom frá félmn., en mundi ekki telja mér fært að gera það, ef brtt. hv. þm. V.-Húnv. yrði samþ. Ekki af því. að ég telji ekki æskilegt, að hægt væri að gefa slík loforð og inna þau af hendi, heldur af þeirri ástæðu, að ég hygg, að betra sé að lofa ofur lítið minna í almennri löggjöf og reyna að efna meira í framkvæmd.



Herra forseti. - Ég hef nú ekki í höndum neina útreikninga um kostnað ríkissjóðs af þessu. En ég sé strax í hendi mér, að ekki getur verið réttur sá útreikningur, sem hæstv: félmrh. hefur með höndum, að framlög ríkissjóðs mundu hækka úr rúmum 4 millj. kr. upp í 7–8 millj. við þessa breyt. Það getur ekki staðizt, því að hækkunin er hlutfallslega ekki nándar nærri svo mikil eftir okkar till. Till. þessi er fram komin af því, að við álitum þetta réttmætt miðað við það, sem áður hafði verið um Landsspítalann, og sé því rétt að koma þessu í það horf. Hitt er alveg rétt hjá hæstv. heilbrigðismálaráðh., að menn ættu að temja sér þá reglu að lofa ekki meiru en mögulegt er að efna. Mundi ég telja mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. vildi nú taka upp þá stefnu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég hef ekki nákvæma útreikninga á þessu við höndina, en ég hef haft þá áður og fullyrði, að það, sem ég hef hér upplýst, er rétt. Vitanlega eru þær áætlanir, sem fyrir liggja um sjúkrahúsbyggingar, nokkuð óákveðnar, hafa enda ekki verið gerðar um öll sjúkrahús. Geta þær vel breytzt og sennilegt, að það verði þá frekar til hækkunar en lækkunar. Má vera, að það sé eitthvað réttlæti í þessu samanborið við Landsspítalann, að þessum hlutföllum verði breytt. En mikil hefur verið þolinmæði hv. þm. V.-Húnv. að sitja hér á þingi um a.m.k. 7–8 ára skeið og hafa ekki komið auga á þetta fyrr en nú, að hann er kominn í stjórnarandstöðu. Það er að vísu vel þegið ráð til ríkisstj. að gæta þess að lofa ekki of miklu, en það fer þó ekki vel á því, að hv. þm., jafnmikið og hans flokkur talar um ógætilega fjármálastjórn, skuli standa að því að flytja till. um milljónaloforð í viðbót við það, sem fyrir er.



Herra forseti. - Hv. frsm. lýsti yfir áðan, að það væri álit hæstv. heilbr.- og félmrh., að þau sjúkrahús og læknisbústaðir, sem enn þá væru í byggingu og ekki væru búin að senda fullnaðaruppgjör, ættu að koma undir þessi l., ef þau næðu fram að ganga. Ég vildi óska, að hæstv. ráðh. láti uppi álit sitt sjálfur um þetta atriði.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég held, að það sé ástæðulaust fyrir hv. 1. þm. Rang. að bera brigður á, að ég hafi gefið slíka yfirlýsingu, þar eð ég veit ekki betur en hann hafi verið viðstaddur á fundi fjvn. fyrir stuttu, þar sem ég gaf sömu yfirlýsingu og á fundi heilbr.- og félmn., er hv. þm. Snæf. hefur skýrt frá. Annað mál er það, að þeir, sem óska eftir því að fá nú þetta lögfest, fengju það með samþ. þess frv., sem fyrir liggur frá n., því að annars gæti dregizt að fá þessi l. í gildi þangað til búið væri að gera upp eitthvað af reikningum vegna þeirra framkvæmda á byggingu sjúkrahúsa og læknisbústaða, sem koma undir þessi l.



Herra forseti. - Ég á sæti í þeirri mþn., sem þetta mál var sent til umsagnar. Og sú milliþn. lagði til, að tekin yrðu upp þau hlutföll um framlög ríkissjóðs til sjúkrahúsa og læknisbústaða, að ríkissjóður greiddi helming stofnkostnaðar, en 3/4 stofnkostnaðar til þriggja fjórðungssjúkrahúsa. Það mætti því virðast eðlilegt, að ég fylgdi brtt. hv. þm. V.-Húnv. um að breyta frv. í það horf að taka upp þessi hlutföll. Í heilbr.- og félmn. var það rætt ýtarlega eftir að álit mþn. kom, og þar lagði hæstv. dómsog félmrh. fram upplýsingar, sem hann ympraði á hér einnig, að búið væri að byggja svo mikið af læknisbústöðum og sjúkrahúsum, að þarna mundi verða um miklar fjárfúlgur að ræða, eða 12.750.000 kr., og af því hefði hlutfallið samkv. þriðjungareglunni, sem gilt hefur um þátttöku ríkissjóðs í kostnaðinum, verið 4.250.000 kr., sem komið hefði á ríkissjóð að greiða. En með þeim breyt., sem mþn. lagði til, hefði það, eins og hæstv. ráðh. tók fram, hækkað um 3 millj. kr. Þessar upplýsingar höfðu ekki legið fyrir í mþn. Og þegar þetta var rætt í heilbr.- og félmn., varð svo að fengnum þessum upplýsingum í málinu að niðurstöðu að fara þá millileið að láta þann hluta, sem ríkissjóður greiddi af þessum kostnaði, vera 3/5 og 2/5. eins og stendur í frv. því, sem fyrir liggur, í stað 3/4 og 1/2. Í heilbr.- og félmn. varð fullt samkomulag um þetta. Og ég fyrir mitt leyti mun standa með frv. óbreyttu, þó að ég hafi í öndverðu í mþn. lagt hitt til og mundi frekar kjósa það. Hins vegar tel ég vonlaust um framgang málsins í því formi, sem hv. þm. V.-Húnv. leggur til. - Samanburður hans á Landsspítalanum og öðrum spítölum fær náttúrlega ekki að öllu leyti staðizt. Um Landsspítalann er alveg sérstöku máli að gegna. Það mun að vísu rétt, að ríkissjóður lagði þar fram 3/4 stofnkostnaðar. En þetta er eini spítalinn, sem rekinn er af ríkinu sjálfu. Ríkísvaldið hefur ekki hingað til viljað ganga inn á, - og hvorki mþn. né heilbr.- og félmn. -, að nokkrir aðrir spítalar yrðu reknir af ríkinu. Og að mörgu leyti hefur Landsspítalinn sína sérstöðu, fyrst og fremst vegna þess, að hann er nauðsynleg stofnun í sambandi við læknakennsluna við Háskólann, og því er nauðsynlegt, að viðkomandi þátttöku ríkissjóðs gildi um hann önnur hlutföll um stofnkostnað og rekstrarkostnað heldur en aðra spítala. Það dylst engum, að ef frv. þetta er samþ., er það mjög mikil framför frá því, sem nú er, og mikil hagsbót m.a. fyrir Akureyri að fá staðfest, að ríkissjóður greiði 3/5 stofnkostnaðar spítalans þar, í staðinn fyrir 1/3, eins og venjan hefur verið undanfarið um spítala.



Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta mál, ef hv. þm. hafa lesið grg. frv., því að þar er málið skýrt eins og unnt er í stuttu máli. Efni þess er eins og það ber með sér, að ríkissjóður hjálpi til að endurbyggja og stækka skipið Laxfoss, sem strandaði hér fyrir einu ári rétt við Akurey, á sama hátt og hann hjálpaði áður til þess, að skipið var byggt og flutt til landsins. Ríkissjóður lagði þá fram 1/3 hlutafjár, sem þá var af hans hálfu 50 þús. kr., og ábyrgðist hitt. Nú eru þessar 50 þús. kr. orðnar með þeirri varasjóðseign, sem fyrirtækið á, um 200 þús. kr., m.ö.o., að hlutaféð allt, sem upphaflega var lagt fram með varasjóðseignum öllum er nú orðið 600 þús. kr. Nú ætla þeir aðilar, sem að skipinu stóðu, að leggja fram allt sitt fé og varasjóðseign sömuleiðis, ef þetta frv. verður samþ., til að endurbyggja Laxfoss, ef ríkið gerir hið sama. Auk þess hefur verið boðið fram heima í héraði 300 þús. kr. hlutafé. Er farið fram á, að ríkissjóður haldi sínu hlutfalli; og yrði þá það framlag ríkissjóðs 150 þús. kr. Yrði þá allt hlutaféð, ef frv. yrði að l., 1050 þús. kr. Kostnaður við að endurbyggja og stækka skipið og setja í það nýja og aflmeiri vél er þannig, að skipið mundi ekki kosta yfir 1800 þús. kr., þegar þessum framkvæmdum væri lokið. Vantar þá 750 þús. kr., sem er hugsað að taka að láni með fyrsta veðrétti í skipinu og ábyrgð ríkissjóðs. En til þess að það geti orðið, þarf heimild til að leggja varasjóðinn inn í hlutafélagið, án þess að á hann sé lagður tekjuskattur, svo að þetta fé verði allt lagt fram sem tryggingarfé fyrirtækisins. Mætti þá segja, að allt þetta fé væri tryggingarfé, og þessar 750 þús. kr. ættu þá að vera með öllu áhættulausar fyrir ríkissjóð, þó að hann ábyrgðist lán, samhliða því sem það er tryggt með fyrsta veðrétti í skipinu. Ég skal geta þess, að hin síðari ár, sem félagið rak Laxfoss, bar skipið sig mjög vel, svo að það var mjög lítill styrkur, sem veittur var til ferða þess að öðru leyti en því, þegar skipið fór aukaferðir til Breiðafjarðar, og svo fyrir póstflutning, en þetta síðasta ár, síðan skipið strandaði, hefur það sýnt sig, að með þeim farkosti, sem var fyrir hendi og verður fyrir hendi, ef ekki verður úr bætt, þá er útlit fyrir, að ef ríkissjóður ætti að standa undir rekstrarhallanum af þessum samgöngum, þá mundi það kosta ríkissjóð hátt á þriðja hundrað þús. kr., en í sambandi við þá reynslu skipsins, sem fengizt hefur, má gera sér góðar vonir um, að ef skipið er endurbyggt þannig, að það geti tekið að sér allar samgöngur um innanverðan Faxaflóa, til Akraness og Borgarness, verði hægt að reka skipið ríkissjóði að kostnaðarlausu. Þá vil ég einnig geta þess, að að undanförnu hefur sérstakt skip verið í förum milli Akraness og Reykjavíkur og séð um flutninga á þeirri leið, en nú er komið samkomulag milli Skallagríms og Akurnesinga um alla fólks- og vöruflutninga á sjó milli þessara kaupstaða og Reykjavíkur, og þó að skipið yrði vitanlega nokkru dýrara í rekstri, eftir að það væri orðið eitt á þessum leiðum, eins og það á að verða, þá eru miklar líkur til, að hægt sé að halda uppi samgöngum ríkinu að kostnaðarlausu milli þessara staða, í stað þess, að ef þeim væri haldið áfram í svipuðu horfi og verið hefur undanfarið ár, þá mundi ríkið verða að borga stórfé árlega til að halda þessum samgöngum uppi. Ég skal geta þess, að við flm. höfum rætt málið ýtarlega við samgmn. og ríkisstj., samgmrh. og fjmrh., og hafa þeir báðir lagt með frv., eins og getið er um í grg. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta mál, en óska eftir, að frv. verði vísað til 2. umr. og samgmn.



Þetta frv. mun fara til n. Ég vil leyfa mér að benda n. á eitt atriði í þessu máli, sem ég skal ekki að þessu sinni leggja dóm á efnislega, en ég held sé varhugavert. Það er gert ráð fyrir, að varasjóði verði úthlutað sem bréfum. Þetta er algerlega óleyfileg úthlutun á fé úr varasjóði, en hvort þingið vill veita þessa undanþágu vegna þarfarinnar, dæmir það um. En ef hún á að veitast, þá þarf að orða frv. öðruvísi, því að eins og frv. er nú, þá yrðu það ekki þessi bréf, sem yrðu skattlögð, heldur varasjóður, og það verður þá að leyfa þessar ráðstafanir án þess að leggja skatt á þetta fé. Þetta vil ég benda n. á, ef þingið vill ganga inn á þessa braut, sem ég tel mjög varhugavert.



Þetta er fyrirkomulagsatriði, hvor leiðin yrði farin í þessu efni. Það er litið svo á, að hlutaféð yrði að mestu leyti áhættufé, sem lagt væri í þetta fyrirtæki, og væri því ekki ástæða til að skattleggja það á leið þess yfir í nýtt hlutafé úr varasjóði. Mér er ljóst, að það mætti koma því þannig fyrir, að varasjóður væri lagður inn í fyrirtækið óbreyttur og hluta féð lækkað, og ef n. og þing fella sig betur við það, þá kemur það í sama stað niður. Féð verður þá áfram áhættufé í fyrirtækinu og kemur í eigu fyrirtækisins á sama hátt og áður. Að sjálfsögðu athugar n., hvora leiðina hún velur.