Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra, utanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegur forseti. Nú eru að tínast inn hvaða viðbrögð mikilvægir aðilar, innlendir og erlendir, hafa við skuldaleiðréttingartillögum ríkisstjórnarinnar. Það er mikilvægt að heyra hvað hæstv. forsætisráðherra finnst um ýmsa gagnrýni sem heyrist núna. Seðlabankinn telur að aðgerðirnar geti verið verðbólguhvetjandi. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tekur í sama streng og hefur í rauninni aðra gagnrýnispunkta líka. Greiningardeildir banka benda líka á að niðurstaðan gæti orðið meiri verðbólga. Það er auðvitað alvarlegt mál vegna þess að hér á að lækka höfuðstól verðtryggðra skulda og eins og hæstv. forsætisráðherra veit hækkar höfuðstóll verðtryggðra lána við aukna verðbólgu þannig að hættan er sú að boðaðar aðgerðir verði einfaldlega étnar upp af verðbólgu á skömmum tíma. Mér finnst þessir aðilar ansi mikilvægir. Seðlabankinn hefur til dæmis það hlutverk að reyna að vinna gegn verðbólgu í þjóðfélaginu. Mig langar því að spyrja hæstv. forsætisráðherra hver viðbrögð hans séu við viðbrögðum þessara stofnana og einnig hvaða áætlanir ríkisstjórnin hafi í því viðfangsefni að reyna að sporna við verðbólgu á sama tíma og lækka á höfuðstól verðtryggðra lána.

Virðulegur forseti. Það er rétt að fráfarandi fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir Ísland var nokkuð gagnrýninn á tillögur ríkisstjórnarinnar í skuldamálum, en það er svo sem ekkert nýtt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lýst sig andsnúinn almennum aðgerðum í skuldamálum undanfarin ár. Ég hef fyrir mitt leyti marglýst þeirri skoðun minni að ég sé algjörlega ósammála þeirri pólitík sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn rekur og hefur því miður ekki reynst heimilunum sérstaklega vel í mörgum ef ekki flestum þeirra landa þar sem hann hefur komið að málum þó að aðkoma hans hafi oft og tíðum reynst fjármálafyrirtækjum ágætlega. Reyndar verð ég nú að viðurkenna að í sumum tilvikum hefur aðkoma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins haft jákvæð áhrif hvað varðar stöðu ríkissjóðs. Pólitísk stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er hins vegar ekkert sérstaklega heppileg fyrir almenna borgara, fyrir heimilin í þeim löndum sem lenda í því að þiggja aðstoð sjóðsins. Afstaða Seðlabankans er hins vegar mun jákvæðari en ég átti von á, ég skal alveg viðurkenna það. Þótt hv. þingmaður sjái einhverja neikvæðni í athugasemdum bankans þá voru viðbrögð hans núna, svona miðað við það hvernig bankinn hefur fjallað um skuldamál fram að þessu, með besta móti og ástæða til að hrósa bankanum fyrir það. Í áætlun bankans er reyndar gert ráð fyrir örlítið meiri verðbólguáhrifum en í þeirri greiningu sem sérfræðingahópurinn vann, en það eru ekki veruleg áhrif. Það eru mjög óveruleg áhrif sem hægt er að vinna gegn og það er ekki hvað síst gert með seinni hluta aðgerðanna, þ.e. öðrum áfanga varðandi skattafslátt vegna séreignarsparnaðar. Það virkar í hina áttina þannig að saman virka þessar leiðir og magna upp kosti hvorrar fyrir sig og draga úr ókostunum. Það er hluti af því sem 

Virðulegur forseti. Mér finnst þurfa miklu skýrari aðgerðaáætlun til að vinna bug á rót vandans á Íslandi, sem er óstöðugleiki á verðlagi, verðbólga. Það er staðan sem við erum sífellt í, við erum einfaldlega með óstöðugt efnahagslíf. Það bitnar á heimilunum. Ég held að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé einfaldlega að benda á að staða íslenskra heimila er mjög sérstök. Lán íslenskra heimila eru bundin verðlagsvísitölu. Lítum á hvað þessi þingsalur er að fara að gera hérna á eftir. Við erum væntanlega að samþykkja, eins og er gert hér árlega, hækkanir á opinberum gjöldum. Áhrifin á vísitölu neysluverðs verða kannski 0,3–0,35%. Það þýðir að höfuðstóll lána íslenskra heimila hækkar um 5 milljarða. Það á að lækka skuldir heimilanna um 20 milljarða með aðgerðum á næsta ári. Þarna er fjórðungurinn af höfuðstólslækkuninni einfaldlega farinn með ákvörðun sem við tökum bara hér á eftir. 

Virðulegur forseti. Ég held áfram að svara spurningum hv. þingmanns. Ég var ekki alveg búinn að klára að svara spurningunni um hvað menn gætu gert til þess að vinna gegn verðbólgunni. Það mikilvægasta af því sem ríkisstjórnin getur gert og Alþingi er að skila hallalausum fjárlögum. Svo skiptir auðvitað verulegu máli að kjarasamningar leiði ekki af sér aukna verðbólgu. Það er von til þess að hægt sé að gera slíka samninga, annaðhvort til langs tíma núna eða þá til skemmri tíma og síðan framlengja þá að ári. En ástæðan fyrir því að menn hafa lagt svo mikið á sig við það að ná hallalausum fjárlögum og leitað fanga mjög víða til þess að spara, þrátt fyrir gríðarlega aukin framlög til heilbrigðismála til dæmis og velferðarmála, er sú að það er grundvallaratriði að menn skili hallalausum fjárlögum ef þeir ætla að ná tökum á efnahagsmálunum og þar með talið verðbólgunni. Nú er loksins von til þess að menn nái tökum á verðbólgunni á Íslandi og ástæða 

Hæstv. forseti. Ríkisútvarpið, RÚV ohf., kom til umræðu í þingsal í gær. Þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins þótti ég hafa stór orð þegar ég ræddi það sem ég hef kallað ofsóknir Sjálfstæðisflokksins á hendur Ríkisútvarpinu fyrr og nú. Ég vakti máls á því að á sama tíma og borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins er ráðinn til að stýra rándýrum sjónvarpsþætti er mörgu mætasta starfsfólki Ríkisútvarpsins, sumu til margra áratuga, sagt upp störfum, og með skömm, sagt að snáfa heim. Þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sagði ómaklegt að spyrða vinnubrögð stjórnenda Ríkisútvarpsins við Sjálfstæðisflokkinn og átaldi þessi vinnubrögð. Það var vel. En nú beini ég þeirri spurningu til hæstv. menntamálaráðherra hvort mig misminni að í vor höfum við kosið hér á Alþingi pólitíska stjórn, pólitískt skipaða stjórn yfir Ríkisútvarpið. Heyrði ég ekki einhvers staðar hæstv. menntamálaráðherra taka undir með og verja sína menn í stjórn Ríkisútvarpsins?

Virðulegi forseti. Ég hef áður lýst því yfir úr þessum ræðustól að ég beri full traust til stjórnar Ríkisútvarpsins. Sá niðurskurður sem við blasir stafar af því að þær ákvarðanir sem teknar höfðu verið með nýjum lögum um Ríkisútvarpið sneru að takmörkun á möguleikum þeirrar stofnunar að heimta tekjur af auglýsingamarkaði og þess vegna þarf að fara í gegnum sársaukafullar niðurskurðaraðgerðir. Þær koma reyndar í kjölfar þess að verulegur niðurskurður varð á ríkisframlaginu á síðustu árum. Ég held að ekki fari vel á því að reyna að setja þetta í einhvern búning pólitískra ofsókna. Ég held að þeir sem skoða málið af sanngirni sjái að auðvitað liggur það ekki þannig. Ég minnist þess ekki þegar síðasta ríkisstjórn skar niður ríkisframlagið með þeim hætti sem gert var sem gerði að verkum að miklar uppsagnir voru á Ríkisútvarpinu - ætli það hafi ekki verið einir 50 starfsmenn sem þurftu að sæta því að vera sagt upp - að þá hafi verið uppi slík brigslyrði um pólitískar ofsóknir. Menn átta sig á því að það er erfið staða í ríkisfjármálunum og við henni er verið að bregðast. Það voru einfaldlega ekki færi til þess að auka útgjöld úr ríkissjóði til Ríkisútvarpsins. Það er sú staða sem uppi er. Hitt er það að ég tel að Ríkisútvarpið hafi úr nægum fjármunum að spila til að sinna sínu lögbundna hlutverki, en það þýðir auðvitað að það þarf að forgangsraða í starfseminni, reyndar eins og víða annars staðar. Við þekkjum þetta úr mörgum öðrum viðkvæmum málaflokkum sem skipta okkur svo miklu máli, t.d. í heilbrigðisþjónustu. Ég held að það fari vel á því að sleppa brigslyrðum um pólitískar ofsóknir, horfast frekar í augu við þann vanda sem við er að etja í ríkisfjármálunum 

Hæstv. forseti. Ég held að það fari best á því að horfast í augu við veruleikann. Það fer ekki vel á því, segir hæstv. menntamálaráðherra, að setja þetta mál í farveg pólitískra ofsókna. En þetta eru nákvæmlega pólitískar ofsóknir, ég fullyrði að svo sé. Ég er tilbúinn að eiga orðastað við hæstv. menntamálaráðherra og færa rök fyrir þeirri sveru staðhæfingu af minni hálfu. Þá á að ræða það sem slíkt. Það er ómaklegt og ósanngjarnt og ég veit ekki hvaða orð ég á að nota um það þegar niðurskurðurinn og framkoman gagnvart Ríkisútvarpinu og starfsfólki þess er sett í samhengi við vandann sem við er að etja í heilbrigðiskerfinu. Þá er þetta að sjálfsögðu mjög ómaklegt. En hæstv. menntamálaráðherra, ráðherra Sjálfstæðisflokksins, lýsti því hér yfir að hann bæri fullt traust til stjórnenda Ríkisútvarpsins og þar með blessar hann þau forkastanlegu vinnubrögð sem þar 

Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég ber fullt traust til stjórnar Ríkisútvarpsins. Hún er skipuð af Alþingi og henni er falið vandasamt verkefni. Það er nauðsynlegt að það liggi fyrir að ég ber traust til stjórnar Ríkisútvarpsins. Ég vil líka segja annað. Það sem ég átti við þegar ég nefndi að við værum með vanda víðs vegar þegar kemur að ríkisrekstrinum, hvort sem um er að ræða heilbrigðisþjónustu, skólamálin, menntamálin almennt eða menningarmálin, er að þar sem við erum í slíkri stöðu þurfum við að forgangsraða, rétt eins og síðasta ríkisstjórn stóð frammi fyrir erfiðum ákvörðunum. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það var ekki auðvelt fyrir þá sem þar sátu að draga úr framlagi til Ríkisútvarpsins og ýta því meira út á auglýsingamarkaðinn, þó þannig að það þurfti að segja upp tugum starfsmanna. Ég kalla bara eftir því að í umræðu um þetta mikilvæga mál spari menn sér pólitísk brigslyrði, fari ekki fram með slíkum yfirlýsingum um að um sé að ræða pólitískar ofsóknir 

Herra forseti. Mig langaði að segja frá því að ég stóð mig að því að ganga brosandi um þinghúsið í gær. Það er ekki laust við að hæstv. ráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir sé búin að koma mér í jólaskap. Hún hefur nefnilega lagt metnað sinn í að klára lög um að stöðva nauðungarsölur fyrir jól. Jólagjöfin hennar til fjölda skuldugra heimila er þar af leiðandi minni áhyggjur yfir hátíðarnar og það er líklega eitt það verðmætasta sem skuldug heimili landsins geta fengið. Í gær voru sex mánuðir frá því að það kom viljayfirlýsing frá Dróma, eignasafni SPRON og Frjálsa fjárfestingarbankans, um að færa eignir Dróma inn í eignarhaldsfélag Seðlabankans og inn í Arion banka og afgreiða þetta mál. Fram kom í fréttum að samningar um Dróma yrðu hugsanlega kláraðir fyrir áramót. Mig langar því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson hvort hann sé ekki líka með jólaglaðning fyrir skuldug heimili landsins, hvort hann geti ekki gert eitthvað, boðið hjálp sína, aðstoð eða hvað það væri, til að ljúka því ferli að færa skuldasafn Dróma inn í eignarhaldsfélag Seðlabankans og inn í Arion banka fyrir jól og minnka þannig áhyggjur þess fólks sem hefur hvað mest þurft að standa í strögli við fjármálafyrirtæki sem það skuldar.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður hefur eftir fjölmiðlum, það hafa staðið yfir viðræður um að Arion banki keypti lánasafn Dróma. Fjármálaráðuneytið hefur fylgst með því úr fjarlægð. Það kann að þurfa að liðka eitthvað fyrir því að það geti gengið eftir. Á það hefur ekki reynt enn þá, en mér skilst að þessi samningalota sé að verða búin og línur fari að skýrast hvort af þessu geti orðið. Hvers vegna skyldi það skipta máli fyrir skuldsett heimili eða þá sem Drómi heldur á kröfum gegn hvort eigandi kröfunnar er Drómi eða Arion banki eða yfir höfuð einhver annar? Jú, það tel ég að geti skipt máli vegna þess að um leið og krafan er komin í hendur viðskiptabanka sem horfir til framtíðar og vill byggja upp eitthvert viðskiptasamband við viðkomandi þá eru sjálfkrafa líkur á því að viðhorfið breytist, viðmótið gagnvart því hvernig eigi að taka á málum, að horft sé til lengri framtíðar um það hvernig hægt sé að styðja við og greiða úr þeim vanda sem upp er kominn. Þegar við erum hins vegar með þrotabú, fjármálafyrirtæki í slitum, sem er einfaldlega að reyna að gera upp kröfur sínar, þá er svo sem hægt að segja að menn leitist alltaf við að hámarka virði eigna sinna en á hinn bóginn er ekki til staðar nein langtímahugsun um það hvernig samskiptum við viðkomandi skuldara verði háttað til framtíðar og það skiptir fyrirtæki í slitum óskaplega litlu máli vegna þess að það sjálft á sér enga framtíð. Þess vegna tel ég að það geti verið, ekki bara skynsamlegt heldur mjög jákvætt skref 

Herra forseti. Nú hef ég lagt fram fyrirspurn um Dróma með beiðni um skriflegt svar frá fjármála- og efnahagsráðherra. Þetta er hægt að finna í þingskjölunum. Þetta er í 19 liðum og ráðherra hefur 15 virka daga til að svara. Það væri frábært ef hægt væri að fá þau svör sem fyrst, það þarf ekkert endilega að nýta allan þennan frest. Til þess að þeir sem eru með skuldirnar sínar hjá Dróma fái einhverja jólagjöf frá okkur þingmönnum fyrir jólin kalla ég eftir því að ef ekki verður af þessum samningum við Dróma, um að færa lánasöfnin inn í eignarhaldsfélag Seðlabanka og inn í Arion banka fyrir jól, þá taki nýir þingmenn sig saman og kalli eftir skýrslu um Dróma til að setja svolítinn þrýsting á þetta. 

Virðulegi forseti. Við munum bregðast eins skjótt og hægt er við fyrirspurnum frá hv. þingmanni. Ég ítreka það sem ég sagði áður, ég tel að það geti leitt til þess að tekið verði á málum þeirra sem skulda Dróma vegna fyrri viðskipta, eins og við SPRON, með öðrum hætti. Hins vegar er óskaplega ólíklegt, og við eigum ekki að byggja upp neinar væntingar um það, að kröfusambandið breytist. Það hvernig tekið verður á málinu kann hins vegar að breytast, en við erum heldur ekki í stöðu til að lofa því að það gerist. Það eina sem ég get sagt almennt um þetta er að mér finnst líklegra að tekið verði með öðrum hætti á málum þegar komið er viðskiptasamband við þann sem heldur á kröfunni. Aðalumkvörtunarefnið varðandi samskipti við Dróma, eins og það hefur borist til mín, hefur verið að það gildi ekki jafnræði þegar borið er saman 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til þess hér í þinginu að fagna því í vikulokin sem tekist hefur vel í vikunni og eitt af því sem ástæða er til að fagna héðan úr vikunni er að fallið hefur verið frá hugmyndum eða tillögum um skerðingu á barnabótum. En það er auðvitað mikilvægt fyrir okkur í þinginu að átta okkur á því hvernig að fjárlagagerðinni er staðið og ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson hvernig þessu máli hafi verið háttað. Því var haldið fram að þetta hafi einvörðungu verið hugmyndir en ekki tillögur, getgátur sem ættu ekki við rök að styðjast eða væru rangar. En síðan kemur á daginn að fyrir liggur í fjárlaganefnd bréf hæstv. fjármálaráðherra til fjárlaganefndar með tillögu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar um skerðingu barnabóta. Þá hlýtur maður að spyrja: Voru þetta bara einkahugmyndir hæstv. fjármálaráðherra, sem voru slegnar út af borðinu af hæstv. forsætisráðherra, eða var þetta bréf til formanns fjárlaganefndar tillaga ríkisstjórnar Íslands á þessu minnisblaði og eins og sagði í minnisblaðinu, sent af hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands? Var það þá fjárlaganefnd sem hafnaði tillögunni eða með hvaða hætti gekk þetta fram?

Herra forseti. Það er venjan að ríkisstjórn sendi fjárlaganefnd fyrir 2. umr. fjárlaga tillögur til breytinga þar sem þess er farið á leit við nefndina að tekið verði tillit til þeirra hugmynda sem fram koma í erindinu um breytingar á frumvarpi til fjárlaga. Sami háttur var hafður á að þessu sinni og breytingartillögurnar voru undirbúnar í fjármálaráðuneytinu eftir víðtækt samráð við öll ráðuneyti. Þegar þær höfðu verið kláraðar sem tillögur voru þær kynntar í ríkisfjármálanefnd, þ.e. ráðherranefnd um ríkisfjármál. Þær voru sömuleiðis kynntar í ríkisstjórn sl. föstudag, fyrir viku síðan, og eftir að þeim ríkisstjórnarfundi lauk voru tillögurnar kynntar af starfsmanni fjármálaráðuneytisins í fjárlaganefnd fyrir nefndinni allri. Hins vegar verður að hafa það í huga að um er að ræða beiðni, ósk til nefndarinnar um að taka tillit til þeirra hugmynda sem þarna koma fram. Þetta getur aldrei orðið annað en beiðni eða ósk vegna þess að málið er á fullu forræði þingsins á þessu stigi. Vaninn er og það gerðist líka að þessu sinni að í framhaldinu var unnið með þessar hugmyndir næstu daga og málið þróaðist þannig í samskiptum fjármálaráðuneytisins og meiri hluta nefndarinnar að breytingar urðu á þessum hugmyndum. Ég hef talað mjög opinskátt um það, gerði það í fjölmiðlum um síðustu helgi og hef gert það alla þessa viku. Ég kannast við það að í upphafi voru hugmyndir um að ná markmiðinu um hallalaus fjárlög og forgang í þágu heilbrigðisþjónustunnar með því að skerða meðal annars barnabætur en niðurstaðan varð á endanum önnur. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir heiðarlegt og drengilegt svar um það með hvaða hætti þetta gekk fram. Þetta var sem sagt tillaga ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar til fjárlaganefndar, sem hafnaði henni. Ég vil þá spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort forustumenn ríkisstjórnarflokkanna hafi áður en að þessu kom kynnt fyrir forustu fjárlaganefndar hugmyndir að nýrri tekjuöflun, m.a. af sjávarútvegi, til þess að forða niðurskurði, og hvort forusta fjárlaganefndar hafi líka hafnað þeim hugmyndum ríkisstjórnarinnar og hvort það sé rétt að forusta fjárlaganefndar hafi knúið ráðherra ríkisstjórnarinnar til þess að skera niður um 5% ætlaða 23% aukningu í þeirra eigin ráðuneyti og það hafi verið hluti af því að fá þó það af tillögum ríkisstjórnarinnar samþykkt í fjárlaganefnd að fallast á þessa kröfu forustu fjárlaganefndar.

Herra forseti. Ég kannast reyndar ekki við þær miklu átakalínur sem mér finnst hv. þingmaður draga hér upp á milli fjármálaráðuneytis og meiri hlutans í fjárlaganefnd. Ég hef þvert á móti átt mjög gott samstarf við nefndina. Það verður hins vegar að segjast alveg eins og er, og ég get talað af ágætisreynslu sem fyrrverandi fjárlaganefndarmaður í heilt kjörtímabil, að stjórnkerfið og kannski sérstaklega fjármálaráðuneytið er í ákveðinni yfirburðastöðu þegar kemur að því að taka saman áhrif af breytingum sem er verið að velta vöngum yfir á fjárlagagerðinni í heild sinni. Eftir að tillögur okkar voru kynntar fyrir nefndinni upphófst nokkurra daga vinna sem fólst meðal annars í því að vinna með hugmyndir nefndarinnar um frekara aðhald. Varðandi aðhald á aðalskrifstofum ráðuneytanna verður að hafa í huga að það kemur til viðbótar því aðhaldi sem þegar hafði verið kynnt með 1,5% aðhaldskröfu sem fylgdi fjárlagafrumvarpinu frá því í sumar. 

Virðulegi forseti. Málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri hafa verið mikið til umræðu undanfarið, bæði á þingi og heima í héraði, og mikil fundarhöld hafa verið í Borgarfirði vegna málefna háskóla eins og Bifrastar og Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Niðurstaða þessara funda hefur verið, bæði með sveitarstjórnarmönnum, þingmönnum og íbúum og ráðherra, einróma að ég tel. Það er hvorki vilji heimamanna né þingmanna kjördæmisins að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri Háskóla Íslands. Hvorki eru fyrir því fagleg rök né fjárhagslegur sparnaður. Í fýsileikakönnun 2009 kom fram að enginn fjárhagslegur ávinningur er af sameiningu, þvert á móti mun það kosta umtalsverða fjármuni að sameina skólana, kjör starfsmanna þarf að samræma og ekki er hægt að hafa halla Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri með inni í Háskóla Íslands. Hæstv. menntamálaráðherra hefur viðurkennt það opinberlega að enginn fjárhagslegur ávinningur er af sameiningu. Aukið samstarf hefur verið milli skólanna síðustu þrjú ár sem gerir það að verkum að flæði nemenda í valkúrsa hefur aukist mikið. Þverfaglegt samstarf er auðvelt að eiga ef viljinn er fyrir hendi og liðkað er til í samningum milli háskólanna, en það er ein helsta ástæðan sem gefin er upp fyrir sameiningu. Ég vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort hann ætli sér að hlusta á heimamenn og vel rökstudd orð þeirra um að ekki sé vilji heima í héraði fyrir sameiningu og menn sjái ekki hvaða árangri það eigi að skila, hvorki fjárhagslega né faglega, og hvort hann ætli að standa með heimamönnum og hætta við þau áform sem uppi hafa verið um sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem málefni landbúnaðarháskólans eru rædd í þessum sal. Í flest skipti sem málefni þess góða skóla hefur borið á góma hefur það reyndar verið í umræðu um fjárlög. Það er vegna þess að því miður hefur verið langvarandi rekstrarvandi við þá stofnun sem endurspeglast í því að árum saman hefur skólinn ekki náð að reka sig innan fjárheimilda. Safnast hefur upp gríðarlegur halli og ef horft er bara til skuldarinnar við ríkissjóð nemur hún nú rúmlega 700 millj. kr. Augljóst er að landbúnaðarháskólinn verður, eins og aðrar stofnanir, að vera innan þeirra fjárheimilda sem Alþingi markar skólanum. Á undanförnum fimm árum hefur starfsemi skólans dregist saman um 30%. Vísindastörfunum hefur fækkað umtalsvert og skólinn hefur því veikst mjög. Ég tel að það séu gríðarleg sóknarfæri möguleg í því fyrir skólann og reyndar líka fyrir byggðirnar í Borgarfirði að skoða þann möguleika mjög ítarlega að sameina Háskóla Íslands og landbúnaðarháskólann og skjóta þar með styrkari stoðum undir starfsemina heima í héraði. En það er rétt að hafa í huga að þetta mál snýr ekki bara að Borgarfirði einum. Um er að ræða grundvallarskóla í landbúnaðarvísindum þjóðarinnar allrar. Það er mín skylda sem menntamálaráðherra, ráðherra vísindamála, að gera allt sem í mínu valdi stendur til að tryggja að háskólastarfsemi og vísindarannsóknir á þessu sviði séu sem öflugastar. Málið er tvíþætt, annars vegar það umhverfi sem skólinn er í og hins vegar staða rannsókna og skólastarfs í landbúnaði. Þetta er meginmálið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Eins og ég kom inn á áðan hefur ekki með neinum hætti verið sýnt fram á að faglegur eða fjárhagslegur ávinningur sé af slíkri sameiningu. Það kom fram í góðri skýrslu sem Vífill Karlsson og Magnús B. Jónsson lögðu fram og menn þekkja, „Hvers vegna ættum við að hafa marga háskóla og dreift háskólanám?“. Þar eru dregin fram sterk rök fyrir því að námsframboð á háskólastigi verði ekki einskorðað við einn eða fáa staði á landinu, heldur sé nauðsynlegt að hafa fjölbreytni og að litlir háskólar mæti þeirri eftirspurn. Á Hvanneyri hefur farið fram mjög faglegt starf, eins og menn þekkja sem þar þekkja til. Það er enginn sparnaður, þvert á móti kostnaðaraukning. Það hefur ekki komið fram að hæstv. ráðherra ætli að skera niður þann hala sem hefur fylgst þessum háskóla í gegnum árin. Það hefur hvergi komið fram. Það hefur komið fram að mikil hætta sé á því að búfræðinám verði veikt og verði hliðarbúgrein ef það verður sameinað 

Virðulegi forseti. Auðvitað er það ekki raunin, engum manni dettur í hug að verið sé að skoða þennan möguleika til þess að veikja einn skóla og styrkja annan. Það þarf að horfa á þá hluti í samhengi, það þarf að horfa til þess hvernig við nýtum best fjármuni hins opinbera, hvernig við byggjum sem best upp vísindastarfsemi og skólastarfsemi. Það er ekki svo að nokkur hætta sé á því að til dæmis búfræðslan ætti að lenda til hliðar verði af slíkri sameiningu. Það er hægt að grípa til allra þeirra ráðstafana sem nægjanlegar eru til að tryggja nákvæmlega það að námið haldi áfram að vera öflugt og að hægt sé að efla það. Hið sama á við um garðyrkjuna. Háskóli Íslands er einn af 300 bestu háskólum í heimi. Það ættu því að vera heilmikil sóknarfæri fyrir landbúnaðarháskólann að vinna innan vébanda hans. Það þarf að horfa til þessara hluta, þ.e. vísindastarfseminnar, skólastarfseminnar og hagsmuna heima í héraði. Þetta hangir reyndar allt saman þannig að ef við ætlum ekki að horfa áfram á þá þróun sem verið hefur undanfarin fimm ár þar sem starfsemi skólans hefur dregist saman um tugi prósenta, þar sem störfum í vísindum hefur fækkað jafnt og þétt, ef við ætlum að snúa því við þurfum við að grípa til annarra aðgerða en að setja litla plástra á eins og gert hefur verið eða verið reynt að gera 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu? - Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir það góða samstarf sem tókst um að ljúka 2. umr. um þetta mál í gær. Ég vil þó leggja áherslu á að við í Samfylkingunni erum eftir sem áður eindregið andvíg ýmsum þeim lagabreytingartillögum sem hér eru á ferðinni. Við munum freista þess að fá þeim breytt á milli 2. og 3. umr., ekki síst sjúklingaskattinum sem er með þeim fádæmum lagður fram að framsögumaður málsins gat ekki einu sinni svarað fyrir það hér við umræður hvað sjúklingurinn ætti að borga fyrir að fara inn á spítala. Það er fyrir neðan allar hellur. Ég vil þó nota tækifærið og þakka hv. framsögumanni Pétri H. Blöndal fyrir þátttöku hans í umræðunum í gær og hæstv. fjármálaráðherra sömuleiðis. Það greiddi fyrir því að það tókst að ljúka umræðunni um þetta viðamikla mál, þó aðeins á einum degi. Ég legg áherslu á það að við munum beita okkur af alefli til þingloka fyrir því að ná fram efnisbreytingum á því máli sem hér er á ferðinni því að þar er margt óhæfuverkið undir.

Virðulegi forseti. Í fyrra var afgreitt hér sambærilegt frumvarp sem fól í sér verðlagshækkanir. Þá benti þáverandi 2. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar á að verðlagshækkanirnar mundu hækka höfuðstól verðtryggðra lána um svona 5 milljarða á árinu. Mér finnst mjög áríðandi að við áttum okkur á því í þessum sal að það er um það bil að fara að gerast aftur núna. Það ætti að vera okkur öllum umhugsunarefni um það hvert meginviðfangsefni íslenskra efnahagsmála er. Það er að komast út úr þessari stöðu þar sem verðlagsbreytingar hækka höfuðstól verðtryggðra lána. Þetta er fimmtungur af því sem stendur til að lækka höfuðstól verðtryggðra lána á næsta ári. Fimmtungur verður étinn upp hér í atkvæðagreiðslunni þegar þetta frumvarp verður samþykkt. Það ætti að vera okkur umhugsunarefni. Og það þarf kjark og pólitíska sýn til að komast út úr þessum kringumstæðum þar sem við erum með verðtryggð lán og krónu og einhæft atvinnulíf. Það er margt í þessu frumvarpi sem við leggjumst 

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga. Hér eru mjög mörg umdeild mál undir, mál sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjumst eindregið gegn, mál á borð við sjúklingaskatta, hækkun skráningargjalda á stúdenta í opinberum háskólum. Mér finnst mikilvægt að það komi fram hér að við lítum svo á að þetta mál sé hvergi nærri útrætt því að þessir þættir eiga eftir að koma til umræðu hér við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga þar sem þessir þættir birtast auðvitað líka. Ég vil líka segja að við teljum að gera verði ákveðnar breytingar á þessu frumvarpi milli 2. og 3. umr. fari svo að niðurstaða þessarar atkvæðagreiðslu verði í takt við tillögur meiri hlutans. Þessi mál eru ekki útrædd enda eru hér mörg stór grundvallaratriði undir sem eru sett fram í einni bendu og verðskulda hvert um sig talsvert meiri umræðu en hér hefur farið fram.

Herra forseti. Ríkissjóður, þ.e. skattgreiðendur, þ.e. við, er að borga 75 milljarða á ári í vaxtagjöld. Það er eitt stykki háskólasjúkrahús á hverju einasta ári, fullbúið. Hvernig lögum við það? Með því að lækka skuldir ríkissjóðs. Og hvað gerum við til þess? Með því að koma með afgang af ríkissjóði. Það er mjög brýnt. Og það sem við erum að gera hér er að fara í margar óþægilegar aðgerðir til að ná því markmiði. Við erum að ganga á nýsköpun, við erum að ganga á skrásetningargjöld háskóla, fæðingarorlof og komugjöld á sjúkrahús. Þetta er allt mjög óþægilegt, en markmiðið er að ná niður þessari gífurlegu skuldsetningu ríkissjóðs, okkar skattgreiðenda.

Herra forseti. Í efnismikilli ræðu í nótt náði ég eingöngu að fara yfir þá málaflokka sem vörðuðu velferðarnefnd. Ég ræddi lög um málefni aldraðra, lög um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, lög um fæðingar- og foreldraorlof, lög um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, lög um sjúkratryggingar og lög um slysatryggingar og lögboðna ábyrgðartryggingu. Ekkert af þessum málum hefur verið sent velferðarnefnd til umsagnar. Ég harma það, forseti, og ítreka að ætli hæstv. fjármálaráðherra sér að breyta lögum á málefnasviði velferðarnefndar tryggi hann að þau mál verði send í þá nefnd en ekki pakkað inn í bandorm um olíugjald. Ég greiði atkvæði hér, tek þátt í atkvæðagreiðslu og mótmæli henni ekki í ljósi þess að hv. formaður nefndarinnar tók vel í beiðni mína, hefur farið yfir málið með nefndarmönnum og mun tryggja að velferðarnefnd fái að fjalla um málið fyrir 3. umr.

Hæstv. forseti. Gerðar voru breytingar á því að fjárlög eru ekki lengur send til umsagnar í fagnefndum. Út af fyrir sig geri ég ekki athugasemd við það, en ég geri athugasemd við það að margt af því sem hér er verið að ákveða er ákveðið af fjárveitingavaldinu í málum sem heyra undir einstakar nefndir. Þannig er það til dæmis varðandi Ríkisútvarpið, þannig er það varðandi skólagjöldin og þetta kom áður í fjáraukanum í sambandi við tilfærslur þar sem menn eru að safna í sjóði vegna einhverra ákveðinna breytinga sem ekki hafa verið ræddar í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég tel afar mikilvægt að við breytum þessu vinnufyrirkomulagi þannig að fagnefndirnar fái tækifæri til að meta áhrifin á málaflokkinn án þess að ætla að vera fjárlaganefnd, alveg eins og ég ætlast til þess að fjárlaganefnd verði ekki sá aðili sem ákveður eingöngu hvaða efnisbreytingar verða í málaflokkum einstakra nefnda. Þetta er mjög gagnrýnisvert við þá málsmeðferð sem hér er. Það er auðvitað tímahrak á málunum og við þurfum að reyna að ljúka þeim 

Herra forseti. Í nótt kom hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir með þá réttmætu athugasemd að ýmis atriði þessa frumvarps gætu heyrt undir aðrar nefndir en hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ég kom þeirri athugasemd á framfæri við nefndina á fundi í morgun og þar var samþykkt að vísa þessu til þeirrar nefndar sem viðkomandi atriði heyra undir. Þessi athugasemd var þannig strax tekin til greina. Því miður kemur hún dálítið seint fram en það verður unnið þannig að nefndirnar munu fjalla um þetta núna á milli 2. og 3. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefnd fær svo álit þeirra á þessum málum. En þetta er alveg réttmæt athugasemd sem nefndin hefði átt að skoða miklu fyrr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka vel í þessa ósk velferðarnefndar og formanns velferðarnefndar sem ég tel að sé vel rökstudd og skynsamleg til að tryggja hér fullnægjandi málsmeðferð. Ég bendi jafnframt á, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur gert, að hér erum við að tala um stór stefnumál að því er varðar verksvið allsherjar- og menntamálanefndar, að því er varðar skráningargjöld til háskólanna og þó nokkrar greinar sem varða Ríkisútvarpið. Ég vænti þess að sami skilningur ríki að því er varðar þau mál sem þar eiga heima. Mér finnst mikilvægt að við áttum okkur á því að hér er ekki um að ræða bandorm í hefðbundnum skilningi þar sem verið er að huga að hefðbundnum hækkunum o.s.frv. heldur eru hér margir laumufarþegar á ferð og gríðarlega mikið um stór stefnumál sem verðskulda miklu meiri umræðu og ítarlegri umfjöllun en þessi mál hafa fengið. 

Virðulegi forseti. Já, það er ýmislegt í þessu sem væri þess virði að skoða betur. Sérstaklega hefur svolítið komið mér á óvart að nefskatturinn sem fer til RÚV skili sér ekki allur til RÚV. Maður hefur heyrt svipað um þjóðkirkjuna, að það sé ákveðið ógagnsæi í því hvað sé rukkað og hvað lendi á sínum stað o.s.frv. Við píratar munum styðja það að skoða þetta betur milli 2. og 3. umr. og endurskoða ýmsa þætti þessarar tillögu.

Virðulegur forseti. Í frumvarpinu sem við erum að fara að greiða atkvæði um er fjöldi verðlagshækkana á tekjur og gjöld sem koma að fjárlagafrumvarpi næsta árs. Það hefur komið fram að aðilar vinnumarkaðarins vara eindregið við miklum hækkunum hjá ríkinu og skora á opinbera aðila að halda að sér höndum í verðlagshækkunum. Þetta hefur mikil áhrif á komandi kjarasamninga sem eru opnir og komnir til ríkissáttasemjara. Reykjavíkurborg hefur sýnt gott fordæmi og fallið frá gjaldskrárhækkunum. Ég tel að ríkisvaldið eigi að hlusta á aðila vinnumarkaðarins því að þetta getur orðið til þess að erfitt verði að ná kjarasamningum og að slíkar hækkanir verði verðbólguhvetjandi og þannig haldi áfram sú víxlverkun launa og verðlags í þjóðfélaginu sem við þekkjum svo vel.

Herra forseti. Hér er verið að leggja til hækkun á krónutölusköttum. Þetta er fyrsti af slíkum upp á 3%, í samræmi við forsendur fjárlaga. Það var mikil umræða hérna um hvort þetta ætti að vera verðbólguhvetjandi og annað slíkt. Nú er það svo að þessi hækkun nemur samtals um 1,6 milljörðum af tekjum ríkissjóðs sem eru um 700–800 milljarðar. Ég get því ekki ímyndað mér að þetta hafi nein áhrif á verðlagsforsendur eða verðlag í landinu, alla vega mjög lítil, vegna þess að flestir aðrir skattar ríkisins eru verðtryggðir, eins og virðisaukaskatturinn sem er lagður á vöruverð sem er verðtryggt. Skattur á tekjur, bæði tryggingagjald og tekjuskattur, er líka verðtryggður að því gefnu að lögin haldi í við verðlag sem hlýtur að vera markmiðið. Það sem við þurfum að gera til að ráðast á verðbólgu er að koma afgangi á ríkissjóð.

Herra forseti. Hér er verið að hækka framlag til málefna aldraðra, þ.e. í Framkvæmdasjóð aldraðra, um 3% eins og aðrar forsendur fjárlaganna. Ég vil benda á að þetta er afskaplega ófélagslegur skattur, þetta er nefskattur sem leggst miklu þyngra á fólk með lágar tekjur en þá sem eru með hærri tekjur. Það eru tveir slíkir skattar í skattkerfinu, annars vegar þessi skattur og hins vegar útvarpsgjaldið. Ég legg til að í framtíðinni skoði hv. efnahags- og viðskiptanefnd sérstaklega þessa tvo skatta og reyni að koma þeim yfir á eitthvert félagslegra form. Með þessu fororði greiði ég atkvæði með þessu.

Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um breytingar á lögum um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara. Ég legg til að þessi breytingartillaga verði kölluð aftur því að hér liggur inni frumvarp sem gerir breytingartillöguna marklausa. Það þarf enn frekari breytingar og það þarf að skoða í heild sinni.

Virðulegi forseti. Hér telst mér til að verið sé að greiða atkvæði um það - eða breytingartillagan snýst í raun um það að fallið verði frá þeirri skerðingu sem fyrirhuguð er á endurgreiðslu á rannsókna- og þróunarkostnaði hjá nýsköpunarfyrirtækjum. Þessi breytingartillaga snýst um það að við fylgjum ekki þeim fyrirætlunum að skerða þessar endurgreiðslur heldur höldum þeim í horfinu og ég minni á það sem hér kom fram margoft í gær, að nýsköpun og rannsóknir eru auðvitað einn öflugasti vaxtarsproti þessa samfélags og fjárfesting í þessum greinum fer saman við hagsæld samfélaga. Þetta er því gríðarlega mikilvægt mál til að efla hér nýsköpun í landinu.

Virðulegi forseti. Eitthvað það besta sem var gert á síðasta kjörtímabili var að gefa í varðandi stuðning við nýsköpun, rannsóknir og þróun. Það er eitthvað það skynsamlegasta sem við getum gert sem þjóðfélag. Mér sýnist það vera orðið einhvers konar leiðarstef í aðgerðum ríkisstjórnarinnar á upphafsmánuðum sínum að vinda ofan af allri þessari aukningu. Ég skil ekki þá pólitísku stefnumörkun. Hér er eitt svoleiðis mál þar sem 17. gr., sem við greiðum atkvæði um hvort eigi ekki að falla brott, fjallar um að minnka endurgreiðsluhlutfall fyrirtækja vegna framlaga til nýsköpunar og þróunar. Að vísu liggur fyrir breytingartillaga um að frekar verði farið í að lækka þak endurgreiðslna en það bitnar frekar á stórum nýsköpunarfyrirtækjum og það er heldur ekki gott. Við styðjum eindregið að 17. gr. falli brott og ef hún fellur ekki brott erum við á móti bæði breytingartillögunni og greininni vegna þess að hún felur í sér minni stuðning við nýsköpun, rannsóknir og þróun. Það er slæmt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að endurtaka ræðuna mína áðan um hallann á ríkissjóði og miklar vaxtagreiðslur og áhrif þess á verðbólgu að ríkissjóði verði ekki skilað með afgangi. Hér er tekið mið af því og lausn fannst á því hvernig hægt væri að hafa stuðning við nýsköpun og þróun þannig að það komi ekki við minni fyrirtæki með því að lækka þakið en hafa prósentuna óbreytta. Þetta finnst mér ágætislausn, stóru fyrirtækin og stóru verkefnin fá líka styrk en þau fá lægri styrk en hingað til og það helgast af þessu sem ég gat um áðan, verulegum halla á ríkissjóði sem þarf að laga.

Virðulegur forseti. Hér kemur fram það, sem ég sagði í gær, að leiðrétting ríkisstjórnarinnar á eigin mistökum í fjáraukalögunum í gær fól ekki í sér neina stefnubreytingu. Hér er bara áframhaldandi niðurskurður á þeim framlögum sem ætluð voru og fyrirgreiðslu við rannsóknir, nýsköpun og þróun. Það er heldur hjákátlegt að heyra talsmann meiri hlutans, hv. þm. Pétur H. Blöndal, tala hér um að nú séu verðlagshækkanir á gjöldum allt í einu í lagi og nú allt í einu borgi sig ekki að láta atvinnulífinu í té skattaívilnanir. Árum saman höfum við heyrt að einmitt slíkar aðgerðir séu til þess fallnar að auka tekjur ríkissjóðs og bæta afkomu hans en ekki auka á hallann.

Forseti vill til skýringar geta þess að eftir að atkvæðagreiðsla er hafin er ekki hægt að biðja um orðið til þess að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Hæstv. forseti. Tillögur stjórnarmeirihlutans, sem lúta að fjárhag Ríkisútvarpsins, verður að skoða heildstætt. Svo flókin er reyndar fléttan, hækkun hér og lækkun þar, að það þarf nánast dulkóðunarlykil til að skilja skýringartexta sem fylgir með frumvarpinu um áformin gagnvart RÚV ohf. Okkur hefur hins vegar tekist að ráða í dulmálið og út kemur að til stendur að skerða og veikja rekstrarstöðu Ríkisútvarpsins. Því erum við andvíg og greiðum atkvæði gegn því.

Virðulegur forseti. Hér kemur til atkvæða eitt af þeim efnisatriðum sem við í Samfylkingunni munum fram að þinglokum beita okkur eindregið fyrir að gerðar verði breytingar á. Ég vil segja í þessum ræðustól, sem er ræðustóll lýðræðisins, að aðfarirnar gagnvart Ríkisútvarpinu vekja manni áhyggjur um sjálfstæði stofnunarinnar, áhyggjur um pólitískan þrýsting og íhlutun um þá stofnun sem á að standa vörð um lýðræðislega og hlutlausa umræðu á Íslandi. Það er svo alvarlegt mál að við munum hér fram á síðustu stund í þessu þinghaldi berjast fyrir því að það gangi til baka.

Hæstv. forseti. Ég styð þessi ákvæði og þessa tillögu. Ég tel að okkur öllum hér og öllum Íslendingum þyki vænt um RÚV og ég tel að það sé miklum ofsögum sagt að hér sé verið að ráðast að stofnuninni með þeim hætti sem hv. þm. Ögmundur Jónasson o.fl. hafa sagt í ræðustól. Það eru rúmir 3 milljarðar kr. sem renna til stofnunarinnar á fjárlögum þessa árs fari frumvarpið hér í gegn með þeim hætti sem við leggjum til. Ég held að flestöllum þyki það talsverðir fjármunir.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að hverfa frá áætlunum um lengingu fæðingarorlofs, þ.e. að fara úr þeim fyrirætlunum að hafa tvisvar sinnum fimm mánuði og tvo og fara aftur í þrjá, þrjá, þrjá. Því leggjumst við gegn.

Herra forseti. Þetta er ein af þeim erfiðu ákvörðunum sem við þurfum að taka til að reyna að koma afgangi á ríkissjóð. Ég styð það að fara frekar í þá aðgerð að hækka hámarkið í Fæðingarorlofssjóði í stað þess að lengja fæðingarorlofið. Við höfum ekki efni á hvoru tveggja. Þá er náttúrlega allt með hliðsjón af því að við verðum að ná niður hallanum á ríkissjóði. Við verðum að fara að greiða niður þessa gífurlegu vexti, þessar gífurlegu skuldir sem íslenskir skattgreiðendur greiða í gegnum ríkisstjórnina.

Herra forseti. Þakið í fæðingarorlofi hefur hækkað núna á ári með þessum breytingum um 23%. Megnið af því má rekja til ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Hér er verið að hætta við lengingu á fæðingarorlofi í sparnaðarskyni. Bent skal á úr þessum ræðustól að hvergi í Evrópu er fæðingartíðni jafn há og á Íslandi, hvergi er atvinnuþátttaka jafn mikil. Það er mikið ríkidæmi að eiga þjóð sem er viljug til að fæða börn. Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að kasta ábyrgðinni af fjárhagsvanda ríkissjóðs á framtíðarskattgreiðendur og það er til skammar að hún sé ekki tilbúin að hlúa að þessu fólki nú þegar verið er að koma því á legg. Nægar verða byrðarnar á þessi börn þegar þau taka við skuldunum frá ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. 
            

Virðulegur forseti. Fæðingarorlofssjóður er hagsmunamál foreldra, barna, atvinnulífsins, ríkisins, sveitarfélaga, snýst um að hægt sé að koma börnum hér á legg án þess að hafa of miklar fjárhagslegar áhyggjur. Á síðasta kjörtímabili voru stigin stór og veigamikil skref í að efla þennan mikilvæga sjóð og þennan mikilvæga þátt í velferðarkerfinu og atvinnulífinu með því að reyna að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla, með því að lengja fæðingarorlofið. Um það hefur lengi verið talað. Lykillinn að fjármögnun þessa er sá að Fæðingarorlofssjóður er með markaðan tekjustofn í tryggingagjaldi. Sagan á bak við það sem verið er að gera hér núna er að verið er að seilast í þann tekjustofn, það er pólitísk stefnumörkun, pólitísk ákvörðun um að veikja Fæðingarorlofssjóð, með því að kippa stoðunum undan honum. Því erum við í Bjartri framtíð að sjálfsögðu á móti.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki þær áhyggjur að fólk hlúi ekki áfram að börnum sínum þótt við förum með málið með þessum hætti í gegnum þingið og minni á það að í upphafi síðasta kjörtímabils var ríkisstjórnin í því að skera niður framlög til Fæðingarorlofssjóðs, úr 13 milljörðum í 7. Nú erum við einfaldlega bara ekki sammála um hvort þessi loforð ríkisstjórnarinnar sem voru loforð inn í framtíðina, loforð um það að taka ekki sjálf að sér kostnaðinn heldur að lofa því eitthvert inn í framtíðina eins og flestöll önnur loforð fyrrverandi ríkisstjórnar snerust um. Ófjármagnaður  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Hæstv. forseti. Við vorum áðan að greiða atkvæði um það hvort lengja ætti fæðingarorlofið en hér erum við að greiða atkvæði um að hækka þakið, þ.e. hversu hátt megi greiða út úr Fæðingarorlofssjóði. Báðar þessar tillögur - það er rétt að verið var að ávísa inn í framtíðina vegna þess að við vildum að það væri framtíðarsýn fyrir þá sem hér eru að ákveða hvort þeir ætla að eiga börn og hvernig þeir ætla að haga sínu lífi. Það er akkúrat þessi framtíðarsýn sem vantar. Þess vegna var settur inn ákveðinn rammi sem var raunhæfur miðað við þá stöðu sem var á fjárlögum. Við styðjum þessa tillögu, vegna þess að þetta er gott skref, um leið og við hörmum að menn skuli hafa horfið frá því að móta framtíðarsýn hvað varðar fæðingarorlofið og halda okkur þá í því að vera með hvað styst fæðingarorlof af öllum Evrópuþjóðum og langlægst af Norðurlandaþjóðunum. En það er full ástæða til að fagna þessum áfanga.

Hæstv. forseti. Ég styð þessa tillögu og minni á að það er ekki síst vegna mikillar baráttu þeirra tveggja kvenráðherra sjálfstæðismanna sem sitja hér til hliðar við mig á sínum tíma að þessi fæðingarorlofsmál sem við þekkjum vel, um það að bæði karlar og konur, feður og mæður, taki fæðingarorlof, kom til. Ég vil einfaldlega óska þessum tveimur ágætu ráðherrum okkar til hamingju með að vera komnir hingað. Nú erum við á þessum stað að greiða atkvæði um þessa tillögu og við erum enn að viðhalda þessu góða kerfi. Ég óska okkur til hamingju með það og gott að menn hér geti sameinast um þessa tillögu. Í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks var lagður grunnurinn að þessu og að sjálfsögðu erum við með stefnu í þessum málaflokki. 
            

Herra forseti. Mikið vildi ég geta samþykkt það að lengja fæðingarorlofið en vegna hallans á ríkissjóði og vegna þeirrar miklu skuldasöfnunar sem er á ríkissjóði og mikilla vaxtagreiðslna get ég ekki greitt atkvæði með þessu. Ég veit nefnilega hver borgar það ef við náum ekki tökum á fjármálum ríkisins. Það eru nefnilega börnin okkar, það eru börnin okkar sem munu borga þessar skuldir ef okkur tekst ekki að ná afgangi á ríkissjóð. Þess vegna tel ég það vera mikilvægara fyrir börnin, efnahagslífið, foreldrana sem borga af verðtryggðum lánum vegna þess að verðbólgan er afleiðing af hallarekstri ríkissjóðs. Ég styð þá tillögu að stytta fæðingarorlofið úr fimm í þrjá sinnum þrjá þó að ég væri hlynntur því að fara hina. Þetta er nefnilega innstæðulaus ávísun.

Þar sem hér er verið að greiða atkvæði um þrjá nýja kafla sem orðist eins og þar segir telur forseti eðlilegt að greidd verði atkvæði um hvern nýjan kafla fyrir sig, þ.e. fyrst a-d, úrvinnslugjald, svo h-i, sjúkratryggingar, og loks j-k, almannatryggingar.

Virðulegur forseti. Við Íslendingar leggjum hærri gjöld á sjúklinga en grannlöndin okkar og hér er enn verið að auka þar á, sjúklingaskatt á inniliggjandi sjúklinga sem aldrei hefur verið innheimtur fyrr. Hér við bætist að ríkisstjórnin leggur nú fram tillöguna um að sjúklingurinn verði rukkaður við dyrnar en ekki fyrir hverja nótt sem hann liggur án þess að gera grein fyrir því hvað sjúklingurinn á að borga mikið fyrir að fá að komast inn á spítala. Hér við tíu tíma umræðu í gær gat enginn stjórnarliði upplýst það hvað blessaður sjúklingurinn eigi að borga í skatt fyrir að fá að ganga inn um dyrnar á spítalanum og það er lágmark, virðulegur forseti, að það verði upplýst hér fyrir 3. umr.

Forseti vekur athygli á því að hér er um að ræða atkvæðaskýringu, ekki umræður um atkvæðagreiðsluna, þannig að eftir að atkvæðaskýringarnar hefjast er lokað fyrir frekari mælendaskrá.

Hæstv. forseti. Í umræðu hér í gær um þessa lagabreytingartillögu kom berlega í ljós að vinnsluborð hennar er handarbakið. Þetta eru hin fullkomnu handarbakavinnubrögð. Upphaflega gerði ríkisstjórnin tillögu um legugjöld, að veikt fólk sem lagt verði inn á sjúkrahús verði rukkað sérstaklega. Þetta vakti gríðarleg mótmæli í samfélaginu. Þá var reynt að fara bakdyramegin og kalla legugjaldið komugjöld og það er það sem við erum að greiða atkvæði um núna. Hins vegar á eftir að útfæra ákvæðið algerlega. Það var upplýst hér í umræðunni í gær, en miklu mikilvægara er þó hitt, að hér er um að ræða grundvallarbreytingu á fjármögnun heilbrigðiskerfisins sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggst algerlega gegn. Ég tek undir með formanni flokksins hér á undan atkvæðagreiðslunni 

Virðulegur forseti. Það er ekki réttlátt hvernig gjöld eru tekin af sjúklingum núna. Sumir borga himinháar fjárhæðir og aðrir borga ekki neitt, allt eftir því til dæmis hvort fólk þarf að leggjast inn á sjúkrahús eða ekki. Það er alls ekki sanngjarnt. Við í Bjartri framtíð bendum hins vegar á að í gangi er heildarendurskoðun á því hvernig á með sem sanngjörnustum hætti að innheimta gjöld af sjúklingum. Það er því fullkomlega ótímabært að leggja þessar tillögu fram. Við styðjum hana ekki, hún er þar að auki illa undirbúin og óútfærð. Við mælumst til þess að við skoðum öll þessi mál í heildarsamhengi hér í þingsal þegar nefnd, sem vinnur að því að útfæra réttlátt heildarsamhengi, hefur lokið sínum störfum.

Herra forseti. Það vill svo til að ég stýri þeirri ágætu nefnd sem hv. þingmaður nefndi hér síðast. Hún er hugsuð til langframa, hún er hugsuð til framtíðar. Hér er verið að laga stöðu ríkissjóðs á næsta ári, 2014, og þess vegna er þessi leið farin. Það er á sviði sjúkratrygginga og menn hafa gagnrýnt að upphæðirnar liggi ekki fyrir. Það vill svo til að í sjúkratryggingum er ekki ein einasta upphæð. Allt sem er greitt samkvæmt sjúkratryggingum er með reglugerð ráðherra, allt. Það sem bindur ráðherrann í þessu máli er ákvæði fjárlaga um hvað gjaldið á að gefa þeim miklar tekjur þannig að það eru þau mörk sem hann fær, nákvæmlega eins og var með lyfjagreiðslufrumvarpið og allar ákvarðanir sjúkratrygginga byggja á reglugerðum. Það vill svo til að á síðustu árum hafa orðið miklar breytingar á skurðaðgerðum og fjöldi sjúklinga fer núna í stuttar skurðaðgerðir sem þeir borga að fullu eða borga sinn hlut í.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni leggjumst algjörlega gegn þessu, fyrir nú utan það að með engu móti er hægt að gera sér grein fyrir hversu hátt það komugjald ætti þá að verða. Hér er ætlunin að innheimta 220 milljónir á LSH af þeim sem leggjast inn á sjúkrahús. Ég lít beinlínis á þetta sem ögrun af hálfu ríkisstjórnarinnar við minni hlutann og að þetta sé ekki í anda þeirrar stefnuyfirlýsingar að auka eigi á samráð og pólitíska samvinnu. Þetta er ögrun og það verður ekki setið undir vinnubrögðum sem þessum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Í byrjun vil ég sem formaður fjárlaganefndar Alþingis þakka nefndarmönnum í nefndinni fyrir gott samstarf og góða vinnu við undirbúning fjárlaga. Ég halla ekki á neinn er ég þakka varaformanni nefndarinnar, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, sérstaklega fyrir farsælt samstarf. Einnig þakka ég samstarfsmönnum fjárlaganefndar óeigingjarnt starf í fjárlagaferlinu öllu. Sérstaklega vil ég þó þakka stjórnarmeirihlutanum fyrir þá staðfestu að hvika ekki frá því meginmarkmiði að fjárlög ársins 2014 verði hallalaus. Því markmiði verður haldið allt til loka fjárlagavinnunnar og hvergi hvikað. Alþingi fer með fjárveitingavaldið og líta má á fjárlög hvers árs sem takmarkaða auðlind. Það er mikil ábyrgð sem fylgir því að ráðstafa skattfé landsmanna með sem sanngjörnustum hætti og að forgangsraða í ríkisrekstrinum. Það markmið tel ég að meiri hluti fjárlaganefndar hafi uppfyllt með því að forgangsraða til heilbrigðismála. Segja má að forgangsröðun sú sem birtist í nefndaráliti meiri hlutans sé þjóðarsátt um fjárlög ársins 2014. Við reisum við heilbrigðiskerfið sem holað var að innan í tíð síðustu ríkisstjórnar, jafnt á Reykjavíkursvæðinu sem á landsbyggðinni. Við forgangsröðum í þágu fólksins í landinu öllu, í grunnþjónustunni sleppum við óþarfanum sem sumir kalla gæluverkefni fyrri ríkisstjórnar. Við náum að snúa af braut hömlulausra útgjalda í ríkisrekstri í það að skila hallalausum fjárlögum og meira að segja skila örlitlum afgangi. Ný sókn er hafin, virðulegi forseti, undir forustu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Ég lít björtum augum til fjárlagavinnunnar út þetta kjörtímabil, því næsta verkefni er að skila ekki bara hallalausum fjárlögum heldur fjárlögum með drjúgum afgangi svo að strax á næsta ári verði hægt að fara að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs. Stjórnarflokkarnir tóku við villandi búi hvað varðar rekstur ríkissjóðs. Fjárlög síðasta árs áttu að vera með einungis 3,7 milljarða halla, en þegar núverandi ríkisstjórn tók við kom í ljós að fjárlög síðasta árs voru byggð á veikum grunni líkt og 25,5 milljarða halli ársins gefur til kynna í fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2013. Stafar það helst af því að tekjuáætlun fyrri ríkisstjórnar var byggð á lofti og var innstæðulaus með öllu. Við endurmat nú í nóvember kom reyndar í ljós að staðan verður sennilega heldur skárri, eða nálægt 20 milljörðum í mínus. Stafar það af heldur betri og jákvæðari horfum í efnahagslífinu, en staðan er samt sem áður mjög brothætt. Fyrrverandi stjórnvöld tóku ekki á undirliggjandi vanda heldur beittu flötum niðurskurði á útgjaldaliðina sem aðeins á að gera í undantekningartilvikum, en ófært er að gera það ár eftir ár eins og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar gerði á árabilinu 2009–2013. Það verður að viðurkennast að þessi fyrstu fjárlög núverandi ríkisstjórnarflokka eru að hluta til framlenging á þeim flata niðurskurði. Ríkisstjórnin setti á fót hagræðingarhóp til að gera tillögur um hagræðingu og rekstrarsparnað í ríkisrekstrinum. Tillögum var skilað nú í haust og mun ég víkja að þeim seinna í ræðu minni. Vandi ríkissjóðs er vandi okkar allra. Vaxtagjöld ríkissjóðs nema á þessu ári 74,4 milljörðum, en það eru 13% af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Þessi upphæð hefði dugað til að reka Landspítalann til dæmis í tvö ár. Þessi upphæð hefði dugað til þess að reka Háskóla Íslands í sjö ár, svo að einhver dæmi séu tekin. Það er gott að setja tölur í samhengi þegar þessi mál eru skoðuð. Það sjá allir að af þessari leið verður að víkja. Það að greiða slíkan hluta af tekjum ríkissjóðs í vaxtakostnað er algjörlega óásættanlegt. Nú þegar stefnir í að ríkissjóður verði rekinn hallalaus á næsta ári hljóta stjórnarflokkarnir að setja sér það markmið að greiða niður skuldir ríkissjóðs um 5–10% árlega þannig að langtímamarkmiðið verði að ríkissjóður verði laus við vaxtaberandi skuldir innan 20 ára. Lækkun skulda ríkissjóðs stuðlar að vaxtalækkun í landinu sem kemur okkur öllum til góða, jafnt fjölskyldum sem fyrirtækjum. Ríkissjóður Íslands verður að hætta að safna skuldum. Þessi aukna staðfesta þingsins og fjárlaganefndar er fagnaðarefni, en hér á árum áður var það oft svo að stærsta vandamál ríkissjóðs og fjármálaráðherra hvers tíma var útgjaldagleði fjárlaganefndar, enda var það haft í flimtingum á þeim tíma og hún var stundum kölluð fjárveitinganefnd en ekki fjárlaganefnd. Meiri hluti fjárlaganefndar telur gríðarlega mikilvægt að ná hallalausum fjárlögum og er algjör samstaða í því. Það gerist ekki án þess að taka erfiðar ákvarðanir. Umræður frá Bandaríkjunum um síhækkandi skuldaþak eiga að vera okkur víti til varnaðar og sýna mikilvægi þess að taka fast á í ríkisfjármálunum. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er sérstaklega komið inn á hagræðingu í ríkisrekstri og mikilvægi þess að hefja niðurgreiðslu á skuldum ríkissjóðs. Þar segir meðal annars um þessi mál, með leyfi forseta: „Ábyrg efnahagsstjórn er forsenda velferðar, öflugs heilbrigðis- og menntakerfis, löggæslu og annarrar grunnþjónustu. Agi og jafnvægi í ríkisfjármálum gegnir lykilhlutverki við að tryggja stöðugleika, lægri vexti og litla verðbólgu.“ Ríkisstjórnin skipaði einnig sérstakan hagræðingarhóp sem í voru, ásamt þeirri sem hér stendur, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Ásmundur Einar Daðason, sem gegndi formennsku í hópnum. Þessi vinna var unnin til hliðar við hefðbundna fjárlagavinnu. Hagræðingarhópurinn lagði ekki áherslu á beinar niðurskurðartillögur, heldur á kerfisbreytingar sem beinast að breytingum á áherslum, aðferðum, skipulagi og sameiningu stofnana. Þessar breytingar munu stuðla að væntanlegri hagræðingu og auknum árangri til lengri tíma. Fjárhagslegur ávinningur getur numið tugum milljarða ef vel tekst til og getur birst í lægri fjárveitingum en einnig í aukinni og bættri þjónustu. Formanni hagræðingarhópsins var síðan falið með skipan í aðstoðarmannsembætti forsætisráðherra að fylgja þessum tillögum eftir og koma þeim til framkvæmda í samráði við einstök ráðuneyti og undirstofnanir. Gera má ráð fyrir að þessar breytingar verði farnar að skila miklum árangri í lok næsta árs og að þær birtist við fjárlagagerð ársins 2015 í lægri fjárveitingum til einstakra stofnana og ráðuneyta. Áður en ég fer yfir einstakar breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 2. umr. fjárlaga vil ég segja að stigin eru ákveðin skref í átt til aukinnar hagræðingar. Ég vil þó ítreka að hér er ekki um að ræða lokaskref heldur upphaf vegferðar sem ríkisstjórnarflokkarnir boða á rekstri hins opinbera á næstu árum. Meiri hluti fjárlaganefndar mun hér eftir sem hingað til standa fast við þessa stefnu ríkisstjórnarflokkanna, enda er hún undirstaða þess að við getum byggt upp velferð til framtíðar, aukið fjármagn til heilbrigðismála, löggæslu og fleiri mikilvægra málaflokka sem getið er í stjórnarsáttmálanum. Virðulegi forseti. Þá ætla ég aðeins að líta til nefndarálitsins sjálfs sem liggur frammi sem þingskjal og ætla að grípa ofan í það varðandi þær megináherslur sem birtast í fjárlagafrumvarpinu við upphaf 2. umr. Þá er fyrst að nefna að reiknað er með að mál sem varðar aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um höfuðstólslækkun húsnæðislána, sem kynnt var 30. nóvember sl., verði lögð fram og afgreidd við 3. umr. fjárlaga. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að málið verði kallað til fjárlaganefndar eftir að 2. umr. lýkur til að fjárlaganefnd fái það svigrúm sem þarf til að fjalla um málið þegar þær breytingartillögur koma fram. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur 4.264,9 milljónum til hækkunar og einnig breytingartillögu við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta sem samtals nemur 4.061,9 millj. kr. til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins rúmur 591 milljarður og heildargjöld tæpur 591 milljarður, því nú er gert ráð fyrir örlítið betri afkomu en í frumvarpinu. Afkoman er því áætluð jákvæð um 661,7 millj. kr. Tillögur til hækkunar tekna byggjast nær alfarið á endurmati fjármálaráðuneytisins á tekjum næsta árs. Endurmatið byggist á þróun innheimtu tekna það sem af er árinu 2013 og endanlegri álagningu lögaðila fyrir síðastliðið ár, auk þess sem tekið hefur verið tillit til nýrrar þjóðhagsspár Hagstofu Íslands sem kom út 15. nóvember sl. Tekjurnar hækka í heild um 4,3 milljarða og vegur þar þyngst að skattur á tekjur og hagnað er talinn skila 3 milljörðum kr. umfram fjárlög og skattar á vörur og þjónustu 2,3 milljörðum, en á móti vegur lækkun arðgreiðslna og fleira um 1,8 milljarða. Önnur frávik eru minni. Á gjaldahlið munar mestu um hækkanir hjá velferðarráðuneytinu sem samtals nema 4,1 milljarði, eða því sem næst sömu fjárhæð og heildarhækkun gjalda sem var 4.061,9 millj. kr. eins og áður hefur komið fram. Með þessum hækkunum kemur fram stefnumótun stjórnvalda í þágu heilbrigðiskerfisins. Eins og fram kemur í umfjöllun um einstaka liði hækka rekstrarfjárveitingar til Landspítalans, Sjúkrahússins á Akureyri og til heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni og að auki hækka tækjakaupa- og viðhaldsfjárveitingar til sömu aðila. Fjárheimildir annarra ráðuneyta breytast mun minna. Hækkanir eru óverulegar og lækkanir skýrast einkum af sérstakri aðhaldskröfu til viðbótar því sem kom fram í frumvarpinu. Þannig lækka framlög til utanríkisráðuneytisins um 620 millj. kr. og til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um 106 millj. kr. Ekki eru miklar breytingar á bótaliðum. Til dæmis er engin breyting á barnabótum, en vaxtabætur lækka um 500 milljónir frá frumvarpinu. Meiri hluti fjárlaganefndar beitti sér fyrir því að aðalskrifstofur ráðuneyta auk nokkurra stofnana og annarra fjárlagaliða tækju á sig 5% aðhaldskröfu til þess að ná fram forgangsröðun í þágu heilbrigðismála. Það var gert. Sú krafa var sett fram eftir að fjárlagafrumvarpið var lagt fram í þinginu, því að meiri hluti fjárlaganefndar sá að ná yrði fram meiri sparnaði en lagt var fram í frumvarpinu og á einhvern hátt að auka tekjur ríkissjóðs til þess að hægt væri að forgangsraða enn frekar, þá er ég að tala um heilbrigðisþjónustu á Landspítalanum og fjölgun hjúkrunarrýma. Þessi aðgerð og tillaga meiri hluta fjárlaganefndar var samþykkt af ríkisstjórn og því birtist hún hér í frumvarpi þessu. Því er afar gleðilegt að hægt var að fara með enn meira fé inn í heilbrigðismálin með þessari aðgerð. Meiri hlutinn lagði mikla vinnu í að hagræða til að skapa svigrúm og einnig til að ná þessum markmiðum um hallalaus fjárlög. Eins og kunnugt er hefur aðhaldskrafa í fjárlögum verið umtalsverð á síðastliðnum árum. Oftar en ekki hefur útgjaldalækkun komið fram í frestun framkvæmda, en meiri hluti fjárlaganefndar hefur hug á að breyta um áherslur og beita sér fyrir því að aðhaldskröfum næstu ára verði í auknum mæli mætt með skipulagsbreytingum í ríkisrekstri samfara endurskoðun á verkefnum í stað þess að fresta tækjakaupum og viðhaldi. Virðulegi forseti. Því eru boðaðar hér miklar breytingar á fjárlagavinnunni til framtíðar út kjörtímabilið. Ég kem inn á það í lokaorðum mínum hér á eftir að fjárlaganefnd hefur sýnt það með störfum sínum, eftir síðastliðnar alþingiskosningar, að hún er að verða sjálfstæð nefnd sem starfar hér í þinginu og er á nokkurn hátt að slíta sig frá framkvæmdarvaldinu. Mig langar aðeins til að minnast á ákveðna þætti og breytingar sem fjárlaganefnd hefur gert við fjárlagafrumvarpið eftir að það kom fram fyrir utan þær tillögur sem ég hef farið yfir er varða heilbrigðismálin. Ég vil sérstaklega minnast á framsýni meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar sem stýrt er af hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, en hún á einnig sæti í hagræðingarhópnum, eins og hefur komið fram, og er varamaður í fjárlaganefnd. Allsherjar- og menntamálanefnd hvers tíma ber að skila tillögu til fjárlaganefndar fyrir 2. umr. varðandi heiðurslaun listamanna. Nú bar svo við að breyting varð á listanum um heiðurslaun listamanna og hafa þrír einstaklingar sem á þeim launum voru fallið frá - blessuð sé minning þeirra. En samkvæmt lögum um heiðurslaun listamanna má fjárveitingavaldið hafa 25 einstaklinga að hámarki á þessum fjárlagalið. Núna njóta 24 einstaklingar heiðurslauna listamanna. Undir forustu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur var tekin sú ákvörðun af allsherjar- og menntamálanefnd að bæta ekki þar við heldur draga úr fjárframlögum ríkisins og skilar þessi aðgerð ein 7 milljónum á ári. Því ber að fagna að þingmenn allir séu á einhvern hátt að leggja til sparnað fyrir ríkið. Á þessu vildi ég, virðulegi forseti, vekja athygli. Við í meiri hlutanum erum einnig mjög ánægð með að við þessa hagræðingarkröfu fjárlaganefndar milli 1. og 2. umr. fengum við jafnframt svigrúm til að veita 100 millj. kr. framlag til Fjölbrautaskóla Suðurlands. Sveitarfélögin á Suðurlandi hafa í mörg ár safnað fyrir framlagi sveitarfélaganna, en sveitarfélögin fara með 40% fjármögnunar og ríkið 60%, þannig að nú er hægt að fara af stað með þá byggingu sem fyrirhuguð hefur verið í mörg ár við Fjölbrautaskóla Suðurlands til að efla enn frekar iðnnám. Á það er minnst í stjórnarsáttmála að að þeim þáttum skuli hugað sérstaklega. Þannig að þetta er einkar áhugavert. Meiri hluti fjárlaganefndar fann einnig svigrúm til að bæta 10 millj. kr. í Kvennaathvarfið sem er afar mikilvægt í ljósi þess starfs sem þar er unnið. Svo gátum við fundið svigrúm til að halda úti dreifnámi út um landið, en það byggist upp á því að unglingar sem eru komnir á menntaskólastig geti verið lengur í sinni heimabyggð í stað þess að flytja úr foreldrahúsum. Mig langar einnig til að benda hér á breytingartillögu sem varða 6. gr. heimildina í fjárlögum. Búið er að setja hér inn nýja grein sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að selja óhentugar eða óhagkvæmar húseignir utanríkisþjónustunnar erlendis og verja hluta söluverðs til að kaupa eða leigja hentugra húsnæði.“ Þarna er enn á ný verið að benda á það að utanríkisþjónustan er of kostnaðarsöm fyrir svo fámenna þjóð, þannig að verið er að veita heimild til að ráðast í þessar gagngeru breytingar. Einnig langar mig til að benda á heimildina sem ég minntist á í gær í atkvæðaskýringu við fjáraukalögin. Þarna er komin heimild inn á nýjan leik, með leyfi forseta, sem hljóðar svo: „Að endurgreiða virðisaukaskatt af sérhæfðum íþróttabúnaði fyrir fatlaða íþróttamenn.“ Það eru hér breytingartillögur við 6. gr. í þó nokkrum töluliðum, en ég tel að þetta séu kannski þær helstu sem vert er að vekja athygli á. Hæstv. forseti. Sá meiri hluti fjárlaganefndar sem ég veiti forustu hefur við undirbúning þessa fjárlagafrumvarps sýnt ábyrgð í hvívetna. Við höfum ekki hvikað frá kröfunni um að skila hallalausum fjárlögum og ekki hopað í þeirri staðfestu þó að að okkur hafi verið vegið. Það er hlutverk okkar allra og ekki síst ríkisstjórnarinnar í heild og einstakra ráðherra að horfa til heildarhagsmuna en einblína ekki um of á einstaka málaflokka í sínu ráðuneyti eða stofnun sem undir viðkomandi ráðuneyti fellur. Á liðnum árum hefur verið þrengt mjög að heilbrigðisþjónustu í landinu í stað þess að taka á rekstrarútgjöldum ýmissa stofnana og ráðuneyta sem þanist hafa út í kostnaði á undanförnum árum. Ég ætla mér ekki að vísa til ákveðinna málaflokka eða stofnana í lokaorðum mínum, en auðvelt er að yfirfæra útgjaldaþróunina með samanburði fjárlaga síðustu ára. Stjórnarflokkarnir setja hag fólksins í landinu í öndvegi og við myndun núverandi ríkisstjórnar. Þar ber hæst að nefna leiðréttingar á skuldum heimilanna og bætta heilbrigðisþjónustu til handa landsmönnum. Nú þegar hafa heildstæðar tillögur varðandi skuldug heimili verið kynntar og eru að fara í framkvæmd. Í dag ræðum við þingmenn meiri háttar breytingar á því fjárlagafrumvarpi sem skilað var til þingsins þann 1. október sl. til forgangsröðunar ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum. Því er full ástæða til bjartsýni og gleði í fjárlagavinnunni. Nýmæli við fjárlagagerðina er að stjórnarflokkarnir settu upp hóp stjórnarþingmanna til að gera tillögur um hagræðingu og sameiningu stofnana á vegum ríkisins. Niðurstöður úr þeirri vinnu gefa fullt tilefni til að draga þá ályktun að verulega sé hægt að hagræða og draga úr kostnaði ríkissjóðs á komandi árum án þess að skerða heilbrigðisþjónustu og aðra grunnþjónustu sem ríkinu er ætlað að veita. Meiri hluti fjárlaganefndar lagði jafnframt fram hagræðingartillögur eftir að fjárlagafrumvarpið var komið fram í þinginu eins og áður segir, en það er líka algjört nýmæli. Fjárlaganefnd hagræddi innan frumvarpsins og færði til fjármuni milli málaflokka, auk þess að leggja til nýja útgjaldaliði sem ekki var gert ráð fyrir í frumvarpinu. Sjálfstæði fjárlaganefndar frá framkvæmdarvaldinu var því staðfest á táknrænan hátt í þessari vinnu. Því ber að fagna þegar litið er til þrígreiningar ríkisvaldsins. Þegar litið er til fjárlagavinnu næstu ára hefur ríkisstjórnin ákveðið að vinna að tillögum hagræðingarhópsins og hefur falið formanni hans, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, aðstoðarmanni forsætisráðherra, að fylgja þessari vinnu eftir og hrinda þessum verkefnum í framkvæmd. Mikilvægt er fyrir landsmenn alla að tillögunum verið fylgt fast eftir, því að hagræðing og lækkun kostnaðar í rekstri ríkissjóðs er forsenda þess að hægt verði í framtíðinni að reka ríkissjóð með tekjuafgangi og lækka þar með vaxtabyrði ríkisins. Fjárlaganefnd heitir á ríkisstjórn, alþingismenn og forsvarsmenn í rekstri ríkisins að taka nú höndum saman og einhenda sér í það sem gera þarf áður en það verður of seint og skuldir ríkisins verða ill- eða óviðráðanlegar. Við höfum takmarkaðan tíma til að snúa af óábyrgri braut í ríkisrekstri. Það þýðir ekki að bíða eftir að hættan fari hjá því að hættan er raunveruleg. Fjárlög ársins 2015 verða að vera með verulegum tekjuafgangi svo að hægt verði að hefjast handa við niðurgreiðslu skulda ríkissjóðs. Það er von okkar að um þessi fjárlög skapist góð samstaða og litið verði á þau sem undirbúning að því að snúa við óheillaþróun í rekstri ríkissjóðs og hefja von bráðar niðurgreiðslu á ríkisskuldum sem er brýn nauðsyn svo að Íslendingum farnist vel í framtíðinni og landið haldi efnahagslegu sjálfstæði. Við þurfum þjóðarsátt til framtíðar í forgangsröðun í ríkisrekstri.

Hæstv. forseti. Ég vil óska hv. formanni fjárlaganefndar til hamingju með að flytja hér nefndarálit til 2. umr. Ég verð að viðurkenna að manni bregður við þegar lagt er út í faglega og málefnalega umræðu sem á eftir að standa í einhverja daga með þeim orðum að hér hafi verið hömlulaus útgjöld á síðustu fjórum árum - hömlulaus útgjöld - þegar farið hefur verið úr 14% halla á landsframleiðslu niður í 1%. Talað er um að menn hafi tekið við villandi búi, hvað sem það þýðir, að tekjuáætlun á þessu ári hafi verið byggð á lofti og verið innihaldslaus með öllu, eins og hér er sagt. Ég verð að biðjast undan svona málflutningi í sambandi við fjárlög. Það að beitt hafi verið flötum niðurskurði virðist vera eins konar mantra þegar menn eru að fara í gegnum einstaka þætti og orð eins og að „fresta tækjakaupum“ eru notuð þegar það hefur orðið aukning - ekki nema hv. þingmaður hafi verið að tala um ástandið fyrir síðustu ríkisstjórn? Það eru nokkur atriði sem mig langar að spyrja um. Í fyrsta lagi langar mig að heyra frá hv. formanni fjárlaganefndar: Hvað telur hann að sé eðlilegt hlutfall samneyslu í þjóðfélagi eins og á Íslandi af landsframleiðslu? Á Norðurlöndunum er það í kringum 48%, á Íslandi er það dottið niður í 45%, ef ég veit rétt, er einhvers staðar í kringum það. Í Bretlandi er það komið niður í 40%, enda orðið einkarekstrarsamfélag. Þetta er mismunurinn á velferðarsamfélögum og öðrum. Mig langar að heyra skoðun hv. formanns á þessu. Svo langar mig að spyrja um heilbrigðismálin. Í fyrsta lagi eru sumar stofnanir úti á landi sem lækka í fjárlögunum; Heilbrigðisstofnun Vesturlands lækkar um 10 millj. kr. Eru einhver rök eða ástæða fyrir því? Hvernig verður farið með hallann á Landspítalanum sem er 1,5–1,8 milljarða í halla. Það á að bæta við 1.690 þúsund. Hvernig verður farið með það sem var áður? Er þetta til að borga niður hallann? Eiga þeir að mæta þessu á mörgum árum til viðbótar þeim 3 milljörðum sem voru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og fyrrverandi velferðarráðherra þessa fyrirspurn. Ég er í svolitlum vanda því að það er að verða mjög áberandi í þinginu að Samfylkingin ein má gagnrýna aðra. Það er einkennilegt að ef maður leyfir sér að benda á eitthvað sem miður fór hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna rísa þingmenn Samfylkingarinnar alltaf upp til varnar. Það hef ég orðið vör við í störfum þingsins eftir kosningar. Það er einkennilegt að upplifa að þetta sé svona. Hver ætlar að neita því, þeirri almennu staðreynd, að heilbrigðiskerfið hafi verið tekið niður af síðustu ríkisstjórn? Hver getur neitað því þegar allir landsmenn sjá það þrátt fyrir að þingmenn, aðallega Samfylkingarinnar, standi hér dag eftir dag og neiti því? Þess vegna er þessi ríkisstjórn að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Við göngum hér í að laga það sem var skemmt á síðasta kjörtímabili og það eru heilbrigðismálin. Það getur enginn neitað því. Þetta er eins með Samfylkinguna nú sem áður, þeir neita til dæmis enn að hafa verið í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum á árunum 2007–2009 þegar bankahrunið varð. Samfylkingin hefur verið sex ár í ríkisstjórn. Hér er komin ný ríkisstjórn, ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, sem er að snúa frá þeirri óheillaþróun sem meðal annars Samfylkingin leiddi yfir þjóðina. Varðandi það hvað mér finnst eðlileg samneysla hef ég ekki myndað mér skoðun á því, en úr því þingmaðurinn bendir á að samneyslan sé um 40% í Bretlandi bendi ég á að breski Verkamannaflokkurinn var 12–14 ár í ríkisstjórn og hann er nú systurflokkur Samfylkingarinnar.

Hæstv. forseti. Ég var fyrst og fremst að gera athugasemdir við orðaval. Ég minntist ekki orði á að við hefðum ekki skorið niður í heilbrigðisþjónustu. Ég hef ítrekað sagt í ræðustóli: Við skárum gríðarlega mikið niður þar og vorum komin að þolmörkum, enda hættum við niðurskurði fyrir ári síðan og gerðum sameiginlegt ákall um að snúið yrði til baka. Ég fagna því að það er loks gert í 2. umr. um frumvarp að fjárlögum. Það var óþarfi að eyða löngum tíma í að svara þeirri athugasemd því að hún var ekki til staðar í minni ræðu og því engin ástæða til þess. Aftur á móti spurði ég hvernig ætti að fara með hallann á Landspítalanum, af því að það er málefnaleg spurning, og eins af hverju sumar heilbrigðisstofnanir lækka. Við verðum að átta okkur á því að við erum að tala um leiðréttingar á Heilbrigðisstofnun Vesturlands, hún var 45,5 millj. kr., ef ég man rétt, niðurskurðurinn í frumvarpinu, og hér er verið að skila til baka 35 millj. kr., eftir standa 10 millj. kr. Við skulum ræða þá hluti. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann líka. Nú er allt í einu orðinn til nýr hópur. Við sátum undir ámæli frá Framsóknarflokknum fyrir að vera með hagræðingarhóp síðast sem ekki væri formlegur hópur inni í kerfinu. Hann hefur verið til áður, en látum það liggja milli hluta. Mig langar að heyra hvað af tillögum hagræðingarhópsins sjást í kerfisbreytingum í þessu fjárlagafrumvarpi? Hér var talað um að ráðuneyti hefðu þanist út. Ég get upplýst að velferðarráðuneytið, þar sem tvö ráðuneyti voru sameinuð, lækkaði í kostnaði um 20% - um 200 milljónir. Það er þetta sem ég á við. Vöndum okkur svolítið í umræðunni. Við erum með fullt af atriðum sem má gagnrýna frá fyrri ríkisstjórn og við erum ekkert að biðjast undan gagnrýni, við þolum hana ágætlega. Ég hugsa að við séum hvað hörðust sjálf í sambandi við það og erum ekkert að kveinka okkur undan því að gagnrýni komi fram, en við viljum að hún sé málefnaleg og byggð á rökum. Menn telja sér til hróss að bæta hér við 100 milljónum á Selfossi á sama tíma og skornar eru út bæði áætlanir um byggingu og stækkun sjúkrahússins á Suðurlandi 

Virðulegi forseti. Það kom þó í lokin að það er margt gott sem kemur fram hér. Ég fagna því að við hv. þingmaður getum verið sammála um það. Spurt er um hallann á Landspítalanum. Fyrrverandi ríkisstjórn gerði þann samning við stjórnendur Landspítalans að ef þeir gætu haldið sig innan fjárheimilda í þrjú ár yrði hallinn eða réttara sagt uppsafnaður vandi skorinn af eftir þrjú ár. Nú hefur komið í ljós að hallinn á Landspítalanum er 1,3 milljarðar á þessu rekstrarári þannig að í fjárlagafrumvarpinu er aukið fé veitt til Landspítalans og ekki er vitað með vissu hvernig verður tekið á því til framtíðar. Það er heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra að svara fyrir það en ekki formanns fjárlaganefndar. Hér er verið að tala um að fyrrverandi ríkisstjórn hafi hætt við niðurskurð í heilbrigðiskerfinu fyrir ári síðan. Jú, við sáum það vissulega í síðustu fjárlögum því að það var kosningaár. Það hefur meðal annars verið vandi okkar í fjárlaganefnd að á kosningaári fór ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar fram með stórkostlegar fyrirætlanir um að setja fjármagn í hina og þessa hluti til þess jafnvel að liðka til fyrir atkvæðum í kosningunum. Sem betur fer fór ekki svo, landsmenn sáu í gegnum það. En skapaðar voru miklar væntingar og ýmis verkefni sett af stað sem við, því miður, höfum þurft að skera niður, falla frá, eða stórminnka fjármagn í. Ég veit að það eru nokkrir sem ganga sárir frá borði en þessu höfum við meðal annars þurft að taka á. Hvað varðar það hvar þess sér stað í fjárlögunum á milli umræðna, hagræðingartillögum hagræðingarhópsins varðandi kerfisbreytingar þá eru þær ekki margar sem finna má í þessum 

Virðulegur forseti. Fjárlagafrumvarp hvers árs er helsta stefnuplagg ríkisstjórnarinnar. Með fjárlagafrumvarpi 2014 er því miður boðuð afturhaldssöm atvinnustefna, byggðastefna sem stuðlar að veikingu landsbyggðar og óljós menntastefna. Fjármunir eru veittir til þeirra sem nóg hafa handa á milli frá þeim sem ekki eru aflögufærir. Virðulegur forseti. Þetta er því miður meginstefið í helsta stefnuplaggi ríkisstjórnarinnar. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið og niðurstaðan er að jákvæður heildarjöfnuður næst, ríflega 600 millj. kr. Það er mjög jákvætt að heildarjöfnuður skuli nást á árinu 2014 eins og áætlanir ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur gerðu ráð fyrir þótt gagnrýna megi með hvaða hætti það markmið næst. Frá hruni hefur tekist að loka fjárlagagati sem nam 216 milljörðum kr., ná verðbólgu niður úr 18,6% og hagvexti úr neikvæðri stöðu og þeim áföngum ber vitaskuld að fagna. Afar mikilvægt er að ríkissjóður komist sem fyrst í þá stöðu að mögulegt sé að hefja niðurgreiðslu skulda. Það skiptir máli fyrir efnahag landsins, fyrir velferðarkerfið og kjör almennings í landinu. Það gerir afnám gjaldeyrishafta auðveldara og skapar skilyrði fyrir minni verðbólgu og lægri fjármagnskostnað. Þetta eru stærstu áskoranirnar sem stjórnvöld standa nú frammi fyrir. Það sem veikir hins vegar stöðuna er að heildarjöfnuður er afar lítill og staðan því mjög brothætt. Þeir liðir sem valda óvissu um hvort áætlanir standist eru einkum breytingar á skilmálum um skuldabréf til Seðlabanka Íslands sem veitt var haustið 2008, hugsanlegur viðbótarkostnaður ef staða Íbúðalánasjóðs reynist verri en gert var ráð fyrir og bankaskattur á þrotabú gömlu bankanna þar sem skuldir þeirra eru skattstofninn. Við skulum skoða þetta aðeins nánar. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014 segir að endurskoða eigi skilmála skuldabréfs sem gefið var út til styrkingar á eiginfjárstöðu Seðlabanka Íslands. Ráðstöfunin á að spara ríkinu 10,7 milljarða kr. í vaxtagjöld. Ljóst er að þessi sparnaður er tilfærsla úr einum vasa ríkissjóðs í annan. Seðlabankinn verður af þessum tekjum og staða hans veikari sem því nemur. Því gæti þessi aðgerð haft áhrif á Seðlabankann og þar með ríkið með öðrum hætti. Breytingar á skilmálunum geta haft margvísleg áhrif á ríkissjóð: Neikvæð áhrif á eignastöðu Seðlabankans. Arðgreiðslur til ríkisins frá Seðlabankanum gætu orðið minni. Sjálfstæði Seðlabankans er ógnað þegar ríkið breytir einhliða skilmálum skuldabréfs. Verðbólga gæti aukist vegna peningalegrar slökunar. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir neinum hliðarverkunum af þessari aðgerð og enginn rökstuðningur færður fyrir þeirri framsetningu. Það veikir óneitanlega þá ályktun eða þá áætlun að 10,7 milljarðar kr. sparist vegna þessara skilmálabreytinga. Gert er ráð fyrir að veita þurfi Íbúðalánasjóði árlega 4,5 milljarða kr. í framlag frá ríkissjóði vegna slæmrar fjárhagsstöðu hans. Vel gæti verið að þessi útgjöld yrðu meiri. Frá árinu 2010 hefur þurft að afskrifa í rekstrarreikningi ríkissjóðs um 40 milljarða kr. eiginfjárframlög til sjóðsins. Í ríkisreikningi fyrir árið 2012 er þannig gjaldfærður 7,1 milljarður kr. vegna niðurfærslu á bókfærðum eignarhluta ríkissjóðs í Íbúðalánasjóði. Ríkissjóður þurfti á árinu 2013 að styrkja eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um 13 milljarða kr. með nýju stofnfjárframlagi. Óljóst er hvort afskrifa þurfi hluta þess framlags á árinu 2014 eða síðar ef eiginfjárstaðan rýrnar frekar frá því sem þegar er orðið. Staða Íbúðalánasjóðs er mjög erfið og veruleg óvissa er um rekstrarhæfi hans í núverandi umhverfi vegna lágs vaxtastigs og samkeppni á bankamarkaði í skjóli gjaldeyrishafta. Reiknaður vaxtamunur útlána og lántöku sjóðsins nægir ekki til þess að standa undir rekstrarkostnaði, vanskil eru mikil og uppgreiðsluvandinn er enn til staðar. Í því sambandi þarf einnig að horfa til þess hvað gerist þegar aðgerðir stjórnvalda til að lækka höfuðstól íbúðalána verða að veruleika og sjóðurinn gæti staðið frammi fyrir enn hærri uppgreiðslum útlána en nú er raunin. Sem dæmi um umfang vandans má nefna að í endurskoðaðri áætlun sjóðsins fyrir árið 2013 frá því í september sl. er áætlað að tap sjóðsins verði um 4,1 milljarður kr. á árinu 2013, en rekstrarafkoma sjóðsins eftir fyrstu sex mánuði ársins er neikvæð um tæplega 3 milljarða kr. Þetta er mun lakari afkoma en samkvæmt áætlun fjárlaga 2013 þar sem áætlað var að afgangur af rekstri sjóðsins yrði um 1,1 milljarður kr. Verulegar líkur eru á að ríkissjóður verði fyrir enn frekara tapi vegna þessarar stöðu sjóðsins. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að bankaskattur hækki og nái til fjármálafyrirtækja í slitameðferð. Deilt hefur verið um hvort sú útvíkkun á skattinum standist. Breytingarnar eiga að skila 14,2 milljörðum kr. árið 2014 og þar af 11,3 vegna fyrirtækja í slitameðferð. Ofan á það eiga líklega eftir að bætast rúmlega 20 milljarðar kr. vegna frekari hækkana til að standa straum af kostnaði við skuldaleiðréttingar, en frekari umræða um bankaskattinn bíður 3. umr. fjárlaga. Virðulegur forseti. Eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar var að lækka veiðigjaldið umtalsvert þannig að samkvæmt áætlunum lækka tekjur af því um 6,4 milljarða kr. á árinu 2014. Einnig tóku stjórnvöld ákvörðun um það á sumarþinginu að halda virðisaukaskatti af hótelum og gistihúsum í 7% þrepi með matvælum. Tekjutap vegna þessara ákvarðana stjórnvalda miðað við áætlanir sem gerðar hafa verið eru 7,9 milljarðar kr. Líklegt er að meðal ástæðna gífurlegrar fjölgunar ferðamanna hingað til lands sé veik króna og að á því hagnist hótel og gististaðir. Sjávarútvegurinn hagnaðist mjög á falli krónunnar á meðan almenningur og ríkissjóður tapaði. Við slíkar aðstæður og í ljósi stöðu ríkissjóðs leyfir 1. minni hluti fjárlaganefndar sér að fullyrða að lækkun þessara tekna hafi verið afar óskynsamleg og hafi haft umtalsverð áhrif á með hvaða hætti skorin er niður þjónusta sem ríkið veitir þeim sem helst þurfa á henni að halda, á opinberar fjárfestingar og vaxtarsprota atvinnulífsins. Virkjun hugvits, nýsköpun og aukin fjölbreytni í atvinnulífi er forsenda þeirrar auknu verðmætasköpunar sem Íslendingar þurfa til að greiða niður erlendar skuldir þjóðarbúsins, bæta lífskjör og byggja upp velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfi í fremstu röð. Einhver dapurlegustu tíðindin sem felast í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar og tengdum ráðstöfunum er alger skortur á framtíðarsýn í atvinnumálum eða áætlun um hvernig styðja megi við fjölbreyttara atvinnulíf. Samt er hér um að ræða lykilinn að því að Ísland sé samkeppnishæft við önnur lönd um unga fólkið okkar og að byggðir fái dafnað um land allt. Þótt auðlindagreinarnar séu okkur afar mikilvægar um fyrirsjáanlega framtíð eru vexti þeirra sett náttúruleg mörk. Hugvitinu sem auðlind eru engin slík takmörk sett eins og við höfum þrátt fyrir allt séð fjölda dæma um frá síðustu árum þar sem framsækin íslensk fyrirtæki hafa orðið til, gjarnan sprottin úr nánum tengslum við þær undirstöðugreinar sem fyrir eru. Vegna þessa var lögð sérstök áhersla á það í tíð síðustu ríkisstjórnar að hlífa stoðkerfi atvinnulífsins og samkeppnissjóðunum eins og kostur var og bæta í hvar og hvenær sem færi gafst. Nú fer jafn lítið fyrir sýn á þróun íslensks atvinnulífs og sýninni á peningamál þjóðarinnar eða hvernig íslenskum fyrirtækjum og heimilum verði tryggður stöðugri gjaldmiðill og viðráðanleg vaxtakjör. Stóra hættan er sú að sá niðurskurður og það afturhald í atvinnumálum sem fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar boðar valdi frekari samdrætti í verðmætasköpun og auki þannig vanda ríkissjóðs til lengri tíma litið vegna samdráttar í skatttekjum. Við slíku hafa m.a. Samtök iðnaðarins varað. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum boða íslensku atvinnulífi niðurskurð á hinum afar mikilvægu samkeppnissjóðum, Tækniþróunarsjóði og Rannsóknasjóði, skertum stuðningi við rannsóknir og þróun í atvinnulífi, samdrætti í stuðningi við vaxtarbroddinn skapandi greinar, skerðingu sjóðs til fjárfestinga í uppbyggingu fjölsóttra ferðamannastaða, brotthvarf sóknaráætlana landshluta og þeirrar merku nýjungar að færa ákvarðanir um útdeilingu fjármagns til verkefna í hendur heimamanna í hverjum landshluta, afnám fjárfestingarsjóðs til að efla fjárfestingar í fyrirtækjum á sviði umhverfislausna og afturköllun átaks um markaðssókn til að efla beinar erlendar fjárfestingar á því sviði. Stuðningur við rannsóknir og þróun í starfandi fyrirtækjum sem tekinn var upp árið 2009 í kjölfar hruns fjármálakerfisins sem liður í endurreisn atvinnulífsins hefur reynst fjölmörgum fyrirtækjum afar mikilvægur. Nýsköpun og þróun í starfandi fyrirtækjum eru líklega skjótvirkasta leiðin til að fjölga störfum og auka verðmætasköpun. Slíkur stuðningur er líka nauðsynlegur til að bæta samkeppnisstöðu Íslands í hugverkageiranum. Nú á að skera þennan stuðning niður og grafa þannig undan starfsumhverfi framsæknustu fyrirtækja okkar. Í nýrri greinargerð draga Samtök iðnaðarins upp með skýrum hætti hve miklum verðmætum samkeppnissjóðir atvinnulífsins hafa skilað. Arðurinn af fjárfestingu ríkisins í nýsköpun í gegnum Tækniþróunarsjóð einan mælist í tugum milljarða samkvæmt mati Samtaka iðnaðarins. Samdráttur í þeirri fjárfestingu dregur ekki aðeins saman hinn beina arð samfélagsins heldur versnar samkeppnisstaða Íslands gagnvart okkar vel menntaða unga fólki sem sækist eftir spennandi framtíðarstörfum. Sama á við um samdrátt í stuðningi við skapandi greinar sem hafa samkvæmt úttektum verið að skapa fjölda eftirsóttra starfa og vaxandi útflutningsverðmæti. Virðulegi forseti. Stefna nýrrar ríkisstjórnar í byggðamálum birtist með skýrum hætti í fjárlagafrumvarpinu og þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur flutt. Ég vil nefna hér nokkur dæmi. Á fundi ríkisstjórnarinnar sem haldinn var á Ísafirði 5. apríl 2011 var samþykkt að unnið yrði að því með Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnað. Í kjölfarið var skipaður starfshópur sem gerði tillögu um að grundvallarbreyting verði gerð á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Kerfið verði sjálfvirkt þar sem öllum breytingum á verði á raforkudreifingum yrði mætt með sjálfvirkum hætti án þess að sérstök ákvörðun þyrfti að liggja þar að baki. Einnig gerði starfshópurinn tillögu að breyttri fjármögnun niðurgreiðslna. Tillaga hópsins er að jöfnunargjald verði sett á hverja framleidda kílóvattstund sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur er á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Sá hái húshitunarkostnaður sem um 10% landsmanna býr við hefur stuðlað að búseturöskun og veikt samfélögin. Þessi þungi kostnaðarliður hefur áhrif á lífskjör og val til búsetu á þessum svæðum. Á 141. löggjafarþingi var lagt fram frumvarp samhljóða tillögum starfshópsins með þverpólitískum stuðningi. Með breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er vikið frá hinni pólitísku sátt. Hækkun er lögð til á lið um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku um 304 millj. kr. Gert ráð fyrir breytingum á lögum nr. 98/2004 þar sem tekið yrði upp sérstakt jöfnunargjald á þá raforku sem fer um dreifikerfi dreifiveitna til að standa undir fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku til almennra notenda. Þar sem álver og önnur stóriðja fá sína orku beint frá Landsneti, en ekki í gegnum dreifiveiturnar, munu þau ekki greiða þetta sérstaka jöfnunargjald. Stjórnvöld leggja því til aukinn kostnað á heimilin í landinu að því er virðist til að álver og stóriðja sleppi við að greiða gjaldið. Annað sláandi dæmi um forgangsröðun stjórnvalda í byggðamálum er að meiri hluti fjárlaganefndar lagði það til í fjáraukalögum að lögbundnar markaðar tekjur fjarskiptasjóðs rynnu ekki til sjóðsins. Um er að ræða 195 millj. kr. Þar með lenda verkefni sjóðsins í uppnámi og hinar dreifðu byggðir þurfa enn að bíða eftir bættum búsetuskilyrðum. Með lögum nr. 179/2011 samþykkti Alþingi samhljóða, þverpólítískt, að tekjur sjóðsins væru m.a. sértekjur af tíðnigjöldum sem til koma vegna uppboðs Póst- og fjarskiptastofnunar, eins og lög um fjarskipti segja til um. Hugmynd Alþingis þá með styrkingu sjóðsins var að stuðla að því að fjarskiptalegum skuggasvæðum landsins væri fækkað, m.a. vegna neyðar- og öryggissjónarmiða, en einnig að stuðla að enn frekari ljósleiðaravæðingu á torveldum svæðum. Sjóðurinn gerði ráð fyrir að nýta þessar tekjur til verkefna á árinu 2014. Ekki er gert ráð fyrir sértekjum á árinu 2014 enda ekkert tíðniútboð fram undan. Ljóst er því að geta sjóðsins til að sinna aðkallandi verkefnum mun verða lítil sem engin á árinu 2014, en samkvæmt þessu þarf sjóðurinn væntanlega að vinna á óverulegum uppsöfnuðum heimildum. Þá ber að minna á að fyrirliggjandi eru samningar um styrki vegna GSM-sendistaða við þjóðveg landsins og fjölsótta ferðamannastaði en auk þess stærsti samningurinn sem tengist háhraðanettengingum til þeirra landsmanna sem fjarskiptafyrirtækin hafa ekki getað sinnt, þar á meðal gervihnattasendingar til um 70 lögbýla. Virðulegi forseti. Þessi tvö dæmi sýna svo greinilega áherslur nýrra stjórnvalda í byggðamálum og frávik þeirra í þeim tillögum sem hér eru bornar fram og einnig í þeim tillögum sem eru í fjárlagafrumvarpinu, frávik frá pólitískri sátt sem myndast hafði aðeins fyrir örfáum mánuðum eða árum. 
            

Fyrirhugað er að gera hlé til að menn geti matast og haldið þannig fullri orku. Hentar það hv. þingmanni að gera hlé núna?

Já, það hentar ágætlega þó að frekar hefði ég nú kosið að fá að klára ræðu mínu fyrir mat.

Þá er þingfundi frestað til klukkan tvö og ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur frestað til klukkan tvö.

Virðulegur forseti. Ég hafði í ræðu minni fyrir hádegishlé talað um stöðu ríkissjóðs, þann árangur sem náðst hefur frá hruni og fagnaði því að stefnt er að því jákvæða markmiði að ná heildarjöfnuði á árinu 2014. Hann er tæpur, er um 660 millj. kr., og ég fór yfir óvissuþætti sem gætu ógnað þessari stöðu þannig að við gætum endað í neikvæðum heildarjöfnuði þegar upp væri staðið. Ég var búin að fara yfir afturhaldssama atvinnustefnu sem mér finnst birtast í þessu helsta stefnuplaggi ríkisstjórnarinnar, sem er fjárlagafrumvarpið, og einnig í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar sem hér eru til umræðu. Ég var byrjuð á að ræða um byggðastefnuna sem birtist í frumvarpinu, var búin að tala um jöfnun húshitunar og fjarskiptasjóð og benti á varðandi bæði þau atriði að horfið er frá þverpólitískri sátt sem náðist á síðasta kjörtímabili, um mitt síðasta kjörtímabil, og benti á slæm áhrif stefnubreytingarinnar á heimili landsins. Virðulegur forseti. Ég held þá áfram að ræða um byggðastefnuna. Skilaboð nýrrar ríkisstjórnar til byggða landsins eru einnig athyglisverð. Brotthvarf IPA-styrkja setur í uppnám verðmæt verkefni á sviði eflingar innviða víða um land. Í sóknaráætlun landshluta er ný nálgun á svæðasamvinnu og byggðaþróun í samstarfi allra ráðuneyta og Sambands íslenskra sveitarfélaga og felst í því að fjármunum sé útdeilt á grundvelli sóknaráætlana sem heimamenn á hverjum stað móta. Allt verkefnafjármagn sóknaráætlana er strikað út í fjárlagafrumvarpinu en meiri hluti fjárlaganefndar leggur til 85 millj. kr. framlag við 2. umr. fjárlaga. Það er til bóta en betur má ef duga skal. Undanfarin ár hefur umræða um byggðamál verið með öðrum og skýrari hætti en áður. Eftirtektarverð er vinna Byggðastofnunar um byggðir sem skera sig úr hvað varðar mikla fólksfækkun, erfitt atvinnuástand og óhagstæða aldursþróun undangengin ár. Unnið hefur verið með íbúum Raufarhafnar, Bíldudals, Skaftárhrepps og Breiðdalshrepps. Í þessari nýstárlegu nálgun felast sértækar aðgerðir og vinna með íbúum þar sem hin almennu stuðningsúrræði á sviði atvinnuþróunar, nýsköpunar og byggðaaðgerða duga ekki ein til. Verkefninu hefur verið fylgt úr hlaði með fjölsóttum íbúafundum um framtíðarsýn byggðanna, styrkleika og tækifæri. Þótt aðferðin sé miðuð við brothættar byggðir snertir hún stefnumótun í byggðamálum í heild. Má þar nefna stefnu í fjarskiptamálum, samgönguáætlun, jöfnun húshitunar á köldum svæðum, dreifnám, menntastefnu og yfirfærslu málaflokka frá ríki til sveitarfélaga. Byggðastofnun var tryggt fé, 50 millj. kr., á fjárlögum yfirstandandi árs til að vinna samkvæmt þessari nýju aðferð. Ný ríkisstjórn hefur slegið þessa mikilvægu vinnu Byggðastofnunar af og auk þess hætt við byggingu húsnæðis fyrir þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri í Skaftárhreppi sem hefja átti á þessu ári. Þekkingarsetrið er vel undirbúið samstarfsverkefni sem heimamenn höfðu bundið miklar vonir við og samtök sveitarfélaga á Suðurlandi sett ofarlega á forgangslista í sóknaráætlun landshlutans. Eftir standa byggðirnar vonsviknar. Mennta- og menningarmálaráðherra hefur boðað skipulagsbreytingar á námi í framhaldsskólum og háskólum. Í framhaldsskólum er um að ræða styttingu námstíma til stúdentsprófs og til prófa í starfsnámi og rætt er um sameiningar háskóla. Lítil umræða hefur farið fram um þessi áform meðal alþingismanna, í þingsal eða í nefndum þingsins nú á síðasta kjörtímabili og það sem liðið er af þessu nýhafna kjörtímabili. Um er að ræða flókin skipulags- og sameiningarferli sem undirbúa þarf vel og gæta þarf að hag bæði nemenda og starfsmanna skólanna. Svo virðist hins vegar að stjórnvöld hyggist framkvæma þessar breytingar með miklum hraði. Vísbendingar um það eru bæði í fjáraukalögum í ár og breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarp 2014. Í fjáraukalögum eru 300 millj. kr. færðar á nýjan lið ráðuneytisins sem ætlaður er til að framkvæma skipulagsbreytingar í framhaldsskólunum. Í breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið er óskað eftir 6. gr. heimild til að taka á leigu viðbótarhúsnæði fyrir framhaldsskóla og háskóla í tengslum við sameiningar, breytingar eða hagræðingu á starfseminni. Í skýringum með heimildarbeiðninni segir að verið sé að fara yfir rekstrarumhverfi skólanna með tilliti til hugsanlegrar sameiningar eða annarra breytinga á starfsemi þeirra og að ráðuneytið telji mikilvægt að hafa svigrúm til að takast á við þær með stuttum fyrirvara. Draga má af þessu þá ályktun að keyra eigi skipulagsbreytingarnar í gegn með hraði þannig að þær komi fram í breyttri þörf fyrir húsnæði á árinu 2014. Heimildarbeiðnin er galopin og veitir ráðherra heimild til að gera hvað sem er við hvaða skóla sem er. Varasamt er að veita svo opna heimild í fjárlagafrumvarpi án frekari skýringa eða umræðu um hvaða skóla eða landsvæði sé um að ræða eða um fagleg rök fyrir skipulagsbreytingunni. Rekstrarstaða framhaldsskólanna er mjög slæm og viðurkennt er að einingarverð sem greitt er til skólanna með hverjum nemenda sé of lágt. Gert er ráð fyrir að til að halda rekstri þeirra innan fjárheimilda með óbreyttum nemendafjölda þurfi um 250 millj. kr. viðbótarfjárveitingu. Því til viðbótar skortir fé til þróunarvinnu um bætt skólastarf. Auk þess flytja of margir skólanna halla frá árinu í ár yfir á það næsta. Hætta er á að ef fjármunir verða ekki veittir til að mæta vanda skólanna muni þeir ekki eiga annan kost en að vísa nemendum frá. Þar sem stjórnvöld skera einnig niður aðstoð við unga atvinnuleitendur getur verið að með þessum ákvörðunum sé verið að búa til vanda sem hefur kostnað og slæmar aukaverkanir í för með sér. Þótt stjórnvöld hugsi sér að breyta skipulagi skólanna og lækka kostnað við rekstur þeirra til lengri tíma geta þeir nemendur sem neitað verður um skólavist ekki beðið eftir að sú skipulagsbreyting fari að skila árangri. Allar greiningar sýna að í kreppu sé æskilegt að opna framhaldsskólana fyrir ungmennum en hins vegar, ef aðsókn er takmörkuð, valdi það félagslegum vandamálum langt fram eftir ævi ungmennanna sem verða fyrir aðgerðunum. Meiri hlutinn leggur til 100 millj. kr. til byggingar verkmenntahúss við Fjölbrautaskólann á Suðurlandi. Það er ánægjuefni að hreyfa eigi við því aðkallandi verkefni að nýju en hönnun hússins er lokið og til stóð með framlögum í fjárlögum 2013 og áætlun fyrir 2014 að ljúka byggingu hússins. Það skaut skökku við að falla frá eflingu starfs- og tæknináms þegar það er að sögn stjórnarliða eitt af stóru áherslumálunum. Áætlun um lok verksins liggur hins vegar ekki fyrir og það er afleitt því að það er ekki fyrr en sú áætlun er komin að útboð verksins getur farið fram. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að stjórnvöld hverfi frá stefnu sinni um frekari niðurskurð í heilbrigðiskerfi og er það vel. Tekið hefur verið tillit til gagnrýni minni hlutans og framlög hækkuð, einkum til Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri, en heilbrigðisstofnanir úti um land fá einnig aukin framlög og niðurskurðarkrafa er tekin til baka að mestu. Rekstrarstaða flestra stofnananna er mjög slæm á árinu 2013 og því er ástæða til að hafa áhyggjur af stöðu þeirra nú og á næsta ári þrátt fyrir aukin framlög sem lögð eru hér til. Ekkert verður af framkvæmdum á árinu 2014 á Heilbrigðisstofnun Vesturlands í Stykkishólmi eða á Heilbrigðisstofnun Suðurlands sem hefðu skipt miklu máli bæði vegna starfsaðstöðu en einnig sem möguleikar á hagræðingu til lengri tíma. Það sem sker í augu og er engan veginn ásættanlegt er að stjórnvöld leita í vasa þeirra sem lítið eiga fyrir til að greiða fyrir þessum aðgerðum. Þróunaraðstoð er lækkuð um 460 millj. kr., vaxtabætur lækkaðar um 500 millj. kr. og Starfsendurhæfingarsjóður um 295 millj. kr. Sú ákvörðun stjórnvalda að gefa milljarða afslátt af auðlindagjöldum til þeirra sem búa við afskaplega góð skilyrði en láta þá sem minna hafa milli handanna greiða aukið álag til að fjármagna þann afslátt er verulega ógeðfelld svo ekki sé meira sagt, virðulegi forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til niðurskurð á þróunaraðstoð þannig að hún verði alls um 0,23% af landsframleiðslu. Í frumvarpinu var ekki gert ráð fyrir skerðingu frá árinu í ár og 0,26% hlutfall af landsframleiðslu látið standa. Á 141. löggjafarþingi samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu með aðeins einu mótatkvæði, atkvæði núverandi formanns fjárlaganefndar, um hvernig ná mætti í áföngum markmiði Sameinuðu þjóðanna um þróunaraðstoð sem er 0,7% af þjóðarframleiðslu. Samkvæmt henni ætti hlutfallið að hækka í 0,28% á árinu 2014 sem væri hækkun um rúmar 600 millj. kr. ef sú áætlun sem þá birtist í þingsályktunartillögunni hefði staðist um þjóðarframleiðsluna. Í stað þess er framlagið lækkað um 460 millj. kr. eins og áður sagði. Markmið þróunarsamvinnu er skýrt tekið fram í þingsályktunartillögunni, þ.e. að leggja íslensk lóð á vogarskálar baráttunnar gegn fátækt og fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heims. Með virkri þátttöku á þessu sviði leitist Ísland við að uppfylla pólitískar og siðferðislegar skyldur sínar sem ábyrg þjóð í samfélagi þjóðanna. Alþjóðleg þróunarsamvinna er ein af meginstoðum íslenskrar utanríkisstefnu. Slegið er föstu í ályktuninni að barátta gegn fátækt, félagslegu ranglæti, misskiptingu lífsgæða og hungri í heiminum sé áfram þungamiðja í stefnu Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu. Jafnframt verði lögð rík áhersla á mannréttindi, jafnrétti kynjanna, réttindi barna, frið og öryggi. Leitast verði við að tryggja innbyrðis samræmi í utanríkisstefnu Íslands með tilliti til hnattrænna efnahags-, umhverfis- og öryggismála. Íslensk þróunarsamvinna endurspegli þannig þau gildi sem íslenskt samfélag stendur fyrir, virðingu fyrir lýðræði og mannréttindum, fjölbreytni mannlífs, umburðarlyndi, réttlæti og samstöðu. Þrátt fyrir þessa samþykkt leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að þróunaraðstoð verði skorin niður til þess að bæta megi stöðuna í íslensku heilbrigðiskerfi. Meiri hlutinn leggur þetta til á sama tíma og ríkulegur afsláttur er gefinn af tekjum af auðlindum þjóðarinnar. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að heildarupphæð til almennra vaxtabóta lækki um 5,6%. Vaxtabætur voru hækkaðar umtalsvert til að koma til móts við skuldug heimili í greiðsluvanda á síðasta kjörtímabili. Þær breytur sem stýra bótaupphæðinni eru laun og skuldir heimila. Minni hlutinn hefur ekki fengið að sjá nákvæma útfærslu á þessari lækkun. Líklegt er þó að launalágar, skuldugar barnafjölskyldur verði fyrir barðinu á þessari lækkun og þurfi með þessu móti að fjármagna framlög til heilbrigðiskerfisins að tillögu meiri hlutans. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að ríkið standi ekki við skuldbindingar sínar er varða greiðslur til Starfsendurhæfingarsjóðs sem nemur 295 millj. kr. Í lögum um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða er gert ráð fyrir þrískiptu framlagi af launum starfsmanna, frá lífeyrissjóðum og ríkinu til starfsendurhæfingarsjóða. Áætlað er að framlag atvinnurekenda og lífeyrissjóða muni á árinu 2013 nema nálægt 2 milljörðum kr. Meiri hluti fjárlaganefndar lítur svo á að það framlag sé meira en nægilegt til að sjóðurinn sinni verkefnum sínum að svo stöddu. Afar ólíklegt er þó, ef ríkið ákveður að breyta lögum þannig að það losni undan greiðslum til sjóðsins, að hinir samstarfsaðilarnir verði ánægðir með það. Starfsemi VIRK starfsendurhæfingarsjóðs verður því væntanlega í uppnámi á árinu 2014 og þann skaða bera öryrkjar. Enn leitar stjórnarmeirihlutinn til þeirra sem síst skyldi til að greiða fyrir afsláttinn til útgerðarinnar. Virðulegi forseti. Á 141. löggjafarþingi voru samþykkt lög um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Með lögunum eru ýmis ný ákvæði sem m.a. tíminn hefur kallað á, bæði fagleg og tæknileg. Á meðal grundvallarbreytinga með lögunum er að útvarpsgjaldið renni óskipt til Ríkisútvarpsins. Það þótti mikilvægt til að draga úr umsvifum RÚV á auglýsingamarkaði og til að stofnunin væri ekki háð duttlungum stjórnmálamanna um rekstrarfé enda gætu einhverjir þeirra haft horn í síðu hennar fyrir efnistök. Ný stjórnvöld ákveða að láta útvarpsgjaldið renna aðeins að hluta til starfseminnar og láta 600 millj. kr. renna í ríkissjóð til annarra verka. Að auki leggur meiri hluti fjárlaganefndar nú til að 215 millj. kr. verði skornar niður til viðbótar en leyfilegur auglýsingatími verði lengdur á móti. Stjórnendur Ríkisútvarpsins telja að þessi viðbót muni leiða til uppsagna fleiri starfsmanna en nú þegar er raunin. Svo virðist sem stjórnvöld hafi ákveðið að veikja Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, og því mótmælir 1. minni hluti. Atvinnuleysi hefur minnkað umtalsvert frá hruni og stendur nú í rúmum 4%. Það er þó óásættanlega hátt hlutfall sem þýðir að enn eru um 7.000 einstaklingar án atvinnu. Há niðurskurðarkrafa er gerð á Vinnumálastofnun, svo há að talið er að hún muni ekki geta sinnt hlutverki sínu hvað varðar ráðgjöf til atvinnuleitenda og miðlun atvinnu. Það er alvarlegt mál og mikilvægt að á milli umræðna verði starfsskilyrði stofnunarinnar bætt þannig að hún geti uppfyllt sitt lögbundna hlutverk. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili vann sameiginlega að samþykktum um breytt vinnulag um úthlutun safnliða. Breytingarnar miðuðu að auknu gegnsæi við útdeilingu opinberra fjármuna til sveitarfélaga vegna einstakra verkefna, félagasamtaka og einstaklinga. Forgangsröðun útdeilingarinnar ætti því í ríkari mæli eftir breytingu fjárlaganefndar að byggjast á stefnumótun og þarfagreiningu og í kjölfarið eftirliti. Öll nefndin var samstiga enda engin flokkapólitík til staðar þegar bæta á vinnubrögð við skiptingu opinberra fjármuna. 1. minni hluti leggur á það áherslu að ekki verði horfið til fyrra horfs í vinnu nefndarinnar en ef gallar finnist á nýrri aðferð eða nýju skipulagi verði farið í vinnu við frekari umbætur. Vinna fjárlaganefndar við afgreiðslu mála fyrir 2. umr. fjárlagafrumvarpsins hefur einkennst af flýti og örum breytingum á tillögum og skjölum. Það vinnulag gagnrýnir 1. minni hluti og varar við því að vegna þess geti mistök átt sér stað sem geti kallað á vandamál á árinu 2014 í rekstri stofnana. Fyrsti minni hluti leggur fram breytingartillögur sem unnar eru af Samfylkingunni. Tillögurnar sem eru á þskj. 359 eru viðbrögð við tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og við fjárlagafrumvarpinu. Hér er um nokkur áhersluatriði að ræða en hvergi nærri tæmandi yfir það sem breyta þyrfti til að stefna stjórnvalda fari saman við stefnu Samfylkingarinnar. Gerð er tillaga um aukna tekjuöflun með hærri veiðigjöldum og leigu á makrílkvóta, með 14% virðisaukaskatti á hótel- og gistiþjónustu, hertu skatteftirliti og hærri bankaskatti. Breytingartillögurnar gera einnig ráð fyrir að gjaldskrár hækki ekki á árinu 2014, að framhaldsskólar fái nauðsynlegt rekstrarfé, reiknað er með framlagi til samkeppnissjóðanna, nýsköpunar og skapandi greina og til Ríkisútvarpsins. Einnig er gerð tillaga um bætta byggðastefnu með öflugri sóknaráætlun landshluta, stuðningi við brothættar byggðir, jöfnun húshitunar og framlagi til fjarskiptasjóðs. Þá fær Landspítalinn og aðrar heilbrigðisstofnanir aukin fjárframlög samkvæmt tillögunni. Gert er ráð fyrir aðgerðum fyrir tekjulægstu hópa samfélagsins og skattalækkunum sem miða að því að hækka viðmiðunartekjumörk lægsta skattþrepsins. Að lokum þetta, virðulegi forseti. Mikið álag hefur verið í hv. fjárlaganefnd og því skiljanlegt að fulltrúar hennar, bæði í meiri og minni hluta, hafi verið við þær aðstæður á köflum viðkvæmir fyrir áreitum og brugðist við í samræmi við það. Ég þakka fulltrúum fjárlaganefndar fyrir samstarfið í vinnu við fjárlagafrumvarpið en auðvitað eigum við enn eftir að vinna með það á milli 2. og 3. umr. þar sem formaður nefndarinnar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hefur kallað frumvarpið inn til nefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir framsöguræðu hennar. Hún talar hér fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Miklu samdráttarskeiði velferðarstjórnarinnar, sem í sátu Samfylking og Vinstri grænir, er sem betur fer að ljúka. Það sýnir fjárlagavinnan. Það virðist vera að koma viðspyrna. Það er á einhvern hátt þannig að hvorki er hægt að líta til nútíðar né framtíðar fyrir fyrri ríkisstjórnarflokkum. Það kom bersýnilega í ljós í fyrri hluta ræðu þingmannsins. Það þýðir ekki að syrgja að ekki hafi verið farið í ólöglegt aukaveiðigjald, eins og Samfylkingin og Vinstri grænir lögðu til á síðasta kjörtímabili til tekjuauka fyrir ríkissjóð, vegna þess að það var einfaldlega ekki framkvæmanlegt. Hér á þinginu komu fyrri stjórnarflokkar þessum ólögum í gegn. Á það skal minnst, virðulegi forseti, að því gjaldi sem Samfylkingin og Vinstri grænir ætluðu að sækja er útgerðin að skila í auknum skatttekjum. Það er ómögulegt að ætla einhvern veginn að reyna að leiðrétta þennan misskilning hjá þessum flokkum því að sami söngurinn er sunginn aftur og aftur og líklega trúa þingmenn þessara flokka að þetta sé satt, en staðreyndin er önnur. Ég ætla ekki að fara líka yfir sorgina yfir því að hér var ekki lagður virðisaukaskattur á ferðaþjónustuna. Staðreyndin er sú að yfirstandandi ár var rekið með 20 milljarða kr. tapi og það er viðskilnaður síðustu ríkisstjórnar við ríkisfjármálin. Mig langar að spyrja í framhaldi af þessu: Hvað sér þingmaðurinn því til fyrirstöðu að núverandi meiri hluti fjárlaganefndar geri það að tillögu sinni að færa þróunaraðstoð Íslendinga niður í sömu prósentutölu af þjóðartekjum og var 2011 og 2012 þegar Samfylking og Vinstri grænir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hún talar um að samdráttarskeiði sé lokið. Í upphafi síðasta kjörtímabils var staðan þannig á ríkissjóði að langt fram eftir ári 2010 vofði gjaldþrot yfir. Staðan var mjög alvarleg. Hallinn var 216 milljarðar kr. Verðbólga var 18,6% og hagvöxtur var neikvæður um 6%, ef ég man þá tölu rétt. Grípa þurfti til róttækra aðgerða og það gerði ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Það eru gleðilegar fréttir að aðeins rúmum fjórum árum síðar horfum við fram á heildarjöfnuð í ríkisfjármálum, að við náum að loka gatinu. Það eru jákvæðar, góðar fréttir en auðvitað byggir sá árangur á því sem gerðist á síðasta kjörtímabili. Hann byggir á árangri ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Hv. þingmaður talar um ólöglegt aukaveiðigjald. Tæknileg vandkvæði voru á frumvarpi síðustu ríkisstjórnar um veiðigjaldið þannig að nefndin sem reikna átti út veiðigjaldið gat ekki fengið þær upplýsingar sem hún þurfti. Þær voru til en það vantaði heimildir. Það sem þurfti þá að gera var að afla heimildanna til að nefndin gæti unnið en það var ekki 

Virðulegur forseti. Ég þakka hreinskilið svar því að hv. þingmaður fór akkúrat yfir það sem ég sagði, að ekki hefði verið hægt að framfylgja þeim ólögum sem voru sett í tíð Samfylkingar og Vinstri grænna. Það var ekki hægt að innheimta gjaldið. Þar stóð hnífurinn í kúnni. Þess vegna varð að fella þetta sérstaka veiðileyfagjald niður og innheimta tekjur til ríkissjóðs hjá útgerðinni með skatttekjum. Svo einfalt er þetta, en sífellt skal þessi söngur sunginn, í hverju einasta viðtali og hverri einustu ræðu sem fulltrúar Samfylkingarinnar tjá sig um þetta mál. Ég veit að hv. þingmaður náði ekki að svara spurningunni um þróunaraðstoðina. Ég vonast til að hún komist í það í seinna andsvari þótt það sé bara ein mínúta. Mig langar til að leggja hér aðra spurningu fyrir hv. þm. Oddnýju Harðardóttur. Harkalega hefur verið ráðist að ríkisstjórninni varðandi bankaskattinn. Það hefur verið ráðist svo harkalega að ríkisstjórninni að sagt hefur verið að ekki sé hægt að innheimta hann, hann sé ólöglegur og að ekki hafi verið farið í hann af síðustu ríkisstjórn vegna þess að tæknilega hafi það ekki verið hægt. Í þessu nefndaráliti gerir þingmaðurinn það að tillögu sinni að hækka bankaskattinn um 6 þús. millj. kr. Er þetta ekki tvískinnungur, 

Virðulegi forseti. Það sem þurfti að gera á sumarþinginu varðandi veiðileyfagjaldið var að afla nefndinni heimildar til að reikna út gjaldið. Það var hins vegar ekki gert.  Auðvitað eigum við að fylgja samþykktri þingsályktun um þróunaraðstoð. Hv. þingmaður talar mikið um sjálfstæði þingsins. Það er búið að fela framkvæmdarvaldinu að fylgja þessari þingsályktun eftir; þess vegna finnst mér að framkvæmdarvaldið eigi að gera það. Varðandi bankaskattinn þá var ekki hægt að leggja hann á út af því að það var ekki búið að skilgreina skattstofninn  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð þó að viðurkenna að mér fannst hv. þingmaður skauta nokkuð létt frá viðskilnaði síðustu ríkisstjórnar, en ég hef betra tækifæri til að fara yfir það seinna í dag og á morgun, í það minnsta. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þrjú atriði. Hv. þingmaður nefndi réttilega vanda Íbúðalánasjóðs og tilgreindi að ef áætlanir fara fram sem horfir - mér sýnast að vísu komnar 60 þús. millj. í hann frá árinu 2008. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju var ekki gripið til neinna aðgerða sem duga á síðasta kjörtímabili, því að það hefur verið fyrir séð í mjög langan tíma hver vandi Íbúðalánasjóðs er? Ég spurði sjálfur hvað eftir annað, tók það upp í þinginu en gert var lítið úr vandanum sem hv. þingmaður bendir réttilega á að er gríðarlegur. Vandinn er eitt af því sem síðasta ríkisstjórn lét eiga sig að taka á og þessir gríðarlegu fjármunir, sem slaga hátt upp í nýjan landspítala, duga ekki til að leysa hann. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann út í sjónarmið hans varðandi markaðar tekjur. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á því að 1/5 af ríkistekjunum eru svokallaðar markaðar tekjur? Að lokum vil ég spyrja út í Ríkisútvarpið. Hv. þingmaður sagði að það skipti máli að útvarpsgjaldið væri ekki skert því að hætta væri á því að það yrði þá háð duttlungum stjórnmálamanna, ef ég vitna rétt í hv. þingmann. Ég vil spyrja: Fór allt útvarpsgjaldið til Ríkisútvarpsins í tíð síðustu ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Varðandi Íbúðalánasjóð held ég að hv. þingmaður geti ekki fundið annað en að sú sem hér stendur hafi haft áhyggjur af stöðu hans og áhrifum af erfiðri stöðu á ríkissjóð, sem getur virkað í báðar áttir. Við vorum auðvitað að átta okkur á stöðu sjóðsins þegar rykið var að setjast eftir bankafallið. Það má vera að menn hafi verið bjartsýnir á einhverju ákveðnu tímabili og gert ráð fyrir að uppgreiðsluáhættan væri ekki eins mikil og hún reynist vera. Síðan er það auðvitað vaxtamunurinn sem hefur áhrif þarna og það er hálfspaugilegt eða kaldhæðnislegt að það sem gæti bjargað stöðu sjóðsins séu hærri vextir, en það mundi auðvitað fara illa með aðra starfsemi í landinu. Íbúðalánasjóður er vissulega áhyggjuefni. Það þarf að fara í skipulagsbreytingar þar en ekki má gleyma félagslegu hlutverki sjóðsins. Það þarf að skilgreina það hlutverk og gera ráð fyrir því. Það er algert lykilatriði en taka þarf á vanda sjóðsins því að búið er að koma honum í mjög erfiða stöðu sem erfitt er að sjá út úr. Varðandi markaðar tekjur held ég að hv. þingmaður þekki vel mitt sjónarmið hvað þær varðar og ég er tilbúin til samstarfs við hann og fleiri við að finna út úr því hvernig löggjafarvaldið getur stjórnað stofnanaþróun í landinu en dregið úr mörkuðum tekjum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ef marka má nefndarálit 1. minni hluta þá verða framlögin í Íbúðalánasjóð 69 þúsund millj. kr. Það er augljóst að ekki var tekið á vanda sjóðsins á síðasta kjörtímabili. Ég spyr líka að þessu vegna þess að hér fór hv. þingmaður yfir mörkuðu tekjurnar. Við erum hér að tala um fjarskiptasjóð sem er með opinn tékka á Farice og mér fannst hv. þingmaður skauta ansi létt í gegnum þann vanda í ræðu sinni og í umræðunni hér. Ég er ansi hræddur um að við séum með annan lítinn Íbúðalánasjóð í Farice, ég vona að það sé ekki jafn stór upphæð. Ef menn vilja tala um ríkisfjármálin af einhverri ábyrgð þá eiga menn að horfa á vandamálið og tala um það. Við verðum að leysa það. Svo bíð ég eftir svari hv. þingmanns út af útvarpsgjaldinu. 

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að ekkert hafi verið gert varðandi Íbúðalánasjóð á síðasta kjörtímabili  Það er sérstakur þjónustusamningur undir Farice en lögbundnar markaðar tekjur vegna 4G-útboðanna áttu að fara í verkefni í dreifðum byggðum landsins. 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann að nokkrum hlutum. Ég virði það við hv. þingmann að hún er þó með tekjuöflunarleiðir á móti þessum ágætu útgjöldum sem hún leggur til, hún er þarna með gjald á bankastarfsemi. Ég velti fyrir mér af hverju hún lagði það ekki á í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar þar sem hv. þingmaður var fjármálaráðherra um tíma. Einnig er henni tíðrætt um afslátt til sjávarútvegsins á veiðileyfagjöldum. Ég spyr hana hvernig hún hugsi sér þessa hækkun á veiðileyfagjaldinu um 5,8 milljarða. Ætlar hún að hækka það enn þá meira? Eins og hv. þingmaður veit var veiðileyfagjaldið hækkað verulega til stórútgerðarinnar, til uppsjávarflotans en lækkað til smærri útgerða, til botnfisksveiðanna. Í nýjum Hagtíðindum kemur í ljós að ágæt afkoma er á sjávarútveginum í heild. Afkoman er langbest í uppsjávargeiranum þar sem hún er langt yfir 30%, en lægst í smábátaflotanum, meðaltalið þar er 7%. Ég spyr: Hvernig ætlar hv. þingmaður sér að leggja þessi gjöld á og skipta þeim á flotann?

Virðulegur forseti. Sú sem hér stendur hefur alltaf sagt að ef það væri hægt að leggja skatt á skuldir þrotabúanna, ef það væri löglegt og tæknilega mögulegt, ætti að gera það. En það var með þrotabúin eins og svo margt annað - heimilin og fyrirtækin og ríkissjóð í rauninni - fram eftir síðasta kjörtímabili, að erfitt var að vita hver skuldaði hvað í þessu landi. Þannig var staðan hjá okkur. Og skattstofninn undir sérstaka bankaskattinum sem á að skattleggja þrotabúin um er skuldir þrotabúanna. Núna eru þær skilgreindar í rauninni, það er nokkurn veginn komin skilgreining á stofninum sem leggja á skattinn á. Það var ekki raunin framan af síðasta kjörtímabili og það er ástæðan fyrir því að ekki var hægt að gera þetta. Við hefðum svo sannarlega haft þörf fyrir þá aura þegar staðan hér var sem erfiðust. Hv. þingmaður talar um veiðileyfagjaldið og þann afslátt sem gefinn hefur verið á því og spyr hvernig þetta sé hugsað í breytingartillögum. Við miðum við tillögur minni hluta atvinnuveganefndar um veiðigjald sem lagðar voru fram í sumar. Þar er aukinn afsláttur fyrir lítil fyrirtæki og meðalstór. Frímarkið er fært upp þannig að það nái yfir ef ég man rétt um 400 fyrirtæki, 

Virðulegi forseti. Mér finnst svolítið skondið að það er verið að leggja til aukningu á veiðileyfagjöldum en í sömu andrá á að leggja til aukinn afslátt. Það er sem sagt verið að mismuna fyrirtækjum. Það á að mismuna fyrirtækjum. Er það tilfellið að hv. þingmaður ætli að skattleggja enn þá meira? Þeim fyrirtækjum sem borga obbann af veiðileyfagjöldunum fannst nóg um. Markmiðið er sem sagt að auka álögurnar á þau enn þá meira. Á síðasta ári var tæplega 50% aukning á veiði sem skýrir að hluta þessa góðu afkomu hjá uppsjávarskipunum en við sjáum að nú er útlit fyrir að þau nái ekki einu sinni síldarkvótanum. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur áður úr þessum ræðustóli talað fyrir hag útgerðarinnar og það er ágætt. Hann þekkir vel til þeirrar starfsemi. En hins vegar er staðreyndin þessi: Auðlindin er þjóðarinnar  
             En varðandi spurningu hv. þingmanns þá gerðum við ráð fyrir tillögunni alveg nákvæmlega eins og hún var upp sett hjá minni hluta atvinnuveganefndar og sett fram á sumarþingi og hv. þingmaður þekkir vel því ég held meira að segja að hann hafi verið í þeirri nefnd. Það er miðað við fiskveiðiárið en inni í tölunni okkar er líka leiga á makríl.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta í fjárlaganefnd við fjárlagafrumvarp 2014 og ætla í upphafi að fara nokkrum orðum um það vinnulag sem hefur einkennt meðferð þessa fjárlagafrumvarps núna á haustdögum. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins fékk meiri tíma, eins og kunnugt er nú orðið, til að leggja fram þetta frumvarp, þ.e. lengri tíma en lögin gera ráð fyrir hvað varðar þingsetninguna. Því urðu vikurnar þrjár að auki til að hægt væri að vinna þetta betur. Þrátt fyrir það tekst okkur ekki að halda starfsáætlun, a.m.k. ekki hvað þetta frumvarp varðar og áætlun um framlagningu þess, og að öllum líkindum ekki starfsáætlunina eins og hún var lögð fram í upphafi. Eftir að þingið og fjárlaganefnd fengu frumvarpið til umfjöllunar hefur orðið töluverður dráttur á afgreiðslu úr nefndinni, og breytingartillögur við það bárust seint frá ríkisstjórninni. Það var ekkert við fjárlaganefnd að sakast hvað það varðar, það er fyrst og fremst ríkisstjórnin sem skilaði seint af sér. Þetta vinnulag skerðir sjálfstæði þingsins og þingnefnda og gefur þeim mun minna svigrúm til vinnu og umræðu. Maður upplifir svolítið eins og gamlir stjórnarhættir séu að ryðja sér til rúms þar sem þingið tekur það sem að því er rétt og löggjafarvaldið er sett undir framkvæmdarvaldið í einu og öllu þegar svona mikill hraði er á og lítill tími til að mynda sér skoðanir. Þetta er ekki í anda þess lærdóms sem við eigum að hafa dregið af lestri skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um aðdraganda og orsakir hrunsins þar sem meðal annars er fjallað um slíkt vinnulag og enn síður í anda þess sem forseti Alþingis hefur boðað um sjálfstæði þingsins og virðingu. Ég tel að hvort tveggja hafi sett niður með vinnulaginu í kringum það fjárlagafrumvarp sem við fjöllum nú um. Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið er mikilvægasta þingmál hverrar ríkisstjórnar. Aftur og enn segi ég, hef sagt það hér áður, að mér finnst of fáir sitja og hlusta, a.m.k. þannig að okkur gefist færi á að vita hvort fólk tekur beinan þátt. Í fjárlagafrumvarpinu birtist meginstefna ríkisstjórnar um það hvernig hún hyggst hafa áhrif á samfélagið og samfélagsgerðina. Eðli málsins samkvæmt nær hvert fjárlagafrumvarp til eins árs í senn og mælir fyrir um tekjuöflun og hvernig útgjöldum ársins skuli háttað. Hvert fjárlagafrumvarp er hins vegar varða á lengri leið um mótun samfélags, skiptingu skatttekna og stefnu stjórnvalda í átt til þeirrar samfélagsgerðar sem stjórnmálamenn og flokkar stefna að. Í ljósi þess er rétt að bera saman þá stefnu sem var mótuð af hálfu vinstri flokkanna í fjárlögum fyrsta kjörtímabil eftir hrun og þá sem nú liggur fyrir af hálfu hægri stjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Strax að loknum kosningum vorið 2009 var lagður grunnur að þeirri aðferðafræði sem beitt var við uppbyggingu efnahagslífsins. Hún fólst annars vegar í því að afla ríkinu nýrra tekna til að mæta miklu tekjufalli í kjölfar hrunsins og auknum útgjöldum, svo sem vegna aukins atvinnuleysis og hækkandi vaxtagreiðslna. Þar með var hægt að milda óumflýjanlegan niðurskurð í útgjöldum sem hins vegar var útfærður þannig að vægi niðurskurðar í útgjöldum yrði hlutfallslega mest í rekstri og stjórnsýslu ríkisins en minnst í velferðar- og heilbrigðismálum. Af því að við erum nú að fjalla hér um mismun á stefnum og aðferðafræði við að fást við fjárlög ríkisins langar mig að vitna til viðtals við Guðmund Jónsson prófessor sem var á miðvikudaginn í morgunútvarpinu þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnir fyrr og síðar hafa glímt við hallarekstur í ríkisbúskapnum með því að draga saman seglin, en það er fyrst í kreppunni miklu á fjórða áratug 20. aldarinnar sem veruleg andstaða kemur fram við þessa hugsun, að hreinlega draga saman seglin í ríkisbúskapnum og reyna að fá þannig jöfnuð og reyna að koma aftur á jafnvægi í hagkerfinu.“ Margar ríkisstjórnir hafa með hjálp stofnana og hagfræðinga bent á það eða viljað fara þá leið að auka umsvif ríkisins til þess að halda uppi og jafnvel auka eftirspurn. Þessi stefna er gjarnan kennd við breska hagfræðinginn John Maynard Keynes. Fleiri voru með svipaðar hugmyndir á þessum tíma. En áfram í þessu viðtali. Hann segir: „Víða um lönd þegar leið á kreppuna sérstaklega þá sveigðust ríkisstjórnir æ meira í þessa átt, að reyna að auka umsvif ríkisins í þeirri von að atvinna mundi aukast og eftirspurn mundi aukast og fólk færi að eyða peningum.“ Síðan segir að aðgerðir í gegnum opinbera kerfið séu taldar hafa jákvæð áhrif á hagvöxt heimilanna með aukinni neyslu og þá fyrirtækjanna með því að örva fjárfestingar hjá þeim. Svo vitnar hann til hinnar aðferðarinnar, þ.e. sem kennd hefur verið við hægrið, Thatcher-ríkisstjórnina og Reagan, þar sem áherslan var lögð á að halda ríkisfjármálunum í góðu horfi og einblína frekar á framboðshlið hagkerfisins, eins og hann segir, og reyna að bæta hagkvæmni fyrirtækja og framleiðslu. Hann segir líka að þessi hægri stefna hafi ekki elst vel, stefnan þar sem áherslan er ekki á að beita ríkisfjármálum til þenslujöfnunar í hagkerfinu, þ.e. auka útgjöldin á tímum samdráttar og draga saman ríkisútgjöldin á tímum mikils hagvaxtar. Það á að leggja þessa stefnu til hliðar og einbeita sér bara að peningastefnunni og reyna að hafa áhrif á umsvif í hagkerfinu í gegnum vextina. Hún komst í þrot árið 2008 því að seðlabankar voru komnir með vextina næstum því niður í núll og þá var ekkert svigrúm eftir í peningastefnunni til að hafa áhrif á hagkerfið. Hann vitnar áfram í þessa stefnu og til Bretlands þar sem hann segir að hagvöxturinn hafi verið hægur. Þrátt fyrir blikur á lofti og örlítið bættan hag er efnahagurinn í Bretlandi almennt ekki góður og hefur verið dregið gífurlega úr ríkisútgjöldum sem hefur komið harkalega niður á velferðarkerfinu þar. Það er akkúrat það sem við höfum gagnrýnt núverandi ríkisstjórn fyrir. Meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem mikið hefur verið gagnrýndur í þessum ræðustól, hefur endurskoðað ráðgjöf sína og afstöðu til ríkisfjármálastefnunnar, segir prófessorinn, og leggur nú meira kapp en áður á að ríkisstjórn beiti örvunaraðgerðum en ekki þessum stífu aðhaldsaðgerðum eins og hann hefði gert og gerði hér á árum áður. Virðulegi forseti. Á bls. 2 í nefndaráliti mínu er ágætistafla sem sýnir hlutfallslegan samdrátt í útgjöldum ríkisins og samanburð við fjárlögin frá 2010 og fram til ársins 2013 sem tekinn er beint upp úr fjáraukalögum 2009. Ég hvet þingmenn og aðra til að rúlla yfir hana. Sumarið 2009 var gripið til umfangsmikilla aðgerða innan þágildandi fjárlaga sem skiluðu ríkissjóði 22 milljörðum kr. upp í hátt í 200 milljarða kr. halla sem þá virtist stefna í. Samhliða því að dregið var úr útgjöldum og nýrra tekna aflað var lagt upp í mikilvægar kerfisbreytingar sem lýstu stefnu stjórnarflokkanna í skattamálum. Nýtt þrepaskipt skattkerfi var innleitt sem hafði það að markmiði að auka tekjur, gera skattkerfið skilvirkara og síðast en ekki síst réttlátara en áður hafði verið. Í þrepaskiptingu skattkerfisins fólst ákvörðun um að færa byrðar efnahagshrunsins í efri tekjulögin en reyna að hlífa þeim sem lægri tekjur höfðu sem best við gátum. Árin á undan hafði verið innleiddur flatur tekjuskattur í einu þrepi óháð tekjum að frátöldum persónuafslætti. Áttu þessar nýfrjálshyggjuáherslur í skattamálum sinn þátt í ört vaxandi misskiptingu árin fyrir hrun. Tekinn var upp auðlegðarskattur á hreina eign umfram ákveðin mörk og skattur á fjármagnstekjur var tvöfaldaður en tekið upp frítekjumark sem hlífði venjulegum sparnaði. Skattur á hagnað fyrirtækja var sömuleiðis hækkaður og færður nær því sem annars staðar þekktist. Þessar aðgerðir skiluðu þá þegar miklum árangri og hafa alla tíð síðan verið grunnurinn í bættri og sanngjarnari tekjuöflun ríkissjóðs. Segja má að þær aðgerðir sem gripið var til á þessum tíma hafi verið lykillinn að því að forða landinu frá þroti og um leið að móta samfélag í anda þeirra ríkisstjórnar sem þá var við völd, samfélag aukins jöfnuðar. Áfram var haldið á sömu braut í fjárlögunum fyrir árið 2010. Farin var blönduð leið aukinna tekna og niðurskurðar í útgjöldum ríkisins. Enn voru markmiðin þau sömu, að reyna eftir bestu getu að vinna hratt á hallarekstri ríkissjóðs og forðast þjóðargjaldþrot, en leggja á sama tíma grunn að betra samfélagi sem rísa mundi úr efnahagshruninu. Áfram var sömu aðgerðum beitt, velferðarkerfinu hlíft en hlutfallslega mestar byrðar lagðar á rekstur og stjórnsýslu. Samanlagðar aðgerðir í tekjuöflun og lækkun útgjalda skiluðu ríkissjóði um 55 milljörðum kr. á árinu 2010. Fjárlög áranna 2011 og 2012 báru sömu merki. Áfram var haldið með leið blandaðrar tekjuöflunar og lækkunar útgjalda sem skilaði miklum árangri við afar erfiðar aðstæður. Tekjur jukust jafnt og þétt vegna þeirra aðgerða sem áður hafði verið gripið til og það forðaði frekari niðurskurði í útgjöldum. Með nýjum tekjum tókst að verja grunnþætti samfélagsins og ekki síður störf og koma þannig í veg fyrir gríðarlegt atvinnuleysi sem spáð var í kjölfar efnahagshrunsins. Þegar upp var staðið var hlutfall tekna og niðurskurðar í útgjöldum nánast það sama í fjárlögum áranna 2010–2013. Halli á ríkissjóði af stærðargráðunni 200 milljarðar kr. var lækkaður um nær helming með tekjuöflun á móti lækkun útgjalda. Á bls. 3 í nefndarálitinu er ágætismynd sem sýnir hallann á ríkissjóði í milljörðum talið, nokkuð sem ég held að við þurfum ekkert að deila um. Þetta eru einfaldar staðreyndir sem við finnum í reikningum ríkisins og í fjárlögum. Það kemur reyndar einnig fram í fjáraukalögunum, sem við fjölluðum hér um í gær, hvernig agaleysið í fjármálunum var síðustu þrjú árin fyrir hrun þar sem framúrkeyrslan var mikil. Hins vegar kom þar líka fram að þrátt fyrir erfiðleikana hefur það þó batnað. Árangurinn af þeim aðgerðum og aðferðafræði sem beitt var í fjárlögum fyrstu árin eftir hrun, og ég hef hér aðeins farið yfir, er óumdeildur og kom vel fram í fjárlögunum 2013 sem voru fyrstu fjárlög frá hruni án niðurskurðar í grunnþjónustu, velferðar- og heilbrigðiskerfi landsins. Ísland stendur nú nær öðrum norrænum þjóðum en áður í því hvernig tekna er aflað og velferðar- og menntakerfið stendur eftir sem grunnstoð opinberrar þjónustu þrátt fyrir umtalsverðar þrengingar vegna hrunsins sem við skulum ekki gera lítið úr. Hagvöxtur á Íslandi hefur verið mun meiri en í öðrum löndum og ris efnahagslífsins sömuleiðis hraðara og meira. Það sem er mest um vert er að Ísland hefur að nýju öðlast traust á alþjóðavettvangi, sem áður var ekkert, og íslensk þjóð aftur fengið trú á sjálfri sér og eigin getu til að takast á við erfiðleika samtímans. Eins og kom fram áðan hefur meiri agi og eftirfylgni verið með fjárlögum á undanförnum árum og áætlanagerð hefur stórlega batnað. Um það vitnar fjármála- og efnahagsráðherra í frumvarpi til fjáraukalaga 2013 þar sem segir meðal annars, með leyfi forseta: „Þannig kemur fram að á árabilinu 1998 til 2008 var meðaltal frávika í fjáraukalögum um 5% af frumútgjöldum fjárlaga þrátt fyrir að óreglulegir liðir séu undanskildir. Þótt nokkur hluti frávikanna hafi verið vegna launa- og verðlagsbóta í kjölfar kjarasamninga nokkur árin má telja að frávikin hafi í gegnum tíðina verið í þeim mæli að þau samrýmist varla því hlutverki sem fjáraukalögum er ætlað að gegna í fjárlagagerð og stjórn ríkisfjármálanna. Þannig hefur í of miklum mæli verið vikist hjá því að fjalla um eða standa við ákvarðanir um fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir í fjárlögum, sem hefur haft í för með sér að útgjaldarammar hafa ekki haldið og mál eru tekin upp aftur í fjáraukalögum. Mikilvægt er að sporna við þessari tilhneigingu með því að beita agaðri vinnubrögðum við gerð og framfylgd fjárlaga. Reyndar sýnir myndin líka að aukið aðhald í ríkisfjármálum sem innleiða þurfti í kjölfar bankahrunsins haustið 2008 hefur stuðlað að talsvert bættu verklagi að þessu leyti undanfarin ár. Þannig er meðaltal frávika á árabilinu 2009 til 2013 liðlega 1,5%.“ Þarna er vitnað í núverandi fjármálaráðherra sem játar að aginn hafi batnað og vinnan við fjárlögin verið betri en mörg undanfarin ár þar á undan. Þær breytingar sem hafa orðið á fjármálum íslenska ríkisins og ytri umgjörð þeirra hafa ekki síður vakið athygli erlendis en hér heima. Um það hafa viðurkenndir fræðimenn skrifað og gert að umtalsefni. Meðal þeirra er nóbelsverðlaunahafinn Paul Krugman sem hefur fylgst vel með framgangi efnahagsmála á Íslandi frá hruni. Eins og fleiri heldur hann því fram, með réttu, að sú leið sem stjórnvöld fóru sé bæði eftirtektarverð og árangursrík. Um það hefur hann sagt, með leyfi forseta: „Ísland hefur náð óumdeildum árangri án þess að breyta samfélagskerfinu, án þess að koma sér undan skuldbindingum, sýnt mikinn aga í efnahagsmálum, með óhefðbundnum hætti, þveröfugt við það sem AGS hefur ráðlagt hingað til. Og það hefur virkað.“ Virðulegi forseti. Markmið stjórnvalda í skattamálum var ekki einungis að afla ríkissjóði nauðsynlegra tekna, sem óhjákvæmilegt var að gera, heldur og ekki síður að gera skattkerfið réttlátara en það sem hafði verið á tímum hægri manna með flötum lágum sköttum á alla, óháð tekjum og efnahag. Á línuritunum sem fylgja nefndarálitinu getum við séð hver jöfnunaráhrif skattkerfisbreytinga síðustu ára urðu þar sem skattbyrði lágtekjufólks, sem hafði hækkað í aðdraganda hrunsins, lækkaði. Skattbyrðin hækkaði síðan með hækkandi tekjum, öfugt við það sem áður hafði verið. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2014 er snúið af þessari braut með skattalækkunum sem gagnast tekjuhærra fólki, en hinum tekjulægstu ekkert. Það mun á ný leiða til vaxandi ójöfnuðar með sama hætti og gerðist síðast þegar hægri flokkarnir tveir fóru með stjórn landsins. Reynslan er ólygnust í þessum efnum sem öðrum. Ef ég reyni að útskýra aðeins þessa mynd þar sem fjallað er um hvernig skattbyrði lágtekjufólks minnkaði en hækkaði hjá hátekjufólki eftir hrun sýnir neðsta línan þróun í skattbyrði hjá lægsta 10% hluta launafólksins og hvernig hlutfallið hækkaði frá 1997. Það hefur sem sagt lækkað síðan og ekki verið lægra frá því ári. Hinar línurnar sýna þróun skattbyrði sem hlutfall af launum hjá efsta tekjulaginu. Þar lækkaði skattbyrðin jafnt og þétt frá því að ríkisstjórnarflokkarnir sem nú sitja við völd tóku við 1995 og fram að hruni. Nú hefur skattbyrði þessa hóps hækkað aftur eins og við þekktum hér á landi og kallað hefur verið skattpíning af hálfu stjórnarflokkanna. Vissulega eru tvö ár undanskilin, 2007–2009, svo það gleymist ekki, þar sem Framsóknarflokkurinn sat ekki í ríkisstjórn, en öll árin þar á undan meira og minna, bara til að hafa það rétt, af því að ég tók hér 1995 og fram að hruni. Með lækkun tekjuskatts, eins og gert er ráð fyrir að verði á næsta ári, og afnámi auðlegðarskatts mun þetta snúast hratt við enda lækka þá eingöngu skattar á hæstu launin en ekki á þá lægstlaunuðu. Það er önnur mynd þarna sem sýnir skattbyrði ríkasta 1% fjölskyldna. Hún sýnir hvernig þróun skattbyrði sem hlutfall af launum hefur verið hjá ríkasta fólki landsins og því tekjuhæsta. Skattbyrði þessa hóps byrjaði að lækka um leið og ríkisstjórnarflokkarnir sem nú sitja að völdum tóku við 1995 og var nánast að engu orðin árið 2007, aðeins 13% af launum, eins og við sjáum hér og kemur vel fram í súluritinu. Þrjú ár í röð er hún þarna rétt um 13%, 2005, 2006 og 2007, 14,7% 2008. Hún var svo komin upp í 36,6% 2011 og þá var hún orðin sambærileg því sem hún var 1994. Frá þeim tíma, eins og ég sagði áðan, hefur skattbyrði þessa hóps verið færð til sama vegar og áður var og kölluð skattpíning og sagt að fólk hafi flúið land þess vegna. Fólk hefur hins vegar þurft að flýja talsvert langt því að þetta er lægsta skattbyrði á tekjuháar fjölskyldur í Vestur-Evrópu. Skattbyrði á ríkasta fólk landsins var sú lægsta sem þekktist á sínum tíma og jafnaðist á við skattbyrði sama hóps í Bandaríkjunum. Ég vona að við séum ekki á þessari leið aftur og vona að hún sé ekki markmiðið. Virðulegi forseti. Allar aðgerðir vinstri stjórnarinnar til aðstoðar heimilunum sem fóru verst út úr hruninu byggðu á félagslegum grunni og beindust að þeim sem í mestum erfiðleikum áttu. Vaxtabætur eru lýsandi dæmi um það þar sem bæturnar fóru hlutfallslega í meira mæli til tekjulægsta hópsins og minnkuðu síðan með vaxandi tekjum. Á mynd á bls. 6 í nefndarálitinu sést hlutfall vaxtabóta af vaxtagreiðslum. Efsta línan sýnir það hlutfall sem lægstu 10% launafólks hafa fengið greitt í vaxtabótum á móti vaxtagjöldum og þetta hlutfall lækkaði frá og með myndun ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 1995 og fram að hruni. Síðan þá hefur það snúist við og ríkið greiðir orðið hærra hlutfall af vöxtum en áður gagnvart lágtekjufólki fyrst og fremst, allt að 43% af vaxtagjöldum þeirra sem voru með lægstu launin. Meðaltalið var í kringum 30% af öllum vaxtagjöldum á síðustu fjórum árum. Miðað við það sem lagt er upp með núna er því miður augljóst að lækkun vaxtabóta mun koma verst niður á þeim sem lægst hafa launin. Áhugavert verður að sjá hvernig þetta línurit breytist. Við þurfum kannski ekki að ræða þetta neitt sérstaklega, þetta liggur allt fyrir. Þetta eru staðreyndir sem koma hér úr hinu opinbera kerfi og við erum að snúa frá. Við megum ekki gleyma því að langstærsti hluti þessara bóta, þ.e. þessara vaxtabóta, er vegna lána frá Íbúðalánasjóði þannig að fyrst og fremst er um að ræða skuldir vegna íbúðakaupa sem mynda, eins og við vitum, stofninn til vaxtabóta en ekki neyslulán bankanna. Tvær leiðir eru til að takast á við samdrátt í tekjum og aukin útgjöld, annars vegar að draga úr útgjöldum svo tekjurnar dugi og hins vegar að auka tekjurnar til að standa straum af auknum útgjöldum. Eins og áður sagði blönduðu vinstri flokkarnir þessum tveimur ólíku aðferðum saman til að mæta áföllum hrunsins, eins og áður hefur verið gerð grein fyrir. Blönduð leið aukinna tekna og samdráttar í útgjöldum teljum við að hafi reynst landinu okkar farsæl. Nú hefur verið tekinn 180 gráðu snúningur á þessu. Stefnan er að fara í mikinn og að okkar mati tilefnislausan niðurskurð með tilheyrandi fækkun starfa og fjöldauppsögnum, eins og komið hefur fram í hv. fjárlaganefnd, og skerðingu á þjónustu umfram ástæður. Það er ólík framtíðarsýn sem blasir við okkur eftir þessi stjórnarskipti. Og kannski hefur draumurinn um lágmarksríkið öðlast nýtt líf. Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem við fjöllum nú um ber öll helstu einkenni hægri stefnu og þeirra fjárlagafrumvarpa sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa áður lagt fram á Alþingi í sínu fyrra samstarfi. Í stað eðlilegrar og réttlátrar tekjuöflunar er nú ráðist í skattalækkanir gagnvart efnamesta hópi landsmanna, fyrirtækjum og auðmönnum. Í stað þess að nýta nú tækifærið sem þessum tveimur flokkum hefur verið fært í hendur til að halda áfram að skapa sanngjarnara samfélag en áður er tíminn færður aftur til þess sem var þegar þessir tveir flokkar stjórnuðu landinu síðast. Í stað þess að byggja á traustum grunni, tryggum tekjum og raunhæfum áætlunum er aftur hafist handa við að reisa loftkastala og byrðum velt yfir á framtíðartekjur barnanna okkar. Í stað þess að skjóta styrkari stoðum undir nýjar atvinnugreinar, rannsóknir, nýsköpun, skapandi greinar og aðrar vaxtargreinar sem ekki ganga á takmarkaðar auðlindir, er aftur tekið til við að virkja þessar stórkarlalegu hugmyndir um gamaldags atvinnugreinar, hvað sem það kostar, og menn eru óþolinmóðir að komast til verka. Áhugavert verður að sjá hverju þær yfirlýsingar breyta sem voru hér ræddar töluvert í gær um áformin varðandi Helguvík. Þrátt fyrir þær viðvörunarbjöllur sem þegar eru farnar að hringja og þau varnaðarorð sem bæði innlendir og erlendir aðilar hafa uppi er óhikað stefnt í sama far og áður. Þeir sem efast eru sakaðir um lygar, svo sem kannski gamalkunnugt þeim, segja þeir sem mér vita betur og meira og muna meira en einn dag í senn. Þrátt fyrir það eru margir, og ekki bara vinstri menn, held ég, sem vekja nú athygli á ákveðnum veikleikum í frumvarpinu til fjárlaga fyrir árið 2014 og auðvitað áhyggjum af óvissunni í fjármálum hins opinbera. Í þeim hópi er meðal annars Seðlabanki Íslands. Í Peningamálum, riti Seðlabankans, frá því í nóvember 2013 eru þessu gerð ítarleg skil. Mig langar að vitna til þess. Þar segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi er gert ráð fyrir lítils háttar afgangi á rekstri ríkissjóðs á næsta ári og áframhaldandi lækkun skulda ríkissjóðs í hlutfalli af landsframleiðslu … Afgangurinn er hins vegar minni en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir og byggist að hluta á brothættum og óljósum forsendum. Að sama skapi liggur ekki fyrir hvernig fyrirætlanir stjórnvalda um almenna niðurfærslu verðtryggðra skulda heimila verða framkvæmdar og hvort og þá hvernig þær muni hafa áhrif á fjárhag ríkissjóðs. Þá er vandi Íbúðalánasjóðs óleystur.“ Eins og hér var komið inn á áðan er það risastórt verkefni og heil skýrsla á bak við það þar sem ýmislegt kemur fram og engu breytir um að vanda sjóðsins þarf að leysa. „Töluverð óvissa er því um horfur í opinberum fjármálum og sú hætta fyrir hendi að lykilforsendur gangi ekki eftir. Í ljósi mikilla skulda hins opinbera gæti verri afkoma haft víðtæk neikvæð áhrif og orðið til þess að draga losun fjármagnshafta á langinn eða gert hana áhættusamari en ella. Seðlabankinn gæti þurft að bregðast við auknum slaka í opinberum fjármálum með þéttara peningalegu taumhaldi til þess að koma í veg fyrir að hann valdi aukinni verðbólgu. Efnahagsbatinn gæti því orðið hægari en spáð er í grunnspánni.“ Í stuttu máli er Seðlabankinn að segja okkur að forsendur fjárlaganna séu byggðar á afar veikum, óljósum og brothættum forsendum. Hann talar um töluverða óvissu í horfum í opinberum fjármálum og hann segir hættu á að lykilforsendur fjárlaga gangi ekki eftir. Seðlabankinn bendir líka á að skuldaniðurfærsluaðgerð ríkisstjórnarinnar skapi óvissu um afkomu ríkisins og opinber fjármál til framtíðar, en að sjálfsögðu ráðist þau þó alltaf af því hvert umfang þeirra aðgerða verður og auðvitað bara hvernig þær verða svo á endanum framkvæmdar. Þrátt fyrir að það liggi fyrir í stórum dráttum er margt enn óljóst og brothætt. Það er því ekki bara eðlilegt heldur bráðnauðsynlegt, held ég, fyrir Alþingi að fá álit Seðlabankans á þessum aðgerðum stjórnvalda og breytingum sem við erum hér að leggja til í fjárlagafrumvarpinu áður en við afgreiðum það. Ég á von á því að það komi til okkar eitthvað á milli umræðna er þessar aðgerðir stjórnvalda í skuldamálum varðar. Og við skulum ekki gleyma því að hlutverk Seðlabankans er auðvitað að framfylgja stefnu stjórnvalda í efnahagsmálum, svo framarlega sem hún raskar ekki stöðugleika efnahagsmála að mati bankans. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að ríkið spari sér útgjöld upp á nærri 11 milljarða kr. með því að breyta skilmálum skuldabréfs sem gefið var út á sínum tíma til að endurreisa Seðlabankann í kjölfar hrunsins. Þetta á að gera með því að lengja í skuldabréfinu í allt að 20 ár og hafa það vaxtalaust. Samkvæmt því sem komið hefur fram í þinginu er þetta mál þó ekki útkljáð við Seðlabankann. Eru þetta peningar í hendi eða enn einn flögrandi fuglinn í skógi ráðherrans? Seðlabankinn hefur væntanlega ekki sagt sitt síðasta orð um þetta skuldabréf. Að minnsta kosti hafa ekki fengist skýr um það frá ráðherra eða banka. Í viðtali við fjölmiðla um málið í byrjun október sagði seðlabankastjóri að það hljóti, með leyfi forseta, „allir að átta sig á því að þetta skiptir ekki stóru máli til eða frá“. Þetta væri „fyrst og fremst ásýndarmál og að sumu leyti bókhaldsæfingar“. Það hlýtur að vera ríkisstjórninni áhyggjuefni að einn stærsti einstaki tekjupóstur fjárlagafrumvarpsins sé að mati Seðlabanka þjóðarinnar talinn bókhaldsæfing eða ásýndarmál. Þrátt fyrir það hefur ekki verið brugðist við þessari gagnrýni, ekki mér vitanlega. Það er áhugavert að vita hvort eitthvað er að gerast í samskiptum Seðlabankans og fjármálaráðherra um þessi mál. Ætla má að þessar æfingar geti skaðað ríkissjóð og orðspor ríkisins sem við höfum reynt að byggja upp frá hruni, ekki satt? Það er því ekki aðeins óvissa um þá 11 milljarða sem gert er ráð fyrir að muni sparast og ekki bara litið á sem bókhaldsbrellur og ásýndarmál, það er margt sem kemur saman sem virðist til þess að auka ekki traust til ríkisstjórnarinnar. Með sama hætti er víst líka óvissa um tekjur af nýrri skattlagningu á þrotabú gömlu bankanna upp á aðra rúma 11 milljarða þar sem ekkert liggur fyrir um það hvort þessi skattheimta sé gerleg. Það hefur töluvert verið rætt í sölum þingsins. Við í fjárlaganefnd þyrftum auðvitað að fá einhverja greiningu eða könnun á því hvort möguleikarnir eru meiri eða minni á því að hægt verði að innheimta þennan nýja skatt. Þeir utanaðkomandi aðilar sem eiga að vera til þjónustu fyrir ríkið í þessum tveimur tilfellum hafa sagt að þau séu í mikilli óvissu. 22 milljarðar skipta máli í þessu samhengi. IFS Greining kemur töluvert inn á þessa óvissu og segir, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið þá mun ríkissjóður nýta tekjur af bankaskatti á banka og fallin fjármálafyrirtæki til að fjármagna niðurfellinguna. Áætlað er að greiða 80 milljarða kr. í fjórum jöfnum greiðslum á fjögurra ára tímabili. Alþingi þarf að samþykkja greiðslur á 20 milljarða kr. til greiðslu leiðréttingalána í fjárlögum hvers árs.“ Það er þetta sem ég á við sem ég er að tala um að hljóti að koma til okkar í fjárlaganefnd milli umræðna. Þetta er enginn smápóstur sem er kannski ekki vanalega settur inn við síðustu umræðu. IFS Greining segir einnig: „Óvissa ríkir um lögmæti bankaskattsins og hvort leyfilegt sé að leggja hann á þrotabú gömlu bankanna. Bæði slitastjórnir og einstaka kröfuhafar gætu höfðað mál til að fá úr lögmæti skattsins skorið. Verði skattheimtan dæmd ólögleg mun ríkissjóður þurfa að fjármagna aðgerðina á annan hátt. Óvissa ríkir einnig um svigrúmið sem gæti myndast við uppgjör þrotabúanna. Aðgerðin mun auka óvissu um skuldastöðu ríkissjóðs og þar með hafa neikvæð áhrif á lánshæfismat ríkissjóðs og ávöxtunarkröfur ríkisskuldabréfa. Neikvætt lánshæfismat hefur áhrif á vaxtakjör ríkissjóðs og einnig mögulega á vaxtakjör íslenskra fyrirtækja.“ Í þessu riti IFS Greiningar að er enn fremur fjallað aðeins um uppgreiðsluvanda Íbúðalánasjóðs sem við höfum líka töluvert rætt. Ég held að við deilum öll áhyggjum af þeirri stöðu og okkur kemur eflaust til með að greina á um leiðir til að mæta vandanum. Þarna segir að uppgreiðsluvandi Íbúðalánasjóðs muni aukast, hugsanlega muni hærri skattlagning á lánafyrirtæki leiða til aukins vaxtamunar á milli inn- og útlána, hærri þjónustugjalda og kostnaðurinn af bankaskattinum lendir svo líklega að hluta til á neytendum. Þetta er mat IFS sem segir einnig: „Vegna þeirrar óvissu sem hér hefur verið fjallað um varðandi fjármögnun aðgerðarinnar,“ - þ.e. skuldaaðgerð ríkisstjórnarinnar - „og uppgreiðsluvanda ÍLS þá eru líkur á því að ríkissjóður þurfi að gefa út mun meira af ríkisskuldabréfum en hann annars hefði viljað …“ Virðulegi forseti. Það hefur komið fram, eins og ég sagði áðan, af hálfu Seðlabankans að viðskiptakjör Íslands hafa versnað mjög að undanförnu og að gera megi ráð fyrir því að þau geti haldið áfram að versna. Fari fram sem horfir munu viðskiptakjör landsins versna um nærri 17% á milli ára. Það þýðir að viðskiptakjör landsins hafa ekki verið verri frá árinu 1964 og þar erum við að tala um hálfa öld. Engin merki eru í fjárlagafrumvarpinu um hver viðbrögð ríkisstjórnarinnar verða við þessu. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er fjárlagafrumvarp mikilvægasta þingmál hverrar ríkisstjórnar og mótar stefnu hennar til lengri tíma en hvers fjárlagaárs í senn. Fjárlög hnýta því saman stefnu og markmið ríkisstjórna og varða leiðina að settum framtíðarmarkmiðum. Það verður ekki um það deilt að skuldir ríkisins eru miklar og vaxtagjöld há. Því er afar brýnt að sem fyrst skapist svigrúm í ríkisfjármálum til að greiða niður skuldir og breyta vaxtagreiðslum í framlög til velferðar. Því miður er fátt í fjárlagafrumvarpinu og stefnu ríkisstjórnarinnar sem bendir til þess að skuldir ríkisins verði greiddar niður á næstu árum. Til þess eru tekjuáform stjórnarinnar næstu árin of veik. Ríkissjóður mun á næsta ári fá tekjur af auðlegðarskatti upp á 8–9 milljarða, en ríkisstjórnin hefur hins vegar afráðið að hætta álagningu auðlegðarskatts, þ.e. auðlegðarskattur sem vissulega var settur á tímabundið átti að renna út en í ljósi stöðu landsins hefði ríkisstjórninni verið í lófa lagið að framlengja. Hafi verið einhver áhöld um að hann mætti lagfæra væri þeim einnig í lófa lagið að gera það án þess að ákveða að verða af þessum tekjum. Og enn er tækifæri til að sjá að sér hvað það varðar. Ef við verðum af þeim tekjum sem þessi skattur gefur okkur þurfum við að mæta því árið 2015. Þá er þetta enn einn skattstofninn sem hverfur. Við viljum gera ráð fyrir því að þessi skattstofn komi til með að styrkjast og þá tekjur til ríkissjóðs að sama skapi. Hér höfum við tekið margan umræðuslaginn um tekjutap af lækkun veiðigjalda upp á 6,4 milljarða sem kemur af fullum þunga fram í fjárlögum næsta árs og mun, ef eitthvað er, kosta ríkissjóð talsvert hærri upphæð á árinu 2015 vegna aukinna aflaheimilda og bættrar afkomu. Þar greinir okkur á, vinstrið og hægrið, og augljóst að við náum ekki saman í túlkunum á því. Stjórnvöld hafa líka boðað afnám á orkuskatti og kolefnisgjöldum sem skila ríkissjóði nærri 6 milljörðum á næsta ári. Þessu til viðbótar er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir enn frekari skattalækkunum á næstu árum á einstaklinga og fyrirtæki til viðbótar þeim 5 milljörðum sem tekjuskattur á að lækka um á næsta ári. Samkvæmt þeim fyrirætlunum sem fram koma í fjárlagafrumvarpi næsta árs, stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna og einstakra forustumanna þeirra er ljóst að ríkissjóður mun ekki ólíklega missa 25–30 milljarða tekjur á næstu árum. Erfitt er að sjá hvernig á að mæta því með öðru en miklum niðurskurði til viðbótar þeim sem blasir við okkur nú. Og jafnvel þó að við skerum niður til jafns á móti tekjutapinu væri ánægjulegt að fá útskýringar á því hvernig svigrúm á að skapast til að greiða skuldir. Ég tel að það þurfi að ganga töluvert lengra í niðurskurði ef hann einn á að ráða för til að mæta halla ríkissjóðs. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur sjálfur lýst áhyggjum sínum af versnandi horfum í ríkisfjármálum og sagt þær óásættanlegar. Að sjálfsögðu tökum við öll undir þær áhyggjur, eins og ég sagði í upphafi, en það er auðvitað stefna hans og ríkisstjórnarinnar allrar sem býr til, eins og ég hef rakið, töluvert af þeim viðbótarvanda sem blasir við ríkissjóðnum á næstu árum. Við getum breytt þessu. Virðulegi forseti. Nú liggur fyrir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um niðurfærslu á verðtryggðum lánum. Fyrir kosningar lofaði forsætisráðherra niðurfærslum upp á 240–300 milljarða kr. og að peningarnir yrðu fengnir frá fyrrverandi lánveitendum hinna föllnu banka. Ekkert er að finna um þetta í tillögunum sem við erum með undir höndum og erum að fjalla um. Umfangið af því sem kynnt hefur verið er um það bil þriðjungur af því sem áður hafði verið lofað og nú eiga peningarnir að koma með aðstoð ríkissjóðs og frá sveitarfélögunum. Aðgerðin er núna öll á ábyrgð hins opinbera þó að til standi að afla tekna með hækkun bankaskatts sem óvissa ríkir um eins og áður sagði. Það yrðu eftir sem áður skatttekjur óháðar því hvernig þeim verður ráðstafað. Að sögn stjórnvalda munu þessar aðgerðir ekki hafa teljandi áhrif á efnahag landsins, en þó fremur jákvæð en hitt. Margir eru eigi að síður þeirrar skoðunar að aðgerðirnar muni hafa neikvæð áhrif á verðbólgu og þar með verðtryggð lán og þá verði áhrifin ekki síður neikvæð á ríkissjóð, bæði efnahagslega og ekki síður í sambandi við trúverðugleika ríkisfjármála og þar með landsins á erlendum vettvangi. Ég geri ráð fyrir því að við höfum öll fengið tölvupóst þar sem kom fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varar við tillögunum og segir þær „misráðnar“ og kunna að leiða til þess að auka þurfi framlög til Íbúðalánasjóðs um 40 milljarða kr. á næstu fjórum árum eigi að halda eiginfjárhlutfallinu í 2,5% sem er aðeins helmingur þess sem ráðgert er að hlutfallið hafi verið miðað við. Þessu til viðbótar telur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að tillögurnar eigi eftir að auka verðbólgu og kunni að leiða til hækkunar á skuldum hins opinbera ef látið verður reyna á bankaskatt fyrir dómstólum. Ég vitnaði áðan í IFS Greiningu þar sem fjallað er um áhrif skuldaleiðréttinga sem boðaðar hafa verið. Ég hef aðeins farið inn á hver vandinn verður og hvet hv. þingmenn til að kynna sér gögnin. Mig langar samt að vitna aðeins í þetta áfram þar sem talað er um 80 milljarða kr. niðurfellingu verðtryggðra lána, með leyfi forseta: „Áætlað er að greiðslur lántaka lækki strax og umsókn um leiðréttingu hefur verið afgreidd en ríkissjóður ætlar að taka á sig að greiða þessa 80 milljarða kr. með jöfnum greiðslum á fjórum árum … Ríkissjóður mun því skuldsetja sig utan efnahags með þessum aðgerðum en sækja þarf um það í fjárlögum fyrir hvert ár að nýta bankaskatt sérstaklega til að greiða niður fjórðung niðurfærslunnar á ári hverju til 2017.“ IFS Greining bendir líka á að velta á fasteignamarkaði gæti dregist saman, það hafi áhrif á verðlag og stýrivexti þar sem lægri skuldastaða og greiðslubyrði heimila muni auka eftirspurn eftir vörum og þjónustu á næstu árum, en aukin eftirspurn sem ekki sé í takt við framleiðnivöxt í hagkerfinu skili sér í aukinni verðbólgu. Innflutningur muni aukast sem setur þrýsting á gengi krónunnar en að mati IFS muni áhrifin þó koma fram á nokkrum árum. Margt áhugavert kemur hér fram Í peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands þar sem fjallað var um þetta núna 11. desember - þetta kemur reyndar fram á visir.is þar sem haft er eftir seðlabankastjóra um skuldaaðgerðirnar að hann vorkenni svolítið sérfræðingahópnum fyrir að hafa haft of lítinn tíma til að vinna þessi mál og meta áhrif þeirra. Hann segir svo, með leyfi forseta: „„Þeim er bara auðvitað vorkunn. Þeir höfðu skamman tíma og kannski ekki tólin til þess að gera þetta,“ sagði Már.“ Eins og ég sagði áðan bíðum við eftir því væntanlega á milli umræðna að fá að vita hvaða tillögur koma inn í nefndina til að leysa þennan vanda. Virðulegi forseti. Skuldatryggingarálagið hefur rokið upp og það hefur ekki verið hærra í um það bil ár. Það hafði lækkað stöðugt fram að þeim tíma og trúverðugleiki landsins hafði aukist á alþjóðavettvangi. Eins og ég hef rakið eru ákveðnar efasemdir um að við séum á réttri leið, en nú hefur komið fram að engar efasemdir voru um það hér á síðasta kjörtímabili hvað það varðaði. Öll efnahagsleg mælitæki, innlend sem erlend, bera vitni um það. Hins vegar deildum við um það hversu hratt við fórum, ekki um það hvort við værum á réttri braut. Nú er þetta að breytast. Nú erum við aftur farin að efast um aðferðafræðina, stefnuna og framtíðarmöguleikana, rétt eins og fyrir hrun. Það ætti að vekja ugg eða efasemdir í brjóstum stjórnarliða en þá kemur kannski enn og aftur að því að við höfum svo ólíka sýn á málin. Kannski eru menn bara svo borubrattir að þeir láta aðvörunarorðin sem ég hef farið yfir og birtast á innlendum og alþjóðlegum vettvangi, eru ekki búin til af vinstri flokkunum sem áður voru í ríkisstjórn, sem vind um eyrun þjóta. Ég minni á það að í yfirlýsingu peningastefnunefndar kemur fram að þegar ríkisstjórnin fer í útfærslu þessara aðgerða er henni bent á að huga að því hvernig hægt verði að draga úr neikvæðum hliðarverkunum á viðskiptajöfnuði og verðbólgu og minnka þannig þörfina á mótvægisaðgerðum peningastefnunnar. Virðulegi forseti. Nokkur óvissa hefur verið um hvaða breytingartillögur yrðu lagðar fram af hálfu meiri hlutans. Þannig hafa fulltrúar meiri hlutans talað fyrir og á móti sömu tillögum sem gert hefur umræðuna svolítið ruglingslega og framgangan verið heldur svolítið snúin. Þær breytingartillögur sem stjórnarmeirihlutinn leggur að lokum til við fjárlagafrumvarpið og við erum hér með til umfjöllunar eru auðvitað ekki þær sem við höfum viljað sjá. Í skjóli þess að draga til baka þá skerðingu til heilbrigðiskerfisins sem þau lögðu sjálf til í fjárlagafrumvarpinu leggur meiri hlutinn nú til að skorið verði niður þar sem varnirnar eru veikastar. Á sama tíma eru veiðigjöld lækkuð á stóran hluta útgerða, ráðist í ótímabærar skattalækkanir á millitekjuþrepið, boðað að auðlegðarskatti verði ekki fram haldið og auknum fjármunum varið til ríkisstjórnar og aðstoðarmanna á að tillögu stjórnarmeirihlutans að skera niður vaxtabætur til skuldugra heimila og láglaunafólks. Það verður merkilegt að sjá hvernig það fer saman við aðstoð við skuldug heimili. Til að bíta höfuðið af skömminni skal höggvið þar sem helst ætti að hlífa með því að lækka framlög til þróunarhjálpar og samvinnu um hundruð milljóna króna eins og við höfum margsinnis rætt hér. Það er dapurlegt að þjóð sem lengst af hefur notið stuðnings annarra ríkja við uppbyggingu á innviðum samfélagsins leggi ekki meira af mörkum í þróunaraðstoð. Ég vek athygli ykkar á mynd sem fylgir í nefndaráliti mínu á bls. 10 sem sýnir að Íslendingar þáðu alþjóðlega aðstoð við að byggja spítala þegar þeir þurftu mest á því að halda. Sú þróunaraðstoð sem hefur verið veitt hefur stutt aðrar þjóðir til hins sama og því skýtur skökku við að auðug vestræn þjóð sem þegið hefur þá aðstoð sem hún hefur fengið á erfiðum tímum dragi úr þeirri aðstoð eins og hér er sýnt. Það hefur verið reiknað út að Íslendingar hafa þegið meiri þróunaraðstoð frá stofnun lýðveldisins í heild en þeir hafa veitt. Það er bara svoleiðis. Því hefur meiri hlutinn með þessum tillögum berað forgangsröðun sína betur en nokkru sinni fyrr. Breytingartillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs snúa allar að því að endurheimta það sem til stendur að leggja niður og snúa stefnu ríkisstjórnarinnar í farsælli átt. Við gerum tillögu um að staðið verði við þá fjárfestingaráætlun sem samþykkt var samhliða fjárlögum ársins að stærstu leyti. Við gerum tillögu um að sóknaráætlun landshluta verði endurreist frá frumvarpinu. Við gerum tillögu um að staðið verði við tímabæra áætlun um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar, eins og lagt var upp með í fjárlögum 2013. Ég man ekki betur en að framsóknarmenn hafi stutt hana á þingi og eflaust einhverjir sjálfstæðismenn líka. Við gerum tillögur um úrbætur í innanlandsflugi í takt við fyrri áætlanir. Við viljum að staðið verði við framlög í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Við gerum tillögu um að framlög til skapandi greina, rannsóknasjóða, Tækniþróunarsjóðs og markáætlunar verði aukin og gerðar verði áætlanir um áframhaldandi eflingu þeirra. Við viljum að Ríkisútvarpið verði það almannaútvarp sem því hefur verið ætlað að vera og fái það fjármagn sem til þarf og samþykkt var að það fengi á Alþingi síðasta vetur. Við viljum og gerum tillögu þar um að framhaldsskólar landsins fái aukið fjármagn í stað þess niðurskurðar sem boðaður er og að haldið verði áfram uppbyggingu dreifnáms sem hefur vaxið og dafnað á undanförnum árum, ekki síst vegna frumkvæðis heimamanna víða um land. Við gerum tillögu um að staðið verði við lengingu fæðingarorlofs og við gerum tillögu um að íslensk stjórnvöld sýni þann lágmarkssóma að þoka framlögum til þróunarsamvinnu í átt að því sem okkur ber skylda til að gera. Við gerum tillögu um að Alþingi samþykki aukin útgjöld til heilbrigðismála frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Allt í allt leggur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fram tillögur um aukin útgjöld upp á tæpa 11 milljarða í þá málaflokka sem hér hafa verið nefndir. Til að mæta auknum útgjöldum eru gerðar tillögur til að auka tekjur ríkissjóðs á móti. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að útgerðarfyrirtækin greiði, að okkar mati, sanngjarnt auðlindagjald og taki þannig á sig hlut í því verkefni að byggja upp innviði samfélagsins eftir efnahagsþrengingar. Því er gerð tillaga um hækkun sérstaks veiðigjalds fyrir botnfisk frá og með næsta fiskveiðiári. Til að byrja með er lagt til að greitt sé fast leigugjald upp á 20 kr. á hvert kíló af lönduðum afla af makríl. Samanlagt skila þessar aðgerðir í kringum 4,7 milljarða tekjum í ríkissjóð á árinu 2014 og munu skila meiru til framtíðar. Hér eru myndir sem sýna EBITDA sjávarútvegs og veiðigjaldanna sem eru ágætisgreining. Þá leggjum við til að fallið verði frá boðaðri tekjuskattslækkun upp á 5 milljarða og að virðisaukaskattur á gistingu verði hækkaður úr 7% í 14% eins og gert hafði verið ráð fyrir að yrði. Það skilar þá ríkissjóði um það bil 1,8 milljörðum á árinu 2014 miðað við að innheimta hefjist 1. mars næstkomandi. Við gerum að lokum tillögu um að tekjustofn Ríkisútvarpsins renni allur í ríkissjóð til að mæta viðbótarútgjöldum til stofnunarinnar, 600 millj. kr., enda var það ætlunin í nýjum lögum um RÚV frá þessu ári. Þrátt fyrir að því miður hafi ekki allar markaðar tekjur runnið þangað sem þær eiga að renna var það meiningin með þessu gjaldi. Breytingartillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við fjárlagafrumvarpið sýna að það er valkostur við þá leið sem stjórnarflokkarnir hafa farið án þess að horfið sé frá markmiðinu um hallalaus fjárlög. Þannig byggist leið stjórnarflokkanna á niðurskurði um leið og sköttum er létt af þeim aðilum sem við teljum að einna helst geti borið þá. Þar nefnum við að sjálfsögðu sérstaka veiðigjaldið sem okkur greinir svo á um. Um leið er horfið frá fjárfestingum í vaxtargreinum á borð við rannsóknir, þróun og nýsköpun, ferðaþjónustu og skapandi greinum. Þær tillögur sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur fram byggjast á blandaðri leið tekjuöflunar og aðhalds, ásamt því sem áhersla er lögð á að hefja uppbyggingu á almannaþjónustu til að efla á nýjan leik velferðarkerfi landsmanna, skólakerfi og heilbrigðisþjónustu. Enn fremur fela tillögurnar í sér að örva fjárfestingu þannig að hér á landi verði stuðlað að sjálfbærum vexti og aukinni verðmætasköpun án þess að ganga um of á takmarkaðar auðlindir landsins. Það er í takt við umræðu á alþjóðavettvangi þar sem æ fleiri taka undir þau sjónarmið að nauðsynlegt sé, eins og ég rakti áðan, að örva hagkerfið í þrengingum og að ekki sé hægt að spara sig einfaldlega út úr kreppu. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég aðeins taka saman um tækjakaupin það sem kom fram áðan í andsvörum. Þar var því haldið fram að dregið hefði úr þeim. Samkvæmt því bókhaldi sem ég hef haft var bætt í og tækjakaupum ekki frestað. Á árunum 2007–2008 rann þetta allt saman út. Framlög á fjárlögum ársins til fjölbrautaskólans voru ekki skorin niður, en það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar því að síðasta ríkisstjórn tók ákvörðun um byggingu hússins í fyrra. Það er því í sjálfu sér ekki verið að bæta í, það er gerð tilraun til að standa við. Fjárlaganefnd hefur fundið peninga til að gera eitt og annað mjög gott sem ég er ánægð með. Ég þakka svo samstarfið sem hefur á stundum óneitanlega verið strembið en ég hef trú á því að við getum stillt saman strengi til að vinna landinu okkar gagn. Þó að okkur greini á um leiðir reynum við að miðla málum og ná einhverri samstöðu fyrir land og þjóð um þessi stóru mál sem fram undan eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þó svo mér finnist þetta nefndarálit um margt skrýtið en ég næ ekki að fara yfir það á einni mínútu. Hv. þingmaður nefndi hve fáir þingmenn eru í salnum. Hv. þingmenn Vinstri grænna hafa ekki sést fyrr en síðustu mínúturnar en það stendur kannski til bóta. Ég ætla að spyrja hv. þingmann um nokkra hluti. Í fyrsta lagi talaði hv. þingmaður um agaleysi. Við fengum nýlega skýrslu frá Ríkisendurskoðun þar sem kemur fram að agaleysi hefur ekki verið meira í ríkisfjármálunum í um áratug; 38% fjárlagaliða fóru fram úr fjárlögum. Það eru upplýsingar sem hv. fjárlaganefnd fékk og við fórum yfir. Í öðru lagi segir hv. þingmaður að búið hafi verið að stöðva niðurskurð til heilbrigðisþjónustunnar. Hvernig má það vera að niðurskurðurinn hafi verið stöðvaður úr því að fjárlagaárið kemur fram í þeim gríðarlega halla sem raun ber vitni? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Varðandi agaleysi í ríkisfjármálum, ég las hér upp það sem núverandi fjármála- og efnahagsráðherra bar á borð fyrir okkur, þar sem hann staðfesti það sem ég fór hér með, að aginn hefur verið mun betri en fjöldamörg undanfarin ár í ríkisfjármálum þrátt fyrir að slaki hafi verið síðla árs eins og Ríkisendurskoðun bendir vissulega á. Varðandi tækin, viðhaldið og annað því um líkt og niðurskurð í heilbrigðismálum. Ef raunhækkun á framlögum til sjúkrahúsanna er tekin inn þá þurfum við líka að færa þetta upp til verðlags miðað við árið í ár. Þá sýnist mér upphæðin vera í kringum 2,6 milljarða sem koma raunverulega til viðbótar í stað þeirra 4 milljarða sem talað er um hér.

Virðulegi forseti. Ég er með skýrsluna sem Ríkisendurskoðun bar á borð fyrir okkur. 2006 var farið yfir fjárheimildir í 29% fjárlagaliðum, 2007 27%, 2008 27%, 2009 lagðist það, þá voru það 20%, upp í 23% 2010, 30% 2011 og 38% er nýjasta talan. Slík tala hefur ekki sést áður þannig að agaleysið er fullkomið. Það dugar hins vegar ekki að segja: Heyrðu, við fórum fram úr en gerðum hitt og þetta - að vera með fjárlög og segja: Við vorum að hætta að skera niður - þegar menn skila fjárlögum sem standast enga skoðun og eru með gríðarlegan halla. Við erum að tala um allt upp í 30 þús. millj. kr. halla þrátt fyrir að farið hafi verið í aðgerðir til að lágmarka útstreymið sem þessi ríkisstjórn gerði. Það má nefna ýmislegt í því sambandi því að fjárlögin sem lágu fyrir þetta árið voru fullkomlega óraunhæf eins og menn vita. Það blasir við öllum. Það stenst ekki skoðun 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að takast á við þingmanninn um þetta. Hann er búinn að halda þessum tölum ítrekað fram og prósentutölum. Við getum deilt um þetta endalaust. Ég vil hins vegar aðeins ræða við hann um framlögin til heilbrigðismála af því að mér finnst afar mikilvægt að því hafi verið haldið hér fram að þau séu svolítið hærri en raun ber vitni. Í fjárlögunum er gert ráð fyrir að heildarframlögin til Sjúkrahússins á Akureyri og Landspítalans verði 48 milljarðar ef við tökum þetta til verðlags en frumvarpið gerir ráð fyrir 43,1. Það voru 100 stofnanir sem fóru umfram fjárlagaliði fyrir hrun, 20 fóru held ég í fyrra fram yfir heimildir en svo getum við líka rætt það hvernig staðan var þegar hv. þingmaður var heilbrigðisráðherra, hvernig staðan var þegar hann skildi við.

Já, það skulum við gera.

Það getum við gert. Það voru einhverjir milljarðar í mínus, ekki satt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og nefndarmanni í fjárlaganefnd Bjarkeyju Gunnarsdóttur kærlega fyrir framsöguræðu hennar. Það kveður við svolítið kunnuglegt stef og stefna Vinstri grænna birtist skýrlega í þessu nefndaráliti og tillögum til tekjuöflunar. Hér er lagt til í breytingartillögum frá hv. þingmanni að auka tekjur ríkisins um tæpa 12,5 milljarða með aukinni skattheimtu. Það er því svolítið merkilegt að sjá að hér er gagnrýnt að núverandi meiri hluti boði að auðlegðarskattur verði lagður af. Það er nú svo að vinstri stjórnin lagði þennan auðlegðarskatt á og hann rennur sjálfkrafa út nú um áramót. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé það sem koma skal í framtíðarsýn Vinstri grænna, að halda áfram þessari gríðarlegu skattlagningu til að fá meiri ríkistekjur.

Virðulegi forseti. Auðlegðarskattinn má framlengja. Það eru þeir sem eignir eiga sem geta greitt og við erum hér með tillögu um að innheimta þann skatt. Gríðarleg skattheimta - þetta snýst auðvitað alltaf um það hvað okkur finnst gríðarleg skattheimta. Ég lít á það sem núverandi meiri hluti boðar sem gríðarlegan niðurskurð, sumir hafa talað um blóðugan niðurskurð. Það þykir mér verra. Ég vil frekar að samneyslan sé meiri og við leggjum þá meira til til samfélagsins og að sjálfsögðu eiga þeir sem hæstar hafa tekjurnar, mestar eiga eignirnar, að gera það. Við höfum rætt það sem þyrfti að laga í útfærslu auðlegðarskattsins og við erum með hugmyndir um það og þær hafa komið fram í þinginu, en að sjálfsögðu er svarið já. Ég mundi segja að þetta sé eitthvað sem við getum gengið út frá. En auðvitað er það alltaf þannig, hvort sem það eru tekjur eða gjöld, að við þurfum að skoða það á hverjum tíma og 

Virðulegi forseti. Það speglast nefnilega svolítið í stefnu Vinstri grænna og skattheimtuhugmyndum þess flokks máltækið sem hljóðar svo: Mitt er mitt og þitt er okkar. 
             Stefnan er á einhvern hátt sú að þeim sem gengur vel og hafa auknar tekjur og geta séð fyrir sér eiga að borga alla samneysluna. Í þessu birtist bara nákvæmlega stefna stjórnmálaflokka sem starfa á Íslandi. Mig langar til að benda á að þegar skattar eru orðnir of háir leiðir það til mikils tekjusamdráttar hjá ríkinu. Þau gögn sem hafa komið fyrir fjárlaganefnd bara nú í haust hafa sýnt að tekjur af auðlegðarskatti hafa dregist mjög saman. Og merkilegt nokk, virðulegi forseti, meira að segja erfðafjárskatturinn hefur dregist saman um hundruð milljóna 

Virðulegi forseti. Við settum á þrepaskiptan tekjuskatt til að ná inn hærri sköttum af þeim sem hærri tekjur hafa, sem jöfnunartæki, en ekki eins og allar tillögur sem fram hafa komið frá núverandi ríkisstjórn um tekjur eða skatta sem miðast að því að jafna upp á við en ekki niður á við. Svo bendi ég bara hv. þingmönnum á að þegar kemur að atkvæðagreiðslu um auðlegðarskattinn getum við sýnt hug okkar í því. Viljum við að þeir sem mikið eiga og eru aflögufærir greiði? Þetta snýst alltaf um það, þetta snýst ekkert um það að þeir sem eru með háar tekjur geti séð fyrir sér. Hvað með þá sem hafa lágar tekjur? Við erum að jafna þetta og já, það er svo sannarlega stefna okkar vinstri manna að þeir sem meira hafa borgi meira til samneyslunnar. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vandaða framsögu. Mér þótti vænt um þegar hún dró hér fram kenningar breska hagfræðingsins John Meynard Keynes, sem ollu töluverðum straumhvörfum í kjölfar seinni heimsstyrjaldar á kenningum er varða hagstjórn. Hann vill meina að við getum nýtt ríkissjóð sem þenslujöfnunartæki. Það er eitt sem ég vil draga fram hér. Það er að til að það virki og við getum örvað eftirspurn í gegnum útgjaldahlið ríkisreiknings þá þurfa ákveðnar forsendur að vera til staðar sem eru nefnilega þær að ríkissjóður þarf að hafa burði til þess. Ég vildi draga það hér fram og spyrja hvort hv. þingmaður sé ekki sammála því að þær aðstæður séu uppi að ríkissjóður sé hreinlega of skuldsettur 

Virðulegi forseti. Af því að ríkissjóður er skuldsettur viljum við afla honum meiri tekna. Hér hafa komið fram tillögur okkar til þess. Í sjálfu sér, ef við förum yfir fjárlagafrumvarpið sem liggur fyrir, er engin framtíðarsýn þar er varðar niðurgreiðslu skulda af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Ég er sammála þingmanninum að því leyti að ríkissjóður er vissulega mjög skuldsettur. Leiðir sem við viljum fara til að ná ríkissjóði út úr skuldunum eru ólíkar. Við viljum afla tekna með því að breikka áfram skattstofnana, ná inn tekjum þannig en ekki að lækka skatta á einstaklinga sem hafa háar tekjur eða annað slíkt heldur viljum við frekar auka skatta á þá sem geta lagt til samneyslunnar, eins og ég hef sagt áður.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóð svör. Ég trúi því að þau endurspegli okkar pólitík. Við gerum greinarmun á því hvaða leið við viljum fara að sama markmiði. Það er augljóst. Það er nefnilega möguleiki við þessar aðstæður að draga úr sköttum, fara tekjuleiðina, þ.e. draga úr skattbyrði á atvinnulíf og heimili þannig að það myndist svigrúm til að auka umsvifin í hagkerfinu. Það er nákvæmlega það sem við sjáum endurspeglast í þessum fjárlögum. Við erum að verja bótakerfið en við erum að hagræða og draga úr útgjöldum þar sem hægt er til að rjúfa vítahring aukinnar skuldsetningar og vaxtabyrði sem við komumst ekki út úr nema að fara þessa leið.

Virðulegi forseti. Munurinn er í rauninni sá, eins og ég hef hér komið inn á, að fyrri ríkisstjórn fór hina blönduðu leið. Við skárum niður en við jukum tekjur. Eins og þetta lítur út núna þá er aðalmálið að finna peninga í kerfinu. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að finna peninga í kerfinu en ekki að ná sér í viðbótartekjur. Við erum búin að fara yfir það hvernig við teljum að hér hafi tekjum verið fórnað í sumar. Svo getum við auðvitað líka velt fyrir okkur: Eru einhverjar framkvæmdir í gangi sem nýja ríkisstjórnin hefur stuðlað að og sett af stað? Nei, það held ég ekki. Ég held að hún hafi slegið af það sem áður var búið að gera ráð fyrir. Ég veit ekki alveg hvaða leið fólk ætlar að fara til að örva hagkerfið ef eingöngu á að lækka skatta á millistéttarfólk eða atvinnulífið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætt sögulegt yfirlit. Þingflokkur VG er nú orðinn býsna sigggróinn á því að klappa sjálfum sér á bakið, en mig langar að spyrja út í nokkra frasa. „Stórkarlaleg gamaldags atvinnuuppbygging“, ég bið þingmanninn að segja mér og öðrum nýjasta dæmið um slíkt og hvar það er, í boði hverra og hvað sú uppbygging mun kosta ríkissjóð. Í öðru lagi talar hún um stórbætta afkomu sjávarútvegs á árunum 2014 og 2015. Hvaða upplýsingar hefur þingmaðurinn sem við höfum ekki? Nú er verð þorskafurða 25% lægra en verið hefur, það gengur erfiðlega að ná síldarkvóta og það er ekki búið að gefa út loðnukvóta. Mig langar að vita hvað þingmaðurinn veit í þessum efnum sem við hin vitum ekki.

Virðulegi forseti. Stórkarlalegar framkvæmdir. Það má vel vera að þetta sé frasi en það sem við höfum verið að tala um eru helstu áform ríkisstjórnarinnar og hæstv. iðnaðarráðherra hefur talað mjög mikið fyrir því að eina leiðin út úr þessu sé að byggja álver í Helguvík. Við fengum upplýsingar um það bara í gær að það er kannski ekki alveg í farvatninu. Ég spyr hv. þingmann: Hvað annað ætlar núverandi ríkisstjórn að leggja til? Hvaða framkvæmdir ætlar hún að leggja til? Hann getur kannski upplýst mig um það. Varðandi afkomu sjávarútvegsins þá bendi ég hv. þingmanni á að kíkja í nefndarálitið. Þar er ágætisglæra varðandi EBITDA í sjávarútvegi á síðustu árum, hvernig hún hefur verið. Upplýsingar undanfarið hafa sýnt að sjávarútvegurinn getur vel staðið undir því sem við höfum talað um og gert ráð fyrir að sé hægt að innheimta í veiðigjöld. Það er ekkert sem bendir til annars. Hér hafa menn verið að greiða sér arð svo milljörðum skiptir.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þingmaður hefur ekki heyrt um stað sem heitir Bakki við Húsavík. Það er rétt að segja henni frá því að þar stendur til að byggja, reyndar ekki stóriðju að sögn formanns VG heldur meðalstóriðju, en er býsna stórkarlaleg framkvæmd og kostar ríkissjóð í bráð og lengd allnokkra milljarða að koma af stað og veitir háskalegt fordæmi þeim sem á eftir koma og vilja fá „Bakkadíl“ eins og aðrir, bara til að benda á það. En sú EBITDA sem hv. þingmaður er að tala um er EBITDA ársins í fyrra, en hún var að tala um að fram undan væri gósentíð í sjávarútvegi árið 2014 og 2015. Ég ítreka spurningu mína um það hvað hv. þingmaður veit um þróun í sjávarútvegi árin 2014 og 2015 sem við hin vitum ekki.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður minntist á Bakka þá er rétt að þar var leiðin greidd til að hægt væri að fara þar í ákveðnar framkvæmdir til að byggja upp atvinnutækifæri. Það var fallið frá stórkarlalegum lausnum og farið í meðalstórt fyrirtæki. Við skulum hafa það á hreinu. Það er töluverður munur þar á. Samkvæmt því sem ég hef fengið upplýsingar um er EBITDA í kringum 87 milljarðar. Ég veit ekki hvað hv. þingmanni þykir um það, en það er ekkert í kortunum í augnablikinu - og nota bene, þá er sérstaka veiðigjaldið lagt á eftir á, ekki satt.

En tekjur 2014 og 2015?

Tekjur sjávarútvegsins hafa verið góðar og meðan svo er eiga þau sjávarútvegsfyrirtæki að borga. Eins og allt annað, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að mæla hér fyrir nefndaráliti 3. minni hluta fjárlaganefndar. Í breytingartillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir um það bil 66 millj. kr. afgangi á rekstri ríkisins á næsta ári. Markmiðin um hallalausan rekstur árið 2014 eru mjög metnaðarfull og 3. minni hluti tekur undir að það er mjög mikilvægt að skuldir ríkissjóðs aukist ekki meira og að við getum farið að greiða niður skuldir. Hins vegar má benda á að langur vegur er frá því að leggja fram fjárlagafrumvarp sem gerir ráð fyrir afgangi á árinu 2014 og svo til að reka ríkissjóð með afgangi á því sama ári. Þriðji minni hluti telur að veikleikar frumvarpsins séu þó nokkrir. Margir fjárlagaliðir fara fram úr áætlun á árinu 2013 og í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga fyrstu sex mánuði ársins, sem vitnað var í hér í ræðu áðan, kemur fram að 38% allra fjárlagaliða, eða 166 af 437 liðum, fóru fram úr áætlun. Í skýrslunni segir enn fremur: „Hlutfall fjárlagaliða með umframgreiðslur á fyrri hluta ársins er svipað og á sama tíma í fyrra. Hins vegar hefur þetta hlutfall verið að hækka síðustu tvö ár og bendir það til þess að minna aðhald sé við framkvæmd fjárlaga en áður og því hafi dregið úr þeim aga sem tókst að ná upp og innleiða á fyrstu árum eftir efnahagshrunið árið 2008.“ Það lítur þess vegna út fyrir að nokkurt agaleysi hafi ríkt hér fram að hruni, okkur hafi aðeins tekist að taka okkur saman í andlitinu og ná upp aga, kannski með hjálp Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að hafa hann á öxlinni. En þetta er verkefni, það að ná aga á ríkisfjármálum er sameiginlegt verkefni og gengur þvert á alla flokka. Mér finnst að við ættum ekkert endilega að vera að rífast mikið um það - ég get kannski trútt um talað sem kem ný hér inn - og vera alltaf að vísa í fortíðina og rífast um það hver hafi meiri eða minni aga á fjármálunum. Þetta er sameiginlegt verkefni. Þótt niðurstaða ársins 2013 liggi ekki fyrir má ætla að margir fjárlagaliðir verði ekki innan fjárheimilda ársins. Síðan þekkjum við líka mörg dæmi um stofnanir með uppsafnaðan vanda. Þrátt fyrir þetta allt vekur athygli að framlög til margra slíkra stofnana og fjárlagaliða eru lækkuð á árinu 2014 í fjárlagafrumvarpinu. Þess vegna er eðlilegt að stjórnvöld svari því hvernig stofnanir sem ekki hafa verið reknar innan fjárheimilda undanfarin ár eiga að fara að því að reka sig innan fjárheimilda á sama tíma og þeim er gert að hagræða enn frekar. Margar stofnanir sinna lögbundnu hlutverki og eiga því erfitt um vik að hagræða nema stjórnvöld gefi skýrar línur um breytta forgangsröðun. Þá virðast fjárheimildir oft vanáætlaðar á stóra útgjaldaliði, t.d. í velferðarkerfinu, svo sem sjúkratryggingar, S-merkt lyf og lækniskostnað. Þá má einnig nefna framhaldsskólana, þar sem er mikil fjárþörf, og háskólana. 3. minni hluti telur því að lítið megi út af bregða ef markmið ríkisstjórnarinnar um hallalausan rekstur árið 2014 eiga að nást. Ég hjó eftir því við lestur fjárlagafrumvarpsins að á nokkrum stöðum stóð að náðst hefði markverður árangur í því að leggja fram hallalaus fjárlög. Ég mundi frekar kalla það metnaðarfullt markmið, en það verður markverður árangur ef ríkisreikningur fyrir árið 2014 verður í plús. Þriðji minni hluti ítrekar að ráðuneyti ber ábyrgð á því samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, að undirstofnanir þess haldi sig innan fjárheimilda. Ráðherra ber síðan ábyrgð á sínu ráðuneyti og er skylt að bregðast við vanda stofnana hverju sinni en ekki ýta honum inn í framtíðina. Þegar ekkert er að gert og rekstur stofnana fer ítrekað fram úr fjárheimildum safnar stofnunin skuldahala. Sumar stofnanir sem svo er ástatt um hafa náð að greiða inn á skuldina en aðrar safna enn frekari skuldum. Það er mjög mikilvægt að jafnræði ríki á milli stofnana. Það er ekki ásættanlegt að á meðan sumar stofnanir leita leiða til að hagræða, draga úr umsvifum og greiða jafnvel upp skuld sína haldi aðrar áfram að safna skuldum og þess finnast dæmi að skuldir séu einfaldlega felldar niður, og það gerist líka oft við sameiningar. Þetta er hluti af þeim aga sem okkur verður svo tíðrætt um. Þriðji minni hluti leggur áherslu á að horfa þurfi til lengri tíma, bæði hvað varðar tekjur og útgjöld ríkisins. Það er mjög mikilvægt að stofnanir samfélagsins geti gert langtímaáætlanir og séu ekki háðar óvissu fjárlaga hvers árs. Þannig verður áætlanagerð nákvæmari og það ýtir undir aga í ríkisfjármálum. Einnig er allt of algengt að fjáraukalög séu notuð til að bæta upp rekstrarvanda yfirstandandi árs vegna þess að farið er fram úr fjárheimildum eða fjárlagaliðir eru vanáætlaðir. Það er ekki ásættanlegt. Ef ná á markmiðum um hallalausan rekstur ríkisins á árinu 2014, eins og ríkisstjórnin stefnir að, er ljóst að hagræða þarf á ýmsum sviðum. Sú hagræðing verður að vera markviss og byggjast á pólitískri stefnu og einhverri sýn, annars verður niðurskurðurinn tilviljunarkenndur. Sem dæmi má nefna að þegar menntastofnun er gert að hagræða er líklegt að skorið sé niður þar sem útgjöld á nemanda eru hæst, óháð því hve miklum þjóðhagslegum ávinningi námið skilar í framtíðinni. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að auka eigi áherslu á iðn-, verk-, tækni-, hönnunar- og listgreinar. 3. minni hluti tekur undir þessa stefnu en bendir á að þessar námsgreinar eru gjarnan dýrari en almennar brautir. Hins vegar er ekki að sjá í fjárlagafrumvarpinu að framlög til þessara námsgreina séu hækkuð sérstaklega þannig að frumvarpið endurspeglar að þessu leyti ekki áherslur ríkisstjórnarinnar. Mig langar aðeins að tala um vinnulagið frá 1. október þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram, það var þremur vikum seinna en upphaflega var gert ráð fyrir. Þær ástæður voru gefnar fyrir þeirri seinkun að stjórnarskipti hefðu orðið á árinu og að í fyrsta skipti væri verið að leggja fram tekjufrumvörp samhliða fjárlagafrumvarpinu. Ef ég man rétt voru greidd atkvæði um þetta á sumarþingi og ég man ekki betur en að við höfum greitt atkvæði með þessu, gefið ríkisstjórninni þennan frest. Fjárlagafrumvarpið var því lagt fram 1. október og hófst þá vinna fjárlaganefndar og vil ég nota tækifærið og þakka fyrir þá vinnu, þetta hefur verið skemmtilegt en á köflum erfitt líka og lærdómsríkt. En við biðum ansi lengi eftir að fá breytingartillögur ríkisstjórnarinnar í hendur því að þær komu ekki fyrr en 6. desember. Þær höfðu þó varla verið lagðar fram þegar þær fóru síðan að taka breytingum og lauk því ferli ekki endanlega fyrr en 11. desember. Það er skoðun 3. minni hluta að mjög mikilvægt sé að þegar fjárlagafrumvarp er lagt fram, þ.e. í byrjun þings, sé það eins vel unnið og kostur er. Breytingar fram á síðasta dag, og það jafnvel verulegar breytingar, gera alla vinnu við frumvarpið mjög ómarkvissa, þannig að við gagnrýnum þessi vinnubrögð og gerum þá kröfu að betur verði vandað til verka á næsta ári. Það geta verið ástæður fyrir því að þetta var svona núna en ég sætti mig ekki við þau svör sem ég hef fengið, þegar ég hef á kurteisan hátt spurt spurninga varðandi þessa seinkun og gagnrýnt, að svona hafi þetta alltaf verið. Það hjálpar mér ekki neitt og það eru ekki ásættanleg svör, þannig að ég hreinlega geri þá kröfu að á næsta ári verði betur vandað til verka og vinnan verði hnitmiðaðri. Þriðji minni hluti fagnar því að aukið fé sé sett í heilbrigðiskerfið enda er fjárþörfin þar mikil. Landspítalinn og Sjúkrahúsið á Akureyri fá aukið fé til rekstrar og tækjakaupa samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans og sett er aukið fjármagn í heilbrigðisstofnanir. En það er ljóst að móta þarf skýra stefnu um heilbrigðismál til framtíðar. Það þarf að efla heilsugæsluna, sem ætti ávallt að vera fyrsti viðkomustaður fólks í heilbrigðiskerfinu, það er ódýrasta leiðin. Stjórnvöld hafa boðað þá stefnu og er það vel en engin útfærsla liggur þó fyrir. Eins verður að taka afstöðu til byggingar nýs Landspítala og telur 3. minni hluti það afar brýnt verkefni. Þá stendur til að sameina heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og í þeirri vinnu þarf að vanda til verka. Sameiningar stofnana eru vandasamt verk og geta haft aukinn kostnað í för með sér ef ekki er haldið rétt á málum. 3. minni hluti kallar eftir víðtæku samráði þegar farið er í stórfelldar skipulagsbreytingar. Velferðarkerfið, menntakerfið og nauðsynlegir samfélagslegir innviðir, svo sem vegakerfi, eru í mikilli fjárþörf eftir harðan niðurskurð á undanförnum árum. Í raun er um að ræða eitt form lántöku. Ef nauðsynleg uppbyggingar- og viðhaldsverkefni eru látin bíða of lengi kemur kostnaðurinn við þau af fullu afli í bakið á fjárveitingavaldinu innan skamms tíma. Eins getur langvarandi þreyta starfsfólks leitt til aukinna fjárútláta á komandi árum, ef ekkert er að gert. Til viðbótar við þessa fjárþörf kallar skuldastaða ríkissjóðs einnig á mikil fjárútlát, sem eiga sér stað í himinháum vaxtagjöldum í fjárlögum hvers árs. Þá telur 3. minni hluti að álögur á almenning séu of miklar og leita verði leiða til þess að létta þær. Slíkt getur einnig kallað á fjárútlát úr ríkissjóði. Af öllu þessu er ljóst að ríkissjóður þarf auknar tekjur. Að mati 3. minni hluta er mikilvægt að tryggja ríkissjóði fleiri varanlega tekjupósta, sem þó fela ekki í sér of miklar álögur á einstaklinga og atvinnulíf. Af þessum sökum gagnrýnir 3. minni hluti ákvarðanir sem stjórnarmeirihlutinn hefur tekið á upphafsmánuðum sínum sem lúta að því að skynsamlegum tekjupóstum hefur verið hafnað eða úr þeim dregið. Fyrst ber að nefna þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að innheimta ekki 14% virðisaukaskatt af gistingu ferðamanna hér á landi. Slíkt hefði ekki falið í sér of miklar byrðar á ferðaþjónustuna og hefði skilað ríkissjóði 1,5 milljörðum í tekjum á næsta ári miðað við áætlanir. Hugsanlega yrðu tekjurnar mun meiri ef tekið er mið af fjölgun ferðamanna á yfirstandandi ári. Þetta tekjuafsal er óþarfi. Í annan stað er það skoðun 3. minni hluta að ríkisstjórnin hafi að óþörfu afsalað ríkissjóði talsverðum tekjum af veiðileyfagjaldi. 3. minni hluti tekur undir að breytingar þurfti að gera á innheimtu gjaldsins en með pólitískum vilja hefði verið hægt að útfæra þær breytingar þannig að réttlætis yrði gætt, tæknilegir örðugleikar leystir og sjávarútvegurinn hefði skilað nokkurn veginn áður áætlaðri krónutölu í ríkissjóð, án þess að verða meint af. Það er skoðun 3. minni hluta að lausn á margþættri fjárþörf hins opinbera sé meðal annars að finna í því að stærri hluti af ríkulegum auðlindum þjóðarinnar renni í sameiginlega sjóði. Skynsamleg stefnumörkun í þá átt hefur farið fram í þjóðfélaginu á undanförnum árum. Núverandi stjórnarmeirihluti stefnir því miður í gagnstæða átt með þeim tveimur ákvörðunum sem hér hafa verið nefndar. Ferðamenn njóta til dæmis náttúru Íslands, sem er sameign þjóðarinnar, og því eðlilegt að sameiginlegir sjóðir hennar njóti arðs af ferðum þeirra um landið. Eins er fiskurinn í sjónum sameign þjóðarinnar og því eðlilegt að réttlátur hlutur af arði sem af veiðunum skapast renni til þjóðarinnar. Einnig styður 3. minni hluti stefnumörkun, sem farið hefur fram innan Landsvirkjunar og víðar, um að leitað verði allra leiða til þess að orkuauðlindir þjóðarinnar skili meiri beinum arði til sameiginlegra verkefna. Þar gæti verið um tugi milljarða að ræða á ári hverju, sem nýta mætti til niðurgreiðslu skulda hins opinbera, lækkunar skatta og til uppbyggingar- og viðhaldsverkefna. Í ákvörðunum hvað þetta varðar verður vissulega að gæta jafnvægis. Hlutur hins opinbera má aldrei verða svo mikill að einstaklingar og fyrirtæki eigi ekki von á arði og umbun fyrir erfiði sitt. Auknar tekjur er því vel hægt að sækja. Stjórnarmeirihlutinn hefur beinlínis samþykkt lagafrumvörp sem lúta að því að sækja þær ekki. Skynsamlegt væri að verja þessum tekjum til áður upptalinna þátta, þ.e. til viðhalds- og uppbyggingarverkefna, samfara nauðsynlegri hagræðingu og kerfisbreytingum, en einnig til niðurgreiðslu opinberra skulda og til að lækka álögur á almenning. Allar þessar aðgerðir, séu þær skynsamlega útfærðar, geta aftur leitt til tekjuauka í sjálfu sér og minni fjárþarfar í framtíðinni. Þetta yrði hluti af sjálfbærri ríkisfjármálastefnu með áherslu á varanlegar tekjur og útgjöld sem draga úr kostnaði til lengri tíma. Að mati 3. minni hluta stefnir stjórnarmeirihlutinn í þveröfuga átt. Glöggt má sjá af lestri þeirrar ríkisfjármálastefnu sem liggur fjárlagafrumvarpinu til grundvallar að betri tímar í rekstri ríkissjóðs eru ekki í augsýn. Sá tekjupóstur sem stjórnarmeirihlutinn hyggst nýta sér, í stað þeirra sem hann hefur afsalað sér, er ekki varanlegur. Um er að ræða bankaskatt, sem getur í sjálfu sér verið skynsamlegur, en hann er ótraustur vegna þess að tekjur af honum eiga einkum að koma úr búum í slitameðferð, auk þess sem augljóst er að þar er ekki um að ræða tekjupóst sem dugir til langs tíma. Þá eru einnig uppi efasemdir um lögmæti slíkrar skattlagningar. Það verður bara að koma í ljós og vonandi að þarna fái ríkissjóður einhverja peninga, en þetta eru ekki varanlegar tekjur. Fyrirhugaða lækkun á tekjuskattsprósentu í milliþrepi, sem kostar um 5 milljarða kr., má einnig skoða í þessu ljósi. Lækkunin er lítil í umslagi launþegans og hefur hverfandi þjóðhagsleg áhrif, en hún kostar ríkissjóð mikið fé. Það fé mætti hæglega nýta betur. Þá er lækkunin sama marki brennd og annað sem hér hefur verið nefnt varðandi tekjuáform ríkisstjórnarinnar: Varanlegir tekjupóstar eru rýrðir en fjármögnun fengin af tímabundnum tekjupóstum. Slíkt kann ekki góðri lukku að stýra. Annar mikilvægur tekjupóstur til langs tíma getur skapast með vel útfærðum fjárfestingum hins opinbera í atvinnulífinu. 3. minni hluti gagnrýnir mjög það viðhorf til nýrra og vaxandi atvinnugreina sem lesa má úr frumvarpinu. Í fjárlögum yfirstandandi árs var efnt til svonefndrar fjárfestingaráætlunar sem var niðurstaða mikillar vinnu víðs vegar í þjóðfélaginu. Mikilvægustu markmið hennar voru að auka umsvif nýsköpunar, rannsókna og tækniþróunar í atvinnulífinu, að auka vöxt skapandi greina og græns iðnaðar og að efla innviði ferðaþjónustu. Reynsla annarra þjóða sýnir að skýr áhersla á stuðning við nýsköpun og þróun, og á eflingu hugverka- og tækniiðnaðar er einhver skynsamlegasta fjárfesting sem þjóðfélag getur ráðist í. Tónlist er ekki bundin kvóta, svo dæmi sé tekið, heimurinn allur er markaðssvæði. Með markvissri stefnumörkun og skynsamlegri fjárfestingu er hægt að skapa fjölbreytt hálaunastörf sem henta ekki síst ungu fólki. Fjárfestingaráætlunin snýst um að skapa tekjur og útflutningsverðmæti framtíðarinnar. Það er áhyggjuefni að mati 3. minni hluta að stjórnarmeirihlutinn hyggst nú hverfa nánast alfarið frá þessari stefnumörkun. Ekki er heldur að sjá að nokkuð í sama anda komi í staðinn. Því má segja að hér sé komið enn eitt dæmið þar sem stjórnarmeirihlutinn leggur lykkju á leið sína til þess að afsala sér tekjupóstum til framtíðar. Líta má á dæmi Tækniþróunarsjóðs þessu til glöggvunar. Nýjar tölur sýna að fyrirtæki sem njóta styrkja úr Tækniþróunarsjóði borga framlag hins opinbera margfalt til baka á fáum árum. Samkeppnissjóðir af þessu tagi mynda einhverja bestu fjárfestingarkosti sem völ er á. 3. minni hluti hefði haft skilning á því ef ríkisstjórnin hefði talið sig knúna til þess að endurskoða fjárfestingaráætlunina og hugsanlega forgangsraða innan hennar, bíða með sumt en leggja áherslu á annað. Það er hins vegar ekki gert. Fjárfestingaráætlunin er meira eða minna öll slegin af. Það er stefnumörkun sem 3. minni hluti fær illa við unað og leggur því fram breytingartillögur sem miða að því að veigamestu þættir áætlunarinnar, sem lúta að fjárfestingu í nýsköpun, rannsóknum og þróun, eflingu skapandi greina, græns iðnaðar og ferðaþjónustu, séu settir aftur í fjárlög með þeirri krónutölu sem áætluð var til verkefnanna. 3. minni hluti leggur áherslu á að hér er ekki um hefðbundin útgjöld að ræða, heldur fjárfestingar sem líkur eru á að skili mikilvægum tekjum í náinni framtíð. Svo eru ýmis áhyggjuefni líka sem rétt er að koma inn á og það eru kannski helst Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki tekist á við vanda B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins en skuldbindingar ríkisins vegna hennar námu 388 milljörðum kr. um síðustu áramót. Auk þess námu áfallnar skuldbindingar A-deildarinnar á sama tíma 7,5 milljörðum. Þær eru ekki sýndar í ríkisreikningi en fjallað er um þær í skýringum reikningsins. Við þetta má bæta að verðbætur og gengistap langtímaskulda o.fl. er fært á eigið fé fram hjá rekstrarreikningi. Því hafa háar fjárhæðir ekki verið færðar á rekstrarreikning undanfarin ár þannig að afkoma ríkissjóðs virðist betri en hún raunverulega er miðað við hefðbundnar reikningsskilaaðferðir. Þetta þarf að hafa í huga við lestur fjárlagafrumvarpsins. Ríkisábyrgð vegna Íbúðalánasjóðs er áætluð ríflega 900 milljarðar kr. á næsta ári og veruleg óvissa ríkir um rekstrarhæfi hans sem helgast meðal annars af lágu vaxtastigi. Við óbreyttar aðstæður er talið að leggja þurfi Íbúðalánasjóði til um 4,5 milljarða kr. rekstrarframlag á næsta ári og jafnvel er útlit fyrir að svo muni verða áfram næstu ár. Í endurskoðaðri áætlun sjóðsins fyrir árið 2013 frá því í september sl. er áætlað að tap sjóðsins verði um 4,1 milljarður kr. á árinu 2013, en rekstrarafkoma sjóðsins eftir fyrstu sex mánuði ársins var neikvæð um tæplega 3 milljarða kr. Þetta er mun lakari afkoma en samkvæmt áætlun fjárlaga fyrir árið 2013 þar sem áætlað var að afgangur af rekstri sjóðsins yrði um 1,1 milljarður kr. Ríkisstjórnin þarf að leysa þennan erfiða rekstrarvanda og móta framtíðarstefnu fyrir sjóðinn. Frumvarp ríkisstjórnarinnar til fjárlaga fyrir árið 2014 er að mörgu leyti hefðbundið og erfitt að lesa langtímasýn stjórnvalda út úr því. Þá er fróðlegt að bera stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar saman við fjárlagafrumvarpið. Í henni kemur til dæmis fram að ríkisstjórnin leggi mikla áherslu á nýsköpun í öllum atvinnugreinum. Á sama tíma eru framlög til rannsóknasjóða og nýsköpunar lækkuð. Aukið fé er sett í heilbrigðismál samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans, sem er jákvætt, en 3. minni hluti kallar eftir skýrari sýn í þeim málaflokki. Hvernig ætla stjórnvöld að hemja vöxt útgjalda í heilbrigðismálum á næstu árum? Í stefnuyfirlýsingu stjórnvalda segir að bætt lýðheilsa og forvarnastarf verði í forgangi, sem er jákvætt, en hvar sjást þess merki í frumvarpinu? Stjórnvöld boða líka langtímastefnumótun fyrir ferðaþjónustuna, meðal annars með tilliti til uppbyggingar innviða, og talað er um að tryggja sjálfbærni greinarinnar. 3. minni hluti tekur undir að þetta er mikilvægt markmið. Í frumvarpinu er liðurinn Framkvæmdasjóður ferðamannastaða hins vegar skorinn verulega niður þannig að einungis standa eftir 216,5 millj. kr. Þá er sóknaráætlun landshluta skorin mikið niður þrátt fyrir að almenn ánægja hafi ríkt með það verkefni og í stjórnarsáttmála sé talað um eflingu landsbyggðarinnar. Í breytingartillögum meiri hlutans eru framlög til þróunaraðstoðar lækkuð og 3. minni hluti gagnrýnir það harðlega. Þá er skorið verulega niður til Ríkisútvarpsins og erfitt er að sjá hvaða framtíðarsýn stjórnvöld hafa varðandi þá mikilvægu stofnun. Athygli vekur að flötum 5% niðurskurði er beint til allra ráðuneyta en ríkisstjórnin fjölgar ráðherrum og aðstoðarmönnum á sama tíma. 3. minni hluti gerir þá kröfu að ríkisstjórnin líti í eigin barm í þeirri miklu hagræðingu sem hún boðar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur, fulltrúa Bjartrar framtíðar, fyrir yfirferð hennar á áliti 3. minni hluta fjárlaganefndar þar sem hún gerði ágætlega grein fyrir þeim sjónarmiðum sem hún stendur fyrir. Ég hef líka skoðað breytingartillögur sem hún hefur lagt fram við fjárlagafrumvarpið og þar eru áherslur mjög svipaðar þeim sem aðrir stjórnarandstöðuflokkar hafa, m.a. mikil áhersla lögð á verkefni sem voru hluti af fjárfestingaráætluninni. Ég vil ekki tala um hina „svokölluðu“ fjárfestingaráætlun sem sumir tala um heldur bara fjárfestingaráætlunina sem við söknum mörg að sjái ekki stað í fjárlagafrumvarpinu. Í umfjöllun hv. þingmanns talar hún líka um tekjur ríkissjóðs og mikilvægi þess að ríkisreksturinn sé í jafnvægi og bendir á að ríkisstjórnin hafi hugsanlega að óþörfu afsalað ríkissjóði umtalsverðum tekjum eins og af veiðigjaldi, virðisaukaskatti í ferðaþjónustu og öðru slíku sem hefur verið til umræðu í þessu samhengi. Í breytingartillögu 3. minni hluta eru sem sagt útgjaldatillögur upp á að því er mér sýnist í fljótu bragði um það bil 3 milljarða kr. Ég sé engar tekjutillögur frá 3. minni hluta fyrir fjárlagafrumvarpið þannig að mig langar að spyrja hv. þingmann hvort þetta stangist hugsanlega eitthvað á, þ.e. umfjöllunin um tekjur í nefndaráliti 3. minni hlutans og breytingartillögurnar sem lagðar eru fram um útgjöld upp á 3 milljarða án þess að tekjur komi á móti, eða skiptir það kannski ekki svo miklu máli í stóru myndinni hvort ríkissjóður sé rekinn með 600 milljóna afgangi þegar heildarreksturinn er 600–700 milljarðar? Hvernig lítur þingmaðurinn á þetta samhengi?

Virðulegi forseti. Já, það er rétt, þeir liðir sem við tökum út úr fjárfestingaráætluninni eru eitthvað um 2,8 milljarðar. Við bendum á að ríkið geti aukið tekjur. Við lögðum ekki fram neina sérstaka breytingartillögu um það eða áætlun á sérblaði en það liggur fyrir að með því að falla t.d. frá breytingum á milliþrepstekjuskatti, þar eru 5 milljarðar, og virðisaukaskatti af gistingu og leggja hann t.d. á í september, hann gæti orðið 500 milljónir, er hægt að sækja peninga þangað. Ég á ekkert endilega von á því að meiri hlutinn samþykki breytingartillögur okkar þannig að þær eru bara lagðar fram til að sýna stefnu okkar. Mér finnst samt mikilvægt að nefna að þegar við komum með tillögur sem eru hátt í 3 milljarðar, eins og hv. þingmaður bendir á, bendum við á tekjur á móti sé vilji til þess að afla þeirra.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta svar. Það er alveg hárrétt að það er bent á ýmsar tekjuleiðir sem væri hægt að fara. Þá ætla ég að vekja máls á því að í tillögum til að mynda 2. minni hluta fjárlaganefndar frá hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur og ég hygg líka 1. minni hluta frá Oddnýju Harðardóttur eru tillögur um tekjuliði, m.a. þá sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir gerði grein fyrir í máli sínu og Björt framtíð bendir á, svo sem tekjuskattur einstaklinga og miðstaðgreiðsluþrepið, að falla frá þeirri lækkun, og tillögur um virðisaukaskattinn að því er varðar ferðaþjónustuna og veiðigjöldin. Mig langar að kalla eftir afstöðu hv. þingmanns og Bjartrar framtíðar til þeirra tekjutillagna sem er að finna á öðrum þingskjölum, bæði frá 1. og 2. minni hluta fjárlaganefndar. Og svo vil ég velta því upp líka hvort fjárlaganefnd hafi á einhverjum tímapunkti skoðað heildaráhrifin af þeim breytingum sem eru lagðar til á afkomu heimila í landinu. Það er verið leggja til að lækka miðþrepið í tekjuskattinum en svo eru ýmsar ráðstafanir sem tengjast fjárlögunum, eins og við vorum að ræða hér í gærkvöldi, um verðlagshækkanir og annað slíkt, sem hafa væntanlega verðbólguhvetjandi áhrif og geta leitt til þess að höfuðstóll skulda hækki og þar með greiðslubyrði og ýmsar gjaldskrár. Hefur fjárlaganefnd skoðað heildaráhrifin tekjumegin og gjaldamegin á heimilin? Mér finnst sú heildarmynd skipta máli. Það er ekki bara hægt að horfa á skuldalækkun og þar með lækkaðar afborganir ef sú lækkun er síðan tekið aftur með hinni hendinni í formi gjaldskrárhækkana eða þess háttar hluta.

Virðulegi forseti. Já, ég tel að tillögurnar sem 1. og 2. minni hluti leggja fram varðandi tekjuhliðina rími mjög vel við okkar sýn og ég vænti þess að við munum greiða atkvæði með þeim þegar þar að kemur. Varðandi það hvort fjárlaganefnd hafi farið heildstætt yfir málið þá höfum við ekki gert það. Þetta heyrir að einhverju leyti líka undir efnahags- og viðskiptanefnd, þetta er samtvinnað. Við eigum væntanlega eftir að fá að sjá tillögur ríkisstjórnarinnar varðandi niðurfellingar á lánum. Það er enn annar póstur sem við þurfum að skoða, þá væntanlega milli 2. og 3. umr., hvaða áhrif hefur á verðbólgu og allt, hvað við græðum á því. En það er umræða sem við tökum seinna. Þetta hefur ekki verið skoðað, við höfum meira legið yfir einstaka tölum í fjárlagafrumvarpinu.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 2. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014. Mig langar að segja í upphafi að það hefur verið ánægjulegt að heyra þann mikla samhljóm sem ríkir hér í þingsalnum varðandi það markmið að skila hallalausum fjárlögum. Ég held að fulltrúar úr öllum flokkum hafi lýst því yfir á einn eða annan hátt, bæði í umræðunni hér í dag og í umræðum um fjáraukann fyrr í vikunni. Það er frábært að við getum verið samstiga í því en við erum kannski ekki alveg sammála um hvaða leið eigi að fara til að ná markmiðinu. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að meginmarkmið í ríkisfjármálum hljóti að vera að stöðva skuldaaukningu ríkissjóðs og mynda rekstrarafgang þannig að við getum farið að greiða niður skuldir. Þetta er auðvitað það sem við hljótum öll að stefna að vegna þess að við vitum að það gengur ekki til lengdar að taka lán fyrir verkefnum sem okkur þykir gott og nauðsynlegt að fara í. Þess vegna erum við öll væntanlega á þessari skoðun. Mig langar líka að vekja athygli á því að fram hefur farið mikil umræða og vinna í kringum það að ná betri afkomu á rekstri ríkissjóðs með því að hagræða í þeim verkefnum sem ríkið hefur verið að taka að sér og sinna á undanförnum árum. Þetta er mikilvæg vinna. Hún var unnin í tíð fyrri ríkisstjórnar og jafnframt í tíð þeirrar sem nú starfar. Það er nauðsynlegt, þegar við förum með skattfé almennings, að við höldum vel utan um það, reynum að fá sem mesta og besta þjónustu fyrir það fjármagn sem við eyðum í verkefnin og reynum að stilla hlutunum þannig upp að þeir skili jafnframt árangri og séu gerðir á hagkvæman hátt. Þessi vinna mun standa yfir allt þetta kjörtímabil og ég hlakka til að fá að fylgjast með því og taka þátt í því að vinna þau verkefni öll sömul sem munu að sjálfsögðu á einhvern hátt lita fjárlagagerðina á næstu árum. Ég er varamaður í fjárlaganefnd og átti kost á því að koma aðeins inn í vinnu nefndarinnar og hafði af því mikið gaman. Ég lærði margt af félögum mínum þar, hvort sem um var að ræða stjórnarliða eða stjórnarandstæðinga. Það er gott fólk sem skipar nefndina og allir vinna þar af heilindum. Mér fannst mjög áhugavert að finna þann anda í nefndinni að menn spyrðu spurninga varðandi útgjöldin. Oft hefur maður haft það á tilfinningunni að fjárlaganefnd sé meira í því að sjá hvar hægt er að setja meira fjármagn í ný verkefni frekar en reyna að vera í hagræðingaraðgerðum. Ég tel að þetta sé svolítil nýbreytni hvað varðar fjárlaganefndina og ég fagna henni vegna þess að þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd hljóta auðvitað að gæta aðhalds og spyrja gagnrýninna spurninga þegar menn leggja fram útgjaldatillögur sama úr hvaða flokki þeir koma. Mig langaði í örfáum orðum að fara yfir þær tillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur hér fram og mun stærsti hluti ræðu minnar snúast um heilbrigðismálin. Við sjáum í útgjaldatillögunum - það er svolítið flókið að lesa úr þessu, og til mín hafa komið nýir þingmenn, þegar þessu er skipt í marga liði. Ég ætla að reyna að fara aðeins yfir þetta og gefa svolítið yfirlit yfir það hvað það er nákvæmlega sem verið er að breyta. En eins og fram hefur komið leggjum við fram tillögur um að 4,1 milljarði kr., eða 4.100 millj. kr., verði varið til viðbótar í heilbrigðismálin. Þetta eru miklir peningar en sú leið hefur verið farin að skera niður á móti, hagræða á móti, þannig að við getum enn lagt fram hallalaus fjárlög og vonandi samþykkt þau í gegnum þingið og það er frábært. Þessi 4,1 milljarður skiptist á þær stofnanir sem við rekum. Í þessum tillögum birtist sú stefnumótun og forgangsröðun, sem stjórnarflokkarnir lofuðu í kosningabaráttunni, að horfa meira til heilbrigðiskerfisins, við sjáum það hér. Að sjálfsögðu þurftu að koma til aðhaldskröfur á móti og þar er kannski sú stærsta að 5% aðhaldskrafa er gerð á ráðuneyti. En mig langar áður en ég fer inn í heilbrigðiskaflann að minnast á örfá atriði. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um að bæta 16 millj. kr. við það fjármagn sem embætti forseta Íslands hefur til umráða. Ég heyrði það í umræðunni um fjáraukann, þar sem jafnframt var gert ráð fyrir lágu framlagi til viðbótar í forsetaembættið, að menn voru duglegir við að fetta fingur út í það hér í ræðustól. Mig langar bara að lýsa því yfir af því tilefni að ég tel að það séu fáar stofnanir eða skrifstofur eða batterí sem eru á fjárlögum sem hafa þróast með þeim hætti sem embætti forseta Íslands hefur gert en þar ku vera sami starfsmannafjöldi og 1990. Mér finnst það mjög athyglisverð staðreynd og greinilegt að menn þar á bæ halda vel utan um sín verkefni og hafa ekki farið í mikla útrás eða útþenslu á öllum þeim árum sem liðin eru frá árinu 1990. Mig langar að hrósa embætti forseta Íslands fyrir þessa stefnu og aðhaldssemi. Mig langar jafnframt að minnast á tvær tillögur sem gefur að líta á bls. 7. Það er annars vegar tillaga er varðar Menntaskólann í Reykjavík og hefur fjárlaganúmerið 02-318, tillaga um 47 millj. kr. tímabundna millifærslu af ónýttum heimildum til Menntaskólans. Við höfum heyrt mikla umræðu og fengið á fund okkar í allsherjar- og menntamálanefnd gesti, nemendur úr skólanum, sem hafa miklar áhyggjur af framtíð skólans. Það er alveg ljóst að rekstrarlíkanið sem framhaldsskólakerfið er í býður ekki upp á að færa meira fé til Menntaskólans í Reykjavík, ekki nema breytt verði þeim forsendum sem skólanum er stillt upp eftir í því kerfi. Hér er því um að ræða framlag vegna framkvæmda þannig að það komi fram. Næsti liður á eftir varðar Fjölbrautaskóla Suðurlands. Sveitarstjórnarmenn á Suðurlandi hafa á undanförnum árum verið að safna fjármagni til að geta lagt fram sitt 40% mótframlag inn í þessa nýbyggingu en um er að ræða verkmenntahús við Fjölbrautaskóla Suðurlands, gríðarlega mikilvægt verkefni. Hér er gerð tillaga um að 100 millj. kr. fari þar inn. Sveitarfélögin hafa síðan safnað saman mótframlagi sínu að fullu þannig að hægt ætti að vera að fara af stað með það verkefni. Hugmyndasamkeppni varðandi bygginguna fór fram og búið er að velja það útlit sem best þótti. Það var gríðarlega skemmtileg samkoma sem okkur þingmönnum kjördæmisins var boðið á á sínum tíma. Herra forseti. Þá ætla ég að fara yfir í heilbrigðismálin, ég held að mér veiti ekkert af tímanum í það. Fyrst vil ég þó nefna að gert var ráð fyrir að 50 millj. kr. renni af liðnum Fangelsisbyggingar til að efla öryggismál í fangelsum og geri ég þá ráð fyrir að við séum þar að tala um fangelsið á Litla-Hrauni. Ég sé þetta meðan ég fletti hérna yfir. - En fyrsta af heilbrigðisstofnunum ber að nefna Sjúkrahúsið á Akureyri. Hér er gert ráð fyrir 200 millj. kr. hækkun á rekstrarheimild sjúkrahússins, þetta er á bls. 27 fyrir þá sem vilja fylgjast með tölunum í nefndarálitinu. Gert er ráð fyrir 123 millj. kr. varanlegri hækkun á framlögum til sjúkrahússins umfram venjubundnar launa- og verðlagshækkanir. Einnig er gert ráð fyrir því í tveimur öðrum tillögum að fjárheimildir til viðhalds og tækjakaupa hjá sjúkrahúsinu hækki samanlagt um 334 millj. kr. Að þessum framlögum öllum meðtöldum eru framlög til sjúkrahússins samanlagt aukin um 667 millj. kr. eða sem svarar til 12% af fjárveitingu í fjárlögunum sem komu fyrir þingið fyrr í vetur, og frumvarpinu sjálfu. Gert er ráð fyrir að rekstrarheimild Landspítalans hækki varanlega um 1 milljarð og 690 millj. kr. eða 3,9% hækkun á brúttórekstrarfjárheimild spítalans. Í tveimur tillögum er lagt til að fjárveitingar til viðhalds og tækjakaupa hjá spítalanum hækki samtals um 1,3 milljarða kr. Samtals eru þetta 3,9 milljarðar kr. eða um 10% af fjárveitingu spítalans í fjárlögum fyrir árið 2013. Þá er hér liður er varðar psoriasis-húðmeðferðir en þeir sem eiga við þann sjúkdóm að stríða hafa, frá því að ég byrjaði af illri nauðsyn að fylgjast með því, notið þess að geta farið í meðferðir í Bláa lóninu. Hér er gert ráð fyrir tímabundnu framlagi til að endurnýja samning við Bláa lónið hf. vegna psoriasis-meðferðar. Þá komum við að lið á bls. 31 sem heitir Öldrunarstofnanir, almennt. Hér er gert ráð fyrir að eftir ákvörðun Alþingis verði 200 millj. kr. veitt í tímabundið eins árs verkefni til að bregðast við brýnum staðbundnum vanda þar sem skortir á að nægilega mörg hjúkrunarrými séu til staðar. Ekki er gert ráð fyrir að farið verði í að byggja nýja byggingu eða ný heimili heldur að við nýtum betur þau heimili og þau rými sem þegar eru til staðar. Á mörgum hjúkrunar- og dvalarheimilum sem rekin eru í dag eru laus herbergi eða vilji til þess að breyta dvalarrýmum í hjúkrunarrými, sameina tvö dvalarrými í eitt hjúkrunarrými, koma á fót hvíldarinnlagnarrýmum o.s.frv. Í þetta verkefni eru 200 millj. kr. en ég hef haft þá sýn varðandi þessi hjúkrunarheimilismál öll að við þurfum að gera betri áætlun um það hvað við ætlum að gera. Þjóðin er að eldast og við því þarf að bregðast. Við þurfum að hugsa um hvað við ætlum að gera til framtíðar. Við þingmenn eyðum miklum tíma hér í þinginu í að gera alls kyns áætlanir er varða samgöngumál. Hér eru bæði til skammtíma- og langtímaáætlanir varðandi uppbyggingu samgöngumannvirkja en við eigum ekki slíkar áætlanir hvað varðar heilbrigðismálin. Ég tel nauðsynlegt að menn átti sig á því hvar þörfin er og hafi einhverja áætlun um það hvernig staðið skuli að því að halda utan um þetta stóra verkefni þegar þjóðin eldist hratt. Ég held að það væri best gert með þessum hætti, þ.e. að ráðuneytið safni saman þessum upplýsingum og komi fram þegar það er tilbúið með áætlun sem fari hér í gegnum þingið. Ég tel að það sé framtíðin og ég vona svo sannarlega að þessi hugmynd líti dagsins ljós. Maður hefur haft það á tilfinningunni hingað til, og ég er ekki að segja að það hafi verið hjá síðustu ríkisstjórn eingöngu eða þarsíðustu ríkisstjórn eingöngu, heldur bara á þeim árum sem ég hef verið að fylgjast með þessum málum, að það hafi verið svolítið tilviljunarkennt hvar hefur verið byggt upp. Það á auðvitað ekki að vera þannig ef við ætlum að fara vel með opinbert fjármagn. En þetta er tímabundin heimild til eins árs og í tillögunni kemur fram að á vegum ráðuneytisins sé unnið að nánari tillögugerð með skiptingu framlagsins á einstök heimili ásamt þessari langtímaáætlun sem ég var að tala um allt til ársins 2030. Þá er hér næsti liður er varðar Náttúrulækningafélag Íslands. Þar er gerð tillaga um 27 millj. kr. tímabundna hækkun á liðnum til mótvægis við þá aðhaldskröfu sem gerð var í fjárlagafrumvarpinu. Nú ætlaði ég samhliða útgjaldaaukningunni að vitna í frumvarpið sjálft um hver aðhaldskrafan var í frumvarpinu, ég biðst afsökunar á að ég gleymdi því varðandi þær stofnanir sem ég hef þegar minnst á en mun reyna að gera það ef minni mitt brestur ekki í framhaldinu. Við komum þá að Heilbrigðisstofnun Vesturlands en í fjárlagafrumvarpinu sjálfu er gert ráð fyrir að 43,8 millj. kr. lækkun verði til sjúkrasviðs stofnunarinnar. Jafnframt er í frumvarpinu gert ráð fyrir 27,2 millj. kr. hækkun á sértekjum stofnunarinnar. Þetta er það sem birtist okkur í frumvarpinu. Í breytingartillögum meiri hlutans kemur fram tillaga um 15 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrargrunn stofnunarinnar og 20 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrarsvið stofnunarinnar á sjúkrasviði, samtals eru það 35 millj. kr. Varðandi Heilbrigðisstofnun Vestfjarða - nú verð ég að notast við þau nýju nöfn sem eru í fjárlagafrumvarpinu vegna þess að gert er ráð fyrir sameiningum og gert var ráð fyrir því í frumvarpinu sjálfu að það kæmi fram við 2. umr. Þar er gert ráð fyrir að heilsugæslusviðið fái 13 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrargrunn sinn og jafnframt er gert ráð fyrir 17 millj. kr. framlagi til að styrkja sjúkrasviðið. Það eru þá samtals 30 millj. kr. og ef við skoðum þær lækkanir sem lagðar voru til í frumvarpinu þá var á Heilbrigðisstofnuninni á Patreksfirði gert ráð fyrir 0,8 millj. kr. lækkun vegna sameiningar og á Heilbrigðisstofnun Vestfjarða lögð til 2 millj. kr. lækkun vegna sameiningar þannig að það eru í raun þessar tölur sem menn þurfa að lesa saman. Jafnframt er hér tillaga varðandi Heilbrigðisstofnun Norðurlands. Þar er gert ráð fyrir 45 millj. kr. hækkun í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar til að styrkja rekstrargrunn heilsugæslusviðs stofnunarinnar og 55 millj. kr. framlagi til að styrkja rekstrargrunn sjúkrasviðsins á þeirri sömu stofnun. Samtals eru það - nú er ég komin á bls. 36 fyrir þá sem eru að fylgjast með - á þessi tvö svið stofnunarinnar 100 millj. kr. Varðandi Heilbrigðisstofnun Austurlands, sem er á bls. 38, er gert ráð fyrir eftir ákvörðun Alþingis að 40 millj. kr. komi til að styrkja heilsugæslusviðið en 20 millj. kr. til að styrkja rekstrargrunn stofnunarinnar. Það eru þá samtals 60 millj. kr. en á Heilbrigðisstofnun Austurlands var gert ráð fyrir 36,2 millj. kr. lækkun að raungildi frá fjárlögum þessa árs í frumvarpinu sjálfu, hún stendur óbreytt. Á bls. 39 er gerð grein fyrir tillögum meiri hlutans um 120 millj. kr. framlag, þ.e. 65 millj. kr. á heilsugæslusviði og 55 millj. kr. á sjúkrasviði, til að styrkja rekstrargrunn Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Þar er ætlunin að taka saman í eina stofnun þær stofnanir sem eru á Suðurlandi, þ.e. Vestmannaeyjar, Hornafjörð og Selfoss, heilbrigðisstofnunina þar, en samtalan er 120 millj. kr. Í frumvarpinu sjálfu var gert ráð fyrir að Heilbrigðisstofnunin í Vestmannaeyjum þyrfti að sæta 85,3 millj. kr. lækkun á liðnum. Gerð var skýrsla af hálfu Ríkisendurskoðunar um rekstrarafkomu Heilbrigðisstofnunar Vestmannaeyja, skýrsla Boston Consulting Group og úttekt starfshóps sem greindi reksturinn. Þess vegna var þessi tillaga lögð fram um 85,3 millj. kr. lækkun sem er þá gert ráð fyrir að gangi til baka með þessari tillögu hér en heildarsumman er 120 millj. kr. eins og áður sagði. Þá er það Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Þar er ekki gert ráð fyrir sameiningu en í frumvarpinu var gert ráð fyrir lækkun upp á 4,4 millj. kr. vegna hagræðingar. Hér er gert ráð fyrir að 40 millj. kr. framlag komi til að styrkja rekstrargrunn stofnunarinnar á heilsugæslusviði en 20 millj. kr. til að styrkja rekstrargrunninn á sjúkrasviði. Þetta er nú í stuttu og einföldu máli yfirlit yfir aukin útgjöld hvað varðar heilbrigðisþjónustuna sem áhersla var lögð á að koma fram með á milli umræðna. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þá stuttu stund sem ég fékk að eyða með fjárlaganefndarmönnum. Það var sérlega skemmtilegt og ég hvet menn þar á bæ til dáða í því að vinna vel saman, takast á, menn eru ekki sammála um alla hluti. Engu að síður er nauðsynlegt að spyrja áfram gagnrýninna spurninga og hafa skoðun á því hvernig við ætlum að sinna þessum málum. Ég fagna jafnframt þeirri umræðu sem fram hefur farið varðandi gerð nýrra fjárreiðulaga. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við höldum betur utan um það hvernig við ætlum að setja fjárlög fyrir okkur. Ég tel að þar sé mörgu ábótavant og fjárlaganefnd hefur, eins og fjárlaganefndir síðustu ára, verið á fullu í þessari umræðu. Þegar fjárreiðufrumvarpið nýja kemur fram vonast ég svo sannarlega til þess að sem flestir þingmenn blandi sér í þá umræðu og setji sig inn í það hvernig best er að gera þetta. Síðan get ég ekki annað en minnst ágæts félaga míns Ásbjörns Óttarssonar, fyrrverandi þingmann Sjálfstæðisflokksins, og talað aðeins um markaðar tekjur. Menn eru enn að ræða um markaðar tekjur í fjárlaganefnd. Þáverandi þingmaður, Ásbjörn Óttarsson, hafði mikinn áhuga á að breyta því fyrirkomulagi er varðar markaðar tekjur en þannig er að ýmsar stofnanir ríkisins hafa ákveðnar tekjur og eru þar með varðar fyrir því að verið sé að horfa á þær í heildarmyndinni þegar verið er að breyta framlögum innan stofnananna. Ég vonast til þess að þetta allt saman verði endurskoðað á næsta ári, vonandi á kjörtímabilinu. Ég get ekki annað, þar sem ég er varamaður, en hvatt nefndina til dáða og vonast til að frumvarp varðandi mörkuðu tekjurnar komi fram á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hún málefnaleg og mér fannst hv. þingmaður bjóða upp á samtal. Ég þakka fyrir það. Ég tek undir með henni að þegar verið er að tala um bætt vinnulag og hvernig við getum hagað undirbúningi að stefnumörkun í opinberum fjármálum þá eigum við að gera það saman og þvert á flokka. Ég vil spyrja hv. þingmann þar sem hún er formaður allsherjar- og menntamálanefndar. Hæstv. menntamálaráðherra hefur nú boðað undirbúning að mikilli skipulagsbreytingu í framhaldsskólum þar sem miðað er við styttingu náms. Ef ég man rétt þá eru lög um framhaldsskóla þannig að lágmarkseiningafjöldi er ekki inni í lögunum þannig að í sjálfu sér er það reglugerðarákvæði og síðan val skólanna hvernig þeir setja upp brautirnar. Hæstv. menntamálaráðherra hefur talað meira um þetta sem stóra skipulagsbreytingu sem af muni verða á kjörtímabilinu en síðan bregður svo við að í 6. gr. heimild er farið fram á það að hæstv. ráðherra veiti leyfi til að gera ráðstafanir varðandi húsnæði framhaldsskóla eða háskóla af því að hann telji að hann þurfi að hafa svigrúm því að vegna skipulagsbreytinga þurfi kannski að breyta húsnæðinu með stuttum fyrirvara. Þetta slær mig svolítið illa vegna þess að ef breyta á stóru kerfi þá þarf auðvitað að taka tillit til bæði nemenda og starfsmanna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún geri ráð fyrir því að þessar skipulagsbreytingar fari í gang haustið 2014 eða hvort hún geri ráð fyrir lengri aðdraganda og faglegri umræðu hér í þingsal og í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Já, ráðherrann er byrjaður að undirbúa stórar breytingar varðandi framhaldsskólann, það hefur komið fram í fjölmiðlum og ef mig svíkur ekki minni minntist ráðherrann á það þegar hann kom og spjallaði við okkur í þingsalnum einhvern tíma fyrr í vetur. Ég tel að það sé algerlega kristaltært og rétt hjá hv. þingmanni að þarna sé reglugerðarheimild og hægt að fara þá leiðina en að ekki muni koma sérstakt frumvarp um það mál hingað í þingsal. Hins vegar er algerlega ljóst að það verður ekki farið í svona viðamiklar skipulagsbreytingar nema ræða saman og ég held að menntamálaráðherra hafi sjálfur lýst því yfir að hann muni ræða þessi mál m.a. við okkur í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég veit að stjórnarandstaðan hefur haft mikinn áhuga á að spjalla um þessi mál nú í aðdraganda fjáraukalaganna og sendi m.a. beiðni um það til mín sem formanns nefndarinnar, en málið er á forræði fjárlaganefndar þannig að samkvæmt þingsköpum var ekki hægt að taka það upp að þessu sinni hjá okkur. En engu að síður munum við í nefndinni auðvitað fá kynningu á því hvað er í pípunum, ef svo má segja, til framtíðar litið og á þeim stóru breytingum sem boðaðar eru. En stóra markmiðið hjá okkur öllum hlýtur að vera það að menntakerfið okkar sé gott. Það skili nemendunum aukinni þekkingu og þroska og á endanum skili það samfélaginu auknum hagvexti vegna þess að við vitum það báðar tvær að menntun er gríðarlega mikilvæg. Eitt það besta sem við getum gert er að byggja upp gott menntakerfi hér vegna þess að fræðin segja okkur að með aukinni og bættri menntun eykst hagvöxtur. Og þegar við horfum á aukinn hagvöxt er nú gaman að spjalla saman í fjárlagavinnunni.

Virðulegi forseti. Það er rétt, ef við viljum tryggja hagvöxt til framtíðar þá leggjum við áherslu á menntunina. Í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er talað um 300 millj. kr. til að undirbúa skipulagsbreytinguna. En við höfum þær upplýsingar í hv. fjárlaganefnd að það vanti á milli 200 og 250 millj. kr. í rekstur framhaldsskólans svo við getum tekið við sama nemendafjölda og þeir eru með núna, eins og gert er ráð fyrir. En ég hef áhyggjur af því að staða framhaldsskólanema sé svo slæm. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um að það megi hafa áhyggjur af því að skólarnir þurfi að neita nemendum um skólavist, það hafi alvarlegar aukaverkanir fyrir þá nemendur hafnað er og geti haft alvarlegar aukaverkanir langt fram eftir ævi ungmennanna. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um verkmenntahúsið á Selfossi. Það er ekki hægt að bjóða þar út verk nema til sé áætlun fram í tímann, en hún er ekki til. Þekkir hv. þingmaður stöðuna á því máli?

Hæstv. forseti. Ég byrja á verkmenntahúsinu svo ég komist nú yfir að svara spurningum hv. þingmanns. Með þessari breytingartillögu, verði hún samþykkt, segir þingið og löggjafinn og fjárveitingavaldið að það vilji að farið verði í þetta verkefni. Það er búið að teikna útlit hússins og búið að ákveða nokkurn veginn hvernig það á að vera en það á eftir að fara í verkfræðiteikningarnar þannig að það er í rauninni það sem þarf að gera næst og að sjálfsögðu þarf að gera áætlun um með hvaða hætti verkið verður klárað. Það kostar peninga. Sveitarfélögin bera 40% af kostnaðinum, sveitarfélagahlutinn er um það bil 240 millj. kr. Þá getum við reiknað út hvar ríkisstjórnin stendur í því máli og ég veit að við, hv. þingmaður og ég, þingmenn kjördæmisins, erum sammála um mikilvægi þess að fara af stað í þetta verkefni. Varðandi stöðu framhaldsskólanna er það alveg rétt að maður hefur auðvitað áhyggjur af því að gengið sé of nærri þeim í rekstri. Við heyrum fréttir af því. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir góða ræðu. Ég er sem nýr þingmaður að fylgjast í fyrsta skipti með umræðu um fjárlög ríkisins og það hefur verið virkilega gaman að fylgjast með henni. Mig langar að spyrja þingmanninn. Þetta er kannski heimskuleg spurning, ég veit það ekki, það kemur þá í ljós, hún er ef til vill óvenjuleg. Þegar síðasta ríkisstjórn tók við var hallinn á ríkissjóði, og tölurnar eru á reiki, um 250 milljarðar sem er rosalega mikið. Á síðustu fjórum árum eða á þeim árum sem sú ríkisstjórn var við lýði minnkuðu þeir hallann jafnt og þétt þannig að samkvæmt nýjustu tölum, sem eru líka á reiki eða fara eftir því hver segir þær hérna í ræðustól, er hann hugsanlega 19,7 milljarðar og hefði jafnvel getað verið minni ef ekki hefði komið til aðgerða stjórnarflokkanna núna í haust. Hugsanlega hefði hallinn á ríkissjóði verið 15 milljarðar. Ég veit að það er mjög metnaðarfullt og algerlega nauðsynlegt fyrir öll ríki að reka hallalaus fjárlög. En í ljósi þess hvernig staðan er í þjóðfélaginu, og ég sem þingmaður hef farið um kjördæmið og fylgst með og það eru allir frekar sjokkeraðir eftir að þeir fréttu um fjárlögin, er ég að velta því fyrir mér hvort það hefði ekki verið mikill metnaður hjá ríkisstjórninni að stefna að hallalausum fjárlögum eftir tvö ár? Ég veit það ekki, kannski er þetta heimskuleg spurning, en hefði ekki verið metnaðarfullt að gera það? Þá hefðum við getað bætt inn í heilbrigðiskerfið, menntamálin og ég tala nú ekki um okkar kjördæmi, ef ég á að vera dálítið hlutdrægur, Sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum, Verkmenntahúsið á Suðurlandi og allt sem er að gerast í því kjördæmi. Hefði ekki verið metnaðarfullt að gera þetta á tveimur árum í ljósi þess sem hefur gerst síðustu fjögur ár?

Hæstv. forseti. Ég er ekki í þeim hópi, eða ég vona ekki, sem stendur hér og talar alltaf um að síðasta ríkisstjórn hafi ekki gert neitt vel og ekkert gott, það er ekki þannig. Auðvitað lögðu menn sig fram en við vorum ekki sammála því hvernig átti að gera hlutina. Ætlunin með fjárlögin 2013, síðustu fjárlög sem síðasta ríkisstjórn bar ábyrgð á - þau voru lögð fram og gert ráð fyrir, að mig minnir, 3 milljarða halla. Raunin varð allt önnur og þegar við vorum að tala um fjáraukalögin fyrr í vikunni er rétt að ný ríkisstjórn tók við á miðju ári og við leggjum til ákveðnar breytingar, m.a. varðandi veiðigjöldin sem nema 3 milljörðum. Skatturinn á ferðaþjónustuna nam 0,5 milljörðum þannig að þar eru 3,5 í lækkun, ef þið skiljið mig, en samt er hallinn 19,8, þrátt fyrir að við höfum farið í að skera niður fullt af verkefnum. Það var hundleiðinlegt að gera það, þetta voru fín verkefni og meðal annars í okkar kjördæmi, en til að reyna að ná hallanum niður á nokkuð viðráðanlegt plan var farið í að skera verkefnin niður, vegna þess að stefnan er ekki sú sama. Varðandi hver niðurstaðan hefði verið hefði sama ríkisstjórn verið áfram þá hefði það verið miklu meira en 3 milljarða kr. halli þótt ekki hefði verið farið í að breyta veiðigjöldunum og virðisaukaskattinum á ferðaþjónustuna vegna þess að búið var að lofa svo miklum framkvæmdum, fínum verkefnum, en við verðum auðvitað að reyna að haga okkur í rekstrinum eftir því sem við höfum efni á. Ég hef ekki þá trú að gott sé að halda áfram að taka lán til að safna meiri skuldum hjá ríkinu. Þess vegna styð ég hallalaus fjárlög núna og enn meiri afgangi þarf að skila á næstu árum vegna þess að staðan er sú að á næstu árum eru fram undan gríðarlega stórar afborganir 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir svörin. Ég spurði þessarar spurningar náttúrlega vegna þess að ég er reynslulaus maður en mér fannst einhvern veginn, í ljósi sögunnar, að kannski verið allt í lagi að skila hallalausum fjárlögum á tveimur árum. Maður heyrir þá spurningu svolítið úti í umræðunni hvort það þurfi að vera hallalaus fjárlög núna, líka í ljósi þess að ríkisstjórnin er að ná í meiri tekjur með bankaskatti. Ég er alveg sammála því, eins og fram hefur komið hér, að allt í lagi sé að skattleggja þessi bankafyrirtæki og fá frá þeim pening en það verður líka að koma fram í umræðunni að þrotabú bankanna töpuðu fleiri þúsund milljónum, þessi fyrirtæki eða bankar. Af því að við verðum að ná í þennan skatt hjá gjaldþrota bönkum velti ég því fyrir mér hvort hann hefði ekki mátt vera aðeins hærri. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar spurningar sem eru mjög fínar og ígrundaðar. Ég hef þá skoðun að hefði ég verið ein að setja þessi fjárlög og lagt þau fram í mínu nafni og staðið ein að því að koma þeim í gegnum þingið væri afgangur ríkissjóðs mun hærri. Það er mín skoðun. Það er það sem ég hefði viljað. En maður fær ekki alltaf allt sem maður vill. Ástæðan er sú að ég tel mjög mikilvægt að við förum að greiða niður skuldir. Þegar fjárlögin eru skoðuð og þær gríðarlegu fjárhæðir sem fara í að greiða vexti af skuldum ríkissjóðs fær maður í magann, af því að það er svo blóðugt að vera að greiða alla þessa peninga í vaxtagjöld. Var það ekki hv. þm. Pétur H. Blöndal sem lýsti því yfir í dag að fyrir upphæðina væri hægt væri að byggja nýjan landspítala? Ég hef alltaf viljað skila hallalausum fjárlögum í ár og hefði viljað hafa afganginn enn meiri en niðurstaðan verður en mun samt styðja þessi fjárlög vegna þess að við erum svo sannarlega á réttri leið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé vilji okkar þingmanna á hverjum tíma að skila hallalausum fjárlögum. Ég held að það hljóti að vera metnaður okkar allra. Ég vil einnig þakka hv. þingmanni ræðu hennar og tek undir með hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, mér fannst hún afskaplega málefnaleg og bjóða upp á samræðu sem við á stundum höfum saknað. Mig langar að gera að umtalsefni það sem hv. þingmenn fóru örlítið ofan í í andsvörum sínum áðan, sínu samtali getum við sagt, varðandi Fjölbrautaskóla Suðurlands. Á fundi fjárlaganefndar kom fram að þessar 100 milljónir þyrfti í raun ekki miðað við þá stöðu sem verkefnið væri í og hv. þingmenn reifuðu málið aðeins áðan að það lægi kannski ekki alveg fyrir, þar sem mig minnir að hafi verið hönnunarkostnaður frekar en eitthvað annað sem væri uppi á 60 millj. kr. minnir mig frekar en 40, þannig að það þyrfti í rauninni ekki alla þessa fjárhæð akkúrat núna nema ljóst væri að það fylgdi strax í framhaldinu eitthvað annað. Ég ítreka því þá spurningu hvort hv. þingmaður telji að við eigum að lækka þennan lið sem því nemur eða hvort komið er á koppinn eitthvert framhald. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um annað af því að hún talaði mikið um heilbrigðismálin. Töluverðar áhyggjur komu fram í hinum dreifðu byggðum, fyrir vestan til dæmis, um að það gæti orðið mjög erfitt yfir vetrartíma að samnýta starfsfólk og annað því um líkt og víða hafa komið fram mótmæli hvað það varðar. Telur hv. þingmaður að hlusta eigi á heimamenn varðandi það eða telur hún að hægt sé að gera þetta þrátt fyrir að fólk sem hefur staðháttarþekkingu telji svo ekki vera eða mjög örðugt?

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi Hamar þá erum við að leggja fram breytingartillögu á fjárlögum. Fjárlögin voru lögð fram án þess að sú framkvæmd væri inni. Verði tillagan samþykkt kallar það að sjálfsögðu á það að eitthvert framhald verði á því að ganga frá þeim lausu endum þannig að það geti náðst allt til enda. Það er þá verkefnið fram undan verði tillagan samþykkt. Það er rétt að fyrst þarf að fara í verkfræðiteikningarnar og ákveðinn kostnaður er við það. Þegar það er klárt er verkefnið komið á það stig að hægt er að fara að bjóða út og ég vona svo sannarlega að hægt verði að klára þann skóla á næstu árum vegna þess að við vitum hversu mikilvægt það er að efla verknámið. Á Suðurlandi er svo sannarlega ásókn í það og mikil þörf er á að bæta aðstöðuna. Varðandi sameininguna á heilbrigðisstofnunum vitum við að það verkefni er mjög erfitt og viðkvæmt. En ég treysti því að heilbrigðisráðherra sem fer með þann málaflokk undirbúi þær sameiningar vel og ef hægt er að ná fram hagræðingu með því að breyta yfirstjórn þá finnst mér það svo miklu betri aðferð en að taka til á gólfinu, ef maður má orða það svo, vegna þess að starfsfólkið á staðnum mun vera áfram á staðnum. Spurningin er bara hvort hægt sé að ná fram hagræðingu varðandi yfirstjórnina, utanumhald og slíkt. Ráðherrann hefur sagt að það sé hægt. Auðvitað hlustum við á sjónarmið heimamanna og í einhverjum tilfellum kann að vera að endurskoða þurfi einhver af þeim áformum sem uppi eru. En ég trúi því að þetta sé hægt og ég trúi því að það sé alltaf best að fara fyrst í efsta lagið og vinna sig svo niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir að auðvitað er alltaf betra að fara í efri lögin frekar en á gólfið en þetta hefur kannski tengst svolítið því að starfsfólkið, eins og hjúkrunarfræðingar og aðrir, eigi að fara á milli. Sumt hefur verið gert á þeim stöðum þar sem aðgangur er greiðari en annars staðar hefur þetta verið erfiðara. Mig langar að spyrja hv. þingmann líka um annað af því að hún sat með okkur, eins og hún kom inn á í ræðu sinni, nokkra fundi í fjárlaganefnd, þ.e. með það að færa á milli óskyldra liða, hvað henni þyki um þá tillögu að flytja 50 millj. kr. úr Hafnabótasjóði yfir í hælisleitendur, sem auðvitað þarfnast fjár, en að sama skapi hafa sveitarfélögin líka kvartað mjög mikið yfir hafnarframkvæmdum. Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann, af því að hún ræddi við annan þingmann um tekjuáætlun ríkissjóðs, hvort hún sé ekki sammála því sem ég ræddi um í gærkvöldi - hún sat í þingsalnum og hlustaði - hvað varðar Tækniþróunarsjóð, að þeir skila okkur tugum milljarða til baka aftur en þar er verið að skera svolítið hressilega niður, að það sé ekki góð ákvörðun.

Hæstv. forseti. Varðandi Tækniþróunarsjóðinn væri auðvitað mjög skemmtilegt að geta eytt meiri fjármunum þar í, það er alveg rétt. En hins vegar erum við einfaldlega í þessari stöðu. Við ætluðum okkur að ná að setja meira fé inn í heilbrigðismálin, við ætluðum okkur að skila hallalausum fjárlögum og því komum við víða niður. Þannig er þetta bara. Varðandi Hafnabótasjóð og hælisleitendur er kannski alveg rétt að erfitt er að sjá hvað er akkúrat skylt með þeim tveimur fjárlagaliðum og hægt er að fara í einhverjar spekúlasjónir um það, en þetta er innan sama ráðuneytis. Hugmyndin um nýju fjárreiðulögin, eftir því sem sumir ráðherrar hafa alla vega lýst yfir, er sú að það verði miklu einfaldara að flytja á milli liða innan sama ráðuneytis. Við erum kannski að horfa þarna aðeins inn í framtíðina en ég þekki það ekki hversu algengt þetta hefur verið í fortíðinni varðandi fjárlögin. Ég hef ekki setið áður í fjárlaganefnd en hef verið með í þeirri yfirferð þegar ráðuneytið kom og fór yfir alla þessa liði - sem er mjög fróðlegt að upplifa. En ég trúi því að við séum á réttri leið og þá líður manni alveg ágætlega með þessi mál.

Virðulegur forseti. Ég held að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hafi farið ágætlega yfir breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar áðan og fjárlagafrumvarpið. Það er svo sem óþarfi að endurtaka það sem hún sagði. Sjálfum finnst mér fjárlagafrumvarpið vera metnaðarfullt plagg sem ber þess vitni að menn eru tilbúnir að taka á vandamálum í fjármálum ríkisins. Það er alveg ljóst að við getum ekki rekið ríkissjóð með tapi ár eftir ár og tekið lán fyrir hallanum og borgað vexti sem eru að sliga okkur og munu að óbreyttu sliga framtíðarkynslóðir þessa lands. Þetta mál snýst náttúrlega um framtíðina, hvernig framtíð við viljum búa börnum okkar og barnabörnum. Það er auðvitað auðvelt að koma hingað upp í ræðustól og gagnrýna niðurskurð og forgangsröðun þegar kemur að úthlutun fjármagns. Það eru skiptar skoðanir um þau mál eins og eðlilegt er. Eftir stendur að verið er að leggja fram hallalaus fjárlög þannig að vonandi getum við farið að borga niður þær skuldir sem hvíla eins og mara á okkur. Ég get líka tekið undir það með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að ef ég væri „Palli er einn í heiminum“ hefði ég viljað sjá miklu meiri afgang á fjárlögum. Ég held að þær nokkur hundruð milljónir sem lagt er til að verði í afgang séu í það allra minnsta. Ég hefði viljað sjá nokkra milljarða í afgang, það er ekkert launungarmál. En það er bara eins og það er, það er erfitt að finna peninga og svona er staðan eins og hún er í dag. Það liggur líka fyrir að halli þessa árs verður væntanlega 25–30 milljarðar kr., sem er náttúrlega allt of mikið. Við höldum áfram að safna skuldum og þær bætast við halla fyrri ára. Við verðum á einhverjum tímapunkti að segja stopp. Auðvitað má spyrja, eins og var gert hér áðan, hvort ríkisstjórnin hefði frekar átt að stefna að hallalausum fjárlögum eftir tvö til þrjú ár en ég held að það hafi verið kominn tími á að stíga mjög fast á bremsuna strax þannig að ég er nokkuð sáttur við það hvernig þetta mál liggur í dag. Við verðum líka að átta okkur á því að söfnun endalausra skulda getur bara endað á einn veg, þ.e. með gjaldþroti ríkisins, og meðan allir segja „ekki ég“ og vilja ekki taka þátt í þeim aðhaldsaðgerðum sem nauðsynlegar eru er þjóðargjaldþrot sú framtíðarsýn sem blasir við okkur. Auðvitað vill enginn fara þá leið þannig að við verðum að segja stopp. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram breytingartillögur sínar og það virðist vera víðtækt samkomulag þvert á flokka um að veita meiri fjármuni til heilbrigðiskerfisins, meiri fjármuni en gert var í sjálfu fjárlagafrumvarpinu enda náttúrlega ljóst að það þarf mun meiri fjármuni inn í heilbrigðiskerfið. Það ætti því að vera kominn tími og er löngu orðið tímabært að snúa vörn í sókn í heilbrigðiskerfinu. Það er náttúrlega verið að bæta Landspítalanum upp mikinn niðurskurð undanfarinna ára. Ég hefði viljað sjá mun meiri framlög til heilbrigðiskerfisins. Ég get alveg tekið undir það sem fram kemur í breytingartillögum 2. minni hluta fjárlaganefndar, sem undirritaðar eru af hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur, þar sem lagt er til að veittir verði um 5 milljarðar inn í heilbrigðiskerfið, þ.e. „að Alþingi samþykki aukin útgjöld til heilbrigðismála frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu upp á tæpa 5 milljarða kr.“ Ég hefði talið að þetta væri mjög gott. Þetta er sú upphæð sem ég hefði viljað sjá fara í heilbrigðiskerfið. Því miður næst það ekki núna en vonandi getum við bætt við á næsta ári og næstu árum þannig að þetta kerfi fari eitthvað að braggast. Það má líka segja varðandi þróunarmál og þróunarverkefnin að auðvitað viljum við og flestir að 0,765% af vergri landsframleiðslu fari í þróunarmál. Þetta er það viðmið sem vestræn ríki hafa sett sér. Hér á landi höfum við verið í kringum 0,26%, langt á eftir flestum öðrum vestrænum ríkjum, þó ekki öllum. Vinir okkar í Skandinavíu hafa verið með mun hærra hlutfall en við. Auðvitað er það óviðunandi til lengri tíma litið að við getum ekki sett meiri peninga í þróunarmál, það er alveg á hreinu. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar varðandi þróunarmál og hef verið lengi að nauðsynlegt sé að skoða í hvað þessir peningar fara. Mér hefur fundist skorta svolítið upp á að það sé skilgreint að þessir peningar skili sér í ákveðin verkefni en hverfi ekki í einhverja hít yfirbyggingar, milliliði og annað slíkt. Það er það sem ég hefði viljað sjá varðandi þróunarmálin, mér finnst vanta svolítið upp á að það sé skilgreint. Varðandi Ríkisútvarpið verður að segjast eins og er að sú stofnun hefur að miklu leyti verið nokkuð stikkfrí í niðurskurði síðustu ára. Við sjáum t.d. af fjölda starfsmanna að í raun hefur hann ekkert breyst svo mikið þrátt fyrir einhvern niðurskurð þarna og þrátt fyrir uppsagnir sem hafa jafnan verið rækilega auglýstar í fjölmiðlum. Þó að starfsfólki þarna hafi verið sagt upp og jafnvel einhverjum tugum þá virðist starfsmannafjöldinn hafa aukist mjög snöggt aftur þannig að ef við horfum yfir nokkur ár er ekki svo mikill munur á starfsmannafjölda. Starfsfólki hefur kannski aðeins fækkað en ekki mjög mikið. Þetta er á sama tíma og fjölmiðlar á almennum markaði hafa neyðst til að draga saman seglin. RÚV hefur því ekki fylgt á eftir hvað það varðar. Við verðum að gera þá kröfur til Ríkisútvarpsins að það taki eitthvað á sig líka. Ég held að sá málatilbúnaður að með þessum niðurskurði sé íslensk menning í stórhættu sé ekki boðlegur. Ríkisútvarpið er enn sterk stofnun og verður það vonandi áfram og mun sinna hlutverki sínu með ágætum. Ég set persónulega nokkrar spurningar við þá forgangsröðun sem var höfð þegar kom að niðurskurðinum sem var tilkynntur fyrir tveim, þremur vikum. Ég hefði talið að það hefði átt að standa betur vörð um Rás 1 sem hefur ótvírætt menningarhlutverk. Ég tel líka að standa eigi vörð um fréttastofuna, ég hef sagt það áður og ítreka það hér. Ég held að hún gegni mikilvægu hlutverki í þjóðfélaginu og hafi verið sú fréttastofa sem almenningur hefur haft einna mest trú á þannig að ég styð að fréttastofa Ríkisútvarpsins verði ekki skorin niður frá því sem orðið er. Mér fannst forvitnilegt að heyra hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fara yfir tillögur Samfylkingarinnar hérna áðan. Hún fullyrti m.a. að verið væri að færa fjármagn frá þeim sem minna mega sín yfir til útgerðarmanna. Mér finnst þetta sérstaklega forvitnilegt í ljósi þess að síðasta ríkisstjórn setti ólög um sérstakt veiðigjald sem hefðu þýtt að ríkissjóður hefði orðið af milljarðatekjum ef núverandi stjórnvöld hefðu ekki tekið í taumana í sumar. Ég held að menn eigi að fara sér hægt í að gagnrýna þetta atriði. Ef ekkert hefði verið gert er alveg ljóst að útgerðarmenn hefðu greitt milljarði minna til þjóðfélagsins en raun ber vitni. Hv. þm. Oddný Harðardóttir vildi líka aukin framlög til Landspítalans, sem er fagnaðarefni og gott að það skuli nást svona mikil og breið samstaða um aukið fjármagn þangað. Ég fagna því að menn séu sammála um þessa hluti. Það var líka talað hérna áðan um að menn hefðu viljað sjá hærri bankaskatt, einn eða tveir þingmenn hafa rætt það hérna. Auðvitað má alltaf deila um það. Ég hefði persónulega viljað sjá hærri bankaskatt, ég segi það alveg eins og er, það er ekkert launungarmál. Ég hefði talið að hann mætti vera hærri. Ég hefði líka talið að það hefði átt að fara fyrr í að leggja bankaskattinn á, það hefði átt að fara í það í fyrra. Auðvitað var ekki hægt að fara í það fyrir þremur, fjórum árum en ég hefði talið að það hefði verið hægt á síðasta ári. Ég held að þetta álit meiri hluta fjárlaganefndar beri þess merki að menn ætli að standa vörð um grunnstoðir samfélagsins sem eru heilbrigðiskerfið og menntakerfið, sérstaklega heilbrigðiskerfið. Ég fagna því eins og ég sagði hér áðan að það skuli nást samstaða meðal þingmanna allra flokka um að bæta í heilbrigðiskerfið, það finnst mér gríðarlega mikilvægt, og ég vona að þau framlög verði aukin verulega. Ég vil í lokin taka undir eitt sem ég minntist á áðan, þ.e. tillögu 2. minni hluta fjárlaganefndar um að nauðsynlegt væri að setja meira í heilbrigðiskerfið, allt að 5 milljarða. Ég fagna þeirri tillögu. Ég gæti ekki verið meira sammála. Ég vil líka taka undir eitt atriði sem kom fram í breytingartillögu 1. minni hluta fjárlaganefndar, þ.e. hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, þar sem lagt er til að farið verði í átak í skattamálum sem skili 3 milljörðum í auknar tekjur. Þetta er mér mikið hjartans mál, ég tók þetta upp í þinginu í sumar. Því miður fannst mér það ekki hljóta nægilega mikinn hljómgrunn hjá fjármálaráðherra, en ég hefði talið að þarna leyndust tekjur sem hægt væri að ná í, þ.e. að það mikil undanskot væru frá skatti að við ættum að geta náð í miklu meira og nauðsynlegt væri að taka mun fastar á þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og samtal, eins og okkur er að verða títt að tala um. Af því að hann kom aðeins inn á að við þyrftum að skera niður og fara varlega og allt það svo að hér yrði ekki þjóðargjaldþrot velti ég því því fyrir mér hvernig hann sér fyrir sér að hann hefði farið í verkefnið árið 2009 þegar við blasti raunverulegt þjóðargjaldþrot upp á 216 milljarða halla á ríkissjóði. Í dag er hallinn 5% af því sem hann var fyrir fjórum árum. 5%. Það munar því ægilega miklu. Ég spyr í ljósi þess að honum finnst verkefnið sem við er að fást núna afar mikið og notar þetta stóra orð, að mér finnst, „þjóðargjaldþrot“, í því samhengi. Hann fór aðeins yfir þróunarmálin og vildi sjá betur útfært í hvað peningarnir færu. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé hægt að kalla eftir - telur hann það? - kalla eftir einhverjum sérstökum upplýsingum hvað það varðar ef það er það sem strandar á, að fólk hefur efasemdir um að leggja meira til. Við erum ekki sammála um RÚV, þ.e. hvernig þar hefur verið farið fram. Hann talar um starfsmannafjölda. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann veit hvort starfshlutfall hefur minnkað í heildina. Eins og við vitum getur starfsmannafjöldinn verið sami en starfshlutfallið skert. Að lokum langar mig að spyrja hann hvort hann telur að ohf.-væðingin hafi verið rétt ákvörðun.

Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir spurningarnar. Ég var sjálfur ekki staddur á Alþingi árið 2009 en persónulega hefði ég reynt að standa vörð um tvo ákveðna hluti, annars vegar heilbrigðiskerfið og hins vegar menntakerfið. Ég held að það hefði þurft að vera lykilatriði í öllu sem var gert á þeim tíma. En ég ítreka að ég var ekki staddur hérna þannig að ég er kannski ekki alveg þess verður að koma með endanlegar tillögur fyrir ríkisstjórnina sem þá var. Varðandi þróunarmálin er alveg rétt hjá hv. þingmanni að kalla ætti eftir upplýsingum um það. Ég held að þörf sé á því og ég held að við ættum að gera það, ég er sammála því. Ég held að þetta sé eitt af því sem maður heyrir alltaf aftur og aftur, bæði hér innan húss og annars staðar, menn vita ekki í hvað peningarnir eru að fara. Ég er tilbúinn til þess að kalla eftir þessum upplýsingum, mér finnst það nauðsynlegt í umræðunni sem er í gangi. Varðandi RÚV er ég ekki með upplýsingar um það sem hún óskar eftir, þ.e. starfshlutfallið. Ég sá hins vegar tölur um fjölda starfsmanna en við vitum náttúrlega að hjá Ríkisútvarpinu er mikið um verktaka og hefur alltaf verið og sú stofnun hefur gengið mjög mikið á verktökum, það er alveg rétt, þannig að ég er ekki með starfshlutfallið. Ohf.-væðingin - mín persónulega skoðun er sú að ég er ekki viss um að hún hafi skilað sér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég spurði af því að hann notaði, eins og ég sagði áðan, þetta stóra orð, þjóðargjaldþrot. Mér finnst þetta afar djúpt og mikið hugtak sem manni ber að fara varlega með. Hv. þingmaður talaði um veiðigjöldin og mig langaði að spyrja hann út í þau. Hann talaði um að þetta hefði verið röng ákvörðun, þetta hefði verið óframkvæmanlegt. Í umræðunni hefur margoft komið fram að agnúar voru á lögunum sem hefði verið hægt að lagfæra á annan hátt en gert var. Það á líklegast ekki bara við um þessi lög í gegnum tíðina heldur mörg önnur og ég spyr hvort hann telji að hægt hefði verið að lagfæra þau upp á við, til að fá meiri tekjur, eins og við í minni hlutanum höfum verið að benda á. Mig langar líka að spyrja varðandi þær tillögur sem hér hafa komið fram, af því að við höfum nú haft af því fregnir að mjög illa hafi gengið að fá þær inn í fjárlaganefnd, 

Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Gunnarsdóttur fyrir. Orðið „þjóðargjaldþrot“, það er nú aðallega komið til vegna þess að það segir sig sjálft að ef ein þjóð safnar endalausum skuldum og greiðir þær aldrei niður þá endar það á einn veg, og þetta var nú bara til komið vegna þess. Varðandi veiðigjöldin þá vil ég segja að þessi gjöld, veiðigjöldin, verða væntanlega endurskoðuð í vetur, þetta var bara framlengt, sérstöku veiðigjöldin voru bara framlengd um eitt ár, þannig að þetta verður endurskoðað í vetur og við skulum sjá hvernig það endar. Varstu ekki með eina spurningu í viðbót? 

Herra forseti. Það er tvennt efnislega sem ég hefði viljað spyrja þingmanninn út í og ég sé hvort tíminn í þessum andsvörum leyfi það að ég komist yfir hvort tveggja. Fyrst langar mig til þess að fjalla aðeins um vaxtabæturnar og umræðurnar um þær. Mikil umræða hefur farið fram hér undanfarna daga um barnabæturnar sérstaklega og hvernig það kom til, hinar skriflegu getgátur sem sendar voru úr fjármálaráðuneytinu til fjárlaganefndar og það allt saman - sem fjárlaganefndin féllst síðan ekki á en ákvað að auka niðurskurðinn á vaxtabótunum. Ég vil spyrja að því hvort fjárlaganefnd og einstakir nefndarmenn þar hafi þá farið yfir það heildstætt hver áhrifin af breytingum af þessum toga verða. Það að draga úr vaxtabótunum hlýtur að hafa einhver áhrif á þær fjölskyldur sem njóta þeirra. Kannski eru það sömu fjölskyldurnar og fá barnabætur þannig að ekki er víst að þessi breyting hafi mikil nettóáhrif. Þetta veit ég ekki, ég spyr hvort fjárlaganefndarmenn hafi farið yfir þetta í því samhengi. Hitt atriðið, sem ég vildi koma inn á, varðar þróunaraðstoðina. Hv. þingmaður nefndi að fara þyrfti betur yfir það og gera úttektir og annað slíkt, og ég er sammála því að menn þurfa að vita í hvað fjármunirnir fara. Þá langar mig til að spyrja hv. þingmann hvort honum sé kunnugt um að Þróunarsamvinnustofnun Íslands gefur út vefrit þar sem eru ítarlegar upplýsingar um það starf sem fer fram á vegum Þróunarsamvinnustofnunar, ársskýrslu o.fl. þar sem farið er yfir það fjármagn sem fer til stofnunarinnar, og að utanríkismálanefnd, sem fer með þróunarsamvinnumálefni hér í þinginu, fer reglubundið yfir starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar. Ég vil heyra hvort þingmanninum sé kunnugt um þetta og hvort honum finnst þetta ekki skipta máli og vera innlegg 

Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þessar spurningar. Lagðar voru fyrir fjárlaganefnd upplýsingar um áhrif barnabóta, hvernig það færi á milli þeirra tekjuflokka sem um væri að ræða. Sjálfur hef ég reyndar verið fjarverandi þessa viku þó að ég sé í fjárlaganefnd, þannig að ég sá ekki allar upplýsingarnar sem lagðar voru fyrir nefndina um þetta tiltekna mál. Ég hef verið þeirrar skoðunar varðandi barnabætur að það mál hefði jafnvel átt að skoða betur. Þá er ég ekki að tala um að barnabætur verði skertar hjá þeim sem eru með lægstu tekjur, alls ekki, það má alls ekki gera. Það hefði hins vegar mátt skoða betur möguleika á barnabótum og hvort rétt sé að skerða þær hjá þeim sem eru í hæstu lögunum tekjulega séð, alls ekki hjá þeim sem eru með lægstu tekjurnar, það er mjög mikilvægt. Varðandi þróunarmálin þá er mér alveg kunnugt um þessar skýrslur en þær segja nú, held ég, ekki nema hálfa söguna. Ég segi því enn og aftur: Það þarf að skoða mun betur hvort þeir fjármunir sem fara í þetta fari á rétta staði.

Herra forseti. Takk fyrir svarið um vaxtabæturnar. Við getum svo sem rætt það betur kannski síðar í umræðunni. En hvað varðar þróunarmálin vil ég láta þá afstöðu mína koma fram - af því að þróunarsamvinnan er tvískipt, tvíhliða, í gegnum Þróunarsamvinnustofnun Íslands eða fjölþjóðleg í gegnum alþjóðastofnanir - að tvíhliða þróunarsamvinnunni hefur verið beitt að mínu viti mjög markvisst af Íslands hálfu í gegnum fá tiltekin verkefni til allra fátækustu þjóða heims. Það má auðvitað spyrja sig meira varðandi fjölþjóðlegu þróunarsamvinnuna, sem er í gegnum alþjóðastofnanir, en það er engu að síður þannig að það eru staðlar frá OECD, þróunarsamvinnunefnd OECD, sem segja nákvæmlega fyrir um hvað má telja til þróunarsamvinnu í skilningi Sameinuðu þjóðanna um 0,7% viðmiðið af þjóðarframleiðslu, af því að í þessari umræðu var einhvern tíma verið að blanda t.d. Þróunarsjóði EFTA inn í þetta, sem lýsir bara fullkominni vanþekkingu þeirra sem fjalla með þeim hætti um málið, 

Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir þetta framlag. Ég er alveg sammála honum. Við skulum hafa það alveg á hreinu að ég er fylgjandi því að við reynum að ná þessum mörkum um 0,75% eða hvað það er af landsframleiðslu í þróunaraðstoð, og að við náum því sem allra fyrst. Ég er mjög áfram um það og tel að við séum langt fyrir neðan það sem getur verið ákjósanlegt og viðunandi, þrátt fyrir að við vitum líka að önnur ríki í Evrópu eru langt fyrir neðan þau mörk, 0,75%, og það eru ríki sem standa mjög vel fjárhagslega, við erum of neðarlega en við erum samt - en eins og ég segi, það má endalaust deila um hvar við ættum í raun að vera miðað við stöðuna í dag. Ég er líka alveg sammála hv. þingmanni um að þessi tvíhliða þróunarsamvinna hefur skilað okkur ágætu, ég er alveg sammála því, það er svona opið, við sjáum í hvað peningarnir fara o.s.frv. Ég set hins vegar nokkuð stórt spurningarmerki 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. En ég vil jafnframt spyrja, af því að mér heyrðist hv. þingmaður segja eins og það hefði verið möguleiki, að ef stjórnarmeirihlutinn hefði ekki samþykkt breytingar á veiðigjaldinu hefði ríkissjóður orðið af mörgum milljörðum. Ég skildi hv. þingmann þannig að það hefði verið einhver möguleiki en ég trúi því nú varla. Mig langar til að hv. þingmaður rifji upp með mér hvernig lögin um veiðileyfagjaldið voru sett upp og hvaða tæknilegu vandamál þar voru á ferðinni. Það var einmitt nefndin sem átti að reikna út veiðileyfagjaldið sem hafði ekki heimildir í lögum til að ná í þær upplýsingar sem til þurfti til að reikna út veiðileyfagjaldið, sem var þannig hugsað: Það er einhver ákveðinn arður sem fyrirtækin fá, það var meira að segja reiknað með að hann væri ríflegur, 10%, ef ég man rétt, frekar en 8%, og síðan yrði horft á þann umframarð sem skapaðist vegna sérleyfisins á auðlindum þjóðarinnar og þeim arði yrði síðan skipt á milli þeirra sem hafa sérleyfið og ríkissjóðs fyrir hönd eigenda auðlindarinnar. Það sem þurfti þá að gera á sumarþinginu var að veita nefndinni heimildir til að afla þeirra upplýsinga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta sé ekki rétt og hvort það hafi í raun verið nauðsynlegt að nota ferðina til þess að lækka gjaldið um alls 9,6 milljarða og þar af 6,4 milljarða á árinu 2014 

Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir spurninguna. Það lá alveg fyrir að lögin sem búið var að setja voru óframkvæmanleg vegna þess, eins og hún segir réttilega sjálf, að upplýsingarnar fengust ekkert úr stjórnkerfinu, það var ekki hægt að ná í þær. Ég set líka spurningarmerki við töluna sem hún nefndi hér, hvað þetta þýðir varðandi tapaðar tekjur. Ég hef ekki heyrt þá tölu áður og ég held að það sé stórlega ofmetið hjá henni. Ég held að í raun, og það hefur reyndar komið fram hjá ráðherrum ríkisstjórnar, feli þetta ekki í sér neina tekjuskerðingu.

Virðulegi forseti. Það er rétt, allar upplýsingar voru til en nefndina vantaði heimildir til að nálgast þær. En þær tölur sem ég nefni voru í frumvarpi ríkisstjórnarinnar og voru reiknaðar út af fjármálaráðuneytinu þannig að það er ekkert verið að kokka þær neitt sérstaklega upp hjá stjórnarminnihlutanum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um umgjörð í kringum ferðaþjónustuna sem er svo ört vaxandi hér á landi. Fyrir 20 árum síðan voru rúmlega 60 þúsund erlendir ferðamenn á Íslandi og nú stefna þeir í milljón. Auðvitað hljótum við að þurfa að búa til einhvern ramma í kringum svo vaxandi atvinnugrein, eða það er mín skoðun. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki að við þurfum að endurskoða neysluskattakerfið í kringum ferðaþjónustuna alla og hvort ekki sé nauðsynlegt að svo stór grein skili auknum tekjum í ríkissjóð.

Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir þessa spurningu. Ég er alveg sammála henni um ferðaþjónustuna og ég held að það þurfi að taka í gegn allt saman sem og skatteftirlit og skattkerfi ferðaþjónustunnar. Það er alveg ljóst að þetta er mjög vaxandi atvinnugrein. Við vitum líka, og það hefur komið fram, að það er mikið um undanskot frá skatti í þeirri atvinnugrein og það er löngu orðið tímabært að fara að taka það föstum tökum. Ég sé ekki af hverju þessi atvinnugrein - ég skal vera hreinskilinn með það - getur ekki skilað því sama til þjóðfélagsins hvað varðar skatta og aðrar greinar þurfa að gera. Ég hef ekki skilið það enn þá.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur sem talaði hér áðan um að hún líti á þetta sem sameiginlegt verkefni. Ég er nefnilega einhvern veginn alltaf í þeim vandræðum sjálfur þegar ég hugsa um fjárlög eða fjármál eða peninga almennt, hvort sem það er peningakerfi, fjármálin heima fyrir, fjármálin fyrir ríkisreksturinn eða hvað, að tölur eru miskunnarlausar og stærðfræðin hefur ekki gildismat. Og þá á það til að þvælast fyrir manni, sama hvort sem maður kallar sig hægri mann eða vinstri mann eða hvað, alla vega ég reyni eftir bestu getu að líta á þetta sem samstarfsverkefni. Hversu vel það tekst ætla ég að leyfa örlögunum að dæma um, sérstaklega vegna þess að sem nýr þingmaður á ég eftir að læra talsvert mikið meira en ég get kennt og get því miður ekki boðið margt annað en skoðanir mínar, og mikið af þeim hefur mótast mjög nýlega vegna þess að þetta er allt saman frekar nýtt og ofboðslega mikið af efni. Það fyrsta sem mig langar til þess að nefna og gagnrýna áður en ég hendi mér út í það að hrósa ríkisstjórninni fyrir ýmislegt sem er ágætt, er legugjald á spítölum sem ég hef miklar áhyggjur af. Mér heyrist að það séu um 200 milljónir sem eigi að vera hægt að hala inn með þessu gjaldi og ég hef áhyggjur af því að það verði þá aldrei tekið til baka. Það er einhvern veginn þannig með fjármagn, hvort sem það eru skatttekjur eða önnur gjöld að fé hefur tilhneigingu til þess að vera mjög vanabindandi og það er erfitt að losna við gjöld og skatta þegar það er komið á á annað borð. Mér finnst 200 milljónir í stóra samhenginu ekki endilega vera þess virði að bjóða inn nýrri tegund af gjaldi. Þá að vísu verð ég að viðurkenna að ég hef ekki alveg 100% svör við því hvar annars staðar eigi að ná í peninga  Mig langar líka aðeins að nefna skoðanir mínar sem hafa mótast gagnvart þessu öllu saman, t.d. á Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið er ein af mjög mörgum stofnunum og í stærri kantinum. Það fær 3,5 milljarða, skilst mér, af þessum 3,9 milljörðum sem innheimtir eru með svokölluðum nefskatti. Að mínu mati er nefskattur eitt mest óþolandi form skattheimtu sem til er. Hann tekur ekkert tillit til þess hvenær maður fær borgað eða hversu mikið eða þá hvernig fjárhagsstaða manns er. Ég man að þegar ég var ekki mikið yngri og fékk rukkun um nefskatt, þá þurfti ég að hringja í bankann eða fá lánað hjá einhverjum vini mínum eða eitthvað til þess að borga þennan skatt ef ég var ekki með fjármálin alveg á hreinu þann daginn, sem átti jú til að gerast fyrir ekki svo löngu síðan. Alla vega þykir mér þegar kemur að nefskatti alveg sérstaklega óþægilegt, svo ekki sé meira sagt, að einungis hluti af honum, reyndar um 90% af honum en samt hluti af honum, renni til þeirrar stofnunar sem honum er ætlað að afla fé fyrir. Réttlætingin fyrir nefskattinum er auðvitað sú að við þurfum að hafa hér ríkisútvarp og það er svo sem enginn ágreiningur um það í sjálfu sér, ekki mikill alla vega. Þá þykir mér það - ja, ég vil ekki nota orðið „óheiðarleiki“ en samt eiginlega, að láta þá ekki stofnunina hafa allt það fé, vegna þess að til þess er féð tekið, til þess er nefskatturinn, annars á þetta bara að vera tekjuskattur og virðisaukaskattur eða annað sem við notum til af afla ríkinu tekna. Það hefur reyndar leitt mig út í umræðu um markaðar tekjur sem ég hélt að ég hefði sterka skoðun á, en eftir nokkur góð samtöl við mjög svo háttvirta þingmenn eru markaðar tekjur eiginlega meira orðnar áhugamál hjá mér en skoðun. Ég hlakka til að kynnast þeim málaflokki betur á næsta ári, vonandi get ég þá komið með heilsteyptari skoðanir í þeim efnum á næsta ári. Annað sem ég hef tekið eftir og kom mér svolítið á óvart, þó kannski ekki ofboðslega mikið, er hversu mikið er farið fram úr fjárlögum. Ég vissi það nú svo sem fyrir að iðulega væri farið fram úr fjárlögum. Síðan er reynt að laga þetta með fjáraukalögum, sem allir virðast vera sammála um að er heldur frumstæð leið og vissulega ekki heppileg. Það er kannski helst vegna þess sem ég er frekar skeptískur á að hallalaus fjárlög náist. Að því sögðu verð ég mjög ánægður ef þau nást með þeim fyrirvara að aðferðirnar sem maður þarf að beita til þess að ná þeim eru mér ekki að skapi, en þá vona ég að þær aðferðir verði í það minnsta til þess að við náum þá þessu ætlaða markmiði að skila hallalausum fjárlögum. En eins og hv. þm. Reykv. s., Guðlaugur Þór Þórðarson, sagði hérna áðan, ef ég náði tölunum rétt, þá fóru fjárlög 27% fram úr áætlun árið 2009, 11% árið 2010, 23% árið 2011, 30% árið 2012 og 38% núna árið 2013. Þetta eru ekki margar tölur til þess að vinna úr tölfræðilega séð en mér sýnist að eftir að botninum var náð árið 2010 hafi þessi tala farið upp um 7 prósentustig milli 2011 og 2012 og síðan 8 prósentustig milli 2012 og 2013. Þá velti ég fyrir mér, að vísu sem nýliði, hvort ekki sé skynsamlegra að reyna að einbeita sér og einblína á það að fá fjárlög til þess að standast til þess að við getum losað okkur við þá ljótu hefð að nota fjáraukalög til þess að breiða yfir það sem mistekst, því að það er afskaplega ljótur siður. Mér skilst að þetta tíðkist ekki mjög víða annars staðar og þetta er eiginlega fíllinn í herberginu þegar kemur að fyrirvörum gagnvart fjárlögum. Við hljótum öll að vita að seinna meir munum við taka fyrir fjáraukalög og þá munum við aftur segja að við höfum ekki planað þetta nógu vel frá upphafi. Við skulum vona að það sé ekki tilfellið núna en ég get ekki að því gert að ég trúi því eiginlega ekki alveg að við náum þessu án fjáraukalaga. Ég veit ekki hversu mikið maður á að hvetja fólk til að fara þær leiðir sem maður er ekki endilega sáttur við, en ég er ofboðslega hlynntur því að ef við þurfum að fara þá leið að fara í þennan erfiða niðurskurð o.s.frv. þá ættum við alla vega að reyna að ná markmiðinu. Þess vegna vil ég heita á hæstv. ríkisstjórn; nái hún þessu markmiði skal ég persónulega gefa henni 100 þús. milljarða Simbabve-dollara, sem ég er með hér og heiti hér með á hæstv. ríkisstjórn. Ég treysti því að hún geti skipt þessum fjárhæðum bróðurlega sín á milli. En það er sko nóg um að tala hér. Það er eitt sem ég hef velt mikið fyrir mér í gegnum tíðina, ekki bara eftir að ég kom á þing heldur í raun meira áður en ég kom inn á þing, því miður, því að maður hefur ekki tíma til þess að skoða þessi mál alveg í þaula; mér finnst vanta áherslu á þátttöku almennings í fjárlagagerð. Þá á ég ekki endilega við þjóðaratkvæðagreiðslur um fjárlög eða kosningar eða atkvæðagreiðslur yfir höfuð heldur fyrst og fremst upplýsingar þannig að almenningur eigi auðveldara með að gera sér grein fyrir fjárlögunum og gera sér grein fyrir því hvert peningarnir fara. Þetta er svona almennur gegnsæisvinkill. En ég held að núna sérstaklega sé tækifæri til þess að gera ofboðslega mikið af góðum hlutum þar, vegna þess að við höfum jú tölvutæknina og internetið o.s.frv. Ég tek eftir því að hjá ríkinu og á Alþingi er auðvitað verið að taka upp tölvutækni og verið er að birta gögn á opnum hráum sniðum sem aðrir geta nýtt. Það er vel, það er frábært og við eigum að halda því áfram. En við notum samt pappír ofboðslega mikið og við notum skjöl ofboðslega mikið sem ekki er auðvelt að nota til gagnavinnslu. Ég get ekki með auðveldum hætti tekið þau gögn sem ég hef fengið hér sem þingmaður og látið næsta tölvunörd sem ég þekki hafa þau og beðið hann um að finna út úr öllu sem mig mundi langa til að komast að. Ég get það einfaldlega ekki vegna þess að gögnin eru ekki á því sniði. Það eru engar góðar ástæður fyrir því, það þarf kannski bara að leggja áherslu á það og ég hef fulla trú á því að allir hafi hug á því varðandi þetta enda hef ég ekki orðið var við það nýlega að fólk sé beinlínis á móti gegnsæi eða á móti því að nota upplýsingatæknina. Það er miklu frekar þannig að það vanti fókus og athygli. Ég lofaði því í upphafi ræðu minnar að hrósa aðeins. Ég tók eftir því í nefndaráliti frá meiri hlutanum að Persónuvernd fær hér aukaframlag upp á 28 milljónir. Það gleður mig mikið. Það er kannski ekki há upphæð, það er sjálfsagt nóg af fólki í þessum sal sem er með hærri lán en þetta en þetta er þó nokkur peningur fyrir Persónuvernd í þeirri stöðu sem hún er í núna. Það gleður mig ofboðslega mikið að á þetta hafi verið hlustað, væntanlega vegna Vodafone-lekans nú nýlega sem var slæmur og er þá ástæða fyrir góðri aðgerð. Vil ég þakka sérstaklega fyrir það og eins fyrir málefnalega yfirferð hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur, sem talaði hér áðan. Annað sem ég hef tekið eftir er að rekstrarlíkönin víða í kerfinu virðast ekki mjög nákvæm og ekki mjög áreiðanleg. Fólk virðist ekki upplifa það þannig að það geti treyst þessum líkönum eða að það hafi mikinn aðgang að þeim. Það finnst mér persónulega vera svolítið áhyggjuefni vegna þess að ég hefði haldið að sem þingmaður eða jafnvel bara sem borgari gæti ég flett upp reiknilíkönum og sett inn hinar og þessar forsendur og reynt að finna eitthvað nýtt út úr því, en það hefur þvert á móti reynst frekar erfitt fyrir fólk að fá aðgang að þessum kerfum ef það er þá mögulegt á annað borð. Það er nokkuð sem við gætum unnið að, þar held ég að sé hægt að leysa úr læðingi almenningsafl, þar er hægt að virkja almenning. Það er eitt svolítið skemmtilegt við almenning, það er að hann á það til að gera hlutina sjálfur. Þegar aðgangur var opnaður að gögnum á síðasta kjörtímabili á gogn.island.is, þökk sé hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og fleirum, tók almenningur sig til og fór að nýta þau gögn. Núna er t.d. mjög auðvelt að átta sig betur á umfangi ríkisútgjalda með því að fara inn á hvertferskatturinn.is. Það var ekki hægt fyrir 20, 30 árum eða alla vega ekki auðveldlega. Núna er það hægt og því væri óskandi að meiri fókus yrði settur á það. Það er hægt að virkja lýðræðið með öðrum hætti en endalausum þjóðaratkvæðagreiðslum eða þess háttar. Það er eitt annað sem mig langar rosalega til að nefna, það er að við megum gleyma því hvað við horfðum framan í hér eftir hrun. Ég vil reyna að forðast að tala um hvað þessi ríkisstjórn gerði eða seinasta ríkisstjórnin eða ríkisstjórnin þar á undan. Mér finnst stundum eins og Íslendingar upp til hópa, ekki bara hv. þingmenn heldur bara Íslendingar almennt, gleymi því hvað það var mikið hyldýpi sem við störðum ofan í á sínum tíma. Ég hefði ekki trúað því á þeim tíma að Ísland mundi standa svo vel eins og það gerir í dag, ég taldi mig þó skilja peningakerfið betur en meðalmaður á þeim tíma, sem reyndar er ekkert sérstakt afrek ef út í það er farið. En mér finnst mikilvægt að við höfum það í huga þegar við ætlum að karpa um það hvað sé hverjum að kenna því að að við horfum núna, í það minnsta hugsanlega, fram á hallalaus fjárlög eftir fimm ár finnst mér alveg ótrúlegt. Ég hefði ekki trúað því, ég hefði hlegið - eða kannski grátið - á sínum tíma ef einhver hefði spáð því að það tæki svona stuttan tíma að ná þó þetta langt. Mér þykir það alveg þess virði að hrósa fyrir það, ekki bara ríkisstjórninni heldur bara tilverunni og lífinu og heiminum eða guði, ef fólk trúir á þess lags. Í umræðunni upp á síðkastið hefur mikið verið talað um svokallaðan forsendubrest og ég hef í meinhæðni minni stundum spurt: Hvaða forsendur voru það sem brustu? Vissi fólk ekki að það væri verðbólga á Íslandi? Vissi fólk ekki að lán þess væru verðtryggð? Vissi fólk ekki að efnahagskerfi ættu það til að hrynja af og til? Trúði fólkið ekki á kreppur? Ég er farinn að hallast að hinu síðastnefnda; fólk trúði ekki á kreppur. Fólk trúði því að þetta væri bara eins gott og það gæti orðið og að 2007 væri normið, þannig ætti heimurinn að vera, þannig væri eðlilegt að hann væri, sem var auðvitað ekki raunin. Ég veit að hæstv. ríkisstjórn hefur talað um forsendubrestinn, sérstaklega verðbólguskotið sem kom hér rétt eftir hrun. Gott og vel, ég er á því að orð eigi að þýða það sem fólk ákveður að þau þýði, þau eru nú ekki fullkomnari en það. En þá vil ég biðja hæstvirta Íslendinga, hv. þingmenn og alla aðra að þegar við höldum áfram og fáum skuldaleiðréttingu, sem ég vona að heppnist vel, eftir aðgerðir ríkisstjórnarinnar þá horfum við alltaf framan í það sem einkennir íslenskan efnahag og það er verðbólgan. Með verðtryggingu eða án verðtryggingar horfum við alltaf á verðbólguna. Og ég hef velt því fyrir mér bæði hér í pontu og í lestri og í samtölum og svoleiðis: Hvaðan er verðbólgan komin? Við fáum alltaf reglulega þessi verðbólguskot. Kannski er það gjaldmiðillinn, vissulega er það stundum málið, síðast bar gjaldmiðillinn einhverja ábyrgð á verðbólguskoti vegna þess að hann féll og þá hækkaði verð á erlendum vörum og flest það sem við erum með hér er nú frá útlöndum þannig að maður skilur það. En verðbólgan er viðvarandi, hún er ofboðslega sterkur þáttur í íslensku efnahagslífi. Ég hef sagt það, bæði fyrir hrun og eftir hrun, að í raun og veru sé eina leiðin fyrir mann sem einstakling til þess að sigrast á verðbólgunni að passa að maður hækki áfram í launum. Það er í raun óðs manns æði að ætla að halda sömu launum, sama hversu há þau eru, alla vega miðað við meðallaun, og ætlast til þess að verðbólgan éti það ekki upp með tímanum, því að hún kemur og við ættum að vita það. Ég er ekki alveg með það 100% á hreinu hvers vegna verðbólgan er eða hvað beri að gera varðandi hana, en ég skynja ákveðið vonleysi gagnvart vandamálinu frá ráðamönnum og fleirum, að verðbólgan sé bara hluti af íslensku efnahagskerfi; við erum það lítil þjóð o.s.frv. Gott og vel. Þá langar mig að biðja hæstvirta Íslendinga að spyrja um verðið næst þegar þeir kaupa eitthvað og ef þeim blöskrar það þá hætti þeir við. Ég held að það beri pínulitla ábyrgð á verðbólgunni hérna að við höfum ekki sterkt verðskyn. Það held ég að sé líka ákveðinn vítahringur. Við höfum ekki verðskyn, þá spyrjum við ekki um verðið og sá mekanismi - með leyfi forseta, ég man ekki eftir íslenska orðinu í augnablikinu, því miður - að verð eigi að afmarkast af eftirspurn og framboði, er eiginlega hálfbilaður vegna þess að við erum ekki nógu meðvituð um hvað við eyðum peningunum í. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að vinna í, ekki sem þing heldur sem þjóð. Síðast en ekki síst vil ég biðja fólk um að hugsa sig tvisvar um áður en það eyðir peningum í eitthvað sem það þarf kannski ekki. Það er eitt að vilja, annað að þurfa. Ég lýk ræðu minni með þeim orðum og óska hæstv. ríkisstjórn góðs gengis.

Virðulegur forseti. Ég heyri að við hv. þingmaður erum sammála um að gleðilegt sé að við skulum geta stefnt að hallalausum fjárlögum núna. Ég er sammála honum í því að það er sérstaklega ánægjulegt að það hefur tekist á þeim tíma sem kominn er. Ég er líka sammála honum í því að fáránlegt væri að þakka fyrrverandi ríkisstjórn það sérstaklega þótt hún hafi náttúrlega dregið vagninn í ríkisfjármálum og öðru. Auðvitað er það öllu fólki í landinu að þakka að tekist hefur verið á við erfiðleikana. Ég er sammála þingmanninum, ég hefði varla trúað því fyrir fimm árum að við yrðum komin hingað núna. Hann minntist nokkuð á upplýsingarnar sem við höfum hérna. Þegar ég hef talað um fjárlögin núna hef ég verið eins og biluð plata og talað um að maður þurfi að fletta til baka og skilji þetta ekki og reyni finna þetta og hitt. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur mikla þekkingu á þessu: Væri tiltölulega - og hvað þýðir það? Hann getur metið hvað það þýðir. Væri auðvelt að koma til dæmis fjárlögunum í betra horf þannig að þau væru aðeins gagnsærri en þau eru? Hann minntist líka á reiknilíkön, að fólk gæti farið inn í þau. Ég verð að játa vankunnáttu mína í því. Hvað á hann nákvæmlega við með því? Er hann þá sérstaklega að tala um til dæmis töflur og annað sem er í fjárlögunum? Að lokum: Heldur hann að ef fjárlögin væru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir spurningarnar. Ég þori ekki að fullyrða nákvæmlega enn sem komið er hvað þurfi að gera við fjárlögin til að gera þau sem aðgengilegust. En ég skal kannski svara þeirri spurningu betur á næsta ári þegar ég hef farið í gegnum þessa eldraun einu sinni, að pæla í fjárlögum, og vissulega eftir tvö ár og algjörlega eftir þrjú. Ég þori bara ekki að fullyrða það hér og nú, ég þyrfti að hafa meiri reynslu til að meta það. Svo er hitt, að það er kannski ekki þingmannsstarf að meta hversu mikið mál það væri. Það væri nær lagi að ráða eitthvert sérfræðingatreymi til að áætla það. Því meira sem ég læri um fjárlögin, því betur skil ég hvað ég skil þau lítið. Það er alltaf eitthvað nýtt að koma fram sem ég hafði ekki pælt í, sérstaklega núna nýlega með markaðar tekjur sem ég taldi mig hafa bestu skoðunina á, en nú er ég ekki 100% viss lengur vegna þess að ég missti af einhverju sem ég skildi ekki þar áður. Hvað varðar reiknilíkönin og þess háttar eru þau tvö sem ég hef rekist á hér á þingi. Það er reiknilíkanið sem notað er í heilbrigðiskerfinu og reiknilíkan sem er notað fyrir menntaskóla. Þetta kom fram á fundi háttvirts Menntaskólans í Reykjavík þegar fulltrúar hans komu á fund hv. allsherjar- og menntamálanefndar og útskýrðu áhyggjur sínar og töluðu um að þau hefðu ekki einu sinni aðgang að reiknilíkaninu sem var notað til að reikna út fjárframlög til MR. Þau höfðu þó spurst fyrir um nokkrar forsendur og höfðu einhverja hugmynd um það. Ég hefði kosið að þau gætu flett þessu upp á netinu og séð þá hvað vantaði og hvað vantaði ekki, eða niðurhalað einhverjum hugbúnaði, hvernig sem það væri útfært. Það er svo sem aukaatriði hvernig það er útfært nákvæmlega, svo lengi sem það er aðgengilegt öllum, svo lengi sem fókus er á því. Nú man ég hreinlega ekki seinustu spurninguna. Þær voru þrjár, er það ekki? Eða voru það bara þessar tvær? Ég er að minnsta kosti búinn að svara tveimur.

Nei, ég var að spyrja hvort …


             Já! Ég held það, ég held að sagan hafi meira að segja sýnt það vegna þess að um leið og gögnin voru opnuð á seinasta kjörtímabili, á gogn.island.is, varð strax til áhugi og núna er fólk að nota þær upplýsingar. Ég tel því söguna sýna það alveg ótvírætt að fólk hafi meiri áhuga á því og betra tækifæri til að nýta þau gögn þannig að enn aðrir hefðu áhuga. 
            

Forseti verður að biðjast velvirðingar á að tímastjórnin fór hér nokkuð úr skorðum. Við sáum til þess að hv. ræðumaður fékk þann tíma til svara sem hann þurfti og reyndar rúmlega það.

Virðulegur forseti. Ég hef verið eitthvað utan við mig því að ég veit núna þegar hann talar um reiknilíkönin eða rekstrarlíkönin hvað hann á við. Ég er sammála honum að það er náttúrlega mjög heppilegt og getur verið ágætt að hafa svona reiknilíkön þegar fjármunum er úthlutað þannig að stofnanir viti nokkurn veginn við hverju þær megi búast, en stofnanirnar þurfa náttúrlega að þekkja nokkuð inn á það. Hins vegar kynntist ég svona reiknilíkönum í Háskóla Íslands þegar ég varð þess heiðurs aðnjótandi að vera þar í háskólaráði og þá fannst mér eins og að líkanið hefði ekkert breyst í mjög langan tíma. Það vakti mig til umhugsunar. Það er mjög gott að búa til reiknilíkan og vita hverjar forsendurnar eru, þá átti að fá einhverja peninga fyrir þessa tegund af nemendum og aðra peninga fyrir hina tegundina því að þeir eru misjafnlega dýrir. Svo fær maður þetta fyrir rannsóknir, eitthvað svona. En þarf ekki að endurskoða svona líkön með vissu millibili? Þá er ég ekki að tala um á fimm ára fresti, þarf ekki að fylgjast með? Það er ekki hægt að láta bara einhver líkön koma í staðinn fyrir það að vega og meta. Eða er það? Er hægt að nota líkön til að úthluta kannski 80% af því sem er til ráðstöfunar, t.d. til háskóla, og svo 20% í það sem við notum okkar heila en ekki tilbúinn heila?

Virðulegi forseti. Þörf og góð spurning og mikilvæg. Ég hef heyrt þetta líka, að reiknilíkönin taki sinn tíma í það að breytast. Ég held að það sé vegna þess að það er bara ekki nógu margt fólk að krukka í þau. Ef fólk er að krukka í þau er það væntanlega fólk sem við erum að borga úr ríkissjóði laun til að krukka í þau sem þýðir að við, Alþingi eða ríkisstjórn, þurfum að ákveða að krukka skuli í þau. Nýlega var til dæmis háttvirtur Menntaskólinn í Reykjavík afskaplega óánægður með fjárframlögin sem komu til hans og hann reyndi að krukka í þau. Hann hefði haft tækifæri til þess og þarna voru margir ungir, snjallir krakkar, ég get lofað því að þar voru forritarar þeirra á meðal og áhugasamt fólk, ekki endilega forritarar heldur fólk sem hefur gaman af því að skoða hluti, bara forvitið fólk, með tíma, áhuga og ástæðu. Ef það hefði haft tækifæri og betra tækifæri er ég sannfærður um að það hefði komið með hugmyndir um betrumbætur. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, það þarf alltaf að endurskoða svona líkön. Þetta eru jú vélheilar í raun og veru og koma ekki í stað gildismats, koma ekki í stað dómgreindar manneskju. Það verður aldrei, vonandi ekki. Þess heldur er mikilvægt að við höfum nóg af fólki með dómgreind og skilning til að vera sífellt að endurskoða líkönin. Ef þau eru bara aðgengileg þeim sem vinna með þau er næstum því öruggt að mínu mati, jafnvel hjá einkaaðilum hugsanlega, að þau sitji bara eftir og uppfærist ekki í takt við tímann. Því mikilvægara er að opna þau eftir fremstu getu og leggja fókus í að gera þau gegnsærri og aðgengilegri almenningi. Það er einn lokapunktur um gegnsæi sem mig langar að benda á sem er sá að gegnsæi kemur ekki sjálfkrafa. Það er ekki eins og ríkið hafi fyrir því að fela gögnin, það kostar vinnu og tíma að gera hlutina gegnsæja, þess vegna þurfum við að setja fókus á það til þess að af því verði. Það þarf enga spillingu, það er nóg að gera ekki neitt.

Herra forseti. Mig langar aðeins til að koma inn á heilbrigðismálin sem hv. þingmaður nefndi snemma í ræðu sinni og áhyggjur af þeim. Í fjárlagafrumvarpinu er eins og mikið hefur verið rætt um lagt til að innheimt verði sérstakt gjald fyrir hvern legudag á sjúkrahúsi, eins konar dvalargjald, til að mæta einhvers konar sjúkrahótelskostnaði spítalans. Þetta hefur mikið verið gagnrýnt eins og við þekkjum og hefur orðið til þess að efnahags- og viðskiptanefnd hefur gert tillögu um breytingu á lögunum um sjúkratryggingar sem felur það í sér að það komi heimild til að taka slíkt gjald en það verði komugjald í staðinn fyrir legudagagjald. Nú langar mig að heyra frá hv. þingmanni hvort hann hefur einhverjar upplýsingar um það hvaða áhrif þessi breyting kann að hafa. Hefur þetta einhver áhrif á þá heildarupphæð sem ætlast er til að sjúkrastofnanirnar innheimti í gjöld af sjúklingum? Er heildargjaldtakan sú sama eftir sem áður frá frumvarpinu? Miðað við þær breytingarhugmyndir sem hafa komið fram í meðferð málsins langar mig að heyra hvort þingmaðurinn hefur þær upplýsingar úr sinni vinnu. Ég hygg að hann sé áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd og kunni að hafa orðið þess áskynja með einhverjum hætti. Hvaða sjónarmið hefur hann varðandi þessa gjaldtöku almennt og áhrif hennar fyrir þá sem þurfa að nýta sér þjónustu sjúkrastofnana?

Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna. Svarið er í stuttu máli: Nei, ég hef ekki skoðað það sérstaklega en ég vænti þess að upphæðin sem komi inn í ríkissjóð sé tiltölulega sambærileg því sem upprunalega var markmiðið að hala inn. Ég geri ráð fyrir því. Eins og ég segi hef ég ekki rannsakað það sérstaklega. Svo erum við píratar þrír þingmenn að díla við níu nefndir þannig að maður kemst ekki alltaf í áheyrnina í fjárlaganefnd, því miður, sérstaklega þegar mál eru í hv. velferðarnefnd sem krefjast athygli út frá sjónarmiðum um friðhelgi einkalífs o.fl. Ég hef ekki getað lagst yfir þessi mál jafn mikið og ég hefði kannski viljað. Svona almennt séð, hvað varðar sjónarmið mín gagnvart því að rukka sjúklinga, er ég á móti því. Mér finnst það vægast sagt óþægilegt, mér finnst siðferðislega vafasamt að rukka eitthvað slíkt. Ég er á móti því. Svo er hitt sem kemur alltaf í andlitið á manni, sem er bölvanleg staða ríkissjóðs. Eins og ég nefndi í ræðu minni áðan hefur stærðfræðin ekki tilfinningar, tölurnar hafa ekki samkennd. Þetta er nokkuð sem ég á stundum í vandræðum með að mynda mér skoðun á þegar kemur að fjárlögum. En eins og ég nefndi þá er ég, þegar kemur að legugjaldinu og nýjum gjöldum og nýjum sköttum og því um líku, alltaf sérstaklega á varðbergi vegna þess að það er svo bölvanlega erfitt að losna við slíkt þegar því hefur verið komið á. Fé er jú fíkn, peningar eru vanabindandi hvernig sem þeir koma inn.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir. Ég deili algerlega afstöðu hans til þeirra gjalda í heilbrigðisþjónustunni sem ríkisstjórnin leggur upp með. Satt að segja hefði maður talið eftir alla umræðuna hér í haust, eftir að fjárlagafrumvarpið kom fram, að ríkisstjórnin ætlaði sér að falla frá hugmyndinni um legugjöld. En árangurinn er sá að því hefur verið breytt í einhvers konar komugjöld. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir því að innheimt yrði 1.200 kr. gjald fyrir hvern legudag. Síðan hefur það verið gagnrýnt hér í umræðum, m.a. í efnahags- og viðskiptanefnd en meiri hluti hennar gerir tillögu til breytingar á sjúkratryggingalögunum, að ekki komi fram hvað gjaldið eigi að vera hátt. Nú vill svo til að ég hef hér undir höndum svar heilbrigðisráðherra við fyrirspurn frá mér á þskj. 169 um áætlaðar tekjur af legugjöldum. Þar kemur fram að áætlaðar tekjur séu 289,4 milljónir eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þær verða væntanlega óbreyttar. Gert er ráð fyrir því að legudagar verði 244.747 og að áætlaður fjöldi greiðenda verði 27–30 þús. manns, sem sagt hver lega. En nú á að breyta legugjaldinu yfir í komugjald sem er þá hvert skipti og þá reiknum við meðaltalið út frá upplýsingum heilbrigðisráðuneytisins sjálfs og mun hver koma þá kosta 10–11 þús. kr. að meðaltali. Þetta er mikilvægt innlegg í svari heilbrigðisráðuneytisins við umræddri fyrirspurn í þá umræðu sem hefur verið um þetta mál. Það er gert ráð fyrir því í breytingartillögum meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að lagt verði lægra gjald á eldri borgara og börn þannig að aðrir borga þá hærra gjald sem gæti þá kannski verið - hvað, 15–20 þús. kr. skiptið?

Virðulegi forseti. Ég þakka upplýsingarnar. Ég verð að viðurkenna að ég var ekki meðvitaður um að þetta væru þvílíkar upphæðir. Eitt finnst mér þó alveg ljóst af umræðunni í samfélaginu og á hinu háa þingi, eftir að umræðan um legugjöld kom upp, að þjóðin vill forgangsraða heilbrigðiskerfinu. Það er alveg kýrskýrt. Ef maður spyr Íslendinga segja þeir: Við erum með heilbrigðiskerfi, það er þess vegna sem við þurfum hærri skatta en margir mundu kannski vilja borga. Það er þess vegna sem við höfum svokallað ríkisbákn fyrst og fremst. Við þurfum auðvitað lögreglu og dómskerfi o.s.frv. en ef það er eitt sem fólk almennt vill að við séum með framar öðrum þjóðum, ekki bara sem grunnstoð heldur að við höfum það sem best þá er það heilbrigðiskerfið, hef ég tekið eftir. Ég mundi skjóta á að menntakerfið væri aðeins á eftir en ekki langt. Vissulega kemur það í ljós út frá reiði almennings og allra sem ég talaði við á sínum tíma, sem létu sig málið varða á annað borð, að forgangsröðunin á að vera á heilbrigðiskerfinu og þess vegna er afskaplega leiðinlegt að sjá þá hugmynd dvína sem maður hafði um að heilbrigðiskerfið á Íslandi væri gott. Ekki bara út frá þjónustulegu sjónarmiði heldur líka að því leyti að fólk þyrfti ekki að greiða mikið fyrir það, að fólk hefði raunhæfan aðgang að þjónustunni óháð efnahag. Því tek ég undir áhyggjur hv. þm. Árna Þór Sigurðssonar og vona að á þessu finnist einhver farsæl lausn.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hér fer fram 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og það hefur ekki farið mikið fyrir því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem flutti þetta frumvarp, hafi verið viðstaddur þessa umræðu. Vissulega hafa fulltrúar stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd verið hér og tekið þátt í umræðu og það ber að þakka, en ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst eiginlega lágmarkskurteisi að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra láti sjá sig eitthvað í umræðunni og fylgist þá með henni. Að vísu hefur verið upplýst að fjárlagafrumvarpið hafi tekið svo gríðarlegum breytingum í meðferð fjárlaganefndar að það má kannski velta fyrir sér hvort þetta sé lengur frumvarp fjármálaráðherra eða hvort þetta sé fjárlagafrumvarp hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Látum það liggja á milli hluta. Mér finnst eðlilegt að hæstv. forseti kanni hvort fjármálaráðherra getur kannski verið eitthvað viðstaddur þessa umræðu þegar líður á kvöldið.

Forseti telur sjálfsagt að verða við því að gera hæstv. fjármálaráðherra aðvart um að það sjónarmið hafi komið fram í umræðunni að æskilegt væri að hann væri hér viðstaddur.

Virðulegur forseti. Nú fer fram 2. umr. um fjárlög sem gjarnan er sagt að sé mikilvægasta umræða Alþingis. Fjárlögin eru nú seint á ferð, þau eru seint á ferð vegna þess að ný ríkisstjórn taldi sig þurfa lengri tíma til að undirbúa þau og Alþingi féllst á það að setja þingið þrem vikum seinna en ætlað var vegna þess að svo sem vera ber eru fjárlögin alltaf mál nr. 1. Því er náttúrlega ekki hægt að setja þing fyrr en frumvarpið liggur fyrir. Þrátt fyrir að þetta hafi verið vitað erum við að hefja þessa umræðu nú, ég held að ég fari rétt með, tíu dögum eftir að áætlað var á starfsáætlun að hefja fjárlagaumræðu. Við munum taka afleiðingunum af því og þurfum að vera hér og vandséð er hvort okkur tekst að klára allar þær umræður og öll þau mál sem þarf að ljúka áður en þingið fer í jólafrí sem ég held að hafi verið áætlað 19. desember. Væntanlega eigum við eftir að vera hérna að minnsta kosti tíu daga í viðbót og þá er komin Þorláksmessa. Ég er ekki að telja það eftir mér að vera hér, síður en svo. Ég vil aðeins vekja athygli á því að þetta eru fjórðu jólin sem ég er hér og alltaf hefur verið talað um að mál þurfi að koma fram fyrr og það sé ómögulegt að vera að þessu á síðustu stundu en nú er þetta verra að því leytinu til. Við klárum þetta samt allt, trúi ég, með sóma og eins og endranær heitum við því að þetta komi ekki fyrir aftur. Ég er samt ekki alveg viss um að staðið verði við það heit, en ég vona það svo sannarlega. Formaður fjárlaganefndar sagði í dag að fjárlaganefnd hefði slitið sig frá framkvæmdarvaldinu, enda færi Alþingi með fjárveitingavaldið sem við öll vitum. Ég má til með að hafa orð á því vegna þess að mér fannst einmitt ýmsar uppákomur hér í byrjun þessarar viku benda til þess að fjárlaganefnd hefði nú lítið um þær tillögur sem áttu að koma hér til breytinga við frumvarpið að segja. Maður áttar sig ekki almennilega á hverjir höfðu mest um það að segja. Fyrir helgina var tilkynnt um alls konar breytingar sem áttu að verða og það mun hafa komið bréf frá ríkisstjórninni um eitt og annað og formaður fjárlaganefndar sagði að hún mundi leggja fram ýmsar róttækar breytingar, m.a. á barnabótum vegna þess að eftir því sem hún sagði værum við orðin bótafíklar, einhverjir í þessu landi, einhver ósiður sem vinstri stjórnin kom á, að jafna tekjur í landinu og færa tekjur frá þeim sem hafa meira til þeirra sem hafa minna, jafna tekjur barnafjölskyldna, sem sagt auka tekjur barnafjölskyldna á kostnað þeirra sem hafa meira. Það er eftir því sem hv. formaður fjárlaganefndar kallar að fólk verði, já, hún notaði kannski ekki það orð, en sem sagt að það verði hálfgerðir bótafíklar. Ekki varð af þeirri lækkun sem hafði verið skýrt frá í fréttum að ætti að vera, ég held að talað hafi verið um að lækkun á barnabótum og vaxtabótum til samans ætti að vera um 600 milljónir, minnir mig að hafi verið sagt. Þar af eru 300 í barnabæturnar. Það var dregið til baka og ég fagna því sannarlega, en á hinn bóginn finnst mér það ekki hafa verið nógu skýrt, að nú eigi að hækka vaxtabætur um 500 milljónir en ekki um 300 eins og fyrst var ætlað. Við vitum ekkert hvernig þær munu leggjast, við munum væntanlega ræða það við 3. umr. Ef barnabætur lækka, þótt engin frekari skýring sé gefin á því, erum við það klár í kollinum hérna í þingsal að við vitum að barnafjölskyldur fara verst út úr því. Að minnsta kosti hef ég það ekki alveg klárt í kollinum hverjir það eru nákvæmlega sem munu bera skarðan hlut frá borði við það að lækka vaxtabætur. Mér finnst nauðsynlegt að við fáum að vita það hið fyrsta. Ég vona að það komi. Hinu ætla ég að fagna, virðulegur forseti, að eins og fjárlögin eru borin fram eru þau hallalaus. Ekki er of oft sagt að það er hreint ótrúlegt að ríkisstjórninni skuli takast það og okkur skuli takast það á Alþingi Íslendinga árið 2013 að tala um og styðja það að fjárlögin fyrir næsta ár verði hallalaus. Það þýðir náttúrlega ekki að við séum öll sammála um hvernig á að fara að því að reka ríkissjóð hallalausan. Einhvern tímann var sagt: Peningar eru afl þess sem gera skal. Ég held að einhver mektarkona hafi sagt þetta eða skrifað á fyrri hluta síðustu aldar. Það er auðvitað svo og þess vegna er bæði öflun og ráðstöfun opinbers fjár spegillinn af stjórnmálaskoðunum fólks, hvernig við viljum afla teknanna og hvernig við viljum ráðstafa þeim. Þess vegna erum við, þó að við séum hér mjög sammála um það að við viljum hallalaus fjárlög, tiltölulega ósammála um mörg atriði, ákveðin áhersluatriði, hvernig við eigum að afla teknanna og hvernig við eigum svo að ráðstafa þeim. Lagðar hafa verið fram tillögur um hvernig megi ráðstafa tekjum öðruvísi, jafnvel hvernig megi auka í en á móti verða lagðar fram breytingartillögur um hvernig eigi að afla þeirra tekna. Það er svo sem búið að segja það oft, mér finnst aðalstefið í því hvernig ríkisstjórnin rekur sitt mál vera það, frá þeim áætlunum sem höfðu verið uppi, að ríkisstjórnin hefur verið að minnka álögur á atvinnuvegi sem eru mjög vel aflögufærir, láta þá greiða minna og lækka svo bætur og ýmis önnur atriði sem ég ætla að fara aðeins nánar yfir á eftir. Mig langar til að byrja á að tala aðeins um þróunarsamvinnuna. Það hefur verið talað mikið um hana. Ég minnist þess að í utanríkismálanefnd, ég held að það hafi verið vorið eða sumarið 2011, var til umræðu tillaga til þingsályktunar um þróunarsamvinnu. Í þeirri tillögu var eftirfarandi: Að árið 2011 færu 0,19% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarsamvinnu. 2012 0,20% og svo 2013 0,21% og 2014 0,23%. Það var mjög ánægjulegt að vera í utanríkismálanefnd á þeim tíma, það var svo sem ekki eins og allir væru í að hrósa hver öðrum eða í faðmlögum eða að styðja við bakið hver á öðrum í því starfi sem þar var unnið, en utanríkismálanefnd var þá sammála - þetta var í júní 2011, ég held að það sé alveg rétt með farið hjá mér - að það sé skammarlegt, eða ekki skammarlegt, að geta ekki gert betur en að vera með 0,19% í þróunarsamvinnuna, var sagt. Getum við ekki gert betur? Og þá var litið til þess að árið 2007, áður en allt fór hér á hausinn, höfðum við verið með 0,24% í þróunaraðstoð. Fólk sagði: Þurfum við að vera með 0,19%? Það var samkomulag allra í nefndinni, og það var bara mjög skemmtilegt að vera þar vegna þess að þetta var virkilega öðruvísi en þegar talað hafði verið um önnur mál. Þá var samþykkt að koma með breytingartillögu um að fyrir 2011 skyldum við vera með 0,21% í staðinn fyrir 0,19%, 2012 0,21% í staðinn fyrir 0,20%, 2013 0,25% í staðinn fyrir 0,21%. Síðasta vor er aftur komið með nýja áætlun til þróunarsamvinnu eins og til stóð og þá ákveður utanríkismálanefnd, eða við, Alþingi, að í stað þess að vera með fyrir árið 2013 0,25%, eins og var í áætluninni, að fara með það í 0,26% og svo 0,28% 2014 sem er óbreytt frá því sem var. Þetta var ákveðið þar. Það var náttúrlega mjög ánægjulegt. Auðvitað hafa framlögin lækkað frá því sem var 2008, 2009 og 2010 enda fór þetta þá upp úr öllu valdi í samanburði við þjóðarframleiðsluna vegna þess að skuldbindingin er að mestu í erlendri mynt og helst þess vegna í því, og svo hrynur þjóðarframleiðslan, þannig að árið 2008 vorum við komin í 0,37% og 2009 í 0,35% og 2010 í 0,27%. Þetta er sem sagt sagan um það. Samkvæmt þeirri samþykkt sem gerð var í vor, fyrir kosningar, mælti öll utanríkismálanefndin með þessu og skrifaði undir nefndarálitið. Þetta var samþykkt samhljóða af öllum þeim sem voru í þingsalnum nema, svo það sé skýrt tekið fram, einum þingmanni sem greiddi atkvæði á móti, og það er hv. formaður fjárlaganefndar. Það er kannski þess vegna sem hún segir að fjárlaganefnd hafi rifið sig frá framkvæmdarvaldinu, einmitt út af þessu. Og það er út af fyrir sig ekki við hana að sakast um það að þegar frumvarpið er lagt fram er ekki þessi hækkun upp á 600 milljónir sem átti að vera inni samkvæmt nýsamþykktri þingsályktunartillögu. Þegar fjárlagafrumvarpið var fyrst lagt fram vantaði 600 milljónir og síðan núna í þeim breytingum sem fjárlaganefnd leggur fram koma 460 milljónir til viðbótar. Við erum að tala um milljarð sem við erum að skera niður til fátækustu þjóða heims og til Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem við rekum hér en innan vébanda Háskóla Sameinuðu þjóðanna eru skólar tengdir t.d. sjávarútvegi og landgræðslu. Ég var að leita í gamni, án þess að það skipti meginmáli í heildarsamhenginu, en ég sé að það er 30% niðurskurður til þessara háskóla. Það er heilmikið. Þar fer fram mjög merkileg starfsemi. Síðan hef ég kvartað yfir - og ætla aldrei að hætta að kvarta ef maður getur kvartað og ef maður hefur einhverja ástæðu til þess - því hvernig fjárlögin eru sett fram, virðulegi forseti. Á bls. 310 í fjárlagafrumvarpi eru þróunarmál og alþjóðastofnanir teknar saman í einn bálk eins og það sé það sama. Hér stendur: „Heildarfjárveiting til málefnaflokksins hækkar um 626,4 millj. kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar breytingar …“ Ég hugsaði með mér þegar ég las þetta: Hvaða bull er þetta í mér? Af hverju hélt ég að það hefði átt að hækka um 600 milljónir? Var það ekki? Þetta er þarna inni, hugsaði ég með mér. Hvaða misskilningur er þetta eiginlega í mér? Nei, nei, þegar maður les áfram er farið að telja upp hvað verður áfram innan þessara fjárveitinga sem verið er að ræða um í þeim kafla sem heitir þróunarmál og alþjóðastofnanir. Þá segir hér orðrétt, með leyfi forseta: „Þá koma fram nokkur ný tilefni fyrir útgjaldaskuldbindingum sem samtals auka útgjöldin um 677 millj. kr.“ - Það er sem sagt á móti. Svo segir: „Þar má nefna tæplega 750 millj. kr. hækkun á framlagi í Þróunarsjóð EFTA …“ - Þá kemur hér og ég lái engum, ég segi það, sem heldur að þegar stendur Þróunarsjóður EFTA sé það til þróunarsamvinnu. En það er alls ekki svo. Þetta er hluti af því að vera í EES-samvinnunni. Það kemur til af því þegar Evrópusambandið fór á sínum tíma að setja miklu meiri peninga til að hjálpa þeim löndum sem veikast standa innan Evrópusambandsins. Fyrst hafði sjóðurinn verið stofnaður til að hjálpa löndunum í suðri, Spáni, Portúgal og Grikklandi, fyrir mörgum árum, virðulegi forseti. Síðan er þessi sjóður stækkaður mikið þegar Austur-Evrópulöndin fara að sækja um aðild og koma inn í Evrópusambandið og þá er kemur þessi Þróunarsjóður EFTA til sem við borgum innan við 1% í, eða eitthvað svoleiðis. Það er hlutfallslega alveg fáránlega lítið sem við borgum í þennan sjóð þó að það séu miklir peningar fyrir okkur vegna þess að Norðmenn borga þetta allt. Þegar þetta átti að hækka, framlögin í sjóðinn hækkuðu heilmikið fyrir nokkrum árum, þá tóku Norðmenn á sig alla þá hækkun. Það var meira að segja áður en við fórum á hausinn. En það er sett fram mjög villandi um hvað er að ræða. Þetta vildi ég sagt hafa um þróunaraðstoðina og peningana sem fara þangað. Ég tel rétt að því séu gerð skil, ég er mjög svo ósammála þessari ráðagerð. Ég er reyndar bara aldeilis hissa á öllum sem að þessu standa, nema kannski hv. formanni fjárlaganefndar, ég verð að segja það. Fjármálaráðherrann og aðrir framsóknarmenn sem hafa komið að þessu máli hafa allir verið sammála því að okkur bæri að standa vaktina í þessum efnum. Við skulum líka rifja það upp að aðrar þjóðir, t.d. Bretar, ég held Frakkar líka, a.m.k. veit ég alveg nákvæmlega um Breta því að þeir þurftu að skera mjög mikið niður hjá sér, ég held að þetta hafi svei mér þá verið það eina sem þeir héldu óbreyttu, þ.e. framlögum til þróunarmála og í þróunarsamvinnu. Síðan hefur verið mikið rætt um fjárfestingaráætlunina. Ég vonaði sannast að segja þegar ég sá fjáraukalagafrumvarpið að það sem var dregið til baka, hækkanir í Rannsóknasjóð og Tækniþróunarsjóð, væri vísbending um að ríkisstjórnin hefði séð sig um hönd og þess sæi stað í fjárlagafrumvarpinu. En svona er ég nú bjartsýn og bláeyg. Því miður náði það ekki fram að ganga. Hæstv. fjármálaráðherra vitnaði í gær í töflu á bls. 245, held ég, í fjárlagafrumvarpinu, um framlög í rannsóknasjóði, í sjóði Rannís, og las upp. Það sem verið er að leggja til núna er nokkurn veginn það sama og var lagt til á síðasta ári. Það er því ekki rétt, sem ég held að hann hafi sagt, að verið sé að lækka þetta eitthvað óskaplega mikið. Virðulegi forseti. Það er verið að lækka það sem hafði verið lofað. Það sem mér finnst skipta máli í þessu er að í þessari starfsemi, eins og annarri starfsemi - við vitum hvernig og ég hugsa að við munum það öll hvernig er að búa til snjóbolta. Þegar maður býr til snjóbolta vindur maður hann upp eins og þegar maður vindur upp á hnykil, þetta byrjar smátt og svo verður snjóboltinn, eða hnykillinn, alltaf stærri og stærri. Það þarf meira og meira og það er einmitt það sem gerist í til dæmis rannsóknarstörfum. Þess vegna mótmæla allir okkar bestu vísindamenn og hafa sagt sig úr Vísindaráði eða hvað það nú er vegna þess að þeir vita að boltinn hefur stækkað svo mikið að það er ekki í lagi að bjóða bara upp á það sama og áður var. Það fer meiri snjór í að stækka snjóboltann. Það þarf meira til að þetta haldi áfram að vaxa og skili þeim mikla árangri sem við höfum haft. Síðan langar mig í þessu sambandi líka að minnast á Kvikmyndasjóðinn. Hann er tekinn niður um 450 milljónir frá því sem áður var. Clint Eastwood eða hvað þeir heita allir strákarnir eru búnir að skrifa bréf og útskýra hvað þetta sé vitlaus aðgerð. Ég held nefnilega að þeir hafi rétt fyrir sér, ekki af því að þeir eru frægir menn, heldur einmitt vegna þess að við lærðum það til dæmis í markaðsfræðum og ekki bara í markaðsfræðum heldur öðrum fræðum, jú, þegar maður ætlar að selja vöru eða hasla sér völl í einhverju verður maður að tryggja fyrst heimamarkaðinn. Þegar heimamarkaðurinn er orðinn góður, þegar maður ræður við hann, stækkar maður og fer að flytja út. Það er alveg það sama með Kvikmyndasjóðinn. Þessi Kvikmyndasjóður er til þess að Íslendingar geti búið til bíómyndir. Og það sem mér finnst svo merkilegt sem hefur komið fram í viðræðum við þá sem við þetta vinna er að þar lærir fólk, Íslendingar sem hér búa, að vinna þau störf sem þarf að vinna þegar verið er að búa til stórar bíómyndir. Þegar þeir koma, Clint Eastwood og hvað þeir allir heita, og fara að setja hérna upp myndir kann fólkið hér til verka. Þess vegna getur það unnið í slíkum verkefnum, og ekki þarf að koma með allt liðið með sér. Við erum líka komin með flotta klippara og flott alls konar fólk sem getur unnið meira og minna hér á landi, jafnvel þó að það sé að vinna fyrir erlendar kvikmyndir. Þetta er náttúrlega það sem skiptir miklu máli - og nú dettur mér bara allt í einu í hug að þess vegna þarf náttúrlega líka háhraðatengingar úti á landi. Það þýðir ekki að skera niður fjarskiptasjóð vegna þess að fólk þarf líka að geta unnið að svona verkefnum í Búðardal eða hvar sem er. Mér finnst það skipta máli, virðulegur forseti. Með því hvernig farið er með þessa fjárfestingaráætlun - mér fannst það svolítið skondið þegar ég var að skoða eitthvað um daginn um Ríkisútvarpið að þá var sagt, og það er út af því hvernig er verið að færa allt til hjá Ríkisútvarpinu, ég kem að því á eftir, að vegna - mér fannst það mjög gott - ráðstafana til að taka til baka það sem einhvern tímann var búið að ákveða. Það voru beinlínis ráðstafanir í gangi til að taka það allt til baka sem búið var að gera tillögur og áætlanir um. Þá er gjarnan sagt: Já, það var ekki til fjármagn fyrir þessu og þið lofuðuð upp í ermina á ykkur og ekkert var að marka þetta og eitthvað svona, en auðvitað er það ekki svo. Ef fólk vill eyða peningum í það þá gerir það það. Ég held nefnilega að þetta sé munurinn á nýrri atvinnustefnu og þá segi ég enn og aftur, af því að ég hef sagt það fyrr í þessum ræðustól, að ég er ekki að tala niður hinar hefðbundnu atvinnugreinar, alls ekki. Ég er ekki að tala niður sjávarútveginn eða áliðnaðinn, alls ekki, en ég segi: Þarna kemur fram atvinnustefna um að koma með eitthvað nýtt. Það tekur tíma, það tekur langan tíma. Það er ekki eins og hægt sé að gera það í einni stórri summu núna og sýna fram á að það verði byggt eitthvert álver, kviss bang, og einhver kallaði það stórkarlaleg áform. Þetta tekur tíma, þess vegna þarf að vera með fjárfestingaráætlun fram í tímann. Ég ætla bara að vona að þeir sem eru hér við stjórnvölinn muni átta sig á þessu fyrr en síðar, að það er nauðsynleg til að gera hér búsældarlegt í framtíðinni. Þá ætla ég að koma aðeins að Ríkisútvarpinu. Það eru náttúrlega alveg skelfilegir hlutir sem þar hafa verið að gerast. Fyrst var farið í þennan leik með markaða tekjustofna eða tekjustofna sem búið var að marka Ríkisútvarpinu - sem var gert með vilja, Ríkisútvarpið er mjög sérstök stofnun, hún er ein af grundvallarstoðum lýðræðis í landinu, grundvallarstoðum menningar í landinu - að segja: Það er nefskattur og hann á að vera þetta hár og búið var að ákveða hvað hann ætti að vera hár mörg ár fram í tímann og sett var upp ný tegund af stjórn þar sem pólitíkusar ættu ekki að vasast í stjórninni. Þetta ákveðum við allt hér með miklum meiri hluta eftir síðustu jól. Síðan er byrjað að kroppa í þetta. Fyrst er byrjað á því að breyta stjórninni, náttúrlega til þess að geta einmitt gert allt það sem hefur gerst núna á undanförnum vikum. Ef það hefði verið - mér finnst svo leiðinlegt þetta orð „faglegt“ - fagleg stjórn hefði ekki verið svona auðvelt að fara í gegnum þær breytingar sem nú er verið að gera á Ríkisútvarpinu. Mér sýnist alveg ljóst - og aldrei hefur þetta verið rætt hér í þinginu, aldrei hafa þessar miklu breytingar sem verið er að gera á Ríkisútvarpinu verið ræddar mikið í þinginu, nema jú það var óskað eftir sérstakri umræðu um málið. Þá var það rætt hér. Annars á bara að þjösna þessu í gegn í krafti fjármagnsins, taka frá þeim peninga og þá er ekki hægt að reka útvarpið eins og það var og þá verður að fara að vilja okkar. Þetta er ótrúlegt, virðulegi forseti. Fyrir utan það sem er búið að gera núna, þ.e. að segja upp 39 manns - ég ætla ekki að tala um aðferðirnar sem voru notaðar við það, aðrir hafa gert það, ég ætla ekki að bera í bætifláka fyrir það, aðrir tala um það og ég er sammála þeim sem gagnrýna það - á að taka 215 milljónir - og þá fór ég að ruglast aftur hérna og hugsaði: Bíddu nú við, var þetta ekki eitthvað með háskólann, að þeir fengju ekki öll innritunargjöldin, það vantaði rúmar 200 milljónir upp á að þeir fengju - nei, þeir áttu að fá, já, það voru rúmar 215 milljónir eða ef maður reiknar það upp sem þeir hefðu átt að fá út af hækkun á innritunargjöldum fá þeir bara 39. Svo sé ég allt í einu núna að verið er að auka í breytingartillögum fjárlagafrumvarpsins um rúmar 200 milljónir í fjárveitingu til háskólans. Ég hugsaði: Bíddu nú við, eru þeir þá að skila innritunargjöldunum? Þeir eru ekki eins slæmir og ég hélt, hugsaði ég. Nei, nei, þá þarf maður aðeins að púsla, skoða og athuga þetta allt saman upp á nýtt og þá kemur í ljós að þessar 215 milljónir sem er verið að færa þeim eru teknar af Ríkisútvarpinu í viðbót. 19 manns í viðbót. Það er verið að rústa þessari stofnun án þess að svo mikið sem að ræða það hér á samkundunni. Virðulegi forseti. Ég er svolítið hrædd um að eitthvað það sama sé að gerast í menntamálunum. Ég hef einhvern veginn á tilfinningunni að nú sé ætlunin að fara inn í menntamálin og gera stórfelldar breytingar þar án þess að við fáum nokkuð að tala um það. Kúnstirnar í fjáraukalagafrumvarpinu eru náttúrlega byrjaðar, 300 milljónir sem á að nota á næsta ári til að gera eitthvað. Nú getur vel verið að eitthvað verði gert, það eru bara svo margar spurningar sem koma upp í hugann ef við ætlum að fara að breyta framhaldsskólakerfinu alveg. Mér finnst ekki hægt að ráðherra geti bara gert það án þess að ræða það á þinginu. Mér finnst ekki gott að þeir peningar hafi verið færðir til vegna þess í fjáraukalagafrumvarpinu fyrir utan bókhaldssubbuskapinn í því sambandi, þarna er miklu meira að gerast en að hægt sé að leyfa ráðherranum að þvælast með það eins og hann vill. Það þurfa að vera fjölbreyttir framhaldsskólar. Ef það er sáluhjálparatriði að allir verði stúdentar 19 ára, er þá ekki hugsanlega hægt að stytta grunnskólann? Væri ekki hægt að sjá það að auðveldara væri að þjappa námi saman sem er frá því að nemendur eru sjö ára og upp í 15, 16 ára, á þeim tíma frekar en á fjórum árum? Það er svo margt í þessu. Mér finnst þetta alveg furðulegt, ég er svolítið skelfd út af því hvernig gengið er fram í menntamálaráðuneytinu. Ég verð bara að viðurkenna það, virðulegur forseti. Heilbrigðismálin. Við erum auðvitað öll sammála um, og búið er að segja að þjóðarsátt sé um það, að setja meira fé í heilbrigðismálin. Við í mínum flokki og mörgum öðrum erum hins vegar algjörlega á móti þessum svokölluðu innlagnargjöldum. Það er náttúrlega algjörlega ótrúlegt að setja eigi það í reglugerð í gegnum sjúkratryggingar. Ég man þegar lög um sjúkratryggingagjöld voru sett, þá vann ég reyndar í heilbrigðiskerfinu og reyndi að vara fólk við því sem þar var að gerast. Það vildi enginn hlusta á mig þá, virðulegi forseti. En það sem mér finnst samt skrýtið í öllu þessu tali um þjóðarsátt er að það minnist enginn á nýjan Landspítala. Það er ekki neitt talað um nýjan Landspítala. Ég held samt sem áður að nýr Landspítali sé forsendan fyrir því að við getum uppfyllt þær kröfur sem við gerum til læknisþjónustunnar í framtíðinni, bæði sjúklingar og starfsfólk. Við gerum þær kröfur að starfsfólkið geti uppfyllt skyldur sínar eins og það best getur. Ef við fáum ekki nýjan spítala er ekki hægt að kaupa öll þau tæki sem vantar vegna þess að byggingarnar sjálfar geta ekki hýst nútímalækningatæki. Aðeins í lokin langar mig að nefna Jón og séra Jón. Hér heyrðist í vikunni þegar ná þurfti í peninga út af því að hætt var við að lækka barnabæturnar að færast ætti 5% lækkun á öll ráðuneytin. Þau ættu að lækka kostnað sinn um 5%. Ég skoðaði þetta svolítið og þá er nú alveg auðséð að þar er Jón og séra Jón. Forsætisráðuneytið á að skera niður um 3,5%. Svo eru flest ráðuneytin í kringum 5% en svo er eitt ráðuneyti sem sker sig úr. Utanríkisráðuneytið, aðalskrifstofa, á að skera niður um 7,5%. Þetta er til viðbótar 46 milljónum vegna tapaðrar kröfu sem var lögð á ráðuneytið í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég spyr: Hvað er í gangi? Er þetta líka hluti af því að fjárlaganefndin er búin að rífa sig frá framkvæmdarvaldinu, að nú skuli einangrunarstefna og einangrunarhyggja formanns fjárlaganefndar virkilega sýna sig í þeim fjármunum sem utanríkisþjónustan hefur yfir að ráða? Mér finnst þetta skelfilegt. Ég vona að þetta sé einhver misskilningur í mér, ég segi það satt. Ég var búin að fara yfir það að furðulegt er að við höfum ekkert um hvernig vaxtabæturnar eiga að leggjast. Þetta er svo gífurlega stórt atriði, ég veit ekki hvort forseti getur kannski eitthvað upplýst það. Ég get kannski spurt hann undir liðnum um fundarstjórn forseta á eftir, hvort hann geti upplýst þingið um það hvenær við fáum eitthvað um það efni. Ekki meira um það að sinni. Ég segi eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason: Ég hef lokið máli mínu, virðulegur forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir yfirgripsmikla ræðu um mörg mikilvæg efni fjárlagafrumvarpsins. Hún kom inn á marga þætti sem hefði verið áhugavert að eiga orðastað við hana um. Ég held að ég takmarki mig við Ríkisútvarpið sem hún talaði talsvert um. Hv. þingmaður sagði að hún ætlaði ekki að fara út í það nákvæmlega hvaða aðferðir hefðu verið viðhafðar við að segja upp fólki. Sjálfur er ég dálítið upptekinn af því. Mér finnst satt að segja aðferðirnar niðurlægjandi fyrir fólk sem er búið að vinna áratugum saman. Maður hefur skilning á því að stundum þarf að segja upp fólki, en þegar um hópuppsagnir er að ræða finnst manni í raun og veru engin aðferð sæmandi önnur en sú að starfsaldurinn sé látinn ráða í öllum meginatriðum. Sú aðferð sem bætir gráu ofan á svart er að fólkinu er sagt að hætta samstundis. Það er eins og það hafi gerst sekt um eitthvað, það má ekki vinna uppsagnarfrestinn. Maður hlýtur að velta fyrir sér af hverju það sé. Fólk sem var jafnvel búið að búa til þætti mátti ekki einu sinni senda þá út. Og það var bara spiluð sorgartónlist í staðinn í Ríkisútvarpinu. Hvað þykir hv. þingmanni um vinnulag af þessum toga? Ég vil líka spyrja hvort þær yfirlýsingar sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, hafði látið hafa eftir sér fyrr á árinu í garð Ríkisútvarpsins kunni að skýra þá meðferð sem Ríkisútvarpið hefur orðið fyrir í þessari fjárlagavinnu, m.a. með viðbótarniðurskurði núna upp á 215 milljónir í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ástæðuna fyrir því að ég sagðist ekki ætla að ræða þetta hérna má kalla tímastjórnun. Ef ég hefði rætt það mikið hefði ég ekki komið orðum að öðru sem ég ætlaði að tala um í ræðutíma mínum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það hlýtur að vera þannig að hópuppsagnir fari eftir starfsaldri. Það er alveg klárt, ef þetta væri ríkisfyrirtæki bæri að fara eftir starfsaldri. Þar er þetta alveg klárt, en Ríkisútvarpið er ohf. og getur því farið sínar leiðir. Ég teldi það eðlilegt, meira að segja þegar einkafyrirtæki þurfa að segja upp gera þau það yfirleitt þannig. Þetta er ekki lagaskylda en ég er hjartanlega sammála því að beita ætti þeirri aðferð. Ef ég reyni að vera svolítið skilningsrík held ég að það hafi runnið á stjórnendur eitthvert æði og þeir haldið að þetta væri eins og í bönkunum. Ef maður segir upp í fjármálafyrirtæki þarf fólk að fara. Það þarf að loka tölvunum sínum. Það er út af hættu á að það búi yfir einhverjum upplýsingum og svoleiðis. Þetta er viðurkennd aðferð í fjármálastofnunum en að yfirfæra hana á Ríkisútvarpið, ég tala nú ekki um fólk sem er búið að vera trútt og flott í mörg ár og vinna á gömlu gufunni, að það fái ekki að ljúka þáttunum sínum og þar fram eftir götunum er alveg út í hött. Á hinn bóginn getur líka verið gott fyrir þetta fólk að geta farið þegar það hefur lokið þeim þætti sem það er með og þurfa ekki að hanga í þrjá mánuði.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Mér fannst þessar aðfarir í raun og veru svíðingslegar, ég get ekki annað sagt. Mér finnst það alveg stórfurðulegt að fólki í störfum af þessum toga sé gert að hætta strax. Látum vera ef það kýs það sjálft, en fólk sem er búið að gera þátt um Njáls sögu til dæmis má ekki senda þáttinn út. Hvaða meinbægni er þetta? Hvað heldur útvarpsstjóri að hann sé? Ég segi nú ekki annað. Mér finnst þetta algjörlega fáránleg aðferðafræði, satt að segja. Hitt er svo annað mál af því að hv. þingmaður nefndi líka utanríkisráðuneytið og meðferðina á því sem sætir furðu og ég velti líka fyrir mér hvort þar sé hinn sami hugur formanns fjárlaganefndar til alls þess sem hefur með eitthvert erlent samstarf að gera. Það er ekki eðlilegt að ráðuneyti eins og utanríkisráðuneytið, sem fer með um 2% af ríkisútgjöldunum, taki á sig svona geysilega stóran hluta af niðurskurðarkröfunni, margfalt á við það sem er hlutdeild þess í rekstrinum almennt. Þetta stenst ekki. Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé einhver hefndarráðstöfun gagnvart hæstv. utanríkisráðherra. Ég velti því fyrir mér. Hefur hv. þingmaður einhverja skoðun á því eða einhverjar skýringar á því hvers vegna það virðist vera svona handahófskennt hvernig farið er í málin? Kann það að vera í einhverju samhengi við yfirlýsingar formanns fjárlaganefndar, hv. þingmanns, í garð þessara tilteknu málaflokka?

Virðulegi forseti. Ég svaraði ekki í fyrra andsvari þessu með yfirlýsingar hv. formanns fjárlaganefndar um Ríkisútvarpið og svo aftur skoðanir hennar á utanríkismálum sem liggur alveg ljóst fyrir að eru á þá lund að við eigum ekki að vesenast neitt mikið með útlendinga eða með útlendingum. Það er alveg ljóst. Það er erfitt að segja blákalt að það hafi haft áhrif. Hins vegar hlýtur maður að velta því fyrir sér að formaður fjárlaganefndar hefur ekkert legið á skoðunum sínum og heldur ekkert legið á því valdi sem hún hefur sem formaður fjárlaganefndar og á Alþingi. Þótt gömul sé lærði ég það fyrst í þinginu hvað það er mikil áhrifastaða að hafa dagskrárvaldið. Það er alveg ótrúlegt. Ef fólk vill beita því valdi getur það ráðið gífurlega miklu. Ég held að ég kjósi að segja bara að ég velti þessu fyrir mér en kann ekki svarið við því og kannski kann ég ekki við að segja nákvæmlega hvað mér finnst.

Herra forseti. Við erum hér á fyrsta degi 2. umr. um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014 og nú þegar hafa talsmenn stjórnmálaflokkanna í fjárlaganefnd gert grein fyrir grundvallaratriðum sínum við fjárlagafrumvarpið og breytingartillögum sem fyrir liggja. Ég hef hugsað mér að fara í nokkra afmarkaða þætti málsins. Það gefur augaleið að í einni 40 mínútna ræðu er ekki hægt að fara yfir allt það sem væri tilefni til að ræða í fjárlagafrumvarpinu þannig að maður verður aðeins að velja og hafna í því efni. Mig langar að byrja á að fjalla aðeins um aðdraganda málsins. Það varð nokkur umræða um það á sumarþingi þegar forustumenn ríkisstjórnarflokkanna lögðu til breytingu á þingskapalögunum með það í huga að fresta setningu Alþingis um þrjár vikur, til 1. október. Ein meginröksemdin var sú að ný ríkisstjórn þyrfti rýmri tíma til að undirbúa fjárlagafrumvarp. Þessi breyting á þingsköpunum var svo samþykkt, þó þannig að breytingin gilti aðeins í þetta eina skipti. Ég var afskaplega andvígur þeirri breytingu á þingskapalögunum, hafði sjálfur veitt forustu þingskapanefnd á síðasta kjörtímabili sem beitti sér fyrir þeim breytingum að þingsetningunni var flýtt og hún færð fram í september. Meginrökin fyrir þeirri breytingu voru ekki síst að gefa þinginu rýmri tíma til vinnu við fjárlagafrumvarp. Ég held að reynslan hafi sýnt meðan þetta var við lýði að þinginu veitir ekkert af þeim tíma. Vonandi kemur þingið á næsta ári aftur saman í annarri viku septembermánaðar og fjárlagafrumvarp komi þar með fram þremur vikum fyrr en núna. Það var varað mjög við þessu hér í sumar en menn hlustuðu ekki á þau aðvörunarorð. Vitaskuld er það að koma í ljós núna, eins og við mátti búast, að tíminn fyrir þingið til að fjalla um fjárlagafrumvarpið er einfaldlega of knappur, og því knappari sem breytingarnar sem fjárlagafrumvarpið tekur í þinginu eru meiri og róttækari. Undirbúningur allra breytinga tekur talsverðan tíma, það þarf að rökstyðja þær o.s.frv. Samkvæmt starfsáætlun þingsins átti 2. umr. að hefjast á þriðjudag í síðustu viku en henni hefur verið frestað núna í tvígang. Eins og ég segi er komið í ljós að það var misráðið að fresta setningu Alþingis í haust og taka þann dýrmæta tíma af þinginu og fjárlaganefnd til að fjalla um málið. 2. umr. um fjárlagafrumvarp tekur iðulega nokkuð langan tíma. Ég hygg að í fyrra hafi 2. umr. um fjárlagafrumvarp hafist á fimmtudegi og lokið á miðvikudegi, hún hafi staðið sex daga í heildina. Síðan á frumvarpið eftir að ganga aftur til fjárlaganefndar. Fjárlagafrumvarp tekur alltaf talsverðum breytingum milli 2. og 3. umr. ólíkt mörgum öðrum frumvörpum sem ganga yfirleitt ekki til nefndar eftir 2. umr. þannig að bersýnilega er talsverð vinna eftir og enn er verið að koma með breytingartillögur inn í 2. umr. Bara rétt fyrir kvöldmatarhlé var til dæmis lesin útbýting á tveimur nýjum breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið frá stjórnarþingmönnum, hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni, sem koma þá núna inn í þessa umræðu til viðbótar. Menn hafa eðli málsins samkvæmt ekki haft svigrúm til að kynna sér neitt hvað felst í þeim í raun og veru. En allt um það í bili. Ég hef hug á því að fara almennt yfir mikilvægi fjárlagafrumvarps og hvaða tæki það er í efnahagsstjórn hverrar ríkisstjórnar. Það er engum blöðum um það að fletta að fjárlagafrumvarpið er eitt allra mikilvægasta þingmálið hverju sinni, frá hvaða ríkisstjórn sem er, af því að segja má að í því birtist sú meginstefna sem ríkisstjórnin vill hafa í efnahagsmálum þjóðarinnar, þar með hvernig samfélag og samfélagsgerð hún sér fyrir sér og hvaða áhrif þær ákvarðanir sem felast í fjárlagafrumvarpi á tekju-, gjalda-, skuldahlið o.s.frv. hafa á samfélagið í heild sinni. Þess vegna skiptir mjög miklu máli hvaða áherslur birtast í fjárlagafrumvarpinu. Jafnvel þótt fjárlagafrumvarpið sé aðeins til eins árs í senn hefur það engu að síður áhrif til lengri tíma. Ákvarðanir sem teknar eru á einu ári geta haft áhrif áfram inn í næstu ár þar á eftir þannig að þó að frumvarpið sjálft með þeim tölum sem þar liggja á bak við sé aðeins fyrir fjárlagaárið sjálft geta hinar efnislegu ákvarðanir sem felast í fjárlagafrumvarpinu haft áhrif til lengri tíma. Við Íslendingar höfum glímt við mikla erfiðleika í efnahagsmálum okkar eftir efnahagshrunið 2008. Á þeim tímapunkti var ríkissjóður sem betur fer ekki skuldugur og átti þar af leiðandi kannski auðveldara með að taka á sig það högg sem fólst í efnahagshruninu en engu að síður var það högg geysilega mikið. Þegar þess er gætt að á árunum 2008 og 2009 voru heildartekjur ríkissjóðs í kringum 500 milljarðar var höggið sem varð á árinu 2009 með rúmlega 200 milljarða kr. halla geysilega mikið, hallinn varð 40% af tekjum ríkisins. Það er áfall sem við höfum ekki séð hér áður þannig að það hlaut að verða sameiginlegt verkefni samfélagsins alls að takast á við þá miklu erfiðleika. Þeir komu við alla og það var verkefni þeirrar ríkisstjórnar sem tók við í ársbyrjun 2009 að vinna okkur sameiginlega út úr þessum efnahagsvanda. Að sjálfsögðu hafa langflestir lagt mikið á sig í því efni, atvinnulífið, heimilin í landinu, sveitarfélögin o.s.frv., fyrir utan ríkissjóð. Það gat aldrei orðið öðruvísi með svona gríðarlegt áfall en að allir legðust á eitt og sameinuðust um að dreifa byrðunum af eins mikilli sanngirni og hægt var. Það er þekkt í fræðunum að þegar halli er á ríkissjóði hafa menn í meginatriðum þrjár leiðir til að takast á við hann; auka tekjur, draga úr útgjöldum eða auka skuldsetningu. Á þeim tíma, þegar þetta áfall dundi hér yfir, var lokað á alla lánafyrirgreiðslu til Íslands eins og menn muna. Lánamöguleikinn var ekki til staðar til viðbótar við það sem ríkið þurfti að taka á sig vegna gjaldþrots Seðlabankans eða hins mikla taps á Seðlabankanum og áfallsins að öðru leyti. Með minnkandi tekjum og auknum útgjöldum var það ekki í boði þannig að þetta mikla gat upp á 200 milljarða kr. á árinu 2009 var ekki hægt að brúa öðruvísi en með því að auka tekjur og/eða draga úr útgjöldum. Niðurstaða þáverandi stjórnarflokka var að blanda þessum leiðum saman, bæði auka tekjur og draga úr útgjöldum. Í sjálfu sér held ég eftir á að hyggja að ekki sé mikill ágreiningur um að það var skynsamleg leið. Það hefði verið ógerningur að brúa þetta bil allt með auknum tekjum og aukinni skattheimtu. Það hefði líka verið ógerningur að brúa það með tómum niðurskurði. Ég held að sú leið sem þarna var valin hafi verið sú eina sem var raunverulega í boði, burt séð frá því hvaða pólitísku skoðun menn hafa á því við kjöraðstæður hvernig á að haga ríkisrekstrinum. Við vorum þá einfaldlega ekki í stöðu til að geta valið svo mikið úr. En áherslurnar sem þáverandi ríkisstjórn lagði engu að síður varðandi tekjuaukningu og niðurskurð í útgjöldum voru félagslegar. Það var reynt að tryggja að breytingar á skattkerfinu yrðu réttlátar. Það var settur á þrepaskiptur tekjuskattur til að geta hlíft þeim hópum sem hafa lægstar tekjurnar og auka þá frekar tekjuskattinn á þeim sem höfðu hærri tekjur. Það var tekinn upp auðlegðarskattur og fjármagnstekjur hækkaðar en þó sett frítekjumark í fjármagnstekjurnar sem ekki hafði verið áður til að hlífa venjulegum sparnaði. Hið sama má segja um samdráttinn í útgjöldum. Þar var gerð minni krafa um hagræðingu eða niðurskurð eða samdrátt í tilteknum málaflokkum, ekki síst í velferðarmálum, heilbrigðismálum, menntamálum og löggæslunni. Þegar yfir þessa mynd er horft held ég að ekki verði hægt að segja annað en að það að ná hallanum á ríkissjóði úr rúmlega 200 milljörðum niður í 19–20 milljarða á þessu ári sé ágætt. Þótt maður hefði viljað ná meiri árangri á þessu ári, og það var vissulega stefnt að því, er þessi árangur engu að síður mjög góður. Það kom aðeins upp í umræðunni um fjáraukalög að það væri plagsiður hér á landi að það væru mikil frávik frá samþykktum fjárlögum hverju sinni sem birtust í fjáraukalögum. Í frumvarpinu til fjáraukalaga fyrir árið 2013 sem hér hefur verið til umfjöllunar er talað um að á árabilinu 1998–2008 hafi meðaltal frávika í fjáraukalögum verið 5% af frumútgjöldum fjárlaganna, á tíu ára tímabili, og ekki síst síðari hluti þessa tíma var oft kenndur við góðæri. Á árabilinu 2009–2013, þ.e. eftir hrun og á tíma síðustu ríkisstjórnar, var meðaltal frávika frá samþykktum fjárlögum hins vegar 1,5%. Það er alltaf bagalegt að vera með viðbótarútgjöld í fjáraukalögum en kannski var það hið aukna aðhald í ríkisfjármálum í kjölfar hrunsins sem gerði þetta bæði nauðsynlegt en gerlegt líka og vonandi verður ekki hlaupið frá þessu markmiði. Það hefur verið farið yfir meginatriðin eins og þau birtast í nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar, hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur, þau sjónarmið og þá sýn sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur sett fram í tengslum við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014. Við erum að sjálfsögðu þeirrar skoðunar að það þurfi að gæta ýtrustu varfærni í ríkisfjármálunum, þurfi að tryggja jafnvægi. Hagfræðin sem fræðigrein geymir ýmsar fínar kenningar um hvernig á að haga rekstri ríkissjóðs við samdrátt í efnahagslífinu og aftur á móti hvernig á að haga ríkisfjármálunum þegar vel gengur. Þær kenningar eru kenndar við breska hagfræðinginn John Maynard Keynes - hann var reyndar ekki hagfræðingur, en það er annað mál, hann var samt háskólakennari í hagfræði - og meginlögmálið er að ríkið eigi að reka aðhaldssama ríkisfjármálastefnu þegar vel gengur í efnahagslífinu, mikill uppgangur er, og svo öfugt, þegar illa gengur, samdráttur, þá þarf ríkið að koma inn með meiri þunga. Þetta er fyrst og fremst hugsað til að draga úr sveiflum. Þetta er stefna sem Roosevelt fylgdi strax í kjölfar efnahagskreppunnar í Bandaríkjunum 1929 og varð þar sennilega til þess að bjarga því sem bjargað varð til lengri tíma litið. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að almennt reynum við að halda þessari meginreglu. Þess vegna má segja að þó að það sé að sjálfsögðu markmið að skila afgangi í ríkisfjármálum á fjárlögum í því augnamiði að geta greitt niður skuldir og dregið þar með úr vaxtagjöldum til framtíðar, og ég er algjörlega sammála því markmiði, má ekki setja málin þannig upp að það verði einhver kennisetning sem er algerlega ófrávíkjanleg hvernig svo sem að öðru leyti árar í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þarna er heildarsamhengi sem þarf að hafa í huga. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að í því meginstefi sem má greina í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014 af hálfu núverandi ríkisstjórnar sé horfið frá þeirri braut sem við hefðum viljað vera á. Við teljum að nú sé verið að reyna að vinda ofan af skattkerfisbreytingum, það hafi verið boðað þó að ekki sé allt komið fram í þeim efnum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur að vísu sagt að hann telji að það eigi að fara í heildarendurskoðun á skattkerfinu. Við teljum þau áform að lækka tekjuskattsprósentuna í milliskattsþrepinu óskynsamlega við þessar aðstæður. Það er ekki vegna þess að við getum ekki hugsað okkur að fólk sem er á því tekjubili greiði eitthvað aðeins minni skatt, en við teljum að það sé óskynsamlegt. Miðað við þær aðstæður sem eru enn þá í efnahagslífinu og fjármálum ríkisins er óskynsamlegt að gefa eftir þær tekjur alveg með sama hætti og við töldum afar óskynsamlegt að draga úr veiðigjaldinu eins og gert var með samþykkt hér í vor. Nú hefur það verið sagt ítrekað í þessari umræðu að það hafi einfaldlega verið vegna þess að óbreytt lög hefðu ekki skilað neinu í veiðigjaldi því að ekki hefði verið hægt að innheimta það og þess vegna hafi orðið að gera þær breytingar sem gerðar voru. Ég er ósammála þessu og ég hafna því algerlega að sýnt hafi verið fram á þetta eins og sagt hefur verið ítrekað í umræðunni. Það byggi ég á því að það sem kom fram var einfaldlega að Hagstofan teldi sig ekki hafa lagaheimild til að veita þær nauðsynlegu upplýsingar sem veiðigjaldsnefndin þurfti á að halda til útreiknings gjaldsins. Það var mergurinn málsins og þá hljóta menn að spyrja: Hvernig bregðast menn við því? Bregðast menn við því með þeirri aðferð sem ríkisstjórnin gerði eða með því að skjóta nauðsynlegri lagastoð undir Hagstofuna til að hún hefði heimild til að veita þessar upplýsingar? Það var líka önnur leið. Ég veit ekki hvort hún var rædd á milli ríkisstjórnarflokkanna eða innan þeirra, en mig grunar að það hafi ekki verið gert, það hafi beinlínis allan tímann verið ásetningur ríkisstjórnarflokkanna að draga úr veiðigjaldinu og þess vegna hafi sú leið verið valin sem var valin. Og ég er ósammála henni. Þetta var engu að síður gert og við teljum að þetta hafi grafið undan tekjugrunni ríkissjóðs bæði í ár og á næsta ári. Þetta er meðal annars ástæða þess að það er vandi að sauma saman fjárlagafrumvarpið þannig að afgangur verði eins og hér hefur ítrekað komið fram í umræðum. Við teljum líka að í fjárlagafrumvarpinu birtist neikvæðar áherslur að því er varðar jöfnuð í samfélaginu. Boðaðar skattkerfisbreytingar, þær skattkerfisbreytingar sem voru gerðar, breytingin á til dæmis vaxtabótakerfinu og við getum nefnt innritunargjöldin í háskólana og fleiri þætti af þeim toga, þetta er allt að okkar mati til þess fallið að auka ójöfnuð í samfélaginu. Verðlagsforsendurnar sem liggja hér til grundvallar og þær breytingar á margháttuðum gjaldskrám hins opinbera munu leiða til hins sama, að þeir sem hafi minni tekjur borgi stærri hluta af tekjum sínum vegna ýmissa gjalda, t.d. bensíngjaldsins/olíugjaldsins sem við fjölluðum hér um þegar við vorum að ræða tekjuforsendur frumvarpsins. Við teljum líka að það skjóti skökku við að draga úr framlögum til sprotastarfsemi, til nýsköpunar og tækniþróunar. Við héldum satt að segja að það væri almennt mjög góð og breið pólitísk samstaða um að vaxtarbroddar okkar og sóknarfæri í atvinnulífi lægju ekki síst þar. Það hefur sýnt sig að hver króna sem fer í stuðning við nýsköpun og þróun, hver króna sem fer í styrk til rannsókna og vísinda, skilar sér margfalt til baka til samfélagsins. Það tekur vissulega oft tíma, það þarf að hafa mikla þolinmæði því að það getur tekið tíma. Sérstaklega á það við um vísindalegar grunnrannsóknir, það getur tekið mörg ár og jafnvel áratugi áður en þær skila sér margfalt til baka til samfélagsins. Við teljum að með ákvörðunum í fjárlagafrumvarpinu um að draga úr framlögum til Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs, markáætlunar á sviði vísinda og tækni og með því að gera breytingar á endurgreiðslureglum vegna þróunarkostnaðar í atvinnulífinu sé verið að skaða þessar mikilvægu atvinnugreinar sem eru að okkar mati vaxtarbroddur til framtíðar litið. Við teljum mjög bagalega áherslu birtast í fjárlagafrumvarpinu. Það er líka rétt að vekja athygli á því að enda þótt fjárlagafrumvarpinu sé skilað af hæstv. fjármálaráðherra, eins og hann lagði það fram, með örlitlum tekjuafgangi og sá tekjuafgangur aðeins aukinn miðað við breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar eru það ekki stórar upphæðir. Ég hef tilhneigingu til að segja að frumvarpið sé í jafnvægi eins og það lítur út því að mér liggur við að segja að einhver hundruð milljóna króna til eða frá í plús eða mínus séu innan allra skekkjumarka í ríkisumsvifum upp á 600–700 milljarða. Það er því veikur tekjugrunnur. Seðlabankinn segir reyndar líka að forsendur fjárlaganna séu byggðar á veikum, óljósum og brothættum forsendum. Mér finnst mikilvægt að menn gefi þessu dálítinn gaum og velti fyrir sér hvað þarna kunni að búa að baki. Meðal annars eru einhverjar æfingar sem ég átta mig ekki alveg á hvernig menn fá til að ganga upp að því er varðar skuldabréf í Seðlabankanum. Þar er ríkið að spara sér, að því er talið er, útgjöld upp á nærri 11 milljarða með því að breyta skilmálum skuldabréfsins, skuldabréfs sem var gefið út á sínum tíma til að endurreisa Seðlabankann eftir efnahagshrun. Það er gert með því að lengja þetta skuldabréf í allt að 20 ár og hafa það vaxtalaust. Ég minnist þess að í viðtali um þetta mál lét seðlabankastjóri hafa það eftir sér að þetta væru kannski fyrst og fremst ásýndarmál og að sumu leyti einhverjar bókhaldsæfingar. Ég kann ekki að fullyrða um það, en það bendir að minnsta kosti til þess að þetta sé ekki traustasti grunnurinn sem hugsast getur. Það skiptir náttúrlega máli hvort tekjugrunnur upp á 11 milljarða sem menn eru að tala um í þessu samhengi er raunverulegur eða ekki. Ég ætla ekki að fullyrða að þetta standist ekki, en ég hef áhyggjur af því að þetta sé veikt. Síðan eru ýmis önnur atriði sem hafa einnig komið fram af hálfu Seðlabankans og varða til dæmis viðskiptakjörin. Það er líka áhyggjuefni að viðskiptakjörin hafa versnað og það er jafnvel búist við að þau eigi enn eftir að versna. Þar er sennilega verið að tala um á annan tug prósenta lakari viðskiptakjör á milli ára og hafa þau þá sennilega ekki verið eins slök í nokkra áratugi. Miðað við það hefði maður ætlað að fjárlagafrumvarpið tæki með einhverju móti á þessu eða sýndi að minnsta kosti einhver viðbrögð ríkisstjórnarinnar. Eftir því sem ég fæ best skilið er ekki tekið sérstaklega á því. Ég nefndi aðeins veiðigjöldin. Ég ætla ekki að fara meira í þau að þessu sinni en vil hins vegar nefna hér atriði sem varðar skuldamál heimilanna, mál sem var býsna mikið til umfjöllunar á síðasta vetri í aðdraganda kosninga. Auðvitað höfðu stjórnmálaflokkarnir ýmis sjónarmið uppi í því hvernig ætti að taka á þeim málum. Ég minnist þess að núverandi ríkisstjórnarflokkar sem voru í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili töluðu mikið um það að þáverandi ríkisstjórn hefði ekkert gert - og það var ítrekað sagt í þessum ræðustól - í þágu heimilanna í landinu sem glímdu við vaxandi skuldir vegna efnahagsáfallsins. Svo kemur skýrsla á vegum núverandi ríkisstjórnar síðasta dag nóvembermánaðar þar sem kynntar eru þær leiðir sem núverandi ríkisstjórn vill fara. Ekkert nema gott um það að segja, en þar kemur þó fram að til frádráttar þeim aðgerðum sem núverandi ríkisstjórn hyggst grípa til komi þær aðgerðir sem heimilin hafi þegar notið. Þá kemur þar fram í yfirliti að það er bara ekki svo lítið sem þegar hefur verið gert sem segir manni náttúrlega að ekki var innstæða fyrir þeim málflutningi hér á síðasta kjörtímabili að ekkert hefði verið gert. Svona er pólitíkin stundum óvægin. Sem betur fer hafði heilmikið verið gert en ég er í hópi þeirra sem telja að ýmislegt mætti gera betur í því. Það skiptir geysilega miklu máli að við horfum á heildarmyndina, á kjör fólks í landinu. Greiðslubyrðin af lánum er ekki einangruð stærð í bókhaldi fjölskyldnanna í landinu. Hún vegur þungt hjá mörgum, mjög þungt, hjá öðrum minna og augljóslega ekkert hjá skuldlausum heimilum, þannig að það er mjög misjafnt hvað þessi þáttur vegur mikið í bókhaldi hvers heimilis. En það eru svo margir aðrir þættir. Það skiptir barnafjölskyldur ekki síður máli hvernig til dæmis leikskólagjöldin þróast. Það var nefnt aðeins í umræðu í gær að sveitarfélögin hefðu verið með áform um að hækka gjöld fyrir sína þjónustu, m.a. leikskólagjöldin og almenningssamgöngur. Orkukostnaður heimilanna, rafmagn og hiti, hefur hækkað umtalsvert á undanförnum árum og það hefur áhrif á heildarmyndina fyrir fjölskyldurnar í landinu. Barnabæturnar gera það líka. Ríkisstjórnin hafði uppi áform um að draga úr þeim, sem hefur verið fallið frá en á móti kemur að hluti af þeim kostnaði er þá tekinn út sem viðbótarlækkun á vaxtabótum. Ég ætla ekki að hafa neina sérstaka skoðun á þeirri tilfærslu í sjálfu sér. Það sem mér finnst skipta máli er hvernig þetta kemur út. Hefur það verið reiknað? Hver er heildarmyndin fyrir venjulegar fjölskyldur? Allar aðgerðir af þessum toga hafa einhver áhrif með mismunandi hætti á mismunandi fjölskyldugerðir. Nú er ég ekki að segja að menn þurfi endilega að reiða fram reikning fyrir hverja fjölskyldu í landinu. Það sem mér finnst skipta máli er að aðgerð af þessum toga, hvort sem það er lækkun á höfuðstól húsnæðislána, breytingar á vaxtabótum, barnabótum, ýmsum opinberum gjöldum, hvort sem er hjá sveitarfélögum, ríki eða enn öðru, náttúrlega bara verðlagshækkanir almennt í samfélaginu, á nauðsynjavörum, allt hefur þetta áhrif með einhverjum hætti og menn þurfa að átta sig á því hvort verið sé að færa til byrðar í samfélaginu með ákvörðunum sem teknar eru til dæmis í gegnum fjárlagafrumvarp. Það finnst mér grundvallaratriði. Þess vegna hef ég spurt í andsvörum við þingmenn hvort það hafi komið fram í vinnu efnahags- og viðskiptanefndar og fjárlaganefndar, sem hafa fjallað um sína hlutina hvor í fjárlagafrumvarpinu, hvað tilfærsla eins og að skerða barnabætur og setja hluta af því frekar sem skerðingu í vaxtabótum þýðir. Vita menn nákvæmlega hvernig það kemur út, hvaða áhrif það hefur? Hvaða tilflutning hefur það í för með sér á afkomu einstakra gerða fjölskyldna? Ég veit það ekki, ég hef ekki séð þessar upplýsingar. Ég veit ekki hvort þær hafa verið reiddar fram en mér finnst það skipta máli fyrir umræðuna. Mér finnst það skipta máli fyrir fjölskyldurnar. Eitt er það að margar fjölskyldur sjá fyrir sér að greiðslubyrði þeirra lækki með því að höfuðstóll skulda lækki. Það getur skipt verulegu máli ef greiðslubyrðin lækkar um einhverja tíuþúsundkalla, mikil ósköp, en ég vil vita hvort það er tekið aftur með einhverjum öðrum hætti í gegnum eitthvað annað. Mér finnst það líka skipta máli. Veruleikinn í þessu er ekki bara svartur og hvítur, ekki bara ferkantaður. Þetta er miklu fjölbreyttari mynd og alla þessa þætti þarf að taka inn í þessa umræðu. Ég hefði gjarnan viljað fara inn í einstök mál bæði í breytingartillögum frá fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd og breytingartillögum ríkisstjórnarmeirihlutans. Tími minn hefur meira og minna farið í að ræða almennt um fjárlagafrumvarpið og hina stóru mynd og það er kannski ágætt að gera það í fyrstu ræðu í málinu og sjá svo til hvert maður kemst í næstu ræðu, en af því að það fer að sneyðast um tímann hjá mér er þó eitt mál sem ég ætla að taka sérstaklega að þessu sinni í tillögum ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar. Það varðar legugjöldin, eða komugjöldin, á sjúkrastofnanir. Þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram voru áform um að leggja á sérstök legugjöld á sjúkrastofnanir. Grunnurinn að þeim útreikningi var að innheimta 1.200 kr. gjald fyrir hvern legudag og var gjaldinu ætlað að koma á móti svonefndum hótelkostnaði sjúkrahúsanna. Það átti að vera 1.200 kr. fyrir hvern legudag. Þessi áform mættu mikilli andstöðu úti í samfélaginu almennt, bæði vegna þess að þarna væri verið að leggja auknar byrðar á sjúklinga og alls ekki síður vegna þeirra prinsippbreytinga sem væru að verða á því hvernig við veitum heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Nú eru uppi áform um að breyta þessu, að þetta verði ekki gjald á hvern legudag heldur komugjald á sjúkrahúsin sem er væntanlega borgað einu sinni þegar sjúklingar koma á sjúkrahús, óháð því hvort þeir liggja í einn sólarhring eða þrjá eða fimm. Menn hafa spurt í þessari umræðu: Hvert verður þá þetta gjald? Það er ekki gert ráð fyrir annarri fjárhæð, það er áfram gert ráð fyrir því að þetta gjald skili tæpum 290 millj. kr. á árinu 2014. Það er áfram gert ráð fyrir því hjá einstökum sjúkrastofnunum. Í breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd um lögin á sjúkratryggingunum er gert ráð fyrir því, eins og ég hef skilið það, að þetta gjald sé ákveðið með reglugerð. Mér finnst satt að segja býsna langt seilst í reglugerðarheimild ef löggjafinn ætlar að heimila framkvæmdarvaldinu að setja reglugerð um það án þess að hafa neitt viðmið í lögunum sjálfum um hvert gjaldið á að vera. Þessa útfærslu kann ég því miður ekki en ég hef áhyggjur af þessu. Ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir einhverjum vikum um áætlaðar tekjur af legugjöldum og þá gekk ég út frá því sem stóð í fjárlagafrumvarpinu sjálfu um legugjöldin fyrir hvern legudag. Af svari heilbrigðisráðherra sem liggur fyrir á þskj. 169 má ráða hvert komugjaldið verður og mér finnst það mikilvægt innlegg í þessa umræðu af því að hér hefur hver þingmaðurinn á fætur öðrum rætt um þessi komugjöld og spurt: Hvert á það að vera? Það hefur enginn getað svarað því, en nú liggur það reyndar fyrir í þessu svari frá heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni. Það kemur fram í svarinu að tekjurnar eigi að vera 289,4 milljónir. Það kemur fram að legudagafjöldinn sé áætlaður 244.747 og það kemur fram að á árinu 2012 hafi meðallengd legu á sjúkrahúsinu verið á bilinu átta til níu dagar. Þá geta menn reiknað dæmið: Að gefnum upplýsingum um meðallengd legu er gert ráð fyrir því að fjöldi greiðenda verði á bilinu 27–30 þúsund og að komugjaldið verði þá 10–11 þús. kr. Í hugmyndum um breytingu á sjúkratryggingalögunum segir að aldraðir og börn skuli greiða lægra gjald. Það segir ekki hversu miklu lægra, það er væntanlega þá bara ráðherrann sem ákveður það með reglugerð. Segjum að það væri hálft gjald, þá skiptir máli hvað þessi hópur er stór hluti sjúklinganna. Ef hann er helmingur, sem ég veit ekkert hvort hann er, það er skot út í loftið, geta menn reiknað út frá þessum tölum hvert gjaldið væri fyrir aldraða og börn og hvert það væri fyrir aðra. Mér sýnist í fljótu bragði að það gæti verið 18 þús. kr. og 9 þús. kr. eða eitthvað. Þetta er hægt að reikna og þetta er mikilvægt innlegg í þessa umræðu um komugjöldin á sjúkrahúsunum. Það stefnir sem sagt í það að komugjaldið verði samkvæmt þessu að jafnaði 10–11 þús. kr. með einhverju bili, allt eftir því hver afslátturinn á að vera fyrir aldraða og börn og hver hlutdeild þeirra í heildarfjölda sjúklinga yfir árið er, en þær upplýsingar liggja ekki fyrir. Ég hef lokið máli mínu að sinni, virðulegur forseti, og þakka prýðilegt hljóð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir sérlega fróðlega ræðu. Hann fór hér almennt yfir og ég er innilega sammála honum um að horfa á fjármál ríkissjóðs og þá fjármálastefnu sem hefur áhrif á allt okkar hagkerfi. Það er mjög hollt að fara yfir það og halda því til haga. Ég trúi því að við getum gert betur þegar við skoðum fjármálastefnuna í heild, hafa megindrættina skýra, efla skilninginn og gera greinarmun á peningastefnu og fjármálastefnu. Hv. þingmanni varð tíðrætt um blandaða leið og talaði um hófstillt fjárlagafrumvarp. 

Herra forseti. Þegar ég fjallaði um þetta mál áðan og talaði um hina blönduðu leið var ég að tala um hvernig við stoppuðum í gatið í ríkisfjármálum, annars vegar með tekjuaukningu og hins vegar með því að draga úr útgjöldum. Að sjálfsögðu er hér líka verið að fara tekjuöflunarleið og niðurskurð í útgjöldum en það skiptir máli, eins og ég gat um áðan, hver hin pólitíska stefna er í því, hvort þar er undirliggjandi verið að auka jöfnuð eða draga úr jöfnuði í samfélaginu. Það kemur bæði í gegn útgjaldamegin og ekki síður tekjumegin. Ég var að reyna að fara yfir það áðan hvernig við hefðum reynt að auka jöfnuð í samfélaginu með því að beita skattkerfinu á virkan hátt með því að innleiða þrep í tekjuskattinn sem núverandi ríkisstjórn hefur boðað að hún ætli að endurskoða, sem mér finnst frekar vera til þess að auka ójöfnuð í samfélaginu. Það er sú mynd sem ég var að reyna að draga upp. En auðvitað er blanda af tekjuöflun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir afar skýr svör. Tíminn er knappur og við erum að tala almennt séð, og þó. Ég trúi því að í fjárlögunum birtist sú skýra stefna sem var boðuð. Það má vel kalla hana hina blönduðu leið, við erum að verja bótakerfið og vissulega komu upp vangaveltur, umræða um hvar mætti bera niður en við verjum bótakerfið. Við lækkum skatta, það eru 5 milljarðar sem sitja eftir hjá heimilunum og í samspili við skuldaleiðréttinguna aukum við ráðstöfunargetuna. En vissulega erum við að taka fyrir tekjuhlið ríkisreiknings.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála þingmanninum um það að hér birtist ákveðin stefna. Ég sagði það líka og lagði áherslu á í máli mínu að í fjárlagafrumvarpi og efnahagsstefnu hverrar ríkisstjórnar birtast pólitískar áherslur, það er eðlilegt. Það er eðlilegt að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks birtist þær áherslur sem sú ríkisstjórn vill beita sér fyrir. Ég geri enga athugasemd við það en ég get verið ósammála þeirri stefnu. Það er það sem ég vildi segja varðandi lækkun á skattbyrðinni sem þingmaðurinn nefndi, þ.e. á skattprósentunni í miðþrepinu, en á sama tíma höfum við tekist hér á um hvort greiða ætti upp desemberuppbót til atvinnuleitenda sem ætti í mínum huga að vera framar í þeim forgangi. Við höfum til dæmis talað um veiðigjöldin og arð þjóðarinnar af auðlindum. Auðvitað getur verið tekist á um það hverjar tekjurnar eiga að vera og hvaðan þær eiga að koma. Hver er uppspretta teknanna o.s.frv.? Það er eðlileg pólitísk umræða sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir viðamikla og ágæta ræðu hér áðan. Ég get tekið undir margt sem hann sagði, ekki síst það þegar hann ræddi aðeins um skuldamál heimilanna og benti á að fyrri ríkisstjórn hefði gert ýmislegt fyrir heimilin í landinu. Ég er alveg sammála því, ég held að menn hafi verið of stóryrtir hér í ræðustól í lok síðasta þings um að lítið væri gert. Auðvitað var ýmislegt gert fyrir heimilin, það er alveg rétt, m.a. þessi 110%-leið. Það verður svo sem ekki tekið af fyrrverandi ríkisstjórn. Hann minntist líka aðeins á Keynes og að nauðsynlegt væri að sýna aðhaldssemi á uppgangstímum hjá stjórnvöldum en gefa aðeins í í samdrætti, eins og hann orðaði það. Vegna þess langar mig að spyrja hann hvort hann sé þeirrar skoðunar að í dag sé rétt að auka skuldsetningu ríkisins til þess að auka framkvæmdir og annað slíkt. Ég bendi á að í fjárfestingaráætlun fyrrverandi ríkisstjórnar 

Virðulegur forseti. Kenningin segir mér að við höfum verið undanfarið og séum enn þá í ákveðinni efnahagslægð og að við þær aðstæður sé eðlilegt að ríkið reki, eigum við að segja, ágenga efnahagsstefnu. Hvernig það er síðan fjármagnað er hluti sem verður að takast á við hverju sinni. Vissulega erum við mjög skuldsett í augnablikinu og það má kannski til sanns vegar færa að ekki sé á það bætandi. Það þýðir líka vaxandi vaxtaútgjöld til lengri tíma litið. En þá er spurningin: Höfum við svigrúm að öðru leyti til að auka tekjur? Við höfum talað um það hér að ríkisstjórnin hafi kippt að vissu leyti fótum undan ákveðnum tekjupóstum með breytingum á veiðigjaldinu í sumar. Við höfum sagt að fjárfestingaráætlunin hafi víst verið fjármögnuð og það hafi verið ákvarðanir núverandi ríkisstjórnar sem kipptu grundvellinum undan þeirri fjármögnun, en ekki þau áform sem uppi voru af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir svarið. Önnur spurning um 110%-leiðina sem farin var á sínum tíma: Er hann sáttur við árangur þeirrar leiðar? Er hann þeirrar skoðunar - tökum bara síðasta ár - að ekki hafi verið hægt að gera meira fyrir heimilin í landinu en gert var? Þá lít ég bara til síðasta árs.

Virðulegur forseti. Ég tel að 110%-leiðin hafi skilað ágætum árangri. Ég held að það sé staðfest í þeirri skýrslu sem núverandi ríkisstjórn hefur látið vinna og var lögð fram hér síðasta dag nóvembermánaðar. Þar er það óyggjandi staðfest, að ég tel, að 110%-leiðin hafi haft verulega þýðingu. Þingmaðurinn spyr líka: Var hægt að gera meira, t.d. á síðasta ári? Menn geta alltaf velt því fyrir sér hvort hægt hafi verið að ganga lengra í þeim efnum. Ég man að þegar 110%-leiðin var til umræðu veltu menn því fyrir sér hvort hlutfallið ætti að vera lægra, t.d. 100%, en þá var talið að fasteignamarkaðurinn væri í svo mikilli lægð að hann ætti eftir að fara upp. Það var mat á þeim tíma og ég held að það sé reyndar rétt að fasteignamarkaðurinn hafi verið á uppleið. Ég er líka þeirrar skoðunar, get upplýst það hér, að ég tel að við hrunið sjálft, í október 2008, hefði átt að frysta verðtrygginguna, þ.e. vísitöluna, bara til þess að gefa 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðuna. Ég fagna því líka að stjórnarliðarnir hafi verið hér í andsvörum vegna þess að það er mjög gaman að fylgjast með umræðunni. Hún er akkúrat um það hvernig við getum fundið ákveðnar lausnir eða hvaða hugmyndafræði sem er á bak við það sem við höfum verið að ræða. Það var einhver sem orðaði það þannig að fjárlögin væru lifandi plagg. Mér sýnist það alltaf vera að koma betur og betur í ljós vegna þess að það eru að koma tillögur frá varaformanni fjárlaganefndar um breytingar á sama tíma og við stöndum í ræðustóli. Ég er eiginlega farinn að kalla þetta drög 2 og bind miklar vonir við að við sjáum enn þá meiri breytingar í síðustu umræðunni vegna þess að það er alveg greinilegt að það sem kemur fram hérna batnar með hverjum deginum. Mig langar aðeins að heyra athugasemdir og vangaveltur hv. þingmanns hvað þetta varðar vegna þess að þetta er býsna óvenjulegt. Þótt við höfum verið að breyta fram í 3. umr. er greinilegt að það er að koma frá einstaklingum innan fjárlaganefndar til viðbótar við það sem kemur annars vegar frá ríkisstjórn og hins vegar frá fjárlaganefnd.

Herra forseti. Já, þetta er svolítið óvenjulegt og ánægjulegt um leið og sýnir kannski að þótt við stjórnarandstæðingar höfum kvartað yfir því að það vanti stjórnarliða til að taka þátt í umræðu og hlusta á okkur er það þannig að við erum ekki að tala alveg út í tómið. Eitthvað skilar sér. Það er óvenjulegt að það komi breytingartillögur frá einstökum þingmönnum eða nefndarmönnum í fjárlaganefnd inn í umræðuna, það er rétt, en það er ekkert sem bannar það. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að það sé gert og það er fullkomlega heimilt. Við getum öll gert það, við getum enn þá öll komið með breytingartillögur í okkar nafni við fjárlagafrumvarpið ef því er að skipta. Ég sagði áðan að það hefðu komið fram breytingartillögur núna rétt fyrir kvöldmat frá hv. þingmönnum Guðlaugi Þór Þórðarsyni og Höskuldi Þór Þórhallssyni og að ég hefði ekki haft tíma til að skoða þær neitt eða það sem í þeim felst, ég heyrði bara að þeim var útbýtt. Ég veit ekki hvað í þeim felst 

Hæstv. forseti. Eitt af því sem hefur breyst frá því að við fengum frumvarpið í byrjun var að í fjárlagafrumvarpinu var legugjald á sjúkrahúsum þar sem átti að borga fyrir hvern dag sem viðkomandi lá inni á sjúkrahúsi. Ég veit að hv. þingmaður hefur skoðað það sérstaklega. Því var svo breytt í komugjöld og það kom mér mjög á óvart þegar ég áttaði mig á því að það átti að skila sömu tekjum. Það var búið að finna út eitthvert meðaltal af legudögum yfir árið en það átti síðan að breytast í komugjöld og skila sömu tekjum. Mig langar að heyra betur frá hv. þingmanni af því að ég veit að hann var með fyrirspurn um þetta á sínum tíma. Ég veit að hann hefur farið yfir það að hluta til í ræðunni en hann vill kannski fylgja því enn betur eftir. Mér sýnist í fljótu bragði, ef það er rétt sem ég hef heyrt frá hv. þingmanni, að komugjöldin verði að vera býsna há til að ná því markmiði að skila sömu tekjum. Við getum þá verið að tala um verulega íþyngjandi álögur á sjúklinga sem koma nauðugir 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa fyrirspurn eða ábendingu. Ég tel að það liggi fyrir samkvæmt svari heilbrigðisráðherra við fyrirspurn minni og miðað við þá forsendu að enn sé gert ráð fyrir 290 millj. kr. í sértekjur til sjúkrastofnana vegna þessara komugjalda. Það er gert ráð fyrir því í frumvarpi nefndarinnar um sjúkratryggingar að aldraðir og börn greiði lægra gjald. Ef við gefum okkur að þeir séu til dæmis að borga hálft gjald og ef við gefum okkur að þeir séu helmingur af þeim sem borga afsláttargjald þyrftu gjöldin væntanlega að vera 15 þús. kr. annars vegar og 7.500 kr. hins vegar, en þá samsetningu þekki ég ekki, hún kemur ekki fram í svari heilbrigðisráðherra, en það er hægt að gefa sér ákveðnar forsendur í því efni. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta gjald gæti þurft að vera býsna hátt og það er þá fyrir hverja komu. Það eru 27–30 þús. greiðendur samkvæmt svari ráðuneytisins. Væntanlega eru sumir að koma oftar en einu sinni og þá eru þetta orðnar býsna háar upphæðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir vangaveltur hans um þetta frumvarp. Það kemur mér ekki á óvart að hv. þingmaður minnist aðeins á veiðigjöldin. Ég vil aðeins útskýra fyrir honum að við hefðum alveg getað breytt lögunum, við gerðum okkur alveg grein fyrir því, til að geta haldið áfram að reikna eftir þessari rentuformúlu. En vegna þess að sú formúla mismunaði þá breyttum við henni, hún hlífði stórútgerðinni, uppsjávarútgerðinni, á kostnað smærri útgerðanna. Við leiðréttum þennan rentugrunn og hækkuðum sérstöku veiðileyfagjöldin um 40% á stærstu útgerðina, uppsjávarskipin, og lækkuðum á meðalstóru og litlu 

Herra forseti. Ég er búinn að eiga svo ánægjuleg orðaskipti hér við framsóknarmenn að mér bara bregður við þegar það kemur einn svona grimmur og vill yfirheyra mig um veiðigjöldin. Ég velti fyrir mér hvort þessi hækkun á uppsjávarveiðigjöldin hefði ekki getað gengið yfir botnfiskinn með sama hætti. Var það ekki pólitísk ákvörðun í raun og veru að láta hana ekki gera það? Það var pólitísk ákvörðun að hækka á uppsjávarfiskinn og lækka á botnfisksveiðarnar. Gott og vel, ég er ekki að mótmæla því að einhver tilflutningur þarna á milli gæti hafa verið skynsamlegur en átti það endilega að leiða til þess tekjutaps í heildina litið sem við sitjum uppi með? Það tel ég ekki endilega hafa verið rétta pólitík.

Virðulegi forseti. Það er gott og vel að hv. þingmenn séu búnir að viðurkenna að það hafi kannski verið eitthvað rétt í þessu hjá okkur. En hvort það hafi verið rétt að lækka á botnfiskinn - nýjustu hagtölur í Hagtíðindum frá Hagstofu Íslands staðfesta þetta. Þær staðfesta að hagnaðurinn er allur í uppsjávargeiranum en hann er minni í botnfisksveiðunum, á minni skipunum. Þessar tölur staðfesta það. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé búinn að kynna sér þær tölur og mér finnst þær staðfesta að minni fyrirtækin hefðu ekki þolað sömu hækkun og ekki einu sinni sömu veiðigjöld. Hagnaðurinn á uppsjávarskipunum núna helgast mest af því að það var helmingi meiri veiði árið 2012 

Herra forseti. Ég gerði athugasemd við það í mínu máli að röksemdir stjórnarliða í vor og sumar hefðu verið þær að ekki hefði verið hægt að framkvæma hlutina eins og gert var ráð fyrir. Við bentum á það að hafi skort lagastoð til að veita veiðigjaldsnefndinni nauðsynlegar upplýsingar til að reikna út veiðigjaldið hefði átt að ráða bót á því. Tekist var á um þetta og menn rifust dálítið um það hver hefði rétt fyrir sér í þessu efni.  
            

Herra forseti. Ég vek vinsamlegast athygli forseta á því að hér er ekki viðstaddur umræðuna hæstv. fjármálaráðherra, hér er ekki viðstaddur umræðuna formaður fjárlaganefndar og hér er ekki viðstaddur umræðuna varaformaður fjárlaganefndar. Læt ég þá lokið umfjöllun minni um það mál. Ég hef fyrir mitt leyti tekið það mjög skýrt fram alveg frá því að frumvarpið kom fram og reyndar talað alloft um það undanfarin þrjú ár að það sé afar mikilvægt að halda sig við það markmið að ná hallalausum fjárlögum á árinu 2014. Það eru tvö eða tvö og hálft ár a.m.k. að verða frá því að við fórum að komast á þá skoðun í fjármálaráðuneytinu á Íslandi að það væri skynsamlegt að endurskoða aðeins taktinn í efnahagsáætlun Íslands og ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma. Þetta var rætt báðum megin við áramótin 2010/2011 við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og reyndar var þá þegar búið að gera nokkrar breytingar á upphaflegri efnahagsáætlun frá því í nóvember 2008 - nema hvað, áætlunin var meira og minna skot út í myrkrið, það var verið að reyna að giska á ástandið í svartholinu sem íslensk efnahagsmál voru þá. Þegar kemur undir lok ársins 2010 og við erum að sigla inn á árið 2011 er orðið ljóst að ýmislegt hefur gengið heldur betur hjá okkur en upphaflegar spár gerðu ráð fyrir. Það var alveg ljóst að hagkerfið var að snúa við og við vorum að stefna í sæmilegan hagvöxt á árinu 2011. Ljóst var að þá þegar hafði náðst meiri árangur í aðlögun ríkisfjármála en menn höfðu átt von á og að skuldaþakið, þ.e. hinar opinberu skuldir og sérstaklega skuldir ríkissjóðs, mundi aldrei lenda eins hátt og menn reiknuðu með í árslok 2008 og framan af ári 2009. Við urðum langt, langt undir hættumörkunum, 120%, og margt leiddi líkur að því að það væri mögulegt að milda aðeins aðlögunaráætlunina og það væri efnahagslega skynsamlegt. Það er skemmst frá því að segja að um þetta varð samstaða. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varð sammála þessu mati eins og má lesa um í úttektunum sem fóru fram á framvindu efnahagsáætlunarinnar seint á árinu 2010 og í byrjun árs 2011. Þetta gekk inn í undirbúning fjárlagafrumvarpsins á árinu 2011 fyrir árið 2012. Þá var markið sett á að ná heildarjöfnuði á árinu 2014 og helst svolitlum afgangi. Það er ágætt að rifja þetta upp vegna þess að ýmiss konar misskilningur er í gangi eða vanþekking á þessu hjá einstökum mönnum. Til dæmis hefur varaformaður fjárlaganefndar komið hingað upp með ræður um það að við höfum verið óralangt frá því að ná upphaflegum markmiðum um frumjöfnuð. Það er alveg rétt enda var löngu, löngu ljóst að það þyrfti ekki í þær svakalegu aðgerðir sem menn reiknuðu með að yrðu kannski nauðsynlegar til að bjarga Íslandi haustið 2008, þegar menn reiknuðu með að umfang aðgerðanna þyrfti að vera 16% af vergri landsframleiðslu. Svo geta menn margfaldað 16 sinnum 16 eða 16 sinnum 18 og séð hvað var verið að tala um í hundruðum milljarða. En sem betur fer reyndist þess ekki þörf. Það var líka alveg ljóst að það var mjög skynsamlegt efnahagslega að ganga ekki harðar fram en nauðsynlegt var vegna þess að það studdi við batann í hagkerfinu að fara ekki í harkalegri aðgerðir en var í raun gert, hvort sem þær voru fólgnar í tekjuöflun eða niðurskurði. Þetta er alveg augljóst vegna þess að slíkar aðgerðir hafa kælandi áhrif og sérstaklega ef þær verða mjög umfangsmiklar. Ég tel líka að reynslan hafi sýnt að þetta var hárrétt mat. En eftir stendur að það er mikilvægt að við reynum að ná hinu setta marki sem Ísland hefur unnið að í þrjú ár. Það er líka mikilvægt vegna þess að þetta er það sem Ísland hefur boðað út á við að það ætli að gera. Þessi áætlun hefur legið fyrir, matsfyrirtækin og alþjóðastofnanir hafa vitað að þetta er það sem Ísland stefnir á. Þess vegna yrði það neikvætt fyrir landið ef þetta tækist ekki. Ég vil líka minna á að tengt þessu hafa verið ýmiss konar umbætur hér í löggjöf og framkvæmd sem snýr að fjárlögum og fjárreiðum. Á miðju síðasta kjörtímabili eða upp úr því settum við lög um fjármál sveitarfélaganna, ný heildarlög, þar sem kom inn ítarlegur kafli um viðmiðunarmörk sem sveitarfélögin eiga að stefna að. Eitt af því sem hrunið leiddi í ljós var að samhæfing opinberra fjármála var alls ekki næg. Það var sáralítið samspil milli ríkisins annars vegar og fjárlaganna og þeirra reglna sem giltu um sveitarfélögin hins vegar. Við reyndum að byggja þetta samstarf upp og liður í því var breyting á lögum sveitarfélaganna, enda var það þannig að sveitarfélögunum var ætlað að taka á með ríkinu í þessum aðlögunaraðgerðum. Það var að vísu ekki nema 1% af vergri landsframleiðslu sem í áætluninni var gert ráð fyrir að hagræðing hjá sveitarfélögunum legði í púkkið, í púkk hinna opinberu fjármála, en það munar um það engu að síður, 16 milljarða. Þá má nefna að í þessum áformum voru ný fjárreiðulög eða ný lög um opinber fjármál. Það hefur dregist nokkuð að þau líti hér dagsins ljós. Sem betur fer hefur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra margstaðfest að hann heldur þeirri vinnu áfram, það er gott, en okkur er sum farið að lengja nokkuð eftir frumvarpinu. Það væri ákaflega gott að hafa nægan tíma til að fjalla um það hér, þyrfti helst heilan vetur hjá þinginu. Ég batt vonir við að frumvarpið kæmi fram í nóvember eða nú í desember svo að við hefðum veturinn til að vinna það vandlega og gera það að lögum. Það þarf ákveðið tilhlaup til að komast inn í það kerfi. Ef þetta kemst ekki í lög á fyrstu mánuðum næsta árs missum við eitt fjárlagaár, það er eiginlega alveg augljóst að þá fer eitt fjárlagaár í viðbót fram hjá þessari nýju löggjöf. Það reyndist unnt, og um það má lesa í greinargerð fjárlagafrumvarpsins frá haustinu 2011 fyrir fjárlagaárið 2012, að endurskoða aðlögunaráætlunina í fyrsta lagi vegna betri árangurs í ríkisfjármálum. Það stendur þar svart á hvítu og undir það er kvittað af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Menn gera að vísu mismikið með hann nú í dag, sérstaklega ef hann segir eitthvað sem er þeim ekki að skapi, samanber hæstv. forsætisráðherra en það er auðvitað ekki nýtt að hann atyrði erlendar stofnanir og kalli þær skammstafanir úti í löndum sem sé lítið með að gera. Ég verð að segja alveg eins og er að mér líkar það ekki. Ég tel að það sé heldur snúið að hafið sé opinbert orðaskak og skítkast frá ríkisstjórn Íslands í garð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Menn mega segja hvað sem er um hann, en er það endilega okkar málstað til framdráttar eða OECD? Hefur það ekki þrátt fyrir allt reynst verðmætt að hafa góðan aðgang að og eiga samstarf við þessar stofnanir? Við gátum aðlagað endurskoðunaráætlunina vegna lægri skulda, vegna minna atvinnuleysis og svo ber vissulega að nefna að vorið 2011 voru gerðir kjarasamningar sem höfðu þó nokkur útgjaldaáhrif fyrir ríki og sveitarfélög og það gerði það bæði efnahagslega skynsamlegt og í raun nauðsynlegt að horfa til áhrifanna af þeim og endurskoða svolítið taktinn í framvindu efnahagsáætlunarinnar. Nú stöndum við á þeim tímamótum, eins og oft áður, að þurfa að velta fyrir okkur vænlegustu leiðum í stöðunni. Við þurfum að taka lokaskrefið í þeim efnum. Við eigum um það bil 10% eftir af verkefninu að komast í mark og ná hallalausum fjárlögum. Ef hallinn á þessu ári verður um 20 milljarðar kr. þá er það innan við 10% af hallanum 2008 og um 8% af hallanum 2009. Verkefni ríkisstjórnarinnar núna við að koma saman þessum fjárlögum er um 10% af því sem fyrri ríkisstjórn mátti láta sig hafa. Þannig er það nú. Samt tala sumir hér eins og það hafi aldrei nokkur kynslóð stjórnmálamanna í landinu staðið frammi fyrir öðrum eins ósköpum og þeim að koma saman þessum fjárlögum til að þau verði hallalaus. En stærðargráðan er um 10% af því sem búið var að gera á árunum 2009 til og með 2013. Eftir sem áður skiptir máli hvaða aðferðir eru notaðar og hér er verið að hverfa af þeirri leið sem skilaði Íslandi þó þessum árangri eftir hrunið, hinni blönduðu leið tekjuöflunar og sparnaðaraðgerða. Það er klárlega verið að hverfa frá henni vegna þess að það er verið að gefa frá ríkinu umtalsverðar tekjur og aðeins í einu tilviki að afla nýrra, þar sem er bankaskatturinn, og stærstur hluti hans, ef marka má núverandi áform, fer í að efna ¼ af kosningaloforðum Framsóknarflokksins. Förum aðeins yfir möguleikana á því að afla tekna. Hér áðan voru veiðigjöldin tilefni orðaskipta og hv. þm. Páll Pálsson nefndi úttekt Hagstofunnar á afkomu sjávarútvegsins, veiða og vinnslu, sem við fengum núna í vikunni. Það vill svo til að ég hef líka lesið það plagg eins og ég geri reglubundið og skal aðeins ræða út frá því. Hefði sjávarútvegurinn ráðið við veiðigjöldin af stærðargráðunni sem lagt var upp með vorið 2012 upp á 13,8 milljarða kr. á þessu fjárlagaári? En um það var samið að færu veiðigjöldin upp fyrir það yrði það bætt upp á fyrsta gjalddaga fiskveiðiársins 2013/2014 þannig að greiðslurnar yrðu ekki meiri. Skoðum útkomuna á árinu 2012. Hvernig var hún? Eða eigum við að byrja árið 2008? Muna menn hvað sjávarútvegurinn greiddi í veiðigjöld þá? 500 milljónir. Framlegðin, EBITDA, var engu að síður 48 milljarðar sem var í sjálfu sér ekki slæmt og var vel yfir því sem framlegðin hafði oft verið, en efnahagsreikningur sjávarútvegsins var í rúst. Sjávarútvegurinn var með neikvæðan höfuðstól upp á 12%. Hann var með öfugan höfuðstól upp á 80 milljarða. Auðvitað var hann í þeim skilningi ekki í góðum færum til þess að standa fyrir miklum útgreiðslum, en það breyttist hratt með gengishruni krónunnar og með ágætisárferði til sjávar, mjög háu verði og góðum aflabrögðum. Þær þrjár meginbreytur sem mestu ráða yfirleitt um afkomu sjávarútvegsins, þ.e. gengisskráningin, afurðaverðin og aflabrögðin, voru allar hagstæðar og bötnuðu ár frá ári enda fór framlegðin í 64 milljarða 2009, 66 milljarða 2010, 83,5 milljarða 2011 og 87,2 milljarða 2012 - fyrir veiðigjöld. En af þessu gengu 500 milljónir 2008, 1 milljarður 2009, 2,3 milljarðar 2010, 3,6 milljarðar 2011 og um það bil 7,5 milljarðar 2012, ég hef þá tölu ekki nákvæmlega útreiknaða. Hvað gerðist á meðan í efnahagsreikningi sjávarútvegsins? Jú, hann fór úr 80 milljarða neikvæðum höfuðstól í um 106 milljarða jákvætt eigið fé. Þetta er sem sagt tæplega 187 milljarða sveifla sem eiginfjárstaða sjávarútvegsins batnar á fjórum árum frá því að hún snýst við 2009, 2010, 2011 og 2012. Finnst mönnum mikið að í veiðigjöld hafi farið innan við 20 milljarðar á þessum tíma? Innan við 15 miljarðar reyndar ef við tökum árin 2008 til og með 2012. Á fimm árum fara um 15 milljarðar í veiðigjöld en efnahagur sjávarútvegsins batnar um 187 milljarða þrátt fyrir þessi veiðigjöld. Er það ekki alveg þokkaleg útkoma? Jú, ég hefði haldið það. Og auðvitað þegar við lítum á framlegðartölur, eiginfjárþróun og stöðuna núna og horfurnar þá er málflutningurinn hér á árunum 2011 og 2012 og inn á árið 2013 um afkomu sjávarútvegsins og burði hans til að leggja sitt af mörkum þeim sem fyrir honum stóðu til háborinnar skammar vegna þess að opinberar hagtölur sýna að það voru engar innstæður fyrir því að það væri verið að ganga svo nærri sjávarútveginum að hann væri að fara á vonarvöl, öðru nær. Íslenskur sjávarútvegur hefur aldrei í sögu sinni búið við jafn samfellt góðæristímabil og frá árinu 2009, ég þekki alla vega ekki dæmi þess að meira og minna öll greinin hafi styrkt stöðu sína svo geysilega eins og á þessu tímabili. Er ósanngjarnt að þær atvinnugreinar sem njóta góðs af hinu mikla hruni á gengi krónunnar, sem er borgað af öðrum í samfélaginu, leggi eitthvað af mörkum? Auðvitað eiga þær að gera það. Auðvitað eiga þær greinar sem sérstaklega hagnast á lágu gengi krónunnar, sjávarútvegurinn, útflutningsiðnaðurinn og ferðaþjónustan, að leggja af mörkum við þær aðstæður. Það jafnar aðstöðumuninn gagnvart hinum greinunum sem ekki njóta góðs af lágu gengi og þvert á móti gjalda sumar fyrir það. Það er sanngjarnt gagnvart almenningi á Íslandi sem borgar fyrir lækkun gengis í skertum lífskjörum. Það er þannig. Að vísu er vottur af efnislegum rökum í því enda hefur því aldrei verið haldið fram að formúlurnar eða álagningin á árinu 2012 hafi verið sú besta möguleg miðað við afkomu einstakra greina sjávarútvegsins. Það er alveg ljóst að engin ein aðferð er til sem er góð og fullkomin í þeim efnum. Það er heldur ekki sanngjarnt að láta fyrirtækin borga hvert eftir sinni eigin afkomu því að þá borga best reknu fyrirtækin allt gjaldið en þeir sem standa sig lakar ekki neitt. Þá er líka hættan sú að menn fari að gullhúða hjá sér handriðin til þess að losna við að borga gjaldið. Ég hef margsagt það að þegar maður lítur yfir þetta og skoðar þetta núna má færa nokkur rök fyrir því að gjaldtakan á bolfisk hafi verið fullþung á meðalstórar útgerðir sem ekki nutu góðs af framlegð í vinnslu, sem sagt þar sem um hreinar útgerðir var að ræða, ekki minnstu útgerðirnar því að þær fá auðvitað afslátt og hann eltir svolítið uppi gjaldið, 30 tonn gjaldfrjálst og næstu 75 tonn með hálfu gjaldi. Eftir á að hyggja og ég get vel tekið þá ábyrgð og sök á mig held ég að við hefðum átt að hafa afsláttarreglur aðeins rýmri, ekki endilega hærra frítekjumark en kannski hefði verið skynsamlegt að hafa til dæmis hálfa gjaldtöku upp í 200–300 tonn. Þá hefði hrunið sá málflutningur sem menn notuðu í vor leið fyrir því að stórlækka sérstakt veiðigjald á allan bolfisksflotann vegna þess að þess þarf ekki. Það er rangt að með breytingunum í vor hafi menn skilið algerlega á milli stóru fyrirtækjanna og hinna litlu og meðalstóru. Síðan hvenær varð Grandi lítið fyrirtæki? Síðan hvenær varð Fiskiðjan Skagfirðingur lítið fyrirtæki? Síðan hvenær varð Útgerðarfélag Akureyringa lítið fyrirtæki? Þrælstöndug fyrirtæki með gríðarlega góða afkomu en með það mikinn kvóta eða nánast alfarið í bolfiski, borið saman við uppsjávartegundir, að þau fengu gríðarlega eftirgjöf á sérstökum veiðigjöldum í vor. Þess þurfti ekki, breytingartillögur minni hlutans í sumar voru skynsamlegar að því leyti og hefðu leyst málið. Ég tel því að það sé hafið yfir allan skynsamlegan vafa, herra forseti, eins og dómararnir sögðu í gær, að greinin hefði þolað það veiðigjald og jafnvel vel það sem henni var ætlað að bera upp á 13, 14 milljarða kr. og gæti vel gert það á næsta ári. Með tilteknum ráðstöfunum sem vel kunna að vera skynsamlegar, eins og ég hef hér farið yfir, væri hægt að sníða agnúana af því þannig að það þýddi ekki að koma hér upp með grátkórinn um það að þetta mundi setja alla á hausinn. Það er alveg yfirgengilegt að heyra slíkan málflutning. Það er aldeilis metnaður fyrir hönd greinarinnar þegar menn tala þannig, væla þannig, þvert á opinber haggögn og staðreyndir mála. Auðvitað getur það verið þannig að einstaka fyrirtæki sé í sérstökum erfiðleikum og mundi ekki einu sinni ráða við þetta. En þá er eitthvað annað og meira að en það að miðað við svona eðlilega afkomu ráði menn ekki við hófleg veiðigjöld. Má ég þá minna á að inni í kerfinu er verulegur afsláttur til þeirra fyrirtækja sem bera miklar skuldir vegna kvótakaupa á umliðnum árum, sem má auðvitað kallast umdeilanlegt. Þar horfast menn í augu við veruleikann og grípa til gagnráðstafana sem eru ekkert endilega sanngjarnar gagnvart öðrum fyrirtækjum í greininni. En til þess að láta þetta ganga upp var það engu að síður gert. Ekki geta menn kennt því um. Ekki er komið aftan að mönnum þar þó að þeir hafi fjárfest og keypt kvóta jafnvel á þeim árum sem verðið var hæst. Nákvæmlega sama á við um virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Auðvitað er skynsamlegt að færa ferðaþjónustuna núna í einhverjum áföngum nær eðlilegu skattalegu umhverfi. Það er bullandi uppgangur í greininni. Nýting er t.d. að batna. Vetrarmánuðirnir eru að koma inn hjá velflestum gististöðum og hótelum sem á annað borð eru opin allt árið. Það er ávísun á mun betri afkomu, betri nýtingu. Hvað á það að þýða að virðisaukaskattur á hótelherbergi sé 7%? Látum það vera ef við viljum alveg sérstaklega styðja mat og menningu, en 7% virðisaukaskattur á gistinguna, 7% útskattur á ferðaþjónustuna, sem er reyndar ýmist 0 eða 7, nánast ekkert í 25%, hvað þýðir það þegar virðisaukaskattsuppgjör greinarinnar er skoðað? Það þýðir að á uppbyggingarárum borgar ríkið með virðisaukaskatti í ferðaþjónustu af því að innskatturinn kemur að fullu til frádráttar, útskatturinn er bara 7% þannig að ríkið borgar með greininni í virðisaukaskattsuppgjörinu. Þessu mátti ekki breyta. Nei, nei, nei, nei, menn hlupu til í vor og kipptu þessu til baka - algerlega glórulaus aðgerð. Komið var næstum því að því að þetta ætti að taka gildi þannig að það var búið að mæta kröfum ferðaþjónustunnar um langan aðdraganda, rúmlega ár, en það var samt ekki nóg. Má ég þá spyrja að einu, herra forseti? Kannski veit hinn vísi formaður fjárlaganefndar það: Hefur ríkisstjórnin skoðað að hve miklu leyti virðisaukaskattshækkunin var komin inn í gjaldskrár ferðaþjónustuaðilanna? Hefur hún skoðað hvað margir hafa breytt gjaldskránni aftur til lækkunar? Ég er að vísu búinn að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. ferðamálaráðherra um þetta mál og ég er mjög spenntur að sjá svarið. Gæti það hugsast að ferðaþjónustan hefði séð sér leik á borði, búin að kynna verðskrár sínar, búin að undirbúa að það kæmi þarna svolítil hækkun út af breyttum virðisaukaskatti á Íslandi 1. september 2013,  Hvernig gekk að ná niður matarverði þegar virðisaukaskatturinn var lækkaður úr 14% í 7%? Það muna margir þá sögu sem er sennilega ein af glórulausustu aðgerðum þeirrar ríkisstjórnar - og eru þó margar að telja - þegar í miðri þenslunni var rokið til og virðisaukaskatturinn á lægra þrepi lækkaður úr 14% í 7% við aðstæður þar sem var alveg augljóst mál að erfitt yrði að tryggja það að sú lækkun skilaði sér til neytenda. Það var beinlínis þensluhvetjandi aðgerð eins og bólan væri ekki nógu útblásin á Íslandi árið 2007. Það eru þessir valkostir í stöðunni, herra forseti. Undan því komast stjórnarliðar ekki hversu hallærislega sem þeir semja sín nefndarálit og útlistanir á breytingartillögum sínum sem ég ætla að fara aðeins betur yfir hérna á eftir. Breytingartillögur minni hlutans, bæði okkar þingflokks, Vinstri grænna, og sömuleiðis Samfylkingarinnar, sýna það mjög vel að við eigum valkost. Við getum aflað tekna þannig að það þurfi ekki að bitna á almenningi nema í mjög litlum mæli. Við náum okkur í meiri tekjur af auðlindum okkar, við látum útflutningsgreinarnar borga. Auðvitað þyrftum við að komast lengra í þeim efnum, t.d. að ná meiri auðlindarentu í orkugeiranum. Af hverju á þjóðin ekki að njóta góðs af því þegar aðstæður eru þannig að nýting náttúruauðlinda hennar skilar mjög miklum arði? Arðurinn fer því miður í allt of ríkum mæli til annarra aðila. Hann fer úr landi í gegnum erlendu stórfyrirtækin sem eiga stóriðjuna, hann skilar sér ekki til okkar í þeim mæli sem hann gæti gert í ferðaþjónustunni og hann rennur í vasa eigenda sjávarútvegsfyrirtækjanna enda borga þeir sér út ríkulegan arð núna margir hverjir. Áherslur meiri hlutans sem mikill vandræðagangur hefur einkennt - ég veit ekki hvort ég á að segja að mér hafi þótt það verra hversu vandræðalegt það var þegar tillögurnar komu fram og hurfu og allt var allt á fljúgandi ferð en mér fannst þetta fyrst og fremst ótrúverðugt, mér fannst þetta ónotalegt vegna þess að það vakti ekki traust að sjá hversu mikil lausung er í því 

Eins og vaskurinn hjá þér.

- Herra forseti. Er ekki formaður fjárlaganefndar búin að halda hér heilmikla ræðu í dag? Hún getur bara farið á mælendaskrá aftur, er það ekki, herra forseti? Ég mæli með því að forseti setji hana á mælendaskrá. - Hvað er þá rokið til og gert? Jú, það er ákveðið að draga til baka skerðingu barnabóta en færa hana að 2/3 yfir í vaxtabætur sem auðvitað hittir að stórum hluta til sama hóp fyrir, yngra fólkið sem er með miklar skuldir og ekki endilega með háar tekjur og börn. Það var öll reisnin yfir því. Svo er farið og skorið flatt niður hjá ráðuneytunum um 5% upp úr þurru. Já, allt í lagi. En er þetta trúverðugt? Er þetta yfirvegað? Hafa menn lagt niður markmiðin fyrir sér og lagt niður stefnuna og unnið skipulega að því síðan í vor hvernig þeir ætla að takast á við ríkisfjármálin? Nei, það er nú varla hægt að segja það. Það hefur legið fyrir síðan í haust þegar frumvarpið kom fram að það gengi aldrei upp gagnvart heilbrigðismálunum þannig að ríkisstjórnin hefði átt að hafa tímann frá 1. október til þess að átta sig á því hvernig hún ætlaði að snúa sig út úr þeirri stöðu. Ég hef verulegar áhyggjur af því hvernig gengið er frá ýmsum þáttum. Einn þeirra er t.d. Vegagerð ríkisins - hvar eru nú landsbyggðarhetjurnar? - og ýmis önnur byggðatengd mál. Það er undarlegt að enginn hefur rætt að það á að skerða verulega almennt framkvæmdafé Vegagerðarinnar til vegamála á næsta ári. Það á meðal annars að gera með því að láta Vegagerðina skila á 13. hundrað milljónum í ríkissjóð af mörkuðum tekjum sínum núna allt í einu. Eru góðar aðstæður til þess á Íslandi? Hefði ekki verið hugsanlegt að skoða hvort menn gætu náð þarna fram í senn mikilvægum verkefnum og markmiðum í samgöngumálum og haft svona frekar en hitt heillavænleg áhrif á t.d. framkvæmdastigið úti á landi með því að halda inni a.m.k. því framkvæmdagildi fjárveitinga til vegamála sem er á þessu ári? Það er ekki gert enda hefur það komið á daginn að ekki er staðið við gildandi samgönguáætlun. Verkefni sem átti að vera búið að bjóða út fyrir löngu eru ekki boðin út. Af hverju? Væntanlega af því að Vegagerðin og vegamálastjóri þora það ekki. Auðvitað vilja þeir ekki horfa fram á sjóðþurrð. Dettifossvegur er búinn að bíða núna í hálft ár eða svo, tilbúinn á borðinu, en hann er ekki boðinn út. Hver hefur umboð til þess að bjóða hann ekki út þegar Alþingi er búið að samþykkja samgönguáætlun og fjárveitingarnar lágu fyrir á þessu ári? Vaxtabæturnar, það er veruleg skerðing á vaxtabótunum þegar þær eru búnar að taka á sig í viðbót stærstan hluta af skerðingunni sem átti að fara á barnabæturnar. Það er farið að taka í, það er farið að muna um það. Hvernig á það eftir að koma út fyrir einmitt fjölskyldurnar sem eru með lágar tekjur og þunga greiðslubyrði af lánum? Það verður mjög neikvætt fyrir þær, það er bara þannig. Tekjuskerðingarmörkin í vaxtabótunum eru auðvitað það skörp. Daprast af öllu verð ég að segja, herra forseti, er þróunarsamvinnan. Það er alveg hryllilegt að lesa þetta. Nefndarálit meiri hlutans er ákaflega stutt, það er rétt rúm ein blaðsíða í þessu litla broti, og svo koma bara útskýringar fjármálaráðuneytisins á breytingartillögunum. Það er ekkert óskaplega ítarlegur rökstuðningur af nefndarinnar hálfu fyrir t.d. forsendum fjárlagafrumvarpsins eða stóru dráttunum í efnahagsmálum. Ég velti fyrir mér, það væri gaman að skoða nefndarálit frá meiri hlutum fjárlaganefndar á undanförnum árum og sjá hvort menn hafi verið svona naumir á því í textanum.

Naumhyggja.

Þetta er mikil naumhyggja og gekk þó ekki lítið á við að ná þessu út úr nefndinni. Í þessu skjali er utanríkisráðuneytið á bls. 11. Það verður að segja að farið er nokkuð harkalega í það ráðuneyti. Sjálft á það að taka á sig, þ.e. aðalskrifstofan, tæplega 100 milljóna niðurskurð. Svo fékk það víst löðrung í fjáraukalögunum og á að sitja eftir með 47 milljóna tjón af fjárdrætti. Þýðingamiðstöðin tekin niður og sendiráðin, sett á þau aðhaldsmarkmið. Gott og vel. En svo kemur alveg hryllilegur kafli, herra forseti, á bls. 12, 13, 14 og inn á blaðsíðu 15 í þessu plaggi. Ef menn hafa skjalið undir höndum mega þeir fletta því með mér. Það byrjar svona, með leyfi forseta: „03-390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands“ - almennur rekstur. Jú, hún er skorin niður líka. Það eru valdar út nokkrar stofnanir undir ráðuneytunum og þær skornar niður en aðrar ekki. Hvernig varð þessi hópur til af stofnunum, svona ein og upp í fjórar, fimm undir hverju ráðuneyti sem er skorið niður hjá en öðrum ekki? Hver valdi þær? Jú, það var gert á örfáum klukkutímum þegar menn bökkuðu út úr barnabótunum og skáru niður ráðuneytin. Þá allt í einu fljóta nokkrar stofnanir með, það er rosalega faglegt. Svo kemur: „03-390 Þróunarsamvinnustofnun Íslands“ - þróunaraðstoð, mínus 174,8 milljónir. Þetta er þróunaraðstoðin sem við stöndum fyrir sjálf þar sem við, á grundvelli áherslna okkar, reynum að aðstoða fátækustu þjóðir heimsins. Hvaða pólitík höfum við verið að taka upp í vaxandi mæli á síðustu árum? Við höfum valið að aðstoða sérstaklega konur og börn. Við höfum valið að beina þróunaraðstoð okkar í meira mæli í heilbrigðisgeirann. Við höfum valið að aðstoða við fæðingar og ungbarna- og mæðraeftirlit. Við höfum valið að aðstoða fólk í Afríku við að eiga kost á heilnæmu drykkjarvatni. Í vaxandi mæli höfum við svo aðstoðað þar sem aðstæður eru til við jarðhitanýtingu. Þetta á að skera niður um tæpar 175 milljónir. Svo kemur: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, FAO, mínus 3,4 milljónir. Svo kemur: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - þróunaraðstoð Sameinuðu þjóðanna, UNDP, mínus 5,3 milljónir. Svo kemur: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - Alþjóðabarnahjálparstofnunin, UNICEF, mínus 21,7 milljónir. Er ekki gaman að lesa þetta? Svo kemur: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - háskólar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Við ætlum ekki að hlífa þeim. Þeir eru Jarðhitaskólinn, Sjávarútvegsskólinn, Jafnréttisskólinn og Landgræðsluskólinn. Elstu skólarnir eru Jarðhitaskólinn og Sjávarútvegsskólinn. Þeir hafa verið stolt okkar á alþjóðavettvangi í 20, 30 ár. Það er óumdeilt það starf sem unnið hefur verið t.d. í Jarðhitaskólanum, svo ég leyfi mér nú að nefna hann sérstaklega enda tilnefndum við hann til umhverfisverðlauna Norðurlandaráðs á síðasta ári. Hann hefði verið vel að því kominn að fá þau verðlaun. Það er gríðarlega merkilegt starf sem þar hefur verið unnið undir forustu Ingvars Birgis Friðleifssonar síðustu tvo áratugina eða svo. Já, við ætlum að skera það niður. Í tengslum við það verður Þróunarsamvinnustofnun á hina hliðina að skera líka niður sitt jarðhitaverkefni. Bíddu, hvað hafa menn verið að tala um, á hverju eru þeir að monta sig, utanríkisráðherrarnir, bæði núverandi og fyrrverandi, svo að maður minnist nú ekki á Bessastaðabóndann? Það er búið að halda ófáar ræðurnar um það sem Ísland geti gert fyrir heiminn með því að aðstoða við jarðhitavæðingu. Það er mikið til í því. Við Íslendingar vitum nefnilega dálítið um jarðhita, fiskveiðar og svo nokkra hluti aðra þó að við reyndumst ekki vera snillingar í bankarekstri. Það er skynsamlegt að horfa til þess hvar við höfum eitthvað jákvætt fram að færa og getum lagt af mörkum. Svo kemur, virðulegur forseti: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna, UN Women, mínus 21,7 milljónir. Það er myndarlegt. Hefur ekki verið opinber stefna Íslands í sambandi við þróunaraðstoð að leggja sérstaklega áherslu á málefni kvenna og virkja þær til góðs í þeim löndum þar sem verið er að aðstoða við uppbyggingu og þróun? Það er hárrétt áhersla, það hefur sýnt sig, en við ætlum samt að skera niður framlagið til stofnunar Sameinuðu þjóðanna einmitt á þessu sviði. Dapurlegastur er næsti liður, herra forseti: „03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi“ - mannúðarmál og neyðaraðstoð, mínus 32,5 milljónir kr. Hver er rökstuðningurinn fyrir þessu? Hann er svona: „Lagt er til að dregið verði úr“ - þetta er staðlaður texti meira og minna út í gegn og er óþarfi að eyða pappír í að prenta hann tuttugu sinnum - „styrkjum til þróunaraðstoðar og þessum viðfangsefnum 32,5 millj. kr. Í fjárlögum fyrir árið 2013 voru framlög til þessa málaflokks aukin um 1 milljarð kr., m.a. með hliðsjón af verulegri hækkun á veiðigjaldi á sjávarútveg sem þá var áformuð og annarri nýrri tekjuöflun sem átti að útfæra síðar.“ Hér er farið rangt með margt. Þessi hækkun var ekki bara áformuð, hún var framkvæmd. Það eru aðrir sem drógu hana til baka. Menn ættu a.m.k. að reyna að hafa svona texta rétta, ekki gefa það í skyn að þetta hafi bara verið áform - kannski getgátur - sem hafi verið að engu hafandi. Veiðigjöldin voru hækkuð en þau voru lækkuð aftur hér í vor. Rökin halda því ekki. „Tillagan er gerð í því ljósi og í því skyni að breyta forgangsröðun fjármuna ríkissjóðs þannig að unnt verði að veita aukin framlög til brýnnar heilbrigðisstarfsemi beggja sérhæfðu sjúkrahúsanna í landinu sem fram koma í öðrum breytingartillögum við frumvarpið. Með þessari breytingu verða heildarframlög til þróunaraðstoðar á næsta ári 4.015 millj. kr. eða sem svarar til 0,23% af áætluðum þjóðartekjum.“ Sem sagt í staðinn fyrir 0,26% á þessu ári og samþykkt af Alþingi 0,28% á næsta ári fara þau til baka niður í 0,23%. Þetta var liðurinn mannúðarmál og neyðaraðstoð, herra forseti, sem hér var verið að lesa upp með þessari beysnu röksemdafærslu eða hitt þó heldur, að þetta sé óumflýjanlegt til að hægt sé að leggja fjármuni í heilbrigðiskerfið. Samt kemur fram í röksemdafærslunni - gott og vel, tökum það gilt að hækkunin á þróunaraðstoðinni hafi að einhverju leyti átt að byggjast á hækkuðum tekjum af veiðigjaldi, en það er dálítið óheppilegt að taka það þarna fram vegna þess að núverandi ríkisstjórn lækkaði þær tekjur, eigum við þá að segja að ef hún hefði lækkað þær 1 milljarði minna hefðum við getað haldið okkur við samþykkta stefnu Alþingis um þróunaraðstoð, bætt rúmum 500 milljónum í og farið í 0,28%? Svo verð ég að segja eitt, herra forseti, varðandi uppstillinguna. Það er verið að lækka liðinn mannúðarmál og neyðaraðstoð til þess að það sé hægt að láta einhverjar krónur í Landspítalann. Þetta er einhver ömurlegasta uppstilling sem ég hef nokkurn tíma séð á Alþingi. Þetta er svo lágkúrulegt, þetta er svo mikil móðgun við þjóðina. Haldið þið að fólk sé svona vitlaust, haldið þið að menn kaupi þetta? Hverjum datt þessi snilld í hug, að menn mundu sætta sig við hvað sem er bara ef það yrði tengt við Landspítalann eða Háskóla Íslands? Þá mundu menn kyngja því að Ríkisútvarpið yrði rústað enn rækilegar en þetta. Ég frábið mér svona uppsetningu enda eru engar innstæður fyrir því á einn eða neinn hátt. Þetta er algerlega fráleitt. Haldið þið að þetta gerist þannig að núverandi fjármála- og efnahagsráðherra sitji við ríkiskassann og grípi krónurnar sem koma úr þróunaraðstoðinni og merki þær og sendi inn á Landspítala, haldið þið að þetta verði þannig? Haldið þið að það verði sömu krónurnar? Nei, það er nefnilega ekki þannig. Það eru bara tekjur sem koma inn í ríkissjóð og það eru bara gjöld sem fara út úr honum. Það eru engar merkingar á þeim krónum eða aurum. Hvar endum við ef við höldum þessu áfram? Hverju megum við eiga von á næst? Verður Háskólanum á Akureyri næst stillt upp á móti sjúkrahúsinu í Stykkishólmi og sagt: Heyrðu við verðum að skera aðeins niður í Háskólanum á Akureyri svo að við getum lagað kaffistofuna í sjúkrahúsinu á Stykkishólmi. Sjáið þið ekki hvað þetta er fráleitt og út í hvaða ógöngum menn lenda? Þetta er ekki sniðugt og þetta selst ekki og þetta dugar ekki. Það er bara þannig. Í fyrsta lagi sjá allir að það eru fleiri kostir í stöðunni. Það sjá líka allir hvað það er yfirgengilega fáfengilegt að halda að hægt sé að tengja saman með spottum útgjöld á einum stað og öðrum þvert í gegnum ríkisbókhaldið og flytja til merktar krónur frá einni stofnun yfir í aðra. Þetta er ekki svona, þetta gerist ekki svona í veruleikanum. Það er heimskulegt að setja svona á blað. Verst er hve niðurlægjandi og móðgandi það er við íslensku þjóðina að reyna að telja henni trú um að við verðum að skerða aðstoð við fátækustu löndin í heiminum, við sem fram að þessu höfum þegið meira í þróunaraðstoð en við höfum veitt í sögu okkar sem lýðveldis, til þess að geta rekið Landspítalann okkar sómasamlega. Það er ekki svoleiðis, við getum það vel og við getum gert miklu betur. Við getum lagt þó nokkra fjármuni í mörg önnur góð verkefni, fjárfestingaráætlun, rannsóknir, þróun, nýsköpun, ef við höfum vilja til þess að fara þó ekki væri nema að einhverju leyti blandaða leið í þessum efnum. Ég spyr: Hvar er Framsóknarflokkurinn? Er hann búinn að selja sál sína algerlega undir „austerity“-stefnu Sjálfstæðisflokksins, nýfrjálshyggju, niðurskurðar, aldrei-skattahækkanastefnu Sjálfstæðisflokksins?

Gróðapungar.

Mér þykir vænt um að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er með því lífsmarki  
            

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir afar yfirgripsmikla ræðu sem var full af góðum upplýsingum fyrir hv. þingmenn. Það væri hægt að koma inn á ýmis mál en mig langar samt í andsvari mínu að halda mig við virðisaukaskatt og byrja á rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar. Ferðaþjónustan hefur vaxið ótrúlega mikið á Íslandi. Fram kom hér fyrr í umræðunni að 60 þús. erlendir ferðamenn komu hingað til lands fyrir 20 árum og nú stefnir í að þeir verði 800 þúsund, 900 þúsund eða jafnvel milljón á næsta ári eða næstu tveimur árum. Það gefur augaleið að það er heilmikið í kringum þetta allt saman. Íslendingar hafa góða reynslu af því að vera með atvinnugrein sem hefur vaxið þeim yfir höfuð, er með lausan ramma. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann meti rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar og hvort neysluskattskerfið eða virðisaukaskattskerfið í kringum ferðaþjónustuna, ekki bara á hótel- og gistiþjónustu heldur allt sem er þarna í kring, hvort hann telji það nægilegt eða hvort við þurfum að leggjast í vinnu til að bæta umhverfi ferðaþjónustunnar allrar og hvort hann sé ekki sammála mér í því að skynsamlegt sé að fara í slíkar ráðstafanir einmitt þegar greinin er í örum vexti þannig að fjárfestingar og annar rekstur verði þá miðaður við eðlilegt umhverfi sem önnur fyrirtæki búa við.

Herra forseti. Það er auðvitað enginn vafi á því að samkeppnisstaða íslenskrar ferðaþjónustu er mjög sterk. Hún er það kannski aðallega af tveim ástæðum núna, þ.e. gengisskráningin er henni mjög hagstæð eins og öðrum útflutnings- eða samkeppnisgreinum og hún er líka sterk vegna þess að Ísland hefur fengið gríðarlega landkynningu, það er vinsæll áfangastaður og ofarlega á listum mjög margra sem hugsa sér að ferðast. Það má auðvitað velta því fyrir sér og þær raddir hafa heyrst úr ferðaþjónustunni að við séum jafnvel að undirverðleggja okkur miðað við þá möguleika sem við eigum. Málsmetandi menn hafa nefnt það til sögunnar. Það bendir ekki til þess að það væri stórhættuleg aðgerð að hækka virðisaukaskattinn til dæmis úr 7% í 14%. Nýsjálendingar, sem ég þekki dálítið til, eru fyrir löngu búnir að breyta áherslum í sinni ferðaþjónustu þannig að þeir keppa að því að fá fleiri betur borgandi ferðamönnum, einfaldlega vegna þess að þeir eru komnir á svipaðan stað og við, reyndar eru þeir aftar en við ef við miðum við höfðatölu í ferðaþjónustunni. Þeir fá orðið eitthvað fleiri ferðamenn í milljónum talið en búa í landinu og ferðaþjónustan er orðin stór grein þar. Þeir eru með stórt, fallegt og viðkvæmt land og þeir hafa mótað þær áherslur að þeir vilji reyna að ná betur borgandi ferðamönnum. Þeir vilja ekki bara stjórnlausan massatúrisma eða fjölda heldur líka reyna að hafa sem mestar tekjur út úr greininni. Ein leið til þess er auðvitað að láta greinina leggja aðeins meira í ríkissjóð. Kannski yrði vöxturinn eitthvað örlítið hægari, en væri það stórkostlegt í sjálfu sér? Erum við viss um að við ráðum við þennan vöxt næstu árin, ég tala nú ekki um ef við leggjum ekki eitthvað í innviðina? Það er auðvitað rétt og skylt að ræða þetta og setja þetta í heildarsamhengi. Auðvitað eru þarna veikleikar, við vorum of sein af stað með að setja umtalsverða fjármuni í uppbyggingu og viðbúnað. Þarna er allt of mikil svört atvinnustarfsemi, það er svo sem að ýmsu að hyggja, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Áfram með virðisaukaskattinn, hann er mikilvægur tekjustofn og það þarf að huga að honum. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur talað um það hér oftar en einu sinni að hann óski eftir þverpólitískri vinnu við að endurskoða virðisaukaskattskerfið með það í huga að ekki verði eins langt bil á milli þrepa og það verði færri undanþágur. Af því að mér er kunnugt um að hv. þingmaður hefur velt þessum málum aðeins fyrir sér vil ég spyrja hann hvernig hann taki í þessa beiðni eða framsetningu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og hvaða hliðaraðgerða hann telji að grípa þurfi til ef virðisaukaskattskerfinu er breytt þannig að við verðum til dæmis 

Herra forseti. Ég vil ræða þetta tvískipt, annars vegar virðisaukaskattsmál ferðaþjónustunnar sem slíkrar sem stokka þarf upp algerlega eins og þau leggja sig. Ég komst bara ekki í allt hér á árunum en það var svo sannarlega ekki vegna þess að ég vissi ekki um þörfina fyrir það. Þetta er ómögulegt ástand í dag þegar menn skila reikningum þar sem þrjú virðisaukaskattsþrep koma við sögu. Það er þannig að fólksflutningar eru undanþegnir virðisaukaskatti hjá okkur sem leiðir til þess að jöklaferðir, hestaferðir, hvalaskoðunarferðir eru á 0% virðisaukaskatti. Svo kemur maturinn og veitingaþjónustan með 7% og svo kannski eitthvað annað með 25,5%. Svo skila menn samsettum reikningi, og hvar ímyndið þið ykkur að látið sé líta út fyrir að aðalverðið liggi? Það er því vandamál þarna og þetta þarf að stokka upp. Það held ég að allir viðurkenni. Svo er það stóra dæmið. Já, að mörgu leyti væri æskilegt að komast í eitt þrep. Við gætum sennilega farið þá með virðisaukaskatt niður undir eða verið með hann um eða rétt við 20%, en það er óhjákvæmilegt að fara í umtalsverðar millifærsluaðgerðir til mótvægis 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðu hans. Hann lét gamminn sannarlega geisa hér og ekki laust við að maður kannaðist við hv. þingmann frá því fyrir fjórum árum þegar hann sat í stjórnarandstöðu. Ég sé mig knúna til að koma hér og leiðrétta þau rangsannindi sem voru sett fram í ræðu þingmannsins. Það var nú svo að árið 2009, þegar hv. þingmaður tók sæti sem ráðherra í ríkisstjórn Íslands, námu framlög í þróunaraðstoð 0,37% af þjóðartekjum. En þegar hv. núverandi þingmaður tók sæti sem fjármálaráðherra á síðasta kjörtímabili, á árunum 2010–2012, voru framlög til þróunaraðstoðar lækkuð og fóru niður í 0,21% af vergum þjóðartekjum. Þannig var það árið 2011 og 2012 en síðan komu verðbólguskapandi fjárlög, kosningafjárlög Samfylkingar og Vinstri grænna, á síðasta ári og þá var þessi þróunaraðstoð hækkuð upp í 0,05% af vergum þjóðartekjum. Virðulegi forseti. Það er því mjög ankannalegt að þurfa að sitja hér í þingsal og hlusta á hv. þingmann segja að þessi aðgerð nú hjá ríkisstjórninni sé móðgun við íslensku þjóðina vegna þess að við erum að fara með þróunaraðstoðina niður í 0,23% af vergum þjóðartekjum. Það munar 0,02 prósentustigum sem við erum hærri en þegar hv. þingmaður var sjálfur fjármálaráðherra. Virðulegi forseti. Svona rangfærslur verður að kæfa í upphafi þegar þær eru sagðar svo að vitleysan haldi ekki áfram inn í nóttina og langt fram undir jól.

Herra forseti. Ef ég heyrði rétt taldi hv. þingmaður sig knúinn til að koma í ræðustólinn til að leiðrétta rangsannindi sem ég hefði farið með. Þannig heyrði ég það, er það ekki rétt? Rangsannindi. Alltaf heyrir maður eitthvað nýtt. Við höfum verið sökuð um það að ljúga fyrir fram núna nýlega af merkum stjórnmálamanni og nú eigum við að vera að fara hér með rangsannindi. Allar þessar tölur liggja fyrir. Það er ekkert nýtt í því sem hv. þingmaður fór hér með. Það er alveg rétt, það var dregið úr útgjöldum á öllum sviðum. Þróunarsamvinnan varð síst meira fyrir barðinu á því en ýmislegt annað á árunum 2009, 2010 og 2011, en síðan snerum við við blaðinu og hófum að hækka hana og náðum að hækka hana aðeins á árinu 2012. Var þó landsframleiðslan að aukast mikið milli ára. Síðan hækkuðum við hana myndarlega á árinu 2013. Þetta var ekki gert út í loftið, þetta var ekki bara eitthvað sem kom af himnum ofan rétt fyrir kosningar. Hér var unnin mjög vönduð áætlun um það hvernig við gætum í áföngum á næstu árum byrjað að hífa þetta upp þannig að við kæmumst um það bil hálfa leið í mark, var það ekki, á tímabili áætlunarinnar til 2017 eða svo? Það var allt og sumt.

Að fullu 2019.

Og að fullu 2019. En þá auðvitað þurfti að taka mjög stór skref í lokin. Það urðu umræður um þessa tillögu, t.d. í ríkisstjórn áður en hún fór þaðan út til þingsins. Ýmsir vildu reyna að gera betur en niðurstaðan varð sú að reyna að hafa þetta tiltölulega hógværa, raunhæfa áætlun sem ætti að vera hægt að standa við. Og það tel ég að hún hafi verið. Og með batnandi þjóðarhag á Íslandi, hvernig ætla menn að útskýra að allt í einu núna á árinu 2014, þegar fjárlögin eiga þó að vera komin í jöfnuð, að þá sé svo erfitt að við verðum að skera þróunaraðstoð sérstaklega niður? Það gengur bara ekki upp. Móðgunin sem ég talaði um var ekki - hv. þingmaður hefur greinilega ekki hlustað á ræðuna - sérstaklega skerðingin heldur framsetningin, að bjóða íslensku þjóðinni upp á það að við séum svo aum, 

Virðulegi forseti. Því miður er það hálfhjákátlegt að þurfa að hlusta á þessi rök þegar hv. þingmaður dregur þetta til baka. Vissulega, eins og hann sagði, var farið af stað árið 2013. Þáverandi ríkisstjórn hækkaði framlögin um heilan nýjan milljarð og fór með þau upp í 0,05% af vergum þjóðartekjum á grundvelli áforma um nýja tekjuöflun í formi veiðigjalds og óútfærðra 3 milljarða kr. tekna sem ekki voru nægar forsendur fyrir. Það var nú bara svo. Það er búið að vera vandamál þessarar ríkisstjórnar, að reyna að draga til baka allar þær hækkanir og þau handsöl og handabönd sem gerð voru úti um allt land, samningar sem engin innstæða var fyrir. Virðulegi forseti. Það kom vel fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, það er ekki sama hverjir það eru sem lækka þróunaraðstoðina. Það er í lagi ef það eru Vinstri grænir og Samfylking en þegar það eru Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn er það alveg ófært mál, eins og hv. þingmaður fór yfir, alveg ófært mál, móðgun við íslensku þjóðina  Virðulegi forseti. Nú hef ég leiðrétt þetta og vonandi þarf ég ekki að svara fyrir þetta á ný.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa stór orð um málflutning hv. þingmanns. Ég hef heldur verið í því að reyna að 

Nei, nei, auðvitað ekki.

Herra forseti. Þetta er greinilega voðalega viðkvæmt. Ég hef fyrst og fremst áhyggjur af fjárlaganefnd þegar ég velti þessum orðaskiptum fyrir mér. Ég held að ég segi bara ekki meir um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hressilega ræðu og vilja til þess að vera hjálplegur. Mér finnst þó svolítið skondið að heyra hann hneykslast á því að við lækkum þróunaraðstoð. Mér skilst í jólabókaflóðinu í dag að það hafi ekki verið honum að þakka að hún var ekki lækkuð verulega í síðustu ríkisstjórn. Hann fór hér með tölur um afkomu úr sjávarútveginum undanfarin ár sem eru eflaust réttar og þær undirstrika þær miklu sveiflur sem eru í uppsjávargeiranum. Það kom fram, þessar tölur, eigið fé, hvernig það var fyrir nokkrum árum. Þessi fyrirtæki voru nánast öll á hausnum. Svo koma góð ár sem betur fer og nú eru þau búin að rétta úr kútnum sem sýnir sig í því að þau borguðu yfir 10 milljarða í tekjuskatt á síðasta ári. Við skulum fagna því. Ég tek undir það að auðvitað eiga þeir að borga þar sem arðsemin er mest og allar tölur sýna að arðsemin er mest í uppsjávargeiranum. Þess vegna spyr ég hv. þingmann - núna erum við með veiðileyfagjöldin á uppsjávarafla 38,25 kr.: Hvað telur hann að við eigum að hækka það mikið? Hann talar um afsláttinn á veiðileyfagjöldunum á smáu bátana alveg upp í 200–300 tonn. Hvaða forsendur eru fyrir því? Ég hef sjálfur gert út smábát og ég tel 

Herra forseti. Hvað sem kann að standa í einhverjum bókum einhvers staðar úti í bæ er rangt að það hafi nokkurn tímann verið á dagskrá í ríkisstjórn þegar verið var að ræða undirbúning fjárlaga fyrir árið 2013 að lækka þróunaraðstoð. Það var aldrei á dagskrá og var aldrei rætt. Það sem var verið að ræða var að það mundi taka í að hækka hana um 1 milljarð kr. Það er rétt, það urðu skoðanaskipti um hvort það væri kannski ívið of strembið. En sú varð niðurstaðan. Auðvitað er sérkennilegt að þurfa að lesa á prenti um þau mál sem voru rædd eins og gengur þegar menn eru að velta fyrir sér öllum sköpuðum hlutum í sambandi við undirbúning fjárlaga og var full samstaða um að gera eins og mögulega væri hægt í því að standa við þá nýsamþykkta þingsályktun um þróunaraðstoð. Það skal vissulega viðurkennt að það var talsvert átak að hækka þessa tölu um 1 milljarð kr. þarna á einu bretti, en það var gert. Var það ekki niðurstaðan sem skipti máli? Varðandi sjávarútveginn ætla ég ekki að láta veiða mig í það að fara að nefna einhverjar tölur hér um hvað við ættum til dæmis að hækka þetta mikið á þorskígildi í uppsjávarveiðum. Ég er algerlega sammála ræðumanni um að sú grein sjávarútvegsins fer mjög létt með þetta gjald, ræður vel við það eins og það er í dag. Það voru innstæður fyrir því að hækka það, það sagði ég hér í sumar sem leið, en ég tel að menn hafi gengið allt of langt í lækkun botnfisksgjaldsins. Það mætti skoða að spila saman einhvern einingarafslátt, m.a. vegna þess að málflutningurinn hér síðastliðið sumar var að þetta væri að setja litlu útgerðarfyrirtækin á hausinn, er það ekki? Ég er út af fyrir sig sammála hv. þingmanni, það eru til vel rekin og miður vel rekin útgerðarfyrirtæki af öllum stærðum og það geta verið til mjög hagkvæmar útgerðir sem eru ekkert endilega að veiða meira en 200–500 tonn á ári. En það eru ákveðin efnisleg rök fyrir ákveðnum einingarafslætti, það er viss fastur kostnaður og annað því um líkt sem leggst hlutfallslega þyngra á þá sem eru með litlar aflaheimildir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann þorir ekki að nefna tölu en ég spyr hann aftur. Hann er ekki feiminn að nefna tölur ef þær eru nógu stórar. 4,7 eða 5,7 eða hvað þeir vilja auka álögurnar mikið, það er voðalega auðvelt, en við hækkuðum veiðileyfagjöldin um 40% á uppsjávargeirann og ég spyr: Fannst honum það ekki nóg? Vildi hann hækka þau meira? Það vill þannig til að veiðin hjá þessum skipum jókst um 50%, það var 50% meiri veiði. Býst hann við sömu veiðiaukningu í dag?

Herra forseti. Ég held að það hefði ekki verið sanngjarnt að hækka álagið á uppsjávarveiðarnar meira en þetta borið saman við hina miklu lækkun sem varð á bolfiskinum. Það held ég að hafi skekkt dæmið allt of mikið í þá átt, einfaldlega vegna þess sem ég nefndi í ræðu minni, það eru mörg stór og öflug fyrirtæki með verulegan hluta eða mestan hluta veiðiheimilda sinna í botnfiski sem hafa gríðarlega góða afkomu. Ég sé ekki að sanngjarnt sé að þau fái þá svona miklu vægari meðhöndlun en hin. Ég staðfesti hins vegar að uppsjávarfyrirtækin búa við geysilega góða afkomu og ráða vel við þetta gjald. Það er ómögulegt að segja nákvæmlega hvernig í heild sinni spilast úr því. Kolmunnaaflinn mun fara upp. Makríllinn verður vonandi aldrei minni en hann hefur verið tvö undanfarin ár, kannski meiri, en norsk-íslenska síldin fer eitthvað niður og við vitum ekki um loðnuna. Þannig standa þau mál í grófum dráttum í bili. En þorskurinn er á uppleið og framlegðin ætti að vaxa hjá fyrirtækjum sem eru með veiðiheimildir í þorski og allan fastan kostnað dekkaðan