Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Finnur Jónsson) : Ég þarf ekki að fylgja. þessu frv. úr hlaði með mörgum orðum. Eins og kunnugt er, hefir ástandið verið þannig um saltfisksveiðar að þær hafa verið reknar með tapi í allamörg undanfarin ár, og hefir verið viðurkennt af Alþ. yfirleitt, að ekki væri rétt að taka áfram útflutningsgjald af saltfiski. Það hefir þó ekki tekizt fyrr en á þessu þingi að ná samkomulagi um, hvernig afla skylds tekna í stað þeirrar tekjurýrnunar, sem ríkissjóður yrði fyrir með afnámi útflutningsgjaldsins. Nú er málinu svo komið, að þetta frv. er borið fram eftir tilmælum hæstv. ríkisstj. og eftir samkomulagi milli stjórnarflokkanna um að sjá ríkissjóði fyrir 220 þús. kr. tekjum, en það er sú upphæð, sem gert er ráð fyrir, að hann tapi við afnám útflutningsgjaldsins. Ég skal taka það fram, að ef útflutningur saltfisks ykist frá því, sem nú er, yrði tekjurýrnun ríkissjóðs vitanlega meiri, en þó er þess varla að vænta, að aftur verði tekið upp útflutningsgjald af saltfiski, þar sem þegar er búið að fella slíkt gjald niður af flestum öðrum sjávarafurðum.



Þetta mál er ekki alveg nýtt hér á Alþingi, þar sem það hefir verið borið fram 4–5 sinnum af mér og fleirum, án þess að hljóta áheyrn stjórnarflokkanna, og þá sízt flm. frv. Hv. frsm., sagði, að ástæðan til frv. væri sú, að mörg undanfarin ár hefðu fiskveiðarnar verið reknar með tapi. Var svo að heyra, að hann hefði fyrst orðið þessa var nú, en mér og fleirum, sem haft hafa vilja á að kynna sér þessi mál, hefir skilizt þetta fyrir löngu. Okkur hefir skilizt, að útgerðin hafi verið rekin með tapi a. m. k. 7 undanfarin ár. Annars má segja, að batnandi manni sé bezt að lifa, og sízt ber að kvarta yfir því, að þetta skuli nú vera komið inn í höfuð hv. frsm., þótt leiðin hafi orðið löng og örðug. Annars er dálítið einkennilegt, hvernig þetta frv. ber að. Það eru 4 vikur síðan fyrir nefnd þú, sem hv. þm. Ísaf. er formaður í, kom frv. h. u. b. samhljóða þessu, sem hann hefði aðeins þurft að gjalda við jákvæði sitt, ef hann hefði þá haft þann skilning á sjávarútvegnum, sem hann segist nú vera búinn að öðlast. En það, hve hann og sumir aðrir hafa áttað sig á skömmum tíma, gerir það ólíklegt - ásamt ýmsu fleiru, að þetta frv. sé flutt vegna málefnisins sjálfs. Ýmsar misfellur á frv. bera vott um það, að það sé borið fram í einhverju fáti. Fyrst er það, að frv. gerir ekki ráð fyrir, að útflutningsgjald falli niður af öðrum fiski en þeim, sem aflaður er í salt. En þá er ísfiskurinn allur eftir, og það er öllum kunnugt, sem til útgerðar þekkja, að síðastl. ár hefir orðið allverulegt tap á því að gera út skip á ísfisk. Auk þess stendur svo sérstaklega á með skattgreiðslu af þessum fiski, að hann kemur sjaldnast í íslenzka landhelgi áður en hann er seldur. En það virðist nokkuð hæpið að leggja útflutningsgjald á vöru, sem aldrei hefir komið til landsins. Og mér er óskiljanlegt, hvers vegna þessi fiskur á að vera réttminni en saltfiskur, nema ef það væri vegna þess, að arðvænlegri væri að veiða hann. En reynslan hefir sýnt, að svo er alls ekki. Ég hefi að vísu ekki gögn í höndum til að sanna þetta nú, en ég býst við, að flestir hafi lesið um sölur togaranna, þegar þeir hafa, eftir 3.–4. vikna útivist, selt afla sinn fyrir 690–700 £, þegar 1200–1400 £ hefir þurft til þess að útgerðin borgaði sig þennan tíma. Munurinn á þessa frv. og frv. hv. þm. G.-K. og okkar fleiri er í raun og veru sá einn, að ekki á að undanskilja ísfiskinn samkv. þessu frv. Í okkar frv. voru aðeins undanskildar síldarafurðir, bein o. þ. h. Hefði því virzt langeðlilegast að láta það frv. ganga í gegn, ekki sízt vegna þess, að það kom svo snemma fram, að það var lagt fram 18. okt. og sent til nefndar þann 25. s. m. Það þýðir ekkert að ætla að fara að rugla menn í því með þessu frv., að Sjálfstæðismenn hafa ávallt verið öruggustu stuðningsmenn sjávarútvegsins. Tilgangurinn með þessu frv. er því sá einn, að þreyta nú á síðustu stundu kapphlaup við sjálfstæðismenn. En klunnalega er þó á stað farið, þar sem þessum háu herrum hefir sézt yfir útflutningsgjaldið af ísfiskinum. - Ég geri ráð fyrir, að málið komi fyrir nefnd og sé því ekki ástæðu til að fara nánar út í það nú. Ég skal játa það, að ég tel þá, hugarfarsbreytingu til bóta, sem kemur fram í frv., enda þótt það gangi ekki nógu langt, þ. e. að létta útflutningsgjaldi af öllum fiski.

Flm. (Finnur Jónsson) : Ástæðan til þess, að hv. 6. þm. Reykv. tekur þessu frv. með kaldyrðum, er sá, að hann er afbrýðisamur út af því, að við skulum bera fram sérstakt frv. um þetta efni, í stað þess að flytja brtt. við frv. hans og félaga hans. Sú er þó bót í máli, að allur málaflutningur hans er á þá leið að engin ástæða er fyrir stjórnarflokkana að taka hann hátíðlega. Mér þykir það leiðinlegt, af því við erum m. a. samstarfsmenn í sjútvn„ hve minnislaus hv. 6. þm. Reykv. er orðinn. Hann segist fjórum sinnum hafa borið fram frv. um afnám útflutningsgjalds af saltfiski. Þetta er alls ekki rétt, því að í tvö skipti, sem hann og flokksmenn hans báru þessi frv. fram, átti útflutningsgjaldið að haldast, en renna í skuldaskilasjóð, til hjálpar hinni stórskuldugu togaraútgerð. Þeir hafa því ekki borið fram frv. um afnám útflutningsgjaldsins nema tvisvar. - Fáir ljúga meira en helming. Hv. þm. getur leiðrétt þetta, ef hann vill, en ég held, að ég muni þetta betur en hann. Hv. þm. sagði, að útgerðin hefði verið rekin með tapi hin síðustu sjö ár. En núv. stjórnarflokkar hafa aðeins haft völdin frá 1934. Fram að þeim tíma - og það eftir, að verulega fór að kreppa að útgerðinni -höfðu Íhald og Framsókn meiri hluta og stjórnarsamvinnu án þess að kunnugt sé, að þessir flokkar hreyfðu legg né lið útgerðinni til bjargar. Það hefir því fallið í hlut Alþfl., að rétta útveginum hjálparhönd, sem Sjálfstfl. vanrækti að rétta honum, þegar hann hafði aðstöðu til þess. Auk þess má benda á það, að þegar sjálfstæðismenn báru fram mál þetta, var það af þeirra hálfu svo illa undirbúið, að þeir bentu ekki á neinar leiðir til tekjuöflunar handa ríkissjóði í stað útflutningsgjaldsins, eins og stjórnarflokkarnir hafa nú gert. Málið liggur því þannig fyrir, að Sjálfstfl. hefir ekkert í því gert, meðan hann hafði aðstöðu til þess. Sama er um síldina að segja, að meðan Sjálfstfl. gat ráðið, var tollurinn 1 kr. á tunnu. Það er fyrst, þegar Alþfl. kemst til valda með Framsfl., að þessu er kippt í lag. Ummæli hv. 6. þm. Reykv. um fjandskap stjórnarflokkanna við útgerðina koma því úr hörðustu átt.



Ég held, að það sé af talsverðum vanefnum gert, þegar hv. þm. Ísaf. er að gorta af minni sinu. Hann sagði m. a., að Sjálfstfl. hefði verið í stjórnaraðstöðu þangað til 1934 án þess að hreyfa legg eða lið útveginum til hjálpar. Allir vita, hversu rétt þetta er mælt, svo að ég þarf ekki að svara slíkum firrum. En nú ætla ég að reyna að lækna dálítið minni hans. 1931 var það augljóst, að útvegurinn var kominn í hallarekstur. 1932 báru sjálfstæðismenn fram till. um það, að ríkisstj. yrði falið eða fyrirskipað að láta rannsaka allan hag sjávarútvegsins. Stj. skipaði síðan nefnd til þess að framkvæma þessa rannsókn. En áður en ríkisstj. gæti unnið úr tillögum nefndarinnar og farið eftir þeim, var skipt um stjórn og sósialistinn Haraldur Guðmundsson seztur í ráðherrasætið. Því fór svo, að tillögur nefndarinnar voru ekki aðeins að engu hafðar, heldur hreint og beint ráðizt á þá menn, sem að þeim stóðu, og var hv. þm. Ísaf. þar einna frakkastur. Undir eins og sást, að sjávarútvegurinn var rekinn með tapi, hófust sjálfstæðismenn handa um að láta rannsaka hag hans, en allar viðreisnartillögurnar voru drepnar með öruggri hjálp Alþfl. Hitt er rétt, að á tveim þingum höfum við borið fram till. um það, að útflutningsgjaldið rynni til sjávarútvegsins sjálfs, í stað ríkissjóðs, en slík breyting var líka næsta mikilsverð. Alveg er það rangt, eins og flest annað hjá hv. þm. Ísaf., að við höfum borið þessi frv. fram vegna togaraútgerðarinnar í Rvík, því að þar átti hið sama að gilda um alla útgerð. Annað mál er það, að meiri hluta þess fisks, sem gjaldið leggst á, er aflað á togara. Það er ennfremur misskilningur hjá hv. þm., að ég sé nokkra vitund afbrýðisamur í þessu máli. Ég hlyti þá að öfunda flesta, ef ég öfundaði hv. þm. Ísaf. af framkomu hans í sjávarútvegsmálunum. En ég get ekki látið hjá líða að benda á það, hve hjákátlegt það er að geyma frv. okkar um þetta efni í 5 vikur og bera það síðan fram afskræmt, til þess að gera þó tilraun til að skreyta sig með annara fjöðrum, því að það er öllum kunnugt, að það eru sjálfstæðismenn, sem hafa barizt fyrir réttum skilningi á hinum erfiðu aðstæðum sjávarútvegsins og fyrir því, að þessi mikilsverði atvinnurekstur yrði ekki lagður í rústir. Hitt er mönnum og jafnkunnugt, að gegn þessu hafa staðið stjfl., einkum Alþfl., sem hefir brotið upp á margháttuðum ráðum til þess að gera reksturinn erfiðari og koma í veg fyrir, að hann geti staðið á eigin fótum. - Þetta er landslýð öllum of kunnugt til þess að nokkuð þýði að vera að leika þennan skrípaleik í málinu.



Ég get verið ánægður með þær viðurkenningar, sem fram hafa komið í ræðu hv. 6. þm. Reykv. Hann viðurkenndi það, að Sjálfstfl. hefði verið í stjórnaraðstöðu frá því sumarið 1932 og þangað til 1934, einmitt fyrstu árin, sem saltfisksveiðarnar voru reknar með tapi, og að Sjálfstfl. hefði horft upp á það þá, án þess að gera aðra ráðstöfun en þá að leggja fram till. um að skipa milliþinganefnd í málið. Eins og hv. 6. þm. Reykv. geti talið nokkrum manni trú um það, að Sjálfstfl. hafi ekki vitað það á árinu 1932, að saltfisksútgerðin var rekin með tapi. En einu aðgerðirnar, sem sjálfstæðismenn lögðu þá til, að gerðar yrðu, voru ekki þær réttu - að afnema útflutningsgjald á saltfiski -, heldur að skipa milliþinganefnd, líklega til þess að sannfæra sjálfa sig um það, sem þeir hlutu að vita fyrirfram, að sjávarútvegurinn var. þá rekinn með tapi. Þá viðurkenndi hv. 6. þm. Reykv., að það væri rétt, sem ég sagði, að sjálfstæðismenn hefðu, ekki borið fram till. um afnám útflutningsgjaldsins nema á tveim þingum, en áður var hann búinn að segja, að þeir hefðu borið þær fram á fjórum þingum, og nú bætti hann því líka við, sem ég hafði bent á, að sjálfstæðismenn hefðu gert ráð fyrir því, að útflutningsgjaldinu yrði að vísu aflétt, en varið til annara þarfa til viðreisnar sjávarútveginum. Hv. 6. þm. Reykv. bætti því við, sem ég get verið mjög ánægður með, að það yrði að leggja á útflutningsgjald, sem rynni beint í ríkissjóð, eða útflutningsgjald, sem varið yrði til viðreisnar sjávarútveginum. Nú hefir það orðið samkomulag milli stj.flokkanna, að verja því útflutningsgjaldi, sem eftir verður í l., þegar útflutningsgjald af saltfiski er afnumið, til þess að rétta við sjávarútveginn. Og þar sem hv. 6. þm. Reykv. nú telur, að útflutningsgjald af sjávarafurðum eigi fullan rétt á sér, ef því er varið til þess að rétta við sjávarútveginn, þá vænti ég, að hann geti einnig fallizt á það frv., sem kemur til umr. næst á eftir þessu og einmitt stefnir í þá átt. Ég benti á það, að sjálfstæðismenn hefðu flutt till. um það, að útflutningsgjaldi af sjávarafurðum skyldi um langan tíma verða varið til skuldaskila sjávarútvegsins, og þá sérstaklega togaranna. Þessar till. sjálfstæðismanna voru fluttar á þingi 1935 af hv. 6. þm. Reykv. sjálfum, svo að hann ætti að vera þessa minnugur. Var þar gert ráð fyrir, að stofnaður yrði skuldaskilasjóður, og skyldi útflutningsgjaldið renna þangað óskert, þangað til tekjur sjóðsins næmu 4750 þús. kr. Nú hygg ég, að útflutningsgjald af sjávarafurðum á þessum tíma hafi verið sem næst 800 þús. kr., þannig að eftir till. hv. 6. þm. Reykv. á Alþ. 1935 ætti útflutningsgjald af sjávarafurðum til ársins 1940, að því ári meðtöldu, að renna í skuldaskilasjóð. M. ö. o., að ef þessi hv. þm. hefði mátt ráða á þingi 1935, þá væri nú búið að festa þetta útflutningsgjald, sem nú er verið að afnema, til ársins 1940. Ég gat þess, að þetta skuldaskilafrv. hefði einkum verið flutt til viðreisnar og skuldaskila togaraútgerðinni. Og á það er hægt að færa fullar sannanir, því til viðreisnar og skuldaskila mótorbátaútgerðarinnar og línubátagufuskipanna hefir ekki verið varið nema 1½ millj. kr., og það hefir sýnt sig vera nægjanlegt. Til skuldaskila togaranna átti þannig eftir frv. að ganga 3½ millj. kr., sem samsvarar því, að allt útflutningsgjald af sjávarafurðum, eins og það var þá, 800 þús. kr., hefði farið til skuldaskila togarauna í rúm 4 ár. Hv. þm. má vel mín vegna státa af þessum till., sem hann telur, að hafi átt að vera til almennrar viðreisnar sjávarútvegsins, en vissulega hefði að tveim þriðju hlutum orðið til þess að reisa við hina margskuldugu togaraútgerð, sem að ýmsu leyti hefir varið sinu fé þannig, að ekkert réttlæti er í að taka það almenna útflutningsgjald til þess að reisa hana við, á þeim grundvelli, sem hún hefir verið rekin.

*Einar Olgeirsson: Það er ekki nema gott eitt að segja um þetta frv., og ætla ég ekki að orðlengja um það, enda býst ég við, að hv. þm. geti verið sammála um að afnema þetta gjald. En mér hefir skilizt það á umr., sem fram hafa farið, að Sjálfstæðismenn hafi verið að tala um það, að þeir hefðu sérstaklega verið á móti því að leggja útflutningsgjald á saltfisk og að þeir hefðu barizt fyrir því að fá það afnumið. Í þessu sambandi datt mér í hug að koma með smáfyrirspurn. Það, sem ég man bezt eftir afstöðu Sjálfstfl. viðvíkjandi útflutningsgjaldi af fiski, er það, sem gerðist fyrir 3 árum, þegar lagður var sérstakur tollur á saltfisk til viðbótar við það, sem fyrir var. Og það voru sérstakir ágætismenn, að dómi sjálfstæðismanna, sem stóðu fyrir þessu. Þetta gjald, sem af útgerðarmönnum gekk undir nafninu „fimmkallinn“, var sérstaklega á lagt til þess að útvega Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda peninga, sem það þurfti að nota í ákveðnu skyni undir umsjón ríkisstj. Var það eitt af hinum þörfu verkum núv. ríkisstj. að afnema þetta gjald, en áður en það var gert mun hafa verið búið að taka meira en 1 millj. kr. af útvegsmönnum og fiskimönnum, og var það þungur skattur. - Ég minnist þess ekki, að sjálfstæðismenn hafi talað mikið um þetta útflutningsgjald af saltfiski, og þegar við kommúnistar höfum verið að inna eftir því á þingmálafundum, hvað hafi eiginlega orðið af þessu fé, þá höfum við aðeins fengið við því loðin svör. Þó að þetta útflutningsgjald, sem hér er til umr., hafi verið bölvað, þá hefir það þó verið á fjárl., og maður hefir getað séð, hvað gert hefir verið við það. En hvað snertir hitt útflutningsgjaldið - „fimmkallinn“ -, þá hefir maður aldrei fengið að vita, hvað orðið hefir af þessari rúmu milljón. Ég held, að það væri skemmtilegt í sambandi við þessar umr., úr því að þær hafa nú farið dálítið á við og dreif, að reynt yrði að upplýsa um það, hvað orðið hafi af þessu útflutningsgjaldi.

Forseti (JörB) : Þetta er nú því máli óviðkomandi, sem hér er til umr.



Svo var einnig í gær, þegar hv. þm. G.-K. var að spyrja um samninga stjfl.

Forseti (JörB) : Það var nokkuð annars eðlis.

Flm. (Finnur Jónsson) : Frv. þetta um breyt. á l. frá 12. des. 1935, um fiskimálanefnd, útflutning á fiski, hagnýtingu markaða o. fl., er flutt að tilhlutun ríkisstj., svo sem segir í grg. þess. Með frv. þessu er ætlazt til, að fiskimálasjóð verði séð fyrir auknum árlegum tekjum. Í núgildandi 1. um fiskimálanefnd er það svo, að ríkisstj. má greiða sjóðnum 400 þús. kr. á ári, og gert er ráð fyrir, að ríkisstj. hafi einnar millj. kr. lánsheimild handa sjóðnum, og ákveða má, að 1½1¾% af verðmæti útflutts fisks og fiskafurða renni í hann. Lánsheimild sú, sem ríkisstj. hafði fyrir fiskimálasjóð, er að mestu notuð, svo að auka verður sjóðnum tekjur, og það vissar tekjur, ef fiskimálanefnd á að geta haldið áfram störfum. Eftir frv. þessu er gert ráð fyrir, að fiskimálasjóður hafi árlega 500 þús. kr. tekjur. Er það fyrst og fremst framlag úr ríkissjóði, að upphæð 400 þús. kr. af útflutningsgjaldi sjávarafurða, og auk þess er til ætlazt, að renni í sjóðinn ½% af verðmæti útflutts fisks og fiskafurða, annara en síldarafurða. Tekjur sjóðsins verða því ekki undir 500 þús. kr. á ári. Úr sjóði þessum er ríkisstj. heimilt að veita stofnunum, félögum og einstaklingum lán til þess að koma á fót niðursuðuverksmiðjum fyrir sjávarafurðir eða styrkja niðursuðuverksmiðjur, sem fyrir eru, - ennfremur til að kaupa hraðfrystitæki í þau frystihús, sem samkv. áliti ráðh. og fiskimálanefndar eru vel sett og hæf til þess að frysta fisk til útflutnings, eða reisa hraðfrystihús á þeim stöðum, sem mest er þörfin, og má lána til þess allt að ¼ hluta kostnaðar, þó ekki yfir 25 þús. kr. á hvert hraðfrystihús. Fiskimálasjóði má einnig verja til að styrkja félög sjómanna, verkamanna og annara til að kaupa í tilraunaskyni togara með nýtízku vinnslutækjum, og má styrkur nema allt að 25% af kostnaðarverði, enda leggi eigendur fram 15–20% af verðinu. Þá má einnig verja fé úr sjóðnum til nýrra veiðiaðferða og til markaðsleitar. Það þarf ekki að fjölyrða um nauðsynina á því, að rétta sjávarútveginum hjálparhönd. Saltfisksframleiðsla okkar hefir farið stórum minnkandi undanfarin ár. Þetta hefir gerzt svo snögglega, að frá 1930 hefir verðmæti útflutts saltfisks minnkað um 25 millj. kr., og frá 1933 um l6 millj. kr. Þessi stórkostlega lækkun á verðmæti útflutts fisks hefir orðið til mikilla vandræða fyrir landsmenn alla og ríkissjóðinn. Með stofnun fiskimálanefndar er byrjað á viðreisn sjávarútvegsins eftir þetta áfall. Störf nefndarinnar hafa beinzt að því, að hagnýttar yrðu aðrar og fleiri tegundir sjávarafla en hingað til, og einnig að nýjum verkunaraðferðum á þeim tegundum, sem þegar hafa verið notaðar. Ég hefi áður sagt frá því, hvern árangur þessi viðleitni hefir borið, - á yfirstandandi ári verða fluttar úr landi sjávarafurðir, Svo sem flakaður og hraðfrystur koli og aðrar fisktegundir, harðfiskur, rækjur, fyrir 2 millj. kr. Fiskimálanefnd hefir beitt sér fyrir öllum þessum nýjungum. Þetta er að vísu ekki mikil upphæð, borin saman við það, sem verðmæti saltfisksútflutningsins hefir minnkað, en þó munar um það, og framleiðsla þeirra afurða hefir skapað talsverða vinnu í landinu. Ekki er annað sýnilegt en að saltfisksmarkaðir okkar haldi áfram að þrengjast, enn geisar hin geigvænlega borgarastyrjöld á Spáni, og verður ekki séð, hvern enda tekur. Það er því ekki útlit fyrir, að atvinna í landinu aukist vegna saltfisksverkunar, né að markaðir rýmkist fyrir þá vöru. Það er því full þörf á að halda áfram með og auka þá starfsemi, sem hafin er með samvinnu núverandi stjórnarflokka og framkvæmdum fiskimálanefndar. Ef gert er ráð fyrir,. að af þeim 500 þús. kr., sem fiskimálanefnd fær til ráðstöfunar, verði 75 þús. kr. varið til byggingar niðursuðuverksmiðju, 75–100 þús. kr. til hraðfrystihúsa, 50 þús. kr. til veiðarfæratilrauna og markaðsleita, og rekstrarkostnaður við nefndina verði 60 þús. kr. árlega, þá eru alltaf eftir 215 þús. kr. til annara ráðstafana. Nú er það svo, að togaraflotinn hefir ekki verið endurnýjaður, og þarf ég ekki að rekja orsakirnar til þess. Þó má geta þess, að á góðu árunum, meðan togaraveiðarnar gáfu af sér verulegan arð, var mjög mikið fé dregið út úr atvinnurekstrinum og lagt í ýms fyrirtæki, er voru togaraveiðunum algerlega óskyld. Þegar svo fór að halla undan fæti fyrir þessum atvinnurekstri, varð ekkert fé afgangs til þess að endurnýja skipin. Það er ekki sýnilegt, að um fyrirsjáanlegan tíma verði einstaklingar þess megnugir að endurnýja togaraflotann, ef svipuðu fer fram um saltfisksafla og saltfisksmarkað og undanfarin ár. Þær þjóðir aðrar en Íslendingar, sem stunda togaraveiðar hér við land, nota nú mest nýtízku togara, sem eru svo útbúnir, að þeir geta hagnýtt vöruna miklu betur en hinir gömlu. Því hefir verið haldið fram, að togaraútgerð muni ekki bera sig hér við land nema með nýtízku togurum. Það hefir því orðið að samkomulagi milli stjórnarflokkanna, að ríkið styrkti félög sjómanna og verkamanna til að kaupa tvo nýtízku togara í tilraunaskyni, enda sé útgerðin sjálf laus við afskipti ríkisstj. Ef gert er ráð fyrir, að þessir tveir togarar fáist fyrir hálfa aðra millj. kr., verður 25% framlag ríkissjóðs 375 þús. kr. Mér sýnist það auðsætt, að fiskimálasjóður verður fullkomlega fær um að gegna því hlutverki, sem honum er ætlað á næstu árum. Um ýmsar þessar framkvæmdir, svo sem niðursuðuna, er það að segja, að hún gefur hlutfallslega meira í vinnulaun en mörg önnur atvinna. Svo er einnig um hraðfrystan og flakaðan fisk. Framleiðsla hans gefur einnig hlutfallslega mikil vinnulaun. Ég þarf ekki að fjölyrða um nauðsynina á því að endurnýja togaraflotann, eða rökstyðja það rækilega, hvort togaraveiðar hér við land geta borið sig með nýtízku togurum. Það er öllum kunnugt, að togaraútgerðin hefir fært mikið fé inn í landið, og það er þjóðarnauðsyn að fá úr því skorið, hvort togaraveiðar geti aftur orðið arðberandi atvinnuvegur fyrir Íslendinga. Það má segja, að heppilegt væri, að kaupin á þessum tveim togurum færu fram á þessu ári. Gert er ráð fyrir, að þessir togarar verði byggðir að nýju, og með þeim seinagangi, sem nú er á afgreiðslu slíkra skipa, þarf ekki að reikna með því, að það komi að sök, þó ekki yrði útborgað allt tillag fiskimálasjóðs á þessu ári. En verði féð tryggt, er hægt að byrja smíðið nú þegar, þó að öll greiðslan fari ekki fram fyrr en síðar. - Ég vil að lokum óska eftir, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Hér mun vera á ferðinni eitt af málum þeim, sem innifalin eru í hinum nýja sáttmála stjórnarflokkanna. Og ekki er því að neita, að ýms af ákvæðum frv. horfa til bóta, enda eru tekin í það ýms þau atriði, sem sjálfstæðismenn hafa barizt fyrir á undanförnum árum. Hitt er einkennilegt, að það skuli vera haldið áfram að leggja þessi mál undir ákveðna nefnd, sem kunn er alþjóð af aðgerðum hennar undanfarið, fiskimálanefnd. Valdamesti maður þessarar nefndar hefir verið hv. 3. þm. Reykv., Héðinn Valdimarsson. Þessi nefnd hefir fengið til umráða, þann tíma sem hún hefir starfað, eina millj. kr., og ef litið er á þessa fjárfúlgu, þá munu flestir sammála um það, að hún hafi farið til lítils fyrir sjávarútveginn í landinu. Þessi nefnd hefir verið mjög dýr í rekstri. – Hv. þm. Ísaf. upplýsti það, að hún kostaði 60 þús. kr. árlega. Ég held, að lítil ástæða sé fyrir stjórn þá, er nú situr, að hrósa sér af þessari nefnd og gerðum hennar. Um rækjuverksmiðjuna á Ísafirði er það að segja, að það mál var komið á góðan rekspöl áður en fiskimálanefnd kom til. Það sanna er, að nokkrir sjálfstæðism. í Reykjavík höfðu þá þegar undirbúið þetta mál, en þeir fengu hv. þm. Ísaf. í lið með sér. En svo var þessu máli snúið svo, sem bæjarsjóður Ísafjarðar hefði beitt sér fyrir því. Þá hælir fiskimálan. sér af að hafa beitt sér fyrir hraðfrystimálunum. En þau mál voru komin á rekspöl áður en n. kom til. Hún gerði það eitt, að lána nokkurt fé til að koma upp hraðfrystihúsum, og er það lofsvert út af fyrir sig, en það fé hefir þó verið tekið af sjávarútvegsmönnum sjálfum með ½% skattinum til fiskimálasjóðs. Þá hafa verið talin þau bjargráð, er fiskimálan. hafi beitt sér fyrir um útflutning harðfiskjar. Þessi útflutningur var nú ekki meiri en það, að 1935 var fluttur út harðfiskur fyrir 117 þús. kr. og 1936 fyrir 315 þús. kr. Geta það varla talizt mikil bjargráð, þó að þetta hafi verið flutt út. Þá eru karfaveiðarnar. Í skýrslu, sem komið hefir frá n., er sagt, að n. hafi lagt fram 5600 kr. til að styrkja karfaveiðar. Þetta getur því ekki hafa valdið þeim karfaveiðum og útflutningi, sent átt hefir sér stað í ár, heldur hitt, að á Patreksfirði var stofnuð ný og fullkomin karfaveriesmiðja og að þaðan stunda nú tveir togarar karfaveiðar allt árið. En það voru einstaklingar, sem stóðu fyrir þessum framkvæmdum, og útflutningsmagnið kemur að mestu leyti frá þessari einu stöð. Þessi n. hefir sætt mikilli gagnrýni af hálfu útvegsmanna. Ég minni á, að á aðalfundi sölusambandsins í apríl 1936 var samþ. með nær öllum atkv. ályktun þess efnis, að n. hefði verið til óþurftar og að því beri að leggja hana niður. Innan stjórnarflokkanna voru líka uppi margar raddir um það, að n. bæri að hætta störfum. En hinir síðustu samningar þeirra virðast hafa gert breytingu á þessu, og virðist nú eiga að endurreisa n. Það á að veita henni fé með ½% útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Í dag var um það talað hér, að nú ætti að létta útflutningsgjaldinu af saltfiskinum, en þó á auðsjáanlega enn að halda í þetta ½% gjald. Auk þess á að greiða til n. 400 þús. kr. árlega úr ríkissjóði. Eftir frv. að dæma, virðist svo sem n. eigi að verða nokkurskonar banki fyrir sjávarútveginn. Um það verkefni, sem n. er ætlað að leysa af hendi, er margt gott að segja, eins og það, að koma á fót niðursuðuverksmiðjum og styrkja slík fyrirtæki. Slíka starfsemi höfum við sjálfstæðismenn alltaf viljað styrkja. Er viðurkennd af öllum flekkum nauðsyn á slíku. Við sjálfstæðismenn erum því mótfallnir, að fiskimálan. hafi þetta með höndum, eða ráði því, hverjir takist slíkt á hendur. Ég minni á, að á aðalfundi sölusambandsins í haust var samþ. með öllum atkv., að sölusambandið skyldi beita sér fyrir því að koma upp niðursuðuverksmiðju, og var stjórn semlagsins heimilað að taka að láni varasjóð þess, sem mun vera 90 þús. kr., til að standast verksmiðjubygginguna í byrjun. Í tilefni af þessu hefir samlagið skrifað Alþingi bréf, þar sem sótt er um styrk til þessa fyrirtækis. Er bréf þetta undirritað af allri stjórninni, þ. á. m. Magnúsi Sigurðssyni bankastjóra Landsbankans, Helga Guðmundssyni bankastjóra Útvegsbankans, Jóni Árnasyni forstjóra S. Í. S. og Jónasi Guðmundssyni flokksbróður hv. þm. Ísaf. Er í ráði að festa sérstakan kunnáttumann til að leiðbeina félaginu í þessum málum. Í 1. lið 5. gr. frv. er talað um það, að ríkisstj. skuli heimilt að veita styrk úr fiskimálasjóði til að styrkja niðursuðuverksmiðjur eða koma á fót slíkum verksmiðjum. Ég hefði talið heppilegra að takmarka þetta við fyrirtæki af þessu tægi, sem þegar eru til, og svo það fyrirtæki, sem sjávarútvegsmenn ætla nú að koma á fót og standa straum af að miklu leyti. Um það, sem 2. gr. fjallar um, að beita sér fyrir kaupum á hraðfrystitækjum og stofnun hraðfrystihúsa, er gott eitt að segja, og munu allir vera þeim atriðum sammála. Þá er 3. gr. Þar segir svo: „Að styrkja félög sjómanna, verkamanna og annara til að kaupa í tilraunaskyni togara með nýtízku vinnslutækjum, og má styrkur nema allt að 25% - tuttugu og fimm af hundraði - af kostnaðarverði, enda leggi eigendur fram 15–20% - fimmtán til tuttugu af hundraði - af verðinu“. Þessi krafa um byggingu nýtízku togara er gamall kunningi. Menn muna, að Alþfl. heimtaði fyrir bæjarstjórnarkosningarnar 1934 10 nýtízku togara og lofaði, að þeir skyldu koma, ef hann fengi meiri hluta. Það tókst þó svo vel til þá, að völd hans voru hindruð. En þótt aukning fiskiflotans sé mikið hugðarefni okkar allra, má þó ljóst vera, hversu dýr fyrirtæki þessir 10 nýtízku togarar hefðu orðið á þessum árum. Allir vita, að hver einasti togari hér á landi hefir verið rekinn með tapi þessi síðustu ár. Það næsta, sem heyrzt hefir í þessu togaramáli, var það, að í apríl síðastl. var borið fram frv. um byggingu 6 togara. Hæstv. atvmrh. lýsti þá yfir því, að þetta frv. væri svo mikils vert fyrir Alþfl., að hann gæti ekki látið sér nægja minna en allt það, sem þar var farið fram á. Að öðrum kosti væri samvinnunni við Framsókn slitið. Síðan fóru fram kosningar með þeim árangri, sem okkur er kunnur. Hæstv. þáv. atvmrh. er enn í ráðherrastöðu, en er nú orðinn svo lítilþægur, að hann lætur sér nægja 2 togara. Má ræða það nánar seinna, hvernig Alþfl. hefir í seinni tíð lagt stund á að semja sig frá sínum fyrri hugsjónum. En svo að aftur sé vikið að frv. því, sem hér liggur fyrir, þá kemur ekki fram í því hvernig rekstri þessara togara eigi að vera háttað. Á að reka þá með samvinnusniði, eftir stefnu Framsfl., eða á þetta að vera bæjarrekstur, eias og Alþfl. hefir barizt fyrir. Þetta var eitt af hinum miklu ágreiningsatriðum milli stjórnarflokkanna, og væri gaman að fá það upplýst, hvort hafi orðið ofan á. Annars er ekki ljóst eftir frv., hve marga togara á að byggja, en hv. þm. Ísaf. telur þá eiga að vera 2. Hann taldi kostnaðinn mundu verða um 1½ millj. kr., og mun það láta nærri. Ég hefi talið, að hvort skip myndi kosta um 700 þús. kr. Styrkurinn til hvors skips yrði 175 þús. kr., eða alls 350 þús. kr., og yrði þá lítið eftir af tekjum fiskimálasjóðs, þar sem allar tekjur hans eru um ½ millj. kr. Það væri æskilegt, út af fyrir sig, að fjölga veiðiskipunum, en undanfarið hafa flestir einstaklingar í þjóðfélaginu verið þess ómegnugir, en hinir, sem átt hafa fé í sjóði, hafa ekki viljað leggja það í slík fyrirtæki, þar sem tjón hefir orðið á útgerðinni. - Nú er sýnilegt, að ekkert verður úr þessari togarabyggingu, nema hér komi framlög á móti. Þau eiga að vera 105–145 þús. kr. Hverjir eru það í þessu þjóðfélagi, sem geta lagt fram þetta fé eða vilja leggja það fram? Ég hefi ekki trú á því, að hinir ríku menn Alþýðuflokksins fari að taka fé úr sparisjóðsbókum sínum til að leggja það hér fram. Og það mun leitun á þeim sjómönnum eða verkamönnum, sem undanfarin kreppuár hafa safnað svo í kornhlöður, að þeir geti lagt þetta fram. Mér fannst hv. þm. Ísaf. gera sér vonir um, að þetta gæti. gengið nokkuð fljótt fyrir sig. Það er auðvitað hægt að kaupa 2 togara á skömmum tíma, en hann talaði um, að það ætti að byggja þá að nýju. Hann ætti þó að vita, að erfitt er að fá skip byggð um þessar mundir, því að skipasmíðastöðvar hafa yfirleitt lofað vinnu sinni langt fram í tímann, og verðið á skipum er auk þess mjög hátt, vegna vígbúnaðarins í heiminum. Það er líka atriði, sem líta ber á, hvenær ráðast eigi í að láta byggja ný skip. Á að gera það meðan verðið er hæst, eða bíða heldur og sjá, hvort verðið lækkar ekki? En ef byggja ætti tvö ný skip, gæti orðið nokkur frestur á því. Í fyrsta lagi er ekki víst, að það tækist fljótlega að fá samninga við skipasmiðastöðvar, og í öðru lagi tekur það langan tíma að smíða skip. Er mikill vafi á því, að þessi skip yrðu til á næsta ári. Annars er þetta tal um nýtízku togara meira en lítið hlægilegt, því að þótt nokkrar framfarir hafi orðið á þessu sviði, hefir þar þó ekki farið fram nein bylting, svo að hægt sé að tala um gamla togara sem ónýta. Ef togarinn Jón forseti, sem smíðaður var í Englandi 1907, fyrstur íslenzkra togara, kæmi nýsmíðaður hingað nú, gæti hann talizt gott skip. Annars væri æskilegt að fá að vita, hvernig rekstri þessa fyrirtækis á að vera háttað. Það er vitað, að á undanförnum árum hafa verið miklir erfiðleikar á togaraútgerðinni, og eru til þess þrjár ástæður: Í fyrsta lagi það, hvernig ríkisvaldið hefir búið að þessari atvinnugrein. Eru sífelldir skattar á hana lagðir, og nú, þegar sósíalistar segjast ætla að aflétta útflutningsgjaldi af saltfiski, á samtímis að leggja á nýja tolla, sem bitna hart á útvegi landsmanna. Í öðru lagi eru þær kröfur, sem verkalýðsfélögin hafa gert til útvegsins og orsakað hafa það, hvernig komið er. Í þriðja lagi er svo hinn hrörnandi saltfisksmarkaður, sem veldur því, að einstaklingar vilja nú ekki leggja fé sitt í útgerð. Það er að vísu gott og blessað að lofa 2 togurum, en það væri betra, ef ríkisvaldið vildi létta byrðunum af útveginum. Eins er gott eitt um það að segja, að vilja efla sérstakan sjóð til að styrkja útgerðina, hvort sem það er fiskimálasjóður eða einhver annar. Slíkur sjóður má gjarnan vera í höndum atvmrh., og má hann hafa íhlutun um það, hverjir njóta lána úr honum. En hitt er ófært, að fiskimálan., sem hefir ekkert samband við framleiðendur, hafi þetta mikla vald. Ábyrgðin á úthlutun fjárins má vera í höndum atvmrh., en það á að renna beint til framleiðenda. Þar er fiskimálan. óþarfur milliliður. Upphaflega mun ekki hafa verið ætlazt til, að n. þessi væri atvinnurekandi eða útflytjandi í þessu þjóðfélagi. Þetta hefir þó orðið. N. hefir látið meira til sín taka um útflutning en ráð var fyrir gert. En ég hygg, að allar nýjungar séu ekki betur settar í höndum neinna annara en þeirra, sem sjálfir eiga sína framtíð undir því, hvernig tekst um framkvæmdir. Ég vænti þess, að við athugun í n. sé þetta frv. þannig sniðið, að það sé betur tryggt en enn er samkv. orðalagi frv., að ríkisvaldið og framleiðendur hinsvegar séu aðalaðiljar málsins.

Flm. (Finnar Jónsson) : Ég get verið ánægður með þá hóflegu gagnrýni, sem hv. þm. Snæf. hefir komið með gagnvart þessu frv. Hann sagði í upphafi síns máls, að með þessu frv. væru málefnin lögð undir eina n., sem sé fiskimálanefnd. Þetta er, eins og hann benti réttilega á í niðurlagi síns máls, ekki rétt, því þessi mál heyra beint undir ráðh. Fiskimálanefnd getur ekki gert neinar ráðstafanir nema hafa til þess samþykki atvmrh. Þar sem hv. þm. Snæf. talaði um, að fiskframleiðendur gætu ekki komið að sinni skoðun í fiskimálanefnd, þá er það ekki rétt, því fiskimálanefnd er samansett á þann veg, að Félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda á einn mann í n., Fiskifélag Íslands á einn mann í n., Samband íslenzkra samvinnufélaga á einn mann í n. Það eru þarna 4 virðulegar stofnanir, sem tilnefna sinn manninn hver í n. Það er því ekki rétt hjá hv. þm. Snæf., að fiskframleiðendur í gegnum þessa fulltrúa hafi ekki rúman aðgang að n. En auk þess hafa þeir vitanlega aðgang að n. fyrir milligöngu hinna þingkjörnu fulltrúa. Út af því, sem hv. þm. Snæf. sagði um rækjuframleiðsluna, þá vil ég taka það fram, að rækjuveiðar voru upphaflega stundaðar af 2 Norðmönnum, sem voru búsettir á Ísafirði, en þær veiðar voru að meira eða minna leyti styrktar af bæjarstjórn Ísafjarðar. Síðan gekk bæjarstjórn í það, að fiskimálanefnd styrkti þessar rækjuveiðar. Það er ekki rétt, að ég hafi nokkurn tíma verið búinn að gefa kost á því, að taka þátt í fyrirtæki til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd. Það var að vísu komið til máls við mig um þetta, en ég gaf ekkert svar við því og sagðist mundu bera mig saman við mína flokksmenn á Ísafirði. Eftir að ég hafði borið mig saman við mína flokksmenn á Ísafirði, þá þótti réttara, að bæjarstj. beitti sér fyrir því að koma upp rækjuverksmiðju. Hún var síðan stofnsett með lánsfé frá fiskimálanefnd og lítilsháttar styrk. Rækjuverksmiðjan hefir verið rekin í 2 ár, og munu verða útfluttar rækjur á þessu ári fyrir um 200 þús. kr. miðað við fobverð. Þó hafa rækjuveiðarnar brugðizt að töluverðu leyti vegna ógæfta og vegna þess, að rækjurnar hafa verið af skornum skammti. Rekstur þessarar verksmiðju hefir sýnt sig að vera þannig, að bæði 1 ár og í fyrra hefir nokkur halli orðið á rekstrinum, en þó ekki verulegur, þegar tekið er tillit til, að þetta er byrjunarstarfsemi, og stafar það af því, að það hefir sýnt sig, að rækjuveiðar eru ekki nógu stöðugar til þess að verksmiðjan hafi nógu mikið að gera, þannig, að vextir og laun til þeirra, sem vinna við fyrirtækið, og annar kostnaður verði ekki of þungur, þar sem tíminn er svo stuttur, sem hægt er að veiða rækjurnar. Ég hygg, að reksturinn hafi sýnt það, að rækjuframleiðslan á að vera undirstaðan undir rekstri verksmiðjunnar, þannig, að aðrar tegundir sjávarafurða séu teknar með og soðnar niður á þeim tíma, sem rækjur veiðast ekki. Ég tel það ekkert undarlegt, þó fyrirtækið hafi ekki sýnt arð fyrstu 2 árin, og er það í rauninni furða, að svo vel hefir tekizt um reksturinn, sem raun er á orðin. En það er rétt að ítreka það, að þessi iðnaður er kominn á fót fyrir tilstilli fiskimálanefndar, þó bæjarstj. Ísafj. hafi tekið að sér rekstur verksmiðjunnar. Út af því, sem hv. þm. sagði um harðfiskinn, þá þarf engan að undra, þó litið hafi verið hert af fiski á aflaleysisárunum 1935 og 1936. Ef þorskaflinn hefði verið þá eins og hann var 3 árin undanfarin, þá er enginn vafi á því, að mikið hefði verið hert af fiski á árunum 1935– 1936. En eins og kunnugt er, þá brást þorskaflinn alveg þessi ár, og það var ástæðan fyrir því, að ekki var hert meira. Nú á þessu ári er harðfisksútflutningurinn um 400–600 þús. kr., og er það nær eingöngu útflutningur vöru, sem var siður að kasta, sem sé ufsa. Þarna er um að ræða hagnýting á fiski, sem áður var mjög verðlítill sem saltfiskur eða verðlaus, þar sem honum var oft kastað í sjóinn. Þó að einhver samþykkt hafi komið frá Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðanda, þá er það síður en svo sönnun fyrir því, að störf fiskimálan. hafi ekki verið hagnýt. Það veit bæði ég og hv. þm. Snæf., að á aðalfundi S. Í. F. eru að miklu leyti samankomnir sjálfstæðismenn, sem eru pólitískir andstæðingar þeirra flokka, sem stóðu að stofnun fiskimálan., og þeir fylgja Sjálfstfl. í því, að þeir eru á móti því, að vandræði sjávarútvegsins séu leyst á þann hátt að láta fiskimálan. starfa. Samþ. frá S.Í.S. fundum eru þess vegna ekkert frekar dæmandi um störf fiskimálanefndar heldur en t. d. samþykktir frá þingmálafundi í Keflavík, þar sem sjálfstæðismenn eru í stórum meiri hl. Það er sagt að vísu í frv., að fiskimálanefnd geti veitt hvort heldur er lán eða styrk til að stofna niðursuðuverksmiðjur eða hraðfrystihús. Það er ekki ætlazt til, að veitt séu fyrst og fremst lán, heldur hvort heldur er lán eða styrkur, eftir því, hvort betur hentar. Það er svo, að ýmsir vel stæðir menn eða félög hafa sett upp eða munu setja upp hraðfrystitæki í íshús, og þurfa því ekki á styrk að halda. Það gæti komið sér vel fyrir slíka menn eða félög að geta fengið lán til skamms tíma. Það virðist ekki nóg ástæða til að rýra starfsfé fiskimálasjóðs með því að gera fiskimálasjóði að skyldu að veita styrk úr sjóðnum til vel stæðra fyrirtækja, sem ekki þurfa á styrk að halda. Aftur á móti eru sumir svo staddir, að það eru ekki nein ráð fyrir sjómenn og útgerðarmenn að koma upp hraðfrystihúsum nema að fá til þess beinan styrk. Ég hygg, að það muni verða erfitt fyrir stað eins og t. d. Ólafsvík að koma upp hraðfrystihúsi, nema að fá til þess beinan styrk. Ég fyrir mitt leyti felldi mig betur víð að hafa það ákvæði, að heimild væri til hvors tveggja, svo að þeim stöðum, sem illa eru farnir vegna fátæktar og atvinnuleysis, verði veittur styrkur, en hinum, sem ráð hafa á því að setja upp hraðfrystitæki í hús sín. verði frekar veitt lán. Hv. þm. Snæf. vildi halda því fram, að Alþfl. væri að nota hvert tækifæri til þess að semja sig frá fyrri hugsjónum. Nú höfum við í Alþfl. á undanförnum árum, eða frá því að vandræði sjávarútvegsins byrjuðu, verið reiðubúnir til að hafa forgöngu í því að leysa vandræði sjávarútvegsins á sem hagkvæmastan og framkvæmanlegastan hátt. Ég veit, að við höfum ekki gert okkur seka í því að koma fram með tillögur á Alþingi um stór fjárframlög til sjávarútvegsins, án þess að sjá fyrir tekjustofnum í staðinn, eins og sjálfstæðismenn gera sig oft seka um. Í því frv., sem hv. þm. Snæf. gat um áðan, að Alþfl. hefði flutt á síðasta þingi, er gert ráð fyrir aðalatriðum þeim sömu og eru í þessum till. Þar var gert ráð fyrir, að ríkið veitti styrki til niðursuðuverksmiðja og veitti styrki eða lán til stofnunar hraðfrystihúsa. Það var ennfremur gert ráð fyrir, að ríkið legði fé fram til kaupa á nýtízku togurum. Eins og hv. þm. Snæf. réttilega benti á, þá vann Alþfl. ekki þann sigur í kosningunum, að hann gæti haldið fast við þessar till. Ennfremur hafa eins og hv. þm. Snæf. henti á, vandræðin með saltfisksveiðarnar haldið áfram. Eigi að síður eru fyrir hendi allar sömu ástæðurnar, sem voru fyrir hendi, þegar við fluttum frv., sem hv. þm. Snæf. gat um. En það er nauðsynlegt, að gengið sé úr skugga um, hvort ekki sé hægt með góðum árangri að halda uppi togaraútgerð frá Íslandi með nýtízku togurum. Hv. þm. sagði, að ef elzti togarinn, Jón forseti, sem hingað kom 1907, væri við lýði, þá myndi hann vera álitinn sæmilegt skip. Hann væri álitinn það, en hann væri ekki talinn nýtízku togari, og þar skilur nokkuð á milli. Hann væri talinn sæmilegt skip eftir þeirrar tíðar mælikvarða, þó hann væri að ýmsu leyti útbúinn með öðrum tækjum en nýtízku togarar. M. a. eru nýtízku togarar almennt útbúnir tækjum til að kæla loft í fiskilestum skipsins, svo að geymsla fiskjarins er betri en hún áður var. Ennfremur eru nýtízku togarar útbúnir með tækjum til að vinna fiskimjöl úr fiskúrgangi. Það er sagt af kunnugum mönnum, að þetta beri góðan árangur. Hvorug þessi tæki eru til í neinum nýtízku togara, sem haldið er úti héðan frá Íslandi, nema fiskimjölsvélar í einum. Nú vildi hv. þm. Snæf. fá að vita, hvort við útgerð þessara togara ætti að ráða stefna Framsfl. eða stefna Alþfl. og spurði, hvort heldur ætti að reka þessa togara með samvinnusniði eða það ætti að vera bæjarútgerð. Ég neita því, að samvinnuútgerð sé nokkurt stefnumál Framsfl.

Hefir hv. þm. nokkurt umboð til þess

. Ég hefi það umboð til þess, að ég hefi veitt forstöðu samvinnuútgerð í samfleytt 9 ár, og ég mótmæli því, að ég sé framsóknarmaður. Samvinnuútgerðin, sem ég veiti forstöðu, er ekki stofnuð af framsóknarmönnum, heldur af Alþfl. á Ísafirði. Það er því ekki réttmætt að krefjast þess, að hv. þm. taki það alvarlega, þegar hv. þm. Snæf. segir hér á Alþ., að samvinnuútgerð sé stefnumál Framsfl., þar sem vitað er, að elzta og stærsta samvinnuútgerð á landinu er stofnuð og starfrækt af Alþfl. Að öðru leyti vil ég benda á, að þó svo kunni að virðast, að ýmsir alþýðuflokksmenn álíti, að betra væri að reka þessa togara, sem í ráði er að kaupa, í bæjarrekstri, þá má benda á það, að Alþfl. hefir a. m. k. eins og sakir standa ekki nein ráð í hendi sér til þess að skylda bæjarstjórn Reykjavíkur til þess að taka upp togararekstur. Hann hefir ekki í hendi sér nein ráð til þess, svo ef þannig skyldi fara, að Sjálfstfl. héldi áfram að hafa meiri hl. í bæjarstj. Rvíkur eftir bæjarstjórnarkosningarnar í vetur, sem vitanlega er æskilegt að ekki yrði, þá yrðu lagaákvæði um að styrkja togaraútgerð dauður bókstafur.

Eru ekki fleiri bæjarstjórnir á landinu?

. Ég geri ráð fyrir því, þó ekki sé það sagt beinlínis í frv., að gengið sé út frá því, að þessi tilraunrekstur með togara fari helzt fram í Reykjavík. Það má vel vera, að hv. þm. Snæf. vaxi það í augum að safna þurfi 225 þús. kr. til þess að koma á fót nýtízku togaraútgerð. Ég skal benda honum á, að í jafnfátæku bæjarfélagi og Ísafjörður er, þá var á sínum tíma safnað um 60 þús. kr. til þess að koma á fót samvinnuútgerð. Ég verð að segja, að Reykjavík hefir ólíkt betri ástæður til að safna 225 þús. kr. til að koma á fót togaraútgerð heldur en var á sínum tíma á Ísafirði að safna 60 þús. kr. til að koma þar á fót samvinnuútgerð. Ég held, að ef almenningur hefir trú á þessu, sem ég held, að margir sjómenn hafi, bæði vélstjórar, stýrimenn og skipstjórar, þá held ég, að það sé óþarfi að mikla þetta fyrir hv. þm., þó safna þurfi 225 þús. kr. til þess að koma á fót togaraútgerð með nýtízku sniði. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég hefði verið miklu ánægðari með þetta, ef togararnir hefðu verið fleiri en 2, og þó sættum við okkur við það eins og ástandið er nú í landinu, að farið sé á stað með 2 togara. Og fyrir hv. þm. Snæf., sem virðist vera á mátti því, að farið sé á stað í togaraútgerð, jafnvel þó hún sé með samvinnusniði, ætti það ekki að vera umkvörtunarefni, að togararnir séu of fáir. Ég mótmæli því alveg, að Alþfl. sé með flutningi þessa frv. að semja sig frá sínum stefnumálum. Alþfl. er þvert á móti að semja um byrjun á framgangi þessa stefnumáls síns, - að vísu minni byrjun en við hefðum kosið, ef við hefðum verið einráðir um þetta. Nú er ekkert sagt um það í frv. því, sem fyrir liggur, þó ég léti svo um getið áðan, að ég byggist við, að þessir togarar yrðu byggðir eða samið yrði um byggingu þeirra. Það er ekkert um þetta sagt, og það mætti auðvitað, ef hægt væri að flýta málinu meira á þann hátt og samt fá togara með nýtízku sniði, semja um kaup á nýjum togara. Ég benti á, að þó svo væri, að fiskimálasjóður legði fram um 365 þús. kr. til kaupa á nýjum togurum, þá væri samt eftir af 2 ára tekjum fiskimálasjóðs 625–650 þús. kr. til annara útgjalda. Ég vona, að hv. þm. Snæf. sé mér sammála um það, eð þó þetta sé ekki geysistór upphæð, þá sé það þó sá upphæð, sem muni nægja til að byggja nauðsynleg hraðfrystihús á þeim stöðum, sem enn hafa ekki komið upp hraðfrystihúsum, og til, þess að styrkja þó nokkuð mikið væntanlegar niðursuðuverksmiðjur. Eins og hann gat um áðan, þá eru framkvæmdir í niðursuðu ekki komnar nema mjög skammt á veg hér á landi. Ég get upplýst það, að stofnsetning niðursuðuverksmiðju er ekki mjög dýr. Áhöld, vélar og annað er ekki sérstaklega dýrt. Og þegar farið er á stað með niðursuðu í tilraunaskyni, og þó nokkur áherzla sé á hana lögð, þá ætla ég, að sú fjárhæð, sem hér er lagt til, að varið sé í þessu skyni, sé nokkuð nærri réttu lagi. Í öðru lagi vil ég benda á, að búið er að reisa hraðfrystihús á nokkuð mörgum stöðum á landinu. Það er ekki sennilegt, að á næstu 2 árum verði varið meira en um 100 þús. kr. á ári til að byggja ný. Ég hygg, að eftir 2 ár, ef ekki opnast stórmarkaðir fyrir hraðfrystan þorsk, sem hvergi eru til nú, og þegar búið er að veita um 200 þús. kr. í viðbót til hraðfrystihúsa, þá muni nokkurn veginn vera séð fyrir hraðfrystihúsaþörfinni til að frysta kola og aðrar þær fisktegundir, sem frystar eru. Fari svo, að markaður finnist fyrir hraðfrystan þorsk, þá þarf að auka framlagið að miklum mun, en hraðfrysting á þorski hefir enn ekki náð þeim árangri, að ástæða sé til að gera ráð fyrir öðru en hún sé á beinu tilraunastigi, svo að ekki þurfi að auka framlagið stórkostlega til hraðfrystihúsa af þeim ástæðum. Ég held svo, að ég þurfi ekki að eyða fleiri orðum að athugasemdum, sem hv. þm. Snæf. kom með viðvíkjandi þessu frv. Ég vil benda á, að frv. gerir ráð fyrir, að stofnuð verði félög sjómanna og verkamanna og annara stuðningsmanna, sem kaupi þessa togara. Um rekstur og fyrirkomulag á þessu félagi fari síðan eftir þeim skilmálum, sem fiskimálanefnd setur, að fengnu samþykki ráðh., þó þannig, að ætíð verði óheimilt að selja eða veðsetja þann hluta skipanna, sem keyptur er fyrir þann styrk, sem veittur er úr ríkissjóði. Þetta ákvæði er í samræmi við þá stefnu, sem núv. stjórnarflokkar hafa tekið upp um það t. d. að ekki sé hægt að selja jarðabótastyrk. Og þetta virðist sjálfsagt, því annars væri ekkert til fyrirstöðu, að hægt væri að fá á fjórða hundrað þús. kr. til að kaupa tvo togara fyrir, draga e. t. v. fé út úr rekstrinum, ef vel gengi, og græða þannig á því fé, sem fengið var úr ríkissjóði, eða selja togarana að vörmu spori með góðum hagnaði. Hv. þm. Snæf. taldi, að þeir erfiðleikar, sem sjávarútvegurinn á í nú, væru þrem orsökum að kenna. Fyrst og fremst væru þeir að kenna ríkisstj. Í öðru lagi ósanngjörnum kröfum verkalýðsfélaganna. Og í þriðja lagi hrörnun saltfisksmarkaðarins. Ég er hissa á því, að hv. þm. Snæf., jafnskilgóður maður og hann er og kunnugur útgerðarmálum, skuli snúa þessum orsökum algerlega við, því hann veit það, og það veit hvert mansbarn á landinu, að örðugleikar sjávarútvegsins eru fyrst og fremst að kenna hrörnun saltfisksmarkaðarins og verðleysi á saltfiski. En aðrar ástæður, sem hv. þm. Snæf. kom með, ná ekki nokkurri átt, vegna þess, að í tíð núv. ríkisstj. hafa ekki verið settir neinir skattar eða álögur á sjávarútveginn, sem ekki voru þar á meðan sjálfstæðismenn réðu ríkisstjórninni. Má nefna kolatoll og salttoll og annað það, sem hvílir þyngst á togaraútgerðinni, gjöld til hafnarsjóða og annað slíkt. Þetta er allt komið áður en núv. stjórnarflokkar tóku við völdum. Það kemur því úr hörðustu átt, að hv. þm. Snæf. skuli halda því fram, að núv. stjórnarflokkar hafi íþyngt sjávarútvegnum með nýjum álögum, og ennfremur vitna í kaupgjald það, sem sjómenn og verkamenn bera úr býtum, sem er síður en svo hátt, að þeir geti almennt haft af því sæmilegt lífsviðurværi. Og fyrir þann, sem tekur há laun sem framkvæmdarstjóri fyrir að selja fisk landsmanna, virðist það koma úr hörðustu átt, að telja eftir þetta lága kaup sjómanna og verkamanna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessar þrjár ástæður, sem hv. þm. Snæf. hefir borið fram sem ástæður fyrir vandræðum sjávarútvegsins, því það veit hvert mannsbarn í landinu, að vandræði sjávarútvegsins stafa fyrst og fremst af hrökun saltfiskmarkaðarins og verðleysi saltfisksins sem núv. ríkisstjórn ber enga sök á, og ekkert getur ráðið við, enda öll fiskverzlun í höndum sjálfstæðismanna.



Það eru nú því miður ekki margir viðstaddir þeirra manna, sem bera ábyrgð á fiskimálan. og hennar gerðum undanfarin ár. Það lítur út fyrir annað tveggja, að það fylgi ekki mikill hugur þessu frv., sem þeir bera fram, eða að þeim finnist ekki beinlínis eftirsóknarvert að þurfa að standa fyrir máli sínu. En þetta má á engan hátt standa í vegi fyrir því, að þeir menn, sem mótfallnir eru þeirri skipun, sem til var stofnað með skipun fiskimálanefndar og til er stofnað á ný með þessu frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 163, beri fram þau rök, sem gegn því eru, að þessi n. fái að starfa í sama anda og á sama hátt og hún hefir gert hingað til. Það er ekki nema eðlilegt, þegar það er til umr., að fá þessari n. nýtt fé í hendur, þar á meðal sennilega á annað hundrað þús. kr. á ári beint frá fiskeigendum, þó að menn vilji þá rifja upp, hvernig hún hefir farið með það fé, sem henni hefir áður verið fengið í hendur, og hvernig fiskeigendur, þeir, sem afla þessara afurða, líta á n. og störf, hennar. Það er ekkert leyndarmál, að þegar þessi n. var stofnuð, þá litu þeir menn svo á, sem gengizt hafa fyrir því að afla verðmæta úr sjónum, að n. væri miklu frekar sett til höfuðs þessum atvinnurekstri en honum til styrktar og eflingar. Og það fyrsta, sem sannaði þetta mál, var það þegar til þess var tekinn maður, að vera formaður n., sem vitað var um, að ekki þekkti neitt til þessa atvinnurekstrar, maður, sem vera má að þekki þorsk frá ýsu, en hefir hvorki fengizt við að afla sjávarafurða, verka þær eða verzla með þær í neinni mynd. Það er ákaflega ósennilegt, að ef stj. og stjórnarflokkarnir hefðu stofnað til þessarar n. með það fyrir augum, að n. hefði forgöngu í því að koma hag sjávarútvegsins á betri grundvöll en hann hvílir á, að þá hefði verið valinn maður til þeirrar forgöngu, sem ekkert þekkti inn á þessi mál á neinu sviði, hvað sem hans hæfileikum að öðru leyti liði. En þetta var gert. Nú var vitanlega beðið átekta um það, hvernig n. leysti verk sitt af hendi. En það var ekki fyrr en nýlega, að n. fékkst til þess að gefa nokkra skýrslu um störf sín. Þetta er skýrsla fyrir tvö fyrstu árin. Að sönnu er flest það, sem í skýrslunni er, um ýmsa aðra hluti en störf n„ og margt er þar óviðkomandi algerlega hennar verkahring. Þar er þulið upp eitt og annað um afrek einstakra manna á þessu sviði. En í þessari skýrslu eru þó reikningar n. fyrir árin 1935–1936, og í gegnum þessa reikninga er hægt að sjá nokkuð, hver afrek n. í þessi tvö ár hefir unnið. Fyrra árið hefir n. fengið í sínar vörzlur 136 þús. kr. Nú segist hv. frsm. þessa máls svo frá, að n. hafi aðallega haft það verk með höndum að styrkja ýmsar nútíma framkvæmdir á sviði sjávarútvegsins og gera sjálf ýmsar tilraunir í þessa átt. Þegar maður athugar reikninga fyrsta ársins,ber lítið á styrkjum. Það sést, að sá styrkur, sem greiddur hefir verið af n., er aðeins rúmar 19. þús. kr. En af því að ég finn ekki neinstaðar í reikningunum kostnað við að gera kvikmynd í þágu sjávarútvegsins, þykir mér líklegt, að sá kostnaður sé innifalinn í þessari upphæð. Og þá er lítið eftir annað en styrkur til karfaveiða, 5660.25 kr. Þessi kvikmynd er á reikningum sama árs talin á 10495.46 kr., en á eignareikningi næsta árs er hún talin á 100.00 kr. Það hefir orðið mikið verðfall á þessari dýru eign. En það er ekki svo undarlegt. Hún átti að notast til þess að útbreiða þekkingu á íslenzkum sjávarútvegi, sennilega bæði aflabrögðum landsmanna og verkun og hagnýtingu fiskjarins. Til þess var fengin sérfræðingur; hann mun hafa verið frá Þýzkalandi, einhver kvikmyndatöku-prófessor, eða dósent kannske. En verk haus eru þessi, að í myndinni er ekkert til, sem kemur sjávarútveginum við. Mestur hluti hennar er af samkvæmislífi á hótel Borg. Og þetta átti að útbreiða þekkingu á sjávarútvegi Íslendinga. Það hefðu líklega þurft að vera 9 menn í n. til þess að það hefði getað orðið eitt atriði í myndinni úr sjávarútvegnum, þó ekki hefði verið nema mynd af formanni n„ því myndin af honum lítur betur út en myndin af verkum hans. Það er bezt að halda áfram með þessa mynd, sem hér er dregin upp í reikningunum af störfum n. Þar ber mest á einskonar braski og svo stjórnarkostnaði eða rekstrarkostnaði. En það er vitanlegt, að það var ekki á það minnzt einu orði, að þessi n. færi að hafa með höndum neitt brask. Hún átti aðallega að vera til þess að styrkja þá menn, sem hafa vit á og framtak til að gera ýmsar nýjungar á sviði sjávarútvegsins. En hér sést, að n. hefir aðallega buslað í hraðfrystingu. Hún hefir sent fisk til Póllands, og það virðist hafa gengið bærilega, því tekjur sjást engar, en gjöldin hafa verið 44721.86 kr. og annar kostnaður 28247.82 kr., samtals 72969.68 kr. Þetta er ekki alveg frádráttarlaust, því upp í þetta hafa komið 1778.66 kr., og þá eru eftir 71191.02 kr. Þetta er nokkuð risavaxið í sambandi við það, sem n. hefir varið til styrktar mönnum til nýbreytni í þessum atvinnurekstri. Þá kemur árið 1936. Þá er veittur styrkur, sem virðist vera talsvert meiri, þ. e. a. s. ef talið er með það, sem n. hefir látið af mörkum til Þórsleiðangursins til sjómælinga og rannsóknar fiskimiða. En það var samþ. hér á Alþingi, að ríkið léti gera þetta. Til þessa hefir n. varið 22 þús. kr. Alls eru þá styrkirnir um 59 þús. kr. En þá er ekki hraðfrystibraskið alveg úr sögunni, því það ár hefir n. sent hraðfrystan fisk til Ameríku. Á þessum fiski virðist hafa orðið 42 þús. kr. tap. Og í viðbót við þetta hefi ég heyrt, að n. hafi sent, og það er víst, að hún sendi fisk á yfirstandandi ári til Ameríku. Og sagt er mér, að fiskurinn hafi ekki gert betur en að borga kostnaðinn og muni hafa tapazt allur, og er það tap um 100 þús. kr. Ég veit ekki, hvort það finnst nokkur maður í útgerðarstétt eða fiskimannastétt, sem telji, að afrek fiskimálanefndar svari til þeirra stóru orða, sem höfð voru víð stofnun n. Og víst er um það, að ef fiskeigendum hefði farið svipað ár hendi þeirra starfsemi og þetta, þá mundi það ekki hafa verið talið hrósvert um það, hvað n. að öðru leyti hefir afrekað á yfirstandandi ári, er ekki kunnugt, því hún hefir enga skýrslu gefið út. En þessi tvö ár, sem reikningarnir ná yfir, hefir n. fengið, eftir rekstrarkostnaðinum, í sinn sjóð frá fiskeigendum og ríkissjóði 340 þús. kr. rúmlega. En það er ekki fundið, að farið hafi í styrki meira en 78 þús. og svo er ekki skýrsla nema að litlu leyti yfir það, til hvers þessir styrkir hafa farið. Þessi afrek n., sem hægt er að sjá af reikningunum, mæla að minn viti ákaflega slælega með því, að þetta þing, sem nú situr, fari að leggja fram yfir ½ millj. kr. til að láta þessa n. fara með. Það lítur út fyrir, að hún muni aðallega verja því í misheppnað brask, og þó hún kunni að segja sér til málsbótar, að það séu tilraunir á ýmsri nýbreytni, þá er það víst, hvað snertir hraðfrystifiskinn, sem sendur var til Ameríku, að þar var um kapphlaup að ræða við fiskeigendurna sjálfa, en með þeim árangri, sem ég hygg. að enginn muni í móti mæla, að sé með mestu endemum. Ég hefi á það minnzt, að það verði ekki fundin mjög mikil nýbreytni hjá n. eða að hún hafi styrkt mikla nýbreytni, og fer ég ekki frekar út í það vegna þess, að hv. þm. Snæf. hefir sýnt óhrekjanlega fram á, að það, sem n. hefir verið að káka við, hefir ekki verið nein nýbreytni; það hafa verið hlutir, sem áður hefir verið byrjað á og n. vasazt inn í, oftast nær með leiðinlegum árangri. En það eru fleiri vitnisburðir til um afrek n. og hversu mikils styrks þeir menn, sem bezt hafa vit á, vænta af n. fyrir þessa miklu atvinnugrein. Það hefir komið til kasta þeirra manna, sem aðallega hafa byggt upp sjávarútveginn hér og standa undir honum, sem sé útgerðarmanna og annara fiskeigenda, að segja sitt álit á þessari n. Það má vel segja það, að þeir menn hér á þingi, sem eru viðriðnir sjávarútveginn, hafi ekki umboð til að fella dóm fyrir hönd fiskeigenda yfir störfum þessarar n. En það hefir fengizt tækifæri til að fá þeirra álit fram í þeirra eigin hóp. Og ég vil vitna í það, sem hv. þm. Snæf. minntist á áðan, að félag fiskeigenda á Íslandi hefir haft málið til meðferðar á sérstökum fundi og sagt álit sitt um það, sem n. hefir afrekað og vonir standa til, að hún muni afreka í framtíðinni. Á fundi, sem fiskeigendur héldu hér í Reykjavík 3.–4. apríl 1936, var samþ. með yfirgnæfandi meiri hl. fundarályktun, sem ég, með leyfi hæstv. forseta, vil lesa hér upp: Aukafundur S. Í. F. lítur svo á: 1. Að fiskimálanefnd hafi unnið fisksölunni tjón og álitshnekki með afskiptum af fisksölunni til Norður-Ameríku. 2. Að stj. S. Í. F. geti annazt flest störf n. því nær kostnaðarlaust, og sé betur til þess treystandi að leysa þau vel af hendi. Skorar fundurinn á Alþingi að láta fiskimálanefnd hætta störfum nú þegar, og ráðstafa verkefnum hennar eins og lagt er til í frv., sem nú liggur fyrir Nd. Alþingis (þskj. 51)“. - En það var frv. til l. um að fresta framkvæmd fiskimálanefndar og leggja verkefni hennar sumpart undir ríkisstj. og sumpart undir fisksölufélagið. Ennfremur samþ. þessi fundur hér aðra ályktun, sem ég ætla einnig, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp: „Fundurinn telur eðlilegt, að framkvæmdarstjórar S. Í. F. sjái um sölu á öllum fiski, sem félagsmenn þurfa að láta selja fyrir sig, í hvaða ástandi sem hann er. Einnig telur fundurinn, að framkvæmdarstjórar félagsins hafi bezt skilyrði til að leysa söluna vel af hendi og með hóflegum kostnaði fyrir fiskelgendur. Felur því fundurinn stj. að undirbúa og leggja fyrir næsta aðalfund þær breyt. á félagslögunum, að S. Í. F. skuli sjá um sölu fiskframleiðslu félaga sinna, í hverju verkunarástandi sem hann er“. Og síðan hefir það gerzt, að þetta félag, S. Í. F., hefir sett þetta inn í l. sín. Það, sem veldur því, að S. Í. F. lítur svona á, að n. hafi yfirleitt ekki unnið útgerðinni gagn og að fisksölusambandið standi betur að vígi að leysa verkið vel af hendi heldur en n., stafar af því, að fyrst og fremst hefir sölusambandið yfir miklu fjölbreyttari reynslu og kröftum að ráða í þessum efnum en fiskimálan., og í öðru lagi er eðlilegast, að allsherjar félagsskapur fiskeigenda hafi með þessi sölumál og tilraunir vegna útvegsins að gera. Það er miklu eðlilegra, að hann taki að sér þetta verk en einhver n., sem skipuð er af handahófi og kannske pólitískt. Í þriðja lagi stafar þetta af því, að fiskeigendur hafa séð, hvernig geysifé fór í súginn hjá þessari nefnd, en hafa hinsvegar ekki þótzt sjá árangur sem telja mætti verulegan, til framdráttar fyrir útgerðina. Ég þykist sjá, að hæstv. forseti lítur á klukkuna. Mér er sama, þó að ég skipti ræðu minni. [Frh.]

*Pétur Ottesen: Ég á hér á þskj. 159 brtt. við frv. þetta, sem er í samræmi við þá skoðun, sem ég lét í ljós við 2. umr. þessa máls hér í hv. deild, að ég teldi tryggilegri afgreiðslu þessa máls á þeim grundvelli, að þeim vátryggingarfélögum, sem nú starfa, yrði gefinn frestur til þess að starfa áfram á sama grundvelli og nú, þar til sýnt væri, hvaða kjör vátryggingarfélög stofnuð á grundvelli þessa frv. hefðu að bjóða. Þetta virðist og vera þeim mun sjálfsagðara. þegar þess er gætt, að nær öll vátryggingarfélögin úti á landi munu hafa óskað þess að fá að starfa áfram og jafnframt andmælt því að ganga undir ákvæði frv. þessa. Það mun aðeins eitt vátryggingarfélag hafa látið í ljós samþykki sitt við frv., en þó með því skilyrði, að gerðar yrðu á því nokkrar breytingar. Hinsvegar er t. d. vitað, að komið hafa mjög ákveðin tilmæli frá vátryggingarfélagi Vestmannaeyja, um að verða undanþegið ákvæðum frv. þessa, ef að lögum verður. Auk þessa er það kunnugt, að útgerðarmenn í þeim kauptúnum, þar sem ekki eru til vátryggingarfélög, en menn hafa tryggt báta sína hjá öðrum vátryggingarfélögum, óska eindregið að fá að halda áfram þeim vátryggingum, sem þeir hafa nú, a. m. k. á meðan ekki sé útséð um, að það fyrirkomulag, sem í frv. felst, sé öruggara. Með tilliti til þessa hefi ég flutt brtt. um, að sett verði inn í frv. ákvæði til bráðabirgða, sem undanþiggi vátryggingarfélög um 5 ára skeið að ganga undir ákvæði þessara laga, og að þeir einstaklingar, sem vátryggt hafa báta sína í innlendu vátryggingarfélagi fái að halda því áfram. Með þessu er því alls ekki gengið í berhögg við aðaltilgang þessara laga, sem sé að bátar séu almennt vátryggðir. Á öðru þskj. hefir komið fram brtt., sem gengur í svipaða átt og þessi brtt. mín, en tekur aðeins útyfir annað atriði hennar, nær ekki til þeirra, sem vátryggja í öðrum vátryggingarfélögum en bátavátryggingarfélögum. Ég býst við, að samkomulag náist um að taka till. þessa aftur. Þá er annar liður brtt. minnar. Hann gengur út á það, að skyldutryggingin falli ekki á opna vélbáta hinn sama tíma og undanþágan í fyrri lið till. er miðuð við, eða 5 ára bil. Brtt. þessi er miðuð við það, að til eru lög um vátryggingu opinna vélbáta, sem ekki eru nema 2 ára gömul, og því ekki fengin reynsla fyrir því ennþá hvernig þau muni reynast. Mér er ekki heldur kunnugt um, að frá bátaeigendum hafi komið fram óskir um breyt. á þessum lögum, eða umkvartanir um, að þeir geti ekki notfært sér þau, að svo miklu leyti, sem ástæða þykir til að tryggja opna vélbáta. Annars er það nú svo, að samkv. ákvæðum frv. þessa, þá er bátatrygging hinna opnu vélbáta alltakmörkuð, þar sem ekki á að bæta tjón á þeim, nema ef þeir farast og fyrir þeim skaða, sem á þeim kann að verða, ef þeir nauðlenda. En nú er því þannig háttað um útgerð opinna vélbáta, a. m. k. hér við Faxaflóa, að þeir eru lítið notaðir nema um sumartímann, þann tíma ársins, sem sjósókn að öllum jafnaði er hættuminnst, og því sízt hætta á, að bátarnir skemmist. Er vátryggingin á þeim því ekki mjög mikils virði. Það kann að þykja nokkur bót, að í frv. eru ákvæði um, að ef bátur liggur fyrir festum um nokkurn tíma, þá skuli heimilt að endurgreiða eitthvað af iðgjaldinu, en þetta er ekki ákveðnara en það, að í 32. gr. frv., sem þessi heimild er í, er hvergi sagt, hvað þessar ívilnanir megi vera miklar handa bátaeigendum, sem ekki nota báta sína nema lítinn tíma ársins, því að alltaf á þó einhver trygging að vera á bátunum. Að þessu athuguðu fæ ég ekki annað séð en að það sé sanngjarnt, að þar sem lögin um tryggingu opinna vélbáta eru til, og ekki eldri en tæpra 2 ára, þá megi nota þau ennþá um 5 ára bil a. m. k., og því sé rétt að heimila þessa undanþágu.

*Sigurður Kristjánsson: Ég skal byrja á því að geta þess, að fyrir 3–4 árum var borið fram frv. um tryggingarfélög fyrir opna vélbáta, og mun það líklega vera upphaf þessa máls. En þá stóð þannig á, að nær allur hátafloti landsmanna, þessarar tegundar, var nær ótryggður; var þetta þó ekki óverulegur hluti þeirrar tryggingar, sem var fyrir lánum útgerðarinnar. Að bátarnir voru ótryggðir, stafaði af því, að vátryggingarfélögin neituðu að tryggja þá, nema með þeim kjörum, sem eigendurnir sáu sér ekki fært að hlíta. Alls munu þá hafa verið tryggðir 9–10 bátar. Upp úr þessu varð svo það, að sett voru lög um, að stofna skyldi vátryggingarfélög, sem áttu að vera bundin við takmörkuð svæði, sem ákveða átti svo í sameiningu af stjórninni, Fiskifélaginu og hlutaðeigendum. Félög þessi áttu svo að geta endurtryggt, og var til þess ætlazt, að Fiskifélagið gengist fyrir um stofnun þeirra. Hvernig stofnun félaganna gekk, vissi ég ekki, fyrr en hæstv. atvmrh. lýsti því yfir, að þetta hefði ekki tekizt, og má vel vera, að ekki hafi verið gerðar nægar tilraunir um stofnun félaganna. Annars býst ég við, að hæstv. ráðh. hafi þótt þetta fyrirkomulag of erfitt í framkvæmd og því gripið til þess að koma með till. um að skyldutryggja alla vélbáta. Frv. er samið í samráði við stjórn Fiskifélagsins o. fl. Hlutverk sjútvn. hefir verið það, að koma frv. á framfæri og vinna að ýmsum breyt. á því. Um það atriði, hvort skyldutrygging skuli vera á öllum vélbátum landsins, hefir n. ekki tekið ákveðna afstöðu, en hinsvegar býst ég við, að meiri hl. hennar sé því fylgjandi. Enda þótt sjútvn. hafi haft frv. þetta til athugunar heilt þing, þá er hún samt enn að koma fram með ýmsar breyt. á því, sem sumpart eru frá vélbátaeigendum og sumpart frá vátryggingarfélögunum. Við 2. umr. málsins voru nokkrar af þessum breyt. samþ., en þó var ein felld, sem ég álít mjög mikilsverða, en það var brtt. um að heimila bátaábyrgðarfélögum að hafa meira en 15 þús. kr. á eigin ábyrgð af tryggingarupphæð hvers skips, en í frv. er þetta bundið við 15 þús. kr. Ég var flm. að þessari till. og hv. þm. Ísaf., að þessi upphæð skyldi færð upp í 25 þús. kr. Nú gátum við ekki tekið upp þessa till. óbreytta, en viljum nú koma á málamiðlun og færa þetta hámark í 20 þús. kr. Ég er sannfærður um, að það er ekki fullnægjandi, en þó breyt. til bóta. Ég vil leyfa mér að mælast eindregið til þess, að hv. þdm. taki þetta mál til miklu gaumgæfilegri íhugunar en ég hygg, að þeir hafi gert við 2. umr. Það er sem sé vitað, að þau félög, sem hafa verið starfandi og eru nú, hafa einna mest öryggi í því að geta staðið í skilum og safnað sjóðum í því að geta tryggt nokkuð stór skip, því að sú er reynsla þeirra, að þeim skipum fylgi tiltölulega langminnst áhætta. Að þau leyfi sér ekki að tryggja þessi skip fullt, stafar af því, að þau mundu ekki ráða við þessar stóru upphæðir, ef skipið færist, því að til munu nú vera vélskip, sem eru tryggð fyrir upp í 60 þús. kr., og sama reynsla og hjá vélbátaábyrgðarfélögunum hefir orðið hjá Samtryggingunni. Það sagði mér fyrrv. forstjóri, að félagið hefði haft langmest upp úr stærstu skipunum, og það er ekki fyrir það, að hærra hundraðsgjald sé borgað af þeim, heldur vegna þess, að á þeim verða nærri því engir skaðar. Þetta er eðlilegur hlutur. Það er vitanlegt, að fyrst og fremst hirða menn miklu meira um stór skip, að sjá þeim borgið á hverjum tíma, því að þar er meira í húfi, stærri áhöfn á þeim og sjaldgæfara, að þau séu yfirgefin, og svo er það, að burðarmikil skip eru yfirleitt í minni hættu fyrir skemmdum eða fyrir því að farast alveg. Ég er mjög hræddur um, að ef félögunum er gerður þarna mjög þröngur skór, þá leiði til þess, að þau standist ekki fjárhagslega, tekjur þeirra verði tiltölulega litlar, en þau koma til með að hafa ábyrgð á þeim hluta skipastólsins, sem mestar skemmdir verða á, og það leiddi til þess, að iðgjöldin yrðu hærri og hærri, til stórtjóns fyrir útgerðina í heild, og ég er sannfærður um, að markið ætti að vera 25–30 þús. kr., og ætti sennilega að heimila að tryggja a. m. k. að hálfu allt upp í 60 þús. kr. tryggingu, og í eigin tryggingu helming, allt upp í 60 þús. kr. En af þeim ástæðum, sem ég hefi þegar lýst, að till. um 35 þús. er fallin og ekki álitlegt að bera fram till. um hækkun upp í 30 þús. kr. fyrir þeim, sem runnu fyrir 25 þús. kr., og því höfum við hv. þm. Ísaf. komið okkur saman um að flytja þessa miðlunartill. um, að félögin megi hafa í eigin tryggingu allt að 20 þús. kr. Svo eru á þskj. 149 brtt. bæði frá n. í heild og líka frá hv. þm. Ak. og mér. Brtt. n. er við 8. gr., um að við 6. málsl. bætist: „nema veðhafa í vátryggðu skipi“, - en málsgr. er um það, að ekki megi á fundi félaga fela öðrum umboð, nema þeim, sem eru sjálfir félagar, en við viljum gera þá undantekningu, að megi gefa það þeim, sem veð hafa í skipi. Getur það komið sér vel. Ég veit, að þannig hagar til, að fundir eru yfirleitt haldnir þar, sem eru lánsstofnanir. og þær hafa veðin, og oft er það kannske svo, að eigendur skipanna eiga óhægt með að mæta, en vilja gjarnan fela það þeim, sem mest eiga í húfi og bezt skyn bera á, hverja þýðingu veðið hefir, en það eru veðhafarnir. Hér er einnig brtt. frá hv. þm. Ak. og hv. þm. N.-Þ. um að orða þetta öðruvísi, og læt ég mig engu skipta, hvort orðalagið er viðhaft, en vil mælast eindregið til, að d. gangi inn á brtt. Þá er á þessu sama þskj. brtt. við 31. gr. Sú brtt. er um að fella burt síðari málsl. málsgr., en þessi málsgr. er svona: . „Iðgjöld og virðingargjöld má taka með lögtaki, og hvíla þau á hinum vátryggðu skipum og ganga fyrir öllum öðrum veðskuldum í 2 ár frá gjalddaga þeirra að telja. Þó skal stjórnin gefa veðhafa kost á að greiða hið vangoldna iðgjald, áður en hún upphefur trygginguna“. Þessi málsl. verður að falla burt, bæði af því, að hann á ekki þarna við, og líka af því, að þarna getur ekki verið um það að ræða að upphefja tryggingu, þar sem skuldatrygging er. Þetta er því meinloka og leiðinlegt fyrir okkur nm. að hafa ekki séð það fyrr, en við því er ekkert hægt að gera nema að sníða hana burt. Þá er á þessu sama þskj. brtt. frá hv. þm. Ak. og mér. Hún er við 2. gr. og á þá lund að bæta aftan við 1. málsgr.: „Heimilt er þó þeim bátaábyrgðarfélögum, sem starfandi eru, þegar lög þessi öðlast gildi, að halda þeim umdæmistakmörkum, sem þau nú hafa, ef þau óska þess“. Þetta stafar af því, að í frv. er svo fyrir mælt, að umdæmin skuli ákveðin af Fiskiféfélagi Íslands í samráði við skipeigendur, en ráðh. sker úr, ef ágreiningur verður. M. ö. o., þetta getur orðið, og verður sennilega í mörg skipti svo, að ráðh. ákveður þessi takmörk og stendur kannske á móti vilja félaganna sjálfra. Að hætta er á ágreiningi þarna, stafar af því, að það er ákaflega mismunandi, hvað mikil áhætta er að tryggja báta, eftir því, hvar þeir eru skrásettir, og búast má við, að félögin, sem fyrir eru, vilji ekki auka áhættu sína með því að bæta við sig svæðum, sem alræmd eru fyrir, hversu lítið öryggi er þar fyrir skip. Nú er það svo, að telja má, að starfsemi þeirra félaga, sem nú eru til, hafi unnið mikið til þjóðnytja í því að auka öryggi verðmæta í landinu, og þau eru búin með ráðdeild og mikilli vinnu og fyrirhöfn að móta þennan félagsskap og koma sér upp allverulegum sjóðum og vinna sér traust bæði hjá lánsstofnunum og líka hjá ábyrgðarfélögum, sem þau endurtryggja hjá. Það er því ekki nema sanngjarnt að fara með allri lipurð og réttsýni að þessum félögum og rýra ekki þeirra starfsskilyrði né heldur baka þeim skapraun eða gera þessa nýju löggjöf tortryggilega í þeirra augum. Þess vegna finnst okkur sanngjarnt, að þau megi ráða hvort þau auka við starfssvæði sitt eða ekki. Ég held, að um þetta geti ekki orðið ágreiningur, því að ég held, að inn á þetta verði gengið, bæði af baktryggingarfélögunum, Fiskifélagi Íslands og ríkisstjórn, þó að engin lagaákvæði séu til um það, en þá er útlátalaust að veita félögunum þessa tryggingu. Ég vil þess vegna mæla mjög eindregið með þessari till. Nú hefir hv. þm. Borgf. flutt till., sem gengur í sömu átt, og eins og hann sagði, þá er þar gengið nokkru lengra. Hann bjóst við, að við mundum vilja taka aftur okkar till. En ég geri ráð fyrir, að hans till. verði borin upp fyrr, þar sem hún gengur lengra, og verði hún samþ., þá er þessi till. óþörf. En verði hún felld, þá er nauðsynlegt, að þessi till. komi til atkv., og því held ég, að ekki sé ástæða til að taka hana aftur, en ég mundi telja hana óþarfa, ef brtt. hv. þm. Borgf. yrði samþ.

Frsm. (Finnur Jónsson) Hv. 6. þm. Reykv. hefir gert ýtarlega grein fyrir undirbúningi þessa máls og ennfremur brtt. sjútvn. undir 1. lið á þskj. 149, og svo þeirri till., sem við flytjum í sameiningu um að hækka það lágmark, sem er í frv., að félög megi hafa í eigin ábyrgð allt að 20 þús. kr. - Ég vil taka undir það með hv. þm., að málið hefir fengið óvenjulega góðan undirbúning hjá Alþingi, þar sem það hefir verið í athugun hvað eftir annað hjá sjútvn., og þetta er í raun og veru þriðja þingið, sem sjútvn. fjallar um málið og hefir gert mjög miklar breyt. á frv. til bóta frá því, sem það var upphaflega, þannig að segja má, að teknar hafi verið til greina allar þær kröfur, sem fram hafa komið í málinu og sanngjarnt þótti að taka tillit til. Um þær till., sem hér liggja fyrir frá hv. þm. Borgf., vil ég segja, að eins og þær eru orðaðar, mundu þær að öllu leyti eyðileggja framkvæmd l., þannig að Alþingi gæti alveg eins vel látið vera að samþ. þessi l. eins og að samþ. brtt. hv. þm. Borgf. Það er vitanlegt, að ef ætti að fara að gefa hinum starfandi félögum undanþágu til 5 ára frá því að taka þátt í slíkum félagsskap, og auk þess ætti að gefa vélbátaeigendum, sem hafa tryggt báta sína hjá öðrum félögum en Samábyrgðinni, 5 ára undanþágu, þá er alveg sýnilegt, að samþykkt þessara lagafrv. yrði gersamlega þýðingarlaus. Nú er að vísu ekki gert ráð fyrir neinskonar samábyrgð í þessum félögum, heldur að hvert félag hafi sitt ákveðna svæði til þess að starfa á, en aftur á móti verði skylda félaganna að vátryggja hjá samábyrgð Íslands fyrir fiskiskip. En ef samábyrgðin á að missa jafnmikið og gert er ráð fyrir í brtt. hv. þm. Borgf., þá yrði þessi bátatryggingarstofnun, sem annars gæti orðið stór og sterk með því að fá alla báta í hana, ekki nema nafnið tómt, og augljóst, ef brtt. hans yrði samþ., mundi það eyðileggja þetta mál, sem hefir verið rækilega undirbúið, fyrst af stj., síðan endurskoðað af erlendum vátryggingarfélögum og athugað af sérstakri n. frá Fiskifélaginu og gerðar á því margar breyt. til bóta, svo að frv. má teljast vera komið í það horf, að vel viðunandi ætti að vera fyrir þá, sem skipta við þennan félagsskap, að afgr. það í því formi, sem það nú hefir. Það, sem gefur miklar vonir um, að hér sé mikið hagsmunamál fyrir sjávarútveginn, er sá árangur, sem náðst hefir hjá þeim vátryggingarfélögum, sent undanfarið hafa starfað hér á landi. Það er kunnugt um elzta vátryggingarfélagið í Vestmannaeyjum, að það hefir á þessum 75 árum, sem það hefir starfað, safnað um 300 þús. kr. í sjóð, og þó eru iðgjöld hjá þessu félagi sennilega lægri en þau iðgjöld, sem menn eiga yfirleitt við að búa fyrir tryggingar á vélbátum sinum. því virðist augljóst, að rétt sé og sjálfsagt og mikið hagsmunamál fyrir sjávarútveginn að lögbjóða skyldutryggingu á vélbátum, því að ekki er ástæða til að ætla, að ekki fari á sama hátt með önnur vélbátatryggingarfélög, og þá er með tímanum safnað hér sjóðum, sem yrðu undirstaða ýmissa framfara viðkomandi verstöðva. Um till. þá, sem hv. þm. Ak. og hv. 6. þm. Reykv. flytja á þskj. 149, II, vil ég láta það álit mitt í ljós, að sú till. er að vísu ekki eins skaðleg og till. hv. þm. Borgf., en gengur þó heldur í þá átt að rýra gildi þessa frv., þar sem núv. vátryggingarfélögum yrði leyft að hafa sama vátryggingarsvæði, og þá yrðu undanskildir þeir staðir, þar sem erfitt hefir verið að fá vélbáta vátryggða. Ég teldi mjög miður farið, ef sú till. yrði samþ., þó hún sé ekki eins skaðvænleg og till. hv. þm. Borgf. Ég vil benda á, að þótt svo kynni að vera, að ákveðið yrði að bæta við vátryggingarfélög einhverju áhættusvæði, sem þau hafa ekki viljað taka með í tryggingar áður, þá er þar með ekki gengið á rétt þessara félaga, því að í 31. gr. 2. málsgr. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þar, sem sérstaklega stendur á að dómi atvinnumálaráðuneytisins og Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum, skal heimilt að ákveða iðgjöldin með hliðsjón af því áhættusvæði, sem skipinu er ætlað að vera í förum um“. Þarna er m. ö. o. sleginn sá varnagli, að ekki kemur til mála, að lagðir verði einhverjir óþarfa baggar á herðar núv. vátryggingarfélögum og fullkomlega gengið frá því, að þeirra hagsmunum sé að öllu borgið, þó að við þau kunni að verða bætt einhverju nýju áhættusvæði. Ég vil svo eindregið mælast til þess, að þessar tvær brtt. verði felldar, í fyrsta lagi brtt. hv. þm. Borgf. og í öðru lagi brtt. hv. þm. Ak. og hv. 6. þm. Reykv., því að þær mundu hvor um sig verða til mikils tjóns fyrir þessi l. í framkvæmdinni.



Sjútvn. hefir, eins og áður er fram tekið, borið fram á þskj. 149 tvær brtt., og eru þær brtt. að vísu ekki þannig, að þær skipti miklu máli. Ég vil þó taka fram viðvíkjandi þessum brtt., að ég var af sérstökum ástæðum ekki viðstaddur á nefndarfundinum, þegar um þessi atriði var talað. Við hv. þm. Ak. höfum á öðru þskj. borið fram brtt. við 8. gr., sem fer í sömu átt og fyrri brtt. n., en er með öðru orðalagi, og ég vil beina þeirri ósk til þeirra, sem að brtt. sjútvn. standa, að taka aftur brtt. á þskj.149 við 8. gr., því að hún nær ekki fyllilega því, sem um er að ræða. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp það ákvæði 8. gr., sem hér um ræðir. Það er þannig: „Eigi má fela utanfélagsmönnum að fara með umboð á fundum“. Svo gerir brtt. á þskj. 149 ráð fyrir, að aftan við þessa málsgr. bætist: „nema veðhafa í vátryggðu skipi“. Vitanlega er ekki meiningin með þessari till. að gefa öllum veðhöfum í skipunum rétt til að geta farið með slík umboð, þó að brtt. sé þannig orðuð. Þess vegna höfum við hv. þm. Ak. komið með brtt. sama efnis, en þannig orðaða, að hún verður ekki misskilin. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 149,l, þá var ég nú að athuga hana lítilsháttar og vil aðeins skjóta því til hæstv. forseta, hvort sú brtt. geti komið til atkv. hér, með tilliti til atkvgr. við 2. umr. Mér hefir ekki dottið það í hug fyrr en nú á síðustu stundu, en vel má vera, að svo sé. Það er brtt. á þskj. 149 a, I. 2. liður. Þeir hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Ísaf. hafa borið fram á þskj. 164 brtt. við 2. umr. sama efnis, sem sé að hækka tryggingarhámarkið úr 15 þús. kr. upp í 25 þús. Hún var felld, en nú koma þeir með brtt. um, að það skuli vera 20 þús. Rökin á móti brtt. við 2. umr. voru þau, að það mundi auka um of á áhættu félaganna að hafa takmarkið svona hátt, og ég tel, að þetta hámark, 20 þús., sé líka of hátt. Þess vegna er ég einnig á móti þessari brtt. á þskj. 164, og ég hygg, að ekki sé heldur meiri hl. fyrir henni í sjútvn. Þá eru brtt. á þskj. 159. Þær eru tvær. Sú fyrri er þess efnis, að undanþegin séu skyldutryggingu í 5 ár þau vátryggingarfélög, sem nú eru starfandi í landinu, svo og þeir vélbátaeigendur, sem nú hafa vátryggt báta sína í innlendu vátryggingarfélagi, en í seinni brtt. er ennfremur kveðið svo á, að um jafnlangan tíma skuli undanþegnir skyldutryggingu eigendur opinna vélbáta. Mér finnst, að ef þessar brtt. verða samþ., sé það rétt hjá hv. þm. Ísaf., að tryggingarnar verði um næstu 5 ár þýðingarlitlar. Það yrði ekki fullt gagn af tryggingunum með svona viðtækum undanþágum. Skyldutryggðir yrðu bara þeir, sem nú eru óvátryggðir. Brtt. 149,II, frá hv. þm. Ak. og hv. 6. þm. Reykv., er um það, að ef starfandi bátaábyrgðarfélög óska þess, megi þau halda þeim umdæmistakmörkum, sem þau hafa nú. Þessi till. er byggð á því, að frá sumum starfandi vátryggingarfél. hafa komið tilmæli um, að þessi löggjöf yrði ekki samþ., og munu þeir, sem í fél. eru, vera hræddir um, að umdæmið verði fært út. Þau rök, sem a. m. k. eitt félag, í Vestmannaeyjum, færir fyrir mótmælunum, eru, að starfsemi félagsins hafi gengið vel og iðgjöld séu orðin lág. Ég hygg, að ekki sé ástæða til þessa ótta, og að ekki séu líkindi til, að þetta yrði fært út, þegar gengið verður endanlega frá löggjöfinni. Ég hygg, að það megi til sanns vegar færa, að þetta mál hafi legið svo lengi fyrir þinginu og sé svo vel undirbúið af ríkisstj., sjútvn. og sérfræðingum, að ekki ætti að vera ástæða til að fresta samþykkt laganna.



Herra forseti! Hér liggja fyrir nokkuð margar brtt., og er búið að reifa þær. Ég skal ekki þreyta hv. d. með langri ræðu, en þar sem veitzt hefir verið að till., sem ég er meðflm. að, verð ég að segja nokkur orð. Form. sjútvn., hv. þm. Ísaf., lagði þann dóm á brtt. hv. þm. Borgf., að þær mundu raska gildi l., og réð d. frá því að samþ. þær. Sami hv. þm. lét þann dóm falla um brtt. 149,II, að sú till., væri slæm, en þó ekki eins slæm og hin. Þessum ummælum verð ég að mótmæla. Það er einkennilegt, þegar sami hv. þm. rökstyður gildi l. með því, hvernig þessum vátryggingarfél. hafi farnazt, sérstaklega fél. í Vestmannaeyjum, sem er búið að starfa í 75 ár og hefir safnað í sjóð á 4. hundrað þús. kr. Það hefir líka getað fært niður iðgjöldin. Þetta eru sterk rök, og hv. þm. viðurkennir það. En þegar við viljum lofa fél. að halda áfram, þá vendir hv. þm. sínu kvæði í kross. Mín till. er byggð á því, að heimila þessum 2 fél., sem hefir farnazt svo vel, að halda áfram starfsemi sinni, og mér þykir hart, þegar sú sanngirniskrafa er dæmd óalandi og óferjandi. Till. er mjög meinla. s, og allir hv. þm. hljóta að sjá, að hún getur ekki raskað framkvæmd l. eða fjarlægt það takmark, sem verið er að keppa að, að koma á skyldutryggingu í landinu. Hún mun miklu fremur skapa frið og ánægju landsmanna með þessi l. Um aðrar brtt. þarf ég litið að tala. Hv. þm. N.-Þ. hefir skýrt brtt. okkar á þskj. 158, en hún er eiginlega hara orðabreyt. Þá er brtt. á þskj. 164. Hv. þm. Ísaf. og hv. 6. þm. Reykv. stóð að till. hér á dögunum um að hækka upp í 25 þús. kr. hámarksupphæðina, sem félögin mega hafa í eigin ábyrgð á einu skipi. Sú till. var felld með 15:3 atkv. Nú hafa hv. þm. viljað fara miðlunarleið og leggja til í brtt. 164, að upphæðin sé hækkuð úr 15000 í 20000 kr. Ég sé nú ekki, að mikill munur sé þar á, og vil halda fast við 15 þús. kr.



Tveir hv. þm. hafa sagt, að ef till. mínar yrðu samþ., væri kippt fótum undan frv., svo að ekki yrði úr framkvæmdum. Það er ótti við óvinsældir þessarar löggjafar, og annað ekki, sem liggur á bak við slík andmæli. Ég hygg, að svo sé löggjöfin farsællegust, að hún eigi einhvern hljómgrunn hjá landsmönnum. Ég held því, að í andmælum hv. þm. felist fremur gagnrýni á frv. en röksemdum mínum. Ég mun ekki fara fleiri orðum um þetta. Ég legg mínar till. á vald hv. d., en ég vil benda á, að það mun vera bezt á hverjum tíma að samþ. þær till. einar, sem vitað er um, að séu þannig, að þeir, sem við þær eiga að búa, hljóti af þeim stuðning.



Ég hefi litlu við að bæta það, sem ég sagði við 2. umr. Ég vil aðeins taka fram, að það virðist vera skilningur hv. þm. Ísaf., að eignum félaganna gætu bátaábyrgðarfél. ráðstafað eftir eigin geðþótta, en í 10. gr. frv. er ákvæði um, að eignir fél. skuli ávaxta í ísl. bönkum eða sparisjóðum. Ég veit, að bátaábyrgðarfél. Vestmannaeyja hefir lánað fé til hafnargerðarinnar þar. Ef 10. gr. verður samþ., þá eru reistar skorður í l. við því, að hægt sé að nota fé til slíkra framfaramála í viðkomandi héraði. Ég vil því lýsa yfir því, að ég mun greiða atkv. á móti 10. gr. frv., en með till. hv. þm. Borgf.



Það eru aðeins nokkur orð út af ummælum hv. þm. Ak. um, að ég geri ekki ráð fyrir, að félögin fái að halda áfram umdæmistakmörkum sínum. En ég hefi bent á, að ef þyrfti að breyta umdæmistakmörkunum, þá væri séð fyrir því, að ekki yrði gengið á rétt félaganna, þar sem heimilað er í 31. gr. að ákveða sérstök iðgjöld með hliðsjón af áhættusvæðum, og þarf ekki að svara því frekar. Hv. þm. Borgf., sem taldi, að ástæða mín til að vera á móti hans till., væri ótti við óvinsældir l., vil ég svara því, að hans till. myndi eyðileggja framkvæmd l. í 5 ár, en ef ástæða er til að afgreiða lögin nú, þá er líka ástæða til að vera á móti því, að framkvæmd þeirra sé frestað í 5 ár. Ég álít, að sjávarútveginum sé fyrir beztu, að 1. verði afgr. nú og komi til framkvæmda strax.

*Bergur Jónsson: Ég vil taka undir það, að brtt. hv. þm. Borgf. eru til þess að kippa grundvellinum undan frv. og hindra það, að skyldutrygging komist á. Hv. 6. þm. Reykv. minntist á till. og sagði, að sjútvn. hefði ekki tekið afstöðu til meginreglu frv. Það er rétt, að það hefir ekki farið fram atkvgr. út af því í sjútvn., hvort koma eigi fram þessari meginreglu í frv. En mér finnst. þegar öll n. flytur frv. einróma og gerir eingöngu þann fyrirvara, að einstakir nm. geti fylgt væntanlegum breyt. á því, að n. hafi tekið afstöðu til þess. Það er því undarlegt, að hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Ak., sem eiga báðir sæti í sjútvn., bera þetta fram. Hv. þm. Borgf. vill hindra meginreglu frv. Ég tók eftir, að hv. þm. Ak. nefndi það ekki, en ég er ekki viss um, hvort hv. 6. þm. Reykv. gerði það. Þeir hafa lagt aðaláherzluna á að fá fram brtt. sína á þskj. 149,II og mæta óskum bátaútvegsmanna um að halda óbreyttum umdæmistakmörkunum. Mér finnst sanngjarnt að ganga að því, og ég heyrði á manni úr Samábyrgðinni, að hann taldi það hættulaust. Hinsvegar er það rétt hjá hv. þm. N.-Þ., að það er varhugavert, úr því að l. eiga ekki að koma til framkvæmda fyrr en 1. júlí 1938, að bátafél. geta komizt á fót fyrir þann tíma. En þetta mætti laga í hv. Ed. Samkv. frv. á að ákveða umdæmin af Fiskifél. í samráði við skipaeigendur. Ég tel líkindi til, að Fiskifél. fari yfirleitt eftir till. skipaeigenda, Svo að ótti hv. þm. Ak. um það atriði er ekki á rökum reistur. Hv. 6. þm. Reykv. taldi, að till. hv. þm. Borgf. um undanþágur frá tryggingunni kæmi til atkv. á undan till. hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Ak. um umdæmin, en það er ekki rétt skilið, því að till. þeirra þm. Ak. og 6. þm. Reykv. er við 2. gr. frv., en till. hv. þm. Borgf. felur í sér bráðabirgðaákvæði, sem mundi hnýtast aftan við frv. Þá er hér brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. Ísaf. um að hækka þá upphæð, sem vátryggingarfélögin mega hafa á eigin ábyrgð í einu skipi, upp í 20 þús. Þetta er miðlunartill., sem ég átti uppástunguna að á sjútvn.fundi, og mun ég fylgja henni. Ég vil leggja áherzlu á, að sé mönnum áhugamál að koma á skyldutryggingu, þá er ekki hægt að samþ. till. hv. þm. Borgf. Ég sé ekki, að tilgangurinn með flutningi þessarar till. geti verið annar en að koma í veg fyrir framkvæmd laganna, eða að hún verði svo gott sem engin, ef þessi till. verður samþ., sem gengur út á það, að fjöldinn allur af vélbátum verðar undanþeginn um 5 ára skeið.

*Garðar Þorsteinsson: Ég skal ekki tefja umr. mikið, en ég sé ekki annað en að það sé misskilningur hjá hv. þm. Ak. og hv. þm. Barð., ef þeir halda, að brtt. á þskj. 149 við 2. gr. frv., um það, að bátaábyrgðarfélög megi sjálf ákveða umdæmistakmörk sín, sé meinlaus till. Ég held, að þessi till. sé ákaflega hættuleg og leiði af sér, að í mörgum tilfellum verði árekstur á milli till. Fiskifélagsins og vátryggingarfélaganna. Afleiðingin af þessari till. yrði t. d. sú, að ýmsar smærri verstöðvar, sem liggja afskekkt, myndu ekki hafa möguleika til að hafa hjá sér sérstök bátaábyrgðarfélög. Þessar verstöðvar eru að því leyti verr settar en aðrar, að bátar þeirra eru í meiri hættu en bátar frá öðrum stöðum, þar sem hafnir eru betri. Það er því ljóst, að einstaka bátaábyrgðarfélög myndu ekki vilja taka báta frá þessum afskekktu verstöðvum í sinn félagsskap, því það eykur mjög áhættu þeirra. En eðlilegt væri, að Fiskifélagið áliti, að slíkar verstöðvar ættu að komast inn fyrir umdæmistakmörk þeirra bátaábyrgðarfélaga, sem fyrir eru, í stað þess að stofna ný, enda virðist mér eðlilegt og í samræmi við það, sem áður hefir verið bent á í þessu sambandi, að vátryggingarfélögin hafi umdæmin nógu stór, þannig að áhættan verði sem dreifðust, en í stað þess virðist það vera meining hv. flm. till. að halda þeim takmörkum, sem nú eru, og um leið gefa óbeint tilefni til þess, að önnur umdæmi haldist minni en ætti að vera. Ég er því eindregið á móti þessari till. Ég vil nefna ákveðið dæmi um þetta. Það er bátaábyrgðarfélag Eyjafjarðar, sem nær yfir Akureyri, Grenivík, Húsavík, Siglufjörð o. fl. verstöðvar við Eyjafjörð, en ekki yfir Ólafsfjörð, sem er í Eyjafjarðarsýslu og nokkuð stór verstöð. Umdæmið nær austur fyrir sýsluna, þar sem það nær til Húsavíkur, og vestur fyrir hana, til Siglufjarðar, en Ólafsfjörður fær ekki að vera með af því, að álitið er, að áhættan mundi aukast svo mikið við það. Með þessari till. er því útilokað, að Ólafsfjörður fái sína báta tryggða. Hv. Alþ. þekkir eina sorgarsögu frá Ólafsfirði, þegar svo margir bátar fórust þar eina óveðursnótt, að ríkissjóður varð að leggja fram fé til að koma útveginum þar aftur á rekspöl. Það er sjálfsagt að hafa vátryggingarsvæðin stór, til þess að áhættan verði dreifð. Ef t. d. Ólafsfjörður hefði vátryggingarfélag fyrir sig, mundi það þýða það, að ein óveðursnótt gæti komið félaginu á höfuðið, en þess mundi lítið gæta, ef bátaábyrgðarfélag það, sem nú er til, væri stækkað um Ólafsfjörð og aðrar verstöðvar. Ég legg því til, að till. verði felld. Ef hún verður samþ., hefir Ólafsfjörður enga möguleika til að tryggja sína báta í eigin tryggingu, og þá ekki heldur í endurtryggingu. En Fiskifélagið geri sjálfsagt tillögu um, að Ólafsfjörður komi inn í bátaábyrgðarfélag Eyjafjarðar, en stjórn þess mundi neita þessu, og það er ekki vafi á, að fjöldamörg samskonar dæmi má finna annarsstaðar. Útgerðar menn mundu koma sér saman um að vinza til sín þær verstöðvar, sem áhættan er minnst, og útiloka frá umdæminu þær smástöðvar, sem hafa slæmar hafnir. Sama er að segja um till. hv. þm. Borgf., og ég álít, að ekki eigi að samþ. hana heldur. Tilgangur þessara laga er að gera áhættuna sem dreifðasta, og til þess er skyldutryggingin sett. Það er sjálfsagður tilgangur og eðli vátrygginga að gera áhættuna sem dreifðasta, svo áhætta hvers einstaklings sé sem minnst. Þeim tilgangi verður ekki náð, ef einstök félög eru tekin burtu eða hinar smærri verstöðvar eru fyrirfram útilokaðar frá því að vera með í stórum umdæmum, svo að þær verði að hafa smáfélög með 100% áhættu, eins og mundi verða með Ólafsfjörð, verði þessar till. samþ.

*Sigurður Kristjánsson: Ég varð því miður að víkja mér frá nokkurn tíma meðan staðið hefir á þessari umr. og get því sennilega ekki svarað öllum aths., sem fram hafa komið við ræðu mína og mína brtt. Ég vil þó gera nokkrar aths., sem ég byggi á því, sem hv. þm. Ísaf. drap á, að brtt. okkar hv. þm. Ak. mundi með öllu óþörf, en hún er um það, að félög, sem nú eru til, mættu ráða sjálf takmörkum umdæma sinna, vegna þess, að lögin heimiluðu að hafa mismunandi vátryggingargjöld innan sama félags og miða þau við áhættuna. Það er að sönnu rétt, að samkv. l. er félögunum þetta heimilt, en þau ráða ekki sjálf yfir því, heldur heyrir það undir úrskurð ráðh. og það er ekki víst, að sá ráðh. sjái sér fært að gera iðgjöldin mishá, þótt félögunum reynist áhættan misjafnlega mikil. Það er því ekki nóg ástæða til þess að sanna, að brtt. okkar sé óþörf, að þetta ákvæði er í lögunum, og a. m. k. sannar það, að till. okkar er ekkert hættuleg, að þetta ákvæði hefir verið sett inn. Hv. þm. Ak. mun hafa svarað flestum atriðum í ræðu hv. þm. N.-Þ., sem ég tel, að hafi ekki verið byggð á réttum skilningi að því er snertir aðstöðu þessara laga til núv. bátaábyrgðarfélaga, og till. hv. þm. Borgf., sem hann þó rökstuddi mjög ljóst. Hv. þm. sagði, að eftir þessum till. gætu ýmsir útgerðarmenn tekið sig saman og stofnað félög, sem náðu yfir svæði, þar sem áhættan væri mjög lítil; en þetta er ekki hægt, hvorki samkv. till. okkar hv. þm. Ak. eða till. hv. þm. Borgf. Það er tekið fram í till., að þetta sé aðeins bindandi fyrir félög, sem séu starfandi þegar lögin gangi í gildi, og því útilokað, að hægt sé að nota þennan 5 ára frest til þess að stofna félög með óhagstæðum takmörkum, enda væri hægt að leggja á móti því, að félög væru stofnuð í vetur eða vor, eða að láta þau ekki ganga strax í gildi, ef hætta sýndist á þessu. Hv. þm. gekk út frá því sem sjálfsögðu, að við nm. í sjútvn. værum allir með skyldutryggingu, þótt ekki hafi farið fram atkvgr. um það í n. Það er ekki óeðlilegt, þótt hann gengi út frá því sem vísu, þar sem við nú höfum starfað saman um þetta frv. á einum 2 eða 3 þingum, og ég tel það skyldu mína að vinna að því, að frv., sem fyrir þinginu liggja, sé komið í sem bezt form. Mun ég ekki leggja stein í götu þessa frv., ef það fæst í það horf, sem ég tel viðunanlegt, en það raskar því ekki, að ég er því ekki samþykkur að binda mönnum meiri skyldur á herðar en hægt er að komast af með, því það er víst, að frjálst framtak verður ætið heilbrigðást. Þó geta verið undantekningar frá þessu, svo að knýja verði menn til að gera vissa hluti, ef þeir gera þá ekki af eigin hvöt, og víst er það, að nauðsynlegt er að tryggja þau stóru verðmæti, sem liggja í fiskiflota okkar Íslendinga, og nauðsynlegt er, að hið opinbera geri ráðstafanir til, að svo sé gert, ef miklar misfellur eru á því af hendi skipaeigenda sjálfra. En allt þetta raskar ekki því, að þar, sem menn hafa gert ráðstafanir í þessa átt, ráðstafanir sem telja má, að séu þjóðarhagsmunum mikils virði, þá á að taka sem mest tillit til þeirra og reyna að gera þau félög, sem fyrir eru, ánægð með þetta fyrirkomulag. Þau félög eru vel byggð og full ástæða til að sýna þeim alla þá nærgætni, sem hægt er. Enda væri mjög óheppilegt að gera þá óánægða með lögin, þegar í byrjun, sem eiga að búa við þau. Mér virðist hv. þm. hafa gert ákvæðið í frv. um endurtryggingu allóvægilegt, þar sem félögin eiga að greiða jafnmikið fyrir endurtrygginguna og þau fá frá þeim, sem tryggja skipin. Þetta hefir verið nokkuð á annan hátt hjá a. m. k. sumum félögunum. Þau hafa greitt minna fyrir endurtrygginguna, en tryggja þá ekki smærri skemmdir. Ég sé ekki, þar sem svo fá félög eru starfandi í landinu, að menn þurfi að taka mjög sárt, þótt mikið tillit sé tekið til þeirra við setningu þessara laga. Ennfremur fæ ég ekki séð, að f. sé neinn voði búinn af því, að till. hv. þm. Borgf. væri samþ. Að vísu er það rétt, að hún myndi torvelda framkvæmd laganna í byrjun, þ. e. a. s. endurtryggingarfélagsskapinn, en ég veit ekki, hversu almenn tryggingin kann að verða, meðan ekki er séð, hverjir sækja um þessa undanþágu. En fimm ár eru heldur ekki lengi að liða í æfi heillar þjóðar. Ég álít, að það sé gert of mikið úr því hjá þeim hv. þm., sem hafa talað á móti till. hv. þm. Borgf., að hún mundi kollvarpa öllum l. Ég býst við, að menn geri ráð fyrir, að þetta skipulag standi lengi, og þá mun sízt óheppilegra, að sem mestrar varúðar sé gætt við setningu þeirra í garð þeirra, sem búa eiga við l. Út af því, sem hv. 8. landsk. talaði hér um, vildi ég segja þetta: Hversu kær sem Ólafsfjörður er mér, og hversu mikið, sem hv. þm. á Ólafsfirðingum upp að unna, sem ég veit, að er mikið, þá er ekki hægt að sníða löggjöf, sem á að ná yfir allt landið, eftir þörfum Ólafsfjarðar eins. Það kemur ekki til mála, að afleiðingin af því, þótt Akureyrarfélagið vildi ekki taka Ólafsfjörð með, yrði sú, að Ólafsfirðingar fengju ekki sína báta tryggða. Þeir mundu stofna sitt sérstaka vátryggingarfélag, þótt enginn vildi við þá kannast nema hv. 8. landsk., og það væri aðeins skemmtilegra fyrir Ólafsfirðinga, að enginn geti sagt um þá, að þeir séu ómagar á öðrum verstöðvum. Það er alveg áhættulaust, bæði fyrir Ólafsfirðinga og aðra, að þessi brtt. sé samþ. Ég álít það ekki rétt hjá hv. þm., að eins sé ástatt um fjöldamargar aðrar verstöðvar og Ólafsfjörð. Það eru ekki starfandi nema 3 bátaábyrgðarfélög í landinu. Eitt þeirra er í Vestmannaeyjum, og hann getur sjálfsagt skilið, að ekki kemur til mála að hafa nokkurt annað svæði þar með. Annað félag er það, sem starfar á Akranesi og nær til allra verstöðva í sýslunni, og þá er ekki annað eftir en Eyjafjarðarfélagið, og ber þá allt að þeim sama brunni, að öll lögin ættu að miðast við einkaþarfir Ólafsfjarðar.

*Garðar Þorsteinsson: Ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á, að þessi l. ganga ekki í gildi fyrr en 1. júní 1938, og er því ekkert því til fyrirstöðu, að ýmsar verstöðvar kæmu sér saman um það fyrir þann tíma að stofna með sér félög. Í hans till. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er þó þeim bátaábyrgðarfélögum, sem starfandi eru þegar lög þessi öðlast gildi, að halda þeim umdæmistakmörkum, sem þau nú hafa, ef þau óska þess.“ Gætu því þau félög, sem stofnuð eru fyrir 1. júní, fengið rétt til að ákveða sín takmörk sjálf. Kemur þá að því, sem ég sagði, að þær stöðvar, sem verr eru staddar, verða að bera áhættuna sjálfar áfram. Hv. þm. virðist hafa gleymt, að aðalefni þessara laga er það, að dreifa áhættunni sem mest, en auðvitað eru stór félög þess betur umkomin að taka á sig þau skakkaföll, sem þar koma fyrir, en félög sem aðeins ná til einnar verstöðvar. Í stórum félögum mundi ekki koma til þess, sem fyrir kom þegar leita varð til hv. Alþ. til að endurreisa bátaflotann í Ólafsfirði vegna einnar óveðursnætur. Það er ekki eingöngu vegna Ólafsfjarðar, að ég er á móti þessari brtt., en löggjafanum er skylt að taka tillit til þeirra, sem þar búa, ekki síður en annarsstaðar, og hafa þessa séraðstöðu. Það verður að sjá fyrir þeim annmarka á lagasmíðinni, sem gerir þeim ómögulegt að tryggja sína báta, og það verður ekki gert nema með því að fella till. þá, sem hv. þm. Ak. og hv. (3. þm. Reykv. bera fram.