Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er um endurnýjun eða áframhaldandi gildi sams konar heimildar sem verið hefur undanfarin ár og er að öllu leyti óbreytt. Ég tel því ástæðulaust að fjölyrða um málið, heldur legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég bjóst við, að þessu máli yrði fylgt eitthvað úr hlaði, en vildi með örfáum orðum beina nokkrum athugasemdum til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar. Ég hygg, að það sé að komast hinn mesti glundroði á í öllu manntali á landinu, síðan þessar nýju reglur voru teknar upp. Almenningur á erfitt með að átta sig á þessum reglum, þær eru nokkuð flóknar og algert nýmæli. Ég hef ekki trú á því, að þetta batni að neinu leyti, þó að nú eigi að fara að kæra menn í stórhópum og sekta, svo sem boðað var á s. l. sumri. Sýslumenn fengu bréf um þetta, nú yrði farið að kæra, og lagt ríkt á við þá að sekta menn fyrir vanrækslu við tilkynningar. Öll þessi nýmæli eru almenningi algerlega ókunn. Almenningur var vanur við hið árlega manntal, sem prestar tóku, þeir komu í árslok og skráðu heimilisfólkið. Þetta er það, sem fólkið átti að venjast. Nú er þessu algerlega hætt, manntal prestanna lagt niður, en í stað þess eiga prestar að yfirfara manntal hagstofunnar og gera sínar athugasemdir og leiðréttingar. En þeir hafa enga tryggingu fyrir því, að þessar leiðréttingar séu teknar til greina. Mér er kunnugt um marga menn, sem hafa árum saman verið taldir heimilisfastir á vissum stað, en hafa unnið nokkurn tíma ýmist í útveri eða á Keflavíkurflugvelli, og þá eru þeir fluttir búferlum af hagstofunni. Þetta er eins konar valdboð við sveitarflutningum, að vísu nokkuð öðruvísi en áður var, þegar menn voru fluttir sveitarflutningi af því, að þeir voru fátækir, og látnir fara til framfærslusveitar sinnar. En þetta verkar illa á fólk. Ég vildi þess vegna beina því til n., sem fær þetta mál til athugunar, hvort ekki er möguleiki að halda áfram um skeið hinu árlega manntali prestanna. Það væri miklu öruggara og hægara fyrir hagstofuna að vinna úr þessu í stað þess að fara að knýja þetta fram með valdboði, sektum og málshöfðunum. Ég hef ekki trú á því. Ég vildi beina því til n., hvort það er ekki hægt að koma því þannig fyrir, að það yrði tekið upp árlegt manntal prestanna, á meðan verið er að koma á laggirnar þessu nýja fyrirkomulagi. Það var aðeins þessi athugasemd, sem ég vildi gera, ef n. sæi sér fært að koma einhvern veginn þessari skipan á.



Frv. þetta er að vísu ekki langt, en ég geri þó ráð fyrir, að það verði ef til vill frekar deiluefni en það frv. um skemmtanaskattinn, sem var hér til umr. næst á undan. Svo er mál með vexti, að í lögum hefur verið heimild til undanþágu frá skemmtanaskatti um skemmtanir til styrktar málefnum, er miða að almenningsheill. Þetta er mjög óákveðið orðalag, og hefur verið töluvert á reiki, hverjum ætti að veita undanþáguna. Svo hafa einstakir umsækjendur, sem ekki hafa fengið undanþágu hjá stjórnarvöldum, látið málið koma fyrir dómstóla og þeir talið félög eiga rétt á undanþágu um skemmtanir, sem rn. hafði ekki talið ástæðu til að veita undanþágu. Þetta gerir enn þá meiri glundroða í framkvæmdinni en áður var og hefur haft þau áhrif, að ákaflega erfitt er að segja um, hverjir eiga rétt á undanþágu, vegna þess að svo virðist sem rn. hafi ekki aðeins heimild, heldur beina skyldu til þess að veita undanþágur, og ef það er skyldugt að veita undanþágu öllum þeim, sem efna til skemmtana, er miða að almenningsheill, þá er í raun og veru í mörgum tilfellum botninn dottinn úr skemmtanaskattslögunum, vegna þess að þá þurfa menn ekki annað en að hafa einhvern góðan tilgang að yfirvarpi, láta síðan mikinn kostnað lenda á skemmtuninni, kostnað, sem rennur að verulegu leyti til þeirra, sem fyrir skemmtuninni standa, en verða svo skattfrjálsir að lokum með skemmtunina, af því að sá hreini ágóði, sem kallaður er, er látinn renna til einhverrar þarflegrar stofnunar. En þá geta hinir og þessir aðilar verið búnir að taka bróðurpartinn af þeim raunverulega ágóða í sinn hluta fyrir ýmiss konar ómak. Það er greinilegt, að þessi framkvæmd, sem orðin er, dugir ekki, og það var til þess að koma í veg fyrir slíka misnotkun, sem þetta frv. var samið. Það er aðallega tollstjórinn í Reykjavík, sem er þessum málum allra manna kunnugastur, og fulltrúi í menntmrn., sem það hafa undirbúið. Nú er annars vegar vissum skemmtunum í þessu frv. veitt skilorðslaus heimild til undanþágu, og þar að auki er ráðh. veitt heimild til að veita undanþágu, sem er þá ekki skylda, sem á honum hvílir, heldur komið undir mati hans, þannig að aðilar geti ekki borið synjun á notkun þeirrar heimildar undir dómstólana, svo sem verið hefur. Það hefur verið reynt að fylgja sem mest þeirri framkvæmd, að svo miklu leyti sem rn. taldi hana vera heppilega, sem á er komin, en mér er þó ljóst, að í þessu eru ákaflega mörg vafaatriði. Það er viðbúið, að sumir aðilar telji nærri sér höggvið og telji, að rétt sé, að þeir hljóti undanþágu, þótt hún sé ekki ráðgerð þeim til handa í þessu frv. En þá er líka á það að líta, að þeim mun rýmri sem undanþágurnar verða, þeim mun minna fé er hægt að verja til þjóðleikhússins, til félagsheimila úti um land og til annarrar þarflegrar starfsemi, sem á að njóta góðs af skemmtanaskattinum. Hér er því um verulegt vandamál að ræða, og mér er ljóst, að viðbúið er, að sumum finnist, að öðruvísi hefði átt að kveða á um þetta en gert er í frv. Þar er þó farið eftir tillögum þeirra manna, sem mesta hafa æfingu um úrlausn þessara efna, og treysti ég því, að hv. þingnefnd, sem fær málið til athugunar, íhugi það í samráði við þessa aðila, ef veruleg vafaatriði koma upp. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en legg til, að frv. fari til 2. umr. og þá til hv. fjhn. eins og fyrra frv. 

Forseti (GíslJ): Út af till. hæstv. ráðh. um nefndina skal ég upplýsa, að þann 19. okt. var frv. til l. um breyt. á sömu lögum, þ.e. 45. mál, á þskj. 50, vísað til fjhn., svo að mér þykir eðlilegt, að málið fari í fjhn., og vildi þá beina því til hv. formanns n., að eðlilegast væri að sameina þessi tvö frv., vegna þess að þau eru breytingar á einum og sömu lögum.