Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frumvarp þetta. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni, að mikilvægt er að málið fái ítarlega skoðun í menntamálanefnd. Ég vísa í ágæta grein eftir Jón Þórarinsson, fyrrverandi dagskrárstjóra sjónvarpsins, í Morgunblaðinu nýlega  „Það var tónlistardeild Ríkisútvarpsins sem hafði forgöngu um að hrinda Sinfóníuhljómsveitinni af stokkunum 1950 að sjálfsögðu með samþykki yfirstjórnar stofnunarinnar. Tilgangurinn var fyrst og fremst sá að efla og bæta íslenskan tónlistarflutning útvarpsins. Því markmiði var náð, m.a. með tilstyrk ríkis og Reykjavíkurborgar sem veittur var þegar á fyrstu árunum, og í kaupbæti kom svo opinbert tónleikahald sem brátt varð veigamikill þáttur í tónlistarlífinu.“ Áfram segir Jón Þórarinsson í fyrrnefndri Morgunblaðsgrein, með leyfi forseta: „Hér verður ekki rakin uppvaxtarsaga hljómsveitarinnar, en aðeins minnt á það, að þegar sjálfstæð starfsemi hennar komst í þrot 1961 sá Ríkisútvarpið sér hag í að taka við rekstrinum með þeim styrkjum frá ríki og borg sem þá voru.“ Síðan vitnar Jón Þórarinsson í samning um þjónustu við Ríkisútvarpið þar sem m.a. er kveðið á um: „1. Heimild til að útvarpa beint, eða síðar af upptökum, öllum áskriftartónleikum hljómsveitarinnar og öðrum tónleikum á hennar vegum. Innifalin er þátttaka stjórnenda og einleikara/söngvara. 2. Heimild til að sjónvarpa tónleikum eða taka þá upp fyrir sjónvarpið til flutnings án endurgjalds.“ Hann tilgreinir fleiri liði og harmar undir lok greinarinnar að Ríkisútvarpið skuli ekki hafa nýtt sér ákvæði samningsins sem skyldi. Ég hefði nú haldið að við ættum að beina sjónum okkar fremur að þessu. Ég vil taka undir gagnrýni sem fram hefur komið á Ríkisútvarpið, sérstaklega sjónvarpið, um að það hafi ekki sinnt nægilega vel íslensku menningarefni. Ég vil gjarnan setja þessa ádrepu Jóns Þórarinssonar inn í þá púllíu. Ég tel að við eigum fremur að beina sjónum okkar að þessu. Ég er ekki viss um að þetta sé til góðs. Það væri fróðlegt að menntamálanefnd kynnti sér hvað væri að gerast í þessum efnum, t.d. á Norðurlöndum. Ég hef trú á því að menn séu að styrkja tengsl við listamenn en ekki skera á tengslin eins og hér er lagt til. Það er síðan augljóst mál að Ríkisútvarpið, ef það heldur vel á sínum málum og sinnir menningarlegum skyldum sínum, mun væntanlega þurfa að kaupa þetta efni. Þar með eru 118 milljónirnar sem sparast fyrir Ríkisútvarpið orðnar eitthvað færri. En mín skoðun er sú að það eigi að skoða þetta heildstætt. Í stað þess að draga úr skyldum Ríkisútvarpsins á að auka og efla skyldurnar og sjá til þess að stofnunin rísi undir þeim kvöðum sem á hana eru lagðar hvað þetta snertir.

Herra forseti. Ég hef þá tilfinningu varðandi tengsl Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpsins að ég er mjög hrædd við að slíta þau. Ég vildi gjarnan að hæstv. menntamálaráðherra segði okkur örlítið meira um sýn hennar á Sinfóníuhljómsveitina. Með þeirri breytingu sem hér er gerð, verði frumvarpið að lögum, er greiðsluþátttaka ríkissjóðs aukin. En það er ekki gerð nein breyting á greiðsluþátttöku borgarsjóðs Reykjavíkur og bæjarsjóðs Seltjarnarness. Nú spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Var ekki við undirbúning þessa frumvarps leitað til stjórnar Sinfóníuhljómsveitarinnar varðandi álit á þessari breytingu, borgarsjóðs Reykjavíkur eða forsvarsmanna Reykjavíkurborgar varðandi greiðsluþátttöku Reykjavíkurborgar eða forstöðumanna Seltjarnarnesbæjar varðandi greiðsluþátttöku þeirra? Ég hef verið þeirrar skoðunar að þjóðin öll eigi Sinfóníuhljómsveitina og það sé mikils virði að sú hljómsveit, sem stundum hefur verið kölluð „best geymda leyndarmál norðursins“ þegar hún hefur spilað í tónleikasölum í menningarborgum veraldarinnar, verði efld og þjóðin fái tækifæri til að standa við bakið á henni. Mér fannst Reykjavíkurborg og Seltjarnarnesbær taka þessu þannig á sínum tíma, að forsvarsmenn þessara sveitarfélaga ákváðu að standa formlega við bakið á hljómsveitinni með því að fjármagna hana að hluta til. Ég hefði viljað sjá að fleiri sveitarfélög ættu þess kost að koma inn í með beinni greiðsluþátttöku til að finna fyrir því að þau ættu líka Sinfóníuhljómsveit Íslands þannig að við fyndum fyrir því öll sem getum notið listar hinna frábæru hljóðfæraleikara sem starfa í Sinfóníuhljómsveitinni. Ég held að ef fleiri sveitarfélög kæmu að máli fyndi þjóðin öll að hún ætti þessa öflugu hljómsveit. Þar af leiðandi væri kannski einfaldara fyrir Sinfóníuhljómsveitina að spila víðar en á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst þetta frumvarp kalla á miklu víðfeðmari umræðu um hlutverk Sinfóníuhljómsveitar Íslands en mér finnst vera gefið tilefni til hér vegna framsetningar frumvarpsins. Ég er þeirrar skoðunar að styrkja þurfi samband listamanna og Ríkisútvarpsins. Ég er þeirrar skoðunar að Sinfóníuhljómsveitin sé hluti af þeirri stoð menningarinnar sem Ríkisútvarpið hefur tekið á sínar herðar. Það er verulega mikils virði fyrir okkur að eiga allar þær upptökur af sinfóníutónleikum sem við eigum og hjá Ríkisútvarpinu er hluti af menningararfinum geymdur. Það er mikilvægt að þeirri stefnu verði viðhaldið og hún efld og við þurfum að ræða um menningarstefnuna hvað þetta varðar. Eins og ég segi er á ferðinni frumvarp sem gefur tilefni til mikillar umræðu en af því að hér er komið talsvert langt inn í nóttina og fólk orðið þreytt eftir umræður dagsins geri ég ekki ráð fyrir að meira verði rætt um það að sinni. En ég hvet sannarlega til þess að í menntamálanefnd verði þetta mál tekið til ítarlegrar skoðunar og við sjáum til að allir hlutaðeigandi aðilar verði kallaðir fyrir nefndina og ólíkum sjónarmiðum velt upp.

Borist hefur bréf frá Arnbjörgu Sveinsdóttur, varaformanni þingflokks sjálfstæðismanna, dagsett 11. apríl, og hljóðar svo: „Þar sem Davíð Oddsson utanríkisráðherra, 2. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður, getur ekki vegna veikinda sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Ásta Möller, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Ásta Möller hefur áður setið á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Um fyrirkomulag umræðunnar er samkomulag milli þingflokka. Umræðan skiptist í þrjár umferðir og mun standa í tæplega tvær klukkustundir. Í fyrstu umferð hefur ráðherra 20 mínútur og talsmenn flokkanna átta mínútur. Í annarri umferð hafa ræðumenn flokkanna sex mínútur hver til umráða og í þriðju og síðustu umferð hafa ræðumenn fjórar mínútur hver og ráðherra fimm mínútur í lokin.

Hæstv. forseti. Nefnd um íslenska fjölmiðla hefur lokið störfum og skilaði hún skýrslu sinni, eins og kannski flestum er kunnugt, fimmtudaginn 7. apríl. Nefndin var skipuð í nóvember 2004 og var þá falið að skoða ýmis atriði er lúta að fjölmiðlum á Íslandi. Í nefndinni áttu sæti Karl Axelsson, hæstaréttarlögmaður og lektor við lagadeild Háskóla Íslands sem er jafnframt formaður nefndarinnar, Kristinn Hallgrímsson, hæstaréttarlögmaður, Hanna Birna Kristjánsdóttir, Sjálfstæðisflokki, Pétur Gunnarsson, Framsóknarflokki, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Samfylkingu, Kolbrún Halldórsdóttir, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og Magnús Þór Hafsteinsson, Frjálslynda flokknum. Elfa Ýr Gylfadóttir er fjölmiðla- og fjarskiptafræðingur og var hún starfsmaður nefndarinnar. Einhugur var um það meðal nefndarmanna að afla þyrfti sem gleggstrar myndar af sviðinu í heild sem og að kalla eftir sjónarmiðum hagsmunaaðila. Nefndin hefur því átt fjölmarga fundi með fjölda sérfræðinga og fulltrúum hagsmunafyrirtækja á markaðnum. Fjölmiðlamarkaðurinn líkt og fjarskipta- og tölvumarkaðurinn breytist mjög hratt. Tillögur nefndarinnar miðast því við núverandi aðstæður á markaði og þá þróun sem þar hefur átt sér stað. Nefndin leggur í skýrslu sinni áherslu á að með samruna fjölmiðla, fjarskipta- og tölvutækni muni reynast nauðsynlegt að taka lagasetningu reglulega til endurskoðunar með hliðsjón af þróun á íslenskum fjölmiðlamarkaði og þeim breytingum sem verða á alþjóðlegri löggjöf og reglusetningu. Einnig er tekið fram að markaðurinn sé þess eðlis og breytingarnar það hraðar að ekki muni reynast mögulegt fyrir yfirvöld að bregðast við öllu því sem upp kann að koma í náinni framtíð. Nefndin segir jafnframt að veruleg samþjöppun hafi verið um langt skeið og sé því eitt helsta einkenni íslenska fjölmiðlamarkaðarins. Á undanförnum árum hefur fjöldi fjölmiðla sem stendur almenningi til boða aukist en engu að síður er margt sem bendir til þess að samþjöppun hafi fremur aukist á helstu mörkuðum fjölmiðla þegar litið er sérstaklega til eignarhaldsins. Í skýrslu fjölmiðlanefndar er að finna mikla umfjöllun um stafrænt sjónvarp en innleiðing þess mun hafa miklar breytingar í för með sér fyrir notendur. Þeir geta m.a. fengið aðgang að mun fjölbreyttari þjónustu, fleiri rásum og meiri hljóð- og myndgæðum. Fjölmiðla- og fjarskiptafyrirtækin sjá einnig hag sinn í því að auka þjónustu til að afla meiri tekna. Fyrirsjáanlegt er að mikil eftirspurn verði eftir sjónvarpsrásum í framtíðinni og því verður að huga að því við uppbyggingu stafrænna sjónvarpskerfa að hægt sé að stækka þau með litlum tilkostnaði í framtíðinni. Á markaðnum hafa myndast tvö sterk fyrirtæki, Og Vodafone – 365 ljósvaka- og prentmiðlar og Síminn – Skjár 1. Þessi fyrirtæki hafa að mati fjölmiðlanefndarinnar alla burði til að keppa á markaðnum enda búa þau yfir dreifikerfum og eiga áhugavert sjónvarpsefni. Nefndin álítur þó að ýmsar hættur geti skapast við þessar aðstæður. Í fyrsta lagi geta neytendur verið í þeirri stöðu að við val á efnisveitu eða dreifileið takmarkist valmöguleikar þeirra. Í öðru lagi getur aðgangsþröskuldurinn verið hár og því erfitt fyrir litlar efnisveitur að komast inn á markaðinn ef þær þurfa sjálfar að koma sér upp dreifikerfum. Í þriðja lagi eiga dreifiveitur sem ekki hafa yfir áhugaverðu efni að ráða erfitt uppdráttar á markaðnum. RÚV er nú í þeirri stöðu að hafa ekki aðgang að neinu stafrænu dreifikerfi sem nær til allra íbúa landsins. Óhagkvæmt er að byggja upp stafrænt dreifikerfi fyrir eina rás og gera þarf ráð fyrir að notendur alls staðar á landinu hafi aðgang að fjölbreyttu úrvali sjónvarpsrása, þar með talið RÚV. Einkaaðilar munu að mati fjölmiðlanefndar einbeita sér að því að ná fyrst til viðskiptavina í þéttbýli, svo sem á höfuðborgarsvæðinu. Eftir því sem dreifikerfin stækka og eflast verður stafrænt sjónvarp frekar í boði fyrir íbúa í dreifbýli. Hins vegar er afar kostnaðarsamt að byggja upp dreifikerfi fyrir strjálbýli og því getur myndast ójafnvægi í aðgangi að efni milli íbúa í dreifbýli og strjálbýli annars vegar og þéttbýli hins vegar. Slíkt gæti þýtt að íbúar á landsbyggðinni hefðu ekki aðgang að öllu því magni efnis sem í boði verður á suðvesturhorninu og í stærri þéttbýliskjörnum. Einnig gæti tekið lengri tíma að tengja dreifbýlið og strjálbýlið þar sem íbúar eru fáir. Slíkt mundi hafa neikvæðar afleiðingar í för með sér fyrir íbúa á þessum stöðum og getur ásamt öðru ýtt undir áframhaldandi búseturöskun. Tillögur nefndarinnar taka mið af þeim þremur meginmarkmiðum sem nefndarmenn voru sammála um að mestu skipti varðandi framtíð fjölmiðlunar á Íslandi: 1. Fjölbreytni í fjölmiðlun. 2. Gott val neytenda. 3. Öflug upplýsingagjöf og gagnsæi. Segir í skýrslu nefndarinnar að hún hafi talið nauðsynlegt að móta tillögur þar sem tekið er mið af þeirri þróun sem átt hefur sér stað á íslenskum fjölmiðlamarkaði og fyrirsjáanleg er í nálægri framtíð. Ætla ég nú að gera grein fyrir þessum tillögum nefndarinnar. Þegar kemur að Ríkisútvarpinu er ljóst að nefndinni var ekki falið að koma með beinar tillögur um Ríkisútvarpið. Eigi að síður leggur hún áherslu á að treysta stöðu stofnunarinnar á hljóðvarps- og sjónvarpsmarkaði. Telur hún mikilvægt að hlutverk þess sem almannaþjónustuútvarps verði styrkt eftir föngum þar sem hlutverk þess, Public Service, verður æ mikilvægara í heimi síbreytilegrar fjölmiðlunar, Ríkisútvarpið sé mikilvæg stofnun til að tryggja þá hagsmuni sem felast í pólitískri og menningarlegi fjölbreytni í þjóðfélagi og eigi það ekki síst við um smáþjóð sem í sögulegu ljósi kann að reynast snúið að verja menningarlegan arf sinn. Til þess að Ríkisútvarpið geti sinnt framangreindu hlutverki sínu sé óhjákvæmilegt að fjárhagsleg staða þess sé tryggð til framtíðar. Í annan stað þurfi að tryggja með ótvíræðum hætti að Ríkisútvarpið hafi aðgang að stafrænu dreifikerfi sem nær til allra landsmanna í nálægri framtíð. Loks leggur nefndin áherslu á það hlutverk Ríkisútvarpsins að standa fyrir öflugri þjóðmálaumræðu og innlendri dagskrárgerð, jafnt í hljóðvarpi sem sjónvarpi. Nefndin telur einnig rétt að setja reglur um gagnsæi í eignarhaldi á öllum hefðbundnum ljósvaka- og prentmiðlum. Tilkynningarskylda um eignarhald og breytingar á því mundi þannig ná jafnt til ljósvaka- og prentmiðla þó að aðeins ljósvakamiðlar séu leyfisskyldir samkvæmt núgildandi lögum. Nefndin telur til framtíðar litið að reglur af þessum toga ættu að gilda um netmiðla, a.m.k. þá sem eru ígildi fjölmiðla. Gagnsæi í eignarhaldi er nauðsynlegt til að almenningur geti tekið afstöðu til ritstjórnarstefnu og efnis miðlanna. Við lagasetningu þyrfti að veita því stjórnvaldi sem fara mun með fjölmiðlamál heimildir til að beita dagsektum og/eða leyfissviptingu séu ekki veittar lögboðnar upplýsingar um eignarhald. Nefndin telur að gera þurfi greinarmun á ljósvakamiðlum annars vegar og prentmiðlum og netmiðlum hins vegar þegar kemur að opinberum leyfum. Samkvæmt gildandi lögum er útgáfa dagblaða og prentmiðla ekki háð opinberum leyfum. Hið sama má segja um netmiðla. Á hinn bóginn er útvarpsrekstur á ljósvakamiðlum í meginatriðum háður leyfum, samanber fyrirmæli gildandi útvarpslaga. Í aðalatriðum leggur nefndin ekki til breytingar á því fyrirkomulagi. Tillögur nefndarinnar gera hins vegar ráð fyrir því að rekstur útvarpsstöðva verði áfram leyfisskyldur. Nefndin leggur þó til að til framtíðar litið verði hugað að því að um netmiðla, a.m.k. þá sem eru ígildi fjölmiðla, gildi sambærilegar reglur um ábyrgð á efni og gilda um prentmiðla. Það er einnig álit nefndarinnar að rétt sé að setja eignarhaldi skorður, enda séu þær málefnalegar, almennar og meðalhófs gætt. Nefndin bendir á að fjölmiðlamarkaðurinn hér á landi, eins og víða erlendis, einkennist af verulegri samþjöppun á eignarhaldi. Slík samþjöppun er áhyggjuefni fyrir neytendur eða almenning í ljósi þess að fjölmiðlar gegna margs konar hlutverki í lýðræðisþjóðfélagi, enda er gjarnan talað um fjölmiðla sem fjórða valdið, eins og við þekkjum. Nefndin segir það nokkuð óumdeilt sérfræðilegt mat að úrræði hins hefðbundna samkeppnisréttar nægi ekki ein og sér til að sporna við neikvæðum áhrifum samþjöppunar og samráðs fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði. Segir nefndin sem sagt þarna að rétt sé að aðrar reglur gildi um fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði en önnur fyrirtæki í landinu. Tillögur nefndarinnar verður því að skoða sem viðbót eða framlengingu við hin hefðbundnu úrræði samkeppnisréttarins. Niðurstaða nefndarinnar er að ekki sé rétt að gera sérstakan greinarmun á aðilum eftir tengslum þeirra við aðrar atvinnugreinar, heldur skulu reglurnar vera almennar og gilda jafnt fyrir alla. Nefndin gerir því tillögur um að eignarhald á fjölmiðlum fari að hafa áhrif ef annað tveggja eða hvort tveggja á við, þ.e. að fjölmiðill hafi ákveðna útbreiðslu, þ.e. að þriðjungur af mannfjölda notfæri sér miðilinn að jafnaði á degi hverjum, eða að markaðshlutdeild fjölmiðilsins fari yfir þriðjung af heildarupplagi, heildaráhorfi eða heildarhlustun á hverjum fjölmiðlamarkaði um sig. Nefndin leggur enn fremur til að takmörkun þessi verði útfærð með þeim hætti að eigi aðili eða skyldir aðilar fleiri en einn fjölmiðil á sama markaði, þ.e. hljóðvarps-, sjónvarps- eða dagblaðamarkaði, skuli leggja saman útbreiðslu eða markaðshlutdeild viðkomandi fjölmiðla við framangreint mat. Hins vegar telur nefndin að ekki séu efni til þess að láta það hafa áhrif á þetta mat þótt aðili eigi fjölmiðil á fleiri mörkuðum, þ.e. fleiri en einnar gerðar. Nefndin horfir öðru fremur til þess að æskilegt væri að enginn einn aðili eða tengdir aðilar geti átt ráðandi hlut í fjölmiðli sem náð hefur framangreindri útbreiðslu eða markaðshlutdeild. Ein leið til að ákvarða ráðandi hlut í fjölmiðli væri sú að ætla stjórnvaldi því sem með fjölmiðla mun fara mat þessa hverju sinni. Nefndin telur þó heppilegra og gagnsærra að fastsetja þessi mörk í lögum og telur að að öllu virtu sé hóflega farið fram með því að leggja til að eignarmörk verði með þeim hætti að eignarhald framangreindra aðila og skyldra aðila verði aldrei meira en 25% í slíkum fyrirtækjum. Í ljósi tilhneigingar til lóðrétts eignarhalds áréttar nefndin að framangreindar reglur um eignarhald setja dreififyrirtækjum sömu skorður og öðrum eigendum á fjölmiðlum og útheimta þá ekki sérstakar eignarréttarlegar aðgerðir vegna hins lóðrétta eignarhalds. Nefndin telur einnig að það samræmist ekki hagsmunum neytenda að val þeirra á dreifiveitu geti mögulega ráðið kostum þeirra á efnisveitum. Nauðsynlegt er að neytendur geti valið þá efnisveitu sem þeir helst kjósa sem og dreifiveitu óháð efninu. Svokölluð „must carry“ regla er þekkt í Evrópu og er í gildi í mörgum Evrópuríkjum, þó jafnan með fremur þröngu gildissviði. Er markmið hennar aðallega að vernda fjölmiðla í almannaþjónustu. Nefndin telur að þegar tekið er tillit til núverandi stöðu á íslenskum markaði sé rétt að setja reglur sem lúta að því að efnisveitur sem það kjósa geti fengið dreifingu á þeim dreifiveitum sem þær óska eftir. Með hliðsjón af þeirri sérstöku stöðu sem uppi er á hinum örsmáa íslenska markaði ganga tillögur nefndarinnar lengra þar sem hún telur nauðsynlegt að ákvæðið nái ekki aðeins til fjölmiðla í almannaþjónustu heldur til allra fjölmiðla sem starfa hér á landi. Slíkt ákvæði mundi tryggja litlum efnisveitum aðgang að dreifingu og þar með aðgang að markaðnum. Ef nýjar efnisveitur þyrftu að leggja út í miklar fjárfestingar í dreifikerfum til að komast inn á markaðinn yrði aðgangsþröskuldurinn það hár að nær ógerlegt yrði fyrir þær að koma efninu á markað. Nefndin telur jafnframt nauðsynlegt að reglan gangi í báðar áttir og leggur til að dreifiveitum verði gert kleift að fá til sín það efni sem þær kjósa. Það er „may carry“ reglan. Nefndinni er ekki kunnugt um að settar hafi verið slíkar reglur annars staðar. Í Evrópu hafa yfirvöld hins vegar gert sér grein fyrir því að það efni sem áhorfendur vilja hefur safnast á fárra hendur og er oft aðeins aðgengilegt á ákveðnum dreifileiðum. Þar sem áhorfendur velja sér efni og tæknin og dreifileiðin skiptir þá minna máli er nauðsynlegt fyrir dreifiveitur að hafa aðgang að efninu til að geta yfirleitt verið samkeppnishæfar með sínar dreifileiðir. Vandamálið er því þekkt þótt ekki sé búið að bregðast við því með formlegum hætti í Evrópu eins og nefndin er að gera hér. Nefndin telur að vegna smæðar og sérstöðu íslenska markaðarins sé mikilvægt að lögfesta reglur um flutningsrétt og flutningsskyldu. Slík löggjöf mundi auka val neytenda og draga úr áhrifum lóðrétts eignarhalds. Í umræðu liðinna mánaða hafa ítrekað komið fram hugmyndir um reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði fjölmiðla sem leið til að tryggja sjálfstæði þeirra. Nefndin gerir sér grein fyrir því að slíkar reglur hafa e.t.v. ekki úrslitaáhrif um ritstjórnarlegt sjálfstæði einar og sér en með öðrum þeim úrræðum sem grein er gerð fyrir í þeim kafla sem snertir þetta efni er það mat nefndarinnar að slíkar reglur mundu gegna ákveðnu hlutverki til bóta. Nefndin telur rétt að árétta að reglum af þessum toga er einvörðungu ætlað að taka til sambands og samskipta eigenda og blaða- og fréttamanna en ekki ætlað í neinu að taka til eða breyta þeim siðareglum sem blaðamenn starfa nú þegar eftir. Þegar kemur að stjórnsýslu í fjölmiðlamálum telur nefndin að tillögur þær sem hún leggur fram útheimti grundvallarbreytingar á tilhögun allrar stjórnsýslu varðandi fjölmiðla. Nefndin telur tvær leiðir heppilegri en aðrar. Annars vegar kæmi til greina að breyta og rýmka hlutverk núverandi útvarpsréttarnefndar og/eða gera nefndina að sjálfstæðri stofnun. Að mörgu leyti væri slíkt fyrirkomulag einfaldast og útheimti minnsta röskun á skipan einstakra málaflokka innan stjórnkerfisins. Hin leiðin tekur mið af þeim miklu breytingum sem eru að verða á fjölmiðlaumhverfinu með stafrænni tækni. Til greina kæmi að sérstakt stjórnvald færi með málefni fjölmiðla undir núverandi Póst- og fjarskiptastofnun. Það útheimti hins vegar að gerðar yrðu breytingar á starfsháttum, uppbyggingu og stjórnsýslu þeirrar stofnunar. Póst- og fjarskiptastofnun hefur nú þegar með höndum tíðniúthlutanir fyrir ljósvakamiðla og hefur aðhalds- og eftirlitshlutverki að gegna gagnvart fjarskiptafyrirtækjum. Nefndin vill benda á að þessi leið hefur m.a. verið farin í löndum eins og Bretlandi og Finnlandi. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nokkrum af helstu efnisatriðum skýrslunnar, og ég hef gert grein fyrir þeim tillögum hennar sem nefndarmenn hafa hafa sett fram og metið allar jafnmikilvægar. Ég fagna því sérstaklega sem ég hef áður sagt að pólitísk sátt hafi tekist milli stjórnmálaflokkanna um þessi mikilvægu mál sem við gjörþekkjum. Ég tel mjög mikilvægt að um tillögur nefndarinnar muni á næstu vikum og mánuðum eiga sér stað víðtæk og málefnaleg umræða. Þá hvet ég hagsmunaaðila einnig á fjölmiðlamarkaðnum til að axla ábyrgð með sambærilegum hætti og stjórnmálamenn hafa nú gert til að sátt megi ríkja um íslenska fjölmiðlamarkaðinn í framtíðinni. Að lokum ítreka ég sérstaklega þakkir mínar til allra nefndarmanna sem hafa unnið af heilum hug í nefndinni.

Forseti. Þessi nýja skýrsla vekur strax spurningu um það hvað eiginlega hafi verið á ferðinni í fyrra, fyrir tæpu ári, frá því í apríllok og fram í júlí, í nærfellt 100 daga, þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra og meðstjórnendur hans lögðu allt undir, lýðræðislegar grundvallarreglur, trúverðugleik flokka sinna og sjálfa stjórnarskrá lýðveldisins. Ekkert var þeim of heilagt við að knýja í gegn lög til höfuðs fjölmiðlafyrirtæki sem herrunum háu var þá í nöp við. Einskis var svifist og hnefinn var reiddur á loft yfir forsvarsmönnum og fjölmiðlum, blaðamönnum og öðrum starfsmönnum, yfir fræðimönnum sem um þetta fjölluðu, yfir almenningsálitinu, yfir þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem voru látnir standa vaktina nótt eftir nótt. Hnefinn var líka reiddur yfir þeim stjórnarþingmönnum sem viðruðu efasemdir og er rétt að nefna einmitt núna í heiðursskyni tvo hv. þingmenn sem ekki létu berja sig til hlýðni og uppgjafar, þau Kristin H. Gunnarsson og Jónínu Bjartmarz. Að lokum reiddu ráðherrarnir hnefann á loft yfir virðingu forseta Íslands. Allt var lagt undir. Það var þá fyrst þegar þeir sáu fram á herfilegan ósigur í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu, þá fyrst létu þeir undan síga. Það var þannig þjóðin sjálf sem hratt fjölmiðlalögum ríkisstjórnarinnar frá í fyrra. Síðan var skynseminni loksins hleypt að og skipuð ný nefnd með fulltrúum allra þingflokka og nú erum við að ræða - hvað? Nokkurn veginn samhljóða niðurstöður um hin illskeyttu deilumál. Hvað vekur þar öðru fremur athygli? Auðvitað það að nú eru meira og minna gufaðar upp þær tillögur sem fyrir aðeins tæpu ári settu landið á annan endann. Þessu fagna allir. Nýja skýrslan er vel unnið plagg og niðurstöður hennar bera í aðalatriðum með sér að þar hafa menn gengið til verka æsingarlaust með landsins gagn og nauðsynjar fyrir augum. Hvílíkur munur á vinnubrögðunum. Hvílíkur munur á niðurstöðunum. Batnandi mönnum er best að lifa, það vildi maður geta sagt hér í dag heilu hjarta. Þess vegna er einmitt svo dapurlegt að frumvarp sem hér á að ræða á eftir um mikilsverðasta fjölmiðil landsins, Ríkisútvarpið, skuli vera unnið með gamla jarðýtulaginu og bera þess öll merki. Enginn veit enn þá hver samdi þetta frumvarp um Ríkisútvarpið en það er hins vegar ljóst hver hefur ekki komið nálægt frumvarpinu. Það var ekki samráðsnefnd þingflokka, það voru ekki starfsmenn á Ríkisútvarpinu, ekki einu sinni útvarpsstjórinn, ekki aðrir fjölmiðlamenn eða áhugamenn, ekki fræðimenn og ekki sá almenningur sem er þó sjálfur eigandi Ríkisútvarpsins. Í skipunarbréfi nefndarinnar sem við erum hér að ræða stóð að hún ætti ekki að gera tillögur um Ríkisútvarpið. Hún átti að móta tillögur um framtíð fjölmiðla á Íslandi án þess að tala um Ríkisútvarpið nema þá í framhjáhlaupi. Það er nefndinni til hróss að hún virti þetta valdboð ráðherrans mátulega, ein af megintillögum skýrslunnar er að styrkja Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Það að mega ekki ræða um RÚV nema í einhvers konar felum dregur því miður úr gildi þessarar skýrslu, eins og fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna skýra í sérstakri bókun sem við samfylkingarmenn tökum undir. Forseti. Það er ánægjulegt að nefndin skuli hafa sameinast um helstu áherslur okkar í Samfylkingunni og stjórnarandstöðunni allri. Auk Ríkisútvarpsins eru þetta tillögur okkar um fullt gagnsæi í eignarhaldi og rekstri fjölmiðlafyrirtækja og um ráðstafanir til að tryggja sjálfstæði ritstjórnar. Þetta þrennt er mikilsvert og fer að okkar viti langleiðina gegn þeim óæskilegu áhrifum sem aukin samþjöppun kann að leiða til. Við tökum einnig eindregið undir tillöguna um flutningsrétt og flutningsskyldu í samskiptum dreifiveitna við fjölmiðla eða efnisframleiðendur. Forseti. Í þeim kafla skýrslunnar sem lýtur að eignarhaldi er auðvitað allt annað á ferð en í fyrra. Hér er ekki ráðist á eitt ákveðið fyrirtæki, fallið frá hugmyndum um að banna svokallaða krossmiðlun og alveg horfnar takmarkanir við eignarhlut fyrirtækja í markaðsráðandi stöðu. Nefndin á sannarlega hrós skilið fyrir að hafa kastað þessu góssi í sjóinn. Í eignarhaldskaflanum felst þó að réttur manna til að eiga fjölmiðil skuli skertur og raunar er hér, öfugt við frumvarpið í fyrra, gert ráð fyrir að eitt skuli ganga yfir ljósvakamiðla og prentmiðla. Slíkar takmarkanir varða ýmis mannréttindi sem tryggð eru í stjórnarskrá, tjáningarfrelsi, prentfrelsi, atvinnufrelsi og eignarrétt. Að auki verða menn að muna að fjölmiðlarnir eru fjórða valdið. Þess vegna verða gild rök að liggja að baki skrefum í þessa átt umfram almennar samkeppnisreglur. Það verður að segja eins og er að slík rök er því miður ekki að finna í niðurstöðum nefndarinnar. Það þarf varla að taka fram að þessar hugmyndir í skýrslunni eru ekki ættaðar frá okkur í Samfylkingunni. Þær eru hluti af málamiðlun meðal nefndarmanna og í raun kannski það eina sem eftir stendur af frumvarpi stjórnarflokkanna frá í fyrra. Við höfum lagst gegn reglum af þessu tagi. Við teljum að svona reglur komi því aðeins til greina að markmiðum um fjölbreytni og samkeppni verði ekki náð með öðrum hætti. Við sögðum þetta í fyrra og við erum sömu skoðunar nú. Raunar benda nefndarmenn sjálfir á að svokölluð „hæfileg mörk“ séu í þessu sambandi mikið álitamál. Hér þurfi m.a. að passa að gera ekki fyrirtækjum erfitt fyrir að fjármagna sig, segir í nefndarálitinu, og við íslenskar aðstæður er það hárrétt. Í sáttaskyni er sjálfsagt mál að skoða enn og aftur svona ráðstafanir og velta fyrir sér einstökum tölum í því sambandi. Þá er rétt að benda strax á að þau mörk sem nefnd eru í skýrslunni um 25% eignaraðild og 33% markaðshlutdeild virðast setja þremur starfandi fjölmiðlafyrirtækjum steininn fyrir dyrnar án augljósrar ástæðu, án neyðar eða vár. Hlálegt er að miðað við þessi mörk telst arfur Valtýs Stefánssonar ritstjóra og dætra hans, Helgu og Huldu, í Morgunblaðinu vera sérstök samþjöppun auðs sem stefni fjölbreytni og fjölræði í voða. Það er í fyrsta sinn í gjörvallri fjölmiðlaumræðu íslenskri sem þessi tilteknu hlutabréf eru talin sérlega hættuleg, og væntanlega er þetta hortittur í þessum texta. En hann sýnir vel hvað öll eignarhaldsákvæði af þessu tagi eru varasöm og hvað það er brýnt í þessum málum að menn stilli í hóf stjórnlyndi sínu og forsjárhyggju. Forseti. Við samfylkingarmenn teljum að hér hafi í aðalatriðum verið vel að verki staðið. Þessi skýrsla er þó ekki lagafrumvarp. Það þarf að fara vel yfir niðurstöður nefndarinnar, einkum um eignarhaldið, og skynsamlegast er að komast af án slíkra takmarkana umfram samkeppnislög. Við lýsum okkur hins vegar reiðubúin að ganga til samstarfs um löggjöf á fjölmiðlasviði á grundvelli þessarar skýrslu. Við teljum eðlilegt að nú fari fram umræða í öllu samfélaginu og að löggjöfin verði undirbúin í nefnd með þátttöku þingflokka og einnig blaðamanna og annarra starfsmanna á fjölmiðlum, fræðimanna og helstu hagsmunaaðila. Við teljum nauðsynlegt að málefni Ríkisútvarpsins verði samtímis tekin svipuðum tökum og við teljum raunar að málefni RÚV séu nú prófsteinn á það hvort vilji til sátta er raunverulegur af hálfu ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta sem eiga sér þá sögu í þessum efnum að öllum er í fersku minni.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá skýrslu sem hér er til umræðu. Nefnd menntamálaráðherra hefur að mínu mati unnið þakkarvert starf og það er afar ánægjulegt að innan þessarar nefndar hafi náðst sátt um tiltekna lendingu í einu heitasta pólitíska deilumáli liðinna ára. Í skýrslu nefndarinnar er lögð áhersla á að tillögur hennar beri að skoða sem eina heild og að þær byggi á heildarsýn á málefni fjölmiðla sem styðst fyrst og fremst við þá reynslu sem Evrópuþjóðir hafa öðlast í þessum málum og þá stefnu sem mótuð hefur verið hjá Evrópuþjóðum á grundvelli þeirrar reynslu. Íslendingar hafa ekki nema að litlu leyti verið þátttakendur í samstarfi Evrópuþjóða á þessu sviði og ég tek undir með nefndinni þegar hún leggur til að mörg þau vandamál sem tengd eru þessum málum og stjórnvöld hér á landi þurfa að glíma við á næstu árum þurfi að leysa á alþjóðavettvangi, t.d. það hvað varðar að finna lausnir viðvíkjandi lögsögu fjölmiðla í stafrænu umhverfi framtíðarinnar. Því er afar mikilvægt að byggja hér á landi upp sérþekkingu og leggja áherslu á samvinnu við aðrar þjóðir. Einnig vil ég árétta að sú stefna sem mörkuð er í skýrslunni hefur það að markmiði að tryggja tjáningarfrelsi. Þar er byggt á túlkun Mannréttindadómstólsins í Strassborg á 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu en af þeirri grein leiðir að ríkinu ber að tryggja fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlun og standa þannig vörð um að raunverulegt inntak tjáningarfrelsisins sé okkar allra en ekki aðeins þeirra sem fara með efnahagslegt og pólitískt vald. Þetta er mál sem varðar samfélagið allt og snýst um að styrkja og efla grundvöll lýðræðisins í landinu. Herra forseti. Þær tillögur sem nefndin hefur náð samstöðu um eru í sjö liðum og þær fela í sér að Ríkisútvarpið verði áfram öflugt almannaþjónustuútvarp með áherslu á sérstöðu þess og skyldur sem fjölmiðils í eigu allra landsmanna. Þær fela í sér að settar verða reglur sem tryggi 1. gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum, 2. að reglur um leyfisveitingar til rekstrar hljóðvarps og sjónvarps verði teknar til endurskoðunar með það að markmiði að aðgreina ólíka miðla, 3. að eignarhald á fjölmiðlum sem náð hafa ákveðinni útbreiðslu eða hlutdeild á markaði verði bundið takmörkunum með þeim hætti að aðilum verði sett hófleg takmörk um heimilan eignarhluta, 4. að settar verði reglur sem tryggi aukið val neytenda þannig að efnisveitur fái aðgang að ólíkum dreifiveitum, 5. að dreifiveitur fá flutningsrétt á fjölbreyttu efni, 6. að mótaðar verði reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði á fjölmiðlum, og loks 7. að stjórnsýsla á þessu sviði verði einfölduð þannig að málefni fjölmiðla séu sem flest á verksviði eins stjórnvalds sem starfað gæti sjálfstætt og er í tengslum við núverandi Póst- og fjarskiptastofnun. Samruni fjölmiðla og fjarskipta er að verða að veruleika með stafrænum og jafnvel gagnvirkum sjónvarpssendingum og enginn veit til hvers þær breytingar muni verða fyrir þau fjölmiðlafyrirtæki sem við þekkjum í dag. Það er lykilatriði fyrir stjórnmálamenn að standa vörð um hagsmuni neytenda og samfélagsins í heild andspænis þeirri þróun og það samrýmist ekki hagsmunum samfélagsins að þessi þróun leiði til þess að val neytenda um framboð á fjölmiðlaefni takmarkist af því við hvaða fjarskiptafyrirtæki þeir eiga viðskipti. Þá á ég við að menn þurfi að kaupa t.d. ADSL-þjónustu bæði hjá Og Vodafone og Símanum til að eiga þess kost að horfa jafnt á dagskrá Stöðvar 2 og á enska boltann. Þess vegna eru hugmyndir nefndarinnar um gagnkvæma flutningsskyldu og flutningsrétt dreifiveitna, þ.e. fjarskiptafyrirtækja og efnisveitna, sérstaklega athygliverðar og til þess fallnar að koma í veg fyrir að heimilin í landinu standi frammi fyrir afarkostum á þessum sérlega mikilvæga markaði. Einnig er mikilvægt að flutningsrétturinn og flutningsskyldan á við um allar íslenskar efnisveitur sem mun auðvelda nýjum aðilum að hasla sér völl á þessu sviði og auka þá með því jafnframt fjölbreytnina í íslensku fjölmiðlaumhverfi. Þessi þáttur tillagnanna snýr einnig að framtíð Ríkisútvarpsins en ljóst er að dreifikerfi þeirrar stofnunar er að verða úrelt í hinu nýja stafræna umhverfi og nauðsynlegt er að tryggja almannaútvarp landsmanna um land allt. Sú þróun knýr einnig á um að stjórnvöld grípi til aðgerða til að tryggja stafræna dreifingu fjölmiðla til allra landsmanna en ekki aðeins þeirra liðlega 90% þjóðarinnar sem dreifikerfi fjarskiptafyrirtækjanna mun nú ná til. Það er því í samræmi við þessar tillögur nefndarinnar sem ákveðið hefur verið í tengslum við væntanlega sölu Símans að búa til fjarskiptasjóð til að efla gagnaflutningskerfi landsins í strjálbýli og tryggja þannig að þjóðin öll muni sitja við sama borð hvað varðar aðgang að fjölbreyttu íslensku fjölmiðlaefni, fyrst og fremst Ríkisútvarpi allra landsmanna. Herra forseti. Umræður um málefni fjölmiðla hafa verið eitt heitasta deiluefni í íslensku samfélagi undanfarið ár. Meðan þær umræður hafa geisað hefur þróunin á þessum markaði í átt til nýrra tíma haldið áfram og ég held að það sé ekki ofsagt að segja á fleygiferð, og fjarskipta- og fjölmiðlafyrirtækin eru stöðugt að leita nýrra virðisaukandi leiða í starfsemi sinni. Hagnaður af talsímaþjónustu er hverfandi og framtíð fjarskiptareksturs mun liggja í gagnaflutningum og fjölmiðlaefni og öðrum nýjungum sem við höfum enn kannski takmarkaðan möguleika á að meta hverjar í rauninni verða. Þennan veruleika og þessa þróun er nauðsynlegt að hafa í huga í allri þessari umræðu, þar á meðal í umræðunni um sölu Landssímans og stöðu grunnnetsins í því sambandi. Vegna þessarar þróunar er mikilvægt að horft sé fram á veginn og leitað leiða til að mæta þessum nýju tímum í stað þess að hengja sig á orð og yfirlýsingar sem látnar hafa verið falla í umræðum sem áttu sér stað á öðrum tíma og í öðru umhverfi. Herra forseti. Þetta svið fjarskipta og fjölmiðlunar krefst fremur en önnur svið fyrst og fremst framsýnna og framsækinna stjórnmálamanna.

Hæstv. forseti. Það er nokkurt gleðiefni fyrir þá sem hér stendur að taka nú þátt í umræðu um þessa skýrslu sem fjölmiðlanefndin hefur skilað af sér en eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra var ég ein þeirra fulltrúa sem áttu sæti í nefndinni. Ég viðurkenni það hér að þetta var afar viðamikil vinna, við fórum vítt yfir sviðið, en vinnan var jafnframt fróðleg og gefandi fyrir okkur sem fengum tækifæri til að taka þátt í henni. Nú er það ósk mín að sá fróðleikur sem þessi skýrsla hefur að geyma komist út til almennings og til þeirra sem við þessu öllu eiga að taka, þá ekki síst til stjórnmálamanna, þeirra sem hér í þessum sal sitja. Þess vegna fagna ég umræðunni. Þegar tekist var á um fjölmiðlafrumvarp ríkisstjórnarinnar síðasta vor var vinnulagið ekki síður gagnrýnt en innihald málsins. Orð eins og offors, óðagot og óbilgirni voru oftar en ekki þau sem upp úr stóðu í umræðunni og að lokum gafst ríkisstjórnin upp og forustumenn hennar viðurkenndu að það hefði verið rangt af þeim að neyta aflsmunar á Alþingi til að þröngva málinu í gegn í miklum ágreiningi, ágreiningi sem náði ekki síður inn í þeirra eigin raðir. Endirinn varð svo sá sem við þekkjum öll og óþarfi er að dvelja við hann svo nokkru nemi. Nú nægir að segja hér að batnandi mönnum sé best að lifa og rétt að fagna því að ný skýrsla skuli hafa litið dagsins ljós. Þó að ekki sé ástæða til að dvelja sérstaklega við umræður síðasta vors þykir mér rétt að geta um þau efnisatriði sem ég gerði að umtalsefni í ræðum mínum en þau voru að meginuppistöðu til þrenns konar. Meginatriðin í ræðum mínum í fyrravor voru í fyrsta lagi efasemdir um að markmiðin um fjölbreytni og fjölræði í fjölmiðlum næðust með þeim meðulum sem lögð voru til. Í öðru lagi sannfæring um að gæta þyrfti meðalhófsreglu sem ekki var gætt í frumvörpunum og í þriðja lagi skortur á svigrúmi fyrir umræðuna. Í máli af þessum toga, máli sem almenningur lætur sig miklu skipta, að ekki sé talað um fjölmiðlana sjálfa, eigendur þeirra og starfsfólk, bera stjórnvöld ákveðna ábyrgð á því hvernig umræðan fer fram. Vilji menn í alvöru ná árangri og endurnýja löggjöf um fjölmiðla, eins og þjóðþing álfunnar hafa verið að gera á undanförnum árum, er nauðsynlegt að leitast við að finna lendingu sem allir eða a.m.k. flestir treysta sér til að búa við. Skýrslan sem nú liggur á borðum okkar og hefur verið dreift á netinu til þjóðarinnar er í sjálfu sér tilboð um umræðu. Hún er skynsamlegt tilboð til samfélagsins og væri raunar óskandi að stjórnvöld leituðu oftar eftir því við borgarana að þeir tækju þátt í að móta stefnu um tiltekin mál. Ég treysti því, virðulegi forseti, að almenningur sýni áhuga sinn nú í verki, sömuleiðis fræðimenn á sviði fjölmiðla og fjölmiðlarnir sjálfir, og taki þátt í umræðunni, leggi til hennar, auðgi hana og bæti. Það kann ekki góðri lukku að stýra þegar svona tilboð kemur frá stjórnvöldum að sumir miðlar ákveði að hunsa umræðuna, eins og manni sýnist vera vísbendingar uppi um núna. Það er mikilvægt að allir grípi á lofti þá áskorun sem við nú stöndum frammi fyrir og taki þátt. Hæstv. forseti. Nú hefur það komið fram í umræðum síðustu daga síðan skýrsla nefndarinnar var kynnt að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í nefndinni bókuðu um eitt álitamál sem kemur til með að bera á góma hér og vega kannski nokkuð þungt í dag þar sem við í eftirmiðdaginn ræðum frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Við bókuðum nefnilega um þá ákvörðun hæstv. ráðherra að heimila nefndinni ekki að taka inn á sitt borð Ríkisútvarpið sjálft, flaggskipið í íslenskum fjölmiðlum. Sú bókun kom í beinu framhaldi af bréfi hv. formanna þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna, Margrétar Frímannsdóttur, Ögmundar Jónassonar og Magnúsar Þórs Hafsteinssonar, en þessir hv. þingmenn höfðu skrifað menntamálaráðherra bréf þegar skipað var í nefndina þar sem lýst var þeim skilningi okkar að þörf væri á því að fjalla um málið í heild til að fá heildstæða mynd af fjölmiðlaumhverfinu. Þess vegna lýstu þingflokksformennirnir því yfir að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í nefndinni teldu sig ekki bundna af því að mega ekki fjalla um málefni Ríkisútvarpsins. Í framhaldi af þeirri yfirlýsingu kom sem sagt bókun frá okkur fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni sem lesa má sem fylgiskjal við skýrsluna sjálfa. Ég tel einsýnt að menn þurfi að hafa hana í huga og til hliðsjónar þegar sjónarmið okkar stjórnarandstöðufulltrúanna í nefndinni varðandi Ríkisútvarpið eru skoðuð. Ég ætla í niðurlagi máls míns, virðulegi forseti, að víkja aðeins að efnisatriðum skýrslunnar. Nefndinni var gert að skila beinum tillögum ólíkt fyrri nefnd sem skilaði af sér skýrslu fyrir ári, þ.e. 2. apríl 2004. Sú nefnd skilaði af sér ábendingum um ýmsar leiðir sem mögulegar væru í stöðunni, ábendingum sem fengu viðurnefnið „hlaðborð hugmynda“ í umræðunni um þá skýrslu. En tillögurnar okkar í þessari nýju skýrslu er að finna í sjö sjálfstæðum liðum í 7. kafla skýrslunnar og fyrir þá sem hafa gaman af fornum talnavísindum og þekkja dulmagn tölunnar sjö, þá voru nefndarmennirnir sjö og nefndin skilaði af sér hinn 7. apríl. Nóg um það. Kannski er það góðs viti að við skulum vera með þessa heilögu tölu, sjö, í allri þessari umræðu. Ég vona að það eigi eftir að lita umræðuna, hún eigi eftir að vaka yfir okkur. Tillögur nefndarinnar taka mið af nokkrum meginmarkmiðum sem nefndarmenn komu sér saman um að skiptu mestu varðandi framtíð fjölmiðlunar á Íslandi: 1. fjölbreytni í fjölmiðlun, jafnt pólitísk sem menningarleg fjölbreytni, 2. valfrelsi neytenda, bæði um efni en ekki síður um val á dreifileiðum og þar með dreifiveitum, 3. öflug upplýsingagjöf um hvaðeina er lýtur að þörfum almennings í lýðræðisþjóðfélagi, 4. gagnsæi allrar stjórnsýslu varðandi fjölmiðla, jafnt inni á fjölmiðlunum sjálfum sem í opinberri stjórnsýslu um málefni þeirra. Megináherslan er þó á kröfuna um gagnsæi eignarhalds. Út frá þessum meginpunktum gekk nefndin við mótun tillagna sinna, gerði sér far um að taka mið af þeirri þróun sem átt hefur sér stað á íslenskum fjölmiðlamarkaði síðustu missirin og einnig af fyrirsjáanlegri þróun í nálægri framtíð. Ástæðunnar fyrir þessum sérstöku útgangspunktum og áherslum er að leita í 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem birtur er í skýrslunni og ég tel að verði hluti af því leiðarljósi sem við þurfum að hafa logandi á borðum okkar í þeirri umræðu sem nú fer fram.

Virðulegi forseti. Skýrsla nefndar menntamálaráðherra um íslenska fjölmiðla sem var gerð opinber á fimmtudag og var kynnt fyrir Alþingi áðan af hæstv. menntamálaráðherra hlýtur að teljast sögulegt plagg. Hún er að mínu mati ákaflega merkilegt plagg sem á eftir að marka tímamót. Þetta segi ég þó að ég sé einn af þeim sem áttu sæti í þessari nefnd. Mér finnst þessi skýrsla góð og ég hika ekkert við að segja það. Ég er stoltur yfir því að hafa tekið þátt í þessu starfi. Þetta er búið að vera gott starf og lærdómsríkt, þetta starf er búið að færa mér heim sanninn um það að við getum unnið saman, við getum náð lendingu í erfiðum þjóðfélagsmálum þó að við komum kannski úr ólíkum áttum og þó að við tilheyrum ólíkum stjórnmálaflokkum. Þessi skýrsla er sigur fyrir lýðræðið í landinu. Hún er líka sigur fyrir þingræðið, fyrir vilja Alþingis. Virðulegi forseti. Af hverju segi ég þetta? Jú, þetta segi ég vegna þess að mig langar til að nota tækifærið núna til að rifja aðeins upp þá staðreynd að í nóvember árið 2003 var lögð fram þingsályktunartillaga á Alþingi, þingsályktunartillaga fjögurra flokka, Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks, Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins, og hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka sem fái það verkefni að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á fjölmiðlamarkaði og hvert stefnir og huga að því hvort þörf sé lagasetningar eða aðgerða til að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi.“ Þannig hljóðaði þessi þingsályktunartillaga. Um svipað leyti kom Samfylkingin fram með eigin þingsályktunartillögu. Samfylkingin var sem sagt ekki með á þessari þingsályktunartillögu en kom með sína eigin sem gekk út á það að réttlætis væri gætt í málflutningi, það væri virkt gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Þarna var sem sagt fyrir jól árið 2003 eindreginn vilji fyrir hendi í þinginu til að fara í þá vinnu sem við höfum núna verið að inna af hendi, fara í þessi mál og skoða þau. Ég hygg, með fullri virðingu sagt, að ef menn hefðu aðeins slakað á á þessum tímapunkti, dregið andann og farið í þessi mál eins og búið var að teikna þau hefði þessi skýrsla legið fyrir á hinu háa Alþingi fyrir ári. Það tók ekkert mjög marga mánuði þegar við fórum loks í þessa vinnu, allir flokkar, að ná lendingu í málinu. Þessi lending liggur núna fyrir í þessari 200 síðna skýrslu. Við byrjuðum að vinna í nóvember. Nú er kominn apríl og niðurstaðan liggur fyrir. Þetta er skýrsla, við skulum hafa það hugfast, og í henni eru tillögur. Þetta er ekki lagafrumvarp. Það á eftir að semja það. Umræðan undanfarna daga hefur að verulegu leyti verið nokkuð athygliverð en mér finnst hafa gætt misskilnings meðal þjóðarinnar, a.m.k. hjá sumum. Fólk hefur viljað túlka þessa skýrslu og tillögurnar í henni sem frumvarp en svo er ekki. Núna eigum við eftir að taka umræðuna um þessi mál og ég er alveg sannfærður um að hún á eftir að verða góð og málefnaleg. Síðan getum við þá væntanlega reiknað með frumvarpi um hvernig við viljum haga framtíðarskipan íslenskra fjölmiðla. Við getum reiknað með frumvarpi næsta haust. Ég vil líka nota tækifærið hér og nú til að lýsa því yfir að ég tel að það væri rétt að það frumvarp sem hæstv. menntamálaráðherra ætlar að mæla fyrir á eftir, um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins, fari í 1. umr. og síðan í menntamálanefnd og fái umsagnir. Á sama tíma verði líka leitað eftir umsögnum um önnur þingmál er varða Ríkisútvarpið og við notum sumarið einnig til að taka umræðu um framtíð Ríkisútvarpsins, leggjum síðan fram nýtt frumvarp um það næsta haust og afgreiðum þessi mál samhliða þannig að þjóðarsátt náist um þessi mál til frambúðar næsta vetur. Vinnum þetta sameiginlega, stígum þessi skref saman, göngum í takt. Við getum alveg náð sameiginlegri lendingu, Alþingi í heild sinni um þessi mál, og við eigum að gera það. Okkur ber sú skylda að gera það. Það tapa allir á ástandinu eins og það er. Það hefur verið sannfæring mín alveg frá upphafi, frá því að ég hóf störf í þessari nefnd, að allir töpuðu á ástandinu eins og það var þar sem fyrir hendi væri enginn rammi, engin lagaumgjörð fyrir íslenska fjölmiðla. Eigendur fjölmiðlanna, fjölmiðlafyrirtækin, tapa á þessu og neytendur líka. Við höfum í okkar starfi reynt að taka tillit til beggja hópa eða réttara sagt allra hagsmunahópa. Við höfum fengið ótal marga á fund til okkar í nefndinni, hlustað á ótal mörg sjónarmið og síðan reyndum við að draga upp það kort sem liggur hér fyrir og taka tillit til sem flestra. Að sjálfsögðu hafa alltaf einhverjir athugasemdir við það sem við höfum lagt fram, að sjálfsögðu er það þannig. En þá tökum við líka umræðu um það. Þá tökum við lýðræðislega og opna umræðu um þau álitamál og finnum sameiginlega lausn. Um helgina hefur mikið verið rætt um ákvæðin varðandi eignaraðild. Ég tel að þau séu mjög hófleg. Ég tel ekki að þau muni skaða fjölmiðlafyrirtækin til frambúðar. Við verðum að hafa það hugfast að Ísland er lítið land og þetta er mjög lítill markaður. Við erum að tala um þriðjungsútbreiðslu eða markaðshlutdeild og að þá megi einn aðili ekki eiga meira en 25%. Mjög fáir fjölmiðlar falla undir þetta. Það eru mjög fáir fjölmiðlar sem munu falla undir þetta í framtíðinni. Við skulum athuga að fjölbreytni í fjölmiðlun er alltaf að aukast. Það verða fáir fjölmiðlar í framtíðinni sem munu hafa yfir 33% útbreiðslu. Þeir verða mjög fáir, einfaldlega vegna þess að fjölbreytnin verður svo mikil. Við erum að stíga inn í nýja framtíð sem er fjallað um í þessari skýrslu og ég hvet alla til að lesa gaumgæfilega kafla 4. Þar erum við að horfa inn í framtíðina, þar erum við að velta því fyrir okkur hvernig umhverfið verður og við erum að fara inn í nýjan heim á næstu árum, algera byltingu, ævintýraheim hvað varðar fjölmiðlun. Það er það sem við eigum að horfa á og þar koma kannski stærstu fréttirnar inn í þessari skýrslu, fréttirnar sem ég hef saknað mjög mikið í umræðunni fram til þessa um skýrsluna, þ.e. tillögur nefndarinnar varðandi dreifingu fjölmiðlaefnis, varðandi það að dreififyrirtækin geti fengið aðgang að efni og líka að fyrirtækin sem eru að selja efni geti fengið aðgang að dreifileiðunum. Í framtíðinni þegar menn munu líta um öxl, skoða þessa skýrslu og skoða störf þessarar nefndar munu menn fallast á það að þetta hafði langstærsta sögulega þýðingu í starfi nefndarinnar. Tillögurnar varðandi dreifinguna á fjölmiðlaefninu finnast mér vera langstærstu fréttirnar og það eru þær fréttir, sú niðurstaða sem á eftir að hafa mest áhrif til framtíðar. Þær tillögur sem þar koma fram af hálfu nefndarinnar eru mjög góðar. Þær eru teknar af 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns um skýrslu fjölmiðlanefndarinnar segja að mér þykir nefndin skila af sér afskaplega vönduðu verki með þessari skýrslu. Fyrir það ber að þakka sérstaklega. Tillögur nefndarinnar eru mjög vel undirbyggðar og rökstuddar. Það er jafnframt ljóst að mikið hefur verið lagt upp úr samráði við hagsmunaaðila og upplýsingaöflun og þetta skapar skýrslunni alveg sérstaklega traustan grunn. Skýrslan er í heild sinni stórfróðleg lesning og veitir mjög mikilvæga innsýn inn í þá þróun sem átt hefur sér stað í fjölmiðlum, bæði hér á landi og annars staðar, á undanförnum árum. Það er ljóst að tæknin leikur æ stærra hlutverk á fjölmiðlamarkaði og þeir möguleikar sem ný tækni opnar fyrir í miðlun upplýsinga og fyrir aðgang í neytendaþjónustu fjölmiðlafyrirtækja eru að gjörbreyta markaðnum. En þótt tæknin hafi fleytt okkur hratt áfram á skömmum tíma erum við í engum skilningi komin á endastöð, og við erum ekki að nálgast neina endastöð í þeim efnum. Ef eitthvað er sýnist mér við vera rétt að hefja mikið breytingaskeið sem muni hafa mikil áhrif á þróun fjölmiðlamarkaðarins í framtíðinni. Umfjöllun um þessi efni er því afar kærkomin í þeirri skýrslu sem við erum að fjalla um hér. Þær breytingar sem orðið hafa á íslenskum fjölmiðlamarkaði á undanförnum árum eru þegar að er gáð í raun ekki annað en spegilmynd þess sem víða hefur verið að gerast annars staðar, samþætting miðla, innleiðing nýrrar tækni, samþjöppun á eignarhaldi. Allt þekkist þetta í nágrannalöndum okkar. Í öðrum löndum hafa þessir þættir orðið tilefni mikillar umræðu og víðast hvar lagasetningar sem ætlað er að tryggja fjölbreytni og fjölræði á fjölmiðlamarkaðnum. Fyrir umræðuna hér er þessi skýrsla afar mikilvægur grunnur en þó verður að segjast að skýrslan er miklu meira en upplýsinga- og umræðuskjal. Í henni er að finna vel ígrundaðar tillögur um það hvernig beri að bregðast við í því umhverfi sem við nú lifum í. Það er óhætt að segja að það séu merkileg tímamót að tekist hafi þverpólitísk sátt um þær megináherslur sem leggja eigi til grundvallar þegar reglur verða mótaðar um þetta efni, sérstaklega þegar haft er í huga hve mjög var deilt um málið í fyrra. Það er ekki annað hægt en að fagna því að þær öldur hafi nú lægt. Í sjálfu sér er auðvelt að verða sammála þeim þremur meginmarkmiðum varðandi framtíð fjölmiðlunar sem nefndarmenn hafa lagt tillögum sínum til grundvallar, þ.e. fjölbreytni í fjölmiðlun, góðu vali neytenda og öflugri upplýsingagjöf og gagnsæi. Þessu er öllu auðvelt að verða sammála. Hinn pólitíski ágreiningur hefur hins vegar staðið um leiðir að þessum markmiðum. Þær tillögur sem nefndin teflir fram og fela í sér fjölþættar aðgerðir hljóta að teljast fela í sér ákveðna málamiðlun. Þess er því ekki að vænta að umræðu um þær leiðir sem til greina koma sé lokið þrátt fyrir þessa niðurstöðu. Á hinn bóginn má gera ráð fyrir því að hin pólitíska sátt um málið byggi á því svigrúmi sem ólík sjónarmið hafa fengið hvert fyrir sig í heildartillögu nefndarinnar. Það verður einmitt að teljast einn meginstyrkur skýrslunnar að í henni eru gerðar tillögur að heildstæðum ramma um íslenska fjölmiðlaumhverfið. Meðal þess sem stendur upp úr að mínu áliti er sú niðurstaða nefndarinnar að nauðsynlegt sé að setja eignarhaldi á fjölmiðlum vissar skorður. Hér á landi hafa gilt afar frjálslegar reglur. Afskipti hins opinbera að uppbyggingu markaðarins hafa verið takmörkuð og heilt yfir minni en víða annars staðar. Það verður að teljast nokkuð athyglisverð þróun að nú, þegar liðin eru rétt um 20 ár frá því að einkaleyfi Ríkisútvarpsins til útvarps var afnumið, skuli vera komnar fram tillögur um að setja eignarhaldi fjölmiðlafyrirtækja tilteknar skorður. Þó að tillögurnar taki yfir fjölmiðlamarkaðinn í heild sinni og þeim sé eingöngu beint að þeim fjölmiðlum sem náð hafa ákveðinni útbreiðslu eða hlutdeild á markaði eru það engu að síður afar merkileg tímamót í sögu frjálsu ljósvakamiðlanna að hugmyndir um reglur af þessu tagi séu í mótun. Það er ánægjulegt að svo virðist sem hinir frjálsu miðlar taki tillögunum af miklum skilningi. Umræða um stöðu frjálsu fjölmiðlanna verður hins vegar ekki tekin án þess að um leið sé horft á hlut ríkisins á fjölmiðlamarkaði. Það var þess vegna mjög farsælt að hlutur ríkisins væri tekinn með í umfjöllun í þessari skýrslu en þeim mun stærri hlut og þeim mun meira hlutverk sem ríkið ætlar sér á þeim markaði sem hér er rætt um, þeim mun minni verður skilningur frjálsu miðlanna á þörfinni fyrir sérstakar reglur um þeirra starfsemi. Ríkisútvarpið er ekkert eyland í þessari umræðu og það er mikilvægt að það er komið fram frumvarp um Ríkisútvarpið sem tryggir að hægt verði að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins samhliða þörfinni fyrir lagasetningu um framtíðaruppbyggingu fjölmiðlamarkaðarins í heild sinni. Samþjöppun eignarhalds og myndun samsteypna, þ.e. þessi tilhneiging fjölmiðlafyrirtækjanna til að fara í dreifiveiturnar, getur leitt af sér vissar hættur sem m.a. er fjallað um á bls. 190 í skýrslunni, val neytenda geti takmarkast, aðgangsþröskuldur hækki o.s.frv. Við þessu er brugðist með ákveðnum tillögum í skýrslunni og ég verð að segja fyrir mitt leyti - og ég tek undir með hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni - að það er einn áhugaverðasti kaflinn í skýrslunni sem fjallar um þessa þætti. Það innlegg í umræðu um framtíð fjölmiðlanna er fyrir mína parta skemmtilegasta og merkilegasta innleggið sem þessi nýja skýrsla færir okkur. 

Virðulegi forseti. Það er ekki liðið ár síðan íslenskt þjóðfélag nánast logaði í illdeilum vegna fjölmiðlamálsins svokallaða enda er sá umbrotatími okkur öllum í fersku minni. Fjölmiðlanefndin fyrri hafði skilað af sér skýrslu sem var að flestra mati ágætlega unnin og þar komu fram margar skynsamlegar tillögur um það fyrirkomulag sem ætti að vera á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Í kjölfarið var frumvarp ríkisstjórnarinnar unnið og um það snerust deilurnar sem okkur eru í fersku minni. Nú hefur ný skýrsla verið unnin og nýjar tillögur lagðar fram. Um þær virðist ríkja nokkuð góð sátt á milli stjórnmálaflokkanna enda skýrslan afar vel unnin. Það skiptir hins vegar öllu máli hvernig á málum verður haldið í framhaldinu. Úr ágætri heildarskýrslu fyrri fjölmiðlanefndar varð frumvarp sem skók samfélagið mánuðum saman og það má ekki henda aftur. Tillögur fyrri fjölmiðlanefndar voru nokkurs konar hlaðborð sem ríkisstjórnin valdi síðan af. Sumt rataði inn í frumvarpið en annað ekki. Umdeilt ákvæði var í frumvarpinu sem bannaði að veitt yrði útvarpsleyfi til fyrirtækis sem væri í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði, krosseignarhald var bannað á milli ljósvaka og dagblaða og bannað var að veita útvarpsleyfi til fyrirtækis ef annað fyrirtæki átti meira en 25% eignarhlut í því. Frumvarpið var að margra mati talið stangast á við mannréttindaákvæði stjórnarskrár, það var harðlega gagnrýnt fyrir það að meðalhófsreglu hefði ekki verið gætt í samningu þess og síðast en ekki síst var það talið beinast gegn einu tilteknu fjölmiðlafyrirtæki öðrum fremur. Í meðförum þingsins voru gerðar breytingar á frumvarpinu sem dugðu engan veginn til að lægja þær öldur sem um það höfðu risið og eins og flestir muna synjaði forseti Íslands að staðfesta frumvarpið. Að lokum var það fellt úr gildi af þinginu sem hafði samþykkt það nokkru áður. Hvernig má það vera að nú skuli hafa náðst nokkuð samhljóða niðurstaða allra flokka um þennan sama markað, þ.e. fyrirkomulagið og leikreglurnar á sviði markaðsmiðlanna? Ég er ekki í nokkrum vafa um það, virðulegi forseti, að ástæðan er fyrst og síðast sú að það var gefið það svigrúm til skoðanaskipta og íhugunar um málið sem þurfti. Það hefði betur verið gert á fyrri stigum málsins, þá er ekki víst að komið hefði til þeirra átaka sem áttu sér stað fyrir ári síðan. Stjórnarandstaðan gagnrýndi fjölmiðlafrumvarpið fyrir margra hluta sakir, því væri beint gegn einu fyrirtæki, það fæli ekki í sér almennar reglur til framtíðar, vegið væri að fjölbreytni fjölmiðlanna og settar hömlur á þessa atvinnugrein umfram aðrar, sem gerði hana að lélegum fjárfestingarkosti. Við bentum líka á skort á reglum um gagnsæi eignarhalds og ritstjórnarlegt sjálfstæði en slíkar reglur auk ákvæða samkeppnislaga ættu að geta tekið á misnotkun á markaðsráðandi stöðu á fjölmiðlamarkaðnum. Samfylkingin lagði fram þingmál sem tók á þessum þáttum og byggði m.a. á tillögum Evrópuráðsins. Síðast en ekki síst var vinnubrögðunum mótmælt, að ekki hefði verið leitað eftir málefnalegu samstarfi sem hefði getað leitt til farsællar lausnar á málinu. Sú skýrsla sem við ræðum nú er í mörgum grundvallaratriðum ólík frumvarpinu umdeilda og þeim tillögum sem þar birtust. Fyrir það fyrsta er nú leitað þverpólitískra lausna um málið og nefndin hefur náð nokkuð vel saman þrátt fyrir að umhverfið hafi verið mjög viðkvæmt í kjölfar fyrra málsins. Ekki er lengur lagt bann við því að markaðsráðandi fyrirtæki eigi í ljósvakamiðli, krosseignarhald er leyft á milli ljósvakamiðla og dagblaða og vikið er að mikilvægi þess að gagnsæi eignarhalds sé öruggt og leitast við að tryggja ritstjórnarlegt sjálfstæði. Vissulega eru þar lagðar til takmarkanir á eignarhaldi en sú tillaga er sett fram í heildarmynd sem er á engan hátt lík þeirri mynd sem fyrra málið var í. Tillögurnar virðast a.m.k. almennar, málefnalegar og hitta ekki eitt fyrirtæki öðrum fremur fyrir, enda sæta þessar tillögur ekki sömu tortryggni og þær sem voru lagðar fram í fyrra, a.m.k. ekki enn þá. Andrúmsloftið er allt annars eðlis í dag. Fólk trúði því nefnilega að þær tillögur sem voru settar fram í fyrra væru settar fram til höfuðs einu fyrirtæki sem er algjörlega óásættanlegt í jafnviðkvæmu umhverfi og fjölmiðlamarkaðurinn er. Ég tel líka mikilvægt að fjölmiðlanefndin hefur sett tillögur sínar upp nú sem heildstæða mynd, það er með öðrum orðum ekki hægt að plokka eina tillögu eða tvær út en skilja aðrar eftir. Þær eru ekki hlaðborð hugmynda, heldur heildarmynd. Virðulegi forseti. Ég held að fjölmiðlunum sé betur borgið í umhverfi sem gæti byggt á þessum tillögum en þeim sem við blöstu í fyrra. Nú þegar má ráða af umræðunni í samfélaginu að þessar tillögur fá ekki þá útreið sem frumvarp ríkisstjórnarinnar fékk áður. Það heyrast vissulega gagnrýnisraddir og auðvitað er hér á ferðinni sátt á milli stjórnmálaflokkanna sem alltaf felur í sér ákveðnar málamiðlanir. Maður þarf að gefa eitthvað eftir en fær annað í gegn og kannski fær enginn allt sem hann hefði óskað en allir eitthvað. Ég er þó þeirrar skoðunar að einn verulegur hængur sé á því að nauðsynleg sátt hafi náðst um þennan markað enn þá og það er að Ríkisútvarpinu skuli hafa verið haldið utan við vinnu nefndarinnar. Það hvaða stakkur almenningsútvarpinu er skorinn hefur nefnilega gríðarleg áhrif á það hvernig markaðsmiðlarnir spjara sig og það er nauðsynlegt að skoða þessi mál í heild því að hvað hangir með öðru. Mér sýnist að áfram, miðað við stöðuna eins og hún er í dag, muni verða deilt um þátt RÚV á auglýsingamarkaði, tekjustofna þess og sjálfstæði, og er það miður. Reynslan sýnir okkur að það borgar sig að hafa víðtækt samráð um svo mikilvæg mál eins og fjölmiðlana. Ríkisútvarpið og staða þess á markaðnum er engin undantekning þar á. Þróun þess og staða hefur áhrif á allt fjölmiðlaumhverfið og því er það óskynsamlegt og óásættanlegt að halda því fyrir utan heildarmyndina. Með því móti vantar burðarbitann í mannvirkið sem kann ekki góðri lukku að stýra.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa fagnað því að sátt virðist í sjónmáli um fjölmiðlamarkaðinn á grundvelli þessarar skýrslu og þar með þá meginniðurstöðu hennar að það sé bæði rétt og eðlilegt að setja löggjöf um eignarhald fjölmiðla og annað sem í umhverfi fjölmiðla ríkir til þess að tryggja eðlilega fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi, gagnsæi um eignarhald og þá hagsmuni sem að baki fjölmiðlunum búa, og síðast en ekki síst til að tryggja eðlilegt val neytenda. Varðandi eignarhaldið virðist nefndin hafa komið sér saman um athyglisverða leið þar sem eignarhaldsreglur hafa aðeins áhrif á þá fjölmiðla sem náð hafa verulegri markaðshlutdeild og verulegri útbreiðslu hér á landi. Sú leið ætti að stuðla að því að nýjum aðilum sem vilja spreyta sig í fjölmiðlarekstri sé ekki gert erfitt fyrir. Eignarhaldsreglurnar munu aðeins eiga við um þá aðila sem náð hafa miklum áhrifum í þjóðfélagsumræðunni vegna eignarhalds síns á fjölmiðlum. Einnig fagna ég yfirlýsingum forsvarsmanna þess fyrirtækis sem mest var í umræðunni í tengslum við frumvarpið í fyrra um að þeir telji þær skorður sem skýrslan gerir ráð fyrir að settar verði eignarhaldinu séu viðunandi. Vegna samruna fjölmiðla og fjarskiptafyrirtækja er öll fjölmiðlun að renna saman í nýtt stafrænt umhverfi. Skýrsla fjölmiðlanefndar sýnir fram á þetta og þetta er einn helsti útgangspunktur hennar. Sú umræða sem fram fór um fjölmiðlamál á síðasta ári tók ekki jafnmikið mið af þessu nýja umhverfi og vert hefði verið, enda fór það svo að á sama tíma og sú umræða stóð yfir hélt þróunin áfram og breytingar urðu á fjölmiðlamarkaði, bæði hvað varðar eignarhald miðla og tækniþróun. Markmiðið með þeirri stefnu sem skýrsla fjölmiðlanefndar kynnir er liður í að tryggja fjölbreytni og fjölræði á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Ég tel að það leiði af sjálfu sér, virðulegi forseti, að til þess að það markmið sé trúverðugt verði að leggja áherslu á að tryggja öllum landsmönnum sambærilegan aðgang að fjölmiðlum í nýju umhverfi. Ég rifja þetta upp hér vegna þess að við núverandi aðstæður er ljóst að hluti landsmanna mun að óbreyttu ekki eiga kost á að njóta ávaxta tækniþróunarinnar vegna þess að hann á ekki kost á háhraðagagnaflutningum en aðgangur að ADSL-tækni eða sambærilegri gagnaflutningstækni er forsenda þess að fólk geti tekið á móti stafrænum útsendingum fjölmiðla og fært sér í nyt þá nýju og fjölbreyttu möguleika sem verða munu fylgifiskur stafrænnar sjónvarpstækni. Í skýrslunni kemur fram að fjölmiðlanefndin telur það ekki samræmast hagsmunum neytenda að val þeirra á því hvaða sjónvarpsefni þeir eiga möguleika á að notfæra sér ráðist af því við hvaða fjarskiptafyrirtæki þeir eiga viðskipti. Ég tek undir þessi sjónarmið. Dreifiveiturnar mundu með þessum breytingum einbeita sér að dreifingu og keppa um verð fyrir þjónustu sína til hagsbóta fyrir neytendur. Efnisveitum yrði gert skylt að bjóða efni sitt á sama verði á ólíkum dreifileiðum og eftirlit haft með því að hvorki efnis- né dreifiveitum yrði mismunað í verði. Virðulegi forseti. Flestir landsmenn geta nú lent í þeim vanda að eiga takmarkað val vegna viðskipta sinna við ákveðið fjarskiptafyrirtæki. En um leið er stór hluti fólks á landsbyggðinni enn í þeirri stöðu að eiga ekkert val í þessum efnum vegna þess að í dag eiga þúsundir Íslendinga einfaldlega ekki kost á ADSL eða annars konar háhraðatengingum. Ég fagna því að skýrsla fjölmiðlanefndar bregður skýru ljósi á mikilvægi þess að úr þessu verði bætt. Það er óviðunandi annað en að allir landsmenn geti verið þátttakendur í þeirri þróun sem er að verða í þessum efnum. Þetta leiðir hugann að öðru stóru máli sem mjög hefur verið til umfjöllunar hér á Alþingi og á enn eftir að koma til umræðu á næstu vikum og mánuðum, en það er sala Símans. Það er ljóst að fyrirtækin á markaðnum munu ekki á eigin vegum leggja í kostnað við að byggja upp stafrænt dreifikerfi sem nær til allra landsmanna. Fyrirtækin munu láta staðar numið þegar háhraðatengingar ná til um 93% landsmanna. Til þess að tryggja öllum landsmönnum aðgang þarf því að grípa til annarra ráða og það hlýtur að verða horft til þess fjarskiptasjóðs sem ríkisstjórnin hefur lýst yfir að verði stofnaður í aðdraganda þess að eignarhlutur ríkissjóðs verði boðinn til sölu á almennum markaði. Sá sjóður mun hafa það að markmiði að bæta aðgengi fólks í dreifbýli að gagnaflutningsþjónustu með því að efla GSM-samband og síðast en ekki síst með því að kosta aðgerðir til þess að tryggja háhraðagagnaflutninga í dreifðum byggðum landsins. Með skýrslu fjölmiðlanefndarinnar er enn sýnt fram á hve brýnar þessar aðgerðir eru. Þær tryggja ekki einungis aðgang að þeirri þjónustu fjarskiptafyrirtækja sem við nú búum við, heldur eru forsenda þess að landsmenn allir standi jafn vel að vígi gagnvart þeirri spennandi þróun sem nú er í fullum gangi og ekki sér fyrir endann á.

Hæstv. forseti. Ég vil líkt og aðrir byrja á því að þakka nefndarmönnum í nefnd hæstv. menntamálaráðherra um fjölmiðla fyrir vel unnin störf. Hér hefur verið rifjað upp að fyrir réttu ári blossuðu upp miklar deilur í þinginu um frumvarp sem ríkisstjórnin hafði þá lagt fram um eignarhald á fjölmiðlum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafði síður en svo lagst gegn slíkri rammalöggjöf og reyndar haft forgöngu um að hafist yrði handa um að afla gagna og vinna málinu brautargengi. Þetta hefur verið rifjað hér upp við umræðuna og ætla ég ekki að fara nánar út í þá sálma. Ríkisstjórnin bar hins vegar ekki gæfu til að halda þannig á málinu að sátt yrði um það. Allir vita hvernig fór. Það var einkum þrennt sem stóð í mönnum, þrennt sem stóð í þinginu. Í fyrsta lagi óvissa um stöðu Ríkisútvarpsins, og það er rétt að leggja áherslu á að þeirri óvissu hefur ekki verið létt. Ríkisstjórnin hefur að vísu kynnt sínar hugmyndir um hvernig málefnum Ríkisútvarpsins skuli skipað. Ég held að það verði hins vegar að segja eins og það er að um það frumvarp getur ekki orðið sátt, það er alveg ljóst, og ríkisstjórnin hefði getað stytt sér leiðina með því að fara að vilja stjórnarandstöðunnar og óskum hennar um að fela fjölmiðlanefndinni að fjalla jafnframt um málefni Ríkisútvarpsins og gera tillögur um hugsanlegar lagabreytingar varðandi stöðu þess. Í öðru lagi var það vinnulagið sem stóð í mönnum. Einnig þá hafði verið skipuð fjölmiðlanefnd eins og hér hefur verið rifjað upp. Hún setti fram mismunandi valkosti og sá fyrsti sem hún tefldi fram var að Ríkisútvarpið yrði stórlega eflt. Þá var hugsunin sú að Ríkisútvarpið yrði kjölfesta á fjölmiðlamarkaði og nauðsynlegt mótvægi við aðra fjölmiðla á þessum markaði. Eins og við vitum var allt skilið eftir í óvissu varðandi Ríkisútvarpið. Í þriðja lagi voru það síðan sjálfar tillögurnar sem deilt var um. Þannig mátti dagblað ekki eiga ljósvakamiðil. Varðandi eignarhaldið var einblínt á eigandann en ekki fjölmiðilinn. Það var spurt: Hver er eigandinn? Er hann markaðsráðandi í efnahagslífinu? Ef svo væri, þá skyldi honum settur stóllinn fyrir dyrnar. Nú er málið nálgast úr annarri átt og spurt um fjölmiðilinn. Er hann markaðsráðandi? Litið er til útbreiðslu hans og það látið ráða þeim skilyrðum sem síðan eru sett um eignarhald. Þetta er gerólík nálgun og að mínum dómi, og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, miklu skynsamlegri. Nefndin skilar af sér tillögum í sjö liðum eins og hér hefur verið gerð grein fyrir. Ég ætla að staðnæmast við tvo fyrstu liðina. Í fyrsta lagi segir að Ríkisútvarpið verði áfram öflugt almannaþjónustuútvarp með áherslu á sérstöðu þess og skyldur sem fjölmiðils í eigu allra landsmanna. Undir þetta tökum við heils hugar. Það er ekki aðeins svo að Ríkisútvarpið sé mikilvæg kjölfesta í fjölmiðlun á Íslandi. Það er öryggistæki. Það er menningartæki. Það er ein mikilvægasta menningarstofnun þjóðarinnar og ber að efla sem slíkt. Síðan er hitt, að tryggja fjölbreytni á markaði og koma í veg fyrir að hér myndist einokunarfyrirtæki sem standi utan almannaviljans. Það gæti hæglega gerst ef Ríkisútvarpið yrði veikt. Þetta tryggjum við ekki aðeins með því að horfa á eignarhlutinn. Eignaraðild að fjölmiðlum skiptir verulegu máli. Aðilar sem sterkir eru í efnahagslífinu eða á markaði geta einnig haft áhrif á annan hátt, í gegnum auglýsingar. Jafnvel þótt þeir eigi ekki neinn hlut í fyrirtækinu geta þeir, og gætu ef vilji væri til þess, stýrt fjölmiðlunum með því að stýra auglýsingum. Þar er því komin önnur ástæða fyrir því að styrkja verulega Ríkisútvarpið. Það nægir ekki að horfa til lagaskilmála varðandi eignarhaldið. Í öðru lagi segir að settar verði reglur sem tryggi gagnsæi eignarhalds á fjölmiðlum. Þetta er mjög mikilvægt. Við höfum líka lagt áherslu á að gagnsæi í rekstri fjölmiðlanna skipti einnig máli. Þar erum við komin að einu helsta gagnrýniefni varðandi frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið. Þar er verið að loka öllu. Það er verið að færa starfsemina bak við lokuð tjöld. 

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða skýrslu sem unnin var af nefnd sem menntamálaráðherra setti á laggirnar í þessu máli. Niðurstaðan er afar jákvæð eins og hér hefur verið fjallað um í dag en það er kannski rétt að rifja aðeins upp upphaf málsins. Ætli orrahríðin sem var um fjölmiðladeilurnar síðasta vor og á sumarþingi liðins árs hafi ekki verið að mestu leyti óþörf þegar litið er til þeirrar sameiginlegu niðurstöðu sem nú liggur fyrir í þessu máli, þ.e. í þessari skýrslu sem við erum að ræða? Það er einfaldlega svo að þegar allir fengu að koma að þessari málefnavinnu var verklagið allt annað. Sem betur fer hefur hagur almennings, sýnist mér, haft forgang, a.m.k. eins og ég met þetta mál í þeirri stöðu sem það er í í dag eftir störf nefndarinnar. Sá veldur miklu sem upphafinu veldur. Það er fyllilega ljóst að forustumenn ríkisstjórnarinnar sáust ekki fyrir í ofríki sínu í fjölmiðlamálinu á síðasta ári. Tvímenningsvald fyrrverandi og núverandi hæstv. forsætisráðherra lék í raun og veru lausum hala og nánast allir stjórnarliðar fögnuðu, ekki bara einu sinni, heldur fimm sinnum, hinni snjöllu valdsmannslausn sem var þó að mínu viti lítið vitræn þegar upp var staðið. Verklagið benti ekki til þess. Stjórnarliðar voru í raun fastir í fúafeni málatilbúnaðar sem var mistök frá upphafi og olli í raun þeim harðvítugu deilum sem urðu og því að forseti Íslands vísaði málinu til þjóðarinnar, skv. 26. gr. stjórnarskrár Íslands. Það varð svo til þess að stjórnarliðar felldu sín eigin fjölmiðlalög úr gildi, sem sagt sneypuför. Þannig endaði sú vegferð, enda mistök og óþörf leið frá upphafi að mínu mati. Má í því sambandi minna á tillögu haustið 2003 á hv. Alþingi sem fulltrúar úr fjórum stjórnmálaflokkum komu að um það hvernig bæri að leggja upp með slíka vinnu til að ná sátt. Þar var lagt til að skipuð yrði nefnd og málið unnið með svipuðum hætti og nú var að lokum gert. Hæstv. forseti. Málefni Ríkisútvarpsins eru að sjálfsögðu stór hluti þess að tryggja hag og valfrelsi almennings að fjölbreyttu og fræðandi efni. Í því sambandi lýsi ég mig sammála bókun stjórnarandstöðunnar og tek sérstaklega undir eftirfarandi sjónarmið, með leyfi forseta: „Við erum þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem taki bæði til Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla. Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf. Sjálfstætt almannaútvarp stuðlar að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni og er forsenda þess að fjölmiðlar geti gegnt aðhaldshlutverki og verið útverðir lýðræðis í samfélaginu. Það er mat okkar að eigi að nást víðtæk sátt í samfélaginu um almenna rammalöggjöf um fjölmiðla, eignarhald og starfsumhverfi verði að tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum og varðveita það traust sem ríkir milli stofnunarinnar og eigenda hennar, þ.e. þjóðarinnar.“ Þetta var tilvitnun, virðulegi forseti, í hluta af bókun stjórnarandstöðunnar. Jafnframt er rétt að vekja athygli á því að nefndin í heild leggur til tillögur í sjö liðum sem birtast á bls. 193 undir stafliðunum a–g og þar telur hún æskilegt að þær komi samhliða til framkvæmda. Í a-lið er sett fram að Ríkisútvarpið verði áfram öflugt almannaþjónustuútvarp með áherslu á sérstöðu þess og skyldur. Það atriði sem mér finnst mestu skipta í tillögu nefndarinnar er það sem snýr að almenningi og almenning varðar sérstaklega, sem sagt gott val neytenda, að reglur tryggi aukið val neytenda og að efnisveitur fái aðgang að ólíkum dreifiveitum, að dreifiveitur hafi flutningsrétt á fjölbreyttu fjölmiðlaefni. Það skiptir nefnilega miklu máli fyrir almenning í þessu landi í framtíðinni að eiga þetta val, að aðgangur að efninu verði ekki takmarkaður og kosti almenning miklu meira en eðlilegt getur talist. Þetta held ég að menn eigi að horfa alveg sérstaklega á sem árangur af þessu nefndarstarfi og ég fagna því ef menn hafa horft á það í þessu ljósi. Eignarhaldið og takmörk þess koma eingöngu til framkvæmda þegar fjölmiðlafyrirtæki hefur náð meira en 33% útbreiðslu. Þar til eru allir frjálsir með eignarhald sitt og tengsl.

Herra forseti. Skýrslan sem er hérna til umræðu er á margan hátt tímamótaplagg eins og margir hv. þingmenn hafa nefnt í dag. Hún er merkilegt skref í þá átt að ná sem víðtækastri samstöðu um leikreglur sem eiga að gilda fyrir fyrirtæki sem starfa á þessu sviði. Í ljósi þess hvernig umræður þróuðust hér á síðasta ári er merkilegt að nefndin, skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka, skyldi ná samstöðu um að gera ákveðnar afmarkaðar tillögur í þessa átt. Við skulum auðvitað hafa í huga að tillögur þessarar nefndar eru málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða. Það þarf þess vegna engum að koma á óvart að menn hafi misjafnar skoðanir á einstökum atriðum sem þar er að finna. Menn geta haft mismunandi sjónarmið, bæði varðandi markmið og leiðir, það er ekkert óeðlilegt. Eins og fleiri hafa sagt get ég sagt að skýrslan hefði vissulega litið öðruvísi út ef ég hefði ráðið efni hennar einn. Það er hægt að nálgast löggjöf varðandi fjölmiðla út frá afskaplega mörgum sjónarmiðum. Skýrsluhöfundar benda á það að í löndunum í kringum okkur hafi verið farnar afar margar og ólíkar leiðir í því skyni að móta lagaramma um fjölmiðlastarfsemi. Þessar reglur hafa auðvitað mótast af aðstæðum á hverjum stað en það sem nágrannalöndin sem við berum okkur helst saman við eiga öll sammerkt er að þar gilda einhverjar sértækar reglur á þessu sviði. Skýrsla nefndarinnar felur í sér viðurkenningu á því að sömu sjónarmið eigi við hér á landi. Það er útgangspunktur skýrsluhöfunda varðandi alla tillögugerð sína. Það er afskaplega mikilvægt að það komi fram vegna þess að þegar við ræddum þessi mál hér á síðasta þingi var látið eins og það væri furðuleg stjórnlyndishugmynd að láta að sér hvarfla að setja með einhverjum hætti sérstakar reglur sem vörðuðu fjölmiðla umfram önnur fyrirtæki. Nú er sem sagt sátt um að það sé unnt að gera. Það er líka merkilegt að við séum komin á þann stað í umræðunni að nefnd af þessu tagi nái samstöðu um að takmarka beri eignarhald á fjölmiðlum með einhverjum hætti vegna þeirrar sérstöðu sem fjölmiðlar hafa í nútímasamfélagi. Þetta var heldur ekki sjálfgefið hér í umræðum á síðasta þingi. Eins og í hinu tilvikinu var það álitið til marks um óskaplegt stjórnlyndi, forræðishyggju og virðingarleysi fyrir mannréttindum að menn skyldu láta að sér hvarfla að setja einhverjar reglur sem vörðuðu eignarhald á fjölmiðlum. Nú er hins vegar samstaða um þetta og það er merkilegt skref. Það er fleira markvert í þessum tillögum eins og rakið hefur verið í ítarlegum ræðum hér að framan. Það er hins vegar kannski rétt að hafa það í huga og undirstrika að auðvitað er nálgun nefndarinnar sem skilar skýrslu sinni núna mjög ólík þeirri nálgun sem birtist í fjölmiðlafrumvarpinu eða -frumvörpunum sem við ræddum hér á síðasta þingi, ekki síst út frá því að þá ræddum við fyrst og fremst um eignarhaldið og hugsanlegar takmarkanir á því. Í þessari nefnd hefur hins vegar verið valin sú leið að fjalla um sviðið með miklu víðtækari hætti. Það skilar þeim árangri sem við höfum hér á borðinu. Þetta er rétt að hafa í huga, líka að minnast þess að þegar við ræddum eignarhaldið hér á síðasta þingi minnist ég þess ekki að talsmenn stjórnarflokkanna í þeirri umræðu höfnuðu því að skoða hina þættina. Menn völdu þá leið á þeim tíma að takmarka það frumvarp við eignarhaldið en nú hafa menn valið aðra leið. Ég verð að segja að mér finnst við vera komin á merkilegan og ánægjulegan stað í umræðunni. Við getum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði áðan að það hefði verið óþarfur leiðangur sem ríkisstjórnin og tvímenningsvaldið fór í hér í upphafi síðasta vor. Ég get verið sammála því. Hins vegar var ekki óþarft að taka hart á móti sem leiddi til þess að ríkisstjórnarflokkarnir breyttu tillögum sínum fimm sinnum og drógu þær að lokum til baka eftir að forseti Íslands hafði neitað að skrifa undir lögin. Hér stöndum við nefnilega, og stæðum ekki annars, með miklu betri stöðu, miklu vænlegri tillögur til að taka afstöðu til en við höfðum þá, eins og hafa komið hér frá fjölmiðlanefndinni og margir hafa tekið undir að eru til mikilla bóta. Það var talað um að fyrri fjölmiðlanefnd hefði lagt fram hlaðborð hugmynda sem ríkisstjórnin valdi óhönduglega úr, fyrst og fremst eignarréttarbönn af ýmsu tagi. Nú fáum við sem sagt sjö rétta borð og okkur er ætlað að smakka á öllum réttunum þó að okkur finnist þeir kannski ekki allir jafngóðir eða jafn vel tilreiddir. Ég get tekið undir það sem komið hefur fram hér að þetta er grundvöllur til þess að standa á. Með tilliti til þess sem á undan er gengið þurfa menn að gæta hófs í því að rífa þessar tillögur í sundur og festa sig um of við einstök atriði. Það breytir ekki því að þessar tillögur fara væntanlega í umræðu og væntanlega ber hæstv. menntamálaráðherra gæfu til að byggja á þeim nýtt frumvarp um heildarlöggjöf. Það verða vissulega tímamót þegar það gerist að við göngum til slíkrar heildarlöggjafar á fjölmiðlamarkaðnum. Það verður að segjast um þá ágætu hv. þingmenn sem hér töluðu áðan, Bjarna Benediktsson og Birgi Ármannsson, að það hljóta að vera sérstök tímamót fyrir þá þegar vikið er frá þeirri frjálslyndisstefnu sem hér hefur ríkt varðandi eignarhald á fjölmiðlum. Það er ómögulegt að segja annað en að það séu tímamót þegar í lög eru leidd ákvæði sem takmarka það hversu mikið menn mega eiga í fjölmiðlum. Maður getur skoðað þessar tillögur nefndarinnar út frá því að snúa hugsuninni á hvolf og segja: Munu þær að einhverju leyti koma í veg fyrir fjölbreytni, fjölræði og gott val neytenda? Þegar ég met þessar tillögur get ekki komið auga á það, ekki heldur þessar eignarhaldstillögur sem eru í nefndinni. Þær eru það rúmar að það ætti að vera hægt að lifa við þær og þær ættu ekki að koma í veg fyrir það að fjölmiðlar geti fjármagnað starfsemi sína og fengið til liðs við sig fjársterka aðila. Ég vil þó nefna það sérstaklega að langmerkasta tillagan sem horfir til framtíðar er einmitt sú um flutningsrétt og flutningsskyldu. Þar er um slíka almenna reglu að ræða sem nýtast mun um alla framtíð og skiptir ekki máli á hvaða sviði fjölmiðlunar er. Þetta er meginregla, almenn regla, sem á eftir að skila verulegum hagsbótum til fjölmiðlanotenda, 

Hæstv. forseti. Ég vil eins og fleiri byrja á því að þakka þá ágætu skýrslu sem hér er til umræðu. Það er ánægjulegt auðvitað að nefndin sem vann skýrsluna hafi komist að einróma niðurstöðu um þessi mál sem mjög hefur verið deilt um undanfarið árið, getum við sagt. Niðurstaðan sýnir að það var rétt sem stjórnarflokkarnir héldu fram í þeirri umræðu sem varð á síðasta ári, að ástæða væri til að huga að lagasetningu um fjölmiðlaumhverfið og eignarhald á fjölmiðlum. Nú liggja fyrir tillögur í sjö liðum, eins og hér hefur verið nefnt. og áhersla er lögð á að fjallað sé um þær allar í einni heild. Eitt af því sem ég tel að sæti hvað mestum tíðindum við þessa niðurstöðu er að nú virðist staðfest að það sé orðin þverpólitísk sátt um að ríkið eigi að taka þátt í rekstri á samkeppnismarkaði á einu sviði, þ.e. á fjölmiðlamarkaði með rekstri Ríkisútvarpsins. Ég vek sérstaka áherslu á því að í skýrslunni er áréttað og vísað til þess að það séu viðtekin sjónarmið í Evrópusamstarfi að sérstaða fjölmiðlamarkaðarins sé svo mikil að þar nægi venjuleg markaðsnálgun ekki, eftirlit samkeppnisyfirvalda einna með samruna fyrirtækja nægi ekki til þess að tryggja fjölmiðlafjölbreytni. Stjórnsýsla tengd fjölmiðlamálum kemur nú með einum eða öðrum hætti inn á borð fimm ráðuneyta. Útvarpsréttarnefnd og málefni Ríkisútvarpsins heyra undir menntamálaráðuneyti. Póst- og fjarskiptastofnun heyrir undir samgönguráðuneyti og hún úthlutar tíðnum til útvarpsrekstrar. Dómsmálaráðuneytið annast þau mál sem snerta prentlögin. Samkeppnisstofnun fjallar um samruna á fjölmiðlamarkaði, eins og á öðrum mörkuðum, og heyrir undir viðskiptaráðuneyti. Loks eru málefni upplýsingasamfélagsins á forræði forsætisráðuneytisins. Þetta fyrirkomulag stjórnsýslunnar er sniðið að öðrum tímum en okkar samtíma þar sem tækniþróunin er svo ör að fullkominn samruni hefðbundinna fjölmiðla, fjarskiptafyrirtækja og upplýsingatækninnar virðist í augsýn innan skamms. Í skýrslunni kemur fram að Íslendingar hafi hingað til ekki tekið mikinn þátt í alþjóðlegri samvinnu á sviði fjölmiðlunar og þar sem mörg þau vandamál sem stjórnvöld munu glíma við í framtíðinni þarf að leysa á alþjóðavettvangi sé afar mikilvægt að byggja upp sérþekkingu hér á landi og leggja áherslu á samvinnu við aðrar þjóðir. Í samræmi við þetta tel ég athyglisverðar þær tillögur nefndarinnar að stjórnsýsla í fjölmiðlamálum verði einfölduð þannig að málefni fjölmiðla séu sem flest á verksviði eins og sama stjórnvaldsins sem starfað gæti sjálfstætt og/eða í tengslum við núverandi Póst- og fjarskiptastofnun. Annars vegar er lagt til að hlutverk núverandi útvarpsréttarnefndar verði rýmkað þannig að hún verði gerð að sjálfstæðri stofnun sem heyri undir menntamálaráðuneyti en hin leiðin felur í sér að sérstakt stjórnvald fari með málefni fjölmiðla undir núverandi Póst- og fjarskiptastofnun. Lögð er áhersla á að sérstök stjórn verði yfir þessum málaflokki í heild og fari jafnvel með úrskurðarvald. Nefndin leggur áherslu á sjálfstæði og hlutlægni slíkrar stjórnar að hætti eftirlitsstofnana. Hæstv. forseti. Ég tel fyllsta tilefni til þess að huga frekar að tillögum nefndarinnar um að koma stjórnsýslu fjölmiðlamála fyrir á grundvelli Póst- og fjarskiptastofnunar. Sú leið er í samræmi við þá þróun sem nú á sér stað í fjarskiptatækninni og samruna hennar og hefðbundinna fjölmiðla. Póst- og fjarskiptastofnun hefur nú þegar með höndum tíðniúthlutanir fyrir ljósvakamiðla og hefur aðhalds- og eftirlitshlutverki að gegna gagnvart fjarskiptafyrirtækjunum. Þau ríki sem hafa verið í fararbroddi stjórnsýslu í þessum málum, Bretland og Finnland, hafa farið þá leið að byggja stjórnsýslu þeirra á sínum fjarskiptastofnunum. Það að fela Póst- og fjarskiptastofnun verkefni sem nú heyra undir önnur ráðuneyti er ekki einfalt mál í útfærslu en ég hygg að sú leið hljóti að finnast og hér er e.t.v. enn ein röksemdin fyrir því að menn fari að huga að endurskoðun á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins fyrr en síðar. Það er mikilvægt að sú verkaskipting sé sem skilvirkust og endurspegli sem best þau verkefni sem stjórnvöld eru að fást við á hverjum tíma.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða skýrslu nefndar hæstv. menntamálaráðherra um íslenska fjölmiðla. Ég tek undir orð þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað á undan mér og lýst ánægju yfir útkomu þessarar skýrslu og þeirrar niðurstöðu sem hún sýnir. Mér kom ekki á óvart að nefndarmenn skyldu ná svo góðri samstöðu og vinnu í nefndinni því að þegar leið á haustið 2003 urðu á hv. Alþingi töluvert snarpar umræður um samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Í þeim umræðum kom frá öllum sem tóku þátt sú sýn að fara þyrfti í endurskoðun á lögum um fjölmiðla á Íslandi í ljósi þeirrar samþjöppunar og breytinga á markaðnum sem orðið hafa á undanförnum árum. Allir flokkar voru búnir að lýsa yfir mikilvægi þess að fara í þá vinnu. Það er síðan vegna þeirra vinnubragða hæstv. ríkisstjórnar að fara í hana með nefndarskipan án þess að kalla til stjórnarandstöðuna sem þær deilur upphófust og þau átök um lagasetningu um fjölmiðla á Íslandi sem okkur er öllum kunnugt um. Hér hefur verið rifjað upp hvernig atburðarás síðasta vors var á hv. Alþingi, að mínu mati að hluta til vegna þeirra vinnubragða sem notuð voru. Þegar þingflokkar hafa lýst yfir vilja til að fara í þessa vinnu tel ég að það sé ekkert annað að gera en að taka í þá útréttu hönd sem nú hefur verið gert. Niðurstaðan sést í skýrslunni. Átökin hér síðasta vor sýndu að þjóðin er þess mjög meðvituð hvað fjölmiðlar og rekstur þeirra, áreiðanleiki og útgáfa á mismunandi sviðum, eru mikilvægir enda hafa fjölmiðlar oft verið taldir fjórða stoð lýðræðisskipulags þjóðvelda. Þjóðin var og er meðvituð um mikilvægi þessa og nú stöndum við á þeim tímamótum að fara að vinna að löggjöf í framhaldi af þessari skýrslu um fjölmiðla. Það er alveg ljóst að margar ítarlegar og góðar tillögur komu frá þessari nefnd sem ég tel að eigi að vinna þverpólitískt að í framhaldinu. Það hefur sýnt sig að frumvarpi af þessu tagi þarf að gefa tíma. Það þarf að gerjast. Það þarf að vanda vel til. Það hefur líka sýnt sig, bæði hvað varðar þætti hér í skýrslunni og í skoðanakönnunum, að Ríkisútvarpið er mikilvægur hluti af þeirri sýn og þeirri fjölmiðlaflóru sem við erum að fara að mynda hér löggjöf um. 

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið ágætar umræður um skýrsluna og fer brátt að ljúka. Það er allt annar tónn í þessum umræðum núna en var hér fyrir ári síðan þegar fyrri skýrslan var kynnt í þinginu. Ég var að skemmta mér við það í morgun að lesa yfir gamlar ræður, einmitt ársgamlar ræður, næstum upp á dag, og þetta er allt annar og miklu betri tónn en þá var. Þá var allt hér kolfast í hávaðarifrildi, allir mælar loguðu á rauðu og það stefndi í þau geysilega hörðu átök sem síðan urðu raunin eins og við munum öll eftir. Mig langar aðeins að koma að örfáum athugasemdum. Mér fannst hv. þm. Birgir Ármannsson alhæfa um of þegar hann fullyrti að menn hefðu ekki viljað skoða þessi ákvæði varðandi eignarhald hér fyrir ári. Það er alls ekki rétt. Ég rifjaði upp áðan þingsályktunartillögu sem var lögð fram hér og mælt fyrir í nóvember árið 2003. Eins og ég sagði áðan, virðulegi forseti, var ég að skoða gamlar ræður, m.a. mínar eigin og þar kom ég margoft inn á það og lýsti því yfir að Frjálslyndi flokkurinn hefði ekkert á móti því að skoða þessi mál vandlega, taka þann tíma sem þyrfti í að gera þetta í samvinnu við aðra flokka. Ég sagði að eignarhaldið væri meðal þeirra hluta sem við yrðum að taka til gaumgæfilegrar athugunar. Það var fyrst og fremst verklagið, vinnuaðferðirnar sem voru viðhafðar hér í fyrra, sem okkur þótti óásættanlegt og líka sú fljótaskrift að ætla að fara að setja lög um svo mikilvægan þátt eins og starfsumhverfi fjölmiðla á Íslandi nánast með handafli eða á hnefanum, á örfáum vikum á vordögum. Það þótti okkur gersamlega óásættanlegt og því stóðum við í hörðu andófi gegn þeirri lagasetningu. Mig langaði rétt í lokin til að tæpa örlítið á nokkrum af þeim tillögum sem eru skilgreindar hér í skýrslunni. Ég sé þó að tíminn líður afskaplega hratt, klukkan telur niður og mér mun ekki gefast tími til þess í þessari umferð. Rétt í lokin ítreka ég aftur þá ósk mína að núna muni fara fram gaumgæfilegar umræður um efni þessarar skýrslu, um þessi mál í fjölmiðlum, meðal þjóðarinnar, að við tökum þann tíma sem þarf til þess og að þar komi menn með málefnaleg rök og mótrök að sjálfsögðu, eins og gengur, og að við sjáum þá næsta haust vandað lagafrumvarp sem mun síðan fá þá vönduðu þinglegu meðferð sem hæfir svo vel þessu mikilvæga máli. Ég vil enn og aftur líka ítreka ósk mína um að sömu vinnubrögð verði viðhöfð varðandi fyrirhugað frumvarp um Ríkisútvarp sem við munum ræða hér á eftir og enn fremur koma á framfæri þeirri einlægu ósk minni að þar náist líka ásættanleg lending og sátt. Ríkisútvarpið skiptir mjög miklu máli fyrir íslenskt þjóðfélag sem og aðrir fjölmiðlar hér á landi og það er gríðarlega mikilvægt að við náum sátt um þessi mál til frambúðar. Þetta varðar hagsmuni þjóðarinnar til frambúðar. Hér verður einfaldlega að nást sátt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þingmönnum öllum fyrir þá ágætu og góðu umræðu sem hér hefur átt sér stað í dag um skýrslu fjölmiðlanefndarinnar. Sérstaklega í ljósi þeirra miklu og hörðu deilna sem urðu á síðasta ári tel ég tvímælalaust standa upp úr mikilvægi þess að á milli allra stjórnmálaflokkanna hafi náðst þessi pólitíska sátt um að tryggja fjölbreytni og fjölræði á þeim mikilvæga markaði sem við nefnum fjölmiðlamarkað hverju sinni. Ég hef talið mikilvægt að koma eins og unnt var til móts við kröfur nefndarmanna sem þeir settu fram svona af og til og hverju sinni og beindu tilmælum til ráðherra. Má kannski rifja upp að í byrjun nefndarstarfsins kom stjórnarandstaðan að máli við mig og sagði að það væri ekki nóg að hafa tvo fulltrúa og að sjálfsögðu varð ég við tilmælum þeirra og fjölgaði í nefndinni. Ég taldi það rétt ef það væri til þess fallið að ná þessari mikilvægu pólitísku sátt. Síðan var beðið um aukinn tíma og það var líka komið til móts við það og síðan í þriðja lagi er rétt að draga það fram að ég frestaði m.a. umræðunni um Ríkisútvarpið á þeirri forsendu að menn vildu ræða málin saman. Ég hef samþykkt alla þessa hluti til þess að ná því markmiði sem við nefnum síðan pólitíska sátt. Sú pólitíska sátt innan fjölmiðlanefndarinnar grundvallast á þeim sameiginlega skilningi nefndarmanna að fjölmiðlar gegni mikilvægu og sérstæðu hlutverki í lýðræðissamfélagi, á þeim skilningi að skyldur fjölmiðla við almenning séu ríkari og víðtækari en skyldur annarra fyrirtækja og því sé eðlilegt að um fjölmiðlana gildi sérstök viðmið og sérstakar reglur. Þessi pólitíska sátt tekur mið af því að best sé að setja slík viðmið fram í ákveðnum reglum um fjölmiðla, þar með talið reglum um eignarhald sem þó næðu aðeins til miðla sem eru í mikilli útbreiðslu og hafa því sannarlega ákveðið dagskrárvald í samfélaginu. Með þessum reglum verður því tryggt að smærri miðlar geti eflst og nauðsynleg nýliðun átt sér stað. Þessi pólitíska sátt tekur einnig til gagnsæis á eignarhaldi, reglna um leyfisveitingar, að ólíkar dreifiveitur fái aðgang að ólíku efni og sé skylt að dreifa frá ólíkum efnisveitum, að mótaðar verði reglur um ritstjórnarlegt sjálfstæði. Þetta fór ég allt yfir í minni fyrri ræðu í dag. Ég fagna því sérstaklega hversu mikla áherslu nefndin hefur lagt á að nálgast málefni fjölmiðla út frá sjónarmiðum neytandans með það fyrir augum að sú fjölbreytni sem neytandanum stendur til boða sé ekki minnkuð eða aðþrengd. Það skiptir að mínu mati miklu máli að við tökum mið af þeirri sátt sem náðist innan fjölmiðlanefndarinnar og ég legg áherslu á að um þessar tillögur eigi sér stað góð og ítarleg umræða og vona að sem flestir muni taka þátt í henni á opinberum vettvangi. Fjölmiðlanefndin leggur áherslu á að líta beri á tillögur hennar til lagasetningar sem eina heild og er því mikil vinna fyrir höndum við að fara yfir þær tillögur sem nú liggja fyrir og meta hvernig þeim verður best breytt í frumvarpsform. Stefni ég að því að þeirri vinnu verði lokið næsta haust og þá verði hægt að leggja fyrir Alþingi frumvörp til laga sem byggja á tillögum fjölmiðlanefndarinnar. Ég vil fyrir mitt leyti leggja áherslu á að sú sáttagjörð sem nú liggur fyrir er söguleg, ekki einungis í ljósi átaka síðasta árs heldur einnig vegna þess hversu mikla framsýni nefndarmenn hafa sýnt á mörgum sviðum. Nefni ég sem dæmi, eins og fleiri þingmenn hafa gert hér í dag, tillögur nefndarinnar um flutningsskyldu og flutningsrétt sem taka mið af smæð og sérstöðu íslensks fjölmiðlamarkaðar í því skyni að tryggja jafnt hagsmuni fjölmiðlafyrirtækjanna sem neytenda. Það er von mín, hæstv. forseti, að tillögur nefndarinnar geti orðið til þess að breið sátt ríki um málefni fjölmiðla og það hvernig fjölmiðlaumhverfi eigi síðan eftir að þróast hér í framtíðinni. Það skiptir miklu máli fyrir okkar litla, góða og íslenska samfélag að svo megi verða og ekki síst ber ég þá von í brjósti og ítreka það sem ég sagði áðan að hagsmunaaðilar á fjölmiðlamarkaði axli einnig ábyrgð og muni nú taka höndum saman við stjórnvöld við að treysta það starfsumhverfi fjölmiðla til frambúðar með markmiðin um fjölbreytni og fjölræði að leiðarljósi.

Hæstv. forseti. Hér hefur mikið verið rætt um vinnulag og þátt sem skapast hafi vegna vinnubragða, vegna þess að menn gefa sér tíma, vegna þess að menn leyfa öllum sjónarmiðum að komast að. Þetta er til fyrirmyndar og hafa allir tekið undir það hér í umræðunni um fjölmiðlaskýrsluna hve ákjósanlegt þetta hafi verið á alla lund. Það er hins vegar ljóst að eitt stendur í mönnum, óvissan um framtíð Ríkisútvarpsins. Um það frumvarp sem ríkisstjórnin hefur sett fram er engin sátt, það er alveg augljóst mál. Allir þingflokkar hafa lagt fram þingmál er varða Ríkisútvarpið og framtíð þess. Við óskuðum eftir því að öll þessi mál yrðu nú send til menntamálanefndar og þaðan út í samfélagið til umsagnar. Nú bregður svo við að á þingflokksfundi Sjálfstæðisflokksins fyrir stundu var þessari beiðni hafnað, og ég spyr: Hvers konar vinnubrögð er nú verið að boða? Vilja menn virkilega hverfa til fyrri tíma? Á að endurvekja hér umræðuna sem fram fór sl. vor? Hvað veldur því að ríkisstjórnin ætlar að koma í veg fyrir að þau sjónarmið sem við höfum fram að færa í stjórnarandstöðunni nái út í þjóðfélagið og fái þar umsögn? Er hér verið að boða ný vinnubrögð? Ég held að menn hefðu farið varlegar í að lýsa stuðningi við það skref sem stigið er með fjölmiðlaskýrslunni ef þeir hefðu vitað hvað í vændum var að þessu leyti. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum. Hvað er það sem ríkisstjórnin óttast svo í frumvarpi sínu að hún þori ekki að láta aðrar tillögur sem fram hafa komið sjá dagsins ljós?

Hæstv. forseti. Á fundi þingflokksformanna með forseta í morgun fór hv. þm. Ögmundur Jónasson fram á það að frumvarp vinstri grænna færi umræðulaust í gegnum þingið í þeim tilgangi að það frumvarp yrði sent út til umsagnar samhliða frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið sf. Frumvarp vinstri grænna er breytingartillaga við lög um Ríkisútvarpið en hins vegar er frumvarpið, sem við ætlum að ræða á eftir, um Ríkisútvarpið sf. sem er allt annað frumvarp, sjálfstætt frumvarp og ekki breytingartillaga við lögin um Ríkisútvarpið. Ég gat þess strax í morgun að mér þættu ekki góð vinnubrögð að í stórum stíl væri verið að láta frumvörp fara umræðulaust í gegnum þingið án þess að þau væru kynnt við 1. umr. Ég held að það sé mjög mikil lýðræðisleg nauðsyn að við fáum að ræða þau frumvörp hér við 1. umr., koma með athugasemdir og skoða efnisinnihaldið í þingsal áður en þau fara til nefndar og eru síðan send út til umsagnar. Hér hefur áður verið rætt um það hvernig lýðræðisleg umræða eigi að fara fram. Stundum hefur það verið gert til þess að flýta fyrir málum þegar allir væru sammála um það að láta umræðuna vera stutta hér í þingsal, en almennt viljum við auðvitað hafa umræðu hér efnislega og góða við 1. umr. Full ástæða er til að gefa sér tíma til að skoða tillögur vinstri grænna. Ég er ekki að segja að ég sé sammála þeim en ég vil gjarnan fá að skoða þær hér og ræða þær í þingsal áður en þær fara út til umsagnar og við getum þá áttað okkur á því með hvaða hætti við viljum að umfjöllunin sé hér áfram í þinginu. Með því að tala um þetta sem einhverja sérstaka valdníðslu eða að verið sé að tefja fyrir málum er mjög komið aftan að þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað og átti sér stað á fundi þingflokksformanna í morgun. Við erum að tala um prinsippmál. Eigum við almennt að hafa það þannig að frumvörp 

Forseti. Það kemur óneitanlega á óvart að hér séu teknar ákvarðanir um stjórn þingsins á þingflokksfundi sjálfstæðismanna og að hér skuli koma upp hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir til að skýra það út fyrir þingheimi hvernig standi á ákvörðunum sem teknar hafa verið hér um þingstörfin. Ég hélt nú í sakleysi mínu að forseti Alþingis væri sjálfstæður og tæki ákvarðanir sínar óháð því hvernig meiri hlutinn liggur í þingflokksherbergi Sjálfstæðisflokksins. Ég hélt að það væri sérstök nefnd í gangi hér í þinginu, en það er kannski misskilningur, forseti, að hér í þinginu sé sérstök nefnd, forsætisnefnd, og síðan auðvitað samkoma þingflokksformanna til að ræða það hvernig skuli fara með svona mál. Mér finnst líka sérkennileg röksemdafærsla hjá hv. starfandi formanni þingflokks sjálfstæðismanna að það komi málinu við að tillaga sem hér liggur fyrir frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sé breytingartillaga við allt önnur lög en hér séu að verki. Ég verð að segja að ansi gerast menn nú formlegir í þessu máli. Þetta er kannski svona í kjördæmi þingmannsins hv. en ég hef aldrei heyrt að það sé ekki hægt að ræða mál efnislega þó að þau séu ekki nákvæmlega samhljóða að forminu til. Sú tillaga sem við höfum sett hér fram um Ríkisútvarpið og ég tel þá merkustu af þessum þremur, og jafnvel þó að ég bæti nú hinni fjórðu við, sem er komin til menntamálanefndar og er ágæt tillaga, frá Frjálslynda flokknum, er í formi þingsályktunartillögu. Það er sem sé af þeim ástæðum ekki hægt að ræða hana.  Ég vil bara spyrja menntamálaráðherra sem ætlar að fara að mæla hér fyrir þessu máli sínu hvort henni sé ekki leiðindalaust að þetta verði eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson leggur til, að þessar tillögur tvær fari til menntamálanefndar þannig að þær geti orðið samferða í umsögn. Mér sýnist allt stefna í það að Ríkisútvarpið verði hér í umræðunni - og vona að menntamálaráðherra taki undir það - í þessari fjölmiðlaumræðu sem hlýtur að standa fram á haustið og jafnvel lengur, og þetta verði ekki samþykkt hér í vor. Mér heyrist á menntamálaráðherra að það sé ekki endilega ætlunin, hún ætli a.m.k. að láta þingið stjórna því samkvæmt viðtölum í fjölmiðlum. Ég vil bara spyrja kurteislega hvort menntamálaráðherra sé ekki sama um að þetta verði gert eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson vill. Við látum oft eftir Ögmundi Jónassyni þegar hann vill eitthvað, jafnvel þó að við efumst um að það sé rétt, við í Samfylkingunni.

Hæstv. forseti. Fyrir dyrum stendur að ræða um grundvallarbreytingar á Ríkisútvarpinu. Það hefur komið fram að allir flokkar á þingi hafa sett fram tillögur um þetta efni, Samfylkingin í desember, Frjálslyndi flokkurinn, ríkisstjórnin, Framsókn og Sjálfstæðisflokkur, sameiginlega í frumvarpi sem fram kom 15. dag marsmánaðar. Tveimur dögum síðar kom fram frumvarp frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er grundvallarfrumvarp um fyrirkomulag og skipan Ríkisútvarpsins. Nú heitir það í munni formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins eða staðgengils hans að þetta séu breytingartillögur. Það er alveg rétt. Við erum með breytingartillögur við lög um Ríkisútvarpið. Ríkisstjórnin hins vegar nemur í einu vetfangi brott lagaramma sem gildir um Ríkisútvarpið og geirneglir með sínum tillögum flokkspólitíska valdstjórn yfir Ríkisútvarpinu, skerðir stórlega réttindi starfsfólksins, dregur úr gagnsæi í starfsemi Ríkisútvarpsins sem hingað til hefur verið öllum sýnileg. Nú verður ekki hægt, nái frumvarp ríkisstjórnarinnar fram að ganga, að lýsa inn í þessa stofnun eins og löggjafinn og Alþingi hefur heimild til að gera. Allt þetta verður numið brott. Og þetta á að gera í einu vetfangi. Nú heitir það, þegar við viljum styrkja stoðir Ríkisútvarpsins, að þetta séu aumar breytingartillögur. En ríkisstjórnin sjálf ætlar að nema brott lagagrundvöll Ríkisútvarpsins, ráðast á starfsfólkið, draga úr gagnsæi og geirnegla flokkspólitíska stjórn yfir þessari stofnun. Það er hneyksli ef menn ætla að fara fram með þessum hætti. Það er hneyksli ef það á að reyna að knýja hér í gegn lagafrumvarp sem hefur þessar alvarlegu afleiðingar yfir Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Gæfulega byrjar það. Manni líður eins og vélstjóra um borð í gömlum skuttogara sem alltaf er að bræða úr sér. Þegar talað er um fjölmiðla verður allt vitlaust í þessum sal. Frjálslyndi flokkurinn hefur staðið mjög ábyrgur að öllum þessum málum, og hefur gert alveg frá upphafi. Ég fór í gegnum það í ræðum mínum áðan og hér hefur líka verið talað um að það sé einmitt liggjandi inni þingmál frá flokknum. Við erum hér með þingsályktunartillögu sem var mælt fyrir fyrir mörgum vikum og er sennilega í menntamálanefnd núna, tillaga til þingsályktunar um rekstur Ríkisútvarpsins. Þrír þingmenn flokksins, sá sem hér stendur, formaður flokksins, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, og hv. þm. Sigurjón Þórðarson, eru flutningsmenn að henni. Sú tillaga hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd, skipaða fulltrúum allra þingflokka, til að semja frumvarp um breyttan rekstur Ríkisútvarpsins. Nefndin ljúki störfum innan sex mánaða frá samþykkt tillögunnar.“ -

Það þarf ekkert að ræða þetta frekar.

Þetta er okkar mál og kannski hefði farið betur á því að mark hefði verið tekið á þessari tillögu og hún afgreidd héðan frá þinginu og þessi ágæta nefnd verið skipuð.  Ég var á fundi áðan með formönnum þingflokka og kannast við þá umræðu sem hér er komin af stað. Hv. þingmaður, þingflokksformaður Vinstri grænna, Ögmundur Jónasson, kom með þá tillögu um að fá að setja þetta frumvarp vinstri grænna fram hjá 1. umr. og beint inn í nefnd til að fá umsagnir um hana um leið og umsagnir yrðu fengnar væntanlega um tillögu okkar í Frjálslynda flokknum - það er jú búið að mæla fyrir henni - og svo líka frumvarp hæstv. menntamálaráðherra. Ég fæ ekki séð af hverju frumvarp vinstri grænna þarf endilega að fara formlega í gegnum 1. umr. Ég er alveg sannfærður um það að frumvarp þeirra mun verða dregið inn í umræðurnar um frumvarp hæstv. menntamálaráðherra, hvort sem stjórnarmeirihlutanum líkar betur eða verr. Það verður rætt hér síðdegis, það verður rætt í kvöld, það verður rætt inn í nóttina, það liggur bara fyrir. Ég sé í raun og veru ekkert því til fyrirstöðu að líta stórt á þetta og leyfa þessu frumvarpi að fara fram hjá 1. umr. beint út til umsagnar. Hér eru menn eingöngu að hengja sig í formsatriði og þvæla málinu að óþörfu. Hvers vegna getum við ekki reynt að afgreiða þessi mál eins og fólk? Okkur tókst það í fjölmiðlanefndinni. Hvað er eiginlega málið?

Frú forseti. Ég allt að því kem af fjöllum við það skyndilega að sjá hérna hv. þm. Ögmund Jónasson koma í pontu, stappa niður fæti og fyllast heilagri reiði. Þetta mál varðandi frumvarp vinstri grænna var rætt á fundi í forsætisnefnd í morgun í fyrsta skipti þegar fulltrúi Vinstri grænna bar þar fram þessa ósk, hafði ekki gert það fyrr, og því var vísað til fundar formanna þingflokka. Venjan er sú að mál eru tekin hér á dagskrá þingsins eftir númeraröð. Sú venja hefur aðeins mótast að mál sem búið er að fjalla um hérna áður og mæla fyrir og hafa farið til nefndar og til umsagnar fá að fara í gegn umræðulaust. En það er alveg út í hött að gefa til kynna að þetta sé eitthvert offors hjá stjórnarflokkunum, eitthvert offors hjá ríkisstjórninni. Þetta er bara spurningin um vinnulag í þinginu. Það hefur verið venja þegar komið hefur fram ósk um að mál fari í gegn umræðulaust að það sé háð samþykki allra þingflokka. Menn hafa brugðist við því þegar ástæður eru til, og fyrst og fremst hefur þetta verið gert þegar mál hafa verið rædd hér í þinginu áður, koma fram breytt eftir umsagnarferli og það er verið að leitast við að koma þeim til nefndar aftur. Mér finnast þessi viðbrögð hv. þm. Ögmundar Jónassonar gjörsamlega út úr kú, öll þessi heilaga reiði og stapp hér og verið að álasa ríkisstjórnarflokkunum - og ríkisstjórninni sjálfri, eins og hún hafi komið að þessari ákvörðun - um eitthvert offors í þessu máli. Þetta er gjörsamlega út í hött.

Heimskuleg vinnubrögð.

Hæstv. forseti. Ég ætla í upphafi að gera verulegar athugasemdir við stjórn forseta á fundinum. Hér er undir þessum lið um stjórn fundarins tekin upp efnisleg umræða um mál. Það gerði hv. þm. Ögmundur Jónasson og það gerði hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, og ég tel að forseti eigi að gera athugasemdir við það þegar menn eru farnir að ræða hér efnislega um mál undir þessum lið. Þessi liður er hugsaður til þess að ræða stjórn fundarins og á þeim forsendum hófst þessi umræða hér núna. Ég fer þess á leit við forseta að þegar svona lagað kemur upp sé reynt að hafa þá stjórn á að menn séu ekki í efnislegri umræðu um einstök mál þegar við ætlum að ræða stjórn fundarins. Hæstv. forseti. Það er mín afstaða að það sé full ástæða til að ræða hér við 1. umr. breytingartillögu hv. þingmanna Vinstri grænna við lög um Ríkisútvarpið og þar séu mörg efnisleg atriði sem full ástæða er til að ræða hér við 1. umr. Því er engin ástæða til að hleypa því frumvarpi umræðulaust hér í gegn til að það fái ekki efnislega umræðu í þinginu, engin ástæða til þess.

Bara að koma í veg fyrir að það fái umsögn úti í þjóðfélaginu.


            

Það er málið.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég skil ekki alveg þessa uppákomu hér hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ef ég skil hvað hann var að fara þá var hann að fjalla um það hvort frumvarp vinstri grænna mætti fara umræðulaust gegnum þingið og til menntamálanefndar. Ég var á formannafundi þingflokksformanna eftir hádegið þar sem þessi ósk kom fram og þá lá náttúrlega fyrir dagskrá þessa fundar. Hún lá fyrir. Þessi ósk kom fram og ég veit ekki til að nein niðurstaða hafi verið fengin um það að þetta yrði ekki gert með þessum hætti eða einhverjum öðrum. Sá var a.m.k. minn skilningur og ég vona að hann sé réttur. Ég var beðinn um að ræða málið í mínum þingflokki og ég gerði það. Ég botna ekki alveg í því af hverju hv. þingmaður gýs á þessum tímapunkti upp út af þessu máli. Hitt er annað mál að það var ágætt að hrista okkur aðeins upp því að umræðan í dag er búin að vera ósköp róleg. Það er út af fyrir sig ágætt að fríska aðeins við andann hér í þingsalnum. En ég lít ekki svo á að þessari ósk hafi verið hafnað enn þá þannig að ég botna ekkert í þessu.

Forseti vill geta þess að hæstv. menntamálaráðherra hefur óskað eftir því að 15. og 16. dagskrármál, Ríkisútvarpið sf. og Sinfóníuhljómsveit Íslands, verði rædd saman, sbr. 3. mgr. 63. gr. þingskapa, þar sem frumvörpin eru efnislega samtengd. Verður orðið við því ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti. Ég hreyfi andmælum við þessari tillögu menntamálaráðherra hæstv. Ég tel að við eigum að ræða þetta í tvennu lagi. Að vísu eru þessi mál samtengd eins og þau koma frá ráðherranum en þau eru það ekki að efni til því að breytingar á tengslum Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar eru sjálfstætt umræðuefni sem verðskuldar að vera rætt á sjálfstæðan hátt og koma ekki við þeim meginbreytingum sem menntamálaráðherra leggur til á skipan ríkisútvarpsmála. Ég ítreka andmæli mín við þessu og vonast til að ekki verði orðið við tilmælum menntamálaráðherrans.

Hv. þingmaður hefur hreyft andmælum við þessari ósk hæstv. menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið sf., en endurskoðun laga um Ríkisútvarpið og vinna við samningu frumvarps þess á sér töluverðan aðdraganda. Eins og kunnugt er var frumvarp til nýrra útvarpslaga lagt fram á 125. löggjafarþingi, í nóvember 1999, og samþykkt sem lög frá Alþingi í maímánuði árið 2000. Með hinum nýju útvarpslögum voru felld úr gildi útvarpslög frá 1985, með síðari breytingum, en þó ekki ákvæði laganna sem vörðuðu Ríkisútvarpið. Heiti þeirra laga varð lög um Ríkisútvarpið og voru þau síðan gefin út breytt með nýjum greinanúmerum, lög nr. 122/2000. Núgildandi útvarpslög mynda almennan ramma um alla útvarpsstarfsemi í landinu, bæði sjónvarp og hljóðvarp. Í áliti menntamálanefndar, þar sem mælt var með samþykkt útvarpslagafrumvarpsins, kom fram það álit nefndarinnar að nauðsynlegt væri að endurskoða lagaákvæði um Ríkisútvarpið og endurmeta hlutverk þess í breyttu fjölmiðlaumhverfi. Lagði nefndin áherslu á að þeirri vinnu yrði hraðað. Mikil umræða hefur átt sér stað á undanförnum árum um nauðsyn þess að endurskoða lög um Ríkisútvarpið og sjálf hef ég lengi verið þeirrar skoðunar, ekki síst eftir að hafa fengið að kynnast starfsemi þess af eigin raun, og lýsti ég þessu strax yfir líka þegar ég tók við embætti menntamálaráðherra. Hófst þá vinna við að breyta fyrirkomulaginu varðandi Ríkisútvarpið. Núverandi stjórnskipulag stofnunarinnar hefur ítrekað verið gagnrýnt og leyfi ég mér að halda því fram að það sé almenn skoðun hér á landi að rétt sé að breyta rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins með það að markmiði að styrkja rekstur þess og efla það mikilvæga menningarhlutverk sem stofnunin hefur að gegna í þjóðfélaginu. Þá hefur núverandi fyrirkomulag á fjármögnun stofnunarinnar með afnotagjöldum verið gagnrýnt lengi. Menntamálaráðuneytið hefur um nokkurt skeið unnið að tillögum til breytinga á lagaákvæðum um Ríkisútvarpið og nú á síðari stigum unnið náið að endanlegri útfærslu þessa frumvarps sem ég legg núna fyrir hið háa Alþingi, m.a. í samræmi við óskir menntamálanefndar Alþingis sem ég nefndi hér að framan. Svo að vikið sé að helstu nýmælum sem frumvarp þetta hefur að geyma eru þau þessi: Í fyrsta lagi er ráðgert með frumvarpi þessu að leggja niður ríkisstofnunina Ríkisútvarpið og stofna samtímis sameignarfélag um reksturinn. Með því er rekstrarformi Ríkisútvarpsins breytt og reksturinn yfirfærður í félagsform. Ábyrgð ríkisins á rekstri sameignarfélagsins er ótakmörkuð sem fyrr. Í öðru lagi er mælt fyrir um afnám afnotagjalda frá og með 1. janúar 2008 og lagt til að tekna til reksturs sameignarfélagsins verði aflað með sérstökum nefskatti sem lagður er á einstaklinga og lögaðila, auglýsingatekjum og öðrum tekjum sem Alþingi kann að ákveða sérstaklega. Í þriðja lagi er stjórnun félagsins breytt. Útvarpsráð er lagt niður í núverandi mynd og við tekur sérstök rekstrarstjórn sem ræður útvarpsstjóra sem síðan ræður allt annað starfslið félagsins. Auk framangreinds er lagt til að fella niður þátttöku þess í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Ekki er mælt fyrir um þá breytingu í frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið sf. en lagt fram sérstakt frumvarp um breyting á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands, þar sem m.a. verður felld niður greiðsluþátttaka Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar. Það ræðum við hér á eftir, hæstv. forseti. Sú leið hefur verið farin í auknum mæli á undanförnum árum, bæði hér á landi og í nágrannalöndunum, að breyta ríkisstofnunum í sjálfstæð félög, og þá ýmist þannig að félögin séu alfarið í eigu ríkisins, þau seld á markaði eða einhver hluti þeirra seldur öðrum aðilum. Frumvarpið byggir á því að ríkið eigi allan eignarhlut í Ríkisútvarpinu sf., og sala félagsins eða eignarhluta þess svo og slit þess séu óheimil án samþykkis Alþingis. Við samningu frumvarpsins var ekki farin sú leið að stofna hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins. Ástæða þess er sú að Ríkisútvarpið hefur sérstöðu, hér er um að ræða félag sem ekki er ráðgert að selja og staða þess því ekki sambærileg stöðu t.d. Landsbanka Íslands, Búnaðarbankans eða Símans. Með því að stofna sameignarfélag um rekstur Ríkisútvarpsins gefst tækifæri á að nýta þá kosti sem félagarekstur hefur í för með sér en halda enn fremur í þau sérkenni sem einkenna Ríkisútvarpið og með þeim hætti sameina kosti bæði opinbers rekstrar og einkarekstrar. Auk framangreinds er ástæða til að taka fram að það rekstrarform sem felst í sameignarfélagsforminu felur í sér ótakmarkaða ábyrgð á skuldum og skuldbindingum Ríkisútvarpsins, en ekki takmarkaða ábyrgð eins og hlutafélagaformið hefur í för með sér. Rétt þykir hins vegar að takmarka nokkuð svigrúm stjórnar til að baka félaginu fjárhagslegar skuldbindingar og er því að finna í lögunum ákvæði um að vilji stjórnin undirgangast nýjar ábyrgðir eða skuldbindingar sem nema hærri fjárhæð en sem svarar 10% af veltu næstliðins árs skuli leitað eftir heimild menntamálaráðherra. Sambærilegt ákvæði er að finna í lögum um sameignarfélagið Landsvirkjun en þar er miðað við 5% ef eigin fé. Fjárhæð nefskatts, u.þ.b. kr. 13.500, er ákvörðuð með tilliti til núverandi tekna Ríkisútvarpsins, að þær haldist því sem næst óbreyttar, en að fjárframlag til Sinfóníuhljómsveitarinnar verði lagt af. Það hefur numið um 25% af tekjum hljómsveitarinnar, eða sem svarar til 120 millj. kr. á ári. Við útreikning nefskattsins er við það miðað að Ríkisútvarpið sf. standi straum af 2,6 milljarða kr. skuldabréfi stofnunarinnar vegna áður áfallinna lífeyrisskuldbindinga við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins en afborgun af því á ári nemur um 220 millj. kr. Loks er nefndur sá möguleiki í athugasemdum í greinargerð frumvarpsins að menntamálaráðherra geri samning við Ríkisútvarpið sf. til nokkurra ára í senn þar sem kveðið verði á um markmið og annað í starfsemi Ríkisútvarpsins sem ríkisstjórn og menntamálaráðherra ætla félaginu að uppfylla. Er hér m.a. vísað til samsetningar útsendrar dagskrár með tilliti til innlends dagskrárefnis, efnis ætluðu börnum eða sérstökum aldurshópum, fræðslu- og heimildaefnis, íþróttaefnis og annars þess sem við kann að eiga hverju sinni. Ég kem að því síðar. Með hliðsjón af því sem ég hef rakið eru meginatriði frumvarpsins þessi: 1. Rekstrarformi Ríkisútvarpsins verður breytt með því að stofnað verður sameignarfélag. Í meginatriðum hagi félagið starfsemi sinni í samræmi við almennar reglur um sameignarfélög og Ríkisútvarpið fái þann sveigjanleika í rekstri sem á að fylgja því að breytast úr ríkisstofnun í sameignarfélag. Þá er og gert ráð fyrir því að félagið verði sjálfstæður skattaðili og starfi þannig við sömu skilyrði í landinu og önnur félög. 2. Ríkið verður eigandi félagsins, og verður sala þess, slit eða innkoma nýrra sameigenda óheimil án samþykkis Alþingis. 3. Ríkissjóður leggur allar eignir, réttindi, viðskiptavild, skuldir og skuldbindingar Ríkisútvarpsins til sameignarfélagsins. Ríkisútvarpið sf. fær með lögunum leyfi til útvarps á þeim rásum og á þeim tíðnisviðum sem Ríkisútvarpið hefur til umráða eða kann síðar að verða úthlutað. 4. Starfsemi Ríkisútvarpsins sf. er skilgreind sem útvarp í almannaþágu („public service broadcasting“). Skyldur félagsins eru tilgreindar í samræmi við þetta hlutverk. Það er rétt að hafa það í huga. 5. Ríkisútvarpinu sf. er heimilað að standa að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum í samræmi við tilgang þess og efna til samvinnu við aðra aðila, þó með fyrirvara um fjárhagslegan aðskilnað milli slíkrar starfsemi og aðalstarfseminnar þar sem það á við. Er m.a. verið að bregðast við ríkisstyrkjareglum sem gilda hér á landi samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið en þar er kveðið á um reikningslegan aðskilnað útvarpsstarfsemi í almannaþágu og samkeppnisrekstrar. 6. Menntamálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins í félaginu. Í því felst m.a. að hann kýs stjórn á aðalfundum félagsins sem hingað til hefur verið kjörin af Alþingi. Hins vegar árétta ég að horfið er frá því að ráðherra hafi ráðningarvald yfir tilteknum starfsmönnum Ríkisútvarpsins sf., eins og er samkvæmt gildandi lögum um Ríkisútvarpið með skipun útvarpsstjóra annars vegar og hins vegar ráðningu framkvæmdastjóra. 7. Hlutverk stjórnar er í meginatriðum hið sama og stjórna almennt í félögum sem starfa á samkeppnismarkaði. Stjórnin hefur yfirumsjón með rekstri og er ætlað að skipuleggja starfsemi félagsins ásamt stjórnendum þess. Felld eru brott öll ákvæði um deildaskiptingu fyrirtækisins enda þykja slík ákvæði ekki lengur eiga heima í lögum. Þá er það ekki talið meðal verkefna stjórnar fyrirtækisins að hafa afskipti af dagskrá. Útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar og tryggir þetta fyrirmæli ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins sf. Gert er ráð fyrir því að nánari útfærslu á innra skipulagi félagsins verði síðan lýst í stofnsamningi sameignarfélagsins. 8. Útvarpsstjóri verður æðsti stjórnandi Ríkisútvarpsins sf. í daglegum rekstri, bæði framkvæmdastjóri og yfirmaður allrar dagskrárgerðar. Er sjálfstæði útvarpsstjóra aukið frá því sem nú er. Það verður stjórn félagsins sem ræður útvarpsstjóra og hefur yfir honum að segja. Útvarpsstjóri ræður síðan aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins sf. án umsagnar eða tillagna annarra aðila eins og útvarpsráðs í dag. 9. Eins og ég hef þegar nefnt gerir frumvarpið ráð fyrir því að útvarpsráð verði lagt niður og þar með hætt afskiptum þess af dagskrá samkvæmt gildandi lögum. Er þetta enn einn liðurinn í þeirri stefnu að treysta sjálfstæði Ríkisútvarpsins sf. og starfsmanna félagsins. 10. Ríkisútvarpið sf. verður stofnað með setningu laganna og framlag ríkissjóðs verður 5 millj. kr. 11. Tryggilega er búið um réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins. Allir þeir starfsmenn Ríkisútvarpsins sem við gildistöku laganna eru ráðnir ótímabundinni ráðningu eða eru skipaðir skulu eiga rétt á störfum hjá Ríkisútvarpinu sf. við yfirtöku þess á starfsemi Ríkisútvarpsins. Er gert ráð fyrir að með hinum fyrirhuguðu lögum verði þeim veittur fortakslaus réttur til starfa hjá félaginu, sambærileg þeim sem þeir gegndu áður hjá Ríkisútvarpinu. Þá eru ákvæði um rétt starfsmanna hins nýja félags til aðildar að A-deild LSR auk þess sem biðlaunaréttur til starfsmanna helst óbreyttur þiggi þeir starf hjá hinu nýja félagi. Með þessu er reynt að valda sem minnstri röskun á högum starfsfólks. Réttindi þess eiga að vera óbreytt og óskert. 12. Tekjustofnar félagsins breytast þannig að sérstakt gjald, nefskattur, er lagt á þá einstaklinga sem skattskyldir eru skv. 1. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, og lögaðila sem skattskyldir eru skv. 2. gr. sömu laga. Fram að þeim tíma, þ.e. til og með 31. desember 2007, verður lagt á og innheimt afnotagjald með sama hætti og verið hefur. Þannig er gert ráð fyrir því að frá og með 1. janúar 2008 falli niður öll ákvæði núgildandi laga um Ríkisútvarpið er varða afnotagjald og innheimtu þess. Til að tryggja stofnuninni sömu tekjur og hún nýtur í dag er talið að gjald það sem lagt er á hvern einstakling og lögaðila þurfi að nema um 13.500 kr. á ári. Alls leggst gjaldið á um 160 þús. einstaklinga á aldursbilinu 16–70 ára og um 22 þús. lögaðila. Gjaldið lýtur sömu lögmálum og sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt lögum um málefni aldraðra til tekjuöflunar fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra. Tekjutrygging gjaldsins þýðir að tekjulausir eða tekjulágir einstaklingar greiða ekkert gjald. 13. Ákvæði útvarpslaga eiga að gilda um Ríkisútvarpið sf. að því leyti sem ekki eru sett sérákvæði um félagið samkvæmt þessu frumvarpi. 14. Með frumvarpinu er leitast við að einfalda innra skipulag Ríkisútvarpsins og einungis lýst helstu atriðum varðandi innra skipulag Ríkisútvarpsins sf. Því eru ekki tekin upp í frumvarpinu ýmis ákvæði sem er að finna í gildandi lögum um Ríkisútvarpið, um rekstrarleg atriði sem eðlilegast er að stjórn félagsins og daglegir stjórnendur taki ákvarðanir um. 15. Í stórum dráttum munu gilda svipaðar reglur um Ríkisútvarpið sf. og giltu áður um Ríkisútvarpið samkvæmt útvarpslögunum og nú samkvæmt gildandi lögum um Ríkisútvarpið frá árinu 2000 að því leyti sem ekki hefur verið gerð grein fyrir breytingum hér að framan. Ég tel rétt í þessari framsöguræðu, virðulegi forseti, að fara nokkrum orðum um þá formbreytingu sem frumvarp þetta byggir á að verði á rekstri Ríkisútvarpsins verði það að lögum. Ég hef þegar gert grein fyrir því af hverju sú leið var farin að stofna frekar sameignarfélag um rekstur Ríkisútvarpsins en t.d. hlutafélag. Vísa ég í því sambandi til sérstöðu Ríkisútvarpsins sem m.a. felst í því að ekki er ráðgert að það verði selt á frjálsum markaði eins og til að mynda var gert með ríkisbankana. Sameignarfélagsformið felur á móti í sér tækifæri til að nýta þá kosti sem félagarekstur hefur í för með sér en halda enn fremur í þau sérkenni sem einkenna Ríkisútvarpið og með þeim hætti sameina kosti bæði opinbers rekstrar og einkarekstrar. Þá felur sameignarfélagsformið í sér ótakmarkaða ábyrgð á skuldum og skuldbindingum Ríkisútvarpsins, en ekki takmarkaða ábyrgð eins og hlutafélagaformið hefur í för með sér. Hafa ber í huga að ríkisreknar útvarpsstöðvar eru hugsaðar sem opinberar þjónustustofnanir. Er þeim ætlað að flytja vandað efni, sérstaklega af innlendum og menningarlegum toga, sem ekki sé víst að útvarpsstöðvar, sem eingöngu eru reknar með viðskiptasjónarmið í huga, telji arðvænlegt að láta gera eða flytja. Einnig er sú krafa gerð til ríkisstöðvanna að þær tryggi vissa fjölbreytni í efnisvali og efnismeðferð og tryggi að skoðanir og sjónarmið í þýðingarmiklum þjóðfélagsmálum, er almenning varða, komist á framfæri, sem og að um mál sé fjallað málefnalega og af hlutlægni. Á seinni tímum er því m.a. haldið fram að almenningur eigi kröfu á því að geta gengið að a.m.k. einni opinni sjónvarpsrás, og styðst sú röksemd við hugmyndina um hið svokallaða upplýsingasamfélag. Það er skýr stefna í öllum Evrópuríkjum að starfrækt skuli útvarp í almenningsþágu í formi opinberra þjónustufyrirtækja, nú orðið víðast hvar við hlið útvarps einkaaðila í viðskiptalegum tilgangi. Þar sem ríkið rekur útvarpsstarfsemi verður að gera þá kröfu að sá rekstur sé eins hagkvæmur og við verður komið. Þykir þetta best verða gert þannig að fjárhagslegum rekstri fyrirtækisins verði hagað sem líkast rekstri einkafyrirtækis og þá í sameignarfélagsformi. Það er þekkt víða í Evrópu að ríkisútvarpsstöðvarnar séu reknar af sjálfstæðum félögum. Helstu kostir þess að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins í sameignarfélagsform er að ábyrgð stjórnenda verður aukin og þeir verða sjálfstæðari í störfum sínum. Þá gefst með breytingu í sameignarfélag færi á að skilgreina verkaskiptingu á milli daglegra stjórnenda og stjórnar. Í frumvarpinu hefur verið leitast við að skerpa nokkuð skilgreininguna á verkaskiptingunni milli framkvæmdastjóra eða útvarpsstjóra og samstarfsmanna hans og stjórnar, sem er í 9. og 10. gr. Þá skiptir miklu að stjórnendur í sameignarfélagi geta brugðist skjótar við breyttum markaðsaðstæðum og öðrum breytingum á aðstæðum en stjórnendur ríkisstofnunar. Þar með á fyrirtækið að vera betur í stakk búið til að standast samkeppni og skila hagnaði. Loks má nefna að sameignarfélagi eru ekki settar eins þröngar skorður í starfsemi sinni og ríkisstofnun. Að sjálfsögðu er þó ekki gert ráð fyrir því í frumvarpi þessu að Ríkisútvarpið geti eftir rekstrarformsbreytingu ráðist í verkefni sem eru alls óskyld grundvallarhlutverki þess. Það er rétt að hafa það í huga. Hins vegar er beinlínis gert ráð fyrir því að fyrirtækið geti tekið upp samvinnu við aðra aðila, staðið að stofnun nýrra fyrirtækja, gengið inn í starfandi félag, allt innan marka tiltekinna tengsla við hina reglulegu starfsemi þess, sbr. 2. mgr. 3. gr., 5. og 6. gr. frumvarpsins. Er mælt fyrir um að slíkur rekstur verði fjárhagslega aðskilinn grunnrekstri félagsins, sbr. 2. mgr. 6. gr. Aukið sjálfstæði félagsins og svigrúm þess til athafna á svo að skila sér til allra starfsmanna þess í betri möguleikum til framtaks í starfi og þar með áhugaverðari starfsvettvangi. Því mæla öll rök með því að breyta Ríkisútvarpinu í sameignarfélag þó að ríkið verði áfram eigandi félagsins. Þá ber að geta þess að nýtt frumvarp um sameignarfélög er í vinnslu hjá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Af efni frumvarps þessa er ljóst að byggja verður fyrst um sinn á almennum ólögfestum reglum félagaréttar um sameignarfélög, en þegar fyrrgreint frumvarp iðnaðar- og viðskiptaráðherra verður orðið að lögum má gera ráð fyrir því að taka þurfi tillit til efnis þeirra við rekstur Ríkisútvarpsins. Frá þessu er a.m.k. ein undantekning, og lýtur hún að því hversu margir eigendur koma að rekstri sameignarfélagsins. Af almennum reglum félagaréttarins leiðir að eigendur sameignarfélags verði að vera a.m.k. tveir. Hér er hins vegar farin sú leið að einungis einn eigandi verður að félaginu, þ.e. íslenska ríkið. Sú leið sem hér er lögð til byggist á fyrri framkvæmd þegar félög hafa verið stofnuð um rekstur ríkisstofnana. Má sem dæmi nefna 2. gr. laga nr. 75/1994, um stofnun hlutafélags um Lyfjaverslun ríkisins og heimild til sölu hlutabréfa í því félagi, og 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 103/1996, um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Í fyrrgreindum ákvæðum - og það er rétt að veita þessu athygli - var veitt heimild til stofnunar hlutafélaga þrátt fyrir þann áskilnað í þágildandi hlutafélagalögum að fleiri hluthafa þyrfti til stofnunarinnar. Í greinargerð frumvarps þessa er með ítarlegum hætti fjallað um tekjustofna þá sem Ríkisútvarpinu sf. er ætlað að spila úr. Veigamesta breytingin frá núverandi fyrirkomulagi er, eins og ég hef þegar nefnt, að í stað núverandi afnotagjaldsfyrirkomulags verði tekinn upp nefskattur. Í almennum athugasemdum frumvarpsins er gerð nokkur grein fyrir mismunandi tekjustofnum sem evrópskum útvarpsstöðvum eru fengnir og þeirri þróun sem orðið hefur í Evrópu í þessum efnum á undanförnum árum. Meginatriði í þeirri umfjöllun er að ákvarðanir um tekjuöflun til útvarps í almannaþágu verði hér eftir sem hingað til á valdsviði hvers aðildarríkis Evrópusambandsins og búast megi við að það sama muni gilda áfram á Evrópska efnahagssvæðinu. Hér á landi hefur það fyrirkomulag verið tíðkað lengi að Ríkisútvarpið fái greidd afnotagjöld, lagt hefur verið gjald á eigendur útvarpsviðtækja. Þá hefur Ríkisútvarpið tekjur af auglýsingum og í framkvæmd hefur stofnunin einnig tekjur af þáttum sem í þessu tilliti er jafnað til auglýsinga, svo sem af kostun einstakra dagskrárliða, og fjarsölu. Allt frá upphafi sjónvarpsreksturs á árinu 1966 hafa verið leyfðar auglýsingar í sjónvarpi Ríkisútvarpsins og stofnunin haft af þeim tekjur. Sú ráðstöfun hefur ætíð verið nokkuð umdeild, upphaflega gagnrýnd af dagblöðunum sem töldu með þessu vegið að tekjuöflunarmöguleikum sínum, en á síðari árum hefur gagnrýnin einkum komið frá keppinautum á sjónvarpsmarkaði sem einnig hafa gagnrýnt lögbundið afnotagjald til Ríkisútvarpsins. Í skýrslu starfshóps um endurskoðun á útvarpslögum frá 1996 kom fram sú tillaga meiri hluta starfshópsins að Ríkisútvarpið hyrfi alveg af auglýsingamarkaði. Var augljóslega á því byggt í skýrslunni, að því er sjónvarpsstöðvar varðar, að í vændum væri mikil samkeppni milli einkarekinna sjónvarpsstöðva. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin. Ef sjónvarp Ríkisútvarpsins hyrfi af auglýsingamarkaði við núverandi aðstæður yrði í reynd engin samkeppni um auglýsingaframboð í sjónvarpi. Þar yrðu nánast tveir aðilar eftir á auglýsingamarkaði. Er rétt að undirstrika að m.a. hafa auglýsendur sagt líklegt að verð á auglýsingum muni hækka ef Ríkisútvarpið verði tekið af markaði, og þar af leiðandi yrði hugsanlega óbein afleiðing af því hækkað vöruverð til neytenda. Hver sem þróunin kann að verða í framtíðinni þykir ekki rétt að leggja það til nú að hætt verði auglýsingum í sjónvarpi Ríkisútvarpsins. Önnur sjónarmið koma hins vegar til álita um auglýsingar í hljóðvarpi en eiga við um auglýsingar í sjónvarpi. Á hljóðvarpssviðinu er veruleg samkeppni en hún er hins vegar að mestu leyti bundin við þéttbýlissvæði. Hljóðvarpsstöðvum hefur yfirleitt ekki tekist að byggja upp dreifikerfi sín þannig að þær nái til landsins alls, trúlega vegna þess að auglýsingatekjur þeirra hafa ekki leyft slíkar fjárfestingar. Í þessu frumvarpi er ekki gerð tillaga um að Ríkisútvarpinu sf. verði bannað að afla tekna með auglýsingum í hljóðvarpi. Kemur þar fyrst og fremst tvennt til. Annars vegar þarf að taka slíka ákvörðun með góðum fyrirvara svo að þeir aðilar sem fyrir eru á markaðnum og aðilar sem við breyttar aðstæður gætu haft hug á að fara inn á markaðinn hafi nægan tíma til þess að laga sig að nýju umhverfi. Hins vegar hefur hljóðvarp Ríkisútvarpsins svo mikla útbreiðslu að ótækt þykir að svipta viðskiptalífið og allan almenning svo öflugum auglýsingamiðli án þess að gerðar hafi verið aðrar ráðstafanir sem líklegar séu til að bæta upp þann missi - og þá með það einnig í huga að búið verði í haginn fyrir samkeppni á þessum markaði. Eins og málum er nú háttað verður naumast hjá því komist að líta á auglýsingaþjónustu í hljóðvarpi Ríkisútvarpsins sem þátt í opinberu þjónustuhlutverki þess. Þykir af framangreindum ástæðum ekki fært að leggja það til nú að auglýsingum verði hætt í hljóðvarpi Ríkisútvarpsins. Afnotagjald RÚV hefur einnig verið umdeildur tekjustofn. Þeir sem andvígir eru opinberum útvarpsrekstri hafa andmælt gjaldinu sem gjaldtöku fyrir þjónustu sem þeir óski ekki eftir. Er sú röksemd skiljanleg þegar litið er á hana frá sjónarhóli þeirra sem telja ekki þörf fyrir það að ríkið standi að rekstri fjölmiðla. Einnig hafa ýmsir þeir sem aðhyllast eða geta sætt sig við útvarpsrekstur ríkisins látið í ljósi efasemdir um að innheimta afnotagjalds sé eðlilegasta leiðin til tekjuöflunar fyrir Ríkisútvarpið. Starfshópurinn um endurskoðun á útvarpslögum, sá sem fyrr er nefndur, lagði t.d. til að afnotagjalda- og innheimtukerfi Ríkisútvarpsins í núverandi mynd yrði lagt niður, enda væri sú skipan í senn þunglamaleg, kostnaðarsöm og óskilvirk. Lagði starfshópurinn til að Ríkisútvarpinu yrðu fengnar tekjur með nefskatti, innheimtum af öllum landsmönnum eldri en 16 ára og af öllum lögaðilum í landinu. Til vara lagði starfshópurinn til að Ríkisútvarpið yrði flutt frá B-hluta og yfir á A-hluta ríkisreiknings þannig að rekstur stofnunarinnar byggðist á framlagi fjárveitingavaldsins samkvæmt samþykkt fjárlaga hverju sinni. Það er rétt að geta þess að nýleg skoðanakönnun gerð af hálfu Gallups leiddi í ljós að nefskattsleiðin nýtur mests fylgis meðal þjóðarinnar. Við samningu frumvarps þessa hefur fjármögnun á rekstri Ríkisútvarpsins komið til skoðunar. Varð niðurstaðan sú að leggja til að fjármögnun í formi afnotagjalds yrði felld niður frá 1. janúar 2008 en þess í stað kæmi sérstakt gjald sem leggst á skattskylda einstaklinga og lögaðila. Sú niðurstaða styðst aðallega við þrenns konar rök. Í fyrsta lagi hefur þessi leið í för með sér sparnað þar sem sérstakur kostnaður við innheimtu afnotagjalds fellur niður. Í öðru lagi fylgir sá annmarki núverandi fyrirkomulagi að allir þeir sem gerast áskrifendur að einkarekinni sjónvarpsstöð og kaupa sér sjónvarpstæki til að njóta þjónustu hennar verða sjálfkrafa greiðendur afnotagjalda til Ríkisútvarpsins þar sem greiðsla afnotagjaldsins er bundin við eign á viðtæki. Með því að afnema tengsl viðtækjaeignar við greiðslu til Ríkisútvarpsins eru hin neikvæðu áhrif á viðskipti sjónvarpsnotenda við einkaaðila upprætt að þessu leyti. Í þriðja lagi leiðir breytingin til þess að kostnaður hinna tekjulægstu einstaklinga við að njóta útvarps í almannaþágu fellur niður. Á árinu 2003 námu afnotagjöld rúmlega 2,1 milljarði króna af tæplega 3 milljarða króna rekstrartekjum Ríkisútvarpsins, þ.e. tæplega 69% af rekstrartekjum. Við þá breytingu á rekstri Ríkisútvarpsins sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er á því byggt að réttindi starfsmanna verði tryggð með eðlilegum hætti og kveðið á um rétt þeirra til sambærilegra starfa hjá sameignarfélaginu, biðlaunarétt og lífeyrisréttindi. Haft hefur verið að leiðarljósi að ekki verði hallað á réttindi starfsmanna stofnunarinnar við breytingu á rekstrarform hennar. Meðal annars hefur verið höfð hliðsjón af fyrri framkvæmd þegar ríkisstofnunum hefur verið breytt í rekstrarfélög, svo og niðurstöðu dóma sem gengið hafa í málum út af réttarstöðu starfsmanna við breytingu ríkisfyrirtækja í sjálfstæð fyrirtæki. Starfsmönnum Ríkisútvarpsins er í bráðabirgðaákvæði II í frumvarpinu tryggður réttur til sambærilegra starfa hjá Ríkisútvarpinu sf. og þeir hafa haft hjá stofnuninni. Jafnframt er mælt fyrir um rétt starfsmanna þegar þeim hefur verið boðin sambærileg staða og þeim veittur eðlilegur frestur til að segja til um það ef þeir hyggjast ekki nýta þann rétt til starfa sem umrætt ákvæði tryggir þeim. Þá er mælt fyrir um að þeir starfsmenn sem hafa áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna og ráðast enn fremur til starfa hjá sameignarfélaginu eigi ekki rétt á bæði lífeyrisgreiðslum og launagreiðslum að því tilskildu að þau haldi óskertum launum sínum hjá félaginu. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir meginþætti og mun núna fara yfir einstakar greinar frumvarpsins eftir því sem þörf er á. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir það að Ríkisútvarpið sé sameignarfélag í eigu ríkisins og að frumvarpið styrki nú enn frekar sjálfstæði Ríkisútvarpsins með breyttri stjórnun þess. Ritstjórnarlegt sjálfstæði er treyst með því að útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður dagskrárgerðar og sjálfstæði hans aukið, auk þess sem ekki þarf lengur að leita tillagna pólitísks kjörins útvarpsráðs um ráðningu starfsfólks, og afskipti þess af dagskránni eru afnumin. Öll ákvæði frumvarpsins sem ætlað er að styrkja sjálfstæði Ríkisútvarpsins sf. sem útvarps í almannaþágu eru í samræmi við tillögu og tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá 1996 til aðildarríkja þess um tryggingu fyrir sjálfstæði útvarps í almannaþágu, einkum að því er varðar ritstjórnarlegt og stofnanalegt sjálfstæði. Í 3. gr. er fjallað um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins sf. og hlutverk þess sem útvarps í almannaþágu er skilgreint. Er sú skilgreining sett fram með mun nákvæmari hætti en er í gildandi lögum um Ríkisútvarpið. Almennt má segja að fylgt sé nokkuð hefðbundinni skilgreiningu á skyldum útvarps í almannaþágu, að flutt sé vandað og fjölbreytt dagskrárefni sem nái til allra landsmanna, lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi séu virt, lögð sé rækt við þjóðleg gildi, efnisval sé miðað við þarfir sem flestra þjóðfélagshópa, gætt sé óhlutdrægni, stutt við ýmiss konar menningarstarfsemi, haldið uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu - það er rétt að vekja athygli á því að það er í fyrsta skipti sem öryggishlutverk Ríkisútvarpsins er lögfest - og starfsemin sé innt af hendi með sem fullkomnustum tækjabúnaði. Varðandi þetta ákvæði vil ég minna á að ríkisstyrkjareglur sem í gildi eru á Evrópska efnahagssvæðinu leggja þær skyldur á herðar okkar að skilgreint sé í löggjöf hvað telst falla undir útvarpsstarfsemi í almannaþágu sem nýtur ríkisstyrkja. Mikilvægt er að heimildir í þessu sambandi séu víðtækar til að hefta ekki þátttöku Ríkisútvarpsins í þeirri hröðu framþróun sem er í útvarpsrekstri og þeirri tækniþróun sem henni fylgir. Fram kemur í greinargerð frumvarpsins að í útvarpsrekstri í almannaþágu á Vesturlöndum séu fordæmi fyrir því að viðkomandi fagráðherra geri stjórnunarsamning við það félag sem annast slíkan útvarpsrekstur fyrir hönd ríkisvaldsins. Ég tel að skoða beri þann kost gaumgæfilega að gera samning af þessu tagi milli Ríkisútvarpsins annars vegar og menntamálaráðuneytisins hins vegar. Í slíkum samningi yrði hlutverk Ríkisútvarpsins sem útvarps í almannaþágu skilgreint með nánari hætti og jafnframt sett fram ákveðin og skýr markmið um það hvernig Ríkisútvarpinu beri að uppfylla það hlutverk sem því er ætlað samkvæmt lögum. Horfi ég ekki síst til þess hvernig hægt er að efla metnaðarfulla innlenda dagskrárgerð. Slíkur samningur mundi jafnframt verða til að skýra þær kröfur sem gerðar eru til Ríkisútvarpsins á hverjum tíma og hvernig ætlast er til að það uppfylli þær kröfur. Þetta er ekki ósvipað og gert hefur verið milli stjórnvalda og BBC í Bretlandi. Þannig væri tryggt að það aukna svigrúm sem Ríkisútvarpið öðlast með samþykkt þessa frumvarps nýttist sem best í þágu þeirra samfélagslegu skyldna sem Ríkisútvarpinu er ætlað að uppfylla. Í 6. gr. frumvarpsins er síðan fjallað um þátttöku Ríkisútvarpsins í nýrri starfsemi. Mælt er fyrir um heimild til handa Ríkisútvarpinu til að standa að annarri starfsemi sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti, þar á meðal á sviði fjarskipta og margmiðlunar eða öðrum sviðum sem fjölmiðlum tengjast. Síðan segir að félagið geti gert þetta hvort sem er innan eigin vébanda eða með því að standa að öðrum fyrirtækjum í þessu skyni sem félagið á eitt eða með öðrum aðilum. Undir ákvæði þessarar greinar fellur m.a. hvers konar nýsköpunarstarf á þeim sviðum sem hér um ræðir. Ríkisútvarpið hefur nú þegar stigið fyrstu skrefin á þeirri braut sem hér er mörkuð með þeirri þjónustu sem það hefur tekið upp á heimasíðunni ruv.is. Ör þróun á sér nú stað á sviði margmiðlunar, tölvutækni, fjarskipta og sjónvarps sem halda mun áfram á næstu árum. Mikilvægt er að Ríkisútvarpið fylgist með þessari þróun og taki þátt í henni eftir því sem skynsamlegt verður metið og að sjálfsögðu af hæfilegri varkárni þó að framtíðarsýn beri að skipa í fyrirrúm. Það verður í verkahring stjórnar Ríkisútvarpsins sf. og daglegra stjórnenda að taka einstakar ákvarðanir í þessu efni. Í 2. mgr. greinarinnar er kveðið á um það að halda skuli fjárreiðum alls reksturs, sem félagið kann að verða aðili að samkvæmt heimild þeirri sem í greininni felst, aðskildum frá fjárreiðum reksturs, þ.e. hinum hefðbundna rekstri Ríkisútvarpsins. Það er kannski rétt að taka það fram að sérstaklega þarf að gæta þess að starfsemi Ríkisútvarpsins sf. verði að þessu leyti í samræmi við reglur samkeppnislaga - ég undirstrika það - með síðari breytingum og samkeppnisreglur EES-samningsins. Sú gagnrýni hefur komið fram að með því að veita Ríkisútvarpinu aukið svigrúm sé hætta á að það muni beita aðstöðumun sínum til að klekkja á einkareknum fyrirtækjum og ryðja sér til rúms á stöðugt fleiri sviðum í skjóli stærðar sinnar og öruggra lögbundinna tekjustofna. Þessar áhyggjur eru skiljanlegar, en ég tel þær ástæðulausar. Með formbreytingu Ríkisútvarpsins úr ríkisstofnun í félag eykst svigrúm þess óneitanlega til muna, enda er ein helsta röksemd formbreytingarinnar að auka verði rekstrarlegan sveigjanleika og svigrúm Ríkisútvarpsins frá því sem nú er og gera það nútímalegra. Það svigrúm á hins vegar að nýta til þess að sinna hinu mikilvæga hlutverki sem útvarp í almannaþágu af auknum krafti. Um starfsemi Ríkisútvarpsins verður að ríkja breið sátt. Ef Ríkisútvarpið fær að beita afli sínu og ríkisstyrkjum til að berja á einkareknum fjölmiðlum á samkeppnismarkaði og færa út kvíarnar stefnulaust væri rofin sú sátt sem hefur ríkt um Ríkisútvarpið. Það getur hins vegar þjónað markmiðum Ríkisútvarpsins sem menningarstofnunar að fara í einstaka tilfellum út fyrir hið hefðbundna svið útvarps og sjónvarps. Innan veggja Ríkisútvarpsins er t.d. að finna gífurleg menningarleg verðmæti, hljóðvarps- og sjónvarpsupptökur er hafa ómetanlegt menningarlegt gildi. Ég tel mikilvægt að þessi verðmæti rykfalli ekki einungis í hirslum RÚV, heldur að Ríkisútvarpið hafi svigrúm til að gera þau aðgengileg almenningi, hvort sem er í gegnum netið eða með sölu á geisla- eða DVD-diskum. Þetta gæti átt við um útvarpsleikrit, tónleika eða sjónvarpsþætti á borð við margrómaðar Stiklur. Um stjórn Ríkisútvarpsins sf. er fjallað í 8. gr. Skal stjórnin kosin á aðalfundi sem haldinn skal fyrir lok maímánaðar ár hvert. Hana skulu skipa fimm menn og jafnmargir til vara en áður var kosið til stjórnar á aðalfundi. Skulu menn kjörnir hlutbundinni kosningu á Alþingi ásamt jafnmörgum til vara. Með framangreindum hætti er sjálfstæði stjórnarinnar treyst gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þá eru ákveðnar hæfisreglur til stjórnarsetu orðaðar í 2. mgr. 8. gr. Starfssvið stjórnarinnar er orðað í 9. gr. frumvarpsins. Eins og ég hef komið inn á hér að framan er hlutverk hennar að ráða útvarpsstjóra og veita honum lausn frá störfum, ákveða laun hans og önnur starfskjör. Þá tekur stjórnin allar meiri háttar ákvarðanir um rekstur félagsins sem ekki falla undir daglegan rekstur. Einnig fellur það undir starfssvið stjórnar félagsins að taka lán til þarfa félagsins og ábyrgð á greiðslum og öðrum skuldbindingum í því skyni. Þegar samþykki er nauðsynlegt fyrir skuldbindingum samkvæmt framansögðu, þegar þær fara yfir meira en 10% af veltu, er kveðið á um samþykki menntamálaráðherra. Mér þykir rétt að nefna sérstaklega í tengslum við það hlutverk stjórnar að gefa út reglur um fréttaflutning að frumvarp þetta byggir á því, eins og ég hef þegar rakið, að hlutverk Ríkisútvarpsins sf. sé að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni eða almenning varða. Reglusetning stjórnarinnar mun eðli málsins samkvæmt taka mið af þessu hlutverki félagsins. Með þessu er stjórninni ætlað að tryggja þau markmið sem sett eru með frumvarpinu um trausta og áreiðanlega fréttamennsku. Þetta felur á engan hátt í sér að stjórninni sé ætla að hafa einhver áhrif á fréttaflutning félagsins en sjálfsagt er og eðlilegt að reglur til að ná framangreindum markmiðum séu settar. Ætlast ég til, og vona og veit, að hv. menntamálanefnd muni sérstaklega fara yfir þetta atriði. Hæstv. forseti. Ég sé að tími minn er brátt á enda í þessari fyrstu lotu. Ég undirstrika að Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki sem menningarstofnun í íslensku samfélagi. Það er því mikilvægt að lagarammi Ríkisútvarpsins sé skýr á hverjum tíma og til þess fallinn að tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt þeirri starfsemi sem því er ætlað. Í nýrri skýrslu fjölmiðlanefndar er lögð mikil áhersla á að treysta beri stöðu Ríkisútvarpsins á hljóðvarps- og sjónvarpsmarkaði og telur nefndin mikilvægt að hlutverk RÚV sem almannaþjónustuútvarps verði styrkt eftir föngum. Vil ég sérstaklega taka undir þau sjónarmið fjölmiðlanefndar og tel að með frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar megi ná einmitt þeim markmiðum sem fjölmiðlanefndin umrædda hefur sett fram í sínu ágæta plaggi. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað 

Hæstv. forseti. Það er þörf á að bæta margt í skipulagi og rekstri Ríkisútvarpsins en í þessu frumvarpi er ekki tekið á þeim þáttum. Þvert á móti er valdapólitísk yfirstjórn stjórnarmeirihlutans hverju sinni geirnegld með þessum lögum. Í annan stað er dregið úr gagnsæi í stjórnsýslu Ríkisútvarpsins. Í þriðja lagi eru réttindi starfsfólks skert með þessu frumvarpi. Hæstv. ráðherra segir að öll rök séu til þess að breyta Ríkisútvarpinu í sameignarfélag. Um þetta eru einfaldlega deildar meiningar og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvað valdi því að Sjálfstæðisflokkurinn með aðstoð Framsóknarflokksins vilji koma í veg fyrir að aðrar tillögur sem fram hafa komið á þinginu fari til umsagnar samhliða þessu frumvarpi eins og lagt hefur verið til. Varðandi réttindi starfsmanna segir hæstv. ráðherra að þau verði tryggð með eðlilegum hætti. Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Vissulega er það svo að samkvæmt lögum um aðilaskipti á að tryggja kjör starfsmanna og kjarasamninga en hins vegar kemur fram í þessu frumvarpi, og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, að svo verður ekki að öllu leyti. Ég vísa t.d. í lífeyrisréttindi. Starfsfólk í B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins mun ekki eiga kost á svokallaðri eftirmannsreglu svo að dæmi sé tekið eins og það á rétt á samkvæmt núverandi fyrirkomulagi, einfaldlega vegna þess að það verður enginn eftirmaður til staðar í fyrirtæki sem hefur verið lagt niður. Þá fer það inn á svokallaða meðaltalsreglu sem getur þýtt skert réttindi, og ég spyr: Hvað verður um nýráðna starfsmenn? Munu þeir eiga kost á að eiga aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Verður þeim tryggð aðild að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Og hvað um önnur réttindi sem opinberir starfsmenn búa við en munu verða sviptir ef þessi lög ná fram að ganga? 

Hæstv. forseti. Það er engin nýlunda, og mætti kannski gerast oftar, að ríkisstofnunum sé breytt í fyrirtæki. Það hefur gerst áður og við höfum margar fyrirmyndir. Ég nefndi það m.a. í ræðu minni þegar Landsbankanum var breytt í hlutafélag og Pósti og síma var breytt yfir í Símann hf. þannig að við höfum fyrirmyndir og við vitum alveg að hverju við göngum þegar við erum að breyta ríkisstofnun yfir í annað félagaform. Meginstefnan er að sjálfsögðu sú að fara að lögum og gæta þess að réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins verði óskipt eftir breytingu. Það er að sjálfsögðu meginlínan og það ætlar sér enginn að fara að takmarka réttindi sem þegar eru áunnin af hálfu þeirra starfsmanna sem um ræðir. Og mér skilst að það séu um 80 manns innan Ríkisútvarpsins starfandi í B-deildinni og getur verið að þeim hafi eitthvað fækkað eftir að ég fékk þessar síðustu tölur, þannig að það sé skýrt. Varðandi það atriði sem hv. þingmaður - sem er rétt að draga fram líka að er formaður BSRB - kom inn á áðan um hvort frumvarp Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eigi að fara órætt til nefndar, það er náttúrlega umhugsunarefni þegar formenn þingflokka biðja um að málefni þeirra flokka fari einfaldlega órædd til nefnda. Ég hélt einmitt að Alþingi ætti að sjá til þess að mál fengju lýðræðislega umræðu, sérstaklega í mikilvægum málum eins og málefni Ríkisútvarpsins eru. Það sem kemur mér aftur á móti mjög á óvart, og sérstaklega ef við skoðum aðdraganda þess varðandi vinnubrögð fjölmiðlanefndar sem voru til fyrirmyndar, er að hv. þingmaður virðist búinn að gleyma samkomulaginu milli mín og stjórnarandstöðunnar varðandi 1. umr. á RÚV-frumvarpinu. Eins og við munum var RÚV-frumvarpið sett á dagskrá rétt fyrir páska. Stjórnarandstaðan kom að máli við mig og bað um að frumvarpinu sem við erum að ræða nú í dag yrði frestað fram yfir páska þannig að - hvað? Jú, þannig að við gætum rætt skýrslu fjölmiðlanefndarinnar samhliða Ríkisútvarpsfrumvarpinu. 

Hæstv. forseti. Ég á afskaplega erfitt með að fá botn í þessa röksemdafærslu. Það er alveg rétt að það var óskað eftir því að þessi mál yrðu rædd samhliða en það sem við erum að fara fram á og óska eftir er að aðrir valkostir, aðrar hugmyndir, aðrar tillögur sem fram hafa komið um framtíð Ríkisútvarpsins fái einnig umræðu og verði skotið út í þjóðfélagið til umsagnar. Um það snýst þetta mál. Við erum að sjálfsögðu ekki að tala um að þær hugmyndir fari í gegn umræðulaust. Við erum að tefla fram okkar hugmyndum, okkar lausnum, okkar tillögum og munum að sjálfsögðu tala fyrir þeim í þessari umræðu. Deilan snýst um það eitt hvort málið eigi að fara til umsagnar úti í þjóðfélaginu. Að sjálfsögðu munum við ræða þetta hérna. Það er talað um fyrirmyndir að einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Við höfum þær. Þær hafa leitt til skerðingar á réttindum starfsmanna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað með nýja starfsmenn Ríkisútvarpsins? Verður þeim heimilaður aðgangur að Lífeyrissjóði 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að það var ákveðið samkomulag í gangi með að fresta umræðunni um Ríkisútvarpið fram yfir páska. Við það samkomulag hef ég algerlega staðið. Þá lá líka m.a. fyrir frumvarp Samfylkingarinnar og mér skilst líka þingsályktunartillaga Frjálslynda flokksins þannig að það lágu fyrir nokkur þingmál önnur um Ríkisútvarpið  Síðan er það hitt, og ég undirstrika það, að varðandi núverandi starfsmenn Ríkisútvarpsins verður það haft að leiðarljósi að réttindi þeirra munu ekki skerðast. Allt mun verða gert til að menn fari að lögum varðandi tilflutning á bæði starfsmönnum og réttindi þeirra.

En réttindi … verða skert.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í efnislega umræðu við hæstv. menntamálaráðherra á þessu stigi málsins í andsvari en það er alveg nauðsynlegt að við séum upplýst um það hér hvaðan þetta frumvarp er ættað. Það kemur fram í greinargerð hæstv. menntamálaráðherra og í máli hennar líka að frumvarpið sé samið á vegum starfshóps. Það var óskað eftir því formlega að fjölmiðlanefndin fengi málefni Ríkisútvarpsins inn á sitt borð. Það fékk hún ekki. Því var mótmælt. Nú tel ég okkur eiga heimtingu á að vita hverjir sömdu þetta frumvarp, og kannski í framhaldi af því: Hvers vegna var fjölmiðlanefndinni ekki fengið það hlutverk að semja frumvarpið eða gera tillögur um Ríkisútvarpið? Ég tel rétt að hæstv. menntamálaráðherra skilgreini og geri okkur grein fyrir því hér hvers vegna sú leið er valin sem hér er farin og hefur verið gagnrýnd. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um dreifingu dagskrár Ríkisútvarpsins til allra landsmanna. Eitt af því sem fjölmiðlanefndin gerir að umtalsefni í fjölmiðlaskýrslunni er dreifikerfin og sérstaklega núna í heimi hinnar nýju stafrænu tækni. Ég sé ekki að dreifing efnis eða dagskrár Ríkisútvarpsins sé tryggð með þessu frumvarpi og ég sakna ákvæða sem t.d. koma fram í 20. gr. þeirra laga sem nú eru í gildi um Ríkisútvarpið. Ég sé ekki að hér sé á nokkurn hátt, hvorki í greinargerð né í lagagreinunum sjálfum, horft til þess að Ríkisútvarpið er fjölmiðill sem lögum samkvæmt á að fara til. allra landsmanna og ekki nóg með það, heldur líka til sjómanna á hafi úti.

Hæstv. forseti. Varðandi þetta síðasta atriði sem tengist almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins, það er í rauninni algerlega óbreytt. Ríkisútvarpið nær núna að vísu ekki til alls landsins, heldur tæplega 99% minnir mig að talan sé. Það verður algerlega óbreytt, sú krafa verður áfram uppi að Ríkisútvarpið eigi að ná til allra landsmanna en þess er sérstaklega getið í einni lagagreininni að ef þær kröfur sem m.a. Alþingi gerir til Ríkisútvarpsins varðandi dreifingu muni hafa í för með sér mikinn kostnaðarauka fyrir Ríkisútvarpið sf. þurfi sérstaklega að semja um þann kostnaðarauka við Ríkisútvarpið. Varðandi hitt atriðið, af hverju ekki hafi verið beðið með að ræða þetta mál eða láta fjölmiðlanefndina fá málið til sín er alveg ljóst að þegar ég byrjaði sem ráðherra fyrir rúmu ári hófst strax vinna að málefnum Ríkisútvarpsins. Það kom strax í ljós, bæði í viðtölum og m.a. í umræðum hér á þingi, að sú vinna væri löngu hafin. Hún var mjög langt komin. Það var líka alveg skýrt í erindisbréfi nefndarinnar, og m.a. til hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur sem var í fjölmiðlanefndinni, að sú vinna væri m.a. í gangi á milli stjórnarflokkanna en sú vinna átti sér fyrst og fremst stað í menntamálaráðuneytinu og að mínu frumkvæði og hefur verið unnin þar. Sú vinna var bara komin það langt að ég taldi ekki rétt að setja hana inn í fjölmiðlanefndina, enda er alveg ljóst að þær áherslur sem fjölmiðlanefndin leggur í skýrsluna varðandi Ríkisútvarpið, varðandi hvaða kröfur fjölmiðlanefndin gerir til Ríkisútvarpsins, eru í algjöru samhengi og samræmi við þær kröfur sem ég geri m.a. í þessu frumvarpi. Ég tel að með þessu frumvarpi sem við erum að ræða í dag séum við einmitt að koma til móts við þær kröfur sem fjölmiðlanefndin gerir til Ríkisútvarpsins, þær eru í algeru samræmi við þær kröfur sem ég geri m.a. í þessu frumvarpi. Með því erum við einmitt að koma til móts við þær kröfur sem fjölmiðlanefndin gerir til Ríkisútvarpsins, m.a. varðandi dreifingu og almannaþjónustuhlutverk, innlenda dagskrárgerð og eflingu hennar.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. menntamálaráðherra bendir á. Það eru ákveðnir snertifletir á milli tillagna eða hugmyndanna sem koma fram í skýrslu fjölmiðlanefndar og í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. En það eru líka ákveðnir hlutir þar sem skarast og stangast verulega á. Það sem ég hef verið að reyna að orða hér er það að ef við eigum að horfa heildstætt á þessi mál er alveg eðlilegt að Ríkisútvarpið sem flaggskip í fjölmiðlaflóru Íslands heyri á einhvern hátt til því landslagi sem einkamiðlarnir þurfa að starfa í. Þess vegna hefði mér fundist svo rakið að hæstv. menntamálaráðherra fæli þessari fjölmiðlanefnd að vinna heildstæðar tillögur en ekki að undanskilja Ríkisútvarpið, jafnvel þó að vinnan hafi verið komin eitthvað á veg inni í ráðuneyti. Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. menntamálaráðherra ætlar ekki að upplýsa okkur um það hér hverjir sömdu þetta frumvarp, og hún svarar heldur ekki spurningunni: Hvers vegna? Hvers vegna var ekki víðsýnin sú að setja málið inn í fjölmiðlanefndina? 

Hæstv. forseti. Ég hefði frekar talið að eftir allar utandagskrárumræður síðustu ára og allar uppákomur varðandi Ríkisútvarpið væru menn í ræðustól fagnandi því að við erum loksins farin að ræða frumvarp til laga til breytinga á Ríkisútvarpinu. Ég hefði frekar haldið að það væri tónninn sem ætti að vera sleginn hér en að fjargviðrast yfir því hvort fjölmiðlanefndin ætti að fá Ríkisútvarpið til meðferðar eða ekki. Sú vinna var langt komin og ég tel einmitt frumvarpið í dag og umræðuna um hana sýna okkur að við erum að taka fyrstu skrefin til móts við þær tillögur og ábendingar sem fjölmiðlanefndin setur fram í sinni ágætu skýrslu. Menn ættu frekar að líta á málin frá því sjónarhorni og vera í fagnaðargírnum en ekki í önugheitagírnum.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. menntamálaráðherra um lífeyrisskuldbindingar vegna RÚV sem eru mjög þungur baggi, um 2,6 milljarðar kr. og afborganir um 220 millj. á ári. Ég vitna í því sambandi til svars hæstv. menntamálaráðherra fyrr á þessum vetri við fyrirspurn Marðar Árnasonar um þetta efni en þá sagði hæstv. ráðherra orðrétt: „Ég vil jafnframt undirstrika að það er von mín að hægt verði að leysa úr þessum málum á næsta ári.“ Það er þetta ár. Ég sé ekki að í þeim tekjum sem RÚV eru ætlaðar með þessum nefskatti sé gert ráð fyrir að það verði svigrúm til þess að greiða niður þessar lífeyrisskuldbindingar og ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra um ákvæði til bráðabirgða þar sem talað er um hvernig fara skuli með fyrstu stjórn félagsins en eigi síðar en 15 dögum eftir að Alþingi kýs menn til setu í stjórn félagsins skal menntamálaráðherra halda stofnfund Ríkisútvarpsins þar sem þessi stjórn verður sérstaklega kjörin. Ég spyr um þetta af því að í ákvæði til bráðabirgða er ekkert getið um hver staða núverandi útvarpsstjóra verði við þessa formbreytingu. Verður staðan auglýst aftur og nýrri stjórn gefið færi á að skipa nýjan útvarpsstjóra í samræmi við ákvæði 9. gr. frumvarpsins um að það sé starfssvið stjórnarinnar að ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum? Eða hvernig verður með farið? Ég sé ekki annað en að forsendur fyrir ráðningu hans séu brostnar þegar verið er að breyta RÚV í sameignarfélag þannig að ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta. Fellur útvarpsstjóri þá undir ákvæðin sem eru í frumvarpinu þar sem segir að fastráðnir starfsmenn Ríkisútvarpsins skuli eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og skuli þeim boðin störf hjá því sambærileg þeim sem þeir áður gegndu hjá stofnuninni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir þessar spurningar. Hvað varðar lífeyrisskuldbindingarnar þá er það ekki rétt að ekki sé gert ráð fyrir þeim í þeirri fjárhæð sem við erum að tala um varðandi nefskattinn, 13.500 kr., sem gerir einmitt ráð fyrir að sú fjárhæð komi til með að duga m.a. fyrir því að greiða af því skuldabréfi sem lífeyrisskuldbindingarnar eru. Menn veltu því fyrir sér hvort undanskilja ætti lífeyrisskuldbindingarnar en við litum m.a. til þess sem gerðist þegar Póstur og sími var gerður að hlutafélagi en þá fylgdu lífeyrisskuldbindingarnar með inn í það félag og við töldum rétt að það sama gilti um Ríkisútvarpið. Það er gert ráð fyrir þeim í þessari fjárhæð, í þeim nefskatti eða fjárhæð sem uppi er núna, 13.500 kr., þannig að það er alveg skýrt að Ríkisútvarpinu sf. ber að standa skil á þeim lífeyrisskuldbindingum sem eru til staðar hjá fyrirtækinu núna. Síðan er hitt atriðið varðandi útvarpsstjóra. Það er einmitt þetta sem ég vil ekki gera, þ.e. að standa hér og segja hvað hin nýja stjórn eigi að gera og hvað hún eigi ekki að gera. Það er alveg ljóst að þeir starfsmenn sem fyrir eru hjá fyrirtækinu eiga rétt á svipuðum eða sambærilegum störfum og það gildir jafnt um útvarpsstjóra sem aðra menn. Hvað gerist í framhaldinu verður hlutverk hinnar nýju rekstrarstjórnar að ákveða því í framtíðinni mun hún ráða og reka útvarpsstjóra sem æðsta yfirmann fyrirtækisins.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi lífeyrisskuldbindingarnar. Ég hafði einmitt farið nokkuð ítarlega yfir fjármögnunina, eins og RÚV er ætlað að fjármagna sig eftir þessa breytingu, og ég gat ekki séð að lífeyrisskuldbindingarnar væru inni í þeirri fjárhæð. Nefskatturinn á að gefa tæpa 2,5 milljarða. En nefndin sem fær málið til umfjöllunar verður auðvitað að fara mjög vel yfir þetta vegna þess að það er einn stærsti liðurinn í sjálfstæði Ríkisútvarpsins að það hafi eðlilegt svigrúm að því er varðar fjármögnunina. Varðandi ráðningu útvarpsstjóra - núverandi útvarpsstjóri er ráðinn af núverandi menntamálaráðherra á árinu 2002 og skipaður til 1. janúar 2008 - þá skil ég það svo, ef ég hef skilið orð hæstv. ráðherra rétt, að sú stjórn sem kosin verður eftir að frumvarp þetta er orðið að lögum hafi svigrúm til þess að segja upp núverandi útvarpsstjóra 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður átti sig á því að ég hafi undirstrikað það hér að um útvarpsstjóra gilda nákvæmlega sömu reglur og um aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins og skiptir ekki máli hver skipaði hann á sínum tíma. Hann er starfsmaður Ríkisútvarpsins og lýtur að sjálfsögðu sömu reglum um breytingar á þessu félagaformi og aðrir starfsmenn. Ég ítreka enn og aftur að þó að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vilji gjarnan tjá sig um hverjir eigi að vera starfsmenn Ríkisútvarpsins og hverjir ekki þá ætla ég ekki að gera það og mun ekki gera það í þessari umræðu. Ég tel mig þá vera að skipta mér af því sem ég er einmitt að gera, þ.e. að reyna að klippa á hin meintu pólitísku tengsl, þau tengsl sem við höfum oft og tíðum gagnrýnt í þingsalnum og annars staðar og við erum að reyna að minnka þau áhrif sem hafa verið í gegnum tíðina á Ríkisútvarpið.

Forseti vekur athygli á að það eru 13 þingmenn á mælendaskrá í þessu máli og því ljóst að til kvöldfundar kemur. Forseti vill því tilkynna að kvöldverðarhlé verður gert milli kl. 7 og 8.

Forseti. Í upphafi ræðu um þetta frumvarp hæstv. menntamálaráðherra er ekki annað viðeigandi en minnast á þau vinnubrögð sem þar hafa verið höfð í frammi og vekja athygli á því að þau eru í allt öðrum gír, þannig að gripið sé til líkingamáls sjálfs ráðherrans, en þau vinnubrögð sem við hrósuðum sem mest í dag, sem voru vinnubrögð fjölmiðlanefndarinnar nýju. Þau eru í önugheitagír og þau eru í leynimakksgír. Það er ljóst að ekkert samráð hefur verið haft við gerð þessa frumvarps, hvorki pólitískt samráð né faglegt samráð. Það er vont. Almennt er það vont, en sérstaklega er það vont í þessu máli vegna þess að Ríkisútvarpið er eign almennings og það skiptir öllu að hafa sem flesta með þegar verið er að gera breytingar á Ríkisútvarpinu eða undirbúa framtíð þess. Ríkisútvarpið þarf fjárhagslegan rekstrargrundvöll en það þarf líka samfélagslegan rekstrargrundvöll. Sá rekstrargrundvöllur hygg ég að sé samsettur úr þremur pöllum. Í fyrsta lagi úr sæmilegri pólitískri samstöðu um hlutverk Ríkisútvarpsins og tilveru þess, í öðru lagi úr stuðningi almennings sem lítur á Ríkisútvarpið sem sitt útvarp, sem sína eign, sem vin og þjón, og í þriðja lagi úr viðurkenndri skipan sem fulltrúar og forráðamenn markaðsstöðvanna sætta sig við, því viðurkennda hlutverki Ríkisútvarpsins sem þeir sætta sig við. Það er úr þessum þremur þáttum sem ég hygg að framtíð Ríkisútvarpsins sé spunnin. Það vekur athygli að menntamálaráðherra hæstv. eða þeir sem á vegum menntamálaráðuneytisins - eins og stendur fremur ósmekklega í greinargerð frumvarpsins vegna þess að menntamálaráðuneytið er auðvitað ekki til sem framkvæmdaraðili heldur er það skrifstofa ráðherra og þarf oft að benda ráðherrum á að hafa þetta orðalag rétt - þeir sem hafa samið frumvarpið hafa ekki leitað samkomulags, ekki leitað pólitískrar samstöðu um málið nema í hinum stjórnarflokknum, ekki leitað skoðana almennings á málinu og reynt að búa í haginn fyrir stuðning almennings við þessar breytingar og ekki leitað álits forsvarsmanna markaðsstöðvanna í þessu efni. Ég endurtek það sem sagt var í fyrri umræðu af hálfu okkar samfylkingarmanna að við lítum á þetta mál, þó að við fögnum niðurstöðum fjölmiðlanefndarinnar nýju, sem raunverulegan prófstein, mælikvarða á sáttarvilja ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans í fjölmiðlamálunum yfir höfuð. Hér er þetta frumvarp hins vegar til umræðu sem stjórnarflokkarnir standa að og við skulum prófa það, við skulum setja það undir mælistikuna. Hvaða spurning er það eftir nýlega viðburði á Ríkisútvarpinu og í samfélaginu sem frumvarpið þarf að standast? Sú spurning er auðvitað: Gæti fréttastjóramálið gerst aftur eftir að þetta frumvarp er orðið að lögum? Gæti það gerst að útvarpsstjóri tæki þá ákvörðun að ganga fram hjá fjölda hæfra umsækjenda um mikilvæga stöðu vegna pólitísks þrýstings frá ríkisstjórnarmeirihluta í stjórn Ríkisútvarpsins? Já, svo sannarlega gæti það gerst aftur. Tillagan um stjórnarhætti í frumvarpinu gerir ráð fyrir að ríkisstjórnarmeirihluti haldi þar áfram og það sem meira er, sá ríkisstjórnarmeirihluti á að hafa ráð útvarpsstjóra í höndum sér því að hann bæði ræður hann og getur rekið hann. Ef ekki er þeim mun meiri bógur í þeim sem leika hlutverk útvarpsstjóra eða útvarpsráðsmeirihlutamanna eru jafnvel meiri líkur en áður á því að fréttastjóramálið geti gerst aftur því samkvæmt frumvarpinu gilda hvorki stjórnsýslulög né upplýsingalög um þetta nýja fyrirtæki. Í RÚV sf. getur fréttastjóramálið þess vegna gerst oft á dag og það versta við það er að það getur gerst oft á dag jafnvel án þess að nokkur viti af því utan fyrirtækisins. Bara þetta dæmi segir okkur að það frumvarp sem hér liggur fyrir er gallað og það þarf á verulegri hvíld að halda og þegar við bætast aðrir gallar á því verður niðurstaðan sú að frumvarpið eigi fyrst og fremst að skoðast sem hugmynd meðal hugmynda og verða eitt þeirra gagna sem ný nefnd, nýr samráðshópur um málefni Ríkisútvarpsins fer yfir auk tillagna sem hér hafa verið nefndar; þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna, frumvarps Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingsályktunartillögu ágætrar frá Frjálslynda flokknum og þeirra skýrslna sem fyrir liggja, t.d. frá Starfsmannasamtökum RÚV frá 1999 sem enn er í fullu gildi, útvarpslagaskýrslu nefndar menntamálaráðherra frá 1996 sem er um margt merkileg þó að ég sé ekki sammála henni í öllum atriðum, fjárhagsúttekt þeirri sem ég held að menntamálaráðherra hafi átt við í ræðu sinni og gerð var annaðhvort 2001 eða 2002, greinargerð Þorsteins Þorsteinssonar markaðsstjóra, hygg ég að hann sé, frá því í fyrra um fjármögnun Ríkisútvarpsins o.s.frv. Enginn þeirra jákvæðu þátta sem vissulega er að finna í frumvarpinu er svo brýnn að hann megi ekki bíða um stund, en ég vek athygli á því að breytingar á tengslum Ríkisútvarpsins og Sinfóníunnar eru hins vegar þess eðlis að það mætti afgreiða slíkar breytingar á vorþinginu án þess að öðru yrði breytt í bili í lagagrunni Ríkisútvarpsins. Ég vonast til þess, forseti, að fá síðar í umræðunni tækifæri til að bera saman nánar en nú er hægt stefnu okkar samfylkingarmanna, eins og hún kemur t.d. fram í þingsályktunartillögu okkar um Ríkisútvarpið í máli 400, og stefnu stjórnarinnar eins og hún birtist í þessu frumvarpi. En ég hlýt að sýna menntamálaráðherra hæstv. þá virðingu, þó hún sé ekki í salnum að sinni, að fara áður í gegnum nokkur efnisatriði í frumvarpi hennar. Ég vil taka fram að tímans vegna og verkaskiptingar okkar félaga í Samfylkingunni læt ég fjármögnunarþáttinn að mestu eiga sig og bíð þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir taki hann fyrir á eftir. Þá er að hefja máls á því að ég held að gallarnir á þessu frumvarpi séu einkum þríþættir. Í fyrsta lagi varða þeir það sem frumvarpið segir um hlutverk Ríkisútvarpsins, í öðru lagi varða þeir þá formbreytingu sem frumvarpinu er ætlað að gera á Ríkisútvarpinu og í þriðja lagi varða þeir stjórnarhætti og skipulag á Ríkisútvarpinu. Fyrsta þáttinn verðum við að skoða vel og hann er kannski einna mikilvægastur vegna þess að til að ráðast í breytingar á Ríkisútvarpinu, sem vissulega eru þarfar, þurfum við að hafa á hreinu til hvers Ríkisútvarpið er. Svar mitt og okkar samfylkingarmanna er það að Ríkisútvarpið sé núna fyrst og fremst almannaútvarp á markaði þar sem aðrar útvarpsstöðvar eru fyrir hendi og eiga að vera fyrir hendi. Við vitum nokkuð vel hvað það þýðir að vera almannaútvarp. Um það má m.a. lesa í þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna þar sem m.a. eru rakin aðalatriðin í Prag-samþykktinni frá 1994, að auki í McKinsey-skýrslunni sem fylgir okkar plaggi og um þetta er einnig fjallað í nýju fjölmiðlaskýrslunni auk annarra gagna sem ég hef sum þegar nefnt. Í örstuttu máli er almannaútvarp það útvarp sem lítur á sig sem forustuafl á ljósvakavettvangi, ekki sem keppinaut einkafyrirtækja á markaði. Það stefnir að fjölbreytni og fjölræði en ekki að því að ýta öðrum burt af markaðnum, enda er það sjálft sterkasta aflið gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar, auðs og valda í fjölmiðlum. Almannaútvarpið leitast við að þjóna samfélagi sínu, vera viðmiðun allrar þjóðarinnar og spegill hennar. Almannaútvarp leggur áherslu á fjölbreytt dagskrárefni óháð því hvort það þykir áhugavert fyrir auglýsendur eða kostendur. Almannaútvarp er bandamaður innlendra framleiðenda og listamanna. Þetta er mjög mikilvægt. Í raun hefur Ríkisútvarpinu ekki verið markaður rammi eða hlutverk frá afnámi einkaleyfisins árið 1985. Fyrsta verk okkar þegar við komum að Ríkisútvarpinu er að skilgreina þetta hlutverk. Það eigum við að gera áður en við komum að stjórnarháttunum, áður en við komum að fjármögnuninni og áður en menn segja álit sitt á þeirri sífelldu landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins, flokks hæstv. menntamálaráðherra, að lausnin á málefnum Ríkisútvarpsins sé að selja Rás 2. Galli frumvarpsins númer eitt er að þetta er alls ekki gert. Að vísu eru heilir 18 liðir í 2. gr. með þessum merkilega formála, með leyfi forseta: „Útvarpsþjónusta í almannaþágu felur í sér eftirfarandi:“ eins og verið sé að kynna til sögu margföldunartöfluna eða boðorðin tíu eða eitthvað sem allir kunna, en síðan kemur svo almenn upptalning að inn í hana falla nokkurn veginn allar þrjár sjónvarpsstöðvarnar hér, a.m.k. ef Skjár 1 kæmi sér upp fréttastofu, og flestar útlendar markaðsstöðvar sem ég þekki til. Það er kannski ástæða til að benda sérstaklega á lið 10 af hinum 18 til dæmis um það hversu víð skilgreiningin er. Hún er svo víð að hún hefur í raun ekkert innihald, en skilgreining 10 um hvað almannaútvarp er hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að veita alla þá þjónustu sem unnt er með tækni útvarpsins og þjóðinni má að gagni koma.“ Ríkisútvarpinu er í frumvarpinu að því er virðist ekki ætlað að verða almannaútvarp með þeim alþjóðlegu skilgreiningum og íslensku sérkennum sem slíkt útvarp á að hafa, heldur eins konar ríkismarkaðsstöð sem að vísu lítur á það sem gæluverkefni að sinna íslenskri framleiðslu þegar aðstæður leyfa. Hæstv. menntamálaráðherra svarar þeirri gagnrýni sem þegar er fram komin á þetta með því að segja að almannaútvarpshlutverkið verði betur skilgreint í þeim samningum sem hún hyggst gera, og menntamálaráðherrar framtíðarinnar, við útvarpið vegna þess að það sé svo erfitt að skilgreina þetta og þetta sé svo margbreytilegt eftir tímanum. Það er það ekki. Fyrir liggur ágæt skilgreining á þessu og það er hægt að marka Ríkisútvarpinu sinn rétta bás með því að setja slíka skilgreiningu í lög. Hæstv. menntamálaráðherra virðist vera að segja að hún ætli að nota samningana, sem væntanlega fjalla um upphæð fjármögnunar líka, sem eins konar valdatæki, valdatæki sitt og menntamálaráðherra framtíðarinnar til þess að ráðherraræðið yfir Ríkisútvarpinu haldi áfram og þeir missi ekki spón úr aski sínum. Það á að gera með því móti að hafa skilgreininguna sem allra víðasta og semja síðan við Ríkisútvarpið um peninga gegn því að Ríkisútvarpið uppfylli ákveðið hlutverk. Á meðan þessu fer fram um hlutverkaskilgreininguna eru nýja fyrirtækinu gefnar heimildir í 5. og 6. gr. til næstum ótakmarkaðra umsvifa við dagskrárgerð og ýmiss konar aðra starfsemi, að því er virðist í fullri samkeppni við markaðsstöðvarnar og önnur fyrirtæki á sviði fjölmiðlunar, fjarskipta og margmiðlunar. Gert er ráð fyrir auglýsingum og kostun áfram, það er engin stefna um það, engar takmarkanir. Það er enginn að tala um að dauðhreinsa RÚV gagnvart auglýsingum og kostun. Hins vegar þarf að móta stefnu um það hver hlutur þeirra tekna er hjá Ríkisútvarpinu þannig að starfsemin sé ekki háð þeim tekjuleiðum eins og nú er. Á undanförnum áratug hafa tekjurnar numið fjórðungi til þriðjungi af tekjum Ríkisútvarpsins. Það hefur gerst samfara því að fjárveitingar með afnotagjaldsákvörðun hafa verið notaðar þannig að kreppt er að Ríkisútvarpinu þannig að það þarf að sækja sífellt meira inn á hinn grimma samkeppnismarkað í þessu efni. Þetta á ekki að vera svo. Það eru tvær ástæður til þess. Annars vegar vegna Ríkisútvarpsins til þess að dagskráin miðist við að þjóna hlustendum og áhorfendum, eigendunum, almenningi, en sé ekki miðuð við að geta selt auglýsendum aðgang að markhópum. Hins vegar einfaldlega til þess að markaðsstöðvarnar, sem auðvitað hafa sinn metnað en miðast að lokum við rekstrar- og hagnaðarsjónarmið, geti róið í þokkalegum friði á sín eðlilegu tekjumið. Ég bendi á greinargerð með þingsályktunartillögu okkar því þar erum við með ýmsar færar leiðir til sátta og málamiðlunar á næstu árum. Samkvæmt frumvarpinu virðist Ríkisútvarpið eiga að keppa eins og hver önnur stöð á markaði með forskoti sem felst í ríkisstuðningi, hvort sem hann er í formi afnotagjalda eða nefskatts eða einhverra annarra leiða. Það fær fullar heimildir til að stofna ný fyrirtæki eða gerast hluthafi í öðrum og á að halda áfram að vera stærsti aðilinn á grimmilegum markaði auglýsinga og kostunar. Þetta hefur verið gagnrýnt úr öllum áttum. Stuðningsmenn Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps gagnrýna þetta vegna þess að þeir vilja betra útvarp og umhyggjumenn markaðsstöðvanna gagnrýna þetta líka vegna þess að í framtíðarmyndinni er ekki endilega pláss fyrir aðrar stöðvar en Ríkisútvarpið. Það hlýtur að vera sérstaklega lærdómsríkt fyrir hæstv. menntamálaráðherra og aðra sjálfstæðismenn að ekki einungis forstöðumenn Stöðvar 2 og Skjás 1 hafa gagnrýnt þetta, heldur líka frjálshyggjumaðurinn Óli Björn Kárason með sína löngu reynslu í blaðamennsku og miklu þekkingu á viðskiptastöðunni í íslenskri fjölmiðlun. Í öðru lagi er það sameignarfélagið. Ég ætla að fara hratt yfir þá sögu. Ég tel að full ástæða kunni að vera til þess að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins af ýmsum ástæðum, sumum þeim sem hæstv. menntamálaráðherra taldi upp. Það er hins vegar eins og ég hef áður nefnt gríðarlegur galli að um RÚV sf. eigi ekki að gilda upplýsingalög og stjórnsýslulög. Vissulega verður Ríkisútvarpið að hafa svigrúm í rekstri, ráðningum og innkaupum en Ríkisútvarpið á líka að vera almannaútvarp. Þar á ekki að vera neinn feluleikur um rekstur og ráðstafanir, um ráðningar og viðskipti. Þetta verður að liggja fyrir með þeim einu takmörkunum sem brýnir viðskiptahagsmunir krefjast um skamman tíma. Í þriðja lagi eru það skipulag og stjórnarhættir. Ég ætla að nefna strax kostinn í frumvarpinu á því sviði. Hann er auðvitað sá að það gerir ráð fyrir miklu skýrari verkaskiptingu en nú er milli útvarpsráðs annars vegar, útvarpsstjóra og starfsliðsins hins vegar. Ég get haldið talsverðar ræður um verkaskiptinguna og vandræðaganginn í kringum hana eftir setu mína í þessu skrýtna ráði. Það á auðvitað að vera þannig, ég tek undir það með frumvarpinu og hef sagt það áður en frumvarpið kom til, að slík ráð eða stjórn fylgist fyrst og fremst með rekstrinum en útvarpsstjórinn og menn hans sjái um bæði dagskrá og ráðningar. Einhverjar reglur verða þó að gilda um ráðningarvald útvarpsstjóra og það er eðlilegt að kveða á um að slíkar reglur séu a.m.k. til í lögum um Ríkisútvarpið út á hvað sem þau annars ganga. Málamiðlun um sameignarformið milli Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins virðist vera sú að Framsóknarflokkurinn fékk þetta orð í sinn hlut og síðan ákvæðið um að ekki mætti selja fyrirtækið nema með leyfi Alþingis, en Sjálfstæðisflokkurinn fékk allt svipmót venjulegs hlutafélags í gegn. Hugmyndaflugið hefur a.m.k. ekki verið meira en svo að í frumvarpinu er Ríkisútvarpið fært í stakk venjulegs hlutafélags en gallinn er sá að hlutafélagsformið hentar Ríkisútvarpinu sem almannaútvarpi ákaflega illa. Ef meiningin er hins vegar sú að Ríkisútvarpið sé venjuleg ljósvakastöð, venjulegt samkeppnisfyrirtæki sem ríkið á, það sé eini munurinn á því og öðrum útvarpsstöðvum, þá gengur þetta upp. Markmiðið er í orði kveðnu, samanber ræðu hæstv. menntamálaráðherra, að minnka pólitísk afskipti af útvarpinu. En hvað gerist? Útvarpsráðið er kosið á þingi og með meiri hluta ríkisstjórnar hverju sinni. Það er kosið á hverju ári. Flokkarnir geta skipt um fulltrúa árlega og ráðið ræður útvarpsstjóra og getur líka rekið hann hvenær sem vera skal. Við þurfum umfram allt að losna við hin beinu pólitísku afskipti sem felast í flokksvaldinu í útvarpsráði og flokksvaldi útvarpsstjóra. Þetta má hugsa sér með margvíslegum hætti. Einfaldasta leiðin til að bæta úr hér væri hugmynd sem er ofan úr Ríkisútvarpi að bæta við tveimur fulltrúum starfsmanna í annaðhvort núverandi útvarpsráð eða þá stjórn sem rætt er um í frumvarpinu. Með því móti myndast ekki sjálfkrafa ríkisstjórnarmeirihluti í ráðinu sem varað hefur verið við m.a. í Evróputilmælum, samanber grein Páls Þórhallssonar í Morgunblaðinu í fyrra sem var mjög tíðlesin í fjölmiðlaumræðunni í fyrravor. Það væri um leið skref til atvinnulýðræðis á Ríkisútvarpinu. Ef menn setjast yfir málið í alvöru er sjálfsagt að kanna aðrar leiðir og freistandi að skoða fyrirkomulagið hjá virtum stöðvum eins og t.d. BBC. Það er líka augljóst að fyrirkomulagið sem frumvarpið leggur til um ráðningu útvarpsstjóra er gallað. Útvarpsstjóri þarf að hafa skýrt umboð og hann verður að geta stjórnað fyrirtæki sínu án sífelldra afskipta útvarpsráðs. Forseti. Þessi skipan mála um útvarpsráð og útvarpsstjóra er eitt skref fram á við með skýrari verkaskiptingu og síðan tvö skref aftur á bak. Að lokum þetta. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í lokaorðum sínum í ræðunni áðan að hún tengdi málið við skýrslu fjölmiðlanefndar og ég tek undir það. Við þurfum að vinna þetta miklu betur og við verðum að gera það á svipaðan hátt og fjölmiðlanefndin hin síðari gerði, lýðræðislega og í samráði við allt samfélagið. Það er leiðin til þess að okkur takist í sameiningu, ef samstaða er um það á annað borð, að skapa Ríkisútvarpið sem öflugt og sjálfstætt almannaútvarp.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að það kom mér sannast sagna nokkuð á óvart fyrr í dag hve illa ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, tóku í þá hugmynd að frumvarp Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um Ríkisútvarpið yrði tekið á dagskrá samhliða þessu frumvarpi. Eins og einnig hefur komið fram væri eðlilegt að önnur frumvörp og önnur þingmál sem tengdust Ríkisútvarpinu yrðu fléttuð inn í umræðuna. Af hálfu okkar kom fram sá ásetningur að fara ekki fram á lengda umræðu fyrir bragðið heldur einvörðungu hitt, að þingmönnum gæfist kostur á að reifa málin frá sem flestum sjónarhornum. Sú hugmynd var kynnt á fundi forseta þingsins í morgun en ákveðið að skjóta beiðninni til fundar þingflokksformanna sem gert var. Þar var tekin sú ákvörðun að vísa þessu til þingflokkanna og niðurstaða þingflokks Sjálfstæðisflokksins var að hafna beiðninni. Þingmenn Framsóknarflokksins tóku svo undir með Sjálfstæðisflokknum hvað þetta varðar. Um hvað snýst málið? Málið snýst um að koma öllum þeim þingmálum sem tengjast Ríkisútvarpinu, sem tengjast því málefni sem við fjöllum um, inn í umræðuna samtímis og vísa þeim síðan út í samfélagið til umsagnar. Um það snýst málið, einvörðungu þetta. Þessu er hafnað. Ég vek athygli á því og ítreka það sem ég sagði fyrr í dag að frumvarp ríkisstjórnarinnar kom fram um miðjan síðasta mánuð, 15. mars. Frumvarp Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kom fram tveimur dögum síðar, 17. mars. Þingmál Frjálslynda flokksins hefur þegar hlotið umræðu og búið að vísa því til nefndar. Þingmál Samfylkingarinnar kom fram í desember og bíður enn eftir umræðu og það eru eðlileg málefnaleg rök fyrir því að vísa öllum málunum samtímis út í samfélagið til umsagnar. Þessu var hafnað og menn komu hver á fætur öðrum úr stjórnarliðinu í ræðustól og tóku bakföll yfir þessari beiðni okkar og kváðust hvorki botna upp né niður í þessari furðulegu ósk. En hin einfalda skýring er sú að við vildum fá samhliða umræðu um þessi mál og samhliða yrði málunum skotið til umsagnar úti í samfélaginu. Fullkomlega eðlileg vinnubrögð. Þetta vildi ég sagt hafa í upphafi máls míns. Við ræðum tillögur um grundvallarbreytingar á Ríkisútvarpinu. Gert er ráð fyrir að lög um Ríkisútvarpið verði hreinlega afnumin með einu striki og þess í stað verði Ríkisútvarpið gert að sameignarfélagi. Ég ætla fyrst og fremst að einskorða mig við hið breytta rekstrarform og hvaða afleiðingar það hefur í för með sér. Þá er fyrst að geta þess að um sameignarfélög gilda ekki ítarleg lög. Það veldur því að mörgum spurningum sem ella hefði verið hægt að svara er enn ósvarað. Það eru margir endar lausir í málinu, margt óljóst. Þó er sitthvað fullkomlega ljóst. Ber fyrst að nefna að ekki er tekið á þeirri grundvallargagnrýni sem fram hefur komið á þingi og í samfélaginu í áranna rás, að óeðlileg séu þau pólitísku tök sem stjórnarmeirihluti hverju sinni hafði á stofnuninni. Mönnum hafði þótt þetta vera óeðlilegt og óæskilegt. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: „Stjórn félagsins“ - þ.e. sameignarfélagsins um Ríkisútvarpið - „skal kosin á aðalfundi sem haldinn skal fyrir lok maímánaðar ár hvert.“ Hana skulu skipa fimm menn og jafnmargir til vara. Áður en kosið er til stjórnar á aðalfundi skulu fimm menn kjörnir hlutbundinni kosningu á Alþingi ásamt jafnmörgum til vara og skulu þeir kosnir í stjórn félagsins.“ Hér er talað mjög skýrt, eða hvað? Það er boðað til fundar í sameignarfélaginu til að kjósa stjórn. En áður en til þess fundar kemur á málið að vera frágengið í þessum sal og skal hlutfallskosning ráða. Með öðrum orðum, meirihlutavilji ríkisstjórnar sem situr hverju sinni skal ráða um stjórn Ríkisútvarpsins. Síðan á það að gerast að boðað er til þessa furðulega fundar í þessu sameignarfélagi og þar skal einfaldlega staðfesta það sem hér hefur verið ákveðið. Með öðrum orðum, verið er að geirnegla meirihlutavald, pólitíska yfirstjórn yfir Ríkisútvarpinu. Og hvað á hún að gera? Hún á t.d. að gefa út reglur um fréttaflutning. Hún á að hafa eftirlit með fréttaflutningi og sjá til þess að reglum sé framfylgt. Það er ekkert óeðlilegt að stjórn stofnunar sinni slíku hlutverki. En þegar stjórnin er hins vegar skipuð með þeim hætti að það sé stjórnarmeirihlutinn hverju sinni sem ræður stjórninni, þ.e. stjórnarmeirihlutinn í landstjórninni sem ræður stjórn og yfirstjórn Ríkisútvarpsins þá er það orðið óeðlilegt. Ég hélt sannast sagna að það væru þau tengsl sem menn vildu höggva á því að flestir og margir hafa verið á því máli að viðhalda tengslum Ríkisútvarpsins og eigandans, þjóðarinnar, en ekki á þennan valdpólitíska hátt. Í stað þess að draga úr þessum tengslum er hert á þeim. Varðandi kjör starfsmanna er alveg greinilegt að verið er að rýra þau. Hæstv. menntamálaráðherra neitaði að svara eða svaraði ekki öllu heldur þeim spurningum sem lagðar voru fram um lífeyrisréttindi, svo dæmi sé tekið, nýráðinna starfsmanna. Við fengum ekki að vita hvað þeirra bíður en vísað í fordæmin úr einkavæðingu undangenginna ára. Hver eru þau? Það er t.d. Póstur og sími. Þar var talað um að ekki ætti að skerða réttindi starfsmanna í neinu, en engu að síður var það gert. Og þegar vísað er í þessi fordæmi vakna ýmsar spurningar. Ég held því miður að það standist ekki heldur að núverandi kjör starfsmanna samkvæmt þessu frumvarpi verði ekki skert. Í fyrsta lagi munu lífeyrisréttindi starfsmanna sem aðild eiga að B-deild lífeyrissjóðsins verða skert, þ.e. þeirra sem hafa kosið að styðjast við eftirmannsreglu, þeir munu ekki geta gert það eftir þessa formbreytingu. Ég spyr einnig um önnur réttindi, t.d. ráðningarfesti. Nú er það svo að hægt er að segja upp opinberum starfsmönnum með tilteknum skilmálum. En það er ekki hægt að reka þá skýringalaust. Menn minnast þess að hér kom til umræðu á sínum tíma frumvarp frá ríkisstjórninni um svokallaða áminningarskyldu, að stjórnendum stofnana bæri að tilgreina ástæðu fyrir brottrekstri ef um slíkt væri að tefla. Nái þessi lög fram að ganga spyr ég: Eiga slík lög að gilda eða ekki? Þegar kemur að eftirliti, eftirfylgni og innsýn í starfsemi stofnunarinnar, stjórnsýslu hennar, er verið að draga úr gagnsæinu. Stofnunin kemur ekki til með að heyra undir upplýsingalög og ekki undir stjórnsýslulög. Hvaða afleiðingar hefur það í för með sér? Ég held því miður að sú fullyrðing hæstv. menntamálaráðherra standist ekki að ekki standi til að skerða kjör starfsmanna, enda var orðalagið á þann veg að rétt væri að standa vörð um kjör starfsmanna með eðlilegum hætti, ég held að ég muni þetta svona innan gæsalappa nokkurn veginn. Hvað þýðir það? Er ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra reiðubúin að ræða við stéttarfélög starfsfólksins og ganga frá öllu því sem óljóst er og semja um kjörin þannig að ekkert sé óljóst í þessu efni? Við höfum ekki fengið neinar vísbendingar um vilja til slíks en ég vil að það komi fram, þar sem ég gegni einnig formennsku í stærstu heildarsamtökum starfsmanna innan almannaþjónustunnar, að farið verður fram á slíkar viðræður að sjálfsögðu. Slík ósk var rædd á fundi með starfsmönnum Ríkisútvarpsins fyrir fáeinum dögum þar sem menn eru mjög uggandi um framtíðina einfaldlega vegna þess að svo margt er óljóst í frumvarpinu, og það sem ljóst er vísar því miður í þá átt að kjör starfsmanna verði skert, þeir búi ekki við sömu réttarstöðu og þeir gerðu áður. Enda er það svo að þegar forsvarmenn ríkisstjórnarinnar og fyrri ríkisstjórna hafa verið að kynna einkavæðingarfrumvörpin er alltaf uppi sami söngurinn sem við heyrðum hér áðan líka. Það er talið um sveigjanleika, nauðsyn á auknum sveigjanleika. og ég spyr: Til hvers? Hvað er það sem þarf að verða sveigjanlegra? Þarf ekki að skýra þetta nánar? Ég held að eitt verði sveigjanlegra. Það er meðferðin á starfsfólkinu, hún verður sveigjanlegri. Það verður auðveldara að reka það og til stendur að skerða réttindi þess og draga þannig væntanlega úr tilkostnaði við rekstur stofnunarinnar - á kostnað starfsmanna. Út á það gengur frumvarpið. Það gengur fyrst og fremst út á að skerða kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins og færa starfsemina bak við lokuð tjöld. Út á það gengur frumvarpið fyrst og fremst. Í því er sveigjanleikinn fólginn. Við fengum þennan söng og heyrðum þetta lag á sínum tíma þegar Síminn var einkavæddur. Þar átti allt að verða sveigjanlegt. Og hvað gerðist? Jú, jú, það varð margt sveigjanlegra, t.d. í fjárfestingum. Í einu fjárfestingarævintýrinu tapaði Landssíminn 500 milljónum kr. í fjárfestingarævintýri í Bandaríkjunum. Þetta fékkst ekki rætt hér á þinginu. Hvers vegna? Menn gátu skýlt sér á bak við hlutafélagalögin, nokkuð sem útilokað var að gera ef um var að ræða opinbera stofnun. Það er þetta sem menn eru að gera. Það er þetta sem á að verða sveigjanlegra. Síðan er þetta kórónað með því að geirnegla valdpólitíska yfirstjórn á Ríkisútvarpinu. En hvað er þá til ráða? Við höfum teflt fram öðrum hugmyndum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við höfum lagt fram ítarlegt frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Í meginatriðum erum við að gera tvennt. Við verðum að færa stjórnsýsluna rækilega inn í stofnunina og gera hana sem allra faglegasta. Við viljum líka styrkja starfsmannalýðræði, atvinnulýðræði sem kallað er, innan vébanda stofnunarinnar. Í 3. gr. frumvarps okkar er kveðið á um réttindi og skyldur framkvæmdastjórnar en þar sitji útvarpsstjóri, framkvæmdastjórar allra deilda Ríkisútvarpsins og jafnmargir fulltrúar kjörnir af starfsmönnum, einn frá hverri deild, og fulltrúi dagskrárráðs - ég mun gera nánar grein fyrir því hvaða hugmyndir liggja þar að baki - en hann hafi málfrelsi og tillögurétt. Útvarpsstjóri verði formaður þessarar framkvæmdastjórnar og skuli framkvæmdastjóri fjármáladeildar vera varamaður hans. Þessari framkvæmdastjórn er ætlað að bera ábyrgð á almennum rekstri, mannaráðningum, samræmingu á starfi deilda og annarri stjórn Ríkisútvarpsins. Með öðrum orðum, verið er að færa stjórnsýsluna rækilega inn í stofnunina, ábyrgð á mannaráðningum, allar mannaráðningar eru þar innan með þó einni undantekningu. Þar er komið að dagskrárráði, sem við köllum svo, og mætti þess vegna endurskýra og tala um sem notendaráð vegna þess að hugmyndin þar að baki er að í dagskrárráð, sem hafi eftirlit með því að Ríkisútvarpið fullnægi skyldum og kvöðum sem settar eru á það lögum samkvæmt, sé kosið eða sé skipað samkvæmt sjónarmiðum, dagskrárráðið endurspegli sjónarmið einnig héðan frá Alþingi. Hver þingflokkur eigi fulltrúa í þessu dagskrárráði, ekki stjórnarmeirihluti heldur viðhorfin sem eru til staðar hér í þinginu. Fulltrúar sveitarfélaganna, eða Samband íslenskra sveitarfélaga skipi tvo fulltrúa, að Bandalag íslenskra listamanna eigi rödd í dagskrárráði Ríkisútvarpsins og Neytendasamtökin, sem er eðlilegt í ljósi auglýsinga og annarra þátta. Með öðrum orðum, þetta er ráð viðhorfa, þetta er ekki valdstjórn. Eina mannaráðningin eða eina stjórnsýsluhlutverkið sem dagskrárráð hafi með hendi sé tillaga um ráðningu útvarpsstjóra. Og annað, að þegar um er að ræða ráðningu starfsmanna sem sinna dagskrárgerð skuli framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins og útvarpsstjóri jafnan skjóta tillögum sínum til umsagnar í dagskrárráði. Fyrir þessu gerum við rækilega grein í frumvarpi okkar. Síðan kemur að tekjunum. Við teljum að Ríkisútvarpið verði áfram að reiða sig á auglýsingatekjur. Það er einfaldlega svo að ef dregið yrði úr auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins þá er um tvennt að ræða, þ.e. að draga saman í rekstri, minnka umfang dagskrárgerðarinnar eða hækka afnotagjöld eða ígildi þeirra, skatta. Við teljum einfaldlega að það sé takmarkaður vilji til slíks, við gerum því ráð fyrir auglýsingum í útvarpi og sjónvarpi. Við höfum verið mjög gagnrýnin hins vegar á svokallaða kostun, teljum það mjög óheppilegan farveg, en í stað afnotagjalda sem miðist við viðtæki, eins og nú tíðkast, og í stað nefskattsins sem ríkisstjórnin leggur til erum við með hugmyndir um að gjaldið verði tengt fasteign. Við erum að reyna að finna þarna aðra fleti, en leggjum ríka áherslu á að sjálfstæði Ríkisútvarpsins þegar kemur að tekjuöfluninni sé tryggt. Ef þetta yrðu peningar sem kæmu úr skatthirslum ríkisins hef ég ekki trú á því að Alþingi, sem stæði frammi fyrir þeim vanda að leysa málefni eða vanda skulum við segja Barnaspítalans eða Ríkisútvarpsins, ég held að það mundi hiklaust alltaf velja Barnaspítalann. Þetta er sú leið sem menn hafa farið í öllum löndum í kringum okkur og sú rödd sem heyrist úr ríkisútvarpsstöðvum í Evrópu almennt að mikilvægt sé að tryggja sjálfstæðan fjárhag Ríkisútvarpsins. Þetta eru, hæstv. forseti, helstu hugmyndirnar sem við viljum skjóta inn í umræðuna. Aðrar hugmyndir hafa komið fram og eðlilegt að þær séu skoðaðar einnig. En ég tek undir þau orð hv. þm. Marðar Árnasonar áðan að líta eigi á frumvarp ríkisstjórnarinnar sem og okkar frumvarp, sem og þingmál Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins sem hugmyndir á meðal hugmynda og það séu eðlileg vinnubrögð núna að kalla til þverpólitísks samstarfs um þetta mál. Ríkisstjórnir koma og fara, Ríkisútvarpið verður til frambúðar, um það er þverpólitísk samstaða. Við deilum hins vegar um hvernig við eigum að skipuleggja rekstur þess og standa að þessum lagabreytingum. 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi fagna frumvarpinu sem við ræðum hér og lýsa yfir ánægju minni með að hæstv. menntamálaráðherra hafi lagt það fram. Því er ekki að leyna að meðgöngutíminn var orðinn nokkuð langur. Margir hafa beðið eftir frumvarpi um Ríkisútvarpið í mörg ár. Frumvarpið mun hafa í för með sér miklar breytingar á Ríkisútvarpinu. Meginlínan er sú að stjórnarflokkarnir eru sammála um að reka áfram almannaútvarp í eigu ríkisins. Ég met það svo að áralöng biðstaða sem ég fjallaði um áðan hafi að einhverju leyti bitnað á stofnuninni. Það er því ánægjulegt að nú verði breyting á. Stjórnarflokkarnir lögðu upp með ólík markmið en hafa náð saman líkt og áður hefur komið fram. Án efa eru stóru tíðindin í þessu frumvarpi líklega rekstrarformið. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði gert að sameignarfélagi. Í lögum um RÚV verður sérákvæði þess efnis að eini eigandinn verði ríkið. Sama leið var farin við stofnun hlutafélaga um Búnaðarbanka og Landsbanka, Lyfjaverslun ríkisins og stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Hér er farin sú málamiðlun að færa reksturinn í félagsform en hafna því alfarið að slíkt sé fyrsta skref í söluferli, eins og jafnan hefur verið þegar ríkið hefur stigið það skref að færa ríkisstofnanir í hlutafélagaform. Um þetta efni segir í greinargerð í frumvarpinu um RÚV, með leyfi forseta: „Við samningu frumvarps þessa var ekki farin sú leið að stofna hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins. Ástæða þess er sú að Ríkisútvarpið hefur sérstöðu - hér er um að ræða félag sem ekki er ráðgert að selja og staða þess því ekki sambærileg stöðu t.d. Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Með því að stofna sameignarfélag um rekstur Ríkisútvarpsins gefst tækifæri á að nýta þá kosti sem félagarekstur hefur í för með sér en halda enn fremur í þau sérkenni sem einkenna Ríkisútvarpið og með þeim hætti sameina kosti bæði opinbers rekstrar og einkarekstrar. Auk framangreinds er ástæða til að taka fram að það rekstrarform sem felst í sameignarfélagsforminu felur í sér ótakmarkaða ábyrgð á skuldum og skuldbindingum Ríkisútvarpsins, en ekki takmarkaða ábyrgð eins og hlutafélagaformið hefur í för með sér.“ Samfara þessu er í frumvarpinu gert ráð fyrir að yfir RÚV verði rekstrarstjórn líkt og yfir öðrum sameignarfélögum og útvarpsráð verði því lagt niður. Þar tel ég um mikið framfaraspor að ræða. Með nýja frumvarpinu er gert ráð fyrir því að Alþingi kjósi stjórn sem hafi m.a. það hlutverk, með leyfi forseta: „a. Að ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum, ákveða laun hans og önnur starfskjör. b. Að taka ákvarðanir um lán til þarfa félagsins og taka ábyrgð á greiðslum og öðrum skuldbindingum í sama skyni. … c. Að taka allar meiri háttar ákvarðanir um rekstur félagsins, þ.e. ákvarðanir sem ekki falla undir daglegan rekstur, ýmist að eigin frumkvæði eða að fengnum tillögum útvarpsstjóra eða annarra starfsmanna … d. Að samþykkja fyrir fram fjárhagsáætlun fyrir hvert starfsár. e. Að gefa út reglur um fréttaflutning og auglýsingar í útvarpi, þar á meðal auglýsingatíma, og gæta þess að reglum sé fylgt.“ Ég verð að segja að önnur stór tíðindi varðandi þetta frumvarp eru að leggja eigi niður afnotagjöldin. Afnotagjaldið er afar óvinsælt í innheimtu og hefur að mínu mati skaðað ímynd Ríkisútvarpsins verulega. Það er einnig kostnaðarsamt að innheimta gjaldið. Haldið er úti tækjaleitarflokki sem bankar upp á á heimilum þar sem ekki eru skráð viðtæki og flestir kunna einhverjar skrýtnar sögur af þeirri leit. Kostnaður við innheimtuna hefur numið einhverjum tugum milljóna á ári og því hefur verið ákveðið að taka upp nefskatt í staðinn. Rökin fyrir því eru aðallega þrenns konar. Í fyrsta lagi hefur þessi leið í för með sér sparnað þar sem sérstakur kostnaður við innheimtu afnotagjalds fellur niður. Í öðru lagi er sá annmarki á núverandi fyrirkomulagi að allir þeir sem gerast áskrifendur að einkarekinni sjónvarpsstöð og kaupa sér sjónvarpstæki til að njóta þjónustu hennar verða sjálfkrafa greiðendur afnotagjalda til Ríkisútvarpsins þar sem greiðsla afnotagjaldsins er bundin við eign á viðtæki. Með því að afnema tengsl viðtækjaeignar við greiðslu til RÚV eru neikvæð áhrif á viðskipti sjónvarpsnotenda við einkaaðila upprætt að þessu leyti. Í þriðja lagi leiðir breytingin til þess að kostnaður tekjulægstu einstaklinga við að njóta útvarps í almannaþágu fellur niður. Alls leggst gjaldið á um 160 þúsund einstaklinga á aldrinum 16–70 ára og um 22 þúsund lögaðila. Gjaldið lýtur sömu lögmálum og sérstakt gjald sem lagt er á samkvæmt lögum um málefni aldraðra til tekjuöflunar fyrir Framkvæmdasjóð aldraðra. Virðulegi forseti. Hæstv. menntamálaráðherra fór yfir helstu breytingarnar og ég ætla ekki nánar út í þær. Ég tel að frumvarpið muni efla stofnunina og að það henti RÚV að mörgu leyti illa að vera ríkisstofnun vegna þess að Ríkisútvarpið þarf meira svigrúm í rekstri og nýleg dæmi lýsa því afar vel. Ég vildi koma örstutt inn á eitt atriði, þ.e. svæðisstöðvarnar. Ég vona innilega að hv. menntamálanefnd taki þann þátt sérstaklega til skoðunar. Ég segi þetta ekki síst í ljósi ummæla í greinargerðinni þar sem er fjallað er um starfsemina úti á landi. Ég hef fengið þær skýringar að ekki standi til að draga neitt úr þeirri starfsemi. En í frumvarpinu segir, með leyfi forseta, á bls. 16: „Þriðja breytingin, sem lögð er til, er á þá leið að þeirri starfsemi, sem um ræðir í greininni, skuli komið upp utan höfuðborgarsvæðisins, en ekki í hverju kjördæmi, og er þessi tillaga gerð sérstaklega með hliðsjón af örri tækniþróun á sviði útvarps og að ekki þurfi að setja upp aðstöðu til dagskrárgerðar í hverjum landsfjórðungi.“ Landsbyggðarkjördæmin eru ekki nema þrjú og eru starfsstöðvar í þeim öllum. Ég vona að þær muni halda áfram að starfa kröftuglega. Það eru starfsstöðvar í flestum þessara gömlu landsfjórðunga en þó ekki á Vesturlandi. Ég flutti þingsályktunartillögu um daginn um staðbundna fjölmiðla og þar var mikið fjallað um þessi mál. Þar ríkir þverpólitísk samstaða um að efla einmitt þennan þátt fjölmiðlanna. Það er því von mín að svolítið verði rætt um þennan þátt, ekki síst í þeirri fjölmiðlaumræðu sem fram undan er. Virðulegi forseti. Við munum að sjálfsögðu fara rækilega yfir þetta frumvarp í hv. menntamálanefnd. Ég vil í lokin enn ítreka ánægju mína með að frumvarpið sé komið fram. Það eru skiptar skoðanir um það en eflaust bara um hvaða leiðir skuli velja. Ég held að flestir séu sammála því að efla Ríkisútvarpið. En það er virkilega kominn tími til að við stígum þau skref og vil ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir það.

Forseti. Það vekur athygli mína að hv. þingmaður notaði, um það sem heitir stjórn Ríkisútvarpsins í frumvarpinu, orðið „rekstrarstjórn“ sem hvergi er að finna í frumvarpinu. Hún fer þar í slóð hæstv. menntamálaráðherra sem einnig notaði það orð, sennilega vegna þess að útvarpsráð er ekki lengur nógu fallegt orð. Þó er sú stjórn kosin á sama hátt og útvarpsráð, og reyndar örar hér á Alþingi og er því í enn meiri tengslum við þá stjórnmálaflokka sem eiga að henni aðild. Það er rétt að reksturinn, eins og ég nefndi í ræðu minni og hrósaði því, er á verksviði þessarar stjórnar en hefur ekki verið áður nema að litlu leyti hjá núverandi útvarpsráði. Hjá þessu útvarpsráði er það. En vænt þætti mér um að hv. þm. Dagný Jónsdóttir, sem virðist ákaflega ánægð með þetta mál, skýrði fyrir mér þann lið sem hún las upp, e-lið 9. gr., þar sem stjórn Ríkisútvarpsins, sem hún kallaði rekstrarstjórn, á, með leyfi forseta: „að gefa út reglur um fréttaflutning og auglýsingar í útvarpi, þar á meðal auglýsingatíma, og gæta þess að reglum sé fylgt.“ Hvers konar rekstur er þetta? Hvers konar afskipti eru þetta af fréttaflutningi í hinni faglegu stofnun, Ríkisútvarpinu? Hvað á það að þýða að hið nýja útvarpsráð geri þetta? Þetta gerir ekki einu sinni hið gamla útvarpsráð, heldur eru þær reglur settar á fréttastofunum sjálfum. Það eru fréttastjórarnir sem fylgjast með því að þeim sé fylgt. Það er á valdi núverandi útvarpsstjóra að gera athugasemdir við það en ekki útvarpsráðs. Ég vildi gjarnan spyrja hv. þingmann hvað henni finnist um þetta og hvort hún sé jafnánægð með þessi rekstrarákvæði í e-liðnum og hún er ánægð með frumvarpið að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Þannig er að útvarpsráð verður fyrst og fremst rekstrarstjórn. Ég ætla ekki að fara að hártogast um orðið sjálft en ég legg kannski ekki dýpri merkingu í það. Varðandi e-liðinn sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á hér áðan þá verð ég að segja að ég hafði ekki hugarflug í að sjá þá merkingu sem hann kom fram með. Sú merking sem ég legg í e-liðinn er fyrst og fremst sú að stjórnin hljóti að setja einhvern ramma, hún hlýtur að setja einhverjar almennar siðareglur eins og tíðkast á flestum fjölmiðlum landsins. Ég vona innilega að það sé ekki meiningin að stýra fréttastofunni pólitískt. Það er a.m.k. ekki það sem lagt er upp með eins og hæstv. menntamálaráðherra hefur greint frá. Mér finnst ekki óeðlilegt að ný stjórn setji almennan ákveðinn ramma. Það er enginn að tala um pólitísk afskipti, ekki nokkur maður að gera það. Ég held að við verðum bara að horfa á allt þetta í samhengi og ætla ekki því fólki sem þarna mun sitja hið versta.

Forseti. Eitt af því fáa sem ég sé jákvætt við þetta frumvarp er betri verkaskipting útvarpsstjóra og hans manna annars vegar og hins vegar hins nýja útvarpsráðs vegna þess að útvarpsráðið skiptir sér fyrst og fremst af rekstri, samkvæmt reglum sem geta verið umdeilanlegar, en láta dagskrána og ráðningar í hendur útvarpsstjóra nema hvað varðar ráðningu útvarpsstjóra sjálfs, sem ég ætla ekki að fara út í hér. Hins vegar stingur e-liðurinn mjög í augu. Hverjum er sú stjórn sem hér um ræðir skipuð? Hún verður skipuð, ef hæstv. menntamálaráðherra fær fram vilja sinn, ríkisstjórnarmeirihlutamönnum hverju sinni. Á hún að semja reglur um fréttaflutning og gefa þær út? Og hún á ekki bara að hafa löggjafarvald í því efni, svo maður dragi upp hliðstæðurnar við stjórnkerfið, heldur á hún líka að hafa dómsvaldið. Hún á að sjá til þess að reglunum sé fylgt. Ég vek athygli á að þessi undarlegi e-liður í 9. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir því að útvarpsráð hafi meiri afskipti af málefnum kjarnadeildar Ríkisútvarpsins eða tveggja kjarnadeilda þess, sem eru fréttastofurnar, heldur en útvarpsráðið nú. Í dag er útvarpsráði ekki gert að semja slíkar reglur, hvað þá að halda uppi einhverjum dómstól um að þeim sé fylgt. Núna er þetta á vegum fréttastofunnar. Það er fréttastjórinn, yfirmaður hvorrar fréttastofu um sig, sem sér til að þeim reglum sé fylgt og útvarpsstjóri fylgist auðvitað með því að reglum sé fylgt í útvarpinu öllu. En hér á að færa þetta yfir í hið nýja útvarpsráð þar sem ríkisstjórnarmeirihlutinn ríkir og hann á sérstaklega að gæta þess að um fréttir gildi ákveðnar reglur sem hann setur sjálfur. Hvernig stendur á þessu, hvernig getur þingmaðurinn varið þennan lið í greininni?

Virðulegi forseti. Ég ítreka að sú merking sem ég legg í e-lið 9 gr. er að þetta sé almennur rammi, að setja eigi siðareglur eins og tíðkast í öllum helstu fjölmiðlum landsins. Mér finnst ekkert óeðlilegt við það. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki jafntortryggin og hv. þm. Mörður Árnason. Ég vil ætla það að fólk vinni þetta faglega og ekki verði pólitísk afskipti af fréttaflutningi, ekki frekar en hingað til. Við skulum fara vandlega í þetta. Það er eðlilegt að við tökum þetta atriði sérstaklega fyrir í menntamálanefnd og fáum að heyra í hlutaðeigandi aðilum ef hv. þingmanni líður svo illa yfir þessu ákvæði. Ég veit að það hefur komið fram gagnrýni frá fleirum og því er ekki óeðlilegt að fjalla frekar um það. Ég ítreka að ég held að það sé enginn illur vilji á bak við þetta ákvæði í frumvarpinu.

Hv. þm. Dagný Jónsdóttir talaði um að hún vildi efla Ríkisútvarpið og allt gott um það að segja. En með frumvarpinu er verið að afnema að upplýsingalög og stjórnsýslulög gildi um stofnunina og væri fróðlegt að heyra hvernig sú ráðstöfun eflir Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni að ég tel að frumvarpið muni efla Ríkisútvarpið og það er mjög ánægjulegt að það skuli vera meginmarkmið stjórnarflokkanna. Ég sagði áðan í máli mínu að ég teldi það henta Ríkisútvarpinu illa að vera rekið sem ríkisstofnun og þar með einmitt bundið af þeim atriðum sem hv. þingmaður taldi upp. Það þarf meira svigrúm í rekstur Ríkisútvarpsins og ég tel að það muni fást með sameignarfélagsforminu, ekki síst vegna þess að það form byggir á almennum reglum. Við vitum líka að fram fer gríðarleg vinna í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu þar sem verið er að útfæra reglurnar nánar. Það verður því mjög fróðlegt að sjá hvernig þær líta út þegar þær koma fram. En eins og ég segi er það skoðun mín og margra fleiri að það muni efla rekstur Ríkisútvarpsins að þar sé sveigjanleiki í rekstri, að það sé ekki eins niðurnjörvað og búi frekar við almennar reglur. Hluti af því að efla reksturinn er ekki síst sá að losna við til að mynda rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar sem við munum fjalla um í öðru máli, en ég hélt að við mundum fjalla um saman. Það er því verið að létta ýmsum kvöðum af Ríkisútvarpinu og eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra eru lífeyrisskuldbindingarnar í nefskattinum, þannig að verið er að leita ýmissa leiða til að styrkja Ríkisútvarpið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni hreinskilin svör. Mér finnst athyglisvert að heyra það frá þjóðkjörnum fulltrúa almennings að það henti illa fyrir almenningsfyrirtæki eins og Ríkisútvarpið að fara að lögum um upplýsingagjöf, fara að stjórnsýslulögum. Mér finnst þetta mjög athyglisvert og tímanna tákn að menn telji að það sé einhver hindrun í vegi þess að reka öflugt Ríkisútvarp að fara að lögum um að veita upplýsingar. En hv. þingmaður sagði rétt áðan að þetta tvennt, að fara að upplýsingalögum og stjórnsýslulögum, væri ákveðinn þröskuldur fyrir fyrirtækið. Ég er því algjörlega ósammála og við í Frjálslynda flokknum. Við teljum einmitt heilladrjúgt fyrir Ríkisútvarpið að fara að upplýsingalögum. Við höfum séð það t.d. hvað varðar fyrirtæki sem sett hefur verið hf. fyrir aftan en eru nær alfarið í eigu ríkisins að þegar fá á upplýsingar um starfshætti þeirra, svo sem Landssímann, er ítrekað komið að lokuðum dyrum, meira að segja þegar spurt er að því hvort fyrirtækin fari að samkeppnislögum. Þetta er mjög sérstakt. Í framhaldinu væri fróðlegt að vita: Hvað er það í upplýsingalögunum sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir telur að komi sér illa fyrir Ríkisútvarpið að fara að?

Virðulegi forseti. Það eru greinilega skiptar skoðanir um það í hvers konar félagsformi Ríkisútvarpið eigi að vera rekið. Rekstur Ríkisútvarpsins er mjög frábrugðinn öðrum ríkisstofnunum. 

Hæstv. forseti. Við ræðum málefni Ríkisútvarpsins með framlagningu á nýju frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Þar eru lagðar til verulegar breytingar á starfsemi Ríkisútvarpsins með því að færa Ríkisútvarpið í eignarform sameignarfélags. Hefur það verið rætt talsvert í dag og margar spurningar komið fram sem ég ætla ekki að endurtaka sérstaklega en vonast til að hæstv. ráðherra svari síðar í umræðunni. Þó er eitt sem ég vil víkja sérstaklega að áður en ég legg annað til málanna. Ég vil biðja hæstv. ráðherra um skýringar á því fyrirkomulagi sem gert er ráð fyrir í stjórn stofnunarinnar, sem mér sýnist að muni í langflestum tilfellum verða pólitískt skipuð, þ.e. að það verði meiri hluti á Alþingi á hverjum tíma og viðkomandi ráðherra sem ráði því hvernig sú stjórn verður. Það er því hætt við að áfram verði uppi sú staða að útvarpsstjóri verði pólitískt ráðinn. Þar af leiðandi held ég að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu en að vera sammála hugleiðingum hv. þm. Marðar Árnasonar áðan í ræðustól um að upp geti komið sama staða og varðandi fréttastjóramálið, umræðu sem er nýlokið í þjóðfélaginu, að mjög líklegt sé að nákvæmlega sama staða geti komið upp og að hún muni koma upp. Ég held að ákaflega nauðsynlegt sé að reyna að forðast þetta í framtíðinni og vil sérstaklega vekja athygli á þingmáli sem Frjálslyndi flokkurinn lagði fram á Alþingi og hefur verið rætt, hugleiðingar okkar um það hvernig við teljum að ráðning útvarpsstjóra ætti að vera og hvernig við teljum að yfirstjórn útvarpsins ætti að vera. Við höfum lagt það til í þingsályktun okkar, sem hefur verið flutt á hv. Alþingi fimm sinnum í röð, í fimmta skipti á þessu þingi, að sett væri á fót nefndarskipan og málið unnið sameiginlega af nefnd allra þingflokka, mjög svipað og gert var í fjölmiðlamálinu að lokum þegar menn voru búnir að fara alla þá kollhnísa sem þar voru farnir. Ég held að það hefði verið mjög skynsamlegt af hæstv. menntamálaráðherra að fara slíka leið með tilliti til þeirrar reynslu sem fengin er af fjölmiðlamálinu og þeirrar gæfu sem hæstv. menntamálaráðherra nýtur í dag að hafa fengið þá skýrslu í hendurnar um það mál og þann farveg sem menn hafa lýst að mestu leyti sátt um. Ég ætla því að gefa hæstv. menntamálaráðherra það ráð í mestu vinsemd að skynsamlegt sé að setja málið í þann farveg og að skynsamlegt sé að koma málinu þannig fyrir að á næsta hausti kæmi fram nýtt frumvarp um skipan Ríkisútvarpsins sem tæki mið af fjölmiðlaskýrslunni og því starfi sem þar hefur verið unnið og við stæðum frammi fyrir því á haustdögum að ræða málin í heild sinni, þ.e. fjölmiðlamálið almennt ásamt frumvarpi um Ríkisútvarpið og starfsemi þess. En aftur að tillögum Frjálslynda flokksins. Við höfum lagt til að yfir Ríkisútvarpinu væri fjölmennt útvarpsráð, eins konar akademía þar sem væru 15 menn, valdir af samtökum og stofnunum samfélagsins, úr menningar- og listaheimi, úr fræðslustofnunum og vísinda- og rannsóknageirum, af landsbyggðinni, frá almannasamtökum o.s.frv. Aðilum víðs vegar að sem mundu skipa sæti í útvarpsráði. Þannig mætti líta á að útvarpsráðið væri þverpólitískt, mörg sjónarmið kæmu þar inn og ráðið hefði nokkuð skilgreint verksvið. Meðal annars fengi ráðið það hlutverk að ráða útvarpsstjóra og stofnunin, þ.e. starfsfólk útvarpsins og útvarpsráð, veldi í sameiningu útvarpsstjóra, eins konar leynileg atkvæðagreiðsla væri um það hver umsækjenda fengi flest atkvæði annars vegar starfsmanna stofnunarinnar og hins vegar útvarpsráðsins. Þetta var sú ábending sem við lögðum til í þingsályktun okkar. Auðvitað er hægt að setja slíkri kosningu alls konar vægi, að útvarpsráðið, fimmtánmenningarnir, hafi ákveðið hlutfall og starfsmenn hafi ákveðið hlutfall. Þetta er alþekkt í margs konar fyrirkomulagi. Við skulum minnast þess í þessu sambandi að háskólarektor er kosinn almennri kosningu. Við höfum því farið þessa leið við að finna yfirmenn stofnana í þjóðfélaginu. Ég held að með slíku fyrirkomulagi kæmumst við hjá því að hægt væri að merkja ráðningu útvarpsstjóra sérstaklega pólitískt. Menn geta svo auðvitað deilt um það hvort hugmynd okkar að eins konar akademíu eða stóru útvarpsráði sé rétt, hvort þetta sé of mikill fjöldi, of fáir menn eða of lítið samráð miðað við hina ýmsu möguleika í þjóðfélaginu. Við megum ekki gleyma því að allir stjórnmálaflokkar eru sammála um að Ríkisútvarpið skuli vera til og að Ríkisútvarpið skuli vera almennings- og þjóðarútvarp. Þar sem við erum sammála um það þurfum við auðvitað að reyna að finna því farveg hvernig stofnunin muni starfa á næstu árum og áratugum. Það hlýtur að vera veigamikið hlutverk okkar að ná saman um það. Annað vandamál í rekstri Ríkisútvarpsins hafa jafnan verið tekjur þess. Í frumvarpi því sem við ræðum er lagt til að settur verði á sérstakur nefskattur á alla nema þá sem ekki greiða í sjóði eldri borgara, þ.e. þá sem eru undanþegnir vegna aldurs eða jafnvel örorku. Ég held að slíkur nefskattur verði ekki vinsælli en afnotagjaldið, ég er helst á því að hann verði jafnóvinsæll og afnotagjaldið. Þó að við höfum verið með afnotagjaldið og það hafi þótt frekar á skjön við það sem verið hefur er ég ekki viss um að við lagfærum stöðuna með því að fara í nefskattinn. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu í Frjálslynda flokknum að eðlilegast væri að horfa á fjárveitingu af fjárlögum til rekstrar Ríkisútvarpsins úr því að menn eru á annað borð sammála um að Ríkisútvarpið skuli vera til og ég fagna því sérstaklega að um það skuli þó alla vega vera þverpólitísk samstaða á Alþingi. Hins vegar eru margar hættur fólgnar í þessu frumvarpi, finnst mér, eins og það er sett fram, og fjöldamargt sem hægt er að spyrja um í því sambandi. Ég geri mér hins vegar vel grein fyrir því að það kann að taka í að klára það á fjárlögum hverju sinni að marka Ríkisútvarpinu tekjustofn. En ég spyr á móti, hæstv. forseti, hvort það sé nokkuð betri farvegur eins og nú horfir eða eins og er að gerast hér á landi um þessar mundir þegar ríkisstjórnin er að lækka tekjuskatta, sem stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt mjög, þ.e. aðferðina við það, en í staðinn á að taka upp alls konar aðra skatta, álögur, sértekjur, núna nefskatt á Ríkisútvarpið, síðan sérstakan skatt á húsnæði raforkufyrirtækja sem fer beint inn í raforkuverðið þegar upp er staðið, nýjar álögur í raforkuverði og nýjar álögur eins og boðað er varðandi bifreiðanotkun hér á landi innan kannski tveggja ára. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, varðandi skattastefnuna sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur kallað skattalækkunarstefnu, hvort í raun og veru sé verið að tína hana til baka hægt og rólega með alls konar svona útfærslum og ég set ákveðin spurningarmerki við það. Án þess að ég ætli að fara hér í beina skattaumræðu vekur þetta auðvitað upp ýmsar spurningar. Ekki hefur verið upplýst í þessari umræðu hverjir sömdu frumvarpið og ég veit ekki hvers vegna ráðherrann vill ekki upplýsa það. Ég sé ekki ástæðu til að það sé ekki upplýst í umræðunni við hverja var ráðslagast um efni frumvarpsins og uppsetningu þess, hvort það sé eitthvað óeðlilegt að það sé upplýst í umræðunni. Ég átta mig ekki á því og spyr þess vegna eins og fleiri, hverjir það eru og hverjir hafi unnið þetta frumvarp. Rætt hefur verið um auglýsingatekjurnar að því er varðar rekstur Ríkisútvarpsins. Í hugmyndum okkar í Frjálslynda flokknum um auglýsingatekjurnar hefur verið talað um það að e.t.v. væri rétt að skoða þann möguleika að Ríkisútvarpið væri ekki á auglýsingamarkaði, a.m.k. ekki á öllum sviðum starfsemi sinnar, þ.e. almennum auglýsingamarkaði, þó að það væri með þjónustuauglýsingar og auglýsingar um fundi og mannfagnaði og fleiri slíkar auglýsingar, frá Vegagerðinni, aðvaranir og ábendingar frá stjórnvöldum og félagasamtökum o.s.frv., en væri kannski ekki beinlínis að auglýsa baunadósir eða eitthvað slíkt. Við höfðum þá leiðbeiningu í þingsályktunartillögu okkar um Ríkisútvarpið og rekstur þess. Ég óttast það, hæstv. forseti, og vil láta það koma fram í ræðu minni, að kannski sé hæstv. menntamálaráðherra að setja málið í uppnám. Ef sú verður niðurstaðan að við afgreiðum frumvarpið, sem ég vona að við gerum ekki, það liggur ekki svo mikið á að afgreiða þurfi það í vor, en ef svo er að menn ætli sér að afgreiða málið í vor, kannski í talsverðu ósætti um niðurstöðuna sem af því verður, þá velti ég því fyrir mér, m.a. miðað við bókun stjórnarandstöðunnar við lok fjölmiðlavinnunnar, hvort við séum þá kannski að setja önnur mál í talsvert uppnám. Ég held að það sé rétt sem fram kemur í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar að Ríkisútvarpið er auðvitað hluti af flórunni og að horfa þurfi á starfsemi þess líka og lagaramma utan um það. Því held ég að það gæti verið mjög skynsamlegt af hæstv. ráðherra, þó að við ræðum málið nú og það fari héðan í nefnd og út til umsagnar o.s.frv., að leggja ekki ofurkapp á að keyra frumvarpið áfram í vor heldur fái það að vera til staðar með öðrum gögnum málsins yfir sumartímann. Menn hafi það þá til hliðsjónar þegar verið er að semja frumvarp á grundvelli fjölmiðlaskýrslunnar fyrir næsta haust og málið komi aftur hingað inn í þeim búningi sem menn þá telja að það eigi að vera í með tilliti til þess sem þar er verið að gera, og hvort ekki megi með samstarfi við stjórnarandstöðuna ná betri sátt um málið, því eins og ég sagði áður virðast allir stjórnmálaflokkarnir vera sammála um að Ríkisútvarpið eigi að vera til staðar sem almannaútvarp og eigi að veita ákveðna þjónustu sem m.a. er talin upp í 3. gr. frumvarpsins, um hlutverk þess. Að vísu má spyrja um ýmislegt þar, t.d. um 2. tölulið 3. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring.“ Ég spyr hvort orðin „næstu miða“ þýði að til standi að draga úr möguleikum til að senda út efni Ríkisútvarpsins, m.a. á langbylgju og miðbylgju eins og nauðsynlegt er vegna fiskimiðanna, og hvaða skilgreiningu menn leggi í orðin „næstu miða“. Eru menn að horfa til baka eða horfa menn fram á veginn? Þýðir þetta að menn ætli t.d. að koma sjónvarpsdagskránni út til allra næstu fiskimiða sem ekki er í dag? Á frekar að horfa á þetta jákvætt en neikvætt, hæstv. menntamálaráðherra? Ég leyfi mér frekar að horfa á þetta jákvætt en ég átta mig ekki á við hvað er miðað. Langbylgjan er auðvitað neyðar- og öryggistæki að stórum hluta, þ.e. langbylgjan er stundum eini sendingarmátinn sem er til staðar í vondum veðrum. Við þekkjum það þegar örbylgjurnar detta út. Í athugasemdum við frumvarpið í kaflanum Meginefni frumvarpsins segir m.a.: „Ríkið verður eigandi félagsins og verður sala þess, slit eða innkoma nýrra sameigenda óheimil án samþykkis Alþingis.“ Það liggur hins vegar algjörlega ljóst fyrir, finnst mér, að eins og frumvarpið er úr garði gert þá er algjörlega opið fyrir það, eins og reyndar segir hér: „Ríkisútvarpinu sf. er heimilað að standa að stofnun og gerast eignaraðili að öðrum félögum og fyrirtækjum í samræmi við tilgang þess og efna til samvinnu við aðra aðila, sbr. 2. mgr. 3. gr., 5. gr. og 6. gr., þó með fyrirvara um fjárhagslegan aðskilnað milli slíkrar starfsemi og aðalstarfseminnar …“ Ég les þetta þannig, hæstv. forseti, og óska eftir að ráðherra leiðrétti mig ef ég hef misskilið það, að salan sé í raun og veru óheimil nema, eins og segir hér, að Alþingi samþykki, en stjórn stofnunarinnar geti í raun og veru breytt rekstrarformi verulega, m.a. með því að leigja út starfsemi ákveðinna rása, t.d. Rásar 2 eða svæðisútvarpanna, svo eitthvað sé nefnt. Út af fyrir sig er ég ekkert að hafna slíkum möguleikum, ég vil taka það fram. Ég spyr bara hvað menn séu að segja og hvað menn séu að hugsa þegar þeir segja þetta. Mér finnst alveg hægt að ræða það í sjálfu sér að einhver hluti af t.d. dagskrá Rásar 2 væri leigður út, að einhverjir tækju að sér að reka hana einhvern tíma dagsins. Það yrði að setja því ákveðnar skorður og annað slíkt og gera ákveðna samninga. Ég hafna því ekki fyrir fram. Ég tel hins vegar að Rás 1 eigi að vera almannaútvarp og eigi að starfa sem slíkt og að svæðisútvörpin þurfi að halda velli á vegum Ríkisútvarpsins. Ég held að það sé algjörlega nauðsynlegt og eðlilegt að svo verði. En mér sýnist að eins og þetta er sett fram í frumvarpinu megi hugsanlega vera sérrekstur um eitt og annað að því gefnu að það sé ekki í söluformi heldur leiguformi eða rekstrarformi eða öðru skipulagsformi. Ég spyr um þetta, hæstv. forseti, og óska eftir svörum ráðherra um hvað verið er að tala. Er verið að tala um hluta af dagskrá á einhverri rás eða um hluta af starfsemi Rásar 2 eða um hvað er yfirleitt verið að tala þegar þessu er velt upp með þessum hætti? Þetta held ég að nauðsynlegt sé að fá upplýst í umræðunni, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég ætla að fjalla um þetta frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. og einstök efnisatriði sem þar koma fram. Þegar tíminn er skammtaður er auðvitað ekki hægt að víkja að öllum þeim atriðum sem kannski er ástæða til að víkja að. Ég mun þó í ræðu minni á eftir ræðu koma að þeim atriðum sem ég tel að skipti mestu máli á þessu stigi umræðunnar. Áður en ég geri það vil ég taka fram vegna umræðunnar almennt að ég er þeirrar skoðunar og hef verið lengi, raunar í mörg ár, að það sé ekki hlutverk ríkisvaldsins og ríkisins að reka fjölmiðla og skiptir þá engu máli hvort um er að ræða sjónvarps- eða útvarpsstöðvar eða að gefa út dagblöð. Ég tel einfaldlega að þátttaka ríkisins í fyrirtækjarekstri, ég tala nú ekki um á samkeppnismarkaði, sé óeðlileg og eigi ekki að eiga sér stað. Það eru meginsjónarmið mín varðandi fjölmiðlana í landinu og þar á meðal Ríkisútvarpið. Ég hef talað fyrir þessum sjónarmiðum áður á Alþingi, raunar margoft, og var á sínum tíma einn flutningsmanna frumvarps sem við lögðum fram saman, ég og hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson. Það frumvarp kvað á um einkavæðingu Ríkisútvarpsins og hafði það að markmiði að koma á frjálsri samkeppni á fjölmiðlamarkaði en jafnframt það að efla innlenda dagskrárgerð í landinu. Við lögðum frumvarpið fram á sínum tíma sem málamiðlun við andstæð sjónarmið hvað varðar fjölmiðlun á Íslandi. Á þeim tíma virtist ekki vera pólitískur vilji til að fara þá leið sem við lögðum upp með í því frumvarpi, þrátt fyrir að maður hafi auðvitað fundið fyrir því á síðustu mánuðum og kannski síðustu vikum fyrst og fremst að það hefur reynst aukinn og meiri og meiri stuðningur við þau sjónarmið sem við höfðum talað fyrir, ekki síst í ljósi síðustu atburða á Ríkisútvarpinu. Ég get t.d. nefnt að það voru nú tíðindi í síðustu Gallup-könnun, ef ég man rétt, að fimmtungur þjóðarinnar var okkur sammála um að ríkið ætti ekki að standa í atvinnurekstri sem þessum. Ég taldi rétt að taka þetta fram í upphafi máls míns og tel mikilvægt að þessi sjónarmið komi fram áður en lengra er haldið og ég fer að fjalla um frumvarpið um Ríkisútvarpið sf., að þetta séu meginsjónarmið mín hvað varðar fjölmiðlun á Íslandi og þátttöku ríkisins í fyrirtækjarekstri á samkeppnismarkaði. Ef við víkjum að frumvarpinu og efni þess hlýtur maður náttúrlega í ljósi þess sem ég hef áður sagt að meta frumvarpið og stuðning sinn við það með hliðsjón af núverandi rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins. Ég hef áður sagt og sagði það síðast í ræðu á hinu háa Alþingi þann 14. mars að, með leyfi forseta: „Að mínu mati hefur rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins, eignarhald þess og stjórnskipulag gjörsamlega gengið sér til húðar. Það er barn síns tíma sem verður að breyta.“ Þau orð standa. Ég er þeirrar skoðunar að rekstrarumhverfi Ríkisútvarpsins hafi algjörlega gengið sér til húðar og nauðsynlegt sé að gera á því breytingar. Þegar maður vegur og metur saman þá tvo kosti sem fyrir liggja, annars vegar núverandi fyrirkomulag og hins vegar það fyrirkomulag sem frumvarpið mælir fyrir um tel ég að frumvarpið feli í sér framför hvað varðar starfsemi Ríkisútvarpsins frá því sem nú er. Ég tel reyndar að menn hefðu átt að stíga þau skref sem hér eru stigin mun fyrr en raun varð á. Það kemur kannski ekki á óvart að ég er líka þeirrar skoðunar að menn hefðu átt að ganga lengra en frumvarpið mælir fyrir um til að koma til móts við þau sjónarmið sem ég rakti áðan og hef talað fyrir árum saman. Mig langar, frú forseti, að víkja fyrst að þeim kostum sem ég tel að frumvarpið hafi og síðar í ræðunni mun ég gera athugasemdir við nokkrar greinar frumvarpsins. En ég verð að segja að ég tel að með hinu nýja stjórnskipulagi Ríkisútvarpsins sf. séu menn að stíga skref í rétta átt og þær reglur koma fram í IV. kafla frumvarpsins. Meginbreytingarnar eru náttúrlega þær að útvarpsráð eins og við þekkjum það í dag er lagt af og þess í stað er sett á stjórn yfir Ríkisútvarpið sf. Eins og fram hefur komið í umræðunni er starfssvið stjórnarinnar ekki ólíkt starfssviði stjórna hlutafélaga og einkahlutafélaga, þ.e. stjórnin ræður sér framkvæmdastjóra, sem í þessu tilviki kallast útvarpsstjóri. Stjórnin tekur líka ákvarðanir hvað varðar ýmis atriði er lúta að fjárhag stofnunarinnar og varðandi lántökur og aðrar meiri háttar ákvarðanir um rekstur félagsins. Stjórninni er eins og áður sagði falið að ráða útvarpsstjóra og leysa hann frá störfum og samþykkja fjárhagsáætlanir fyrir fyrirtækið. Þetta er náttúrlega gjörbreytt hlutverk yfirstjórnar fyrirtækisins frá því sem nú er. Útvarpsráð hefur haft með mannaráðningar að gera innan stofnunarinnar sem hafa verið mjög umdeildar. Þar fyrir utan hefur útvarpsráð, sem er eins og kunnugt er skipað ýmsum fulltrúum stjórnmálaflokkanna, haft með dagskrá stofnunarinnar að gera. Ég tel að með frumvarpinu séu menn að stíga skref frá pólitískum afskiptum af Ríkisútvarpinu og það tel ég gott. Að sama skapi tel ég að hið nýja fyrirkomulag muni gera það að verkum að hinn nýi útvarpsstjóri, sem mun ráða starfsmenn Ríkisútvarpsins sf., muni hafa tækifæri á grundvelli frumvarpsins til að gera þær breytingar sem nauðsynlegar eru innan Ríkisútvarpsins, bæði hvað varðar stjórnskipulag stofnunarinnar og til að standa að rekstrarlegu hagræði. Mig langar í þessu sambandi, af því að ég var að víkja að ákvæðum 9. gr. laganna, að bera blak af hv. þm. Merði Árnasyni, sem vék að e-lið greinarinnar, sem ég hef ekki vikið að í ræðu minni. Þar segir að hlutverk stjórnar sé að gefa út reglur um fréttaflutning og auglýsingar í útvarpi, þar á meðal auglýsingatíma, og gæta þess að reglum sé fylgt. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að ákvæðið er ekki sérstaklega vel skilgreint í greinargerð með frumvarpinu og kannski óljóst hvert innihald þess er. Við í menntamálanefnd, sem munum fá málið til umfjöllunar, hljótum að fara yfir þetta og skoða ákvæðið í ljósi annarra sjónarmiða og reglna sem fram koma í frumvarpinu, ekki síst þeirrar að útvarpsstjóri verður yfirmaður og framkvæmdastjóri Ríkisútvarpsins og mun hafa með höndum dagskrárgerð og allan almennan rekstur og þá þjónustu sem Ríkisútvarpið mun bjóða upp á í framtíðinni. Svo ég komi því á framfæri skil ég regluna þannig, öfugt við hv. þingmann, að hér sé um að ræða reglur sem mæli fyrir um að stjórnin eigi að setja eða samþykkja einhvers konar ytri ramma um fréttir, hvenær þær eru fluttar og sagðar en ekki hvernig þær eru sagðar. Það er ekki skilningur minn á ákvæði frumvarpsins að útvarpsstjóri stundi einhverja ritskoðun gagnvart fréttastofum, alls ekki. Að sama skapi get ég ímyndað mér það og við munum fara yfir það við meðferð málsins að stjórn hins nýja félags muni hafa heimildir til að setja, ja, leyfum okkur að segja vanhæfisreglur t.d. fyrir fréttamennina sem mundu mæla fyrir um það að fréttamenn sem ættu hagsmuna að gæta varðandi einstök mál gætu ekki flutt fréttir af þeim, almennar vanhæfisreglur sem ættu að leiða til þess að fréttastofan yrði sjálfstæðari og trúverðugri. Ég held að við höfum séð það á síðustu dögum að það er ekki beint til þess fallið að skapa traust um fréttastofuna þegar fréttamenn flytja fréttir af eigin hagsmunamálum. Ég tel að í þeim reglum sem lúta að e-lið 9. gr. væri hægt að setja vanhæfisreglur til að koma í veg yfir að hlutir eins og þeir sem við höfum horft upp á á síðustu vikum endurtaki sig. En nóg um stjórn Ríkisútvarpsins sf. og útvarpsstjórann. Mig langar að víkja að öðrum atriðum sem fram koma í frumvarpinu. Þau eru þrjú sem ég tel rétt að gera athugasemd við við umræðuna. Í fyrsta lagi segir í 1. gr. frumvarpsins: „Ríkisútvarpið sf. er sameignarfélag í eigu íslenska ríkisins.“ Þetta er sú niðurstaða sem stjórnarflokkarnir komust að, að reka fyrirtækið á sameignarfélagsformi. Ég hefði talið eðlilegra, fyrst menn voru að ákveða að stíga þetta skref, að reka fyrirtækið á hlutafélagsformi eða einkahlutafélagsformi. Ég gæti sett á langar ræðu um kosti einkahlutafélags- eða hlutafélagsformsins umfram sameignarfélagsformið, en ég ætla ekki að gera það. Ég bendi hins vegar á að það er innbyrðis ósamræmi í því að kveða á um að félagið skuli vera sameignarfélag en í eigu eins aðila. Það er ákveðið ósamræmi í því. 
             Ég tel að við ættum að skoða það við meðferð málsins hvort hugsanlega væri rétt að breyta rekstrarforminu í einkahlutafélagsform og líta til reynslunnar. Það er ekki tilviljun, hv. þingmaður, að þegar menn hefja rekstur á Íslandi flykkjast menn í hlutafélagaskrá og stofna þar einkahlutafélög eða hlutafélög en ekki sameignarfélög, við þekkjum það og það hlýtur að vera ástæða fyrir því. Við eigum, tel ég, að láta reynsluna kenna okkur hvað þetta varðar. Í öðru lagi vil ég víkja að ákvæðum 3. gr. Ég tel að sú skilgreining sem þar kemur fram á hugtakinu „útvarpsþjónusta í almannaþágu“ sé of víðtæk. Ef hún er skoðuð og skýrð samkvæmt orðanna hljóðan verður ekki annað séð en að hinu nýja félagi verði heimilt að gera hvað sem fyrirtækinu eða félaginu sýnist, eins og segir í 10. lið, „að veita alla þá þjónustu sem unnt er með tækni útvarpsins og þjóðinni má koma að gagni“. Það má líka benda á 14. lið greinarinnar sem segir að undir þetta ákvæði falli, með leyfi forseta: „Að taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi, sem stuðlar að því að tilgangi félagsins verði náð, svo sem ritað mál, hljómplötur, hljóðsnældur, geisladiska, myndbönd og margmiðlunarefni.“ Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi skilgreiningarinnar: Er ekki hætta á því, verði frumvarpið að lögum eins og það er lagt fram hér, að Ríkisútvarpið geti í náinni framtíð, þegar t.d. stjórnarandstöðuflokkarnir hafa komist í ríkisstjórn, farið í harða samkeppni við plötuútgefendur og aðra aðila á þeim markaði? Ég tel að ástæða sé til að hafa áhyggjur af því. Í 18. tölulið 3. gr. segir að undir þetta hugtak falli: „Að gera hvaðeina sem stjórn félagsins telur óhjákvæmilegt eða stuðlar að því að tilgangi félagsins verði náð.“ Ég fæ ekki betur séð, frú forseti, en að sú víðtæka skilgreining sem fram kemur í 18 liðum heimili Ríkisútvarpinu sf. að gera hvað sem er. Ég tel að við ættum að taka hugtaksskilgreininguna til endurskoðunar og kanna hvort ekki megi þrengja hana þannig að Ríkisútvarpið sf., verði það rekið á sameignarfélagsforminu, einbeiti sér fyrst og fremst að þeirri kjarnastarfsemi sem ég hygg að flestir séu sammála um að Ríkisútvarpið eigi að sinna en sé ekki að einbeita sér að öðrum atriðum. Í þriðja lagi, frú forseti, vil ég gera að umfjöllunarefni ákvæði III. kafla frumvarpsins, en þar er fjallað um aðra starfsemi sem Ríkisútvarpinu sf. verður heimilað að stunda. Þar segir í 5. gr., með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið sf. skal kosta kapps um að hafa samvinnu við aðra aðila um dagskrárgerð og útsendingar.“ Í 6. gr. segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpinu sf. er heimilt að standa að annarri starfsemi sem tengist starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti, þar á meðal á sviði fjarskipta og margmiðlunar eða öðrum sviðum er fjölmiðlun tengjast. Getur félagið gert þetta hvort sem er innan eigin vébanda eða með því að standa að öðrum fyrirtækjum í þessu skyni sem félagið á eitt eða með öðrum aðilum.“ Með öðrum orðum verður félaginu heimilt að fjárfesta í öðrum félögum á nánast hvaða sviði sem er svo lengi sem það tengist hinum víðtæka tilgangi félagsins. Ég er ósköp hræddur um að þetta þýði að Ríkisútvarpið sf. geti jafnvel farið í samkeppni á grundvelli þessara ákvæða við kvikmyndagerðir, auglýsingastofur eða hverja sem er. Maður veltir því fyrir sér: Ef framtíðin mun leiða í ljós að útvarpssendingar muni fara fram í gegnum síma verður þá Ríkisútvarpinu sf. heimilað að stofna fjarskiptafyrirtæki til að sinna viðskiptavinum sínum? Þetta eru atriði sem við verðum að taka til skoðunar og við verðum að passa upp á það að ef menn á annað borð ætla að reka ríkisútvarp verði hlutverk þess ekki of víðtækt, heldur muni félagið fyrst og fremst einbeita sér að því að sinna kjarnaþjónustu þinni. Ég get nefnt dæmi þar sem annað sameignarfélag á í hlut þar sem menn og stjórnendur þess hafa farið um víðan völl og sinnt kjarnastarfsemi sinni en farið út í ýmsa aðra starfsemi sem tengist kannski ekki upprunalegum tilgangi félagsins. Þetta er sameignarfélagið Orkuveita Reykjavíkur, sem hefur hafið risarækjueldi og er stórtækt á fjarskiptamarkaðnum en kjarnastarfsemi þess félags er fyrst og fremst að selja heitt og kalt vatn og rafmagn. Það gerir félagið í skjóli mjög víðtækra heimilda sem kveðið er á um í lögum. Það er þróun sem ég hef ekki verið par hrifinn af og vil forðast að gerist. Ég veit ekki nema að það sama mundi gerast á fjölmiðlamarkaðnum ef þeir stjórnmálaflokkar sem standa að R-listanum kæmust einhvern tíma í ríkisstjórn og frumvarpið yrði að lögum eins og það er lagt fram hvað þetta atriði varðar. Eins og ég segi og hef sagt og fram hefur komið í máli mínu, frú forseti, er ég náttúrlega í grunninn þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki að reka fjölmiðil. En ég tel að þegar vegnir eru og metnir annars vegar kostir frumvarpsins og hins vegar það rekstrarform sem Ríkisútvarpið starfar við nú feli frumvarpið í sér mikla framför. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að við tökum ákveðna þætti frumvarpsins til athugunar og þá kannski sérstaklega atriðin er varða sameignarfélagsformið, hugtakið „útvarpsþjónusta í almannaþágu“ og heimildir Ríkisútvarpsins sf. til að standa í öðrum verkefnum.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð. Það er ekki oft að slíkt rekur á fjörur manns í þinginu frá hv. stjórnarþingmönnum. Ég verð að segja að þó að það kunni að þykja furðulegt erum við, ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sammála um ýmis efni sem lúta að frumvarpinu. Ég skil hins vegar ekki hvernig hann getur litið á þetta sem sérstaka framför nema þá að skrefið sem nú á að taka auki möguleikana á því að Ríkisútvarpinu verði komið á einkamarkað, selt eða gefið öðrum aðilum en almannavaldinu, eins og fyrir liggur, eða a.m.k. lá á fyrra þingi, tillaga um frá hv. þingmanni undir forustu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég vil spyrja hv. þingmann að því, vegna þess að ég tek undir gagnrýni hans á hina víðu skilgreiningu 3. gr. og hinar umtalsverðu heimildir 5. og 6. gr., hvort hann skilur það svo að hið raunverulega inntak frumvarpsins sé almannaútvarp, samkvæmt þeim skilgreiningum sem til eru um það, eða hvort hið nýja fyrirtæki sé venjuleg útvarpsstöð á venjulegum samkeppnismarkaði sem getur keppt eins og henni sýnist ef 3. gr. og III. kafla verður ekki breytt í meðförum þingsins, sem ég vona að komi ekki til vegna þess að ég held að frumvarpið eigi ekki að fara lengra en í 1. umr.

Frú forseti. Ég tel að ég hafi farið yfir það í ræðu minni hvers vegna ég tel að efnisákvæði frumvarpsins feli í sér framför hvað varðar rekstrarumhverfi RÚV. Ég nefndi að með frumvarpinu verður útvarpsráð, eins og við þekkjum það í dag, lagt niður og þar með lýkur afskiptum pólitískra fulltrúa - sem hv. þingmaður tilheyrði einu sinni - af dagskrá Ríkisútvarpsins. Að sama skapi mun framkvæmdastjóri fyrirtækisins, útvarpsstjóri, sjá um allar mannaráðningar en ekki fulltrúar stjórnmálaflokkanna. Þetta tel ég að sé mjög gott og skref í rétta átt. Hv. þingmaður spurði mig einnig hvort ég liti á Ríkisútvarpið í þessari mynd sem almannaútvarp eða venjulega útvarpsstöð. Þegar ég horfi á þá víðu skilgreiningu hlýt ég að líta á Ríkisútvarpið sem almannaútvarp í almannaþjónustu. Ég tel hins vegar að þrengja verði hina víðu hugtaksskilgreiningu til að tryggja að Ríkisútvarpið sinni bara þeirri kjarnaþjónustu sem ég tel að sé verjandi fyrir Ríkisútvarp þegar við erum með það á annað borð en sé ekki að þvælast fyrir einkastöðvunum á afþreyingarmarkaði. Ég vona að ég hafi skilið spurningu hv. þingmanns rétt en ég tel að þetta sé svona. Ég tel mjög mikilvægt, ef menn ætla sér á annað borð að reka útvarp í almannaþágu, að þeir skilgreini hvað felist í því. Ég tel að undir 

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir svörin. Ég er sammála honum um það að ef hin nýja stjórn væri ekki skipuð pólitískum fulltrúum sem hafa beint umráðavald yfir útvarpsstjóranum og eiga m.a. að semja sérstakar reglur um fréttaflutning, sem ég hygg að séu ekki um það hvenær fréttir verði fluttar, en hæstv. menntamálaráðherra upplýsir kannski um það á eftir hvort hugsunin hafi verið að útvarpsráð hið nýja ætti að skipuleggja það, segja fyrir um það að fréttir séu fluttar á tímunum 8, 10, 12, 14, 16, eða 8.10, 10.10, 12.10, 14.10 o.s.frv. og það sé tekið sérstaklega fram í lögunum í e-lið 9. gr. Ef myndin væri svo fögur sem hv. þingmaður dregur upp er ég alveg sammála honum um það. Ég ætlaði sérstaklega að þakka honum fyrir hitt, vegna þess að sú gagnrýni er auðvitað mjög hvöss, bæði frá þeim sem líta á málin frá sjónarmiði Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps og líka frá þeim sem líta yfir allan markaðinn og taka sér stöðu í markaðsstöðvunum, að það er ósköp einfaldlega verið að gera einhverja vitleysu með því að hafa hlutverk Ríkisútvarpsins svo vítt að Stöð 2, Skjár 1, ef hann væri með fréttastöð, og markaðsstöðvar víða um heiminn gætu gengið inn í skilgreininguna, og að hinu leytinu að gefa hinar víðtæku heimildir, sem eftir bókstafsins hljóðan gætu leitt til þess að Ríkisútvarpið sf. færi ósköp einfaldlega að keppa eins og hvert annað fyrirtæki á þeim markaði sem hér liggur fyrir vegna þess forskots sem það hefur með afnotagjöldum, nefskatti eða hvað sem ríkisstuðningurinn heitir, að þá gæti það rutt hinum stöðvunum út. Það er enginn að græða á ljósvakarekstri á Íslandi, það er enginn stórgróði í því. Menn eru að berjast áfram meira og minna af hugsjón og metnaði. 

Frú forseti. Ég hef gagnrýnt að Ríkisútvarpið hafi verið að taka með hatrömmum hætti þátt í samkeppni við einkaaðila á markaðnum, svo sem um kaup á erlendu afþreyingarefni. Ég hef talið að ef menn væru á annað borð þeirrar skoðunar að ríkið ætti að reka fjölmiðil eins og þennan ætti sá fjölmiðill að einbeita sér að öðrum þáttum í dagskrárgerð sinni og reyna að efla frekar innlenda dagskrárgerð og menningarlega dagskrárgerð og flytja fréttir. Það hefði ég talið að væri grunnurinn í rekstri ríkisútvarps. Ég vil síðan taka það fram og ítreka það sem ég sagði áðan að skilningur minn á e-lið 9. gr. er ekki sá að menn ætli að setja reglu um að stjórn fyrirtækisins setji sérstaklega reglur um fréttaflutning í þeim skilningi að stjórnin muni skipa fréttastofunum með hvaða hætti fréttir séu fluttar, alls ekki. Ég tel að það væri mjög óeðlilegt ef stjórn Ríkisútvarpsins sf. væri að segja fréttamönnum hvernig þeir ættu að sitja og standa. Ég tel að í reglunni felist frekar að setja ytri umgjörð utan um það hvernig fréttatímunum er stillt upp og ekki síður að setja t.d. vanhæfisreglur sem mundu mæla fyrir um það að fréttamenn væru ekki að flytja fréttir af eigin hagsmunamálum, eins og gerst hefur á síðustu dögum. Það er ekki til þess að efla traust almennings á fréttastofunni og það er líka mjög óeðlilegt að slíkt sé gert. Mér þætti því eðlilegt að slíkar vanhæfisreglur 

Virðulegi forseti. Eins og fjallað hefur verið um fyrr á þessum degi hefur náðst ágæt sátt í fjölmiðlanefndinni um fyrirkomulag og samkeppnis- og lagaumhverfi fjölmiðlarekstrar eftir hatrammar deilur milli stjórnar og stjórnarandstöðu í því máli. Sú niðurstaða tryggði að vikið er á brott mikilvægum hömlum sem setja átti á fjölmiðlarekstur á sl. þingi, eins og að leggja bann við því að markaðsráðandi fyrirtæki mættu ekki eiga í ljósvakamiðli og ekki lengur lagt almennt bann við því að fyrirtæki eigi meira en 35% í fjölmiðli. Hæstv. menntamálaráðherra hefur öll tök á því í því máli sem við fjöllum um að ná sátt um lagaramma og starfsgrundvöll Ríkisútvarpsins með skipan þverpólitískrar nefndar um málið sem skili niðurstöðum sínum í haust þannig að samtímis væri hægt að ræða lagagrundvöll og starfsramma fjölmiðla almennt um leið og lögfest verði ný lög um Ríkisútvarpið. Það sem mælir líka með því að málið fari í slíkan farveg er sú breyting sem áformuð er á rekstrarformi Ríkisútvarpsins sem á að breyta í sameignarfélag í eigu íslenska ríkisins. Frumvarp um sameignarfélög er í vinnslu hjá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu og samkvæmt frumvarpinu, ef gera á það að lögum á þessu þingi, þarf það að byggja á almennum, ólögfestum reglum félagaréttarins um sameignarfélög sem dregið hefur verið í efa að standist. Lög um Ríkisútvarpið þurfa því að taka breytingum þegar frumvarp viðskiptaráðherra liggur fyrir og laga rekstur Ríkisútvarpsins að efni laga um sameignarfélög þegar þar að kemur. Það er því full ástæða til að fresta málinu til haustsins og ræða það samhliða frumvarpi um fjölmiðlana og starfsumhverfi þeirra. Ég ætla aðallega að ræða fjármögnun RÚV. Tryggir og öruggir tekjustofnar eru einn mikilvægasti þátturinn í starfsumhverfi RÚV þar sem því verði skapað eðlilegt svigrúm til að sinna því margþætta hlutverki sem því er ætlað og ítarlega kemur fram í 18 töluliðum í 3. gr. frumvarpsins. Það er einkum tvennt sem ég gagnrýni í frumvarpinu og það er stjórnskipulagið og fjármögnunin. Það sem mestu máli skiptir um sjálfstæði RÚV er að stjórnskipulag þess sé með þeim hætti að þar verði slitið á öll pólitísk ítök í stofnuninni til að styrkja RÚV og auka allt sjálfstæði þess. Markmiðið með rekstri RÚV er að auka öryggisþáttinn og fyrst og síðast að efla alla dagskrárgerð og menningartengt efni og að útvarpið verði öflugur lýðræðislegur vettvangur upplýsinga og umræðu um allt land þar sem allar ákvarðanir byggja á faglegum forsendum án nokkurrar íhlutunar pólitískra afla. Mikilvægt er einnig að Ríkisútvarpið geti keppt á jafnréttisgrundvelli á við aðra fjölmiðla um starfsfólk að því er varðar ráðningakjör og starfsmannahald, en með breytingu á rekstrarforminu skil ég málið svo að starfsmenn verði ekki lengur ríkisstarfsmenn og muni framvegis semja um kjör sín beint við RÚV en réttarstaða þeirra varðandi biðlaunarétt og lífeyrisréttindi verði áfram óbreytt. Hitt er annað mál sem er öllu verra að með því að losa um ríkisrekstrarformið verður RÚV undanþegið upplýsingaskyldu og upplýsingalögum, sem er fráleitt. RÚV yrði ekki B-hluta stofnun heldur E-hluta stofnun. Vil ég í því sambandi minna á frumvarp hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um breytingu á þingsköpum sem er enn meiri þörf en nokkru sinni að verði að lögum, ef þetta frumvarp á að ná fram að ganga, en þar er kveðið á um skýlausan rétt alþingismanna til upplýsinga um málefni fyrirtækis sem ríkissjóður á að hálfu eða meira. Þetta frumvarp kallar svo sannarlega á að það frumvarp verði sérstaklega skoðað. Til að efla sjálfstæði RÚV þarf bæði að gera rekstrarlegar og skipulagslegar breytingar sem m.a. binda endi á flokkspólitísk ítök en svo verður ekki búið að RÚV með þeim ákvæðum sem í frumvarpinu eru um stjórnskipulag þess. Hvað kemur raunverulega í stað útvarpsráðs sem var vettvangur pólitískrar samtryggingar og hrossakaupa? Jú, það kemur stjórn sem kosin er með sama hætti og útvarpsráð, á Alþingi, þó pro forma sé stjórnin kosin á aðalfundi í sameignarfélaginu. Þannig verður stjórn félagsins áfram pólitískt skipuð þó vissulega auki það sjálfstæði RÚV að stjórnin hefur ekki afskipti af dagskrá en hefur einungis rekstrarleg afskipti af RÚV. Og þó skipan útvarpsstjóra sé breytt og það vald tekið úr höndum menntamálaráðherra ræður stjórnin, sem er pólitískt skipuð, útvarpsstjóra og hver treystir sér, má spyrja, í raun og sanni til að halda því fram að það verði ekki ríkjandi stjórnvöld á hverjum tíma sem ráða bak við tjöldin hver verður útvarpsstjóri hverju sinni? Það er líka mjög óæskilegt við slíkar kringumstæður að útvarpsstjóri sé í ráðningarsambandi við stjórn fyrirtækisins eða stjórn RÚV sem leitt getur til hagsmunaárekstra. Það er því ljóst að stjórnin sem við tekur af útvarpsráði verður áfram pólitískt skipuð og það verður hinn pólitíski meiri hluti á hverjum tíma sem ræður útvarpsstjóra. Ég tel að hæstv. menntamálaráðherra eigi að reyna í samstöðu með stjórnarandstöðunni að ná farsælli niðurstöðu varðandi sjálfstæði RÚV en hér blasir við, verði þetta óbreytt að lögum. Það ætti t.d. að skoða leiðir sem tryggja aðgang starfsmanna sjálfra að ákvarðanatöku og þeim viðfangsefnum sem fimm manna pólitísk stjórn á að hafa samkvæmt frumvarpinu og mætti í því sambandi skoða annað fyrirkomulag eins og sjálfseignarfyrirkomulagið, þó að undir það sé vissulega hægt að taka að það er ekki fullkomið, eða jafnvel að samin verði sérstök ákvæði í lögum um rekstrarform RÚV þar sem markmiðið væri lagarammi um stjórnskipulag sem kæmi í veg fyrir pólitíska íhlutun bæði við skipan stjórnar og við ráðningu útvarpsstjóra og vægi starfsmanna mundi einnig vega við skipan stjórnar og ráðningar útvarpsstjóra. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra hvort hún hafi skoðað aðra skipan þessara mála þar sem losað væri um pólitísk ítök flokkanna eða ef ráðherra er fastur í þessari skipan, að ítök flokkanna ættu enn að vera til staðar í nýrri stjórn, hvort hún hafi hugleitt t.d. það sem fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni að t.d. fulltrúar starfsmanna ættu einn til tvo fulltrúa í þeirri fimm manna stjórn og hvort hún sé tilbúin til þess að hugleiða þá niðurstöðu í meðferð málsins í þinginu. Ég spyr líka: Gæti hæstv. ráðherra hugsað sér að skoða nýja leið í stjórnskipulagi stofnunarinnar við ráðningu útvarpsstjóra, t.d. með því að atkvæði starfsmanna á RÚV hefðu ákveðið vægi á móti atkvæðum stjórnar við ráðningu útvarpsstjóra. Allt væri þetta til að auka lýðræðið í stofnuninni og tryggja fagleg vinnubrögð sem þessari stofnun eru svo nauðsynleg. Ég nefni í því sambandi mál sem ég hef flutt og fleiri þingmenn Samfylkingarinnar um atvinnulýðræði þar sem lagt er til að farin verði sú leið sem víða hefur verið farin í löndunum í kringum okkur, þ.e. að gert er ráð fyrir aðild starfsmanna að stjórnun fyrirtækja. Ég hvet því ráðherra til að reyna að ná sátt og samstöðu um lagarammann um RÚV sem ráðherrann hefur full tök á og við höfum reynsluna fyrir okkur í fjölmiðlamálinu þar sem ágæt sátt náðist í því máli sem ég hef fulla trú á að væri einnig hægt að ná í þessu máli ef hæstv. ráðherra mundi bíða með það fram á haust með þeim rökum sem ég hef sett hér fram. Ég vil þá næst víkja að fjármögnun RÚV og vísa þar til ágætrar skýrslu sem gerð hefur verið um fjármögnun Ríkisútvarpsins sem kom fram í maí 2004 og gerð var af Þorsteini Þorsteinssyni, forstöðumanni markaðssviðs Ríkisútvarpsins. Ég hef farið ítarlega í gegnum þá skýrslu og þær leiðir sem þar eru valdar og ég verð að segja að mér finnst að hæstv. menntamálaráðherra hafi valið óskynsamlegustu leiðina af þeim sem þar koma fram. Í skýrslunni kemur m.a. fram viðhorfskönnun sem gerð var fyrir RÚV 2002 sem sýndi að 41% aðspurðra vildu að RÚV yrði fjármagnað með beinum framlögum úr ríkissjóði, 33% með afnotagjöldum einstaklinga, 18 ára og eldri, og aðeins 26% með nefskatti, sem segir ákveðna sögu. Einnig eru aðrar leiðir nefndar í skýrslunni sem ég hef fullan hug á að vita hvort ráðherrann hafi látið skoða sérstaklega, sem er gjaldtökuleið sem taki mið af íbúðum eða fasteignum. Ég tel að afar mikilvægt sé við mat á fjármögnunarleiðum að tryggja eins og kostur er sjálfstæði Ríkisútvarpsins þannig að við séum líka að ræða um tryggan tekjustofn sem haldi a.m.k. raungildi sínu og sé ekki háður ákvörðunum stjórnvalda við fjárlagagerð hverju sinni. En ég sé þó að það er vissulega erfitt að finna slíka leið og stjórnvöld fara iðulega þá leið, þó að lögfestur sé ákveðinn tekjustofn, að koma með bandorm við fjárlagagerðina með „þrátt-fyrir“-ákvæði til að skerða tekjustofninn. Ef við förum aðeins í afnotagjaldið kemur fram í skýrslunni að í samanburði sem gerður hefur verið á afnotagjöldum milli landa kemur í ljós að afnotagjöldin eru langhæst á Íslandi eða 32.360 kr. á ári. Það er t.d. helmingi lægra í Bretlandi og mun lægra annars staðar á Norðurlöndunum. Því væri full ástæða til að lækka afnotagjöldin og finna aðrar leiðir. Það hefur líka verið þannig að afnotagjöld hafa ekki sjálfkrafa hækkað, eins og fram kemur í þessari ágætu skýrslu, í samræmi við verðlagsbreytingar en frá árinu 1994 hefur raungildi afnotagjalda rýrnað um 24,3% á árunum 1994–2003 þó að frá árunum 1998–2004 hafi hækkanir þó verið í samræmi við almenna verðlagsþróun. Nefskatturinn sem hæstv. ráðherra hefur valið hefur mjög marga galla. Það er t.d. galli að þarna er verið að ræða um ákveðið gjald, 13.500, sem vissulega er ekki hátt, en þar er um að ræða að þetta á að leggjast á ungmenni frá 16 ára aldri og allt til 70 ára aldurs. Þeir sem eru 70 ára greiða þetta en þeir sem eldri eru þurfa ekki að greiða þetta ef tekjur þeirra eru innan þess tekjuviðmiðs sem er í lögum um Framkvæmdasjóð aldraðra. Og hvað er nú það viðmið? Ég tók ekki eftir því að hæstv. ráðherra nefndi það í framsöguræðu sinni. Það er 855.231 kr. eða 71 þúsund kr. á mánuði. Það er nú ekki hærra en það, þetta er meira að segja lægra en persónuafslátturinn. Nefskatturinn kæmi því illa við mjög fjölmennan hóp lágtekjufólks. Ef ráðherrann ákveður að nefskatturinn taki mið af 18 ára aldri, sem hefði verið eðlilegra, en miða ekki við 16 ára aldur, þá þyrfti að hækka gjaldið um 2.000 kr. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra: Af hverju er ekki gert ráð fyrir því að þessi nefskattur taki hækkunum í samræmi við verðlagsbreytingar? Á þetta að vera háð duttlungum ráðherra á hverjum tíma? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi hugsað út í að skatturinn getur komið mjög illa við fjölskyldur þar sem eru ungmenni. Í fjögurra manna fjölskyldu þar sem eru ungmenni á aldrinum 16–18 ára getur sú fjölskylda þurft að borga 54 þús. kr. á ári í nefskatt og ef það er fimm manna fjölskylda sem er innan þessa viðmiðs er þetta enn þá meira. Ég spyr: Á ekki að grípa til neinna jöfnunaraðgerða varðandi slíkan hóp? Hér er örugglega um mjög mörg heimili að ræða sem munu þurfa að greiða miklu, miklu meira en aðrir, sem er mjög ósanngjarnt. Hér er talað um í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Almennt mætti þó miða við að haga skattlagningunni þannig að hvert þriggja manna heimili yrði nokkurn veginn jafnsett eftir sem áður, sem mundi þýða að gjaldið lækkaði fyrir fámennari heimili, en hækkaði fyrir heimili þar sem fullorðnir einstaklingar 16 ára og eldri væru 4 eða fleiri.“ Nú hafði ég samband við menntamálaráðuneytið til að vita hvað hér væri á döfinni af því að ég sá ekki að það hefði neina lagastoð í frumvarpinu að grípa til slíkra jöfnunaraðgerða, hvort það væri þá ekki eitthvað sem vantaði inn í frumvarpið. Þá var mér sagt að það væri ekki hugmyndin að grípa til neinna jöfnunaraðgerða varðandi fjölmenn heimili og þetta hefði verið inni í einhverjum fyrri drögum og láðst að taka þetta út. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað er rétt í þessu? Er hugmyndin að grípa til einhverra sérstakra jöfnunaraðgerða þar sem um er að ræða heimili sem lenda kannski í því að borga 50–60 þús. kr. í þennan nefskatt? Síðan er gallinn við nefskattinn, sem er líka náttúrlega við afnotagjöldin, að lögaðilar taka mjög lítinn þátt í fjármögnun RÚV. Þetta var eitthvað sáralítið varðandi afnotagjöldin en verður þó um sirka 300 milljónir af þessum áformuðu 2,5 milljörðum kr. sem taka á inn með nefskatti en var 0,4%, sem mig minnir að lögaðilar hafi borgað í afnotagjöldum, sem er náttúrlega nánast ekki neitt. Þá vil ég víkja að þeirri leið sem ég tel að eigi að skoða og ég vil taka fram að ég er ekki að festa mig í því að þetta sé endilega sú tillaga sem ég legg til en mér finnst þetta álitlegur kostur sem eigi virkilega að skoða ásamt því að skoða þá leið sem líka er talað um í skýrslunni, að athuga t.d. það að RÚV sé fjármagnað af fjárlögum og gerður ákveðinn langtímasamningur við RÚV, sem er nauðsynlegur til að tryggja festu og stöðugleika í starfsemi RÚV og tæki mið af ákveðnum kröfum um árangursstjórnun. Þetta er ein leiðin sem ég tel að ætti skoða og svo sú varðandi fasteignaskattinn sem ég vil nota restina af tíma mínum til að ræða hér. Í skýrslunni um RÚV er sú leið talin mjög jákvæð og vil ég vitna til þess að þar eru kostirnir tíundaðir, t.d. á bls. 5. Þar segir, með leyfi forseta: „Fasteignakerfið er sú leið sem virðist falla best að þeim skilyrðum fyrir fjármögnun sem sett eru fram í skýrslunni.“ Fasteignaleiðin er því leið sem mælt er með. Síðan á bls. 36 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Innheimta byggð á fasteignagrunni hefur þá kosti að gjaldið mundi lækka þar sem greiðendur yrðu fleiri. Svo til allir landsmenn kæmu að fjármögnun RÚV og innheimta yrði ódýrari og kostnaðarvitund almennings, eigenda Ríkisútvarpsins, héldist að nokkru leyti.“ Meira er um þetta sagt sem sýnir jákvæða kosti þessarar leiðar sem ég hef ekki tíma til að lesa. Gallinn þó á þeirri leið sem lögð er til í skýrslunni er að lagt er til að álagningin á fasteignir taki mið af fasteignamati eða ákveðnu hlutfalli fasteignamats og rætt um 0,17% í skýrslunni. Gallinn á þeirri leið væri sá að það gæti reynst ósanngjarnt gagnvart tekjulágum einstaklingum sem búa kannski í stóru húsnæði. Þess vegna hef ég skoðað þá leið, virðulegi forseti, hvort ekki ætti að hafa fasteignaskattinn eða fjármögnun á fasteignum með þeim hætti að einstaklingar borguðu bara ákveðna fjárhæð per íbúð en lögaðilar tækju miklu meiri þátt í þessu en þeir hafa gert hingað til og álagningin á þá mundi miðast við fasteignamat með líkum hætti og gert er nú varðandi fasteignagjöld. Ef við lítum til fasteignamatsins eða stofnsins sem nú er byggt á, t.d. varðandi fasteignagjöldin, var hann um 432 milljarðar árið 2003. Í ár yrði hann u.þ.b. 475 milljarðar. Ef við stilltum dæminu upp þannig, það eru auðvitað til margar leiðir í því, en ef við stilltum dæminu upp þannig að lögaðilar borguðu helminginn af þessum 2,5 milljörðum og einstaklingar helminginn þá kæmi þetta út með þeim hætti að að leggja þyrfti 0,26% á fasteignamatið á lögaðila, sem er nú 1,32%, sem er nú ekki mjög mikið, en einungis 0,26% gæfu 1.250 millj. kr. Ef einstaklingar sem eiga íbúðir ættu að borga afganginn þyrftu þeir að borga 11 þús. kr. á hverja íbúð, ef íbúar 70 ára og eldri væru ekki undanskildir. Við erum því að tala um lægra gjald á einstakling og þá mundi ráðherrann losna við það vandamál sem ég held að hún þyrfti að glíma við ansi lengi, þegar fjölskyldurnar sem eru með mörg ungmenni byrja eðlilega að kvarta yfir því að þurfa að borga margfalt meira gjald fyrir útvarpsnotkun en aðrir. Við erum einungis að tala um 11 þús. kr. á hverja íbúð og þá værum við laus við þetta ungmennavandamál í gæsalöppum, ef svo mætti að orði komast, og einungis þyrfti að hækka fasteignagjöldin að því er varðar lögaðila um 0,26%, sem er í dag 1,32%. Ef allir sem eiga íbúð og eru 70 ára og eldri væru undanskildir þyrfti gjaldið á hverri íbúð að fara í 12.700 kr. Við gætum hugsað okkur ýmsar leiðir í því, t.d. þá afsláttarleið sem núna er í afnotagjöldunum fyrir lífeyrisþega eða þá sem eru eldri en 70 ára, en þetta er leið sem ég tel að við ættum að skoða. Með þessari leið sveigjum við, eins og ég segi, fram hjá þeirri ósanngirni að heimili þar sem einn, tveir eða þrír unglingar eru þurfi að borga margfalt hærra gjald en aðrir. Gjaldið færi ekki yfir það sem stjórnarflokkarnir ætla að leggja á hvern einstakling, fremur mundi það lækka, og þeir sem eru í leiguíbúðum, af því að væntanlega mundu þeir sem leigja út íbúðir þurfa þá að borga þetta gjald, þeir mundu láta það koma fram í leigunni, en þeir sem leigja núna þurfa að borga afnotagjald sem samsvarar 32.500 kr. og leigan mundi ekki þá hækka nema sem samsvaraði 12 þús. kr. Síðan mundu lögaðilar greiða meira en þeir greiða núna, sem er eðlilegt vegna þess að útvarp og sjónvarp eru jú líka í fyrirtækjum og eðlilegt að þeir aðilar greiði einnig. Ég bið hæstv. ráðherra að íhuga vel að fara aðrar leiðir varðandi 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem ég vil gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi vil ég nefna það varðandi umfjöllun hennar í upphafi um félagaformið að þótt ég hefði persónulega talið heppilegra að hafa það í frumvarpinu að breyta ætti fyrirkomulaginu í hlutafélagaform þá gengur sameignarfélagsformið líka upp. Vegna ummæla hennar um að það þyrfti að breyta þessum lögum þegar fram væru komin lög eða lagareglur um sameignarfélög sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur boðað þá er það nú ekki endilega svo vegna þess að sérlögin sem gilda um Ríkisútvarpið sf., ef þetta frumvarp nær fram að ganga, munu væntanlega taka fram ákvæðum almennu laganna þar sem þau fara ekki fullkomlega saman. Eins verð ég að játa að ég áttaði mig ekki alveg á fullyrðingu hv. þingmanns í sambandi við það að með þeim breytingum sem eru fyrirhugaðar á stjórnskipan stofnunarinnar með þessu frumvarpi væri verið að auka pólitísk ítök - ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmaður segði það í sínu máli - vegna þess að þó að vissulega verði áfram fyrir hendi ákveðin pólitísk ítök í formi þess að Alþingi kýs einstaklinga sem síðan eru skipaðir eða kosnir í stjórnina á aðalfundi þá get ég ekki séð að verið sé að auka hin pólitísku ítök heldur þvert á móti að minnka þau, fjarlægja t.d. útvarpsstjórann eða forstjóra fyrirtækisins frá ráðherranum sem hefur skipunarvaldið hvað það varðar í dag. Ég held því 

Varðandi sameignarfélögin fyrst, virðulegi forseti, sem ég nefndi þá setti ég það fram vissulega bara sem ein rök máli mínu til stuðnings um að eðlilegt væri að fresta þessu máli til haustsins vegna þess að við eigum engin lög um sameignarfélög. Þau eru í smíðum og það er eðlilegt að þetta sé skoðað samhliða þó ekki sé endilega víst að breyta þurfi sérlögum um RÚV þegar hæstv. viðskiptaráðherra leggur fram sitt frumvarp. Þó eru ákveðnar vísbendingar um að svo þyrfti að vera. Aðalatriðið er að við getum náð saman um að fresta þessu máli og þetta verði ekki sett í lög nema að reyna að ná sátt í málinu fyrst eins og við höfum hér verið að kalla eftir og um leið og frumvarpið almennt um fjölmiðla verður lagt fram á haustdögum. Síðara atriðið um að ég hefði sagt að verið væri að auka pólitísk ítök þá hefur hv. þingmaður annaðhvort ekki heyrt hvað sagt var eða ég missagt eitthvað vegna þess að ég var að segja að áfram væru pólitísk ítök í RÚV þrátt fyrir þessa breytingu og rökstuddi það með því að ekki væri nú voðalegur munur á skipan þessarar nýju stjórnar og útvarpsráðs, sem á raunverulega að skipa með sama hætti á Alþingi alveg eins og útvarpsráð er skipað þó vissulega sé verið að breyta því í þá veru að stjórnin fjalli um rekstrarþáttinn fyrst og fremst. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji ekki eðlilegt, eins og við höfum lagt til og ég og hv. þm. Mörður Árnason höfum kallað eftir, að starfsmenn eigi sæti í þessari stjórn. Það mundi draga úr þeim pólitísku ítökum sem vissulega eru til staðar enn þá. Ég hef líka haldið því fram að útvarpsstjóri verði áfram pólitískt skipaður vegna þess að meiri hluti þessarar stjórnar fyrst og fremst, ef starfsmenn verða ekki þarna innan borðs, mun ráða ferðinni. Þarna verður 

Hæstv. forseti. Ég held að það sem kom fram í svari hv. þingmanns Jóhönnu Sigurðardóttur núna sé afskaplega mikilvægt, þ.e. að það er að verða veruleg breyting, ef þetta frumvarp nær fram að ganga, á verksviði þess fjölskipaða stjórnvalds sem í dag er útvarpsráð en verður eftir breytinguna stjórn þessa fyrirtækis. Það er verið að takmarka mjög, miðað við frumvarpið, afskipti stjórnarinnar af öðrum málum en rekstrarmálefnum. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt skref og það get ég ekki skilið öðruvísi en svo að verið sé að draga úr beinum pólitískum afskiptum af þessari stofnun. Varðandi síðan það hvernig stjórn stofnunar af þessu tagi eigi að vera skipuð þá held ég að meðan við höfum útvarp eða fyrirtæki af þessu tagi sem er í eigu ríkisins muni menn alltaf geta komið með kenningar um að hið pólitíska vald, ráðherravaldið eða hvað menn vilja kalla það, hafi einhver ítök. Þannig er nú með allar stofnanir í eigu ríkisins að til einhvers sækja hinir ráðnu forstöðumenn eða forstjórar umboð sitt. Við vitum hvernig það gengur fyrir sig. Það er í langflestum tilvikum með þeim hætti að þeir eru valdir af ráðherra eða stjórn sem valin er með einhverjum hætti sem á rætur sínar í hinu pólitíska valdi sem liggur á Alþingi. Ef menn vilja stíga það skref til fulls að klippa með öllu á hin pólitísku afskipti þá held ég að þeir verði að sætta sig við að þetta fyrirtæki hverfi úr eigu ríkisins. En ég á ekki von á því að hv. þingmaður sé að mæla með þeirri skoðun hér.

Virðulegi forseti. Vissulega eru til ýmsar aðrar leiðir en sú sem hér hefur verið farin. Hv. þingmaður Mörður Árnason nefndi ýmsar leiðir í framsögu sinni áðan, m.a. þá leið sem hefur verið farin hjá BBC. Við ættum því vissulega að skoða þá leið. Ég nefndi líka ákveðna hugmynd í dag, þ.e. að auka þátt starfsmanna í stjórn þessa fyrirtækis þannig að t.d. eigi tveir fulltrúar starfsmanna sæti í þessari fimm manna stjórn. Hv. þingmaður tjáði sig ekki um það. Vonandi gerir hann það síðar í þessari umræðu. Ég held líka að það megi auka vægi starfsmanna almennt við ráðningu útvarpsstjóra, m.a. með því að atkvæði starfsmanna RÚV hefðu ákveðið vægi við ráðningu útvarpsstjóra á móti stjórn RÚV. Það held ég að mundi tryggja ákveðið lýðræði í þessari stofnun miklu meira og koma í veg fyrir hið pólitíska vald sem vissulega er til staðar og hv. þingmaður viðurkennir reyndar í sínu máli að verði til staðar þrátt fyrir þessa breytingu. Þó með ákveðnum hætti sé verið að reyna að draga úr pólitískri íhlutun þá er það enn til staðar að stjórnin er kosin hér og það eru hinir pólitísku flokkar sem kjósa þessa stjórn. Meiri hlutinn er skipaður af meiri hlutanum á Alþingi. Ég held því fram að ítaka pólitísku flokkanna sem eru við stjórnvölinn hverju sinni muni gæta við ráðningu útvarpsstjóra. Það er mjög óæskilegt. Ef við settum okkur bara það markmið núna fram á haustið að skipa þverpólitíska nefnd sem hefði það markmið að reyna að losa alveg um hin pólitísku ítök og ef það væri virkilegur vilji fyrir hendi hjá stjórnarflokkunum til að gera það þá er ég sannfærð um að við fyndum ásættanlegar leiðir í því máli sem er miklu farsælla fyrir þessa 

Herra forseti. Hæstv. menntamálaráðherra fylgdi máli sínu úr hlaði með því að vitna til ummæla menntamálanefndar á nefndaráliti sem á sínum tíma birtist í þingskjölum. Það nefndarálit var gefið út þegar við endurskoðuðum útvarpslög síðast. Þar mælti menntamálanefnd með samþykki útvarpslagafrumvarpsins en tók fram í nefndarálitinu að nauðsynlegt væri að endurskoða lagaákvæði um Ríkisútvarpið og endurmeta hlutverk þess í breyttu fjölmiðlaumhverfi og mun nefndin hafa lagt áherslu á að þeirri vinnu væri hraðað. Herra forseti. Þetta er að sínu leyti rétt. Menntamálanefnd lagði áherslu á að þegar búið væri að taka ákvæðin um Ríkisútvarpið út úr útvarpslagafrumvarpinu væru þar eftir einhverjar slitrur af lögum sem ekki væri nóg að nefna nýju nafni, þ.e. lög um Ríkisútvarp, heldur yrði að endurskoða málin í heild sinni, og ég minnist þess að nefndin hafi óskað eftir að þeirri vinnu yrði hraðað. Það var ekkert um það í ósk nefndarinnar á þeim tíma að málið yrði unnið með þeim hætti sem hæstv. menntamálaráðherra hefur valið að vinna það. Ég er sannfærð um að sjónarmið menntamálanefndar á þeim tíma hefur verið það að náðst gæti víðtæk sátt um málefni Ríkisútvarpsins og endurnýjaða löggjöf um það. Hæstv. menntamálaráðherra kýs að fara aðra leið. Hún lokar alla vinnuna inni í ráðuneyti sínu þar sem hún safnar saman einhverjum huldumönnum sem við höfum ekki enn fengið upplýst hverjir eru og þar er ákveðið að setja saman frumvarp um Ríkisútvarpið og koma með það hingað undir því yfirskini að menntamálanefnd Alþingis hafi óskað eftir að málið yrði unnið og því yrði hraðað. Eftir að fjölmiðlanefnd menntamálaráðherra fór í gang komu strax fram óskir frá stjórnarandstöðuflokkunum um að Ríkisútvarpið og tillögur um það yrðu settar undir sama hatt, þ.e. að unnið yrði á sömu nótum í samráði til að sátt gæti náðst. Við teljum mikilvægt, eins og komið hefur fram í ræðum þingmanna, að sköpuð sé nauðsynleg sátt, jarðvegur sátta utan um Ríkisútvarpið ekki síður en utan um það umhverfi sem einkamiðlunum er ætlað að starfa í. Eins og fram hefur komið hér, virðulegi forseti, hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt fram sjálfstætt frumvarp um Ríkisútvarpið. Það frumvarp gerir ekki ráð fyrir að rekstrarformi Ríkisútvarpsins verði breytt. Við erum þeirrar skoðunar að Ríkisútvarpið eigi áfram að vera ríkisstofnun á þann hátt sem það hefur verið og við styðjum það ákveðnum rökum. Við sjáum ekkert í þeirri innihaldslitlu klisju hæstv. menntamálaráðherra og reyndar ýmissa fleiri að nauðsynlegt sé að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins til að auka sveigjanleika þess. Það hefur auðvitað komið í ljós að sá sveigjanleiki er kannski fyrst og síðast fólginn í því valdi sem stjórnendur gætu þá beitt til þess að reka starfsfólk og ráða að vild. Það segir í greinargerð hæstv. menntamálaráðherra með frumvarpi þessu að stjórnendur í sameignarfélagi geti brugðist skjótar við breyttum markaðsaðstæðum og öðrum breytingum á aðstæðum heldur en stjórnendur ríkisstofnunar, og þar með ætti fyrirtækið að vera mun betur í stakk búið til þess að standast samkeppni og skila hagnaði. Hæstv. forseti. Það hvernig málið er sett fram hér segir mér aðeins eitt. Það skiptir engu máli hvort þetta nýja félag yrði sett upp í hlutafélagaformi eða sameignarformi, gjörðin er söm. Það að stjórnarflokkarnir skyldu hafa komist að þeirri málamiðlun að rekstrarformið yrði sameignarfélag er í sjálfu sér undarleg niðurstaða og hún vekur furðu fleiri en mín. Ég rakst á grein í Viðskiptablaðinu fyrir skemmstu þar sem Sigríður Á. Andersen lögfræðingur, sem skrifar um þjóðmál fyrir Viðskiptablaðið, fjallar um frumvarpið og hún kallar það „frumvarp um ekki neitt“. Sigríður Á. Andersen segir í grein sinni í Viðskiptablaðinu, með leyfi forseta: „Það kæmi manni ekki á óvart þó að framsóknarmenn hefðu velt því alvarlega fyrir sér að gera Ríkisútvarpið að samvinnufélagi. Að minnsta kosti er augljóst að þeir hafa róið að því öllum árum að koma í veg fyrir að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Á því getur svo sem verið eðlileg skýring, til dæmis sú að þeir hræðist hlutafélagaformið. Það er nefnilega auðvitað aðeins eitt markmið sem stjórnvöld eiga að hafa þegar ríkisfyrirtæki eða stofnanir eru gerðar að hlutafélagi og það er að selja hlutabréfin. Þessu markmiði geta menn svo verið sammála eða, eins og í tilfelli framsóknarmanna, ekki. Þeirra innlegg í málið, hugmyndin um sameignarfélagið RÚV, er hins vegar svo ómálefnaleg að það hvarflar að manni að hún sé bara komin til vegna sam-forskeytisins sem framsóknarmenn hafa löngum viljað kenna sig við. Það er þó aukaatriði hvort stofnunin RÚV sé felld undir eitt félagsformið frekar en annað þó að vissulega sé það einkennilegt þegar stjórnvöld sjálf leggja til, með hugmyndum um sameignarfélag í eigu eins aðila, veigamikil frávik frá bæði almennri málvitund og eðli máls í lagalegum skilningi.“ Hæstv. forseti. Ég hef tilhneigingu til að vera sammála Sigríði Á. Andersen. Félagsformið skiptir ekkert höfuðmáli. Hér er Sjálfstæðisflokkurinn að ná fram þeim markmiðum sínum að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins - allt í lagi í einhverju millibilsástandi - í sameignarfélag. En verður ekki lítið mál að skutla því yfir í hlutafélagaform þegar vindar blása öðruvísi í ríkisstjórninni? Og hvað er langt í að það verði? Það er kannski bara stutt og þá verða þau markmið Sjálfstæðisflokksins að selja öll hlutabréf og hlutafélög í eigu ríkisins að veruleika. Hér er því á ferðinni dulbúin ósk sjálfstæðismanna um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Ég vara sannarlega við því að menn gleypi þetta hrátt þó að þetta heiti sameignarfélag. Hvernig í ósköpunum láta menn sér detta í hug að stofna sameignarfélag sem á að vera í eigu eins aðila? Sameign hverra? Ríkisstjórnarinnar? Hér hafa menn verið að gera því skóna að ekki eigi að aflétta pólitískum ítökum í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég er sammála því. Það er ekki verið að létta pólitískum möguleikum og pólitískri íhlutun ríkisstjórnarinnar með þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Hér er sannarlega að mörgu að gæta og kannski að úlfurinn í sauðargærunni sé á ferli þegar öllu er á botninn hvolft. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill ekki breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins, sér raunar enga ástæðu til þess. Í frumvarpi okkar eru settar fram tillögur um grundvallarbreytingar á stjórnsýslu stofnunarinnar, tengslum hennar við Alþingi og framkvæmdarvaldið. Auk þess leggjum við til að afnotagjöldin í þeirri mynd sem þau nú tíðkast verði lögð niður. Ég fer hér í örstuttu máli, hæstv. forseti, yfir tillögur okkar þó að, eins og menn vita, að mál okkar sé ekki hér á dagskrá, en til þess að skýra meginsjónarmið okkar tel ég mig knúna til að gera örlitla grein fyrir meginhugmyndum okkar. Við viljum að útvarpsráð verði lagt niður, en við viljum í þess stað sjá dagskrárráð sem fyrst og fremst muni sinna því hlutverki að sjá til þess að Ríkisútvarpið sinni lögbundnum skyldum sínum, veiti stofnuninni þannig faglegt og lýðræðislegt aðhald. Dagskrárráð okkar á ekki að hafa afskipti af innri stjórnsýslu Ríkisútvarpsins að öðru leyti en því að útvarpsstjóri skal jafnan skipaður með samþykki dagskrárráðsins. Síðan sjáum við fyrir okkur að ráðið byggi ekki á pólitískum valdahlutföllum heldur leggjum við til að við skipan þess verði reynt að tryggja aðkomu mismunandi viðhorfa í samfélaginu. Ekki verði skorið á tengsl Ríkisútvarpsins við Alþingi því að allir þingflokkar skulu samkvæmt hugmyndum okkar tilnefna fulltrúa í dagskrárráðið ásamt Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Bandalagi listamanna og Neytendasamtökunum. Æðstu menn stjórnsýslu Ríkisútvarpsins munu líka eiga sæti í dagskrárráðinu auk að sjálfsögðu fulltrúa starfsmanna. Hæstv. forseti. Við erum nefnilega ekki þeirrar skoðunar að stjórnmálamenn, að ekki sé talað um alþingismenn, séu liðónýtir til að eiga sæti í stjórn stofnunar á borð við Ríkisútvarpið. Við teljum alþingismenn vera fullgilda í slíkri stjórn. Við erum jú einu sinni fulltrúar fólksins í landinu, kjörin af fólkinu í landinu til að sinna ákveðnum sjónarmiðum, ákveðnum málefnum sem við höfum lofað í frjálsum kosningum að sinna. Ég tel okkur því fullburðug til að sitja í stjórn stofnunar á borð við Ríkisútvarpið. Hins vegar tel ég til vansa hvernig ríkisstjórnin hefur praktíserað það í gegnum árin að misbeita hinu pólitíska valdi sínu í stjórn stofnunarinnar. En látum ekki þá sem slíkt hafa gert koma óorði á alla kjörna fulltrúa þjóðarinnar. Það er varhugavert því að kjörnir fulltrúar þjóðarinnar eiga fullt erindi þarna inn, það þarf bara að tryggja að þeir hafi ekki það meirihlutavald sem ríkisstjórnin hefur sóst eftir að hafa og eftir því sem virðist vera í hinu nýja frumvarpi sem hér liggur fyrir, ætlar að halda áfram að eiga tryggt. En aftur, virðulegi forseti, að hugmyndum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs varðandi framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Hugmyndir okkar ganga út á það að hún eigi að hafa ábyrgð á allri stjórnsýslu stofnunarinnar og að útvarpsstjóri verði samkvæmt okkar hugmyndum ábyrgur gagnvart framkvæmdastjórninni. Framkvæmdastjórnin yrði skipuð forsvarsmönnum deilda Ríkisútvarpsins auk fulltrúa starfsmanna, og útvarpsstjóri, í umboði framkvæmdastjórnarinnar, annaðist síðan ráðningu starfsmanna en þegar um er að ræða ráðningu þeirra sem annast dagskrárgerð skal ætíð byggt á samþykki framkvæmdastjórnarinnar. Það er alveg ljóst að með þessum tillögum værum við að innleiða eða efla vald starfsmanna inni í stofnuninni og við teljum það vera lykilatriði. Við teljum það vera grundvallaratriði til að efla stofnunina að starfsfólkið eigi aðkomu að stjórninni og beri ábyrgð með þeim sem stjórna. Það er algert lykilatriði sem okkur finnst ekki vera tekið tillit til eða sinnt í þeim tillögum sem hæstv. menntamálaráðherra talar fyrir hér í dag. Varðandi afnotagjöldin eru hugmyndir okkar þær að þau verði lögð niður í núverandi mynd en verði þess í stað tengd fasteignum og innheimt með fasteignagjöldum og þannig verði fasteignin eða íbúðar- og atvinnuhúsnæði stofn þessa gjalds. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talaði fyrir svipuðum hugmyndum áðan eða sagði okkur frá útfærslu á þessari hugmynd. Það sýnir okkur að það er einfalt og hagkvæmt að beita þessari aðferð. Ég lýsi því yfir fullum stuðningi við þær hugmyndir sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talaði hér fyrir og þakka henni fyrir að hafa sest niður og reiknað þetta á þeim nótum sem hún gerði, sem sýnir okkur fram á að þetta er ekki bara framkvæmanlegt heldur afar skynsamlegt og mun skynsamlegra en hugmyndirnar um nefskattinn sem hæstv. ráðherra talar fyrir. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er þess ekki fýsandi að rekstrarforminu verði breytt þó svo að við viljum sjá öflugar breytingar ganga í garð hvað þetta varðar. Virðulegur forseti. Ræðutími okkar er ekki ótakmarkaður við 1. umr. en það er eitt atriði sem mig langar verulega til að nefna í þessu sambandi sem ég tel ekki vera rúm fyrir eða ekki hafa verið skoðað eða gert ráð fyrir í tillögum hæstv. menntamálaráðherra. Það er atriði sem mikið var fjallað um í vinnu fjölmiðlanefndarinnar og varðar dreifingu útvarps- og sjónvarpsefnis. Í þeim málum hafa orðið stórstígar framfarir og sérstaklega ber að nefna þar hina stafrænu tækni sem nú ryður sér til rúms. En þá er eðlilegt að spurt sé hver þáttur Ríkisútvarpsins hafi verið í stafrænu byltingunni hingað til. Ég veit satt að segja ekki til þess að hann hafi verið nokkur því að Ríkisútvarpið hefur ekki fengið neitt sérstakt umboð frá stjórnvöldum til að vera þar áhrifavaldur. Stofnuninni hefur þvert á móti verið synjað um þá fjármuni sem hún hefur óskað eftir í þeim efnum. Henni hefur ekki verið veitt neitt fjárhagslegt svigrúm til að taka af einhverri vigt þátt í þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram við innleiðingu hinnar stafrænu tækni. Ekki er að sjá í þessu frumvarpi að henni sé ætlað hlutverk á því sviði í nánustu framtíð. Þess vegna spyr ég: Ætla stjórnvöld, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn Ríkisútvarpinu að þiggja allt sitt í þeim efnum úr hendi einkaaðila á markaði? Virðulegi forseti. Mér finnst það ekki ásættanlegt. Ég vil vekja athygli manna á því að það var einmitt þessi staða Ríkisútvarpsins sem skipti sköpum um tillögur fjölmiðlanefndarinnar varðandi flutningsrétt annars vegar og flutningsskyldu hins vegar. Það er alveg rétt sem haldið hefur verið fram hér í dag við þessa umræðu að reglurnar um flutningsrétt og flutningsskyldu eiga eftir að valda straumhvörfum í útbreiðslu fjölmiðla á Íslandi nái þær fram að ganga. Þær eiga að öllum líkindum eftir að tryggja dreifingu Ríkisútvarpsins um dreifiveitur hvaða einkaaðila sem er. En þær eiga þó ekki eftir að tryggja að dreifingin nái örugglega til allra landsmanna eða til sjómanna á hafi úti. Ríkisútvarpið hefur hlutverki að gegna í þessum efnum og allt heimsins svigrúm, svo notuð séu klisjukennd orð stjórnarþingmanna um breytt rekstrarform stofnunarinnar, mun ekki tryggja að Ríkisútvarpið geti sinnt öryggishlutverki sínu ef það á að vera upp á aðra komið með dreifingu. Í dag á Ríkisútvarpið dreifikerfið sem dreifir því til næstum allra landsmanna. Síminn annast viðhald þess kerfis. Nú er í bígerð að selja Símann og ekki hef ég heyrt að menn hafi sérstakar áhyggjur af því hver taki við því hlutverki að annast viðhald og rekstur dreifikerfis Ríkisútvarpsins. Ég spyr, virðulegi forseti: Eru menn sáttir við að Ríkisútvarpið verði upp á náð og miskunn einkarekinna dreifiveitna komið með dreifingu dagskrár sinnar til landsmanna? Ég er það ekki. Ég treysti því að hæstv. menntamálaráðherra eyði nokkrum mínútum í að svara þessum spurningum mínum í síðari ræðu sinni. Í þessu sambandi vil ég líka minna á að Póst- og fjarskiptastofnun var á sínum tíma falið að leiða undirbúningsvinnu við að koma á stafrænu sjónvarpi. Í ársskýrslu stofnunarinnar fyrir 2003 kemur fram að undirbúningur hafi staðið mestallt það ár og markmiðið hafi verið að ná samkomulagi um dreifingu stafræns sjónvarps, samkomulagi um eina dreifileið en ekki margar, eitt dreifikerfi en ekki jafnmörg og miðlarnir sjálfir. Við vitum öll hvernig þessu lyktaði. Það náðist ekki samstaða. Þess vegna fóru Norðurljós af stað með Digital Ísland og þess vegna keypti Síminn Skjá einn. Norðurljós heita nú 365 ljósvakamiðlar og náðu þeir sem sagt forskotinu og ákváðu hvernig upphaf stafræns sjónvarps yrði háttað á Íslandi. Ég tek það fram, virðulegi forseti, að ég er afar sátt við að geta nú notið þeirra gæða sem hin stafræna tækni býður upp á. En ég hefði viljað sjá vagninn dreginn af stjórnvöldum með þátttöku og í góðri sátt við aðila á markaði. Sú leið hefur verið farin í nágrannalöndum okkar en það hefur ekki verið gert án þess að kosta neinu til. Norðurlöndin hafa öll sett umtalsvert fé í að innleiða hina stafrænu tækni á undanförnum árum. Þar hafa stjórnvöld borið þá ábyrgð sem þeim ber í þessu sambandi en hér hafa stjórnvöld afsalað sér ábyrgðinni og látið markaðinn um að setja kúrsinn. Það er kannski rökrétt, slík er ofurtrú Sjálfstæðisflokks og Framsóknar á vilja markaðarins. Virðulegi forseti. Ég er ekki sama sinnis. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum ekki sama sinnis. Við viljum að stjórnvöld tryggi að hagkvæmar leiðir séu valdar við innleiðingu hinnar nýju tækni. Við viljum að stjórnvöld tryggi að skynsamlega sé tekið á málum svo við sitjum ekki uppi með fjölda einkarekinna dreifiveitna sem hver og ein telur sig þurfa að eiga efnisveitu og fer sínar leiðir við að koma efninu til heimilanna. Ef stjórnvöld taka ekki af skarið þá sitja neytendur uppi með fjölda afruglara við sjónvarpstækin sín og ótal fjarstýringar sem oftar en ekki eru flestar týndar. Við sjáum því fram á ófremdarástand í þessum málum ef fram heldur sem horfir. Þess vegna eru hugmyndir fjölmiðlanefndarinnar um flutningsskyldu og flutningsrétt byltingarkenndar. Þær gera ráð fyrir því að allar dreifiveitur verði að taka allt það efni sem vill fara inn á dreifiveiturnar þannig að efnisveiturnar geti bara ráðið því inn á hvaða dreifiveitur þær fara og sömuleiðis að dreifiveiturnar geti fengið að dreifa því efni sem dreifiveiturnar vilja fá að dreifa. Ég held að menn verði að gefa gaum þessari hugmynd og það fyrr en seinna. Ég teldi eðlilegt að þessi hugmynd væri hreinlega inni í þeim hugmyndum um Ríkisútvarpið sem við ræðum hér. Svo er ekki. Ástæðan er sú að frumvarpið um Ríkisútvarpið var samið á vitlausum stað og vitlausum tíma. Það átti að semja það í samvinnu allra flokka. Það átti að semja það í svipaðri sátt og samvinnu og fjölmiðlanefndin samdi sínar hugmyndir og tillögur um einkamarkaðinn.

Þetta er enn þá hægt.

Hv. þm. Ögmundur Jónasson tilkynnir okkur það hér yfir salinn að það sé ennþá hægt. Virðulegu forseti. Það er hægt. Vilji er allt sem þarf. Nú óska ég eftir því náðarsamlegast að þetta frumvarp fari í menntamálanefnd, verði sent til umsagnar, en síðan verði tekin meðvituð ákvörðun um að bíða átekta. Sjáum hvaða umsagnir við fáum. Tökum síðan á þessu sameiginlega næsta haust 

Virðulegi forseti. Ríkisútvarpið, þessi merka stofnun okkar Íslendinga, er enn og aftur til umræðu á Alþingi. Ég hef verið að skoða þetta frumvarp sem hæstv. menntamálaráðherra mælti hér fyrir fyrr í dag og þess meira sem ég skoða það því meira velti ég fyrir mér hvaða tilgangi frumvarpið eigi að þjóna. Ég er ekki að segja að eitthvað samsæri sé á ferðinni eða neitt svoleiðis, alls ekki. En ég velti því fyrir mér hvort ástæða sé til þess að leggja fram svona stórt og víðtækt frumvarp um gerbreytingu á rekstri Ríkisútvarpsins. Ég fór að hugsa um það í dag hvað sé eiginlega að Ríkisútvarpinu eins og það er í dag. Er svo ofboðslega mikið að útvarpinu að við þurfum að gerbreyta öllum lagarammanum í kringum það? Ég er mjög efins um þetta. Ég get alveg fallist á að þetta með sinfóníuhljómsveitina, að aflétta þeirri byrði af herðum útvarpsins sé góð og eðlileg aðgerð. Ég get líka tekið undir það að ástæða er til að fara yfir rekstur og jafnvel skipulag Ríkisútvarpsins, gera kannski ákveðnar breytingar, til að mynda í rekstrarskipulagi og öðru þess háttar en ekki að breyta því í einhvern bastarð sem kallaður er sameignarfélag, mjög óútskýrt fyrirbæri. Mér skilst meira að segja að hæstv. viðskiptaráðherra sé að semja nýja löggjöf um sameignarfélög þessa dagana. Við vitum ekki hvað felst í þessu hugtaki, sameignarfélag, til framtíðar. Eftir því sem kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi er þar er verið að breyta lögum. Það sem er kallað sameignarfélag á þessum pappír í dag, frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið sf., er ekki víst að verði það sama og sameignarfélag eftir örfáar vikur. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á í ræðu sinni áðan að við ræddum um Ríkisútvarpið í fjölmiðlanefndinni svokölluðu. Ég átti þar sæti með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Það er alveg rétt sem hún benti á að við vorum frekar ósátt og höfum svo sem sagt frá því opinberlega að við hefðum gjarnan viljað fá að fara aðeins í málefni Ríkisútvarpsins og gera jafnvel tillögur um hvernig við vildum hafa það til framtíðar. Við formenn þingflokkanna gerðum ákveðinn skriflegan fyrirvara um störf okkar áður en við hófum vinnu í nefndinni. Sá fyrirvari var skrifaður og undirritaður og sendur út 25. október 2004. Þar lýstum við því yfir að við áskildum okkur rétt til að fjalla að einhverju leyti um málefni Ríkisútvarpsins. Við hnykktum síðan á þessu aftur í bókun sem við skiluðum af okkur sama dag og við skiluðum af okkur þessari miklu skýrslu. Ég stend enn þá fast á þeirri skoðun minni að ég tel að málefni Ríkisútvarpsins eigi að taka heildstætt samtímis og við tökum fyrir málefni annarra fjölmiðla á Íslandi. Eins og ég sagði áðan er ég mjög efins um hið svokallaða sameignarfélagsform. Maður spyr sig hvort ekki sé alveg eins gott að breyta þessu bara í hlutafélag. Við vitum þó alla vega hvað hlutafélag er. Norska ríkisútvarpið er hlutafélag. Það virðist ganga mjög vel. Þar dettur engum í hug að selja það hlutafélag. Það er mjög virt ríkisstofnun, mjög öflugt hlutafélag. Það er bundið í norsk lög að það skuli vera hlutafélag og er búið að vera þannig frá því 1996 að því ég best veit og bara gengið mjög vel, norska ríkisútvarpið, NRK A/S, „aksjeselskap“ á norsku, eins og stendur í lögunum norsku sem ég er með fyrir framan mig. Það virðist ganga mjög vel. Ég sé í sjálfu sér ekkert voðalega mikið athugavert við að taka umræðu um hvort við ættum að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag í staðinn fyrir að breyta því í eitthvað sem við köllum sameignarfélag. Þar fyrir utan þá spyr ég mig þeirrar spurningar hvort það sé yfir höfuð nokkur ástæða til að gera stórkostlegar breytingar á Ríkisútvarpinu, þ.e. með lagasetningu. Mér finnst að við hefðum átt að taka góða umræðu um þetta í fjölmiðlanefndinni svokölluðu, skila af okkur áliti sem við hefðum síðan getað rætt í staðinn fyrir að ræða hér frumvarp sem er skrifað af einhverjum sem við vitum ekkert hverjir eru, frumvarp sem mér sýnist afskaplega óskýrt að mörgu leyti og að verið sé að gera kannski óþarfa breytingar. Tökum t.d. þennan nefskatt. Ímyndar fólk sér að það eigi eftir að vera meiri friður um þennan nefskatt en afnotagjöldin í dag? Það held ég ekki. Það verður eilífur ófriður um þennan nefskatt, ekki minni ófriður en um afnotagjöldin. Það er ég alveg sannfærður um. Einnig er rætt um að setja útvarpið á fjárlög. Félagar mínir í Frjálslynda flokknum hafa talað fyrir því. En ég hef leyft mér að vera þeim ósammála í því efni því ég er logandi hræddur við að Ríkisútvarpið verði sett á fjárlög. Ég logandi hræddur við það að þá verður búið að taka mikilvægan tekjustofn frá þessari stofnun, þessu fyrirtæki, og að tekjur þessa fyrirtækis verði þá að mjög stórum hluta algerlega háðar fjárveitingum frá stjórnmálamönnum. Við vitum það bara að stjórnmálamenn sem á hverjum tíma hafa ýmis verkefni sem þeir þurfa að setja peninga í hafa þá tilhneigingu að skera niður svona pósta eins og t.d. fjárveitingar til útvarpsreksturs eða fjölmiðlunar. Ég er ansi hræddur um að slíkt fyrirtæki sem væri háð vilja fjárveitingavaldsins, þ.e. þingmanna hvað þetta varðar, mundi fljótt lenda í fjárhagskröggum. Þá er betra, eðlilegra og sanngjarnara að svona fyrirtæki hafi ákveðinn tekjustofn. Við getum kallað afnotagjöld. Við getum kallað það nefskatt. Það yrði alltaf einhvers konar skattlagning og sú skattlagning yrði alltaf umdeild. Hún yrði alltaf óvinsæl af þegnunum. Þannig er það bara alltaf. Skattar hafa alltaf verið óvinsælir. Það mun ekkert breytast þó við reynum að kalla það eitthvað annað eða skilgreina þá upp á nýtt. Það er ekkert flóknara en það. Mig langaði aðeins til að benda á örfá atriði í þessu frumvarpi. Það hafa margir talað hér á undan mér og bent á margt. Ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til að endurtaka það. Mig langaði örlítið til að koma að athugasemd um 4. gr. frumvarpsins þar sem talað er um efni á erlendu máli. Síðasta setningin 4. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Skal lögð áhersla á að allt tal og texti sé á lýtalausu íslensku máli.“ Mig langar við þetta tækifæri til að minna á að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram lagafrumvarp á Alþingi. Við gerðum það í haust. Það frumvarp varðar textun á íslensku efni. Það fjallar um það að sjónvarpsstöðvum skuli skylt að texta allt íslenskt efni sitt innan fimm ára eftir að þessi lög taki gildi. Þar erum við að taka tillit til þeirra sem eru heyrnarskertir eða heyrnarlausir. Þeir eru nú hvorki fleiri né færri en rúm 10% þjóðarinnar. Mér fyndist sjálfsagt og eðlilegt ef við ætlum að búa til ný lög um Ríkisútvarpið að við tækjum þetta með inn í myndina og létum Ríkisútvarpið þar með ganga á undan með góðu fordæmi, ef svo má segja, og sýndum þessum stóra þjóðfélagshópi þá sanngirni og virðingu sem honum ber og leyfðum þeim einnig að fylgjast með því sem fram fer í þeim miðli sem væri þá miðill allrar þjóðarinnar, væri sjálf þjóðargersemin. Hvað eigum við að segja? Jú, við getum kallað það þjóðargersemi í þessari fjölmiðlaflóru okkar sem er alla jafna mjög góð. Mig langar líka að minna á annað, litla þingsályktunartillögu sem liggur fyrir þinginu og enn þá á eftir að mæla fyrir. Hún gengur út á að útvarpa beint frá öllum fundum Alþingis. Mér þykir rétt að minna á það fyrst ég stend í ræðustól. Ég tel að það sé eðlileg krafa að útvarpað verði beint frá öllum fundum Alþingis þegar fundir standa yfir, að það yrði eitt af lögbundnum hlutverkum Ríkisútvarpsins í framtíðinni að sinna því hlutverki. Það stendur í stjórnarskránni að þingfundir skuli haldnir í heyranda hljóði. Í nútímanum þar sem fjölmiðlun er svo öflug væri það sjálfsögð og eðlileg krafa að þingfundum væri útvarpað þannig að öll þjóðin gæti fylgst með því sem gerist á hinu háa Alþingi. Ég tel að þeim málum sé ekki nægilega vel hagað eins og háttar til í dag þótt vissulega hafi margt verið gert til bóta. Að lokum langar mig að minnast aðeins á fjölmiðlanefndina sem ég á sæti í, einmitt vegna þess að ég minntist áðan á að ég teldi að fjölmiðlanefndin hefði átt að fá tækifæri til að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins og gera tillögur hvað varðar nýja löggjöf fyrir útvarpið, fyrst fólk vill á annað borð fara út í einhverjar stórkostlegar breytingar á þeirri löggjöf sem fyrir er. Mig langar einmitt að koma aðeins inn á þetta með dreifikerfin. Ríkisútvarpið á í alvarlegum vanda í dag, mjög alvarlegum vanda. Það er sá vandi að Ríkisútvarpið býr ekki yfir stafrænu dreifikerfi og hefur ekki aðgang að stafrænu dreifikerfi. Stafrænt dreifikerfi er framtíðin. Það dreifikerfi sem Ríkisútvarpið notar í dag er úrelt og mun ekki ganga upp til framtíðar. Ef Ríkisútvarpið á að vera samkeppnishæft í framtíðinni verður það að búa yfir möguleikum til stafrænna útsendinga, bæði á hljóðvarpi en ekki síður á sjónvarpi. Í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar höfum við einmitt gert tillögu um að fyrirtækjum sem framleiða efni eða eru að senda út skuli gert kleift að fá aðgang að dreifikerfum. Við vitum að önnur fyrirtæki en Ríkisútvarpið byggja upp stafræn kerfi. Þau koma til með að byggja upp kerfi sem bjóða upp á möguleika til stafrænna útsendinga. Með tillögum okkar opnum við m.a. dyr fyrir Ríkisútvarpið til að fá aðgang að því að geta dreift efni sínu stafrænt í framtíðinni. Ég tel að þessi tillaga muni hafa töluvert að segja um framtíð Ríkisútvarpsins og möguleika þess í samkeppni til framtíðar. Það er m.a. ein af röksemdum mínum fyrir því að fjölmiðlanefndin fengi að skoða málefni útvarpsins og setja þau í samhengi við annað starf nefndarinnar. Ég ætla ekki að hafa mál mitt um þetta mikið lengra. Ég ætla bara að ítreka þá skoðun mína að ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að þetta frumvarp komi til 1. umr., fari síðan inn í menntamálanefnd og þá verði leitað eftir umsögnum um það. En síðan vil ég eindregið ráðleggja stjórnarmeirihlutanum á Alþingi að doka aðeins við og leyfa þessu máli að þroskast og þróast í sumar samhliða því sem við sjáum umræðuna um málefni fjölmiðla þroskast og þróast. Þá mætti koma með vandaða og heildstæða löggjöf aftur í haust og ná lendingu í þessum málum í eins mikilli sátt og mögulegt er. Það er mjög breið pólitísk samstaða á Alþingi og í íslensku þjóðfélagi um að verja Ríkisútvarpið. Það skiptir miklu máli og er mjög dýrmætt. Það veitir mikilvægt mótvægi við aðra fjölmiðla í landinu. Ég tel að svo eigi að vera áfram. Ég er mjög hlynntur því að við stöndum vörð um Ríkisútvarpið og reynum að gera veg þess sem bestan. Þetta fyrirtæki skiptir það miklu máli fyrir menningu þjóðarinnar að ég tel að við ættum að halda því nokkurn veginn eins og við höfum haft það, þótt að sjálfsögðu megi ræða ákveðnar breytingar á stjórnarfyrirkomulagi og öðru þess háttar. En frumvarpið sem hér er til umræðu finnst mér vekja svo miklu fleiri spurningar en svör að full ástæða sé til að við stöldrum aðeins við og hugsum okkar gang í stað þess að rasa um ráð fram og gera einhverja vitleysu sem við síðan eigum eftir að sjá eftir.

Virðulegi forseti. Ég er í hópi þeirra sem fagna því frumvarpi til breytinga á lögum um Ríkisútvarpið sem hér er til umfjöllunar. Hafi einhver verið í vafa um mikilvægi þessa frumvarps þá held ég að sá hinn sami hljóti að hafa skipt um skoðun eftir upphlaup síðustu vikna á fréttastofu Ríkisútvarpsins. Sú uppákoma er reyndar kapítuli út af fyrir sig, sem ég tel verðugt rannsóknarefni fyrir áhugasaman fræðimann. Slík uppákoma yrði óhugsandi í einkafyrirtæki í dag og ólíklegt væri að hún eigi sér stað eftir að það frumvarp sem um Ríkisútvarpið sem við ræðum nú verður að lögum. Þótt fréttastjóramálið sé ótengt því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar þá get ég ekki á mér setið að gera alvarlegar athugasemdir við framkomu starfsmanna Ríkisútvarpsins gagnvart þeim fréttastjóra sem ráðinn var til starfa með lögmætum hætti. Hún einkenndist af eindæma dónaskap og virðingarleysi sem viðkomandi hafði engin tök á að verjast. Það var setið um manninn þegar hann mætti til starfa. Hann var miskunnarlaust leiddur til slátrunar. Það var óhikað reitt til höggs við aðstæður sem engri manneskju er hægt að bjóða upp á. Hver og einn getur sett sig í spor hins nýja fréttastjóra, að hafa bognað undan því ógnaráreiti sem hann varð fyrir. Hversu ósáttur sem starfsmaður er með lögmætar ákvarðanir yfirmanna og hversu ósáttur sem maður er með þá stöðu sem viðkomandi er í er með engum hætti hægt að réttlæta framferði starfsmanna gagnvart þessum manni. Nú þegar hægst hefur um tel ég að starfsmenn, jafnt sem yfirmenn stofnunarinnar, yrðu menn að meiri að biðja Auðun Georg Ólafsson afsökunar á framkomu sinni. Hann hafði ekkert til saka unnið. Hann þáði starf sem hann sótti um og hafði löngun og vilja til að sýna að hann stæði undir ábyrgðinni. Virðulegi forseti. Með samþykkt þess frumvarps, sem hér er til umfjöllunar, breytist starfsumhverfi Ríkisútvarpsins verulega. Mig langar í nokkrum orðum að fjalla um þau atriði sem mér finnst mestu skipta máli. Margt þarf að færa til betri vegar í rekstri og starfsumhverfi RÚV. Það er t.d. með öllu óviðunandi að rekstur stofnunar eins og RÚV haldist ekki innan þess fjárhagsramma sem starfseminni er settur. Starfsemin er algerlega fyrirsjáanleg og það er ekki svo að hún sé háð einhverjum utanaðkomandi eða ófyrirsjáanlegum aðstæðum sem réttlæta hallarekstur stofnunarinnar. Til samanburðar vil ég nefna sjúkrastofnanir sem hafa ekki sömu stjórn og hafa enga möguleika á að hafa sömu stjórn á starfsemi og t.d. Ríkisútvarpið. Með nýjum lögum er útvarpsráð lagt niður og við tekur stjórn fyrirtækisins sem ber fyrst og fremst ábyrgð á rekstrarlegum þáttum. Henni ber að tryggja að rekstur RÚV verði í samræmi við tekjur sem fyrirtækið fær gegnum nefskattinn, svo og að ákvarða hvernig sértekna verði aflað. Hér eftir verður óhugsandi annað en að starfsemin taki mið af tekjum fyrirtækisins og hún sníði sér stakk eftir vexti. Eftir samþykkt frumvarpsins verður ekki leitað í ríkissjóð til að fjármagna taprekstur RÚV. Það er mikil framför að með nýjum lögum opnist tækifæri til að breyta stjórnskipulagi RÚV en í dag er það ákvarðað með lögum. Núverandi stjórnskipulag er óskiljanlegt og valdsvið yfirmanna ekki í samræmi við hugmyndir um nútímastjórnunarhætti. Þannig hafa t.d. framkvæmdastjórar sjónvarpsins og útvarpsins í dag ekki fjármálavald, sem er mjög sérkennilegt. Með breyttum lögum hefur útvarpsstjóri hins vegar fullt vald til að breyta stjórnskipulagi stofnunarinnar svo það þjóni hagsmunum starfseminnar á hverjum tíma. Um leið ber hann fulla ábyrgð á ráðningum í lykilstöður og ákvarðar hvernig ráðningum skuli hagað í aðrar stöður innan fyrirtækisins. Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði í frumvarpinu sem ég vil gera athugasemdir við við 1. umr. um málið. Í II. kafla frumvarpsins er fjallað um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins og lögð áhersla á að það sé útvarp í almannaþjónustu. Ég get tekið undir það sjónarmið, að réttlætanlegt sé að stjórnvöld standi fyrir útvarps- og sjónvarpsrekstri og ég tel að fólk sé almennt þeirrar skoðunar. Útvarp í almannaþágu er skilgreint með ákveðnum hætti í frumvarpinu og á það sérstaklega að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð, eins og segir í 1. tölulið 3. gr. frumvarpsins. Á hinn bóginn tel ég allt of langt gengið með þeim ákvæðum frumvarpsins sem heimila RÚV að stofna fyrirtæki eða gerast eignaraðili að öðrum fyrirtækjum eins og ákvæði II. og III. kafla frumvarpsins mæla fyrir um. Með því er fyrirtækið komið langt út fyrir almannahlutverk sitt og skekkir verulega stöðu sjálfstæðra fyrirtækja á sambærilegum eða tengdum markaði. Þessu er ég alfarið á móti. Slíkt er til þess fallið að veita Ríkisútvarpinu blessun til að útvíkka starfsemi sína og þrengja um leið að starfsemi sjálfstæðra aðila. Við megum ekki gleyma því að þótt rekstrarfyrirkomulagi sé breytt verður RÚV eftir sem áður fyrirtæki í eigu ríkisins. Í mínum huga er eitt mikilvægasta hlutverk stjórnvalda að stuðla að heilbrigðu atvinnulífi. Stjórnvöld gegna þessu hlutverki best með því að setja sanngjarnar reglur sem hvetja fólk, en letja ekki, til að stofna og reka fyrirtæki þar sem þekking þeirra, reynsla og sköpunargleði fær notið sín. Stjórnvöld eiga að forðast að setja reglur sem virka hamlandi á slíkt frumkvöðlastarf og eiga að sjá til þess að starfsemi á vegum ríkisins þrengi ekki að starfsemi sjálfstæðra fyrirtækja. Í stað þess að stofna fyrirtæki eða fjárfesta í þeim á RÚV, eins og önnur ríkisfyrirtæki, þvert á móti að útvista eins mörg af verkefnum sínum hjá sjálfstæðum aðilum og nokkur er kostur í þeim tilgangi að auka fjölbreytni, t.d. í dagskrárgerð, til að fá samanburð milli aðila og til að auka hagkvæmni í rekstri fyrirtækisins. Jafnframt er slík nálgun til þess fallin að gera sterkari grundvöll fyrir starfsemi og samkeppni fyrirtækja í rekstri sem tengist starfsemi RÚV. Slík nálgun er þjóðhagslega hagkvæm og mun heilbrigðari en að RÚV fjárfesti í sumum fyrirtækjum á markaði en ekki öðrum, eða að stofna fyrirtæki í beinni samkeppni við fyrirtæki á almennum markaði. Ríkisútvarpið gæti komist í þá stöðu til að ráða hvaða fyrirtæki lifi og hvaða ekki og minnka þar með fjölbreytni á markaðnum. Ég hvet hv. menntamálanefnd til að skoða þessi ákvæði í frumvarpinu og þrengja verulega eða taka út heimildir Ríkisútvarpsins til að stofna fyrirtæki í tengdum rekstri eða kaupa sig inn í slík fyrirtæki. Virðulegi forseti. Ég vil nefna nokkur atriði til viðbótar varðandi frumvarpið. Ég tel að mun fastar eigi að kveða á um textun efnis í sjónvarpi. Í 9. tölulið 3. gr. segir, með leyfi forseta, að Ríkisútvarpinu beri: „Að miða útvarpsefni við fjölbreytni íslensks þjóðlífs, þar á meðal að sinna eðlilegum þörfum minnihlutahópa.“ Hér er m.a. átt við heyrnarskerta eða heyrnarlausa einstaklinga, svo og þá sem ekki eiga íslensku að móðurmáli en búa hér á landi. Textun efnis í sjónvarpi er ein besta leiðin til að mæta þörfum þessara einstaklinga og gera þá að virkari þátttakendum í íslensku þjóðfélagi. Það á ekki síst við um útlendinga sem vilja læra íslensku og laga sig að samfélagi okkar. Ég legg því til að fastar verði kveðið að um textun sjónvarpsefnis í frumvarpstextanum, ekki síst með hliðsjón af almannahlutverki þess og eflingu íslenskrar tungu. Í 2. tölulið 11. gr. frumvarpsins er opnað á að RÚV geti notað netmiðla sína til að afla auglýsingatekna. Það er reyndar með hálfum huga að ég samþykki að RÚV sé á auglýsingamarkaði, þegar fyrirtækið hefur úr 2,5 milljörðum kr. úr að spila á hverju ári til að rækja hlutverk sitt, þótt ég skilji reyndar rökin þar á bak við. Mér finnst hins vegar of langt gengið, að RÚV fari einnig inn á auglýsingamarkaðinn á netmiðlum og lýsi mig andvíga slíku ákvæði. Ég tel nóg að gert og tel að auglýsingatekjur RÚV eigi að bindast við auglýsingar í sjónvarpi og útvarpi. Að lokum, herra forseti, vil ég óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með frumvarpið sem hún hefur nú lagt fram. Ég vænti þess að það verði afgreitt áður en þingi verður slitið í vor.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir innlegg hennar. Mér fannst athyglisvert það sem hún hafði að segja um fjármálastjórn Ríkisútvarpsins árum saman verandi í fjárlaganefnd og hafandi fylgst nokkuð með því og vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að grípa hefði átt til sérstakra aðgerða gagnvart Ríkisútvarpinu fyrr eða hvort þvílíkur hallarekstur eigi almennt að haldast uppi og hvort forstöðumenn ríkisstofnana, í þessu tilfelli útvarpsstjóri, eigi ekki að bera nokkra ábyrgð þarna. Sömuleiðis vil ég spyrja hv. þingmann hvernig hún dragi þá ályktun að taprekstur Ríkisútvarpsins á komandi árum í sameignarfélaginu verði ríkissjóði óviðkomandi. Ég vek athygli á því að sameignarfélag er félag með ótakmarkaðri ábyrgð eigenda. Ríkissjóður verður þess vegna eftir sem áður fullkomlega ábyrgur fyrir öllum taprekstri sem verður á hinu nýja félagi. Ég sé ekki, og bið hv. þingmann að benda mér á ef mér hefur yfirsést eitthvað, að Ríkisútvarpið muni hafa úr neinu meiru að spila ef frumvarpið verður samþykkt. Þvert á móti, ef það sleppur við að borga í Sinfóníuna þarf það að borga í lífeyrisskuldbindinguna. Þarna er verið að leggja af stað með sameignarfélag með nánast ekkert eigið fé. Það er því vandséð með hvaða hætti tekið hefur verið á hinum viðvarandi rekstrarvanda. Hv. þingmaður getur kannski upplýst hvort tveggja, hvort hún telji fjármálaumsýsluna hafa verið óviðunandi og hvort einhver ætti að sæta ábyrgð fyrir það á síðustu árum og sömuleiðis hvernig ríkissjóður á að geta skotið sér undan þeirri ábyrgð sem eigendur bera á sameignarfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka andsvar hv. þingmanns. Hann spyr hvort grípa hefði átt fyrr til aðgerða gagnvart Ríkisútvarpinu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óviðeigandi að ríkisstofnanir eins og Ríkisútvarpið fari fram úr fjárlagaramma sínum. Þetta er algerlega fyrirsjáanlegur rekstur eins og ég hef áður sagt og stjórnendur Ríkisútvarpsins eiga að geta sniðið starfsemina algerlega eftir þeim peningum sem þeir hafa á milli handanna. Varðandi það hvort stjórnendur eigi að sæta ábyrgð hefur það ekki tíðkast mjög mikið, en það eru hrein ákvæði í lögum til hvaða aðgerða eigi að grípa. Þó það hafi ekki farið hátt hafa stjórnendur sem sýnt hafa óábyrgð í meðferð fjármuna þurft að sæta ábyrgð og víkja. Þó ég hafi setið í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili, í eitt og hálft ár, tel ég mig ekki hafa þá yfirsýn yfir rekstur Ríkisútvarpsins að ég geti sagt að farið hafi verið það langt fram yfir þau 4% sem yfirleitt er miðað við sem réttlæti að gripið sé til slíkra aðgerða hjá Ríkisútvarpinu og stjórnendum þess. Almennt er ég þeirrar skoðunar að ríkisstofnanir eigi að halda sig innan ramma fjárlaga og sérstaklega eigi að vera hægt að gera kröfu til starfsemi eins og Ríkisútvarpsins þar sem er algerlega hægt að sjá fyrir hvernig hægt er að reka það innan þess fjárlagaramma sem það hefur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin og vil taka undir að full ástæða er til þess að menn fari að fjárlögum og forstöðumenn ríkisstofnana eiga að fylgja þeim eftir og bera ábyrgð á því. Þó háttar nokkuð sérstaklega til með stóran hluta af halla Ríkisútvarpsins í gegnum tíðina vegna þess að það hefur beinlínis verið gert ráð fyrir því í fjárlögum aftur og aftur að stofnunin væri rekin með halla. Í frumvarpinu verður ekki betur séð en stofnunin hafi ekki úr meiru að spila. Þá sé ég ekki betur, ef koma á í veg fyrir viðvarandi hallarekstur áfram í sameignarfélaginu, en að skera þurfi niður þjónustuna sem verið er að veita almenningi í útvarpi og sjónvarpi. Það er kannski ástæða til að spyrja hv. þingmann hvernig hún sér þann niðurskurð helst fyrir sér. Sömuleiðis vil ég spyrja hv. þingmann, vegna þess að hún taldi jákvætt, skildist mér á henni, að leggja niður útvarpsráð, hvort stjórnin sem á að vera yfir stofnuninni, sem er klárlega pólitískt skipuð, sé ekki bara útvarpsráð hið meira og öflugra, þ.e. pólitískt kjörið útvarpsráð með miklu víðtækari völd og áhrif innan stofnunarinnar en sá umsagnaraðili sem núverandi útvarpsráð er. Og hvort það sé ekki áhyggjuefni að við, hinir pólitísku fulltrúar á Alþingi, ætlum að fara að hlutast svo mikið til um rekstrarmálefni stofnunarinnar út frá frjálslyndissjónarmiðum og frjálsræði sem ég veit að hv. þingmaður er talsmaður fyrir.

Virðulegur forseti. Ég er góður og gegn sjálfstæðismaður, það er alveg rétt. Hv. þingmaður spyr hvort grípa þurfi til niðurskurðar ef frumvarpið verður að lögum. Með þeim rekstrargrundvelli sem er lagður núna undir Ríkisútvarpið með nefskatti mun það gefa starfseminni 2,5 milljarða í aðra hönd. Auglýsingatekjur hafa verið milli 800 og 900 millj. kr. á ári. Þetta er því umtalsvert fé og nánast jafnmikið, ef ég man rétt, og rekstur Háskóla Íslands og heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu kostar. Stofnunin hefur því töluvert fé á milli handanna. Ég tel jafnframt að það rekstrarform sem tekið yrði upp gefi möguleika á mun meiri hagræðingu en núverandi rekstur gefur tilefni til. Ég held líka að það leiði til nýrrar hugsunar í rekstri Ríkisútvarpsins þannig að í meira mæli verði hægt að koma á samkeppni milli aðila um dagskrárgerð og leita hagræðingar með ýmsum hætti. Ég tel því að Ríkisútvarpið með því hlutverki sem því er ætlað sé fullsæmt af því fjármagni sem það hefur á milli handanna og ætti að gefa því möguleika á að standa virkilega undir þeirri ábyrgð sem Ríkisútvarpinu er lögð á herðar, sem er mjög mikil, að standa vörð um íslenska tungu, íslenska menningu og menningararfleifð okkar Íslendinga. Ég hef ekki áhyggjur af því að ekki sé hægt að spila með peningana og fá jákvæða útkomu. Ég vænti þess að stjórnendur Ríkisútvarpsins með nýju rekstrarfyrirkomulagi leggi áherslu á að halda rekstrinum innan þess ramma sem þeim er skammtaður.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásta Möller vakti upp mál sem var til mikillar umræðu á Alþingi, þ.e. ráðning fréttastjóra útvarps, og taldi að Auðun Georg Ólafsson hefði fengið óviðurkvæmilegar móttökur hjá fréttamönnum á útvarpinu. Ég skal ekki tjá mig um það hér en aðeins koma því á framfæri að þar bera þeir stjórnmálamenn sem hvöttu hann til að sækja um embættið og þeir ráðamenn sem réðu ráðningunni án þess að hann hefði forsendur til að sinna starfinu örugglega skipta ábyrgð og kannski bróðurpartinn af henni. Ég ætlaði ekki að ræða það, heldur hitt að það er augljóst að hann gengur sár frá gerningnum og mér finnst ekki við hæfi af Ríkisútvarpinu að skjóta því fyrir sig að ekki hafi verið skrifað undir starfssamning við hann. Það var augljóst að búið var að ráða manninn formlega. Hann var mættur til vinnu. Það er nánast ótrúlegt að hann skuli ekki fá plástur á sárin í formi einhvers konar skaðabóta eða sárabóta fyrir það hvernig málinu lyktaði. Til samanburðar má nefna að þegar forstjóri Íslandsbanka greip fram fyrir hendurnar á framkvæmdastjóra sínum í sambandi við ráðningu á útibússtjóra fékk sá útibússtjóri sárabætur án þess að hann mætti nokkru sinni til vinnu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort henni finnist viðskilnaður Ríkisútvarpsins og meiri hluta útvarpsráðs við Auðun Georg Ólafsson vera sæmandi.

Virðulegi forseti. Ég gerði að umtalsefni í byrjun ræðu minnar hvernig komið var fram við nýjan fréttastjóra Ríkisútvarpsins. Ég einskorðaði ekki gagnrýni mína við fréttastofuna, heldur líka við yfirmenn stofnunarinnar. Mér finnst þeir ekki hafa staðið sig gagnvart þessum manni. Mín persónulega skoðun er sú að gera hefði átt betur við þennan mann þegar hann hætti störfum. Ég tel að það hefði átt að gera samning við hann um starfslok. Hann var mættur til starfa og ég tel að útvarpið hefði verið fullsæmt af því að kveðja hann með öðrum hætti en gert var. Eins og ég orðaði það í ræðu minni var setið um manninn þegar hann mætti til starfa, hann var leiddur til slátrunar og það var reitt til höggs. Honum voru skapaðar þær aðstæður sem á ekki að skapa neinum einasta manni á fyrsta degi í starfi, alveg sama hversu ósáttir menn eru við ráðningu viðkomandi. Manninum var sýndur hreinn og beinn dónaskapur og ég tel að stjórnendur stofnunarinnar hefðu verið menn að meiri, svo ég noti þeirra eigin orð, ef þeir hefðu kvatt hann með öðrum hætti en gert var, þó að honum hafi orðið á mistök.

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að taka það fram þegar frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. er til umræðu að lagasetning um Ríkisútvarpið, hlutverk þess og verkefnasvið er löngu tímabær. Frá því að einkaréttur Ríkisútvarpsins var afnuminn 1985 hefur því verkefni ekki verið sinnt að móta heildarlöggjöf um Ríkisútvarpið. Það hefur á margan hátt verið í lausu lofti þann tíma. Þá er spurning hvernig við lítum á það frumvarp sem fyrir liggur. Nokkuð hefur verið gert úr því að það liggi yfir því leyndarhjúpur hverjir hafi samið frumvarpið. Hæstv. menntamálaráðherra hefur verið ófáanleg til að upplýsa okkur um það. Ég held að sá leyndardómur sé ekki stór. Ég held að skýringin liggi í því að lengi hafi legið fullsamið frumvarp um Ríkisútvarpið sem hlutafélag í menntamálaráðuneytinu og að skýringin á því að menntamálaráðherra getur ekki sagt okkur frá því hver hafi samið það gæti verið sú að menn hafi hreinlega gleymt því í ráðuneytinu, vegna þess að það sé að stofni til orðið svo gamalt.  Öll hugsunin í lagasetningunni er hugsun og uppbygging hlutafélagalaga. Síðan kemur þetta einkennilega fyrirbæri sameignarfélag. Eins og menn hafa bent á er og mun vera í vinnslu hjá hæstv. viðskiptaráðherra frumvarp sem skýrir hlutverk sameignarfélaga og væntanlega skýrir það hvernig einn aðili eins og ríkið getur átt sameignarfélag með sjálfu sér. Alla vega eru ákveðin rök fyrir því í málinu að fara sér hægt með afgreiðslu frumvarpsins, að ástæða sé til að bíða eftir því að við fáum ný lög um sameignarfélög. Þá getum við borið lagasetninguna saman við það og að samræmi sé á milli, enda hefur hv. Alþingi nokkra reynslu af því að lög sem það samþykkir geta í sumum tilfellum stangast á við önnur lög. Það væri miður ef við samþykktum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. ef það stangaðist á við ný almenn lög um sameignarfélög. Þetta er svona almenn viðvörun. Það hefur komið fram í umræðunni að nokkrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög gagnrýnir á einstök atriði þessa frumvarps og telja að vinna þurfi einstakar greinar þess miklu betur í nefndum þingsins. Ég tel að það sé í rauninni fagnaðarefni að þeir skuli hafa lýst þeirri afstöðu hér og það gefur vonir um að hægt sé að bæta úr ýmsum hnökrum og verulegum ágöllum sem eru á frumvarpinu. Það hefur verið hlutskipti Alþingis að fara yfir tillögur hæstv. ríkisstjórnar í fjölmiðlamálum og vægast sagt hafa ríkisstjórninni verið mislagðar hendur í þeim efnum og þingið hefur heldur bætt úr fyrir ríkisstjórninni. Það fer því kannski eins fyrir þessu frumvarpi og fyrri frumvörpum á fjölmiðlasviðinu að það verður hlutverk þingsins að reyna að koma þeim í betra horf. Komið hefur fram hér, bæði frá hv. þm. Merði Árnasyni og tveimur eða þremur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, að einn höfuðágallinn á frumvarpinu er hversu almennt hlutverk Ríkisútvarpsins er skilgreint. Það vantar sem sagt skýrari afmörkun á almannaútvarpshugtakinu. Nefnd hafa verið dæmi, bæði úr 10. tölul. 3. gr. og 18. gr., sem sýna vel að í raun og veru er hlutverk Ríkisútvarpsins samkvæmt frumvarpinu allt og ekkert. Það er held ég hvorki gott fyrir Ríkisútvarpið né einkamarkaðinn að afmörkunin sé svona óskýr. Við höfum sem betur fer, eins og hér hefur verið nefnt, fyrirmyndir í þessu efni, til að mynda eins og fram kemur í þingsályktunartillögu Samfylkingarinnar frá því í fyrra, þar er minnst á Prag-samþykktina frá 1994 um almannaútvarp og þar er skilgreining sem er miklu skýrari og afmarkaðri. Þó að við förum ekki yfir hana í heild sinni, þá er þar talað um að almannaútvarp eigi að endurspegla ólíka heimspekilega afstöðu og trúarviðhorf í samfélagi sínu í því augnamiði að auka gagnkvæman skilning og umburðarlyndi og hvetja til eðlilega samskipta í samfélagi fjölmenningar og margvíslegra kynþátta, stuðla með dagskrá sinni að því að betur og víðar sé metinn fjölbreytileiki hins þjóðlega og hins evrópska menningararfs, tryggja að umtalsverður hluti dagskrárefnis sé frumframleiddur, sérstaklega kvikmyndir og sjónvarpsleikrit og annað listrænt efni, gera sér grein fyrir nauðsyn þess að nýta sjálfstæða framleiðendur og starfa með kvikmyndageiranum og fjölga síðan dagskrárkostum hlustenda og áhorfenda með því að hafa í boði efni sem alla jafna stendur ekki til boða á markaðsstöðvunum. Þarna erum við nefnilega komin að kjarna málsins og styrk almannaútvarpsins. Það er hið menningarlega hlutverk. Það er hið þjóðlega hlutverk og það eru ýmiss konar verkefni sem einkamarkaðurinn hefur sýnt að hann er ekkert sérstaklega fær um að gegna og hefur ekki mikinn áhuga á að sinna. Það sem er í rauninni hlutverk okkar á Alþingi er að tryggja Ríkisútvarpinu fjárhagslegan grunn til þess að sinna hlutverki af þessu tagi. Það er mjög mikilvægt vegna þess að það er líka reynsla, og hefur komið fram í rannsóknum, að Ríkisútvarpið, þegar það stendur sig vel í þessu menningarlega og þjóðlega hlutverki, setur gæðastaðal sem hefur áhrif á fjölmiðlunina í öllu landinu, hefur mikil áhrif á einkamarkaðinn. Takið eftir hvað fjölmiðlarnir hafa mikil áhrif hverjir á aðra. Við sjáum að Fréttablaðið ræður til sín fréttastjóra af útvarpinu og er í rauninni að gefa til kynna að það ætli sér að halda sig við fréttastaðal Ríkisútvarpsins. Við sjáum líka að Fréttablaðið hefur tekið mikið mið af Morgunblaðinu. Það var með ákveðna sérstöðu til að byrja með en tekur meira og meira mið af Morgunblaðinu um leið og Morgunblaðið, sem hefur orðið að sæta meiri samkeppni en það hefur nokkurn tímann áður orðið fyrir, er farið að laga sig að markaðsaðstæðunum og breyta á ýmsan hátt efnistökum sínum. Þannig hafa fjölmiðlarnir mikil og sterk áhrif hver á annan. Og einmitt á þeim sviðum sem Alþingi vill að Ríkisútvarpið ræki sérstaklega, og gefur því tækifæri til að rækja af myndarskap, getum við kannski haft sterkustu áhrifin á einkamarkaðinn og miklu meiri en að setja einhver boð og bönn fyrir þann markað. Ég hef eins og aðrir hér miklar áhyggjur af 8. og 9. gr. um hið nýja útvarpsráð, Stjórn Ríkisútvarpsins sf. í 8. gr. og Starfssvið stjórnarinnar í 9. gr. Mér sýnist að það sé alls ekki skýrt afmarkað hvernig þessi stjórn á að vinna. Ég tek undir að á sumum sviðum er í raun og veru verið að veita þessari stjórn miklu meira vald en fyrrverandi útvarpsráði. Það helgast ekki síst af því að þetta nýja útvarpsráð getur tekið ákvarðanir um kaup og sölu hluta í öðrum félögum, nýja starfsemi á vegum félagsins og það getur lagt niður tiltekna starfsemi. Það þarf engan að spyrja þó að það leggi niður t.d. Rás 2, það eru bara tilfæringar innan húss. Það getur gjörsamlega breytt stefnu Ríkisútvarpsins með kaupum og sölu á nýjum fyrirtækjum á þeim markaði sem fyrir hendi er. Þarna er í raun og verið að leggja til að þessi stjórn geti breytt Ríkisútvarpinu í grundvallaratriðum á stuttum tíma án þess að nokkur fái rönd við reist. Það sýnir náttúrlega enn þá meira fram á nauðsyn þess að við mörkum Ríkisútvarpinu skýrari bás í heildarmynd fjölmiðlaflórunnar í landinu. Þetta verður áfram ríkisstjórnarmeirihlutaútvarp eins og ætlunin er að skipa rekstrarstjórnina. Nokkrir hv. þingmenn hafa komið með tillögur um hvernig mætti breyta þessu þannig að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefði ekki svona ótvíræð forráð á Ríkisútvarpinu. Ég ætla ekki að fara að tíunda það en það er líka augljóst að til þess að útvarpsstjóri hafi eitthvert sjálfstæði gagnvart slíkri stjórn, hvernig sem hún er kosin, þá sýnist manni nauðsynlegt að ráða hann til einhvers tíma, þannig að hann sé ekki háður því að geta verið rekinn svo að segja innan ársins. Ég vil svo nefna það sem nánast ekkert er komið að í þessu frumvarpi. Það er það sem komið hefur aðeins fram hjá hæstv. menntamálaráðherra að samhliða nýju lögunum verði gerður þjónustusamningur eða einhvers konar rekstrarsamningur við Ríkisútvarpið, væntanlega til einhverra ára, þar sem í rauninni væri skýrt hvernig það ætti að rækja hlutverk sitt, því varla kemst það yfir að gera allt sem það á að gera samkvæmt töluliðum 1–18 í 3. gr. Væntanlega þarf að gera einhvers konar samning um það til einhverra ára hvernig á að túlka þetta. Við fáum ekkert að vita um hvað á að vera í þessum þjónustusamningi. Eins og frumvarpið liggur fyrir núna er alveg ljóst að þarna er í rauninni um rammann um dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins að ræða. Þar yrðu markaðar allar áherslur þess og skipting efnis og þess háttar. Spurningin er hvort ekki þurfi að gera kröfu um að meginhugmyndirnar sem menntamálaráðherra hyggst leggja til að verði í slíkum þjónustusamningi séu skýrðar á Alþingi og þær ræddar samhliða frumvarpinu. Önnur spurning sem vaknar er sú: Hverjir eiga að gera þennan samning? Væri hér ekki rými til þess að almenningur kæmist að málunum, að við gætum haldið einhvers konar hlustendaþing, að einhvers konar akademía kæmi saman einu sinni á ári og væri ráðgefandi í dagskrárumræðu og gæti jafnvel verið falið að samþykkja þjónustusamning sem Ríkisútvarpið gerði við menntamálaráðuneytið? Þarna væri kominn vettvangur fyrir hlustendasamráð og fyrir umræðu um dagskrárstefnu sem gæti farið fram með ýmsum hætti og mætti jafnvel hugsa sér að sveitarstjórnir kysu til með reglulegu millibili. Ég held að það gæti verið mjög gagnlegt að slíkar umræður um dagskrárstefnu til lengri tíma yrðu gerðar almennari meðal þjóðarinnar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu eða virðist hafa algjörlega gleymst í hugmyndum hæstv. menntamálaráðherra. Eins og ég hef áður nefnt og ég get tekið undir það sem hv. þm. Ásta Möller sagði áðan, að það vantar mikið á afmarkanir hér. Það gildir líka varðandi rétt Ríkisútvarpsins til þess að taka þátt í fyrirtækjum og stofna félög með öðrum og þess hátta. Ég get fallist á að í megindráttum á Ríkisútvarpið að hvetja og vera í samstarfi við aðila á einkamarkaði með því að kaupa af þeim efni, með því að leggja út verkefni, með því að styrkja með ýmsum hætti slíka starfsemi. Mér finnst a.m.k. útilokað að það sé eins og hér er, að annars vegar sé hlutverk Ríkisútvarpsins nánast allt og ekkert og hins vegar geti það tekið þátt í fyrirtækjarekstri nánast á hvaða degi sem er. Ég tel að annaðhvort verði að afmarka hlutverkið og segja sem svo að eingöngu á sviðum sem taka til hlutverks Ríkisútvarpsins sé því heimilt að taka þátt í fyrirtækjarekstri eða að menn gengju það langt að segja að Ríkisútvarpið tæki aðeins þátt í rekstri sem tengdist veitustarfsemi, tæknimálum og þess háttar. Þarna er alla vega svið sem Alþingi þarf að taka mjög rækilega til skoðunar í sambandi við þetta frumvarp. Ég tel einnig að í sambandi við auglýsingu á kostun sé ekki hollt að Ríkisútvarpið hafi fullkomlega frjálsar hendur. Ég vil ekki ganga svo langt að segja að það eigi að skerða möguleika Ríkisútvarpsins til að afla sér fjár með auglýsingum og kostun að neinu verulegu magni, en mér finnst þó að til greina komi að setja því ákveðin mörk, t.d. þannig að tekjur RÚV skuli að jafnaði ekki fara fram úr t.d. 20% af heildartekjum á auglýsingamarkaði ljósvakamiðla, að það komi fram af hálfu löggjafans að hann ætli sér að standa þannig að fjármögnun Ríkisútvarpsins að það þurfi ekki að leita út á einkamarkaðinn nema að ákveðnu marki. Það væri líka ákveðin tillitssemi við einkamarkaðinn sem við ætlum að fara að setja rammalöggjöf um að segja sem svo að honum verði markaður sinn bás til að keppa á og Ríkisútvarpinu líka ákveðinn bás og unir svo hvor aðilinn um sig glaður við sitt. Það sem ég held að verði kannski eitt af því erfiða sem við eigum eftir að takast á við og megi hafa áhyggjur af er sjálf fjármögnun Ríkisútvarpsins, vegna þess að mér sýnist að tekjurnar af nefskattinum sem ríkisstjórnin leggur til geri ekki nema rétt svo að halda í horfinu hjá Ríkisútvarpinu. Það sem Ríkisútvarpið losnar við að greiða til Sinfóníuhljómsveitarinnar og sparar í rekstri auglýsingainnheimtu dugir nefnilega ekki nema rétt fyrir skuldbindingum vegna lífeyrisgreiðslna starfsmanna. Mér sýnist að fjármögnunarhugmyndirnar séu u.þ.b. status quo.

Herra forseti. Ég á það erindi öðru fremur upp í ræðustól að lýsa yfir stuðningi við hið nýja frumvarp um Ríkisútvarpið. Mig langar í því samhengi að vísa til þess að í flokksþingsályktun Framsóknarflokksins eru allar þær áherslur hvað varðar Ríkisútvarpið sem lagðar eru í þessu frumvarpi. Þar segir m.a. að flokkurinn vilji að Ríkisútvarpið verði áfram í þjóðareign, það eigi að vera það og efla eigi sjálfstæði þess. Þar segir líka að hraða eigi endurskoðun laga um Ríkisútvarp þar sem m.a. stjórnskipulag stofnunarinnar verði skilgreint og tekið verði mið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Síðan segir að skoðaðar verði mismunandi leiðir til að standa undir rekstrarkostnaði og að uppbyggingu og rekstri landshlutaútvarps verði haldið áfram og rekstrargrundvöllur tryggður. Eins og þetta frumvarpið horfir við mér í stórum dráttum fellur það alfarið að þeirri stefnu sem Framsóknarflokkurinn hefur haft árum saman og þeirri afstöðu sem Framsóknarflokkurinn hefur árum saman haft til Ríkisútvarpsins, þ.e. að styrkja það faglega og fjárhagslega, að endurskipuleggja þurfi stjórnskipan Ríkisútvarpsins og í alla staði að byggja upp og standa vörð um það sem almannaútvarp. Allar þessar áherslur er að finna í frumvarpinu. Ég hef verið að velta því fyrir mér í umræðunni í dag og hafði búist við því fyrir fram að þær áherslur sem koma fram í frumvarpinu og hinar viðamiklu breytingar sem lagðar eru til væru jafnframt í fullu samræmi og í takti við áherslur fleiri flokka á hinu háa Alþingi. Það er ekki alveg úr lausu lofti gripið og finnst mér líka að stefnan og áherslurnar í frumvarpinu séu í fullu samræmi við bæði skýrslu fyrri fjölmiðlanefndar, sem almennur einhugur var um hér á þingi að væri ágætlega unnin og margar góðar leiðir lagðar til, m.a. þær sem gengu út á að styrkja Ríkisútvarpið. Ég veit heldur ekki betur en að meginlínurnar í frumvarpinu séu í fullu samræmi við skýrslu seinni fjölmiðlanefndar og þær línur sem þar eru dregnar, ekki bara varðandi það hvernig skuli staðið að skipulagi Ríkisútvarpsins og að því að styrkja fjárhagsgrundvöll þess og rekstur, heldur jafnframt að hlutverki Ríkisútvarpsins í stærra fjölmiðlaumhverfi á Íslandi. Mér hefur því, herra forseti, komið á óvart sú andstaða sem verið hefur í umræðunni í dag um þetta frumvarp. Ég hef beðið eftir því að fá að heyra eitthvað stefnumótandi og hvar stefna hinna flokkanna á Alþingi lægi í málefnum Ríkisútvarpsins. Hv. þm. Mörður Árnason, sem ekki er í þingsal núna en er kannski einhvers staðar nærtækur, orðaði það svo í dag að stefnu Samfylkingarinnar væri að finna í þingmáli sem Samfylkingin hefði lagt fram, 400. máli á þingskjali 507. Ég ákvað að verða mér úti um málið og lesa í gegnum þá þingsályktunartillögu af því að ég hafði til þess tíma í dag. Ég verð að segja að mér fannst tillagan sérlega vel unnin og þingmálið ítarlegt í alla staði. Þess vegna kemur mér enn meira á óvart, eftir að hafa lesið það, sú andstaða sem mér heyrist ákveðnir hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi sýnt málinu sem hér er til umræðu. Þó má í raun segja, þegar grannt er skoðað og ég leitaði grannt eftir stefnunni og einhverju ákveðnu sem hv. þingmenn vildu fá fram og sjá sem framtíð Ríkisútvarpsins, að komið hafi á daginn að í því ágæta máli Samfylkingarinnar, sem er tillaga til þingsályktunar, er einmitt enga stefnu að finna, sem er kannski ekki nema von vegna þess að þingmálið gengur út á að skipa nefnd. Samkvæmt þingsályktunartillögunni á sú nefnd m.a. að vinna þá vinnu sem þessar tvær fjölmiðlanefndir sem við öll þekkjum til hafa þegar skilað. Það er óskaplega lítið að finna í þessu ágæta þingmáli um hver stefna Samfylkingarinnar er en þó má lesa hana út úr því að markmiðið með þessari vinnu og nýju frumvarpi sem Samfylkingin vill sjá um Ríkisútvarpið sé fyrst og fremst, það sem við öll erum sammála um, að það eigi að efla og sérstaklega með það fyrir augum að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun, þ.e. „að tryggja fjölmiðlafjölbreytni og leysa vanda sem fylgir eignasamþjöppun hjá markaðsmiðlum,“ eins og Samfylkingin orðar það í þessu máli. Undir þetta allt saman get ég tekið og ætla bara að árétta það hér að við umræðuna sem var um fyrstu fjölmiðlanefndarskýrsluna á sínum tíma leyfði ég mér að leggja alla áherslu á þetta, að þetta væri árangursríkasta leiðin í fjölmiðlaumhverfinu og gagnvart þeirri samþjöppun á eignarhaldi sem við erum að tala um, að styrkja Ríkisútvarpið verulega faglega og fjárhagslega. En ég ætla einnig að halda því til haga, sem bent var á í þessum ræðustól áðan, að einhverjir sjálfstæðismenn hafa séð hnökra á þessu frumvarpi. Það kann vel að vera að þegar menn fara yfir það í þingnefnd þá sjái þeir á því einhverja hnökra. Meðal annars hefur verið haft orð á því hér í dag að hin almenna skilgreining á hlutverki Ríkisútvarpsins sé allt of víð. Hv. þm. Einar Karl Haraldsson nefndi áðan að stofnunin ætti fyrst og fremst að hafa visst menningarhlutverk. Það hljóta líka að vera svolítil átök um hvernig menn ætla að skilgreina menningu. Eiga menn við hina gömlu, þjóðlegu, íslensku menningu eða eru menn tilbúnir að styðja að hún sé skilgreind í einhverju víðara samhengi? Við getum deilt um hvort hlutverkið er skilgreint of þröngt eða vítt en ég áskil mér allan rétt til að hafa skoðun á því þegar farið verður að vinna í þessu máli og taka tillit til ábendinga sem hér hafa komið fram um að það séu hugsanlega einhverjir hnökrar á málinu sem færa megi til betri vegar. Í þessu ágæta máli Samfylkingarinnar, þar sem ég hélt að væri að finna stefnu Samfylkingarinnar sem kom á daginn að var ekki, eru ótal ábendingar í ýmis gögn og skýrslur, m.a. til tilmæla ráðherraráðs Evrópuráðsins, samþykkta ráðherrafundar og annars. Allt gögn sem vísað er til í skýrslu bæði fyrri og seinni fjölmiðlanefndarinnar. Þar er jafnframt vísað í Prag-samþykktina frá 1994, sem hv. þm. Einar Karl Haraldsson vísaði til áðan og taldi upp ýmis atriði sem þar eru tekin fram. Þar er og vísað í tilmæli Evrópuráðsins um sjálfstætt almannaútvarp. Í áðurnefndri tillögu eru færð rök fyrir því að vinna að þessu í nefndarstarfi þar sem að komi fræðimenn, stjórnmálamenn og aðrir, sem er nákvæmlega hið sama og tvær fjölmiðlanefndir hafa gert, ekki síst sú síðari. Í henni var meira að segja tryggð aðkoma allra flokkanna á þingi, andstætt því sem mig minnir að hafi verið í fyrri fjölmiðlanefnd. Margt af því sem bent er á í þessu máli að gera þurfi og taka á varðandi Ríkisútvarpið er akkúrat gert í því stjórnarfrumvarpi sem menntamálaráðherra hefur mælt fyrir og við fjöllum um í dag. En í fáum orðum sagt, herra forseti, lýsi ég yfir stuðningi við þetta mál. Ég geri ráð fyrir að það fái töluverða umfjöllun í nefnd og þá verði kallaðir til ýmsir hagsmunaaðilar sem muni tjá sig um ákvæði frumvarpsins og lýsa skoðunum sínum á því. En mér fannst gleðilegt, eins og mörgum öðrum, að það skyldi nást sátt hjá þeim aðilum sem sátu í fjölmiðlanefndinni, að menn skyldu ná sátt um allar meginleiðir. Ég leit þannig á að nefndin hefði skilað frá sér tilteknum heildarlausnum. Og mjög ofarlega þar á blaði, þótt tekið væri fram að því væri ekki forgangsraðað, var það einmitt það sem ég tel að felist í þessu frumvarpi, að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins, almannaútvarps á Íslandi. Mér hefur því komið á óvart andstaðan við þetta frumvarp, einnig vegna þess að maður hefur heyrt aðeins út undan sér að þetta megi ekki afgreiða eitt og sér og ekki fyrr en þá allar tillögur fjölmiðlanefndarinnar líta dagsins ljós. Þeir sömu og mælt hafa með þeirri málsmeðferð höfðu orð á því í umræðunni á sínum tíma, og tóku undir með mér þegar við ræddum um fyrstu skýrsluna, að þetta væri fyrsta skrefið og mundi jafnvel nægja til að vinna gegn samþjöppun á eignarhaldi sem mörgum hefur verið þyrnir í augum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz segir að hún hafi hlustað eftir viðhorfum stjórnmálaflokkanna varðandi breytingar á lögum um Ríkisútvarpið. Reyndin er sú að við óskuðum eftir því að frumvörp okkar kæmu til umræðu samhliða þessu frumvarpi til að hv. þingmanni gæti orðið að ósk sinni. Ég man ekki betur en að hún legðist gegn því í dag. Hún sagði jafnframt að auðveldara væri að gagnrýna og fara almennum orðum um mál en að setja fram markvissar tillögur. Það höfum við hins vegar gert í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í frumvarpi okkar, lagt fram markvissar tillögur. Ég vil spyrja hv. þingmann út í það þegar hún segir að þetta frumvarp komi til með að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins: Hvað er það nákvæmlega sem hún á við með því? Hún er þá væntanlega að vísa í breytt rekstrarform fyrirtækisins sem mörg okkar telja að muni veikja stöðu Ríkisútvarpsins.

Það er freistandi, herra forseti, að vísa í þetta ágæta þingmál Samfylkingarinnar, tillögu til þingsályktunar, varðandi röksemdina um breytingu á rekstrarformi. En á heildina litið, þegar skoðuð er sú gagnrýni sem Ríkisútvarpið og rekstur þess hefur setið undir undanfarin ár, finnst mér augljóst að með þessu nýja frumvarpi er gleggra en fyrr tekið á mismunandi hlutverki og skyldum þeirra sem koma að stjórn stofnunarinnar. Það er tekið nákvæmar á hlutverki Ríkisútvarpsins en áður hefur verið gert. Nánar er fjallað um stjórnskipulag Ríkisútvarpsins og stjórn þess í það heila, rétt þess til þátttöku í annarri starfsemi. Öll þau efnisatriði sem fyrir koma í þessu frumvarpi eru til þess fallin að styrkja rekstur Ríkisútvarpsins og styrkja stöðu Ríkisútvarpsins í hinu stóra samhengi, í samhengi við aðra íslenska fjölmiðla. 

Hæstv. forseti. Við þurfum að fá nánari lýsingar á þessu. Það sem helst hefur verið gagnrýnt varðandi rekstur og rekstrarform Ríkisútvarpsins eru tengsl útvarpsráðs við stofnunina. Það sem gert er með frumvarpinu er að í stað þess að efla tengsl þingsins á grundvelli viðhorfa er það gert á grundvelli valds. Það er fært undir meirihlutavald á Alþingi í ríkari mæli en áður hefur verið gert. Þar að auki eru réttindi starfsfólksins náttúrlega rýrð með frumvarpinu og öll stjórnsýslan sett á bak við lokuð tjöld. Ég á afskaplega erfitt með að fá það heim og saman að þetta sé allt til þess fallið að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins. Það sem hefur gerst er að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, það var til orðið frumvarp um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins en síðan náði Framsóknarflokkurinn að klóra í bakkann og setja sf. í staðinn fyrir hf. Þetta er það sem hefur verið gert og 

Ég held að hv. þingmaður hafi ekki verið kominn í þingsal þegar ég fór yfir flokksþingsályktun Framsóknarflokksins og hvað menn lögðu áherslu á þar varðandi styrkingu á stöðu Ríkisútvarpsins, en þar var m.a. lögð áhersla á að Ríkisútvarpið væri áfram í þjóðareigu, sjálfstæði þess væri eflt og m.a. yrði stjórnskipulag stofnunarinnar endurskoðað, það væri endurskilgreint og tekið mið af nýju fjölmiðlaumhverfi. Hvað rekstrarformið varðar verð ég að upplýsa hv. þingmann að ég er svo sannarlega þeirrar skoðunar að það hefði ekki styrkt Ríkisútvarpið til framtíðar að vera áfram opinber ríkisstofnun eins og það hefur verið. Hins vegar má deila um það í hvaða rekstrarformi hefði mátt reka það. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður sagði: „efla fjárhagslegt og faglegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins“. Þá klisju hef ég heyrt hvern þingmanninn éta upp eftir öðrum í hálft annað ár og japla á eins og hverju öðru tyggigúmmíi án þess að nokkurt innihald virðist fylgja. Við erum búin að fara yfir það í umræðunni að með þeim tillögum sem fyrir liggja er fjárhagur Ríkisútvarpsins rýrður. Í tillögunum felst ekkert aukið fé en þvert á móti munu 0,5 milljarðar í biðlaunarétti starfsmanna lenda á stofnuninni. Hér er því ekki verið að efla fjárhagslega stöðu útvarpsins heldur þvert á móti. Þegar talað er um „hina faglegu“ hlýtur maður að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi: Hvar er hin fjárhagslega efling útvarpsins í tillögunum? Og í öðru lagi: Er hin faglega efling falin í því að setja svo valdamikla pólitíska stjórn yfir starfsemi útvarpsins eða sýnist hv. þingmanni að afskipti Alþingis af rekstri útvarpsins 

Herra forseti. Það var einmitt vegna gagnrýni á þá þætti í frumvarpinu sem varða fjárhagslegt sjálfstæði og eflingu Ríkisútvarpsins fjárhagslega og faglega sem ég leitaði eftir stefnu Samfylkingarinnar sem mér var sagt í umræðunni í dag, eins og öðrum hv. þingmönnum, að væri að finna á þessu tiltekna þingskjali en þar er akkúrat enga stefnu að finna. Ég lít þannig á að með þeim breytingum sem verið er að gera, og tek fram að við hljótum við meðferð málsins í menntamálanefnd, þeir þingmenn sem þar sitja, m.a. að kalla eftir viðhorfum starfsmanna Ríkisútvarpsins til breytinganna og fá fram þar allar upplýsingar um það hvort þeir telji að með þessu sé á einhvern hátt verið að rýra kjör þeirra. Það kemur á hinn bóginn ekki á óvart að hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður BSRB, skuli halda því á lofti að þeir séu betur staddir í Ríkisútvarpinu í því formi sem það er núna en í sameignarfélagi. En það hlýtur að koma á daginn við þinglega meðferð málsins. 
             Við vitum líka að tekjur Ríkisútvarpsins eins og þær eru samsettar hafa verið gagnrýndar í gegnum árin.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz hjartanlega fyrir hennar greinargóða svar. Í því kom engin ábending fram um að í frumvarpinu væri eitt einasta atriði til þess fallið að efla stofnunina fjárhagslega, enda er ekkert slíkt atriði að finna í frumvarpinu og ég þakka hv. þingmanni hreinskilnina um það. Sömuleiðis hitt að benda ekki á eitt einasta atriði í frumvarpinu sem er til þess fallið að gera starfsemi stofnunarinnar faglegri. Þvert á móti er ástæða til að óttast vaxandi pólitísk afskipti af starfseminni með tilkomu frumvarpsins. Ég verð þess vegna einfaldlega að segja það sem mína skoðun, virðulegur forseti, að frumvarpið um Ríkisútvarpið sem svo lengi hefur verið beðið eftir og svo miklar væntingar bundnar við er hvorki fugl né fiskur. Það er ekki barn í brók 

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að hártoga við hv. þingmann. Hann hefur tök á því í ræðu að gera grein fyrir sjónarhorni sínu til þess hvernig koma megi Ríkisútvarpinu meira á flot eða meira á flug og hefur eflaust gert það í dag. En eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu hef ég hvergi nokkurs staðar fundið stefnu Samfylkingarinnar í málinu eða hver vilji hennar er öðruvísi en það að ég hef heyrt almennar yfirlýsingar um að efla sjálfstæðið, bæði faglegt og fjárhagslegt, hjá Ríkisútvarpinu, svipað og er að finna í stefnumálum allra annarra flokka. Ég kalla enn og aftur eftir því, vegna þeirrar gagnrýni sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa haft á orði í dag vegna frumvarpsins, hver stefna þeirra í málefnum Ríkisútvarpsins sé. Hvernig þeir vilja fjármagna það á annan hátt en gert hefur verið, ef ekki með nefskattinum, hvaða leiðir vilja þeir fara þá? Ég er engu nær eftir að lesa þau þingmál sem liggja frammi og stafa frá þeim flokki.

Forseti. Ég óska eftir að forseti hugleiði bón hv. þm. Jónínu Bjartmarz því að eina leiðin til að gera það eins og málum er nú komið er að fresta umræðunni og taka upp umræðu um mál nr. 400 - við ræðum nú mál nr. 643 - tillögu til þingsályktunar um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp, sem ég flyt ásamt fimm öðrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Það er undarlegt að hv. þingmaður skuli leyfa sér að koma upp að þessu máli óræddu og kalla eftir stefnu Samfylkingarinnar sem hún hafi ekki fundið í þessum málum. Í tillögugreininni og einkum í greinargerðinni er að finna þann ramma, þann grunn sem gæti t.d. orðið mönnum að miklu gagni í framhaldsvinnu um frumvarpið. Ég spyr: Hvaða stefnu vantar hv. þingmann? Hér kemur allt saman fram sem þarf að koma fram. Þegar menn setjast niður í nefnd eða semja frumvarp 

Herra forseti. Ósköp tekur hv. þingmaður því illa þó að ég lýsi því yfir í þessum ræðustóli að ég hafi sérstaklega borið mig eftir því að kynna mér stefnu Samfylkingarinnar í málefnum Ríkisútvarpsins og ekki getað fundið. Það er ekki rétt með farið hjá hv. þingmanni að í þingmálinu sé að finna tiltekna stefnu heldur eru þar dregnar upp ýmsar leiðir, til að mynda varðandi fjármögnunina, sem skuli skoða í nefnd. Ég benti á það fyrr í andsvari að tvær nefndir hafa verið að störfum sem m.a. hafa fjallað um Ríkisútvarpið. Varðandi það að draga upp þetta ágæta mál kom það fram í umræðunni, áður en umræða um þingmálið um Ríkisútvarpið byrjaði, að menn gagnrýndu það að samtímis hefðu ekki verið tekin á dagskrá tiltekin frumvörp frá stjórnarandstöðunni, sem líka fjölluðu á einn eða annan hátt um Ríkisútvarpið. Þá kom sú yfirlýsing fram, alla vega frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að hv. þingmenn mundu eftir sem áður ræða það undir þessum lið. Ég gaf mér það meðan ég brá mér af bæ 

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á að hafa verið í andsvari því að það kemur í ljós að gagnrýni hv. þm. Jónínu Bjartmarz er tilefnislaus því að hún hefur ekki verið við umræðuna og ekki heyrt það sem þrír þingmenn Samfylkingarinnar hafa haft fram að færa í samtals 60 mínútur, ég, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Einar Karl Haraldsson. Allt sem frá okkur er komið í því hefur byggst meira og minna á þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér er um að ræða. Kannski tíðkast það ekki í Framsóknarflokknum að reifa málin sem kallað er, að setja grundvöll undir umræðu, heldur geri menn það eitt í Framsóknarflokknum að festa sig í ákveðna tillögu, af því að nefnd er fjármögnunarleiðin. Við segjum ósköp einfaldlega, sem er niðurstaðan af þessari umræðu líka: Það er enginn sérlega góður kostur við afnotagjöldin. Við þurfum ósköp einfaldlega að finna í sameiningu hver skásti kosturinn fyrir Ríkisútvarpið í afnotagjöldunum er. Hitt er alveg klárt að við viljum búa til t.d. eldvegg gagnvart viðskiptahagsmunum og eldvegg gagnvart pólitískum hagsmunum. Það er ekki sú leið sem farin er í frumvarpinu.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Merði Árnasyni að ýmsar leiðir eru færar t.d. varðandi fjármögnun Ríkisútvarpsins. Það er líka hárrétt hjá hv. þingmanni að í tilteknu þingmáli sem við höfum bæði nefnt í dag, og ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar, er velt upp ýmsum möguleikum. Kostir og gallar þess að vera með afnotagjöldin eru raktir, að innheimta nefskatt og að hafa Ríkisútvarpið alfarið á fjárlögum, en það er engin afstaða tekin til neins af þeim liðum. Í því stjórnarfrumvarpi sem hæstv. menntamálaráðherra mælti fyrir í dag liggur fyrir sú afstaða sem stjórnarflokkarnir komu sér saman um að væri skásti kosturinn af öllum hinum slæmu kostum sem hv. þm. Mörður Árnason nefndi, og það væri nefskatturinn. Ég þarf ekki að rifja upp alla þá óánægju sem hefur verið úti í samfélaginu með afnotagjöldin, bæði innheimtu þess og hvernig þau hafa komið við fólk auk þess sem menn geta nú horft á sjónvarp í öðrum miðlum en sjónvarpstæki.

Herra forseti. Maður nokkur sótti um starf fréttastjóra hjá RÚV og fékk samkvæmt lögum. Hann guggnaði fyrir óvenju mögnuðu einelti starfsmanna og hefur sjaldan verið tekið með eins harkalegum hætti á móti nýjum starfsmanni hjá neinu fyrirtæki. Var hann iðulega orðaður við Framsóknarflokkinn án sannana. Telur hv. þingmaður að stuðningur óbreytts framsóknarfólks við RÚV og fyrirliggjandi frumvarp sé enn jafndyggur eða gætu sumir verið farnir að hallast að hugmyndum um að selja RÚV, sérstaklega þegar fréttir RÚV af áðurnefndum atburðum síðustu vikna eru skoðaðar? 
            

Herra forseti. Þetta var skemmtilega spurt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal eins og hans er von og vísa. Hann innir mig eftir því hvert almennt álit hins almenna framsóknarmanns sé á Ríkisútvarpinu. Ég ætla að svara honum í sömu einlægni og hann spurði. Ég hef heyrt framsóknarmenn sem árum saman hafa staðið dyggan vörð um Ríkisútvarpið og viljað efla það á allan hátt segja eftir umræður síðustu vikna: Það er kominn tími til að losa sig við þetta. Ég tek fram að ég get ekki talað almennt af hálfu framsóknarmanna, ég hef heyrt tvo dygga stuðningsmenn eflds Ríkisútvarps hafa það á orði. Að öðru leyti treysti ég mér ekki, herra forseti, til að svara hv. þingmanni þegar hann spyr svona.

Herra forseti. Ég hef aldrei skilið af hverju ríkið stendur í fjölmiðlarekstri. Þjóðin og ríkið komst af án þess fyrir 1930 og hér hafa orðið miklar breytingar síðan. Ég hef flutt frumvarp um að hlutafélagavæða RÚV og selja það og ég hef orðið var við það síðustu vikur að stuðningur við það hefur vaxið mikið, þökk sé starfsmönnum RÚV.

Hæstv. forseti. Út af því síðasta sem fram kom í andsvörunum verð ég að segja að mér finnst eins og farið sé að örla á h-inu í staðinn fyrir s-ið í framsóknarranninum úr því að hv. þingmaður sagði og hafði eftir framsóknarmönnum að þeir væru komnir á þá skoðun, a.m.k. sumir hverjir, að kominn væri tími til að losa sig við Ríkisútvarpið út af því máli sem byrjaði svo óbjörgulega og endaði 1. apríl. Það er kannski ekki að undra að lent hafi í ógöngum hjá Ríkisútvarpinu þegar sá flokkur sem oftast og mest hefur talað um að það ætti að losa sig við það hefur farið með málefni þess í 14 eða 15 ár. Það er vonum seinna að fram komi frumvarp um einhverjar breytingar á Ríkisútvarpinu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft undir ráðherrum sínum allan þennan tíma. En það er reyndar undarlegt afkvæmi sem hér verður til. Það hefur aldrei sést áður. Það þekkir enginn þetta sf.-fyrirbrigði sem á að vera hatturinn á þessari stofnun. Það er svo umhugsunarefni út af fyrir sig að stjórnarflokkarnir skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að finna þyrfti form fyrir rekstur Ríkisútvarpsins sem hvergi fyrirfinnst annars staðar. Ég átta mig satt að segja ekki á því hvers vegna það var gert en sennilega hefur styrinn staðið um hvort vera ætti hf. eða sf. á eftir Ríkisútvarpinu eins og það endaði í þessu frumvarpi. Eins og ég sagði áðan hefur mörgum sjálfstæðismönnum ekki liðið vel með Ríkisútvarpið. Sumir þeirra hafa flutt frumvörp um að selja Ríkisútvarpið. En niðurstaðan virðist vera sú að þar á bæ hafi menn barið sig saman um að það skuli að vera almannaútvarp til framtíðar og samið um það við Framsóknarflokkinn að það skuli gert með þessum hætti sem þó vekur þá hugsun að verið sé að stytta leiðina yfir í hf. og hugsanlega sölu á Ríkisútvarpinu í framhaldi af því. Ég ætla ekki að fara að ræða fréttastjóramálið út af fyrir sig en mér finnst full ástæða til að minna menn á að það mál kom upp vegna þess að hin pólitíska yfirstjórn á Ríkisútvarpinu er óviðunandi og hefur verið alla tíð. Það sem kannski mest er hægt að gagnrýna það frumvarp sem hér liggur fyrir er það að ekki er verið að leysa stofnunina undan þeim pólitísku vandamálum sem þar hafa verið. Mér er alveg sama hvað menn kalla þetta, sumir vilja kalla þetta einhvers konar rekstrarstjórn en þetta er ekkert annað en pólitísk yfirstjórn undir meirihlutavaldi þeirra flokka sem eru við völd á hverjum tíma sem hér er til stofnað. Gert er ráð fyrir að þessi stjórn geti skipt sér af öllum mögulegum hlutum. Það er ekki verið að leysa aðalvandamál Ríkisútvarpsins. Ég held að hægt sé að ná samkomulagi um framtíð Ríkisútvarpsins ef menn leysa úr því hvernig stjórna eigi útvarpinu án þess að pólitísk afskipti séu þar uppi á borðum. Ég tel að það sé hægt og eigi fyrst og fremst að felast í því að velja útvarpsstjóra með þeim hætti að samkomulag sé um þá leið, annaðhvort að það sé einhvers konar aukinn meiri hluti fyrir vali útvarpsstjóra eða að menn setji almennar reglur um hvernig eigi að velja hann með tilteknum hætti eins og nefnt er í þingsályktunartillögu okkar. Af því að ég nefni þá tillögu finnst mér dálítið hart að menn skuli gagnrýna hana hér einfaldlega vegna þess að í henni er gert ráð fyrir að fara svipaða eða sömu leið og menn mærðu hér í umræðunni í morgun þar sem verið var að ræða hvernig taka ætti á málum almennt á fjölmiðlamarkaðnum. Hér leggjum við til sömu vinnubrögðin og þá koma menn og heimta að við förum hina leiðina, komum með allt niðurnjörvað hvernig við viljum hafa þetta. Auðvitað gátum við það en við vitum að um þjóðarútvarp getur aldrei orðið friður öðruvísi en að víðtæk pólitísk sátt sé um rammann sem er utan um þann rekstur. Það er þess vegna sem niðurstaða okkar varð sú að leggja fram þessa þingsályktunartillögu sem er 400. mál þingsins. Mér finnst að menn ættu ekki að loka sig inni í umræðunni um það þingmál sem við ræðum hér. Það er raunar ekkert mjög hættulegt þó að ýmislegt standi í því sem við vildum hafa öðruvísi ef viljinn til að ná pólitískri sátt um framtíð Ríkisútvarpsins er fyrir hendi og ef menn vilja leita að þeirri sátt. En ef menn eru búnir að gleyma því sem þeir lærðu hvað varðar öll fjölmiðlamálin og eru ekki tilbúnir að leita að pólitískri sátt geta menn auðvitað lent í sömu vandræðunum áfram. Ég get ekki spáð vel fyrir Ríkisútvarpinu ef menn ætla ekki að taka betur á stjórnunarvandamálum þess en þarna er til stofnað. Það má auðvitað ræða margt um hvernig fjármagna eigi Ríkisútvarpið. Það hefur komið skýrt fram að ekki er verið að leysa úr fjárhagsvanda stofnunarinnar með því sem hér er lagt til og menn geta ekki skilið við málin með þeim hætti. Menn hljóta að þurfa að ganga þannig fram að það sé alveg á hreinu hvað menn ætla sér varðandi fjármögnunina. Þegar menn ætla að breyta úr afnotagjöldum yfir í skatt þá held ég að menn hljóti að verða að skoða þá leið að breyta þeim alfarið í skattlagningu, þ.e. fjármagna þetta alfarið með skattlagningu. Hvers vegna að búa til sérskatta sem eru þó ekki sérskattar fyrir Ríkisútvarpið, sem byggjast ekki á því að menn noti Ríkisútvarpið, sem byggjast á einhverju öðru? Byggjast á því að þetta séu sjálfstæðir skattaðilar, byggjast á því sem sett er fram í frumvarpinu um tekjustofnana. Mér finnst að menn hljóti þá líka að verða að bera saman hvort ekki sé alveg eins gott að ganga alla leið, taka þetta fé af almennum skattstofnum og koma síðan á þjónustusamningi til langs tíma. Taka þessa fjármuni af fjárlögum og hafa reglu um hvernig á að sjá til þess að búið verði að gera nýjan þjónustusamning það löngu áður en hinn rennur út að það hafi ekki truflandi áhrif á rekstur útvarpsins. Ég gæti vel hugsað mér að þjónustusamningurinn væri til fjögurra ára og að nýr samningur ætti að liggja fyrir ári áður en hinn fyrri rennur út. Þannig geta menn unnið að þessum málum. Auðvitað verða menn að vita hvað þeir ætla sér með Ríkisútvarpinu. Ég ætla að nefna hér 12. gr. frumvarpsins, kannski hef ég misst af einhverju í dag en hefur verið útskýrt hvað menn meina með því sem þar stendur? Þar segir: „Nú óska stjórnvöld eftir því að Ríkisútvarpið sf. leggi í framkvæmdir eða rekstur til almannaheilla í öryggisskyni fyrir landsmenn eða vegna byggðasjónarmiða sem ljóst er að ekki skilar arði, og skal þá gera um það samning milli ríkisstjórnarinnar og Ríkisútvarpsins sf.“ Hvað eru menn að tala um? Er verið að tala um landshlutaútvörpin? Eru þau landshlutaútvörp sem eru starfandi núna utan við það sem stendur þarna? Er bara átt við það ef Ríkisútvarpið ætlaði sér að veita meiri þjónustu en það veitir núna á einhverjum öðrum landsvæðum? Ég tel að það væri gott að menn fengju að vita nokkuð betur hvað hér er á ferðinni því að ég held að það sé mjög erfitt að finna út hvað af því sem Ríkisútvarpið er að gera skilar arði, að það geti orðið svolítið erfitt að finna út úr því. En hér virðist fyrst og fremst vera átt við eitthvað sem Ríkisútvarpið tæki upp á að gera til viðbótar við það sem það hefur verið að gera og þá á að skoða það út frá því hvort það skili arði. Verða þá allar nýjungar í rekstri Ríkisútvarpsins metnar út frá því hvort þær skili arði? Ég held að það geti orðið býsna flókið og mér finnst einhvern veginn að það boði ekki endilega gott hvað varðar þjónustu á landsbyggðinni af því að byggðasjónarmið eru þarna sérstaklega tilgreind. Ég nefndi áðan að mér fyndist hið nýja útvarpsráð hafa öll völd í sínum höndum. Það ræð ég bara af orðalaginu í 9. gr. frumvarpsins þar sem stendur m.a. að það gefi út reglur um fréttaflutning og auglýsingar í útvarpi. Síðan stendur í athugasemdum við frumvarpið, í 9. tölulið í kaflanum Meginefni frumvarpsins: „Útvarpsráð verður lagt niður og þar með hætt afskiptum þess af dagskrá, sbr. nú 8. gr. laga um Ríkisútvarpið.“ Mér finnst þetta orðalag stangast á við það sem stendur í greininni. Og ég tók eftir því að hv. þm. Dagný Jónsdóttir svaraði í andsvari í dag að hún teldi að menn læsu meira í þetta en átt hefði að gera samkvæmt hennar skilningi. Ég ætla bara að að vona að það sé rétt, að það sé ekki meiningin að það útvarpsráð sem nú er ætlað að setja á laggirnar fari ekki að stjórna fréttum eða fréttaflutningi og setja um hann einhverjar sérstakar reglur. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu. Ég tel að félagar mínir hafi gert fullkomlega grein fyrir hvaða vilja og stefnu við höfum mælst til að unnið yrði að til að koma Ríkisútvarpinu út úr þeim vanda sem það er í. Stjórnarliðar ættu í fullri alvöru að muna eftir því sem fram fór á fundum Alþingis fyrr í dag þar sem menn töluðu um pólitíska niðurstöðu sem náðist eftir gott starf, samstarf. Ef ástæða hefur verið til að ná saman um fjölmiðlamarkaðinn og hvernig taka ætti á málefnum þar, sem við ræddum fyrr í dag, þá held ég að öllum eigi að vera ljóst að ekki þurfi síður og reyndar miklu fremur pólitíska samstöðu um Ríkisútvarpið sem slíkt. Ég hvet eindregið til þess að menn leiti hennar, festi sig ekki í þeirri niðurstöðu sem hér er lögð fram og hefur orðið til með samningum milli stjórnarflokkanna.

Herra forseti. Hv. þingmaður gat þess að hann vildi ráða útvarpsstjóra án pólitíkur, án stjórnmálaáhrifa. Nú er það svo að ríkið, sem er allt annað en þjóðin, er pólitískt í sjálfu sér vegna þess að það er kosið til Alþingis í pólitískum kosningum og meiri hluti Alþingis tilnefnir ráðherra, pólitískt. Allt ríkið er meira og minna þess vegna pólitískt. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að hægt sé að ráða útvarpsstjóra án þess að pólitík komi inn í spilið? Hann nefndi glæsilega niðurstöðu fjölmiðlanefndar sem dæmi. Vill hann þá hafa það þannig í rauninni að sérhver aðili í stjórnkerfinu eða á Alþingi hafi neitunarvald þegar á að ráða útvarpsstjóra? Eiga fleiri starfsmenn RÚV að falla undir þessa reglu, t.d. fréttastjórar? Það getur nú verið skemmtilegt að ráða mann ef sérhver þingmaður gæti verið á móti því og þar með yrði maðurinn ekki ráðinn. Það getur tekið dágóðan tíma giska ég á, herra forseti. Mig langar til að fá svör við því hvernig í ósköpunum menn sjá fyrir sér kerfi þar sem útvarpsstjóri yrði ráðinn án þess að pólitík kæmi nálægt.

Ég vil ekki, hæstv. forseti, að Ríkisútvarpið verði ríkisstjórnarútvarp heldur að víðtækari sátt verði um það hvernig foringi þess yrði ráðinn. Mér finnst aukinn meiri hluti koma til greina t.d. í þessu útvarpsráði til þess að ná saman um ráðningu útvarpsstjóra og að hann yrði ráðinn til tiltekins afmarkaðs tíma eins og þjóðleikhússtjóri t.d. Hann mundi hins vegar ráða sína undirmenn og menn væru ekki að skipta sér af því, svo ég svari því líka. Ég held að með þessu væri hægt að gera þessari menningarstofnun kleift að hafa nógu mikið sjálfstæði til þess að geta sinnt sínu hlutverki án pólitískra afskipta og án pólitískra átaka sífellt um stofnunina. Þetta er ein leiðin. Svo er auðvitað hægt að láta kjósa útvarpsstjóra beint. Nú tala menn um meira og meira beint lýðræði. Ég tel að minnsta kosti fulla ástæðu til að velta því fyrir sér hvort þetta embætti gæti þá ekki verið eitt af þeim sem menn skoði í því samhengi.

Herra forseti. Þetta verður nú sífellt skrautlegra. Eigum við sem sagt að hafa um það þjóðaratkvæðagreiðslu hver eigi að vera útvarpsstjóri? Þá er nú hætt við að pólitíkin fari fyrst að skipta sér af málinu því það er vitað að á Íslandi eru stjórnmálaflokkarnir mjög vel skipulagðir einmitt til slíkra verka. Ég sé því ekki að það sé lausn í þessu máli. Undanfarnar vikur höfum við ekki verið að ræða um ráðningu útvarpsstjóra, nei, nei. Það var miklu lægra settur starfsmaður RÚV sem við vorum að ráða. Ég veit ekki betur en að starfsmenn RÚV hafi sett útvarpsstjóra af. Þeir samþykktu á hann vantraust. Svo réðu þeir hann aftur þegar hann fór að þeirra vilja.

Hæstv. forseti. Íslenska þjóðin getur vel tekið afstöðu til þess að kjósa í slíkt embætti. Ég efast ekkert um það. Hún hefur sýnt fullkomið sjálfstæði gagnvart því að kjósa t.d. forseta. Stjórnmálaflokkarnir hafa aldrei komist upp með að ráða því. Ég held að það kæmi alveg til greina að velta þessu fyrir sér. Hin leiðin er miklu einfaldari í sjálfu sér, að hafa ákvæði um að aukinn meiri hluta þurfi til þess að ráða útvarpsstjóra og að hann fái víðtækt vald. Þetta með fréttastjórann kæmi þá aldrei upp vegna þess að útvarpsstjóri hefði þessi völd í sínum höndum. Ég tel að útvarpsstjóri sem hefði vald með þeim hætti sem þarna væri um að ræða og væri ekki truflaður af afskiptum útvarpsráðs eins og útvarpsstjóri hefur verið og var í þessu máli sem hv. þingmaður nefndi, hefði full tök á því að stjórna sinni stofnun og ráða sína starfsmenn án þess að þar væri allt logandi í illdeilum eins og verið er að vitna hér til. Alla vega er klárt að sú niðurstaða sem hér liggur fyrir á blöðum og hefur orðið til í samkomulagi milli stjórnarflokkanna leysir ekki útvarpið úr þeim pólitísku vandamálum sem hafa verið þar. Það finnst mér vera uppgjöf og að þannig megi menn ekki skilja við þetta mál.

Forseti. Það er næstum því skemmtilegt að hv. þm. Birgir Ármannsson sýndi í ræðu sinni í dag sömu pólitísku ríkisrekstrarnauðhyggjuna og hv. þm. Pétur Blöndal hefur gert í svipuðum umræðum að undanförnu. Þetta er svona svart/hvít frjálshyggjuhugsun sem er helst sambærileg við dólgamarxismann heitinn og felst í því að pólitísk afskipti og yfirráð af öllum stofnunum í almannaeigu séu sjálfsögð og eðlileg. Röksemdafærslan er nokkurn veginn svona: Ríkið á RÚV. Við eigum ríkið. Þar af leiðir að við eigum RÚV. Þetta þarf ekki að vera svo. Það verða menn að gjöra svo vel að skilja. Ríkisútvarpið á ekki að vera eign ríkisins. Það á að vera almannaútvarp. Skilyrði þess að almannaútvarp geti verið til er það annars vegar að það sé sjálfstætt og hins vegar að það sé öflugt. Það að það sé sjálfstætt þýðir að það þarf að hafa í kringum sig eldveggi. Þetta er orð sem ég tek úr orðræðu markaðsstjóra Ríkisútvarpsins. Annars vegar þarf eldvegg gagnvart hættulegum viðskiptahagsmunum sem leita á, hins vegar eldvegg gagnvart hættulegum pólitískum afskiptum umfram þau sem felast í sjálfsagðri almennri stefnumótun á fjölmiðlavettvangi af hálfu Alþingis og ríkisstjórnar. Um viðskiptahagsmunina skiptir miklu máli að Ríkisútvarpið hafi trausta og örugga fjármögnun og það skiptir í öðru lagi miklu máli að það þurfi ekki að reiða sig á tekjur af grimmilegri samkeppni á markaði auglýsinga og kostunar, að þær tekjur séu í því hófi að þær skipti Ríkisútvarpið aldrei máli í ákvörðunum um dagskrárgerð og annað það sem almannaútvarpið varðar. Um eldvegginn gagnvart pólitískum afskiptum eru ýmsir möguleikar. Það er alveg rétt að við samfylkingarmenn höfum ekki haldið fram neinum einum eða tveimur möguleikum í því efni. Við höfum viljað hafa það opið. En við höfum bent á ýmsa hér í þessari umræðu og í þingsályktunartillögu okkar og í fyrri umræðum okkar um málið. Við höfum bent á hlustendaþing. Við höfum bent á einhvers konar kjör útvarpsstjóra. Við tökum vel tillögum frá Frjálslynda flokknum, sem er gömul tillaga Kvennalistans reyndar, um einhvers konar akademíu sem sé einn liðurinn í stjórnskipulagi Ríkisútvarpsins. Mér þykir athyglisverð samlíking hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar hér í dag um háskólarektorinn sem kjörinn er reglulega og vandræðalaust uppi í háskóla. Ég tel að þegar menn setjast niður og athuga þetta í rólegheitum þá eigi þeir að taka ýmsar svona tillögur og kryfja þær til mergjar. Þegar upp kemur stjórn Ríkisútvarpsins eins og hún er orðuð í frumvarpinu eða það útvarpsráð sem nú situr þá er líka hægt að laga það til eftir þessari hugsun. Við höfum bent á hér í dag að jafnvel sú litla viðbót sem fælist í því að tveir starfsmenn settust í þessa stjórn mundi gjörbreyta hlutverki stjórnarinnar og ýta burt þeim beinu pólitísku afskiptum sem við þekkjum úr núverandi útvarpsráði og núverandi skipulagi með bæði útvarpsráð og útvarpsstjóra, sem er ráðherraskipaður, og þeirri hættu sem blasir við í tillögum frumvarpsins um hina nýju stjórn Ríkisútvarpsins, um útvarpsráð hið meira. Ef vilji er til að reisa þessa eldveggi, ef pólitískur vilji er til að ná utan um það mál, þá er það hægt. Umræðan um fjölmiðlaskýrsluna frá í dag sýnir ósköp einfaldlega að þetta er hægt. Ég vil líka endurtaka frá því áðan að það eru auðvitað ákveðin skilyrði, ákveðnar forsendur fyrir því að það sé hægt. Það eru þær forsendur að menn fylgi raunverulega hugmyndinni um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Það eru þær forsendur að menn séu tilbúnir að gefa því fjárhagslegan rekstrargrundvöll og það sem ég hef kallað samfélagslegan rekstrargrundvöll sem felst í fyrsta lagi í pólitískri samstöðu, í öðru lagi í því að Ríkisútvarpið sé raunveruleg þjóðareign og í þriðja lagi í því að málum sé þannig háttað að forstöðumenn markaðsstöðvanna viðurkenni tilvist Ríkisútvarpsins og það hlutverk sem það á að gegna. Frumvarpið sem við erum að ræða núna er ekki í samræmi við þetta. Þar er gert ráð fyrir að áfram séu pólitísk afskipti ráðandi í Ríkisútvarpinu. Þar er gert ráð fyrir því að fyrirtækið sé lokað, að upplýsingalög og stjórnsýslulög gildi ekki lengur um þetta fyrirtæki, að almenningur og fulltrúar hans hafi ekki lengur þó þann aðgang að upplýsingum sem þeir hafa núna og að starfsmönnum sé torveldað að sækja sinn rétt eða að hafa þann rétt sem þeir eiga að hafa. Frumvarpið núna gerir ekki ráð fyrir því að hér sé um að ræða almannaútvarp sem starfar fyrir opnum tjöldum. Í þriðja lagi er í frumvarpinu núna ekki skilgreint hlutverk Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps. Menn hafa bent á það hér, bæði við samfylkingarmenn og aðrir stjórnarandstæðingar, hygg ég, og einnig fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umræðunni, sem er mjög merkilegt og ég benti reyndar á í fyrstu ræðu minni að þegar hefði gerst. Þó ég vilji ekki telja mann eins og Óla Björn Kárason beinlínis fulltrúa Sjálfstæðisflokksins þá er hann auðvitað í liði frjálshyggjumanna og tengdur flokknum. Gagnrýni okkar hefur verið sú annars vegar að þetta hlutverk sé ekki skilgreint. Hins vegar gagnrýnum við auknar heimildir Ríkisútvarpsins sem almenns fyrirtækis sem starfi ósköp einfaldlega eins og hvert annað fyrirtæki í samkeppni við markaðsstöðvarnar. Þetta stóð ekki til. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafði það eftir Sigríði Andersen sem ég var að heyra í fyrsta sinni - ég les Viðskiptablaðið greinilega ekki nógu ört - að hér væri í raun frumvarp um ekki neitt. Það er að ýmsu leyti satt að það sé ekki um nokkurn skapaðan hlut. Lítið breytist í raun og veru í stjórnarháttum og skipulagi. Lítið breytist í raun og veru gagnvart annars vegar viðskiptahagsmunum og hins vegar pólitískum hagsmunum. Helstu breytingarnar eru tvenns konar. Annars vegar þær að lokað er á upplýsingar til almennings og fulltrúa hans um það sem gerist í þessu fyrirtæki og hins vegar að það eru auknar heimildir til að keppa við aðrar stöðvar á venjulegum markaðsgrunni. Báðar þessar breytingar tel ég neikvæðar. Ég spyr: Var það þetta sem stóð til? Var það þetta sem stóð til með því að stjórnarflokkarnir tengdu sig saman og ætluðu að búa til einhvers konar lausn á vanda Ríkisútvarpsins? Í raun er þetta skref út í keldu og verra en ekki neitt. Við eigum að líta á það gagnlega í þessu frumvarpi sem jákvæðar hugmyndir í þeim pakka sem við eigum nú að hafa samráð um að vinna úr. En að öðru leyti eigum við að líta á þetta frumvarp sem eins konar mistök. Af því að um fjármögnunarþáttinn var spurt þá er það auðvitað þannig að nefskatturinn - það kemur í ljós í umræðunni - er engan veginn sannfærandi leið út úr vandræðunum í kringum afnotagjöldin. Jóhanna Sigurðardóttir hefur reifað þetta og hún hefur líka sett fram hugmynd að sínu leyti. Hún setur hana fram hér í hugmyndagrunninn og það væri fínt að fá álit menntamálaráðherra á þeirri hugmynd vegna þess að hún er vel hugsuð og rökrétt. Þá verð ég að segja um leið að hvaða leið sem valin er í fjármögnuninni þá verður hún að byggjast á því, samanber hinn pólitíska eldvegg, að langtímasamningur sé í gildi sem sé grunnur undir fjármögnun og undir stefnuna, að langtímasamningurinn gildi milli stjórnvalda, menntamálaráðherra og þingsins - hvernig sem því er nú háttað - og RÚV hins vegar. Hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi hér fjögur ár. Ég vil ganga lengra. Hann þarf að ná yfir kjörtímabil. Hann þarf að gilda í sex til sjö ár og vera þannig háttað að allt þingið standi að honum og um hann sé pólitísk samstaða á hverjum tíma, samanber það sem hv. þm. Einar Karl Haraldsson sagði hér, þ.e. að í raun ætti að bera samning menntamálaráðherra undir þingið. Ég vil svo aðeins ítreka ýmsar spurningar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, m.a. um upplýsingalög og stjórnsýslulög til menntamálaráðherra og ekki síður eina spurningu hennar sem er mjög athyglisverð. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bar þær upplýsingar hér í umræðuna frá yfirmönnum í menntamálaráðuneytinu að hér sé á síðu 20 kafli í athugasemdunum um 11. gr. sem sé umfram, sem séu leifar af gömlum texta, sem sagt leifar af tilraunum til þess að beita jöfnunaraðgerðum í nefskattinum sem ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra eru hætt við. Ég held að þetta þurfi að koma fram og jafnframt það hvernig standi á þessum texta því hann vantar allan lagastuðning ef þetta er ekki svo. Ég verð að segja það bara að lokum að mistök af þessu tagi eru ekki til þess fallin að auka traust á þessu frumvarpi.

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason vék að ýmsum sjónarmiðum og leiðum varðandi stjórnskipun RÚV sem hann telur ekki gerð fullnægjandi skil í því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég vildi inna hv. þingmann eftir því hvort hann hefði mótað sér skýrar hugmyndir um hvaða leið hann vildi fara. Hann gerði í ræðu sinni, eins og raunar hefur borið á í umræðunni í dag, grein fyrir ýmsum hugmyndum sem hann kastaði fram, um hlustendaþing, einhvers konar akademíu í anda tillagna Frjálslynda flokksins, með beint kjör útvarpsstjóra og fleira þess háttar. Mig langaði til að inna hv. þingmann eftir því hvort hann hefði mótað sér skýrari afstöðu til hugmynda af þessu tagi. Hv. þingmaður virðist hafa nokkuð skýra mynd af því hverju hann er á móti. Hann er á móti því sem stendur í frumvarpinu en mig langar að kalla eftir því hvort hann geti gert grein fyrir því sem hann er fylgjandi. Varðandi fjármögnun Ríkisútvarpsins þá þætti mér ánægjulegt ef hv. þingmaður gæti gert nánari grein fyrir sjónarmiðum sínum og stefnu flokks síns í þeim efnum. Þar virðist í meginatriðum hið sama uppi á teningnum. Þeir vita hverju þeir eru á móti. Þeir eru á móti þeirri tillögu um nefskatt sem fram kemur í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Hins vegar er ýmsum hugmyndum kastað fram. Hv. þm. Mörður Árnason vitnaði í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrr í dag þar sem gert var ráð fyrir einhvers konar tengingu við fasteign, að gjaldtakan yrði lögð á fasteignaeigendur eftir einhverjum mismunandi leiðum. Hv. þm. Jóhann Ársælsson virtist mér aftur á móti tala fyrir því að þetta yrði á einhvern hátt sett í almenna skattkerfið og fjármagn til Ríkisútvarpsins yrði 

Forseti. Ég hef ekki legið á því að ég tel að það sé engin úrvalsleið út úr afnotagjaldinu. Ég sagði það hér rétt áðan. Að öðru leyti vísa ég til ræðu Jóhönnu Sigurðardóttur um það efni sem var prýðileg. Ég held að skoða eigi mjög rækilega hugmyndir hennar um fjármögnun. Nefskatturinn hefur auðvitað þann stóra galla, þrátt fyrir ýmsa kosti, að ef það á að beita honum í alvöru þá þarf jöfnunarkerfi í kringum hann. Þá erum við komin út á svæði sem við þekkjum ágætlega, jaðarskattajöfnunarkerfisbírókrasíu, sem er ekki mjög heppileg og ég efast um hv. þm. Birgir Ármannsson sé neitt hrifnari af en ég. Það er rétt, að það er auðveldara að vera á móti hlutum en með, en það sem við höfum gert, samfylkingarmenn og ég hér sjálfur, er að við höfum fram sett ákveðnar forsendur. Hvaða skilyrði þurfa hugmyndir um stjórnskipan stofnunarinnar að uppfylla til að vera tækar? Við höfum sagt að fyrir utan venjulega skilvirkni þurfi þær að uppfylla það skilyrði að bein pólitísk afskipti séu ekki til staðar. Ég get nefnt ýmislegt. Ég er hrifinn af því að einhvers konar hlustendaþing sé haldið, einhvers konar kirkjuþing Ríkisútvarpsins sem kemur saman einu sinni á ári og hefði tiltekið hlutverk. Hv. þm. Einar Karl Haraldsson orðaði það hér áðan. Það vantar t.d. í þetta frumvarp. En ég get líka nefnt tiltölulega einfaldar leiðir út úr þeim vanda sem menn eru í í þessum kafla frumvarpsins. Við höfum áður nefnt að það að hafa tvo starfsmenn í stjórninni væri skref í átt að því að losna við hin beinu pólitísku afskipti, hinn sjálfkrafa ríkisstjórnarmeirihluta í útvarpsráðinu. Það að festa útvarpsstjórann, negla hann niður í tíma, t.d. til fimm ára eins og þjóðleikhússtjóra, yrði strax skref frá því að útvarpsstjóri væri undir hælnum á útvarpsráði.

Herra forseti. Í umræðum um fjölmiðlamál í dag var hugtakið „hlaðborð hugmynda“ afar oft notað. Það var talinn löstur á tillögum fjölmiðlanefndarinnar fyrri, sem skilaði skýrslu sinni fyrir rétt um ári, að hún hefði sett fram hlaðborð hugmynda sem síðan hefði verið hægt að velja úr. Ég verð að segja að þó að ég sé kannski einhverju nær um afstöðu hv. þm. Marðar Árnasonar eftir þetta svar hans áðan þá finnst mér afstaða Samfylkingarinnar í málinu fyrst og fremst vera einhvers konar hlaðborð hugmynda. Ég verð að segja að mér finnst afstaðan ekki ljós. Það er ljóst að hv. þingmenn Samfylkingarinnar reyna að finna þessu frumvarpi margt til foráttu. Sumt af því finnst mér, verð ég að segja, harla langsótt, t.d. þegar mikið er gert úr meintum pólitískum afskiptum af stjórnskipun Ríkisútvarpsins, nái frumvarpið fram að ganga. Mér finnst menn horfa gersamlega fram hjá því að hið pólitíska vald er fjarlægt - eins og ég les frumvarpið - frá starfsemi Ríkisútvarpsins miðað við það sem nú er. Það er stigið skref í þá átt. Það gerist á tvo vegu. Í stað þess að ráðherra skipi útvarpsstjóra eins og er í dag er þessi stjórn, sem vissulega á sér grunn í hinu pólitíska valdi á Alþingi. Hún velur útvarpsstjórann Hins vegar, sem skiptir ekki síður máli, er verksvið þessarar stjórnar þrengt miðað við störf útvarpsráðs í dag sem ég held að sé til þess fallið að draga úr pólitískum afskiptum af daglegri starfsemi fyrirtækisins. Ég verð hins vegar að segja, bara til þess að hafa sagt það, 

Forseti. Það er ekki von að hv. þingmaður hafi ekki haft áhyggjur. Það hafa einmitt verið pólitísku félagar hv. þm. Birgis Ármannssonar sem hafa haft þessi pólitísku afskipti og haft sig frammi í þeim. Ég verð að segja æsingarlaust og í fullkomnum rólegheitum að við setjum fram þessa þingsályktunartillögu okkar af ásettu ráði. Við höfum í ríkisútvarpsumræðunni og fjölmiðlaumræðunni reyndar allri verið lokuð í ákveðnum deilum um mál sem varða ekki grundvallaratriði þó að þau séu mikilvæg. Þær deilur hafa verið: Eigum við að hafa þriðju rásina á sjónvarpinu? Á Rás 2 að vera til? Af hverju á að spila svona mikið popp? Á útvarpsráðið að gera þetta eða hitt? Og svo framvegis. Við vorum ósköp einfaldlega að reyna að brjótast út úr þessari umræðu, sem er ekki frjó. Eins og ég segi þá varðar hún auðvitað mikilsverða hluti en hún er ekki frjó eða til að þoka Ríkisútvarpinu og fjölmiðlaumræðunni áfram. Þess vegna settumst við í Samfylkingunni niður, auðvitað með fjölda fólks, það er ekki eins og umræðan fari ekki fram utan flokkanna, og reyndum að finna út hver væru grundvallaratriðin í þessu máli. Grundvallaratriðin eru nokkur. Þau eru: Hlutverk Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps á markaði, sem nú er nýr, og þegar ég segi nýr þá meina ég eftir 1985. En það er stundum eins og áratugirnir líði í þingsalnum og í ráðuneytunum eins og ekkert sé og menn séu enn þá í sömu stellingum og áður. Við höfum verið að reyna að finna út úr þessu og reyna að setja forsendur, skilyrði fyrir þeim praktísku lausnum sem til greina koma. Við hefðum svo gjarnan viljað að aðrir stjórnmálaflokkar kæmu með okkur inn í þetta og höfum þess vegna passað okkur á því að negla okkur ekki á einstakar lausnir í þessum efnum heldur hafa einmitt það hlaðborð hugmynda sem er forsenda þess að menn nái saman um pólitíska niðurstöðu.

Herra forseti. Hv. þingmaður kom fyrr í dag inn á það sem hann er á móti í þessu frumvarpi. Hann hefur ekki nefnt eina af þeim breytingum sem ég sé jákvæðar í þessu. Það er eiginlega það einasta sem ég sé jákvætt í þessu, þ.e. að starfsmenn RÚV eru ekki lengur opinberir starfsmenn. Hvað finnst hv. þingmanni um það? Síðan ræddi hann heilmikið um útvarpsgjald og nefskatt og vildi sitt af hverju, að gerður yrði rekstrarsamningur við RÚV af hendi Alþingis, þ.e. Alþingi gerði rekstrarsamning við RÚV til sex, sjö ára. Nú skulum við gefa okkur að hér sé afskaplega óvinsæl ríkisstjórn, kannski Samfylkingin eða eitthvað slíkt. Og RÚV mælir allt á móti henni með réttu, þetta er svo slæm ríkisstjórn að RÚV er á móti henni. Svo á að gera rekstrarsamning og þessi ríkisstjórn, sem er með meiri hluta væntanlega, sker það afskaplega mikið við nögl. Er það þetta sem hv. þingmaður vill?

Forseti. Ég vil ekki beinlínis segja að ég fagni því, eins og hv. þm. Pétur Blöndal, að starfsmenn RÚV eigi ekki lengur að vera opinberir starfsmenn. Ég held hins vegar að þeir samningar og umgengnishættir sem tíðkast í opinbera geiranum eigi ekki vel við fjölmiðlafyrirtæki á borð við RÚV. Ég er þess vegna kannski meira sammála hv. þingmanni en hann heldur og æskir í þessu efni. Þeir sem vinna á Ríkisútvarpinu eru yfirleitt ekki með sömu menntun og sömu reynslu og annars staðar í opinbera kerfinu heldur sækir Ríkisútvarpið starfsmenn sína á vettvang sem mótast í meginatriðum á einkamarkaði. Ég tel því að Ríkisútvarpið þurfi að fá meira svigrúm í þessu, hvort sem það gerist með formbreytingu í fyrirtækinu sjálfu eða yrði ósköp einfaldlega sett í þau lög sem nú gilda um Ríkisútvarpið. Við megum ekki gleyma því að í lögunum sem nú gilda, í 2. eða 3. gr. þeirra, segir um Ríkisútvarpið að það sé sjálfstæð stofnun í eigu ríkisins. Þetta mætti auðvitað hugsa sér að þróa áfram innan sjálfrar löggjafarinnar með því að gefa Ríkisútvarpinu alls konar rekstrarlegt og samningalegt svigrúm sem það telur sig skorta nú. Um langtímasamninginn er auðvitað meining mín, með þeirri hugmynd að hann sé til sex eða sjö ára, að hann verði einmitt ekki viðfangsefni hverrar ríkisstjórnar, það sé ekki þannig að ríkisstjórnin líti svo á í pólitíkinni að það sé verkefni ríkisstjórnarinnar, lítils meiri hluta ríkisstjórnar, að gera þennan samning eftir sínu höfði heldur eigi að vera um hann almennt samkomulag. Þess vegna einmitt miðist hann ekki við kjörtímabil heldur við lengri tíma. Það er grunnurinn undir orðum mínum.

Herra forseti. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala mikið um pólitísk áhrif og allt slíkt. Finnst þeim óeðlilegt að þeir sem kosnir eru af þjóðinni hafi eftirlit með og ráðskist með eigur ríkisins, sem þeir stjórna fyrir hönd þjóðarinnar? Er svo slæmt að hafa pólitík? Svo vildi ég spyrja hv. þingmann, hann talaði um að það ættu að vera tveir starfsmenn í stjórn RÚV: Finnst honum ekki nóg um að starfsmenn stjórni RÚV alfarið, eins og kom í ljós um daginn þegar þeir samþykktu vantraust á útvarpsstjóra, sem er óheyrilegt í sjálfu sér, að starfsmenn stofnunar samþykki vítur á forstjóra stofnunarinnar sem er ráðinn samkvæmt lögum?  Síðan, þegar þeir eru búnir að flæma þann mann úr fyrirtækinu, sem hafði með lögum og með réttu verið ráðinn, með einelti, ræður sami útvarpsstjóri einn þeirra manna. Þá er allt fallið í ljúfa löð. Þá réðu þeir útvarpsstjóra aftur og ekki talað um vantraust meira. Er ekki nóg, eins og er nú, að starfsmennirnir stjórni RÚV? Þetta ætti eiginlega að heita SÚV en ekki RÚV, Starfsmannaútvarpið en ekki Ríkisútvarpið.

Forseti. Þetta er snjöll tillaga hjá hv. þm. Pétri Blöndal og frumleg sýn. Ég tel reyndar að margt væri betra á Ríkisútvarpinu ef starfsmenn hefðu fengið að ráða þar meira en þeir hafa gert, án þess að ætla nú að fara út í túlkanir á fréttastjóramálinu. Ég held að við ættum kannski að gera það annars staðar en í stuttu andsvari. Hins vegar um pólitíkina - ég þakka fyrir þá spurningu, ég held að hún sé mjög þörf. Ég reyndi í upphafi ræðu minnar áðan að koma einmitt inn á þetta, sem mér finnst vera misskilningur hjá hv. þm. Pétri Blöndal og Birgi Ármannssyni og fleirum, að það er auðvitað þannig að það er beinlínis hlutverk okkar sem erum hér kjörin á þing og ekki síður þeirra sem veljast í ráðastöður hjá framkvæmdarvaldinu að sjá um almenna stefnumótun á þessu sviði eins og öðrum. En við verðum að virða það sem heitir fagleg mörk í þessu efni. Það er kominn tími til að stjórnarþingmenn geri sér grein fyrir því að blaðamennska, fréttamennska, dagskrárgerð og fjölmiðlastörf eru ákveðin fög sem lúta sínum eigin faglegu lögmálum. Það sem okkur ber að gera er að láta fagmennina í friði, 

Herra forseti. Farið hefur verið vítt yfir sviðið í umræðunni í dag og sannarlega ekki vanþörf á. Ég treysti því að þessari umræðu verði haldið áfram í menntamálanefnd. Ég verð að lýsa því yfir að ég sakna hv. formanns menntamálanefndar, hv. þm. Gunnars I. Birgissonar, sem kemur til með að stýra umræðunni í nefndinni. Það hefði verið verulegur fengur að því að hafa hann hér með í 1. umr. Þó ekki væri nema að bara vita af honum í salnum hefði verið traustvekjandi fyrir þá umræðu sem á eftir að fara fram í nefndinni. Eitt af því sem við þurfum að taka til verulegrar skoðunar eru þau rök sem styðja það að þjóðarútvarp á borð við Ríkisútvarpið sé til staðar. Í mínum huga eru sterkustu rökin fólgin í þeim skyldum sem Ríkisútvarpið hefur axlað samkvæmt lögum til þessa og samkvæmt hugmyndum hæstv. menntamálaráðherra kemur til með að þurfa að axla áfram, verði þær hugmyndir sem eru í 3. gr. frumvarpsins að veruleika. Þá spyr maður sig: Eru þær hugmyndir, þær skyldur sem hæstv. menntamálaráðherra vill að hvíli á herðum Ríkisútvarpsins, nægilega vel skilgreindar í 3. gr. eins og hún lítur út í frumvarpinu og í skýringum sem koma fram með þeirri grein? Í mínum huga verður að gera betur. Í mínum huga er orðalagið í þeirri grein um margt afar almennt og óljóst og hefur ekki í sér fólgna neina beina þýðingu, heldur má segja hugsjónir sem er kannski mjög erfitt að henda reiður á, sérstaklega þegar við förum að skoða þetta allt með tillit til t.d. fjármögnunar, með tilliti til þess á hvern hátt stofnuninni á að verða gert kleift að framkvæma þær hugmyndir sem koma fram í 3. gr. Það er nánast sama hvar við berum niður í 3. gr. Ef við tökum 3. tölulið er hann svohljóðandi, með leyfi forseta, og fjallar um hluta af útvarpsþjónustu í almannaþágu sem feli í sér þessa töluliði: „Að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. Efnið skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni. Beitt skal hverjum þeim tæknilegu aðferðum sem tiltækar eru hverju sinni, þar á meðal hvort sem er hliðrænum eða stafrænum aðferðum.“ Herra forseti. Ríkisútvarpið hefur haft vilja og metnað í gegnum tíðina til að gera nákvæmlega þetta og skyldur Ríkisútvarpsins samkvæmt núgildandi lögum eru að hluta til þessar. En hvað er það sem hæstv. menntamálaráðherra kallar efni sem „skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni“? Í mínum huga, og ég byggi það á málflutningi almennings sem hann lætur í ljósi t.d. í fjölmiðlum, í almennum umræðum, á fundum úti í bæ, í skoðanakönnunum, þá vill almenningur efla innlenda dagskrárgerð til muna. Nú er svo komið að Ríkisútvarpið, sjónvarp getur varla búið til eða framleitt dagskrárþátt sem byggir á öðru en viðtali við einhverjar persónur. Það er í raun og veru dagskrárgerðin sem við sjáum í ríkissjónvarpinu í dag, það eru viðtalsþættir. Það er sáralítil innlend dagskrárgerð sem má segja að sé metnaðarfull að því er varðar leikið efni eða tækni eða möguleika miðilsins. Þær eru sárafáar heimildarmyndirnar sem ríkissjónvarpið hefur bolmagn til að gera. Og það er allt of lítið af innlendri, metnaðarfullri dagskrárgerð í íslensku sjónvarpi, sérstaklega þegar við hugleiðum það að hæstv. menntamálaráðherra segir í framsöguræðu sinni að meðal hlutverka ríkissjónvarpsins sé að framleiða menningararfinn og nýta hann áfram til áframhaldandi dagskrárgerðar. Hún auglýsti eftir því í ræðu sinni að við ættum að sýna meira af þeim menningararfi sem til væri á þessari merku sjónvarpsstöð. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, það er til mjög mikið af merkilegu efni, bæði hjá Ríkisútvarpinu, sjónvarpi og Ríkisútvarpi, hljóðvarpi. En það eru ekki til fjármunir til að vinna úr því efni til að sýna það í dagskrá sjónvarpsins. Undan slíkum hlutum hefur almenningur kvartað og starfsmenn sjónvarpsins hafa tekið undir það. Þeir eru með tækjabúnaðinn, þeir eru með fín stúdíó, þeir eru með hugmyndirnar, þeir eru með allt sem til þarf, bara ekki fjármagnið. Þetta er nánast eins og að vera á fullbúnum skuttogara en fá ekki að leggja frá landi, eða í hæsta lagi að fá einhverja línu sem gefur manni möguleika á að veiða einhvers staðar innan við tólf mílurnar. Skuttogari fiskar ekki þar. Það verður að viðurkennast að mótorinn í íslensku dagskrárgerðinni, í metnaðarfullri innlendri dagskrárgerð, er fólginn í því fjármagni sem stofnunin, Ríkisútvarpið, fær til að sinna þessum þörfum. Ég hefði viljað heyra hæstv. menntamálaráðherra segja okkur að þau menningarlegu verðmæti, sem hún telur að sé verið að framleiða í ríkissjónvarpinu, fái það bensín, það eldsneyti sem þörf er á til að þessi metnaðarfulla dagskrárgerð geti farið fram. Eins og ég segi, ég ítreka það, þetta er eitt af því sem réttlætir eða styður við það að ríkisútvarp sé til staðar, sé til í flórunni okkar. Annar töluliður í 3. gr. sem ég held að þurfi að leggja sig fram um að skilgreina eða þurfi að segja hvað þýði, er 13. töluliðurinn. Hvað þýðir eftirfarandi 13. töluliður? Með leyfi forseta: „Að eiga eða leigja, sem og að reka, hvers konar búnað og eignir, þar á meðal tæknibúnað og fasteignir sem nauðsynlegar eru fyrir starfsemi félagsins.“ Ekki er orð um það í greinargerðinni að litið sé svo á að Ríkisútvarpið þurfi að eiga t.d. dreifikerfi. Ég hafði um það mörg orð í fyrr ræðu minni að þar fyndist mér vera vöntun, skortur á því hvernig hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnin sér þessa hluti fyrir sér. Það er ansi margt í 3. gr. sem á eftir að orða betur, sem á eftir að skilgreina og hæstv. ríkisstjórn þarf auðvitað að tala tæpitungulaust í þessum efnum. Hvað sér hún fyrir sér í alvöru varðandi hlutverk Ríkisútvarpsins og þær skyldur sem það á að bera umfram aðra fjölmiðla í landinu? Hæstv. forseti. Það líður að lokum ræðu minnar. Mig langar til að víkja nokkrum orðum að þeim kröfum sem hafa orðið æ háværari á seinni árum um að ríkisfjölmiðillinn eigi ekki að vera svona stór eða sterkur, minnka eigi umsvif hans og jafna þurfi samkeppnisstöðu ríkisfjölmiðilsins og einkareknu miðlanna. Þetta er ákveðinn kór, ákveðnar kröfur sem maður hefur heyrt viðhafðar í umræðu um fjölmiðla allt fram á þennan dag. Ég hef hins vegar fagnað því að stjórnarmeirihlutinn skuli í orði kveðnu ætla að styrkja Ríkisútvarpið og standa við bakið á því og vona bara að hugur fylgi máli í þeim efnum. Mig langar til að vitna til orða Gunnars Stefánssonar sem hefur skrifað bók, Útvarp Reykjavík, um fyrstu áratugina í starfsemi þessarar merku stofnunar. Hann segir í lokaorðum eftirmála með bókinni í tilefni af því að hann er að ræða um samkeppnisstöðu ríkisfjölmiðilsins annars vegar og einkareknu miðlanna hins vegar og það hversu margþætt þetta mál sé og jafnvel afdrifaríkara en ýmsir virðast hyggja, þessi barátta á fjölmiðlamarkaði. Hann lýkur máli sínu með því að segja, með leyfi forseta: „Engu skal hér um það spáð hvernig rekstri Ríkisútvarpsins kann að verða hagað í framtíðinni. En ég hef þá trú að stofnunin muni halda velli og enn á nýrri öld gegna hlutverki sem einkareknir ljósvakamiðlar séu ólíklegir til að vilja sinna eða geta sinnt með viðhlítandi hætti. Útvarp og sjónvarp ríkisins er umfram allt víðtæk þjónusta við almenning, til fróðleiks, skemmtunar og menningarauka. Þessi þjónusta er rekin með sameiginlegu átaki þjóðarinnar og fyrir þjóðina alla, án tillits til búsetu, aldurs, efnahags eða annarra þátta sem gera fólk að misvænlegum neytendum á markaðstorgi. Slíkur fjölmiðill mun hér eftir sem hingað til skipa stórt rúm í menningarlífi Íslendinga.“ Hæstv. forseti. Ég geri þessi orð Gunnars Stefánssonar að mínum.

Herra forseti. Hv. þingmaður kvartar undan því að Ríkisútvarpið hafi ekki nægt fé til að gera togarann út, hún líkti því saman við togara sem lægi bundinn við bryggju. Væri ekki ástæða til að minnka umsvifin á vissum sviðum, eins og t.d. á dægurmálaútvarpinu Rás 2, selja það, selja höllina sem er allt of stór fyrir reksturinn, minnka umsvifin sem eru óheyrilega dýr sums staðar úti á landi, og setja þessa peninga í innlenda dagskrárgerð, í kvikmyndir og leikþætti og annað slíkt og bjóða það út? Nú veit ég að hv. þingmaður er ekki sammála mér í því að útboð og slíkt lækki kostnað, en væri ekki snjallt að láta leikfélög úti um land bjóða í að framleiða innlent sjónvarpsefni fyrir öll þessi ósköp sem rekstur RÚV kostar?

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar að auðvitað má skoða forgangsröðun um hvernig peningum er varið innan svona stórrar stofnunar eins og Ríkisútvarpið er. Það má sannarlega skoða, undir það tek ég. En hitt vil ég minna hv. þingmann á að það er sitt hvað íslensk dagskrárgerð og íslensk dagskrárgerð. Við getum boðið út alla heimsins dagskrárgerð og látið leikfélög úti um landsbyggðina búa til sjónvarpsþætti, jú jú. Út úr því kæmi ákveðin tegund þátta, ákveðin tegund dagskrárgerðar. En hún mundi ekki jafnast á við þá fagmennsku sem hefur verið safnað upp í stofnuninni með áralangri reynslu starfsfólks. Ég hef gagnrýnt það á hvern hátt sú fagmennska hefur í sjálfu sér verið brotin niður með útboðsstefnu t.d. Sjálfstæðisflokksins. Útboðsstefnan hefur verið stunduð hjá sjónvarpinu til mikils skaða fyrir gæði innlendrar dagskrár. Ég hef sjálf starfað hjá sjónvarpinu og minnist þess þegar áhöfnin í stúdíóinu var orðin svo fáliðuð að það varð að láta kvikmyndatökumennina ganga í verk hljóðmannanna og hljóðmennina ganga í verk ljósamannanna. Hvar endar það? Það endar í útvötnun og því miður ófagmannlegum vinnubrögðum. Ríkisútvarp, sem er flaggskip innlendrar dagskrárgerðar í sjónvarpi, verður að eiga þess kost að búa til almennilega fagmenn, fagmenn sem geta nýtt þekkingu sína og reynslu og blómstrað á grunni þeirrar þekkingar og þeirrar fagmennsku. Það gerum við ekki með eilífum útboðum. Þau þynna út dagskrána og níða niður fagmennskuna.

Herra forseti. Mikið held ég að starfsmönnum leikfélaga og annarra þyki gaman að hlusta á það að þeir séu ekki faglegir, og að fagmennska sé bara uppi í RÚV. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að almenningur sé sama sinnis og hún um t.d. fagmennsku fréttastofu RÚV síðustu tvær vikurnar, af fréttaflutningi af ákveðnu máli sem hv. þingmaður stóð líka hér að, ákveðnu einelti gagnvart einum manni sem sótti í sakleysi sínu um stöðu hjá RÚV og var flæmdur í burt. Fréttaflutningurinn var þvílíkur að maður þarf sérstaklega lituð gleraugu til að segja að hann hafi verið faglegur og hlutlaus.

Herra forseti. Ég vísa því á bug að ég sé að tala eitthvað niður til leikfélaga úti um landið þegar ég lýsi því yfir að dagskrárgerð þeirra fyrir íslenskt sjónvarp yrði annars konar dagskrárgerð en þeirra fagmanna sem hafa menntað sig til að búa til innlenda dagskrá fyrir sjónvarp. Leikfélög úti um land eru mjög fær og vel í stakk búin til að búa til leiksýningar fyrir þá áhorfendur sem þau hafa aðgang að.  Varðandi hins vegar hitt málefnið sem hv. þingmaður nefnir, fréttastjóramálið, sem ég er ekki viss um að Sjálfstæðisflokkurinn græði á að tala mikið um, ekki heldur Framsóknarflokkurinn eða stjórnarflokkarnir almennt, 

Herra forseti. Við eigum það sammerkt, ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að bera sterkar tilfinningar til Ríkisútvarpsins þó að þær séu um þessar mundir svolítið tvíbentar, að vísu, af minni hálfu. Hv. þingmaður vék hér að fjárskorti stofnunarinnar og því að peninga vantaði til dagskrárgerðar. Engu að síður kvarta hinar frjálsu útvarpsstöðvar á Íslandi og hinir frjálsu fjölmiðlar yfir því að það sé erfitt að keppa við Ríkisútvarpið að þessu leytinu til vegna þess að Ríkisútvarpið fær afnotagjöld og getur auk þess fengið auglýsingatekjur. Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér að hugsanlega sé yfirstjórnin allt of mikil í þessari stofnun, að það sé allt of mikil yfirbygging í henni og það sé að hluta til vandamál stofnunarinnar? Áðan var komið inn á svæðisútvarp og þess háttar. Ég held að svæðisútvarp skipti landsbyggðina gríðarlega miklu máli og tengi þar með ákveðin byggðarlög Ríkisútvarpinu. Ég get ekki hugsað mér að sú starfsemi minnki. Ég get hins vegar vel ímyndað mér það að yfirstjórnin sé þung hjá Ríkisútvarpinu, ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni, og að þar mætti spara peninga sem síðan mætti nota til meiri dagskrárgerðar og kannski kröftugri. Það er t.d. dálítið merkilegt að velta því fyrir sér að Stöð 2 er með morgunsjónvarp hér á hverjum einasta morgni þar sem við vöknum stundum við hv. þm. Pétur Blöndal, sem er þar tíður gestur, en Ríkissjónvarpið hefur ekki haft burði, getu eða áhuga til að reka morgunsjónvarp. Því ímynda ég mér að það væri hægt að skera niður þarna í yfirbyggingunni.

Herra forseti. Jú, ég get í sjálfu sér alveg tekið undir það með hv. þingmanni, eins og ég sagði áður, að það megi skoða forgangsröðun verkefna innan þessarar stóru stofnunar. Auðvitað fara verulega miklir fjármunir á ári hverju til reksturs Ríkisútvarpsins og ég er alveg sannfærð um að draga megi saman í yfirstjórninni, fækka millistjórnendum og stýra þessu fjármagni með einhverjum öðrum hætti. En ég verð bara að benda á það að stofnunin hefur verið í verulega mikilli kreppu, m.a. hefur verið ákveðin kreppa á milli yfirstjórnar og þeirra sem vinna á gólfinu, ef svo má að orði komast. Það er auðvitað spenna sem kristallaðist í fréttastjóramálinu margumtalaða. Eitt af því sem þarf að gera er að skoða þessa yfirstjórn en hún helst í hendur við það hvernig útvarpsráð hefur verið skipað og hvernig pólitískum völdum hefur verið beitt í gegnum það. Æðstu yfirmenn stofnunarinnar sitja í skjóli menntamálaráðherra og þannig með bein tengsl inn í meirihlutavaldið hér á Alþingi. Það er eitt af því sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum viljað endurskoða. Varðandi síðan samkeppnisstöðu annarra fjölmiðla á markaði vil ég bara segja það, herra forseti, að ég er ekki jafntrúuð á samkeppnisvæðingu og margir aðrir þingmenn hér inni. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum ákveðnum skyldum að gegna gagnvart menningararfi okkar með þennan sérstaka menningarheim hér í þessu stóra landi, þessi litla þjóð. Við getum aldrei verið viss um að einkaaðilar komi til með að framleiða þann menningararf sem við getum verið nokkuð viss um að Ríkisútvarpið framleiðir, a.m.k. að því marki sem það hefur burði til. 
            

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að okkur beri að gæta að menningararfi okkar en ég er þess fullviss engu að síður að margir fleiri en starfsmenn Ríkisútvarpsins geti komið að slíkri þáttagerð. Það höfum við séð í gegnum tíðina á frjálsum útvarps- og sjónvarpsstöðvum. Það efni er auðvitað mjög mismunandi, mismunandi metnaðarfullt, en ég hef séð marga mjög merkilega þætti sem einkaútvarps- og -sjónvarpsstöðvar hafa boðið upp á þannig að við getum ekki alhæft hvað þetta varðar. Við komum áðan að menningararfinum. Hann liggur um allt land, m.a. í svæðisútvörpunum og auðvitað kostar þetta mikla peninga. Ég minnist þess að þegar mikil umræða var hér 1. apríl sl. - af því að hv. þingmaður vék að pólitíkinni í sambandi við útvarpið - sagði þessi hv. þingmaður að ráðherrarnir yrðu að koma inn í stofnunina til að taka þar á ákveðnum vandamálum. Þegar akkúrat var verið að ráða fréttastjórann sagði hv. þingmaður það hér í þessum ræðustóli. Þá var það í raun og veru ákall um það að framkvæmdarvaldið kæmi að rekstri útvarpsins og það þótti mér býsna sérkennilegt vegna þess að þetta er sjálfstæð stofnun og á að vera sem allra sjálfstæðust, og þar á fólk að hafa frelsi til að skapa. En við erum sammála um það, eins og kom fram hér í fyrra andsvari - ég er alveg viss um það, og hv. þingmaður tekur undir það - að það er hægt að skera niður í yfirstjórninni og gera starfsemi þessarar stofnunar, sem okkur þykir svo vænt um sem raun ber vitni, miklu skilvirkari.

Herra forseti. Vissulega tek ég undir það hjá hv. þingmanni að það er fullt af frambærilegu efni hjá einkastöðvunum. Það eru framleiddir fínir þættir hjá Stöð 2, við getum nefnt Sjálfstætt fólk og Einu sinni var, ég tek undir þetta heils hugar. Hins vegar hafa þessir miðlar ekki neina skyldu til að framleiða efni af þessu tagi. Ríkisútvarpið hefur ákveðna skyldu samkvæmt lögum í þessu tilliti, og ekki bara að framleiða efni af þessu tagi, heldur hefur Ríkisútvarpið skyldu til að geyma, til að varðveita. Það hefur skyldur umfram einkamiðlana hvað þetta varðar. Það er það sem ég hef verið að segja. Við getum tryggt að menningararfurinn verði til hjá sjónvarpsstöð sem við sem löggjafi náum yfir. Eins og ég segi, ég kasta engri rýrð á það sem gert er hjá einkamiðlunum, sannarlega ekki, þar er margt mjög vel gert.  Varðandi síðan seinna atriðið í máli hv. þingmanns, þegar hann vísar til þess að ég hafi sent hér út ákall til ríkisstjórnarinnar um að gera eitthvað þegar allt var komið í hnút hjá Ríkisútvarpinu fyrir skemmstu, var það vissulega ákall til menntamálaráðherra um að hlutast yrði til um málefni stofnunarinnar þegar ljóst var að 93% af starfsmönnum sem mætt höfðu á starfsmannafund lýstu vantrausti á útvarpsstjóra. Þar með var stofnunin óstarfhæf. Og í hvers skjóli starfar útvarpsstjóri? Í skjóli menntamálaráðherra sem ræður hann lögum samkvæmt. Ég er hins vegar ekki sammála því að svo eigi að vera. Hv. þingmaður verður bara að lesa frumvarp Vinstri grænna um Ríkisútvarpið til að sjá hvernig ég vil ráða útvarpsstjóra.

Hæstv. forseti. Tíminn er naumur, 10 mínútur, og vildi ég helst geta komið víða við en ætla að einskorða mig við tiltekna þætti. Fyrst ætla ég að víkja að hlutverki. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði réttilega að sumt í 3. gr. ríkisstjórnarfrumvarpsins um hlutverk og skyldur væri óljóst og þyrfti nánari skýringar við, vék að 13. efnisliðnum svo að dæmi sé tekið. Ég vík að þessu í ljósi ummæla hv. þm. Jónínu Bjartmarz hér fyrr í kvöld, en svo var að skilja á ummælum hennar að nú fyrst væru skýrar línur um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins. Og það er vissulega nóg um skilgreiningarnar í 3. gr., í 18 liðum, og ég ætla að tipla á þeim: 1. Að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. 2. Að senda út til landsins alls efni, a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá árið um kring. 3. Að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. 4. Að veita almenna fræðslu og gera dagskrárþætti er snerta málefni lands og þjóðar sérstaklega. 5. Að halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana. 6. Að flytja fjölbreytt skemmtiefni við hæfi fólks á öllum aldri. 7. Að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga fréttaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar. 8. Að flytja efni á sviði lista, vísinda, sögu, íþrótta og annars tómstundastarfs. 9. Að miða útvarpsefni við fjölbreytni íslensks þjóðlífs. 10. Að veita alla þá þjónustu sem unnt er með tækni útvarpsins og þjóðinni má að gagni koma. 11. Að koma upp aðstöðu til dagskrárgerðar og útvarps utan höfuðborgarsvæðisins. 12. Að halda uppi nauðsynlegri öryggisþjónustu á sviði útvarps. Síðan þessi 13. liður sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að, og svo áfram: 14. Að taka saman, gefa út og dreifa hvers konar efni, án endurgjalds eða gegn endurgjaldi, sem stuðlar að því að tilgangi félagsins verði náð, svo sem ritað mál, hljómplötur, hljóðsnældur o.s.frv. 15. Að sjá um að frumflutt dagskrárefni félagsins verði varðveitt til frambúðar. 16. Að standa fyrir, taka þátt í eða styðja tónleika og annað skemmtanahald. 17. Að ávaxta þá fjármuni félagsins sem lausir kunna að vera hverju sinni. 18. Að gera hvaðeina sem stjórn félagsins telur óhjákvæmilegt eða stuðlar að því að tilgangi félagsins verði náð. Fínt. Víðtæk skilgreining á hlutverki Ríkisútvarpsins. Svo var að skilja á hv. þingmanni Framsóknarflokksins, Jónínu Bjartmarz, að nú fyrst lægju fyrir skýrar línur um hlutverk Ríkisútvarpsins. En, herra forseti, í lögum um Ríkisútvarpið er flestar þessar skilgreiningar að finna. Allflestar þessar skilgreiningar er að finna í 3., 4. og 5. gr. útvarpslaga. Hér segir að Ríkisútvarpið skuli leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð - svipaðar skilgreiningar. Ríkisútvarpið skal halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur, mannréttindi o.s.frv. Ég vék að þessu öllu áðan. Ríkisútvarpið skal m.a. veita almenna fréttaþjónustu og vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir et cetera. Útvarpsefni skal miða við fjölbreytni íslensks þjóðlífs, veita skal alla þjónustu sem unnt er með tækni útvarpsins sem þjóðinni má að gagni koma. Síðan eru áfram talin mjög svipuð efnisatriði og er að finna í þessu frumvarpi. Við teljum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að á einu atriði þurfi sérlega að herða í þessari skilgreiningu á hlutverki Ríkisútvarpsins. Það lýtur að innlendu efni. Ríkisútvarpið og sérstaklega sjónvarpið hefur ekki sinnt þessari skyldu sinni í seinni tíð sem skyldi. Í frumvarpi þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sérstaklega vikið að þessu, alveg sérstaklega hert á þessu ákvæði. Við viljum bæta því inn í 3. gr. laganna. Ég vík að þessu núna vegna þess að mér finnst menn fara mjög almennum orðum um mál og kynna þetta nýja frumvarp eins og hér sé að verða til einhver ný saga, það séu kaflaskil varðandi hlutverk Ríkisútvarpsins. Þessar skilgreiningar er allar eða allflestar að finna í núverandi útvarpslögum, þær eru þarna. Menn segja: Hér er þverpólitísk samstaða um að styrkja Ríkisútvarpið og efla það. Nú er komið að því að gera þetta. Hvað er að hjá Ríkisútvarpinu? Hvað er það sem er að? Í fyrsta lagi er það fjárskortur. Tekjur Ríkisútvarpsins hafa dregist saman um 15% að raungildi á undangengnum áratug. Vegna þess að ríkisstjórnin hefur staðið gegn beiðni útvarpsins um að hækka afnotagjöldin aftur og ítrekað er staðreyndin núna sú að við stöndum frammi fyrir 15% rýrari tekjum en fyrir tíu árum. Ríkisútvarpið hefur reynt að bregðast við þessum samdrætti með því að fækka starfsmönnum. Það eru 15% færri starfsmenn hjá Ríkisútvarpinu núna en fyrir tíu árum. Árið 1996 voru fastráðnir starfsmenn að meðaltali 378, en voru 320 á síðasta ári. Þetta er einn vandinn sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir, þ.e. að tekjurnar hafa farið þverrandi. Við erum ekki með tillögur í þessu frumvarpi um að bæta fjárhaginn til frambúðar. Jú, það á að skera Sinfóníuna frá Ríkisútvarpinu sem ég tel reyndar vera mjög misráðið. Það er ekki búið að gera það dæmi allt upp. Væntanlega ætlar Ríkisútvarpið að nota efni Sinfóníunnar og þarf þá væntanlega að kaupa það. Ríkisútvarpsstöðvar á Norðurlöndum og víðar hafa farið út á þá braut að styrkja tengslin við stofnanir á borð við sinfóníuhljómsveitir og aðrar hljómsveitir. Ég tel að þetta sé misráðið hér. Þetta er einn vandinn, nokkuð sem hefur verið gagnrýnt á undanförnum árum. Hver er hinn vandinn? Jú, hann er sagður stjórnunarlegs eðlis. Menn hafa þá horft til afskipta útvarpsráðs af mannaráðningum. Það er það sem menn hafa horft á. Þetta er einfaldlega hægt að laga með breyttu hugarfari. Það er svo einfalt mál. Við erum hins vegar með tillögur um það, raunhæfar tillögur og markvissar  Ég heyri alveg tóninn í mönnum hér, mörgum. Því miður hefur hann heyrst líka frá stjórnarandstöðuþingmönnum, frá þingmönnum Samfylkingarinnar. Mér finnst mjög miður þegar menn tala um það sem einhvern sérstakan vanda að Ríkisútvarpið skuli vera ríkisstofnun og að þar skuli vera starfsmenn ríkisins. Vita menn að hverju er verið að ýja? Menn eru að segja að vandinn sé kjör og réttindin sem fólkið hefur. Eða vilja menn hafa það þannig eins og gerðist á Stöð 2 þar sem fréttastjóri var rekin skýringalaust? Ég spyr: Var það vegna þess að hún þóknaðist ekki eigendum stöðvarinnar? Það var skýringalaust, umræðulaust. Inn í þennan heim vilja menn hverfa. Að setja alla stjórnsýsluna í Ríkisútvarpinu bak við lokuð tjöld. Út á það gengur þetta. Síðan að geta rekið fólk skýringalaust, það er eitt af því sem vinnst. Ég spyr þá þingmenn sem hafa talað um hið þunga ríkiskerfi og réttindi ríkisstarfsmanna: Hvað eiga menn nákvæmlega við? Hvaða réttindi þarf að taka af fólkinu? Ef ég væri í stjórnarmeirihlutanum mundi ég býsnast mjög varlega yfir lífeyrisréttindum starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ég mundi tala mjög varlega um það í þessum sal ef ég kæmi úr stjórnarmeirihlutanum, þeim hluta þingsins sem hyglir sjálfum sér og hefur tekið til sín lífeyrisréttindi langt umfram það sem gerist í landinu almennt, langt umfram það sem gerist hjá starfsmönnum ríkisins. Það sem þetta frumvarp gengur út á er að hafa réttindi af starfsfólkinu, geta rekið það skýringalaust, rekið og ráðið skýringalaust, án nokkurra afskipta og haft síðan réttindi af fólki. Rýrt kjörin. Út á það gengur þetta frumvarp. Ég frábið mér almennar yfirlýsingar út í loftið um að þetta kerfi sé þungt í vöfum án þess að menn geri þá nánar grein fyrir því nákvæmlega hvað þeir eiga við. Hvað er það sem er þungt í vöfum? Er það ráðningaröryggi manna? Eru það lífeyrisréttindin? Hvað er það? Ég hef ekki fengið svör frá hæstv. menntamálaráðherra um lífeyrisréttindi nýráðinna starfsmanna - hvert fara þeir? 

Herra forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. Ögmundur Jónasson skyldi alveg andstætt því sem hann sjálfur veit veitast hér að almennum þingmönnum fyrir að hafa aukið lífeyrisréttindi sín með þeim breytingum sem urðu á lögum um eftirlaun alþingismanna. Hann veit ofurvel að með hinni nýju löggjöf var réttur maka alþingismanna skertur og hann veit líka að með hinum nýju lögum var það ákveðið að alþingismenn skyldu greiða 5% í lífeyrissjóð í staðinn fyrir 4% áður. Þetta veit hv. þingmaður vel. Þegar hann horfir yfir salinn og á þá þingmenn sem hér eru er hann þess vegna að tala þvert um hug sér þegar hann talar á þessum nótum. Hitt er rétt að það urðu nokkrar leiðréttingar í sambandi við samræmingu hjá ráðherrum en á hinn bóginn var lífeyrisréttur maka ráðherra skertur. Þetta allt veit hv. þingmaður. Það var nauðsynlegt að samræma þessi lög því sem almennt gildir í landinu og því sem m.a. gildir um starfsfólk sem er í BSRB og hv. þingmaður semur fyrir. Mér þykir undarlegt ef hann gagnrýnir það að við skulum breyta lífeyrisrétti maka alþingismanna til samræmis við það sem er hjá starfsmönnum ríkisins almennt.

Hæstv. forseti. Ég furða mig á því sem hér kemur fram hjá hv. þingmanni og hæstv. forseta þingsins, ef honum er ekki betur kunnugt um hvað felst í því makalausa eftirlaunafrumvarpi sem samþykkt var í þinginu fyrir rúmu ári. Staðreyndin er sú að réttindi voru ekki skert. Réttindi voru ekki skert hjá neinum þingmanni vegna þess að  Það sem hæstv. forseti þingsins leyfir sér að tala um sem leiðréttingar í sumum tilvikum gagnvart ráðherrum - hvað eru menn að tala um þar? Menn eru að tala um skuldbindingar upp á milljónatugi fyrir lífeyrissjóðinn. Ég vil gjarnan fara í umræðu um þessi mál ef hæstv. forseti þingsins óskar eftir því. Það er alveg sjálfsagður hlutur. En þau eru ekki sambærileg, þau réttindi sem hér er um að tefla annars vegar og þau réttindi sem almennir starfsmenn ríkisins búa við hins vegar.

Herra forseti. Hv. þingmaður veit að þingmenn borga nú 5% í lífeyrissjóð í stað 4% áður og fá engin aukin réttindi út á það. Hins vegar er réttur maka þeirra skertur.

Hæstv. forseti. Ég legg til að við tökum umræðu um þetta mál. Hér erum við að tala inn í sjónvarpsvélar og inn í þingtíðindin og ég legg til að við tökum um það rækilega umræðu hvernig lífeyrisréttindum þingmanna og ráðherra er fyrir komið og hvaða breytingar voru innleiddar með frumvarpinu sérstaklega gagnvart ráðherrum sem njóta réttinda langt umfram það sem gerist í þjóðfélaginu almennt.

Herra forseti. Hv. þingmaður er ekki sáttur við pólitísk afskipti af útvarpsráði, veit þó að ríkið er pólitískt í eðli sínu þar sem þingmenn eru kosnir pólitískri kosningu og eiginlega ekki annað hægt. Þetta er ríkisútvarp og hlýtur að vera það. Hv. þingmaður talaði um breytt hugarfar. Spurning mín til hv. þingmanns er sú: Vill hann breyta hugarfarinu með lögum? Hvernig fer maður að því? Svo býsnaðist hann mikið yfir því að sumir þingmenn, meira að segja stjórnarandstöðunnar, hefðu sagt að það væri slæmt að starfsmenn RÚV væru opinberir starfsmenn og spurði hvað menn ættu nákvæmlega við með því, hvort hægt væri að reka menn skýringalaust. Þá er spurning mín til hv. þingmanns: Af hverju ráða fyrirtæki mann í vinnu? Væntanlega vegna þess að hann gagnast þeim í einhverjum skilningi. Hann er góður. Fyrirtækin vilja hafa manninn í vinnu. Af hverju skyldu þau reka hann? Vegna þess að hann stendur sig ekki eins og til stóð. Þá er hann rekinn, ellegar ekki. Ef þetta er faglegur fréttamaður sem lætur öll sjónarmið koma fram og er vinsæll úti um alla þjóð af því að hann passar sig á því þegar hann t.d. ræðir um eigin kjör að hann lætur önnur sjónarmið koma að. T.d. varðandi fréttastjóra sem er ráðinn og annað slíkt, leyfir hann líka þeim að komast að sem eru hlynntir ráðningu fréttastjórans en talar ekki bara sjálfur um sínar eigin skoðanir ef hann er faglegur og allt slíkt. Af hverju skyldu menn reka hann? Ég skil það ekki. Við hljótum að fá skýringar.

Hæstv. forseti. Ég þyrfti eiginlega að fá túlk til að skilja hvað hér var nákvæmlega spurt um. Ég skildi þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr hvort hægt sé að breyta hugarfari með lögum, eða hvort það sé vænlegt til árangurs. Ég held að lagarammi og lög geti skipt miklu máli um rekstur stofnana en hugarfar einstaklinga gerir það líka. Ég hef stundum velt því fyrir mér, sérstaklega með Sjálfstæðisflokkinn sem skipar í stjórn opinberra stofnana, eins og Ríkisútvarpsins, yfirlýsta peningafrjálshyggjumenn, iðulega á kafi í braski sjálfa, og, a.m.k. í orði, andvíga opinberum rekstri - af hverju slíkir menn eru settir yfir þessar stofnanir. Við höfum séð það t.d. í útvarpsráði, og síðan er engu líkara en að þegar þessi mannskapur, það á við um Sjálfstæðisflokkinn iðulega líka, afþakkar pólitísk afskipti krefst hann þess eða leggur til að reistir verði varnarmúrar til að verjast nákvæmlega þeim aðilum sem þeir síðan setja til áhrifa og stjórnar í þessum stofnunum. Þetta hefur oft valdið mér miklum heilabrotum. Um þetta að ráða og reka menn - ég skildi ekki alveg hvað hér var átt við. Ég tel að yfirleitt vilji menn ráða menn á faglegum nótum, það eru til undantekningar þar sem annarleg pólitísk sjónarmið ráða ferðinni, en það sem ég er að tala um þegar ég vík að réttindum starfsmanna er að menn verði ekki reknir og ráðnir - eða reknir öllu heldur - skýringalaust. Réttindi opinberra starfsmanna eru þau að geta krafist skýringa ef þeim er vísað úr starfi. Með frumvarpi ríkisstjórnarinnar væri sá réttur 

Herra forseti. Mér finnst hv. þingmaður ekki sýna skoðunum annars fólks nægilega mikla virðingu. Ég ber virðingu fyrir skoðunum hans, ég þekki þær nákvæmlega og gæti meira að segja haldið ræðurnar fyrir hann. Þegar menn eru valdir í útvarpsráð sem hafa aðrar skoðanir en hv. þingmaður eru þeir ekkert verri fyrir það. Varðandi það að ráða menn og reka virðist hv. þingmaður ekki skilja að þegar atvinnurekandi ræður mann í vinnu er það vegna þess að hann vill hafa gagn af manninum í einhverjum skilningi. Það getur vel verið að hv. þingmaður sem formaður BSRB telji að enginn opinber starfsmaður sé til gagns. Ég er á allt annarri skoðun. Ég held að það sé bráðduglegt fólk og menn ættu alls ekkert að reka það, með eða án skýringa. Yfirleitt eru atvinnurekendur ánægðir með fólk sitt og vita nákvæmlega að fyrirtækin byggja á starfsmönnunum. Þeir vita það nákvæmlega. Menn eru ekki að reka menn að gamni sínu si svona. Oft getur verið mjög erfitt að koma með skýringar, það getur verið sárt að þurfa að útskýra fyrir viðkomandi starfsmanni af hverju hann brást. Ég lít ekki á það sem hlunnindi að vera starfsmaður einhvers staðar. Þetta eru kaup kaups. Maður ræður sig í vinnu og hinn borgar honum laun og báðir eiga að hafa hag af því, bæði fyrirtækið og starfsmaðurinn. Þetta á við um opinbera starfsmenn nákvæmlega eins og aðra, þeir eru alveg jafnmikilvægir og nytsamir og aðrir starfsmenn. Þeir eru vel sinna peninga virði og menn eru ekki að segja þeim upp að gamni sínu alla daga.

Hæstv. forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að ég virði ekki skoðanir annarra. Ég var hins vegar að benda á hina furðulegu mótsögn hjá Sjálfstæðisflokknum að skipa iðulega til áhrifa og stjórnar í stofnunum, setja yfir stofnanir menn sem eru andvígir stofnununum, andvígir opinberum rekstri. Sú var tíðin að Sjálfstæðisflokkurinn var það breiður flokkur að hann gat leitað til fjölmargra einstaklinga sem ekki voru haldnir fyrirlitningu á opinberum rekstri eins og virðist vera að verða viðkvæðið núna. Maður heyrir í umræðunni að verið er að níða niður og gera lítið úr opinberum rekstri, það er línan nánast sem kemur frá Sjálfstæðisflokknum, fyrirlitning á opinberum rekstri, að það sé allra meina bót að komast út úr þeim farvegi, samvinnufarveginum, opinberum rekstri. Varðandi réttarstöðu manna í fyrirtækjum hafa sumir ráðningarvald þar, geta ráðið fólk og rekið. Síðan höfum við smám saman verið að þróa með okkur kerfi sem skapar einhvern vísi að jafnræði með mönnum þannig að menn séu ekki beittir ofbeldi eða misrétti og búi við einhver tiltekin réttindi. Réttindin í þessu tilviki felast í því að sá sem hefur ráðningarvaldið og getur rekið menn þarf að gefa skýringar fyrir þeirri ákvörðun sinni. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir skemmtilega og nokkuð málefnalega umræðu um þetta annars mikilvæga frumvarp sem við ræðum um málefni Ríkisútvarpsins. Ég ætla mér í ræðu minni að fara yfir þau álitaefni sem sett hafa verið fram af hálfu hv. þingmanna sem hafa tekið til máls. Þau eru nokkur. Ég vil byrja á að undirstrika að tilgangurinn með frumvarpinu er fyrst og fremst að nútímavæða Ríkisútvarpið. Segja má að það sé ein af ástæðum fyrir því að farið var af stað í þá vegferð að skerpa á hlutverki Ríkisútvarpsins og um leið, og það er kannski hitt stóra markmiðið fyrir mína parta, að ýta undir menningarhlutverk Ríkisútvarpsins og skerpa á því sem fellur þar undir og þá ekki síst að sjá tækifærin í að efla innlenda dagskrárgerð innan Ríkisútvarpsins og Ríkisútvarpsins sf. þegar til lengri tíma er litið. Það er að mínu mati það sem við erum að gera hér. Við erum að setja það niður svart á hvítu hvernig við viljum sjá Ríkisútvarpinu og hlutverki þess háttað til framtíðar og um leið, sem ég kem betur að síðar, fara svipaðar leiðir sem mér finnst miður að hafi verið gerðar tortryggilegar hér og stjórnvöld í Bretlandi hafa gert við BBC. Þar hefur verið settur niður ákveðinn rammi og ákveðnar kröfur til handa ríkisútvarpinu þar um hvernig þeir eiga að uppfylla hlutverk sitt sem fellur undir almannaþjónustuhlutverk og menningarhlutverkið. Fyrr í dag hafa menn talað um að það ætti einfaldlega að bíða með Ríkisútvarpið fram á haust og ræða þetta allt í einni samfellu við fjölmiðlafrumvarp sem verður vonandi lagt fram þá. Gott og blessað. Ég er búin að fara yfir það fyrr í dag, en mér finnst engu að síður sú umræða sem hefur verið í dag varðandi Ríkisútvarpið kristalla það að það hefði verið mjög erfitt að ná sátt á meðal stjórnmálaflokkanna um Ríkisútvarpið, ekki síst þegar maður heyrir til að mynda hv. þm. Ögmund Jónasson ræða um afstöðu stjórnarandstöðuflokka varðandi Ríkisútvarpið. Þegar maður sér að stjórnarandstaðan nær ekki einu sinni samhljómi í málflutningi sínum varðandi Ríkisútvarpið verður auðvitað fátt um svör við því þegar menn halda því fram að allur þingheimur geti náð sátt og samkomulagi um þetta mikilvæga málefni sem Ríkisútvarpið er. Vísa ég til orða hv. þingmanns gagnvart því sem m.a. talsmenn Samfylkingarinnar hafa haldið fram í umræðunni. 
             Það er líka rétt hjá hv. þm. Merði Árnasyni að menn hafa ekkert verið feimnir við að tjá skoðanir sínar innan Sjálfstæðisflokksins gagnvart Ríkisútvarpinu. Það á auðvitað að vera þannig og mikið fagnaðarefni að menn átti sig á því að skoðanir eru skiptar innan þess flokks eins og hefur verið lengi. Það er alveg ljóst að fjölmiðlanefndin góða sem skilaði skýrslunni sem við ræddum fyrr í dag telur að Ríkisútvarpið verði að hafa þannig ramma að það geti sinnt hlutverki sínu til framtíðar. Nefndarmenn telja m.a. óhjákvæmilegt að fjárhagsleg staða Ríkisútvarpsins verði tryggð til framtíðar, það er eitt af þeim markmiðum sem nefndarmenn í fjölmiðlanefnd setja fram. Einnig lagði nefndin áherslu á það hlutverk Ríkisútvarpsins að standa fyrir öflugri þjóðmálaumræðu og innlendri dagskrárgerð jafnt í hljóðvarpi sem sjónvarpi. Segja má að í dag með 1. umr. um frumvarpið um Ríkisútvarpið séum við einmitt að nálgast markmiðið sem nefndarmenn í fjölmiðlanefnd settu fram um Ríkisútvarpið. Ég tel alla vega svo vera. Ég tel mig einmitt vera að koma til móts við hugmyndir nefndarmanna fjölmiðlanefndar um hlutverk Ríkisútvarpsins þannig að í dag erum við strax að taka fyrstu skrefin í þá átt að uppfylla það sem sú nefnd setti fram. Ég ætla að byrja á að fara rétt aðeins yfir fjármögnunina varðandi Ríkisútvarpið. Spurningar hafa verið lagðar fram af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hvort ekki hefðu verið kannaðar fleiri leiðir, m.a. leið sem Þorsteinn Þorsteinsson, markaðsstjóri Ríkisútvarpsins, setti fram og hv. þingmaður útfærði í gegnum fasteignagjöldin. Ég get upplýst það hér að við fórum vel yfir þá tillögu. Við fórum líka vel yfir fleiri tillögur sem voru settar fram eins og hvort hægt væri að nýta persónuafsláttinn. Ég vil vekja athygli á því að sú leið sem hv. þingmaður Jóhanna Sigurðardóttir vekur máls á er í gegnum fasteignagjöldin. Það er að hluta til tekjustofn sveitarfélaganna. Við fórum því gaumgæfilega yfir mjög marga þætti og tókum það hreint og klárt fyrir hvaða leiðir væru bestar til þess að hafa þær skýrar og gegnsæjar og ekki flækja um of það kerfi sem er til þess að afla ríkisstofnunum tekna. Við komumst að þeirri niðurstöðu að fara þá leið sem boðuð er í frumvarpinu og rétt að geta þess að nýjasta skoðanakönnun bendir til þess að flestir landsmanna telja þá leið vera vænlegustu leiðina til að standa undir fjármagni við fjármögnun Ríkisútvarpsins, þ.e. nefskattsleiðina. Þar á hæla koma afnotagjöldin, þannig að menn hafi það á hreinu því menn voru að vitna í ýmsar skoðanakannanir sem gerðar hafa verið í gegnum tíðina. Þetta er því leiðin. Við teljum hana vera einfaldasta. Það er auðvitað alltaf hægt að finna einhverja hnökra á þeim leiðum sem lagðar eru fyrir, en við teljum engu að síður þetta vera skynsamlegustu leiðina eins og málum er háttað nú og förum svipaðar leiðir og farin er til að fjármagna Framkvæmdasjóð aldraðra. Þar er tekjutengingin um 855 þús. Menn hafa verið að draga það fram, sérstaklega hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að það gæti leitt til mikils álags á fjölskyldur með tvo eða þrjá unglinga á heimili sínu og verður að upplýsa hér að mjög fáar fjölskyldur sem hafa unglinga á heimili sínu hafa um 855 þús. kr. tekjur eða meira innan sinna raða. Það eru því mjög fá tilvik og ég fullyrði að þau eru og verða mjög fá, enda má líka spyrja á móti þegar fólk er komið með þó þessar tekjur, unglingar líka sem búa væntanlega í ókeypis húsnæði og allt sem því fylgir, hvort ekki sé eðlilegt að þeir taki þátt í því sem kallast samfélagslegar skyldur. Ég held að menn hljóti að varpa fram þeirri spurningu líka. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og fleiri hv. þingmenn spurðu hvort ekki væri rétt að fara þá leið að efla aðgang starfsmanna að stjórn Ríkisútvarpsins. Við skulum hafa í huga að með þeirri leið sem farin er í frumvarpinu er verið að breyta útvarpsráði algjörlega. Það er verið að stokka það upp og setja fram algjörlega nýja hugmynd sem klippir á afskipti útvarpsráðs af innri málefnum Ríkisútvarpsins. Nýja útvarpsráðið, hin nýja rekstrarstjórn, á ekki að hafa afskipti af dagskrá eða því sem viðkemur dagskránni og framkvæmd þess sem er gert innan Ríkisútvarpsins og fellur undir dagskrárhlutverk þess. Rekstrarstjórnin hefur fyrst og fremst með rekstrarstjórnun að gera eins og orðið gefur til kynna og á eingöngu að sinna þeim málum og málefnum. Það skiptir mjög miklu að hafa það í huga. Þegar kemur að því að krefjast þess að starfsmenn verði þar innan borðs tel ég óeðlilegt að starfsmenn hafi eftirlit með sjálfum sér eins og rekstrarstjórnin á að gera, hún á að hafa eftirlit með rekstrinum og þar með talið því sem starfsmenn eru að gera og framkvæma rekstrarlega séð. Einnig má benda á að í ljósi uppákomu síðustu vikna held ég að það sé ekki mjög farsælt að draga starfsmenn í stjórn Ríkisútvarpsins. Ég held að það sé ekki heppileg leið og tel að rétt sé í þessu fyrirtæki sem og öðrum ríkisstofnunum að fá utanaðkomandi aðila til að fara með þá stjórn sem lýtur að rekstri fyrirtækisins eins og rekstrarstjórnin er boðuð í frumvarpinu, þannig að menn hafi þá skoðun mína alveg á hreinu. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi um dreifi- og efnisveitur og að Ríkisútvarpið yrði komið upp á náð og miskunn einkaaðila. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið geri samninga við einkaaðila á markaði. Ég sé ekkert að því. Ég sé ekki heldur neina lógík í því að Ríkisútvarpið, til viðbótar við þá aðila sem hafa verið að byggja upp dreifikerfi sín, fari að stofna til mikilla fjárskuldbindinga varðandi það að koma upp öflugu dreifikerfi. Miklu nær er einmitt sú leið sem fjölmiðlanefndin, sem hv. þingmaður var hluti af, setur fram að tryggja að dreifiveitur fái það efni inn á dreifiveiturnar sem þær kjósa og efnisveiturnar hafi líka þann aðgang. Að sjálfsögðu gildir það líka um Ríkisútvarpið sem og önnur fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði. Ég sé enga hættu í því þó að Ríkisútvarpið fari að semja við einkaaðila, tel það frekar fagnaðarefni en hitt og treysti þeim aðilum sem eru á markaði til að tryggja það að dreifikerfi Ríkisútvarpsins verði sem best. Ég vil miklu frekar hvetja til samvinnu þessara aðila á markaðnum en ekki. Síðan er rétt að fara aðeins yfir það sem snertir upplýsingalögin. Menn hafa velt þeim hlutum fyrir sér og við verðum að hafa í huga hver tilgangur með breytingunum á rekstrarfyrirkomulagi Ríkisútvarpsins er. Hann er auðvitað fyrst og fremst sá að skerpa á rekstri Ríkisútvarpsins og færa hann, eins og ég gat um áðan, til nútímahorfs. Þessi breyting felur m.a. í sér að ákvæði upplýsingalaga ná þá ekki til sameignarfélagsins eins og þau gera gagnvart ríkisstofnuninni Ríkisútvarpinu. Formbreyting þessi er ekki gerð með það í huga eða með það að markmiði sérstaklega að undanskilja Ríkisútvarpið ákvæðum upplýsingalaga. Það leiðir einfaldlega af gildissviði upplýsingalaganna að svona verður málum háttað þegar búið verður að breyta þessu rekstrarfyrirkomulagi. Það er kannski rétt að benda á líka að á þetta ákvæði í 1. gr. upplýsingalaga hefur reynt í málum fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamál þar sem upplýsingalögin þóttu ekki fullnægjandi, t.d. í úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá 17. desember sl. um Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf., enda hefði því hlutafélagi ekki verið falið opinbert vald til að taka ákvörðun um rétt eða skyldur manna í skilningi upplýsingalaganna. Auðvitað mun þetta gilda um Ríkisútvarpið sf. og þá væntanlega á sömu forsendum. Það er rétt að undirstrika það að markmiðið er ekki sérstaklega að taka Ríkisútvarpið undan ákvæðum upplýsingalaga. Það er líka rétt að draga fram, sem hefur verið nokkuð til umræðu, e-lið 9. gr. frumvarpsins varðandi það sem þar kemur fram um að gefa út reglur um, með leyfi forseta, „fréttaflutning og auglýsingar í útvarpi, þar á meðal auglýsingatíma, og gæta þess að reglum sé fylgt“. Þetta ákvæði verður auðvitað að skoðast í samhengi við meginhlutverk Ríkisútvarpsins, hvaða almannaþjónustuhlutverki það gegnir. Það er dregið fram í 3. gr., m.a. það hvernig þeir eigi að sinna því að „halda í heiðri lýðræðislegar grundvallarreglur og mannréttindi og frelsi til orðs og skoðana. Gæta skal fyllstu óhlutdrægni í frásögn, túlkun og dagskrárgerð“. Það þótti ekkert óeðlilegt að rekstrarstjórnin, æðsta yfirvaldið ásamt útvarpsstjóra, gerði þessar reglur opinberar þannig að allir vissu hvernig reglurnar ættu að vera og þetta yrði að sjálfsögðu gert í samráði við þá sem starfa hjá Ríkisútvarpinu. Þetta er til þess að hafa gegnsæi og að allir geti nálgast þessar reglur. Ef menn telja að þetta geti á einhvern hátt ógnað því markmiði að ná sátt um Ríkisútvarpið, að þetta tiltekna ákvæði ógni því að hlutleysis sé gætt varðandi rekstur Ríkisútvarpsins, hvet ég að sjálfsögðu hv. menntamálanefnd eindregið til að skoða þessi atriði afar vel með það í huga að hlutleysis verði gætt varðandi framkvæmd þessara reglna sem skipta okkur öll mjög miklu máli, þ.e. að fréttaflutningur Ríkisútvarpsins verði eftir sem áður hlutlaus, skýr og gegnsær.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að dagskrárráð eða notendaráð setji reglur um fréttaflutning og hafi aðhald og eftirlit með því að þeim reglum sé fylgt. Það sem hins vegar er verið að gera hér samkvæmt þessu frumvarpi er að aðilinn sem setur reglurnar og aðilinn sem á að hafa eftirlit með þeim er kosinn hlutfallskosningu hér á Alþingi og endurspeglar meirihlutavaldið hér inni - með öðrum orðum, ríkisstjórnarviljann. Nú erum við að upplifa það hvernig núverandi formaður útvarpsráðs, Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson, fylgir þessum reglum eftir, væntanlega. Hann lýsti því yfir um daginn að hann hefði kallað nýjan fréttastjóra hljóðvarpsins inn á teppi vegna þess að hann væri honum ekki að skapi eða athafnir hans síðustu daga og vikur í tengslum við þær deilur sem risu í útvarpinu. Þar með erum við komin með pólitísk valdstjórnarafskipti af fréttastofu Ríkisútvarpsins í þá veru sem þetta frumvarp gerir síðan ráð fyrir að verði framhald á. Varðandi starfsmannalýðræðið er í 9. gr. núgildandi útvarpslaga kveðið á um framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins. Það er orðin hefð fyrir því og lagalegur grundvöllur að fulltrúar starfsmanna komi að stjórn Ríkisútvarpsins með þessum hætti, eigi aðkomu að stjórninni. Með frumvarpi ríkisstjórnarinnar er þetta numið brott. Allur vísir að starfsmannalýðræði sem á rætur í kjarasamningum upp úr 1990 er numinn brott. Bara burt með allt þetta. Síðan að lokum, hæstv. forseti, hefur komið fram, og við höfum ítrekað það í stjórnarandstöðunni, að uppi eru mismunandi áherslur, mismunandi hugmyndir. Við eigum eitt sammerkt; viljann til að koma sameiginlega 

Hæstv. forseti. Mér er það ekkert launungarmál að á sínum tíma taldi ég rétt að fara hlutafélagaleiðina varðandi rekstrarform Ríkisútvarpsins. Mér hefur aldrei verið það neitt launungarmál. Hér erum við að fara leið sem nálgast þær aðferðir, þá hugsun og þau tæki sem hlutafélagaformið hefur yfir að ráða. Engu að síður er sameignarfélagsformið þannig að það undirstrikar að sameignarfélagið Ríkisútvarpið verður í ótakmarkaðri eigu ríkisins. Það má kannski líka túlka það þannig að það hnykki enn frekar á ábyrgð ríkisins og því að Ríkisútvarpið eigi að vera í almannaþágu að fara þessa leið. Ég ítreka af hverju hugur minn var sá að fara hlutafélagaformsleiðina og síðan núna þessa sameignarfélagaleið. Það var út af því að ég tel það einfaldlega rétt, líka sem fyrrum starfsmaður Ríkisútvarpsins. Ég tel ekki rétt að fara þá leið að draga starfsmenn Ríkisútvarpsins inn í yfirstjórn þess. Ég tel það bara ekki affarasælt. Ég tel þá leið sem við erum að fara, að skerpa á hlutverki Ríkisútvarpsins almennt og yfirstjórnarinnar, vera nauðsynlega til þess að Ríkisútvarpið geti lifað og dafnað áfram í því umhverfi sem það býr við. Það hefur ekkert með það að gera að ég lýsi yfir vantrausti á starfsmenn Ríkisútvarpsins, síður en svo. Ég tel þá leið sem er fólgin í hugmyndinni um hlutafélög og sameignarfélög vera þannig að það þurfi að nýta sér kosti þeirrar leiðar og ekki blanda starfsmönnum allt of mikið í þá stjórn sem fer með stjórn útvarpsins hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst felast í því ákveðið vantraust gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins að vilja bola þeim út úr stjórnum og frá áhrifum þar sem þeir hafa setið að borði. Það er ljóst að þetta er vilji starfsmanna. Frumvarpið gengur þannig þvert á vilja þeirra að þessu leyti. Ég tala af nokkurri reynslu hér. Ég sat í framkvæmdastjórn Ríkisútvarpsins um alllangt árabil sem formaður starfsmannafélags sjónvarpsins. Ég fullyrði að tillögur starfsmanna hafi jafnan verið jákvæðar og uppbyggilegar og til þess fallnar að leysa mál en ekki skapa vandamál. Ég fullyrði þetta. Ég fullyrði að þetta hafi almennt verið til góðs. Hlutafélagaformið hafi verið hið æskilegasta, segir hæstv. ráðherra. Það sem við erum að gera með þessu frumvarpi - verði það að lögum - er að verið er að draga úr gagnsæi stjórnsýslunnar. Það er verið að rýra réttinn til starfsmanna og nú er að koma á daginn 

Hæstv. forseti. Í fyrra andsvari mínu gafst mér ekki tóm til að mótmæla sérstaklega þeim orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar sem komu fram í fyrra andsvari hans, í rauninni hin ósmekklega atlaga sem hann gerði að persónu Gunnlaugs Sævars Gunnlaugssonar sem hefur verið formaður útvarpsráðs frá 1991. Jú, það var nefnilega þannig að hv. þingmaður kom hér upp í ræðupúlt hins háa Alþingis og sagði að hann hefði ekki sinnt starfi sínu. Mér fannst afar ósmekklegt hvernig dylgjað er að því að Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson sé að kalla menn inn á teppið. Gunnlaugur Sævar hefur einfaldlega sinnt starfi sínu sem formaður útvarpsráðs mjög vel. Ríkisútvarpið, við sjáum það, hefur að mínu mati aldrei verið öflugra en í dag með mjög öfluga dagskrárstjórn og yfirstjórn. Það er það sem við þurfum að skerpa enn frekar á en það er ekki sæmandi hv. þingmanni og formanni BSRB að koma hingað upp og segja að menn hafi ekki staðið sig í stykkinu þegar menn standa sína plikt sem fulltrúar hins lýðræðislega kjörna Alþingis. 
            

Hæstv. forseti. Ég tel fulla ástæðu til að koma hér upp og bera af mér sakir sem hæstv. forseti vill meina mér að gera og ég kveð mér þess vegna hljóðs undir liðnum um stjórn fundarins. Hæstv. menntamálaráðherra segir að ég dylgi hér um menn og sé með ósmekklegar árásir. Ég er einfaldlega að vitna í yfirlýsta afstöðu manna og yfirlýsingar ábyrgðarmanns Ríkisútvarpsins sem er skipaður af Alþingi Íslendinga. Okkur ber lagaskylda til að veita aðhald opinberum stofnunum á borð við Ríkisútvarpið og þeim sem er treyst fyrir því. Ég er einfaldlega að gera það. Ég er að vitna til þess sem fram hefur komið hjá formanni útvarpsráðs þar sem hann segir, lýsir því yfir opinberlega, að hann vilji kalla nýráðinn fréttastjóra útvarpsins, hljóðvarps, inn á teppi og krefja hann um fréttastefnu og yfirlýsingar í ljósi undangenginna daga og vikna.

Herra forseti. Hæstv. menntamálaráðherra segir að sér gangi tvennt til í meginatriðum varðandi þetta frumvarp, annars vegar að nútímavæða Ríkisútvarpið og hins vegar að tryggja sess innlendrar dagskrárgerðar. Í sjálfu sér get ég alveg tekið undir þessi tvö markmið. Ég er til í að standa með hæstv. ráðherra í því að tryggja sess innlendrar dagskrárgerðar hjá Ríkisútvarpinu, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Ég er líka til í að standa að því að nútímavæða RÚV. En ég spyr: Er minn nútími sami nútími og hæstv. ráðherra? Ég er ekki viss um það.  Nú vil ég bara í lokin á þessu andsvari mínu biðja hæstv. ráðherra þess lengstra orða að vera ekki að þrýsta á að þetta mál verði afgreitt frá menntamálanefnd í vor. Við eigum örfáar vikur eftir af starfstíma þessa þings. Það verður heilladrýgst að fá inn umsagnir um þetta frumvarp, setja þær til menntamálanefndar og gefa henni svigrúm og ráðrúm til að ræða um þær athugasemdir sem við fáum og svo mögulega að efla vinnuna til þess að ná sameiginlegum niðurstöðum svo að við getum tryggt það að nútími minn og nútími hæstv. ráðherra verði sem 

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég er full efasemda eftir að hafa hlustað á umræðu hv. þingmanna, og þá kannski sérstaklega stjórnarandstöðuþingmanna í dag um frumvarpið um Ríkisútvarpið, hvort nást muni almennt pólitísk sátt um Ríkisútvarpið. Ég held að ég sé alveg fullviss um það eftir að hafa heyrt m.a. orðastað hv. þm. Ögmundar Jónassonar við þingmenn m.a. úr Samfylkingunni. Þegar stjórnarandstaðan nær ekki einu sinni saman um málið er mér til efs að allur þingheimur geri það. Það er líka rétt að ítreka að menn hafa talað um að skilgreiningin í frumvarpinu sé of víðtæk og auðvitað á hv. menntamálanefnd eftir að fara mjög ítarlega yfir það. Það er m.a. gert með það í huga að undirstrika sérstaklega það sem Ríkisútvarpið er að gera núna og verið er taka tillit til athugasemda ESA, að það þurfi að vera skýrt skilgreint í lögum hvað er almannaþjónustuhlutverk til þess að menn geti tekið það verksvið að sér ef það er ríkisútvarp sem stendur fyrir því. ESA er með ákveðnar kröfur og verið er að uppfylla þær með þessari almennu skilgreiningu. Síðan má segja á móti að svigrúm Ríkisútvarpsins komi að því leyti til með að skerðast þegar settar eru fram kröfur af hálfu stjórnvalda um aukið menningarlegt hlutverk þess. Ef við förum t.d. BBC-leiðina munum við hugsanlega gera kröfur um að x mörg prósent, kannski 50% af dagskrá Ríkisútvarpsins, verði innlend dagskrá. Það hlýtur að skerða svigrúm Ríkisútvarpsins til annarra hluta eins og að kaupa bandarískar sápur o.s.frv. Það liggur í hlutarins eðli að ef við krefjumst þess að Ríkisútvarpið sinni betur menningarhlutverki sínu með því að krefjast aukinnar hlutdeildar í innlendri dagskrárgerð þá hlýtur svigrúmið að skerðast á öðrum sviðum.

Herra forseti. Í síðasta andsvari sínu hreyfir hæstv. ráðherra máli sem þarf ítarlegri umræðu. Hér kemur allt í einu fram hjá hæstv. ráðherra að hún sjái fyrir sér að ef innlend dagskrárgerð verði efld komi það til með að skerða möguleika Ríkisútvarpsins á að kaupa erlent efni. Ég er ekki viss um að allir þeir sem vilja efla Ríkisútvarpið séu sammála þeirri sýn hæstv. ráðherra sem hér kom fram. Eitt af því sem við þurfum að ræða í menntamálanefnd eru slíkir hlutir. Þarna erum við farin að tala um nákvæma útfærslu hugmynda sem einungis er tæpt á með mjög almennum hætti í 3. gr. frumvarpsins. Hæstv. forseti. Enn og aftur ítreka ég það sem ég hef áður sagt. Úr því að fjölmiðlanefndin náði þeirri sátt sem hún þó náði eftir allt sem á undan var gengið, og þar var ekki heldur fullur samhljómur á milli stjórnarandstöðuflokkanna, þá treysti ég því að hæstv. ráðherra sjái ljósið í þessum efnum og setji þessa vinnu í það samhengi að það náist pólitísk sátt um málið.

Hæstv. forseti. Ég er ráðherra en ég er líka þingmaður og ég ber mikla virðingu fyrir þinginu. Það er hv. menntamálanefnd sem fær frumvarpið til meðferðar og þá hefst í rauninni önnur tegund þinglegrar meðferðar þar sem leitað verður umsagna. Að sjálfsögðu mun hv. menntamálanefnd ráða ferðinni hvað það varðar og fara gaumgæfilega yfir alla hluti og allar ábendingar sem nefndinni berast þannig að málið verði sem faglegast og best unnið og m.a. fara yfir það sem ég gat um áðan. Ég held að menn verði að átta sig á því að ekki verður bæði sleppt og haldið. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni í ræðu hennar áðan að við getum gert auknar kröfur og þess vegna erum við með Ríkisútvarp, af því að við getum gert auknar kröfur til Ríkisútvarpsins. Við gerum ekki sömu kröfur til Ríkisútvarpsins og til einkamiðlanna og því hljótum við að forgangsraða þeim kröfum gagnvart Ríkisútvarpinu. Það liggur í hlutarins eðli að við viljum fá eitthvað í staðinn fyrir það fjármagn sem veitt er til Ríkisútvarpsins. 

Forseti. Í raun og veru væri seinni ræða hæstv. menntamálaráðherra efni í aðra eins umræðu hér, því að þar hefur margt furðulegt komið fram. Ég vil segja í tilefni af orðaskiptum hennar við hv. þingmenn Kolbrúnu Halldórsdóttur og Ögmund Jónasson, að það sem helst virðist standa í vegi þessa frumvarps í gengum þingið núna er andstaða þingmanna Sjálfstæðisflokksins en ekki stjórnarandstöðunnar, ef marka má ræður hv. þingmanna Sigurðar Kára Kristjánssonar og Ástu Möller hér áðan. Ég ætla ekki að tefja umræðuna mikið, ég sé ekki mikið gagn að því, en ég verð þó að spyrja hæstv. menntamálaráðherra aftur að því sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði áðan: Eru það réttar upplýsingar sem fengust frá yfirmönnum í menntamálaráðuneytinu að menn geri ekki ráð fyrir neins konar jöfnunarákvæðum í sambandi við nefskattinn sem á að leggja á? Og er það rétt að setningar neðarlega á síðu 20 í frumvarpinu, í athugasemdum við 11. grein, séu leifar af fyrri gerð og eigi ekki að taka bókstaflega? Og þá spyr ég: Af hverju hefur menntamálaráðherra hæstv. ekki tilkynnt okkur það? Af hverju hefur þetta ekki verið prentað upp eða með einhverjum hætti gert á þinglegan hátt þannig að ekki þurfi að ræða það hér í andsvari við lokaræðu menntamálaráðherra í málinu? Ég vil svo þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir hreinskilnina að segja strax nei við spurningunni um málamiðlun í stjórnarháttamálum, að tveir starfsmenn komi í stjórnina. Það lýsir vel sáttavilja menntamálaráðherra og ákafa hennar til að ná niðurstöðu í þinginu með þátttöku sem flestra. Að lokum önnur spurning: Það er eins og það sé einhver nauðung að fyrirtæki af taginu RÚV sf. þurfi ekki að hlíta upplýsingalögum. Er það ekki einfalt að setja ósköp einfaldlega inn í lögin um Ríkisútvarpið sf. 

Hæstv. forseti. Þetta er ósköp einfalt hvað þau atriði varðar sem hv. þingmaður kom inn á. Hv. menntamálanefnd fer auðvitað gaumgæfilega yfir þessar athugasemdir. Ég var einfaldlega að lýsa skoðun minni. Ég tel ekki rétt að starfsmenn séu í stjórninni. Að sjálfsögðu geta þeir haft sín áhrif en ég tel ekki rétt að starfsmenn Ríkisútvarpsins séu í yfirstjórninni, sérstaklega þegar við höfum í huga að þetta er rekstrarstjórn sem m.a. á að hafa yfirlit og eftirlit með rekstri félagsins og að sjálfsögðu þar með talið rekstri sem starfsmenn koma að. Ég tel því ekki rétt að fara þá leið, enda er það ekki nútímalegt, ef þannig má að orði komast, að fara slíkar leiðir og ekki til hagsbóta fyrir félagið sem slíkt að mínu mati. Ef ég skildi hv. þm. Mörð Árnason fyrir hönd Jóhönnu Sigurðardóttur rétt, þá er rétt að undirstrika það sem stendur í frumvarpinu eða athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins, með leyfi forseta: „Almennt mætti þó miða við að haga skattlagningunni þannig að hvert þriggja manna heimili yrði nokkurn veginn jafnsett eftir sem áður, sem mundi þýða að gjaldið lækkaði fyrir fámennari heimili, en hækkaði fyrir heimili þar sem fullorðnir einstaklingar 16 ára og eldri væru 4 eða fleiri.“ Hv. þingmaður verður að leiðrétta mig ef hann er ekki að meina þessa setningu, því það er ósköp skýrt sem þarna kemur fram að ef þetta kemur til með að hafa áhrif á þessa fjóra eða fleiri sem eru í heimili þá er það út af því að þeir hafa allir tekjur yfir 855 þús. kr. eða meira. Þetta er ósköp skýrt. Þar sem fjórir, fimm eða sex eru í heimili fer þetta eftir tekjum viðkomandi einstaklinga. Það er ekki ætlunin að vera með einhver jöfnunarákvæði. Þetta er skýrt, þeir einstaklingar sem eru með 855 þús. kr. og meira í tekjur og eru á bilinu 16–70 ára koma til með að greiða nefskattinn.

Forseti. Það er nú liðið langt á kvöld og kannski von að menn séu farnir að ruglast en það er þannig að ef gert er ráð fyrir jöfnunarákvæðum af þessu tagi eins og kemur fram í athugasemdum um við 11. gr. þá verður það að eiga sér stoð í lögunum. Það er ekki nóg fyrir flutningsmann frumvarps af þessu tagi að setja eitthvað í greinargerð sem ekki á sér stoð í lögum. Það er þannig um skattheimtu á Íslandi - til upplýsingar fyrir hæstv. ráðherra - að það er Alþingi sem ákveður hana með lögum, það stendur í stjórnarskránni. Vegna þess að ekkert er getið um það í frumvarpinu við hvað mætti miða skattlagninguna, þá er eðlilegt að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spyrji og ég á eftir henni: Hvað þýðir þessi setning? Er hún, eins og upplýsingar úr menntamálaráðuneytinu benda til, leifar af einhverri fyrri gerð frumvarpsins frá Birni Bjarnasyni, hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra, og af hverju hefur þetta ekki verið tekið út? Eða er það þannig að menntamálaráðherra hæstv. meini það raunverulega að þetta séu jöfnunarákvæði og hún vilji hafa jöfnunarákvæði inni sem hún hefur gleymt að setja í lögin? Því að gleymskan er á öðrum hvorum staðnum.

Hæstv. forseti. Ég held að þarna sé um einhvern misskilning að ræða hjá hv. þm. Merði Árnasyni því að þetta er alveg skýrt, m.a. í V. kafla frumvarpsins í 11. grein þar sem kemur nákvæmlega fram hvernig tekjustofnar Ríkisútvarpsins sf. eru og verða ákveðnir. Lagaheimildin sem slík er því alveg skýr. Orðalagið í athugasemdunum við 11. gr. er þannig, og það er rétt að undirstrika hvernig þetta er sett fram. Þetta eru ekki leifar af einhverju gömlu frumvarpi sem hefur einhvern tíma verið samið í menntamálaráðuneytinu. Það er ekki svo, heldur er um alveg nýtt frumvarp að ræða þar sem verið er að reyna að útskýra hvernig þetta kemur niður á mismunandi tegundum af fjölskyldum miðað við ástandið í dag. Orðið „jafnsett“ í athugasemdunum er ekki hægt að túlka sem eitthvert jöfnunarákvæði, það er ekki þannig, heldur er einfaldlega verið að reyna að draga fram hvernig þetta gjald eða nefskatturinn komi til með að lenda á hinum ýmsu tegundum fjölskyldna eða fjölskylduforms.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Sinfóníuhljómsveit Íslands, nr. 36/1982. Eins og ég kom inn á í framsöguræðu minni hér á undan um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. er frumvarp þetta lagt fram samhliða því frumvarpi og byggir á því að fella niður þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands samkvæmt gildandi lögum um hljómsveitina. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laganna er greiðsluþátttaka Ríkisútvarpsins í rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands 25% af rekstrarkostnaði hennar en frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. felur í sér endurskipulagningu á rekstri Ríkisútvarpsins og á því byggt að fella úr gildi framangreinda lagaskyldu um þátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar, en hann var um 118,5 milljónir að mig minnir á þessu ári. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er því lagt til að b-liður 1. mgr. 3. gr. gildandi laga falli brott en í stað þess verði hlutur ríkisins í rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar aukinn sem þessu nemur skv. a-lið 1. mgr. 3. gr., þ.e. úr 56% í 81%. Í samræmi við þessa breytingu er eðlilegt að Ríkisútvarpið eigi ekki lengur fulltrúa í stjórn hljómsveitarinnar og því er lagt til í 2. gr. frumvarpsins að menntamálaráðuneytið tilnefni mann í stjórnina samkvæmt 1. málsl. 4. gr. gildandi laga í stað Ríkisútvarpsins, eins og nú er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntamálanefndar og 2. umr.

Forseti. Hér er verið að ræða mál sem er sérstakt og varðar ekki efniskjarna þess frumvarps sem menntamálaráðherra hæstv. hefur flutt um Ríkisútvarpið sf. Þess vegna ræðum við það sérstaklega og veitum því þá virðingu sem það á skilið. Ég veit að ýmsir eru þeirrar skoðunar að varðveita eigi þessi tengsl milli Sinfóníuhljómsveitar Íslands og Ríkisútvarpsins og ég virði það álit manna. Þetta eru sögulega merkileg tengsl vegna þess að Sinfóníuhljómsveitin, sem stofnuð er árið 1950, er að nokkru leyti sprottin upp úr gömlu útvarpshljómsveitinni sem Ríkisútvarpið hafði á að skipa. Um tíma hygg ég að það hafi verið þannig að Ríkisútvarpið hafi í raun og veru verið eigandi Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem má umorða, af því að nú er komið miðnætti og magískur tími, að Sinfóníuhljómsveitin sé kannski dóttir útvarpsins í sögulegum skilningi. En börnin verða einhvern tíma að flytja að heiman og í raun hafa þessi tengsl ekki verið virk undanfarin ár nema að mjög litlu leyti og nú er fyrir nokkru kominn tími til að skilja hér á milli að mínu áliti. Ég legg áherslu á að þessum tengslum sé haldið í öðru formi enda eru tónleikar þessarar snjöllu hljómsveitar sjálfsagt útvarpsefni og reyndar einnig sjálfsagt og gott sjónvarpsefni þótt sjónvarpinu hafi einhvern veginn ekki lukkast að skilja þá höfðun sem tónleikar geta haft í sjónvarpi. Ég legg til að málið verði rætt í menntamálanefnd, óháð afdrifum þess frumvarps sem hér hefur verið lagt fram um RÚV sf., og heiti stuðningi mínum við afgreiðslu málsins í vor ef aðrir eru samþykkir þeirri vegferð.