Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. er, eins og hin frv., sem ég hefi flutt á þessu þingi, samið af kirkjumálanefnd. Þetta mál hefir áður verið til umr. hér í d., og sé ég því ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það, fyrr en þá við 2. umr. - Ég býst helzt við, að þetta frv. ætti að fara til allshn.  (Nokkrir þm.: Menntamálanefndar)  . Já, eða þá það.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta frv. er samið af forstjóra Brunabótafélags Íslands og var lagt fyrir síðasta þing eftir ósk hans. Hv. fjhn. fékk málið til meðferðar og meiri hl. hennar bar fram rökstudda dagskrá, sem hlaut samþykki þessarar deildar, þar sem þess var óskað, að gerð væri breyting á stjórnarskipun Brunabótafélagsins í þá átt, sem ræðir um í 25. gr. núgildandi laga, að koma upp fulltrúaráði, og frv. síðan sent sveitarstjórnum til umsagnar. Þetta hefir verið gert. Svör voru að vísu fá komin, þegar frv. var fullgert, nokkur hafa komið síðan, og verða þau afhent hv.fjhn., sem ég býst við, að fái frv. aftur til athugunar, - en á þeim er ekki svo mikið að græða. Aðalbreytingin, sem æskt var álits um, stofnun fulltrúaráðsins, hefir ekki hlotið mikinn stuðning, og stj. álítur það svo dýrt, að mjög orki tvímælis, hvort ráðlegt sé, og hefir ekki tekið breytinguna upp í frv. En hinsvegar ætti að taka til athugunar, hvort ekki er rétt að koma slíku fulltrúaráði upp fyrir allar deildir tryggingarstarfseminnar. Samkv. ákvæðum síðasta þings starfar nú mþn. að athugun þeirra mála, og er rétt að bíða álits hennar um það atriði, hvort stofna eigi fulltrúaráð, er nái til allra hinna opinberu tryggingarstofnana. - Ég legg ti1, að frv. verði vísað til fjhn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta frv. er ekki nýr gestur hér. Það var borið fram á þingunum 1928 og 1929 og er upphaflega samið vegna áskorana þessarar hv.þd. Full þörf hefir þótt löggjafar um þetta efni, en málið hefir ekki getað fengið afgreiðslu vegna skoðanamunar milli Nd. og Ed. um eitt atriði. Á því strandaði tvisvar, og þess vegna var frv. ekki lagt fyrir þingið 1930. En síðastl. haust talaði við mig formaður n. þeirrar, sem hafði athugað málið í þessari hv. d., allshn., og hélt hann, að með þeirri breyt., sem hann stakk upp á, mundi málið nú fá framgang. Ég lít svo á, að þetta umþráttaða lögfræðiatriði skipti ekki mestu, heldur hitt, að fá löggjöf um þetta efni. Ég legg til, að málinu verði vísað til allshn., sem hefir haft það til umr. á undanförnum þingum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þótt hér sé um afarmikið mál að ræða, sem hefir í for með sér allmikinn kostnað, ef það nær samþykki og framkvæmd, sé ég ekki ástæðu til að fylgja því úr hlaði með langri ræðu, heldur vísa til grg. þess. Með bréfi 23. nóv. 1928 lagði atvmrn. fyrir vegamálastjóra að athuga og rannsaka vandlega, hvernig hægt væri að koma í veg fyrir skemmdir af ágangi vatnanna og brú þau. Síðan hafa liðið tvö ár. Og það er ekki undarlegt, því að rannsóknirnar hafa kostað mjög mikla vinnu og undirbúning. Verkfræðingar hafa starfað þarna austur frá bæði sumurin 1929 og 1930 undir stjórn vegamálastjóra og í skrifstofu hans hefir einnig mikið verið unnið að útreikningum og áætlunum. Niðurstaða rannsóknanna er birt í grg. þessa frv., sem nú er lagt hér fyrir þingið. Frv. gerir allmiklar breyt. frá því, sem gert var ráð fyrir í logunum um þessi efni árið 1917. Aðaláherzlan er lögð á það að leysa samgöngumálið. Ég álít þetta svo brýnt nauðsynjamál fyrir Landeyjar, Eyjafjallahrepp og sveitirnar lengra austur, að ekki megi draga að setja log um það, svo hægt sé að hefja framkvæmdir. Þegar árar betur fyrir ríkissjóði, verður þetta eitt fyrsta stórvirkið, sem fullgert verður. - Ég legg til, að málinu verði vísað til samgmn. Tel ég sjálfsagt, að hún og aðrir leiti til vegamálastjóra eftir þeim upplýsingum, sem þörf kann að vera á.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl.]: Ég get verið hæstv. stj. þakklatur fyrir frv. þetta, því að svo undarlega bregður við, að það hefir alltaf verið mín skoðun, að þannig ætti að taka á málinu. Ég er ekki jafnþakklátur fyrir næsta mál. (Vetrarvegur yfir Hellisheiði). En ég skal ekki blanda því saman. - Samgöngumálin eru hér aðalatriðið, og austurhluti sýslunnar hefir verið svo skorinn frá og samgöngur svo erfiðar, að það mundi sannast, að sýslan byrjaði að leggjast í auðn austan Þverár, ef ekki er bætt úr. Og eins og hæstv.forsrh. tók fram, verður þetta ekki aðeins samgöngubót fyrir austurhluta Rangarvallasýslu, heldur tengir vegina í Skaftafellssýslu við bílvegi vestan Þverár. Það er brú á Þverá, sem mest liggur á, því að eftir henni bíða nú tvær einhverjar blómlegustu sveitir landsins. Ég vil gera þá fyrirspurn til hæstv.atvmrh., hvort það sé ekki hans meining, eins og stendur í aths. frv., að byrja þegar á næsta ári. Þar í aths. er gert ráð fyrir, að verkinu verði lokið á tveimur næstu árum. En það er ekki hægt, nema byrjað verði á að brúa Þverá í vor. Það gleður mig, að vegamálastjóri hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að byrja á samgöngunum og þreifa sig síðan áfram með varnirnar. Ég hefi þá trú, að takast megi að hlaða fyrir öll vötn með tímanum, en til þess þarf meiri reynslu en fengin er. - Ég ætla ekki að fara út í einstakar gr. frv. nú við 1. umr. Þó tel ég það misskilning hjá hæstv.forsrh., að leggja megi 1/4 kostnaðar við framlengingu Seljalandsgarðsins á bændurna, sem hlut eiga að máli. Þeim er í rauninni ofvaxið að bera nokkurn kostnað af þessu, en það munar aldrei mjög miklu í heildarkostnaðinum. Ég vík síðar að þessu.

Einar Jónsson mér þætti eðlilegt, að þm., sem ekki eru hnútunum kunnugir, yrðu dálítið hissa, þegar þeir bera þetta frv. saman við fjárlfrv., þar sem hætt er að veita fé til að leggja síma og brautir og byggja vita, brýr og aðrar venjul. verklegar framkvæmdir. Þetta frv. mun því svo að skilja, að vegamálastjóri áliti, að þarna sé mest nauðsyn að hefjast handa, enda vita það allir kunnugir, að þörfin er brýn. Ég er skyldur til að lýsa ánægju minni yfir frv. og skal geta þess, að við samþm. heldum tvo þingmálafundi, áður en við fórum að austan, á Stórólfshvoli og að Ægisíðu, og þar lýstu menn almennt fylgi við frv. Á fyrra fundinum var samþ.till., sem ég ætla að leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. hún sýnir hug fundarmanna til málsins: Í því trausti, að þær framkvæmdir, sem stjórnarfrumvarp til þessa máls gerir ráð fyrir, verði byrjaðar þegar á næsta vori og samgöngum og landi borgið í framtíðinni með því, lætur fundurinn ánægju sína í ljós yfir því, að nú sé þetta þýðingarmikla samgöngu- og fyrirhleðslumál loks komið á góðan rekspöl, - og skorar á þingmenn kjördæmisins að styðja landsstjórnina í því að fá heimild hjá næsta Alþingi til að taka inn á fjáraukalög 1931 nauðsynlega fjárhæð til framkvæmda“. Fundarmenn undruðust reyndar dálítið þennan stórhug hjá hæstv. stj., eftir það sem menn höfðu heyrt um fjárhaginn nú: Þeir tóku þó frv. í alvöru, en þótti samt vissara að fá skýlaus loforð um, að hafizt yrði handa á næsta vori, eins og till. ber með sér. Menn hafa skipzt nokkuð í tvo flokka þar eystra. Annarsvegar eru þeir, sem vötnin eyðileggja mest fyrir, og það eru einkum Fljótshlíðingar, en samgöngur þeirra hindra vötnin minna. Hinsvegar eru þeir, sem hugsa aðallega um lausn samgöngumálsins, en það eru Landeyingar og aðrir í austurhluta sýslunnar, auk þess er Skaftfellingar eiga þar og mikið í húfi. Hér má segja, að farinn sé millivegur, sem flestir munu telja hyggilegan og sætta sig við. Og ekki eru menn að telja eftir það, sem þeir eru skyldaðir til að leggja af mörkum - þótt margir eigi erfitt með það, - ef þeir aðeins geta. Þótt kjörin séu raunar goð her, ef þau eru t. d. borin saman við þau, sem Flóamenn og Skeiða hafa sætt, verður að gæta þess, að binda engum þær byrðar, sem hann fær ekki undir risið. Og þar sem hér er aðallega að ræða um samgöngumál og skemmdir ófærra vatna, þá er það skylda ríkissjóðs að leggja fram meginkostnaðinn. Ég vildi fá vissu mína fyrir því, að Rangæingum sé gefin trygging fyrir, að verkið verði hafið í vor. Því að sé aðeins verið að sýna okkur frv. og eigi svo að bíða með framkvæmdirnar, þá er ekkert unnið. Það er undir sannleik og drengskap hæstv. stj. komið, hvort hún stendur við það, sem hún hér lofar. - Náttúrlega má ég ekki ergja hæstv. stj. né ætla henni annað en bezta vilja á verkinu. Mér er vitanlega ánægja að leggja allar upplýsingar, sem ég get gefið, fram fyrir hv. samgmn., sem væntanlega fær þetta mál til athugunar, ef óskað yrði, og vænti hins bezta frá allra hálfu, er um málið fjalla.

Jón Ólafsson Ég vil leyfa mér að benda væntanlegri hv.n. á það, að hvað snertir niðurjöfnunarakvæði þessa frv., þá er það ekkert takmarkað, hve miklu verður jafnað niður á þá jarðeigendur, sem eiga að njóta þessara hlunninda. Gengur þetta svo langt, að hætt yrði við, að bændur yrðu að setja jarðir sínar að veði, en það myndi geta leitt til þess, að sumir þeirra kæmust á vonarvol. Finnst mér þetta vel þess vert, að hv.n. taki það til athugunar, svo að bændum geti ekki stafað nein hætta af því, ef þessi mannvirki yrðu gerð. Annars sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta mál að sinni, þar sem það á eftir að fara til nefndar. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. er komið fram, þar sem málið er hið nauðsynlegasta fyrir framtíðina.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég sé ekki ástæðu til að segja nema örfá orð út af ræðum þeirra hv.þm. Rang. og hv. 3. þm. Reykv. Hv. þm. Rang. spurðust fyrir um það, hvenær byrjað yrði á þessum framkvæmdum. Þegar Alþingi er búið að samþ. þetta frv., sem væntanlega verður, verða ekki nema 1–2 mánuðir til kosninga. Finnst mér það eðlilegt og sjálfsagt, að það verði sú stj., sem fer með völd eftir kosningar, sem tekur ákvarðanir um framkvæmd þessa máls. Hinsvegar er það mín skoðun, að þetta sé eitt af því fyrsta, sem framkvæma eigi í samgöngumálunum, þegar ástæður eru fyrir hendi. En hvenær það verður gert, álít ég, að ekki sé hægt að ákveða, fyrr en eftir næstu kosningar.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl.]: Það er rétt, að það er stuttur tími þangað til fram yfir kosningar. Og ég hefi skilið hæstv.atvmrh. Þannig, að ef hann verði við völd áfram, þá ætli hann sér að halda málinu áfram eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en ég tek þau orð hæstv.atvmrh. í fullri alvoru, að ef stj. sitji áfram, þá muni hún beita sér fyrir þessu verki.

Einar Jónsson Ég varð ekkert glaður við að heyra orð hæstv.atvmrh. Það er auðséð, að hann er hér að búa út plagg, sem ekki getur komið til framkvæmda fyrr en eftir næstu kosningar. Er það sjáanlegt, að hæstv.atvmrh. er smeykur um, að hann muni ekki sitja að völdum áfram, og vill með þessu binda eftirmanni sínum erfiða byrði, þar sem nú er ekkert fé til í ríkissjóði. Ég verð að vona, að hæstv.atvmrh. sé alvara með það, sem hann segir, og ég skora á hann að sýna alvöru í þessu máli. Rangæingar vonast eftir því af þingi og stj., að framkvæmdir verði bráðar í þessu efni. - Skal ég svo ekki fjölyrða meira um málið að sinni.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil leyfa mér að benda hv.þm. á það, að hér er ekki um neina augnabliksákvörðun að ræða. Það eru tvö ár síðan byrjað var á rannsóknum í þessu máli, og mikil vinna hefir verið lögð í undirbúning þess, og sú ákvörðun tekin, að byggja á þeirri vinnu, sem búið er að vinna. Geta því hv.þm. séð, að stj. er full alvara í þessu máli. Báðum hv.þm. Rang. hlýtur að vera það ljóst, að það væri rangt af stj. að taka ákvörðun um þetta mál í maí, þegar aðeins tveir mánuðir eru til kosninga, þar sem um svo mikið fjárhagsatriði er að ræða. Enda býst ég við því, að hvaða stj., sem sæti að völdum eftir kosningar, myndi líta ópólitískt á þetta mál og telja það eitt hið nauðsynlegasta í samgöngumálunum. - Hitt væri að leika leik frammi fyrir kjósendum, ef stj. leti byrja á svo stórkostlegum framkvæmdum rétt fyrir kosningar. Stj. hefir látið undirbúa þetta mál og telur það meðal þeirra mála, sem þarfnast bráðrar lausnar. En hitt hefi ég aldrei talið rétt, heldur ásakað fyrirrennara mína fyrir, að gera stórar fjárhagslegar ákvarðanir rétt fyrir kosningar.

Einar Jónsson Hæstv. atvmrh. sagði, að ef byrjað væri á framkvæmdum fyrir kosningar, þá væri verið að leika leik frammi fyrir kjósendum. En það verð ég að telja leik leikanna, ef á að samþ. þetta frv. án þess að byrja á framkvæmdum á næsta vori, þar sem Rangárvallasýsla þarfnast bráðari samgöngubóta en nokkur önnur sýsla á landinu.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég verð að efast um, að hv. 1. þm. Rang. tali fyrir munn kjósenda sinna í þessu máli. Er það að leika leik frammi fyrir kjósendum, að undirbúa þetta mál og fá yfirlýsingu stj. um það, að hún leggi það til, að þessar umbætur verði meðal hinna fyrstu, sem gerðar verði, er ástæður eru fyrir hendi? Ég held ekki. En hitt er rangt, að gera stórar ákvarðanir 1–2 mánuðum fyrir kosningar, ákvarðanir, sem kosta ríkissjóð mörg hundruð þús. kr.

Sigurður Eggerz Mér hefir skilizt, að hæstv. stj. ætlist til, að frv. þetta verði að lögum á þessu þingi. Samkv. því kemur það ekki undir kjósendurna, eins og stj. var að tala um. Ég verð að beina einni spurningu til hæstv.atvmrh. Ég vil spyrja hann að því, hvort stj. treysti sér til þess að veita fé til þessara framkvæmda eins og nú standa sakir? Þetta er þungamiðjan í þessu máli. Ég get ekki gert ráð fyrir, að næstu kosningar breyti neinu um fjárhagslegar ástæður ríkisins, svo að hægra muni um þessar framkvæmdir eftir þær heldur en nú er.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil leyfa mér að geta þess, út af ræðu hv.þm. Dal., að þetta mál hefir verið borið undir kjósendur. Nýlega hefir verið stofnað vatnamalafélag austur þar. Bændurnir hafa þar kosið sína fulltrúa, og hafa þeir fylgzt með framkvæmdum stj. í þessu máli. Þeir hafa fengið till. sendar austur, svo að bændur gætu því betur kynnzt málinu og áttað sig á því. Það er því algerður misskilningur hjá hv.þm. Dal., að við höfum ekki viljað vita vilja kjósenda í þessu máli. Þá sagði hv.þm. Dal., að þungamiðjan í málinu væri það, hvort handbært fé væri til framkvæmdanna. En það er ekki þungamiðjan, heldur það, að Alþingi segi álit sitt um það, hvort þetta megi gera. En ákvarðanir um framkv. málsins á stj. að taka eftir næstu kosningar. Um fjármálin mun ég tala á öðrum grundvelli. En ég lít svo á, að við þurfum ekki að sjá eftir því fé, sem farið hefir til hinna miklu framkvæmda á undanförnum árum. Vegna þeirra erum við orðnir svo vel settir, að við þurfum ekki að æðrast þótt móti blási, þar sem við höfum skapað okkur miklu betri aðstöðu í landinu.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl.]: Ég vil benda hv.þm. á það, að þingið getur ákveðið hvenær sem er að láta byrja á þessu verki. Ég get sætt mig við það að óreyndu máli, að hæstv.atvmrh. hefir tekið það skýrt fram í síðustu ræðu sinni, að hann myndi gera þetta mál að sínu máli. Get ég gert mig ánægðan með það að svo stöddu, en vildi aðeins taka það fram, að þingið getur ákveðið, hvenær byrjað skuli á verkinu.

Sigurður Eggerz mér getur ekki skilizt, að ég hafi misskilið neitt í ræðu hæstv.atvmrh. Kosningarnar geta engu máli skift í þessu efni. Hæstv. atvmrh. sagði, að ef ný stj. tæki við völdunum, þá ætti hún að taka ákvörðun í þessu máli. Auðvitað verður núv. stj. ekki spurð að því, hvað næsta stj. muni gera. En ef þetta frv. verður samþ., þá er búið að samþykkja mikinn útgjalda-auka. Þess vegna er eðlilegt að tala um fjárhaginn í sambandi við þetta mal. Og því vil ég spyrja hæstv. stj., hvort hún treysti sér til þess að leggja út í svo stórfellt fyrirtæki sem þetta er eins og nú standa sakir.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég kannast ekki við, að ég hafi ekki borið þetta mál undir kjósendur.  Um hitt atriðið hefi ég talað áður og sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um það.

Sigurður Eggerz Ég hefi aldrei mótmælt því, að hæstv. stj. hafi ráðfært sig við einhverja kjósendur um þessi mal. En af svörum stj. mjög óljósum í þessu máli virðist mér auðsætt, að hér sé verið að búa til kosningabeitu, sem búizt sé við, að verði gómsæt.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það hefði verið fróðlegt nú að rekja sögu þess, hvernig reynt hefir verið að leysa samgöngumál Sunnlendinga frá því fyrsta allt fram á þennan dag, en ég mun þó ekki segja þá sögu hér að þessu sinni, en læt mér nægja að vísa til þess, sem nýjast hefir gerzt í þessu mikilvæga máli. Í bréfi til vegamálastjóra frá atvmrn., dags. 23. nóv. 1928, segir svo m. a.: „Hér með er yður, hr. vegamálastjóri, falið á hendur að rannsaka og gera áætlun og till. um: 1. Fullkominn bifreiðarveg frá Reykjavík austur yfir Ölfusá með sérstöku tilliti til, að þessi nýi vegur verði fær bifreiðum á vetrum. Ber því að leggja aðaláherzlu á, að vegstæðið sé svo snjólétt sem frekast er fáanlegt, og öll gerð vegarins miðuð við, að flutningar á þessari leið verði sem ódýrastir og öruggastir í snjóum á vetrum. 2. Hvort fært þykir og ráðlegt að umbæta núverandi veg austur, sumpart með raðstofunum til snjóvarnar, en sumpart með því að leggja nýjan vetrarveg á snjóþyngstu köflunum, svo að hann megi telja viðunandi fyrst um sinn til vetrarflutninga með bifreiðum. Sérstaklega ber í því sambandi að rannsaka aðstöðu alla um nýjan vetrarveg um Þrengslin suður í Ölfus og þaðan á núverandi akbraut vestarlega í Ölfusi“. Ég leit svo á, að eins og þetta mál lá fyrir, þegar núverandi stj. tók við völdum, væri ekki full-rannsakað, hvort ekki mætti leysa samgöngumál Sunnlendinga með fullkomnum bílvegi. Nýir atburðir höfðu gerzt í málinu, þar sem var hin nýja reynsla í bílflutningum hér á landi, og þá einkum á því svæði, sem hér ræðir um, og hlaut af þessu að leiða, að rannsakað yrði til hlítar, hvort bílvegir mundu ekki framtíðarvænlegust lausn þessa máls. Af þessum ástæðum ákvað ráðuneytið að fela vegamálastjóra áðurnefnda rannsókn. Niðurstaða þessarar rannsóknar vegamálastjóra hefir orðið sú, að vegamálastjóri, sem áður hefir verið járnbrautarmaður, sem kallað er, telur kringumstæðurnar svo breyttar, að fært muni að leggja inn á nýjar brautir, - þær brautir, sem markaðar eru með þessu frv. Ég hefi áður í sambandi við þetta mál, þegar það hefir borið á góma, og það hefir ekki verið svo sjaldan, tekið það fram, að aðalatriðið væri ekki, hvort leggja ætti járnbraut eða ekki, heldur hitt, hvað væri hentast og ódýrast fyrir þá, sem njóta eiga þessarar samgöngubótar. Mér hefir aldrei vaxið það í augum, þó að leggja þyrfti í mikinn kostnað í byrjun, til þess að koma stærsta landbúnaðarhéraðinu á landinu, sem er svo illa sett að hafa enga höfn, í samband við Rvík. Ég hefi aldrei gengið þess dulinn, að stofnkostnaðurinn við slíka samgöngubót yrði afarmikill. Það sem hvetur mig til að leggja til, að farnar verði þær brautir í þessu máli, sem þetta frv. markar, er því ekki það, að hér sé um svo storkostlega lækkun á stofnkostnaðinum að ræða, heldur hitt, að ég er þess sannfærður, að fyrir bændur austan fjalls verður þessi leið hagkvæmari og ódýrari í hinum árlega rekstri til að koma framleiðslu þeirra á markaðinn. Ég sé ekki ástæðu til að fara inn á einstök atriði þessa frv. að svo stöddu. Frv. hefir verið eins vandlega undirbúið og frekust tök voru á. Þó að frv. hafi ekki verið lagt fram fyrr en nú, hygg ég, að enginn geti lagt það út til ámælis, hvorki stj. né vegamálastjóra, því að það er vitfirring ein að leggja út í svo mikið stórræði sem þetta, nema að vel rannsökuðu máli. Að öðru leyti vísa ég til grg. frv., sem er allítarleg, og vildi skora á þá n., sem fær þetta mál til meðferðar, að leita óspart til vegamálastjóra um frekari upplýsingar í málinu, því að hann veit gerrst um þessa hluti alla. Það hefir staðið mikill styrr um það til þessa, hvernig ætti að leysa samgöngumál Sunnlendinga, og mörgum hafa vaxið í augum þær upphæðir, sem nefndar hafa verið í sambandi við það. Ég vildi þó mega óska þess, að ekki yrði mikill styrr um málið nú. Bæði er nú um minni fjárupphæð að ræða í þessu skyni en að úr var reiknað með, ef sú leið, sem í frv. er lögð til, verður farin, og auk þess mega menn ekki einblína svo mjög á kostnaðarhliðina í þessu máli. Hér er um svo stóra hluti að ræða, að ekki er hægt við því að búast, að unnt sé að ráða fram úr þeim, nema með miklum kostnaði. Að svo mæltu vildi ég leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til samgmn., að lokinni umr.

Magnús Torfason Ég vil lýsa ánægju minni yfir því að sjá framan í þetta frv., þó að ég hinsvegar hefði nú hugsað mér, að lausnin á samgöngumáli Sunnlendinga yrði á annan veg en frv. leggur til. Þar sem ég á sæti í þeirri n., sem væntanlega fjallar um þetta mál, sé ég ekki ástæðu til að fara að fjölyrða um þetta mál að svo stöddu. Ég vil þó leyfa mér að benda á það, að sá vegur, sem frv. gerir ráð fyrir, að verði lagður, er 111/2 km. lengri en sá vegur, sem nú er notazt við. Í sjálfu sér er þetta ágalli, en á móti því kemur, að með þessu móti verða vetrarsamgöngurnar allmjög öruggari en hingað til hefir verið. Hinsvegar stendur svo í 6. gr. frv., að núverandi vegur skuli leggjast niður á sínum tíma. Ég held, að þetta sé ekki rétt ráðið. Það stríðir á móti öllu því, sem nú gerist í samgöngumálum, ef þetta er gert, því að þess er nú allsstaðar krafizt, að leiðir séu styttar, en ekki lengdar. Vildi ég því óska þess, að þessu ákvæði frv. yrði vikið við. Þá kem ég að þungamiðju þessa máls, sem er sú, að með frv. er vikið frá því að leggja járnbraut á þessari leið. Hæstv. forsrh. vildi slá því föstu, að fullsannað væri, að bílflutningur væri ódýrari en flutningur með járnbraut. Get ég ekki séð á grg. frv., að færðar séu sönnur á þetta. Þar er sagt frá því, hvað búizt var við, að flutningskostnaður með járnbraut yrði mikill á sínum tíma, en engu orði vikið að því, hvað kostnaðurinn yrði mikill nú. Ég hefi engar skýrslur seð um það, hversu miklu ódýrari í rekstri hinar nýju mótordráttarvélar eru heldur en gömlu gufuvélarnar, en þær er nú farið að nota meira og meira úti um heiminn, og reynslan hefir allsstaðar orðið sú, að þær eru ódýrari en gufuvélarnar. Ég vildi beina, þeirri fyrirspurn til hæstv.forsrh., hvort þessi nýi vegur gæti orðið undirstaða undir járnbraut á sínum tíma, ef svo sýndist. Ég veit ekki, hvort þetta gæti farið saman, en held það þó, því að þessi vegur verður að vera þar. Það er svo til ætlazt, að þessi vegur fari niður af fjallinu hjá Lágaskarði, og get ég ímyndað mér, að hallinn þar sé of mikill fyrir járnbraut. En þessu mætti breyta, án mikils tilkostnaðar, því að ekki eru nema 12 km. frá Lágaskarði að þeim stað, sem ætlazt var til, að járnbrautin færi niður af fjallinu, undan Þóroddsstöðum í Ölfusi, og kæmi þá allt heim.

Gunnar Sigurðsson Ég gat þess í sambandi við vatnamálið, að ég væri stj. ekki eins þakklátur fyrir þetta mál. Er það skemmst af að segja, að þetta er sú vandræðalegasta kákúrlausn, sem ég minnist að hafa séð á stórmáli. Og hefir hæstv. stj. farizt illa allar gerðir í þessu máli. það er öllum vitanlegt, sem þekkja leiðina austur yfir fjall, að ekki er nema um tvær lausnir að ræða í þessu máli. Annaðhvort járnbraut eða malbikaður bílvegur, sem verður þá að vera yfirbyggður á löngum svæðum. Hvora leiðina eigi að fara, eiga fagmenn að ákveða. Þar á engin pólitík að komast inn í. Og veit ég ekki betur en að fagmennirnir hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að járnbrautin væri sú rétta lausn málsins. Með þessu frv. er heldur engin ákvörðun tekin um þetta. Í niðurlagi grg. segir svo: „Verður þá á ný (þ. e. þegar búið er að leggja þennan nýja veg frá Lækjarbotnum austur í Ölfus) að taka ákvörðun um, hverra frekari samgöngubóta er þörf, hvort heldur skuli malbika veginn eða ráðast í lagningu járnbrautar“ o. s. frv. Það sjá allir, að hér er því ekki um neina endanlega lausn á þessu máli að ræða. Hitt má vera, að það sé örlítil bót að þessu í bili, og er að því leyti erfitt að berjast á móti því. En hér er verið að stíga spor, sem aldrei átti að stíga. Hæstv. forsrh: sagði, að stofnkostnaðurinn væri ekkert aðalatriði í þessu máli, eins og rétt er, en honum gleymdist, að það, sem mestu skiptir í þessu efni, er það, að öruggt sé með öllu, að flutningar austan um fjall teppist ekki á vetrum. Eru það hin mestu vandræði, sem hent getur bændur Suðurlandsundirlendisins og enda Reykjavík, þegar svo tekst til. Það hefir mjög verið útmálað, hversu flutningar með bílum væru ódýrir. Hefi ég engin gögn til þess að fara út í það, en vil þó leyfa mér að benda á, að bílstjórar komust upp á það síðastliðið sumar að gera með sér samtök, svo sem aðrar stéttir manna gera. Er auðvitað ekkert við þessu að segja - slík samtök eru eðlileg - en varla munu þau hafa áhrif til lækkunar á flutningskostnaði með bílum, enda hefir það þegar komið í ljós. Auk þess hygg ég, að enginn hafi reiknað út, hvað bílarnir kosta okkur í raun og veru. Þar er allt fengið frá útlöndum. - Um járnbraut gegnir öðru máli. Til hennar þarf ekki að flytja inn annað en járn, sem er í sama verði og fyrir stríð, auk einhvers lítilsháttar af timbri. Og á þeirri leið, sem járnbrautin yrði lögð, er undirstaðan allsstaðar ágæt. Öllum er kunnugt, að nú liggur við að fara að virkja Sogið, sem er eitthvert bezta fallvatnið á landinu, og verður þá væntanlega hægt að fá þaðan rafmagn, til þess að knýja járnbrautina. Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál við þessa umr., en mun gera það ítarlegar síðar. Hefi ég um fá mál hugsað jafnmikið sem þetta og alltaf sannfærzt betur og betur um það, að sú eina rétta lausn á því er járnbraut.

Einar Jónsson Ég veit ekki betur en að vegamálastjóri hafi alltaf haldið því fram - og hann mun vera dómbærastur í þessum efnum allra manna hér á landi - að sú bezta og ódýrasta lausn á þessu máli væri járnbraut. Kemur mér þetta frv. því einkennilega fyrir sjónir, því að með því er stefnt til þess að leggja veg í stað járnbrautar. Vildi ég því í þessu sambandi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stj., hvort járnbrautin sé þar með úr sögunni, því að ég býst ekki við því, að farið verði að leggja bæði veg og járnbraut. Allir viðurkenna, að samgöngurnar við Suðurlandsundirlendið þurfa að batna - og það mikið. Hefir járnbrautin jafnan verið talin vænlegust lausn á því máli. Og vegamálastjóri hefir verið þeirrar skoðunar undanfarið engu síður en aðrir. Nú virðist hann þó vilja leggja til, að vegur sé lagður. Þykir mér þetta harla undarlegt, eins og ég áður sagði. Þá þykir mér það ekki síður undarlegt, að frv. gerir ráð fyrir, að þessi nýi vegur verði lagður, þar sem lægst liggur og snjóalög eru mest. Hefi ég frá barnæsku ætið vanizt því, að hæðir og hryggir stæðu helzt upp úr og að frekar snjóaði í lægðirnar. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar, en ég vænti þess, að hæstv. stj. láti frá sér heyra um það, hvort járnbrautin er með þessu látin niður í handraðann.

Magnús Jónsson Á flestum þeim þingum, sem ég hefi setið, hefi ég ýmist verið flm. eða stuðningsmaður till, um samgöngumál Sunnlendinga. Þykir mér því vænt um í hvert skipti, sem þetta mál er vakið á einhvern hátt. Undanfarið hefir mest verið talað um járnbraut, en þetta frv. fer fram á vegargerð, eða öllu heldur lítilsháttar byrjun á vegargerð. Þykir mér einkum vænt um frv. vegna þess, að til þessa hefir skort skýr ummæli um það, hvað góður vegur myndi kosta. –Vegamálastjóri hefir áður áætlað, að slíkur vegur myndi kosta um 3. millj. kr., og hefi ég alltaf gengið út frá því við umr. um þetta mal. Nú hefir vegamálastjóri gert nákvæma áætlun um það, hvað þessi vegur muni kosta, og verður það samkv. áætlunum hans um 4 millj. kr., eða nákvæmar tiltekið 3,8 millj. kr. Þetta frv. breytir þá ekki minni skoðun á þessu máli, nema ef síður skyldi. Skal ég þó játa það, að höfuðkostur vegarlagningarinnar er sá, að hægt er að gera umbæturnar smátt og smátt, t. d. byrja á vetrarveginum og halda svo áfram, eftir því sem fé er til. En það er sá gallinn á þessu, að eftir frv. á þá fyrst að taka ákvörðun um það, hvort leggja skuli járnbraut eða ekki, þegar búið er að leggja þennan vetrarveg og verja til þess 732000 kr. Get ég ekki ímyndað mér, að nokkur maður vilji leggja út í svo þokukenndar framkvæmdir. Hitt er, eins og hv. 2. þm. Rang. tók réttilega fram, aðeins fyrir kunnáttumenn að skera úr, hvort heppilegra muni reynast fyrir framtíðina, en alls ekki pólitískt mál, sem kosningar eigi að skera úr. Hæstv. atvmrh. sagði, að stofnkostnaðurinn skipti ekki mestu máli, og má það vel vera. En ef hann aðhyllist það, þá virðist mér undarlegt, að hann skuli vilja heldur leysa þetta mál með dyrum vegi í staðinn fyrir járnbraut, því að þegar búið er að leggja 4 millj. kr. í veg, verður að afhenda ríkinu hann til viðhalds, og sá kostnaður verður ekkert smáræði, en járnbraut ætti að geta borið uppi sinn viðhaldskostnað og er því rekin með arðsvon. Annars skal ég ekki orðlengja mikið um frv. Það er mikið talað um framfarir á bifreiðum, og er það satt, að þær eru mikið bættar frá ári til árs. En það ætti líka að geta orðið framför á þeim vögnum, sem ekið er eftir teinum. Hin mikla samkeppni við bifreiðarnar neyðir járnbrautarfélögin til þess að taka snöggum framförum, og getur þá orðið sú bylting, áður en nokkurn varir, að járnbrautirnar komizt í þann sama hefðarsess og þær höfðu áður, þar sem miklir flutningar eru og um langan veg að fara. Ég get ekki komið auga á neitt í frv., sem mælir á móti járnbraut. Annars óska ég, að takast megi að leysa mál þetta á sem heppilegastan hátt. Ég mun því ekki leggjast á móti því að þessi vegur verði lagður, ef þau rök koma fram, sem sýna, að það er heppilegasta lausn málsins. Út af fyrir sig er eðlilegt, að menn óski vegarins heldur, því að járnbrautarteinar eru aðeins fyrir þau einu farartæki, sem á þeim ganga, en góðir vegir eru færir öllum öðrum farartækjum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það eru aðeins örfáar aths. út af því, sem fram hefir komið í þessum umr. Mér þóttu undirtektir þeirra misjafnar, hv. 2. þm. Arn. og hv. 2. þm. Rang. Fyrir hv. 2. þm. Árn. er aðalatriðið að fá lausn á samgöngumálunum austan fjalls, án þess að binda sig einstrengingslega við eina ákveðna lausn, og virtist mér hann gera sér vonir um, að með frv. þessu væri um viðunandi lausn að ræða. En hv. 2. þm. Rang. verður of starsýnt á þá lausn, sem hann hefir bitið sig fastan í áður, en það er járnbraut, og fylgist ekki með þeim breytingum, sem orðið hafa og er þar af leiðandi ekki nógu fljótur að átta sig á nýjum staðreyndum. Hv. 2. þm. Árn. spurði, hvort þessi væntanlegi vegur mundi duga sem undirstaða fyrir járnbraut, ef horfið yrði að því að leggja hana síðar. Því er til að svara, að mig skortir alla „tekniska“ þekkingu á því máli. En hv.þm. á sæti í þeirri nefnd, sem mun fjalla um málið, og getur þá fengið upplýsingar um þetta atriði hjá vegamálastjóra. Ég get því miður ekki látið ljós mitt skína, né öðru svarað þessari spurningu hv. 2. þm. Árn. Hv. 2. þm. Rang. taldi frv. vandræðalegt kák á úrlausn þessa máls. Ef hann kallar þetta kák, hvað segir hann þá um það ástand, sem verið hefir, þegar aðeins hefir verið talað um málið, en ekkert aðhafst til að leysa það á neinn hátt nú í heilan mannsaldur? Aftur á móti er ég sammala hv.þm. um, að þetta sé ekki fyrst og fremst pólitískt mál, heldur sé það fagmanna að skera úr, hver sé heppilegasta lausn þess. Þessa leið hefir stj. líka farið, þar sem frv. er samið af vegamálastjóra og fyrst og fremst stuðzt við álit hans og till. Hv. 1. þm. Rang. virðist ekki heldur ánægður með þessa úrlausn málsins. Hann sagði, að aðalspurningin fyrir sér væri sú, hvort járnbrautin væri, með frv. þessu, úr sögunni eða ekki. En hjá honum er ekki aðalatriðið, hvort samgöngumálið austanfjalls sé leyst með þessu.

Þetta er ekki velviljuð skýring á orðum þm.

. Hann orðaði það eitthvað á þessa leið, en kannske hann hafi meint allt annað. Annars getum við ekki tekið ákvarðanir fyrir hin síðari þing, né ákveðið nú, hvað gert verði t. d. 1940 eða svo. En mín von og sannfæring er sú, að með frv. þessu verði leyst á fullnægjandi hátt úr samgönguvandræðunum austanfjalls, sem geri landbúnaðinn í sveitum þar sem arðmestan. Hinsvegar er ég ekki sá spámaður að geta sagt nú, hvernig þetta rætist. En út frá þekkingu minni á málinu tel ég þetta víst og á því byggjast þær vonir mínar, að á þennan hátt verði bezt leyst úr þessu samgöngumáli fyrir framtíðina. Það var ekki vingjarnlega spurt hjá hv. 1. þm. Rang., hvort vegurinn ætti að liggja þar sem lægst er og snjóþyngsli mest. En það er einmitt tekið fram beinum orðum í frv. og grg. þess, að veginn skuli leggja þar sem snjóléttast er. Loks þarf ég að svara hv. 1. þm. Reykv. Hann talaði sanngjarnlega um málið og vænti ég því góðrar samvinnu frá hans hendi. Hann var mér sammála um aðalatriðið: að stofnkostnaðurinn sé ekki mesta atriðið, heldur rekstrarkostnaðurinn. En það hefir hvorugur okkar gögn í höndum til þess að dæma um endanlega, hvort ódýrara muni reynast, vegur eða járnbraut. Ég hefi aðeins bent á, að eftir till. frv. er um minni stofnkostnað að ræða heldur en við að leggja járnbraut, auk þess sem rekstrarkostnaður járnbrautarinnar hlýtur að verða tilfinnanlega mikill. En svo er líka að athuga, að veginn þarf að hafa, þó að járnbraut verði lögð, og verður hann að vera sem allra fullkomnastur. Og loks má geta þess, að alltaf verður að eiga sér stað umskipun á vörunum frá járnbraut, því að hún kemst ekki inn á hvert einasta heimili, en það gera bílarnir. Annars hefi ég ekki aðstöðu til að kveða upp fullnægjandi dóm um þetta, en með skýrskotun til reynslu annara þjóða í þessu efni, er vafalaust ódýrara fyrir fólkið að nota veg og bíla en járnbraut.

Gunnar Sigurðsson Ég ætla ekki að lengja umr. úr hófi fram á þessu stigi málsins, en verð þó að svara hæstv.atvmrh. nokkrum orðum. Hann hafði rétt eftir mér þau orð, að ég hefði kallað frv. vandræðalegt kák á lausn þessa máls, og stend ég enn fast við, að svo sé. Hér er ekki um neina framtíðarlausn að ræða á samgönguvandræðunum austanfjalls. Hæstv. ráðh. viðurkenndi þetta líka í ræðu sinni, og í frv. og ástæðunum fyrir því kemur þetta einnig fram. Ég hefi bent á, að tryggingin fyrir daglegum ferðum á milli sveitanna austanfjalls og Rvíkur er fyrir öllu. Það sýnir sig líka, að það, sem aðallega stendur mjólkurbúunum tveimur austanfjalls fyrir þrifum eru samgönguvandræðin: að ekki skuli vera hægt að flytja daglega yfir heiðina. Þetta er stærsta atriðið og þungamiðja málsins. Og það má benda Rvíkingum á, að á meðan ekki er séð fyrir daglegum ferðum yfir heiðina, verður ekki unnt að lækka mjólkurverðið hér í Rvík, sem allir viðurkenna þó, að full nauðsyn væri á. Ég hafði gaman af að tala við báða forstöðumenn mjólkurbúanna austanfjalls, er ég var þar á ferð núna nýlega. Annar er norskur, en hinn danskur og báðir eldheitir járnbrautarmenn. Þeir byggja framtíð mjólkurbúanna á daglegum og hindrunarlausum flutningum yfir heiðina, og þeir vita, að járnbrautin er eina samgöngutækið, sem byggt verður á í þessu efni. Vegamálastjóri neitar því hvergi í grg. frv., að járnbraut sé heppilegasta lausn málsins, enda hefir hann, ekki alls fyrir löngu, í „privat“-samtali við mig, lýst yfir því, að hann væri ekki fallinn frá fyrri skoðun sinni um þetta mál. því verður ekki neitað, að það er komin hreppapólitík í þetta mál. Það er að vísu undantekning hjá sumum hv.þm., en hinir eru alltof margir, sem sjá ofsjónum yfir því, þótt allmiklar upphæðir úr ríkissjóði fari í einstök héruð til þess að létta undir lífsbarattu fjölda manna. Vegamálastjóri hefir í mörg ár unnið að lausn þessa máls og gefið út margar skýrslur, þar sem hann heldur því eindregið fram, að járnbraut sé heppilegasta leiðin til þess að bæta úr samgönguvandræðunum. Annars skal ég vera betur undirbúinn að tala í málinu við næstu umr. En þetta, sem ég hefi sagt, vil ég undirstrika. Áður en ég sezt niður, vildi ég skjóta einni spurningu til hæstv.atvmrh. Hvernig hugsar hann sér t. d. að flytja nautgripi á bílum vestur yfir Hellisheiði í miklum snjóavetrum? Nú má einmitt gera ráð fyrir, að á áveitusvæðunum austanfjalls fari mjög í vöxt á næstu árum að ala upp nautgripi til slátrunar, og verður þá að vera hægt að koma þeim lifandi á markaðinn hér í Reykjavík. En það verður ekki hægt með bílum, nema þann tíma, sem vegurinn er að mestu leyti auður. Rvíkingar láta ekki lengi bjóða sér rándýrt íshúskjöt, þegar hægt er að fá nóg af nýju og ódýrara kjöti austan úr sveitum. Það er að vísu rétt, að bílar komast heim á mörg heimili austanfjalls, eða nærri þeim. En verði járnbraut lögð, verður komið upp skiptistöðvum þar sem nauðsynlegt þykir, og frá þeim og að flytja bílarnir vörurnar. Væri þessi leið öll eins og láglendið austanfjalls, mundi ég hiklaust byggja á flutningum bilanna og legði enga áherzlu á járnbraut. En þar sem yfir erfiðan og snjóþungan fjallgarð er að fara, geta bílarnir teppzt svo vikum og mánuðum skiptir og það er og hlýtur að verða þungamiðja málsins.

Magnús Torfason Ég stend aðeins upp til þess að yfirlýsa því, að mér þótti miður, að hæstv.atvmrh. gat ekki leyst úr spurningu minni um, hvort þessi fyrirhugaði vegur mundi duga sem undirstaða járnbrautarinnar, því að fylgi mitt við frv. er talsvert undir því svari komið. Hér er um svo mikinn kostnað að ræða, að það mundi reynast erfitt uppdráttar að leggja síðar járnbraut, ef ekki væri hægt að nota veginn sem undirbyggingu. Því hefir verið lýst yfir, að austan heiðar eru uppi tvær skoðanir um þetta mal. Sumir hrópa á járnbraut, en aðrir gera sig ánægða með minna. En öllum kemur saman um, að ekki verði hjá því komizt að fá þegar eitthvað, sem geri vetrarflutningana öruggari. Og eftir að mjólkurbúin hafa verið rekin einn vetur, er þessi skoðun enn ofar í mönnum. Þetta er líka mjög eðlilegt, því að segja má, að daglegar og öruggar samgöngur vestur um heiði og á markaðinn í Rvík. séu fjörgjafi mjólkurbúanna; því að hvernig ætti að hagnýta sér hið mikla gras, sem áveiturnar hafa veitt, nema með stofnun mjólkurbúa, sem komið geta framleiðsluvorunum með daglegum ferðum á markaðinn hér í Reykjavík? Og þetta segi ég ekki aðeins fyrir hönd Árnesinga, heldur og líka fyrir nokkurn hluta bænda úr Rangarvallasýslu. Í því sambandi vil ég geta þess, að þegar ég fór á fund mjólkurbús Flóamanna, komu þangað nokkrir Rangæingar, sem báðust upptöku í félagið. Þrátt fyrir ýmsa annmarka á þessum fyrirtækjum, hafa þó mjólkurbúin skilað svo miklum afrakstri, að auðseð er, að þau verða fjöregg landbúnaðarins eystra. En nauðsynlegast af öllu er að geta komið mjólkinni og öðrum afurðum búanna sem allra fljótast á markaðinn, og því verður að taka föstum tökum á því máli að fá greiðar samgöngur við Reykjavík sem allra fyrst. En þær samgöngur verða fyrst um sinn ekki eins öruggar og með járnbraut. Þess vegna er þetta svo að skilja, að ég er sannfærður um, að Árnesingar eru ekki enn fallnir frá kröfunni um járnbraut. Mjólkurbúin munu reynast svo mikil lyftistöng fyrir landbúnaðinn austanfjalls, að eftir 10–20 ár verða ástæðurnar orðnar svo breyttar, að þá munu heyrast háværar raddir, sem kalla á járnbraut.

Magnús Guðmundsson Það er ekki margt, sem ég hefi að segja að sinni, en mér virðist allmikill tvískinnungur í málinu. Ég skil hæstv.atvmrh. þannig, að með þessu frv. sé verið að skrínleggja járnbrautina. Hann telur samgöngunum austur vel borgið með byggingu þessa nýja vegar. Ég held ekki, að hér sé um fullnægjandi lausn að ræða. Mín skoðun er eins og áður, að járnbrautin sé það eina, sem sé fullnægjandi samgöngubót, og svipaðri skoðun virðist skjóta upp í aths. við frv. En það er þessi tvískinnungur, sem ég kann illa við. Mér skildist á hæstv.atvmrh., að hann áliti, að með frv. væri gengið af járnbrautarhugmyndinni dauðri. En í aths., sem frv. fylgja, skilst mér álit vegamálastjóra vera það, að málinu sé skotið á frest um óákveðinn tíma. Og þetta kemur mér ekki á óvart, því að vegamálastjóri hefir jafnan verið öruggur fylgismaður járnbrautarinnar og er það sennilega enn. Hann veit, að hjá núverandi stj. getur ekki fengizt sú samgöngubótin, sem bezt er, og því leggur hann með því skásta, sem fæst. Ég legg áherzlu á það, að það komi skýrt fram, hvort vegamálastjóri og hæstv.forsrh. eru sammála í þessu efni, því að það væri tvískinnungur í meira lagi, ef sá, er frv. semur, og sá, er flytur það, væru á öndverðum meiði. Ég vil ennfremur taka undir það með hv. 2. þm. Rang., að járnbrautarmálið horfir töluvert öðruvísi við fyrir oss nú, er farið er að knýja vagnana með rafmagni, enda væri heimskulegt af oss að flytja inn kol til slíkra hluta.

Fors- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil beina örfáum orðum til hv. 1. þm. Skagf. Hann talaði um tvískinnung í málinu og að ég vildi skrínleggja járnbrautina. Ennfremur kvartaði hann undan, því, að ég hefði lagt lítt vingjarnlegan skilning í orð hv. 1. þm. Rang. Ég sagði, að við ættum að bæta úr samgönguþörfinni þannig, að stofnkostnaður yrði sem minnstur, og samgöngurnar sem ódýrastar fyrir fólkið, sem á að njóta þeirra. Og það er von mín, að í þessu frv. felist fullnaðarlausn á samgönguvandræðunum, þótt ég geti ekki fyllilega um það sagt. Hvorki ég né hv. 1. þm. Skagf. getum bundið hendur komandi þinga um þetta atriði. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að vegamálastjóri væri á öðru máli en stjórnin. Ég get varla annað sagt, en að í þessum orðum felist lítt velviljuð hugsun í garð vegamálastjóra, því að eftir því ætti stj. að hafa þvingað upp á hann þeirri skoðun, sem fram kemur í frv. Ég vil benda á ummæli hans í aths. á bls. 4, þar sem hann segir svo: „Fjárhagsafkoma hennar (þ. e. járnbrautarinnar) verður fyrir breyttar ástæður að teljast miklu lakari en bifreiðarflutninga“. Ég gæti nefnt margt annað, sem ekki bendir til þess, að vegamálastjóri telji járnbraut beztu lausnina. Ég er hræddur um, að hv. 1. þm. Skagf. hafi ekki lesið grg. frv. nógu vel. Sá verkfræðingur, Sverre Möller, er á sínum tíma gerði áætlun um járnbraut austur, hefir nú aftur gefið út bráðabirgðaálit um járnbrautarmálið. Áliti þessu var útbýtt hér á þinginu í fyrra eða 1929. Þar segir svo, að aðstæður séu breyttar, nýjar staðreyndir fram komnar, og eigi megi binda sig nú við 10 ára gamlar forsendur. Sérfræðingar hljóta að líta á málið eins og það liggur nú fyrir.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forsrh. hefir gert allt annað úr orðum mínum en ég sagði. Mér kom ekki til hugar að álasa vegamálastjóra. En það kemur greinilega fram í aths. frv. síðast, að vegamálastjóri er ekki hættur að hugsa um járnbraut, þó að hæstv.forsrh. sé hættur því. Hæstv. ráðh. segist búast við, að með þessu frv. sé þótt úr samgönguvandræðunum á ódýrasta og nokkurnveginn fullnægjandi hátt. Því hlýtur hann að vera búinn að skrínleggja járnbrautarhugmyndina. Enda er það ekki svo undarlegt, þar sem hann hefir ávallt verið á móti járnbraut, þó að hann hafi stundum talað öðruvísi. Ef lesið er álit vegamálastjóra, þá sest, að hann slær af járnbrautarkröfunum, vegna þess að ríkissjóður getur ekki lagt fram fé. Á bls. 5 segir svo: „En járnbrautin kostar fullar 6 millj. kr., sem greiðast yrðu úr ríkissjóði að fullu, þar sem nú er fyrirsjánlegt, að ekkert verður úr stórvirkjun vatnsorku sunnanlands á næstu árum. Jafnvel þó að hagur atvinnuveganna og ríkissjóðs stæði með meiri blóma en nú er, þá er þess þó engin von, að slík fúlga fengist til samgöngubóta hér sunnanlands. Virðist mér því sjálfsagt og rétt að slá af kröfunum og bæta úr brýnni þörf öruggari vetrarsamgangna með nýjum vegi frá Lækjarbotnum austur í Ölfus“. á þessu sést, að vegamálastjóri veit, að hann er að slá af fremstu kröfum. En hæstv.forsrh. álítur, að hann sé að koma á fót samgöngubótum, sem leysi þörfina til fulls og verði ódýrari fyrir fólkið. Þetta er tvískinnungur.

Gunnar Sigurðsson Úr því að minnzt er á álit Sverre Möllers vil ég geta þess, að ég var einn af þeim, sem stóðu að því, að þessi færi sérfræðingur gæfi álit um járnbrautarmálið. Eins og kunnugt er, var hann þá járnbraut mjög meðmæltur. Því eru mér alveg óskiljanleg þau skoðanaskipti, sem koma fram í plaggi því, sem útbýtt var hér í fyrra. mér er skapi næst, að taka undir spurningu hv. 2. þm. þm. Árn. Hver pantaði þetta plagg?

Já, hver gerði það?

Ég hefi aldrei viljað trúa því til fullnustu, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að hæstv.forsrh. væri á móti járnbraut, og trúi því ekki enn, þar sem gert er ráð fyrir járnbraut síðar meir í þessu frv. Þar segir: „Verður þá á ný að taka ákvörðun um, hverra frekari samgöngubóta er þörf, hvort heldur skuli malbika veginn eða ráðast í lagningu járnbrautar“. Annars mun ég víkja nánar að málinu við 2. umr. og læt þetta nægja að sinni.