Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár vil ég benda á, að undanfarið hafa verið talsverð brögð að því, að frsm. nál. hafa ekki verið viðstaddir, þegar þau hafa verið tekin fyrir, án þess að hafa gert grein fyrir fjarveru sinni. Framvegis verða nál. tekin fyrir, þótt enginn frsm. finnist, nema þeir hafi gert viðhlítandi grein fyrir fjarveru sinni.

Frsm. (Stefán Gunnlaugsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft til athugunar og umsagnar till. til þál. á þskj. 28, um kennslu í fjölmiðlum við Háskóla Íslands. N. leitaði umsagnar þriggja aðila: Háskóla Íslands, útvarpsstjóra og Blaðamannafélags Íslands. Í umsögn Blaðamannafélags Íslands segir m. a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Blaðamannafélagsins fagnar þess vegna alveg sérstaklega, að fram er komin á Alþ. þáltill., sem leggur fyrir ríkisstj., að hún beiti sér fyrir því, að Háskóli Íslands taki upp kennslu í fjölmiðlun, og mælir með samþykkt till. Stjórnin er í öllum meginatriðum sammála þeim hugmyndum um fyrirkomulag slíkrar kennslu, sem fram koma í grg. með þáltill:“ Með hliðsjón af þeim umsögnum, sem n. fékk, er n. sammála um að leggja til, að till. verði samþ., þó með breyttu orðalagi. Er brtt. n. svo hljóðandi: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna, hvort eigi séu tök á, að Háskóli Íslands hefji og haldi uppi kennslu í fjölmiðlun, og ef svo reynist, þá með hverjum hætti hún skuli vera.“

Frsm. (Jónas Árnason) : Herra forseti. Eins og fram kemur í nál, á þskj. 315, hefur allshn. athugað þessa till. og leitað álits á henni hjá Lögfræðingafélagi Íslands og Dómarafélagi Íslands og dóms- og kirkjumrn. Svör þessara aðila eru jákvæð, og n. mælir einróma með samþ. till.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Eins og fram kom í framsöguræðu frsm. allshn., hefur till. fengið mjög eindreginn stuðning bæði Lögfræðingafélagsins og Dómarafélagsins, en því miður var það afstaða rn., að ekki mundi vera mögulegt að koma þessum vinnubrögðum við, þegar lagasafn yrði næst gefið út, sem mun vera nú á næstunni, og var því borið við, að þegar væri hafin prentun á lagasafninu og vinna og pappír að verðmæti mörg hundruð þús. kr. yrði ónýt. Ekki ætla ég að hefja rökræður um það, hvort tæknilega hliðin hafi verið á þann veg, að ekki hafi verið hægt að breyta um að þessu leyti, þar sem þeir aðilar, sem um þetta hafa fjallað, eru svo eindregið á því, að æskilegt væri að fá nýja tilhögun á útgáfuna. Þó er mér nær að halda, að það hefði verið mögulegt að breyta til, þar sem hér er raunverulega fyrst og fremst um að ræða nýja bókbandsaðferð en þessi tilhögun hefði ekki endilega þurft að hafa það í för með sér, að lagasafnið hefði allt verið stokkað upp að þessu sinni. En hvað um það, það virðist ekki vera unnt að fá þessu breytt héðan af, og er þá aðeins að vænta þess, að till. komist í framkvæmd sem fyrst, þó að það verði þá ekki alveg á næstu árum, en a. m. k. í þar næsta skipti, sem lagasafnið kemur út. En ég vildi undirstrika það, sem ekki er fólgið í till. og ekki hefur verið gerð brtt. um, en kemur fram í álitsgerð rn., að um leið og þessi tilhögun yrði þá tekin upp, er að sjálfsögðu eðlilegt og sjálfsagt, að endurskoðaðar verði lagareglur um efni og útgáfu Stjórnartíðinda, því að þetta grípur að sjálfsögðu hvað inn á annað, og er þá óeðlilegt að breyta aðeins tilhögun á útgáfu lagasafnsins, ef ekki er um leið endurskoðað, hvernig útgáfu Stjórnartíðinda er háttað, þannig að þar verði ekki raunverulega um margverknað að ræða.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Mér skilst, að hv. allshn. mæli með samþykkt þessarar till. óbreyttrar. En í þessari till. stendur: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar undirbúa útgáfu lagasafns, sem verði í lausblaðabroti og bundið með þeim hætti, að áskrifendur lagasafnsins geti framvegis fengið ný lög og lagabreytingar, sem felldar hafa verið inn í viðkomandi lög, sérprentaðar á lausum blöðum, svo að stöðugt verði fyrir hendi fullkomið, handhægt lagasafn fyrir lærða sem leika: Þegar þessi till. var hér til fyrri umr., gerði ég grein fyrir því, að útgáfu lagasafns væri nú þegar svo langt komið, að frá því yrði vitaskuld ekki horfið. Og ég gerði ráð fyrir því satt að segja, þegar þannig nýtt lagasafn kemur út á næstunni, þá þyki mörgum það ofrausn, að farið sé að gefa þegar í stað út annað með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir. Ég hefði talið skynsamlegra, að till. hefði verið breytt í það horf, að ríkisstj. væri falið að athuga um þennan útgáfuhátt, enda er það satt að segja, að þær umsagnir, sem hafa borizt um málið, eru ekki einhlýtar. Í fyrsta lagi er umsögn rn. algerlega á þá lund, eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr. málsins. Í öðru lagi er það alls ekki svo, að Lögfræðingafélagið eða stjórn Lögfræðingafélagsins mæli með því alveg tvímælalaust, að þessu skuli hagað á þennan veg, sem hér er gert ráð fyrir. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lögfræðingafélagið mælir með því, að rækilega sé kannað fyrirkomulag á útgáfu lagasafns, svo að bætt verði úr þeim erfiðleikum, sem lýst er í grg. flm. þáltill. Komi þá til athugunar sá útgáfuháttur, sem í henni ræðir um:“ Eins og ég hygg, að ég hafi gert grein fyrir eða minnzt a. m. k. á við 1. umr. þessa máls, eru til og tíðkast mismunandi hættir á útgáfu lagasafns, meira að segja hér í nálægum löndum, þannig að það er alls ekki um neina sjálfsagða eina leið í þessu efni að tefla. Ég verð að láta í ljós, að mér þykir dálítið vafasamt af Alþ. að fara að samþykkja þetta svo skilorðslaust sem hér er gert, því að ef ríkisstj. ætti að vera hlýðin, þá ætti hún strax að vinda sér að þessu og kosta allmiklu fé, - því miður hleypur útgáfa lagasafns víst á nokkrum millj. - til að ganga frá því.



Ég tel sjálfsagt að athuga þetta, en tel ekki tímabært að fela ríkisstj. þetta með þeim hætti, sem í þessari till. segir, og segi því nei.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að vel hefði getað komið til greina að breyta orðalagi þessarar till. og haga orðalagi hennar á annan veg og þá jafnvel eitthvað frekar í þeim dúr, sem hæstv. forsrh. óskar eftir. En þegar menn óska eftir að ná fram breytingum á till. hér í þinginu, þá er það háttur manna og ekki aðeins háttur heldur lögbundinn háttur manna að bera fram brtt. með formlegum hætti, og þar sem það hefur ekki verið gert, gefst hvorki mér né neinum öðrum kostur á að greiða atkv. um till. á annan veg heldur en hér liggur fyrir. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Flm. þessarar þáltill. eru auk mín þeir Geir Gunnarsson og Karvel Pálmason. Tillgr. er þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um þátttöku ríkissjóðs í stofnun og rekstri sjómannstofa. Sjútvrh. skipar til þess starfa 3 menn, einn eftir tilnefningu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, einn samkv. tilnefningu Sjómannasambandsins og einn á n tilnefningar, og skal hann vera formaður. Kostnaður greiðist úr ríkissjóði:“ Um árabil hafa þó nokkrar sjómannastofur starfað hér á landi. Ef miðað er við styrkveitingar á síðasta ári, eru núna starfandi 6 sjómannastofur: á Bolungarvík, Ísafirði, Seyðisfirði, Neskaupstað, ein var í Vestmannaeyjum og svo í Keflavík. Á Fáskrúðsfirði er nýlega hafinn rekstur sjómannastofu. Á fjárl. fyrir 1973 eru fjárhæðir til styrktar þessari starfsemi, annars vegar til stofnkostnaðar gegn 2/3 annars staðar frá 800 þús. kr. og hins vegar til rekstrarstyrks 150 þús. kr. Og þannig mun þetta hafa verið um nokkuð langt árabil, að veitt hefur verið á fjárl. smáupphæð til þessarar starfsemi. Af hálfu ríkisvaldsins, löggjafans, hefur töluvert mikið verið gert til þess að örva og greiða fyrir ýmiss konar félagsstarfsemi og þá í mörgum greinum. Það má minna á löggjöf um þátttöku ríkisins í stofnun og rekstrarkostnaði félagsheimila, svo að eitthvert dæmi sé nefnt. En hér er um margþætta starfsemi aðra að ræða, sem sett hefur verið löggjöf um og styrks hefur notið úr ríkissjóði á undanförnum árum. Með þessari till. er lagt til, að þörf sjómanna, sem dveljast við land utan heimahafnar, þörf þeirra fyrir tiltekna félagslega aðstöðu verði metin og leitað verði ráða til þess að verða við henni í ríkara mæli en nú á sér stað, eða að því marki, sem íslenzkar aðstæður og fámenni ýmissa hafnarstaða frekast leyfa. Ég skal ekki fjölyrða um það, í hverju þessar sérlegu þarfir eru fólgnar. Ég minni aðeins á það, sem segir í grg. með till., að „sæmilega vel búin sjómannastofa geti veitt töluvert fjölbreytta fyrirgreiðslu, svo sem aðgang að blöðum og sjónvarpi, afdrep til bréfaskrifta, þægilegri bið eftir símtali en fæst á símstöðinni ,dægradvöl við spil, tafl eða billjard og veitingar.“ Mér finnst þetta gefa alveg nægilega bendingu um það, hvað fyrir okkur flm. þessarar till. vakir að því er varðar þörfina fyrir sjómannastofurnar. Þessi upptalning, þó að hún sé hvorki tæmandi né ítarleg á nokkurn hátt, sýnir, að sú fyrirgreiðsla, sem hér er um að ræða, er nokkuð sérstaks eðlis. Hún fellur t. d. alls ekki undir það, sem við gætum kallað almenna greiðasölu eða venjulega fyrirgreiðslu við ferðamenn, og hún fellur ekki heldur að venjulegum rekstri félagsheimila, þó að e. t. v. mætti tengja rekstur sjómannastofa rekstri sem þessum, er ég nú nefndi. Þetta er ofur skiljanlegt og þarf raunar ekki skýringar við. Sjómenn, sem um skamman tíma dveljast á hafnarstað í þessu eða hinu kauptúninu eða kaupstaðnum, þeirra félagslega aðstaða og félagslega þörf er allt önnur heldur en staðarins innbyggjara ellegar þá þeirra, sem koma og fara á bifreiðum sínum eða öðrum slíkum farartækjum, sem ætluð eru fyrir farþega. Ég gat þess í upphafi, að 6–7 sjómannastofur hafi hlotið styrkveitingu ríkissjóðs á síðasta ári. Þessar stofur eru ákaflega mismunandi vel búnar. Rekstur þeirra er líka misjafnlega stöðugur. Sumar hafa starfað árum saman og af mikilli festu og þá meiri myndarskap heldur en aðrar, þar sem reksturinn hefur verið stopulli. Það er enginn vafi á því, það þori ég hiklaust að fullyrða, að þessi starfsemi, þar sem hún er í lagi, er mjög vel séð af sjómönnum og hennar er áreiðanlega saknað á fjölmörgum stöðum í kringum landið, stöðum, sem ætla mætti, að gætu rekið hana rétt eins og hinir, sem þegar eru komnir af stað og hafa staðið að þessu leyti vel í ístaðinu um árabil. Þessari till. er ætlað annars vegar að styðja og koma meiri festu á það áhugastarf, sem þegar er í gangi, hins vegar að hvetja aðra til aðgerða, sem ekki hafa farið af stað enn þá. Við flm. teljum það eðlilegt, að fulltrúar sjómanna sjálfra eða samtaka þeirra verði kvaddir til undirbúnings, og höfum við því lagt til, að tveir fulltrúar frá samtökum sjómanna ásamt einum fulltrúa frá sjútvrh. verði falið að fjalla um málið og undirbúa till. um úrbætur. Það er skoðun okkar flm., að það sé skynsamlegt og blátt áfram hagkvæmt að leggja meira af mörkum til fyrirgreiðslu á því sviði, sem till. fjallar um, og að það sé tímabært að forma löggjöf um þetta efni. Ég legg til, að þessari till. verði vísað til allshn. Ég held, að það sé eðlilegt, þar sem hér er um að ræða athugun og þá undirbúning að löggjöf, ef svo vildi verkast. Ég vil nú leyfa mér að fara þess vinsamlegast á leit við hv. allshn., að hún leitist við að hraða afgreiðslu þessa máls, eftir því sem hún telur unnt. Þetta er ekki flókið mál og því kannske ekki nauðsynlegt að senda það víða til umsagnar. En mér er þó ljóst, að það er nú liðið mjög á þingtímann, og ég geri vitanlega engar kröfur til n. í þessu efni, þó að ég beini þessum vinsamlegu tilmælum til hennar. Hins vegar vil ég leyfa mér að nota þetta tækifæri til þess að láta í ljósi óánægju mína og meðflm. minna yfir því, að till. okkar á þskj. 76, sem vísað var til hv. allshn. fyrir löngu, till. um afnám vínveitinga á vegum ríkisins, hefur ekki enn þá fengið afgreiðslu frá þessari n. Ég satt að segja skil ekkert í þessu. Ég get ekki betur séð en það mál sé ákaflega einfalt, og ég vil skora á hv. allshn. að sýna nú þá rögg, sem þarf til þess að þessi till. geti fengið afgreiðslu á þessu þingi. Ég held, að það sé til þess ætlazt og allir möguleikar á því. En að því er þetta mál varðar, sem hér er til umr., vil ég að lokum aðeins segja það, að þótt svo færi nú, að tími ynnist ekki til þess að afgreiða þessa till. á Alþ. því, sem nú situr, þá hefði ég nú viljað mega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. og sérstaklega hæstv. sjútvrh. léti skoða þetta mál á milli þinga, léti athuga það, þangað til Alþ. kemur saman í haust, hvað sem liði afgreiðslu málsins í þinginu. En ég held þó, að hægt væri að afgreiða það, ef ekki kemur til ágreinings um efni þess.

Frsm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um fiskiðnskóla í Siglufirði á þskj. 50, sent hana til umsagnar Sambandi ísl. sveitarfélaga, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Fiskifélagi Íslands og Fiskmati ríkisins. N. mælir með, að till. verði samþ., en brtt. á þskj. 415 hefur verið rædd í n., og getur n. fallizt á þá till. frá Geir Gunnarssyni.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu þessarar till. N. leggur einróma til á þskj. 333, að till. verði samþ. óbreytt, og hefur hún við að styðjast jákvæðar undirtektir undir till. frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Fiskifélagi Íslands og Fiskmati ríkisins. Hv. frsm. gat þess, að hann hefði ekkert á móti því, að till., sem hv. þm. Geir Gunnarsson flytur á þskj. 415, verði samþ. Mér finnst að þessi till. sé óþörf, því að vissulega getur það verið þáttur í undirbúningi undir þetta mál, að það verði kannað, hvort þörf er á slíkum skóla á Siglufirði eða grundvöllur undir stofnun hans. Ég geri ráð fyrir því, að þessi brtt. sé flutt vegna þess, að það hafi komið í ljós, að fiskiðnskóli efa fiskiðnskólar eru ekki mikið sóttir, og kemur það raunar undarlega fyrir sjónir. Fiskiðnskólar hafa oft komið til umr. hér á Alþ., og um þá hafa verið fluttar till. og frv. og allir þm., sem um þá hafa rætt, hafa verið einhuga um það og sammála, að mikil þörf væri á stofnun slíkra skóla, enda verður að segjast, að það er næsta undarlegt, ef ekki er þörf fyrir slíka skóla, sem eiga að starfa að því að mennta fólk til þess að vinna að þeirri iðngrein, sem er einna mikilverðust í atvinnulífi okkar Íslendinga. Eins og ég sagði, sé ég ekki þörf á því, að þessi brtt. verði samþ., vegna þess að það hlýtur að vera einn þáttur í undirbúningi undir málið, að það verði kannað, hvort þörf sé á slíkum skóla. En mér finnst, að það sé eðlilegt, að einn slíkur skóli yrði stofnaður a. m. k. í hverjum landsfjórðungi.



Herra forseti. Á yfirstandandi þingi hafa verið fluttar tvær þáltill. um stofnun nýrra fiskiðnskóla, bæði í Siglufirði og í Vestmannaeyjum. Einhverra hluta vegna hefur þessum till. verið vísað sinni til hvorrar n. Till. um fiskvinnsluskóla í Siglufirði fór til allshn., en till. um fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum fór til fjvn. Fjvn. sendi þessa till. til umsagnar flestra hinna sömu aðila og allshn. gerði varðandi skólann í Siglufirði, en þar að auki sendi fjvn. till. um Vestmannaeyjaskólann til umsagnar Fiskvinnsluskólans, sem hér starfar í Reykjavík, og ég held, að rétt sé, að sú umsögn komi hér fram, hún er stutt og er svo hljóðandi: „Kennsla í Fiskvinnsluskólanum hófst í fyrsta skipti þann 1. nóv. 1971. Þá innrituðust 30 nemendur, og af þeim eru nú 25 enn við nám í skólanum. 11 nýir nemendur innrituðust síðasta haust. Skólinn er til húsa í bráðabirgðahúsnæði í húsakynnum Rannsóknastofnunar sjávarútvegsins að Skúlagötu 4. Inntökuskilyrði í skólann er landspróf miðskóla. Enn fremur heimila lögin um skólann, að nemendur, sem staðizt hafa próf á matvælakjörsviði framhaldsdeildar gagnfræðaskólanna, öðlist rétt til inngöngu í fiskiðndeild skólans, 2. bekk. Enn hefur þó ekki verið stofnað til matvælakjörsviðs við framhaldsdeildirnar. Fiskvinnsluskólinn er enn í mótun, og haun verður það næstu árin. Vér álítum því, að óæskilegt sé að stofna fleiri en einn fiskvinnsluskóla í bráð. Öllu heldur ætti að stofna til matvælakjörsviðs við ýmsa gagnfræðaskóla um landið, sem kæmi þá í stað undirbúningsdeildar Fiskvinnsluskólans, eins og hún er nú rekin, og sem jafnframt veitti undirbúning undir fjölmörg störf í meginatvinnuvegum þjóðarinnar.“ Mér þykir þáltill. sú, sem hér liggur fyrir um stofnun fiskiðnskóla í Siglufirði, vera orðuð á of bindandi hátt, þ. e. a. s. að fortakslaust skuli hefja undirbúning að stofnun skólans, og tel rétt, með hliðsjón m. a. af umsögn forstöðumanna Fiskvinnsluskólans í Reykjavík, að áður en hafizt er handa um beinan undirbúning, fari fram könnun á því, hver grundvöllur er fyrir hendi til starfrækslu skólans. Ég álít það vera jákvæðara fyrir málið í heild og meiri líkur til þess, að fyrr verði hafizt handa um að framkvæma þáltill., ef hún verður orðuð eins og ég hef lagt til.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla með samþykkt þessarar þáltill. eins og n. leggur til. Ég held, að það geti engum kunnugum dulizt, að það er grundvöllur fyrir hendi á Siglufirði fyrir stofnun og rekstur fiskiðnskóla. Þar er húsnæði fyrir hendi fyrir skólann, heimavistarhúsnæði. Þar stendur til að byggja upp mjög fullkomið frystihús og fiskvinnslustöð. Þar er niðurlagningarverksmiðja. Og það hefur í raun og veru verið svo lengi, að á Siglufirði hefur verið stunduð óvenjulega mikil útgerð og þar hefur farið fram mjög margbreytileg verkun á fiskafurðum, þannig að ég hygg, að það séu óvenjulega góð skilyrði fyrir starfrækslu fiskiðnskóla á Siglufirði. Þetta mál er í sjálfu sér ekki nýtt af nálinni að því leyti til, að það hefur lengi verið í undirbúningi og til umr. á Siglufirði, og þar eru menn, sem hafa kynnt sér þetta mál og eru miklir áhugamenn um það. Það er raunar talsvert langt - ég held ein 2-3 ár - síðan ég ásamt fleirum flutti hér á Alþ. þáltill. um fiskvinnslunámskeið eða fiskvinnsluskóla á Siglufirði þannig að mál þetta er ekki nýtt. Ég vek athygli á, að þeir aðilar, sem hafa fengið málið til umsagnar, Samband ísl. sveitarfélaga, Fjórðungssamband Norðlendinga, Fiskifélag Íslands og Fiskmat ríkisins, leggja allir til, að till. verði samþ. Ég vil ekki hafa önnur orð um það álit, sem hv. síðasti ræðumaður las hér upp, frá þeim fiskvinnsluskóla, sem fyrir hendi er, en að mér þykir það einkennilegt viðhorf, sem þar kemur fram.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 8 öðrum þm. að bera fram þáltill. þá, sem hér er til umr. Hún gerir ráð fyrir, að ríkisstj. sé falið að hlutast til um, að Ríkisútvarpið komi upp endurvarpsstöðvum fyrir þá sveitabæi, sem nú njóta ónothæfra eða engra sjónvarpsskilyrða. Þá er gert ráð fyrir, að ríkisstj. afli sérstaks fjármagns í þessu skyni og stefnt verði að því að ljúka framkvæmdum innan tveggja ára. Það er óþarft fyrir mig að fara hér orðum um mikilvægi sjónvarpsins og menningarlegt hlutverk þess í þjóðlífinu. Það er almennt viðurkennt. En það er ekki víst, að allir geri sér grein fyrir, að svo þýðingarmikið sem sjónvarpið er í þéttbýlinu, er þjónustuhlutverk þess hvergi mikilvægara en í strjálbýlinu. Þar sem fámenni og einangrun er mest, hefur sjónvarpið mestu hlutverki að gegna. Af þessu leiðir það að sjónvarpið er eitt hið þýðingarmesta tæki til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Hins vegar hefur það hinar alvarlegustu afleiðingar, ef sum byggðarlög eru afskipt sjónvarpinu. En það er einmitt þannig ástatt í dag í mesta strjálbýlinu. Af þessum ástæðum hefur tilkoma sjónvarpsins ekki orðið þessum byggðarlögum lyftistöng, heldur þvert á móti aukið á jafnvægisleysið milli þeirra og þéttbýlisins. Má ekki við svo búið standa, og það er tilgangurinn með þessum tillöguflutningi að bæta úr þessu ástandi. Sjónvarpið nær nú til allra landsmanna, þó að sjónvarpsskilyrði séu misjafnlega góð, nema til um 470 sveitabæja. Landssíminn gerði í febrúar 1972 skýrslu og yfirlit um þessi mál og það viðfangsefni að búa þessum sveitabæjum sjónvarpsskilyrði. Þar kemur í ljós, að þessir 470 sveitabæir eru víðs vegar um landið og skiptast þannig milli kjördæma: 3 í Reykjaneskjördæmi, 39 í Vesturlandskjördæmi, 109 á Vestfjörðum, 113 í Norðurl. v., 52 í Norðurl. e., 73 á Austf. og 17 á Suðurlandi. Þetta er það viðfangsefni, sem við er að glíma. Til þess að skapa þessum sveitabæjum sjónvarpsskilyrði þarf að reisa endurvarpsstöðvar. Í fyrrgreindri skýrslu Landssímans er gerð grein fyrir því, hvað mundi þurfa margar endurvarpsstöðvar til þess að koma þessum sveitabæjum í sjónvarpssamband. Það eru um 150 endurvarpsstöðvar. Stundum eru leyst vandamál nokkurra sveitabæja með einni endurvarpsstöð. Það eru enn fremur 60 sveitabæir, sem þurfa hver fyrir sig eina endurvarpsstöð. En þetta gefur ekki hugmynd um, hve kostnaðurinn er mikill við að koma einstökum sveitabæjum í sjónvarpssamband. Það þarf ekki að vera kostnaðarsamara, þó að það sé ekki nema einn sveitabær, sem kemur í gagnið fyrir eina sjónvarpsstöð. Landssíminn gerði ráð fyrir á þeim tíma, sem þessi skýrsla var gerð, að það mundi kosta um 150 millj. kr. að koma þessum sveitabæjum í sjónvarpssamband, eða að meðaltali mundi sjónvarpsstöðin kosta um 1 millj. Þetta er ekki nákvæm áætlun, en hún er nægilega nákvæm til þess að gefa nokkra hugmynd og raunhæfa hugmynd um umtak þess verkefnis sem hér er um að ræða. Af þessu er ljóst, að hér þarf þó nokkurt fjármagn til. Það vill þannig til, að eins og nú er málum háttað hefur Ríkisútvarpið ekki bolmagn til að sinna þessum verkefnum. Samkvæmt lögum eru sjónvarpinu fengnar tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum til þess að standa undir stofnkostnaði dreifikerfis sjónvarpsins. Á fjárlögum fyrir árið 1973 eða á þessu ári er áætlað, að tekjur sjónvarpsins af þessum tekjustofni nemi um 20 millj. kr. En þess má geta, að á þessu eina ári þarf sjónvarpið að greiða 35–40 millj. kr. í afborganir og vexti af skuldum, sem stofnað hefur verið til vegna dreifikerfis sjónvarpsins. En þessar skuldir nema nú að eftirstöðvum um 100 millj. kr. Af þessu er augljóst, að núverandi tekjustofn kemur ekki að haldi við að sjónvarpsvæða þá sveitabæi, sem enn liggja óbættir hjá garði. Ríkisútvarpið hefur ekki heldur aðra sjóði til að grípa til í þessu skyni. Þannig er nú séð fyrir þörfum þessarar menningarstofnunar þjóðarinnar. Það er skemmst að minnast meðferðar á Ríkisútvarpinu við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1973. Sú afgreiðsla þýddi um 110 millj. kr. rekstrarhalla Ríkisútvarpsins á þessu ári, auk þess sem stofnunin situr uppi með 20 millj. kr. rekstrarhalla frá árinu 1972, og í þessum tölum er ekki reiknað með kostnaðarauka við reksturinn vegna gengislækkunarinnar í síðasta mánuði. En þess er skylt að geta og raunar nauðsynlegt, að nú fyrr í þessum mánuði hafa afnotagjöld útvarpsins, bæði hljóðvarps og sjónvarps, verið hækkuð nokkuð. Fyrir þessar aðgerðir er nokkuð bætt úr því, sem skeði við afgreiðslu síðustu fjárlaga. En það er ekki meira bætt úr því ástandi, sem ég hef lýst, en svo, að þrátt fyrir þessa hækkun afnotagjalda verður ekki hægt að halda uppi dagskrárgerð eins veigamikilli og hefur verið gert að undanförnu. Og þessi hækkun kemur þar af leiðandi ekki að neinu gagni við framkvæmdir Ríkisútvarpsins á öðrum sviðum. Það er heldur enginn leið í þessu efni að mínu viti að ætla Ríkisútvarpinu að taka lán til þeirra framkvæmda, sem hér um ræðir. Raunar er hér svo háttað, að það verður ekki komið við neinum venjulegum arðsemisjónarmiðum. Ef gengið er út frá áætlun þeirri, sem ég greindi frá áðan, má gera ráð fyrir, að það kosti a. m. k. 320 þús. kr. að meðaltali að koma sjónvarpinu á hvern bæ. Tekjur sjónvarpsins af hverjum bæ nema um 10 þús. kr. í tolltekjur af einu sjónvarpstæki, og afnotagjaldið er nú eftir hækkunina 3900 kr. Af þessum tekjum verður ekki staðið undir stofnkostnaði við að koma þeim bæjum í sjónvarpssamband, sem njóta þess ekki nú. Af þessum tekjum þarf auk þess að standa undir rekstrarkostnaði endurvarpsstöðvanna, sem til þessa þurfa, og hafa verið í huga, að tæki þessara stöðva verður að afskrifa á 10 árum. Það er augljóst af þessu, að ef á ekki að vera algjörlega tilgangslaust að ræða um þörfina á því að koma því fólki í sjónvarpssamband, sem nýtur þess ekki nú, þá verður að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að leysa þetta mál. Það verður að afla sérstaks fjármagns í þessu skyni. Það má segja, að það sé ekki eðlilegt, að slíkt viðfangsefni sem þetta sé í raun borið uppi af venjulegum tekjustofni sjónvarpsins vegna þess, sem ég sagði áðan. Það verður ekki komið við neinum arðsemisjónarmiðum í þessu efni, en hins vegar er ótvírætt, að hér er um mjög þýðingarmikla aðgerð að ræða til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það er á þeim grundvelli, sem við flm. þessarar till. tökum þetta mál upp. Með því að málið er þessa eðlis, er eðlilegt og sjálfsagt, að það sé veitt óafturkræft framlag til þess að standa undir þessum framkvæmdum. Ég vil enn fremur til frekari áherzlu á það, að ekki má ætla sjónvarpinu sjálfu það verkefni að ráða fram úr þessu vandamáli, benda á það, að fram undan eru stórkostleg verkefni, sem Ríkisútvarpið verður að sinna á næstunni. Og áreiðanlega hefði þurft að vera byrjað á þeim verkefnum. en það strandar á fjármagni. Ég á hér við hvað varðar sjónvarpið sjálft, að það er talið nauðsynlegt af hálfu sérfræðinga að skipta um sjálft dreifikerfið, það er hvorki meira né minna. Dreifikerfi sjónvarpsins, eins og það er byggt upp í upphafi og er í dag, er svokallað endurvarpskerfi, þ. e. a. s. að sending myndarinnar fer frá einni stöð til annarrar og myndin tapar skýrleika við hverja stöð, sem hún fer í gegnum, svo að þá kemur, eins og við köllum í daglegu tali, snjór á myndina. Hjá okkur er þetta kerfi þannig, að þar sem myndin þarf að berast lengst til fjarlægra staða í dreifbýlinu verður hún að fara í gegnum 6 endurvarpsstöðvar. Það er talið algjörlega óviðunandi. Sú regla er viðurkennd af sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva, að ef þetta kerfi er notað, þá megi myndin ekki fara í gegnum nema 2 st. Af þessu sést, hvernig ástand þessara mála er víða um landið. Það er ekki heldur að ósekju. að það skuli vera kvartað undan sjónvarpsskilyrðum á ýmsum stöðum. Þetta kerfi þarf að leggja niður á milli Reykjavíkur og aðalstöðvanna úti á landi og taka upp svokallað örbylgjukerfi. örbylgjukerfi er víðast hvar eða sennilega alls staðar notað í heiminum í þessu skyni nema hér hjá okkur. Ég ætla ekki að skýra þetta verkefni nánar, en ég vænti þess, að menn sjái af því, sem ég hef þegar sagt, að hér er um brýnt og veigamikið verkefni að ræða, og verður að gera ráðstafanir til að bæta hér úr. Það væri ekki rétt, ef tekjustofnar væru fyrir hendi hjá sjónvarpinu, að veita því fjármagni til sjónvarpsvæðingar sveitabæjanna, heldur hlýtur það að eiga að koma til framkvæmda sem þessara, sem eru undirstaða í sjónvarpskerfinu. Þetta eru ein rökin fyrir því, að við verðum að afla sérstaks fjármagns til þess að sjónvarpsvæða þá sveitabæi, sem ekki njóta þeirrar aðstöðu nú. Ég vil varðandi sjónvarpið benda á annað þýðingarmikið verkefni, sem bíður. Það er að bæta sjónvarpsskilyrðin umhverfis landið á fiskimiðunum. Þegar dreifingarkerfinu var komið upp, var það miðað við fólkið í landi, en ekki við fiskimiðin. Hins vegar er það svo, að sjónvarp sézt sums staðar á fiskimiðunum, sums staðar þannig, að lýtalaust er, annars staðar þannig, að það er óviðunandi, og á stórum svæðum eru engin not af sjónvarpinu á fiskimiðunum umhverfis landið. Hér er enn fremur mikið verkefni, sem þarf að leysa. Það kostar ekki eins mikið og hið fyrra verkefni. En ég legg áherzlu á það, að við flm. þessarar þáltill. á þskj. 323 viljum á engan hátt verða til þess, að Ríkisútvarpið eða sjónvarpið hafi minni möguleika til þess að sinna þessum mikilvægu verkefnum, þótt tekizt sé á við það verkefni að sjónvarpsvæða sveitabæina. Þess vegna leggjum við áherzlu á, að það sé veitt sérstakt fjármagn í því skyni. Ég hef hér aðeins minnzt á tvö verkefni sjónvarpsins, sem bíða úrlausnar. Það mætti telja fleira varðandi sjónvarpið. Af því að við erum að tala um Ríkisútvarpið, þá má ekki í þessu sambandi gleyma hljóðvarpinu og ástandi dreifikerfisins þar. Enn í dag, eftir meira en 40 ár, er ástandið þannig, að hljóðvarpið heyrist ekki þannig að hlustendur hafi eðlileg not af því, í fjölmörgum byggðarlögum í landinu. Það þarf að koma upp nýju dreifikerfi hljóðvarps, og það kostar mikil fjárútlát. Herra forseti. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta sjálfsagða mál, sem við flm. þessarar þáltill. flytjum hér. Ég vænti þess, að þm. geti orðið sammála um, að það sé ekki neitt réttlæti í því, að það skuli vera viss hópur landsmanna, sem getur ekki séð sjónvarpið á heimilum sínum, meðan meginhluti þjóðarinnar getur gert það. Ég vænti þess, að þm. sjái, að það er tómt mál að vera að tala um jafnvægi í byggð landsins, ef menn sinna ekki þessu mikilvæga hlutverki. Og ég vænti þess, að menn sjái, að þetta verkefni sé þess vert, að það sé útvegað sérstakt fjármagn til þess að hrinda því í framkvæmd, svo að það verði ekki á nokkurn hátt til þess að draga úr þeirri viðleitni, sem Ríkisútvarpið þarf að hafa á næstu árum til þess að auka almennar framkvæmdir sínar vegna dreifikerfisins í landinu.



Herra forseti. Ég er einn af flm. þeirrar till., sem hv. 1. flm., 5. þm. Vestf., hefur nú gert glögga og ítarlega grein fyrir, og er því ekki þörf á að segja margt í viðbót við það. Það hefur yfirleitt verið talið, að stefna bæri að því markmiði, því meginmarkmiði, að allir þegnar íslenzku þjóðarinnar nytu sambærilegra kjara og byggju við sem jafnasta aðstöðu, hvar sem þeir væru búsettir á landinu. Oft hefur þetta markmið þó verið meira viðhaft í orði en á borði. Á síðari árum hafa augu manna á hinn bóginn opnazt æ betur fyrir þeim geigvænlegu vandamálum, sem leitt getur af óheppilegri byggðaröskun í landinu. Íslendingum fjölgar ár frá ári. Að undanförnu hafa nokkrar byggðir landsins lagzt í auðn af ýmsum ástæðum. Nokkur sveitabýli fara í eyði árlega. Svo hlýtur jafnan að verða. En það virðist full ástæða og sjálfsögð til þess að styrkja þá byggð, sem enn þá er við lýði í landinu. Ég kem ekki auga á neina byggð eða neitt hérað landsins, sem æskilegt er að leggist í eyði. En hin strjála byggð er viðkvæm. Fyrir nokkrum áratugum var sagt, að framtíð hinna einstöku sveitabýla byggðist á því, hvort þau hefðu skilyrði til rafvæðingar. Enn bíða allmörg býli þeirra lífsþæginda, sem raforkan veitir. En það er margt fleira, sem athuga verður í þessu efni. Eitt af því er sjónvarpið. Það verður að viðurkennast, að nú þykir svo sjálfsagt, að allir njóti þeirra gæða, sem það hefur að bjóða, að þeir, sem ekki eiga þess kost enn sem komið er, munu margir hverjir líta á sig sem olnbogabörn þjóðfélagsins, unz úr því er bætt. Fyrir því er stutt að flutningi þessarar þáltill.



Herra forseti. Ég get því miður ekki staðið hér upp og hrósað mér af því að vera einn af meðflm. þessarar till., þótt ég hins vegar sé mjög samþykkur flm. um það, að ef af þessu gæti orðið, þessi till. yrði samþykkt og kæmi til framkvæmda, þá mundi vera hér stórt spor stigið fram á við í þá átt, sem flm. telja, að þeir séu að leita eftir. Hins vegar hlýtur um þessa framkvæmd eins og allar aðrar að koma upp spurning hjá okkur um, hver framkvæmdaröð eigi að vera. Og þegar haft er í huga, að 1. flm. till. minntist á tvö framkvæmdaatriði, sem hljóta að liggja fyrir á næstunni hjá Ríkisútvarpinu og honum sem útvarpsráðsmanni er mjög kunnugt um, þá hlýtur sú spurning auðvitað að vakna, hvaða framkvæmd sé þýðingarmest fyrir okkur að taka fyrir fyrst. Nú er ég sammála síðasta ræðumanni um það, að mér er ekki kunnugt um neitt hérað hér á landi, sem ætti að leggjast í eyði eða þar ætli að hætta búskap í sveitum. Hins vegar er mér kunnugt um marga einstaka sveitabæi, sem Alþingi Íslendinga og ríkisstj. ættu hiklaust að hjálpa búendum, sem þar búa, til þess að komast þaðan og hasla sér völl annars staðar, svo að þeir fengju bæði þá vinnu og fjármuni, sem þeir hafa lagt í sitt bú, endurgreitt eða að þeir fengju annað í staðinn í héruðum, þar sem lífvænlegra væri fyrir þá. Nú veit ég ekki um það, hvort í þeirri töflu, sem fylgir hér í þessari till., sé nokkurt tillit tekið til slíkra býla. enda hefur það ekki verið upplýst enn þá. Ég er alveg sammála 1. flm. um það, að sjónvarpið í dag hlýtur að gegna einu mesta og stærsta hlutverki fyrir strjálbýlið af öllu því, sem við höfum að bjóða í dag, og er þó margt annað kannske nauðsynlegra, eins og læknisþjónusta, góðar samgöngur og sitthvað fleira. En það er auðvitað fleira, sem stuðlar að því, að byggð sé viðhaldið á hinum ýmsu stöðum landsins. Það er t. d. fiskiskipafloti okkar. Við skulum hafa það í huga, að um 70–75% af fiskiskipaflota hins svokallaða þéttbýlissvæðis við Faxaflóa landar afla sínum víðs vegar um land og stuðlar þar með að því, að þar sé haldið uppi atvinnu og að viðkomandi byggðarlögum sé haldið í byggð. Það hlýtur þá auðvitað að vera stórkostlegt atriði fyrir alla, að það fáist menn á þennan sama fiskiskipaflota. Það hefur farið fram könnun nýlega á því, hvort fólk fáist til þess að gegna þessum störfum, og þótt fólk hafi fengizt á loðnuskipin að undanförnu vegna mikilla tekna, sem þar hafa orðið vegna hins nýja heimsmets, sem Íslendingar hafa verið að setja í aflamagni á þessu sviði eins og svo mörgum öðrum, þá auðvitað hlýtur það að vera ákaflega þýðingarmikið, að þessi mikilvirku framleiðslutæki verði alltaf mönnuð. Það má segja um okkar fiskimenn nákvæmlega sama og þá, sem búa í sveitum landsins, að fyrir þá hljóti þessi tæki að gegna sama þjónustuhlutverkinu, ef þeir geti notið þessara tækja, þá hljóti þeir líka að verða ánægðari í sinni atvinnu, með sitt hlutskipti. Með þessu er ég ekki að hafa á móti því, að það verði komið á móti þeim héruðum landsins, sveitabæjum og jafnvel byggðarlögum, sem nú vantar þessa þjónustu. En til viðbótar við það, sem hér hefur komið fram, er rétt að taka það fram og undirstrika rækilega, að það eru mörg byggðarlög hér á landi, sem hafa ekki enn þá fengið fullkomna hljóðvarpsþjónustu. Það er annað atriði til, sem ég tel ákaflega nauðsynlegt, að Ríkisútvarpið gangi í að framkvæma og betrumbæta. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál ítarlega. Þetta mál gæti auðvitað fallið undir umr. um byggðamál í sambandi vil till., sem við nokkrir sjálfstæðismenn flytjum þar um. Auðvitað er þetta einn þáttur byggðamála. Við verðum, eins og ég tók fram í byrjun míns máls. að meta, hvað sé þýðingarmest. Hitt veit ég, að það verða færri, sem hafa þá skoðun, sem kom fram hjá einum hv. þm. hér fyrir nokkrum dögum þess efnis, að þótt við hér við innanverðan Faxaflóa höfum náð einhverju ákveðnu stigi í sambandi við þjónustu og lifnaðarhætti, ef aðrir hafi það ekki þegar í dag, þá eigi að draga okkur niður á það sama og þeir hafa, en ekki vinna að því, að þeir komist á það stig, sem hér er. En þessi skoðun verður sjálfsagt rædd þá. En vegna þessarar þáltill. mun ég flytja brtt. við hana um, að Ríkisútvarpið taki fyrir á undan þau atriði, sem ég tel, að þar eigi að ganga fyrir, en það er að koma upp endurvarpsstöðvum fyrir byggðarlög, sveitabæi og skip við strendur landsins, sem nú njóta ónothæfra eða engra útvarps- og sjónvarpsskilyrða. Auk þess tel ég, að hart sé að farið í þessari till. að ætla ríkisstj. að ljúka framkvæmd þessari innan tveggja ára, miðað við þær aðstæður, sem við höfum hér á landi, og hefði talið, að það væri lágmark að reikna með 5 árum til þessa, og ekki óeðlilegt, þegar líka verður tekið með það, sem ég hef hér drepið á.



Herra forseti. Það er slæmt, að sá ráðh., sem þetta mál heyrir undir, skuli ekki vera hér viðstaddur, þegar það er til umr. Ég ætlaði ekki að ræða málið á breiðum grundvelli, eins og hér hefur verið gert, heldur ætlaði ég að taka fyrir aðeins eitt atriði, sem snertir sjónvarp úti um landsbyggðina. Ég átti von á því, að hv. 4. þm. Vesturl. mundi vekja máls á þessu hér áðan. Þetta er mál, sem upp kom í okkar kjördæmi, en hann tjáði mér áðan, að hann hefði ekki talið það einhvern veginn eiga hér heima. Mér finnst hins vegar, að það eigi hér fyllilega heima, og tel, að ég mæli þá fyrir munn okkar beggja, þegar ég vek hér máls á þessu. En það skeði vestur í Neshreppi utan Ennis rétt fyrir áramót, hygg ég, að sú endurvarpsstöð, sem þar hafði verið á Ingjaldshóli, var tekin niður og sett upp önnur endurvarpsstöð á svokölluðu Vallnaholti. Sú endurvarpsstöð á að þjóna Ólafsvík og Hellissandi. En við þetta gerbreyttust skilyrðin á Hellissandi, sem verið höfðu hin prýðilegustu áður, meðan notuð var endurvarpsstöðin á Ingjaldshóli, svo góð reyndar, að ég hef varla séð þau betri annars staðar á landinu, og þar mun reyndar eitthvað hafa hjálpað upp á Snæfellskökull, en jöklar geta verið ótrúlega góðir grannar fyrir sjónvarpsnotendur. En eins og ég segi, þau hafa stórversnað þarna, móttökuskilyrðin. En um leið og þessi nýja endurvarpsstöð er sett upp á Vallnaholti, verður að setja upp ný loftnet, þannig að gömlu loftnetin, sem notuð voru fyrir endurvarpsstöðina á Ingjaldshóli, koma að engu gagni lengur, og sjónvarpsnotendur á Hellissandi og þessu svæði voru skikkaðir til þess að kaupa sér ný loftnet. Hvert þessara loftneta kostar hvorki meira né minna en 1400 kr.) Ég læt í ljós undrun mína yfir, að það skuli vera hægt að krefjast þess af fólki, að það leggi í slíkan aukakostnað. Mér er spurn, hvort sjónvarpinu beri ekki sjálfu eða ríkissjóði að greiða þetta fyrir viðkomandi fólk. En þetta hefur svo haft þær afleiðingar þar vestra, þar sem ýmsir eru töluvert uppreisnargjarnir, að þeir hafa sent sjónvarpinu tilkynningu þess efnis, að þeir neiti að greiða þennan aukakostnað, ef til komi að setja upp ný loftnet, sem er nú reyndar nauðsyn, eftir að nýja stöðin kom á Vallnaholti. Þeir krefjast þess að fá þann kostnað greiddan úr ríkissjóði eða frá viðkomandi ríkisstofnun, og þar að auki neita þeir að greiða afnotagjöld sjónvarps, á meðan þetta ástand varir, þ. e. a. s. á meðan nýja stöðin er í notkun, en krefjast þess um leið, að sú gamla verði tekin í notkun aftur og allt verði fært til síns gamla, góða horfs. Þessari kröfu fylgja undirskriftir allra eigenda sjónvarpstækja þar vestra. Og af því að hér er verið að tala um nauðsyn þess að bæta móttökuskilyrði sjónvarps úti um hinar dreifðu byggðir, þá vil ég ljúka máli mínu með því að lesa hér upp niðurlagið á orðsendingunni vestan af Hellissandi. Mér finnst, að hún mætti vel takast til athugunar í þessu sambandi. Hún snertir það, hvernig fyrir handvömm er oft eytt peningum, sem ella hefði verið hægt að nota til þess að bæta sjónvarpsskilyrðin annars staðar. En niðurlag þessarar áskorunar er svo hljóðandi: „Við lýsum vanþóknun okkar á þeirri undirbúningsvinnu, sem framkvæmd hefur verið í sambandi við byggingu stöðvarinnar á Vallnaholti, og teljum, að eðlilegra hefði verið að koma sjónvarpi til þeirra, sem ekki njóta þess enn, frekar en leggja fjármagn í það að eyðileggja sjónvarpsmóttöku í fjölmennum byggðarlögum.“



Herra forseti. Hv. 6. þm. Vesturl. vék hér að nokkuð sérstöku atriði í máli sínu, sem hann var nú að ljúka, og nefndi mig í því sambandi. Hann skýrði rétt frá gangi þessa máls. Það er vandamál, sem komið er upp í Neshreppi utan Ennis, á Hellissandi, þar sem sjónvarpsskilyrði hafa breytzt til hins verra fyrir tilverknað þeirra, sem þeim málum ráða. Þm. Vesturl. hafa verið send mótmæli, undirskrifuð af mörgum íbúum þar vestra, og þetta mál hefur verið rætt nokkrum sinnum meðal okkar. Hins vegar verð ég að segja það, að hv. þm. Vesturl. hafa mætt nokkuð misjafnlega til þeirra funda, þar sem þetta vandamál hefur verið rætt. En svo vill til, að ég hitti útvarpsstjóra í gærkvöld á hljómleikum og spurði hann um þetta mál. Sagði hann mér þá frá því, að nú nýlega hefðu að hans tilhlutan verið sendir menn vestur á Hellissand til þess að athuga þetta mál sérstaklega og hefði verið samin um það ítarleg grg., m. a. byggð á viðtölum við fólk á Hellissandi. Lofaði hann að senda mér þessa grg. eða ljósrit af henni, eins fljótt og hann gæti því viðkomið, og skal ég fúslega sýna hv. 5. þm. Vesturl. það rit, svo að við getum lagt krafta okkar saman til þess að leysa þetta vandamál.



Herra forseti. Mér virðist af viðbrögðum hv. 4. þm. Vesturl., að hann hafi misskilið mig hér áðan, þegar ég vék að þessu Hellissandsmáli. Tók ég það einmitt skýrt fram, að við værum alveg sammála um þetta. Ég leyfði mér að líta svo á, að ég talaði fyrir hönd okkar beggja. En hins vegar eru viðbrögð hans þess eðlis, að maður gæti haldið, að hann teldi mig hafa verið að efna til einhverrar kjördæmiskeppni í þessu sambandi. En það er síður en svo. Aths. hans um það, að þm. Vesturl. hafi mætt misjafnlega til funda, þar sem rædd eru sjónvarpsmál vestur á Snæfellsnesi, ég veit ekki, hvernig ber að skilja hana. Ég veit ekki betur en ég hafi a. m. k. mætt á þessum fundum. Það kann að vera, að einn fundur hafi farið fram hjá mér af einhverjum ástæðum. En hitt skal ég játa, að við mætum kannske misjafnlega til tónleikanna, sbr. þær upplýsingar, sem hann fékk hjá útvarpsstjóra á tónleikum í gærkvöld. Það gleður mig að frétta um þær, og ég vil nú vænta þess, að útvarpsstjóri láti ekki nægja að senda 4. þm. Vesturl. þessa álitsgerð, sem hann ræðir um, heldur okkur öllum, svo að við getum allir 5 kjörnir þm. og uppbótarþm. líka sameinazt um að koma á góðu sjónvarpi aftur vestur á Hellissandi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í deilur hv. 4. þm. Vesturl. og 5. þm. Vesturl. varðandi niðurfellingu endurvarpsstöðvarinnar á Ingjaldshóli. Ég tel, að hv. 4. þm. Vesturl. hafi ekkert sagt óeðlilegt í þeim fáu orðum; sem hann beindi til hv. 5. þm. Vesturl. Ég vildi mega vænta þess, að eins og hv. 5. þm. Vesturl. ætlar að fylgja hv. 4. þm. Vesturl. við að koma þessu sérstaka máli í höfn, þá fylgi hann líka hv. 4. þm. Vesturl. með því að greiða atkv. með þessari till., sem hér er á dagskrá og hv. 4. þm. Vesturl. er meðflm. að ásamt mér og fleirum. Ég skil annars ekki, hvernig stendur á, að það geti komið upp slíkt vandamál sem hér hefur verið greint frá varðandi endurvarpsstöð á Ingjaldshóli. Ég veit ekki nein dæmi þess fyrr en þá þetta, að það hafi orðið til hins verra, þegar sjónvarpið hefur leitazt við að bæta dreifingarkerfið. Mér er ekki kunnugt, að það séu neinar framkvæmdir gerðar í þessum málum nema í þeim tilgangi að bæta ástandið. En nú virðist þessi athafnasemi hafa leitt til annars. Hv. 5. þm. Vesturl. hefur hér bent okkur á eitt dæmi þess, að oft getur íhaldssemin orðið til hinna mestu nytsemda. Það hefði sennilega verið betra að gera ekki neitt í þessu efni. Ég vík þá aðeins nokkrum orðum að því, sem hv. þm. Pétur Sigurðsson sagði, hv. 10. þm. Reykv. Í raun og veru get ég tekið undir allt, sem þessi hv. þm. sagði um nauðsyn þess að sinna þeim verkefnum varðandi dreifikerfi sjónvarps og hljóðvarps, sem hann ræddi um. Það voru auk þess nákvæmlega sömu verkefni og ég lagði mikla áherzlu á í minni fyrri ræðu. Ég tek líka undir það, sem hv. 10. þm. Reykv. sagði, að við framkvæmd slíka sem að bæta sjónvarpsskilyrðin er sjálfsagt og nauðsynlegt að raða verkefnunum niður. Ég er honum sammála um það. Þetta getum við gert og eigum að gera. En við þurfum að gera nokkurn greinarmun á hinum almennu verkefnum Ríkisútvarpsins í þessu efni, þar sem við verður komið venjulegum arðsemissjónarmiðum og eðlilegt er, að sé staðið undir með venjulegum tekjustofnum, - við verðum að gera greinarmun á þessu annars vegar og svo því verkefni, sem þessi þáltill., sem hér liggur frammi, fjallar um. Þar verður ekki komið við neinum venjulegum arðsemissjónarmiðum og þess vegna er ekki eðlilegt að leggja þetta verkefni á Ríkisútvarpið eða sjónvarpið. Þetta er annars eðlis. Þetta er verkefni, sem snertir beinlínis þá viðleitni okkar að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, og leysa verður það eftir þeim leiðum og með sérstöku fjármagni í því skyni. Hv. 10. þm. Reykv. taldi, að það væri nokkuð of í gert að gera ráð fyrir því, að því yrði lokið á næstu tveimur árum að sjónvarpsvæða þá sveitabæi, sem ekki hafa sjónvarpsskilyrði í dag. Við flm. tiltökum 2 ár til þess að undirstrika nauðsyn þessara framkvæmda, að þær þoli ekki bið. En ég vil fullyrða það, að miðað við þann framkvæmdahraða, sem var á sjónvarpsdreifingunni, þá er þetta hægt af tæknilegum ástæðum og ekki nokkur vandi. Ég held því, að þetta sé ekki óraunhæft. Það er ekkert að mínu viti óraunhæft í sambandi við þá till., sem við flm. flytjum hér. Hv. 10. þm. Reykv. vék aðeins að því, hvort það væri gert ráð fyrir, að öll býli, sem nú eru í byggð, væru sjónvarpsvædd eða væru í þessari áætlun. Mér skildist, að hans hugsun væri sú, að það gæti verið, að sum þessara býla færu í eyði og það væri ekkert óeðlilegt við það. Það kann allt að vera. Ég sagði, að þessi skýrsla, sem gerð var, hafi verið gerð í febr. 1972 af Landssímanum. Ég get upplýst, að það eru nokkur býli, þó örugglega innan við 10, sem eru komin í eyði, en voru upphaflega í skýrslunni. Auðvitað verður ekki farið að sjónvarpsvæða slíka staði. En ég vil í þessu sambandi benda á, að það þurfa ekki að vera lélegustu bújarðirnar, sem eru út undan. Það fer ekkert eftir því, hvað jörðin er góð eða slæm, hvort það eru sjónvarpsskilyrði. Það eru önnur lögmál, sem ráða því. Það getur verið vildisjörð, stórbýli á bezta stað í sveitinni og í næsta nágrenni við kauptún, þar sem markaðurinn er, en býlið stendur þannig undir fjalli, að það getur ekki notið sjónvarpsskilyrða. Þannig mega menn ekki halda, að með samþykkt þeirrar till., sem hér liggur fyrir, sé sérstaklega verið að hygla þeim býlum í landinu, sem eru verstar bújarðir. Það er ekkert slíkt. Þessar jarðir og þessi býli, sem njóta ekki sjónvarps, eru upp og ofan eins og öll önnur býli í landinu. Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða um þetta. Ég hef raunar ekki undan neinu að kvarta um undirtektir við þessa till. Mér sýnist af því, sem hér hefur komið fram, að það sé almennur skilningur á mikilvægi þessa máls. Ég vil mega vænta þess, að hann komi fram í verki með því, að menn greiði þessari till. atkv. og samþykki hana.



Herra forseti. Ég vil aðeins út af aths. í ræðu hv. síðasta ræðumanns taka það fram til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég er að sjálfsögðu eindregið fylgjandi þessari ágætu till., sem 10 ágætir dreifbýlisþm. Sjálfstfl. flytja hér.

Flm. (Bjarni Guðnason) : Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefáni Valgeirssyni, lagt fram þáltill., sem hér er nú til umr., prentuð á þskj. 338, og heitir þar, að beðið sé um gagngera rannsókn á íbúðum og sameignum í Breiðholti I. Í heild hljóðar þessi þáltill. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á félmrh. að láta fara fram gagngera rannsókn á íbúðum og sameignum í Breiðholti I, þ. e. í fjölbýlishúsunum Ferjubakka 2–16, Grýtubakka 2–16 og 18–32 og Hjaltabakka 2–16 og 18–32. Leiði sú rannsókn í ljós augljósa smíða- eða frágangsgalla á umræddum eignum, verði viðhlítandi lagfæringar gerðar eigendum að kostnaðarlausu. Jafnframt verði séð svo um, að íbúðaeigendum verði gefinn upp byggingarkostnaður ofangreindra húsa.“ Þessari þáltill. fylgir svo grg., sem við flm. höfum tekið saman. Auk þess fylgja hér 3 fskj. máli okkar til stuðnings, og skal ég nú rekja það helzta, sem þar kemur fram. Það er kunnugt, að í hinu sögufræga júnísamkomulagi á árinu 1965, sem gert var á milli verkalýðsfélaga og ríkisvalds, var samþ., að byggðar skyldu á árunum 1966–1970 1250 íbúðir í Reykjavík á vegum ríkisins og Reykjavíkurborgar í samvinnu við verkalýðsfélögin. Þessar byggingarframkvæmdir hafa átt sér stað í Breiðholti allar götur síðan og hafa farið fram í áföngum, og eins og nú standa sakir er byggður fjórði áfanginn, enda er nú komið fram á árið 1973. Það mál, sem hér er á dagskrá, varðar einkum fyrsta áfangann eða Breiðholt I, sem reistur var á árunum 1966–1969. Þó er hér ekki átt við þann hluta framkvæmdanna, sem Reykjavíkurborg var aðili að, enda leigir hún þær íbúðir út og er þar á annan hátt farið heldur en um íbúðir þær, sem ríkisvaldið seldi. Í ljós hefur komið, að í þessum íbúðum og í sameigninni eru ýmsir smíða- og frágangsgallar, sem engan veginn geta talizt eðlilegir við sölu á nýjum íbúðum, og það breytir engu, þótt ætlunin hafi verið, að íbúðirnar væru sérlega ódýrar eða staðlaðar, eins og það heitir á tæknimáli. Það er tvennt ólíkt að selja ódýrt eða hitt að skila hlutunum í viðunandi ástandi. Fyrir þessum framkvæmdum í Breiðholti hefur staðið nefnd, svokölluð framkvæmdanefnd byggingaráætlunar, og skipa hana 2 nm. af hálfu húsnæðismálastjórnar ríkisins, einn tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, einn tilnefndur af fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík og einn tilnefndur af Reykjavíkurborg. Íbúðaeigendur í Breiðholti hafa margsinnis farið þess á leit við framkvæmdanefndina, að hún léti gera nauðsynlegar lagfæringar á þeim göllum, sem þeir, þ. e. a. s. íbúðaeigendur, töldu örugglega smíðagalla. Framkvæmdanefndin hefur vissulega reynt að koma eitthvað til móts við þetta og látið lagfæra sitthvað í þeim íbúðum, sem verst voru á sig komnar, en því fer víðs fjarri, að þar hafi nóg verið að gert. Að sjálfsögðu hafa íbúðaeigendur ekki viljað una þessu ástandi, og þrátt fyrir að þeir hafi leitað til Framkvæmdanefndarinnar æ ofan í æ, þá virðist hún ætla að smeygja sér undan ábyrgð í þessum efnum. Þess má geta, að viðgerðarsamningur milli íbúðaeigenda og framkvæmdanefndarinnar var gerður, þar sem taldir voru upp þeir ágallar, sem þurfti að laga. Við þennan samning hefur nefndin ekki staðið nema að litlu leyti, og vil ég þá benda hv. þm. á, að ef þeir hafa þessa þáltill. við höndina, þá geta þeir litið á fskj. I og fskj. II, þar sem fram kemur, hvernig þessi mál standa nú. Fskj. I er viðgerðarsamningur annars vegar framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og hins vegar íbúðakaupenda, og þar eru talin upp þau atriði, sem þurfti að laga. Þessi atriði snerta ýmsa þætti húsagerðarinnar, þ. e. útveggi og þak, innveggi, hurðir, gólf, lagnir, bílastæði, stéttir og lóðir. Og þar er svo talið upp í einstökum atriðum, hverju sé ábótavant. Þar heitir beinlínis framkvæmdanefnd byggingaráætlunar að lagfæra ýmsa hluti, svo sem að skipta um móðugler og sprungin gler, glugga- og svalahurðir verði þéttaðar, svo sem þörf krefur, gert verði við leka á útveggjum, gert verði við leka á þaki, svalahandrið verði máluð, skipt um skrár á útihurðum, lagfært los á lömum og hurðarkörmum. Gólfin voru í miklu vandræðaástandi og heitið að lagfæra svokölluð parketgólf o. s. frv. Þetta geta þm. sjálfir lesið nánar í þessu þskj. Þessi samningur var gerður, eins og hér kemur fram, í des. 1969. Þremur árum seinna kemur fram, að lítið af þessu hefur verið gert. Og það kemur fram í fskj. II, þar sem er talið upp af hálfu íbúðaeigenda það, sem framkvæmt hafi verið í raun og veru. Eins og segir í fskj. II og upphaf þessa samnings ber með sér, þá er um miklu fleiri galla að ræða en þá, sem flokkaðir eru undir gr. 1–8. Þær gr. eru aðeins um galla, sem eru í öllum stigahúsum í öllum blokkunum, en ekki bundnir við einstakar íbúðir. Síðan er rakið lið fyrir lið, hvað hefur verið lagfært. Sumt hefur vissulega verið fagfært að nokkru eða öllu leyti, sumt aðeins að nokkru leyti og allmargt að engu leyti, eins og hér kemur fram, og tel ég ekki ástæðu að lesa þetta upp, því að þm. hafa þetta fyrir framan sig. En þannig standa málin nú, að framkvæmdanefndin hefur ekki staðið nema að óverulegu leyti við þann viðgerðarsamning, sem hún gerði við íbúðakaupendur. Til þess að ítreka, hvernig málin standa, höfum við flm. látið fylgja hér fskj. III. Og það er bréf til framkvæmdanefndar byggingaráætlunar frá umsjónarmanni eldvarna. Það er dags. 2. júlí 1971. Segir í þessu bréfi meðal annars: „Við athugun á íbúðarhúsum að Grýtubakka 2–32 hefur komið í ljós, að ekki hefur verið farið eftir ákvæðum byggingarsamþykktar fyrir Reykjavík í nokkrum tilvikum. Eftirtöldum atriðum er ábótavant frá sjónarmiði eldvarna og öryggis:“ Síðan er talið upp í 5 liðum, hverju sé ábótavant frá sjónarmiði eldvarna og öryggis. Þar segir m. a.: 1. Í kjallara eru stigahús opin inn í geymslusvæðið. Annars vegar er enginn dyraumbúnaður, og hins vegar er stórt op yfir dyrum. Loka þarf stigahúsum í kjallara á eldtraustan og reykþéttan hátt. 2. Í kjallara þurfa að vera eldvarnarveggir með tilheyrandi eldvarnarhurðum með minnst 50 metra millibili. 3. Sorpgeymslur eru ekki eldtraustar í hólf og gólf. Hér er viðartengiklæðning yfir dyrum. 4. Samkv. byggingarsamþykkt á sorprenna að ganga með óbreyttu þvermáli beint upp úr þaki. Í risinu er loftræsting frá snyrtiherbergjum og sorprennum tengd saman með pípum gegnum eldvarnarveggi. Í veggjunum er opið með pípunum og væntanlega engar eldvarnarlokur innan í pípunum. 5. Í risi ná eldvarnarveggir ekki þétt upp að yztu þakklæðningu. Viðarbönd liggja yfir og ofan á veggjunum undir þakklæðningunni:“ Síðan segir umsjónarmaður eldvarna, sem skrifar þetta bréf : „Er þess vænzt, að framantalin atriði verði athuguð af yðar hálfu og fundin viðunandi lausn í samráði við eldvarnareftirlitið. Athuga þarf einnig, hvort svipað er ekki ástatt með aðrar byggingar sams konar, sem framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur reist í Breiðholtinu.“ Eins og fyrr segir, er þetta bréf skrifað 2. júlí 1971, og framkvæmdir á þessum atriðum eru engar, þannig að ég fæ ekki séð annað en málin standi þannig, að þessi fyrsti áfangi eða a. m. k. sum íbúðarhúsin þar standist ekki þær kröfur, sem gerðar eru um eldvarnir og öryggi. Þetta bréf frá eldvarnareftirlitinu er aðeins sýnishorn um það, við hvaða öfl er að etja í þessu máli. Íbúðaeigendur hafa að sjálfsögðu reynt að ná rétti sínum með því að ræða við framkvæmdanefndina, rita henni bréf, ræða við hana, kynna mál sitt í blöðum, en árangur hefur ekki orðið sem erfiði. Í sannleika sagt hefur þessu máli skotið upp alltaf endrum og eins, og það er kominn tími til að taka það föstum tökum og a. m. k. gera sér ljóst, hvað um er að ræða. Og nú er að okkar mati, flm., ekki nema í eitt hús að venda, og það er, að hið háa Alþ. gripi hér í taumana og skori á hæstv. félmrh. að sjá til þess, að íbúðaeigendur nái rétti sínum. Ég vil minna á, að félmrn. er hér aðili að þessu máli, enda segir í reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, sem gefin er út af félmrn. 28. apríl 1967, m. a. þannig í 12. gr.: „Félmrh. skipar tvo trúnaðarmenn í samráði við borgarstjóra Reykjavíkur til þess að hafa eftirlit með öllum byggingarframkvæmdum og fjárreiðum vegna íbúðabygginga þeirra, sem um ræðir í reglugerð þessari: Það virðist því liggja í hlutarins eðli, að það komi í hlut félmrn. að sjá svo um, að þessir íbúðakaupendur kaupi ekki svikna vöru. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að við byggingarframkvæmdir í Breiðholti I voru notaðar nýjar aðferðir við fjöldaframleiðslu íbúða, og það var beitt fullkomnustu tækni og skipulagningu, sem þá var kostur á. Þetta leiddi til þess, eins og viðurkennt hefur verið af framkvæmdanefndinni, að fyrstu byggingarframkvæmdirnar í Breiðholti urðu með nokkru tilrauna sniði. Menn voru þá að þreifa sig áfram með nýja byggingartækni, og einmitt þetta atriði leiddi til þess, að upp komu þeir smíða- og frágangsgallar, sem hér um ræðir. Er sjáanlegt, að í síðari áföngum Breiðholtsframkvæmdanna hefur verið um miklar framfarir að ræða, og þar hafa menn augljóslega lært af fyrri reynslu. Og þá vaknar spurningin: Getur það talizt nokkur sanngirni, að kaupendur íbúða í Breiðholti I beri bótalaust þá annmarka, sem fram hafa komið í íbúðum þeirra einmitt vegna þessarar tilraunastarfsemi og aðrir hafa notið góðs af síðar meir? Ég vil þó taka það fram, að þessir gallar eru að sjálfsögðu ekki í öllum íbúðunum í fyrsta áfanganum. Velflestar íbúðirnar eru gallalausar eða gallalitlar, en allmargar hafa ýmsa galla. Hér er m. ö. o. ekki talið, að hver einasta íbúð í fyrsta áfanga sé gölluð, síður en svo. Framkvæmdanefndin hefur reynt að standast þetta með því að bera fram ýmis rök, m. a. þau, að það væri ekki mark takandi á þessum kvörtunum íbúðaeigenda í Breiðholti I, þar sem um væri að ræða örfáa nöldurseggi, sem væru alltaf óánægðir, hvar sem þeir væru niður komnir. Þessi málflutningur er náttúrlega engum til sóma, og til þess að taka af tvímæli hafa 243 íbúðaeigendur af 260 í ofangreindum fjölbýlishúsum eða yfir 93% skrifað undir skjal, þar sem farið er fram á sams konar beiðni og um getur í þáltill. Meginástæðuna fyrir því, að ekki skuli vera 100% þátttaka, hygg ég vera þá, að sumar þessara íbúða eru leigðar út. M. ö. o.: hér er lögð fram ósk þessara íbúðaeigenda um könnun á ástandi íbúðanna, og þar er fullkomin samstaða. Meginatriðið er þó, að þessi þáltill. fellir engan dóm. Hér er einungis farið fram á, að óhlutdrægur aðili kanni ástand íbúða og sameignar og láti í ljós álit sitt. Reynist hins vegar berlegir ágallar, sem rætur eigi að rekja til smíðagalla eða vinnusvika, verði að sjálfsögðu gerðar viðhlítandi lagfæringar íbúðaeigendum að kostnaðarlausu. Hér er auðvitað ekki átt við eðlilegt slit af nýtingu íbúðanna. Auk þess hafa íbúðaeigendur óskað þess að fá uppgefinn byggingarkostnað, hver hann var í raun og veru, því að þeir telja sig hafa ástæðu til þess að ætla, að íbúðaverðið hafi verið of hátt. Í fyrrgreindri reglugerð, sem ég vitnaði í, segir, að söluverð íbúða skuli vera kostnaðarverð. Hér er enginn dómur lagður á það, hvort íbúðakaupendur hafi nokkuð fyrir sér í þessu efni eða ekki. En þeim er varla láandi, þótt þeir vilji fá uppgefinn byggingarkostnað, enda má það heita réttur þeirra, eins og að byggingu þessara íbúða er staðið. Ég skal nú ekki fjölyrða meira um þetta mál, en að lokum segja nokkur orð. Ég hef orðið mjög var við það, hversu íbúðakaupendur hér á Íslandi, hvort sem um er að ræða í Breiðholti I eða aðra, eiga afskaplega erfitt með að ná rétti sínum, ef þeir telja sig svikna. Þetta fólk, sem kaupir íbúðir, sem á eftir að smíða eða er í smíðum, þarf oft að standa jafnvel árum saman í málaferlum út af smáatriðum. Ég tel, að réttleysið í þessum málum á Íslandi í dag sé ógnvekjandi. Hér er rekinn sá byggingarmáti, að einstakir aðilar byggja íhúðir og gera það oft af dugnaði og atorku, og skal ekkert um það fengizt, en neytendur eiga oft ákaflega erfitt með að leita réttar síns, ef þeir þykjast kaupa svikna vöru. Þetta er bæði mín persónulega reynsla og annarra, og hér er mikil vöntun í okkar þjóðfélagi. Það þarf að tryggja rétt kaupandans, kauprétt neytandans. Sérstaklega verður það átakanlegt með íbúðakaupendur í Breiðholti I, þar sem hér er um að ræða láglaunafólkið í þjóðfélaginu og verkalýðshreyfingin sjálf stóð að því að semja um byggingu þessara íbúða við ríkisvaldið, að þetta mál skuli hafa komið upp, og ég verð víst, því miður, að fella þann dóm, að mér þykir mjög hafa á skort, að verkalýðshreyfingin sjálf væri það skjól, sem hún hefði átt að vera fyrir þessa félaga sína, sem keyptu íbúðir í Breiðholti. Í þessu Breiðholtsmáli eru mörg sjónarmið og mörg viðhorf, en það eru tvö atriði, sem ég vil leggja áherzlu á og endurtek. Það er hið óþolandi réttleysi íbúðakaupenda í þjóðfélaginu í dag, hversu vanmegnugur einstaklingurinn er til þess að leita réttar síns, ef hann þykist svikinn að einhverju leyti, og í öðru lagi sá furðulegi lærdómur, sem dreginn verður af þessu máli, þ. e. að verkalýðshreyfingin hefur ekki sinnt ákalli þessa fólks í þessum málum, heldur látið þetta sem vind um eyru þjóta, og það er e. t. v. mesta undrunarefnið. Hér er því einungis beint til hæstv. félmrh. að láta fara fram hlutlausa könnun á ástandi íbúðanna í Breiðholti I, fá hlutlausan aðila til þess að kanna málin, og síðan, ef augljósir smíða- og frágangsgallar koma í ljós, þá er það ekki nema sanngirni, að þeir gallar verði bættir íbúðakaupendum að kostnaðarlausu. Þetta er m. ö. o. allt, sem felst í þessari þáltill. Ég vænti þess, að hæstv. félmrh., sem ræður mestu um þessi mál, taki á þessu af þeim skilningi og einurð, sem vænta má af honum sem fyrrv. forseta Alþýðusambandsins og núv. ráðamanni um húsnæðismál hér á landi. Að lokum vil ég svo afhenda hæstv. félmrh. undirskriftir þær, sem ég nefndi í ræðu minni, en það eru um 93% af öllum íbúðakaupendum í Breiðholti I.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þessari till. - Ég vil í fyrstu minna á, að þegar Breiðholtsframkvæmdirnar fóru af stað fyrir tæpum áratug, var þar um að ræða merkilegt félagslegt átak, sem bæði leysti vissan félagslegan vanda hvað snerti fólk, sem var á hrakhólum með íbúðir, og eins hitt, að það leiddi til betra ástands á þeim vettvangi, húsbyggingavettvanginum, og á þeim markaði, þegar tekið er tillit til verðs og gæða bygginga. Þær framkvæmdir, sem fóru fram og hófust í Breiðholti I, um leið og þær voru aðstoð með þeim hætti, sem ég hef nú rakið, þá sönnuðu þær líka um leið kosti þess fyrirkomulags, sem á hafði verið, þ. e. a. s. sýndu fram á, að byggingaraðilar, sem á þessum vettvangi höfðu haslað sér völl, byggðu yfirleitt vel, og það verð, sem þeir höfðu boðið, var ekki ósanngjarnt, eins og hafði verið haldið fram mjög í umr. þar á undan. Það kom í ljós, að þrátt fyrir mikið fjármagn og það mikla magn, sem byggt var af framkvæmdanefnd Breiðholtsáætlunarinnar, þá urðu þessar íbúðir, sem byggðar voru á hennar vegum, hvorki ódýrari né betri að gæðum til. Ég skal ekki fara nánara út í þær umr., sem urðu allmiklar hér fyrir nokkrum árum, en þessar niðurstöður eru engu að síður til gagns, bæði fyrir hina einstöku byggingaraðila, svo og fyrir framkvæmdanefndina, sem áfram hefur haldið að byggja og gert það mun betur í því framhaldi. Með þessum byggingum voru fólki, sem var í vandræðum með húsnæði, boðnar íbúðir með mjög hagstæðum kjörum, og það fyrirkomulag leiddi til vissra deilna og gagnrýni. Margur leit svo á, að þarna væri gengið of langt. Það er ekki mín skoðun, en ég þarf ekki að minna á, að þetta allt orkaði mjög tvímælis á sínum tíma. Í framhaldi af því, að fólk fékk þessar íbúðir og flutti í þær, fór strax að gæta þess, að það var með vissa gagnrýni á frágang þessara íbúða, taldi ýmislegt vera vangert og lét í ljós skoðanir sínar á opinberum vettvangi, í blöðum og víðar. Og það var tvímælalaust svo, að margir, sem fylgdust með þessu úr fjarlægð, litu svo á, að þarna væri um að ræða vanþakklæti af hálfu þessa fólks, það væri að fá þarna íbúðir með hagstæðum kjörum og væri síðan að nöldra út af einhverjum minni háttar göllum, sem ástæðulaust væri. Nú hefur hins vegar komið í ljós, eftir því sem lengra hefur liðið, að þessi gagnrýni og ákúrur íbúanna hafa reynzt að mörgu leyti réttar, og það hefur verið full ástæða til þess fyrir þetta fólk að kvarta undan ýmsu, sem miður hefur farið í þessum byggingum og rakið hefur verið hér af 1. flm. þessarar till. Hefur komið í ljós, að þrátt fyrir þessar kvartanir alllangan tíma hefur reynzt erfitt fyrir þetta fólk að fá upplýsingar eða lagfæringar og gengið bónleitt til búðar, þar sem framkvæmdanefndin hefur verið annars vegar. Nú skal ég ekki leggja dóm á það, hvort framkvæmdanefndin hefur haft ástæðu til þess að virða ýmsar þessar kröfur að vettugi eða svara alls ekki erindum íbúanna. En vissulega gefa þau bréf frá íbúunum, sem ég hef m. a. kynnt mér, tilefni til þess að halda, að ýmislegt skorti þarna á og framkvæmdanefndin hafi ekki sinnt réttmætum kröfum og kvörtunum. Í rauninni er það svo, að till. sem slík, þar sem skorað er á hæstv. félmrh. í þessu tilfelli að láta fara fram gagngerða rannsókn á íbúðum, til þess að sanngjarnar kröfur og kvartanir séu skoðaðar, - í rauninni ætti þessi till. að vera fyllilega óþörf. Og ég tek undir orð síðasta ræðumanns hvað það snertir, að það er vissulega bagalegt í þessu þjóðfélagi, ef neytendur eða almenningur almennt á í svo miklum erfiðleikum að ná fram rétti sínum eða ná fram því, að kröfur séu skoðaðar á hlutlausan og sanngjarnan hátt, að það þurfi að koma hingað inn á hv. Alþ. sérstakar óskir og till. með áskorunum til hæstv. ráðh. um það, að þeir beiti sér fyrir slíkri rannsókn. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta mál sé nokkuð gott sýnishorn af því, hvernig almenningur stendur gagnvart stjórnvöldum. Hann stendur allt of oft varnarlaus, þegar um er að ræða stofnanir eða fyrirtæki, sem annað hvort eru opinber eða hálfopinber, og er vissulega ekki vanþörf á að bæta úr þessum tengslum milli neytenda annars vegar og stjórnenda hins vegar. Um leið og ég tek fram aftur, að ég legg ekki neinn sérstakan dóm á eina eða aðra kvörtun eða kröfu í máli íbúa í Breiðholti I, í þessum viðkomandi húsum, þá er ég mjög sáttur með það og styð það heils hugar, að kröfur þeirra séu skoðaðar. Því er ég hlynntur þessari till. og vil gjarnan, að hún nái fram að ganga. Mér sýnist þarna farið fram á upplýsingar, sem ættu að vera sjálfsagðar milli kaupanda og seljanda, milli almennings og stjórnvalda, og þessar kröfur vera mjög sanngjarnar, og styð ég því þessa till. heils hugar.