Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Finnur Jónsson: Ég held, að það væri dálítið óheppilegt, að þetta mál færi frá þinginu eins og það er nú. Það mun tæplega vera hægt að koma því við að láta tryggingarskírteini fylgja hverjum poka, sem seldur er af síldarmjöli, án þess að það hafi allmikinn kostnað í för með sér. Hinsvegar er sjálfsagt rétt, að um þessi efni séu einhver ákvæði í l., og ættu þar jafnvel að vera settar fram hinar mestu kröfur, sem gerðar eru til gæða mjölsins. Ég sakna þess, að fellt hefir verið niður úr frv. að gera gæðakröfur til fiskimjöls. Álít ég, að um þetta ættu einnig að vera ákvæði. Raunar er ekki hægt að gera sömu kröfur til fiskimjöls og síldarmjöls, vegna mismunandi efnasamsetningar. Ég tel því, að heppilegast væri að fresta þessu máli um sinn og láta það fara til athugunar í n., sem bæri sig saman bæði við síldar- og fiskimjölsverksmiðjurnar, og vil ég gera það að till. minni, að málinu verði frestað og því vísað til sjútvn.

* Frsm. (Jón Pálmason) : Ég er algerlega mótfallinn því að þessu máli verði frestað. Undanfarið hefir komið í ljós, að það síldarmjöl, sem komið hefir frá verksmiðjunum, hefir verið mjög gallað, og hefir verið almenn óánægja með það meðal bænda landsins. Ég vil því eindregið mælast til þess, að gengið verði til atkv. og frv. samþ.

*Finnur Jónsson: Mín till. byggist ekki á því, að ég sé á móti því að setja um þetta lagafyrirmæli. En ég er hinsvegar á móti því að setja um þetta lagafyrirmæli, sem ég tel tæplega framkvæmanleg. Ég held, að hag þeirra, sem kaupa síldarmjölið, sé bezt borgið með því að setja um þetta reglur, sem fyrirfram er vitað, að hægt sé að halda. Þetta tel ég ekki tryggt með frv.

Forseti (JörB) : Það hefir komið fram till. um að fresta þessu máli og vísa því til n., og mun ég bera það undir atkv.



Þegar ríkisverksmiðjurnar voru reistar á sínum tíma, voru þeim veiti þau hlunnindi, að þær skyldu ekki vera útsvarsskyldar eða þurfa að greiða tekjuskatt og eignarskatt til ríkissjóðs. Til grundvallar fyrir þessu mun hafa legið það, að þær voru byggðar sem atvinnufyrirtæki með hag almennings fyrir augum sérstaklega. Mun hafa verið litið svo á, að alþjóðarnauðsyn krefðist þessara hlunninda þeim til handa. Verksmiðjurnar eru nú svo stór liður í framleiðslunni, að þær ráða orðið síldarverðinu. Ef því þannig er að þeim búið, að þær standi verr að vígi en verksmiðjur einstaklinga, verður það ekki aðeins til að rýra kjör þeirra sjómanna og útvegsmanna, sem leggja upp síld til verksmiðjanna sjálfra, heldur einnig þeirra manna, sem leggja upp síld í verksmiðjur einstaklinga. Með l. frá síðasta þingi var nú gerð slík breyting hér á, að ríkisverksmiðjurnar standa verr að vígi um skattgreiðslur en verksmiðjur einstaklinga. Að vísu greiða einstaklingsverksmiðjur nokkurn tekju- og eignarskatt, en þó mega þær heita skattfrjálsar eða því sem næst. Þær greiða líka útsvar, en það er minna en umsetningargjald það, sem ríkisverksmiðjurnar verða að greiða af hverju máli. Skal ég nú færa sönnur á þetta. Hjalteyrarverksmiðjan greiddi í útsvar á síðastl. ári 7000 kr. og vann úr 207000 málum, og svarar það til 3,5 aura gjalds á mál. Djúpuvíkurverksmiðjan greiddi í útsvar 8000 kr., en vann úr 136000 málum, og eru það 5,8 aurar á mál. Ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði greiddu samtals 41 þús. kr. í umsetningargjald og fasteignagjald og auk þess 37 þús. kr. í vörugjald til Siglufjarðar, eða alls 78 þús. kr. Vinnslan nam 360 þús. málum, og svarar þá þetta til nærri því 22 aura gjalds af máli, eða 16–18,5 aura hærra gjalds en einstaklingsverksmiðjur greiddu. Sé það rétt, sem ég hygg vera, að ríkisverksmiðjurnar ráði síldarverðinu, þá er aðbúnaður þeirra af hálfu þess opinbera orðinn þannig, að ríkisverksmiðjurnar gefa verksmiðjum einstaklinga verndartoll, sem nemur 16–18,5 aurum á mál. Þetta er sú upphæð, sem segir til um það, hve miklu rekstur ríkisverksmiðjanna er gerður óhagstæðari en rekstur einkaverksmiðja. Og þetta hlýtur að verða til þess að lækka síldarverðið. Verður að telja þetta mjög óheppilegar aðgerðir um leið og verið er að gera ráðstafanir til að hjálpa útgerðinni. Þess ber líka að gæta, að verksmiðjurnar á Hjalteyri og Djúpuvík eru reistar seinna, hafa fullkomnari útbúnað, svo að þær geta unnið úr meira á sólarhring og eru ódýrari í rekstri. Þegar þetta allt kemur saman. verður það ljóst, að Alþingi getur varla annað en leiðrétt þetta misrétti, eftir því sem hægt er. Ég fer því fram á það í till. minni, að fasteignagjaldið sé niður fellt, en það nemur nú 20 þús. kr. Er þannig farið fram á það, að felldar verði niður aðeins 20 þús. kr. af um 80 þús. kr., sem verksmiðjurnar greiða nú í opinber gjöld.

* Atvmrh. (Ólafur Thors): Þegar frv. þetta var til umr. hér í hv. deild, greiddi ég atkv. með því, þar sem ég taldi, að ríkisverksmiðjunum væri nú misívilnað. En nú hefir þessu máli undið þannig fram í hv. Ed., að frv. var fært þar í það form, sem það hefir hér, og er mér tjáð, að líkur séu fyrir því, ef hv. Nd. breytir því í hið upphaflega form, að það verði þá fellt í Ed., og yrði þá hlutur ríkisverksmiðjanna gerður þyngri en þó myndi verða samkv. þessu frv. eins og það liggur nú fyrir. Þeim, sem bera hag ríkisverksmiðjanna fyrir brjósti, væri því hentast að samþ. frv. eins og það er nú, og mætti þá taka málið upp að nýju á haustþinginu, ef þurfa þætti. Af þessum ástæðum mun ég greiða frv. atkv. að þessu sinni, en ég er reiðubúinn til að styðja að því, að málinu verði ráðið til lykta á haustþinginu. Ræðu hv. þm. Ísaf. þarf ég ekki miklu að svara, en þó eru nokkur atriði, sem máli skipta og ég vil minnast á í því sambandi, eins og t. d. það, að ég hygg, að færa megi líkur að því, að verksmiðjur einstaklinga hafi greitt frá 15 og allt upp í 35 aura á mál í útsvar, eins og verksmiðjan á Hesteyri. Að öðru leyti leiði ég athygli að því, að ef það er rétt, sem hv. þm. sagði, þá eru það heldur rök gegn því að hafa ríkisverksmiðjur á Siglufirði. Annars held ég, að verksmiðjurnar þar á staðnum standi betur að vígi en aðrar um viðskipti og það vegi upp á móti því, hve Siglufjarðarbær er þungur á fóðrunum hjá ríkisverksmiðjunum.

*Héðinn Valdimarsson: Mér virtist samanburður sá, sem hv. þm. Ísaf. gerði á verksmiðjunum á Siglufirði og öðrum verksmiðjum, vera fjarri lagi. Hann vitnaði í það, að verksmiðjur úti um land greiddu ekki tekju- og eignarskatt til jafns við þau gjöld, sem ríkisverksmiðjurnar greiða. En það gefur að skilja, að það er bein vernd fyrir ríkisverksmiðjurnar, að þær þurfa ekki að greiða tekju- og eignarskatt, sem önnur fyrirtæki. Aftur er það ekki nema eðlilegt, að verksmiðjur á Siglufirði verði að greiða hærri gjöld en á smærri stöðum, sem fjær eru miðstöðvum síldveiðanna. Sést þetta bezt á því, hvert kapp menn leggja á að fá verksmiðjur reistar á Siglufirði. Mér finnst því fjarri lagi, að rétt sé að undanþiggja ríkisverksmiðjurnar þeim gjöldum, sem þær greiða, eftir að þær eru komnar svo á fót sem nú er. Annars get ég ekki annað en bent á það, að ýms viðleitni hv. þm. Ísaf. lítur nánast út sem ofsókn gegn bæjarfélagi Siglufjarðar, þar sem hann gerir tilraun til að svipta það tekjustofnum, eins og hann gerir í þessu máli. Og ég vil í þessu sambandi beina þeirri fyrirspurn til hv. þm., hvort það sé rétt, að von sé bráðlega á mótmælum frá stj. ríkisverksmiðjanna gegn því, að Siglufjarðarbæ sé leyft að stækka síldarverksmiðju sína.



Eins og frv. þetta kemur frá hv. Ed., tel ég í því felast svo litla leiðréttingu á ofskatti hins opinbera á hendur ríkisverksmiðjunum umfram verksmiðjur einstaklinga, að einu megi gilda, hvort það fellur eða ekki. Og ég tel réttara að láta frv. falla en samþ. það svona, því að ranglætið er hér svo augljóst, að ekki verður við það unað til lengdar. Ég veit ekki, hvað verksmiðjur einstaklinga hafa greitt í útsvör áður fyrr, og ég sá ekki ástæðu til að gera samanburð við hinar smærri verksmiðjur, sem ekki eru keppinautar ríkisverksmiðjanna, og tók því aðeins hinar stærri. Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að ríkisverksmiðjurnar nytu sérstakrar verndar, með því að þær þyrftu ekki að greiða tekju- og eignarskatt, vil ég benda á, að það er engin vernd, meðan aðrar verksmiðjur landsins þurfa ekki heldur að greiða þennan skatt. Þá sagði hv. þm., að mín afstaða í málinu líktist helzt því, að ég væri að ofsækja bæjarfélag Siglufjarðar. Ég get bent honum á það, að ég hefi átt þátt í því, að ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði voru auknar um rúmlega 100%. Ég flutti frv. um það á fyrsta þingi, sem ég sat, að ný verksmiðja yrði reist á Norðurlandi, og lagði til, að hún yrði einmitt reist á Siglufirði. Og þegar ég var í verksmiðjustj., kom ég því til leiðar, að viðbót yrði gerð við verksmiðjurnar þar á staðnum. Ég veit ekki til þess, að nokkur þm. hafi gert meira til þess en ég, að ríkisverksmiðjurnar á Siglufirði yrðu auknar. En ég vil ekki láta verksmiðjurnar verða svo illa úti, að þær haldi síldarverðinu niðri, til að auka tekjur Siglufjarðarkaupstaðar. Viðvíkjandi fyrirspurn hv. 3. þm. Reykv. um það, hvort stjórn síldarverksmiðja ríkisins mundi koma með mótmæli gegn því, að Siglufjarðarbæ yrði leyft að stækka sínar verksmiðjur, skal ég taka fram, að mér er það ekki kunnugt. Þetta mál hefir ekki enn verið lagt fyrir ríkisverksmiðjustjórnina. Ég mun að sjálfsögðu taka afstöðu til þessa máls fyrir mitt leyti, þegar þar að kemur, en ég veit sem sagt ekkert um afstöðu meðstjórnenda minna í þessu efni.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil aðeins geta þess, að því stærri sem verksmiðjurnar verða móts við Siglufjarðarbæ, og því lengur sem þær standa, því verra verður að verja það, að hafa undantekningarákvæði frá því, að þær greiði útsvör og almenn opinber gjöld á staðnum, og því örðugra verður fyrir bæinn að ná þessum tekjum á annan hátt, ekki sízt ef það væri, sem ég hygg rétt, hvað sem hv. þm. Ísaf. segir, að innan síldarverksmiðjustj. sé andstaða gegn því, að Siglufjörður geti á annan hátt aukið sína atvinnumöguleika. Og hinsvegar er ekki hægt að neita því, að það er vernd fyrir síldarverksmiðjurnar að þurfa ekki að borga tekju- og eignarskatt, hvað svo sem öðrum fyrirtækjum líður, sem eru það illa stödd, að þau losna við að greiða hann af þeim ástæðum.



Það er ákaflega skrítin kenning, sem hér er haldið fram, að eftir því, sem meiri atvinna er í einu plássi, þurfi gjöldin að vera þyngri. Annars skal ég ekki fara að deila um þessa hagfræðikenningu við hv. þm. Viðvíkjandi afstöðu minni vil ég geta þess, að ég hefi skýrt hana fyrir þeim mönnum, sem með þetta mál hafa að gera, en ég tel, að hún sé alveg óviðkomandi hv. 3. þm. Reykv.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil aðeins beina því til hv. þm. Ísaf., hvort hann hafi tekið eftir því, hvernig útsvörin hafa yfirleitt breytzt á Siglufirði á síðasta ári og hvort þau hafi lækkað við þessa stækkun á síldarverksmiðjunum eða ekki.



Mér er vel kunnugt um það, að Siglufjarðarbær hefir betri skattstofna en aðrir kaupstaðir af sömu stærð hér á landi, þótt hann fái ekki nein útsvör frá ríkisverksmiðjunum. Þessu til sönnunar vil ég benda á, að af útfluttri síld getur Siglufjarðarkaupstaður lagt á umsetningu, sem svarar 3 millj. kr. á ári, eða sem næst umsetningu, sem mundi svara um 40 þús. skippundum af fiski.