Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætlaði að bera upp fyrirspurn til hæstv. félmrh. Þannig er að fyrir þinginu í fyrra lágu nokkur mál um þetta efni og þá var afgreidd till. frá félmn. sameinaðs Alþingis. Till. var þar m.a. frá hæstv. núv. félmrh. um þetta efni, um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. En till., sem samþykkt var 19. mars á þessu ári, var þannig: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um lífeyrisréttindi þeirra sem eingöngu sinna heimilis- og umönnunarstörfum og leggja þær fyrir Alþingi eigi síðar en 1. nóv. 1987." Ég rifja þetta upp vegna þess líka að hæstv. ráðherra átti þá sæti í félmn. sameinaðs Alþingis og væri eðlilegt að það kæmi fram hvernig ráðherra hefur unnið að þessu máli. Það voru fleiri mál sem lágu þá fyrir Alþingi um þetta efni og m.a. það frv. sem við erum nú að fjalla um. Þess vegna væri eðlilegast að það væri komið með fsp. um þetta mál eins og ég hygg að hafi komið hér áður fram í umræðum. En ég þekki þetta mál vegna þess að ég var einn af þeim sem áttu sæti þá í félmn. sameinaðs Alþingis og fjallaði um þetta efni. Formaður hennar var Gunnar G. Schram og aðrir sem áttu sæti í þessari nefnd voru Árni Johnsen, Friðjón Þórðarson, Guðrún Helgadóttir og Jón Kristjánsson. Það var niðurstaðan í þessari nefnd á þessu máli sem ég gat um. Þar sem hæstv. ráðherra er hér ekki óska ég eftir því að það verði komið spurningu til hennar um hvað þessu máli líður. Þetta var erindi mitt upp í ræðustólinn um þetta efni. Það er afskaplega undarlegt þar sem hæstv. ráðherra flytur þetta mál í fyrra, stendur að samþykkt þess á þennan hátt að síðan heyrist ekkert um málið. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé og að liggi fyrir upplýsingar um það áður en þetta mál er rætt meira því að það er búið að fela ráðherranum að gera þetta.



Herra forseti. Ég tel að það sé orðið brýnt að Alþingi Íslendinga taki afstöðu til þess máls hvernig haga beri lífeyrisgreiðslum til húsmæðra. Ég er hlynntur því meginmarkmiði, sem hér kemur fram, að það verði ríkið sem greiði iðgjaldið sem atvinnurekandi í þessu sambandi. Mér finnst einnig eðlilegt að vista þetta í Söfnunarsjóði lífeyrisréttinda. Hin atriðin sem hér eru sett fram eru þess eðlis að þau vekja ýmsar spurningar. T.d. er það spurning hvort er hægt í lagatexta að binda það við einhver laun í frjálsum samningum sem ríkið veit náttúrlega ekkert um hvort gætu dottið út hvenær sem væri og taxtinn ekki verið til, hvort það hljóti ekki að vera eðlilegra að finna sér einhverja aðra viðmiðun sem annaðhvort er í launatöflum ríkisins eða einhverja enn aðra viðmiðun í því efni við hvaða stofn skuli miðað. Einnig tel ég að þegar frá þessu máli er gengið hljóti það að vera skýlaust að það verði afgreitt á þann veg að þeir sem t.d. eru í 60% starfi hækkist upp eins og þeir sem eru undir hálfu starfi, að það fari ekki milli mála að það er verið að tala um það með þessu móti að lífeyrisréttindi kvenna, hvort sem þær vinna hálft starf, 60% úr starfi eða minna, verði hækkuð upp í að um fullt starf sé að ræða. Ég held að það sé mjög brýnt að Alþingi Íslendinga taki afstöðu til þessa máls. Hvert ár sem líður mun auka á það misrétti sem er þó ærið fyrir í íslenska lífeyrissjóðakerfinu gagnvart þeim einstaklingum sem þar eru fyrir utan. Ég vænti þess að sú nefnd, sem fær þetta mál til vinnu, skili málinu til Alþingis til atkvæðagreiðslu hér í þingsal en láti það ekki velkjast í nefndinni svo lengi að ekki sé hægt að taka afstöðu til þess í báðum deildum þingsins.



Hæstv. forseti. Ég vil fyrir hönd okkar flm. þakka hv. þm. fyrir mikinn áhuga á þessu máli sem ég leyfi mér að túlka svo. Þetta mál er búið að vera til umræðu á a.m.k. tveimur ef ekki þremur þingdeildarfundum og vonandi lýkur þessari umræðu í dag svo að hægt sé að vísa málinu til nefndar, án þess að ég sé að draga úr því að menn tjái sig um það á alla enda og kanta. Það er okkur fagnaðarefni og ég endurtek það að mér virðist öll þessi umræða sýna að þm. hafa virkilega áhuga á því að þetta mál nái fram að ganga. Þegar það var síðast á dagskrá var hv. 1. flm. ekki í salnum svo ég barði þá í borðið og hugðist svara ýmsum athugasemdum sem höfðu komið fram í ræðum þm. Nú er ég reyndar ekki með þá punkta sem ég hafði sett niður hjá mér á þeim fundi vegna þess að hv. 1. flm., Málmfríður Sigurðardóttir, ætlaði að svara þessum athugasemdum. Nú er hún einhvers staðar fjarri eins og er. Það er með þennan klukkutíma eins og ýmsa aðra klukkutíma í sólarhringnum að þeir eru dálítið tvístraðir og hún mun hafa þurft að bregða sér frá, en ég hygg að hún hafi búið sig undir að svara þeim athugasemdum sem fram hafa komið á fyllri hátt en ég get með stopulu minni mínu. Ég man þó að hv. þm. Sturla Böðvarsson, sem hér sat þá, minntist á þá hlið sem að sveitarfélögunum snýr og hafði áhyggjur af því, ef ég man rétt, að þetta kynni að þýða kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin. Við höfum alltaf litið svo á að heimavinnandi fólk sparaði sveitarfélögum og ríki slíkar fjárhæðir að ekki væri horfandi í það fyrir sveitarfélögin og ríkið að koma til móts við það fólk sem svo gerir og sýna í verki að þau kunni að meta þetta framlag. Það var ýmislegt fleira sem var minnst á, en nú sé ég að hv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir er komin og mun þá væntanlega taka til máls á eftir. Ég vil aðeins geta þess að ef ég man rétt drap hv. 3. þm. Reykv., sem þá sat sem varamaður, Sólveig Pétursdóttir, á það hvort með þessu væri ekki verið að hvetja konur til að fara inn á heimilin aftur, ef ég man rétt, ég hef nú ekki ræðuna hjá mér. Það er vissulega okkar skoðun að lög og reglur þjóðfélagsins eigi að vera sem hlutlausust gagnvart því hvernig konur og karlar kjósa að haga umönnun sinna barna og heimila. Öll þau þingmál sem við höfum borið fram og snerta heimavinnandi húsmæður ber að sama brunni, þ.e. að reyna að bæta úr því réttindaleysi sem þetta fólk á við að búa. Að svo mæltu held ég að ég hafi þessi orð ekki lengri. Ég hygg að Málmfríður hafi nú sótt í sinn sjóð það sem við þurfum að koma á framfæri hér sem svörum við þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið.



Herra forseti. Við 1. umr. þess frv. til laga sem liggur hér frammi á þskj. 114 gerði ég örfáar athugasemdir sem ég vildi aðeins rifja upp, ekki síst vegna ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. Ég lagði ekki höfuðáherslu á efni frv. heldur minnti á samþykkt þáltill. þeirrar sem hann nefndi áðan, sem samþykkt var á síðasta þingi, um að ríkisstjórnin beitti sér fyrir undirbúningi að lögum um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. Þarf ekki að endurtaka það sem hann sagði. Ég gerði allar sömu athugasemdir sem hann gerði og rakti nokkuð sögu þessa máls hér í þingsölum. Mér finnst, og ég hef oft áður talað um það, mikilvægt bæði fyrir nýja þm. og jafnvel gleymna þm. að þegar mál eru borin fram sé rakin saga þeirra hér í þingsölum sé hún einhver. Þess vegna minnti ég á að upphafsmaður þessa máls var hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson og síðan hefur núv. hæstv. félmrh. margsinnis flutt mál þessa efnis og hv. fyrrv. þm. Gunnar G. Schram og þeir kunna að vera fleiri. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt fyrir okkur öll að fá yfirlit yfir sögu mála sé hún einhver svo að við séum ekki að samþykkja hvað eftir annað sömu málin. Ég er ekki að segja þetta af neinni illgirni eða pólitísku offorsi og er fús til að virða það að hér er 1. flm. þm. sem ekki hefur verið hér áður nema sem varamaður stuttan tíma, en þarna finnst mér reyndar að mætti líka koma til kasta starfsfólks þingsins. Mér finnst ekkert að því að það bendi þm. á hafi mál komið áður við sögu þingsins. Þetta eru þær formlegu athugasemdir sem ég hef við þetta mál að gera. Hins vegar vil ég vegna ræðu hv. þm. Stefáns Valgeirssonar upplýsa það, sem ég áttaði mig ekki á þegar ég tók til máls um daginn, að ég beindi máli mínu til hæstv. félmrh. ekki síst vegna þess að nú þótti mér hægt að höfða til hennar fyrri mála. Hún tók að vísu ekki til máls þar sem umræðu var frestað, en benti mér á í einkasamtali að þetta heyrði alls ekki undir embætti hennar heldur hæstv. fjmrh. Til þess að hæstv. félmrh. sé ekki hér á ferðinni í þessu máli vil ég upplýsa þetta vegna þess að það eru greinilega fleiri en ég sem ekki áttuðu sig á því og hér er hæstv. fjmrh. því miður ekki í þingsölum. Að öðru leyti lýsi ég því yfir að við alþýðubandalagsmenn erum auðvitað sammála efni frv. Hinu get ég ekki leynt að ég á ekki alveg gott með að átta mig alltaf á stefnu Kvennalistans í þessum málum. Ég hef verið þm. nógu lengi til að hafa heyrt að þær gera ekki mikið með að húsmæður sem einungis vinna heima fái t.d. laun, það sé mjög í blóra við stefnu kvenfrelsiskvenna. Við breytingar á skattalöggjöf var allt kapp lagt á að konur sem vinna heima hefðu sem allra minnst réttindi varðandi skatta og þær konur sem úti unnu stórhækkuðu í sköttum við breytingar sem þá voru gerðar og átti það að vera mikið atriði um að við fyndum þá frelsiskennd að hafa minna fé milli handa. Nú er lagt til af þeirra hálfu að heimavinnandi húsmóðir njóti lífeyrisréttinda. Einhvern veginn finnst mér þetta allt stangast á. Það er mín skoðun og það getur vel verið að það sé mitt skilningsleysi. En ég fagna frv. og mun að sjálfsögðu greiða því atkvæði mitt.



Herra forseti. Ég þakka vinsamleg orð sem hafa fallið um það frv. sem við kvennalistakonur höfum flutt hér og ýmsar ábendingar og aðfinnslur hafa komið fram í máli þessu sem ég tel rétt að svara. Frv. var lagt fram að mestu í sama formi og það var flutt í á sl. ári, en í millitíðinni hafði launaflokkur sá sem tilgreindur er í frv. að iðgjaldsgreiðslur skuli miðast við fallið niður við kjarasamninga og af athugunarleysi var ekki breytt um orðalag. En vitaskuld er ekkert hægara en að breyta þessu orðalagi og nota aðra sambærilega viðmiðun þegar málið kemur til umfjöllunar í nefnd, sem ég vona vissulega að það geri, og þar sem ekkert mat liggur fyrir á húsmóðurstörfum til launa verður að taka mið af einhverju sem sýnist skynsamlegt og raunhæft í þeim efnum. Hv. 3. þm. Reykv. lagði fram nokkrar spurningar í umræðunni fyrr hér og þar á meðal hvort markmið frv. væri að hafa þau áhrif að fleiri konur yrðu heimavinnandi. Ég get varla ímyndað mér að sá fjöldi kvenna sem er úti á vinnumarkaðnum í dag sé þar eingöngu til að sækja sér lífeyrisréttindi. Þess vegna held ég að þær hópist ekki heim til að hugsa um börn og bú þó að þetta frv. yrði að lögum. Aðalatriðið og aðalmarkmiðið er að þær konur sem af einhverjum ástæðum geta ekki eða kjósa ekki að vinna launuð störf utan heimilisveggja hafi sömu mannréttindi og aðrir þegnar þjóðfélagsins og njóti áþekkrar umbunar fyrir unnin störf á elliárum. Hv. 3. þm. Reykv. spurði einnig hvort ætlað væri að þessi lífeyrisréttindi yrðu sameign hjóna og hvort þau skyldu gilda um fólk í óvígðri sambúð sem jafna mætti til hjúskapar. Ég sé ekki annað en sömu reglur hljóti að gilda um þessi lífeyrisréttindi sem önnur. Kannski hef ég ekki skilið þessa spurningu rétt, en ég vil þá fá nánari útskýringu á hvað vakti fyrir hv. þm. með henni. Hv. 2. þm. Vesturl. hafði af því nokkrar áhyggjur að lífeyrisgjaldagreiðslur vegna lífeyrisréttinda húsmæðra yrðu sveitarfélögum útgjaldaauki. Það er sjálfsagt alveg rétt að það gæti orðið. En við skulum bara snúa dæminu við. Hvað spara þessar konur viðkomandi sveitarfélagi í beinum útgjöldum ef sveitarfélagið kynni nú að þurfa t.d. að sjá fyrir börnum þeirra á dagheimilum og taka upp á sína arma það ellihruma fólk sem þær hugsa um eða annað fólk sem þær hafa í sinni umsjá sem yrði þá að vista á stofnunum eða á annan hátt? En sami hv. þm. drap réttilega á að lífeyrismál, sjúkratryggingar og orlof húsmæðra þyrfti að færa til sama vegar og með launþega í landinu. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Og það er furðulegt hve treglega gengur að þoka þessum málum í réttlætisátt. Hv. 13. þm. Reykv. átaldi að ekki væri rakið í grg. það sem áður hefði verið borið fram á hv. Alþingi um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. Það er alveg rétt hjá hv. þm. og það má sjálfsagt rekja það til reynsluleysis míns í þingmennsku að hafa ekki athugað þetta. Ég hafði reyndar hugsað mér eftir á að skýra þetta mál ef ég kæmi hér aftur upp, en hún gerði það í fyrri umræðu og gerði það aftur núna svo að ég ætla ekki að lengja mál mitt með því. En það vekur furðu manns þegar lesið er um þessi mál í þingtíðindum að það eru allir sammála um að sjálfsagt sé að rétta hlut heimavinnandi fólks, en það er alltaf eitthvert "en" í því, eitthvert "en" sem strandar á. Það skyldi þó ekki vera að það væri það sem hv. 16. þm. Reykv. nefndi í sinni ræðu um þetta mál á dögunum þegar hún vitnaði til þeirra daga er hún barðist fyrir því við kjarasamninga að húsmóðurreynsla væri metin til starfsréttinda eða starfsaldurs við launuð störf, en þá sagði hún, með leyfi hæstv. forseta: "Þetta samkomulagsatriði milli Sóknar og atvinnurekenda olli allt að því taugaáfalli á sumum launaskrifstofum. Svo afleitt var það. Mér finnst ekki að þetta hafi verið mikið mál eða gert launaútreikninga mjög erfiða, enda held ég ekki að það hafi verið það sem raunverulega var að. Það var hitt að hér var verið að fara inn á hættulega braut. Það var verið að meta vinnu sem hingað til hafði verið svo lítils metin. Það var hættan." Ég vil þá minna á að tvisvar hafa kvennalistakonur borið fram hér á hv. Alþingi tillögur um að heimilisstörf yrðu metin til starfsreynslu og nefnd var skipuð um það og skilaði áliti, en mér er ekki kunnugt um að það hafi verið gert neitt frekar í málinu, að þetta sé nokkurs staðar notað. Hv. 2. þm. Vestf. hafði upp nokkrar efasemdir um röðun á lífeyrisréttindunum, að það gæti verið eðlilegt að konur sem væru í hálfu starfi hlytu einhverja umbun því að kannski kynni kona sem væri í minna en hálfu starfi að enda með meiri lífeyrisrétti en hún. Það má vel vera að þetta sé rétt og þetta þarf allt að skoða betur þegar þetta mál kemur til umfjöllunar í nefnd. Mér er líka ljóst að það eru fleiri en eingöngu heimavinnandi húsmæður sem standa utan lífeyriskerfisins og á málum þeirra þarf að taka, en það er ekkert sem kemur í veg fyrir að það sé gert þó að þessu sé kippt í lag. Heimavinnandi húsmæður hafa ekki verið kröfuhópur hingað til og þær gjalda þess. Þess vegna er þetta frv. borið fram til að skapa þeim aukin réttindi og réttindi sem þær ekki hafa nú. Ég vænti þess að frv. fái góða umfjöllun og starf heimavinnandi húsmæðra verði metið þannig að það verði þeim til hagsbóta á efri árum. Mér skildist á hv. 13. þm. Reykv. að það væri ekki víst að frv. ætti heima í félmn. þegar því verður vísað til nefndar. Ég legg það í úrskurð hæstv. forseta að hafa uppi á því hvar það ætti þá frekar heima. Mér var sagt að vísa því til félmn.



Herra forseti. Það er svo friðsælt núna í þingsölum að maður stenst ekki mátið að ræða málin í "ro og mag" eins og sagt er. Það voru eiginlega orð hv. 13. þm. Reykv. sem urðu til þess að ég kvaddi mér hljóðs aftur. Hún hefur minnt tvisvar sinnum á að þessi mál eru ekki í fyrsta skipti í þingsölum og það var okkur vissulega ljóst, enda var umræða eigi alllítil hér í fyrra á síðasta þingi og okkar mál mun hafa verið með í þeim þingskjalabunka sem vísað var til ríkisstjórnarinnar til umfjöllunar með ósk um að tekið yrði á þessu máli. Engu að síður hefur síðan verið mynduð ný ríkisstjórn og við vitum öll að hún hefur nóg á sinni könnu og aldeilis ekki víst að hún fari ofan í allar skúffur strax á fyrsta ári. Við sáum ekki ástæðu til þess að hafast ekki að einungis vegna þess að við vissum af einhverjum pappírum í skúffum ráðherra og við vildum leggja áherslu á á hvern hátt Kvennalistinn vill láta leysa þessi mál. Ég held að það hafi verið komið inn á það áðan með viðmiðunina og ég sé ekki að það sé til mikilla vandræða þó þarna hafi verið bent á ákveðinn launaflokk hjá Verkamannasambandinu. Það er hárrétt að það er búið að fella hann niður, en það er hægur vandinn að lagfæra það í nefnd eins og annað sem menn kunna að sjá athugavert við þetta. Það voru enn fremur orð hv. 13. þm. Reykv. þar sem hún sagðist ekki skilja alveg stefnu Kvennalistans í þessu máli frekar en stundum áður. Hún minntist á þá hugmynd að launa húsmæður. Það er alveg hárrétt að kvennalistakonur sjá enga lausn í því máli að launa húsmóðurstörfin, þ.e. að launa aðeins þeim konum sem eru heima fyrir. Húsmóðurstörfin eru unnin á öllum heimilum hvort sem einhver er heima allan daginn og launalaus eða á vinnumarkaði og það væri mjög erfitt að taka á því máli á þann hátt að launa heimilisstörfin beint. Við höfum hins vegar viljað taka á því að konur, í langflestum tilvikum eru það konur, missa iðulega réttindi við það að vera heima. Það finnst okkur algerlega óþarft og ég veit að við erum sammála um það, við hv. 13. þm. Reykv., og vonandi flestir aðrir hv. þm. Það er á því réttindaleysi sem við viljum taka og reyna að bæta þar úr. Við höfum flutt ýmis þingmál þar að lútandi. Síðasti ræðumaður minnti á þingmál okkar, sem fékk mjög mikla umfjöllun hérna fyrir tveimur árum, þar sem við lögðum til að starfsreynsla heimavinnandi húsmæðra væri metin til starfsreynslu og starfsaldurs þegar út á vinnumarkaðinn væri komið og við vildum láta það gilda í hvaða störf sem húsmæður færu. Þannig gæti þjóðfélagið sýnt að það kynni að meta þessi störf húsmæðranna. Enn fremur reyndum við á síðasta þingi að fá lögfest að foreldrar sem vildu taka launalaust leyfi til að sinna ungum börnum ættu rétt á sama starfi eftir tveggja ára fjarveru. Það komst ekki heldur í gegn, en þetta er eitt af því sem við viljum gera til að tryggja að fólk missi ekki réttindi við það að sinna heimili og umönnun barna. Enn fremur að heimavinnandi húsmæður sitji við sama borð hvað varðar greiðslur í fæðingarorlofi, þeim sé ekki mismunað vegna þess að þær hafi ekki gegnt launuðum störfum úti á vinnumarkaði þegar þær tóku fæðingarorlofið. Og fleira slíkt mætti telja. En að lokum minntist hv. þm. á afstöðu okkar í skattamálum. Það er eitt af þeim atriðum sem okkur greinir á við mjög marga aðra í þeim efnum. Hún minntist á það þegar breytt var reglum hvað varðar skattgreiðslur útivinnandi kvenna. Það er ekki hægt að skrifa á reikning Kvennalistans sem ekki var til þegar þeim var breytt. Hins vegar man ég að Kvenréttindafélagið og Rauðsokkurnar börðust mjög ákaft fyrir því að útivinnandi konur gegndu sömu skyldum og aðrir í þjóðfélaginu og hélt ég að það félli heim og saman við skoðanir hv. 13. þm. Reykv. að konur og karlar gegndu sömu skyldum. Síðan hefur komið til ýmiss konar tilhögun í þrepum inni á Alþingi í sambandi við breytingar á skattalögunum þar sem verið er að taka á mismun á skattgreiðslum heimila eftir því hvort einn eða fleiri vinna fyrir tekjunum. Það hefur verið leyst hér, eins og hv. þm. vita, með því að hægt sé að færa ónýttan persónuafslátt á milli hjóna eða sambýlisfólks. Þessu höfum við verið andvígar og margir eiga erfitt með að skilja þá afstöðu vegna þess að með því er sagt að við styðjum það óréttlæti að heimili þar sem annar aðilinn er tekjulægri eða tekjulaus þurfi að greiða hærri skatta. Vissulega er erfitt að skýra það. En málið er að heimili er ekki til sem skattaðili og hver einasti þjóðfélagsþegn á að vera sjálfstæður aðili í skattalegu tilviki sem öðrum tilvikum. Við getum rétt skoðað hvernig á því stendur að það er tekjumunur á hjónum eða sambúðaraðilum. Fyrst og fremst er annar aðilinn tekjulaus vegna þess að hann er heima bundinn yfir ungum börnum. Þann þátt málsins viljum við leysa með hærri barnabótum og höfum alltaf, þegar þessi mál hafa komið inn á borð í þingsölum, komið með tillögur um að nota þá upphæð, sem ríkið er að leggja þar af mörkum, til að hækka barnabæturnar til heimilanna svo að þau eigi frekar val um hvernig þau haga umönnun sinna barna. Í öðru lagi geta þetta verið heimili þar sem hjónin einfaldlega velja það að annar aðilinn sé heima og það er þá væntanlega þeirra mál. Í þriðja lagi getur annar aðilinn verið bundinn heima vegna umönnunar aldraðra eða sjúkra og það finnst okkur ekki heldur vera mál til þess að leysa í gegnum skattalögin heldur tryggingarnar. Fleiri tilvik mætti nefna og svo síðast en ekki síst þann mun sem er á körlum og konum í launum. Það hljótum við að reyna að leysa í samningum á vinnumarkaði en ekki í gegnum skattalögin. Þetta eru okkar röksemdir í þessu máli. Við leggjum mikla áherslu á að konur verði fjárhagslega sjálfstæðar eins og allir þegnar þjóðfélagsins eiga rétt til og þetta er þáttur í þeirri skoðun og þeirri afstöðu okkar.



Hæstv. forseti. Aðeins örstutt. Ég vil byrja á því að lýsa stuðningi mínum við þá meginhugsun sem kemur fram í frv. en vil þó spyrja flm. þriggja spurninga. Í fyrsta lagi: Hafa þær gert sér grein fyrir hvaða kostnað þetta hefur í för með sér fyrir þjóðfélagið út frá þeim grundvelli eða þeim rökum sem þær leggja fram í sambandi við 9. flokk kjarasamninga Verkamannasambands Íslands sem þá var í gildi? Hvað kostar þetta? Í öðru lagi er eingöngu talað um húsmæður. Ég vil bara fá það staðfest hvort þetta eigi ekki líka við um karlmenn á þessum tímum jafnréttis? Í þriðja lagi, sem er kannski hvað viðkvæmast í þessu þjóðfélagi, vildi ég gjarnan heyra skoðun Kvennalistans á því hvað snertir Samtökin 78 sem svo eru kölluð, hommar og lesbíur. Metið þið þann aðilann, sem er heima og sér um heimilið í því tilfelli, til húsmóðurstarfs og á hann þá ekki fullan rétt á þessum lífeyrisgreiðslum eins og aðrir?



Herra forseti. Ég verð að biðja hv. 5. þm. Vesturl. afsökunar á því að ég veit ekki hvort ég heyrði allt sem hann sagði. Það var svo mikið skvaldur hérna framan við en ég skal reyna að svara því sem ég heyrði alla vega. Hann spurði um kostnaðarhliðina á þessu. Ég tók það fram í mínu máli að mér hefði ekki verið unnt að gera neina kostnaðaráætlun um þetta vegna þess að þetta fólk er ekki inni neins staðar. Það er ekki einu sinni hægt að finna hvað það er margt. Atvinnustaða þess er slík að það er ekki til á neinum skrám sem slíkt og þess vegna er ekki hægt að finna það út. Ég á ekki von á að þetta hafi neinn verulegan kostnað í för með sér því að það mætti frekar kalla þetta tilfærslu innan þjóðfélagsins því að þetta fólk gegnir störfum sem annars yrði í mörgum tilfellum að greiða af sveitarfélögum og ríki. Ég reikna því ekki með að þetta yrði neinn teljandi kostnaður. Í öðru lagi spurði hann um - ég verð að biðja afsökunar, ég verð að biðja þig að endurtaka. 



Herra forseti. Það er ekki annað hægt en að fagna þeim einhug sem ríkir meðal hv. þm. um það að bæta réttindi heimavinnandi fólks. Þó að menn séu e.t.v. ekki allir á einu máli um það hvort það sé gert með nákvæmlega þeim hætti sem frv. stingur upp á þá er það svo að menn eru greinilega opnir fyrir ýmiss konar breytingum á frv. sem ná mættu þó sama tilgangi. Ég vil sérstaklega draga það fram að eftir því sem ég veit best er von á meiri háttar lífeyrissjóðafrv. frá hæstv. ríkisstjórn nú í vetur og ég hygg að það sé alveg nauðsynlegt að samræma þær hugmyndir sem menn hafa um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks því frv. vegna þess að það er hugsanleg sú aðstaða að aðild að lífeyrissjóði heimavinnandi fólks gæti gefið jafnvel minni rétt en maki ætti í sumum tilfellum vegna aðildar að lífeyrissjóði útivinnandi maka. Það eru ýmis tilvik sem þarf að skoða vandlega í því sambandi, þannig að réttur þess sem í lífeyrissjóðnum er sé örugglega eins góður og hann getur verið og batni fremur í öllum tilvikum en að nokkur hætta sé á því að hann versni við einstakar aðstæður sem upp geta komið. Þetta er eitt atriði. Ég tek líka undir þau atriði sem hv. þáv. 3. þm. Reykv., staðgengill minn, Sólveig Pétursdóttir, benti á í þessu sambandi að athuga þyrfti. Ég minnist þess að þetta var töluvert rætt bæði um og eftir meðferð mála um þessi efni á þingi í fyrra og hæstv. þáv. fjmrh., núv. forsrh., sem var yfirmaður þess ráðuneytis þar sem stóra lífeyrissjóðafrv. er undirbúið, hafði hug á því að fá hugmyndir um þessi efni tekin þar inn. Enn fremur veit ég að þetta er efni sem fjölskyldumálanefnd ríkisstjórnarinnar er mjög hugleikið. En því miður er málið ekki alveg einfalt og það er ekki víst að það sé skynsamlegt að ganga frá þessu máli alveg einangruðu. Ég hygg að það sé skynsamlegast til þess að ná fram tilganginum að samræma það reglum um aðra lífeyrissjóði. Að því er varðar hag heimavinnandi fólks almennt og þau atriði sem fram hafa komið hér á þingi í sambandi við ýmis lagafrv. þar sem menn hafa haft það að leiðarljósi að bæta og tryggja hag heimavinnandi fólks minni ég sérstaklega einmitt á meðferð skattalaga sem hv. síðasti ræðumaður, 10. þm. Reykn., minntist á hér áðan. Ég er sammála henni um að það er afar erfitt að finna flöt á því hvernig ætti að koma fram almennum launagreiðslum til heimavinnandi fólks. Slíkt hlýtur ævinlega að varða mjög fyrirkomulagsatriði í rekstri hvers heimilis, en annar þáttur þessa máls sem hefur afar svipuð áhrif er tiltölulega einfaldur en hefur hins vegar verið keyrður í kaf hvað eftir annað af þeim sem hafa verið annarrar skoðunar og það er einfaldlega sú hugmynd að viðurkenna báða aðila, báða þá sem reka saman heimili, jafnréttháa að því leyti til að það sé litið svo á að það sé mál hverra hjóna eða sambúenda hvort þeirra aflar teknanna, samanlögðum tekjunum sé skipt til helminga og skattur reiknaður af hvorum helmingi um sig. Þetta atriði hefur öðru hvoru komið upp og þá virðast menn einhvern veginn hafa ruglað saman annars vegar því hagræði og réttarbót sem þetta hefur í för með sér fyrir heimavinnandi aðilann og svo hins vegar því sem e.t.v. varðar stolt með vissum hætti, eftir því sem rökin eru sett fram, að það sé mannréttindamál að mega vera sjálfstæður skattþegn. Annað heyrist mér nú stundum núna en að það sé eitthvert sérstakt mannréttindamál að mega borga skattana. Menn vilja auðvitað borga sem minnsta skatta og það er kannski löngu liðin sú tíð að menn segðu að enga peninga inntu þeir af hendi með eins mikilli gleði eins og þá sem gengju til almannaheilla. Það var reyndar þáv. borgarstjóri í Reykjavík sem sagði þessi frægu orð fyrir löngu síðan og átti við útsvarið. En hvað um það. Ég hygg að þau mannréttindi sem felast í því að bæta kjör hins heimavinnandi fólks gangi framar þeim réttindum sem felast í því að leyfa þeim að borga sérstaka skatta. Þess vegna skora ég nú á þm. Kvennalistans að styðja þær hugmyndir sem verða til þess að létta einmitt og bæta í gegnum skattkerfið kjör þeirra sem heima vinna. Það er sú leið sem er framkvæmanleg en ekki hin sem þm. nefndi og ég er henni sammála um að ekki er framkvæmanleg eða menn hafa a.m.k. ekki fundið framkvæmanlega leið enn þá til þess að hið opinbera ákveði allsherjar launagreiðslur inn á hvert heimili. Með því að skipta skatttekjum til helminga, hvort hjónanna sem aflar teknanna, það kemur ekki málinu við, er hið opinbera auðvitað ekki að meta í eitt skipti fyrir öll hvað á að telja að tekjuöflunin sé mikil, heldur er það bara rétt eins og annars staðar í þjóðfélaginu. Og auðvitað er það svo að tekjur hvers og eins ganga til hins sameiginlega heimilis. Ég tel að einmitt þetta atriði sé mikið jafnréttisatriði, að það sé viðurkennt að vinnuframlag beggja hjóna sé þeirra á meðal jafnmikils virði. Það myndum við viðurkenna með þessu. Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir að þetta er ekki umræða um skattalög, en með því að umræðan leiddist aðeins inn á þær brautir að fjalla um það hvernig best væri tryggt jafnrétti hjóna í fjárhagslegu tilliti, eða þeirra sem reka sameiginlegt heimili, tel ég að þetta skipti máli í því sambandi. Að öðru leyti tel ég aðalatriðið þetta að því er varðar þetta mál sem hér liggur fyrir og vissulega er um hið merkasta viðfangsefni. Það væri æskilegast fyrir framgang þess og tilgang að það kæmi með samræmdum hætti inn í hið stóra lífeyrissjóðafrv. sem ég veit ekki betur en að væntanlegt sé á nýju ári.



Herra forseti. Ég ætla að stinga hér inn örfáum orðum í þessa umræðu og sérstaklega út frá þeim spurningum sem menn hafa verið að velta fyrir sér hvort ætti að meta vinnuframlag kvenna til króna og aura og hvort þetta sé hagstætt fyrir sveitarfélög og ríkið að taka upp lífeyrissjóð húsmæðra og greiða þar í. Hv. 16. þm. Reykv. taldi að það gæti orðið torsótt að sækja þetta mál þar sem menn væru íhaldssamir, sérstaklega í sveitarstjórnum, og mundu kannski ekki taka það vel upp að taka þessa greiðslu á sig. Ég nefni tvö dæmi sem eru mjög einföld. Kona sem tekur að sér að vera húsmóðir og að gæta barna á leikskólaaldri sparar sveitarfélagi fyrir hverja fjóra klukkutíma sem hún gætir barnsins heima 3000 kr. á mánuði. Það er niðurgreiðslan sem sveitarfélagið lætur af hendi til þess að gæta barnsins. Ef þetta barn er á dagheimili í átta stundir með fæði eru það 13 000 kr. á mánuði sem niðurgreiðslan er. Í annan stað hafa menn velt fyrir sér við hvaða stétt manna eigi að miða þegar á að reikna út lífeyrisgreiðslur. Ég gat um það hér fyrr í umræðunni að það væri ekki óeðlilegt að miða við starfsstéttina fóstra eða fóstru og við skulum gefa okkur það að fóstra hafi 40 000 kr. í dagvinnulaun, það er svona meðalfóstra á þeim launum. Þá væri greiðsla sveitarfélags í lífeyrissjóð húsmæðra af launum fóstra 1600 kr., þ.e. 4% af 40 000 kr. Þannig að fyrir einn mánuð greiddi sveitarfélagið í lífeyrissjóð viðkomandi húsmóður 1600 kr. en ef hún gætti barns síns í hálfan dag mundi það spara sveitarfélaginu 3000 kr. útgjöld á hinn bóginn. Ef við svo göngum lengra og skoðum hvað hinn þátturinn kostar sem er enn þá dýrari og margir þekkja, það er umönnun aldraðra sem ekki komast á stofnanir þar sem þeir virkilega þarfnast hjúkrunar. Það liggur á bilinu 3–6 þús. kr. sólarhringurinn og jafnvel dýrara. En bara stofnanir sem hafa umönnun sjúkra aldraðra fyrir sitt meginverkefni kosta samfélagið þetta. Og þær húsmæður, af því að hér er talað um kvenfólk og ég vil leyfa mér í öllu jafnréttistalinu að halda mig við það, sem taka það hlutverk að sér á heimilum, hvort það er til lengri eða skemmri tíma, spara með sínu vinnuframlagi stórfé þannig að lífeyrisgreiðslur fyrir þann tíma sem þær vilja vinna inni á heimilum er örugglega smámál ef allt dæmið er tekið.



Herra forseti. Það er aðeins stutt athugasemd vegna þess að ég hygg að hv. 7. þm. Norðurl. e. hafi ekki heyrt allar spurningarnar sem komu frá hv. 5. þm. Vesturl. vegna skvaldursins á bak við hana. Hann spurði í þriðja lagi nefnilega um afstöðu okkar gagnvart þeim heimilum sem rekin væru af samkynhneigðum. Ég sé ekkert á móti því að þetta hljóti að eiga við slík heimilisform einnig, þó að ég reikni reyndar ekki með að það séu mörg slík heimili sem svo háttar til að annar aðilinn sé eingöngu heima við heimilisstörf, en sé svo þá sé ég ekki nokkuð sem mælir gegn því að sá aðili njóti sömu réttinda því, eins og við sögðum, húsmóðurtitillinn fylgir þeim sem er heima og sinnir þessum störfum. Svo vildi ég aðeins koma inn á það sem hv. 3. þm. Reykv. sagði um það að ekki væri víst að það væri skynsamlegt að ganga frá þessu máli einu og sér, eins og hér er lagt til, heppilegra væri að taka á því ásamt öðrum lífeyrisréttindamálum í heild sinni. En það er einmitt það sem við óttumst að stjórnvöldum þyki heppilegt. Við óttumst að það mundi tefja mjög að réttindaleysi húsmæðra í þessum efnum væri leiðrétt. Þess vegna vildum við ítreka þetta og fá umræðu um það hér inni á Alþingi og það höfum við svo sannarlega fengið, og það þakka ég. Í þriðja lagi vildi ég svo gera athugasemd vegna orða síðasta hv. ræðumanns sem minnti á verðgildi starfa húsmæðranna og nefndi ýmis dæmi um það. Undir það tek ég og þar var aðeins fátt eitt nefnt og það er kannski enn ein ástæðan fyrir því að við höfum talið að ekki væri rétt að taka á þessum málum í skattalöggjöfinni sérstaklega vegna þess að við skulum ekki gleyma því hvað heimavinnandi húsmæður spara gífurlega mikil útgjöld heimilanna og hvílíkur kostnaður fylgir því oft þegar báðir aðilarnir vinna úti. Þess vegna er ekkert óeðlilegt þó að svolítill munur sé á skattagreiðslum heimilanna eftir því hvort annar aðilinn er heima eða ekki.



Herra forseti. Ég efa það ekki að hvor nefndin sem er mundi fjalla ágætlega um málið og vinna vel að því, en ég vek athygli á að lífeyrissjóðamálin, sem voru í félmrn. fyrir nokkrum árum, fluttust í fjmrn. Þetta hygg ég að rétt sé, ekki kann ég að greina hvaða ár þetta var, en fjmrn. hefur þetta núna með höndum. Ef menn líta svo á að mál sem þar eiga heima ættu heima í fjh.- og viðskn. væri það réttara að senda málið í þá nefnd.



Með tilliti til orða hv. 3. þm. Reykv., að fjmrn. fari með þessi mál nú og hér hafi orðið breyting á, fellst ég á þau rök að vísa málinu til fjh.- og viðskn., enda kom fram hjá flm. áðan að þeir leggja það í vald forseta að úrskurða um þetta efni. Ég ber því upp tillögu um að vísa frv. til fjh.- og viðskn. deildarinnar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt Kjartani Jóhannssyni að flytja frv. til l. um breytingu á lögum nr. 33 frá 1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi Íslands. 1. gr. orðast svo: "Við 3. gr. laganna bætist ný mgr. er orðist svo: Fiskiskip frá Færeyjum og Grænlandi eru undanþegin ákvæðum síðari mgr. málsl. 1. mgr. og ákvæðum 2. mgr. þessarar greinar. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi." Eins og fram kemur í nafni laganna frá 1922 fjalla þau um fiskveiðar í landhelgi Íslands. Landhelgi Íslands var þá lítil og veiðar á Íslandsmiðum voru bein samkeppni við íslensk veiðiskip. Það var verið að veiða á sömu fiskislóð og við gjarnan með lítil skip og léleg í þeim veiðum við hliðina á fiskveiðiskipum erlendra þjóða sem beittu annarri og meiri tækni. Þessi lög voru því á sínum tíma sjálfsögð vörn okkar til að draga úr möguleikum þeirra til fiskveiði hér við land. Nú hefur margt breyst á þessum tíma. Í dag erum við með 200 mílna landhelgi og einnig höfum við samið um veiðirétt þar fyrir utan á vissum svæðum. Í baráttu okkar fyrir því að fá þessa landhelgi hygg ég að óhætt sé að fullyrða að engin þjóð hafi reynst okkur betur en Færeyingar. Á örlagatímum í þeim átökum veittu þeir okkur þann stuðning að loka sínum höfnum og fyrir þjónustu við skip þeirra þjóða sem reyndu þá að halda uppi fiskveiðum við landið í trássi við vilja Íslendinga. Það vinarbragð er eitt af því sem þessi þjóð má aldrei gleyma, að Færeyingar sýndu þá svo afdráttarlausan stuðning að slíkt hlýtur að lifa. Þeir spurðu þá ekki um hvort það kæmi illa við þá sjálfa gagnvart mörkuðum annarra ríkja. Ég undirstrika að mér finnst í sjálfu sér að hér sé verið að gera svo sjálfsagða hluti að ekki þurfi að rökstyðja þá þó ég vilji reyna að gera það enn frekar en ég hef nú gert og vík þá að Grænlandi. Við austurströnd Grænlands er innan þeirrar landhelgi verulega stórt hafsvæði sem þeim er ekki fært að nýta nema eiga aðgang að íslenskum höfnum. Ef þeir ættu sjálfir að nýta þetta hafsvæði þyrftu þeir að eiga móðurskip fyrir sinn flota, þá þyrftu þeir að hafa þar nokkurs konar úthafsflota, og sér hver maður að miðað við þann stutta tíma sem þeir gætu athafnað sig þar á veiðum væri það mjög óhagstætt þeim. Þeir hafa því gripið til þess ráðs að leigja veiðirétt á þessu hafsvæði. Ef þeir aftur á móti eiga það víst að hafa löndunarrétt í íslenskum höfnum gætu þeir byggt upp eigin flota til að stunda veiðar á þessu svæði án þess að þurfa að notast við móðurskip. Þá gætu þeir landað í íslenskum höfnum og það yrði tvímælalaust til að efla atvinnustarfsemi hér á landi. Ég tel að þessi granni okkar eigi það miklu meira en skilið að við Íslendingar veitum honum stuðning í þeirri baráttu sem hann á í fyrir efnahagslegu sjálfstæði. Það er þó rétt að undirstrika alveg sérstaklega að ég er sannfærður um það einnig að þessi breyting yrði til að auka svo viðskipti þessara þriggja þjóða að það yrði þeim öllum til ávinnings. E.t.v. mun einhver segja að vegna þess að við höfum ekki að fullu náð samkomulagi við Grænlendinga varðandi loðnuveiðar sé sjálfsagt að hafa lögin óbreytt og hafa það vopn til að veifa að við getum lokað íslenskum höfnum fyrir grænlenskum skipum. Ég tel að þessi þjóð verði minni, smækki mjög ef hún telur að slíkur vopnaburður sé réttur. Ég er þeirrar skoðunar að á Íslendingum hvíli mikil skylda í samskiptum við þessa þjóð. Óneitanlega erum við næsti granni hennar og hljótum af þeirri ástæðu einni að hafa við hana miklar skyldur. Einnig verður því ekki á móti mælt að lega Íslands gerir að verkum að við erum eina þjóðin sem raunverulega getur veitt þeim verulegt lið í efnahagslegri sjálfstæðisbaráttu þeirra á þann hátt að þeir geti nýtt sína landhelgi, landhelgi sem þeir eiga og engin deila er um, geti nýtt hana með sínum eigin veiðiskipum. Hitt geta menn svo hugleitt líka hvort sá kostur er góður fyrir Íslendinga í framtíðinni ef Grænlendingar bjóða þessar veiðar að staðaldri út til erlendra stórþjóða sem munu þá koma þar með úthafsflota og stunda þar veiðar. Ætli það verði auðvelt að átta sig á því hve mikinn afla slíkur floti veiðir á hverjum tíma? Ég vænti þess, herra forseti, að þetta mál fái góða meðferð á Alþingi Íslendinga og tel mig ekki þurfa að hafa hér um fleiri orð, en legg til að frv. verði vísað til sjútvn.



Herra forseti. Hér hefur verið mælt fyrir frv. um breytingar á lögum frá 1922, um rétt til fiskveiða í landhelgi Íslands. Þessi gömlu lög, sem eru komin til ára sinna, gætu vissulega þurft endurskoðunar við í ljósi ýmissa þátta, þar á meðal ákveðinnar óvissu sem ríkir um túlkun þeirra í sambandi við nýtingu landhelgi okkar og önnur tengd lög sem eru frá því um svipað leyti, en þau mál voru rædd á síðasta þingi, þar á meðal um rétt útlendinga til þess að gerast þátttakendur í íslenskri fiskvinnslu og íslenskum fiskiðnaði. Hér er vissulega ekkert slíkt á ferðinni heldur er þetta mál flutt af góðum hug til nágrannaþjóða sem, eins og hv. fyrri flm. þessa máls hefur rakið, studdu okkur, og þá sérstaklega Færeyingar, í okkar landhelgisbaráttu á sínum tíma. Ég tek fyllilega undir að við þurfum að rækta samstarf við þessa granna okkar og það fremur en við aðrar þjóðir og Alþingi Íslendinga hefur tekið ákveðin skref í því sambandi með því að gerast aðill að Vestnorræna þingmannaráðinu, þar sem samskipti milli þessara grannþjóða eru til sérstakrar meðferðar, og ég hygg að reynslan af starfsemi þess ráðs þingmanna frá þessum þremur löndum hafi þegar orðið gagnlegt. Ég tel hins vegar að það þurfi að gæta sín vel áður en tekin eru ákvarðandi skref með lagabreytingu um þessi efni. Í fyrsta lagi sú ákvörðun sem í því fælist að veita þessum þjóðum fortakslaus sérréttindi í sambandi við rétt til fiskveiða innan landhelginnar eða til að vera undanþegin því ákvæði sem um er fjallað í 1. gr., þ.e. að landa hér afla og eiga samskipti við okkur með þeim hætti. Ég held að við þurfum að taka á þessu máli í samhengi við ýmis önnur hagsmunamál sem hafa verið til umræðu á milli þessara landa að undanförnu. Hv. 1. flm. gat einmitt um eitt slíkt málefni sem tengist báðum umræddum þjóðum, en það er spurningin um skiptingu á loðnustofninum á Norður-Atlantshafi þar sem óútkljáð eru þýðingarmikil mál sem varða okkar hagsmuni og samskipti við þessar grannþjóðir okkar. Þetta snertir sérstaklega Grænland en þó með óbeinum hætti einnig Færeyjar sem hafa fengið hlutdeild í loðnuveiðum á hafsvæðum norður af Íslandi og skipting á þessum þýðingarmikla veiðistofni er óleyst. Ég vil út af fyrir sig alls ekki mæla með því að við gerum réttindi af því tagi sem hér er gerð tillaga um að einhverri verslunarvöru. Ég er ekki að tala um það í því samhengi. En við hljótum samt að taka á samskiptamálum með tilliti til okkar eigin hagsmuna um náskyld efni í rauninni þar sem er hagnýting á sjávarauðlindum á þeim hafsvæðum sem undir þessi ríki heyra. Þetta vildi ég segja hér. Ég teldi eðlilegt að um mál af þessu tagi væri ekki aðeins fjallað í sjútvn., eins og hér er lagt til, heldur að það væri einnig tekið til meðferðar á vettvangi utanrmn. Alþingis, ekki með formlegum hætti heldur í tengslum við ýmis efni, sem þar eru rædd og sem tengjast nýtingu fiskistofna, og önnur samskipti milli þessara grannþjóða.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Austurl. hefur nú sagt ýmislegt af því sem ég vildi hér sagt hafa og ég hyggst ekki endurtaka það. Ég vil hins vegar leyfa mér að taka nokkru dýpra í árinni varðandi þetta frv. en hann gerði. Ég gæti aldrei greitt frv. sem þessu atkvæði mitt og rök mín eru þessi: Það er ekkert eins mikilvægt samstarfi Norðurlandaþjóða eins og að hver þjóð líti á aðra sem jafningja. Hér segir í grg. að við séum í þessu tilviki gagnvart Færeyingum og Grænlendingum stóri bróðir. Ég hygg að við sem í Norðurlandaráði sitjum viljum ekki láta segja slíkar setningar við okkur sem væri ástæða til í öllum öðrum tilvikum. Vissulega eigum við að eiga gott samstarf og e.t.v. styðja betur við bakið á Grænlendingum og Færeyingum þar sem þurfa þykir en öðrum Norðurlandaþjóðum en þó einungis í örfáum tilvikum. Það höfum við raunar sýnt í verki með þeirri þingmannanefnd sem hv. 2. þm. Austurl. minntist á áðan. Þegar kemur að sameiginlegum hagsmunum Grænlendinga og Íslendinga varðandi fiskveiðar eigum við ekki að gera neinar undantekningar varðandi Grænlendinga og Færeyinga. Ég vil minna á og ekki síst vegna þess að ég hef bæði á þingum Norðurlandaráðs og á öðrum vettvangi þar og hér á hinu háa Alþingi gagnrýnt Grænlendinga fyrir óbilgirni þegar þeir hafa leigt sameiginlega fiskistofna sína og Íslendinga Efnahagsbandalaginu án þess að sjá minnstu ástæðu til að ræða við íslensk stjórnvöld. Ég minni á að nú í nýlegum leiðangri Hafrannsóknastofnunar, nánar tiltekið Bjarna Sæmundssonar og áhafnar hans, kom í ljós að öll sú loðna sem nú er að finna er raunar í grænlenskum höfum. Við megum ekki gleyma því eitt augnablik að við höfum lagt á það mikla áherslu, og þess hygg ég að hæstv. fyrrv. sjútvrh. sem hér er staddur minnist, og reynt að fylgja þeirri stefnu að nýta sameiginleg auðæfi hafsins í bróðerni á jafnréttisgrundvelli. Þar eigum við engar undanþágur að gefa einum eða neinum. Slík mál verða að vera samningsatriði hverju sinni að mínu viti. Ég hef stundum sagt við þá grænlensku bræður, systur eru því miður engar í Norðurlandaráði, að Grænlendingar megi ekki ætlast til að við tölum annars vegar við þá eins og misviturt fólk talar við fatlað fólk vegna þjóðfélagslegs ástands þar og hversu skemmra þeir eru komnir en við á mörgum sviðum sem er fullkomlega eðlilegt, en á hinn bóginn geti þeir hagað sér eins og stórveldi sem ráðskast með sameiginlega hagsmuni beggja þjóðanna. Þetta vil ég leggja mikla áherslu á og hingað til hafa þeir grænlenskir starfsbræður mínir ekki tekið þetta sérlega óstinnt upp og hafa skilið þetta sjónarmið. Ég hef hins vegar oft minnst á það hér í þingsölum, úr því að við erum farin að tala um samskipti þessara þjóða, að það er á margan annan hátt sem Íslendingar hefðu átt og ættu, og því fyrr því betra, að aðstoða Grænlendinga þar sem við höfum yfirburði, svo sem á sviði tæknimenntunar. Við höfum stofnað fyrir nokkrum árum styrktarsjóð, svokallaðan Grænlandssjóð, sem átti að vera til þess, ef ég man rétt, að vinna að samstarfi Íslendinga og Grænlendinga, og að mínu viti hefur heldur vandræðalega til tekist um þennan sjóð. Ég gerði það einhvern tímann að tillögu minni, óformlega að vísu, hér í þingsölum að við byðum Grænlendingum aðstoð við að verkmennta nokkra Grænlendinga árlega. Við hefðum efni á því og við getum það, og það er alkunna að slíkar starfsstéttir vantar á Grænlandi. Þar held ég að við gætum, vitaskuld að höfðu samráði við þá, komið þeim til aðstoðar en við skulum einnig gæta þess vel að vera ekki að ráðskast með málefni Grænlendinga án þess að hafa samráð við grænlensk yfirvöld. Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt enda þm. farnir að þreytast og enn eftir langir fundir, en ég verð að lýsa því yfir að frv. sem hv. 2. þm. Vestf. hefur flutt og, eins og hér kom áður fram, eflaust af góðum hug, get ég ekki undir neinum kringumstæðum stutt nema því verði breytt verulega. Ég held að það hljóti að brjóta í bága við þá grundvallarafstöðu að á Norðurlöndum og í Norðurlandasamstarfi er enginn stóri bróðir. Þar erum við öll jöfn.



Herra forseti. Frv. fjallar um breytingu á lögum sem eru 65 ára gömul og voru sett við allt aðrar aðstæður en nú eru og í raun og veru hafa verið sett mörg önnur lög síðar sem ákveða um rétt til fiskveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands, sem er nú eins kunnugt er 200 sjómílur en var 3 sjómílur, og leyfi þegar þessi lög voru sett til að veiða í flóum og víða inni í stærri fjörðum en þá var nauðsynlegt að koma í veg fyrir óhóflega veiði útlendinga rétt uppi í landsteinum. Ég skil vel hvað vakir fyrir flutningsmönnum þessa frv., að það er vafalaust flutt af mjög góðum hug til þessara tveggja grannþjóða okkar, bæði Færeyinga og Grænlendinga. Ég held að það sé rétt að endurskoða þessi gömlu lög. Að meginefni eru þau að mínum dómi orðin úrelt. Hitt fer ekki á milli mála að við eigum sameiginlegt hafsvæði einkum með þessum tveimur grannríkjum okkar, sameiginlegra hafsvæði en með nokkrum öðrum ríkjum. Þess vegna held ég að við eigum að nýta þær heimildir sem eru fyrir hendi jafnvel með öðrum hætti en gert hefur verið. Ég tel ekki rétt, þó að það sé margt rétt í því sem hv. 13. þm. Reykv. sagði hér áðan um óbilgirni Grænlendinga í samstarfi við okkur, að neita t.d. um löndun úr grænlenskum skipum sem hingað leita vegna bilunar og þess háttar. Ég held að við eigum a.m.k. að sýna í þessu tilfelli meira frjálslyndi en oft hefur verið gert. Ég tel að það hefði átt, og það fyrir löngu, að vera búið að breyta þessum lögum og fella þau inn í önnur og yngri lög því að meginákvæði þessara 65 ára gömlu laga, eins og ég sagði áðan, eru orðin úrelt. Varðandi það sem hv. 13. þm. Reykv. sagði um Grænlandssjóð verð ég að segja það eins og er að þessi sjóður er afskaplega veikur og það sem auðvitað má setja út á hann er það að Ísland skuli ekki hafa tekið myndarlegar á því og bætt við framlög til hans. En oft á tíðum er það að þegar menn flytja mál sem þeir hafa áhuga fyrir, og ég var 1. flm. þess máls á sínum tíma, leggja menn ekki í að hafa upphæðir mjög háar eða skuldbindingar í langan tíma. Maður lagði meira kapp á það að koma málinu fram. Ég tel að því fjármagni sem sjóðurinn hefur haft til ráðstöfunar til að veita sem styrki hafi yfirleitt verið vel varið og nú er farið að veita námsmönnum frá Grænlandi lán hér en það hefur verið lítið um þá námsmenn. Það hefur e.t.v. verið meira á því sviði að auka samskipti Grænlendinga við Íslendinga og þá á sviði hinna fjölmörgu menningar- og íþróttamála. Um það má deila hvort það hefði átt að veita þetta fjármagn eða ekki en sjóðstjórnin hefur ávallt verið sammála um allar fjárveitingar úr sjóðnum. Við höfum talið þetta rétt á meðan ekki var beðið um meira til náms hér á Íslandi en gert er ráð fyrir. En núna sýnist manni margt benda til þess að þarna sé ísinn brotinn og þá verðum við að taka tillit til þess, eða þeir sem með stjórn þessa fara. Hitt væri bæði mér og fleirum kærkomið ef Alþingi tæki sig til og yki framlög til þessa sjóðs þannig að það væri meira úr að spila. Ég vil ekki lýsa yfir á þessari stundu afdráttarlausri andstöðu við frv. Ég tel að það sé flutt í mjög góðum tilgangi, tilgangi sem ég hef mikla tilfinningu fyrir, en ég tel að heppilegra væri að þetta mál færi í þann farveg að þessi gömlu lög væru endurskoðuð, jafnvel með það í huga að fella þau inn í önnur lög, t.d. lögin um fiskveiðilandhelgi Íslands.



Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að ræða frv. nokkuð og fara jafnframt fram með nokkurri gát. Ég tek undir það sem menn hafa sagt hér að þetta er í eðli sínu gott mál og flutt af góðum vilja, samstarfsvilja. Hins vegar geðjast mér ekki eins vel að þeim hugsunarhætti sem kemur fram í grg. með frv. þar sem segir m.a., með leyfi forseta: "Við erum í þetta sinn stóri bróðir." Það er eitt af grundvallaratriðunum í samvinnu þessara smáþjóða, Íslendinga, Grænlendinga og Færeyinga, að sú samvinna eigi sér stað á jafnréttisgrundvelli. Við erum enginn stóri bróðir í þessu samstarfi og eigum ekki að láta að því liggja með einum eða öðrum hætti. Það sem rak mig frekar í ræðustól voru umræður sem hér voru hafnar um Grænlandssjóð sem er eitt merkilegasta mál sem samþykkt hefur verið á hinu háa Alþingi um samskipti Íslendinga og Grænlendinga. Einhver viðhafði þau orð að þessi sjóður hefði lítið gert og að litlu orðið en mig langar vegna sjóðsins að nefna um það ákveðin dæmi hvernig hann hefur komið grænlenskum menntamönnum að verulegu gagni, verulegum notum. Nú er til að mynda ungur maður við nám í Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði og það að hann getur stundað þar nám er Grænlandssjóðnum að þakka. Það eru peningar frá þeim sjóði sem gera honum kleift að vera hér, í landi sem er tiltölulega dýrt að búa í. Hér þarf hann bæði að greiða húsaleigu og uppihald og það leiðir aftur hugann að því hvaða möguleika grænlenskir nemendur eiga á því að stunda skólanám á Íslandi yfirleitt. Ég hef verið að skoða þetta mál nokkuð og á tímabili datt mér í hug að það kynni að vera ráð og opin leið að Lánasjóður ísl. námsmanna kæmi þessu fólki til stuðnings. Líklega er það ekki hægt, en einhverja aðferð þurfum við að finna til að greiða götu þess fjölda Grænlendinga sem vill miklu heldur koma til Íslands og stunda skólanám hér en í Danmörku. Þetta væri eitt af þeim málum sem við gætum greitt fyrir ef vilji væri fyrir hendi hér á hinu háa Alþingi. En umræður um samskipti þessara smáu ríkja eru af allt of skornum skammti. Það er fyrst þegar við hyggjum á einhvern útflutning til Grænlands, þegar peningamálin koma við sögu, að við förum að ræða samskipti þessara tveggja landa. Ég vil líka geta þess að það er starfandi ráð, Vestnorræna þingmannaráðið, sem heldur fundi árlega. Það hefur ályktað um margvísleg samskiptamál Íslendinga, Grænlendinga og Færeyinga. M.a. voru á síðasta fundi sem haldinn var í Færeyjum fyrir ekki löngu samþykktar margvíslegar ályktanir sem sendar voru viðkomandi ríkisstjórnum og landsstjórnum til fyrirgreiðslu. Þau mál sem áður hafa verið samþykkt á fyrri fundum þessa ráðs hafa yfirleitt ekki fengið neina afgreiðslu hjá viðkomandi stjórnvöldum. Við fórum yfir lista um mál sem höfðu verið samþykkt fyrir hálfu öðru eða tveimur árum á fundi sem haldinn var á Selfossi í þessu ráði. Það kom í ljós að ríkisstjórnir og landsstjórnir, heimastjórnir þeirra landa sem um ræðir, höfðu nákvæmlega ekkert gert með þessar tillögur. Í þessum efnum er því auðvitað pottur brotinn. Ég hirði ekki um að ræða meira um þessi mál en það væri fyllsta ástæða til að taka upp hér á hinu háa Alþingi vandaða umræðu um samskipti þessara þriggja ríkja. M.a. þyrftum við að ræða samstarf okkar varðandi Norður-Atlantshafið, fiskveiðamálin og mengunarmálin sem ég hef orðið mjög verulegar áhyggjur af. Það var samþykkt tillaga þess efnis í Vestnorræna þingmannaráðinu að sett yrði á fót stofnun þessara ríkja sem eiga land að Norður-Atlantshafinu og hafa verulegra hagsmuna að gæta. Ég vona að sú tillaga komi hér fram innan skamms svo að við getum rætt hana. Þessi mál þyrftum við að ræða miklu meira og miklu oftar. Það fer lítið fyrir þeim hér á þingi nema í einstaka tilvikum þegar viðskiptamálin koma meira við sögu. En varðandi frv. vil ég aðeins segja það að lokum, herra forseti, að ég hygg að menn skyldu fara með nokkurri gát í það að samþykkja það og það þarf að skoða í tengslum við önnur mál eins og réttilega hefur komið hér fram.



Herra forseti. Aðeins örstutt til þess að afstaða mín fari ekki á milli mála og vegna orða hv. 1. þm. Vestf. Ég var að sjálfsögðu ekki að mótmæla því að Grænlendingar og Færeyingar fengju undanþágur, heldur finnst mér ástæðulaust að þær komi til og verði til alveg sjálfkrafa. Ég sé ekkert á móti því að það sé samningsatriði eins og það hefur verið og ákvörðunaratriði hverju sinni. Ég vil að þetta komi alveg skýrt fram. Það kann að vera að ég hafi í ræðu minni verið neikvæðari en ætlunin var, en ég held að það sé fengur að frv., þó ekki væri til annars en að fá nokkrar umræður um samskipti þessara þjóða eins og hér hefur komið fram. Ég er í raun og veru sammála öllum þeim sem hafa tekið til máls um það að frv. þarfnist breytinga og þetta vildi ég bara að kæmi skýrt fram svo að enginn misskildi mig í þá veru að ég væri alfarið á móti öllum undanþágum Grænlendingum og Færeyingum til handa.



Virðulegur forseti. Ég vil bara vekja athygli á því ef forseta er það ekki kunnugt að það er búið að fresta fundi í Ed. til þess að formenn þingflokka og forsetar geti ráðið ráðum sínum ofurlítið um tilhögun þingstarfanna í kvöld og ég tel alveg nauðsynlegt, ef þessar umræður lengjast mikið úr þessu, að fundi verði frestað og okkur sem störfum í þessari virðulegu deild gefinn kostur á því að taka þátt í þeim samráðsfundi.



Þar sem flm. hefur tjáð mér að hann geti lokið umræðunni með örfáum orðum vænti ég þess að honum leyfist það því að fleiri eru ekki á mælendaskrá. Mun ég því gefa hv. 2. þm. Vestf. kost á því að mæla örfá orð og ljúka síðan fundi.