Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þarf eiginlega ekkert um þetta að segja. N. hefur athugað málið og er sammála um að mæla með, að frv. verði samþykkt. Hins vegar er n. ljóst, að það, sem hér er gert til þess að tryggja starf byggingarsjóðsins og endurbyggingar í sveitum, er ekki nóg. En með hliðsjón af því, sem hæstv. ráðh. sagði þegar hann lagði málið fyrir þessa d., að það mundi koma frá ríkisstj. frekara viðvíkjandi framtíð þessarar stofnunar heldur en hér er, þá fann n. ekki ástæðu til að fara á neinn hátt að grípa fram fyrir hendur stjórnarinnar, sem hefur málið til meðferðar, og gerði þess vegna ekkert í því annað en leggja til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er sama að segja viðvíkjandi 1. gr. þessa frv. eins og um frv. um byggingarlánasjóðinn, er við vorum að ræða. Þó að n. væri ljóst, að sú ca. hálfa milljón, sem ríkissjóður á eftir lögunum að leggja til ræktunarsjóðsins til að standa undir vaxtamismun af lánum, væri alveg ónóg og þess vegna ekki nægjanlegt að framlengja þau ákvæði í næstu 10 ár, eða gera það að 20 ára ákvæði í staðinn fyrir 10 ára ákvæði, þá vildi n. ekkert hugsa um það, þar sem ráðh. sagði, að málið væri til meðferðar í stjórninni og mundi verða athugað þar að gera einhverjar ráðstafanir til úrbóta í framtíðinni. Hins vegar bættist 2. gr. frv. við upprunalega stjfrv. í Nd. og er þar komin eftir ósk frá mþn., sem Búnaðarfélag Íslands setti til að endurskoða jarðræktarlögin o.fl. Þeirri endurskoðun á jarðræktarlögunum er nú lokið, og frumvarp til breytinga á þeim er hjá ríkisstj., eins og mþn. búnaðarþings vill hafa það, - en hvað úr því verður, veit ég ekki, enda kemur það ekki beint þessu máli við. Og þó eru viss tengsl á milli þess. En þessi n. sá það tiltölulega fljótt, þegar hún fór að hugsa um þessi mál, að lánin, sem ræktunarsjóður lánar út á jarðabætur og útihús, eru nú orðin ákaflega misjöfn eftir því, hver framkvæmdin er. Það var hugsað þannig á sínum tíma, þegar jarðræktarlögin voru sett, að jarðræktarstyrkurinn næmi sem næst 1/3 af kostnaði. Og þá var ákveðið, að ræktunarsjóður mætti lána 30% út á þær jarðræktarframkvæmdir, sem framlag tóku frá ríkinu, en 60% út á hinar. Þess vegna var lánað t.d. 60% út á fjárhús, en ekki nema 30% út á hlöður. Síðan hefur þetta allt breytzt. Sumar framkvæmdir hafa orðið tiltölulega ódýrari en þær voru fyrir nýja tækni, ný verkfæri og nýja kunnáttu, eins og t.d. skurðagerð, sem er beinlínis ódýrari en hún var, síðan skurðgröfurnar komu til sögunnar. Og eins er um ræktun. Hún er kannske ekki beint ódýrari en hún var, af því að vinnukaup hefur hækkað mikið, en allt að því, meðan aðrar framkvæmdir, eins og t.d. bygging geymsluhúsa og bygging fjárhúsa, hafa aftur hækkað geysilega, svo að framlagið, sem veitt er þar, er ekkert orðið, samanborið við það, sem áður var, miðað við hlutfallslegan tilkostnað. Þess vegna fór mþn. búnaðarþingsins fram á það við n. í Nd., sem hafði þetta frv. til meðferðar, að það væru tekin upp í það ákvæði um, að lána skyldi 60% úr ræktunarsjóði af því, sem væri áætlað eða ákveðið væri að framkvæmdin hefði kostað hverju sinni. Þó væri dregið þar frá jarðræktarframlagið frá ríkinu og 60% lánað út á það, sem eftir væri. Ef eitthvert fyrirtæki kostaði 1000 kr. og svo kæmi framlag frá ríkinu og það væri 150, þá væru eftir 850 kr., 60% af því yrði lánað í staðinn fyrir 30% af öllu verðinu. Nefndin tók þetta upp í frv. í Nd., og svoleiðis kom það til okkar. Við höfum lagt til að gera á þessu svolitla breytingu, sem aðallega er byggð á því að gera málið framkvæmanlegt í því praktíska lífi. Nú gengur þetta þannig fyrir sig, að ef um húsabætur er að ræða, þá eru þær teknar út, virtar af úttektarmönnum heima í sveitinni, og sú virðing fer suður í Búnaðarbankann, og síðan er hún endurskoðuð þar á teiknistofu landbúnaðarins og ákveðið, hvað hún muni hafa kostað, virðingin lækkuð eða hækkuð stundum, látin standa í stað stundum o.s.frv., og það verð, sem bankinn þá setur á hana, er það, sem lánað er út á ýmist 30 eða 60% núna. Hins vegar hefur aldrei farið fram virðing á jarðabótum á sama hátt, úttekt á jarðabótunum. Þar er farið til Búnaðarfélags Íslands, sem árlega fær skýrslu um allar jarðabætur, og sagt: Hvað hefur Jón Jónsson á Hóli eða einhvers staðar gert miklar jarðabætur síðustu þrjú árin, og viljið þið nú gefa mér skýrslu um það? - Svo er fundið meðalverðið á jarðabótum, meðalkostnaðurinn, sem er álitinn af kunnáttumönnum að sé á jarðabótum þau ár, og hann fær samkvæmt því 30%. En eins og þetta var orðað, þá mátti líta svo á, að það væri ætlazt til, að það væri kostnaðarverð hverrar einstakrar jarðabótar, sem ætti að lána út á allt að 60% að frádregnu framlaginu. En það að framkvæma jarðabót, jafnvel þó að það sé nú bara eins einföld jarðabót og að rækta einn hektara, getur kostað upp undir heimingi meira á einum stað en öðrum, eftir því hvernig aðstaðan er. Þess vegna höfum við tekið meðalverð. Og það var ekki hægt að hafa það eins og það er fram sett í frv.: „Upphæð lánanna má vera allt að 60% kostnaðarverðs“ - því að þá gat maður heimtað 60% kostnaðarverðs á þessa jarðabót, sem var kannske miklu dýrara að framkvæma en sams konar jarðabót annars staðar. Og gersamlega ómögulegt var að finna rétt kostnaðarverð fyrir hverja einstaka jarðabót, sem menn vildu fá lán til að framkvæma. Það varð að taka meðaltalskostnaðarverð, og út á það gengur okkar brtt. Hún er um það, að lánsupphæðin hverju sinni sé miðuð við meðalkostnaðarverð, eins og það er áætlað árlega. Það er alltaf áætlað á hverju ári eins og talið er að það kosti raunverulega að meðaltali. Það veit maður úr ýmsum stöðum, bæði þar sem ræktunarsamböndin vinna sjálf að framkvæmdunum og eins frá nýbýlanefnd, og þó ekki sízt þaðan. Það er aðalbreytingin. Og eins til þess að útiloka, að það þyrfti alltaf að vera að virða, þá settum við þarna: „eftir því sem þörf er á.“ Og það er alveg sama, það verða áfram virtar húsa-b turnar, en hins vegar ekki jarðræktarframkvæmdirnar. Hvernig þessi breyting verkar, getur maður svo séð á skýrslunni, sem er aftan á þskj. 197. Menn sjá, ef þeir líta á aftasta dálkinn og svo fimmta dálk þar fyrir framan, hvað það er miklu misjafnara, sem lánað var, meðan það var lánað 30% og ekki tekið tillit til jarðræktarframlagsins, heldur en nú er lagt til. Það er miklu nær því að vera réttlæti gagnvart hinum einstöku jarðabótum, hverri miðaðri við aðra, með frv. eins og það er núna heldur en eins og það var. Við, nefndin hérna í Ed., höfum haft samband við n. í Nd. um þetta, við vitum, að hún er með þessari breytingu, og við leggjum til, að með henni verði frv. samþykkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram rökstudda dagskrá um þetta mál og vildi leyfa mér að fara um hana nokkrum orðum, enda þótt mönnum sé skoðun mín kunn og gangur málsins líka. Ég skal þá fyrst minna á það, að á Alþingi 1944 var rætt mikið um læknaskipun. Landlæknir átti þar frumkvæðið og vildi sameina í eitt frumvarp eldri ákvæði um læknaskipun og breyta henni að nokkru, og urðu um það harðar deilur, - „prinsip-deilur“ meðal þm. um málið. Annars vegar var landlæknir, sem stóð fyrir þeirri skoðun, að það ættu að koma föst, ákveðin sjúkrahús hér og þar um landið, það ætti að ákveða þeim stað og setja tvo lækna við þau. Í samræmi við það var frá hans rótum runnin till. um það að leggja niður Brekkuhérað í Norður-Múlasýslu og flytja lækninn þaðan að Egilsstöðum. Móti þessu voru ýmsir aðrir, þ. á m. þm. Str., sem lagði til, að tekið væri upp nýtt hérað, sem héti Borðeyrarhérað og átti að ná yfir Bæjarhrepp í Strandasýslu og hluta af Staðarhreppi í Vestur-Húnavatnssýslu. Þm. Snæf., nú orðinn borgarstjóri í Rvík, lagði til, að það væri búið til nýtt hérað, sem héti Suður-Snæfellsneshérað og næði yfir þrjá hreppa í Snæfellsnessýslu fyrir sunnan Kerlingarskarð. Þetta var gróflega , harðsótt af hendi þeirra manna, sem vildu halda uppi þessum tveimur stefnum, og endaði með því, að bæði þessi héruð, sem þm. Str. vildi fá inn, læknishérað Borðeyrar, og þm. Snæf. vildi fá inn, læknishérað Suður-Snæfellsnessýslu, voru samþykkt, en líka hitt, sem landlæknir vildi, að flytja lækninn frá Brekku og setja tvo lækna á Egilsstöðum, því að þar væri spítall. Ýmsir þm. höltruðu á milli þessara tveggja stefna og voru með hvoru tveggja. Afleiðingin af þessu varð sú, að Haraldur Guðmundsson, núverandi 4. þm. Reykv., kom með þáltill., sem var samþ. á Alþingi 11. marz 1944 og hljóðaði svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa þriggja manna nefnd til þess að athuga, hverjar breytingar kunna að vera nauðsynlegar á skipun læknishéraða og þátttöku ríkissjóðs í kostnaði við byggingu og rekstur læknabústaða og sjúkraskýla svo og hverjar aðrar ráðstafanir væri nauðsynlegt að gera til þess að tryggja sveitahéruðunum sem bezta læknisþjónustu. Einn nefndarmanna skal skipaður samkvæmt tilnefningu heilbrigðis- og félagsmálanefnda Álþingis, annar samkv. tilnefningu Læknafélags Íslands og hinn þriðji án tilnefningar, og er hann formaður nefndarinnar. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Heilbrigðisnefndirnar kusu núverandi borgarstjóra í Rvík, Læknafélagið kaus Magnús Pétursson, þáverandi héraðslækni í Reykjavík, og ríkisstj. skipaði Vilmund Jónsson landlækni. Seint á sama árinu var svo lagt fram frv. um breytingin á þessum nýju lögum frá Alþingi. Það fór fram á það, að Álafosshérað yrði stækkað og látið ná yfir þann hluta af lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, sem lægi innan við Elliðaárnar. Það fór fram á það, að Borðeyrarhérað hið nýja, sem var sett inn í lögin sama árið, væri fellt út, og það fór fram á það, að ekki skyldi verða skipaður maður í Suður-Snæfellsneshéraðið, sem var skírt upp og kallað Staðarhérað, fyrr en ríkisstjórnin veitti embættið. Það skyldi bíða óveitt þangað til. Það hefur beðið síðan. Um þetta leyti, seint á þessu árí, var borin fram fsp. frá mér, sem, með leyfi forseta, hljóðaði þannig: „Hvað hefur ríkisstj. gert til að tryggja það, að læknar fáist í óveitt læknishéruð, og hvað líður starfi n. þeirrar, er skipuð var eftir þáltill. Alþingis á þskj. 244 1944 um skipun læknishéraða og læknisþjónustu í sveitahéruðum?“ Ráðherrann svaraði aldrei. Árið eftir er aftur borin fram fsp., þá af þm. Str. og mér, en ráðh. svaraði henni ekki að heldur. Enn er hún borin fram, þá af mér. Ráðherrann svaraði henni ekki að heldur. 1949 er hún síðast borin fram af Gísla Jónssyni, og þá svarar þm. Vestm., sem þá var í ráðherrasæti, og sagðist ekki vita, hvenær nál. kæmi, hafði spurt n. og ekki fengið neitt svar. Hann gaf upplýsingar um, hvað n. kostaði, en vonaðist eftir, að það færi nú bráðum að koma svar frá hv. n. Síðan hefur ekki um það frétzt eða af því nál. spurzt. Síðan hafa komið fram nokkrum sinnum brtt. við læknalögin, sem ég skal ekki rekja, en bara minna á það, að þegar þær hafa komið fram, þá hefur ævinlega, ýmist af mér eða stundum bæði af mér og þm. Barð., forseta þessarar deildar, verið óskað eftir að vita nánar um þessa n. og hvert álit þessarar n. væri. Það hefur aldrei fengizt. Svo skeður það í fyrra, að það er skipuð ný nefnd. Hún er ekki beint skipuð í læknamálið, en hún er skipuð samkv. till. frá hv. þm. Str., er hljóðar svo: „Alþingi ályktar að kjósa þriggja manna mþn. í heilbrigðismálum. Ráðherra skipar formann n. Verkefni nefndarinnar eru: 1) Að gera till. um fjölda, stærð og staðsetningu sjúkrahúsa og hjúkrunarheimila í landinu. 2) Að gera till. um almennar ráðstafanir til eflingar heilsuvernd og heilbrigði með þjóðinni. Nefndin skal ljúka störfum fyrir 1. október.“ Þetta nál. hefur svo komið á þessu þingi, þó ekki fyrr en búið var að undirbúa og leggja fram þetta nýja læknafrv. í Ed., og hafði þess vegna við samningu þess ekkert tillit verið tekið til þess, sem þessi n. segir. En það, sem þessi n. segir, er nú ýmislegt og margt af því nokkuð skrýtið. Hún tekur það fram, að læknaskipunin hér á landi sé frá árinu 1899 í öllum aðalatriðum og læknishéruðin séu miðuð við það, að hægt sé að ná tiltölulega fljótt í lækninn af ríðandi manni. Hún heldur því fram, að læknarnir í sveitahéruðunum hafi svo lítið að gera, að þeir forpokist og verði ófærir í starfi sínu á fáum árum. Hún heldur því fram, að tillit til bættra samgangna hafi ekkert verið tekið, og hún bætir því svo við, að meiri hlutinn af læknunum í sveitum landsins sé landsómagar, sem sé fjarlægt að vinni fyrir sér. Þetta er hennar álit um ástandið eða skipulagið á læknamálunum í landinu. Og hún náttúrlega ræðir þarna heilbrigðismálin og hefur nú fundizt starf læknanna svo lítilmótlegt þar, að hún hefur ekki tekið það neitt verulega til greina og mælir ekkert um það, hvað þeir eigi að gera í sambandi við heilbrigðísmálin, ekki neitt. En hún slær því föstu, að læknaskipunin í landinu sé gersamlega óviðunandi, læknarnir séu svo margir, hafi svo lítið að gera, að þeir verði fljótt ómögulegir í sínu starfi, „doðni upp“, eins og nefndin orðar það, og þeir vinni ekki fyrir sér, þeir séu landsómagar. En til úrbóta gerir hún engar tillögur. Hún hefur kannske búizt við, að það mundu koma till. frá hinni nefndinni, sem alltaf hafi setið og ekki er tilkynnt um enn þá að sé búin að ljúka störfum. Þegar svo þetta frv. kemur, þá lýsir frsm. n. því yfir hér í d., að það sé enginn tími til þess að athuga það sjónarmíð, sem ég hef haldið fram, að það þyrfti að gera sér grein fyrir, hvar við vildum hafa sjúkrahúsin, og þar yrðu að vera tveir læknar, og þegar við værum búnir að athuga það, þá gætum við aftur gert okkur grein fyrir, hvort við þyrftum að hafa lækni alveg ofan í sjúkrahúsunum, í 10–20 km fjarlægð frá sjúkrahúsunum, eftir vegum, sem daglega er haldið opnum fyrir mjólkurflutninga, eins og nú er. Hann gat ekki gert okkur grein fyrir því. Og hann lýsir yfir, að n. hafi ekki haft neinn tíma til þess að athuga þetta, þess vegna hafi hún ekki neitt viljað taka tillit til þessara sjónarmiða, sem ég taldi að þyrftu að koma hér fram. Ég spurði svo forsetann við síðustu umræðu, hvenær þetta mál mundi koma fyrir aftur, og hann sagði, að það yrði í dag. Ég var svo byrjaður á að gera brtt. við þetta, hugsa mér, hvar sjúkrahúsin mundu koma, bæði þar sem þau væru núna og eins þar sem þau mundu koma í framtíðinni alveg ný, en ég sá, að það var eiginlega unnið fyrir gýg og a.m.k. ekki ástæða til þess, að ég einn væri að leggja vinnu í það, sem n. alls ekki treysti sér til að eiga við og hafði verið hummað fram af sér, bæði af n. frá 1944 og eins af nefndinni frá í ár, því að ég verð að telja það, að læknaskipunin og störf læknanna í landinu heyri alveg ákveðið undir heilbrigðismál og það hafi þess vegna verið að ganga fram hjá kannske aðalatriðinu í heilbrigðismálum landsins, hvernig læknaskipunin ætti að vera og hvernig menn ættu að geta átt aðgang að læknum. Að vísu segja þeir það, að landlæknir haldi lyfjum í landinu svo ódýrum með verðskránni, sem hann gefur út, að það sé ómögulegt fyrir lækni að standa við að selja þau fyrir það verð, tekjur lækna verði því of litlar. En hitt segja þeir ekki, hve miklar tekjur læknarnir telja fram, og eru þeir þó með tekjuhæstu mönnum víða í landinu og sumir með töluvert á þriðja hundrað þúsund. Það minnast þeir ekki á. En að lyfjaskráin sé of lág, læknarnir fái of lágt verð fyrir þau lyf, sem þeir selja, það nefna þeir í álitinu, án þess þó að taka fram, að þeir krefjist nú breytinga á því. Það gera þeir ekki. Þegar ég sá mér ekki fært að koma með þær breytingar, sem mér þótti eðlilegar, a.m.k. ekki þannig upp byggðar, að ég vildi láta þær koma fram núna, þá tók ég það ráð að koma með þessa dagskrártill. Hún skýrir sig sjálf. Hún fer fram á það, að ríkisstj. sé falið að láta fyrir næsta reglulegt Alþingi rannsaka, hvar sé eðlilegt, að spítalar verði byggðir í landinu. Það á að liggja fyrir að nokkru leyti í þessu nál. frá í sumar, og að öðru leyti geri ég ráð fyrir, að ríkisstj, láti rannsaka það, ef þessi till. verður samþykkt. Í öðru lagi, hvernig rekstri sjúkrahúsanna verði komið fyrir og samrýmdur læknisþjónustu í nágrannahéruðunum í kringum sjúkrahúsin. Þetta er ákaflega mikilsvert atriði, því að það má öllum vera ljóst, og ég held, að það beri nú enginn á móti því, að það sé útilokað að hafa sjúkrahús með nokkru verulegu sjúkraplássi og nokkrum verulegum sjúkrarúmum, nema það séu tveir læknar við það. Og ef það eru tveir læknar við sjúkrahús svo og læknir, eins og ég sagði áðan, eins og sums staðar er núna, í svona 1030 km fjarlægð frá sjúkrahúsinu og á milli upphlaðin braut, sem haldið er daglega opinni vegna mjólkurflutninga, þá gefur það auga leið, að ekkí er þörf á þeim lækni. Sömuleiðis vil ég upplýsa það eða bæta því við, sem ég hef áður sagt, að ég tel, að t.d. eitt af þeim héruðum, sem nú eru tekin upp, Staðarhérað á Suður-Snæfellsnesi, sé algerlega óþarft. Það er daglega flutt þaðan mjólk til Borgarness, þar sem læknir býr, á hverjum einasta degi allt árið, nema það komi stórhríð, svo að það sé ómögulegt.

Hvað er langt á milli?

Það er nokkuð langt á milli, en það eru daglegar ferðir og lítið svæði og fámennt, svo að það er alveg víst, að sá læknir, sem þar settist að, heyrði undir þá góðu lækna, sem n. segir að doðni niður í starfi sínu og verði óhæfir til að lækna, af því að það er ekki nóg að gera. Þá geri ég enn fremur ráð fyrir því, að samhliða því, sem þetta verði athugað, þá verði athugað, á hvern hátt eigi að skipta landinu í læknishéruð, og þá tekið fullt tillit til þeirra breyttu samgangna, sem orðið hafa í landinu, og í sambandi við það, hvernig fólkið hefur flutt sig til. Það var haldið í Hesteyrarlæknishérað, þangað til þar voru orðnir einir 78 menn. Það er víst enginn læknir þar nú að vísu, en það var látið vera áfram í lögum, þangað til mennirnir, sem hann átti að lækna, voru orðnir þetta margir. Og eftir að búið er að athuga þetta þrennt, þá komi málið aftur fyrir Alþingi á komandi hausti. Þetta er það, sem felst í minni rökstuddu dagskrá, og ég sé ekki, að það yrði komið skynsemi í þetta á annan hátt. Það er auðsýnilegt, að verði frv. samþykkt, þá verður leiðin þessi: Það koma læknar í þessi héruð. Svo eftir eitt ár eða svo er kominn spítali. Þá kemur aukalæknir á Blönduós, af því að þar er kominn spítali. Eftir tvö, þrjú, fjögur ár er kominn spítali á Selfossi. Þá kemur læknir þar við hann, nýr læknir. Samtíða sitja hinir við hliðina á honum, kyrrir í sínum embættum. Og eina leiðin þess vegna til þess að geta komið í þetta skynsamlegu viti frá þeirra sjónarmiði, sem vilja hugsa eitthvað um heildina og sjá fram á það, að með þessu, sem nú er stefnt út í, verður bara áframhaldandi fjölgun á embættismönnum og útgjöldum, án þess að nokkur þörf sé á því, er að samþykkja mína rökstuddu dagskrá og athuga, hvort ríkisstj. getur ekki reynt að koma einhverju viti í það fyrir næsta þing.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft málið til athugunar á milli umræðna. Það vaktist upp í n., að niður hefur fallið lítið atriði úr 2. gr., og vil ég fyrir hönd n. leggja fram skriflega brtt. til þess að kippa því í lag. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við 2. gr. Á eftir 2. tölulið komi nýr töluliður, svo hljóðandi: Patreksfjarðarhérað: íbúar Hjarðarnesi í Barðastrandarhreppi til Flateyjar.“ Þetta er ekki veruleg efnisbreyting. Þetta skýrir sig sjálft, og fjölyrði ég ekki um það frekar, en mun biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir tillögunni. Út af brtt. frá hv. 1. þm. N-M. um, að Loðmundarfjarðarhreppur færist milli héraða og tilheyri Seyðisfjarðarhéraði, skal ég taka það fram, að heilbr: og félmn. mælir með þessari brtt. Hér er um alveg hliðstætt atriði að ræða og færslu Barðastrandarhrepps og Svalbarðsstrandarhrepps. Út af dagskrártill. frá sama hv. þm. vil ég segja þetta: Í framsögu gerði ég grein fyrir áliti n. og afstöðu hennar til frv. í heild. Ég vil fyrst og fremst vísa til þess, en þó árétta þetta: Frv. er ekki gerbreyting á læknaskipuninni. Það inniheldur kannske fyrst og fremst nauðsynlegar leiðréttingar, m.a. þá, er hagstofan fór fram á að gerð væri. Einnig felst í frv. að færa saman í ein lög þau ákvæði, er áður voru dreifð í mörgum stöðum. Það má segja, að þetta sé fyrst og fremst tilgangur frv., en auk þess felast svo í því ákvæði um myndun nýrra læknishéraða, eins og dm. hafa sjálfsagt gert sér ljóst. Heilbr.- og félmn. hefur litið svo á, að full þörf væri á þeim breyt., og hefur mælt með þeim. Það má vel vera, - ég skal ekki bera á móti því, - að þörf sé ýtarlegrar endurskoðunar á læknaskipuninni í heild, og hef ég áður tekið það fram. En það er bara önnur saga. Og heilbr.- og félmn. telur ekki ástæðu til að láta þær lagfæringar, er í frv. felast, bíða eftir þeirri endurskoðun. Ég segi þetta ekki sízt með hliðsjón af afköstum þeirra n., er skipaðar hafa verið til að vinna að þessum málum undanfarið. Þau hafa ekki verið slík, sýnist mér, að rétt sé að láta þær lagfæringar, sem um ræðir í þessu frv., bíða eftir ýtarlegri endurskoðun læknaskipuparlaganna. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta mál að sinni. Heilbr.- og félmn. mælir sem sagt gegn því, að dagskráin verði samþ., en leggur til, að frv. nái fram að ganga með þessum tveimur breytingum, er ég nú hef vikið að.



Herra forseti. Hv. 1. þm. N-M. talaði um það í ræðu sinni, að hann teldi, að þar sem sjúkrahús væru, ættu að vera tveir læknar a.m.k., og get ég fallizt á, að það sé nauðsynlegt af öryggisástæðum. Þess vegna kom það mér dálítið á óvart, þegar sá sami hv. þm. ber fram brtt. á þskj. 193 þess efnis, að Loðmundarfjarðarhreppur verði lagður undir Seyðisfjarðarlæknishérað eða látinn haldast þar. Á Seyðisfirði er eitt stærsta sjúkrahús á Austurlandi, þar sem fara fram m.a. miklar skurðaðgerðir, og er sótt ekki einungis af Austfirðingum, heldur er þar oft fjölmenni erlendra sjómanna, sem skip koma með veika þangað. Þar er aðeins einn læknir, og ég tel það alveg óforsvaranlegt, eftir að læknir er kominn í Bakkagerðishérað, að Seyðisfjarðarlækninum beri skylda til að fara frá sjúkrahúsinu, kannske að vetrarlagi, til Loðmundarfjarðar, þegar það munar íbúana þar mjög litlu, hvort þeir sækja lækni til Seyðisfjarðar eða í Bakkagerðishérað. Og það kom mér enn þá meira á óvart, að n. skyldi mæla með þessari till., sem ég hlýt að álíta að sé ekki að fullkomlega hugsuðu máli. Aftur á móti get ég vel fallizt á og tel rétt, að 2. líður brtt. hv. 1. þm. N-M. verði samþykktur, sem tekur alveg skylduna af Seyðisfjarðarlækni til þess að fara til Loðmundarfjarðar í lækniserindum. Loðmundarfjörður hefur áður legið undir Seyðisfjarðarlæknishéraði, en þá er þess að gæta, að þá var læknaskipun allt öðruvísi hagað fyrir austan, a.m.k. í framkvæmd. Þá var ekki læknir í Bakkagerðishéraði og stundum ekki í Úthéraði, en eftir að læknir er kominn í Bakkagerðishérað, finnst mér alveg sjálfsagt, eins og gert er í frv., að létta þessari skyldu af Seyðisfjarðarlækni. Ég leyfi mér því að skora á hv. dm. að fella fyrri lið brtt. hv. 1. þm. N-M., en samþ. seinni liðinn.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég ljósa grein fyrir því, að það væri ofvaxið einum manni að gegna héraðslæknisembættinu á Akureyri, eins fjölmennt og erfitt og læknishéraðið er, og bar fram till. um að létta að nokkru störfum af honum. En ég mun hafa talað fyrir daufum eyrum, því að þessi till. var felld. Ég gat þess þá, að yrði þessi till. mín felld, þá mundi ég mjög taka það til athugunar að bera fram till. við 3. umr. um það að skipta þessu erfiðasta og fjölmennasta læknishéraði landsins í tvö læknishéruð. Ég hef ekki gert þetta og ætla ekki að gera það að þessu sinni. Og það er í trausti þess, að heilbrigðisstjórnin muni sjá svo um samkv. 5. gr. frv., að séð verði fyrir aðstoðarmanni héraðslæknisins á Akureyri. Það er í trausti þess, að ég ber ekki fram brtt. nú. En vitanlega, verði misbrestur á því, að þar verði séð fyrir aðstoðarlækni, a.m.k. tíma úr árinu, er það auðvitað mál, að krafa kemur fram um að skipta héraðinu og hafa þar tvo lækna.



Ég vil bara leiðrétta það hjá hv. þm. Seyðf., að Loðmundarfjarðarhreppur hefur alltaf heyrt undir læknisumdæmi Seyðisfjarðar, eins eftir að læknir kom í Borgarfjörð. Ég segi já.



Loðmundarfjörður hefur alltaf fylgt Seyðisfjarðarhéraði. Allar leiðir Loðmfirðinga liggja til Seyðisfjarðar. Þar er aðeins um þrjá bæi að ræða, og mundi þjónustan því ekki íþyngja lækninum verulega. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Samkv. gildandi lögum um dýralækna er landinu skipt í níu dýralæknaumdæmi. Eins og að líkum lætur, eru umdæmi þessi stór og viðáttumikil, og hefur komið í ljós, einkum á síðari árum, að ókleift er einum dýralækni að anna þeirri þjónustu, sem af honum er krafizt í hinum stærstu þeirra og þar sem búfé er flest. Með ári hverju vex aðsókn til dýralækna. Kemur þar margt til, bættar samgöngur, aukning búfjár, aukið heilbrigðiseftirlit, bæði hvað viðkemur framleiðslu sölumjólkur og kjöts. Hvert einasta fjós á mjólkursölusvæðum og hverja kú ber dýralækni að skoða í umdæmi sínu, einu sinni á ári að minnsta kosti. Hvern kjötskrokk ber að skoða og stimpla strax að lokinni slátrun. Allt þetta ber dýralæknum að annast í umdæmum sínum auk sinna venjulegu læknisstarfa, en það eykst stöðugt, að þeirra sé vitjað, þegar skepnur verða veikar eða verða fyrir slysum, eftir því sem bændur kynnast því betur, að náist fljótt í lækninn, tekst oft að bjarga gripum, sem annars væru dauðadæmdir, en hver gripur er bóndanum mikils virði, ekki sízt kýr í þeim héruðum, þar sem nautgriparækt og kynbætur á mjólkurkúm eru lengst komin, enda er reynslan sú, að einmitt í þeim héruðum er aðsókn til dýralækna mest og fer sívaxandi. Ég skal þá snúa mér að einstökum atriðum frv. þess, sem hér liggur fyrir. Það er, eins og segir í grg., sem því fylgir, fram komið vegna þess, að reynslan hefur sýnt, að dýralæknisumdæmin eru of fá, og er frv. ætlað að bæta úr því. Samkv. 1. gr. skal umdæmunum fjölgað nm tvö, úr níu í ellefu, með því að Varmahlíðarumdæmi verði gert að tveimur umdæmum, sem verði Húnaþingsumdæmi, og nær það yfir Húnavatnssýslur báðar, og Skagafjarðarumdæmi, er nái yfir Skagafjarðarsýslu, Sauðárkrók og Siglufjörð. Akureyrarumdæminu verði einnig skipt í tvennt og verði Eyjafjarðarumdæmi, sem nái yfir Ólafsfjörð, Akureyri, Eyjafjarðarsýslu alla, Svalbarðsstrandarhrepp og Grýtubakkahrepp í Suður-Þingeyjarsýslu, og Þingeyjarþingsumdæmi, sem nái yfir Suður-Þingeyjarsýslu austan Vaðlaheiðar, Húsavík og Norður-Þingeyjarsýslu. Til þess að gefa nokkra hugmynd um gripafjölda skal þess getið, að í þessum níu umdæmum eru mjólkandi kýr sem hér segir: Í Húnaþingsumdæmi 2300, í Skagafjarðarumdæmi 2600, í Eyjafjarðarumdæmi 5300, í Þingeyjarþingsumdæmi 2300. Eyjafjarðarumdæmi verður eftir þessu langgripaflest eftir þessa fyrirhuguðu skiptingu. Þetta er sú skipting, sem frv. leggur til að gerð verði á gildandi l. um dýralækna. Við 1. umr. frv. þessa drap fyrri flm., hv. 1. þm. N-M. (PZ), á það, að athugandi væri, hvort ekki væri rétt að skipta Selfossumdæmi, sem nær nú yfir Árnessýslu alla og Vestmannaeyjar, í tvö umdæmi. Var það atriði einnig tekið til meðferðar í landbn., sem hefur rætt þetta frv. á tveim fundum sínum. Nm. voru sammála um, að frv. stefndi í rétta átt og nauðsynlegt væri að fjölga dýralæknum í landinu, eins og farið væri fram á í frv. Einnig voru nm. sammála um, að full ástæða væri til að skipta Selfossumdæmi í tvennt. Á svæði því, sem umdæmið nær yfir, eru nú um 7000 mjólkandi kýr. Eingöngu er um framleiðslu sölumjólkur að ræða, svo að skylt er dýralækni, eins og ég drap á í upphafi, að skoða hverja kú og hvert fjós minnst einu sinni á ári af heilbrigðisástæðum. Má þetta vera ærið starf, enda hefur komið í ljós, að það er ofætlun einum manni, auk alls annars, sem tilheyrir hans embætti. - Þótt nm. væru sammála um afgreiðslu málsins, þótti rétt að senda yfirdýralækni landsins og Dýralæknafélagi Íslands frv. til umsagnar. Einnig var leitað umsagnar þeirra um skiptingu Selfossumdæmis í tvö. Svör hafa nú borizt frá báðum þessum aðilum, og mæla þeir eindregið með því, að frv. verði samþykkt. Þá mæla þeir og með því, að Selfossumdæmi verði skipt. Í svari sínu segir yfirdýralæknirinn, Sigurður E. Hlíðar, eftir að hann hefur lýst brtt. þeim, er í frv. felast, með leyfi hæstv. forseta: „Þessar brtt. tel ég mjög nauðsynlegar og aðkallandi. Reynslan hefur sýnt, að Akureyrarumdæmið er ofvaxið einum manni, þótt röskur sé. Sama hlýtur útkoman að verða að því er snertir Varmahlíðarumdæmið, þar sem um jafnvíðáttumiklar og frjósamar sveitir er að ræða. Nú er það svo, að ekki eru dýralæknar til í öll þessi embætti, en vonir standa til, að bráðlega muni úr rætast, því að gera má ráð fyrir, að á næstu árum bætist 3–5 íslenzkir dýralæknar í hinn fámenna dýralæknahóp vorn, en alls eru 8 stúdentar við dýralæknanám á erlendum dýralæknaháskólum.“ Þá segir yfirdýralæknirinn um skiptingu Selfossumdæmis m.a.: „Skepnufjöldi í Árnessýslu er mikill, einkum hvað nautgripi snertir, og má gera ráð fyrir því, að hann vaxi með ári hverju, þar sem öll skilyrði liggja opin fyrir. Ég mæli sem sagt hið bezta með þessum breytingum og vil leyfa mér að hvetja hið háa Alþingi til að samþykkja þær nú á yfirstandandi þingi.“ Þetta eru ummæli yfirdýralæknis, sem hann tók fram í svari sínu til nefndarinnar. Páli A. Pálsson dýralæknir, formaður Dýralæknafélags Íslands, segir í svari sínu m.a.: „Stjórn Dýralæknafélags Íslands telur eðlilegt og fulla ástæðu til að skipta Árnessýslu í tvö dýralæknisumdæmi.“ Og þá lýsir hann því, hvernig hann áliti að skiptingin yrði réttust, ef breytingin næði fram að ganga, og leggur þar til ákveðnar tillögur. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að Jón Pálsson dýralæknir á Selfossi á sæti í stjórn Dýralæknafélagsins og hefur að sjálfsögðu fylgzt með þessum breytingum, sem þarna eru ráðgerðar. Þeir leggja sem sagt til alveg ákveðið, hvernig héraðinu skuli skipt, og eins ákveða þeir, að hinn nýi dýralæknir, sem fær þá efri hluta sýslunnar fyrir umdæmi, sitji í Laugarási. Benda þeir á það réttilega, að þegar brúin kemur á Hvítá hjá Iðu, þá er hann mjög vel settur þar, þó að hans umdæmi sé sitt hvorum megin við Hvítá, eins og læknishéraðið er nú, og er erfitt á meðan brúin er ekki komin, en það stendur væntanlega til bóta. Samkv. 2. gr. frv. er lagt til, að síðasta mgr. 2. gr. l. falli niður. Þessi mgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrst um sinn, meðan skortur er á dýralæknum, svo að einhver af umdæmunum, er um ræðir í 2.–9. tölulið 1. gr., eru dýralæknislaus af þeim sökum, gegnir yfirdýralæknir Gullbringu- og Kjósarsýsluumdæmi með embætti sínu án sérstakra launa úr ríkissjóði.“ Þetta er í hinum núgildandi lögum, en lagt er til í frv., að þessi mgr. falli niður, þar sem fyrirmæli hennar eru óþörf, þar sem nú hefur verið skipaður dýralæknir í Gullbringu- og Kjósarsýsluumdæmi, og er því sjálfsagt að fella þessa mgr. laganna niður. Landbn. leggur sem sagt einróma til, að frv. á þskj. 85 verði samþ. með breytingu þeirri, sem prentuð er með nál. á þskj. 195. Ef frv. og þessi brtt. n. verða samþ., þá verða dýralæknaumdæmin 12 í stað 9 núna, m.ö.o. fjölgar um þrjú. Þessi breyt., sem n. leggur til, er þannig: „Við 1. gr. Í stað 11. tölul. komi tveir tölul., er orðist svo: a) Selfossumdæmi: Villingaholtshreppur, Gaulverjabæjarhreppur, Stokkseyrarhreppur, Eyrarbakkahreppur, Sandvíkurhreppur, Selfosshreppur, Hraungerðishreppur, Ölfushreppur, Selvogshreppur, Hveragerðishreppur og Vestmannaeyjar. b) Laugarásumdæmi: Gnúpverjahreppur, Hrunamannahreppur, Skeiðahreppur, Biskupstungnahreppur, Grímsneshreppur, Laugardalshreppur, Þingvallahreppur og Grafningshreppur.“ Þess skal getið til samanburðar við gripafjöldann, sem ég minntist á áðan, í hinum nýju umdæmum, að um 3000 mjólkandi kýr munu verða í efra umdæminu, Laugarásumdæmi, en í Selfossumdæmi um 4000. Ég hef svo þessi orð ekki fleiri, en endurtek það, að n. mælir eindregið með því, að frv. verði samþ. ásamt brtt.



Herra forseti. Ég hef ekki borið fram neinar brtt. við þetta frv., en vildi þó leyfa mér að minnast á eitt atriði, og það er það, hvort ekki mundi vera réttara, að Ólafsfjörður tilheyrði Skagafirði heldur en Eyjafjarðarumdæmi, ekki vegna þess að ég búist við, að Eyjafjarðarumdæmi yrði svo fjarska erfitt, m.ö.o. ekki af sömu ástæðum beinlínis og ég vildi létta á héraðslækninum á Akureyri, heldur vegna þess, að það eru miklu betri og greiðari samgöngur á milli Skagafjarðar og Ólafsfjarðar en á milli Ólafsfjarðar og Eyjafjarðar, a.m.k. á landi. Það er akvegur frá Ólafsfirði yfir Lágheiði vestur í Fljót og þaðan til Skagafjarðar, en úr Eyjafirði er yfirleitt ekki hægt að komast til Ólafsfjarðar nema á sjó, ellegar þá með því að fara vestur í Skagafjörð og eftir endilöngum Skagafirði. Ég hef ekki borið fram brtt. um þetta, vildi fyrst vita, hvernig hv. n. tæki það, en ég vona, að hún taki þetta atriði til athugunar og hafi þá samráð við mig um það, láti mig fylgjast með því, hvað hún leggur til í þessu efni.



Herra forseti. Mér finnst sjálfsagt að verða við þessum tilmælum hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Þetta er 2. umr. málsins, og til þess að tefja ekki neitt framgang þess nú, finnst mér rétt að láta það ganga áfram og ljúka þessari umræðu. En ég mun sjá til þess, að ábending hv. þm. verði athuguð í n. fyrir 3. umr. og þá, eins og hv. þingmaður stakk upp á, haft við hann samráð um það, hvað þetta atriði snertir.



Herra forseti. Eins og fram var tekið, þá er fyrri flm. forfallaður í dag. En ég vildi gjarnan freista þó að fá þessu máli komið til n., þannig að það tefjist ekki af þeim sökum. Þegar lögin um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, fjárfestingarmála o. fl. voru sett á árinu 1953, þá bentum við Alþýðuflokksmenn á það, að í raun og veru væri að verulegu leyti um orðaleik einn að ræðá í sambandi við þá breytingu, sem gerð var á fyrri lögum. Í stað fjárhagsráðs, sem áður veitti leyfi fyrir innflutningi og jafnframt gjaldeyrisleyfi, skyldi nú koma innflutningsskrifstofan, sem veitti innflutningsleyfin, en bankarnir áttu aftur að sjá um gjaldeyrinn. Lögðum við þá til, að jafnframt því sem ákveðið var, að vissar vörur skyldu settar á frílista auk B-listavaranna, bátagjaldeyrisvaranna, skyldi jafnframt kveðið svo á, að bönkunum skyldi jafnan skylt að láta af hendi nauðsynlegan erlendan gjaldeyri til kaupa á þeim vörum, sem settar voru á frílista, innan hæfilegs tíma frá því, að beiðni um slíkt kæmi fram. Og við leyfðum okkur að benda á, að það væri gagnslítið að hafa vöruna á frílista, ef ekki væri hægt að fá hana inn vegna þess, að bankarnir synjuðu um nauðsynlegan gjaldeyri til kaupanna. Reynslan hefur síðan sýnt, að það voru fyllstu rök, sem við höfðum þarna fram að færa, þó að það fari náttúrlega að ýmsu leyti eftir því, hvernig gjaldeyrisástandið er á hverjum tíma. En að verulegu leyti hefur það komið í ljós, að það eru í raun og veru bankarnir og bankarnir einir, sem ákveða það, hvað af frílistavörunum er frjálst og hvað er ekki frjálst, hafa sumpart synjað um innflutning eða gjaldeyri fyrir honum og sumpart dregið úr hófi að veita gjaldeyrinn, auk þeirra erfiðleika, sem það að sjálfsögðu veldur mönnum, að innflytjendurnir þurfa að greiða fyrir fram til bankans mikinn hluta af andvirði þeirrar vöru, sem menn kaupa inn, og láta liggja þar vaxtalaust í langan tíma. Nú hefur það gerzt síðan þessi lög voru afgreidd og einmitt á þessu þingi, að fram er komin í Sþ. till. um að gefa frjálsan innflutning á bifreiðum. Þessi till. er flutt af þingmönnum úr öðrum stjórnarflokknum, Sjálfstfl., og mér finnst því mega telja víst, að hún verði samþykkt. Jafnframt þessu er svo komin fram till. frá þm. úr hinum stjórnarflokknum, Framsfl., um það, að bankarnir skuli láta af hendi nauðsynlegan erlendan gjaldeyri til kaupa á þessum bifreiðum, um leið og þær eru settar á frílista. Í þessu liggur í fyrsta lagi bein viðurkenning fyrir því frá stjórnarflokknum öðrum, Framsfl., að það sé gagnslaust að setja vörur á frílista. nema jafnframt sé tryggður réttur manna til að fá keyptan þann nauðsynlega erlenda gjaldeyri, sem þarf til innflutnings á vörunni. Í öðru lagi verður trauðla litið svo á, að það sé ætlun þessara mætu þm., að gjaldeyrir til kaupa á bifreiðum eigi að ganga fyrir gjaldeyri til kaupa á öðrum vörum, sem á frílista eru, jafnnauðsynlegar eða miklu nauðsynlegri jafnvel en bifreiðarnar sjálfar. Ég vil ekki trúa því, að það geti verið tilgangur flm. brtt., að það eigi að láta bifreiðainnflytjendur hafa nokkurn sérstakan forgang að gjaldeyri til innflutnings á frílistavörum, heldur hljóti að vaka fyrir flm. einmitt sama og vakir fyrir okkur Alþýðuflokksmönnum, að tryggja rétt manna til gjaldeyriskaupa eftir þörfum fyrir þeim vörum, sem á annað borð eru settar á frílista. Í trausti þess, að þessi viðurkenning á staðreyndum nái til stjórnarflokkanna, annars eða beggja, þá viljum við nú freista að bera fram í þessu frv. efni þeirrar till., sem við bárum fram á þinginu 1953, þegar lögin um skipun innflutnings- og gjaldeyrismála, fjárfestingarmála o. fl. voru afgreidd. Mér virðist einmitt tillögur stjórnarflokkanna í hv. Sþ. benda til þess, að sá skilningur hafi náð að festa rætur hjá flokkum hæstv. ríkisstj. og þá væntanlega einnig hjá henni, að það sé ekki annað en að gabba landsfólkið að setja vörurnar á frílista, nema um leið sé tryggður réttur innflytjendanna til þess að fá keyptan nauðsynlegan erlendan gjaldeyri fyrir þeim vörum, sem þeir panta samkv. frílista. Ég hef því beztu von um, að hv. þdm. geti fallizt á að samþykkja þetta litla frv. og staðfesta það, sem virðist nú vera orðið almennt viðurkennt, ekki einasta meðal almennings, heldur einnig meðal stjórnarflokkanna og þá væntanlega ríkisstjórnarinnar einnig. Ég vil leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til fjhn., og vænti skjótrar og einhuga afgreiðslu.



Herra forseti. Fjögur atriði frv. þessa voru flutt á síðasta þingi í hv. Nd. af þremur þm. Sósfl. Við þetta höfum við flm. nú bætt nokkrum nýjum atriðum. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lagt frv. um almannatryggingar fyrir Alþingi. sem þegar hefur verið vísað til heilbr.- og félmn. þessarar d. Það frv. er raunar lítið annað en endurprentun á lögunum frá 1953 og fyrst og fremst flutt í því skyni að framlengja enn um eitt ár þau ákvæði, sem ella hefðu fallið úr gildi um áramót. Það er því þegar fullvíst, að till. n. þeirrar, sem hefur með höndum endurskoðun tryggingalöggjafarinnar í heild, verða ekki lagðar fyrir þetta þing. Hins vegar væri fróðlegt að heyra. hvenær vænta megi að n. ljúki störfum. en a. m. k. er það víst, að við verðum að búa við núverandi löggjöf enn eitt ár. Ég tel hins vegar, að þær endurbætur, sem í þessu frv. felast, séu aðkallandi og sumar mjög aðkallandi og þess vegna ættu þær að samþykkjast strax, en ekki biða eftir endurskoðun. Og jafnvel þó að frv, yrði ekki afgr. nú, þá álít ég samt sem áður kannske ekki unnið fyrir gíg að leggja það fram. Það hefur a. m. k. þann tilgang að vekja athygli n., sem fer með endurskoðun tryggingalaganna, á þeim atriðum, sem í því felast. Frv. það, sem við flm. þessa frv. fluttum í fyrra í þessari hv. d. og fjallaði um afnám persónuiðgjalda til trygginganna. var afgr. með rökstuddri dagskrá og vísað til milliþn. Aftur á móti var frv. þm. Sósfl. í Nd. alls ekki afgreitt. Þetta frv. er nú m. a. flutt í þessari hv. d. til þess að kanna, hvort ekki kunni að vera líkur til þess, að það fáist afgreitt hér, þar sem líka vitað var, að stjórnarfrv. mundi verða flutt hér í deildinni. Það mætti spyrja, hvers vegna við flytjum ekki þessar till. sem brtt. víð stjórnarfrv. í stað þess að bera þær fram í sérstöku frv. Því er til að svara, að frv. hafði verið lagt inn áður en stjórnarfrv. kom fram, enda eru þetta allt till. um breytingar á lögunum frá 1946, nema ein, sem er um breytingu á lögunum frá 1953, en þau lög eru nærri samhljóða frv. ríkisstjórnarinnar. Hins vegar getur hv. heilbr.- og félmn. fellt þau atriði þessa frv., sem hún kynni að vilja mæla með, inn í stjórnarfrumvarpið. Ég þarf ekki að útskýra efnisatriði þessa frv. mjög miklu meira en gert er í grg. - Í 1. gr. er lagt til, að heiðurslaun og ólögboðin eftirlaun skuli ekki koma til frádráttar frá lífeyri almannatrygginganna nema á sama hátt og aðrar tekjur lífeyrisþega. Ég get ekki séð, að nokkur sanngirnisrök séu fyrir því að hafa þann hátt á, sem nú tíðkast. Þessi laun og þessir styrkir eru oft og einatt lægri en t. d. ellilífeyririnn og eru því einskis virði og beinlínis hermdargjöf í mörgum tilfellum, eins og framkvæmdin er nú. Þetta er svo augljóst mál, að ekki þarf að fara um það mörgum orðum. Efnisatriði 2., 3. og 4. gr. eru nú borin fram í fyrsta skipti. Hér er um tvö atriði að ræða, annað. að greiddur skuli barnalífeyrir með öllum börnum, sem lífeyrisþegi eða ekkja hefur á framfæri sínu, einnig með fósturbörnum, og hitt, að fellt skuli burt það skilyrði, að barnið þurfi áður að hafa verið á framfæri lífeyrisþega eða látins eiginmanns ekkju í fimm ár. Ég geri ráð fyrir, að einhver kunni að fetta fingur út í þetta hvort tveggja. Á það er hægt að benda, að framfærsluskylda fósturbarna hvílir á öðrum, ef foreldrar eru á lífi. Ég lít hins vegar svo á, að það, sem máli skiptir sé, hver er raunverulegur framfærandi barnsins, og við það eitt eigi að miða rétt til lífeyris. Þá er hægt að benda á þann möguleika, að gamalmenni taki börn í fóstur eingöngu í því skyni að fá með þeim barnalífeyri. Mér þykir nú ærið ólíklegt, að það geti verið mörg tilfelli, að foreldrar vilji vinna það til að láta börn í fóstur til sjötugra gamalmenna eingöngu í því skyni að fá með þeim barnalífeyri. Það þarf talsvert ímyndunarafl til þess að hugsa sér, að slíkt geti gerzt í stórum stíl. En í till. okkar flm. er sá varnagli sleginn, að börn verði að hafa verið á framfæri lífeyrisþega áður en þeir fá rétt til ellilífeyris og sýnt þyki, að taka barns standi ekki í neinu sambandi við væntanlegar bætur. Ef einhver heldur því fram, að það sé ofætlun fyrir Tryggingastofnunina að hafa eftirlit með slíku, þá er því til að svara, að það er einmitt gert ráð fyrir slíku eftirliti í núgildandi lögum, að því er tekur til kjörbarna örorkulífeyrisþega, svo að að því leyti er ekki um nýmæli að ræða. Ég tel raunar, að það eina, sem þurfi að ganga úr skugga um í slíkum tilfellum, sé það, hvort barnið sé raunverulega á framfæri viðkomanda. Í 5. gr. frv. felst mjög veigamikil og að mínum dómi alveg sjálfsögð réttarbót. Þar er lagt til, að fjölskyldubætur séu greiddar vegna allra barna, sem til greina koma samkvæmt gildandi lagaákvæðum, án tillits til þess, hvort barnalífeyrir er greiddur með þeim eða ekki. Eins og nú er, fá allir greiddar fjölskyldubætur vegna barna sinna, alveg án tillits til efnahags, nema þeir, sem njóta barnalífeyris með börnum þeim, sem þeir hafa á framfæri. Það þýðir, að elli- og örorkulífeyrisþegar fá ekki fjölskyldubætur með börnum, sem eru á framfæri þeirra. Það hefur verið reynt að bæta þetta að nokkru leyti upp með makabótum, þar sem þær geta komið til greina, svo að þetta er sem sé viðurkenning á því, að hér sé um mikið óréttlæti að ræða, sem bæta þurfi fyrir á einhvern hátt. Sama gildir um þá, sem sjá um uppeldi barna og fá með þeim barnalífeyri eða eiga rétt á barnalífeyri, t. d. börn konu frá fyrra hjónabandi, ef faðirinn er á lífi, og enda þótt þessi réttur sé í mörgum og kannske í flestum tilfellum aðeins á pappírnum, eftir að Tryggingastofnunin hættir að innheimta meðlagið. Þetta er svo augljóst ranglæti, að ekki þarf að eyða að því orðum. Vellríku fólki eru greiddar fjölskyldubætur, en fólk, sem verður að lifa á hungurskammti, fær þær ekki, aðeins ef það hefur rétt til barnalífeyris. Það er brýn nauðsyn, að úr þessu verði bætt þegar í stað. Það skal tekið fram, að þetta eru allt atriði, sem Kvenréttindafélag Íslands og Kvenfélagasamband Íslands hafa lagt mikla áherzlu á í tillögum sínum. Með 6. gr. er lagt til, að niður falli málsgr. í kaflanum um sjúkrabætur, sem mælir svo fyrir, að gift kona fái því aðeins greiddar sjúkrabætur, að maður hennar geti ekki séð henni farborða. Þetta tel ég fráleitt ákvæði og alveg sjálfsagt, að gift kona njóti sömu réttinda og aðrir að þessu leyti, fái greiddar sjúkrabætur, eftir sömu reglum og aðrir. Allt annað væri mikið vanmat á starfi húsmóðurinnar. Þá er það 7. gr. Þar er lagt til, að elli- og örorkulífeyrir verði hækkaður verulega. Um það efni hafa þm. Sósfl. oft flutt tillögur áður á Alþ. Og þó að nokkuð hafi orðið ágengt, þá held ég, að allir verði að játa, að þessar lífeyrisgreiðslur eru hörmulega lágar enn. Til þess að tryggingalögin nái tilgangi sínum, verður lífeyririnn að vera það hár, að mögulegt sé að framfleyta lífinu af honum. Annars eru þessar lífeyrisgreiðslur aðeins styrkur, en ekki réttur til lífsins þeim til handa, sem misst hafa starfsorku sína. Nú um skeið hefur hlutur gamalmenna og öryrkja og raunar allra lífeyrisþega minnkað ár frá ári vegna vaxandi dýrtíðar, stóraukins framfærslukostnaðar. Verkalýðssamtökin hafa nokkuð getað hamlað upp á móti þessari þróun með samtökum sínum, en sú leið er lífeyrisþegunum lokuð. Það er mikill ábyrgðarhluti af löggjafarvaldinu að láta þá gjalda þess. Það ætti ekki að þurfa langa ræðu til þess að fá hv. þm. til að skilja, hversu fráleitt það er, að einstaklingur geti lifað á 535 kr. á mánuði t. d. hér í Reykjavík, og hjón á 860 kr., eins og elli- og örorkulaunin eru á 1. verðlagssvæði. Í þessum tillögum okkar flm. er farið mjög vægt í sakirnar. Það er lagt til, að lífeyririnn hækki um nálega 25%. Það er vissulega ekki ofrausn. Lækkunin á lífeyrinum, miðað við kaupmátt, hefur einnig orðið til þess, að skerðingartakmörkin hafa einnig lækkað tiltölulega, miðað við verðlag í landinu. Nú veit ég ekki, hvort tilgangurinn er að halda áfram að hafa þau skerðingartakmörk í lögum til frambúðar, sem nú gilda til bráðabirgða og munu falla niður um áramót, ef þau verða ekki framlengd eins og lagt er til í frv. ríkisstjórnarinnar. En haldi skerðingartakmörkin áfram að vera í gildi með svipuðum hætti og nú, þá hækka þau af sjálfu sér mjög verulega, ef lífeyririnn yrði hækkaður eins og hér er lagt til. Vissulega mundi þetta frv., ef að lögum yrði, hafa nokkuð aukinn kostnað í för með sér. En mér sýnist, að meðan svo er ástatt, að tekjur ríkissjóðs fara yfir 100 millj. kr. fram úr áætlun, sé ekki hægt að bera við fjárskorti, þegar um svo aðkallandi vandamál er að ræða. Og á meðan við greiðum fjölskyldubætur til vellauðugs fólks, þá finnst mér, að ekki sitji á okkur að tala um fjárskort.