Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[13:36] Virðulegi forseti. Þegar umræður hófust eða áttu að hefjast um þessi mál í gær þá óskuðum við eftir því nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar að það yrði tryggt að forsrh. og helst utanrrh. líka, formenn tveggja stjórnarflokkanna, yrðu viðstaddir umræðuna. Ástæðan er sú að þetta mál ber að með mjög sérkennilegum hætti þar sem fjórir af þingmönnum Sjálfstfl. hafa kosið að flytja frv. sem gengur þvert á stjfrv. Nú tek ég eftir því, gagnstætt því sem okkur hafði verið heitið í gær, að forsrh. og utanrrh. eru ekki komnir í salinn enn þá og vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta að umræðan hefjist ekki fyrr en hæstv. forsrh., ef kostur er, væri kominn í salinn til þess að svara fyrir um það hver er afstaða Sjálfstfl. til þeirra frumvarpa sem hér eru á dagskrá, því okkur duga auðvitað ekki yfirlýsingar hæstv. forsrh. í fjölmiðlum þó að mikilvægar séu. Ég vil með öðrum orðum fara fram á það við hæstv. forseta að hann tryggi að annar hvor þessara ráðherra verði viðstaddur upphaf umræðunnar.

[13:38] Herra forseti. Ég hafði samband við hæstv. forsrh. í gær um þetta mál, og þá sem forseti þingsins, og hann tjáði mér að hann mundi verða við þessa umræðu í dag. Mér skilst að hann sé ekki kominn í húsið. Hæstv. utanrrh. er að koma frá útlöndum um þessar mundir og ég veit ekki betur en að tryggt hafi verið að hann mun jafnframt koma og verða við þessa umræðu. Þetta vildi ég upplýsa.

[13:39] Virðulegi forseti. Ég lýsi mikilli ánægju minni með að hæstv. forsrh. sé mættur til leiks. Ég vænti þess að honum hafi verið gerð grein fyrir þeim umræðum sem hér hafa átt sér stað um þessi mál þar sem fram kom í utandagskrárumræðum sl. mánudag að hæstv. viðskrh., sem mælir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar fyrir frv. til laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri á þskj. 425, hafi aldrei verið greint frá því að ekki virðist hafa verið tekin efnisleg afstaða til frv. í þingflokki Sjálfstfl. að öðru leyti en því að þingmenn Sjálfstfl. hafi ekkert haft á móti því að frv. væri lagt fram. Vegna þess að það gerist að jafnsnemma og þetta frv. er tekið til umræðu, frv. ríkisstjórnarinnar, þá er tekið til umræðu frv. fjögurra þingmanna Sjálfstfl. undir forustu hv. þm. Kristjáns Pálssonar, sem virðist hafa myndað eins konar útlagastjórn í flokknum, sem gengur þvert gegn frv. ríkisstjórnarinnar og hæstv. viðskrh. hafði ekki hugmynd um að þetta stæði til fyrr en þingdeginum skömmu áður en umræður áttu að hefjast um málið. Hæstv. viðskrh. lýsti því yfir að hann liti svo á að hér væru þingmenn Sjálfstfl. komnir í uppboðskapphlaup við þingmenn Þjóðvaka um að yfirbjóða stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég vildi þess vegna gjarnan fá að vita það hjá hæstv. forsrh. hver er afstaða Sjálfstfl. til þessara mála. Er Sjálfstfl., þingmenn Sjálfstfl., fylgjandi frv. til laga um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, sem hæstv. viðskrh. hefur lagt fram sem stjfrv. og hafa þeir skuldbundið sig til að styðja það frv.? Er það þá svo að þingflokkur Sjálfstfl. sé andvígur því frv. sem fjórir þingmenn hans bera fram? Ég hef einnig aðra spurningu til hæstv. forsrh. Hún er sú að hæstv. sjútvrh. hefur í framhaldi af stjfrv. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sem er fylgifrv. með umræddu frv. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri og gerir ráð fyrir ákveðinni breytingu sem þar þarf að verða á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Munu þingmenn Sjálfstfl. með sama hætti fylgja fram því frv. sem þeir flytja um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri með því að leggja jafnframt fram frv. til laga sem gengur gegn stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún kemur fram í frv. á þskj. 328 eða mun þingflokkur Sjálfstfl. beita sér fyrir því að stöðva það að þessir fjórir þingmenn Sjálfstfl. verði sjálfum sér samkvæmir og leggi fram frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands þannig að þeir verði sér ekki frekar til skammar en orðið er?

[13:42] Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að umræða þessi ætti, að því er virðist, frekar eiga heima sem umræða um störf þingsins í upphafi þingfundar en þá hefði að sjálfsögðu þurft að óska eftir því um leið og fundurinn hófst, vegna þess að slíkar umræður eiga og verða að fara fram við upphaf þingfunda. Þessari athugasemd vildi forseti koma á framfæri vegna þess að að forminu til er það kannski ekki eðlilegt að hefja umræðu undir heitinu um fundarstjórn um þau efnisatriði sem hér er verið að ræða.

[13:43] Herra forseti. Mér er ljúft að svara þeim spurningum sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lagði fram. Það er ljóst að Sjálfstfl. styður þau stjfrv. sem lögð eru fram og mun tryggja þeim brautargengi, þessu mikilvæga frv. eins og öðrum. Ég tel ekki að þeir fjórir þingmenn sem hv. þm. nefndi hafi orðið sér til skammar. Ég tek ekki undir það með honum. Á hinn bóginn hef ég sagt, og það eru flokksleg mistök sem geta alltaf gerst í samstarfi flokka, það voru mistök af hálfu okkar, míns flokks, gagnvart samstarfsflokknum, Framsfl., að láta ekki hæstv. viðskrh. vita hvernig málið væri vaxið og láta ekki samstarfsflokkinn vita hvernig málið var vaxið. Það voru flokksleg mistök af okkar hálfu og okkur þykir fyrir því og við skiljum og metum þá gagnrýni sem okkar samstjórnarflokkur hefur sett fram. En að sjálfsögðu styður Sjálfstfl. stjfrv. og mun fylgja því fram að þau nái fram að ganga, sem og óhjákvæmilegt frv. hæstv. sjútvrh.

[13:44] Herra forseti. Það má kannski segja að málin hafi eitthvað skýrst við svar hæstv. forsrh. hér áðan hvað það varðar að stjfrv. nýtur væntanlega meirihlutafylgis og framgangur þess er tryggður. Eftir stendur hitt að það mátti ráða af orðum hæstv. forsrh. að ef þau leiðu mistök hefðu ekki átt sér stað að það gleymdist að tilkynna samstarfsflokknum um þennan sérkennilega frumvarpsflutning, þá væri það að öðru leyti í lagi, þá væri það að öðru leyti eðlileg uppákoma að stjórnarþingmenn taki sig til og myndi hóp eða minnihlutastjórn og flytji frv. þvert ofan í stjfrv. um gjörbreytta stjórnarstefnu. Ég tel að þrátt fyrir þessi svör hæstv. forsrh., sem auðvitað er að reyna að bjarga í horn eins og sagt er heldur klúðurslegri uppákomu í stjórnarsamstarfinu, þá standi eftir óvissan um það hvort svona uppátæki séu yfir höfuð eðlileg út frá þingræðisvenjum og því sem venjulega telst fylgja því að vera stuðningsmaður ríkisstjórnar. Væntanlega er niðurstaðan sú að það beri að líta á þetta sprikl eða lauslæti eða hvað sem við hæfi er að kalla það, sem fjórir hv. þm. Sjálfstfl. hafa þarna sýnt, sem alvöruleysi og nánast marklaust af þeirra hálfu og minnihlutastjórn hv. þm. Kristjáns Pálssonar sé því harla valdalítil þegar betur er að gáð. Ég tel hins vegar, herra forseti, að það sé nauðsynlegt að hæstv. forsrh. sé viðstaddur þessa umræðu og geti tekið efnislega þátt í henni vegna þess að eftir stendur að á bak við tillöguflutninginn eða frumvarpsflutninginn eru ólík sjónarmið sem hljóta eðli málsins samkvæmt að geta haft áhrif í meðförum mála á þinginu. Ég vek athygli á því og minni á að einn af fjórmenningunum, einn af flutningsmönnum frv. ,,sem gengur þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar`` er hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn. sem á að stjórna vinnu fagnefndar þingsins að þessum málum. Því er að mínu mati ekki hægt að taka þessa uppákomu þannig að þarna hafi það eitt gerst að það hafi verið eitthvert sambandsleysi á milli stjórnarflokkanna um það að láta vita af tillöguflutningnum. Ef málið er yfir höfuð tekið alvarlega á annað borð þá er þarna um mjög óvenjulega uppákomu að ræða sem hlýtur að teljast næsta einstæð í samstarfi flokka í ríkisstjórn.

[13:47] Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson hefur sennilega ekki gert athyglisverðari hlut á þessu þingi heldur en umræddan flutning frv. því að ég sé ekki betur heldur en menn a.m.k. í stjórnarandstöðunni farnir að telja að hann sé líklegur sem næsti forsrh. af hálfu Sjálfstfl. En látum það nú vera. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svarið við fyrri spurningu minni, en ég beindi annarri spurningu til hæstv. ráðherra líka. Hún er sú að til þess að fylgja fram þeirri stefnu sem kemur fram í þeim frumvörpum sem hér er verið að ræða, þá þarf einnig að flytja frv. til laga um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Það hefur hæstv. sjútvrh. nú þegar gert til þess að festa þar í sessi þá stefnu sem verið er að marka af hálfu ríkisstjórnarinnar í frv. því sem hér er til umræðu. Ég spurði hæstv. forsrh.: Verður það svo að til þess að framfylgja tillöguflutningi sínum á Alþingi muni þingmenn Sjálfstfl. einnig leggja fram frv. til laga um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands? Eða getur hæstv. forsrh. upplýst þingið um að það verði ekki gert þannig að mistök þingflokks Sjálfstfl. eða þessara fjögurra þingmanna í þeim efnum séu þó ekki nema hálfgerð og menn hafi verið stoppaðir á miðri leið? Getur hæstv. forsrh. upplýst þingið um þetta?

[13:49] Hæstv. forseti. Málið er þetta eins og ég sagði að stjórnarflokkarnir styðja þau tvö frumvörp sem þarna fylgjast að og tryggja því framgang í þinginu. Hvað þingmenn flokkanna kunna að gera í málum í framhaldinu skal ég ekkert um segja, það hefur ekkert verið rætt. En það er ljóst að meginatriðið hjá þessum þingmönnum er það að þeir vilja sýna að þeir vilja ganga lengra en meginþorri þingflokks Sjálfstfl. vill gera, en styðja að öðru leyti stjfrv. Það er megintriðið. Má út af fyrir sig finna mörg dæmi þess að þingmenn hafi með einum eða öðrum hætti lýst því yfir eða komið því á framfæri að þeir hafi sætt sig við þá niðurstöðu sem orðið hefur innan flokka eða milli flokka. Þeir hefðu kannski kosið, og það eru fjölmörg dæmi þess, að mál hefðu gengið fram með öðrum hætti en þar gerist. Ég tel ekki efni til að gera mikið mál úr því.

[13:50] Virðulegi forseti. Eins og heyra hefur mátt í umræðu eru hér á ferðinni afskaplega merkileg tíðindi og eiginlega fyrir tvennar sakir. Það er annars vegar að hér er um viðkvæmt grundvallarmál að ræða og hins vegar framgangur sem fylgir í kjölfarið. Í rauninni eru hér á ferðinni ekki aðeins þrjú frumvörp heldur fjögur þó eitt þeirra sé ekki formlega komið á dagskrá, þ.e. frv. hæstv. viðskrh. um erlendar fjárfestingar, og í kjölfar þess frv. hæstv. sjútvrh. um stjórn fiskveiða sem dreift hefur verið en ekki er komið á dagskrá. Síðan koma frumvörp frá stjórnarandstöðu og síðan fjórða frv. frá áðurnefndum fjórum hv. þm. Sjálfstfl. Nú er boðin bein eignaraðild, óbein eignaraðild 20%, 25% upp í 49%. Umræðan minnir orðið á uppboð á fiskmörkuðum nema það sem skapar henni kannski meiri alvarleika er að hér er um að ræða auðlind þjóðarinnar og yfirráðarétt yfir henni. Það sem gerir þetta mál einnig mjög merkilegt er að það skuli skeiða fram fjórir þingmenn Sjálfstfl. sem kjósa að ganga mun lengra en hæstv. viðskrh. og þeir kjósa að ganga lengra en eigin ráðherra. Það sem gerir þeirra framgang merkilegan er að þetta skuli gerast samtímis því sem tveir ráðherrar úr ríkisstjórn sem þeir styðja leggja fram frumvörp. En málið snýst um grundvallarafstöðu til auðlinda þjóðarinnar. Málið snýst líka um nýjan veruleika í viðskiptum og málið snýst að auki um kröfu Evrópska efnahagssvæðisins. Ég hygg að enginn hér inni sé andsnúinn samstarfi við útlendinga. Rekstrarumhverfi allt er að breytast og verða alþjóðlegra á öllum sviðum. Útlendingar leita hingað og ekki síður er útrás okkar í viðskiptum að verða veruleg. Þá tel ég að það frv. sem hæstv. ríkisstjórn hefur kynnt, eins og fram kom í máli hæstv. viðskrh., uppfylla kröfu Evrópska efnahagssvæðisins. Eftir stendur það grundvallaratriði hvort við sjálf viljum stýra atburðarás þeirri sem verður í hinum alþjóðlegu viðskiptum eða viljum við gefa útlendingum lausan tauminn. Ég hygg að meginatriði í báðum frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem áður hefur verið minnst á byggi á því grundvallarviðhorfi að Íslendingar sjálfir hafi tök á málinu og því að verja eignarrétt þjóðarinnar yfir auðlindinni. Eftir stendur þá hin pólitíska afstaða, hvort menn vilja ganga enn lengra en hæstv. ríkisstjórn boðar og um það er tekist. En það er mjög merkilegt eins og áður hefur komið fram að fjórir þingmenn Sjálfstfl. skuli samtímis fara fram gegn eigin ráðherrum með þeim hætti sem hér hefur gerst. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. forsrh., um að hér hafi átt sér stað mistök. Það er göfugt að fyrirgefa þannig að ég lít svo á að það mál sé eiginlega dottið um sjálft sig. En þar sem málið hefur komið á dagskrá og fleiri en þessir hv. fjórir þingmenn Sjálfstfl. hafa lýst yfir skoðun til hás hlutfalls í beinni eignaraðild útlendinga, a.m.k. einn til viðbótar hefur lýst sig sama sinnis í fjölmiðlum, þá er ástæða til þess að fara yfir nokkur af þeim rökum sem fylgja í greinargerð með frv. hv. fjögurra þingmanna. Í upphafi greinargerðarinnar er talað um að með því að auka beina eignaraðild útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum, þá muni laun verkafólks í fiskvinnslunni aukast og hækka. Það er svolítið merkilegur rökstuðningur, ekki síst í ljósi þess að aftarlega í sömu greinargerð er þess getið að það sem muni draga erlenda fjárfesta að sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi sé hagnaðarvonin. Þar eru með öðrum orðum mótsagnir og vert að vekja athygli á því að við erum ekki að ræða um kirkjuna eða alþjóðleg líknarsamtök, heldur erum við að ræða um erlenda fjárfesta og það er og á að vera tilgangur þeirra auðvitað að græða peninga, en það er ekki þeirra markmið að hækka laun verkafólks. Því tel ég að í rökstuðningi í greinargerð með frv. fjórmenninganna séu atriði sem stangast á, mótsagnir. Í annan stað er talað um að ekki skuli mismuna fyrirtækjum, þ.e. að leyfa útlendingum að fjárfesta allt að 49% í flugrekstri en ekki í sjávarútvegi. Ég tel það mjög óeðlilegt að leggja rekstur af þessum toga að jöfnu þar sem í sjávarútvegi er verið að ræða um þetta grundvallaratriði, þ.e. afstöðuna til eignarréttar yfir auðlindum þjóðarinnar og að opna ekki fyrir þann möguleika að Íslendingar verði einföld og frumstæð hráefnisútflutningsþjóð. Ég nefni í þriðja lagi að það kom fram í máli hv. þm. Kristjáns Pálssonar í gær að ástæðulaust væri að óttast ásókn erlendra fjárfesta í íslensk sjávarútvegsfyrirtæki vegna þess að sl. 70 ár hefðu þeir ekki sýnt því máli áhuga. Það ætti að vera óþarfi en er þó rétt að rifja upp aðeins nokkur mikilvæg atriði í sögu íslensku þjóðarinnar að einmitt á síðustu 70 árum hafa útlendingar ekki þurft að reyna að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum af þeirri einföldu ástæðu að við bjuggum hér lengi við fjögurra mílna landhelgi. Við stækkuðum hana í 12 mílur, 50 mílur og að lokum út í 200 mílur. Með öðrum orðum þurftu útlendinga ekki að hafa áhyggjur af því hvort þeir fjárfestu í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum til þess að nálgast auðlindina, svo beinan aðgang höfðu þeir að henni. Og þá má spyrja: Til hvers lögðu Íslendingar út í það sem við kölluðum þorskastríðið og þjóðin stóð einhuga að því að stækka landhelgina? Tilgangur þess var að koma útlendingum út úr auðlindinni þannig að Íslendingar gætu einir og sjálfir staðið að og varðveitt sína auðlind. Ég tel að með því að gefa útlendingum, erlendum fjárfestum allt að 49% eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjum sé einmitt verið að opna bakdyrnar að íslenskri auðlind og þá sé spurningin hvort til góðs hafi verið gengið með útfærslu landhelginnar. Á sömu rökum má minna á að meginástæða fyrir andstöðu Íslendinga við inngöngu í ESB og einnig Norðmanna er einmitt afstaða til þessara sömu atriða, þ.e. að hleypa ekki útlendingum óheft inn í auðlind okkar. Ég tel að með því að opna upp í 49% eignaraðild útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum sé verið að fara bakdyramegin að málinu. Af framansögðu má ljóst vera, og ég trúi því eftir yfirlýsingu hæstv. forsrh., að hér hafi orðið mistök. Ég tel samt ástæðu til að draga fram þessi rök og mótrök sem má finna í greinargerð fjórmenninganna, en ég lít eigi að síður svo á að það mál sé í rauninni dottið út af borðinu á grundvelli mistaka og þurfi e.t.v. ekki á þessu stigi a.m.k. að hafa áhyggjur af því. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. forsrh. og lýsi mig mjög fylgjandi þeim frumvörpum sem hæstv. ráðherrar viðskipta og sjávarútvegs leggja fram þar sem er miðað að því að opna fyrir erlenda fjárfesta hér, en þó þannig að Íslendingar sjálfir hafi stjórn á málinu og umfram allt hafi sjálfir yfirráðarétt yfir eigin auðlind.

[14:00] Herra forseti. Hér eru til umræðu þrjú frumvörp sem öll lúta að því að heimila erlendum aðilum ýmist beint eða óbeint að eignast hlut í útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjum hér á landi. Ég ætla að ræða um frv. okkar fjögurra þingmanna Sjálfstfl. á þskj. 549, en ég ætla ekki að taka þátt í því ómálefnalega karpi sem hér hefur orðið um tilurð þessa frv. Sú umræða hefur farið út um víðan völl og meira að segja talaði hv. þm. Magnús Stefánsson sig upp í það að líkja frv. okkar við umsókn að Evrópusambandinu, hvorki meira né minna. Og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lét svo ummælt hér áðan að við hefðum orðið okkur til skammar og ég vil segja að þau ummæli eru hv. þm. einum og sjálfum til skammar. Með þessu frv. er gert ráð fyrir þeirri grundvallarbreytingu að heimila erlendum aðilum eignaraðild að íslenskum fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækjum, en til þessa hefur það verið bannað og strangt tiltekið mega íslensk fyrirtæki sem að hluta eru í eigu útlendinga ekki eiga hlut í útgerðarfyrirtækjum hér á landi. Þetta er mikil breyting og kann að virðast róttæk en verður að skoðast í ljósi þeirra miklu breytinga sem orðið hafa á þessum vettvangi að undanförnu, bæði með miklum samruna og samstarfi fyrirtækja í sjávarútvegi vítt og breitt um landið og harðri samkeppni tveggja helstu viðskiptablokka í landinu um hlut í þessum fyrirtækjum og svo þeirri auknu sókn íslenskra útvegsfyrirtækja sem orðið hefur í að eignast sambærileg fyrirtæki í öðrum löndum. Þar má t.d. nefna fjárfestingu Granda í Chile og kaup Samherja og Útgerðarfélags Akureyringa á stórum hlut í þýskum togaraútgerðum. Þessi sókn íslenskra útgerða á erlendum vettvangi byggist auðvitað fyrst og fremst á þeirri miklu reynslu og þekkingu sem okkar fólk býr yfir á þessu sviði og mun þessum verkefnum trúlega fjölga á næstu árum. Þegar minnst er á fjárfestingar okkar á þessu sviði erlendis má náttúrlega ekki gleyma hinni miklu fjárfestingu íslensku fisksölufyrirtækjanna í Bandaríkjunum og einnig í Frakklandi og Bretlandi, en þessi starfsemi hefur tvímælalaust skapað okkur sterka markaðsstöðu. Við Íslendingar getum varla vænst þess að geta einhliða og takmarkalaust fjárfest í sjávarútvegi annarra landa. Það hlýtur að koma að því að viðkomandi geri kröfu um að geta með sama hætti fjárfest hér á landi. Þetta frv. gerir ráð fyrir að leyfa slíkt, en þó því aðeins að sjávarútvegs- og fiskvinnslufyrirtækin verði alltaf að meiri hluta í eigu Íslendinga. Ég held að við munum fljótlega þurfa að velja á milli tveggja leiða, annars vegar að íslensk fyrirtæki haldi áfram að fjárfesta í útgerð erlendis og að við leyfum erlendar fjárfestingar hér eða þá að við bönnum þær og hættum jafnframt fjárfestingum í sjávarútvegi annarra landa. Það hafa orðið miklar breytingar í íslenskum sjávarútvegi og fiskvinnslu á undanförnum árum, ekki síst vegna þess mikla samdráttar sem orðið hefur á þorskveiðum og leitt hefur til þess að allt of lítið hefur verið til skiptanna handa allt of mörgum skipum. Að þessu hefur útvegurinn orðið að laga sig og tekist það að mörgu leyti vel þó að lengi megi deila um einstaka þætti fiskveiðistjórnunarinnar. En miðað við þessar miklu breytingar fer það ekki á milli mála að sóknarfæri íslenskra útvegsfyrirtækja um þessar mundir eru ekki síst erlendis. Íslendingar hafa mikla tiltrú á þessu sviði og gott dæmi um það er risaverkefni Íslenskra sjávarafurða á Kamtsjatka þar sem starfsmenn fyrirtækisins stjórna veiðum og vinnslu stórs flota á fjarlægum slóðum. Ég er ekki í vafa um það að reynsla og þekking Íslendinga á sviði útgerðar og fiskvinnslu mun nýtast vel í þeirri sókn sem þessi grein atvinnulífsins hefur hafið á erlendri grund. Við erum t.d. í fararbroddi með framleiðslu á flæðilínum og búnaði tengdum þeim og seljum þessa framleiðslu víða um lönd. Ég hitti nýlega ungan mann sem var að koma frá Lófóten þar sem hann vann við uppsetningu á slíkum vinnslubúnaði sem var framleiddur hér á landi. Hann hafði mörg orð um það hvað Norðmenn væru langt á eftir okkur á þessu sviði þrátt fyrir risastyrki til fiskvinnslunnar sem m.a. væru notaðir til að kaupa þennan búnað frá Íslandi. Kannski er það svo að þessir styrkir letji menn frekar en hvetji og kannski erum við Íslendingar í fararbroddi á þessu sviði vegna þess að við byggjum afkomu okkar að stærstum hluta á sjávarútvegi og verðum að standa okkur á þessu sviði. Íslenskur sjávarútvegur er mjög skuldsettur eftir erfiðleika undanfarinna ára. Einhvers staðar heyrði ég nefnda töluna 100 milljarða í því sambandi og við hljótum að spyrja okkur að því hvort ekki sé betra að fá nýtt hlutafé erlendis frá í stað þess að hlaða erlendum lánum á fyrirtækin. Nýtt fjármagn mundi styrkja sjávarútvegsfyrirtækin og gera þau færari til nýrra átaka og aukinnar starfsemi. Fiskvinnslan er um þessar mundir rekin með verulegum halla í mörgum greinum og í greinargerð með þessu frv. er bent á að erfiðleikar greinarinnar hafi bitnað á fiskvinnslufólki sem leitt hefur til þess að það leitar til útlanda í sambærileg störf. Það heyrist oft þegar minnst er á að heimila erlendum aðilum eignaraðild að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum að það muni leiða til þess að útlendingar muni flytja fiskinn óunninn úr landi og að vinnsla hans og verðmætasköpun verði að stærstum hluta erlendis. Það er ástæðulaus ótti. Fyrirtækin lúta eftir sem áður íslenskum lögum og þeim leyfisveitingum og takmörkunum sem eru á útflutningi á ferskum fiski. Þegar EES-samningurinn var til umræðu á Alþingi á síðasta kjörtímabili, óttuðust margir andstæðingar hans að erlendir fjárfestar mundu hellast yfir okkur ef við samþykktum samninginn. Sú varð aldeilis ekki raunin og allur sá ótti reyndist ástæðulaus. Það hefur hins vegar verið svo um langt árabil að við höfum gengið eftir erlendum aðilum til að fá þá til að fjárfesta hér á landi, sérstaklega í stóriðju, en án teljandi árangurs. Erlendir aðilar eiga þó hlut í margs konar rekstri hér á landi, svo sem verksmiðjum sem framleiða ál, járnblendi, kísilgúr og steinull og einnig verktakafyrirtækjum, fiskeldi, olíufélögum og sjónvarpsstöð, svo eitthvað sé nefnt. Það hefur ekki heyrst af neinum sérstökum vandræðum vegna þessarar eignaraðildar og ástæðulaust að ætla að svo yrði frekar þó um hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum yrði að ræða. Í þessari umræðu hefur verið bent á það að lögum um eignaraðild útlendinga að íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum var breytt á árinu 1992, lögum sem þá höfðu gilt í hvorki meira né minna en 70 ár var breytt á Alþingi 1992, en í þeim lögum var þetta heimilað því þar stóð, með leyfi forseta: ,,Hlutafélög hafa því aðeins rétt til að reka fiskveiðar og fiskverkun í landhelgi, að allt hlutaféð sé í eign íslenzkra ríkisborgara. Þó mega hlutafélög, er ríkisborgarar annarra ríkja eiga hlut í, reka fiskveiðar í landhelgi, ef meira en helmingur hlutafjárins er eign íslenzkra ríkisborgara, félagið á heimili á Íslandi, stjórn þess skipuð íslenzkum ríkisborgurum og sé helmingur þeirra búsettur þar.`` Þetta var í okkar ágætu lögum frá 1922--1992 og ég held að það hafi enginn orðið var við að þetta ákvæði skapaði nein vandræði varðandi gleypugang útlendinga í íslenskum sjávarútvegi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni en vil að lokum taka undir það sem Morgunblaðið sagði í forustugrein sinni á sunnudaginn en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það voru á sínum tíma full rök fyrir þeirri afstöðu að erlend fjárfesting í íslenskum sjávarútvegi kæmi ekki til greina. En tímarnir eru breyttir. Íslensku sjávarútvegsfyrirtækin sjálf hafa skapað ný viðhorf. Við megum ekki loka okkur inni í viðhorfum liðins tíma.``

[14:09] Herra forseti. Í umræðu um þetta mál hafa komið fram mörg og mismunandi sjónarmið sem varpað hafa ljósi á málið. Eins og alltaf er umræðan af hinu góða. Ég skil vel ótta fólks við breytingu á aðgangi að fiskimiðum okkar. Fólk veit hvað það hefur en ekki hvað tekur við. Þetta á jafnt við um hv. alþingismenn sem almenning. Íslenska þjóðin hefur háð harða baráttu fyrir þessari auðlind sinni og hún er mjög háð henni. Það er skiljanlegt að fólk vilji fara varlega. Í umræðunni á hinu háa Alþingi hefur komið fram að margir telji hættulegt að útlendingar eignist hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum. Þannig komist þeir inn um bakdyrnar, inn í landhelgina og öll barátta okkar sé fyrir bí. Þessi sjónarmið ber að virða og meta þau rök sem færð eru fram. Að mínu mati byggir þessi afstaða á nokkrum misskilningi. Það skiptir mestu máli fyrir okkur Íslendinga að þeir aðilar sem aðgang hafa að auðlindinni lúti íslenskum lögum, borgi íslenska skatta og fari að fyrirmælum íslenskra yfirvalda um vernd auðlindarinnar. Herra forseti. Í umræðum um þetta mál, fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, hefur mikið verið rætt um gildi formlegs eignarhlutar. Algerlega er litið fram hjá krafti lánsfjár og ætti fólk þó að þekkja vandamál skuldara að fenginni reynslu og vita hversu ofurseldur skuldarinn getur verið lánardrottnum sínum. Ef hjón kaupa íbúð með 100% lánum, þá eru þau formlegir eigendur að íbúðinni. Raunverulegir eigendur eru þeir sem lána fyrir íbúðinni. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir kom inn á þetta atriði fyrr í þessari umræðu. Við Íslendingar höfum fjármagnað mestallan fiskiskipaflota okkar og frystihús með erlendu lánsfé og hefur lítið verið varað við því. Þetta lánsfé hefur meira að segja verið tekið að stærstum hluta með ríkisábyrgð í gegnum Fiskveiðisjóð og ríkisbanka. Þannig hefur erlendu fjármagni verið hleypt inn í þessa atvinnugrein sem lánsfé. Greinin er of skuldsett og með allt of lítið eigið fé. Hvar halda hv. þm. að þjóðin yrði stödd með allar sínar erlendu skuldir ef fiskur hyrfi af miðunum í áratug eða svo? Betra væri að það erlenda fé sem við veitum í atvinnugreinina hvort sem er taki áhættu af rekstrinum en krefjist ekki bæði greiðslu vaxta og afborgana óháð afkomu. Ef hv. þm. vilja raunverulega takmarka áhrif útlendinga á fiskveiðar hér á landi ættu þeir að takmarka heimildir útgerðarmanna til að taka lán af erlendum toga. Þá er hætt við að sá aðdáunarverði kraftur og dugnaður sem við erum vitni að hverfi úr greininni. Því miður hefur ekki tekist að byggja upp þann sparnað innan lands að unnt sé að fjármagna sjávarútveginn með innlendu lánsfé eða áhættufé. Herra forseti. Það er talið mikilvægt að fyrirtæki búi yfir miklu eigin fé þannig að þau geti brúað erfiðleikaskeið og haldið upp jafnri atvinnu þegar á móti blæs. Eigið fé, áhættufé, gerir ekki kröfu til greiðslu arðs nema þegar vel gengur. Það hvetur auk þess til gróða öllum til hagsbóta. Lánsfé er hins vegar miklu hættulegra. Þeir sem standa í rekstri þekkja það hvernig er að borga bæði vexti og afborganir þegar illa árar. Þetta á sérstaklega við þegar reskturinn er jafnsveiflukenndur og útgerð er. Mín skoðun er sú að það erlenda fjármagn sem við veitum til íslensks sjávarútvegs eigi frekar að vera í formi áhættufjár en lánsfjár. Vegna ríkisbyrgðar, erlendra lána útgerðarinnar og mikilvægis hennar hefur hagur þjóðarinnar verið látinn sveiflast upp og niður með hag sjávarútvegsins undanfarna áratugi með hörmulegum afleiðingum fyrir iðnfyrirtæki og einstaklinga. Herra forseti. Í umræðunni hefur verið bent á að útlendir aðilar, hafnir, stórfyrirtæki muni kaupa sig inn í íslenska útgerð. Hafa sumir hv. þm. bent á þessa hættu. Ég sé meiri hættu við núverandi kerfi. Mér sýnist að ef þessir erlendu aðilar vildu virkilega ná ítökum í fiskveiðum okkar væri miklu einfaldara að lána innlendum aðilum mikið fé til að kaupa upp kvóta og gera jafnframt við hann samning um afhendingu hráefnisins. Innlendi aðilinn getur ekki sagt upp hráefnissamningnum því þá gjaldfellur lánið. Þetta er löglegt í dag. Dæmi: Erlendur matvælahringur lánar einhverjum litlum útgerðarmanni 1 milljarð kr. til að kaupa kvóta. Lánið yrði veitt gegn sjálfskuldarábyrgð útgerðarmannsins. Jafnframt gerir hann samning um sölu á óunnum fiski til erlenda matvælahringsins. Útgerðarmaðurinn gæti aldrei sagt upp sölusamningnum, hann gæti aldrei borgað upp lánið, hann yrði háðari erlenda aðilanum sem kröfuhafa en sem hugsanlegum meðeiganda eða hluthafa. Mikið hefur verið rætt um þá ógn sem stafað getur af beinni þátttöku erlendra aðila í sjávarútvegi. Mér segir svo hugur að útlendingar standi ekki í biðröð eftir því að leggja fé sitt í íslenska útgerð eða fiskvinnslu. Vegna skattalaga er fjárfesting yfirleitt óskynsamleg hér á landi auk þess sem þessi atvinnurekstur hefur ekki sýnt þann hagnað á undangengnum áratugum að hægt sé að hrópa húrra fyrir. En vonandi stendur hvort tveggja til bóta. Ef þau þrjú frv. sem hér eru til umræðu eru borin saman sést að frv. Þjóðvaka gengur skemmst. Það gengur skemmst í því hvað varðar fjárfestingu í útgerð og fiskvinnslu. Að samþykktu frv. ríkisstjórnarinnar gætu öll hlutafélög í útgerð og fiskvinnslu stofnað 100% dótturfyrirtæki um reksturinn. Þá mættu erlendir aðilar eiga 25% í þeim en ekki nema 20% samkvæmt frv. Þjóðvaka. Þau gætu sem sagt stofnað 100% dótturfyrirtæki eingöngu um reksturinn. Og þá mega útlendingar eiga 25% í þeim. Herra forseti. Hvað er Íslendingur? Maður, sem búið hefur með foreldrum sínum erlendis alla tíð og kann ekki íslensku, er hann íslenskur? Er dóttir útlendings, sem búið hefur alla sína ævi hér á landi og gengið hefur í íslenskan skóla, talar íslensku jafn vel og ég og þekkir allar aðstæður hér á landi, erlend? Hvað með fólk sem hefur tvöfaldan ríkisborgararétt sem er þó nokkuð algengt? Hvað með fólk sem öðlast ríkisborgararétt samkvæmt lögum frá Alþingi? Breytist eitthvað í þessu fólki? Í núgildandi lögum sem og í frv. ríkisstjórnarinnar er sett skilyrði að eigandinn sé íslenskur ríkisborgari sem hafi lögheimili hér á landi. Hvað með ungan mann eða unga konu sem erfir stóran hlut í útgerðarfyrirtæki? Mega þau ekki fara til útlanda til náms? Þetta er vandamálið í hnotskurn. Herra forseti. Niðurstaða mín er sú að æskilegt sé að erlent fjármagn sem veitt er til útgerðar komi í auknum mæli sem áhættufé og síður sem lánsfé. Því stend ég að frv. því sem ég er meðflutningsmaður að ásamt hv. alþm. Kristjáni Pálssyni, Vilhjálmi Egilssyni og Guðjóni Guðmundssyni. Mikilvægt er að íslensk lög og reglur gildi um þessa starfsemi og að hún greiði hingað skatta og skyldur. Auðvitað væri best að örva Íslendinga til þátttöku í þessum atvinnurekstri með því að breyta skattareglum og úthlutunarreglum á kvóta en það er annað mál. Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að svara spurningum nokkurra hv. þm. um afstöðu mína til frv. ríkisstjórnarinnar og þess frv. sem ég er meðflutningsmaður að. Ég styð að sjálfsögðu frv. ríkisstjórnarinnar en mér finnst skynsamlegt að ganga lengra og vil að það verði rætt hér á hinu háa Alþingi. Það er trúa mín að hv. alþm. vilji finna þá lausn í hverju máli sem kemur þjóðinni best. Til þess höfum við umræður. Í umræðum koma fram margs konar sjónarmið og rök. Að loknum umræðum eru hv. þm. betur í stakk búnir til þess að velja bestu lausnina. Menn greinir að sjálfsögðu um leiðir að marki, það er eðlilegt. Mér þykir mjög miður að láðst hefur að láta þingflokk framsóknarmanna, samstarfsflokk okkar sjálfstæðismanna, vita af þessu frv. En það er sjálfsögð kurteisi. Upphrópanir í þá veru að þetta frv. gangi þvert á stjórnarfrv. og að þingflokkur sjálfstæðismanna sé klofinn eiga ekki við. Hv. þm. mega ekki gleyma því að þeir eru bundnir einungis af sannfæringu sinni og hér á landi ríkir þingræði en ekki flokksræði. Auk þess eru mörg dæmi þess að stjórnarfrv. taki breytingum í meðförum Alþingis án þess að menn tali um erfiðleika á stjórnarheimilinu. Það ber eilítinn keim af málefnafátækt að belgja sig yfir ímynduðum ágreiningi á stjórnarheimilinu í stað þess að ræða málefnalega um þau mál sem hér eru á dagskrá.

[14:20] Herra forseti. Þó að hv. síðasti ræðumaður hafi ekki gert það þá hafa ýmsir aðrir talað um hræðsluáróður og jafnvel hrollvekjumyndir sem þeir sem mælt hafa varnaðarorð í sambandi við þessi mál hafa fengið á sig. Ég held að ef einhver hefur virkilega dregið hér upp hrollvekjandi mynd og verið með nánast hræðsluáróður þá sé það samt hv. síðasti ræðumaður þegar hann útmálaði það hversu skelfilegt það væri að sjávarútvegsfyrirtæki tækju fé að láni og það jafnvel erlendis. Ég fékk ekki annan botn í ræðu hv. þm. hvað þetta snertir en þann að það væri verra og meiri áhætta fólgin í því að taka fé að láni heldur en að fjárfest væri beint í fyrirtækjum og útlendingar ættu þau. Ég tel þetta alveg fráleitan málflutning. Ég veit ekki betur en að svo fremi sem viðkomandi fjárfesting sé skynsamleg og geti borgað af lánunum og skili arði þá skipti í sjálfu sér ekki sköpum hvaðan lánsféð kemur og það hafi verið talið svo frá sjónarhóli fyrirtækisins. Það getur gegnt öðru máli þjóðhagslega séð. Ég mótmæli því líka að einasta úrræði íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja nú um stundir til að sækja fram eða styrkja sinn fjárhag sé að sækja sér erlent áhættufjármagn. Þetta er bara rangt. Og þó hv. þm. Pétur H. Blöndal eigi í hlut þá leyfi ég mér að segja að þetta byggir þá á vanþekkingu á aðstæðum á íslenskum fjármagnsmarkaði í dag. Ég veit ekki betur en að nánast undantekningarlaust hafi öll hlutafjárútboð stórra íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja á síðustu missirum selst upp og yfirleitt til forkaupsréttarhafa. Það hefur ekki staðið á því að sæmilega rekin íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafi ekki getað styrkt stöðu sína með hlutafjárútboði á innlendum markaði upp á síðkastið nema síður sé. Það hafa jafnvel verið slagsmál um hlutabréf í ýmsum sjávarútvegsfyrirtækjum og gengi bréfa margra þeirra hafa farið hækkandi þannig að þessi málflutningur á ekki við. Og sem betur fer eru skuldir margra sjávarútvegsfyrirtækja heldur að lækka, loksins. Og svo fremi sem þeim verði ekki drekkt í einhverri nýrri vitleysu gengisskráningar eða skellt á þau auðlindaskatti þá eru sæmilegar líkur til að þessi þróun geti haldið áfram. Að mínu mati tala flutningsmenn frv. þegar þeir grípa til svona málflutnings og raka út frá mynd sem átti kannski að einhverju leyti við fyrir fimm árum en á það ekki í dag.

[14:22] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á áhættuna að taka lán og segir að það sé auðvelt að fá eigið fé í dag. Það er vegna þess að það gengur vel í útgerðinni í dag. En ef hún yrði fyrir áföllum þá er eigið fé hennar allt of lítið. Og það er eins og við höfum upplifað aftur og aftur að eigið fé er allt of lítið til þess að mæta einhverjum áföllum og áföllin koma reglulega í sjávarútvegi. Þetta er áhættusöm grein. Og þó að vel hafi tekist að fá eigið fé undanfarið á verðbréfamarkaðnum þá eru það því miður allt of fá fyrirtæki sem hafa farið þá leið. Við búum við það að þessi grein er með mjög lítið eigið fé og ef illa gengur þá er það látið bitna á launþegum með uppsögnum og með því að fyrirtækin hætta.

[14:23] Herra forseti. Það kvað nú við dálítið annan tón í þessari ræðu. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. viðurkenndi að þær aðstæður sem ríkja í greininni í dag eru þær sem ég dró upp. Það hefur ekki háð íslenskum fyrirtækjum upp á síðkastið að ekki væri vilji fyrir hendi til að fjárfesta í þeim ef hlutafjárútboð hefur farið fram. Hinu get ég verið sammála hv. þm. um að sjávarútvegurinn almennt þyrfti að styrkjast. Eiginfjárhlutfallið þar er of lágt eftir langvarandi taprekstur undangenginna ára. Í sjálfu sér er kannski meiri ástæða til að hafa áhyggjur af ýmsum miðlungsstórum og minni fyrirtækjum sem ekki eru almennt komin út á markað enn og hafa ekki náð að nota þessa leið til að styrkja sína stöðu. Ég er á hinn bóginn alveg sannfærður um að þau fyrirtæki yrðu ekki fyrst og fremst valkostur útlendinga í fjárfestingum. Þau mundu áfram vera í sömu stöðu þó að þessi leið yrði farin sem hv. þm. mæla hér með. Svo vil ég þótt það sé undir öðrum dagskrárlið, herra forseti, spyrja að því hvernig ætlunin er að þessi umræða fari fram, að viðstöddum engum ráðherrum sem búið er að biðja um og reyndar búið að lofa að verði hér viðstaddir umræðuna, forustumenn stjórnarflokkanna og hæstv. iðn.- og viðskrh. eru ekki í salnum.

Gerðar verða ráðstafanir til að koma þessum skilaboðum til hæstv. ráðherra.

[14:25] Herra forseti. Það eru tvö atriði sem þurfa leiðréttingar við í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hann nefndi áðan í ræðu sinni að frv. þingmanna Þjóðvaka gengi skemmst af þessum frv. Það er rangt hjá honum. Það er grundvallarmunur á beinni fjárfestingu og óbeinni fjárfestingu. Það er rangt hjá honum líka þegar hann talaði um að útlendir aðilar gætu stofnað 100% dótturfyrirtæki sem ættu í sjávarútvegsfyrirtæki. Ég þarf ekki að kenna þingmanninum það að dótturfyrirtæki verður að vera í meirihlutaeigu. Það sem erlendir aðilar geta gert er að þeir geta átt 25% í íslensku fyrirtæki. Það getur síðan átt í sjávarútvegsfyrirtæki allt að 100% ef því er að skipta, í undantekningartilfellum farið upp með eignaraðild 33% og þá átt innan við 5% í viðkomandi sjávarútvegsfyrirtæki. Það er grundvallarmunur. Það þarf ekki að reikna út prósentur varðandi þennan þátt um eignaraðildina. Það er grundvallarmunur á beinni og óbeinni eignaraðild eins og við höfum dregið hér fram í umræðunni. Annað sem ég vil spyrja hv. þm. um. Hann gerir ráð fyrir og styður frv. um 49% eignaraðild. Er ekki 49% eignaraðild ráðandi eignarhluti? Getur hv. þm. nefnt mér mjög mörg dæmi um það þar sem aðili sem á 49% fari ekki með gerðina í viðkomandi hlutafélagi? Þetta er grundvallarmunurinn á okkar frv. með 20% takmarkaðri eignaraðild og frv. sjálfstæðismanna. Þar er gert ráð fyrir að í reynd fari hinn erlendi aðili með fullt forræði. Og ég spyr hv. þm. sem þekkir vel til rekstrar: Er það ekki svo að 49% eignaraðildin, eins og er í hans frv., þýðir í reynd yfirráð útlends fyrirtækis að okkar sjávarútvegsfyrirtækjum? Er það það sem hann vill í þessu máli? Ég vil líka leiðrétta annað atriði. Hann segir að frv. fjórmenninganna gangi ekki þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar. Vitaskuld gerir það það. Þetta er allt annað mál, frv. fjórmenninganna og frv. ríkisstjórnarinnar. Og menn eiga þá bara að kannast við það ef menn vilja tala fyrir annarri stefnu og gera það beint og heiðarlega.

[14:28] Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykn., Ágúst Einarsson, segir að frv. Þjóðvaka sé allt annars eðlis heldur en frv. ríkisstjórnarinnar. Það sem ég átti við er þetta: Eitthvert fyrirtæki, sem í dag rekur útgerð og fiskvinnslu, við skulum gefa okkur ÚA, stofnar dótturfyrirtæki sem heitir Rekstur ÚA ehf. og er 100% dótturfyrirtæki. Þá mega útlendingar eiga 25% í ÚA því það stundar ekki útgerð. Það á eingöngu dótturfyrirtækið 100% sem er í útgerð. Og menn eru uppfinningasamir í sjávarútveginum, sem betur fer, og þeir munu nota þessa leið. Þannig að frv. Þjóðvaka gengur skemmst. Varðandi það hvort 49% eignaraðild er ráðandi. Vissulega getur það verið. Það getur líka verið að 16% sé ráðandi eins og í stórfyrirtækjunum Flugleiðum og Eimskip. Þar geta 16% verið virkilega ráðandi hlutur og meira en það. Þannig koma hv. þm. ekkert í veg fyrir að útlendingar geti orðið ráðandi á þennan hátt. Varðandi það að frv. okkar fjórmenninganna gangi þvert á frv. ríkisstjórnarinnar. Það gerir það ekki. Það gengur lengra og við viljum fá að ræða þann möguleika jafnframt hinu þannig að menn geti rætt þessa hluti. Ég held að umræðan sé alltaf af hinu góða.

[14:29] Herra forseti. Hv. þm. staðfesti raunverulega það sem ég hef sagt. 49% eignaraðild tryggir forræði viðkomandi aðila. Auðvitað getur þetta hlutfall verið minna, gæti farið ofan í 16% eins og hann nefnir dæmi um, en hv. þm. nefndi engin dæmi, og það er mjög erfitt að finna þau, um að 49% eignaraðilinn sé ekki ráðandi aðili. Um það snýst þetta mál. Ég skil vel, herra forseti, að hv. þm. Pétur Blöndal, sé bundinn af stjfrv. og ég virði að svo sé. Hins vegar er frv. fjórmenninganna, sem ekki er bundið neinni venju varðandi ríkisstjórnarsamstarf, allt annað mál og menn eiga bara að viðurkenna það. Ég veit að hv. þm. mun berjast fyrir framgangi sinnar skoðunar og síns frv. í nefnd og milli umræðna. En þetta er ekkert samrýmanlegt, ákvæði um fjárfestingar erlendra aðila í frv. ríkisstjórnarinnar og í frv. fjórmenninganna.

[14:31] Herra forseti. Það getur vel verið að erlendir aðilar geti haft áhrif hvort sem er í gegnum 16% eða 49% á rekstur viðkomandi útgerðar og fiskvinnslufyrirtækis. En þau hlíta engu að síður íslenskum lögum og þau borga skatta til íslenska ríkisins nákvæmlega eins og Íslendingar ættu þau. Ég sé ekki þennan eðlismun sem verður á því að maður gerist útlendingur eða útlendingur gerist Íslendingur.

[14:31] Herra forseti. Það er hvorki hræðsla né hrollvekja sem mig hrærir varðandi þetta mál heldur er staðreyndin sú að það sem ætti að standa en stendur ekki í frv. þeirra fjórmenninga, flokksbræðra minna, er það að hér ætla þeir að leggja til að erlendir aðilar eigi meiri hluta í fiskvinnslufyrirtækjum sem gæti leitt til sérstaks ástands í verðlagningu sjávarafurða. Þess vegna get ég ekki fylgt þeim félögum mínum hvað þetta mál áhrærir enda stend ég að því frv. sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og samþykkt hefur verið í þingflokki okkar.

[14:32] Herra forseti. Í núgildandi lögum um þetta efni sem og í frv. ríkisstjórnarinnar er sérstakt ákvæði sem felur í sér að ef einhverjar sérstakar aðstæður koma upp sé hægt að stöðva viðkomandi rekstur eða viðkomandi kaup.

[14:33] Herra forseti. Eins og hefur komið fram í þessum umræðum eru þrjú frumvörp á dagskrá um sama efni, fjárfestingar útlendinga á Íslandi. Eins og öllum er kunnugt hefur afstaða atvinnurekenda í sjávarútvegi verið að mæla mjög gegn því að erlendir fjárfestar séu eignaraðilar að sjávarútvegi. Ég hef löngum verið í þeim hópi og er reyndar enn. Ég hef tekið þátt í því að andmæla því að slíkt fyrirkomulag yrði sett á laggirnar. Ég held að ekki þurfi að rifja það upp. Það eru ákveðnar ástæður á bak við það að Íslendingar hafa leitast eftir því að vera eigendur atvinnufyrirtækja sinna og þá ekki hvað síst sjávarútvegsins, þeirrar auðlindar, sem er sú eina sem við eigum. Við eigum enga aðra auðlind en hafið í kringum landið. Þó hefur verið bent á að við erum á breyttum tímum. Mikið hefur breyst í efnahagsumhverfi Íslands á síðustu 5--6 árum, meira en sumir virðast gera sér grein fyrir þannig að landið er mjög opið. Við erum orðnir þátttakendur í Evrópsku efnahagssvæði og nú erum við að ganga frá frv. til laga sem heimila næstum alla þátttöku útlendinga eða a.m.k. ríkisborgara í EES-löndum í íslenskum atvinnurekstri öðrum en sjávarútvegi. Enda þótt ég hafi í gegnum tíðina verið ákaflega andsnúinn því að útlendingar fái að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi skal ég ekki neita því að á undanförnum missirum hef ég velt því mikið fyrir mér hvort það sé rétt stefna hjá okkur öllum að halda svona fast og fortakslaust í það að hér skuli eingöngu vera Íslendingar sem reka þessi fyrirtæki. Niðurstaða mín er sú að ég er ekki viss um að það sé rétt hjá okkur að flokka íslenskan sjávarútveg í einn flokk. Ég hef velt því fyrir mér í því efnahagsumhverfi sem við lifum í, þ.e. hér er frjáls verðmyndun á fiski, hvort þátttaka útlendinga og eignaraðild þeirra í fiskiðnaði sé nokkuð öðruvísi en þátttaka útlendinga í almennum iðnaði. Ég kem ekki auga á að það sé neinn munur. Það er frjáls verðmyndun. Ef fyrirtækin eiga fortakslaust engar aflaheimildir hvað kemur það þá að sök þó útlendingar eigi þar í? Þá er ég ekki að tala um einhver 20% eða 49% heldur að þeir eigi það sem þeir vilja. Það má þess vegna vera 100% því að ég er alveg sammála því sem kom fram áðan að auðvitað er 49% eignaraðild að fyrirtækjum meira en nóg til að stjórna því og reka það og 20% er jafnvel nóg. Ég held að við ættum að velta því nokkuð vel fyrir okkur þegar þessi frumvörp koma til meðferðar hjá efh.- og viðskn. þingsins hvort ekki sé hægt að ná samstöðu. Þá á ég við breiða samstöðu í þinginu og meðal hagsmunaaðila í sjávarútvegi um að breyta til. Ég er áfram þeirrar skoðunar eins og ég hef verið að við eigum að hafa þá meginreglu að leyfa útlendingum ekki að eiga hlut í útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjum sem eru eigendur aflakvóta. Sama hvað hver segir þá er það svo að við höfum útdeilt aflaheimildum á Íslandi og höfum þann hátt á. Við höfum útdeilt þeim séreignarrétti hvað svo sem menn vilja segja um þann sykurmola sem er efstur í frv. um stjórn fiskveiða að fiskarnir séu sameign þjóðarinnar o.s.frv. Vegna þessa er ég ekki tilbúinn til þess að taka þátt í því að setja lög þar sem útlendingum er heimilað að taka þátt í þessari starfsemi. Það gæti kannski verið nauðsynlegt til hagræðingar að hafa einhverjar undantekingar sem væru þá í formi þess að viðskrh. væri veitt heimild til þess. Það gæti verið að einhverju mjög litlu leyti, t.d. að hlutir gætu gengið í arf, það gæti valdið vandræðum í rekstri fyrirtækisins, það gæti verið af einhverjum öðrum ókunnum ástæðum sem við sjáum ekki fyrir í dag. En þá er ég að tala um mjög lítinn hlut, miklu minni hlut en lagt er til í hinum frumvörpunum, alls ekki 20%. Eins og fram hefur komið getur 20% hlutur verið ráðandi hlutur í fyrirtækjum. Meira að segja miklu minni hlutur getur verið ráðandi þannig að ég er ekki tilbúinn til þess að fylgja þessum frumvörpum, hvorki Þjóðvaka né félaga minna í Sjálfstfl. Að sjálfsögðu styð ég fram komið frv. ríkisstjórnarinnar.

[14:40] Virðulegi forseti. Full ástæða er til þess að óska eftir því að sá ræðumaður sem talaði á undan útskýri örlítið betur hvað hann var að fara með ræðu sinni. Ég heyri ekki betur en að þingmaðurinn sé að mæla með aðskilnaði veiða og vinnslu, þ.e. að til þess að við getum haldið áfram að þróa sjávarútveg okkar við þær aðstæður sem hann býr nú og þau erlendu áhrif sem óhjákvæmileg eru þyrftum við að aðskilja veiðar og vinnslu. Miðað við það frv. sem liggur fyrir af hendi ríkisstjórnarinnar er vinnslunni í rauninni skipt í tvennt. Annars vegar er talað um þá vinnslu sem við höfum hingað til kallað fiskvinnslu og felst aðallega í því að verjast fisk skemmdum og síðan er aftur tekið frá og útlendingum leyft að fjárfesta í frekari vinnslu, þ.e. pökkun í umbúðir þar sem virðisaukinn verður mestur í dag. Ég dró í efa í máli mínu í fyrradag að nákvæmlega sú skipting mundi henta miðað við þær aðstæður og þá þróun sem hefur verið í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum í dag vegna þess að þau hafa verið að búa sér til þessa framleiðslulínu ef svo má segja til þess að auka virði vinnslu sinnar. Nú kemur þingmaðurinn upp og stingur upp á algerum aðskilnaði veiða og vinnslu eða a.m.k. löggjöf sem hvetti til þess. Ég vildi gjarnan heyra frekari rök fyrir því vegna þess að það sem hann leggur til er í fyrsta lagi í blóra við það sem menn í sjávarútvegi hafa viljað á undanförnum árum. Það hefur ekki verið til umræðu að aðskilja þetta tvennt og í öðru lagi í enn meiri blóra við þá þróun sem hefur verið undanfarið.

[14:42] Herra forseti. Ég taldi að hugleiðingar mínar áðan hefðu verið mjög skýrar. Ég setti það fram sem spurningu hvort nokkur munur væri á fiskvinnslufyrirtækjum, sem ekki ættu aflahlutdeildir og þar sem verðlagningin og verðmyndunin frjáls, og öðrum iðnaði. Ef það væri fiskvinnslufyrirtæki sem væri alveg bannað að eiga aflahlutdeildir, hvað mælti þá gegn því að útlendingar væru þar frekar en í öðrum íslenskum iðnaði þar sem þeim er leyfilegt að vera? Það er ekki verið að mæla með því að við slítum veiðar og vinnslu í sundur. Náttúrlega getur hver ráðið því sem vill vera í þessari atvinnugrein hvar hann er niður kominn, hvað hann gerir og hvað hann vill láta framtak sitt leiða í ljós. Íslensk fiskvinnsla er mjög fullkomin og það er mjög rangt ef menn halda að hún sé fyrst og fremst fólgin í því að verja fisk skemmdum. Íslendingar standa mjög framarlega í fiskvinnslu, framar á sumum sviðum en aðrir, að vísu mismunandi framarlega. Ég bendi líka á að það er mikill mismunur á því hvernig við markaðssetjum fiskvinnsluafurðir. Það er rétt að við erum frekar aftarlega, við höfum t.d. aldrei náð tökum á ákveðnum þáttum matvælaframleiðslu eins og niðurlagningu og niðursuðu. Hvað væri að því þó aðili sem vildi koma til Íslands og reyna fyrir sér í þeim iðnaði settist hér að? Ég get ekki komið auga á það og það er mjög mikill misskilningur hjá hv. þm. að ég sé að tala gegn félögum mínum í fiskvinnslu. Við höfum velt þessu mjög opinskátt fyrir okkur undanfarin missiri. Enda þótt ég viti ekki og hafi ekki vitað til þess að menn hafi gert neinar samþykktir um það er það mál margra að þetta hljóti að geta komið til greina og rétt eins og ég var að hafa orð á hér áðan.

[14:44] Virðulegi forseti. Ég var ekki að gera þingmanninum upp ákveðnar skoðanir. Ég var einungis að inna hann frekar út í það sem hann hafði áður sagt vegna þess að eins og ég hélt að hefði komið fram er það bæði í blóra við það sem mér hefur nú sýnst að menn innan greinarinnar vildu á undanförnum árum og einnig það sem er að gerast núna. Ég get verið þingmanninum fullkomlega sammála um að það er ekki mikill munur og í rauninni enginn eðlismunur á matvælaframleiðslu og öðrum iðnaði. Í rauninni ættum við fyrir löngu að vera búin að temja okkur að hugsa um iðnaðinn þannig að fiskiðnaðurinn væri hluti þar af. Það hefði kannski leitt til mun heilbrigðari umræðu hér ef þannig hefði verið staðið að málum. Hins vegar er þetta með að verja sjávarafurðir skemmdum ekki mín orð heldur bein tilvitnun í stjfrv. sem hv. þm. stendur að. Þar er fiskvinnslunni skipt í tvennt. Þar er annars vegar sá þáttur að verja fiskinn skemmdum og hann verðum við þá að eiga sjálf eða útlendingar með óbeinum hætti. Hins vegar er talað um iðnaðinn og þar mega útlendingar koma að. Þar er því ekki í mig að vitna heldur frv. til laga sem ríkisstjórnin hefur blessað.

[14:46] Herra forseti. Ef þetta stendur í athugasemdum við stjfrv. sem ég efa ekki að sé rétt...

Í lagagreininni sjálfri.

Í lagagreininni sjálfri. Þá get ég alveg lýst því yfir að ég tel þá túlkun ranga. Þetta er ekki svona. Í öðru lagi hvatti ég til þess að efh.- og viðskn. þingsins taki þetta mál til meðferðar og reyni að finna á því flöt, kanni hvort við gætum ekki náð víðtækri samstöðu um það hvernig við högum þessum málum. Og ég ítreka það hér.

[14:46] Virðulegi forseti. Við ræðum í dag mjög stórt mál og viðkvæmt í sjálfu sér vegna þess að það snertir bæði stóra spurningu um erlenda fjárfestingu sem áratugum saman hefur verið mikið álitamál í þjóðmálaumræðunni og hins vegar hvernig við viljum fara með auðlindina og aðgang útlendinga að henni. Þetta tvennt hefur verið meðal stærstu spurninga í íslenskri þjóðmálaumræðu árum og áratugum saman þannig að það er mjög eðlilegt að um þetta mál séu miklar umræður og skiptar skoðanir. Ég vil í þessu sambandi vekja sérstaka athygli á því hversu mikil breyting hefur orðið á umræðunni um þessi mál á mjög skömmum tíma. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að ef frv. af þeim toga sem við ræðum hér m.a., þ.e. stjfrv. um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, hefði komið fram fyrir tveimur eða þremur árum, þá væri verið að ræða þessi mál á alveg gerólíkum nótum. Umræðan í þessari lotu hefur fyrst og fremst snúist um það hvort ganga eigi lengra en stjfrv. leggur til. Ég hef ekki orðið var við það almennt að hér séu stríðar skoðanir á lofti um það að það eigi að ganga skemur en stjfrv. leggur til. Ég fullyrði hins vegar að fenginni reynslu að fyrir 2--3 árum hefði umræðan verið alveg á þveröfugan veg. Frv. af þessu tagi, hvort sem það hefði komið frá ríkisstjórn eða einstökum þingmanni, hefði fengið þá umfjöllun hér í þinginu, að ég tali nú ekki um víðar úti í þjóðfélaginu, að hér væri verið að opna dyrnar fyrir útlendinga inn í íslenskan sjávarútveg á varasaman hátt.

Þinginu er það gagn.

Hér kemur einmitt hv. þm. Guðni Ágústsson og kannast við slíkan málflutning. Þetta er auðvitað sú meginbreyting sem hefur orðið á þjóðmálaumræðunni vegna þess einfaldlega að aðstæðurnar í kringum okkur hafa verið að breytast og við erum komin inn í allt annað umhverfi heldur en við vorum áður. Ég vakti athygli á því fyrir tveimur eða þremur árum í fyrirspurn að það væri svo að fjárfesting erlendra aðila í íslensku atvinnulífi hefði verið mjög lítil. Í svari við fyrirspurn minni í aprílbyrjun 1993 kom fram hjá hæstv. þáv. utanrrh. að erlend fjárfesting í íslensku atvinnulífi á árinu á undan hefði nánast eingöngu falist í því að útlendir eignaraðilar álversins í Straumsvík hefðu aukið hlutafé sitt í félaginu. Erlend fjárfesting á því ári í íslensku atvinnulífi var nánast fólgin í þessu einu með sáralitlum undantekningum. Við Íslendingar höfum hins vegar farið öfugt að. Við höfum verið að sækja blessunarlega út og taka þátt í fjárfestingu í öðrum löndum. Hér hefur verið rakið mjög rækilega hvað eftir annað af mörgum þingmönnum hvernig Íslendingar hafa verið að sækja út í fjárfestingu í sjávarútveginum í Chile, Namibíu, og Þýskalandi. Auk þess mega menn ekki gleyma fjárfestingu íslensku fisksölufyrirtækjanna beggja vegna Atlantsála í Bandaríkjunum, Frakklandi, Þýskalandi og á Englandi. Alls staðar hafa þessi fyrirtæki verið að festa sig í sessi og fjárfesta með skynsamlegum hætti til þess að skapa nýja útrás íslensks atvinnulífs á því sviði þar sem við þekkjum best til og þar sem við kunnum mest til verka. Í svari við þessari fyrirspurn minni frá árinu 1993 kom líka fram að ekki færri en 10--20 erlendir aðilar á þeim tíma æsktu samstarfs við Íslendinga um sjávatútvegsrekstur í öðrum löndum. Að mínu mati segir þetta náttúrlega fyrst og fremst sögu um þá stöðu sem íslenskur sjávarútvegur hefur í þeirri alþjóðlegu samkeppni sem hann þarf að heyja á hverjum einasta degi. Ég nefndi það áðan að umræðan hefði breyst mjög mikið á fáum árum og hún hefur líka breyst mjög mikið innan sjávarútvegsins. Einn þeirra útgerðarmanna sem tekið hafa þátt í fjárfestingu erlendis er Þorsteinn Már Baldvinsson á Akureyri og hann segir í viðtali við Morgublaðið nú fyrir skömmu: ,,Ég er alveg óhræddur við að breyta lögunum þannig að erlendir aðilar geti átt í íslenskum sjávarútvegi. Ég tel að það geti orðið sjávarútveginum til góðs og sé jafnvel nauðsynlegt fyrir framtíðarþróun greinarinnar.`` Þetta er ég að undirstrika vegna þess að við erum að ræða þetta í nýju og breyttu umhverfi. Líka vegna þess að nú þegar eru til staðar umtalsverð fjárhagsleg tengsl íslenskra útgerðar- og sjávarútvegsfyrirtækja og erlendra aðila. Það er ekkert óeðlilegt eða ólöglegt við það einfaldlega vegna þess að fjárhagsleg og viðskiptaleg samskipti íslensks sjávarútvegs við fyrirtæki erlendis eru svo mikil að fjárhagsleg tengsl á milli þessara aðila eru óhjákvæmileg. Menn eiga ekki að tala í þessari umræðu eins og þau séu ekki til, þessi fjárhagslegu tengsl eru auðvitað til staðar. Höfuðvandamál íslensks atvinnulífs í dag er auðvitað það að arðsemi eigin fjár er allt of lítil. Hagfræðingur Vinnuveitendasambandsins hefur dregið það saman að afkoman eða arðsemi eigin fjár í íslensku atvinnulífi á árunum 1987--1995 hefur að meðaltali verið innan við 1% meðan hún var 11% í OECD-löndunum. Þetta er á vissan hátt í hnotskurn vandi íslensks atvinnulífs og mjög í ósamræmi við þann málflutning sem maður heyrir stundum úr þessum ræðustóli um það að verið sé að hygla íslensku atvinnulífi óeðlilega í skattalegu eða efnahagslegu tilliti. Auðvitað er mjög margt að gerast í íslenskum sjávarútvegi núna. Eitt af því er að sjávarútvegsfyrirtækin eru með einum eða öðrum hætti að brjótast lengra inn á markaðinn en þau höfðu tækifæri til áður. Fyrirtækin eru á beinni hátt núna að tengjast viðskiptavinum sínum. Fjarskiptabyltingin á þarna hlut að máli, en ýmsar aðrar breytingar koma þar við sögu. Það er enginn vafi á því að við munum sjá þetta gerast í miklu meiri mæli en áður. Hluti af því verður að auka þar með vinnsluna hér innan lands með svipað og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rakti hér áðan. Það leikur enginn vafi á því að slík sérhæfing og slík fiskvinnsla mun kalla á aukna fjárfestingu, þar á meðal erlent fé. Og ég er mjög sammála því sem hv. þm. sagði að þar eigum við að draga línuna. Það er auðvitað reginmunur á því hvort við erum að tala um sérhæfða fiskvinnslu, eins konar iðnað, eða hvort við erum að tala um útveg í þeim skilningi sem við öll þekkjum og ekki þarf að fara nánar út í. Hér hefur oft verið klifað á því, og fær það m.a. góðar undirtektir í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins, að það felist í því mótsögn þegar við annars vegar fögnum því eins og ég gerði áðan að Íslendingar væru að sækja út í erlendum sjávarútvegi og hins vegar vildum við fara af gætni varðandi fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi. Ég tel að það sé engin mótsögn í þessu. Morgunblaðið segir t.d., með leyfi virðulegs forseta: ,,Þegar svo er komið að við höfum snúið dæminu við og erum ekki lengur í þeirri varnarstöðu að verja okkar heimastöðvar heldur sækjum fram bæði í veiðum og á fjarlægum miðum og með kaupum á sjávarútvegsfyrirtækjum í öðrum löndum má spyrja hvort aðstæður nú gefi tilefni til þess að endurskoða þá stefnu að fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegi séu alfarið óheimilar. En þá yrði að sjálfsögðu að fara að öllu með fyllstu gát``, segir Morgunblaðið, með leyfi forseta. Þetta er kannski í hnotskurn hluti af þeirri umræðu sem við höfum hlustað á undanfarna daga. Svar mitt er það að hér sé býsna ólíku saman að jafna. Annars vegar erum við að tala um atvinnugrein sem skiptir sköpum fyrir þjóðarbú okkar og er auðvitað fjöregg okkar í fremsta skilningi þess hugtaks. Þess vegna verðum við að viðhafa gríðarlega mikla gát og aðgæslu. Hins vegar erum við að tala um einstakar atvinnugreinar og einstök fyrirtæki sem tiltölulega litlu máli skipta í þjóðarbúi þeirra ríkja þar sem við erum að hasla okkur völl. Í Þýskalandi þar sem við höfum verið að fjárfesta mjög myndarlega í togaraútgerð mun það ekki skipta neinu máli um efnahagslega stöðu þeirrar þjóðar hvort sjávarútvegurinn er rekinn með sama hætti frá Rostock í dag eins og hann var í gær.

Þar er ólíku saman að jafna.

Ólíku saman að jafna, segir hv. frammíkallandi sem virðist ætla að láta þetta duga sem framlag sitt til þessarar merku umræðu. Reyndar er söknuður að því að hv. þm. er orðinn svona þögull í þingsölum eftir að hann varð formaður landbn. Annars vegar höfum við þá stöðu þar sem við erum að tala um tiltölulega lítil fyrirtæki í stórri heild og hins vegar ráðandi afl í íslensku efnahagslífi. Þess vegna segi ég að þótt ég fagni því að við tökum erlenda fjárfestingu til umræðu og þótt ég sé þess almennt mjög fýsandi að við löðum að erlent fjármagn inn í íslenskt atvinnulíf, þá vil ég draga línuna þar sem ég hef þegar nefnt. Ég styð hins vegar mjög eindregið í meginatriðum það frv. til laga sem hæstv. ríkisstjórn flytur og vil raunar segja það sem mína skoðun að ég tel að það megi vel íhuga þann kost að opna þetta enn þá meira en þar er gert ráð fyrir. Ég tel t.d. að það sem hv. 11. þm. Reykn. nefndi í ræðu sinni í fyrradag um stöðu einstakra fyrirtækja sé hlutur sem við eigum virkilega að skoða. Við eigum auðvitað að viðurkenna þann raunveruleika og við eigum að skoða það mál til fullnustu. Að vísu mun hv. þm. hafa fullyrt, eða það minnir mig a.m.k., að þetta frv. eins og það er muni rústa hlutafjáreign Olíuverslunar Íslands, Olís, en það er að vísu ekki rétt samkvæmt mati lögfræðings fyrirtækisins eða stjórnarformanns fyrirtækisins. Hins vegar gæti það haft veruleg áhrif á framtíðarfjárfestingu þess fyrirtækis. Mín skoðun er sú að ég tel að við eigum að skoða það hvort hægt sé að breyta þessari prósentu, ekki sérstaklega fyrir þetta fyrirtæki heldur vegna þess að ég tel að það sé skynsamlegt í ljósi efnahagslegs raunveruleika og þess raunveruleika sem við sjáum í viðskiptalífinu að þessu leyti. Virðulegi forseti. Ég læt þetta duga sem innlegg mitt í þessa umræðu. Ég tek undir það með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni að ég tel að það komi til greina að við skoðum það að opna fyrir fjárfestingar í mjög skilgreindan hluta fiskvinnslunnar sem við getum kallað iðnað í því skyni að geta opnað fyrir okkur möguleika til þess að sækja út á hina erlendu markaði. En ég tel að bein eignaraðild útlendinga að útveginum sjálfum komi ekki til greina. Þar dreg ég mörkin, en ég vil jafnframt að við skoðum málið frekar. Ég er ekki reiðubúinn á þessari stundu til að kveða upp úr með þá prósentu sem þar eigi að vera varðandi hina óbeinu eignaraðild. Ég tel að það þurfi frekari íhugunar við og engin ástæða til að festa sig í einhverjum yfirlýsingum um tiltekna prósentu. Ég er opinn fyrir því að við skoðum betur að það sé rýmra en gert er ráð fyrir í stjórnarfrv.

[15:00] Herra forseti. Ég þarf að gera eina athugasemd við ræðu hv. þm. Það er varðandi það þegar hann vitnaði í dæmi mitt um Olís. Ég vil í fyrsta lagi taka fram að það tók ég sem dæmi um afleiðingar frv. Lögmaður Texaco og stjórnarformaður Olís hefur komið fram á opinberum vettvangi og sagt m.a. að þetta eigi ekki við Olís á því marki sem viðvíkur eldri fjárfestingum. Þetta er lagatúlkun hans. En að mínu mati er það ekki rétt. Vegna þess að ef hv. þm. skoðar frv. þá er það alveg fortakslaust að erlendur aðili má ekki eiga meira en 33%. Nýrri lög taka náttúrlega þau eldri af. Texaco á 35% í Olís. Þetta þýðir einfaldlega að þarna verður að koma til annaðhvort sala á hlutabréfum Olís í sjávarútvegsfyrirtækjum eða minnkun hlutdeildar Texaco í Olís. Hins vegar er málið flóknara en það vegna þess að fram til 1992 voru slíkar fjárfestingar heimilaðar. Texaco gerist aðili í Olís, án þess að ég vilji gera það fyrirtæki mjög að umtalsefni, 1990 ef ég man rétt. Þetta er matsatriði. Alla vega er frv. ríkisstjórnarinnar alveg fortakslaust um þennan þátt. Ég sé ekki að hægt sé að halda öðru fram vegna laganna eins og þau eru. Það er ekkert ákvæði þar til bráðabirgða. Hins vegar, og ég tek undir með hv. þm. hvað það varðar, verða menn að skoða þennan þátt sérstaklega í umfjöllun nefndarinnar. Það getur ekki verið ætlun og ég skil það svo að það er ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að mismuna einu einasta fyrirtæki á Íslandi varðandi þennan þátt. Menn eiga að segja það ef svo er. Ég held að svo sé ekki. Það verður því að skoða það sérstaklega gagnvart þessu tiltekna fyrirtæki. En ef frv. verður samþykkt óbreytt gæti vafalítið komið til kasta dómstóla varðandi túlkun á ýmsum efnum. Það eina sem ég vil ítreka í þessu sambandi er að frv. er alveg afdráttarlaust í sínum takmörkunum varðandi 33%.

[15:02] Viruðlegi forseti. Þó að okkur hv. 11. þm. Reykn. skorti sjálfsagt hvorugan sjálfsálitið þá held ég að það sé ekki skynsamlegt hjá okkur að setja okkur í dómarasæti um það hvernig eigi að túlka þessi lög vegna þess að hér er ekki bara um að ræða prívat túlkun stjórnarformanns Olís eða lögfræðings Texaco heldur er hér um að ræða lagalega niðurstöðu sem mjög virtur hópur lögmanna komst að eftir ítarlega skoðun. Sannleikurinn er sá að eftir lagabreytinguna 1992 kom þetta mjög til álita hjá ýmsum fyrirtækjum sem þannig var ástatt um að þau voru að einhverjum hluta til í eigu erlendra aðila en áttu um leið í íslenskum sjávarútvegi í meira og minna mæli. Þessi lagalega skoðun fór því fram. Ef ég man rétt var niðurstaða athugunarinnar sú að um hlutabréf sem keypt höfðu verið fyrir árið 1992 gilti annað en um þau sem keypt höfðu verið eftir að lagabreytingin varð á árinu 1992. Þetta átti við um allmörg fyrirtæki, bæði tryggingafélög og olíufélög sem þarna var viðlíka statt um. Ég er sammála því sem hér er sagt að við eigum ekkert að vera að ræða þetta út frá einstökum félögum eða fyrirtækjum. Það er auðvitað ekkert eðlilegt. En þegar svona mál kemur upp þá er sjálfsagt að þetta sé rætt á almennum og breiðum grundvelli. En aðalatriðið er að ef ég man rétt þá varð það niðurstaða lögmanna eftir ítarlega skoðun að það sem máli skipti væri hvort viðkomandi hlutabréf hefðu verið keypt fyrir lagabreytinguna árið 1992.

[15:04] Herra forseti. Aðeins viðbót varðandi þennan þátt. Þetta álit sem ég var að lýsa áðan varðandi frv. eins og það lítur út er ekki bara mitt álit heldur er það líka byggt á skoðun lögfræðinga. Ég ætla hins vegar ekki að fara út í lagatæknilega umræðu varðandi þetta mál. Ég bendi aðeins á að þessar óbeinu fjárfestingar hafa verið bannaðar og eru í reynd bannaðar samkvæmt íslenskum lögum að mati mjög margra lögfræðinga. Þetta er mikið álitamál. Við getum orðað það svo að þetta hefur verið grátt svæði. Aðalatriðið held ég varðandi þetta mál er að frv. eins og það lítur út núna hittir mjög illa eitt fyrirtæki. Það verður að skoða það sérstaklega hvort það geti verið vilji löggjafans. Ég held að svo sé ekki en ég held að við bætum okkur ekki á því að fara hér í lagatúlkanir varðandi forsöguna að þessu máli.

[15:06] Herra forseti. Þessi umræða í dag um frv. til laga um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands og þau frv. önnur sem eru einnig til umræðu sýnir okkur mjög rækilega hversu skoðanir eru skiptar meðal þingmanna um það hvernig skuli haldið á málum er varða sjávarútveginn, þessa grundvallaratvinnugrein okkar. Þó ég harmi ekki að skipst sé á skoðunum verð ég samt sem áður að lýsa því yfir að ég hef nokkrar áhyggjur af því hversu --- ja, ég vil næstum því orða það svo --- hversu mikill ófriður og ágreiningur er jafnan þegar málefni sjávarútvegsins koma á dagskrá í þinginu. Þá rísa mjög háar öldur ágreinings um hvaðeina. Svo er einnig um frv. sem hér eru til umræðu. Ég kom hingað upp, herra forseti, fyrst og fremst til þess og þarf ekki langan tíma í þá ræðu, að lýsa yfir stuðningi mínum við frv. sem hæstv. viðskrh. hefur mælt fyrir en hins vegar andstöðu við þau frv. sem annars vegar hv. þm. Þjóðvaka og hv. þm. fjórir úr mínum flokki hafa flutt. Ég tel að stjfrv. sé sú leið sem við eigum að fara. Hún er sú leið sem tryggir hag okkar Íslendinga best og tryggir hag þeirra fyrirtækja og þeirra sem byggja allt sitt á sjávarútvegi best. Ég tel að við eigum að ganga út frá því sem grundvallaratriði að reyna með öllum tiltækum ráðum að nýta auðlindir sjávar á okkar eigin forsendum og taka ákvarðanir um lagasetningu sem byggir fyrst og fremst á því að við tryggjum hagsmuni okkar Íslendinga. Ég tel að það gerist m.a. með því sem kemur fram í frv. sem hæstv. viðskrh. hefur mælt fyrir, þ.e. að það beri að hafa þann háttinn á að takmarka eignaraðild erlendra aðila við óbeina eignaraðild að sjávarútvegsfyrirtækjum. Þannig tel ég að hag okkar sé best borgið um sinn. En ekkert er óbreytanlegt. Ég tel að það þurfi að skoða þessi mál eins og þau eru á hverjum tíma. En eins og málin standa núna hjá okkur tel ég að það sé mest öryggi fyrir okkur að sá háttur sé hafður á. Hver þessi mörk óbeinnar eignaraðildar eigi að vera ætla ég ekki að deila um eða lýsa miklum skoðunum. Ég styð þá leið sem farin er í stjfrv. En komi hins vegar rök sem mæla með því að þarna verði einhverju vikið til svo betur fari þá er ég reiðubúinn til að skoða þau rök sem liggja að baki slíkri tillögu. Það er grundvallarafstaða mín og ég hef reyndar lýst því opinberlega í blaðagrein að ég tel að við eigum að tryggja óskoruð yfirráð okkar yfir meginauðlindum okkar, þ.e. orkulindum annars vegar og svo hins vegar auðlindum sjávarins. Hér hefur verið vitnað til merkra fjölmiðla þar sem þess er getið að við verðum að gera sömu kröfur varðandi löggjöf hér á landi og gerðar eru í öðrum löndum þar sem við viljum hasla okkur völl. Ég tel að þetta séu engin rök í málinu. Við setjum okkar löggjöf og tryggjum okkar hagsmuni og nýtum okkur þá möguleika sem annars staðar eru óháð því. Hins vegar eru milliríkjasamningar sem við göngumst undir og göngum frjálsir til en löggjöf annarra landa sem snýr að sjávarútvegi á ekki að leiða til þess sjálfkrafa að sömu hlutir séu í gildi hjá okkur á Íslandi og annars staðar kunna að vera. Sem betur fer er það nú þannig að staða sjávarútvegsins hefur þrátt fyrir allt verið að styrkjast. Þótt erfiðleikar hafi verið víða, bæði hjá einstökum fyrirtækjum og á einstökum svæðum vegna samdráttar í veiðiheimildum þá er það nú þannig sem betur fer, ég endurtek það, að staða margra fyrirtækja hefur verið að vænkast. Þess vegna held ég að við munum ekki leysa vanda sjávarbyggða eða vanda þeirra sem vinna við fiskvinnslu með því að hleypa nánast óheftri aðild útlendinga að eign í sjávarútvegi. Það leysir ekki vanda fiskvinnslufólks sem býr við lág laun. Það er fjarri lagi. Meginatriðið er að búa þannig um hnútana að sjávarútvegurinn geti starfað og þar skapist arður. Eins og komið hefur fram í umræðunni þá hefur það verið að gerast. Þeir sem hafa viljað fjárfesta hafa verið sækjast eftir því að fjárfesta í sjávarútvegsfyrirtækjum sem betur fer. Það hefur ekki verið mikill skortur á því þó auðvitað þurfi að hvetja til þess að fjárfest sé í sjávarútvegi. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég styð stjfrv. sem hér er til meðferðar, vænti þess að það fái rækilega skoðun í nefnd og að það takist að koma á löggjöf sem við getum sætt okkur bærilega við og tryggir hagsmuni sjávarútvegs og þar með afkomu okkar Íslendinga.

[15:13] Virðulegi forseti. Þeim ræðumanni sem hér lauk máli sínu varð nokkuð tíðrætt um okkar eigin forsendur og okkar hagsmuni. Ég geri ráð fyrir því að við getum verið í grófum dráttum sammála um það að þar hljótum við að vera að tala um það að þjóðin geti notið sem ríkulegast afraksturs af auðlindinni. En okkur greinir kannski á um það hvernig það megi verða. Þingmaðurinn styður þá óbeinu fjárfestingu sem hér er lagt til að lögfesta sem við höfum sum sagt að væri í rauninni lögfesting á því ástandi sem þegar er. Það er þó reyndar ekki alveg rétt vegna þess að við erum í rauninni að segja með því frv., ef það verður að lögum, að nú sé mönnum óhætt að fara að fjárfesta óbeint. Það höfum við ekki sagt fyrr. Það hefur bara þróast. Af því að hv. þm. varð tíðrætt um það hvað íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafa verið dugleg að laga sig að nýjum aðstæðum og ég hef nú notað hvert tækifæri sem hefur gefist til að hrósa þeim fyrir það, þá hefði ég gaman af því að heyra hv. þm. fara aðeins yfir það hvaða möguleika hann ímyndar sér að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki sjái í þeirri stöðu sem skapast þegar óbein fjárfesting verður leyfð, vegna þess að ég er nokkuð viss um að um leið og hún verður leyfð fara að gerast hér ýmsir hlutir sem við höfum kannski ekki alveg stjórn á af því að fjárfestingin er óbein. Hefur þingmaðurinn hugsað út í þetta og er hann þá tilbúinn að útskýra örlítið betur hvað hann sér fyrir sér í þeim efnum?

[15:15] Virðulegi forseti. Ég get ekki auðveldlega útskýrt það sem gerist á markaði eftir að það frv. sem hér er til umræðu verður að lögum, sem ég vona að verði. Ég get ekki lagt mat á það. Hins vegar er alveg augljóst að á hlutabréfamarkaði þar sem innlendir og erlendir aðilar eiga aðgang með þeim takmörkunum sem frv. setur getum við út af fyrir sig ekki spáð hvað gerist. Hvar vilja erlendir aðilar fjárfesta? Verður það áfram í olíufélögum eða verður það í flutningafyrirtækjum eða tryggingafélögum o.s.frv.? Ég þori ekki að spá um hvað gerist en ég vona svo sannarlega að áfram verði það svo að þeir sem fjárfesta á hlutabréfamarkaði sjái möguleika í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum en þeir verða eftir sem áður að laga sig að þeim leikreglum sem lögin setja og ég held að það frv. sem er til umræðu eigi að geta tryggt hagsmuni okkar bærilega. En ég ætla ekki að spá neinu hvað muni gerast. Hins vegar spái ég því að ekki muni verða neinar stökkbreytingar. Það er meginniðurstaða mín. Þetta hefur verið að þróast eins og við þekkjum, e.t.v. örlítið utan laga og reglna. Með því frv. sem er til meðferðar erum við að taka mið af þeim staðreyndum sem eru í dag.

[15:17] Virðulegi forseti. Það liggur ljóst fyrir að það mál sem er til umræðu í dag er mjög mikilvægt og ekkert óeðlilegt að það séu nokkrar skiptar skoðanir um hvernig halda beri á því. Það frv. sem hér liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar ber þess merki að menn kjósa að ganga í málið af mikilli varkárni og stíga lítil skref, stíga að vísu nokkur skref í frjálsræðisátt í sambandi við fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútveginum en að skrefið sem stigið verði að þessu sinni verði þá óbein fjárfesting en ekki verði gengið lengra. Ég tel ástæðu til þess hér og nú að leiða rök að því hvers vegna sé skynsamlegt fyrir okkur Íslendinga að fara varlega þá leið sem hér er verið að feta því að um það snýst deilan. Hún snýst um það hversu hratt við eigum að ganga þessa braut. Hún snýst einnig um það hvort hér gilda almennt sömu lögmál og um efnahag annarra þjóða og hvort við eigum að leiða hér inn lögmál fjálsra viðskipta án tillits til sérstöðu okkar. Þá er einmitt gott að athuga um leið hvort aðrar þjóðir gera slíkt hið sama. Það er sjálfsagt að taka undir þann málflutning sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hafði uppi í þingræðu sinni að við gerum okkur grein fyrir því hversu þungt vægi sjávarútvegurinn hefur í íslensku efnahagslífi. Það er rétt fyrir okkur að spyrja okkur að því hvort slíkt vægi fyrirfinnist í nágrannalöndum okkar þar sem við þekkjum best til, þeim löndum sem við miðum okkur mest við. Eru einhver dæmi um ríki, t.d innan Evrópu, þar sem ein atvinnugrein og ein auðlind skiptir slíkum sköpum sem sjávarútvegurinn og nýting hafsins skiptir fyrir Íslendinga? Svarið við þessu er ósköp einfalt. Það eru engin dæmi um þetta. Samanburðurinn verður ekki gerður á þessum nótum. Á mjög marga lund er hægt að styðja með rökum þá fullyrðingu að Ísland njóti hér mikillar sérstöðu. Ég hef örlítið dundað mér við að reyna að finna sambærilegar aðstæður og hér ríkja í sambandi við sjávarútveginn og hef engar fundið. Engu að síður ætla ég að nefna dæmi sem er engan veginn fyllilega sambærilegt en varpar þó ljósi á það til hvaða úrræða þjóðir grípa þegar þær telja að efnahagslegt sjálfstæði sé í hættu og þar af leiðandi pólitískt sjálfstæði. Það vildi svo til að Evrópuþjóðirnar höfðu lengi vel ekki gert sér fyllilega grein fyrir því hversu efnahagslega þær voru háðar olíu og þar af leiðandi líka stjórnmálalega háðar olíu fyrr en olíukreppurnar tvær skullu yfir Evrópu og yfir heiminn á áttunda áratugnum. Það sem blasti við þegar verð á olíu hækkaði skyndilega í tvígang var ósköp einfalt en alvarlegt umhugsunarefni fyrir Evrópuþjóðirnar. Það blasti með öðrum orðum við að efnahagur ríkisins, t.d. Frakklands, var svo háður orkunni og verðlagningu á orkunni að þeir sáu að ekki var hægt að búa við slíkan þrýsting sem olíuverðið var á efnahag Frakka. Þeir urðu að grípa til ráðstafana til þess að losa þjóðina úr þeim heljartökum sem olíuframleiðendur höfðu á Frakka og raunar miklu fleiri Evrópuþjóðir. Þetta var svo alvarlegt vandamál að Frakkar eyddu offjár í það að koma sér upp kjarnorkuverum til þess að minnka hin beinu efnahagslegu áhrif OPEC-ríkjanna og hin beinu stjórnmálalegu áhrif arabaríkjanna á utanríkisstefnu Frakka og efnahag Frakka. Þessi þróun sem varð ekki bara innan Frakklands heldur í mjög mörgum öðrum Evrópuríkjum varð raunar til þess að draga mjög verulega úr samrunaþróun Evrópuríkjanna og frestaði um sinn þeirri samrunaþróun sem hafði staðið lengi og verið raunverulega fyrst og fremt á grundvelli efnahagslegrar samvinnu. Þetta hafði síðan í för með sér að Evrópuríkin settu upp sérstaka áætlun til þess að vinna gegn þeirri verndarstefnu sem var afleiðing af olíukreppunni og út úr því komu svo einingarlögin og Maastricht-samkomulagið. En einingarlögin sem slík, sameiginlegi markaðurinn og Maastricht-samkomulagið, hafa engu breytt í því að Evrópuþjóðirnar leggja jafnmikið upp úr því nú eins og þær gerðu eftir olíukreppuna að framleiða eins mikið af orku innan eigin landamæra og frekast er unnt. Mér er ekki kunnugt um að Frakkar hafi neinn hug á því að draga úr möguleikum sínum til þess að framleiða rafmagn með kjarnorku. Þeir líta þvert á móti á það sem eina af undirstöðum pólitísks sjálfstæðis síns að hafa þennan geira atvinnulífsins á sínu valdi. Ég tek þetta dæmi þó að það sé ekki á nokkurn hátt sambærilegt við fiskveiðar og sjávarútveg Íslendinga. Ég nefni það einungis til þess að benda mönnum á það að þegar eitt svið atvinnulífsins eins og orkugeirinn eða eitt svið atvinnulífsins eins og sjávarútvegurinn hefur verulega mikið vægi fyrir þjóð eins og Íslendinga eða þjóð eins og Frakka ber að fara varlega þegar menn tala um það hver hafi ákvörðunarvald í því hvernig farið er með slíka auðlind. Það er einmitt þetta ákvörðunarvald sem tengist mjög náið í því máli sem hér er til umfjöllunar. Það er ljóst að með kvótakerfinu þá fylgir skipi afnotaréttur á auðlindinni svo fremi sem skipið hefur kvóta. Á þennan hátt tengjum við saman ákvarðanir um fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi við meðferð auðlindarinnar. Þetta dæmi sem ég tók er vísbending um það að við eigum að fara okkur varlega í þessum efnum. Í því frv. ríkisstjórnarinnar sem liggur fyrir er m.a. verið að heimila samkvæmt samningi okkar um Evrópska efnahagssvæðið ótakmarkaða fjárfestingu í flugi. Ég vek athygli þingsins á því að einmitt á þessu sviði þar sem við erum nú að opna þetta er einnig full ástæða til varfærni þó þess sjáist ekki merki í þessu frv. Það er full ástæða til varfærni og full ástæða til þess að horfa með opnum augum á það hvað gæti gerst á sviði flugrekstrar. Einmitt það undirstrikar sérstöðu Íslands. Hvað haldið þið að gerðist í Lúxemborg ef Lux Air færi á hausinn? Yrðu veruleg umskipti í samgöngumálum þeirra sem búa í Lúxemborg? Að sjálfsögðu ekki. Þar eru nógir aðilar til að taka við þessu, járnbrautirnar og ýmsir aðrir samgöngumöguleikar, þannig að markaðurinn mundi sjá um það þar.  Þetta held ég sé rétt að láta koma fram vegna þess að umræðan gengur svolítið út á það hér og nú að hér ríki hin almennu lögmál og engin sérstaða landsins gildi í þeim efnum. Við eigum samkvæmt þessari umræðu að taka þátt í samstarfi þjóða að því er varðar viðskiptafrelsi, við eigum að gera það hiklaust og án þess að tryggja okkur nein sérréttindi á því sviði og ég vil aðeins vara við þessum málflutningi. Ég held að við eigum að taka fullt tillit til sérstöðu þjóðarinnar og það var einmitt í ljósi þessarar sérstöðu sem þrýst var á það í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið að fá hana viðurkennda, að fá sérstöðu íslensks efnahagslífs viðurkennda og fá sérstöðu sjávarútvegsins einnig viðurkennda. Þetta er nú raunar ekki annað en það sem hver einasta þjóð sem hefur átt í samningum við Evrópusambandið hefur lagt sig fram um að gera, þ.e. að fá viðurkennda sína sérstöðu, efnahagslega og pólitískt. Evrópusambandsríkin hafa að sjálfsögðu líka gert þetta í sínum samningum. Þau ríki hafa lagt áherslu á það að fá sérstöðu síns landbúnaðar viðurkennda sem nær reyndar líka yfir sjávarútveginn. Það hefur verið spurt eðlilegrar spurningar. Hvers vegna hafa erlendir aðilar ekki haft áhuga á því að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi fram til ársins 1992? Menn fórna hér höndum og segja: Hvers vegna í ósköpunum þegar þetta frelsi var við lýði? Hvers vegna fjárfestu erlendir aðilar ekki í sjávarútveginum hér þá? Þessum málflutningi er því ætlað að sýna fram á það að nú sé engin hætta. Það er engu að síður mótsagnakennt að menn eru að flytja frv. um 49% fjárfestingu í sjávarútvegi væntanlega í þeirri trú að það verði nýtt. Varla eru þeir að flytja frv. í þeirri trú að það verði ekki nýtt. En síðan er þessi röksemd notuð: Hvers vegna komu menn ekki inn í íslenskan sjávarútveg fram til 1992 þegar þetta var frjálst? En er nú þetta ekki einum of einfaldur málflutningur? Hvers vegna var ekkert ákjósanlegt fyrir erlenda aðila að koma inn í íslenskan sjávarútveg fyrir 1992? Það er nú bara svo einfalt mál, að þá ríkti hér allt annað efnahagsumverfi. Stjórn efnahagsmála hafði þá mjög lengi lotið allt öðrum lögmálum en almennur alþjóðlegur hlutabréfamarkaður lýtur. Það má minna á það t.d. að gengisskráningin laut þá ekki markaðslögmálum. Fiskverð hafði þá verið ákveðið í langan tíma með opinberum ákvörðunum. Það þjónar því ekki neinu upplýsandi markmiði að segja að aðstæður sambærilegar þeim sem nú gilda um fjárfestingu í íslensku atvinnulífi hafi gilt á þeim áratugum er hér ríkti óðaverðbólga og háskráning gengis og svo líka verulegar takmarkanir á heimildum til að versla með gjaldeyri og flytja gjaldeyri og hlutafé úr landi. Þannig að þessi umræða finnst mér að sé ekki upplýsandi. Ég vil einnig taka það fram að það orkar nokkuð mótsagnakennt á mig þegar menn vitna í það annars vegar að erlendir aðilar hafi ekki sýnt því áhuga að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi og þess vegna sé engin hætta. En eru flm. þeirrar tillögu sem er á þskj. 547, hv. þm. Kristján Pálsson, Pétur H. Blöndal, Vilhjálmur Egilsson og Guðjón Guðmundsson, ekki að flytja þetta frv. til þess að erlendir aðilar fjárfesti í íslenskum sjávarútvegi? Af hverju er verið að draga sérstaklega fram í dagsljósið að það sé engin hætta á því? Væntanlega eru menn að gera þetta til að málið gangi eftir og að það verði fjárfest í íslenskum sjávarútvegi. Nú er það svo að inn í þessa umræðu hefur blandast fjárfesting íslenskra aðila í sjávarútvegi erlendis. Það er eðlilegt. Það er ekkert í okkar samningum við Evrópuþjóðirnar, samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem hindrar þá fjáfestingu. Um það sömdum við. Og það er verið að nýta sér þá möguleika fullkomlega í samræmi við það svigrúm sem við höfum samkvæmt þeim samningi. En við sömdum um sérákvæði varðandi sjávarútveg okkar og það er heldur ekkert óeðlilegt við það að við nýtum okkur þau sérákvæði í samræmi við okkar eigin hagsmuni. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara nánar út í þetta mál. Ég vil aðeins ljúka máli mínu með því að hvetja menn til að skoða þetta mál vendilega í ljósi séríslenskra hagsmuna og láta það ekki henda sig að ímynda sér að nákvæmlega sömu lögmál gildi á Íslandi og hjá öllum öðrum þjóðum. Ýmis mál eru sameiginleg til allrar lukku en margar aðstæður eru mjög ólíkar. Ég nefndi tvenns konar ástæður. Annars vegar vægi sjávarútvegsins í atvinnulífinu en hins vegar þetta merkilega atriði sem eru flugsamgöngur okkar við önnur lönd og forsendurnar fyrir því að við njótum eins góðs þjónustustigs og raun ber vitni á því sviði. Ég undirstrikaði að það eru einmitt ekki markaðsforsendur sem hafa orðið til þess að við njótum þess heldur sú staðreynd að menn hafa skipulagt þá starfsemi út frá íslenskum hagsmunum fyrst og fremst.

[15:36] Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu þrjú frv. um fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi m.a. Ég vil segja nokkur orð eftir þá miklu umræðu sem frv. okkar fjórmenninganna í Sjálfstfl. um 49% beina erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi hefur fengið en hún hefur valdið, að mér sýnist, miklum titringi í sölum hins háa Alþingis. Sú athygli hefur ekki einungis beinst að því hvað hér er mikilvægt mál á ferðinni heldur hafa stjórnarandstæðingar á Alþingi reynt að gera framlagningu þess tortryggilega gagnvart stjórnarsamstarfi Sjálfstfl. og framsóknarmanna. Ég tel mér skylt að leiðrétta þann misskilning hvað mig varðar. Minn stuðningur við ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er heill og óskiptur. Frv. ríkisstjórnarinnar um erlenda fjárfestingu er stjfrv. Það er ekki um það mikill ágreiningur í þinginu og mun það því venju samkvæmt fá greiða leið í gegnum þingnefnd og verða samþykkt sem lög frá Alþingi. Það er auðvelt fyrir mig að samþykkja það enda bætir það frv. ríkjandi ástand á öllum sviðum erlendrar fjárfestingar í landinu frá því sem verið hefur. Ég vil líka ítreka það í þessu sambandi að ég ber fullt traust til viðskrh. Finns Ingólfssonar í þessu máli og tel að hann hafi staðið sig vel í sínum störfum. Spurningin er aftur á móti sú hvort einstakir þingmenn telja að ganga beri lengra á einstökum sviðum erlendrar fjárfestingar en frv. frá ríkisstjórninni gerir ráð fyrir. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Upphlaup stjórnarandstöðunnar í þessu máli er að mínu viti sýndarmennska um tækniatriði innan þingsins en ekki efnisleg umræða um hvað málið snýst. Að mati okkar fjórmenninga er mjög nauðsynlegt að ná skýrari og almennari umræðu úti í þjóðfélaginu um hvort við eigum að heimila fyrirtækjum okkar að fylgja þeirri almennu þróun sem orðin er í hinum vestræna heimi í fjárfestingum yfir landamæri eða ekki. Sú umræða hefur verið afskaplega takmörkuð hér á landi og nánast beinst að hagsmunaaðilum einum. Framlagning frv. er til að beina sjónum almennings að þessu máli og reyna að breyta þeim viðhorfum sem okkur finnst ríkja gagnvart fjárfestingum erlendra aðila. Það mál mun væntanlega verða til umræðu á Alþingi í töluverðan tíma enda skoðanir mjög skiptar. Ég bendi þar á meðal á hugmyndir hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þar sem hann telur að erlend fjárfesting í fiskvinnslu gæti verið allt að 100%. Mér er reyndar sagt að sú hugmynd hafi komið upp fyrir mörgum árum og það á þeim tíma þegar lög heimiluðu útlendingum að eiga 49,9% í útgerðarfyrirtækjum. Andstæðingar beinnar erlendrar fjárfestingar hafa í málflutningi sínum helst bent á hættuna á því að stórir erlendir risar, eða eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í umræðunni á mánudaginn, að stórar erlendar hafnir, fiskmarkaðir, matvælakeðjur og fyrirtækjahringir í Japan mundu kaupa útgerð og lífsviðurværi um leið og flytja það í burt ef tillaga okkar fjórmenninganna næði fram að ganga. Þeir segja að engin ný sóknarfæri skapist við beina erlenda fjárfestingu, hvorki betri eiginfjárstaða fyrirtækja, betri laun né meiri atvinna. Það er gömul saga og ný að vekja ótta almennings á öllum nýjum samskiptum við útlendinga með því að draga upp myndir af úlfum í sauðargæru sem allt vilja gleypa. Hver er svo reynsla okkar af viðskiptum við erlenda aðila? Er hún svo slæm? Ég segi nei. Hún er í rauninni mjög góð. Ég vil þar nefna samskipti okkar við eigendur álsversins í Straumsvík, Járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga og Kísiliðjuna við Mývatn. Það má einnig benda á þá miklu þróun í sölu sjávarafurða eftir að hún var gefin fjáls. Gömlu íslensku risarnir hafa blómstrað og lítil fyrirtæki við hlið þeirra. Það komu engir vondir menn frá útlöndum og keyptu þetta allt upp og arðrændu okkur í kjölfarið. Sölukerfi okkar hefur frekar styrkst og þróast á öllum sviðum og hafið stórsókn á erlendum mörkuðum. Þar er selt íslenskt og erlent af sömu aðilum. Hver er reynsla okkar af samningum um EES? Erum við að tapa einhverju þar? Ég tel þvert á móti að ávinningur okkar sé mikill á öllum sviðum í viðskiptum okkar við Evrópu eftir EES-samninginn. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich ræddi um þau lög sem sett voru á Alþingi 1922 og giltu í tæp 70 ár. Þau kváðu á um að erlendir aðilar mættu eiga 49,9% í íslenskum útgerðarfyrirtækjum. En hv. þm. taldi það allt annars eðlis þá en nú. Ég veit ekki hvernig hægt er að rökstyðja að það sé eitthvað allt annars eðlis. Það eru ekki nema fjögur ár síðan þessi möguleiki var fyrir hendi. Auðvitað hefur margt breyst í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar til betri vegar á viðskiptasviðinu og á flestum sviðum hefur það opnast mjög. Og það ber að þakka. En eigi að síður held ég að þessir möguleikar hafi verið jafnauðveldir mönnum þá, ef þeir kærðu sig á annað borð um að fjárfesta í íslenskum fyrirtækjum og það gæti verið nú. Vandamálið er fyrst og fremst að það hefur ekki verið neinn áhugi erlendra aðila fyrir fjárfestingu í íslenskri útgerð. Það er í mínum huga fyrst og fremst áhyggjuefnið. Ég tel nefnilega eftirsóknarvert að fá erlenda aðila í íslensk fyrirtæki. Fjárfesting erlendra aðila í löndum þar sem framleiðslan hefur verið einhæf hefur leitt til fjölgunar fyrirtækja og eflingar þess atvinnulífs sem fyrir er, samanber á Írlandi sem í dag er að verða fremsta vestræna landið í nýsköpun og útflutningi. Þeir hafa farið þar langt fram úr okkur á síðustu árum á þessu sviði. Má í því sambandi benda á samanburð sem birtist í Vísbendingu þar sem fram kemur að árið 1960 var Ísland í 3. sæti hlutfallslega í útflutningi af vergri landsframleiðslu en Írar í 7. sæti. Árið 1993 eða 33 árum seinna erum við komnir í 10. sæti en Írar í það 3. Áhugi erlendra aðila hlýtur að beinast að því sem þeim stendur næst í starfsemi sinni heima fyrir. Að skapa slík tengsl milli markaða og framleiðenda með auknu áhættufé er ein grunnforsendan fyrir því að fjölga störfum, auka framleiðni og bæta kjör fólks. Margir segja að við göngum of langt. Einstakir erlendir aðilar geti náð ráðandi hlut í fyrirtækjum. Er verið að ganga of langt? Ég tel ekkert að óttast í þessu sambandi. Eins og ég sagði áðan er reynsla okkar af samstarfi við erlenda aðila ekki slík að þeir gangi yfir okkur frekar en íslenskir atvinnurekendur gera. Þó erlendur aðili næði ráðandi stöðu t.d. í útgerð, þá hefur hann enga lagaheimild til að flytja kvóta úr landi með öðrum hætti en íslensk lög kveða á um og gilda um íslenska ríkisborgara. Það fá engir úthlutun úr sameiginlegum fiskstofnum þjóðarinnar nema þeir sem hafa leyfi til veiða í íslenskri efnahagslögsögu, sbr. lög nr. 13 30. mars 1992. Í okkar frv. er ekki verið að gera ráð fyrir öðru en að einungis fyrirtæki skráð á Íslandi í meirihlutaeigu Íslendinga geti veitt í efnahagslögsögu og fengið kvóta. Að 49% eignaraðild þýði að einhver einn erlendur aðili geti náð yfirráðum yfir fyrirtækinu, þá er það ekki endilega svo slæmt eins og ég sagði áðan. Það gæti verið beinlínis verið hagkvæmt og skynsamlegt. Það gæti allt eins virkað og gott hjónaband tveggja mismunandi aðila sem koma frá mismunandi löndum. Minn ágæti félagi og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem las hér upp úr blaði viðtal við þá nafna og frændur frá Akureyri sem líkjast í sínum rekstri ameríska draumnum eins og hann getur gerst bestur. Það er í mínum huga íslenski draumurinn. Þeir hafa með atorku sinni og framtakssemi náð að byggja upp eitt öflugasta útgerðarfyrirtæki landsins. Þeir hafa öðlast reynslu í samskiptum við útlenda aðila varðandi útgerð og fiskvinnslu. Þeir hafa haslað sér völl með þeim hætti að öðlast sjálfstraust og reynslu sem hefur skapað þeim þá trú þessara aðila að þeir eigi fullt erindi hvar sem er og við höfum ekkert að óttast varðandi fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi. Með leyfi forseta vil ég endurtaka það sem Einar las áðan upp: ,,Ég tel að það geti orðið sjávarútveginum til góðs og sé jafnvel nauðsynlegt fyrir framtíðarþróun greinarinnar. Ég er alveg óhræddur við að breyta lögum þannig að erlendir aðilar geti átt í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum.`` Ég held að það sé óhætt að hlusta á þessa framsýnu menn. Þeir hafa engan ótta af því að takast á í samkeppni við erlenda aðila í íslenskum sjávarútvegi. Þeir sjá ekki annað en það geti hjálpað þróuninni í íslenskum sjávarútvegi til betri vegar. Herra forseti. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða að sá málflutningur sem hefur komið fram, sem réttlætir það að við förum út í að heimila 49% eignaraðild útlendinga í íslenskum sjávarútvegi, hafi sýnt að í því felast engar hættur. Í því felst sú nauðsynlega varkárni sem ég tek undir að við þurfum að hafa til að gæta hagsmuna íslensku þjóðarinnar. Eins og hv. þm. Tómas Ingi Olrich sagði áðan þurfum við að sjálfsögðu að tryggja sérhagsmuni þjóðarinnar, auðlind þessarar þjóðar sem er sérstök eign okkar og stærstur hluti af lífsviðurværi okkar. Af þeirri ástæðu teljum við okkur ekki fært að ganga lengra og ekki af neinni annarri. Þess vegna vil ég ítreka það við hv. þm. að í huga okkar erum við ekki að tefla fjöreggi þjóðarinnar í hættu. Við erum fyrst og fremst að tryggja áframhald vaxtar í íslensku þjóðarbúi.

[15:48] Herra forseti. Þetta mál verður nú æ skemmtilegra og sérstaklega málflutningur fjórmenninganna undir forustu hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Nú kom hv. þm. í ræðustól og byrjaði á því að sverja ríkisstjórninni hollustu, undirstrika 100% stuðning sinn við hana og fullvissa þingheim og þjóð um að hann mundi að sjálfsögðu beita sér fyrir því að stjfrv. næði fram að ganga. Því er nærtækt að spyrja hv. þm.: Hvað á þá að gera við frv. hv. þm.? Á þá ekki að fella það? Er þá ekki snyrtilegasta afgreiðslan á málinu að byrja á því að bera það upp til atkvæða og fella það þannig að það sé ekki að þvælast fyrir mönnum og liggjandi fyrir hunda og katta fótum. Eða hvað ætla hv. flm. sér með þann pappír úr því að þeir eru svona hjartanlega sammála og hæstánægðir með stjfrv.? Þetta er fyrri spurningin. Seinni spurningin snýr að málflutningi hv. þm. þegar hann eftir sem áður hamast gegn þeim sem hafa fært fram efnislög rök fyrir stjfrv. þar með talið þeim er hér stendur. Þá heitir það að maður sé að tortryggja útlendinga, gera því skóna að þeir séu úlfar í sauðargæru og ég veit ekki hvað. Þvílík ósköp. En úr því að hv. þm. er 100% stjórnarsinni, styður stjfrv. og vill að það verði afgreitt þá hlýtur hann líka að taka undir röksemdir þeirra, sem hafa mælt með því hafa rökstutt að það sé skynsamleg efnisleg niðurstaða í málinu. Þar með er með öllu ástæðulaust fyrir hv. þm. að ganga gegn málflutningi stuðningsmanna stjfrv. sem hann er samt að reyna. Ég held því að hv. þm. hljóti þá í öðru lagi að þurfa að koma hér og draga það allt til baka sem hann hefur sagt til þess að gera málflutning þeirra tortryggilegan sem vilja m.a. af varfærnisgrundvelli ganga frá málinu eins og stjfrv. leggur það upp.

[15:50] Herra forseti. Orðaleikir hv. þm. hafa verið í umræðunni frá því að hún hófst um það hvernig tæknilega hefur verið gengið frá málinu. Ég reyndi að útskýra það á mánudaginn hvernig kom til að þetta frv. tengist hinum tveimur. Það var einfaldlega gert á tæknilegum forsendum til þess að stytta umræðuna eftir því sem mér skildist og í rauninni var okkur alveg sama þó þetta frv. hefði komið síðar. En það var talið gott að koma með það á sama tíma. Þess vegna kemur þetta frv. með stjfrv. Stjfrv. gengur að sjálfsögðu lengra en gildandi lög. Það er hverjum manni skýrt og ég og aðrir flutningsmenn frv. viljum meira frjálsræði og það skilur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Frv. okkar gengur aftur á móti mun lengra en stjfrv. og við gerum ráð fyrir því að það þurfi mun meiri umræðu og tíma innan þingsins í nefndum en stjfrv. Á þeirri forsendu er náttúrlega mjög eðlilegt og gott að geta verið búinn vegna þeirrar miklu umræðu sem er fram undan um sjávarútvegsmál yfirleitt að breyta þó því sem búið er að ná samkomulagi um.

[15:52] Herra forseti. Þetta minnihlutaráðuneyti er að fara einhverja hroðalegustu hrakför sem ég hef lengi heyrt og séð í samanlagðri þingsögunni. Staðreyndin er auðvitað sú að nú eru að koma auðsveipir menn sem hæstv. forsrh. er búinn að berja til hlýðni og eru að reyna að bjarga sér með einhverjum hætti frá þeim afglöpum sem flutningur þessa frv. var auðvitað. Þetta er ekki formsatriði. Málið snýst ekki um einhver tækniatriði eins og hér var látið að liggja. Það er ekki tæknilegt mál að bera fram þingmál sem gengur þvert á stjfrv. og ég skal sanna það fyrir hv. þm. í eitt skipti fyrir öll þannig að hann ætti að trúa því. Ef einhver hv. þm. tekur upp efnislega frv. fjórmenninganna og flytur það sem brtt. við stjfrv. er það ekki lengur tæknilegt mál. Það er alveg harkalega efnislegt eða hvernig ætlar hv. þm. að greiða atkvæði? Hvernig ætlar hv. þm. Kristján Pálsson að greiða atkvæði ef einhver þingmaður vekur upp efni frv. hans og fytur það sem brtt. við stjfrv.? Ætlar hann að fella eigið frv. og standa þar með við stóru orðin um að styðja stjfrv. og hvað er þá orðið eftir af hans sannfæringu? Hver var þá tilgangurinn með frumvarpsflutningnum? Þetta er ekki leikfimi sem hér fer fram. Þetta eru löggjafarstörf.

[15:54] Herra forseti. Mér finnst málflutningur hv. þm. einmitt vera leikfimi. Hann er mjög góður í þeirri leikfimi að teygja á málflutningi á þann hátt sem kemur málinu síst við. Í þessu tilfelli sýnist mér að hv. þm. vilji helst ekki ræða um það sem er til umræðu, þ.e. frumvörpin sjálf og hvernig menn vilji breyta aðstæðum í íslenskum sjávarútvegi þannig að hann megi eflast mun betur en hann hefur gert hingað til. Ég vil fyrst og fremst vekja athygli á því hvernig hv. þm. vill drepa umræðunni á dreif, hann vill helst ekki ræða það mál sem er til umræðu.

Hvernig mundi þingmaðurinn greiða atkvæði?

Þingmaðurinn greiðir atkvæði þegar þar að kemur og það er hans mál, ekki neins annars.

[15:55] Herra forseti. Ég held að það sé rétt að það komi mjög skýrt fram að afstaða mín til tillögu þeirra fjórmenninganna, flokksbræðra minna, byggist ekki á neinni hræðslu. Þetta er ekki spurning um ótta hvort menn eru með eða móti slíkum málflutningi og slíkum tillöguflutningi. Þetta er spurning um það hvað menn telja farsælast og skynsamlegast fyrir eina þjóð sem á bara eina auðlind. Það eru ósannindi að við eigum fleiri auðlindir. Sumir eru að segja að fallvötnin hérna séu auðlind. Það er ekki rétt, a.m.k. miðað við það verðlag sem er á rafmagni eru þau frekar áþján en auðlind. Það gildir fyrir framtíðina hvernig við förum að og þess vegna ber okkur að fara mjög varlega. Við erum að fara inn í nýtt efnahagsumhverfi, það hefur orðið gerbreyting. Við erum með frjálsan gjaldeyrisflutning, við erum með frjálsa verðmyndun á fiski. Þetta er allt mjög að breytast, allt umhverfi sjávarútvegsins. Því er rétt að mínu mati að við skulum halda okkur við þá skipan að Íslendingar einir eigi rétt á aflaheimildum. Ég tel að við gætum óhræddir rætt það og farið ítarlega yfir það hvort ekki væri rétt að útlendingar byrjuðu t.d. á því að taka þátt í fiskvinnslu, það gæti orðið þjóðarbúinu mjög til framdráttar. Ég er sannfærður um að eins og málin standa í dag, þá gætu þeir sem bera hag útgerðarinnar og fiskvinnslunnar fyrir brjósti að mjög mörgu leyti komið þar betur að málinu en vera að flytja tillögur um þátttöku útlendinga enda engin þörf á því eins og markaðurinn er. Það eru engin útgerðarfyrirtæki á Íslandi sem þjást yfir því að þau nái ekki inn fjármagni ef þau vilja það. Öll þau sem gera það fá fullnustu sína á markaðnum þannig að þetta er ekki það sem okkur vantar í dag.

[15:57] Herra forseti. Ég ætla ekki að munnhöggvast mikið við félaga minn, hv. þm. Einar Odd um þetta. Ég beindi einungis máli mínu til þess sem hann hafði sagt í þeirri umræðu að það mætti hugsanlega skipta þessari atvinnugrein upp í fleiri en eina einingu, þ.e. að vinnslan sem væri án aflaheimilda væri sérstaklega flokkuð og í henni mætti hafa annað fyrirkomulag og þar mættu útlendingar jafnvel eiga 100% í fiskvinnslunni þó svo það væri ekki í öðrum greinum sjávarútvegs. Það er það eina sem benti á varðandi málflutning hv. þm. Mér fannst athyglisvert að hann skyldi koma með þessa hugmynd og ég get alveg tekið undir það með honum að það megi virkilega skoða það mál. Hvort við erum sammála um aðrar hliðar málsins er allt annar handleggur. Ég heyri að þingmaðurinn er ekki tilbúinn að gera þetta varðandi útgerðarfyrirtæki og ég virði alveg þá skoðun hans.

[15:58] Virðulegi forseti. Ef ég skildi ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar rétt áðan þá taldi hann ástæðu til þess að fara af fullri varfærni í þessi mál og taldi að það væri vísbending um það hversu varlega hann og meðflutningsmenn hans vildu fara að þeir legðu til að erlendir aðilar mættu eiga allt að 49% í fyrirtækinu en ekki meira. En nú er ljóst, virðulegi forseti, að 49% eignaraðild að fyrirtækinu nægir meira en svo að sá eignaraðili geti haft fullkomna stjórn á slíku fyrirtæki. Það er jafnvel vitað mál að 30% eignaraðild að fyrirtæki nægir til þess að stjórna því í öllum meginatriðum. Sums staðar þar sem dreifing hluthafa er mjög mikil, ekki síst þar sem lífeyrissjóðir taka þátt í fjármögnun og bannað er að þeir sitji í stjórn nægir jafnvel minna en þetta. Og þess vegna spyr ég af því að ég veit að hv. flutningsmenn vita þetta líka. Þeir eru eins vel upplýstir um þetta og ég. Því vil ég spyrja hvers vegna miðað er við 49% hlut erlendra aðila í fyrirtækjum ef miklu minni eignaraðild getur veitt þeim fullkomna stjórn á fyrirtækjunum. Hvar er þá varfærnin í þessu frv.? Hvers vegna er verið að leggja það til hér að eignaraðild þeirra sé 49% ef það skiptir engu meginmáli hvort hún er 49% eða 60%?

[16:00] Herra forseti. Ég held að hv. þm. Tómas Ingi Olrich hafi misskilið eitthvað af því sem ég var að segja. Ég hélt að ég hefði sagt það nægilega hátt a.m.k. að ég teldi að það væri af varfærnisástæðum að við fórum ekki nema í 49%. Það væri til þess að gæta þess að við hefðum ávallt meiri hluta yfir þeirri auðlind sem sjávarútvegurinn er. Við treystum okkur ekki til að hleypa erlendum aðilum inn í að stærri hluta að svo stöddu. Ég tel að það sé fyrst og fremst af varfærnisástæðum sem við viljum ekki ganga lengra. Hvað ráðandi eignaraðild varðar nær viðkomandi aldrei meira en 49% ráðandi eignaraðild. Fyrirtækið verður alltaf íslenskt og undir íslenskum yfirráðum og lögum. Það fær ekki úthlutun nema eftir íslenskum reglum. Íslendingar hafa lengi stundað fiskvinnslu og útgerðarmenn hafa átt samskipti við útlönd í áratugi. Við höfum siglt með óunninn afla síðan löngu fyrir stríð. Aflinn hefur verið unninn og verkaður samkvæmt óskum erlendra aðila. Við höfum lagað okkur að markaðnum og erum því ekki í neinum vandræðum með samskipti okkar við útlendinga hvað þetta varðar. Við eigum einungis að tryggja það sem mestu skiptir. Ég tek undir það með öðrum þingmönnum að það er mjög mikilvægt að við höfum meiri hluta yfir þeim fyrirtækjum sem fá leyfi til að veiða í íslenskri landhelgi. Það er grundvallaratriði.

[16:02] Virðulegi forseti. Það sem ekki virðist hafa komist til skila í andsvari mínu til hv. þm. Kristjáns Pálssonar er að það er ekki prósentan í eignaraðildinni sem skiptir sköpum um það hvort menn hafa ráðandi stöðu í fyrirtæki eða ekki. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þm. hvort honum sé ekki kunnugt um að menn telji sig geta haft stjórn á fyrirtæki þótt eignaraðild þeirra sé ekki meiri en 30% af fyrirtækinu. Það er einmitt vegna þess að við tengjum saman auðlindina í gegnum kvótann og eignaraðild að fiskveiðum sem við viljum fara fram af varfærni í málinu og slá varnagla við þeirri miklu eignaraðild sem lögð er til í þessu frv.

[16:03] Herra forseti. Ráðandi eignaraðild yfir fyrirtæki er 51%. Ég þekki það sem gamall útgerðarmaður að menn sömdu hér áður fyrr oft á tíðum við erlenda uppboðshaldara um lán til að geta gert upp skipin sín, fengið slipptöku, fengið olíu, veiðarfæri og annað slíkt. Það var oft á tíðum gert með þeim skilyrðum að menn lönduðu afla sínum hjá viðkomandi uppboðshaldara í svo og svo mörg skipti eða jafnvel eitt eða tvö ár fram í tímann. Hvað er það? Er það ekki ráðandi? Er ekki einhver sem ræður þá væntanlega gjörðum manns? Ráðandi eignaraðild er lögum samkvæmt 51%, sama hvernig menn vilja snúa út úr því. Ef menn vilja tala um að einhver einn aðili geti haft meiri áhrif en annar dygðu jafnvel tæp 20%, eins og komið hefur fram. Óbein eignaraðild margra aðila getur þess vegna skipt miklu máli þegar rætt er um að einhver aðili geti ráðið meiru en beinni aðild hans að hlutafélaginu nemur samkvæmt prósentuhlut.