Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil strax láta í ljós, að ég styð mjög eindregið þessa þáltill., sem hér er til umr. og lýtur að rannsókn og lagasetningu varðandi fjárreiður stjórnmálaflokka, þar sem Alþ. ályktar að fela ríkisstj. í fyrsta lagi að láta fara fram opinbera rannsókn á fjárreiðum og eignum stjórnmálaflokka og í öðru lagi að láta undirbúa og leggja fyrir Alþ. frv. til l. um fjárreiður stjórnmálaflokka og eftirlit með þeim. Þessi þáltill. speglar þann vanda, sem hefur alls staðar komið upp í lýðræðisríkjum, og er fólginn í því að tryggja, að hið svokallaða peningalýðræði ráði ekki alfarið í þjóðfélaginu, heldur verði minnihlutahópum tryggður möguleiki á því að koma fram skoðunum sínum og standa jafnvígis hinum fjármagnssterku aðilum í þjóðfélaginu í sambandi við frjálsa skoðanamyndun og baráttu fyrir framförum í þjóðfélaginu. Þetta vandamál hefur verið leyst víða á marga lund, og ég hygg jafnvel, að hið sérstæða Watergatemál í Bandaríkjunum sýni þann vanda, sem ríkir í lýðræðisþjóðfélagi, og í Bandaríkjunum, þar sem peningalýðræðið er líklega hvað mest, eru þó hin þingræðislegu öfl búin að setja ákveðnar hömlur í sambandi við stjórnmálaflokka þar í landi og fjáröflun til þeirra. Í Bretlandi hafa verið settar ýmsar skorður við og aðhald eð stjórnmálaflokkunum, og á Norðurlöndum hafa þegar verið settar ýmsar reglur eða eru í athugun. Þetta varðar líka blöðin. T. d. eru ákveðnar reglur um fjármagn til blaða. Þetta vandamál, sem hér er til umr., er m. ö. o. angi af því alþjóðavandamáli í lýðræðisríkjum, sem allar þjóðir eiga við að glíma. Það er því eðlilegt, að Íslendingar taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar, því að í okkar þjóðfélagi blasir það við, að einn flokkur, Sjálfstfl., er langsamlega fjármagnssterkasti flokkurinn og rekur útbreiddasta og fjármegnssterkasta blað landsins. Er því ekki nema eðlilegt, að hér þurfi að reyna að tryggja, að minnihlutahóparnir fái nokkurt jafnrétti í því efni. Ég er því alveg samþykkur þeirri stefnu, sem hefur verið uppi hér á Alþ., að veita eitthvert fé til blaða til að tryggja hina svokölluðu frjálsu skoðanamyndun. Ég tel líka eðlilegt, að stjórnmálaflokkunum eða þingflokkunum sé veittur einhver styrkur í sambandi við hina svokölluðu sérfræðilegu aðstoð. Hins vegar er því ekki að leyna, að þetta eru orðnar allmiklar upphæðir. Það eru 32 millj. kr., sem veittar eru til blaðanna, allra blaða, og það eru 6 millj, til þingflokka. Þetta gerir hvorki meira né minna en 38 millj. kr. af opinberu fé. Því verður ekki neitað, að hér er í raun og veru allt of lengt seilst. Ég hygg, að þarna búi að baki fyrirtæki m. a., sem heitir Blaðaprent og ýmsir aðilar hafa þurft að styrkja og standa undir. En það, sem ég tel ámælisvert og aðfinnsluvert, eru þær úthlutunarreglur, sem gilda í sambandi við þessi mál öll, og ég skal aðeins víkja að þeim. Í fyrsta lagi eru 6 millj. kr. veittar til þingflokka, 6 millj. kr. fyrir sérfræðiaðstoð. Nú vill svo til, að það leikur vafi á því, hvort ég geti talist þingflokkur eða ekki, og ég hygg að deila megi um það lögfræðilega. En þetta klókindabragð hjá hinum stöðluðu þingflokkum hér í þinginu veldur því, að í þessu er ekki jafnrétti. Ég lít svo á, að þessar 6 millj, til sérfræðiaðstoðar ættu fyrst og fremst að koma þar, sem veruleg þörf væri fyrir, og vil ég benda á í sambandi við það, að stórir þingflokkar eiga að sjálfsögðu miklu auðveldara með að skipta verkefnum á milli þm. Það er ólíkt þægilegra fyrir Sjálfstfl. með sinn fjölda þm. að skipta málaflokkum milli þm. og reyna að sinna þeim þannig heldur en fyrir litla flokka. M. ö. o. tel ég, að þeir þyrftu ekki ýkjamikla sérfræðiaðstoð. Hins vegar er miklu erfiðara í fámennum þingflokkum og sérstaklega þegar maður rær einn á báti eins og ég. Mætti ætla, að ég þyrfti líka einhverja aðstoð, og segir sig sjálft, að ég þarf ekki síður aðstoð, heldur miklu fremur, þar sem ég þarf einn að sinna öllum málum. Þörfin er í raun og veru meiri, eftir því sem þingflokkur er minni. Ég tel, að með þessu tæknilega atriði, að binda þetta við þingflokk á þennan hátt, sé hér ríkjandi sá andi, að verið sé að halda uppi tryggingakerfi þessara gömlu flokka, sem ég hef verið að deila á. Ég tel því fráleitt, hvernig þessum 6 millj. kr. er úthlutað til sérfræðiaðstoðar við þingmennina, að því skuli hagað þannig að útiloka nánast einn þm. með þessu undarlega orðalagi. Og kannske verður þetta enn augljósara í sambandi við úthlutun blaðastyrks. Í fyrsta lagi tel ég, að það nái ekki nokkurri átt að úthluta 32 millj. kr. til blaðanna. Ég tel, að það sé allt of langt gengið, og vil taka það fram. Hitt þykir mér einkennilegt og sýnir erfiðleikana í þessu máli, að samkvæmt fjárlögum átti nefnd að úthluta þessu fé, deila til blaðanna, og voru skipaðir í þessa n. fulltrúar frá þingflokkunum. En það kom í ljós, að þessi n. gat ekki komið sér saman um, hvernig ætti að úthluta þessu fé, gafst upp. Þess vegna var þessu vísað til fjmrn., sem úthlutaði því fé, sem var á síðustu fjárlögum, 18 millj. kr. Mér hefur skilist af því, sem ég hef kynnt mér, að í þessari n. sætu m. a. tveir menn, sem eru nú að bræða sig saman í svonefndan Jafnaðarmannaflokk, og ég get nefnt þá. Það er núv. form. Alþfl. og það er núv. félmrh. Þeir lögðust mjög gegn því, að það blað, sem ég stend að ásamt mínum félögum og heitir Nýtt land, fengi eina krónu til styrktar, þó að úthluta ætti 18 millj. til blaðanna. Þetta var jafnaðarhugsjónin, og ég vil frábiðja mig slíkri jafnaðarmennsku. Á hverju eiga þeir von, sem kjósa þessa menn sem brautryðjendur jafnaðarmennsku. Þetta sýnir hvert stefnir. En þetta er einn þáttur í því að reyna að leggjast á það, sem ég kalla frjálsa skoðanamyndun, og einhverjar nýjar hreyfingar í þjóðfélaginu. Þess vegna fór þetta til fjmrn., af því að þessir höfuðskörungar gátu ekki komið sér saman um í n. hvernig ætti að úthluta þessu, og jafnaðarmannaforingjarnir - þeim sé lof og dýrð - lögðu á það allt kapp að standa gegn því, að Nýtt land fengi nokkurn styrk eins og hin blöðin. Í sambandi við þessa úthlutun langar mig að greina frá því, að það voru búnar til einhverjar úthlutunarreglur, að því er mér virðist, og ein var sú, að grundvallartala var að láta 600 þús. kr. fara til þingflokka. Það var stofngjaldið. Nú er ekki verið að veita sérfræðilega aðstoð við þingflokka, heldur er hér verið að tryggja frjálsa skoðanamyndun í landinu. Það er grundvallareining, 600 þús. kr. til þingflokka. Það er eins og þingflokkarnir séu einir allra aðila með skoðanamyndun. En þetta var náttúrlega lausnarorð, því að þá var hægt að tryggja, að þingflokkarnir, sem hér væru fyrir, fengju 600 þús., kr. sem eina grunneiningu, en um leið var hægt að tryggja, að sú hreyfing, sem ég stend að, hefði þar ekki aðild að. Nú má segja sem svo, að hér sé um að ræða frjálsa skoðanamyndun og þá auðvitað ekki miðað við þingflokkana, heldur stjórnmálaflokkana og líka ýmsa þá aðila í þjóðfélaginu, sem vilja koma fram með ný sjónarmið og standa að nýjum hræringum í þjóðfélaginu. En með því að binda frjálsa skoðanamyndun við þingflokka í þinginu, er verið að tryggja þá flokka, sem fyrir eru, og reyna að bægja öðrum hugsanlegum hreyfingum frá. Hvernig tekur þetta sig út í raun? Ég skal aðeins sýna, hvernig þetta kemur út. Einn glæsilegasti stjórnmálaflokkur landsins heitir Samtök frjálslyndra og vinstri manna, og blaðaútgáfa þessa flokks eða samtaka var, eftir því sem ég hef komist að raun um, 22 tölublöð af Þjóðmálum. Þeir hafa gefið að auki út mikið rit og gott á Akureyri, sem heitir Verkamaðurinn, 17 tölublöð á s. l. ári. M. ö. o. þessi flokkur hefur gefið út innan við 40 töluhlöð á árinu og fær fyrir það, að mér skilst, 1 millj. og 200 þús. kr. Þetta er dálaglegur skildingur fyrir að gefa út innan við 40 tölublöð. En það er ekki nóg með það að afhenda 1.2 millj. kr. á þennan hátt af almannafé, heldur vil ég benda á, að þessar 600 þús. kr., sem fóru til þingflokkanna, áttu að fara til þess að styrkja blöð á landsbyggðinni. Samtök frjálslyndra hafa m. ö. o. gefið út Verkamanninn í 17 tölublöðum á árinu 1973 og fá út á það 600 þús. kr. Dálaglegur skildingur það. Hitt verð ég að segja, að þegar blöð eru styrkt af hinu opinbera á þennan hátt, vaknar sú spurning, hvort eigi ekki að gera nokkrar kröfur til þessara hlaða. Á að taka fé úr almanna sjóði, afhenda það blöðunum, án þess að séu gerð er nokkrar kröfur í staðinn? Að sjálfsögðu ekki. Ég vil t. d. taka eitt, sem allir vita, það er það, að blöðin fá greiddar opinberar auglýsingar. Það er annar liður. Það er þjónusta, sem blöðin veita, og þetta er greitt, opinberar auglýsingar. Ég skal nú lesa upp fyrir þingheimi, hvernig misnotkunin er á þessu í Þjóðmálum, í því blaði og þeim flokki, sem fær 1.2 millj. á ári fyrir að gefa út 40 tölublöð. Því greip ég í 17. tölublað af Þjóðmálum, og sem er með dagsetningunni 17. okt. 1973. Blaðið kom út um skeið, ég vil ekki segja vegna málefnafátæktar, en það var einhver aumingjaskapur yfir blaðinu, - það kom út um nokkurt skeið framan af árinu svona aðra og þriðju hverju viku eftir veðurfari. En aðstandendur Þjóðmála eru svo grínagtugir og skemmtilegir, að þó að tölublaðið komi út 17. okt., hálffylla þeir hlaðið með opinberum auglýsingum um umsóknir um stöður og auglýsingu frá Húsnæðismálastofnun ríkisins o. s. frv., þar sem þessar auglýsingar eru gjörsamlega ónýtar, því að umsóknarfrestur og annað er útrunnið fyrir hálfum mánuði eða mánuði. Ég skal nú, þingheimi til skemmtunar, lesa þetta örlítið. Hér er auglýsing frá Æskulýðsráði Reykjavíkur, hana á líklega Reykjavíkurborg að greiða: Styrkir vegna nýjunga í starfi æskulýðsfélaga.“ Síðan segir: ,,Æskulýðsráð Reykjavíkur mun á þessu hausti veita nokkra styrki til þeirra æskulýðsfélaga, er hyggja á nýjungar í starfi sínu í vetur. Umsóknir um slíka styrki með ítarlegri grg. um hina fyrirhuguðu tilraun eða nýbreytni óskast send framkvæmdastjóra ráðsins, Fríkirkjuvegi 11, fyrir 15 okt. n. k.“ En blaðið kemur út 17. okt. Hér er auglýsing um skoðun bifreiða í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Ég sé ekki betur en það yrði búið að skoða allar þessar bifreiðar, löngu áður en blaðið kemur út. Hér er önnur hver auglýsing af þessu tagi. Það er tilkynning frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, þar sem á að vera búið að skila umsóknum um lán fyrir 15. okt. Orðsending frá bæjarstjórn Vestmannaeyja um, að væntanlegir starfsmenn gefi sig fram við bæjarskrifstofuna fyrir 1. okt. n. k., en blaðið kemur út 17. okt. Svo kemur eitt, sem er athyglisvert, sérstaklega fyrir fjmrh., tilkynning til söluskattsgreiðenda: „Athygli söluskattsgreiðenda skal vakin á því, að gjalddagi söluskatts fyrir septembermánuð er 15. okt. Ber þá að skila skattinum til innheimtumanna ríkissjóðs ásamt söluskattsskýrslu í þríriti. - Fjmrn. 10. október 1973.“ Þannig er hægt að lesa áfram. Hér er auglýst starf við heyrnarmælingar hjá heyrnardeild Heilsuverndarstöðvarinnar, lausar stöðum við bæjarfógetaembættið í Keflavík, ríkisspítalarnir, lausar stöður, það vantar aðstoðarlækni, starfsfólk við Kleppspítalann, Laugarásdeildina, fóstrur á dagheimili spítalans, aðstoðarmenn við hjúkrun, sjúkraliða. Svo er dálítið merkilegt: Nokkrar stöður meinatækna að meinefna- og blóðmeinafræðideild Landsspítalans. Umsóknum ber að skila til skrifstofu ríkisspítalanna fyrir 15. okt. n. k. Þannig má halda áfram að lesa og lesa. Spurningin er: Hvers konar vinnubrögð eru þetta, og hvílík gífurleg misnotkun felst í þessum vinnubrögðum, þegar svona er haldið á málum. Ég kalla þetta stuld, ég kalla þetta rán af opinberu fé. Það er ekkert annað. Hér er verið að skáka í því skjólinu að fá opinberar auglýsingar greiddar og haga sér á þennan hátt. Það er verið að sækja fé úr opinberum sjóðum. En það verður að gera kröfur til þeirra aðila, sem fá þetta fé, að þeir vinni á eðlilegan hátt, og þeir verða að hlíta einhverjum ákveðnum reglum. Hitt geta menn svo haft sér til gamans og velt því fyrir sér, að einum stjórnmálaflokki eru veittar 600 þús. kr. á ári á þeirri forsendu, að hann gefur út eitt landsmálablað, sem hefur komið út í 17 tölublöðum á árinu. Ég vil, þótt ég ætli ekki að fara út í neinn samanburð á þessu, benda á, að Nýtt land hefur þó a. m. k. haldið sig innan hins siðferðilega ramma í þessum efnum. Við höfum gefið út 47 tölublöð, en erum ekki hálfdrættingur á við þennan glæsilega endurnýjunarflokk Íslenskra stjórnmála, sem gengur undir nafninu Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Ég lít svo á, að þær úthlutunarreglur, sem virðast hafa verið lagðar til grundvallar í sambandi við hinn svonefnda blaðastyrk, beri bersýnilega vott um, að hér er ríkjandi í þingsölunum að styrkja það flokkakerfi, sem fyrir er. Mér er óskiljanlegt að þingflokkarnir skuli vera aðilar að slíkum hlutum. Ég vil líka benda á, að það er ekki víst, að þingflokkarnir spegli skoðanamyndun í landinu. Eftir þriggja ára setu hér á þingi er ekki víst, að þeir séu endilega spegilmynd af viðhorfum þjóðarinnar. Við þurfum ekki annað en að benda til Danmerkur, hvernig ástandið er orðið þar. Það fyrirkomulag að úthluta fé til frjálsrar skoðanamyndunar til þingflokka tel ég alveg fráleitt. Og ég legg áherslu á það og vil endurtaka, að það er skylda blaðanna og þeirra aðila, sem taka á móti opinberu fé, að reyna a. m. k. að misnota ekki þessi fríðindi og hlunnindi, sem veitt eru úr opinberum sjóðum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu lengri, það er víst nóg komið ef svo góðu, en vil aðeins að lokum segja, að þessi mál, sem varða úthlutun fjár til blaða og sérfræðiaðstoðar til þingflokkanna upp á 38 millj. kr., eru Alþ. ekki til sóma. Mér virðist, að það sé staðið þannig eð þessum málum, að hér þurfi veralegrar lagfæringar við og í sumum tilvikum sé um misnotkun á þessu fé að ræða. Að lokum þetta: Ég hygg, að þingflokkarnir, þessar virðulegu stofnanir, ættu að átta sig á því, að frjáls skoðanamyndun með þjóðinni fer viðar fram en í þingflokkum.

Flm. (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ég var fjarverandi, þegar þetta mál kom hér til umr. 6. des. s. l., en fyrir því töluðu þá tveir af okkur þremur flm., þeir hv. þm. Ragnar Arnalds og hv. þm. Helgi Seljan. Ég hef verið að glugga í Alþingistíðindin og sé, að í þessum umr. hefur ekki að ástæðulausu verið töluvert rætt um tiltekin skrif Morgunblaðsins, sem voru reyndar tilefni þessarar till., dylgjur um fjárreiður tveggja stjórnmálaflokka, Alþb. og Framsfl. Einnig var af hálfu þeirra þm., Ragnars Arnalds og Helga Seljans, rætt um, að formaður Sjálfstfl. hefði nokkru eftir að þetta birtist í Reykjavíkurbréfinu, verið inntur eftir því, hvað þarna væri átt við, og hann lét þau orð falla, að þarna mundi vera átt við grunsamlegar fasteignir í tengslum við Alþb. Það væri fróðlegt að vita, hvað hv. form. Sjálfstfl. á við með grunsamlegum fasteignum, og þá um leið, hvaða fasteignir eru ógrunsamlegar. Ég tel að það hafi verið mælt nógu rækilega fyrir þessari till. með ræðum þeirra þm. Ragnars Arnalds og Helga Seljans. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. En það vildi svo til, þegar fyrri hluti þessarar umr. fór fram, að þá var hvorugur staddur hér í þingsalnum, form. Sjálfstfl. né heldur sá ritstjóri Morgunblaðsins, sem án efa hefur skrifað umrætt Reykjavíkurbréf. Sá eini þm. auk þeirra, sem ég áðan nefndi, sem tók til máls um till. þennan dag, 6. des., var hv, þm. Magnús Jónsson, og hann segir í ræðu sinni á einum stað, að hann sjái ekki ástæðu til að svara fyrir þessa menn, þeir séu sjálfir menn til þess. Af því að þeir eru hér staddir, þegar framhald umr. fer fram, læt ég í ljósi undrun mína, að þeir skuli ekki hafa kvatt sér hljóðs til að gera nánari grein fyrir þessum ummælum sínum, því að það virðist sannarlega ástæða til.



Herra forseti. Það er alltaf ánægjulegt, þegar þingbræður leggja áherslu á að heyra í manni, og ég þakka hv. síðasta ræðumanni tillitssemi hans við mig. Sannast að segja hafði ég enga ástæðu til þess að fyrra bragði að kveðja mér hljóðs um þetta efni, því að Magnús Jónsson, varaform. Sjálfstfl. hafði gert grein fyrir afstöðu flokksins í þessu máli á fullnægjandi hátt, sem ég var alveg sammála. Ef ég á að taka sérstakt mark á ummælum síðasta ræðumanns, væri það helst, hvað ég ætti við með grunsamlegum fasteignum Alþb., sem ég á að hafa haft orð á í þættinum Beinni línu í Ríkisútvarpinu. Ég hef í tilefni þessarar till. til þál. aflað mér hljóðritunar af þessum útvarpsþætti, og ég sé ekki af þeirri hljóðritun, að ég hafi sérstaklega verið að tala um „grunsamlegar fasteignir“. En þar sem ég vék að fasteignum Alþb., sagði ég á þessa leið, með leyfi forseta: „En hins vegar hefur Alþb. eða samtök því áhangandi verið dugleg að afla sér fasteigna hér í borg og annað því um líkt undir mismunandi nöfnum, sem vert væri e. t. v. að kanna. En það er skattrannsóknadeildarinnar að gera það, og ég trúi því, að hún geti þá staðið í stöðu sinni.“ Ályktun mín var sem sagt sú, að ef þarna væri um að ræða fasteignir, sem ekki væri hægt að gera grein fyrir, hvernig keyptar væru, þá væri það skattrannsóknadeildarinnar að taka til hendi, og sú er enn skoðun mín. Ég skal rifja það upp, að hv. 2. þm. Norðurl. e., Magnús Jónsson, varaform. Sjálfstfl. gat um það í sinni ræðu, að hann væri sammála því og teldi sjálfsagt, að löggjöf verði sett um réttindi og skyldur stjórnmálaflokka, þ. á m. hvernig haga skuli fjárreiðum stjórnmálaflokka. Í öðru lagi teldi hann óeðlilegt, að ríkisstj. yrði falinn undirbúningur slíkrar löggjafar, heldur væri sjálfsagt, að það væru fulltrúar stjórnmálaflokkanna sjálfra, sem undirbyggju þessa löggjöf. Í þriðja lagi lagði hann áherslu á, að við lærðum af reynslunni frá öðrum löndum og könnuðum, hvernig fyrirkomusag slíkra mála væri erlendis. Í fjórða lagi taldi hann sérstaka rannsókn á fjárreiðum stjórnmálaflokka í fortíðinni tilgangslausa, ef ekki væri til staðar lög og reglur um það, hvaða skyldur og réttindi stjórnmálaflokkar hefðu á þessu sviði. Og að því er snertir ummæli Morgunblaðsins um fjármagn, sem kommúnistar virðast hafa undir höndum, eins og þar er komist að orði, taldi hann tilgangslaust eð hafa uppi sérstaka rannsókn á því að því er fortíðina snertir, því að þeir, sem stæðu fyrir uppruna fjármagnsins, væru e. t. v. ekki mjög margorðir. Ég rifja þetta upp nú líka af gefnu tilefni af ummælum hv. 3. landsk. þm., sem talaði hér langt mál um styrki til þingflokka og til blaða. Ég get að ýmsu leyti verið sammála því, sem hann sagði, og vil taka fram, að ég tel óeðlilegt, að blaðaútgáfa stjórnmálaflokka sé styrkt að öðru leyti en því, að eðlilegt kann að virðast, að úr ríkissjóði séu greiddar áskriftir blaða, sem dreift er á sjúkrahús eða aðrar opinberar stofnanir, og þá fer það eftir atvikum, hvort slík áskriftargjöld eigi að ákvarðast í einu lagi af Alþingi eða hvort slík áskriftargjöld eigi að vera þáttur í rekstrarkostnaði hverrar slíkrar opinherrar stofnunar fyrir sig. En umfram slíkar áskriftir tel ég ástæðulaust og óeðlilegt að styrkja blaðaútgáfu. Varðandi styrk til þingflokka mátti draga þá ályktun af ummælum hv. 3. landsk. þm., að mikið vandamál væri þar á ferðum, þegar ákveða skyldi, með hvaða hætti úthluta skyldi þessum fjármunum. Ég hefði álitið, að styrkir til stjórnmálaflokka væru til þess fallnir að festa það flokkaskipulag í sessi, sem á hverjum tíma er í þjóðfélaginu, þannig að slíkt styrkjakerfi væri í raun líftrygging gömlu stjórnmálaflokkanna. Að vissu marki var hv. þm. sammála þessari skoðun minni og taldi, að slíka styrki, ef þeirra nyti við, þyrfti að veita ekki eingöngu þingflokkum, heldur og ýmsum stjórnmálaflokkum öðrum, sem til væru í þjóðfélaginu, og jafnvel ýmsum samtökum, sem störfuðu á þjóðmálagrundvelli. Ég varpa nú fram þeirri spurningu, hvernig eigi að skilgreina slík stjórnmálasamtök og hvernig eigi að semja reglur um skiptingu fjár þeirra á milli. Ég held, að það sé illkleift eða illmögulegt. Það kann að vera eðlilegt, að nokkrir fjármunir séu veittir til þess, að þingflokkar geti fengið sérfræðiaðstoð til að undirbúa þingmál og gera sér grein fyrir þeim þingmálum, sem fram eru borin af öðrum þm. og þingflokkum. En miklum mun æskilegra væri, að slík sérfræðiaðstoð væri veitt af skrifstofu Alþingis sem slíkri og þingflokkarnir og hver þm. ætti aðgang að slíkri sérfræðiaðstoð á skrifstofu Alþingis, auk þess sem ég lít svo á, að hver þm. eigi rétt til þess að ganga til hvaða embættismanns ríkisins sem er og óska eftir því, að hann veiti upplýsingar um tiltekin atriði, sem snerta þau mál, sem þingið fjallar um. Það er ekki eingöngu ríkisstj. eða sá stjórnarmeirihl., sem er á hverjum tíma sem á að hafa aðgang að embættismönnum ríkisins, heldur allir stjórnmálaflokkar og hver og einn þm. Ég tel ekki ástæðu til þess að sinni að fjalla nánar um þá till. til þál., sem hér er á dagskrá. Ég ítreka þá afstöðu, sem Magnús Jónsson gerði grein fyrir við fyrri hluta umr., sem ég gat því miður ekki verið viðstaddur, og tel sjálfsagt, að í n. verði till. breytt á þá lund, sem hann gat um, að hann felldi sig við.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, var sú till., sem hér er til umr., á dagskrá og til umr. 6. des. s. l. Þá var hv. þm. Geir Hallgrímsson ekki viðstaddur, en það var galli, að svo skyldi ekki vera, vegna þess að það voru einmitt óvenjulega digurbarkaleg ummæli þessa hv. þm. í útvarpi í haust, sem framar öðru hafa velt þessum umr. af stað. Hv. þm. Magnús Jónsson, varaformaður Sjálfstfl., tók til máls við þessar umr. og ræddi málið með almennum orðum, en gerði hins vegar ekki neina tilraun til þess að færa rök að hinum grófu ásökunum Geirs Hallgrímssonar, enda tók hann fram, að hv. þm. Geir Hallgrímsson væri fær um að svara fyrir sig sjálfur. Þar virðist honum heldur betur hafa skjátlast. Við höfum heyrt tilraun hv. þm, til að skýra ummæli sín, og við heyrðum, að þar kom ekki fram minnsta röksemd fyrir þeim dylgjum, sem hann bar á borð fyrir þjóðina, ekki ein einasta dylgjum af ómerkilegustu tegund. Ég verð að segja, að mér finnst merkilegt, ef menn komast upp með að varpa fram svívirðilegum ásökunum í garð pólitískra andstæðinga án þess svo mikið sem gera einhverja tilraun til að finna þeim stað, þegar þeir fá tækifæri til þess eftir á.  Ég sagði við umr. í des. s. l. og segi enn, að flestir hafa að sjálfsögðu gengið út frá því, að stærsti stjórnmálaflokkur landsins hafi ekki farið að velja einhvern venjulegan gasprara í formannssæti, heldur mann, sem gæti gert grein fyrir fullyrðingum sínum og hefði svolitla hugmynd um, hvað hann væri að fara með. Og ég stend í þessari trú enn. Ég er sannfærður um, að svo hlýtur að vera, og bíð eftir því, hvað er í pokahorninu hjá hv. þm., og trúi ekki öðru en hann noti það tækifæri, sem honum býðst nú. Hv. þm. Geir Hallgrímsson staðfesti það, sem fram kom í ræðu varaformanns flokksins, að flokkurinn virtist andvígur þessari till. og mælti heldur gegn því, að hún yrði samþykkt. Hins vegar komu nú ekki fram neinar skýringar á því, hvers vegna ekki væri ástæða til að samþykkja þessa till. Því var haldið fram áðan, að það vantaði lög og reglur til að framkvæma rannsókn af þessu tagi. Ég skil ekki, hvaða lög og reglur vantar í þeim efnum. Það eru til nægilega góð lög til þess, að slík rannsókn megi fara fram, þannig að sjást megi, hvort menn hafa eitthvað á bak við fullyrðingar sínar eða ekki. Eins er það, að till. fjallar um, að sett verði lög og reglur um starfsemi stjórnmálaflokka. Till. er einmitt um það efni. Ég held, að menn hljóti að velta því fyrir sér, hvers vegna Sjálfstfl. virðist vera andvígur þessari till., hver er hin raunverulega ástæða fyrir því, að flokkurinn er ekki reiðubúinn til að styðja þessa hugmynd, sem ég hélt, að væri svo sjálfsögð, að hún hlyti að hljóta stuðning flokksins.  Það kom fram hjá varaformanni flokksins í umr. hér fyrir hátíðarnar, að það væri nú svo og svo að fara að greiða ríkisstyrki til stjórnmálaflokka, - eða ættum við kannske að láta það duga, að menn mynduðu stjórnmálaflokk, og síðan gætu þeir gengið til ríkisféhirðis og fengið þar styrk? ) Ég er alveg sammála því, sem þarna kom fram hjá varaformanni flokksins, að að sjálfsögðu kemur ekki til greina, að styrkir til stjórnmálaflokka verði veittir án þess að flokkarnir uppfylli tiltölulega ströng skilyrði. Það verður að sjálfsögðu að setja ákveðin lágmarksskilyrði um það, hversu stórir flokkar þurfi að vera, til þess að þeir geti öðlast þessi réttindi. Það verður að vera visst lágmark fyrir hendi. Það kom fram hér áðan, að til eru lög um aðstoð við þingflokka, og það eru lög um sérfræðilega aðstoð við þingflokka. Þar eru að sjálfsögðu sett skilyrði fyrir því, hvað þurfi til, til þess að um þingflokk sé að ræða, þ. e. a. s. það þurfi að vera tveir þm. Þetta ákvæði olli því, að Bjarni Guðnason, hv. 3. landsk. þm., ræddi töluvert mikið um það, að þm. væri mismunað samkv. þessari reglu. Hann virtist hins vegar vera sammála mér og okkur Alþbl.-mönnum um nauðsyn þess að koma í veg fyrir, að peningaöflin væru allsráðandi varðandi áhrif flokka og blaða á skoðanamyndun fólks í landinu. Ég fagna því, að hann er samþykkur þessu grundvallarsjónarmiði. Ég er á hinn bóginn algerlega sammála honum um það, eins og ég var rétt að enda við að segja, að það þarf að sjálfsögðu að setja nokkuð strangar reglur um notkun þessa fjár, með hvaða hætti því skuli úthlutað, og að sjálfsögðu verður einnig að hindra, að féð sé misnotað með einum eða öðrum hætti, það er laukrétt, sem fram kom hjá honum. Ég get hins vegar ekki fallist á, að hann hafi verið beittur neinu misrétti í þessum efnum. Það var á honum að skilja, að þetta að miða við þingflokka, væri einhvers konar herbragð, sem gert væri til þess að útiloka hann sérstaklega. Ég veit, að að nánar athuguðu máli sér hann, að það getur ekki verið rétt, enda voru þessi lög sett fyrir þremur árum. Þá var ekki um að ræða, að neinn þm. væri utan flokka. En það er mesti misskilningur, að þm. utan flokka séu útilokaðir samkv. þessum lögum. Þeir hafa líka sinn rétt. Og ég veit ekki betur en Bjarni Guðnason hafi rétt til að fá sinn hluta af þessu fé eins og aðrir þm. Samkv. þeim reglum, sem fyrst giltu um úthlutun þessa fjár, átti utanflokkaþm. að fá 40 þús. kr. á ári til sérfræðilegrar aðstoðar. Og samkv. þeirri úthlutun, sem væntanlega fer fram á næsta ári, er þessi upphæð sennilega komin upp í 60–70 þús. kr. Þess vegna er hrein fjarstæða að verið sé að útiloka einn þm. Ef vera kynni, að hv. þm. hefði ekki uppgötvað rétt sinn í þessum efnum, held ég, að væri að sjálfsögðu fyllsta ástæða til, að hann færi að nálgast sinn skammt og bankaði upp á á skrifstofu Alþingis.



Herra forseti. Það er tvennt, sem ég vil víkja að. Síðasti ræðumaður taldi, að ég mundi vissulega hafa fengið minn skerf úr þeirri heildarupphæð, sem veitt hefði verið til sérfræðilegrar aðstoðar við þingflokkana. Dæmið á auðvitað að leysa þannig, að það á að deila með 60 í heildarupphæðina. Ég á að fá 1/60 af heildarupphæðinni, annað er ekki jafnrétti. Það á ekki að búa til einhverjar undarlegar úthlutunarreglur, þannig að einhver einstakur þm, fái minna en aðrir. Auðvitað á að deila með 60 í þá upphæð, sem veitt er. En það er ekki gert. Í öðru lagi, mér varð dálítið á í messunni áðan. Menn kannast við Magnús Stephensen landshöfðingja, menn kannast við Hannes Hafstein. Á þeirra dögum tíðkaðist það, að þeir réðu yfir opinberum auglýsingum og færðu þær til eftir því, hvernig menn túlkuðu málstað þeirra. Þeir tóku auglýsingar af vissum blöðum, færðu þær til annarra blaða eftir pólitískri veðráttu. Ég var áðan að víkja að því, að Þjóðmál hefðu bersýnilega sölsað til sín á óréttmætan hátt auglýsingar, svo að skipti tugum þús. í einu tbl. Og nú kem ég að atriðinu. Um leið og þetta gerðist standa málin þannig, að félmrn. og samgrn. neita að auglýsa í Nýju landi. Að því blaði stendur þó Frjálslyndi flokkurinn, einn stjórnmálaflokkur, og þá gerist það á 8. tug þessarar aldar, að það eru enn viðhöfð sömu vinnubrögð og tíðkuðust hér á síðari hluta síðustu aldar og upphafi þessarar aldar, að enn skuli það geta gerst, að stjórnmálaflokkum, sem eru á öndverðum meiði við ráðh., er neitað um auglýsingar í blaði. Þetta er enn þannig, að í Nýju landi kemur aldrei auglýsing frá samgrn. og aldrei frá félmrn. Svo geta þm. lagt saman tvo og tvo. Annars vegar seilast þessir hv. menn á óréttmætan hátt eftir mörgum tugum þús. í sambandi við auglýsingakostnað af opinberu fé, um leið og þeir neita öðrum stjórnmálaflokkum um auglýsingar í rn., sem þeir standa fyrir.



Herra forseti. Það er ekkert nýtt hér á Alþ., að hv. þm. heyri ádeilur hv. 3. landsk. þm. á kerfið, eins og hann kallar það, og hið sameiginlega tryggingarfélag stjórnmálaflokkanna, eins og hann orðar það. En það er nýtt að heyra þennan hv. þm. kvarta undan því að komast ekki inn í kerfið. Það er nýtt að heyra þennan hv. þm. kvarta undan því að fá ekki að vera inni í kerfinu, sem hann er að fordæma. Ég lofaði því og skal efna það að vera stuttorður hér, en ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð, vegna þess að þessi hv. þm. gerði mjög að umræðuefni, eins og hann orðaði það, stuld aðstandenda Þjóðmála með birtingu auglýsinga. Hann nefnir sérstaklega tvö fyrirtæki, annars vegar fjmrn. og beindi sínum orðum til hæstv. fjmrh. og í öðru lagi Reykjavíkurborg. Ég hafði því miður ekki tíma til að fara í gegnum mörg tbl. af Nýju landi, málgagni þessa hv. þm., en það vildi svo vel til, að það þurfti ekki nema tvö nýjustu hlöðin til þess að sjá eitthvað álíka og hann sjálfur var að fordæma hvað harðast áðan og kvarta um. Í tölublaði Nýs lands, sem út kom 17. jan., ber að líta eftirfarandi tilkynningu til söluskattsgreiðenda frá fjmrn., með leyfi hæstv. forseta: „Athygli söluskattsgreiðenda skal vakin á því, að gjalddagi söluskatts fyrir desembermánuð er 15. jan.“ - í blaði, sem kom út 17. jan. Það vill oft verða svo, að þegar menn eru komnir út á kaldan klaka, þá grípa þeir dauðahaldi í hvaða streng, sem fyrir er, og það hefur farið svo fyrir þessum hv. þm. Hann er vissulega einn á eyðimerkurgöngunni í íslenskum stjórnmálum. Það kom berlega fram í ræðu hans hér áðan. Ég leitaði í blaði, sem kom út í dag, 24. jan. Ég er búinn að vitna til fjmrn., og ég ætla í hinu tilfellinu að vitna til þess, sem hv. þm. kom sjálfur með, þ. e. Reykjavíkurborgar. Hún á greinilega að borga þessa auglýsingu í Nýju landi. Það er um úthlutun lóða undir íbúðarhús í Reykjavík, og umsóknum átti skilyrðislaust að vera búið að skila 23. jan., þ. e. a. s. degi áður en Nýtt land kom út og birtir auglýsinguna. Það er sama ofan í hvaða mál maður fer, sem þessi hv. þm. kemur með, það er allt á þessa sveifina, allt saman. Það er ekki eitt einasta mál, sem maður veltir fyrir sér eða nennir í raun og veru, ef má nota svo ljót orð, að fara ofan í, sem út úr munni þessa bv. þm. kemur, sem ekki er í raun og veru í sannleika sagt hægt að reka öfugt ofan í hann aftur við fyrsta tækifæri. Ég læt þetta nægja að sinni.

Flm. (Jónas Árnason) : Herra forseti. Ég mætti kannske beina til hæstv. forseta fsp. um það, hvort hv. þm. Eyjólfur Konráð sé á mælendaskrá?  Ég mælist til þess sem einn af flm. till., að annað tækifæri verði gefið og till. ekki vísað til n. í dag, heldur frestað aftur, svo að við getum fengið að heyra nánari útskýringar frá þessum hv. þm. á ýmsu því, sem hann hefur skrifað í Morgunblaðið varðandi fjárreiður stjórnmálaflokka, þ. á m. á þessu, sem stendur í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins 29. sept., þar sem fyrst hefur verið rætt um mjög grunsamlegar fjárreiður Framsfl.: „Raunar virðast kommúnistar einnig hafa ærið fé undir höndum.“ - Allir vita, hvað átt er við með orðinu „kommúnistar“. - „Hins vegar er það ekkert dularfullt, því að allir vita, hvaðan þeir peningar koma.“ Vinsamlegast nánari útskýringar á þessum orðum.



Herra forseti. Hv. þm. Ragnar Arnalds talaði um digurbarkaleg ummæli mín, um grófar ásakanir og dylgjur. Ég fór að hugleiða, hvað hann meinti með þessu, og komst að raun um, að ég hafi ekki verið jafnharður í dómum um fjárreiður Alþb. og kommúnista og ástæða og tilefni væri kannske til. Ég hef ekki heyrt, hvorki hjá hv. þm. Ragnari Arnalds né hv. þm. Jónasi Árnasyni, neinar þær tilvitnanir í ummæli mín, sem gefa tilefni til þessara orða. Það leiðir til þess, að ég álít, að það megi gjarnan íhuga þetta mál nánar og fara e. t. v. harðari orðum en ég nokkurn tíma hef gert um fjárreiður og fjársýslu Alþb. Í þessu sambandi vil ég aðeins til viðbótar því, sem ég lét mér um munn fara í þessum þætti og hér áðan um fasteignir og dugnað Alþb. að afla sér fasteigna, taka það fram, að þessar fasteignir eru í eigu hlutafélaga. Alþb.-menn og kommúnistar hafa ótrúlega ást á hlutafélagafyrirkomulaginu. Það er Samtún h/f, Miðgarður h/f, prentsmiðja Þjóðviljans er hlutafélag, gott ef Útgáfufélag Þjóðviljans er ekki hlutafélag. Þetta vekur endurminningar um gagnrýni kommúnista frá fyrri árum, þegar klofningurinn í Alþfl. átti sér stað og Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn var stofnaður og hlutafélög voru stofnuð af hálfu Alþfl.- manna til að halda fasteignum sínum í eigin eign. Þá var þetta mjög svo gagnrýnt. En hvers konar líftryggingarfyrirkomulag kommúnistaforustunnar er þetta hlutafélagafyrirkomulag á eignum flokkssamtaka, sem jafnvel hefur verið safnað til með almennum samskotum? Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar. Ég vil ítreka það, að Morgunblaðið átti till. um þá leið, sem farin er, og er kveikjan að þessari þáltill. Morgunblaðið sagði, að ástæða væri til að menn hugleiði, hvort ekki sé orðið tímabært að koma á sérstakri löggjöf um fjárreiður stjórnmálaflokka og eftirlit með þeim. Undir þetta vil ég taka og vil raunar láta í ljós þá skoðun, að Morgunblaðið og sá, er skrifaði þetta, megi vel við una, að þessi orð hans hafa haft svo mikil áhrif á þá Alþb-þm. sem raun ber vitni og þessar umr. sýna.