Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og á stendur mun ég ekki halda langa framsöguræðu um þetta mál. Ég vil aðeins geta þess, að það hefur gengið í gegnum hv. Ed. og verið samþ. þar með tveimur lítils háttar breytingum. Þetta frv. er ekki nýtt, hvorki í þessari hv. d. né annars staðar. Þó það komi svo seint til d., þá hafa þm. auðvitað átt þess kost að lesa það og kynna sér það. Ég mun hins vegar leggja á vald hv. n., sem það fær til meðferðar, og d., hvort hún telur sér fært að afgreiða þetta mál á svo stuttum tíma sem nú er eftir þingtímans. Ég er ekki meðmæltur slíkum starfsháttum, en ef hún treystir sér til þess, þá mun ég að sjálfsögðu vera henni þakklátur fyrir það. Um aðalefni þessa frv. má segja, að það hefur í sér fólgna mjög verulega og jafnvel gjörbreytingu á skipan dómstóla. Það er um að setja upp nýja dómstóla, lögréttur sem kallaðar eru, annan dómstólinn sunnan og vestan, sem hefur aðsetur í Reykjavík og í eiga að sitja 12 dómendur, hinn norðan og austan, sem í eiga að sitja 3 dómarar, og hann á að hafa aðsetur á Akureyri. Þó að talað sé um aðsetur þessara dóma á þessum stöðum, þá eiga þeir að geta og eiga að halda dómþing utan þessara staða eftir því sem þörf krefur. Þó að þarna sé um þriðja dómstigið - má segja - að tefla, þá er eftir sem áður gert ráð fyrir því, að hvert og eitt mál geti aðeins farið um tvö dómstig, þ. e. a. s. að sum meiri háttar mál verði höfðuð fyrir lögréttum sem fyrsta dómstig en þeim megi síðan áfrýja til Hæstaréttar. Um mörg mál, sem talin eru nánar upp í frv., er gert ráð fyrir því, að þau séu höfðuð fyrir héraðsdómi og þeim megi áfrýja til lögréttu. Þá fara þau ekki og geta ekki farið til Hæstaréttar. Það má segja í stuttu máli, að aðalmarkmiðið með þessu frv. sé tvenns konar: Annars vegar að stefna að og stíga skref í átt að meiri aðskilnaði dómsvalds og framkvæmdavalds og gera dómstóla óháðari og í öðru lagi að flýta afgreiðslu dómsmála og m. a. létta störfum af Hæstarétti sem augljóst er að í framtíðinni geti varla annað þeim störfum sem til hans berast, nema þar verði þá fjölgað dómurum eða breytt um meðferð mála með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Er gert ráð fyrir því, að lögréttudómur starfi ýmist sem fjölskipaður dómur eða í honum sitji aðeins einn maður. Ég leyfi mér, herra forseti, af því að tíminn er svo naumur, að vísa til frv. og hinnar ítarlegu grg., sem með því fylgir, og leyfi mér að óska eftir því, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. geymir veigamiklar breytingar á meðferð einkamála. Það má segja, að frv. sé fyrst og fremst fylgifiskur með lögréttufrv. og eigi að gilda um málsmeðferð þar, en jafnframt hefur því þó verið, eða var nú s. l. sumar breytt á þann veg af réttarfarsnefndinni, sem hefur samið þessi frv., að það er ekki í svo föstum tengslum við lögréttufrv. að það má, ef menn vilja, samþ. þetta frv. út af fyrir sig, þó að lögréttufrv. væri látið bíða. Ég fer ekki út í það að rekja einstök ákvæði þessa frv., en þau miða fyrst og fremst að því að flýta málsmeðferð og að mál séu rekin, ef svo má segja, í meiri samfellu en verið hefur, málið sé tekið fyrir og það sé haldið áfram með það þar til því er lokið. Það hefur nú ugglaust verið ætlunin með einkamálalögunum upphaflega, að svo væri á haldið, en framkvæmdin hefur orðið önnur og þess vegna hefur viljað brenna við að einkamál hafa oft dregist óhóflega á langinn. Ég leyfi mér líka að vísa til þeirra skýringa sem með frv. fylgja. Það var afgreitt shlj. í hv. Ed., aðeins gerð á því ein örlítil breyting. Ég leyfi mér að óska eftir því, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn., og ef svo færi að frv. þessi kæmu aftur á dagskrá hér í d., þá áskil ég mér rétt til þess að ræða nánar um þau við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Þetta frv. er fylgifiskur lögréttufrv. Þar er gert ráð fyrir því, að sjó- og verslunardómur sé lagður niður, en þau mál, sem hann hefur farið með, flytjist til sakadóms. Ég vísa til frv. og skýringa með því og leyfi mér að óska eftir því, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. Endurtek ég að örlög þessa frv. fara algjörlega eftir því, hvort lögréttufrv. verður afgreitt eða ekki.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. þar sem það var samþ. óbreytt eins og það var lagt þar fram. Það er um breyt. á lögum um Heyrnleysingjaskóla og er um það, að við Heyrnleysingjaskólann skuli starfa framhaldsdeild sem hafi það hlutverk að veita nemendum undirbúning og aðstoð til að afla sér menntunar og þjálfunar í ýmsum starfsgreinum og réttindi til sérnáms í framhaldsskólum. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Það er mjög einfalt að gerð. Heyrnleysingjaskólinn er grunnskóli og hefur starfað sem slíkur. Að vísu er það svo í grunnskólalögunum, að heimilt er að seilast nokkru lengra fram eftir aldri að kennslu þeirra, sem eru þroskaheftir á einhvern hátt, í þessu tilfelli heyrnskertir. Skólinn hefur veitt aðstoð einnig fyrir skólaskyldualdur, bæði með leiðbeiningarstarfi fyrir foreldra og að einhverju leyti hjálp og meðferð heyrnskertra eða þjálfun heyrnskertra. Einnig hefur skólinn seilst nokkuð fram yfir skólaskyldualdurinn og það hefur verið reynt að veita heyrnskertum hjálp til þess að komast inn í aðra skóla og til þess að komast út á vinnustaðina. En það hefur í raun og veru vantað lagaákvæði til þess að hægt væri að framkvæma þetta með eðlilegum hætti. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að setja slíkt ákvæði inn í lögin. Ég vil leggja áherslu á að þarna yrði alls ekki eingöngu um að ræða kennslu í skólanum sjálfum á framhaldsskólastiginu, heldur jafnframt og ekki síður aðstoð við hina heyrnskertu til þess að nema við aðra skóla, og þarna yrði um mjög náið samstarf að ræða með Heyrnleysingjaskólanum og ýmsum skólum á framhaldsstigi og svo við vinnustaði. Ég held að það fari ekki á milli mála, að það er ómetanleg og ákaflega brýn nauðsyn að fylgja fram þeim árangri sem næst við meðferð heyrnskertra á venjulegum skólaskyldualdri og þeim missirum sem gert er nú ráð fyrir í lögum að vinna með þeim þar fram yfir, fylgja þessu eftir þannig að það nýtist sem búið er að kenna og viðbótarhjálp sé veitt þannig að fólkið verði sjálfbjarga. Þarna er bæði um að ræða mannhjálp og fjárhagslegan ávinning fyrir þjóðfélagið. Ég vil vekja athygli á því sérstaklega, að Heyrnleysingjaskólinn er vel búinn skóli. Hann er nægilega stór og getur þess vegna annað sínu hlutverki þó að sveiflur verði, sem eru einmitt tíðar varðandi þetta svið. Og skólinn hefur verið og er mjög vel rekinn. Hann hefur notið mikilshæfs stjórnanda, þar sem er Brandur Jónsson skólastjóri, sem hefur gegnt þar skólastjórastarfi lengi, og hann hefur haft ágætt starfslið. Ég held að það sé ekki ofsögum sagt. Ég vek athygli á þessu til þess að árétta það, að þarna væri, ef þetta frv. verður að lögum, byggt á mjög traustum grunni. Nú er þetta frv. að vísu mjög seint fram komið. Hv. Ed. hefur þó séð sér fært að afgreiða það. Ég vil því beina því til hv. dm. í þessari d. og svo í menntmn. sérstaklega, að þeir íhugi möguleika á því að afgreiða þetta mál einnig hér þannig að frv. megi verða að lögum. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta, virðulegi forseti, en legg til að málinu verði að lokinn umr. vísað til menntmn.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) Hæstv. forseti. N. fjallaði um þetta frv. í morgun, eins og það var afgreitt frá Ed., og varð sammála um að mæla með því, að það yrði samþ. óbreytt eins og það kom þaðan. Mér finnst samt rétt að vekja athygli á því, að hér er verið að breyta lögunum, sem sett voru rétt fyrir jólin 1975, þar sem ýmis verkefni, sem höfðu verið sameiginleg ríki og sveitarfélagi, voru færð yfir til sveitarfélaganna alfarið. Það hafa þess vegna komið upp spurningar um hvort út af fyrir sig sé rétt að Alþ. einhliða taki ákvarðanir um að auka útgjöld sveitarfélaganna lögbundið í málaflokkum sem þau fara með ein út af fyrir sig, án þess að á undan hafi farið viðræður um verkaskiptinguna og tekjuskiptinguna. Hins vegar er hér um óverulega upphæð að ræða þar sem gert er ráð fyrir 100 kr. á hvern íbúa í landinu eða u. þ. b. 22 millj. í heild, og málið það smátt í sniðum að sveitarfélögunum verður ekki íþyngt, enda hefur komið í ljós við könnun, að samkv. úrtaki úr fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna hafa velflest sveitarfélögin gert ráð fyrir aukningu á þessu sviði sem er fyllilega sambærileg við það sem verða mundi að lögum yrði þetta frv. samþykkt. Ég vil líka skýra frá því, að upp komu í nefndinni nokkrar vangaveltur um hvort sjálfsagt væri eða rétt að skuldbinda sveitarstjórnir, ef orlofsnefndirnar sem slíkar væru ekki virkar, án tímamarka til þess að leggja til hliðar eða afhenda þær greiðslur sem gert er ráð fyrir í frv., ef svo kynni að fara að orlofsnefndir sinntu ekki þessum málum né heldur notuðu það fjármagn, sem fram yrði lagt, í því skyni sem til er ætlast. Nefndin gerði þó ekki till. til breyt. í trausti þess, að þessi starfsemi verði áfram alls staðar virk. En ef svo reyndist að hún yrði það ekki, þá kæmi til greina, a. m. k. að mínu mati, að breyta lögunum síðar þannig að skylda sveitarfélaganna félli niður eftir ákveðið árabil, ef svo yrði í framkvæmd að orlofsnefndir notuðu ekki fjármuni til þess, sem þær eiga að gera, og söfnuðu þeim ár af ári inn á bók. Sem sagt, hér er um tiltölulega lítið fjárhagsmál að ræða, og af þeirri ástæðu fyrst og fremst og þeirri, að nefndin telur þetta gott málefni og auk þess er lagt til, sem miklu eðlilegra er, að miðað verði við íbúatölu, en ekki miðað við starfandi húsmæður í sveitarfélaginu, sem getur verið ákaflega teygjanlegt hugtak, þá leggur n. til að þetta frv. verði samþ. óbreytt eins og það kom úr Ed.