Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gísli Jónsson Hæstv. forseti. Frv. á þskj. 3. heimilar ríkisstj., ef að lögum verður óbreytt, að innheimta ýmis gjöld til ríkissjóðs með álagi og að fella niður tolla af einstökum vörutegundum, sem inn eru fluttar, svo sem verið hefur um alllangt skeið. Hefur sá háttur jafnan verið hafður á að framlengja árlega slíkar heimildir með sérstökum lögum í stað þess að breyta ákvæðum um gjaldahækkunina í hverjum lagaflokki fyrir sig. Má sjálfsagt deila um þetta form, sem hér hefur verið haft á, en meiri hl. Alþingis hefur jafnan fallizt á þessa meðferð og ekkert haft efnislega við hana að athuga, þegar framlenging laganna hefur farið fram, þ.e.a.s. hvað snertir tekjuákvæðin. Þessi mál hafa því jafnan verið samþykkt ágreiningslaust hér á Alþingi árum saman. Ákvæði í fyrstu fjórum greinum frv. eru óbreytt frá því, sem þau áður hafa verið, og geta tæplega valdið nokkrum ágreiningi nú í þetta skipti. Hins vegar er það nýmæli í frv. að taka upp, svo sem gert er í 5. gr., ákvæði um það, að ákvæði laga nr. 10 frá 1960, um söluskatt, skuli gilda fyrir árið 1962, en ákvæði þetta fellur úr gildi 31. des. þ. á., ef það verður ekki framlengt, annaðhvort með sérstökum lögum eða sem breyting á fyrrnefndum lögum um söluskatt. Efni þessa ákvæðis er að framlengja 8% viðbótarsöluskatt og láta 1/5 þeirra upphæðar ganga til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Ég vil taka það fram, af því að það gæti valdið nokkrum ágreiningi, eins og frv. er samið, hvort áfram héldist það ákvæði, að 1/5 hluti þessarar upphæðar gengi til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna, að ég hef borið þetta undir hæstv. fjmrh., sem fullyrðir, að það sé meining ríkisstj., að þannig beri að skilja frv., að það haldist óbreytt ákvæði, eins og það var, þannig að einnig sá hluti þessarar upphæðar gangi til jöfnunarsjóðs sveitarfélaganna. Með þessu ákvæði er ekki tekin upp nein ný regla um heimild til þess að framlengja gildandi ákvæði um tekjur ríkissjóðs, og mundi koma efnislega í sama stað niður, hvort heldur ákvæði væri tekið upp í þetta frv. eða borið fram og samþykkt breyting á lögum nr. 10 1960, um söluskatt, svo framarlega sem ákvæðinu yrði haldið þar óbreyttu, en í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því, að þessar tekjur séu allar óbreyttar. Fjhn. þessarar hv. deildar hefur athugað þetta frv. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum, sem settar eru fram í brtt. á þskj. 139, en breytingin er við 4. gr. Þykir breyting þessi nauðsynleg vegna laga um lækkun tolla, sem samþykkt var hér 20. þ. m. Tveir nefndarmenn, hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Austf., vilja ekki leggja til, að frv. verði samþykkt og gera að sjálfsögðu grein fyrir afstöðu sinni við þessa umr. Ég legg til fyrir hönd meiri hl. fjhn., að frv. verði samþ. með þeirri breyt. á 4. gr., sem borin er fram á þskj. 139.

Frsm 1. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. um bráðabirgðabreytingu og framlengingu nokkurra laga er gamall kunningi okkar. Í 1. gr. frv. er lagt til, að ríkisstj. verði heimilt að innheimta á næsta ári nokkur gjöld með viðauka. Sömuleiðis eru ákvæði í 3. gr. um, að bifreiðaskattur og fleiri gjöld skuli innheimt á næsta ári einnig með viðaukum. Í 4. gr. er einnig ákvæði um hækkanir á tollum og heimild til að fella niður ýmis aðflutningsgjöld af fáeinum vörutegundum. Þau ákvæði, sem ég hef hér nefnt, hafa öll verið í lögum undanfarin ár og gilda fyrir árið, sem nú er að liða. Lagaákvæði þessi hafa um allmörg ár verið framlengd fyrir eitt ár í senn. En í 5. gr. er ákvæði, sem ekki hefur áður verið í lögum um bráðabirgðabreytingu og framlengingu nokkurra laga. Í 5. gr. segir, að gilda skuli til ársloka 1962 ákvæði um 8% viðbótarsöluskatt á innfluttum vörum. En slík ákvæði eru nú í bráðabirgðaákvæðum við lög nr. 10 frá 1960, um söluskatt. Hér er komið eitt af vandræðabörnum hæstv. ríkisstj., sem hún ætlar að hola niður á þessum stað. Fyrir tæpum tveimur árum, þegar stjórnin lagði fyrir Alþingi frv. til fjárlaga fyrir árið 1960, lét hún það fylgja því frv. í athugasemdum, að ekki væri áformað að breyta söluskatti af innflutningi. En það góða áform að hækka ekki söluskattinn var fljótlega lagt á hilluna, því að fáum vikum síðar lagði stjórnin fyrir þingið frv. sitt um söluskatt, og var þar m.a. lagt til, að þessi söluskattur af innflutningi yrði meira en tvöfaldaður. Átti það þó í fyrstu aðeins að gilda fyrir árið 1960 og gefið í skyn, að hann mundi ekki verða framlengdur. Svo fór þó, að á síðasta þingi var þessi viðbótarsöluskattur framlengdur fyrir árið, sem nú er að líða. Og enn er svo óskað framlengingar á þessum skatti. Söluskattur í heild hefur hækkað ákaflega í tíð núv. ríkisstj. Samkvæmt ríkisreikningi fyrir árið 1960 hafa verið innheimtir söluskattar á því ári að upphæð um það bil 439 millj., þar af fóru 56 millj. í jöfnunarsjóð sveitarfélaga, en hitt í ríkissjóðinn. Og þetta fer hækkandi. Í fjárlögum fyrir 1961 er áætlað, að söluskattarnir geri alls 509.5 millj., þar af í ríkissjóð 438½ millj. Og í fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, frv. til fjárlaga fyrir 1962, er gert ráð fyrir því, að söluskattarnir nemi í heild 553 millj. kr., þar af í ríkissjóð 475 millj., en 78 í jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þetta er því mikið fé, sem innheimt er með þessum hætti. Þegar ákvæði um viðbótarsöluskattinn af innflutningi var framlengt á síðasta þingi, þá tel ég, að hæstv. stjórn hafi haft að forminu til rétta aðferð við það. Hún bar þá fram frv. um breyt. á l. um söluskatt, en í þau lög var þetta ákvæði upphaflega sett. Stjórnin bar á síðasta þingi fram frv. um það, að framlengingin yrði ákveðin í söluskattslögunum sjálfum, breytingum á þeim. En eins og áður segir, þá er nú breytt til að þessu leyti. Nú er það ætlun stjórnarinnar að koma þessu ákvæði inn í það frv., sem hér liggur fyrir, en það má í raun og veru segja, að þær álögur, sem um er að ræða í því frv., séu orðnar fastir tekjustofnar hjá ríkinu, þó að sá háttur hafi verið á hafður undanfarið að framlengja lagaákvæðin fyrir eitt ár í senn. Ég tel, að ef stjórnin telur þess þörf að leggja á þennan viðbótarsöluskatt enn á næsta ári að meira eða minna leyti, þá hefði hún átt að hafa sama hátt á og í fyrra að flytja um þetta sérstakt frv. um breytingu á söluskattslögunum að þessu leyti. Það er einmitt brýn þörf að taka þau lög til endurskoðunar, ýmis ákvæði þeirra. Það er þörf á því að koma þar inn ákvæðum um fleiri undanþágur en nú eru fyrir vissar vörur. Það væri einnig þörf á því að setja inn í þau lög ákvæði um það, að skýrslur um álagningu skattsins skuli liggja frammi almenningi til sýnis, á sama hátt og skýrslur um álagðan tekjuskatt og útsvör liggja árlega frammi í þeim skattumdæmum, þar sem gjöld þessi eru á lögð. Þetta tel ég að þyrfti að gera, því að í því væri fólgið nokkurt aðhald fyrir þá, sem kunna að vilja skjóta sér undan að skila söluskattinum, sem þeir innheimta fyrir hið opinbera. Ég tel af þessum ástæðum ekki rétt að ákveða framlenginguna á viðbótarsöluskattinum í því frv., sem hér liggur fyrir, og flyt till. um það á þskj. 147, að 5. gr. frv. verði felld úr því. Verði hins vegar ekki á það fallizt af hv. þdm., þá flyt ég einnig á sama þskj. varatill. Hún er um það, að við 5. gr. bætist: „Af hjóladráttarvélum og hlutum til þeirra, nr. 12a og 12b í 72. tollskrárkafla, greiðist enginn söluskattur.“ Eins og ég gat um áður, tel ég, að það þyrfti að gera ýmsar breytingar á söluskattslögunum. Það er erfitt að koma því við að flytja slíkar tillögur, þegar ákvæðinu er skotið aðeins inn í eina grein í frv., eins og það, sem hér liggur fyrir. Ég hef því að svo stöddu a.m.k. aðeins flutt í minni varatillögu till, um það, að hjóladráttarvélar og hlutar til þeirra verði undanþegin söluskatti. Þegar hér var til meðferðar fyrir skömmu frv. ríkisstj. um lækkun aðflutningsgjalda af ýmsum vörum, bar ég fram till. um það, að dráttarvélarnar yrðu gerðar tollfrjálsar. Þessi till. mín var felld, en ég vil hér gera tilraun til þess að fá þessi nauðsynlegu tæki undanþegin söluskatti. Eins og ég gerði grein fyrir í umr. um það mál, eru opinber gjöld af þessum dráttarvélum og hlutum til þeirra svo há, að hneykslanlegt er. Af dráttarvél, sem nú kostar rúmlega 105 þús. kr. til kaupandans hér, fara 26850 kr. í tolla og söluskatt, eða meira en fjórði hlutinn af heildarverðinu. Og af þessum álögum til hins opinbera eru 16377 kr. söluskattar. Væntanlega þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þdm., að dráttarvélarnar eru ómissandi tæki fyrir þá, sem stunda landbúnað. Það má segja, að það sé ekki unnt að reka búskap nú án þessara véla. Og ég tel það algerlega óverjandi að heimta svo mikið í ríkissjóð, eins og nú er gert af þessum nauðsynlegu tækjum. Ég vil vekja athygli á því, að þó að samþ. verði till., sem ég ber hér fram um að undanþiggja vélarnar söluskatti, þá er tollurinn eftir eða tollarnir, vörumagnstollur og verðtollur, sem gera til samans rúmlega 10 þús. kr. á hverja dráttarvél. Ef fallizt verður á aðaltillögu mína um að fella burt 5. gr. í frv., þá geri ég ráð fyrir, að Þetta mál komi til athugunar síðar í sambandi við breytingar á söluskattslögunum, en verði sú brtt. mín felld að nema burt 5. gr., þá vænti ég þess, að menn geti fallizt á þessa varatillögu mína að undanþiggja dráttarvélarnar sölusköttum.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. fjhn., gat n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég hef því skilað sérstöku nál. á þskj. 148. Ég tel, að það sé full ástæða til þess að nema staðar, eins og nú er komið, í sambandi við framlengingu á öllum þeim tolla- og skattaákvæðum, sem í gildi hafa verið, eftir að skattheimta ríkisins hefur raunverulega aukizt jafnmikið og raun er á, því að við tvær gengisbreytingar, sem nú hafa átt sér stað á stuttum tíma, hefur skattheimta ríkissjóðs einmitt í gegnum gildandi tollaákvæði og söluskattsákvæði raunverulega stóraukizt. En auk þess er svo að finna í þessu frv., í 5. gr. þess, ákvæðin um viðbótarsöluskattinn af innfluttum vörum, sem ákveðinn var árið 1960 og er 8% söluskattur af öllum innfluttum vörum. Sá skattur var lagður á á sínum tíma sem bráðabirgðaskattur, og það var fyllilega gefið í skyn, að þessi skattur ætti ekki að standa nema mjög takmarkaðan tíma. Ég og við Alþýðubandalagsmenn vorum á móti þessum skatti, þegar hann var á lagður, og við getum enn þá síður verið með honum, eins og málin eru nú komin, og við erum því algerlega á móti 5. gr. þessa frv. Ég skal ekki fara í sambandi við afgreiðslu þessa máls út í skattheimtuna almennt, þó að nokkur ástæða væri til þess að rifja upp, hvernig komið er með skattheimtu ríkissjóðs. En ég tel, að hún hafi aukizt svo stórkostlega nú síðustu árin, að það sé full ástæða til þess að nema hér staðar og endurskoða ýmis þau ákvæði, sem er að finna í þessu frv., og sérstaklega að nema staðar að því leyti til að framlengja ekki aftur innflutningssöluskattinn, sem um ræðir í 5. gr. frv. Ég mun því verða með till. um að fella niður 5. gr. frv., en get auk þess ekki fylgt frv. óbreyttu þrátt fyrir það, því að ég tel, að þessi skattheimta, eins og nú er komið, eigi ekki rétt á sér, og lýsi því yfir andstöðu minni og míns flokks við frv. sem heild.



Herra forseti. Hv. 1. og 2. minni hl. í fjhn. hafa nú gert grein fyrir afstöðu sinni, og hefur þar litið komið fram annað en það, sem sagt er í nál. á þskj. 147 og 148. Í nál. á þskj. 147 kemur greinilega fram, og er hv. 1. þm. Norðurl. v. raunverulega samþykkur því, að allar greinar þess frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 3, hefur Alþingi jafnan samþykkt, að undanskilinni 5. gr., enda er hér sá háttur hafður á, sem hefur verið hafður á um langt árabil og hann hefur verið með að samþykkja árum saman með öðrum í fjhn. þessarar hv. deildar. Um þau atriði þarf því ekki að deila við hv. frsm. 1. minni hl. Hins vegar hefur hv. frsm. 2. minni hl., hv. 4. þm. Austf., lýst því yfir, að þessu sé hann einnig andvígur, hann vilji láta fella frv. allt, því að hann telji, að ríkissjóður þurfi ekki á þeim tekjum að halda, sem fyrstu fjórar greinar frv. ræða um. Ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að fyrir þessu þingi liggja nú ýmis frumvörp frá stjórnarandstöðunni og m.a. frá hv. flokksmönnum hv. 4. þm. Austf., sem krefjast allmikilla útgjalda, svo og frá Framsfl., þar sem ekki er bent á neinar sérstakar leiðir til þess að mæta þeim útgjöldum, og verð ég þá að líta svo á, að þegar hér koma tillögur um að fella þessi gjöld niður, sé það viðurkenning á því, að þau frumvörp eigi einnig að fara í körfuna, þar sem þar er ekki gert ráð fyrir nýjum tekjustofnum og hér lagt til að lækka verulega þá tekjustofna ríkisins, sem nú eru, ef þessar tillögur væru samþykktar, og er óþarft að ræða frekar um það. Báðir hv. þm. eru andvígir því, að 5. gr. verði samþykkt, m.a. vegna þess, að hér sé farið inn á nýjar brautir, að taka inn ákvæði úr öðrum lögum og framlengja það með þessum sérstöku lögum, sem hér eru til umræðu. Þessi afsökun er ekki veigamikil, því að það má alveg eins segja, að það ætti að taka upp þá reglu, sem ég út af fyrir sig hefði ekkert á móti, að breyta öllum þeim lögum, sem hér er verið að framlengja, með breytingu á lögunum sjálfum og gera þetta þannig að föstum tekjustofnum. En bæði er nú það, að það mundi taka miklu lengri tíma en eftir er til áramóta, en þá falla þessi ákvæði úr gildandi lögum, og auk þess væri þá um leið alveg ákveðið, að þetta skyldu vera óbreyttir framtíðartekjustofnar. Það má e.t.v. segja um þá tekjustofna, sem eru í fyrstu fjórum greinunum, að þeir séu orðnir fastir og að þeim verði ekki hreyft, en það er svo samt, að ég minnist þess, að fyrir tveimur árum, er framlengja skyldi hér skemmtanaskatt, að þá tókst hv. 1. þm. Norðurl. v. að halda hér á fjórða klukkutíma ræðu um það atriði, svo að ekki sýndist hann vera þá alveg sammála um, að það bæri að halda þessum skatti. En væri farið inn á þá leið núna að taka ákvæðin upp í sjálf lögin, þá væri sú hætta á ferðinni, að ekki væri hægt að koma þeim málum fram öllum saman fyrir áramót, og þess vegna hefur þessi háttur verið hafður á, og í eðli sínu er ekkert við það að athuga út af fyrir sig. Það er hins vegar opin leið fyrir hvaða þm. sem er að bera fram brtt. við söluskattslögin. Ég geri ekki ráð fyrir, að þær brtt. yrðu útkljáðar fyrir áramót. En ef meiri hl. Alþingis féllist á að breyta þeim lögum, þá yrði það gert, áður en þingi er slitið og þá vitanlega kæmu þar inn ákvæði, hvort hækka skyldi þetta gjald, sem hér um ræðir, og kæmi þá í sama stað niður, ef fyrir því er hér meiri hluti á þinginu. En ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að væri þessi skattur felldur niður, þá eru um leið felldir niður verulegir tekjustofnar fyrir sveitarfélögin. Þessi skattur, sem hér um ræðir nú og er hugsað að framlengja, sýnist mér gefa ekki minna en 47 millj. kr. til sveitarsjóðanna, og ég held, að bæði hv. 1. þm. Norðurl. v. og 4. þm. Austf. ættu þó a.m.k. að gera einhverja tilraun til þess að koma með tillögur um, hvernig ætti að mæta þeirri tekjurýrnun fyrir sveitarfélögin, sem ég geri ráð fyrir að þeir beri nú meiri umhyggju fyrir en sjálfum ríkissjóðnum. En um það er heldur ekkert, hvorki í nál. né heldur kom um það nokkuð fram fræðum þeirra. Ég sé því ekki, að þau ummæli, sem hv. minni hl. hefur haft um þetta mál og byggt á till. sína um að fella frv., eins og hv. 4. þm. Austf. hefur gert, eða till. um að fella niður 5. gr., séu á rökum reist, og því held ég fast við þá till. meiri hl. fjhn., að frv. verði samþ. óbreytt.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Um það bil, er fundartíma var að ljúka á síðasta fundi, sem þetta mál ræddi, á fimmtudaginn var, að ég ætla, komu fram ýmsar þær orðræður í garð togaranna og útgerðar á þeim, sem ég vildi leyfa mér að fara um nokkrum orðum og ekki láta a.m.k. ómótmælt. Það vita allir, hverja þýðingu íslenzk togaraútgerð hefur haft fyrir afkomu þessarar þjóðar, síðan hún hófst hér á fyrsta og öðrum tug þessarar aldar fyrir alvöru a.m.k. Það má segja, að hún hafi verið einn sterkasti burðarásinn í íslenzku efnahagslífi alveg fram undir styrjaldarlokin síðari. En úr því fer að halla undan fæti og hefur hvert óhappið rekið annað fyrir þessa atvinnustarfsemi hér á okkar landi. Það er í fyrsta lagi, sem ég vil nefna, að um langt árabil var togaraútgerðinni mismunað í verði á fiskafla, þannig að hún fékk minna verð fyrir sama fisk og raunverulega jafnverðmætan fisk heldur en önnur útgerð í landinu fékk. Það getur hver og einn sagt sér sjálfur, hvílíkar afleiðingar þetta hefur, þegar verulegur verðmunur er gerður á framleiðsluvöru þessarar veiðiaðferðar og hjá öðrum veiðiskipum. Annað, sem ég vil nefna til, er löndunarbannið, sem sett var á togarana í Bretlandi upp úr fiskveiðitakmarkaútfærslunni 1952, þegar við færðum þessi fiskveiðitakmörk úr þremur og út í fjórar mílur. í Bretlandi hafði verið einn bezti markaður fyrir íslenzkan togarafisk, sem seldur var beint ísaður til útlanda, sem til var, og er þess vegna auðskilið mál, hversu mikið áfall það hefur verið fyrir togaraútgerðina, að þessi markaður lokaðist, óbeinlínis að segja má fyrir aðgerðir ríkisvaldsins í okkar landhelgismálum. Þriðja höggið, sem þessum atvinnuvegi er svo greitt, er gert um leið og fiskveiðitakmörkin eru færð út úr 4 í 12 mílur 1. sept. 1958. Þannig hefur verið vegið þrisvar sinnum í þennan sama knérunn og með þeim árangri, að hann virðist a.m.k. í augnablikinu eiga afar erfitt uppdráttar og yfirleitt vera rekinn með miklum halla. Það, sem sérstaklega kom mér til að segja hér nokkur orð, var, að einmitt á þessum fundi, sem ég nefndi í upphafi míns máls, s.l. fimmtudag, var því haldið fram eða látið liggja að því a.m.k., að aflarýrnunin hjá togurunum við það að vera fluttir út fyrir 12 mílurnar hefði ekki orðið svo mikil, að það væri neitt afgerandi í þessu máli. Hv. 4. þm. Austf. sagði, að hann og skipstjóri á þeim togara eða togurum, sem hann hefði haft með að gera, hefðu borið saman bækurnar um þetta efni og komizt að raun um, að hér væri ekki um mjög mikið tap að ræða, því að einungis 15%, ætla ég að hann hafi sagt, af aflamagninu á heimamiðunum væri tekið fyrir innan 12 mílna takmörkin. Hann hélt því fram, að 85% af veiðimagninu væri tekið fyrir utan og aðeins 15% fyrir innan. Nú er það náttúrlega svo, að þó að það geti vel verið, að einn togari eða kannske tveir hafi þetta hlutfall í sínum aflabrögðum, þá má ekki draga af því þá almennu ályktun, að þetta sé svo hjá öllum. Það er vitanlega dálítið mismunandi, hvert þetta hlutfall er hjá hinum ýmsu skipum, og alveg fráleitt að draga þá ályktun, að þó að það væri rétt, að eitt skip tæki ekki nema 15% af sínum afla fyrir innan 12 mílurnar, þá gerðu þau það öll. Og í nál., sem mér hefur nýlega borizt í hendur frá nefnd, sem sett var s.l. vor til þess að athuga um hag og rekstur togaraútgerðarinnar, kemur það líka í ljós, að nefndin telur, að um 37% af afla togaranna, sem tekinn er á heimamiðum, sé tekið fyrir innan 12 mílna takmörkin að meðaltali, svo að það má náttúrlega strax sjá af þeirri tölu, hversu geysilega þýðingu það hefur haft fyrir togarana að vera fluttir út fyrir þessi mörk. Náttúrlega er rétt, að þeir geta unnið sér upp nokkuð af því tapi, sem þeir verða fyrir við að vera fluttir út fyrir 12 mílna mörkin, með veiðum á öðrum stöðum. En eftir nákvæmt uppgjör eða eins nákvæmt og nefndin hefur getað aflað sér telur hún, að þessi flutningur út fyrir 12 mílna mörkin kosti togarana nettó á ári að meðaltali um 600 tonn af fiski. Það er sú niðurstaða, sem nefndin kemst að og byggir sínar tillögur á. Ég veit, að það er öllum hv. alþm. ljóst, að þegar þannig hefur verið að togaraútgerðinni búið, eins og ég hef nú lýst, og með þeim áföllum, sem hún hefur orðið fyrir á s.l. áratug sérstaklega, í þrennu lagi, bæði verðmismunurinn á afla, löndunarbannið í Bretlandi og brottreksturinn út fyrir 12 mílurnar hér heima, þá hlýtur það að setja spor í afkomu þessa atvinnuvegar, enda hefur það gert það og það svo, eins og ég sagði áðan, að það heldur við stöðvun hjá nærri því öllum togaraútgerðarmönnum á þessu landi. Nú mætti kannske spyrja, hvort það væri þá nauðsynlegt, að við rækjum þessa starfsemi, að við hefðum togarana gangandi og flyttum ekki alla okkar útgerðarstarfsemi yfir á annars konar skip, sem gætu þá veitt innan 12 mílna takmarkanna. En ég held, að það verði langt þangað til við getum gert það upp við okkur að vera alveg án þess verðmætis, sem togaraflotinn ber að landi. Það hefur á undanförnum árum reynzt mjög drjúgt, sem hann hefur flutt að landi, en af þessum ástæðum, sem ég hef nefnt, hefur það því miður verið að minnka mjög verulega á undanförnum síðustu árum. Ég get t.d. getið þess, að aflinn 1960 er ekki nema um 2/3 hlutar af því, sem hann var 1958. Að vísu var óvenjulega gott ár það ár, en þó hlýtur það að segja til sín, þegar aflinn er kominn niður í 2/3 hluta af því, sem hann var aðeins tveimur árum á undan. Og ef við höldum áfram lengra og tökum árið í fyrra og árið í ár til 1. sept., en nýrri skýrslur hef ég ekki um það mál, þá er aflinn á togurunum núna til 1. sept. ekki nema 2/3 af því, sem hann var á sama tíma í fyrra. Þannig hefur þetta alltaf sigið meir og meir á ógæfuhlið og er enn að síga á ógæfuhliðina. Það er þess vegna ekkert undarlegt, að það sé velt vöngum yfir því, hvað mögulegt sé að gera til þess að rétta hag þessa atvinnuvegar. Og án þess að nokkur ákvörðun hafi um það verið tekin, þá vil ég aðeins minna á þá möguleika, sem staðnæmzt hefur verið við til þess að reyna að koma hér lagi á. Í fyrsta lagi er náttúrlega það að athuga möguleikana á því, hvort hægt sé að hleypa togurunum íslenzku aftur inn fyrir 12 mílna takmörkin að einhverju takmörkuðu eða verulegu leyti. Þetta mál er nú til athugunar hjá sérstakri nefnd, sem um það fjallar, og er að vænta þess, að hún skili áliti um það mjög bráðlega. En á það vil ég minna, að þegar reglugerðin um útfærslu fiskveiðilandhelginnar var sett 1. sept. 1958, þá lá fyrir umsögn bæði frá fiskideild atvinnudeildar háskólans og Fiskifélaginu, sem bæði töldu, að það væri án skaða hægt að hleypa íslenzku togurunum einum inn fyrir þessi fiskveiðitakmörk, þannig að þeir aðilar, sem bezt eiga til að þekkja, voru þeirrar skoðunar, að þetta væri alls ekki útilokuð leið. Og náttúrlega munar meira um það, þegar mörg hundruð erlendir togarar eru fluttir út fyrir landhelgina, heldur en þó að okkar ca. 40 togarar séu látnir vera þar áfram. En engin ákvörðun hefur sem sagt um þetta verið tekin, og það er beðið eftir endanlegu áliti um það mál. Þá er það, sem gæti komið í staðinn fyrir þessa fyrirgreiðslu. Það væri þá einhver fjárhagslegur stuðningur, og maður getur hugsað sér, að þessi fjárhagslegi stuðningur gæti þá komið á tvennan hátt: annaðhvort þannig, að hann kæmi frá þeim sjóðum, sem með einmitt þessu frv. er verið að stofna til eða auka, eins og t.d. hlutatryggingasjóði, að einhverju leyti og kannske einnig á annan hátt, eða þessar fjárhagsbætur gætu verið greiddar beint úr ríkissjóði. Þessar þrjár leiðir finnst mér vera þær, sem til greina koma, þegar um það er að ræða, á hvern hátt skuli leitast við að bæta hag togaraútgerðarinnar, þ.e.a.s. Í fyrsta lagi að athuga möguleikana á því að veita þeim að einhverju leyti veiðileyfi fyrir innan 12 mílna takmörkin, að veita þeim fyrirgreiðslu úr þeim sjóðum, sem hér hefur verið stofnað til og er verið að mynda eða auka, og í þriðja lagi, hvort ríkissjóður þá. treystir sér til þess eða gæti verið þess umkominn að greiða það, sem þetta kostaði, úr sínum eigin sjóði. Í nál. togaranefndarinnar, sem eins og ég sagði hefur skilað áliti nú fyrir mjög stuttu um hag og rekstur togaraútgerðarinnar, er talið, að til þess að bæta togurunum upp þann skaða, sem þeir hafa orðið fyrir við það að missa veiðiréttinn fyrir innan 12 mílurnar, þurfi, ef það er umreiknað í peninga, 1.2 millj. á ári, og mundi það nánast verða sú upphæð, sem þyrfti til þess að ná rekstrarjöfnuði hjá togurunum, ef þeim væri ekki hleypt inn fyrir 12 mílna takmörkin. Hver leiðin af þessum þremur verður farin, skal ég engan dóm á leggja, - um það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun enn, - en mér fannst, sérstaklega hjá hv. 4. þm. Austf., anda köldu til togaraútgerðarinnar hvað þetta snertir, og það svo köldu, að hann vildi gera sem allra minnst úr því tjóni, sem togararnir hefðu orðið fyrir af þessum sökum. En ég er sannfærður um það, að ef togaraútgerð á Íslandi á ekki að leggjast niður, þá verður eitthvað að gera, til þess að koma henni til hjálpar, og ég hef ekki komið auga á aðrar leiðir en þessar þrjár, sem ég nefndi, annaðhvort einhverja eða allar kannske að meira eða minna leyti. En þá skal ég aðeins með nokkrum orðum minnast á útflutningsgjaldið, sem hér hefur verið gagnrýnt, að hækkað hefur verið úr 2% upp í 6%, eins og kemur fram í þessu frv. Þessu útflutningsgjaldi er nú varið, eins og í frv. kemur fram, til þess í fyrsta lagi að greiða vátryggingaiðgjöld fiskiskipanna, eða 32% af útflutningsgjaldinu, til þess að leggja í fiskveiðasjóð, eða um 30%, og til þess að leggja til stofnlánadeildar sjávarútvegsins, sem er nýtt og eru líka 30%. Þá hefur hlutatryggingasjóðsgjaldið einnig verið hækkað, og mun ég koma að því síðar. Það hefur verið talið og kom fram hjá þeim ræðumönnum, sem ég heyrði um þetta mál tala, að þetta gjald, sem tekið er af sjávarútveginum, væri allt of hátt og það væri engin ástæða til þess að gera það, því að þetta væri gjaldaliður á þeirra árlega rekstrarreikningi, sem þeir yrðu að svara út, en þessi sjóðatillög, sem þarna væri stofnað til, kæmu þeim ekki að gagni á sama hátt tekjumegin, vegna þess að þetta væri lagt fyrir í fjárfestingarsjóði að verulegu leyti og þyrfti þess vegna ekki að reikna með, að það kæmi til tekna á því hinu sama ári, heldur yrði það á annan hátt til þess að greiða fyrir þessum atvinnurekstri. Hækkunin á þessu útflutningsgjaldi fer raunverulega í tvo staði. Hún fer annars vegar til þess að greiða vátryggingagjaldið, sem er 30% af útflutningsgjaldinu, og stofnlánadeildartillagið, sem er sama upphæð. Hækkunin á útflutningsgjaldinu er raunverulega fólgin í þessum tveimur framlögum. Út af vátryggingaiðgjöldunum skal ég segja það, að í fyrra, þegar ákveðið var, að niður skyldu falla framlög hins opinbera til vátryggingastarfseminnar, barst mér frá Landssambandi ísl. útvegsmanna bréf, þar sem beinlínis var óskað eftir því, að útflutningsgjaldið yrði hækkað um 21/2 % til þess að nota það til að greiða þetta vátryggingaiðgjald. Frá þessu var að vísu horfið þá í bili, en þessi hugsun hefur verið vakandi og verður sjálfsagt vakandi, þangað til vátryggingamálum útvegsins verður komið í betra horf en nú er, því að þau eru sannast sagna ekki í góðu lagi, að mér finnst, og þess vegna finnst mér, að þessi hluti hækkunar útflutningsgjaldsins, sem til vátryggingastarfseminnar gengur, sé beinlínis til kominn eftir óskum útgerðarmannanna sjálfra. Hv. ræðumenn sögðu líka, að þetta útflutningsgjald væri svo hátt, að útgerðarmenn mundu yfirleitt óska eftir því, að það væri lækkað mjög verulega. Nú hef ég engan heyrt fetta fingur út í það, hvorki fyrr né síðar, að þetta 2% gjald, sem tekið var að mestu leyti handa fiskveiðasjóði, yrði látið halda áfram. Ég held, að það sé sameiginlegt álit allra, sem þessi mál þekkja og hafa kynnt sér, að það gagn, sem fiskveiðasjóður hefur gert, sé svo mikið, að það telji enginn eftir þennan hluta af útflutningsgjaldinu, sem til fiskveiðasjóðs hefur runnið. En á það má benda einmitt í sambandi við fiskveiðasjóðinn, að hans hafa togararnir aldrei notið, sem neinu nemur. Lánamöguleikar fiskveiðasjóðs hafa ekki verið meiri en það, að hans útlán hafa að langmestu leyti gengið til bátanna og að örlitlu leyti í viðbót, en varla teljandi, til fiskvinnslustöðva. Þarna hafa togararnir verið skattlagðir til fiskveiðasjóðs öll þau ár, sem fiskveiðasjóður hefur starfað, án þess að þeir nytu nokkurs stuðnings frá fiskveiðasjóði til þess að bæta úr sinni lánsfjárþörf, eins og bátarnir hafa fengið. M.ö.o.: Þarna hefur verið einn bagginn enn, sem togaraútgerðinni hefur verið bundinn með því að láta hana eins og aðra, sem fluttu út vörur, greiða til fiskveiðasjóðsins án þess að taka nokkurt gjald á móti, Til þess að jafna þessi met var hugsunin sú, að nokkuð af útflutningsgjaldinu gengi til stofnlánadeildarinnar, sem þá gæti veitt togurunum eitthvað svipaða fyrirgreiðslu að sínu leyti og þó náttúrlega langt frá því eins mikla og fiskveiðasjóður veitir bátunum. Þannig er stofnlánadeildarframlagið komið inn í þessi lög. Nú hefur það sýnt sig, að meðlimir Landssambands ísl. útvegsmanna telja, og það er náttúrlega rétt, að á árinu 1961 nægi framlagið til greiðslu vátryggingaiðgjaldanna ekki til að leysa það mál að fullu, vegna þess að þetta útflutningsgjald er ekki innheimt nema síðustu fimm mánuði ársins, og verði þess vegna einhverju við að bæta, ef þessi iðgjaldaupphæð öll eigi að greiðast að fullu. Og fram hefur komið ósk um það frá útvegsmönnunum, að í bili yrði tekið eitthvað af þessu stofnlánadeildarframlagi og flutt yfir til greiðslu vátryggingaiðgjaldanna. Þetta tel ég vel geta komið til álita um stuttan tíma af þessum orsökum, að tekjurnar af útflutningsgjaldinu eru ekki teknar nema fimm síðustu mánuði ársins og munu þess vegna ekki nægja fyrir vátryggingaiðgjöldunum, eins og þau sennilega verða fyrir 1961. Ég tel þess vegna að þetta útflutningsgjald, sem tekið er, sé tekið af fullri þörf og komi útvegsmönnum að fullu gagni, öll aukningin, sem kemur til framkvæmda nú. Ef stofnlánadeildarframlagið í bili verður flutt yfir í vátryggingarnar, Þá verður aukningin á útflutningsgjaldinu nokkurn veginn nákvæmlega öll flutt yfir á vátryggingastarfsemina og útvegsmönnunum þannig endurgreitt þetta samstundis að heita má í þessu ákveðna augnamiði. Ef síðan verður hægt að leggja stofnlánadeildinni fé til í þessu skyni, sem upphaflega var ætlað, þá er það vitanlega sjálfsagt. Ég vil undirstrika, að það hafa ekki komið fram, ekki a.m.k. til mín, neinar óskir um, að þetta gjald verði fellt niður, heldur einasta um, að það verði nú í ár a.m.k. tilflutningur á stofnlánadeildarframlaginu yfir til vátrygginganna, þangað til hið nýja vátryggingakerfi getur tekið til starfa. Þessu er ekki búið að ganga frá, en verður væntanlega gert innan tíðar, því að ég tel rétt og sjálfsagt, að þeir, sem þetta fé leggja fram, fái að ráða því að verulegu leyti, hvernig því verður ráðstafað, enda frá þeim sjálfum tekið, og hefur verið yfirlýst, að þeir yrðu hafðir með í ráðum um það, hvernig þessu gjaldi yrði ráðstafað. Framlagið til hlutatryggingasjóðs hefur verið hækkað, og ég vil segja, að það er sízt að ófyrirsynju. Hlutatryggingasjóðurinn kemur til hjálpar, þegar almennur aflabrestur er, þannig að ef aflamagnið í einhverri veiðistöð fer niður úr ákveðnum hundraðshluta af meðalveiði undanfarinna ára, þá er greitt framlag til þess að styrkja þá, sem fyrir þessum óhöppum hafa orðið, úr hlutatryggingasjóði. Hlutatryggingasjóðurinn hefur mörgum hjálpað á þennan hátt og hans starfsemi komið að mjög góðum notum, að ég tel. En nú er hagur hans þannig, að honum er skipt í tvær deildir, almennu deildina og síldveiðadeildina. Síldveiðideildin skuldar í augnablikinu um 121/2 millj. kr. Þessa upphæð hefur hún að vísu ekki fengið að láni hjá ríkissjóði og ekki fengið að láni hjá bönkum, heldur hefur henni verið lánað úr almennu deildinni, sem hefur ekki orðið eins illa úti og síldveiðideildin, þannig að almenna deildin á nú í eignum um 11 millj. kr. og þessa inneign sína hjá síldveiðideild að auki. En eigi að síður tel ég mjög þarft og nauðsynlegt að styrkja síldveiðideildina og almennu deildina raunar líka, svo að þær geti betur mætt þeim áföllum, sem þær kunna að verða fyrir. Togararnir koma nú inn í hlutatryggingasjóðinn í fyrsta sinn, og er það vegna þess, að þeir hafa ekki áður verið með í kerfinu og einskis styrks úr sjóðnum notið. En með því að taka nú upp greiðslur af þeirra afla eins og bátaaflanum er ætlazt til þess, að þeir geti notið fyrirgreiðslu úr sjóðnum eins og aðrir, og er einmitt þessi þáttur starfsemi hlutatryggingasjóðs hugsaður sem úrbót handa hinum illa stæðu togaraeigendum. Þetta er eiginlega rekstrartrygging fyrir útveginn, sem ég tel að mjög mikla þýðingu hafi og þess vegna sé nauðsynlegt að efla, til þess að hann geti mætt tímabundnum erfiðleikum, sem við er að fást, eins og segir í þessu frv. Í 8. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta, að hlutverkið sé að aðstoða einstakar greinar útvegsins, er þær verða fyrir sérstökum tímabundnum áföllum vegna aflabrests eða annarra utanaðkomandi orsaka, og á það vissulega við og einmitt alveg sérstaklega við um togarana. Raunar er ekki miklu meira, sem ég þarf að segja í sambandi við þetta mál. En ég get ekki stillt mig um að minnast lítillega á þær fullyrðingar, sem ég hef heyrt um það, að gengisbreytingin, sem gerð var s.l. sumar, hafi raunverulega verið alveg óþörf og komi ekki að neinu gagni. Ég vil í því sambandi benda á, að launahækkanirnar, sem samið var um hér á s.l. sumri, nema í heild á milli 5 og 6 hundruð millj. kr.. og ég vildi nú í upphafi spyrja: Hvar ætti að taka þetta fé? Eða var þessi afgangur fyrir hendi hjá atvinnurekendum í landinu? Græddu þeir virkilega svo mikið áður, og var fjárhagur ríkissjóðs svo góður áður, en hann á 130 millj. af þessum 5–6 hundruð millj. í hækkun, að þessi hækkun væri möguleg án þess, að til neinna aðgerða þyrfti að koma? Ég held, að allir, sem leiða hugann að þessu í alvöru, sjái, að þessar 5–6 hundruð millj. kr. er ekki hægt að taka, nema þær séu teknar einhvers staðar frá, og atvinnureksturinn gat áreiðanlega ekki látið þær í té, því að hann hafði þessa upphæð ekki til sem afgang. Þá vil ég rétt geta þess í þessu sambandi, Þó að á það hafi verið minnzt hér áður, að forsvarsmaður Sambands ísl. samvinnufélaga lét þess getið, þegar þetta mál var á dagskrá eða þegar um það var rætt á aðalfundi hans félags í vor eða sumar, að þetta væri ekki hægt, nema það hefði hinar stórkostlegustu afleiðingar. Og greinilegt var það af reikningum hans félags, að tekjuafgangur félagsins var miklu minni en sú launaaukning, sem um var samið, hvernig svo sem átti að jafna þau met. Og eitt vildi ég líka minna á í þessu sambandi, sem mér þykir vera furðulega sláandi, að þegar launajafnréttismál kvenna var til umræðu hér á þinginu í vetur, þá var frv. sent til umsagnar atvinnurekendum í landinu, bæði Vinnuveitendasambandi Íslands, Félagi ísl. iðnrekenda og Vinnumálasambandi Sambandsins. Hækkunin, sem í því frv. fólst fyrir konurnar, var sú, að á sex árum ætti kaupið að færast upp í það að vera jafnhátt karlakaupinu, en það þýddi, að kaup kvenna mundi þá hækka um ca. 4% á ári. En viti menn, Vinnumálasamband samvinnufélaganna taldi þá ekki, að atvinnureksturinn í landinu gæti staðið undir 4% hækkun handa íslenzkum konum. En nokkrum mánuðum seinna telur þetta sama samband, að það sé hægt að hækka laun kvennanna, ekki um 4%, heldur um 20%. Menn sjá gerla, hvað í þessu felst og hvað hér hefur gerzt. Þeir varkáru forsvarsmenn Vinnumálasambandsins, Kaupfélags Eyfirðinga og Sambandsins, sem samvinnusamtökunum stjórna, sjá það og vita, að vinnulaunahækkun eins og sú, sem hér átti sér stað í vor, getur ekki gerzt nema með einhverjum mótaðgerðum, og þessi hugur þeirra hefur komið fram í vetur, þegar launajafnréttismálið var hér til umræðu, og í sumar, þegar forsvarsmaður Kaupfélags Eyfirðinga gaf þá yfirlýsingu, sem hefur verið margvitnað til hér á hv. Alþingi. Sá áróður, sem hafður hefur verið uppi um það, að engra aðgerða hafi verið þörf og að sérstaklega samvinnuhreyfingin hafi þarna gengið fram fyrir skjöldu og sýnt, að hún hafi verið megnug að gera þetta, án þess að til neinnar aðstoðar þyrfti að koma, stangast algerlega við þær fullyrðingar, sem framámenn þessara fyrirtækja höfðu látið frá sér fara, ýmist nokkrum vikum áður en þetta gerðist eða nokkrum dögum, og svo í vetur, þegar launajafnréttismálið var til umræðu og ekki var einu sinni hægt að hækka laun kvennanna um 4% á ári. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess, að ég fari um þetta mál fleiri orðum að sinni. Það, sem gaf mér sérstaklega tilefni til þess að segja þessi fáu orð, var, að ég taldi, að það hefði í umræðunum, sem hafa farið fram að undanförnu um þetta mál, andað svo köldu að togaraútgerðinni, að því mætti ekki láta ómótmælt, og þær fullyrðingar, sem komið hafa fram í því sambandi, t.d. um aflabrögð togaranna, fái ekki staðizt.



Herra forseti. Frv. Það á Þskj. 13, sem hér liggur til 1. umr., verður væntanlega sent til hv. fjhn. Þessarar hv. deildar, þar sem ég þá fæ tækifæri sem einn nefndarmaður til að athuga greinar þess og frv. í heild, og væri af þeim ástæðum eigi þörf fyrir mig að taka hér til máls við 1. umr., þar sem ég fæ tækifæri til að láta í ljós álit mitt um frv. En hér hafa komið fram ummæli, sem ég tel að ekki megi láta ómótmælt í sambandi við þessi mál, og er það eina ástæðan fyrir því, að ég tek til máls að þessu sinni. Hv. S. þm. Norðurl. v. (BP) ræddi nokkuð um þessi mál og af lítilli þekkingu. Til þess að ég fari ekki rangt með þau ummæli, sem hann hafði og ég geri hér að umtalsefni, vildi ég mega leyfa mér að lesa þau upp hér úr ræðu hans. með leyfi hæstv. forseta. Hv. þm. segir: „Ég hygg nú, eins og horfir, að þá séu frekar litlar líkur til, að þeir togarar, sem við eigum, beri sig. Það er dálítið leiðinlegt með þessi síðustu togarakaup, að þeim hefur verið hagað þannig, gerð togaranna er þannig, að þeir eru nokkrum tugum ára á eftir tímanum. Það er dálítið erfitt og ósanngjarnt að láta bátaútvegsmenn greiða fyrir það, þó að einhverjar vitleysur séu gerðar í innflutningi skipa, því að þeir fá engu að ráða um, hvernig honum er hagað. Það er ríkisstj. og hennar sérfræðingar, sem því ráða. Ég hygg því, að það sé ekki að ósekju, að þetta gjald verði dálítið óvinsælt meðal útvegsmanna.“ Ég vildi nú spyrja hv, þingmann, sem leyfir sér að halda þessu fram: Hvaðan hefur hann vitneskju um það, sem hann fullyrðir í þessum ummælum sínum, að þessi innflutningur þeirra skipa, sem hér um ræðir, sé svo sem hann segir? Eru þetta slúðursögur, sem honum hafa verið bornar? Vildi ég gjarnan, að hann gerði nokkru betri grein fyrir þessum ummælum sínum, áður en þessari umr. lýkur. Til upplýsingar fyrir hv. þingmenn og fyrir hv. 5. þm. Norðurl. v. sérstaklega skal ég rekja nokkuð byggingarsögu togaranna yfirleitt, því að ég hygg, að það séu fáir menn hér á þingi, sem þekkja hana betur en ég. Ef við lítum til baka yfir þróunarsögu togaranna, er fyrsti togarinn, sem hingað er fluttur og smíðaður er fyrir íslendinga eftir þeirra fyrirsögn, árið 1907, togarinn Jón forseti. Hann var þá keyptur af félaginu Alliance, og fyrir því félagi stóðu þá hinir mætu menn Thor Jensen, Jón Ólafsson, Magnús Magnússon og einkum Halldór Þorsteinsson skipstjóri, sem réð öllu um verklýsingu togarans, smiði hans og byggingu að öllu leyti. En þegar sá togari kom til hafnar í Grimsby í fyrsta skipti, hópuðust menn alls staðar frá austurströnd Englands til þess að skoða Þetta skip, sem bar langt af þeim togaraskipum, sem þá þekktust í Englandi. Svo mikil víðsýni var hjá þeim mönnum, sem stóðu að þeirri byggingu. Árið 1910–12 eru einnig byggðir togararnir Baldur og Bragi, og er nákvæmlega sama um þá að segja, þeir voru langt framar því, sem þá var byggt af togurum í Bretlandi, og 1913 Njörður og Skúli fógeti, sem enn stóðu miklu framar í byggingu en nokkur brezkur togari á þeim tíma. 1914 og 1915 voru svo byggð fyrir íslendinga skipin Gylfi og Egill Skallagrímsson, sem enn tóku langt fram nokkrum þeim skipum, sem byggð höfðu verið í Bretlandi eða Þýzkalandi. 1920 komu svo þeir Skalla-Grímur og Þórólfur og sá flokkur skipa allur, sem þá var byggður, ag enn skeði það sama, að stærð og allur útbúnaður þeirra skipa var langt framar því, sem annars staðar þekktist í togarabyggingu. 1925 eru svo smíðaðir Hannes Hafstein, Júpíter og Gyllir, og þar endurtekur sagan sig enn, að þar er farið langt fram úr því, sem annars staðar þekktist, m.a. var hér enn að verki hinn ágæti maður Halldór Þorsteinsson, sem mestu réð um byggingu Hannesar ráðherra, sem mátti segja á þeim tímum að væri drottning hafsins hér í norðurhöfum sem togari. 1930 koma svo bæði Venus og Garðar, og enn endurtekur sig sagan, að brezkir útgerðarmenn hópast til þess að skoða þessi skip, taka upp þær nýjungar, sem þar komu fram, og notfæra þær sér síðar. Öll þessi skip voru byggð fyrir íslendinga eftir þeirra fyrirsögn, undir þeirra eftirliti, og gerð þeirra og útbúnaður í samræmi við kröfur okkar við veiðar, sem voru miklu meiri en kröfur Englendinga á sama tíma. Árin 1930–46 eru engir togarar byggðir fyrir Ísland, og þekkjum við ástæðurnar fyrir því. Það voru kreppuár fram að stríðinu, eins og kunnugt er, og á stríðstímunum var ekki hægt að fá byggða nýja togara, svo að Þá stöðvast togarabygging okkar Íslendinga. Það er fyrst á þeim árum, frá 1933 til 1935, að aðrar þjóðir byggja stærri og meiri togara en Íslendingar, hina svokölluðu „sáputogara“, sem byggðir voru í Þýzkalandi fyrir innifrosið fé, sem Engiendingar áttu þar á þeim tíma. Og það er, eins og ég tók fram áðan, fyrsta sporið, sem stigið er, sem er stigið stærra og meira en íslenzkir útgerðarmenn höfðu gert í togarabyggingu. Á þessum árum er einnig byggður dísiltogari fyrir Þjóðverja, sem engir þýzkir útgerðarmenn treystu sér til þess að ráðast í að kaupa, en þýzka ríkið varð að byggja til tilrauna og mistókst gersamlega. Á þessum árum eru líka byggðir tveir 1500 smál. togarar fyrir Spánverja. Voru þeir byggðir í Sunderland og voru með dísilvélum, og það tekst einnig svo, að það varð að selja þessi skip, sem voru aldrei tekin út úr skipastöðinni af eigendum, á opinberu uppboði fyrir hér um bil 10% af því verði, sem Þau kostuðu, vegna þess að allur útbúnaður þessara dísiltogara hafði fullkomlega mistekizt. Þessi mistök höfðu þau áhrif, að um langan tíma fengust ekki erlendir útgerðarmenn til að gera neinar tilraunir til bygginga dísiltogara. Skal þá skýrt frá undirbúningi að endurbyggingu íslenzka togaraflotans, sem gerður var á árunum 1943–46. Hann hófst með því, að Samtrygging íslenzkra botnvörpunga auglýsti eftir verklýsingu og teikningum af framtíðartogurum Íslendinga. Hygg ég, að þessi forsjálni hafi orðið til þess að vekja þjóðina mjög til þess að gera togara okkar enn betur úr garði en við höfðum þó gert áður. Til Samtryggingarinnar komu þrjár tillögur og allar um dísiltogara, og ein af þessum tillögum var um tveggja þilfara dísiltogara, sem var fyrsta tillaga, sem komið hafði fram nokkurs staðar í heiminum um tveggja Þilfara togara, eftir því sem ég veit bezt. í þessari tillögu voru mjög margar nýjungar og það svo, að dómnefndin, sem skipuð var mest skipstjórum, taldi sig ekki færa um að dæma um það, hvort hægt væri yfirleitt að kalla þetta togara eða notfæra sér allar þær nýjungar, sem komu fram í þessum uppástungum. En allar þessar uppástungur urðu til þess, að hinn nýi floti, sem samið var um að byggja, skyldi gerður miklu betur úr garði en ella hefði verið. Og af þeim 33 togurum, sem þá er samið um, er samið um 3 dísiltogara, og Það eru í raun og veru fyrstu dísiltogarar í heiminum, sem hafa ekki mistekizt. Þær tilraunir tókust svo vel, eins og kunnugt er, að þeir, sem byggðir voru 1948, eins og Hallveig Fróðadóttir, starfa hér enn. Og það voru þeir togarar, m.a. sú gerð, sem varð til þess, að aðrar þjóðir tóku að byggja með nákvæmlega sama útbúnaði. Hins vegar höfðu Íslendingar ekki þorað að fara út í það að byggja tveggja þilfara togara, þótt Alþingi hefði á sínum tíma samþykkt að láta undirbúa slíka byggingu, sem ekkert varð af, vegna þess að ekki var veitt fé til þess á fjárlögum. Þegar leitað var tilboða í 33 skip, sem samið var um að byggja 1945, gáfu 5 skipasmíðastöðvar í Englandi tilboð um þá beztu gerð togara, sem þeir þekktu, og sögðu m.a., að þeir hefðu staðið að togarabyggingum í 60 ár og þeirra skip væru svo þekkt, að þau þyrftu engra umbóta við. Þegar þessi tilboð og lýsing kom til Íslands, var þeim öllum kastað. Það þóttu engan veginn nægilega útbúin eða nægilega hentug skip fyrir íslendinga, engan veginn nægilega góður útbúnaður á þeim og engan veginn nægilega mikil framsýni í byggingunni. Þeirra tilboð var 74 þús. pund, en þegar Íslendingar voru búnir að fara höndum um þessar lýsingar, fór verðið upp í 98 þús. pund, sem sýnir, hversu miklu meiri kröfur þeir gerðu en Englendingar á þeim tímum. Ég minnist þess, að þegar rætt var um þessar togarabyggingar hér á Alþingi á þeim tíma, Þá var það einn af vel þekktum baráttumönnum Framsfl., sem átti sæti hér á þingi, hann kallaði allan þennan togaraflota „gumsið“, sem væri verið að flytja inn fyrir okkur íslendinga, eins og hann komst að orði, og sýndi það, hvaða hug Framsfl. þá bar til uppbyggingar togaraflotans. Þetta „gums“ hefur nú gefið Íslandi nokkur hundruð milljónir í útflutningi, frá því að það kom fyrst til landsins, og a.m.k. fyrstu árin mátti segja, að það væri aðalhyrningarsteinninn undir útflutningi landsmanna. En ég skal ekki fara út í það nánar. 1949 eru svo enn byggðir 10 togarar, þar af 8 eimskip og 2 dísiltogarar, og öll þessi skip hafa reynzt prýðilega. 1956–57 er svo byggður togarinn Gerpir og togarinn Þormóður. Enn voru Íslendingar langt á undan í togarabyggingum og það svo, að það fyrirtæki, sem byggði þessi skip, sem var A. G. Weser, sagði beinlínis, þegar óskað var eftir tilboði, að þeir létu ekki þessa byggingu frá sér fara, því að þeir vildu gjarnan láta nöfn skipasmíðastöðva sinna standa á togurum, sem væru svo mjög fremri togurum nokkurra annarra manna í heiminum. 1960 eru svo byggðir síðustu togararnir, Maí, Narfi, Freyr, Sigurður og Víkingur, og ég geri ráð fyrir, að það séu þá helzt þessi skip, sem hv. þm. minntist á að mistök hefðu orðið í. Ég geri ráð fyrir því, án þess að hann segði neitt sérstaklega um það. En við skulum nú athuga, hvað liggur til grundvallar því, þegar ákveðið er t.d. að byggja bæði togarann Gerpi, - hv. 4. þm. Austf, leiðréttir mig, ef ég fer þar rangt með, og eins togarann Maí, sem báðir voru gerðir miklu stærri og betur útbúnir en nokkrir aðrir togarar höfðu verið gerðir þá. Og það er fyrst og fremst það, að vitað er, að það stendur barátta um að flytja út landhelgislínu Íslendinga og togararnir verði að vera við því búnir, að hún verði flutt út, og þess vegna verði þeir að sækja á fjarlægari mið. Þetta er aðalástæðan fyrir því, að tekin er þessi stærð skipa. Ég átti persónulega samræður t.d. við hv. 4. þm. Austf. um þessi mál á sínum tíma, því að hann var þá sá, sem réð því, hvernig það skip yrði útbúið, og ég held, að það hafi verið hans hugsun þá, og veit, að það var svo, að stærðin og sá verðmunur, sem henni fylgdi, mundi tvímælalaust koma aftur í þeim meiri möguleikum, sem það skip hefði til veiða fram yfir þau skip, sem hingað til höfðu áður verið keypt. Og nákvæmlega sama ástæða var, þegar gerður var samningur um Maí, nema bar við bættist þó, að þegar hin minni skip sóttu í misjöfnum veðrum á fjarlægari mið til Grænlands, þá misstum við þar eitt skipið með manni og mús, og önnur skip þar nærri fóru nærri því sömu leið. Það þótti því sjáifsagt að útbúa þessi skip, sem áttu þá fyrst og fremst að sækja á fjarlægari mið, enn betur, bæði að stærð, hraða og öllu öryggi, heldur en áður hefði þekkzt. Og ef það er fyrir þetta, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. er að ásaka, þá er bezt, að það komi alveg ákveðið fram, því að þetta er meginástæðan fyrir þeirri stærð, sem þá var ákveðin á bessum skipum, sem ég hef hér lýst. Ég skal ekki segja um, hvort hv. þm. hefur aðeins átt við pá smærri togara, sem í tíð vinstri stjórnarinnar var samið um í Austur-Þýzkalandi. En ef það hefði verið, hefði hann þurft að haga öðruvísi orðum sínum. Ég þekki ekki, hvernig þau hafa reynzt. Ég veit, að þau eru miklu minni en aðrir togarar, sem hingað hafa verið fengnir í seinni tíð. En þeim er líka ætlað allt annað verkefni, og skal ég ekkert ræða um, hvernig það hefur tekizt, enda hygg ég, að orð hans hafi ekki átt við þau skip eingöngu og kannske ekkert hugsað um, að sá flokkur fylgdi með, þegar hann gerði þessar ásakanir á útgerðina. Mér er t.d. kunnugt um, að Íslendingar voru fyrstir manna til þess að útbúa svo lestar fiskiskipa sinna með alúminíumfóðringu, að hægt væri að geyma þar lengur og betur fisk en með hinu gamla fyrirkomulagi. Og það voru aðrar þjóðir, sem tóku þetta upp eftir Íslendingum, svo að þeir verða ekki ásakaðir fyrir að hafa verið í þeim efnum á eftir tímanum. Árið 1960, eftir að búið er að semja um síðustu togarabyggingu Íslendinga, kemur fyrst skriður á að byggja tveggja þilfara togara eða þá togara, sem við köllum skuttogara og mjög hafa verið byggðir nú á síðustu tíð. En almennt voru þessi skip ekki byggð fyrr en eftir þann tíma. Þó er vitað, að einstaka skip hafa verið byggð í Þýzkalandi áður, einkum fyrir Rússland, og reynzt vel. En Íslendingar treystu sér þá ekki til þess að fara út í að kaupa slík skip vegna verðmismunar, og ekki hafði fengizt til þess aðstoð frá Alþingi, eins og ég hef getið um. En ég þekki nokkuð til þessara skipa, og Ég get fullyrt, að ef ætti að gera út skuttogara á Íslandi í dag, þá mundi afkoma hans ekki verða betri en á þeim nýju togurum, sem við höfum keypt til landsins á síðustu tímum, svo að fjárhagslega mundi það ekki hafa breytt neinu fyrir útgerðina, þó að svo hefði verið. Það var hins vegar meira öryggi og meiri þægindi fyrir fólkið. En fjárhagsgrundvöllurinn hefði ekkert verið traustari, þótt byggð hefði verið sú tegund fiskiskipa. Þar er gerð tilraun til betri nýtingar á aflanum en áður, þannig að einn hlutinn er saltaður, annar hlutinn er frystur og þriðji hlutinn er geymdur á hillum, og allur úrgangur er einnig gerður að mjöli um borð í skipinu. En hvort þetta verður þannig í framtíðinni, er óvíst enn. Þessi skip fara venjulega miklu lengri ferðir, allt upp í 8–10 vikur, og það hefur einmitt verið einn af erfiðleikum íslenzkrar útgerðar, að hún hefur ekki fengið fólkið til þess að vera úti svo lengi og þess vegna ekki getað sent sín skip af þeim ástæðum eins mikið á fjarlæg mið og hún hefði viljað. Ég hygg, að þessar upplýsingar, sem ég hef gefið hér, ættu að nægja til þess að ómerkja ummæli hv. 5. þm. Norðurl. v. um þann þátt útgerðarmanna, sem hann vítti svo mjög í sinni ræðu. Þá skal ég koma nokkuð að öðrum ummælum, sem hann hafði um útgerðina. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða, ef togararnir eru reknir með tapi, að bátaútvegsmenn einir fari að greiða þann halla að mestu eða öllu leyti. Auk þess er ekki nein búmennska í því að vera að fóðra kýr, sem mjólka ekki. Það gera hyggnir bændur ekki. Ef þeir geta ekki einu sinni borið uppi reksturinn, þessir blessaðir togarar, hvað þá heldur vexti og afborganir, þá er sjálfsagt að lofa þeim að liggja og leggja áherzlu á þær greinar útvegsins, sem betur borga sig, sem er a.m.k. eins og nú stendur bátaútvegurinn, því að hann hefði getað borið sig og það vel í ár, ef það hefði verið skaplega að honum búið.“ Tillögur hans, eftir þessu að dæma, verða ekki skildar öðruvísi en það eigi að hætta að gera út togara á Íslandi og færa veiðarnar yfir á smábátaútveginn. En við skulum nú fletta nokkrum blöðum sögu togaraútgerðarinnar og sjá, hvort þetta væri skynsamlegt og frambærilegt að framkvæma slíkar tillögur. Ég held, að upphaf togaraútgerðar á Íslandi hafi orðið nokkru eftir aldamótin, þegar sýnt var, að brezkir togarar fóru hér upp undir ströndina, sópuðu burt fiski og veiðarfærum manna og smábátarnir dugðu ekki lengur til þess að afla þjóðinni nægilegs fisks. Fyrst byrjaði úthafsútgerðin hér með skútunum, eins og kunnugt er, en síðan tóku við togveiðarnar og hófust með þeim togurum, sem ég hef hér lýst, Jóni forseta og öðrum, sem komu síðar. Og mér er alveg óhætt að fullyrða, að það fór saman, a.m.k. hér við Faxaflóa, uppbygging togaraflotans og aukning hans og uppbygging Reykjavíkur. Og ég held, að Reykjavík hefði aldrei verið byggð upp, eins og hún er, né efnahagskerfi Íslendinga, eins og það var byggt upp á árunum milli 1904 og 1914, svo að maður fari ekki lengra, ef ekki hefði verið togaraútgerð frá bænum. Og mér er kunnugt um það, að einu sinni var sá mælikvarði lagður á dugnað þingmanna, ekki einungis hér nálægt Reykjavík, heldur jafnvel um allt land, hve duglegir þeir væru að koma annaðhvort bóndanum sjálfum, vinnumanni hans eða hvorum tveggja í togarapláss. Svo mikils virði þóttu togararnir þá hér á Íslandi. Og ég fullyrði, að á þessu tímabili hefðu ekki sveitirnar verið byggðar upp eins og gert var, ef þær hefðu ekki notið tekna frá togaraútgerðinni á margvíslegan hátt. Ég held, að það sé alveg fullvíst, að með togaraútgerðinni jókst allt efnahagslíf hér í landinu, svo að enginn annar útvegur á þeim tíma hefði getað komizt í neinn námunda við það að afla þess fjár, sem kom ríkissjóði til tekna, eins og kom frá togurunum. Þá skulum við athuga, hvaða gildi togaraflotinn hafði í tveimur styrjöldum fyrir Ísland. Hefðum við þolað þau áföll, sem styrjaldirnar veittu þessari þjóð, þau högg, sem hún reiddi henni, ef við hefðum ekki haft togarana? Hefðum við staðizt þá innilokun, sem var 1914–1918, ef við hefðum ekki haft togarana til þess að hætta sér með aflann í gegnum tundurduflabeltin og afla þjóðinni fjár, svo að við gætum keypt matvörur og aðrar nauðsynjavörur frá öðrum löndum? Og endurtók það sig ekki eins á árunum 1939–1945? Þeir menn þekkja ekki mikið atvinnusögu Íslendinga, sem þekkja ekki þessar staðreyndir, og án þessa flota hefðum við orðið að þola margvíslegar hörmungar. En þetta vill hv. 5. þm. Norðurl. v. ekki taka með í reikninginn, vill láta leggja þessa atvinnugrein niður, og er það kannske í þeirri von, að aldrei verði styrjaldir aftur í veröldinni. Það hafa verið örðugleikar hjá togaraflotanum á ýmsum tímum, eins og öðrum atvinnuvegum, en þeir hafa stundum stafað meira af því, að kröfurnar hafa verið gerðar meiri en hægt hefur verið að standa undir og það ekki hvað sízt frá því opinbera, bæði bæjum og ríkissjóði. Hin síðari ár, allt frá 1921, var farið dýpra ofan í vasa togaraútgerðarinnar, bæði frá ríkissjóði og frá sveitarsjóðunum, en hún þoldi og viturlegt var, og þeim raunverulega aldrei leyft að byggja sig upp fjárhagslega. Og þetta gekk svo langt, að útgerðarmenn fóru að draga sig í hlé, vildu ekki lengur standa undir því að vinna eingöngu fyrir ríkissjóð og bæjarsjóði og hafa ekkert sjálfir til þess að greiða áföllin með. Og þá var það, að farið var út í bæjarútgerðir, til þess að þurfa ekki að leggja niður þennan bezta atvinnuveg þjóðarinnar. Þá var og farið út í samvinnuútgerðir, sem reyndust vera þannig, að enginn vildi við þær vera. En bæirnir tóku að sér þetta hlutverk og þó sérstaklega Hafnarfjarðarbær og hefur haldið því síðan. En það er staðreynd, að á öllum þessum árum var það engin önnur grein sjávarútvegsins, sem fólkið vann við, sem gaf betri kjör en togaraútvegurinn, þótt það séu orðin nú umskipti á því sviði. Þegar togaraflotinn var endurbyggður aftur árið 1945, skeður það, að mjög fáir af útgerðarmönnunum vilja fara í það að byggja hin nýju skip. Og meginástæðan fyrir því er sú, sem ég hef lýst, að þeir höfðu enga tryggingu fyrir því, að ekki væri farið svo djúpt ofan í þeirra vasa, ef um einhverjar tekjur væri að ræða, að þeir fengju ekki að halda neinu eftir, eins og reynsla þeirra undanfarin ár hafði sýnt. Þá er það einmitt Reykjavíkurbær, sem veit, að það er svo mikið atriði fyrir bæjarfélagið, að ekki sé lögð niður togaraútgerð, að forráðamenn hans gera kröfu um það, að þeim sé úthlutað svo og svo mörgum skipum af þeim flota, sem átti að byggja, og að þeir sjálfir ráði því síðan, hverjir aðrir fái skipin, og hefja þá sjálfir bæjarútgerð einmitt af þessum sömu ástæðum, sem ég hef lýst, að þeir vissu, að það var stórkostlegt áfall fyrir bæjarfélagið, ef togaraútgerðin yrði lögð niður. 1948 er svo byrjað á því, eins og hæstv. sjútvmrh. benti á, að gera upp á milli þeirra fríðinda, sem togaraútgerðin hafði og bátaútvegurinn. Þá fær bátaútvegurinn strax meiri fríðindi í sambandi við verð á aflanum, og það stendur yfir allt til 1958 og munar á sumum þessum árum hvorki meira né minna en yfir 30 aurum á hvert kg. Það voru ekki ráð togaraútgerðarmanna að þannig skyldi í þetta farið. Það voru aðrir, sem réðu því. Það var Alþingi og ríkisstjórnir, sem réðu því, að svona skyldi fara með þessi mál og togurunum skammtað hér lakara verð fyrir aflann en annarri útgerð. Ef miðað er við meðalafla á þessum árum, sem var um 5000 tonn á hvern togara, og reiknað með 30 aurum á hvert kg, þá er það hvorki meira né minna en hálf önnur milljón, sem hér er ranglega tekin af hverju skipi, og ég verð að segja, að ef togaraflotinn hefði fengið að halda því fé í sérstökum sjóði, þá hefði kannske ekki þurft að stöðva flotann nú, eins og raun ber vitni um, vegna þess að hann hefur ekki haft neitt fé yfir að ráða. Alþingi hefur ávallt þurft að taka ákvarðanir um ýmsan vanda, sem að höndum hefur borið á hverjum tíma, og jafnan tekinn sá kosturinn, sem beztur hefur þótt fyrir alþjóð, hvort sem um hefur verið að ræða aflatöp útvegsins, óþurrka sveitanna eða einhverja aðra örðugleika, sem að höndum ber. Við, sem höfum átt sæti á þingi í mörg ár, þekkjum Þetta. Hér hefur m.a. orðið að veita óþurrkalán til bænda og ekki talið eftir. Það hefur verið talið sjálfsagt. Ég veit, að í ráðherratíð hv. 1. þm. Austf. þótti honum ekkert óeðlilegt, þótt ríkissjóður yrði að greiða allverulegar upphæðir með togurum, sem gerðir voru út frá Austurlandi, því að hann taldi það vera nauðsyn og meiri hluti Alþingis hafði fallizt á þær tillögur. En það var áreiðanlega ekkert meiri nauðsyn að gera það þá en það er nú að hjálpa togaraútveginum. Og það er víst í fyrsta skipti, sem sú rödd hefur heyrzt hér á Alþingi, á þeim tíma, sem ég hef verið hér, að nú sé sjálfsagt, að allir skuli sjá um sig sjálfir, ekki einungis togararnir, heldur yfirleitt allir aðrir aðilar í landinu. Þeir skuli fara á hausinn, sem hafa ekki vit eða þrek til að standa óstuddir og þola sjálfir öll áföll. Jafnvel félagsmálalöggjöf eins og almannatryggingar á að afnema, eftir því sem hv. þm. ræddi hér um áðan. Það ætti að taka hér upp þá stefnu, að hver yrði að sjá um sig, og láta það hrynja, sem gæti ekki staðizt. Nú ætti að taka upp þá stefnu að láta menn sjá um sig sjálfa að öllu leyti. Hann sagðist að vísu vera að lýsa hér sinni persónulegu skoðun, en hvort þetta væri skoðun Framsfl., það vildi hann ekkert segja um. En þetta væri hans skoðun, að það ætti að sigla sinn sjó, sem ekki gæti sjálft bjargað sér án aðstoðar annarra. En hvað væri þá um þá aðstoð, sem veitt er til landbúnaðarins með því að greiða fullu verði það kjöt, sem flutt er út á erlendan markað? Er það skoðun hv. þm., að það sé rangt fyrir ríkissjóðinn að vera að greiða þessar uppbætur, að maður nú ekki tali um niðurgreiðslur á innlenda markaðinum o.fl., o.fl.? Ég verð að segja, að þetta mál, sem er mikið vandamál, verður að ræðast á Alþingi af meiri vizku og meiri sanngirni en kom fram hér í ræðu hv. 5. Þm. Norðurl. v. um daginn. Það verður að ræðast með hliðsjón af því, hvort reynsla undanfarinna ára hafi sýnt það, að togaraútgerð þurfi og eigi að vera á Íslandi. Sé það skoðun meiri hluta þings, að togaraútgerðin eigi sér ekki hér neinn rétt, þá er sjálfsagt, að hún sé lögð niður. En ég hygg, að það verði búið að segja mörg orð hér á þingi, áður en menn verða sammála um það. Það er sjálfsagt vinsælt nú í Austur-Húnavatnssýslu og e.t.v. víðar að mæla gegn nauðsynlegum stuðningi við togaraútgerð, þar sem það kostar ríkissjóðinn töluvert fé. En það var líka vinsælt í Austur-Húnavatnssýslu vorið 1959 að telja sig fylgjandi hugsjónum og stefnu Sjálfstfl., þótt maður byði sig fram fyrir Framsfl.  Meginorsök erfiðleikanna, sem steðja að togaraútgerðinni í dag, er skefjalaus ágengni þess opinbera um mörg undanfarin ár. Það er ein meginástæðan fyrir því, að þeir eru komnir í fjárhagserfiðleika, og þar á hv. 1. þm. Austf., sem lengi var fjmrh., ekki litla sök á. Hann var náttúrlega ekki einn um það, en hann lagði þar á sitt lóð og það mjög vendilega. önnur meginástæðan er röskun á hlutfalli á skiptingu aflans á milli skipverja og skipshafnar. Þetta er einn af mjög miklum erfiðleikum, sem útvegurinn á við. Allt að árinu 1939 er skiptingin á afla togaranna þannig, að útgerðin fær 70% og mannskapurinn aðeins 30%, og þeir, sem þekkja hér síldarútveginn frá þeim tímum, vita vel, að skipshafnir voru ráðnar venjulega upp á 33%. En hvernig er þetta nú? Nú er svo komið, að útgerðin fær ekki nema 49% á togurunum. 51% fer til fólksins í einni eða annarri mynd. Og það er alveg sama, hve mikla veiði togari hefur, hann getur aldrei skilað arði með slíkum skiptum. Það er alveg nákvæmlega sama, hvað mikla veiði hann hefur, það kostar alltaf svo og svo mikið að afla hverrar smálestar, sem veidd er, að það er útilokað, að hann geti farið með hag af slíkum skiptum. Og ef togaraútgerðin á að lifa á Íslandi áfram, er það eitt m.a., sem þarf að taka til athugunar, á hvaða hátt er hægt að breyta hlutaskiptunum, svo að sé hægt við að una fyrir báða parta. Ég skal ekki ræða mikið efnislega það mál, sem fyrir liggur hér, en vegna þeirra ummæla hæstv. ráðh., sem hann hafði hér áðan, vildi ég þó mega segja um það mál aðeins nokkur orð. Hann skýrði frá því, að nefnd sú, sem hefði athugað ástand togaraútgerðarinnar, hefði aðallega bent á þrjár leiðir - eða eiginlega ekki nema tvær leiðir. Og mér skildist á honum, að hann væri þeirrar skoðunar, að það væri tæplega um annað að ræða en annaðhvort að hleypa togurunum inn fyrir landhelgina eða veita þeim fjárhagslegan stuðning, sem svaraði 1.5 millj. kr. á ári, sem ætti þá að koma fyrir það, að þeir hefðu verið reknir brott úr landhelginni. Ég ætla ekki hér í þessum fáu orðum að ræða þessar tillögur. Þær verða sjálfsagt ræddar bæði af hæstv. ríkisstj. og á þingi. En vegna þess að hæstv. ráðh. gat þess, að hann sæi ekki neinar aðrar leiðir, þá vildi ég spyrja, hvort hann sæi sér fært að taka til athugunar nokkrar aðrar ábendingar og það einmitt á því stigi málsins, áður en málið kemur fyrir þingið. Ég hef einnig hugsað nokkuð um þessi mál, og mér er ljóst, að það geti vel komið til athugunar, - ég er ekki að segja, að það séu þær einu leiðir, en ég gæti hugsað mér, að það gæti vel komið til athugunar, að allur togaraflotinn yrði metinn upp að nýju á sanngjörnu söluverði á íslenzkum eða erlendum markaði, því að það er vitað, að í dag er þessum skipum haldið í bókum og þau eru vátryggð fyrir miklu meira fé en mögulegt er að selja þau fyrir, það sé síðan tekið eitt allsherjarlán til þess að standa undir þeim mismun, sem yrði að greiða frá bókuðu eignarverði skipanna, eins og það er í dag hjá hverju fyrir sig, og því verði, sem metið er. Síðan yrði öll vátrygging skipanna færð niður, þannig að aðeins væri miðað við að vátryggja skipin fyrir matsverðið og matsverðið þá náttúrlega ekki ákvarðað hærra en mögulegt væri að starfrækja skipin á. Það er greitt fyrir sum af þessum skipum allt að 1 millj. kr. í iðgjöld, og meðan þessu er ekki hægt að koma fyrir betur en gert er, þá er engin von til þess, að það sé hægt að reka útveginn á eðlilegum grundvelli. Ein meginástæðan fyrir því, að iðgjaldahækkun hefur orðið, sem raun ber vitni um, er sú, að það hefur verið ráðizt inn í raðir útgerðarmanna sjálfra. Þeir áttu sjálfir vátryggingu, þar sem þeir vátryggðu sinn flota, og náðu beztu kjörum á því tímabili, sem öll skipin voru þar í, og það allt upp í 3%. Síðan komu ýmsir og brutust inn í þennan hring, m.a. Samvinnutryggingar og Sjóvátryggingafélag Íslands, ekki með undirboðum á iðgjaldi, heldur með alls konar fríðindum, m.a. með lánum, sem hafa orðið til þess, að skipin eru vátryggð hingað og þangað og útilokað að ná beztu kjörum. Með því að sameina þetta allt aftur, ef ekki undir þeirra eigin botnvörpungatryggingar, þá annaðhvort ríkið sjálft eða einhvern annan aðila, með því að sameina þetta aftur og semja um alian flotann í einu og færa skipin niður í eðlilegt verð, þætti mér ekkert ólíklegt, að það væri hægt að lækka iðgjöldin um 50%. Auk þess hefur verið hlaðið á útgerðina í seinni tíð mörgum gjöldum, m.a. í lífeyrissjóð togaranna. Það hefði verið ekkert við því að segja, þó að lífeyrissjóði togaramanna hefði verið komið á stofn fyrir 25 árum, á meðan engar tryggingar voru hér. En eftir að búið er að skylda fólkið til þess að kaupa sér lífeyri, eins og gert er með almannatryggingum og slysatryggingum o.fl., þá sýnist það að vera að bera í bakkafullan lækinn að setja hér upp slíkan útgjaldalið fyrir togarana, á meðan þeir geta ekki staðið undir öðrum rekstrargjöldum. Nú er eitt ákvæði togaralöggjafarinnar þannig, að ef sjómaður, sem hefur verið á togara og hefur greitt sjálfur ákveðinn hlut í togaralífeyrissjóðinn, á móti lýsir því yfir, að hann ætli sér ekki að vera lengur á togara, getur hann fengið allt framlag sitt greitt út úr sjóðnum. En útgerðin situr eftir og getur ekki fengið út þann hluta, sem hún hefur greitt fyrir þennan sama mann, sem hefur lýst því yfir, að hann kæmi aldrei á togara aftur. Þetta er einn mjög þungur baggi fyrir togaraútgerðina í dag. Annar mjög þungur baggi fyrir togaraútgerðina í dag eru iðgjöldin í atvinnuleysistryggingasjóði. Ég veit ekki, hvort það væri nokkur goðgá að létta þeim gjöldum af útgerðinni, á meðan útgerðin, sem á að greiða í sjóðinn, getur ekki undir neinum kringumstæðum staðið undir því, en sjóðurinn safnar milljónum, á þeim tíma, sem hver maður hefur nægilega atvinnu í landinu og verður svo að segja að yfirkaupa hvern mann til vinnu, hvar sem er hringinn í kringum allt land. Ég er ekki að segja, að það eigi að afnema atvinnuleysistryggingarnar, síður en svo, en hvort ekki sé hægt að fresta greiðslu til atvinnuleysistrygginganna frá þeim útvegi eða frá þeirri atvinnugrein, sem auðsýnilega þolir lakast að greiða til þeirra á þessum tíma. Þá vil ég einnig benda á, að eins og nú er komið, þar sem aflamagn togaranna hefur stórkostlega lækkað, þá er ekki snefill af ástæðu til þess að þvinga útgerðarmenn til þess að hafa 32 menn um borð. Við sýndum fram á það í mþn. í sjávarútvegsmálum á sínum tíma, að þá var meðalafli togaranna um 5000 tonn á ári. Mestu afköst eins togara voru Þá rúmlega 900 kg á dag, sem hver háseti gat afkastað, þ.e. gert að og þvegið og látið niður til geymslu í lestunum. En meðaltalið var ekki nema rúml. 400 kg. Það sýnir, sérstaklega þegar maður sér nú, að veiðin er komin kannske niður í 3000 tonn eða minna, að það er ekki nein vinna fyrir allt þetta fólk. Og hvers vegna þarf endilega að halda þeirri reglu í togara, en í engum öðrum skipum, hvorki á Íslandi né annars staðar, að menn séu ekki skyldugir til þess að vinna fyrir ákveðin laun ákveðna tíma, en fái svo eftirvinnu fyrir þann hlutann, sem þeir vinna fram yfir? Ég sé ekki, að það sé neins staðar bannað með lögum, t.d. í strandferðaskipunum, að láta vinna á höfnum á næturnar, en það þarf bara að greiða fólkinu eftir því, sem það vinnur. Nefndin, sem athugað: þessi mál, komst að þeirri niðurstöðu, að þetta gæti verið stórkostlegur hagur bæði fyrir háseta og líka fyrir útgerðina. Með þessu móti gætum við komizt með áhöfn niður í 24 í staðinn fyrir 32 og verið stórkostlegur rekstrarhagnaður fyrir báða aðila. Ég vil aðeins láta þetta koma fram hér. Auk þess er náttúrlega mögulegt að lækka tolla á ýmsum rekstrarvörum togaranna, sem kæmi í sama stað niður og láta beinan styrk úr ríkissjóði til þeirra. Ég hef aðeins sett þetta fram, ekki sem gagnrýni á tillögur Þær, sem hæstv. ráðh. kom með, og ekki heldur til þess að álykta, að þetta væri til þess að leysa erfiðleikana, en vildi aðeins benda á, hvort hæstv. ráðh. vildi taka þessi mál til athugunar og sjá, hvort hann að fengnum þeim athugunum gæti fundið fjórðu leiðina til lausnar þessum vanda. Í umr. um þetta mál af hálfu hv. 1. þm. Austf. segir svo, með leyfi hæstv. forseta, í sambandi við frv., sem liggur hér fyrir til umræðu: „Hún (þ.e. gengislækkunin) var í fyrsta lagi gerð sem hefndarráðstöfun gegn verkalýðsfélögum og launasamtökum í landinu, vegna þess að kaupgjaldsmálin voru leyst nokkuð öðruvísi en stjórnin vildi.“ Ég vil nú spyrja þennan þaulæfða hv. þm., sem lengi hefur verið ráðh.,þ.e. mörg ár: Er það virkilega skoðun hans, að nokkur ríkisstj. hagi sér þannig að ákveða svo alvarlegt mál eins og gengislækkun sem hefndarráðstöfun? Sjálfur hefur hann verið í samvinnu við alla þessa menn. Hann hefur verið í samvinnu við Sjálfstfl., hann hefur verið í samvinnu við Alþfl., og hann hefur verið í samvinnu við kommúnistaflokkinn. Hefur hann þekkt hjá nokkrum þessum mönnum tilhneigingu til þess að fá samþykkt nokkur lög sem hefndarráðstöfun fyrir, að eitthvað annað hafi verið gert? Og er það yfirleitt sæmilegt af manni, sem er búinn að sitja svo lengi á þingi og sjálfur kom hér um daginn og undirstrikaði það, að reynt skyldi að hafa í heiðri Alþingi Íslendinga, - er það sæmilegt yfirleitt að bera slíkar ásakanir á fyrrv. samstarfsmenn sína og núv. samstarfsmenn sína í Alþingi? Hvað liggur yfirleitt á bak við hjá manni, sem lætur sér detta í hug að koma með svona lagaða vitleysu? Eru það hrein rökþrot, þegar hann hafði ekkert annað getað sagt um þetta mál? Hann segir enn fremur: „Og enn fremur var þessi gengislækkun gerð til þess að hækka verðlag á erlendum vörum fyrir neytendur og þá, sem þurftu að leggja þ.e. nýja fjárfestingu, til þess að styðja þannig samdráttarstefnuna.“ Ég verð að segja, að þegar maður eins og fyrrv. hv. fjmrh. leyfir sér að segja svona lagað og birtir þetta fyrir þjóðinni, hvað álítur þjóðin, að þessi stofnun sé? Og hvað álítur þjóðin, að ríkisstj. sé, sem leyfir sér að fella gengi beinlínis til hefndarráðstafana annars vegar og beinlínis til þess að hækka erlendar vörur og hins vegar enginn annar tilgangur? Og enn er sagt: „Og loks var þessi gengislækkun gerð til þess að moka nýju fjármagni inn í ríkissjóðinn.“ Hver hefur betur mokað fjármunum inn í ríkissjóðinn en hv. 1. þm. Austf., og hvenær þótti honum nóg mokað inn í ríkissjóðinn? Og nokkuð stangast þetta á, þegar hann hefur verið að halda því fram við fjárlagaumr., að ríkissjóður væri alveg á hausnum og það væri nú allt annað en þegar hann hefði stjórnað ríkissjóðnum, hefði getað skilað svo og svo mörgum milljónum, en nú væri fyrst og fremst engu skilað og niðurstöðutölurnar væru meira og minna blekkingar o.s.frv. Nei, ég held, að þeir menn, sem hlusta á slíkar ræður, verði að álíta, að þeir, sem þær flytja, hafi ekki lengur snefil af rökum fyrir máli sínu.



Herra forseti. Þið vitið það allir, hv. þm., ef maður þarf að hafa leiðsögumann, sem oft er áríðandi, þá vill maður, að hann horfi fram fyrir sig, en ekki aftur fyrir sig. Mér datt í hug, þegar hv. 1. þm. Vestf. var að halda hér ræðu, að það væri yfirsjónin hjá þessum hv. þm., að hann horfði alltaf aftur fyrir sig, en ekki fram á við. Hann lét og orð falla þannig, að fáir menn á þingi þekktu betur en hann til togaraútgerðar. Ég skal ekkert dæma um það. En hitt veit ég, að það er ákaflega hættulegur hugsunarháttur að þykjast hafa vit á öllu. Ég hef alltaf haft það fyrir reglu í lífinu, og er ég ekki vitmaður, að ef ég ætla að fara að gera eitthvað, sem ég hef ekki reynslu fyrir, þá hef ég alltaf farið til þeirra, sem ég hef álitið að hefðu bezt vit á viðkomandi atriði, og reynt að komast eins vel inn í málið og ég hef getað. Ég hef aldrei ímyndað mér, að ég hefði bezt vit á því, sem ég hef tiltölulega litla reynslu í. Þetta er það hættulega hjá þessum hv. þm. Hann hefur verið að nokkru leyti trúnaðarmaður viðvíkjandi útvegun á togurum, og ef sá, sem á að sjá um þetta, er algerlega sannfærður um, að hann viti allt, þurfi ekki að fá upplýsingar, þurfi ekki að horfa fram á leið, þurfi ekki að fylgjast með tímanum, þá er það hættulegast af öllu. Það væri t.d. ekki nein búmennska hjá mér, þó að ég stæði hér uppi í pontunni og væri að útlista það, að afi minn hefði selt sauði fyrir gull. Á þeim tímum var ágætt að eiga sauði, og það fékkst ekki gull nema fyrir sauði í nokkur ár. Þetta út af fyrir sig var á þeim tíma hyggilegt. En þetta er í raun og veru hliðstætt og að rekja hér togarasögu 20–30 ár aftur í tímann. Það kemur ekki málinu við. Við eigum að taka hlutina eins og þeir eru nú og horfa fram á við. Aðalatriðið er, hvort togaraútgerð ber sig betur en eða jafnvel og bátaútgerð. Ef bátaútgerðin ber sig betur, er hagkvæmari fyrir þjóðarheildina og þjóðarbúið, þá eigum við að leggja áherzlu á hana og efla hana, en láta togaraútgerðina dragast saman. Viðvíkjandi því, að orð féllu hjá mér um það, að okkar togarar mundu ekki vera fyrir framtíðina, þá stend ég við það. Ef þetta væru framtíðarskip, þá hlýtur að vera ákaflega auðvelt fyrir þennan hv. þm. að selja þessa togara, sem hann átti víst einhvern hlut í að velja, - selja þá fyrir a.m.k. kostnaðarverð. Ég heyrði sagt, að einhver hefði verið að reyna að selja þennan eina, sem liggur bundinn síðan hann kom, og það hafi ekki tekizt. Af hverju tekst það ekki? Það er af því, að þetta er ekki skip fyrir framtíðina. Við vitum það, að togaraútgerðin er að fara inn á það svið, að kröfurnar verða meiri til gæða matvælanna. Það þarf að vinna aflann, um leið og hann kemur úr sjónum, þannig að þetta sé fyrsta flokks vara, sem fólkinu er boðin. En það er engin fyrsta flokks vara, sem er geymd í ís í hálfan mánuð. Það er ekki sú vara, sem verður nothæf í framtíðinni. Menn máttu vita það, þegar landhelgin var færð út, að þá breyttist öll aðstaða til fiskveiða hér á landi. Hún varð hagstæðari fyrir bátana, en óhagstæðari fyrir togarana. Þetta hefðu þessir góðu menn átt að sjá. Þeir einblíndu á karfamiðin, en vitanlega gátu þau brugðizt. Það er satt, að það er alltaf hægt að vera vitur eftir á. En staðreyndin er, að þarna var yfirsjón gerð. Framtíðarhorfurnar voru ekki athugaðar nægilega mikið. Það var horft of mikið aftur fyrir sig. Ég skal ekki fara út í það að rekja tæknilegar yfirsjónir á þessum togurum. Það má lengi um það deila. Það er t.d. álit margra, að það hefði verið heppilegra með togarana, sem keyptir voru eftir síðara stríðið, að kaupa dísiltogara, en ekki gufutogara. Kunnugir menn hafa sagt mér, að í nýrri togurunum sé vélaklabbið allt of mikið, það sé allt of margbrotíð og allt of fyrirferðarmikið, lestarrúmið tiltölulega lítið og þeir séu þess vegna ekki hentugir sem flutningaskip. Ég fór til þess manns, sem bezt hefur tekizt að reka togaraútgerð hér á landi og á víst flesta togara, og spurði hann um það, hvað honum fyndist mest að. Það fyrsta, sem hann sagði mér, var: Það á að létta útgjöldunum af togurunum. - Hann sagðist hafa orðið að borga margar milljónir í útgjöld, t.d. s.l. 3. ár, meðan togaraútgerðin bar sig verst hjá honum, og hann sagði: Það var aðeins árið í fyrra, sem ég tapaði á togaraútgerðinni. - Það er þess vegna ekki sama, hvernig togarar eru reknir, og undirstaða undir því að láta skip bera sig er að hafa alla hluti í lagi. En þeir, sem eru algerlega fjárvana, geta ekki haft hlutina í lagi. En sá, sem ekki getur haft hlutina í lagi, getur ekki fengið góða útkomu. Og ég veit, að margir togaraeigendur hér á landi eru það fjárvana, að þeir hafa enga aðstöðu til þess að hafa allt í lagi. Mér skildist á þessum togaraeiganda, að tapið hefði ekki verið neitt stórkostlegt s.l. ár. Togararnir veiddu á s.l. ári 113 þús. lestir af eitthvað 500 Þús. rúmum, sem veiddust í heild, sem sagt, þeir hafa veitt eitthvað um 20%. Það eru 48 togarar í landinu. Ég efast ekki um, að sumir þeirra hafi veitt sama og ekki neitt, þeir hafa legið sennilega. Ég hef ekki nákvæma skýrslu um, hve margir hafa verið að veiðum, en ef allir hefðu verið að, þá væru það rúmar 2000 lestir á togara. En 75 tonna vélbátur, sem ég hef rekið, veiddi um 2000 lestir í ár, þar af helmingur síld. Hvort haldið þið, að borgi sig betur? Ég skal segja ykkur, að það var togari að veiða fyrir Norðurlandi í sumar, og hann hitti bát, sem var á færum. Þeir fóru að spjalla saman, og þegar þeir reiknuðu út, hvor fiskaði meira, þá varð þessum manni, sem var á færunum, það að orði, að þeir skyldu bara allir fara á færi, af því að hann fiskaði meira en hver einstaklingur á togara. Mér er sagt, að þeir hafi haft 300 tonn af saltfiski í 3 mánuði á Grænlandsmiðum í sumar. Þetta svarar til svona 240 tonna á mánuði af nýjum fiski upp úr sjó. Og þarna eru 40 menn og þá eru 6 tonn á mann á mánuði. Ætli nokkur hefði verið ánægður að hafa það á færum? Ég hygg ekki. Það er vegna þessa, sem ég segi, að eins og horfir nú ber togaraútgerðin sig verr en bátaútvegurinn. Þess vegna eigum við að leggja áherzlu á að efla bátaútveginn, en draga þá heldur úr togaraútgerðinni. Ég er engan veginn að ráðast á það, sem liðið er, eða vanþakka þeim mönnum, sem hafa að Þessu unnið áður. Ég játa, að togararnir hafa oft borið mikinn afla á land, og held því ekki fram, að við eigum að leggja þeim öllum. Það er sjálfsagt að lofa þeim að reka sína togara, sem geta það. Það var ýmislegt, sem núv. ríkisstj. ætlaði vei að gera, þegar hún tók við völdum. M.a. lýsti hún því yfir, að allir hlutir ættu að bera sig, og annað það, að hún lýsti því yfir, að kaupgjaldsmál væru ekki hennar mál, það væri mál atvinnurekenda og verkamanna, þeir ættu að semja um það sín á milli. Ég hef aldrei haldið því fram, að það hafi ekki ýmislegt verið rétt, sem þessi ríkisstj. hefur sagt og gert, þó að ég hafi ekki verið henni sammála um alla hluti. Og það voru þessi tvö atriði, sem ég var henni sammála um. Ég áleit hana fella gengið of mikið, og ég áleit hana hafa vextina of háa. Ég býst við, að vaxtahugmyndin sé innflutt. En það horfir allt öðruvísi við í þeim löndum, sem gáfu okkur þessar ráðleggingar, vegna þess að aðalatvinnuvegur okkar er sjávarútvegurinn, og það er ómögulegt að komast af án þess að hafa mikið rekstrarfé í hann. Það er ekki hægt að komast af án þess. En í iðnaðarlöndunum er vitanlega hægt að ráða við fjárfestingu með því að hækka vexti. Það horfir allt öðruvísi við. Þess vegna á það ekki alltaf við að flytja inn hugmyndir eða varning. Það á sitt við í hverjum stað. Það var þetta, sem ég var í raun og veru sammála ríkisstj. um, að það er eðlilegast, að allir hlutir beri sig, og það er eðlilegast, að verkamenn og vinnuveitendur semji um kjaramálin. Þetta var ég henni sammála um. En nú ætlar bara þessi hæstv. ríkisstj. að hverfa frá þessu atriði. Það á að fara að styrkja togarana með framlögum, sem einhvers staðar verður að taka. Það má deila um, hvort það á að taka það af bátaútveginum eða hvort á að taka það af þjóðarheildinni. Það er í sjálfu sér ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er hitt, að ríkisstj. heldur því fram, að það verði að hjálpa togurunum fjárhagslega. Sem sagt, það á að aðstoða atvinnuveg. sem getur ekki borið sig í bili a.m.k. Það má vera, að það sé hyggilegt að gera þetta, ef um stutt tímabil væri að ræða, þess vegna væri þetta út af fyrir sig reynandi. En óheilbrigt er það til lengdar. En nú vildi ég benda hæstv. ríkisstj. á, að það eru til fleiri leiðir en að safna í einhverja sjóði og borga svo úr þeim sjóðum. Það er hægt að aðstoða togaraútgerðina á annan hátt, og ég tók svo eftir hjá hæstv. sjútvmrh., að hann teldi, að hver togari þyrfti 1200 þús. um árið, ég er ekki viss um, að ég hafi tekið rétt eftir því, en mér heyrðist það a.m.k. En ef það eru 1200 þús., þá vildi ég benda á það, að togari, sem veiðir 3000 lestir, veiðir fyrir ca. 8.4 millj., og í útflutningsgjöld, þ.e. til fiskimálasjóðs, til stofnlánadeildar sjávarútvegsins, til fiskveiðasjóðs og til hlutatryggingasjóðs, er tekið 5.15% af fob-verði. Það svarar til rúmlega 10% af fiskverðinu upp úr sjó, því að fiskvinnslustöðvarnar þurfa að hafa sitt, og verðið tvöfaldast um það bil, miðað við hráefnið upp úr sjó, þangað til það er flutt út. Og þá gerir þetta allt að 840 þús. kr. á togara. Ef hæstv. ríkisstj. vildi gefa togurunum þetta, sleppa þeim við þetta, þá kæmu þarna 840 þús. Ef hæstv. ríkisstj. hlutaðist þar að auki til um, að þeim væri hlíft við útgjöldum, veltuskatti og atvinnuleysistryggingum, - það er alveg rétt athugað hjá hv. 1. þm. Vestf., að það virðist vera óþarft að sópa 1% af vinnulaununum inn í atvinnuleysistryggingasjóð, þegar hann safnar tugmilljónum eða getur haft svo að tugmilljónum skiptir á ári bara í vexti og þarf engin útgjöld að greiða, það virðist vera óþarft að pína atvinnuvegina þannig, - og ef útgjöldunum væri létt af togurunum til bæjarfélaganna, það standa þau vel við, því að togararnir skapa mikla vinnu, koma með fisk á land og það skapar atvinnu, þannig að óbeinu tekjurnar hafa orðið miklar fyrir bæjarfélögin, þá hygg ég, að það væri hægt að skrapa þarna saman upp undir 1200 þús., þannig að hæstv. ríkisstj. gæti staðið við orð sín að vera ekki með beina styrki til atvinnuveganna. En aðalatriðið er þetta: Við verðum að fylgjast með tímanum, við verðum að horfa fram á leið. En það þýðir ekkert að horfa aftur á bak, því að við förum ekki þá götu á morgun, sem við fórum í gær. Það er aðalatriðið. Það er búið að minnast hér á ýmsa hluti. Ég veit ekki, hversu ýtarlega ég á að fara út í það. En hæstv. sjútvmrh. minntist hér á gengið. Ég ætlaði mér satt að segja ekki að fara út í það. En hann var að spyrja, hvar ætti að taka Þessar 500 eða 600 millj., sem vinnulaun hefðu hækkað í landinu. Þessu er slegið fram að órannsökuðu máli, hve mikið vinnulaunin hefðu hækkað. En ég skal segja mína skoðun með nokkrum orðum. Við vitum, að vegna bænda þurfti ekki að lækka gengið. Þeir fengu hærra fyrir afurðirnar við kauphækkunina, ofur lítið hærra. Það hefði að nokkru leyti étið sig upp aftur í auknum kostnaði við ýmsa þjónustu og annað fleira, en vegna þeirra þurfti ekki að lækka gengið. Vegna iðnaðarmanna þurfti ekki að lækka gengið, vegna þess að við vitum, að mörg iðnaðarfyrirtækjanna hafa stórgrætt og safna ef til vill hvað mestum auði. Það er annaðhvort, að ekki hefur verið nægilegt eftirlit eða þeir hafa getað talið verðgæzlunni trú um hluti, sem voru ekki raunhæfir. Þeir hafa grætt óeðlilega mikið, og það hefur fólkið orðið að borga. Ég er ekki að segja, að öll iðnfyrirtæki hafi gert þetta, en það voru tiltölulega fá iðnfyrirtæki, sem hefði þurft að hækka að mun vörur hjá vegna kauphækkananna. Og ef það þurfti, þá greiddi fólkið sjálft þá hækkun, og þá var það bara fært á milli stétta. Það var ekki keyptur erlendur varningur fyrir það, og það var ekki heldur keyptur erlendur varningur fyrir það, sem landbúnaðarvörurnar hækkuðu. Þá er það verzlunin. Það er eins með hana og iðnaðinn. Ef kaupmenn og kaupfélög þurftu að borga hærra kaup, þá vitanlega tóku þeir það af vörunni og það hækkaði vöruna til fólksins, og þar með var tekið ofur lítið af þeirri kauphækkun, sem fólkið fékk. Það voru ekki keyptar erlendar vörur fyrir það, það eyddi ekki erlendum gjaldeyri. Og Þá erum við komnir að sjávarútveginum, sem er aðalvandamálið. Vegna síldarsöltunar og síldarbræðslu þurfti ekki að fella gengið. Síldarsaltendur hafa aldrei grætt meira en í ár, a.m.k. um margra ára bil, og afkoma síldarbræðslnanna er betri en verið hefur, jafnvel þó að lýsið hafi lækkað í verði, vegna þess að hráefnið var meira og betra. Þegar samið var um verð á saltsíld og bræðslusíld, munu þeir hafa haft vaðið fyrir neðan sig og miðað við það hráefnismagn, sem var undanfarin ár. Þá erum við komnir að fiskvinnslustöðvunum, og það er sá liður, sem erfiðast er við að fást, því að ég hygg, að fiskvinnslustöðvarnar hefðu ekki getað hækkað kaupið án þess að fá fé einhvers staðar annars staðar að. Og þá erum við komnir að þeim eina hnút, sem þarf að leysa. Það var ekki hægt að leysa hann á annan hátt en þann að lækka fiskinn upp úr sjó, nema verðlag hækkaði ytra, sem ekki er fullvíst að verði. Og þá er að líta á það, hvort betra var að lækka fiskverðið til bátanna eða fella gengið. Það er um það bil 1/4 af fob-verði fisksins, sem eru vinnulaun. 16% kauphækkun þýðir 4% hækkun á útflutningsverðmæti. Þess vegna skulum við reikna með, að frystihúsin hefðu þurft að fá 4% hækkun á fob-verði fiskafurða til þess að vinna upp launahækkunina. Þessi launahækkun kom ekki öll fram á s.l. ári, en við skulum reikna með hækkuninni, sem verður 1962. Og þá svarar það til 4%, og ef verðlag er óbreytt ytra, þurfti fiskurinn upp úr sjó að lækka um 8%, ef frystihúsin áttu að sleppa við kauphækkunina. Þá er bara að gera dæmið upp. Var betra fyrir bátaútveginn að lækka fiskverðið um 8% eða fá gengislækkunina? Það er búið að taka 13% af tekjum bátaútvegsmanna og sjómanna, en þurfti ekki að taka nema 8%, ef öll kauphækkun er látin koma fram á þeim. Það var eins og alltaf er, þegar gengi er lækkað. Það er tilfærsla á eignum og tilfærsla á tekjum innanlands. Við fáum ekkert meira fyrir framleiðslu okkar til annarra landa. Gengislækkun verkar ævinlega þannig. Þeir fátæku eru gerðir fátækari, þeir ríku ríkari. Það er komið aftan að launþegum landsins, tekinn nokkur hluti af kaupi þeirra. Það er komið aftan að sparifjáreigendum og tekinn nokkur hluti af sparifjáreign þeirra. Það er ekki fíflskaparmál að lækka gengið. Það er beinlínis verið að taka af eignum og tekjum manna. Það er ekkert annað, sem verið er að gera. Við fáum ekkert meira raunverulega fyrir okkar framleiðsluvörur, þó að við lækkum krónuna. Þetta er bara tilfærsla innanlands, og hún er ranglát í flestum tilfellum. Og það er aldrei heilbrigt fjármálalíf í landi, þar sem þarf alltaf að vera að breyta gengi, því að það eru svik gagnvart borgurum hvers lands. Það, sem þurfti að gera, var að lækka fiskverðið til bátanna um sem svaraði 8%, og þá var að gera það upp, hvort hagkvæmara var að fara þannig að eða gera það, sem gert hefur verið. Það er ekkert annað, sem fyrir liggur. Nú er búið að taka 13% tekjur bæði af sjómönnum og útvegsmönnum. Það hækkar allt, sem bátarnir þurfa að kaupa, allur útgerðarkostnaður. Það eru tekin af kaupi sjómanna 13%. Þetta er staðreynd. Og það eru ekki líkur til með þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur gert, að neitt af þessu fáist aftur. Ef útflutningsgjaldið er hækkað þetta mikið, sem gert er ráð fyrir, fá þessir aðilar ekkert af því aftur. Frystihúsin fá 13% meira, skulum við segja, í fob-verð, eða útflutningsverð hækkar um 13% í krónutölu eftir gengislækkunina. Þar af fara 4% í kaup. Svo eru milli 15 og 20%, sem miðast við erlendar gjaldeyrisvörur, sem hækka til frystihúsanna. Það er viðhald á vélum og ýmislegir hlutir fleiri. Ég er búinn að reikna þetta út, og það eru allt að því 3%, þannig að þarna eru komin 7%. Og svo er útflutningsgjaldið hækkað um 41/2%, þannig að það eru milli 11 og 12%, sem útgjöld eru aukin um af þessari 13% hækkun, þannig að í mesta lagi gæti fiskurinn til bátanna hækkað um 3%. Og þá er tapið 10%, en yrði ekki nema 8%, ef þeir hefðu verið látnir taka á sig alla gengisfellinguna. Það var verjandi að hækka útflutningsgjöldin til áramóta til að láta síldarsaltendur, síldarbræðslur og frystihúsin ekki stinga gengishagnaðinum af hráefninu, þegar það hækkaði ekki til bátanna, í sinn vasa. En þá átti bara að endurgreiða bátaútveginum það aftur, eins og ég talaði um um daginn og skal ekki endurtaka hér. Þá er komið að öðru atriði hjá hæstv. ríkisstj., sem hún leggur mest upp úr af öllu, og það er það, að þetta hefði gert gjaldeyrisstöðuna lakari hjá okkur. í grg. ríkisstj. er talið, að það séu 300 millj., sem gjaldeyrisstaðan mundi hafa orðið lakari, ef gengið hefði ekki verið lækkað. Ég verð að segja, að þessi grg. er fyrir neðan allar hellur. Því er slegið t.d. fram, að kauphækkun vegna millifærslu í launaflokkum og vegna þess, að fólkinu fjölgi í landinu, verði um 300 millj. og kauphækkun vegna samninganna verði 500–600 millj., þannig að heildarlaunahækkanir í landinu verði allt að því 900 millj. En þetta er bara út í loftið. Þetta er ekki rökstutt. Og annað það: Hvernig í ósköpunum á að blanda því inn í gengislækkunina, þó að einhverjir færist á milli launaflokka eða þó að fólkinu fjölgi í landinu? Þetta kemur málinu ekkert við. Eða ætlar ríkisstj. í framtíðinni að fara að fella gengið vegna þess, að fólki fjölgar í landinu og fólk færist milli launaflokka? Þið getið lesið þetta í grg. ríkisstj. Og svo er því í lokin slegið föstu, að gjaldeyriseyðslan muni aukast um 300 millj. En þetta er allt órökstutt, gersamlega, því að ef við athugum það, þá færist í fyrsta lagi meginið af þessum auknu launatekjum á milli hinna einstöku stétta. Bændurnir fá dálítið. Það hækkar öll þjónusta í landinu, og þetta færist á milli einstaklinga og stétta. Dæmið liggur ekki heldur þannig fyrir, heldur það, hvort atvinnuvegirnir bera sig, og þeir hefðu gert það með því að lækka hráefnisverð fisksins. Þá á allt að vera í lagi. Það á að vera hægt að hafa það í hendi sinni, hvort gjaldeyrisstaðan verður jákvæð eða neikvæð. Það er aðalatriðið, að atvinnuvegirnir beri sig, því að ef það er, þá hefur fólkið ekki ráð á að kaupa meira en það vinnur fyrir. En að slá hinu fram, að þetta muni 300 millj. í gjaldeyri, það er bara út í loftið. Það er ekki hægt að fullyrða, hvað mikið það hefði verið, en sú staðhæfing er algerlega út í loftið. Við vitum, að þetta er tilfærsla á milli atvinnugreina og einstaklinga, sem gengislækkunin hefur áhrif á. Eru líkur til, að þeir einstaklingar, sem hafa fjármagnið nú, þegar búið er að fella gengið, eyði ekki sínum tekjum og sínum gróða fyrir gjaldeyri, ekki síður en þó að það hefði dreifzt á almenning? Það er þetta, sem við þurfum að fá svar við. Nú hafa síldarsaltendur t.d. grætt. Eru ekki líkur til, að þeir eyði miklu af því fyrir erlendan gjaldeyri? Það eru alls staðar að þjóta upp síldarsöltunarstöðvar. Það er ágætt að hafa síldarsöltunarstöðvar, þær þurfa að vera, en þær geta ef til vili orðið of margar, og það getur ef til vill verið óhagsýni í að láta þá elta hver annan og byggja miklu fleiri á hverjum stað en þörf er fyrir og miklu stærri í einhverri heimskutegri samkeppni. Það er margt í okkar sjávarútvegi, sem er ekki nógu vel skipulagt, og þar á meðal síldarsöltunarstöðvarnar. Það er óþarfi, að allir séu að byggja á sama stað. Ég hef bent á þessi atriði vegna þess, að þetta er eitt af höfuðatriðunum í okkar fjármálalífi. Ég ætlaði að tala um þetta við annað tækifæri, en sjútvmrh. minntist á þetta. Ég get sagt ykkur það, að hjá útgerðarmönnum er orðin breyting á hugarfari. Þeir eru farnir að skilja, að þeir geta ekki grætt á gengislækkun. Það er ekki hægt fyrir útvegsmenn að græða á gengislækkun, ef kaup sjómanna er miðað við prósentur af brúttóafla, það er útilokað, vegna þess að hinn hlutinn er bundinn við gengið. Kostnaðurinn eykst að krónutölu, eftir því sem hver króna verður verðminni, og útgerðarmönnum er orðið þetta ljóst. Það var þess vegna, sem þeir vildu ekki þakka hæstv. ríkisstj. fyrir, að hún hefði fellt gengið. Fyrir utan það var tekinn af þeim sá mögulegi hagnaður í krónutölu, sem þeir gátu haft af því, að gengið var fellt. En það er þetta, sem liggur til grundvallar. Það er þetta, sem ríkisstj, er, held ég, ekki búin að skilja enn þá fullkomlega. Það er eins og Sókrates sálugi sagði. Það vildi honum til óláns einu sinni, að það varð einum manni það á að spyrja guðinn í Delfí að því, hvort það væri nokkur maður vitrari en Sókrates, og hann fékk það svar, veslings maðurinn, að það væri enginn vitrari en Sókrates, og hann sagði Sókratesi þetta. Sókrates varð alveg hissa, því að hann hélt, að hann væri ekki vitur, stóð í þeirri meiningu. Þá fer karlinn að taka upp á því, að hann fer að tala við alla menn til að prófa, hvort þeir séu ekki vitrari en hann. Greindir strákar höfðu gaman af þessu, eins og Plató og fleiri, og eltu Sókrates til að hlusta á þetta. Það fóru venjulega þannig leikar, að Sókrates fann út, að sá, sem hann átti tal við, væri ekkert vitrari en hann og jafnvel heimskari. Og hann fann aðra speki út, og það var það, sem mér datt í hug, þegar hv. 1. þm. Vestf. var að tala. Það var það, að þeir, sem þóttust vera allra vitrastir, voru í flestum tilfellum heimskastir, en aftur menn, sem voru ekki sannfærðir um vizku sína meira en í meðallagi, voru vitrari en þeir þóttust vera, að Sókratesi fannst a.m.k. En Sókrates varð illa liðinn af þessu, og Grikkir urðu leiðir á honum og gáfu honum inn eitur. En það skipti hann litlu máli, hann var orðinn gamall þá, blessaður karlinn. Ég hef oft hugsað út í það, að þetta er bara nokkuð algengt í lífinu. Það er langt síðan ég las varnarræðu Sókratesar. Ég las hana aftur í sumar, og þá datt mér fyrst í hug hagfræðingarnir, þar næst ríkisstj. og síðast útgerðarmennirnir.



Herra forseti. Það er aðeins stutt athugasemd, sem ég hef hér að gera, enda hef ég þegar talað tvisvar sinnum í málinu. Það var í tilefni af orðum þeim, sem féllu í dag frá hæstv. sjútvmrh., þar sem hann vék að því, sem ég hafði sagt áður í umr. um þetta mál. Hæstv. ráðherra sagði nokkrum sinnum, að honum hefði fundizt, að frá minni hálfu hefði andað heldur köldu í garð togaraútgerðarinnar íslenzku. Ég verð að segja, að mér finnast Þessi orð hæstv. ráðherra ómakleg í minn garð. Ég tel ekki, að það hafi verið hægt að skilja orð mín þannig. Að því leyti til sem ég ræddi um íslenzka togaraútgerð, sagði ég, að ég væri algerlega mótfallinn þeim hugmyndum, sem fram hefðu komið um það að leggja niður íslenzka togaraútgerð eða láta togarana eftir í reiðileysi, eins og þeir væru margir hverjir nú. Ég lagði á það áherzlu, að ég teldi, að það ætti einmitt að takast á við vandamálið og reyna að rétta þeim hjálparhönd, en hins vegar lýsti ég því yfir, að ég væri andvigur þeim leiðum til þess að rétta togurunum hjálparhönd, sem hér hefðu komið fram, að ætla að skattleggja bátaútgerðina í landinu til stuðnings við togarana. Ég taldi,. að ég væri á móti þeirri leið, - og svo einnig hitt, að ég taldi það líka ranga leið að ætla að hjálpa íslenzkri togaraútgerð nú út úr sínum fjárhagserfiðleikum með Því að heimila henni rýmra veiðisvæði innan fiskveiðilandhelginnar en hún hefði nú. Þetta var það, sem ég sagði um þetta atriði, fyrst og fremst. Það er ekki tími til að fara í þessum umræðum út í nánari hugleiðingar um það, hvað í rauninni ætti að gera til þess að aðstoða íslenzka togaraútgerð, eins og nú er ástatt. En ég er alveg sannfærður um það fyrir mitt leyti, að það er hægt að gera mikið til þess að styðja íslenzka togaraútgerð og gera hana rekstrarhæfa eftir öðrum leiðum en hæstv. sjútvmrh. minntist á í umræðunum. M.a. kemur til greina til stuðnings við íslenzka togaraútgerð ýmislegt af því, sem hv. 1. þm. Vestf. minntist hér á, og margt annað fleira, sem stefnir að því að lækka rekstrarútgjöld togaranna, en ég tel, að það sé vel hægt að koma því við, ef réttilega er á málinu tekið. Svo var hitt atriðið, að ég hafði varpað því hér fram, að það væri mín skoðun og ýmissa fleiri, að togararnir töpuðu raunverulega ekki eins miklu og margir togaraútgerðarmenn og reyndar ýmsir togaraskipstjórar af eðlilegum ástæðum vildu telja að togararnir töpuðu við það, að þeir voru settir út fyrir 12 mílna mörkin, og ég nefndi þá tölu í þessum efnum, að það hefði komið út úr athugun, sem ég hefði m.a. látið gera, að þeir hefðu, á meðan Þeir voru frjálsir að veiða upp að fjögurra mílna mörkunum, veitt á svæðinu milli 12 og 4 mílna markanna varla meira en 15% af heildarveiði togaranna, - ekki af þeirri veiði, sem þeir veiða hér á Íslandsmiðum, heldur af heildarafla þeirra. En hæstv. sjútvmrh., hann taldi, að nefnd sú, sem nú hefur verið að vinna á vegum ríkisstj. að því að athuga um rekstrarhag togaranna, hefði komizt að annarri niðurstöðu eða þeirri, að togararnir mundu tapa í kringum 37% við Það að vera fyrir utan 12 mílna mörkin af Þeim afla, sem þeir höfðu haft hér á Íslandsmiðum. Ég skal nefna það í þessum efnum, að einmitt þegar sú ákvörðun var tekin, að íslenzku togararnir skyldu vera fyrir utan 12 mílna mörkin, þá var allfjölmenn nefnd látin athuga þessi mál, og togaraútgerðarmenn sendu þá inn skýrslu til ríkisstj. um sína athugun á þessu atriði, og það voru allir á þeirri skoðun aðrir en togaraútgerðarmenn, að þeir vildu gera miklu meira úr þessum skaða, sem þeir yrðu fyrir, með því að þeim væri stjakað út fyrir, en þeir komust þá, fulltrúar togaraútgerðarmanna, að þeirri niðurstöðu, að miðað við útgerðina 1956 og 1957, eða árið áður en landhelgismörkin voru færð út í 12 mílur, hefðu íslenzku togararnir tapað við það að verða að fara út fyrir, - árið 1957 hefðu þeir tapað 20.99%, en árið 1956 23.05%. Þetta var sú niðurstaða, sem fjölmenn nefnd togaraeigenda og togaraskipstjóra komst að, eins og þeir settu dæmið upp. En eins og ég sagði, sú athugun, sem ég hafði látið fara fram, benti til þess, að togararnir hefðu ekki tekið nema í kringum 15% af heildarafla sínum innan við 12 mílna mörkin. Ég var satt að segja ekki hissa á þessum mismun, sem þarna kom fram, því að það voru flestir á þeirri skoðun, að togaraeigendur og togaraskipstjórar gerðu fremur meira úr þessu en minna. En þegar þeir reiknuðu þetta út, að árið 1957 hefði munað um 21% og árið 1956 um 23%, þá tóku þeir ekkert tillit til þess, hvaða afla skipin mundu hafa fengið utan 12 mílna markanna á þeim tíma, sem þau hefðu þá veitt þar, í stað þess að eyða sínum tíma áður fyrir innan. Þegar þetta allt er metið, þá hygg ég, að flestir muni komast að þeirri niðurstöðu, að það er ekki ýkjamikill hluti af heildarafla íslenzku togaranna, sem tekinn hefur verið fyrir innan 12 mílna mörkin, og ég býst því við, að það færi svo, eins og ég sagði, að það kæmi lítil björgun út úr því fyrir togarana, þó að þeim væri hleypt þarna inn fyrir, eða miklu minni en ókunnugir vilja halda í fyrstu, miðað við það rekstrarlag, sem hefur verið á íslenzku togurunum. Hins vegar held ég, að það sé enginn vafi á því, að veiðar þeirra á miðum bátanna mundu valda bátaútgerðinni miklu tjóni. Ég tók eftir því, að hæstv. sjútvmrh. nefndi hér aðallega þrjár leiðir til þess að veita togurunum stuðning: Í fyrsta lagi að veita þeim aukin veiðileyfi innan fiskveiðilandhelginnar. í öðru lagi að veita þeim fjárhagslega aðstoð, t.d. eftir þeim leiðum, sem gert er ráð fyrir samkvæmt þessu frv., þ.e. með auknum fjárframlögum frá hlutatryggingasjóði. Og svo í þriðja lagi með beinum fjárgreiðslum úr ríkissjóði. Ég get ekki varizt að segja það, að mér fannst hæstv. sjútvmrh. tala þannig um þessi mál, að hugur hans hneigðist allmikið, eins og ég veit að hugur margra togaraútgerðarmanna hneigist, að fyrstu leiðinni, að veita íslenzku togurunum aukna veiðiheimild innan fiskveiðilandhelginnar. í tilefni af þessu vildi ég nú spyrja hæstv. sjútvmrh. varðandi allt það, sem um þetta mál hefur verið sagt hér: Er það ekki rétt, að það hafi verið starfandi og sé enn starfandi nefnd manna á vegum ríkisstj. til þess að athuga sérstaklega um að heimila íslenzkum togurum aukin veiðiréttindi frá því, sem verið hefur, innan fiskveiðilandhelginnar, og hvaða fulltrúar eru starfandi í þessari nefnd? Er ekki ástæða til þess að fara varlega í sambandi við breytingar á veiðirétti togaranna í þessum efnum, og er ekki ástæða til þess að hafa samráð bæði við Alþingi varðandi þessi mál, því að Alþingi hefur ekki enn sett neina nefnd til þess að athuga um þetta, og einnig að hafa fullnægjandi samband við samtök bátaútgerðarmanna í landinu, þannig að sjónarmið þeirra komi almennt fram, ekki aðeins forustumanna í samtökunum, þeirra manna, sem búsettir eru hér á takmörkuðu svæði á suðvesturhorni landsins og þekkja skiljanlega mjög takmarkað til um veiðiaðstöðu víða annars staðar við landið. Þegar ákveðið var árið 1958 að heimila íslenzkum togurum takmarkaðar veiðar innan fiskveiðilandhelginnar nýju, var sett nefnd, skipuð 13 mönnum, og nefndin var valin þannig með sérstakri aðstoð frá samtökum Fiskifélags Íslands, að nokkrir fulltrúar voru úr öllum landshlutum í þessari nefnd, þannig að tryggt var, að öll sjónarmið kæmu fram viðvíkjandi jafnvandasömu máli og það er að ætla að hleypa togurunum inn á fiskveiðisvæði bátanna. Eftir því sem ég bezt veit, hefur ekki verið kallað eftir samstarfi við fulltrúa úr landshlutunum í þessum efnum. En heyrt hef ég um starf þessarar nefndar, sem ég minntist hér á. Ég vona, að hæstv. ráðherra svari mér því, hvort slík nefnd sem þessi er starfandi og hver meining hæstv. ríkisstj. er í þeim efnum, varðandi þennan hugsanlega möguleika að hleypa togurunum inn í fiskveiðilandhelgina, hvort hún hugsar sér að hafa samráð við Alþingi, þegar að því kemur að ákveða slíkt, eða ekki. Þá minntist hæstv. sjútvmrh. á sérstaka togaranefnd, sem hefur verið starfandi síðan í vor og hefur verið að athuga um rekstrarafkomu togaraútgerðar, og hann sagði, að þessi nefnd hefði fyrir stuttu skilað áliti til ríkisstj. Ég vildi nú spyrjast fyrir um það, hverjir voru fulltrúar í þessari nefnd, sem fjallar um jafnmikilvægt málefni sem þetta. Og hugsar ekki hæstv. ríkisstj. sér að gera Alþingi grein fyrir því, að hvaða niðurstöðum þessi nefnd hefur komizt um rekstrarafkomu togaraflotans, þannig að það megi heita tryggt, að það komi þó fram öll sjónarmið varðandi þetta vandamál, um það, hvernig á að leysa vandamál íslenzku togaraútgerðarinnar nú í dag? Ég verð að öðru leyti að segja það, að mér finnst, að hæstv. ríkisstj. hafi í þessum efnum valið hina óæskilegu leið að skipa nefnd manna til þess að athuga með rekstrarafkomu togaranna án samráðs við flokkana og án samstarfs við Alþingi, því að hér er um stórt mál að ræða, sem hlýtur fyrr eða síðar að koma fyrir Alþingi. Sömuleiðis tel ég það ekki heppilegt, að um jafnviðkvæmt og vandasamt mál og veiðiréttindi íslenzkra togara innan fiskveiðilandhelginnar séu starfandi nefndir án þess að vinna í beinu samstarfi eða samráði við Alþingi. Ég vænti, að hæstv. ráðh. svari þessum fyrirspurnum mínum, en að öðru leyti skal ég ekki fara út í umræður um málið, þar sem ég hef líka fullnotað ræðutíma minn áður.

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Síðan ég talaði um daginn hafa tveir hæstv. ráðherrar haldið langar ræður um þessi málefni, en ég get ekki komið mikið inn á það í stuttri athugasemd. Ég vil aðeins drepa á, að þegar hæstv. ríkisstj. vill gera grein fyrir gengislækkuninni s.l. sumar, skortir rök fyrir henni eins og áður. Báðir hæstv. ráðherrar, sem hér hafa talað, hafa á hinn bóginn minnzt á það, sem virðist vera uppáhaldsatriði þeirra í þessu sambandi, í stjórnarherbúðunum, að Jakob Frímannsson, formaður Sambandsins, hafi lýst því yfir s.l. sumar, að þessi kauphækkun hlyti að hafa í för með sér gengislækkun. Þeir hafa í því sambandi vitnað í ummæli, sem Jakob Frímannsson hafði á aðalfundi Kaupfélags Eyfirðinga, og orðrétt eru þau ummæli þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Hætt er við, að þær kaupdeilur eigi eftir að hrinda af stað nýrri skriðu dýrtíðar og verðbólgu, sem leiðir af sér gengisfellingu og enn minnkandi verðgildi íslenzku krónunnar.“ Þegar Jakob Frímannsson sagði þessi orð, var hann að segja frá þeim kröfum, sem verkalýðsfélögin höfðu lagt fram þá um vorið, - kröfum, sem voru margfaldar á við það, sem kauphækkunin nam, þegar samið var. Það er um þetta, sem Jakob Frímannsson er að ræða á aðalfundi Kaupfétagsins, ekki um samninginn, sem gerður var. Það var um þær kröfur, sem lagðar voru fram. En hæstv. ráðherrar eru það vandir að virðingu sinni - eða hitt þó heldur, að þeir nota þetta sí og æ sem rökstuðning fyrir því, að jafnvel formaður Sambandsins hafi lýst því yfir, að kauphækkunarsamningarnir, sem urðu s.l. vor, kjarasamningarnir, hlytu að hafa í för með sér lækkun íslenzku krónunnar. Það er hvergi neitt að finna frá Jakob Frímannssyni í þá átt, hvað þá meira, að kjarasamningarnir, sem gerðir voru s.l. sumar, mundu, hvað þá þyrftu að leiða til gengislækkunar. En það sýnir ofur lítið, hvernig sá málstaður er, sem hér er til meðferðar, og að dómi þeirra, sem fyrir honum standa, þarf á svona röksemdafærslu að halda. Ég minntist á það um daginn, að hæstv. forsrh. lét þess getið hér alveg ótilkvaddur, að ríkisstj. hefði það til athugunar, hvort ætti að leyfa íslenzku togurunum að veiða meira í landhelginni en nú er, auka réttindi þeirra til þess að veiða í landhelginni. Frá þessum ummælum ráðherra var að sjálfsögðu sagt í útvarpi, eins og öðrum þingfréttum, og ég fullyrði, að þau vöktu gífurlega athygli víðs vegar um landið og kvíða, eins og ég sagði. Ég fór fram á það við hæstv. ráðherra af þessu tilefni, vegna þess, hve þessi ummæli hefðu vakið mikla athygli og yllu víða kvíða, að hann vildi lýsa yfir því, að ríkisstj. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta mundi ekki verða gert, því að ráðherrann fullyrti ekkert um þetta. Hann sagði, að þetta væri til athugunar. Ég rökstuddi ósk mína þannig, að ef hæstv. ríkisstj. væri komin að þeirri niðurstöðu að hleypa togurunum ekki inn, þá væri bezt að segja frá því strax til þess að forða mönnum frá ástæðulausum ótta um þetta. Þá fór ég enn fremur fram á það við hæstv. ráðherra, að hann lýsti yfir því, að þetta málefni yrði lagt fyrir Alþingi, þar sem það nú á setu. Það væri eðlilegt, að um þetta mál væri fjallað hér og ráðherrann hefði fært þetta mál inn í þingið með ummælum sínum um það. Hér væri um svo stórt mál að ræða, að það væri alveg eðlilegt, að um það væri fjallað á Alþingi, þó að ríkisstj. hefði formlega vald til þess að skipa þessum málum með reglugerð. Þessu vildi hæstv. ráðherra ekki lýsa yfir. Hann svaraði ekki þessari spurningu, og þykir mér það miður. Mér hefði fundizt betra, ef hann hefði viljað lýsa því yfir að um þetta mál yrði fjallað á Alþingi. Vil ég nú biðja hæstv. sjútvmrh., sem hér er staddur, að athuga, hvort hann treystir sér ekki til þess að lýsa yfir því, að um þetta mál verði fjallað á Alþingi, það verði lagt fyrir Alþingi, áður en því verði ráðið til lykta. Loks beindi ég því til hæstv. forsrh., hvort hann vildi ekki lýsa yfir því, að í þetta mál yrði skipuð nefnd, fjölmenn nefnd, hliðstæð þeirri, sem skipuð var 1958, þegar fjallað var um sams konar mál. En í þeirri nefnd áttu sæti fulltrúar frá togaraútveginum og einnig fulltrúar, sem sérstaklega voru kosnir af bátaútvegsmönnum og sjómönnum. Ég hygg, að þeir hafi verið kosnir af deildunum í Fiskifélagi Íslands, og Það átti að tryggja það, að hér kæmu öll sjónarmið til greina. En þessu vildi hæstv. ráðh. ekki heldur lýsa yfir. Ég vil því endurtaka þetta og biðja hæstv. sjútvmrh. að lýsa yfir því, að málið fái a.m.k. þessa meðferð. Málið verði einnig borið undir nefnd, sem skipuð verði fulltrúum frá öllum flokkum, en það var líka gert 1958. Í þessu sambandi vil ég einnig taka undir þá beiðni hv. 4. þm. Austf., að hæstv. ráðherra upplýsi, hvaða nefnd það er, sem hann talaði um í þessu sambandi. Hann talaði eins og hún væri að athuga þetta mál sérstaklega, því hann talaði um nefndina í sambandi við þessar hugleiðingar um aukinn rétt til togaranna og talaði um nefndina með ákveðnum greini, eins og hún væri þegar til. Þá er spurningin: Hvaða nefnd er það, hverjir eru í þeirri nefnd? Hæstv. forsrh. virtist vera mjög viðkvæmur fyrir þessu máli um daginn, hann svaraði þessum fyrirspurnum frá mér, mjög svo hógværum fsp. mjög ókurteislega, með ljótum og óvirðulegum orðum, sem voru ekki honum samboðin. En ég skal ekki fara lengra út í það. Málinu var hreyft hér af mér af beinu tilefni frá hæstv. forsrh. Vitanlega gat hæstv. forsrh. ekki búizt við því, að þingmenn hlustuðu steinþegjandi á það í stólum sínum, að hann steig fram og lýsti því yfir, að það væri til athugunar í ríkisstj., hvort ætti að hleypa íslenzka togaraflotanum inn á fiskimið bátanna í landhelginni. Hæstv. forsrh. gat ekki búizt við því, að þingmenn hlustuðu á þetta þegjandi. Þeir hlutu að fara fram á upplýsingar. Það er því ósæmilegt af hans hendi að kasta fram ókurteisum og ljótum orðum í sambandi við þetta. Það voru engar getsakir gerðar neinum í þessu sambandi. Það var ekki fullyrt, að nein niðurstaða væri fengin á einn eða annan hátt. Það eitt var gert að mæla nokkrum almennum varnaðarorðum um þetta mjög svo þýðingarmikla mál og biðja um yfirlýsingar. En upplýsingar fengust engar og yfirlýsingar engar, því miður. Nú væri það mjög til bóta, ef hæstv. sjútvmrh. vildi taka undir þessi atriði og beita sér fyrir því að efna til víðtækrar samvinnu um málið, og má það þá auðvitað vera algerlega gleymt, sem mönnum kann að hafa orðið á í orðalagi í þessu sambandi. Það er mín persónulega skoðun, að togararnir eigi inni hjá þjóðarbúinu. Aðstaða þeirra hefur verið þannig, að ég tel þá eiga miklu fremur inni hjá þjóðarbúinu en hitt og að það sé mjög nauðsynlegt, að hlaupið sé undir bagga með þeim, eins og nú er ástatt, og þá í þeirri von, að um tímabundna erfiðleika sé að ræða, a.m.k. að mjög verulegu leyti. En ég vil enn mjög eindregið vara við því, að það sé gert með þeim hætti að auka veiðar togaranna í landhelginni, eins og ég fyrir mitt leyti færði nokkur rök fyrir um daginn. Ég vil mjög eindregið vara við því enn á ný. Ég vil einnig alveg eindregið mótmæla því, að það sé sérstaklega bátaútvegsins að standa undir hjálp til togaraútgerðarinnar. Ég álít, að þjóðin öll verði að sameinast um að láta af sínum sameiginlegu sjóðum eitthvert fjármagn til að hlaupa undir bagga með togaraútgerðinni. Hún er stödd nú á mjög erfiðum tímamótum, og við skulum vona, að það verði hægt að breyta ýmislega til og aðstæður breytist þannig, að togaraútgerð verði hér framvegis. Það eru gífurlega miklir erfiðleikar, eins og nú standa sakir. Fram úr þeim þarf að greiða, og það álít ég, að þjóðin verði að gera með sameiginlegu átaki, og ég vona, að það verði niðurstaðan af athugunum hæstv. ríkisstjórnar á því máli.

Þórarinn Þórarinsson Háttv. forseti. Ég hafði vænzt þess, að hæstv. ráðherrar væru hér viðstaddir, vegna þess að sum Þau atriði, sem ég hafði ætlað mér að minnast á, snerta það, sem þeir hafa sagt, og eins hefði ég viljað beina til þeirra nokkrum fyrirspurnum. En það mun e.t.v. gefast tækifæri til þess að gera það seinna, svo að ég skal ekki vera að tefja málið að þessu sinni með því að æskja þess, að hæstv. ráðh. séu mættir. En hitt verð ég hins vegar að láta í ljós, að mér finnst það óviðkunnanlegt af hæstv. ríkisstj. að efna til kvöldfunda um mál sem þessi, þegar enginn málsvari af hennar hálfu er hins vegar mættur og enginn til þess að gefa upplýsingar um fyrirspurnir, sem kynni að verða beint til stjórnarinnar í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir. 

Annað atriði mætti einnig benda á í þessu sambandi og í tilefni af því, að nú er verið að ræða um að veita íslenzku togurunum aukin veiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar. Að sjálfsögðu er það miklu örðugra að veita íslenzkum togurum öll slík aukin réttindi vegna þess, að erlendum togurum var veittur réttur til þess með umræddum samningi að fiska á stórum svæðum innan fiskveiðilandhelgi Íslands og þar með var þrengt verulega að bátaflotanum. Þess vegna er að sjálfsögðu enn þá síður hægt núna að auka veiðiréttindi íslenzkra togara innan fiskveiðilandhelginnar og þrengja þannig enn meira að bátaflotanum. Það hefði e.t.v. - ég segi: e.t.v. - getað komið til greina að veita íslenzkum togurum einhver frekari veiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar, ef erlendu togararnir hefðu ekki fengið þá undanþágu, sem þeim var veitt á fyrri hluta þessa árs og þeir njóta nú. Þess vegna álít ég, að þessi samningur, sem gerður var í fyrra við Breta um landhelgismálið, sé ein af aðalástæðunum fyrir því, að það sé alls ekki hægt að veita íslenzkum togurum nein meiri veiðiréttindi innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi en þeir hafa nú. Varðandi það atriði, sem allmjög hefur verið rætt um hér, hvernig eigi að bæta úr erfiðleikum togaranna, hvort eigi að gera það með því að auka veiðiréttindi þeirra innan fiskveiðilandhelginnar eða veita þeim beinan fjárstyrk úr ríkissjóði, eins og hæstv, sjútvmrh. hefur minnzt á, þá vil ég aðeins segja það, að ég hallast langhelzt að þeirri leið, sem hv. 1. þm. Vestf. gat um og einnig kom fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v., sem sé að reyna að draga úr útgjöldum togaranna og leysa vandamál þeirra á þann hátt. Þær leiðir, sem þar koma til greina, álít ég miklu heppilegri og æskilegri til lausnar þessu máli en fara að auka veiðiréttindi togaranna innan fiskveiðilandhelginnar eða fara að veita þeim beina fjárstyrki úr ríkissjóði eða öðrum opinberum sjóðum. Ég held þess vegna, að það hafi verið orð í tíma töluð, sem hv. 1. þm. Vestf. lét hér falla í ræðu sinni um það, að þetta mál ætti fyrst og fremst að reyna að leysa með því að draga úr rekstrarútgjöldum togaranna, og hann benti einnig á ýmsar leiðir, sem að sjálfsögðu koma til athugunar í því sambandi, þó að ég telji mig hins vegar ekki dómbæran, - ég skal játa það, að ég tel mig ekki dómbæran til þess að kveða á um það, að hve miklu leyti þær eru framkvæmanlegar og þær geti komið að verulegum notum. En að sjálfsögðu er hér um leiðir að ræða, sem ber að athuga, og þá ber ekki síður að athuga það, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. minntist á, að fella niður ýmis gjöld, sem á togurunum hvíla, eins og t.d. útflutningsgjöldin, og m.a. gjöld, sem felast í þessu frv. Ég gæti vel trúað því, að það sé rétt hjá þessum tveimur þingmönnum, að ef þetta allt væri vandlega athugað, sem þeir hafa bent á, mætti leysa vandamál útgerðarinnar, án þess að það þyrfti að veita togurunum aukin veiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar eða þeir þyrftu að fá beina fjárstyrki úr ríkissjóði eða öðrum opinberum sjóðum. A.m.k. virðist alveg sjálfsagt mál, að þessar leiðir verði athugaðar til þrautar, áður en horfið verði að hinum tveimur leiðunum, sem hæstv. sjútvmrh. minntist sérstaklega á. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða öllu frekar um það mál sjálft, sem hér liggur fyrir, eða þau atriði, sem felast í þessu frv., eða þau atriði, sem sérstaklega hafa verið rædd í þessum umræðum. En það, sem ég vildi sérstaklega minnast á og var orsök þess, að ég kvaddi mér hljóðs um þetta mál, er það, sem mér finnst vanta í þetta frv., og það, sem mér finnst þetta frv. hefði fyrst og fremst átt að fjalla um. Þetta frv. er frv. til laga um ráðstafanir vegna ákvarðana Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu. í þessu frv. ættu samkvæmt þessu að felast ýmiss konar ráðstafanir, sem gerðar væru eða rétt hefði þótt að gera vegna gengislækkunarinnar. Og þá finnst mér það koma fyrst og fremst til athugunar, hverjir það eru, sem hafa orðið mest fyrir barðinu á gengislækkuninni. Ef lagt væri fyrir þingið frv. um ráðstafanir vegna lækkunar á gengi íslenzkrar krónu, ætti að mínum dómi að vera eitt aðalatriðið í slíku frv. að bæta hlut þeirra, sem yrðu einna mest fyrir barðinu á gengislækkuninni, en öll slík ákvæði vantar fullkomlega í þetta frv. Ég held, að það sé ekki hægt að finna ákvæði, sem miðar að því að bæta kjör eða aðstöðu þeirra, sem gengislækkunin leikur einna harðast, en þeir, sem að sjálfsögðu verða einna harðast fyrir barðinu á gengislækkuninni, eru launþegarnir og þó sérstaklega þeir launþegar sem minnst bera úr býtum. Nú er þannig komið, að gengislækkunin og ýmsar ráðstafanir, sem henni hafa fylgt, hafa étið upp að fullu og jafnvel meira en það þá kauphækkun, sem launþegar fengu á s.l. sumri, og var þó mjög í hóf stillt og nauðsynlegt til að bæta þeirra hag vegna þeirrar miklu kjaraskerðingar, sem þeir höfðu orðið fyrir af völdum viðreisnarinnar. En þessar kauphækkanir eða þessa kjarabót, sem launþegarnir fengu á s.l. sumri, er nú búið að éta upp að mestu eða öllu leyti með gengislækkuninni og öðrum ráðstöfunum, sem hafa fylgt henni. Ég vil í því sambandi vitna sérstaklega til upplýsinga, sem hæstv. viðskmrh. gaf hér á Alþingi fyrir nokkru um áhrif gengislækkunarinnar og fleiri hækkunarráðstafana á framfærsluvísitöluna. Hæstv. viðskmrh. upplýsti, að miðað við 1. júlí s.l. mundi framfærsluvísitalan hækka um ein 15 stig, eða m.ö.o., að framfærslukostnaðurinn mundi hækka um 15%. Þetta er miklu meira en sú kauphækkun, sem margir launþegar hafa fengið, og það einmitt þeir launþegar, sem lakast eru staddir. Ég minni í þessu sambandi alveg sérstaklega á Dagsbrúnarmenn og aðra daglaunamenn í landinu. Þeir fengu ekki nema 10% kauphækkun, ef miðað er við daglaunavinnuna eina saman. Síðan þeir fengu þessa 10% kauphækkun, hefur framleiðslukostnaður í landinu samkvæmt upplýsingum hæstv. viðskmrh. aukizt um 15% eða 15 vísitölustig, og það sést á því, að þessir launþegar eru þess vegna miklu lakar staddir nú en þeir voru, áður en þeir fengu kjarabótina á s.l. sumri, vegna gengislækkunarinnar og þeirra áhrifa, sem hún hefur haft. En hæstv. viðskmrh. greindi frá því í þeim upplýsingum, sem hann gaf þinginu um þetta efni, að vísitalan hefði hækkað um 6 stig vegna sjálfrar gengislækkunarinnar og um önnur 4 stig vegna ýmissa annarra ráðstafana, sem annaðhvort leiddi af gengislækkuninni eða sjálfri viðreisninni. Aðeins 5 vísitölustig leiddi beint af sjálfri kauphækkuninni, þannig að t.d. þeir launþegar, sem hafa fengið um 13.7% kaupbót, eins og opinberir starfsmenn, og þó að þar hefðu komið til frádráttar þær verðhækkanir, sem hlotizt hafa beint af kauphækkununum, sem eru 5% eða 5 vísitölustig, þá mundi raunveruleg kjarabót þessara launþega, þeirra sem hafa fengið t.d. 13.7% kauphækkun, hafa orðið 13.7% mínus þessi 5% eða m.ö.o. í kringum 8–9% raunveruleg kjarabót, ef ekki hefðu komið til aðrar hækkanir en þær, sem leiðir beint af sjálfri kauphækkuninni. Nú er hins vegar dæmið orðið þannig, að þessir launþegar, sem hafa fengið 13.7% kauphækkun, eins og t.d. opinberir starfsmenn, hafa nú fengið á sig nýja dýrtíð, sem nemur 15 vísitölustigum, eða 15% hækkun á framfærslukostnaðinum, þar með, að þeirra hlutur er raunverulega verri í dag en hann var fyrir þessa kjarabót, í stað þess að ef gengislækkunin og þær ráðstafanir, sem henni fylgdu, hefðu ekki komið til sögunnar, þá hefði raunveruleg kjarabót hjá þeim átt að verða 8–9%. Þess er að sjálfsögðu rétt að geta, að á móti þessari 15% almennu hækkun framfærslukostnaðarins, sem orðið hefur síðan 1. júlí í sumar, kemur hjá þeim, sem fá fjölskylduuppbætur, uppbót, sem nemur 11/2 vísitölustigi, að því er hæstv. viðskmrh. upplýsti, og auk þess kemur einhver lækkun líka vegna þeirra tollalækkana, sem nýlega voru framkvæmdar. En þó mun vera almennt talið, að áhrifin af tollalækkuninni verði aldrei meiri en hálft vísitölustig til lækkunar og jafnvel minna en það, svo að hér er vissulega um mjög litlar aðgerðir að ræða til lækkunar á dýrtíðinni til að bæta mönnum upp þá miklu hækkun, sem orðið hefur á henni, og hún er sáralítil eða engin hjá öðrum en þeim, sem taka fjölskyldubætur, en vitanlega eru það fjöldamargir launþegar, sem njóta ekki fjölskyldubótanna. Ég vil þess vegna halda því fram samkvæmt því, sem ég hef nú rakið, að ég álít, að það hefði átt að vera eitt af helztu atriðunum í þessu frv., sem er um ráðstafanir vegna gengislækkunarinnar, að bæta hlut þeirra manna, sem verða harðast úti vegna gengislækkunarinnar, þar sem eru launþegarnir og sérstaklega þeir launþegar, sem lakast eru settir. En um þetta mál er ekki að finna eitt einasta atriði í þessu frv., og það gefur bezt til kynna, hversu mjög þessi stóra stétt í landinu, launþegarnir, er gleymd af hæstv. ríkisstj. og hversu mjög hún ber aðra meira fyrir brjósti en þá, og þá eru Það að sjálfsögðu þeir ríku, sem hún ber fyrst og fremst fyrir brjósti, því að eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. benti á í þeirri ræðu, sem hann flutti hér í dag, þá eru það þeir ríku, sem fyrst og fremst hagnast á gengislækkuninni, en hinir fátæku, sem tapa. Og fyrir þessa fáu ríku er gengislækkunin líka gerð. Hinum er algerlega gleymt, eins og þetta frv. sýnir ljóslega. Ég kvaddi mér sérstaklega hljóðs til að láta í ljós andúð mína á þeirri málsmeðferð hæstv. ríkisstj., að í frv. sem þessu, sem fjallar um ráðstafanir vegna gengislækkunarinnar, skuli ekki vera eitt hið einasta atriði um að bæta hag þeirra, sem harðast verða úti vegna gengislækkunarinnar. Það mun kannske verða bent á það í þessu sambandi, að í öðru máli, sem þingið hefur afgreitt, er um að ræða vissa hækkun til þeirra, sem njóta trygginga, og eins hafa fjölskyldubætur nokkuð verið hækkaðar, eins og ég hef þegar sagt frá. En þessar hækkanir á tryggingum og fjölskyldubótum eru hins vegar svo litlar, að þær nægja ekki til að mæta þeirri 15% hækkun dýrtíðarinnar, sem orðið hefur síðan 1. júlí í sumar, og þess vegna er ekki hægt að segja, að þar sé á raunhæfan hátt mætt þeim áhrifum, sem verða af gengislækkuninni, vegna þess að umræddir aðilar verða heldur verr staddir eftir en áður, þó að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar. En það, sem að sjálfsögðu átti að stefna að, var að tryggja það, að menn fengju einhverja raunverulega kjarabót, eins og líka hægt var á grundvelli þeirra samninga, sem gerðir voru á s.l. sumri, ef gengislækkun hefði ekki komið til sögunnar. En eins og ég nú hef rakið, mundu t.d. opinberir starfsmenn hafa getað fengið 8–9% raunverulega kjarabót, ef gengislækkunin hefði ekki komið til sögunnar, en með gengislækkuninni er þessi kjarabót tekin af þeim, án þess að nokkuð sé látið koma í staðinn. Þá má minna á það, og er ekki sízt ástæða til að minna á það, hve grálega þeir eru leiknir, sem standa nú í byggingum, og þar er að sjálfsögðu fyrst og fremst um að ræða unga fólkið, sem er að reyna að eignast eigin íbúðir. Þetta fólk er mjög grálega leikið með gengislækkuninni og þeim ráðstöfunum, sem fylgja henni, án þess að nokkuð sé gert í staðinn til að bæta aðstöðu þess, sem vel hefði þó verið hægt að gera. Ef rétt hefði verið að þessum málum unnið, hefði t.d. í því frv., sem hér liggur fyrir, sem fjallar um ráðstafanir vegna gengislækkunarinnar, átt að vera ákvæði um að bæta alveg sérstaklega hlut þess unga fólks, sem nú stendur í íbúðabyggingum, sem ég hygg að flestir hv. þm, telji að sé þjóðfélagslega rétt og nauðsynlegt, að hver fjölskylda geti eignazt sína eigin íbúð. Ef rétt hefði verið á haldið, hefði t.d. átt að felast í þessu frv. ákvæði um að lækka vexti á íbúðabyggingalánum. Þá hefðu átt að felast ákvæði um það að hækka lánshámarkið, sem byggingarsjóður ríkisins veitir, í samræmi við þann aukna byggingarkostnað, sem orðið hefur að undanförnu. Þá hefði einnig mátt felast ákvæði í þessu frv. um að lækka eitthvað innflutningstolla á byggingarvörum, vegna þess að þær hækka verulega af sjálfu sér vegna gengislækkunarinnar. Og þá hefði gjarnan mátt t.d. vera ákvæði í þessu frv. um að vinna að því, að innkaup á byggingarvörum yrðu hagkvæmari en þau eru nú. En það er vitanlegt, að það er stór þáttur í byggingarkostnaðinum, hve óhagstæð innkaup á mörgum byggingarvörum eru. Viðskiptastefnan er ekki sú að kaupa byggingarefni eða byggingarvörur fyrst og fremst frá þeim löndum, þar sem þær eru beztar og ódýrastar, heldur einmitt unnið að því að beina innkaupum á þessum vörum að verulegu leyti til annarra landa, þar sem verðið er óhagstæðara og vörurnar jafnvel lélegri. Ef það hefði falizt í þessu frv. að leiðrétta þetta og vinna að því að gera byggingarvöruinnkaupin hagstæðari en þau hafa verið, þá hefði að sjálfsögðu verið stigið verulegt spor í þá átt að draga úr þeim álögum, sem gengislækkunin leggur á herðar þess unga fólks, sem stendur í byggingum. Og þannig mætti rekja þetta áfram, og í þessa stefnu hefði Þetta frv. líka gengið, ef hæstv. ríkisstj. hefði haft einhvern áhuga á því að bæta hag og hlut þeirra, sem verða harðast fyrir barðinu á gengislækkuninni. En í þessu frv. felst ekki eitt einasta ákvæði um það, og það sýnir betur en nokkuð annað, hver er stefna hæstv. ríkisstj. í þessum málum. Það er að þrengja að hinum mörgu, draga úr sjálfsbjargarviðleitni hinna mörgu, en skapa hinum ríku betri og bætta aðstöðu frá því, sem verið hefur.

forseti (RH): í dag eru liðin 100 ár frá fæðingu Hannesar Hafsteins. Þegar hann tók sæti á Alþingi, höfðu embættisstörf hans og atgervi, en þó ekki sízt ljóð hans aflað honum frægðar meðal allra Íslendinga. Hér verða ekki rakin æviatriði hans, en á þessum vettvangi er ástæða til að minna á, að með upphafi hans stjórnartíðar hófst það þingræði, sem við Íslendingar búum nú við. Um þessar mundir höfðu verið miklir flokkadrættir um stjórnskipunarmálin, og átti hann ekki hvað minnstan þátt í, að þau voru leyst með þeim hætti, sem raun varð á. Hann var fyrsti innlendi ráðherrann eftir stjórnarskrárbreytingu 1904 og raunar fyrsti ráðherrann, sem ábyrgð bar gagnvart Alþingi Íslendinga. Í stjórnartíð hans voru gerðar margháttaðar réttarbætur. Þá var sannkallað vaxtartímabil íslenzkra þjóðmála og íslenzkrar löggjafar. Hann sannaði með atgervi sínu öllu, að Ísland var hlutgengt meðal þjóðanna. Öll þjóðin minnist nú hins mæta manns, og ég bið hv. þdm. að heiðra minningu látins bjóðskörungs og þjóðskálds með því að rísa úr sætum. - Dm. risu úr sætum.



Herra forseti. Það hefur einhvern veginn atvikazt svo, að þetta mál, sem borið var fram í fyrstu vikunni, sem þingið starfaði, er nú fyrst rétt undir jól að koma til 1. umr. Veit ég ekki, hvaða orsakir valda slíkum drætti með mál, sem borið er fram í upphafi þings. Vera má, að það verði borið fyrir, að ég hef verið fjarverandi frá þinginu í hálfan mánuð, en allt fram að þeim tíma kom málið ekki á dagskrá, en hefur síðan verið einu sinni á dagskrá, að ég hygg, en ekki rætt. En látum það vera, þetta hefur ekki orðið að stórmeini enn, en ber þó að minni hyggju ekki vott alveg hlutlausri þingstjórn. Ég vík þá örfáum orðum að málinu. Það er langt síðan vegalögum var breytt, og þarf því ekki ýtarlegs rökstuðnings við, að full þörf sé orðin á því að opna vegalögin og gera á þeim nokkrar breytingar, taka nýja vegi í þjóðvegatölu. Þetta er almenn röksemd. Það mun nálega öllum héruðum landsins vera full þörf á því, að vegalögin séu opnuð, en alveg sérstaklega á þetta við um Vestfjarðakjördæmið, sem hefur dregizt aftur úr í vegamálum og er verr statt á vegi í þeim efnum en flest önnur héruð eða landshlutar. Þar er altviða svo ástatt enn, að til eru heil sveitarfélög, sem enn þá eru ekki komin í samband við vegakerfi landsins, og má öllum vera það ljóst, að við slíka einangrun er þungt að búa og þröngur stakkur skorinn atvinnuvegunum í viðkomandi héruðum til þess að notfæra sér nauðsynlega véltækni. En það er hvorki ein né tvær sveitir á Vestfjörðum, sem þannig er ástatt um, þær eru margar, því miður. Það má því öllum vera ljóst, að það er a.m.k. að því er Vestfjarðakjördæmi snertir full þörf á því, að vegalögin verði opnuð á þessu þingi og nýir vegir teknir þar í þjóðvegatölu. Það hefur oft verið talið, að heppilegast væri að opna vegalög á miðju eða síðari hluta kjörtímabils, en þó fyrst og fremst bæri að forðast að opna þau næsta þing fyrir kosningar, þá væri erfiðara um vik að hafa fulla stjórn á þeim breytingum, sem kynnu að verða á vegalögunum. Ég taldi því rétt, þar sem við erum nú nokkurn veginn á miðju kjörtímabili, að bera fram frv. um það, að vegalögin yrðu opnuð. Í þessu frv. er nálega eingöngu um að ræða vegi í Vestfjarðakjördæmi og með brtt., sem í frv. felast á vegalögunum, er í fyrsta lagi stefnt að því, að það þurfi að bæta samgönguleiðir milli Strandasýslu og annarra hluta Vestfjarðakjördæmis. Að þessu lúta einkum tillögurnar í öðrum tölulið um Krossárdalsveg af Strandavegi, um Krossárdal á Vesturlandsveg hjá Kleifum í Gilsfirði, tengja þannig Reykhólasveitina og Barðaströndina við Strandasýslu um eiðið milli Gilsfjarðar og Bitru, og í annan stað að tengja Breiðafjarðarbyggðirnar við Hólmavíkursvæðið í Strandasýslu með þjóðvegi um Tröllatunguheiði. Aðrar tiltögur hér eru um það að koma ýmist heilum sveitum í vegasamband eða innansveitar að gera akvegakerfið samfelldara en það enn er. Í þriðja lagi eru svo í þessu frv. till. um það að gera nokkra sýsluvegi að þjóðvegum, en það er kunnugt, að sýslusjóðirnir eru févana til þess að sinna vegamálum innanhéraðs sem skyldi, og liggur því eftir hlutur sýslusjóðanna mjög oft vegna fjárskorts. Hefur það þá verið venja um tanga hríð, að smátt og smátt væru teknir sýsluvegir og færðir inn á vegalögin, teknir í þjóðvegatölu. Þetta er því í samræmi við þá venju, sem ríkt hefur og hefur verið talin sjálfsögð til þessa til þess að þoka vegamálunum jafnar og betur áfram. Ég sé það, að síðan frv. var flutt, hafa komið fram margar brtt., eins og vænta mátti, og sýnir það, að fleiri þm. en ég líta svo á, að ærin sé þörf á því, að vegalögin verði opnuð á þessu þingi og allmikill fjöldi nýrra akvega tekinn í þjóðvegatölu. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, óska, að málinu verði vísað til hv, samgmn. og 2, umr.

Flm. (Einar Ingimundarsson) Hæstv. forseti. Ég flyt á þskj. 79 ásamt hv. 2. og 5. þm.. Norðurl. v. frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að selja eyðijörðina Lækjabæ í Fremri-Torfustaðahreppi. Ég tel ekki þörf á að fara mörgum orðum um efni þessa frv., en eins og í grg. segir, þá er hér um eyðijörð að ræða, sem hefur verið í eyði um áratugaskeið. Hús á jörðinni eru engin og túnið, sem var lítið, mun vera komið í órækt, og telja kunnugir menn, að engin líkindi séu til þess, að býli þetta verði endurreist, enda er hér um heiðarland að ræða. Hins vegar hefur Sigurgeir Jónatansson bóndi á Skeggjastöðum í FremriTorfustaðahreppi, þar sem jörðin er, farið þess á leit og óskað þess eindregið, að hann fái þessa jörð keypta, og hefur meðmæli hreppsnefndar Fremri-Torfustaðahrepps til þess. En Sigurgeir bóndi á Skeggjastöðum hefur haft afnot þessarar jarðar um skeið og séð um hana fyrir jarðareiganda. Mér er kunnugt um, að hreppsnefnd Ytri-Torfustaðahrepps hefur skrifað landbn. þessarar hv. d. og óskað eftir því, að þeim hreppi, þar sem jörðin liggur ekki, verði áskilinn forkaupsréttur að henni. Ég tel auðvitað sjálfsagt, að þetta erindi verði athugað í n. nákvæmlega, en ég hef þó ástæðu til að ætla, að hreppsnefnd Fremri-Torfustaðahrepps, þar sem jörðin er, muni ekki falla frá forkaupsrétti á jörðinni, ef um annan kaupanda verður að ræða en Sigurgeir Jónatansson bónda á Skeggjastöðum, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir. Ég legg svo til, að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. landbn.