Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg ætla aðeins að taka það fram, að efnisbreytingar eru hjer engar gerðar, aðeins orðabreytingar og leiðrjettingar á tilvitnunum. Jeg skal viðurkenna, að breytingin á 1. gr. er ekki viðkunnanleg að orðalagi, en örðugt er mjög að orða hana. Ákvæði greinarinnar eru samt fullgreinileg eins og breytingartillagan orðar hana.

Frsm. (Karl Einarsson) Það hefir verið farið fram á það af Skagfirðingum, að færa mætti út svæði það, sem banna mætti á herpinótaveiði í Skagafirði, út fyrir Drangey. Að austan er punkturinn hinn sami, sem ganga á út frá, en að vestan færist hann utar á Skagann, svo línan milli þeirra liggur fast utan við Drangey; nú liggur hún nokkuð innan við eyna. Hefi jeg svo ekki fleira að segja um þetta, en vænti, að frv. verði samþykt.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg hefi litlu við að bæta það, sem tekið var fram við 2. umr. Nefndin hefir athugað þær tvær breytingar, sem hæstv. atvrh. (KIJ) taldi æskilegar við 2. umr. Getur hún ekki fallist á þær. Myndi sjerstaklega breytingin á 7. gr. getað orðið deiluatriði, en þau vill nefndin forðast. En nú hafa komið fram brtt. á þskj. 395 frá hv. 5. landsk.þm. (JJ). Nefndin hefir að vísu ekki haft tíma til þess að athuga þær, en jeg tel víst, að hún geti ekki fallist á þær að efni til. Sjerstaklega er ákvæðið um tveggja þinga leyfi með kosningum á milli of miklar hömlur, enda lítil trygging í þessu ákvæði. Annars er brtt. við 11. gr. líklega ekki rjett orðuð, þar sem stendur „sextíu og fimm“ í stað „sjötíu og fimm.“

Jónas Jónsson Jeg hefi borið fram tvær brtt., sem jeg þó býst ekki við að verði samþyktar, eftir þeim straumum, sem virðast ráða framgangi málsins hjer í deildinni. Mjer fanst rjett að láta það sjást, að allir þm. væru ekki ánægðir með frv., eins og það nú er. Annars mun sama, hvernig frv. þessu reiðir af hjer í deildinni. Það kemst áreiðanlega ekki í gegn um hv.Nd., þó að það verði samþykt hjer. Þar hefir ekki fengist kallaður saman fundur í fossanefndinni, til þess að ræða vatnalögin. Og ekki yrði jeg hryggur yfir því, þó að engin sjerleyfislög gengju fram á þessu þingi. Miklu fremur væri rjett að hamla ekki á móti vatnalögunum sjálfum, þó að frv. það, sem hjer hefir verið samþykt, hafi raunar ekki batnað við meðferð fyrverandi stjórnar. Þetta frv. skapar litla tryggingu, og ef útlendingar kæmu og vildu virkja fossa, býst jeg við, að hrapað yrði að þeim málum með rasanda ráði. Það er rjett hjá hv.frsm.allshn. (GGuðf), að brtt. mín við 11. gr. er ekki rjett orðuð eins og frv. er nú. Jeg fór eftir upphaflega frv. Annars býst jeg við, að sama sje, hvort talað er um 55 eða 65 ár í þessu sambandi. Nú eru ekki, að því er kunnugt er, nein fjelög, sem hugsa til virkjunar. Þau, sem fyrir nokkrum árum síðan fóru fram á leyfi til virkjunar, reyndust ekki annað en loftið eitt. Er meira en lítið óviðurkvæmilegt að miða við kröfur þessara fjelaga, sem um mörg ár hafa leikið sjer með fossa vora í engri alvöru.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg er sammála hv. 5. landsk.þm. (JJ) í því, að engin líkindi sjeu fyrir því, að frv. þetta nái að komast gegnum hv.Nd. á þessu þingi. Þrátt fyrir það, tel jeg samt heppilegast, að þessi háttv. deild gangi frá frv. sem best hún má, og verður þá hægt að leggja það fyrir hv.Nd. á næsta þingi. Eins og nú er, er frv. vel úr garði gert, en brtt.hv. 5 landsk.þm. (JJ) skemma það, að mínu áliti. Reyndar býst jeg ekki, fremur en hann, við því, að þær verði samþyktar, og teldi jeg sjerstaklega ver farið, ef svo yrði um síðari part 1. liðs og 2. lið. Að miða sjerleyfið við 55 ár, væri stórkostleg afturför frá því, sem bæði milliþinganefnd og vatnanefnd Ed. hafa lagt til. Það kann vel að vera, að erfitt sje fyrir fjelög, sem hafa viljað fá sjerleyfi til virkjunar, að taka þau nú; en engu að síður eru ummæli hv. 5. landsk.þm. (JJ) um þessi fjelög engan veginn rjettmæt. Ef vatnalöggjöf vor hefði verið tilbúin 1919, þá má telja alveg vist, að þegar væru orðnar talsverðar framkvæmdir á virkjun fossa vorra. Þá er og víst, að við samningu sjerleyfislaganna verður að taka tillit til hinna erlendu fjelaga, og þau hafa látið uppi það álit, að ekki væri tiltækilegt að ákveða tímabilið skemmra en 65–75 ár, og væri það meira að segja full stutt. Þá er ákvæðið um samþykki Alþingis, og sjerstaklega tveggja þinga, alveg óaðgengilegt. Eru altaf mikil vandkvæði á að hleypa slíku málum fyrir þingið, og hefir verið sýnt fram á það með rökum áður fyr. Verð jeg því að leggja til, að frv. verði samþykt óbreytt, eins og það kom frá 2. umr.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skýt því til hæstv. forseta, hvort hann vilji ekki, ef hv.flm.brtt. (JJ) hefir ekkert við það að athuga, bera upp 1. lið brtt. í tvennu lagi, hvora málsgrein fyrir sig.

Jón Magnússon Jeg tek undir með hæstv. atvrh. (KIJ), að það er ekki rjett, sem hv. 5. landsk. (JJ) sagði um erlendu fjelögin, sem sótt höfðu um leyfi til virkjunar. Mjer er kunnugt um, að um tíma a. m. k. höfðu þau fje til taks, ef samningar hefðu tekist við ríkisvaldið. Er ekki að marka, þó að fje sje ekki nú fyrir hendi. Eru þess ekki einsdæmi, að fje hafi á síðustu árum horfið sem mjöll fyrir sólu.

Frsm. (Jón Magnússon) Nefndinni þótti rjett að láta bæjarstjórnina vita, að hún gæti ekki haldið öllu lengur heimild þeirri, er henni var veitt með lögum nr. 50, 27. júní 1921, um húsnæði í Reykjavík, nema hún notaði hana bráðlega. En hin eldri húsaleigulög skulu þó standa til 1. júlí 1924, eða sama sein gilda til 1. október s. á. Nefndinni fanst eitthvað verða að gera í þessu máli, og fanst því rjett að fara þessa leið, að taka heimildina af bæjastjórninni, ef hún notaði hana ekki innan þessa tíma.

Frsm. (Einar Árnason) Við 2. umr. fjáraukalaganna fyrir 1921 hjer í þessari háttv. deild, upplýstist það, að kirkjugarðurinn hjer í Reykjavík væri allþungur baggi á ríkissjóði, og kom þá fram, að á síðastliðnum árum hefði hann kostað ríkissjóð 30–40 þús. kr. Enn fremur kom það fram, að á næstu árum myndi ríkissjóður verða að greiða til hans enn þá meira fje en hann væri þegar búinn. Fjárveitinganefndinni fanst því nauðsyn til bera að reyna að ljetta þessum bagga af ríkissjóði, og þá helst með því að hækka legkaupið. Lög, sem ákveða legkaupið, eru frá 1915, og er þar ákveðið, að legkaup fyrir börn yngri en 2 ára skuli vera 2 kr., en 4 kr. fyrir aðra. Þetta legkaup gildir fyrir 25 ár. Og vilji maður helga sjer grafreit í 50 ár, þá skal greiða 8 kr. fyrir hvern legstað. En vilji maður helga sjer grafreit meðan kirkjugarðurinn stendur, þá skuli greiða 16 kr. fyrir hvern legstað. Þessar upphæðir hefir nefndin hækkað rúmlega til helminga. Auk þess bætt við nýju ákvæði um legkaup fyrir múruð grafhýsi. Í núgildandi lögum er ákveðið, að legkaupið renni til Reykjavíkurdómkirkju, en nefndinni fanst rjettara, að það rynni til ríkissjóðs, úr því hann á að kosta viðhald garðsins. Nefndin getur ekki sagt um, hvort þessi hækkun á gjöldunum muni duga fyrir uppfyllingunni á garðinum. En þar sem þetta gjald verður 10–12 kr. á hvern legstað, má búast við að það hrökkvi langt og kostnaðurinn við uppfyllinguna verði því ekki tilfinnanlegur fyrir ríkissjóð. Þar sem mál þetta er komið frá nefnd, virðist ekki þörf að vísa því til nefndar. Vænti jeg því, að það fái að ganga til 2. umr. nefndarlaust.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg get verið stuttorður um þessa tillögu, því að hún skýrir sig sjálf. Skaftafellssýsla er afarilla sett með allar samgöngur, vegna hafnleysis. Till. stefnir að því að stórbæta og auka póstgöngur Skaftfellinga, þrátt fyrir hafnleysið. Skaftfellingar hafa sjálfir gert tilraunir til að koma vörum á milli lands og skips, þótt ófært væri að komast á milli á bátum. Var það núverandi þm. V.-Sk. (LH), sem hefir tekist að skipa út kjöti frá Vík, þótt ekki væri hægt að koma bátum við. Það myndi því óneitanlega bæta mikið úr samgönguleysi Skaftfellinga, ef hægt yrði að koma pósti á land úr strandferðaskipunum, þegar þau færu þar fram hjá, hvernig sem veður er. Fyrirkomulagið við þennan póstflutning hafa menn hugsað sjer þannig, að hæfilega langt frá landi lægi „dufl“ við festar. Tvöfaldur strengur liggur frá landi út að „dufli“ þessu. Þegar skip kemur að flothylkinu, er því lyft upp á þiljur, strengurinn leystur frá því, pósthylkið fest við strenginn, og síðan látið dragast til lands. Um leið kemur póstur úr landi, með sama hætti, eftir hinum þræðinum. Að lokum tengja skipsmenn strengina aftur við „duflið“. þær tilraunir, sem gerðar hafa verið í þessa átt, eru vitanlega ekki full trygging fyrir því, að þetta geti lánast. En tillagan fer fram á það, að gerðar sjeu frekari tilraunir með þetta. Gæti það svo orðið til þess að bæta úr hinum vondu póstsamgöngum, sem þessar sýslur eiga við að búa, hefir tillagan náð tilgangi sínum.

Björn Kristjánsson Af því að þetta mál skiftir póststjórnina miklu, þá vil jeg leggja til, að því sje vísað til nefndar til athugunar, því að sjálfsagt virðist að bera undir póststjórnina, hvort hún vilji senda póst á þennan hátt. Annars legg jeg til, að máli þessu verði vísað til allsherjanefndar.

Flm. (Jónas Jónsson) Jeg skal taka það fram, að ekki er ætlast til, að ábyrgðarpóstur verði fluttur á þennan hátt. Annars skal jeg og taka það fram, að jeg tel skynsamlegt að láta málið ganga til nefndar, þótt hins vegar álit póststjórnarinnar geti ekki komið hjer til greina, ef þingið vill leggja út í þennan kostnað.