Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get sparað mjer langa framsöguræðu, því að í nál. er drepið á alt hið helsta máli þessu viðvíkjandi. Jeg vil geta þess, út af brtt. við 3. gr. frv., á þskj. 75, að nefndin áleit rjettara að orða skýrara það ákvæði sem kostnaðinum við kemur, svo að það gæti ekki valdið misskilningi. Um vegina vil jeg sjerstaklega taka það fram, að það er aðallega tekið tillit til þess, hverja gagnsemi býlin í flóanum geti haft af þeim. Sá nefndin sjer ekki annað fært en breyta ákvæðum frv. um þetta efni. Jeg skal geta þess í sambandi við viðaukatill., að er ritvilla. Þar stendur „vegagerðarinnar“, en á að vera „vegagerða.“ Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um málið.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get verið hv. landbn. þakklátur fyrir meðferð hennar á málinu. Hefir hún ekki gert svo miklar breytingar á frv., að orð sje á gerandi. Jeg hafði að vísu ekki hugsað mjer, að tillag ríkissjóðs væri takmarkað á þann veg, sem nefndin vill, en af því að jeg hafði ekki hugsað mjer að leggja meira fram en nefndin stingur upp á, þá get jeg sætt mig við brtt.hv. nefndar. Um brtt. á þskj. 75 get jeg þess, að hana mun ekki bera að skilja þannig, að hún eigi að útiloka, að fjárframlög komi frá fleirum en íbúum áveitusvæðisins, t. d. frá sýslusjóði. Finst mjer það ekki óeðlilegt, að sýslan legði eitthvað af mörkum, því að áveitan verður fleirum til hagsmuna en þeim, sem búa á áveitusvæðinu. Jeg álít ekki rjett að jafna öllum kostnaðinum niður, eins og hv. nefnd gerir ráð fyrir, og vil skjóta því til hennar, að hún víki við orðalagi brtt. fyrir 3. umr. Það gleður mig, að hv. nefnd hefir gengið inn á að skoða það sem yfirlýstan þingvilja, að áveitan á Flóann sje gerð svo úr garði, að hún komi að fullum notum og verði að sem mestu gagni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg skal geta þess út af vegunum á áveitusvæðinu, að nefndin hefir gengið út frá því, að sýslusjóður greiddi vitanlega að sínum hluta kostnað við þá.

Pjetur Ottesen Út af orðum hæstv. atvrh. (MG), að með samþykt Alþingis á þessu frv. sje því slegið föstu, að áveitan eigi að koma að fullum notum, vil jeg taka þetta fram: Í athugasemdunum við frv. hæstv. stjórnar er talið, að því aðeins geti áveitan komið að fullum notum, að bættar sjeu samgöngur milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, og þá helst með járnbraut. Í tilefni af þessu vil jeg taka það fram, að með samþykt þessa frv. getur engan veginn verið um það að ræða, að tekin sje nein afstaða til járnbrautarmálsins. Annars vil jeg taka það fram, að fylsta ástæða væri til að doka nokkuð við og fá reynslu fyrir því, hvort þetta áveitufyrirtæki uppfyllir þær vonir, sem menn hafa gert sjer um það, hvort það ber þann árangur um aukning á grasvexti, sem búist hefir verið við, áður en farið er að leggja í frekari kostnað á áveitusvæðinu. Jeg er ekki í sjálfu sjer að mæla á móti þeim framkvæmdum, sem um ræðir í þessu frv., en allur er varinn góður, og því meiri ástæða er að hafa hjer fulla gát á, þar sem svo mikið er í húfi og efnafræðingur einn hefir skrifað um það nýlega, að mjög vafasamt sje, að það vatn, sem veita á á Flóann, sje svo efnaauðugt, að næg trygging sje fyrir því, að áveitan nái tilætluðum árangri. Það er líka fengin full reynsla fyrir því, þar sem veitt er á ófrjóu vatni, að þó áveitan beri allmikinn árangur fyrstu 2–3 árin, þá bregst hún að þeim tíma liðnum, sem stafar af því, að vatnið flytur burtu meiri næringarefni úr jarðveginum en það færir honum, og get jeg dæmt um þetta af eigin reynd. Þar sem drepið hefir verið á, að vegirnir á áveitusvæðinu ættu að vera sýsluvegir og fjárframlag til þeirra greitt alt að helmingi úr ríkissjóði, þá vil jeg segja það, að nær lægi, eftir aðstöðu allri þarna og anda vegalaganna, að þetta væru hreppavegir. En þá er hjer gengið inn á nýja braut, því áður hefir ekki þekst, að ríkissjóður veiti fje til hreppavega.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg get lýst yfir því út af orðum hv.þm. Borgf. (PO), að jeg átti ekki við járnbrautarmálið í sambandi við Flóaáveituna, því að það er of stórt mál til þess, að því sje hnýtt aftan í annað mál. Þar sem hv.þm. (PO) talaði um, að vegirnir um áveitusvæðið ættu fremur að vera hreppa- en sýsluvegir, þá get jeg ekki gerla dæmt um það, vegna ókunnugleika, en jeg veit, að vegirnir munu liggja um marga hreppa og tel því rjettara, að það sjeu sýsluvegir. Jeg skal ekki fara að spá neinu um framtíð áveitunnar, en vona, að hún reynist vel. Þetta er framtíðarmál, og reynslan - þótt lítil sje - virðist gefa góðar vonir um gagnsemi þess.

Fjármálaráðherra (JÞ): Þess var getið í athugasemdunum við fjárlagafrv. fyrir 1927, að stjórnin mundi leggja fyrir Alþingi frv. í þá átt, sem hjer liggur fyrir. Jeg finn í rauninni enga ástæðu til að segja mikið um þetta frv. nú við 1. umr. Það mun lítið hægt að segja alment um málið annað en það, sem áður er getið, að ástæðurnar fyrir því, að frv. er fram borið, eru tekjuþörf ríkissjóðs, þar sem núgildandi lög um þetta efni falla úr gildi í lok yfirstandandi árs. Tekjur af verðtolli eru í stjfrv. til fjárl. fyrir árið 1927 áætlaðar 850 þús. kr.; og eftir þeim útreikningum, sem hjer liggja fyrir í greinargerð þessa frv., mun þó vera fremur hæpið að treysta því, að sú upphæð náist, svo að standi heima við frv. eins og það nú er. Að svona er frá því gengið, kemur til af því, að stjórnin hefir með engu móti viljað stinga upp á hærri verðtolli eða á fleiri vörum heldur en sýnist alveg óhjákvæmilegt til þess að ná sem næst þeirri upphæð, sem tekin er upp í fjárlagafrv. Að öðru leyti er það svo um slíka löggjöf, að það, sem skoðanirnar verða mest skiftar um, eru hin einstöku atriði. En það liggur ekki fyrir að ræða þau hjer við 1. umr., og þess vegna leiði jeg það hjá mjer, en leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Jeg get vísað til greinargerðar frv. um það, hvernig á því stendur og hvernig það er undirbúið. Auk þess er málið gamalkunnugt, því að það var nokkuð rætt í fyrra, þótt það fengi ekki afgreiðslu í lagaformi. Aðaltilgangur frv. er, eins og menn hafa skilið, að setja ítarlegri reglur en áður gegn því, að erlendir sjúkdómar berist í húsdýr okkar. Tekur þetta sjerstaklega til klaufnasýkinnar, sem er landlæg í sumum nágrannalöndunum. Annar tilgangur með þessum lögum er sá, að varna því, að útlend alidýrakyn verði flutt inn eftirlitslaust til kynblöndunar við innlend. Í greinargerð þeirri, sem dýralæknir ljet fylgja frv., orðaði hann það svo, að þetta væri gert til þess að forðast spillingu innlendra kynja af blöndun við útlend. Við myndum ekki hafa viljað orða þetta svo í landbn., því að vitanlega þarf slík blöndun ekki endilega að vera spilling, miklu frekar er líklegt, að hún gæti á stundum orðið til bóta. Því vitanlega stendur rækt erlendra húsdýra að mörgu leyti á hærra stigi en rækt húsdýra vorra. En dýralæknir hefir víst aðeins átt við það, að þetta væri til varnar því, að kynblöndun með erlendum kynjum sje eftirlitslaus, og gæti þannig orðið kynspilling. Ástæðurnar fyrir því að setja nú frekari tryggingar en nú eru í lögum gegn erlendum dýrasjúkdómum eru fyrst og fremst þær, að nú er álitið, að næmir sjúkdómar geti borist með fleiri dýrategundum en þeim, sem þegar er hannað að flytja inn. Sömuleiðis er það álitið, að sjúkdómar geti borist með ýmsum vörum, en því hefir ekki verið veitt athygli fyr en nú. Loks er það, að munn- og klaufnasýkin hefir geisað allmjög á undanförnu ári í nágrannalöndunum, Danmörku og suðurhluta Svíþjóðar. Jeg ætla ekki að 1ýsa því, hvað muni vera í húfi, ef þessi veiki berst hingað til lands; það er mönnum kunnugt. Aðeins skal jeg geta þess, að kostnaður ríkissjóðs Svía hefir á einu ári, - frá haustinu 1924 til haustsins 1925 - orðið alt að 15 miljónum króna í baráttunni og vörnunum gegn þessari veiki. Og ótalið er þó það tjón, sem einstakir menn hafa orðið fyrir af lífláti fjárins, þar á meðal niðurskurði, og afurðamissi. Býst jeg fastlega við, að mönnum þyki ekki of langt gengið eða of miklu offrað, þótt skerpt sjeu lögin til tryggingar landinu gegn sýki þessari. Það má svo heita, að nefndin beri fram frv. óbreytt. Þó er örlítil breyting við 2. gr. Þar var svo ákveðið, að atvinnumálaráðuneytinu væri heimilt, með ráði dýralæknis, að banna innflutning á hálmi, heyi o. s. frv. Nefndin leggur til að orða þetta þannig, að atvinnumálaráðuneytinu sje skylt að gera þetta. Að svo stöddu sje jeg ekki ástæðu til að rekja efni frv. frekar. Jeg sje heldur ekki beinlínis ástæðu til að gera till. um að vísa málinu í nefnd, þar sem það er þannig undirbúið sem það er og kemur frá nefnd, en jeg vona, að það fái greiðan gang gegnum þessa hv. deild.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg er þakklátur hv. nefnd fyrir það, að hún flutti þetta frv. eftir minni beiðni, og hefi engu við að bæta ræðu hv.frsm. (HStef) öðru en því, að mjer skilst með öllu óþarft, að málið fari í nefnd nú, þar sem það er nýkomið frá nefnd, og vænti jeg, að það gangi fram nefndarlaust. Út af þeirri breytingu, sem nefndin hefir gert á 2. gr., að setja „skylt“ í staðinn fyrir „heimilt“, vildi jeg taka það fram, að jeg skil það þannig að atvinnumálaráðherra sje skylt að banna þetta með ráði dýralæknis, þ. e. a. s. þegar dýralæknir leggur til, að svo verði gert. Og þá mun aðferðin verða sú, að það verður lagt fyrir dýralækni að hafa gætur á þessum sjúkdómi erlendis og gera strax tillögur til atvinnumálaráðherrans, þegar honum þykir ástæða til. Vona jeg, að þessi skýring komi ekki í bága við það, sem nefndin hefir hugsað sjer.

Jón Auðunn Jónsson Jeg er ekki á móti því, að ráðstafanir sjeu gerðar til að hindra næma sjúkdóma en jeg efast um, að sum ákvæði frv. miði í þá átt, t. d. að banna innflutning á mjólk. Jeg held engum detti í hug að flytja mjólk til landsins án þess fyrst að sjóða hana niður eða gerilsneyða. En jeg held líka, að varla geti komið til mála, að niðursoðin mjólk eða gerilsneydd sje smitnæm, eða að með henni geti borist sá sjúkdómur, (munn- og klaufnasýki), sem hjer er um að ræða. Í öðru lagi get jeg hugsað, að erfitt sje að fyrirbyggja, að til landsins komi hálmur frá þeim löndum, þar sem alidýrasjúkdómar geisa. Hálmur flyst til landsins nær einungis sem umbúðir, bæði um leirvörur, járnvörur o. fl. Það mun fremur erfitt fyrir atvinnumálaráðuneytið og dýralækni að vita, hvaðan sá hálmur er, sem til landsins flyst sem umbúðir. Það, sem Englendingar gerðu í haust er leið til þess að varna útbreiðslu munn- og klaufnasýkinnar þar, það var að banna mönnum að nota þann hálm, sem notaður hafði verið til nokkurs annars en umbúða, og sjerstaklega ekki undir skepnur í járnbrautarvögnum, í geymslustöðum á markaði o. s. frv., og auðvitað að gefa ekki skepnunum útlendan hálm til fóðurs. Jeg hygg, að það mundi kannske vera rjetta leiðin að banna mönnum að nota hálminn til alls annars en umbúða. Jeg hefi víða sjeð í kaupstöðum, að hálmur er notaður sem undirburður í peningshús og á ýmsan annan hátt, jafnvel gefinn skepnum. En það er varla hugsanlegt, að komist verði af án þess að flytja inn hálm sem umbúðir um leir-, gler- og járnvörur, og sennilega er mjög erfitt að vita, hvaðan hann er, jafnvel þótt víst sje um vöruna, hvaðan hún er. Jeg vildi óska þess, að nefndin, sem flytur þetta frv., vildi athuga þetta til 2. umr. Einnig láta mjer og öðrum í tje álit sitt um það, hvers vegna banna skuli mjólk. Jeg sje enga ástæðu til að banna innflutning á niðursoðinni mjólk þessara hluta vegna.

Tryggvi Þórhallsson Jeg get látið í ljós gleði mína yfir því, að þetta frv. er fram komið. Jeg geri ráð fyrir, að við nokkrir í Nd. munum eiga okkar hlut í því, sem komum fram með frv. á síðasta þingi, er fór í sömu átt að nokkru leyti. Jeg læt í ljós gleði mína af því, að þar er gert ráð fyrir, að banna megi, þó ekki sje nema um stundarsakir, innflutning á heyi frá þeim löndum, þar sem húsdýrasjúkdómar geisa. En jeg vil leyfa mjer að skjóta því til nefndarinnar, hvort ekki sje ástæða til að ganga ennþá lengra en hún hefir gengið inn á þessa braut, nefnilega að gera beinlínis ráðstafanir til þess að koma algerlega í veg fyrir slíkan innflutning. Búnaðarfjelag Íslands hefir fyrir nokkru gert ráðstafanir til þess að láta rannsaka það hey, sem hingað flyst. Ef þeirri rannsókn er ekki þegar lokið, þá mun það verða mjög bráðlega. Það er talið víst, að auk þess sem hætta getur stafað af þessu heyi, sje það svo mikið og magurt, að stórskaði sje að kaupa það. Jeg leyfi mjer að skora á hv. landbn. að ganga úr skugga um þetta og athuga, hvort ekki sje ástæða til að kveða ríkara á um innflutningsbann þetta en gert er í frv.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Jeg get verið þakklátur fyrir, að menn vilja gefa bendingar um þetta mál, til athugunar fyrir nefndina. Og hún mun fúslega athuga það, sem bent hefir verið á. Viðvíkjandi því, að ekki sje þörf á að banna mjólk, þá skildist mjer á niðurlagi ræðu, hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), að hann ætti við niðursoðna mjólk. Hjer er átt við hráa mjólk eða nýmjólk eingöngu. Um hálminn er það að segja, að mjer sýnist engin full nauðsyn muni geta verið á því að nota hálm til umbúða frá þeim löndum, þar sem grunur er um, að klaufaveiki eigi sjer stað. Fleira má hafa til umbúða heldur en hálm. En það getur komið til mála að ákveða þetta þannig, að banna að nota hálminn alment til annars en umbúða. Jeg er ekki viss um, að jeg hafi skilið háttv.þm. Str. (TrÞ) rjett, þar sem hann var að tala um heyið. Mjer skildist hann vilja láta taka það til athugunar í sambandi við þetta frv., hvernig efnisauðgi heysins væri varið, og aðrar þjóðhagslegar ástæður, sem mæltu á móti innflutningi heys. En þetta frv. nær einungis til þess, hvort banna eigi heyið vegna smitunarhættu, en alls ekki hvort þörf eða ástæða sje til að setja hömlur á innflutning þess af öðrum ástæðum. Hafi jeg ekki skilið háttv.þm. rjett, vona jeg, að hann leiðrjetti það.

Tryggvi Þórhallsson Vitanlega er það rjett, sem háttv. 1. þmt. N.-M. (HStef) sagði, að þessi lög eru sett fyrst og fremst vegna sjúkdómahættu. En það, sem jeg vildi benda á, er það, hvort ekki mætti taka tillit til þess í þessum lögum, að það hefir komið á daginn, að hjer er um sjerstaklega óheppilega verslun og búskap að ræða, þegar ákveðið er, hvort flytja megi inn þessa vöru eða ekki.

Frsm. (Klemens Jónsson) Samningarnir, sem gerðir voru við Mikla norræna 1905, eru á enda hinn 1. sept. þ. á. Hæstv. stjórn hefir litið svo á, eftir því sem hæstv. atvrh. fórust orð í þinginu í fyrra, einkum í Ed., að hún hefði fulla heimild til þess að taka upp nýja samninga, eða endurnýja þá eldri við fjelagið. Nokkuð er það, að snemma vetrar 1924 var landssímastjóri í Kaupmannahöfn í þeim erindum, en þá mun það fljótt hafa komið í ljós, að erfitt mundi verða að endurnýja samningana. Í fjárlagafrv. stjórnarinnar fyrir 1926 var ekkert minst á þetta mál, sennilega af því, að þegar frv. var samið, hefir ekki verið fengin full vitneskja um, hvernig málinu reiddi af. En svo kom fjvn. með svohljóðandi viðaukatillögu við fjárlögin á liðnum um hraðskeytasambönd: „Landsstjórninni er heimilt, ef hún telur þörf á, að stækka og fullkomna svo loftskeytastöðina í Reykjavík, að hún geti annast skeytasamband við umheiminn“ o. s. frv., og þessi tillaga var auðvitað bygð á því, að slíkt samband væri nauðsynlegt, ef samningar við Mikla norræna skyldu ekki komast á. Þessi heimildartillaga var samþykt í einu hljóði, og var hún þó harla víðtæk, því ekki lágu fyrir neinar tryggilegar áætlanir um það, hvað slík loftskeytastöð mundi kosta. Í Ed. var, eftir ósk hæstv. atvrh., borin fram og samþykt, í sambandi við fyrnefnda till., svohljóðandi viðbótartill.: „Ennfremur er henni“ - þ. e. landsstjórninni - „falið að gera samning um skeytasamband við umheiminn frá þeim tíma, er einkaleyfi Mikla norræna ritsímafjelagsins er á enda - “. Hæstv. atvrh. (MG) hjelt því að vísu fram, að stjórnin þyrfti enga heimild frá þinginu til þess að gera þessa samninga, því hún væri beinlínis skyldug til þess, en þetta væri aðeins gert fyrir kurteisis sakir við hinn málsaðiljann. En svo kom fram viðbótartill. í hv.Ed. þess efnis, að stjórnin skyldi leggja samninginn fyrir Alþingi til fullnaðarályktunar um málið, og var hún samþykt. Jeg skal nú ekki eyða tíma með því að fara út í það, hvort það hafi verið rjett hjá hæstv. atvrh.(MG), að stjórnin hafi haft sjálfstæðan rjett og skyldu til þess að endurnýja samningana eða ekki. Slíkt er óþarft, því það er víst, að eftir heimildinni í fjárlögunum 1926 hefir hún haft fullan rjett til þess að endurnýja samningana, sem hún hefir nú líka gert og lagt fram fyrir þingið til samþyktar. Jeg skal geta þess, að hæstv. atvrh. (MG) var óánægður yfir þessu í fyrra í Ed., en jeg hygg, að hann muni nú við samningana hafa komist að raun um, að þetta ákvæði var þarft og gott, og að það mátti nota sem keyri á Mikla norræna, og sama tekur landssímastjóri fram í niðurlagi greinargerðar sinnar. Það var næsta eðlilegt, að um leið og leitað var eftir um endurnýjun á ritsímasamningnum, kæmi fram sú spurning yfirleitt, hvort rjett væri yfirleitt að gera slíka samninga, jafnvel þótt góðir fengjust; hvort ekki mundi rjettara að snúa sjer að loftsambandi eingöngu. Jeg fyrir mitt leyti er ekki á þeirri skoðun, og jeg held, að jeg tali þar fyrir munn allrar fjárhagsnefndar. Jeg gat þess við umr. í fyrra um heimild til þess að stækka loftskeytastöðina, að jeg vænti þess, að til hennar þyrfti ekki að grípa, heldur tækist að komast að góðum samningum við Stóra norræna. Þeirri skoðun hefi jeg ekki breytt síðan. Jeg tel það því vel farið, að samningar hafa tekist við Stóra norræna, og það því fremur sem þeir verða að teljast í alla staði aðgengilegir. Um hagnaðinn af samningunum skal jeg leyfa mjer að vísa til greinargerðar landssímastjóra, sem prentuð er aftan við nál.fjhn. Skal jeg þar aðeins leyfa mjer að benda á fá atriði: að árstillagið, 38 þús. kr., fellur alveg niður; að fjelagið borgar okkur sjerleyfisgjald, 30 þús. kr.; að allar tekjur af veðurskeytunum verða okkar eign, sem nemur 20 þús. kr. Þessir tveir síðustu liðir nema 50 þús. kr., og þessar tekjur verða að skoðast sem alveg vissar. Auk þess telur landssímastjóri vissan hagnað á tveimur öðrum liðum, á rekstri Seyðisfjarðarstöðvarinnar og 50% af sæsímagjöldunum af viðskiftum fram yfir það sem var 1924, alls tekjur að upphæð 25000 kr. + 37000 kr. eða 62000 kr. Þessir tveir síðustu liðir eru að vísu áætlunarliðir, og því ekki vissa um, að þeir nemi nákvæmlega þessari upphæð. En þó skal jeg geta þess, að samkvæmt minni reynslu er lendssímastjóri einn hinn allra nákvæmasti og varkárasti verkfræðingur um áætlanir allar, sem jeg hefi haft kynni af. Það var venja hans að áætla gjaldaliði svo gætilega, að þeir fóru sjaldan nokkuð fram úr áætlun. En það vill nú einmitt brenna við hjá verkfræðingum að áætla gjaldliði í lægra lagi. Jeg tel það því mjög líklegt, að þessir áætluðu liðir reynist nærri lagi, og verður þá hagnaðurinn eða sparnaðurinn við samninginn um 150 þús. kr. á ári. Við þetta bætist það einnig, að sæsímagjöldin hafa fengist talsvert lækkuð, svo að þau verða nú 30 aurar fyrir hvert orð til Englands og Danmerkur, miðað við gullgengi ísl. krónu. Þá tel jeg það til mikilla bóta, að eftir hinu nýja sjerleyfi hefir Ísland rjett til þess að afgreiða öll sín viðskifti við útlönd þráðlaust á stríðstímum, eða þegar svo stendur á, að sæsíminn telur sjer ekki fært að annast sendingu skeyta hindrunarlaust, þ. e. án skeytaskoðunar. Alt þetta, sem jeg hefi nú upp talið og felst í hinu nýja sjerleyfi og samningum við Stóra norræna, vona jeg að rjettlæti þau ummæli, sem eru í greinargerð nefndarinnar: „að samningamir sjeu í alla staði viðunanlegir“. Og í rauninni get jeg bætt því við frá eigin brjósti, að þeir hafa náðst miklu betri en jeg hafði gert mjer vonir um, því mjer er persónulega kunnugt um það, að byrjun samninganna var alt annað en glæsileg. Jeg var staddur í Kaupmannahöfn í nóv. og des. 1924 og vissi nokkurnveginn, hvernig samningatilraununum leið. Jeg hafði líka frá fornu fari nokkra reynslu fyrir því, að Stóra norræna var ekkert lamb að leika við, og segi jeg það ekki fjelaginu til lasts. Það er hlutafjelag og þarf auðvitað fyrst og fremst að taka tillit til sinna hluthafa, og hefir rjett til þess að fara eins langt í samningum sínum og það sjer sjer fært. Jeg hefi nú verið nokkuð margorður um málið alment, en hefi þó drepið á helstu atriði samningsins, af því að jeg tel rjett, að þetta mál liggi sem allra ljósast fyrir þinginu. Um þáltill. sjálfa er ekki annað að segja en það, að nefndinni þótti rjettast, úr því samningamir lágu fyrir fullgerðir og undirskrifaðir af öllum aðiljum, að taka þá beint upp í hana tilvitnun í þá sjálfa, og ber hún því fram brtt. í þá átt. Vona jeg, að hæstv. atvrh. (MG) hafi ekki neitt við þá breytingu að athuga. Nefndin rak augun í það, að samningamir, sem eru gerðir af atvrh. (MG) sjálfum við stjórn Stóra norræna, og undirskrifaður af þessum aðiljum, auk danska ráðherrans fyrir opinberum verkum, eru gerðir og undirritaðir eingöngu á dönsku. Nefndinni hefði þótt rjettara, að þeir hefðu verið samþyktir og undirskrifaðir bæði á íslensku og dönsku. En það hefir flogið fyrir nefndina, að stjórn Stóra norræna hafi lagst mjög á móti því, af þeirri ástæðu, að hún hefði engan mann íslenskufróðan, er hún gæti treyst til að bera ábyrgð á því, að þýðingin væri rjett. Þetta er nú vitanlega engin ástæða, því jeg veit ekki betur en að til sje íslenskur maður í Khöfn, sem er löggiltur skjalaþýðari á íslensku. En auk þess eru þar tveir Íslendingar háskólakennarar, og hefði fjelagið vel getað treyst þeim til þess að bera ábyrgð á þýðingunni. En þó jeg telji það miður farið, að samningarnir voru ekki jafnhliða undirritaðir á íslensku, þá sætti jeg mig við það, úr því sem komið er, því það væri hið mesta óráð að stofna samningunum í hættu af þeim sökum. En eftirleiðis verð jeg þó að telja það rjettast, að þegar ráðherra sjálfur eða umboðsmaður landsins í útlöndum gerir samninga við útlönd um einhver málefni, þá sje samningurinn jafnframt skráður og undirritaður á íslensku. Hæstv. atvrh. (MG) hefir látið þýða samningana ásamt fylgiskjölum á íslensku. Býst jeg við því, að sú þýðing verði prentuð í Stjórnartíðindunum, og vildi jeg því mælast til, að hann láti yfirfara þýðinguna á ný, áður en hún verður birt þar. Jeg skal ekki fara að eltast við þýðinguna orði til orðs, en benda aðeins á fá atriði, sem jeg tel að betur mætti fara. Þar er t. d. talað um ráðherra opinberra „verka“. Betra væri: ráðherra opinberra framkvæmda eða athafna. Það vill svo einkennilega til, að sami ráðherra gerði þessa samninga fyrir hönd Danastjórnar 1905, og er hann þá kallaður á íslensku: samgöngumálaráðherra. Hann hefir þá líka haft samgöngumar. Auðvitað er það ekki nákvæm þýðing. En þetta orð „verka“ kann jeg ekki við. Í leyfisbrjefinu er á tveim stöðum talað um neðansjávarritsíma. Þetta er auðvitað orðrjett þýðing á „undersöisk Telegrafkabel“. En annars er alstaðar annarsstaðar notað orðið sæsími, og er það gott og gilt orð, sem jeg hefði kosið að fengið hefði að halda sjer. Þá er talað um danska „ríkisdaginn“. Hjer væri laglegra að segja: ríkis þing. Í 2. gr. er talað um: „ef fjelagið brýtur leyfið af sjer“. Á dönskunni er þetta: „saafremt Koncessionen erklæres forbrudt“, nefnilega, ef stjórnir Íslands og Danmerkur lýsa því yfir, að leyfisbrjefið sje brotið. Þessi þýðing er tæplega nákvæm. Í 5. gr. er víða notað orðið „Fejl“ á dönsku. Er það þýtt með fjórum orðum: „skemmist“, „er aflaga fer“, „er áfátt“ og loks „bilun“. Það væri æskilegt að fá eitt orð yfir þetta. Einkum vil jeg skjóta því til hæstv. atvrh., hvort orðið sje á síðasta stað rjett þýtt með „bilun“. „Afbrydelser“ er í sömu grein þýtt: „slit“, og má vera, að það sje rjett, en þetta orð hefir tvíræða meiningu í íslenskunni. Fleira mætti til tína, en jeg treysti því, að þetta nægi til þess, að hæstv. atvrh. (MG) láti endurskoða þýðingu samningsins og gæta þess, að hún verði í fullkomnu samræmi við danska textann. Að svo mæltu legg jeg það til, að þáltill. verði samþ. með þeirri einu breytingu, sem nefndin hefir lagt til að gerð yrði.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg finn mjer skylt að þakka hv. samgmn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Jeg skal taka það fram, að jeg hefi alls ekkert að athuga við brtt.hv. nefndar. Jeg tel frekar til bóta, þó að forminu til sje alveg sama, hvort hún er samþ. eða ekki. Það, sem hv.frsm. (KlJ) sagði um sögu þessa máls, var alveg rjett frá skýrt, og sú skýrsla, sem hann gaf um innihald samningsins, var sömuleiðls alveg rjett. Jeg vil þakka honum þau ummæli um samningana, er hann mælti frá eigin brjósti. En hvað það snertir, að það hafi haft heppileg áhrif á samningagerðina, að Alþingi átti að greiða atkvæði um þá á eftir, þá er jeg þar á öðru máli. Landssímastjóri hefir að vísu talið þetta hafa haft þýðingu til bóta. En þó jeg geti ekki fallist á þetta, þá skal jeg ekki fara neitt nánar út í það. Það er liðið og skiftir ekki máli framar. En þegar stjórnin fór fram á það að fá fulla heimild til samninganna, þá var það gert eftir beinni beiðni landssímastjóra og Jóns Krabbe. Hvort stjórnin hafi haft heimild eða jafnvel skyldu til þess að endurnýja samningana við Stóra norræna umboðslaust af þinginu, skal jeg heldur ekki ræða um. En benda vil jeg á það, að hafi stjórnin ekki haft þessa heimild, þá hefir hún 1924 farið út fyrir umboð sitt, er hún leitaði samninga áður en heimild lá fyrir frá þinginu. En því vil jeg ekki halda fram. Og þó samningunum væri siglt í strand þá, þá vanst það þó á, að vjer fengum rjett til þess að senda skeyti með Norðursjávarsímanum fyrir sama gjald og Danir. Það fjekst ennfremur, að Stóra norræna tæki á sig niðurfærslu á gjöldum fyrir skeyti með Norðursjávarsímunum. En talsvert af hinum mikla gróða Stóra norræna hefir legið í því, hve gífurlegt gjald það hefir tekið af þessum skeytum. Nú hefir gjaldið fyrir þennan kafla verið fært ofan í 7 ctm. í stað 16½ ctm. Út af því, að frumrit samningsins sje einungis á dönsku, þá er því að svara, eins og hv.frsm. (KlJ) tók fram, að stjórn Stóra norræna sagði, að íslenskan væri hrein hebreska fyrir sig og þeir gætu ekkert á því máli samið. Aftur kom til mála að semja á frönsku, en jeg taldi mig ekki svo góðan í því máli, að jeg vildi hleypa mjer út í það. En jeg get vel búist við því, að stjórn Stóra norræna fengist til þess að undirskrifa íslenska þýðingu samningsins sem frumrit, þegar búið væri að koma sjer saman um textann. En þar sem jeg lagði af stað hingað heim frá Kaupmannahöfn daginn eftir að samkomulag hafði náðst um danska textann, var enginn tími til að búa til ísl. þýðingu, en enn þá er tími til að athuga þetta í raun og veru þýðingarlitla atriði. Á sama hátt var samið 1905, og jeg get líka nefnt það, að steinolíusamningurinn 1923 var saminn eingöngu á enskri tungu. En annars er þetta formsatriði eingöngu og snertir lítið málið. Hjer er ekki að ræða um samning tveggja ríkja, heldur tvö ríki, sem gera samning við fjelag einstakra manna. En annars sanna aths. frsm. (KlJ), að ekki er auðvelt að þýða slíkan samning svo, að ekki verði ágreiningur um einstök atriði. Jeg get sagt það, að jeg hefi sjálfur gert þýðing þá, sem hann gerði að umtalsefni, og þóttist leggja mig þar fram um að þýða eins rjett og nákvæmt og þekking mín á danskri tungu leyfði. Og sannast að segja held jeg það, að þó finna megi kanske að einstökum atriðum, þá sje þýðing mín nærri rjettu lagi. Jeg skal nú minnast ögn á aths. hv.frsm. (KlJ) við þýðinguna. Hann tók t. d. „undersöisk Telegrafkabel“; það hefi jeg þýtt: neðansjávarritsími, en „Kabel“ eingöngu: sæsími. Þetta held jeg að sje alveg rjett. A. m. k. fæ jeg ekki betur sjeð en „undersöisk Telegrafkabel“ sje nákvæmlega þýtt: neðansjávarritsími. Þá hefi jeg útlagt orðin: „Minister for offentlige Arbejder“ með: ráðherra opinberra verka. Hjer mætti ef til vill finna eitthvert annað heiti, en nákvæm þýðing er þetta samt. Það er rjett, að í þýðingunni á símasamningnum 1905 var þessi ráðherra nefndur „samgöngumálaráðherra“, enda munu samgöngur þá hafa heyrt undir það embætti. En það sjá allir, að ekki er það nákvæm þýðing. Annars dettur mjer ekki í hug annað en taka vel upp þessi tilmæli hv.frsm. (KlJ), að athuga betur þýðinguna áður en hún er birt í Stjórnartíðindum. Svo mintist hann á 5. gr. Þar er „Afbrydelser eller Fejl“ þýtt með „slit eða bilun“. Þetta finst mjer nákvæmlega þýtt, eftir því sem jeg skil orðið „slit“. „Kablet er afbrudt“ þýðir: síminn er slitinn. En „Fejl“ þýðir hjer „bilun“, sem veldur því, að erfitt er að síma. Slit er kallað, þegar algerlega er ómögulegt að síma og sæsíminn alveg í sundur.

Frsm. (Klemens Jónsson) Jeg vildi einungis taka það fram, að það var eðlilegt, að samningurinn frá 1905 væri á dönsku, eins og þá stóð á um sambandið milli Íslands og Danmerkur. Hvað steinolíusamninginn snertir, þá er það rjett, að hann var skrifaður eingöngu á ensku. En þar var sá munur, að það voru umboðsmenn frá báðum aðiljum, sem sömdu, en ekki ráðherra sjálfur og stjórn British Petroleum Co. Annars er ekki þar með sagt, að ekki hafi verið rjett að hafa steinolíusamninginn frá 1923 á íslensku. Jeg sje ekki, að neitt hefði verið unnið við að hafa ritsímasamninginn á frönsku, eins og hæstv. atvrh. (MG) upplýsti, að komið hefði til tals. Jeg er sammála hæstv. ráðh. (MG) um það, að oft sje álitamál, hvernig eigi að þýða þetta og þetta, og þýðing getur verið alveg orðrjett, þótt hún sje ekki í alla staði sem heppilegust. „Undersöisk Telegrafkabel“ er „neðansjávarritsími“. En orðið „Kabel“ felur ekkert sækent í sjer. Það þýðir ekkert annað en sími, og getur verið á landi líka. Úr því orðið „Kabel“ er þýtt með „sæsími“, sem er gott orð, þá hefði jeg kunnað betur við að halda því alveg í gegn, samræmis vegna. Annars man jeg ekki betur en að þegar ritsímalögin voru á ferðinni, hafi komið upp nafn fyrir „Kabel“. Það var „kafsími“, og er gott nafn. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara út í sennu út af þessu, því fremur sem jeg vona, að hæstv. atvrh. (MG) taki þýðinguna til gagngerðrar yfirvegunar. Efa jeg ekki, að hæstv. ráðh. taki það til greina, ef hann finnur rjettmæti í mínum athugasemdum, og lagfæri, eftir því sem betur má fara.