Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sigurður Sigurðsson) Það hefir orðið mitt hlutskifti, því miður, að hafa orð fyrir brtt. meiri hluta bjargráðanefndar í þessu máli, dýrtíðaruppbót til embættismanna. Það er bót í máli, að jeg get verið stuttorður. - Nefndarálit meiri hlutans, sem skrifað hefir 1. þm. Reykv. (J. B.), er skýrt og glögt, og þar er gerð ljós grein fyrir afstöðu nefndarinnar til þessa máls og brtt. hennar. Tillögur meiri hl. eru í raun og veru bygðar á sama grundvelli og lögin frá 3. nóv. 1915, um dýrtíðaruppbót til embættismanna. Brtt. gera, eins og lögin, mun á einhleypum mönnum og hinum, er eiga fyrir heimili að sjá. Einhleypir menn, sem ekki hafa »dúk og disk«, fá þá enga dýrtíðaruppbót, ef árslaun þeirra eru yfir 2000 kr. Tillögurnar gera ráð fyrir uppbót til barna embættismanna, eins og lögin, en að eins miklu hærri, 50 kr. á hvert barn, í staðinn fyrir 10 kr. í lögunum. Eftir tillögum meiri hlutans er ætlast til, að þeir fái enga dýrtíðaruppbót, er hafa framleiðslu, sem nokkru verulegu nemur, og er það einnig í samræmi við dýrtíðaruppbótarlögin frá 1915. Að vísu getur svo staðið á, að »mjótt sje mundangshófið« hjer, eða að erfitt þyki að ákveða um það, hvort einhver hafi framleiðslu svo að nokkru nemi, eða ekki. En stjórninni er vel treystandi til þess að beita þessu ákvæði varlega, ekki síður hjer eftir en samkvæmt lögunum frá 3. nóv. 1915. Meiri hl. væntir þess, að meðalhófs eins sje gætt í þessu efni, og að stjórnin veiti þeim enga uppbót, er hafa framleiðslu, er nokkru verulegu nemi. Tillögur meiri hlutans eru að öðru leyti í samræmi við ummæli og bendingar ýmsra háttv.þm. við 1. umr. málsins hjer í deildinni. En svo ganga þessar tillögur meiri hlutans lengra heldur en lögin frá 1915 um þetta efni, og heldur en frv. stjórnarinnar, að því leyti, að föstum kennurum við fasta skóla, barnaskóla og aðra alþýðuskóla, er ætluð dýrtíðaruppbót. Gætir þar áhrifa kennaranna í nefndinni. Enda ekki nema eðlilegt og sanngjarnt, að kennurum við almenna skóla verði veitt dýrtíðaruppbót, eins og öðrum opinberum starfsmönnum landsins. Ekki mundi það hafa orðið vinsælla að skylda hreppsfjelögin og bæjarfjelögin með lögum til þess að veita slíka uppbót. Hitt hefir nefndin ekki sjeð sjer fært, að gera greinarmun á mönnum eftir efnum. Hefði það þó vel mátt vera, svo framarlega sem hægt hefði verið að koma því við. En nefndin treysti sjer ekki til að leggja út á þá braut, meðal annars vegna þess, að erfitt mundi hafa orðið að fá ábyggilegar skýrslur um efnahag manna. Sjálfsagt er að kannast við það, að dýrtíðaruppbót sú, sem meiri hluti leggur til að veitt verði, er lág, miklu lægri en verðfalli peninganna nemur. En hjer er á svo margt að líta, er gerir það að verkum, að meiri hlutinn treysti sjer eigi til að fara hærra en þetta. Efnahagur landsins ekki sem glæsilegastur, og í mörg horn að líta. Ástæður almennings, bæði til sjávar og sveita, erfiðar. Dýrtíðin þröngvar kostum manna á öllum sviðum. Við verðum því að fara varlega í það að veita embættismönnum sjerstaklega mjög háa uppbót, einkum þegar talið er víst, að allur fjöldi þeirra eigi við mun betri kjör að búa að jafnaði en almenningur, sem verður að strita og stríða og sveitast blóði sínu til að hafa ofan af fyrir sjer og sínum. Á þetta verður einnig að líta í þessu sambandi. Dýrtíðaruppbót embættismanna samkvæmt ályktun aukaþingsins í vetur nam alls rúmum 420 þús. kr. Og nálægt helmingur þessarar uppbótar, eða rúm 200 þús. kr., kom niður á 14. gr. fjárlaganna, og gekk til kirkju- og kenslumála, eða til andlegu stjettarinnar og kennara. Eftir dýrtíðarfrumvarpi stjórnarinnar, sem lagt var fyrir þetta þing, mundi uppbótin nema alt að 300 þús. kr. Hvað hún verður eftir tillögum meiri hluta bjargráðanefndar veit jeg ekki fyrir víst. En jeg geri ráð fyrir, að hún muni verða mun lægri en stjórnarfrv. tiltekur. Gagnvart landssjóði, eða fjárhag landsins, mundi ekki heldur af veita, þótt svo reyndist. Till. meiri hlutans ber að öðru leyti að skoða sem meðalveg milli þeirra, sem lengst vilja fara - veita hæsta dýrtíðaruppbót - í þessu máli, og hinna, sem litla eða enga dýrtíðaruppbót vilja veita. Hjer er með öðrum orðum um miðlun eða sáttaumleitun að ræða milli hinna andstæðu skoðana í máli þessu. Þetta má heimfæra bæði til okkar, er meiri hlutann skipa, og þingmanna yfir höfuð. Jafnvel þótt við meiri hluta menn höfum orðið samferða í aðalatriðunum, þá ber þó ýmislegt á milli um ýms minni háttar atriði þessa máls. En út í þá sálma finn jeg ekki ástæðu til að fara. Nefndarmennirnir sjálfir gera grein fyrir því. Um hinar einstöku brtt. á þgskj. 362 ætla jeg ekki að ræða sjerstaklega. Jeg hefi þegar í fáum dráttum gert grein fyrir þeim. Um brtt.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), á þgskj. 433 og 449, er það að segja, að þær raska töluvert niðurstöðu meiri hluta nefndarinnar, og miða yfirleitt að því að auka dýrtíðaruppbótina. Þær ganga sem sje í þá átt að færa upp launatakmarkið, sem uppbót er veitt á, úr 3500 kr. upp í 4500 kr., og prósentutalan jafnframt hækkuð; enn fremur í þá átt að hækka uppbótina til einhleypra manna úr helmingi móts við heimilisfeður upp í tvo fimtu hluta, og að uppbótin til barna nái einnig til foreldra hlutaðeigenda, ef þeir - foreldrarnir - geta ekki unnið fyrir sjer sjálfir. Hjer er því um allmikla hækkun að ræða. Jeg get nú ekki fullyrt um það, hvort hinir meiri hluta mennirnir geta fallist á þessar brtt. Jeg hygg þó, að jeg megi fullyrða, að þeir sjeu ekki hlyntir þeim, að minsta kosti ekki öllum þeirra. Og um mig og háttv.þm. Borgf. (P. O.) er það að segja, að við erum algerlega mótfallnir þeim og greiðum atkv. á móti þeim. Læt jeg svo staðar numið, og lýk máli mínu að þessu sinni með þeirri ósk, að brtt. meiri hlutans á þgskj. 362 verði allar samþyktar. Farist það fyrir að einhverju leyti, er máli þessu komið í óvænt efni, og óvíst mjög, hvernig þá mundi fara um dýrtíðaruppbótina. Það gæti þá svo farið, að þeir, er skemst vilja ganga í þessu efni, snerust þá á móti málinu, og þá mundi, býst jeg við, sumum þykja »ver farið en heima setið«.

Frsm. minni hl. (Bjarni Jónsson) Jeg spurði háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), hvort hann vildi ekki tala á undan mjer, sem er frsm. minni hlutans í þessu máli. Jeg hugði, að svo væri, þar sem hann tilheyrir meiri hluta, þótt jeg viti ekki, hvort hlutur hans er meiri en háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). En úr því að svo er ekki, þá ætla jeg að mæla fáein orð. Það er leiðinlegt hlutverk að þurfa að standa hjer þing eftir þing og dag eftir dag og endurtaka það sama upp aftur og aftur fyrir háttv.þm. Það, sem aðallega ber á milli, er það, hvers eðlis þessi fjárveiting sje og hverju nafni hún eigi að nefnast. Sumir úr meiri hlutanum segja, að einu gildi, hvað hún sje kölluð. En þar skilur okkur á, því að við látum okkur ekki einu gilda, hvaða nafn hlutunum er gefið. Við viljum gefa hverjum hlut það heiti sem hann á samkvæmt eðli sínu. Hjer er því tvent um að ræða, sem hefir orðið að ágreiningsefni, fyrst eðli málsins og svo sjálf upphæðin. Jeg hefi tekið það fram oft áður, að í þessu máli er að eins um tvent að ræða, eins og málshátturinn segir: »Aut est, aut non est, tertium non datur«. Annaðhvort er landsstjórnin hjer að greiða verkamönnum sínum uppbót fyrir, að kaupverð þeirra hefir fallið, eða hjer er um beina hjálp að ræða. Meiri hluti þessarar nefndar hefir fallist á, að þetta beri að skoða sem hjálp. En nú vil jeg spyrja þá háttv. herra, hvaðan kemur þeim þessi rjettur til að veita embættismönnum landsins hjálp? Hafa kjósendur þessara háttv.þm. falið þeim á hendur að taka embættismenn upp á sína arma, eins og þurfalinga, og veita þeim hjálp? Jeg vil biðja menn að athuga þetta vel og minnast þess, þótt síðar verði. Við, minni hlutinn, álítum, að háttv.þm. hafi enga heimild til að velja eina stjett manna úr, og það þá stjettina, sem ætti að vera úrræðabest til að sjá sjer sjálf borgið, þótt hún sje ekki ríkust, og veita henni fátækrastyrk. Þeir gæta ekki að því, að með þessu athæfi móðga þeir heila stjett manna, sem síst á það skilið. Jeg lít svo á, að hjer sje ekki um annað en sanngjarna kröfu að ræða, að landsstjórnin veiti embættismönnum uppbót á kaupi þeirra, sem ekki hefir hækkað, þótt kaup allra annara starfsmanna hafi hækkað. Enda þótt jeg hafi tekið þetta fram áður, vil jeg biðja menn um að festa það í minni sjer, því að þeir verða að vera á því hreina með, hvað hjer er að gerast. Við höfum rakið þetta í nefndaráliti minni hlutans, að hvaða leyti embættismenn standa öðruvísi að vígi í þessu máli en aðrir verkamenn ríkisins. Jeg vona, að það sje svo ljóst framsett þar, að þeir, sem lesa mega, sjái skoðun okkar óbjagaða, og jeg hygg, að hún sje svo rjett, að henni verði ekki hnikað með rökum. Það er að vísu altaf hægt að segja: »Jeg og Ketill segjum nei«, eins og Skugga-Sveinn sagði forðum, en það er engin röksemd. Það hlaut altaf svona að fara, eins og nú er raun á orðin, að nefndin klofnaði út af þessum skoðanamun um það, hvers eðlis þetta mál sje. Og háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), sem nú sýnist vera dottinn í nokkra aðra hluta, gæti sparað sjer hótanir eða svigurmæli um, að svo kynni að fara, ef við værum ekki ánægðir með það, sem meiri hlutinn býður okkur, að engin uppbót fengist. Því að jeg þykist vita, að íslenskir embættismenn sjeu svo skapi farnir, og jeg vona, að embættisbróðir minn, háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), sje það líka, að þeir þoli illa, að þeim sje sýnd svívirðing. Og jeg hygg, að þeir vilji heldur bíða fjárhagslegt tjón en taka á móti fátækrastyrk, sem þeim er rjettur, eins og þeir væru sveitarómagar. Nú skal jeg fara nokkrum orðum um einstök atriði hjá háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) og þessum margfalda meiri hluta, og hvernig hann hugsar sjer að veita þessa hjálp. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) telur sjálfsagt, að taka beri tillit til heimilsþarfa. Nú vil jeg spyrja háttv.þm. (S. S.), sem búfræðing, hvort hann telji sjálfsagt að gjalda þeim kaupamanni hærra kaup, sem á fyrir börnum að sjá, heldur en hinum, sem er frjálshaldinn maður. Jeg hygg, að hann muni svara því neitandi því að heimurinn er nú einu sinni ekki betri en þetta. Það væri að vísu æskilegt, að menn væru svo fallega hugsandi, að borga barnamanni hærra kaup, fyrir ef til vill ver unnið verk, en hinum, sem engan ómaga hefir, en jeg hygg, að hvorki landsstjórnin nje menn alment hafi tekið þá stefnu enn sem komið er. Meiri hluti heldur því fram, að taka beri tillit til þarfa þess, sem uppbótarinnar á að njóta, og þar erum við, minni hlutinn, honum sammála, að því leyti, að við leggjum til, að sá fái meiri uppbót, sem minni launin hefir, og því eingöngu tekið tillit til launanna, en ekki til efnahagsins. Við lítum svo á, að þingið geti samkvæmt stjórnarskránni tekið eignarnámi hjá mönnum, ef nauðsyn krefur, en ekki, að hægt sje að taka tillit til eigna einstaklingsins, eða ráðstafa þeim eftir eigin geðþótta. Jeg fæ ekki skilið, að það komi landsstjórninni neitt við, t. d. þótt jeg væri svo heppinn að mjer hlotnaðist skyndilega arfur, eða þá það, hvort jeg sem bóndi á 1 kú eða 10 kýr, svo framarlega, sem það er fengið á heiðarlegan hátt. Þegar jeg vinn mitt verk fyrir landið með ákveðnu kaupi, þá kemur því ekkert við, hvað jeg annars kann að eiga. Þá er annað atriði hjá háttv. meiri hluta, sem er mjög athugavert og einkennilegt. Þeir leggja mikla áherslu á það í þessari úthlutun, hvort menn hafa framleiðslu eða ekki. Og skilst mjer helst, að hjer eigi að hefnast á framleiðendum. Þann hugsunarhátt fæ jeg með engu móti skilið. Hvort er betra fyrir mig að hafa 1000 kr. í tekjur af fje í banka, eða 1000 kr. tekjur af búi mínu, sem fylgir strit og erfiði að fleyta fram? Hví á sjerstaklega að taka tillit til þeirra króna sem fást fyrir kjöt, ull eða aðrar afurðir úr búinu, en ekki til hinna krónanna, sem menn fá fyrirhafnarlaust, sem rentur af peningaeignum? Þessi aðferð hlýtur að vera bygð á nýjum hugsunarlögum, sem hingað til hafa verið óþekt, og ef Aristoteles væri kominn hjer á meðal vor, mundi hann roðna af fávisku sinni, að hafa ekki þekt svona merkileg lög áður, svo að hann gæti sett þau í rökfræði þá, er hann er höfundur að. Þá er eitt enn hjá háttv. meirihluta, að hann vill færa niður það takmark á launum, sem miða á við þessa uppbót, og segir sem svo, að af 3500 kr. geti menn vel bjargast. Þetta get jeg vel skilið hjá þeim háttv.þm., að þeir vilji ekki, að sveitarómagarnir fái ofmikið. En hví má þá ekki eins fara hina leiðina, og láta alla fá 3500 kr., taka ofan af þar, sem meira er fyrir, og skeyta við það, sem minna er, fyrst að þeir á annað borð hafa tekið að sjer að bjarga þessari stjett manna, svo að hún deyi ekki úr hungri?- Jeg vil að eins skjóta, þessu til hinnar stóru niðurjöfnunarnefndar í þessum stóra hreppi, hvort hún ekki vilji taka þetta til íhugunar, og má ske jafna niður á ný. Þá gerir háttv. meiri hluti enn fremur ráð fyrir, að hver embættismaður fái mjólkurstyrk handa börnum sínum, þannig, að hvert barn undir 15 ára aldri geti fengið sem svarar ½ pela af mjólk á dag. Í þessu kemur fram mikil hjartagæska og hugulsemi, sem á vel samstætt við aðrar dygðir háttv. meiri hluta. Að eins furðar mig á því, vegna hvers þeir hafa ekki orðið háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) samferða, og látið veslings gamalmennin njóta þessara hlunninda líka. Þá hefði þeirra góða hjartalag komið enn betur í ljós, því að gamalmennin þurfa engu síður á mjólk að halda en börnin, því að oft á gamalt fólk engu betra með að vera án mjólkur en börn, og að því leyti lýsir hans till. betri mannspörtum, en vera má, að þar ráði nokkru um, að hann er orðinn hniginn að aldri og veit, að elli og dauði bíða okkar allra, og man, að ellin er til og að fleiri ómagar eru til en börn 15 ára og yngri. Þetta hefði verið skiljanlegt eftir hugsanagangi meiri hlutans, og hann hefði átt að vera sjálfum sjer svo samkvæmur að taka alla framfæringa með. Hjer kemur enn ein perla. Ef verkamaður landssjóðs er einhleypur, og hefir yfir 2000 kr. laun á ári, þarf engar skaðabætur að gjalda honum. Jeg veit ekki, hvort háttv. meiri hluti hefir athugað það, að þessi maður getur verið í þann veginn að gifta sig; getur að eins staðið á hjónavígslu, og leyfisbrjefið fengið.  (S. S.: Þá kemst hann í hinn flokkinn)  . Þá er hann búinn að taka við náðargjöfum nefndarinnar, og ekki víst, að hann átti sig á viturlegri ráðstöfun hennar. En þetta er dálítið einkennilegt frá annari hlið tekið, því að ef nefndin vill jafna niður eftir efnahag, þá á hún að vita, að nýgiftur maður, sem ekkert á af blessuðum börnunum, getur ásamt konu sinni lifað með litlu meiri kostnaði og verið betur staddur en einhleypur maður, sem verður að kaupa sjer fæði og alla aðhlynningu. Getur því nefndin sparað mikið með því að strika einnig út alla gifta en barnlausa starfsmenn landsins, því að þeir þurfa ekki meiri styrk en einhleypingarnir. Það er auðsjeð, að þessir menn hafa ekki setið lengi í hreppsnefnd, úr því að niðurjöfnunin tekst ekki betur en þetta. Þá er einn flokkur manna, sem hv. meiri hluti hefir sett inn, og jeg sjálfur hafði mikla löngun til að setja inn, og var að hugsa um að gera, í samráði við fjelaga mína. En á landssjóði hvílir engin skylda í þessu efni, og líklega væri rjettara, að þingið gæfi út lög, er skylduðu hjeruðin til að veita starfsmönnum sínum uppbót, eins og landssjóður sínum. En mig hefði langað til að taka þá hjer upp, en um það hefi jeg ekki getað ráðgast við fjelaga minn í minni hlutanum. Aftur er hjer dálítil rúsína í endanum. Háttv. meiri hluti hefir ekki sjeð sjer fært að ganga lengra en til þeirra barnakennara, sem eru fastir við skóla, er landssjóður styrkir. Mannúðin nær ekki lengra. Hinir, sem eru lausir, eru eins og ógiftu mennirnir, að þeim er ekki hjálpar þörf. Hvers vegna eru háttv. niðurjöfnunarnefnd svo mislagðar hendur? Hún ætlast líklega til, að hjeruðin veiti þeim sveitarstyrk, með missi kosningarrjettar? Hvers vegna vill háttv. meiri hluti, að sumir fari á landshreppinn og sumir á sveitina? Hjer er ein grein í nefndaráliti háttv. meiri hluta, sem jeg ætla, að háttv.frsm. (S. S.) mintist ekkert á, og jeg er alveg samþykkur. Það er, að Búnaðarfjelag Íslands veiti sínum starfsmönnum sömu launabót og landssjóður. En jeg vil nú heita því að fylgja því fram, að ef þingið gengur illa frá sínum skaðabótum, þá skuli ekki betur gengið frá skaðabótum Búnaðarfjelagsins.  (S. S: Um það getur þingmaðurinn engu ráðið)  . Háttv. ráðunauturinn ætti ekki að tala svo digurt; það getur vel skeð, að jeg verði formaður fjelagsins, og þá skal jeg muna svo ágætan embættismann sem háttv. ráðunautinn. Þá kemur það atriði, sem er auðskilið deiluatriði á þingi, þótt allir hugsi, svo sem vera ber, að þetta sje sanngjarnar skaðabætur, sem veittar eru til að bæta það upp, að gjaldeyririnn er nokkurs konar fölsk mynt. Þótt menn sjeu sammála um þennan augljósa hlut, þá getur menn greint á um, hve mikil sú uppbót skuli vera. Úr því að fullar bætur eru eigi veittar, er ekki nema eðlilegt, að ágreiningur verði milli meiri og minni hluta. Legg jeg því ekki neina sjerstaka áherslu á það, að háttv. meiri hluti er okkur ekki sammála um það. Sumir hyggja, að landssjóður sje ekki fær um að standa straum af sanngjörnum kröfum, er á honum hvíla. Má það vera, en benda vil jeg á, að þegar borið er saman við veitingu þingsins í vetur, þar er allir hinir sömu þingmenn sátu, nema hinn eini, sem nú er því miður horfinn, og þegar alt var ódýrara en nú, leggur þó meiri hlutinn nú til, að veittar verði minni skaðabætur. Mikið má hagur landssjóðs standa illa, er nú skal minna veita, þótt skaði starfsmanna sje miklu meiri en áður. Áður en jeg sest niður, vil jeg benda á, hvað eiginlega er á seiði, þegar kaup starfsmanna rýrnar svo sem orðið er. Þegar löggjafinn ákvað kaup starfsmanna landsins, ákvað hann það í peningamynt. Jeg er sannfærður um, að hann hafði þá ekki hugmynd um, að vara sú, er hann borgar með, peningarnir, væri svo stopul í verði. Og löggjafinn ætlast til, að launin hafi ætíð sama notagildi sem þegar þau eru sett. Þess vegna er í sjálfu sjer gjaldeyrir landssjóðs orðinn fölsk mynt, kaupið minna en löggjafinn ætlaðist til. Formlega er þetta öðruvísi; í lögunum er ákveðin viss krónutala, og þýðir ekkert að fara í mál, en í raun og veru er þetta svona. Hvað er þá um, er landssjóður ræður mann til verks fyrir 3000 kr., og sá þarf svo 7000 kr. til að lifa við. Þegar landið lætur hann bera þennan skaða, er þetta ekki annað en 4000 kr. skattur, lagður á manninn, sem hefir 3000 kr. tekjur. Rjett á litið, er því hjer skattur lagður á eina stjett manna í landinu; tekið af henni nokkuð af því kaupi, er um var samið. Úr þessu verður ekki bætt á annan hátt en að Alþingi ákveði að bæta upp verðfall gjaldeyrisins, því að kaup og gjaldeyrir er ákveðið með lögum, og verður ekki hnikað til, nema breytt sje gjaldeyri eða ný launalög samin. Þetta alt mátti laga með því ráði, er hjer var um rætt í gær, um nýjan verðmæli. En nú hefir því máli verið vísað til nákvæmari rannsóknar og er því úr sögunni að sinni. Þegar litið er rjett á mál þetta, eins og það er í eðli sínu, skil jeg ekki, að margir þm. treysti sjer til að mótmæla því, að það sje rjett, að landið taki einhverja hlutdeild í skaða verkamanna sinna. Og ekki get jeg ímyndað mjer, að neinn háttv.þm. hyggi kjósendum vaxa í augum, þótt ríkið hagi sjer ekki ver en bændur sjálfir í þessu efni. Hygg jeg að alþingiskjósendur íslenskir ætlist til þess, að litið sje upp til Alþingis og ríkisins, hins íslenska ríkis, og þess vegna hygg jeg engan kjósenda munu átelja, þótt ríkið veitti þær skaðabætur, er stjórnin hefir farið fram á og með þeim hætti, er jeg hefi áður lýst Jeg skal geta þess, að við höfum látið marga hluti standa óbreytta í frv. stjórnarinnar, og hugðum, að meiri hlutinn mundi svo vitur og höfðinglyndur að taka það upp, og mun það samkomulagsatriði frá okkar hálfu, hverjir og hve margir skuli upp teknir, er eigi gátu fylgt með. Í raun og veru er það alveg sama fyrir fjárhag landsins, hvort skaðabætur eru greiddar úr landssjóði eða sýslu- og hreppasjóðum. Það er að eins formsmunur, en eigi efnis. Jeg vil að endingu minna á, að landssjóður og þjóðin eru engir aðskildir aðiljar. Landssjóður er engin búri, sem á að hokra fyrir sig og gæta þess, að aurarnir í kistuhandraðanum aukist. Landssjóður er þjóðin sjálf, og skaði einstaklinganna er þjóðarskaði. Það er þjóðin, sem er vinnuveitandi þeirra, er vinna sjerstaklega fyrir hana. Getur ekki ríkið lagt skatt á aðra, er það vantar fje? Það getur ríkið. En get jeg það? Á ríkið að hjálpa einstaklingunum eða einstaklingarnir ríkinu, er á hallast? Á landssjóður ekki að styðja menn í hallæri gegn því að taka aftur af þeim fullkomnar skaðabætur, er hallærinn er lokið?

Fjármálaráðherra (B. K.) Jeg gat þess við 1. umr., að stjórnin hefði talið sjer skylt að fara sem næst því, er síðasta þing gekk frá í þessu máli, og að stjórnin gerði það með hálfum huga að takmarka dýrtíðaruppbótina eins og hún gerði. Hún hjelt, að þingið myndi finna að sparsemi stjórnarinnar og koma fram með tillögur til hækkunar uppbótinni. Hún gerði ráð fyrir, að þingið myndi verða í svo föstu samræmi við sjálft sig um 6 mánaða tíma. Eins og jeg hefi tekið fram áður er stjórninni þetta ekkert kappsmál, en af þeim ástæðum, er jeg nefndi, þorði hún ekki að þrengja dýrtíðaruppbótina meir en hún gerði, og bjóst þó við aðfinningum í gagnstæða átt Jeg gat þess og áður, að enn meira mætti minka dýrtíðaruppbótina með því að breyta »skalanum«, nema burt einstaka menn, sem ekki þyrftu uppbótar við, og jafnvel fella burt heila flokka. Hins vegar vissi stjórnin, að verð allra nauðsynja hafði hækkað stórum síðan aukaþingið sat á rökstólum og til þess, er frv. var samið, og skammaðist sín fyrir að hafa ekki tekið tillit til þess. Peningar eru nú í miklu minna verði en nokkru sinni áður, og launin þar af leiðandi í rauninni orðin lægri en upphaflega var til stofnað. Eins og jeg tók fram við 1. umr. var það ekki hugsun stjórnarinnar að skoða þetta sem styrk, heldur sem dálítinn þátt í þeim skaða, er menn bíða við verðfall peninganna. Tók hún því ekki tillit til ómaga þeirra, er menn hafa á framfæri, því að launalögin taka ekkert tillit til þess. Landið vill borga svo eða svo fyrir hvert starf, án tillits til ástæðna þeirra, er stöðurnar eiga að skipa. Nú er skoðun háttv. nefndar (meiri hluta) önnur. Hún skoðar þetta sem styrk og raskar þannig þeim grundvelli, sem frv. er bygt á. Jeg hefi ekkert út á það að setja, að nefndin vill bæta kennurum við, þótt stjórnin hafi viljað spara. En það verð jeg að telja mjög óheppilegt, ef svo verður fyrir mælt, að þeir fái enga dýrtíðaruppbót, sem einhverja framleiðslu hafa til lands eða sjávar, svo að nokkru nemi. Stjórnin mun eiga örðugt með að vega þetta, hver hafi framleiðslu »svo að verulegu nemi«. Og mjer finst, eftir hljóðinu í háttv. deild undanfarið, sem menn muni ekki hafa lagt upp mikinn arð af framleiðslu á þessu ári, hvorki af sjávarútvegi nje landbúnaði. Þetta er þýðingarlaust, en gerir stjórninni örðugra fyrir. Væri þá betra að strika þá alveg út, er hafa einhvern sjávarútveg eða landbúnað. Svo kann jeg ekki við, að uppbótin sje færð þannig niður, að ekki komi aðrir til greina en þeir, er hafa undir 3500 kr. laun. Maður skyldi ætla, að mikið ætti að sparast við þetta. En það eru ekki nema 3-4 menn, er hafa milli 3500 kr. og 5000 kr., sem stjórnin setti sem lágmark. Þegar nú dýrtíðaruppbótin af þessum launum er ekki nema 5%, virðist ekki mikið sparað. Um einhleypa menn er búið að tala. Það gæti komið til mála, að þeir, sem einhleypir eru, hefðu hálfa dýrtíðaruppbót, og er í því tilliti betri till.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.). En það yrði oft afarerfitt fyrir stjórnina að finna út, hverjir hafa fyrir fleirum en sjer að sjá, þótt einhleypir sjeu kallaðir, því að kunnugt er, að einhleypir menn hafa oft fyrir tveimur eða fleirum að sjá. Held jeg því best, að þeirri skilgreiningu væri slept. Hitt er annað mál, eins og jeg sagði við 1. umr., hvort menn vilja hækka »skalann« eða lækka. Hefði jeg haldið rjettara að hækka hann, en háttv. meiri hluti vill lækka. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar, en tel eftir ástæðunum ekki sanngjarnt að lækka uppbótina frá því, sem stjórnin hefir lagt til. Um brtt.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) á þgskj. 433 vil jeg ekki ræða, en get verið samþykkur einni þeirra, er jeg gat um áður.

Pjetur Jónsson Jeg verð að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni í þessu máli, þar sem jeg er orðinn milli flokka. Það hefir áður verið skýrt frá, hvernig ferðalag nefndarinnar hefir gengið. Hún gat ekki orðið samferða, en fjell fyrst og fremst í tvo andstæða flokka, þar sem annar vill fara sem næst till. stjórnarinnar, en hinn breyta miklu. Svo voru nokkrir, sem voru bil beggja, og þó einkum jeg, sem er nokkuð út af fyrir mig. Það er eins og gerist og gengur, að sitt sýnist hverjum, og ekki er gott að koma sjer saman um öll atriði. Þótt jeg geti talist með báðum, hallast jeg þó frekar að hv. meiri hluta, því að honum gat jeg fylgt í sumum atriðum, einkum að forminu til. En gagnvart hv. minni hluta var jeg á sama máli um eitt, og það var að lækka ekki uppbótarfúlgu þá, er stjórnin stakk upp á. Jeg hafði hvorki köllun frá kjósendum mínum nje sjálfum mjer til þess. Jeg ætlaði mjer ekki heldur þá dul að stinga upp á hærri uppbót. Til þess liggja ýms rök, en fyrst og fremst bjóst jeg ekki við, að slíkt gengi fram, eftir þinginu í vetur að dæma. Ef fúlga sú, er stjórnin leggur til að veitt sje, er lækkuð í heild sinni, svo að um munaði, finst mjer, að uppbótin yrði þá svo óveruleg hjá mörgum, að þeim þætti lítt til vinnandi að þiggja hana. Býst jeg við, að sumir í meiri hlutanum hallist að svipaðri skoðun, þótt þá greindi á við mig að öðru leyti. Aftur var jeg óánægður með skiftingu stjórnarinnar. Jeg gat ekki felt mig við hana í stjórnarfrumvarpinu, fremur en í þingsályktuninni í vetur, þótt jeg greiddi atkv. með þeirri till. þá. Jeg áleit, að taka ætti tillit til fleiri atriða við ákvörðun mælikvarðans en mismunandi launahæðar. Eftir þingsályktuninni í vetur er dýrtíðaruppbótin ekki bein uppbót á verðfalli peninganna. Hún fylgir ekki í beinni línu verðfalli þeirra. Ef svo ætti að vera, fengi maður með 4500 kr. launum 50% uppbót, eins og sá, sem hefir að eins 1500 kr. laun. En sá munur, sem er gerður á mismunandi launahæðum, hlýtur að miðast við mismunandi þarfir manna. Að miðað sje einkum við þarfirnar gerir alls ekki það að verkum, að þetta þurfi að skoðast sem nokkurt gustukaverk af þinginu, heldur sýnir það, að uppbótin er alls ekki nóg til að bæta dýrtíðarhallann, heldur einungis, og með nákvæmri skiftingu, til þess að ljetta undir með brýnustu þarfir. En ef þetta er viðurkent, þá er líka ljóst, að launahæðin er altof ónákvæmur leiðarvísir um, hvar þörfin er mest, heldur verður að hafa tillit til fleira. Þetta hefir meiri hlutinn viljað gera. Hann hefir viljað gera mun á algerlega einhleypum mönnum og þeim, er hafa fyrir mörgum að sjá. Hann hefir líka viljað gera mismun á þeim, sem hafa fyrir fáum, og þeim, sem hafa fyrir mörgum að sjá. Þetta er auðvitað vandasamara en hin aðferðin, að fara eftir launum á pappírnum, og það er ekki heldur full nákvæmni í því, en er þó spor í sanngirnisáttina, sem jeg vil stíga með hv. meiri hluta. En þar skildu leiðir mínar og hv. meiri hluta, að mjer fundust till. hans skerða ofmjög þá fúlgu, er stjórnarfrumvarpið ætlar til uppbótar þeim flokkum, er till. nefndarinnar ná yfir; í stuttu máli lækka uppbæturnar um of. Skal jeg svo víkja að brtt. mínum, að því leyti, er þær víkja frá till.háttv. meiri hluta. Þótti mjer yfirleitt rjettara að laga mínar till. eftir till. þess hluta, er jeg taldi mig til, en að setja þær í samband við stjórnarfrumvarpið. Í fyrsta lagi gat jeg ekki fallist á að stýfa af þá, sem hafa hærri laun en 3500 kr., enda lítið, sem sparast við það, og auk þess þekki jeg nákvæmlega, að ýmsir þeirra eiga fullkomlega í vök að verjast. Í öðru lagi þótti mjer hundraðstalan lækka ofmjög á vissu bili, er hún lækkar niður í 10% alt í einu á 3500 kr. launum. En að öðru leyti get jeg fallist á till., með þeirri viðaukatill., að bætt skuli við hvern, er dýrtíðaruppbótar nýtur, eftir fjölda framfæringa. Jeg vil geta þess, í sambandi við 2. lið í brtt. mínum, að þar er »formula«, sem jeg ljet annan mann gera fyrir mig, og er hún röng. Fyrir því hefi jeg komið með brtt. á þgskj. 449 um, að uppbótin fari jafnt lækkandi á milli hinna tilteknu stiga, og óska því, að þessi till. sje skoðuð sem aðaltill. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) hefir og sagt mjer, að þá aðferð hafi stjórnin haft. Í þriðja lagi gat jeg ekki fallist á að strika út alla þá einhleypa menn, er hafa yfir 2000 kr.; vil þar fara upp í 2500 kr. Jeg held líka oflangt gengið að gera helmings mun á þessum mönnum og þeim, er hafa lítið heimili, því að mismunurinn á kjörum þeirra er ekki ætíð svo mikill, einkum þegar uppbótin vegna framfæringa bætist við. Í fjórða lagi vil jeg láta þessa 50 kr. dýrtíðaruppbót, sem meiri hlutinn vill gjalda fyrir hvert barn, ná einnig til annara framfæringa, svo sem foreldra og annara, er eigi geta unnið að fullu fyrir framfæri sínu. T. d. mun ekki þurfa minna til unglinga, er ganga í skóla, en barna innan 15 ára. Þarf jeg svo ekki að orðlengja frekar, en vona, að menn hafi skilið og athugað brtt. mínar, sem og þau atriði í till. meiri hlutans, sem jeg er samþykkur. Jeg ætla ekki í neinar orðaflækjur við háttv.þm. Dala. (B. J.) um nafnið. Þykir mjer engin ástæða til að leggja slæma merkingu í nafnið dýrtíðaruppbót, sjerstaklega ef fallist verður á mínar till. Jeg vil, að þingið láti þetta af hendi með fúsu geði, og biðji velvirðingar á, að það er ekki meira. Þarf þá enginn að skoða það neinn vansa að taka við því.

Þorsteinn Jónsson Eins og háttv.frsm. meiri hlutans (S. S.) tók fram samdi meiri hlutanum ekki að öllu leyti um mál þetta. En eftir allmiklar umræður á mörgum fundum, kom meiri hlutinn sjer saman um flestar þær till., er hjer liggja fyrir frá honum. Jeg vildi t. d. í einstökum atriðum ganga lengra en meiri hlutinn, og hallaðist fremur að ýmsum till.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) á þgskj. 433. En þeir í nefndinni, sem enn þá lengra vildu fara, tóku sig út úr. Vildi jeg því ekki sigla málinu alveg í strand, heldur reyna að ná samkomulagi um meðalhófið. Sjerstaklega skal jeg taka fram, að jeg vildi ekki hætta að veita dýrtíðaruppbót við 3500 kr., heldur láta hana ná til 4500 kr. og vera þá 5%. Líka vil jeg láta dýrtíðaruppbót fylgja hverjum skylduframfæring. Enginn í bjargráðanefnd væri á móti því að bæta embættismönnum meir verðfall peninganna, ef fjárhagur landssjóðs væri góður. En nú hefir engum dottið í hug, að hægt væri að bæta þeim það til fulls. En jeg fæ ekki betur sjeð, en að fyrir öllum, bæði stjórn, meiri hluta og minni hluta, vaki sú sama hugsun, að veita þeim, sem helst þurfa, uppbót, eða skaðabætur, eða hvað menn vilja kalla það. Háttv. þm. Dala. (B. J.) tók það fram í sinni löngu mælskuræðu, að hjer væri á ferðinni ný hugsanalög, er hann hefði eigi áður þekt, er um það væri rætt að gera mun á framleiðendum og þeim, sem ekki væru framleiðendur. Hann hefir víst ekki munað í svipinn, að þessi hugsanalög voru þekt á þinginu 1915. Þá var miðað við það, hvort embættismenn hefðu framleiðslu eða ekki. Samt er meiri hluta bjargráðanefndar það fullljóst, að hjer eru vandkvæði á, og þeir, er litla framleiðslu hafa, muni uppbótarþurfar, og þeir eiga að fá uppbót samkv. till. meiri hlutans. En hinir, sem geta sint framleiðslunni sjálfir og hafa framleiðslu í talsvert stórum stíl, þurfa síður uppbótar með. Áleit því meiri hlutinn, að stjórnin yrði að fara eftir því, hve mikinn gróða hún álítur að embættismenn þeir, er framleiðslu hafa, hafi af framleiðslu sinni, og hvernig þeir eru settir að öðru leyti. Háttv. þm. Dala. (B. J.) fór nokkrum orðum um mannúðarleysi við farkennara. Það var eitt atriði, er mig greindi á um við nefndina. Jeg vildi láta farkennara fá sömu dýrtíðaruppbót og kennara við fasta skóla. Það kom fram dálítil villa í framsöguræðu háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) viðvíkjandi þeirri breytingu á stjórnarfrumvarpinu, að láta alþýðukennara fá dýrtíðaruppbót. Bjargráðanefndin fjekk brjef frá mentamálanefnd, þar sem mentamálanefnd skoraði á bjargráðanefnd að taka kennara með hvað dýrtíðaruppbótina snertir, en kvaðst að öðrum kosti leggja fram frv. um hækkun á launum kennara. Í því brjefi mun háttv.þm. Dala. (B. J.) hafa átt mikinn þátt, og kom mjer því ókunnuglega fyrir, er hann ljet í ljós, að hann hefði ekki tekið fasta afstöðu í þessu atriði. Meiri hluti bjargráðanefndar hefir alls ekki viljað gera neitt, er gæti sært embættismenn, svo sem með því að skoða þessa uppbót sem nokkurs konar sveitarstyrk. Get jeg ekki heldur sjeð, að svo þurfi að líta á, þótt meiri hlutinn gangi lengra en minni hlutinn í því að veita þeim, er helst þurfa. Annars vil jeg ekki fjölyrða um mál þetta. Mjer er kunnugt um það, að sú leið, er meiri hlutinn vill fara, er skapfeldari þjóðinni í heild en leið sú, er minni hlutinn vill fara. Hvor leiðin sje dýrari þjóðinni, hefi jeg ekki átt kost á að reikna, og geri það ekki heldur að höfuðatriði, heldur hitt, að þeim sje veitt mest uppbót, er helst þurfa hennar með.

Magnús Pjetursson Jeg get ekki stilt mig um að gera fáeinar aths., út af nefndarálitunum og því, er sagt hefir verið. Skal jeg ekki tala langt mál, því að háttv.frsm. minni hlutans (B. J.) hefir rakið málið allítarlega. En jeg verð að segja, að það verður gaman fyrir eftirkomendurna að lesa skjölin í þessu máli og bera saman. Þau eru nokkuð sundurleit, nefndarálit meiri og minni hlutans. Er jeg hræddur um, að þeir muni komast að þeirri niðurstöðu, að menn hafi haft allmisjöfn rök fyrir máli sínu. Nefndarálit meiri hlutans er nokkuð sundurlausir þankar. Skal jeg ekki segja, hvort einstök atriði eru rjett eða ekki, en hitt er aðalatriðið, að grundvöllurinn sje rjettur, því að »varðar mest til allra orða undirstaðan rjett sje fundin«. Eftir því, sem stendur í nefndarálitinu, kannast meiri hlutinn við grundvöllinn með nafninu, en byggir ekki á því og kallar uppbótina hjálp. Annars furðar mig mjög á því, hve fljótt sumum háttv.þm. hefir farið aftur. Eftir því, sem mjer skildist á háttv.frsm. meiri hlutans (S. S.), hefir hann verið dreginn lengra upp en hann vildi.  (S. S.: Byrjar háttv.þm. Stranda. enn á útúrsnúningum og hártogunum)  . Mjer skildist sem hann hefði viljað halda sig neðar. Hann leiðrjettir þá næst, ef jeg fer skakt með. Jeg held, að þótt háttv.frsm. meiri hl. (S. S.) hafi ekki viljað fara lægra, þá hafi honum þó farið aftur frá því vetur. Þá kom hann og, að mig minnir, háttv.þm. Borgf. (P. O.) og háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) fram með brtt., sem að vísu var svipuð að hundraðsgjaldi, en launahámarkið til uppbótanna var þar sett hærra og millibilsstiginn því hærri, svo að þar, sem þessir háttv.þm. vilja nú setja 10%, höfðu þeir þá 15%. Líkt og hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) tók fram, hefði verið eðlilegra að hækka nú %-gjaldið heldur en að lækka það. Jeg verð að segja það, að mig furðar stórlega á þessari afturför. En það er í fleiri atriðum afturför en í þessu. Þessir háttv.þm., sem jeg nefndi áðan, fluttu einnig í vetur till. um að minka uppbótina við alla framleiðendur, en þá fóru þeir þó ekki lengra en svo, að þeir, sem hefðu 600 kr. í hreinan ágóða af framleiðslunni, skyldu missa ? af uppbótinni, en þeir, sem hefðu 1500 kr. hreinan hag af framleiðslunni, skyldu missa uppbótina alveg. Nú er tillaga þeirra sú, að framleiðendur að »verulegri framleiðslu« missi uppbótina alveg. Eftir þessum hugsunargangi get jeg ekki fengið annað út en að framleiðslan í ár hljóti að gefa miklu meiri arð en í fyrra, svo að rökrjettilega hefði þá átt að undanskilja alla framleiðendur. En nú er þetta einnig orðað svo óljóst og óskýrt í nál., að jeg held, að sjerstaklega stjórninni þyki þetta erfitt og ilt, að taka við slíkum fyrirskipunum, því að hvað meinar háttv. meiri hl. nefndarinnar með »verulegri framleiðslu«? Jeg held, að skilningurinn á því orði geti þvælst fyrir mönnum. Í tillögum þessara manna í vetur voru þó ákvæðin beint bundin við krónutal, sem var betra, þótt ófært sje í augum þeirra manna, sem ekki vilja leggja áherslu á framleiðsluna. Jeg er á þeirri skoðun, að ekki sæmi að refsa mönnum, sem framleiðslu hafa, og miklu síður nú en í vetur, því að aðstaða þeirra hefir síst batnað. Jeg hefi að eins bent á þessi dæmi til þess að sýna, hvernig sömu mennirnir hafa skift um skoðun og gengið æ lengra og lengra í öfuga átt. Ef eitthvað annað yrði ofan á en till. minni hl. nefndarinnar, þá mundi jeg helst kjósa till.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), því að ef þær yrðu samþyktar, þá mundi þó fremur verða vegur til samkomulags um breytingar við 3. umr.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi ekki miklu við að bæta það, sem sjerstaklega hæstv. fjármálaráðherra og háttv.frsm. minni hl. (B. J.) hafa tekið fram. Það er mín skoðan, að stjórnin hafi ekki í þessu frv. farið nægilega langt. Jeg lýsti yfir þeirri skoðun minni í vetur, að jeg teldi rjettast að bæta öll laun upp með sömu %-tölu; það mundi hafa verið rökrjettast. En að stjórnin fór nú ekki lengra en þetta kom til af því, að stjórnin þóttist þó mega byggja á því, að þingið væri ekki svo hverflynt, að það færi að breyta um grundvöll, sem það hafði lagt sjálft. Slíkt mætti og þykja undarlegt, sjerstaklega ef þingið nú lækkaði uppbótina frá því, sem aukaþingið tiltók hana, með því að margtekið hefir verið fram, að þörfin væri nú enn meiri en í vetur. Það hefir verið sagt, til stuðnings þeirri till., að hagur landssjóðs væri verri nú en þá, svo að hann þyldi það ekki. Sú mótbára er ekki rjett. Það getur verið, að tekjur landssjóðs verði eitthvað minni í ár en í fyrra, en þótt svo færi, þá get jeg ekki talið það hættulegt, þótt landssjóður tæki lítils háttar lán til þess að uppfylla þessa skyldu sína. Það ætti ekki að vera hættulegra fyrir okkur en fyrir allar aðrar þjóðir að taka lán til þess að bæta úr bráðustu þörfunum, lán, sem jafna má niður á mörg ár, til þess að greiðslan verði ekki tilfinnanleg. Það getur ekki talist vansalaust fyrir þingið, ef það færi að draga úr þeirri upphæð, sem það hefir áður fallist á, að rjett væri að veita. Jeg er hræddur um, að öðrum þjóðum mundi þykja það skrítin aðferð hjá þinginu, þegar ekki er hægt að benda á, að vjer sjeum ófærir til að inna þessa skyldu af hendi, því að, eins og jeg hefi þegar tekið fram, þá er það ekki nægileg ástæða, að tekjur landssjóðs í ár kunna ef til vill að verða eitthvað lítils háttar rýrari en í fyrra. Jeg býst varla við, að þörf sje á að ræða þetta mál frekara. Jeg verð að telja óheppilegt að veita lægri uppbót heldur en stjórnin hefir lagt til. Stjórnin álítur skylt að veita uppbót, telur hjer um enga gjöf nje fátækrastyrk vera að ræða, heldur sanngjarnar bætur. Stjórnin hefir ekki tekið upp styrk til kennara, en líklega mætti þó veita þeim uppbót á annan hátt. Það eru margir þeirrar skoðunar, að vafasamt sje, hvort hægt sje að halda fasta skóla næsta vetur, en þar fyrir væri samt rangt að segja upp starfsmönnum þeirra, og ef styrkurinn þá hjeldist, mundu kennararnir fá tiltölulega eins góð kjör og starfsmenn landssjóðs, svo að þeir mistu einkis í launum. Það væri betra, að uppbótin kæmi fram á þennan hátt, heldur en að blanda saman óskyldum atriðum, starfsmönnum landssjóðs sjálfs og starfsmönnum sveitarfjelaga. Jeg er því andvígur því að taka aðra í frv. en starfsmenn landssjóðs. Hitt tel jeg óráðlegt, að þingið fari að fyrirskipa sveitunum, hvað þær skuli borga sínum starfsmönnum, og tel þar farið inn á starfsvið, sem þinginu kemur ekki við.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg veit ekki, hvaðan háttv.þm. Borgf. (P. O.) kemur sú viska, að lánstraust landssjóðs sje nú orðið svo, að það þurfi að veðsetja landið til þess að fá ný lán. Jeg veit ekki til þess, að jeg hafi haft þau orð. Jeg vil benda háttv.þm. (P. O.) á það, að það er ekki sambærilegt, að landssjóður taki lán til þess að bæta úr neyð manna eða borga verkamönnum sínum, við það, að hann taki lán fyrir vörum, sem hafa peningagildi á móti. Annars eru orð hans ástæðulaus, og jeg hefi hvergi sagt það, sem hann talaði um.  (P. O.: Ekki hjer í deildinni)  . Hvorki hjer í deildinni nje annarsstaðar.

Jörundur Brynjólfsson Þetta mál er nú orðið svo margrætt, að það er engin þörf á að fara langt út í það. Jeg skal því að eins leyfa mjer að drepa á fáein atriði. Jeg skal þá fyrst snúa mjer að till. meiri hlutans. Þar voru ýmsir í meiri hlutanum ekki sömu skoðunar um sum smávægileg atriði. T. d. hafði jeg sterka tilhneigingu til þess að víkka ákvæðið um uppbót til framfærsluskyldra manna, láta það ná lengra en til barna. Enn fremur vildi jeg gera minni mismun á einhleypum mönnum og kvæntum mönnum. Enn fremur mundi jeg heldur hafa kosið, að hámark launahæðar, sem uppbót yrði greidd af, hefði verið færð dálítið upp, en %-gjaldið þá auðvitað hækkandi niður á við. En ekkert af þessu var nokkurt aðalatriði. Andmælendur meiri hluta nefndarinnar hafa fárast yfir því, hvort hjer væri um hjálp eða skaðabót að ræða. Þar hefir þeim alveg skotist yfir það, sem helst styddi þeirra mál, sem sje að þeir hafa sjálfir kent, að vjer með uppbótinni bættum alls ekki upp fall peninganna, heldur yrðum að haga henni eftir launahæð og þörf. Grundvöllurinn undir þessum fjárveitingum er því þörfin, eins og meiri hlutinn heldur fram í nál. sínu, án þess þó að meiri hlutinn vilji kalla þetta sveitarstyrk eða gjöf, því að þetta er auðvitað skaðabætur, þó að verðfall peninganna sje ekki bætt að fullu, og síst hjá þeim, er allhá laun hafa. Því hefir meiri hluti nefndarinnar reynt að sníða uppbótina svo, að hún fari eftir þörfum hvers eins. Annars höfum vjer í meiri hlutanum enga tilhneiging til þess að nefna þetta hjálp; vjer köllum það uppbót í nál. Raunar hefir þetta enga þýðingu, en samt vil jeg benda á það, að í nál. fjárveitinganefndar á aukaþinginu í vetur er komist svo að orði um þetta mál: »Þótt nefndin hafi þannig fallist á rjettmæti þessara krafna og hina miklu þörf hjá öllum þorra starfsmanna landsins fyrir bráða hjálp, hefir hún þó ekki sjeð sjer fært að leggja til, að Alþingi veitti uppbót svo háa, sem krafist er, nje heldur öllum launamönnum jafnt«. Undir þetta hefir meðal annara skrifað háttv.þm. Dala. (B. J.) alveg fyrirvaralaust, og er þar þá sammála því, að þetta sje hjálp, og ámæli jeg honum ekkert fyrir. Fyrir mitt leyti er mjer það kærast, að hægt væri að greiða öllum embættismönnum fult verðfall peninganna, en þó því að eins, að öllum öðrum yrði greitt verðfall kaups síns. Það, sem háttv.þm. Dala. (B. J.) mintist á um gamalmenni og börn, að gera þar engan greinarmun á, er alveg í samræmi við mína skoðun, en það var ekki von, að honum væri kunnugt um hana. Það er hjer um bil eins ástatt um gamalmenni og börn venjulega. Jeg er líka á því, að styrkurinn sje ekki eins hár og þyrfti að vera, en vjer verðum þar að sníða oss stakk eftir vexti og fara ekki lengra en vjer treystum oss að efna. Um framleiðendur skal jeg geta þess, að það segir sig sjálft, að þeir, sem hafa mikla framleiðslu, eru betur settir en þeir, sem enga hafa, og verða þeir þá að bjarga sjer eins og aðrir, fyrir þá sök, að allar uppbæturnar eru sniðnar eftir þörfinni. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) drap á það í ræðu sinni, að við værum í raun og veru sammála um grundvöllinn, sem ganga ætti út frá, en kæmumst að eins að mismunandi niðurstöðu. Jeg skil ekki, hvernig háttv.þm. (M. P.) fær það út, því að það er einmitt grundvöllurinn, sem okkur greinir á um. Háttv. þm. (M. P.) bar saman nál. meiri hlutans og minni hlutans og taldi nál. meiri hlutans ekki nægilega nákvæmt. Það er að vísu satt, að við eyðum ekki heilli blaðsíðu í vöruupptalningu, eins og er í nál. minni hlutans, heldur segjum að eins, hvað vörur hafi hækkað, í einni málsgrein, sem sje 170%, verðfall peninga því um 63%. Við förum í þessu eingöngu eftir útreikningum hagstofunnar, sem jeg hygg að sje það ábyggilegasta í þessu máli, og við getum rökstutt okkar mál með tilsvarandi skýrslum frá henni. Minni hl. nefndarinnar kemst að þeirri niðurstöðu, að nauðsynjavörur hafi hækkað að eins um 133%. Það kemur til af því, að þeir hafa tekið með ýmsar vörutegundir, sem við höfum slept, og eru ekki alveg bráðnauðsynlegar. Við höfum því gert ljósari grein fyrir ástandinu, eins og það er í raun og veru. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) drap enn fremur á það, að nú væri meiri ástæða til að hækka uppbótina en lækka. Og er það alveg rjett. En það er líka aðgætandi, að nú eru ástæður breyttar frá því, sem var í vetur. Þá höfðu verkamenn »privat«-manna fengið uppbót, en starfsmenn landsstjórnarinnar enga. Þingið gat því ekki staðið sig við annað en veita þeim uppbót. Með þetta fyrir augum voru till. í vetur samþ. Það var að vísu ekki með góðum vilja gert frá allra hálfu, þótt menn hins vegar vildu ekki svifta þá allri uppbót, er þurftu hennar nauðsynlega með. Jeg vil leyfa mjer að benda hv.þm. á, að málið horfir nú öðru vísi við; dýrtíðin hefir aukist til muna, og landsstjórnin stendur sig því illa við að borga embættismönnum mjög háa uppbót, þar sem almenningur á mjög erfitt, og ekki er hægt að hjálpa honum eins og æskilegt væri. Jeg vona, að háttv.þm. Stranda. (M. P.) hjálpi, eins og hann frekast getur, til þess, að almenningur fái nokkra ívilnun á verði nauðsynjavara, þó að auðsætt sje, að ómögulegt er, að landssjóður geti veitt almenningi eins mikla hjálp og þörf er á, eða æskilegt væri. Á þetta ber einnig að líta, þegar ræða er um uppbót til embættismanna, því að þeir standa að því leyti betur að vígi en verkamenn, að þeir eiga kaup sitt víst, þó að lágt sje. Jeg hefi aldrei dregið dul á, að kaup þeirra mætti gjarnan vera hærra, en á þessum tímum verður margur að gera sig ánægðan með það, sem minna er. Bæði verkamenn í kaupstöðum og sjómenn eru mun ver settir en embættismenn, því að þótt þeir fái vinnu sína vel borgaða í sumar, þá þarf enginn að halda, að þeir leggi upp af því kaupi. En eins og alt bendir á þá mun verða mjög lítið um atvinnu í vetur, og þó að aldrei nema landsstjórnin sjái fyrir aukinni vinnu, þá verður kaupið aldrei svo hátt, að það nægi fyrir lífsnauðsynjum. Ef þingið skilur svo við þetta mál, að ekki verði ljett undir með almenningi í dýrtíðinni, þá hygg jeg, að háttv.þm. Stranda. (M. P.) geti sagt sjer sjálfur, að það muni verða þröngt í búi hjá mörgum. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) talaði enn fremur um, að það væri undarlegt, að það ætti að undanskilja framleiðendur frá uppbótinni. Þar til er því að svara, að hjer er að eins verið að tala um, að menn geti dregið fram lífið með þolanlegu móti. Og það liggur í augum uppi, að sá, sem á bú og hefir allmikla framleiðslu, stendur betur að vígi heldur en daglaunamaðurinn, sem er með tvær hendur tómar. Hvað viðvíkur því, að stjórnin muni eiga erfitt með að greina, hverjir hafi nægilega framleiðslu og hverjir ekki, þá er auðvitað ekki mögulegt að greina þá nákvæmlega með beinni línu, en hitt hygg jeg, að henni sje hvergi nærri ofvaxið að ætlast á um það, hvort hlutaðeigandi hafi nóga framleiðslu fyrir sig að lifa af, því að um annað er hjer ekki að ræða. Þetta var stjórninni mögulegt 1915. Það hefi jeg eftir þáverandi ráðherra, háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), og þá ætti hún ekki síður að geta það nú. Jeg þarf ekki að fara út í ræðu hæstv. fjármálaráðh. (B. K.), því að henni hefir þegar verið svarað, en það voru nokkur atriði hjá hæstv. forsætisráðherra, sem jeg ætla að minnast á í fáum orðum. Hann sagði, að stjórnin hefði ekki búist við því, að þingið væri svo hverfult í rás sinni, að það færi að hrófla við áður gerðum samþyktum. En jeg get ekki betur sjeð en að þingið sje í engu bundið að halda fast við það, sem gert var í vetur í þessu máli, þar sem kringumstæðurnar eru nú svo mjög breyttar, og að ýmsir voru óánægðir með þær ráðstafanir, sem þá voru gerðar. Hæstv. forsætisráðherra drap og á það, að ekki væri hættumeira fyrir oss Íslendinga að taka lán á þessum tímum heldur en aðrar þjóðir. Það er alveg rjett athugað, og jeg vona, að hæstv. forsætisráðherra veiti því stuðning, er á þarf að halda. Að eins vil jeg, að það komi fleirum til góðs en embættismönnum, því að eins og jeg tók fram áðan, er alþýða manna enn ver sett en þeir, og ætti því ekki síður að fá að njóta lánsins. Jeg er að öðru leyti hæstv. forsætisráðherra þakklátur fyrir þessi orð, og er gott að vita um afstöðu hans, er til þeirra kasta kemur. En jeg get ekki látið vera að minnast á, að mjer hefir virst hæstv. ráðuneyti helst til undirtektadauft í því, er lýtur að hjálp handa almenningi. Mjer þykir hálfundarlegt, að hæstv. stjórn skuli að eins bera fram frumvarp um uppbót til embættismanna, en ekkert til hjálpar alþýðu, einkum þó í kaupstöðum, sem er í enn meiri vanda stödd en embættismenn. Jeg skal svo ekki fjölyrða meir um þetta, en að eins drepa á það, sem hæstv. forsætisráðherra sagði um skólana. Verð jeg að segja, að jeg skil ekki þau skifti. Svo framarlega, sem stjórnin bjóst við, að þingið hefði sömu skoðun og í vetur, þá átti ekki að taka neina undan, sem uppbót fengu á síðasta þingi. Og mjer þykir það mjög undarlegt, að stjórnin skuli einmitt velja þá stjett úr, kennarana, sem eru langverst staddir af öllum starfsmönnum þjóðarinnar, og láta þá sitja á hakanum. Háttv. mentamálanefnd er okkur sammála um þetta atriði. Jeg hefði að vísu kosið, að uppbótin til kennara yrði víðtækari en hjer er lagt til, að hún næði einnig til stunda- og farkennara, en þar beygði jeg mig fyrir meiri hlutanum.

Gísli Sveinsson Jeg get glatt þá háttv. deildarmenn, er tímalausir teljast vera, á því, að jeg hefi gleymt ýmsu, er jeg vildi hafa tekið fram út af ummælum þeirra, sem talað hafa hjer í dag. En jeg hygg, að það geri ekki mikið til, því að flest er það gömul saga, kunn frá fyrri tímum. Háttv. frsm. meiri hlutans (S. S.), sem nú er ef til vill þrískiftur orðinn, kemst svo viturlega að orði, hvað það atriði snertir, sem meiri hluti nefndarinnar hefir tekið upp, fram yfir bæði frv. stjórnarinnar og till. minni hlutans, nefnilega kennarana, að ekki mundi verða vinsælla að skylda hreppa- og bæjarfjelög til að greiða þeim uppbót en að láta landssjóð gera það. Mjer þykir það vera undarleg aðferð, þegar leita á uppi, hvað vera mundi rjettlátt, eða hvað ranglátt, að fara þá í staðinn að syngja hátt um, hvað mundi verða vinsælt eða óvinsælt hingað og þangað úti um sveitir. Vjer hljótum, til þess að vera samkvæmir sjálfum oss, að fylgja þeim mælikvarða, sem nú eru færðar sönnur á að er sá sanngjarnasti af því, sem fram hefir komið. Alt frá því 1915, að lögin um dýrtíðaruppbótina þá voru samþ., og þar til að aukaþing í vetur setti ákvæði um dýrtíðaruppbót til starfsmanna landsins, alt frá þeim tíma og þar til nú hefir ekki enn fundist betri nje sanngjarnari mælikvarði að miða við en sá, sem aukaþingið í vetur komst að og notaði. Það má segja um þá háttv.þm., sem vilja hverfa frá þeim grundvelli, sem þá var lagður og þeir sjálfir samþyktu, og taka annan grundvöll til að byggja á - það má segja um þá, að þeir hafi söðlað um. Því að ef þeir hafa viðurkent hann áður, þá urðu þeir líka að halda sjer við hann nú, nema þeir geti sýnt fram á, að hann sje ranglátur, sem þeir ekki enn hafa gert, nje komið með neinn betri. Þegar nú um það er að ræða, út frá hverju eigi að ganga í þessu máli, þá er ekki nema um tvent að ræða. Annaðhvort á að fara eftir þeim sanngjarna mælikvarða, að hjer sje verið að greiða starfsmönnum landsins rjettmætar skaðabætur, að meira eða minna leyti, eða þá hitt, að verið sje að hlaupa undir bagga með þeim og veita þeim hjálp. Þetta var það, sem olli skiftingu nefndarinnar, enda furðar mig ekki á því, þar sem þetta er höfuðatriði. Svo framarlega sem allir viðurkenna, eins og jafnvel meiri hlutinn gerir, að rjett sje að bæta embættismönnum upp halla, sem þeir verða fyrir, af því að þeim er goldið kaup í föllnum gjaldeyri, þá þarf meira en góðan vilja til að komast að þeirri niðurstöðu, að hjer sje um gustukahjálp að ræða. Þess vegna mótmæli jeg því, að það sje rjettur hugsunarháttur að álykta þannig, ef gengið er út frá þessum forsendum. Viðvíkjandi því, sem háttv.frsm. meiri hlutans (S. S.) sagði um kennarana, þá er jeg þeirrar skoðunar, að fullkomlega rjettmætt sje, að bæjar- og hreppsfjelög greiði þeim einhverja uppbót úr sínum vasa. Og ef þau vilja ekki gera það af frjálsum vilja, þá gefa kringumstæðurnar fulla heimild til að skylda þau til þess. Um þetta atriði er nefndin ekki sammála. Meiri hluti nefndarinnar segir berlega, að hann vilji ekki, að þau geri það, heldur ætlist til, að það lendi á landssjóði. Það á auðvitað ekkert skylt við þessa niðurstöðu, að í meiri hluta nefndarinnar eru tveir kennarar, sem af skiljanlegum ástæðum bera hag sinnar stjettar fyrir brjósti. En mjer fyndist ekki nema rjett og sanngjarnt á þeim tímum, sem nú eru, að löggjafarvaldið sæi svo um, að hrepps- og bæjarfjelög greiddu sínum starfsmönnum dýrtíðaruppbót, eins og landið gerir við sína starfsmenn. Það mætti ef til vill segja, að það sje þó mannúðlegt að skella þeim á landssjóðinn, þar sem kjör þeirra sjeu ella ekki neitt öfundsverð. En þetta er ekki nema svolítill hluti af öllu því, sem þessi meðaumkvunar-mælikvarði meiri hlutans ætti að ná til; fleira yrði þá að takast með. Hví þá ekki láta þetta ná jafnt til allra starfsmanna, og demba þeim öllum á landssjóð, svo að bæjar- og sveitarfjelög geti í friði setið að sínu? Þótt jeg sje skattskyldur borgari hjer í Reykjavík, þá get jeg ekki betur sjeð en að bærinn sje bæði fær um og skyldugur til að greiða sínum starfsmönnum dýrtíðaruppbót, en ekki landssjóður. Öllum er vitanlegt, að barnakennarar heyra miklu fremur til sveitar- og bæjarfjelögum heldur en landinu, eins og fyrirkomulagið er, þótt aldrei nema skólarnir sjeu að nokkru styrktir af landssjóði. Það er því ekki nema hálfunnið verk að taka kennarana þannig út úr. Þegar það var gert á aukaþingi í vetur, var það mest til að gefa bæjarfjelögum undir fótinn með að veita samskonar uppbót seinna meir. Háttv. frsm., 1. þm. Árn. (S. S.), taldi fyrir nefndarinnar hönd, litla ástæðu til að styrkja, frá hans sjónarmiði sjeð, með hárri uppbót embættismenn landsins, þegar allur almenningur yrði að sveitast blóðinu. Þetta er mjög óviðurkvæmilegt orðalag hjer á þessum stað, og það kann ekki góðri lukku að stýra, ef slíkur söngur sem þessi heyrist hjeðan, þegar um það er að ræða að bæta starfsmönnum landsins upp það skakkafall, sem þeir hafa orðið fyrir af völdum dýrtíðarinnar. Það þýðir ekki í þessu sambandi að vitna í það, að einhverjir almenningsmenn eigi örðugt uppdráttar, enda veit jeg ekki betur en að hjer sjeu á ferðinni frv. um að hlaupa undir bagga með almenningi. Það getur verið, að á einstaka stað á landinu láti mönnum vel í eyrum að heyra fulltrúa sína viðhafa slík orð í þingsalnum og á mannfundum, og jeg er sannfærður um, að mikið af þeim andróðri, sem borið hefir á, á móti dýrtíðaruppbót embættismanna, er að kenna því fordæmi, sem fulltrúar kjördæmanna hafa gefið, bæði hjer og heima, er þeir slá á þá strengi, að verið sje að láta embættismönnum gustuk í tje, á kostnað þurfandi almennings. Háttv. frsm. (S. S.) taldi till. meiri hlutans miðlun, sem þeir líklega, bæði utan og innan nefndar, er helst enga uppbót vildu veita, ættu að geta unað við. Það getur nú meir en verið, að þeir þingmenn sjeu til, sem enga uppbót vilja veita, en það er einkennilegt, að þeir skuli ekki þora að koma fram í dagsbirtuna, ef þeir hafa rök fyrir sínu máli. Mjer þætti gaman að heyra þau rök, því að það væri skemtilegra en að heyra þingmenn greiða atkv. með dýrtíðaruppbótinni með eftirtölum. Það væri rjett, að þingmenn skiftust alveg í flokka um þetta mál, og teldu uppbótina annaðhvort rjettmæta eða ótæka leið. Það er þá fyrst við tillögur meiri hl. að athuga, að þær ganga út á að færa niður hundraðsgjaldið og lækka launamarkið. Enn fremur er lögð áhersla á að útiloka þá menn, sem þeir halda að sjeu vel stæðir, og sjálfsagt sje að neita þeim um bætur, þótt rjettmætar sjeu. Þá vilja þeir og ekki veita þeim uppbót, sem framleiðslu hafa að nokkrum verulegum mun, og vitna í lögin frá 1915, 4. gr., þar sem eigi er ætluð uppbót þeim mönnum, sem lifa af framleiðslu. Það ákvæði er betra, því að það er hreint. Það er ólíkt hægra fyrir stjórnina að fara eftir því en að greina sundur, hvað er veruleg og hvað óveruleg framleiðsla. Það er alls kostar ókleift fyrir hana. Að vísu hefir lögunum frá 1915 ekki verið fylgt bókstaflega, en það sjá allir, að það er alt annað að taka með þá, sem sama sem enga framleiðslu hafa, eða greina sundur svona alment, hvað er veruleg og hvað óveruleg framleiðsla. Í öðru er spursmálið það að taka með örfáa menn, en hinu að útiloka alla þá, sem verulega framleiðslu hafa. Þegar litið er á, hvort uppfylt er nokkuð meira »rjettlæti« með þessu, eða þeim mælikvarða, sem meiri hluti bjargráðanefndar segist fylgja, styrkþurftarmælikvarðanum, þá sjest fljótt, að svo er ekki, því að margir verða útilokaðir, sem að sjálfsögðu þyrftu uppbótar við. Í fyrsta lagi eru útilokaðir þeir, sem verulega framleiðslu hafa. Nú getur staðið svo á, að maður hafi verulega framleiðslu, en sje þó styrkþurfi, því að allir vita, að framleiðsla er brúttó, en hjer er ekki átt við nettó-arð af framleiðslunni; hjer er reiknað eftir því, hve mikil framleiðslan er, en ekki eftir því, hve mikill arður er af henni. Nú getur vel komið fyrir, að maður, sem framleiðslu stundar, sje ómagamaður og skuldamaður, og hafi orðið að leggja mikið í kostnað, og ætti því frá sjónarmiði meiri hlutans að vera styrkþurfi, en samt á hann ekki að fá uppbót, af því að hægt er að sanna, að hann hafi verulega framleiðslu. Í annan stað undanskilur meiri hlutinn ekki stóreignamenn, þótt þeir ættu hundruð þúsunda í bankanum og fái þúsundir króna í vexti á ári; þeir fá uppbót, en hinir, sem berjast í bökkum, fá ekki neitt, af því að þeir hafa það, sem meiri hlutinn kallar verulega framleiðslu. Þessi grundvöllur meiri hlutans, að fara eftir framleiðslu, getur því verið mjög ranglátur. Enn fremur vill meiri hlutinn taka tillit til þess, hvort starfsmenn landsins eru einhleypir eða ekki. Nú vill svo til, að einhleypir menn geta, fyrir utan það, að þeir, sem vinna sama starf, eiga heimtingu á sama kaupi - að einhleypir menn, segi jeg, geta verið eins þurftugir fyrir uppbót eins og hinir, sem eru kvæntir og eiga gott heimili, en engan ómaga, - því að jeg get ekki kallað góða konu ómaga, þótt háttv. meiri hl. virðist ætla að svo sje, því að hann ætlast til, að kvænti maðurinn, þótt barnlaus sje, fái uppbót. Nú getur þó staðið svo á, að einhleypi maðurinn standi ver að vígi en sá kvænti; því að hann getur verið fátækur og skuldugur, átt fyrir einhverjum að sjá, og staðið að öllu leyti ver en hinn, sem kvæntur er. Auk þess er það alkunna, að maður, sem á heimili, stendur betur að vígi með að lifa sparlega en ýmsir einhleypingar, sem verða að kaupa alla hluti dýrum dómum af framandi fólki. Ef svo litið er til uppbótar, sem meiri hl. ætlar fyrir börnin, þá er líka ærið misjafnt, hvernig menn framfæra börn sín, því að, eins og kunnugt er, veita ýmsir, sem börn eiga utan hjónabands, þeim börnum mjög ljelegt framfæri, og er því lítil ástæða að veita slíkum mönnum uppbót fram yfir aðra, nema háttv. þing taki upp þá stefnu, að veita sjerstakar uppbætur fyrir það að framleiða börn. En hvað sem þessu líður, er það algerlega rangur mælikvarði að taka tillit til heimilisástæðna manna, þegar verið er að tala um borgun fyrir ákveðið verk, enda því ekki fylgt hjer áður í launaákvörðunum. Háttv. þm. S.-Þ. (P. J.), sá er sjerstaka afstöðu hefir tekið til þessa máls, og komið með miðlun á miðlun ofan, þ. e. a. s. ef hægt er að kalla tillögur hv. meiri hluta miðlun, - komst svo að orði, að peningauppbætur væru ekki nægilegar, og það yrði því einnig að taka tillit til þarfa manna. Annars var erfitt að sjá, að hvorum hlutanum hann hallaðist meir, því að hann kvaðst vera með báðum, og verður það að teljast talsverður ágalli, að hann skuli ekki hafa tekið hreinni afstöðu til málsins. En jeg spyr: Hví eru peningauppbætur ekki nægilegar, ef þær eru gerðar svo sem rjettlæti tilsegir? Hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) taldi sömu hugsun vaka fyrir öllum, bæði hæstv. stjórn, meiri hluta og minni hluta bjargráðanefndarinnar. Þótt það eigi nú svo að heita, að báðir hlutar nefndarinnar vilji »bæta« starfsmönnum þess opinbera upp einhvern halla, er það afarólíkt, sem þeir ganga út frá, og þess vegna verður útkoman svo ólík, sem raun er á orðin, og hún hlyti altaf að verða ólík, enda þótt sú hugsun meiri hlutans kæmi betur í ljós, að bæta þeim upp hallann, sem helst þyrftu þess með. Hann og fleiri meiri hluta menn treysta sjer ekki til að segja, hvort verði dýrara fyrir landssjóð, að fara eftir þessum mjög órjettlátu tillögum meiri hlutans, eða þeim tiltölulega rjetta og sanngjarna grundvelli, sem lagður var af aukaþinginu í vetur. Þeir hafa jafnvel látið í ljós vafa um, hvort yrði ódýrara. Ef það er tilfellið, er mjer alveg óskiljanlegt, hvers vegna þeir vilja fara þá leið, sem þeir hafa haldið hjer fram. Það gæti verið meining í því, ef hægt væri að sanna, að það yrði ódýrara fyrir landssjóð. - Þá gæti verið meining í því, segi jeg, að spara landssjóði fje á kostnað annara. Ef þeir treysta sjer ekki til að sýna það, eða ef þeirra leið verður dýrari, þá sje jeg ekki, að till. þeirra sje nein bót mælandi. Ef líta skal á þennan grundvöll, sem lagður var í vetur, er fróðlegt að sjá, hvað gerst hefir úti í frá, hjá almenningi. Nú er það vitanlegt öllum, að löngu áður en starfsmenn landssjóðs fengu uppbót var orðin mikil kauphækkun hjá öllum þorra manna, eins og rjett var og sjálfsagt. Ef einnig er litið á, hvað ýms fjelög hafa gert, t. d. þau, sem stjórnað er af tómum bændum, eins og Sláturfjelag Suðurlands, þá stingur það mjög í stúf við tillögur háttv. meiri hluta, því að á síðasta aðalfundi fjelagsins var samþykt að veita sömu dýrtíðaruppbót í öllum aðalatriðum og þá, er starfsmönnum landssjóðs var veitt á aukaþinginu í vetur. Nú er mjer alveg óskiljanlegt, hvers vegna bændafulltrúar meiri hlutans vilja ekki byggja á sama grundvelli og sýnt er að bændur fylgja í sínum eigin fjelagsskap, að því ógleymdu, að bæjarstjórn Reykjavíkur, sem stendur nærri meiri hlutanum, þar sem einn meiri hlutamaður á sæti í bæjarstjórninni, hún veitti sínum starfsmönnum sömu uppbót og þingið í vetur gerði ráð fyrir. Nú er ekki víst að bæjarstjórnin haldi því áfram, er hún sjer, að við erum hjer að taka á okkar arma þá menn, sem hún á að launa, og veitum þeim dýrtíðaruppbót. Jeg tel það meðal annars óheppilegt fyrir þá sök, að bæjarstjórnin og fleiri hafa tekið upp þá stefnu, sem Alþingi fylgdi í vetur. Ef þingið breytir nú um til hins verra, er hætt við, að starfsmenn annara stofnana verði ver settir með dýrtíðaruppbót.  (E. A.: Ekki Búnaðarfjelagsins)  . Það er rjett; jeg býst við, að starfsmenn Búnaðarfjelagsins fái uppbót úr landssjóði, enda hefir ekki gleymst að taka það fram í nefndarálitinu. Einhverjum í meiri hlutanum hefir víst þótt mjög áríðandi, að það gleymdist ekki.  (J. B.: Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) átti ekki þá uppástungu)  . Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) komst svo að orði, að hann hefði mikla tilhneigingu til að koma með eða aðhyllast ýmsar tillögur, sem ekki voru í samræmi við álit meiri hlutans, enda hefði hann ekki verið sammála honum um ýmislegt. Það er mjög illa farið, þegar menn kæfa niður tilhneiginguna til þess rjetta. Jeg get ekki slept að minnast á það, að háttv.þm. (J. B.) taldi þann grundvöll sem lagður var af þinginu í vetur, »hjálpargrundvöll« og færði sem rök fyrir þeirri skoðun, að orðin »bráð hjálp« komu fyrir í nefndaráliti fjárveitinganefndar á því þingi. Ef háttv.þm. (J. B.) vill halda því fram, að þetta sje nokkur sönnun, skal jeg á sama hátt sanna, að minni hluti bjargráðanefndar byggir á sama grundvelli, því að í nál. hans kemur líka fyrir orðið »hjálp«. En nú hefir bjargráðanefndin klofnað, einmitt af því, að minni hlutinn vildi ekki viðurkenna, að hjer væri um hjálp að ræða, og þessu hefir þm. ekki neitað. Menn sjá því, hvað byggjandi er á þessari röksemdafærslu háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Háttv. þm. (J. B.) talaði líka um, að ástandið væri breytt til hins verra frá því, sem var síðastliðinn vetur, og ætlaði sjer víst að sýna með því, að ástæða væri til að skera uppbótina fremur við neglur sjer nú en þá. Jeg skal benda háttv.þm. (J. B.) á það, að hafi þá verið þörf á að veita ríflega uppbót á launum, þá er þörfin ekki síður brýn nú, enda er þetta játað af öllum, jafnvel háttv. meiri hluta bjargráðanefndar. Jeg skil því ekki, að nokkur skyni gæddur maður geti fallist á þessa röksemdaleiðslu háttv.þm. (J. B.). Ef háttv.þm. (J. B.) hefir átt við nokkuð, þá var helst að skilja, að hann áliti landssjóðinn nú vera svo illa staddan, að hann stæði sig ekki við að borga uppbótina, og hins vegar væri ekki ástæða til að gera mun á embættismönnum og öllum almenningi, með öðrum orðum, ef nokkur kæmist á kaldan klaka, þá ættu embættismennirnir að komast það líka. Jeg vona, að ekki þurfi að eyða orðum að öðru eins og þessu, því að allir hljóta að sjá, hve herfilega villandi þetta. Það getur að sjálfsögðu komið til mála, að landssjóður hlaupi undir baggann með öllum þeim, sem verða illa stæðir, hvort sem hann gerir það með því að veita dýrtíðarhjálp, með því að selja vörur undir verði, eða með því að útvega öllum næga og nógu vel launaða atvinnu. Það geta allir komist í óverðskuldaðar kröggur vegna þeirra hörmunga, er nú geisa, og á það ekki að koma neitt við þessu máli. Hjer er ekki um annað að ræða en grundvöllinn, sem byggja á lögin um uppbót á launum starfsmanna landsins, og engum vinnuveitanda mundi detta í hug að gera neyð almennings að grundvelli fyrir kaupgreiðslu, enda væri það í mesta máta rangt. Ef vinnuveitendur færu eftir tillögum þessa háttv.þm. (J. B.), þá miðuðu þeir verkalaunin við það, að verkamenn þeirra yrðu ekki betur settir en þeir, sem í þröng væru komnir eða mundu komast. Það sjá því allir, að ekki nær nokkurri átt að gera þetta að rakaatriði. Ummæli háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) um, að rjett væri að útiloka frá kaupbót þessari, dýrtíðaruppbótinni, framleiðslumenn, eru þegar hrakin í sambandi við orð annars háttv. þingmanns, og skal jeg því ekki fara um þetta fleirum orðum. Úr því að háttv. meiri hluti bjargráðanefndar tók með nokkurn mann annan en þann, sem beint vinnur fyrir landssjóðinn, og úr því að hann þykist byggja á þeim grundvelli að veita uppbótina sem hjálp, þá skil jeg ekki, hvernig á því getur staðið, að hann skilur eftir farkennara og ýmsa lausakennara, en tekur með fasta kennara og vill veita þeim »hjálp«. Því verður þó tæplega neitað, að farkennarar munu að öllum jafni ekki vera betur staddir en fastakennarar. Þetta er því einkennilegra, sem í meiri hluta bjargráðanefndar eru einmitt tveir kennarar, og fádæmi, að þeir skuli verða til þess að fremja slíkt ranglæti á stjettarbræðrum sínum. En þeir munu nú báðir vera fastakennarar. Jeg hefi nú sýnt það og sannað, að skilningur háttv. meiri hluta bjargráðanefndarinnar á þessu máli sje í öllum aðalatriðum misskilningur, og þess vegna komi till. þeirra ekki að þeim notum, sem þeim er ætlað. Það var því ver farið en heima setið af háttv. meiri hluta, að þeir fóru að leggja »annan grundvöll« en þann, sem lagður var í stjórnarfrumvarpinu og samþyktur hafði verið í vetur af miklum meiri hluta alls þingsins. Ef vitna á í það, að hagur landssjóðs sje svo, að hann geti ekki risið undir þessari útgjaldabyrði, eins og háttv.þm. Borgf. (P. O.) gerði, þá er því fyrst og fremst þar til að svara, að ekki er sannað, að till. meiri hlutans hafi minni útgjöld í för með sjer, og auk þess er það ósannað mál, að hagur landsins sje svo bágborinn, að ekki sje hægt að fá lán, enda neitar stjórnin því. Það er alkunnugt, að þótt taka þurfi lán, og það jafnvel til eyðslu, þá þarf ekki endilega að leiða af því, að landið sje fjárhagslega illa statt. Enda þarf ekki um það að deila, að nú á að taka lán til þess, að ekki þurfi að auka útgjöld landsmanna, meðan neyðin er mest. Og það er rjett, að þær byrðar, sem við nú verðum að takast á herðar vegna ástandsins í heiminum, komi líka að nokkru niður á eftirkomendunum. Jeg vildi enn leyfa mjer að minna á tvö atriði, sem jeg sje ekki að komi fram í stjórnarfrumvarpinu nje í till. þeim, sem fyrir liggja. Það eru fyrst tímakennarar við landsskólana. Það ber að taka það skýrt fram, að þeir eigi að fá dýrtíðaruppbót, eins og aðrir kennarar við þá skóla. Þeir hafa eins kensluna sjer að aðalatvinnu og lifa á henni. Jeg vænti þess, að þetta verði leiðrjett við 3. umr. Sömuleiðis vil jeg taka það fram, að mjer virðist ekki næg ástæða til að gera undantekningu með þá menn, sem nefndir eru í 2. lið 1. gr., nefnilega, að hafi eftirlaunamenn launaðan starfa hjá landssjóði, þá skuli uppbótin að eins greidd af hærri laununum. Mjer virðist ekki spursmál um að veita uppbótina af öllum laununum, enda er hjer ekki nema um örlitla upphæð að ræða, því að þessir menn eru, eftir því sem mig minnir, ekki nema 2, eða ef til vill ekki nema einn. Það er því fremur ástæða til að veita þessum mönnum uppbót af samanlögðum launum, sem laun þeirra munu einmitt miðuð við það, að þeir hafa ofurlítil eftirlaun. Nú þurfa þessir menn að lifa eins og aðrir, og er því síst ástæða til að útiloka þá frá öllu rjettlæti, þótt þeir fái kaup sitt tvennu lagi. Að minsta kosti ætti það ekki að skaða að aðgæta, að hverju gagni slík »sparsemi« verður. Ef háttv. nefnd gerir ekki brtt. um þetta hvorttveggja til 3. umr., þá mun jeg leyfa mjer að koma fram með hana, og býst jeg við, að menn muni samþ. hana, ef deildin er ekki staðráðin í að samþ. ekkert nýtilegt í þessu máli.

Einar Jónsson Jeg skal lofa því og efna það að vera ekki margmála, enda er mjer farið að blöskra, hve mikið er um þetta mál rætt. Þætti mjer sanngjarnara að veita embættismönnum heldur ríflegri dýrtíðaruppbót en eyða öllu þessu fje í gagnslausar umræður. Það er líka sannarlega hart, að menn skuli ekki geta þagað um þetta mál, þegar öll skjöl og skilríki liggja frammi, hverjum manni til afnota, svo að hægt er að mynda sjer skoðun samkvæmt þeim, en vonlaust um að snúa nokkrum manni með þessum endalausum ræðum. Þó tekur ræða háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) út yfir allan þjófabálk, því að hún er hvorttveggja í senn, lengsta ræðan, sem um málið hefir verið haldin, og jafnframt sú þýðingarminsta. Það er annars einkennilegt, að einmitt þeir mennirnir, sem nú njóta uppbótarinnar, viðhafa stærstu orðin um ranglætið, sem verið sje að fremja af meiri hluta bjargráðanefndarinnar, og vilja sífelt láta færa meir og meir út kvíamar í öllu þessu drasli. Mjer sýnist nú, að sanngjarnt væri að útiloka þá embættismenn frá því að fá dýrtíðaruppbót, sem ekki þurfa að vinna að embætti sínu á sumrin. Sömuleiðis ætti ekki að veita þeim embættismönnum, sem eru þingmenn, neina dýrtíðaruppbót. Þingfararkaupið er fyrir þá alveg fundið fje, en við bændur erum hjer okkur til stórskaða, en erum þó öfundaðir af tekjum, og jafnvel skattlagðir þeirra vegna á ýmsum sviðum. Það verður líka að vera af einhverju, að Reykvíkingar leggja alt kapp á að flytja þingið á sumarið. Það er þeim til hagræðis, en okkur til bölvunar. Jeg býst líka við því, að embættismenn mundu ekki harma það, þótt við bændur kæmumst ekki á þing sökum annríkis. Þá gætu þeir veitt sjálfum sjer dýrtíðaruppbót eins og þá lysti. Jeg vil annars undirstrika það, sem háttv.þm. Borgf. (P. O.) sagði og færði rök fyrir, að ástæður eru nú mikið aðrar en síðastliðinn vetur, og því ástæða meiri nú en þá til að takmarka sem mest fjáraustur úr landssjóði. Og því er þó ekki hægt að neita, að till. meiri hlutans í bjargráðanefndinni hafa minni fjárútlát í för með sjer en till. stjórnarinnar, Jeg held því fram, að það er ekki ámælisvert, þótt bændur vilji eitthvað draga úr fjáraustrinum. Ef starfsmenn landsins eru illa stæðir, þá er ekki nema sjálfsagt að hlaupa undir baggann með þeim, ef landssjóður getur það. En enginn gerir meira en honum er mögulegt. Sumir háttv.þm. hafa nú reynt eftir mætti að gera eins mikinn glundroða í þessu máli og þeim var mögulegt, en það fá þeir þó ekki sannfært nokkurn mann með fullu viti um, að embættismenn, sem sjálfir eru framleiðendur, eigi jafnan rjett á uppbótinni eins og hinir, sem enga framleiðslu hafa. Þeir geta aldrei vilt okkur svo sýn, að við sjáum ekki, að þeir sem hafa framleiðslu, þurfa og eiga enga dýrtíðaruppbót að fá. Jeg skal svo ekki orðlengja um þetta frekar, en vona einungis, að umr. verði ekki haldið áfram í alla nótt. Jeg mun síðar sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á hinar einstöku brtt.

Einar Arnórsson Jeg skal ekki fara út í einstök atriði. Það er þegar búið að ræða þau svo, að vart er þörf á meiru. Það var að eins eitt atriði, sem jeg ætlaði að minnast á. Eins og kunnugt er var á aukaþinginu í vetur samþykt þingsályktunartillaga um dýrtíðaruppbót, og það er eftir reglum, sem settar voru í till., sem frv. stjórnarinnar um dýrtíðaruppbót til embættismanna er samið. Jeg get ekki láð stjórninni, þótt hún bæri fram þetta frv. Jeg hefði miklu fremur talið það vanrækslu frá hennar hendi, hefði hún ekki gert það. Á aukaþinginu í vetur var það kunnugt og játað, að hækkun á aðalnauðsynjum hafi í októbermánuði í fyrrahaust verið orðin 70%. Á þessum grundvelli var þingsályktunartillagan, sem jeg gat um, bygð. Nú er það játað í nál. meiri hlutans, að nú sje hækkun á nauðsynjavöru orðin 170% frá því, sem var fyrir stríðið. Með öðrum orðum, hækkunin hefir meira en tvöfaldast frá því í fyrrahaust. Nú er eitt af tvennu til. Annaðhvort hefir aukaþingið í vetur farið óforsvaranlega langt, eða meiri hluti nefndarinnar nú óforsvaranlega skamt. Á það má benda, að þingsályktunartillagan í vetur var samþykt með miklum atkvæðamun; voru að eins 7 á móti, en allir aðrir með. Það hafa fá mál náð fram að ganga með jafnmiklum meiri hluta og þetta. Gera má ráð fyrir, að þingið í vetur hafi ekki samþykt blábera vitleysu. Hafi þingið í vetur ekki verið mun óvitrara en önnur þing, væri harla einkennilegt ef þetta þing samþykti að lækka uppbótina, þótt vörur hafi stigið um helming síðan þá. Aðalástæðan, sem nú er borin fyrir, er ekki heldur sú, að uppbótin í vetur hafi verið ofhá, heldur að hagur landssjóðs sje nú svo bágborinn, að hann þoli ekki þau útgjöld, sem jafnhá uppbót hefði í för með sjer. Það er sagt, að landssjóður sje nú mjög skuldugur. Ef jeg man rjett, var skuld landssjóðs fyrir stríðið tæpar 2 miljónir. En eignir hans, varasjóður, verðbrjefaeign, eign í Landsbankanum, hlutabrjef í Eimskipafjelaginu o. fl., námu miklu meiru en sem svaraði skuldunum. Lán, sem stofnað hefir verið til síðan stríðið byrjaði, eru ekki hættuleg. Hve há þau eru veit jeg ekki, enda skiftir það ekki miklu. Þau eru ekki eyðslufje. Það er sama um þau og lán, sem útgerðarmenn og kaupmenn taka. Bak við standa vörurnar, sem landssjóður hefir keypt fyrir fjeð. Það er því ekki hægt að segja, að hagur landsins sje bágborinn, fremur en að kaupmaður, sem skuldar eftir reikningum að dæma, en á stórbirgðir, sje illa stæður. En þó að svo væri, að landssjóður þyrfti að auka skuldir vegna dýrtíðaruppbótar embættismanna og annara frv., sem háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) og ýmsir aðrir bera fram, þá er það ekki annað en það, sem viðgengst nú í öllum löndum. Öll ríki, þótt hlutlaus sjeu, hafa haft mikinn stríðskostnað, en til að greiða hann hafa verið tekin lán. Það kemur til af því, að stjórnir landanna hafa ekki sjeð ástæðu til að pína sig og plága til að greiða allan kostnaðinn strax, heldur er honum jafnað á mörg ár í framtíðinni, og ef til vill á fleiri kynslóðir. Þessu er líkt farið og þegar Reykjavíkurbær ræðst í eitthvert fyrirtæki, vatnsleiðslu, gasstöð eða hvað það nú er; þá dettur bæjarstjórninni ekki í hug að greiða allan kostnaðinn á einu ári. Nei, bærinn tekur lán, sem er svo greitt á 30-40 árum. Þótt ekki sje hjer algerlega líku saman að jafna, þá er stefnan sú hin sama, að dreifa greiðslunni á fleiri ár. Þessi ástæða, að hagur landssjóðs sje nú ofbágborinn til þess, að hægt sje að veita starfsmönnum landsins launauppbót, er því í mínum augum vætkisverð. Með þessum orðum á jeg ekki eingöngu við það frv., sem nú liggur fyrir deildinni, heldur og öll frv., sem fram hafa komið um dýrtíðarhjálp. Það ber ekki að taka neina sjerstaka stjett út úr, og hjálpa henni einni, heldur á að hjálpa öllum, sem eru hjálparþurfar. Þar fyrir er það ekkert misrjetti fyrir aðra, að fyrst og fremst er hugsað um embættismennina, sem eru í alveg sjerstökum skilningi starfsmenn landsins. Þeir eru ráðnir upp á ákveðið kaup, en borgað í sviknum gjaldeyri, ef jeg má komast svo að orði, því að í raun og veru er gjaldeyririnn svikinn, þar sem hann gildir miklu minna en ætlast var til, þegar mennirnir voru ráðnir. Það er samskonar fyrirbrigði, sem nú á sjer stað, og við bankahrunið 1813, þegar seðlar fjellu stórmikið í verði; þá voru þeir svikinn gjaldeyrir, þar sem þeir höfðu miklu minna gildi en menn áttu kröfu til og þeir sögðu sjálfir. Það var að eins þetta, sem jeg ætlaði að taka fram. Jeg tel mjer óþarft að minnast á einstök atriði. En þar sem brtt.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) fara nær hinu rjetta en till. meiri hlutans, mun jeg greiða þeim atkvæði, ef frv. nær ekki fram að ganga óbreytt, því að þegar ekki er kostur á því, sem er í alla staði rjettlátast, verður að taka það, sem er næstbest.

Hákon Kristófersson Þetta mál hefir bæði nú og eins á þinginu í vetur vakið miklar umræður. Jeg var einn af þeim, sem í vetur greiddu atkv. á móti þingsályktunartillögunni um dýrtíðaruppbótina. Jeg gerði það ekki af því, að jeg væri mótfallinn dýrtíðaruppbót, heldur af því, að jeg var óánægður með niðurröðunina og allan undirbúning málsins. Mjer, eins og mörgum fleirum, var kunnugt um, að það mál var ekki borið upp í þinginu eftir einróma ósk þeirra, sem hlut áttu að máli, heldur átti það alt aðrar orsakir. Því að það var vitanlegt, að flestum, ef ekki öllum, embættis- og sýslunarmönnum landssjóðs, er búsettir voru utan Reykjavíkur, var símað af háttsettum mönnum hjeðan, og þeim bent á að krefjast dýrtíðaruppbótar. En eins og jeg taldi það sjálfsagt þá, að margir af embættismönnum fengju uppbót, þá tel jeg það enn sjálfsagðara nú. Það er heldur enginn, sem neitar því, að uppbót sje sanngjörn, ef ekki sjálfsögð. Ágreiningurinn er um það, hvaða leið skuli farin. Nefndin hefir ekki orðið á eitt mál sátt, heldur hefir hún tví-, þrí- eða fjórklofnað. Mjer kemur ekki til hugar að væna nokkurn klofninganna um, að hann leggi til annað en það, sem hann hyggur að best muni hlíta. Það verð jeg þó að segja, að með engar af tillögum þeim, er klofningarnir koma með, er jeg fyllilega ánægður. Meiri hlutinn leggur til, að embættismönnum, sem hafa verulegar tekjur af framleiðslu, sje engin uppbót veitt. Þessa till. tel jeg á mikilli sanngirni bygða, ef hægt væri að slá einhverju föstu með það, hvað væri veruleg framleiðsla. Hver á að meta það? Eftir því, sem þetta hefir verið skýrt af frsm. (S. S.), mun hjer vera átt við þá embættismenn, er til sveita búa og hafa þá um leið tekjur af framleiðslu. Að undanskilja þá með öllu tel jeg mjög varhugavert, því að vitanlega eru margir af þeim fátækir menn, er vissulega þurfa dýrtíðarhjálpar með. Vitanlega mun dýrtíðin koma harðast niður á kaupstaðarbúum. Húsnæði og eldiviður þar afardýrt. Að því leyti má telja, að menn í sveit komist betur af, því að þar mun að öllum jafnaði vera hægra að afla eldiviðar á ódýrari hátt. Sömuleiðis húsnæði þar jafnaðarlega ódýrara en í kaupstöðum, en þetta tvent gerir lífsframfærslu kaupstaðarbúa svo feikna erfiða. Meiri hlutinn leggur og til, að þeir, sem hafa lausakenslu með höndum, fái enga dýrtíðaruppbót. Um þetta get jeg verið nefndinni algerlega sammála. Þessir menn fá fæði og húsnæði hjá sveitarfjelaginu. Dýrtíðin kemur því lítið við þá hvað þetta snertir. Það verður sveitin, sem aðalafleiðingar dýrtíðarinnar lenda á. Svona er það, að minsta kosti þar, sem jeg þekki til. Framsm. meiri hlutans (S. S.) sagði, að dýrtíðaruppbótin, sem veitt var á aukaþinginu í vetur, hafi numið 420 þús. kr. Jeg held, að honum hafi gleymst liður í aukafjárlögunum, sem þó var ekki alllítill, yfir 20 þús. kr. Það væri því rjettara að telja dýrtíðaruppbótina að minsta kosti 440 þús. kr., og efast jeg um, að þá sje þó alt talið.  (S. S.: Alveg rjett)  . Háttv. Dala. (B. J.) hjelt því fram, að ekki ætti að líta á, hvort menn væru einhleypir, eða hvernig útkoma þeirra væri á annan hátt Jeg get ekki, hve feginn sem jeg vildi, fallist á, að skoðun hans um þetta sje rjett, enda mjer óskiljanlegt, að jafnvitur maður skuli halda henni fram. Ef ekki bæri að taka tillit til ástæðna manna, þá ættu allir að fá dýrtíðarhjálp, hve hátt sem launaðir eru. Mjer skilst svo, að veita eigi uppbótina af sem mestri mannúð, að uppbótinni sje ætlað að koma í veg fyrir, að enginn þurfi að búa við sult og seyru með sig og sína. Þetta hefir og vakað fyrir bæði þingi og stjórn. Annars væri öllum veitt jafnhátt hundraðsgjald í uppbót, án tillits til launahæðar; þar, sem þeirri reglu hefir ekki verið fylgt, er ómögulegt að líta öðruvísi á en svo, að taka beri tillit til þess, hvort viðkomandi er fjölskyldumaður eða ekki. Háttv. þm. Dal. (B. J.) gat þess, að uppbótin væri af sumum þm. talinn fátækrastyrkur. Jeg hefli ekki heyrt nokkurn þm. láta sjer slíkt um munn fara, og verð að efast um, að hv.þm. (B. J.) fari hjer með rjett mál. Þá talaði háttv. V.-Sk. (G. Sv.) í sinni löngu ræðu um, að hver maður verði að hlýða samvisku sinni og sannfæringu um þetta efni. Það var vel og viturlega mælt, og tek jeg þá áminningu fyrir mitt leyti vel upp. Þá talaði hann mörg og fögur orð um, hve sanngjarn grundvöllurinn væri, sem var lagður í vetur. Jeg hefi síðan verið að velta því fyrir mjer, hvort hann hafi ekki verið einn af þeim, sem lögðu þann grundvöll. Og jeg vona, að hann fyrirgefi mjer, þótt mjer fyndist hann viðhafa nokkuð sterk orð um ágæti hans. Hann sagði og, að þingmenn slægju á þá strengi heima í hjeruðum, að uppbótin væri gustuk. Jeg verð að mótmæla þessu hvað mig snertir, og jeg þykist þess vís, að þessar aðdróttanir háttv.þm. (G. Sv.) eru algerlega gripnar úr lausu lofti og mega teljast, vægast sagt, ómaklegar. Því hefir verið slegið fram af hæstv. fjármálaráðherra (B. K.), að stjórnin hafi í frv. sínu ekki farið nógu langt í tillögum sínum; hún hefði sjeð það, að sanngjarnt hefði verið að fara lengra. Mjer kemur þetta undarlega fyrir, því að ef stjórnin hefði talið sig eiga að fara lengra, hefði hún átt að gera það, og ekki skirrast við það, þótt hún byggist jafnvel við, að þingið yrði svo ranglátt, að það vildi ekki taka sanngjarnar tillögur sínar til greina, því að vitanlega átti slíkt ekki að bægja henni frá að gera það, sem hún áleit skyldu sína. En betur hefði jeg kunnað við, úr því að frv. fer í gjaldaáttina, að stjórnin hefði um leið leitað heimildar til lántöku til að vega á móti gjaldaaukanum. Þá skal jeg hverfa að öðru, og leyfa mjer að spyrja hæstv. stjórn, hvað hún meinar með því, er hún segir, að þessi og þessi embættismaður eða sýslunarmaður eigi að fá svo og svo háa hundraðsuppbót á launum sínum. Er það meining hennar, að draga eigi frá laununum kostnað þann, sem fylgir embættisrekstrinum, svo sem skrifstofukostnað og þess háttar, og reikna svo uppbótina af þeirri launaupphæð, sem þá er eftir? Jeg hefi ekki haft tök á að lesa, nema að litlu leyti, hinn langa lista um úthlutun dýrtíðaruppbótarinnar í vetur. Listi þessi hefir legið hjá háttv. bjargráðanefnd, og hefir því ekki verið til sýnis fyrir þingmenn yfirleitt, en jeg hygg þó, að frá muni hafa verið dreginn kostnaður við embættisrekstur hlutaðeigandi embættismanna. Um þetta vildi jeg fá að heyra yfirlýsingu hæstv. fjármálaráöherra (B. K.). Einnig vildi jeg leyfa mjer að spyrja um það, hvort póstar heyri undir þann flokk sýslunarmanna, sem hafa aðalstarf sitt í þágu hins opinbera. Mjer er það ekki vel ljóst, en jeg býst við, að stjórnin hafi lagt það niður fyrir sjer. Mín skoðun er, að þótt flestir póstar ef til vill hafi einhverja litla framleiðslu, þá sjeu póstferðirnar aðalstarf þeirra, en af tillögum stjórnarinnar, er fyrir liggja, fæ jeg ekki sjeð, að hún ætli þeim neina dýrtíðaruppbót, en að mínu áliti eru þeir einmitt manna maklegastir fyrir hana, margir hverjir. Jeg mun með atkvæði mínu sýna, hverjum hlutanum jeg fylgi, en, eins og nú standa sakir, vildi jeg helst hafa getað fylgt minni hlutanum að máli, því að þess geng jeg ekki dulinn, að nú er brýnni þörf fyrir dýrtíðarhjálp en í vetur; þá hafði ekki helmingurinn af þeim, er hennar nutu, neina brýna þörf fyrir hana, enda er mjer ekki ókunnugt um það, að sumir, er hana fengu, notuðu hana ekki fyrir eyðslueyri. Að endingu vil jeg taka það fram, að jeg tel það tæplega rjett að undanskilja alla þá, er einhverja framleiðslu hafa. Þau ákvæði munu koma harðast niður á prestunum, en auk þess, sem þeir eru margir hverjir mjög nýtir embættismenn, er efnahag margra þeirra þannig háttað, að þeir hafa mikla þörf fyrir dýrtíðarhjálp. En eftir því, sem um málið hefir verið talað hjer í hv. deild, býst jeg við, að stjórnin hafi nokkuð óbundnar hendur, eftir atvikum, hvað þetta snertir.

Þórarinn Jónsson Það eru aðallega tvö atriði, sem um er deilt í máli þessu, um skyldu landssjóðs til að veita dýrtíðaruppbót og um grundvöllinn, sem hún eigi að byggjast á, og má það undrum sæta, hversu langar deilur hafa risið um þetta. Það kom í ljós á þinginu í vetur, að þingmönnum þótti skylt að bæta embættismönnum og sýslunarmönnum landsins að einhverju laun þeirra. En ýmislegt hefir þó eigi verið rjett, sem nú hefir verið um það sagt. Það er fyrst og fremst ekki rjett að miða dýrtíðaruppbót þá, sem nú á að veita, við dýrtíðaruppbót þá, sem ofan á varð í vetur. Þá komu fram till. um að veita uppbótina á annan hátt en á endanum varð; þær voru feldar, og greiddu þá ýmsir, er þeim voru fylgjandi, eigi að síður atkvæði með þingsál.till., af því að þeir vildu ekki ónýta málið, þótt þeir teldu sínar till. rjettmætari. Það er ekki við því að búast, að þessir menn telji það sjálfsagt að miða dýrtíðaruppbótina við þá uppbót, sem þeir voru óánægðir með, eins og hún varð, og er jeg einn í þeirra tölu. Jeg álít það skyldu að bæta embættis- og sýslunarmönnum, svo sem kostur er á og ástæður leyfa, halla þann, sem þeir hafa orðið fyrir vegna dýrtíðarinnar. En það er líka skylda þessara manna að taka þátt í erfiðleikum þjóðarinnar og gera sjer að góðu, þótt eigi sje kostur á að borga þeim að fullu tjón það, sem þeir hafa orðið fyrir við verðfall peninga. Sje þetta rjett, þá er það ekki rjett, að verðfall peninganna eigi að vera eingöngu grundvöllurinn undir dýrtíðaruppbótinni. Jeg skil ekki, að jafnskýrir menn og þeir eru, sem segja, að eingöngu eigi að miða uppbótina við verðfallið, sjái það ekki, að þeir hafa ekki sjálfir fylgt þeirri reglu, og ekki hefir stjórnin heldur gert það; væri henni fylgt, ættu allir að fá hlutfallslega jafnt. En hjer er þeim veitt tiltölulega mest, sem lægst hafa launin, og þeim engin dýrtíðaruppbót ætluð, sem hafa þau hæst. Hjer er farið fram á að veita dýrtíðaruppbótina eftir efnum og ástæðum. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók það fram, að sá, sem hefði framleiðslu, gæti haft eins mikla þörf fyrir dýrtíðaruppbót eins og hinn, sem hefði hana enga. Þótti honum gæta ósamræmis í áliti meiri hlutans. En jeg vil þá mega spyrja, getur það ekki líka komið fyrir, að hátt launaður maður hafi meiri þörf dýrtíðaruppbótar en lágt launaður? Sá lágt launaði getur átt stórfje í bönkum, og ástæður hans að ýmsu leyti verið þannig, að hagur hans sje betri en hins hátt launaða. Hjer er því grundvöllurinn hinn sami hjá báðum og ósamræmið hið sama. Eftir því, sem hjer hefir verið bent á, sje jeg ekki betur en grundvöllurinn Sje hinn sami hjá stjórninni, minni hlutanum og meiri hlutanum; allir hneigjast að því að veita uppbótina eftir efnum og ástæðum. Verður þá deilan aðallega um það, hve langt skuli fara eða unt sje að fara. Ástæður eru nú breyttar frá því í vetur. Embættismenn geta vart lifað á launum sínum, framleiðendur munu tapa á framleiðslunni, og framtíðarhorfur verkamanna eru ískyggilegar. Það má segja, að framleiðendur muni geta bjargast áfram, þótt þeir tapi, ef þeir verða ekki fyrir óvæntum stóráfellum; og verið er að ræða um að bæta embættismönnunum að einhverju fyrir misærið, en þegar þeir og vjer rennum augunum yfir ástandið, eins og það er, þá geri jeg ráð fyrir, að þeir muni gera sjer að góðu minni upphæð en í vetur var veitt; því að þegar um uppbótina er að ræða, verður að hafa hliðsjón af því, að hjálpa þarf líka verkalýðnum til að draga fram lífið. Háttv. þm. Dala. (B. J.) sagði, að ef hallæri kæmi, þá ætti landssjóður að hlaupa undir bagga og mundi gera það. Það hafa áður komið hallæri hjer, og landssjóður hefir hjálpað, en jeg veit ekki til, að hann hafi hingað til veitt aðra hjálp en lán; hann hefir veitt hallærislán eða dýrtíðarlán, sem átt hefir að endurgreiða, þegar betur áraði. Eins verður líklega að gera nú og veita alþýðu manna lán af landsfje og embættis- og sýslunarmönnum landssjóðs takmarkaða dýrtíðaruppbót. Jeg minnist á þetta í sambandi við annað frv., sem fram hefir komið, frv. um að selja mönnum vörur langt undir sannvirði. Sá vegur, sem þar er bent á, er ófær; hann mundi kosta landið margar miljónir króna; auk þess er ekki gott að draga úr hvötinni hjá mönnum til að bjarga sjer sjálfir. Hitt gæti komið til mála, sem frsm. meiri hlutans (S. S.) hefir minst á, að gefa eitthvað síðar meir upp af skuldum þeim, sem skapast, ef afar erfitt reynist að borga þær. En það ætti alls ekki að gera nema í ítrustu nauð. Jeg minnist á alt þetta til að benda á, að ástæður allar sjeu nú mun ískyggilegri en þær voru í vetur, og því reki nauður til, að dýrtíðaruppbótin sje ákveðin lægri nú en þá. Embættismennirnir hljóta að taka þátt í hinum almennu erfiðleikum, og með því að spara á allar lundir yrðu þeir þjóðinni til fyrirmyndar og ynnu með því þarft verk og vinsælt. Þetta mun hafa vakað fyrir meiri hlutanum, og eftir því hefir hann sniðið till. sínar. Það hefir verið talað um það, að þeir, sem samþyktu till. um dýrtíðaruppbótina í vetur, mundu ekki hafa skift um skoðum síðan, og því fylgja nú till. stjórnarinnar. Jeg gat þess áðan, hvernig stóð á því, að jeg og fleiri greiddum atkvæði með till. í vetur; það var ekki af því, að vjer værum ánægðir með hana, heldur kusum við þann kostinn fremur en að málið ónýttist með öllu. Það er því ekki að skifta um skoðun, þótt vjer sjáum oss ekki fært að fylgja því nú, sem vjer vorum óánægðir með þá. Hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) þótti þingið hafa verið furðu fljótt að skifta um skoðun. Hann ætti þó ekki að þurfa að furða sig svo mjög á því, því að sjálf stjórnin hefir verið enn fljótari að því. Í stjórnarfrv. því, sem nú liggur fyrir þinginu, er ætlast til, að allir embættismenn og sýslunarmenn fái uppbót á launum þeim, er þeir hafa fyrir aðalstarf sitt í þágu hins opinbera. En í tillögunni í vetur stendur þannig, að hjá þeim embættis- og sýslunarmönnum, er jafnframt landssjóðslaununum hafa aukatekjur, er metnar verði til peninga, af embætti sínu eða sýslan, komi launin eða tekjumar samanlagðar til álita við greiðslu og útreikning dýrtíðaruppbótar. Þetta er gersamlega ólíkt hinu, og stjórnin hefir vikið frá hinum fyrra grundvelli sínum. Nú ganga og undan heilir flokkar manna, sem þá fengu uppbót, t.d. kennarar; þá var svo langt farið, að uppbótin náði til sveitakennara og fjelaga, sem nutu landssjóðsstyrks og höfðu menn í þjónustu sinni. Jeg hafði í vetur, eins og nú, löngun til, að allir embættismenn nytu uppbótar, því að það er engin sönnun fyrir því, að maður með 5000 kr. launum sje betur stæður en annar með 1500 kr. launum; það geta verið margar og eðlilegar orsakir til þess. Meðal annars ættu lágu launin, ef launum er rjettilega skipað, að benda til þess, að sá, sem þau hefir, hafi fremur lítinn starfa að vinna fyrir þau, og gæti því einnig unnið að öðru. Það er satt, sem háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) sagði, að hjer er ekki verið að veita fulla uppbót á peningaverðfallinu, heldur er verið að leita að þörfinni og leitast við að ráða bót á henni, eftir efnum og ástæðum; því er það hlægilegt að vera að tala hjer um sveitarstyrk, þar sem það er fyllilega viðurkent, að um uppbót sje að ræða. Háttv. þm. Dala. (B. J.) sagði, að nefndin hefði klofnað af því, að meiri hlutinn hefði viljað kalla uppbótina hjálp. En hvorki hefi jeg heyrt þessu haldið á loft í umræðunum, nje heldur kannast meiri hlutinn við það; hann segir í nál., að nafnið hafi ekkert aðalatriði verið fyrir sjer; og harla einkennilegt má það heita að slíta strax samvinnu vegna ósamkomulags um nafnið; nefndin gat þó auðsjáanlega rætt mörg önnur atriði málsins saman, hverjum fje skyldi veita og eftir hvaða reglum o. s. frv. og skilið svo. Hæstv. forsætisráðherra og fleiri hafa tekið það fram, að þingið mætti ekki ganga skemra nú en í vetur. Þetta segja þeir, þótt það sjáist svart á hvítu, að stjórnin hefir gert það sjálf, eins og jeg drap á áðan. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að sá grundvöllur, sem þingið bygði á í vetur, væri hinn besti, hinn sanngjarnasti og hinn rjettlátasti, en hann vjek ekki að því, að stjórnin hefir vikið frá þessum grundvelli, Það er auðsætt, ef vel er athugað, að það er sami grundvöllurinn, sem allir byggja á, hvað sem hver segir, bæði meiri hlutinn, minni hlutinn og stjórnin. Annars væri hjer að eins um einfalt reikningsdæmi að ræða, ef öllum ætti að veita hlutfallslega jafna uppbót, og þá þyrfti ekki að eyða mörgum orðum um málið. Jeg býst við, að jeg muni greiða atkvæði með tillögum meiri hlutans, þótt jeg sje ekki fullkomlega ánægður með þær, og hefði óskað, að uppbótin hefði getað gengið jafnara yfir. Þó geri jeg það ekki að kappsmáli, og geri ekki ráð fyrir að koma með brtt. um það. Jeg játa, að það sje erfitt fyrir stjórnina að ákveða, hvar takmörkin sjeu milli þeirra, sem hafa verulega framleiðslu, og hinna; og hygg jeg, að kippa mætti því ákvæði burt, án þess að nokkurt ranglæti væri framið. Það er svo erfitt að koma með brtt. í þessu máli, af því að svo vandasamt er að sjá, hvort þær skaða ekki jafnmikið eða meira á öðrum sviðum, þótt þær bæti úr á einu.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Sigurðsson) Það hafa nú þegar verið haldnar 16 ræður í máli þessu síðan umræður hófust í dag. Hefir helmingur þeirra verið með brtt. meiri hlutans að meira eða minna leyti, en helmingur móti, og það hefir þegar verið svarað mörgu í þeim 8 ræðum, sem andstæðingar vorir hafa haldið. Get jeg því sparað mjer margt af því, sem jeg mundi annara hafa sagt, af því að aðrir hafa tekið af mjer ómakið. Háttv. frsm. minni hl. (B. J.) kvað sig í upphafi ræðu sinnar vera í tveim aðalatriðum á móti brtt meiri hlutans. Í fyrsta lagi að því er snerti eðli fjárveitingarinnar. Við vildum nefna hana hjálp, en hann ekki. Og í öðru lagi þótti honum uppbótin, sem til er tekin í brtt., oflág. Um eðli málsins, eða að tillaga okkar liti út eins og um hjálp sje að ræða, hefir svo margt verið sagt, að það er að bera í bakkafullan lækinn að bæta þar miklu við. Þó skal jeg geta þess, að tillaga okkar nú byggist á sama grundvelli sem lögin frá 3. nóv. 1915, um dýrtíðaruppbót. Hefi jeg ekki orðið þess var, að neinn hafi hneykslast á þeirri uppbót, er lögin heimila, miklu heldur hins, að tekið hafi verið þakksamlega á móti hjálp þeirri, sem með lögunum er veitt. Og þótt svo líti út, sem þar sje um hjálp að ræða, þá veit jeg ekki til, að einn einasti maður hafi þóst upp úr því vaxinn að hagnýta sjer þá hjálp. Það þýðir því ekki að vera að þræta um þetta. Það hefir verið sýnt fram á, að hjálp er verið að veita, en að öðru leyti er mjer sama um, hvaða nafn henni er gefið. Háttv. þm. Dala. (B. J.) kvað tillögu meiri hlutans vera, að forminu til, móðgun við embættis- og sýslunarmenn landsins. Ekki hefi jeg orðið þess var, að neinn hafi hingað til talið sig svo móðgaðan, að hann hafi ekki tekið á mótt dýrtíðaruppbót þeirri, er honum stóð til boða. En finni einhver sig móðgaðan, þá er ekki vandinn annar fyrir hann en sá, að lítillægja sig ekki með því að taka á móti dýrtíðaruppbót þeirri, sem honum er ákveðin. Enginn mun verða til þess að neyða henni upp á menn. Okkur kemur saman um hitt atriðið, að uppbótin sje lág. Jeg tók það þegar fram í framsöguræðu minni, að hún væri lág, og jeg vildi óska, að fært hefði verið að fara lengra, en því er ekki að heilsa. Uppbótin er ekki nándar nærri fullnægjandi fyrir alla, og allra síst fyrir þá, sem eru lágt launaðir og nú komast ekki af nema að safna skuldum. En svo er um allan þorra manna, nema þá, er stunda verslun eða einhvern arðsaman atvinnurekstur. Verkamenn mega ekki missa einn einasta dag, ef þeir eiga ekki að safna skuldum. Það er því ekkert einstakt með embættismenn, þótt þeir eigi erfitt með að komast af. Það á nú að vera sameiginlegt fyrir alla að spara, lifa einfaldara lífi en áður hefir átt sjer stað. Hv. framsm. minni hlutans (B. J.) gat þess, að ekki væri vel viðeigandi að veita að eins embættismönnum hjálp, eins og hann komst að orði, þar sem öðrum stjettum væri ekki veittur styrkur á líkan hátt. Þessu hefir verið svarað áður, og skal jeg ekki fara frekar út í það, að eins bæta því við, að nú er þingið að gera ráðstafanir til að hjálpa öllum. Á það benda frv. þau, sem nú eru á dagskrá, eins og t. d. frv. háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) um að selja mönnum vörur undir verði, frv. um almenna dýrtíðarhjálp og loks frv. um dýrtíðarstyrk, frá háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Öll þessi frv. miða að því að hjálpa almenningi. Það má nærri því segja, að sakir dýrtíðarinnar sje allur þorri manna hjálparþurfi, og það er skylda löggjafarvaldsins að sjá þeim borgið á einhvern hátt, sem ekki komast af, svo að eigi hljótist af meiri vandræði. Háttv. framsm. minni hlutans (B. J.) tók t. d. mann, er semdi við vinnumann eða kaupamann um ákveðið kaup, og sagði, að hann myndi ekki miða kaupið við það, hvort maðurinn hefði ómaga fyrir að sjá eða ekki. Þetta er að vissu leyti rjett, en skýtur þó skökku við því, sem hjer er um að ræða. Það er fyrir löngu búið að semja um þetta vissa kaup - launin - við embættismennina og lengi búið að borga það. En þessi uppbót er ekki kaup í sjálfu sjer, heldur uppbót á laununum sakir dýrtíðarinnar. Og þegar uppbótin er skoðuð í þessu ljósi, er það ekki nema eðlilegt, að tekið sje tillit til ástæðna manna, eins og gert er í till. meiri hlutans. Og svo að jeg víki að dæminu aftur, þá er ekki óhugsandi, að bóndinn bætti vinnumanninum halla, er hann kynni að hafa orðið fyrir, ef sjerstakar ástæður væru fyrir hendi. Dæmið sannar þess vegna ekki það, sem háttv.þm. Dala. (B. J.) vildi láta það sanna, heldur þvert á móti. Háttv. framsm. (B. J.) gat þess, að dýrtíðin legði skatt á embættismennina.  (B. J.: Sagði ekki, að dýrtíðin gerði það)  . Nú jæja, þetta yfirstandandi ástand. Það er rjett. En þetta ástand leggur samskonar skatt á alla. Þessum skatti er enginn undanþeginn. En ástæður manna eru mismunandi, og þar af leiðandi þola menn misjafnlega vel þann skatt, sem nú er lagður á þjóðina, sakir ófriðarins mikla. Þá gat hv. framsm. (B. J.) sjer þess til, að kjósendur landsins yfirleitt myndu ekki kunna því vel, ef dýrtíðaruppbótin væri skorin mjög við neglur sjer, og kunna betur við till. minni hlutans en meiri hlutans. Um það skal jeg engu spá, og læt mjer á sama standa. En benda má honum og öðrum, er halda svipuðu fram, á ýmsar þingmálafundargerðir, er benda á hið gagnstæða. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra (B. K.), ásamt fleiri háttv. og mikilsvirtum þm., svo sem hv.þm. Stranda. (M. P.), gerðu mikið veður út af því, að erfitt mundi að fullnægja sumum ákvæðum í till. meiri hlutans, ef þær yrði samþ. Sjerstaklega fundu þeir tvo snaga að hengja hatta sína á, framleiðendur og einhleypa menn. Um framleiðendur þótti hv.þm. Stranda. (M. P.) miklu ákveðnari viðaukatill. við þingsályktun aukaþingsins í vetur, sem fjell þá að vísu, þar sem svo var ákveðið, að þeir, sem hefðu tekjur af framleiðslu eða atvinnu, er næmu 600 kr., skyldu ekki fá dýrtíðaruppbót. En með besta vilja fæ jeg ekki sjeð, að hægra væri að framfylgja þessu ákvæði en því, sem meiri hlutinn hefir sett. Það mundi kosta miklu meiri skriffinsku. Stjórnin yrði að heimta skýrslu um efnahag manna, og þekkja allir, að menn gefa oft miður ábyggilegar skýrslur, er þeir eiga að telja fram efni sín. Þarf jeg ekki annað en minna á framtalið og skýrslur þær, sem á því eru bygðar. Þá þótti einhverjum ákvæðið í lögunum frá 1915 ákveðnara. Í 4. gr. þeirra laga segir, að enga dýrtíðaruppbót skuli veita þeim, er lifir jafnframt af framleiðslu. Get jeg ekki sjeð mikinn mun á þessu, og yfir höfuð held jeg, að ákvæði eins og í brtt. meiri hlutans sjeu svo augljós, í sjálfu sjer, að stjórninni muni ekki verða nein skotaskuld úr að framfylgja því. Annars ætla jeg stjórn landsins að vera svo kunnuga embættis- og sýslunarmönnum þeim, er undir henni standa, að hún ætti að vita nokkuð gerla, hvernig högum þeirra er háttað. Jeg vorkenni henni það ekki, og tel henni skylt að vita það, svo að ekki sje um að villast. Þá er enn fráleitara, að hitt atriðið, um einhleypu mennina, geti valdið nokkrum erfiðleikum. Í brtt. vorri er þeim, er ekki hafa dúk eða disk og hafa undir 2000 kr. í laun, ætluð hálfu minni uppbót en hinum, er hafa fyrir heimili að sjá. Þetta sýnist svo skýrt ákvæði, að barnaskapur virðist að hafa á móti því af þeirri ástæðu, að því verði ekki framfylgt. Skal jeg svo ekki svara þessu atriði frekar, því að mjer finnast öll mótmæli gegn því á engum rökum bygð.  (B. J.: Getur ekki einhleypur maður haft dúk og disk?)  Þá hefir hann heimili; ókvæntur maður getur haft foreldra eða systkin að annast, og þá fær hann auðvitað hærri uppbót, því að þá hefir hann heimili. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) hóf ræðu sína með því að tala um, að þegar seinni tíma menn færu að bera saman nál. meiri og minni hlutans í þessu máli, myndi þeim bregða í brún, og vildi hann láta líta svo út, sem þeir myndu líta svörtum augum á nál. meiri hlutans, en björtum augum á hitt, og hefja það til skýjanna. Nú munu þessir menn líka reka sig á þingtíðindin og líta á ræðurnar, og get jeg þá samglaðst háttv.þm. Stranda. (M. P.) með að vera ein af björtustu stjörnunum í augum þessara manna. Jeg hafði getið þess í framsöguræðu minni, að till. vorar, meiri hlutans, væru miðlun eða meðalvegur milli tveggja andstæðra skoðana. Fór þá háttv.þm. Stranda. (M. P.) að setja mig í samband við það og hjelt því fram, að háttv. meðnefndarmenn mínir hefðu togað mig til sín. Hann getur auðvitað fengið upplýsingar hjá þeim þar að lútandi; jeg læt mjer það á sama standa. Enda kemur það ekki málinu við, hvort jeg hefi viljað fara lengra eða skemra í þessu máli. Ýmsir háttv.þm. hafa haldið því fram, að vjer vildum níðast á þeim embættismönnum, er hafa framleiðslu, með því að ætla þeim enga dýrtíðaruppbót. Þetta nær engri átt. Meira að segja könnumst vjer við, að vel geti verið, að þeir þurfi dýrtíðaruppbót. En jeg vil segja, að þrátt fyrir erfiðleikana á búskapnum get jeg ekki annað en gert töluverðan mun á embættismanni, er hefir talsvert bú sjer til stuðnings, og hinum, sem lifir við lág laun í kaupstað og býr við þurt hús, sem kallað er. Jeg tel engan vafa á, að hinn fyrnefndi muni komast betur af og lifa sæmilegu lífi. Hæstv. forsætisráðherra og enda fleiri þm. vonuðu, að þingið væri ekki svo hverflynt, að það færi að breyta skoðunum sínum á þessu máli frá í vetur. Þeir meina, að þm. sjeu frá í vetur bundnir við að greiða atkv. með till. stjórnarinnar eða till. í líka átt. Þessu hefir að vísu verið svarað af háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) og háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), en jeg vil bæta því við, að rjett á litið stóð alt öðruvísi á í vetur. Fyrst og fremst má minna á, að 7 af Nd.þm. greiddu atkv. móti till., af því að þeim líkaði hún ekki, en ekki af því, að þeir vildu ekki veita dýrtíðaruppbót. En aðrir greiddu atkv. með henni af sjerstökum ástæðum, þótt þeir væru í insta eðli sínu óánægðir með hana. Þess vegna er ekki um neitt hverflyndi eða stefnubreyting að ræða, þótt menn greiði nú atkvæði með till. meiri hlutans, því að till. meiri hlutans eru miklu fremur í samræmi við skoðanir þeirra í vetur. Er því rangt að »apellera« til atkvæðagreiðslu þeirra í vetur og skora á þá að greiða atkv. öðruvísi en þeir telja rjett vera. Það hefir verið minst á kennarana í sambandi við þetta mál, og meiri hlutanum lagt út á verra veg, að hann sinti þeim að nokkru. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) vildi helst, að þingið hefði ekkert skift sjer af kennurunum í þetta skifti. En minna má hann og aðra á það, að í vetur voru allir kennarar teknir með, líka farkennarar og stundakennarar. Og grundvöll þeirrar till. kvað hann sannleikann og rjettlætið eitt. Getur það því ekki verið nein goðgá, þótt meiri hlutinn hafi tekið nokkra þeirra með. Sumir finna að því, að stundakennarar og farkennarar sjeu ekki teknir. Um farkennara er það að segja, að þeir hafa flestir kensluna að aukastarfi, og sama er að segja um tímakennara, marga að minsta kosti. Að öðru leyti get jeg vitnað til þess, sem háttv.þm. Barð. (H. K.) sagði um þá. Hvaðan kennarar fái uppbót, legg jeg ekki áherslu á, en tel, að þeir hafi eins kröfu til þess og aðrir embættismenn.  (G. Sv.: Hefir nefndin trygt, að þeir fái uppbót?)  Hún hefir ekki trygt það frekar en gert er í till. vorum. Nefndin telur það eins skyldu mentamálanefndar að sjá fyrir því. Að minsta kosti var það skylda stjórnarinnar, en hún hefir vanrækt það. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) hneykslaðist mjög á ummælum mínum í dag viðvíkjandi embættismönnum, er jeg gerði samanburð á kjörum þeirra og annara. Mjer þykir mjög leiðinlegt, ef jeg hefi hneykslað hann. En það var rjett, sem jeg sagði. Embættismenn eru altaf að því leyti betur settir, að þeir hafa lögákveðin laun og þurfa því ekki að kvíða atvinnubreytingu eða verkamissi, eins og verkamenn, eða misæri af völdum óþurks eða harðinda, eins og bændur og aðrir framleiðendur. Þetta var þess vegna hárrjett. En hins vegar get jeg að öllu leyti tekið undir með háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) um þetta atriði og skal því ekki orðlengja um það. Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að vel gæti verið, að einhleypir menn og framleiðendur gætu verið eins illa staddir og hinir, sem full dýrtíðaruppbót er ætluð. Það getur vel verið, að þess sjeu einstök dæmi, en alment sjeð mun því ekki svo háttað. Reglan er hin, að framleiðendur hafa styrk af sinni framleiðslu og eru því betur staddir. Sama er að segja um einhleypa menn, að þeir eru undir flestum kringumstæðum betur við búnir, enda þótt laun þeirra margra sjeu lægri. En þegar einhleypir menn eru ver staddir efnalega en heimilisfeður, er það oft af ástæðum, sem jeg ætla ekki að gera að umtalsefni. Jeg skal nú ekki tefja tímann á því að tala meira um þetta mál. Að eins vil jeg svara því, sem háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði um, að till. okkar væru illa hugsaðar. Jeg get þá alveg eins tekið munninn fullan og sagt: Okkar till. eru best hugsaðar, rjettlátastar og einfaldast að framkvæma þær, því að þær eru einu till. í þessu máli, sem bygðar, eru á sannleika og rjettlæti.

Frsm. minni hl. (Bjarni Jónsson) Það er nú orðið mörgu að svara í þessum löngu ræðum, sem flotið hafa sætara en hunang af vörum háttv. þingmanna, en jeg ætla mjer ekki þá dul að svara því öllu, enda eru röksemdirnar úr öðrum heimi röksemdanna en þeim, sem jeg þekki. En þrautseigja sumra háttv.þm. er aðdáanleg. Þeir standa hjer dag eftir dag og jafnvel ár eftir ár og segja það svart, sem er hvítt, og vita þó, að sá, sem þeir tala við, er ekki litblindur. Þeir vilja ómögulega skilja það, að hjer er ekki um neitt að ræða annað en kaupið, sem vinnuveitandi geldur verkamanni sínum. Allir starfsmennirnir eiga því fullan rjett á skaðabótum. Það er von, að sumir spyrji um, af hverju sjeu ekki veittar fullar skaðabætur. Það er fóstur háttv. þingbænda, að uppbótin varð ekki fullkomin, og samt sem áður halda þeir því fram, að þeir vilji ekki kalla þetta hjálp. Þessir sömu háttv.þm. segjast fara eftir þörf manna. Já, skárri er það sanngirnin, sem till. þeirra byggjast á. Þeir vilja láta alla fasta kennara, sem hafa þolanleg laun, fá dýrtíðaruppbót, en tímakennara, sem sitja við sultarlaun, vilja þeir ekki láta fá nokkurn eyri. Með þessu móti fengju 5-6 kennarar við barnaskólann hjer í Reykjavík dýrtíðaruppbót, en allur fjöldinn, sem helst þarf uppbótar með, fengi ekki neitt, og getur þó verið, að jafnvel sumir þeirra eigi börn, þótt háttv. meiri hluti bjargráðanefndarinnar geri ekki ráð fyrir því. Það væri annars ekki úr vegi fyrir þann háttv. meiri hluta að taka eitthvert tillit til þess, hvort um hjónabandsbörn væri að ræða eða ekki. Jeg skal geta þess, að það er háttv. meiri hluti, en ekki jeg, sem hjer er að níðast á framleiðendum, og stendur það í góðu sambandi við það hugarfar, sem setti verðhækkunartollinn hjer um árið. Það er því einkennilegra, að þeir skuli vilja níðast á framleiðendum, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) hefir nú reiknað út að skaði sje að því að búa, og ætti því fremur að gefa svo sem 50 kr. með hverri kú. Mjer er það annars ekki vel ljóst, hvernig nokkur maður með fullu viti fer að deila um jafnsjálfsagðan hlut sem það, hvort landið skuli bæta verkamönnum sínum þann halla, sem þeir verða fyrir af verðfalli peninga, þegar aðrir vinnuveitendur hafa hækkað laun sinna verkamanna um 70%. Það er einkennilegt að bera okkur saman við aðrar þjóðir. Þær veita sínum embættismönnum skaðabætur, án þess að nokkur maður mæli á móti því. Hvort landið er vel eða illa statt kemur þessu máli ekki minstu ögn við. Ef landið getur ekki borgað verkamönnum sínum laun þeirra, þá á það að segja þeim upp vinnunni með hæfilegum fyrirvara. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) segir, að landið sje nú svo statt, að það geti ekki hjálpað. Og þetta segir hann eftir að háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir sýnt það ljóslega, að þetta er vitleysa, sýnt það svo svart á hvítu, að jafnvel háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) ætti að hafa skilið það, þótt hann sje litblindur. Það er alveg satt, að ekki er til fje nú í landssjóði, en sjálfsagt er að taka lán til þessara og annara útgjalda, enda gera það nú allar þjóðir. Jeg skal ekki tefja tímann með því að ganga í gegnum ræður manna og einstakar tillögur. Það hafa þeir gert háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og háttv. 2. þm. Árn. (E. A.), en jeg vil að lokum að eins drepa á eitt atriði. Landið þarf ekki að þakka þessum háttv. meiri hluta mönnum fyrir framkomu þeirra, þegar ræður þeirra flytjast til annara landa, því að það mega menn vita, að svona ræður hafa talsverð áhrif á lánstraustið erlendis. Það eru engin smáræðis áhrif, sem það getur haft, ef það berst út, að menn, sem eru forsprakkarnir í sjálfu Búnaðarfjelagi Íslands og auk þess hafa setið mörg ár í fjárlaganefnd, halda því fram, að landið hafi ekki efni á að borga starfsmönnum sínum sómasamleg laun. Slíkar ræður gera meira ógagn en margir halda.

Frsm. (Einar Arnórsson) Eins og háttv. þingdeild er kunnugt þá er þetta frv. komið frá stjórninni, og er það samið af prófessor Lárusi H. Bjarnasyni. Háttv. Ed. hefir haft frv. til meðferðar og ekki gert á því aðrar efnisbreytingar en þær, að hjú skuli eigi að sjálfsögðu vera óhæf til lögráðamensku. Stjórnin breytti frv., eins og það var frá hendi höf., að því leyti, að dómstólarnir eiga eftir stjórnarfrv. einkaúrskurðarvald um sviftingu lögræðis. Þessar breytingar fellst nefndin á. Öðru máli gegnir um aðrar breytingar, sem orðið hafa á frv. í háttv.Ed. Það er svo ástatt, að frv. hefir að geyma ákvæði, sem áður er ekki til orð yfir í lagamáli voru. Það má því segja, að ágreiningurinn sje að eins um orð. En hjer er þó um meira að ræða en venjulegan ágreining um orð, því að hjer er að ræða um lögheiti, er festa á í máli voru. Í frv. stjórnarinnar var notað orðið »lögræði«, og táknaði það hæfileikann til að ráða sjálfur fyrir sjer og fje sínu. Þessu hefir háttv.Ed. breytt í »lögráð«, eins og menn munu kannast við. Á sama hátt hefir háttv.Ed. farið með orðin sjálfræði og fjárræði, breytt þeim í sjálfsráð og fjárráð, og búið til af þessu lýsingarorðin: lögráða, sjálfsráða, ólögráða, sjálfsóráða, fjáróráða o. s. frv. Þessar breytingar getur nefndin ekki felt sig við og telur hin orðin vera betri, þótt segja megi, að alt kunni að vera málfræðilega rjett. Flestar breytingar nefndarinnar stafa því af því, að hún vill halda lögheitum stjórnarfrv. Heiti stjórnarfrv. tel jeg betra, bæði frá málfræðilegu og lögfræðilegu sjónarmiði. Næstum allar brtt., sem nefndin leggur til að verði gerðar á frv., eru orðabreytingar, eins og háttv.þm. sjá af þgskj. 415. Um verulegar efnisbreytingar er ekki að ræða. Þm. geta gert sjer grein fyrir breytingunum, ef þeir bera saman nál. á þgskj. 414 og brtt. á þgskj. 415. Það væri endurtekning á nál. að fara að tala meira um þetta, og vil jeg því að öðru leyti vísa háttv. deildarmönnum til þess.

Forsætisráðherra (J. M.) Stjórnin getur verið háttv. allsherjarnefnd þakklát fyrir meðferðina á frv. Nefndin hefir fært það aftur í það lag, sem það var í, er stjórnin lagði það fyrir þingið. Jeg mælti móti orðabreytingunum í Ed., sem þó voru samþ. þar. Jeg er alveg samdóma háttv.frsm. allsherjarnefndar (E. A.) um nýyrðin, sem tekin hafa verið upp aftur af allsherjarnefnd þessarar deildar, að þau eru málfræðilega og lögfræðilega rjettari en orðabreytingarnar, sem Ed. samþykti. Við getum tekið t. d. orðið »sjálfsóráða«. Það er alveg óhæft að mínu áliti. Jeg álít og, að nefndin hafi gert rjett í því að nema burt tilvitnanirnar í eldri lög. Það kom til mála hjá stjórninni, en var ekki gert af því, að við vildum láta frv. koma fyrir Alþingi í sömu mynd og það var í, þegar það kom frá lögfræðideild Háskólans. Jeg vil bæta því við, að mjer virðist varla gerandi að vera að breyta orðalagi frá því, sem lögfræðideild Háskólans lagði til. Mjer er kunnugt um, að háskólakennararnir gera sjer alt far um að finna góð orð og vanda málið á íslenskum lögum og lögfræði.

1) Svo ritar ræðumaður, þegar hjer er komið ræðuhandritinu: „Ef þessi skrifari hefði kynt sjer nefndarálit um málið, mundi miskilningur hans eflaust minni eða enginn hafa orðið“. - Það, sem þá er eftir ræðunnar með hendi skrifarans (Tr. H. Kv.), virðir ræðumaður vettugi og skrifar að nýju niðurlagið.

Stefán Stefánsson Eftir mínu áliti er frv. þetta mjög varhugavert. Þar er ráðið til að fella burt úr fasteignamatslögunum ákvæðin um það, eftir hvaða reglum jarðir skuli telja til ábúðarskatts, og sömuleiðis ákvæðin um húsaskatt af skattskyldum húseignum. Ef svo væri gert, þá verða engin ákvæði til um það lengur, hvernig ábúðar- og húsaskattur skuli lagður á eftir að fasteignamatslögin koma í gildi, því að í þeim lögum er mælt svo fyrir, að þegar matinu sje lokið, skuli landsstjórnin láta semja fasteignabók fyrir alt landið, og þá falli jarðabókin frá 1361 úr gildi. Enn er það athugavert við frv., að vafi getur leikið á því, hvort hækkunin á þóknuninni fyrir fæði og ferðakostnað eigi að ná til alls starfstímans, eða að eins frá því, að matsnefndir byrjuðu á matinu og til þess tíma, sem nefndirnar vinna að því eftir að breytingin verður að lögum. Eftir frv. getur þetta skilist á báða vegu, og verður að sjálfsögðu að athugast af nefnd, áður en deildin lætur málið frá sjer fara.

Pjetur Þórðarson Jeg held, að það sje misskilningur hjá háttv. 1. þm. Eyf. (St. St ), að frv. þetta komi nokkuð við lögum um húsaskatt. Hitt er rjett, að það kemur við lögum um ábúðarskatt. Jeg held, að það væri ekki skaði skeður, þótt þessi ákvæði fjellu burt, því, sýnilegt er, að það þarf í nánustu framtíð að gera ný ákvæði um það, hvernig leggja skuli skattinn á. Ný skattalöggjöf mun nú liggja við borð. Misskilningur var það og hjá sama háttv.þm. (St. St), að kauphækkunin ætti að gilda afturfyrir sig. Svo er aldrei um nein lög, að þau gildi um það sem liðið er. Auðvitað er átt við þann tíma, sem eftir er, svo lengi sem fasteignamat fer fram, eftir þessum lögum. Rjettast væri að málið færi í nefnd, og teldi jeg allsherjarnefnd heppilegasta.

Stefán Stefánsson Það er næst að halda, að háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) hafi ekki lesið lagagreinina, sem um er að ræða að fella burt. Skal jeg með samþykki forseta lesa hana. Hún hljóðar svo: »Til ábúðarskatts skulu hverjar 150 kr. í matsverði jarða taldar 1 hundrað á landsvísu. En því skal slept til ábúðarskatts, sem verð húsa kann að fara fram úr helmingi af matsverði jarðar, að undanskildu verði húsanna og þeirra mannvirkja og umbóta, sem gerð hafa verið á jörðunum síðustu 10 árin. Húsaskattur af skattskyldum húsum skal tekinn af matsverði húsanna, að viðbættu matsverði þeirrar lóðar eða lóðarrjettinda, er hverri húseign fylgir«. Hjer er bæði tekið fram um ábúðar- og húsaskattinn, og ætti öllum að vera sjáanlegt, að nauðsynlegt er að halda þessum ákvæðum, þá breyttum eða nokkru ljósari, því að vart getur það gengið, að ekkert sje um þetta sagt. Um hitt atriðið, að vafamál sje, hvort kauphækkunin eigi að gilda fyrir allan tímann, sem fasteignamatið hefir staðið yfir, eða að eins þann tíma, sem eftir er, þegar breytingin kemur í gildi, skal jeg geta þess, að efri deildar mönnum, sem þegar hafa samþykt frv., ber ekki saman um, hvort heldur sje, og jeg hefi einnig borið þetta undir lögfræðing, og hann taldi það mjög mikið vafamál; þó öllu líklegra, að það tæki yfir allan starfstíma nefndanna, enda munu fleiri skilja breytinguna þannig. Háttv. þm. Mýra. (P. Þ.) verður því að viðurkenna, að það er full nauðsyn á að gera þetta ljósara. Jeg vildi að eins vekja athygli á þessu, svo að frv. gengi ekki athugunarlaust í gegnum deildina.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg legg til, að þessu máli sje vísað til allsherjarnefndar.

Frsm. (Pjetur Þórðarson) Eins og menn vita þá var með lögum þeim, sem nefnd eru í fyrirsögn frv., umboði þjóðjarða breytt svo, að framvegis skyldi innheimtan falin hreppstjórum, og umboðslaunin voru færð niður í 6%. Þetta var gert af því, að búist var við því, að jörðunum mundi fækka. Nú stendur svo á í þessu hjeraði, að ekki eru líkur til, að margar jarðir þar muni verða seldar í bráð, og því hefir mörgum fundist, að ekki muni heppilegt að dreifa innheimtunni á margar hendur. Nefndinni hefir fundist breytingin vera sanngjörn og leggur til að hún verði samþykt. Að öðru leyti skal jeg láta mjer nægja að vísa til nefndarálitsins, og segi því ekki meira að sinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Þetta frv. hefir við nokkur rök að styðjast Það bætir úr ákvæðum, sem hafa orðið nokkuð hörð prestum, sem fyrir þeim hafa orðið. Það er samt ekki rjett hugsun að hegna presti, sem hefir gefið saman hjón, sem standa í sveitarskuld, með því að láta hann borga skuldina. Þetta er ekki rjett hugsuð hegning við brotinu. Eftir hugsunarhætti lögfræðinga er hitt miklu rjettara, að presturinn bæti þann skaða, sem verður af broti því, sem hann hefir gert sig sekan í. Annars lít jeg svo á, að það væri hættulaust að nema úr gildi það ákvæði, að ekki megi gefa saman hjón, sem standa í sveitarskuld. Ef sveitarstyrkurinn getur ekki lengur hindrað hjónaband, þá fellur þetta mál niður, sem nú liggur fyrir. En vilji menn ekki fara svo langt, þá tel jeg rjettast, að sekt liggi við brotinu. Jeg legg til, að málinu verði vísað til mentamálanefndar. Það er þess vert, að það verði athugað og gangi fram í einhverri mynd.

Forsætisráðherra (J. M.) Þó að frv. þetta sje stutt og þýðingarlítið, er samt rjettara að vísa því til nefndar, því að það fer fram á ótakmarkaða ábyrgð, sem annars er ekki venja að veita sjóðum, þótt ábyrgð þessi sje hins vegar þýðingarlítil. Jeg veit ekki, hvort nokkurn tíma hefir orðið að bæta tjón, sem sjóðurinn hefir orðið fyrir. Hjer er farið fram á, að landssjóður ábyrgist að nokkru leyti kirkjur, sem hann nú er laus við. Það er því tillaga mín, að málinu verði vísað til mentamálanefndar; þar var það í Ed.

Pjetur Ottesen Það mun nú ekki hafa mikla þýðingu að hafa langar umræður um þetta mál; flestir munu hafa kynt sjer það og fengið um það ákveðna skoðun. Jeg skal þess vegna ekki ganga langt inn á málið, enda hefi jeg því síður ástæðu til þess, sem 3 úr meiri hluta nefndarinnar hafa tekið til máls og bent á, hvers vegna meiri hlutinn sjer sjer ekki fært að fara lengra, og hverjum hann telur rjett að veita uppbót og á hverjum grundvelli. Það er auðvitað þörfin, sem hjer kallar að. En til þess að framfylgja þeirri hugsun að bæta úr þörfinni, sannri þörf, mun ekki auðráðið að finna aðra leið heppilegri; þótt sumir felli sig ekki vel við hana, þá hygg jeg samt, að hún megi eftir ástandinu teljast vansalaus. Mjer skildist svo á hæstv. forsætisráðherra, að hann teldi óhætt að ganga lengra fjárhagsins vegna, og það má vel vera, að svo sje. Það hefir þó heyrst úr sömu átt, að lán landssjóðs væru nú orðin svo mikil, að erfitt mundi að fá ný lán, nema með því að veðsetja landið eða eignir þess, en nú verður að taka lán á lán ofan, þegar atvinnuvegirnir bregðast og gjaldþol almennings þar af leiðandi þverrar. En það klingir óspart hjá sumum, að það sje ekkert annað en taka lán. Það er náttúrlega alveg rjett, að gott er og sjálfsagt að taka lán til ýmsra framkvæmda, og eins til þess að ljetta undir með mönnum þegar illa lætur í ári, en það verður þó að gæta hófs og fara varlega, því að einhvern tíma kemur að skuldadögunum. Hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) sagði, að erfitt mundi að ákveða, hvað væru »verulegar tekjur« hjá framleiðendum. Á þinginu 1915 var þó gengið í þessa átt, og ráðherrann, sem þá var, hefir sagt mjer, að engum vandkvæðum hafi verið bundið að framfylgja þeim lögum. En fyrst að hann gat það þá, og var þá einn, sýnist mjer, sem ekki muni þetta vandameira stjórninni nú, þar sem hún er þó skipuð 3 mönnum. Jeg held þess vegna, að þetta sje ekki nema grýla. Það er vitaskuld, að menn græða ekki á framleiðslu nú, en samt er það svo, að menn, sem lifa við búskap, munu betur kljúfa fram úr en þeir, sem lifa í sjávarþorpum án framleiðslu, svo að frá því sjónarmiði má uppbótin þykja rjettlát. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) mintist á það, að vjer nokkrir þm., sem hann nefndi, hefðum skift um skoðun frá því í vetur. Hjer skjátlast háttv.þm. (M. P.) hrapallega. Vjer vitum það allir, að þessu máli var flaustrað af á síðasta þingi á síðustu stundu, í óvild margra. Þær till., sem fram komu þá frá mjer og öðrum þm., sem háttv.þm. Stranda. (M. P.) nefndi, bar því að eins að skoða sem tilraun til þess að draga úr uppbótinni, án þess að þær sýndu nokkuð um það, að við teldum ekki sanngjarnt, eftir atvikum, að gengið hefði verið lengra í sömu átt, að því er undantekningar snertir o. fl. Þessi tilraun tókst samt ekki, og því greiddi jeg og fleiri atkvæði móti málinu. En þar fyrir eru samt orð þeirra manna, sem segja, að ekki sje vansalaust að láta till. meiri hluta nefndarinnar ganga nú fram, að eins slagorð. Það segir sig sjálft, að þótt mistekist hafi á þingi í vetur, þá er ekkert því til fyrirstöðu, að slíkt megi leiðrjetta nú. Læt jeg svo lokið máli mínu, með þeirri ósk, að till. meiri hluta nefndarinnar fái framgang.