Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 87 1947, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, er flutt af heilbr og félmn. samkvæmt beiðni félmrh. Félmrn. hefur samið þetta frv. og n. tekið að sér að flytja það hér í hv. þingi. Einstakir nm. hafa áskilið sér að hafa óbundnar hendur um að flytja eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Samkvæmt bráðabirgðaákvæði l. nr. 87 1947, um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, gátu mæður óskilgetinna barna, sem áttu barnsfeður úr hópi þeirra manna, sem verið höfðu í þjónustu eða á vegum hernaðaraðila hér á landi, snúið sér til dómara á varnarþingi sínu og krafizt úrskurðar um faðernið, með sama hætti og þegar varnaraðili eða barnsfaðir er farinn af landi brott. Síðar gat svo dómari heimilað barnsmóður samkvæmt rökstuddum úrskurði að staðfesta framburð sinn með eiði eða drengskaparheiti, ef barnsmóðir að áliti dómarans þótti hafa líkur með sér. Þegar svo barnsmóðirin hafði unnið eið eða drengskaparheit, var viðkomandi valdsmanni skylt að kveða upp úrskurð á hendur Tryggingastofnun ríkisins, sem skyldaði hana til þess að greiða barnsmóðurinni meðlag og annan styrk eins og venjan er um aðrar barnsmæður, sem meðlagsúrskurð hafa í höndum. Síðan átti svo Tryggingastofnunin að fá endurgreiddan barnalífeyrinn úr ríkissjóði. Ákvæði þetta, bráðabirgðaákvæðið í l. frá 1947, var takmarkað við börn, sem fædd voru fyrir 31. des. 1947, enda hefði barnsmóðir þá snúið sér til dómara fyrir 31. des. 1949. Þessi takmörkun í bráðabirgðaákvæðinu hafði það í för með sér, að ákvæðið reyndist ekki lengur virkt frá 1. jan. 1950. Ástæður þær, sem lágu til setningar þessa bráðabirgðaákvæðis á sínum tíma, eru enn fyrir hendi að verulegu leyti. Í landinu dvelja og hafa dvalið þetta, tímabil erlendir menn í þjónustu hernaðaraðila eða með einhverjum hætti á vegum þeirra, erlendir menn, sem átt hafa börn með íslenzkum konum. Sýnist ekki ástæða til þess að greiða síður fyrir þessum konum en gert var með bráðabirgðaákvæðinu, sem áður hafði gildi. Í þessu frv. á þskj. 187 er því gert ráð fyrir, að bráðabirgðaákvæðið haldi áfram gildi frá 1. jan. 1950, og eina breyt., sem gerð er í frv. eins og það liggur hér fyrir, er sú, að nú er ekki nein tímatakmörkun um það, hvenær í síðasta lagi barnsmæður, sem svo stendur á fyrir, geta leitað til dómara óg fengið nauðsynlegan úrskurð. Eins og horfir nú, er ekki vitað, hversu lengi enn erlendir menn kunna að vinna á vegum varnarliðsins, og hefur því þótt rétt að hafa bráðabirgðaákvæðið óbundið. Er þá hægurinn hjá við sjálfsagða endurskoðun þessa ákvæðis, þegar svo fer, að hinir erlendu aðilar hverfa úr landi brott. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt öllu meir. Mér virðist, að þessi framlenging á bráðabirgðaákvæðunum eigi rétt á sér. - Ég vil óska þess, að að lokinni þessari 1. umr. um málið verði því vísað til 2. umr. og væntanlega til heilbr.- og félmn., sem að vísu hefur nokkuð athugað .þetta mál, ,en þó væntanlega ekki nægilega vei í einstökum greinum.



Herra forseti. Nefndin hefur athugað þetta frv. allrækilega og auk þess grg., sem félmrn. gaf út 1952 um kristfjárjarðir og jarðir í fátækraeign. Samkvæmt þeirri grg., sem n. kynnti sér nokkuð, hefur þessum jörðum stöðugt verið að fækka og það alveg fram á síðasta ár. Það hefur borið við, að ein jörð hefur t. d. verið seld til þess að byggja upp á annarri, og þannig hefur farið um fleiri jarðir, að það sést í raun og veru lítið eftir. Er þess vegna full þörf að dómi nefndarinnar, að komið sé fastri skipun á umsjón og meðferð þessara jarða, enda er það höfuðtilgangur frv. N. telur, eftir að hafa kynnt sér þessa grg. félmrn., að þá sé tæplega önnur leið fær en að samþ. þær eignabreytingar, sem orðið hafa, og jarðasölur fram til 31. des. 1952, eða eins og frv. gerir ráð fyrir, og getur þess vegna fallizt á 1. gr. eins og hún er í frv. En á hinn bóginn getur n. ekki fallizt á ýmis ákvæði 2. og 3. gr. frv. N. telur t. d., að það geti ekki komið til mála, að aðrir hafi á hendi umsjón með jörðum eða jarðeignum og ráðstöfun tekna af þeim en þeir, sem það er ætlað samkv. skipulagsskrá eða gjafabréfi, en þar sem hvorugt er fyrir hendi, þar sé það hreppurinn eða sýslan, sem á að njóta tekna af þessum eignum, sem taki við umsjón þeirra, enda hefur það verið svo í framkvæmd undanfarið. Enn fremur telur n., að of lauslega sé gengið frá ákvæðum um sölu þessara jarða og þar af leiðandi of lítil trygging fyrir því, að þær verði ekki seldar, oft kannske að lítið yfirlögðu ráði. Loks telur n., að það sé öruggara, að skýlaust liggi fyrir, hvaða jarðir það eru, sem falla undir þessi ákvæði, og hefur þess vegna, af því að hér var ekki nema um takmarkaða tölu jarða að ræða, tekið þær upp í nýja gr., svo að þar verði ekki um villzt eða þurfi um það að deila síðar, hvaða jarðir það eru, sem hér er átt við. N. hefur reynt eftir föngum að kippa því í lag, sem hún telur að á skorti í frv., og leggur til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hér liggja fyrir frá nefndinni.



Herra forseti. Ég get þakkað landbn. fyrir afgreiðslu hennar á málinu. Ég sé, að hún hefur lagt mikla vinnu í að athuga þetta frv. og gert við það allmiklar brtt., sem eru þó að mestu leyti nánari útfærsla á því, sem frv. segir til um. Í raun og veru hefur n. algerlega fallizt á, að þá leið verði að fara, sem frv. gerir ráð fyrir, í fyrsta lagi viðurkenna sölu á þeim kristfjárjörðum og jörðum í fátækraeign, sem búið er að selja, og í öðru lagi að leyfa með vissum skilyrðum sölu á þeim jörðum, sem enn eru óseldar eða óráðstafað hvað þetta snertir. Það var nokkuð talað um ýmis atriði, sem koma fram í brtt. hv. landbn., þegar þetta frv. var samið, og kom þá fram það álit, að það gæti verið eins gott að setja ýmis nánari ákvæði í reglugerð varðandi málið. En hv. landbn. hefur valið þá leið, sem ég álit að sé alveg rétt og góð, þegar um slíkt mál er að ræða og þetta, sem er á mörkum þess - má kannske segja - að Alþingi geti sett löggjöf um það, eins og þetta hefur verið frá upphafi, að taka inn í frv. í raun og veru nákvæm reglugerðaratriði um það, hvernig með þetta skuli farið. Ég skal taka fram, að ég er þessum brtt. og þessari nánari útfærslu á þessu samþykkur í meginatriðum eins og það er sett fram. Það er í raun og veru - held ég - ekki nema eitt efnisatriði, sem má segja að sé hrein brtt. efnislega frá því, sem er í frv., og tel ég það til bóta. Það er það, að þess skuli gætt fyrst og fremst, að þeir, sem samkv. gjafabréfum eða gömlum ákvörðunum eiga að fara með þessi mál, skuli gera það áfram, þar sem það er hægt. En n. fellst svo á hitt sem sjálfsagt varaúrræði, að það séu hreppsnefndirnar, sem þá taka við, og það mun nú víst vera í mjög mörgum tilfellum, að þannig er ástatt um þetta, að ekki er hægt að vita með vissu, hvaða aðilar það eru, sem með þetta skyldu fara. Ég þakka landbn. fyrir afgreiðslu málsins og er till. hennar samþykkur og tel, að með þessu sé gengið frá máli, þótt ekki sé neitt stórmál þjóðfélagslega séð, sem nauðsynlegt hafi verið að fá rétta skipun á og losna við það öryggisleysi og réttarleysi í raun og veru, sem yfir þessu hefur hvílt að undanförnu.



Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja í sambandi við afgreiðslu þessa máls og þær brtt., sem hér hafa verið bornar fram við þetta frv. Ég hreyfði því við 1. umr. þessa máls, að það mundi þurfa að gera nokkrar breyt. á frv., og hefur það nú þegar verið gert í þeim brtt., sem hér liggja fyrir. En ég vildi beina því til landbn. eða frsm. landbn., hvernig hugsuð sé framkvæmdin um ávöxtun kaupverðs þeirra kristfjárjarða, sem hafa verið seldar og söluverð þeirra jarða er nú í vörzlum þeirra umboðsmanna, sem settir hafa verið til þess að gæta þessara jarða samkv. ákvörðun gefandans fyrr og síðar. Hér er nefnilega sagt í brtt. við 3. gr. frv., að þegar kristfjárjörð hafi verið seld, þá eigi félmrn. að annast ávöxtun kaupverðsins. Nú er það vitað, að söluverð þeirra kristfjárjarða, sem seldar hafa verið að undanförnu og sumar nýlega, er undir umsjá hinna ákveðnu umboðsmanna eða eftirlitsmanna jarðanna. Ég vildi spyrja um það, hvort þessi ákvæði tækju einnig til andvirðis þeirra jarða, sem þegar hafa verið seldar, því að það er sjálfsagt að ganga þannig frá því við afgreiðslu þessa máls, að það geti ekki valdið neinni togstreitu eftir á. Annars finnst mér tilgangurinn að ganga ákaflega vel frá því með ákvæðum 3. gr., að þessar jarðir verði ekki seldar, því að þar virðist mér vera hver rembihnúturinn utan um annan til þess að girða fyrir, að sala á þessum sjö jörðum, sem eftir eru, eigi sér stað. Það er að vísu sagt í upphafi greinarinnar, að heimilt sé að selja þær, þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi. En þessar sérstöku ástæður eru svo ákveðnar í framhaldinu, og mér skilst, að sala skuli ekki fara fram fyrr en jörðin er komin í eyði og því ekki neinar tekjur af henni að hafa. Það stendur nú að vísu, að þær séu orðnar svo litlar, að það uppfylli ekki skilyrði eða tilgang gefandans. Nú er í þessu frv. einmitt gert ráð fyrir því, að jarðir skuli leigja upp á gamlan máta, og þar mun vera átt við, að það eigi að leigja þessar jarðir með því, að það sé goldið eftir þær í fríðu, þ. e. a. s. landsskuld í sauðum eða gemlingum, eins og var, en svo leigurnar aftur í smjöri. Þetta er sá gamli leigumáti, sem gilti lengi hér í okkar landi og gildir í einstöku tilfellum enn. Mér skilst, að orðalagið, sem að þessu lýtur, bendi til þess að beina leigumálanum aftur inn á þessa braut til þess vitanlega að tryggja gildi eftirgjaldsins, sem hefur mjög verið á reiki, þegar um peningaleigu er að ræða, sem lýtur að sjálfsögðu gildi peninganna á hverjum tíma. Þegar svona væri komið, þá ætti ekki að vera ástæða til að ætla, að jarðirnar gæfu ekki nokkurn arð, svo að ég sé ekki annað en það beri að skilja þessi ákvæði þannig, að til sölu geti ekki komið, nema því aðeins að jörðin gefi ekki orðið neinar rentur. En umbúnaðurinn er svo rækilegur um söluna, að fyrst á umráðamaðurinn að snúa sér til félmrn. með till. um, að jörðin verði seld hæstbjóðanda, ásamt rökstuddri grg. fyrir því. Hlutverk félmrn. er svo að leita umsagnar eftirlitsmanna opinberra sjóða um þessa till. Samþykki þeir menn, sem hafa eftirlit með opinberum sjóðum, þessa tillögu eða söluna, þá á rn. að leggja þetta fyrir Alþingi. Svo loks á félmrh. að ákveða söluverðið. Mér finnst, að hér sé verið að hlaða upp svo traustan varnargarð um sölu þessara sjö jarða, sem eftir eru, að það hefði eiginlega verið óþarfi að vera að setja annað en einfalt pennastrik um það, að jarðirnar skuli ekki seldar, nema því aðeins að þær séu komnar í eyði.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Hv. þm. Borgf. gerði fsp. til n. eða mín sem frsm. um það, hvern skilning n. hefði á því, hvar skyldi ávaxta það fé, sem komið hefði inn fyrir þær jarðir, sem seldar hafa verið á undanförnum árum og falla undir kristfjárjarðir eða jarðir í fátækraeign. Þar til er því að svara, að n. hefur ekki rætt það atriði. Hún hefur ekki tekið neina ákvörðun um það, því að hennar viðfangsefni beindist eingöngu að því að gera ráðstafanir fyrir því, sem hér eftir kæmi. En það skal fúslega játað, að þetta er fullkomið athugunarefni. Ég tel, að það væri rétt, að n. tæki einnig þetta til athugunar í sambandi við meðferð málsins eftirleiðis. Þar sem liggja fyrir gjafabréf eða reglugerðir, mun svo mælt fyrir, að ákveðnir aðilar hafi umsjón með þessum jarðeignum og þá líka með því, sem inn kemur, og úthlutun þess. En n. var sammála ríkisstj. eða landbrh. um, að það væri eðlilegast þrátt fyrir ákvæði gjafabréfa, að slík sjóðeign væri í vörzlu félmrn., en aftur færu þeir aðilar með úthlutun þessa fjár, sem gjafabréf eða skipulagsskrá mælir fyrir um. Þá þótti hv. þm. Borgf. n. torvelda sölu á þeim jörðum, sem hér um ræðir. Því skal ekki neitað, að það er gert. Og það er gert með ráðnum hug. N. lítur svo á, að þetta sé allt mjög vafasamt og eiginlega nokkur vafi á, hvort ríkið eða Alþingi hafi rétt til að blanda sér í og taka ákvarðanir um svona löguð málefni. Þess vegna hefur n. valið þann kost, að því aðeins komi sala til framkvæmda, að svo sé komið, að öllum sé augljóst, að vegna þess, hve litlar tekjur þessi eign gefur af sér, sé höfuðtilgangur gefandans með ráðstöfun teknanna að litlu eða engu orðinn, eins og segir í brtt. Þegar svo stendur á, þá telur n. eðlilegt, að leitað sé annarra úrræða, því að vitanlega mundi gefandinn, ef hann stæði ofan moldar, kjósa, að það væru gerðar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar væru, til þess að þessi gjöf kæmi einhverjum að notum, en yrði ekki með öllu gagnslaus. Það liggur í hlutarins eðli. Á hitt er svo aftur að líta, að við lítum svo á, að það sé engin ástæða til að selja jarðeign, sem gefur það af sér, sem ætla má að sé nokkuð eðlilegt. Og það er líka í alla staði í samræmi við það, sem var tilgangur gefandans. Við teljum ekki rétt að ganga í berhögg við vilja eða óskir gefandans og selja þessar jarðir, hvernig sem á stendur. Þá benti ræðumaður á það, að hér væri vikið að því í till. n., að n. ætlaðist til, að það væri borgað í fríðu. Þetta er nú ekki alveg rétt skilið, því að þar segir aðeins, að það skuli leigja jarðirnar með hliðsjón af gömlu lagi, þ. e. með hliðsjón af því, sem tíðkaðist, þegar borgað var í fríðu, til þess að tekjur af jörðinni rýrni ekki. Það er ekki hugsun n., að það sé farið að taka upp sauðagjald eða smjörleigur, heldur aðeins að það sé haft til viðmiðunar og þá með hliðsjón af gildandi verðlagsskrá á hverjum tíma, eins og nú er gert, þar sem svo er ákveðið, að borgað er í fríðu eða miðað við verðlagsskrárverð. Ég verð líka að leiðrétta það, að ræðumaður talaði hér um sjö jarðir. Ég sé, að hann hefur ekki flett við blaðinu, því að hérna framan á blaðinu eru sjö jarðir, en hinum megin eru þær miklu fleiri.

Þær eru fjórum sinnum sjö.

Þær eru víst 32, svo að þær eru rúmlega það. Ég held, að ég hafi svo ekki öðru við þetta að bæta, en ég get tekið það fram, að ég tel víst, að n. sé fús til að taka til athugunar það atriði, sem þm. Borgf. vék að sérstaklega, hvernig skyldi eftirleiðis fara með það fé, sem er í vörzlu umsjónarmanna og hefur komið inn fyrir jarðir, sem hafa verið seldar nú á allra síðustu árum.



Ég vil þakka hv. frsm. fyrir undirtektir hans viðkomandi því atriði, sem ég óskaði eftir að nánar yrði athugað, og ég tel rétt og hyggilegt undir öllum kringumstæðum, að sams konar ákvæði eða svipuð verði látin gilda um ávöxtun þess fjár, sem fengizt hefur fyrir kristfjárjarðir, sem nú er búið að selja, og ávöxtun þess fjár, sem fæst fyrir þær jarðir, sem kunna að verða seldar hér eftirleiðis, þó að ég geri ekki ráð fyrir, að þær muni verða margar, eftir þeim trausta umbúnaði, sem um þetta er hjá landbn. En það má þó út úr þessu draga viðurkenningu nefndarinnar á því, þegar svo er komið um einhverja jörð, sem verið hefur í leiguábúð og orðin er sökum niðurníðslu gagnslaus gjaldstofn, að eina úrræðið til þess að koma þessari jörð aftur í það ástand, að hún geti svarað vöxtum og þar með náð tilgangi gefandans, sé að selja jörðina og koma henni í sjálfsábúð. Þetta er rétt ályktun. Þegar svona er komið, er það vissasta og jafnvel eina leiðin til að rétta við, að jörðin komist í sjálfsábúð. Það var einmitt út frá þeirri hugsun, sem í þessu felst, að mér þótti óþarflega um búið að halda þessum jörðum í þeim gamla farvegi, sem í sumum tilfellum hefur leitt til þess, að þær hafa ekki orðið þjóðfélaginu til neinnar uppbyggingar og ekki heldur orðið til þess að svara til þess tilgangs, sem gefandinn hafði gert ráð fyrir, þegar hann tók sína lofsverðu ákvörðun um að láta einhverja af nauðstöddum borgurum þessa þjóðfélags njóta góðs af afrakstri eignarinnar.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós ánægju mína yfir þeim brtt., sem hv. landbn. kemur með. Ég álít, að allar þessar brtt. leiði í rétta átt. Þó að ég, eins og ég hef minnzt áður á við umræðurnar, hefði gjarnan kosið, að það hefðu enn fremur verið lagðar sérstakar skyldur á herðar ríkisins í þeim efnum að taka að sér að tryggja veð í svona jörðum og annað slíkt, þá mun ég ekki bera fram brtt. við þessar brtt. landbn. Það er aðeins eitt atriði, sem ég álít að kæmi máske til mála að gera þarna brtt. um við þessa umr., og það er við sjálfa 1. gr. frv. Með henni er lýst yfir, að raunverulega samþykki Alþingi í eitt skipti fyrir öll þá sölu, sem fram hefur farið hingað til, og það er máske dálítið efasamt, hvort við eigum að gera það, hvort það sé ekki eins gott, að það verði að fara fram samþykkt á þeim sölum, sem fram hafa farið, að svo miklu leyti sem þær hafa verið gerðar í heimildarleysi, á sama hátt og lagt er til að farið sé að eftir 3. gr., eins og hún nú yrði orðuð, ef till. hv. landbn. verður samþ., að það þurfi raunverulega sérstök lagafrv. um sölu þeirra jarða. Ég verð að segja, að ég álít þó með beztu tryggingum, sem hægt sé að setja, einmitt þá breytingu, sem landbn. hér hefur sett, að það þurfi lagasamþykkt í hvert skipti. Ég hef þess vegna nokkra tilhneigingu til að flytja þá brtt. hér við 1. gr., að hún sé felld niður, og vildi leyfa mér að leggja hana hér fram skriflega og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Út af þessari skriflegu brtt., sem nú er fram borin, vil ég enn taka, það fram að n. leggur til, að 1. gr. verði samþ. óbreytt, og styðst í því efni við það, að augljóst er af þeim gögnum, sem fyrir liggja, að ýmsar þessar eignabreytingar, sem hér er leitað staðfestingar á, eru orðnar harla gamlar og hafa verið viðurkenndar af opinberum aðilum bæði með stimplun skjala og þinglestri og auk þess átt sér stað margvíslegur tilflutningur, svo að það er í mörgum tilfellum, hygg ég, nærri ókleift að ætla að fara að rifta slíkum margra ára gerningum um jarðir, sem kannske hafa síðan gengið fleiri manna á milli. Ég tel tillöguna þess vegna alveg fráleita. Það er eingöngu út frá þessu sjónarmiði, sem stjórnarráðið eða landbrn. hefur lagt til og talið, að ekki væri um annað að gera en að staðfesta þessar ráðstafanir eins og komið væri. Þess vegna telur n. það vera óráð að fara að grauta upp í þessu og það geti aldrei orðið annað en til þess að skapa endalausa vafninga og hálfgerð vandræði, sem kannske bitna á þeim, sem sízt skyldi. En það mundi leiða af því, ef ætti að hafa þá aðferð, sem mér skildist að hv. 2. þm. Reykv. legði til, að leita yrði staðfestingar Alþingis á hverri einstakri sölu kristfjárjarða eða jarða í fátækraeign, sem fram hefur farið.



Herra forseti. Mér var ljóst, að það mundi ýmislegt af þessu vera orðið nokkuð gamalt. Og það, sem gerði, að ég flutti þessa brtt., var, að ég áleit, að það gæti verið varasamt fyrir okkur að vera að slá föstu samþykki okkar á þessu í heild. Það er rétt, að þetta hefur verið gert, ég býst við raunverulega í heimildarleysi, að selja þessar jarðir. En er nokkur ástæða fyrir Alþingi til þess að vera að slá því föstu eftir á, að allt þetta, sem gert hefur verið í heimildarleysi, sé hér með orðið löglegt? Ég býst við, að það sé alveg rétt, eins og hv. frsm. landbn. sagði, að það væri mjög erfitt að fara nokkuð að grauta í þessu héðan af, enda hef ég ekki flutt neina till. um það. Svo framarlega sem einhverjir vildu fara að flytja till. um það, þá yrði að koma fram lagafrv. hér á þinginu um, að þessi og þessi jörð, sem seld hafi verið fyrir svona og svona mörgum árum, skuli hér með skoðast löglega seld o. s. frv. Það býst ég nú satt að segja við að fæstir færu að gera. Ég býst ekki við, að það yrði farið að rugla neitt í þessu. En einmitt út frá því sjónarmiði, að þetta hafi einu sinni verið gert í heimildarleysi, án þess að það verði farið að rífast nokkuð út af því hér eftir, þá kann ég næstum því ekki við að slá því föstu, að hér með skuli allt saman vera löglegt. Ég fellst alveg á það, að þessi till. hefur ekki neina verulega praktíska þýðingu. Það er aðeins það prinsipiella í því að vera raunverulega ekki að viðurkenna eftir á, að það skuli allt vera löglegt, sem einu sinni var gert í lögleysu. Þess vegna legg ég ekki mikið upp úr þessu út af fyrir sig, þótt ég hafi komið hér með þessa till., því að ég álít, að þýðingarmesta breytingin, sem hv. landbn. hefur gert á þessu frv., sé sú, að það þurfi samþykki Alþingis héðan af til hverrar sölu.



Herra forseti. Eftir því sem mér skildist á ræðu síðasta ræðumanns, þá greinir okkur ekki mikið á. En það, sem ég vil leggja áherzlu á, er, að það sé bezt að koma þessu út úr heiminum. Sumar þær jarðir, sem hafa verið seldar, eru enn færðar jafnvel á opinberum skýrslum sem kristfjárjarðir eða jarðeignir í opinberri eigu eða undir þann flokk, og einhverjar deilur kunna að vera um það. Þess vegna er þessi grein til öryggis þeim mönnum, sem hafa keypt þessar jarðir í góðri trú. Það er því ekki alveg einskis virði, hvort þetta er ákveðið og gert hreint borð um þessa hluti eða ekki. Það er vegna þessa atriðis ekki sízt, sem ég tel það sé rétt, sem landbn. hefur lagt til, að samþ. 1. gr. eins og hún liggur fyrir.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 185, gerir ráð fyrir því, að haldið verði áfram nýsmíði togara og hafi ríkið forgöngu um það til að auka fiskiskipastól landsmanna og að hafin verði smíði togara innanlands. Togari er þess háttar framleiðslutæki, að hann gefur í erlendum gjaldeyri 5 millj. kr. á ári hverju að meðaltali eða því sem næst, ef afli hans er fluttur út algerlega óunninn, en ef aflinn er unninn hér í landi, frystur eða verkaður á annan hátt, þá má gera ráð fyrir, að það verðmæti, sem einn nýtízku togari skilar í erlendum gjaldeyri árlega, sé 10–12 millj., þ. e. a. s. meira en verðið á hverju skipi. Nú hagar svo til að íslenzki togaraflotinn hefur þrátt fyrir allt ekki tekið þeirri framþróun, sem eðlilegt væri að hann hefði tekið á síðustu árum. Að vísu er alveg rétt, að keyptir hafa verið til landsins samtals 43 ágætir togarar á s. l. árum, þeir byrjuðu að koma til landsins 1947, og þeir síðustu þeirra munu hafa komið hingað á árinu 1950. En þegar við athugum það, að Íslendingar gerðu út 37 togara fyrir 20 árum, en í dag gera þeir út 4 togara, þá sjáum við, að þessi atvinnuvegur hefur ekki tekið þeirri þróun, sem eðlilegt væri. Það hafði reyndar verið svo allmörg ár, þangað til nýsköpunarstjórnin tók við völdum, að togaraskipastólinn fór minnkandi bæði að rúmlestatölu og að skipafjölda, og vil ég leyfa mér í því sambandi að nefna hér nokkrar tölur, sem teknar eru úr skýrslu frá Fiskifélagi Íslands. Í árslok 1934 voru togarar í eigu Íslendinga samtals 37, og nam sá floti 12430 rúmlestum. Þeir voru yfirleitt allir gerðir út að staðaldri, en viðhald skipastólsins var ákaflega lítið, svo að togaraflotanum fór smám saman hnignandi. Árið 1940 eru togararnir ekki orðnir nema 35, og árið 1945 eru þeir aðeins 28, og þá er rúmlestatalan komin niður fyrir 10 þús. En á árinu 1947 taka nýsköpunartogararnir að koma í höfn, og þá byrjar aftur fjölgun togaranna, og rúmlestatalan fer mjög vaxandi. En gömlu skipin, sem fyrir voru, úreltust fljótar en menn grunaði, og má telja, að þau séu að mestu úr sögunni sem veruleg framleiðslutæki. Níu af gömlu togurunum eru enn á skipaskrá, eða voru í síðustu árslok, þannig að talið er, að togaraeign Íslendinga í árslok 1952 sé 52 skip, en þar af eru 9, sem ekki er hægt að telja með sem framleiðslutæki, nema þá að örlitlu leyti. Togaraeign Íslendinga er nú 43 togarar, þegar aðeins eru taldir þeir, sem eru í nokkurn veginn stöðugri útgerð. Þetta þýðir það, að íslenzki togaraflotinn, ef hann er fullnýttur og afli hans er unninn sem mest innanlands, getur gefið 430–516 millj. kr. í erlendum gjaldeyri, en ef bætt væri við tíu skipum, þá mundi þetta væntanlega aukast upp í það, að verðmæti fullunnins togarafisks mundi geta numið 530–636 millj. kr. á ári. Það er þess vegna greinilegt, að ekkert af því, sem Íslendingar reka, er eins þýðingarmikið undirstöðuatriði eins og einmitt togaraútvegurinn, og megum við sízt láta það viðgangast, að togaraflotinn fari minnkandi og að það verðmæti, sem hann skapar, haldi ekki áfram að vaxa. Ég skal geta þess, að þegar virðist vera komið að því, að togurunum fari fækkandi. Á árinu 1951 voru togararnir 53, en þeim hefur fækkað um einn til ársloka 1952. Og enn mun vera um að ræða fækkun, þ. e. a. s., gömlu skipin fara algerlega úr notkun smám saman og ekki bætist neitt nýtt í skipaflotann nú um skeið. Það getur vart talizt eðlileg framþróun þessara mála, að við gerum einungis út sex skipum meira nú í dag heldur en gerð voru hér út fyrir 20 árum. Einn nýtízkutogari kostar eitthvað nálægt 10 millj. kr., og það er, eins og ég hef áður tekið fram, ekki meira verð heldur en það, sem vænta má að hann geti sjálfur skilað í gjaldeyri á einu ári, ef afli hans er fullnýttur innanlands. Með því að hefja togarasmíðar hér innanlands skapast stórkostleg verkefni fyrir iðnaðinn, ekki einasta fyrir skipasmíðina sjálfa, heldur líka fyrir hvers konar iðnaðarmenn. Þess má t. d. geta, að í einum togara eru svo miklar raflagnir og rafvélar, að þær eru sízt minni en í dálitlu þorpi. Þá má líka geta þess, að í togurum eru íbúðir manna, sem samsvara því, að um verulega húsasmíði eða húsgagnasmíði væri að ræða. Rörlagningar í slíkum skipum eru óhemjumiklar. Þannig mundi iðnaðinum í fjölmörgum greinum skapast stórkostleg verkefni, sem annars eru greidd erlendum aðilum, stundum jafnvel á meðan iðnaðarmenn hér í landi hafa alls ekki fulla atvinnu. Það er gert ráð fyrir því, að einungis tvö af þessum tíu skipum, sem um ræðir í frv., verði smíðuð innanlands. Það, að ekki er lagt til að meira sé smíðað af skipum innanlands, kemur til af tveim ástæðum aðallega. Önnur er sú, að aukning skipastólsins þolir ekki neina verulega bið og það má búast við því, að innlendir aðilar séu þess ekki albúnir að afkasta mjög stórkostlegum smíðum alveg á næstu árum, og hitt er líka nokkurt atriði, að vegna alls öryggis er það nauðsynlegt, að gæði skipa, smíðaðra í skipasmíðastöðvum, sem ekki hafa fengizt við þau verkefni áður, séu nokkuð reynd, áður en til stórkostlegra smíða kemur. Hitt er alveg augljóst mál, að togarasmíðar innanlands, eftir að þær væru eitt sinn komnar af stað, mundu eiga fyrir sér mikla framtíð. Þess má geta, að ef íslenzkur togarafloti væri að jafnaði eitthvað yfir 50 skip og gert væri ráð fyrir, að meðalending skipanna væri 25 ár, þá þarf að smíða tvo togara á ári einungis til þess að viðhalda skipastólnum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. taki allt að 60 millj. kr. lán til þess að hrinda þessum framkvæmdum af stað. Það er augljóst mál, að 60 millj. kr. er minna en andvirði þessara tíu skipa, en hér er lánsheimildin ekki miðuð við hærri upphæð af ýmsum ástæðum, m. a. vegna þess, að það er alls ekki ólíklegt, að ríkissjóður gæti eitthvað af mörkum látið til þessara smíða án lántöku, og eins hitt, að væntanlegir kaupendur eru líklegir til þess að inna af hendi einhverjar greiðslur, áður en smíðum skipanna lýkur, og þá má að síðustu gera ráð fyrir því, að ef þessi lánsheimild reyndist of lág, þá væri hægt að fá hana aukna með samþykkt Alþ., þegar að því kæmi. Þess er getið í frv., að um rekstur á þessum skipum geti ríkisstj. valið um þær leiðir, eftir að skipin eru smíðuð, að selja þau einstaklingum, selja þau bæjar- eða sveitarfélögum eða að ríkið geri þau sjálft út. Ég skal geta þess hér, að mér er kunnugt um, að allmörg byggðarlög sækjast mjög eftir því að eignast togara, og sömuleiðis má geta þess, að hér fyrir Alþ. liggur frv. til laga um það, að ríkið eigi og reki fjóra togara til atvinnujöfnunar. Og ef það frv. yrði samþ., þá gerir það að vissu marki nauðsyn á því, að þetta frv. verði einnig samþ. Ég vísa að öðru leyti til grg. frv. og legg til, þegar þessari umr. lýkur, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.