Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSv): Með því að brtt. við fjárlagafrv. eru að þessu sinni mjög margar, verður umr. um þær skift í tvent, og verða fyrst ræddar brtt. við fyrri kaflann, 1.–13. gr.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Þó að allmargar brtt. væru gerðar á ýmsum liðum fjárlagafrv. við 2. umr., breyttist niðurstaðan. ekki mikið frá því, sem fjvn. hafði lagt til. Tekjuafgangurinn hækkaði um 11 þús. kr. En nú liggja fyrir yfir 100 hækkunartill., og nema þær, eftir því, sem jeg hefi lauslega áætlað, um 850 þús. kr.; þar af nema hækkunartill. fjvn. 365 þús., stjórnarinnar 225 þús. og hækkunartill. einstakra þm. 260 þús. kr. Hjer er því um stórmiklar hækkunartillögur að ræða, og reynir nú mjög á varfærni háttv.þdm. um afgreiðslu þeirra. Til skýringar hækkunartill. nefndarinnar og til að gera það ljóst, að hún ætlast ekki til, að þær eigi raunverulega að orsaka tekjuhalla á fjárlögunum eins og þau verða afgreidd endanlega, vil jeg vísa til þess, sem jeg ljet um mælt fyrir hönd meiri hl. við 2. umr., að því aðeins treystum við okkur til að hækka fjárveitingar til ýmsra verklegra framkvæmda - brúagerða, símalagninga o. fl. -, að þingið samþ. að einhverju leyti tekjuaukafrv., er fyrir þinginu liggja. Þetta var ekki sjeð við aðra umr., og þess vegna bárum við engar hækkunartill. fram þá, þó að við teldum þær nauðsynlegar. Enn er að vísu ekki til fulls sjeð um afdrif tekjuaukafrv. En eftir meðferð þeirra í hv.Ed. þykist nefndin mega treysta því, að þingið samþykki einhvern tekjuauka, meiri eða minni. Þess vegna sjer hún nú fært að bera fram till. um hækkun nokkurra liða 13. gr., alls 320 þús. kr. Gerir hún það með það fyrir augum, að síðar, þegar betur sjást úrslit um tekjuaukafrv., megi hækka tekjubálkinn, svo að unt verði að afgreiða fjárlögin án tekjuhalla, en það vill meiri hl. nefndarinnar halda fast við. Að vísu má að sjálfsögðu hlaða svo á útgjaldahliðina, að erfitt verði að ná þessu marki. Er hætt við, að svo færi, ef allar þær brtt., sem fyrir liggja, yrðu samþ. En nefndin er fyllilega þeirrar skoðunar og vill undirstrika það, að þær tillögur, sem hún ber fram við þennan kafla, eigi að sitja fyrir og hafi mestan rjett á sjer. Og hún væntir stuðnings hv. deildar til þess að svo megi verða. Hinsvegar treystir hún á varfærni deildarinnar gagnvart hækkunartill. einstakra hv. þingmanna. Jeg skal þá víkja að brtt. nefndarinnar, hverri fyrir sig. Skal jeg taka það fram, að ein þeirra er aðeins um lagfæringu á prentvillu, og því sjálfsögð. Sú fyrsta eiginlega brtt. er við 13. gr. b, 3. lið, um brúagerðir. Leggur nefndin til, að fjárveitingin til brúa sje hækkuð úr 100 þús. upp í 200 þús. krónur. Eftir að hafa kynt sjer till. vegamálastjóra, kom nefndinni saman um, að ekki mundi mega ætla minna til brúagerða en 200 þús. kr. árið 1929, eins og vegamálastjóri hefir farið fram á í tillögum sínum. Til brúagerða er æt]að í yfirstandandi fjárlögum 190 þús. kr., en á síðastliðnu ári var eytt 45 þús, kr. umfram það, er stóð í fjárlögum þess árs, svo ekki er eftir nema 145 þús. kr., ef þessi fyrirframeyðsla er tekin af veitingu þessa árs. Nú liggja fyrir margar nauðsynlegar og þegar ákveðnar brúabyggingar, sumar mjög dýrar. Þannig er áætlað, að Hvítárbrúin muni kosta um 150 þús, kr., auk þess undirbúnings, sem þegar er gerður og kostað hefir 35 þús. kr. Vegamálastjóri lagði fyrir nefndina lista yfir þær brýr, sem mjög væri aðkallandi að byggja. Nemur kostnaðurinn við þær samtals nokkuð yfir 400 þús. kr. Þótti nefndinni auðsætt, að ekki væri hægt að komast af með minni fjárveitingu til brúagerða en 200 þús. kr., miðað við þær skýrslur, sem fyrir lágu, til þess að mæta hinum mest aðkallandi þörfum, og leyfir sjer því að leggja það til. Þá hefir nefndin leyft sjer að bera fram till. um að hækka fjárveitinguna til fjallvega upp í 25 þús. kr. - Þessi liður er að vísu hækkaður í frv., samkv. till. vegamálastjóra, upp í 20 þús. kr. úr 12 þús. kr., sem áður hefir verið veitt til fjallvega. Ástæður fyrir þessari hækkun eru þær, að ætluð er ríflegri upphæð til vegarins um Mývatnsheiði og Laxárdalsheiði og búist við auknum aðgerðum á fjallvegum til Þingvalla, vegna væntanlegrar hátíðar 1930. En fyrir nefndinni lá, auk þessa, beiðni um fjárveiting til að gera akfæran vegarkafla af sýsluveginum á Svalbarðsströnd upp á þjóðveginn, sem nú er verið að byggja yfir Vaðlaheiði. Áður hefir ríkissjóður lagt fram nokkurt fje til fjallvegarins yfir Steinskarð. En þar sem nú er ákveðið, að þjóðvegurinn liggi út á Steinskarð, er aðeins um það að ræða að fá lagðan akvegarspotta, er tengi saman hinn væntanlega þjóðveg og sýsluveginn, sem liggur eftir Svalbarðsströnd. Er hin mesta nauðsyn fyrir hjeraðsbúa austan Vaðlaheiðar, að þessi vegarspotti sje gerður akfær, þar eð þeir hafa sláturhús á Svalbarðseyri og flytja alla sína aðalþungavöru þaðan. - Hefir vegamálastjóri ákveðið að láta athuga komandi sumar, hvar hentast mundi að leggja þennan vegarspotta og hvað það mundi kosta. Nefndin er hlynt því, að vegargerð þessi komist sem fyrst til framkvæmda, og með það fyrir augum leggur hún til, að fjallvegafjeð verði hækkað upp í 25 þús. kr. Miðað við þau líkindi, sem nefndin þóttist hafa um aukning ríkisteknanna, leyfir nefndin sjer að bera fram af nýju aukið tillag til akfærra sýsluvega. Hefir hún sömu ástæður fyrir sig að bera í því efni og áður, sem sje hina stórmiklu nauðsyn hjeraðanna og kröfur um aukið framlag frá ríkinu til sýsluveganna, sem hjeruðin leggja fram helming á móti. Gangi brtt. fram, verður þessi liður jafnhár og í núgildandi fjárlögum, 40 þús. kr. Nefndin leggur til að hækka fjárveitinguna til nýrra símalagninga upp í 300 þús. kr. En hún treystir sjer ekki til að verða við till. setts landssímastjóra, sem leggur til að veita alls 398 þús. kr. Býst nefndin við, að hægt verði að fullnægja þrem fyrstu tillögum hans, sem sje: 1) tillag til Suðurlandslínunnar, 2) bygging línu frá Víðimýri til Akureyrar og 3) bygging loftskeytastöðva í Grímsey og Flatey með móttökustöð á Akureyri. Og þó áætlun landssímastjóra um kostnað við þetta þrent sje 315 þús. kr., væntir nefndin, samkv. upplýsingum frá landssímastjóra, að nokkuð kunni að sparast á Suðurlandslínunni, sökum hagkvæmra kaupa á efni, svo 300 þús. kr. kunni að nægja. Vill nefndin benda á hina miklu nauðsyn þess, að línan frá Víðimýri til Akureyrar sje ekki látin bíða lengur, bæði sökum þess, hvað síminn er ofhlaðinn vestan við Akureyri á sumrin, vegna Siglufjarðar, og hins, að með því fæst einnig stórum betra og tryggara símasamband á vetrum, þar eð línustæðið er svo miklu betra á Öxnadalsheiði en Heljardalsheiði, þar sem síminn liggur nú. Einnig má minnast þess, að nefndar loftskeytastöðvar hafa þegar tvisvar staðið í fjárlögum áður, svo sanngjarnt virðist, að þær sjeu ekki látnar bíða lengur. Þá leggur nefndin til að setja inn nýjan lið: Til byggingar nýrra vita 60 þús. kr. Í till. sínum til stj. fer vitamálastjóri fram á, að reistir verði tveir nýir vitar árið 1929, Hornviti og Tjörnesviti, og áætlar, að bygging þeirra muni kosta 87 þús. kr. Nefndin viðurkennir hina fylstu þörf á því, að haldið sje áfram að bæta vitakerfið eftir föngum ár frá ári, en treystir sjer þó ekki að leggja til, að hærri upphæð sje veitt að þessu sinni en 60 þús. kr. til þessara hluta, er notuð sje eftir því, er stjóxnin telur mesta nauðsyn bera til. Telur nefndin sennilegt, eftir því, sem fram hefir komið, að Hornvitinn verði látinn sitja fyrir, enda þessi upphæð að nokkru leyti miðuð við það. Fyrir nefndinni lá erindi um 500 kr. styrk til að koma upp leiðarljósi við Vestrasund svonefnt á Akranesi. Er mikil nauðsyn á þessu, þar sem Syðrasund er svo grunt um stórstraumsfjöru, að stærstu vjelbátar, er til fiskjar ganga, fljóta þar ekki, en verða að fara um Vestrasund. Nefndin mælir með því, að af liðnum 13. gr. E. 2. a. - til uppsetningar leiðarljósa - megi verja alt að 500 kr. til þessa verks. Þá er lokið þeim till., sem fjvn. ber fram, og læt jeg bíða að lýsa afstöðu nefndarinnar til annara brtt., þar til flm. hafa mælt fyrir þeim.

Gunnar Sigurðsson Jeg vil votta hv.fjvn. þakklæti mitt fyrir það, að hún hefir hækkað framlög til verklegra framkvæmda, en þó þykir mjer hún ekki hafa tekið nóg tillit til vegamálanna í hækkunartillögum sínum. Sá liður er útundan hjá hv.þm. Magnús Stephensen landshöfðingi sagði einu sinni, að hann sundlaði, er hann heyrði miljón nefnda. Nú er sá tími liðinn. En jeg vil minna á í þessu sambandi, að hann var sá maður, er allra manna best skildi, hvaða þýðingu vegir hafa. Þó þektu menn þá ekki jafngóð farartæki og bifreiðar. Jeg hefi jafnan haldið því fram, að samgöngur á landi væru undirstaða landbúnaðarins. Landið á að rækta frá sjónum með nýtísku samgöngum. Jeg hefi því flutt nokkrar brtt. í þessa átt. Hv. fjvn. hefir lagt til, að tillagið til akfærra sýsluvega væri hækkað upp í 40 þús. kr. Jeg og hv.þm. Mýr. leggjum það til, að það verði hækkað upp í 50 þús. kr. og til vara 45 þús. kr. Vona jeg, að hv.þm. skilji, að það borgar sig, að stjórnin hafi frjálsar hendur um þennan lið og leggi fram það fje, sem sýslunefndir beiðast, þar sem ríkissjóður greiðir einungis helming kostnaðar við vegalagninguna. Þá er það 12. brtt., sem jeg er meðflutningsmaður að, um fjárveitingu til Fjallabaksvegar, eða öðru nafni Landvegar í Rangárvallasýslu. Mjer þykir verst, að hæstv.atvmrh. skuli ekki vera viðstaddur, því frá honum lá fyrir loforð um, að fje skuli lagt fram til þessa vegar, sem hefir beðið svo lengi. Jeg var svo bjartsýnn, að jeg trúði hæstv. stjórn vel til að standa við það, en sje heldur ekkert á mótí að koma fram með þessa tillögu. Fyrv. atvmrh. mun geta vitnað um, að þessu var og lofað í hans stjórnartíð, og því ber hann till. fram með okkur þm. Rang. Það liggur því fyrir bæði loforð fyrv. stjórnar um fjeð og loforð núverandi hæstv.atvmrh. um að standa við það. - Vegur þessi liggur af Holtaveginum og alla leið austur í Skaftártungu. Rangárvallasýsla hefir viðhald hans alla leið inn á afrjett. En nú er neðri hluti hans orðinn svo bágur, að það má ekki koma skúr úr lofti, svo hann verði ekki ófær, og það jafnvel fyrir gangandi menn. Það er jafnvel betra að fara utan við hann í rigningatíð. Það hafa því verið rannsökuð ný vegarstæði, en útkoman orðið sú, að álitið er heppilegast að taka upp gamla veginn og leggja hann þar í sama farið.

Haraldur Guðmundsson Jeg á eina litla brtt. á þskj. 435, V. till., um að veita Unni Ólafsdóttur dálítinn styrk til að leita sjer bóta erlendis við andlitsskemdum. Jeg vildi biðja hv.þm. að sýna þessari till. velvild og skal nú greina frá ástæðum til þess, að hún er komin fram. Þessi kona mun vera fyrsti sjúklingurinn, sem radiumlækningar hafa verið reyndar á í Kaupmannahöfn. Hún hafði valbrá í andliti, fjekk ekki bætur, en hlaut í þess stað slæm brunasár, sem ekki hefir tekist að lækna til þessa. Hún hefir farið utan margsinnis og lagt mikið fje í kostnað. En nú eru þessar lækningar komnar á það stig, að læknar hjer fullyrða, að ef hún færi utan, myndi hún nú fá fullkominn bata. Þar sem svona sjerstaklega stendur á, vona jeg, að hv.þm. greiði þessari till.atkv. sitt. Á þessari stúlku hafa verið gerðar tilraunir, hún hefir verið nokkurskonar tilraunadýr - eins og annar hv.þm. komst að orði í öðru sambandi - á þessu sviði. Hún hefir varið öllum sínum efnum í þetta, svo að ekki eru líkur til þess, að hún komist utan, ef henni verður synjað um styrkinn. Læknarnir Gunnlaugur Claessen og Maggi Júlíusson Magnús mæla mjög með þessari styrkbeiðni hennar og telja fullar horfur á, að hún læknist alveg. En ef ekki verður undinn bráður bugur að þessu, ágerast skemdirnar, svo vonlaust er um bata síðar. - Jeg vænti velvilja hv.þdm. til þessarar till. og ætla ekki að þreyta menn með lengri ræðu.

Jörundur Brynjólfsson Það eru fáein orð um brtt. á þskj. 435 um að hækka styrkinn til ferjunnar á Hrosshyl upp í 250 kr. Eins og hv.þdm. muna, þá afgreiddi þessi hv. deild í fyrra þennan lið með 300 kr. styrk, og ætla jeg, að það hafi verið samþykt með eitthvað um 20 atkv. Jeg hefi þegar tvisvar sinnum lýst hjer í þessari hv. deild aðstöðunni við þessa ferju og skal ekki þreyta menn á að endurtaka það. Hefir enginn með rjettu getað hnekt þeim ástæðum. En hv.Ed. sá það ráð til viðreisnar fjárhagsins að lækka þann styrk niður í 150 kr. Var það meðal annara helstu bjargráða, sem sú deild sá í fyrra til hjálpar fjárhag landsins. En nú ætla jeg, að fjárhag landsins hafi farnast svo vel síðan í fyrra, að jeg taldi mjer óhætt að fara fram á, að styrkurinn yrði hækkaður um 100 kr. Jeg vogaði ekki að fara fram á 300 kr., eins og þessi hv. deild veitti í fyrra. Verður það að teljast hart, ef fátækur barnamaður, sem gerir það af greiðasemi að gegna tafsömum ferjustörfum um hásláttinn, á að gjalda þess, að hv. Alþingi sýnir sig svo smásálarlegt að telja eftir þennan litla styrk. - Þótt hann fengi þessar 300 kr., væri honum vissulega betra að sinna engri ferju, ef hann lítur aðeins á eiginn hag. En hann er svo mikill drengskaparmaður, að jeg er viss um, að hann heldur áfram að sinna ferjunni, þótt hann fái ekki einn einasta eyri. Og þá hefir Alþingi maklegan sóma af því, að níðst sje á þessum fátæka bónda. Jeg ætla ekki að minnast á fleiri af þeim brtt., er hjer liggja fyrir, en þarf þó að geta um eina, sem enn er ekki útbýtt, en bráðlega má teljast von á í deildina. Jeg er meðflm. að henni ásamt hv.þm. Ísaf. (HG), og er hún þess efnis, að Einari Markússyni verði bætt nokkuð laun þau, er hann hefir. Förum við fram á 1000 kr. hækkun, en nú eru launin 4500 kr. Þeir, sem til þekkja í Reykjavík og vita, hvað fjölskylda þarf sjer til viðurværis, fara nærri um, hve skamt þetta hrekkur. Við þetta bætist svo, að hann er búinn að vinna fyrir landið síðan fyrir aldamót, - jeg hygg, að hann hafi fyrst komið í þjónustu þess nálægt 1892. Síðan 1910 hefir hann unnið í stjórnarráðinu og hjá ríkisfjehirði. Hann er svo lágt launaður, að hann hefir margoft sagt mjer, að hann treysti sjer engan veginn til að bjargast við það. Þætti mjer mikil sanngirni í því, ef hv.þd. sæi sjer fært að verða við þessari litlu hækkun á launum hans.

Einar Jónsson Jeg er meðflm. að tveim brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. Mun jeg fara um þær báðar nokkrum orðum, þótt einn meðflm. minna hafi þegar talað fyrir annari. Jeg varð ekki var við, að hann mintist á hina, styrkinn til þjóðvegarins yfir Hvolsvöll, sem er á þskj. 450,I. Jeg bið hv.þd. vel að muna, að hjer er um þjóðveg að ræða, en ekki sýsluveg eða aukaveg. Brtt. er fram borin eftir meðmælum vegamálastjóra, sem vildi hafa þessa upphæð í fjárlögum, þótt hæstv. stj. hafi ekki sjeð sjer fært eða þóknast að taka hana upp í frv. Jeg hugsa, að deildin minnist þess, að um þennan veg var nýlega beint spurningu til hæstv.atvmrh. (TrÞ), og svaraði hann þá því, að hann væri því fylgjandi, að vegurinn væri lagður. Að vísu ætti jeg nú að geta sætt mig við loforð vegamálastjóra og hæstv. ráðh., en finst þó betra, að þetta sjáist svart á hvítu í fjárlögum. Það er eðlilegt, að hv.þdm. geti ekki dæmt um nauðsyn þessa vegar af eigin raun, því margir þeirra hafa aldrei farið þarna um. En þar sem bæði vegamálastjóri og hæstv.atvmrh. álíta, að um brýna þörf sje að ræða, vænti jeg, að hv. deild ljái brtt. lið sitt. - Jeg skal játa, að mikill tekjuhalli í fjárlögum er mjer altaf ógeðfeldur. En þó sárnar mjer minna að sjá hann, ef fjeð gengur til verklegra framkvæmda heldur en ef það fer til þeirra hluta, er jeg álít miður nauðsynlega. Jeg sje ekki ástæðu til að fara um brtt. mörgum orðum, en bið menn að íhuga, hversu afskaplega mikil umferð er á þessum stað. Þótt þeir hafi ekki farið þar sjálfir, munu þeir þó hafa heyrt um það og hafa áreiðanlega skilning á því. Síðan ferðalög fóru að tíðkast í Fljótshlíð og Þórsmörk, er bifreiðaumferðin svo mikil, að hún gerir veginn alveg ófæran í bleytu. Upphleyptur vegur er þarna eiginlega ekki, heldur nokkurskonar moldarbraut. Annars verður, auk langferðamanna, öll austursýslan og Skaftfellingar að fara þarna yfir. - Hjer er farið af stað með þá upphæð, sem vegamálastjóri áleit óumflýjanlega og hina minstu, sem komið gæti til mála, að nægði, sem sje 10 þús. kr. Þá er brtt. á þskj. 435, sem við þm. Rang. flytjum ásamt tveim hv.þdm. öðrum, um styrk til Fjallabaksvegar. Mjer var bent á það, að ýmsir mundu hafa misskilið þessa brtt. vegna nafnsins á veginum. En hann heitir Fjallabaksvegur alt frá Holtaveginum, upp Holt og Landhrepp, austur afrjetti til Skaftafellssýslu. - Hjer er að nokkru leyti farið fram á endurveitingu, því að árið 1926 hafði landsstjórnin athugað veginn og heitið 12 þús. kr. styrk til að gera við hann. En af sjerstökum mistökum var þetta fje aldrei tekið. Jeg skal ekki segja, að krafan um þessa greiðslu sje að öllu leyti sjálfsögð, en sanngjörn hlýtur hún að teljast, þar sem bæði landsstjórn og vegamálastjóri höfðu fallist á hana 1926. Þessar 12 þús. kr., sem farið er fram á, munu að vísu vera alt of lág upphæð til að gera veginn færan, en sýslan mun leggja fram nokkur tillög á móti, enda þótt hún hafi bæði marga og langa sýsluvegi aðra um að hugsa. Að vísu er til í Rangárvallasýslu Sýsluvegasjóður, og gerir hann nokkru hægara að hlynna að vegunum. En allir sjá, að útgjöld einstaklinganna í sýslunni verða hin sömu, hvort sem þau fara gegnum Sýsluvegasjóð eða ekki. - Sá hluti af Fjallabaksvegi, sem Sýsluvegur nefnist, er nálægt 36 km. Hefir hann stundum verið svo á sig kominn að undanförnu, að Landmenn hafa ekki getað farið hann. Hafa þeir orðið að taka á sig þann krók að fara austur yfir Ytri-Rangá á brúnni og upp Rangárvelli, en þar er þurrara og greiðara að fara eftir sandinum í vætutíð. Hafa þeir svo orðið að fara yfir Rangá aftur ofar óbrúaða, til þess að komast yfir á Land. En það má heita ógerningur að ríða Rangá í vatnagangi, og vöð á henni eru svo slæm, að illfært er eða ófært með vöruflutninga yfir hana. Þess vegna er Landhreppi afarmikil nauðsyn á að fá veginn lagfærðan. Af því að jeg veit, að svo margir hv.þdm. vilja fegnir gera sem mest fyrir verklegar framkvæmdir, ekki síst fyrir vegina, mun jeg nú láta staðar numið og treysti því, að þeir greiði þessu atkvæði.

Frsm. samgmn. (Jón Auðunn Jónsson) Jeg hefi fáu einu við að bæta nál. samgmn., sem prentað er á þskj. 437. Nefndin hefir álitið fært að lækka styrkina til nokkurra flóabáta, einkum hinna stærri, t. d. til Borgarnesbátsins um 3500 kr., til Djúpbátsins um 3000 kr., til Skaftfellings um 1000 kr., til Flateyjarbáts um 1000 kr., og einnig suma hina smærri styrki í samræmi við þetta. Nefndin telur þetta fært sakir þess, að hún álítur, að útgerðarkostnaður hafi lækkað töluvert á síðastl. ári og muni sennilega fremur lækka á þessu ári. - Hinsvegar hefir orðið að hækka styrkinn til Eyjafjarðarbátsins um 7 þús. kr. Þetta stafar af því, að undanfarin ár hefir bátur þessi fengið styrk úr póstsjóði, en nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpi því, sem liggur fyrir þinginu, að hann verði ekki greiddur. Því er óhjákvæmilegt að hækka sem því svarar styrk til bátsins af því fje, sem ætlað er til flóabátaferða, ef á annað borð á að halda bátnum út. En á því sýnist vera full nauðsyn. Við Eyjafjörð er ekkert gagn að Esjuferðum, og segjast hjeraðsbúar ekki kæra sig neitt um, að hún komi þar á aðrar hafnir en Akureyri. Vitanlega hafa þeir þeim mun meiri not af ferðum Eyjafjarðarbátsins, sem þær eru tíðari og með fleiri viðkomustöðum en strandferðirnar. Á síðastl. ári hefir báturinn, auk ferða sinna um Eyjafjörð, farið a. m. k. 7 ferðir til Skagafjarðar og álíka margar til Húsavíkur, og jafnvel al]a leið til Kópaskers. Nefndin vill benda á til athugunar eftirleiðis, að hún telur rjett, að póstferðastyrkur flóabáta sje greiddur úr póstsjóði eins og áður var. Áður var það svo, að Faxaflóabáturinn og Djúpbáturinn fengu nálega allan sinn styrk úr póstsjóði, en póstmeistari hefir nú um langan tíma felt niður alla póstferðastyrki til þeirra báta, sem styrks njóta af ríkisfje til mann- og vöruflutninga, þótt þeim jafnframt sje gert að skyldu að annast allar póstferðir á því svæði, sem þeir sigla um. Eins og venja er til, vill samgmn. setja það skilyrði fyrir styrkveitingum, að viðkomur verði ekki færri og farkostur ekki lakari en síðastl. ár. Eitt, sem Samgöngumálanefnd hefir þótt á bresta nú sem fyr, er það, að útgerðir ýmsra bátanna hafa ekki sent atvinnumálaráðuneytinu skýrslur um ferðir skipanna eða reikninga yfir rekstur þeirra í tæka tíð, og nokkrir jafnvel alls ekki. En nefndin hlýtur að leggja mikla áherslu á að fá að sjá bæði reikninga og ferðaáætlanir bátanna og gjaldskrár, svo að þeir nefndarmenn, sem ekki eru kunnugir staðháttum á hverju því svæði, sem bátarnir fara um, hafi nokkurn kost þess að kynna sjer, til hvers styrkurinn gengur og hve brýnar þarfirnar eru. Eins og í nál. segir, er ætlast til þess, að Borgarnesbáturinn fari minst 8–9 ferðir til Breiðafjarðar og Djúpbáturinn fari 3–4 ferðir til Vestur-Ísafjarðarsýslu. Ennfremur, að Eyjafjarðarbáturinn fari a. m. k. 3 ferðir til Grímseyjar og jafnframt fari hann ekki færri ferðir en síðastl. ár til Húsavíkur og Skagafjarðar og einhverjar ferðir til Norður-Þingeyjarsýslu. Um Flateyjarbátinn er rjett að taka það fram, að ætlast er til, að hann fari einhverja aukaferð til Dalasýslu, ef hann hefir tíma til, jafnframt því sem hann á að halda uppi ferðum um Austur-Barðastrandarsýslu. Jeg vil geta þess, að í nál. eru nokkrar prentvillur, en jeg hygg, að hv.þdm. geti lesið allar í málið, nema þá, að Rauðasandsbátnum eru ætlaðar 500 kr., en á að vera 300 kr. Þá vil jeg minnast á 2 brtt. frá sjálfum mjer. Sú fyrri er um 2000 kr. styrk, gegn jafnmiklu framlagi annarsstaðar frá, til vegar yfir sandgræðslusvæðið í Bolungarvík. Það er mikið nauðsynjamál að flýta sandgræðslunni í Bolungarvík. Hjeraðsbúar hafa nú þegar unnið mikið að henni og ríkissjóður lagt fram nokkurn skerf í styrk til girðingarinnar. Nú er svo komið, að sandfokið er hætt, og í sumar sem leið mun einhver heyfengur hafa náðst að þessu svæði, en þar var áður ekki stingandi strá. Land þetta liggur ágætlega við ræktun, er að mig minnir um 400 dagsláttur að stærð og er rjett hjá kauptúninu. Teknir hafa verið einstakir blettir og borið á þá þang og fiskiúrgangur, og hefir helst sprottið þar upp úr, sem eðlilegt er. En það er mjög erfitt að koma áburðinum um sandinn, sakir þess, hve laus hann er. Á veturna, meðan ísar eða snjór er yfir, er aftur á móti ekki hægt að ná þara eða þangi, vegna sífeldra brima, sem bera alt slíkt úr fjörunni aftur. Á vorin er mest um þangið, og einmitt þá er hægast að fá fiskúrganginn. En þá er illfært um sandinn, nema vegurinn fáist. Hv. fjvn. hefir ekki getað sint kröfum Norður-Ísfirðinga um símalínu frá Ögri til Sandeyrar á Snæfjallaströnd, um Æðey. En það er vafalaust, að óvíða er önnur eins þörf á síma eins og þarna. Jeg lýsti því nokkuð rækilega við 2. umr. og mun ekki endurtaka það nú. Jeg vil aðeins segja, að atvinnuvegir íbúa Snæfjalla- og Grunnavíkurhreppa líða mjög við það að fá ekki símann. Læknisleysið verður helmingi tilfinnanlegra þar, sem slíkar vegalengdir eru, þegar jafnframt er símalaust. Þess eru jafnvel dæmi, að það hafi orðið mönnum að líftjóni. - Jeg vona, að hv. deild geti litið með velvild á þessa brtt., bæði vegna hinnar miklu þarfar, og eins vegna hins, að ekki eru eftir ólagðar af línum þeim, sem voru ákvarðaðar með símalögunum 1913, nema þessi og tvær smálínur. En mörg hundruð þúsund krónur hafa verið lagðar í nýrri viðbætur hjer og þar um landið, og sem ekki stóðu í símalögunum frá 1913. Bæði landssímastjóri og fyrv. atvmrh. hafa gert till. um að taka þessa línu í fjárl. 1929.

Jón Ólafsson Jeg flyt hjer eina brtt. með tveim hv.þdm. öðrum. Það er styrkur til bóndans á Ásólfsstöðum til að reisa gistihús á bæ sínum. Í rauninni er það þó ekki alveg rjett orðað, því að tilgangurinn er í raun rjettri sá, að hann geti húsað bæ sinn svo vel, að hann geti veitt móttöku sem flestum af þeim gestum, er þar ber að garði á sumrin. Víða hjer á landi er tilfinnanlegur skortur á góðum húsakynnum í þjóðbraut, en óvíða þó meiri en þarna. Mjer er sagt, að stundum sje það svo sum sumrin, að það sjeu aðeins sárfáar nætur, sem húsbændur eða heimafólk kemst í rúm sín fyrir útlendum og innlendum næturgestum. Hin mikla umferð á þessum stað stafar af því, að Þjórsárdalur hinn forni er ½ dagleið frá Ásólfsstöðum, þannig, að það tekur einmitt tímann myrkranna milli að fara í dalinn þaðan að heiman og þangað aftur. Það er mjög vandræðalegt, að það skuli í jafnfögrum dal vera algerlega ómögulegt að hýsa gesti, sem ber að garði, innlenda og útlenda, sem leggja leið sína. þarna um og þurfa nauðsynlega að fá gistingu. Mjer er kunnugt um, að líkt stendur á um fleiri staði, en um þennan stað má fullyrða það, að þar verður afskaplega fjölfarið 1930, þegar allur sá mannfjöldi, sem búist er við, fer að hreyfa sig um landið. Það, sem við fyrst og fremst höfum að sýna, tel jeg vera okkar náttúrufegurð, og ættum við að sjá sæmd okkar í því, að aðbúnaður okkar gesta geti orðið viðunandi á þessum fegurstu stöðum. Þetta er ekki hægt að kalla neitt tildur, sem tjaldað er til einnar nætur, eins og búist er við á sumum sviðum í undirbúningnum undir hátíðina. Jeg verð að lýsa yfir því, að jeg myndi fús að fylgja fleiri till. um styrk til húsabóta þar, sem þyrfti að bæta húsakynni í þessu augnamiði. Á síðasta þingi bar jeg fram till. um einn slíkan stað, sem fjekk ekki náð fyrir augum þessarar hv. deildar; hún var um að hjálpa bóndanum á Laugarvatni til að byggja. Það er einn af þessum fögru og fjölsóttu stöðum. Jeg vona því, að hv. deild sjái sjer fært að bæta þessum litla styrk við þann styrk, sem ætlaður er til að halda slík gistihús fyrir ferðamenn.

Ólafur Thors Jeg hefi leyft mjer að bera fram þá brtt. við þennan kafla fjárlaganna, sem er VII. liður á þskj. 435, um það, að fjárveiting til Kjalarnesvegarins hækki úr 10000 kr. upp í 20000 kr. Jeg vil mega beina þeirri ósk til hv. hdm., að þeir vilji hlýða örstutt á rök mín fyrir þessari brtt. Svo er mál með vexti, að vegamálastjóri hefir gert tillögur um það, að til þessa vegar verði veittar í fjárlögunum 1929 22 þús. kr. Hæstv. stjórn hefir tekið aðeins upp 10 þús. kr., lækkað fjárveitinguna frá till. vegamálastjóra um 12 þús. kr. Hæstv. stj. hefir ekki gert aðrar breytingar á till. vegamálastjóra, nema þá að fella niður 10 þús. kr. veitingu til þess að leggja veg yfir hinn svokallaða Hvolsvöll. En auk þessa hefir hæstv. stjórn lagt til að veita 8 þús. kr. til Hólmahálsvegar, án þess að vegamálastjóri hafi gert þá till. Kjalarnesvegurinn er, eins og menn vita, í tölu þjóðvega, og hefir nú að dómi þeirra hjeraðsmanna, sem hjer eiga hlut að máli, svo miklu þýðingu fyrir hjeraðið, að þeir hafa boðist til að leggja fram ¼ kostnaðar til að lengja hann, þó að hann ætti samkv. venjunni að vera lagður og haldið við að öllu leyti á ríkissjóðs kostnað. Gegn þessu framlagi hreppsbúa hefir verið lagt fram á árunum 1926–'27 um 40 þús. kr. Fjárveiting sú, sem í fjárlögum 1928 var veitt til þessa vegar, hefir að nokkru leyti verið notuð til þess að vinna að vegarlagningu ársins 1927, og er því ekki eftir nema óverulegur hluti þeirrar fjárveitingar. En jeg hygg, að mikill nauður reki til, að á þessu ári komist vegurinn að svokölluðum Ártúnsmelum; ef hann kemst þangað, tekur við sjálflagður vegur 1½ km. Upphæðin, sem óeydd er af fjárveitingunni fyrir 1928, er sennilegast það lítil, að ekki muni nægja til að koma veginum svo langt; þyrfti því að taka eitthvað af því fje, sem er veitt í fjárlögum 1929, til þess að vegurinn gæti náð þangað. En ef fjárveitingin yrði einar 10 þús. kr., er það sýnilegt, að svo að segja ekkert yrði eftir til þess að halda veginum áfram 1929. Vegamálastjóri hefir gert till. sína um 22 þús. kr. í fjárlögum 1929 til vegarins til þess að koma veginum á mörk Kjalarness og Kjósarhrepps. Og ef svo mætti verða, er vegur 37 km. frá Reykjavík; þaðan eru þá eftir ólagðir 12 km. að Laxá í Kjós. Um nauðsyn þessa vegar hefi jeg haft tækifæri að ræða fyr í hv. deild og skal því ekki fjölyrða nú, enda eiga svo margir bændur sæti í þessari hv. deild, sem munu skilja, að hjer er um verulega nauðsyn að ræða. Fyrst og fremst er það nauðsynlegt fyrir íbúa þessara hreppa að ná sæmilegri aðstöðu til þess að koma afurðum sínum daglega á Reykjavíkurmarkað. Og þegar ekki er nema um herslumuninn að ræða, þá þykist jeg hafa fulla ástæðu til að leggja fast að hv. deild um að kippa ekki að sjer hendinni um fjárframlög, sem í raun og veru hafa verið ætluð, að jeg ekki segi lofuð. Annars er það um nauðsynina að segja, að hún lýsir sjer best í því, að hreppsbúar hafa boðist til að leggja fram þetta fje, ¼ kostnaðar. En þegar það tilboð var gert, var það fyrsta tilboð af slíku tægi um vegi, sem annars eru þjóðvegir. Jeg vil leyfa mjer í þessu sambandi að leiða athygli aðeins að þv í, að auk þess, sem hjer er um að ræða nauðsyn þessara hreppa, þá liggur málið þannig fyrir, að þessi vegur er aðeins liður í Norðurlandsveginum. En nú er fyrirhugað, að sá vegur skuli lagður á vissu árabili. Og jeg hygg það sje enginn hagur fyrir ríkið að draga óeðlilega úr þeim framkvæmdum, eftir því sem þær eru fyrirhugaðar í till. vegamálastjóra. Jeg leyfi mjer að vænta þess, að úr því að hv.fjvn. hefir tekið upp þá stefnu að mæla með verklegum framkvæmdum að verulegum mun, þá láti hún ekki þessa menn, sem hjer eiga hlut að máli, eina verða útundan og vonsvifta, og þá síst þegar fjvn. og hæstv. stjórn hafa gengið svo langt að taka upp í fjárlög vegi, sem ekki hafa verið áætlaðir af sjálfum vegamálastjóra. Jeg hefi ekki borið fram fleiri brtt. við þennan kafla fjárlaganna, en jeg vil leyfa mjer að fara örfáum orðum um tvær aðrar till. Önnur er á þskj. 435,XV, frá hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ), um það, að Ólafi Sveinssyni vitaverði sje veittur 800 kr. Styrkur til þess að fullgera akveg að Reykjanesvita. Þessi maður hefir með óvenjulegri elju unnið að því að koma akvegi suður að þessum vita, en sá vegur er fyrir ýmissa hluta sakir alveg bráðnauðsynlegur. Jeg vil ekki taka fram fyrir hendur hv.flm., en get þó ekki látið tækifærið ónotað meðan jeg er að tala að mæla mjög eindregið með þessari till. Þá er það næsta till., nr. XVI, sem hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) flytur með tveimur öðrum hv.þm., sem jeg vil leyfa mjer að fara nokkrum orðum um. Eins og hv. 1. flm. hennar mintist á, þá fer hún fram á að veita byggingarstyrk til að reisa gistihús á Ásólfsstöðum. Jeg hygg, að fyrir þinginu í fyrra hafi legið einhver slík málaleitun, og mundi jeg sjálfsagt hafa greitt atkv. gegn henni, ef hún hefði komið til atkvæða. En svo varð það mitt hlutskifti á síðastl. sumri að koma á þessar slóðir. Jeg hefi að vísu ekki farið mjög víða um Ísland, en þó átt kost á að sjá einstök af fegurstu hjeruðunum; og jeg verð að segja, að jeg hefi hvergi sjeð jafnstórfenglega og tignarlega náttúrufegurð eins og á þessum slóðum í sumar, er jeg reið inn Þjórsárdal og hafði beljandi jökulvatnið við fætur mjer, en Heklu í fjarsýn. Mjer blandaðist ekki hugur um það, að þessi staður mundi verða tíðsóttastur á næstu árum af erlendum ferðamönnum. En það er alls ekki á færi bóndans þarna að veita þær viðtökur mörgum ferðamönnum, sem íslenskum sóma sje samboðið og íslenskri höfðingslund. Jeg gisti tvær nætur hjá þessum bónda, sem hjer á hlut að máli. Þær móttökur, sem jeg fjekk og aðrir þeir, er mjer gistu samtímis, voru í öllu þær, sem bestar eru og mest í samræmi við íslenska gestrisni. En hitt duldist mjer ekki, að þennan stað sækir sá straumur ferðafólks, að það eru engin tök fyrir nokkra gestrisni að mæta þeim straum, nema bætt verði húsakynnin. Jeg man, að aðra nóttina, sem jeg hafðist þar við, varð svo að segja hver einasti heimamaður að ganga úr rúmi og sofa í hlöðu, til þess að ekki þyrfti að úthýsa ferðamönnum. Er alveg ótækt, að slíkt verði hlutskifti heimamanna allajafna, að geta ekki fengið að hvíla í rúmi sínu eftir erfiði dagsins. En hitt er þó kannske ennþá v erra út á við, ef ferðamenn fá það svar, að engan sje hægt að hýsa, ef enginn er fyrir. Er ekkert við slíku að segja, ef margir aðkomumenn er u, en það er leiðinlegt, ef til dæmis útlendinga ber að garði á svo víðfrægum slóðum og þeir fá það svar, að því miður sje ekki hægt að taka á móti þeim, jafnvel þótt engir gestir sjeu komnir. En þó að þessi bóndi hafi tekið á móti mörgum ferðamönnum, er það miklu meira af góðum vilja en getu. Jeg gerist til þess ótilkvaddur að bera fram. mín eindregnu meðmæli með þessari till. Menn mega trúa því, að að fráskildum Þingvöllum mun ekki annar staður hjer á landi, sem verður eins fjölsóttur og þessi, bæði af erlendum og innlendum ferðamönnum. Jeg vona, að hv.fjvn. og þingdeild líti á það, að hjer er um að ræða sóma landsins og að sú fjárveiting, sem hjer er farið fram á, er ekki nema krækiber í ámu hjá þeim upphæðum, sem við erum að ræða um hjer í deildinni.

Jóhann Jósefsson Það eru tvær brtt., sem jeg hefi leyft mjer að bera fram við þennan kafla fjárlaganna, og eru að vísu báðar breytingar frá till., sem jeg flutti við 2. umr.Hv. frsm. (IngB) lýsti yfir því við 2. umr. að því er snerti framlag ríkissjóðs til Vestmannaeyjaspítala, að ekki væri nema sjálfsögð sanngirni að miða styrkinn við það, sem bærinn leggur fram, en hann fann það aðallega að till. minni, að hún væri ekki að forminu til rjett fram borin; - það ætti að miða það við framlag, sem hjeraðið legði af mörkum, og leggja til 1/3 af því. Þetta var aðalforsendan. Jeg hafði lýst yfir því, að framlag bæjarsjóðs til spítalans muni verða í alt nær 60 þús. kr. En vegna þess, að jeg hefi ekki reikninga í höndum fyrir því, þá vil jeg ekki í þetta sinn halda málinu lengra fram en það, að fara fram á 1/3 af þeirri upphæð, sem vitanlegt er, að bæjarsjóður hefir þegar tekið á fjárhagsáætlun sína, en það eru 30 þús. kr. Sú upphæð er samningsbundin. Jeg hefi því borið fram þessi tilmæli bæjarstjórnar á þeim grundvelli, að greiddar verði 10 þús. kr. til Vestmannaeyjakaupstaðar upp í þann byggingastyrk, sem bærinn hefir þegar lagt til sjúkrahússins. Vona jeg, að hv.fjvn. og hv. deild verði við þessari sanngirniskröfu, og að háttv.frsm. finni ekki á till. nýjan formgalla, er verði henni að falli. Þá hefi jeg undir sama lið borið fram till. um styrk til þeirra manna, sem þurfa að fá sjer gervilimi. Hún fjell með jöfnum atkv. í hv. deild við 2. umr., og get jeg mjer til, að einhverjum hafi þótt of langt gengið í fjárframlagi; hefi jeg því minkað fjárupphæðina um 1000 kr. frá því, sem áður var. Jeg tel óþarft að rökstyðja þörfina fyrir þessari fjárveitingu, af því að bæði á síðasta þingi í báðum deildum og nú við 2. umr. voru leidd rök að því, hve mikil nauðsyn bæri til, að menn, sem fyrir slíkum slysum verða að missa limi, eigi í einhvern stað að venda um hjálp til þess að fá sjer gervilimi. Jeg veit það vel, að hjer er ekki um svo stórfelda hjálp að ræða, að komið geti öllum að liði í einu, en svo er líka háttað um margt, sem hið opinbera styrkir. Sje sú venja tekin upp, að leggja eitthvað lítið af mörkum í fjárlögum í þessu skyni, þá verður af því áframhaldandi hjálp til þeirra, sem styrk þurfa. Og þjóðfjelaginu er áreiðanlega hagur að því, að menn eigi kost á því að gera sig svo færa, sem unt er, til þess að heyja lífsbaráttuna áfram. Þá vildi jeg undirstrika það, sem hv.þm. Ísaf. (HG) sagði viðvíkjandi brtt. undir V. lið. Það er svo um þessa konu, að hún hefir orðið mjög hart úti vegna tilrauna, sem gerðar hafa verið til þess að lækna þann sjúkdóm, sem hún er fædd með, en þær tilraunir hafa mistekist. Er útlit fyrir, ef hún fær ekki hjálp til þess að leita sjer lækninga, að hún muni þola miklar þjáningar af því, hvernig þessar tilraunir hafa tekist. Jeg álít, að það standi svo sjerstaklega á fyrir þessari konu, að það sje vert fyrir háttv.þdm. að greiða till.atkv.

Bernharð Stefánsson Jeg á alls enga brtt. við þennan kafla fjárlaganna, og ekki ætla jeg heldur að tala um fjárlögin alment, enda þótt það sje leyfilegt við þessa umr. Jeg þarf því ekki að vera margorður; en jeg finn sjerstaka ástæðu til að tjá háttv.fjvn. þakkir fyrir eina till. hennar. Það er till. um að hækka tillag til nýrra símalína um helming, úr 150 þús. upp í 300 þús. kr. Jeg hefi sjerstaka ástæðu til að þakka þessa breytingu, þar sem mjer er kunnugt um, að það er ætlun hæstv. stj. og landssímastjóra að nota þessa viðbót meðal annars til þess að leggja símalínu frá Víðimýri í Skagafirði norður til Akureyrar. Liggur þá sú lína að nokkru leyti um mitt kjördæmi, og er því til mikilla hagsbóta fyrir það, þó að landssíminn sjálfur hafi sennilegast enn meira gagn af, þar sem knýjandi nauðsyn má telja, að þessi lína verði bygð, vegna sambandsins um Norðurland til Austurlandsins. Þegar landssíminn var bygður 1906, var það svo, að í fyrstu ætluðust verkfræðingar til þess, að línan lægi um Öxnadalsheiði. Af því varð þó ekki, og verð jeg að telja það misráðið. Er gott til þess að vita, að eiga nú von á þessari línu, þó seint sje. Annars vil jeg taka það fram, að mjer er ánægja að sjá till.hv.fjvn., því þó till. hennar miði að hækkun á útgjaldaliðum fjárlaganna, þá er þess að gæta, að þær hækkanir eiga að ganga til bráðnauðsynlegra framkvæmda í landinu og eru því ekki eyðslueyrir í eiginlegum skilningi. T. d. hefir tillag til brúa verið hækkað um helming, og er fyllsta þörf á. því. Svo er um fleira. Skal jeg svo ekki orðlengja þetta frekar. Tilgangur minn með því að kveðja mjer hljóðs var aðeins sá, að tjá hæstv. stj. og hv.fjvn. þakkir fyrir það fyrirheit, sem jeg tel, að gefið hafi verið um, að símalína yrði bygð á næsta ári frá Víðimýri um Öxnadalsheiði til Akureyrar. Jeg tek þetta sem ákveðið loforð, og sje það ekki rjett skilið, þá vænti jeg, að það verði leiðrjett. Verði það ekki gert, tel jeg það staðfestingu á því, að fjenu eigi að verja til að byggja þá línu, er jeg gat um.

Sigurður Eggerz Jeg á hjer eina brtt. á þskj. 435,VIII, sem að vísu er ekki ný, þar sem hún lá einnig fyrir við 2. umr. fjárlaganna. Talaði jeg þá fyrir henni, en tók hana því næst aftur til 3. umr. vegna tilmæla frá hæstv.forsrh. (TrÞ). Jeg skal ekki taka upp aftur nú það, sem jeg sagði þá, enda hefir verið talað fyrir þessari till. á þingi áður. En jeg vil þó benda á það, að vegalengdin frá Breiðabólsstað að Dalsmynni er 16 km., og sá örðugi kafli af leiðinni er aðeins 5 km. Ef þessi vegur er lagður, þá er þar með fengið vegasamband í Búðardal og Hvammssveit, og með lítilli lagfæringu út Fellsströndina að Staðarfelli. Sömuleiðis í Saurbæinn með lítilli fyrirhöfn. Ef þessi vegur frá Breiðabólsstað að Dalsmynni yrði lagður, myndi bráðlega svo að segja öll Dalasýsla komast í beint vegarsamband við Reykjavík. Með þessu væru opnaðir nýir möguleikar fyrir þetta hjerað, sem eingöngu er landbúnaðarhjerað og hefir öll skilyrði fyrir mikla framleiðslu: duglega bændur, lifandi af áhuga, og ágætt land til ræktunar. Og besta lyftistöngin fyrir margfalda framleiðslu eru samgöngubætur sem þessar. Þá mundu og verðmæti jarða þar aukast stórkostlega. Sumum hefir komið til hugar að fara aðra leið: Leggja veginn um Laxárdal til Borðeyrar og koma honum þannig í samband við Holtavörðuveg. En sú leið frá Dalsmynni að Búðardal er talin að vera um 100 km., en vegurinn frá Dalsmynni til Búðardals 37 km. Væri því um 63 km. lengri ]eið að ræða. Sjá allir, um hve mikinn mismun hjer er að ræða. Ef Bröttubrekkuvegurinn verður lagður, stendur Dalasýsla líkt að vígi og Mýra- og Borgarfjarðarsýsla með að ná til Reykjavíkur, því þá er leiðin opnuð að Borgarnesi sem hafnarstað fyrir hjeraðið. Jeg geri ráð fyrir því, að öllum hv.þdm. sje það ljóst, að þó hjer sje aðeins beðið um 10 þús. kr., þá er þetta stórt mál fyrir hjeraðið, sem hefir svo mjög verið vanrækt á undanförnum árum og sem hefir sýnt svo mikla þolinmæði, þótt það hafi verið sett á hakann. Þar sem fje það, sem um er beðið, getur þýtt margfaldar fjárupphæðir fyrir hjeraðið, sem nýtur ávaxtanna af því, og landið í heild sinni jafnframt, þá er ekki rjett að vera of hógvær í slíkum kröfum. Jeg vona því, að háttv. deild sjái, að hjer er um mikið sanngirnismál að ræða. Og þó þessi fjárbeiðni væri vegin á vogaskálum móti hverri annari, sem hjer liggur fyrir, þá efast jeg um, að nokkur þeirra yrði þyngri á metunum en einmitt þessi.

Lárus Helgason Jeg á hjer enga brtt., sem jeg þarf að mæla fyrir, en jeg vildi aðeins minna á það, hvort ekki væri rjett að ganga nú þegar til atkvæða. Jeg sje ekki, hvaða þýðingu það hefir fyrir hv.þm. að vera að mæla hjer fyrir till. sínum yfir tómum bekkjum. Mjer skilst a. m. k., að það muni vera tilgangslaust að tala, þegar enginn hlustar.

Pjetur Ottesen Jeg á hjer enga brtt., sem jeg þarf að mæla fyrir, en þótt fátt sje af mönnum hjer nú í deildinni, þá sje jeg þó a. m. k. þann hv.þm., sem jeg vildi víkja nokkrum orðum að, en það er hv.frsm. samgmn. (JAJ). Þessi nefnd hefir nú skilað áliti sínu um meðferðina á því fje, sem veitt er til samgangna á sjó eða til flóaferða. Eftir till. nefndarinnar á styrkurinn til þessara ferða að lækka nokkuð á sumum stöðum. Mjer skildist á hv.frsm., að þessi lækkun stafaði af því, að útgerðarkostnaður hefði yfirleitt lækkað. En mjer er ráðgáta, hvernig hann fer að samræma þessar till. samgmn. þessari ástæðu, þar sem styrkurinn hefir ekki verið lækkaður nema sumstaðar. Jeg býst við, að lækkun útgerðarkostnaðarins komi jafnt niður á öllum, og fæ því ekki sjeð annað en að þessar röksemdir eigi annaðhvort alstaðar við eða þá hvergi. Að vísu vil jeg ekki fortaka, að einhver önnur rök kunni að liggja fyrir þessu, en hv.frsm. gat ekki um þau. Þegar talað er um lækkun á útgerðarkostnaði báta, þá þarf líka að taka tillit til flutningsþarfarinnar á hverjum stað. Sumir þessir styrkir hafa verið hækkaðir áður, til þess að fjölga ferðunum. Og eftir því, sem styrkurinn er ríflegri, eftir því eiga ferðirnar að geta orðið fleiri. Og þegar útgerðarkostnaðurinn lækkar, þá ættu bátarnir að fullnægja betur flutningaþörfinni, og er þess víðast full þörf. Jeg sje t. d. ekki, hvaða ástæða er til þess að láta styrkinn til Lagarfljótsbátsins standa óbreyttan, en lækka við Hvalfjarðarbátinn, Flateyjarbátinn og Djúpbátinn. Aftur eru Rauðasandsbáturinn og Mýrabáturinn látnir halda óskertum styrk. Þetta sýnist því vera handahófsverk hjá nefndinni, að grípa niður hjer og þar og lækka þessa styrki um 100–200 kr. eða meira á sumum, en láta aðra halda óskertum styrk. Felli jeg mig illa við það. Til Borgarnesbátsins hefir styrkurinn verið lækkaður um 3500 kr. Jeg get búist við, að af því leiði óhagstæðari samgöngur fyrir Borgfirðinga og einnig fyrir Breiðfirðinga, sem þessi bátur (Suðurlandið) hefir einnig flutt fyrir. Líkt má segja um Djúpbátinn, sem ferðast einnig um Vestur-Ísafjarðarsýslu, nema sá styrkur hafi verið of hár áður. Þessar aths. vildi jeg gera við till. samgmn. og vildi gjarnan fá skýringar hennar á því, hvernig hún fer að samræma till. sínar við lækkandi útgerðarkostnað, þar sem lækkunin samkv. till. hennar kemur ekki niður á nema fáum bátum. Þá vill nefndin, að atvinnumálaráðuneytið gangi ríkt eftir því, að skýrslur sjeu lagðar fram um starfsemi þessara báta. Jeg get sagt það um Hvalfjarðarbátinn, að hann hefir int full lögskil af höndum í þessu efni. Jeg tel sjálfsagt, að þessari reglu sje fylgt, og styrkurinn þá feldur niður, ef ekki koma skýrslur, reikningar og áætlanir í tæka tíð. Það er sjálfsagt að fylgjast vel með í þessu, og jeg tel það skyldu hins opinbera að gera það. Þá vil jeg lítilsháttar minnast á eina brtt. á þskj. 435, XVI. lið. Jeg ætla að vísu ekki að leggjast svo mjög á móti þeirri till. Hún er um það að veita 4 þús. kr. styrk til að reisa gistihús á Ásólfsstöðum. Auk þess er farið fram á að fá 10 þús. kr. lán í sama skyni. Mjer skildist, að ekki væru færð fram rök fyrir þessu önnur en þau, að hjer væri um gististað handa skemtiferðafólki á sumrin að ræða. En víða hagar svo til hjer á landi, að erfitt er að taka á móti fólki á fjallabæjum, er liggja við heiðavegi. Með styrk af opinberu fje hefir nokkuð verið gert til að bæta úr þessari þörf, en þó á örfáum stöðum. Í Borgarfirði er um einn þann stað að ræða, er svona stendur á. Það er efsti bærinn í Lundarreykjadal, sem liggur við Uxahryggjaveg, sem er mjög örðugur, en allfjölfarinn fjallvegur. Verða menn oft fyrir hrakningi á þeirri leið, og getur þá stundum riðið á lífi manna, að hægt sje að veita þeim góðar viðtökur, er þeir koma þannig hraktir af fjallinu. Það er ástæða til að styrkja þá bændur, sem þannig eru settir, til að hafa sæmilega aðstöðu til að taka vel á móti slíkum langferðamönnum. En mjer finst það horfa nokkuð öðruvísi við, að leggja fram fje úr ríkissjóði til að byggja yfir það fólk, sem aðeins ferðast sjer til skemtunar þegar best og blíðast er. Og mjer finst, að þetta fólk, sem venjulega ferðast í stórhópum, hafi góða aðstöðu til þess að hafa með sjer tjöld og annan aðbúnað, og þurfi ekki að setjast upp á bæi, sem eiga erfitt með að veita gistingu. Jeg held því, að þeir staðir, þar sem illa er hýst við erfiða fjallvegi, eigi að ganga fyrir um stuðning í þessu skyni af hálfu hins opinbera. - Mjer var falið að leita styrks til byggingar á einu slíku býli, en þar sem jeg fjekk engar undirtektir um það í fjvn., taldi jeg tilgangslaust að bera það fram. En verði þetta samþykt, tel jeg víst, að jeg muni bera fram brtt. um það, er fjárlögin koma hingað aftur til einnar umr. Mjer finst það leiða af sjálfu sjer, ef bæði er veittur styrkur og lán til að byggja yfir skemtiferðamenn, þá muni einnig samþ. styrkur til að byggja upp á bæjum, þar sem riðið getur á lífi manna um viðtökurnar. - Jeg mun svo ekki minnast á fleiri till. og má því stöðva umr. mín vegna.

En ekki mín vegna!

. En jeg vildi þó gjarnan fá áður upplýsingar hjá hv.frsm. samgmn. um samræmið milli styrksins til flóabátanna.

Lárus Helgason Eftir að jeg hafði litið á álit samgmn., var jeg að hugsa um að kveðja mjer hljóðs. En jeg var nærri hættur við það, vegna þess hve fátt var af þm. í deildinni. En nú eru þeir orðnir fleiri, og mun jeg því segja nokkur orð. Jeg get tekið undir það með háttv.þm. Borgf. (PO), að mjer virðist eins og honum, að hv. samgmn. hafi mistekist að útbúa þessi plögg sín og að ástæður hennar fyrir breytingum þeim, er hún hefir gert, sjeu ljettvægar. Eins og hv.þm. Borgf. tók fram, þá er sú ástæða mjög óviðfeldin, sem frsm. nefndarinnar, háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ), bar fram fyrir því, að lækkaður hefði verið styrkurinn á sumum bátunum, sú, að útgerðarkostnaðurinn hefði lækkað, þar sem sumir bátarnir halda fullum styrk. Jeg er nú ekki víða kunnugur staðháttum kringum landið, en jeg þekki þó aðstöðu eins bátsins vel, sem sje „Skaftfellings“. Jeg hafði mælst til þess við hv. nefnd, að hún legði til, að þessi bátur yrði tekinn út úr tölu flóabáta vegna sinnar sjerstöku aðstöðu. Hann fer ekki um firði og flóa, heldur meðfram brimströndinni, þar sem allra erfiðast er um flutninga á öllu landinu. Hann annast flutninga í Vesturskaftafellssýslu allri, nokkru af Austur-Skaftafellssýslu og talsvert fyrir Rangárvallasýslu líka, og sum árin til Eyrarbakka að nokkru. Þetta er hin brimasama og hafnlausa Strönd Suðurlandsundirlendisins, og allir hljóta að viðurkenna, að þarna er erfiðara um flutninga en á nokkrum stað öðrum á landinu. Það er ómögulegt fyrir menn á þessu svæði að hafa nokkur veruleg not af öðrum skipum, svo sem Strandferðaskipum ríkisins. Þessi bátur verður tímum saman að liggja í Vestmannaeyjum og bíða byrjar. Ef hann hefði betri lendingarstaði við að búa en hann hefir, þá gæti hann farið aðrar ferðir til að afla tekna, en hann verður alt árið að vera bundinn við að fullnægja þörfum þessara hjeraða sem unt er. Enda hefir svo farið, þrátt fyrir talsverðan styrk, að hagur bátsins hefir farið síversnandi. Síðastliðið ár varð auk þess áð skifta um vjel í honum, og kostaði það 20–30 þús. kr. Þetta alt finst mjer, að háttv. samgmn. ætti að athuga, þar sem henni var gert þetta kunnugt. Jeg get ekki betur sjeð en að þótt þörf sje á að bæta við báta, eins og í Eyjafirði, þá sje ekki rjett að grípa til þess að taka styrk af þessum bát eða öðrum slíkum og bæta á aðra. Nei, rökrjett afleiðing af því, ef bætt er við báta, er, að þá verður um leið að bæta við styrkinn til flóabátanna. Það þýðir ekki að segja við heil hjeruð: Þið fáið ekki meira en þetta. Hvaða sanngirni er í slíku? Þau eiga heimtingu á að fá sanngjarnan styrk til samgöngubóta, þó afskekt sjeu, og síst að draga úr honum fyrir það. Að finna upp á slíku, að lækka styrk til báts, sem á við þetta að stríða, sem jeg nú hefi lýst um „Skaftfelling“, og sem öllum er kunnugt, að er rjett, það hygg jeg verði erfitt fyrir nefndina að finna nokkur rök fyrir. Háttv. nefnd hefir bent á, að senda beri ferðaáætlanir bátanna til stjórnarráðsins og gjaldskrá. Það er mikið rjett. En hvað þýðir að senda áætlanir báts eins og „Skaftfellings“, sem verður að grípa hvert tækifæri, þegar veður og sjór ekki hamla? Þetta var þó gert fyrsta starfsár bátsins, en hætt við það í samráði við stjórnarráðið. Áætlanir hafa ekkert að þýða á stað eins og þarna, og okkur dettur ekki einu sinni í hug að búa til neina slíka áætlun. Jeg vænti annars, að hv. nefnd geti gefið betri upplýsingar en hún hefir þegar gefið um þetta, hvað hún ætlast fyrir í þessu máli, og lýk máli mínu.

Sigurjón Á. Ólafsson Jeg á hjer brtt. við 13. gr., á þskj. 435, um 800 kr. styrk til Ólafs Sveinssonar vitavarðar, til að fullgera akveg að Reykjanesvita. Það var svo, að þegar þessi maður tók við vitavarðarstöðunni á Reykjanesi, var eiginlega enginn mannavegur út á Reykjanes. En hann hefir nú rutt veginn, og er nú hægt að komast með vagna og á síðastliðnu sumri hefir verið gerð tilraun með bíla, sem ekki er hægt að reikna með fyr en umbætur á veginum hafa átt sjer stað. Nú er þarna mjög afskektur staður og því þörf á vegi bæði vegna þess og einnig vegna annara ástæðna. Að sumarlagi er á Reykjanesi ágætis verstöð. Þar er gnægð af lúðu og fleirum tegundum fiska skamt undan landi, en hinsvegar lítt mögulegt að koma aflanum frá sjer. Vegna þessa veiðiskapar gæti það verið mikilsvert atriði fyrir Reykjavík og Hafnarfjörð að geta haft beinar samgöngur við Reykjanes á landi, og þar með flutt nýjan fisk daglega til bæjanna. Auk þess er þetta tilvalinn skemtistaður til sumardvalar fyrir þá menn hjer í bænum, sem hafa viku leyfi frá verslunar- og skrifstofustörfum og öðrum skyldum störfum. Útlendingar eru þegar farnir að venja komur sínar þangað vegna hinnar sjerkennilegu náttúru, sem þar er. Reykjanes er því tilvalinn skemtistaður fyrir fjölda fólks. Ennfremur má benda á, að ferðastraumur útlendinga myndi mjög aukast þangað, ef bílvegur væri kominn, því þar er sjerkennileg náttúrufegurð, auk þeirrar kyrðar, sem ríkir á jafnafskektum stað. - Þetta eru þá aðalástæðurnar til þess, að jeg tel mjög nauðsynlegt, að þessi vegur verði fullgerður. Vitavörðurinn hefir þegar fengið styrk úr ríkissjóði til þessa, og sje jeg á brjefi vegamálastjóra, að búið er að styrkja hann með 1200 kr., og kveðst hann, ef hann fái þessar 800 kr. í viðbót, muni geta lokið verkinu. Ólafur Sveinsson er mjög duglegur maður og á einnig tvo drengi, sem aðstoða hann við þessa vegargerð. Við eigum framtakssemi hans mikið að þakka, því að hann hefir þegar lagt mikla vinnu í að rækta og prýða jörðina, og mun óhætt að segja, að þar sje nú miklu búsældarlegra en áður en hann kom þangað, og er það auðvitað hagur ríkissjóðs, em á jörðina, að henni sje sómi sýndur. Um XVII. brtt., frá samgmn., vil jeg segja það, að jeg tel þessa skiftingu á styrknum mikið handahófsverk. Við, sem erum nýir í nefndinni, höfum ekkert við að styðjast í þessu efni. Það er aðeins einn maður í nefndinni, sem þar hefir verið áður, og býst jeg við, að hann styðjist við fyrri ára venjur og stefnu. Við höfum reynt að fá reikninga bátanna, en ekki fengið. Það eina, sem fyrir nefndinni lá af slíkum reikningum, var uppkast að rekstrarreikningi fyrir Flateyjarbát. Jeg skal taka það fram, að jeg greiddi alls ekki atkv. með þessari áætlun með tilliti til þessa. Jeg álít, að það megi alls ekki koma fyrir framvegis, að ekki liggi fyrir nefndinni öll nauðsynleg gögn um ferðaáætlanir, fargjöld, rekstur og eignir þessara báta. Það eru engar smáupphæðir, sem um er að ræða, og Alþingi á fulla heimtingu á að fá að sjá, hvernig því fje er varið, sem það lætur af hendi til samgöngubóta og flóabáta, sem eru engar smáupphæðir. Það er alveg rjett hjá hv.þm. V.Sk. (LH), að það þýðir ekkert að vera að setja ferðaáætlun um þennan bát. En hann er þó einn af þessum bátum, sem styrktir eru af ríkinu til að halda uppi og greiða fyrir samgöngum, og sje jeg því ekki ástæðu **til að taka hann sjerstaklega út úr flóabátaflokknum, enda þótt telja megi, að hann hafi nokkra sjerstöðu, með tilliti til þeirra hafna, sem hann á að koma á.

Ólafur Thors Hv. þm. Borgf. (PO) gerðist til að andmæla till. þeirri, sem hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) og fleiri flytja hjer um 4000 kr. styrk til Páls Stefánssonar á Ásólfsstöðum til þess að reisa gistihús. Mjer kom það nú í sjálfu sjer ekki á óvart, þó að hann andmælti þessu, því að hann er vanur að leggjast fast á móti þeim greiðslum úr ríkissjóði, sem hann telur óþarfar. Í rauninni er ekkert við því að segja. Hinir eru nógu margir, sem ekki gæta meira en svo hófs. Mjer kom það sem sagt ekki á óvart, þótt þessi hv.þm. (PO) hefði á móti till., en mjer komu á óvart þær ástæður, sem hann færði fram gegn till.Háttv. þm. var að tala um afdalabæi og blandaði þar ólíku saman. Að vísu er það mjög nauðsynlegt, að endurbygðir sjeu hrörlegir sveitabæir, bæði í afdölum og annarsstaðar. En jafnt í slíkum afdalabæjum, og ekki síður, er tekið vel á móti gestum, þá sjaldan þá ber að garði. Það er nefnilega hægt þar að afsala sjer lífsþægindum til þeirra, sem koma, af því að það kemur svo sjaldan fyrir. Hitt liggur í augum uppi, að það er fjarstæða, úr því að menn haldast við æfilangt í þessum hrörlegu bæjum, að halda, að nokkur lífshætta sje því samfara að vera þar nætursakir. Þá taldi hv.þm. þetta óþarfa kostnað vegna gesta; þeir gætu haft með sjer tjöld. Það mundi nú lítt stoða að skipa þeim slíkt. Hitt væri öruggara fyrir hv.þm., að þurka Þjórsá, fela Þjórsárdalinn o. s. frv. Hinsvegar er ekki hjer um það að ræða, eins og hv.þm. vildi vera láta, að byggja yfir útlendan ferðamannastraum, heldur hitt, að byggja yfir íslenskan þjóðarsóma með því að sjá svo um, að ekki þurfi að úthýsa innlendum og útlendum gestum. Hv. þm. veit vel, að það er ekki á færi fátæks bónda að halda uppi þjóðarsómanum í þessu efni, og jeg vona, að hann, sem sjálfur er höfðingi, meti nú íslenska höfðingslund og fylgi okkur að máli um þessa tillögu.

Jón Ólafsson Háttv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir nú tekið fram flest það, sem jeg vildi sagt hafa. Það kom fram hjá hv.þm. Borgf., að hann teldi þörf á þessu allvíða, en hann þyrði ekki að fara fram á styrk í þessu skyni. Mjer kemur það nú einkennilega fyrir, ef hv.þm. Borgf. hefir ekki kjark til að flytja fram hvað það, sem hann telur rjett. Jeg hefi ekki litið svo á hingað til, að hann væri svo miklu ódjarfari öðrum mönnum. Hv. þm. var að minnast á Gilstreymi undir Uxahryggjum, en þó að þar sje fjölfarið, þá er þar ekki eins fjölfarið eins og fram í Þjórsárdal. Þessi staður, Ásólfsstaðir, er endastaður Sprengisandsvegarins, og þegar komið er þá leið niður í Hreppa, er þetta eini bærinn, sem hægt er að gista á. Nú er hjer einnig um að ræða einhvern hinn fegursta stað á landinu og mjög merkan í sögunni, sem er Þjórsárdalurinn. Sjer þar enn bæjarrústir eftir hina fornu bygð. Fjöldi manna hefir hug á að komast þangað, en alt strandar á því, að þeir geta ekki fengið gistingu, svo sæmileg sje. Þegar ferðafólk kemur aftur eftir 18 stunda ferð ofan úr dalnum, þykist það hafa fulla þörf á góðum móttökum og það vill ekki leggja upp með óvissu um að geta fengið þær. Að því er snertir útlendinga, þá eigum við líka að vinna að því, eins og margar aðrar þjóðir gera, til dæmis Norðmenn, að hæna þá að landinu og fá þá til að heimsækja það og skilja hjer eftir meira og minna af fje sínu. Nú er allmikið gert að því að fara upp í Arnarfell hið mikla og skoða þar óbygðir, og ætti það heldur að styðja að því, ef ferðamönnum væri sjeð fyrir góðum hvíldarstað. Jeg verð að endurtaka það, að jeg er hissa á hv.þm. Borgf., að þora ekki að fara fram á styrk til þessa bónda, sem hann mintist á. Mjer finst hann þó skilja vel, hvað fátækir bændur hafa erfiða aðstöðu til að taka á móti gestum. Jeg get lofað hv.þm. Borgf. því að fylgja honum að málum, ef hann skyldi fá kjark til að bera fram styrkveitingu til hjálpar þessu býli, sem mun vera Gilstreymi í Lundarreykjadal.

Hannes Jónsson Jeg hefi skrifað undir nál. samgmn. með fyrirvara. Vil jeg skýra frá, í hverju hann liggur, og er þar fljótt frá að segja, að jeg er samþykkur nefndinni um þá fjárupphæð, sem hún leggur til, að verði varið til styrktar flóabátunum, en jeg lít svo á, að skifting styrksins á milli þeirra sje ekki að öllu leyti rjett. Vil jeg þá sjerstaklega minnast á Flateyjarbátinn og Djúpbátinn; jeg álít, að þeir hafi meiri styrk en rjett væri í hlutfalli við aðra. Þetta vil jeg aðeins láta koma fram í umræðunum. Hvað það snertir, sem segir í nál., að rjettast væri að telja til útgjalda póstmálanna um 30 þús. kr., sem ganga til nokkurra báta, en telja það ekki með þessum styrk, þá álít jeg, að það sje mjög vafasamt. Það, sem helst mælir með þessari skiftingu, er, að með því mundi nánara aðgreindur í landsreikningunum kostnaður vegna póstmálanna og flóabátanna. En á hitt er að líta, að með því fyrirkomulagi, sem nú er haft, er hægra um alt eftirlit með því, að ekki sje misskift heildarstyrk til þessara báta. Auk þess get jeg ekki sagt um, hvort þessi upphæð, sem hjer er nefnd, sje sennileg eða ekki; jeg get vel búist við, að hún sje óþarflega há. Af þeim tveim bátum, sem jeg nefndi, vil jeg þó sjerstaklega taka það fram um Flateyjarbátinn, að styrkur hans hækkaði geysimikið á síðasta ári frá því, sem áður var, og jeg hefi ekki fundið neina skynsamlega ástæðu til þess. En hvað Skaftfelling snertir, þá finst mjer hans upphæð það minsta, og hefði jeg því gjarnan viljað láta hann hafa sömu fjárveitingu og áður. Jeg hefi sjeð reikninga hans fyrir síðastliðið ár, og eftir þeirri útkomu, sem þeir reikningar sýna, þá er afkoma hans mjög slæm, en ferðir hans eru á hinn bóginn mjög nauðsynlegar og ómögulegt að komast af án þeirra. Auðvitað má segja slíkt hið sama um hina bátana, en það er þó kannske fremur hægt að komast af án þeirra. Þessar ferðir Skaftfellings eru að mínu áliti helst strandferðir, og væri því rjettast að draga hann hjer út úr og hafa hann með strandferðum, eða sem sjer stakan lið í fjárlögunum. Jeg hefi ekki getað sjeð það neinstaðar, hvað þessir flóabátar hafa mikinn styrk frá sýslufjelögum þeim, sem hjer eiga hlut að máli. Virðist sjálfsagt, að þau styrki slíkar ferðir, og þyrfti að koma þar á meira samræmi en jeg hygg, áð nú eigi sjer stað. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta; jeg vildi aðeins skýra frá því, í hverju fyrirvari minn liggur.

Benedikt Sveinsson Jeg vildi leyfa mjer að segja fáein orð í sambandi við nál. samgmn. Þessu nál. var útbýtt á fundi í dag, svo að hv. deildarmenn hafa haft mjög lítinn tíma til að átta sig á þeim tillögum, sem hv. nefnd leggur fram. Jeg mun nú ekki hlutast til um tillögur hennar að öðru leyti en því, sem við kemur mínu hjeraði. Undir 13. lið er talinn „Eyjafjarðarbátur, með 3 viðkomum í Grímsey, enda sigli hann og til Húsavíkur og Skagafjarðar“. Ef þetta ætti að vera endanleg tillaga, sem þingið ætti að fallast á, þá gæti jeg alls ekki samþykt hana, því að gagnvart mínu hjeraði er svo til hagað, að það er alveg afskorið með þessari tillögu. Það hefir altaf verið ákveðið, að Eyjafjarðarbátur skyldi ganga um Norður-Þingeyjarsýslu, til Þórshafnar og jafnvel að Skálum. Þess vegna kom mjer það mjög á óvart, þegar jeg sá, að hann átti aðeins að ganga til Húsavíkur. En þetta kann að vera af því, að það sjeu ókunnugir menn, sem nefndina skipa  Jeg hefi hjer áætlun bátsins, sem fór þessar ferðir í fyrra, og mun vera í ráði að semja við þann sama bát aftur, en það er mótorbáturinn „Unnur“, og þegar jeg aðgæti ferðirnar árið sem leið, þá sje jeg, að hann hefir farið 6 ferðir til Norður-Þingeyjarsýslu á tímabilinu frá 25. maí fram til 9. september, en þar á móti gengur báturinn til Skagafjarðar alla mánuði ársins, og sömuleiðis til Húsavíkur. Nú mun jeg ekki vera svo kröfuharður að heimta það, að báturinn gangi vetrarmánuðina til Norður-Þingeyjarsýslu, því að það er um langan veg að sækja. En jeg verð að gera þá kröfu, að báturinn komi við á þeim sömu höfnum og verið hefir undanfarið ár. Jeg æski ekki annars en að ferðum bátsins verði hagað nokkurnveginn á sama hátt og áður. Þó verð jeg að bæta því við, að jeg hefi fengið ósk um það frá mönnum vestanvert við Þistilfjörð, sem eiga langt til kaupstaðar, að báturinn komi svo sem þrisvar á sumri í Viðarvík, sem er vestanvert við Þistilfjörð innanverðan. Þangað koma engin skip, en á hinn bóginn lítill krókur að koma þar við fyrir þau skip, er fara milli Raufarhafnar og Þórshafnar. Jeg vildi því óska þess, að nefndin gengi svo frá málinu, að báturinn kæmi við á þessum stað þrem sinnum á sumri að minsta kosti. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja um þetta og býst við, að hv. nefnd taki þessu vel og ráði hjer bætur á, svo að af misskilningi einum saman verði ekki svo illa frá gengið, að heil sýsla missi þess, sem hún hefir áður haft; jeg er viss um, að það er ekki tilgangur nefndarinnar. Hvað það snertir, að styrkur til þessara báta hafi verið lækkaður að því leyti, að póststjórnin sje hætt að heimila fje til þeirra, þá þykir mjer sú ráðstöfun ekki skynsamleg nje sanngjarnleg. Það lækkar að vísu útgjöld til póstmálanna, en þó er jeg ekki viss um, að rjett sje að haga því svo. Menn mega ekki láta það villa sig, þótt styrkurinn til þessa báts sje nokkuð hár, því að hann sparar mjög póstferðir á landi. Báturinn gengur einnig alla leið vestur á Skaga; ekki aðeins til Skagafjarðar, eins og í nál. segir. Vil jeg mælast til þess, að styrkurinn til hans verði ekki lækkaður. Þá á jeg brtt. á þskj. 435, I, við 12. gr. 9, um 2000 kr. styrk til nuddlækningastofu Jóns Kristjánssonar. Hjer er farið fram á, að tekin sje upp samskonar fjárveiting þeirri, sem samþykt var á Alþingi í fyrra. Þessi læknir sendi þá rækilega umsókn, og eftir nákvæma athugun þótti Alþingi sjálfsagt að verða við óskum hans. Þá voru honum ekki aðeins veittar þessar 2 þús. kr., heldur jafnframt gefnir eftir vextir af viðlagasjóðsláni, er hann hafði fengið til lækningastofunnar. Nú hefir þetta hvorttveggja verið felt niður af fjárlagafrv. hæstv. stjórnar, og veit jeg eigi gerla, hvað veldur. Sennilega hefir henni virst þetta óþarft, en fyrst þingið fjellst á að hjálpa lækninum svo vel í fyrra, getur það ekki gert minna nú en brtt. mín fer fram á. Í fyrra hafði hann eindregin meðmæli landlæknis og bæjarlæknis með umsókn sinni, og eru um það ástæður allar óbreyttar. Þá vil jeg og geta þess, að á þessum lækni hvílir sú skyldukvöð að kenna sína fræðigrein við læknadeild háskólans. Þótt hann geri læknana að vísu ekki sjerfræðinga í nuddlækningum, gefur hann þeim þó skilning á þeirri íþrótt, svo að þeir geta leiðbeint fólki því, er til þeirra leitar úti um landið, um hvort það eigi að fara til Reykjavíkur eða annað og leita sjer lækninga hjá sjerfróðum mönnum. - Vænti jeg, að hv.þd. sje ljóst, að nokkuð hart er farið að þessum lækni, ef nú á að fella niður með öllu styrk þann, er hann hefir í gildandi fjárlögum. Veit jeg, að það mælist illa fyrir, og hefi jeg því leyft mjer að bera fram brtt. þessa. Jeg er viðriðinn nokkrar fleiri brtt. ásamt öðrum hv.þdm., en þeir munu málavöxtum kunnugri en jeg og munu tala fyrir þeim till. Aðeins vil jeg mæla eindregið með till. um styrk til húsabóta á Ásólfsstöðum. Það kemur langferðamönnum oft illa, sem koma af öræfum, er bæirnir eru svo illa hýstir og hrörlegir, að ekki er þar gisting að fá, og mikil skapraun gestrisnum sæmdarmönnum, er þar búa, að geta ekki sýnt gestum sínum þá rausn, sem höfðingsskap þeirra er samboðin.

Frsm. samgmn. (Jón Auðunn Jónsson) Það er ekki af venjunni brugðið, þótt samgmn. fái nokkrar hnútur. Það er alvanalegt, einkum þegar hún vill eitthvað gera til þess að draga úr kostnaðinum. Þá finna menn best þörfina, sem alstaðar er fyrir flóabátaferðir. En annars heyrast oft raddir um það, að þær sjeu ekki svo nauðsynlegar og að vel mætti bæta þær upp með öðru, að miklu eða öllu leyti. Hv. þm. Borgf. (PO) byrjaði með að vísu hógværum ákúrum til nefndarinnar og taldi víst, að ekki fengist lækkaður styrkurinn til bátanna frá því, sem nú er. En samgmn. áleit, að með minkandi útgerðarkostnaði ætti að minka styrkurinn frá því opinbera. Það skal að vísu játað, að hingað til hafa styrkirnir verið svo litlir, að ýmsir flóabátanna hafa verið í sífeldri fjárþröng. Hv. þm. talaði um ósamræmi í lækkununum. Það er rjett, að þar kennir nokkurs ósamræmis, en varla verður mjer fyrir mitt leyti borin á brýn hlutdrægni eða hreppapólitík í því efni, þar sem Djúpbáturinn, er næstur stendur mínu kjördæmi, er færður mest niður. Lækkunin á honum er 3000 kr. Við aðra báta nemur lækkunin í flestum tilfellum 5–10%, nema til Hornafjarðarbátsins. Úr því hjeraði berast sífeldar kvartanir um samgönguleysi, og vildi nefndin sýna hjeraðsbúum velvild með því að láta styrkinn standa í stað. Lagarfljótsbáturinn stendur og í stað eftir till. samgmn. En til þeirra ferða var fyrir skömmu keyptur nýr bátur og betri en hinn fyrri. Þess ber og að gæta, að vörur þær, sem flytjast eiga með honum, verður fyrst að flytja alllanga leið á landi, og eykur það mjög kostnaðinn. - styrkur til Flateyjarbátsins er lagt til, að lækki um 1000 kr. Hv. þm. Borgf. hefir litið skakt á þetta atriði, er hann taldi, að þessi styrkur væri að till. nefndarinnar óbreyttur. Auk þess, sem sá bátur á að hafa á hendi ferðir um Austur-Barðastrandarsýslu, er honum ætlað að annast siglingu til vesturhluta Dalasýslu, með viðkomum í Salthólma og Skarðsvík, þegar hann hefir tíma til. Þess má og minnast, að í þessum ferðum var áður ljelegur bátur, sem aðeins sigldi milli Flateyjar og Barðastrandar. En 1926 var keyptur nýr bátur, sem fullnægir betur þörfum hjeraðsins. Var áreiðanlega í það ráðist meðfram eða eingöngu vegna loforðs um aukinn styrk. Þessu næst talaði hv.þm. um Borgarnesbátinn og hjelt, að það mundi draga úr þeim notum, sem Borgfirðingar og Breiðfirðingar hafa af honum, ef styrkur til hans væri lækkaður. En það er nú komið á daginn, að í ár hefir verið samið við forráðamenn þessa báts um að halda uppi ferðunum, einmitt fyrir þá upphæð, er samgmn. leggur til, 31500 kr. Þó á hann að fara einni ferð fleira til Breiðafjarðar en áður. Þetta sýnir, að þegar útgerðarkostnaðurinn lækkar, má jafnframt lækka styrkinn. - Jeg get, út af orðum hv.þm., skýrt frá því, að Hvalfjarðarbáturinn hefir sent skýrslu um ferðir sínar og áætlanir. Er ljóst, að hann gerir mikið gagn. En það er í samræmi við annað, að styrkur til hans er lækkaður um 10%. - Styrkir til Rauðasandsbáts og Mýrabáts eru svo litlir, að ekki þótti tiltækilegt að sníða af þeim. Hv. þm. V.-Sk. (LH) mæltist til þess við nefndina, að styrkur til „Skaftfellings“ yrði feldur niður af flóabátastyrknum og settur á strandferðirnar. En eins og hv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ) tók fram, er þessi bátur einstakra manna eign og hjeraðsbúar einir ráða áætlunum hans. Hann er því háður alveg sömu reglum og aðrir flóabátar, og því ekki ástæða til að taka hann einan út úr. Það er auðvitað rjett, að ekki er hægt að gera alveg fastar áætlanir um ferðir þessa báts, vegna hafnleysisins austur þar, en einmitt af þessum orsökum getur báturinn síður talist strandferðaskip. Enda siglir hann víðar en austur í Skaftafellssýslur. Jeg hefi t. d. sjeð hann í flutningaferð vestur á Ísafirði. Er ekkert nema gott um það að segja, að flóabátarnir afli sjer þannig nokkurra aukatekna á þennan hátt, því langt er frá því, að ríkissjóðsstyrkurinn ásamt fargjöldum og farmgjöldum nægi til að sjá útgerðinni borgið. Það má fullyrða um bátana alment, að fjárhagur þeirra er þröngur. Það var eðlilegt, að háttv. 4. þm. Reykv. fyndi til þess, að lítið liggur fyrir samgmn. um þessar ferðir. Fæstir bátarnir senda skýrslu fyr en seint og síðar meir, - sumir aldrei. T. d. fæst ekki stafur frá Eyjafjarðarbátnum um það, hvað hann aðhefst. Þó hefir nefndin á fyrri þingum lagt áherslu á að fá þá skýrslu. Fyrir síðastl. ár hafa aðeins borist skýrslur frá 4 bátum: Borgarnesbátnum, „Skaftfellingi“, Hvalfjarðarbátnum og Djúpbátnum. En það er alveg sýnilegt, að erfitt er fyrir þá, sem ekki hafa fylgst með þessum málum árum saman, að átta sig á, hvernig skifta beri styrknum, þegar lítil gögn liggja fyrir. Hv. þm. V.-Húnv. (HJ) þótti styrkirnir til Flateyjarbátsins og Djúpbátsins vera sjerstaklega háir. En menn verða að muna, að Flateyjarbáturinn er eina samgöngubótin, sem AusturBarðastrandarsýsla nýtur. Þar koma engin strandferðaskip og þar eru engir þjóðvegir. Svipað má segja um Norður-Ísafjarðarsýslu. Þar eru engir þjóðvegir eða aðrar samgöngubætur á landi, og auk Djúpbátsins engar samgöngubætur á sjó, nema „Esja“ kemur stöku sinnum í Bolungarvík. Samt er þetta ein af stærstu og fjölmennustu sýslum í landinu. Hjer stendur og svo á, að þótt styrkurinn væri lækkaður á þessum stað, gæti það ekki orðið til neins sparnaðar, því að þá yrði póstsjóður að halda uppi ferðum. Báturinn hefir nokkrar viðkomur í Vestur-Ísafjarðarsýslu; væri ekki hátt áætlað, að hann fengi 3 þús. kr. fyrir þær, og 10–12 þús. kr. má ætla honum fyrir póstferðirnar. Þegar þetta er dregið frá styrkupphæðinni, sjá menn, að ekki er mikið eftir til samgöngubóta fyrir heila sýslu. Síst getur það talist mikið, þegar í engri sýslu landsins eru jafnörðugar samgöngur, nema í Austur-Barðastrandarsýslu einni. Hv. þm.N.-Þ. (BSv) saknaði upptalningar á viðkomustöðum Eyjafjarðarbátsins. En þetta stafar af þeim eðlilegu ástæðum, að aldrei hefir komið nokkur stafur frá aðstandendum þess báts. Nefndin hefir alls ekki sjeð áætlanir bátsins, og gat því illa vitað um ferðir hans til Norður-Þingeyjarsýslu. En það er skýrt tekið fram í nál., að styrkirnir eru bundnir því skilyrði til allra bátanna, að ferðir verði ekki færri nje farkostir lakari en síðasta ár. Þetta virðist mjer, að ætti að nægja til þess að tryggja ferðir bátsins til Norður-Þingeyjarsýslu. Enda er engin leið að telja upp alla viðkomustaði bátanna í nál. Samgmn.menn eru því samþykkir, að báturinn hafi viðkomur á Kópaskeri og Raufarhöfn, og taki jafnvel upp viðkomu á Þistilfirði, og það þegar á þessu ári. Annars hefir ekki enn tekist að ná samkomulagi við Eyjafjarðarbátinn um ferðir hans á þessu ári. Stafar það af því, að í fjárlögum fyrir 1928 er ekki gert ráð fyrir nema 6 þús. króna styrk til bátsins. En þar sem póststjórnin hefir nú felt niður styrk til bátsins vegna póstferðanna, er nauðugur einn kostur að greiða honum aukinn flóabátastyrk úr ríkissjóði. Annars er ekki til þess ætlast, að altaf sje farið nákvæmlega eftir þeim tillögum, sem í nál. eru nefndar, heldur verður að greiða það, sem nauðsyn krefur, ef um óhjákvæmilegar ferðir er að ræða, en það telur nefndin vera um allar þær bátaferðir, er í nál. greinir. Eftir því sem jeg fjekk upplýsingar um í dag, sparar Eyjafjarðarbáturinn póstsjóði um 8500 kr. útgjöld. Því að auk þess sem hann hefir með höndum póstferðir um Eyjafjörð, heldur hann jafnframt uppi póstferðum milli Siglufjarðar og Kolkuóss. Sparar hann landpósta á þessu svæði og á að rjettu lagi að fá þóknun fyrir það úr póstsjóði. En það er bæði erfitt og dýrt fyrir bátana að vera bundnir við póstferðirnar. Þær falla sjaldnast saman við aðrar þarfir hjeraðanna. Að öðru leyti sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um álit nefndarinnar.

Magnús Guðmundsson hv.frsm. samgmn. (JAJ) kvartaði yfir því, að lítið lægi fyrir af reikningum og skýrslum flóabátanna. En jeg get frætt hv.þm. á því, að reikningar bátanna eru ætíð heimtaðir af þeim, þegar samið er við þá, því þó þeim sje ætlaður ákveðinn styrkur, þá er venjulega farið eftir því, hvað þeir þurfa mikið til þess að geta haldið uppi ferðum. Þannig hefir það t. d. verið með Borgarnesbátinn o. fl. Það er vitanlegt, að fjelag það, sem heldur úti Borgarnesbátnum, er mjög illa stætt, og hefir því styrkurinn til þess ætíð verið miðaður við það, að fjelagið gæti haldið áfram. Og hafi eitthvað átt að draga úr þeirri upphæð, þá hefir viðkvæðið verið: Ef við fáum þetta ekki, verðum við að hætta að halda uppi ferðum. Á þennan hátt er stóllinn oft settur fyrir dyrnar, þegar um óhjákvæmilegar ferðir er að ræða. Þá er það einnig Djúpbáturinn, sem altaf hefir verið illa stæður. Af honum hafa altaf verið heimtaðir reikningar hans. Skaftfellingur hefir stundum sýnt sína reikninga oft á ári, en það hefir stafað af því, að hann hefir verið svo illa stæður, að hann hefir þurft að fá fyrirframgreiðslur. Aðferðin við Hornafjarðarbátinn hefir verið sú, að sýslunefnd Austur-Skaftafellssýslu hefir verið afhent fjeð, og hefir hún svo ráðstafað því, og fæ jeg ekki sjeð, að önnur aðferð sje þar betri. Hvað Rangárvallasýsluferðirnar frá útlöndum snertir, þá hefir þar verið um að ræða hreinan „akkorðs“-samning við Eimskipafjelag Íslands. En eftir því sem Eimskipafjelagið hefir tjáð mjer, hefir það tapað talsvert miklu á þessum ferðum. Um Hvalfjarðarbátinn hafa venjulega verið gerðir samningar um ákveðinn ferðafjölda fyrir hinn ákveðna styrk, en reikninga hefir ekki verið krafist, af því að ekki hefir þótt ástæða til þess. Við Eyjafjarðarbátinn hefir líka verið gerður „akkorðs“samningur, og hefir aðferðin verið sú, að eigendur hans sendu áætlun sína til stjórnarráðsins og tækju svo þær ferðir, sem stjórnin óskaði eftir, inn í áætlun sína. Annars er ekkert á móti því, að heimtað verði, að hann sýni reikninga sína. Að hann á að fá hærri styrk núna en áætlað var í fjárl. í fyrra, stafar af því, að þegar fjárl. voru til meðferðar í fyrra, var ekki kunnugt um annað en að hann hjeldi áfram þeim styrk, er hann hafði úr póstsjóði. Jeg vona nú, að hv.frsm. samgmn. sjái af þessu, sem jeg hefi sagt, að það er ekki rjett, að lítið liggi fyrir af reikningum flóabátanna. Jeg get tekið undir með hv.l.þm.N.-M. (HStef), er hann sagði, að þetta væri í raun og veru alt strandferðir og því væri sá styrkur, er bátarnir fengju í þessu skyni, rjettast settur undir þann lið fjárl., sem ætlaður er til strandferða. En vitanlega skiftir það ekki máli, hvort póstflutningar þeir, er bátarnir annast, eru greiddir beint úr póstsjóði eða ekki. En ef það er gert við einn, þá er sjálfsagt að gera það við alla. Um Ísafjarðarbátinn er það að segja, að honum hefir undanfarið ekki verið ætlað fje af þeirri upphæð, sem varið er til póstflutninga. Það var að vísu svo allra fyrst, en svo var því breytt. Það er því ekki nema í samræmi við þetta, að hækka hefir orðið styrkinn til Eyjafjarðarbátsins, þar sem af honum var tekinn sá styrkur, er hann hafði til póstflutninga. Jeg vil benda á, eins og jeg mun hafa gert áður hjer á þingi, að það er ekki rjett að birta í opinberu nál., hvað ætlast er til, að hver einstakur bátur fái. Þetta gerir stjórninni miklu erfiðara fyrir, er hún semur við hina einstöku báta. Hlutaðeigendur segja þá: Þetta vildi samgmn., að við fengjum. Og þó það sje óþarflega hátt, vilja þeir fá það fyrir því, en sje það of lágt, segja þeir: Við getum ekki rekið bátinn með svo litlum styrk; við verðum að fá hann hærri. - Þetta alt gerir aðstöðu stjórnarinnar mjög örðuga, og því held jeg, að miklu rjettara væri, að samgmn. gæfi ekki út neitt nál. um þetta, en sendi stjórninni tillögur sínar. Jeg hefi áður bent á þessa leið og vonast til, að menn sjái, að hún er sú heppilegasta í þessum efnum. Annars verður þessi liður altaf áætlunarliður, og gerir ekki mikið til, hvort þar munar 1 eða 2 þús. Bátana verður að styrkja, svo þeir geti haldið ferðum uppi, því án þeirra verður alls ekki komist af. Og það er alveg ástæðulaust af nefndinni að vera að klípa af einstökum bátum 500 kr. eða svo, því það verður hvort sem er altaf samningsatriði við stjórnina. Að síðustu vona jeg, að samningar takist með Eyjafjarðarbátinn og við hann verður að hækka. Og ef hv.þm. vilja fara í gegnum umr. um það mál frá í fyrra, þá munu þeir sjá, að honum hefir verið ætlaður lægri styrkur en hægt er að komast af með. En það stafaði af þeirri ástæðu, sem jeg hefi áður nefnt.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg á hjer ásamt fleirum þm, till. um, að veittar verði 1500 kr., og til vara 1000 kr., til Unnar Vilhjálmsdóttur kenslukonu til þess að leita sjer lækninga við taugaveiklun. Hún var fyrst skólastýra á Vopnafirði, fór síðan til Akureyrar og kendi þar um hríð og gat sjer góðan orðstír. Svo varð hún fyrir því óhappi að fá mislinga og upp úr þeim þessa taugaveiklun, sem hefir gert henni ómögulegt að gegna störfum sínum. Fyrir ári síðan fór hún til Svíþjóðar til þess að leita sjer heilsubótar og dvelur þar nú í heilsuhæli. Læknar þar telja, að henni mun geta batnað; ef hún geti dvalið þar á annað ár, því þó batinn fari sjer hægt, þá sje hann þó öruggur. Nú er efnum þessarar konu svo háttað, að ef hún fær ekki styrk, verður hún að hverfa strax heim. En það hljóta allir að sjá, hvílík hætta það er fyrir taugaveiklaða konu að fara undan læknishendi áður en batinn er fenginn. Mjög líklegt, að það verði til þess, að hún fái aldrei bata. Þörfin er því skýr, en upphæðin hverfandi lítil. Styrkur sá, sem hún fær úr lífeyrissjóði barnakennara, er svo lítill, að hann kemur að litlu gagni. Þessi fjárveiting verður ugglaust ekki langvarandi. Vona jeg svo, að hv. deild samþykki þetta og skal jeg geta þess, að vart mun koma aftur til fjárveitingar í þessu skyni.

Pjetur Ottesen Jeg þarf að svara hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) og hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) nokkrum orðum út af því, að þeir veittust töluvert að mjer, vegna þess að jeg sagði, að nær væri að styrkja þá menn til að koma sjer upp sæmilegum húsakynnum, sem byggju við fjallvegi, heldur en þá, er yrðu fyrir átroðningi af skemtiferðafólki um hásumarið. Virtust þeir hneykslast mjög á því, að jeg skyldi leyfa mjer að gagnrýna skoðun þeirra á þessu máli. Hv. 2. þm. G.-K. vildi halda því fram, að það væri ekki svo mikil þörf á því að hafa stór húsakynni á þeim bæjum, sem væru við fjallvegi, því þó þar bæri mann að garði, þá væri þar aldrei nema um einn og einn að ræða og kæmi mjög sjaldan fyrir, að taka þyrfti á móti mörgum í senn. En jeg vil leyfa mjer að segja hv.þm. það, að bæði á þessum stað og mörgum öðrum, sem við fjallvegi eru, er það alltítt, að marga beri að garði í einu, og ekki ósjaldan, að þeir sjeu þá bæði blautir og kaldir og yfirleitt illa til reika. Verður þá heimilisfólkið að sætta sig við að ganga úr rúmi og vaka oft og tíðum alla nóttina við að þurka vosklæðin, svo gestirnir geti fengið klæði sín þur og þrifuð daginn eftir. Svona er nú ástandið. Háttv. þm. var í þessu sambandi að tala um það, að nauðsynlegt væri að byggja yfir íslenska þjóðarsómann. Jeg held hann ætti þá fyrst að snúa sjer að því að líta eitthvað eftir Sæluhúsunum íslensku, sem eiga að vera athvarf manna, sem bæði eru blautir og kaldir, eins og oft vill verða á ferðalögum hjer á landi á vetrinn. Jeg geri ráð fyrir því, að háttv.þm. hafi ferðast það mikið, að hann þekki sæluhúsin og viti, hve vistleg þau eru og hve mikil þægindi þau hafa að bjóða. Þar veitti áreiðanlega ekki af að gera þjóðarsómanum hærra undir höfði. - Nei, það er nú eitthvað annað en að það sje verið að hugsa um það. En þegar farið er fram á að byggja yfir fólk, sem bregður sjer upp í sveitirnar á sumrin til þess að skemta sjer, - jú, það er sjálfsagt, því það er svo nauðsynlegt, að þetta fólk, sem baðar sig í sólskininu og sveitasælunni allan daginn, eigi athvarf í góðu gistihúsi að þessu dagsverki loknu! Þarna á að byggja yfir þjóðarsómann!! Og jeg verð að segja það, að af því að mjer finst, að þessi hugsunarháttur eigi sjer oftlega alt of djúpar rætur hjer í þinginu, þá þorði jeg ekki að bera fram lítilsháttar beiðni um styrk til húsabóta, sem sennilega hefði í sárfáum tilfellum orðið skemtiferðafólki að liði, - heldur hröktum langferðamönnum. Og jeg held, þó að hv. 3. þm. Reykv. hjeti mjer sinni góðu aðstoð, þá muni þetta eiga sjer of djúpar rætur hjer til þess að hún dugi. Hv. 3. þm. Reykv. var líka að tala um það, hvað nauðsynlegt væri að geta hýst og tekið á móti skemtiferðafólki, og talaði í því sambandi um fornmenjar og náttúrufegurð af mikilli hrifningu. Jafnframt skýrði hann frá því, hvað það væri mikilsvert og hvílíkur búhnykkur það væri og hvílíkt silki þjóðin gæti spunnið úr því að laða til sín ferðamenn, og gat þess, hvað gert væri t. d. í Noregi til þess. En hjer er alt öðruvísi ástatt. Þar er það svo, að hótel er við hótel, en hjer er ekki um slíkt að ræða. Þessir ferðamenn mundu ekki gera annað hjer en að valda töfum og truflunum um mesta annatímann, þegar öllum ríður lífið á að afla sem mestra heyja, svo jeg hygg mjög vafasamt, hversu mikla aukningu á þjóðarauðnum það mundi hafa í för með sjer, þó fleiri væru teygðir hingað. Svo er það ekki fleira, sem jeg þarf að svara þessum þm. Þá vildi jeg segja fáein orð út af ræðum tveggja hv.þm. úr samgmn. Um aðra er nú svo farið að vísu, að sú till., sem hún fjallaði um, hefir verið tekin aftur, svo ekki er ástæða til að fara frekar út í það. En hitt var það, er hv.þm. V.-Húnv. (HJ) var að tala um, að rjett væri að áskilja, að þau hjeruð, sem nytu styrks til bátaferða, legðu fram fje á móti ríkissjóðstillaginu. En þetta er fjárhagslega alveg sama; því eftir því sem styrkurinn er hærri, eru far- og farmgjöldin lægri, og svo þvert á móti. Svo þetta kemur alveg í sama stað niður. Þá skal jeg og benda á það í sambandi við það, sem sami hv.þm. sagði til varnar því, að styrkurinn til Lagarfljótsbátsins var ekki lækkaður, nefnilega að báturinn væri nýr, að jeg held, að hann hafi fengið ríflegan styrk úr ríkissjóði árið 1926 eða '27, að upphæð 5 þús. kr., að því er mig minnir, og stóð sú styrkveiting einmitt eitthvað í sambandi við það, að kaupa ætti nýjan bát eða nýja vjel í bátinn. Jeg held, að jeg muni þetta rjett, en annars þori jeg ekki að fullyrða þetta, því jeg hefi ekki slegið því upp. Jeg þarf svo ekki að tala frekar um þetta, því jeg býst við, að hvað snertir þá báta, er við koma mínu kjördæmi, þá hafi stjórnin óbundnar hendur til þess að veita þeim nauðsynlegan styrk úr ríkissjóði, þó þessi till. verði samþ. Líka skal jeg geta þess, að lækkun á styrk til Borgarnesbátsins gæti orðið þess valdandi, að hann yrði að fara færri ferðir, og mundi það þá bitna á Breiðafjarðarferðunum.

Sigurður Eggerz Jeg get vel skilið, að sú nefnd, sem átti að gera till. um styrk til flóabátanna, hafi átt örðugt með að gera svo öllum líkaði, og skal jeg því alls ekki deila um það við hana. En jeg vil leyfa mjer að snúa mjer til hæstv. stj. og leggja mikla áherslu á það, hvaða þýðingu það hefir fyrir Dalamenn, að Borgfirðingar fái nægilegan styrk til báts síns. Undir honum eru nefnilega samgöngurnar vestur í Dali komnar. Samgöngur á landi vestur í Dalasýslu eru svo slæmar, að nauðsynlegt er að styrkja bátaferðir ríflega vestur þangað. Jeg hygg, að rjettast sje að láta bátsstyrkinn halda sjer, því að þó að nú hafi verið samið um 7–9 ferðir, ber þess að gæta, að þörf er á fleiri ferðum. Jeg vil eindregið styðja tilmæli hv.þm. Borgf. um, að stj. taki til greina óskir hans um, að nægilegt fje verði veitt til þessara ferða. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um þetta mál. Jeg vil aðeins, vegna þekkingar minnar á högum Vestur-Skaftafellssýslu, taka undir með hv.þm. þeirrar sýslu um það, að nauðsynlegt sje, að „Skaftfellingur“ fái ríflegan styrk. Jeg var í 6 ár sýslumaður í Vestur-Skaftafellssýslu og kyntist örðugleikunum þar á sviði samgöngumálanna. Þá var byrjað að tala um byggingu þessa báts, og hann hefir sannarlega gert mikið gagn.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg hafði ekki ætlað að tala nú, en það hafa komið fram nokkur ummæli út af áliti samgmn., sem jeg ætla að víkja að síðar. En úr því að jeg stóð upp, skal jeg geta þess um þær till., sem nú liggja fyrir, að þeim er svo farið, að mjög er erfitt að gera upp á milli þeirra. Í flestum tilfellum hafa hv.flm. töluvert til síns máls. En þar sem till. eru fram komnar, geri jeg ráð fyrir, að hv.flm. þeirra sjeu staðráðnir í því að styðja að því, að tekjuaukafrv. nái fram að ganga. Það er ekkert vit í því að ætlast til, að till. verði samþ., nema um leið sje sjeð fyrir því, að það fje, sem til þarf, sje fyrir hendi. Jeg skal geta þess, að þó að svo fari, að meira eða minna af þessum till. nái samþykki, læt jeg það afskiftalítið, því að það kemur fyrst til álita, þegar fjárlögin koma til umr. í hv.Ed., hvernig hin endanlegu úrslit verða. Verði mistök á þeim tekjuaukafrv., sem fyrir liggja, mun jeg gera alt, sem í mínu valdi stendur, til þess að útrýma þeim tekjuhalla, sem verða kann á fjárlögunum. Vænti jeg því, að hv. dm. skilji, að ekki er enn útsjeð um forlög hinna ýmsu liða á fjárlögunum. Þá ætla jeg að minnast ofurlítið á samgöngumálin. - Mjer finst gæta ósamræmis í nál., þar sem ákveðið er þrengra svæði en verið hefir, sem Eyjafjarðarbátnum er ætlað að fara um, en hinsvegar stendur á öðrum stað, að styrkurinn sje veittur með því skilyrði, að ferðirnar sjeu þær sömu og áður. Hv. þm.N.-Þ. (BSv) hefir bent á það, að óheppilegt sje, ef till.háttv. nefndar um afmarkað svæði, sem bátnum sje ætlað að fara um, sje tekin bókstaflega, því að einmitt í Norður-Þingeyjarsýslu er þörfin allra brýnust, þar sem hún er vegalaus og hefir litlar samgöngur á sjó. Það kann að vera, að þessu megi breyta í Ed., en svo óheppilega vill til, að fyrir liggja tvennskonar tillögur frá báðum deildum, sem ekki er fult samræmi á milli. Hinsvegar er óhjákvæmilegt að binda ekki ferðir bátsins við afmarkað svæði, eins og nál. gerir. Í þessu sambandi er rjett að minnast á, að það má heita furðulegt, að yfirpóstmeistari hefir tekið upp þá aðferð að draga til baka styrk, sem þessum báti hefir verið greiddur að undanförnu úr póstsjóði. Það er þegar búið að skýra það nægilega hjer, hve mikið hefir sparast á póstferðum á landi með þessum ferðum sjóleiðina. Að fella niður þann styrk þýðir ekki annað en að fá betri útkomu á póstreikningunum. Það má segja, að það sje að taka úr öðrum vasanum og láta í hinn. En þar sem samgmn. bæði fyr og nú hafa stefnt að því takmarki að einskorða styrkinn við 100 þús. kr., er erfitt við það að eiga, eins og allir sjá, þar sem einmitt hafa komið til sögunnar nýjar fjárveitingar, eins og til dæmis til Flateyjarbáts. Jeg hygg, að við megum ekki láta okkur vaxa í augum, þó að styrkurinn fari fram úr þeirri venjulegu upphæð, því að það sparast þá á öðrum liðum. En á því er enginn vafi, að póstmeistari gæti fallist á, að samskonar styrkur væri lagður fram eins og verið hefir, beinlínis af pósttekjunum. En Norður-Þingeyjarsýsla má ekki verða útundan. Það er atriði, sem jeg álít, að þurfi að athuga, þar sem upplýst er, að samningar hafi enn ekki tekist um Norðurlandsferðirnar, einmitt af þessari ástæðu. En eins og orðið er áliðið tímans, má ekki lengur dragast að kippa því í lag, hvort styrkurinn skuli greiddur úr póstsjóði eða í fjárlögunum. Jeg verð að segja, að mjer finst það furðu sæta, ef samgmn. getur ekki fengið þau skjöl frá undanfarandi árum, sem nauðsynleg eru, áætlanir og reikninga. Jeg skal ekkert um segja, hve mikið hún hefir gert til þess, en jeg skil ekki annað en að takast megi að fá skjölin. Það er orðið svo langt um liðið frá áramótum, að mönnum er engin vorkunn að hafa gert upp reikningana og staðið reikningsskap á gerðum sínum á liðnu ári. Jeg vænti þess, að hv. samgmn. sjái um, að þetta ósamræmi verði lagað, úr því að þessi tregða frá yfirstjórn póstmálanna hefir valdið því, að samningar hafa ekki náðst um Norðurlandsbátinn. Annars gæti þetta orsakað glundroða í framtíðinni.

Sigurjón Á. Ólafsson Það hefir verið rætt mikið um nál. samgmn., en af því að jeg er við það riðinn, ætla jeg að segja nokkur orð. Aðalgagnrýning hv.l.þm. Skagf. (MG) beindist að því, að slíkar kröfur, sem fram hafa komið, sjeu ekki rjettmætar. Áður en jeg fer inn á það, skal jeg taka það fram, að jeg get verið hv.þm. sammála um, að það sje rjettasta fyrirkomulagið, að stjórnin hafi úthlutunarrjett á styrknum. Hún er því kunnugust, hvar þarfirnar eru mestar. Hinsvegar get jeg fallist á, að óþarfi sje að krefjast þess af samgmn., að hún búti styrkinn milli hinna einstöku umsækjenda. En þessi hluti fjárlaganna liggur nú fyrir og það er verkefni nefndarinnar að segja, hvort henni þykir þetta nóg eða ekki. En til þess að geta skapað sjer rjetta hugmynd, hafa nefndarmenn ekkert að byggja á, ef ekki liggja fyrir skýrslur um hag, rekstur, flutninga- og fargjöld og áætlanir bátanna. Annars er alt, sem nefndin gerir, fálm út í loftið. Við tveir, sem erum nýir hjer á þingi og höfum aldrei í samgmn. setið, höfðum ekkert að byggja á. Við hugsuðum sem svo: Ef við viljum fara sem næst því, sem stjórnin vill, hvað eigum við þá að gera? Ef við viljum fylgja nefndinni og fara eftir gömlum siðvenjum, höfum við ekkert að byggja á. Þetta kemur bersýnilega í ljós hjá hinum margumtalaða Eyjafjarðarbát. Þar hefir óviljandi verið nefnd Húsavík í staðinn fyrir Þórshöfn, af því að ekki er einu sinni til áætlun um, hvaða svæði báturinn á að annast. Um hina smærri báta þarf jeg ekki að tala. En jeg get ekki mælt með því, að til gufuskipa eins og Suðurlands leggi ríkissjóður fram 30 þús. kr. án þess að nokkur vissa sje um það, hvernig fyrirtækið er rekið. Það mun þó ekki tilætlunin, að ríkissjóður greiði hluthöfum þess skips arð. Um Djúpbátinn hefi jeg ekki annað fyrir mjer en það, sem hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) sagði, að hagur hans sje slæmur; við höfum ekkert annað að byggja á en hans eigin orð, og hann mun vera einn af eigendum þess báts. Jeg hefi því skrifað undir nál. með fyrirvara og tek því enga ábyrgð á till. nefndarinnar. Jeg vil helst hallast að till.hæstv. stj. og láta svo kylfu ráða kasti, hvort komast má af með þá upphæð eða ekki.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Um till. nefndarinnar þarf jeg ekki að segja margt. Jeg minnist þess ekki, að beint hafi verið til hennar öðru en þakklæti, og verð jeg að telja henni það til inntekta. En jeg þarf að lýsa afstöðu nefndarinnar til brtt.hv.þm. Mun jeg taka þær í þeirri röð, sem þær eru á þskj. 435. Fyrstu brtt. gat meiri hl. nefndarinnar ekki aðhylst, og leggur því á móti henni. Hv. flm.till. (BSv) fann það til, að lækningastofunni hefði áður verið greiddur styrkur, og þar með hefði hún fengið viður kenningu fyrir því, að hún v æri góðra gjalda verð. Einnig benti hann á, að Jón Kristjánsson læknir hefði haft á hendi kenslu, sem vert væri að borga. En í umsókn læknisins kemur ekkert fram um það atriði. Það hefir eitthvað verið minst á, að læknanemar gætu fengið lánaða lækningastofuna til tilrauna, og það er það, sem háttv.flm. mun eiga við. Hinsvegar leit meiri hl. nefndarinnar svo á, að að lækningastofunni væri mikil aðsókn, en allar lækningaaðgerðir þar borgaðar ærnu verði, svo að miklar líkur eru til, að stofan geti borið sig styrklaust, einkum þegar þess er gætt, að þingið gaf lækninum eftir í fyrra 3–4 ára vexti af 20 þús. kr. og veitti honum auk þess 2000 kr. styrk. Þá kemur 3. brtt., sem er við 12. gr. 15. d., um 10 þús. kr. til sjúkrahúss í Vestmannaeyjum. Þetta er sama till., sem flutt var við 2. umr., að öðru leyti en því, að upphæðin hefir verið færð niður um helming. Hv. flm. (JJós) tók það fram, að hann hefði þótst færa styrkbeiðnina í það form, sem nefndinni mundi nægja, og vænti þess, að nefndin gæti nú tekið hana til greina. En nefndin getur ekki sjeð, að umsóknin hafi breytst neitt, nema að því leyti, að upphæðin hefir verið færð niður. Öll skjöl og skilríki, sem fyrir lágu, eru óbreytt frá því, sem var. Bæjarstjórnin hafði sótt um að fá greidd ljóslækningatæki að öllu leyti. En hv.þm. hefir breytt þessu þannig, að hann óskar eftir 10 þús. kr. til spítalans, og er það þriðjungur af því, sem Vestmannaeyingar hafa þegar tekið upp í áætlun sína til spítalans. En um þetta liggur ekkert fyrir. Nefndin efar ekki, að rjett sje frá skýrt, en vill halda fast við þá gömlu reglu, að styrkur sje ekki veittur, nema fyrir liggi ákveðin gögn um kostnað og því um líkt. Nefndinni finst því fremur ástæða til að halda fast við þetta, sem þessi bygging og fyrirkomulag spítalans yfirleitt virðist nokkuð leika á tveim tungum. Fyrir nefndinni lágu upplýsingar, sem komu í mótsögn hver við aðra. Landlæknir upplýsti, að bæjarstjórnin hefði þegið spítalann að gjöf með því skilyrði, að ekki yrði krafist framlags úr ríkissjóði. Þessu hefir hv.þm. neitað og nefndin efar ekki, að hann skýri rjett frá. Hún hefir lagt til að kaupa tækin eftir till. landlæknis, en vill ekki ganga lengra. Næsta till. er við 12. gr. 15. m., um styrk til manna, er þurfa að fá sjer gervilimi. Brtt. sama efnis var flutt við 2. umr. af sama hv.þm. (JJós), en nú hefir upphæðin verið færð niður. Jeg skal ekki fjölyrða um þessa till. Afstaða nefndarinnar er sú, að hún leggur á móti henni. Þá er næst 4. brtt., við 12. gr., sem fer fram á styrk til lækningaferðar til útlanda, og næstu 2 brtt. eru sama eðlis, - 4., 5. og 6. brtt. lúta allar að því að veita ákveðnum mönnum styrk til þess að leita sjer lækninga erlendis. Jeg get í einu lagi lýst afstöðu fjvn. til þessara styrkbeiðna allra, og hún er í sem fæstum orðum sú, að meiri hl. nefndarinnar leggur á móti þeim. Það er auðvitað ekkert ánægjulegt að þurfa að daufheyrast við slíkum beiðnum. En meiri hl. lítur svo á, að veikindatilfelli lík þessum geti orðið svo mörg, að ógerlegt sje að leggja út á þá braut, að ríkissjóður greiði einstaklingum lækningakostnað að meira eða minna leyti. Þótt segja megi, að hjer standi sjerstaklega á, þá eru þau tilfelli svo mörg, að erfitt mundi reynast að gera upp á milli, og því hefir nefndin ekki sjeð sjer fært að mæla með þessum brtt. Við 13. gr. B. II. a. 1. er brtt. frá hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) um 10 þús. kr. hækkun á framlagi til Kjalarnesvegar. Hv. þm. mintist á, að hæstv. stj. hefði lækkað til mikilla muna till. vegamálastjóra, og þótti honum það ekki heppilegt. Jeg ætla ekki að svara fyrir hæstv. stjórn. Hún mun svara í fyrir sig. En meiri hl. fjvn. leit svo á, að í samanburði við ýmsar aðrar till. um styrk til vegamála væru þessar 10 þús. kr., sem hæstv. stj. ætlar til þessa vegar, sæmileg upphæð og treystist ekki til þess að mæla með þessari hækkun. Hv. flm. talaði mikið um þörf þessa vegar. Það er ekki hægt að bera á móti því, að hún er mikil. Það er mikið rjett, að þessum hreppi - mjer skilst það vera einn hreppur, sem um er að ræða - er nauðsynlegt að komast í daglegt samband við Reykjavík vegna afurðasölu. En á það ber að líta, hvaða aðstöðu fleiri hreppar úti um land hafa, og ekki er hægt að bæta úr samgöngubörf þeirra allra til fulls. Jeg vil og minna á, að fyrir utan veginn, sem hreppsbúum er kappsmál að fá, hafa þeir líka styrk til bátaferða upp í Hvalfjörð, og ætti það að koma þeim að nokkru liði. 8. till. er frá hv.þm. Dal. (SE) um að veita fje til Vesturlandsvegar svonefnds, 10 þús. kr., og til vara 8 þús. kr. samkv. því, er jeg sagði áður um afstöðu fjvn. til fjárveitinga til verklegra framkvæmda, þar sem nú er fengin nokkurn veginn föst vissa um auknar tekjur, þá leggur meiri hluti nefndarinnar til, að varatill. verði samþykt. 10. brtt., frá háttv. 2. þm. Rang. (GunnS) og háttv.þm. Mýr. (BA), er um akfæra sýsluvegi, að fjárveiting til þeirra verði 50 þús. í stað 35 þús. kr. Um þessa brtt. get jeg verið fáorður. Meiri hl. fjvn. hafði þegar í stað tekið afstöðu til þessa liðs með brtt, sinni, sem næst er í röðinni (XI), og vill halda sjer við 40 þús. krónur. Þá er 12. brtt., nýr liður við 13. gr. um 12 þús. kr. til Fjallabaksvegar í Rangárvallasýslu, frá hv. 1. þm. Rang. (EJ) og fleirum. Fyrir nefndinni lágu engar skýrslur nje gögn um veg þennan, og hafði hún því ekki hugmynd um, hverskonar vegur þetta væri. Hjelt hún helst, að það væri hálfgerður öræfavegur. En hv.þm. (EJ) hefir nú upplýst, að þetta er sýsluvegur. Fer þá um veiting til hans sem annara sýsluvega. En mjer skildist á hv. 2. þm. Rang., að vegurinn lægi alla leið austur í Skaftártungu. Ekki getur hann verið sýsluvegur alla þá leið. En það er um afstöðu nefndarinnar að segja, að hún er á móti því, að þessi vegur sje styrktur sjerstaklega. Að svo miklu leyti sem um sýsluveg er að ræða, hlýtur hann að lúta sömu lögum og aðrir samskonar vegir. Og nefndin leggur ekki til, að til hans verði veitt meira fje úr ríkissjóði en lögboðið er. Hvað það snertir, að hæstv. stjórn og vegamálastjóri hafi lofað þessu tillagi til þessa vegar, þá veit jeg ekki, hvaða heimild hann hefir til þess að ráðstafa fje til vegamála. Hann hefir aðeins tillögurjett í þeim efnum. Umsögn hans vantar, og þar sem þessari brtt. var fyrst útbýtt í dag, hafði fjvn. ekki tækifæri til þess að bera þetta undir vegamálastjóra. En jeg lít svo á, að slíkt loforð, sem hv.þm. (EJ) hermir upp á hann (þ. e. vegamálastjóra), sje alls ekki bindandi. 13. till. á sama þskj. (435) er frá hv.þm.N.-Ífsf. (JAJ), um 2000 kr. til vegar um sandgræðslusvæðið í Bolungarvík, gegn jöfnu framlagi annarsstaðar að. Mjer skilst af ræðu háttv.flm. í dag, að ekki sje ástæða til að segja margt um þessa brtt. Þessi vegur hlýtur að skoðast sem sýsluvegur, og er þá sjálfsagt hægt að fá helming kostnaðar við hann af því fje, sem ætlað er til sýsluvega. Það er að minsta kosti mikil von til, að viðkomendur geti fengið hinn umbeðna styrk þannig. Ekki kannske þegar allan í einu, en hann hlýtur þó að fást. - Nefndin er því einhuga um, að ekki komi til mála að samþykkja till., og leggur á móti henni. 14. brtt. á sama þskj., frá hv. 1. þm. Árn. (JörB), fer fram á að hækka um 100 kr. lítilsháttar styrk til ferju á Hrosshyl í Þjórsá. Þetta er örsmá upphæð, sem ekki er ástæða til þess að eyða mörgum orðum að. Meiri hluti nefndarinnar sá ekki fram komnar neinar þær upplýsingar, sem sýndu, að nauðsynlegt væri að breyta þessum lið. Þá er 15. brtt., frá háttv. 4. þm. Reykv. (SÁÓ), um 800 kr. styrk til Ólafs Sveinssonar vitavarðar til þess að fullgera akveg að Reykjanesvita. Nefndin er á móti þessu. Hún telur ekki rjett að veita fje til sjerstakra vega svo að segja út í loftið. Hjer mun vera um hreppaveg eða sýsluveg að ræða. Nefndin vildi ekki leggja með þessum styrk án þess vegamálastjóri mælti með honum. Bar hún því styrkbeiðnina undir vegamálastjóra, og sá hann sjer ekki fært að mæla með henni. 16. brtt. á sama þskj. er flutt af þremur hv.þm. og fer fram á 4000 kr. styrk til Páls Stefánssonar, bónda á Ásólfsstöðum, til þess að reisa gistihús. Nefndin hefir að vísu óbundnar hendur um þessa till., en meiri hl. er á móti henni. Taldi hann það skapa óþægilegt fordæmi, ef veita ætti styrk til bygginga í þessu augnamiði. Tvær eða þrjár sviplíkar beiðnir lágu fyrir fjvn. Þétt hún vildi gera upp á milli þeirra, þá er það ekki svo þægilegt. Það er ekki nema eðlilegt, að fleiri beiðnir slíkar komi úr öllum áttum. Fyrir slík gistihús er mjög mikil þörf víða um land, og væri runnið á vaðið, þættust margir hafa rjett til meiri og minni styrks hjá ríkinu í sama skyni. Loks er 19. brtt. á sama þskj. um hækkun á fjárframlögum til nýrra símalagninga, frá hv.þm.N.-Ísf. (JAJ). Álit og till. meiri hl. að leggja á móti þessari breytingu stafa eingöngu af þeirri ástæðu, að hann sá sjer ekki fært að leggja til meiri hækkun en þegar er gerð. Það er alls ekki meining nefndarinnar, að þessi nýja lína, sem brtt. bindur hækkunina við, sje ekki ákjósanleg, heldur hitt, að hún getur ekki lagt til, að meira verði veitt til símalagninga að sinni. Jeg held jeg hafi þá minst á flestar brtt., er fyrir liggja við þennan kafla fjárlaganna. Hvað snertir till. um styrk til bátaferða, frá hv. samgmn., hefi jeg ekkert að segja frá fjvn. Hún hafði ekki nál.hv. samgmn. í höndum fyr en fundi var slitið. Brtt. 450, frá hv.þm. Rang. (EJ, GunnS) og háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl), um að veita 10 þús. kr. til vegar yfir Hvolsvöll, var fyrst útbýtt á fundi, og hafði nefndin ekki tíma til þess að taka afstöðu til hennar og hefir því óbundin atkv. Þá er að síðustu till. á þskj. 454, um að veita starfsmanni ríkisins launauppbót. Nefndin hefir heldur ekki tekið þessa till. til álita, því að henni var fyrst útbýtt á fundi. Hefi jeg því ekkert um hana að segja frá nefndinni. En frá eigin brjósti get jeg sagt það, að jeg tel varhugavert, er endurskoðun launalaganna stendur fyrir dyrum, að fara að taka ákveðna afstöðu um einstaka embættismenn. Þá hefi jeg minst á till. allar og lýst afstöðu fjvn. til þeirra og læt þar með lokið máli mínu.

Frsm. samgmn. ( Jón Auðunn Jónsson) Hv. þm. Borgf. (PO) sagði, að jeg hefði fyrir hönd samgmn. tekið aftur allár till. hennar. Þetta er fjarstæða ein. Hitt sagði jeg, að ekki væri til þess ætlast, að stjórnin væri svo fast bundin við tillögur nefndarinnar, að ekki mætti frá þeim víkja í einstökum tilfellum. Það getur oft komið fyrir, að grípa verður til hækkunar. Ekkert annað en þetta átti að felast í orðum mínum, er jeg mælti fyrir till. Samgmn. um bátaferðir. Til rökstuðnings þessari skoðun nefndarinnar nægir að benda á eitt dæmi. Djúpbáturinn ætlaði einu sinni að hætta að annast póstferðir á Ísafjarðardjúpi. Stórtap varð á rekstri bátsins - jeg ætla þetta hafi verið 1923 -, svo að þeir, sem gerðu hann út, sáu sjer ekki fært að halda uppi þessum póstferðum lengur. En þá fengust þeir með 1000 kr. viðbót við styrkinn til þess að halda áfram. - Í slíkum tilfellum sem þessu er nauðsynlegt, að stjórnin hafi óbundnar hendur og geti tekið til sinna ráða, ef út af ber. Það hefir verið kvartað undan því, að orðalagið í nál. um ferðir bátanna væri ónákvæmt. Þetta hefir verið tekið fram bæði af háttv.þm.N.-Þ. og hæstv. fjmrh. Í nál. er beinlínis sagt, að það sje skilyrði fyrir fjárstyrk, að ferðir sjeu ekki strjálli, viðkomustaðir ekki færri og farkostur ekki lakari en undanfarið. Fæstir þessara báta senda ferðaáætlanir og nefndinni er ókunnugt um viðkomustaði þeirra. Stjórninni er sett það í sjálfsvald, hvaða skilyrði hún setur. Þegar þetta, sem jeg fyr taldi, er haft í huga, þá er það fullkomin bending til hennar, hvers hún skal gæta í samningum við bátana.

Einar Jónsson Jeg vona, að jeg þurfi ekki að tefja umr. mikið. Jeg mun ekki blanda mjer inn í aðrar brtt. en þær, sem jeg er við riðinn. Að þessu sinni eru aðeins tvær brtt., sem nafn mitt stendur við, og hefi jeg áður gert grein fyrir þeim. En jeg er knúður til þess að segja fáein orð út af afstöðu hv.fjvn. til þeirra. Um brtt. á þskj. 450 hefði jeg helst kosið, að háttv. nefnd hefði verið einhuga. Nú upplýsir hv.frsm. (IngB), að nefndin hafi ekki haft tækifæri til þess að taka afstöðu til hennar. Ef ekki kemur til atkvgr. í kvöld, þá óska jeg eftir, að hv.fjvn. taki hana til athugunar. Þetta hlýt jeg að telja alveg sjálfsagt, eftir því sem vegamálastjóra og atvmrh. hafa farist orð. Jeg vil einnig óska þess, að í hvert skifti og beiðni kemur fram frá Rangæingum um fjárframlög til vegagerðar, að hv.þdm. minnist þess, að Rangæingar eru útilokaðir frá öllum strandferðum, þó sýslan að sjálfsögðu leggi fram sinn skerf, sem aðrar sýslur, til að bera uppi kostnaðinn við strandferðirnar. Þá er önnur till., sem jeg ber fram, 435,XII., ásamt þeim hv. 1. þm. Skagf. (MG), hv. 2. þm. Rang. (GunnS) og hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), en það er, að nýr liður bætist við 13. gr. fjárlagafrv., 12000 kr. til Fjallabaksvegar í Rangárvallasýslu. Það er ekki nema sanngjarnt, að jeg skýri það fyrir hv.þdm., hver þessi vegur er, einkum þar sem mjer heyrðist hv.frsm. vera því ókunnugur og hefi orðið þess var frá fleiri hv.þm., að nafn vegarins væri villandi, þó jeg hafi að vísu skýrt frá því áður. Vegur þessi heitir Fjallabaksvegur. Nafnið getur að vísu blekt menn til að halda, að hjer væri eingöngu um fjallveg að ræða. En svo er þó ekki. Vegur þessi liggur frá aðalflutningabrautinni móts við Meiritungu í Holtahreppi og er talinn sýsluvegur að Galtalæk í Landmannahreppi. Fjallvegur er hann svo rjettnefndur þaðan, yfir Landmannaafrjett og austur í Skaftafellssýslu. Þessi sýsluvegarkafli er því tengiliður frá aðalþjóðbrautinni við fjallveginn, sem liggur austur í Skaftafellssýslu. Hann er því mikið notaður af Skaftfellingum og eins af skemtiferðafólki á sumrum, er þar fer um til að skoða Heklu og hina fögru Landsveit. Eins og hann er nú, þá má heita, að hann sje ófær, þrátt fyrir þungt viðhald. Nú má telja það sem loforð frá vegamálastjóra og bæði fyrv. og núv. hæstv. stj., að lagt verði fram fje til viðgerðar á þessum vegi. Vona jeg, að hv.frsm.fjvn. heyri þetta og leggist ekki móti þessari sjálfsögðu sanngirniskröfu, sem ekki er af neinni eigingirni sprottin, heldur fullri þörf. Jeg er líka nærri viss um það, að ef hv.fjvn. hefði kynt sjer þetta mál nógu rækilega, þá hefði hún lagt til, að þessi fjárveiting væri samþykt. Þótt fjvn. geti ekki sint öllum fjárkröfum, þá er nær að bægja frá sjer allskonar bitlingum, og láta þá annað bíða, svo sem letigarðinn og sundhöllina, en veita heldur fjeð til bráðnauðsynlegra framkvæmda á verklegum sviðum. Jeg hefi hjer í höndum brjef frá þeim landskunna heiðursmanni Eyjólfi Guðmundssyni í Hvammi á Landi. Brjef þetta hefir legið hjá vegamálastjóra, og jeg get ásakað mig fyrir það að hafa ekki náð í það fyr og komið því til fjvn. Brjef þetta er nú svo langt, að jeg vil ekki þreyta menn á að lesa það upp, þar sem nú er orðið framorðið, þótt brjefið sje raunar vel þess vert. En með leyfi hæstv. forseta vil jeg þó lesa úr því nokkur orð: „Það er öllum, sem hjer þekkja til, kunnugt, að vegur þessi var í fyrstunni gerður vel akfær og kostnaðurinn við það greiddur úr sýslusjóði og einum fámennum hreppi (þ. e. Landmannahreppi), sem í þann tíma vann það til að gera ca. 20 km. akfæra af þessum vegi, gegn því, að sýslan kostaði þann part af honum, sem liggur í Holtahreppi. Þótti þetta þá rösklega gert af ca. 30 bændum, enda mun það eins dæmi hjer í Rangárvallasýslu, að nokkur einn hreppur hafi lagt á sig önnur eins gjöld í vinnu og peningum til vegagerðar eins og Landmenn lögðu þá á sig“. - Af þessu sjest, að Landmenn eru þess fyllilega verðir, að þeir sjeu styrktir, þar sem þeir hafa lagt mjög mikið á sig vegna þessa vegar. Þá skal jeg lesa hjer annan stuttan kafla úr sama brjefi. „Klemens Jónsson, fyrv. ráðherra og þingmaður Rangæinga, mun hafa komist að þeirri niðurstöðu, að í raun rjettri væri hjer um þjóðveg að ræða, hvað sem nafni á honum liði, og mun hafa flutt frumvarp til laga þess efnis, að hann yrði tekinn í þjóðvegatölu. Þessi rjettláta og sjálfsagða krafa fjekk þó ekki nægilegt fylgi í hinu háa Alþingi, að líkindum, eins og áður er sagt, vegna ókunnugleika þingmanna. En upp úr þessu hafðist þó það, að fyrverandi atvmrh. og samgöngumálaráðherra Magnús Guðmundsson hjet 12 þúsund króna styrk til vegarins 1926“. Þar sem vitnað er til Magnúsar Guðmundssonar ráðherra, þá er frá því að segja, að hann reið eftir þessum vegi sumarið 1926. Sá hann þá með eigin augum þörfina fyrir aðgerð á veginum og hjet að veita til þess 12 þús. kr. En þessi styrkur var aldrei hirtur. Mun það hafa stafað af því, að oddviti sýslunefndarinnar, sem er að vísu að mörgu leyti gegn maður, áleit, að með hinum nýstofnaða sýsluvegasjóði væri vegamálum sýslunnar komið í svo gott horf, að ekki þyrfti að taka þessa upphæð. Þetta er því í raun og veru endurveiting, en ekki ný krafa. - Þegar bæði vegamálastjóri og ráðherra hafa mælt með þessum styrk, þá skil jeg ekkert í hv. deild, ef hún legst á móti þessum litla styrk. Jeg mun þó ekki verða óvinur neins, þótt svo færi, að styrkur þessi yrði feldur, en mjer þætti það miður.

Jörundur Brynjólfsson Jeg ætla ekki að fara að andmæla hv.frsm., þótt hann hafi ekki getað aðhylst þær brtt., er jeg hefi borið fram, og mun því ekki fara fleiri orðum um það. En jeg vildi leiðrjetta misskilning, sem kom fram hjá hv.þm. Borgf. um till. mína o. fl. um styrk til Páls á Ásólfsstöðum. Hv. þm. bar þetta saman við heimili á fjallajörð í Borgarfirði, sem jeg þekki vel, sem þyrfti að taka, á móti gestum. Jeg veit nú, að þetta er satt, og þyrfti sjálfsagt að rjetta þessum bónda hjálparhönd, svo hann geti tekið á móti gestum. En samt sem áður er umferð miklu minni þarna en í Þjórsárdal. Að vísu er sú umferð mest á sumrin, en eigi að síður koma menn oft hraktir og kaldir úr þessum ferðalögum, og er þá ekki nema á þennan eina bæ að flýja, Ásólfsstaði. Það má nærri geta, hversu þægilegt það er fyrir húsráðendur, sem eru afargestrisnir, að eiga að taka á móti slíkum hópum og hafa ekki nema þröng og ófullkomin húsakynni. Að vísu fer það svo, að gestunum líður þarna framar öllum vonum, vegna hinnar miklu alúðar, sem í það er lögð að láta þeim líða sem best. En nærri má geta, hvort bóndinn, sem er höfðingi í lund, finnur ekki til þess, að geta ekki veitt gestunum þau þægindi, er hann mundi helst kjósa. En slíkt er ekki hægt í litlum og ljelegum húsakynnum. Eins og jeg tók áður fram, er þarna stöðug umferð, og ekki hvað síst af útlendingum, sem eru að skoða landið og kynna sjer sögu þess og eiga leið um Þjórsárdal. Er ekki vansalaust fyrir land og þjóð, að ekki sje hægt að taka sæmilega á móti þeim á þeim stöðum, sem eru neyddir til að taka á móti þeim. Vona jeg því, að þingið sjái sóma sinn í því að veita þessa litlu fjárhæð og að hv.þm. Borgf. og aðrir hv.þdm. sannfærist um það, að hjer er ekki verið að skapa neitt fordæmi, því óvíða mun standa líkt á og á þessum stað.

Forseti (BSv): Þar sem ekki hafa fleiri kvatt sjer hljóðs, er umr. um þennan kafla fjárlagafrv. lokið. Síðari kaflinn verður tekinn til meðferðar á næsta fundi og þá ræddar brtt. við hann, en atkvgr. um brtt. við báða kafla fer fram í einu lagi að lokinni umr.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg vil biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá, af því að jeg hefi í hyggju að koma með brtt. við frv., en þykir of seint að bera hana fram við 3. umr.

Of skamt var liðið frá útbýtingu brtt. 444. - Afbrigði leyfð og samþ. með 12 shlj.atkv.

Frsm. 1. minni hl. (Jón Þorláksson) Við 2. umr. þessa máls tók 1. minni hl. fjhn. aftur brtt. sína við þetta frv., um að færa verðtollinn úr 15% niður í 12½%, með þeim ummælum, að hann vildi geyma að taka afstöðu til þess, þangað til heyrðist um brtt.fjvn. í Nd. við fjárlagafrv. stj., sem nú er í þann veginn að koma til 3. umr. í Nd. Nú eru þær brtt. fram komnar og fara fram á allmikla aukningu fjárveitinga til verklegra framkvæmda, og þar sem nefndin stendur óklofin að þessum brtt., má ætla, að þær nái samþykki deildarinnar. Með tilliti til þessarar væntanlegu hækkunar á útgjöldum ríkissjóðs, þá vill 1. minni hluti nefndarinnar ekki halda brtt. sinni til streitu, og lýsi jeg yfir því fyrir hönd okkar flm., að hún er hjer með tekin aftur. Hinsvegar hefi jeg ásamt hv.þm. Snæf. flutt brtt. á þskj. 444, um að aftan við 1. gr. verðtollslaganna komi ný málsgrein með ákvæði um það, að heimildin í 2. gr. laga nr. 75, 27. júní 1921, um greiðslu á 2% af andvirði stimpilmerkja til þeirra embættismanna, sem sjá um stimplun skjala, skuli ekki koma til framkvæmda að því er snertir þau stimpilmerki, sem notuð verða samkv. verðtollslögunum, í þeim umdæmum, þar sem ríkissjóður greiðir annars að fullu kostnað við starfrækslu tollheimtunnar. Þetta ákvæði mundi fyrst og fremst vafalaust taka til innheimtu verðtollsins hjer í Reykjavík, en það mundi verða álitamál og á valdi stj., eftir því, hve ríflega hún greiðir skrifstofukostnað sýslumanna úti um land, hvort hún vildi einnig láta ákvæðið koma til framkvæmda annarsstaðar. Við flm. teljum alveg heimilt að gera þessa ráðstöfun og láta hana koma til framkvæmda nú þegar hjer í Reykjavík, af þeirri ástæðu, að ákvæðið í stimpilgjaldslögunum frá 1921 um að greiða innheimtumönnum 2% af andvirði stimpilmerkja er aðeins orðað sem heimild, þótt því hafi hingað til verið fylgt sem reglu. Þessi brtt. stendur að vísu í nokkru sambandi við það frv. um skiftingu bæjarfógeta- og lögreglustjóraembættanna hjer í Reykjavík, sem var til umræðu hjer í hv. deild í gær. En við flm. álítum rjett, að þetta ákvæði verði samþ. í sambandi við sjálf verðtollslögin, án tillits til þess, hvort frv. um embættaskiftinguna nær fram að ganga breytt eða óbreytt. Jeg álít alveg sjerstaka ástæðu til þess að hnýta þessu ákvæði við þetta frv., þar sem það hækkar verðtollinn, og mundi á tilsvarandi hátt hækka innheimtulaun at honum og bar með aukatekjur þessara embættismanna, ef innheimtulaunin væru látin haldast óbreytt. Við flm. vonum, að hv.þdm. viðurkenni, að þetta ákvæði eigi heima í verðtollslögunum, og geti því samþykt það, hvernig sem þeir kunna að líta á skiftingu þessara embætta hjer í Reykjavík.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Út af byrjuninni á ræðu hv. 3. landsk. vil jeg taka það fram, að þegar verið var að undirbúa fjárlagafrv. fyrir jólin. hafði stj. yfirlit yfir það, hve mikill tekjuhallinn mundi verða á síðasta stjórnarári hv. 3. landsk. Þar sem mjög óvíst var um það, hvort þingið mundi samþ. tekjuaukafrv., tók stj. það ráð að miða útgjöld í frv. við sömu tekjulög og verið höfðu, þannig að komist yrði hjá tekjuhalla, jafnvel þó að svo færi, að engir tekjuaukar yrðu samþyktir. Jafnframt undirbjó stj. tekjuaukafrv., og um sum þeirra er líklegt, að þau nái samþykki þingsins, en önnur þeirra ef til vill ekki. Þegar fjvn.Nd. sá, hvernig þessi hv. deild tók í þessi frv., taldi hún óhætt að hækka útgjöldin. Þó skilst mjer, að meiri hluti hennar hafi gert það með þeim fyrirvara, að ef tekjuaukafrv. fjellu, þá mundi hann skera niður að sama skapi þau útgjöld, sem nú kunna að verða samþ. við 3. umr. fjárlaganna í Nd. Jeg tek þetta fram til þess að það sjáist, að stjórnarflokkurinn ætlar að gæta þess, að ekki verði tekjuhalli. Hann ber fram tekjuaukafrv. til þess að hægt verði að sinna verklegum framkvæmdum. Falli tekjuaukafrv., hlýtur það að koma að meira eða minna leyti niður á hinum verklegu framkvæmdum. Út af brtt.hv. 3. landsk. vil jeg taka það fram, að jeg hefði talið hana góðra gjalda verða, ef hann hefði komið fram með hana í fyrra. En honum hefir einhvernveginn ekki dottið það í hug fyr en nú, þegar stj. er búin að bera fram frv. í þá átt að fella niður aukatekjurnar hjer í Reykjavík. Ef samræmi væri í till. hans, ætti hann að leggja til, að þetta gjald fjelli alstaðar niður og gera ráð fyrir því, að stj. bætti sýslumönnunum, sem ekki eru oflaunaðir, skaðann. En nú eru allar líkur til þess, að frv. um embættaskiftinguna í Reykjavík, sem sker niður alla bitlinga við þau embætti, verði samþ. Þá er alveg tilgangslaust að bera nú fram slíkar minni háttar breytingar á launakjörum þessara manna. En fari svo, að hin meiri umbót nái ekki fram að ganga, þá er altaf hægurinn hjá að koma viðbótarákvæði inn í þetta frv. í Nd.

Frsm. l. minni hl. (Jón Þorláksson): Jeg vil, að gefnu tilefni af hæstv.dómsmrh., leiða athygli háttv.þdm. að því, að þetta ákvæði er ekki orðað svo, að það gildi eingöngu fyrir Reykjavík, heldur er það bundið við þau umdæmi, þar sem ríkissjóður greiðir að fullu kostnaðinn við starfrækslu tollheimtunnar. Og stj. getur með úthlutun skrifstofufjár þess, er hún ræður yfir, ráðið því, hvort ákvæði þetta skuli ná til umdæmanna utan Rvíkur. Telji stj. tollheimtukostnaðinn að fullu greiddan, þá nær ákvæðið til þeirra umdæma.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Málið hefir ekki skýrst mikið við síðustu ræðu. hv. 3. landsk. Breytingin getur, eins og nú stendur á, ekki náð nema til Reykjavíkur. Jeg sje því, að þessi brtt.hv. 3. landsk. er aðeins fleygur í sparnaðarfrv. það, sem hjer var til umr. í gær. Stjórnin vill koma fram allsherjar niðurskurði á bitlingunum við þessi embætti. Takist henni það, er till.hv. 3. landsk. algerlega óþörf að því er til þeirra kemur. Hinsvegar er ekki skýrt tekið fram í þessari till., að hún nái til allra innheimtumanna, og er hún því einungis eins og selbiti í vasann. Formlega nær hún aðeins til Reykjavíkur, en líkur eru til, að þar þurfi ekki á henni að halda. Því álít jeg, að rjett sje að fella hana, svo að hún þvælist ekki fyrir öðrum meiri sparnaðartillögum, sem fram koma síðar á þinginu.