Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að um kl. 3 í dag fer fram utandagskrárumræða um stöðu sjávarplássa landsins. Málshefjandi er hv. þm. Árni Johnsen. Hæstv. fjármálaráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegur forseti. Það kom fram í gær og fyrradag hér á þinginu að fjárhagsvandi væri á svæðisskrifstofu fatlaðra á Reykjanesi. Það kom einnig fram að vandkvæði væru með úrræði varðandi stuðningsfjölskyldur og að við veittum fötluðum börnum ekki þá þjónustu sem þau ættu rétt á. Það hefði verið sagt við þau að þau þyrftu að bíða eftir þjónustu og það væri vegna rekstrarvanda hjá svæðisskrifstofunni. Fram kom hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra í gær að leysa ætti þennan rekstrarvanda innan fjárheimilda svæðisskrifstofunnar en það kom einnig fram að það þyrfti að taka á vandanum. Tveir hv. þingmenn, sú er hér stendur og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, kölluðu eftir því hvort um aukafjárveitingu yrði að ræða en það kom ekki neitt skýrt fram í máli hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þannig að líklega er það ekki á þessu stigi. Hæstv. ráðherra sagði að væri verið að vinna í þessu máli. Það kom líka fram að í Reykjavík og á Reykjanesi væru sennilega um 300 samningar við stuðningsfjölskyldur, þar væru fjölmargir samningar sem væru ógerðir, líklega um 30 talsins. Ég hef því áhuga á því, virðulegi forseti, að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra muni með einhverjum hætti koma inn í þetta mál þannig að það sé alveg tryggt að þessi þjónusta verði veitt. Það þurfi þá ekki að skera niður annars staðar innan svæðisskrifstofu fatlaðra þannig að við 

Herra forseti. Ég hef ekki heyrt af þessu máli nema af umræðum úr þinginu þannig að ég get ekki svarað neinu til um stöðu þessa máls né þá heldur um hvert framhaldið verður. En auðvitað vonast maður til þess að viðkomandi ráðuneyti og stofnun geti leyst málið innan síns ramma.

Virðulegi forseti. Þetta er nokkuð sérstakt þegar hæstv. fjármálaráðherra segist ekkert hafa heyrt af þessu máli nema hér í þinginu. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í fjölmiðlum og það oftar en einu sinni. Ég er alveg sannfærð um að hæstv. fjármálaráðherra fylgist eitthvað með fjölmiðlum og það getur ekki verið að þetta hafi farið algerlega fram hjá honum. En látum það nú vera. Fyrst hæstv. fjármálaráðherra hefur ekkert fylgst með þjóðmálaumræðunni og þessu máli upp á síðkastið þá er það þannig að það vantar greinilega fjármagn til þess að fólk fái sína lögbundnu þjónustu. Nú á að reyna að leysa þetta innan stofnunarinnar en það er alveg ljóst að það verður þá að taka fjármagn annars staðar frá. Ég skora því á hæstv. fjármálaráðherra að skoða þetta mál og lýsi furðu minni yfir því að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hafi ekkert upplýst ráðherrann um það. Það er stórmerkilegt en það verður að leysa þennan 

Herra forseti. Mér finnst þetta svolítið fyndinn útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að finnast það eitthvað betra að ég hafi heyrt af umræðunni í fjölmiðlunum frekar en í þinginu  Svo ég hverfi frá útúrsnúningi hv. þingmanns þá vil ég segja að á meðan viðkomandi ráðuneyti og viðkomandi stofnun eru að reyna að leysa vandamál innan síns ramma þá er það fullkomlega eðlilegt að þau blandi ekki fjármálaráðuneytinu eða fjármálaráðherranum inn í málið.

Virðulegi forseti. Við Íslendingar eigum því láni að fagna að tróna oft á toppnum þegar lífskjarakannanir og kannanir um samkeppnishæfni eru annars vegar og berjum okkur þá stundum á brjóst. En í gær fengum við hins vegar samanburð um samkeppnishæfni þjóða frá Alþjóðaefnahagsráðinu þar sem við erum að falla út af topp tíu listanum um samkeppnishæfni í ferðaþjónustu. Við förum þar úr fjórða sætinu í hið ellefta á milli ára en Alþjóðaefnahagsráðið hefur í 30 ár gefið út samkeppnisvísitölu fyrir ferðaþjónustuna.  Mér finnst þetta gefa tilefni til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þetta kunni að benda til að ímynd landsins hafi þegar beðið ákveðinn skaða af því að við höfum í vaxandi mæli leyft mengandi starfsemi. Hvort hér séu aðrar atvinnugreinar, í þessu tilfelli ferðaþjónustan, farnar að líða fyrir það í samkeppnisskilyrðum hversu mikinn forgang mengandi starfsemi hefur haft hér í landinu á undanförnum árum og hvort þetta kalli ekki á ákveðið endurmat hjá okkur á því í hve miklum mæli við ætlum að leyfa aukna mengandi starfsemi í landinu. Jafnframt spyr ég um hvort ekki sé við því að búast að alþjóðastofnanir muni í vaxandi mæli 

Herra forseti. Mér finnst þetta langsótt skýring hjá hv. þingmanni. Vissulega er það leitt að Ísland skuli detta úr fjórða sæti í það ellefta á þessum lista hjá World Economic Forum. En það er alveg rétt að breytt var um aðferðir og það er skýringin á því að þetta gerðist. Það er aðeins eitt norrænt land ofar á þessum lista en Íslendingar. Auðvitað ætti þetta að verða til þess að við hertum róðurinn til að komast aftur upp þennan lista því að við viljum auðvitað vera ofar á honum eins og á öllum svona listum þó að þeir séu ekki aðalatriðið í sjálfu sér. Hv. þingmaður talaði um mengun og mengandi starfsemi. Hún er auðvitað hverfandi á Íslandi á alþjóðlegan mælikvarða. Heildarmengunin af gróðurhúsalofttegundum á Íslandi mun vera 0,01% af því sem blásið er út í andrúmsloftið á heimsvísu, svona nokkurn veginn sambærilegt við eitt rykkorn.

Virðulegur forseti. Víst er það rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að í heiminum öllum erum við kannski agnarsmá, við Íslendingar, og mælumst yfirleitt ekki há í hundraðshlutum. Hins vegar er það þannig að mengun er mæld miðað við höfðatölu eins og við sækjumst venjulega eftir þegar við státum okkur af einhverju. Því miður er það svo að mengun hér á hvern íbúa hefur farið ört vaxandi og við erum lenda neðsta flokki þjóða að því leytinu til. Ég held, með fullri virðingu fyrir hæstv. forsætisráðherra, að ekki sé langsótt að velta því fyrir sér hvort heimurinn muni í ríkari mæli horfa til þess hversu mikið menn menga með gróðurhúsalofttegundum þegar hann metur lífskjör og samkeppnisskilyrði á næstu árum. Það er heldur ekki langsótt að það gefi okkur efnislega ástæðu til að staldra aðeins við, íhuga hvort við höfum kannski farið of geyst og hvort við þurfum með einhverjum hætti að mæta þeirri þróun til að aðrar 

Herra forseti. Þingmaðurinn var sem sagt ekki að spyrja um ferðamannalistann. Hann var að koma á framfæri skoðunum sínum í stóriðjumálum og þær liggja fyrir. En mælikvarðinn um útblástur á hvern íbúa er ekki eðlilegur. Það er miklu eðlilegra að velta því fyrir sér hvað mengunin mundi vera mikil ef sú framleiðsla sem fer fram á Íslandi væri staðsett einhvers staðar annars staðar. Það er málið.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa hljóð.

Herra forseti. Ég þakka fyrir að ég fái hljóð í salnum því það mál sem ég vil ræða hér er mjög mikilvægt. Búnaðarþingi er að ljúka þessa dagana og áhyggjur bænda af stöðu mála vegna stórhækkandi verðs á aðföngum eru ærnar. Á sama tíma standa þeir frammi fyrir mjög óljósum fyrirheitum ríkisstjórnarinnar um að endurskoða alla tolla á innfluttum landbúnaðarvörum. Nú er það svo að svigrúm til að fella niður tolla er í rauninni mjög lítið. Tollar hafa lækkað mjög mikið á undanförnum árum og ef það verður ráðist þar enn á þá mun það gera íslenskum landbúnaði mjög erfitt fyrir. Það var greinilegt af þeim ræðum sem hæstv. landbúnaðarráðherra flutti á búnaðarþingi að hann hafði mikinn skilning á þessum hlutum og menn hafa miklar áhyggjur af stöðu mála. En vegna þeirrar sérstöku stöðu sem við höfum, með ríkisstjórn sem talar oft og tíðum í nokkuð margar og misvísandi áttir, þá ég kalla eftir í svörum hjá hæstv. fjármálaráðherra um hvort hæstv. landbúnaðarráðherra hafi verið að tjá prívatskoðanir sínar eða hvort hæstv. fjármálaráðherra deili þeim skoðunum með honum að staðan sé grafalvarleg og hvernig ríkisstjórnin muni bregðast við með tollalækkanir. Sjálfur hef ég ákveðnar hugmyndir um að hægt sé að mæta kröfum neytenda um lækkað matvælaverð án þess að höggva svo beint að bændum eins og gert væri með beinni tollalækkun. Þetta er hægt að gera t.d. með því að koma inn á matarskattinn og með fleiri aðgerðum sem geta verkað til lækkunar á matvælaverði. En það að ráðast núna t.d. í stórfellda lækkun á tollum á hvíta kjötinu gæti í rauninni gengið frá íslenskum landbúnaði og kannski er það það sem samstarfsflokkur hæstv. fjármálaráðherra óskar sér að gert verði, 

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því að ráðist verði í einhverjar stórfelldar lækkanir á tollum á landbúnaðarvörum á næstunni. Ég er að reyna að rifja það upp með mér hvort það sé eitthvert mál sem teljist stórvægilegt í pólitík sem ég og landbúnaðarráðherra erum ósammála um. Í öllum meginatriðum erum við landbúnaðarráðherrann sammála um þau mál sem við erum að vinna að. Hv. þingmaður þarf því ekki að hafa áhyggjur af því að ég hafi aðrar skoðanir á þessum málum en landbúnaðarráðherrann hefur eða að ríkisstjórnin vinni á þá lund að málum er varða hagsmuni bænda og neytenda að hagsmunir annarra hvorra verði fyrir borð bornir. Það er auðvitað vandasamt verk að feta þann stíg að bæta bæði hagsmuni neytenda og bænda hvað varðar verð á matvöru þannig að bændur geti vel við unað og neytendur njóti þess að hafa sem best kjör á matvörunni. Við höfum reynt að gera þetta vandlega á undanförnum árum og það mun verða gert áfram og ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af þeim málum í dag.

Herra forseti. Það kann að vera rétt hjá hæstv. ráðherra að ég þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. landbúnaðarráðherra gangi ekki í takt en það segir mér lítið um það hver er stefna ríkisstjórnarinnar. Það er hún sem ég kalla svolítið eftir í þessu máli því gefin voru fyrirheit við gerð síðustu kjarasamninga um stórfellda lækkun á tollum og það er það mál sem búnaðarþing sem nú stendur kallar eftir að sé svarað, hvar sú lækkun á að koma niður og hvaða aðgerða ríkisstjórnin ætlar að grípa til. Það er líka kallað eftir því hjá launþegasamtökum, sem von er og auðvitað viljum við öll sjá hér lægra matvælaverð. Það er með mjög einföldum hætti hægt að koma til móts við báða hópa í senn, bændur og neytendur, með því að minnka þær álögur sem ríkið leggur á öll matvæli jafnt og þá mundi það lækka verð jafnt á innfluttum sem innlendum matvælum. En ef farin verður sú leið sem óljós fyrirheit voru um við gerð kjarasamninga, að lækka aðeins verð á innfluttum matvælum á sama tíma og það 

Það er svo sem skiljanlegt að hv. þingmenn Framsóknarflokksins vilji gjarnan tala digurbarkalega í þessum efnum og reyni að gera lítið úr ríkisstjórninni og ráðherrum hennar sem með þessi mál fara. En það er einfaldlega þannig í þessari ríkisstjórn eins og í öðrum ríkisstjórnum,  Ég endurtek að þótt ýmsar blikur séu á lofti hvað varðar landbúnaðinn um þessar mundir þá þarf hv. þingmaður og aðrir ekki að hafa áhyggjur af því að ríkisstjórnin muni ganga á einhvern harkalegan hátt fram í þessum efnum.

Herra forseti. Það er viðurkennt almennt að ál sé umhverfisvænn málmur. Hann léttir bifreiðar og sparar orkunotkun. Við Íslendingar búum við íslenskt ákvæði í Kyoto-samkomulaginu um að blása megi út 1,6 þús. tonnum af koltvíoxíði. Það er sem sagt þak á því hvað framleiða megi hér af orku, eða áli og slíku. Nú ætla ég að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort það geti verið að þetta þak valdi því að þessi framleiðsla flytjist til landa þar sem rafmagnið er framleitt með brennslu á heilum fjöllum af kolum og olíu, t.d. í Kína, Suður-Afríku og á Indlandi.  Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki markmið hennar á Balí-ráðstefnunni að í staðinn fyrir að Íslendingar hafi heimild til að framleiða orku þá bjóði þeir mannkyninu að framleiða umhverfisvæna orku á Íslandi án takmarkana. Við erum með tvo þriðju okkar virkjanlegu orku óvirkjaða. Hún er ónýtt og gæti nýst mannkyninu í því að berjast gegn þeirri vá sem koltvíoxíðsmengunin er. Fyrir þá sem trúa þeirri kenningu, og ég hallast að því að hún sé rétt, að koltvíoxíðsmengunin valdi hitnun jarðar þá ætti það að vera markmið Íslands í eftirfylgni Balí-ráðstefnunnar að bjóðast til að framleiða meira rafmagn á Íslandi með umhverfisvænum hætti án mengunar til þess að 

Hæstv. forseti. Það getur vel verið að það sé áhugamál hv. þm. Péturs H. Blöndal að virkja Dettifoss og virkja Gullfoss  Ég ber svo sem fulla virðingu fyrir því að hann hafi þessar skoðanir. En ég leyfi mér að efast um að hv. þingheimur deili þeim með honum hvort sem það eru stjórnarliðar eða stjórnarandstæðingar. Ég hef a.m.k. ekki í minni níu mánaða ráðherratíð orðið vör við það að menn hafi almennt áhuga á því að virkja alla orku á Íslandi til álframleiðslu, nema náttúrlega hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur á því mikinn áhuga og mér er kunnugt um það. Nú þegar fara um það bil 85%, gætu verið 90% íslenskrar orkuframleiðslu til stóriðju. Allur þorri orkunýtingar á Íslandi fer til stóriðju. Það má því segja að ef mönnum finnst það sanna frómt hlutverk Íslands á hinu alþjóðlega sviði þá ætti það að nægja einhverjum. En það er hins vegar þannig, og ég vil biðja hv. þingmenn að reyna að ræða þessi mál með málefnalegum hætti, að það er hægt að framleiða ál í öðrum löndum. Það er hægt að framleiða ýmislegt um allan heim. Það eru mörg brýn mál sem þarf að leysa. Það þarf að leysa loftslagsvandann. Það þarf að berjast gegn fátækt í heiminum. Það þarf að berjast fyrir jöfnuði. Það þarf að berjast fyrir kvenfrelsi. Þetta gerum við með ýmsum hætti. En við kannski gerum það ekki með því að leggja landið, þjóðina, samfélagið og efnahagslífið undir eina tegund 

Herra forseti. Þetta var undarleg ræða hjá hæstv. umhverfisráðherra Íslands. Það virðist vera að hún trúi ekki á kenninguna um hitnun jarðar. Það virðist vera að hún hafi ekki gert sér grein fyrir því sem allur heimurinn virðist gera sér grein fyrir meira og minna, afleiðingunum af þeirri hitnun. Ef sú kenning er rétt þá verður hver einasta þjóð að leggja sitt af mörkum til þess að minnka koltvíoxíðsmengun og við Íslendingar getum ekki setið með ónýttar orkulindir sem eru umhverfisvænar og framleiða enga koltvíoxíðsmengun, horfandi upp á það að á meðan er verið að brenna heilu fjöllunum af kolum í Kína og Indlandi í auknum mæli. Í dag er verið að reisa þar raforkuver til að búa til rafmagn með slíkri brennslu. Þetta er sami hnötturinn. Þetta er sami hnötturinn sem við búum öll á. 
            

Ein leið, hæstv. forseti, til þess að berjast gegn loftslagsvandanum er að hætta að aka um á bílum. Við gætum gert það öll á Íslandi, lagt einkabílnum og krafist þess að allar aðrar þjóðir gerðu það líka. Það mundi svo sannarlega draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um allan heim. Við gætum líka, hæstv. forseti, til þess að reyna að hjálpa Kínverjum að minnka vöxtinn í útblæstri þar í landi boðið eins og 10 milljón Kínverjum að setjast að á Íslandi. Það mundi líka hjálpa til við að draga úr losun í heiminum. Við verðum, hæstv. forseti, að reyna að ræða þessi mál innan skynsamlegra marka og bjóða ekki upp á þá umræðu hér á hinu háa Alþingi að það sé hlutverk Íslands að virkja Gullfoss,  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Tekið er fyrir 2. dagskrármálið en áður en gengið er til þeirrar umræðu vill forseti geta þess að samkomulag er um að mælt verði fyrir 2.–5. dagskrármálinu og síðan farið í umræður um þau sameiginlega. Því er tekið fyrir 2. dagskrármálið, Norræna ráðherranefndin 2007, skýrsla, ein umræða. Til máls tekur hæstv. samgönguráðherra sem gegnir störfum samstarfsráðherra Norðurlandanna í forföllum hæstv. iðnaðarráðherra.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda um störf norrænu ráðherranefndarinnar árið 2007 í fjarveru hæstv. samstarfsráðherra Össurar Skarphéðinssonar. Alþjóðavæðingin og þær áskoranir sem af henni leiðir voru í fyrirrúmi á norrænum vettvangi á árinu. Finnar, sem gegndu formennsku í ráðherranefndinni lögðu í formennskuáætlun sinni megináhersluna á að auka möguleika landanna á að svara áskorunum hnattvæðingarinnar. Og enn var hnykkt á þegar forsætisráðherrarnir settu starfsemi ráðherranefndarinnar nýja dagskrá á fundi sínum í júní í Finnlandi. Það var gert í formi yfirlýsingar sem kennd er við fundarstaðinn, Punkaharju. Í yfirlýsingunni segir að Norðurlönd skuli sameinast um að nýta eftir mætti þau tækifæri sem falist geti í hnattvæðingunni með því að þróa áfram norræna módelið þar sem velmegun íbúa, samkeppnishæfni fyrirtækja, atvinnusköpun og hagvöxtur, sameiginleg menning og sjálfbær þróun eru í öndvegi. Forsætisráðherrarnir lögðu fyrir samstarfsráðherrana að aðlaga innra skipulag ráðherranefndarinnar og norrænu fjárlögin að því þverfaglega samstarfi sem til þyrfti til að ná þessum markmiðum. Þá töldu þeir upp ekki færri en fjórtán misstór verkefni sem vinna skyldi hafin við og kváðu svo á um að lagðar yrðu allt að 60 milljónum danskra króna á fjárlögum ársins til þessarar nýju starfsemi. Forsætisráðherrarnir lögðu jafnframt á það áherslu að reglulegt samráð yrði haft við Norðurlandaráð og stöðuskýrsla lögð fyrir næsta forsætisráðherrafund sem haldinn var í tengslum við Norðurlandaráðsþing í Ósló. Framkvæmdastjóri norrænu ráðherranefndarskrifstofunnar lagði þegar í upphafi á það áherslu að nauðsynlegt væri að beita meiri miðstýringu en venja er í norrænu samstarfi til að framvindan yrði nægilega hröð og var sú leið valin. Og þegar litið er til þess hve skammur tími var til stefnu fram að næsta fundi forsætisráðherranna, skyldi engan undra að vel skyldi hafa þurft að halda á spöðunum. Ekki ætti það frekar að vekja undrun að ýmsum úr hópi þingmanna, ráðherra og embættismanna skuli vegna þessa á stundum hafa þótt nokkur fljótaskrift á samráðinu. Einlægur áhugi er í hópi samstarfsráðherranna á að ráða bót á þessum vanköntum og ég vil fullvissa fulltrúa Íslands í Norðurlandaráði og aðra alþingismenn um að samstarfsráðherra Íslands telur það nauðsynlega forsendu þess að árangur náist að þingmenn og viðkomandi fagsvið verði framvegis með í ráðum og mun gera það sem í hans valdi stendur til að svo verði. Hæstv. forseti. Ég mun nú lýsa stuttlega þeim fjórtán verkefnum sem forsætisráðherrarnir kölluðu eftir því einhver misbrestur virðist hafa verið á upplýsingagjöf um þau. Fyrst vil ég nefna norræna áætlun um hágæðarannsóknir á loftslagsbreytingum, umhverfi og hreinni orku, sem lögð verður fyrir fund forsætisráðherranna í júní. Þetta er stórt og afar mikilvægt verkefni sem vonir eru bundnar við að geti orðið árangursríkt. Þó ber að benda á að forsenda ásættanlegs árangurs er að fyrirhuguð starfsemi verði ekki bara kostuð af norrænum fjárveitingum heldur einnig af löndunum beint og atvinnulífinu. Á grundvelli reynslu sem fæst af undirbúningi þessarar áætlunar verður síðan gerð sams konar rannsóknaráætlun á sviði heilbrigðis- og velferðarmála. Þá kölluðu forsætisráðherrarnir eftir því að skoðaðir yrðu möguleikar þess að opna norrænar nýsköpunarmiðstöðvar í Asíu og víðar. Finnland, Danmörk og fleiri ríki hafa þegar opnað slíkar miðstöðvar á nýjum markaðssvæðum í fjarlægum löndum. Þær eru reknar með mismunandi hætti en oftast í tengslum við sendiráð landanna. Könnun á möguleikum þessa er hafin en þegar er ljóst að samstarf um slíka starfsemi er einungis mögulegt á þeim stöðum þar sem ekki eru nýsköpunarmiðstöðvar fyrir. Ómögulegt er að segja fyrir um niðurstöðuna en hitt er ljóst að Ísland, sem hefur ekki burði til að reka nýsköpunarmiðstöðvar víðs vegar um heim, hefði hag af slíku samstarfi. Forsætisráðherrarnir kölluðu einnig eftir því að lögð yrði fyrir Norðurlandaráð tillaga um að stofnað verði til nýsköpunarverðlauna fyrir norræn gæði. Verið er að undirbúa málið í samráði við viðkomandi nefndir Norðurlandaráðs og fleiri með það að markmiði að leggja tillögu fyrir forsætisráðherrana um mitt ár. Vitað er að innan Norðurlandaráðs eru ákveðnar efasemdir um að skynsamlegt sé að stofna til enn einna norrænna verðlauna en markmiðið er að finna lausn sem sátt getur ríkt um. Það er brýnt að Norðurlönd leggi sitt af mörkum til að árangursrík niðurstaða náist í samningum um nýjan loftslagssamning eftir 2012 þegar Kyoto-samningurinn rennur út. Til að svo geti orðið er mikilvægt að samstaða náist um nýjan samning á leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn um loftslagsmál í desember 2009. Því er unnið að því að greina ákveðin vandamál sem Norðurlönd gætu sameiginlega stuðlað að lausn á. Í samræmi við tilmæli forsætisráðherranna er einnig stefnt að því að Norðurlönd kynni sig sameiginlega í tengslum við leiðtogafundinn í Kaupmannahöfn sem svæði sem er í fararbroddi, hvað varðar umhverfisvæna og endurnýjanlega orkugjafa og sjálfbærar orkulausnir. Áhersla verður einnig lögð á að atvinnulífinu verði þar búinn góður vettvangur til að kynna sig og styrkja í sessi. Á heimssýningunni í Sjanghæ 2010 verða Norðurlönd ekki með sameiginlegan sýningarskála, en unnið er að því að þau sameinist allt að einu um einstaka viðburði eða sýningar undir yfirskrift sýningarinnar „Betri borgir – betra líf“. Eitt af því sem kannað verður er hvort endurnýta megi eitthvað af því sem löndin hyggjast sameinast um í tengslum við leiðtogafundinn í Kaupmannahöfn. Forsætisráðherrarnir hafa kallað til sérstaks hnattvæðingarþings í Norður-Svíþjóð í byrjun apríl. Ætlunin er að slík þing verði árlegur viðburður þar sem skipst verður á skoðunum og hugmyndum um viðbrögð landanna við hnattvæðingunni. Þema þingsins verður að þessu sinni loftslag og orka með sérstöku tilliti til samkeppnisfærni. Til þingsins hefur verið boðið fulltrúum atvinnulífsins, vísindasamfélagsins, stjórnmálamanna og frjálsra félagasamtaka. Á árinu var lagður grunnur að sérstökum samstarfsvettvangi um afnám stjórnsýsluhindrana á Norðurlöndum. Starfsemin er nú hafin og fulltrúi Íslands þar er Guðríður Sigurðardóttir, fyrrverandi ráðuneytisstjóri. Vonir eru bundnar við að þessi nýskipan gefi góða raun. Til að svo verði þarf skilning í löndunum bæði meðal alþingismanna en ekki síður í stjórnsýslunni á því að nauðsynlegt getur reynst að breyta lögum og reglum til að þeir sem flytja milli landanna missi ekki við flutninginn rétt sinn samkvæmt Helsinki-samningnum. Árið 2004 samþykktu rannsókna- og atvinnumálaráðherrar Norðurlanda ályktun um að gera Norðurlönd að framúrskarandi svæði á sviði rannsókna og nýsköpunar, sem nefnt var NORIA. Forsætisráðherrarnir leggja á það þunga áherslu að þessu ferli verði hraðað og því gefið aukið vægi í samstarfinu. Undirliggjandi er það markmið að styrkja Norðurlönd á heimsvísu með opnum og sameiginlegum markaði fyrir rannsóknir og nýsköpun. Enn eitt markmiðið sem forsætisráðherrarnir settu samstarfi landanna og unnið er að, er að gera Norðurlönd að aðlaðandi svæði til náms og rannsókna á æðri stigum með því að efla tengsl milli norrænna háskólastofnana. Þá er unnið að verkefnaáætlun um bætta menntun fyrir ungmenni og fullorðna í því skyni að auka fjölda þeirra sem afla sér menntunar eftir grunnskóla. Hún stefnir og að því að auka þekkingu á hvernig best megi haga lestrar- og skriftarkennslu fyrir fullorðna. Skapandi atvinnugreinar eru meðal þess sem efla skal í samræmi við áherslur forsætisráðherranna. Löndin vinna hvert um sig að því að auka vægi skapandi atvinnugreina þó enn séu miklir þróunarmöguleikar vannýttir. Markmiðið er að gera Norðurlöndum kleift að markaðssetja sig sem svæði sem tekur öðrum fram hvað varðar skapandi atvinnugreinar. Að þessu er nú unnið á grundvelli grænbókar sem norræna nýsköpunarmiðstöðin NICe lét gera síðla árs 2007. Verið er að undirbúa viðamikla úttekt á áhrifum loftslagsbreytinga á náttúruauðæfi Norðurlanda til að varpa ljósi á þær afleiðingar sem loftslagsbreytingarnar geta haft í för með sér fyrir landbúnað, sjávarútveg, skógrækt og matvælaiðnað. Þá verður leitast við að skilgreina hvernig unnt verði að bregðast við loftslagsbreytingunum með tilliti til þessara atvinnugreina. Fjórtánda og síðasta verkefnið sem unnið er að á grundvelli yfirlýsingar forsætisráðherranna snýr að samræmingu norræna raforkumarkaðarins í því skyni að gera hann skilvirkari og sjálfbærari en hann er í dag. Herra forseti. Heildarrammi norrænna fjárlaga ársins 2008 er 910 milljónir danskra króna og af þeim eru fjárveitingar til alþjóðavæðingarverkefnanna fjórtán 56 milljónir danskra króna. Unnt var að hækka fjárlögin fyrir árið 2008 tímabundið um 35 milljónir danskra króna án þess að inngreiðslur frá löndunum hækkuðu að sama skapi, vegna óvenju hárrar lausafjárstöðu ráðherranefndarinnar. Vegna þessarar tímabundnu hækkunar fjárlaganna þurfti einungis að beita um 2% flötum niðurskurði til að fjármagna alþjóðavæðingarverkefnin. Hvað varðar árið 2009 er staðan önnur því upphæð fjárlaganna verður þá sú sama að raunvirði og hún var 2007. Sú leið sem ætluð er að fara til að fjármagna alþjóðavæðingarverkefnin það ár er að beita flötum niðurskurði sem ýmist verður 2 eða 5%. Eina undantekningin eru fjárveitingar til svonefndra sameiginlegra verkefna sem eru á borði samstarfsráðherranna sem verða skorin niður um 10%. Ég get ekki gefið nákvæmari upplýsingar um niðurskurðinn því það verður á valdi viðkomandi fagráðherranefndar að ákveða hvar gripið verður niður. Vegna þessarar lækkunar á fjárveitingunum til sameiginlegra verkefna var ákveðið að segja upp þjónustusamningi ráðherranefndarinnar við upplýsingaskrifstofur Norræna félagsins utan höfuðborganna. Þess í stað hefur nú verið ákveðið að hækka styrk ráðherranefndarinnar til Norrænu félaganna jafnmikið og þjónustusamningurinn hljóðaði upp á. Mér er ánægja að skýra frá þessu hér á Alþingi vegna þess að mál þetta hefur valdið þingmönnum Norðurlandaráðs nokkrum áhyggjum. Staða Færeyja, Grænlands og Álandseyja hefur verið til umfjöllunar í hópi norrænu samstarfsráðherranna með hléum frá árslokum 2002. Árið 2006 var lögð fyrir ráðherrana sérfræðiskýrsla um laga- og þjóðréttarlega stöðu landanna í danska og finnska ríkinu og með tilliti til norrænna samninga. Að lokinni umfjöllun um skýrsluna skipuðu ráðherrarnir starfshóp til að móta tillögur um úrbætur á stöðu landanna í norrænu samstarfi innan þess ramma sem Helsinki-samningurinn setur. Samkvæmt tillögum starfshópsins, sem samstarfsráðherrarnir gerðu að sínum, er lagt til að ráðherrar sjálfstjórnarlandanna og embættismenn geti leitt norræna fundi fyrir hönd Danmerkur eða Finnlands, að þeir geti setið í stjórnum norrænna stofnana á sömu forsendum og fulltrúar norrænu ríkjanna og að þeir geti svarað fyrirspurnum og ályktunum Norðurlandaráðs um þau málefni sem löndin hafa yfirtekið. Samstarfsráðherrar allra sjálfstjórnarlandanna hafa lýst ánægju með tillögurnar, en Færeyingar, sem óska fullrar aðildar að samstarfinu, taka fram að umsókn þeirra um aðild standi óbreytt. Sú starfsemi ráðherranefndarinnar sem snýr að Eystrasaltsríkjunum, Norðvestur-Rússlandi og Hvíta-Rússlandi var töluverð á árinu. Reknar eru norrænar skrifstofur í Tallinn, Ríga, Vilníus og Pétursborg þar sem fjölbreytt starfsemi fer fram. Árið var fyrsta starfsár verkefnis sem snýr að þekkingaruppbyggingu og myndun tengslaneta í Rússlandi og annað starfsár áætlunar um stuðning við frjáls félagasamtök í Rússlandi, Hvíta-Rússlandi og Eystrasaltsríkjunum. Þá var á árinu gerður samstarfssamningur við borgaryfirvöld í Pétursborg um samstarf á sviði jafnréttis-, félags- og heilbrigðismála þar sem aðgerðir gegn mansali og félagslegum vandamálum eru í fyrirrúmi. Norræna ráðherranefndin styður bæði með fjárframlögum og á annan hátt hvítrússneskan háskóla, European Humanities University, sem starfræktur er í Vilníus vegna þess að hann missti starfsleyfi sitt í Hvíta-Rússlandi. Um 500 hvítrússneskir stúdentar stunda nú nám þar. Auk ráðherranefndarinnar veita ESB, Finnland, Svíþjóð og fleiri aðilar háskólanum fjárstuðning. Norræna vísindasamstarfið er í meginatriðum skipulagt með aðstoð NordForsk stofnunarinnar sem hóf störf 2005. Þar er lögð rík áhersla á að laða til starfa framsæknustu aðila í vísindum til að ná fram sem sterkustum áhrifum á alþjóða mælikvarða. Sett hafa verið á stofn norræn öndvegissetur á fimm sviðum sem snúa m.a. að hug- og félagsvísindum, velferðarsamfélaginu, sameindalíffræði, matvælum, næringu og heilsu. Í tengslum við öndvegissetrin eru starfræktir norrænir rannsóknarnámsskólar og skipulagt netsamstarf rannsóknarnámsskóla á Norðurlöndum. Til að efla samstarf háskóla á Norðurlöndum og hinn sameiginlega norræna menntamarkað á þeim sviðum þar sem Norðurlönd eru faglega sterk ákváðu menntamálaráðherrarnir á árinu að styrkja samstarf háskóla á Norðurlöndum til að setja upp og bjóða fram sameiginlega norræna meistaragráðu. Stefnt er að því að starfsemin hefjist á árinu 2008. Gagngerri endurskipulagningu á menningarsamstarfinu lauk á árinu. Hið nýja skipulag einkennist af því að starfsemin fer nú fram samkvæmt tímabundnum áætlunum og öll yfirbygging hefur verið einfölduð mikið. Á félagsmálasviði var unnið að undirbúningi sérstakrar gáttar um almannatryggingar sem opnuð verður síðar á þessu ári. Til að styrkja starfsemi þá sem snýr að erfðavísum plantna og búpenings voru norrænu genabankarnir fyrir nytjaplöntur og búpening og norræna frænefndin í skógrækt sameinuð í eina stofnun, NordGen, sem verður norræn þekkingarmiðstöð um lífbreytileika nytjategunda. Norræna ráðherranefndin leggur ríka áherslu á að eiga sem best samstarf við Norðurlandaráð. Það á við um öll svið samstarfsins en sérstaklega um norrænu fjárlögin enda brýnt að góð sátt ríki um þau þegar þau eru afgreidd á þingi Norðurlandaráðs. Til að stuðla að því eru samráðsfundir haldnir reglulega meðan á fjárlagaferlinu stendur. Ég vil í því sambandi nefna að í tengslum við fjárlög ársins 2007 lagði ráðið sérstaka áherslu á málefni Norðurskautsins, á eftirfylgni við skýrsluna Norðurlönd sem sigursvæði á heimsvísu og á norræna félags- og heilbrigðissamstarfið. Komið var til móts við óskir ráðsins með því að veita aukalega samtals 12,2 milljónir danskra króna til þessara málaflokka. Skýrsla samstarfsráðherra um störf norrænu ráðherranefndarinnar er nú lögð fram fyrir Alþingi í tuttugasta og fyrsta sinn. Markmiðið er að varpa upp mynd af starfseminni og gefa alþingismönnum kost á að bera fram sjónarmið sín um pólitísk stefnumið og áherslur. Virðulegi forseti. Ég varði drjúgum hluta ræðutíma míns í að gera grein fyrir áherslum forsætisráðherranna vegna þess kastljóss sem hefur verið á þeim en fjárveitingar til þeirra verkefna nema þó einungis litlu broti af heildarfjárlögum ráðherranefndarinnar. Starfsemin er því margfalt umfangsmeiri og fjölbreyttari og mér hefur einungis gefist tími til að drepa á lítinn hluta þeirra góðu verka sem unnin voru á árinu en bendi hv. þingmönnum á skýrsluna sjálfa um frekari upplýsingar.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að segja að það er afar miður að hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda, Össur Skarphéðinsson, skuli ekki vera hér og þetta segi ég algerlega að hæstv. samgönguráðherra ólöstuðum sem flutti ræðu samstarfsráðherra af stakri snilld. En þetta er auðvitað mjög mikilvægt samtal sem við sem störfum í Íslandsdeild Norðurlandaráðs þurfum að eiga á opinberum vettvangi við samstarfsráðherrann. Þetta er lykilsamtal og ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. samgönguráðherra sé undir það búinn að taka við okkur einhverja rökræðu um þau álitamál sem eru uppi í samskiptum ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs. Fyrsti hluti ræðu hæstv. ráðherra fjallaði um samstarfið fram undan og verkefnin sem varða hnattvæðingarverkefnið, 60 milljónirnar dönsku sem nú stendur ákveðinn styr um milli ráðherranefndarinnar eða ráðherranna og Norðurlandaráðs. Sá styr kristallaðist afar vel í Stokkhólmi á fundum nefnda Norðurlandaráðs núna um mánaðamótin janúar/febrúar þar sem það er ljóst að hugmyndir ráðherranna um þetta verkefni eru mjög óljósar og þingmennirnir sem starfa í deildum Norðurlandaráðs eru mjög gagnrýnir á það hvernig verja á þessum fjármunum. Það er algerlega nauðsynlegt að ráðherra Íslands sé með það á hreinu á hvern hátt íslensku þingmennirnir hafa tekið á þessum málum í starfi sínu þannig að þau skilaboð þurfa að fara héðan að ráðstöfun þessara 60 milljóna, sem eru 600 millj. íslenskar, er á miklu reiki og það er útlit fyrir að aftur verði settar 60 millj. danskar í verkefnið á árinu 2009. Við sem störfum í vinstri grænu grúppunni hefðum viljað sjá þessum fjármunum allt öðruvísi varið og viljum þar leggja áherslu á toppfundinn í Kaupmannahöfn 2009.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að ég verð ekki til mikilla andsvara um einstök atriði úr þessari skýrslu sem ég flutti fyrir hönd hæstv. samstarfsráðherra Össurar Skarphéðinssonar og þau atriði sem hér eru. Hins vegar tek ég auðvitað eftir því að þau sem sinna norrænu samstarfi af miklum myndarskap fyrir Alþingi og sitja í Norðurlandaráði munu eiga frekari viðræður um það. Mitt verkefni verður þá að flytja hæstv. ráðherra þau atriði sem hv. þingmaður talaði um sem eru fjárveitingarnar til þessa. Ég tók líka eftir því þegar ég var að æfa mig á skýrslunni að það er vandi þarna og vonandi finnst farsæl lausn í því mikilvæga verkefni sem þarna er verið að marka vegna þess að verkefnið er sannarlega mikilvægt.

Hæstv. forseti. Já, það þarf að finna lausn á þessu máli, það þarf að sætta þarna ákveðin sjónarmið. Ég segi fyrir þann hóp sem ég starfa í innan Norðurlandaráðs, vinstri græni flokkahópurinn er á því að skýrslan sem við höfum mikið fjallað um og hæstv. ráðherra nefndi Norðurlönd – sigursvæði á heimsvísu, „Norden som global vinderregion“, við höfum reyndar viljað gagnrýna þessa skýrslu talsvert, okkur finnst hún æði hægri sinnuð og hefðum viljað að aðrir þættir væru látnir vega þar jafnþungt eða þyngra þegar hnattvæðingarverkefnin eru diskúteruð á vettvangi ráðsins. Við hefðum viljað segja að við eigum að fara fram til sigurs, Norðurlandaþjóðirnar, ekki endilega í nafni hnattvæðingar á forsendum fjármagns eða viðskipta heldur á forsendum þeirrar samstöðu sem við höfum náð að sýna í samfélögum okkar, á forsendum þess velferðarkerfis sem við höfum náð að byggja upp og á allt öðrum forsendum en þeim sem eru meginþráðurinn í skýrslunni „Norden som global vinderregion“. Ég hefði viljað eiga orðastað um innihald þessara hnattvæðingarverkefna. Mér finnst afskaplega mikilvægt að púðrið sé sett í toppfundinn í Kaupmannahöfn 2009, þar verði ráðum okkar ráðið. Þar eigum við að vera með málþingin, þar eiga fræðsluverkefnin okkar að kristallast og springa út. Þar eiga skilaboð Norðurlandanna til alheimsins að komast á framfæri. Þess vegna tel mjög mikilvægt að púðrið sé sett í toppfundinn í Kaupmannahöfn og að þeim 1.200 milljónum sem væntanlega fara í hnattvæðingarverkefni ráðherranefndarinnar í ár og á næsta ári verði beint eins og mögulegt er inn á vettvang toppfundarins 2009.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að það er svolítið sérstakt að hafa ekki hæstv. samstarfsráðherra Össur Skarphéðinsson í salnum þannig að samtalið verður allt öðruvísi fyrir vikið. Hæstv. samgönguráðherra fór með skýrsluna í hans stað þar sem hann er fjarri góðu gamni í augnablikinu. Ég vil eigi að síður spyrja hæstv. samgönguráðherra út í eitt mál - ég geri mér grein fyrir að hann veit kannski ekki alveg svarið en getur stuðst við þá embættismenn sína sem hér eru - og það er það sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra um að upplýsingaskrifstofur norrænu félaganna sem eru utan höfuðborgarsvæða verði lagðar niður. Við erum með slíka skrifstofu á Akureyri, hún hefur staðið sig afskaplega vel og gegnt mjög mikilvægu hlutverki og þarf ekki að fara yfir það frekar hér. Hæstv. ráðherra sagði að í stað þess að reka skrifstofurnar áfram mundi norræna félagið í hverju landi fyrir sig fá styrk upp á sömu upphæð og fór til að reka skrifstofurnar utan höfuðborgarsvæðanna. Það var ágætur árangur út af fyrir sig að ná því fram og við Íslendingar beittum okkur í því sambandi, bæði þingmenn og ráðherrar. Ég vil gjarnan vita, virðulegur forseti, hvort fara þurfi í bardaga um þetta á hverju einasta ári eða hvort það ríki skilningur innan ráðherraráðsins á því að hafa þetta fyrirkomulag inni a.m.k. næstu árin þannig að norrænu félögin í hverju landi fyrir sig geti þá nýtt þessa fjármuni í mikilvæg störf á sínum vettvangi af því að þau félög sinna alveg geysilega mikilvægu starfi á Norðurlöndunum við að efla norrænt samstarf.

Hæstv. forseti. Út af þeirri spurningu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir bar fram þá er það svo að hækkun til norrænu félaganna eins og tillaga til fjárlaga næsta árs lítur út gildir að sjálfsögðu einungis fyrir það ár eins og aðrar fjárveitingar. Hins vegar eru engar fyrirætlanir uppi á borði um að lækka fjárveitingarnar aftur.

Virðulegur forseti. Svarið er að við vitum aldrei um framtíðina. Það er eitt ár tekið í einu svipað og í fjárlögum okkar en það eru engar fyrirætlanir um að lækka þessar fjárveitingar, þannig að ég leyfi mér að túlka það sem nokkuð jákvætt svar, að vonandi haldist þessir peningar inni. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur áðan með 60 milljónirnar dönsku sem eiga að fara í hnattvæðingarverkefni að á móti á að skera niður í öðrum verkefnum. Þar hefur aðallega verið rætt um menningarsviðið og við sjáum eina afleiðingu þess hér varðandi Norræna félagið sem reyndar er búið að bjarga í horn miðað við stöðuna núna. Það verður að segjast eins og er að það hefur gætt nokkurs titrings innan Norðurlandaráðs meðal þingmanna sem þar starfa af því að það er mjög óljóst í hvað fjármunirnir eiga að fara sem verið er að taka úr skilgreindum verkefnum og því sem við höfum verið að vinna að á undanförnum árum og færa þá í ný verkefni á hnattvæðingarsviðinu. Ég styð það að menn reyni að forgangsraða og bregðast við breytingum í hinu alþjóðlega samfélagi en þá verður að vera alveg skýrt í hvað fjármagnið á að fara. Maður er ekki tilbúin í að skera niður í mörgum verkefnum sem eru að vissu leyti ágæt og mikilvæg í eitthvað sem er óskilgreint. Þetta er óþægileg staða og það er alveg ljóst að það verður að greiða úr þessu nokkuð hratt. Á sama tíma vil ég segja að það þýðir ekki fyrir þingmenn að segja að þeir vilji forgangsraða og breyta áherslum en vilji svo ekki benda á einhver ný verkefni. Ráðherraráðið hefur verið að vinna með fjárlögin og maður finnur almennt í Norðurlandaráði að þar hefur gætt titrings af því að þetta er allt svo óljóst. Ég á ekki von á því að hæstv. samgönguráðherra geti svarað þessu en hæstv. samstarfsráðherra hefði líklega komist lengra en þó vil ég spyrja út í þetta og hvort samgönguráðherra sjái eitthvað fyrir sér í þessu máli.

Hæstv. forseti. Eins og kemur fram er niðurskurður til mennta- og menningarmála 5%. Það kemur líka fram að starfsemi Norræna hússins er ekki i neinni hættu hvað þetta varðar. Það kemur líka fram frá góðum aðila í þingsalnum, hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, formanni menntamálanefndar, að Norræna húsið hefur verið að fá mjög háa styrki.

Norræna félagið.

Norræna félagið, vegna vegna þess niðurskurðar sem hér hefur verið boðaður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf á árinu 2007. Skýrslan liggur frammi og ég tel ekki ástæðu til að endursegja efni hennar hér úr ræðustól. Hún liggur fyrir á þingskjali 719 og þar er fjallað um fundi og starfsemi nefnda Norðurlandaráðs auk Norðurlandaráðsþingsins sem haldið var í Ósló í haust. Ég vil því í þessari ræðu horfa á stærstu málin í norrænu samstarfi um þessar mundir og starfi Norðurlandaráðs og drepa á nokkur atriði. Vegna þess sem kom fram um í umræðu um skýrslu hæstv. samstarfsráðherra vil ég fyrst gera aðeins að umræðuefni vinnuna að stóra hnattvæðingarverkefninu á vettvangi Norðurlandaráðs á liðnu ári. Sú breyting hefur orðið á norrænu samstarfi á undanförnum árum að norrænt samstarf snýst í auknum mæli um sameiginleg verkefni Norðurlandanna í hinum stærri heimi. Hluti af því er þetta hnattvæðingarverkefni og vegna þeirrar áherslu hafa umræður á vettvangi Norðurlandaráðs og verkefni sem þar hafa verið sett á fót í auknum mæli snúið að sameiginlegum aðgerðum og atbeina Norðurlandanna allra í hinum stærri heimi. Norðurlandaráð átti á árinu 2006 frumkvæði að því að hleypa af stokkunum þessu hnattvæðingarverkefni sem norræna ráðherranefndin tók svo upp á arma sína síðasta sumar eftir ákvörðun forsætisráðherra Norðurlandanna þar um í júní. Það er mjög athyglisvert að sú áhersla sem þetta mál hefur fengið fléttar saman alla þætti, ólíka þætti. Þarna er rætt um samkeppnishæfni Norðurlandanna og þarna er líka rætt um loftslagsmál og aðra slíka þætti. Það er því verið að nálgast þær áherslur sem Norðurlöndin geta haft á alþjóðavettvangi með samþættum hætti í gegnum þetta verkefni. Eitt af því sem ákveðið var er að veita fé, umtalsvert fé sem hér hefur verið nefnt, 60 millj. danskra króna, í sérstök verkefni á vegum hnattvæðingarvinnunar. Þar hefur hnífurinn nokkuð staðið í kúnni því að áhyggjur þingmanna hafa beinst að því að það hefur verið ákveðin tilhneiging af hálfu norrænu ráðherranefndarinnar til að láta þann niðurskurð sem á móti þurfti að koma bitna fyrst og fremst á verkefnum á sviði menningarmála og hafa þar af leiðandi mikla tilvísun til almennings og eru kannski hinir sýnilegustu þættir norræns samstarfs gagnvart almenningi á Norðurlöndunum. Það hefur verið okkur áhyggjuefni í ljósi þess að norrænt samstarf byggir að sjálfsögðu á mjög víðtækri almannaþátttöku. Þetta er sérstakt alþjóðasamstarf að því leyti að það byggir sögulega á þátttöku almennings í gegnum norrænu félögin og það hefur haft að markmiði ýmis verkefni meðal almennings í löndunum sjálfum sem er einsdæmi í alþjóðasamstarfi. Auk þess er með formlegum hætti tryggð aðkoma kjörinna fulltrúa að ákvörðunum sem síðan eru teknar af hálfu norrænu ráðherranefndarinnar. Við höfum haft áhuga á að tryggja þessa tengingu við almenning á Norðurlöndunum í gegnum þau verkefni sem unnin eru og við teljum og höfum talið að áætlanir norrænu ráðherranefndarinnar um ný verkefni á þessu sviði væru nokkuð í skötulíki, seint fram komnar, ekki mjög ítarlegar og ekki mjög ljóst hvaða ávinning hin nýju verkefni mundu hafa í samanburði við þau verkefni sem stefnt væri að skera niður. Það er grundvallarforsenda skynsamlegrar forgangsröðunar að menn viti þegar kemur að því að skera niður hvað þeir fá í staðinn fyrir þá peninga sem á að spara með niðurskurðinum. Við vonumst til að ná auknu samráði við ráðherranefndina um þetta atriði en það er mjög mikilvægt að við höfum í huga að mörg þeirra verkefna sem við Íslendingar leggjum mesta rækt við, sérstaklega verkefni á sviði menningarmálanna, hafa kannski hlutfallslega meira vægi á Íslandi en í öðrum löndum. Okkur er að sjálfsögðu mjög kært að tryggja starfsgrundvöll Norræna hússins til langframa og mikilvægt að sjá að þar er metnaðarfull stjórn þessa dagana. Eins og ég nefndi eru áherslur á vettvangi Norðurlandaráðs í mikilli mótun á þessum tímapunkti. Það má segja að norrænt samstarf standi á miklum tímamótum. Við sjáum að helstu verkefnin sem unnin eru á vettvangi norræns samstarfs nú eins og hnattvæðingarverkefnið, eins og áherslan í loftslagsmálum í aðdraganda leiðtogafundar Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn 2009 og áherslan á samkeppnishæfni Norðurlanda eru allt verkefni sem snúa að hlutskipti og hlutverki og stöðu Norðurlandanna í hinum stærri heimi. Það er tímanna tákn að æ stærri hluti af starfi Norðurlandaráðs og af þeim verkefnum sem norrænt samstarf snýst um skuli vera farinn að snúast að verkefnum af þessum toga sem snúa að því að horfa til þess að stilla saman strengi Norðurlandanna á hinu stærra sviði hvort sem er á Evrópuvettvangi eða alþjóðavettvangi. Gott dæmi um það er verkefnið um landamærahindranir sem hefur verið á vettvangi Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar síðustu ár og hefur nú verið komið í gott og skilvirkt ferli á vegum nefndarinnar. Landamærahindranir milli Norðurlandanna í dag skapast að mestu leyti vegna þess hvaða hátt Norðurlöndin velja sér við innleiðingu á Evrópureglum vegna þess að á langflestum sviðum er um að ræða að ríkin eru, öll fimm á ólíkum forsendum þó, skuldbundin að innleiða Evrópureglur og helstu landamærahindranir sem skapast nýjar í dag eru vegna ólíkra aðferða við að innleiða þessar reglur. Það sýnir líka mikilvægi þess að Norðurlöndin stilli saman strengi sína á vettvangi norræns samstarfs og undirbúi þannig málflutning sinn á evrópskum vettvangi. Í þessu samhengi held ég að það sé mikilvægt fyrir okkur sem þingmenn að hugleiða hvaða breytingar eru að verða á ákvarðanatöku innan Evrópusambandsins í kjölfar gildistöku hins nýja umbótasáttmála þar sem Evrópuþingið og þingin í aðildarríkjunum munu öðlast meiri íhlutunarrétt og áhrifarétt um ákvarðanir á vettvangi Evrópusambandsins. Það þýðir aftur að fyrir okkur sem ekki búum við slíkan aðgang vegna þess að við erum ekki aðilar að Evrópusambandinu sem og fyrir Norðmenn skapast alveg ný sýn á mikilvægi norræns samstarfs og mikilvægi alþjóðasamstarfs eða Evrópusamstarfs þingmanna yfirleitt, þ.e. að við eigum við flokksbræður okkar opin samtöl á alþjóðlegum vettvangi til þess að reyna að hafa áhrif á það hvernig þeir beita svigrúmi sínu til að hafa áhrif á reglur Evrópusambandsins þannig að það henti hagsmunum okkar. Þetta er algjörlega ný staða fyrir okkur og setur þörfina fyrir alþjóðasamstarf þingmanna í allt annað ljós. Af þessum ástæðum er ánægjulegt að til stendur af hálfu Alþingis að koma upp fulltrúa Alþingis hjá Evrópuþinginu í Brussel en ég held að með sömu rökum megi alveg segja að það sé fullkomlega eðlilegt að koma upp fulltrúa Norðurlanda í Brussel sem tali þar fyrir hönd norræns samstarfs jafnt ráðherranefndarinnar sem Norðurlandaráðs og hafi með höndum það hlutverk að vera andlit norræns samstarfs á þeim vettvangi. Virðulegi forseti. Á síðasta ári urðu enn á ný umræður í Norðurlandaráði um stöðu sjálfsstjórnarsvæðanna innan Norðurlandaráðs. Þær urðu í framhaldi af umsókn Færeyinga um fulla aðild að Norðurlandaráði á sínum tíma. Í stuttu máli, án þess að ég ætli að rekja þá þróun alla í smáatriðum þá varð niðurstaða um það innan forsætisnefndar Norðurlandaráðs að ekki bæri að leggja til breytingar á Helsinki-sáttmálanum, stofnsáttmála Norðurlandaráðs, til að tryggja fulla aðild sjálfsstjórnarsvæðanna að Norðurlandaráði. Á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló urðu síðan þau tíðindi og þær breytingar að innan dönsku sendinefndarinnar myndaðist einhugur um að styðja breytingar á Helsingforssamningnum til samræmis við þessar óskir Færeyinga. Við þær aðstæður fundaði Íslandsdeildin á þinginu og það var samdóma álit okkar allra að fyrst svo væri komið að ekki væri ágreiningur um það innan dönsku sendinefndarinnar, þ.e. milli Dana og Færeyinga, hvernig taka ætti á þessu máli þá væri einboðið að við styddum einróma afstöðu dönsku sendinefndarinnar. Íslendingar hafa alltaf viljað forðast það að blanda sér í milliríkjamál milli Dana og Færeyinga og kosið að leyfa þessum vinum okkar og frændum að ráða sínum málum sjálfir án þess að við séum að hlutast þar um. En um leið og sú niðurstaða var orðin ljós að þarna var samstaða um að styðja þær nauðsynlegu breytingar sem þyrfti að gera á Helsingforssamningnum til að tryggja fulla aðild Færeyinga þá þótti okkur eðlilegt að styðja það og gerðum það öll á þinginu í Ósló. Sú breytingartillaga var felld með 37 atkvæðum gegn 20 en ég held að í ljósi þeirrar umræðu sem þar fór fram sé ljóst að á næstu árum mun koma til þess að menn horfi til þess að breyta Helsingforssáttmálanum til að tryggja þeim sjálfsstjórnarsvæðum sem það vilja fulla og rétta aðild að Norðurlandaráði. Það hefur nokkuð borið á því í þessari umræðu að upp komi úrtöluraddir sem segja að við breytingar á Helsingforssáttmálanum væri verið að opna fyrir möguleg endalok norræns samstarfs vegna þess að ekki væri nauðsynlegur vilji ríkjanna til að halda samstarfinu áfram. Ég tel að viðbárur af þessum toga séu ekki boðlegar í lýðræðislegu samstarfi vinaþjóða ef norrænt samstarf hvílir á svo veikri stoð að það þoli ekki að veita sjálfsstjórnarsvæðunum þann rétt sem þau óska í aðild að norrænu samstarfi. Sjálfur er ég sannfærður um að hagur Norðurlandanna allra af þessu samstarfi hefur verið að aukast á síðari árum og því valda ekki síst þær breytingar sem hafa orðið á síðustu árum með stækkun Evrópusambandsins og aukinni þörf þeirra ríkja sem þar eru innan dyra til að ráða ráðum sínum annars staðar í undirbúningi ákvarðana þar. Meðan Evrópusambandið var fámennari ríkjahópur og Norðurlöndin áttu kannski meiri samhljóm með öllum ríkjunum sem þar voru inni gætti ákveðinnar tilhneigingar til að ræða málin fyrst og fremst á evrópskum vettvangi. Á síðustu árum hefur orðið vart aukinnar tilhneigingar aðildarríkjanna til að ræða á norrænum vettvangi sameiginlega afstöðu áður en kemur að því að þau tali síðan innan Evrópusambandsins fyrir sínum eigin sjónarmiðum. Það er auðvitað mjög jákvætt fyrir okkur Íslendinga sem höfum kosið að standa utan Evrópusambandsins að fá með þeim hætti aðkomu að stefnumótunarvinnu félaga okkar á Norðurlöndunum áður en þau hefja vinnu að ákvörðunum á evrópskum vettvangi. Virðulegi forseti. Íslandsdeildin stóð fyrir tillöguflutningi á síðasta ári á sviði öryggis- og björgunarmála. Það gerðist á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló í haust að norrænt samstarf í öryggismálum var rætt nokkuð undir dagskrárliðnum Utanríkismál. Slíkt hefði verið óhugsandi fyrir 20 árum. En umræðuhefðin hefur breyst og pólitískar aðstæður á alþjóðavettvangi hafa breyst og í síauknum mæli snýst starf á vettvangi Norðurlandaráðs um mótun afstöðu til utanaðkomandi atburða. Það hefur t.d. sýnt sig að þegar rætt er um loftslagsmál komast menn skammt í umræðu um þau mál ef þeir eru ekki tilbúnir að ræða um þau áhrif á öryggisviðbúnað og björgunarviðbúnað sem loftslagsbreytingar hafa á norðurhveli jarðar. Við tókum þetta mál upp í kjölfar Norðurlandaráðsþingsins og það varð einhugur um það innan Íslandsdeildar Norðurlandaráðs að leggja fram tillögur fyrir fund forsætisnefndar Norðurlandaráðs í Reykjavík í desember. Það er skemmst frá því að segja að á þeim fundi varð sú niðurstaða að óska eftir því við norrænu ráðherranefndina að ráðstefna hennar um samfélagsöryggi, sem búist er við að haldin verði á þessu ári, taki sérstaklega til umfjöllunar aukið borgaralegt samstarf um öryggismál og að greining á borgaralegu öryggi á Norður-Atlantshafi og við norðurskaut verði hluti af skýrslu ráðherranefndarinnar um samfélagsöryggi sem lögð verður fyrir Norðurlandaráðsþing í haust. Norðurlandaráð hefur kynnt norrænu ráðherranefndinni þessar hugmyndir og Íslandsdeildin hyggst fylgja því eftir að norræna ráðherranefndin sinni þessu verki. Það er mikilvægt að Íslendingar þrýsti á um að þetta mál verði tryggilega á dagskrá í norrænu samstarfi. Það er líka mikilvægt að við áttum okkur á því að loftslagsbreytingar munu hafa gríðarleg áhrif á lífsskilyrði á norðurhveli jarðar og tímabært að umræða um það efni þroskist á íslenskum stjórnmálavettvangi. Hlýnun heimsins er ekki eitthvert atriði sem Íslendingar geta gantast með og látið sig dreyma um að tveggja til þriggja gráðu hlýnun væri bara ágætishugmynd hér á hjara veraldar. Þvert á móti getur hnattræn hlýnun haft gríðarleg áhrif á lífsafkomu okkar og möguleika til að búa í þessu landi til langframa og því mikilvægt að við áttum okkur á að það er mikilvægt pólitískt innanlandsverkefni ekki síður en verkefni á alþjóðavettvangi að vinna gegn loftslagsbreytingunum. Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka mjög gott og náið samstarf milli þingmanna innan Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Ég nefndi hér tillögu þá sem við lögðum fram um borgaralegt öryggi á norðurslóðum og það var sérstakt ánægjuefni að allir þingmennirnir í deildinni voru einhuga um þá tillögu þvert á flokksbönd. Við höfum unnið náið og vel saman og ég vona að það góða samstarf haldi áfram. Ég vil að síðustu leggja áherslu á að norrænt samstarf er líklega sá grunnur sem skiptir okkur mestu að halda í á næstu árum og áratugum vegna þess að þar eigum við fjölþættari aðkomu að alþjóðasamstarfi en með nokkrum öðrum hætti, tryggari lýðræðislega aðkomu en nokkurs staðar annars staðar og þar höfum við mikla möguleika til að styrkja stöðu Íslands á hinum stærra alþjóðlega vettvangi.

Virðulegi forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir meginatriðin í sambandi við það sem hv. þm. Árni Páll Árnason rakti í ræðu sinni. En það var eitt sem hann vék að í lok ræðu sinnar sem ég staldraði aðeins við, það var þegar hann talaði um hina hnattrænu hlýnun sem við höfum í sjálfu sér ákaflega takmarkaðar vísindalegar staðreyndir um. Heimurinn hefur iðulega verið mun hlýrri og sjávarborð mun hærra en nú er og það er ekkert sem segir okkur að sú hlýnun sem nú er stafi af mannavöldum. Eða hver var hlýnunin sem var á jörðinni fyrir 7.000 árum? Maður les um það í þessari ágætu og vel unnu skýrslu að ráðgert sé að halda ráðstefnu í Kaupmannahöfn árið 2009 til þess að taka mun meira á þessum málum og setja strangari reglur en Kyoto-bókunin gerir ráð fyrir. En ef menn skoða hvaða þýðingu Kyoto-bókunin mundi hafa ef allar þjóðir færu eftir henni - nú gera mestu mengunarvaldarnir það ekki, þ.e. ekki Indland, Kína eða Bandaríkin en ef allar þjóðir færu eftir henni þá þýðir hún ekki annað en það að við yrðum á sama stað árið 2115 án Kyoto eins og við værum annars árið 2100. Það munar einungis 15 árum, það er nú ekki meiri árangur sem næst. Á sama tíma kostar þetta gríðarlega fjármuni, billjónir á billjónir ofan sem á að eyða í þetta og fyrir það fé mætti gera hluti sem mundu verða líklegri til þess að vera umhverfisvænni en það sem verið er að gera ráð fyrir með þessum hætti. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal vék réttilega að í morgun þá skiptir máli fyrir okkur Íslendinga að nýta m.a. okkar vistvænu orkugjafa sem við höfum yfir að ráða svo ekki þurfi að moka 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann um það hvort loftslagsbreytingar séu af mannavöldum. Ég held að það sé fullsannað mál og óþarfi að berja hausnum við steininn í því efni. Hv. þingmaður fór nokkuð í hringi í röksemdafærslu sinni. Ég held akkúrat að sú staðreynd að Íslendingar eiga vistvæna orkugjafa eigi að vera okkur hvatning til þess að kalla eftir ströngum og hörðum reglum um útblástur, til þess að styrkja samkeppnisstöðu okkar á alþjóðlegum vettvangi. Við eigum að hvetja til stífra reglna, því þar með búum við í haginn fyrir okkur út frá röksemdafærslu hv. þingmanns. En þetta snýst ekki bara um okkur heldur snýst þetta líka um aðrar þjóðir. Þetta snýst um fátækar þjóðir sem hafa af því mikinn hag að við styðjum þær við sjálfbæra orkuöflun, bæði með nýtingu vistvænna orkugjafa og með aukinni fjárfestingu í rannsóknum á núverandi orkugjöfum til þess að gera nýtingu þeirra vistvænni. Líka til þess að styðja við starf þar, t.d. gegn gróðureyðingu sem er ein helsta ástæða landeyðingar og efnahagslegrar óáranar. Ég held þess vegna að þarna falli allt hvað með öðru. Við megum heldur ekki gleyma því að það eru margar breytingar í vistkerfinu núna og það er óþarfi að horfa 7.000 ár aftur í tímann. Það voru kannski aðrar kröfur sem við gerðum til jafnvægis í vistkerfinu á þeim tíma. Við vitum að sjórinn fer stöðugt hlýnandi hér úti fyrir landinu, við vitum að það eru miklar breytingar að koma fram í vistkerfinu hér. Margir setja þetta í samhengi við breytingar á fiskgengd þannig að ég held að það sé engin ástæða fyrir okkur að 

Virðulegi forseti. Við getum vafalaust verið sammála um það að láta náttúruna njóta vafans. En hins vegar verða menn að fara fram af fullri skynsemi í því hvernig þeir ætla að taka á þeim málum. Það er alltaf spurningin um hvort á að eyða gríðarlegum fjármunum í það að fylgja því sem Kyoto-bókunin tekur til eða nýta hugsanlega þá fjármuni með öðrum hætti, t.d. til að leyfa meiri losun. Þá fjármuni sem kæmu til viðbótar ætti hins vegar að nýta til þess að skapa vistvænna umhverfi, ekki síst í þróunarlöndunum þar sem fólk líður fyrir það að hafa ekki rennandi vatn, eðlilega heilbrigðisaðstöðu og annað í þeim dúr. Það skiptir líka gríðarlegu máli. Það er alltaf spurningin með hvaða hætti og hvernig við forgangsröðum. Það er alveg ljóst að það sem þarna er verið að boða kostar gríðarlega fjármuni. Það hefur alltaf verið horft fram hjá því að þetta mun kosta atvinnulífið og stjórnvöld í þeim ríkjum sem taka þátt í þessari tilraun gríðarlega fjármuni. Þegar ég segi að við eigum að láta náttúruna njóta vafans þá eigum við að gera það en við eigum ekki að falla í það að vera sporgöngumenn einhverrar pólitískrar veðurfræði, einhverra pólitískra hugmynda sem hafa ákaflega stuttan þróunarferil. Það er ekki lengra síðan en upp úr 1980 sem svipaðir aðilar hinnar pólitísku veðurfræði þá, spáðu fyrir að kuldaskeið væri að hefjast en ekki að loftslag færi hlýnandi. Það er nú einu sinni þannig með þær helvítisspár sem við erum iðulega að fá frá ýmsum að það er verið að skapa vá. Það er verið að segja að vegna þess að þessi vá getur komið þá þurfum við að gera ráðstafanir sem takmarka möguleika okkar til betri lífskjara. Síðast var það í sambandi við fæðuöflun en núna í sambandi við loftslagsbreytingar. En það er spurningin um að við lifum eðlilegu lífi í veröldinni. 
            

Virðulegi forseti. Ef hv. þingmaður trúir ekki vísindamönnum um hættuna af loftslagsbreytingum þá get ég prófað aðra útgáfu á hann. Fyrir mér er þetta ekki síður spurningin um félagslegt réttlæti. Ég held að það sé margljóst að án breyttra áherslna í sjálfbærri nýtingu auðlinda er tómt mál að tala um að fátæk ríki komist til bjargálna. Án þess að við komum með þeim hætti sem nú er stefnt að í nýjum alþjóðasamningum böndum á ósjálfbæra orkunýtingu ríkari hluta heimsins þá stöndum við í vegi fyrir framþróun þeirra fátækari. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um að það er náttúrlega alls ekki nægur árangur af aðgerðum á sviði loftslagsmála ef Kyoto-samningurinn væri það eina sem stefnt væri að. Þess vegna skiptir svo miklu máli að samstaða myndist um markmið ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum og ég fagna orðum hv. þingmanns en ég túlka þau þannig að hann styðji stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um að stefna að 25–40% samdrætti á næsta losunartímabili. Það er nákvæmlega þangað sem þetta er að stefna, við verðum að stefna í enn stífari og harðari reglur. Ég vil undirstrika það í lokin að af þessum 60 millj. danskra króna sem nú er stefnt að því að verja í hnattvæðingarverkefni Norðurlandaráðs þá hefur verið lögð mikil áhersla á rannsóknir og þróun ávistvænum orkugjöfum. Það sem við höfum horft til að verði innlegg norræns samstarfs til leiðtogafundar Sameinuðu þjóðanna 2009 í Kaupmannahöfn er útlistun á vistvænum orkugjöfum og þeirri reynslu sem við höfum á þeim vettvangi á Norðurlöndunum. Þar höfum við auðvitað mikla reynslu, bæði af nýtingu vatnsfalla og nýtingu jarðhita og þar hafa Norðurlöndin líka mikla reynslu, af nýtingu vindorku og nú í rannsóknum á sólarorku sem standa mjög framarlega. 
            

Hæstv. forseti. Skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir árið 2007 er að finna í þingskjali 936 sem hefur verið lagt fyrir Alþingi. Vestnorræna ráðið fagnaði tíu ára afmæli sínu á síðasta ári. Meginmarkmið ráðsins er að vinna að sameiginlegum hagsmunum og standa vörð um menningararfleifð Vestur-Norðurlandanna sem eru Færeyjar og Grænland og Ísland. Til að sinna hlutverki sínum koma þingmenn Vestnorræna ráðsins, 18 talsins, þ.e. sex frá hverju landi, saman tvisvar sinnum á ári, annars vegar til ársfundar og hins vegar til þemaráðstefnu. Þar að auki fundaði forsætisnefnd ráðsins, sem skipuð er formönnum landsdeildanna þriggja, fjórum sinnum á árinu 2007. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins er skipuð hv. þm. þeim Árna Johnsen, Guðbjarti Hannessyni, Guðjóni A. Kristjánssyni, Guðna Ágústssyni, Jóni Gunnarssyni og þeim er hér stendur. Á ársfundum ráðsins eru tilmæli og ályktanir er varða sameiginlega hagsmuni samþykktar og komið áleiðis til þjóðþinga landanna til þinglegrar meðferðar sem þingsályktanir. Slíkt var gert fyrir skömmu þegar ég mælti hér á Alþingi fyrir fimm þingsályktunum hinn 17. janúar sl. Á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins mæta þingmenn þess ásamt fyrirlesurum og öðrum gestum eins og ráðherrum landanna þriggja, fulltrúum Norðurlandaráðs og forsætisnefndar Stórþings Noregs. Vestnorræna ráðið tekur virkan þátt í öðru alþjóðasamstarfi eins og fundum Norðurlandaráðs og þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál. Það eru nokkur mál sem mig langar að gera sérstaklega grein fyrir hér í dag, með leyfi hæstv. forseta. Fyrst vil ég gera grein fyrir þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins og samstarfi við önnur þingmannasamtök og þing á árinu 2007. Þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um fríverslun og Vestur-Norðurlönd var haldin á Húsavík dagana 14.–17. júní. Ráðstefnan var sérstaklega upplýsandi og hvatti til skoðanaskipta um gildi fríverslunar fyrir einstök vestnorræn lönd og sameiginlega hagsmuni svæðisins í þeim efnum. Ráðstefnan var jafnframt liður í því að stofnað var til aukins samráðs milli utanríkisráðherra Íslands, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, og ráðherra utanríkismála Grænlands, Alequ Hammond, sem báðar fluttu erindi á ráðstefnunni. Samstarf Íslands og Færeyja varð einnig nánara á árinu en 15. september opnaði sendiskrifstofa Færeyja hérlendis en hún er ekki í sama húsnæði og danska sendiráðið eins og tíðkast annars staðar. Opnun sendiskrifstofunnar kemur í kjölfar opnunar aðalræðisskrifstofu Íslands í Þórshöfn í Færeyjum hinn 2. apríl og er hér um að ræða fyrstu sendiskrifstofu erlends ríkis sem starfrækt hefur verið í Færeyjum. Jóannes Eidesgaard, lögmaður Færeyja, sagði að opnun sendiskrifstofu Færeyja væri staðfesting á því gagnkvæma mati landanna að Hoyvíkursamningurinn, sem tók gildi í nóvember 2006 og gerir Færeyjar og Ísland að einu samræmdu markaðssvæði, væri báðum löndunum mikilvægur og að Færeyingar álíti samninginn fyrsta raunverulega skref Færeyinga út í hinn hnattvædda heim. Það er gleðiefni hversu náin tengsl Vestur-Norðurlandanna eru orðin og margt bendir til þess að þau muni verða nánari á komandi árum. Ég lýsi hér einnig yfir ánægju vegna mjög jákvæðrar afstöðu hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur hvað samstarf Vestur- Norðurlandanna varðar. Nú vil ég, með leyfi hæstv. forseta, geta um næstu þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin verður í Færeyjum dagana 2.–5. júní. Þá verður aðalumfjöllunarefnið aukið samstarf um öryggis- og björgunarmál á Norður-Atlantshafi og er það í samræmi við eina ályktun Vestnorræna ráðsins sem samþykkt var í ágúst síðastliðnum á ársfundinum í Nuuk, höfuðstað Grænlands. Því er svo við að bæta að ályktun þessi var einnig móttekin af Norðurlandaráði á Norðurlandaráðsþingi í lok október og tekin til málsmeðferðar í kerfi Norðurlandaráðs sem víkur athyglinni að samstarfi Vestnorræna ráðsins við aðrar þingmannasamkundur og þing á síðasta ári. Var það gert á grundvelli samstarfssamnings ráðanna frá árinu 2006. Fundur forsætisnefndar Norðurlandaráðs sem haldinn var 14. desember síðastliðinn í Reykjavík gerði björgunar- og öryggismál að þema sínu og var þar ákveðið var að fella þemað inn í skýrslu um samfélagslegt öryggi fyrir næsta Norðurlandaráðsþing. Þetta er dæmi um hvernig Vestnorræna ráðinu tókst til við að koma vestnorrænu hagsmunamáli á dagskrá norræns samstarfs í víðara samhengi, sem er sérstakt fagnaðarefni að mínu mati. Samstarfssamningur ráðanna er einnig dæmi um mikilvægi þess að eiga góða bandamenn og vini í norrænu samstarfi. Einn þeirra var Ole Stavad, danskur þingmaður og fyrrum forseti Norðurlandaráðs, en hann hefur beitt sér mikið í þágu Vestnorræna ráðsins. Hann lagði áherslu á nauðsyn þess að færa athygli Norðurlandaráðs aftur til vesturs en segja má að athygli Norðurlandaráðs hafi beinst til austurs frá lokum kalda stríðsins, þ.e. að Eystrasaltslöndunum, Rússlandi og Austur-Evrópu almennt. Ole Stavad gaf ekki kost á sér til áframhaldandi þingsetu í dönsku þingkosningunum sem fóru fram síðastliðið haust. Var honum þakkað með virktum á forsætisnefndarfundi Vestnorræna ráðsins í janúar síðastliðnum sem haldinn var í Kaupmannahöfn fyrir gott og jákvætt starf sem hann hefur lagt af mörkum í þágu vestnorræns samstarfs. Á Norðurlandaráðsþingi sem haldið var í Ósló í lok október sl. óskaði ég sem formaður Vestnorræna ráðsins eftir því við formann og varaformann sendinefndar Evrópuþingsins, sem sér m.a. um samskiptin við Norðurlandaráð að ráðið og Evrópuþingið taki upp formlegt samstarf. Þar fylgdi ég eftir frumkvæði fyrirrennara míns Jonathans Motzfeldts sem í ræðu hjá Evrópuþinginu gerði það að tillögu sinni að Evrópuþingið og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins mundi opna sérstaka upplýsingaskrifstofu um málefni norðurslóða í Brussel til að auðvelda stjórnmálamönnum og embættismönnum upplýsingaöflun og öflun gagna eða koma á formlegu samstarfi. Fundur minn með téðum formanni og varaformanni sendinefndar Evrópuþingsins, þeim Bilyana Raeva frá Búlgaríu og Jens-Peter Bonde frá Danmörku, varð til þess að formaður sendinefndarinnar mælti með því við forseta Evrópuþingsins að nefndin mundi einnig sinna samskiptum við Vestnorræna ráðið. Í þessu sambandi vil ég einnig greina frá því að Vestnorræna ráðið mun halda fyrsta formlega fund sinn með sendinefnd Evrópuþingsins í lok apríl þegar hún kemur til fundar við þingmannanefnd EES á Íslandi. Sem formaður Vestnorræna ráðsins sótti ég fund þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldinn var í Kanada í október sl. Þar voru m.a. til umfjöllunar mál er varða vestnorrænu löndin svo sem björgunarmál, jafnréttismál, menntamál og heilbrigðismál, einkum tengd misnotkun áfengis og fíkniefna. Í annan stað vil ég víkja að ályktunum Vestnorræna ráðsins frá því á síðasta ársfundi og þakka jákvæðar viðtökur þeirra ráðherra við ályktunum ráðsins sem ég kynnti fyrir þeim á sérstökum fundum sem formaður Vestnorræna ráðsins á sama tíma og Norðurlandaráðsþingið fór fram í Ósló. Það er ósk mín að ályktanir ráðsins verði teknar til framkvæmda af ríkis- og landstjórnum allra Vestur-Norðurlandanna. Næsti ársfundur ráðsins verður haldinn 25.–28. ágúst næstkomandi í Grundarfirði. Í tengslum við ársfundinn verður einn dagur sérstaklega helgaður sameiginlegri sögu og menningu vestnorrænu landanna sem unnið hefur verið að síðan árið 2002 og stefnt er að út komi á bók haustið 2009. Vestnorræna ráðið hvetur í ályktun frá árinu 2006 ríkisstjórnir landanna þriggja að gera sameiginlegt námsefni til kennslu í grunnskólum um sögu, menningu, trúmál og tungumál landanna. Halldór Pálsson bókaútgefandi hefur gefið út bók um hvert og eitt vestnorrænu landanna í máli og myndum og farið þess á leit við mennta- og menningarmálaráðherra Vestur-Norðurlandanna að bækurnar um hvert land verði þýddar og gefnar út sem námsefni um vestnorræna sögu, menningu og tungumál. Vestnorræna ráðið hefur í ljósi fyrrnefndar ályktunar nr. 5/2006 lýst yfir stuðningi við framtakið þar sem það uppfyllir væntingar og tilgang hennar. Fjárlaganefnd Alþingis hefur veitt eina milljón króna til verksins sem er 1/6 af upprunalegri fjárbeiðni til íslensku ríkisstjórnarinnar en fullur stuðningur hefur fengist bæði í Færeyjum og á Grænlandi. Það er einlæg ósk mín að hæstv. ríkisstjórn geti lagt þessu máli frekara lið svo lyktir þess verði sem til stóð. Hafin er vinna við ritun sameiginlegrar sögu Vestur-Norðurlandanna á grundvelli ályktunar ráðsins frá árinu 2000. Verkið endurspeglar eitt meginhlutverk Vestnorræna ráðsins sem er að varðveita og viðhalda menningararfleifð landanna og skapar þar með samkennd með löndunum og viðheldur tengslum á milli þeirra. Áætlað er að ritið komi út á allra næstu árum. Barna- og unglingabókaverðlaun Vestnorræna ráðsins eru einnig liður í þessari viðleitni en annað hvert ár tilnefna dómnefndir í löndunum þremur eina bók, hver frá sínu landi, sem keppa um verðlaunin. Í desember 2007 var skáldsagan Draugaslóð eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur tilnefnd af íslensku dómnefndinni til barna- og unglingabókaverðlauna Vestnorræna ráðsins. Vestnorræn dómnefnd velur síðan eina af þessum bókum til verðlauna, sem veitt verða í ágúst á næsta ári og verður það í fjórða sinn sem verðlaunin eru veitt. Markmiðið með barnabókaverðlaununum er að hvetja vestnorræna barna- og unglingabókahöfunda til dáða. Auk þess er vonast til að með verðlaununum verði ungmennum Vestur-Norðurlanda gert betur kleift að kynna sér vestnorrænar bókmenntir og menningu. Þær bækur sem hljóta tilnefningu eru þýddar á vegum menntamálaráðuneyta landanna á vestnorrænu málin og á dönsku. Til að stuðla enn frekar að kynnum vestnorrænna barna að menningu hvers annars var ákveðið í tilefni tíu ára afmælis Vestnorræna ráðsins að setja á stofn sérstakan afmælissjóð í samræmi við ályktun ráðsins nr. 4/2006. Markmið sjóðsins verður að efla ungmennasamskipti milli Vestur-Norðurlandanna með reglulegum heimsóknum skólabarna og sá þannig fræjum að tengslum landanna til framtíðar. Frú forseti. Það er ljóst að margvísleg sameiginleg málefni hafa verið tekin fyrir og eru á döfinni hjá Vestnorræna ráðinu, málefni sem varða mannlíf og menningu og auðlindir, velferð og umhverfi vestnorrænu landanna. Það er von Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins að málefnum vina okkar hér í vestrinu verði áfram sýndur áhugi hér á Alþingi eins og vera ber. Að lokum leyfi ég mér að þakka Magneu Marinósdóttir, ritara Íslandsdeildarinnar, sem og Þórði Þórarinssyni, framkvæmdastjóra ráðsins, fyrir samviskusamlega og vel unnin störf í þágu ráðsins. Einnig færi ég þingmönnum Íslandsdeildarinnar hinar bestu þakkir fyrir samstarf. Ég vil í lokin, frú forseti, hnykkja á því að þingsályktunartillögur Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins sem nú liggja fyrir Alþingi, fjalla um björgunarmál, sameiginlegar vestnorrænar rannsóknir á nytjastofnum sjávar, um jafnréttismál og menntamál. Lýsi ég yfir ánægju minni hversu góðar undirtektir tillögurnar hafa hlotið almennt, ekki síst hér á Alþingi. Lýk ég hér með máli mínu um störf Vestnorræna ráðsins.

Frú forseti. Á þskj. 715 liggur fyrir ársskýrsla Íslandsdeildar þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál og mun ég í stuttu máli kynna þingheimi helstu mál í brennidepli innan norðurskautssamstarfsins á liðnu ári. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2007 gerir störfum þingmannanefndar um norðurskautsmál ítarleg skil og auk þess skipan Íslandsdeildar. Ég mun því aðeins stikla á stóru en vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir. Ég vil byrja á að nefna að fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða var haldin í Reykjavík árið 1993 en nokkur samvinna norðurskautsríkja hófst þegar áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum var samþykkt í Rovaniemi í Finnlandi árið 1991. Ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 markaði hins vegar upphafið að stofnun þingmannanefndar um norðurskautsmál sem sett var á laggirnar árið 1994. Nefndin er stjórnarnefnd þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin er á tveggja ára fresti. Á ráðstefnunni kemur saman stór hópur þingmanna frá ríkjum við norðurskaut sem og sérfræðingar frá ríkisstjórnum, háskólastofnunum og félagasamtökum er láta sig málefni norðursins varða. Eitt meginviðfangsefni þingmannanefndarinnar er að fylgja eftir samþykktum ráðstefnunnar sem og að fylgjast grannt með störfum norðurskautsráðsins en þingmannanefndin fundar að jafnaði þrisvar á ári og einn þingmaður frá hverju aðildarríki situr í nefndinni. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni og auk þess á Evrópuþingið fastan fulltrúa. Segja má að helstu verkefni norðurskautssamstarfsins lúti að umhverfismálum og sjálfbærri þróun. Undanfarin ár hefur aukin áhersla einnig verið lögð á varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka sem byggja landsvæðin við norðurskaut sem og aukna efnahagslega og félagslega velferð og velmegun íbúa norðursins. Frú forseti. Af þeim málum sem fjallað var um á vettvangi þingmannanefndar um norðurskautsmál árið 2007 vil ég leggja áherslu á nokkur atriði sem voru í brennidepli í starfi nefndarinnar. Í fyrsta lagi voru umhverfismál og sérstaklega loftslagsbreytingar að venju mjög áberandi í umræðunni. Kynntar voru rannsóknir um loftslagsbreytingar sem hafa átt sér stað á norðurskautssvæðinu síðustu áratugi en ekki sér fyrir endann á þeim breytingum. Norðurslóðir einkennast af sérlega viðkvæmum vistkerfum og bendir ýmislegt til að þróunin við norðurskaut sé eins konar fyrirboði þess sem verður annars staðar í heiminum. Í öðru lagi voru umræður um siglingaleiðir og björgunarmál áberandi á árinu. Með minnkandi hafís á norðurskautssvæðinu og auknum þrýstingi alþjóðavæðingar um sífellt stærri flutningaskip má búast við að siglingaleiðir milli Asíu annars vegar og Evrópu og austurstrandar Norður-Ameríku hins vegar opnist á næstu árum. Þar með styttast siglingaleiðir verulega eða um allt að helming. Auknar siglingar um norðurskautið munu hafa veruleg áhrif á Ísland sem gæti legið vel við sem umskipunarhöfn fyrir þessa miklu flutninga. Þeim tækifærum sem í þessu felast fylgir einnig nokkur áhætta, m.a. vegna meiri hættu á umhverfisslysum og verulega auknum verkefnum fyrir Landhelgisgæsluna. Einnig hafa Norðmenn hafið mikla olíu- og gasvinnslu í Barentshafi og fylgja Rússar líklega í kjölfarið. Hluti þeirrar orku verður fluttur með skipum til Norður-Ameríku um íslenska landhelgi. Í þriðja lagi var lögð áhersla á alþjóðaár heimskautasvæðanna eða International Polar Year sem gekk í garð í mars 2007 og var haldið í þriðja sinn. Vísindamenn frá yfir 60 löndum taka þátt í rannsóknum alþjóðaársins sem lýkur í mars 2009. Markmiðið með árinu var að leiða til stórátaks í rannsóknum og athugunum á heimskautasvæðum jarðar. Rannsóknir á loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra á umhverfi, lífríki og samfélag voru í brennidepli á rannsóknarárinu en lögð var sérstök áhersla á þverfaglegar rannsóknir. Einnig varð mönnum tíðrætt um öryggi í orkumálum á árinu og þörfina fyrir aukna notkun orkugjafa sem ekki hafa mengandi áhrif á andrúmsloftið. Frú forseti. Þingmannanefndin hélt þrjá fundi á árinu og sótti ég þá sem formaður Íslandsdeildar. Haldinn var fundur í Reykjavík 1. júní þar sem Þórir Ibsen, skrifstofustjóri auðlinda- og umhverfisskrifstofu utanríkisráðuneytisins, hélt m.a. erindi um öryggis- og björgunarmál í Norðurhöfum út frá sjónarhorni Íslendinga. Hann ræddi um skýrsluna Fyrir stafni haf – Tækifæri tengd siglingum á norðurslóðum, sem gefin var út á Íslandi 2005 og fjallar um opnun norðaustursiglingaleiðarinnar. Í skýrslunni eru m.a. metin viðskiptaleg áhrif og umhverfisáhrif af fyrirsjáanlegri opnun alþjóðlegra siglingaleiða fyrir Ísland, ekki síst með tilliti til mögulegrar umskipunarhafnar í landinu. Þórir vitnaði einnig í niðurstöðu ráðstefnunnar sem haldin var á Akureyri í mars 2007 og fjallaði um áhrif og tækifæri með opnun nýrra siglingaleiða um Norðurhöf. Á fundum nefndarinnar fjallaði ég sem formaður Íslandsdeildar um þróun mála hér á landi og mikilvægi norðurskautsins fyrir Ísland sem mætti m.a. sjá í fjölda verkefna sem íslensk stjórnvöld hafa unnið að í kjölfar formennskuárs Íslands í norðurskautsráðinu árin 2002–2004. Ég lagði m.a. áherslu á umræðu um siglingaleiðir, eftirlit og björgunarmál í Norðurhöfum og greindi frá samkomulagi sem undirritað var af utanríkisráðherra Íslands við Dani og Norðmenn, um samstarf á sviði öryggis-, varnar- og björgunarmála á Norður-Atlantshafi og við Ísland á friðartímum, en fyrir þessu er gerð frekari grein í skýrslu Íslandsdeildar. Enn fremur lagði ég áherslu á þýðingarmikið hlutverk hinnar norðlægu víddar sem samstarfsvettvangs í Norður-Evrópu og benti á að meiri áherslu mætti leggja á norðurskautið í því samstarfi. Frú forseti. Eins og áður sagði er gerð nákvæm grein fyrir því sem fram fór á fundum nefndarinnar í skýrslu þeirri sem ég hef mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar um störf nefndarinnar. En um leið og ég læt lokið umfjöllun minni um skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2007 vil ég þakka Örnu Gerði Bang fyrir framúrskarandi störf í þágu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál.

Eins og getið var um í upphafi, áður en farið var í umræður um skýrslur, varð samkomulag um það að taka saman 2.–5. dagskrárlið og ræða þá saman. Fer sú umræða nú fram, þ.e. um skýrslur um norrænu ráðherranefndina, norrænt samstarf, Vestnorræna ráðið og norðurskautsmál.

Virðulegur forseti. Norrænt samstarf hefur verið Íslandi mjög mikilvægt gegnum tíðina og má í því sambandi nefna samnorræna atvinnu- og menntamarkaði sem standa Íslendingum opnir. Ég vil líka nefna mjög víðtækt samstarf á embættismannasviði, embættismenn norrænna ríkja hittast reglulega eins og stjórnmálamenn gera líka og ég tel að það hafi haft geysilega mikil áhrif á löggjöf hér á landi. Hún væri með allt öðrum hætti ef þetta víðtæka norræna samstarf væri ekki fyrir hendi. Ég vil líka nefna að sveitarfélögin eru í miklu norrænu samstarfi. Það byggist m.a. á vinabæjarsamstarfi sem er mjög mikilvægt og einnig stundar fjöldinn allur af grasrótarsamtökum mikið og blómlegt norrænt samstarf, einnig skólar og svo Norræna félagið - ég vil gjarnan nefna það sérstaklega því að það heldur utan um svo mikið af þessu samstarfi okkar. Í Norðurlandaráði er stöðugt til umræðu að reyna að bæta það umhverfi sem Norðurlandabúar búa við. Þar er mjög horft til félagslegra og umhverfislegra þátta utan við atvinnumarkaðinn. Ég held að það sé við hæfi í umræðunni um norrænt samstarf á árinu 2007 að sú er hér stendur greini nánar frá starfi einnar af málefnanefndum ráðsins, þ.e. velferðarnefndarinnar, þar sem ég er formaður nefndarinnar. Tók ég þar við formennskukeflinu af mætum þingmanni sem ekki gaf kost á sér til endurkjörs í síðustu alþingiskosningum, Jóni Kristjánssyni, og vil ég nota tækifærið hér og þakka honum fyrir góð störf í þágu velferðarnefndar og ráðsins alls eins og hans er von og vísa. En áður en ég kem inn á störf velferðarnefndarinnar í Norðurlandaráði vil ég aðeins segja nokkur orð um öryggismálin sem formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, hv. þm. Árni Páll Árnason, gerði ágæt skil hér áðan. Það er alveg ljóst að það er mjög mikilvægt fyrir Ísland við breyttar aðstæður að öryggismál á norðurslóðum séu eins og best verður á kosið. Því er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að stuðla að því á þann hátt sem okkur er mögulegt og Norðurlandaráð er nærtækur vettvangur til þess. Eftir að loftslagsbreytinga tók að gæta í auknum mæli, og þiðnun íssins norður frá varð greinanlegri, hafa augu heimsins og sér í lagi Norðurlanda opnast fyrir því aðkallandi verkefni sem það er að búa svo um hnútana að hægt sé að fyrirbyggja og bregðast við skakkaföllum sem geta orðið, til að mynda varðandi björgunarmál á sjó. Auknar siglingar stærri flutninga- og farþegaskipa í kjölfar greiðari siglingaleiða krefjast þess beinlínis að við gerum ráðstafanir. Skemmst er að minnast strands Wilsons Muuga í því sambandi. Það er flókið að sigla í Norðurhöfum og veður oft mikil og það þarf að passa mjög vel upp á björgunarmálin. Við gætum þurft að horfa upp á miklu stærri slys á sjó en við höfum séð áður, bæði hvað varðar þann mannfjölda sem getur verið í hættu og líka hvað varðar umhverfið og á ég þá við siglingar stórra olíuskipa. Áður hefur verið minnst á að gerðir hafa verið tveir samningar um varnar- og öryggismál og björgunarmál á Norður-Atlantshafi. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, þá utanríkisráðherra, skrifaði undir samninga við bæði Norðmenn og Dani og þeir samningar eru okkur mjög mikilvægir, þessir rammasamningar. Ég vil líka nefna að utanríkisnefnd norska Stórþingsins var hér í fyrra og heimsótti utanríkismálanefnd og var þá komið inn á þessa rammasamninga. Það var greinilegt að Norðmennirnir höfðu sömu tilfinningu og við Íslendingar fyrir því hvað þessir samningar væru mikilvægir. Í næstu viku mun íslenska utanríkismálanefndin fara til Noregs og ræða aftur við utanríkisnefnd norska Stórþingsins um þessi mál og önnur, hvernig haldið er á EES-málunum í Stórþinginu, þróunarsamvinnumál og það sem okkur finnst bera hæst í samstarfi landanna. Umræðan um öryggis- og björgunarmál á vettvangi Norðurlandaráðs sýnir okkur hvernig áherslur og umfjöllun í ráðinu hafa breyst á síðustu árum. Umræðurnar um utanríkismál á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló voru með öðrum hætti en þegar sú er hér stendur tók þátt í norrænu samstarfi fyrst á vettvangi þjóðþinganna. Það var fyrir 12 árum eða svo þannig að mjög margt hefur breyst á alþjóðavettvangi og Norðurlandaráð beinir nú sjónum sínum í auknum mæli út á við eins og áhersla þess á hnattvæðinguna ber vitni um. Nærsvæðasamstarf ráðsins er einnig mikilvægur þáttur í starfsemi þess. Má þar nefna það samstarf sem Norðurlöndin hafa átt við Eystrasaltsríkin á síðustu áratugum sem án vafa hefur verið skerfur til stöðugleika á svæðinu. Það var eftirtektarvert í tengslum við öryggismálaumræðuna á forsætisnefndarfundinum í Reykjavík hversu mikill samhugur og samstaða ríkti innan Íslandsdeildarinnar um það mál. Voru allir sammála um að Ísland ætti að beita sér í því máli og framsetning tillagna frá landsdeild með þessum hætti er ekki algeng í dag eftir að vægi flokkahópanna innan Norðurlandaráðs jókst þannig að það var gleðiefni hve góð samstaða tókst í þessu máli. Á sviði velferðarmála hafa ýmis mál verið til umfjöllunar á síðasta ári hjá velferðarnefnd Norðurlandaráðs og vil ég nefna nokkur. Tvær tillögur sem nefndin afgreiddi urðu að tilmælum ráðsins til norrænu ráðherranefndarinnar, annars vegar um geðheilbrigðismál og hins vegar um starfsfólk í heilbrigðisstéttum. Tilmælin um geðheilbrigðisþjónustu á Norðurlöndum miða að því að Norðurlöndin móti norræna stefnu á sviði geðheilbrigðismála sem þjóni því hlutverki að vera umgerð um miðlun, reynslu og samstarf milli norrænu landanna. Í tilmælunum eru líka tilgreindar aðgerðir sem felast skuli í áætluninni. Dæmi um aðgerðir sem lagðar eru til eru að vinna gegn fordómum í samfélaginu gagnvart geðrænum vandamálum, að gera úttekt á og tillögur um aðgerðir ríkis og sveitarfélaga varðandi húsnæðisúrræði og stuðning í daglegu lífi fyrir einstaklinga með geðfatlanir, og aukin áhersla er lögð á þróun þekkingar og menntun starfsfólks og sérfræðinga á sviði geðlækninga. Önnur tillaga sem var til umfjöllunar í velferðarnefnd Norðurlandaráðs og varð að tilmælum ráðsins er á þann veg að norrænu ríkin hafi frumkvæði að því að gera alþjóðasamning sem fjalli um ráðningar ríkra ríkja á heilbrigðisstarfsfólki frá þróunarríkjum. Í dag er mjög mikil tilhneiging til þess að hin ríkari ríki lokki til sín heilbrigðisstarfsmenn frá þróunarríkjunum og í svo miklum mæli að í sumum þróunarríkjum eru ekki nógu margir læknar, hjúkrunarfræðingar og heilbrigðisstarfsfólk til að sinna bólusetningum og heilbrigðismálum almennt. Það hefur verið nefnt að í Frakklandi eru fleiri læknar frá Benín en er í Benín sjálfu. Á Manchester-svæðinu í Bretlandi eru sömuleiðis fleiri heilbrigðisstarfsmenn frá Malaví en í Malaví sjálfu og hlutfall heilbrigðisstarfsmanna frá vanþróuðum ríkjum fer hækkandi á Norðurlöndum. Þrýstingurinn er auðvitað mikill af því að hlutfall eldri borgara er að hækka í okkar heimshluta og þá verður tilhneigingin þessi. Meðan við erum ekki nógu dugleg að mennta sjálf heilbrigðisstarfsfólk og halda því að störfum freistumst við til að lokka til okkar heilbrigðisstarfsfólk frá öðrum ríkjum. Norðurlandaráð vill að menn snúi þessu við og mun beita sér í því á næstunni. Ég vil einnig nefna að velferðarnefnd Norðurlandaráðs hefur skoðað stöðuna í Murmansk í Norðaustur-Rússlandi. Mjög mikil tengsl eru við það svæði yfir til norrænna ríkja, landamæri nokkurra norrænna ríkja liggja að Norðaustur-Rússlandi. Við skoðuðum ástandið í Murmansk hvað varðar berkla og þá sérstaklega fjölónæma berkla, sem engin meðferð dugir á, og hvað varðar eyðni og alnæmi. Menn sjá hækkandi tölur í þessum heimshluta, í Norðaustur-Rússlandi, og er eðlilegt að norrænu ríkin geri það sem í þeirra valdi stendur til aðstoðar svo að hægt verði að koma böndum yfir starfsemi heilbrigðisþjónustunnar á þessu svæði. Ég vil einnig nefna mál sem hefur verið rætt á sameiginlegum fundi velferðarnefndar Norðurlandaráðs og neytendanefndarinnar. Það var gert fyrir stuttu og eðlilegt að við miðlum reynslunni frá þeim vettvangi hingað inn á Alþingi. Þar fengum við upplýsingar um transfitusýrur. Danir hafa sett sérstaka löggjöf um hlutfall transfitusýra í mat og nú hefur ratað inn í þingið þingsályktunartillaga er sú sem hér stendur er 1. flutningsmaður að en ásamt mér eru nokkrir hv. þingmenn úr Íslandsdeild Norðurlandaráðs á tillögunni, m.a. hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Árni Páll Árnason og Björk Guðjónsdóttir ásamt fleiri þingmönnum sem eru hvorki aðal- né varamenn í Norðurlandaráði. Tillagan á því rætur í norrænu samstarfi og vona ég að hún verði samþykkt en þá munum við tryggja að hlutfall tranfitusýra í mat á Íslandi verði lágt. Ég vil líka gera að umfjöllunarefni nærsvæðasamstarf Norðurlandaráðs sem ég kom aðeins inn á í upphafi ræðu minnar. Í október á síðasta ári gafst mér tækifæri til að taka þátt í málþingi í Litháen sem Norðurlandaráð skipulagði með þátttöku þingmanna frá Norðurlöndunum, þingmanna frá Eystrasaltsríkjunum, þingmanni frá Hvíta-Rússlandi og fulltrúum stjórnarandstöðuflokka frá Hvíta-Rússlandi - þeir eru reyndar ekki í þinginu þar enda tæpast hægt að kalla Hvíta-Rússland lýðræðisríki. Málþingið var mjög eftirminnilegt fyrir þær sakir hve viðkvæm og jafnvel brothætt sú umræða sem þar átti sér stað var en rætt var um loftslagsmál og hlutverk þingmanna á breyttum tímum. Að sjálfsögðu beindist umræðan mjög mikið að lýðræði í Hvíta-Rússlandi og er ljóst, virðulegi forseti, að sú tengslamyndun sem varð á þessari fyrstu ráðstefnu sinnar tegundar getur orðið mjög dýrmæt þegar fram líða stundir við að efla lýðræði og stöðugleika í Hvíta-Rússlandi ef vel er á spilum haldið. Málþingið tókst afar vel og því verður fylgt eftir með öðru málþingi í upphafi næstu viku og mun ég sækja það. Ég tel að ef vel tekst til í framhaldinu gæti þetta frumkvæði Norðurlandaráðs undirstrikað enn frekar mikilvægi nærsvæðasamstarfs ráðsins og tengslastarfs Norðurlandanna á alþjóðavettvangi. Það er alveg ljóst að Norðurlandaráð spilaði geysilega stóra rullu þegar Eystrasaltsríkin urðu frjáls og var hlutverkið aðallega fólgið í því að minnka velferðargjána á milli Eystrasaltsríkjanna og Norðurlandanna. Þar liggja mjög mikil öryggissjónarmið að baki og nú þarf að teygja sig lengra austur. Hvíta-Rússland er upplagt ríki til að efla tengslin við og það hefur Norðurlandaráð sett á dagskrá. Ég vil líka nefna vestnorræna samstarfið sem nokkrir hv. þingmenn hafa gert að umræðuefni. Ég vil sérstaklega fagna því að á síðasta ári var opnuð aðalræðisskrifstofa Færeyja við Austurvöll en fyrir skömmu opnuðum við sendiráð í Færeyjum. Við höfum líka gert mjög mikilvægan tvíhliða samning um fríverslun við Færeyinga, Hoyvíkursamninginn svokallaða. Það var rætt á síðasta ári í vestnorrænu samstarfi hvort Grænlendingar gætu tekið þátt í þeim samningi líka og var það tekið fyrir á fundi á Húsavík. Efasemdir komu frá Grænlendingum um að þeir mundu ganga alla leið í því en þeir óskuðu þó eftir því að það yrði skoðað hvort Grænland gæti verið með í hluta samningsins og hlýtur að vera spennandi að skoða hvort það sé hægt. Ég vil líka nefna á síðustu metrunum í ræðu minni, virðulegi forseti, að í norrænu samstarfi felast mikil tækifæri fyrir okkur. Ég tel t.d. mikil tækifæri til útrásar á norðurslóðum fyrir Íslendinga. Talið er að um 20% af olíu- og gasauðlindum heimsins sé að finna á Barentssvæðinu og nú þegar mjög mikill óróleiki er við botn Miðjarðarhafs líta margir þangað norður eftir hvað varðar fjárfestingar. Það á að fjárfesta á svæðinu fyrir 140 þús. milljarða kr. á næstu árum í olíuiðnaði og norska ríkisstjórnin hefur sett það mál mjög ofarlega á dagskrá, sett upp 11 manna ráðherranefnd sem á að fylgjast með því. Ég tel að við Íslendingar getum verið þátttakendur í þeirri útrás sem þar verður, við erum vön því að vinna á norðlægum slóðum og erum í næsta nágrenni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur góða ræðu. Ég vil einungis nefna að í máli sínu rakti hún mjög mikilvægan þátt í starfi Norðurlandaráðs sem hófst á síðasta ári, sem er nágrannasamstarf við Hvíta Rússland, og hún hefur sinnt því verkefni með miklum ágætum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvað norrænt samstarf er mikilvæg fyrirmynd í samskiptum við nágrannaþjóðir sem eru í breytingaferli. Sumum kann að finnast það nokkuð fjarstæðukennt að elta ólar við það hvernig ástand er í Hvíta-Rússlandi eða leggja sig sérstaklega fram við að stuðla að lýðræðisþróun og framförum þar. Staðreyndin er hins vegar sú að þetta er eina einræðisríkið sem eftir er í Evrópu, sem sannanlega er hægt að stimpla þannig, og það er í okkar allra næsta nágrenni, þ.e. rétt við Eystrasaltið og á landamæri að mörgum af nánustu samstarfsríkjum okkar. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við sýnum þá fyrirmynd sem norrænt, lýðræðislegt samstarf er og sérstaklega hvert hlutverk þingmanna og þingmannasamstarfs getur verið í samskiptum við stjórnarandstöðuna í Hvíta-Rússlandi. Við lögðum áherslu á það á vettvangi Norðurlandaráðs að þessi samskipti yrðu að vera við stjórnarandstöðuna líka og við það hefur þó verið staðið þrátt fyrir að þessi samskipti þurfi að eiga sér stað í Vilníus vegna þess að það er ekki hægt að treysta stjórnvöldum í Hvíta-Rússlandi ef samskiptin eru færð þangað.

Virðulegur forseti. Það er rétt að ég hef verið fulltrúi Íslands í þessu samstarfi sem er nýlega hófst. Það er svolítið sérstakt að fulltrúi stjórnarandstöðunnar, sem ég er, skuli vera í því en ég vil sérstaklega þakka fyrir það að Íslandsdeildin kom því þannig fyrir af því að ég hef mikinn áhuga á þessu og ég mun reyna að standa mig með sóma í því samstarfi. Það er alveg rétt að Norðurlöndin spiluðu stórt hlutverk gagnvart Eystrasaltsríkjunum og nú hafa þau tekið geysilega stórt skref. Þau eru komin inn í Evrópusambandið og eru komin inn í allt annað lagaumhverfi en þau voru í og eru í mikilli sókn og þar er verið að vinna á mjög öflugan hátt gagnvart öryggismálum og því að auka velferð á allan hátt. Þá hlýtur kastljósið að beinast að ríkjunum sem eru þar í grendinni. Íslendingar, eins og öll önnur norræn ríki, hafa mikla hagsmuni af því að vera í mjög góðu samstarfi við Rússa og við löndin sem þar liggja í kring eins og Úkraínu og Hvíta-Rússland. Ráðstefnan sem var í fyrra og verður fram haldið í næstu viku er mjög mikilvæg fyrir þær sakir að við viljum gjarnan byggja upp traust og góð tengsl við Hvíta-Rússland. Þarna kom fulltrúi frá Lúkasjenkó-flokknum, þingmaður frá Hvíta-Rússlandi, en líka fulltrúar stjórnarandstöðunnar. Það er enn þá þannig að það er verið að fangelsa fulltrúa stjórnarandstöðunnar og einn þingmaður komst t.d. ekki á ráðstefnuna af því að hann var í fangelsi og það kom varamaður fyrir hann. Það eru mjög mörg mál sem er mikilvægt að ræða við nágrannaríki okkar í austri. Þar má nefna loftslagsmálin, orkumálin, það er mjög mikið tekist á um orkumál á þessu svæði og svo auðvitað viðskipti að öðru leyti. Ég tek því undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni varðandi það samstarf sem þarna er að hefjast, 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér skýrslur Norðurlandasamstarfsins, fjórar skýrslur í einum pakka, og hér er gríðarlega mikið efni undir og svo sem ekki einfalt að höndla umræðuna eða hafa hana hnitmiðaða eða mjög einbeitta því að það er farið afar vítt yfir. Ofan í kaupið er samstarfsráðherra Norðurlanda, hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson, ekki með okkur hér í dag, sem ég tel afar miður, því að samstarf nefndanna eða þeirra deilda sem starfa, hvort sem það eru deildir í Norðurlandaráði, Vestnorræna ráðið eða deild um norðurskautsmálin þá höfum við eðli máls samkvæmt mikið samstarf við samstarfsráðherrann og það sem við höfum að segja hér höfum við fyrst og síðast að segja við samstarfsráðherrann. Ég undirstrika því gagnrýni mína í þessari umræðu, ég tel það afar miður að forseti skyldi hafa komið málum þannig fyrir að þessi umræða færi fram þegar samstarfsráðherrann er fjarri góðu gamni, ég átel að þetta skyldi ekki hafa verið gert með þeim hætti að hér gætu allir verið til staðar. Það kom fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar að loftslagsbreytingar og afleiðingar þeirra hafi verið til mikillar umfjöllunar á vettvangi Norðurlandaráðs á síðustu árum og árið 2007 var kannski það ár sem mest hefur farið fyrir þessari umræðu. Ég geri ráð fyrir að umræðan komi til með að vaxa á þessu ári og næsta, ekki síst vegna fyrirhugaðs loftslagsfundar Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn 2009. Fundinn á að halda 30. nóvember til 11. desember og það verður í verkahring þeirra sem starfa að Norðurlandasamvinnu að undirbúa hann að mjög miklu leyti. Ein af tilmælunum sem samþykkt hafa verið á Norðurlandaráðsþinginu varða þennan fund og mig langar til að fara nokkrum orðum um þau tilmæli hér. Ég álít að þetta varði mál sem íslenskir þingmenn og Alþingi Íslendinga verði að taka til beinnar umfjöllunar og meðhöndlunar á Alþingi því að við höfum hlutverki að gegna í undirbúningi þessa mikilvæga fundar í Kaupmannahöfn. Norðurlandaráð beindi tilmælum til norrænu ráðherranefndarinnar í sex liðum um að undirbúa þennan fund. Í fyrsta lagi með því að standa fyrir fræðsluátaki meðal skólanema um loftslagsbreytingar og leiðatogafund Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál. Þetta er fræðsluátak sem þarf að hefja í öllum norrænu ríkjunum. Okkur þingmönnum sem störfum á vettvangi Norðurlandaráðs langar öll til þess að okkar fólk, æskan og upprennandi þjóðfélagsþegnar, þeir sem eiga að taka við stjórninni að okkur gengnum, sé vel menntað á þessu sviði og geti fært fram skilaboðin, hin mikilvægu skilaboð um aðferðir til úrbóta í þessum efnum. Norðurlandaráð tekur undir þau sjónarmið. Norðurlandaráð vill líka að norræna ráðherranefndin sjái til þess að staðið verði fyrir umræðum um markmið í loftslagsmálum með breiðri þátttöku almennings og að sjónum verði beint að ábyrgð einstaklingsins ásamt félagslegum afleiðingum loftslagsbreytinga fyrir samfélagið þar sem áhrifin verða mest og íbúa þeirra. Í þriðja lagi eru tilmælin um það að við stöndum fyrir sýningum og kynningu á endurnýjanlegum orkugjöfum og umhverfistækni í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Þessi liður heyrir mjög upp á okkur Íslendinga. Við þurfum að átta okkur á því hversu framarlega við stöndum varðandi orkumál, þ.e. endurnýjanlega orkugjafa og ýmsa þætti er varða umhverfistækni og við þurfum þess vegna að undirbúa það í tíma að okkar framlag á fundinum í Kaupmannahöfn verði stórt, umfangsmikið og gott og að eftir því verði tekið. Sömuleiðis er í tilmælunum gert ráð fyrir því að skipulagðar verði norrænar hringborðsumræður með fremstu sérfræðingum Norðurlandanna á sviði orkumála til undirbúnings ákvarðana um ný metnaðarfull markmið Norðurlanda í orkumálum. Við Íslendingar eigum sérfræðinga á þessu sviði sem við þurfum að fara að undirstinga núna til þess að undirbúa það að taka þátt í svona hringborðsumræðum sem verða á mjög háu háu plani þar sem helstu sérfræðingar Norðurlandanna eiga samtal við restina af heimsbyggðinni, við þá sem starfa innan Sameinuðu þjóðanna og leiða starfið í loftslagsmálunum. Ég held því að þarna höfum við verk að vinna og þurfum að fara að undirstinga sérfræðinga okkar. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir í tilmælunum að hrint verði úr vör verkefni sem miði að því að þróa nýjar lausnir í orkumálum til að draga úr koltvísýringsmengun, auk þess að þróa enn frekar rannsóknarsamstarf í umhverfismálum á norrænum og alþjóðlegum vettvangi. Að lokum gengur sjötti punkturinn út á það að tryggja í fjárlögum norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árin 2008 og 2009 nægilega fjárveitingu til að undirbúa loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn 2009. Þessi síðasti punktur kemur inn á 60 milljónirnar sem við ræddum hér fyrr í dag. Það kostar gríðarlega mikið að hýsa þennan fund Sameinuðu þjóðanna og ef Norðurlandaráð ætlar að hafa fundinn svona ítarlegan, svona umfangsmikinn og að hann risti jafndjúpt og eigi jafnríkan stað í samfélaginu og vilji stendur til þarf í það gríðarlegt fjármagn. Mín tilfinning er afar sterk um að - við erum að tala um 120 milljónir, ef ég tek tvisvar sinnum 60 milljónir þá erum við að tala um rúmlega einn milljarð íslenskra króna, 1,2 milljarða ísl. kr. - ef þetta hnattvæðingarverkefni norrænu ráðherranefndarinnar verður ekki í tengslum við þessa metnaðarfullu yfirlýsingu Norðurlandaráðs þá séum við að eyða peningunum í vitleysu eða henda þeim út um gluggann. Það er því mjög mikilvægt að þau skilaboð fari í gegnum samstarfsráðherra okkar, inn á vettvang ráðherranefndarinnar og að skilaboðin séu skýr og þau séu með þessum hætti: Fjármunirnir eiga á næstu tveimur árum, þessu og næsta, að fara í fundinn í Kaupmannahöfn. Það er gríðarlega mikilvægt og ég efast um að við séum aflögufær um rúman einn milljarð í eitthvað annað verkefni. Hnattvæðingarverkefnið sem slíkt er hins vegar ágætt, góðra gjalda vert, en það er ekki komið nægilega langt til þess að við getum farið að eyða í það svona miklum peningum. Á fundi nefndar Norðurlandaráðs nú í janúar kom fram mjög hörð gagnrýni á ráðherranefndina vegna þess að hún hefur ekki enn sýnt á spil sín, í hvað hún ætli að setja þessar 60 milljónir. Það eina sem er haldfast í þeim efnum eru fjórar milljónir sem eiga að fara í skilgreindan fund sem varðar hnattvæðingarmálin en það er eina verkefnið sem búið er að lýsa af þessum 60 milljónum. Ég tel líka að grundvöllurinn sem hnattvæðingarverkefni norrænu ráðherranefndarinnar hvílir á sem er að hluta til skýrslan um Norden som global vinderregion , eða Norðurlöndin sem sigursvæði í hnattvæðingu, sú skýrsla er að mínu mati meingölluð. Hún er skrifuð af dönsku fyrirtæki Den danske tænketank Mandag Morgen ráðgjafarfyrirtæki, sem gæti kallast „Thinktank“ upp á engilsaxnesku og gefur út mjög athyglisvert blað á hverjum mánudagsmorgni, held ég, sem fjallar um samfélagsmál og þar eru sjónarmið viðskiptalífsins mjög ofarlega á baugi. Ég hef talað fyrir því að við áttum okkur á því þegar við erum að taka við vinnu svona sérfræðinga að þá á það eftir að fara í gegnum hina pólitísku síu og ef þau sjónarmið sem norræna ráðherranefndin ætlar að keyra eftir eru samhljóma því sem kom fram í skýrslunni um Norden som global vinderregion þá held ég að það skorti aðeins upp á þann væng sem ég starfa fyrir í pólitíkinni, þ.e. vinstri vænginn. Frú forseti. Ég tel því að hér séu ákveðnir þættir sem beri að hafa aðgát við og þetta sé ekki allt svo einfalt í framkvæmd. Eitt af því sem mig langar til að nefna í skýrslu þeirri sem hér liggur fyrir á þskj. 719 er umræðan um sjálfsstjórnarsvæðin en í skýrslunni kemur fram að vegna óska Færeyja um aðild að opinberu norrænu samstarfi á sama grundvelli og norræn ríki hafi verið gerð stór og mikil úttekt á vegum norrænu ráðherranefndarinnar árið 2006 og niðurstaða þeirrar úttektar birtist í svokölluðu Álandsskjali. Eins og kom fram í ræðu hv. formanns Íslandsdeildarinnar fékk hún ákveðna afgreiðslu á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló í nóvember á síðasta ári. Nú er það svo að samstarfsráðherrar Norðurlandanna voru krafðir svara af þeirri sem hér stendur á Norðurlandaráðsþinginu um hver hafi verið rökin fyrir því að þeir lögðust gegn því að Helsingfors-samningnum yrði breytt til þess að sjálfsstjórnarsvæðin gætu átt sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði. Svör þessara samstarfsráðherra, Noregs, Svíþjóðar og Finnlands, komu ekki fram á Norðurlandaráðsþinginu og því að ítrekaði ég spurningu mína skriflega og sendi þeim hana og nú hafa borist svör frá þessum þremur ráðherrum. Þetta er reyndar sameiginlegt svar allra ráðherranna og það verður að segjast eins og er að það olli mér talsvert miklum vonbrigðum því að svör ráðherranna þriggja sem hér um ræðir voru mjög loðin. Af þeim má skilja að þeir styðji andann í Álandsskjalinu, að þeir vilji auka möguleika sjálfsstjórnarsvæðanna á því að koma beint að Norðurlandasamstarfinu, þess vegna séu tillögurnar í Álandsskjalinu þeim að skapi, en þeir skýra ekki hvers vegna þeir eru mótfallnir því að Helsingfors-samningnum verði breytt. Ég tel að Færeyingar komi til með að reka þetta mál áfram, við séum ekki búin að heyra síðasta vers í þessum söng. Við vitum líka að sjálfstæðisbarátta Færeyinga og jafnvel Grænlendinga er undirliggjandi í þessum óskum þannig að ég tel að um þær óskir verði fjallað nánar í nánustu framtíð. Ég er ánægð með þá niðurstöðu sem náðist í Ósló í nóvember sl., þ.e. að Íslandsdeild Norðurlandaráðs skyldi einhuga standa með Dönum í atkvæðagreiðslunni en þar studdum við að farin yrði sú leið sem Færeyingarnir hafa óskað eftir. Hér hefur verið rætt um það að niðurskurðurinn vegna hnattvæðingarverkefnisins bitni mögulega á menningarsamstarfinu og upplýsingaskrifstofunum. Ég vona auðvitað að okkur takist að standa vörð um upplýsingaskrifstofurnar, það er okkur verulegt áhyggjuefni ef fara á að skerða framlögin til þeirra. Við þingmennirnir í Íslandsdeildinni höfum staðið sem einn maður á bak við sjónarmið upplýsingaskrifstofanna og komum til með að berjast áfram fyrir því að það mál fari örugglega á réttan veg og endi ekki með ósköpum. Það er dálítið athyglisvert varðandi menningarsamstarfið að í skýrslu þeirri sem hér liggur fyrir á þskj. 719 er fjallað sérstaklega um verðlaun Norðurlandaráðs, bókmenntaverðlaunin, tónlistarverðlaunin, náttúru- og umhverfisverðlaunin og kvikmyndaverðlaunin. Það er mjög mikill fengur að slíkum upplýsingum um þessi verðlaun og þá listamenn sem hafa hlotið þau á síðasta ári. Ég bendi því á að skýrslurnar sem slíkar hafa að geyma mikinn fróðleik sem ekki ratar inn í þessa umræðu en af því að menningarsamstarfið er nú undir skurðarhnífnum vil ég hvetja þá hv. þingmenn sem áhuga hafa á að kynna sér það samstarf og þau verðlaun sem við höfum verið að veita. Í skýrslunni er ríkulegt lesefni sem lýsir því hversu mikilvægt þetta samstarf er og hversu þessi verðlaun opna okkur aðgang að verkum einstakra listamanna sama hvar á Norðurlöndum viðkomandi býr. Ég tel því að hér sé um gríðarlega mikilvægt samstarf að ræða sem sé í okkar verkahring og í okkar þágu að standa vörð um. Framkvæmdastjóri norrænu ráðherranefndarinnar sagði á fundi sem hann átti með þingmönnum Norðurlandaráðs í Stokkhólmi fyrir skemmstu að þrátt fyrir að menningargeirinn hafi alltaf verið fjárfrekur, hafi fengið mikið og hafi virkilega notið stuðnings og þessa norræna samstarfs, þá mætti ekki líta á hann sem einhverja heilaga kú, þ.e. að við yrðum að átta okkur á því að á endanum þyrfti kannski að skera þar líka. En eins og málum er háttað núna og eins vel og menningarsamstarfið hefur heppnast segi ég fyrir minn hatt: Ég kem til með að mótmæla því kröftuglega ef niðurskurðurinn á að vera fyrst og síðast þar, í menningargeiranum. Hæstv. forseti. Aðeins eitt að lokum. Samhliða Norðurlandaráðsfundunum og samstarfi Norðurlandaráðs hefur verið haldið þing ungra Norðurlandabúa. Það þing á sér enga sérstaka rödd hér og mér þykir það dálítið miður, en það hafa verið haldin „semínör“ og ráðstefnur á vegum ungra norrænna borgara sem hafa verið athyglisverð og það væri kannski þörf á því að huga að því að birta einhverjar niðurstöður frá ungu norrænu þingunum í skýrslunni okkar frá Norðurlandaráði, þannig að ég bið um að það verði hugleitt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir góða og efnismikla ræðu, hún nefndi mörg athyglisverð atriði. Ég er prestssonur og hefur alltaf leiðst sá plagsiður presta að skamma þá sem mæta í kirkju fyrir lélega kirkjusókn. Ég vildi því ekki færa fjarveru samstarfsráðherra sérstaklega í tal við hv. starfandi samstarfsráðherra, Kristján Möller, meðan hann var hér áðan. Þetta er af vangá og við þurfum að læra af þessu. Engum dettur í hug að ræða samgönguáætlun að samgönguráðherra fjarstöddum og engum dettur í hug að ræða utanríkismál að utanríkisráðherra fjarstöddum, það er slysalegt að þetta gerðist og við verðum að gæta þess næst að samstarfsráðherra verði hér viðstaddur. Ég vil aðeins í þessu samhengi benda á, og líka í framhaldi af orðum hv. þingmanns um áherslurnar í aðdraganda leiðtogafundar Sameinuðu þjóðanna 2009 og áherslur Norðurlandanna í loftslagsmálum í því efni, að vissulega er hér um stórt verkefni að ræða en líka gríðarlega spennandi verkefni, ekki síst í ljósi þess að svo vel vill til að hæstv. samstarfsráðherra tekur við formennsku í hópi samstarfsráðherra í byrjun næsta árs þannig að þessi fundur verður á formennskutímabili hans, og hæstv. umhverfisráðherra mun þá leiða umhverfisráðstefnu Norðurlanda. Þetta er því að sjálfsögðu einstakt tækifæri fyrir okkur til að koma skynsamlega og vel að málum og vinna vel. Ég bind við það miklar vonir að takist. Í kjölfarið árið eftir verður Ísland síðan með forsætið í Norðurlandaráði og getur þá haft forustu um að vinna úr því sem þarna gerist. Ef skynsamlega er á málum haldið er því hægt að stilla þessar tímasetningar nokkuð vel af þannig að við eigum að geta haft þarna mikil áhrif ef við viljum. Ég vil líka undirstrika að utanríkisráðherra lýsti í ræðu sinni um utanríkismál í haust norrænu samstarfi og aðild okkar að Norðurlandaráði sem einum af grunnþáttum íslenskrar utanríkisstefnu. Sú yfirlýsing hlýtur að hafa áhrif á þá forgangsröðun sem stjórnvöld marka í kjölfarið.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með að hv. formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs skuli sakna samstarfsráðherrans jafnmikið og ég geri. Ég tek undir það með honum að við þurfum að læra af þessu, þetta á ekki að geta gerst. Það eru verulega góðar fréttir - sem ég vissi raunar ekki - að téður samstarfsráðherra, hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson, skuli vera að taka að sér formennsku í samstarfinu milli samstarfsráðherranna á næsta ári. Mér finnst tónninn í ræðu og andsvari hv. þingmanns líka gefa mér vísbendingar um að Íslandsdeild Norðurlandaráðs muni standa sameinuð að baki ráðherrum sínum í því samstarfi að gera fundinn í Kaupmannahöfn sem veglegastan og þá þátt okkar Íslendinga, íslenskra vísindamanna, íslensks almennings, íslensks skólafólks og íslenskrar æsku, og ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við förum að sjá hjá ráðherrunum einhverja áætlun um það á hvern hátt við ætlum að standa að þessari vinnu.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að þessi undirbúningur hefjist fljótt. Ég vil taka fram að við höfum átt mjög gott samstarf við hæstv. samstarfsráðherra um þau mál sem á okkur hafa brunnið undanfarið. Hann tók upp á vettvangi samstarfsráðherra athugasemdir Íslandsdeildarinnar við fjárveitingar til upplýsingaskrifstofanna og hafði mikinn árangur af því starfi. Hann hefur staðið góðan vörð um fjárveitingar til Norræna hússins á þessum vettvangi og ég treysti því að við eigum áfram gott samstarf við hann í þeim efnum. Menn eiga að horfa til þessa fundar sem nokkurs konar heimsstefnu eða heimssýningar um umhverfismál, um áherslur í rannsóknum og þróun, um áherslur í nýjum lausnum til að taka á loftslagsvandanum og að þar sé allt undir, líka kynningar þeirra fyrirtækja sem eru með búnað til að selja þannig að í sjálfu sér sé um að ræða vísindastefnu, almannaráðstefnu og kaupstefnu, allt í senn. Þessa hugsun þarf að útfæra og verður það skemmtilegt verkefni að fá að móta þetta. Ekki síst verður það skemmtilegt fyrir ráðherrann að fá að vera í forustu fyrir því að móta hið norræna svar að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, gríðarleg tækifæri eru í þessu fólgin og ég fagna því vissulega að hann skuli vera sama sinnis og ég hvað það varðar að við þurfum að nýta tækifærið vel. Í þessu eru kannski líka fólgin skilaboð til samstarfsráðherra Norðurlanda, hæstv. iðnaðarráðherra Össurar Skarphéðinssonar, og hæstv. umhverfisráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, um það að hafa áhrif á forsætisráðherra, en hann situr jú í norrænu ráðherranefndinni fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar. Það er norræna ráðherranefndin sem ætlar sér að eyða rúmum einum milljarði íslenskra króna í hnattvæðingarverkefni á sama tíma og Norðurlandaráð og samstarfsráðherrarnir eru ákafir í að undirbúa verkefni tengd fundi Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn 2009. Þessir tveir ráðherrar, sem hv. þm. Árni Páll Árnason nefnir, verða þá að tala þessu máli við hæstv. forsætisráðherra þannig að ekki fari frá okkur misvísandi skilaboð. Það er mikilvægt að draga úr þeim fjármunum sem eiga að fara í hnattvæðingarverkefnið og auka fjármuni sem eiga þá í staðinn að fara í toppfundinn í Kaupmannahöfn.

Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið, og þar sem kallað hefur verið eftir viðveru samstarfsráðherra, vill forseti geta þess að þessi liður hefur verið á dagskrá þingsins í vetur og legið fyrir að umræður um skýrslurnar yrðu í dag.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér nokkrar skýrslur er snúa að norrænu samstarfi. Í umræðum fyrir hádegið var farið vítt og breitt yfir efnið og komið víða við. Það sem ég ætla að gera að umræðuefni í ræðu minni eru annars vegar ályktanir Vestnorræna ráðsins um hafrannsóknir í Norðurhöfum og hins vegar um eflingu björgunarmála á norðurslóðum. Að hinu leytinu mun ég ræða almennt um breytingar á hafsvæði norðursins og það sem hér hefur verið rætt um í morgun, m.a. um auknar siglingar á norðurslóðum, áherslur ríkja eins og Noregs og Rússlands á að nýta olíu í Barentshafi á komandi árum og áratugum og þá væntanlega dreifingu þeirrar olíu um veröldina. Varðandi ályktanir Vestnorræna ráðsins þá var afar ánægjulegt að fá að taka þátt í þeim störfum og fundurinn sem við áttum í Nuuk á Grænlandi var mjög árangursríkur að því leyti að þær tillögur sem við fulltrúar Íslands komum með inn á þá ráðstefnu voru samþykktar þar. Þær hafa reyndar verið kynntar hér sem tillögur til samþykktar fyrir hv. Alþingi. Ég tel að þar hafi verið hreyft afar merkilegum málum eins og auknum hafrannsóknum, sérstaklega með tilliti til þess sem við eigum mikla hagsmuni í eins og nýtingu sjávarauðlindanna og breytingu á hafstraumum. Einnig var rætt um minnkandi hafís hér norður og norðvestur af landinu og annað sem getur haft áhrif á breytilegar göngur fiskstofna og breytilega hegðun. Þetta upplifum við Íslendingar nú sjálfir. Við sjáum að loðnan hagar sér með öðrum hætti en menn hafa átt von á eða hafa átt að venjast hér á árum áður. Staðreyndin er sú að það hefur eiginlega ekki tekist af neinu viti að mæla stærð loðnustofnsins á undanförnum árum fyrr en loðnan er komin vestur fyrir Hornafjörð. Erum við þó búin að eyða miklum fjármunum og skipaferðum í að rannsaka loðnustofninn á öðrum hafsvæðum og norður í höfum án þess að geta fest hönd á því hvað stofninn er stór. Þetta sýnir okkur auðvitað þann breytileika sem er í lífríkinu og í því sambandi er auðvitað rétt að vekja athygli á því að loðnan er jú meginfæðustofn þorsksins. Í eðlilegu árferði er loðna 35% af fæðuinnihaldi þorsksins, af öllu fæðunámi hans á ársgrundvelli. Auðvitað er það miklu meira á ákveðnum árstímum þegar loðnan stendur honum best til boða eins og á göngumynstri loðnunnar haust, vetur og vor - og svo norður í höfum á fæðuslóð þorskstofnsins sem þangað leitar. Með hlýnandi sjó er greinilegt að loðnan gengur norðar og hagar sér öðruvísi en verið hefur og þá er spurning hvort hún er jafnmikill fæðugjafi yfir sumartímann og áður var og hvort þorskurinn sækir þá nægilega norður í hafið til þess að nýta sér hana á sumarslóðum. Þetta kallar á nýjar rannsóknir og að við tökum upp víðtækt samstarf við vini okkar og samstarfsmenn í Vestnorræna ráðinu, Grænlendinga, þangað sem loðnan leitar örugglega í vaxandi mæli miðað við hlýnun sjávar hér norður af landinu. Við höfum auðvitað séð hlýnunina við norðurströnd landsins á undanförnum árum sem hefur m.a. orðið til þess að svartfuglinn virðist ekki ná til smáloðnunnar að vetrarlagi. Við höfum nú séð svartfugladauða tvö, þrjú ár í röð sem er hreinlega vísbending um það að hafið er ekki eins og það var. Þetta gaf okkur, fulltrúum Íslands í Vestnorræna ráðinu, auðvitað tilefni til þess að koma með sérstaka ályktun um hafrannsóknamálin og henni hefur verið vel tekið. Ég vænti þess að hún verði til aukins samstarfs milli þjóða í Vestnorræna ráðinu og á þessum hafsvæðum frá Færeyjum í austri til Grænlands í vestri. Það er afar nauðsynlegt að auka rannsóknir á Norðurhafinu og fara í þær með allt öðrum hætti og öðru hugarfari en við höfum verið að gera á undanförnum árum. Kannski þarf að fara sérstaklega yfir hafsvæðið þegar það er íslaust eða íslítið seinni part árs og snemma hausts eins og verið hefur að undanförnu, bráðnun hafíssins hefur verið mjög mikil. Hún gerir það að verkum að hafsvæðið er svo til autt á þessum siglingaleiðum langt norður í höf, jafnvel 300–400 sjómílur norður af Íslandi án þess að sjáist til hafíss. Þá vil ég aðeins víkja að því sem snýr að siglingum í Norðurhöfum og nýtingu auðlinda eins og því sem minnst hefur verið á varðandi nýtingu Norðmanna á olíu undir botni Barentshafs. Rússar eru einnig þar á ferðinni. Síðan hefur verið rætt um auknar siglingar á norðurslóðinni vegna þess að hlýnunin valdi því að hafísinn bráðni og siglingaleiðir opnist. Allt er þetta satt og rétt en þó ekki nema að hluta til vegna þess að þótt hafísinn bráðni, sem er nýmyndaður ís sem myndast á hverjum vetri á hafinu norðan Íslands og á Norðurskautinu öllu þá bráðna borgarísjakarnir ekki með sama hætti. Þeir eru reyndar allt annarrar gerðar en hafísinn sem frýs úr söltu vatni sjávarins en borgarísinn er landmyndaður ís sem skríður undan skriðjöklum og til hafs. Hann er allt annars eðlis og miklu stórgerðari en það sem við köllum hafís í venjulegu tali. Í því sambandi þurfa menn auðvitað að hafa í huga að þótt hafísinn bráðni að sumarlagi hverfur borgarísinn ekki. Þegar menn eru farnir að sigla um Norðurhafið og gera kannski ráð fyrir því að sáralítil eða engin hindrun sé á hafinu - menn geti bara leyft sér að sigla um það eins og þar sé ekki neinnar hættu að vænta - þá er fyrst orðin hætta á því að menn geri mistök. Borgarísinn rekur með öðrum hætti, hann rekur með straumum. Ef hann berst t.d. upp að norðurkanti landgrunnsins þá fer borgarísinn að hreyfast með Austur-Íslandsstraum og rekur austur. Þess vegna er það svo að vindafar á norðurslóðum stjórnar ekki reki borgaríssins þegar straumarnir eru annars vegar. Megnið af borgarísnum berst með Austur-Grænlandsstraumnum suður með austurströnd Grænlands og kemur ekki hingað en hluti af honum lendir inni í Austur-Íslandsstraumnum og getur þess vegna borist langt austur með landinu og jafnvel suður með Austfjörðum ef því er að skipta. Auðvitað þekkja menn sem búa við norðurströnd landsins að borgarísinn fer mjög oft inn á Húnaflóann og það er einfaldlega vegna þess að úr Austur-Íslandsstraumnum liggur köld tunga inn Húnaflóann og dregur með sér borgarísinn upp að ströndum og inn á Húnaflóann. Úr þessum ís brotnar sífellt og um 90% af stærð og þunga borgaríssins er neðan sjávar þannig að þegar menn sigla upp að borgarís sem stendur 50 metra upp úr sjónum geta menn reiknað út hvað sé þá fyrir neðan. Það eru þessir borgarísjakar sem breyta landslagi sjávarbotnsins. Þeir gera það allverulega þegar þeir ferðast um svæði þar sem þeir ná til botns. Fiskislóð eins og Halinn t.d. hefur orðið illfær til togveiða á ákveðnum blettum í nokkra mánuði. Við togaraskipstjórnir höfum sléttað svæðið aftur eftir að borgarís hefur strandað þar, stoppað og gert djúp för ofan í botninn. Í þessu liggur auðvitað hætta ef menn ætla að fara að nýta olíu norðurslóðanna, eins og talað er um að gera í Barentshafi. Menn þurfa þá auðvitað að svara þessu: Hvernig á að koma olíu til lands án þess að valda miklum skaða og mikilli mengun í hafinu? Það er akkúrat borgarísinn sem getur rofið allar leiðslur sem lagðar eru í botninn, jafnvel þótt þær séu plægðar niður í botninn vegna þunga síns og eiginleika. Þó að menn séu vissulega farnir að gæla við það að koma olíulögnunum verulega niður í sjávarbotninn þarf að svara þessum spurningum. Hafstraumarnir í Norðurhafi eru þannig að allt sem gerist þar, þ.e. á svæðinu milli Austur-Grænlands til Svalbarða og yfir í Barentshaf endar með því að fara hringferð norðan Svalbarða og þess vegna Frans Jósefslands út undir Grænland og ber síðan suður með Austur-Grænlandsstraumi - og hvert þá? Í áttina til Íslands og getur þess vegna borist áfram með Austur-Íslandsstraumnum að norðurströnd landsins. Hvers vegna er ég að ræða þetta svo ítarlega? Jú, það er vegna þess að mér finnst að í umræðunni séu menn oft að tala um að þessi vandamál séu auðleyst, þetta sé eitthvað sem við getum bara gert á næstu tíu árum. Ég held að það sé mikill misskilningur svo framarlega sem menn ætla sér að gæta varúðarsjónarmiða varðandi mengun og olíuslys. Í því sambandi má auðvitað minna á olíuslys sem varð norðarlega við vesturströnd Kanada í köldum sjó. Nú tíu árum síðar eru menn enn þá að reyna að hreinsa þar olíu af ströndinni. Þetta er því eitthvað sem við þurfum virkilega að hafa í huga. Hinu er ekki að leyna að siglingar munu örugglega fara inn á þetta hafsvæði, bæði siglingar olíuflutningaskipa og gasskipa og annarra vöruflutningaskipa og þá kemur auðvitað að því að huga að reglum Alþjóðasiglingamálastofnunar um siglingar á norðurslóðum. Þar er alla vega gerð krafa til olíuflutninga- og gasskipa um að þau séu með svokallaðan tvöfaldan byrðing, þ.e. að þau þoli að fá gat á ytri byrðinginn án þess að skipið hætti að vera sjóhæft eða sökkvi. Á síðasta sumri kom gat á rússneskt olíuflutningaskip norðan við land. Það var tekið inn til Hafnarfjarðar, skoðað og síðan leyft að sigla frá landinu gegn því að siglt yrði á ákveðnum hraða og var ekki talin stafa af því stórkostleg hætta. Ég dreg þetta fram, hæstv. forseti, vegna þess að mér finnst nauðsynlegt að vekja athygli á því að þessar hættur eru fyrir hendi. Það er mikil einföldun að halda því fram að innan tíu, fimmtán ára sé þetta allt eins og breiðstræti sem allir geti siglt um án nokkurrar hugsunar eða aðgæslu. Það er mikill misskilningur. Það vill svo til að sá sem hér stendur var togaraskipstjóri í yfir 30 ár og var oft að þvælast inni í þessum venjulega hafís en maður forðaðist náttúrlega borgarísjakana eins og maður gat. Hafísinn er ekki mjög hættulegur þó að hann sé tveggja, þriggja til fjögurra metra þykkur. Hann er miklu mýkri ís, frosinn saltur sjór en ekki bergvatn eins og landísinn. Þess vegna er afar nauðsynlegt að menn skoði þessi mál í fullri alvöru. Fyrst og fremst þurfum við að huga að mengunarsjónarmiðum. Við þurfum líka að huga að því hvernig við ætlum að tryggja öryggi okkar hér á landi. Ætlum við að hafa hér viðbúnað eins og öfluga dráttarbáta sem dregið geta hin gríðarlega stóru olíuskip þó að þau verði vélarvana við mismunandi og erfiðar aðstæður norðan Íslands eða ætlum við ekki að koma okkur upp slíkum búnaði? Ætlum við þá að bíða í tvo til þrjá sólarhringa eftir að slíkt skip sigli frá Noregi til þess að bjarga því að hér verði ekki stórslys? Það kann að vera allt of langur viðbragðstími. Þrátt fyrir að verið sé að byggja nýtt varðskip fyrir okkur núna - sem væntanlega kemur til landsins innan fárra ára og verður okkur til gagns - þá er það ekki það öflugt að það ráði við stór olíuskip til þess að koma í veg fyrir að þau valdi hér stórkostlegri mengun.

Herra forseti. Mjög margt fróðlegt kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem þekkir manna best hér, þingmanna, lífið á miðunum fyrir norðvestan Ísland og á sundinu milli Íslands og Grænlands. Í ljósi þess sem hv. þingmaður og skipstjóri sagði áðan þá langar mig að koma með spurningu út frá orðum hans um þessa hættu í sambandi við olíuskip og fleira, þ.e. hvort hann telji ástæðu til að koma upp einhvers konar auknum björgunarbúnaði eða einhverju slíku á Vestfjörðum í tengslum við þessar auknu siglingar sem menn eru sífellt að tala um að muni verða og eru kannski þegar farnar að koma.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Svarið við henni er einfaldlega já. Það er afar nauðsynlegt að bregðast við. Þegar sigla hundruð skipa með gas og olíu norðan Íslands um sundið milli Íslands og Grænlands. Íslenska ríkið hefur ekki mótað sér stefnu í því hvernig það vill marka siglingaleiðir norðan Vestfjarða og það verður auðvitað að koma frumkvæði héðan um það hvernig við viljum marka þessar siglingaleiðir. Síðan verðum við að fara með þær tillögur til Alþjóðasiglingamálastofnunar IMO og fá þær samþykktar. En það breytir hins vegar ekki því að þó svo að við drægjum 20 sjómílna fjarlægð norður af Vestfjörðum um það sem skip mættu koma næst landi við að sigla hér um sundið þá eru hætturnar eftir sem áður fyrir hendi. Og eftir því sem við ýtum skipunum verulega norður fyrir 30–40 sjómílur þá aukum við hættuna vegna hafíssins. Þetta er vandamál sem við Íslendingar þurfum að velta fyrir okkur og það er frá okkur sem þessar tillögur verða að koma. Þess vegna var hugsun okkar varðandi björgunarmál og þá umræðu alla afar nauðsynleg sem við tókum þátt í í Nuuk í Grænlandi síðasta sumar og ég hvet mjög til þess að menn fari að ræða þessi mál af mikilli alvöru vegna þess að nú getum við engan veginn ráðið við þessi skip. Við getum nánast sagt sem svo að ef olíuflutningaskip verður vélarvana 10–15 mílur norður af Vestfjörðum þá mun það einfaldlega enda uppi á Ströndum vegna austurstraumsins og síðan innstraums í Húnaflóa. Við mundum ekki ráða við það ef eitthvað væri að veðri. Við mundum ráða kannski við það í logni að forða því en ekki við aðrar aðstæður. Ég tel því afar nauðsynlegt að horfa til þess hvernig ætlum að bregðast við og hvaða viðbúnað við þurfum að hafa 

Hæstv. forseti. Mig langar til að þakka fyrir þetta skýra svar. Í framhaldi af þessu hugsa ég oft um tvö flugslys sem voru hér um daginn á hafinu milli Íslands og Færeyja og Íslands og Grænlands. Þegar leitað var að flugmönnunum tveimur sem fórust hugsaði ég mikið um það hvað hefði verið mögulegt ef við hefðum haft betri viðbúnað og getað verið fyrr á staðinn þar sem slysin urðu og líka hvað þetta er gríðarlega mikilvægt í ljósi vaxandi fjölda skemmtiferðaskipa sem eru á þessu svæði. Þess vegna held ég að það sé, eins og hv. þingmaður vék að áðan, mjög skynsamlegt að við förum að huga að því að koma upp á Vestfjörðum miklu öflugri búnaði í tengslum við björgunaraðgerðir á norðurhöfum. Þetta tel ég nauðsynlegt og umræðan er sífellt í þessa áttina og vex meira um björgunarmál vegna þess að menn sjá að hættan vex með aukinni umferð.

Hæstv. forseti. Það er algjörlega rétt ályktun hjá hv. þingmanni að hættan vex með aukinni umferð. Við erum því miður ekki með neina sérstaka áætlun um það hvernig við ætlum að bregðast við þeirri auknu umferð sem mun verða norðan við landið á komandi árum, sérstaklega ef hafísinn bráðnar og menn telja þessa leið örugga og færa alla veganna stóran hluta ársins. Varðandi flugslysin hins vegar sem hv. þingmaður nefndi þá er það reyndar allt annað mál og allt öðruvísi við að eiga. Þegar flugvélin fórst suðaustur af Íslandi, 200 mílur suðaustur af Íslandi um daginn, þá var níu til tíu metra ölduhæð á svæðinu og veðurfar eftir því. Ég held að það verði nú lítið vart við eins hreyfils flugvél sem lendir í slíku öldufari og ölduhæð á þessu opna hafsvæði og afar ósennilegt að hún haldist ofan sjávar nema bara örfáar mínútur og fyrir utan það að þó flugmenn séu almennt í einhvers konar þurrbúningum þá þyrftu þeir í raun að vera í flotbúningum eins og sjómenn eru í þegar þeir lenda í neyðartilfellum til þess að eiga einhverja möguleika að lifa af í nokkrar mínútur í slíkri ölduhæð. Því miður er það bara hinn kaldi veruleiki að aðstæður hafsins bjóða oft ekki upp á að hægt sé að bjarga mönnum sem lenda í sjó úr flugvél við slíkar aðstæður þó það hafi stundum tekist sem betur fer.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér skýrslur um norrænt samstarf, vestnorrænt og norðurskautsmál. Vegna þess að ég tók þátt í vestnorrænu samstarfi í fjögur ár og þar á eftir í norrænu samstarfi undanfarin fjögur ár fram að síðustu kosningum þá langar mig aðeins að leggja hér orð í belg í umræðu um þessar skýrslur. Mig langar að byrja á að ræða þau orðaskipti sem áttu sér stað áður hér en ég kom í stólinn, virðulegi forseti, um öryggismál á hafsvæðinu í kringum Ísland og í því sambandi leggja áherslu á mikilvægi þess samstarfs sem við ræðum hér í dag. Hér áður fyrr heyrði maður oft á almenningi á Íslandi að menn voru að furða sig á því hvað við værum að taka þátt í þessu norræna samstarfi og hvort það hefði eitthvað upp á sig. En svo sannarlega hefur mikilvægi þessa samstarfs aukist með árunum, sérstaklega hvað varðar öryggismálin. Það er svo mikilvægt að eiga samstarf við þjóðir sem við eigum samleið með hvað varðar öryggismálin á Norður-Atlantshafinu. Það var verið að ræða hér um olíuflutningana á norðurslóðum. Þeir flutningar hafa aukist mjög mikið. Skipaferðum hefur fjölgað mjög. Mig minnir að í gær hafi verið talað um að á þriðja hundrað skipa fari norður fyrir landið með olíu og gas. Þetta er því mikilvægt mál og við þurfum svo sannarlega að undirbúa okkur undir að tryggja öryggi Íslands ef eitthvað kemur fyrir. Það er líka talað um aukna umferð skemmtiferðaskipa um þessi svæði og það þarf verulegan viðbúnað ef skemmtiferðaskip lendir í óhappi eða slysi því mörg hundruð manns oft eru um borð og þá þurfa menn að vera vel útbúnir til þess að grípa til björgunaraðgerða. Auðvitað er náttúru Íslands líka hætta búin hvað varðar olíuskipin ef eitthvað kemur fyrir eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti á. Ef stórt olíuskip verður vélarvana fyrir norðan land þá er voðinn vís því við höfum ekki bolmagn til að grípa þar inn í en yrðum náttúrlega að leita til annarra eftir aðstoð í þeim efnum. Þar hefur verið meðal annars talað um NATO-samstarfið, að þeir gætu kannski komið. En það þarf auðvitað að vera viðbúnaður hér á landi. En ég ætla að snúa mér að norræna samstarfinu. Þar ég sem átti sæti í Norðurlandaráði hluta af þeim tíma sem skýrslan fjallar um þá langar mig aðeins að nefna nokkur atriði sem snúa að samstarfinu þar, þá fyrst máli sem getið er um í inngangi skýrslunnar þ.e. um það atriði sem lýtur að aukinni samkeppnishæfni Norðurlanda með því að minnka stjórnsýsluhindranir eða svokallaðar landamærahindranir eins og við höfum kallað þær. Það hefur farið fram mjög mikið starf á vegum Norðurlandaráðs til að koma í veg fyrir að borgarar norrænu ríkjanna og fyrirtæki lendi í hindrunum bæði við frjálsa för og rekstur og viðskipti innan Norðurlandanna. Mig langar að nefna atvik sem við hv. fyrrverandi þm. Rannveig Guðmundsdóttir lentum í þegar við vorum að funda á Norðurlöndunum vegna aprílfundanna hjá Norðurlandaráði á síðasta ári. Þá komu íslenskir námsmenn að máli við okkur og ræddu vandkvæði sem þeir stóðu frammi fyrir vegna þess að þeim tókst illa að fá bankareikninga í Svíþjóð vegna tæknilegra örðugleika í bankakerfinu. Ég held að þá hafi vantað einhvers konar kennitölur til að geta átt eðlileg bankasamskipti og það leiddi af sér frekari vandkvæði hjá þeim í sambandi við skólann og fleira. Ég vil því leggja áherslu á hvað þetta samstarf, þetta landamærahindranasamstarf er mikilvægt. Hér er einmitt getið um að í gangi sé mikil samvinna um rafrænar þjóðskrár á Norðurlöndunum. Ég vil nefna sérstaklega þetta atriði sem snýr að því. Á síðasta kjörtímabili sátum við Rannveig Guðmundsdóttir fyrir hönd Samfylkingarinnar í Norðurlandaráði, Rannveig í forsætisnefndinni og ég var varamaður hennar þar. Síðan átti ég sæti í umhverfisnefnd Norðurlandaráðs. Ég verð að segja eins og er að seta mín í umhverfisnefndinni hefur reynst mjög gagnleg í störfum hér á þinginu, sérstaklega þar sem ég átti sæti í umhverfisnefnd Alþingis á þessum tíma. Þar voru rædd umhverfis- og auðlindamál svo sem eins og raforkumál og þar var komið inn á raforkulögin sem sett voru hér í kjölfar tilskipunar Evrópusambandsins. Við hefðum betur fylgst nánar með hvað þar var að gerast og fengið undanþágur eins og ýmsar þjóðir hafa fengið vegna tilskipana sem ekki hafa átt við í löndum þeirra. Það var farið yfir REACH sem er tilskipun um eiturefnamál sem var að koma hér í þingið á dögunum frá hæstv. umhverfisráðherra og við erum að fara að taka inn í okkar löggjöf. Það var verið að ræða hættu af því að losa kjölvatn úr skipum sem var einmitt til umræðu hér í þinginu í gær. Það var farið mjög ítarlega yfir hættu af því að losa kjölvatn úr skipum á fjarlægum slóðum, til dæmis kjölvatn frá heitum hafsvæðum þar sem það raskar lífríkinu þegar framandi lífverur koma með kjölvatninu. Sömuleiðis var mikil umræða um öryggismál á Norður-Atlantshafinu sem var einmitt hérna til umræðu áðan. Í umhverfis- og náttúruauðlindanefndinni var veruleg umræða einnig um loftslagsbreytingarnar og áhrif þeirra sérstaklega á okkar hafsvæði og okkar svæði. Þar kom að Bogi Hansen sem fékk umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs á síðasta ári eða 2006. Ég hlustaði á Boga fyrir svona tíu árum síðan á fundi NAMMCO í Færeyjum. Hann var einmitt að spá um breytingar á norðurhöfum og á því svæði, Færeyjum og Íslandi og norður eftir. Það er í rauninni allt komið fram sem hann sagði þá um tíðari óveður, hlýnun hafsins, að fiskstofnar mundu færast til og svo framvegis. Á janúarfundi Norðurlandaráðs í Helsinki talaði Bogi um þessi mál öll saman og sagði að losun gróðurhúsalofttegunda væri stærsta stjórnlausa tilraun sem mannkynið hefði staðið fyrir. Hann sagði þar að það væri ekki hægt að stöðva loftslagsbreytingarnar heldur einungis draga úr þeim til lengri tíma litið. Hann sagði að það væri svo mikilvægt að stjórnmálamenn brygðust við nú þegar, það þýddi ekkert að draga það til einhverra ára. Bogi er mjög merkilegur vísindamaður og við hefðum betur hlustað á hann fyrr. Ég sé að tíma mínum er lokið. Mig langaði aðeins að impra á þessum málum. Ég hefði getað talað um ýmislegt fleira hér sem fram hefur komið 

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir ársskýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir árið 2007 sem lögð hefur verið fram á þingskjali 712 og ég vil fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. NATO-þingið er þingmannasamtök sem hafa allt frá árinu 1954 verið vettvangur þingmanna aðildarríkja NATO til að ræða öryggis- og varnarmál. Á síðustu árum hefur aðildar- og aukaaðildarríkjum NATO-þingsins fjölgað ört og hefur starfssvið þess verið víkkað til móts við þær breytingar sem orðið hafa í ríkjum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum og í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu. Tólf lýðræðisríki úr hópi fyrrverandi kommúnistaríkja hafa nú aukaaðild að þinginu auk hlutlausu Evrópuríkjanna fjögurra; Austurríkis, Sviss, Svíþjóðar og Finnlands, sem þýðir að þau geta tekið þátt í störfum og umræðum á þinginu. Störf þingsins beinast í auknum mæli að öryggismálum Evrópu í heild, efnahagslegum og pólitískum vandamálum í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu og hinu hnsattræna öryggiskerfi. Starfsemi NATO-þingsins árið 2007 einkenndist öðru fremur af umræðu um breytingar á hlutverki NATO sem gengur í gegnum umbreytingaskeið um þessar mundir, ekki síður en við lok kalda stríðsins. Bandalagið hefur á undanförnum árum aðlagað sig að breyttu öryggisumhverfi og brugðist við nýjum og óhefðbundnum ógnum á borð við alþjóðlega hryðjuverkastarfsemi, veikburða ríki og útbreiðslu gereyðingarvopna. Áhersla hefur verið lögð á að draga úr hefðbundnum herafla og endurskipuleggja hersveitir með áherslu á aukinn viðbragðsflýti, hreyfanleika og sveigjanleika. Þessar breytingar miða að því að auka getu NATO til þess að takast á við margvísleg verkefni á sviði friðargæslu, aðgerðastjórnun á hættutímum, aðgerða utan hefðbundins athafnasvæðis og til að starfa með ríkjum utan NATO. Aðgerðum utan hefðbundins athafnasvæðis NATO hefur fjölgað stórlega og ná yfir fleiri heimsálfur. Mikil eftirspurn er eftir aðstoð bandalagsins enda er það svo að fæst önnur svæðisbundin samtök hafa bolmagn til að taka að sér stór friðargæslu- og uppbyggingarverkefni. Umfangsmesta verkefni NATO er í Afganistan og er það um leið tákngervingur hinna miklu breytinga hjá bandalaginu. Aðgerðin í Afganistan er fyrsta aðgerð NATO utan Evrópu og sú langfjölmennasta í sögu bandalagsins en um 43.000 menn frá 26 NATO-ríkjum og 14 samstarfsríkjum eru í sveitum bandalagsins. Afganistan var því eins og síðustu ár mjög í brennidepli á vettvangi NATO-þingsins árið 2007. Lögðu þingmenn áherslu á að aðgerðin í Afganistan væri prófsteinn á getu bandalagsins til þess að takast á við nýjar ógnir og nýtt öryggisumhverfi og að tryggja þyrfti árangur hennar. Önnur umfangsmikil mál á borði NATO-þingsins undanfarin missiri hafa verið uppbygging eldflaugavarnakerfis gegn langdrægum eldflaugum, frekari stækkun bandalagsins til austurs, sem margir eiga von á að ákvarðanir verði teknar um á leiðtogafundi NATO í Búkarest í næsta mánuði, og orkuöryggi aðildarríkjanna. Öll þessi mál tengjast viðkvæmum samskiptum bandalagsins við Rússland. Á tímum sem þessum, tímum mikilla breytinga, er mikilvægt að kjörnir fulltrúar almennings í aðildarríkjunum hafi áhrif á starfsemi NATO. Hlutverk þingmanna í mótun og framkvæmd öryggis- og varnarmála hefur aukist í takt við breytt öryggisumhverfi. Öryggismál hafa á undanförnum árum þróast frá því að snúast að mestu um hefðbundið hernaðaröryggi og milliríkjaátök yfir í að fjalla meira um hryðjuverkaógnir, náttúruhamfarir, umhverfisslys og flóttamannastrauma. Þessar svokölluðu óhefðbundnu ógnir hafa ekki síður bein áhrif á öryggi almennra borgara í ríkjum Atlantshafsbandalagsins en þær hefðbundnu. Þar er aðkoma og ábyrgð þingmanna mikil þar sem þjóðþingin setja lög til þess að efla varnir og viðbúnað gegn hryðjuverkum, styrkja lögreglu og treysta almannavarnir. Þá ákveða þingin fjárframlög til varnarmála, veita heimild til beitingar hervalds og fjalla um og heimila breytta uppbyggingu herja. NATO-þingið tryggir lýðræðislegt aðhald með starfsemi Atlantshafsbandalagsins og að rödd þingmanna sem kjörinna fulltrúa almennings hafi áhrif á stefnumótun bandalagsins. Þingið er þannig mikilvægur milliliður á milli bandalagsins og íbúa aðildarríkjanna. NATO-þingið hefur enn fremur unnið ötullega að því að styðja við uppbyggingu lýðræðislegra stjórnkerfa í Austur-Evrópu. Það hefur m.a. verið gert með því að bjóða þjóðþingum ríkja utan NATO til samstarfs með aukaaðild að þinginu og styðja þau síðar í aðildarumsóknum. Þá er þingið mikilvægur vettvangur til þess að styrkja samstarfið yfir Atlantsála á milli aðildarríkjanna í Evrópu annars vegar og Norður-Ameríku hins vegar. Herra forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um ársfund NATO-þingsins sem fram fór í Reykjavík 5.–9. október síðastliðinn en þar var Íslandsdeildin í hlutverki gestgjafa. Þetta var í fyrsta sinn sem ársfundur NATO-þingsins fer fram hér á landi og jafnframt stærsti fundur alþjóðlegra þingmannasamtaka sem Alþingi hefur haldið. Alls sóttu um 700 þátttakendur frá 48 ríkjum ársfundinn, þar af um 350 þingmenn NATO-ríkjanna og samstarfsríkja bandalagsins auk tignargesta eins og Jaap de Hoop Scheffer, framkvæmdastjóra NATO, og Sali Berisha, forsætisráðherra Albaníu. Ákvörðun um að bjóða Reykjavík fram sem fundarstað var tekin árið 2003 en undirbúningur hófst af fullum þunga að loknum fundi stjórnarnefndar NATO-þingsins í Reykjavík í mars 2005. Íslandsdeild NATO-þingsins og skrifstofa Alþingis höfðu veg og vanda af skipulagningu ársfundarins í samstarfi við skrifstofu NATO-þingsins og fjölmarga aðra samstarfsaðila. Skemmst er frá því að segja að ársfundurinn heppnaðist í alla staði mjög vel. Mikilvægi þess að halda ársfund NATO-þingsins hér á landi var margþætt. Í fyrsta lagi gafst einstakt tækifæri til þess að kynna NATO-þingmönnum stöðu öryggis- og varnarmála á Íslandi og það hvað Íslendingar geta lagt af mörkum til bandalagsins, t.d. á sviði borgaralegrar friðargæslu, æfingaaðstöðu á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli og tæknikunnáttu á sviði orkumála. Á tímum vitundarvakningar um mikilvægi vistvænna orkugjafa, m.a. með tilliti til orkuöryggis, er Ísland fyrirmynd sem litið er til og í fararbroddi á heimsvísu í nýtingu jarðvarma. Í öðru lagi var fundurinn í Reykjavík vettvangur til þess að beina sjónum NATO-þingmanna að öryggismálum á norðurslóðum. Á ársfundinum og á öðrum fundum NATO-þingsins tók Íslandsdeildin öryggismál á norðanverðu Atlantshafi og norðurskautssvæðinu upp með kröftugum hætti. Vægi norðurslóða og norðurskautssvæðisins í öryggismálum hefur aukist vegna ríkra náttúruauðlinda og möguleika á nýjum siglingaleiðum. Loftslagsbreytingar og bráðnun íss við norðurskautið hafa í för með sér að miklar olíu- og gaslindir svæðisins eru að verða aðgengilegar og mikilvægi þeirra mun einungis vaxa með aukinni áherslu á orkuöryggi. Þá er útlit fyrir að nýjar siglingaleiðir muni opnast sem stytta leiðina milli Evrópu og Asíu verulega. Íslandsdeildin hefur bent á að aukin umsvif við auðlindanýtingu og siglingar kalli á aukna öryggissamvinnu NATO-ríkja á þessu svæði, m.a. til að fylla upp í tómarúmið sem myndaðist við brotthvarf varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Á ársfundinum kom fram í máli framkvæmdastjóra NATO að bandalagið hefur til skoðunar hvernig það geti komið að öryggismálum á norðurslóðum og við í Íslandsdeildinni munum fylgja málinu eftir og halda því á lofti innan NATO-þingsins. Í þriðja lagi var fundurinn hér á landi veigamikið framlag okkar til Atlantshafssamstarfsins og hluti af þeirri skyldu að axla ábyrgð til jafns við önnur bandalagsríki. Á tímum kalda stríðsins fólst framlag okkar til NATO einkum í legu landsins og þeirri aðstöðu sem við höfðum upp á að bjóða. Þeirri tíð lauk með brottför varnarliðsins og síðan hefur farið fram nokkur umræða um í hverju framlag Íslands til NATO eigi að vera fólgið. Það að Alþingi Íslendinga var gestgjafi ársfundar NATO-þingsins er lóð á þá vogarskál enda mikilvægt og sýnilegt framlag þegar við bjóðum þingmenn bandalagsríkja okkar velkomna til fundar hér í Reykjavík. Herra forseti. Eins og fyrr sagði tókst afar vel til með ársfund NATO-þingsins hér á landi. Á fundum sem ég hef setið á NATO-þinginu síðan hefur kollegum mínum orðið tíðrætt um hversu vel heppnaður ársfundurinn var og hversu ánægjuleg Íslandsdvölin reyndist. Starfsfólk Alþingis sinnti flestum þeim störfum sem féllu til í Laugardalshöll á meðan á ársfundinum stóð og lyfti þar sannkölluðu grettistaki. Þegar mest var voru um 50 starfsmenn Alþingis þar við störf og tryggðu að framkvæmd þessa viðamikla fundar gekk fyrir sig eins og vel smurð vél. Ég vil hér fyrir hönd Íslandsdeildar þakka öllu því starfsfólki sem lagði hönd á plóginn og tryggði að fundurinn tókst eins vel og raun bar vitni. Að síðustu langar mig að minna stuttlega á skipan Íslandsdeildarinnar. Ný Íslandsdeild tók við eftir kosningar skipuð þeirri sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Ástu R. Jóhannesdóttur og Magnúsi Stefánssyni. Fram að kosningum skipuðu deildina hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson, Einar Oddur Kristjánsson heitinn og Dagný Jónsdóttir. Hvað varðar verkaskiptingu innan Íslandsdeildar og skiptingu í nefndir NATO-þingsins vísa ég í skýrsluna sem hér liggur fyrir. Í þessu stutta yfirliti gefst ekki tími til að fara yfir þau fjölmörgu mál og málaflokka sem sinnt hefur verið af NATO-þinginu heldur er aðeins tæpt á helstu atriðum. Gleggri upplýsingar um starfsemi þingsins má finna í skýrslunni og ég vísa aftur í hana. Ég vil að lokum nota tækifærið til að þakka gott samstarf og einhug í deildinni og veit að við munum áfram keppast við að halda íslenskum hagsmunamálum á lofti innan NATO-þingsins eftir því sem við á. Einnig vil ég sérstaklega þakka ritara nefndarinnar, Stíg Stefánssyni, fyrir frábær störf fyrir okkur í Íslandsdeildinni og afar gott samstarf.

Virðulegi forseti. Við erum, eins og í ljós hefur komið, að ræða skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir árið 2007 og hefur hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir farið mjög ítarlega yfir skýrsluna. Ég hef svo sem litlu við það að bæta en mig langar til að byrja þar sem hv. þingmaður endaði og þakka starfsfólki Alþingis fyrir alveg frábærlega vel unnin störf þegar NATO-þingið var haldið í haust. Það er svo sannarlega rétt að þar var lyft grettistaki. 50 starfsmenn Alþingis komu að þeirri vinnu og unnu óaðfinnanlegt starf fyrir þennan fund þannig að það ber að þakka það sem vel er gert. Þar var alveg einstaklega vel að verki staðið. Mig langar til að bæta við örlítið það sem fram kom hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur og nefna kvennafund sem í tvígang hefur verið haldinn á vegum NATO - á fundum þar. Á vorfundinum sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sótti fyrir okkar hönd á Madeira var haldin sérstök málstofa um konur og öryggismál. Þar var svissneski þingmaðurinn Barbara Hering málshefjandi en hún benti á að ófriður nútímans innan ríkja hefði fyrst og fremst komið niður á konum og börnum. Hún nefndi sem dæmi að 90% fallinna í fyrri heimsstyrjöldinni voru hermenn en 90% fórnarlamba stríðsins á Balkansskaga voru almennir borgarar. Í stríðinu eru konur og börn fórnarlömb skipulegs og heiftarlegs ofbeldis og stríðsátök festa í sessi ójafnrétti sem ríkir á milli kynjanna. Konur hafa aðra sýn á öryggismál en karlar og því er aðkoma kvenna að mótun öryggis- og varnarstefnu og friðarviðræðum nauðsynleg. Í friðarviðræðum hefur sýnt sig að konur eiga auðveldara með að ná samkomulagi við konur úr andstæðum fylkingum og þær bera málefni barna og kvenna fyrir brjósti. Í umræðunum um erindi Hering lögðu fundarmenn áherslu á nauðsyn þess að samþætta kynjasjónarmið í auknum mæli inn í stefnumálum ríkisstjórna og þjóðþinga á sviði öryggis- og varnarmála. Slíkur fundur var aftur haldinn í Reykjavík í haust þar sem farið var yfir hrottalegar aðferðir í stríðsátökum þar sem konum er nauðgað og þær beittar alls kyns kynferðislegu ofbeldi sem er skelfilegt. Ég vil taka undir með Barböru Hering þar sem hún segir að konur eigi auðveldara með að vinna saman og að konur verði að taka saman höndum til að vinna að friði á átakasvæðum. Þá vil ég nefna heimsókn tveggja kvenna sem komu hingað nú á dögunum. Önnur konan var frá Ísrael og hin frá Palestínu en þær áttu fund með hæstv. utanríkisráðherra og m.a. konum á Alþingi. Þær héldu mjög áhrifaríkan fund um ástandið í Palestínu og Ísrael. Þær lýstu því hvernig mæður á þessu svæði kvíða því mest að synir þeirra vaxi úr grasi en það var mjög áhrifarík og átakanleg lýsing á ástandinu fyrir botni Miðjarðarhafs. Þarna hafa konur úr báðum ríkjum, þ.e. Palestínukonur og Ísraelskonur, tekið saman höndum um að koma á friði á þessu svæði. Ég tók þátt í tveimur fundum á vegum NATO á síðasta ári. Nú í vetur var ráðstefna í Belgrad í Serbíu þar sem Kosovo var mikið til umræðu og þau áform Kosovo að lýsa yfir sjálfstæði. Það verður að segjast eins og er að þar var verulega tekist á. Serbarnir voru mjög mótfallnir sjálfstæðisyfirlýsingunni og Rússarnir einnig og verð ég að segja að það vakti áhyggjur okkar sem sátum þarna á fundinum hversu menn tókust á um þessi mál. En nú hafa þeir lýst yfir sjálfstæði sínu og auðvitað urðu menn varir við andstöðu bæði Serba og Rússa. Síðan tók ég þátt í kosningaeftirliti á vegum þingmannasamtaka NATO í þingkosningum í Úkraínu 30. september sl. og langar mig af því tilefni að nefna að ég tel mjög mikilvægt að íslenskir þingmenn taki þátt í slíku starfi og að Alþingi hafi frumkvæði að því að þingmenn taki þátt í kosningaeftirliti. Það hefur ekki verið mikið um það á vegum Alþingis. Þingmenn hafa tekið þátt í kosningaeftirliti á vegum alþjóðastofnana eða alþjóðadeilda sem þeir hafa starfað í, eins og t.d. hjá NATO eða á vegum ÖSE en ekki á vegum þingsins. Ég tel að það sé orðið tímabært að þingið hugi að því að taka þátt í slíku starfi eins og önnur þjóðþing sem senda þingmenn í slíkt eftirlit. Það er mjög mikilvægt, sérstaklega í þeim ríkjum sem eru að byggja upp lýðræðishefð sína að þingmenn fari og sinni eftirliti í kosningum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Það væri auðvitað hægt að fara yfir ýmsa þætti en hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fór ágætlega yfir þau mál. Ég vísa í skýrsluna sem er mjög ítarleg og góð um störf nefndarinnar á síðasta ári og tek undir þakkir til ritara okkar, Stígs Stefánssonar. Hann hefur sinnt því starfi af mjög miklum áhuga og dugnaði eins og reyndar öllu því starfi sem hann hefur sinnt fyrir alþjóðadeild þingsins því að ég naut einnig starfa hans hjá Norðurlandaráði. Ég tek því undir þakkir til starfsmannsins og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég ætla að fylgja úr hlaði skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA, um starfsemi þingmannanefndar EFTA og þingmannanefndar EES á starfsárinu 2007. Þetta geri ég í fjarveru formanns nefndarinnar sem er upptekinn annars staðar og getur því ekki fylgt skýrslunni úr hlaði en hún liggur fyrir á þingskjali 711. Alþjóðavæðing efnahagslífsins og aukið viðskiptafrelsi verða sífellt mikilvægari fyrir íslenska hagkerfið. Fríverslunarsamtök Evrópu og Evrópska efnahagssvæðið gegna þar afgerandi hlutverki sem grunnstoðir íslenskrar utanríkisverslunar. Með aðildinni að EES njóta Íslendingar að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og 29 önnur Evrópuríki á um 500 milljóna manna markaði. Auk þess að koma að rekstri EES-samningsins hefur EFTA byggt upp net fríverslunarsamninga við ríki utan ESB eða svonefnd þriðju ríki. Í starfsemi þingmannanefndar EFTA árið 2007 voru einkum tvö mál í brennidepli sem bæði beindust að því að tryggja markaðsaðgang og þar með samkeppnishæfni aðildarríkjanna. Annars vegar fjallaði þingmannanefndin ítrekað um stækkun Evrópska efnahagssvæðisins og töfina sem varð á henni, og hins vegar um áframhaldandi gerð fríverslunarsamninga EFTA. Búlgaría og Rúmenía gengu í Evrópusambandið 1. janúar 2007. Við fyrri stækkanir Evrópusambandsins var Evrópska efnahagssvæðið stækkað samhliða. Í þetta skipti tókst hins vegar ekki samkomulag um það á milli EFTA og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Samningaviðræður EFTA og ESB um stækkun Evrópska efnahagssvæðisins voru því veigamikið mál á dagskrá þingmannanefndar EFTA og þingmannanefndar EES. Nefndirnar fengu reglulega upplýsingar um gang mála í viðræðum sínum við ráðherra, embættismenn og sérfræðinga og lögðu áherslu á mikilvægi þess að fá niðurstöðu í stækkunarmálinu enda bryti töfin á stækkuninni í bága við samræmi og þá meginreglu að aðildarríki að ESB, og þar með innri markaði sambandsins, séu jafnframt aðilar að EES. Helsta bitbeinið í samningaviðræðunum voru kröfur framkvæmdastjórnar ESB um svipaða þróunarstyrki handa Rúmeníu og Búlgaríu og ákveðnir voru við stækkun ESB árið 2004. Þá var þróunarsjóði EFTA komið á til þess að styðja þau átta nýju aðildarríki sem gengu í Evrópusambandið það ár. EFTA-ríkin lögðu áherslu á að þau hefðu engar lögbundnar skyldur til að hækka framlög sín en framkvæmdastjórn ESB hélt því aftur á móti fram að óviðunandi væri að Búlgaría og Rúmenía gengju í EES með verri skilmálum en giltu við stækkunina árið 2004. Samkomulag um stækkun tókst hinn 14. mars og tók aðild Búlgaríu og Rúmeníu að EES gildi 1. ágúst. Afleiðing tafarinnar var hins vegar sú að fyrstu mánuði ársins gat sameiginlega EES-nefndin ekki tekið ákvarðanir um upptöku nýrra gerða í EES-samninginn og töf varð á þátttöku EFTA-ríkjanna í rannsóknaráætlunum ESB. Í hugum margra tengist EFTA fyrst og fremst EES-samningnum sem önnur stoð hans á móti ESB. Hin hliðin á EFTA, sem fallið hefur í skuggann af EES-samstarfinu, er aukin sókn EFTA á sviði fríverslunar og uppbygging nets fríverslunarsamninga við ríki utan Evrópusambandsins. EFTA-ríkin eru tiltölulega smá hagkerfi sem eru mjög háð utanríkisviðskiptum og greiðum aðgangi að erlendum mörkuðum. Í sameiningu teljast EFTA-ríkin þó tólfta stærsta hagkerfi heims og í krafti þeirrar stærðar og samflots hefur það verið álitlegur kostur fyrir ríki að semja við EFTA sem eina heild. Ávinningurinn er meiri og samningur því eftirsóknarverðari en ef boðið væri upp á fríverslunarsamninga við einstök EFTA-ríki. Fríverslunarsamningagerð EFTA við ríki utan ESB var ofarlega á dagskrá þingmannanefndar EFTA. Með aukinni svartsýni á að árangur náist í Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hafa samtök ríkja og einstök lönd beint sjónum sínum að gerð tvíhliða fríverslunarsamninga og ljóst er að samkeppni fer harðnandi á því sviði. Gildir fríverslunarsamningar EFTA eru nú 15 talsins og hafa engin ríkjasamtök náð meiri árangri í gerð fríverslunarsamninga að Evrópusambandinu undanskildu. Þingmannanefnd EFTA hefur á undanförnum árum stutt dyggilega við gerð fríverslunarsamninga samtakanna. Lengi hefur verið rætt innan þingmannanefndarinnar að beita sendinefndum og þingmannaheimsóknum til þess að kynna og afla stuðnings við gerð fríverslunarsamninga EFTA við ríki utan ESB. Fyrsta heimsókn þessarar tegundar var farin til Kanada í febrúar en þar áttu fulltrúar þingmannanefndarinnar árangursríka fundi með þeim nefndum kanadíska þingsins sem fara með utanríkisviðskiptamál. Af öðrum stórum málum sem tekin voru fyrir af þingmannanefndum EFTA og EES árið 2007 má nefna framtíðarstefnu ESB í málefnum sjávar og siglinga, umbótasáttmála ESB, orkumál og loftslagsbreytingar og framtíðarhorfur EES-samstarfsins. Hér er ekki tóm til að fara yfir þessi viðamiklu mál eða einstaka fundi þingmannanefnda EFTA og EES og vísa ég í ítarlega umfjöllun í fyrirliggjandi skýrslu Íslandsdeildar hvað það varðar. Ég vík nú máli mínu nánar að starfsemi Íslandsdeildarinnar. Í upphafi árs skipuðu deildina hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson formaður, Birkir Jón Jónsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Lúðvík Bergvinsson og sá sem hér stendur. Nokkrar breytingar urðu á deildinni eftir kosningarnar 12. maí en hana skipa nú hv. þm. Katrín Júlíusdóttir formaður, Árni Þór Sigurðsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Illugi Gunnarsson auk þess sem hér stendur í pontu. Ísland fór með formennsku í þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES á starfsárinu 2007. Það er í verkahring formanns að leggja upp drög að fundardagskrám nefndanna og stýra fundum þeirra. Auk þess er formaður fulltrúi nefndanna út á við. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson gegndi formennsku í þingmannafundunum tveimur fram að kosningum 12. maí en eftir að ný Íslandsdeild var kosin tók Katrín Júlíusdóttir við formennskunni. Íslandsdeild var venju samkvæmt mjög virk í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem komu til umræðu í nefndunum. Sá sem hér talar var skýrsluhöfundur einnar af fjórum skýrslum þingmannanefndar EES ásamt breska Evrópuþingmanninum Diönu Wallis. Það var ársskýrsla þingmannanefndar EES um framkvæmd EES-samningsins en í henni var m.a. fjallað um töfina á stækkun EES samhliða stækkun ESB og afleiðingar þeirrar tafar. Þá lagði Katrín Júlíusdóttir fram vinnuskýrslu um framtíðarhorfur EES ásamt Diönu Wallis. Í vinnuskýrslunni var fjallað um hvernig breytingar á stofnanauppbyggingu og starfsemi Evrópusambandsins á síðustu 15 árum hafa haft áhrif á framkvæmd EES-samningsins. Ég vil vekja athygli á því að þessi skýrsla, sem er reyndar enn þá skoðuð sem vinnuskjal í nefndinni, hefur nú verið þýdd á íslensku og dreift til þingmanna hér á Alþingi. Í sífellt fleiri málaflokkum er orðið erfitt að skilja á milli innri markaðarins, þar sem EFTA-ríkin eru fullir þátttakendur, og annarra sviða sem standa utan EES-samstarfsins. Óljós skil milli innri markaðar og annarra sviða í tilskipunum ESB hafa þau áhrif að erfiðara er að skilgreina hvaða tilskipanir á að taka upp í EES-samninginn og þar með innleiða í EFTA-ríkjunum. Venja er að Íslandsdeild haldi fund með Evrópunefnd þess þjóðþings sem stendur næst í röðinni til þess að taka við formennsku í Evrópusambandinu en nýtt formennskuríki tekur við á sex mánaða fresti. Portúgalar tóku við formennsku á miðju ári 2007 og Slóvenar í ársbyrjun 2008. Íslandsdeild átti fund með fulltrúum Evrópunefndar slóvenska þingsins í Ljúblíana 4. desember sl. Anton Kokalj, formaður nefndarinnar, gerði grein fyrir helstu áherslumálum í formennskuáætlun Slóvena, svo sem fullgildingarferli umbótasáttmála ESB og áframhaldandi vinnu að markmiðum Lissabon-áætlunarinnar um að auka samkeppnishæfni sambandsins. Einnig munu Slóvenar leggja sérstaka áherslu á mótun sameiginlegrar stefnu ESB í orkumálum og stækkun Schengen-svæðisins sem ráðgerð er í mars á næsta ári. Þá verður samstarf ESB við ríki á Balkanskaga aukið. Íslandsdeild kynnti aðkomu Íslands að Evrópusamstarfi með EES-samningnum og þátttöku í Schengen og farið var yfir afstöðu stjórnmálaflokkanna til Evrópumála almennt. Herra forseti. Ég tel að framtíð EFTA sé afar björt. EFTA hefur tekið miklum breytingum í gegnum tíðina. Ég held að það skipti gríðarlegu máli fyrir okkur að nýta þetta tæki sem við höfum og þetta góða samstarf sem við eigum með þjóðum til að auka viðskiptafrelsi okkar og þar með velmegun og hagsæld. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, þakka meðlimum Íslandsdeildar fyrir gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og starfsfólki skrifstofu EFTA og sendiráðs Íslands í Brussel þar sem mikið og gott starf er unnið fyrir hagsmuni lands og þjóðar. Ég legg áherslu á að framtíð EFTA er björt. Við eigum að róa að því öllum árum að auka viðskiptafrelsi okkar og EFTA er mikilvægt tæki til þess.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir greinargerð hans og skýrslu um störf Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2007 sem hann flutti sem varaformaður í fjarveru formanns nefndarinnar, hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur. Ég vil líka taka undir þakkir hans til nefndarmanna og ég vil fyrir mína hönd þakka samnefndarmönnum mínum í þessari þingmannanefnd fyrir ágætt samstarf það hálfa ár sem við störfuðum í nefndinni á árinu 2007 eða frá því að Alþingi kom saman eftir alþingiskosningar síðastliðið vor. Sömuleiðis vil ég færa þakkir nefndarritara Stíg Stefánssyni fyrir frábærlega vel unnin störf og sömuleiðis samstarfsfólki nefndarinnar á skrifstofu EFTA í Brussel, einkum og sér í lagi Andra Lútherssyni sem hefur verið starfsmaður þingmannanefndarinnar af hálfu EFTA-skrifstofunnar. Eins og kom fram hjá framsögumanni má segja að einkum tvö meginatriði hafi verið til umræðu á vettvangi nefndarinnar, þ.e. annars vegar samskipti við Evrópusambandið og rekstur EES-samningsins og svo hins vegar tvíhliða fríverslunarsamningar á milli EFTA og þriðju ríkja. Þetta eru að sjálfsögðu afskaplega mikilvæg mál sem skipta okkur Íslendinga miklu máli. Fyrir lítið hagkerfi og galopið hagkerfi skipta alþjóðleg viðskipti, utanríkisviðskipti, miklu máli og fríverslunarsamningar eru að sjálfsögðu leið til að auka slík umsvif og sömuleiðis að koma íslenskum afurðum á framfæri á mörkuðum á hagkvæmari kjörum en ella væri. Íslendingar gera að sjálfsögðu marga fríverslunarsamninga tvíhliða milli Íslands sérstaklega og annarra ríkja en eiga síðan aðild að þeim samningum sem EFTA gerir. Talsverð umræða hefur átt sér stað í tengslum við fríverslunarsamninga almennt og bent hefur verið á að það gæti svartsýni um árangur í svokallaðri Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Af þeim sökum hafi m.a. verið mikilvægt að hleypa nokkru lífi í viðræður EFTA við þriðju ríki. Ég vil ekki láta hjá líða að nefna hér í tengslum við fríverslunarsamninga, af því að sú umræða hefur að sjálfsögðu komið upp á vettvangi EFTA-nefndarinnar, það sem lýtur að öðrum þáttum í samskiptum okkar við þær þjóðir sem við erum að gera samninga við. Þá vísa ég til hluta eins og mannréttinda, félagslegra réttinda, umhverfismála og slíkra hluta. Þetta eru þættir sem er mjög mikilvægt að hafa í huga og mikilvægt að við ræðum opinskátt að hve miklu leyti við getum gert, ef svo má segja, ákveðnar kröfur til samningsaðila okkar þegar við erum að gera fríverslunarsamninga eða að hve miklu leyti þetta er hluti af stærri þróun. Almennt mun það vera gert þannig með fríverslunarsamninga að í sérstökum klásúlum er vísað til samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem lúta að þáttum eins og mannréttindum og félagslegum réttindum en þetta eru þættir sem ég fyrir mitt leyti mun reyna að halda á lofti eftir því sem ég get á þessum vettvangi og a.m.k. minna á þegar við erum í viðræðum við aðrar þjóðir. En ég undirstrika það að frá mínum bæjardyrum séð eru fríverslunarsamningar af þeim toga sem við höfum verið að gera mikilvægir fyrir Ísland. Varðandi rekstur EES-samningsins þá er það líka afstaða mín að rekstur hans hafi í öllum aðalatriðum gengið vel og að hann hafi mörg tækifæri í för með sér, líka mörg tækifæri sem eru enn ónýtt. Við höfum kannski ekki lagt nægilega rækt við það, Íslendingar, að nýta öll þau tækifæri sem EES-samningurinn gefur okkur, bæði að því er varðar viðskipti en líka marga aðra þætti og ég nefni sérstaklega hluti eins og menningarmál, menntamál, rannsóknir, vísindi og þróun. Þar höfum við verið að taka þátt í ýmsum verkefnum innan svokallaðra rammaáætlana en það er ljóst að það eru líka fjölmargir möguleikar sem enn þá eru ónýttir. Ég nefni líka möguleika sveitarfélaga á því að taka þátt í verkefnum á vettvangi EES-samningsins og það er m.a. ástæða fyrir því að ég hef tekið upp á þessum vettvangi möguleikann á einhvers konar samstarfsvettvangi sveitarstjórnarstigsins innan EFTA. Segja má að sveitarstjórnarstigið sé í raun og veru eini hlutinn sem ekki hefur sambærilega stoð EFTA-megin eins og Evrópusambandsmegin en með stofnun héraðanefndar Evrópusambandsins í kjölfar Maastricht-samningsins var sveitarstjórnarstiginu skapaður sérstakur vettvangur innan Evrópusambandsins sem ekki hefur orðið EFTA-megin, enda var EES-samningurinn þegar um garð genginn þegar Maastricht-samningurinn var gerður og héraðanefndin sett á laggirnar. Þetta hefur verið talsvert til umræðu á sveitarstjórnarstiginu sem ég tók þátt í á sínum tíma og þetta er mál sem hefur verið tekið upp á vettvangi EFTA og inn í ráðherraráðið og er þar má segja í vinnslu. Íslensk stjórnvöld hafa verið mjög áhugasöm um að koma þessu á laggirnar. Það hefur kannski verið minni áhugi annars staðar en þetta er mál sem er í vinnslu og ég bind vonir við að verði hægt að leiða til lykta. Ég vil líka nefna það í sambandi við EES-samninginn og vísa þá til þess sem kom fram í máli framsögumanns að unnin hefur verið sérstök skýrsla um framtíðarhorfur í því sambandi. Það er skýrsla sem réttilega kom fram að er enn þá vinnuskjal og verður væntanlega áfram til umræðu á vettvangi EFTA og EES-þingmannanefndanna en það er líka mikilvægt að fram fari pólitísk umræða um þau mál á íslenskum vettvangi - þá er ég að vísa til Alþingis og þeirra nefnda sem fjalla sérstaklega um þau mál, utanríkismálanefndar að sjálfsögðu og einnig á vettvangi þingmannanefndar EFTA - hvernig við sjáum fyrir okkur EES-samninginn þróast. Frá mínum bæjardyrum séð er mjög mikilvægt að styrkja stoðir hans eins og unnt er vegna þess að ég tel að hann þjóni hagsmunum okkar prýðilega eins og sakir standa og það er mjög mikilvægt að veikja ekki þann grundvöll sem við stöndum á með EES-samningum. Það er því mikið verk að vinna í þessu efni. Um þetta geta auðvitað verið pólitískt ólík sjónarmið hér á landi en það er eðlilegt að umræða um þau fari fram og menn skiptist á skoðunum og séu ekki feimnir við það. Ég vil líka í tengslum við þetta nota síðustu mínútuna sem ég hef í þessari umræðu, virðulegi forseti, til að vekja athygli á og minna á skýrslu Evrópunefndarinnar frá árinu 2007, um tengsl Íslands og Evrópusambandsins, því að þar er vikið að málum sem lúta að samskiptum Alþingis við Evrópu, við Evrópusambandið og í tengslum við EES-samninginn. Við höfum tekið til umræðu í nokkur skipti áður í vetur mikilvægi þess að Alþingi sé vel upplýst um þær gerðir sem koma frá Evrópusambandinu, og ætlast er til að gangi inn í íslenskan rétt, og að það fari fram efnisleg umræða um slíkar gerðir á frumstigi á vettvangi Alþingis. Lagt er til í skýrslu Evrópunefndarinnar að kjörin verði sérstök Evrópunefnd á Alþingi. Það eru sömuleiðis fyrirheit um það í stjórnarsáttmálanum og ég ætla að nota þetta tækifæri eina ferðina enn til að ýta á að það verði að veruleika að slík nefnd verði sett á laggirnar í samræmi við þær tillögur sem þar liggja fyrir, og ég held að sé alger samstaða um pólitískt að eigi að gera. Ég minni þá líka á að þar eru tillögur um að Alþingi eigi fulltrúa í Brussel, að fastanefndir eigi kost á að fylgjast með þróun einstakra EES-gerða á sínu fagsviði og að þingflokkum sé gert kleift að rækta samskipti við systurþingflokka á Evrópuþinginu. Ég tel mikilvægt að halda þessu til haga í umræðu um skýrslu EFTA-nefndarinnar fyrir árið 2007 og ég mun a.m.k. fyrir mitt leyti reyna að impra reglulega á því á vettvangi þingmannanefndar EFTA og vonast til að um það geti orðið nokkuð góð samstaða.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir allt sem fram kom í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um mikilvægi þess að við aukum umræðuna um framkvæmd EES-samningsins á þinginu. Í tilefni af þeim orðum þingmannsins að það sé mikilvægt að tillögum Evrópunefndarinnar verði hrundið í framkvæmd þá vil ég láta þess getið að forseti Alþingis hefur falið utanríkismálanefnd að gera tillögur um meðferð EES-mála á mótunarstigi á Alþingi. Ég mun sem formaður utanríkismálanefndar fylgja þeirri beiðni eftir og við hyggjumst reyna að koma meðferð EES-mála sem eru á mótunarstigi í traustan farveg fyrir lok vorþingsins. Í grunninn er ég þeirrar skoðunar að við eigum að fara eftir þeim reglum sem settar voru hér á árinu 1994. Við þurfum ef til vill að taka til skoðunar með hvaða hætti öll mál á mótunarstigi verða kynnt fyrir þinginu, að hve miklu leyti við hyggjumst gera þær kröfur til framkvæmdarvaldsins að allt verði þýtt og borið fyrir utanríkismálanefnd, sem mundi eftir atvikum funda með þingmannanefnd EFTA um EES-mál, að hve miklu leyti gerð verður krafa um að öll skjöl verði þýdd yfir á íslensku. Sama gildir um mál sem eru í pípunum en ekki er líklegt að kalla muni á lagabreytingar heldur megi innleiða með stjórnvaldsgerðum, að krafan um stutta úttekt eða yfirlit yfir efni þeirra hefur verið framkvæmdarvaldinu mjög þungbær. Það er eitt og annað sem þarf að skoða en í grunninn tel ég að reglur forsætisnefndar frá 1994 séu ágætar til þess að byggja á.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir þær upplýsingar sem hann setti fram um samskipti sín sem formaður utanríkismálanefndar við forseta Alþingis. Ég tek undir að það er prýðilegt og mikilvægt að koma þeim málum sem við erum að ræða í þann farveg að allar gerðir komi með einhverjum hætti til umfjöllunar. Það er ljóst að ef ætlast er til þess að Alþingi leiði í lög tilteknar gerðir þá mun þurfa að þýða þær yfir á íslensku hvort eð er þannig að því á hvorki að fylgja aukavinna né aukakostnaður í sjálfu sér. Einnig má segja að þær gerðir sem hugsanlega væru útfærðar sem stjórnvaldsákvarðanir, þ.e. reglugerðir, þyrfti líka að þýða yfir á íslensku. Við kæmumst aldrei hjá þeirri vinnu og þeim kostnaði sem því fylgir að þýða yfir á íslensku þær gerðir sem eiga að taka gildi hér á landi óháð því hvort það er í formi laga eða reglugerða. Ég tel því mjög mikilvægt að koma upp þeim vinnubrögðum að þessi gögn séu lögð fyrir þingið eins fljótt í ferlinu og unnt er, bæði með það fyrir augum að mönnum hafi gefist tækifæri til að ræða efnislegt innihald, koma á framfæri athugasemdum eða álitamálum og jafnvel ræða að hve miklu leyti tilteknar gerðir sem eru í farvatninu heyri undir EES-samninginn þannig að það sé ekki bara framkvæmdarvaldið sem tekur slíkar ákvarðanir heldur sé það líka hugsanlega undir löggjafanum komið að hve miklu leyti hann telur að tilteknar gerðir eigi undir EES-samninginn. Ég fagna því að þetta skuli vera í þessum farvegi og að komnar verði fastmótaðar reglur og praxís um þetta í lok vorþingsins.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að það er mikilvægt að við klárum þetta verkefni. Ég vil líka taka fram að verkefnið snýr ekki einungis að því að koma í traustari farveg en verið hefur málum á mótunarstigi á Alþingi, meðferð þeirra mála, heldur er fjallað um fjölmargt annað í Evrópuskýrslunni sem er mikilvægt að við tökum til skoðunar og komum á koppinn. Ég vísa til þess sem fram kom í máli hv. þingmanns um samskipti við flokkahópana í Brussel, sem ég tel eðlilegt að við reynum að stofna til, ekki síst í ljósi þess að Evrópuþingið er nú að fá aukin völd við ákvörðunartökuna. Ég tel einnig mikilvægt að Alþingi eigi starfsmann í Evrópuþinginu, fulltrúa sem verði staðsettur í Evrópuþinginu og geti miðlað upplýsingum til viðkomandi nefndar á þinginu og til þingflokkanna. Varðandi þýðinguna held ég að það sem hafi valdið mestum vandkvæðum séu mál sem ekki er enn ljóst hvort muni rata inn í EES-samninginn. Í eldri reglum var þýðingarskylda á öllu slíku líka, í raun og veru öllu sem líklegt var að gæti ratað inn í íslenska löggjöf en var enn á mótunarstigi. Sú krafa virðist í framkvæmd hafa verið mjög þungbær en það er auðvitað til skoðunar fyrir okkur hvort við eigum að sætta okkur við að slík gögn verði lögð fram á annarri tungu en íslensku fyrir eina af þingnefndunum. Ég er fyrir mitt leyti ekki tilbúinn til að úttala mig um það á þessari stundu. En þetta verður tekið til skoðunar.

Herra forseti. Það er nú þannig að það gengur varla hnífurinn á milli okkar hv. þm. Bjarna Benediktssonar þegar kemur að umræðum um Evrópumál og EES-samninginn og það er ánægjulegt. Ég tek undir með honum í því efni, eins og ég gat um ræðu minni, að það er þýðingarmikið að við fylgjum eftir þeim tillögum sem komu fram í skýrslu Evrópunefndarinnar að öðru leyti og lýtur að hugsanlegri starfsstöð Alþingis í Brussel og möguleikum þingflokkanna til að eiga samskipti við systurþingflokka sína á Evrópuþinginu. Hann nefnir það að völd Evrópuþingsins og áhrif hafa verið að aukast og munu væntanlega aukast þá er kannski ekki síður mikilvægt að treysta þetta. Við áttum reyndar kost á því að fylgjast með störfum Evrópuþingsins á fundi þess í Strassborg nú í nóvember og fulltrúar í EFTA-nefndinni áttu kost á því að hitta systurþingflokka. Það var mjög gagnlegt að hitta fólk og fá að taka þátt í og fylgjast með störfum systurþingflokkanna, þannig að ég held að þetta sé allt á sínum stað. Varðandi gerðirnar og hugsanlega þýðingu finnst mér mikilvægt að fjallað sé faglega um það sem er í farvatninu og er hugsanlega að koma inn í íslensk lög eða íslenskar reglur og gefi sér til þess góðan tíma. Frá mínum bæjardyrum séð er sjálfsagt að gera þá kröfu að slíkir pappírar séu þýddir á íslensku til að taka hér til umfjöllunar. Vera kann að í tilteknum tilvikum sé það einhvers konar úttekt eða samantekt á greinargóðu yfirliti um innihald viðkomandi gerða en í öllu falli er mikilvægt að við getum fjallað um þessi mál á vettvangi þingsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka greinargóða skýrslu. Í skýrslunni er getið um vinnuskjal hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og Evrópuþingmannsins Diönu Wallis um framtíðarhorfur EES-samningsins. Þær miklu breytingar sem orðið hafa á Evrópusambandinu síðan sá merkilegi samningur var gerður hafa vissulega haft áhrif sem huga þarf að. Samningurinn tryggði EFTA-ríkjunum aðgang að sérfræðingahópum framkvæmdastjórnar ESB sem vinna frumvinnu við tillögugerð. Síðan hafa valdahlutföll og áhrif stofnana ESB breyst. Áhrif ráðherraráðsins og Evrópuþingsins eru nú mun meiri en þegar samningurinn var gerður og EFTA-ríkin hafa enga formlega aðkomu að því að koma áherslum sínum á framfæri þegar mál eru til meðferðar hjá þessum stofnunum. Reyndar er það svo að EFTA-ríkin hafa aldrei haft nein áhrif þegar endanlegar ákvarðanir eru teknar um þau efni sem tilheyra innri markaðnum og þau hafa skuldbundið sig til að taka upp í eigin löggjöf. Það má því halda því fram að talsvert framsal fullveldis hafi átt sér stað þegar samningurinn var gerður enda munu nokkrar umræður um það efni hafa átt sér stað hér í þingsal. Ég er þeirrar skoðunar að samþykkt EES-samningsins hafi verið mikið gæfuspor. Ég er líka þeirrar skoðunar að það hefði verið gæfuspor ef við hefðum á sínum tíma, þ.e. um leið og aðrar EFTA-þjóðir, sótt um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef oft ergt mig yfir því að Norðmenn komu endanlega í veg fyrir að aðild að Evrópusambandinu yrði rædd hér á landi þegar þeir höfnuðu aðildarsamningi sem þeir höfðu gert árið 1994. Það má velta því fyrir sér hvort fullveldið hafi þá ekki verið sent úr landi í bögglapósti þegar atkvæðagreiðsla í útlöndum kom í veg fyrir lýðræðislega umræðu hér á landi, en það er önnur saga. Þangað til ráðamenn fást til að fara af alvöru í þá mikilvægu umræðu sem ég tel að aðild að Evrópusambandinu sé er mikilsvert að halda vel á spöðunum og nýta öll þau tækifæri sem standa til boða til að halda EES-samningum lifandi og hafa sem mest áhrif á lagasetninguna sem mun gilda jafnt hér á landi sem í aðildarríkjum Evrópusambandsins. Evrópunefndin, sem talað var um hér fyrr í umræðunni, lagði fram allmargar tillögur í mars árið 2007 um það hvernig við gætum reynt að auka áhrif okkar á Evrópuvettvangi. Það er mikilsvert að hrinda þeim öllum í framkvæmd þangað til við getum nýtt okkur besta kostinn, sem ég tel vera að ræða af alvöru um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Ég er ekki viss um að ég sé sammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að framtíð EFTA sé björt. En ég treysti því að í framtíðinni, hvort heldur bjartri eða dökkri, muni þingmannanefndin halda áfram að vinna öflugt starf.

Virðulegi forseti. Ég vek hér máls á vanda sjávarbyggða allt í kringum landið. Ég hef rætt við 27 bæjarstjóra í 41 sveitarfélagi eða sameinuðum bæjarfélögum og vil fjalla aðeins um áhyggjur þeirra, vandamál, væntingar og baráttugleði. Þeir bæjarstjórar sem ég hef talað við eru: Ólafur Örn Ólafsson, bæjarstjóri í Grindavík, Hjalti Vignisson, Höfn í Hornafirði, Þórir Kr. Þórðarson Fjallabyggð, Ómar Mar Jónsson Súðavík, Erla Friðriksdóttir Stykkishólmi, Kristinn Jónasson Snæfellsbæ, Guðmundur Guðlaugsson Grundarfirði, Garðar Ólafsson Grímsey, Elliði Vignisson Vestmannaeyjum, Guðmundur Guðlaugsson Skagafirði, Svanfríður Jónasdóttir Dalvík, Ólafur Sigurðsson Seyðisfirði, Árni Sigfússon Reykjanesbæ, Sigríður Jakobsdóttir Akureyri, Helga Jónsdóttir Fjarðabyggð, Halldór Halldórsson Ísafirði, Magnús Jónsson Skagaströnd, Ragnar Jörundsson Vesturbyggð, Grímur Atlason Bolungarvík, Gísli Einarsson Akranesi, Oddný Harðardóttir Garðinum, Bergur Ágústsson Norðurþingi, Björn Ingimarsson Þórshöfn, Björn Hafþór Guðmundsson Djúpavogi, Guðni Ólafsson Tálknafirði, Róbert Einarsson Vogum og Sigurður Valur Ásbjarnarson Sandgerði. Það má segja að þetta dekki landið og miðin. Það sem er sameiginlegt með sjónarmiðum þessara bæjarstjóra eru áhyggjur, ekki síst vegna skerðingar í þorski, áhyggjur vegna stöðu atvinnumála, fækkunar starfa í öllum byggðum landsins. Atvinnuleysið verður ekki í raun sýnilegt því að atvinnuleysið flyst burt og þannig sýna tölur sem gefnar eru upp ekki rétta mynd. Menn flytja einfaldlega burt þegar vinnan er farin út af landsbyggðinni. Væntingar sveitarstjórnarmanna hringinn í kringum landið til ríkisstjórnarinnar eru mjög miklar. Sumum þykir lítið hafa verið gert hingað til, aðrir þakka velviljann. Menn eru þá allir á einu máli um að taka verði miklu fastar á, skipuleggja miklu betur viðbrögð og mótspyrnu við það tímabil sem er augljóslega að ganga í garð í byggðum landsins. Það er auðvitað gífurlega mikil skerðing í sumum sjávarplássum landsins, allt upp í 7.000 tonn sem varðar tugmilljarða á tveimur, þremur árum. Þetta er vandinn sem við er að glíma. Það er mjög brýnt að taka af skarið og þess vegna finnst mér ástæða til þess að ræða það hér opinskátt á hinu háa Alþingi því að það er mjög mikilvægt að allir standi saman í þessu efni, að bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar standi saman um að taka á því oft var þörf en nú er nauðsyn. Það hriktir í stoðum landsbyggðarinnar og það mun fyrst koma greinilega í ljós á komandi sumri þegar þorskaflinn verður uppurinn og bátar bundnir og þeim lagt. Þá mun vandinn dynja á. Það eru mörg spennandi sjónarmið hjá sveitarstjórnarmönnum um allt land og það er mikilvægt að mínu mati að stjórnvöld einbeiti sér að því verkefni að vinna að framgangi þessara mótvægisaðgerða. Það duga engar smáskammtalækningar í þeim efnum, eins og einn sveitarstjóri sagði í samtali við mig. Það eru hugmyndir um unglingavinnu, aukna vinnu fyrir konur, menningartengd störf, háskólasetur um landið, uppbyggingu íþróttamannvirkja, frágang lóða og opinna svæða, uppbyggingu upptökumannvirkja báta, rannsóknarstörf um allt land, opinber störf úti um allt land, ferðamálin, samgöngur, atvinnuþróun - að hún sé tekin föstum tökum. Það eru jafnframt hugmyndir um að byggja upp á forsendum byggðarlaganna sjálfra og hugmyndir um fiskeldi, eldi á þorski og kræklingi, byggingu félagsheimila, byggingu stórra sauðfjárbúa, olíuborunarþjónustu, heilsugæsluhótel og fleira. Það skiptir öllu máli, eins og bæjarastjórinn á Akureyri sagði, að sveitarfélög og ríki standi saman. Já, oft var þörf en nú er nauðsyn og ef það er ekki ástæða til þess að taka á þegar illa árar með því að hnykkja á í öllum verkum sem lúta að framgangi byggðanna þá er verr af stað farið en heima setið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu umræðuefni og deila með okkur þeim upplýsingum sem hann hefur fengið í þeim fjölda samtala sem hann hefur átt við bæjarstjóra vítt og breitt um landið. Það eru auðvitað mjög miklar upplýsingar sem fólgnar eru í því að tala við svona marga menn sem eru eins nálægt því sem er að gerast í sjávarþorpunum og raunin er. Ég held þó að þær upplýsingar sem hér komu fram hjá hv. þingmanni séu í rauninni ekki frábrugðnar því sem við hin upplifum í samskiptum okkar við þetta fólk. Alla vega hvað mig varðar stendur þar allt heima frá því sl. sumar þegar við, ég og hæstv. iðnaðarráðherra, vorum í sambandi við fjölda sveitarstjórnarmanna þegar verið var að undirbúa mótvægisaðgerðirnar. Hinn gríðarlega mikli þorskniðurskurður kemur einhvers staðar við, það er ekkert sem kemur í staðinn fyrir þann afla sem ekki berst á land vegna þessara aðgerða. En það var metið nauðsynlegt. Talið var að til framtíðar litið væru hagsmunir okkar fólgnir í því að takast á við vandann núna frekar en miklu stærri vanda einhvern tíma seinna. Um það má auðvitað deila og um það hefur verið deilt og það er ekki nýtt en þetta er alla vega niðurstaðan í það skiptið. Þær aðgerðir sem við fórum út í voru mjög fjölþættar og af þeirri stærðargráðu að ég vil ekki kalla það smáskammtalækningar. Ég held að það hafi aldrei verið farið út í eins viðamiklar aðgerðir og þær sem um ræðir, hinar svokölluðu mótvægisaðgerðir. Það nálgast að vera hálfur annar tugur milljarða sem mun fara í hin ýmsu verkefni á rúmlega tveggja ára tímabili. Aðgerðirnar eru auðvitað fjölþættar og þær byggjast á því að bregðast við vandanum snöggt. Eins byggjast þær á því að leggja góðan grunn til framtíðar bæði í atvinnulífinu og eins í stoðkerfum, samgöngukerfinu sérstaklega. Ég á ekki von á öðru en að þessar aðgerðir muni skila sér mjög vel bæði til skamms og lengri tíma. Við höfum síðan fylgst vel með þróuninni og því sem hefur verið að gerast í atvinnulífinu á þessum stöðum. Þar hefur þróunin auðvitað verið misjöfn en sem betur fer hafa ekki orðið nein gríðarlega stór áföll þó að auðvitað hafi á einstökum stöðum, og einstaka vinnustöðum sérstaklega, verið um einstaka áföll að ræða. Þegar við lítum til atvinnuleysisins er það hvergi orðið stórvægilegt. Þegar við lítum á það í heild er ekki mikið, reyndar lægra en það var fyrir ári síðan samkvæmt síðustu tölum. Það er hins vegar alveg hárrétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að afleiðingarnar eru ekki að fullu komnar fram og væntanlega munu þær ekki koma fram að fullu fyrr en líður að lokum fiskveiðiársins. Við höfum nýlega farið yfir þessa stöðu, skoðað þessa þróun til þess að vera betur í stakk búin til að bregðast við ef eitthvað fer verr en við ætluðum. Við munum taka stöðuna fljótlega aftur og meta hvort eigi að bregðast við frekar á þeirri stundu eða hvort það eigi að bíða. Við höfum auðvitað verið að velta fyrir okkur ýmsum hlutum og það mun þá koma í ljós síðar hvað úr þeim verður. Of snemmt er að segja til um það en í meginatriðum eru það þessir sömu hlutir sem við höfum verið að vinna að og tala um að undanförnu. Það má segja að við höfum sloppið fyrir horn hvað loðnuna varðar og það er vel. Við hefðum hugsanlega þurft að grípa fyrr til einhverra viðbótaraðgerða ef það hefði ekki verið. En maður veltir því hins vegar fyrir sér hvað verður ef uppi verður stórkostlegur vandi í öðrum atvinnugreinum og, eins og hv. þingmaður orðaði það, þegar atvinnuleysið flyst burt 

Frú forseti. Það er ákaflega vel til fundið hjá hv. þm. Árna Johnsen að ræða við flokksbróður sinn og félaga úr Suðurkjördæmi, hæstv. fjármálaráðherra, um ástandið í sjávarbyggðunum og í raun má segja á landsbyggðinni almennt. Ég segi fyrir mitt leyti að ekki hefði ég á móti því þó að þessi mál væru rædd hérna að staðaldri einu sinni í viku fram til vors ef þess þarf til þess að hæstv. ríkisstjórn vakni af dvalanum. Það er rétt að hafa það í huga að við erum að tala um aðstæður sjávarbyggðanna og sveitarfélaganna sem voru unnvörpum og að uppistöðu til í miklum þrengingum og fjárhagserfiðleikum áður en sérstök áföll urðu á sl. vori í formi niðurskurðar þorskafla og svo hefur ýmislegt annað bæst við. Það má heita að leitun sé að sveitarfélagi utan suðvesturhornsins sem ekki hefur átt í verulegum fjárhagsþrengingum undanfarin ár. Er þá Akureyri, langstærsta og öflugasta sveitarfélag landsbyggðarinnar, ekki undanskilin en þar hafa menn ekki verið ofsælir af því að koma saman fjárhagsáætlunum eða láta enda ná saman undanfarin ár. Þannig er nú staðan. Hæstv. ríkisstjórn miklar sig hér af mótvægisaðgerðunum og kemur þeim upp í eitthvað á annan tug milljarða með því að leggja allt saman á þremur árum og bókfæra samgönguframkvæmdir sem hvort eð er voru að hluta til inni á áætlun á þessu tímabili. En er það mikið að á þremur árum eigi að fara eitthvað á annan tug milljarða í sérstakar jöfnunaraðgerðir þegar við höfum í huga tekjubrestinn og umfang hans sem leiðir af þorskaflasamdrættinum einum? Loðnuvertíðin verður mjög rýr og milljarðar eru að tapast þar út miðað við síðustu vertíð og var hún þó ekki beysin. Þetta kemur beint fram í formi minni tekna í hafnarsjóði, útsvarstekna til sveitarfélaganna o.s.frv. Ég tek því undir það hjá málshefjanda að tími smáskammtalækninga er liðinn í þessum efnum. Það veitir ekki af 

Frú forseti. Enn ræðum við vanda sjávarbyggða og er það ekki nema von því að þær eiga margar mjög undir högg að sækja. Að mínu mati er orsök þessa ástands sú hvernig tekist hefur til við fiskveiðistjórnina sem leiddi til þess að mörg hundruð manns, ef ekki þúsundir misstu vinnu sína og hafa hrakist af landsbyggðinni hingað suður. Hvað er hægt að gera í málinu? Að minni hyggju mundi það koma mörgum byggðum afar vel ef menn á litlum trillum fengju að róa utan kvóta og er ég hér að tala um handfæraveiðar í takmörkuðum mæli. Slíkt yrði líka góð viðleitni til að svara úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Önnur útfærsla á úthlutun byggðakvótans gæti líka vel komið til greina eins og t.d. að bjóða hann upp og láta sveitarfélög í vanda njóta þess fjár sem fyrir þetta fengist. Ríkisstjórnin sem nú situr að völdum tók við mjög slæmu byggðabúi þjóðarinnar og er ljóst að endurreisn byggðanna verður ekki eingöngu hafin með aukningu fiskveiðiheimilda heldur með mun fjölbreyttara atvinnulífi en verið hefur. Samfylkingin og ríkisstjórnin gera sér grein fyrir þessu og vita að við verðum að auka tækifæri og fjölbreytni í störfum svo um munar, annars er hætta á því að landið sporðreisist endanlega hvað búsetuna varðar. Sú sýn sem ríkisstjórnin er með á þessi mál er mjög góð. Það er rétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, settir eru fleiri milljarðar í þessar byggðaaðgerðir og það er í raun og veru bylting í þessum málum hin síðustu árin. Það er svo sem ástæða til að gleðjast yfir því. 

Hæstv. forseti. Einhvern tíma var sagt: „Það er kjarkmaður, Kolbeinn í Dal.“ Það verður að segjast eins og er að kjarkmaður er hv. þm. Árni Johnsen að koma hér og hjóla í fjármálaráðherra sinn og segja sannleikann, segja það sem við framsóknarmenn sögðum strax í sumar að rothögg sjávarbyggðanna blasir við. Hann gerði það sem hvorki Samfylkingin né Sjálfstæðisflokkurinn hafa gert, hann fór í ferðalag. Hann talaði við 27 bæjarstjóra og þeir sögðu frá því hvernig aðgerð ríkisstjórnarinnar er að leika þessar byggðir og nú kemur hv. þingmaður áhyggjufullur hér inn. Ég bið hann um að flytja þennan húslestur í þingflokki Sjálfstæðisflokksins dag hvern og telja upp allt þetta fólk sem hann hitti og drakk kaffi með. Það þjáist undan aðgerðum ríkisstjórnar sem skar niður þorskveiðarnar með svo harkalegum hætti að byggðunum blæðir og mótvægisaðgerðir Samfylkingarinnar voru háðung og dónaskapur við vinnandi fólk. Við framsóknarmenn sögðum strax fyrir að þarna væri of langt gengið, 150–160 þúsund tonna kvóti mundi breyta miklu, ef ekki væri farið lengra en það, og hjálpa byggðunum. Að taka 15–20 milljarða út úr hagkerfi sjávarbyggðanna með einu pennastriki hlaut að hafa þær afleiðingar að skipunum fækkar í höfnunum, fiskverkafólkið missir vinnuna, sjómennirnir ganga í land. Þetta vissum við allt. Ég vil því segja um mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar: Þetta er hrein hundalógík svo ég tali íslensku, hrein hundalógík. Þetta eru ekki smáskammtaaðgerðir, þetta er útúrsnúningur og móðgun við vinnandi fólk. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir það að þessi umræða skuli tekin upp af hv. þm. Árna Johnsen. Það er ekki vanþörf á að minna ríkisstjórnina á í hvaða vegferð hún er. Það er eins og menn fljóti sofandi að feigðarósi. Það er eins og menn viti ekki hvernig byggðaþróunin er í landinu eins og sýnt er á þessari mynd þar sem svörtu reitirnir sýna meira en 10% fækkun og gráu á milli 1% og 9%. Það er eins og menn viti ekki hvaða afleiðingar það mun hafa ef þorskkvótinn er skorinn niður með þeim hætti sem gert hefur verið. Það er eins og menn viti ekki hvaða afleiðingar það hefur fyrir vaxtarsprota eins og veiðar þar sem erlendir ferðamenn geta tekið þátt í sjóstangaveiði, hvaða áhrif það hefur ef fara á að krefjast þar kvótasetningar í því niðurskurðarferli þorskkvóta sem er við lýði. Hvar eiga þau fyrirtæki að ná í þann kvóta? Það er eins og ríkisstjórnin viti ekki hvað hún er að aðhafast í þessu máli. Svo koma menn og segja: Það er ekki ástæða til mikillar svartsýni. Hæstv. fjármálaráðherra sagði fyrr á þessu þingi að ekki væri líklegt að það kæmi til fjöldaatvinnuleysis á næstu mánuðum. Hver halda menn að staðan verði þegar þorskkvótinn er búinn í lok apríl? Hver halda menn að staðan verði í hinum dreifðu sjávarbyggðum? Því miður verður hún afar erfið og ekki er brugðist við með þeim hætti sem þarf að gera. Það þarf að auka við þorskkvótann, gefa þarf frelsi til rækjuveiðanna, það er í raun og veru lögbrot að halda þeim inni í kvótakerfi. Rækjan er vannýttur stofn og búin að vera það í nokkur ár. Það er ýmislegt hægt að gera, hægt er að taka upp tillögu okkar frjálslyndra um að leyfa takmarkað frelsi til handfæraveiða. Það er margt hægt að gera til að spýta nýju lífi inn í sjávarbyggðirnar. 

Frú forseti. Það er eins og formaður Framsóknarflokksins hafi þurft að losna úr Stjórnarráðinu til að vakna. Hann virðist álíta að allir í Stjórnarráðinu sofi líkt og Framsóknarflokkurinn gerði öll þau ár sem hann var þar,  En við skulum ekki gleyma því að mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem ýmsir stjórnarandstæðingar eru að reyna að gera sem minnst úr, horfa auðvitað til framtíðarinnar. Þær leysa hins vegar ekki allan vanda einn, tveir og þrír. Ég tek undir með hv. þm. Árna Johnsen, sem er rétt að þakka fyrir það að taka þetta mál upp, að það þarf auðvitað að gera betur. Ég trúi því og treysti að ríkisstjórnin sé á réttri leið, hæstv. fjármálaráðherra gat þess að með málinu væri fylgst og 

Herra forseti. Ég verð að leyfa mér að segja það að málsvörn Samfylkingarinnar, sem fer með þennan málaflokk, byggðamálin, hefur frá byrjun verið sú í þessum málum að ekki sé hægt að ætlast til þess að öllu sé kippt í lag á örfáum mánuðum 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir að taka upp málefni sjávarbyggða á þinginu því að svo sannarlega er ekki vanþörf á því. Ég hef talað fyrir því á undanförnum árum að þegar þingmenn koma í pontu eigi þeir ekki að einbeita sér að því að tala niður ástandið eins og það er heldur að tala með uppbyggjandi hætti. Ég hef tamið mér það hingað til. Hins vegar verð ég að viðurkenna, hæstv. forseti, að þegar maður heyrir hæstv. ráðherra segja að engin stórvægileg áföll hafi dunið yfir landsbyggðina að undanförnu vekur það hjá mér dálítinn ugg hvort ríkisstjórnin sé raunverulega jarðtengd í þessum efnum þegar mörg hundruð störf hafa tapast úr sjávarbyggðum landsins á síðustu mánuðum og við horfum til þess að annað eins eða jafnvel verri hlutir geti gerst á næstu mánuðum og missirum. Við hljótum að setja þetta í samhengi við þær stórkostlegu mótvægisaðgerðir sem Samfylkingin og sjálfstæðismenn boðuðu síðastliðið sumar, upp á annan tug milljarða, sem hæstv. ráðherra talaði um hér. Inni í þeirri tölu eru m.a. Norðfjarðargöng sem ég hélt og stóð í þeirri trú að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hefðu ákveðið í tíð síðustu ríkisstjórnar að ráðist yrði í á árinu 2009 en Samfylkingin staglast á að um nýja ákvörðun sé að ræða að það eigi að bjóða þá framkvæmd út árið 2009. Ég nefni framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem  Ég vil að lokum segja það, hæstv. forseti, af því að Einar Már Sigurðarson er duglegur að halda fundi á Húsavík og tala um álver á Bakka við Húsavík, að hann ætti ræða við umhverfisráðherra sinn í ríkisstjórn Íslands sem hann á aðild að sem 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nota hefðbundin ávörp og nefna þingmenn sem hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Johnsen sérstaklega fyrir að vekja athygli á því að staða sjávarbyggða er nú lakari en hún hefur nokkru sinni verið. Eins og hann rakti í mjög góðri ræðu sinni áðan, og hann rakti við hverja hann hefði talað og í hvaða ferðalag hann hefði farið, þá er þessi staða vítt og breitt og vandinn ærinn. Af hverju stafar það? Það stafar af því að við erum búin að búa við ákveðið kerfi sem hv. þm. Árni Johnsen og sá hæstv. ráðherra sem er til andsvara bera alla ábyrgð á. Það er vegna gjafakvótakerfisins, það er vegna þeirra takmarkana sem hafa verið sett, það er vegna þess að kerfið hefur ekki náð neinum árangri. Í staðinn fyrir að stuðla að aukningu á veiðum, þá eru þær takmarkaðar og dregið úr þeim frá ári til árs.  Stóri vandinn er gjafakvótakerfið sem komið hefur verið á og viðhaldið fyrst og fremst fyrir atbeina Sjálfstæðisflokksins. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hafa orðið um þetta mál og sérstaklega þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þær væntingar sem hann lagði fram í svari sínu. Það skiptir máli að taka á. Það eru menn sammála um. Það skiptir máli að horfast í augu við vandann sem er að dynja yfir og við eigum að vera á undan en ekki eftir. Það er skoðun mín að það þurfi stórar tölur í viðbót til þess að takast á við þann vanda sem blasir við. Ekki tugmilljónir heldur milljarð. Að minnsta kosti milljarð. Tugi milljarða, ætlaði ég að segja. Það held ég að sé raunhæft til að bregðast við þeim vanda sem blasir við. Sem dæmi um mótvægisaðgerðir fyrir Norðurland eystra þá var um nokkra tugi milljóna að ræða. Það er enginn peningur. Það er smáskammtalækning. Þannig verða menn að vinna sig út úr því og horfast í augu við það og takast á við um allt land. Það hefur verið yddað að því að það væri ómögulegt að við þingmenn Suðurkjördæmis ræddum þetta mál hér í Alþingi. Auðvitað ræðum við málin í Alþingi. Þingmenn Suðurkjördæmis hafa alltaf hugsað út fyrir sitt kjördæmi og hugsað um velferð alls landsins. Þetta er spurning um velferð alls landsins, að bregðast við. Það var gott að heyra hæstv. fjármálaráðherra segja að þeir standi vaktina. Þeir standa vaktina  Þetta snýst líka um ákveðna hluti, 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það þarf að hugsa stórt. Því miður þá verð ég ekki var við það í þessari umræðu að margir hv. þingmenn hugsi stórt í þessu. Menn eru dottnir niður á það plan að vera krytur á milli flokka og manna, hver gerði þetta og hver gerði þetta ekki. Og þegar menn tala um hugrekki þá held ég að það sé alveg ótrúlegt hugrekki hjá hv. þingmanni Guðna Ágústssyni að koma hér upp eins og hann sé handhafi lausnarinnar á vanda sjávarútvegsins og að það hefði breytt einhverju stórkostlegu ef bara hefði verið skorið niður í 150 þús. tonn. Segjum sem svo að það hefði verið skorið niður í 150 þús. tonn. Vitið þið þá hvað hefði verið búið að skera þorskkvótann mikið niður á þeim átta árum sem voru liðin frá því að ég og hv. þm. Guðni Ágústsson tókum sæti í ríkisstjórn? 100 þús. tonn.  Ég ætla ekki að gera lítið úr vandamálinu og úr erfiðleikum þess sem við höfum verið  Það þarf að hugsa stórt, það er rétt, en þegar menn koma hér upp og segjast vera að tala upp ástandið og byrja svo á því að rífa það niður og gera hlutina verri en þeir raunverulega eru, það eru þversagnir í slíkum ræðuhöldum. Varðandi það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði um Fasteignamat ríkisins og þær breytingar sem hafa verið gerðar á Fasteignamati ríkisins að undanförnu þá hafa menn verið að flytja störf út á land en ekki að fækka þeim. Það hefur verið fjölgað á Akureyri en reyndar fækkað á öðrum stöðum úti á landi. En í heildina þá hafa fleiri störf verið 

Frú forseti. Á þskj. 725 liggur fyrir ársskýrsla Íslandsdeildar þings Vestur-Evrópusambandsins og mun ég í stuttu máli gefa þingheimi kynningu á helstu málum í brennidepli innan sambandsins á liðnu ári. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2007 gerir störfum þingmannanefndarinnar ítarleg skil auk skipan Íslandsdeildar. Ég mun því aðeins stikla á stóru, en vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir. Vestur-Evrópusambandið eða VES er varnarbandalag Vestur-Evrópuríkja og var stofnað með Brussel-sáttmálanum árið 1948. VES-þingið var stofnað árið 1954 og kom fyrst saman ári síðar þegar verulegar breytingar voru gerðar á stofnsáttmála VES. VES-þingið sitja um 400 þingmenn frá 39 þjóðþingum og fer fjöldi þingmanna eftir íbúafjölda viðkomandi aðildarríkis. Ríki, sem eiga aðild að NATO og/eða ESB, geta átt aðild að VES. Alls eiga 28 ríki aðild að VES með mismunandi hætti og 11 ríki til viðbótar hafa aðgang að þinginu. Tíu ríki eiga það sameiginlegt að vera bæði NATO- og ESB-ríki og eru með fulla aðild að VES-þinginu en Ísland, Noregur og Tyrkland, sem eiga aðild að NATO en ekki ESB, eru með aukaaðild. VES-þingið hefur aðsetur í París og eru tveir þingfundir haldnir árlega, oftast í júní og desember. Íslandsdeild tók þátt í báðum þingfundum árið 2007. Hlutverk þingsins er að fjalla um málefni er falla undir starfssvið VES, þ.e. öryggis- og varnarmál álfunnar. Þingið fjallar auk þess um ársskýrslu VES og fjárhagsáætlun. Það fjallar um málefni sem eru efst á baugi í nefndum þingsins, ályktar um skýrslur nefnda, gerir tillögur til ráðherraráðs VES og beinir fyrirspurnum til þess. Frú forseti. Í umræðum VES-þingsins árið 2007 var að vanda lögð megináhersla á sameiginleg öryggis- og varnarmál álfunnar. Af þeim fjölmörgu málum sem fjallað var um á árinu má nefna þrjú málefni sem voru sérstaklega í brennidepli. Í fyrsta lagi var ítarlega fjallað um skýrslu stjórnmálanefndar þingsins um öryggi á norðurslóðum og var það í fyrsta sinn sem skýrsla um loftslagsbreytingar var tekin til umfjöllunar á þinginu. Þess ber að geta að norðurslóðir og norðurskautssvæðið hafa fengið aukið vægi í umræðunni um öryggismál, m.a. sökum ríkra orkuauðlinda og möguleika á nýjum siglingaleiðum með bráðnun hafíss. Lykilatriði skýrslunnar eru loftslagsbreytingar og bætt orkuöryggi, auk þess sem hún fjallar um mögulegar afleiðingar uppbyggingar herflota Rússa á svæðinu. Skýrsluhöfundar ræddu um mikilvægi þess að sjónum væri beint að norðurskautinu þar sem loftslagsbreytingar sem þar verða geta haft áhrif víða. Í því samhengi var rætt um að bráðnun hafíss geti opnað nýjar leiðir fyrir hernaðarumsvif og flutninga á olíu og gasi, sérstaklega um Barentshaf, Norðurskautið búi yfir miklum olíu- og gasauðlindum og geti orðið framtíðarorkusvæði fyrir Evrópu. Því væri afar mikilvægt að móta sameiginlega stefnu um verndun loftslags og orkuöryggi, með áherslu á að tryggja að norðurskautið verði áfram skilgreint sem átakalaust svæði í heiminum. Annað mál sem fékk mikla athygli á árinu var umræða um athæfi hryðjuverkamanna á landamærum Tyrklands og Íraks. Miklar umræður sköpuðust um alvarleika ástandsins og aðgerðir Verkamannaflokks Kúrda (PKK) sem hefur bækistöðvar í fjallgörðum Íraks við landamæri Tyrklands. Í þriðja lagi varð áframhald á lífseigri umræðu um framtíðarhorfur VES-þingsins og um stofnanatengsl Vestur-Evrópusambandsins við Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið en sem kunnugt er hafa miklar og örar breytingar átt sér stað á sviði öryggis- og varnarmála í Evrópu síðustu ár. Eitt helsta baráttumál VES-þingsins undanfarin ár og missiri hefur verið aukin þátttaka og hlutur þjóðþinga í lýðræðislegu eftirliti með öryggis- og varnarmálastefnu ESB. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar á þingfundum VES á árinu má nefna umræðu um orrustufylki Evrópusambandsins og skuldbindingar Evrópu í Afganistan, stöðugleika og öryggi í Evrópu, Evrópusambandið og öryggi í Suðaustur-Evrópu, starfsemi evrópska landgönguliðsins erlendis, takmörkun á útbreiðslu kjarnorkuvopna, friðargæsluverkefni í Mið-Austurlöndum og mögulega samvinnu við Kína um varnarmál. Einnig voru kynntar áherslur og forgangsverkefni Þýskalands og Portúgals sem fóru með formennsku í Evrópusambandinu og Vestur-Evrópusambandinu á árinu 2007. Þá ávarpaði forseti þingsins, Jean-Pierre Masseret, þingið og stýrði umræðum. Í ræðu sinni lagði hann áherslu á mikilvægi þess að viðhalda og varðveita þann umræðuvettvang sem starfræktur hefur verið milli þinga aðildarríkjanna og að tryggja lýðræðislega rannsókn og skoðanaskipti um þróun stefnu í öryggis- og varnarmálum álfunnar. Frú forseti. Þrátt fyrir umfangsmiklar stofnana- og skipulagsbreytingar í Evrópu á undanförnum árum er VES-þingið afar mikilvægur vettvangur sem gefur þjóðkjörnum þingmönnum Evrópuríkja færi á að fylgjast með, skiptast á skoðunum og ræða sameiginleg öryggis- og varnarmál álfunnar. Eins og áður sagði er gerð nákvæm grein fyrir því sem fram fór á fundum nefndarinnar í skýrslu þeirri sem hér er mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar um störf nefndarinnar. Ég vil að lokum, þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf og að svo mæltu læt ég lokið umfjöllun minni um skýrslu Íslandsdeildar þings Vestur-Evrópusambandsins fyrir árið 2007.

Hæstv. forseti. Ársskýrsla Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins, þar sem greint er frá störfum Íslandsdeildarinnar og Evrópuráðsþingsins á starfsárinu 2007, er að finna í þskj. 726. Ég vil fylgja þessari skýrslu úr hlaði með nokkrum orðum en vil þó byrja á því að geta þess að ný Íslandsdeild tók við af þeirri sem fyrir var eftir kosningarnar 31. maí sl. en hún er skipuð auk mín þeim Ellerti B. Schram og Steingrími J. Sigfússyni. Aðalmenn í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins fyrri hluta síðasta árs voru þau Birgir Ármannsson, Margrét Frímannsdóttir og Kristinn H. Gunnarsson. Hæstv. forseti. Evrópuráðið var stofnað árið 1949 af níu Vestur-Evrópuríkjum. Ísland gerðist aðildarríki ári síðar, árið 1950. Í dag eru aðildarríkin 47. Í upphafi vil ég víkja aðeins að hlutverki Evrópuráðsins. Hlutverk ráðsins er að standa vörð um þau þrjú grunngildi sem þar eru í heiðri, mannréttindi, lýðræði og meginreglur réttarríkisins. Einnig að stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum í öllum aðildarríkjum. Til þess beitir ráðið fyrir sig samningum og bindandi fjölþjóðasáttmálum á ýmsum sviðum og samvinnu við aðrar alþjóðastofnanir og samtök. Ályktanir og fjölþjóðasáttmálar Evrópuráðsins hafa haft víðtæk áhrif í allri álfunni. Ber mannréttindasáttmála Evrópu og félagsmálasáttmála Evrópu þar hæst. Sáttmálar Evrópuráðsins á ýmsum sviðum þjóðlífsins eru mikilvægar mælistikur fyrir þjóðir sem eru að koma á lýðræðisfyrirkomulagi og réttarríki. Á þetta hefur talsvert reynt undanfarna tvo áratugi í kjölfar þeirra umbrota sem áttu sér stað eftir fall Berlínarmúrsins. Með breyttri heimsmynd Evrópu eftir 1989 hefur orðið ríflega 100% fjölgun ríkja í ráðinu. Alls hafa síðan þá 24 nýfrjáls ríki Mið- og Austur-Evrópu bæst í hópinn og skuldbundið sig til að standa vörð um grunngildi Evrópuráðsins. Fyrir tæpu ári, 11. maí 2007, varð Svartfjallaland 47. aðildarríki Evrópuráðsins. Aðild Svartfjallalands er dæmi um hvernig Evrópuráðið beitir sér í því skyni að efla lýðræðisþróun og virðingu fyrir mannréttindum en ein meginforsenda aðildar var samþykki stjórnvalda Svartfjallalands um að hafa, og þá að tillögu Evrópuráðsins, sjö meginreglur í anda lýðræði að leiðarljósi við gerð stjórnarskrár sem þá var í smíðum. Evrópuráðsþingið er vettvangur fulltrúa þjóðþinga 47 aðildarlanda Evrópuráðsins. Þingið gegnir veigamiklu hlutverki í starfsemi ráðsins sem nokkurs konar lýðræðislegur og fjölþjóðlegur hugmyndabanki. Á þinginu koma saman fjórum sinnum á ári, og þá í viku í senn, 318 fulltrúar og eiga jafnmargir þingmenn sæti til vara. Ólíkt ráðherranefnd Evrópuráðsins, þar sem hvert ríki hefur eitt atkvæði, er fjöldi fulltrúa á þinginu í hlutfalli við stærð þjóða. Ísland hefur, svo dæmi sé tekið, þrjá aðalmenn og jafnmarga til vara á meðan Rússland er með 18 þingmenn í sinni landsdeild og jafnmarga til vara Mikilvægi þingsins felst einkum í þrennu. Í fyrsta lagi að eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum og tilmælum til ráðherranefndarinnar um aðgerðir. Til að mynda var Sáttmáli Evrópuráðsins, um aðgerðir gegn mansali, gerður að frumkvæði þingsins en sáttmálinn tók gildi 1. febrúar sl. Í öðru lagi hefur Evrópuráðsþingið eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga aðildarlandanna og þrýstir á um skjótar aðgerðir ef misbrestur verður þar á. Að lokum er Evrópuráðsþingið mikilvægur vettvangur þar sem þingmenn miðla og veita viðtöku gildum Evrópuráðsins og efla tengsl á milli þjóðþinga. Starfsemi Evrópuráðsþingsins var víðfeðm á árinu 2007 sem endranær eins og þeir fjölmörgu málaflokkar, sem voru til umræðu á þinginu og í nefndum þess, eru til vitnis um, en alls starfa á þinginu 5 flokkahópar, 10 málefnanefndir og 24 aukanefndir. Einnig ávörpuðu þingið fjölmargir þjóðhöfðingjar og aðrir leiðtogar. Hér er ekki ráðrúm til að fjalla ítarlega um einstaka fundi Evrópuráðsþingsins og öll þau mál sem þar voru tekin til umræðu. Vísa ég í því samhengi til umfjöllunar í skýrslunni sem lögð hefur verið fyrir þingið. Það eru þó nokkur mál, sem komu til kasta Evrópuráðsþingsins á síðasta ári, sem ég vil nefna sérstaklega. Þau tengjast öll, hvert með sínum hætti, þessum þremur grunngildum Evrópuráðsins sem ég nefndi áður, mannréttindum, lýðræði og reglum réttarríkisins. Í fyrsta lagi varð áframhald á umfjöllun um fangaflutninga og leynileg fangelsi í Evrópu á vegum bandarísku leyniþjónustunnar CIA. Svissneski öldungadeildarþingmaðurinn og fyrrum ríkissaksóknari Dick Marty hefur stjórnað rannsókninni innan þeirrar nefndar sem hefur unnið að henni frá upphafi eða síðan í desember 2005. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum og annars staðar hafa einstaklingar verið handteknir að frumkvæði bandarísku leyniþjónustunnar án dóms og laga og verið fluttir með borgaralegum flugvélum milli Evrópulanda eða til ríkja utan álfunnar. Heimildamynd sem sýnd var í ríkissjónvarpinu mánudaginn 25. febrúar sl. fjallaði m.a. um málið með vísan til Danmerkur, Grænlands og Íslands. Ég vil taka það sérstaklega fram í þessu sambandi að fyrirspurn um upplýsingar sem óskað var eftir vegna rannsóknar Evrópuráðsþingsins um flugferðir innan lofthelgi Íslands á tímabilinu frá september 2001 til desember 2005 hefur verið svarað. Í skýrslu sem Dick Marty lagði fram í Evrópuráðsþinginu í júní sl. voru leiddar sterkar líkur að því að meintum hryðjuverkamönnum hafi verið haldið í leynifangelsum í Póllandi og Rúmeníu og jafnvel víðar á sama tímabili. Og að þessar handtökur og fangaflutningar hafi farið fram með vitund eða samvinnu stjórnvalda í viðkomandi löndum. Til upplýsingar hér á Alþingi þá heldur rannsókn á vegum nefndarinnar áfram. Í janúar sl. lagði Dick Marty fram skýrslu í Evrópuráðsþinginu um gerð og réttarstöðu þeirra sem eru á svörtum listum öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna og Evrópusambandsins sem heimila refsiaðgerðir gegn einstaklingum og hópum sem taldir eru vera viðriðnir hryðjuverkastarfsemi. Mörgu þykir ábótavant í sambandi við gerð listanna og réttarstöðu þeirra sem á honum eru. Hæstv. forseti. Rannsókn Evrópuráðsþingsins er skýrt dæmi um frumkvæði og framlag þess í að standa vörð um grundvallarmannréttindi og meginreglur réttarríkisins, ekki síst með því að benda á brotalamir í þeim efnum og leiðir til úrlausnar. Annað mál, sem einnig var mikið í umræðunni á starfsárinu, var hlutverk og fjárhagur Evrópuráðsþingsins annars vegar og stofnun Evrópusambandsins á sviði mannréttindamála, svokölluð Stofnun ESB um grundvallarréttindi. Stofnun ESB, sem tók til starfa í Vínarborg í mars í fyrra, er reist á grunni miðstöðvar ESB gegn kynþáttahatri sem starfað hefur í Vín um árabil. Það er jákvætt að standa vörð um mannréttindi en þingmenn á Evrópuráðsþinginu hafa hins vegar lýst áhyggjum sínum af því að með stofnuninni sé ESB að seilast inn á kjarnastarfsemi Evrópuráðsins á sviði mannréttinda. Það kalli aftur á móti á tvíverknað og samkeppni um tilgang og verkefni og ekki síst fjármagn en öll 27 aðildarríki ESB eiga jafnframt aðild að Evrópuráðinu. Vert er að geta þess í þessari umræðu að hin nýja stofnun ESB fékk miklar fjárveitingar í samanburði við Evrópuráðið og alla starfsemi þess, þ.m.t. Evrópuráðsþingið og Mannréttindadómstóll Evrópu. Sú staðreynd hefur gert það að verkum að ESB hefur verið gagnrýnt af sumum fyrir að grafa undan Evrópuráðinu. Þetta atriði hefur verið umdeilt en hefur leitt til þess að Evrópuráðið og Evrópusambandið gerðu með sér samning um verkaskiptingu í maí sl. þar sem gert er ráð fyrir að stofnun ESB einbeiti sér að þeim sviðum mannréttindamála, sem falla undir sameiginlega löggjöf Evrópusambandsins, á meðan Evrópuráðið hafi aðra þætti með höndum. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga að Evrópuráðið hefur allt frá upphafi verið sameiginlegur vettvangur innan Evrópu til þess að standa vörð um mannréttindi og lýðræði í álfunni. Hæstv. forseti. Í þriðja lagi var mikið rætt um alvarlega stöðu Mannréttindadómstóls Evrópu. Dómstóllinn hefur fyrir löngu sannað gildi sitt í því að standa vörð um grundvallarmannréttindi hinna 800 milljón þeirra ríkja sem aðild eiga að Evrópuráðinu, ekki síst í löndum sem eru á vegferð sinni í átt til lýðræðis og réttarríkisins. Málum sem hafa komið inn á borð dómstólsins hefur fjölgað mjög mikið samhliða fjölgun aðildarlanda eftir fall Sovétríkjanna, en eins og fram kom áður hafa alls 24 ríki bæst við síðan 1989. Dómstóllinn hefur átt í vanda við að sinna öllum þeim málum sem bíða afgreiðslu hans, m.a. vegna fjárskorts. Reynt hefur verið að leiðrétta fjárhagsvanda Mannréttindadómstóls Evrópu, m.a. með því að draga úr framlögum til starfsemi þingsins. Auk fjárhagsvanda dómstólsins hafa nauðsynlegar endurbætur á starfsemi hans strandað á fullgildingu neðri deildar rússneska þingsins, dúmunnar, á viðauka 14 við Mannréttindasáttmála Evrópu, sem á sinn þátt í því að flöskuháls mála hefur orðið til hjá dómstólnum en alls bíða um 90 þúsund mál afgreiðslu hans sem um 40 þúsund einstaklingar standa á bak við. Hæstv. forseti. Staða mála hjá dómstólnum þykir alvarleg og er það skoðun mín að stuðningur aðildarríkja við starfsemi Evrópuráðsþingsins og þar með dómstólsins skipti afar miklu máli við lýðræðisuppbyggingu í álfunni. Nauðsynlegt er að standa vörð um það mikilvæga hlutverk sem Evrópuráðið og dómstóllinn hefur við aðhald á sviði mannréttinda og lýðræðis í Evrópu. Að lokum vil ég nefna sérstaklega með vísan í mikilvægt starf Evrópuráðsþingsins að það er orðið fyrirmynd sambærilegra stofnana í öðrum heimsálfum. Má þar nefna þingmannasamtök Asíulanda en til stendur að auka samskipti þessara tveggja stofnana í framtíðinni. Þetta aukna samstarf er einnig dæmi um það hvernig Evrópuráðsþingið hefur undanfarið beint sjónum sínum í auknum mæli að stöðu mannréttindamála og lýðræðis á stöðum og svæðum utan ráðsins. Hæstv. forseti. Á undanförnum árum hefur verið lögð ríkari áhersla á alþjóðlegt samstarf af hálfu okkar Íslendinga en áður. Segja má að öllum megi vera ljóst að það skiptir verulegu máli vegna þeirra breytinga sem átt hafa sér stað á alþjóðlegum vettvangi og í samfélagi þjóðanna. Í því sambandi vil ég benda á að þingið tekur til afgreiðslu mikilvæg mál sem snerta Ísland með beinum hætti eins og nýsamþykktar ályktanir þingsins um áhrif loftslagsbreytinga og umhverfisverndar á norðurslóðum eru dæmi um. Í þeim tilvikum er mikilvægt að Ísland sé vakandi og leggi sitt af mörkum eins og Íslandsdeildin gerði með fulltingi norskra þingmanna nú í janúar. Það er jafnframt skoðun mín að Ísland eigi ekki eingöngu að sinna hagsmunagæslu, ef svo má að orði komast, heldur hafi einnig skyldum að gegna í því að miðla til annarra af reynslu sinni af samfélagslegri uppbygginu og lýðræðismenningu, þar með talið á sviði orku- og jafnréttismála. Í því samhengi, með leyfi hæstv. forseta, vil ég nota tækifærið og geta þess að Steingrímur J. Sigfússon var valinn formaður jafnréttisnefndar Evrópuráðsþingsins í janúar sl. og er það í fyrsta sinn sem karlmaður gegnir þeirri formennsku síðan nefndin var stofnuð árið 1989. Þykir mörgum mikið til koma stöðu jafnréttismála hérlendis og nefni ég sem dæmi feðraorlofið sem mörgum þykir til fyrirmyndar. Það verður gaman að fylgjast með Steingrími í þessu nýja hlutverki og ég hlakka til að gera það. Hæstv. forseti. Fundir nefnda Evrópuráðsþingsins eru fjölmargir á hverju ári auk þess sem þingið tekur þátt í kosningaeftirliti. Nefndirnar koma saman til funda í tengslum við þing Evrópuráðsþingsins í Strassborg en auk þess efna nefndirnar reglulega til funda utan þess tíma sem þingið sjálft er að störfum. Íslandsdeildin hefur tekið virkan þátt í störfum Evrópuráðsþingsins og þingmenn sóttu héðan nefndafundi í þeim nefndum sem þeir eiga aðild að. Það liggur hins vegar í augum uppi að sökum fámennis og anna heima fyrir eiga þingmenn í Íslandsdeildinni þess ekki kost að sækja alla þá nefndafundi sem boðið er upp á. Ég rifja það upp að fjöldi í einstökum landsdeildum ræðst að nokkru leyti af stærð ríkja þannig að við Íslendingar erum fáliðuð á þessum vettvangi og verðum að dreifa okkur víða en jafnframt forgangsraða eðli málsins samkvæmt. Í skýrslunni er að finna greinargóða lýsingu á þinginu og þátttöku Íslandsdeildar. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og starfsfólki fastanefndar Íslands hjá Evrópuráðinu sem hefur verið þingmannanefndinni innan handar um margvíslega hluti. Þá þakka ég einnig Magneu Marinósdóttur, starfsmanni þingsins, sem hefur verið okkur innan handar, ég þakka henni kærlega fyrir góð störf.

Frú forseti. Ég þakka formanni okkar fyrir góða framsögu og vil lýsa ánægju minni með starf Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins. Ég tók sæti þar síðastliðið vor í kjölfar breyttrar verkaskiptingar eftir kosningar og ég verð að segja að það hefur verið ánægjuleg upplifun að setja sig inn í starf Evrópuráðsþingsins og Evrópuráðsins og margt hefur komið manni þar fremur ánægjulega á óvart. Ég verð að segja að þótt ég hafi að sjálfsögðu þekkt til starfa þingsins í gegnum tíðina þá hefur maður kannski á köflum haft þá tilfinningu að það væri að fjara undan þessu starfi og það hefði ekki sama gildi í nútímanum og áður var og þá auðvitað og ekki síst vegna tilkomu Evrópusambandsins og stækkunar þess og að þungamiðja evrópsks samstarfs væri að færast þangað. En það má alveg færa rök fyrir hinu gagnstæða að hluta til, að mikilvægi Evrópuráðsins og Evrópuráðsþingsins sé síst minna nú en áður og það tengist m.a. breytingunum miklu sem orðið hafa á stjórnmálasviðinu í Evrópu og þeirri staðreynd að nú er Evrópuráðið orðið helstu heildarsamtök Evrópuríkja. Þar með hefur þessi gamalgróna evrópska stofnun og þetta samstarf sannað gildi sitt og sýnt mikilvægi sitt m.a. í því að þar er til staðar vettvangur þar sem nær öll Evrópuríki geta unnið saman óháð því hvort þau eru aðilar að Evrópusambandinu sem slíku eða á hvern hátt þau tengjast verkefnum þess. Kjarni starfa Evrópuráðsins er enn sem fyrr óbreyttur og fullgildur og sannar gildi sitt og mikilvægi með reglubundnum hætti. Ég vil þar sérstaklega nefna mannréttindamálin og þau verkefni sem m.a. var vikið að í framsöguræðu formanns áðan og snerta t.d. mannréttindin eins og þau rekast á við aðgerðir í baráttunni gegn hryðjuverkum eins og það er kallað og ýmislegt sem breyst hefur vegna aðstæðna í alþjóðamálum okkar að því leyti til. Það er enginn vafi á því að þótt ekki kæmi annað til en hið merka starf á vegum laga- og mannréttindanefndar Evrópuráðsins þar sem m.a. hefur farið fram fyrsta fjölþjóðarannsóknin, ef hægt er að kalla það svo, á mannréttindabrotum sem tengjast handtöku fólks, fangelsun og flutningum í skjóli þess að um nauðsynlegar aðgerðir í baráttu gegn hryðjuverkum sé að ræða, þá þyrfti í raun ekki annað til. Það starf sem svissneski þingmaðurinn Dick Marty hefur leitt þar og gefið hefur af sér skýrslur og mikla umfjöllun og mikla umræðu hefur verið ómetanlegt. Það hefur skipt sköpum fyrir það starf að það var unnið á vettvangi og í skjóli af öflugri og virtri stofnun eins og Evrópuráðið og Evrópuráðsþingið er, og þær óþægilegu staðreyndir að mörgu leyti sem m.a. mörg aðildarríki Evrópuráðsins og önnur vestræn samstarfslönd eins og Bandaríkin, sem reyndar eiga áheyrnaraðild að Evrópuráðinu, hafa þurft að horfast í augu við í ljósi upplýsinga sem þar hafa komið fram verða ekki umflúnar. Menn verða að horfast í augu við það að þarna hafa orðið mistök, að þarna hafa átt sér stað umfangsmikil og alvarleg mannréttindabrot og á því verður að taka. Sama má segja um þá vinnu sem nú hefur verið unnið að og tengist svonefndri svartlistun eða skráningu á lista yfir meinta eða grunaða hryðjuverkamenn eða fólk sem tengist slíku á einhvern hátt og lendir inni á þeim listum á allt of frjálslegum forsendum án þess að mál þeirra hafi verið rannsökuð og sætir við það miklum takmörkunum á persónufrelsi sínu, ferðafrelsi, fjárhagslegu sjálfstæði o.s.frv., og á í miklum erfiðleikum með að fá sig afskráð eða numið af þeim listum og þarf sjálft að hafa fyrir því að berjast fyrir slíku. Sambúð og samþætting þessara aðgerða við grunngildi mannréttinda, friðhelgi einkalífs og persónufrelsi er viðvarandi viðfangsefni, er reyndar mjög brýnt viðfangsefni um þessar mundir, og því er ómetanlegt að eiga aðila til slíkrar baráttu og að slík vinna geti farið fram á vettvangi eins og Evrópuráðið og Evrópuráðsþingið er. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það að Evrópuráðið og Evrópuráðsþingið ekki síður og þá kannski einkum Evrópuráðsþingið er mjög dýrmætur vettvangur vegna þess að þar koma öll Evrópuríkin saman og þar er til að mynda einhver mikilvægasta brú samskipta við vaxandi stórveldi sem Rússland er á nýjan leik í austanverðri Evrópu sem ekki væri til staðar annars staðar með sambærilegum hætti ef ekki nyti Evrópuráðsþingsins við. Umsóknir nýfrjálsra ríkja í austanverðri Evrópu sem hafa lagt metnað sinn í að fá fullgilda aðild að Evrópuráðinu hafa verið meðhöndlaðar þannig að tækifærið hefur verið notað, ef svo má að orði komast, til að reyna að setja skilmála og þrýsta á viðkomandi ríki að grípa til ráðstafana og uppfylla skilyrði þannig að þau geti orðið með sómasamlegum hætti fullgildir aðilar að Evrópuráðinu. Menn rekur sjálfsagt minni til þess að á sínum tíma var það umtalsvert rætt hvort Rússland hefði komið sínum málum í þannig horf að það væri ásættanlegt að það yrði aðili að Evrópuráðinu og stofnunum þess. Það er enginn vafi á því í mínum huga að það var rétt ákvörðun að fallast á inngöngu Rússa og þarna er dýrmætur vettvangur til þess að rækta við þá samskipti og reyna að hafa áhrif á þróun mála þar til góðs. Sama gildir auðvitað um þau ríki sem nýlega hafa fengið inngöngu og vonandi í framhaldinu einnig t.d. Hvíta-Rússland sem enn þykir ekki uppfylla inngönguskilyrði en gerir það vonandi fyrr en síðar og þá skapast tækifæri og aðstæður til að reyna að þrýsta á um umbætur í því landi í átt til aukinna mannréttinda, lýðræðis og annarra þeirra hluta sem við viljum gera kröfur um að séu í heiðri hafðar til þess að ríki geti talið sig til hóps lýðræðis- og réttarríkja. Eins og fram kom áðan hjá formanni tók sá sem hér stendur að sér formennsku í einni af nefndum Evrópuráðs í janúarmánuði sl. Það er jafnréttisnefnd ráðsins, yngsta nefndin, sú sem í raun heitir nefnd um jöfn tækifæri kvenna og karla og var sett á fót fyrir 10 árum síðan sem liður í aukinni meðvitund um gildi og mikilvægi jafnréttisbaráttunnar í öllum sínum víddum. Ég held að starf þeirrar nefndar hafi margsannað tilvist sína. Þar hefur verið tekist á við ýmis áleitin og erfið mál eins og baráttu gegn vændi og mansali og það hefur leitt af sér evrópskan sáttmála sem nú hefur öðlast gildi þar sem tilskilinn fjöldi ríkja hefur fullgilt hann. Annað stórt verkefni sem verið hefur á ábyrgð þeirrar nefndar og er enn í gangi er sérstakt átak eða herferð í baráttu við ofbeldi gegn konum eða heimilisofbeldi sem beinist að konum. Þar hefur verið í gangi tveggja ára verkefni sem hófst á Spáni og verður lokið nú í lok aprílmánaðar í Vínarborg og hefði gjarnan og að ósekju mátt fá meiri athygli á Íslandi en aðgerðin hefur heppnast vel og umtalsverð athygli verið á þeim verkefnum sem þar hafa verið unnin í ýmsum nálægum löndum. Það er fagnaðarefni að einmitt nú hafa Sameinuðu þjóðirnar ákveðið að hefja hliðstætt átak og einnig í þessu tilviki má segja að Evrópuráðið eða Evrópuráðsþingið hafi markað brautina og Sameinuðu þjóðirnar fylgi núna með sínu heimsátaki í kjölfar þess sem Evrópuráðið hefur þegar gert. Eitt dæmi um viðfangsefni sem þarna er nú í gangi eru drög að ályktun sem eru til vinnslu um rétt kvenna til öruggra og löglegra fóstureyðinga. Þar er ekki lengra gengið en svo að konur skulu eiga rétt á löglegum og öruggum fóstureyðingum ef það stofnar heilsu þeirra í voða að ljúka meðgöngu eða ef um nauðgun hefur verið að ræða, en slík viðfangsefni eru engu að síður mjög viðkvæm í ljósi mismunandi trúarbragða, menningar og hefða aðildarríkjanna.

Herra forseti. Sem einn af þremur meðlimum Íslandsdeildar Alþingis hjá Evrópuráðinu kveð ég mér hljóðs til að fjalla örlítið um málefni Evrópuráðsins. Ég þakka formanni fyrir greinargóða skýrslu og enn fremur ræðu félaga okkar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Evrópumálin hafa svo sannarlega verið á dagskrá hér á landi að undanförnu og þá einkum er varðar aðild að Evrópusambandinu og Myntbandalaginu. Hvernig sem sú umræða endar leiðir hún hins vegar það í ljós að Íslendingar líta á sig og eru Evrópubúar. Menning okkar, tungumál, saga og uppruni, er tengd Evrópu órjúfandi böndum og það hefur raunar þótt sjálfsagt mál og eðlilegt að starfa í hópi Evrópuþjóða hvarvetna þar sem þær mynda bandalög eða samvinnu hvort heldur á fræðilegum, pólitískum eða öðrum samfélagslegum vettvangi. Ég leyfi mér auk þess að fullyrða að samstarf við Evrópulönd hefur verið okkur til gæfu og framdráttar og nefni í því sambandi aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Ekkert eitt atvik eða atburður í sögu lands og þjóðar hefur fært okkur jafnaugljósar framfarir og lífsgæði nema kannski að frátalinni sjálfri fullveldistökunni. Evrópa er vagga lýðræðisins og þeirrar mannréttindabaráttu sem við þekkjum og heyjum. Styrjaldir fyrri alda sem geisuðu um álfuna voru grimmar og miskunnarlausar en Evrópuþjóðirnar lærðu sína lexíu og drógu lærdóm af þeim hildarleikjum. Evrópusambandið er afsprengi þeirrar reynslu, merkileg og háleit tilraun til að opna landamæri og eyða fordómum, skapa samstarf, skilning og bræðralag. Upphaf þessarar varnar- og friðargöngu má hins vegar rekja til stofnunar Evrópuráðsins 1949. Evrópuráðið er hornsteinn lýðræðis og mannréttinda. Þar hafa fulltrúar þjóðþinga frá nær öllum Evrópuríkjum, en nú eiga 47 þjóðir aðild að Evrópuráðinu, austur og vestur, norður og suður, haft tækifæri og vettvang til að hittast og tala saman, skiptast á skoðunum, þróa með sér viðhorf, afstöðu og aðkomu á þeim grundvallarréttindum sem felast í friði, öryggi og almennum mannréttindum. Á rúmlega 300 manna samkomu sem þing Evrópuráðsins er sér ekki alltaf í gegnum málþóf og orðræður út um víðan völl en þegar upp er staðið hafa þær gildi að því leyti að menn með ólík sjónarmið og mismunandi bakgrunn og menningu eru að gera tilraun til að nálgast það viðfangsefni sem mikilvægast er, að bera virðingu fyrir hverjum einstaklingi, rétti hans og tilveru. Við þróum með okkur alls kyns skipulag valds og stjórnar, byggjum upp kansellí stjórnarfars og skrifræðis og hinn almenni óbreytti borgari kaffærist stundum í reglugerðum og týnir sjálfum sér í þrautagöngu milli silkihúfa og sinnulausra yfirvalda. Allt eru þetta tilraunir til að skapa réttlæti og sanngirni í nafni laga og siðferðis í þágu einstaklinga sem þurfa ýmist að sækja rétt sinn eða verja hann. Evrópuráðið hefur unnið drjúgt starf til að varðveita þessi grundvallarréttindi. Það kann að taka tíma og fyrirhöfn, það kann að vera erfitt í framkvæmd og lítil ræða í stórum sal hverfur gjarnan í mannhafinu og málæðinu. En dropinn holar steininn og ef ekki væri vettvangur á borð við Evrópuráðið þar sem lýðræðislega kjörnir fulltrúar koma saman með reglubundnum hætti frá hverri einustu Evrópuþjóð þá væri róðurinn svo sannarlega þyngri og leiðin lengri fyrir hvern og einn til að ná rétti sínum. Um þetta snýst heila málið, um þetta snýst starf Evrópuráðsins, um mannréttindi. Sagan kennir okkur að að mannréttindum er sótt úr öllum áttum í stríði og átökum þjóða í milli og hjá þjóðum innbyrðis, í þjóðskipulagi og stjórnarfari sem er heimatilbúið af valdamönnum og stofnunum og af völdum fordóma og sérhagsmuna, jafnvel illra hvata og tillitsleysi, fákunnáttu eða einfaldlega af yfirgangi og forheimsku. Oft er þetta í nafni lýðræðisins en sannleikurinn er sá að lýðræðið er túlkað með misjöfnum hætti og hver lítur silfrið sínum eigin augum. Í Evrópuráðinu endurspeglast þessi viðhorf aftur og aftur af sögulegum, menningarlegum eða veraldlegum ástæðum því að lýðræðið á í raun og veru enn þá langt í land og það er þess vegna sem Evrópuráðið er að mínu mati enn svo nauðsynlegt og raunar dýrmætt. Fyrr í vetur voru Evrópumál sérstakt dagskrárefni á hinu háa Alþingi. Það vakti athygli mína í því sambandi að hvergi var getið um störf Evrópuráðsins í þeirri skýrslu sem þar var rædd, tók sennilega ekki að nefna það. Það er jafnvel sótt að Evrópuráðinu af Evrópusambandinu sjálfu sem telur Evrópuráðið kannski hafa meira og minna lokið hlutverki sínu og sé barn síns tíma. Það er gerð atlaga að Evrópudómstólnum í Haag með því að draga úr fjárveitingum dómstólsins og jafnvel að stofna ekki kannski dómstól en aðra stofnun á vegum Evrópusambandsins sem á að fjalla um brot á mannréttindum og vísa ég í því sambandi til ummæla í ræðu hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur. Ég minni enn og aftur á að Evrópuráðið er eina evrópska stofnunin og vettvangurinn þar sem nær allar Evrópuþjóðir eru saman komnar, sitja þar við sama borð. Við Íslendingar höfum verið aðilar að Evrópuþinginu um langan aldur en það hvarflar stundum að mér að hlutverk okkar hafi lengst af verið í dálitlu skötulíki að því leyti að fjárveitingar hafa stundum verið skornar við nögl og þátttakan af okkar hálfu hefur verið meiri í orði en á borði. Við sem nú sitjum í Evrópuráðinu fyrir hönd Alþingis og íslensku þjóðarinnar höfum metnað til að láta að okkur kveða, taka þátt í nefndarstörfum og málatilbúnaði og leggja fram reynslu okkar og upplifun af því lýðræði og þeim mannréttindum sem tekist er á um. Það er algerlega óhugsandi að Ísland taki ekki þátt í Evrópuráðinu og meðan við gerum það eigum við að gera það með fullri reisn. Hæstv. forseti. Vel má vera, og auðvelt er að skilja það, að á fyrri árum hafi alþingismenn ekki talið sér skylt eða fært að leggja til mála sem snerust um deilur annarra þjóða í milli, um lagfæringar á mannréttindamálum í fjarlægum löndum eða blanda sér í staðbundin vandamál og viðfangsefni á ystu mörkum álfunnar, menn höfðu nóg með sitt. En heimurinn hefur breyst með ógnarhraða, hnattvæðing, alþjóðavæðingin með stökkbreytingum í tækni, samgöngum og fjarskiptum hefur fært okkur nær hvert öðru. Okkur er ekkert óviðkomandi lengur, við höfum skoðanir á því hvort kosningar séu réttar og löglega framkvæmdar í hinum ýmsu Evrópulöndum, hvort minnihlutahópar séu beittir misrétti, hvort einstaklingar séu sviptir rétti til að verja sjálfa sig eða njóta yfirleitt grundvallarmannréttinda. Gætum að því að Ísland er að verða í æ ríkara mæli heimili og a.m.k. athvarf þúsunda fólks sem hefur fæðst og alist upp í öðrum löndum. Það flytur með sér menningu og hugmyndir sem kunna að sýnast sérkennilegar og framandi í okkar augum, m.a. út frá grundvallarhugsun okkar um lýðræði og mannréttindi. Þetta getur stundum vafist fyrir okkur, það getur kostað misskilning og árekstra og slíkan misskilning er mikilvægt að uppræta því að þetta er í hnotskurn það sem við erum að takast á um í Evrópu og í heiminum öllum. Búferlaflutningar, blöndun ólíkra þjóða og þjóðarbrota er daglegt viðfangsefni og viðfangsefni nútímans. Ég nefni þetta, hæstv. forseti, til að undirstrika að hér er verið að fjalla um mál sem snertir Ísland en er um leið þess eðlis að Íslendingar sem lýðræðisþjóð og fullgildir þátttakendur í alþjóðasamstarfi geta ekki látið hjá líða að hafa skoðun á málum af þessu tagi og láta sig þau varða. Það er undir þessum formerkjum sem við í Íslandsdeildinni störfum í Evrópuráðinu.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir ársskýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2007 en þar er gerð grein fyrir starfi ÖSE-þingsins á síðasta ári. Þá er að finna í skýrslunni einnig upplýsingar um þátttöku nefndarmanna í kosningaeftirliti, sérstakan kafla um starf hv. þm. Péturs H. Blöndals sem síðan árið 2006 hefur gegnt embætti sérlegs fulltrúa forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE, og upplýsingar um þátttöku hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur í málþingi um Mið-Asíu sem haldið var sameiginlega af ÖSE-þinginu og Norðurlandaráði. Mun ég gera grein fyrir helstu þáttum skýrslunnar og að lokum víkja lítillega að samskiptum ÖSE og ÖSE-þingsins. Fyrst ber þó að nefna að ný ÖSE-deild tók við af þeirri sem fyrir var þann 31. maí síðastliðinn í kjölfar kosninga til Alþingis. Ásamt mér skipa hina nýju Íslandsdeild hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er varaformaður, og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Starfsemi ÖSE-þingsins, sem stofnað var árið 1992, hefur færst mikið í aukana undanfarin ár. Kemur þingið núna reglulega saman þrisvar sinnum á ári til vetrarfundar í upphafi árs, ársfundar að sumri, og til haustfundar. Vetrarfundur ÖSE-þingsins var haldinn í Vín að venju. Meginhlutverk vetrarfundarins er vinna innan málefnanefnda þingsins sem er liður í undirbúningi fyrir ársfund þar sem skýrslur og ályktanir nefndanna eru teknar til umræðu og afgreiðslu. Ársfundurinn árið 2007 var haldinn í Kænugarði. Var það í samræmi við áherslu innan ÖSE-þingsins um að reyna að halda atburði á vegum þingsins í auknum mæli í austurhluta Evrópu og í Mið-Asíu. Þá verður næsti ársfundur ÖSE-þingsins haldinn í Astana í Kasakstan. Á ársfundinum fór fram umræða um skýrslur og afgreiðsla ályktana sem málefnanefndir þingsins höfðu unnið að það árið. Var almenn sátt um þær allar að einni undanskilinni sem fjallaði um framfylgni við skuldbindingar sem aðild að ÖSE kveður á um, þar sem sérstaklega var fjallað um stöðu mála í Hvíta-Rússlandi. Landsdeild Hvíta-Rússlands á ÖSE-þinginu var mótfallin því að gerð væri sérstök úttekt á stöðu mála í einstöku aðildarríki, slíkt væri ekki í anda jafnræðis og fór landsdeildin fram á að kaflinn yrði fellur út úr skýrslu nefndarinnar og þar með ályktuninni. Andmæli landsdeildarinnar voru hins vegar ekki tekin til greina og bent á að ástand mála í Hvíta-Rússlandi væri áhyggjuefni og að ÖSE-þinginu bæri ekki síst skylda til að benda á það sem betur mætti fara hjá einstökum aðildarríkjum. Er þetta dæmi um mikilvægi ÖSE-þingsins sem vettvangs fyrir opinská skoðanaskipti um mál sem snerta stöðu lýðræðis, mannréttinda og öryggis í aðildarlöndum. Að umfjöllun um Hvíta-Rússland undanskilinni kom samvinna ÖSE-þingsins og lýðræðis- og mannréttindastofnunar ÖSE um kosningaeftirlit nokkuð til tals en þar á milli hefur ríkt nokkur ágreiningur um verkaskiptingu og hvernig samvinnu stofnana skuli háttað. Engar deilur standa hins vegar um mikilvægi kosningaeftirlits sem hefur verið eitt meginhlutverk bæði ÖSE og ÖSE-þingsins frá árinu 1993 né þátttöku þingmanna við kosningaeftirlit sem talin er vera mjög mikilvæg hvort heldur er á vegum ÖSE eða ÖSE-þingsins. Í sambandi við mikilvægi kosningaeftirlits vil ég taka fram að bæði hv. þingmenn Pétur H . Blöndal og Valgerður Sverrisdóttir tóku þátt í kosningaeftirliti á vegum ÖSE-þingsins á árinu. Pétur fór til Kasakstan til að taka þátt í eftirliti með þingkosningum 18. ágúst og Valgerður til Rússlands þar sem kosningar til neðri deildar rússneska þingsins, dúmunnar, fóru fram 2. desember. Herra forseti. Haustfundur ÖSE-þingsins var síðan haldinn í Portoroz í Slóveníu þann 30. september og á sama tíma fór fram árleg málefnaráðstefna ÖSE-þingsins sem að þessu sinni fjallaði um Suðaustur-Asíu. Ég vísa í ársskýrsluna um frekari upplýsingar um þann fund. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er varaformaður Íslandsdeildarinnar, var skipaður í embætti sérlegs fulltrúa forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE árið 2006, en Pétur hefur um árabil verið hvatamaður þess innan ÖSE-þingsins að það hefði virkara eftirlit með fjármálum ÖSE. Í krafti embættis síns fór Pétur á fjölda funda og skilaði af sér fjórum skýrslum á árinu. Ber þar hæst heimsókn hans til vettvangsskrifstofu ÖSE í Albaníu í sumar þar sem hann kynnti sér starfsemi ÖSE á vettvangi frá fyrstu hendi. Niðurstaða þeirrar vettvangsheimsóknar var að ÖSE væri almennt að vinna mjög gott og faglegt starf. Vísa ég aftur í ársskýrsluna um frekari upplýsingar. En í sambandi við embætti hv. þm. Péturs H. Blöndal hins vegar vil ég bæta því við að í fyrstu má segja að það hafi ekki mætt miklum skilningi af hálfu ÖSE, en starf hans felst í því að auka gagnsæi í störfum ÖSE og eftirlit með þeim fjármunum sem aðildarríkin veita til stofnunarinnar, en líkt og með flestar aðrar alþjóðastofnanir er lýðræðislegt eftirlit með fjárveitingum til ÖSE takmarkað, ef eitthvað, eftir að framlög aðildarríkjanna hafa verið greidd. ÖSE-þingið er að eigin mati eini vettvangurinn fyrir slíkt lýðræðislegt eftirlit en ráðherranefnd ÖSE taldi hins vegar að ÖSE-þingið hefði hvorki stofnanalega né lagalega stöðu til þess að sinna þessu eftirliti, það væri þvert á móti í verkahring hvers þjóðþings fyrir sig að hafa eftirliti með eigin fjárframlögum til stofnunarinnar. Ég held samt að það megi fullyrða að afstaða ÖSE hafi tekið stakkaskiptum þar sem menn gera sér grein fyrir að aðhald ÖSE-þingsins er til þess fallið að auka sýnileika þess mikilvæga starfs sem unnið er á vegum ÖSE og rækta sambandið við þingmenn á ÖSE-svæðinu sem auðvitað starfa á þjóðþingum aðildarlandanna þar sem þeir fara með fjárveitingavald. Áhugi þingmanna á fjármálum ÖSE og þrýstingur þingsins um úrbætur hefur vafalítið einnig átt þátt í því að á undanförnum árum hefur fjárveitingarferli stofnunarinnar verið einfaldað, framsetning fjárlaga þess batnað núna síðast með innleiðingu mælikvarða á árangur verkefna og upplýsingagjöf til ÖSE-þingsins aukist. Bendi ég hv. þingmönnum á að lesa skýrsluna til að kynna sér betur það starf sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur innt af hendi fyrir ÖSE-þingið. Herra forseti. Undanfarin ár hefur ÖSE-þingið líkt og aðrar alþjóðastofnanir beint sjónum sínum í auknum mæli til Mið-Asíu eins og lesa má um í skýrslunni. Ég vil nota tækifærið og nefna sérstaklega þátttöku hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur sem ásamt hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, sótti málþing um orku- og umhverfismál sem haldið var 9. desember í Ósló með þátttöku þingmanna frá löndum Mið-Asíu og Norðurlöndum. Þar hélt hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir erindi um reynslu Íslands af því að fara frá örbirgð til velmegunar með útgangspunkt í virkjun orkuauðlinda hérlendis. Málþingið var haldið í sameiningu á vegum ÖSE-þingsins og Norðurlandaráðs og er liður í átaki ÖSE-þingsins þess efnis að auka þátttöku þingmanna frá Mið-Asíu í starfi ÖSE-þingsins annars vegar og hins vegar stuðla að auknu svæðisbundnu samstarfi þjóðþinga hinna fimm Mið-Asíulanda að fyrirmynd Norðurlandaráðs. Herra forseti. ÖSE-þingið er samkunda þar sem 320 þingmenn koma saman frá 56 löndum í Evrópu, Norður-Ameríku og Mið-Asíu. Ég hef ekki áður haft kynni af starfsemi ÖSE-þingsins, en að mínu mati er um mikilvægan vettvang að ræða til að eiga skoðanaskipti, ekki síst fyrir þingmenn sem koma frá löndum sem eru á vegferð í átt til lýðræðis eins og í tilviki Hvíta-Rússlands sem ég vék að hér áðan. Einnig taka ÖSE-þingmenn virkan þátt í kosningaeftirliti og eiga aðkomu að lausn deilna eða svonefndra frosinna átaka á ÖSE-svæðinu. Í ársskýrslunni er einnig vikið að sambandi ÖSE-þingsins við ÖSE. Ólíkt öðrum alþjóðastofnunum þá byggir ráðherraráð og þingmannasamkunda ÖSE ekki á stofnsáttmála heldur samþykkt sem kennd er við Helsinki sem var landfræðilega staðsett mitt á milli stórveldanna til austurs og vesturs á tímum kalda stríðsins. Ég vil nota tækifærið og aðeins koma inn á þá vinnu sem undanfarið hefur farið fram innan ÖSE og snertir stöðu og hagsmuni ÖSE-þingsins. Undanfarið hefur verið unnið að stofnskrá fyrir ÖSE. Stofnskrá, ólíkt stofnsáttmála, lýtur að því að skilgreina lagalega stöðu ÖSE sem alþjóðastofnunar og felur meðal annars í sér að skilgreina með skýrum hætti lagalegt umboð ÖSE til að gera lagalega bindandi samninga og réttarstöðu starfsmanna á vettvangi, en eins og er þá er staða þeirra í samanburði við starfsmenn annarra alþjóðastofnana eins og Sameinuðu þjóðanna óljós þegar kemur að friðhelgi og öðru því sem lýtur að réttindum og skyldum. Stofnskrá lýtur með öðrum orðum að því að auðvelda stofnuninni að sinna hlutverki sínu í samræmi við það sem kveðið er á um í Helsinki-sáttmálanum frá 1975 og Parísarsáttmálanum frá 1990. Í raun eru þessir tveir sáttmálar ígildi stofnsáttmála þrátt fyrir að vera það ekki formlega í lagalegum skilningi þar sem í þessum tveimur samþykktum er kveðið á um hlutverk og markmið ÖSE og ÖSE-þingsins. Flestir eru því sammála að ekki sé þörf á því að gera stofnsáttmála sem skilgreinir markmið og hlutverk þessara tveggja stofnana. Að sama skapi eru menn sammála um gildi þess að gera stofnskrá fyrir ÖSE. Í því sambandi vil ég sérstaklega benda á að í þeirri vinnu hafa verið settar fram tillögur sem gera ráð fyrir að ÖSE-þingið sé sjálfstæð stofnun sem framkvæmi hluta af starfsemi ÖSE samkvæmt nánari ákvörðun formanns ráðherranefndar ÖSE. Í ljósi þess að ekki er talin vera þörf á stofnsáttmála hafa fulltrúar ÖSE-þingsins hins vegar óskað eftir því að það sé skilgreint með sama hætti og stofnanir ÖSE, eins og til dæmis lýðræðis- og mannréttindastofnun ÖSE, til að tryggja það að ÖSE-þingið geti notið sömu lagalegrar stöðu og ÖSE og stofnanir þess á vettvangi þrátt fyrir að ÖSE og ÖSE-þingið séu í raun tvær aðgreindar stofnanir samkvæmt núverandi stofnanauppbyggingu. Því er hins vegar við að bæta að vinnan við gerð stofnskrár ÖSE stendur í stað eins og er vegna kröfu Rússlands um að unnið sé að stofnsáttmála fyrir ÖSE sem ólíkt stofnskrá hefur það að markmiði að skilgreina markmið og hlutverk ÖSE eins og fyrr segir. Hugmynd Rússa hefur mætt andstöðu vestrænna aðildarlanda ÖSE sem þykir Helsinki-sáttmálinn frá 1975 og Parísar-sáttmálinn frá 1990 þjóna sama tilgangi og stofnsáttmáli eins og fyrr segir. Andstaðan mótast af því að vestræn ríki líta svo á að Rússland sé með þessum hætti að reyna að takmarka núverandi svigrúm ÖSE til starfa á sviði öryggis- og friðarmála, mannréttinda og lýðræðis, einkum á þeim svæðum sem rússneskir ráðamenn hafa hefðbundið talið tilheyra sínu áhrifasvæði, þ.e. austurhluta Evrópu, í Kákasuslýðveldunum og Mið-Asíu, en ríki þar hafa notið samstarfsins við ÖSE í ríkum mæli á síðustu árum og ljóst er að mun meiri pólitísk vigt hefur verið og verður lögð í að aðstoða ríkin í þessum heimshlutum. Herra forseti. Að lokum vil ég færa hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Valgerði Sverrisdóttur og ritara Íslandsdeildar ÖSE-þingsins, Magneu Marinósdóttur, ánægjulegt og gott samstarf á liðnu ári.

Virðulegi forseti. Á þskj. 735 liggur fyrir ársskýrsla Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins og mun ég í stuttu máli gera grein fyrir helstu málum sem hafa verið í brennidepli innan sambandsins á liðnu ári. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2007 gerir störfum þingmannanefndar ítarleg skil auk skipan Íslandsdeildar en í henni eiga sæti sú sem hér stendur, Ásta Möller formaður, Ágúst Ólafur Ágústsson varaformaður deildarinnar og Þuríður Backman. Varamenn eru hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Lúðvík Bergvinsson og Atli Gíslason. IPU er erlend skammstöfun og stendur fyrir Interparliamentary Union, Alþjóðaþingmannasambandið. Aðild að IPU eiga nú 147 þing en aukaaðilar að sambandinu eiga sjö svæðisbundin þingmannasambönd. Hlutverk IPU er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllu heimshornum og hlúa að samstarfi þeirra. IPU fjallar um alþjóðamál og samþykkir ályktanir um þau og vinnur að framgangi mannréttindamála sem eins grundvallarþáttar lýðræðis og þingræðis. Þá vinnur IPU að styrkingu þjóðþinga og aðstoða við þróun lýðræðislegra vinnubragða innan þeirra. Sambandið styður starfsemi Sameinuðu þjóðanna og á margvíslegt samstarf við stofnanir þeirra. IPU heldur tvö þing á ári, eitt stærra þing að vori sem haldið er í einu af aðildarríkjum sambandsins, og eitt minna þing að hausti sem er haldið í Genf nema annað sé ákveðið sérstaklega. Auk þess heldur sambandið nokkrar alþjóðlegar ráðstefnur og málstofur á ári hverju, oftast um málefni sem eru efst á baugi innan Sameinuðu þjóðanna hverju sinni og þá gjarnan í tengslum við tiltekna ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Oft eru þessar ráðstefnur svæðisbundnar. Þá eru haldnar námsstefnur fyrir þjóðþing sem óska eftir slíku um ýmsa þætti löggjafarstarfsins og eflingu lýðræðis. Af þeim mörgu málum sem fjallað er um á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins á árinu 2007 vil ég leggja áherslu á nokkur atriði en þau tengjast öll markmiðum sambandsins sem er að vinna að friði og samstarfi meðal þjóða og treysta lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing í sessi. Fyrst vil ég nefna breytingar sem orðið hafa á skipulagi funda IPU en á vorþingi 2007 var fyrirkomulagi haustþinga sambandsins breytt í þá veru að lögð verði áhersla á störf nýrrar nefndar IPU um málefni Sameinuðu þjóðanna. Haustfundir fastanefnda IPU fá í þess stað minna vægi og leggja áherslu á opnar umræður og samræður við sérfræðinga til undirbúnings umræðuefna fastanefnda IPU á komandi vorþingum. Þá er einnig ákveðið að lengja fundi ráðsins á haustþingum, m.a. til að auka áhrif þingmanna á ákvarðanir um starfsemi IPU. Í öðru lagi er umræða um friðsamlega sambúð ólíkra trúarbragða en sjaldan hefur verið meiri þörf á umræðum og skoðanaskiptum milli menningarheima og nú. Fyrsta fastanefnd IPU um frið og alþjóðleg öryggismál lagði fram skýrslu um málið og var ályktun samþykkt á grundvelli hennar. Segja má að IPU sé eini vettvangurinn þar sem þingmenn frá nær öllum ríkjum heims geta rætt saman, skipst á skoðunum og reynt að ná sameiginlegri niðurstöðu um málefni. Á slíkum fundum takast kynni með fólki frá ólíkum þingum og mikilsverð tækifæri skapast til að efla tengsl og samvinnu við þing frá öðrum menningarsvæðum. Í þriðja lagi vil ég nefna starf IPU til að efla lýðræði. Mörg aðildarþing sambandsins eru ekki lýðræðislega kjörin og í sumum fer ekkert löggjafarstarf fram. Þingmenn frá slíkum þingum kynnast lýðræðislegum vinnubrögðum á þingum IPU en jafnframt vinnur sambandið mjög mikilvægt starf í þessa veru milli þinga. Námskeið eru haldin um ýmsa þætti þingstarfsins fyrir þing sem eru að feta sig áfram á lýðræðisbrautinni, stundum í samstarfi við viðeigandi stofnun Sameinuðu þjóðanna eða aðra alþjóðastofnun. Sem dæmi um námskeið sem haldin voru á árinu 2007 má nefna námsstefnu fyrir asísk þjóðþing um sjálfbæra þróun sem haldin var í Laos og svæðisbundin málþing um úrræði þinga á sviðum barnaverndar í Suðaustur-Asíu sem var haldið í Pakistan. IPU veitir jafnframt einstökum þingum tæknilega aðstoð og þjálfun. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar á þingum IPU árið 2007 má nefna atvinnusköpun og atvinnuöryggi á tímum hnattvæðingar, umræðu um hvernig stuðla megi að fjölbreytni og jafnrétti með sameiginlegum lýðræðis- og kosningastöðlum og brýna nauðsyn þess að stöðva víðtæk mannréttindabrot í Mjanmar og koma aftur á lýðræðislegum réttindum í landinu. 116. þing IPU var haldið í Nusadua í Indónesíu 28. apríl til 4. maí á síðasta ári. Það þing sóttu þingmennirnir Hjálmar Árnason, Drífa Hjartardóttir og Jón Gunnarsson auk Belindu Theriault, ritara Íslandsdeildar. 117. þing IPU var haldið í Genf 7.–10. október sl. og sóttu það þingmennirnir Ásta Möller, Ágúst Ólafur Ágústsson og Þuríður Backman auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að afar mikil áhersla er lögð á mannréttindi og jafnréttismál í starfi IPU. Í því samhengi vil ég nefna sérstaka nefnd um mannréttindi þingmanna sem gegnir veigamiklu hlutverki innan IPU og gefur út viðamikla skýrslu fyrir hvert þing. Á grundvelli skýrslunnar samþykkir ráðið fjölmargar ályktanir um mannréttindabrot gegn þingmönnum. Nefndin vinnur mikið starf á milli þinga þar sem hún fer yfir mál þingmanna sem mannréttindi hafa verið brotin á hvort sem um er að ræða fangelsun, hótanir, barsmíðar, mannshvarf eða dauðsfall. Nefndin sækir heim viðkomandi lönd, ræðir við málsaðila, aflar gagna og leitar lausna í málum viðkomandi þingmanns og málum er oft fylgt eftir árum saman þar til einhver niðurstaða fæst. Einnig hefur árleg samantekt samtakanna á stöðu kvenna í þjóðþingum heims vakið mikla athygli og er iðulega vitnað til hennar í umræðum og fjölmiðlum. Sú áhersla og mikla vinna sem Alþjóðaþingmannasambandið leggur í að styðja við og styrkja hlut kvenna í stjórnmálum með ráðstefnufundum og útgáfu handbóka og skýrslna, svo og með ýmsum formlegum og óformlegum hætti, er aðdáunarverð. Þess má geta að á þingum IPU er sérstaklega haldið til haga fjölda kvenna sem tekur þátt í störfum þingsins og jafnframt er haldin nákvæm tölfræði yfir hlutfall karla og kvenna í þjóðþingum heims. Á 117. þingi IPU voru t.d. 31,1% þingfulltrúa konur sem er betri staða en á þinginu þar á undan þar sem konur voru um 26,5%. Íslandsdeildin hélt fimm fundi á árinu og fór þar aðallega fram undirbúningur fyrir þátttöku á þingum IPU. Íslandsdeildin var að venju mjög virk í starfi IPU og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem koma til umræðu í nefndum og á þingum sambandsins. Ég vil taka fram að norrænt samstarf er mjög sterkt innan IPU og norrænu landsdeildirnar eru almennt mjög virkar í starfi sambandsins. Norrænu landsdeildirnar halda samráðsfund til undirbúnings fyrir hvert IPU-þing og hafa Norðurlandafulltrúar t.d. stutt hvern annan til að ná kjöri í embættum á vegum IPU þar sem vilji hefur verið fyrir sterkt norrænt innlegg í starfinu á samnorræn gildi. Norðurlönd skiptast á að fara með stjórn norræna hópsins og voru Íslendingar í forustu árið 2007. Tveir fundir voru því haldnir hér á landi, sá fyrri í Reykjavík 20. mars og sá síðari í Stykkishólmi 5. september sl. Á fundi IPU tekur Íslandsdeildin þátt í starfi Tólf plús hópsins svokallaða sem er landfræðilegur hópur vestrænna lýðræðisríkja. Hópurinn hittist á fundum flesta morgna meðan á þingi stendur og fer yfir helstu mál þingsins og leitast við að samræma afstöðu eins og hægt er. Á þeim fundum eru fulltrúar hópsins jafnframt valdir í embætti og störf á vegum IPU, m.a. í framkvæmdastjórn, kvennaráð samtakanna og formennsku í nefndum. Tveir þingmenn frá aðildarríkjum hópsins hafa seturétt á fundunum. Virðulegi forseti. Nú er svo komið að ég sem tala hér sem formaður Íslandsdeildar hef verið hvött dyggilega til að bjóða mig fram til kosningar í framkvæmdastjórn IPU fyrir hönd Tólf plús hópsins. 17 manna framkvæmdastjórn hefur umsjón með rekstri IPU og eru fulltrúar hennar kosnir til fjögurra ára af ráði samtakanna og sætunum skipt á milli landfræðilegra hópa IPU. Nú er einn norrænn fulltrúi í framkvæmdastjórninni, formaður finnsku landsdeildarinnar, en kosning hans rennur út í apríl nk. Ég hef því ákveðið að bjóða fram krafta mína og fara í framboð til framkvæmdastjórnar IPU og fer kosning fram á næsta þingi sem haldið verður í Höfðaborg í Suður-Afríku í næsta mánuði. Virðulegi forseti. Eins og áður sagði er gerð nákvæm grein fyrir því sem fram fór á fundum nefndarinnar í skýrslu þeirri sem hér er mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar um störf nefndarinnar. Ég vil að lokum þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi. Jafnframt vil ég þakka ritara Íslandsdeildar IPU sem var framan af starfsárinu Belinda Theriault, henni vil ég þakka sérstaklega fyrir langt og farsælt samstarf á þessum vettvangi en hún hefur hætt störfum fyrir Alþingi. Einnig þakka ég Örnu Bang, starfsmanni og ritara Íslandsdeildar IPU og lofar samstarf okkar hingað til mjög góðu um framhaldið. Að svo mæltu læt ég lokið umfjöllun minni um skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2007.

Herra forseti. Ég tek til máls til að gera grein fyrir því að allsherjarnefnd fjallaði um þetta mál milli 2. og 3. umr. samkvæmt ósk sem kom fram við lok 2. umr. Segja má að umfjöllun nefndarinnar hafi ekki verið ítarleg en fram kom ósk frá einum nefndarmanni um að kallaðir yrðu til sérfræðingar á sviði stjórnskipunarréttar til þess að fjalla um efni frumvarpsins. Eins og fram kom við umfjöllun nefndarinnar milli 1. og 2. umr. taldi meiri hluti nefndarinnar ekki þörf á því, að málið gæfi ekki tilefni til þess og féllst ekki á þá beiðni. Að öðru leyti eru forsendur málsins óbreyttar frá því sem var í 2. umr. og tel ég því ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir störfum nefndarinnar milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Mál þetta hefur fengið ítarlega umfjöllun í þingsal og hv. formaður allsherjarnefndar, Birgir Ármannsson, gerði grein fyrir því hvað fram fór í allsherjarnefnd eftir að málinu var vísað eftir atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Ég fór fram á að kannað yrði ítarlega hvort þarna væri um brot að ræða gegn jafnræðisreglu íslenskra stjórnskipunarlaga. Ekki var talin ástæða til þess að verða við því af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Við því er ekkert að segja umfram það sem ég hef þegar tjáð mig um hér og sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem þegar hefur verið sagt í fyrri umræðum um málið. Ég þó ítreka öll þau sjónarmið sem ég hef komið fram með hvað þetta varðar. Í nefndaráliti 2. minni hluta voru settar fram breytingartillögur, ákvæði til bráðabirgða. Eftir að málið hefur verið afgreitt með þeim hætti sem um ræðir og breytingartillögur allsherjarnefndar samþykktar við meðferð málsins eftir 2. umr. þá dreg ég þær breytingartillögur til baka og líka ákvæði til bráðabirgða. Ég sé ekki ástæðu til að greitt sé um það atkvæði hér, ekki síst vegna ummæla hv. formanns allsherjarnefndar, Birgis Ármannssonar, og hæstv. forseta Alþingis, Sturlu Böðvarssonar, um að tryggja verði öllum þingmönnum sambærilega aðstöðu hvað varðar aðstoðarmenn. Reyndar er kveðið á um það og varðar ákveðin tímamörk í ákvæði til bráðabirgða eins og ég hafði sett það fram. Ég tel því að þær yfirlýsingar séu ásættanlegar miðað við aðstæður og að sjálfsögðu verður við það að miða að allir þingmenn búi við sömu starfskjör að öllu leyti. Að sjálfsögðu ber að taka tillit til mismunandi aðstæðna en við verðum fyrst og fremst að gera okkur grein fyrir því að þingmenn sem kjörnir eru á þjóðþing Íslands eru þingmenn þjóðarinnar en ekki einhverra sérstakra hagsmuna.

Herra forseti. Við höldum áfram umræðu frá í síðustu viku, 1. umr. um frumvarp til laga um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Um er að ræða frumvarp frá hæstv. utanríkisráðherra, stjórnarfrumvarp, þar sem mælt er fyrir um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands heildstætt. Það er afar jákvætt að það skuli vera tekið á þessum mikilvæga málaflokki í heildstæðu frumvarpi eins og hér er lagt til. Þegar hefur farið fram allmikil umræða um málið og m.a. hafa komið fram sjónarmið félaga minna í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til málsins og óþarfi að rekja þau á ný. Engu að síður finnst mér mikilvægt að halda til haga nokkrum mikilvægum punktum og ég vil byrja á því að taka það fram að ég tel að markmið frumvarpsins eins og því er lýst í 1. gr. þess sé afskaplega jákvætt en þar segir, með leyfi forseta: „Meginmarkmið með alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands eru að styðja viðleitni stjórnvalda í þróunarlöndum til að útrýma fátækt og hungri, stuðla að efnahags- og félagslegri þróun, þar með töldum mannréttindum, menntun, bættu heilbrigði, jafnrétti kynjanna, sjálfbærri þróun og sjálfbærri nýtingu auðlinda.“ Ég tel að þessi markmið séu að sjálfsögðu afskaplega jákvæð og sömuleiðis það sem kemur fram í upphafi greinargerðar eða í athugasemdum við frumvarpið en þar segir, með leyfi forseta: „Hinir nýju hornsteinar íslenskrar utanríkisstefnu eru mannréttindi, aukin þróunarsamvinna og friðsamleg lausn deilumála.“ Ég tek að sjálfsögðu undir það sem hér er sagt. Hins vegar er hægt að spyrja sig að því hvort alltaf sé innstæða fyrir þessum fögru orðum. Til að mynda er það afstaða mín að þessir hornsteinar eins og þeim er lýst hér í athugasemdum séu í mótsögn við þá hernaðaruppbyggingu og hernaðaráherslu sem orðið hefur vart í íslenskum utanríkismálum að undanförnu, m.a. með því frumvarpi sem lagt hefur verið fram fyrir þingið og er til umfjöllunar í utanríkismálanefnd um varnarmálastofnun. Einnig má vel tengja inn í þetta umræðuna um friðargæsluna sem ekki er, a.m.k. eins og hún blasir við mér og fleirum, eingöngu á borgaralegum forsendum eins og þó er fyrirskrifað í lögunum um friðargæsluna heldur er hún einnig á hernaðarlegum forsendum. Að því leyti til teljum við mörg að framkvæmd friðargæslunnar fari í bága við lögin um íslensku friðargæsluna og að mínu viti samrýmast þessar áherslur ekki þeim fögru fyrirheitum sem lesa má í frumvarpinu um alþjóðlega þróunarsamvinnu og ætla ég að impra á nokkrum atriðum þar að lútandi. Í 3. gr. er fjallað um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu og þar m.a. kemur fram að ráðherra eigi annað hvert ár að leggja fram tillögu til þingsályktunar á Alþingi um áætlun stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands til fjögurra ára í senn. Þetta er að sjálfsögðu gott mál. Þarna má að sjálfsögðu velta því fyrir sér hvort eðlilegt væri að hafa þessa umræðu oftar en annað hvert ár og sérstaklega vegna þess að áætlunin á m.a. að fela í sér heildstætt yfirlit yfir það hvernig ráðherra hyggst ná settum markmiðum hennar og síðan á líka að leggja skýrslu fyrir þingið annað hvert ár um það hvernig til hefur tekist. Ég tel fulla ástæðu til að ræða þetta oftar en annað hvert ár. Þetta er mikilvægur málaflokkur og gæti tengst umræðu um utanríkismál eða t.d. umræðu um skýrslu alþjóðanefnda eins og hér var verið að ræða í dag. Það minnir mig á það, hæstv. forseti, að þegar umræðunni um þetta mál var frestað í síðustu viku þá hélt ég að því hefði verið heitið að a.m.k. staðgengill utanríkisráðherra, sem mér skilst að sé hæstv. umhverfisráðherra, yrði viðstaddur umræðuna þegar henni yrði fram haldið. Mér þykir bagalegt ef ráðherra er það ekki. Jafnvel þó að stefnumörkunin sé til lengri tíma og ætlast til að hún sé rædd hér annað hvert ár þá finnst mér full ástæða til að taka þróunarmálin sérstaklega til umfjöllunar árlega. Það hefur verið og var vikið að því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðherra geti sett reglugerðir, m.a. reglur um hlutverk samstarfsráðs sem alþjóðlega þróunarsamvinnu sem út af fyrir sig er eðlilegt, en í 11. gr. er sérstaklega víðtækt reglugerðarheimildarákvæði sem virðist vera nánast ótakmarkað. Ég tel að að það atriði þurfi að ræða miklu betur og velta fyrir sér hvort ráðuneyti eða ráðherrar eigi að hafa nánast ótakmarkaðar reglugerðarheimildir. Það er venjulega sagt að reglugerðir þurfi að eiga sér stoð í lögum og mér finnst að þegar þetta er sett inn með svona afgerandi og virðist vera með ótakmörkuðum hætti þá séu menn aðeins farnir að fara á skjön við þá grundvallarreglu. Varðandi 6. gr., um störf í þágu friðar, þá tel ég að sú grein sé óþörf í frumvarpinu. Ég tel að það eigi ekki að blanda saman því starfi sem fer fram á vegum friðargæslunnar, friðargæsluverkefnunum annars vegar og þróunarsamvinnunni hins vegar. Ég held að það sé engum greiði gerður með því, alls ekki þróunarsamvinnunni sjálfri, hvorki þeim sem starfa á hennar vegum né þeim sem njóta hennar, og ekki heldur íslenskum stjórnvöldum. Ég held að það sé ekki til góðs að blanda saman annars vegar þróunarsamvinnu, sem er meira og minna óumdeilt verkefni og mikilvægt á alþjóðavísu og hins vegar friðargæsluverkefnum, sérstaklega þegar þau eru hernaðarlegs eðlis því að slík verkefni hljóta að verða afar umdeild í samfélaginu, ekki bara hér á landi heldur líka í alþjóðasamfélaginu. Í 7. gr er fjallað um Þróunarsamvinnustofnun Íslands og ég fagna því sérstaklega að Þróunarsamvinnustofnunin skuli með þessu frumvarpi vera sjálfstæð stofnun eins og hún hefur verið vegna þess að það hafa verið uppi heilmiklar umræður um það á fyrri stigum að leggja hana niður og leggja hana algerlega undir utanríkisráðuneytið. Ég tel að sú leið sem hér er farin, að hún sé sjálfstæð stofnun sem sinnir þessum verkefnum sérstaklega, sé góð og mikilvæg. Hins vegar er hér jafnframt lagt til að stjórn stofnunarinnar sé lögð niður og það tel ég spor aftur á bak. Ég tel að það styrki stofnun eins og Þróunarsamvinnustofnun að hafa sérstaka stjórn sem fjallar um þau mál sem þar er verið að glíma við. Mér er kunnugt um það að stjórnin hefur fundað að jafnaði mánaðarlega. Hér er gert ráð fyrir sérstöku samstarfsráði um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem er út af fyrir sig gott mál líka en það er skipað með allt öðrum hætti og það er gert ráð fyrir að það fundi jafnan tvisvar á ári þannig að það mun aldrei koma í staðinn fyrir stjórn Þróunarsamvinnustofnunar. Ég tel því að samstarfsráð eins og það hefur verið lagt upp hér sé jákvætt í sjálfu sér og gott mál en það kemur að mínu viti ekki í staðinn fyrir stjórn Þróunarsamvinnustofnunar sem ég sakna þar af leiðandi í þessu frumvarpi. Ég ætla líka að vekja athygli á því að í 7. gr. er sagt að ráðherra skipi framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar. Þegar hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir málinu var í umræðunni um það spurt um ástæðu fyrir því að starfið væri ekki auglýst, það væri sérkennilegt að ekki væri gert ráð fyrir því. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði því þá til í andsvörum að það væri ekki tekið fram í lögunum eða frumvarpinu en það væri sjálfsagt að það væri gert en það lyti sömu lögmálum og öll önnur störf á vegum ríkisins þannig að starfið yrði að sjálfsögðu auglýst. Hins vegar vil ég líka vekja athygli á því að það eru engin tímamörk. Það hefur færst í vöxt á undanförnum árum að nánast allir opinberir forstöðumenn og forstjórar ríkisstofnana eru ráðnir eða skipaðir til tiltekins tíma í senn, oft til fimm ára. Það hefur verið talið jákvætt að gera það en hér er ekki lagt til að svo sé og ég hlýt að velta því fyrir mér og spyrja: Hvernig stendur á því að ekki er gert ráð fyrir því með framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar að hann sé þá skipaður t.d. til fimm ára í senn eins og algengt er með opinbera forstöðumenn? Talað er um að það sé verið að styrkja aðkomu Alþingis að umfjöllun um þróunarsamvinnumál og ég fagna því ef svo verður í reynd. Ég tel að umræða um þau mál annað hvert ár sé engin sérstök trygging fyrir því að Alþingi hafi meiri aðkomu að málinu og þó að hér sé talað um að gera utanríkismálanefnd grein fyrir þróunarsamvinnumálum þá er heldur engin trygging fyrir því í sjálfu sér að verið sé að auka aðkomu Alþingis að þessum málum. Það fer auðvitað allt eftir því hvernig þetta reynist síðan í framkvæmd, hvort hér verður um raunverulega stefnumótunarumræðu á vegum þingsins, á vegum utanríkismálanefndar hér í þinginu að ræða eða hvort þetta er bara í einhvers konar tilkynningarformi af hálfu framkvæmdarvaldsins, að það komi reglulega inn á fund nefndar og tilkynni nefndinni hvað framkvæmdarvaldið hefur verið að sýsla með í þessum málaflokki. Hér mun því reyna mjög á það hvernig menn hugsa sér þessa hluti í framkvæmd og það liggur ekki algerlega fyrir eins og sakir standa og alls ekki í þessu frumvarpi. Það eru nokkrar spurningar sem ég hefði viljað bera upp við ráðherra og enn á ný ítreka ég að ég sakna þess að það skuli enginn handhafi framkvæmdarvaldsins vera á staðnum.

Forseti biður hv. ræðumann afsökunar á truflun en vill upplýsa að staðgengill hæstv. utanríkisráðherra mun vera rétt ókominn í hús.

Ég þakka fyrir það. Það sem ég hefði viljað taka upp sérstaklega er að í greinargerð með frumvarpinu, m.a. í 7. gr. er fjallað um sérstakan stýrihóp innan utanríkisráðuneytisins og þar er gert ráð fyrir því að hann sé undir stjórn ráðuneytisstjóra í utanríkisráðuneytinu en ásamt honum sitja í stýrihópnum, sviðsstjóri á þróunarsamvinnusviði og skrifstofustjórar skrifstofu þróunarmála og íslensku friðargæslunnar, auk framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar. Þarna er friðargæslunni aftur blandað inn sem ég tel afar óskynsamlegt og óheppilegt gagnvart þróunaraðstoðinni og þróunarsamvinnunni sérstaklega og mér er ekki ljóst hvaða hlutverki þessi stýrihópur á að gegna. Það virðist vera að hann eigi að koma í staðinn fyrir stjórn Þróunarsamvinnustofnunar en í greinargerðinni segir m.a., með leyfi forseta: „Stýrihópnum er ætlað það hlutverk að sinna innra aðhaldi og framkvæmd innra eftirlits með faglegri stefnumótun, daglegri framkvæmd og rekstri.“ Ég hlýt að gera við það verulega athugasemd að það geti staðist að það sé einhver innanhússhópur ábyrgðarmanna, eins og ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í ráðuneytinu ásamt forstjóra stofnunarinnar sjálfrar, sem sitji í einhverjum innri eftirlitshópi um starfsemi stofnunarinnar sem síðan heyrir undir utanríkisráðuneytið. Þetta tel ég að sé eitthvert bix í stjórnsýslu sem geti varla gengið upp, hér er verið að búa til eitthvert eftirlitsbatterí sem á að hafa eftirlit með sjálfu sér og sínu starfsfólki. Þetta finnst mér alls ekki ganga og þetta undirstrikar að mínu viti einmitt þörfina á því að það sé sérstök stjórn fyrir Þróunarsamvinnustofnun sem að sjálfsögðu ætti að hafa þetta hlutverk með höndum meðal annars. Það eru ýmis atriði, virðulegi forseti, sem mér finnst full ástæða til að ræða og skoða frekar en ég tek það skýrt fram að eins og frumvarpið er lagt upp, með þeim markmiðum sem þar koma fram, er afskaplega jákvætt og þingflokkur vinstri grænna styður þá meginhugsun sem hér kemur fram. Við styðjum þá leið sem farin er að tryggja að Þróunarsamvinnustofnun verði áfram sjálfstæð stofnun en vissulega eru nokkur atriði sem ég og fleiri úr þingflokki mínum höfum þegar tæpt á sem við hefðum viljað áskilja okkur rétt til að láta skoða frekar eða jafnvel koma með breytingartillögur við.

Hæstv. forseti. Frumvarpið um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, sem hér er rætt, með þeirri hugsun sem í því endurspeglast, er stórt skref til að efla megi árangur alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands og setja henni faglegan búning. Núgildandi lög eru frá árinu 1981 og síðan þá hefur þróunarsamvinna aukist til muna og verklag breyst. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að hornsteinar íslenskrar utanríkisstefnu eru mannréttindi, aukin þróunarsamvinna og friðsamleg lausn deilumála. Einnig kemur þar fram að þróunarsamvinna er stærsti einstaki útgjaldaliður utanríkisráðuneytisins, en 0,31% af vergum þjóðartekjum okkar fara í þróunarsamvinnu í ár og gert er ráð fyrir að hlutfallið verði 0,35% á næsta ári, árið 2009, eða um 4,6 milljarðar kr. Nýr lagarammi gerir ráð fyrir að utanríkisráðherra leggi annað hvert ár fram tillögur til þingsályktunar um þróunarsamvinnuáætlun til fjögurra ára. Þá gefst tækifæri fyrir þingmenn að hafa áhrif. Einnig eru verkferlar settir í gang sem eru til þess gerðir að hafa yfirsýn og fylgja eftir heildarstefnu í málaflokknum. Stefnumið Íslands í þróunarsamvinnu hafa verið sett fram. Þau eru fjögur. Þessir fjórir hornsteinar eru í fyrsta lagi mannauður, jafnrétti og efnahagslegir þættir, í öðru lagi lýðræði, mannréttindi og stjórnarfar, í þriðja lagi friður, öryggi og þróun og í fjórða lagi sjálfbær þróun. Markmið allrar þróunarsamvinnu er að styrkja stöðu þróunarlanda til framtíðar. Í samræmi við hornsteina í stefnumörkun Íslands í málaflokknum vil ég sjá okkur nýta þá fjármuni og þann mannauð sem við leggjum til þróunarsamvinnunnar í menntun, fyrst og síðast í menntun. Ég tel reyndar að menntun sé svo nauðsynleg í allri þróunaraðstoð að hún mætti mín vegna vera eini þáttur þróunarsamvinnunnar sem við leggjum áherslu á. Ég get auk þess vissulega bent á að aðstoð við uppbyggingu lýðræðis og stjórnskipulags í þróunarlöndunum skiptir miklu máli. Ég vil nefna í þessu sambandi að nú liggur fyrir þinginu þingsályktunartillaga Steingríms J. Sigfússonar og fleiri þingmanna um smáríkjastofnun Sameinuðu þjóðanna á Íslandi. Ég tel að við höfum af mikilvægri reynslu að miðla í því samhengi þar sem við höfum á tiltölulega skömmum tíma byggt upp lýðræðisríki sem ég tel að geti verið öllum öðrum ríkjum til fyrirmyndar og ekki síst þróunarríkjum. Auk menntunar og uppbyggingar lýðræðis og stjórnskipulags held ég að það skipti miklu máli að við miðlum þekkingu okkar og reynslu sem við höfum byggt upp á sviði endurnýjanlegra orkugjafa. Aftur að menntuninni því að hún er að mínu viti merkasta framlagið. Menntunin hefur áhrif á lýðræði, mannréttindi, efnahagsuppbyggingu og atvinnuuppbyggingu. Ég gæti lengi talið til viðbótar og ekki síst hefur hún áhrif á frið. Menntun er helsti hvati og aflvaki framfara. Frumvarpinu verður líklega vísað til nefndar eftir umræðuna í dag og þar munum við eflaust ræða einhver álitamál og fá nánari tækifæri til að kynnast sjónarmiðum hagsmunaaðila. Í frumvarpinu er tekið sérstaklega á samræmingu þróunarsamvinnunnar. Í greinargerðinni eru taldir upp sjö verkferlar sem eru mikilvægir til að hafa yfirsýn og fylgja eftir heildarstefnu í málaflokknum. Þeir eru: Í fyrsta lagi stefnumið íslenskra stjórnvalda í þróunarsamvinnu sem eru sett til fjögurra ára í senn. Í öðru lagi fjárlagarammi á hverju ári samkvæmt fjárlögum. Í þriðja lagi aðgerðaráætlun sem er unnin út frá stefnumiðum og áherslum ríkisstjórnarinnar. Í fjórða lagi verkefnaáætlun fyrir viðkomandi ár sem byggð er á fjárlögum. Í fimmta lagi verklagsreglur sem miða að því að auka skilvirkni og gegnsæi í starfinu. Í sjötta lagi fjármálastjórn og almennt eftirlit með framlögum til þróunarsamvinnu. Í sjöunda lagi stöðuskýrsla sem tekur til allrar þróunarsamvinnu á vegum íslenska ríkisins þar sem gerð er grein fyrir því hvernig fjármunum til málaflokksins er varið og einnig fyrir því starfi sem fram fer á vegum utanríkisráðuneytisins. Þessi vinnubrögð eru til þess fallin að auka má möguleika á að árangur náist. Eftirlit með málaflokknum gæti verið til fyrirmyndar innan þessa ramma. Ég álít þennan ramma í anda árangursstjórnunar og til þess fallinn að ganga upp. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég taka fram að ég er ósammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni og fleiri þingmönnum Vinstri grænna sem líta á friðargæslu Íslendinga í ljósi hernaðar og setja málefnið í þann búning. Þegar hv. þingmaður las upp markmið þróunarsamvinnu Íslands samkvæmt frumvarpinu las hann einungis fyrri hluta markmiðsgreinarinnar. En ég vil, með leyfi forseta, lesa alla greinina. Hún hljóðar svo: „Meginmarkmið með alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands eru að styðja viðleitni stjórnvalda í þróunarlöndum til að útrýma fátækt og hungri, stuðla að efnahags- og félagslegri þróun, þ.m.t. mannréttindum, menntun, bættu heilbrigði, jafnrétti kynjanna, sjálfbærri þróun og sjálfbærri nýtingu auðlinda.“ Og hér stoppaði hv. þm. Árni Þór Sigurðsson en ég ætla að bæta við af því greinin heldur áfram: „Það heyrir einnig til markmiða þessara að tryggja öryggi á alþjóðavettvangi, m.a. með því að stuðla að friði og gæta hans, vinna að uppbyggingu og gæslu friðar og veita mannúðar- og neyðaraðstoð þar sem hennar er þörf.“ Samkvæmt stefnumiðum Íslands eru friður, öryggi og þróun einn af hornsteinum alþjóðlegrar þróunasamvinnu. Friðargæslan er einn af mikilvægustu þáttum starfseminnar samkvæmt markmiðum frumvarpsins og stefnumiðum Íslands eins og áður hefur komið fram, friður er á dagskránni. Ég styð heils hugar markmið frumvarpsins og hlakka til að fjalla um það sem nefndarmaður í utanríkismálanefnd.

Herra forseti. Ég las það úr markmiðsgreininni sem ég er sammála, og lýsti mig sammála því. Það var í því samhengi sem það var gert. Varðandi frið og öryggi á alþjóðavettvangi þá er að sjálfsögðu enginn ágreiningur um það að við viljum stuðla að friði og við viljum varðveita frið. En það má heldur ekki gleyma því að Ísland er herlaus þjóð. Við höfum ekki her og ætlum okkur vonandi ekki að hafa her og eigum þess vegna ekki að mínu viti að taka þátt í hernaðarstarfi. Friðargæslan í Afganistan, eins og við höfum verið að ræða um hér í þingsal, er ekki eingöngu borgaralegs eðlis. Hún er líka hernaðarlegs eðlis og við höfum verið að taka þátt í þeim hluta friðargæslunnar. Það er það sem við höfum gert athugasemdir við og mótmælt. Ég geri mér vel grein fyrir því að þetta er umdeilt mál líka í alþjóðasamfélaginu. Því var haldið fram í umræðu um þetta mál, m.a. af hæstv. utanríkisráðherra, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð væri eini aðilinn í víðri veröld sem hefði þennan skilning á friðargæslunni í Afganistan. En það er rangt, þetta er mjög umdeilt mál í alþjóðasamfélaginu. Þetta er mjög umdeilt mál í stjórnmálum hér í næsta nágrenni við okkur, t.d. í Noregi. Þó að norsk stjórnvöld hafi ákveðið að vera þar með sitt lið - Noregur hefur þó her - þá er það mjög umdeilt mál, það er ekki auðvelt fyrir stjórnvöld og ekki má gera lítið úr því. Ég vil halda því til haga í þessu samhengi að ég tel vont fyrir þróunarsamvinnumálið - sem er þýðingarmikið verkefni og góð almenn pólitísk samstaða er um - að blanda svona umdeildum hlutum inn í það. Það er algjör óþarfi. Það þarf ekki að gera það með þeim hætti sem hér er gert.

Hæstv. forseti. Við erum sammála um margt í þessu tilliti. Ég er sammála markmiðunum í heild þar sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er að hálfu leyti sammála eða kannski ríflega það. Mér virðist að málflutningurinn gangi út það að friðargæslan í Afganistan sé stóra spurningarmerkið sem við setjum. Friðargæslu í Afganistan þekki ég ekki mjög vel, ég veit hins vegar að á stefnuskránni er að byggja upp þessa borgaralegu þætti sem hafa með mannréttindi, réttarríkið og lýðræðið að gera. Ég veit líka, mér er kunnugt um það, eins og þingmönnum hér flestum ef ekki öllum, að uppbygging menntamála í Afganistan hefur verið töluvert mikil á undanförnum árum og þar mundi ég vilja sjá okkur taka þátt í borgaralegum verkefnum sem vissulega eiga að stuðla að friði í Afganistan. En ég held að frumvarpið fjalli ekki um Afganistan. Frumvarpið fjallar um friðargæslu í breiðum og víðtækum skilningi og ég er alveg viss um að þar sem stríð á sér stað, og þar sem stríðshrjáðar þjóðir eru, er kannski erfitt að greina á milli hernaðarlegra og borgaralegra þátta á vettvangi friðargæslu. En ég get ímyndað mér að það sé hægt. Íslendingar sem herlaus þjóð munu vissulega beita sér fyrir uppbyggingu á borgaralegum forsendum.

Virðulegi forseti. Þegar skoðanaskipti fá að eiga sér stað gerist það oft að menn reyna að greina kjarnann frá hisminu og átta sig á því hvað það er sem sameinar og hvað það er sem skilur að í viðhorfum og skoðunum. Það er rétt að við erum öll meira og minna sammála um markmiðin með þróunarsamvinnunni eins og þeim er lýst. Ég held líka að enginn stór ágreiningur sé um það hvert markmiðið með friðargæslu af Íslands hálfu á að vera. Það var líka prýðileg samstaða hér í fyrra, eftir því sem ég best veit, þegar lögin um íslensku friðargæsluna voru sett. Það var áður en ég tók sæti á Alþingi en eftir því sem ég hef kynnt mér þá var heilmikil umræða um það mál en að lokum náðist góð pólitísk samstaða um það sem sett var inn í lögin þar, og við höfum þess vegna lög um friðargæsluna. Ég er þeirrar skoðunar að starf okkar í friðargæslumálum eigi að grundvallast á þeim lögum en ekki að taka þau inn í lögin um Þróunarsamvinnustofnun. Það er ekki vegna þess að ég sé endilega á móti öllu friðargæslustarfi Íslendinga. Það er ekki nema síður sé. En þar tel ég mikilvægt að við greinum á milli þess sem er borgaralegs eðlis og þess sem er skrifað í lögin um friðargæsluna, að íslensk friðargæsla eigi að vera borgaraleg friðargæsla, ekki hernaðarleg. Þegar komið er út á vettvang geta skoðanir vissulega verið skiptar um það hvar línan nákvæmlega er og þar kunna að vera og eru bersýnilega skiptar skoðanir á milli stjórnmálaflokkanna. Friðargæslu er skipað með sérstökum lögum og sé ég því ekki þörf á því að draga hana inn í þetta, það skapar einungis ágreining um annars ágætt mál.

Hæstv. forseti. Ég held nú reyndar að við þingmenn séum að mestu leyti sammála um þróunarsamvinnuna, um þau markmið sem liggja til grundvallar og það starf sem fram fer. Ég er ósammála vinstri grænum í þessu. Þrátt fyrir að til sé löggjöf um friðargæsluna þá tel ég að sú starfsemi sem þar fer fram eigi fyllilega heima innan þróunarsamvinnunnar. Það vil ég nefna til marks að stefna þjóðarinnar að markmiði okkar er hin sama í friðargæslu og í þróunarsamvinnu. Það eru nákvæmlega sömu markmiðin. Þetta má gjarnan lúta sömu stjórninni og ég fagna því að það skuli vera innan þessarar löggjafar eða alla vega í frumvarpinu eins og það er.

Herra forseti. Ég flutti ræðu áðan við fyrstu umræðu um frumvarpið og saknaði þess þá að hér væri ekki staðgengill utanríkisráðherra. Mér var kunnugt um að utanríkisráðherra yrði ekki á landinu þegar þessi umræða færi fram. Af því að rætt hafði verið um að staðgengill ráðherrans yrði hér þá saknaði ég þess og hafði orð á því. Nú er hæstv. samgönguráðherra kominn hingað og mun vera staðgengill utanríkisráðherra. Hann hefur haft mikið að gera á þingfundi í dag við að fara í föt hinna ýmsu félaga sinna í ríkisstjórninni og það fer honum ágætlega. Það voru nokkur atriði sem ég vildi spyrja um. Ég vil samt ítreka við hæstv. ráðherra að ég og flokksmenn mínir tökum undir meginmarkmiðin í frumvarpinu eins og þeim er lýst í öllum aðalatriðum þótt þarna séu nokkur atriði sem við hefðum viljað sjá með öðrum hætti. Við áskiljum okkur rétt til þess að fylgja þeim málflutningi eftir, jafnvel með tillöguflutningi eftir atvikum. Í fyrsta lagi vil ég taka það upp sem hér er fjallað um bæði í 3. gr. og í 10. gr., þ.e. skýrslur utanríkisráðherra og upplýsingagjöf til Alþingis. Í 3. gr. er gert ráð fyrir því að ráðherra leggi annað hvert ár fram tillögu til þingsályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu og heildstætt yfirlit og síðan er í 10. gr. talað um skýrslu um framkvæmd annað hvert ár. Spurningin er í fyrsta lagi þessi: Er ekki full ástæða til að ræða þessi þróunarsamvinnumál oftar en á tveggja ára fresti jafnvel þótt þingsályktunin sé aðeins lögð fram annað hvert ár? T.d. mætti koma skýrsla árlega um þetta atriði. Í öðru lagi spyr ég að því hvort 6. gr. sé ekki algjörlega ofaukið í þessu frumvarpi. Hún lýtur að störfum í þágu friðar. Ég grundvalla það sjónarmið á því að það gilda í landinu lög um íslensku friðargæsluna þannig að það er spurning af hverju þarf að draga það inn í lög um Þróunarsamvinnustofnun. Í þriðja lagi vildi ég nefna að í 7. gr. er fjallað um skipan framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar og það vekur athygli mína að ekki er gert ráð fyrir að forstjórinn sé skipaður til einhvers tiltekins tíma, t.d. fimm ára eins og algengt er orðið með forstöðumenn ríkisstofnana. Ég held að það sé nú hin almenna regla þar að þeir séu skipaðir til tiltekins tíma. Hér er ekki gert ráð fyrir því þannig að ég velti því fyrir mér af hverju það er. Ég vil líka spyrja út í 11. gr. um reglugerðarheimildir, hvort ráðherra telji að það sé nauðsynlegt að vera með svona opnar og, að því er virðist, ótakmarkaðar reglugerðarheimildir í lögunum. Hvort ekki sé eðlilegt að binda þær meira við tiltekna þætti eins og sannarlega er gert í 4. gr. þar sem segir að ráðherra setji í reglugerð nánari reglur um hlutverk samstarfsráðs. Á blaðsíðu 15 í umfjöllun um 7. gr. er rétt fyrir neðan miðju fjallað um sérstakan stýrihóp innan utanríkisráðuneytisins sem á að vera skipaður ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins, sviðsstjóra þróunarsamvinnusviðs og skrifstofustjórum á skrifstofum þróunar- og íslensku friðargæslunnar og auk framkvæmdastjóra Þróunarsamvinnustofnunar. Þessum hópi er ætlað það hlutverk að sinna innra aðhaldi og framkvæmd innra eftirlits með faglegri stefnumótun, daglegri framkvæmd og rekstri. Mér finnst það skjóta skökku við að þar gegni stýrihópur í raun hlutverki stjórnar Þróunarsamvinnustofnunar eins og hún er í dag sem á að sjálfsögðu að hafa eftirlit með starfseminni. Mér finnst það skjóta skökku við að það séu innanbúðarmenn í utanríkisráðuneyti og í stofnuninni sjálfri sem eiga að hafa eftirlit með því sem hún er að gera. Ég kannast bara ekki við að svona sé staðið að málum annars staðar og fyndist áhugavert að heyra viðhorf ráðherrans til þess. Þetta er m.a. ítrekað í síðustu efnisgreininni í umfjöllun um 11. gr. þar sem tekið er fram að ekki sé gert ráð fyrir sérstakri stjórn Þróunarsamvinnustofnunar heldur munu þau verkefni sem eru framkvæmdalegs eðlis og lúta innra eftirliti færast til stýrihóps. Ég sé ekki alveg að þetta gangi almennilega upp. Þetta voru nú þau efnisatriði sem ég vildi spyrja um. Það kann vel að vera að staðgengill utanríkisráðherra sé ekki reiðubúinn að svara fyrir utanríkisráðherrann um þessi atriði en alla vega finnst mér mikilvægt að þau séu tekin niður og komist til skila til ráðherrans. Sömuleiðis finnst mér mikilvægt að þau komist til umfjöllunar í nefndinni þegar hún tekur þetta mál fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil nú byrja á því að afsaka hvað ég kem seint vegna þess að mér var kunnugt um að hv. þingmaður hafði óskað eftir nærveru minni hér við þetta frumvarp. En það var nú þannig, af því að við erum báðir unnendur samgöngumála, að það var svolítil umferð á Miklubrautinni og Kringlumýrarbrautinni sem tafði för samgönguráðherra. Ég fagna því auðvitað sem fram kemur hjá hv. þingmanni að hann og flokksmenn hans séu sáttir við meginmarkmið þessa frumvarps, enda vil ég trúa því að hér sé verið að setja fram gott mál sem menn geti verið sáttir við þótt einhver ágreiningur sé um einstök útfærsluatriði eins og hv. þingmaður ræddi hér um og ég hlustaði á með athygli. Ég mun auðvitað koma því skilmerkilega til hæstv. utanríkisráðherra. Það er svo verkefni utanríkismálanefndar, sem hefur fengið frumvarpið, að fara yfir þessi atriði. Hv. þingmaður gerir nokkur atriði hér að umtalsefni eins og 3. gr. þar sem fjallað er um skýrslugerðina annað hvert ár. Hann spyr hvers vegna það sé ekki á hverju ári. Ætli það sé ekki svipað sem á við hér og um stýrihópinn sem talað er um að setja eigi í staðinn fyrir stjórn. Eins kemur fram að í stýrihópnum sitji innanbúðarmenn. Mér dettur í hug að þarna sé kannski verið að reyna að gera þetta örlítið einfaldara vegna þess að auðvitað eru margar skýrslur og þess háttar flutt til Alþingis á hverju ári. Kannski er þetta hugsað til að minnka pappírsflóð, minnka umfangið og umræðuna, að hafa skýrslugerðina annað hvert ár. Nú koma upp í huga minn skýrslur sem við leggjum oft fram hjá samgönguráðuneyti um framkvæmd vegamála og flugmála og hafnarmála og þess háttar. Þótt ég geti alveg tekið undir það með hv. þingmanni að ef til vill sé ástæða til að flytja skýrsluna á hverju ári þá dettur mér í hug að þetta kunni að vera ástæðan. Það hlýtur að vera verkefni utanríkismálanefndar að kanna hvort það sé skynsamlegt. Miðað við breytt vinnubrögð hér á Alþingi með nýjum þingskapalögum hefur nú skapast tími fyrir ýmislegt af þessum toga. Minni tími fer til spillis í langar ræður og langa næturfundi með hinu nýja kerfi sem tekið hefur verið upp og við erum að þróa. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í það sem hv. þingmaður talaði um varðandi 6. gr., um störf í þágu friðar. Þingmaður veltir fyrir sér af hverju friðargæsluverkefnunum sé blandað hér saman við. Ég held því líka fram að það sé skynsamlegt að setja friðargæsluna hér inn til að hafa þetta einfaldara. Vissulega kemur oft upp ágreiningur um friðargæsluverkefni, hvort þau séu í raun og veru friðargæsluverkefni eða hvort við séum að blanda okkar friðelskandi þjóð inn í einhver hernaðarátök sem ættu alls ekki að eiga sér stað eins og stundum er rætt um að hafi gerst í Afganistan. Varðandi 7. gr. um ráðningartíma framkvæmdastjóra, þ.e. ekki til fimm ára eins og almennt er, þá hlýtur það að vera skýringin á því, virðulegi forseti, að ekki er um embættismenn í þeirri skilgreiningu að ræða eins og á t.d. við um ýmsa forustumenn ríkisstofnana. Tökum vegamálastjóra sem dæmi, þar er skipunartíminn fimm ár. Það hlýtur að vera hugsunin á bak við þetta, að binda það ekki lengur en í fimm ár. Það er einfaldlega vegna þess að þarna er ekki um skilgreiningu á embættismanni að ræða heldur er ráðinn framkvæmdastjóri fyrir Þróunarsamvinnustofnunina á þeim kjörum og því sem þar verður sett fram. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi hér um reglugerðarheimildir í 11. gr. Auðvitað hefur sá sem hér stendur oft nefnt svipaða hluti eins og hv. þingmaður var að gera. Af hverju eru ekki ýmsir þættir skrifaðir meira inn í lögin sem svo koma í reglugerðarheimildir? Þetta er eilíft umræðuefni hér á Alþingi en þróunin hefur nú samt sem áður verið þessi og það er nú stundum þannig að í reglugerðarheimildunum er auðveldara að bregðast við hlutum og breyta reglugerðum en að breyta lögum á Alþingi. Síðan er það aftur spurning hve margar reglugerðir eru settar utan um hver lög. Ég held að það sé til marks um hversu góð lögin eru hve fáar reglugerðir eru settar í framhaldi af þeim. Þær eru þá hafðar sem einfaldastar. Sá sem hér stendur var rétt fyrir klukkutíma síðan að ræða um hluti í umferðarlögum sem ég veit að hv. þingmaður á eftir að taka undir með mér, um nokkuð sem við þurfum ef til vill að breyta í umferðarlögunum en hafa víðtækari reglugerðarheimild. Ég ætla nú ekki að blanda því inn í þessa ágætu umræðu hér. Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þær ábendingar sem komu fram í máli hans við frumvarpið og ítreka það sem ég hef sagt að hann hefur sett fram eðlilegar spurningar og vangaveltur sínar um þessa þætti. Það verður auðvitað verkefni utanríkismálanefndar að fara yfir. Ég tel að hér sé um að ræða metnaðarfullt frumvarp hjá utanríkisráðherra. Ég hlustaði á framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra og ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar varðandi þetta frumvarp. Mér heyrðist vera töluverður samhljómur um það þótt einhver ágreiningur væri, eða kannski ekki ágreiningur heldur skoðanamunur á þessum hlutum. Ég trúi því að þau sjónarmið sem hv. þingmaður hefur sett hér fram komi þá inn og ef utanríkismálanefnd tekur þau til skoðunar þá er gott mál gert enn þá betra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir viðbrögð hans hér við ræðu minni. Hann fór í gegnum athugasemdirnar sem ég hafði sett fram og ég vænti þess að þær fái efnislega umræðu á vettvangi utanríkismálanefndar. Mér finnst mjög mikilvægt í máli eins og þessu að það geti farið fram hreinskiptin umræða innan nefndarinnar um þau álitamál sem eru uppi. Ég held að það sé rétt sem hæstv. ráðherra sagði að það sé góður samhljómur um meginstefið í þeirri löggjöf sem hér er verið að leggja til að Alþingi samþykki. Þróunarsamvinnan er vissulega þýðingarmikið verkefni fyrir okkur. Ég vonast að sjálfsögðu til þess að við getum fengið góða umræðu um málið í nefndinni og jafnframt vonast ég til þess að þótt mismunandi áherslur séu á tilteknum þáttum þá líti menn ekki svo á að það megi ekki hlusta á þessi viðhorf af því þau koma úr röðum stjórnarandstöðunnar. Mér finnst mjög mikilvægt að farið sé yfir þau efnislega. Það er líka mikilvægt að stjórnarmeirihlutinn leggi eitthvað á sig til að reyna að koma til móts við þau viðhorf að svo miklu leyti sem það er unnt til þess að um þetta mikilvæga mál geti tekist breið og góð samstaða á Alþingi því að málefnið sjálft á það svo sannarlega skilið.