Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 2. varaþingmanni Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi, Bryndísi Gunnlaugsdóttur, dagsettu 26. ágúst sl. þar sem hún segir af sér varaþingmennsku fyrir flokkinn. Samkvæmt þessu færast varamenn flokksins neðar á listanum upp um eitt sæti og 2. varaþingmaður Framsóknarflokksins í kjördæminu verður Guðni Ragnarsson bóndi.

Forseta hafa borist eftirfarandi fjórar skýrslur frá Ríkisendurskoðun: 1. Skýrsla um mannauðsmál ríkisins. 2. Skýrsla um innkaup löggæslustofnana. 3. Skýrsla um endurskoðun löggjafar um verkefni Umhverfisstofnunar. 4. Skýrsla um greiðslu ráðuneyta til starfsmanna félagsvísindasviðs Háskóla Íslands. Í samræmi við ákvæði 8. tölul. 13. gr. þingskapa mun forseti senda skýrslur þessar til umfjöllunar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þá barst forseta í sumar bréf frá þáverandi formönnum menntamálanefndar og umhverfisnefndar um að nefndirnar hefðu ekki haft tök á að fjalla um tilteknar skýrslur frá Ríkisendurskoðun sem forseti hafði sent nefndunum til umfjöllunar. Þessar skýrslur eru: 1. Skýrsla um kostnað, skilvirkni og gæði háskólakennslu. 2. Skýrsla um stjórnun og rekstur Raunvísindastofnunar Háskóla Íslands. 3. Skýrsla um Þjóðleikhúsið. 4. Skýrsla um Lánasjóð íslenskra námsmanna. 5. Skýrsla um sorpbrennslur með undanþágu frá tilskipun ESB. Þessar skýrslur verða einnig sendar til umfjöllunar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í samræmi við áðurgreind ákvæði þingskapa.

Tekið er fyrir fyrsta dagskrármálið, óundirbúinn fyrirspurnatími. Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi fluttu nokkrir þingmenn, þar á meðal sá er hér stendur, tillögu um að kannaður yrði grunnur fyrir málshöfðun gagnvart Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaganna. Því miður fékkst sú tillaga ekki afgreidd í utanríkismálanefnd og hlaut því hvorki umfjöllun né afgreiðslu í þinginu. Hins vegar hefur komið fram skýrsla þar sem reynt var að leggja mat á það tjón sem hryðjuverkalögin ollu Íslendingum og að einhverju leyti var sett tala á tjónið. Í framhaldi af því lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir að auknar líkur séu á því að höfðað verði skaðabótamál á hendur Bretum vegna beitingar hryðjuverkalaga. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort þær líkur hafi aukist enn frekar, hvort forsætisráðherra ætli að beita sér fyrir því að sett verði í gang vinna við að undirbúa slíka málshöfðun. Ég legg mikla áherslu á að sú vinna verði gerð í samráði og samstarfi við þingið, verði ráðist í hana. Við munum hins vegar leggja fram þingsályktunartillögu á þessu þingi, vonandi mjög fljótlega þannig að hægt verði að taka afstöðu til þeirrar tillögu. Við höfum tækifæri til að sýna mikla samstöðu, þingið og þjóðin. Ég geri ráð fyrir að flestir vilji láta á það reyna hvort við höfum verið beitt órétti og hvort Bretar skuldi okkur eitthvað meira en hálfa afsökunarbeiðni. Ég held að það sé mikilvægt að fá svar við því sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp. Það er ekki í fyrsta sinn sem það er gert, eins og hv. þingmaður minnir á, það var skoðað af fyrrverandi ríkisstjórn hvort ástæða væri til að fara í þetta mál með tilliti til þess tjóns sem Ísland varð fyrir. Þeir lögfræðingar sem skoðuðu málið á sínum tíma töldu þó að það væru minni líkur en meiri á því að það mundi skila árangri. Við höfum nýverið fjallað um málið í ríkisstjórninni og hefur verið ákveðið að þeir lögfræðingar sem haft hafa málið til skoðunar, bæði hjá fjármálaráðuneytinu og forsætisráðuneytinu, fari yfir það aftur með tilliti til stöðunnar nú og meti hvort ástæða sé til að ráðast í málshöfðun. Mér finnst alveg sjálfsagt að haft verði samráð við þingið um málið, það er þess eðlis. Þegar niðurstaða þeirra liggur fyrir finnst mér sjálfsagt að taka það upp í þinginu, væntanlega þá í utanríkismálanefnd, til að fara yfir stöðuna vegna þess að í svona máli er mikilvægt að samstaða sé á milli flokka á Alþingi um hvernig tekið er á hlutunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Sú málshöfðun sem nú er rætt um byggir á öðrum forsendum en sú sem var talið að mundi ekki borga sig að fara í fyrir breskum dómstólum. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra skuli vera búin að setja í gang vinnu hjá þeim lögfræðingum er hún nefndi. Ég held hins vegar að það sé mjög mikilvægt að þingið verði frá upphafi með í þeirri vinnu sem sett verður í gang, að hinir ágætu sérfræðingar í fjármála- og forsætisráðuneytinu upplýsi jafnóðum um að hverju þeir vinna en skili ekki bara skýrslu eða tillögu til þingsins um hvort þetta sé heppilegt eða ekki. Það kann að vera að fram komi sjónarmið 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því uppleggi sem hv. þingmaður kom með og ég á ekki von á öðru en að sérfræðingar séu komnir eitthvað á veg með greiningu sína á stöðunni núna. Mér finnst alveg sjálfsagt að áður en því máli lýkur komi þeir fyrir utanríkismálanefnd til að gera grein fyrir stöðunni, eins og hv. þingmaður leggur til, og heyri sjónarmið fulltrúa í utanríkismálanefnd þannig að auðveldara sé að leggja mat á stöðuna sameiginlega og ákveða hvort málinu verði fylgt eftir með málshöfðun.

Frú forseti. Ég vil ræða við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Pál Árnason, um heimilin og fjárhagslega stöðu þeirra, þ.e. þau heimili sem eru með innlán, sem er óvenjulegt. Innlán eru, sem kunnugt er, ekki með ríkisábyrgð á Íslandi - ég endurtek: Þau eru ekki með ríkisábyrgð, og til að tryggja og róa sparifjáreigendur hafa menn sett upp innlánstryggingakerfi um allt Evrópska efnahagssvæðið. Við fréttum af því í gær og í morgun að stærsti banki Belgíu, sem er með eignir upp á 200% af landsframleiðslu Belgíu, væri í miklum vandræðum. Maður vonar að sjálfsögðu að það gerist ekki. En telur hæstv. ráðherra að innlánstryggingakerfi í Belgíu muni ráða við það ef sá banki lendir í vandræðum? Ég vil líka spyrja hann út af reynslu okkar á Icesave, við höfum mjög mikla reynslu af innlánstryggingakerfum: Hefur hæstv. ráðherra komið þeim skilaboðum til Evrópusambandsins að það sé eitthvað að innlánstryggingakerfum þess ágæta sambands þar sem það dekkar ekki sparifjáreigendur þegar um mikið hrun er að ræða eins og varð á Íslandi? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það vegna þess að mér finnst að menn á Íslandi hugsi allt of lítið um hag sparifjáreigenda, það er aðallega verið að ræða um skuldara. Um 80% af innlánum á Íslandi eru óverðtryggð með um það bil 2,5% vöxtum að hámarki í 5% verðbólgu. Sparifjáreigendur tapa sem sagt alla daga hjá bönkunum sem setja milljarða í að bjarga heimilum úr skuld, sem er að sjálfsögðu réttmætt, og á meðan tapa sparifjáreigendur.

Virðulegi forseti. Það er eðli innstæðutryggingakerfa að þeim er ætlað að dreifa áhættu og byggja upp sjóði til að bregðast við mögulegri áhættu. En það er líka eðli þeirra eins og allra annarra tryggingakerfa að ekkert tryggingakerfi getur þolað öll áföll á nákvæmlega sama tíma. Sérstakur veikleiki hjá litlum ríkjum á hinum opna evrópska markaði felst í innstæðutryggingakerfinu eins og það er. Það sáum við í hruninu. Ég þori ekki að fara með hver staða Belga er enda þekki ég ekki í smáatriðum til fjármögnunar í innlánstryggingakerfinu þar, en hitt er víst að eins og við sáum er það mjög vont þegar ríki með hlutfallslega stórt bankakerfi lendir í áföllum. Þá duga innstæðutryggingakerfi hvergi nærri til að bregðast við því. Ég hef komið þeim skilaboðum skýrt á framfæri að ég telji eðlilegt að innstæðutryggingakerfið verði hannað þannig að það vinni þvert á landamæri þannig að vandinn verði ekki svo mikill fyrir lítil ríki með hlutfallslega stórt bankakerfi. Við þurfum að innleiða innstæðutryggingakerfi. Ég á von á að koma með frumvarp því tengt í þingið fljótlega vegna þess að það er alger forsenda fyrir því að við getum farið í afnám hafta. Við verðum að skapa traust á innstæðum. Eins og hv. þingmaður nefnir byggir innlánskerfið í dag á almennri ábyrgðaryfirlýsingu ríkisins um að ríkið muni hlaupa undir bagga með fólki og tryggja innstæður. Það er mjög mikilvægt að vel fjármagnaður og trúverðugur innstæðutryggingarsjóður bætist við í þær varnir til að auka þá tiltrú til að við getum ráðist í afnám hafta, eins og ég veit að hv. þingmaður hefur lýst áhuga á.

Frú forseti. Í kjölfar hrunsins haustið 2008 lagði ég til að Evrópusambandið mundi stofna einn sjóð yfir öll landamæri og að sá sjóður hefði heimild til að grípa inn í innlán sem yxu of mikið vegna hárra innlánsvaxta eins og gerðist í Hollandi og Bretlandi varðandi Icesave, og eins að innlán yrðu sett í forgang við gjaldþrot eins og við gerðum í neyðarlögunum. Það hefur ekki gengið eftir. Menn ganga eiginlega öfuga leið í Evrópusambandinu. Þeir hækka tryggingarnar og þeir auka ríkisábyrgðina. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að gera vinum sínum í Evrópusambandinu grein fyrir því að þeir verði að gera eitthvað til að laga stöðu innlánseigenda í litlum hagkerfum þar sem bankakerfið er tiltölulega stórt eða þar sem fall einstaks banka getur rústað þá tryggingu.

Virðulegi forseti. Það stendur ekki á mér að koma þeim skilaboðum á framfæri að innstæðutryggingakerfið þurfi að virka þvert á landamæri. Það er mjög mikilvægt að það verði gert. Á evrópskum vettvangi er unnið að úttekt á því hvort svo beri að gera en það er því miður of langt í niðurstöðu hennar fyrir minn smekk. Hitt er rétt að hafa í huga að ýmis þau orð sem látin voru falla um að Evrópusambandið væri að fara í aðra átt sem væri okkur ekki sérstaklega hentug og yki ríkisábyrgð á innstæðutryggingakerfunum, eiga ekki alveg við rök að styðjast. Ég bendi á að í svari því sem ég sendi Eftirlitsstofnun EFTA sl. föstudag eru raktar þær skýringar sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur sett fram á nýjum hugmyndum að breytingum á innstæðutryggingakerfinu. Þar er skýrt tekið fram að ríki eigi ekki að bera ábyrgð á innstæðutryggingakerfum. Það er einn af þeim þáttum sem við færum fram í málsvörn okkar til að það sé engum vafa undirorpið að það er engin lagaleg skylda á Íslandi að greiða með einhverjum hætti til baka 

Virðulegi forseti. Ég er komin hingað til að auglýsa eftir atvinnumálastefnu ríkisstjórnarinnar. Komið hefur í ljós að þrátt fyrir næga orku þá fjölgar orkan ekki störfum í landinu. Ég hef áhyggjur af rekstri Orkuveitu Reykjavíkur, fyrirtæki borgarbúa. Þeir stóðu í lappirnar á haustdögum 2008 þegar allt hrundi hér og héldu áfram með virkjanaáform sín og sú afurð leit dagsins ljós nú fyrir nokkrum dögum þegar Sleggjan, ný virkjun Orkuveitunnar, tók til starfa. Skaffar sú virkjun 90 megavött og fyrir voru seld 50 megavött til álvers í Helguvík. Á haustdögum 2009 var undirritaður stöðugleikasáttmáli af ríkisstjórninni ásamt aðilum vinnumarkaðarins og fulltrúum Helguvíkur. Nú er komið haust og árið er 2011 og ekkert hefur gerst. Því má segja að hið nýja orkuver Orkuveitu Reykjavíkur, Sleggjan, sé táknrænn minnisvarði um ósamstöðu ríkisstjórnarinnar þar sem 90 megavött eru inni á kerfinu, ónýtt og án atvinnusköpunar. Í ljósi þessa vaknar sú spurning, vegna þess að HS Orka hefur nú selt til Verne Holdings gagnaversins þau 35 megavött sem áttu að fara til Helguvíkur, voru að vísu búin að lofa bæði álverinu og kísilveri sömu orku, hvernig á þá að opna Helguvík. Hvernig á að standa að þessum málum? Nú er orkan tilbúin frá Orkuveitu Reykjavíkur en það er búið að selja orkuna frá HS Orku til annarra aðila. Getur hæstv. forsætisráðherra staðfest að þessi gjörningur geti þýtt það að ekki verði byggt eða haldið áfram með álver í Helguvík?

Virðulegi forseti. Nú er það bara þannig að það er ekki undir ríkisstjórninni komið hvort haldið verður áfram með álver í Helguvík eða ekki. Eins og hv. þingmaður veit mætavel þá stendur ekkert upp á ríkisstjórnina í því efni. Starfandi er gerðardómur sem er að meta ágreiningsmál sem uppi eru í þessu efni milli Norðuráls og HS Orku. Fyrr en sá dómur liggur fyrir er ekki vitað hvernig verður með Helguvíkina en ég vona sannarlega að af henni geti orðið. Varðandi orkuna og Landsvirkjun, sem menn horfa stundum til í þessu efni, þá hafa menn breytt um stefnu frá því sem var áður fyrr. Það er Landsvirkjun ein og sér, án þess að stjórnvöld hafi nokkur afskipti af, sem tekur ákvörðun um það út frá viðskiptalegum sjónarmiðum hvernig hún afhendir og afgreiðir orkuna. Þannig er staðan. Ég hef raunverulega engu meira við þetta að bæta en af því að hv. þingmaður hefur áhyggjur af atvinnumálum vil ég segja að það er mjög mikið í gangi í atvinnumálunum. Ég skal ekki endurtaka það sem ég hef sagt um þær opinberu og hálfopinberu framkvæmdir sem eru í gangi og verða á næstu missirum með öllum þeim fjölda starfa sem þar eru heldur hafa verið gerðir fjórir fjárfestingarsamningar auk Helguvíkursamningsins, tveir á Suðurnesjum, gagnaver og kísilver eins og hv. þingmaður veit, og tveir á Norðurlandi. Síðan eru í gangi opinberar og hálfopinberar framkvæmdir sem á næstu árum og missirum munu skila verulega inn í atvinnulífið. Í lokin vil ég nefna það, af því að ég sá mér til mikillar ánægju þingsályktunartillögu frá framsóknarmönnum sem lögð hefur verið fram þar sem farið er inn á efnahags- og atvinnumál, að margt af því sem þar er reifað, 

Virðulegi forseti. Ég vil hvetja hæstv. forsætisráðherra til að spara orð sín um hverjir fylgjast með og hverjir ekki því hún svaraði spurningu minni eins og um Landsvirkjun væri að ræða. Ég hafði áhyggjur af Orkuveitu Reykjavíkur, hún hélt áfram að fjárfesta eftir hrunið árið 2008 og er nú reiðubúin með þá orku sem kveðið var á um í stöðugleikasáttmálunum. Þetta er alveg dæmalaust hvernig hæstv. forsætisráðherra getur sífellt verið utan við sig, ég hélt á tímabili að ég væri jafnvel komin aftur í Kastljóssþáttinn þar sem henni tókst að misskilja nánast hverja einustu spurningu. Ég ætla að koma í seinni fyrirspurn með mjög einfalda fyrirspurn fyrir hæstv. forsætisráðherra. Úr því að staðan er svona suður með sjó að Verne Holdings hefur keypt orkuna sem HS Orka ætlaði að skaffa í Helguvíkurverkefni, telur hæstv. forsætisráðherra þá ekki miklar líkur á því að Norðurál fari með þá orku sem nú þegar hefur verið handsöluð frá Orkuveitu Reykjavíkur, upp á Grundartanga og noti 

Virðulegi forseti. Ég vona sannarlega að Orkuveitan geti nýtt þá orku sem þeir hafa þegar keypt,  Ég vil bara ítreka aftur að ég vona að Helguvíkurverkefnið verði að veruleika. Við þurfum á því að halda og ég vona að orkan nýtist þar sem hún auðvitað best kemur að notum.

Hæstv. forseti. Síðastliðið vor lagði ég fram fyrirspurn á þingi til hæstv. utanríkisráðherra um styrki sem íslensk stjórnvöld hafa sótt um eða hyggjast sækja um vegna aðildarumsóknar að Evrópusambandinu. Svarið sem ég fékk í apríl sl. var ágætt svo langt sem það náði en á hinn bóginn var líka ljóst að margt átti eftir að skýrast um framhald þessara mála á þessu ári, svo ekki sé talað um næsta ár. Nú þegar komið er fram í október finnst mér rétt að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig styrkjamálin vegna aðildarumsóknarinnar að Evrópusambandinu standa. Ég er ekki að biðja um nákvæmar tölur heldur aðeins megindrætti, sérstaklega hvað varðar hina svokölluðu IPA-styrki sem eru nokkurs konar aðlögunarstyrkir fyrir þær þjóðir sem sækja um aðild.

Frú forseti. Af þeim styrkjum er bara flestallt gott að frétta. Þeir hafa til að mynda verið ræddir á þinginu eftir að hv. þingmaður beindi til mín fyrirspurn í vor, þá svaraði ég annarri fyrirspurn frá Baldri Þórhallssyni sem sat hér á þingi. Þar var gerð grein fyrir þeim verkefnum sem fyrirhugað var að leita styrkja til, sömuleiðis greint frá því að í smíðum væri sérstök áætlun fyrir næsta ár en sömuleiðis allmiklu lausari áætlun til næstu þriggja ára. Þetta er samkvæmt samþykkt ráðherranefndar um Evrópumál sem líka hefur verið kynnt í þinginu og kynntar opinberlega þær reglur sem eftir er farið. Um það er ekkert frekar að segja. Ef ég man rétt hafa sjö verkefni verið samþykkt fyrir næsta ár og þau verða ekki fleiri fyrir næsta ár. Sömuleiðis hafa verið samþykktir undirbúningsstyrkir til að undirbúa fleiri verkefni sem ekki hlutu náð fyrir augum þeirra sem um þetta véla. Ef hv. þingmaður vill fá ítarleg svör vænti ég þess að hann beini til mín með venjulegum hætti ítarlegri fyrirspurn og ég get þá upplýst hann um öll smáatriði þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svörin og mun taka hann á orðinu varðandi skriflega fyrirspurn um nákvæmari útlistun. Ég vildi samt ítreka við hæstv. utanríkisráðherra hvort hann geti gefið okkur upp hvað vænta megi að mikið fjármagn renni frá Evrópusambandinu til íslenskra stjórnvalda á þessu ári í gegnum þessa styrki, svona nokkurn veginn, ekki að ég sé að tala um krónur og aura heldur nokkurn veginn. Eins hvað fyrirhugað er að það verði á næsta ári, því það hlýtur að hafa verið skoðað í tengslum við fjárlagafrumvarpið hve miklir styrkir eru væntanlegir á næsta ári vegna þessara verkefna.

Frú forseti. Eins og kemur fram í því svari til hv. þm. Baldurs Þórhallssonar, sem ég vísað til, er á þessu ári gert ráð fyrir að þeir styrkir sem renna til Íslands, sem eru fyrst og fremst vegna þýðinga, nemi um það bil 3 millj. evra. Heildarstyrkirnir sem menn hafa verið að tala um eins og kemur fram í því svari líka eru 28–30 millj. evra. Það er það svar sem ég get gefið honum nákvæmast núna.

Frú forseti. 21. september birtist lítil frétt á heimasíðu Atlantshafsbandalagsins þess efnis að búið væri að taka ákvörðun í Norður-Atlantshafsráðinu um að framlengja hernaðaraðgerðir Atlantshafsbandalagsins í Líbíu. Við þekkjum forsögu þess máls. Fyrst samþykkti fulltrúi Íslands af hálfu íslenskra stjórnvalda í mars sl. að Atlantshafsbandalagið yfirtæki aðgerðirnar sem byggðar voru á ályktun öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, sagði þá aðspurður á Alþingi daginn eftir að hann væri ekki samþykkur þessu og hann hefði ekki verið spurður. Síðan þekkjum við það líka að þremur mánuðum seinna, í júní, var umboð bandalagsins framlengt til að halda þeim aðgerðum áfram. Þá kom hæstv. utanríkisráðherra á fund utanríkismálanefndar þar sem fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bókuðu mótmæli og lýstu sig andvíga þessu en fulltrúi Íslands í Norður-Atlantshafsráðinu greiddi engu að síður atkvæði um þetta. Nú vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Var hæstv. fjármálaráðherra og hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, spurður í þetta sinn? Og voru bókuð mótmæli við þessari ákvörðun?

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að núna eru þau átök sem stóðu yfir í Líbíu farsællega til lykta leidd í samræmi við þann yfirlýsta vilja sem kom fram ítrekað í þinginu. Þá er það er hárrétt hjá hv. þingmanni að á sínum tíma beitti ég því valdi sem ég hafði til að koma því í kring að fastafulltrúi okkar hjá Atlantshafsbandalaginu beitti ekki því neitunarvaldi sem hann hefði getað beitt fyrir Íslands hönd. Á þeim tíma hafði ég gengið tryggilega úr skugga um að ríkur vilji var til þess að þessi háttur væri hafður á innan þings. Sömuleiðis var þetta mál rætt á sínum tíma í utanríkismálanefnd einnig. Í síðara skiptið sem ákvörðun var tekin af þeim tveimur fyrri var það líka rætt í ríkisstjórninni. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að þar bókuðu fulltrúar og ráðherrar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eindregin mótmæli sín. Þegar ákvörðun var tekin núna, hin síðasta, þá leit ég svo á að þar væri ekki um meiri háttar utanríkismál að ræða. Þá lá það fyrir að átökin voru á svipuðu stigi og þau eru núna, nánast til lykta leidd. Það átti eftir að ljúka ákveðnum hlutum og það umboð sem óskað var eftir af hálfu Atlantshafsbandalagsins var þrír mánuðir til að ljúka því en menn töldu að það yrði miklu skemmri tími. Það var ástæðan fyrir því að ég taldi ekki þörf á að fara í utanríkismálanefnd. Steingrími J. Sigfússyni, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, var ekki tilkynnt þetta eða hann spurður persónulega. Hins vegar fór ég með þetta mál inn í ríkisstjórn og greindi frá því að þetta væri ákvörðun mín og ræddi það í ríkisstjórninni og eins og fyrr bókaði Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmæli sín og andstöðu við það.

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem vekur athygli mína í svari hæstv. utanríkisráðherra. Í fyrsta lagi að afstaða Íslands til framlengingar hernaðaraðgerða Atlantshafsbandalagsins í Líbíu er ekki lengur meiri háttar utanríkismál. Það finnst mér athyglisvert. Ég veit vel af umræðunum hér á þingi og ég veit vel hvernig umræðurnar hafa verið í utanríkismálanefnd og ég get alveg upplýst það að afstaða mín til þessa máls er sú að ég hefði ekki greitt atkvæði gegn því að gera þetta. Það er hins vegar ekki það sem máli skiptir. Það sem skiptir máli er að hæstv. utanríkisráðherra finnst þetta ekki vera meiri háttar utanríkismál. Síðan er það hitt atriðið sem er athyglisvert að það er alveg sama hvað Vinstri grænum finnst um málið. Það er alveg sama hvort Vinstri grænir séu í ríkisstjórn eða ekki. Á þá er greinilega ekki hlustað varðandi utanríkismál. Það finnst mér mjög athyglisvert.

Frú forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að utanríkisráðherra hlusti ekki á fólk. Til að mynda hef ég jafnan hlustað á þau rök sem hv. þingmaður hefur flutt fram fyrir ýmsum málum, utanríkismálum og öðrum. Það er náttúrlega tóm vitleysa að halda því fram að ekki sé tekið tillit til afstöðu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í utanríkismálum. Ég nefni t.d. að eitt helsta baráttumál þeirra, þ.e. viðurkenning á sjálfstæðri Palestínu, er til umræðu á morgun að tillögu minni. Ég vísa þeim ummælum því til móðurhúsanna. Að því er varðar Líbíu tel ég raunar, eins og ég hef fært rök að í ræðustól Alþingis, að ég hefði getað tekið þá ákvörðun sem ég tók, hina fyrstu, án þess að ræða það við utanríkismálanefnd. Það er algerlega ljóst, og án þess að fara eftir því sem endilega hefði verið niðurstaða utanríkismálanefndar vegna þess að það er ekkert í lögunum sem segir að ég þurfi að fara eftir því. Ég kýs hins vegar að halda friðinn við meiri hluta þings og það hef ég gert í þessu máli og öðrum. Það er ekkert utanríkismál sem ég hef komið með, Palestína, ESB eða Líbía, sem ekki hefur hlotið meirihlutastuðning í þessum sal.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun. Forsaga þessa máls er mörgum kunn. Sambærileg tillaga var lögð fram á síðasta þingi, 139. þingi, sem undirrituð ásamt 17 flutningsmönnum í það skiptið lagði fram. Sú tillaga hlaut ekki lokaafgreiðslu á þinginu en fékk mjög góða og vandaða umfjöllun í heilbrigðisnefnd. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þáverandi heilbrigðisnefnd fyrir sérstaklega góða vinnu og afgreiðslu á þessu máli. Því miður náði málið sjálft ekki fram að ganga, þ.e. það náði ekki að koma til 2. umr. og lokaafgreiðslu vegna tímaskorts á septemberþinginu og varð því að samkomulagi við þinglok í september að málið skyldi lagt fram að nýju og fá þá umræðu sem þingmenn telja nauðsynlega og vinnu í nefnd, byggt á þeirri vinnu sem þegar hefur farið fram. Það varð enn fremur að samkomulagi, og var staðfest hér með ræðum þingflokksformanna á lokadegi þingsins, að málið yrði afgreitt úr nefnd og kæmi hingað til afgreiðslu. Nú er enginn sem getur sagt fyrir um niðurstöðu eða afstöðu nefndarinnar til málsins, hún hefur það í hendi sér hvernig hún vinnur þetta mál og hvaða afstaða verður tekin til þess. En það varð að samkomulagi að þingmenn fengju tækifæri til að greiða um það atkvæði fyrir þinglok nú í desember og láta afstöðu sína í ljós. Ég fagna því og hvet alla þingmenn til að taka þátt í umræðum. Það sem var gagnrýnt hér og varð til þess að málið var ekki afgreitt til lokaafgreiðslu á fyrri stigum var að menn sögðu: Það vantar meiri umræðu, þetta er viðkvæmt mál, fjölmörg sjónarmið, það þarf að koma þeim á framfæri. Ég fagna því og hvet þingmenn til að taka þátt í þeirri umræðu. Aðeins um tillöguna sem hér liggur fyrir. Hún er aðeins breytt frá fyrri tillögu og er það sérstaklega vegna þeirra athugasemda sem fram komu við vinnu fyrrverandi heilbrigðisnefndar, nú velferðarnefndar, til að hafa þetta allt saman rétt. Nýja tillagan er að miklu leyti byggð á nefndaráliti meiri hlutans í heilbrigðisnefnd sem lagði til að tillagan yrði samþykkt með breytingum. Ég get tekið undir allar þær breytingar sem lagðar voru til af hálfu nefndarinnar og fagna því að nefndin hafi lagt í þessa miklu vinnu. Nú eru flutningsmenn með mér 22 þingmenn úr fjórum flokkum og einn þingmaður utan flokka, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Það hefur því fjölgað í hópi framsögumanna og vona ég að það viti á gott og verði til þess að okkur takist að afla málinu stuðnings. Ég vil taka það fram í fyrsta lagi að við erum alltaf að tala um staðgöngumæðrun af velgjörð. Ég ítreka það hér og það er tekið sérstaklega fram í greinargerð með tillögunni. Það er beinlínis sagt, með leyfi frú forseta: „Flutningsmenn tillögunnar leggjast alfarið gegn staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og telja mikilvægt að gerður sé skýr greinarmunur á hagnaði og velgjörð í þessu samhengi.“ Við erum alltaf að ræða um staðgöngumæðrun af velgjörð og það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir. Vegna þess að tillögugreinin hefur tekið þó nokkrum breytingum frá fyrri tillögu ætla ég að fá að lesa hana, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Við vinnuna verði meðal annars lögð áhersla á að tryggja í fyrsta lagi hag og réttindi barnsins, að tryggja í öðru lagi rétt, sjálfræði og velferð staðgöngumóðurinnar og fjölskyldu hennar, og að tryggja í þriðja lagi farsæla aðkomu hinna verðandi foreldra. Skýrt verði kveðið á um traustan lagaramma, ströng skilyrði og skýrar verklagsreglur við framkvæmd og eftirlit staðgöngumæðrunar sem og hvernig best verði stuðlað að upplýstri umræðu um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni í samfélaginu. Við vinnuna verði faglegt mat og þekking, alþjóðlegar rannsóknir og reynsla annarra vestrænna þjóða lögð til grundvallar. Frumvarpið verði lagt fram svo fljótt sem verða má.“ Þetta er tillögugreinin eins og hún liggur fyrir. Það sem er mikilvægt að hafa í huga hér er að það er einmitt verið að leggja til að vinna sú sem kallað var eftir, meðal annars hér á Alþingi, fari fram við samningu þessa frumvarps. Það er mjög mikilvægt að hlustað verði á fjölbreytt sjónarmið þegar kemur að þessu. Ég hvet hæstv. velferðarráðherra, af því að ég sé að hann situr hér í salnum, til að skipa til verka fjölbreyttan starfshóp - verði þetta samþykkt, sem ég vona - með fjölbreyttar skoðanir á málinu, sem vinni frumvarp sem tryggi það, sem við viljum öll, að lagaramminn um þetta verði sem best úr garði gerður. Aðeins út af umræðunni og skorti á umræðu vil ég spyrja, af því að mikið er talað um það í þessari umræðu að svo mikil umræða eigi eftir að fara fram í samfélaginu, og það er eflaust rétt: Hvenær er umræða tæmd? Ég get ekki sagt til um einhverja dagsetningu, ég get ekki sagt: Umræðan um staðgöngumæðrun er tæmd, hér hafa komið fram öll sjónarmið, nú skulum við ákveða með eða á móti. Það er ekki svo einfalt. Þetta mál er þannig að það verður kannski aldrei almenn breið umræða í samfélaginu um það hvort þetta eigi að heimila eða ekki. Menn hafa á þessu skoðanir, ég hef sterka tilfinningu fyrir því að menn hafi á þessu miklar skoðanir vegna þess að ég hef verið að beita mér í þessu máli og mörgum finnst þeir hafa þörf fyrir að ræða þetta mál við mig. Í kjölfar máls sem snertir staðgöngumæðrun, og kom hér inn á þing í fyrra varðandi Jóel litla sem varð til með þessu úrræði á Indlandi, skapaðist í rauninni miklu meiri umræða um staðgöngumæðrun í íslensku þjóðfélagi en ég hafði nokkurn tímann gert mér vonir um að yrði, og hún var miklu almennari. Ég hafði verið að garfa í þessum málum um nokkurra ára skeið þar á undan og það komu svona toppar í umræðuna þegar eitthvað gerðist, þegar lögð var fram fyrirspurn á Alþingi eða eitthvað varð að fréttaefni en svo dó hún niður. Ég leyfi mér að fullyrða, og skoðanakannanir sýna það, að íslenskur almenningur tekur þessu úrræði, vegna þess að þetta er fyrst og síðast úrræði til handa einstaklingum sem geta ekki eignast börn með öðrum hætti, ef við byggjum á því sem fram kemur í skoðanakönnunum, tekur þessu úrræði fagnandi. Þess vegna er það okkar hlutverk hér á Alþingi að búa svo um hnútana, gera rammann þannig, að við tryggjum að virðing fyrir mannréttindum staðgöngumóðurinnar, barnsins sem til verður, foreldranna verðandi og okkar allra sem búum í þessu samfélagi, verði virk, að skapaður verði þannig rammi að við tryggjum að allir geti vel við unað og borið höfuðið hátt. Aðeins kannski að lokum um umræðuna vildi ég bara nefna að á síðasta ári telst mér til, þó ekki eftir vísindalega rannsókn, að haldin hafi verið í kringum 12 málþing eða fundir um staðgöngumæðrun. Ég hef verið ræðumaður á allmörgum og sótt önnur. Þetta hefur verið rætt í fjölmiðlum mjög mikið, þetta hefur verið rætt í Kastljósi, í Íslandi í dag, það var Návígisþáttur, þetta hefur verið rætt á útvarpsstöðvunum, í síðdegisútvarpi, morgunútvarpi, á báðum stöðvum, það hefur mikið verið skrifað um þetta í blöð. Ég tel að við eigum núna, í stað þess að deila um það hvort umræðan sé búin eða ekki, að fara í þessa vinnu, skoða sjálf þau álitamál sem við viljum tryggja að höfð verði að leiðarljósi og svara þeim spurningum sem vakna við þessa vinnu. Ég ítreka svo að þegar hæstv. velferðarráðherra hefur lokið þeirri vinnu að semja frumvarp sem heimilar þetta, ef tillagan nær fram að ganga, þá kemur það frumvarp að sjálfsögðu hingað til Alþingis þar sem Alþingi hefur það í hendi sér hvernig það frumvarp verður afgreitt. Að sjálfsögðu hvet ég til þess að það verði samþykkt en það er Alþingi sem á þeim tíma verður að ákveða það. Ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu sem ég flutti hér þegar ég mælti fyrir frumvarpinu á síðasta þingi. Ég hvet menn til að kynna sér hana. Þar fer ég yfir rökin fyrir því að þetta eigi að heimila. Ég vildi frekar nota þessa framsöguræðu mína til að lýsa því hvað hefur breyst. Ég vil hér rétt að lokum, af því að tíminn hleypur frá mér, nefna að í nefndaráliti heilbrigðisnefndar - sem er hér sem fylgiskjal og menn sjá glöggan samhljóm á milli tillögunnar og þess þegar það er skoðað - er ítarlegar fjallað um þau atriði sem þarf að skoða við samningu frumvarps um staðgöngumæðrun. Þetta er að sjálfsögðu ekki tæmandi listi og við vinnu starfshópsins mun það eflaust koma í ljós að það eru önnur atriði sem þarf að skoða. Ég vil ítreka að veigamestu rökin fyrir því að heimila staðgöngumæðrun eru að mínu mati þau að þetta er úrræði sem er til staðar og íslenskir einstaklingar og pör hafa verið að notfæra sér. Ég vil beita mér fyrir því að við gerum þetta þá þannig úr garði að við getum haft eftirlit, tryggt velferð allra hlutaðeigandi og að við getum passað upp á að öll þau gildi sem við setjum í forgrunn séu virt. Í öðru lagi er þetta jafnréttismál að því leytinu til að við erum búin að stíga mörg skref í þá átt að hjálpa fólki sem býr við skerta frjósemi eða getur ekki eignast börn með hefðbundnum hætti, við höfum stigið mörg skref til að koma því til aðstoðar. Á málþingi sem Háskólinn í Reykjavík hélt fyrir viku eða tíu dögum kom fram í máli lögmanns sem hefur mikla þekkingu á þessu sviði að það væri í raun einboðið vegna þessara jafnræðissjónarmiða að heimila þetta vegna þess að Alþingi hefur stigið þau skref að heimila - hvort sem það heitir tæknifrjóvgun með gjafaeggi, gjafasæði fyrir einhleypar konur, gagnkynhneigðar konur, fyrir einstaklinga, fyrir pör af öllu tagi - ættleiðingar samkynhneigðra. Við höfum heimilað ættleiðingar einhleypra. Það eru tveir hópar sem standa eftir sem geta ekki nýtt sér öll þau úrræði sem til staðar eru og það eru konur sem eru ekki með leg eða geta ekki af öðrum ástæðum gengið með barn, jafnvel þótt þær geti framleitt kynfrumurnar geta þær ekki gengið með barn. Þær mundu geta notað þetta úrræði. Annar hópur er samkynhneigðir eða einhleypir karlmenn, þeir hafa ekki önnur ráð vilji þeir eignast barn en að fá aðstoð utan frá ef svo mætti að orði komast. Það er þannig þegar lagaumhverfið er skoðað að þessir tveir hópar standa eftir. Við getum alveg tekið umræðuna um það hvort of geyst hafi verið farið einhvern tímann áður og hvort heimila hefði átt gjafaegg og gjafasæði án þess að fólk viti um uppruna sæðis- eða eggjagjafans. Það er umræða sem við skulum endilega taka, og um rétt barnsins til að þekkja uppruna sinn. En það hefur ekki með staðgöngumæðrun eingöngu að gera. Þess vegna segi ég: Við skulum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýra og rökfasta ræðu. Síðasti hluti ræðu hennar, sem varðaði jafnræði einstaklinga, fannst mér einkar fagur áheyrnar. Þar voru skýrð ákveðin álitaefni, að minnsta kosti fyrir mér, með hætti sem mér hugnaðist vel. Þetta þingmál varðar grundvallarafstöðu. Mín er þessi: Ég tel að ef hægt er að leysa vandamál eins og þau sem lúta að barnleysi með leið þar sem sátt er við alla aðila máls og leiðin skaðar engan þeirra eigi að heimila hana. Ég styð þetta þingmál mjög dyggilega, hef kynnt mér það vel. Helsta mótbáran gagnvart þessari leið felst í því, að mér virðist, að með þessu sé verið að opna á möguleika til að misnota þá konu sem staðgönguna tekst á herðar. Ég tel að með þeim farvegi sem er markaður í greinargerðinni, og enn frekar með breytingum sem hafa orðið á málinu frá upphaflegri gerð þess, sé í gadda slegið að svo sé ekki. Ég tel að girt sé fyrir það. Og þá finnst mér að helsta siðferðilega álitaefninu sem þetta mál snertir sé úr vegi rutt. Ég styð það því mjög eindregið að þetta mál verði afgreitt. Ég er líka þeirrar skoðunar eins og hv. þingmaður að átt hafi sér stað djúp umræða um þetta mál. Hér fyrr á árum lágu ýmiss konar réttindamál eins og til dæmis stjúpættleiðingar, eins og staðfest samvist, föst í þinginu í nokkur ár vegna þess að menn sögðu að það vantaði umræðuna. Í dag er þetta partur af hinum sjálfsagða þætti samfélagsins og svo held ég að verði líka um þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir stuðningsyfirlýsinguna og aðstoð í þessu máli hingað til. Hún hefur verið mjög mikilvæg. Hann er, og sagði það hér sjálfur, einlægur stuðningsmaður þessa máls og hefur verið mér mikil hvatning í þessu. Ég þakka fyrir það. Það er einmitt rétt, sem hæstv. utanríkisráðherra sagði, ef hægt er að leysa þessi álitamál á þann veg að enginn skaðist eigum við auðvitað að gera það. Það er nákvæmlega það sem vakir fyrir okkur, flutningsmönnum þessa máls, að gera þetta þannig úr garði að hagur allra verði tryggður. Varðandi það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði, um réttindi staðgöngumóðurinnar, að þau séu tryggð, þá er það rétt að í fyrri tillögu kom gagnrýni úr ýmsum áttum, sérstaklega á það ákvæði, á að þar væri lagt til að verðandi foreldrar og staðgöngumóðirin gerðu með sér bindandi samkomulag um það til dæmis hvað mundi gerast ef annað foreldrið eða bæði féllu frá, ef einhver skipti um skoðun eða eitthvað annað slíkt. Þetta var gagnrýnt á þeim forsendum að konan væri þar með að gefa eftir rétt sinn til að ráða yfir eigin líkama og á það hef ég fallist, ég og fleiri sem höfum skoðað þetta. Það er sjónarmið sem er rétt að taka til greina. Þess vegna nákvæmlega er það ekki lengur inni í þessari tillögu og var ein af breytingunum sem heilbrigðisnefnd lagði til, að þetta yrði tekið út af þessum ástæðum. Þannig getum við tekið þessa umræðu og komið þessum hlutum í þann farveg að við þurfum ekki að takast á um þetta.

Frú forseti. Sjálfþakkað er þingmanninum sem hefur sýnt mikla einurð og þrautseigju í þessu máli. Ég fellst fúslega á að það eru siðferðisleg álitaefni í þessu efni. Eitt þeirra er stærst, það reifaði ég í stuttu andsvari áðan. Mér finnst að tryggilega hafi verið sýnt fram á að rökin sem hafa verið færð fram gegn málinu á þeim grunni eiga ekki við, ekki eins og þetta mál liggur fyrir. Ég hef einnig átt margar samræður um þetta mál, mest við fólk í mínum eigin flokki sem ekki er allt sömu skoðunar og ég. Menn benda á að ýmsar leiðir séu til að vinna glímuna gegn vanda af þeim toga sem barnleysi er, og það er böl og fyrir marga mikið böl. Ég heyri oft þá röksemd að menn geti þá bara farið sömu leið og ég gerði, sem í mínu lífi fór þá leið að leysa þetta vandamál með ættleiðingum. Það tók langan tíma og mikla erfiðleika á þeim tíma en núna er staðan miklu þrengri. Það er mjög erfitt að fara þá leið í dag. Þannig er bara staðan í því umhverfi. Ég er líka þeirrar skoðunar að menn eigi að hafa frelsi til að velja. Ef einhverjir vilja ekki fara sömu leið og ég af einhverjum ástæðum og þessi leið er tæknilega fær og hægt að sýna fram á það með rökum að hinum siðferðislegu spurningum sem voru reistar er nánast að fullu svarað, eða eftir liggja ákaflega veik rök á þeim grundvelli, finnst mér það ekkert áhorfsmál að það eru mannréttindi að leyfa að fara þessa leið. Ég hvet þingið til að skoða þetta ákaflega vel með opnum huga. Ég leggst síður en svo gegn því að þetta mál fái aðra og dýpri skoðun í viðeigandi nefnd. En ég er sammála hv. þingmanni um það að þetta mál er rætt mjög mikið í samfélaginu. Ég held að það þarfnist ekkert miklu meiri umræðu en þegar hefur farið fram á almannavettvangi.

Frú forseti. Það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra nefnir varðandi ættleiðingarnar, það er ein af röksemdunum sem færðar eru fram í þessari umræðu. Af hverju þarf fólk að eignast sitt eigið barn, er ekki hægt að ættleiða? Í fyrsta lagi er það þannig að flestir þessara einstaklinga sem eiga hér í hlut hafa verið á ættleiðingarlistum hingað og þangað. Það er ekkert hlaupið að því. Við þurfum einmitt líka, og það er nokkuð sem við þurfum að huga að hér á löggjafarsamkundunni, að athuga þær reglur, hvort við getum gert eitthvað til að aðstoða þetta fólk. Ákvarðanir sem hafa verið teknar hér hafa nefnilega komið niður á ættleiðingarmöguleikunum, til dæmis erum við að heimila gagnkynhneigðum, samkynhneigðum og einhleypum og öllum sem það vilja að ættleiða en, af því að ég veit að Kólumbía er sterk í huga hæstv. utanríkisráðherra, eru mörg kaþólsk lönd rómönsku Ameríku hætt að leyfa ættleiðingar til Íslands einmitt vegna þess að þetta brýtur í bága við gildismat þeirra. Þá þurfum við að athuga hvað við getum gert til þess að aðstoða það fólk við að komast til annarra landa eða greiða úr þessu með öðrum hætti. Við vorum að ræða viðhorfin og ég nefndi hér áðan hið bindandi samkomulag og hvernig réttur staðgöngumóðurinnar er enn betur tryggður. Kvenfélagasambandið og femínistafélagið og þessi samtök lögðust gegn tillögunni á síðasta þingi einmitt vegna þeirra sjónarmiða en ég vona að við séum búin að girða fyrir það. Þegar verið var að breyta lögum um tæknifrjóvgun vegna gjafaeggs og gjafasæðis á sínum tíma voru til dæmis viðhorf  „Kvenfélagasamband Íslands styður frumvarpið eins og það er lagt fram enda er um að ræða almennt framfaramál sem bætir réttindi „allra kvenna“ til að eignast börn.“ Vonandi erum við búin að girða fyrir 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. flutningsmanni, Ragnheiði Elínu Árnadóttur, kærlega fyrir framsöguræðuna. Mig langar í upphafi að koma því að ég var meðflutningsmaður hennar ásamt öðrum þingmönnum þegar þetta var rætt á síðasta þingi en eftir mikla umræðu og mikil skoðanaskipti sem áttu sér stað í þjóðfélaginu eftir að sú þingsályktunartillaga kom fram hef ég að nokkru leyti skipt um skoðun. Ég er ekki meðflutningsmaður en ég geri það ekki upp við mig að sinni hvort ég komi til með að styðja það að þetta mál hljóti framgöngu. Við vinnu þessarar tillögu á síðasta þingi kviknuðu alveg gríðarlega margar siðferðislegar spurningar og mörg álitaefni. Ég ætla að nefna eitt álitaefni sem ég hef mjög verið að velta fyrir mér. Það er að mér finnst vera búið að snúa þeim rétti við sem snýr að foreldrum. Samkvæmt þessu er það réttur hvers einstaklings eða foreldra að eignast barn á meðan mannréttindasáttmálar og Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna ganga út á það að lög eigi að vernda barn til lífs. Þessar spurningar verðum við að fara yfir við vinnslu tillögunnar, það er alltaf barnið sem er í forgangi hvernig sem það er til komið í þennan heim. Þar sem nú liggur fyrir í fjárlagafrumvarpinu að skera á niður til tæknifrjóvgana lít ég svo á að ekki sé um jafnréttismál að ræða eins og farið var yfir í ræðunni. Það virðast þá eingöngu vera efnameiri foreldrar sem eiga kost á þessu úrræði. Ef ríkið getur ekki staðið undir einföldum tæknifrjóvgunum fellur sá réttur burtu fyrir efnaminni foreldra. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að það jafnrétti verði brotið nái þetta mál fram að ganga og smíða verði frumvarp til að þessi staðgöngumæðrun verði leyfileg?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki sérstakar áhyggjur af því máli sem hv. þingmaður vekur máls á varðandi tæknifrjóvgunina, að það hafi áhrif á það hvort þetta mál nái fram að ganga eða ekki. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af því að verið sé að skerða fjárframlög til tæknifrjóvgunarmála þannig að það verði einmitt, eins og þingmaðurinn segir, þeir efnameiri sem geti nýtt sér þau úrræði sem til eru. Ég held að við getum alveg tekið þetta mál út fyrir sviga varðandi það. Auðvitað mun þetta líka kosta peninga. Auðvitað mun þetta líka verða þannig vaxið að ríkið tekur þátt í greiðslu fyrir þær meðferðir. Núna eru það eingöngu þeir efnameiri og þeir sem eru tilbúnir að leggja á sig mikið erfiði sem geta nýtt sér þetta úrræði. Ég þekki marga einstaklinga, mörg pör, sem oft og mörgum sinnum hafa farið til útlanda til að nota þetta úrræði, staðgöngumæðrun, þar sem það er leyft eða þar sem það er ekki bannað. Ég verð að segja eins og er að eftir að hafa heyrt allar þær sögur, eftir að hafa heyrt öll þau vandræði sem fólk lendir í - þetta fólk er líka með lánin sín, þetta fólk er líka að glíma við allt það sem við höfum þurft að glíma við sem þjóð eftir bankahrun. Ofan á það bætast við milljóna króna reikningar fyrir ferðir til Grikklands, til Bandaríkjanna, til Indlands, til þeirra landa þar sem hægt er að gera þetta. Ef það er eitthvað sem veldur misrétti og skiptir fólki í efnameira fólk og efnaminna þá er það einmitt það að hafa þetta bannað hér.

Virðulegi forseti. Að hafa þetta bannað hér, sagði þingmaðurinn - ég vil minna á að þetta er til dæmis bannað á Norðurlöndunum. Við sækjum löggjöf okkar mjög til Norðurlandanna. Það er sem betur fer ágætiskafli í þingsályktunartillögunni þar sem farið er yfir rök fyrir því að við Íslendingar eigum að ganga lengra en Norðurlandabúar. En ég vil líka minna á að það er ekki allt fallegt í henni veröld, því miður. Á sama tíma og verið er að leggja til, eins og ég kom inn á áðan í ræðu minni, að skera niður til tæknifrjóvgana eru fóstureyðingar nánast ókeypis ef ekki alveg ókeypis. Það er verið að búa til fullt af börnum í heiminum og það er mjög mikið til af munaðarlausum börnum út um allan heim en íslensk löggjöf um ættleiðingu er orðin svo þröng að varla er gerlegt að ættleiða barn eins og farið var yfir í fyrirspurnum og andsvörum áðan. Ég hefði því talið að hæstv. innanríkisráðherra hefði átt að taka sig til, þegar þetta mál kom fram á síðasta þingi, og athuga með rýmkun á ættleiðingarreglum. Auðvitað vorkenni ég fólki sem á ekki börn, ég veit að það er það sem allir þrá innst inni að geta haldið á sínu eigin barni. En eftir þá umræðu sem fór af stað, og sérstaklega eftir umfjöllun ríkissjónvarpsins um þessi mál eins og þau eru á Indlandi, þegar þessi tillaga var til umræðu nú fyrir þar síðustu jól, varð ég mjög slegin. Þar var sýnt fram á að þetta væri hreinlega orðinn iðnaður. Það megum við ekki láta gerast hér nái þetta mál fram að ganga. Ég kom með þá ábendingu í síðustu umræðu hvort ekki ætti að binda staðgöngumæðrun, þetta sem lagt er til, við íslenskan ríkisborgararétt þannig að ekki væri hægt að fara á milli landa, að einhverjir aðilar kæmu hingað og gætu ráðið til sín staðgöngumóður í velgjörðarskyni. Ég sé að það er komið inn í tillöguna þannig að ég fagna því. Ég fagna því að búið er að bæta þessa þingsályktunartillögu frá því á síðasta þingi og ég vona að við náum skynsamlegri lendingu í þessum málum. 

Virðulegur forseti. Fyrst út af ríkisborgararéttinum þá er það ekki alveg rétt hjá hv. þingmanni að það sé komið inn núna en hafi ekki verið áður. Það var líka nefnt í greinargerðinni seinast, sem hv. þingmaður var flutningsmaður að, að athuga þyrfti hvort hægt væri að setja einhver skilyrði um að fólk hefði verið búsett hér eða ætti lögheimili hér eða væri íslenskir ríkisborgarar. Þessum spurningum hef ég ekki getað svarað vegna þess að það þarf líka að fara eftir alþjóðasamningum og lögum og ég mælist því til þess að þetta verði eitt af þeim atriðum sem starfshópi velferðarráðherra verði falið að skoða. Varðandi Norðurlöndin þá blæs ég bara á það að við megum ekki gera neitt hér án þess að Norðurlöndin séu búin að prófa það áður. Ég veit ekki betur en að í málum sem snerta mannréttindi, eins og fæðingarorlof, jöfnun fæðingarorlofs fyrir báða foreldra, milli karla og kvenna, réttindi samkynhneigðra, ýmis svona réttindamál, höfum við tekið forustu á Norðurlöndum, þau hafa komið á eftir. Það er mér ekkert metnaðarmál að við verðum fyrsta landið á Norðurlöndunum en mér finnst það einfaldlega ekki skipta máli. Þetta er eitthvað sem við ræðum hér núna. Þetta er til umræðu annars staðar á Norðurlöndunum. Af því að hv. þingmaður nefndi Indland og iðnaðinn þá er það alveg rétt, það er skelfileg mynd sem hefur verið sýnd af þessum iðnaði á Indlandi. En hvað gerum við í því? Við getum passað upp á að það séu ekki íslenskir ríkisborgarar, íslenskir barnlausir einstaklingar og pör, sem sækja í þann iðnað með því að heimila þetta hér með þeim siðferðislegu skilyrðum og þeim gildum sem okkur þykja mikilvæg. Fæðingarorlof og réttindi kvenna á Indlandi er dálítið frábrugðið fæðingarorlofi og réttindum kvenna á Íslandi. Það er sá greinarmunur sem ég vil gera á milli okkar og annarra í þessu máli. 

Frú forseti. Þessi umræða og viðbrögðin sem urðu við þessu máli þegar það kom fyrst til tals á síðari hluta síðasta þings er viðkvæm og vandmeðfarin. Hún hreyfir við innsta kjarna grunngilda okkar og hún hreyfir við innsta kjarna rótgróins gildismats. Það er þess vegna sem hún er svona erfið, þessi umræða. Hún er af sama toga og umræðan um fóstureyðingar á sínum tíma. Hún er af sama toga og umræðan um glasafrjóvgun og tæknifrjóvganir. Hún er af sama toga og umræðan um rétt samkynhneigðra til að ættleiða börn. Hún er þung vegna þess að við þurfum að brjóta upp okkar eigin rótgrónu innrætingu og okkar rótgróna uppeldi og það sem við eigum að venjast og þá í nafni annarra gilda, eins og mannkærleika, jafnréttis og mannréttinda. Frá upphafi Íslandsbyggðar má segja að staðgöngumæðrun hafi viðgengist hér. Konur hafa alið börn og fært þau öðrum konum til uppeldis og umráða. Mér er enn minnisstætt mjög hjartnæmt viðtal við 20 barna móður sem var sýnt í sjónvarpinu fyrir ekki mjög mörgum árum. Hún nefndi það sérstaklega, gamla konan, að systir hennar hefði aldrei getað eignast börn og sagði: En það var nú allt í lagi, ég gaf henni tvö, ég átti nóg. Það er svo undarlegt að það viðhorf að kona geti fætt og gefið barn skuli hafa verið svo mikið tabú í samfélagi okkar á seinni tímum. Við erum samfélag sem lítur á það sem norm að eyða fóstri og ég geri nú ekki athugasemdir við að uppi geti verið aðstæður sem réttlæti það. En á sama tíma er einkennilegt að það skuli vera tabú að ganga með barn fyrir aðra. Ég lít svo á að með því að samþykkja staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, sem er grunnforsendan fyrir þessari þingsályktunartillögu, séum við einmitt að hafna hagnaðarsjónarmiðum og þeirri hættu að veikar félagslegar aðstæður manneskju séu misnotaðar. Og þegar menn taka sér í munn orðið „vændi“ í því samhengi, og tala um að það að nota líkama annarrar manneskju sé vændi, þá á það vissulega við þegar það er gert í hagnaðarskyni. En þegar systir, mágkona, móðir eða ástvinur, sambýliskona, gengur með barn með sama hugarfari og þessi 20 barna móðir sem ég vitnaði til áðan, af því að hún vill gefa barnið þeim sem ekki á þess kost af líffræðilegum ástæðum, þá geri ég fullan greinarmun á því og hinu að nýta sér bágbornar aðstæður fólks. Það er auðvitað mjög mikilvægt, og algert grundvallaratriði í þessari umræðu, að ekki sé hætta á því að aðstæður fólks verði misnotaðar til að knýja fram einhverja niðurstöðu í þágu þeirra sem vilja eitthvað sem náttúran vinnur gegn. Með því að leggja þingsályktunartillöguna fram - ég er meðflutningsmaður, en átti því miður ekki kost á að koma að fyrri umr. hennar á síðari hluta síðasta þings og tek því til máls núna - erum við alls ekki að tala um misnotkun, það er mjög mikilvægt að um er að ræða staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Það er líka mjög mikilvægt, sem er grunntónn í þingsályktunartillögunni, og ég vil vekja athygli á, að við setjum lagaramma um þá óbeinu staðgöngumæðrun sem segja má að sé við lýði nú þegar, að það séu hagur og réttindi barnsins sem séu sett þar í forgang, sem er og gert. Eins og sjá má þegar tillagan er lesin er í fyrsta lagi lögð áhersla á að tryggja hag og réttindi barnsins, í öðru lagi að tryggja rétt, sjálfræði og velferð staðgöngumóðurinnar og hennar fjölskyldu og í þriðja lagi að tryggja farsæla aðkomu hinna verðandi foreldra. Eins og segir hér, með leyfi forseta: „Skýrt verði kveðið á um traustan lagaramma, ströng skilyrði og skýrar verklagsreglur við framkvæmd og eftirlit staðgöngumæðrunar sem og hvernig best verði stuðlað að upplýstri umræðu um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni í samfélaginu.“ Þetta er mjög mikilvægt atriði sem aldrei verður of oft áréttað. Það kemur fram í umfjöllun hv. heilbrigðisnefndar um málið síðastliðið vor að nefndin vilji að lögð verði áhersla á nokkur veigamikil atriði í þeirri vinnu sem boðuð er í þingsályktunartillögunni. Ég tek heils hugar undir þau og vil þá sérstaklega nefna fimm atriði og taka undir þau með heilbrigðisnefnd, þ.e. með hvaða hætti hagur barnsins er best tryggður og hvernig megi setja í forgrunn þroskavænleg og kærleiksrík uppeldisskilyrði þess. Réttur barnsins, meðal annars til að þekkja uppruna sinn, er áleitin spurning og atriði sem taka þarf afstöðu til og einnig það hvernig velferð, sjálfræði og réttindi staðgöngumóðurinnar séu best tryggð. Er hægt að skylda hana þegar fæðing er afstaðin til að afhenda barnið ef henni snýst hugur? Það er mjög erfitt í mínum huga og það mundi ég ekki vilja sjá. En ég mundi líka vilja sjá það þá áskilið í þeirri vinnu að staðgöngumóðirin ætti alltaf kost á því, eftir að hafa gengið með barnið, að halda því ef hún svo kýs. Um þetta kunna að vera skiptar skoðanir en um þetta getum við líka deilt en þetta er nokkuð sem taka þarf afstöðu til og mundi að endingu ráða afstöðu minni til þess hvernig hið endanlega fyrirkomulag ætti að vera. Það þarf líka að huga að því hvernig á að uppfylla skilyrði til að fá að vera staðgöngumóðir, hvernig best verður komið í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og hvernig eigi að tryggja það með óyggjandi hætti að um raunverulega velgjörð sé að ræða. Það eru fjölmörg siðferðisleg álitaefni sem þarf að taka afstöðu til í þessu máli. Þeir sem eru á móti málinu núna eru það af siðferðislegum ástæðum, ég dreg það ekki í efa. En ég vil líka árétta að þeir sem eru með málinu eru það líka á siðferðislegum forsendum. Það er mikilvægt, finnst mér, og kannski mikilvægast, að við virðum sjónarmið og rök í þessari umræðu og vöndum okkur eins vel og okkur er unnt. Ég er sjálf fimm barna móðir, hef átt því láni að fagna að hafa aldrei staðið frammi fyrir neinum hindrunum varðandi það að ganga með og fæða barn, og í þakklætisskyni til forsjónarinnar fyrir það lán vil ég gjarnan styðja þetta mál. En ég vil gjarnan gera það á siðferðislega ábyrgum forsendum og ég treysti þingheimi til að gera það og hef þar af leiðandi góða von um að þetta mál nái farsællega fram að ganga og árétta það sem ég sagði í upphafi: Með því að samþykkja staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni tökum við skýra afstöðu gegn staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim sem flutt hafa ræður um þetta mál. Ég þakka 1. flutningsmanni fyrir yfirferð hennar á þessu máli og ég vil líka þakka síðasta ræðumanni, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, fyrir mjög góða ræðu. Ég held að ég geti tekið undir nánast allt í ræðu hennar og ágæta yfirferð yfir þau álitamál og hvað það er sem býr í brjóstum okkar flestra, held ég, sem styðjum það að þetta mál verði tekið til skoðunar. Ég vil, frú forseti, segja að við sem eigum börn og eigum því láni að fagna að vita hvílíkir gleðigjafar börn eru, við vitum hve mikil hamingja það er að eignast barn. Því segi ég: Ef við getum uppfyllt eða veitt öðrum þá ánægju, án þess að einhver annar bíði skaða af eða við brjótum siðferðilega múra, þá eigum við að leita leiða til þess. Ég tek hins vegar undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað að staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni er ekki valkostur að mínu viti. Ég tek þar af leiðandi undir orð hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur hvað þetta varðar m.a. Við viljum að málið verði skoðað mjög alvarlega af þinginu og framkvæmdarvaldinu hvort hægt sé að búa þannig um hnútana að þessi mál geti verið í farsælum farvegi eins og svo mörg önnur. Til að geta búið til reglur, til að geta sett málið inn í ramma sem vonandi flestir geta verið sáttir við þurfum við að velta við öllum steinum, skoða málið ofan í kjölinn og þess vegna er svo mikilvægt að þetta mál fái framgang innan þingsins. Við munum svo væntanlega þurfa að gera upp hug okkar á endanum þegar kemur fram mögulega frumvarp um staðgöngumæðrun, þ.e. hvernig umhverfið eða umbúnaður um þessa hluti eiga að vera. Það er ekki víst að allir verði þá sömu skoðunar þó að við leggjum af stað með það núna að vilja skoða þessi mál. Það er ekki þar með sagt að þingmenn muni samþykkja hvaðeina sem kemur út úr þeirri skoðun. Frú forseti. Við verðum að skoða málið ofan í kjölinn. Þetta kann að virka lítið mál en þetta er, eins og einhver sagði á síðasta þingi, hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir, held ég, samt risamál fyrir mjög marga. Við þurfum að tryggja hag barnsins, það er sett í fyrirrúm. Við þurfum að tryggja hag staðgöngumóðurinnar og foreldranna sem fá hið nýfædda barn. Að öllu þessu þarf að huga og það gerum við með því að hreyfa við málinu, með því að reyna að vanda vinnu okkar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, frú forseti. Ég hvet til þess að málið fái góða meðferð í þinginu og um það verði búið þannig að við getum tekið málið til enda og búið okkur til ramma í framhaldinu um þessa viðkvæmu en um leið mikilvægu hluti.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun, tillögu þar sem nú eru á 23 þingmenn og hefur fjölgað í hópi þeirra sem eru tilbúnir að leggja þessu máli lið. Hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir, 1. flutningsmaður, fór ágætlega yfir þingsályktunartillöguna. Ég vil eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson einnig þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir með hvaða hætti hún fór í gegnum þá röksemdafærslu sem liggur að baki því að hún er flutningsmaður að þessari tillögu. Það var einkar vel gert og tek ég heils hugar undir hvert orð sem þar kom fram. Sú þingsályktunartillaga sem nú liggur fyrir er lítillega breytt frá þeirri sem upprunalega var lögð fram. Ég sat í þeirri heilbrigðisnefnd sem fór yfir þá þingsályktunartillögu og gerði á henni breytingar og hún er hér í formi þeirrar sem við nú ræðum. Mig langar að leggja áherslu á að hér er verið að leggja til að fela hæstv. velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Það verður væntanlega við gerð þess frumvarps sem umræða víðs vegar fer fram en ég er sammála þeim sem hér hafa talað að umræðan hefur farið fram víða. Hún hefur kannski ekki farið mjög hátt en hún hefur farið fram mjög víða. Ég vil benda á, virðulegi forseti, að árið 1996 voru sett lög um tæknifrjóvgun sem tóku þó fyrst og síðast til ófrjósemi. Síðan voru samþykkt lög frá Alþingi árið 2006 sem gengu mun lengra en lögin frá 1996 gerðu ráð fyrir þar sem einhleypum konum og lesbískum pörum var heimilað að fara í tæknifrjóvgun. Það frumvarp fékk árið 2006 litla sem enga umræðu í sölum Alþingis. Sú tillaga sem hér er lögð fram, að fela velferðarráðherra að semja frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun, er í raun og veru til þess að mæta því misrétti sem tveir hópar samfélagsins standa frammi fyrir, þ.e. annars vegar samkynhneigðir karlmenn og konur sem einhverra hluta vegna ekki hafa leg eða sjúkdóms síns vegna geta ekki gengið með börn. Þetta eru þeir tveir hópar sem lögin frá 2006 skildu eftir þannig að það er misrétti gagnvart borgurum þessa lands hvað varðar löggjöf frá Alþingi. Með leyfi til staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni er verið að reyna að gera tilraun til að leiðrétta þetta misrétti. Ég tek heils hugar undir það sem kom fram bæði hjá hv. flutningsmanni Ragnheiði E. Árnadóttur sem og hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að það eru margar siðferðisspurningar sem við þurfum að svara og væntanlega margar slíkar spurningar sem samfélagið verður að svara. En það er ólíðandi að mínu mati að þetta sé gert á þeim forsendum að hér sé lagt til að hægt sé að nota og nýta líkama konu til einhverra þátta. Við erum að tala um að þetta sé gert í velgjörðarskyni eingöngu og sú kona sem samþykkir það samþykkir það á þeim forsendum sem væntanlega verða dregnar fram í verðandi frumvarpi sem síðar verður að lögum og þeir aðilar sem þurfa þess gera það með sömu skilmálum. Ég bið þess, virðulegi forseti, að orðin vændi og misnotkun á líkama konu verði ekki dregin inn í þessa umræðu. Höldum okkur við það sem þingsályktunartillagan leggur til, að það er verið að ræða þetta í velgjörðarskyni. Það er ekki verið að ræða þetta í hagnaðarskyni, það er ekki verið að ræða það að fólk geti keypt sér þjónustu af því að einhver kona vilji hugsanlega ekki ganga með það barn sem hana langar til að eiga. Forðumst slíka umræðu Tökum á þessu út frá því sem hér er lagt til en ekki því sem gerist í öðrum löndum. Ég held að það muni skipta okkur máli því að nægur er siðferðislegur ágreiningur um heimild þessa þó að slíkum hugtökum sé ekki blandað inn í. Ég veit ekki hvort þeir sem ekki eru foreldrar átta sig á þeirri kvöl sem þeir sem ekki geta einhverra hluta vegna eignast börn búa við vegna þess að þeir sem hafa orðið þeirrar gæfu aðnjótandi telja það sjálfsagðan hlut. Við vitum líka að það er ekki sjálfsagður hlutur að fá í hendurnar heilbrigt barn. Það er heldur ekki sjálfsagður hlutur að fá að ala upp barn vegna þess að sumir foreldrar hafa verið sviptir forsjá barna sinna. Við getum heldur ekki talað hér um að þeir sem óska eftir staðgöngumæðrun geti farið einhverja aðra leið og ættleitt annarra manna börn. Það er ósk þeirra sem vilja fara leið staðgöngumæðrunar að eignast sitt eigið barn með aðstoð annarra vegna þess að einhverra hluta vegna er konan ekki fær um að ganga með barn og samkynhneigðir karlmenn eðli málsins samkvæmt geta það ekki. Frú forseti. Mér finnst ekki þurfa að hafa mörg orð um þessa þingsályktunartillögu í þessari umræðu. Hún gengur nú til nýrrar velferðarnefndar sem tekur tillöguna til umræðu og umsagnar. Ég vænti þess að við það loforð verði staðið sem gefið var á septemberþinginu að þingsályktunartillagan komi hér til afgreiðslu fyrir lok haustþings og alþingismenn á Alþingi Íslendinga taki afstöðu til þess hvort þeir eru reiðubúnir að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni.

Frú forseti. Við fjöllum um þingsályktunartillögu sem felur í sér að Alþingi samþykki staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, því það tel ég okkur gera með því að samþykkja að frumvarp sem heimili að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni verði lagt fram. Ályktunin lýsir beinni ósk þingsins um það. Á síðasta þingi var lögð fram tillaga um sama efni sem fékk mjög harða gagnrýni umsagnaraðila. Þó að þessi tillaga sé heldur mjúklegri er hún engu að síður afdráttarlaus viljayfirlýsing um að heimila staðgöngumæðrun. Ég er á móti því að tillagan verði samþykkt óbreytt. Í fyrsta lagi er þetta spurning sem varðar grundvallarsiðferðismál og mannréttindi. Í öðru lagi skarast hér mörk tækni og mannhelgi og tækniframfarir snúa á haus þeim grundvallarviðmiðum sem gilt hafa. Þetta á við margar spurningar sem við höfum glímt við um hvernig við sem manneskjur eigum að takast á við þau tækifæri, sem svo má kalla, sem ný tækni hefur fært okkur. Oft hafa verið deildar meiningar um það og oft hafa viðhorf breyst samfara breyttri tækni. Meiri hluti félags- og tryggingamálanefndar veitti heilbrigðisnefnd ályktun um þá þingsályktunartillögu sem var lögð fram á síðasta þingi og minni hluti heilbrigðisnefndar kom svipuðum sjónarmiðum á framfæri. Ég ætla að lesa hluta af þeim hér, með leyfi forseta: „Minni hlutinn beinir því til velferðarráðherra“ - þ.e. minni hluti heilbrigðisnefndar - „að skipa starfshóp sem verði falið að skoða frekar þau álitamál sem bent var á af hálfu vinnuhóps fyrrverandi heilbrigðisráðherra um staðgöngumæðrun sem skilaði áfangaskýrslu um siðfræðileg, lögfræðileg og læknisfræðileg álitaefni. Af umsögnum sem nefndinni hafa borist má ráða að þörf sé frekari íhugunar og umræðu í samfélaginu sem síðan liggi til grundvallar opinberri stefnumótun sem velferðarráðherra ber ábyrgð á.“ Á öðrum stað í álitinu er vísað til þess að mikilvægt sé að huga að löggjöf og reynslu nágrannalandanna hvað varðar málefnið. Umræða um svo viðamikið mál verður að byggja á rannsóknum þar sem fjölmörgum hliðum staðgöngumæðrunar er velt upp. Þar má nefna spurningar sem varða mannhelgi, yfirráð kvenna yfir líkama sínum, réttindi barna, heilsufarsspurningar og ekki síst mörkin milli velgjörðar og viðskipta með börn. Það er mikilvægt að hafa í huga að þessi mörk eru af mjög mörgum talin óljós. Staðgöngumæðrun er bönnuð í íslenskum lögum, nánar tiltekið í lögum um tæknifrjóvgun, og staðgöngumæðrun er jafnframt bönnuð með lögum í mörgum nágrannalöndum okkar, t.d. annars staðar á Norðurlöndunum og að því er ég best veit, eftir mjög lauslega athugun reyndar, er ekki vilji til að rýmka löggjöfina þar en í Noregi veit ég að það er þvert á móti verið að herða hana, þ.e. það er verið að útvíkka bannið þannig að það nái líka til staðgöngumæðrunar í hagnaðarskyni utan Noregs. Þá vil ég að lokum nefna að Alþingi hefur sett lög sem ganga gegn barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna þar sem við sviptum börn þeim rétti að þekkja uppruna sinn. Þetta er mjög alvarlegt og er hluti af öllum þessum álitamálum sem við þurfum að ræða í þinginu. Ég get stutt tillögu um starfshóp sem fjalli um álitamál um staðgöngumæðrun sem skili síðan velferðarráðherra skýrslu sem hann flytji þinginu. En ég vara við því að Alþingi samþykki þessa tillögu óbreytta.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Þingmaðurinn lagði fram tillögu til frávísunar á síðasta þingi við tillögu sem þá var til umfjöllunar, og ég hafði saknað þess að hafa ekki átt þess kost að eiga við þingmanninn orðastað um þetta þannig að ég fagna því að hún sé hér til að taka þessa umræðu. Mig langaði að nefna nokkur atriði í ræðu þingmannsins. Hún ræðir um að þetta sé bein ósk þingsins til velferðarráðherra um að skrifa frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun. Það er rétt. Það er mikilvægt að Alþingi álykti að heimila staðgöngumæðrun og vilji Alþingis komi fram en jafnframt að vilji Alþingis um að það sé gert af velgjörð og með traustum lagaramma komi skýrt fram. Varðandi umsagnir og harða gagnrýni umsagnaraðila þá er ég ekki sammála því að eingöngu hafi komið fram hörð gagnrýni. Það kom vissulega fram gagnrýni í umsögnum en ég tel að þeirri gagnrýni hafi annaðhvort verið svarað í nýrri tillögu eða ég er einfaldlega ósammála mörgu í þeirri gagnrýni og hef tekið þá umræðu víða. Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að hún las upp úr áliti meiri hluta félagsmálanefndar sem hún skrifaði undir: Hversu ítarleg var umfjöllun hv. félagsmálanefndar um málið á sínum tíma áður en nefndarálitið var gefið út? Hvað komu margir gestir á fund nefndarinnar? Voru kallaðir 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að taka fram að það er rétt hjá hv. þingmanni að ég var einn tveggja flutningsmanna frávísunartillögu málsins enda var það svo að í þinglok höfðu umræður um Stjórnarráð Íslands staðið í um 60 klukkustundir og við og margir þingmenn vorum einfaldlega þeirrar skoðunar að það væri fráleitt að taka umræðu um svona grundvallarmálefni í tímahraki á nokkrum klukkutímum. Ég er sammála því mati 1. flutningsmanns að rétt hafi verið að taka málið af dagskrá í kjölfarið þannig að kostur gæfist á betri umræðu. Varðandi umfjöllun félags- og tryggingamálanefndar skal ég viðurkenna hér og nú að ég man ekki hvaða gestir komu á fund nefndarinnar. Heilbrigðisnefnd fjallaði mjög ítarlega um málið og þessar tvær nefndir sköruðust þannig að mörg okkar í félags- og tryggingamálanefnd sátu líka í heilbrigðisnefnd. Ég man illa akkúrat þessa stundina hvaða gestir komu á fundi hvaða nefndar. En varðandi umsagnaraðila skal ég taka fram að meiri hluti umsagna var mjög neikvæður. Það voru hagsmunasamtök fólks sem vill leyfa staðgöngumæðrun og einhverjir læknar með ófrjósemi sem sérgrein og Frjálshyggjufélagið sem mæltu með tillögunni. Aðrir gerðu það ekki.

Frú forseti. Ég skal taka það að mér sjálf að athuga hvort einhverjir gestir hafi yfir höfuð komið á fund félagsmálanefndar. Ég er nefnilega ekki viss um að það hafi gerst. En út af því sem hv. þingmaður nefnir, að hagsmunasamtök fólks sem á við ófrjósemi að stríða hafi ekki lagst gegn þessu, þá vil ég segja eitt. Það fólk hefur kynnt sér þessi mál mun betur en nokkur annar, leyfi ég mér að segja. Það hefur lesið hverja einustu rannsókn um áhrif staðgöngumæðrunar á börnin, á mæðurnar, á foreldrana, á fjölskyldur og alla. Það er nefnilega svo áhugavert þegar maður fer að skoða þessi mál, að það er ekki rétt sem kemur svo oft fram að gera þurfi einhverjar rannsóknir og skoða hvernig þetta er allt saman. Þessar rannsóknir eru til. Nú ætla ég að afhenda hv. þingmanni afrit af lista með samantektum úr fullt af rannsóknum, ég er með meira á borðinu hjá mér. Ég hef gagnrýnt vinnuhóp þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra Álfheiðar Ingadóttur sem fylgdi þessu máli mjög vel og skilaði áfangaskýrslu, en ég vil gagnrýna skipan hópsins fyrir tvennt. Vinnuhópurinn hefði átt að vera með fjölbreyttari bakgrunn og fjölbreyttari skoðanir. Þess vegna leggjum við það til í tillögunni núna að öll sjónarmið fái að heyrast. Svo vil ég líka gagnrýna að svo virðist sem aðilarnir í starfshópnum hafi ekki kynnt sér niðurstöður þeirra rannsókna sem gerðar hafa verið, vegna þess að í skýrslunni er tekið fram að rannsaka þurfi hitt og þetta þegar fyrir liggja niðurstöður einmitt um öll þau atriði sem verið er að velta vöngum yfir. Ég vil því ég hvetja fólk til að setjast yfir efnið sem er til, skoða rannsóknir sem hafa verið gerðar, langtímarannsóknir um áhrif þessa á alla hlutaðeigandi, til að umræðan verði sem best.

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til að leggja fram þennan lista og hef einmitt lýst yfir stuðningi mínum við að skipaður verði starfshópur til að fara enn ítarlegar í gegnum þetta og við fáum síðan skýrslu um það til þingsins. Varðandi umsagnaraðila, svo því sé haldið til haga, þeir sem mæltu eindregið gegn samþykkt fyrri tillögunnar, og nú mun koma í ljós hvernig viðhorf þessara aðila breytast, voru Siðfræðistofnun, Mannréttindaskrifstofa Íslands, umboðsmaður barna, Barnaheill, Rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum, Jafnréttisstofa, Femínistafélag Íslands, landlæknisembættið, Læknafélag Íslands, Rauði kross Íslands, Andlegt þjóðarráð bahá'ía á Íslandi, Alþýðusamband Íslands, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, Kvenréttindafélag Íslands og þjóðmálanefnd þjóðkirkjunnar. Þetta er umtalsverður fjöldi aðila sem við á þessu þingi viljum oft og tíðum taka mark á. Ég er ekki að gera lítið úr umsögnum þeirra sem voru jákvæðir um staðgöngumæðrun. Ég er einfaldlega að benda á að aðilar sem við erum vön að taka mark á í þessu þingi, lögðust eindregið gegn því að við samþykktum fyrri tillögu. Og ég bið um það hér að við tökum þessi skref mjög varfærnislega.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er mjög frískandi að fá að heyra andstæð sjónarmið, það hefur skort á það í umræðunni, það eru flestir hlynntir þessu og eru meira að segja meðflutningsmenn. Það er eitt lítið atriði sem mig langar til að spyrja hv. þingmann um, sem er þó mjög veigamikið og mjög heimspekilegt, en það er spurningin um rétt barna til að þekkja uppruna sinn. Nú er það þannig að við erum eiginlega að fjalla um það hvort börn verði til eða ekki og þá vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann betra fyrir barn að vita uppruna sinn og vera ekki til eða vita ekki uppruna sinn og vera til? Mundi hv. þingmaður, ef hann stæði frammi fyrir þessu vali, vilja vera ekki til og vita uppruna sinn eða vera til og vita ekki uppruna sinn?

Frú forseti. Í ljósi þess að ég er til, óháð því hvort ég þekki uppruna minn eður ei, svara ég með gleði spurningu hv. þingmanns. Nú er það svo að í þessum heimi er fjöldi barna sem þekkir ekki uppruna sinn sem kemur til af ýmsum ástæðum. En barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna kveður á um það að með lögum getum við ekki tekið þennan rétt frá börnum. Nú er líka rétt að taka það fram að þessi umræða er miklu víðtækari en svo að hún nái eingöngu til staðgöngumæðrunar því að staðgöngumæðrun er hægt að heimila þannig að tryggt sé að barn geti þekkt uppruna sinn. Ég bara ákvað að koma þessu að samhliða því að ég hef verið mjög hugsi yfir þessu og var einn þeirra þingmanna sem stóð að þessari löggjöf því að hér fer margt í gegn sem við erum ekki búin að lúslesa. Ég er ekki viss um að þetta sé heillaskref sem við erum að stíga þegar við erum með lögum að svipta börn réttinum til að þekkja uppruna sinn. Síðan er það þannig í lífi okkar að það eru allra handa hlutir sem gerast og eiga sér stað. En hitt er annað mál hvort við síðan stígum það skref í lögum að taka af börnum þann rétt. Það höfum við gert í andstöðu við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og í andstöðu við barnalögin íslensku.

Frú forseti. Þetta verður sífellt áhugaverðara. Sem sagt, í dag er staðgöngumæðrun bönnuð. Það eru mörg börn sem ekki verða til þess vegna. Hver er réttur þeirra sem ekki urðu til? Þetta er heimspekilegt. Önnur spurning: Nú hef ég ættleitt barn svo að ég verði dálítið persónulegur og ég sé engan mun á þeim börnum og öðrum börnum sem ég á sjálfur, ekki nokkurn einasta. Og það merkilega er, menn þekkja heldur ekki uppruna þessara barna. Og mundi hv. þingmaður með hliðsjón af barnasáttmálanum banna ættleiðingar þegar uppruninn er ekki þekktur? Ættum við þá að útiloka öll börn í Afríku sem hugsanlega væri hægt að ættleiða vegna þess að uppruni þeirra er ekki þekktur?

Frú forseti. Við ræðum mjög alvarlegt mál, 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka fyrir að þetta mál sé á dagskrá í dag og svo snemma, þskj. 4 og 4. mál. Ég ætla ekki að eyða stuttum tíma mínum í það hvers vegna það er, það gerðist á síðasta þingi og varð samkomulag um það. Þess vegna fagna ég því að þetta sé komið til umræðu þó að ég sakni þess að fleiri sem ef til vill eru andvígir málinu eða með efasemdir taki þátt í umræðum. Eitt af því sem átti að slá okkur út af laginu með á síðasta þingi var einmitt að málið væri órætt. Nú er tækifæri til að ræða það. Ég ætla á þeim stutta tíma sem ég hef að segja frá því hvernig ég fékk áhuga á málinu. Ég get sagt það í fullri hreinskilni að ég hafði ekki hugmynd um um hvað það snerist í byrjun, þegar það var fyrst flutt. Ég ljáði ekki máls á því að verða flutningsmaður - ef mér hefur þá verið boðið það, ég hef ekki veitt því athygli. Þingsályktunartillagan var flutt á síðasta þingi án þess að ég væri í þingsal eða tæki eftir því. Ég sat hins vegar í heilbrigðisnefnd þegar fulltrúar komu til að ræða þessi mál. Þá kviknaði áhugi minn og hann kviknaði kannski út frá, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerði svo ágætlega að umtalsefni áðan, barnaláni fólks og þeirri gleði sem það gefur manni að geta átt börn, ala þau upp; og kem ég kannski að því betur hér á eftir ef tími verður til. Ég heillaðist algerlega af þeim málflutningi og varð stuðningsmaður þessa máls fyrir framgöngu þeirra sem komu á fund nefndarinnar. Ég heillaðist enn þá meira af þessu máli og taldi að við ættum að stíga þetta skref eftir að hafa séð myndina frá Indlandi. Ég vil ekki eiga þátt í því að fólk þurfi að fara frá Íslandi til að fá þessa þjónustu. Ég vil frekar taka hana heim undir ströngum skilyrðum sem hér eru sett fram. Það var eitt af þeim atriðum, þessi mynd í sjónvarpinu, sem sneri mér algerlega. Ég veit núna, eftir að ég fór að kafa ofan í málið og kynna mér það og lesa mér til um það, að fólk er að fara til landa sem leyfa þetta eða þar sem eftirlit er minna og fá þessa þjónustu, kemur svo heim til Íslands. Vonandi tekst það í öllum tilfellum en stundum tekst það ekki og þá fylgir því mikill harmur. Ég get líka sagt að málflutningur og greinargerðir sem settar hafa verið fram - þó að margar séu neikvæðar út frá siðfræðilegu sjónarhorni, þá hugsa ég til þess sem sagt var í nefndinni. Það voru ekki allir siðfræðingar sem mæltu með því að konur sem búa í lesbísku sambandi mættu ganga með börn, margir siðfræðipostular gengu gegn því. Maður heyrir sögur af fólki sem er orðið það angistarfullt, út af aldri eða þránni eftir að geta eignast barn, að svona dæmi verða til - hjón búa saman og geta ekki átt barn af læknisfræðilegum ástæðum, og slíkar ástæður eru fjölmargar, ég ætla ekki að tala um það. En þau geta farið þessa leið samkvæmt íslenskum lögum: Þau geta skilið. Konan getur tekið upp samband við aðra konu. Þær gera með sér samkomulag um að konan gangi með barn og það barn fæðist og er afhent hinni fráskildu móður, og hún getur tekið upp samband við manninn sinn á ný. Þetta er krókaleið sem hægt er að fara og ég vil ekki hugsa til þess að þetta sé gert, þetta sé það neyðarúrræði sem fólk þarf að nýta sér til að eignast börn, til að uppfylla þessa þrá, að fara þessa krókaleið. Þá vil ég frekar leyfa þetta hér. Það var eitt atriði sem snerti mig líka. Fulltrúar komu til heilbrigðisnefndar og sögðu, með leyfi forseta, þetta er næstum því orðrétt í gögnum mínum: Það er ekkert sérstaklega skemmtilegt að þurfa að fara niður á Alþingi, á fund hjá nefnd og útskýra það fyrir alþingismönnum að okkur langi til að eignast barn. En við getum það bara ekki og við þurfum þá að fara þessa leið. Þetta var eitt af þeim atriðum sem gerði það að verkum að ég fékk þann mikla áhuga sem ég hef á þessu máli og tala fyrir því nú. Ég get líka nefnt söguna sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði áðan, um hvernig staðgöngumæðrun hefur átt sér stað á Íslandi. Þegar ég fór að hugsa málið þá hugsa ég að ég viti um tilvik á litlum stöðum þar sem staðgöngumæðrun átti sér stað fyrr á síðustu öld. Sagan sem hv. þingmaður sagði áðan, um konuna sem gaf frá sér tvö börn vegna þess að hún átti nóg, var falleg. En ekki er víst að það gangi þannig í dag. Tækninni hefur fleygt fram og þess vegna er möguleiki að gera þetta svona. Ég blæs á það þegar sagt er að við séum þau fyrstu á Norðurlöndunum og að enginn hafi gert þetta á Norðurlöndunum fyrr, ég blæs á það. Það er stundum kostur að vera ekki nema 315 þúsund manns, að þjóðfélagið sé ekki stærra en það. Þetta segi ég meðal annars eftir langt samtal mitt við Reyni Tómas Geirsson, prófessor, yfirlækni og forstöðumann fræða- og kvennasviðs LSH, eins og ég held að það heiti, þar sem hann lýsti meðal annars fámenninu og sagði að fagnefnd færi í gegnum hvert og eitt atriði, ræddi við einstaklingana og úrskurðaði um það ef svo má að orði komast. Þetta er kostur fámennisins. Þetta mundi algjörlega tryggja það, sem mér heyrist margir hafa áhyggjur af, að staðgöngumæðrun yrði alltaf í velgjörðarskyni en ekki hagnaðarskyni eins og hér var talað um áðan, sem enginn er að tala um. Virðulegi forseti. Ég þurfti ekki meiri röksemdir en málflutning þeirra sem komu á fund heilbrigðisnefndar - ég man ekki hvort það er einu sinni, tvisvar eða þrisvar, það skiptir ekki máli - til að fá áhuga á þessu máli og vera stuðningsmaður þess jafnvel þó að ýmsir í minni fjölskyldu, sem ég ræði oft við mál dagsins og pólitík og hef oft tekið tillit til, séu ekki sammála mér í því. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, setja fram við þessa fyrri umræðu um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun sem 23 þingmenn flytja. Ég bið um að málið fái að ganga til velferðarnefndar, sem ég á sæti í. Við munum vinna málið vel eins og gert var í síðustu nefnd þó að það hafi verið gert á síðustu stigum þess og síðan í septemberstubbnum. Málið féll þá á tímaskorti sem ég var ósáttur við þá en get sagt að ég er algerlega sáttur við þau málalok sem urðu á septemberstubbnum. Hingað er málið komið núna, því hefur verið vísað til velferðarnefndar og því lofað að það verði afgreitt þaðan á þessu hausti áður en desemberannir byrja við fjárlög, að málið komi til efnislegrar umræðu, seinni umræðu á Alþingi og til atkvæðagreiðslu. Ég hlustaði á rök samflokkskonu minnar hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur áðan. Ég trúi ekki öðru en að við getum orðið sátt við að vinna þessa vinnu og leggja málið fram. Það er grundvallaratriði í mínum huga að það sé haft eins og hér er, ég ljæ ekki máls á eftirgjöf hvað það varðar, að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem fer í að semja frumvarp. Við mig var sagt á síðasta þingi: Getið þið þingmenn ekki samið frumvarp og lagt það fram? Nei, það getum við ekki. Við höfum ekki þekkingu til þess eða fjármagn. Það verður velferðarráðuneytið að gera með þeim sérfræðingum sem það kallar til. Þetta er eðlileg leið. Síðan kemur frumvarpið til Alþingis og verður rætt. Þá getum við rætt um kosti og galla þess, hvort eitthvað vanti í það eða hvort þetta er bara yfir höfuð ekki hægt. Virðulegi forseti. Talandi um barnalán, og ég á því að fagna, ég á líka barnabörn, þá vildi ég óska þess að allir gætu haft það eins og ég: Ég var að koma úr flugi og hljóp niður til að skipta um föt til að fara niður á Alþingi, þá sagði barnabarnið mitt, 14 mánaða gamalt: Hæ afi; og vinkaði mér og kyssti mig bless. Ég á enga ósk heitari en allir geti fengið að upplifa þetta.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar þar sem ályktað er að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller að ég er ekki tilbúinn að gefa afslátt á því og það verði skilað einhverri skýrslu, ég vil sjá frumvarp. Það er mjög mikilvægt að við ræðum þetta á þeim forsendum að hugsunin og takmarkið með þingsályktunartillögunni og síðan frumvarpi í framhaldi af henni er sú að þetta sé gert í velgjörðarskyni. Það eru klárlega hér inni, og það fer ekki á milli mála, hv. þingmenn sem hafa áhyggjur af því að þetta geti þróast í aðra veru. Á þau sjónarmið verðum við í fyrsta lagi að hlusta og líka að taka tillit til því að tilgangur þessarar tillögu er akkúrat sá að þetta verði gert í velgjörðarskyni. Mér finnst að oftast nær þegar við ræðum hér ákveðna hluti og einmitt þegar skoðanir eru nógu andstæðar að þá komumst við að skynsamlegustu niðurstöðunni. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég hafði ákveðnar áhyggjur af því þegar við hófum að ræða þetta mál að umræðan færi kannski ekki æskilega af stað en mér finnst þessi umræða hafa verið mjög góð. Hér hafa líka talað þingmenn sem eru ekki sömu skoðunar og ég og ég ber fulla virðingu fyrir þeim. Við getum líka rætt þetta á þeim grunni sem hefur komið fram að mönnum finnst umræðan ekki nógu þróuð og nógu þroskuð í samfélaginu til að við getum tekið svona mál til afgreiðslu. Ég er ekki sammála því. Ég tel að umræðan hafi verið umtalsverð undanfarið, hún var töluverð í kringum vinnuna í nefndinni og hún mun verða töluverð áfram. Fólk ræðir líka og ber þetta saman við ákveðna reynslu í öðrum löndum, Indland hefur verið nefnt, og ég held að óhætt sé að fullyrða að við getum ekki borið saman hvort heldur er mannréttindi eða lífsskilyrði fólks á Indlandi og á Íslandi. Ég held að við getum öll verið sammála um að það er ekki samanburðarhæft. Ég sat fund sem boðað var til af hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur með fulltrúum þess fólks sem hefur barist fyrir þessu máli í langan tíma. Eftir þann fund var ég endanlega sannfærður um að við værum að gera rétt. Ég sat líka fund sem varamaður í heilbrigðisnefnd sem fjallaði um þetta mál. Þangað kom sem gestur á fundinn kona frá Kanada sem sagði frá reynslunni þar. Hún sagði að umræðan eins og hún er núna á Íslandi hefði verið nákvæmlega eins í Kanada. Menn hefðu eðlilega og skiljanlega kannski haft ákveðnar efasemdir og áhyggjur af því hvað mundi hugsanlega geta gerst en þróunin og reynslan var með allt öðrum hætti. Ég held að ég muni alveg rétt það sem kom fram í máli þessarar konu að þar er meira að segja farið að falla frá því núna að gera bindandi samkomulag. Það er ekki lengur þörf fyrir það, það er reynslan. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller og hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur og fleirum sem hafa sagt það hér að ég gef ekkert fyrir þau rök að af því að þetta sé ekki svona á Norðurlöndunum megi þetta ekki vera hér. Ég gef bara ekkert fyrir það, ekki neitt. Mín skoðun er sú að við getum auðvitað sett þetta fram með þessum hætti hér og stigið framar og verið fremri þeim. Við erum það á mörgum sviðum sem betur fer. Það er ekkert sem mælir gegn því, þótt ekki sé búið að samþykkja þetta á Norðurlöndunum, að við getum gert þetta hér, akkúrat ekki neitt. Það kemur líka mjög skýrt fram í greinargerðinni og í raun og veru í þeirri vegferð sem ætlast er til að starfshópurinn fari eftir við að semja frumvarpið að þetta verði gert í velgjörðarskyni. Það er tekið upp úr nefndaráliti meiri hluta heilbrigðisnefndar á sínum tíma að alltaf verði fyrst og fremst hugsað um að tryggja hag barnsins, foreldranna og barnsins fyrst og fremst. Ég held að við þurfum að hugsa um það þegar við ræðum þessa hluti að það eru ekkert svo mörg ár síðan við vorum að ræða til að mynda málefni samkynhneigðra og annarra hópa þar sem búið er að breyta löggjöf sem okkur finnst mjög eðlilegt og sanngjarnt í dag. Það eru ekki svo mörg ár síðan að það þótti ekkert sjálfsagt eða eðlilegt. Ég tel að við höfum fulla burði og getu til að taka málefnalega umræðu um þetta, bæði í þinginu og úti í þjóðfélaginu, og hún hefur verið þar eins og ég sagði áðan. Við höfum öll tök á því, með aðgangi að fjölmiðlum, með aðgangi að netmiðlum, þannig að við þurfum ekki að vera hrædd við umræðuna. Ég er svo heppinn að hafa eignast börn og það er ein af stærstu stundum lífs manns að eignast barn. En því miður geta ekki allir eignast barn. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði áðan sögu um konu sem eignaðist 20 börn og gaf systur sinni tvö. Hver var grunnurinn að því? Hann var auðvitað sá að sú kona vildi að systir sín upplifði það sama og hún, að eignast barn. Það er velgjörð að mínu mati. Að lokum vil ég segja að ég vænti þess og þykist vita að þau fyrirheit sem voru gefin í september standi um að við afgreiðum málið og getum útkljáð það áður en við förum í fjárlagaumræðuna og lendum í því tímahraki sem við lendum oft í þar. Núna fer málið til meðferðar í velferðarnefnd, þar verður farið yfir það og það skoðað og ég hlakka til að taka þátt í síðari umr. um málið.

Frú forseti. Það er oft þannig þegar verið er að taka svona grundvallarákvarðanir að þá er ágætt að hugsa hvaða skref kunni að fylgja í kjölfar þess að ákvörðun sé tekin. Ég fór stutt yfir það í ræðu minni að það eru mjög margir sem benda á það að mörkin milli velgjörðar og staðgöngumæðrunar í hagnaðarskyni séu langt í frá að vera algerlega ljós. Bent hefur verið á að í Englandi þar sem staðgöngumæðrun er heimil í velgjörðarskyni hafi það haft áhrif til breytinga á viðmiðun að það sé þrátt fyrir velgjörðina dýrt úrræði, ef við viljum kalla það svo, og að efnaminna fólk sé að sækja til Indlands og svipaðra ríkja því að það sé ódýrara þar. Ég vil spyrja þingmanninn hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að ef við veittum heimild sem þessa kunni það að gera mörkin óljósari og það skapist þrýstingur á tilslökun í löggjöfinni þannig að í raun missum við tökin á því hvernig þessu úrræði er beitt og það verði stöðugur þrýstingur á frekari rýmkun löggjafarinnar. Ég veit að þetta er pínulítið ósanngjarnt, ég er að spyrja þingmanninn ef-spurninga, en ég held samt að það sé mikilvægt að við höfum þetta í huga þegar við ræðum grundvallarspurningar að um leið og við byrjum að setja lagaramma um eitthvað þá er líklegt að mörkin þenjist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Nú er það svo þegar hv. þingmaður spyr mig hvort ég hafi ekki áhyggjur af því að lagaramminn muni rýmkast í framtíðinni sem gæti þá leitt til þess, eins og hv. þingmaður benti á, að eitthvað gæti farið á verri veg en til er ætlast að ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því. Ég verð að viðurkenna það. Eins og málið er lagt upp núna þar sem velferðarráðherra skipar starfshóp sem undirbýr frumvarpið þá treysti ég því og trúi - þetta mál fer til umsagnar í nefnd og við fáum um það umsagnir - að það frumvarp sem verður smíðað og vonandi samþykkt á Alþingi verði með þeim hætti að þar verði tekið á öllum þessum álitamálum. Við megum ekki gleyma því að markmiðið með því að setja lögin og samþykkja tillöguna er að þetta sé gert í velgjörðarskyni. Það hefur enginn neitt annað í huga, alveg sama hver er. Ég trúi því og treysti að þetta verði með þeim hætti og ef einhverjir ágallar koma upp eftir ákveðinn tíma tökum við væntanlega á því. Ég hef í sjálfu sér ekki áhyggjur af því að þetta muni rýmkast en ég bendi hins vegar á, af því að hv. þingmaður spyr þessara spurninga, að vegna þess að þetta er bannað í dag verðum við að setja lög á Alþingi til að þetta verði að veruleika. Við verðum að stíga skrefið hér til að heimila þetta. Ég ítreka að ég hef ekki áhyggjur af því hvernig þetta þróast í framtíðinni. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því fólki sem þarf að bíða eftir því að geta eignast börn.

Frú forseti. Það er ljóst að það eru hv. þingmenn og einstaklingar í samfélaginu sem eru fylgjandi staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni á grundvelli hugmynda um jafnrétti og þess vegna tók ég dæmi frá Englandi þar sem þetta hefur verið dýrt. Tekjulægra fólk hefur bent á að þetta væri dýrt og þá koma upp mjög gild jafnréttisrök. Er réttur þeirra tekjuhærri jafnari en þeirra tekjulægri? Ég er einfaldlega að benda á það að við erum að tala um löggjöf sem varðar kjarnann í mannhelgi og grundvallarsiðferðisspurningar og við erum að nota jafnrétti og slík hugtök til að fjalla um þau málefni. Ég held að það sé mjög mikilvægt, og þess vegna vil ég að við förum okkur mjög hægt, að þegar við erum að fjalla um gríðarlega stór álitamál þá lítum við fram í tímann og gerum okkur grein fyrir öllum þeim flóknu álitaefnum og áleitnu spurningum sem munu koma í kjölfarið. Eins og ég sagði áður get ég stutt hluta tillögunnar sem varða starfshópinn en ég tel ekki að það sé eðlilegt að svo stöddu að óska eftir frumvarpi sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni heldur eigum við að óska eftir skýrslu ráðherra, að það sé eðlilegt næsta skref að taka í svo viðamiklu máli.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom réttilega inn á það í andsvari sínu að þetta eru grundvallarhugtök sem við ræðum hér, um jafnrétti, siðferðisspurningar og annað. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni um það en mér finnst samt og ég hef þá trú að við búum í þannig þjóðfélagi að við getum axlað þá ábyrgð og munum gera það í framtíðinni að svara slíkum spurningum. Ég er hins vegar algerlega ósammála hv. þingmanni um það eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan, ég er ekki tilbúinn til að bakka með það að fela hæstv. velferðarráðherra að láta undirbúa frumvarp og skila í staðinn skýrslu. Ég tel þjóðfélag okkar vera komið á þann stað að við getum haldið lengra áfram. Ég er ekki að gera lítið úr málflutningi annarra hv. þingmanna, ég tek hann mjög alvarlega, þær ábendingar sem þeir koma með. Ég tel líka, svo það komi skýrt fram, að þeir hv. þingmenn sem hafa ákveðnar efasemdir geri það af sömu heilindum og ég tel mig vera að gera hér og af hugsjón. Það má ekki misskilja það á þann veg svo það sé alveg á tæru. Menn geta svo rætt kostnaðinn og haft áhyggjur af því hvort þetta sé bara fyrir þá sem eru efnameiri. En hvernig er þetta í dag? Hvernig er umhverfið í dag? Er það ekki með þeim hætti að fólk sem ætlar að fara að ættleiða börn - í fyrsta lagi er það orðið mjög erfitt eins og komið hefur fram í þessari umræðu og við þekkjum - hvernig eiga efnaminni foreldrar að geta ættleitt börn? Hafa þeir efni á því? Nei, ég tel svo ekki vera. Það er a.m.k. sá mismunur og þá mundu efnalitlir foreldrar væntanlega frekar geta farið þessa leið og það væri jafnvel miklu ódýrara en að fara hina leiðina. Það eru svona spurningar sem þarf að spyrja. En ég tek undir með hv. þingmanni að þetta fjallar nefnilega líka um jafnrétti fyrir foreldra til að geta eignast börn.

Frú forseti. Fyrir þinginu liggur vægast sagt umdeild tillaga sem snýr að staðgöngumæðrun. Á bak við hana liggur án vafa góður hugur flutningsmanna og -kvenna, um það er alger óþarfi að efast. Þó spyr maður sig hvernig hægt sé að líta fram hjá fjölmörgum neikvæðum umsögnum eins og rætt hefur verið um dag, umsögnum sem bárust vegna tillögunnar í nefndarstarfi. Þingsályktunartillagan hnígur að því að lagt verði fram frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Þetta er sem sagt risastórt skref og er í engu samræmi við tóninn í umsögnum fjölmargra aðila. Almenn sátt virðist þó ríkja um að ekki sé æskilegt að leyfa staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og er það einn af fáum jákvæðum punktum í allri þessari viðkvæmu umræðu. Í janúar 2009 skipaði þáverandi heilbrigðisráðherra starfshóp sérfræðinga til að fara yfir álitaefni tengd staðgöngumæðrun. Sá hópur skilaði áliti þar sem hann lagðist gegn því að staðgöngumæðrun yrði heimiluð að svo stöddu. Þess vegna vekur framlagning þingsályktunartillögunnar sem hér liggur fyrir nokkra furðu. Í áliti starfshópsins kemur margt merkilegt fram, meðal annars að reynsla annarra þjóða sýni að erfitt sé að koma í veg fyrir að þær aðstæður skapist að velgjörð breytist í hagnaðarsjónarmið. Vandséð er hvernig takast má að koma í veg fyrir kúgun eða þvingun þegar kemur að staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni og fjölmargar rannsóknir benda til þess að eitt leiði af öðru, að stuttur vegur sé frá velgjörðarsjónarmiðinu yfir í gróðasjónarmið, að með því að leyfa A opnist leiðin að B greitt og fljótt eða hægt og bítandi. Í tillögunni er gengið út frá því að það séu réttindi fólks að eignast sín eigin börn með hvaða ráðum sem er og að litið sé á konur, æxlunarfæri þeirra og líkama, sem sjálfsögð verkfæri í þeim tilgangi að tryggja öðrum slík réttindi. Í lokaáliti fyrrnefnds starfshóps kemur orðrétt fram að helstu rök gegn staðgöngumæðrun séu að hætta sé á að litið sé á staðgöngumóðurina sem hýsil utan um barn. Með því að leyfa staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni væri verið að samþykkja þá hugmynd að það sé í lagi að nota líkama annarra sem leið að eigin markmiði. Slíka sýn á manneskjuna eigum við ekki að samþykkja, sérstaklega ekki án verulegrar umræðu. Sú umræða hefur ekki farið fram þrátt fyrir orð sem hafa fallið í dag sem ganga þvert á það. Við skuldum okkur sjálfum og öllum hlutaðeigandi það að skoða málin af yfirvegun og ofan í kjölinn. Í öllu þessu samhengi er sorglegt til þess að vita hversu erfitt, flókið og tímafrekt ættleiðingarferlið er. Miklu nær er að yfirvöld geri betrumbót í ættleiðingarmálum þannig að þeir mörgu hæfu foreldrar sem þrá að eignast börn eigi auðveldara með að ættleiða börn sem þegar eru fædd og þurfa á foreldrum að halda. Umboðsmaður barna er á sama máli í umsögn sinni og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Umboðsmaður barna hefur skilning á því hversu erfitt það er fyrir einstaklinga eða pör að geta ekki eignast barn. Af 3. gr. barnasáttmálans leiðir þó að réttur barns til að eiga góða foreldra eigi að ganga framar hugsanlegum rétti fullorðinna til að stofna fjölskyldu. Í því sambandi er mikilvægt að hafa í huga að það eru fjölmörg börn út um allan heim sem eru munaðarlaus og þurfa á góðum foreldrum að halda. Væri því eðlilegra, að mati umboðsmanns barna, að ríkið mundi beita sér fyrir því að auðvelda ættleiðingu barna.“ Tilvitnun lýkur, og reyndar mjög skýrri tilvitnun frá aðila sem við viljum yfirleitt taka mark á. Ég vil hvetja flutningsmenn tillögunnar til að taka mark á þessum neikvæðu umsögnum sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir las upp áðan. Þær voru 15. Viljum við heimila staðgöngumæðrun á meðan allir þessir aðilar vara við því? Hvers vegna? Hvað liggur þar að baki. Væri faglegt af Alþingi að hunsa þessar umsagnir? Ég er sjálfur eindregið á móti staðgöngumæðrun af ýmsum sökum, ekki síst fyrir þá kuldalegu staðreynd að heimurinn er fullur af börnum sem eiga enga fjölskyldu, börnum sem hægt er að ættleiða. Ég er á móti staðgöngumæðrun en ég get að sjálfsögðu stutt einhvers konar millileið sem fælist í frekari skoðun á vegum yfirvalda. Tillagan sem hér liggur fyrir krefst þess að Alþingi lýsi yfir vilja til að heimila staðgöngumæðrun. Staðgöngumæðrun er eldfimt, tilfinningalegt og viðkvæmt álitamál sem þarf að leiða til lykta fremur en keyra það gegnum þingið með látum þvert á umsagnir fagaðila. Í heitum umræðum um málefni staðgöngumæðrunar á netinu las ég þessi fleygu og flugbeittu orð sem ég vil gera að lokaorðum mínum í bili: Ég lít ekki á barneignir sem mannréttindi, ég lít á barneignir sem forréttindi.

Virðulegi forseti. Það kemur ekki á óvart að ég lýsi því yfir að ég er algerlega ósammála hv. þingmanni í velflestu því sem kom fram í ræðu hans. En mig langar til að spyrja hv. þingmann nokkurra spurninga. Ég gagnrýndi það í ræðu minni áðan að starfshópur sá sem skrifaði áfangaskýrslu, og hv. þingmaður vitnaði til, hefði ekki skoðað fjölmargar rannsóknir sem liggja fyrir um staðgöngumæðrun, langtímarannsóknir sem gerðar hafa verið á staðgöngumæðrunum, börnunum, foreldrunum, fjölskyldum þeirra, systkinum o.fl. Hvaða rannsóknir styðja það sjónarmið hans að mörkin á milli velgjörðar og hagnaðar séu mjög óljós? Getur hv. þingmaður bent mér á þær? Varðandi það að við séum að stíga risastórt skref í andstöðu við umsagnir, 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða það að ræðutími er einungis ein mínúta í þessum andsvörum.

Frú forseti. Stórt er spurt, enda um risastórt álitamál að ræða. Ég ætla ekki að koma hingað í pontu og þykjast hafa öll svör á reiðum höndum um allar rannsóknir sem gerðar hafa verið, og allar hliðar. Ég, eins og flestir þingmenn sem ég hef rætt við, er rétt að byrja að tæpa á þessu máli, enda er það risastórt og varðar, eins og það var orðað áðan, okkar innstu mannhelgi. Ég er mjög fús til að hlusta á mótrök eins og í dag, fús til að skoða rannsóknir sem styðja hina hlið málstaðarins. Hv. þm. Ragnheiður Elín hefur gagnrýnt störf starfshópsins sem var skipaður af heilbrigðisráðherra og þá hlýtur hún að styðja að skipaður verði nýr starfshópur, mögulega á breiðari grundvelli, sem kanni þetta til hlítar. Það er mín ýtrasta ósk í þessu að áður en við segjum Alþingi að heimila staðgöngumæðrun þá skoðum við þetta betur.

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að beina orðum sínum til forseta og ávarpa hv. þingmenn fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka spurningu mína varðandi afstöðu þingmannsins til eggjagjafar. Varðandi það hvort hv. þingmaður hafi öll svör á reiðum höndum þá er ég ekki að fara fram á slíkt. En ég fer fram á það að ef hv. þingmaður segir að það sé ljóst af fjölmörgum rannsóknum að mörkin á milli staðgöngumæðrunar af velgjörð og í hagnaðarskyni séu óljós hafi hann þá alla vega lesið sér til um eina eða tvær rannsóknir sem styðja það. Ég hef rannsóknir af því tagi ekki fyrir framan mig. Varðandi annað sem kom fram í máli hv. þingmanns og hann vísaði í umsagnir, þær röksemdir að konan og æxlunarfæri hennar séu misnotuð og konan verði hýsill - á fundum um þessi mál hef ég heyrt konunni líkt við blómapott þegar hún gengur með barn fyrir aðra konu. Ég hef þá alltaf spurt: Hvenær verður maður blómapottur? Ég hef gengið með barn og á það sjálf. 

Frú forseti. Það kemur ítrekað í ljós hvað þetta er flókið mál og það er mjög óþægilegt að ætla að stíga þetta stóra skref með öll þessi spurningarmerki allt í kringum okkur. Af því að við eigum von á annarri umræðu um þetta mál þá skal ég koma með gögn sem styðja mál mitt, alveg sjálfsagt. Það er eitt sem mig langar til að segja: Það kemur ítrekað fram í máli þeirra sem styðja þessa tillögu að af því að fólk er að fara á svig við íslensk lög í útlöndum eigi að bregðast við með því að setja íslensk lög og breyta þeim. Mér finnst það mjög varasöm leið og ég geld varhuga við því.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Þegar hann ræddi um þessi örmjóu mörk á milli staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni og hagnaðarskyni og gaf til kynna að velgjörðin hyrfi yfir í hagnaðinn hægt og bítandi eða fljótt og greitt - hvað á hann við með þessum orðum sínum? Í öðru lagi verð ég sem kona og móðir sem hef gengið með tvö börn að láta í ljós óánægju mína með að líkama konu sé í þessu tilviki líkt við hýsil í þeirri merkingu sem við þekkjum það orð, ef svo færi að kona gengi með barn fyrir aðra konu. Við verðum að vanda okkur í orðavali þegar við erum að tala í þessu máli.

Frú forseti. Það er hægt að nota mörg stór orð um þetta mál. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa í dag ítrekað varað okkur við að nota orðið vændi í þessu samhengi. Ég skil það vel. Ég vil hins vegar árétta að orðið hýsill í framsögu minni kom úr áliti starfshópsins. Þar var talað um að helstu rök gegn staðgöngumæðrun væru þau að hætta væri á að litið yrði á staðgöngumóðurina sem hýsil utan um barn.

Virðulegi forseti. Því oftar sem orðið er notað því algengara verður það þó í umræðunni og ég einfaldlega vara við því, og mér slétt sama hvaðan orðið kemur. Það var notað úr ræðustóli Alþingis í þessu samhengi og ég geri athugasemd við það og óska eftir að það verði ekki notað. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því, frú forseti, hvort hann líti svo á þegar lesbísk hjón, tvær konur, eignast barn og fá til þess gjafasæði og báðar geta gengið með börn - hvort hann líti það sömu augum og staðgöngumæðrun. Hvert er viðhorf hans til þess réttar lesbískra kvenna að eignast börn í lesbísku hjónabandi eða í lesbísku sambandi?

Hæstv. forseti. Ég hlustaði með athygli á hv. þingmann flytja ræðu sína og lagði meira við hlustir þegar ég heyrði hvaða tón hann lagði í ræðu sína og um hvað hún snerist. Ég hafði hugsað mér að spyrja hann nákvæmlega sömu spurninganna og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir áðan. Hann sagði að einn af fáum jákvæðum punktum í þessari þingsályktunartillögu væri sá að staðgöngumæðrun ætti að vera í velgjörðarskyni en að hún gæti breyst yfir í hagnaðarskyn. Virðulegi forseti. Mér finnst þetta alvarleg umræða og þess vegna langar mig að ítreka þessa spurningu: Hvað finnst hv. þingmanni um það að tvær konur sem taka upp lesbískt samband fái þá tækifæri til að ganga með barn? Við höfum leyft þetta hér - það voru siðfræðingar 

Frú forseti. Það er beint til mín mörgum mikilvægum spurningum. Ég sagði áðan að ég hefði ekki svör við þeim öllum. Það er einmitt af þessari ástæðu sem mig langar til að ræða þessi mál af yfirvegun. Sú umræða fer ekki fram hér. Ég veit ekki öll svörin. Hér fer fram leikur sem snýst um það að koma höggi á andstæðing mögulega vegna þess að ég veit ekki öll svörin. Ég skal ræða þessi mál af yfirvegun hvenær sem er en ekki með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanns hef ég ákveðið að falla frá seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg stórfurðuleg umræða í kjölfar ræðu hv. þingmanns. Þingmaðurinn tekur sér í munn orðið hýsill, að líkami konu geti verið verkfæri, gefur í skyn ýmislegt í ræðu sinni en neitar svo að svara spurningu þar sem spurt er um hans persónulega álit, álit þingmannsins, hvað honum finnst um það að tvær konur verði sér úti um gjafasæði og eignast síðan barn. Er þingmaðurinn sáttur við það? Er hann sammála því að slíkt eigi að leyfa áfram? Á að banna það? Hver er munurinn á því og staðgöngumæðrun? Þetta eru ósköp einfaldar spurningar sem tengjast þessu máli og er alveg sjálfsagt að spyrja um. Þetta snýst ekki um það að koma höggi á einhvern. Ég get sagt þingmanninum hvað mér finnst um þetta. Mér finnst þetta sjálfsagt mál. Ég var efins á sínum tíma en ég hef séð hversu mikla hamingju þetta færir þeim konum sem hafa farið þessa leið. Þingmaðurinn hlýtur að geta svarað okkur því hver munurinn sé á þessu og staðgöngumæðrun og þá skoðunum hans í þessum málum.

Frú forseti. Frekar en svara á handahlaupum um mál sem ég hef ekki lagst yfir af natni og skoðað vil ég áskilja mér rétt til að koma í ræðustól síðar og ræða þessi mál við hv. þingmenn, með ræðu eða í andsvörum, hvernig sem er. En ég er ekki hrifinn af því að koma hingað upp og búa mér til skoðun sem byggist á hæpnum forsendum bara til að geta svarað hér. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil í ljósi þessara orða hvetja hv. þingmann til að kynna sér þau lög sem sett voru um þetta mál og athuga hvort hann hafi einhverja skoðun á þessu yfirleitt, persónulega, það er líka það sem verið er að spyrja um í ljósi orða hans. En það er ýmislegt annað sem kom fram í ræðunni, ég ætla að skipta yfir í það. Það er ljóst að ekki er hægt að fá svör við skoðunum hv. þingmanns á þeim málum sem hér voru reifuð. Í ræðu þingmannsins kom fram að svo mörg börn væru munaðarlaus og meðal annars þess vegna væri hann á móti staðgöngumæðrun. En skiptir það engu máli, hv. þingmaður og virðulegi forseti, að hjón vilji kannski nota egg úr móðurinni, sæði úr föðurnum, eiginmanninum, og búa til barn? Skiptir það engu máli, er hægt að líkja því saman? Á fólk ekki að geta haft þetta sjálfsagða val?

Frú forseti. Þetta er merkilegt og áhugavert mál og ég ætla að hefja mál mitt á því að lýsa því yfir að ég hef sjálfur ekki myndað mér endanlega skoðun á staðgöngumæðrun, hvort ég styðji hana eða ekki. Mig langar að þakka hv. þm. Davíð Stefánssyni fyrir ræðu hans vegna þess að hann veltir upp ýmsum álitamálum sem þarf einfaldlega að skoða og það er einmitt það sem við eigum að gera í þingsal og á nefndafundum þingsins. Við eigum að velta upp álitamálum um löggjöf sem þarf að skoða. Ég tel í fljótu bragði varasamt að opna þennan glugga strax með þeim tilmælum sem þingsályktunin kveður á um, þ.e. að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun. Ég tel að það eigi að fara aðra leið og skipa starfshóp sem skili ráðherra skýrslu um málið. Fram hefur komið að það eru vankantar á skýrslu þess starfshóps sem þegar hefur verið unnið eftir, hún svarar ekki öllum þeim álitamálum sem uppi eru og þess vegna þarf að skoða málið betur. Ég ætla að leyfa mér að velta upp mikilvægum álitamálum sem ég tel að þurfi að ræða. Ég tek það aftur fram að ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á málinu, með eða móti. En þetta eru risastór siðferðileg álitamál og ég sem hagfræðingur þekki náttúrlega mætavel afl og vald peninga, líka í siðferðilegum álitamálum. Ég leyfi mér að velta upp þeirri spurningu hver afstaðan verður þegar læknar með einkastofur krefjast þess að fá að sinna svona þjónustu gegn greiðslu, samkvæmt lögum um atvinnufrelsi. Annað álitamál er hvort farið verði eftir t.d. afstöðu Viðskiptaráðs til viðskipta og samningsfrelsis sem ekki megi hamla. Þingmenn sem styðja málið hafa talað um þetta sem þjónustu. Ég vara svolítið við því að hugsa um þetta sem einhvers konar þjónustu. Þá getur það fallið undir hefðbundin viðskiptalögmál og til dæmis þjónustutilskipanir Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar eða Evrópusambandsins. Ég er ekki að segja að það geri það en þessi álitamál þarf að fara í gegnum. Hvað munu Samtök atvinnulífsins segja um þetta sem viðskiptatækifæri til nýsköpunar? Hver er afstaða þingflokka til staðgöngumæðrunar á Íslandi sem gott tækifæri undir formerkjum erlendrar fjárfestingar? Vonandi munum við aldrei þurfa að upplifa þann dag að við förum í gegnum þessi atriði með það í huga að leyfa staðgöngumæðrun á slíkum forsendum. En þetta eru atriði sem þarf að fara í gegnum og ræða hvernig menn ætla að koma í veg fyrir að málin endi svona. Það er nefnilega stutt á milli velgjörðar og hagnaðar. Við vitum að fólk fer til Indlands vegna þess að þar er staðgöngumæðrun ódýr og þar er hægt að gera þetta. Það er ekki með nokkru móti hægt að hugsa sér það að staðgöngumæður á Indlandi séu eingöngu að þessu í velgjörðarskyni. Hagnaðarsjónarmiðið þarf því að ræða ítarlega. Ég leyfi mér líka að benda þingmönnum á nokkuð sem ég mundi kalla martröð framtíðarinnar, eins og hún birtist í bók Margaret Atwood, kanadíska rithöfundarins, frá árinu 1985. Bókin heitir The Handmaid's Tale eða Saga þernunnar, og fjallar einmitt um þetta mál. Þetta er ekki útópía um framtíðina heldur dystópía um framtíðina um sölu á fólki til staðgöngumæðrunar, sannkallaðan hrylling á 395 blaðsíðum. Við þurfum með sanni að tryggja með einhverjum hætti, ef staðgöngumæðrun verður samþykkt á Íslandi, að þetta geti ekki skeð hér. Að mínu viti þarf miklu meiri umræða að fara fram um þetta mál áður en frumvarp er samið. Mig langar að skora á þingmenn, bæði stuðningsmenn og andstæðinga þessa máls, að leggjast allir sem einn á árarnar um að það verði gert vandlega og með hægð því að mér brá alveg hrikalega í lok septemberþingsins þegar ég sá með hvílíku offorsi áhugamenn um málið ætluðu að keyra það í gegnum þingið á síðustu korterunum. Það hræðir mig og mig langar einfaldlega að hvetja flutningsmenn málsins til að fara sér hægar og styðja þá hugmynd að fyrst verði gerð ítarleg skýrsla sem hugsanlega megi þá nota til frumvarpsgerðar um að leyfa staðgöngumæðrun. Þetta er mikið tilfinningamál fyrir mjög marga og ég hef fulla samúð með öllu því fólki sem þetta snertir persónulega. Sjálfur á ég eitt barn og ég þekki þann unað sem fylgir því að vera foreldri og óska öllum þess að geta orðið það. En við þurfum að fara varlega í þessum málum, sérstaklega vegna þess að þarna á bak við eru tækifæri fyrir óprúttið fólk og fyrir siðleysingja sem verður erfitt að hamla á móti þegar fram í sækir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í þessa umræðu og fagna því að hér hafa fulltrúar allra stjórnmálaflokka á þingi tekið þátt í umræðunni. Ég tek undir hvatningu þingmannsins um að við vöndum okkur og tökum þessa umræðu frá öllum hliðum. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Okkur kann að greina á um hvort kominn sé tími til að semja frumvarp, ég er þeirrar skoðunar eftir að hafa fylgst með málinu og kynnt mér þessi mál um langt skeið. Þar greinir okkur á. Aðeins út af orðum þingmannsins um vald peninganna, atvinnufrelsið, hvað Verslunarráð og Samtök atvinnulífsins muni segja í framtíðinni, þá vil ég draga úr áhyggjum þingmannsins vegna þess að frekar en að líta á þetta sem viðskiptasamning er sagt, og ég endurtek það sem stendur í greinargerðinni og ég ítrekaði í framsögu minni, með leyfi forseta: „Flutningsmenn tillögunnar leggjast alfarið gegn staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og telja mikilvægt að gerður sé skýr greinarmunur á hagnaði og velgjörð í þessu samhengi.“ Það er alger grundvallarforsenda þess að við berjumst fyrir þessu máli. Á sama hátt og Verslunarráð og Samtök atvinnulífsins hvetja ekki til þess að ættleiðingar í hagnaðarskyni fari fram eða eggjagjöf í hagnaðarskyni fari fram eða komi með ályktun þess efnis, þá tel ég enga hættu á því að Verslunarráð eða aðrir sem þingmaðurinn hefur áhyggjur af að blandi sér í þetta fari í þessa umræðu. Við erum ekki að samþykkja eða leggja til að staðgöngumæðrun verði leyfð hér á landi á sama hátt og á Indlandi. Við höfum farið mjög vel í gegnum það í þessari umræðu að við erum ekki að tala um það. Við erum að tala um velgjörð, við erum ekki að tala um þetta á neinn 

Herra forseti. Ég sé það og les það í þingsályktunartillögunni að hér er verið að tala um þetta í velgjörðarskyni og það er náttúrlega ein af frumforsendum þess að ég muni nokkurn tíma geta samþykkt þetta ef af verður. Mér er vel kunnugt um að það er alls ekki ætlun flutningsmanna að þetta verði gert með nokkrum öðrum hætti. Ég er einfaldlega að velta upp þeim möguleikum sem munu skapast og sem mun verða reynt að nota þegar fram í sækir. Við vitum að í heilum héruðum á Indlandi vantar annað nýrað í fólk vegna þess að það er búið að selja úr sér nýrað. Það eru viðskiptatækifærin í þessu eins og svo mörgu öðru sem kveikja hryllingsmyndina í höfði mér. Ég vil fá að vita hvernig við getum komið í veg fyrir það, ef við getum það, að slíkt muni nokkurn tíma raungerast. Það eru áhyggjur mínar af þessu máli. Ég mundi að sjálfsögðu fagna því að allir gætu eignast börn. Einhvern tíma fyrir ekki alls löngu á Íslandi var það talið óhugsandi af siðferðilegum ástæðum að læknar gætu sinnt lækningum í hagnaðarskyni. Sú afstaða hefur kannski ekki mikið breyst en engu að síður eru læknar sem gera þetta. Sporin hræða mjög víða og ég er hræddur við að fara með þetta mál beint inn í frumvarp nema að mun rækilegar athuguðu máli en kemur fram í þessari þingsályktunartillögu eins og fram hefur komið.

Virðulegur forseti. Það er einmitt málið. Það er ekki ætlunin að fara með þetta beint inn í frumvarpið. Hvert er milliskrefið? Milliskrefið er það að við leggjum til að ráðherra skipi starfshóp sem semji þetta frumvarp. Ég dreg ekkert úr því að starfshópnum er ætlað að gera það í staðinn fyrir að við, 23 þingmenn, legðum fram frumvarp sem heimilaði staðgöngumæðrun og það væri svona, svona og svona. Það væri að ana út í eitthvað. Ég mundi helst vilja gera það af því að ég er svo sannfærð í þessu máli en ég geri það ekki, jafnsannfærð og ég er, vegna þess að ég átta mig á því að þetta þarf þennan tíma. En ég vil ekki búa til enn eina skýrsluna, skipa enn eina nefndina sem ekkert kemur út úr heldur vil ég að þessi starfshópur hafi það markmið að koma hingað eftir vandlega yfirlegu, eftir ítarlega skoðun, eftir að öll álitamálin eru krufin rækilega, með frumvarp sem við getum rætt. Hv. þingmaður sagði að frumforsenda þess að hann styddi þetta mál væri sú að þetta væri sannanlega velgjörð. Þá segi ég: Velkominn í stuðningsmannahópinn. Þetta er nákvæmlega það sem vakir fyrir okkur öllum. Það er frumforsenda mín sem 1. flutningsmanns þessarar tillögu að þetta verði einungis gert af velgjörð og með ströngum skilyrðum og að leitað verði allra leiða til að koma í veg fyrir að óprúttnir aðilar geti misnotað þetta á einhvern hátt. Og það að það séu heilu héruðin á Indlandi þar sem vantar í fólk nýrun þýðir ekki að þannig sér ástatt um heil héruð á Íslandi, jafnvel þó að hér sé heimilt að gefa úr sér nýru og allir geti gert það ef þeir svo kjósa og finna hjá sér þörf til að gera það. 

Herra forseti. Ég tel rétt að árétta það að ég er ekki stuðningsmaður þessarar þingsályktunartillögu. Ég gæti hugsanlega verið stuðningsmaður staðgöngumæðrunar ef hægt væri að tryggja það með einhverjum hætti að hún yrði eingöngu og aldrei annað en í velgjörðarskyni. Það er það sem ég er að velta vöngum yfir og ég gerði í ræðu minni. Mér finnst þessi þingsályktunartillaga vera of brött. Það eru tilmæli frá Alþingi að starfshópur skrifi frumvarp á vegum ráðherra og mér finnst það vera ótímabært á þessu stigi. Það hefur komið fram að skýrsla sem skrifuð var um þetta mál fyrir nokkrum árum er ófullkomin og þarf að endurskoða margt í henni og jafnvel skrifa hana alveg að nýju. Það hafa komið fram athugasemdir gegn staðgöngumæðrun frá mjög mikilvægum fagaðilum sem tengjast málinu sem þarf að skoða betur. Hvað varðar muninn á indverskum og íslenskum nýrum í fólki þá er munurinn á þeim eingöngu verð, ekkert annað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og deili áhyggjum hans af þeim sem hugsanlega hafa lent í því að vera staðgöngumæður í hagnaðarskyni. Mig langar að spyrja hann um þrennt. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni stendur meðal annars: „Hvernig er best komið í veg fyrir staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni og hvernig má tryggja að um velgjörð sé að ræða? Hvernig má tryggja faglega afgreiðslu á umsóknum og leyfum sem og skýrt eftirlit og eftirfylgni með framkvæmdinni?“ - Þ.e. hverjir fá heimild til staðgöngumæðrunar og hvernig því verður fylgt eftir. „Hvernig verður best stuðlað að opinni og upplýstri umræðu um staðgöngumæðrun í samfélaginu?“ Mig langar að spyrja hv. þingmann, virðulegur forseti, um þau þrjú atriði sem ég nefndi, sem eru hluti af þeim skilyrðum sem meiri hluti heilbrigðisnefndar sem sat á síðasta þingi lagði til að kæmu fram í þingsályktunartillögu og liggja hér fyrir - og ég ítreka ef þetta yrði gert í velgjörðarskyni en ekki hagnaðarskyni, ef tryggt yrði faglegt eftirlit með umsóknum og leyfum og eftirlit með framkvæmdinni og hvernig yrði best stuðlað að opinni og upplýstri umræðu. Telur hann að þessi atriði í þingsályktunartillögunni, sem eru hluti af því sem verið er að fela hæstv. velferðarráðherra að sjá um, komi til móts við þá sem hugsanlega eru á móti þessu og hvort hugsanlega sé hægt að ræða þessi þrjú atriði frekar þannig þau tryggi það sem þingmaðurinn sagði margoft að staðgöngumæðrun verði aldrei í hagnaðarskyni?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur andsvarið. Ég tel að þessi þrjú atriði gangi mjög langt í þá veru og skýri mjög vel ætlan flutningsmanna í þessu máli og það er hið besta mál. Eins og ég sagði áðan hef ég ekki enn þá myndað mér endanlega skoðun með eða á móti málinu. Mér finnst einmitt þessi þrjú atriði mjög mikilvæg og þyrfti að skoða þau rækilega í skýrslu sem gerð yrði um málið og því yrði þá rækilega velt upp hvernig þau yrðu útfærð nákvæmlega og hvort þetta væru nægilega mörg atriði sem þyrfti að skoða. Það er kannski málið. Ástæðan fyrir því að ég legg til að þessi leið verði farin er líka sú að ég tel að það liggi ekki mjög mikið á með málið. Það skiptir ekki öllu máli hvort við tökum okkur ár til viðbótar í skýrslugerð eða ekki. Ég held líka að það sé óheppilegt fyrir umræðuna í samfélaginu og fyrir málið í heild sinni að menn flýti sér of mikið með það. Þetta er bara það mikið tilfinningamál fyrir mjög marga. Þetta er ekki neitt sérstakt tilfinningamál fyrir mig en ég heyri það bara á umræðunni í þingsal og utan þingsalar að þetta er mjög mikið tilfinningamál fyrir marga. Þess vegna er æskilegt að nálgast það með hægð en ekki þó þannig að það komi ekki neitt út úr því. Ég er alveg sammála því að mál eins og þetta þarf að afgreiða ef mögulegt er. Það er alls ekki ætlan mín eða ásetningur með því að hvetja til hægari ferðar en frumvarpið gerir ráð fyrir að málið fái ekki afgreiðslu. Ég er alveg á því að það eigi að afgreiða það.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um skoðun hans á breytingu á lögum frá 1996 um tæknifrjóvgun þar sem eingöngu var horft til ófrjósemi og síðan á lögunum sem samþykkt voru 2006 þar sem gengið var mun lengra en 1996 þar sem bæði einhleypum konum og samkynhneigðum konum í sambúð var gert kleift að fara í tæknifrjóvgun. Telur hann ekki að lögin sem voru samþykkt 2006 og gengu þetta lengra sýni í raun t.d. varðandi konur án legs sem ekki geta gengið með börn að þau stangast á við hugsanlega jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, ef við förum út í það, er ekki misrétti fólgið í lögunum frá 2006 ef miðað er við þá aðila sem hér eru til umræðu og falla undir það sem heitir staðgöngumæðrun? Hver er skoðun hans á því að konur geti fengið sæði og farið í tæknifrjóvgun og gengið þannig með börn og svo á því sem hér er um að ræða? Telur hann að um staðgöngumæðrun sé að ræða í fyrra tilvikinu og hver er afstaða hans til þess og laganna frá 2006?

Frú forseti. Ég fagna almennt þeim framförum í læknavísindum sem hafa gert það mögulegt að gera fólki kleift að eignast börn sem annars hefðu ekki getað átt börn og það skiptir í þeim tilvikum ekki endilega máli hvort um hjón, pör, samkynhneigða eða einstaklinga er að ræða. En ég fylgdist náttúrlega með þeirri umræðu á sínum tíma og eins og vonandi flestir aðrir velti því rækilega fyrir mér hvort verið væri að fara rétta leið og það er eðlilegasta mál í heimi. Það horfir öðruvísi við um staðgöngumæðrun í þeim tilfellum þar sem kona gengur með barn sem hún ætlar svo að láta frá sér til annarra. Vegna þess munar og þess sem hv. þingmaður talaði um, t.d. að lesbísk pör gætu fengið gjafasæði, finnst mér ekki bara stigsmunur heldur eðlismunur á því tvennu. Þess vegna tel ég að eigi að fara svona varlega á þessu stigi málsins. Að öðru leyti vona ég að ég hafi svarað andsvarinu fyllilega.

Herra forseti. Ég er einn flutningsmanna þessarar þingsályktunartillögu og ætla ekki að endurtaka mikið það sem ég ræddi um síðastliðinn vetur þegar málið kom á dagskrá. Það varð samkomulag um að taka það af dagskrá í lok septemberþings, m.a. vegna þess sem hér var lýst, að það var mikil tímapressa á þinginu. Menn voru orðnir þreyttir og vægast sagt mjög pirraðir, þó ég tali ekki fyrir aðra þingmenn en þann sem hér stendur. Mönnum þótti líka málið ekki fullrætt. Menn vildu fá lengri og betri tíma til að fara ofan í einstaka þætti og það var eðlilegt og það voru sjónarmið sem ég gat fyllilega fallist á. Þess vegna var ákveðið að taka málið aftur fyrir á nýju þingi og tryggja þá betri tíma til að ræða það. Nú er sem sagt komið að því. Það verður þó að segjast að ég hefði talið betra að menn hefðu fengið aðeins meira tóm til að ræða þetta í þingflokkunum og fara betur ofan í saumana á þeim álitamálum sem hér hafa verið nefnd. Við í þingflokki Vinstri grænna hefðum gjarnan viljað vera búin að fara betur yfir málið í okkar hópi áður en við færum í þessa umræðu því að þar eru skoðanir skiptar, eins og ég hygg að sé í flestum þingflokkum. Ég tel mjög mikilvægt, og það var reyndar nefnt áðan, að við notum þennan tíma vel. En við skulum líka gæta að því að virða skoðanir annarra og rétt manna til að lýsa yfir efasemdum án þess að hafa svör við öllu og virða rétt manna til að leggja fram spurningar og taka sér tíma til að leita svara við þeim. Ég sagðist ekki ætla að endurtaka það sem ég sagði í vor um ástæður þess að ég skipti svo að segja um skoðun í þessu efni, ég vil bara segja að þegar ég sem ráðherra fékk í hendur skýrslu um þessi mál, taldi ég að við ættum kannski ekki að brjóta ísinn. Við ættum ekki endilega að verða fyrst Norðurlanda til að heimila með lögum staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. En mér snerist hugur vegna þeirra upplýsinga sem lágu fyrir þinginu síðastliðinn vetur og einnig vegna þess sem hér hefur verið vitnað til, kvikmyndar frá Indlandi. Mér snerist hugur vegna þess að íslensk pör eru að leita til staðgöngumæðra úti í heimi þar sem við getum ekki verið sannfærð um að þær siðferðiskröfur sem við hljótum að gera á þessu landi séu uppfylltar. Það er skelfilegt til þess að hugsa að konur skulu vera neyddar til að ganga með börn fyrir aðra, hvort heldur er sökum fátæktar til að framfleyta sér eða hvort þær eru neyddar til þess af völdum mansals, því það er þekkt, eða annarrar nauðungar af hálfu eiginmanns, föður, fjölskyldumeðlima eða annarra. Það er skelfilegt til þess að hugsa en þannig er einu sinni ástandið í henni veröld. Og það eru tugir ef ekki hundruð Vesturlandabúa sem hafa efni á því að leita eftir þessari þjónustu í fátækari löndum þar sem, eins og ég segi, við getum ekki verið sannfærð um að siðferðiskröfur sem við hljótum að setja í þessum efnum séu uppfylltar. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði frá því að Norðmenn væru að þrengja skilyrði þess að koma með börn inn í landið sem fædd eru með staðgöngumæðrun annars staðar en í Noregi, en þar er hún bönnuð svo sem kunnugt er. Það er staðreynd að nokkrir tugir Norðmanna í það minnsta, bíða suður á Indlandi með börn sem eru fædd þar með staðgöngumæðrun. Þeir hafa jafnvel beðið þar í eitt eða tvö ár með börnin en fá ekki að koma heim til Noregs vegna þess að það er álitið brot á barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þessu er líkt við viðskipti með börn og menn fá ekki vegabréf fyrir börnin. Fólkið fær hvorki að fara með þau út úr Indlandi né inn í annað land, hvort heldur það er Frakkland eða Noregur en það eru þau dæmi sem ég hef skoðað. Ég tel að staða okkar á Íslandi sé góð, við höfum mjög skýran, framsækinn og frjálslyndan lagaramma, m.a. um tæknifrjóvgun eins og hér hefur verið nefnt, við höfum verið fyrst Norðurlanda til að brjóta ísinn hvað varðar heimildir einhleypra til að eiga börn með tæknifrjóvgun og heimildir einhleypra kvenna og samkynhneigðra og það er allt saman vel. Ég tel að þetta sé ekki miklu stærra skref vegna þess að nú þegar er löglegt að kona megi ganga með barn sem er erfðafræðilega algerlega óskylt henni sjálfri. Á því er heldur ekki munur. Við höfum líka mjög sterkan og góðan lagaramma um ættleiðingar og um barnavernd, við höfum gott heilbrigðiskerfi og mikla og góða reynslu nú orðið af tæknifrjóvgun. Menn tala um að mörkin milli velgjörðar og viðskipta geti verið óljós. Það er klárt að sérstaklega er um það að ræða í löndum þar sem heilbrigðisþjónusta er dýr, þar sem heilbrigðisþjónusta er ekki ókeypis. Á bls. 2 í greinargerð þingsályktunartillögunnar er nefnt að eitt af því sem spyrja þurfi um sé hvort heimila eigi að verðandi foreldrar greiði staðgöngumóður endurgjald fyrir útlagðan kostnað af þungun. Hvaða útlagðan kostnað bera konur almennt af þungun á Íslandi? Meðganga og fæðing eru að fullu greidd í íslensku heilbrigðiskerfi. Það á ekki að þurfa að koma til neinnar endurgreiðslu. Sem betur fer eru konur hættar að ganga í sérstökum óléttukjólum þannig að það á ekki heldur við.  Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég ætla þó að bæta einu við varðandi viðskiptin. Heilbrigðisþjónusta er ekki hluti af þjónustutilskipun Evrópusambandsins og það er ekki svo að þó að hér kæmi löggjöf sem heimilaði staðgöngumæðrun, værum við þar með að setja allar íslenskar konur undir það ok að þurfa að ganga með börn fyrir Evrópu eða aðra í heiminum. Við erum að tala um að hér gætu um það bil fimm pör á ári uppfyllt skilyrði þess að hafa þörf fyrir staðgöngumæðrun vegna ýmissa atriða, hafandi væntanlega gengið í gegnum mjög langt ferli í öðrum efnum. Ég á sæti í hv. velferðarnefnd, og er reyndar formaður hennar, sem fær þessa þingsályktunartillögu væntanlega til umræðu. Ég er alveg sannfærð um að nefndin mun taka sér góðan tíma í að vinna þetta eins vel og mögulegt er.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir ræðuna þar sem hún fór yfir afstöðu sína og af hverju hún valdi að vera með á þessari þingsályktunartillögu, og hún fjallaði líka um þau álitamál sem við erum að takast á við. Hv. þingmaður talaði um stöðu norskra foreldra sem eru fastir með börn sín á Indlandi og sagði að þetta ætti líka við um Frakkland. Ég þekki helst dæmin frá Noregi. Noregur hefur þótt fyrirmynd annarra ríkja þegar kemur að mannréttindum og því að virða alþjóðasáttmála. Þessi umræða hefur verið mjög heit hjá þeim og umræðan um stöðu þeirra barna sem fædd eru með staðgöngumæðrun og eiga að njóta borgaralegra réttinda eins og aðrir. Norðmenn eru að takast á við þetta og hvernig þeir eigi að greiða úr stöðu þessara barna en jafnframt eru þeir að velja þá leið að ganga lengra í að koma í veg fyrir staðgöngumæðrun. Þess vegna spyr ég hv. þingmann, af því að hún lýsir því að þetta séu óviðunandi aðstæður, hvort ekki komi til greina að í stað þess að heimila staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni sé litið til þeirra leiða sem Norðmenn eru að velja og fylgst með því hvernig þeir taka á þessum málum.

Herra forseti. Jú, ég tel mjög mikilvægt að við fylgjumst með því hvað frændur vorir Norðmenn og aðrir í nálægum ríkjum eru að gera. En mér er til efs að Norðmenn eða einstaka aðrar þjóðir geti komið í veg fyrir staðgöngumæðrun í öðrum ríkjum eða lagt bann við því að norskir ríkisborgarar, í þessu tilfelli, leiti sér þjónustu af þessu tagi annars staðar í heiminum. Það yrði þá að vera eftirlit „maður á mann“ til að fylgjast með því að slík lög yrðu ekki brotin og ég efast um að það sé hægt. Ég held að það eina sem hægt sé að gera til að hindra Norðmenn í að leita eftir þessari þjónustu utan landamæra Noregs, sé að hækka múrinn, þ.e. setja enn strangari skorður við því að þau börn fái að koma inn í landið. Nógu eru þær strangar fyrir eins og ég sagði. Þannig er að barn sem fætt er í hjónabandi suður á Indlandi og reyndar hér er barn eiginmannsins. Hann má ekki láta barnið af hendi nema tryggt sé að það sé ekki fyrir greiðslu. Þess vegna fá börnin ekki að fara út úr landinu og börnin mega ekki koma inn í Noreg eða önnur ríki vegna barnasáttmálans, vegna þess að þau hafa ekki vegabréf og vegna þess að það er ekki tryggt að ekki hafi verið greitt fyrir gjörninginn. Þetta er sem sagt ástæðan sem er veruleiki í heiminum í dag. Ég tel að við getum sett fordæmi með stífum ramma og með stífum siðferðiskröfum sem geti orðið fyrirmynd annarra ríkja í þessu efni.

Herra forseti. Það er einkenni á blessuðum kapítalismanum að hann markaðsvæðir flest svið mannlífsins og það er okkar stjórnmálamannanna að setja bönd á þá skepnu sem mörg okkar telja að geti verið til góðs, ég tel t.d. að gott sé að nota markaðsbúskap til framleiðslu, en ég er ekki sammála því að hann eigi að ná utan um öll svið mannlífsins. Þetta er nákvæmlega það sem Norðmenn eru að fást við í þessu tilfelli og ég tek þetta mjög alvarlega og við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum spurningum þegar börn eru orðin markaðsvara. Ég vil ítreka að ég segi þetta ekki í samhengi við þessa þingsályktunartillögu, svo enginn misskilji mig. Þess vegna lít ég á þessar stóru spurningar, þegar við horfum á málið út frá því að vernda börn sem verða til vegna viðskiptasambanda, líka sem alþjóðlega baráttu. Mér finnst þess vegna mjög áhugavert að vita hvernig Norðmenn vinna að þessu, vegna þess að sé fólk fylgjandi staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni til að koma í veg fyrir verslun með börn, finnst mér að við eigum líka að líta í þessar áttir og til alþjóðlegra stofnana, Evrópuráðsins, Sameinuðu þjóðanna og annarra, því fyrir mér er þetta mikil ógn við mannhelgi og siðað samfélag.

Herra forseti. Ég er alveg sammála því að þetta eru gríðarlega stórar spurningar sem snerta allt mannlegt samfélag, í heimi sem fer sífellt minnkandi. Ég get bara endurtekið að ég tel að við höfum verk að vinna og við getum sýnt ákveðið fordæmi eins og við höfum reyndar gert með öðrum lagasetningum á sviði tæknifrjóvgunar. Tæknin er til, þörfin er fyrir hendi, við höfum lagarammann og við höfum tiltekna reynslu. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það er erfitt að koma böndum á dýrið, þ.e. græðgina og markaðsvæðinguna. Hér á landi höfum við þó fetað tiltekið einstigi þar líka, eins og í svo mörgu öðru, og höfum þar reynslu. Þá er ég að tala um tæknifrjóvgun þar sem pör þurfa ekki að borga fyrir fyrstu meðferðina að fullu, síðan þarf að borga fyrir meðferð nr. tvö til fjögur en fimmtu meðferð þurfa menn að borga að fullu. Þarna höfum við líka sett ákveðið fordæmi. Við höfum skoðað þetta og komist að þessari niðurstöðu og ég kannast ekki við að menn hafi kvartað mikið undan þessari aðferðafræði, þó að menn kvarti undan kostnaðinum því hann er mikill. Aðferðafræðin er fyrir hendi. Og það er svo margt annað í reynslu okkar í heilbrigðisþjónustunni sem getur komið að notum við að skoða málið frá öllum hliðum. Það erum við vonandi sammála um að gera.

Herra forseti. Ég vil í lok fyrri umræðu um þessa ágætu tillögu byrja á því að þakka kærlega fyrir umræðuna. Hún hefur verið góð og málefnaleg, hér hafa orðið skoðanaskipti. Við erum ekki öll sammála og það er gott, þá spyrjum við og svörum þeim spurningum sem hægt er. Þannig tölum við okkur vonandi að niðurstöðu sem við getum öll verið sátt við og komið málinu áfram þannig að við getum sammælst um að koma þeim í góðan farveg og ég þarf ekkert að endurtaka í hvaða farveg ég tel að það eigi að vera. En ég vona svo sannarlega að þetta samtal sem við höfum átt hér og sem nefndin mun eiga í framhaldinu verði til þess að við leiðum þetta mál farsællega til lykta. Það er ljóst að þörf var á þessari umræðu og ég get alveg viðurkennt að mér lá á í lok þings. Ég vil ekki kalla það offors eins og hv. þm. Þór Saari gerði hér áðan, kannski vegna þess að þingmaðurinn sagði að það lægi ekkert á en það gerir það nefnilega fyrir svo marga sem eru í þessari stöðu. Við verðum að taka það inn í umræðuna að þetta er ekki mál sem við getum bara lagt á ís og rætt í einhverjum akademískum fílabeinsturni. Þetta er mál sem snertir fólk og manneskjur, það snertir líf og við þurfum að taka tillit til þess og kynna okkur málið, ræða það, en við skulum tileinka okkur þann aga að vinna vel í því og klára það. Ég held að það sé okkur öllum til góðs. Það er nefnilega þannig, eins og hæstv. forseti á forsetastóli sagði, að menn skipta gjarnan um skoðun í þessu máli um leið og þeir fara að kynna sér það. Svo það misskiljist ekki þá er ég ekki að gera mönnum upp vanþekkingu eða þekkingarleysi af neinu tagi en þegar fyrst var komið að máli við mig og ég spurð hvaða skoðun ég hefði á þessu máli þá var ég eins og allir aðrir hér inni og hafði bara enga skoðun á því. Ég vissi ekkert hverju ég átti að svara. Mín fyrstu viðbrögð voru að segja: Ég treysti mér ekki til að setjast í dómarasæti um það hver eigi að fá að eignast barn og hver ekki. Það var grundvallarsvarið. Síðan fór ég að kynna mér þetta og setja mig meira inn í þessar spurningar, hverjum á að heimila þetta, hvort eigi að heimila þetta, með hvaða skilyrðum og hvernig og nú er ég komin að þeirri niðurstöðu, reyndar fyrir þó nokkru síðan, að þetta skuli vera leiðin. Fyrir réttum þremur árum þegar ég stóð hér í þessum ræðustól, kasólétt nota bene, þetta var 12. september 2008 og ég eignaðist barn 25. september þannig að það mátti ekki miklu muna, þá lagði ég fram fyrstu fyrirspurn mína um þetta mál. Það var einmitt til að koma umræðunni af stað vegna þess að seinast þegar tekin var afstaða til þessa máls, í lögum um tæknifrjóvgun, var sagt: Staðgöngumæðrun er bönnuð vegna þess að umræðan í samfélaginu er ónóg. Síðan hefur markmið mitt verið að auka umræðuna og þess vegna hef ég verið frekar þreytandi við þá fjölmörgu hæstv. heilbrigðisráðherra sem setið hafa frá þessum tíma, því miður er búið að skipta dálítið oft, við að inna þá eftir þessu og mjaka málunum áfram vegna þess að í hvert skipti sem rætt hefur verið um þessi mál á Alþingi hefur skapast umræða úti í samfélaginu. Svo hefur hún dáið út. Síðan kemur málið hingað aftur og þá skapast umræða í samfélaginu, svo deyr hún út aftur. Ef við erum tilbúin til að nota tímann vel núna og taka þessa umræðu þá trúi ég því að við munum og eigum að klára þetta. Mér fannst margar stórkostlega góðar ræður vera fluttar í dag. Ég horfi á hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur sem eins og gömlum skólastjóra sæmir hvatti okkur til að vanda orðaval og gæta hófs í umræðunni og passa að ræða þetta ekki út frá forsendum sem við erum ekki að ræða, við erum ekki að tala um þetta í viðskiptalegum tilgangi nema með því að koma málum svo fyrir að það verði ekki þannig. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir flutti frábæra ræðu þar sem hún sagði söguna af 20 barna móðurinni sem fékk okkur öll til að hugsa þetta með jákvæðum hætti, ekki afstöðuna til málsins en til að velta því fyrir okkur. Ég ætla ekki að rekja ræðurnar frekar en ég vil segja og kannski sérstaklega vegna orðaskipta sem urðu í andsvörum við hv. þm. Davíð Stefánsson að hér var enginn að reyna að koma höggi á einn eða neinn. Það vakti aldrei fyrir mér að reyna að koma höggi á einn eða neinn í þessu máli. Þetta er þverpólitískt mál. Að því standa flutningsmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum og einn utan flokka og ég hef alltaf lagt mikla áherslu á að þetta snýst ekki um stjórnmálaskoðanir. Þetta snýst um líf fólks, þetta snýst um það hvernig við viljum nálgast þessi viðfangsefni og álitamál og leiða þau til lykta. Ég bið menn að passa að setja þetta ekki í eitthvert pólitískt samhengi vegna þess að fólkið sem talar við mig um þetta mál, hefur áhuga á því og er í þeirri stöðu að það mundi notfæra sér það, kemur úr öllum stjórnmálaflokkum, að ég held en ég veit ekkert um það vegna þess að það berst aldrei í tal í samtölum okkar. Ég vil að það sé algerlega kristaltært að það er ekki pólitík sem ræður för. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór vel yfir það hvernig hún skipti um skoðun í málinu. Ég fagna því að þetta verði rætt í hv. velferðarnefnd undir hennar forustu. Ég veit að málið er þá í góðum höndum. Ég veit að nefndin mun leggja sig fram, líkt og hin fyrri velferðarnefnd gerði á sínum tíma, um að fá öll sjónarmið fram og leiða málið til lykta. Í september var sagt að málið væri ekki fullrætt en við skulum leggja okkur fram um að nýta tímann vel núna og ræða það til fulls eins og hægt er á þessu stigi og setja það svo í hendur á starfshópi ráðherra að semja frumvarp sem við fáum síðan aftur til efnislegrar meðferðar á þinginu. Í athugasemd frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur kom fram að gott hefði verið að ræða þetta í þingflokkum en nú er þetta komið til þingsins. Nú hefur þingið vald á þessu máli, hægt er að ræða það á hverjum einasta þingflokksfundi sem menn vilja í öllum þingflokkum. Það má ræða þetta í velferðarnefndinni út í eitt og ég hvet til að það verði gert. Síðan þurfum við að taka ákvörðun og láta afstöðu okkar í ljós. Það hafa verið skilaboð mín. Við getum talað um þessi álitamál þangað til við verðum blá í framan en á einhverjum tímapunkti þurfum við að klára málið og ég tel það ekki vera offors eða einhverja vanstillingu að ætla okkur ákveðinn tíma í það. Mér finnst þetta þannig mál að við eigum að skoða það frá öllum hliðum en síðan þurfum við að taka afstöðu. Ég þakka, hæstv. forseti, fyrir umræðuna. Hún hefur verið afar góð, afar upplýsandi. Nú legg ég til að málinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og síðari umræðu og vona svo sannarlega að við fáum tækifæri fyrir þinglok að klára það með atkvæðagreiðslu, hvernig svo sem hún mun fara.