Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Ágúst Flygenring) Hæstv. stjórn hefir að mestu leyti tekið ómakið af nefndinni um framsögu í þessu máli. Því að athugasemdirnar, sem fylgja frumv., eru víðtækar og nákvæmar, og það lítið, sem nefndin vildi taka til athugunar, stendur prentað í nefndarálitinu. Eg skal því verða mjög stuttorður. Það mun ef til vill mörgum þykja það hart, að innleitt sé skyldumat á öllum fiski, sem héðan er fluttur. Fljótt á að líta er þetta svo. Og eg mundi ekki hafa verið með þessu frumv., ef sú reynsla, sem hefir unnist hér á síðustu árum, væri ekki svo skýr, að hún hefði sýnt það og sannað, að þetta fyrirkomulag hefir orðið til stórmikils gagns hér við Faxaflóa. Hingað til hefir fiskimat verið frjálst; það hefir verið kjörmat; og reynslan hefir orðið sú, að fiskimatsmennirnir hafa verið notaðir sífelt meir og meir. Útgerðarmennirnir hafa orðið þess fljótt varir, að sú vara, sem hefir verið metin hér af hinum lögskipaða yfirmatsmanni, væri betur trygð til sölu erlendis heldur en hitt, sem ekki var skoðað. Enda má segja, að hér um slóðir noti líka allir útflytjendur yfirmatsmanninn, svo að þess vegna geta útgerðarmenn við Faxaflóa sagt frumvarpið óþarft þeirra vegna. Vegna þessarar reynslu hér hefi eg orðið með frumv. Eg er hræddur um að tiltrú manna  Að undanförnu hefir fiskskoðunin verið að mestu leyti bundin við Faxaflóa, en nú vakir það fyrir háttv. stjórn með þessu frumvarpi, að önnur héruð verði hennar líka aðnjótandi; þar af er þetta frumv. sprottið. Á Norður- og Austurlandi hafa engir lögskipaðir matsmenn verið til þessa. Afleiðingin hefir orðið sú, að þessir landshlutar hafa átt erfitt með og enda ekki getað komið sinni vöru beint á markaðinn. Kaupendur hafa vefengt að varan gæti verið góð, þar sem ekkert mat væri á henni. Frá þessum stöðum hefir fiskurinn að eins flutzt til Noregs, Englands og Danmerkur, og þaðan hefir hann svo máske verið sendur aftur suður til Spánar og Ítalíu. Af þessu hefir hlotist töluverður kostnaður og því hafa útgerðarmenn í þess um landshlutum fengið miklu lægra verð fyrir sinn fisk, heldur en fengist hefir frá Vesturlandi og Faxaflóa. Í þessu frumv. er nú þessum landshlutum gefinn kostur á að fá fisk sinn skoðaðan og fengnir menn upp í hendurnar til þess að gefa allar leiðbeiningar um meðferð á vörunni. Það eru að eins 4 ár, síðan yfirmatsmenn voru skipaðir í Reykjavík og á Ísafirði. Þeir áttu meðal annars að gæta þess, að varan yrði samkynja. Það varð að fylgja föstum reglum matið. Það, sem einmitt var að athuga við gamla matið, var það, að engum meginreglum var fylgt; af því varð fiskurinn ósamkynja, svo að kaupmenn vissu ekki í rauninni hvaða vöru þeir keyptu. Þegar Spánverjar hættu að sækja fiskinn hingað, þá vorum vér svo hepnir, að sú hefð komst á, að kaupendur urðu skyldaðir til þess að greiða andvirði fiskjarins undir eins og skipin voru fermd og hleðsluskjölin undirskrifuð. Það er gott að vera laus við þá áhættu, sem fylgir því, að senda stóra fiskfarma og eiga svo eftirkaup um söluna; því það er hvorttveggja, að það er ómögulegt að girða fyrir það, að varan geti spillst á leiðinni, og svo er hitt, að menn þykja ekki sérlega greiðir eða áreiðanlegir í viðskiftum suður á Spáni og Ítalíu, ef þeir koma því við. Það er því mjög mikils vert, að sú kaupvenja geti haldist að þessu leyti, sem eg hefi minst á. Reynslan hefir sýnt, að það er neyðarúræði að verða að senda fisk þangað suður í »consignation«. Þess vegna kjósa allir menn að sjálfsögðu að fá andvirði fískjarins greitt um leið og kaupsamningarnir eru undirskrifaðir. Þetta frumv. er, eins og eg tók fram áðan, samið til þess að auka tiltrú útlendinga á vöndun vörunnar héðan, og ef ákvæðin næðu til allra landshluta, þá er enginn vafi á því, að varan mundi batna í heild sinni, og þar af leiðir aftur, að betra verð fengist fyrir hana. Það mætti auðvitað segja að vér þyrftum ekki á slíku lagaboði að halda, því reynslan hefði sýnt þegar, að mat kæmist á fyrir því. En - eins og líka áður er tekið fram - það verður þó til þess að ná Norður- og Austurlandi inn í heildina, sem annars gæti dregist enn þá um langan tíma. Eftirleiðis eiga yfirmatsmennirnir að hafa eftirlit með því, að farið verði vel og rétt með vöruna í öllum tilbúningi. Þeir eiga og að verða ráðunautar útgerðarmannanna í þessu atriði. Þetta mætti ef til vill verða aðalstarf þeirra. En með því móti eykst vinna þeirra að mun, og þess vegna eiga þeir eftir frumv. að fá hærri laun. Eg hefi mjög lítið að athuga við einstakar greinar frumvarpsins. Eg skal að eins minnast á, að það væri mjög æskilegt að stjórnin legði aðaláherzluna á það í þeim »Instrux«, sem samin verður fyrir matsmennina, að þeir gættu þess fyrst og fremst, að varan sé holl og góð til átu. Það hefir verið gengið svo langt í flokkun vörunnar af hendi matsmannanna, að það mætti ætla að það væri tilgangurinn að nota fiskinn sem skrautmyndir eða veggprýði en ekki til matar. Útvegsmennirnir kvarta þráfaldlega yfir því, að matsmennirnir geri sér nærri því far um að rýra gildi vörunnar. Þetta er alveg öfugt við það sem gjörist með öðrum þjóðum, þar sem öll »Reclame« er gerð til þess að auka gildi vörunnar og flokka hana í hina áttina, upp á við; t. d. »extra prima« eða »fin, fin«, sem haft er til að auðkenna vörugæði, án þess að gæðin svari fyllilega til þessara tákna. Hér með meina eg þó ekki, að þeir eigi, okkar matsmenn, að segja vöruna betri en hún er, heldur hitt, að þeir rýri ekki gildi þeirrar vöru, sem er góð og óskemd sem neyzluvara (matur), með því að stimpla hana »nr. 2«, máske að eins fyrir það, að lítið gat var á þunnildinu, einhver uggi kliptur af fyrir öngustungu, eða því um líkt. Að öðru leyti hefi eg ekkert sérstakt að athuga við frumv. Ástæður stjórnarinnar eru allar bygðar á góðum og réttum grundvelli. Eg skal ekki heldur fjölyrða um breyt.till. nefndarinnar, því að hún er eingöngu orðbreyting. Eg vona að lokum, að háttv. deild taki vel við málinu og gjöri við það sem það á skilið.

Framsögumaður (Sig. Stefánsson) Eg hefi lítið að segja um þetta frumv. við þetta frh. 1. umr. málsins. Deildin getur séð það, sem nefndin leggur til í nefndarálitinu. Frumv. er svo stutt, að eins ein gr. Hér er um nauðsynlega réttarbót að ræða. Það var meining milliþinganefndarinnar, að breyting á launakjörum presta kæmist jafnóðum á og brauðin losnuðu. En þessu breytti stjórnin í frumv. sínu, er hún lagði fyrir síðasta þing, þannig að prestar í þeim prestaköllum þar sem engin breyting átti að verða á mættu kjósa hvort þeir vildu ganga undir launabreytinguna, eða hitt, að gera það ekki. Þannig samþ.Ed. þetta ákvæði 1907, en Nd. breytti því, er hún hafði það til meðferðar síðustu daga þingsins, þannig að sextugir prestar gætu orðið hlunninda laganna aðnjótandi, þótt ekki vildu þeir ganga að neinum breytingum á prestaköllum sínum, en þessi breytingartillaga hefir eflaust ekki verið athuguð nógu rækilega í Nd. Þegar frumv. kom til Ed. aftur, sá deildin að vísu, að með breyt. Nd. væri misrétti gert sumum sextugum prestum, en af því að áliðið var mjög tímans, vildi deildin ekki stofna frumv. í voða með því að fella breyt. Nd. úr frumv. Þetta misrétti milli sextugra presta er líka komið nú á daginn. Sextugir prestar í þeim prestaköllum, þar sem engin breyting kemst á, fá enga launabót, þótt þeir gjarna vildu ganga að breytingunni, en sé það fyrirmunað af hindrunum, sem þeim eru ósjálfráðar. En jafnaldrar þeirra, sem standa á móti breytingunni, fá launabót. Umkvartanir um þetta misrétti hafa líka komið og þess vegna hefir biskup farið fram á að þetta frumv. væri lagt fyrir þingið. Nú verður öllum sextugum prestum gefið færi á að komast undir lögin. Aðalinntakið er í nefndarál., og þarf eg ekki að skýra það fyrir háttv. deild. Þessi breyting bakar ekki landsjóði verulegra útgjalda, því að þessir prestar eru svo fáir. Biskup segir að kostnaðaraukinn til að byrja með geti ekki farið fram úr 3,500 kr., er fari svo minkandi. Þessi réttarbót er því sjálfsagðari, sem hér er alloftast að ræða um menn, sem eru orðnir slitnir eftir langt starf og hafa langa lítt launaða embættisþjónustu að baki sér. Eg skal þá ekki tefja tímann með langri ræðu, en vona að háttv. deild láti frumv. ganga sinn gang.

Framsögumaður (Jósef Björnsson) Eg skal ekki hafa langa framsögu, en eg verð þó að fara nokkrum orðum um þau aðalatriði málsins, sem hafa vakað fyrir stjórninni og nefndinni. Nefndin álítur frv. þarfa réttarbót, sem beri að koma til framkvæmda. Í því felst viðurkenning um að þörf sé að friða þær litlu leifar, sem eru eftir hér á landi af skógi og kjarri. Það er ekki hægt að dyljast þess, að illa hefir verið farið með skógana og mjög ógætilega. Það er víst, að það er að mestu mönnum að kenna, að landið er orðið svo skóglaust. Þó að náttúran hjálpi að vísu til á mörgum stöðum að eyðileggja landið, eiga mennirnir þó mesta sökina. Það hefir í ræðum og ritum opt verið bent á, að illa og óhyggilega sé farið með skógana. Þessi illa meðferð er innifalin í ýmsum þeim atriðum, sem í þessu frv. er reynt að girða fyrir. Eg skal nú fara nokkurum orðum um helztu atriðin: 1. Það er of mikið höggvið, og þannig að eftir verða ber svæði, en það gerir það að verkum, að stormar fá aðgang að skógunum og eyða þeim. Berhöggnu svæðin blása upp, og uppblásturinn étur sig út svo þau stækka smám saman. Kyrkingur kemur og í skóginn í kringum beru svæðin. Uppblástur og kyrkingur kreppa því að skóginum og eyða honum. 2. Það er höggvið illa, stofnar brotnir að meira og minna leyti, og sárið skilið eftir óslétt. Vatn sígur því í tréð og feygir rótina, svo að ekki getur nýtt tré vaxið upp af henni. 3. Skógur, hrís og lyng er rifið upp með rótum, og losað þannig um jarðveginn, svo að hann getur blásið upp. Afleiðingin verður oft sú, að þar sem var áður skógur og kjarr, verða gróðurlausir melar. Þessa óhæfu reynir frumv. að koma í veg fyrir, með því að banna að rífa hrís og lyng. 4. atriði er mjög mikils vert, það er beit í skóglendi. Skógræktarstjórinn hefir rétt fyrir sér í því, að það er mjög skaðlegt að beita lágan skóg, því að við það eyðileggjast yngri greinar eða árssprotar og brum, sem peningurinn bítur. Sama verður þó skógurinn sé hávaxinn ef snjór er á jörðu, því þá ná skepnurnar, sauðfé og geitur, hærra, svo árssprotarnir verða bitnir af. Börkur er einnig nagaður og skemdur, þegar jarðskarpt er. Þetta atriði er verst við að eiga og verður mest til að spilla þeim skógleifum sem til eru. En með góðum vilja og skilningi má þó koma nokkuð í veg fyrir þetta. En þó er því svo háttað á mörgum jörðum, sem hafa skóg, að þörfin til beitar er mikil.Á síðari árum hefir löggjafarvaldið látið málið til sín taka, og viðurkent að full þörf væri á að hafa eftirlit með meðferð skóganna. Eins og háttv. þingdeild er kunnugt, voru gerð samþyktarlög á þingunum 1894 og 95, til þess að friða skógleifar o. fl., en því miður hafa þessi lög gert lítið gagn; það eru að eins tvö héruð, sem gert hafa samþyktir samkvæmt þeim lögum. Ef önnur héruð hefðu fylgt dæmi Rangárvallasýslu og Vestur-Barðastrandarsýslu, og gert friðunarsamþyktir, þá væri þegar búið að taka í taumana, og þetta lagafrumvarp hefði þá ekki verið nauðsynlegt. En með því að þetta hefir enn ekki verið gert, og skógarleifar liggja ófriðaðar hingað og þangað, þá er brýn nauðsyn að koma með almenn lög sem nái yfir land alt. Nú er líka hægt að hafa eftirlit með að lögunum sé hlýtt. Það geta skógræktarstjórinn og skógarverðirnir gjört, sem skipaðir eru samkvæmt lögunum 1907. Nefndin telur það sjálfsagt að háttv. deild samþykki frv. En nefndin hefir þó, í samráði við skógræktarstjórann, leyft sér að koma fram með nokkrar breytingartillögur. Eg vil leyfa mér að gera grein fyrir breytingartillögunum í örfáum orðum. Breyt.till. við l.gr. er að nokkru leyti orðabreyting. Þó skal þess getið, að skógræktarstjórinn upplýsti það fyrir nefndinni að orðið »gangar« í stjórnarfrumvarpinu hefði slæðst inn í það af misskilningi, og að í þess stað hefði átt standa, að aðeins mætti grisja skóginn. Nefndin fann ástæðu til að bæta við að ekki mætti rífa víði og mel. Henni virtist og sjálfsagt að bæta því við, að mosa sé ekki bannað að rífa á mýrlendi, þar sem hvorki er skógur né kjarr. Breyt.till. við 5. gr. er eiginlega að eins orðabreyting, sem gefur það glegra til kynna, að þar sem svæði eru tekin til friðunar, þá sé ætlast til að landeigandi eða nothafi heimti ekki að jafnaði gjald fyrir að láta af hendi land til þessara afnota. Eigi að síður er þó sjálfsagt að nothafi geti krafist endurgjalds, sé honum meinlegt að missa afnot landsins, svo hann þurfi, ef til vill, að leigja land í þess stað. En þetta getur komið fyrir á landlitlum jörðum. Um breyt.till. við 7. gr. má geta þess, að í stað orðanna í nefndarálitinu: »7. gr. orðist þannig«, á að standa: 1. málsgr. 7. gr. verði: »Eigendur og notendur« o. s. frv. til enda. Í þessari breyt.till. eru nokkrar verulegar efnisbreytingar. Tímanum er breytt frá því sem ákveðið er í stjórnarfrumv. Nefndin hefir fært tímatakmarkið fyrir sauðfjárbeit, og sett 1. nóv. til 1. júní fyrir suma landshluta, þar sem vetrarríki er mest og snjóþyngsli. En það má venjulega búast við, þó snjóþungt sé, að ekki falli snjór verulega í okt. Í snjóminni landshlutum, á suður- og vesturlandi, að undanskildum Vestfjörðum, hefir nefndin samkvæmt samráði við skógræktarstjórann, talið nóg að setja takmarkið frá 1. jan. Seinna tímatakmarkinu þótti nefndinni ekki rétt að breyta, því að sjálfsagt er að verja eftir föngum, þegar skógurinn er að lifna. Fleiri orðum skal eg ekki fara um málið, og eg óska og vona að háttv. deild taki frumv. vel með áorðnum breytingum.

Eiríkur Briem Í niðurlagi 1. gr. eins og hún á að vera eftir till. nefndarinnar er sennilega prentvilla. Þar stendur: á skóg og kjarrlausu landi, en meiningin mun vera: á skóglausu og kjarrlausu landi; en þetta mætti laga með því, að setja band á eftir skóg. En úr því eg er staðinn upp, vildi eg skjóta því til nefndarinnar, hvort ekki væri réttara að setja »dómkvaddra« á undan óvilhallra manna mati, því að þá má heimta að þeir staðfesti umsögn sína með eiði

Sigurður Stefánsson Eg vil að eins gera athugasemd við breyt.till. við 7. gr. Þar hefir nefndin sett mismunandi tíma, um friðun. Eg þykist vita að tímatakmarkið, að því er það snertir Vestfirði, er sett samkvæmt tillögu háttv.þm. V.-Ísf, sem er kunnugur þar vestra. Þetta er til bóta, en þó virðist tímatakmarkið 1. júní of seint. Ef ekki er leyft að beita skóginn fyr, þá neyðist fólk til að brjóta lögin. Allflestir fjarðarbotnar inn úr Ísafjarðardjúpi eru lítt bygðir, en þar eru skógar og aðalbeit fyrir fénað. Að vorinu verða menn því annaðhvort að hýsa eða sleppa fé sínu inn í firði þessa. Í apríl sleppa menn vanalega fé sínu, og þá er í flestum vorum snjór að mestu leystur inn í fjörðunum. Eg vildi því, að tímatakmarkið yrði sett 1. maí í staðinn fyrir 1. júní, enda tel eg beit þá lítt skaðlega fyrir skógana eins og til hagar þar vestra. Annars vil eg geta þess, að þótt lögin séu góð og stefni í rétta átt, þá óttast eg að þau verði meir á pappírnum en í reyndinni. Það þarf sjálfsagt marga skógarverði, ef að gagni á að verða. En eg vil leggja áherzlu á, að þessi breyt.till., 1. maí fyrir 1. júní, verði gerð.

Steingrímur Jónsson Eg tel mál þetta þýðingarmikið og spor í rétta átt, og tel því rétt að samþykkja það. En eg er ekki sannfærður um, að það sé heppilegur tími nú að láta þessi lög koma í gildi. Eg held að það hefði verið holt, úr því að skógræktarstjóri er nú skipaður, að nota lögin frá 1894 og 1895. En úr því skógræktarstjórinn álítur þetta heppilegasta veginn, vil eg ekki greiða atkv. móti frv. En eg vildi gera athugasemd við l.gr. frv., eins og hún er orðuð í nefndarálitinu. Aðaltilgangurinn er að varðveita skógarleifar, og fyrirgirða uppblástur lands, með því að banna lyng- og melrif. En mér virðist farið lengra en nauðsyn ber til. Lögin þurfa ekki að vera svo hörð. Ef þau eru það og ganga of nærri rétti manna, þá er hætt við að þau verði pappírslög. Þar sem stendur »birkirunnum og birkirótum má ekki kippa upp«, þá er, að minni hyggju, þýðingarlaust að fyrirskipa það þannig, að ekki megi gera undantekningar. Eg er úr því héraði, þar sem kjarr er að breiðast út, t. d. jafnvel í tún og engjar, en þá er nauðsynlegt að stemma stigu fyrir því, og það ætti að vera hægt að gera undantekningar frá lögunum í samráði við skógræktarstjórann. Með því að banna að rífa fjalldrapa, víði og sortulyng, er gengið of nærri rétti einstaklingsins. Fjalldrapi breiðist sumstaðar mjög mikið út, eyðileggur annan gróður og spillir beit fyrir stórgripi. Gagnvart þessu verður jarðeigandi að hafa rétt til að verja sig. Eg þekki t. d. tún, þar sem stórgerður gulvíðir er kominn inn fyrir túngarðinn, og það kostar mikið að uppræta hann aftur. Þá er og athugavert að banna að rífa víði og fjalldrapa, því að víða er það notað sem byggingarefni í þök, eins og kunnugt er. Sömuleiðis er það notað sem eldiviður, þar sem erfitt er um aðflutninga og mór er ekki, t. d. í uppsveitum Þingeyjarsýslu; með því sparast áburðurinn til túnræktar. Auk þess er það notað víða á Norðurlandi í stíflugarða. Þetta má ekki hefta. Það á að vera heimilt að rífa fjalldrapa og víði á þeim stöðum, sem þess þarf, og það getur ekki valdið eyðingu landsins. Sömuleiðis sýnist lítil ástæða til að banna að rífa upp sortulyng. Það hefir frá fornu fari verið notað til litunar og er enn á Norðurlandi. Aftur er alveg rétt að banna að rífa mel; auðvitað verður að mega slá mel og að nota hann til gjafar, því að það yrði til að fella verð jarða, ef bannað væri. Eg vona, að nefndin taki þessar bendingar til íhugunar og beri sig saman við mig um breytingar. 7. gr. frv. hefði átt að vera svo, að eigendur og notendur jarða mættu eigi beita skóga og kjarr, þegar snjór er. Tímatakmarkið er og ekki heppilega valið, að því er kemur til Norðurlands. Þar er jörð venjulega, eða að minsta kosti mjög oft, auð í nóvember og desember. Féð liggur úti á nóttum, og oft ekki gengið til þess oftar en á vikufresti eða svo. Þess vegna væri betra að hafa alstaðar sama tímatakmark, nefnilega 1. janúar, eða hafa engan ákveðinn tíma, heldur að eins takmarka eftirlitið við það, hvort snjór er á jörðu. Þó er töluvert vandkvæði á þessu. Ekki geta lögin sagt mönnum að fella hjarðir sinar heldur en að beita. Í Þingeyjarsýslu eru margar jarðir, kostajarðir í snjóléttum vetrum, en í hörðum vetrum verður beitin aðallega á bruminu, og vafasamt er, hvort hægt er að varast það. Sem sagt, um þessi atriði vona eg að geta borið mig saman við nefndina.

Júlíus Havsteen Háttv. 4. kgk. þm. gat þess, að hann hefði litlar vonir um, að þessi lög yrðu annað en pappírslög, og mintist á lögin frá 13. apríl 1894, um samþyktir til að friða skóg og mel, og lög frá 15. febr. 1895, um samþyktir til að hindra sandfok og um sandgræðslu. En þar við er að athuga, að þau lög hafa orðið þýðingarlaus vegna þess, að mönnum hefir verið í sjálfsvald sett að nota þau. Samþyktarlög blessast sjaldan vel. Þannig hafa að eins tvær samþyktir sprottið út af þessum lögum: samþykt 15. júlí 1899 fyrir Rangárvallasýslu um friðun á skógi og mel (um hindrun sandfoks og um sandgræðslu), og samþykt 24. maí 1902, um verndun og notkun skóga í Vestur-Barðastrandarsýslu, sem er álitin mjög vel samin. Skógræktarstjórinn hefir í vetur skrifað öllum sýslunefndum um þetta mál, en það nægir ekki, og er það áríðandi að setja frekari lög í þessu efni, ef alvara á að verða úr því að koma upp skógum hér á landi. Byrjunin í þessu tilliti eru lögin frá 22. nóv. 1907, um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands, og nú liggur þetta frumvarp fyrir, sem nefndin væntir að verði tekið vel, og væri mjög illa farið, ef það yrði að engu vegna mismunandi meininga manna hér í deildinni. Það er samt ekki meining mín að mæta þessum andmælum hér, heldur að fela það framsögumanni, sem hefir sérstaka þekkingu á skógarverndun; á hinn bóginn er eg vongóður um, að fullkomið samkomulag náist og að frumvarpið fái að ganga héðan til neðri deildar.

Steingrímur Jónsson Það er eðlilegt, að lögin frá 1894 hafi orðið gagnslaus. Áhuginn fyrir skógrækt er nú fyrst að vakna, og er það gleðilegur árangur af bréfum skógræktarstjórans, að nú eru menn farnir að sinna þessu máli í verkinu. Á sýslufundi í Suður-Þingeyjarsýslu var samþykt, að hver hreppsnefnd skyldi halda fund um málið í sínum hreppi. Hreyfingin er holl og góð, og eg vil gera alt til þess að styðja hana.

Jens Pálsson Eg get að mestu fallist á athugasemdir háttv. 4. kgk. þm., en vil þó bæta þar við sérstökum athugasemdum, einkum að því er snertir 7. grein laganna. Ákvæðin í upphafi nefndrar lagagreinar eru þannig vaxin, að eg fæ ekki séð að þau komi að miklu haldi. Það nær ekki nokkurri átt að ætla, að þannig löguðum fyrirmælum verði hlýtt, svo óákveðin eru þau. Þessi 1. málsgr. 7. gr., sem breyt.till. tölul. 3 á við og ákveður miklu nánar um, ætti því að falla með öllu burtu. Eg get í þessu efni bent á mína eigin reynslu; eg hefi búið á skógarjörð í 7 ár. Á vetrum var fjárbeitin að eins í skóginum. Umhverfis fjárhúsin var á eina hliðina stöðuvatn, en skógur á aðrar. Af þessum 7 árum voru 6 (1880 -1886) árin einhver mestu harðindaár, eins og menn muna. Fénaði var þá öllum beitt á skóginn, sem var ungur og lágur. Samt fór honum töluvert fram, þótt auðvitað hafi beitin nokkuð staðið honum fyrir þrifum. Og víða hagar svo til, að ekki verður annarstaðar beitt en einmitt á skógana, þegar snjór er mikill og hagleysur. Er það gamalla og reyndra manna mál, að brumið sé á við hálfa gjöf. Eg tel ógjörning, að lögunum - eins og þau eru orðuð - verði við komið, þar sem þannig hagar til, og það er allvíða. Tímatakmarkið, þ. e. til 1. júní, er með öllu óþarft, því að jafnskjótt og ísa leysir og snjó tekur af jörð, streymir féð úr skóginum og leitar þangað sem gras er að finna, það sækist eftir grashögunum þegar þess er kostur. Ákvæðið er þannig þýðingarlaust. Mér þætti því fara bezt á, að umrædd 1. málsgr. 7. gr. félli burt, en greinin látin byrja á orðunum: »Skógræktarstjóri og skógarverðir« o. s. frv. Og gefi eftirlitsmenn nákvæma skýrslu af ferðum sínum um þessi héruð, ef misfellur kynnu að verða á meðferðinni. Ef nú sannaðist, að skógur eyðilegðist af beit, sem eg annars efast um, þá væri sjálfsagt að taka það mál fyrir. Í Þingvallasveitinni fór skóginum fram, hann blómgaðist, þótt beitt væri á hann, ef hann sætti ekki annari verri meðferð. En hann eyðilagðist, þegar hann var hafður til kolagjörðar, og mátti þá sjá samfelda reykjarsvælu um allan skóginn. Þá var ekki á góðu von, tjónið var auðsætt. En er þessum ófögnuði linti og innleiddir voru skozku ljáirnir, þá brá þegar til batnaðar, nema þar sem skógurinn var illa höggvinn eða rifinn upp með rótum. Ef vel er tekið í taumana að því er skógarhögg snertir, þá hygg eg að sauðfjárbeitin sé tiltölulega hættulaus. Aðalatriðið er í því efni, að ekki sé of margur fénaður hafður á takmörkuðu skógarsvæði. Þá er skiljanlegt, að skógurinn þoli ekki beitina til lengdar, ef of miklu fé er hrúgað á hann. Vil eg skjóta því til nefndarinnar, að 7. gr. sé breytt, eins og eg hefi þegar nefnt, og skal skógræktarstjóra heimilt að taka í taumana, ef augljósar skemdir verða. Vil eg leggja til, að 7. gr. verði borin upp í tvennu lagi.

Kristinn Daníelsson Eg skal vera stuttorður urra þetta mál. Deildin virðist taka vel breytingum þeim, sem nefndin hefir gert. Og eg hygg, að enn megi laga þær svo, að þær fullnægi öllum. Háttv. 4. kgk. þm. kom fram með ýmsar athugasemdir að því er snertir víði, fjalldrapa og lyng. Mun nefndin fús á að bera sig saman við hann um þetta efni. Allar aðrar athugasemdir hafa lotið að 7. gr. Þar sem í greininni er komist þannig að orði, að menn eigi að kosta kapps o. s. frv., þá gæti það að vísu verið vafasamt, hvort það orðatiltæki eigi vel við í lögum, en bæði stjórn og nefnd hafa þó hallast að því. Það á fremur að vera bending heldur en skipun, enda ekki um sektir að ræða í þessu efni. Þetta orðatiltæki hefir því verið látið standa, enda verða lögin í þessu og fleiri atriðum að skoðast sem tilraun. Eg skal t. d. játa, að vafasamt getur verið, hvort hægt verði til fullnustu að koma í veg fyrir að rifinn verði mosi og lyng. En tilraun verður að gera. - Annars vona eg, að þetta mál hljóti greiða meðferð í háttv. deild.

Jens Pálsson Háttv. þm. V.-Ísf. mintist á það, að vægileg orð væru hér höfð, þar sem ekki væri um sektir að ræða. Eg er þar algerlega á annari skoðun. Ef sannast skyldi á einhvern mann, að hann hefði ekki kostað kapps um, að framfylgja lagafyrirmælunum, þá ætti hann - samkvæmt 9. gr. laganna - að sæta sektum frá 5 til 100 kr. til landsjóðs. Eg álít því að 1. liður 7. greinar eigi fremur heima í leiðarvísi en í svona lögum.

Framsögum. (Jósef Björnsson) Umræður eru orðnar svo langar, að eg skal verða stuttorður. Eg vil að eins leyfa mér fyrir hönd nefndarinnar að svara ýmsu, sem háttv.þm. hafa sagt. Hvað snertir ræðu háttv. 4. kgk. þm., skal eg geta þess, að mér þykir rétt að taka til greina að nokkru leyti það, sem hann hafði að athuga við 1. gr. frv. Það mætti t. d. bæta við enda greinarinnar: »nema með samþykki skógræktarstjóra eða hlutaðeigandi skógarvarðar«. Þá virðist mér að alt væri fengið fyrir háttv.þm. - Eg er honum fyllilega samdóma um, að skógviður og kjarr getur verið sem illgresi, t. d. í túnum, eins og háttv.þm. sagðist vita til. Líka getur hrís orðið illgresi í engjum manna. Þegar svo ber undir, þá er auðvitað sjálfsagt að uppræta allan kjarrgróður, og mundi vitanlega fást undanþága til slíks. Eg ímynda mér að nefndin í heild sinni verði fús á að breyta þessu við 3. umr. málsins. Að því er snertir ræðu háttv. 2. þm. Gullbr.- og Kjósarsýslu, þá skal eg geta þess, að nefndin mun alls ekki geta verið honum samdóma um það, að rétt sé að fella burtu fyrri hluta 7. gr. Það mætti þá eins fella alla greinina burtu, því að fyrri hluti hennar er nauðsynlegur vegna niðurlagsins. Um orðalagið á greininni er það að segja, að annaðhvort verður að gefa nokkuð teygjanleg orð í ákvæðinu, eða þá að banna og taka þvert fyrir alla beit á þess konar landi, sem hér ræðir um. En nefndinni hefir ekki þótt ráðlegt að ganga svo hart að. Hvað tímatakmörkin snertir, að ástæða væri til þess að sleppa þeim og að eins brýna fyrir mönnum, að kosta kapps um að beita sem minst í skóglendi, þá mun nefndin óefað vilja taka slíkt til athugunar og verða háttv. deild til vilja að því leyti. Því að í raun og veru er meiningin með þessu ákvæði sú, að verja skógana þegar snjór liggur á jörðu. Það sem þá gerir alla beit skaðlega er það, að féð étur toppana ofan af plöntunni, og þegar þeir eru farnir, er þvergirt fyrir hæðarvöxt runnans og hann verður að vaxa í aðrar áttir, svo framt sem um nokkurn vöxt er að ræða. Þegar búið er að sleppa fénu lausu á vorin, verður erfitt og enda ómögulegt að hafa nákvæmt eftirlit með því, en það mætti þó leitast við að gæta þess, að féð gengi sem minst í skógana, þegar þeir eru að laufgast.

Flutningsmaður (Björn Jónsson) Mér er það mikið fagnaðarefni, að eiga kost á að flytja þetta mál hér á þingi. Það hefir lengi verið á dagskrá hjá bindindisliðinu, aldarfjórðung eða ríflega það, og gert ómetanlegt gagn. Hefir áður (1900) verið bannaður allur tilbúningur áfengis í landinu, en nú er farið fram á, að þessu böli, áfengisnautninni, sé útrýmt með öllu úr landi voru. Vona eg fastlega, að þetta geti orðið að lögum frá þessu þingi. Málið er þaulrætt og um það hefir einnig mikið verið ritað, svo að almenningi og þingmönnum sérstaklega mun nú vera það full-ljóst. Röksemdir með og móti vínnautninni hafa margar verið tilfærðar um dagana. Bannið á að meina mönnum að ná í áfengið, það á að firra þjóðina öllu því böli, er af vínnautninni leiðir. Gladstone, hinn merkasti stjórnmálamaður og einn mesti stjórnvitringur á öldinni sem leið, hefir komist svo að orði, að áfengisnautnin, eins og hún gerist í heiminum um vora daga og hefir lengi tíðkuð verið, væri meira heimsböl en allar styrjaldir og drepsóttir, er yfir mannkynið hafa gengið. Og þetta var ekki mælt út í bláinn, heldur hefir það sannast æ betur og betur. Frumv. þetta er að ýmsu leyti samhljóða frumv. því, er fyrir nokkrum árum (1905) lá fyrir þinginu, þó með breytingum og viðaukum. Er ekki ætlast til, að frá því verði gengið til fullnustu nú, heldur mun því verða vísað til nefndar og hún rannsaki það til hlítar. Auk venjulegra mótbára gegn aðflutningsbanninu: að það skerði persónulegt frelsi manna, að erfitt muni reynast að fá lögunum hlýtt o. s. frv., skal eg drepa á þá mótbáruna, sem yngst er og nú efst á baugi. Það er tekjutjónið, sem á að leiða af banninu og ekki sé auðgert að bæta. Mótbáru þessari er margsvarað, enda mjög auðsvarað: Ef þjóðin getur lagt á sig aukagjöld með vínkaupunum, þá getur hún það þeim mun betur án þeirra. Með áfengiskaupunum fleygja menn fé sínu í sjóinn. Bóndi, sem verzlar í kaupstað fyrir 1000 kr. og kaupir áfengi fyrir 200 kr., hann yrði betur úti, ef hann slepti þessum áfengiskaupum, en greiddi að eins 50 kr. í landssjóð. En nú verður mönnum á að spyrja: Hvernig verður það skarð fylt, er í tekjugrein landssjóðs hlýtur að koma sakir bannsins? Flutningsmenn þessara laga hafa ekki gengið gruflandi að þessu; þeir hafa hugsað sér þetta, og leiðin virðist furðu greið. Gjöldin verða mönnum að sjálfsögðu léttbærari, að sama skapi og eyðslan er minni; þau verða eins ótilfinnanleg og auðið er. En þetta atriði liggur ekki fyrir nú, og mun eg ekki fara frekar út í það að sinni. Þá vildi eg drepa lítilsháttar á erfiðleikana, sem taldir eru á því, að lögunum geti verið framfylgt. Mér finst það ofurljóst, að vér Íslendingar stöndum betur að vígi í þessu efni, en flestar aðrar þjóðir. Aðal-ástæðan er sú, að landið er svo afskekt; það eru að eins hafnirnar, er sérstaks eftirlits þarfnast. Og eins og tekist hefir að koma við tollgæzlu, þannig má einnig hafa nákvæma umsjón með aðflutningi öllum. Samkvæmt lögunum má áfengi hvergi flytjast til landsins nema til Reykjavíkur; alstaðar annarstaðar er það óheilagt og skal gert upptækt. Þó má það ekki flytja til Reykjavíkur öðruvísi en til lyfsala og handa verksmiðjum. Þm. rekur víst minni til þess, að málið var stöðvað á þingi 1905, það dagaði þar uppi. En jafnframt var skorað á landstjórnina að hlutast til um, að þjóðin greiddi atkvæði um þetta stórmál. Sú atkv.greiðsla fór svo fram um leið og kosið var til alþingis í haust sem leið (10. sept.). Með banninu greiddu atkv.nál. 4900 kjósendur, en móti 3250. Þetta var geysimunur, nægur til þess að sýna ótvíræðan vilja þjóðarinnar. Auk þess er það ekki venja að bera mál, þótt stórmál sé, þannig undir þjóðina sérstaklega, áður lögleidd séu. Málið er því betur undirbúið, en ella gerist; og þeim mun öruggari eru flutningsmenn þess um, að því reiði vel af. Þess má geta hér, að enda þótt mál þetta snerti alla þjóðina í heild sinni, þá hefir samt ekki nema örlitlum hluta hennar gefist kostur á að greiða atkv. um það. Kvenþjóðin hefir þar ekki fengið að neyta eðlilegs réttar síns, og varðar hana þó málið ekki síður en karlmenn. Á henni lendir alla jafna þyngsta bölið, er hér ræðir um. Það voru heldur ekki nema eldri karlar, hinn rosknari hluti þeirra, sem atkv. greiddu. Og ganga má að því alveg vísu, að kvenþjóðin hefði einróma orðið banninu fylgjandi, ef til hennar kasta hefði komið. Eg skírskotaði áðan til Gladstone, máli mínu til stuðnings. Vil eg gera það enn, og tilfæra orð hans er kemur til tekjuhalla landssjóðs. Þessi einn hinn mesti fjármálavitringur í heimi á öldinni sem leið, sagði svo: að vandalítið væri að sjá borgið fjármálum þjóðar, sem neytti ekki áfengis. Auðvitað eru ekki allir Kára líkir, og fæstir jafnmiklir snillingar og Gladstone. Skotaskuld ætti þó engin að verða úr þessu, því að þótt þjóðin íslenzka sé fátæk og miklar kvaðir hvíli á henni, þá verða henni þó byrðarnar léttbærari en öðrum þjóðum flestum, fyrir þá sök, að ekkert hefir hún að segja af kostnaði þeim hinum mikla, er allmörgum öðrum þjóðum háir svo mjög, en það er herkostnaðurinn. Sá kostnaður nemur víða helmingi, sumstaðar miklu meira en helmingi af ríkistekjunum, ef með eru taldir vextir af ríkisskuldum, sem stafa langmest af hernaði og vígbúnaði. Fylgjendur þessa máls og frumkvöðlar leggja öruggir og ókvíðnir úti þetta, en varlega hefir þó verið farið að öllu. Fresturinn er tiltekinn hátt upp í 3 ár, til þess að nægur tími vinnist til að gera fulla skipun á skattamálum landsins. Og því ætti að verða lokið 1911. Ef þingið 1911 skyldi ekki geta aflokið skattamálum, þá mætti færa tímabilið (frestinn) lengra fram. Við höfum tiltekið áramótin 1911-1912, en hinsvegar mætti þetta vel orðast þannig, að fresturinn skyldi útrunninn, þegar skattamálunum væri komið í kring. En þjóðinni er það áhugamál, að lögin öðlist gildi sem allra fyrst, og fyrir því þótti ekki hlýða að hafa frestinn lengri en til nýárs 1912. Eg vil svo, að umræðum loknum, leggja til, að málinu sé vísað til 7 manna nefndar, er taki það til gaumgæfilegrar íhugunar.

Ráðherrann (H. H.) Háttvirtur flm. þessa frv. (B. J.) leit svo á, að aðalmótbáran gegn aðflutningsbanninu væri sú, að tekjumissirinn yrði landssjóði of tilfinnanlegur, hræðslan við það, að bannið hyggi svo stórt skarð í tekjur landssjóðsins, að erfitt myndi úr að bæta. Eg skal játa að skarðið yrði að vísu stórt, er alls vínfangatollsins misti við, en mér virðist það þó enganveginn skifta mestu máli. Úr því yrði tiltölulega hægt að bæta og þyrfti ekki til þess neina sérstaka fjármálasnild. Á fjárhagstímabilinu 1906-1907 var vínfangatollurinn 427 þús. kr. En á sama fjárhagstímabili var flutt svo mikið af kaffi og sykri til landsins, að með 4 aura viðbót við tollinn á pundinu af hvoru um sig, mundi hækkunin á kaffi- og sykurtolli hafa numið yfir 413 þúsundum króna, svo að með því að færa kaffitollinn upp í 17 aura og sykurtollinn upp í 10½ eyri á pundi, ætti að fást alt að því sama upphæð eins og vínfangatollinum nemur, ef aðflutningurinn minkaði ekki að mun, sem naumast mundi verða. Þetta væri engin frágangssök, og mætti ef til vill jafnvel hafa hækkunina enn þá meiri. En þess ber vel að gæta, að þó að það gæti lánast, að velta þannig vínfangatollinum yfir á alla kaffi- og sykurnotendur í landinu, svo að landssjóðurinn misti einskis í, þá mundi þó gjaldendur landsins og landið sem heild skaðast á þeim skiftum í peningalegu tilliti, auk þess sem gjaldið kæmi miklu ránglátlegar niður. Það er síður en svo, að alt það áfengi, sem til landsins flytst, sé keypt og drukkið af íslenzkum gjaldendum. Vínföng eru nálega hin eina tollvara, sem útlendingar, sérstaklega hinn útlendi fiskimannalýður, kaupa hér að nokkrum verulegum mun; og það er eigi all-lítið sem þeir kaupa af vínföngum, og borga tollinn af. Sá tollur er nálega eina gjaldið, sem útlendingar greiða í landssjóðinn, því tóbak munu þeir oftast hafa með sér, og ekki gera þeir hér þungavöruinnkaup á kaffi og sykri. Upphæð, sem svarar tollinum af öllum öl- og vínföngum, sem útlendingar kaupa hér við land, mundi því blátt áfram bætast við skattgjald innlendra gjaldenda, landið tapaði þeim peningum alveg. Nú veit eg, að bannmenn segja, að landið mundi á annan hátt spara sér svo mikið fé við það að hætta vínfangakaupunum, að þetta mundi margsinnis borga sig, og landið yrði þeim mun færara um að borga aukin gjöld. En hér við er það að athuga, að menn gera sér alment rangar hugmyndir um það, hvað vínfangakaupin kosta landið í raun og veru, og skýrslur og fortölur bannformælenda um þetta eru mjög svo villandi, er þeir segja að Íslendingar kasti á glæ allri þeirri upphæð, sem aðflutt vínföng kosta samkvæmt verzlunarskýrslunum. Því verzlunarskýrslurnar miða við útsöluverð hér á landi, og þar er meðtalinn tollur, starfslaun og ágóði, sem eftir verður í landinu. Það, sem landið eyðir við áfengiskaupin, er að eins innkaupsverð vörunnar, að viðbættum flutningskostnaði, ef varan er flutt í útlendu skipi. Til þess að skýra hvað þetta hefir að þýða, skal eg taka til dæmis þá áfengistegundina, sem langmest er flutt af og langmest munar um tollinn af. Það er brennivínið. Árið 1907 fluttist af dönsku brennivíni um 300 þúsund pottar, miðað við 8° styrkleika. Eftir verzlunarskýrslunum mun verðið á þessu nema hér um bil 340 þúsund kr., og samkvæmt kenningum bannformælenda ætti því landið að hafa fleygt í sjóinn þessari upphæð fyrir brennivín. En sannleikurinn er sá, að af þessum 340 þúsundum kr. renna 156,000 kr. í landsjóðinn sem tollur, er landsmenn annars þyrftu að greiða á annan hátt, 100-110 þúsundir eru ágóði, starfslaun og því um líkt, er kemur landinu til góða, en út úr landinu fer að eins 70-80 þúsund kr. af allri upphæðinni, sem brennivínið kostar í útsölu. Það er mjög sennilegt, þó að eg geti ekki sannað það nú, að vínfangatollurinn, sem útlendingar borga, nemi fullkomlega þeirri upphæð, sem öll innflutt vínföng kosta utanlands í innkaupum, svo að bann gegn innflutningi áfengis mundi ekki spara landinu í heild sinni neitt fé í aðra hönd, í öllu falli þyngjast gjöldin á þeim, sem hingað til ekki hafa keypt áfengi. og missir vínfangatollsins verður að skoðast sem fjárhagslegt tjón fyrir gjaldendur landsins. En þetta fjárhagslega tjón er þó lítilsvirði í samanburði við annað og meira tjón, er af aðflutningsbanni getur hlotist fyrir verzlun landsins og viðgang þess, og skal eg nefna þess nokkur dæmi. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að saltfiskur er aðal-útflutnings-varan héðan, og að Spánn er aðal-markaðurinn fyrir þá vöru. Það er því deginum ljósara, að það er eitt af fjárhagslegum lífsskilyrðum þessa lands, að eiga sér þar viðskifti trygð. Með verzlunarsamningi milli Danmerkur og Spánar 4. júlí 1893, sem birtur er á Íslandi með stjórnarauglýsingu 9. nóv. 1894, er Íslandi meðal annars trygt það, að ekki verði á Spáni eða í spanska ríkinu lagt annað eða hærra aðflutningsgjald á íslenzkan saltfisk eða sjávarafurðir aðrar, en lagt er eða lagt verður á samskonar afurðir frá hverri annari þjóð, með öðrum orðum, að engri þjóð geti orðið ívilnað á Spáni í þessu tilliti, nema Ísland verði jafnframt ívilnunarinnar aðnjótandi, svo að vér þannig njótum þess, sem aðrar þjóðir, t. d. Norðmenn, leggja í sölurnar til þess að fá góð kjör fyrir sinn saltfisk, að á afurðir héðan verði ekki lagður hærri bæjartollur eða neyzlugjald (accise eða consumptions-gjald), heldur en á samskonar vöru, sem framleiddar eru þar í landinu sjálfu, að eigi megi leggja á vörur, sem héðan eru fluttar, svo nefndan »surtaxe« (auka-toll), hærri en lagður er á samskonar vörur, er til Spánar eru fluttar á spönsku skipi, og að saltfiski, sem héðan er fluttur beina leið til Spánar, þurfi eigi að fylgja skírteini um það, hvaðan hann sé (upprunaskírteini) o. s. frv. En meginatriði samningsins, sem alt hitt grundvallast á, er ákvæðið í 1. gr. hans, að verzlunin milli landanna skuli vera frjáls. Þetta er skilyrðið fyrir hinu. Nú er vín og vínföng, sem er algeng og viðurkend verzlunarvara um allan hinn mentaða heim, eitt af helztu aðalafurðum Spánar og spanska ríkisins, eins mikilsverð útflutningsvara að sínu leyti fyrir það land, eins og saltfiskurinn fyrir Ísland. Sé nú bönnuð hér verzlun eða jafnvel allur aðflutningur hingað til lands á þessum aðalafurðum Spánar, þá er viðbúið, að Spánverjum þyki illa haldið við sig hið fyrsta meginatriði samningsins, loforðið um frjálsan markað fyrir afurðir beggja landanna og telji sig lausa allra mála um hitt annað. Ef því frv. þetta eða eitthvað þessu líkt er knúð fram, á Ísland það bersýnilega á hættu, að Spánverjar láti fyrst sendiherrann í Kaupmannahöfn mótmæla lögunum, og heimti að minsta kosti undanþágu fyrir spönsk vín, og ef vér skipumst ekki við það, taki til að gjalda líku líkt, og nota venjuleg »repressalia«, annaðhvort íþyngi íslenzkum varningi með tollum eða hefti innflutning hans. Nú má að vísu segja, að vínverzlunin við Ísland sé svo lítil fjöður á fati Spánar, að Spánverjar muni ekki láta sig þetta neinu skifta, svo að samningsrofið muni slampast af óátalið. Það er satt að vísu, að aðflutningur víns beina leið frá Spáni hingað er óverulegur, og er það bein afleiðing af því, hvernig siglingum háttar. En hitt mun á hinn bóginn víst að það, sem hingað flytst frá Danmörku af svo nefndum »heitum vínum« Sherry, Portvín, Madeira o. fl., það stafar mestmegnis frá Spáni eða spönskum löndum. Það eru spanskar afurðir, sem þá missa markað, ef markaðinum hér er lokað, og nam verð þessa varnings, eftir verzlunarskýrslunum 1906 30-40 þúsund krónum. Það er bersýnilegt, að ef Ísland á fyrir hendi að eflast og þróast, eins og vér vonum, svo að íbúatalan margfaldist frá því sem nú er, þá vex verzlunin ekki hvað sízt, og getur vínverzlunin við Ísland þá munað Spánverja miklu meira síðar en nú, og þeim orðið meiri eftirsjá í henni. Aðalatriðið er þó það, að hér er um grundvallarreglu (princip) að ræða, sem þjóðirnar sjaldnast þola að brotið sé móti, og gæti dregið dilk eftir sér fyrir vínlöndin gagnvart stærri þjóðum, ef slík afbrigði leyfast einu landi, þótt lítið sé. Vér sjáum á reynslu síðustu ára, hve afarviðkvæmir Frakkar hafa verið gagnvart minni háttar tollhækkunum á víni bæði í Danmörku og í Noregi, þannig að ströngustu mótleikum hefir verið beitt eða hótað, neitun lánsfjár úr frönskum bönkum til Danmerkur, banni gegn sölu norskra ríkisskuldabréfa á Frakklandi o. s. frv. og vitum vér, að bæði Danir og Norðmenn hafa orðið að láta undan síga. Noregur hefir og áður fengið að kenna á vilja Spánar í þessu efni og orðið að taka tillit til hans, til þess að varðveita fiskmarkað sinn, og er það lausavon ein, að Spánverjar mundu verða oss hýrari í horn að taka til langframa, er þeir fá vitneskju um, að hér sé lögleitt algert bann gegn aðalvarningi þeirra. Ef við gerum þetta frv. að lögum, eigum við því á hættu, að þurfa að kippa þeim lögum snögglega úr gildi aftur, eða sæta kostum, sem yrði landi voru og öðrum aðalatvinnuvegi þess til afar-mikils tjóns. Þetta er nú ein hættan, sem af frv. stafar, en þær eru miklu fleiri. Eg vil að eins lauslega drepa á hættu þá, sem af því getur stafað fyrir þjóðarálit vort í öðrum löndum. Það er bersýnilegt, að útlendingar, sem skynja þau óþægindi, sem því hljóta að vera samfara, að örlítil þjóð taki sig út úr almennum viðskiftum og frjálsri verzlun við önnur lönd, munu ósjálfrátt hugsa sem svo: »Hvað gat komið þessari fámennu þjóð til að taka til slíkra örþrifaráða? Ekki getur það verið gert að eins til þess að ganga á undan öðrum þjóðum með góðu eftirdæmi! Auðvitað hlýtur að valda því hin brýnasta nauðsyn, það hlýtur að hafa verið lífsskilyrði fyrir þjóðina að hefta allan vínflutning til landsins, til þess að verja sig glötun. Þjóðin hlýtur að vera svo skrælingjalega ístöðulaus og hneigð til ofdrykkju, að þetta hefir þótt einasta ráðið, sem dygði til þess, að bjarga henni«. En mér er spurn: Eigum við slíkt Eskimóa-orð skilið. Eru Íslendingar þeir ræflar, að þeir geti ekki haft vín skynsamlega um hönd, eins og aðrir siðaðir menn? Eg neita því hiklaust fyrir þjóðarinnar hönd; það er ástæðulaus móðgun við íslenzku þjóðina, að gera henni slíkar getsakir. Hún kann eins vel að stjórna sér í þessu efni, eins og hver önnur þjóð, og alment er vín misbrúkað hér miklu minna en í mörgum öðrum löndum. Það væri því hart fyrir þjóðina, að liggja undir því, að slíkt orð legðist á hana, henni til skammar og skaða. Menn mega ekki misskilja mig svo, að eg telji það réttmætt, að draga slíkar ályktanir, þótt innleitt væri aðflutningsbann; en því ber ekki að neita, að jafnskaðleg og hættuleg gæti slík skoðun verið áliti voru í öðrum löndum, hversu óréttmæt sem hún í raun og veru væri. Þá er að geta þess, að aðflutningsbann mundi skaða landið sem ferðamannaland. Hingað koma þegar all-margir ferðamenn og dvelja sumir all-lengi og ferðast um til að skoða landið; þessir menn eru nær undantekningarlaust heldri menn, vanir því að hafa það viðurværi, er þeim líkar bezt, borða það sem þeim sýnist og drekka það sem þeim þóknast, yfir höfuð að hafa persónulegt frelsi. Það er hætt við, að t. d. frjálsbornum Englendingum mundi bregða í brún, er þeir kæmu hér og fengju að vita, að þeim væri með lögum bannað að neyta þess, sem þeir eru vanir við frá æsku, og frjálslega geta neytt, hvar sem vera skal annars staðar í veröldinni. Það er sennilegt, að þeir mintust þess, að »víðar er guð en í Görðum« og bæðu þetta land vel að lifa með þvingunarlögum sínum og lögákveðnu matarhæfi. Hitt ætti þó að vera lýðum ljóst, að það getur haft afarmikla þýðingu, að hæna ferðamenn að sér, ef menn trúa því, að Ísland hafi skilyrði fyrir því, að geta með tímanum orðið eftirsótt ferðamannaland. Lítum á lönd eins og Sviss og Týrol, hvílíkt ógrynni fjár ber eigi ferðamannastraumurinn inn í lönd þessi árlega? Náttúrulegurð þeirra landa er viðbrugðið; en náttúrufegurð Íslands er líka mikilfengleg; vér eigum líka tignarleg fjöll, sólglæsta jökla, og kraftþrungna fossa, og ferðamönnum hefir yfirleitt getist mæta vel að loftslagi og landsháttum, til þess að taka sér hér hressandi sumarsprett. Náttúruskilyrðin eru fyrir hendi, og það ætti að mega eiga von á vaxandi ferðamannastraum, þrátt fyrir það, hve öllu því, sem menn geta í té látið annars staðar, er ábótavant hér enn þá, ef vér ekki bolum vora útlendu vini frá oss með illum viðtökum og óviturlegum lögum. En eftir þessum lögum er svo langt frá því, að ferðamenn gætu keypt sér hér það, sem þeir eru vanir að nota til daglegrar neyzlu, að þeir fengju ekki einu sinni að neyta hér þess forða, sem þeir hefðu með sér heiman að; það yrði blátt áfram tekið af þeim eins og óvitum, og þeir ættu jafnvel á hættu að komast í tukthúsið, ef þeir leyfðu sér, að taka með sér eitthvað, sem er fyrir ofan áfengistakmarkið, neyta þess sjálfir eða gefa kunningja sínum hressingu! Það er hætt við, að þeir yrðu fáir, heldri manna og dugandi drengja, sem leituðu sumarhressingar í landi, þar sem slík lög væru í gildi, nema þá til þess að láta, sem þau væru ekki til. Já, láta sem lögin væru ekki til. Það er auðvitað úrræði, sem nota má og það er sannast að segja, að allir þeir annmarkar, sem eg hefi drepið á eru litlir hjá því aðalatriði, að öll framkvæmd laganna hlýtur að fara í mestu handaskolum. Eg fæ ekki séð, að á hinni löngu, strjálbygðu strandlengju vorri sé unt að hafa nokkurt markvert eftirlit með því, að ekkert áfengi flytjist inn í landið. Til þess þyrfti mörg hundruð sinnum meira lögreglulið en vér nú getum áskipað, og við þeim kostnaði mætti landssjóður ekki. Og hversu góð, sem lögreglan væri, þá mætti alt af búast við sífeldum brotum á lögum eins og þeim, er þetta frumvarp fer fram á. Það er að vísu ekki unt að skírskota í þessu efni beint til reynslu annara landa, því að lög eins og þetta eru óþekt alstaðar um víða veröld, þau eru eins dæmi, sérstök í sinni röð. En alstaðar í siðuðum löndum, þar sem reynt hefir verið að beita lagaþvingun í þá átt að hefta áfengisnautn, hefir það komið í ljós, að lögin ná ekki tilgangi sínum, að þeim er traðkað leynt og ljóst, yfirhylming, yfirdrepsskapur og alls konar undanbrögð þrífast, vitni muna ekki, lögreglumenn sjá ekki, dómarar skilja ekki og gróðavonir uppljóstursmanna og mútuþega togast á. Að slíkri niðurstöðu komst nefnd sú, sem sett var í Bandaríkjunum fyrir nokkrum árum til þess að rannsaka áhrif bannlaga eða takmörkunarlaga, er þar höfðu verið sett í ýmsum ríkjum, og er hún eigi glæsileg. Það er naumast efi á því, að líkt mundi ekki síður verða uppi á teningnum hér hjá oss, ef vér færum að samþykkja slík lög sem þau, er hér eru á ferðinni.- Þau mundu framkalla lagabrot á lagabrot ofan, og stjórnarvöldin vera alveg máttlaus til þess að halda lögunum í heiðri og fylgja þeim fram. En að hafa í landi lög, sem gefa tilefni til sífeldra, daglegra lagabrota, sem ekki er hægt að hafa hemil á, er og verður siðspillandi og eitur fyrir hugsunarhátt þjóðarinnar. Það er þessara laga siðferðislega fylgja, og væri þá illa. En ekki nóg með það, að lögin hefðu alment siðferðislega ill áhrif á landsmenn, heldur mundi sjálf bindindishreyfingin og bindindisfélögin leggjast niður, því að í landi þar sem það er lagabrot að neyta áfengis, - gæti sá félagsskapur - félagsskapur um að neyta ekki áfengis - ekki haldist né haft opinberan tilverurétt, fremur en félagssamtök um að brjóta ekki önnur hegningarlög landsins, drekka ekki eitur eða þvíumlíkt. Nú er alkunnugt, hve miklu, góðu og þarflegu þessi félög hafa til leiðar komið, að því er snertir skoðun manna á ofdrykkju og drykkjuskap yfir höfuð, hve mjög þau hafa umsteypt tíðarandanum í því tilliti, og vil eg sérstaklega leggja áherzlu á það, að æskulýðnum hafa þau innrætt það rækilega, að áfengisnautn væri óholl, og þannig valdið því, að margir af uppvaxandi æskulýð hafa alist upp við fullkomið bindindi frá blautu barnsbeini, þrátt fyrir það, að áfengissala og áfengisnautn hefir verið frjáls og framkvæmd af öðrum. En eg er hræddur um, að þegar bindindisfélögin legðust niður mundi þetta smámsaman gleymast æskulýðnum. Hann mundi heyra, að í öllum öðrum löndum væri freyðandi bjór og blikandi vín, sem menn drykkju og yrðu glaðir við og hreifir; að eins á Íslandi væri slíkt með þvingun fyrirmunað. Þeir mundu því eðlilega venjast við að skoða það sem »forboðna eplið« girnilegt til fróðleiks, og þegar þessir ungu menn kæmu til útlanda og færu að neyta þessa nýnæmis, sem ekki fengist í fósturlandinu, þá væri þeim miklu hættara að falla flatir fyrir ástríðunum en mönnum, sem vanir eru við freistinguna. Þeir mundu vart verða eins sterkir á svellinu, eins og þeir, sem vanir eru við að halda hóf eða bindindi innan um áfengisnautn og þrátt fyrir lagaleyfi. Eg veit ekki betur en að hér sé verið að brjóta upp á spánnýrri tilraun, sem hvergi hefir verið gerð annarsstaðar í heiminum jafn freklega. Eg veit, að formælendur aðflutningsbannsins hafa ótæpt haldið því að þjóðinni, að aðflutningsbann væri reynt í Bandaríkjunum, og hefði gefist vel. En þetta er ekki rétt. Í nokkrum fylkjum í Bandaríkjunum hefir verið reynt vínsölubann, en aðflutningsbann sem það, er hér ræðir um, hefir aldrei verið framkvæmt þar. Eg held að það sé ekki holt voru fámenna þjóðfélagi að láta hafa sig eins og nokkurskonar tilraunadýr, ef svo mætti að orði kveða. Öllum ætti að liggja heill Íslands svo þungt á hjarta, að þeim ætti að rísa hugur við að tefla hagsmunum þess og framtíð út í aðra eins óvissu, fyrir tómt hugsjónafum, sem ekki er nema bóla, sem blæs upp og hjaðnar. Því það er víst og satt, að eins holl og góð eins og sú hreyfing er, að innræta mönnum siðgæði, hófstilling og sparneytni, eins óholl og óeðlileg er hver ofstækis- og öfgahreyfing. En slíkar hreyfingar koma alt af við og við, og ganga yfir löndin eins og sóttnæmur sjúkdómur; það er eins og þær læsi sig hug úr hug, sýki mann af manni, en svo smáhjaðna þær aftur, og eftir verður að eins endurminning sögunnar um gauraganginn. Sem dæmi vil eg að eins nefna galdrabrennuhreyfinguna. Vér vitum hvernig hún á sínum tíma gagntók hugi manna og hjörtu, svo að engir þorðu í móti að mæla. Líkt var um ýmsar aðrar ofstækisöldur, sem yfir hafa gengið og aftur horfið, og svo verður og um bindindisofstækið fyr eða síðar. Það er eitt óbrigðult einkenni á öllum ofstækishreyfingum, að þeim fylgir svo mikil hjartveiki og hræðsla, að fjöldi manna, sem í hjarta sínu hefir óbeit á þeim, þorir ekki annað en að fylgjast með og tjá sig samþykka. Einhvers svipaðs kennir í aðflutningsbannshreyfingunni hér, og það mun vera talsverður fjöldi manna, sem fylgja aðflutningsbanni af því þeir þora ekki annað, halda að hitt verði lagt sér til lasts eða komi sér í koll á einhvern hátt eða þá þeir verða svo ofurliða bornir af ákefð og ofstæki hinna trúuðu, að þeir þora ekki að trúa rödd sinnar eigin skynsemi og leiðast blint, þó að þeir skilji ekki. Það hlýtur því eftir hlutarins eðli að vera harla lítið að marka almenna atkvæðagreiðslu um slík faraldsmál, meðan sýkin stendur yfir; það er hætt við að slíkt sanni lítið til eða frá um réttmæti hreyfingarinnar. Að því er snertir atkvæðagreiðsluna í haust er var um þetta mál, skal eg taka það fram, að þó að talsverður meiri hluti greiddra atkv. yrði með aðflutningsbanni, þá var hann þó alls ekki eins mikill og ráð var fyrir gert, er fyrst var farið að hreyfa því að leita atkvæðis þjóðarinnar um málið. Þá var fyrst gert ráð fyrir ? hlutum, síðar ? atkv. allra kosningabærra manna í landinu. Nú vilja menn láta sér nægja tæpa ? af greiddum atkv., sem hvergi nærri nemur helmingi allra atkvæðisbærra kjósenda landsins. Ef atkvæðagreiðslan á að sýna, að rétt sé, vegna vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar, að leggja óeðlileg höft á persónufrelsi minni hlutans, þyrftu miklu fleiri að hafa greitt atkv., en gert hafa og miklu fleiri með banninu, en raun hefir á orðið. Þrátt fyrir atkvæðagreiðsluna getur meiri hluti þjóðarinnar verið á móti algerðu banni, og í öllu falli er alsendis óvíst, að meiri hluti þjóðarinnar vilji hafa önnur eins lög og þessi. Þvert á móti; margir sem eru með bannlögum telja þessi lög óhafandi. En óvíst er það, að atkv. hefði fallið eins, hefði málið verið upplýst jafnt frá báðum hliðum. En því fór mjög fjarri. Eg hefi bent á hættu þá, sem stafað geti af lagabanni þessu, að því er snertir markaðinn fyrir íslenzkan fisk á Spáni - hættu, sem fæstir af þeim, sem atkvæði greiddu í haust, munu hafa gert sér ljósa grein fyrir. Eg skal eigi fara fleiri orðum um það að sinni, en það hygg eg eigi of mikið sagt, að hyggilegast væri að láta mál þetta bíða og liggja í þagnargildi að minsta kosti þangað til hinn nýi ráðherra Íslands hefir leitað sér fullnægjandi upplýsinga um það, hvernig Spánverjar mundu taka lögum eins og þessum. Það ætti að vera þeim viðtakandi ráðherra því ljúfara, sem það gæti verið óþægilegt fyrir hann að þurfa að byrja starf sitt á því, að undirskrifa staðfestingarsynjun eða að gefa út bráðabirgðalög um að nema lögin aftur úr gildi, til þess að bjarga landinu frá fjárhagslegu tjóni, sem það má ekki við.

Jón Jónsson (S.-Múl.): Þótt eg sé á móti þessu máli í heild sinni, er það ekki af því, að eg ekki álíti sjálfsagt að sporna á móti áfengisnautninni. Það er afarnauðsynlegt, það skal eg viðurkenna, en þau ráð, sem hér er farið fram á, eru svo frekleg, að eg get ekki varið það fyrir sjálfum mér að gefa þeim atkvæði mitt og það því fremur, sem eg er sannfærður um, að þessum lögum með öllum sínum harðúðar- og harðneskjuákvæðum mun ekki takast að ná tilgangi sínum. Það er víst hvorki létt verk né vinsælt, sem eg tekst á hendur, þegar eg nú stend upp til að mótmæla þessu máli, því að undir það eru runnar óvanalega rammar stoðir. Sterkasta félag landsins hefir unnið að því árum saman, fjárveitingarvaldið hefir veitt fé til agítatíónanna, og á marga vegu hefir verið unnið að því að setja það í allra fremstu röð þjóðmála vorra. Þeir sem hafa verið svo djarfir að mæla móti því í blöðum eða á annan hátt opinberlega, hafa þegar verið æptir niður og flestir, sem líka skoðun hafa og eg virðast kjósa að þegja og láta sín sem minst við getið. Það er líkt og með kvenréttindamálið og átrúnaðinn á praktiska og pólitiska þýðing Gamla Sáttmála. Að hafna átrúnaðinum á þetta þrent er hin versta goðgá. Þessi mál má ekki gagnrýna né skýra nema á einn veg. En eitt getur okkur víst öllum komið saman um, og það er þetta, að hér er um stórmál að ræða, er samkvæmt eðli sínu hlýtur að koma víða við og þarf því að skoðast frá ýmsum hliðum. Það snertir fjárhag vorn, menning og siðferði, og nú vil eg fara nokkrum orðum um hverja þessa hlið, eins og þær koma mér fyrir sjónir við hugleiðing þessa máls. Það er þá fyrst fjárhagshliðin. Að undanförnu hefir aðflutningstollur af vínföngum og ölföngum verið ein með drýgri tekju-uppsprettum landssjóðsins. Þessi lind hlýtur auðvitað að þorna, þegar þetta frumvarp verður að lögum og hefir fengið gildi. Ekki má landssjóðurinn við því að missa þetta fé, því að þá yrði óþægileg eyða í hann, og vér verðum að fá það fé á annan hátt, þegar þessi lind er byrgð. Auðvitað er þessu fljótsvarað með því að segja, að ekki verði torveldara að borga sem svarar tollinum í landssjóðinn, heldur en að borga líka verð vínsins fyrir utan tollinn. Teóretiskt er ekki hægt að mótmæla þessu, en í framkvæmd kynni það þó að reynast dálítið óþægilegt, og víst er það, að ráð verður að finna til að auka tekjurnar á annan veg, er tollurinn hverfur. Endurskoðuð skattalöggjöf mun sjá fyrir þessu, munu menn segja, og er vonandi að svo reynist. Og eg skal fúslega játa, að í þessu felst engin veruleg mótbára móti aðflutningsbanninu. Því er auðvitað haldið fram, að vér mundum spara fé með því að hætta algerlega við að flytja inn vínföng, og hefi eg oft heyrt gert mikið úr þeim sparnaði. En fyrst er þó þess að gæta, að töluvert mun eftir sem áður verða flutt inn með lagabrotum, og í öðru lagi þess, að oft hefir verið gert langtum of mikið úr því, hve miklu fé vér eyðum í að kaupa vínföng frá öðrum löndum. Og hvað er það nú í raun og veru mikið, sem vér borgum árlega út úr landinu fyrir vínföng og ölföng? Það er auðvitað ekki rétt að taka sem dæmi upp á þetta síðustu árin, árin 1906 og 1907, þegar kaupfýsi Íslendinga hefir staðið sem hæst, því að þá stóð nokkuð sérstaklega á. Þau ár eru því ekki »normal«, ekki meðalár. Eg hefi athugað árin 1901 og 1905 og eftir því sem landshagsskýrslurnar skýra frá, hafa verið keypt vínföng fyrir í alt 1 miljón 82 þúsund krónur. Telji maður nú, að vínsalarnir hafi 40% af sölunni og það er víst ekki of hátt talið og dragi það frá - því að það fer þó ekki út úr landinu, er innlendir veitinga- og vínsölumenn græða - verða 772 þús. eftir. Dragist þar frá tollur og borgun fyrir vínsöluleyfi, sem vera mun 360-370 þús., verða rúm 400 þús. kr. í tvö ár, það er rúmar 200 þús. kr. á ári. Nú er eftir alt það vín, sem útlendingar drekka og það eru þær víntegundir, sem kaupmenn hafa einna mestan hagnað af. Ef vér gerum ráð fyrir, að þeir brúki ? af víni því, sem flytst til landsins - eg hefi borið þá tölu undir ýmsa menn, þar á meðal kaupmenn, og hafa þeir talið það mjög sennilegt- þá væru það rúmar 100 þús. kr., sem útlendingarnir borguðu, því að auðvitað borga þeir ætíð allra hæsta útsöluverðið, en Íslendingar borga sjálfir í raun og veru ekki nema 100 þús. kr. úr sínum vasa til útlanda fyrir áfengi, ekki nema rúm króna á hvert mannsbarn á landinu og sú þjóð, sem ekki ver meiru til áfengisdrykkju er engin drykkjuþjóð. 100 þús. er auðvitað talsverð upphæð - því skal ekki neita, - en þó ekki svo mikil, að vert sé að rísa á móti henni með slíkum harðúðarákvæðum, Þessar tölur mínar mættu ef til vill verða til að skýra þá fjárhagslegu hlið málsins og sýna fram á, að ummæli aðflutningsbannsmanna og fjálgleika-ræður um þann mikla fjáraustur út úr landinu til vínkaupa á ekki við svo mikil rök að styðjast. Þá skal eg snúa mér að menningarhlið málsins. Það hefir verið barist hér af miklu kappi á móti ofdrykkju og áfengisnautn yfir höfuð. Í þeirri baráttu hefir Good-Templarareglan átt mestan og beztan þátt og fyrir það ber henni miklar þakkir. Hún hefir unnið það þrekvirki að breyta hugsunarhætti almennings til hins betra í þessu máli og gert margan ofdrykkjumanninn að frjálsum og sjálfstæðum manni. Þetta göfuga og þjóðvæga starf reglunnar og annara bindindismanna hefir dregið ákaflega úr vínkaupunum. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að gefa gætur að því, að þennan tíma, sem bindindishreyfingin hefir starfað, eða síðan um 1880, hefir verzlun landsins vaxið afarmikið. Kaup á öllum útlendum varningi hafa vaxið feikilega, og þá ekki hvað sízt kaup á munaðarvöru. Kaffikaup hafa t. d. vaxið um þriðjung og sykurkaup hafa þrefaldast. Hefði ekki bindindishreyfingin verið er óhætt að telja líklegt, að vínfanganautn mundi hafa vaxið nokkurnveginn að sama skapi. En hvernig er það í raun og veru? - Brennivínsnautnin hefir á þessum sama tíma minkað um ¼, og nautn annara vína um ?, og sé miðað við það, hve mikið nautn annarar munaðarvöru hefir vaxið á sama tímabili, verður niðurstaðan sú, að hefði bindindishreyfingin ekki unnið á móti vínnautninni að undanförnu, þá hefðum vér nú neytt helmingi meira víns, en vér í raun og veru gerum. Þetta er fagurt - þetta er þrekvirki. Já, G.-T. reglan hefir unnið mikið og gott verk að meining vorri. Hún hefir sýnt það öllum öðrum félagsskap betur, hvað samvinna og samheldni hinna mörgu megnar mikils, þegar allir leggjast á eitt, og má þar meðal margs annars benda á þær tiltölulega mjög vönduðu byggingar, sem félagið hefir reist á ýmsum stöðum. En stærsta afrek félagsins í menningaráttina, og sem eg kalla kraftaverk, er það, hvað félaginu hefir tekist að gerbreyta hugsunarhætti almennings, að því er snertir dykkjuskap. Nú er svo komið, að varla mun nú sá unglingur vera til, sem ekki veit það og finnur, að hann má ekki drekka sig fullan, að það er bæði skömm og skaði, og þar með hefir félagið unnið hið göfugasta og þarfasta verk, og nálgast sitt eigið markmið á hinn fegursta hátt og með hröðum skrefum, því að næsta ólíkur þessu var hugsunarháttur manna fyrir 30-40 árum, og veit eg að allir þeir þm., sem teknir eru að eldast, munu sanna þetta með mér. Þá þótti það lítilmenska eða sérvizka ef unglingar, jafnvel milli fermingar og tvítugs gátu ekki »verið með«, og engin eiginleg skömm þótti það, að vera fullur og með hávaða á almannafæri. Þessi breyting er að mestu verk G.-T.-reglunnar. Þessi aðferð, að verka á hugsunarháttinn, hefir tekist svona vel. En nú á að snúa við blaðinu. Eg skal ekki fara mörgum orðum það, hvað framkoma þessa bannlagafrumv. ber vott um. Næst liggur að ætla, að nú sé þetta félag, sem hingað til hefir barist með svo miklum eldmóði og áhuga og orðið svo vel ágengt, að gefast upp í baráttunni. Félagið flýr nú til löggjafarvaldsins og biður það að taka við starfinu af sér, og ætlast til að þetta fagra starf sé framvegis falið lögreglumönnum og njósnurum, og frumv. með sínum háu sektarákvæðum og uppljóstrunarákvæðum skapar nýjan, næsta fjárvænlegan atvinnuveg fyrir njósnara og uppljóstrarmenn. - Enn er eitt, sem eg vil telja að snerti menningarhlið þessa máls, og það er í mínum augum jafnvel hið allra versta og hættulegasta við þessa löggjöf. Setjum svo að frumv. nái fram að ganga og verði að lögum, og setjum ennfremur svo, að tilgangurinn náist og ekkert áfengi komi til Íslands. Utanfarir ungra manna til ýmiskonar náms og frama eru mjög að tíðkast, og að líkindum aukast þær, en minka ekki, enda er þess full þörf. Hæstv. ráðherra benti til þess áðan, hvaða augum þeir mundu, þegar fram líða stundir, líta á þetta einræningslega löggjafarstarf vort, forfeðra þeirra. En eg vil halda þessari hugsun nokkuð lengra áfram. Það mundi fara svo eftir eina eða tvær kynslóðir, að óttinn og hryllingurinn fyrir áfengisbölinu mundi verða horfinn úr þjóðarmeðvitundinni, og hvað er þá líklegra, en að þessir niðjar vorir, sem fengið hefðu sinn menningarþroska erlendis, og þá réðu lögum og lofum á landi hér, mundu telja sér skylt að nema þessi bannlög, þetta skrælingjamerki af þjóðinni? - Og hvernig færi þá? Ætli það gæti ekki orðið líkt því, þegar áfengir drykkir hafa verið fluttir inn til þeirra þjóða, sem áður höfðu ekki til þeirra þekt? - Afleiðing þess hefir, eins og allir vita, orðið sú, að þeir aumingja menn hafa fallið unnvörpum fyrir áfenginu, og heilir þjóðflokkar eyðilagst, og þetta, sem eg nú hefi drepið á, er í mínum augum hið versta og hættulegasta af öllu við þessa löggjöf. Hvernig sem eg því velti þessu efni fyrir mér, þá get eg ekki komist að annari niðurstöðu en þeirri, að hér sé einmitt að ræða um verulegt spor aftur á bak frá sannri menning. - Þá er siðferðishliðin. Á þessu tímabili bindindishreyfingarinnar hefir löggjafarvaldið sett ýms ákvæði, til þess að sporna við frjálsri sölu áfengra drykkja. Sú hefir orðið afleiðing þess, að nú eru að eins fáir staðir á landi voru, þar sem heimilt er að lögum að verzla með áfengi. Þessi hlið blasir við öllum, og munu margir telja hana góða. En þetta hefir og aðra hlið, og hún er ekki jafn fögur. Leyni-innflutning, leynisölu og tollsvik hafa menn lært af þessu. Fjöldi manna hefir tekið þátt í þessum lögbrotum beinlínis eða óbeinlínis, og allir þeir menn eru verri menn eftir en áður: þeirra siðferði hefir spilst. - Verði nú þetta frumv. að lögum, mun freistingin til lögbrotanna margfaldast, því að mannlegu eðli er svo varið, að eftir því, sem fastar er reyrt, því ákafar brjótast menn um í böndunum. - Það er algerlega röng uppeldisaðferð, bæði við unga og gamla, þjóðfélög sem einstaklinga, að taka freistingarnar af vegi þeirra með banni, og mun ávalt veikla siðferðiskraftinn, og það ekki síður, heldur einmitt miklu fremur, þegar hegningarákvæðin eru hörð og grimm, eins og á sér stað í þessu frv., þessum nýja Stóradómi. Allir kannast víst við sögurnar um Stóradóm gamla á 16. öldinni og afleiðingar hans. - Eg nefndi áðan hina nýju atvinnu, sem verið væri að stofna hér, njósnaraatvinnuna, sem á að verða vel launuð, eins og sést af sektarákvæðum frumv. Þar er unnið að því, að efla það versta og ódrengilegasta í manneðlinu, beinlínis »spekúlerað« í því. Verði frumv. þetta að lögum, þá bakar það oss allverulega fjárhagslega erfiðleika; það er spor aftur á bak, að því er menning snertir og hefir í sér fólginn reglulegan voða fyrir menning vora í framtíðinni, og það spillir mjög sönnum siðferðisþroska vorum. Fyrir þessu þykist eg hafa fært allgóð rök. Eg hafði ætlað mér að minnast á enn eitt verulegt atriði þessa máls, nefnilega framkvæmdarhliðina, einkum um horfur málsins með tilliti til Spánarsamningsins. En eg get að mestu sparað mér það, því að hæstv. ráðh. (H. H.) hefir skýrt það svo vel. Þó vil eg benda á eitt. Mundi ekki geta farið svo, að svo yrði litið á hjá stjórninni í Danmörku, einmitt með tilliti til Spánarsamningsins, að hér væri farið út fyrir takmörk sérmálasvæðisins? - Þá mundi konungur synja lögunum staðfestingar, og ráðherra sá, er bæri málið fram, yrði að fara frá völdum. Stjórnarskifti svona hvað ofan í annað mundi enginn telja æskileg, og heldur ekki að gefa Dönum tilefni til að beita valdinu. - Þingið á að fella þetta mál hiklaust, og reyna til að láta sem minst á því bera, að því hafi dottið í hug að setja svona lög. Sú niðurstaða væri langbezt fyrir alla, og þykist eg nú hafa gert grein og fært rök fyrir þessari skoðun minni.

Eggert Pálsson Eg er einn af flutnm. þessa frv., en eg get hæglega kannast við, að á því kunni að vera ýmsir gallar meiri eða minni. En eg hygg þó, að þeir séu flestir þess eðlis, að auðvelt verði að laga þá í nefnd, sem í málið verður að sjálfsögðu sett. En þótt eg sé einn af flutnm. frumv. ætla eg ekki að halda fyrir því langa meðmælaræðu, þess gerist ekki þörf. Það mælir að minni ætlun bezt með sér sjálft. Mál þetta hefir í raun og veru verið á dagskrá þjóðarinnar fullan aldarfjórðung. Og þessi aldarfjórðungs barátta hefir einmitt sýnt fleiri og fleiri mönnum ótvíræðilega, að bann þetta er með öllu nauðsynlegt. Bindindishreyfingin hefir bjargað mörgum manninum frá skipbroti á ólgusjó freistinganna, það er víst og satt. Hún hefir gerbreytt mjög hugsunarhætti þjóðarinnar. Þótt hún ætti hér á landi fyrst í stað allörðugt uppdráttar, þá eru nú flestir orðnir sammála um það, að hún hafi gert ómetanlegt gagn fyrir land og lýð. En þótt hún hafi þannig miklu og góðu til leiðar komið, þá sýna skýrslurnar það ótvíræðilega, að mikils áfengis er enn þá neytt í landinu og að brýna nauðsyn beri því til að óhikað sé stefnt að aðaltakmarki bindindishreyfingarinnar: útrýmingu als áfengis úr landinu. Þetta takmark hefir líka mikill meiri hluti þjóðarinnar viðurkent gott og göfugt. Með atkv.gr. 10. sept. hefir þjóðin sýnt, hvað hún vill að gert sé í þessu máli. Það er ekki rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að þá atkv.gr. hefði ekkert verið að marka, af því að menn hefði brostið þrek til að greiða atkv. á móti aðflutningsbanninu. Á slíku þreki þurfti alls ekki að halda. Við þá atkv.gr. gat hver einstakur látið sína eigin skoðun ráða fyrir sig, einmitt af því að atkv.gr. var leynileg. Og einmitt vegna þeirrar atkv.gr., verður að lögleiða aðflutningsbannið, hvort sem hinum einstöku fellur betur eða ver. Annað væri óafmáanleg lítilsvirðing á vilja þjóðarinnar. Háttv. þm. Barð. (B. J.) tók það fram með réttu, að stór hluti þjóðarinnar, nefnilega kvenfólkið, sem væri eindregið fylgjandi þessu máli, hefði ekki átt atkv. um það, og víst er um það, að hefði kvenþjóðin tekið þátt í atkv.gr. hefði munurinn orðið stórkostlega miklu meiri en hann varð. Og þegar því tekið er tillit til vilja þessa hluta þjóðarinnar, þá á aðflutningsbannið þeim mun meiri rétt á sér. Mjög hefir verið minst á það, hve miklu landssjóður tapi, þar sem vínfangatollurinn er, ef aðflutningsbann yrði lögleitt, en þess eigi nægilega gætt, hversu mikið græðist líka í raun réttri á hina hliðina við bannið. Menn eyða ekki að eins miklu fé heldur og tíma við nautn áfengra drykkja. Og tíminn, sem til þess eyðist, er peningar, sem ekki verða aftur fengnir. Auk þess mætti líka benda á ýmsa hættulega sjúkdóma, er stafa af vínnautninni, sem valda svo miklu tjóni, er eigi verður með tölum talið. Þá hefir því og verið haldið fram sem ástæðu gegn bannlögunum, erfiðleikarnir er í því lægju að sjá um að þeim yrði hlýtt. En þeir eru ekki eins miklir og margur heldur. Áfenginu er svo varið, að það kemur upp um sig sjálft, þegar þess er neytt. Auk þess hagar svo til hjá oss, að það er als eigi hægt að fremja slík brot, sem hér er um að ræða, nema með samverknaði annara og það því harla ólíklegt að menn vildu gjarna hætta sér út í slíka samvinnu. Hæstv. ráðh. benti á til hve mikils tjóns slík lög sem þessi gætu orðið, og nefndi í því sambandi, að þau gætu spilt okkar saltfisksmarkaði á Spáni. Hvort hætta er á því eða ekki skal eg ekkert um segja. En þótt svo yrði, sem eg tel fremur ólíklegt, þá yrði þjóðin að sætta sig við það, úr því að eftir eindregnum vilja hennar er farið í þessu máli. Enn fremur voru þeir sammála um það, hæstv. ráðh. og háttv. 1. þm. S.- Múl. (J. J.), að útlendingar mundu hætta að ferðast hér á landi, eftir að bannlögin gengju í gildi. En eg get ekki með neinu móti talið það sennilegt að svo mundi fara. Eg held þvert á móti, að útlendingar mundu jafnt eftir sem áður ferðast hér, þeir sem oss mega að nokkru gagni verða. Þótt forfallnir drykkjumenn létu bannlögin hindra sig frá að koma eða ferðast hér, getur ekki talist oss til tjóns eða ógagns. Þá hefir því líka verið haldið fram sem ástæðu gegn bannlögum, að þau mundu hafa siðspillandi áhrif á æskulýðinn, sem er sú mesta fjarstæða, sem hugsað verður, því það er eða á að vera hverjum manni auðsætt, að algert aðflutningsbann áfengra drykkja hlýtur að verða til gagns og sóma fyrir alla, en ekki sízt fyrir hina uppvaxandi kynslóð, er losnar þá við alla þá siðspillingu, sem áfenginu jafnan fylgir meiri eða minni og hlýtur að fylgja.

Ráðherrann (H. H.) Út af ræðu háttv. 1. þm. Rangv. (E. P.) vil eg geta þess, að mín orð hnigu í þá átt, að atkvæðagreiðsluna í haust sé miður að marka vegna þess, að engum fortölum var beitt um málið nema frá annari hlið. Ef kjósendur hefðu gert sér ljóst t. d. það, sem lýtur að verzlunarviðskiftunum við Spán, ímynda eg mér, að tvær grímur hefðu runnið á margan útvegsbóndann, sjómanninn og enda landbændur líka, áður en þeir greiddu atkvæði með ráðstöfun, sem gat haft það í för með sér, að aðalvara landsins, fiskurinn, lækkaði mjög í verði, og fleiri upplýsingar hefðu getað valdið því, að ýmsir hefðu svarað öðru vísi. Það hefir nú um mörg ár verið barist fyrir þessu máli, aðflutningsbanninn, bæði leynt og ljóst. Styrkur hefir verið veittur úr landssjóði til þess að launa menn til þess eins, að telja mönnum trú um nauðsyn þessa máls, en ekkert verið gert frá hinni hliðinni til þess að draga fram hinar aðrar hliðar málsins né hafa auga með fortölunum, sem formælendurnir beittu. Eins og eg drap á fyr í dag er samt atkvæðatalan, sem fram er komin, ekki nægileg, eftir því sem upphaflega var til ætlast, til þess að réttlæta það, að gefa út þvingunarlög. Fyrst var það ekki talið hæfa nema ? allra kjósenda yrðu með, þá ¾, og loks gerði þingnefndin 1905 ráð fyrir því, að ? allra kjósenda í landinu skyldi nægja. En nú eru ekki einu sinni ? þeirra, er atkvæði hafa greitt, ekki helmingur kjósenda, sem hafa greitt atkvæði með banninu. En hvað sem um það er, þá er það álit mitt, að það sé ekki þess konar atkvæðaleitun, sem þingmenn eiga að byggja sannfæring sína á í máli eins og þessu. Hver einstakur þingmaður verður að byggja á sinni sannfæring og sinni skynsemi, og hafa ekkert annað fyrir augum en það, hvað heillavænlegast sé fyrir landið og viðgang þess.

Jón Ólafsson Eg hefi frá því fyrsta, er þetta mál kom til tals, verið hlyntur aðflutningsbanni. Eg skal játa, að málið er viðurhlutamikið sem stendur, þó ekki svo, að eg sé í nokkrum vafa um að samþykkja höfuðatriði þess. Eg játa það, þótt eg sé hlyntur málinu, að mörg rök hafa fram komið móti því, sem hafa mikið til síns máls og gera það ísjárvert, einkum þó samningurinn við Spán. Hætt er og við, að aðflutningsbann mundi draga úr aðsókn ferðamanna, svo sem hæstv. ráðherra (H. H.) og 1. þm. S.-Múl. (J. J.) tóku fram. Það hefir enn við góð rök að styðjast, að meira hafi verið gert úr því, hve mikið fari út úr landinu fyrir vínföng, en rétt er. Þó eru ástæðurnar, sem mæla með því, að málið nái fram að ganga, í mínum augum sterkari og meira verðar en þessar, sem nú voru nefndar, og aðrar þær, sem fram hafa komið. Um samninginn við Spán er það að segja, að óvíst, er, hvort aðflutningsbann áfengis muni hafa þau áhrif, sem hæstv. ráðh. (H. H.) taldi. Það sýnist vel mega reyna það; það er þá ekki annað en að breyta lögunum, ef nauðsyn ber til. Hinu atriðinu, aðsókn ferðamanna, geri eg lítið úr; oss mundi ekki verða tilfinnanlegur hnekkir að því, sem úr henni drægi af þessari orsök. Rangt er að segja, að vér yrðum taldir Eskimóar, ef vér samþyktum bannlög; oss yrði þvert á móti virt það til þroska. Sá er munurinn á því, og að banna villiþjóðum áfengisnautn, að þeim banna aðrir, sem verða að hafa vit fyrir skrælingjum, en hér er það þjóðin sjálf, mentuð þjóð, sem bannið leggur á sjálfa sig af fúsum vilja; hún hefir ekki verið sett undir forráð neins annars þjóðflokks, sem vit hafi fyrir henni. Það er rétt hjá hæstv. ráðh. (H. H.), að tiltölulega fer lítið til útlanda fyrir áfengi. Eg held jafnvel minna en hann gat um. En þó að lítið fari til útlanda fyrir áfengi, fer þó mikið úr landi. Vera má, að þetta þyki mótsögn, en svo er ekki. Úr landi fer, en þó ekki til útlanda, gagnsemd sú, sem spilt er með verktöf og vinnuspilli, sem af vínnautn stafar. Úr landi fer, en þó ekki til útlanda, öll sú velfarnan, sem spilt er með óhagsýni og óreiðu, sem af vínnautn stafar. Á landinu bitnar alt það heilsuleysi, slys og manndauði, sem at áfengi hlýtst. Það er svo margt og mikið gott, sem úr landi fer, þótt ekki fari til útlanda, fyrir áfengisnautnina, að ekki verður metið til reiknings. Sú mótbára, að erfitt verði að framfylgja lögunum, hefir mikið til síns máls; þó verður hægara að gæta þeirra en laganna frá 1899, því að hver, sem víns hefir neytt, svo að auðsætt sé, verður dreginn fyrir dómara. Þó að reynt verði að fara kringum lögin fyrst, mun það smáhverfa, eftir því sem þjóðin þroskast. Ef lögin reynast svo, að þeim verði ekki beitt í framkvæmd eða að af þeim stafi óhagnaður í verzlun, þá er auðvelt, að nema þau úr gildi eða breyta þeim. Þessi atriði eru svo vaxin, að ekki verður um þau sagt með vissu, fyr en á reynir. En þjóðin hefir látið ótvírætt í ljósi þann vilja sinn, að gera nú tilraunina. Nú hefi eg rakið þær ástæður, sem til þess liggja, að eg er málinu fylgjandi. Þó er þetta frv. hálf-ótækt alveg óbreytt. Eg þykist vita, að virðul. flutningsmenn frumv. muni ekki hafa samið það, og muni ekki verða andvígir því, að gallarnir séu lagaðir. Eg hefi nokkuð einkennilega aðstöðu í þessu máli. því að kjósendur mínir eru mótfallnir aðflutningsbanni. En eg hefi jafnfrjálsar hendur alt að einu, því að eg sagði þeim, að eg mundi greiða atkvæði með því, svo að þeir hafa ekki keypt köttinn í sekknum.

Stefán Stefánsson Það er hvort tveggja, að eg hefi verið hlyntur þessu máli nú um nokkur ár, eða frá því eg fyrst fór verulega um það að hugsa, og enn fremur, að mikill meiri hluti þeirra kjósenda í mínu kjördæmi, er atkvæði greiddu um málið á síðast liðnu hausti, voru bannlögum fylgjandi, svo að mér hefir verið það bæði ljúft og skylt, að gerast einn af flutningsmönnum þessa frumv. Það er sjálfsagt margt í frumv., sem taka þarf til frekari athugunar, en vér flutningsmenn höfum haft kost á að gera, enda væntum vér þess, að nefnd verði skipuð í því augnamiði, og vil eg í því sambandi geta þess, að allmörg ákvæði í frumv. eru jafnvel enn strangari, en hér mun venja til. - Enn fremur vil eg geta þess, að vafasamt er, hvort tíminn til þess, er lögin öðlast gildi er nógu langur. Mér dettur í hug, hvort eigi muni heppilegra að ákveða, að bannið kæmist ekki á fyr en 1914 eða 1915 í stað 1912, vegna þeirra vínsöluleyfa, sem þegar hafa verið veitt, en sem þá í munu all-flest útrunnin. Hvað undirbúning þessa máls snertir, þá hefir verið að honum unnið af meira frjálslyndi en jafnvel til nokkurra annara löggjafarmála vorra. Hver kjósandi hefir getað öldungis frjáls og óþvingaður lagt sinn úrskurð á það, og frá þeirri hlið skoðað, þá hefir málið nú sín góðu meðmæli. - En þetta atriði er mjög mikilsvert. Það hefir verið dregin fram sú ástæða, að lögin yrðu óframkvæmanleg og til þess eins að knýja fram þá eiginleika í mannseðlinu, sem væri óheiðarlegastir. Ef barátta góðtemplara og allra manna, sem þetta mál hafa stutt, hefir að þessu miðað, þá væri illa farið. En eg hygg, að það sé þvert á móti. Barátta þeirra hefir miðað að því, að fyrirbyggja þetta. Ef litið er til þess, hversu leyniknæpur eru sagðar að þrífast nú, þá geta sízt orðið meiri brögð að því en er, því það er enginn efi, að vandaminna er að framfylgja þessum lögum, en þeim lögum, sem nú eru. Vér höfum reynsluna um það, sem hefir verið og er og hún er alt annað en góð, en að vísu enga vissu um framtíðina, en líkurnar virðast mér betri. Ein ástæða mótmælenda þessa frv. er sú, að unglingar muni síður standast freistingar áfengisins, er þeir koma til útlanda, en fyrir því óttast eg ekki svo mjög; bæði fara ekki svo óþroskaðir unglingar til útlanda, að þeir ekki að öllum jafnaði sjái fótum sínum forráð, og auk þess munu foreldrar innræta börnum sínum, hve skaðleg vínnautnin getur verið, engu síður en nú, enda ekki ósennilegt, að þekking á skaðsemi áfengis verði fremur kend og innrætt unglingunum frá hálfu hins opinbera hér eftir, en hingað til hefir átt sér stað. Þá hefir verið bent á það, að hlunnindi þau, er vér njótum á Spáni á sölu á íslenzkum fiski mundu ekki halda áfram, kæmist í lög aðflutningsbann á áfengi. Þetta virðist mér fremur ólíklegt, vegna þess, að hingað flytst svo sára lítið af spönskum vínum, svo Spánverjar mundu lítils í missa, þótt bannið kæmist á. Eg minnist þess enn fremur, að á þingmálafundi, sem haldinn var fyrir fáum dögum hér í Reykjavík var því hreyft, að fiskimarkaður mundi ef til vill vera eins góður í Hollandi, og í það minsta hefði íslenzkur fiskur selst þar fult svo vel á síðastliðnu sumri. Hver veit nema markaður opnist í fleiri löndum fyrir þessa aðal-vöru landsbúa, sé vel eftir honum leitað? - Geti aðflutningsbannið leitt til þess, að betur verði eftir þessu grafist og útvegað, þótt óbeinlínis sé, betri markaði, þá kalla eg ekki illa að verið. Eg er ekki góðtemplar né í nokkurum þess konar bindandi félagsskap, en eg tel málefnið gott og fylgi því með þeirri fullu sannfæringu, að hér sé að vinna fyrir eitt mjög mikilsvert velferðarmál þjóðfélagsins. Eg vona að lokum og treysti því, að nefndin, sem kosin verður, stuðli að því, að gera frumv. sem allra bezt úr garði, svo þjóðin geti tekið lögunum, sem kærkomnum gesti.

Sigurður Sigurðsson Það þýðir lítið að taka hér til máls, því að salurinn er auður, og eg kynni þó betur við, að þeir háttv.þm., sem eg þarf að svara, væru viðstaddir. Áður en eg svara þeim hæstv. ráðherra og háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) þá vil eg fara nokkrum orðum um það, hvernig á því stendur, að þetta frumv. er lagt fyrir þessa háttv. deild á þessu herrans ári 1909. Þess er þá fyrst að geta, að í öndverðu var víndrykkja mjög takmörkuð. Vín var dýrt, svo að það gátu ekki aðrir neytt þess, en höfðingjar, kongar og keisarar og þess konar fólk, en aðrir gátu það ekki. Seinna komust menn upp á það, að gera vín á ódýrara hátt, notuðu til þess kartöflur, korn og fleira. Við þetta jókst framleiðslan að miklum mun. Vínið féll í verði, og almenningur átti nú kost á því, að kaupa það og neyta þess. Þetta hafði þær afleiðingar, að vínnautnin varð almenn og leiddi til ofdrykkju. Þá rísa upp menn, sem sjá, hversu miklu tjóni vínið veldur, og þeir finna upp á því, að mynda bindindisfélög. Eitt slíkra félaga, er Good-Templarreglan. Sú regla náði til Íslands, því að þar voru menn ekki fremur undanþegnir þessu böli en annarsstaðar. Starfsemi þessa félagsskapar hér á landi hefir leitt af sér frumvarp það, sem nú er lagt fyrir þingið. Áður en eg sný mér að einstökum mótmælum, er komið hafa fram, vil eg minnast á eina hlið málsins. - Það er eftirtektarvert, hversu læknar víða um heim og eins hér á meðal vor Íslendinga hafa beitt sér fyrir mál þetta fremstir í flokki. Hvernig stendur á því, að þeir hafa gert það? Því víkur svo við, að verkahringur þeirra segir þeim og kennir þeim fremur öðrum sannindin í þessu efni. Þeir eru manna bærastir til þess, að rannsaka skaðsemi víndrykkju yfir höfuð. - Það er álit margra merkra vísindamanna, að ofdrykkja leiði til þess, að menn veiklist og úrættist og tapi sínum góðu eiginleikum, og að svo geti farið, að þær þjóðir, sem ofdrykkja tíðkast hjá, verði undir í baráttunni við aðra þjóðflokka. Eg skal nú ekki fara nánara út í málið frá almennu sjónarmiði, en víkja að ræðum manna hér nú. Eitt af því, sem sagt hefir verið, er það, að lögin mundu verða brotin. Eg held, að Íslendingar séu ekki ólöghlýðnari en aðrar þjóðir, sízt ef lögin eru þeim hugþekk. Eða eru nokkurar sérstakar líkur til, að þessi lög verði ekki haldin? Ekki get eg séð það, þvert á móti. Meiri hluti þjóðarinnar er með aðflutningsbanni. Atkvæðagreiðslan í haust sýndi það, að það voru rúmir ? hlutar kosningabærra manna með því, að banna algerðan innflutning allra áfengra drykkja. - Hefði kvenþjóðin fengið að greiða atkvæði um málið, þá mundi meiri hluti hennar hafa orðið með málinu. Það var sagt að aðflutningsbannslögin mundu verða mikið brotin, og bent á það, hvernig núgildandi lög um vínsölu séu haldin. En það er engin heil brú í því að vera að bera saman aðflutningsbannslög og lög þau, er nú gilda um vínsölu. Hér er tvennu ólíku saman að jafna. Það, sem kemur mönnum nú til þess að brjóta vínsölulögin, er ekki freistingin til þess að drekka sig ölvaðan, heldur gróðavonin, en um slíkt getur ekki verið að ræða, þegar búið er að samþ. aðflutningsbann. Að launknæpum muni fjölga, þó að aðflutningsbann verði samþ., nær að mínu áliti ekki nokkurri átt. Hverjir mundu helzt hafa freistingu til að brjóta þessi lög? Ekki mundu sveitamenn gera það. Öll alþýða manna mundi halda lögin. - Hverjir mundu þá verða til þess? Eg vil ekki gera mönnum getsakir í þessu efni, en það lægi næst að álykta, að þeir, sem gera sér mest far um að berjast á móti því að lög þessi nái fram að ganga, mundu verða manna fyrstir til að brjóta þau. En þó svo kynni að koma fyrir, að lögin verði brotin, þá er það í sjálfu sér engin mótbára gegn því að lögin verði sþ. Þau lög hafa aldrei verið búin til og verða ekki búin til, sem ekki má fara í kring um eða brjóta. Og þessi lög verða heldur ekki undantekning frá því. Hitt er auðsætt, að reynt verði að ganga svo frá lögunum, að erfitt verði að fara í kring um þau. Þá var það sagt, að ferðamannastraumurinn hingað mundi minka að mun, ef aðflutningsbannslögin næðu fram að ganga. Eg skal játa það, að eg þekki ekki til hlítar, hversu mikið útlendingar hér við land drekka af víni, en því held eg fram, að »túristar« eru yfirleitt »gentlemenn« og drekka lítið. Það er því að mínu áliti engin ástæða til að halda í vínið vegna þeirra útlendinga, er hingað koma. Þeir yrðu vafalaust sáríáir, sem hættu við að ferðast hér um vegna aðflutningsbannsins. Annars efast eg stórlega um, að útlendingar hér á landi drekki meira en sem því nemur, er íslenzkir menn drekka á strandferðaskipunum og erlendis t. d. í Danmörku. Þá gat háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) þess, og lagði mikla áherzlu á það - hversu ill áhrif lög þessi mundu hafa á þá menn, er færu til útlanda eftir að lögin eru í gildi gengin. En eg vil leyfa mér að benda á það, að þetta er hreinasta fjarstæða. Nú gengur sú alda yfir heiminn að útrýma áfengi, og þó að Danir drekki mikið, er þó þar í landi talsverð viðleitni til þess að takmarka áfengisnautnina, og eg efast ekki um, að þeir tímar muni koma, að einnig þar verði reynt að flytja á þingi frumv. til laga um algert aðflutningsbann á áfengum drykkjum. Háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) virtist vera hræddur um það, að menn mundu gleyma víninu og hætta að þekkja verkanir þess. Hann hélt því enda fram, að vínnautnin væri ágætur reynsluskóli. Það er uppbyggilegur skóli eða hitt þó heldur. Slíkur skóli gerir engan mann að betri manni. Eg geri ráð fyrir, að í öllum skólum landsins muni verða frætt um skaðsemdar-áhrif vínsins, og Íslendingar mundu þar af leiðandi með tímanum skoða áfengi sem hvert annað eitur, er skaðlegt væri fyrir líf og heilsu manna. Háttv. 1. þm. S. Múl. (J. J.) hafði orð á því, að lögum þessum mundi verða synjað staðfestingar. Eg get enga ástæðu séð til þess; finst það vera blátt áfram óheiðarleg aðdróttun að hans hátign konunginum að gera ráð fyrir, að hann beiti synjunarvaldi í þessu máli.

Jón Þorkelsson Þótt háttv. 2. þm. Arn. (S. S.) tækist ekki nú heldur en endranær að tala fólk inn í salinn, þá tókst honum þó að fipa mig í ýmsu því, sem eg hafði ætlað að segja. Þó skal eg nú lýsa minni skoðun á málinu. Eg virði verk bindindismanna stórmikils og álít það gott og þarft og hreyfing þá holla, er þeir hafa vakið, á meðan hún gengur í þá átt að hafa áhrif á hugsunarhátt manna og sómatilfinning. En þegar hún tekur að seilast lengra, þá er það álitamál, hvernig meta skuli starfsemi þessa, og hvernig því beri að taka. Að bindindishreyfingin hafi haft mikil og góð áhrif í þá átt, sem eg áður benti á, er augljóst. Áður þótti það höfðingsskapur að drekka mikið og helzt að láta illa. Nú þykir mönnum vanvirða að svifta sjálfa sig vitinu með áfengisnautn, svo mikil eru umskiftin orðin. Þetta er verk bindindishreyfingarinnar, og því neita engir, að hér er gott og mannúðlegt verk unnið. En nú gefur hér á annað að líta og nú kemur annað til skjalanna, sem er það, að banna allan aðflutning áfengra drykkja til landsins. Þetta er önnur hlið málsins. Og kemur þar þá til álita, hvort það verkið geti talist mannúðarbragð, samboðið siðuðum og sjálfstæðum mönnum. Verði aðflutningsbannið sþ. hlýtur bindindishreyfingin, sem svo miklu góðu hefir komið til leiðar, að sjálfsögðu að leggjast niður; þá getur ekkert verið fyrir hana að starfa annað en að gerast uppljóstrarmenn í þarfir aðflutningsbannsins. Því að með frumv. þessu á að löghelga söguburðarmenn, sem sumpart fara vitanlega með rétt og sumpart með rangt mál. Þessir menn eiga að hafa í laun helming sektarfjárins, þeir eiga að vera embættismenn hins opinbera, opinberir njósnarmenn settir á landssjóðs laun. Varla getur hjá því farið, að slíkt hafi siðspillandi áhrif og minki sómatilfinning manna, og virðist varla geta verið réttarbót í slíkum lagaákvæðum. Það munu og flestir sjá, að þessi stefna fer í alveg gagnstæða átt við bindindisstarfsemina, sem hingað til hefir heill mikil og siðbót af staðið. Í staðinn fyrir mannúðar og kærleiksverk eiga nú af hendi bindindismanna að koma harðræði og ofríki með miskunarlausum laga-strangleik og óbilgirni, svo sem þetta frumv. sér líkast sýnir og hermir. Hér er því alvara á ferðum og athugunarefni nóg. Það var tekið út af dagskrá mál hér í dag, vegna þess að það þótti koma of nærri stjórnarskránni. Eg fæ nú ekki betur séð, en að með sama rétti hefði mátt taka þetta mál út af dagskrá. Hér í tveim greinum þessa frv. er eftir mínum skilningi farið fram á algert brot á 50. gr. stjórnarskrárinnar. Í niðurlagi 4. gr. frumv. segir á þá leið, að víni því, sem óselt er, þegar lögin ganga í gildi, skuli helt niður. Hugsa flutningsmenn sér, að vín það, sem er lögmæt eign þessara manna, áður en lögin ganga í gildi, skuli eyðilagt, án þess að þeir fái nokkurt endurgjald? Eða ætlast þeir til að þessu sé framfylgt samkvæmt stjórnarskránni og að fult verð komi fyrir? Ekki verður þó séð, að það sé hugsunin, og rekur því að því, sem eg taldi fyrr. Þá er í 9. gr. farið fram á það, að taka verzlunar- og vínsöluleyfi af mönnum þeim, er það hafa, þegar lögin ganga í gildi og ekki er tekið fram að þeir skuli fá nokkurt endurgjald í staðinn. Nú stendur svo á, að sumir hafa fengið þessi leyfi fyrir löngu síðan og hafa borgað þau offjár og greitt tekjuskatt af þessari eign sinni, er þeir hafa keypt fyrir sína eigin peninga. Er það nú meiningin, að þessir menn eigi að fá endurgjald af fé landsins, eða er það meiningin, að þessi lög eigi að vera nokkurs konar ránsheimildarskrá, er ræni menn rétti þeim, er þeir nú hafa yfir eign sinni að lögum? Eg mundi að vísu, samkvæmt atkvæðagreiðslu þeirri, sem framfór síðastliðið haust hér á landi, geta greitt atkvæði með aðflutningsbannslögum, þeim einum þó, sem væru hógvær og skynsamleg. En af þessu frumv., sem hér liggur fyrir nú, stendur mannúðarleysis-gustur, harla ólíkur þeim hugðnæma andvara, sem hingað til hefir staðið af líknar- og mannúðarstarfsemi bindindishreyfingarinnar. Það eru svo mörg ákvæði um gífurlegustu hegningu og brot í frumv. þessu, að það er útlit fyrir, að landið þyrfti að veita stórfé til þess að byggja viðbætur við tiptunarhúsin í landinu, ef frumv. þetta næði fram að ganga. Það eitt út af fyrir sig gæti orðið útdráttarsamt fyrir landssjóð, þó að ekki væri hugsað til að bæta mönnum það að neinu, að þeir væri ræntir löglegri eign sinni. En það atriði hlyti þó að verða dómstólamál, og þau mál yrðu mörg eftir þessu frumv. að dæma. Mörg ákvæði frumv. eru þannig vaxin, að eg get ekki með neinu móti samþykt þau óbreytt, svo sem það, að jafnvel flutningatæki skuli gera upptæk. Mér er spurn: Gangi maður með »pytlu« í hendinni, á þá að höggva hendina af eða á að gera manninn sjálfan upptækan og selja hann til ágóða fyrir landssjóð? Eða hafi maður pela í buxnavasanum, á þá að gera buxurnar upptækar? Eftir frumv. má ekki einungis gera manninn sjálfan upptækan, ef hann flytur vín milli bæja, heldur einnig hest og vagn, þótt sá, er vagninn og hestinn ætti, vissi ekki til að maður sá, sem hann léði far í vagninum, hefði neitt áfengi meðferðis. Og svona mætti halda áfram að rekja öfgar frumv. á ótal vegu. Frumv. er eins og það liggur fyrir handarskömm og háðung fyrir þingið, að það er komið fram svona úr garði gert. Eg skal ekki vera beint mótfallinn aðflutningsbanni, ef fundin verður hógvær aðferð. Lögin verða að vera svo hófleg, að góðum mönnum sé vært á eftir í landinu. Eg er ekki bindindismaður, en eg efast þó um, að sumum Good-Templurum þyki verri ofdrykkja en mér. En eg álít, að með þessu frumv. sé málinu stofnað í þann háska, að torvelt mundi verða að koma því aftur á þann rekspöl, er góðir menn mættu við una, nema nú sé þegar gerð gangskör að því að snúa frumv. þessu til þess skynsemdarhorfs, sem þörf er á. Eg skal ekki fara út í það, hver áhrif lög þessi mundu hafa á verzlun landsins út á við, því hafa háttv.þm. svarað í þessari deild. Hinir áköfustu aðflutningsbannsmenn telja þjóðsóma við liggja að koma banninu á, telja veg lands og þjóðar mundu vaxa í augum alls heims með því. Mótstöðumenn bannsins telja aðflutningsbannið þjóðarháðung, er merki landslýð allan undir ósvikult skrælingjamark í augum allra siðaðra manna. Þeir um það. Frá mínu sjónarmiði sýnist mér ekki rétt að meina landsmönnum að reyna sig á aðflutningsbanni, úr því að meiri hluti kjósenda greiddi atkv. með því við síðustu kosningar. En það skil eg undir í þessu máli mínu, að lög þessi - ef úr frumv. þessu verða lög - séu borin aftur undir þjóðina, því að engin lög lágu fyrir í ákveðnu formi, þegar greidd voru atkvæði um málið síðasta haust, heldur að eins hitt, hvort menn vildu aðflutningsbann eða ekki. Ætla eg, að margir muni ekki hafa gert sér aðra grein fyrir því en þá, hvort þeir vildu heldur ofdrykkju eða bindindi, og var svarið þá sjálfgefið. Samþykki landsmenn á nýja leik aðflutningsbann, eftir að hafa séð lögin, er það að mínu áliti hin öflugasta stoð fyrir bannsmenn og lögin réttmæt, og ómögulegt að segja, að þá hafi verið laumast að þjóðinni með málið. Neiti landsmenn við nýja atkvæðagreiðslu aðflutningsbanni, þá eiga lögin aldrei að koma til framkvæmda.

Flutningsmaður (Björn Jónsson) Eg get ekki annað sagt, en að mér hafi þótt það vænt að heyra röksemdir hæstv. ráðgjafa í þessu máli,- þótt það mjög vænt, því að hann hygg eg að muni vera hinn langsnjallasti og rökfimasti málsvari Bakkusar á þessu þingi og á þessu landi. Eg hygg að í hans ræðu hafi verið tjaldað því sem til er af vörn í því máli; hann sé sjálfkjörinn fulltrúi þess málstaðar. Því var það, er mér þótti vænt að heyra röksemdir hans. Mér þótti vænt að sjá, hve margar af þeim grýlum, er upp hafa verið vaktar í móti aðflutningsbanns-hugsjóninni, hve margar af þeim eru steindauðar. Eg geng að því svo sem sjálfsögðu, að þær séu komnar undir græna torfu, úr því að hann hreyfði ekki við þeim. Eg minnist þess, að um þetta mál hefir ekki verið rætt svo áður hér á þingi, að ekki væri bannlög á vínflutningi talið óbærilegt haft á persónulegu frelsi manna. Þá grýlu mintist ekki hæstv. ráðgjafi á einu orði. Hann veit að sjálfsögðu, að líf í lögbundnu mannfélagi dregur þá mörgu dilka á eftir sér, er grunnhygnir menn, sérgóðir og ófélagslyndir kalla margir höft á frelsi sínu. Enn meira gladdi það mig, að honum þótti það engin röksemd í málinu, að landssjóður biði tjón af því, ef bannlög kæmust á. Enda ætti hver maður að sjá, að hér er of fjár fleygt í sjóinn. Hvað kemur í þess stað? Ekki neitt? Jú, það er of gálauslega til orða tekið. Vér fáum í stað þess ólyfjan, eitur, siðspilling, heimilisbölvun, þjóðfélagsmein. Hans aðalröksemd, ráðgjafans, var - Spánarmarkaðurinn! Eg ætla að svara smá-atriðunum fyrst, og koma síðast að þessari meginstoð hans málstaðar. Hann kvað svo að orði, að vér færum að gera oss sjálfir að Eskimóum, ef vér færum að votta það fyrir öllum heimi, að hér væri þeir vesalingar, er ekki gætu stjórnað þessari fýsn sinni, áfengis-ílönguninni, nema með svo ströngu banni. Eg verð að leyfa mér að segja, að eg ætla að þjóð vorri sé ekki sérlega mikil læging gerð, þó að hún komist í þeirra Eskimóa tölu. Eg veit ekki betur, en að allar þjóðir um norðanverða álfuna og víðar þó miklu (í N,- Ameríku t. d.) vildu fegnar gera sig að slíkum Eskimóum, ef þeir sæi nokkur tök á því, sjálfsagt 9/10 af hverri þjóð. Hverjir eru þeir, sem berjast gegn því? Ekki drykkjumenn. Þeir vildu fegnir losna við það böl mjög margir hverjir, ef þeir gætu; þeir finna þörfina á því manna bezt. Ekki hófsmenn heldur nærri því allir. Að minsta kosti engir hygnir hófsmenn. Þeir hugsa á þá lund, að sá tollur, er þeir eigi litla sök á að sé til, hann komi raunar jafnt niður á saklausa og seka, á alt þjóðfélagið, geri allar álögur á almenningi þyngri en ella, þegar öllu er á botninn hvolft, með því að þyngslin af þeim mönnum, er gera sig ófæra af áfengisnautn, komi ekki hvað sízt niður einmitt á þeim, hófsmönnunum, reglumönnunum, og sé meira en tilvinnandi að neita sér um þann lítilvæga munað, til þess að komast undan þeim álögum. Nei, mótspyrnan er veitt af hendi auðvaldsins, ölgerðarmannanna, eigenda áfengisstofnananna. Þeir eru aðalþröskuldurinn erlendis. Nú er engri slíkri mótspyrnu til að dreifa hér á landi. Slíkir menn eru hér engir til. Atvinna þeirra er landræk gerð hér fyrir löngu (1900). Það eru þessir menn, sem látnir eru ráða í öðrum löndum. Tökum t. d. England. Þar mun ekki vera ofmælt, að 9/10 þjóðarinnar vilji afnema áfengisnautn í landinu. En 1/10 er látinn ráða. Og fyrir hvað er það? Mest fyrir þá sök, að þeir búa undir því böli, að hafa tvískift þing, þessu, er hér var rætt um lítilsháttar á dögunum og eg vona um, að eigi eftir að verða afnumið með oss hið bráðasta. Fyrir 2-3 mánuðum eða svo var samþ. í neðri málstofunni í parlamentinu mikil takmörkun á veiting og sölu áfengra drykkja, en var felt í efri málstofunni. Því að þar var fyrir óvígur her vellauðugra ölgerðarmanna og hvers konar áfengis, og sægur annara auðkýfinga, sem eiga eða hafa vald á miklum hluta allrar áfengissölu í landinu. Það atferli mæltist svo illa fyrir alstaðar í landinu, að nú er risinn gegn efri málstofunni nýr stormur, sá er óvíst er hvar lægir. Því er það, að eg fyrirverð mig ekki, né tel þjóð vora þurfa að fyrirverða sig, þótt talin sé með Eskimóum, ef þetta er Eskimóamark. Eitt er það, er ekki hefir verið vikið að í þessum umræðum: Hvað skyldi landssjóður hafa þurft og þurfa enn að svara út miklu þeim mönnum, er velst hafa úr embætti og á eftirlaun fyrir þá sök, að áfengið hefir gert þá alsendis óverkhæfa? Þá er ein röksemd ráðgjafa sú, að aðflutningsbann dragi úr ferðamannastraum til landsins. Þetta er af tómri vanþekkingu talað og misskilningi. Eg tel engan vafa á, að ferðamannastraumurinn mundi þvert á móti aukast að miklum mun fyrir þá afarmikilsverðu framför, að áfengisneyzlu væri útrýmt úr landinu. Allir, sem málið hafa kynt sér vita, að það er hugarburður einn, að vínið dragi það mikið að sér ferðamenn. Útlendir ferðamenn koma hingað til að lyfta sér upp. Þeir fara til að losna út úr sukki og svalli stórborgalífsins, norður í himintært fjallaloftið. Eg skal nefna dæmi, er vér höfum fyrir oss, þá er Þingvallaskýlið var reist, Valhöll. Þá gerði sýslunefndin í Árnessýslu það sómastrik, að hún synjaði eigendum skýlisins um, að mega veita þar áfengi. Þá var ekki grýlan sú sein á fætur, að þessi synjun mundi fæla útlenda ferðamenn stórum frá því, að koma á þann fornhelga, fræga stað. En hver er reynslan? Eg var þar á ferð skömmu síðar, og átti tal við útlenda ferðamenn þar. Þeir kváðust vera lifandi fegnir því, að þar væri ekki áfengissala; þeir vissu, hvað það var, að hafa ekki svefnfrið alla nóttina fyrir drykkjuærslum ölvaðra manna. Sama sögðu innlendir ferðamenn. Sagt var þá um leið, að ekki væri til neins að banna vínsölu þar, því að ferðamenn mundu hafa vín með sér. Hver er reynslan? Sú, að slíkt ber varla nokkurn tíma við. Þeir vilja ekki hafa það, finst það raska ferðalífs-yndinu. Og þeir skammast sín fyrir að láta sjá sig með pela »upp á vasann«. Nei, eg held vér þurfum ekki að óttast neina rýrnun á ferðamannastraum hingað til lands, þótt vér gerum áfengi ekki landvært hér með lögum. Þann mann, sem kann ekki að virða lög og rétt þess lands, er hann vitjar - hann biðjum vér heilan aftur hverfa til síns heima. Vér sækjumst ekki eftir þeim gestum til lands vors, er geta ekki notið þeirrar fegurðar og als yndis, er íslenzk sumarnáttúra á til, öðru vísi en grómteknir af áfengisólyfjan. Enda mundu þeir verða tærri. Hugsið um alla þá menn útlenda, karla og konur, er hingað mundu vilja senda ástvini sína marga fyrir þá eina sök, að hér væri áfengislaust land. Hér hafa verið haldnar hrókaræður í dag, fluttar af miklum fjálgleik og heilagri vandlæting, - af mönnum, sem eru þó ekki neitt tiltakanlega kennimannlegir endranær, - hrókaræður um það, hvað það mundi verða til mikillar spillingar sonum þjóðarinnar, æskumönnum hennar, ef vín hætti að flytjast til landsins; þeir mundu sökkva sér niður í áfengisglötunina óðara en til útlanda kæmi - ef þeir þektu hana ekki héðan að heiman! Þar að auki væri landsmenn sviftir ókeypis kenslu í skóla - freistingarinnar! Hvílíkur hégómi! Hvílíkt öfugstreymi í allri röksemdaleiðslu! Er ekki málstaðnum orðið fallhætt, þegar hann hangir á ekki styrkari stoð en þetta? Mundu ekki synir vorir, þeir er fæddir eru upp í því þjóðfélagi, er óspilt væri af áfengi - mundu þeir ekki fyllast andstygð, er þeir sæi spillingu þess fyrir sér annars staðar, og þakka forfeðrum sínum fyrir að hafa forðað sér frá þeirri hörmung? Þá hefir það verið sagt í dag, og gert mikið úr, að lögin yrði brotin. Já, það er í lögum, að ekki megi stela. Brotið er það, og sakast þó enginn um, að lögin séu til. Enginn kemur upp með það, að nema þjófalögin úr gildi. Haldið þér ekki samt, að meira væri stolið, ef þjófnaður varðaði ekki við lög? Eins er um þetta mál, nema hvað þar eru óvenjulega lítil líkindi til, að framin verði lagabrot. Refsingin við því yrði þung. Og hverjir haldið þið svo, að færi að leggja það í kostnað, að halda uppi vínflutningi hingað, úr því að öll vínföng væri upptæk? Gefið var það í skyn, að bindindishreyfingin væri ekki annað en ofstækisfull stundarhviða, er hjaðnaði brátt niður aftur, eins og öll bráðræðisofstæki gerði. En hvað er nú þessi hreyfing búin að standa lengi? Hátt upp í ¾ aldar. Og ekkert farin að hjaðna enn þá. Henni er sí og æ að aukast fylgi. Í Bandaríkjunum einum eru 40 miljónir manna, er búa í bannríkjum. Eitt er það, er borið hefir verið á málstað vorn, að bannlögin í Ameríku hafi verið til bölvunar og ekki annars. Það er ósvinna hrein og bein að láta sér slíkt um munn fara á mannfundum, þegar allir vita, þeir er eitthvað þekkja til og satt vilja segja, að þau hafa gagnbreytt ástandinu þar. Aðrar eins sögur eru ekki annað en 50 ára gamlar múmíur, bábiljur frá þeim tíma, er bindindi fjandsamleg blöð kunnu engan óhróður að flytja nógu gífurlegan um bindindismálið. Nýjustu og áreiðanlegustu skýrslur um bannlögin í Ameríku votta það, að þeim sé hlýtt engu miður en öðrum lögum. Það mun mest vera að kenna alvöruleysi löggæzlumanna, ef út af er brugðið, um þau lög, sem mörg önnur. Svo var t. d. í sýslu einni í Norður-Dakota fyrir nokkrum árum, að þar var kvartað sáran um, að lögin væri brotin. En þá verður Íslendingur þar yfirvald, maður, sem nú er nýkominn heim, Skafti Brynjólfsson, og eftir 2- 3 mánaða tíma hætti þeim umkvörtunum með öllu. Það var því að þakka, að hann gekk svikalaust eftir því að lögunum væri hlýtt. Það flaug út um alt, að bannlögum í ríkinu Kansas væri alls ekki hlýtt. Hvergi gengi betur að selja áfengi en þar. Ölgerðarmaður í austurríkjum fréttir það. Hann skrifar kunningja sínum vestur þangað og spyr, hvort ekki mundi ráð að koma og setja þar á stofn ölgerðarhús. Hann fær það svar aftur: Jú, þú getur reynt, ef þú vilt það kosti þig sama og það kostaði mig. Eg stalst til að selja 26 bjóra. Það kostaði mig 2600 dollara sekt og 8 mánaða fangelsi! Ein röksemdin gegn aðflutningsbanni er sú hin vesala, að þá hafi Templarafélagið ekkert að gera! Það er af sem áður var í þessum bæ, meðan sá félagsskapur var í æsku, að heldra fólkið kunni ekki að velja honum nógu svæsin óvirðingarorð. En hvað er nú markmið þessa félagsskapar? Að útrýma áfengisbölinu svo freklega sem unt er. Og ekki reyndar því eina böli, heldur sem flestum mannfélagsmeinum. Eigum vér að kosta kapps um að halda sem flestu við, því sem ilt er í heiminum, - til þess að hafa alt af eitthvað til að útrýma!? Nei; enda væri þá nóg eftir, þótt þetta færi. Vér ættum heldur að segja: Góðum guði sé lof, þegar vér þurfum ekki lengur að eyða starfsþreki voru í viðureignina við þennan óvin, þegar vér megum hætta því og snúa oss að öðru. Fyrstu missirin eftir að aðflutningsbannslögin komast á, verður þess aðalverkefni að gæta þess, að lögunum sé hlýtt. Um þá, sem það ættu að gera, hefir verið talað hér með óvirðing í dag. Það hefir verið litið svo á, sem það sé blettur á manni, ef hann kemur upp lagabroti, - þótt það sé einhver sjálfsagðasta skylda hvers góðs borgara í þjóðfélaginu. Hvað er það meira um þessi lög en önnur? Allra-síðasta, allra-geigvænlegasta röksemdin á móti aðflutningsbanni - það var Spánarmarkaðurinn. Á hverju er sú röksemd reist? Á himinháum súlum hégóma og vanþekkingar, sem mig langar til að kippa undan henni. Það var vakið máls á því í Kaupmannahöfn fyrir nokkrum árum af hendi Spánverja, hvort Danir mundu vilja fallast á einhverja tilslökun á tolli af spænskum vínum, ef þeir, Spánverjar, hétu Dönum í móti beztu kostum fyrir aðfluttan saltfisk. En ríkisþingið gaf því engan gaum; sagði sem satt var, að það hefði ekkert gagn af neinum vilkjörum fyrir danskan saltfisk, með því að það væri ekki dönsk vara. - Hjáleigan frónska var ekki dönsk þá stundina, ekki óaðskiljanlegur hluti Danaveldis það skiftið! Þá hugkvæmist Nellemann Íslandsráðgjafa, sem þá var að nafninu, -- og var valinkunnur sæmdarmaður, oss góðviljaður eftir sinni skynsemd, - honum hugkvæmdist að bjóða Spánverjum að semja við þá fyrir Íslands hönd, landsins, sem hafði saltfiskinn á boðstólum. En hverju svara Spánverjar þá? Þeir svara því, að það sé ekki hægt, það geti ekki komið til neinna mála, að þeir fari að bjóða Íslandi nein vildarkjör fyrir saltfiskinn þaðan, vegna þess að það geti enga kosti boðið í móti - það geti enga linun veitt í víntolli, með því að þeir viti ekki til að nokkur ein flaska af spænsku víni flytjist til Íslands. Þar væri fyrir engu að gangast. - Þetta getur vel hafa verið rangt, sprottið af vanþekkingu, og að eitthvað dálítið flytjist hingað af spænskum vínum, þó að mál manna sé, að »spænsk« vín hér í búðum muni vera yfirleitt tilbúin ýmist þar (í búðunum) eða þá í Danmörku eða á Englandi. En nærri má geta, hvað 16- 17 miljóna þjóð muni láta sig muna um vínverzlun við 80 þúsundir manna. Ráðgjafi hélt því fram, að Spánverjar mundu reiðast svo því hafti á samningi bundnu viðskiftafrelsi við oss, sem fælist í þessu aðflutningsbanni, að þeir hefndu sín á oss fyrir það. Og einhver ræðumaður í hans liði (ráðgj.) gerði ráð fyrir í dag, að konungur kynni að telja sig til neyddan að synja bannlögunum staðfestingar, til þess að vægja til við Spánverja!! Það er borið í vænginn, að fiskimarkaður á Spáni fari mjög rýrnandi og ekkert megi gera, er spilli fyrir honum. Hvað ber til þeirrar rýrnunar? Það, að Spánverjar eru teknir að veiða sér fisk í soðið, vestan til við Afríku, og er mikill flutningur þaðan til Spánar. Sá afli er alt af að aukast og því meir versnar vitanlega um fiskmarkað annara landa á Spáni. Þetta er ástæðan og ekki annað. Eg gat ekki að því gert, að mér hálf-blöskraði í dag, þegar eg heyrði ráðgjafann segja, að Spánverjar mundu hætta að eiga nokkur viðskifti við okkur, ef bannlög yrðu samþykt, og gæti svo farið, að vér yrðum að taka slík lög aftur. Er nú ekki nóg, að danska mamma vill skapa og skera um öll vor mál, hafa eftirlit með öllu hér, vill fara það sem fært er í að ráða hér lögum og lofum, - eigum vér nú líka að fara að eignast spanska mömmu, þá er vér þurfum að spyrja að, hvað vér megum gera að lögum í landi voru?

Ráðherrann (H. H.) Það er ekki ástæða fyrir mig til þess að tala mikið meira en eg þegar hefi gert um þetta mál. Eg hefi lýst skoðun minni á því, og hefi litlu við að bæta. Þó verð eg að gera örstutta athugasemd við eitt atriði í því sem háttv.þm. Barð. (B. J.) sagði. Hann lagði áherzlu á það, að tillitið til Spánarsamningsins væri veigamesta mótbáran móti frumv., en reyndi að sýna að hún væri þó einskisvirði. Eg verð að játa, að eg skildi ekki vel þá röksemd hans, að Danir hefðu ekki vilja slaka til á víntollinum hjá sér til þess að útvega okkur Íslendingum betri kjör í saltfisksverzluninni við Spán, og að aðflutningsbannið mundi þess vegna engum erfiðleikum valda í þá átt, að hindra eða skemma saltfisksmarkaðinn fyrir okkur þar. Sannleikurinn er sá, að Danir hétu Spánverjum í 5. gr. verzlunarsamningsins, gegn tilslökun þeirra, beztu kjörum sem nokkur önnur þjóð hefir eða fær, að því er snertir toll á ýmsum spönskum vörum, þar á meðal á öllu spönsku víni í kerum eða flöskum, án tillits til styrkleika, og lengra gátu þeir auðvitað ekki gengið vegna annara verzlunarsamninga. Og þeir hétu frjálsri verzlun. Hitt skildi eg, er háttv.þm. sagði, að innflutningur hingað til lands af spönskum vínum, væri svo nauða lítill, að Spánverjar mundu oss engan gaum gefa. En þar sem hann því til sönnunar sagði að hingað hefði eigi flutst meira af spönsku víni alls en 12 flöskur af »Tinto« (rauðvíni), þá verð eg að álíta, að háttv.þm. hafi ekki sem sannastar sagnir eftir að fara. Eg get fullvissað háttv.þm. um, að jafnvel af »Tinto«, sem er fremur lélegt landvín, hafa flutt hingað meira en 12X12 flöskur, og eg held að eg megi fullyrða, að alla þá tíð sem Krüger lyfsali og síðari lyfsalar hér höfðu vínsölu, hafa þeir fengið alt sitt vín frá Spáni, gegnum Companía Hollandesa, sem enn mun hafa útsölu hér í bænum, auk þess sem ýmsir prívatmenn stöðugt panta vín frá Cadiz frá Holbec & Cia o. fl. Og þó að tiltölulega lítið af þeim spönsku vínum, sem hingað flytjast, sé flutt beina leið, þá skiftir það jafnt máli fyrir framleiðanda, að því er afsetning vörunnar snertir, ef markaðinum er algerlega lokað hér. Það eru öfgar eða misskilningur, að útlend vín, sem vér kaupum frá Danmörku, séu mestmegnis fölsuð og búin til af vínsölunum sjálfum; þótt eitthvað kunni að vera blandað, þá eru vínin mestmegnis frá vínlöndunum, Sherry, Portvín og Madeira mest frá Spáni, auðvitað misjafnt að gæðum. Nýju vínin og hin svo nefndu landvín eru þar svo ódýr, að vínsalar búa eigi sjálfir til öllu ódýrari vökva, er líkist þeim, og hin alræmda vörufölsun vínsölumanna er mest í því fólgin að blanda ódýrum tegundum í dýrar tegundir eða skrökva til aldurs og heimkynnis, en frá vínlöndunum kemur varan. Vínsölubann hlýtur því að snerta verzlunarhagsmuni vínlandanna, hvert sem beint flutningssamband er meir eða minna. Vitanlega get eg ekki sagt neitt um það með vissu, hvernig Spánverjar mundu snúast við þessu máli, þó að eg hafi ákveðna ástæðu til þess að halda, að þetta mæti mótspyrnu. Og þar sem um mikilsvarðandi hagsmuni er að tefla okkar meginn, virðist mér það sjálfsagt, að nefnd sú, sem væntanlega verður sett í málið, reyni að komast á einhvern hátt í samband við spanska sendiherrann í Kaupmannahöfn og fá hjá honum upplýsingar áður lengra er gengið í málinu. Það væri ekki skemtilegt fyrir þá, sem að þessu frumv. standa, ef þeir væru búnir kyrfilega að samþykkja það sem vilja »meiri hluta þings og þjóðar« og yrði svo að stinga því snögglega í vasann aftur. Háttv. þm. Barð. (B. J.) talaði fagurlega um það, að nóg væri að eiga »dönsku mömmu« þó ekki væri verið að búa til aðra »spönsku mömmu«. Eg vil fræða háttv.þm. á því, að við erum ekki þeir fyrstu, og verðum ekki þeir síðustu, sem verða að taka tillit til gildandi verzlunarsamninga og til verzlunarsambandsins við aðrar þjóðir, í löggjöfinni. Það er víða pottur brotinn í því tilliti, ekki að eins hjá hinum smáu heldur einnig hjá hinum stærri og auðugri þjóðum, og hefi eg þegar bent á dæmi í þá átt. Eg get ekki kannast við það, sem háttv.þm. sagði, að í Ameríku væri hreint »innflutningsbann«; eg hefi eigi getað fundið að í prohibitions-fylkjunum þar sé annað en sölubann. Eg verð því að álíta, að þetta sé algerlega ný tilraun, sem hér á að gera. Vínsölubann er vitanlega lögleitt í sumum fylkjum vestan hafs, en það hefir reynst afarerfitt að framfylgja þeim lögum, og að dómi merkra höfunda hafa þau sumstaðar verið til stórhneykslis og aukið ólöghlýðni og siðspilling. Háttv. þm. var að segja okkur sögu til að sanna ágæti þeirra. Eg gæti líka sagt honum sögur um hið mótsetta. Eg veit ekki, hvort eg má minna háttv.þm. á söguna, sem Matth. Jochumsson skáld segir í bókinni um Chíkagoförina, er hann fékk í einu bannfylkinu »það sem líkast var öli«, fyrir hjálp reyndari förunauts. Eða man háttv.þm. eftir skýrslu Henriks Cavlings í bók hans um Ameríku, viðvíkjandi reynslu hans í bannfylkjunum. Lögreglustjórinn sjálfur í stórum bæ í bannríki einu bauð honum inn á knæpu áfengisdrykki, og gaf þá ástæðu, þegar Cavling undraðist þetta, að templarar vildu hafa bannlögin, en nontemplarar whiskýið; stjórnin þyrfti atkvæði beggja og þess vegna fengju báðir sitt fram. Eg get ekki að því gert, að mér býður við að hugsa mér æskulýð landsins sem njósnara og uppljóstursmenn! Það getur verið, að það lánaðist með svona lögum, að leiða einhverja út á þá glæsilegu braut, að leita sér inntekta á þann hátt. En önnur hætta liggur þó nær. Íslendingar eru-sem betur fer - yfirleitt enn þá svo góðir drengir, að þeim er næsta óljúft að gera sér það að gróðavegi að þefa uppi hrasanir breyzkra bræðra, jafnvel þegar um eiginleg brot er að ræða, hvað þá þegar að eins er að ræða um yfirtroðslur þvingunarlaga, sem réttarmeðvitundin ekki fordæmir sem óheiðarlegar eða glæpsamlegar. Íslendingar eru yfir höfuð ógjarnir á að koma kunningjum sínum »í bölvun«, sem kallað er, ófúsir á að bera fellandi vitnisburði, og er því sérstaklega að mínu áliti hætta á því, að margir mundu af svona ofstækislögum leiðast til rangs vitnisburða, eða jafnvel eiða til þess að bera af mönnum sannar sakir í þessu efni. Þeir sem átt hafa við rannsókn lögreglumála hér á landi, t. d. út af kærum um æðarfugladráp, munu kannast við, að eg tala hér ekki út í bláinn. En rangir vitnisburðir og yfirhilming eru einnig siðspilling, sem landslögin eiga ekki að gefa ótilhlýðilegt tilefni til.

Flutningsmaður (Björn Jónsson) Ef eg að dæmi hæstv. ráðh. (H. H.) ætti að fara að tína til sögur um þetta mál, þá myndi dagurinn lítt endast. Sögur um slíkt eru mesta markleysa, oftast tómur heilaspuni, eða ýktar að miklum mun, sumar kunna að vera sannar að einhverju leyti, og er þá haldið mjög á lofti af mótstöðumönnum aðflutningsbannsins Þær fáu sönnu sögur eru því mjög gamlar og sanna ekkert um löghlýðnina nú á dögum, því að það er svo með mörg lög, sem - eins og þessi - þykja grípa inn í frelsi eða sjálfræði einstaklinganna, að menn kunna þeim illa í fyrstu, en fara smám saman að fella sig við þau, af því þeir verða að viðurkenna gagnsemi þeirra frá mannfélagslegu sjónarmiði. Annars er ekkert móti því að segja, þótt lög þessi kunni einhverntíma að verða brotin. Hvaða lög eru til, sem eigi má það um segja? Ráðherrann hélt því fram - eða ímyndaði sér að minsta kosti -, að í Bandaríkjunum væri ekki aðflutningsbann, heldur að eins vínsölubann, en það er kunnugra en frá þurfi að segja, að þar er aðflutningsbann í fylsta skilningi. Nokkrir Bakkusarvinir, sem eigi vildu hlíta lögunum, sem þeim þótti stríða á móti stjórnarskrá Bandaríkjanna, lögðu málið undir hæstarétt og úrskurðaði hann, að að eins mætti ekki banna að flytja áfengi á járnbrautum gegnum bannríkin, en aðflutningur allur til þeirra (inn í þau til neyzlu þar) er stranglega bannaður. Ráðherra (H. H.) vildi þvínæst ekki snúa aftur með Spánartollinn. Látum vera, að hingað komi einhver ögn af víni frá Spáni. Er það þá nokkur veruleg mótbára gegn þessum lögum? Dettur nokkrum í hug að halda því fram, að það sem vér kaupum af víni frá Spáni, sé svo mikið, að Spánverjar láti sig það nokkru skifta, og allra sízt, að þeir fyrir þá sök myndu hækka toll á íslenzkum saltfiski eða ef til vill banna allan innflutning á honum? Það hygg eg satt að segja nokkuð út í bláinn. Þá á það að vera ódrengskapur að vilja ljósta upp brotum gegn lögum þessum. En því þá það? því er þá ekki líka ódrengilegt að koma upp um menn brotum gegn öðrum lögum t. d. um þjófnað og gripdeildir? Þau lög eru orðin svo gömul, að það finst mönnum ekki nú, en hafa ekki öll lög í fyrstunni verið ný?

Ráðherrann (H. H.) Hinn h. þm. Barð. (B. J.) mundi varla tala svona, ef honum væri kunnugt um alla þá erfiðleika á framkvæmd laga, sem almenningsálitið - eins og verða mundi með þessi lög - ekki telur neina óhæfu að brjóta, tökum t. d. nýju lögin um æðarfugladráp. En hvað sem þessu líður verður ekki á móti mælt, að það er harla óviðfeldið að heita þessum uppljóstrarseggjum stórfé að launum og freista þannig breyzkra manna til að »spekúlera« í falli og ávirðing meðbræðra sinna.

Flutningsmaður (Björn Jónsson) Þessi sami sálmur um að lögin yrðu brotin var sunginn á alþingi, þegar toll-lögin voru fyrst á ferð hér, um 1870. Því var spáð þá, að menn myndu brjóta svo lögin og svíkja toll, að lögin myndu verða þýðingarlaus. Nú heyrist það raus ekki lengur, og yfirleitt hefir víst lítið kveðið að tollsvikum alla þá tíð, síðan lögin þau komust á. Það dugar því ekki að halda að oss slíkum vantrúarspádómum. Þeir munu ekki rætast.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Eg hefi ekki mikið um frumv. þetta að segja. En það fer fram á augljósa breytingu til stórra bóta. Aðalefnið er, að eftir þessu frumv. eiga allir íslenzkir sjómenn að vera vátrygðir, án tillits til þess, hvað þeir stunda, eða hvert þeir fara, og skuldheimtumenn eiga engan aðgang að lífsábyrgðarfé þeirra. Eg vil geta þess, að í frv. þessu eru lítilsháttar prentvillur, en þær munu verða lagaðar, svo að þær komi ekki til meins. Að öðru leyti skal eg ekki fjölyrða um frumv. þetta. En eg sting upp á 5 manna nefnd, til að athuga málið.

Ráðherrann (H. H.) Áður en háttv. flutnm. (J. Þ.) tekur til máls, vil eg leyfa mér að vekja athygli á því, að frumv. þetta fer fram á stjórnarskrárbreytingu, sem sé þá, að ráðherrann skuli eigi hafa réttindi, sem ráð er gert fyrir í 2. gr. stjórnarskrárinnar, og frv. er alment lagafrumv., en er ekki í fyrirsögninni nefnt frumv. til stjórnskipunarlaga, og því ber samkvæmt 26. gr. þingskapanna að vísa því frá.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Eg vil lýsa því yfir, að eg er ekki á sama máli og hæstv. ráðherra. Laun og eftirlaun ráðh. eru ákveðin með sérstökum lögum frá 3. okt. 1903. Og þótt þau séu nefnd í stjórnarskránni álít eg, að það hafi ekki neina þýðingu í þessu sambandi, og frumv. þetta sé ekki að neinu leyti breyting á stjórnarskránni.

Ráðherrann (H. H.) Ákvæðin um eftirlaunarétt ráðherra eru ekki tekin upp í stjórnarskrána úr lögunum um skipun á æztu umboðsstjórninni, heldur eru þau lög bygð á fyrirmælum stjórnarskrárinnar og sett samkvæmt henni. Það er því ekki hægt að fella burt þetta ákvæði laganna, án þess að breyta fyrst stjórnarskrárákvæðinu, sem það hvílir á.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Laun og eftirlaun ráðherra eru ekki bygð á stjórnarskránni né fyrirskipuð með henni, heldur eru þau ákveðin með lögum frá 3. okt. 1903, eins og eg hefi áður tekið fram. Var málið þá tekið út af dagskrá og umræðunum frestað með því að vafasamt þótti, hvort rétt væri að ræða það, eins og það lá fyrir.