Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld 1952 með viðauka. Fjhn. hefur athugað frv. og komst að raun um, að það er að öllu leyti samhljóða l., sem nú gilda um viðauka við ýmsar ríkistekjur á árinu 1951, og hér er því um að ræða framlengingu á tekjum, sem ríkissjóður hefur haft undanfarin ár. N. leggur til, að frv. sé samþ., en eins og fram kemur í nál. á þskj. 124 lýsti þó einn nm., hv. 2. þm. Reykv., sig ósamþykkan sumum liðum 1. gr., og mun hann þá gera grein fyrir sinni afstöðu, ef honum þykir ástæða til.



Eins og kunnugt er, þá hefur hlutafélagið Hvalur rekið hvalveiðar í Hvalfirði um nokkurt árabil og hefur haft á leigu hvalveiðibáta frá Noregi þangað til í byrjun þessa árs, að félaginu tókst að festa kaup á 4 bátum til þessara veiða. En sá hængur var á, að aldur þessara skipa var hærri en löglegt er að flytja til landsins, en lögum samkvæmt má ekki flytja til landsins eldri skip en 12 ára. Hins vegar var það svo með þessi skip, að þau uppfylla fullkomlega þær kröfur, sem gerðar eru um styrkleika og sjóhæfni slíkra skipa, og þess vegna varð ríkisstj. við tilmælum félagsins um það að gefa út brbl., þar sem veitt var undanþága frá þessu ákvæði. Sjútvn., sem athugað hefur þetta mál, samþykkir fyrir sitt leyti þessa ráðstöfun ríkisstj. og hefur ekkert við hana að athuga eftir að hafa kynnt sér þetta mál nokkru nánar, og leggur til við hv. d., að frv. verði samþ.



Herra forseti. Með l. frá 19. júní 1933 var heimilað, að Háskóli Íslands starfrækti happdrætti, með því skilyrði, að hlutatala færi ekki upp úr 25 þús. og dregið yrði í 10 flokkum. Var þá dregið alla mánuði ársins nema janúar og febrúar. 1945 var þessum l. aftur breytt, og voru þá flokkarnir 12, og var þá dregið í öllum mánuðum ársins. Í frv. á þskj. 52 óskar stjórn happdrættisins eftir því, að hlutum verði fjölgað úr 25 þús. í 30 þús. og verði það mest í heil- og hálfmiðum, en á þeim hefur verið hörgull nú um skeið. Með því að háskólinn hefur mörg fjárfrek verkefni með höndum, sem kalla til úrlausnar á næstunni, hefur n. orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Það er eins með þetta mál og aðrar till. fjhn., að hún leggur til, að það verði samþ. með lítils háttar formsbreytingum, og vona ég, að menn álíti samt ekki, að hún gerist um of aðfinnslusöm. - En þessu er þannig varið, að í frv. er gert ráð fyrir, að 1. gr. þess bætist aftan við 1. gr. laganna, sem og er rétt efnislega, en hins vegar er óljóst, hvar 2. gr. ætti að koma. N. leggur hins vegar til, að fyrirsögn þessarar gr. verði felld niður og henni bætt aftan við 1. gr. Þetta er eins og menn sjá aðeins formsbreyting, en ekki efnisbreyting, og með henni leggur n. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Það er augljóst, eins og fram kemur í nál. fjhn., að hún er samþykk að mæla með frv., og má gera ráð fyrir, að það verði samþ., ekki sízt þar sem um brbl. er að ræða. En engu að síður vil ég leyfa mér að segja nokkur orð, af því að ég er n. algerlega ósammála um þetta mál og álít, að þetta sé eitthvert stærsta mál, sem nú liggur fyrir þingi. Það mun hafa verið seint í ágúst, að ég fékk send heim til mín þessi brbl., og ég verð að segja það, að ég hrökk við, þegar ég sá, að þau fela ekkert annað í sér en það, að nú á að fara að setja aftur í fullan gang þá vísitöluskrúfn. sem hefur verið aðalverkefni síðustu ára að stöðva eins og gert var með gengisbreytingarlögunum. Svo var til ætlazt með gengisbreytingarlögunum, að verðlagsuppbót á laun félli niður um mitt ár 1951. Nú er meiningin, að þessu verði breytt, og þar með er kippt undan því fótunum, að dýrtíðin í landinu verði stöðvuð, því að dýrtíðin er grundvölluð af launahækkunum og sköttum. Nú er það upplýst af fjmrh., að á seinni hluta þessa árs kemur ríkið til með að þurfa að greiða 18 millj. í hækkuðum launum, og stafar það mest af þessum brbl. Hér er með öðrum orðum verið að fara inn á þá braut að hleypa skrúfunni í fullan gang aftur, og ég vil fyrir mitt leyti vera fyrir utan þann leik, því að hann mun hleypa öllu fjárhagskerfi landsmanna í strand áður en lýkur. Og sú tilraun, sem gerð var af minnihlutastjórn Sjálfstfl. til að stöðva dýrtíðina varanlega, er gersamlega eyðilögð um leið og þessi lög eru samþ. Þá er allt komið um leið í sama farið aftur. Þetta get ég ekki látið hjá líða að láta í ljós, um leið og ég lýsi því yfir, að ég mun greiða atkvæði á móti þessu frv.



Herra forseti. Það er út af því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, að eftir að þessi brbl. hefðu verið samþ., væri ekki hugsanlegt að stöðva þá dýrtíð, sem í landinu væri, og það væri í ósamræmi við stefnu þeirra laga, sem undirbúin voru af minnihlutastjórn Sjálfstfl. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, sem hv. þm. verður að muna eftir, að í þessum l. um gengisskráningu o.fl. var ekki skrásett kaup. Það var látið laust og óbundið, og var ætlazt til, að svo yrði að vera. Svo hlýtur honum að vera kunnugt um þær almennu kauphækkanir, sem urðu í júní í sumar. Þegar það var orðið, varð stjórnin að gera sér ljóst, hvort hún vildi veita opinberum starfsmönnum sömu uppbót. Niðurstaðan varð sú, að ekki var talið fært að neita þeim um sömu hækkun. Þetta verður hv. þm. að gera sér ljóst, áður en hann fer að tala um þetta mál. Hv. þm. talaði um það eins og þessi brbl. væru að fara inn á nýja braut. Það má minna hann á það, að þau eru ekki annað en framhald af og í samræmi við þær niðurstöður, sem urðu af samningum launþega og atvinnurekenda í sumar. Í sambandi við þetta frv. er ekki verið að taka neina ákvörðun um það, hvort rétt sé að láta kaupgjald hreyfast í samræmi við vísitöluna, heldur er hér aðeins um það að ræða, hvort rétt sé að veita opinberum starfsmönnum launahækkun til samræmis við aðrar stéttir þjóðfélagsins, sem þegar hafa fengið launahækkanir með samningum. Það er þetta, sem hv. þm. A-Húnv. verður að gera upp við síg, en hitt er misskilningur, að hér sé ríkisstj. og Alþ. að marka stefnu í kaupgjaldsmálum, því að hún hefur þegar verið mörkuð með samningum milli atvinnurekenda og verkamanna, og það eina, sem Alþ. kveður á um með afgreiðslu þessa frv., er það; hvort opinberir starfsmenn eigi að vera settir hjá með verðlagsuppbót á laun sín eða ekki. Ég vil taka það fram, að kostnaður vegna þessarar uppbótargreiðslu er nokkuð mikill, og hefur talizt svo til, að hann muni nema um 10–11 millj. króna til starfsmanna ríkisins, en 7 milljónirnar, sem hv. þm. A-Húnv. taldi einnig með í hækkuninni á árslaunum starfsmanna ríkisins, eru af öðrum toga spunnar. Þær eru kaupgjald til lausamanna o.fl., og mundi sú hækkun hafa átt sér stað að mestu leyti, þótt þessi l. hefðu ekki verið sett. Með þessum l. er því ekki verið að setja neina vísitöluskrúfu í gang, heldur er hér aðeins verið að skammta opinberum starfsmönnum sömu uppbót á sín laun og verkamenn hafa náð með samningum. Starfsmenn ríkisins drógust aftur úr hvað þetta snertir, og ríkisstj. þótti ekki viðunandi að synja þeim um verðlagsuppbót á sín laun, þegar aðrir launþegar fengu hana. Með þessu er þó ekki sagt, að það sé alltaf sjálfsagt, að kaupgjald opinberra starfsmanna hreyfist í samræmi við kaup annarra launþega, en í þessu tilfelli fannst stjórninni rétt að hafa það svo. Um þetta geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir, og þetta er atriði, sem menn verða að gera upp við sig á hverjum tíma.



Herra forseti. Mér leikur nokkur forvitni á að vita, á hverju ræða hv. þm. A-Húnv. byggðist. Ég hygg, að þar geti tvennt komið til greina. Annars vegar, að hér sé um að ræða mikinn misskilning hjá hv. þm., hann haldi, að hér sé um annað og meira að ræða en staðfestingu á bráðabirgðalögum, sem kveða á um uppbót á launagreiðslur til opinberra starfsmanna. Hins vegar er það líka hugsanlegt, að hv. þm. vilji ekki láta greiða opinberum starfsmönnum fulla verðlagsuppbót á sín laun, eftir að nær allar launastéttir landsins hafa fengið slíka uppbót með samningum. Hæstv. fjmrh. hefur nú gert glögga grein fyrir því, að þetta frv. fjallar einvörðungu um það, að starfsmenn ríkisins fái greidda verðlagsuppbót á laun sín til samræmis við aðra launþega. Ég vildi miklu fremur mega trúa því, að hv. þm. hafi bókstaflega misskilið þetta frv., en hafi svo ekki verið, þá hefur komið þarna fram svo furðulegt afturhaldssjónarmið hjá hv. þm., að bæði mig og aðra hlýtur að reka í rogastanz. Sú skoðun, sem hann hefur þá verið að láta í ljós í ræðu sinni, er sú, að eftir að nær allar stéttir eru búnar að tryggja sér fulla verðlagsuppbót á kaupgjald sitt, bæði verkamenn, iðnaðarmenn og bændur þá líka, þar sem þeir fá hækkun á afurðaverði sínu í hlutfalli við kauphækkun vissra launastétta í kaupstöðum, - eftir að allar stéttir aðrar en opinberir starfsmenn eru búnar að fá með samningum ákvæði um fulla verðlagsuppbót, þá ættu opinberir starfsmenn einir að verða útundan og kaup þeirra þá raunverulega að lækka. Ef þetta hefur verið skoðun hv. þm. A-Húnv., þá kemur þar fram svo furðuleg rangsleitni í garð ríkisstarfsmanna, að á því ber að vekja sérstaka athygli og hreyfa um leið andmælum gegn henni. Þegar þess er líka gætt, að hér á í hlut einn áhrifamesti þm. þingsins, hæstv. forseti sameinaðs þings, ber enn frekar að veita því athygli, ef það skyldi vera skoðun hans, að rétt sé að beita opinbera starfsmenn þvílíku ranglæti sem fall þessa frv. mundi hafa í för með sér. Það er ástæða til þess, að menn taki eftir slíkri afstöðu og festi sér hana í minni.



Herra forseti. Það mætti ætla eftir ræðum þeirra hæstv. fjmrh. og hv. 3. landsk., að þeir áliti mig meira en lítinn heimskingja, því að báðir gátu þeir sér þess til, að ég mundi hafa misskilið þetta lagafrv. En því er nú ekki til að dreifa, því að um engan misskilning er að ræða af minni hálfu. Mér er það fyllilega ljóst, að þegar gengisbreytingarlögin voru sett, var kaupgjaldið ekki bundið, eins og hæstv. fjmrh. drap á. Það var ekki ætlazt til þess, að Alþ. eða ríkisstj. skæri úr um það, hvað kaupgjaldið yrði í landinu. Inn á þá braut hefur ekki verið farið síðan 1942. En þar með er ekki sagt, að Alþ. og ríkisstj. verði að fylgja eftir þeim samningum, sem atvinnurekendur og verkamenn gera um kaupgjald sín á milli, og þótt það yrði ofan á í vor í samningum milli atvinnurekenda og verkamanna, að hinir síðarnefndu skyldu fá greidda verðlagsuppbót á laun í samræmi við vísitölu, þarf það engan veginn að vera rétt, að ríkisstj. og Alþ. fari í sama farið með því að fylgja sömu reglum í kaupgreiðslum til fastlaunaðra ríkisstarfsmanna. Þess ber sérstaklega að gæta í þessu sambandi, að aðstaða verkamanna og fastlaunamanna er og hefur verið gerólík að því leyti, að áhætta fastra starfsmanna í sambandi við atvinnuna er engin. Verkamennirnir aftur á móti eru sífellt undirorpnir þeirri hættu, að þeir fái ekki vinnu nálægt því allt árið, og stundum hafa þeir hana líka ekki nema hluta úr árinu, kannske hálft árið eða svo. Hér er því um ólíka aðstöðu að ræða, og tel ég ekki rétt, að þessar launþegastéttir fylgi sömu reglum í kaupgjaldsmálum, auk þess sem samningarnir um það, að kaupgjald verkamanna fylgi áfram vísitölunni, eru mjög hæpnir, þar sem dýrtíðarskrúfan er með því látin halda áfram að verka. Ef menn hafa hugleitt það, hve mikil ógæfa hefur hlotizt af vísitölulögunum frá 1940, hljóta menn að sjá, að hér er ekki um að ræða stéttamál eða flokksmál, heldur þjóðmál, sem hefur hina mestu þýðingu fyrir fjármálakerfi okkar og allan atvinnurekstur í landinu. Nú er það vitað, að undanfarin ár hafa sem flestir viljað komast í fastlaunaðar stöður til þess að þurfa ekki að eiga neitt á hættu með atvinnuleysi. Hins vegar er það einnig vitað, að það eru fastlaunamenn, sem oft og einatt hafa spanað verkalýðinn upp í vinnudeilur ot; notað hann þannig sem ísbrjót til að knýja fram kauphækkanir handa sjálfum sér. Þess vegna haggast ég ekki frá þeirri skoðun, að heppilegra hefði verið, elns og sakir stóðu á síðastliðnu sumri, að láta við þau ákvæði sitja að greiða opinberum starfsmönnum laun eftir 123 stiga vísitölu, og felling þessa frv. er fyrsta sporíð, sem hægt er að stíga nú til að gera tilraun, sem þýðingu hefur, til að stöðva þá dýrtíðarskrúfu, sem stöðugt er knúin í landinu og virðist eiga að halda áfram að knýja, þar til yfir lýkur. Mig tekur ekkert sárt, þótt hv. 3. landsk. segi þessa afstöðu mína lýsa ótrúlegu afturhaldssjónarmiði, að ég vilji ekki láta fastlaunamenn fylgja sömu reglum í kaupgjaldsmálum og verkamenn. Ég er alveg hiklaus í þessu efni, því að ég veit, hvílíkur reginmunur er á aðstöðu þessara tveggja stétta, og það vildu án efa flestir verkamenn komast í fastlaunaða stöðu, enda þótt ekkert yrði af þessari kauphækkun, sem hér er verið að fara fram á. Í kaupstöðum og kauptúnum landsins hefur verið meira og minna atvinnuleysi mikinn hluta ársins, og líkur eru til, að svo verði enn, og í sveitunum er þannig ástatt, að bændur hafa verið á sífelldum flótta undan því að þurfa að kaupa hið allt of dýra vinnuafl fyrir þeirra atvinnurekstur, en lagt allt kapp á að auka vélanotkun sem allra mest og losna þannig við að þurfa að greiða híð rándýra vinnuafl, sem nú mun vera 50–100 sinnum dýrara en það var fyrir fyrra stríð. Og ef það á að halda áfram, að fastlaunamenn noti verkalýðinn sem ísbrjót sinn í kaupgjaldsmálum og Alþ. styðji þessa starfsemi þeirra, þá sé ég ekki betur en glötunin sé vís. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en ég held fast við þá skoðun mína, að það eru þessi l., sem tryggja gang dýrtíðarskrúfunnar, enda þótt atvinnurekendur og verkamenn hafi gert með sér samninga um verðlagsuppbót á kaup samkvæmt vísitölu.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að ræður okkar hæstv. fjmrh. hefðu borið vott um það, að við teldum hann ákaflega heimskan. Ekki kom mér til hugar að brigzla jafnmerkum þm. og hann er um vitsmunaskort. Hins vegar vildi ég ekki að óreyndu trúa því, að hv. þm. byggi yfir svo mikilli rangsleitni í garð opinberra starfsmanna sem komið hefur í ljós. Ég vissi að vísu áður, að hann var íhaldsmaður, en að hann væri svo afturhaldssamur sem þessi afstaða hans gefur til kynna, því vildi ég ekki trúa. Samanburður á afkomu og kjörum opinberra starfsmanna og verkamanna skiptir ekki máli í sambandi við afgreiðslu þessa frv. Hér er um það eitt að ræða, hvort hlutfallið á milli kaupgjalds þessara tveggja launastétta eigi að raskast eða ekki, en svo hefði farið, ef ríkisstj. hefði ekki sett þessi bráðabirgðalög í vor. Þá hefði kaup opinberra starfsmanna lækkað um 10–15% miðað við kaup annarra stétta. Þetta er það, sem hv. þm. er að mæla með, og á því vildi ég vekja sérstaka athygli. Hann er að mæla með því, að kaup opinberra starfsmanna verði í rauninni lækkað miðað við aðrar stéttir. Auk þess vildi ég benda á, að í bráðabirgðalögunum er kveðið á um hækkun á kaupgjaldi opinberra starfsmanna, sem er ekki eins mikil hlutfallslega og hækkunin á kaupi verkamanna, heldur er aðeins um að ræða hækkun, sem er jafnhá í krónufjölda. Það verður ekki sagt, að með þessum bráðabirgðalögum sé gengið of langt í hækkunarátt, en samt treystir hv. þm. A-Húnv. sér til að andmæla lögunum. Það er vist, að opinberir starfsmenn munu taka eftir þessari kveðju hans í þeirra garð og festa sér hana í minni.



Ég tel ekki fært að standa gegn þessu frv. í þessu tilfelli. Hins vegar vil ég taka fram, að ég tel mikla þörf á, að fundin verði upp annar mælíkvarði á kaupgjald en vísitala framfærslukostnaðar. Það þyrfti að finna upp aðra vísitölu, sem byggðist á tekjum þjóðarinnar. Með þessum fyrirvara segi ég já.



Með tilvísun til greinargerðar hv. þm. V-Húnv. fyrir atkvæði sínu segi ég já. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 20:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JörB, KS, PÞ, PO, SÁ, SG, SkG, StJSt, AE, ÁkJ, ÁS, BÓ, EmJ, EystJ, GTh, GÞG, HelgJ, JóhH, JS, JG. nei: JPálm. ÁB, GG, HÁ, IngJ greiddu ekki atkv. 10 þm. (JÁ, JR, LJós, ÓTh, SB, StSt, StgrSt, ÁÁ, EOl, FJ) fjarstaddir. 1 þm. gerði svo hljóðandi grein fyrir atkv. sínu:



Ég greiddi atkv. með einstökum gr. frv., og ég ætla, að rétt sé að vísa málinu áfram til 3. umr., og gefst mönnum þá kostur á að athuga það nánar. Ég segi já.



Herra forseti. Nefndin hefur athugað frv. þetta og leggur til, að það verði samþykkt með lítilli formsbreytingu. En hún gerir ráð fyrir því, að þessi málsgr., sem gert er ráð fyrir að bætt verði við 1. gr., falli inn í 1. gr. á eðlilegan hátt, en þar er gert ráð fyrir heimild fyrir ríkisstj, til að kaupa tíu togara. Þetta er aðeins formsbreyting, en ekki efnis. 1. málsgr. 1. gr. þessara l. nr. 50 1950 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að láta smíða allt að tíu togara í Bretlandi með það fyrir augum, að þeir verði seldir einstaklingum, félögum eða bæjar- og sveitarfélögum.“ Og 2. málsgr. þessara 4. hljóðar svo: „Til þessara framkvæmda er ríkisstjórninni heimilt að taka allt að kr. 57125000 eða £ 1 250 000 lán til þess tíma og með þeim kjörum, sem um semst. Veðsetja skal togarana með 1. veðrétti til tryggingar láninu, og skal sú veðsetning halda fullu gildi, þótt togararnir verði seldir.“ Ef frv. verður samþ. með þessari breyt., sem n. gerir ráð fyrir, mundi þessi nýja málsgr. um heimild fyrir ríkisstj. til að kaupa einn togara innanlands koma þarna inn á milli, og leggur n. til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu.



Herra forseti. Ég vil þakka fjhn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. En það, að ég stóð upp, stafar af því, að ríkisstj. er að athuga, hvort ekki þyrfti í sambandi við þetta mál að afla frekari heimilda varðandi togarakaup, og á það við gömlu togarana, en ríkisstj. var heimilað að ábyrgjast lán til þess að láta endurbæta þá. Þetta mál er í athugun nú, og munu sennilega liggja fyrir niðurstöður þeirrar athugunar nú eftir fáa daga. Ég vil því beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, hvort ekki sé rétt að fresta þessari umr. eða láta 3. umr. biða, unz ríkisstj. hefur athugað þetta og haft samband við fjhn. um málið.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 31, sem hér er til meðferðar, er samhljóða brbl. frá 16. júní s. l. um breyt. á löggjöf um þetta efni frá 28. des. 1950, þar sem ákveðið er að taka 8% gjald af síldarafurðum, og skyldi það miðað við útflutningsverðmæti síldarafurða. Allmiklar umkvartanir hafa komið fram vegna þessa ákvæðis l., sérstaklega fyrir það, að framleiðslugjaldið af þeirri síld, sem fer til söltunar, er miklu hærra en á síld, sem fer til bræðslu, og var óttazt, að það misræmi mundi draga úr eðlilegri síldarsöltun. - Brbl. frá í sumar ákveða, að framleiðslugjaldið, miðað við fersksíldarverðið, skuli vera hið sama, eða 8%. Ef afli skipanna næði ekki 6000 málum að meðaltali, átti gjaldið allt að undantekinni beitusíldinni að endurgreiðast útgerðarmönnum og sjómönnum, um leið og veiðitímanum er lokið. Ef sumarafli næmi meira en 6000 málum, átti gjaldið að innheimtast og renna allt til síldardeildar hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins. Því miður varð síldaraflinn það lélegur s. l. sumar, að hann náði ekki aflamagninu 6000 mál að meðaltali á skip. Fékk því síldardeild hlutatryggingasjóðs bátaútvegsins engar tekjur í sambandi við framleiðslugjaldið, nema það litla, sem kann að fást fyrir beitusíld. Með ákvörðuninni um að láta framleiðslugjaldið renna til síldardeildar hlutatryggingasjóðs er gerð lofsverð tilraun til þess að afla þessum sjóði tekna tvær undanfarnar vertíðir, 1950–1951, en því miður hafa þær verið það lélegar, að sjóðurinn hefur sama og engar tekjur öðlazt fyrir framleiðslugjald af síldarafurðum. Því er ekki að neita, að þetta er mjög alvarlegt ástand. Það er nýlokið skuldaskilum fyrir bátaflotann, og má fullyrða, að síldarvertíðin fyrir Norðurlandi í sumar hefur verið það örðug, í rauninni fyrir allan fjölda síldveiðiskipanna, að það má fullyrða, að það er full þörf fyrir ný skuldaskil. Mér er ljóst, og ég veit að svo muni fleiri þm. einnig vera, að það verður eitthvað að gera til þess að tryggja áframhaldandi rekstur bátaflotans, en það kemur ekki beint við því frv., sem hér er til meðferðar. En þó vil ég láta hv: d. vita um mína skoðun í þessu efni, enda veit ég, að flestum hv. þm. er fullkomlega ljós sú mikla þörf, sem er á að tryggja, að bátaflotinn geti byrjað vetrarvertíðina með fullum afköstum. En eins og nú er í pottinn þúið hjá flestum útgerðarmönnum, þá má fullyrða, að það er tæplega hægt að gera sér vonir um, að helmingur bátaflotans geti byrjað vertíð á eðlilegum tíma eftir áramótin. - Eins og fram er tekið í nál. sjútvn. á þskj. 126, þá leggur n. einróma til, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Það er aðeins eitt, sem ég vil benda á í sambandi við þetta mál, að það eru þrjú lagafrv. á dagskrá í dag, sem öll eru um breyt. á þessum sömu l. Þessar breyt. eru allar brbl., sem sett voru í sumar, og allt eru það breytingar við svipaðar greinar laganna. Ég tel nú, að það færi betur á því, að allar þessar þrjár breyt. væru felldar saman. Það er orðið nógu erfitt fyrir almenning að átta sig á, hvað eru lög í landi hér, þó að þetta, sem vel getur átt saman, væri fellt í eina heild. Það mun koma í ljós, að þetta verður óþægilegra, ef ekki verður úr bætt, en það getur vel verið, að þetta megi gera í Ed., og skýt ég þessu hér fram til athugunar.



Herra forseti. Það voru tvö eða þrjú atriði, sem ég átti eftir að taka til athugunar í þeim umr., sem ég stóð í við hæstv. viðskmrh. Eitt atriðið, sem okkur greindi á um í umr., var um bátaútvegsgjaldeyrinn, - hvort bátagjaldeyririnn, eins og hann er settur á, sé settur á samkvæmt l. Hann var, eins og hv. þm. vita, settur á með reglugerð, sem birtist í Lögbirtingablaðinu 8. marz og gefin út af fjárhagsráði 7. marz 1951. Í upphafi þeirrar reglugerðar er ekki vísað í neina lagagr., heldur er sagt, að þetta sé samkvæmt ósk ríkisstj., þannig að fjárhagsráð reynir ekki að vísa til sérstakra l. í sambandi við sína reglugerð, heldur til óska ríkisstj. Ég hélt því fram, að þessi setning væri ólögleg, og hef skorað á hæstv. ráðh. að minnast á þær heimildir, sem hann telur þetta byggt á. Ég vil nú enn spyrja hæstv. ráðh.: Svo framarlega sem ríkisstj. hefur, að hans áliti, heimild til þess að gefa út reglugerð eins og þá, sem fjárhagsráð gaf út 7. marz, þar sem ávextir, grænmeti og ýmsar fleiri vörur voru settar á þennan lista, hefur þá ekki ríkisstj. jafnmikinn rétt, að hans áliti, til þess að gefa út reglugerð, þar sem allar vörur úr vefnaði væru settar á slíkan lista, eða allar vörur úr járni og stáli væru settar á slíkan lista? M. ö. o., ef fjárhagsráð hefur lagalega heimild til að gefa út reglugerð um þessa vöruflokka, hefur það þá ekki rétt til að gefa út reglugerð um allar vörur? Og hins vegar er með þessari reglugerð, í 4. kafla hennar, ákveðið, að settar skuli reglur, sem hækka leyfin í verði um 25–60%, eða leyfa einstökum mönnum að leggja 50–60% gjald á innflutninginn á ákveðnum vörutegundum. Hefur þá ekki ríkisstj. rétt til að láta fjárhagsráð setja 70 til 80 eða 100% gjald á slíkar vörutegundir og fleiri vörutegundir? Ef ríkisstj. hefur rétt til þess að gefa bátaútveginum þennan rétt, hefur hún þá ekki líka rétt til að gefa togaraeigendum hann? Og ef hún hefur rétt til að gefa hann sjávarútveginum, hefur hún þá ekki rétt til að gefa S. Í. S. og útflytjendum landbúnaðarafurða þennan rétt? M. ö. o., ef ríkisstj. lítur svo á, að hún hafi gert þetta samkvæmt heimild í fjárhagsráðsl., lítur ríkisstj. þá þannig á, að hún hafi rétt til, í fyrsta lagi að ákveða, að sérstakur listi skuli vera á hvaða innflutningsvörum sem henni þóknast, og hefur hún líka rétt til að ákveða, hvað háar prósentur hún álítur nauðsynlegt að leggja á útflutningsvörur bátaútvegsins, togaraeigenda eða bænda? - Ég álít rétt að taka þetta fram vegna þess, að svo framarlega sem ríkisstj. hefur þennan rétt, þá eru þar með allar aðgerðir, sem snerta alla lausn sjávarútvegsmála og allt, sem heitir gengisskráning, algerlega tekið úr höndum Alþ. Auðvitað er það gengisfelling á ákveðnum vörutegundum, sem við framkvæmum með þessu, og ef þetta sama er framkvæmt á öllum vörutegundum, þá er það almenn gengislækkun. Ef þess vegna ríkisstj. stendur fast á því, að hún hafi lagaheimild til að gefa út reglugerðina frá 7. marz, þá stendur hún þar með fast á, að hún hafi rétt til að láta leggja á, einstökum mönnum til handa, hvaða prósentu sem vera skal á hvaða innflutning sem vera skal og til að greiða uppbætur á hvaða vöru sem vera skal. Hafi ríkisstj. þetta lagalega vald, þá er aðeins spursmál, hvaða verð hún notar sér til þess að framkvæma almenna gengislækkun. Það fer að verða undarlegt, og mér skilst, að það falli burt í gengisskráningarl., að Landsbankinn eigi að skrá þetta, ef hún á að geta breytt genginu eftir því, sem henni þóknast. Ég held þess vegna, að bátagjaldeyririnn sé, eins og ég hef áður bent á, algerlega ólöglegur, og ég held, að hann sé glappaskot, sem Benjamín Eiríksson hafi gert, og hann hafi nánast verið notaður til þess að reyna að fá alþjóðagjaldeyrissjóðinn til þess að loka augunum fyrir þessu, þó að það sé brot á þeim reglum, sem þeim sjóði eru settar. En þessi ráðunautur ríkisstj. hefur ekki gert sér ljóst, hvað hann er að gera. Ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. tilgreini nú í þessum umr., hvaða lagabókstafur það er í fjárhagsráðsl., sem hann vill styðja þetta við, því að hann verður að gá að því, að það er ekki þægileg aðstaða til þess að koma bátagjaldeyrinum til umr. hér, þegar vitað er, að ríkisstj. er að draga málið út úr þinginu. Ég vil leyfa mér hér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp svar hæstv. viðskmrh. við fsp., er þáv. þm. S-Þ. bar fram í Ed. hinn 22. sept. 1944 um það, hvernig ráðstafa ætti þeim innstæðum, sem ríkið átti þá. Hæstv. viðskmrh., sem þá var bæði fjmrh. og viðskmrh., svaraði fsp. á eftirfarandi hátt, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrirspurn sú, sem hv. þm. S-Þ. hefur sett hér fram: „Hvenær og með hverjum hætti hafa ríkissjóði áskotnazt 580 millj. kr., án þess að þessarar fjárhæðar sé getið í skjölum Alþingis,“ - virtist mér í fyrstu nokkur gáta. Það hvarflaði að mér, hvort ég hefði framið stórkostleg embættisafglöp að leyna eða tapa þessari upphæð í völundarhúsi ríkissjóðsins. En þó að þar sé leitað eftir henni með logandi ljósi, er hún ekki til staðar. Þess vegna er ekki um það að ræða, að þessu fé verði ráðstafað á þann hátt, sem spurt er eftir í síðari hluta fyrirspurnarinnar. En samkv. tilvitnun hv. þm. til útvarpsræðu fulltrúa Sósfl. svipar upphæðinni mjög til þess fjármagns, sem ríkið eða landsmenn eiga í erlendum innstæðum. Það fé er þó nokkuð ólíks eðlis. Það er ekki eign bankanna né ríkisins, heldur eign sjómanna, verkamanna, útgerðarmanna, bænda og fjölmargra fleiri landsmanna, og þessum eignum verður ekki ráðstafað án samþykkis eigenda, nema ríkisvaldið ætli að taka þær traustataki til að ráðstafa þeim á líkan hátt og gert virðist ráð fyrir í fyrirspurninni.“ Hæstv. núv. viðskmrh. hafði í september 1944 verið viðskmrh. í tvö ár, - hafði í tvö ár verið æðsti yfirmaður viðskiptaráðs og því haft aðalráðstöfunarrétt á þessum innstæðum, en þó dettur honum ekki í hug að nota þær, þegar till. kemur fram um slíkt.

Hvar stendur þetta? Er þetta ekki einhver misskilningur hjá hv. 2. þm. Reykv.?

Nei, þetta fé var allt saman eign bankanna. En viðskmrh. áleit þá, að það næði ekki nokkurri átt að ráðstafa þessu fé meðan hann sat í ráðherrastól, - taldi það einberan kommúnistaáróður að verja því fé til nytsamra framkvæmda. Hvernig væri komið fyrir þjóðinni sem heild nú, ef þá hefði verið farið að ráðum hæstv. viðskmrh.? En hæstv. viðskmrh. er ekki fyrr hættur að starfa sem ráðh. og farinn að vinna sem privatmaður að sínum eigin atvinnurekstri en hann skilur þetta. Hann tók þátt í því að kaupa togara, sem keyptur var fyrir atbeina l., sem hann var andvígur meðan hann var í ráðherrastól. Nú er verið að gera það sama og árið 1944. Það er verið að loka lánsfjármarkaðinum. Eins og ég hef getið um áður, þá skrifaði hæstv. viðskmrh. bönkunum bréf í þann mund, sem gengið var fellt. Það er nauðsynlegt að fá að vita, hvað það var, sem hæstv. viðskmrh. lagði fyrir bankana. Það er opinbert leyndarmál, að í sambandi við mótvirðissjóð hafa Ameríkumenn sett skilyrði í sambandi við lánveitingar seðlabankans. Þegar það eru 200 millj. kr. í mótvirðissjóði, er lítill vandi fyrir bankana að auka útlán sín og fara þannig í kringum fyrirmælin frá U. S. A. Það er vitanlegt, að hugmyndir alþjóðabankans um starfsemi bankanna hér á landi hljóta að byggjast á upplýsingum frá Benjamín Eiríkssyni. Þegar hæstv. viðskmrh. viðurkennir, að hann hafi sett bönkunum fyrirmæli um útlánastarfsemi sína, gerir hann það þá sem viðskmrh., eða gerir hann það vegna þess, að hann hafi fengið um það fyrirmæli erlendis frá? Um þetta verðum við að fá upplýsingar. Hæstv. viðskmrh. verður annaðhvort að lesa þessi plögg upp hér í hv. Alþ. eða afhenda þau hv. fjhn. Ég vona svo, að þessi plögg verði lögð fram, svo að hv. alþm. geti kynnt sér þau.



Herra forseti. Ég stend ekki upp hér vegna þess, að mér þyki það svo merkilegt, sem hv. 2. þm. Reykv. var að segja hér áðan, því að sannast að segja er flest það, sem þessi hv. þm. segir, ekki svaravert. Hann tók það fram í útvarpsumr. hér um daginn, að ég hefði flúið úr d., þegar þetta mál var hér til umræðu síðast; ég hefði ekki treyst mér til að hlusta á hann. Ég skal segja þessum hv. þm. það, að það var ekki af hræðslu, sem ég hvarf á brott, heldur einfaldlega til að komast hjá þeim sálarkvölum að hlusta á hann, sérstaklega þegar hann talar um efnahagsmál. Ég býst við, að flestir hv. þm. kannist við það hljóð, sem kemur þegar verið er að skerpa sög, og finnist það ekkert þægilegt. Mér finnst alltaf, þegar 2. þm. Reykv. er að tala um efnahagsmál, eins og verið sé að skerpa sög rétt við eyrað á mér, og lái mér hver sem vill að forðast að hlusta á það. Eitt af því, sem þessi hv. þm. leyfði sér að halda fram hér áðan, var það, að ég bannaði bönkunum að lána út fé. Sannleikurinn er sá, eins og ég hef sagt hér áður, að ég sendi þeim tilmæli um að hafa hemil á útlánastarfseminni. Hins vegar gat það komið til mála vegna hins mikla skorts á peningum að taka þetta mál fastari tökum, en það var ekki gert. Bankarnir hafa ekki meira fé, nema því aðeins að seðlabankinn yrði látinn gefa út og leysa þannig fjármálakerfið í sundur. Það, sem 2. þm. Reykv. las hér áðan, sannaði alls ekki það, sem hann vildi sanna. Ríkisstj. átti ekki þessar 500 millj. kr., og því var ekki hægt að taka þær, nema þá traustataki. Þetta er því alveg út í loftið hjá hv. 2. þm. Reykv. Ég ætla ekki að fara út í það við hv. þm. að deila við hann um, hvort ríkisstj. hafi haft lagaheimild til að koma á bátagjaldeyrinum. Það mál var rannsakað af lögfræðingum stj., og ég treysti þeim miklu betur en hv. 2. þm. Reykv. Ég vil benda hv. 2. þm. Reykv. á það, að fjárhagsráð hefur heimild til að gefa þennan frílista út, og að það leggur ekkert gjald á hann. Hv. 2. þm. Reykv. er óhætt að lesa l. spjaldanna á milli, og ég veit, að hann mun hvergi rekast á lagagr., sem mælir þessu í mót. Ég mun ekki taka framar þátt í þessum umr. við hv. 2. þm. Reykv., því að ég hef ekki þolinmæði til að hlusta tímunum saman á þennan þvætting hans.



Herra forseti. Þegar þessi þáltill. var hér síðast til umræðu, ræddi hæstv. viðskmrh. um útlán bankanna og lánsfjárkreppuna. Ég vil því beina nokkrum orðum til þessa hæstv. ráðh. Hann gat þess, að sér væri ljóst, að við vaxandi erfiðleika væri að etja í lánsfjármálum okkar. Hann gat þess enn fremur, að þessi skortur á lánsfé næði ekki aðeins til íbúðarhúsabygginga, heldur herjaði hann nú á alla atvinnuvegi þjóðarinnar. Þetta er vissulega rétt hjá hæstv. ráðh. En þrátt fyrir það að lánsfjárskorturinn sé farinn að leika atvinnuvegina svona grátt, þá taldi hæstv. viðskmrh., að hér væri ríkjandi eðlilegur lánsfjármarkaður. Hann taldi, að ógerningur væri að auka útlán bankanna, og því ekki völ á meira lánsfé. Hann hélt því fram, að lagt hefði verið út í meiri fjárfestingu en efni hefðu leyft. Hæstv. ráðh. gat þess, að útlán bankanna næmu nú 1288 millj. kr. og hefðu aukizt frá því, að gengið var fellt, um 370–380 millj. kr. Með þessu vildi hæstv. ráðh. sýna fram á, að útlán bankanna hefðu aukizt eðlilega. Hann lét í það skína, að innstæður hefðu ekki vaxið. En sannleikurinn er sá, að á sama tíma höfðu innstæðurnar hækkað um 450 millj. kr., svo að þær eru nú hærri en útlánin. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að notkun mótvirðissjóðs kæmi ekki útlánum bankanna við. En mótvirðissjóður er í raun og veru hrein peningaeign íslenzka ríkisins og hefur því sama gildi og annað fé, sem í þankanum er, og hann getur því miðað útlán sín við hann. Þegar hæstv. viðskmrh. er að benda á það, að útlán bankanna hafi hækkað um 370 millj. kr., þá er það ekki nóg, því að þau hefðu getað verið hærri. Og svo er hins að gæta, að þessi hækkun á útlánum svarar á engan hátt til gengislækkunarinnar. Þegar borið er saman innstæður og útlán bankanna, kemur í ljós, að það hefur raunverulega verið dregið fé til bankanna og þannig aukið við lánsfjárkreppuna. Þetta kemur í ljós, þegar athugað er, hvernig bankarnir lána út á hin einstöku verðmæti. Það er staðreynd, að það sé skortur á rekstrarfé í þeim atvinnugreinum, sem eru undirstaðan undir þjóðfélagsbúskapnum, enda þótt lánveitingar hafi aukizt um þessar 570 millj., eins og hæstv. viðskmrh. sagði hér áðan. Það er fjarri lagi, að það hafi nægt. Ég skal nefna eitt dæmi, sem ég hef rekizt á. Það er það fyrirbæri, að togararnir hafa siglt hér fram hjá landsteinunum og alla leið til Danmerkur með alla áhöfn og skipað fiskinum upp þar. Af þessu hefur leitt minnkandi vinnu hér á landi við verkun fisksins, og togararnir hafa verið miklu lengur í hverri veiðiferð en annars hefði þurft, og kemur það fram í minna aflamagni. Nú er það líka vitað, að þessi afli er tekinn þar, pakkaður, metinn og fluttur til Ítalíu og Grikklands og væntanlega seldur fyrir sama verð. Hver er skýringin á þessu? Hún er sú, að dregið er svo úr lánveitingum út á framleiðsluvörur, að eigendurnir geta ekki legið með framleiðsluna. Útlánin eru svo lítil, að það er ekki hægt. Fyrir gengislækkunina var það regla bankanna að lána kr. 1,60 út á hvert kg af saltfiski. Nú eftir gengislækkunina, þegar verðlag hefur ekki einungis hækkað um þau 74,5%, sem gengisbreytingunni nemur, heldur hefur einnig orðið talsverð verðhækkun að auki, hver eru þá útlán bankanna? Í dag lána bankarnir kr. 1.90 út á hvert kg. Það er augljóst af þessu, að útlánin hafa minnkað stórkostlega. Þó er þetta enn þá meira áberandi, ef tekin er önnur grein fiskframleiðslunnar. Fyrir gengisbreytinguna lánuðu bankarnir 40 aura á kg til að fullverka saltfisk og breyta honum í útflutningshæfa vöru. Þetta var lágt, en í dag, eftir gengisbreytinguna, lána þeir nákvæmlega jafnmikið. Útkoman hefur orðið sú, að framleiðendur segja: Við höfum ekki svo mikið fé, að við getum lagt upp aflann hér, og neyðumst því til að fara með hann beina leið á erlendan markað. - Þetta er aðeins eitt dæmi. Mörg fleiri mætti nefna, sem öll ganga í sömu átt, og sum eru verri. Það hefur verið stefna hæstv. ríkisstj. að draga úr útlánunum frá því, sem áður var, og því er haldið fram, að þetta sé mikilvæg stefna og til hagsbóta fyrir atvinnulífið í landinu. Reynslan hefur þó orðið sú, að kreppt hefur meira og meira að, og nú er svo komið, að þessi lánsfjárstefna dregur úr eðlilegri framleiðslu í landinu. Það eru ekki bara þeir, sem þurfa lán til íbúðabygginga, sem ekki fá lán; þessi stefna hefur orðið til þess að draga úr framleiðslunni og spilla möguleikunum á því að halda uppi fullri atvinnu í landinu. Í sambandi við það, sem hæstv. viðskmrh. sagði um lánsfjárstefnuna, má nefna fleiri tölur, sem sýna, hvaða stefna er ríkjandi í þessum málum. Þannig er t. d. seðlaveltan fyrir og eftir gengisbreytinguna nálega hin sama. Fyrir gengisbreytinguna var seðlaveltan almennt 180–190 millj, kr. Um áramótin næst á undan var hún 184 millj. kr. Nú, þann 1. okt. s. l., var hún 200 millj. kr. Þegar einstakir mánuðir eru bornir saman, kemur hið sama í ljós. Það er því augljóst mál, að seðlaveltan er ekki í neinu samræmi við það, sem hún var fyrir gengisbreyt., enda hefur þetta skapað greiðsluþröng, sem allir virðast nú vera í. Það er óeðlilegt, að sama upphæð skuli vera í umferð nú og fyrir gengisbreytinguna. Fyrirtæki, sem fór í bankann fyrir gengisbreyt. og þurfti 50 þús. kr. til launagreiðslna og annarra útgjalda, þarf nú 100 þús. kr. fyrir hliðstæðan rekstur. Þetta er staðreynd, og allir viðurkenna það og kvarta undan greiðsluþröng og vöntun á rekstrarfé. En höfðinu hefur verið barið við steininn þrátt fyrir þetta og neitað um lán út á verðmæti. sem eru margföld að virði við lánin, sem farið er fram á. Það er ljóst, þegar svo er komið, að óhjákvæmilegt er, að hæstv. ríkisstj. hugleiði það í fullri alvöru, hvort ekki sé eitthvað bogið við þessa stefnu. Er eðlilegt að lána jafnháa upphæð nú til að fullverka fisk til útflutnings og gert var fyrir gengisbreytinguna? Leggst ekki starfsemin niður eða dregst saman? Og er þetta heppilegt fyrir þjóðarbúskapinn? Þessum málum hefur verið stefnt í það mikil vandræði, að nú virðist svo, að almenningur hafi þrýst svo að hv. alþm., að þeir ætli nú að fara að krefjast aukinna útlána til íbúðabygginga. En þó að þetta sé nauðsynlegt vegna húsnæðisvandræðanna, er þó enn nauðsynlegra að veita lán til framleiðslunnar. Ef útlán til hennar eru of knöpp, dregur það úr eðlilegri framleiðslu og atvinnu í landinu. Það er því meiri ástæða til að auka útlán til framleiðslunnar en til beinnar fjárfestingar. Hér þarf að breyta um stefnu og auka útlánin, og það má auka þau talsvert mikið, svo að þau verði jafnmikil og fyrir gengisbreytinguna. Og það er ekki bara sjálfsagt, að þetta verði gert, heldur er líka réttmætt, að útlán verði aukin til beinna fjárfestinga og nauðsynlegra íbúðabygginga. Ég sé, að hæstv. ríkisstj. þykist svo viss í sinni sök, að hún telur ekki nauðsynlegt að hlýða hér á umr., þó að þetta sé höfuðmál. Hún telur sína stefnu svo rétta, að hún hefur kosið að vera ekki við, og sá hæstv. ráðh., sem talaði um lánsfjárstefnuna, óskar ekki að ræða málið. Það má loka augunum um tíma, en útkoman verður hin sama. Þessi mál verður að leysa, og hæstv. ríkisstj. mun sjá áður en langt um liður, að hennar stefna var röng.



Herra forseti. Ég þarf ekki langan tíma til að afgreiða hæstv. viðskmrh. - Fyrst er það bréfið til bankanna. Það hefur hæstv. viðskmrh. enn ekki fengizt til að leggja fram, en hann varð tvísaga um efni bréfsins. Fyrst sagði hann, að hann hefði sent bönkunum tilmæli um að hafa hemil á lánastarfsemi sinni, en rétt á eftir sagðist hann hafa sent bönkunum tilmæli um að hækka ekki mikið útlán frá því, sem áður var. Og svo sagði hann, að hann hefði ekki heimild til að fyrirskipa bönkunum neitt í þessum efnum, enda hefur hann það ekki sem íslenzkur ráðh. En hann hliðraði sér hjá að nefna, að hann hefði verið þarna milligöngumaður fyrir ríkisstj., sem þegið hefur fé af erlendri ríkisstj. með skilyrðum varðandi fjármálalíf landsins. En hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj. hafa gert meira en þetta. Hann og hæstv. ríkisstj. hafa ráðið til sín ráðunaut gegn jafnvel hærri launum en ráðh. hafa sjálfir, og þessi ráðunautur hefur verið eins og sporhundur í bönkunum til að fylgjast með lánveitingum og klaga fyrir öðrum aðilum. Hæstv. ríkisstj. hefur þannig skipulagt njósnir í bönkunum og ráðið til sín sporhund á hæstu launum til þess að hindra. að lán séu veitt til byggingar íbúðarhúsa. - Það er skiljanlegt, að hæstv. ráðh. hefur valið þann kostinn að flýja burt úr d. En það skal hæstv. ráðh. vita, að hann kemst ekki undan, hann skal verða á flótta allt þingið út: Hæstv. ráðh. sagði, að bankarnir hefðu ekki peninga. En bankarnir hafa hindrað útflutning fyrir 100–200 millj. kr. með því að koma í veg fyrir, að aflinn væri lagður hér upp og verkaður, og það samkv. fyrirmælum þessa hæstv. ráðh. Þetta hefur skapað atvinnuleysi í landinu, en hæstv. ráðh. hefur samt brjóst í sér til að lýsa því yfir, að ekkert atvinnuleysi sé. Ég sagði í fyrstu framsöguræðu minni, að málum væri nú svo komið, að betra væri, ef hér væri prívatbanki og lánsfrelsi út á við. Það eru fullir möguleikar á því að fá lánsfé erlendis út á framleiðsluna, ef sú afturhaldssama ríkisstj., sem nú situr, ætlar að banna bönkunum hér að lána út á hana. Og ég vil skora á hæstv. stj. að veita Íslendingum frelsi til að útvega sér erlent lánsfé. Svona er þá ástandið í dag. Sú leppstjórn, sem hér situr að völdum, er svo ofurseld bandarísku fjármagni, að hún hindrar framleiðsluna og við búum við verri kjör en ef hér væri enginn ríkisbanki. Það er skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. vill ekki standa fyrir máli sínu. Þá minntist hæstv. ráðh. á nýsköpunina. Það er með hann eins og Bourbonana, hann hefur ekkert lært og engu gleymt síðan hann hrökklaðist út úr stj. 1944. Þá skildi hann ekki, að rétt var að kaupa ný atvinnutæki til landsins; nú skilur hann ekki, að mögulegt sé að nota þessi tæki. Hann heldur, að ekki sé hægt að framleiða meira, af því að bankarnir geti ekki lánað. Þá er það bátaútvegsgjaldeyririnn. Ég hef aldrei vitað ráðh. aumari. Hann sagðist hafa haft þar um ráð góðra lögfræðinga, og ég trúi því. Við í fjhn. vitum, hvers konar hrákasmiði kemur frá þeim, og í dag höfum við þurft að leiðrétta hér hvert frv. af öðru. En hæstv. ráðh. ætti að muna, til hvaða lagagr. þeir hafa skírskotað. Nei, hann treystir sér ekki til að benda á þessa lagagr., en ég mun gefa honum tækifæri til að senda þessa lögfræðinga á fund fjhn. til þess að upplýsa þetta, fyrst hann stendur hér uppi sjálfur eins og skólastrákur á gati. Síðan sagði hæstv. ráðh., að með þessu væri bara verið að gefa vörurnar frjálsar. En útvegsmönnum er ekki gefinn þessi gjaldeyrir frjáls, hann er bundinn við kaup á ákveðnum hlutum. Og um innflutninginn gildir skilorðsbundinn frílisti, svo að frjáls innflutningur þýðir, að öllum neytendasamtökum landsins og smákaupmönnum er bannað að flytja inn vörurnar nema með leyfi frá öðrum aðilum. Þetta er því einokunarlisti, og bannað er að kaupa vörurnar beint og frjálst inn í landið. Svo klykkti hæstv. ráðh. út með því, að hvergi væri í reglugerðinni minnzt á neitt gjald. Í 4. kafla reglugerðarinnar hljóðar 3. setningin svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þó skulu þau halda gildi sínu, ef innflytjendur skuldbinda sig til að skila b-skírteinum sínum innan níu mánaða frá tollafgreiðslu vörunnar og setja tollstjórum tryggingu, sem nemur 25% ai fob-verðmæti pöntunarinnar, sé hún flutt inn frá clearing-landi, en 50% af fob-verðmæti annars innflutnings.“ Það stendur því skýrum stöfum í reglugerðinni, hvaða gjald skuli leggja á, en þrátt fyrir það gefur hæstv. ráðh. hér yfirlýsingu um það, að í reglugerðinni sé ekki minnzt á neitt gjald. Hæstv. ráðh. hefur þannig orðið sannur að því að fara með ósannindi og vita ekki, við hvað hann styðst í þessu máli. Hann hefur nú flúið út úr d., og ég spái því, að það sé undanfari þess, að hann flýi alveg út úr þingsölunum og treysti sér ekki að standa fyrir máli sínu.