Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -– Hv. Nd. Alþ. hefur gert dálitlar breyt. á þessu frv., eftir að það kom hér úr þessari hv. d. Var sjútvn. þessarar d. kölluð á fund til þess að vera með þegar till. um þessar breyt. voru gerðar, og féllst hún á að gera þessar breyt., sem eru mest um samræmingu á tölum í frv. Og mælist sjútvn. til þess, að frv. verði samþ. hér öbreytt eins og það kemur frá hv. Nd.



Í gær, er þetta mál var hér á dagskrá, þá þurfti form. fjhn. og frsm. hennar í þessu máli að víkja af fundi og bað mig að hafa orð fyrir n., ef málið yrði tekið fyrir. Ég lofaði þessu, en bjóst ekki við, að það gilti nema fyrir daginn í gær. En nú sé ég, að hann er hér ekki viðstaddur, og verð ég því að segja hér nokkur orð. Ég er þó ekki vel undir þetta búinn, því eins og nál. ber með sér, þá var ég ekki viðstaddur sökum lasleika, er n. afgreiddi þetta mál. Ég er því sennilega ókunnari því en nokkur hinna nm. En sú er bót í máli, að þótt framsaga mín verði ekki mikil, þá er málið orðið hv. þm. þegar svo kunnugt hér á þingi. Á síðasta sumarþingi var borin fram þáltill., er gengur í sömu átt og þetta frv. Þessi þáltill. fór fram á sams konar ríkisábyrgð vegna virkjunar Fljótaár og þetta frv. Í grg. þessarar till. og fylgiskjölum eru allar ástæður þessa máls teknar greinilega fram, svo að óþarft er að endurtaka það. Samkv. því, sem nú stendur í áliti fjhn., þá hefur n. athugað málið, og er hún sammála um að mæla með því, að það nái fram að ganga. Þó að ég hafi ekki undirskrifað nál. sökum fjarveru, þá vil ég taka fram, að ég er því algerlega sammála. Það verður ekki fram hjá því gengið í sambandi við þetta mál, að nú er á döfinni skipulagning raforkumálanna í landinu, og hefur verið skipuð mþn. til að gera till. og hefja rannsókn um það, hvernig nægilegri raforku verði komið til sem flestra. Mér er kunnugt um það, að í hv. Nd. mætti þetta frv. nokkurri mótstöðu. Ekki var það af því, að menn væru á móti því, að Siglufjörður fengi rafmagn, heldur af því, að ýmsir töldu heppilegra að bíða eftir heildarniðurstöðum þessarar mþn., og kæmi þá rafmagn fyrir Siglufjörð sem einn liður í þeirri heildarframkvæmd, sem ráðgerð væri í þessum málum. En í sambandi við þetta vil ég benda á, að þegar árið 1935 voru sett l. um virkjun Fljótaár, svo að það eru nú orðin nokkur ár síðan hv. Alþ. samþykkti fyrir sitt leyti að virkja þetta vatnsfall fyrir Siglufjörð. Ég skal enn fremur benda á það, sem fylgiskjöl þál. frá í fyrra bera með sér, að síðan hefur farið fram ýtarleg rannsókn á virkjunarmöguleikum þarna, sem virðist leiða í ljós, að þetta fyrirtæki muni ekki óálitlegi að neinu leyti. Ég skal í þriðja lagi benda á það, að Siglufjarðarkaupstaður hefur þegar varið allmiklu fé til undirbúningsframkvæmda þessarar virkjunar, og væri þá öllu þessu fé kastað á glæ, ef ekkert yrði úr frekari framkvæmdum. Enn fremur er á það að líta, að búið mun beinlínis að semja um efni og kaup á vélum til þessarar virkjunar. Það er vonandi, að það komist sem fyrst í framkvæmd, að rafmagninu verði veitt sem víðast til sjávar og sveita, og ég vil ekki mótmæla því, að það kunni að vera rétt, að hafa orkuverin fá og stór. En þrátt fyrir það held ég, að þessi virkjun eigi fullan rétt á sér. Þótt till. þessarar mþn. komist í framkvæmd, þá er bæði á það að líta, að Siglufjörður er afskekktur og þangað yrðu alltaf langar leiðslur, t.d. frá Laxá, og auk þess hefur það sýnt sig við allar rafvirkjanir, að þrátt fyrir allar áætlanir um raforkuþörfina, þá hafa aflstöðvarnar reynzt of kraftlitlar innan fárra ára víðast hvar. Þörfin hefur bæði verið áætluð of lágt, og kaupstaðirnir auk þess í vexti. Ég er því sannfærður um það, að þótt heildarkerfi kæmist á bráðlega. þá yrði full þörf á þessari aflstöð við Fljótaá, og ef hún yrði svo tengd aðalkerfinu, þá yrði hún til stuðnings fyrir það. Sumum kann að virðast farið fram á nokkuð háa ábyrgðarheimild, 6 millj. kr. En ég hygg, að þeir, sem athuga efnahagsreikninga Siglufjarðarkaupstaðar undanfarin ár, komist að raun um, að ekki sé mikil áhætta fyrir ríkið að ganga í þessa ábyrgð, eins og nú horfir. Að lokum skal ég minna á það, sem ég hef oft áður leitt athygli að, að stuðningur við Siglufjarðarkaupstað er ekki veittur honum einum, heldur njóta þar fjölda margir aðrir góðs af, því að fyrir utan höfuðborgina munu menn ekki sækja atvinnu meir í annan stað en þangað. Við það má svo bæta, að ríkið hefur beinlinis sérstakra hagsmuna að gæta í þessu efni, þar sem eru síldarverksmiðjur þess þar, því að rekstur þeirra getur tæplega talizt öruggur, nema nægilegt rafmagn sé fyrir hendi á staðnum. Ég vænti þess því, að þetta mál fái góðar undirtektir hér í d., eins og segja má, að það hafi fengið í hv. Nd., og að það verði ekki notað til þess að tefja málið, þótt stærri aðgerðir í þessum efnum séu ráðgerðar fyrir landslýðinn í heild, því að ég álit, að þetta tvennt þurfi ekki að koma í bága hvað við annað.



Ég gat þess hér við 1. umr. þessa máls, að það mundi ekki vera ástæða til þess að senda sjálft þetta frv. til n., og að þeir, sem sæti eiga í samgmn. þessarar hv. d., og þar með ég sjálfur, mundu ekki koma með brtt. nema því aðeins, að þær kæmu frá öðrum hv. þm. Nú hafa komið hér fram brtt. við þetta frv., bæði á þskj. 581 frá hv. 1. þm. Eyf. (BSt) og einnig tvær aðrar, á þskj. 584 og 585. Og eru allar þessar brtt. teknar upp í samræmi við aðaltill., sem fluttar voru á sínum tíma, þó að ekki fengju þær meðmæli vegamálastjóra á sínum tíma, og þá ekki heldur brtt. á þskj. 581. Ég vildi nú mælast til þess við hv. fjhn. þessara till. - og mun sjálfur gera það -, að þessar brtt. verði teknar aftur til 3. umr., til þess að samgmn. fengi tækifæri til þess að ræða þær einnig í samráði við samvn. samgöngumála.



Herra forseti. - Ég skal ekki eyða um þetta mál mörgum orðum, en vil láta þess nú getið, að úr því að svo hefur nú atvikazt, að ýmsar brtt. hafa verið lagðar fram við þetta frv., þá leitar þessi hlutur sem aðrir einhvers samræmis, og hef ég því vaknað við að sjá þessar brtt., og því tel ég mér skylt að bera fram smávægilega skrifl. brtt. hér við 2. umr. málsins. Sú brtt. er um það að bæta í l. því að taka í þjóðvegatölu svo kallaðan Kiðjabergsveg, og er brtt. mín á þessa leið: „Við 1. gr. A. 18. Nýr liður: Kiðjabergsvegur: Af Suðurlandsvegi hjá Hraungerði um brú á Hvítá hjá Kiðjabergi á Biskupstungnabraut hjá Fossi.“ Þetta er mjög, á alfaraleið, og brúin hjá Kiðjabergi á Hvítá er komin inn í brúal., svo að það er í mesta máta ákveðið, að þarna skuli þjóðleið vera, og svo ákveðið, að það er ekki um að villast, að það hlýtur að verða knúið fram, að þarna á vegur að vera fyrir Grímsnesinga til Flóa um Kiðjabergsbrúna, sem er á brúal. Og ef það sýnist á annað borð svo, að hreyfa eigi við vegal. á þessu þingi umfram það, sem orðið er, með því að samþykkja einhverjar brtt. enn, þá sýnist mér sanngjarnt, að þessi skriflega brtt. mín fái góðan byr. Ég vil að öðru leyti fallast á þá uppástungu að því er snertir þessa skrifl. brtt. mína, að hún bíði til 3. umr. með það að koma undir atkv., til þess að samvinnun. samgöngumála beggja d. geti athugað hana ásamt öðrum brtt. Vil ég leggja brtt. mína fram fyrir hæstv. forseta og biðja hann að leita afbrigða fyrir henni.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn. svo hljóðandi: [Sjá þskj. 603]. Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifl., og þarf fyrir henni tvenns konar afbrigði, sem ég vil leita.



Herra forseti. - Þegar frv. til l. um brúagerðir var hér á ferð fyrir skömmu í þessari hv. d., þá fékk ég ávitur fyrir það, að ég hafði ekki borið fram brtt. mínar við það frv. fyrr en við 3. umr. málsins, og skýrði ég þó frá því við umr., að ég hefði verið veikur, þegar 2. umr. fór fram. Ég býst við, að ég fái ekki sams konar ávítur nú, því að þegar sams konar mál og þetta var lagt fyrir þessa hv. 1. snemma á þessu þingi, alllöngu fyrir áramót, þá bar ég fram þrjár brtt. við það frv., sem eru prentaðar á þskj. 36, og á þingskjalsnúmerinu geta menn séð, að það var allsnemma á þinginu, sem ég bar þær brtt. fram. Síðan var sá háttur upp tekinn um það mál, svo sem kunnugt er, að frv. það, sem lagt var þá fyrir þessa hv. d., var dregið til baka, en sams konar frv., sem lá fyrir hv. Nd., var lagt til grundvallar, og samvinnun. samgöngumála beggja d. fjallaði um það, og liggur það nú hér fyrir að mestu leyti eins og sú n. vildi vera láta. Ég skal taka það fram og tjá þakkir mínar fyrir, að tvær af þremur brtt., sem ég upphaflega bar fram til breyt. á vegal., hafa nú verið teknar upp af þm. Nd. og með ráði samvinnun. samgöngumála þingsins, og skal ég því fyllilega játa, að ég er sæmilega ánægður með frv., eins og það nú liggur fyrir, og mun ekki sækja af neinu sérstöku kappi að fá brtt. þá samþykkta, sem ég hef borið fram á þskj. 581, þar sem ég verð að játa, að ég hef við meðferð þessa máls mætt sanngirni. En ástæðan til þess, að ég ber þó þá brtt. fram, er sú, að allar þessar þrjár brtt. mínar, sem ég bar fram á þskj. 36, eru alveg hliðstæðar, svo að ég sé nú ekki, fljótt á litið, að ein þeirra eigi að vera réttminni heldur en önnur. Ég ætla ekki að fara að kenna hv. þdm. landafræði, en ég veit, að þeir eru allir svo fróðir, að þeim er það kunnugt, að í Eyjafjarðarsýslu eru þrjú aðalhéruð, sem eru Eyjafjörður, þ.e.a.s. Eyjafjarðardalur inn frá Akureyri, Hörgárdalur og Svarfaðardalur. Þessar till. mínar, sem ég bar fram í upphafi á þskj. 36, hnigu að því, að tekinn væri upp í þjóðvegatölu vegur í öllum þessum aðalbyggðum þeim megin ár, sem þjóðvegur er ekki nú, og þessir vegir tengdir yfir brýr, þannig að í þessum dalabyggðum í Eyjafjarðarsýslu kæmu eins konar hringvegir, sem væru í þjóðvegatölu. Nú mun það hafa verið haft á móti þessu á vissu stigi málsins, að það væri ekki venja að taka upp í þjóðvegatölu vegi beggja megin ár í dölum, heldur látið nægja, að einn þjóðvegur lægi um dalinn. En út frá þessari reglu hefur nú verið margsinnis vikið. Ég skal aðeins minna á Skagafjörð. Það er þjóðvegur frá Varmahlíð og út á Sauðárkrók, og hinum megin Héraðsvatna er þjóðvegur, sem heitir yzt Blönduhlíðarvegur, og þannig er viðar. Enda hefur beinlínis í þessu frv. verið víkið frá þessu, þar sem bæði Laugalandsvegur, sem samkv. till. minni hefur verið lengdur og tengdur veginum austan Eyjafjarðarár, og enn fremur er komið inn í frv. að taka upp veg austan Svarfaðardalsár. Þessi brtt. mín á þskj. 581 er nú um það að taka í þjóðvegatölu veginn vestan Hörgár um Hörgárdal frá Möðruvöllum og inn á þjóðveginn, sem nú er ákveðinn af aðalpóstleiðinni og yfir á sýsluveginn, sem nú er um Hörgárdalinn, þ.e. fram að þeim vegamótum. Þetta er alveg hliðstætt hinu, sem samþ. hefur verið, og þar af leiðandi sjálfu sér samkvæmt að samþykkja þetta einnig. En eins og ég sagði í upphafi, þá mun ég þó, þar sem ég hef mætt sanngirni í tveim þriðju hlutum till. minna, sætta mig við það, þó að ekki fáist allar brtt. minar samþykktar, og því ekki sækja það með ofurkappi að fá þetta fram, þó að ég vilji undirstrika, að þessi vegur, sem ég fer fram á í brtt. á þskj. 581 að verði tekinn í þjóðvegatölu, er algerlega hliðstæður hinum vegunum, sem teknir hafa verið upp í þjóðvegatölu eftir till. mínum, þannig að ég sé þar ekki nokkurn mun á. Að því er snertir tilmæli hv. þm. Barð. um það að taka brtt. allar aftur til 3. umr., svo að n. geti fengið þær til athugunar, þá skal ég fyrir mitt leyti gjarnan verða við þeim tilmælum og tek þá brtt. mína aftur til 3. umr. nú, en vonast þá eftir, að hún komi til atkv. þá, án þess að ég þurfi að bera hana fram á ný.



Ég vildi aðeins segja örfá orð út af brtt. þeirri, sem ég hef borið fram á þskj. 585. Ég verð að segja það, að ég er ekki sá lukkunnar pamfíll, eins og sá hv. þm., sem síðast talaði, þar sem hann hefur fengið hluta óska sinna í sambandi við þetta mál uppfyllta. Ég hef ekki fengið helming af þeim óskum, sem ég bar fram í þessu máli, uppfylltan, og tel ég þó, að ég hafi ekki verið frekur í kröfum um þau mál. Ég hef fengið hér einn vegarspotta tekinn upp hjá hv. samvinnun. samgöngumála, sem er samtenging á milli vega. En það var einmitt sú brtt., sem ég óskaði, að yrði heldur látin biða, en hin tekin frekar, sem ég hef ekki fengið samþykkta. Ég get ekki gert mig ánægðan með þessi úrslit, en hitt er það, að ég býst við, að það séu alls ekki komin nein lokaúrslit í þessu máli. Samvinnun. samgöngumála athugaði þetta mál, þegar kröfur voru komnar fram frá hv. Nd.-þm. í málinu og lagði til ýmsar brtt. um að taka upp óskir manna, sem henni fundust sanngjarnar vera. En þá komust ekki að óskir okkar þm. Ed., sem erum fyrir einmenningskjördæmin. Og ég hef sérstaklega von um, að brtt. mín verði tekin til greina, þar sem ég sé, að í þessari aukamiðlun samvinnun. samgöngumála hefur n. mælt með einum vegi, sem líklega er um 50 km alls, og a.m.k. 20–25 síðustu km þess vegar eru aðeins til nota fyrir 5 bæi. Þessi vegur er aðeins fyrir 5 bæi, og af þeim mun nú einn nær kominn í eyði. Ef borin er nú saman þessi till., er náði fram að ganga, og till. mín um ca. 15 km. langan veg eftir þéttbýlum dal (líklega 14 bæir neðanvert en 10 í efri hlutanum) þá virðist till. mín svo sjálfsögð, að allir hv. þm. hljóti að viðurkenna hana sem sanngirnismál. Einkum treysti ég þeim flokki til fylgis við þetta mál, sem stendur að Tímanum, því að í því blaði birtist kjallaragrein í vetur um samgöngur í Dalasýslu og var þar látið illa yfir vegleysum í sýslunni og lofað bótum þar á. Eins treysti ég hér á alla sanngjarna menn í þessu máli, og ég verð að segja það, að ég hyggst ekki munu fara bónleiður til búðar hjá þeim, er hér eiga hlut að máli. Árið 1932, er vegalögum var breytt, þá fengust nýir vegir í nær allar sýslur nema Dalasýslu. Það virðist eins og hv. þáverandi þm. sýslunnar, núverandi útvarpsstjóri, hafi alveg gleymt sýslunni, en hinar 4 nágrannasýslur hennar fengu þá 2 eða fleiri nýja vegi. En nú er þetta frv. komið frá hv. Nd., en þessi sýsla fær ennþá ekki nema þennan eina spotta. Þegar hv. samgmn. hefur athugað alla þessa málavexti, þá hlýtur hún að skoða brtt. mína sem sjálfsagða sanngirni. Og að svo stöddu, þar til ég heyri frá n., tek ég brtt. mína aftur til 3. umr. á meðan hún er til athugunar.



Ég verð að segja það, að hv. 1. þm. Eyf. ber ábyrgð á öllum þessum brtt., því að hann leiddi asnann í herbúðirnar. Hann hefur rofið hér samkomulag, eins og flokksmenn hans gera venjulega. Síðan smeygir hann inn brtt. í Nd., á þeim rökum, að úr því ein till. hans hafi verið tekin upp í frv., þá sé bara sjálfsagt að samþ. hinar. Á þessum grundvelli ber hann fram mál sitt. Víða í sveitum eru ekki einu sinni einfaldir vegir, og virðist ekki nema sjálfsagt, að þær sveitir fái þó einfalda vegi, áður en bætt er við vegi í þeim sýslum, sem hafa þegar vegi og það allt tvöfalda vegi. Mér þykir ekki nema rétt. að hv. 1. þm. Eyf. taki till. sínar alveg til baka, því að ef nú á að fara að breyta frv. hér og síðan í Nd., þá sé ég ekki annað en allt lendi úr böndunum, og hinu mikla starfi n. sé kastað á glæ. 9nnaðhvort er hv. þm. að leika hér leik eða ætlun hans er að knýja fram ósanngjarnar kröfur. Hann væri því sá eini, sem fengi alla þá vegi, sem hann óskaði eftir, upp í topp á kostnað réttlátra krafna annarra og móti vilja vegamálastjóra. Ég mun að svo komnu taka aftur mínar till. til 3. umr., og vænti ég þess, að þessari umr. verði lokið í dag.



Ég ætlaði ekki að þreyta hv. d. lengur. En nú neyðist ég til að standa hér upp og lýsa hv. þm. Barð. opinberan ósannindamann um það, að ég hafi rofið nokkra samninga eða samkomulag. 

Það vita allir, að það var satt

. Það vita allir, að það var ósatt, og hv. 6. þm. Reykv. ekki sízt, af því að hann var í samningan. um forsetakjörið og víssi vel, að Framsfl. gekk þá ekki að samningum, þó að hann fari hér með ósannindi gegn betri vitund. Sannleikurinn er sá í því máli, sem hér um ræðir, að tveir nm. úr samgmn. komu til mín og sögðu mér frá því'., að vegamálastjóri vildi taka eina till. mína til gr., en ekki hinar tvær. Ég sagði þeim þá, á hvaða till. ég legði mesta áherzlu. En ekki varð það sú till., sem tekin var upp í frv. og samþ. við 2. umr. í Nd. Ég sagði ekki annað um þetta við þá en að ég mundi sætta mig við þetta. En hv. þm. Barð. veit, að hann fer með ósannindi, er hann ber á mig samningsrof í þessu máli, því að ég lofaði aldrei að taka mínar till. aftur, enda ekki fram á það farið. Við sátum hérna inni í deildinni, er við töluðumst við, og ég man vel, hvað ég sagði. En síðar tók hv. Nd. til greina þá till. mína, er ég lagði mestu áherzluna á, og er hún nú komin inn í frv. Hef ég þó engan tillögurétt í hv. Nd. Það er eins og það sé einhver goðgá, þótt ég óskaði eftir, að atkvgr. færi fram um till. er ég sýndi hv. d. þegar í nóvember í haust. Ég veit ekki, hvað það á að þýða, þegar hv. þm. Barð. veður uppi með svívirðingar um mig, þótt ég leyfi mér að bera fram till. hér í þinginu. Það er auðséð, að hann ætlar sér að verða frægur í þingsögunni, en ég segi rétt eins og er, að ég öfunda hann ekki af þeirri frægð, sem hann mun hljóta.



Ég vil aðeins vísa á bug þeim óskaplegu stóryrðum og lygum, sem hv. 1. þm. Eyf. lét sér um munn fara.

Eru það ekki stóryrði að segja, að maður rjúfi samninga?

. Ef hv. þm. er ekki alveg ábyrgðarlaus, þá hlýtur hann að hafa talað í mikilli reiði.

Það var borin á mig lygi

. Hv. þm. ber einn ábyrgð á þessu öllu saman, og nú hvílir sú ábyrgð svo þungt á honum, að hann getur engan veginn stillt skap sitt, eins og komið hefur í ljós.