Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Frv. þetta er komið frá hv.Nd. og var þar í landbúnaðarnefnd. Jeg legg til, að því verði vísað til sömu nefndar hjer, að þessari umr. lokinni.

Forseti (G. B.) Frv. þetta er komið frá hv.Nd. og var þar í allsherjarnefnd. Jeg legg til, að því verði og vísað til þeirrar nefndar hjer, að lokinni þessari umr.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Í nál. eru tilgreindar ástæður landbúnaðarnefndar fyrir því að leggja það til við hv. deild, að frv. þetta verði afgr. hjer á þann hátt, er þar greinir. Að vísu mætti fara fleiri orðum um það, en þar er þó minst á aðalatriðin. Hjer er komin fram brtt., á þskj. 112, frá háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.). Nefndin hefir athugað hana og kannast við, að það hafi verið vanhyggja hjá sjer að ætlast til, að gengið yrði fram hjá kaupmannastjett landsins. Fyrir því ber nefndin fram brtt. á þskj. 115, um að bæta „Verslunarráð Ísland“ inn í. Munar þá ekki öðru á tillögu nefndarinnar og brtt.hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) en því, að nefndin vill taka öll samvinnufjelög með, en hann aðeins Samband íslenskra samvinnufjelaga. Nefndinni virtist þetta ekki skifta miklu máli, en vill þó benda á það, að utan Sambandsins eru mörg samvinnufjelög. En þetta er fremur formsmunur en efnis. Jeg býst við, að umræður snúist meira um dagskrána en frv., sem var talsvert rætt við 1. umr. Og ef nefndin hefði lagt til, að málið næði fram að ganga að þessu sinni, þá hefði hún vitanlega haft nál. sitt miklu ítarlegra og sennilega komið þá fram með ýmsar breytingartillögur.

Björn Kristjánsson Jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt. þá, sem hv.frsm. (S. J.) gat um, af því að jeg kunni ekki við, að dagskráin bæri með sjer neinn blæ af stjettaríg. Jeg vildi gera báðum þeim verslunarstefnum, sem uppi eru í landinu, jafnt undir höfði. Hjer er að vísu komin fram brtt. frá hv. nefnd um sama atriði, en þótt hún sje til nokkurra bóta, þá kennir þó enn stjettarígs. Ef til vill er það óviljandi. Munurinn sjest á því, að nefndin ætlast til, að málið sje borið undir öll kaupfjelög í landinu og undir Verslunarráð Íslands eitt. En ef jafnrjetti ætti að fást, ætti jafnt að bera það undir alla kaupmenn eins og öll kaupfjelög, því hver kaupmannsverslun er sjerstæð stofnun, alveg eins og hvert kaupfjelag. Sá galli er og á, að eigi er hægt að benda á neina grundvallaða verslunarþekkingu hjá kaupfjelögunum. Hún finst aðeins meðal kaupmanna og sennilega hjá Sambandi íslenskra samvinnufjelaga. Það á því að áfrýja þessu máli til þeirra, sem minni hafa þekkingu og reynslu, en ganga á snið við hina, sem þekkinguna hafa. Þetta er óviðkunnanlegt. Og ef það liggur svo bak við að telja eigi saman atkvæðin, sem fram koma, og byggja á þeim, þá virðist mjer það muni verða ærið ótraustur grundvöllur á að byggja, ef þessi aðferð er viðhöfð. Annars skil jeg ekki, hví á að skjóta þessu máli til sýslunefnda og bæjarstjórna. Ekki snertir þetta mál þær sjerstaklega. Það snertir alla landsmenn jafnt. Þegar um svo ákveðna og afdrifaríka stefnubreytingu er að ræða, væri miklu nær að vísa málinu til allrar þjóðarinnar, ef á annað borð er verið að áfrýja því. Nú vita menn, að mikill meiri hluti þjóðarinnar er á móti landsverslun, og þess vegna er sennilega þetta ráð tekið, að áfrýja málinu til fárra, og þá einkum þeirra, sem útlit er fyrir að hægast sje að vinna með stefnunni. Og eitt vil jeg minnast á í þessu sambandi. Jeg hefi nú setið á þingi síðan landsverslunin varð til, og enn hefi jeg ekki sjeð einn einasta ársreikning landsverslunarinnar nje athugasemdir endurskoðenda hennar. Jeg skil ekki, að hv.þm. geti fallist á landsverslunarstefnuna, meðan þeim er ekkert kunnugt um reikninga verslunarinnar. Það er nauðsyn fyrir þingið að kynna sjer nákvæmlega, hvernig landsverslunin hefir gengið, áður en tekin er ákvörðun um að láta hana halda áfram í einni eða annari mynd. Jeg er ekki ánægður með brtt. nefndarinnar og óska því, að mín till. verði samþykt. Og til þess að gera stjórnarráðinu sem ljettast fyrir væri eflaust best að samþ. varatill. mína. Það er hvort sem er sjeð, hvernig fer, og ónauðsynlegt erfiði eru líka peningar, sem spara ber í þessari tíð.

Einar Árnason Jeg er háttv. landbúnaðarnefnd þakklátur fyrir meðferð hennar á málinu. Jeg sje af nál., að hún er sjer þess meðvitandi, að hjer er á ferðinni stórt mál og áhrifaríkt. Það hefði verið helst til mikil fljótfærni að samþ. frv. eins og það lá fyrir og láta það verða að lögum. Til þess er málið alt of umfangsmikið. En það hefði ekki síður verið óforsvaranlegt að fella það skilyrðislaust. Jeg er sammála landbúnaðarnefnd um, að þjóðin á að fá að segja álit sitt um málið. En þá getur verið álitamál, hvort málinu beri fremur að skjóta undir atkvæði sýslunefnda og bæjarstjórna eða undir þjóðaratkvæði, eins og mjer skildist að hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) vildi helst. Annars kemur það nokkuð í sama stað niður. Málið myndi verða rætt heima í sveitunum og sýslunefndarmenn fá á þann hátt að vita vilja landsmanna. Jeg ætla ekki að fara út í andmæli þau, sem frv. fjekk hjer við 1. umr., þó ástæða væri til. Jeg vil aðeins fara nokkrum orðum um brtt. þær, sem fyrir liggja á þskj. 112 og 115. Báðar till. gera breytingar á þeirri rökstuddu dagskrá, er nefndin flytur, og í brtt. á þskj. 112 er því bætt inn i, að leitað skuli umsagnar Verslunarráðs Íslands um málið. Í fljótu bragði virðist ef til vill ekkert vera á móti þessu. En við nánari athugun má telja það gersamlega óþarft, vegna þess, að álit Verslunarráðsins er þegar komið fram. Jeg vil helst hallast að varatill. á sama þskj., þar sem ætlast er til, að málið skuli einungis borið undir umsögn bæjarstjórna og sýslunefnda landsins. Áður en nál. um þetta frv. kom fram lá hjer frammi á lestrarsalnum álit Verslunarráðsins um einkasölufrv. stjórnarinnar, og þar á meðal þetta frv. Skal jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp úr áliti þessu þann kafla, sem snertir þetta mál. Mjer finst nauðsynlegt, að þessi ummæli Verslunarráðsins komist í þingtíðindin, svo þjóðinni gefist kostur á að meta þau eftir verðleikum, ef vera kynni, að það, sem þar er sagt, skýrði málið og hefði áhrif úti um landið. Kafli sá úr álitinu, er þetta mál snertir, er svo hljóðandi: „Að því er snertir frv. um einkasölu á kornvöru, þá virðist óþarft að fara mörgum orðum um það. Ástæðurnar, sem færðar eru fyrir korneinkasölunni, eru eigi þær, að slík verslun færi betur í höndum ríkisins en kaupmanna, heldur hitt, að heppilegt sje á þann hátt að tryggja landbúnaðinum fóðurforða. Það er ráðstöfun til að fyrirbyggja fellishættu. Verslunarráðið er nú þeirrar skoðunar, að málið sje svo lítt athugað og undirbúið, að af þeirri ástæðu einni komi ekki til mála að afgreiða frv. Um ráðstöfun, sem gerð er til að tryggja landbúnaðinn gegn fellishættu, er eins og um hvern annan styrk, sem veittur er sjerstökum atvinnuvegi það verða fyrst og fremst að liggja fyrir upplýsingar um, hverju styrkurinn nemi. Hjer liggja eigi fyrir neinar upplýsingar í þessu efni, en sú leið farin, til þess að koma í framkvæmd ráðstöfun, sem er í þágu einstaks atvinnuvegar, að láta alla landsmenn greiða kostnaðinn, og það á þann hátt, að hvergi kemur fram, hverju kostnaðurinn nemur. Slíkt vandamál sem trygging á fóðurforða fyrir landbúnaðinn verður að undirbúast rækilega áður en það er lagt fyrir Alþingi. Komi það í ljós, sem þó virðist næsta ólíklegt, að heppilegast sje að nota kornmat sem fóðurforða, þá eru aðrar leiðir hagkvæmari en sú, að koma á landseinkasölu í því skyni.“ Þetta er þá álit Verslunarráðsins á þessu máli. Mjer finst það svo skýrt, að óþarfi sje að leita frekari umsagna þess um málið. Jeg ætla ekki að vekja deilur um rjettmæti þessa álits Verslunarráðsins á málinu. Get þó ekki stilt mig um að láta í ljós undrun mína yfir þeirri staðhæfingu, að með þessu frv. sje farið fram á fjárstyrk til landbúnaðarins á kostnað alþjóðar. Jeg mótmæli þessu alvarlega sem tilefnislausri árás á landbúnaðinn. Þá er það einnig annað atriði, sem jeg vildi minnast á. Verslunarráðið lætur í ljós, að það sje ólíklegt, að heppilegasta leiðin til þess að afstýra felli sje að nota kornmat til fóðurs. En við, sem búum í sveit, þurfum ekki ráðlegginga frá Verslunarráðinu við í þessu efni. Við vitum vel, að gjöf kornmatar er eina ráðið til þess að firra felli, þegar komið er í það sárasta, ekki næst til jarðar og hey eru þrotin. Kornmatur er eina fóðrið, sem búpeningurinn þolir, þegar svo stendur á. Jeg tek þetta fram, til þess að sýna, á hve fráleitum grundvelli ástæður Verslunarráðsins gegn frv. eru bygðar. Eins og jeg tók fram áðan, finst mjer þær brtt., sem komið hafa fram við dagskrána, óþarfar, og væri rjettast að fella þær. Eitt af því, sem hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) fann frv. til foráttu, var það, að þjóðin væri andvíg allri einkasölu og landsverslun. En þar sem hv.þm. (B. K.) er andvígur málinu og telur sig þar tala í nafn meiri hl. þjóðarinnar, þá virðist mjer útlátalaust fyrir hann að samþ. dagskrána, svo að dómur þjóðarinnar geti komið ótvírætt í ljós.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg var ekki viðstaddur, þegar hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) byrjaði að tala, og get því ekki borið um, hvað hann hefir sagt um málið. Háttv. nefnd veitti mjer vitneskju um tillögu sína, áður en henni var útbýtt, og ljet jeg í ljós við nefndina, að jeg gæti felt mig við þessa úrlausn málsins, þ. e. að skjóta því til umsagnar þjóðarinnar. Jeg skal játa, að jeg flutti málið með þeirri von, að það hefði betri byr hjer en það virðist hafa. Auðvitað er ekki hægt að segja, hvernig því hefði reitt af við atkvgr. í báðum deildum. Jeg tók það fram við 1. umr. málsins, að jeg ætlaðist ekki til, að þessu máli yrði hrundið til framkvæmda meðan svo er ástatt sem nú. Jeg ljet þá í ljós, að stjórnin ætti að hafa nægan undirbúning til þess að athuga, hvernig framkvæmdum skyldi hagað, þegar hentugleikar leyfðu. Það er því ekki hægt að segja, að það liggi beinlínis á að samþykkja lög um þetta einmitt nú. Það, sem hvatti mig til að flytja málið nú, var, að það kæmi fram áður en landsverslunin væri lögð niður. Ef nú væri horfið að því að selja upp vörubirgðir og tæki landsverslunarinnar, þá væri þetta mál jafnframt til athugunar sem hliðstæður liður í bjargráðaviðleitni löggjafarvaldsins. Jeg skal taka það fram, að jeg felli mig best við varatill. hv. 2. þm. G.-K. (B. K.). Jeg lít svo á, sem best viðeigandi sje að bera þetta mál undir sýslunefndir og bæjarstjórnir, og enga aðra; þetta er bjargráðamál og heyrir því undir þessi stjórnarvöld að því leyti. Stjórnin getur síðar, ef henni list, leitað álits samvinnufjelaganna og Verslunarráðsins. Jeg vil taka það fram, ef bera á málið undir öll samvinnufjelög landsins, að þá er sjálfsagt að bera það einnig undir kaupmannastjettina. Mundi hún þá snúa sjer til Verslunarráðsins og Sambands Ísl. samvinnufjelaga.

Guðjón Guðlaugsson Það er eiginlega óþarfi af mjer að standa upp því hæstv. atvrh. (P. J.) hefir tekið fram aðalatriði þess, sem jeg ætlaði að segja. Jeg er samþykkur honum í því, að jeg felli mig best við varatill. hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) Samt er jeg ekki samþykkur rökum þeim, sem sami hv.þm. (B. K.) tók fram máli sínu til stuðnings - þeim er jeg ósammála. Það er aðeins niðurstaða hans, samþykt varatill. á þskj. 112, sem jeg tel rjettustu leiðina í þessu máli. Þegar jeg sá nál. og dagskrána, þá datt mjer í hug, hvort eigi væri verið að leiða asnann inn í herbúðimar, og jeg fann, að hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) skildi það þannig, og jeg bjóst við, að fleiri myndu skilja það þannig. Og mjer fanst eðlilegt, að hv.þm. (B. K.) kæmi með brtt. sína. Nefndin hefir sýnt athugaleysi í því, en þar með er ekki sagt, að hún hafi gert sig seka í neinni hlutdrægni með því að gera ráð fyrir, að einungis væri leitað álits samvinnufjelaganna um málið. Og nú hefir nefndin afsakað það með því að fallast á brtt.hv. 2. þm. G.-K. (B. K.). Háttv. þm. (B. K.) tók það fram, að rjettast væri að bera mál þetta undir alla þjóðina. En jeg álít einmitt hárrjett að bera málið undir sýslunefndir og bæjarstjórnir, og þar með sje það í rauninni borið undir þjóðina. Áður en málið kemur til sýslunefnda er búið að ræða það á heimilum og á hreppafundum, því að sýslunefndarmenn halda að jafnaði fund með hreppsbúum áður en þeir fara á sýslufund, og þeim er þar gert að skyldu að bera mál þau, er fyrir sýslunefndir koma, fram í samræmi við vilja hreppsbúa. Líkt er ástatt í kaupstöðum með bæjarstjórnirnar. Að því er snertir að bæta inn í dag skrána Sambandi ísl. samvinnufjelaga og Verslunarráði Íslands, þá finst mjer, að málið mundi ekki fá óhlutdrægan undirbúning með því móti. Það er alls ekki að búast við því, að verslunarstjettin geti verið óhlutdræg í áliti sínu um þetta mál. Það eru alls ekki nema menn, sem eru mannlegum breiskleika og mannlegum tilfinningum háðir. Líklegast, að álit þeirra færi í þá átt, sem hagsmunir þeirra benda til. Það, sem hv.þm. (B. K.) mintist á landsverslunina í þessu sambandi, var alls óþarft. Hann vitnaði þar í sitt kjördæmi og sagði, að nálega hver maður mundi þar á móti landsverslun, og vitnaði í undirtektir kjósenda á nýafstöðnum þingmálafundum þar. Það getur skeð, að þetta hjerað sje svo gagnsýrt af þessum anda úr Reykjavík. En það er ekki sagt, að hann hafi alstaðar á landinu haft sömu áhrif. Það getur skeð, að almenningur sje á móti einkasölu. Um það er ekki vert að fullyrða neitt. En það er ekki annað en staðlaus staðhæfing að telja alla þjóðina móti landsverslun, þótt einstöku menn hafi þyrlað upp óhróðri um hana, sem á litlum eða engum rökum er bygður, en kann sumstaðar að hafa fengið einhverja áheyrn. Því einmitt þeir menn, sem óhlutdrægt og rólega hafa litið á þetta mál og ekki hafa þar neinna eiginhagsmuna að gæta, hafa flestir alt aðra skoðun á landsversluninni. Og því þykist jeg hafa jafnmikinn rjett til þess að álykta gagnstætt hv.þm. (B. K.) um skoðun þjóðarinnar yfir höfuð á landsversluninni. Jeg treysti því, að viðskiftanefndin, sem á að athuga þetta mál, komi með óhlutdrægt álit, bygt á eigin rannsókn og íhugun og engu öðru. Jeg skal svo ekki segja fleira um málið. Jeg vona, að varatill. hv.þm. (B. K.) verði samþ., og mjer þykir einmitt svo fallega gert af honum að gera þetta til samkomulags í málinu, og vona, að hann styðji varatill., fyrst og fremst með atkv. sínu.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Af því það gæti kann ske stytt umræður dálítið, vil jeg geta þess nú, að nefndin hefir orðið sammála um að fallast á varatill. á þskj. 112.

Sigurður Eggerz Það hefir oft verið siður hjer á þingi, þegar mönnum hefir verið illa við eitthvert mál og viljað koma því fyrir kattarnef, en jafnframt viljað hlífast við aðstandendur þess, að vísa því frá með rökstuddri dagskrá. Strax er þetta mál var borið fram hjer í hv. deild, sá jeg feigðarmörk á því, sá strax, að það mundi ekki komast gegnum deildina. Háttv. nefnd hefir látið fylgja frv. fögur orð, og hlýtur maður að draga þá ályktun af því, að henni þyki vænt um málið. En því má málið þá ekki koma til atkvæða hjer í deildinni? Jeg fullyrði það, að ef málið væri borið undir atkvæði deildarinnar eins og það liggur fyrir, þá mundi það hljóta mjög skjótan og ákveðinn dauðdaga. Háttv. nefnd og hæstv. atvrh. (P. J.) eru sammála um að halda því fram, að hjer sje ekki um verslunarprincip, heldur um bjargráðamál, að ræða. Jeg skýrði afstöðu mína til málsins við 1. umr. Jeg mótmælti því þá og jeg mótmæli því enn, að þetta mál sje skoðað sem bjargráðamál. Því ef þjóðin verður sammála um, að nauðsyn beri til að hafa fyrirliggjandi kornforða til þess að afstýra felli og til bjargráða, þá má vitanlega afla hans, þó frjáls verslun sje á kornvöru. Þetta er því aðeins gylling, sem stráð er yfir frv., til þess að útvega því fylgi. Hjer er um það að ræða, hvort frjáls verslun eigi að ráða í þessu landi, eða hvort einokunin gamla eigi að setjast í hásætið. Þess vegna eru forlög þessa máls þegar auðsjeð, ef dagskráin verður samþykt og málið lagt undir álit verslunarstjettar landsins. Jeg geri ráð fyrir, að svarið verði eitt og hið sama hjá kaupmönnum og kaupfjelögum landsins, og það þurfi ekki þess vegna að hafa fyrir því að leita eftir svarinu. Það er nokkurn veginn það sama og ef leggja ætti þá spurningu fyrir frjálsan mann, hvort hann vildi, að hann yrði hengdur, að spyrja verslunarstjettina um það, hvort hún vilji, að innleidd sje einokun, eins og hjer er um að ræða. Nei, hjer er einungis verið að bjarga hæstv. stjórn úr vanda, einungis verið að fara krókaleiðir til þess að fóðra skoðun þingsins á þessu máli. Við höfum aldrei haft stjórn, sem tekið hefir jafnfast í einokunarstrenginn og þessi stjórn. Bæði hæstv.forsrh. (J. M.) og hæstv. fjrh. (M. G.) eru að burðast með sitt einokunarfrv. hvor, og hjer er þriðja afsprengi stjórnarinnar, sem hæstv. atvrh. (P. J.) ber fyrir brjósti. Hjer er ekki um bjargráðamál að ræða. Hjer er um það ræða, hvort frjáls verslun eigi að ráða í landinu. Og hvers vegna þá ekki að láta þingið kveða upp sína skoðun í málinu? Varatill. á þskj. 112 fer í þá átt að skjóta málinu eingöngu undir álit bæjar- og sveitarstjórna landsins. Jeg skal geta þess, að jeg er ekkert hræddur við svar þeirra. Og jeg skal bæta því við, að þótt álit meiri hluta þeirra hallaðist að skoðun stjórnarinnar, þá myndi jeg aldrei greiða neinu slíku einokunarfrv. atkv. En jeg er hissa á því, að ef skjóta á málinu til þjóðarinnar, hvers vegna megi þá ekki spyrja alla þjóðina. Hvers vegna eiga aðeins bæjarstjórnar- og sýslunefndarmenn að greiða atkv. um þetta mál? Ef menn eru í vafa um álit almennings á málinu, þá á að spyrja alla þjóðina. En hvernig sem hv.þdm. líta á það mál, þá er jeg fyrir mitt leyti í engum vafa um álit þjóðarinnar á málinu.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Það, sem virtist bera á milli nefndarinnar og háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.), var svo lítilfjörlegt, að við gátum jafnað það á þann hátt, að nefndin fellst á varatill. hv.þm. (B. K.) á þskj. 112, og brtt. nefndarinnar og aðalbrtt. hv.þm. (B. K.) kom þar af leiðandi ekki framar til greina, svo um það þarf ekki frekar að ræða. Jeg álít mjer ekki skylt, og hefi heldur enga löngun til, að ræða um efni frv., heldur aðeins um dagskrána. Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) vjek ekki óvingjarnlega að dagskránni, en tvær athugasemdir verð jeg þó að gera við ræðu hans. Mjer skildist hann halda því fram, að ákveðin hugsun lægi á bak við dagskrá nefndarinnar, sem sje sú, að nefndin ætlaði með henni að koma þessu frv. fyrir kattarnef, svo lítið bæri á. Mjer er illa við, að því sje dróttað að mjer, að hjá mjer liggi önnur hugsun á bak við en sú, sem fellst í orðum þeim, er jeg nota til að móta með hugsun mína. Og jeg get bætt því við, að mjer finst skylt, að deildin fari vel með þetta frv., því hugsunin, sem fellst í því, er góð, og því hefir hv. 2. landsk.þm. (S. E.) alls ekki neitað.  (S. E.: Hefi jeg ekki neitað því? Jeg harðneita því.)  . Hv. þm. (S. E.) gerir þetta þá fyrst nú. Annað atriði í ræðu hv.þm. (S. E.), sem jeg vil gera athugasemd við, er spurning sú, sem hann sló fram. Hví ætti ekki að spyrja alla þjóðina? Hann á við það, að leita beri þjóðaratkvæðis um þetta mál, á sama hátt og var gert í bannmálinu og sambandsmálinu. En því er þar til að svara, að vilji þjóðarinnar kemur einnig í ljós með því að leita álits sýslunefndar, því sýslunefndarmennirnir fara með umboð kjósenda sinna. Og til að gegna sýslunefndarstörfum eru og vanalega kosnir bestu menn hreppsins, og með því að leggja málið fyrir sýslunefndirnar eru því líkindi til, að hægt sje að fá umsögn og álit bestu manna þjóðarinnar um þetta mál. - Auk þess eru nú hjer á þingi, í hv.Nd., tvö fordæmi þess, að vísa málinu til umsagnar sýslunefnda. Annað málið, sem sú hv. deild hefir vísað til sýslunefnda, er ekki ósvipað því máli, sem hjer liggur fyrir, nefnilega frv. um einkasölu á hrossum. Og í því máli er ekki aðeins leitað álits sýslunefnda, heldur er þeim beinlínis fa1ið að gera út um málið. Hitt málið er berklaveikismálið. Það er stórt og þýðingarmikið mál, og ef til vill meira um það vert en öll verslunarmál, því það eru lifandi menn, sem gera þjóðinni gagn, en ekki þeir, sem deyja fyrir aldur fram. Hv. Nd. fór þannig með bæði þessi mál eins og nefndin leggur til, að farið verði með korneinkasölufrumvarpið. Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) tók það fram, að þetta mál hefði verið rætt mikið við 1. umr., og hið sama tók jeg og fram. Ef mig minnir rjett, þá voru 5 á móti því, að málið gengi til annarar umr., hinir voru með því. Jeg vona, að þeim hafi ekki fækkað, sem vilja samþykkja það enn, heldur hafi þeim þvert á móti fjölgað.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Eftir því, sem málið liggur fyrir, þá eru það tillögur nefndarinnar, sem um er að ræða, þó frumvapið liggi að vísu fyrir til atkvæðagreiðslu. Það er því ekki rjett að ræða málið á breiðum grundvelli. Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) vildi fara að ræða stefnumuninn á frjálsri verslun og einokun. Hann áleit þetta frv. miða að einokun. Jeg ætla ekki að fara að ræða um það nú, en jeg efast um, að hv.þm. (S. E.) hafi gert sjer mikla grein fyrir, hvað sje frjáls verslun og hvað einokun. Annað, sem jeg ætlaði að svara, voru þau ummæli hv.þm. (S. E.), að það sje ekki leyfilegt að skoða þetta sem bjargráðamál, heldur verði að skoða það sem tilraun til að koma á einokuninni gömlu. Þetta þykist hann hafa leyfi til að segja, en jeg hefi ekki leyfi til að kalla það bjargráðamál. - Jeg verð að líta svo á, að það verði að skoða tilgang hvers eins frv. þann, sem flm. lýsa yfir að hann sje. Og stjórnin hefir í greinargerð sinni um þetta frv. komist svo að orði um tilgang þess: „Tilgangur þessa frv. er því í stuttu máli þessi: a) að tryggja landsmönnum góðar og ódýrar vörur með góðu verði; b) að varna brauðskorti í landinu, þótt stórar misfellur komi fyrir í árferði og aðflutningum; c) og loks að varna stórtjóni á búpeningi, þegar óvenjuleg vorharðindi ganga og þar af leiðandi fóðurskortur.“ Þetta er tilgangur frv., og eftir þessum tilgangi er rjett að vísa því til sýslunefnda, ef farið er að bera það undir þjóðina. Hjer er um það að ræða að sameina þessa þrjá liði undir eitt, og þeir heyra allir undir bjargráð. - Að jeg hafi flutt þetta frv. í öðrum tilgangi, það hefir hv.þm. (S. E.) leyfi til að segja, ef hann þekti dæmi upp á slíkt frá minni hendi. Og jeg ætla að biðja hann að nefna dæmi - eitt einasta dæmi - til þess, síðan jeg kom á þing 1894, að jeg hafi nokkurn tíma farið með undirferli eða siglt undir fölsku flaggi. Svo sagði hv.þm. (S. E.), að hann hefði sjeð feigð á þessu frv. þegar í upphafi, því þetta væri hugsjón, sem aldrei gæti náð fram að ganga. Eins og hv.þm. (S. E.) sagði, er það hugsjón, sú hugsjón, að reka verslun á þann hátt, að hún um leið verði til bjargráða. Mjer þykir hart, að maður, sem mjer vitanlega hefir aldrei hreyft neinni hugsjón eða neina hugsjón haft, svo jeg viti, geri sig digurbarkalegan og sje með hrakspár um hugsjónir annara.

Sigurður Eggerz Jeg þarf ekki að svara miklu hv. 3. landsk.þm. (S. J.). Þar sem hann sagði, að hann vildi fara sæmilega með frv., þá nálgast það það, sem jeg sagði, að frv. ætti, með þessari dagskrá, að fá sæmilegan dauðdaga. Hann nefndi sem hliðstæðu, hvernig farið hefði verið með berklaveikisfrv. í Nd. En það er síður en svo, að jeg sje sammála dagskrá háttv. allsherjarnefndar Nd. í því máli. Þar bólar á því sama og hjá nefndinni í þessu máli, að vilja koma sjer hjá að taka afstöðu til málsins, en enn minni sjerþekkingar mun þó verða völ hjá sýslunefndum í berklaveikismálinu en í þessu máli. Jeg held satt að segja, að þessi einkunar-„bakteria“ - svo jeg haldi mjer við bakteríurnar - hafi komið inn í ýmsa menn gegnum ráðstafanir, sem varð að gera vegna stríðsins. Þá varð að gera ýmsar ríkisráðstafanir vegna verslunarinnar, því þá gátu aðrir en stjórnirnar varla fengið vörur frá út löndum. Hv. atvrh. (P. J.) talaði hátt og með miklum móð, en fór lítið inn á efni málsins. En það er ekki hægt að ásaka mig fyrir það, þó jeg komi inn á efni frv., því það verður að taka afstöðu til rökstuddu dagskrárinnar eftir því, hvernig menn líta á efni þess. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði, að jeg yrði að taka málið eins og það lægi fyrir frá hans hendi, og jeg yrði að skilja tilgang þess eins og honum er lýst í greinargerðinni, sem fylgir frv. En jeg verð að dæma frv., ekki eftir greinargerðinni fyrir því, heldur eftir orðalagi þess, því greinargerðin verður ekki staðfest sem lög, heldur innihald frv. Og orðin þau sýna, að hjer er um stórfelda stefnubreyting í verslun landsins að ræða, en björgunarráðstafanir eru aðeins aukaatriði, enda má gera þær, hvor verslunaraðferðin sem er viðhöfð. En þar sem þetta frv. hefir verið hugsjón hæstv. atvrh. (P. J.) í 20 ár, þá skil jeg ofurvel, að honum tekur sárt til, hve illa deildin tekur móti því.  (P. J.: Það er ekki tekið illa á móti því)  . Hæstv. atvrh. (P. J.) veit, að þetta frv. hefir sáralítinn byr í þinginu, og dagskráin er komin fram af því, að forlög frv., bæði hjer í háttv. deild og í háttv.Nd., eru fyrirfram ákveðin, ef ekki tekst með þessari aðferð að bjarga því frá háðulegum dauðdaga. Jeg hefi aldrei borið hæstv. atvrh. (P. J.) á brýn, að hann sigldi undir fölsku flaggi í þessu máli, en fremur skrifa jeg framkomu hans í málinu á reikning einfeldni hans heldur en hitt, að hann sje visvítandi að bera það fram í öðrum tilgangi en þeim, sem orðalag frv. ber með sjer. Hæstv. atvrh. (P. J.) sagði, að jeg hefði aldrei haft neina hugsjón. Lengi má um það deila, hver er hugsjónamaður og hver eigi, og þá sjerstaklega um það, hvort einn er meiri hugsjónamaður en annar, en ekki mundi jeg fús á að afhenda mínar hugsjónir fyrir hugsjónir hæstv. atvrh. (P. J.), og vist er um það, að lítið hafa hugsjónir hans gagnað þessari þjóð í sjálfstæðismálum hennar. Og hræddur er jeg um, að þegar 20 ára draumurinn í verslunarmálum verður kunnur þjóðinni, þá muni lítil birta standa af honum.

Einar Árnason Jeg hefi skilið þáð svo, að brtt. nefndarinnar og aðalbrtt. hv. 2. þm. G.-K. (B. K.) hafi verið teknar aftur. Jeg mun því greiða atkv. með varatill. á þskj. 112.