Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fjárl. 1950 mun hafa verið gefin heimild til að flytja stengurnar burt, en sú heimild hefur ekki verið notuð. Hv. þm. Vestm. skoraði á stjórnina að nota þessa heimild. Þegar till. var flutt, var orðið áliðið þings og var hún ekki afgr. í n. fyrr en eftir áramót, þegar heimildin var fallin. Fjvn. var öll á einu máli um það, að nauðsynlegt væri að flytja stengurnar burt. Afgreiðsla n. miðast við, að stengurnar verði fluttar á þessu ári. En nú er ekki heimild í fjárl. né fé til að standast þennan kostnað, sem áætlaður er 800 þús. kr. Það hefur staðið þref milli flugráðs og landssímans um þetta. Flugráð hefur sótt þetta fast og viljað, að landssíminn léti flytja þær, en leggja þó nokkuð af mörkum, svo að kostnaðurinn komi á báða. Eins og hv. þm. er kunnugt, stendur stöð á Rjúpnahæð, sem er undir umsjá flugráðs. Sú stöð á ½ millj. kr. í sjóði, og tekjur af henni eru 200 þús. kr. Flugráð býðst til að afhenda þessa stöð gegn því að fá beina símaþjónustu í millilandaflugi. Það mun vera svo erlendis og þykir nauðsynlegt að þurfa ekki að sækja samband gegnum 3 aðila, einkum þegar flugvélar eru orðnar svona hraðskreiðar. Innanlandsflugið hefur beint samband við flugstöðina á flugvellinum. Það virðist nauðsynlegt, að flugstöðin fái sama rétt og erlendar flugstöðvar. Ef flugráð fær fyrirheit um að fá þennan rétt, afhendir það stöðina og sjóðinn, og er fjármálunum þá borgið. Svo er 200 þús. kr. hagnaður af henni, og vantar þá ekki nema 100 þús. kr., sem einhvers staðar hlýtur að vera hægt að fá. - Till. fjvn. er breytt frá því, sem hún var í upphafi, en ætlazt er til, að hún nái sama tilgangi. Hér með eru prentuð tvö fylgiskjöl, annað frá póst- og símamálastjórninni, en hitt frá flugráði. Nú vill svo vel til, að sami maður er flugmrh. og símamrh., og er því hægara fyrir hann að hafa áhrif á þetta en ef þeir væru tveir. Ég hef átt tal við hæstv. ráðh. um þetta, og vill hann láta flytja stengurnar. Ég býst við því, að hann lýsi því yfir, að hann beiti sínu valdi til þess, að samkomulag náist, og er þá tilgangi fjvn. náð. Ég vænti þess, að þm. viti, að úr því að það láðist að afla heimildar á fjárl., hafði fjvn. ekki önnur úrræði en þessi. Nefndin valdi þessa leið til úrlausnar og vissi, að ráðh. er tilbúinn að skerast í leikinn og gera það sem þarf til að samkomulag náist. Við getum vænzt þess, að stengurnar verði fluttar, ef ekki í vetur, þá í vor. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. láti vilja sinn í ljós í þessu máli.

Viðskmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Undanfarið hafa farið fram samningar milli flugráðs og landssímans um yfirtöku á stöðinni á Rjúpnahæð. Ég held, að segja megi að samkomulag hafi náðst, nema í einu atriði, sem hv. frsm. gat um. Hvor aðilinn hefur sitt mál og báðir reyna að halda fram sinni stofnun og finna ekki sanngjarna leið. Þetta atriði er ekki leyst, en síðar í dag verða umr. um það, hvort ekki finnist sanngjörn leið. Ég vil gjarnan segja, að ég mun beita mér fyrir því, að samkomulag náist og það á þessu ári. Ég hef þá trú, að samkomulag náist, en ef í harðbakka slær um málið, getur verið, að ég sem ráðh. gefi úrskurðinn.



Herra forseti. Ég hefði feginn viljað vera laus við það nú, 21. febr., að taka við afgreiðslu hv. fjvn. á þessu máli. Og er gild ástæða til að harma það af hjartans grunni, að svo seint hefur miðað áfram. Ég harma mest, hvað mér hefur tekizt illa að koma hv. fjvn. og hæstv. stjórn í skilning um, hvers eðlis þetta mál hefur verið frá upphafi. Það er öryggis- og slysavarnamál í hæsta máta. Eins og hv. frsm. gat um, flutti ég þáltill. á þingi 1950 af því, að mér hafði mistekizt þann stutta tíma, sem ég var flugmrh., að fá fjvn. til að sinna þessu máli. Ég ætla að benda á það, að þegar ég flutti þessa þáltill., var ég engan veginn eins vel að mér í þessu máli og mér lærðist síðan, er ég gegndi störfum flugmrh. um stund í ráðuneyti hæstv. núv. atvmrh. Þá tókum við þetta sameiginlega upp. Við vissum, að hér var um nauðsynjamál að ræða, en landssíminn veitti þessu dæmafáa mótstöðu, þó að flugráð og flugmenn, er um þetta rituðu, bentu á full rök. Af þessum ástæðum tókum við málið upp, og voru allir á sama máli um nauðsyn þess að flytja stengurnar burt. En alltaf var þetta vesala kostnaðaratriði látið standa í vegi. Ég skrifaði fjvn. Alþingis og bað hana ásjár um aukna fjárveitingu eða annað. Eftir það fór ég og tók þetta upp á Alþingi með þáltill. Hún var látin liggja, án þess að álit kæmi fram um hana. Í þáltill. var tekið fram það, sem atvinnuflugmenn höfðu bent á með skrifum og blaðagreinum. Ég vísa til bréfs, dags. 16. jan. Þetta bar engan árangur í fjvn. Næsta skref var svo, að ég flyt brtt. við fjárl. 1950, 22. gr., um að stj. sé veitt heimild til að láta flytja burt stengurnar af Melunum. Ég þakka fyrir, að þessi heimild var samþ. Það stóð ekki á því að skilja, hvað í húfi var, en vilji Alþingis var ekki framkvæmdur. Það má segja, - þó að það sé lítilfjörleg afsökun, - að ríkisstj. hafi ekki verið ánafnað sérstaklega fé til þess verks. En ég vil varla meta slíka afsökun þess virði að ræða hana, þegar um það er að ræða að nema burt jafnmikla slysahættu eins og hér var og er um að ræða. Og sérstaklega vil ég segja það, að hæstv. núv. fjmrh. hafði fulla og gilda ástæðu til að taka þetta mál mjög alvarlega, vegna þess að sá maður, sem skipaður var flugmálastjóri og form. flugráðs, þegar þessi hæstv. ráðh. var flugmálarh., hefur opinberlega látið það frá sér fara fyrir löngu, að það stafaði af loftskeytastöngunum ægileg hætta fyrir flugið. Og þegar þess er gætt, að æðsti maður þessara mála - að ráðh. fráskildum - mælir þannig fyrir, þá finnst mér það vera broslegt að bera því við, að það hafi ekki verið fé fyrir hendi eða áætlað sérstakt fé til þessara framkvæmda, - þó að Alþ. heimilaði verkið, eins og ég hef bent á, þar sem það er vitað, að fjármálaráðherrarnir, hver fram af öðrum, gerðu það af illri nauðsyn að koma með fjáraukalög eða skýrslu um umframgreiðslu ríkissjóðs eftir á til samþykktar Alþ., sem numið hafa nú á undanförnum árum frá 50 og upp í 100 millj. kr. - Nei, það, sem hér hefur á skort, er það, að mér hafi tekizt að túlka þetta mál rétt. Og það fellur mér í dag þyngra en nokkru sinni áður hefur fallið. Mér hefur ekki tekizt að koma því inn í huga þeirra, sem yfir þessum málum hafa ráðið, sem ég ætlaði, að auðskiljanlegt væri. Það koma fram strax við fyrstu tilraun til að bræða saman óskir landssímans og flugráðs um þetta mál, strax þegar ég og þáverandi símamálaráðh. fórum að starfa að þessu, að það ríkti einhver sérstök togstreita um það, hver ætti að bera kostnaðinn af þessu verki. - Ég vil spyrja hæstv. forseta, hvort hæstv. flugmrh. þyki ekki málið þess vert að hlusta á það. Ég hafði fyrirspurn til hæstv. flugmrh. fram að bera. - Þá kom fram þessi togstreita um það, hver ætti að bera kostnaðinn af brottnámi stanganna, og hvort landssíminn ætti að bera kostnaðinn af þessari Rjúpnahæðarstöng. Og þetta hefur þvælzt fyrir málinu allan þennan tíma. - Þegar svo sumarið í sumar leið þannig, að ríkisstj. aðhafðist ekkert í þessu máli og vilji Alþ. um málið virtur að vettugi, þá tók ég það til bragðs að bera fram enn á ný á s. h hausti, er þing kom saman, till. til þál. um málið til að herða á því, og það er sú till., sem hér liggur fyrir nú. - Mér þykir ákaflega leiðinlegt að þurfa að vera að ræða um þetta mál svo, að ráðh. sá, sem ég þarf að tala við, er ekki við.

Það er verið að gæta að því, hvort ráðh. er í húsinu. - HV: Ríkisstj. er aldrei við. - Forseti: Ef hann kemur ekki, verður að fresta umr.

- Ég greip til þess ráðs, þegar ríkisstj. hafði ekki farið eftir samþykktum Alþ. við afgreiðslu fjárl. fyrir 1950 í þessu efni, þá bar ég fram að nýju þáltill., þegar þetta núv. þing kom saman. Og henni var útbýtt 6. nóv. s. l., og allan tímann frá því og þar til nú fyrir nokkrum dögum hefur hv. fjvn. haft hana til umsagnar, og sú umsögn liggur svo nú hér fyrir. Þegar málið var komið þetta langt í byrjun þessa þings, hafði skapazt alveg nýtt viðhorf í þessu öryggismáli, viðhorf, sem ekki lá fyrir, þegar ég tók málið upp í fyrstunni. Ég tók málið upp í fyrstu frá því sjónarmiði enda var um það skrifað þannig af hinum allra færustu flugmönnum hér, að sjálfar stengurnar með tengingum á milli eru jafngildar fjalli svona nálægt flugvellinum, með tilliti til flugsins. Og þannig hafði ég mælt fyrir málinu sem flm. þess í nóvembermán. s. l. En þá voru nýir hlutir komnir til skjalanna, sem gerðu þessa öryggisráðstöfun enn meir aðkallandi. Og það, sem ég hér á við, er það, að í millitíðinni á milli þessara þinga hafði verið reistur stefnuviti á Seltjarnarnesi og ekki gengið frá nýjum flugöryggisútbúnaði á flugvellinum. Ég lýsti þessu eins vel og skilmerkilega og ég gat í haust er leið, þegar ég að nýju hóf framsögu um þetta mál. Áður var bara um einn vita að ræða þarna að sunnan eða vestan við flugleiðina, sem er Álftanesviti. En nú var búið, með ærnum kostnaði, að reisa stefnuvitann á Seltjarnarnesi og setja þessi afar sterku ljós á þessa stefnu, eða á brautina, sem korresponderaði við stefnuvitann á Seltjarnarnesi, milljón kerta perur, sem eru svo sterkar, að flugmenn segja, að þegar þeir komist í námunda við þau, þá blindi þau þá. En þeim er ætlað að þrengja sér gegnum þoku og náttmyrkur, hríðar o. þ. u. l. við þennan aðbúnað. Þegar þingið kom saman á s. l. hausti, þá stóð þetta þannig. Ljósin voru tilbúin, stefnuvitinn tilbúinn til að takast í notkun að mestu leyti. Hann er með reynslustefnu nú og hefur verið síðan. En flugmenn eins og t. d. Jóhannes Snorrason fullvissuðu mig um það, að það væri gerónýtt að hafa þennan öryggisútbúnað, hann yrði ekki tekinn í notkun, af því að það væri ekki óhætt að nota hann, meðan stengurnar stæðu á þessum stað. Þessu lýsti ég þá í þingræðu. Og ég ætla, að það hafi ekki verið hægt annað en að skilja það, því að það hljóta allir að skilja það, hvers konar öryggisleysi er að því að hafa svona tálmun fast í stefnunni, sem á að vera bjargvætturinn og öryggisráðið, þegar virkilega á reynir fyrir flugvélunum. Ég sagði þá, - með leyfi hæstv. forseta, - eftir að ég hafði lýst gangi málanna fram að þessu: „Síðan þetta gerðist, hefur önnur ástæða komið fram varðandi flugumferðina, sem herðir enn meir á því, að ekki sé hafður slíkur farartálmi við inn- eða útflug af vellinum, og það er bygging stefnuvitans á Seltjarnarnesi. Fyrir nokkrum mánuðum var þessi stefnuviti byggður og er orðinn nothæfur, en hann á að gera það nokkurn veginn öruggt, að flugvélar geti nálgazt Reykjavíkurflugvöll í svo að segja hvað dimmu veðri sem er. En stefnuvitinn einn út af fyrir sig er ekki nægilegur til þess að af honum verði full not, er nú til á vellinum sérstakur ljósaútbúnaður á þeirri flugbraut, sem liggur oftast nær næst við að nota, og hún mun vera hér kölluð suðaustur-flugbrautin, en heitir 1–4 á tæknimáli flugþjónustunnar. - Þessi útbúnaður er þannig, að stefnuvitinn á að vera leiðbeinandi um öruggt flug að vellinum, en síðan, þegar komið er niður í hæfilega hæð, eiga hin sterku ljós, sem hafa verið sett á flugbrautina 1–4, sem auðveldast er og fljótlegast að nota með aðstoð stefnuvitans á Seltjarnarnesi, af því að sú stefna liggur beint inn á þessa flugbraut, og aðfljúgandi vélar geta þá sparað þann tíma, sem annars færi í hringflug til að ná inn á þessa braut, - þessi sterku ljós eiga að taka við og leiðbeina flugvélunum við lendingu. En sá mikli kostnaður, sem flugmálin hafa tekið á sig til þess að koma upp þessum stefnuvita og þessum sérstaka ljósaútbúnaði, hefur enn sem komið er ekki komið að notum nema að litlu leyti, vegna þess að þegar myrkur er á annað borð, þarf flugvélin að komast í mikinn námunda við flugvöllinn til að hafa fullt gagn af þessum ljósum, sem hér hafa verið sett upp sérstaklega til leiðbeininga við dimmviðrislendingar, en þá baga loftskeytastengurnar. Hættan af þeim ónýtir því umræddar öryggisráðstafanir.“ Og þannig er það, því miður, enn í dag, - því miður enn í dag. - Hæstv. ráðh. gerðu aths. við ræðu mína, - hæstv. flugmálaráðh. og hæstv. fjmrh., - tóku út af fyrir sig vel í málið, og sagði flugmrh. m. a. við þetta tækifæri : „ Hv. þm. Vestm. er manna bezt kunnugt um það, að heimild á 22. gr. fjárl. er engin fjárveiting, og þess er ekki að dyljast, að ríkissjóður hefur ekki til þessa séð sér fært að leggja fram þá peninga, sem til flutningsins þarf.“ Hæstv. flugmrh. var ekki inni, þegar ég gerði áðan aths. við þessa mótbáru. Ég sagði þá, að ég harmaði það, að mér hefði sýnilega ekki tekizt að koma því inn í höfuð þeirra réttu manna, að hér væri um slysavarnamál að ræða, svo alvarlegt og svo geysilegt, að allt tal um nokkur hundruð þús. kr., hvort veittar væru eða ekki veittar, - þegar yfirlýstur þingvilji lá fyrir því, að verkið væri framkvæmt, - allt tal um það, að ekki væri sérstök fjárveiting fyrir hendi til slíks, væri hjáróma hjá ríki, sem verður að sýna Alþ. aukafjárlög upp á tugi millj. kr. Nei, það sorglega í þessu máli er það, að það hefur verið litið á þetta öðruvísi en að það væri slysavarnamál. En það getur skeð, að það fari nú að renna upp fyrir mönnum, hvers konar mál þetta er. Hæstv. fjmrh. sagði við þetta tækifæri, að ég sýndi nokkra óþolinmæði í þessu máli. Það er nú svo. Nú, en við þetta tækifæri og í ræðu hæstv. flugmrh. þá komu fram ákaflega sterk fyrirheit frá hálfu hæstv. ríkisstj. um það að skerast í þetta mál. Og þau fyrirheit tók ég svo alvarlega, að ég hélt, að hæstv. ráðh. mundi beita sér fyrir lausn á málinu og brottnámi stanganna þá þegar. Veðráttan í október og jafnvel í nóvember hindraði ekki á nokkurn hátt að koma þessari öryggisráðstöfun í framkvæmd. Það kom þá í ljós, að hæstv. flugmrh. hafði fylgzt ákaflega illa með gangi þessa máls. Það er kannske fyrirgefanlegt. Hann hélt, að álit nefndar, sem var skipuð kringum 7. febr. 1950, hefði ekki legið fyrr en fyrir nokkrum dögum fyrir þinginu, þegar hann mælti hér í þinginu um þetta mál. En þetta var búið að liggja fyrir þinginu í marga mánuði, enda að vísu aukaatriði. Mér finnst, sannast að segja, yfirtaks sorglegt, hve illa hefur til tekizt um að þetta mál væri tekið réttum tökum og skoðað í réttu ljósi af þeim, sem framkvæmdavaldið áttu að hafa. Hæstv. Alþ. tók málinu, eins og ég sagði áðan, réttilega og vel, undireins og málið var borið undir þess álit og atkvæði. Nú hefur hv. fjvn. komið með brtt. við þessa þáltill. mína, og það er í sjálfu sér eðlilegt, því að till. mín var borin fram á árinu 1950 og fór fram á það að fela ríkisstj. að nota heimild, sem hún hafði þá frá Alþ., en hún hafði ekki viljað nota. Þetta orðalag á vitaskuld ekki við þetta lengur. Það er komið annað ártal, og það er eðlilegt, að hv. fjvn. komi með þessa brtt. En ég verð að segja það samt sem áður, að ekki fellur mér hennar brtt. Flutningur hv. frsm. fjvn. var skeleggur og greinargóður. En sjálf brtt., sem n. ber fram, heldur málinu í nákvæmlega sama farveginum sem það hefur verið að velkjast í allan tímann. Skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp brtt. hv. fjvn. Nefndin leggur til, að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að stuðla að því, að samkomulag náist milli landssímastjóra og flugráðs um að flytja á þessu ári loftskeytastangirnar burt af Melunum við Reykjavík.“ Já - að skora á ríkisstj. að „stuðla að“ því, að þetta samkomulag náist, það er gott og blessað. En hafa menn ekki gert sér það ljóst, að það er komið svo, að við erum búnir að horfast í augu við afleiðingar af því, að þetta samkomulag hefur ekki náðst, sem horfa þannig við, að það má ekki dragast stundinni lengur að fjarlægja þessa hættu, sem er að stöngunum á Melunum? Og þegar ekki er nú um að ræða geipilegri tilkostnað við þetta en í hæsta lagi 700 til 800 þús. kr., og þegar enn fremur má benda á, að það liggur hálf milljón kr. í kassa hjá flugráði vegna Rjúpnahæðar-leigunnar, þá er yfirgengilegt, hve smáum augum hv. fjvn. enn þá lítur á þetta mjög svo alvarlega mál. - Og ég vil viðurkenna það, að eins og ég var þakklátur fyrir undirtektir hæstv. flugmrh. í haust er leið, þá er ég það og fyrir, að hann hefur tekið þannig undir það nú, að hann vildi stuðla að þessu samkomulagi, eins og tekið er fram í brtt. En hann lýsti yfir, að einhverjir hnútar væru enn óleystir í þessu mikla vandamáli landssímans. Og ég veit ekki, satt að segja, hvort ég á fremur að reiða mig á góð loforð nú en þau loforð, sem gefin voru í nóvember í þessu efni. - Ég vil þess vegna krefjast þess, að það sé brotalaust falið ríkisstj. að láta taka þessar stengur í burt, þegar veður leyfa á þessu ári, og láta skeika að sköpuðu um allt samkomulag þar um. Ríkisstj. hefur það alveg í sinni hendi að skipa þessum málum á milli þessara aðila. Og það er kominn nógu langur dráttur í þessu sambandi, þar sem landssíminn hefur verið að sýna flugráði ágengni í þessu máli. Það er búið að hafa nóga þolinmæði í þessu efni. Hv. fjvn. hélt hér fund eftir 31. jan. Þar voru til kvaddir kunnáttumenn á þessu sviði. Ég ætla ekki að fara að lesa upp það afrit af fundargerðinni frá þeim fundi, sem fyrir liggur. Það er geymt í bókum hv. n. En ég ætla, að þar sé gefin nægileg ábending af hinum kunnustu og færustu mönnum, nægileg til þess, að hv. fjvn. hefði ekki átt að stefna málinu inn á þá leið, að það héldi áfram að vera fótbolti á milli landssímans og flugráðs, eins og það er búið að vera, illu heilli, allt of langan tíma. Ég gat þess svona almennt, þegar ég flutti þessa þáltill. í nóv., sem ég hér ræði um, að það mundi vera allvíða pottur brotinn í öryggismálum flugsins. Og er það auðvitað ekki að undra að vissu leyti, því að fjárveitingar þær, sem látnar eru af hendi til þess að byggja flugvelli, viðhalda þeim og endurbæta, eru svo vesaldarlega af hendi látnar af Alþ. og fjárveitingarvaldinu, að það er, að ég held, í engu samræmi við það, sem látið er til samgangna á öðrum sviðum, til sjós og lands. Þegar ég undirbjó fjárl. fyrir 1950, tók ég upp till. flugráðs eins og þær lágu fyrir. Og það var þó ekki meira en 2½ millj., sem þær voru um. En hæstv. Alþ. skar þetta niður við endanlega afgreiðslu í 1 millj. 250 þús. kr. Og nú í fjárl. fyrir 1951 er upphæðin til þessara sömu mála á 20. gr. 1200 þús. kr. Fyrir þessa upphæð á að byggja flugvellina, viðhalda þeim, setja á þá öryggisútbúnað o. þ. u. l. Ég held því fram, að hér sé um allt of mikinn sparnað að ræða. Ég álit það, t. d., heldur mikinn sparnað, ef það er af sparnaðarástæðum, að það eru engar festingar til eða bjarghöld, til þess að ganga frá flugvélum, sem teppast vegna veðurs, nema á einum eða tveimur stöðum á landinu. Það mun vera á Melgerðiseyri - og var þó víst ekki gert, fyrr en flugvél varð þar fyrir miklu áfalli, og þetta er til á Akri, - ég veit ekki með vissu um Sauðárkrók. En ég veit, að á einum veðrasamasta stað á landinu og þar sem snöggir byljir geta á dunið fyrirvaralaust, þar er ekki til neitt öruggt bjarghald til þess að festa niður flugvél, ef hún af einhverjum ástæðum þarf að standa úti nætursakir eða svo. En svo eru flugvellir víða út um landið, sem ég hef hér nöfn yfir, og ég ætla, að á engum þeim stað séu þessar öryggisráðstafanir fyrir flugvélar fyrir hendi. Og þetta er einhver ódýrasti og einfaldasti útbúnaður að framkvæma. Grafið er og sett steypa niður í jörð og þar í steypt festi. En hvað þetta getur þýtt, þegar flugmenn eiga að meta það við sig, hvort þeir eigi að fara eða vera á einhverjum stað, það vita þeir, sem til þekkja, og það gefur auga leið, að einmitt öryggisleysi í þessu efni fyrir flugvélarnar sjálfar getur haft áhrif á það, hvort hafið er flug í tvísýnu veðri af einum stað eða hvort látið er kyrrt liggja. Ég vil nú spyrja hæstv. flugmrh., hvort honum sé kunnugt um ásigkomulag í þessu efni hvað flugvélar snertir. Ég vil enn fremur spyrja hann um það, hvort það sé að hans fyrirlagi, að við flugþjónustuna í turninum heldur maður áfram störfum, sem eftir Geysis-slysið var settur undir ákæru - ég skal ekki fullyrða, hvort það var sakamálsákæra, - en hann var settur undir ákæru eftir Geysis-slysið. Það stóð í blöðunum og var lesið í útvarpi, og ég vil spyrja, hvort það er með vitund og ráði hæstv. flugmálaráðh., að slíkir menn séu látnir halda áfram að starfa meðan þeirra málum er þannig háttað. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. flugmálaráðh., hvort athugunarstjórn flugvélanna í Keflavík heyrir undir íslenzk yfirráð, hvort það er á ábyrgð íslenzka ríkisins, hvernig hún er rekin. Og loks vil ég spyrja hæstv. ráðh., með tilliti til þeirrar ræðu, sem hann hélt hér í nóvembermánuði, þegar ég bar fram þessa till., og með tilliti til þeirra loforða, sem hann þá gaf, hvað hann hefur gert á þessu tímabili til þess að hrinda í framkvæmd þessum ráðstöfunum, og um leið, hvort honum hefur verið ljóst, að hér var verið að ræða um slysavarnaráðstafanir. Ég skal svo ekki tefja þessar umræður, ég býst við því að vísu, að ég þurfi að taka aftur til máls, en af því að ég hef vissu fyrir því, að hv. Alþ. hefur viljað - það er staðfest og skjalfest í þingtíðindunum - láta nema í burt þessa slysahættu, - ja, fyrir hér um bil ári síðan, og þar sem ég hef reynslu fyrir því, að afskipti fjvn. af málinu hafa ekki reynzt því til framdráttar fram að þessu, vil ég leyfa mér að bera fram skriflega brtt. við brtt. fjvn., um að orða brtt. n. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi felur ríkisstj. að láta fjarlægja loftskeytastengurnar á Melunum svo fljótt sem því verður við komið veðurs vegna á þessu ári.“ Vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt brtt. fr á hv. þm. Vestm., sem hv. þm. hafa heyrt. Hún er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og þarf fyrir henni tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég gekk af fundi áðan vegna þess, að ég þurfti að fara á áríðandi ríkisstjórnarfund, en fyrir beiðni hv. þm. Vestm. kom ég hingað til að hlusta á mál hans. - Hann hefur borið upp nokkrar fyrirspurnir til mín í sambandi við þetta mál, og skal ég leitast við að svara þeim með fáum orðum. Fyrsta fsp. hans var um það, hvort mér væri kunnugt um það, að festingar skorti á flugvöllum hingað og þangað úti á landi. Ég vil segja, að mér er ókunnugt um þetta og hef ekki heyrt um það fyrr en nú; það kemur kannske til rn., en ég verð að taka undir það með hv. þm., að slíkar öryggisráðstafanir eru á þann veg, að flugráð eða stjórn flugvallanna ætti að geta komið slíku í kring án of mikilla fjárútláta með þeim efnum, sem þeir hafa í höndum. Önnur spurningin var um það, hvort það væri eftir mínum ráðum, að sá maður væri enn í flugturninum, sem er undir sakamálsákæru. Þetta hefur ekki komið til minna kasta á neinn hátt. Hins vegar hefur það nú fyrir tveimur dögum komizt til tals, hvort rétt væri að hafa þennan mann í turninum meðan á sakamálarannsókninni stæði eða áður en dómur væri kveðinn upp, og er þetta mál nú til athugunar á réttum stað, að því er ég tel, þ. e. hjá flugráði. Þriðja spurningin var um það, hvað ég hefði gert í málinu síðan ég gaf, eins og hann komst að orði, loforðin í nóvember, þegar þessi till. var til fyrri umr. Það fyrirheit var á þá lund að leita samkomulags um það milli þessara tveggja aðila, að landssíminn tæki að sér flutning stanganna, vegna þess að það var þá eini möguleikinn til þess, að fé væri fyrir hendi til að greiða þann kostnað, sem af því leiddi. Hv. þm. benti á, að þingið hefði tekið þessu máli vinsamlega, þegar það á sínum tíma samþ. á heimildagr., að það mætti verja fé til að flytja stengurnar. Það má kannske segja, að þessu hafi verið tekið vinsamlega, en þó ekki nógu vinsamlega til þess, að hægt væri að gera þetta, því að þá hefði átt að taka það fé, sem til þess þurfti, upp í fjárl. En svo þegar til þess kom að ræða um að flytja stengurnar, taldi hæstv. fjmrh. sér ekki fært að nota þessa heimild. Ég sem sagt gaf það vilyrði við fyrri umr., að þessar samkomulagstilraunir skyldu strax verða teknar upp, og þær voru líka strax teknar upp og liggja nú fyrir á þann veg, að ágreiningur er um meiri háttar atriði. Samningaumleitanir hafa verið á döfinni þennan tíma. Það má kannske segja sem svo, að þær hafi tekið of langan tíma, en ég vil benda á það, að jafnvel þótt ákveðið hefði verið í nóvember, að flutningur stanganna skyldi ganga fram, var ekki þar með sagt, að flutningurinn gæti hafizt þá þegar, eins og hv. þm. virðist hafa gengið út frá. Þegar ég um það leyti talaði við verkfræðing landssímans, taldi hann öll tormerki á, að hægt væri að byrja á niðurrifi stanganna fyrr en færi að vora, þannig að ég held, að jafnvel þótt þessi dráttur hefði ekki orðið á málinu vegna samningaumleitana og, að því er hv. þm. heldur fram, vegna seinagangs hjá fjvn. að athuga málið, þá væri ekki hægt að segja með réttu, að þá þegar hefði verið hafizt handa um að taka stengurnar niður, því að ég er þeirrar skoðunar af viðtölum við þá menn, sem koma til með að hafa með niðurrifið að gera, að ekki mundi verða farið í það fyrr en með vorinu. Ég tel svo ekki ástæðu fyrir mig að fara frekari orðum um málið að svo stöddu. Ég hef gefið í því upplýsingar, eftir því sem tök eru á, og vænti þess, að það geti náð þeim framgangi, að stengurnar verði teknar niður á þessu ári. En því miður get ég ekki verið við framhald umr. um málið, því að ég þarf að vera á öðrum fundi.



Herra forseti. Það er nú ekki mikið, sem ber á milli fjvn. og hv. þm. Vestm. Fjvn. var ákveðin í því að afgreiða þetta mál á þann veg, að það yrði ekki í sama farinu og það hefur verið, heldur að það fengist út úr því ákveðinn verknaður, þ. e. að flytja stengurnar á brott. Og hæstv. ráðh. hefur gefið hér upplýsingar um það, að hann ætli í fyrsta lagi að beita sér fyrir því, að samkomulag takist á milli flugráðs og landssímans, og í öðru lagi, ef það skyldi ekki takast, þá yrði kveðinn upp úrskurður um, að það skyldi samt sem áður verða gert. Það er þetta, sem fjvn. leggur ákaflega mikið upp úr, að hæstv. ráðh., sem þetta mál heyrir undir, hefur gefið þessa yfirlýsingu hér í áheyrn þingsins, og ég segi það, að við höfum ekki leyfi til þess að rengja þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh. fyrir fram og segja, að við tökum ekki mark á henni. Ég er sammála hv. þm. Vestm. um það, að allt of litlu fé er varið til flugmála og til þess að skapa það öryggi, sem flugvélum er nauðsynlegt. En fjárframlög til flugmála hafa náttúrlega miðazt við það, hverju hægt hefur verið að verja til þeirra framkvæmda, eins og annarra, hverju sinni; það hefur sem sagt veríð miðað við það, hve miklu úr hefur verið að spila hverju sinni. Hitt má auðvitað deila um, hvort þessu fé hefur alltaf verið varið á heppilegan máta, t. d., að ekki skuli enn hafa verið gengið frá nauðsynlegum festingum á flugvöllunum. Hv. þm. Vestm. hefur komið hér með brtt., sem er skýr og gagnorð, en ég ætla, að þó að hún yrði samþ. í staðinn fyrir brtt. fjvn., þá mundi málið samt sem áður standa á svipuðu stigi. Ég er sem sé alveg sannfærður um það, að ef till. fjvn. verður samþ., þá verði það gert, sem hv. þm. Vestm. hefur óskað eftir, og þess vegna er till. hans alveg óþörf vegna þess,. sem fyrir liggur í málinu. - Við skulum ekki deila um það, sem orðið er. Ég býst við, að við hv. þm. Vestm. séum sammála um, að það hefði átt að nota heimildina, sem var á fjárl. fyrra árs, - séum sammála um, að það hefði verið æskilegt. En við skulum bara horfast í augu við það, sem er, að þetta hefur ekki verið gert, og það, sem er nú aðalatriðið, er að búa þannig um hnútana, að það dragist nú ekki lengur en til vorsins, að stengurnar verði fluttar í burt og þeirri slysahættu bægt frá. Og fjvn. hefur nú búið þannig um hnútana, að þetta verður gert, og þarf ekki leiðréttingu á því sem hún hefur látið frá sér fara til þess. Ég ætla svo ekki að ræða meira um þetta Alþm. verða að gera það upp við sig, hvort þeir telja, að fjvn. hafi gengið nógu vel frá málinu til þess að fá þannig eindreginn vilja: fram, því að hún er óskipt um það álit, að stengurnar verði að fara sem fyrst í burt, - eða hvort þeir vilji samþ. þá brtt., sem fram er komin frá hv. þm. Vestm. Yrði sú brtt. samþ., væri ekki hægt að skoða öðruvísi en vantraust á hæstv. ríkisstj. og vanmat á þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. hefur gefið hér í þessu efni og eru tvenns konar, eins og hv. alþm. hafa heyrt. Í fyrsta lagi að fá samkomulag, og verði það ekki fært, þá að kveða upp úrskurð. Og ég vil benda á, að ef þessi brtt. verður samþ., skilst mér, að það verði erfitt að fá samkomulag milli viðkomandi aðila, þegar þeir vita, - að ríkisstj. hefur beinlínis verið falið að flytja stengurnar á brott og þá vitanlega á kostnað ríkissjóðs. - Ég ætla, að það sé bezt fyrir hv. alþm. að íhuga þetta mál alveg rólega, og býst við, að það sé nú komið svo, að allir séu á einu máli um það, að stengurnar eigi að fara á brott, - að allir líti svo á, að það sé aðalatriðið að búa þannig um hnútana, að stengurnar fari í burt. Flestir líta þannig á, að, það sé óhætt að samþ. till. fjvn. til þess að ná þessu marki og það megi leggja það mikið upp úr yfirlýsingu hæstv. ráðh. það sé hinn rétti, endanlegi hnútur á því máli, sem ekki rakni upp og hleypi því ekki í þann farveg, sem það hefur verið í áður. Ég held, að málið verði nú alveg leyst, og vænti þess, að hv. þm. Vestm. geti að athuguðu máli verið ánægður með það, sem fjvn. hefur gert í málinu.



Mér þykir rétt í sambandi við málið að leiðrétta nokkuð þann misskilning,. sem komið hefur fram hjá hv. þm. Vestm. í, sambandi við afskipti fjvn. af þessu máli. Ég veit, að hér mun vera eingöngu um misskilning að ræða, og þykir mér ekki rétt að láta honum ómótmælt. Hv. þm. sagði, að sér þætti það hart, að mistekizt hefði að fá fjvn. til þess að sinna þessu erindi eða koma henni í skilning um það, hvað hér væri í húfi. Hann hefði fyrst sent erindi til n. 1949 sem þáv. flugmálaráðh. Þetta erindi er afgr. frá fjvn., og mér þykir rétt að lesa upp afgreiðsluna: „Nefndin telur sig ekki vera aðila til að skera úr um það, hvort kostnaður við umræddan flutning loftskeytastanganna skuli greiddur af landssímanum eða af því fé, sem ríkissjóður leggur til rekstrar flugmála, né heldur til að segja til um það, hvort nauðsynlegt er að framkvæma breytinguna. Og með því að engar fjárhæðir eru teknar upp í fjárlagafrv., hvorki í sambandi við 3. gr. né í 13. gr. D., telur nefndin sér óviðkomandi að taka nokkra afstöðu til málsins á þessu stigi.“ Sannleikurinn er sá, að fjvn. vildi ekki fara að gerast dómari í þessari deilu, og það var að sjálfsögðu engan veginn hennar verk. Hún hefur sent þetta mál til þeirra aðila, sem áttu um það að dæma, og hún hefur síðan átt fund með þeim mönnum, en á þessu frumstigi var n. ekki að ýta neinu frá sér, en vildi ekki taka að sér að vera dómari og sízt af öllu yfir þáv. hæstv. flugmálaráðh., sem þá, eins og nú, gat gert út um þetta atriði í skjóli þess valds, sem hann hlaut að hafa. Svoleiðis að ég get ekki séð, að þessi afgreiðsla málsins hjá fjvn. hafi gefið tilefni til þessara ummæla, sem hér féllu. - Fjvn. fékk svo erindi frá hæstv. fyrrv. flugmálaráðh., þar sem hann fór fram á, að tekin væri upp á fjárl. fjárhæð til þess að flytja stengurnar. Nú var viðkomandi hæstv. ráðh. þá einnig fjmrh. og hafði þá náttúrlega enn þá sterkari aðstöðu til þess að taka inn á fjárlagafrv., sem þá var í hans höndum, sérstaka upphæð til þessara hluta. Nú er það vitað, að síðan hefur meðferð fjárl. og flugmálin komizt undir aðra ráðh., og það er rétt, að fjvn. hefur ekki beitt sér fyrir því, að tekið væri upp sérstakt framlag til þessa máls, vegna þess ágreinings, sem óleystur var á milli þessara tveggja stofnana. Það var þá upplýst, að einmitt flugmálastjóri, flugvallastjóri og flugráð hefðu yfir að ráða allverulega stórri upphæð og gætu látið þetta fé til þess að flytja stengurnar. En þetta er óleyst enn, vegna þess að þeir vilja ekki láta þetta af hendi, nema tryggja sér önnur réttindi, og það hlýtur að gefa fjvn. tilefni til að álykta, að þessir aðilar, sem annars vegar hafa fé til þess að flytja burt hættuna, muni einmitt fyrst láta undan, þegar um það er að ræða, að það á að krefja þá um þetta fé, vegna þess að það er engum kunnugra um það en þeim, hvað hættan er mikil. Og ef þeir meta hættuna minna en réttindin, sem þeir eiga að láta af hendi til þess að afnema hættuna, þá er ekki hægt að deila á fjvn., þó að hún hlaupi ekki í skarðið og leggi til, að ríkissjóður láti beint úr sínum vasa sömu upphæð, þegar svona stendur á í málinu. Þetta var fyrrv. flugmálaráðherra vel kunnugt um, að það var hægt að leysa málið á þennan hátt. - Nú segi ég ekki þessi orð til þess að undirstrika, að ég sé sömu skoðunar og þeir, sem ekki hafa viljað aðhafast í þessu máli. Ég álít, að það hefði átt að vera búið að flytja stengurnar fyrir löngu, og mig undrar því framkoma flugráðs og stj. í þessu máli. En fjvn. á enga sök á þeirri deilu. Ég benti þeim, sem mættu fyrir þessar stofnanir hjá fjvn. síðast, alveg skýrt á það, að þeir megi ekki hugsa sér, að þeir séu aðilar í þessu máli, flugvallastjóri annars vegar og póst- og símamálastjóri hins vegar. Þeir eiga ekki þetta fé. Hér er um að ræða stofnanir, þar sem þeir eru yfirmenn. En þeir virðast skoða þetta sem einkamál. Það er að sjálfsögðu ráðherra, sem á að vera dómari í þessu efni og fyrirskipa, hvernig þessi atriði skuli leyst, en láta ekki aðra aðila vera að deila, eins og þetta væri einkafyrirtæki þeirra. Og ráðh. hefur raunar lýst yfir, að hann muni taka í sínar hendur að ákveða þetta atriði, ef ekki næst samkomulag milli aðila. Fjvn. leit aldrei smáum augum á þetta mál, það er byggt á misskilningi, sem ég vildi hér með leiðrétta. Hv. þm. Vestm. sagði á þessa leið: Ég ætla, að nægileg ábending sé gefin á fundi n. um það, að þetta mál ætti ekki að vera framar fótbolti milli þessara aðila. Ég veit ekki, við hvað hv. þm. á með þessum orðum. Hann hefur sjálfur afrit af fundargerðinni frá þeim degi, sem hann fékk hjá n. Honum er sjálfsagt heimill aðgangur að öllum þeim gögnum, eins og hverjum öðrum þm. Og ég vildi óska eftir því, að ef hann álitur, að fundargerðin gefi hér eitthvert sérstakt tilefni til, þá skýri hann frá því með því að lesa upp fundargerðina. Ég finn ekki, að í fundargerðinni sé nein ábending um það, sem hér er rætt um. Síður en svo. Ég sé ekki ástæðu til að lesa fundargerðina upp, en vil láta koma fram, að ég tel þessi ummæli byggð á einhverjum misskilningi. Ég vil að síðustu benda á, að ef samþ. er brtt. frá hv. þm., virðist mér hann þó loka augunum fyrir því, að með því er hann að nokkru leyti að taka málið út úr þeim farvegi, sem það hefur verið í; og gera að slysavarnamáli. Hann er að vísu að tryggja með því, ef hægt er, að ekki verði slys á flugvélum. En hann er óvitandi - og á það vil ég benda honum í allri vinsemd - að auka allverulega slysahættu þeirra, sem eru á sjó. Og það veit ég, að hv. þm. Vestm. vill sízt gera. Við höfum m. a. rætt þetta mál ýtarlega við póst- og símamálastjóra, sem heldur eindregið fram, að útilokað sé að flytja burt stengurnar af Melunum eða lækka þær, nema tryggja á annan hátt fulla slysavörn í sambandi við sjómennina á hafinu. Og ein meginástæða þess, að ekki er hægt að byrja á þessu verki fyrr en jörð er orðin þíð, er sú, að það er ekki hægt að leggja nauðsynlega símþræði til þeirra stöðva, sem eiga að halda við þessari þjónustu. Því að símþjónustan til verndar bátum á hafi úti má á engan hátt falla niður meðan er verið að rífa stengurnar burt. Út af þeim orðum, sem féllu hjá hv. þm. í sambandi við þáltill. á þskj. 648 í fyrra, þá er henni útbýtt 5. maí 1950. Hún er send til fjvn. 11. maí, og við vitum báðir, að þá er komið svo langt fram á þingtíma, að ekki er hægt að afgr. málið, þar eð þingi er rétt að slíta. Það er unnið nótt og dag. M. a. af þessum annríkisástæðum hafði fjvn. ekki tekið afstöðu til málsins. Fjvn. hefur gert allt, sem í hennar valdi stóð, til þess að fá þá aðila, sem deila í þessu máli, til að sættast, sem eru flugvallastjóri annars vegar og póst- og símamálastjóri hins vegar. Hún hefur og lagt til í sínum till., að einnig ráðh. beiti sér fyrir því, að samkomulag náist. Og þegar nú er svo komið, að ráðh. hefur lýst yfir, að hann muni taka málið í sínar hendur, þá sé ég ekki annað en að málinu sé örugglega borgið með samþykkt till.



Herra forseti. Þetta mál og þær upplýsingar, sem fram hafa komið um það, er þannig vaxið, að full ástæða er til að segja mörg orð og stór. En ég ætla ekki út í það nú, en segja aðeins örfá orð til áréttingar því, sem komið hefur fram hjá hv. þm. Vestm. Þegar við fórum úr ríkisstj. í fyrra, var málið komið á það stig, að það mátti af öllum aðilum teljast sjálfsagt, að þessar stengur yrðu teknar af Melunum á s. l. vori. Það höfðu verið haldnir fundir og leitað samkomulags um það, að þetta skyldi gera. Þetta hefur nú dregizt til þessa dags, og samkv. því, sem fyrir liggur, er ófyrirsjáanlegt, hvað þetta kann að dragast, ef till. fjvn. verður samþ. Að sjálfsögðu hefur enga praktíska þýðingu fyrir ríkisstj., hvort flugmálin eða síminn borgar meira eða minna af þeim kostnaði, sem þarna er um að ræða. Og að láta þrætur starfsmanna þessara stofnana standa í vegi fyrir, að verkið sé framkvæmt, er fyrir neðan allar hellur. Verð ég að lýsa mikilli undrun minni yfir því, að fjvn. skuli koma með slíka till. eftir það, sem á undan hefur gengið í þessu máli. Ég vil þess vegna fara fram á, að fjvn. taki sína till. aftur og gangi inn á þá brtt., sem hv. þm. Vestm. hefur hér lagt fram skrifl., sem segir, að fela skuli ríkisstj. að láta færa þessar stengur svo fljótt sem unnt er. Og að sjálfsögðu á þá ríkisstj. að ákveða, hvernig kostnaður skiptist á milll þessara stofnana, og hlýtur hann að koma fram sem umframgreiðsla hjá þeim. Ef fjvn. vill ekki verða við þeim óskum að taka till. aftur; leyfi ég mér að skora á hv. þm. að samþ. till. þm. Vestm.



Herra forseti. Mér þykir það leiðinlegt, ef nú á að fara að spila þannig á þetta mál að gera það að einhverju metnaðarmáli fjvn. Ég held sannast að segja, að hún ætti að velja eitthvert annað mál til þeirra hluta. Hv. form. fjvn. vék að því, sem ég sagði um þetta, og taldi mig hafa farið hér með misskilning. Ég held ég hafi ekki misskilið neitt. Ég skýrði frá því, að mín fyrsta umsókn til fjvn., þegar ég var flugmálaráðherra, var vitaskuld í þá átt, að nefndin tæki málið til fyrirgreiðslu. Ég skal játa það, að hún kann að hafa verið ekki eins formleg og skyldi. En viljinn á bak við var auðsær, ef menn hefðu viljað leggja velviljaðan skilning þar í. Ég sagði ekki annað um afgreiðslu n. en það, að hún hefði bægt málinu frá sér. Og hv. formaður hefur sagt það sjálfur. Ég notaði ekki stærri orð. Hann sagði, að þeir hefðu ekki viljað vera dómari. Næsta sporið var það, að ég skrifaði n. og bað hana að taka upp fjárveitingu í þessu skyni og deila á 3–4 ár, 200 þús. kr. á ári. Hv. fjvn. svaraði þessu á þann veg að virða að vettugi þessi tilmæli mín. Formaður sagði, að viðkomandi hefði þá verið fjmrh. Ég held það sé ekki rétt. Það var tekið fyrir í ráðuneyti Ólafs Thors. Og hvort sem ég var fjmrh. eða ekki, kaus ég þá leið að fara bónarveg til n. í viðkvæmu slysavarnarmáli. Og hún neitaði. Hv. formaður fjvn. sagði, að þeir hefðu aldrei litið á þetta mál smáum augum. Ég veit sannarlega ekki, hvernig hv. formaður getur sagt þetta, þar sem eftir hans eigin lýsingu vildu þeir ekki gera sig að dómara og ekki leggja fram 200 þús. kr. á ári í 3–4 ár - og eftir að vitað var, að n. sat á till. Það skiptir ekki máli, hvort það voru margir dagar eða fáir, tillagan var lögð nægilega snemma fyrir þing 1950. Hún var komin í hendur n. nægilega snemma til þess, að afstöðu mætti taka til hennar. En n. settist á till. Það hefur hingað til ekki verið talið að líta stórt á mál að setjast á það. Þá skeði það, að Alþingi tók málið í sínar hendur og lagði fyrir, að þetta verk skyldi framkvæma. Ég skal ekki tala langt mál um það, að það var framkvæmdavaldið, sem hefur svíkizt undan merkjum í þessu efni. Annaðhvort hefur hér verið frá upphafi um að ræða vörn gegn slysum, vörn gegn ægilegri hættu, eða ekki. Ef um hættu er að ræða, sem ég fullyrði, að hver heilvita maður hefði átt að sjá, þá er ekki viðeigandi að vera að metast um, hvar eigi að taka þessar 700 þús. kr. til að standast þennan kostnað. Formaður fjvn. hélt fram, að engin þjónusta skipa væri möguleg, ef þessar stengur væru teknar úr stað. Er honum ekki kunnugt, að mikið af þessari þjónustu er þegar komið á stuttbylgjur? Ég hef aldrei heyrt á verkfræðingum landssímans, að þjónusta þessarar stöðvar væri óhjákvæmileg. Það er stöð á Gufunesi og á Rjúpnahæðinni, Vestmannaeyjastöðin, og það eru margar leiðir til að koma skilaboðum, þó að þessi stöð verði lögð niður. Enda er landssíminn hættur að halda fram, að hún megi ekki missa sig. Á fundinum, sem hv. formaður fjvn. var á og skoraði á mig að birta nú niðurstöður af, er einmitt lýst yfir af verkfræðingi landssímans, að hann álíti, að stengurnar eigi að hverfa burt. En úr því að hv. þm. var að skora á mig, þá er bezt - þó að það sé mér viðkvæmt mál -, að ég segi, hvað þar gerðist. Að minni till. er í fjvn. haldinn fundur 7. febr. og allir nm. mættir. Þá gerðist þetta: „62. fundur fjvn. var haldinn á venjulegum stað miðvikudaginn 7. febr. 1951 kl. 10 f. h. Allir nm. voru mættir. Þetta gerðist: 1) Hjá n. mættu formaður flugráðs ásamt tveimur öðrum meðlimum flugráðs, þeim Erni Johnson og Bergi Gíslasyni, og enn fremur Þorsteini Jónssyni flugmanni. Auk þess mætti fyrir hönd póst- og símamálastjóra Gunnlaugur Briem verkfræðingur. Formaður n. lagði þá spurningu fyrir flugrásmennina og flugmanninn, hvort slys það, er varð 31. janúar s. l., er flugvélin Glitfaxi fórst, stafaði að þeirra áliti af því, að loftskeytastangirnar á Melunum hefðu ekki verið fjarlægðar, en sá orðrómur hefði borizt út um bæinn, og var meðal annars Þorsteinn Jónsson flugmaður borinn fyrir honum. Allir aðspurðir neituðu að fullyrða nokkuð um það atriði, en kváðu hins vegar, að lendingarskilyrði fyrir flugvélina hefðu í þetta skipti verið miklu betri, ef stangirnar hefðu ekki verið við flugvöllinn, þar sem flugvélin hefði þá getað notað vitann á Seltjarnarnesi, þótt hann sé enn ekki fullgerður, og einnig hin sterku leiðarljós, sem sett eru upp í sambandi við hann, en þessi öryggistæki er ekki hægt að nota, fyrr en stangirnar hafa verið fluttar. Flugráð og verkfræðingur landssímans voru sammála um það, að nauðsynlegt væri að flytja stangirnar, og töldu, að hægt væri að framkvæma það verk án verulegra útgjalda fyrir ríkissjóð.“ Það gefur auga leið, að fávizkulegt er að ætlast til, að menn fullyrði nokkuð um slys, sem enginn veit, hvernig að höndum hefur borið. Hitt er annað mál, að það er það sterkt að orði komizt af öllum aðspurðum, að slíkt ætti að vera nægileg ábending til þess, að fjvn. hefði sleppt öllum bollaleggingum um samkomulag milli símans og flugráðs og öllum bænarskrám um að stuðla að því, að þessir menn kæmu sér saman, heldur lagzt fast á, að ríkisstj. léti framkvæma þetta verk við fyrsta tækifæri, þar eð ekki er heldur um meiri fjárhæð að ræða. Við þetta bætist svo, að ég hef síðan átt tal við Þorstein Jónsson flugmann, sem er alreyndastur í þessu fagi af öllum, sem hér eru nálægt. Hann sagði, að hann hafi tekið miklu sterkar til orða á nefndarfundinum en þarna sé bókað. Ég ætla ekki að fara að hafa yfir, hvað hann sagði, að hann hefði sagt. En ég tel þó nægilega sterkt tekið til orða af þeim öllum, sem aðspurðir voru, þegar þeir lýstu yfir, að stangirnar hefðu torveldað lendingu í þetta sinn og að ekki hafi verið hægt að nota þau öryggistæki, sem fyrir voru, út af þessum farartálma. Ég ætla svo, hæstv. forseti, ekki að eyða öllu meiri tíma til að ræða þetta mál. Það fer sem fara vill með mína brtt. Mér hefur verið bent á það af formanni fjvn., að ég væri að spila einhverjum fjármunum úr höndum ríkisstj. Ég held það sé þvert á móti. Og yfir höfuð er í þessu máli næsta lítilmótlegt að vera að tönnlast á því, hvort flugráð, landssími eða ríkissjóður ættu að standa undir þessum kostnaði. Ég skal taka fram, að ég geri ekki kröfu til þess, að á þessu verki verði snert þegar í stað, enda mun lífshætta að fást við það í slíkri ótíð sem nú er. Í minni till. er farið fram á, að þetta verði gert þegar veður leyfa, en verði ekki látið undan falla. Ég hef ekki verið að bera sérstakt vantraust á ríkisstj. í sambandi við þetta mál. En ég vek athygli á yfirlýsingu hæstv. flugmálaráðh. s. l. haust. Þessar till. - þ. e. úrlausnartill., sagði hann, - eru í athugun, og verður því flýtt eins og hægt er að komast að endanlegri niðurstöðu. Þetta var fyrirheit ráðh. í haust. Og hvað eru margir mánuðir liðnir síðan? Í svo smávægilegu framkvæmdaatriði hefur enn ekki orðið niðurstaða, eftir því sem hann segir, því að hann lýsti yfir, að það væri enn eitthvað að yfirvinna í þessu máli. Þess vegna virðist mér eðlilegt í beinu framhaldi af yfirlýstum vilja Alþ., sem kom fram við afgreiðslu málsins 1950, að endurtaka bara þá skipun til ríkisstj., sem Alþ. þá gaf, umbúðalaust og án þess að halda málinu sem átakamáli milli flugráðs og landssímans. Í þessu liggur það, sem ber á milli mín og fjvn. Formaður fjvn. sagði, að ég hefði gert þetta meðan ég var flugmálaráðh. Það voru kannske tveir mánuðir. Ég verð að segja, að ég var alls ekki kominn svo inn í málið, að ég hefði getað úrskurðað þetta þá, enda hafði ég ekki fjárráðin þá. Ég sneri mér til formanns fjvn. og fékk viðtökur þær, sem ljóst er orðið. En nú þarf ekki að láta þetta mál fá slíka meðferð. Og þó að flugráð og landssími vilji ota sínum tota, þá verður að krefjast, að þeir, sem eru í ráðherrastólum og eru yfir þessa herra settir, taki sína afstöðu. Þangað vil ég beina málinu brotalaust og umbúðalaust.



Herra forseti. Það er á allra vitorði og alkunna, að afkoma Íslendinga hefur um langan aldur og fyrst og fremst byggzt á sókn þeirra á miðin. Þessi mið eru talin ein hin auðugustu fiskimið í heimi, og þau eru sá grundvöllur, sem byggt hefur verið á og valdið því, að afkoma þjóðarinnar hefur batnað mjög á s. l. hálfri öld. Auðlegð fiskimiðanna er að verulegu leyti grundvöllur þeirra lífskjara, sem við búum við í dag. En sú staðreynd verður ekki sniðgengin, að á undanförnum árum hefur átt sér stað geysimikil rányrkja á fiskimiðunum. Fjöldi erlendra fiskiskipa, búinna fullkomnustu tækjum, hefur sótt þangað. Raunar hafa Íslendingar aflað sér þessara tækja, en oftast á eftir hinum erlendu keppinautum, og sótt síðan á miðin. En vitað er, að fjöldi hinna erlendu veiðiskipa er miklu meiri, og rányrkjan stafar fyrst og fremst af þeirra völdum. Þessi staðreynd - rányrkja fiskimiðanna - hefur orðið auðsærri eftir því, sem árin hafa liðið. Fiskigöngur á fiskimiðin hafa orðið tregari og tregari, og ég bygg, að það sé ekki of mikil svartsýni, þótt sagt sé, að ef þessari rányrkju heldur áfram á grunnmiðunum, er grundvellinum kippt undan íslenzka vélbátaflotanum. Það er því ljóst, að aukin verndun grunnmiðanna er ekki aðeins hagsmunamál allra útgerðarmanna, heldur og allrar þjóðarinnar. Takmarkið er, að allt grunnmiðið kringum Ísland verði friðað fyrir botnvörpuveiðum, en botnvarpan hefur valdið einna mestum spjöllum og er eitt hið háskalegasta tæki alls lífs í sjónum. Þessi till. til þál. á þskj. 659 lýtur að verndun fiskimiðanna fyrir Vestfjörðum og fer fram á það, að hv. Alþingi skori á ríkisstj. að hraða sem mest setningu reglugerðar um verndun fiskimiða fyrir Vestfjörðum á grundvelli laga nr. 44 frá 5. apríl 1948. Í þeim lögum, 1. gr., segir, að sjávarútvegsmálaráðuneytið skuli með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti. Ríkisstj. hefur á grundvelli þessara laga gefið út reglugerð um verndun fiskimiðanna fyrir Norðurlandi, er sett var 22. apríl s. l., og var henni mjög fagnað, ekki aðeins af fiski- og sjómönnum í þessum landshluta, heldur og af öllum þeim, er láta sig útvegsmál einhverju skipta. Með þessu var mörkuð stefnan og fyrirheit gefin um það að hefja aðgerðir til þess að koma í veg fyrir rányrkju fiskimiðanna. Vestfirðingar hafa beðið mikinn hnekki af völdum botnvörpuveiðanna, því að kunnugt er, að fyrir Vestfjörðum eru einhver hin beztu togveiðimið landsins, og er þar svo að segja allan ársins hring fjöldi erlendra veiðiskipa. Áhrif þessa eru nú að koma fram. Um mörg ár hefur þorskafli orðið tregari og tregari, og það má segja, að nú á þessari vertíð hafi verið um algert fiskileysi að ræða. Vélbátaflotinn hefur sótt á hin sömu mið og alltaf lengra og lengra út á sjóinn, en hann hefur ætíð orðið þurrari og þurrari af fiski. Fiskigöngur hafa orðið strjálli og strjálli á þessi mið. Það þarf ekki að lýsa því, hvaða áhrif þetta hefur á fólkið, sem byggir afkomu sína á þessari atvinnu. Vestfirðingar byggja atvinnulíf sitt fyrst og fremst á vélbátaútgerðinni. Togaraútgerð þaðan hefur verið lítil, aðeins frá 2 stöðum, Patreksfirði og Ísafirði, um nokkurra ára skeið. En Vestfirðingar hafa horft upp á innlend og erlend skip, hvernig þau hafa girt fyrir fiskinn með þrotlausum togveiðum. En hinn minnkandi afli vélbátaflotans hefur hins vegar haft áhrif á starfsemi hraðfrystihúsanna, og hafa þau fengið sáralítið hráefni til vinnslu. Afleiðingin af þessu verður atvinnuleysi og stórkostleg þrenging lífskjaranna. - Hér hef ég aðeins stiklað á stærstu steinunum, enda mun ekki gerast þörf að lýsa þessu nánar. Hv. þingmenn vita, að saga þessi er sönn og styðst við raunveruleikann. Vestfirðingum er það mikið áhugamál, að svipaður háttur verði hafður á málefni þessu og þegar sett var reglugerðin 22. apríl s. l. um verndun fiskimiðanna fyrir Norðurlandi. Með henni var stigið merkilegt spor og álitið, að gefið hafi verið fyrirheit um það, að haldið yrði áfram um að auka verndun fiskimiðanna hringinn í kringum landið. Því hef ég leyft mér að flytja þessa till., og vænti ég þess, að hv. alþm. skilji þá djúpu alvöru, sem hér liggur á bak við, og komi auga á þá hættu, sem orsakazt hefur af skefjalausri rányrkju á miðunum, þar sem heill landshluti byggir lífsafkomu sína á. - Ég legg áherzlu á það, þótt nú sé áliðið þingtímans, að till. þessi verði samþ. og sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, megi starfa sem greiðlegast að afgreiðslu málsins. Ég mun ekki gera hér að umtalsefni þær brtt., sem fram hafa komið, því að öl] rök hníga að verndun fiskimiðanna, og alls staðar koma fram kröfur, er ganga í þessa átt, en hins vegar getur það verið framkvæmdaratriði, hvort sjóða á eina till. upp úr þessum eða hafa þær hverjar í sínu lagi. Það er bezt að láta nefndina um það. Ég vil endurtaka það, að ef ekki verður að gert í þessu efni og reynt að spyrna hér fæti við, þá liggur við landauðn í þessum landshluta, og það ástand, sem nú er ríkjandi á Vestfjörðum, er einmitt fyrir áhrif rányrkjunnar. - Ég óska, að till. þessari verði vísað til hv. allshn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir orð hv. þm. N-Ísf., er hann hefur látið hér falla um verndun fiskimiðanna. Það er augljóst mál, að ef ekki koma til verulegar aðgerðir að því er snertir rýmkun landhelginnar, horfir til landauðnar í sjávarþorpunum eða á þeim stöðum, sem byggja afkomu sína á bátaútveginum. Þetta er mjög afdrifaríkt mál, og hér verður að gera ráðstafanir skjótt, er miði í þessa átt. Þær lýsingar, sem hv. þm. N-Ísf. hefur gefið af ástandi bátaútvegsins fyrir Vestfjörðum, eiga líka við annars staðar. Svipaða sögu má segja héðan frá Faxaflóa og Breiðafirði. Þar hefur á undanförnum árum afli alltaf farið hraðminnkandi. En þessa hefur þó ekki gætt eins mikið og halda mætti, og það er einvörðungu að þakka því, að útvegsmenn hafa alltaf verið að lengja línurnar, sem þeir leggja í sjó. Þetta veldur svo því, að sá tími, sem fer í hvern róður, lengist, og fer oft heill sólarhringur í róður, og því er ekki hægt að fara í róður næsta dag á eftir. Í þessu felst svo geysilegur kostnaðarauki vegna hinna löngu lína, og þar að auki mikill beitukostnaður. Það er því álitamál, hversu mikil hagsbót þetta hefur verið, en viðleitnin hefur nú samt beinzt í þessa átt. Svona er nú komið, og nú er t. d. liðið nokkuð á yfirstandandi vertíð, og það má heita, að enginn afli sé kominn á land. Undanfarið hafa þó bátar lagt um 40 bjóð og svo komið með 2–3 tonn úr róðri og stundum minna. Af þessu má sjá, hvernig nú horfir í þessum málum. Af þessu má marka, hve búið er að sverfa fiskimiðin. Af þessum sökum er viðhorfið líkt í Faxaflóa og Breiðafirði og á þessu svæði. Ég flyt brtt. um að framlengja svæðið og hafa það Horn-Reykjanes og fer fram á, að það verði látið taka til þessara landshluta. Á síðasta ári var tekin ákvörðun um að færa út landhelgina á svæðinu Horn-Langanes. Þetta hefur mikla þýðingu fyrir þetta svæði. Þó að þess gætti ekki í sumar, þá hefði það sýnt sig, ef síldin hefði komið, hverja þýðingu þetta hefði, jafnmikill fjöldi erlendra veiðiskipa og er á miðunum. Sama máli er auðvitað að gegna um þorskveiðar á þessu svæði. Ég vil ítreka orð hv. þm. N-Ísf., að óskandi væri, að tími mætti vinnast til að afgr. þessa till. áður en þingi lýkur í því formi, sem ég hef markað með minni till. - Viðvíkjandi brtt. á þskj. 697, þá getur það verið þýðingarmeira að gera ráðstafanir til að verja svæðið utan landhelgi fyrir íslenzkan veiðiflota. En það mundi kosta verulega gæzlu, og erfitt að halda því, nema hafa þar gæzluskip að staðaldri, sem ekki þarf að sinna öðru. Annað atriði er það, að ef tekst að færa út landhelgina, þá þurfum við á öflugri landhelgisgæzlu að halda og verðum að kappkosta að hafa gæzluflotann í sem beztu lagi. Ég vil ekki fara fleiri orðum um þetta, en bendi á, að í Faxaflóa er ein þýðingarmesta klakstöð við strendur landsins, og hefur það mikla þýðingu, að hægt sé að vernda uppeldisstað ungfiskjarins.