Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um þetta frv. á fundum sínum og fengið til viðtals við sig skólastjóra Þroskaþjálfaskólans og fulltrúa Félags þroskaþjálfa. Hér er um að ræða lögfestingu þessa skóla sem hefur átt sína tilvist í reglugerð sem byggð er á gömlum og úr gildi föllnum lögum um fávitastofnanir sem blessunarlega hafa nú að fullu horfið án þess að ég ætli að gera lítið úr gildi og þýðingu þeirra laga á liðinni tíð. Að sjálfsögðu ætti þessi skóli að falla eðlilega inn í menntakerfi landsins og heyra undir menntmrn. sem aðrar skólastofnanir, en það rn. mun ekki ýkja hrifið af því og þess ber að geta að heilbrigðisráðuneytið hefur hlúð að skólanum og hann um sumt notið þess að vera rekinn á þess vegum. Við í nefndinni gerum aðeins tvær brtt. við frv. Sú fyrri er við 1. gr. og hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Síðari málsliður orðist þannig: „Enn fremur skal skólinn annast símenntun þroskaþjálfa í samráði við Félag þroskaþjálfa.“" Þarna er sú símenntun, svo sem hún hefur verið í framkvæmd, lögfest sem slík eins og segir í athugasemdum um 1. gr.: Skólinn hefur staðið fyrir símenntun og haft um hana samráð við Félag þroskaþjálla. Í 4. gr. breyttum við orðalagi og þar með í raun og veru merkingu. Annar málsliður 1. mgr. hljóðar þá svo, með leyfi virðulegs forseta: „Skólastjóri skal hafa lokið háskólaprófi í uppeldisog sálarfræði eða sambærilegu prófi frá viðurkenndum háskóla.“ Það komu fram óskir frá Félagi þroskaþjálfa um að ákvæði yrði um það að skólastjóri yrði með sérstaka menntun og þjálfun í meðferð fatlaðra. Á þessu var fullur skilningur í nefndinni en það þótti ekki fært að setja það út af fyrir sig inn í lagatexta. Svo sjálfsagt þykir okkur í nefndinni að við skipan skólastjóra sé tekið fullt mið af þessu ef menn uppfylla menntunarkröfur að öðru leyti. Það hlýtur að vera sjálfsagt eðli málsins samkvæmt að þeir, sem uppfylla þær menntunarkröfur sem hér er um að ræða og hafa til viðbótar sérstaka þjálfun að baki varðandi þessa einstaklinga, njóti forgangs í þeim efnum. Aðra breytingu leggur nefndin ekki til á frv. en mælir með samþykki þess svo breyttu. En breytingin er aðallega fólgin í 4. gr., þar sem áður stóð: „Skólastjóri skal hafa lokið háskólaprófi í uppeldis- og sálarfræði eða hafa lokið sérkennaraprófi frá viðurkenndum háskóla.“ Rétt er að fara um þá breytingu örlítið fleiri orðum. Orðalagið sem við leggjum nú til, „sambærilegu prófi frá viðurkenndum háskóla“, kemur í stað þess sérkennaraprófs sem var í frv. og gæti átt við sérkennarapróf á allt öðru sviði en það sem tengist starfssviði þessa skóla. Því er eðlilegra að tala um það svo sem nú segir, „sambærilegt próf frá viðurkenndum háskóla“. Við 1. umr. ræddi ég um skólastjórn þessa skóla og um tilnefningar í hana. Annar höfundur þessa frv., Ingimar Sigurðsson lögfræðingur og deildarstjóri, upplýsti nefndina um það að ráðh. hefði a. m. k. allt frá árinu 1980 haft samráð um sína tilnefningu eða skipan við Landssamtökin Þroskahjálp og fulltrúi frá þeim ævinlega setið í skólastjórn síðan, þ. e. eftir að þau samtök urðu gildandi aðili í þessum málum. Hér tala ég fyrir sjálfan mig. Ég hefði gjarnan viljað sjá það lögfest að samtökin ættu tilnefningarrétt en þó sætti ég mig við þessa framkvæmd í trausti þess að svo megi áfram verða. Nefndin er einnig þeirrar skoðunar að eðlilegast sé að ráðh. leiti samráðs við þessi landssamtök um skipan í stjórn skólans. Ég áskil mér hins vegar allan rétt til þess að flytja breytingu síðar inn í þingið ef misbrestur kynni að verða á framkvæmd. Um þetta málefni í heild mætti margt segja. Hlutur þroskaþjálfa í bættri aðstöðu og auknum möguleikum fatlaðra á öllum sviðum er mjög þýðingarmikill og afgerandi. Að þeirri stétt ber því að hlynna vel. Lögfestingu skólans teljum við skref í þá átt sem fagna ber. Ég legg því til samþykki við þetta frv. með þeim brtt. tveim sem ég kynnti hér áðan.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma hér og fagna því að verið er að koma þessari lögskipan á málefni þroskaþjálfamenntunar hér á landi. Ég á ekki sæti í hv. heilbr.- og trn. Ed., en við yfirlestur þessa frv. rak ég augun í eitt atriði sem mig langar til að vekja athygli á hér og biðja annaðhvort hv. formann nefndarinnar eða frsm. hennar að svara mér hér varðandi 5. gr. Þar er verið að ræða um inntökuskilyrði í skólann og í b-lið er kveðið á um stúdentspróf eða hliðstætt nám. Í athugasemdum við 5. gr. stendur hins vegar, með leyfi forseta: „Ekki er í reynd lögð til nein efnisbreyting varðandi það sem þegar hefur verið í gildi.“ Aðeins framar kemur í ljós að tveggja ára framhaldsskólanám hefur hingað til gilt. Spurning mín er því sú: Hvernig ber að skilja þetta misræmi á milli hljóðan orða í greininni annars vegar og efni skýringa í athugasemdum við greinina hins vegar? Ef athugasemdir við greinina eru teknar gildar væri eðlilegra að b-liður 5. gr. hljóðaði svo: „Að minnsta kosti tveggja ára framhaldsskólanám eða annað hliðstætt nám.“ Ég vona, herra forseti, að formaður hv. heilbr.- og trn. eða frsm. nefndarinnar geti upplýst mig um þetta.



Virðulegi forseti. Það vildi nú svo til að ég gerði athugasemd við þetta við 1. umr. málsins og taldi að hér þyrfti að ganga betur frá málum þó að niðurstaðan yrði að menn létu þetta standa þannig. Ég benti á að stúdentspróf annars vegar og tveggja ára nám í fjölbraut hins vegar gæti verið ósambærilegt. Ég féllst hins vegar á það í n. að vissulega væri stúdentspróf eitt út af fyrir sig ekki fullgilt til inntöku í þennan skóla, t. d. af verslunar- eða viðskiptabraut, náttúrufræðibraut eða einhverju slíku þar sem ekkert hefði verið komið inn á þessi svið. Því gæti tveggja ára nám í framhaldsskóla á fjölbraut, sem væri alveg sérstaklega á uppeldis- og heilbrigðissviðinu, verið jafngilt. Þannig skildi ég þetta að með hliðstæðu námi sé átt við tveggja ára framhaldsnám í fjölbrautaskóla eða menntaskóla á þeirri braut sem snertir þetta svið sérstaklega, uppeldissvið eða heilbrigðissviðið. Þess vegna held ég að þrátt fyrir athugasemdir af þessu tagi sé þetta út af fyrir sig í lagi. Ég hefði gjarnan viljað sjá þarna, eins og ég tók fram við 1. umr., annað orðalag. Við getum gjarnan athugað það milli 2. og 3. umr. hvort við ættum að breyta þarna til. Ég skal verða við því og veit að formaðurinn í n. mun verða við þeim tilmælum að skoða það örlítið nánar og setja þá inn í frv. nákvæmlega það sem segir í athugasemdum. En þá hygg ég að einhverjir muni gera athugasemdir við það ekki hvað síður.

Frsm. (Davíð Aðalsteinsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. og fengið til viðræðna Ásgeir Ólafsson framkvæmdastjóra Viðlagatryggingar Íslands, Hafþór Jónsson frá Almannavörnum ríkisins og Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga. Nefndin leggur til tvær breytingar á þessu frv. um snjóflóð og skriðuföll, í fyrsta lagi við 4. gr. frv., 1. mgr. þar sem stendur, með leyfi virðulegs forseta: „Sérstök nefnd, Ofanflóðanefnd, skal vera Almannavörnum ríkisins til aðstoðar.“ Í stað „aðstoðar“ leggjum við til að standi: ráðuneytis. Nefndin leggur jafnframt til breytingu á 3. mgr. sömu greinar þar sem stendur, með leyfi forseta: „Verkefni Ofanflóðanefndar er að fjalla um till. sem berast og gera till. til o. s. frv.“ Þar leggjum við til að standi: gera endanlegar till. Segja má að báðar þessar brtt. séu gerðar með tilliti til þess að auka eilítið myndugleika þessarar Ofanflóðanefndar sem lagt er til í frv. að verði sett á fót. Það er hins vegar tekið fram í frv. að Ofanflóðanefnd sé fyrst og fremst til halds og trausts Almannavörnum - þessi mál heyra jú undir almannavarnir eins og kunnugt er ekki síst með tilliti til þess að hér er um nokkuð sérstætt svið að ræða. Þeir fulltrúar, sem sæti munu eiga í Ofanflóðanefnd, gefa það nokkuð til kynna. Þar verða fulltrúar frá Almannavörnum ríkisins, Raunvísindastofnun Háskóla Íslands, Skipulagsstjórn ríkisins, Veðurstofu Íslands og Viðlagatryggingu Íslands. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þetta frv. Það bar á góma í félagsmálanefnd, eins og raunar tekið er fram í athuga semdum um 10. gr. frv., að þetta frv. leiddi af sér þörf fyrir breytingar á lögum um Viðlagatryggingu Íslands með vísan til þess að í 10. gr. frv. er gert ráð fyrir því að 5% af álögðum heildariðgjaldatekjum Viðlagatryggingar Íslands falli í hlut Ofanflóðasjóðs sem gert er ráð fyrir að komið verði á fót skv. þessu frv. Hins vegar vil ég minna á það að í gildandi lögum um Viðlagatryggingu Íslands er stjórn stofnunarinnar heimilað að styrkja framkvæmdir sem eiga að varna tjóni af völdum náttúruhamfara. Stjórn Viðlagatryggingar getur því að þessu frv. samþykktu stofnað til fjárútláta til Ofanflóðasjóðs, það er ekkert sem hindrar það. Það er tekið fram í athugasemdum með þessu frv. að sá kostnaður, sem hlotist getur og mun hljótast af þeim ráðstöfunum sem væntanlega verður farið í á komandi árum til þess að varna því að mannvirki eyðileggist af völdum ofanflóða, sé allverulegur. Þar er minnst á lauslegt kostnaðarmat og getið um að sá kostnaður verði á bilinu 250 til 400 millj. Með þessu frv. er ekki lögð fram nein framkvæmdaáætlun enda um að ræða verkefni sem að meira eða minna leyti koma við sögu hjá sveitarstjórnum. En endanlegur umfjöllunaraðili er að sjálfsögðu Almannavarnir ríkisins. Virðulegi forseti. Ég hef ekki um þetta fleiri orð. Félagsmálanefnd leggur til að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem ég hef gert grein fyrir.



Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir þetta nál. og er samþykkur því enda er þetta frv. beint til komið út frá þáltill. sem hér var samþykkt á Alþingi á sínum tíma og ég var fyrsti flm. að. Ekki skal ég í neinu tefja þetta mál eða vera meinsmaður neins þess sem þar stendur þó að ákaflega fari fyrir brjóstið á mér það orð sem þessir orðhögu menn hafa fundið fyrir samheiti og kallast „ofanflóð“ sem varð nú reyndar hér í munni ráðh. á dögunum „ofanfljóð“. Hins vegar dáðist ég að því hvað hv. frsm. fór af mikilli snilld með þetta orð og fipaðist hvergi. Það getur því vel verið að þetta geti orðið munntamt mönnum og menn fari yfirleitt að tala um „ofanflóð“ í þessu tilfelli en nefni þetta ekki sínum réttu nöfnum, sem sagt „snjóflóð“ og „skriðuföll“ sem ég hefði talið heppilegra og betra. Þá hefði bara verið ákveðin nefnd og ákveðinn sjóður án þessa fáránlega orðskrípis sem þarna hefur verið fundið upp. Hins vegar heyrði ég það á meiri hl. nm. að þeim þótti þetta býsna „skondið“ orð og skemmtilegt og vildu gera það fyrir ráðh. að halda þessu nafni. Úr því að svo er ætla ég ekki að fara að gera sérstaka brtt. um það. En orðið þykir mér leitt og leiðinlegt og má mikið vera ef það á ekki eftir að valda einhverjum misskilningi.



Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur verið rætt innan nefndarinnar og mælir hún einróma með því að það verði samþykkt. Hér er um að ræða nokkrar breytingu á þeirri skipan sem verið hefur, þ. e. að embætti ríkislögmanns verði sjálfstæð stofnun og heyri undir fjmrh. Það eru gerðar allstrangar kröfur um það hvern megi skipa í það embætti, þ. e. sömu kröfur og gerðar eru til hæstaréttardómara. Það er einnig gert ráð fyrir því að ríkislögmaður geti haft sér til aðstoðar allt að tvo löglærða fulltrúa sem annist þá málarekstur fyrir hönd ríkisins. Það er rétt að taka fram að í þessum lögum er gert ráð fyrir að ríkislögmaður starfi fyrir öll rn. þó að hann heyri formlega undir fjmrh. enda þykir það eðlilegt þar sem langflest mál og öll kröfumál eru á fjmrn. En að sjálfsögðu er sú skipan höfð að það eru málsaðilar, þ. e. ráðh., sem taka endanlega ákvörðun um hvaða málum skuli vísað til ríkislögmanns og eins hvort þeir fallast á meðferð og lok málsins. Þetta er þjónustustofnun og nm. voru sammála um að hér væri um að ræða skipan sem hefði marga góða kosti. Eins og ég sagði í upphafi leggur hún einróma til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Þetta frv. er flutt eftir að samkomulag hefur orðið milli bæjarstjórna Garðabæjar og Kópavogs og allra þeirra aðila sem hlut eiga að máli, um breytingu á mörkum þessara tveggja kaupstaða. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Ég flyt hér frv. til laga um breytingu á lögum nr. 98 frá 3. maí 1935, um virkjun Fljótaár í Fljótum í Skagafirði. Með frv. þessu er að því stefnt að gera Rafveitu Siglufjarðar, sem rekur Skeiðsfossvirkjun í Fljótum, jafnt setta, að því er varðar greiðslu opinberra gjalda, öðrum orkufyrirtækjum, sbr. 16. gr. laga nr. 42/1983 um Landsvirkjun, 13. gr. laga nr. 66/1976 um Orkubú Vestfjarða, 14. gr. laga nr. 100/1974 um Hitaveitu Suðurnesja og 4. gr. laga nr. 26/1977 um virkjun Hvítár í Borgarfirði. Þá er í 4. gr. laga nr. 60/1981, um raforkuver, sambærileg ákvæði um skattafríðindi orkuvera sem reist verða skv. þeim lögum. Geta ber þess að Rafmagnsveitur ríkisins njóta enn víðtækari fríðinda í þessu efni en nefndar orkuveitur, þar sem Rafmagnsveitur ríkisins eru einnig undanþegnar opinberum gjöldum af húseignum sínum, sbr. 77. gr. orkulaga nr. 58/1967. Telja verður sanngirnis- og réttlætismál að Skeiðsfossvirkjun verði skattlögð með sama hætti og önnur orkuver í landinu. Frv. þetta er flutt að tilmælum Siglufjarðarkaupstaðar sem er eigandi virkjunarinnar. Rn. hefur leitað umsagnar nokkurra þeirra aðila sem málið varðar, m. a. þeirra er verða munu fyrir tekjumissi skv. frv., þ. e. fjmrn. vegna ríkissjóðs, sýslumannsins í Skagafjarðarsýslu vegna sýsluvegasjóðs og hreppsnefndar Holtshrepps vegna sveitarsjóðs Holtshrepps. Umsagnir ofangreindra aðila eru fylgiskjöl með frv. þessu. Eins og fram kemur í fylgiskjölum með frv. eru fjmrn. og sýslumaðurinn í Skagafjarðarsýslu meðmælt efni frv. Hreppsnefnd Holtshrepps er hins vegar að hluta til andvíg efni frv. Hreppsnefndin óskar að fram komi skylda Rafveitu Siglufjarðar til greiðslu fasteignaskatta af öllum húseignum, þ. m. t. rafstöðvarhúsi. Orðalagið, sem lagt er til í frv., er eins og fyrr greinir samhljóða 16. gr. laga um Landsvirkjun um skattskyldu þess fyrirtækis. Umrædd 16. gr. hefur verið skilin á þann veg að stöðvarhúsin eru talin til húseigna og því skattskyld. Skv. því ætti orðalag frv. að koma til móts við sjónarmið hreppsnefndar Holtshrepps. Ég vil geta þess að ég tel þetta sanngirnismál. Allt annað mál er svo þessi óregla sem er í skattlagningu, t. a. m. sú að Rafmagnsveitur ríkisins hafi sérákvæði um að greiða engin fasteignagjöld af húsum sínum. Það er annað og seinni tíma mál að samræma skattalög og það þyrftum við að taka okkur tíma til. Þetta litla mál er búið að velkjast í kerfinu í ellefu ár. Það var fyrst, held ég, farið fram á það 1974 við orkuráðh. að þessu yrði kippt í liðinn. Meðan þetta ástand varir, sem nú höfum við um skattgreiðslur raforkufyrirtækja, þá kemur ekki annað til greina en að þessari litlu virkjun sé sýnd sama regla og meðferð og öðrum. Virðulegi forseti. Ég legg til að þegar þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Virðulegi forseti. Ég get þess utan dagskrár að ég bið um þessa röðun mála vegna þess að það tekur allmiklu lengri tíma að flytja framsögu fyrir Þörungavinnslunni, en ég vil upplýsa að mjög áríðandi atkvgr. í hv. Nd. hefur aðeins verið frestað til tíu mínútur fyrir þrjú, þannig að ég gef því miður ekki verið hér í hv. deild, mér þykir mjög leitt frá því að skýra, lengur en fimm mínútur í viðbót og var að velta því fyrir mér hvort mér entist tími til þess að flytja framsögu fyrir þessu máli, frv. til laga um breytingu á orkulögum. En með frv. þessu er lagt til að orkulögum verði breytt þannig, að ráðh. verði veitt heimild til að stofna hlutafélag er lúti stjórn Orkustofnunar og hafi það hlutverk að markaðsfæra erlendis þá þekkingu sem Orkustofnun ræður yfir á sviði jarðhitamála, vatnsorkurannsókna og áætlanagerðar í orkumálum. Á liðnum árum hafa umsvif Orkustofnunar erlendis aukist nokkuð og þykir eðlilegt að sérstakur lögaðili annist þessa starfsemi, sem er að hluta frábrugðin annarri hefðbundinni starfsemi stofnunarinnar. Þar sem um áhætturekstur er að ræða þykir rétt að stofna hlutafélag um reksturinn, þannig að ríkið takmarki áhættu sína af rekstrinum við framlagt hlutafé. Þá er í frv. lagt til að lögfest verði ákvæði um stjórn Orkustofnunar og að sú stjórn verði jafnframt stjórn hins nýja hlutafélags. Í bréfi til mín, dags. 28. mars s. 1., gerir orkumálastjóri svofellda grein fyrir málefni þessu. „Hér með leyfir Orkustofnun sér að leggja til við hæstv. iðnrh. að gerð verði breyting á orkulögum nr. 58 frá 1967 með síðari breytingum. Tilefni þessarar tillögu eru verkefni sem Orkustofnunin er farin að starfa að erlendis í samvinnu við íslenska verkfræðisamsteypu, Virki hf. Eins og rn. er kunnugt hefur jarðhitadeild Orkustofnunar í samvinnu við Virki hf. og með samþykki þess nú um eins árs skeið boðið í rannsóknar- og ráðgjafarverk á sviði jarðhitanýtingar og jarðhitarannsókna í fjórum löndum, þ. e. í Norður-Jemen, Kenya, Grikklandi og Eþíópíu. Eitt verk í Grikklandi er þegar í gangi og samningar standa yfir um annað. Unnið er nú að gerð tilboðs í þriðja verkefnið í Grikklandi. Svör hafa ekki enn borist frá Norður-Jemen eða Kenya, en tilboðið í verkefni í Eþíópíu kom því miður of seint til að koma til álita vegna mistaka erlends aðila sem tekið hafði að sér gegn greiðslu að koma því til réttra aðila fyrir tilskilinn tíma.“ Í orkulögum er ekki gert ráð fyrir að Orkustofnun geti unnið að verkefnum erlendis. Verði framhald á slíkum verkefnum, sem horfur eru á, verður að teljast eðlilegt að slík starfsemi ríkisstofnunar fari fram á grundvelli sérstakrar lagaheimildar, ekki síst með tilliti til þess að verkefnaöflun erlendis fylgir viss fjárhagsleg áhætta sem ekki er eðlilegt að borin sé af fjárveitingum til Orkustofnunar eða sértekjum af verkefnum innan lands. Öll starfsemi Orkustofnunar til þessa, hvort heldur hún er kostuð með framlögum á fjárlögum eða af sértekjum frá íslenskum orkufyrirtækjum, er þjónusta við orkuiðnaðinn á Íslandi og íslenska orkunotendur og greidd af þeim, annaðhvort sem orkunotendum eða skattgreiðendum. Verkefni erlendis eru ekki unnin fyrir þennan hóp og því eðlisóskyld innlendum verkefnum stofnunarinnar. Því ber að halda þessum tveim tegundum verkefna vel aðgreindum fjárhagslega. Því er lagt til að stofnað verði sérstakt hlutafélag til að annast þessi erlendu verkefni Orkustofnunar og að ábyrgð ríkissjóðs á því verði takmörkuð við hlutafjárframlag. Með tilliti til þess að söluvara þessa hlutafélags er sérþekking og reynsla sem til er í Orkustofnun er gert ráð fyrir að stjórn stofnunarinnar fari jafnframt með stjórn þess undir yfirstjórn ráðherra orkumála. Gert er ráð fyrir að samvinna við aðra um þessi erlendu verkefni verði aðalreglan, enda þótt hitt geti líka skeð að stofnunin vinni þau ein. Slík samvinna getur verið ýmist við einn innlendan aðila, við erlendan aðila eða hvort tveggja í senn. Nauðsynlegur er mikill sveigjanleiki í því efni til að geta fljótt gripið tækifæri sem bjóðast og brugðist án tafar við mismunandi stöðu mála. Er því gert ráð fyrir að hlutafélagið geti, með leyfi ráðh., gengið til samvinnu við aðra allt eftir því sem heppilegast þykir hverju sinni. Virðulegi forseti. Ég heyri að skekin er skelin í neðra og verð því að fara fram á að þessu máli verði frestað um hríð, þangað til ég fæ tækifæri til þess að mæta á nýjan leik í hv. Ed. Við þessu varð ekki séð. En ég vil svo leggja til, virðulegi forsefi, að þegar 1. umr. lýkur verði máli þessu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Það eru tveir á mælendaskrá og ég geri ráð fyrir að þeir séu sammála því að málinu verði frestað þar til hæstv. iðnrh. hefur tækifæri til að koma hér aftur inn á fund í þessari hv. deild. Umr. er nú frestað.