Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 og er það frá meiri hluta fjárln. Nefndin hefur haft frv. til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjmrn. og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Meiri hluti fjárln. gerir brtt. við sundurliðun 1, tekjur A-hluta. Þá eru lagðar til sjö brtt. við sundurliðun 2 sem samtals nema 1.375 millj. kr. til hækkunar. Jafnframt eru gerðar breytingar á 3. gr. frv., um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Ég bendi hv. þingmönnum á að skýringar við einstakar brtt. eru í þingskjölum og að framsögumaður er tilbúinn til þess að svara hér spurningum sem kunna að koma fram í umræðunni, hvort sem er í andsvörum eða ræðum. Ég þakka minni hluta nefndarinnar fyrir gott samstarf og vænti þess að frv. þetta með áorðnum breytingum verði samþykkt í hv. Alþingi.

Virðulegur forseti. Það var frekar stutt ræða hv. formanns fjárln. um fjáraukalögin en það er fyllsta ástæða, virðulegur forseti, til að spyrja hv. formann fjárln. um leið og honum er þakkað fyrir ágætt samstarf, það sem var, hvort hann telji að farið sé að lögum við framkvæmd þessa máls, fjáraukalagagerðarinnar. Ég hef lista yfir öll ráðuneyti íslensku ríkisstjórnarinnar, ég hef flokkað málin niður og sett já þar sem er raunverulegt eðlilegt tilefni, og ég hef sett nei þar sem fyrirsjáanleg tilefni voru við síðustu fjárlagagerð. Það er þannig, virðulegur forseti, að neiin eru miklu fleiri. Síðan eru nokkur atriði tekin fram sem hafa komið óvænt upp á, svo sem minningasafn um Halldór Laxness, greiðslur vegna grænmetisframleiðslu, Umferðarstofa og varasjóður húsnæðismála. Þetta eru atriði sem hafa kannski verið ófyrirsjáanleg en voru þó í umræðu. Það sem ég er að reyna að varpa ljósi á er að í rauninni er verið að brjóta fjárreiðulög, og ég spyr hv. formann fjárln. --- góðan daginn, Jón hæstv. heilbrrh. --- hvort hann telji að farið sé að lögum.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki þann lista undir höndum sem hv. þm. gerir að umtalsefni. Að sjálfsögðu hefur nefndin, bæði meiri hluti og formaður, farið yfir öll þau atriði sem hv. þm. hefur á þessum lista og reynt að meta hvort þar væri með réttu farið að fjárreiðulögum. Niðurstaða okkar í meiri hluta nefndarinnar er sú að fyllilega sé farið að fjárreiðulögum og geri ég ekki einstök atriði sem þingmaðurinn nefndi hér af handahófi að umræðuefni að svo komnu máli.

Virðulegur forseti. Það er með ólíkindum að hv. formaður fjárln. skuli varla kannast við þau efni sem farið hefur verið yfir. Það liggur fyrir og er hægt að taka fyrir á einfaldan máta frá síðustu fjárlagagerð, flest þessi tilefni til fjárveitinga lágu fyrir við síðustu fjárlagagerð. Það er þar sem hnífurinn stendur í kúnni og ég tel, virðulegur forseti, mikla ástæðu fyrir hv. fjárln. til að fara yfir vinnulag og vinnureglur. Annars vinnum við eftir fyrirskipun ráðherra en ekki í rauninni að lögum eins og við höfum sett sjálf á Alþingi, þ.e. fjárreiðulög og fjárlög. Þar stendur hnífurinn í kúnni og ég tel að við eigum að fara algjörlega að nýju yfir það hvernig verið er að vinna að fjárlagagerðinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson segir að sá sem hér stendur kannist ekki við þau atriði sem þingmaðurinn gerði að umræðuefni. Það er að sjálfsögðu engin leið í örstuttu svari hvorki að minnast á þau efnisatriði sem hann gat um né fara ofan í þann lista sem hv. þm. hefur hjá sér og ég hef ekki. Ég fullyrði eingöngu að við höfum skoðað einstaka fjárlagaliði hvað snertir óskir um fjárveitingar við fjáraukalögin og komist að þeirri niðurstöðu að við höldum okkur fyllilega innan lagarammans. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að á hverjum tíma er nauðsynlegt að fara yfir vinnulag og einstök atriði og tek undir þau almennu sjónarmið hans að það er full ástæða til að halda mjög þétt utan að því að fjáraukalög séu ekki nýtt til að bregðast við einhverju sem hefði átt að gerast í fjárlagagerð hvers árs.

Herra forseti. Hún var vandræðaleg, ræða hv. formanns fjárln., Ólafs Arnar Haraldssonar, enda kannski ástæða til. Ég spyr formann fjárln. hvort hann telji að sú upphæð sem sótt er um nú undir lið forsrn. til einkavæðingarnefndar, viðbót upp á 220 millj. kr., fjáraukalagabeiðni nú í árslok til einkavæðingarnefndar og einkavæðingar verkefna án þess að viðhlítandi skýringar berist um hvernig ætlunin er að ráðstafa þessari upphæð á þessu ári, sé eðlileg. Við skulum rifja upp lög um fjárreiður ríkisins sem kveða á um að í fjáraukalögum skuli einungis koma beiðnir og til framkvæmda afar brýn og ófyrirsjáanleg verkefni sem verður að bregðast við mjög hart. Annars eiga fjárveitingarnar að koma annaðhvort á fjárlögum þess árs þegar þau voru gerð eða á fjárlögum næsta árs. Hvaða upplýsingar hefur hv. formaður um að þetta sé svo brýnt að taka verði 220 millj. kr. aukafjárveitingu í árslok til einkavæðingarnefndar vegna verkefna hennar í sölu hlutabréfa ríkisins? Hvernig er þessi kostnaður til kominn, sundurliðað, og hver fær þennan pening? Er þetta afar brýnn og ófyrirsjáanlegur kostnaður, nú þessa dagana?

Virðulegi forseti. Ég ítreka þær skoðanir sem ég hef sett fram fyrr í andsvari, þær fjárlagabeiðnir sem hér voru afgreiddar af meiri hluta fjárln. voru að okkar mati brýnar og nauðsynlegar fjárlagabeiðnir enda sést það af þeirri afgreiðslu sem kom hér fram. Hvað varðar þá upphæð og þau efnisatriði sem hv. þm. gerði að umræðuefni má hv. þingmanninum vera það ljóst að mikil vinna hefur farið fram við einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Þar dugar ekki annað en að hafa skjót handtök til þess að koma þeim málum áleiðis sem þjóna best hagsmunum ríkisins við þessa sölu. Útgjöldin eru þess vegna aðkallandi og brýn og tel ég að augljóst hafi verið að bregðast hafi þurft við með því að koma upphæðinni að í fjáraukalögum.

Herra forseti. Ég minnist umræðu fyrir ári þegar verið var að sækja um á fjáraukalögum vegna sölu Landssímans, m.a. átti það að dekka sölulaun við sölu Landssímans ef ég man rétt. Liggur ekki eitthvað ónotað af þeim peningum? Var Landssíminn nokkurn tíma seldur sem betur fór? Nei, hann var sko ekki seldur en þá hlýtur að liggja ónotað þarna eitthvert fjármagn sem átti að renna m.a. í sölulaun vegna sölu Landssímans. Hefur hv. formaður fjárln. kannað það? Í stuttaralegri skýringu frá forsrn. með þessari beiðni upp á 220 millj. kr. aukafjárveitingu vegna sölu bankanna er hún m.a. sögð vegna sölulauna. Mér vitanlega verða bankarnir í fyrsta lagi greiddir einhvern tíma á næsta ári og salan er alls ekki frágengin. Það er t.d. enn þá verið að kanna áreiðanleika kaupenda, og síðustu fréttir hermdu að undirskriftir samninga yrðu ekki fyrr en í árslok. Er ekki nokkuð snemmt að vera að taka sölulaunin strax á þessu ári áður en bankarnir eru seldir? Hefði ekki verið rétt að bíða til næsta árs með það?

Virðulegi forseti. Það má öllum vera ljóst, sem þekkja til sölu jafnumfangsmikilla eigna og hagsmuna og um er að ræða þar sem Landssíminn og bankarnir eru, að nauðsynlegt er að þar fari fram gríðarlega mikil og vönduð vinna. Sú vinna snýr að sjálfsögðu ekki eingöngu að einstökum fundahöldum og þvargi um verð yfir samningaborð. Þar þarf að sjálfsögðu að gæta að fjármögnun, arðsemi, tryggingum, það þarf að skoða margvíslega möguleika sem ekki skila árangri þannig að þarna er mjög margþætt og flókin vinna sem þurfti að vinna á þessu ári. Því var það óhjákvæmilegt að mínu mati að verða við þeim beiðnum sem hér koma fram um breytingu á fjáraukalögunum. Hvað varðar ónotaða peninga vegna Landssímasölunnar sem ekki varð af hef ég ekki kannað sérstaklega en það segir sig sjálft að þar þurfti að nýta gríðarlega mikið fjármagn enda þótt ekki kæmi til sölunnar, þ.e. vegna undirbúnings sölunnar þótt henni hefði ekki verið lokið. Ég lít svo á að það fé muni nýtast þegar Landssíminn verður seldur í fyllingu tímans.

Herra forseti. Menn gangast upp í ýmsu hér á Alþingi. Nú síðast virtist formaður fjárln. gangast sérstaklega upp í því að flytja ekki-ræður, ekki-framsöguræður um fjárlagafrv. eða fjáraukalagafrv. Ég gagnrýni þennan framgangsmáta. Ég tel að það sé lítilsvirðing við þingmenn sem eiga að greiða atkvæði um þessar tillögur á næsta sólarhring eða svo að nánast engar skýringar skuli veittar, hvorki í nál. né í þessari ekki-framsöguræðu formannsins, á mörg hundruð milljóna króna útgjöldum. Gæluverkefnið hér er einkavæðingarnefndin sem kemur orðið árlega og pantar nokkur hundruð milljóna, óútskýrt meira og minna. Hefur jafnvel átt að halda því öllu leyndu, samanber deilurnar sem urðu hér síðast. Hvað framhaldsskólana varðar liggur fyrir vandi sem sennilega mælist frekar í milljörðum en hundruðum milljóna. Það er ákaflega fátækleg útskýring á bak við þær 220 millj. sem þar eru lagðar fram. Tökum Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem menn hafa mikið gagnrýnt að fái ekki sambærilega meðferð og t.d. Landspítalinn -- háskólasjúkrahús. Það eru miklar útskýringar gefnar á 50 millj. sem sletta á í Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri til að lina aðeins þjáningar þess. Hverjar eru útskýringarnar? Þar er sagt: 50 millj. kr. framlag vegna erfiðrar rekstrarstöðu á árinu. Ætli við þingmenn hefðum nú ekki getað giskað á það hjálparlaust, að þar væru einhverjir erfiðleikar í rekstrinum úr því að veita þarf 50 milljónir. En hve mikill er vandinn? Hve langt gengur þetta upp í hann og af hverju stafar hann? Hvers konar frammistaða er þetta, herra forseti? Ég fer fram á að formaður fjárln. reyni að gera betur eða þá að einhver annar verði fenginn í djobbið.

Virðulegi forseti. Eins og öllum þingmönnum er kunnugt liggja skýringarnar fyrir í gögnum sem þingmenn hafa hjá sér. Enn fremur liggja fyrir skýringar hjá öllum þeim sem í fjárln. vinna, bæði í þeim gögnum sem hafa komið í umsóknum og skýringum gesta og umsækjenda. Ég bendi sérstaklega á það vegna þess sem hér er sagt um FSA, að fjárln. heimsótti Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og fékk fulltrúa þaðan sömuleiðis, a.m.k. einu sinni ef ekki tvisvar, til viðræðna við sig. Ítarlegar skýringar hafa legið fyrir nefndarmönnum og flokkurinn sem síðasti hv. ræðumaður talar fyrir hefur haft aðgang að þessum skjölum og getur væntanlega tekið þátt í umræðunni með málefnalegum hætti. Hvað framhaldsskólana varðar þá er það rétt að það er komið mjög myndarlega til móts við framhaldsskólana með 220 millj. kr. framlagi á fjáraukalögum og 20 milljónum í fjárlögunum. Ég vænti þess að það góða framlag verði til að bæta rekstrarstöðuna þar.

Herra forseti. Það er gott að fjárln. sjálf telur sig vita nokkurn veginn hvað hún er að gera. En nefndin á að koma þeim upplýsingum út og tryggja að þær séu aðgengilegar öllum þingmönnum og í sjálfu sér þjóðinni einnig. Fundir Alþingis fara fram í heyranda hljóði nema annað sé sérstaklega ákveðið. Það er sent út gegnum Ríkissjónvarpið frá þessum fundi. Halda menn að áhorfendur séu miklu nær um lokaafgreiðslu fjáraukalaga af þessari ekki-framsöguræðu formannsins? Ég stend við þau orð mín að þetta er engin frammistaða. Það er vísað hér í nál. Hvað er í því? Þetta nál. er upp á tvær og hálfa blaðsíðu í þingskjalastærð. Hér er t.d. hálf setning um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Hvað segir hún? Það er ekki þannig að það eigi að miðla þessum upplýsingum á bak við tjöldin milli manna. Þetta á að liggja fyrir, annaðhvort í ítarlegri og vandaðri framsöguræðu formanns sem hefur lögskýringargildi ef þarf að finna út úr því seinna hvað stóð á bak við fjárveitingarnar eða þá í ítarlegu þingskjali.

Virðulegi forseti. Umsóknir til fjárln. eru ekki gögn á bak við tjöldin heldur öllum aðgengileg. Þau hafa verið nýtt bæði af stjórnarandstöðu og meiri hluta við þá vinnu sem hér hefur farið fram. Enda þótt línurnar séu ekki margar um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri í því þingskjali sem hv. þm. hefur í höndum þá vil ég fullvissa hann um að fulltrúi flokks hans hefur verið mjög ötull að kynna sér þetta. Hann er fullbúinn til að koma þeim upplýsingum hér á framfæri. Ég tel að umræðan sem fram fór um sjúkrahúsið á Akureyri við 2. umr. fjáraukalaga og fjárlaga hafi sömuleiðis upplýst þingmenn og því sé óþarft að hrópa hér á enn frekari umfjöllun um málið.

Herra forseti. Það er augljóst að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson er kominn í keppni við sjálfan sig. Nú skal hvert metið slegið, ekki í því að bæta fjárhag ríkissjóðs heldur í að halda ætíð styttri og styttri ræður. Ég hef trú á því að tímamæling muni sýna fram á að hv. þm. hafi slegið metið sem hann setti hér fyrir viku síðan.

Þetta er skaðlaust.

Rétt, hv. þm. Það er skaðlaust að hv. þm. haldi hér stuttar ræður um þessi mál. Skýringin er einföld: Það eru sáralitlar skýringar á þessum málum. Vegna orða hv. þm. verð ég að biðja hv. þm. að bregðast við, þ.e. hv. formann fjárln., því sem hann lét frá sér fara í andsvari áðan um að allar upplýsingar liggi fyrir í fjárln. Herra forseti, ég mótmæli því. Því miður hefur upplýsingastreymi til nefndarinnar stöðugt farið aftur. Þannig er það nú á þessu hausti að aldrei hefur það verið jafnslæmt. Því miður liggur fyrir fjöldi fyrirspurna í ráðuneytum sem ekki hefur verið svarað. Herra forseti. Ég nefni eitt dæmi vegna þess að hv. formaður fjárln. nefndi framhaldsskólana áðan. Við óskuðum eftir því á haustdögum að fá reiknilíkan framhaldsskólanna þannig að við gætum yfirfarið fjárheimildir til þeirra. Því miður, herra forseti, hafa okkur ekki enn borist þær upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég vil láta koma fram við þessa umræðu að gagnrýni hv. þm., sem hér talaði á undan mér, á við nokkur rök að styðjast. Þó er ekki við öll ráðuneytin að sakast. Ég tek undir að það er ekki góður svipur á því að nefndinni hafa ekki borist öll þau gögn sem um var beðið. Ég tel hins vegar að þau gögn sem við höfum þó fengið séu það ítarleg varðandi hin mikilsverðustu mál að við getum fyllilega áttað okkur á viðfangsefninu og afgreitt þessi fjáraukalög með góðum brag.

Herra forseti. Það er rétt að halda sig við framhaldsskólana. Það er afar athyglisvert að nú á vikutíma virðist ráðuneyti menntamála hafa fundið tæplega 500 nýja nemendur í framhaldsskólunum. Það væri fróðlegt að heyra frá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni hvaða aðferðum var beitt við það. Fyrir viku vorum við í 2. umr. um fjáraukalög og þá var bætt við 80 nemendum, sem þá voru fundnir. Á þeirri viku sem liðin er hefur ráðuneytið fundið, eins og ég sagði áðan, tæplega 500 nemendur. Það er skýringin sem við fáum á þessum 220 millj. sem nú er verið að bæta við til framhaldsskólanna. Það er ekki gengið í að leiðrétta rekstrargrunninn heldur hafa þeir fundið tæplega 500 nemendur á þessari viku. Herra forseti, það er óhjákvæmilegt að fá upplýsingar frá hv. þm. Ólafi Erni Haraldssyni: Hvaða aðferð var beitt við það að finna þessa 500 nemendur sem ekki fundust fyrir viku?

Virðulegi forseti. Ég tel að upplýsingarnar sem nefndin hefur fengið frá menntmrn. fullnægi fyllilega þeim óskum sem formaðurinn hefur sett fram. Ég treysti mér út frá þeim að bera fram þá tillögu sem er í fjáraukalagafrv. Hér kom fram að við verðum að bregðast við þessum vanda með 220 millj. kr. framlagi. Útreikningsaðferðirnar á þeim tölum sem okkur berast kann ég hins vegar ekki að skýra. Ég treysti því að ráðuneytið segi okkur satt til um nemendafjöldann og að bregðast þurfi við með 220 millj. kr. fjárframlagi.

Er einhver sérstök ástæða til að trúa ráðuneytinu?

Virðulegur forseti. Áður en ég geri grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. er ástæða til að ítreka það sem hér var rætt, að þau gögn sem hv. fjárln. hefur beðið um frá ráðuneytunum, ekki bara minni hlutinn heldur og einstakir fulltrúar meiri hlutans, hafa ekki borist. Menn hafa ekki staðið sig lakar í að skila erindum við fjárlagavinnuna sl. átta ár. Það er sérstök ástæða til að tala um framhaldsskólana og líkanið sem á að nota við úthlutun fjármuna vegna þess að strax á fyrsta fundi fjárln. var gert að umtalsefni að nauðsynlegt væri að fjárln. færi nákvæmlega yfir fjárveitingar til framhaldsskólanna. Strax í upphafi þurftum við að fá útskýringu á þessu líkani sem notað er til fjárlagagerðar vegna framhaldsskólanna. Hún hefur enn ekki borist. Það er að koma í ljós að mismununin milli framhaldsskólanna er slík að það er óþolandi. Það hefur líka komið í ljós að verið er að veikja byggðirnar með þessum aðgerðum. Það er verið að klippa af nánast allt verknám úti á landi og þvinga þá sem vilja komast í verknámi til þess að fara til Reykjavíkur. Þetta er aðfinnsluvert og ég ætla ekki að hafa stærri orð um þau mál en ég vísa til nefndarálita 1. minni hluta fjárln. sl. þrjú ár þar sem þessi mál hafa verið rakin. Það er beinlínis ráðist gegn byggðunum með þessari skólastefnu. Virðulegur forseti. Ég geri nú grein fyrir nál. 1. minni hluta fjárln. um fjáraukalög 2002: Fjárlög yfirstandandi árs gerðu ráð fyrir að útgjöld næmu 239,4 milljörðum kr. og tekjur 257,9 milljörðum kr. Tekjujöfnuður var því áætlaður 18,5 milljarðar kr. Tekjujöfnuður stendur fyrir það sem til afgangs átti að verða. En nú liggur fyrir, eftir alla yfirferð fjárln. ásamt því sem hefur komið sem tillögur frá ráðuneytum, að útgjöld aukast um 11,9 milljarða kr. Það er ósköp eðlilegt að fólk velti fyrir sér: Bíðum nú við, hve há er þessi upphæð, 11,9 milljarðar? Það er ámóta og fyrir fimm skipum eins og Ingunni á Akranesi, svo ég taki eitthvert viðmið, nótaskip af fullkomnustu gerð. Útgjöld eru 11,9 milljarðar kr. umfram fjárlög og er áætlað að tekjurnar nemi 268,2 milljörðum kr., 10,3 milljörðum kr. hærri fjárhæð en gert var ráð fyrir. Tekjujöfnuður er því áætlaður um 16,9 milljarðar kr. Af þeim tekjujöfnuði er gert ráð fyrir að sala eigna skili 15,2 milljörðum. Óhætt er að hafa orð á því að þó að búið sé að selja báða ríkisbankana þá hefur enn ekki verið gengið formlega frá þeim málum. Því ríkir enn óvissa um niðurstöðu ársins. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2002 var áætlað að ríkissjóður tæki á árinu löng lán sem næmu 15 milljörðum kr. Nú er ljóst að lántökur verða mun meiri eða sem nemur 41,2 milljörðum kr. á móti 15 milljörðum sem áætlað var. Þessu til viðbótar er nú gert ráð fyrir að afborganir lána verði 6,6 milljörðum kr. lægri en áætlað var. Samkvæmt fjárlögum var gert ráð fyrir að hreinn lánsfjárjöfnuður yrði hagstæður um 38,3 milljarða kr. en nú er áætlað að hann verði einungis hagstæður um 3,2 milljarða kr. Ástæða er til að ítreka þessar tölur vegna þess að þarna er svo gífurlegur mismunur á áætlun og niðurstöðu sem sýnir og staðfestir að það sem 1. minni hluti fjárln., fulltrúar Samfylkingarinnar, bentu ítrekað á við fjárlagagerðina á síðasta ári, var rétt en það sem hæstv. fjmrh. hélt fram var rangt. Það var einfaldlega rangt. Gert var ráð fyrir að hreinn lánsfjárjöfnuður yrði hagstæður um 38,3 milljarða kr. en niðurstaðan er sú að hann er hagstæður um 3,2 milljarða kr. Þá er gert ráð fyrir sölu hlutabréfa og eignarhluta fyrir 20,9 milljarða kr. en eins og áður segir ríkir nokkur óvissa um hver niðurstaðan verður varðandi þessa fyrirhuguðu sölu. Enn er ástæða til að ræða um tilgang fjáraukalaga og fjármálastjórn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. En samt skal á það minnt að í byrjun árs 2001 gaf fjmrn. út reglugerð um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta. Markmið reglugerðarinnar er að stuðla að skilvirkum rekstri ráðuneyta og stofnana þannig að hann verði innan fjárheimilda. Í 11. gr. reglugerðarinnar er fjallað um ófyrirséða greiðsluskyldu ráðuneyta og stofnana. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Falli greiðsluskylda á ríkissjóð samkvæmt þessari grein leitar fjármálaráðherra heimildar Alþingis til greiðslu útgjaldanna í samræmi við nánari fyrirmæli 33. gr., 34. gr. og 44. gr. laga nr. 88/1997.`` Í 33. gr. fjárreiðulaganna er kveðið á um að fjármálaráðherra sé skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra í frumvarpi til fjáraukalaga. Ljóst er að góður ásetningur stjórnvalda um vandaða og skilvirka fjármálastjórn er meira í orði en á borði og í raun aðeins í orði en ekki á borði. Við 3. umr. um frumvarpið leggur meiri hlutinn til útgjaldahækkanir að upphæð 1,3 milljarðar kr. Enn á ný skýtur upp kollinum einkavæðingarnefnd ríkisins sem nú vill fá 220 millj. kr. fyrir kostnað við sölu á hlutabréfum ríkisins. Mönnum er það sjálfsagt í fersku minni þegar óskað var eftir 300 millj. kr. aukafjárveitingu í fjáraukalögum fyrir árið 2001 fyrir svipaðan kostnað. Þá fengust engar skýringar á væntanlegum útgjöldum, ekki frekar en nú. Það er sérkennilegt að við gerð fjárlaga undanfarin ár hefur aldrei verið gert ráð fyrir neinum umtalsverðum kostnaði við sölu á hlutabréfum í eigu ríkisins þó svo að tekjur af sölunni hafi verið tíundaðar skilmerkilega á gjaldahlið. Þetta er glöggt dæmi um sérkennileg vinnubrögð við gerð fjárlaga og fjáraukalaga. Þetta eru ekki ófyrirséð útgjöld og eiga því ekki heima í fjáraukalögum. Virðulegi forseti. Nú er einnig lagt til að liðurinn Framhaldsskólar, óskipt fái 220 millj. kr. vegna ,,ófyrirséðrar nemendafjölgunar í haust`` eins og segir í skýringum með tillögunni. Kemur fram að gert er ráð fyrir að nemendur verði 15.768 í ár en áætlað var að þeir yrðu 15.224. Við 2. umr. um fjáraukalög fyrir hálfum mánuði var óskað eftir 40 millj. kr. aukafjárveitingu ,,vegna óvissu um fjölda nemenda í framhaldsskólum`` eins og segir í skýringum. Var það talið samsvara 80 heilsársnemendum. Eftir endurtalningu eru þeir hins vegar 464 fleiri. Virðulegur forseti. Eru þetta trúverðug vinnubrögð? 1. minni hluti gerir ekki athugasemdir við að aukið fé skuli veitt til menntamála en ástæða er til að gera athugasemdir við stjórn menntamálaráðuneytisins á fjármálum skólanna. Ljóst er að rekstrarforsendur margra skóla eru brostnar og skiptir þá engu hverjum er um að kenna. Á sama tíma eru umtalsverðar fjárhæðir ónotaðar á safnliðum menntamálaráðuneytisins. Þetta varðar að því er ég best veit ónotaðar, uppsafnaðar fjárheimildir sem nema hundruðum millj. kr. á sama tíma og fjölmargir framhaldsskólar eru í greiðslustöðvun. Ráðuneytið getur ekki endalaust skýlt sér á bak við eitthvert reiknilíkan sem augljóslega hefur ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt. Það er óþolandi að nemendum og starfsfólki einstakra skóla sé haldið í gíslingu vegna þessa. Má benda á að áðurnefnd reglugerð um framkvæmd fjárlaga var sett til að takast á við slík vandamál en augljóslega er ekki vilji til að beita henni í þessu sambandi. Lagt er til 300 millj. kr. framlag vegna launa- og verðlagsmála til að mæta kostnaði við úrskurð kjaranefndar um laun heilsugæslulækna sem kveðið var á um 15. október sl. Fram kemur í skýringum að enn er töluverð óvissa um kostnaðaráhrif úrskurðarins þar sem útreikningar eru enn þá í vinnslu. Sérkennilegt er að ekki skuli enn vera búið að reikna út heildaráhrif þess úrskurðar, m.a. vegna þess að hann hefur einnig veruleg áhrif á fjárlög næsta árs. Eðlilegt er að spyrja hvort ráðuneytið sé ekki í stakk búið til að reikna út slíka samninga, eða er samningurinn of flókinn? Hvort sem svarið er þá er ljóst að þetta er óviðunandi ástand þegar kemur að afgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga. Á tekjuhlið fjárlaga er gert ráð fyrir að tekjur aukist um 4,6 milljarða kr. Þar vegur þyngst hækkun á tekjuskatti lögaðila vegna endurmats í kjölfar álagningar í október. Það vantaði inn peninga og þá var ákveðið að áætla að þar kæmu 3 milljarðar til viðbótar. Aðrar veigamiklar breytingar eru hækkun vaxtatekna af skatttekjum um 1 milljarð kr. og 800 millj. kr. aukinn hagnaður vegna sölu eigna. Þessi 1 milljarður sem verið er að ræða um vegna vaxtatekna af skatttekjum, hvað er um að ræða þar, virðulegur forseti? Verið er að ræða um aukin vanskil og vegna aukinna vanskila eru vaxtatekjur ríkissjóðs að aukast um 1 milljarð. Virðulegi forseti. Fyrsti minni hluti ítrekar þá skoðun sína, sem birst hefur í fyrri nefndarálitum um frumvarp til fjáraukalaga, að óþolandi sé að stjórnvöld fari ekki eftir þeim lögum sem Alþingi hefur sett um fjárreiður ríkisins og að þau skuli ekki heldur sjá sóma sinn í að fara eftir reglum sem þau hafa sjálf sett um framkvæmd fjárlaga. Virðulegi forseti. Undir nál. rita ásamt mér hv. þm. Einar Már Sigurðarson og Margrét Frímannsdóttir. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. með litlum aukaskýringum um leið og ég flutti álitið. Um er að ræða álit Samfylkingarinnar á fjáraukalagafrv. fyrir árið 2002. Við höfum í höfuðatriðum fylgt þeirri línu sem við höfum unnið eftir, þ.e. að gagnrýna að Alþingi líði ráðuneytum að brjóta fjárreiðulög ár eftir ár. Þessi fullyrðing er ekki ný hjá mér. Ég hef sett hana fram áður, að Alþingi líður það að lög séu brotin. Rökstuðninginn fyrir orðum mínum má finna í endurteknum ábendingum Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning síðustu ára. Virðulegi forseti. Þetta er ekki eitthvað sem undirritaður er að grípa úr lausu lofti. Þetta er tekið úr ábendingum Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning síðustu ára þar sem segir að verið sé að brjóta lög. Sú mismunun sem er að finna í aðgerðum til að rétta af hallarekstur hinna mörgu stofnana ríkisins er einnig óþolandi. Einstaka stofnanir virðast ekki njóta náðar vegna fjárhagsvanda og engu líkara er en að menn séu að tyfta einhverja til hlýðni. Sumum er gert kleift að halda sig innan ramma fjárlaga en svo eru aðrar stofnanir ekki þóknanlegar. Þær eru tyftaðar og sitja jafnvel við það í dag, eins og fjöldi framhaldsskóla, að vera í greiðslustöðvun. Þetta er glöggt dæmi eins og ég sagði áðan að sumir framhaldsskólanna eru sífellt neyddir til að skera meira og meira niður af námsframboði sem leiðir til veikari stöðu skólanna. Það veikir byggðirnar og er í raun aðgerð til að brjóta niður frumkvæði og atorku sem skapast af sérstöðu hvers kyns fagnáms í hinum mismunandi byggðum. Þetta hygg ég að menn hafi ekki skoðað. Það er ákaflega mismunandi hvernig námið er framkvæmt og það dregur dám af því hvers konar starfsemi fer fram í hinum mismunandi byggðum. Nú á að sópa öllu saman á Reykjavíkursvæðið, einhæf og flöt kennsla sem er mjög ólík þeirri sem býðst í hinum dreifðari byggðum. Þar eru menn oft og tíðum mjög nærri vettvangi. Þar er farið með nemendur niður í skip, í frystihúsin og á vettvang á verkstæðin. Nemendur komast í starfskynningar í nánu sambandi við þau raunverulegu störf sem eru í gangi og það er á þann hátt sem sérstaða er mjög mikil varðandi framhaldskennslu eða framhaldsnám og iðngreinanám úti á landi. Síðan má koma að öðru efni sem er takmörkun á heimavist fyrir nemendur úti á landi. Það er í raun liður í aðgerð til að veikja landsbyggðaskólana, að ekki er til húsnæði í heimavist fyrir nemendur sem sækja skólana. Nánast alls staðar er skortur á vistrými, heimavist fyrir nemendur sem leita síðan eftir leiguhúsnæði einhvers staðar í þeim bæjarfélögunum þar sem framhaldsskólarnir eru, en oft er það án árangurs. Það má í rauninni segja það sama um sveltistefnuna gagnvart Háskóla Íslands. Þar er fjárvöntun ekki mætt vegna samninga ríkisins sjálfs, fjárvöntun sem ekki hefur verið deilt um og nemur 914 millj. kr. Þar af eru 176 millj. vegna fjölgunar nemenda en 740 millj. kr. rekstrarvandi. Það er verið að fresta vandanum til fjárlagagerðar næsta árs. Um leið er verið að þvinga skólann til að draga úr námsframboði og neyða fram tillögur um skólagjöld, nemendagjöld. Þetta er sú aðgerð sem í gangi er. Þetta er svo auðséð stefna og auðskilin að það skilur hana hvert einasta mannsbarn ef málið er skoðað. Virðulegur forseti. Þetta er ekki falleg viðurkenning til handa fyrrv. menntmrh., núv. hv. þm. Birni Bjarnasyni, um viðskilnað. Það sem ég hef hér rakið er einkunn eða viðurkenning fyrir viðskilnaðinn í menntmrn. þegar hv. þm. Björn Bjarnason fór í borgarmálefnin. Ég get dregið fram önnur dæmi, virðulegur forseti. Ef menn vilja líta á hvað verið er að gera gagnvart Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri er sú stofnun skilin eftir með óuppgerðan halla sem nemur 125 millj. kr. Hér er sannarlega verið að brjóta lög. Hér er um fyrirséða fjárvöntun að ræða og óumdeilda. Ég undirstrika, óumdeilda. Vandinn er viðurkenndur. En menn setja þessa upphæð sem skuld á stofnunina gagnvart ríkissjóði án skýringa og án tilraunar til að setja fram rök fyrir aðgerðinni. Þær tillögur sem Samfylkingin hefur sett fram í þessum málum þrjú ár í röð eru bæði raunhæfar gagnvart tekjuhlið fjárlaga og standast að fullu fjárreiðulög. Það er í raun eins og að berja hausnum við steininn að reyna að fá hæstv. ríkisstjórn til að taka af raunsæi á þessum málum. Ég vona að landsmönnum skiljist að það er nauðsyn að losa hæstv. ríkisstjórn undan því verkefni sem hún getur ekki leyst, þ.e. að hafa stjórn á fjármálum og rekstri stofnana, hinna ýmsu ráðuneyta. Það ber því að setja núverandi ríkisstjórn af í komandi alþingiskosningum. Virðulegur forseti. Það er enn ástæða til að rifja upp fyrir hv. alþingismönnum einkenni og grundvallarreglur íslenskrar stjórnskipunar, stjórnarskrána, lýðveldisformið, þrískiptingu ríkisvaldsins, þingræðið, lýðræðið, sjálfsákvörðunarrétt einstaklinganna og mannréttindaverndina. Þegar það er farið að skjóta rótum í huga manns, virðulegur forseti, að þessi grunnatriði séu ekki virt er nauðsyn að fara yfir þessa hluti. Þegar það er farið að skjóta rótum í huga manna að hér á Íslandi ríki frekar ráðherraræði en þingræði er orðin nauðsyn að spyrna við fótum. Það má einnig velta fyrir sér í þessu sambandi ráðherraábyrgð. Ráðherraábyrgð, hvað er það? Ég tel að margir hafi þá skoðun að hæstv. ráðherrar sæti ekki nokkurri einustu ábyrgð gagnvart gjörðum sínum, a.m.k. ef við lítum til annarra landa eftir samanburði. Evrópskir ráðherrar hafa orðið að sæta ábyrgð vegna misnotkunar á greiðslukorti embættisins við kaup á Toblerone-súkkulaði. Í Belgíu sögðu ráðherrar af sér eftir strok fanga og svo má áfram telja. Á Íslandi gegnir öðru máli. Hér á landi eru mörg dæmi sem unnt er að tilnefna sambærileg eða mun alvarlegri sem sýnir mismun á hugsunarhætti og viðhorfi til ábyrgðar. Hvenær, virðulegur forseti, hefur verið skipuð þingmannanefnd til að rannsaka mikilvæg mál? Ekki sl. 47 ár. Ég tel t.d., virðulegur forseti, að það hefði verið ástæða til að skipa rannsóknarnefnd þingmanna í Landssímamálinu og í rauninni fleiri málum til að athuga hagsmunaárekstra, fjárfestingarmistök og í rauninni ýmislegt annað. Ég hef í hverri ræðu minni um fjárlög síðastliðin ár rakið hvernig ég tel að fjárreiðulög og í raun fjárlög séu brotin. Ég ætla því aðeins að minna á það í þessari umfjöllun með því að vísa til þess að það er frekar orðin regla en undantekning að stofnanir fari fram úr fjárveitingum. Þannig tel ég að fjárlög séu misnotuð hér. Virðulegur forseti. Við það mál sem ég hef gert að umtalsefni í lok ræðu minnar má mörgu bæta. Meðan ég er hér við störf mun ég sífellt minna á þau veigamiklu atriði að hafa stjórnarskrá og lög sem Alþingi sjálft hefur sett í huga með virðingu fyrir þeim. Virðulegur forseti. Hv. formaður fjárln. virtist ekki vera með á þeim atriðum sem ég tíndi til varðandi já- og nei-svör mín um hvað á heima og hvað ekki í fjáraukalögum. Ég hef merkt þennan lista með já og nei og síðan athugasemdum um þau tilefni sem hæstv. ríkisstjórn hefur hentað að draga fram. Ég lýsi því hér með yfir að ég mun senda hv. formanni fjárln. í tölvupósti athugasemdir mínar um þá liði sem eru miklu fleiri í fjáraukalögum en eiga þar heima, þeir áttu heima við fjárlagagerðina á síðasta ári. Þannig lýk ég, virðulegur forseti, ræðu minni. Mér kom það undarlega fyrir sjónir að hv. formaður fjárln. hafði ekki velt þessu fyrir sér, þessu sama og við erum búnir að ræða um a.m.k. sl. 4 eða 5 ár, hvenær tilefni sé til að setja upphæðir inn í fjáraukalög og hvenær í fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frhnál. 2. minni hluta fjárln. við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Flm. þessa nál. er sá sem hér stendur, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln. Frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2002 kemur nú til 3. umr. Vísað er til nál. 2. minni hluta við 2. umr. fjáraukalaga. Hér er ítrekað að megnið af þeim fjárútlátum sem fjáraukalagafrv. kveður á um mátti sjá fyrir við gerð fjárlaga fyrir ári, og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs bentu á það við fjárlagaumræðuna þá. Allmargar fjárveitingar eru í frv. þess eðlis að þær ættu frekar heima í næstu fjárlögum ef þær eru þá réttlætanlegar á annað borð. Sem dæmi má nefna tillögu á fjáraukalögum um 18 millj. kr. fjárveitingu til iðnrn. vegna innleiðingar nýrra raforkulaga og breytts fyrirkomulags í raforkumálum á grundvelli nýrra laga. Ég vek athygli hæstv. forseta og hv. þingheims á því að þetta frv. um breytingar á raforkulögum er ekki enn komið fram hér á haustþingi, hvað þá að það sé samþykkt. Engu að síður er verið að samþykkja á fjáraukalögum fjárframlög sem eiga að hrinda í framkvæmd ákvæðum raforkulaga á þessu ári sem alls ekki hafa komið fram og er því síður búið að samþykkja. Þetta er dæmi, virðulegi forseti, um hversu óvönduð vinnubrögð eru við fjárlagagerðina og hvað meiri hluti fjárln. tekur gagnrýnislaust við beiðnum og skipunum frá framkvæmdarvaldinu, frá ráðherrum og ráðuneytum. Þá er og rétt að benda á að við 3. umr. fjáraukalaga kemur fram tillaga um 220 millj. kr. fjárheimild vegna einkavæðingarverkefna. Er þar tilgreind vinna við sölu Landsbankans og Búnaðarbankans. Bankarnir voru til sölu við afgreiðslu fjárlaga ársins 2002 fyrir ári og einkavæðingarnefnd hefur ákveðið fjármagn til ráðstöfunar á fjárlögum ársins, tæpar 17 millj. kr. Vinna við bankasöluna í ár getur alls ekki flokkast undir óvænt útgöld og fjárveiting vegna hennar á fjáraukalögum samrýmist því engan veginn lögum um fjárreiður ríkisins. Þess var óskað í fjárln. að fá rökstuðning fyrir þessari beiðni upp á 220 millj. kr. fyrir nokkrum dögum og í morgun barst á tölvupósti fátæklegt svar frá forsrn. um ástæður þessarar beiðni.

Hvar er forsrh.? Eigum við ekki að fá hann?

Virðulegi forseti. Í tilefni frammíkalls hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um forsrh., hvar hann sé, geri ég ráð fyrir að forsrh. sé að reyna að deila út þessum 220 millj. kr. til vina sinna  Við ræðum hér um fjáraukalög og á fjáraukalögum eiga einungis að koma óvæntar og afar bráðar afgreiðslur sem ekki var hægt að taka tillit til eða sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga og ekki er hægt að geyma til næstu fjárlaga. Það er ekki hægt að flokka þessa greiðslu sem hér er verið að biðja um undir það. Virðulegi forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja áherslu á hversu brýnt það er að taka upp betri vinnubrögð við fjárlagagerðina. Bent hefur verið á þær aðstæður að Alþingi hafi samþykkt lög t.d. á vorþingi sem krefjast útgjalda á því sama ári og geti því verið nauðsynlegt að bregðast strax við með samþykkt fjáraukalaga. Fjárreiðulögum er illa framfylgt nema til komi sú breytta tilhögun að Alþingi samþykki fjáraukalög í lok vorþings og svo aftur í upphafi haustþings ef nauðsyn krefur. Hér skiptir ekki máli hvort meiri hluti ríkisstjórnarinnar sé nægur til að tryggja ákvarðanir framkvæmdarvaldsins heldur er hitt aðalatriði að farið sé að lögum og ákvarðanir um aukin útgjöld teknar á þingræðislegan hátt. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir að rekstrartekjur ríkissjóðs á þessu ári yrðu 257,9 milljarðar kr. en samkvæmt þeim upplýsingum sem nú liggja fyrir er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði 268,2 milljarðar kr. Rekstrartekjur ríkissjóðs hafa því aukist um 10,3 milljarða kr. á árinu frá því sem gert var ráð fyrir á fjárlögum. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga 2002 var gert ráð fyrir að rekstrarútgjöld á árinu yrðu 239,3 milljarðar kr. en samkvæmt þeim tillögum sem nú liggja fyrir við 3. umr. fjáraukalaga eru þau áætluð rúmir 251,2 milljarðar kr. Rekstrargjöld ársins hafa því aukist um 11,8 milljarða kr. frá því að fjárlög voru samþykkt fyrir ári síðan. Þá var enn fremur gert ráð fyrir að rekstrarafgangur fjárlaga yrði rúmir 18,5 milljarðar kr. en samkvæmt því sem nú liggur fyrir við 3. umr. fjáraukalaga er gert ráð fyrir að hann verði 16,9 milljarðar kr. Í fjárlögum fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir sölu eigna upp á rúma 15,5 milljarða kr. en nú við 3. umr. fjáraukalaga er gert ráð fyrir að tekjur vegna sölu eigna verði 15,2 milljarðar kr. Meginhluti þessara meintu tekna er vegna sölu á hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Samkvæmt upplýsingum sem gefnar voru í fjárlaganefnd nema sölutekjur eigna á þessu ári um 6 milljörðum kr. sem greiddar hafa verið eða liggja fyrir skuldbindandi greiðslur á á árinu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur það mjög villandi og með öllu óviðunandi vinnubrögð af hálfu stjórnarmeirihlutans að tekjur af þessum eignasölum, ef þá af þeim verður, verði allar færðar til tekna á þessu ári. Einungis hafa verið undirritaðar ákveðnar viljayfirlýsingar um kaup á áðurnefndum hlutabréfum, en ekki liggur fyrir hvenær kaupsamningar verða endanlega frágengnir og undirritaðir og staðfestir þannig að gengið hafi verið frá öllum þeim atriðum sem verða að liggja fyrir áður en kaupin eru endanlega frágengin. Ekkert liggur fyrir um það hvenær það verður en ljóst er þó að greiðslur fyrir þá sölu sem nú er fyrirhuguð munu ekki koma inn í ríkissjóð fyrr en á næsta ári ef af sölu verður. Ef sala eigna upp á rúma 15,3 milljarða kr. sem ráð er fyrir gert í endurskoðaðri tekjuáætlun er ekki tekin með er lítið eftir af rekstrarafgangi fjárlaga eða einungis milli 1 og 2 milljarðar kr. Fjárfesting á vegum ríkissjóðs dróst saman á milli áranna 2001 og 2002. Á árinu 2001 fjárfesti ríkissjóður fyrir rúma 17,3 milljarða kr. en á árinu 2002 er áætlað að ríkissjóður fjárfesti fyrir tæpa 16,9 milljarða kr. Vakin er athygli á þessu, herra forseti, vegna þess að sala á eignum hefur verið rökstudd með því að hún eigi að ganga til fjárfestinga og nýframkvæmda á vegum ríkisins. En því miður, svo er alls ekki, heldur renna þessar tekjur af sölu ríkisfyrirtækja eingöngu beint inn í reksturinn. Og þetta er kannski eitt af því alvarlegasta sem við sjáum í þessum fjárlögum, að sala á eignum rennur fyrst og fremst til almenns rekstrar ríkissjóðs. Og til viðbótar þessu, virðulegi forseti, hafa heildarskuldir ríkissjóðs aukist gríðarlega frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum árið 1995. Á árinu 1995 voru heildarskuldir hins opinbera tæpir 268 milljarðar kr. en voru komnar í rúman 351 milljarð kr. í lok ársins 2001. Tekjuafgangur undanfarinna ára hefur því ekki verið notaður til að greiða niður skuldir heldur hefur hann farið í að greiða og renna upp í ýmis rekstrarútgjöld. Í tillögum ríkisstjórnar og meiri hluta fjárlaganefndar er lagt til að veitt verði 220 millj. kr. fjárveiting vegna kostnaðar við ráðgjöf og umsjón með sölu og frágangi skjala í tengslum við sölu á hlutabréfum ríkisins í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Vakin er enn athygli á því að þessi sala hefur ekki farið fram og að þessi verkefni ættu því að koma á næsta fjárlagaár ef nauðsyn ber til. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill árétta það sem fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga janúar til september 2001 og á jafnvel við í ár eins og í fyrra. Í þeirri skýrslu var gagnrýnd sú stefna að halda ríkisstofnunum í gíslingu með því að taka ekki á fjárhagsvanda þeirra, láta þær bera árum saman halla frá fyrri árum og halda þeim þannig í spennitreyju án þess þó að skipa þeim að loka eða leggja niður lögboðna þjónustu og verkefni sem þeim er gert að sinna við fullkomlega óviðunandi aðstæður. Þetta á m.a. við í menntakerfinu, eins og hér hefur ítarlega verið rakið í umræðum um bæði fjárlög og fjáraukalög í haust þar sem háttalag ríkisstjórnarinnar er að vinna illbætanlegt tjón á öllu menntakerfi landsmanna. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2002 ber fyrst og fremst vitni um óvönduð vinnubrögð við sjálfa fjárlagagerðina fyrir ári síðan og skeytingarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart lögum um fjárreiður ríkisins. Í stað þess að taka á raunhæfan hátt á fjárþörf einstakra málaflokka og stofnana í fjárlögum er látið reka á reiðanum stefnulítið og bara séð til hvað gerist. Stærstu vandamálin eru svo dregin að landi í fjáraukalögum. Sama gildir með tekjuhlið frumvarpsins. Nú í árslok eru væntanlegar tekjur af sölu ríkisfyrirtækja látnar stemma af þá útkomu í mismun tekna og gjalda sem ríkisstjórnin vill sjá og geta kynnt. Raunveruleikinn er samt allt annar. Ljóst er að um 9 milljarðar kr. sem færðir eru á tekjur þessa árs og eiga að koma inn fyrir sölu ríkisbankanna munu ekki skila sér fyrr en á næsta ári ef af sölu verður. Það verður því að teljast afar hæpin bókhaldsaðgerð að loka fjárlögum ársins 2002 með þeim hætti sem lagt er til að gert verði með samþykkt þessa frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2002. Virðulegi forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. og hef í sjálfu sér ekki miklu við það bæta. Það eru fáar tillögur varðandi verkefni sem koma hér fram af hálfu meiri hlutans en brýnt er að leysa úr mjög mörgum verkefnum. Ég nefni vanda framhaldsskólanna, ég nefni vanda háskólans, ég nefni fjárhagsvanda sjúkrahúsanna, sérstaklega á landsbyggðinni en svo virðist vera sem meiri hlutinn á Alþingi vilji kerfisbundið snúa við heilbrigðis- og sjúkrahúsþjónustu í landinu með þeim hætti að styrkja og efla fyrst og fremst sjúkrahúsin á höfuðborgarsvæðinu sem er jú vel og nauðsynlegt að gera, en það gerist jafnframt á þann veg að sjúkrahúsin á landsbyggðinni og heilsugæslustöðvarnar þar njóta ekki sama styrks eða sömu aukningar í fjárframlögum og þau sjúkrahús sem hér eru. Ljóst er að heilbrigðiskerfið vantar fjármagn og betra skipulag. En við megum ekki með fjárveitingum á Alþingi snúa við heilbrigðiskerfinu eins og hér er verið að gera. Ég ítreka að nauðsynlegt er að leiðrétta rekstrarvanda stærstu sjúkrahúsanna hér en heilbrigðisþjónustan og sjúkrahúsin um land allt eru hluti af heildarheilbrigðis- og sjúkrahúsþjónustu landsins og rekstur þeirra á að leysa og taka á skipulega um allt land. Virðulegi forseti. Ég læt framsögu minni lokið.

Herra forseti. Ég ætla að koma á framfæri sjónarmiðum við fáein atriði frv. sem ég hafði hugsað mér að kæmu fram við 2. umr. málsins sem fram fór í síðustu viku, en þá var ég staddur erlendis á vegum Alþingis þannig að ég átti ekki kost á því og bæti þá úr því hér við 3. umr. málsins. Ég vænti þess, herra forseti, að bæði fjmrh. og formaður fjárln. séu hér innan seilingar og hlýði á umræðu sem fram fer um þetta þingmál. Ég vil víkja að fjárveitingum undir liðnum Iðnaðarráðuneyti, sem er að finna á bls. 38 og 39 í frv. til fjáraukalaga. Þar er fyrst sem ég vil nefna að lagt er til að veita 107,1 millj. í átak til atvinnusköpunar, sem er samkvæmt skýringum þannig til komið að um er að ræða 50% af söluverðmæti á eignarhlut ríkisins í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki, eða 105 millj. kr., og rennur helmingurinn í ríkissjóð, 105 millj., en hinn helmingurinn rennur til samgöngu- og atvinnubóta í sveitarfélögum í grennd við Sauðárkrók. Þetta er í samræmi við frv. sem hér var samþykkt á vorþingi og varð að lögum þannig að fyrir liggur að þingið hafi ákveðið að fara þá leið varðandi ráðstöfun á hluta af hagnaði ríkissjóðs af sölu þessara hlutabréfa. Ég vil segja um þetta mál að þótt fordæmi séu fyrir því að ríkissjóður ákveði að verja hluta af hagnaði af sölu eigna sinna á tilteknum stað til framkvæmda á þeim stað --- og þar á ég við í Mývatnssveit --- þá tel ég ekki heppilegt að Alþingi fikri sig inn á þessa braut meira en orðið er. Ég vil segja, herra forseti, að mér finnst afar óheppilegt ef menn ætla að fikra sig lengra á þessu sviði. Það er auðvitað óeðlilegt sem almenn stefna að andvirði af sölu eigna ríkissjóðs sé varið sérstaklega til framkvæmda eða verkefna á þeim stað sem eignin stendur sem seld er. Ég er ekki að segja þetta vegna þess að ég telji að ekki hafi verið rétt að ráðast í einhverjar tilteknar samgönguframkvæmdir í Skagafirði. En ég tel það reyndar ekki rétt að tengja saman sölu hlutabréfa ríkissjóðs í steinullinni og samgönguframkvæmdir þar, ekkert fremur en ég tel það rétt að tengja saman hagnað af sölu Landsbankans í Reykjavík, sem hann fyrst og fremst er, og samgönguframkvæmdir í Reykjavík. Ég treysti mér ekki til að styðja það ef menn ætluðu sér að fá samstöðu um slíka tillögu, að andvirði af hagnaði af sölu ríkisbankanna yrði sérstaklega varið til tilgreindra verkefna á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna nefni ég þetta til að undirstrika það að þó að ég hafi stutt þetta mál á sínum tíma og standi við það þá set ég takmörk hvað ég er tilbúinn til að ganga langt í þessum efnum. Í öðru lagi vil ég nefna lið sem er Byggðaáætlun. Þar er lagt til að verja 200 millj. kr. til byggðaáætlunar og í skýringum með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Farið er fram á að 200 millj. kr. framlag vegna þátttöku í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni verði millifært yfir á byggðaáætlun sem er nýr fjárlagaliður vegna byggðaáætlunar er tók gildi í byrjun árs og gildir út árið 2005. Í hinni nýju áætlun er ekki gert ráð fyrir framlögum til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni eins og var í fyrri áætlun.`` Um þetta er allnokkuð að segja, herra forseti. Ég vil fyrst byrja á byggðaáætluninni sjálfri. Í textanum segir að þessi liður eigi að fara til þess að uppfylla nýja byggðaáætlun og reyndar er það skýrt nánar í fjárlagafrv. fyrir næsta ár, en þar segir að fjármununum verði varið til að sinna verkefnum sem eru tilgreind í þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Þarna held ég að sé rétt að fara aðeins yfir málin þannig að ekki leiki neinn vafi á því hvað menn ætla að gera við þessa peninga. Sú byggðaðáætlun sem samþykkt var hér á vordögum var einungis almenn stefnumarkmið í fimm atriðum. Tillögunni fylgdu tillögur um aðgerðir en þær voru ekki bornar upp og eru ekki samþykktar á Alþingi. Þess vegna er rétt að undirstrika það að ekki liggur fyrir af hálfu Alþingis nein samþykkt um tilgreind verkefni sem eigi að ráðast í samkvæmt byggðaáætlun, einungis almenn fimm stefnuatriði eða markmið sem menn settu sér. Í öðru lagi liggur fyrir að þegar tillagan var afgreidd úr iðnn. þá kemur fram í áliti meiri hluta iðnn. að nefndin geri aðrar tillögur til viðbótar við þær sem ríkisstjórnin gerði og hún breytir sumum tillögum sem ríkisstjórnin gerir. Þar á ég einkum við tvær, annars vegar sem stöðu og hlutverk Byggðastofnunar og hins vegar um atvinnuþróunarfélög og eignarhaldsfélög. Ég vil rifja það upp, herra forseti, að í nál. meiri hluta iðnn. segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur jafnframt mikilvægt að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum.`` Það liggur því fyrir að niðurstaðan innan stjórnarliðsins um afgreiðslu á tillögum ríkisstjórnarinnar um stefnu í byggðamálum er alveg skýr þegar menn lesa álit meiri hluta iðnn. Og ég spyr: Er það eins og skilja má á textanum fyrir fjárlagafrv. 2003 einungis ætlunin að framfylgja þeim tillögum sem ríkisstjórnin gerði?  Þess vegna undirstrika ég að niðurstaða meiri hluta iðnn. var ekki algerlega sú. Það ber, ef menn ætla að taka þennan tillögupakka sem liggur fyrir eftir umfjöllun í iðnn., að taka með þær tillögur sem komu fram til viðbótar frá meiri hluta iðnn. og líka að taka mið af þeim tillögum sem var breytt í meðförum nefndarinnar. Í þriðja lagi, herra forseti, segir í skýringum að ekki sé gert ráð fyrir framlögum til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni í hinni nýju áætlun. Ég vil gera athugasemdir við það, herra forseti, því eins og ég las upp áðan var það niðurstaðan að menn vildu og náðu samkomulagi um það að styrkja varanlega eignarhaldsfélögin og framlög til þeirra. Þess vegna er ég ekki sammála því sem fram kemur í fjárlagafrv. að fella niður framlög til eignarhaldsfélaganna fyrir árið 2002. Ég tel að það sé ekki í samræmi við þá niðurstöðu sem málið fékk í meðförum Alþingis. Ég hlýt að minna á þetta, herra forseti, vegna þess að það skiptir auðvitað máli að ríkisstjórnin framfylgi því sem stjórnarflokkarnir ná samkomulagi um en geri ekki á því kúvendingu þannig að það sem menn hafa samþykkt er framkvæmt á allt annan hátt. Það er hlutur sem ekki er gott að una við, herra forseti, og ekki ástæða til að láta liggja í láginni. Í framhaldi af afgreiðslu Alþingis á hinum almennu stefnuatriðum í byggðaáætlun í samræmi við nál. sem ég las upp úr áðan, skrifaði hæstv. iðnrh. til Byggðastofnunar 10. júní sl. eftirfarandi bréf, með leyfi forseta: ,,Eins og kunnugt er samþykkti Alþingi nýja byggðaáætlun á vorþingi. Í hinni nýju áætlun er ekki gert ráð fyrir framlögum til eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni eins og var í eldri áætlun. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002 er tekið fram um framlög til Byggðastofnunar: ,,Framangreind framlög miðast við núverandi byggðaáætlun en unnið er að nýrri byggðaáætlun fyrir árin 2002--2005, sem lögð verður fyrir Alþingi á haustþingi komanda. Gert er ráð fyrir að framlög breytist miðað við breyttar áherslur áætlunarinnar.`` Iðnaðarráðherra hefur í samráði við fjármálaráðherra ákveðið að nýta þær 200 millj. kr. sem eru í fjárlögum yfirstandandi árs ætlaðar til þátttöku Byggðastofnunar í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni, til verkefna samkvæmt nýrri byggðaáætlun, sem nauðsynlegt er að ráðist verði í á þessu ári. Í fjáraukalögum fyrir árið 2002 verður því lagt til að framangreindir fjármunir verði færðir undir nýtt viðfangsefni í fjárlögum. Í ljósi þessarar ákvörðunar er þeim tilmælum beint til Byggðastofnunar að stofnunin skuldbindi ekki umræddar fjárveitingar svo þær geti orðið til ráðstöfunar í samræmi við hina nýja byggðaáætlun.`` Ég spyr, herra forseti, sjálfan mig og bið hæstv. fjmrh. að skýra það hér fyrir þingheimi með hvaða rökum hann telur sig geta látið það vera að framfylgja fjárlögum eða jafnvel að gera breytingar á fjárlögum sem eru lög sem Alþingi hefur samþykkt. Ég held að nauðsynlegt sé að Alþingi fái rökstuðning ráðherra fyrir þessari breytingu. Með hvaða rökum getur hæstv. fjmrh. ákveðið að breyta fjárlögum þegar fyrir liggur að rökstuðningurinn, sem er að samþykkt hafi verið ný byggðaáætlun, felur ekki í sér það sem ætlað er? Þvert á móti liggur fyrir pólitískur vilji til þess að viðhalda framlögum til eignarhaldsfélaga. Það er mjög bagalegt, herra forseti, því þessi framlög hafa runnið til allra svæða landsins til atvinnuuppbyggingar og það er verið að taka þessa peninga úr því verkefni. Það munar um það í atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni, sérstaklega á veikum svæðum landsins. Það er líka hlutur sem mér finnst þurfa að fá skýringar við hvers vegna verkefnið er tekið af Byggðastofnun sem hafði það verkefni að útdeila þessu fé, finna samstarfsaðila til að útdeila þessu fé og setja á fót annan aðila hinum megin við Tröllaskaga til þess að vinna sams konar verkefni undir öðru nafni. Það er ekki í samræmi við það álit sem menn komust að í vor um stöðu Byggðastofnunar. Ég hlýt að spyrja: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin telur rétt að færa þetta verkefni frá Skagafirði yfir í Eyjafjörð? Ég kannast ekki við að það hafi verið borið undir mig eða aðra í þingflokknum hvort við samþykktum þær breytingar og vil þess vegna ekki að menn haldi að þær séu gerðar með mínum stuðningi, því að það eru þær ekki. Ég hef ekkert á móti því að menn setji á fót stofnun í Eyjafirði til að vinna að tilteknum verkefnum en ég hef nokkuð við það að athuga ef menn framkvæma hlutina með þeim hætti að veikja Byggðastofnun, taka verkefnið af henni og færa það öðrum aðila. Þá vil ég fá skýringar á málinu áður en málið er útrætt. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að koma á framfæri þeim athugasemdum sem ég vildi gera þinginu grein fyrir um þessi atriði í frv.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að hér talaði formaður þingflokks framsóknarmanna. Hér talaði einn af máttarstólpum þingflokks framsóknarmanna, hér talaði maður sem er að fara í framboð fyrir Framsfl., hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hér talaði þingmaður og maður sem er að fara í framboð. Ég vil vekja athygli á því sem hv. þm. minntist á með sölu Steinullarverksmiðjunnar og þau skilyrði sem þar fylgdu. Þar voru bara Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn á móti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson greiddi atkvæði með sölu Steinullarverksmiðjunnar illu heilli og þeim skilyrðum sem þar voru sett varðandi ráðstöfun fjárins. Ég er reyndar sammála honum í að það á ekki að skuldbinda slíkar fjárveitingar með þessu móti og það kom fram í máli mínu. En hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson greiddi þá, því að þá var enn langt til kosninga, atkvæði með þessu. Ég hef reyndar spurt hæstv. iðnrh., ráðherra hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að því hvernig þessu fjármagni hafi verið ráðstafað. Ég hef ekki fengið fullnægjandi svör. Það virðist vera á huldu. En ég er sammála hv. þm. í því að þarna var vitlaust að verki staðið en þingmaðurinn greiddi samt atkvæði með því í vor. Sama er að segja um eignarhaldsfélögin. Sá málaflokkur heyrir einnig undir ráðherra Framsfl., hæstv. iðnrh. Ég gerði athugasemdir í nál. við 1. umr. bæði fjárlaga og fjáraukalaga um hvernig verið væri að fara með eignarhaldsfélögin og ráðstöfun á fjármagni Byggðastofnunar og greiddi atkvæði gegn því. En hv. þm. er núna fyrst að koma og greina frá þessari skoðun sinni hér, sem ég er að vísu sammála. Herra forseti. Er þetta bara vegna þess að verið er að fara í kosningar? Hvers vegna kom þessi skoðun ekki fram á síðasta vetri þegar þessi mál voru virkilega til umræðu?

Herra forseti. Aðeins vegna þess síðasta sem fram kom hjá hv. þm. að upplýsingar um breytingar á framlögum til eignarhaldsfélaga lágu ekki fyrir fyrr en í haust þegar fjáraukalagafrv. var lagt fram.

Herra forseti. Ég hlýt að vekja enn athygli á því að hv. þm. er formaður þingflokks framsóknarmanna og hefur ekkert verið settur af sem slíkur, eða ekki er mér kunnugt um það. Ráðherra iðnaðarmála, sem fer með byggðamál, er líka þingmaður framsóknarmanna þannig að hér er um alvarlegt innanhússmál hjá Framsfl. að ræða. Kemur okkur reyndar ekki á óvart. En ég skora á hv. þm. Kristin H. Gunnarsson og formann þingflokks framsóknarmanna að taka til í sínum eigin herbergjum, taka sinn eigin ráðherra og samþingmenn og tyfta þá til í vinnubrögðum ef þetta er satt sem hv. þm. heldur hér fram, að málin séu keyrð inn í Alþingi án þess að þingflokkurinn hafi nokkuð fjallað um þau. Svo veigamikil mál eins og að brjóta niður skipulag og verkefni Byggðastofnunar, eins og hv. þm. var hér að vekja athygli á og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs gerðum fyrr í haust. Ég skora á hv. þm., sitjandi formann þingflokks framsóknarmanna, að taka nú til í sínum eigin herbergjum.

Hæstv. forseti. Hv. formaður þingflokks Framsfl. sagði okkur frá því að hann hefði ekki fengið tækifæri til að taka þátt í ákvörðunum um það að flytja verkefni sem tengjast framlögum til eignarhaldsfélaganna yfir Tröllaskagann. Mér verður þá á að spyrja: Hefur hv. þm. þá fengið tækifæri til að taka þátt í þeim ákvörðunum sem liggja fyrir um mestu framkvæmdir sögunnar í Norðausturkjördæminu í orku- og iðnaðarmálum um þá stefnumörkun sem fólst í byggðaáætluninni, sem var samþykkt í vor, um að nota peningana sem fást fyrir að selja bankana í framkvæmdir á sömu slóðum án þess að til kæmi nokkuð sem hægt væri að kalla mótvægisaðgerðir annars staðar á landinu, svo sem í Norðvesturkjördæmi? Hefur hv. þm. ekki komið að þeirri stefnumörkun sem birtist í þessu öllu saman? Og ef hann hefur komið að því, með hvers konar meðvitund var hv. þm. eiginlega? Það liggur auðvitað fyrir að það mun kalla á margs konar vandamál í öðrum hlutum landsbyggðarinnar að slík spenna komi upp án þess að menn grípi til nokkurra mótvægisaðgerða á þeim slóðum sem veikastar eru fyrir. Ég spyr: Hvar var hv. þm. og aðrir sem eiga hlut að máli og styðja þessa ríkisstjórn meðan öll þessi stefna var mótuð sem liggur núna fyrir?

Herra forseti. Í áliti meiri hluta iðnn. sem ég gat um áðan liggja fyrir tillögur og áherslur um byggðaaðgerðir um land allt. Ég vísa til þeirra. Þar er m.a. gerð sú breyting á tillögum ríkisstjórnarinnar að í stað þess að einblína á uppbyggingu á Akureyri eigi að byggja upp á fleiri stöðum á landinu, m.a. á Vestfjörðum og Austurlandi. Ég vísa til þeirra tillagna til að svara fyrirspurn hv. þm.

Hæstv. forseti. Það var kannski svolítið seint í rassinn gripið en verður þó að gefa mönnum prik fyrir viðleitnina. Hins vegar er það ekki að sýna sig að mikið gerist í framhaldi af þessu. Ég sé ekki að það bóli á stórkostlegum framlögum sem hægt væri að líta á sem mótvægisaðgerðir við þessu öllu saman. Ég tel að ríkisstjórnin þurfi aldeilis að taka sig á ef ekki á að koma upp ástand sem erfitt verður að búa við og veikir þessar byggðir enn frekar sem ekki njóta góðs af því sem ríkisstjórnin hefur verið að ákveða á undanförnum missirum. Þessi stefna er bara í eina átt. Hún stefnir í austur. Það er engin stefna í vestur. Hv. þm. hlýtur eðlilega að hafa áhyggjur af því. Enda kemur það fram í kveini hans og kvörtunum við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vil bara árétta það að menn náðu niðurstöðu um pólitískar áherslur í þessum efnum sl. vor. Þær birtast í áliti því sem meiri hluti iðnn. lagði fram í þingsölum til viðbótar við þær tillögur sem ríkisstjórnin hafði fram að færa. Vegna þess m.a. að skilja má frv. til fjárlaga næsta árs á þann veg að ríkisstjórnin hyggist bara hrinda í framkvæmd þeim tillögum sem er að finna í hennar plaggi þá gerði ég athugasemd við það í ræðu minni. Ég ætlast til að ríkisstjórnin hrindi í framkvæmd þeim áherslum sem menn náðu samkomulagi um.

Herra forseti. Nálgun hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar varðandi fjáraukalagafrv. sem hér er til meðhöndlunar er áhugaverð. Við urðum auðvitað vör við það í 1. umr. um þetta frv. Það voru misjafnar áherslur, sérstaklega varðandi þann lið sem heyrir undir Byggðastofnun og tengist eignarhaldsfélögunum. Það er athyglisvert sem fram kemur hjá þingmanninum, að hann lítur svo á að álit meiri hluta iðnn. sé ígildi samþykktar á Alþingi. Væntanlega er það byggt á því að slíkt samkomulag hafi verið á milli ríkisstjórnarflokkanna. Það er hins vegar alveg augljóst mál að ríkisstjórnin lítur ekki þannig á hlutina. Þannig er ríkisstjórnin að taka undir varnaðarorð ýmissa í umræðunni um byggðaáætlunina, að því miður sé þetta plagg ekki með þeim hætti að það væri sami styrkur af og stundum áður þegar byggðaáætlanir hafa verið samþykktar. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. hvort það sé nú að koma á daginn að ekki hafi dugað að semja á bak við tjöldin eins og hv. þm. telur sig hafa gert. Eða telur hv. þm. að þar sé um að ræða svik einhvers hæstv. ráðherra? Þá tel ég eðlilegt, herra forseti, að hv. þm. upplýsi okkur um hvort hann telji sökina meiri hjá hæstv. fjmrh. eða hæstv. iðnrh.

Herra forseti. Ég held því ekki fram að þær tillögur sem lágu fyrir Alþingi, annars vegar frá ríkisstjórn og hins vegar frá meiri hluta iðnn., hafi verið samþykktar á Alþingi. Ég tók skýrt fram að þær voru það ekki. Þær hafa því ekki þá stöðu að vera samþykkt Alþingis. Það eina sem hefur þá stöðu er það sem Alþingi samþykkti, þ.e. fimm meginmarkmið byggðaáætlunar, annað ekki. Hins vegar lágu þessar tillögur fyrir. Þær voru ræddar í þingflokkum stjórnarflokkanna og álit meiri hluta iðnn. var rætt í þingflokki Framsfl. og samþykkt þar. Um það er pólitískt samkomulag og þess vegna ætlast ég til að ríkisstjórnin, okkar fulltrúar að framkvæmdinni, vinni að framkvæmd þeirra tillagna ekki síður en þeirra sem ríkisstjórnin ein lagði fram.

Herra forseti. Miðað við orðin sem hv. þm. lætur falla er það klárt, enda þekkir hann ekki annað, að þetta er samþykkt í þingflokki Framsfl. En það er auðvitað óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. að því hvort hann hafi ekki fréttir af því hvaða meðhöndlun þetta álit fékk í þingflokki Sjálfstfl. Var þessi samþykkt þingflokks Framsfl. í takt við samþykkt þingflokks Sjálfstfl.? Getum við þannig litið svo á að þetta hafi verið samþykkt af báðum stjórnarflokkunum eða eingöngu samþykkt Framsfl. og þess vegna séu átök stjórnarflokkanna að koma fram í þessu máli? Herra forseti. Eitt að lokum. Það varðar eignarhaldsfélögin. Ég vil spyrja hv. þm. að því hvert álit hans sé á því hvernig störf eignarhaldsfélaganna hafi gengið í landshlutunum. Ég er þeirrar skoðunar að þar hafi býsna vel til tekis. En því miður er þetta dæmi um það að þegar eitthvað fer að ganga varðandi byggðamálin virðist þessi ríkisstjórn hlaupa frá verkinu, breyta til og gera einhverjar nýjar tilraunir en byggir ekki á því sem þó hefur vel tekist.

Herra forseti. Ég ætla ekki að svara fyrir þingflokk sjálfstæðismanna. Ég tel rétt að menn beini fyrirspurnum um þeirra mál til þeirra. Ég vek bara athygli á því að þetta nál. liggur fyrir undirritað af fulltrúum beggja stjórnarflokka. Hvað varðar eignarhaldsfélögin má hafa um það langt mál, rekja sögu þeirra og leggja mat á framgang og árangur. En í stuttu máli má segja að þetta hafi farið hægt af stað. Menn settu sér mjög stíf skilyrði sem óþarflega erfitt var að uppfylla, sérstaklega í ljósi þess að hér var fyrst og fremst um að ræða áhættufé sem átti að nota til atvinnuuppbyggingar, með þeirri áhættu sem slíku fylgir. Ég tek sem dæmi til samanburðar það ef menn hefðu sett sér sömu kröfur og gert var í upphafi með eignarhaldsfélögin varðandi fjárfestingu ríkisbankanna þriggja í deCODE fyrir 6 milljarða kr. Kröfurnar voru þær að ekki væri nema 10% áhætta í fjárfestingunni. Hefðu menn sett sér þær kröfur þegar ríkisbankarnir þrír, Landsbanki, Búnaðarbanki og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins, keyptu hlutabréf í deCODE fyrir 6 milljarða, þá hefðu menn ekki keypt. Menn verða auðvitað að hafa sambærilegar leikreglur í atvinnuuppbyggingu þó að menn hafi mismunandi form á að koma peningunum til skila, enda slökuðu menn á þessum kröfum sem óhjákvæmilegt var. En málið var þannig sl. sumar þegar ég hvarf frá þessum verkefnum að þetta var komið í tiltölulega góðan farveg. Ég tel að það hefði verið affarasælast að halda áfram á sömu braut.

Herra forseti. Sjálfsagt er það hlutverk framkvæmdarvaldsins í fyrsta falli að túlka þau lög sem það fær í hendur. Það hefði þess vegna átt að hafa afskipti af orðræðum hér nú og forseti hefði að sínu leyti getað sinnt því einnig. En við túlkun laga er ekki einvörðungu farið eftir orðanna hljóðan í þeim afgreiðslum sem Alþingi gerir. Það er líka skyggnst um í umræðum um mál. Þar kunna að koma upp fleiri atriði sem skýra eðli málsins og útlistun, ég tali ekki um álit nefnda. Fyrir því er það að álit iðnn. sem hér var nefnt hlýtur að hafa afar sterk ef ekki afgerandi áhrif á túlkun afgreiðslunnar sem hér fór fram.

Forseta er nú ekki alveg ljóst hvernig þetta innskot lýtur að fundarstjórn forseta.

Hann ræður því.

Herra forseti. Nú lýkur senn þessari umræðu um fjáraukalög og þingið tekur til við að ræða fjárlögin fyrir næsta ár. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um fjáraukalögin. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur farið ítarlega yfir afstöðu okkar til fjáraukalaganna en þó ætla ég að drepa á nokkur atriði. Í fyrsta lagi ætla ég að vekja athygli á því, herra forseti, að hér hafa ráðherrar í ríkisstjórn orðið fyrir mikilli og harðri gagnrýni. Gagnrýni hefur verið beint að hæstv. forsrh. og hæstv. iðn.- og viðskrh. Hörð gagnrýni hefur komið fram á þessa tvo ráðherra og reyndar fleiri, þar á meðal frá formanni þingflokks Framsfl. Hvorugur þessara ráðherra lætur svo lítið að vera viðstaddur þessa umræðu og svara fyrir sig, svara þeirri gagnrýni sem fram kemur á þeirra störf. Ég vil að þetta komi fram án þess að ég geri kröfu um að þeir verði kallaðir til umræðunnar. Ég geri ráð fyrir að þeir verði hér síðar í dag þegar þingið ræðir fjárlögin við 3. umr. Það er fátt sem kemur á óvart við fjáraukalögin að þessu sinni. Þar eru fastir liðir eins og venjulega. Ríkisstjórnin vinnur störf sín með handarbakinu. Þetta eru sömu handarbakavinnubrögð og við höfum fengið að kynnast á undanförnum árum. Fyrsta atriðið sem ég ætla að víkja að eru einmitt vinnubrögðin. Megnið af þeim fjárútlátum sem fjáraukalagafrv. kveður á um mátti sjá fyrir við gerð fjárlaga fyrir ári. Á þetta benti fulltrúi okkar, hv. þm. Jón Bjarnason, rækilega á þeim tíma. Hann áréttar það sjónarmið í framhaldsnál. sínu núna fyrir þessa umræðu. Þá bendir hann á að ákveðnar fjárveitingar í frv. séu þess eðlis að þær ættu frekar heima í næstu fjárlögum, séu þær réttlætanlegar á annað borð. Hann nefnir sem dæmi tillögu um 18 millj. kr. framlag til iðnrn. vegna innleiðingar nýrra raforkulaga og breytts fyrirkomulags í raforkumálum. Frv. um þessar breytingar hefur ekki enn komið fyrir þingið. Forveri þess frv. var kynntur á þingi sl. vor, fáeinum klukkustundum áður en þinginu var slitið. Þá fékk hæstv. iðnrh. því framgengt að mæla fyrir frv., kl. hálfsex að morgni en með því skilyrði að enginn annar fengi að taka til máls. Síðan höfum við orðið vör við að mikill ágreiningur er um það frv. innan ríkisstjórnarinnar. Fyrrv. hæstv. menntmrh., Björn Bjarnason, hefur ásakað ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki leitað eftir því að Ísland yrði undanþegið reglugerðum Evrópusambandsins í raforkumálum. Þannig er greinilegur ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar um frv., enda bólar ekki á því. Engu að síður er tillaga um 18 millj. kr. framlag  Varðandi vinnubrögðin höfum við einnig tekið undir ábendingar og gagnrýni sem fram hefur komið hjá Ríkisendurskoðun í minnihlutaáliti hv. þm. Jóns Bjarnasonar á þá leið að við viljum árétta það sem fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga janúar til september 2001, sem á jafn vel við í ár og í fyrra. ,,Í þeirri skýrslu var gagnrýnd sú stefna að halda ríkisstofnunum í gíslingu með því að taka ekki á fjárhagsvanda þeirra, láta þær bera árum saman halla frá fyrri árum og halda þeim þannig í spennitreyju án þess þó að skipa þeim að loka eða leggja niður lögboðna þjónustu og verkefni sem þeim er gert að sinna við fullkomlega óviðunandi aðstæður.`` Mér láðist að geta þess, herra forseti, að ég vitna hér í minnihlutaálit hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég held áfram tilvitnun minni, með leyfi forseta: ,,Þetta á meðal annars við í menntakerfinu þar sem háttalag ríkisstjórnarinnar veldur illbætanlegu tjóni á öllu menntakerfi landsmanna.`` Tilvitnun minni lýkur en hér er hv. þm. Jón Bjarnason að taka undir með gagnrýni sem fram hefur komið frá Ríkisendurskoðun á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Einna alvarlegast er þó að nú skuli verið að loka bókhaldi ríkisins með því að færa til tekna óseldar eignir. Í fjárlögum fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir sölu eigna upp á rúma 15,5 milljarða kr. En nú við 3. umr. fjáraukalaga er gert ráð fyrir að tekjur vegna sölu eigna verði 15,2 milljarðar kr. á árinu 2002. Meginhluti þessara tekna er fyrir sölu á hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. og í Búnaðarbankanum. Samkvæmt upplýsingum sem gefnar voru í fjárln. nema sölutekjur eigna á þessu ári aðeins 6 milljörðum kr. Í minnihlutaáliti hv. þm. Jóns Bjarnasonar segir, með leyfi forseta: ,,Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur með mjög villandi og með öllu óviðunandi vinnubrögð af hálfu stjórnar meiri hlutans að tekjur af þessum eignasölum, ef þá af þeim verður, verði færðar til tekna á þessu ári. Einungis hafa verið undirritaðar viljayfirlýsingar um kaup á áðurnefndum hlutabréfum. Ekki liggur fyrir hvenær kaupsamningar verða endanlega frágengnir og undirritaðir. En ljóst er að greiðslur fyrir þá sölu sem nú er fyrirhuguð munu ekki koma inn í ríkissjóð fyrr en á næsta ári ef af sölu verður.`` --- Og hv. þm. heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Ef sala eigna upp á rúma 15,3 milljarða kr. sem ráð er fyrir gert í endurskoðaðri tekjuáætlun er ekki tekin með er lítið eftir af rekstrarafgangi fjárlaga eða einungis 1,6 milljarðar kr.`` En rekstrarafgangur eins og hann stendur núna við þessa umræðu samkvæmt reiknikúnstum ríkisstjórnarinnar er 16,9 milljarðar. Þetta eru blekkingar. Þetta eru bókhaldsbrellur sem hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur rækilega sýnt fram á. Þetta eru bókhaldsbrellur. Herra forseti. Þetta var um vinnubrögðin, um handarbaka\-vinnubrögðin á þessum fjáraukalögum. Aðeins að nokkrum efnisþáttum. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði, eins og ég vék að áðan, að mörgum opinberum stofnunum, mörgum undirstöðustofnunum í velferðarkerfi okkar, heilbrigðisstofnunum, menntastofnunum er haldið í gíslingu vegna fjársveltis. Það hefur einnig komið fram í gögnum frá honum á hvern hátt sá vandi birtist, t.d. vandi framhaldsskólanna. Þar hefur komið fram að þegar tekið hafði verið tillit til afkomu ársins höfðu framhaldsskólarnir ráðstafað liðlega 334,9 millj. kr. umfram heimildir. Uppsafnaður fjárhagsvandi Menntaskólans í Kópavogi var í árslok 2001 162,7 millj. kr., Fjölbrautaskólans í Breiðholti 74,7 millj. kr. og Fjölbrautaskólans í Ármúla 69,2 millj. kr., Fjölbrautaskóla Vesturlands 60,3 millj. kr. og Verkmenntaskólans á Akureyri 52,5 millj. kr. Það sýnir óábyrga fjárlagagerð af hálfu stjórnarmeirihlutans að ekki skuli vera tekið á vanda framhaldsskólanna. Á þetta hefur hv. þm. Jón Bjarnason ítarlega bent. Hann hefur einnig farið rækilega yfir í gögnum sínum og máli hver vandi heilbrigðisstofnana er og vikið þar sérstaklega að vanda heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, hve alvarlegur hann er. Ég ætla ekki að fara nánar út í tölur í því efni en ég ætla að benda á að komið er lítillega, örlítið, á þó mjög óviðunandi hátt til móts við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, þegar litið er á heilbrigðisstofnanir. Þar er um að ræða tillögu upp á 158 millj. kr. á þessu ári sem hefði þurft að vera sennilega helmingi hærri í þessum fjáraukalögum og er ég þá ekki að tala um fjárlög næsta árs. Hvað framhaldsskólana snertir er talað um 260 millj. kr. framlag fyrir þetta ár á fjáraukalögum. Þarna hefðu þurft að koma 300 milljónir til viðbótar. Vil ég í því sambandi minna á mjög alvarleg varnaðarorð sem hafa komið frá kennurum í framhaldsskólunum, en í ályktun sem þeir sendu frá sér 11. nóvember segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fjárlagafrumvarpið sem nú liggur fyrir er áfall fyrir starfsemi framhaldsskólanna og ávísun á kreppu og stöðnun í skólastarfinu. Félag framhaldsskólakennara heitir á ráðherra í ríkisstjórn, fjárlaganefnd og alla þingmenn að snúast sameiginlega til varnar framhaldsskólanum og viðurkenna með því að hann skuli ekki vera hornreka í ríkisrekstrinum.`` Hér er vísað til fjárlaganna, til framtíðarinnar. En í þeim upplýsingum sem ég vék að áðan og er að finna í nál. hv. þm. Jóns Bjarnasonar er tekið á vanda sem er uppsafnaður og hefði þurft að mæta m.a. í fjáraukalögunum en er gert á óviðunandi hátt. Er það vegna þess að peningar eru ekki til? Áðan kom fram í máli mínu að samkvæmt kokkabókum ríkisstjórnarinnar er rekstrarafgangur á þessu ári 16,9 milljarðar. Og jafnvel þegar við erum búin að draga frá brellurnar og hinar óheiðarlegu reiknikúnstir er eftir sem áður rekstrarafgangur upp á 1,6 milljarða kr. Hvers vegna er þessum fjármunum ekki ráðstafað í uppbyggilegu skyni? Getur verið að ekki séu til peningar eða er þetta spurning um forgangsröð? Að sjálfsögðu er þetta spurning um forgangsröð því að í brtt. ríkisstjórnarinnar er ekki aðeins að finna þær brtt. varðandi framhaldsskóla og sjúkrahús, sem eru allt of litlar, heldur er einnig að finna framlag til annarra verkefna undir liðnum Ýmis verkefni. Hvaða verkefni skyldu það vera? Það eru útboðs- og einkavæðingarverkefni upp á 220 millj. kr. á fjáraukalögum. Hvað er það sem ekki var fyrirséð og hefði af þeim sökum átt að vera í fjárlagafrv.? Þarna eru alltaf til nægir peningar, þarna er alltaf nóg til. Mér finnst það vera mjög alvarlegt að þegar óskað hefur verið eftir því í fjárln. --- og ég spyr, herra forseti: Hvar er formaður fjárln.?

Hann er í húsinu.

Ég mun ekki halda áfram máli mínu fyrr en hann er kominn hingað í þingsalinn. Hv. þm., formaður fjárln., gengur nú í þingsalinn, en ég hef gagnrýnt að hér skuli ekki vera til staðar við umræðuna þeir ráðherrar sem hafa þurft að sæta mjög harðri gagnrýni, hæstv. forsrh., hæstv. iðn.- og viðskrh., m.a. frá hendi formanns þingflokks Framsfl., en óviðunandi finnst mér með öllu að formaður fjárln. skuli ekki vera viðstaddur alla umræðuna. Ég ætla að beina spurningu til hv. formanns fjárln. í tilefni af tillögu um aukið framlag til einkavæðingarnefndar, hvernig staðið hafi á því að ekki hafi fengist rökstuðningur fyrir því í fjárln. hvernig þessum 220 milljónum yrði varið og þær sundurliðaðar rækilega til að sýna fram á hvað með þá peninga er gert. Hvernig rökstyður hv. formaður fjárln. þessa þögn? Hvers vegna er ekki orðið við þeim eðlilegu óskum? Ég skil það hins vegar út frá mannlegu sjónarmiði að menn vilji helst fara með þessa hluti í felur, því að alltaf þegar slíkar umræður eru dregnar fram í dagsljósið sjá menn að þar er á ferðinni spilling og sukk, óráðsía, spilling og sukk. Við fengum t.d. að vita hvernig einkavæðingarnefndin vinnur. Það er ekki nóg með að hún fái nefndarlaun fyrir störf sín, það er ekki nóg með það. Þeir leita einnig ráðgjafar úti í bæ, þessir miklu sérfræðingar sem settir voru í einkavæðingarnefnd vegna þess að þeir eru svo miklir sérfræðingar. Nei, þeir þurfa á enn meiri sérfræðiþekkingu að halda utan úr bæ. Og til hverra skyldu þeir leita? Til hverra skyldu sérfræðingarnir í einkavæðingarnefnd leita? Til hverra skyldi Hreinn Loftsson hafa leitað? Hann leitar náttúrlega til manns sem hann treystir allra manna best. Hvað skyldi hann heita? Hann heitir Hreinn Loftsson og hann er lögfræðingur úti í bæ. Þannig leitaði formaður einkavæðingarnefndar til sjálfs sín um ráðgjöf. Það gerði Jón Sveinsson líka. Hann var í einkavæðingarnefnd. Hann treysti engum manni betur en lögfræðingnum Jóni Sveinssyni og auðvitað réð hann hann til starfa. Og þar er komin skýringin á því að framlagið til allra þessara einstaklinga er tvískipt. Það var mislangt hve þeir gengu í því efni. Annars vegar nefndarþóknun og hins vegar sérfræðistörf. Finnst mönnum þetta vera eðlilegt? Eru þetta eðlileg vinnubrögð? Og er síðan hægt að bjóða þinginu upp á það þegar óskað er eftir því að gerð sé rækilega grein fyrir því hvernig þessum fjármunum er varið, að því sé hafnað? Hvernig rökstyðja menn það? Fyrir hvað er þessi vinna? Er það aðallega í tengslum við bankana? Ekki eru það sérfræðingar í listaverkum sem voru ráðnir til starfa því að það gleymdist nú við söluna að gera eignaskrá um eignir bankanna og þar á meðal listaverkin sem hanga þar og eru ómetanlegur hluti af listaarfi okkar. Þar er ég ekki að gagnrýna hv. formann fjárln. því hann tók undir þá gagnrýni og hafði að ýmsu leyti forgöngu um hana. Við hefðum átt að hugsa það dæmi fyrr og minni ég á að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vorum alla tíð andvíg því að þannig yrði farið með þessar eignir þjóðarinnar, bankana sem núna er verið að afhenda flokksgæðingum Sjálfstfl. og Framsfl. og held ég að Framsfl. sé verri í þessu efni, ég held það. Ég skil reyndar ekki frjálshyggjumennina og hægri mennina í Sjálfstfl. að hafa ekki gagnrýnt þessi vinnubrögð og heimtað að fyrst farið var að selja hlut í bönkunum á markaði að það yrði ekki gert raunverulega á markaði og hlutabréfin seld þar. Nei, nei, það þurfti að finna nýja formúlu til þess að veita flokksgæðingum Framsfl. aðgang að kjötkötlunum. Þess vegna var reglan búin til um kjölfestufjárfesta til að geta samið um skiptin. Við þekkjum hvernig þetta hefur gerst. VÍS tekið undan Landsbankanum, fært undir fyrrv. varaformann Framsfl. Síðan líða nokkrir dagar og það fyrirtæki er komið í hóp fyrirtækja sem lúta stjórn manna sem eru innarlega í Framsfl. og hæstv. viðskrh. hafði geð í sér til þess að skilgreina sem framsóknarfyrirtæki þannig að ekki leikur nokkur vafi á því hver liturinn er á þeim fyrirtækjum, þótt ég viti ekki lengur hver liturinn er á Framsfl. vegna þess að hann hefur hagað sér sem spillt hjálparhella við íhaldið og tekur núna þátt í að leyna þingið upplýsingum um hvernig þessum fjármunum er ráðstafað, neitar að koma með sundurliðaða skilgreiningu á því. Mér finnst það vera mjög alvarlegt og ég ætlast til þess að hv. formaður fjárln. geri þinginu grein fyrir hvernig á því stendur að þessu skuli vera hafnað. Ég vona að þessari umræðu ljúki ekki nema hann komi hér í pontu og geri rækilega grein fyrir þessu. Það mætti hafa mörg orð og langt mál um pólitískt innihald þessa frv. og enn frekar um þau vinnubrögð sem hér eru uppi en eins og ég gat um í upphafi máls míns ætla ég ekki að verða til þess að lengja umræðuna. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hefur gert mjög rækilega og mjög málefnalega grein fyrir afstöðu okkar, bæði því sem lýtur að vinnubrögðum og einstökum tillögum sem er að finna í fjáraukalagafrv. og ég vil í öllum dráttum gera hans orð að mínum og taka undir þau.

Virðulegi forseti. Við vinnu fjárln., bæði vegna fjáraukalaga og fjárlaga, óskar nefndin eftir margvíslegum upplýsingum, ekki síst frá ráðuneytum. Þessar upplýsingar berast nefndinni yfirleitt skriflega en einnig er um munnlegar upplýsingar að ræða sem berast nefndinni þegar gestir koma og heimsækja hana. Þetta er gríðarlegt magn upplýsinga sem hefur nýst nefndinni afar vel. Það er rétt sem komið hefur fram hjá a.m.k. tveimur hv. þm., að nefndinni hefur þótt nokkuð skorta á að upplýsingar frá ráðuneytum --- ég nefni þar ekki eitt ráðuneyti umfram annað --- bærust til nefndarinnar. Upplýsingar þeirra hafa ekki verið eins ítarlegar og ekki borist jafnhratt og við hefðum viljað. Ég tel engu að síður að þessi skortur hafi ekki hamlað afgreiðslu mála og að nefndin hafi fyllilega yfirlit yfir þau atriði sem hér eru til umfjöllunar. Ég tel, hvað varðar þá gagnrýni sem hv. þm. setur hér fram, að fulldjúpt sé í árinni tekið og tel að hann ásamt öðrum hv. þm. geti tekið þátt í málefnalegri afgreiðslu.

Ég er að bisa við að taka, herra forseti, þátt í málefnalegri afgreiðslu á þessum málum. Ég tel að hún geti ekki átt sér stað án þess að menn fái þær upplýsingar sem um er beðið. Ég gagnrýni það að þinginu sé ætlað að samþykkja á fjáraukalögum framlag upp á 220 millj. kr. í tengslum við einkavæðingu ríkisstjórnarinnar án þess að sú upphæð sé rækilega sundurliðuð. Það var farið fram á skýringar í fjárln. og þær voru hér, í 10--15 línum. Í þjóðfélaginu eru ýmsar stofnanir sem berjast í bökkum og fá framlög sem nemur nokkrum hundruðum þúsunda kr. eða fáeinum milljónum, ef þá svo gott er, eftir að hafa gert mjög rækilega grein fyrir fjárþörf sinni. En hv. formaður fjárln. er tilbúinn að stimpla kröfu um 220 millj. kr. fjárframlag með þessum rökstuðningi. Síðan er óskað eftir því, af fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., að fá þetta ítarlega sundurgreint. Því var hafnað. Ef hv. formanni fjárln. finnst þetta málefnalega og vel að verki staðið þá erum við einfaldlega afskaplega ósammála. Ég verð að segja að mér finnst slík vinnubrögð ekki þinginu sæmandi.

Virðulegi forseti. Þau mál sem hv. þm. gerir að umræðuefni voru rædd í fjárln. við lokaafgreiðslu í gær. Þá kom fram ósk hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar um að formaður beitti sér fyrir því að fá þær upplýsingar sem mönnum þótti skorta --- ég tilgreini þar ekki eitt málefni fremur en annað --- til nefndarinnar áður en umræðan hæfist sem hér fer fram. Ég fól starfsliði nefndarinnar að óska eftir því og þykir miður ef þær upplýsingar hafa ekki náð að berast. Hins vegar hafa komið fram upplýsingar sem ég tel nægar til að afgreiða fjáraukalögin að þessu sinni.

Herra forseti. Það er einmitt þetta sem mér finnst svo alvarlegt, að hv. þm., formanni fjárln. finnist þær litlu upplýsingar sem fram voru kreistar eftir mikinn eftirrekstur af hálfu fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., bókanir og kröfur um að upplýsingar kæmu fram, nægja til að taka málefnalega afstöðu til þessara mála. Það finnst mér alvarlegt. Mér finnst það ills viti ef fjárln. er orðin afgreiðslustofnun, færibandaafgreiðslustofnun af þessu tagi. Hún á að sjálfsögðu að leggja sjálfstætt mat á þær kröfur og óskir sem koma frá framkvæmdarvaldinu. Það er grundvallarforsenda að hún hafi ítarlegar upplýsingar fyrir framan sig. Það var ekki að frumkvæði stjórnarmeirihlutans að kallað var eftir þessum upplýsingum. Stjórnarmeirihlutinn virtist reiðubúinn að afgreiða málið nánast umræðulaust. Það var fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln. sem krafðist þess að fá þessar upplýsingar. Eftir mikinn eftirrekstur frá hans hendi komu þessar 10--15 línur, sem er ekki sundurliðun af því tagi sem hann var að óska eftir. Mér finnst það áhyggjuefni ef stjórnarmeirihlutinn er reiðubúinn að afgreiða kröfur ríkisstjórnarinnar um fjáraustur í einkavæðingarbatteríið nánast án þess að hafa upplýsingar fyrir hendi en krefur hins vegar fulltrúa sjúkrastofnana, heilbrigðisstofnana og skóla um ítarleg rök fyrir þeirri beiðni sem þær stofnanir setja fram. Mér finnst eðlilegt að þær komi með slík rök en það eiga líka allir að gera.

Herra forseti. Það eru örfá atriði sem ég vildi bæta við í þessa umræðu þó auðvitað sé búið að fara ítarlega yfir þetta frv. til fjáraukalaga, bæði við 2. umr. og eins af frsm. okkar í 1. minni hluta fjárln., hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Það eru þó örfá atriði sem ég vildi bæta við. Áður en ég kem að því vil ég minnast á að það er afar ánægjulegt að heyra hv. þingmenn, t.d. hv. þm. Ögmund Jónasson, sem ekki situr í fjárln., lýsa fyrir okkur sem sitjum í fjárln. hvað gerist þar á fundum. Auðvitað veitir ekki af að minna okkur á ýmislegt sem við höfum greinilega misst af. Það er auðvitað ekki nema þakkarvert að við séum minntir á ýmsa hluti sem þar hafa greinilega átt sér stað 

Jú, jú.

Ég ætla aðeins að koma inn á það sem hv. þm. var að ræða um varðandi einkavæðinguna.

Það er hv. 4. þm. Austurl. sem hefur orðið.

Ég þakka fyrir, herra forseti. Ég ætla að ræða örlítið um  Þá mun ég snúa mér að einkavæðingarnefnd. Það er mjög athyglisvert vegna þess að við stóðum í miklum slag í fyrra um það að fá upplýsingar um hvert 300 millj. áttu að fara sem einkavæðingarnefnd óskaði eftir á fjáraukalögum ársins 2001. Ekki tókst að fá neinar upplýsingar um til hvers ætti að nýta þessa fjármuni og ég held því fram, og hef gert það áður, að ástæðan fyrir því hafi verið sú að það var engin áætlun til um það hvernig ætti að nota þessa upphæð, heldur var þetta einhver tilfinning um að væntanlega þyrfti að nota upphæð nálægt þessari stærðargráðu. Ég held því fram að þannig sé staðan enn í dag. Það er auðvitað mjög alvarlegt að það skuli ítrekað gerast á slíkan hátt. Ég vil færa rök fyrir þessari skoðun minni. Rökin eru þau að ég hef hér fyrir framan mig sundurliðað hvernig einkavæðingarnefnd nýtti þessa fjármuni. Það er ljóst að af þessum 300 millj. sem samþykktar voru á fjáraukalögum ársins 2001 var ekki nýttur nema minni hluti þeirrar upphæðar. Um áramót voru ónotaðar rétt tæpar 170 millj. af þessum 300 millj. Það er því augljóst mál --- þarna var eingöngu um örfáar vikur að ræða --- að hér hefur ekki verið um vönduð vinnubrögð að ræða. Því miður kemur það manni mjög á óvart að sami aðili, sama nefnd, kemur enn og biður um nær því sömu upphæð ári síðar. Það er rétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ansi er klént svarið sem barst um það hvernig ætti að nýta þessa fjármuni. Eingöngu eru taldir upp einstaka aðilar sem komið hafa að þessu máli og hefur væntanlega aldrei verið leyndarmál um en trúlega allir vitað hverjir voru og hvernig komu að málinu. Að sjálfsögðu var verið að biðja um hvernig þetta sundurliðaðist og hvernig áætlunin liti út gagnvart því að þurfa að nýta 220 millj. kr. Bara örlítið svo að við áttum okkur á því hvaða upphæð er verið að tala um --- þetta er ekki upphæð sem er bara notuð á örfáum dögum. Það er svo athyglisvert að í Morgunblaðinu í morgun er vitnað í svar sem iðnrh. gaf hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um það hve miklir fjármunir hafi farið í allan þann mikla, og til fjölda ára, undirbúning fyrir álver í Reyðarfirði. Heildarkostnaður ríkissjóðs er tæplega 200 millj. kr., takið eftir, tæplega 200 millj. kr. Það eru því engir smáaurar sem verið er að láta í einkavæðingarnefnd sem á að nýta væntanlega á næstu dögum. Samkvæmt upplýsingum mínum, miðað við 1. október, liggur fyrir að nefndin á enn þá eftir ónotaðar 12 millj. kr. Það hlýtur að vera eðlilegt að kallað sé eftir upplýsingum um hvað veldur því að nú, á síðustu dögum ársins, þurfi að láta 220 millj. í einkavæðingarnefnd. Óvissan er gífurleg, eins og allir vita, um hversu miklu af sölunni verður lokið á þessu ári og þess vegna hlýtur að vera eðlilegt líka í ljósi fjárreiðulaganna að velta því fyrir sér hvort þessi upphæð eigi ekki frekar heima, ef nota þarf hana á annað borð, í fjárlögum næsta árs, nákvæmlega eins og með þeim tölum sem ég sýndi áðan að fjáraukalagasamþykktin um 300 millj. í fyrra átti að sjálfsögðu heima á fjárlögum þessa árs. Herra forseti. Ég er m.a. að rifja þetta upp vegna þeirra orða sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárln., lét falla hér fyrr í morgun, í fyrsta lagi að skýringar lægju fyrir í öllum málum þannig að hægt væri að afgreiða allar þær tillögur sem hér lægju fyrir. Þetta er eitt dæmið um að skýringar eru að mínu mati ekki fullnægjandi. Annað dæmi eru skýringar sem ég minntist örlítið á í andsvari fyrr í dag, þ.e. varðandi framhaldsskólana. Það er afar sérkennilegt að tæplega 500 nemendur skuli finnast í framhaldsskólum á einni viku. Maður hlýtur að velta fyrir sér ástæðu þess að þessir 500 nemendur koma allt í einu upp á borðið núna. Það er alveg augljóst mál að þeir hafa væntanlega verið skráðir í framhaldsskólana í haust, og kæmi mér ekki á óvart þó að hluti af þessari tölu væri jafnvel frá því á vorönn á þessu ári. Það hlýtur að vera óhjákvæmilegt að spyrja: Hvar er eitthvað að? Er það í menntmrn. eða er það í tengslum menntmrn. við fjmrn.? Eru það e.t.v. tengsl þessara ráðuneyta við fjárln.? Og þá kem ég að þætti sem auðvitað væri hægt að hafa langt og mikið mál um, tengsl ráðuneytanna við fjárln. Það er alveg augljóst mál, eins og fleiri hv. þm. hafa komið inn á, að því miður hefur upplýsingastreymi frá ráðuneytunum til fjárln. frekar miðað aftur á bak en áfram. Þrátt fyrir að til séu lög, fjárreiðulög, og reglugerðir um framkvæmd fjárlaga o.s.frv. virðist því miður ekki vera eftir þeim farið. Þess vegna vakti það auðvitað sérstaka athygli mína þegar hv. formaður fjárln. sagði í morgun að fyllilega væri farið að fjárreiðulögum, og var hann þá að tala um allar þær tillögur og frv. til fjáraukalaga sem hér eru til meðhöndlunar. Það hefði verið nær, hv. þingmaður, að orða það svo að því miður væri ekki fyllilega farið að fjárreiðulögum og síðan reynt að gefa einhverjar skýringar á því af hverju það væri ekki. Það er því óhjákvæmilegt að spyrja hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson hvort hann sé reiðubúinn til þess að endurtaka það hér og fullyrða þá að hver einasta tillaga sem er í frv. eða brtt. meiri hluta fjárln. falli undir þá skýringu að það sé allt ófyrirséð, það sé vegna lagabreytinga eða kjarasamninga, en þannig er gert ráð fyrir að frá fjáraukalögum sé gengið. Ég fullyrði hins vegar, herra forseti, að þannig er þetta mál ekki. Ég vona því að hv. þm. leiðrétti orð sín og noti mildilegra orðalag um það að því miður sé ekki enn búið að ná þeim tökum á þessu ferli að fyllilega sé farið eftir fjárreiðulögum. Herra forseti. Rétt að lokum varðandi framhaldsskólana. Það segir í skýringum við þær 220 millj. sem sagðar eru vera hér vegna ófyrirséðrar nemendafjölgunar í haust --- það þýðir þá væntanlega í þeirri síðustu viku sem liðin er frá því að síðast voru gerðar tillögur um aukið fjármagn vegna nemendafjölgunar --- með leyfi forseta: ,,Einnig er stefnt að því að yfirfara reiknilíkan framhaldsskóla til að samræma betur framlag fyrir ársnemanda og kostnað við viðbótarnemanda umfram áætlun.`` Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, formann fjárln., hvað þessi setning þýði. Rökstuðningur fyrir því að ég vil fá skýringar á því er m.a. það sem ég sagði fyrr í morgun, eitt af því sem við höfum beðið um í fjárln. er að fá reiknilíkanið, fá að yfirfara þetta reiknilíkan og fá að sjá þær umbreytingar sem hafa átt sér stað á því. Þá gætum við farið yfir þetta og áttað okkur betur á því þegar talsmenn framhaldsskólanna koma á fund fjárln. og óska eftir því að ýmislegt sé lagfært í rekstri skólanna. Þá væri auðvitað nauðsynlegt fyrir okkur að geta farið yfir reiknilíkanið til að átta okkur nákvæmlega á þessum hlutum. Hér er síðan gefin skýring og vísað í reiknilíkanið sem við höfum ekki undir höndum. Herra forseti. Ég ítreka beiðni mína til hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, formanns fjárln., um að hann reyni að útskýra fyrir þingheimi þessa ágætu setningu.

Virðulegi forseti. Eins og komið hefur fram í þessari umræðu í morgun fær fjárln. margvíslegar upplýsingar frá bæði ráðuneytum og öðrum aðilum sem varða afgreiðslu nefndarinnar. Þessar upplýsingar berast nefndinni með skriflegum hætti ef óskað er sérstaklega eftir því en vegna spurninga hv. þingmanns vil ég minna á að fulltrúar ráðuneytanna koma til nefndarinnar og gera grein fyrir margvíslegum tillögum sínum og óskum og svara síðan þeim spurningum sem koma fram hjá nefndarmönnum. Oft eru þessi samskipti beint við ráðuneytin, og ráðuneytin eru tilbúin sömuleiðis til þess að koma hvenær sem við óskum eftir. Beint samband er jafnframt milli nefndarinnar og starfsmanna ráðuneytanna. Enn fremur hefur fjmrn. sérstakt hlutverk í þessu efni. Það hefur annast upplýsingaöflun fyrir nefndina þegar nefndin hefur óskað eftir slíku. Ég tel að á fundum nefndarinnar, sem hv. þm. hefur setið ásamt öðrum sem hér hafa tekið til máls um upplýsingaöflunina, hafi fulltrúar ráðuneytisins gefið mjög ítarleg svör og ég hef ekki orðið var við annað en að allir nefndarmenn hafi fengið þau svör sem beðið hefur verið um þó að ég hafi tekið undir þær ábendingar sem komið hafa fram hjá hv. þingmönnum að okkur þyki í nefndinni, og þá tala ég almenns eðlis, að nokkuð hafi skort á að ráðuneytin gæfu okkur á réttum tíma þau atriði sem við óskum eftir. Hef ég beitt mér þar fyrir hönd nefndarinnar, hvort sem ég er þar í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Herra forseti. Það er auðvitað eðlilegt að hv. þingmaður komist ekki yfir í fyrra andsvari sínu að svara öllum þeim spurningum sem ég lagði hér fram. En ég vek athygli á nákvæmlega því sem hv. þm. var að tala um, við höfum fengið gesti frá ráðuneytunum í heimsókn til okkar en það dugir ekki alltaf til. Af því að ég hef gert hér að umtalsefni reiknilíkan framhaldsskólanna vil ég segja að þegar fulltrúar úr menntmrn. voru í heimsókn hjá nefndinni spurði ég m.a. út í reiknilíkanið og óskaði eftir því að við fengjum það í hendur. Því var tekið afskaplega ljúfmannlega af fulltrúum ráðuneytisins en síðan, því miður, hefur reiknilíkanið ekki borist og þess vegna skortir okkur m.a. þær upplýsingar sem ég ræddi um áðan. Eitt er það þó, herra forseti, sem ég vil spyrja hv. þingmann um til viðbótar og það er eiginlega grundvallaratriði varðandi það hvernig við göngum frá fjáraukalögum. Telur hann það viðunandi að við höfum ekki stöðu stofnana nú um stundir né áætlun um stöðu þessara stofnana um áramót? Við sjáum ekki hvernig þær standa, og ég á í raun og veru við þetta, bæði varðandi fjáraukalögin og fjárlögin. Þetta er auðvitað óviðunandi og þýðir að nefndin getur ekki sinnt því eftirlitshlutverki sem henni er ætlað. Eins og vinnubrögðin eru í nefndinni höfum við enga möguleika til að að sinna þessu eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu. Því miður virðist framkvæmdarvaldið þar að auki hafa þau tök á meiri hluta fjárln. sem framkvæmdarvaldið virðist óska hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég vil með almennum hætti taka undir meginatriðið í því sem hv. þm. segir um valdmörk og samskipti þings og framkvæmdarvalds. Ég tel það einnar messu virði að þau mál séu rædd í grundvallaratriðum en ekki endilega út frá einstökum málum sem hér eða við annað tækifæri hafa verið gerð að umræðuefni. Ég tel fulla ástæðu til að skoða slíkt. Ég tek sömuleiðis undir það sem hv. þm. segir, við verðum stöðugt, með allri virðingu fyrir duglegu framkvæmdarvaldi, að vera vakandi fyrir því að hv. Alþingi, sem er fulltrúi þjóðarinnar, hafi bestu möguleika til þess að veita aðhald og eftirlit eins og því er ætlað. Þetta tel ég umræðu virði út frá almennum sjónarmiðum. Ég kann ekki skýringar á því sem hv. þm. spyr hér um hvað varðar reiknilíkanið. Ég fullyrði að það er ekki vegna þess að reiknilíkanið sé eitthvert leyndarmál því að það er að sjálfsögðu líkan sem unnið er með í hverjum einasta framhaldsskóla. Það er svona eitt af því sem ég nefndi hér, með því að taka undir þá gagnrýni sem hefur komið fram, að mér hefur fundist nokkuð á skorta að hingað bærust þær upplýsingar. Ég kann enga skýringu á því hvers vegna reiknilíkanið hefur ekki borist. Það mega allir vita sem eitthvað véla um þessi mál að reiknilíkanið og staða framhaldsskólanna hafa verið okkur mjög hugleikin og hafa verið margrædd í fjárln. Fátt er það sem við höfum haft meiri áhyggjur af en einmitt stöðu framhaldsskólanna. En úrbæturnar skila sér og sýna sig hér í fjáraukalögunum með 220 millj. kr. framlagi.

Herra forseti. Það hefði auðvitað verið miklu auðveldara fyrir okkur í fjárln. að yfirfara þessar 220 millj., eða við bæta, ef við hefðum haft allar þær forsendur sem við óskuðum eftir til þess að fara yfir stöðu framhaldsskólanna. Mér finnst eðlilegt svona í lokin, þar sem við erum væntanlega að ljúka þessari umræðu, að þakka hv. þingmanni fyrir jákvæðar undirtektir við ýmislegt af þeirri gagnrýni sem ég hef komið á framfæri, og ég vonast til að það verði til þess að fjárln. taki þetta til gaumgæfilegrar skoðunar. Það er nokkuð ljóst að það fjáraukalagafrv. sem við erum hér að ljúka umræðu um og síðan það fjárlagafrv. sem við tökum til meðhöndlunar þegar líður á daginn verða síðustu frv. af þeirri gerð sem fjárln. nú mun um fjalla. Ég held hins vegar að það sé afar nauðsynlegt að fjárln. ljúki ekki þessu kjörtímabili án þess að fara vel yfir þessi mál og jafnvel ljúka þeirri vinnu með ákveðnum tillögum sem sú fjárln. sem tekur við á haustdögum næsta árs kæmi til með að taka tillit til og vonandi vinna eftir. Það er alveg augljóst mál að nefndin sem nú situr hefur auðvitað ákveðna reynslu og hefur fylgst með ákveðinni þróun sem ég hélt fram hér áðan. Ég endurtek að því miður hefur þróunin verið aftur á bak en ekki áfram að öllu leyti og við þurfum auðvitað að taka mjög vel til hendinni ef við ætlum að gera breytingar þar á. Ég held að nefndin sem nú situr, sem hefur þessa reynslu, hljóti að geta orðið að liðsinni við þær breytingar sem óhjákvæmilegar eru ef við ætlum að standa almennilega að því að ljúka vinnu við fjáraukalög og fjárlög hvers árs.

Herra forseti. Aðeins örfá orð í lokin. Ég var heldur seinn á mér að biðja um andsvar við hv. þm. Einar Má Sigurðarson og verð þess vegna að kveðja mér hljóðs í ræðu sem verður mjög stutt. Ég vek athygli þingheims á því að nú er að ljúka umræðu um fjáraukalög með mjög hefðbundnu sniði. Menn hafa réttilega sakað ríkisstjórnina um slæleg vinnubrögð, um að vinna þetta frv. á handarbakinu eins og sagt er, og menn láta í ljósi þá ósk að svona verði þetta ekki að ári, að ríkisstjórnin lofi því eða sá stjórnarmeirihluti sem þá verður ríkjandi að gera það aldrei aftur, eins og krakkarnir segja. Það er vissulega ástæða til að taka undir þá gagnrýni sem fram hefur verið sett og óskir um að bætt verði úr þessum vinnubrögðum. Ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var sú lýsing hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar á orðum mínum áðan, að ég hefði verið að fjalla um atburði í fjárln. sem aldrei hefðu átt sér stað þar eða væru ekki sannleikanum samkvæmir. Það eina sem ég sagði var að hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hefði haft forgöngu um að óska eftir nánari sundurliðun á framlagi vegna einkavæðingar eða í tengslum við hana, 220 millj. kr. Ég efast ekki um og hef fengið það staðfest hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að undir þá kröfu hans hafi aðrir tekið og stutt dyggilega. Ef ég fer á einhvern hátt með rangt mál óska ég auðvitað eftir að það verði skýrt út hvað ég fer rangt með. Ég vitnaði í framgöngu ákveðins þingmanns í fjárln. sem hafði óskað eftir þessum upplýsingum. Ég efast ekkert um að hv. þm. Einar Már Sigurðarson hafi staðið sig prýðilega í starfi sínu og efast ekkert um að hann hafi tekið undir þessar tillögur og undir lokin hafi hv. formaður nefndarinnr einnig gert það og reynt að ganga eftir þessum upplýsingum. Það sem ég gagnrýni hins vegar er að fjárln. skuli láta bjóða sér þessi vinnubrögð yfirleitt af hálfu framkvæmdarvaldsins. Við erum að tala þarna um verulegar upphæðir og það er eðlilegt að framkvæmdarvaldið geri mjög rækilega grein fyrir því hvernig fjármununum er ráðstafað. Það er eðlilegt að fjallað sé á almennan hátt um fjárbeiðnir í tengslum við fjárlög en hér erum við að tala um fjáraukalög, þ.e. ráðstöfun fjármuna sem þegar hefur átt sér stað. Og þegar óskað er eftir því að gerð sé grein fyrir því með hvaða hætti hafi verið að verki staðið á að sjálfsögðu að gera það á ítarlegan og málefnalegan hátt. Það hefur ekki verið gert.

Virðulegur forseti. Að hefðbundnum sið við fjárlagaumræðu set ég fram þá kröfu að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu hér allir viðstaddir, a.m.k. meðan umræða fer fram af hálfu talsmanns meiri hlutans og aðaltalsmanna minni hlutanna, og geti tekið við þeim spurningum sem settar eru fram og veitt svör við þeim. Það er gersamlega ólíðandi að ár eftir ár skuli ráðherrabekkurinn vera auður nánast að segja, aðeins tveir ráðherrar viðstaddir aðalumræðu um fjárlög, þ.e. 3. umr. Þetta hefur endurtekið sig æ ofan í æ, virðulegur forseti. Ég óska eftir því að gerð verði atlaga að því að fá hæstv. ráðherra til að vera viðstadda og ekki hefja umræðuna í raun fyrr en hæstv. ráðherrar eru staddir í salnum og hlýða á það sem við höfum fram að færa. Við höfum verið að ásaka ríkisstjórn um að brjóta lög, að hún fari ekki að fjárreiðulögum og fyllsta ástæða er til að þessir hæstv. ráðherrar sem ekki eru viðstaddir komi hér í sal og taki við þeirri gagnrýni sem við höfum fram að færa. Ég tel að hún sé nægilega rökstudd með því að vísa til álita Ríkisendurskoðunar ár eftir ár sl. fjögur ár.

Forseti mun verða við beiðni hv. þm. og gera hæstv. ráðherrum, öllum sem einum, viðvart um að viðveru þeirra sé óskað við umræðuna.

Herra forseti. Ég tek undir beiðni og athugasemdir hv. þm. Gísla S. Einarssonar og fagna undirtektum forseta um að kalla ráðherrana til. Í morgun hafa farið fram umræður um fjáraukalög án þess að ráðherrabekkurinn hafi verið skipaður. Hér hafa komið fram spurningar, fyrirspurnir og óskir um skýringar á ákveðnum liðum sem heyra undir fagráðherrana. Formaður þingflokks framsóknarmanna hefur beint mjög eindregnum athugasemdum og fyrirspurnum til hæstv. iðnrh. sem var ekki viðstödd. Ég tel því afar mikilvægt að hæstv. ráðherrar séu hér við lokaumræðu fjárlaga. Vonandi er þessi lokaumræða fjárlaga, 3. umr., síðasta umræða sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir. Ég vona að næsta ríkisstjórn verði ekki eins skipuð og sú sem er að leggja hér lokahönd á fjárlög sín. En engu að síður væri þó rétt og skylt af hæstv. ríkisstjórn að hafa þann myndugleika og þann trúnað við Alþingi að vera viðstödd lokaafgreiðslu fjárlaga sinna sem vonandi verður ekki endurtekning á.

Virðulegi forseti. Ástæða er til að ítreka enn beiðni mína. Ég vek athygli á því að hæstv. fjmrh. er ekki einu sinni viðstaddur. Það eru einungis tveir hæstv. ráðherrar viðstaddir, þ.e. hæstv. samgrh. og hæstv. menntmrh. Aðrir eru ekki í sal. Ég ítreka þá beiðni mína sem fram hefur komið hvert einasta ár sl. fjögur ár að ráðherrar séu viðstaddir og hlusti á helstu talsmenn fjárln. þó ekki væru fleiri en aðeins helstu talsmenn fjárln., þ.e. framsögumenn álitanna. Þetta, herra forseti, ítreka ég og ég tel að ekki sé hægt og ekki fært að hefja umræðuna fyrr en a.m.k. forsvarsmaður fjárlaganna sem á að framkvæma þau, hæstv. fjmrh., og síðan hæstv. oddviti ríkisstjórnarinnar, Davíð Oddsson, eru komnir í sal. Ég tel að fresta verði umræðunni þar til þeir hæstv. ráðherrar eru komnir hér. Ég ítreka þá beiðni.

Forseti hefur nú þegar látið gera öllum hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar viðvart, enginn þeirra er með fjarvistarleyfi í dag, að þeirra sé óskað við þessa umræðu. Forseti mun einnig verða við þessari ósk hv. þm. --- ef hv. þm. má vera að því að hlusta --- og gefa hæstv. ráðherrum kost á því að koma hingað til fundarins. Ég fresta fundinum í 20 mínútur.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hluta fjárln. Nefndin hefur haldið áfram umfjöllun sinni um frumvarpið frá því að 2. umr. fór fram 27. nóv. sl. Til viðræðna við nefndina komu forsvarsmenn Ríkisútvarpsins. Fulltrúar frá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Í nefndarálitinu er fyrst gerð grein fyrir meginbreytingum sem varða tekjuhlið frumvarpsins. Þá er gerð grein fyrir þeim breytingum sem lagt er til að verði gerðar á sundurliðunum 2--4. Að lokum er gerð grein fyrir breytingum sem lagt er til að verði gerðar á 5. gr. frumvarpsins. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis er gert ráð fyrir að tekjur verði 271,6 milljarðar kr. sem er 7,6 milljarða kr. hækkun frá frumvarpinu. Í framsöguræðu minni og svörum við 2. umr. komu fram margvíslegar ábendingar. Þar var fjallað um þjóðhagslegar stærðir og horfur í þjóðarbúskapnum. Ég bendi hv. þingmönnum á það sem framsögumaður meiri hlutans sagði á þeim tíma. Í ljósi þess að endurskoðuð þjóðhagsspá hefur ekki nein meiri háttar áhrif á fjárlagagerðina og horfur í ríkisbúskapnum tel ég ekki ástæðu til að endurtaka það sem þá var sagt um ríkisfjármálin og horfur á næsta ári. Ég vil benda hv. þm. á þau þingskjöl sem hér liggja fyrir og önnur gögn sem nýta má til að átta sig á þeim brtt. sem hér hafa verið lagðar fram. Þar á meðal eru breytingar á því er varðar menntmrn., þ.e. að meiri hlutinn gerir tillögu um aukningu sem svarar til 70 millj. kr. til framhaldsskólanna, til þess að styrkja rekstur þeirra í samræmi við fjölgun nemenda. Þá vil ég einnig benda hv. þm. á að hér kemur í formi breytingartillagna, sem vonandi verða samþykktar, sá sáttmáli sem gerður hefur verið við Samtök aldraðra upp á 1,8 milljarða kr. Aðrar tillögur sem hér eru skýra sig sjálfar á þingskjölum. Þá eru sömuleiðis nokkrar tillögur sem varða söfn, málefni fatlaðra og eina heilsugæslustöð á landinu. Þar vísa ég enn til þingskjala. Rétt er að minna sérstaklega á Byrgið, dvalarstað á Miðnesheiði fyrir fólk í áfengis- og vímuefnavanda. Nauðsynlegt er að finna varanlega lausn á húsnæðismálum og rekstri Byrgisins þannig að fólk sem þar dvelur fái viðunandi aðbúnað. Húsnæðismál Byrgisins hafa verið kynnt ríkisstjórn og eru þar til meðferðar. Jafnframt lausn húsnæðisvandans er nauðsynlegt að leysa þann fjárhagsvanda sem nú steðjar að Byrginu og tryggja framtíðarlausn í samstarfi við ábyrgðaraðila þess. Fjárln. mun fylgjast með því að þessi mál komist í viðunandi horf. Þá vil ég einnig láta þess getið hér í framsöguræðu minni að í brtt. við fjárlagafrv. er stuðningur við skóla landsins aukinn verulega og er bent sérstaklega á framhaldsskólana. Í náinni framtíð er nauðsynlegt að styrkja betur rekstur landbúnaðarskólanna, en farið hefur fram undirbúningsstarf hvað þetta varðar, svo sem í starfi skólanefnda og sérnefnda sem landbrh. skipaði um hvern skóla fyrir sig og munu skila áliti innan skamms. Í brtt. er gert ráð fyrir að 3 millj. kr. fari til undirbúnings og skipulags í húsnæðismálum Garðyrkjuskólans en fyrir liggur að húsnæði skólans er verulega ábótavant. Tillögur meiri hlutans er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til hækkunar útgjalda um 2.468,1 millj. kr. Skýringar á brtt. meiri hlutans eru í nál. Ég vil nýta þetta tækifæri til þess að þakka minni hluta fjárln. fyrir málefnalegt og ánægjulegt samstarf.

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til að vekja sérstaklega athygli á því að í ræðu hv. formanns var ekki farið yfir þau málefni sem vandmeðförnust eru. Þá á ég m.a. við Háskóla Íslands þar sem út af standa 916 millj. kr., af þeirri fjárvöntun eru 740 millj. kr. vegna reksturs. Ég vek sérstaklega athygli á málefnum framhaldsskólanna, Menntaskólans í Kópavogi, Verkmenntaskólans á Akureyri, Fjölbrautaskóla Vesturlands o.s.frv. Um átta eða níu skólar eru í algjörum vandræðum og sumir í greiðslustöðvun. Ég vil minna á vanda Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þar sem út af standa 125 millj. kr. vegna reksturs sl. árs. Ég fagna yfirlýsingu sem kom hér varðandi Byrgið. Það varð að ráði í umræðum í fjárln. að á þennan hátt skyldi gera grein fyrir þessu máli. Ég vil þakka hv. formanni fyrir að hafa gert grein fyrir því hér í ræðu. Ég vil þá um leið benda á að það sem hv. formaður fjárln. segir er nokkuð sem menn treysta á að gildi. Ég veit að svo verður. Ég vil hins vegar benda á að fjölmargir aðilar eru sárreiðir yfir því að þeim hafi ekki verið sinnt. Þeir telja sig ekki njóta jafnræðis hjá fjárln. í fjárveitingum, án þess ég tilgreini sérstaklega um hverja er að ræða.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt að til fjárln. kom fulltrúi Háskóla Íslands og gerði nefndinni grein fyrir þeirri stöðu sem háskólinn er í. Þar var komið inn á kennsluþátt háskólans og ekki síður rannsóknaþáttinn. Fulltrúar Háskóla Íslands lögðu þar ríka áherslu á það hlutverk sem skólinn hefur í íslensku mennta- og atvinnulífi. Mér er fullkunnugt um að þarna þarf að vinna vel að og ég vænti þess að hægt sé að verða við óskum þeirra þegar fram í sækir þó ekki sé hægt að gera betur en gert er samkvæmt brtt. Varðandi framhaldsskólana minni ég hv. þm. á að nú hafa, samkvæmt tillögum okkar, verið lagðar 220 millj. í framhaldsskólana í fjáraukalögum og 70 millj. í fjárlagatillögum okkar. Þá minni ég á að 50 millj. kr. eru núna ætlaðar til Sjúkrahússins á Akureyri. Ég tel að þar sé verulega komið til móts við sjúkrahúsið enda þótt betur mætti gera. Ég vil láta það koma fram sem ég hef áður sagt við þessa umræðu að Sjúkrahúsið á Akureyri hefur verið til fyrirmyndar hvað rekstur og aðhald varðar og að halda sér innan fjárlaga. Varðandi fjórðu og síðustu spurningu þingmannsins þá átta ég mig ekki á því hvað lá þar að baki.

Virðulegur forseti. Til að ítreka það sem síðast var nefnt og hvað liggur að baki því. Það eru fjölmargir aðilar sem hafa sótt til fjárln. og eru sárreiðir vegna þess að þeim finnst þeir ekki njóta jafnræðis. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að nefna þá einstaklinga nafni. Við hv. formaður fjárln. vitum um hverja er að ræða. Ég undirstrika það hér að tilefni til fjárlagagerðar, sem verða leyst og er ekki hægt að leysa öðruvísi héðan af nema með fjáraukalögum, liggja fyrir núna við þessa umræðu. Það liggja fyrir útgjaldatilefni sem varða Háskóla Íslands, framhaldsskólana og sjúkrahúsin á landsbyggðinni. Það eru til fjármunir til að leiðrétta stöðuna. Við erum ekki að fara að fjárreiðulögum og ekki að fylgja fjárlögum þegar svona er unnið. Ég verð að segja það við hv. formann fjárln. að ég skil ekki þetta vinnulag þegar tilefnin eru til staðar og möguleiki á að leiðrétta hallarekstur, að menn skuli ekki taka á því. Ég undirstrika þetta, virðulegur forseti, við þessa umræðu. Ég sé að þeir eru í miklum og djúpum samræðum, hv. formaður fjárln. og hæstv. fjmrh., um þessi málefni og þeir geta auðvitað ekki leyst þau hér á augnabliki.

Virðulegi forseti. Því miður er það ekki rétt hjá hv. þm., að til séu nægjanlegir fjármunir til að verða við hinum mörgu og merku tillögum og óskum sem komu fram á fundum fjárln. Ríkisstjórnin og meiri hluti fjárln.  Ég hef bent á að það sé ábyrgt hjá ríkisstjórninni og fjárln. að auka nokkuð ríkisútgjöldin þegar atvinnuleysi hefur heldur aukist frá því sem búist var við þó enginn vá sé þar fyrir dyrum. Þetta tel ég að sé hin ábyrga afstaða, að bregðast við þeim breytingum sem eiga sér stað í þjóðfélaginu og efnahagslífinu, jafnhliða því að skila fjárlögum réttu megin. En það þýðir ekki það, þó svo ég viðurkenni að mörg séu málin og góð, að svigrúm sé til frekari fjárveitinga. Þingmaðurinn taldi að nú ætti að afgreiða inn á fjárlög ákveðin málefni og spáir að þau komi inn á fjáraukalög. Eftir að hafa skoðað þau mál, bæði hjá fjmrn. og hjá nefndinni, tel ég að þetta sé rétt afgreiðsla og taka verði afstöðu til þessarar nýju útgjalda á næsta ári, hvort sem það skilar sér síðan inn í fjáraukalög eða fjárlög fyrir 2004.

Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson kom nú ekki víða við í ræðu sinni frekar en hann hefur átt vanda til þegar hann mælir fyrir fjáraukalagabreytingum frá meiri hluta fjárln. eða breytingum við fjárlögin. Það var þó eitt sem hv. þm. minntist á sem ég vil ræða örlítið frekar, þ.e. að hann taldi að nú væri komið verulega til móts við fjárþörf framhaldsskólans. Það er athyglisvert að hér er gerð tillaga um 70 millj. kr. til viðbótar við það sem áður hafði verið lagt til framhaldsskólanna, en það var rétt sem hv. þm. benti á, 220 millj. var bætt við fjáraukalagafrv. Það vekur auðvitað sérstaka athygli að gert er ráð fyrir því að nemendum framhaldsskólanna fækki á næsta ári miðað við það sem áætlað er á þessu ári. Ég benti á það fyrr í morgun að menntmrn. virtist hafa fundið tæplega 500 nemendur á vikutíma, en nú virðist menntmrn. líka geta spáð fyrir um að nemendum í framhaldsskólum muni fækka. Ég velti því fyrir mér hvort það sé ekki rétt að hv. form. fjárln. geri þingheimi grein fyrir því hvaða spár liggja þarna að baki, hvernig á því stendur að menn telja að nemendum muni fækka í framhaldsskólum landsins á árinu 2003. Eru þeir nemendur sem fundust í síðustu viku í framhaldsskólunum þar eingöngu tímabundið?

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þm. vilji hlýða á mál mitt og vilji að það sé sem lengst og ylji hér mönnum á allan hátt. Ég verð enn einu sinni að valda honum vonbrigðum. Ég kem hér fyrst og fremst að aðalatriðum þess máls og þeirrar afgreiðslu sem yfir stendur. Eins og ég sagði áðan hef ég þegar gert ítarlega grein fyrir því í ítarlegri ræðu við 2. umr., hverjar horfur eru í þjóðarbúskapnum. Það væri móðgun við hv. þm. að fara að lesa það yfir. Það hafa aðeins orðið örlitlar breytingar á veigamestu þjóðhagsstærðum, mest er það um hálft prósent. Ég hef getið hér um lítils háttar breytingu á atvinnuleysistölum. Spáin er núna sú að atvinnuleysið verði 2,75% á næsta ári, sem er örlítil hækkun. Ég tel ekki ástæðu til að þreyta þingheim á löngum þulum um þetta. Ég gat í framsögu minni um helstu stærðirnar sem varða framhaldsskólann og aldraða. Aðrar skýringar liggja mjög glöggt fyrir hér í þingskjölum. Hvað varðar framhaldsskólana þá tel ég að þetta sé hin besta ráðstöfun og efling við framhaldsskólana að láta þá hafa 70 millj. kr. núna. Ég tel að ráðuneytið hafi fyllilega gert okkur grein fyrir því hvaðan þessir nemendur eru komnir og hvert þeir muni fara.

Herra forseti. Það kemur mér ekki á óvart að hv. þm. treysti sér ekki til þess að svara þeirri einföldu spurningu sem ég lagði fyrir hann. Það er alveg í takt við það sem gerst hefur hér áður í morgun þegar spurt hefur verið út í þessi mál, og er að sjálfsögðu afleiðing þess að við í fjárln. höfum ekki haft nægar upplýsingar um ýmsa þætti við þá vinnu sem þar hefur verið unnin. Og það kemur í ljós með þessu að enginn greinarmunur er þar á gerður milli meiri og minni hluta. Það er augljóst mál að meiri hlutinn hefur engar frekari upplýsingar en við. Þar af leiðandi liggur alveg ljóst fyrir að meiri hlutinn hefur engar skýringar á þeim tölum sem hér eru lagðar fram frekar en við enda er það svo, eins og kom fram hér fyrr í morgun, að þrátt fyrir að við höfum óskað eftir því að fá reiknilíkan framhaldsskólanna hefur það ekki borist nefndinni. Þess vegna mun hv. þm. að sjálfsögðu ekki heldur geta svarað seinni spurningunni sem ég ætla að endurtaka frá því í morgun. Það er sama skýring hér í textanum varðandi fjárlögin eins og var í breytingum við fjáraukalagafrv. Herra forseti. Það er eftirfarandi setning sem ég vil biðja hv. þm. um að gera aðra tilraun til að útskýra fyrir okkur en hér stendur, með leyfi forseta: ,,Einnig er stefnt að því að yfirfara reiknilíkan framhaldsskóla til að samræma betur framlag fyrir ársnemanda og kostnað við viðbótarnemanda umfram áætlun.`` Herra forseti. Ég held að afar brýnt sé að hv. þingmaður geri enn einu sinni tilraun til að segja okkur hvað þessi setning þýðir og hvað átt er við með þessu og geri aðra tilraun til þess líka að upplýsa okkur um hvað veldur því að gert er ráð fyrir því að nemendum fækki í framhaldsskólum á næsta ári.

Virðulegi forseti. Í andsvari hér áður, sem ég gat ekki svarað eins ítarlega og ég hefði viljað, kom hv. þm. Gísli S. Einarsson inn á vanda framhaldsskólanna og taldi þá upp nokkra skóla, svo sem á Vesturlandi og víðar. Víst er það að sá vandi hefur verið töluverður á undanförnum árum og menn rekja einmitt þennan vanda ekki síst til reiknilíkansins sem hér er gert að umræðuefni. Það er hins vegar til mikillar fyrirmyndar að nú hefur þetta reiknilíkan verið tekið til endurskoðunar og lagfært verulega. Menntmrn. hefur haft veg og vanda af þessari endurskoðun í góðri sátt og samvinnu við fulltrúa framhaldsskólanna, og nú þegar horfir til breytinga á reiknilíkaninu tel ég að það sé til mikillar fyrirmyndar að við styðjum þessa endurskoðun með því að leggja fé til framhaldsskólanna, þær 70 millj. sem hér er gert ráð fyrir, og það verði þá hægt að nýta vegna nemendafjölgunar. Hvað varðar fækkun nemenda vísa ég til menntmrn. um þá útreikninga sem þeir hafa á sinni könnu en ég hef ekki tiltæk gögn hér til þess að rekja einstaka breytingar á því sviði.

Herra forseti. Ræða hv. formanns fjárln. var fremur stutt og ég tel að það hvíli nokkur skylda á formanni fjárln. að mæla betur fyrir tillögum meiri hlutans, sérstaklega ákveðnum stefnumarkandi tillögum í frv. Ræða formanns fjárln. er líka lögskýringargagn varðandi túlkun á málum þannig að hún hefði þurft að vera nokkuð ítarlegri. Ég fagna þó þeirri yfirlýsingu sem hv. formaður fjárln. gaf varðandi bæði húsnæðisvanda og rekstrarvanda Byrgisins. Þetta var rætt í fjárln. eins og hv. formaður fjárln. kom inn á en var ekki afgreitt. Málin eru enn þá til afgreiðslu hjá ríkisstjórn. Ég viðurkenni að við hefðum kannski heldur viljað að afgreiðslan hefði farið fram nú þegar innan fjárln. en ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn muni fylgja málum eftir og leysa húsnæðis- og rekstrarvanda Byrgisins því þar er afar mikilvægt starf unnið, og ég veit að það nýtur víðtæks stuðnings. Annað sem ég vildi minnast hér á við hv. formann fjárln. er hvort hann geti skýrt frekar framlög til atvinnuþróunarfélaga. Samkvæmt samþykktri byggðaáætlun ber að styrkja atvinnuþróunarfélögin og sömuleiðis líka að efla eignarhaldsfélögin. Hv. þingflokksformaður Framsfl. kom inn á þetta í morgun. Ég er líka með útskrift af andsvari hæstv. iðnrh. frá því fyrr í haust þar sem hún lýsir því yfir að hún telji að það sé samkomulag í ríkisstjórninni um 20 millj. kr. í viðbót til atvinnuþróunarfélaganna sem sér þó hvergi stað.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að endurtaka þær yfirlýsingar sem ég hafði hér um Byrgið. Því fylgir fullur hugur allra þeirra sem að því máli koma. Varðandi fé til atvinnuþróunarfélaganna urðu allnokkrar umræður í fjárln. um atvinnuþróunarfélög og atvinnuráðgjafa á landsbyggðinni. Nefndinni bárust margvíslegar ábendingar um mikilvægi þessara atvinnuráðgjafa. Launamál og launabreytingar hvað þá varðar hafa raskað rekstrargrunni og rekstrarmöguleikum þeirra og þeirra starfi. Þar hlýtur að koma til kasta Byggðastofnunar og heimamanna sjálfra á því sviði. Taldi meiri hluti nefndarinnar sér ekki fært á þessu stigi að grípa inn í þau efni.

Herra forseti. Ég er ekki viss um að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson átti sig á því hverju hann var að svara. Þannig er að í nál. frá meiri hluta iðnn. með samþykkt að byggðaáætlun eða stefnu í byggðamálum fyrir árið 2002 stendur á bls. 4: ,,Nefndin telur jafnframt mikilvægt að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum.`` Hvað er það sem gerist? Eignarhaldsfélögin eru lögð niður þvert ofan í samþykkt Alþingis. Og hvað er gert við atvinnuþróunarfélögin? Jú, það er ekki orðið við hækkun. Má ég, virðulegi forseti, vitna til orða hæstv. iðnrh. frá 5. nóv. sl.: ,,Í sambandi við atvinnuþróunarfélögin þá hafa þau fengið fjármagn í gegnum Byggðastofnun. Það er rétt hjá hv. þm. að þau framlög hafa ekki hækkað í samræmi við verðlagshækkanir þó að það sé kannski ekki rétt að þau hafi lækkað, en engu að síður er þetta svona. Að hluta til er þetta vegna þess að í fjmrn. hefur ekki verið tekið tillit til þess, ekki verið nægilega góður skilningur á því að þarna hafi þurft að færa upphæðir í samræmi við verðlag. Ég tel að það hafi náðst ákveðið samkomulag milli ráðuneytanna um að tekið verði á þessu að þetta verði leiðrétt. Ég tel að þarna sé um 20 millj. að ræða sem í raun þyrftu að bætast við til að þetta verði viðunandi.`` Þetta eru orð hæstv. iðnrh., með leyfi forseta. Hér, bæði í nál. meiri hlutans með stefnu í byggðamálum og í orðum hæstv. ráðherra, er þess einmitt krafist og ákveðið að eignarhaldsfélögin skuli standa og að fjármagnið skuli aukið til atvinnuþróunarfélaganna. Hvað gerist? Það gerist nákvæmlega þveröfugt. Og það upplýstist hér hjá formanni þingflokks framsóknarmanna að það væri gegn vilja þingflokksins.

Herra forseti. Nú hefur formaður fjárln. tekið hér til máls og einnig í andsvörum fulltrúar í fjárln. Hér hefur verið vikið að einu ákveðnu máli sem ég átta mig ekki alveg á, herra forseti. Það er varðandi Byrgið. Það virðist ganga einhver yfirlýsing á milli manna sem ég veit ekki hver er og þess vegna spyr ég forseta: Út frá hvaða forsendum eigum við að ræða málin í framhaldinu?

Forseti blandar sér ekki í efnisumræðu og væntir þess að hv. þingmaður geti leitað svara við þessu þegar hann ræðir þessi mál samkvæmt mælendaskrá.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er búinn að hlusta á þessar ræður hér og ég er engu nær um það hvaða yfirlýsingu menn hafa verið að gefa um það með hvaða hætti tekið verður á málefnum Byrgisins. Þar sem forseti stjórnar þessum fundi átta ég mig heldur ekki á því með hvaða hætti við eigum að fara inn í þessi mál í framhaldinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta fjárln. Frv. sem hér er til umræðu ber með sér að ríkisstjórnin er orðin þreytt. Hún hefur enga stefnu, engin markmið og engan metnað. Henni hefur ekki tekist að greiða niður skuldir í samræmi við þann tekjuauka sem ríkissjóður hefur fengið á undanförnum árum, heldur hefur stór hluti hans verið notaður til að standa undir útgjöldum umfram forsendur fjárlaga sem er afleiðing lélegrar fjármálastjórnar undanfarin ár. Það er dapurlegt til þess að vita að þrátt fyrir allt góðærið undanfarin ár er ekki hægt að bæta kjör aldraðra og öryrkja án þess að hækka skatta og valda þar með hækkun á neysluvísitölu sem aftur hækkar skuldir heimilanna. Þetta er ekki stórmannlegt. Eins og fram kom í áliti 1. minni hluta við 2. umr. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 er rekstrargrundvöllur stofnana og embætta víða brostinn. Nú við 3. umr. verður ekki séð að tekið hafi verið á þessum málum eins og nánar verður vikið að síðar í þessu nál. Fjmrn. hefur nú endurskoðað þjóðhagsspána sem birt var í október. Ljóst er að efnahagsforsendur ráðuneytisins hafa breyst í veigamiklum atriðum frá því að frv. var lagt fram. Nú er talið að samneyslan aukist um 2,25% en í frv. var reiknað með 1% aukningu. Þá er reiknað með að atvinnuleysi muni heldur aukast á næsta ári og verða 2,75% í stað 2,5%. Nýverið birti Seðlabankinn sína fyrstu þjóðhagsspá sem byggðist í meginatriðum á sömu forsendum og spá fjmrn. Seðlabankinn hefur ekki birt endurskoðaða spá þannig að ekki liggur fyrir álit annarra hlutlausra aðila á breyttri þjóðhagsspá fjmrn. Það er mjög alvarlegt mál, að mati 1. minni hluta, að Alþingi hafi ekki aðgang að óháðum aðilum til að meta efnahagsforsendur frv. Herra forseti. Nauðsynlegt er í þessu samhengi að vekja athygli á bréfi sem efh.- og viðskn. sendi fjárln. af svipuðu tilefni. En í bréfi efh.- og viðskn. segir, með leyfi forseta: ,,Hjá efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis hefur komið til umræðu nauðsyn þess að við nefndasvið Alþingis sé til staðar þekking á hagfræðilegum málefnum. Í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á verkaskiptingu opinberra aðila varðandi umfjöllun um hagfræðileg viðfangsefni telur nefndin brýnt að fjárlaganefnd taki þetta til skoðunar við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2003.`` Herra forseti. Því miður fékkst meiri hluti fjárln. ekki til þess að fjalla efnislega um þetta bréf og því var það einungis lagt fyrir en síðan engin afgreiðsla á því. Hins vegar er ekki útilokað að meiri hluti fjárln. sjái að sér og velti þessu máli upp og að hugsanlega verði hægt að nálgast það með því að fara yfir fjárveitingar til Alþingis, en það er augljóst að meiri hluti fjárln. hefur ekki áhuga á því við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2003 að á þessu máli sé tekið. Í meðfylgjandi áliti 1. minni hluta efh.- og viðskn. eru gerðar alvarlegar athugasemdir við verðlagsforsendur frv. og bent á að ekki er tekið inn í forsendurnar upplýsingar um hækkanir sem nú þegar liggja fyrir. Er þar m.a. bent á áform tryggingafélaga um hækkun iðgjalda og áhrif á boðuðum hækkunum sveitarfélaga t.d. á leikskólagjöldum. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 gerði ráð fyrir að útgjöld ríkisins næmu 253,3 milljörðum kr. Við 2. umr. voru útgjöldin hækkuð um 4,3 milljarða og nú við 3. umr. eru útgjöldin enn aukin um 2,5 milljarða kr. Lögð er til hækkun lífeyrisútgjalda og framlaga til hjúkrunarheimila um tæplega 1,7 milljarða kr. samkvæmt samkomulagi ríkisstjórnar og eldri borgara. Loks hefur ríkisstjórnin séð sóma sinn í að bæta kjör þessa þjóðfélagshóps, en líta verður á þessar úrbætur eingöngu sem fyrsta skref í þá átt að bæta þá skerðingu sem sá hópur hefur mátt þola á undanförnum árum. Herra forseti. Ekki er óeðlilegt þegar rætt er um útgjöld sem aukist hafa hér á milli umræðna að velta örlítið fyrir sér hvernig útgjöld ríkissjóðs hafa þróast á undanförnum árum. Við blasir þegar tölur eru skoðaðar að frá árinu 1998 til þess sem væntanlega verður í fjárlögum fyrir árið 2003 er útgjaldaaukning þegar frá eru taldar lífeyrisskuldbindingar um 50%. Á sama tíma hefur neysluverðsvísitala hækkað um 24%. Þarna er rúmlega 100% munur á. Augljóst er að ef útgjöld ríkissjóðs hefðu hækkað eins og neysluverðsvísitala, þá ættum við eftir 50 milljarða. Það skeikar 50 milljörðum ef bornar eru saman tölur frá 1998 og þróun neysluverðsvísitölu til þeirra spáa sem fyrir liggja um árið 2003. Herra forseti. Ég held áfram með nál. 1. minni hluta. Hins vegar bendir 1. minni hluti á að nú við lokaafgreiðslu þessa frumvarps er ljóst að ríkisstjórnin ætlar ekki að taka á vandamálum í menntakerfinu. Áður hefur verið bent á þann mikla vanda sem framhaldsskólar eiga við að etja og nú bætast við skólar á háskólastigi. Sérstaklega má benda á vanda sem Háskóli Íslands stendur frammi fyrir. Í minnisblaði sem háskólarektor sendi fjárlaganefnd bendir hann á að menntamálaráðherra hafi verið gerð ítarleg grein fyrir alvarlegri fjárhagsstöðu Háskóla Íslands án þess að viðunandi lausn hafi fengist á henni. Þessa fjárhagsstöðu má m.a. rekja til þess að nemendum hefur fjölgað meira á undanförnum árum en gert var ráð fyrir og að sú launastika sem menntamálaráðuneytið notar til þess að ákveða nemendaframlög hafa ekki hækkað til samræmis við launahækkanir sem kjaranefnd hefur úrskurðað prófessorum og kjarasamninga sem fjármálaráðuneytið hefur gert við félög háskólastarfsmanna. Þetta gerist þrátt fyrir skýlaust ákvæði í samningum við menntamálaráðuneytið um að bæta skuli slíkar hækkanir. Alls er talið að fjárskortur háskólans nemi um 900 millj. kr. Nauðsynlegt er, herra forseti, að vekja sérstaklega athygli á því að sú breyting sem hér um ræðir, þ.e. annars vegar kjaranefndarúrskurður og hins vegar kjarsamningur sem fjmrn. gerir, er af þeirri gerðinni að ekki er við stjórnendur viðkomandi stofnunar að sakast, heldur er hér í rauninni gerður hlutur sem þeir standa frammi fyrir og verða að bregðast við. Og þannig er það auðvitað mjög víða í ríkiskerfinu að ekki er brugðist við þegar gerðir eru t.d. kjarasamningar þó svo að þeir séu gerðir miðlægt, af miðstjórninni, sem í fjmrn. situr. En, herra forseti, það eru miklu fleiri stofnanir og væri hægt að hafa um þær langt mál. Við getum nefnt af handahófi t.d. Þjóðminjasafnið sem til fjölda ára hefur búið við óviðunandi aðstæður. Við getum nefnt stofnanir í B-hluta fjárlaga eins og Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveitina og kallar það þá á upprifjun á því að þegar á haustdögum var fjallað um málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar var okkur tjáð að nefnd væri að störfum sem mundi ljúka verki sínu innan skamms tíma og örugglega áður en kæmi til afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2003. Því miður, herra forseti, virðist saga þess starfshóps eða þeirrar nefndar vera söm og svo margra annarra að ekki er störfum lokið og við höfum ekki séð neinn afrakstur af þeirri vinnu. Og því mun staða Sinfóníuhljómsveitarinnar væntanlega því miður halda áfram á þeirri braut sem hefur verið nú um nokkurt skeið, eigið fé allt uppurið og eingöngu safnað skuldum. Því miður vegna þeirrar stofnunar sem ég nefndi einnig, Ríkisútvarpsins, virðist sú stofnun líka vera á svipaðri leið og ekki virðist vera brugðist við á nokkurn hátt. Á þessu ári var ákveðið að hækka afnotagjöld Ríkisútvarpsins frá og með 1. jan. 2002. Það var ákveðið í samkomulagi við verkalýðshreyfinguna að draga það til baka og ákveðin var ein greiðsla til stofnunarinnar. Nú liggur ekkert fyrir um það hvað tekur við á næsta ári. Ekki hafa borist neinar fréttir af því hvort hækka eigi afnotagjöldin og ef á að hækka þau, hversu mikið á þá að hækka afnotagjöldin? Á þá að taka inn í þá hækkun sem tekin var til baka 1. janúar sl.? Eða hvernig er yfir höfuð verið að velta fyrir sér að bregðast við vanda þeirrar stofnunar? Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2003 gerði ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs næmu 264 milljörðum kr. Nú við 3. umr. eru þær hækkaðar um 7,6 milljarða kr. Gert er ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila skili um 3 milljörðum kr. hærri tekjum vegna endurmats ársins 2002 í kjölfar álagningar sem birt var í október. Má í þessu sambandi vekja athygli á að þessi skattur var einnig hækkaður um 4 milljarða kr. í fjáraukalögum fyrir árið 2002. Þetta þýðir að tekjuskattur lögaðila á árinu 2002 var vanáætlaður um 67% í fjárlögum þess árs. Herra forseti. Ástæða er til að vekja sérstaka athygli á þessu því þetta er enn eitt dæmið um hversu slaklega er unnið að áætlanagerð, því miður, og bætist enn í hóp þeirra mörgu atriða sem komið hafa fram um að því miður er ekki nægilega vel staðið að verki, hvorki við vinnslu fjárlaga né fjáraukalaga. Þá er gert ráð fyrir að auknir skattar á áfengi og tóbak skili um 1,1 milljarði kr., en þessi hækkun hefur bein áhrif á neysluvísitölu og ein afleiðing þess er að skuldir heimilanna hækka um 2 milljarða kr. Þetta sýnir enn betur nauðsyn þess að endurskoða fyrirkomulag á verðtryggingu lána. Herra forseti. Á undanförnum árum hafa breytingar á tekjuhlið frumvarpsins verið gagnrýndar af 1. minni hluta fjárlaganefndar. Oftar en ekki hefur tekjuhliðin verið notuð til að ná fram æskilegum afgangi og þar af leiðandi ekki verið trúverðug. Ákvörðun um tekjur ríkissjóðs byggist á ýmsum forsendum fyrir þróun efnahagslífs á næsta ári. Eins og fram kemur í meðfylgjandi áliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar eru þær forsendur sem tekjuhliðin byggist á afar hæpnar, svo ekki sé meira sagt. Nú við 3. umr. leggur Samfylkingin fram breytingartillögur sem miða m.a. að því að bæta stöðu stofnana í mennta- og heilbrigðiskerfinu. Þá eru lagðar til ýmsar breytingar sem miða að því að bæta stöðu þeirra sem minna mega sín í þessu velferðarþjóðfélagi. Þá er einnig gerð krafa um hagræðingu hjá ráðuneytum og lækkun kostnaðar. Alls hækka tillögurnar útgjöld um 2,7 milljarða kr. en á móti koma tillögur um hækkun tekna um 800 millj. kr. og hagræðingar- og sparnaðarkröfur upp á 2,4 milljarða kr., eða samtals 3,2 milljarða kr. Nánar verður gerð grein fyrir þessum tillögum í ræðu hér á eftir af hv. þm. Gísla S. Einarssyni. Með þessum tillögum er reynt að bæta það sem brýnast er í þessu frumvarpi en það er langt frá því að með samþykkt þeirra væru öll vandamál úr sögunni. Ljóst er, herra forseti, að fastatök á ríkisfjármálunum bíða nýrrar ríkisstjórnar. Með þessu frumvarpi er ekki leystur vandi margra ríkisstofnana sem standa höllum fæti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2001 kemur fram að 101 fjárlagaliður af 511 fór fram úr þeim 4% mörkum sem ákveðin voru í reglugerð um framkvæmd fjárlaga og í sumum tilfellum var stofnað til útgjalda langt umfram þau mörk. Það er óraunhæft að flytja svo mikinn halla á milli ára nema ljóst sé að stofnanir geti hagrætt svo í rekstri að þær ráði við slíka skerðingu. Að sama skapi þarf þá að endurskoða rekstrargrunn þeirra stofnana sem safnað hafa upp fjárheimildum. Því er ljóst að endurskoða þarf reglur sem settar hafa verið um flutning fjárheimilda milli ára þannig að takmörk verði sett á heimilaðan flutning. Alþingi samþykkir ár hvert fjölda lagabreytinga er varða stofnanir ríkisins. Eftirlitið með framkvæmd laganna er mikilvægur þáttur í allri stjórn á útgjöldum ríkisins til einstakra stofnana og verkefna. Við afgreiðslu síðustu fjárlaga urðu harðar deilur á milli Alþingis og framkvæmdarvaldsins um upplýsingaskyldu hins síðarnefnda. Var kveikjan að þessum deilum beiðni um 300 millj. kr. aukafjárveitingu til einkavæðingarnefndar ríkisins. Í vinnu fjárlaganefndar nú í haust hefur 1. minni hluti lagt fram fjölmargar beiðnir um upplýsingar frá framkvæmdarvaldinu sem ekki hafa borist. Dæmi um þetta er m.a. beiðni um upplýsingar varðandi reiknilíkan framhaldsskóla og beiðni um frekari skýringu á tillögu um 220 millj. kr. aukafjárveitingu til einkavæðingarnefndar. Hvorugri beiðninni hefur verið svarað. Þetta er að mati 1. minni hluta mjög alvarlegt mál. Herra forseti. Frá því þetta nál. var ritað hefur okkur borist örlítil skýring ef svo má orða frá forsrn. varðandi beiðnina um 220 millj. kr. til einkavæðingarnefndar. Hins vegar er alveg augljóst mál við lestur þess svars að ekki er hægt að telja það til skýringa á þessum 220 millj. 
             Herra forseti. Vegna þess að hv. þm. Sverrir Hermannsson óskar eftir að fá að heyra þetta stutta svar, þá held ég að rétt sé að verða við þeirri beiðni því það tekur ekki langa stund að lesa það. En það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Vísað er til fyrirspurnar fjárln. varðandi sundurliðun á fjárlagalið 01-190-115, útboðs- og einkavæðingarverkefni. Farið er fram á 220 millj. kr. aukafjárveitingu vegna þessara verkefna. Á þessu ári hefur verið unnið að sölu hlutabréfa ríkisins í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. í áföngum. Allur kostnaður við sölu hlutabréfanna færist á þennan fjárlagalið, þ.m.t. sölulaun. Gerðir hafa verið samningar við innlenda og erlenda ráðgjafa um aðstoð við framkvæmd sölunnar. Áætlaður kostnaður fellur að mestu leyti til eftirtalinna aðila: HSBC bankans í London, Landsbanka Íslands hf., PWC á Íslandi hf., Logos lögmannaþjónustu og Búnaðarbanka Íslands hf., auk kostnaðar vegna þýðinga, skjalavinnslu og fleira.`` Herra forseti. Ég held að það sé augljóst mál að þingheimur er miklu nær væntanlega um það hvernig þessar 220 millj. skipast og miklu nær um það hvers vegna um þær er beðið. Herra forseti. 1. minni hluti ítrekar það álit sitt sem fram kom við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2002 að það sé hlutverk framkvæmdarvaldsins að sjá til þess að vilji Alþingis nái fram að ganga. Nauðsynlegt er að Alþingi sé á hverjum tíma vel upplýst um framkvæmd laga. Það verður síst gert með því að torvelda Alþingi aðgang að upplýsingum og jafnvel koma algerlega í veg fyrir að umbeðnar upplýsingar berist. Slík vinnubrögð eiga ekki að tíðkast í lýðræðisþjóðfélagi. Herra forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir nál. 1. minni hluta fjárln., en í þeim minni hluta eru auk mín hv. þm. Gísli S. Einarsson og Margrét Frímannsdóttir.

Herra forseti. Það vakti athygli mína að hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni innanhússpóst sem barst fjárln. frá efh.- og viðskn. Ég skildi nú aldrei hvað þetta bréf var að þvælast þarna milli nefnda og vissi aldrei til þess að fjárln. Alþingis hefði neitt með það að gera hver menntunin væri hjá starfsmönnum nefndasviðs. Ég held að þetta hafi verið algjör misskilningur og enn þá meiri misskilningur hjá hv. þm. að gera þetta að umræðuefni eins og hér væri eitthvað sem við ættum að tala saman um. Í öðru lagi, herra forseti, langar mig mjög til að fræðast um þá nýju kenningu um hvað væri eðlileg hækkun á ríkisútgjöldum. Fram kom hjá hv. þm. að þarna vantaði 50 milljarða, vegna þess, eins og ég skildi það, að ríkisútgjöldin hefðu átt að hækka í takt við neysluvísitölu. Það er afar merkilegt ef þessi kenning er búin að sjá dagsins ljós og gaman þá að vita í hverju hún er fólgin ef við ættum að miða hækkun ríkisútgjalda við neysluvísitölu. Það var þá alveg óháð öllu öðru. Var það alveg óháð því hvort hagvöxtur væri í landinu, hvort hann væri mikill eða stór plús, eða hvort hann væri í mínus, hvort þjóðinni væri að fjölga eða hvort viðskiptakjörin væru að batna eða versna o.s.frv. Hvernig ætla menn að útfæra þessa nýju hagfræðikenningu um hækkun ríkisútgjalda?

Herra forseti. Það er augljóst mál að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hlustar með sínum eyrum, og síðan tekur við kvörnin sem þar er fyrir innan og leiðréttir og breytir eftir því sem henta þykir. Það var enginn að tala um kenningu um eitt eða neitt, hv. þingmaður, heldur var eingöngu verið að benda á viðmið. Þingmaðurinn má svo sannarlega koma með önnur viðmið, og við skulum bera aukin útgjöld ríkissjóðs saman við hvaða viðmið sem koma skulu. Það sem ég var að benda á var að við hlytum að velta því fyrir okkur hvort útgjöld ríkissjóðs væru eðlileg eða hvort þau hefðu vaxið óeðlilega mikið. Þess vegna benti ég m.a. á þessa þróun og bar þetta saman. Við getum vissulega sótt fleiri vísitölur og ég er nokkuð viss um það, hv. þingmaður, að við komumst yfirleitt að þeirri niðurstöðu að ríkisútgjöldin hafi vaxið meira. Hv. þm. byrjaði ræðu sína á því að hann skildi ekki ákveðið bréf sem borist hefði frá efh.- og viðskn. Það getur vel verið að það hafi farið algjörlega fram hjá hv. þingmanni en á þessu ári var Þjóðhagsstofnun lögð niður og í kjölfarið voru settar upp sérstakar deildir í fjmrn., hjá Hagstofu, einnig hjá forsrn. og enn fremur hjá Alþýðusambandi Íslands. Og nú er verið að bæta við hjá öðrum launþegahreyfingum í landinu, 10 millj. kr. er gerð tillaga um nú við þessa umræðu. Þess vegna kom það upp í umræðunni þegar verið var að leggja niður Þjóðhagsstofnun hvort ekki væri eðlilegt að hluti af því sem þar var færi inn til þingsins. Ég man ekki betur en bæði hæstv. forsrh. og síðan hæstv. fjmrh. hafi tekið undir þau sjónarmið að vissulega kæmi vel til greina að athuga hvort ekki mætti gera slíkt. Og það bréf sem ég gerði að umræðuefni er einmitt árétting efh.- og viðskn., tel ég, á því að eðlilegt væri að skoða slíka hluti. Málið er það, hv. þingmaður, að það er efh.- og viðskn. sem sendir þetta bréf. Það er undirritað af nefndarritara fyrir hönd formanns efh.- og viðskn. og ég veit ekki betur en að nefndin hafi verið samdóma um að senda þetta bréf.

Herra forseti. Það er alveg ljóst í fjárreiðulögunum að það er forsn. Alþingis sem tekur ákvörðun um það hver útgjöld Alþingis skuli vera og sendir þær beiðnir til fjárln. Þetta kemur alveg skýrt fram. Bréfaskriftir milli einstakra nefnda um það hvernig haga eigi útgjöldunum eða hvort eigi að auka þau eða ekki koma þessu máli ekkert við. Í öðru lagi gleðst ég yfir því að sú hagfræðikenning sem ég hélt að væri í uppsiglingu er ekki til. Það er engin vísitala til sem segir neina sögu um hækkun ríkisútgjalda. Það er engin vísitala á því nema þá vísitala ríkisútgjalda ef við berum hana saman við sjálfa sig. Ríkisútgjöldin hækka vegna þeirrar pólitísku afstöðu sem stjórnarflokkarnir taka. Það eru tvær meginástæður fyrir því að við höfum hækkað ríkisútgjöld í krónutölu, ekki sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, í fyrsta lagi höfum við borgað niður skuldir í mjög stórum stíl og í öðru lagi höfum við verið að tryggja það á umliðnum tíu, tólf árum að Ísland héldi áfram að vera forusturíki sem velferðarríki í heiminum. Það hefur verið tryggt þennan tíma og til þess hafa peningarnir verið notaðir.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að útgjöldin hafa að sjálfsögðu verið ákveðin með pólitískum ákvörðunum stjórnarflokkanna. Um það efast ekki nokkur maður. En vegna þess að hv. þm. hefur á stundum verið talsmaður þess að það þyrfti að fara varlega í að auka útgjöld ríkisins taldi ég að hugsanlega væri hægt að fá örlítinn stuðning frá hv. þingmanni við það að við veltum fyrir okkur hvort öll þessi þróun væri eðlileg, þ.e. að ríkisútgjöldin virtust vaxa, mér liggur við að segja nær stjórnlaust, en hv. þm. hefur bent okkur á að því sé víðs fjarri. Hann og félagar hans í ríkisstjórnarflokkunum bera fulla ábyrgð á því. Ég held samt, hv. þingmaður, að það væri fróðlegt að skoða mjög nákvæmlega hversu mikið hefur verið borgað niður af skuldum, hvernig skuldastaða ríkissjóðs hefur þróast og kanna hvort það sé algjörlega víst að menn hafi fyrst og fremst aukið útgjöldin vegna þess að skuldir hafi verið greiddar niður plús það að viðhalda auðvitað velferðarkerfinu. En spurningin er líka þessi: Getur ekki verið að einhver hluti af hinum auknu ríkisútgjöldum hafi farið til ýmissa annarra þátta en hv. þm. nefndi áðan?

Ég mun bera ...

Virðulegi forseti. Hér hafa hv. þm. stjórnarandstöðunnar kvartað undan ræðum sem ég tel að komi fyrst og fremst að kjarna málsins en séu ekki endurtekning og margþulin tugga eins og mér fannst vera í málflutningi hv. þingmanns sem hér talaði áðan. Þegar litið er yfir þau atriði sem hann gerði að umræðuefni má nefna lélega fjármálastjórn ríkisins, að fjárhagur stofnananna sé brostinn, atvinnuleysi hafi aukist um brot úr prósentu, þjóðhagsspáin hafi lítið breyst. Við þurfum óháða aðila í þjóðhagsspá, hærra band í menntakerfinu, og Þjóðminjasafnið, Sinfóníuhljómsveitin og RÚV eru í einhverjum vanda. Hafa menn heyrt þetta fyrr? Er verið að óska eftir því að formaður fjárln. eyði tíma hv. þingmanna í að lesa þetta upp eins og hv. þm. gerði hér háðan? Ég tel að honum séu mjög mislagðar hendur. Hann eys hér útgjaldatillögum Samfylkingarinnar yfir okkur, hv. þingmenn, á sama tíma og það vantar algjörlega framtíðarsýn. Það kemur engin framtíðarsýn frá hv. þingmanni um tekjuöflun eða breytingar í þjóðfélaginu sem gætu staðið undir þessum skefjalausu tillögum um útgjöld. 
             Ég vil líka láta koma fram að Þjóðminjasafnið fær 15 millj. kr. núna á milli 2. og 3. umr. Vandi Sinfóníuhljómveitarinnar er fyrst og fremst vegna lífeyrissjóðsmála og vandi RÚV verður sérstaklega tekinn til bæna og athugunar hjá menntmrn. og þinginu þegar þar að kemur.

Herra forseti. Það er hægt að fagna því að það hefur lifnað örlítið yfir hv. þingmanni. Það er örlítið meiri mannsbragur á hv. þingmanni en verið hefur fram eftir degi, og það ber að fagna því alveg sérstaklega. Það er hins vegar afar sérkennilegt hvernig hann hlustar. Ég gerði það að umræðuefni áðan hvernig hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hlustar. Ég heyri að samvinna þeirra í fjárln. hefur greinilega m.a. falist í því að þeir hafa vanið sig á það að hlusta afar sérkennilega. Hv. þm. fullyrðir að ég hafi eingöngu dembt yfir menn útgjaldatillögum Samfylkingarinnar. Það er augljóst að hann hefur ekki tekið eftir því að útgjaldatillögunum fylgja tillögur um auknar tekjur, þ.e. þegar þessar tillögur eru samanlagðar er aukinn afgangur í ríkissjóði. Ég ætla því að vona að hv. þingmaður fylgist grannt með þegar hv. þm. Gísli S. Einarsson fer nákvæmlega yfir þessar tillögur á eftir og sitji þá við og skrifi hjá sér tölur, leggi síðan saman og dragi frá. Þá ætti hann að komast að þeirri einföldu niðurstöðu. Varðandi hins vegar framtíðarsýnina er það út af fyrir sig alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að í ræðu minni fór ég ekki nákvæmlega yfir það hvað gera þyrfti. Það var hins vegar ósköp einföld ein setning sem sagði það sem hv. þm. þarf að læra. Það er augljóst mál að þessi verkefni bíða nýrrar ríkisstjórnar. Hjá því verður ekki komist. Núv. ríkisstjórn er að sigla inn í sinn síðasta vetur. Það verður skipt um ríkisstjórn í vor og þá, hv. þingmaður, skal ég lofa þér að ekki verður skortur á framtíðarsýn.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hlífa hv. þingmanni við því að rifjað sé upp hvað beið ríkisstjórnarinnar nýju 1995 þegar flokkur sem hann studdi á þeim tíma  Að sjálfsögðu, hv. þingmenn, bíða alltaf nýrrar ríkisstjórnar ný verkefni. Það verður aldrei öðruvísi. Og að sjálfsögðu er ekki hægt að verða við öllum útgjaldabeiðnum. En ég tel að hv. þm., sem hefur óskað hér eftir löngum ræðum og gefið okkur sýnishorn af því hvernig hann telur að ræður eigi að vera, sem eru ekkert annað en endurtekning og löngu heyrðar tillögur sem hafa farið fram við 2. umr. og fjáraukalög, bjóði ekki upp á ræðumennsku sem hjálpi þinginu í að afgreiða vel þær tillögur sem hér eru fyrir okkur lagðar. Ég hvet hv. þingmann til þess að stytta mál sitt og komast yfirleitt að kjarna þess.

Herra forseti. Enn kemur hv. þm. með skýringar á sínum sérstaka ræðustíl. Hv. þm. hefur sem sagt vanið sig á það að endurtaka aldrei eitt eða neitt af því sem hann hefur sagt áður eða yfir höfuð nokkuð sem annar maður hefur sagt áður. Nú skiljum við vel hvernig á því stendur að ræður hans hafa farið í þessa átt og styttast stöðugt og látlaust. Það mun væntanlega enda á því á vordögum að hv. þm. verður hættur að halda ræður. Herra forseti. Það var sérkennilegt þetta stórskot á samstarfsflokkinn í ríkisstjórn þegar hv. þm. rifjaði upp hvernig ástand mála var 1995 þegar bjargvætturinn, Framsfl., kom upp að hliðinni á Sjálfstfl. og hefur greinilega náð því á þessum átta árum að leiða hann rétta leið. Það er augljóst mál að Sjálfstfl. hefur ekki kunnað eitt eða neitt til verka þegar Framsfl. hitti hann og myndaði með honum ríkisstjórn. Ég vona að hv. þingmenn Sjálfstfl. séu sammála þessu. Hins vegar verð ég að segja hv. þingmanni það, og ekki til hróss vegna þess að það er augljóst mál að hv. þm. kann ekki mikið í sögu stjórnmálaflokka, að ég studdi hvorugan þann flokk sem var í ríkisstjórn frá 1991--1995. Og ég hef hvorugan ríkisstjórnarflokkinn stutt frá 1995 til þessa dags. En, hv. þingmaður, ég vona svo sannarlega að ég verði í flokki sem myndar næstu ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. um frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 hér við 3. umr. Í frv., með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á því við 2. umr. og brtt. meiri hlutans nú við 3. umr., er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs á næsta ári verði 271,6 milljarðar kr. Heildarútgjöld ríkissjóðs eru áætluð um 260 milljarðar kr. Tekjuafgangur ríkissjóðs er því áætlaður 11,5 milljarðar. Ef miðað er við fjárlög þessa árs hækkuðu rekstrargjöld ríkissjóðs um 5% frá því sem samþykkt var á fjárlögum 2002 og því sem nú liggur fyrir við samþykkt fjáraukalaga. Ef miðað er við að það sama mundi gerast á þessu ári má gera ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs fari í tæpa 273 milljarða kr. á árinu 2003. Ljóst er því að ef gjöldin þróast eins og á síðasta ári þurfa að koma til auknar tekjur af hálfu ríkissjóðs ef hann á í raun að skila afgangi. Ef tekjur af sölu ríkiseigna eru dregnar frá hverfur mesti glansinn af árangri ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Afkoma ríkissjóðs er þá í besta falli í járnum þau missiri sem hún hefur setið. En víkjum aðeins að vinnu við fjárlagagerðina sjálfa. Ríkisstjórnin leggur fram frv. til fjárlaga í upphafi þings. Að því búnu fer það til fjárln. til frekari umfjöllunar. Sú hefð hefur skapast að við 2. umr. eru lagðar fram meginbreytingar þingsins á gjaldahlið frv. en við 3. umr. er lögð fram endurskoðuð tekjuáætlun fyrir næsta ár og jafnframt þær efnahagsforsendur sem ríkisfjármálin næsta ár byggjast á. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð bendir á að eðlilegra væri að við 2. umr. væri fjallað um tekjuáætlunina, efnahagsforsendur og stefnu í ríkisfjármálum. Við þá umræðu væri tekjuhlið frumvarpsins ákveðin en við 3. umr. væru útgjöldin endanlega ákveðin. Það er góður siður á heimilum að telja fyrst í buddunni og ákveða síðan útgjöldin. Þannig ætti það einnig að vera hjá Alþingi gagnvart ríkisfjármálunum. Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð bendir enn fremur á nauðsyn þess að Alþingi hafi sjálfstæða ráðgjafa í efnahagsmálum. Í dag verður Alþingi að reiða sig á útskýringar sérfræðinga framkvæmdarvaldsins því nú er það fjármálaráðuneytið sem gefur út endurskoðaða þjóðhagsspá sem fjárlagafrumvarpið byggist á. Nauðsynlegt er að Alþingi hafi eigin stofnun sem starfar með Alþingi í efnahagsmálum og fjármálastjórn ríkisins. Í þessu sambandi má nefna að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttu tillögu til þingsályktunar á síðasta löggjafarþingi þess efnis að sett yrði á fót nefnd til að meta kosti þess að Þjóðhagsstofnun yrði færð undir Alþingi. Í greinargerð með þeirri tillögu kom fram að eitt meginhlutverk Þjóðhagsstofnunar væri að fylgjast með framvindu efnahagsmála, meta árangurinn af efnahagsstjórn ríkisstjórnar á hverjum tíma og líklegar afleiðingar ráðstafana í efnahagsmálum. Því gæti tæpast talist heppilegt að stofnunin heyrði beint undir forsætisráðuneytið eða annað ráðuneyti framkvæmdarvaldsins sem fer með yfirstjórn efnahagsmála. Frá því að þessi tillaga var lögð fram hefur Þjóðhagsstofnun verið lögð niður. Því hafa enn dofnað möguleikar Alþingis til að fá óvilhalla menn til að meta árangurinn af efnahagsstjórninni og horfur í efnahagsmálum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja þunga áherslu á að úr þessu verði bætt og að komið á fót sérstakri efnahagsstofu á vegum Alþingis sem hafi það hlutverk að veita alþingismönnum ráð við meðferð og mat á efnahagsmálum, efnahagsforsendum og veita ráðgjöf í þeim efnum. Herra forseti. Ef litið er á einstök atriði í fjárlagafrv. liggur ljóst fyrir að hinn gífurlegi fjárhagsvandi framhaldsskólanna er hvergi nærri fullleystur þó að nokkuð hafi þar verið úr bætt. Það hefur komið fram í umræðunni að skólastjórnendur hafa gagnrýnt það reiknilíkan sem notað er til að ákvarða fjárveitingar til skólanna. Gagnrýnin hefur beinst að því að reiknilíkanið sé ekki nógu vel aðlagað að mismunandi starfsemi þeirra. Framhaldsskólar á landsbyggðinni hafa kvartað undan því að ekki sé tekið nægjanlegt tillit til aukins kostnaðar, t.d. vegna fjarlægðar skólanna frá höfuðborginni, þaðan sem vörur og þjónusta er keypt og fundir haldnir. Þá hafa verkmenntaskólar gagnrýnt að búnaður verknámsdeilda og tölvumála sé stórlega vanmetinn. Félag framhaldsskólakennara hefur einnig í ályktun gagnrýnt fjárlagafrumvarpið og fjárveitingar til framhaldsskólanna. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa í málflutningi sínum lagt áherslu á menntamálin og að auknum fjármunum verði varið til þess málaflokks. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur þau vinnubrögð sem meiri hlutinn hefur stundað varðandi menntamálin séu alls ekki til eftirbreytni og þar þurfi gjörbyltingu á. Það verður að taka á rekstrarvanda framhaldsskólanna og skapa þeim lífvænleg rekstrarskilyrði þannig að þeir geti sinnt skyldu sinni og vaxandi kröfum. Sé litið til heilbrigðiskerfisins, sem einnig hefur mikið verið til umræðu hér og stór hluti fjárlaganna beinist að, þá er fjárhagsvandi þess mikill. Í lok ársins 2001 var rekstur 22 heilbrigðisstofnana umfram fjárheimildir og var samanlagður vandi þeirra um 1,6 milljarðar kr. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings kemur enn fremur fram að rekstrarhalli Landspítala -- háskólasjúkrahúss hafi verið 858 milljónir kr. en samkvæmt frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2002 og tillögum ríkisstjórnarinnar til fjárlaganefndar við 2. umr. nemur fjárhagsvandi hans um 2,3 milljörðum kr. Ljóst er, og það er góðra gjalda vert, að ríkisstjórnin er að einhverju leyti að taka á fjárhagsvanda Landsspítalans. Það hefur þó ekki komið nægilega skýrt fram hvað veldur því að sú stofnun fer stöðugt fram úr fjárlögum sínum. Nokkuð ljóst virðist þó vera að ástæðan sé sambland af skipulagsskekkjum í heilbrigðisþjónustunni á undanförnum árum og óraunhæfum fjárveitingum. Þvert á opinbera stefnu í heilbrigðismálum hefur heilbrigðisþjónustan markvisst verið að þróast í tvöfalt kerfi, kerfi einkavæddrar sérfræðiþjónustu annars vegar og opinberrar heilsugæslu á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum hins vegar. Mikilvægt er að snúa af braut einkavæðingar í heilbrigðismálum sem núverandi ríkisstjórn hefur hleypt af stað og vaxið hefur hröðum skrefum á sl. átta árum. Af frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2003 og fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2002 má sjá að alltaf er verið að laga stöðu sjúkrastofnana hér í Reykjavík. Það er vel og nauðsynlegt. En heilbrigðisstofnunum úti um land er ætlað að halda kostnaði innan fjárlagaramma síns svo sem eðlilegt er. Aukning á fjárheimildum til heilbrigðismála kemur þó aðallega fram hjá sjúkrastofnununum hérna í Reykjavík en ekki á landsbyggðinni. Með þeirri stefnu er verið að skekkja uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar í landinu. Virðist sem stefna stjórnvalda sé að reyna að stefna öllum til Reykjavíkur sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð mótmælir þeirri stefnu og leggur áherslu á öfluga heilbrigðis- og sjúkraþjónustu um allt land svo að allir fái notið nauðsynlegrar þjónustu í heimabyggð. Vandi menntakerfisins er kannski hve augljósastur þegar kemur að Háskóla Íslands. Öflugt menntakerfi með fjölbreyttu námsframboði er forsenda framfara og hagvaxtar. Jafnrétti til náms, óháð fjárhag og búsetu, skiptir miklu máli. Það er mikill áfellisdómur sem forsvarsmenn framhaldsskólanna hafa kveðið upp um framkvæmd menntastefnunnar sl. áratug og lýst hefur verið í ályktunum samtaka þeirra. Dapurlegt er að sama sinnuleysið hefur ríkt t.d. gagnvart Háskóla Íslands. Það er dagljóst að verið er að þvinga fram einkavæðingu á einstökum deildum Háskóla Íslands eða á skólanum öllum. Er leynt og ljóst verið að krefjast þess að skólinn sæki æ stærri hluta rekstrar síns í vasa nemenda. Í fylgiskjali með nefndarálitinu er einmitt grein eftir Pál Skúlason háskólarektor sem birtist í Morgunblaðinu 3. des. sl. og ber yfirskriftina ,,Vill Alþingi skólagjöld?`` Virðulegi forseti. Ég get svarað því strax og fyrir hönd okkar flokks, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að við viljum ekki skólagjöld. Við viljum öflugt skólastarf, öfluga skóla þar sem allir eiga jafnt aðgengi, óháð efnahag. Þannig á Háskóli Íslands að eflast. En það er ljóst að Háskóla Íslands vantar fjármagn ef hann á ekki að lenda í rekstrarhalla á næsta ári. Áætlanir menntamálaráðuneytisins um fjárþörf Háskóla Íslands eru ekki í samræmi við fjárþörf hans. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur að bæta þurfi úr þeim rekstrarvanda sem Háskóli Íslands nú glímir við. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs benda á að gera þurfi Háskóla Íslands kleift að vaxa og dafna sómasamlega. Jafna þarf fjárhagsstöðu ríkisháskóla og einkarekinna háskóla. Það er ekki sanngjarnt og veikir samkeppnisstöðu ríkisháskóla að einkaháskólar geti innheimt skólagjöld af nemendum sínum, umfram það sem ríkisháskólum er heimilt að gera, þótt þeir fái sömu fjárframlög frá ríkinu og ríkisháskólarnir. Þetta er meðal annars í andstöðu við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum þar sem einkaskólar þurfa að velja um hvort þeir taki skólagjöld eða þiggi ríkisframlög til jafns við ríkisskóla. Virðulegi forseti, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur ávallt mótmælt innleiðingu skólagjalda enda er það í andstöðu við stefnu hennar í menntamálum. Víkjum aðeins að fjáröflun ríkissjóðs. Yfirstandandi kjörtímabil þessarar ríkisstjórnar, sem nú er senn á enda, hefur einkennst af aukinni skattheimtu af tekjum þeirra sem eru með lágar tekjur eða miðlungstekjur. Hefur þetta einkum og sér í lagi gerst sökum þess að skattleysismörk hafa hvergi nærri fylgt launa- og verðlagsþróun. Þá hefur allt núverandi valdatímabil ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins, fyrst með Alþýðuflokknum og nú með Framsóknarflokknum, einkennst af stórhækkuðum notendagjöldum í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og í atvinnulífinu öllu án þess að það hafi leitt til lækkunar beinna skatta á almenningi. Nýjasta dæmið er fjármögnun á samningi ríkisstjórnarinnar við samtök aldraðra. Þrátt fyrir góðæri undanfarinna ára verður að leggja á nýja skatta til að mæta þeim litlu leiðréttingum sem verið er að gera á kjörum aldraðra. Vert er að vekja athygli á að stimpilgjöld hafa verið mjög óréttlátur skattur. Gefið hafði verið loforð um að hann yrði lækkaður verulega eða felldur út. Nú er það afturkallað og talið tæknilega illviðráðanlegt þannig að sá skattur stendur að fullu áfram. Skattar á hátekjufólk hafa verið lækkaðir og sömuleiðis tekjuskattur fyrirtækja. Áfram er fjármagnseigendum ívilnað í sköttum. Einkavæðing almannaþjónustu og sala á þjónustustofnunum hins opinbera hefur verið hornsteinn hugmyndafræði þessarar ríkisstjórnar. Söluandvirði þessara eigna er svo tekið inn í almennan rekstur ríkissjóðs. Öllum er ljóst að fjáröflun á þeim grunni getur ekki drifið ríkissjóð áfram til lengdar. Það er því miður staðreynd að ekki er hægt að selja sömu eignina tvisvar og það mun þessi ríkisstjórn reyna. Að lokum segir í nál. 2. minni hluta að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggi áherslu á að ríkisfjármálum sé beitt til að auka jöfnuð í samfélaginu. Mikilvægt er að létta af þeirri spennu sem hefur magnast á síðustu árum vegna aukins tekjumunar í þjóðfélaginu og kerfisbundinnar mismununar á lífskjörum fólks. Öllum þegnum þjóðfélagsins skulu tryggð mannsæmandi lífskjör. Það á að vera aðalsmerki hins samábyrga velferðarsamfélags að svo sé. Öll mismunun á lífskjörum leiðir til hættulegrar spennu og þenslu í þjóðfélaginu sem og til röskunar fjölskyldubanda, byggðar og atvinnulífs. Gegn þessu ójafnvægi verður að berjast með öllum tiltækum ráðum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggja til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna, framlög til umhverfismála verði aukin og að tekið verði upp ,,grænt bókhald`` þegar meta skal arðsemi í rekstri og framkvæmdum. Mikil byggðaröskun, stöðugir fólksflutningar á höfuðborgarsvæðið og sá mikli viðskiptahalli sem við höfum búið við undanfarin ár sýndi ótvírætt að viðskipta- og þjónustugeirinn á suðvesturhorninu hafði vaxið langt umfram það sem aukning í þjóðarframleiðslu gaf tilefni til. Þessu verður að snúa við til að við náum eðlilegum hagvexti og jafnvægi í viðskiptum og greiðum niður skuldir þjóðarbúsins við útlönd. Á síðustu árum hefur þróast hér hagkerfi, efnahags- og atvinnulíf sem hefur nærst á viðskiptahallanum og er orðið háð honum. Við munum reyna en það verður þrautin þyngri að snúa af þeirri braut. Krafa um hagræðingu sem tekur einungis tillit til tímabundinna arðsemiskrafna fjármagnseigenda og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar hefur villt stjórnvöldum sýn og leitt atvinnulífið inn á villigötur sem þjóðin öll sýpur nú seyðið af. Virðulegi forseti. Hér verður að breyta um stefnu. Það verður að stöðva einkavæðingu almannaþjónustunnar. Búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að varanlegri verðmætaaukningu í þjóðfélaginu og þar með raunhagvexti. Beina þarf athyglinni að litlum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem hugvit og framtak sérhvers einstaklings fær notið sín og atvinnurekstri sem er í takt við íslenskar aðstæður, í takt við íslenskan veruleika og byggir á sjálfbærri nýtingu náttúrauðlindanna. Takist þetta, virðulegi forseti, þá mun byggjast upp blómlegt atvinnulíf á raunsönnum grunni um allt land. Það er í þessum stóru málaflokkum sem Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð greinir á við stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar um forgangsröðun, áherslur og pólitíska sýn í efnahags- og fjármálastjórn ríkisins. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nál. 2. minni hluta fjárln. Með nál. þessu eru fylgiskjöl, m.a. grein Páls Skúlasonar, sem ég minntist á áðan, í Morgunblaðinu 3. des. árið 2002, sem bar yfirskriftina ,,Vill Alþingi skólagjöld?`` Háskólarektor bendir þar á að með óbreyttri stefnu í menntamálum, eins og þessi ríkisstjórn hefur rekið hana á undanförnum árum, er verið að þvinga Háskóla Íslands og menntakerfið allt inn í skólagjaldamenntakerfi þar sem nemendur verða krafnir um æ stærri hlut í rekstri skólanna. Þessari stefnu sem keyrð er áfram af hálfu ríkisvaldsins, af hálfu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl., í beinni og óbeinni einkavæðingu skólakerfisins, er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð andvíg. Hún vill að jöfnuður ríki til náms og að ríkisvaldið standi af myndarskap að menntastofnunum sínum. Í því liggur framtíðarvöxtur og velferð þessa þjóðfélags. Þá er í fylgiskjali með nál. umfjöllun um stöðu Sementsverksmiðjunnar á Akranesi. Mikil umræða hefur verið um stöðu hennar á síðustu vikum og hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs beitt sér fyrir tillöguflutningi hér á Alþingi til að efla og styrkja stöðu og verkefni Sementsverksmiðjunnar á Akranesi og sömuleiðis að styðja við bak hennar í erfiðri samkeppnisstöðu við erlent stórfyrirtæki sem flytur inn sement í samkeppni á meintu undirverði, að því er látið hefur verið í veðri vaka. Það er afar mikilvægt að standa vörð um Sementsverksmiðjuna. Ég vil vekja athygli á því að í umfjöllun um fjárlögin í fjárln. var komin inn sú tillaga að selja skyldi Sementsverksmiðjuna alla, að hún skyldi öll sett á sölulista. En við lokaafgreiðslu fjárlaga úr nefndinni féllst meiri hlutinn sem betur fer á og beitti sér fyrir því að söluheimildin yrði tekin út þannig að eftir stæði einungis heimild til að selja 25% hlut. Áður hafði sá sem hér stendur mótmælt því í nefndinni að verksmiðjan yrði öll sett á sölulista. Í nál. 2. minni hluta er einnig fylgiskjal, grein sem ber yfirskriftina ,,Á meðan ráðherrann sefur``. Þetta er grein eftir okkur hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson og birtist í Morgunblaðinu í dag þar sem verið er að að lýsa því hvernig stjórnvöld virðast sofa, að því er virðist svefninum langa, í stað þess að taka á með Sementsverksmiðjunni og styrkja hana. Það er vonandi að sú stefnubreyting sem varð við það að fella burtu söluheimildina á verksmiðjunni sé tákn um að nú ætli stjórnvöld að taka varanlega og myndarlega á með Sementsverksmiðjunni á Akranesi. Virðulegi forseti. Það eru örfá atriði enn sem ég hefði viljað minnast á, m.a. að í þessu frv. til fjárlaga eru hvorki meira né minna en 80 jarðir eða jarðarhlutar settir á sölulista. Ég hef aldrei séð það fyrr. Þó að margar jarðir hafi komið inn á sölulista á undanförnum árum hefur fjöldinn aldrei verið sem nú. Áfram búum við við það að landbrn. eða ríkisvaldið hefur hvergi kynnt stefnu í meðferð á ríkisjörðum eða ríkiseignum. Þarna virðist bara af handahófi tekin ákvörðun um að setja bunka af ríkisjörðum á sölulista. Það er mat okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að eðlilegt væri að selja bújarðir til ábúenda sem nýta þær og búa á þeim. Sömuleiðis má huga að því hvernig einstökum jörðum er ráðstafað til að styrkja byggð og búsetu á viðkomandi svæðum. En gjörsamlega skipulagslaus sala á jörðum, að því er manni virðist, finnst mér ekki sæmandi vinnubrögð. Landbrn. hefur ekki lagt fram neina stefnu eða skilgreiningu á því hvernig og hvers vegna þessar jarðir eru valdar og settar í sölu. Það hefur færst allt of mikið í vöxt að jarðir séu seldar hæstbjóðanda. Það geta verið eigendur sem koma og eiga þar engra annarra hagsmuna að gæta en að komast yfir þessar jarðeignir, gjarnan hlunnindaeignir. Eignarhald á þeim getur hins vegar rýrt búskap og búskaparmöguleika á jörðum sem nærliggjandi eru. Ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í þessu, að bunki jarða, nærri 80 jarðir og jarðarhlutar séu settir til sölu án þess að nokkur greinargerð fylgi um stefnu eða skipulag varðandi jarðeignir ríkisins eða hvernig mætti verja þessum jörðum til styrktar búsetu í nágrenni þeirra ef nauðsynlegt er talið að selja þær. Þá vil ég og gera hér að umtalsefni, herra forseti, spurningar sem ekki hefur verið svarað. Hæstv. iðnrh. hefur ekki verið hér til staðar og vil ég þá beina spurningu minni til hæstv. fjmrh. ef hann gæti látið svo lítið að hlýða á þær, hann ber jú ábyrgð fyrir hönd framkvæmdarvaldsins á framlagningu fjárlagafrv. og því sem þar er. Það kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, formanns þingflokks framsóknarmanna, í morgun að hann teldi að ekki væri unnið samkvæmt samþykktri byggðaáætlun frá því í vor. Hann vék að því að í nál. meiri hluta iðnn. við afgreiðslu á þáltill. um stefnu í byggðamálum hafi verið kveðið á um að það væri forgangsverkefni að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum. Þetta kemur fram í 7. lið í þessu nál. um stefnu í byggðamálum frá meiri hluta iðnn. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur jafnframt mikilvægt að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum.`` Nú liggur fyrir að samkvæmt þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að þessi eignarhaldsfélög séu lögð niður og fjármagni sem til þeirra hafi verið ætlað sé varið beint í byggðaáætlunina sjálfa, þ.e. til ákveðins sjóðs sem ætlunin er að setja upp á Akureyri. Í máli hv. formanns þingflokks framsóknarmanna kom fram að þessi ákvörðun væri ekki aðeins í andstöðu við nál. á bak við samþykkt stefnunnar í byggðamálum í vor heldur hefði þessi ákvörðun, að fella niður eignarhaldsfélögin, heldur ekki verið borin undir þingflokk Framsfl. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Í hvers umboði er þessi breyting sett fram, að leggja niður eignarhaldsfélögin, taka af þeim það fjármagn sem þeim hefur verið ætlað og meiri hluti iðnn. sagði eina mikilvægustu forsendu samþykktar á stefnu í byggðamálum á sl. vori? Ég tel persónulega að það sé röng ákvörðun að leggja niður eignarhaldsfélögin. Þau höfðu mikið hlutverk, hafa komið að góðum notum og styrkt og eflt einstök fyrirtæki. Vissulega þurfti að gera nokkrar breytingar á formi úthlutunarinnar þannig að hún kæmi enn betur að notum. Þessi ákvörðun er hins vegar ekki tekin á þeim grunni heldur virðist þetta einhliða aðgerð, alla vega ekki með samþykki þingflokks framsóknarmanna eins og þingflokksformaður þeirra nefndi. Ég krefst þess að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir því í hvers umboði þessi breyting, að leggja niður eignarhaldsfélögin, er komin inn í fjárlagafrv. Sömuleiðis vil ég spyrja hæstv. fjmrh. um nokkuð sem eðlilegt væri að hæstv. iðnrh. svaraði en getur alveg eins líka heyrt undir hæstv. fjmrh. Það varðar framlög til atvinnuþróunarfélaganna. Það kom skýrt fram í erindum til fjárln. að atvinnuþróunarfélögin telja að þau lifi við fjárskort og hafi ekki fengið framlög miðað við eðlilega þróun, kröfur og væntingar. Þetta ber líka að skoða í ljósi þess að þetta er ein af forsendum samþykktar á stefnu í byggðamálum, að atvinnuþróunarfélögin verði styrkt. Ég vísa til andsvars hæstv. iðnrh. hér á Alþingi við umræðu um byggðamál varðandi þetta efni. Þetta sagði hún 5. nóv. sl., í umræðu um till. til þál. um ójafnvægi í byggðamálum. Þá sagði hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir, með leyfi forseta: ,,Í sambandi við atvinnuþróunarfélögin þá hafa þau fengið fjármagn í gegnum Byggðastofnun. Það er rétt hjá hv. þm. að þau framlög hafa ekki hækkað í samræmi við verðlagshækkanir þó að það sé kannski ekki rétt að þau hafi lækkað, en engu að síður er þetta svona. Að hluta til er þetta vegna þess að í fjmrn. hefur ekki verið tekið tillit til þess, ekki verið nægilega góður skilningur á því að þarna hafi þurft að færa upphæðir í samræmi við verðlag. Ég tel að það hafi náðst ákveðið samkomulag milli ráðuneytanna um að tekið verði á þessu að þetta verði leiðrétt. Ég tel að þarna sé um 20 millj. að ræða sem í raun þyrftu að bætast við til að þetta verði viðunandi.`` Virðulegi forseti. Þetta eru orð hæstv. iðnrh. hér úr ræðustól. Þessar 20 milljónir hafa hvergi komið inn í fjárlögin. Ekki bólar á þessu samkomulagi. Þessi vilji, skilningur eða skilningsleysi fjmrn. sem hæstv. iðnrh. ber fyrir sig virðist hafa ráðið því að þessar upphæðir koma ekki inn. Því miður er hæstv. iðnrh. ekki hér til svara. Ég krefst þess að hæstv. fjmrh. svari því hvort þetta sé skilningsleysi í fjmrn. eða hvort þetta samkomulag sem iðnrh. var að vitna til hafi bara verið óskhyggja hæstv. iðnrh. Ég vona að hæstv. fjmrh. sé a.m.k. ekki andvígur því að standa við ályktanir Alþingis í byggðamálum, hvað varðar fjármagn til atvinnuþróunarfélaganna og vilja iðnrh. til að efla atvinnuþróunarfélögin. Ég vona að hann sé ekki svo andvígur því að styrkja og efla starfsemi atvinnuþróunarfélaga úti um land að ekki hafi orðið af þessari fjárveitingu. Virðulegi forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs berum fram nokkrar brtt. við lokaafgreiðslu frv., bæði hvað varðar einstaka gjaldaliði og tekjur. Fyrir þeim verður mælt síðar í umræðunni.

Herra forseti. Ég held að margoft hafi komið fram hér í þessum sal og sé raunverulega á allra manna vitorði sem fylgst hafa með þessum málum að gert var ráð fyrir að hin svokölluðu eignarhaldsfélög á landsbyggðinni yrðu tímabundið fyrirbæri, a.m.k. að því er varðar þátttöku ríkisins. Þeirri þátttöku átti að ljúka á árinu 2002. En vegna þess að þá lá ekki fyrir hvert framhald yrði á sambærilegri starfsemi og vegna þess að þá lá ekki fyrir ný byggðaáætlun var það mín ákvörðun, við afgreiðslu fjárlaga og undirbúning fjárlagafrv. í fyrra, að hafa óbreytta fjárveitingu inni til þessa verkefnis. Úr því varð þó að áður væri búið að ákveða að það skyldi niður falla. Hver var ástæðan fyrir slíkri ákvörðun? Hún var auðvitað sú að þá hefðum við peninga til að grípa til, til að geta flutt á milli yfir í það sem tæki við. Það er nákvæmlega það sem nú er að gerast í fjáraukalagafrv. Fjárveitingin upp á 200 milljónir í eignarhaldsfélögin flyst yfir í byggðaáætlun. Þetta hefur alla tíð legið skýrt fyrir, í það minnsta af minni hálfu og þarf þess vegna engum manni að koma á óvart. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til að hafa nein orð um síðari fyrirspurn hv. þm. vegna þess að hún byggist á útúrsnúningum.

Herra forseti. Mér fyndist mennilegra af hæstv. fjmrh. að svara þessu skýrt og skorinort en vera ekki að snúa út úr eða vera með skæting. Ég spurði um ákveðin atriði sem hafa komið fram í umræðunni. Ég vil vitna til þess að þetta nál. um stefnu í byggðamálum var samþykkt á vordögum árið 2002. Það var ein af forsendum fyrir samþykkt á stefnu í byggðamálum. Sú ákvörðun sem hæstv. fjmrh. var að vitna til er þá tekin áður en þetta nál. er skrifað. Það eru enn furðulegri vinnubrögð. En hér í þessu nál. stendur að nefndin, meiri hluti iðnn. telji jafnframt mikilvægt að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum. Er þessi niðurstaða iðnn. léttvæg og stefnan í byggðamálum bara marklaust plagg? Getur hæstv. fjmrh. síðan bara gert það sem honum sýnist? Mér finnst það ekki viðkunnanleg framkoma af hæstv. fjmrh. og fer nú að skilja þykkju formanns þingflokks framsóknarmanna í morgun, sem sagði að þetta mál hefði aldrei verið borið upp í þingflokki framsóknarmanna áður en fjmrh. kom með það hér í fjárlög. Varðandi hina spurninguna sem ég bar fram og hæstv. fjmrh. var ekki þess umkominn að svara: Hvar stöðvuðust þessar 20 millj. kr. sem hafði þó verið pólitískur vilji til að kæmu inn í atvinnuþróunarfélögin, a.m.k. ef marka má yfirlýsingu hæstv. iðnrh.? Ég tel að hún hafi sagt það í fullri og góðri meiningu. Er það hæstv. fjmrh. sem liggur á stefnunni í byggðamálum? Það á að leysa fjárhagsvanda byggðamála og Byggðastofnunar með því bara að færa til peninga á milli herbergja. Það er heldur döpur frammistaða í byggðamálum, virðulegi forseti.

Herra forseti. Þær yfirlýsingar sem fram hafa komið í þinginu af hálfu meiri hluta Alþingis varðandi byggðaáætlunina eru auðvitað ekki marklausar. En málflutningur hv. þm. Jóns Bjarnasonar er marklaus.

Herra forseti. Það er ljóst að skinnið er mjög þunnt á hæstv. fjmrh. enda skil ég það. Jafndapurleg er framkoma hans hér gagnvart þessum stóra og mikilvæga málaflokki. Þetta eru skilaboð hæstv. fjmrh. til landsmanna allra um hvaða hug hann ber til fjármögnunar í byggðamálum. Hann skeytir ekki um samþykktir Alþingis eða samstarfsflokksins í ríkisstjórn eða vilja hæstv. iðnrh. Hann gerir bara það sem honum sýnist. Það skal ekki meira fjármagn í byggðamálin.

Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt vil ég fara þess á leit við virðulegan forseta að hann kveðji hv. þm. Einar Odd Kristjánsson til fundar, varaformann fjárln. Formaðurinn sjálfur virðist búinn að draga fyrir hjá sér þannig að ekki tekur því að eiga orðastað við hann. Ég bið því um varaformanninn sérstaklega vegna þess að með okkur skildi við 2. umr. fjárlaga þar sem hann hafði í frammi sérkennilegar fullyrðingar. Ég vildi gjarnan eiga orðastað við hann um þær. Hann er talsmaður flokks síns í þessu máli og hlýtur því að vera hér skammt undan.

Hv. þm. er í húsinu og forseti hefur sent honum boð um að nærveru hans sé óskað. Hann er þegar kominn í salinn.

Ég fagna því sérstaklega. Ég tók það fram við 2. umr. fjárlaga að Frjálslyndi flokkurinn ætti enga aðild að þeim málatilbúnaði þar sem hann á ekki sæti í nefndinni. Hann mun að öllu leyti verða óbundinn við afgreiðslu þeirra fjárlaga sem nú liggja fyrir og situr þess vegna hjá við lokaafgreiðslu en fylgir þeim tillögum sem þingmönnunum hugnast við afgreiðsluna ef svo ber undir. Við 2. umr. fjárlaga kom fram að hv. formaður fjárln. kvartaði sáran undan því að undan fjárln. hefði verið kippt ráðgjafanum sem þeir þyrftu svo sárlega á að halda, Þjóðhagsstofnun. Þetta sagði hann skýrum stöfum. Hér var upplýst að efh.- og viðskn. hefði skrifað fjárln. sérstakt bréf þar sem þess var farið á leit að fjárln. veitti fyrirgreiðslu til að ráðgjafarnefnd, óháðri ráðgjafarnefnd sérfærðinga, yrði komið á fót sem fjárln. gæti stuðst við í vinnu sinni. Hv. varaformaður gerði lítið úr þessari málafærslu. En að sjálfsögðu verður þeim í fjárln. bannað að gegna þessum tilmælum. Þjóðhagsstofnun var lögð niður til þess að hindra að óhlutdrægt álit yrði sett fram. Það álit sem fjárln. getur fengið hjá ráðuneytunum er auðvitað eins og menn þar á bæ vilja heyra hverju sinni. Þar með er komið í veg fyrir að einhverjir óábyrgir menn, eins og fyrrv. forstjóri Þjóðhagsstofnunar, fari að fjargviðrast um mál og hafa meiningar sem ekki henta háu herrunum. Það var við lok 2. umr. um fjárlög sem hv. varaformaður, Einar Oddur Kristjánsson, höndlaði stóra hnossið. Hann fann sökudólginn, sökudólg sem hann nefndi meinvarp sem bæri ábyrgð á ógæfu okkar að svo miklu leyti sem ógæfa fyrirfinnst, eins og hvernig hallaðist á í byggðamálum o.s.frv. Þetta meinvarp var einnig rót vandans í fiskveiðistjórnarmálum. Þetta var hið mikla meinvarp. Það minnir mig dálítið á það sem segir í sögunni um Góða dátann Svejk. Maður nokkur hélt því fram að öll ógæfa heimsins stafaði af sólblettum. Þetta er alveg rétt, sagði Svejk. Einu sinni sást einn svoleiðis blettur og þá var ég lúbarinn á knæpu í Nusle. Hv. varaformaður fjárln. telur sem sagt að öll ógæfa okkar stafi, í þessum frægu fiskveiðistjórnarmálum og byggðamálum svo ég gleymi því ekki, frá meinvarpinu mikla, Hafrannsóknastofnun. Að sjálfsögðu er hann þarna búinn að finna sér blóraböggul. Að sjálfsögðu liggur það alveg ljóst fyrir hvar sökin á því hvernig komið er fyrir okkur í fiskveiðistjórnarmálum liggur. Hún liggur m.a. hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni enda þótt hann fari stundum mikinn, eins og í þessu falli, til að reyna að vísa sök frá sér. Ég fékk í hendur, eins og fleiri hv. þm. trúlega, samþykkt frá formannaráðstefnu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sem á erindi að sumu leyti inn í þingtíðindi og á erindi sérstaklega við hv. varaformann. Með leyfi forseta, leyfi ég mér að vitna til þessarar samþykktar Farmanna- og fiskimannasambandsins þar sem þeir segja að möguleikum til bættra samskipta milli ríkis og Farmanna- og fiskimannasambandsis hafi ríkisstjórnin fórnað í skiptum fyrir frv. sem er ávísun á áframhaldandi brask og óeðlilega viðskiptahætti: ,,Mörg nýleg dæmi um alls kyns misferli kalla á viðbrögð af hálfu hins opinbera. Sá dráttur sem orðinn er á að uppfylla þau markmið sem kveðið var á um í gerðardómi varðandi verðmyndun helstu botnfisktegunda hefur leitt af sér tekjutap fyrir sjómenn sem nemur nálægt 500 millj. kr. sem í stað þess að nýtast sjómannafjölskyldum til framfærslu höfnuðu í fjárhirslum sægreifanna. Ótækt er að einstaklingar og fyrirtæki í skjóli gallaðs kerfis geti leigt frá sér kvóta og skip fyrir hundruð milljóna átölulaust og viðhaldið þar með því ömurlega leiguliðakerfi sem er ein aðalmeinsemd sjávarútvegsins.`` --- Varla verður þessi skipan mála rakin til Hafró. Áfram segir: ,,Á því ári sem nú er langt liðið hefur mikið starf verið unnið til að þrengja að þeim sem gera út á leigukvóta. Þar blasir við sú staðreynd að allar rekstrarforsendur eru mjög hæpnar ef nokkrar. Jafnaugljóst er að ástæðan fyrir þessum útgerðarmáta er sú að alltaf finnst nóg af kvótaeigendum sem leigja vilja frá sér. Það eru síðan þessir sömu leigusalar sem sauma vilja að leigjendunum. Þessi lýsing sýnir í hnotskurn á hvers konar brauðfótum framsal aflaheimilda stendur.`` Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Endalaus síbylja um hagræðingu og endurskipulagningu rekstrar, sem rök fyrir öllum hlutum, er komin á það stig að stjórnvöld verða að gera upp við sig hvar setja á mörkin. Spyrja þarf hvort arðsemiskrafa fyrirtækjanna eigi í það óendanlega að vera það eina sem einblínt er á burt séð frá öllum öðrum þáttum, svo sem velferð einstaklinga og byggðarlaga. Ráðstefnufulltrúar hvetja stjórnvöld til þess að beita sér nú þegar fyrir fjárhagslegum aðskilnaði veiða og vinnslu og stuðla þannig að því að aðstæður skapist fyrir eðlilegri verðmyndun á sjávarafla í gegnum fiskmarkaði. Með síendurteknum afskiptum sínum af kjaradeilum sjómanna og útvegsmanna bera stjórnvöld ótvírætt ábyrgð á því meingallaða kerfi sem nú er í gildi þar sem hluti sjómanna sem landar ferskum fiski er stórlega hlunnfarinn. Ráðstefnan telur að hvergi annars staðar fyrirfinnist kerfi þar sem stjórnvöld með beinum aðgerðum aðstoða vinnuveitendur við að hlunnfara launþega sína.`` Og að lokum, með leyfi forseta: ,,Formannaráðstefnan skorar því á sjútvrh. og ríkisstjórn að endurskoða enn á ný lögin um stjórn fiskveiða með það að meginmarkmiði að starfsumhverfi greinarinnar verði í takt við almennar leikreglur lýðræðisins.`` --- Og hana nú. Ég veit ekki með hvaða hætti á að kalla Hafrannsóknastofnun til ábyrgðar vegna þeirrar skipunar mála sem hér er rakin. Í skálaræðum og á hátíðarfundum er það gjarnan haft uppi, hjá þeim flokki sem við einu sinni tilheyrðum báðir, ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, að einkaframtakið sé sú meginstoðin undir framförum og vísi okkur veginn til bættra kjara og hagsældar. Frjáls samkeppni á að lifa en í aðalatvinnuvegi okkar, höfuðatvinnuvegi, er samkeppni með öllu útilokuð. Greinin er lokuð. Ef við lítum til þess að uppgangur þessa okkar þjóðfélags á síðustu öld byggðist nær allur á framtaki ungra framkvæmdamanna í sjávarútvegi þá sjáum við hvernig verður komið fyrir okkur innan tíðar, að skömmum tíma liðnum þegar svo skipast mál eins og nú blasir við. Það er ekki langt síðan höfðingjarnir í sjávarútveginum fóru að spá því að sjávarútvegurinn mundi enda með því að eigendurnir væru þrír til fimm eða fimm til sjö. Þeir eru komnir ofan í svona þrjá, fjóra núna og við sjáum hvernig mál skipast. Þessa dagana er verið að ræða um að sameina SR-mjöl og Síldarvinnsluna í Neskaupstað og fá þar sennilega meirihlutaafl þess sem stundar uppsjávarfiskveiði. Það er verið að ræða um að sameina risana stóru, SÍF og SH. Þetta mun heldur en ekki efla samkeppni, frjálsa samkeppni og frjálsa verðmyndun, eins og það er nefnt, að ég minnist ekki á hið magnaða brottkast. Ekki verður það heldur rakið til Hafrannsóknastofnunarinnar, að það sé hennar sök. Nei, það er auðvitað hin pólitíska forusta sem ber ábyrgð á því foraði sem skipan mála í sjávarútvegi er, og því miður Vestfirðingurinn og Flateyringurinn, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Það hélt ég satt að segja að ég ætti ekki eftir að upplifa af þeim kynnum sem ég hafði af þeim manni enda brýst hann um á hæl og hnakka, finnur sér blóraböggul, atast í honum og veður þar grundina í hné.

Það er annar Flateyringur sem ræður meira.

Hver er það?

Kristján Ragnarsson.

Já, ég tala nú ekki um en hann er svo löngu fluttur þaðan að ég hélt að maður þyrfti ekki að flokka hann sem Flateyring. Hann er hins vegar af Æðeyjarættinni við Ísafjarðardjúp en það er önnur saga. Hv. varaformaður fjárln. fullyrti að kjör allra Íslendinga, hann sagði þetta orðrétt, hefðu verið að batna á undanförnum árum --- á undanförnum átta árum, sagði hann, ég man það fyrir víst. Skyldi þetta vera rétt? Hvað ætli eldri borgarar segi við þessari fullyrðingu? Hvað ætli öryrkjar segi við þessari fullyrðingu? Sannleikurinn er sá að kjör þeirra sem verst eru settir hafa óumdeilanlega versnað. Það var verið að bæta smáræði úr þessu á dögunum með samningi ríkisstjórnar og Samtökum aldraðra í Reykjavík. Það er ekki mikil bót. Það er mest sýndarmennska. Hvað varð um skattleysismörk og hækkun þeirra sem hefur verið svikin á eldri borgurum? Nei, staðreyndirnar tala allt öðru máli í þessum efnum en haldið er fram af stjórnarliðum. Hvað ætli þeir segi sem eru í biðröðum hjá mæðrastyrksnefnd að bíða eftir úrlausn af því að þeir eiga ekki fyrir mat, að ég tali nú um fyrir klæðnaði? Nema þar séu mættir burgeisar pakksaddir að verða sér úti um ókeypis mat eins og formaður Sjálfstfl. hefur látið skína í. Það eru einhver makalausustu ummæli sem ég man eftir nokkru sinni að hafa hlýtt á fyrr eða síðar, að þar séu menn bara á sníkjum að spara sjálfum sér að kaupa sér mat. Nei, það sem er aðallega að í okkar ágæta þjóðfélagi, hjá sjöundu ríkustu þjóð heims, er þetta vaxandi misrétti þar sem bilið breikkar milli eldri borgara, öryrkja, sjúkra og hinna sem verið er að mylja undir. Bilið breikkar hraðfara, með ógnarhraða, og haldi svo fram sem horfir verða eigendur þessa lands teljandi á fingrum beggja handa í besta falli, ef ekki annarrar. Formaður fjárln., sem er búinn að draga fyrir hjá sér og horfinn af vettvangi, tók það fram við 2. umr. fjárlaga að framúrakstur fjárlaga væri afar varhugaverður og þótti engum ofmælt. Nú sjáum við dæmin um hvernig unnið er að fjárlagagerðinni. Hér vilja menn ekki standa fyrir framan blákalda staðreynd og setja saman fjárlög sem líkleg eru til þess að hæfa rekstri þjóðfélagsins. Augunum er lokað fyrir stórkostlegri útgjaldaþörf eins og í mennta- og heilbrigðismálunum. Þeim augum er lokað til þess að afgreiða fjárlögin í jafnvægi, a.m.k. á núllpunktinum og helst með einhverjum afgangi, en svo verður hinu sem á vantar skellt inn á fjáraukalög á næsta hausti og þar með réttur af kúrsinn af því að menn vilja væntanlega ekki koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. Hann sagði þá, hv. formaður Ólafur Örn Haraldsson, að það þyrfti að gæta mikils aðhalds í útgjöldum ríkisins. Ég tek eftir því að hin nýju útgjöld vegna hernaðarumsvifa í þjóðfélaginu eru ekki með í þeim tillögum sem lagðar hafa verið fram hingað til við gerð fjárlaganna, þessar 300 millj. sem á að leigja flugvélar fyrir til að flytja hergögn fyrir Bush þegar hann fer að stríða við Íraka sem hann er ákveðinn í að gera, sem olíufurstarnir hafa ráðið hann til að gera enda er hann sjálfur í þeirra hópi. Hann talaði þá um það, hv. formaður fjárln., sem nú gerir ekki mikið úr atvinnuleysi að atvinnuástandið væri mjög brothætt um þær mundir. Þótt hækkað hafi í niðurstöðum þeirra sem hafa með rannsóknir á því að gera úr 2% í 2,75% var greinilega á honum að heyra að hann teldi það ekkert mál. Og hvernig standa fyrirtækin í landinu mörg þótt búið sé að lækka á þeim tekjuskatta úr 30% niður í 18% þegar ekki hefur mátt hreyfa skattleysismörkin hjá fátækasta fólkinu? Hvernig standa ýmis fyrirtæki? Er það rétt eða er það ekki rétt að það sé stærri gjaldþrotahrina sem gengið hefur yfir þetta land á þessu ári en áður eru þekkt dæmi um og að menn sjái bara toppinn á ísjakanum, af því sem menn fullyrða? Hvernig eru aðstæður heimilanna, hjá einstaklingunum í landinu hjá þessari sjöundu auðugustu þjóð heims? Skuldir hafa vaxið með risavöxnum hraða og ég óttast því miður að við sjáum ekki fyrir endann á þessu, að við lifum í blekkingum, og ég tala ekki um hæstv. ríkisstjórn og hennar nótar. Ég hef áður rifjað það upp, og það hefur verið gert hér við þessa umræðu, hvernig heildarskuldir þjóðarinnar erlendis hafa vaxið með risavöxnum skrefum enda var fullyrt af einum framkvæmdastjóra í Samtökum iðnaðarins að hér væri góðæri knúið áfram með erlendri skuldasöfnun. Ja, það kann svo sem vel að vera að hæstv. ríkisstjórn ætli að greiða þetta niður með sölu ríkiseigna, og mér heyrist á öllu talinu um sölu ríkiseigna að þeir ætli að selja sömu eignirnar a.m.k. árlega til þess að hafa undan í greiðslu skulda.  Hér hafa menn, m.a. hv. varaformaður fjárln., gert að umtalsefni, og ekki verið að fíkjast mjög í, hækkanir á útgjaldalið fjárlaga árlega síðustu fimm ár. Sannleikurinn er sá að lengst af hafa útgjöld fjárlaga hækkað allt of mikið. Þá á ég sérstaklega við þau ár sem þensla var. Ein meginorsök þess að við misstum ríkisbúskapinn yfir í verðbólgu á næstliðnum árum var sú að menn gáðu ekki að sér við gerð fjárlaganna. Það er meginmál og það er eiginlega eina vopnið sem ríkisvald á hverjum tíma hefur til þess að fást við verðþenslu, samdráttur í ríkisútgjöldum. Um þetta var aldrei skeytt, það varð að viðhalda hinum miklum umsvifum og allt varð að heita blúndulagt eftir sem áður. Sannleikurinn er þó sá að sú verðþensla sem yfir okkur gekk var að þessu leyti heimatilbúin þótt erlendar ástæður ættu þar nokkurn hlut að. Nei, ráðamenn ætla sér að bæta um betur við gerð næstu fjáraukalaga eins og við sjáum núna á þeim stóru fjárhæðum sem settar eru inn í fjáraukalög fyrir það ár sem er að líða. Þannig á sennilega að mæta þessum ógnarlegu skuldum sem eru t.d. fyrirsjáanlegar í rekstri heilbrigðiskerfisins. Af því sem ég veit að hv. varaformaður fjárln. ætlar sér að gera athugasemdir við mál mitt væri kannski rétt að hann upplýsti um þau ráð sem hann sér til að bæta stöðu heilbrigðiskerfisins. Hann upplýsti við 1. umr. fjárlaga að á þeim bæ væri hafin kostnaðargreining. Ég hef allt aðrar hugmyndir en þær að einhver einstakur maður geti dregið upp úr hatti sínum einhverjar töfralausnir. Ég held að við verðum að vinna allt öðruvísi að þessu. Og heilbrrh. sem kemur að þessum störfum hefur heldur ekki þennan töfrasprota í höndum. Það er verið að reyna að mæta skuldastöðunni, t.d. hjá framhaldsskólum og sjúkrahúsunum og í fleiri atriðum menntamálanna. Það blasir þó við að hundruð milljóna verða skilin eftir, það blasir við. Það er miklast yfir því að sjúkrahúsið á Akureyri fái nú 50 millj. kr. aukafjárveitingu en þyrfti 125 millj. Það munar hundruðum milljóna á því sem þarf til framhaldsskólanna og því sem þeim er ætlað á þessum fjárlögum. Nei, menn ætla sem sagt að halda veislunni áfram með sölu ríkiseigna eins og það hefur nú gengið þokkalega fyrir sig. Ég hef ekki þrek til að rifja upp sölutilraunirnar með Landssímann og allt það sem af þeim leiddi. Það mun verða mönnum í fersku minni en ríkisstjórnarflokkarnir ætlast áreiðanlega til þess að menn verði búnir að gleyma þeim óförum öllum. Það er væntanlegt samt að þeir muni gefa upp hvers vegna Steingrímur Ari Arason sem hafði frá upphafi setið í sölunefnd ríkiseigna sagði af sér svo að menn gætu fengið að vita ástæðuna fyrir því. Ég þykist hins vegar vita hana, að þau vinnubrögð sem voru höfð í frammi í sambandi við sölu Búnaðarbankans hafi gengið fram af honum enda taka þau engu einasta tali. Kaupendurnir sem að lokum skrifuðu undir, hvort sem sú undirskrift hefur eitthvað að segja í framtíðinni eða ekki, eiga enga peninga til að kaupa fyrir. Það er bara megingallinn á þessum samningi að þessi hópur fyrirtækja eða hvað það á að heita, undir S-hópi sem er illa farið með þann góða bókstaf, á ekki peninga til að kaupa fyrir. Það er auðvitað að sterkir aðilar standa að þessu, t.d. formaður Framsfl., sjávarútvegsfyrirtæki hans, margra milljarða fyrirtæki sem er beinn þátttakandi í þessum hópi svo að maður skyldi halda að gáturnar yrðu ráðnar þegar svo stendur á. Það væri hægt að víkja að ýmsu í þessum málaflokki en ég dreg það við mig. Ég rifja það hins vegar upp enn á ný hvernig komið er fyrir Alþingi og valdsviði þess sem löggjafarsamkundu. Ég hef áður nefnt það að við búum ekki við þingbundna ríkisstjórn. Við búum við ríkisstjórnarbundið Alþingi. Þingræðið er að engu haft og fulltrúar, þingmenn stjórnarflokkanna, láta þetta yfir sig ganga í öllum efnum, hvort heldur um herútboð Bush er að tefla eða hvað annað sem á fjörur þeirra rekur. Allt mjálmar þetta undir í sömu falsettunni. Eins og ég segi, margt fleira mætti um þessi mál segja en margt hefur líka lagast fyrir okkur eins og viðskiptahallinn. Hinn ógnarlegi viðskiptahalli var líka heimatilbúinn eingöngu. Það hefur náðst verulegur árangur í þeim efnum þótt við þurfum alltaf að gá vel að okkur. Verðbólgan hefur minnkað. Það er undirstöðuatriði vegna þess að ef okkur tekst ekki að hafa hemil á verðbólgunni er flest annað í ríkisbúskap okkar unnið fyrir gýg. Af því höfum við margfalda reynslu.

Herra forseti. Alveg er mér óskiljanlegt hvernig stóð á því að hv. þm., síðasti ræðumaður, vildi kalla á mig hingað til að ég mætti hlusta á þessa merku ræðu hans. Hann las upp úr bréfi frá formannafundi Farmannasambandsins að mér skildist og alveg er mér það óskiljanlegt hvers vegna ég átti að hlusta á þetta tal nema svo sé komið fyrr hv. þm. að hann sé farinn að ruglast á mér og einhverjum allt öðrum manni. Sú var tíðin 1983 og 1984 þegar kvótakerfið var samþykkt, þá sat í ríkisstjórn maður að nafni Sverrir Hermannsson, hv. alþm. Ég var lengi í flokki með honum og á öllum landsfundum, þar til hann varð fyrir því óláni að fara úr flokknum, stóð ég fyrir mótmælum gegn þeirri skipan fiskveiðistjórnar sem í gildi var. Aldrei, herra forseti, meðan við vorum flokksbræður var nokkur Sverrir þar, aldrei var hann þar. Ég stóð fyrir því á öllum landsfundum í Landssambandi ísl. útvegsmanna að vera á móti þeirri skipan í fiskveiðistjórn meðan ég átti þar sæti. Enginn Sverrir kom þar til að styðja mig, aldrei nokkurn tíma og var hann þó útgerðarmaður á þeim tíma. Ég held að hann hljóti að fara mannavillt, hann sé alveg búinn að gleyma því og höfðum við þó mikil og löng kynni áður. Því harma ég þetta en ég bið hann að rifja það upp að frá fyrstu stundu á öllum vettvangi til dagsins í dag hef ég notað hverja stund bæði í ræðu og riti til að efast um og benda á að við værum að fara aftur á bak en ekki áfram varðandi fiskveiðistjórnina.

Herra forseti. Mig undrar ekki að hv. þm. Einar Odd skuli undra að hann eigi að hlusta á samtök sjómanna hérna. Hann segir að ég sé að fara mannavillt að biðja hann að hlýða á tilvitnun í ráðgjafarþing hjá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Ég átti sæti í ríkisstjórn þegar núv. formaður Framsfl. var að busla í gegn þessum ólögum fyrir frumkvæði Kristjáns Ragnarssonar. Ég, ásamt Matthíasi Bjarnasyni og fleiri mönnum, reyndi að amla gegn þessu í okkar þingflokki. Við margreyndum að koma því að að það yrði tekið til endurskoðunar. Á meðan spilaði hv. þm. Einar Oddur plötur sínar á landsfundum og enginn gerði neitt með það sem hann sagði. Ég náði ekki þeim breytingum fram eins og ég hefði kosið. Ég var líka of skyldur útgerð í landinu til þess að geta beitt mér af neinum þunga í þessum málum, það veit hv. þm. jafn vel og ég. En ég skal vara mig á því að vera ekki að lesa yfir honum einhverjar ályktanir frá sjómannasamtökum því það á ekki erindi við hann.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. Sverrir Hermannsson er búinn að rifja upp hver ég er. Það er gott. Ég skildi það þannig þegar þessi ályktun var lesin að ég væri maðurinn sem þyrfti sérstaklega að hlýða á hana og ekki var annað á hv. þm. að skilja en að ég þyrfti að heyra það því að ég væri ábyrgðarmaðurinn á því hvernig komið væri. Þannig talaði hann. Það er þá ágætt að hann er búinn að draga í land með það og rifja það upp að hann var ráðherra þegar þessi ólög voru sett. En ég hélt hér líka ræðu fyrir nokkrum dögum og hv. þm. gerði það að umtalsefni lengi að ég hefði rætt um Hafrannsóknastofnun. Það gerði ég vegna þess að ég vildi benda mönnum á að við hefðum farið aftur á bak en ekki áfram allan tímann. Við hefðum alltaf í 30 ár látið leiða okkur áfram af sama hópnum, þeim hópi sem hefur einkaleyfi á að rannsaka hafið kringum Ísland og náttúruna þar, þeim hópi sem hefur einkaleyfi að vinna úr þeim gögnum, þeim hópi sem einn telur sig geta dæmt um þetta, þeim hópi sem hefur staðið fyrir því að allir þeir sem mótmælt hafa, allir þeir sem hafa efasemdir um það hafa verið annaðhvort kallaðir óábyrgir, dónar, fífl eða kverúlantar. Við höfum verið að fara þá leið ógæfunnar. En þar sem ég er næstur á mælendaskrá skal ég fara yfir þetta enn þá betur, þá verður tími minn nægur og ég vona að hv. þm. sitji og hlusti af sömu gaumgæfni og ég hef hlustað á hann tala.

Herra forseti. Mér dettur ekki í hug að bera blak af Hafrannsóknastofnuninni. Ég hef verið stórlega óánægður og gagnrýninn á mörg verk hennar. En að ég geti samfylkt vini mínum hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni í aðför hans að þeirri stofnun er fráleitt, enda er það gersamlega út í hött hvernig hann hefur veist að þeirri stofnun. Ég spyr hv. þm. --- hann kemur þá að því í ræðu sinni af því að hann er búinn með andsvörin --- ef þetta hefur gengið svona til í 30 ár og við erum að færast úr eldinum í öskuna með þessum ósköpum undir ráðstjórn Hafrannsóknastofnunar og honum verður ekkert ágengt nema bara með vængjabusli á landsfundum Sjálfstfl., því skilur hann ekki við þetta apparat og kemur með mér í sóknina?

Herra forseti. Þetta er 3. umr. fjárlaga og má segja sem svo að gagnvart útgjaldahlið frv. sé flest sagt sem þarf að segja. Menn hafa farið í gegnum þetta fram og til baka. Við sjálfstæðismenn höfum reynt að gera grein fyrir afstöðu okkar. Við höfum reynt að gera grein fyrir þeirri afstöðu okkar að sannarlega vantar mikið á að ríkisfjármálin séu undir þeim aga sem við vildum hafa þau. Við höfum gert grein fyrir þeirri afstöðu okkar að mjög brýnt væri á næstu árum að huga að því í mikilli alvöru að minnka ríkisreksturinn, koma sem flestum fyrirtækjum ríkisins í einkarekstur þar sem við gætum frekar tryggt að aðhalds væri gætt en reynslan sýnir um hinn opinbera rekstur. Við höfum sagt þetta mjög skýrt og er engin ástæða til að misskilja okkur á nokkurn hátt vegna þess að það hefur alls staðar komið fram að með þessu væri alls ekki verið að hverfa á neinn hátt frá þeirri samhjálp sem pólitísk samstaða hefur verið um á Íslandi áratugum og aftur áratugum saman, gagnvart þeirri samhjálp sem pólitísk samstaða hefur verið um, bæði milli vinstri og hægri manna í allri Vestur-Evrópu og er ekki deilt um. Þess vegna var það leiðinlegt, herra forseti, að heyra að á miðstjórnarfundi Framsfl., okkar ágæta samstarfsflokks, kaus formaðurinn að misskilja þetta allt saman og hélt langa ræðu til varnar samhjálpinni sem var allt byggt á misskilningi. Við höfum aldrei talað neitt í þessa veru, ekki nokkurn skapaðan hlut. Sjálfstfl. hefur alltaf verið í forustu fyrir því að bæta hér samhjálp eins mikið og við höfum nokkur efni á. Þannig er saga hans öll. Það er heldur hitt, herra forseti, að ég tel meiri líkur á að þarfara sé fyrir okkur í dag að horfa aðeins á tekjuhlið fjárlagafrv. og velta því nokkuð fyrir okkur hvernig við stöndum, hvar við erum og á hvaða leið. Við höfum verið á mikilli farsældarbraut lengi, mjög mikilli, meiri en flestar aðrar þjóðir heimsins, meiri en aðrar þjóðir Evrópu. Við höfum getað státað af því að hér hafa öll kjör allra batnað meira en annars staðar í Evrópu. Um það vitna allar skýrslur Þjóðhagsstofnunar jafnt sem Hagstofunnar svo og annarra sem fást við statistískar rannsóknir á Íslandi, allra. Ekkert er þar undanskilið. Breytir engu þótt menn komi hér upp og segi að þetta sé bara ekki rétt, það breytir engu. Ég hef ekki talið ástæðu til að ég væri hér í forsvari fyrir þessar opinberu stofnanir, hvorki Þjóðhagsstofnun, sem nú er búið að leggja niður og sumir harma svo mjög, né öðrum sem allar hafa sýnt fram á þetta sama. Það hefur verið stöðugur vöxtur hjá öllum aðilum á Íslandi. Hins vegar eigum við í dag að horfa framan í það að á þessu ári samkvæmt nýjustu spá gera menn ráð fyrir 0,25% hagvexti. 0,25% er innan skekkjumarka. Það er sama sem núll og það er mjög hættulegt, það er mjög slæmt og við verðum að horfa á það í mikilli alvöru að það er alvarlegt fyrir eina þjóð að hafa stoppað í hagvextinum, það er mjög alvarlegt. Við verðum að horfa til þess hvernig það megi vera og hvaða leiðir við höfum út úr því. Við erum að vísu með spá um það að á næsta ári verði þetta örlítið betra, en ég vil segja það hér og nú, herra forseti, að það er alls ekki ásættanlegt á nokkurn hátt. Þessi þjóð, Íslendingar, með þeim kröfum sem hún gerir til sjálfrar sín, með þeim kröfum sem hún gerir til hins opinbera, mun aldrei sætta sig við minna en að við göngum út frá nálægt 3% hagvexti á ári. Þjóðin vill vera á þeirri ferð. Á þann hátt vill hún horfa upp á að kjör hennar batni og umhverfið allt batni. Við erum því í mjög alvarlegri stöðu. Mér er því dálítið undrunarefni ýmislegt varðandi þetta núna, þegar við erum stopp með hagvöxtinn. Mér finnst menn ekki hafa nægar áhyggjur af því. Við gerðum t.d. lagabreytingar ekki alls fyrir löngu, vorum allir mjög stoltir af því þegar við gerðum þá lagabreytingu að Seðlabanki Íslands væri sjálfstæð stofnun og óháð í öllu framkvæmdarvaldinu. Milli framkvæmdarvaldsins og Seðlabankans er í dag bara einn samningur og hann liggur fyrir, það er sameiginlegt verðbólgumarkmið. Núna stöndum við þannig að á Íslandi eru um 2,5--3%, 250--300 punktar sem vextir standa hér hærra en eðlilegt mætti teljast og samt gerist ekki neitt. Seðlabankinn hefur jú verið að lækka vexti en hann hefur lækkað þá svo hægt að það hefur verið hægar en verðbólgan þannig að raunvextir hafa verið að hækka í landinu, landi með engan hagvöxt. Ég skil þetta ekki og mér líður hálfilla yfir þessu. Mér líður svona eins og manni sem er nýbúinn að kaupa sér fallegt barómet sem sýnir alltaf vont veður þó að logn og sólskin sé úti. Ég held að mín ágæta ríkisstjórn verði að fara að huga til þess hvort ekki séu einhver ráð gagnvart þeirri stofnun. Ég veit ekki hvort þar dugar eitthvert leiftursnöggt högg í höfuðið, hvort það mundi duga í þessu tilfelli en það verður þá að athuga það eða eitthvað annað því að við þetta verður ekki búið nema við ætlum viljandi að horfa upp á það að íslenskt atvinnulíf búi við svo skerta samkeppnisstöðu að það stefni í voða. Við verðum að horfa til þess að það gengur ekki lengur að láta því ómótmælt hvernig þessir menn geta lifað alveg sínu lífi og virðast algerlega einangraðir frá því efnahagslífi sem er á Íslandi. Herra forseti. Ég er sannfærður um að mjög brýnt sé að taka þetta alvarlega og horfa til þess að við verðum að gera þær ráðstafanir sem tryggja okkur mikinn hagvöxt á Íslandi og ég fullyrði það hér og nú að við getum það. Við höfum það í valdi okkar. Við höfum tvær leiðir til þess. Önnur er að virkja og hin er að veiða. Það eru þessi tvö vöff sem skipta máli og við eigum að horfa til, þ.e. að veiða og virkja. Það höfum við í hendi okkar, það getum við gert og það eigum við að gera. Ég gerði að umtalsefni við 2. umr. fjárlaga, herra forseti, nokkuð þá fiskveiðiráðgjöf sem við höfum notið nú í 30 ár. Í 30 ár höfum við notið sömu fiskveiðiráðgjafarinnar, þ.e. ráðgjafar sem gerir ráð fyrir því að hægt sé að byggja upp þorskstofninn, okkar aðalfiskstofn, með þeim ráðum að friða smáfisk, friða smáfisk, friða smáfisk og takmarka sóknina. Í 30 ár hefur ekkert gengið nema aftur á bak. Eftir þessum ráðum er líka farið í Evrópu, þ.e. Vestur-Evrópu, að vísu ekki í Miðjarðarhafinu. Eftir þessum ráðum hefur verið farið við Nýfundnaland og í bönkunum þar í kring og ekkert hefur gengið nema aftur á bak. Það horfir dálítið öðruvísi við í Barentshafinu vegna þess að þar hafa Rússar og Norðmenn alls ekki komið sér saman um neina friðun og þeir hafa veitt allan tímann gríðarlega miklu meira en ráðgjöfin hefur gert ráð fyrir með þeim árangri að það er lífvænlegt í sjónum og þorskstofninn stendur þar mjög vel. Og ein er sú hetjuþjóðin hér suðaustur í hafinu sem býr á litlum eyjaklasa og heitir Færeyingar sem lét ekki kúga sig af þessari endemis dellu. Þeir brutust undan veldi Alþjóðahafrannsóknastofnunarinnar, hvers páfi situr í Kaupmannahöfn. Þar er Vatíkanið. Þeir brutu sig út úr því, höfðu til þess kjark og þor. Sjávarútvegsráðherrann þar hefur nú ekki verið að skafa af hlutunum og gefið þessum mönnum sína réttu einkunn og sagt það sem hann meinti.

Styður þingmaðurinn ríkisstjórnina? Hvernig er það eiginlega?

Þingmaðurinn skal koma að því að tala um ríkisstjórnina á eftir, herra fyrirspyrjandi. En svo eru sérstakar aðferðir til þess að gera fyrirspurnir, sem þú, einn af forsetum þingsins, gætir þá rifjað upp og farið yfir það hvernig menn gera það.

Hver er spurður?

Á baksíðu viðskiptablaðs Morgunblaðsins í dag er heilmikil grein þar sem segir frá fiskveiðum við Færeyjar. Þar er sagt frá því að þeir séu að veiða þar verulega miklu meira en þeim hafi verið ráðlagt með þeim eina árangri að afli á fiskveiðieiningu vex og stofnstærð fiskanna, hrygningarstofninn vex líka. Morgunblaðið segir hins vegar ekki frekar en aðrir fjölmiðlar á Íslandi frá því hvað hér búi að baki. Hér búa að baki gríðarleg pólitísk átök í Færeyjum, átök sem eru mjög athyglisverð, þ.e. átökin milli vals og vísinda. Ég er hér með tölurnar fyrir síðasta ár og kannski er fróðlegt, herra forseti, að menn átti sig á því um hvað er að ræða. Árið 2000 lagði fiskveiðistjórnarrannsóknarstofan í Færeyjum til að veidd yrðu 16 þús. tonn af þorski. Færeyska landstjórnin fór í engu eftir því og veiddi 21 þús. tonn. Eigi að síður gerði rannsóknarstofan tillögu um það árið eftir að áfram skyldu nú veidd 16 þús. tonn. Landstjórnin fór í engu eftir því og leyfði veiðar og nú veiddu þeir 27 þús. tonn. En hvað með stofnstærðina? Hún óx. Hún stækkaði. Hrygningarstofninn stækkaði. Þriðja árið, þ.e. árið sem núna er rétt að líða, gerðu þeir nú samt ráð fyrir því, þrátt fyrir vöxtinn í stofnstærðinni, að þeir skyldu nú færa sig niður í 14 þús. tonn. Við höfum ekki endanlegar tölur. Úrslitin verða ekki alveg ráðin fyrr en eftir mánuð. Líklega verða þetta einhvers staðar í kringum þessi sömu 27--30 þús. tonn. En stofnmælingin liggur fyrir. Og á þessum tíma hefur hrygningarstofninn vaxið úr 40 þús. tonnum í 53 þús. Það er gegn þessu ofbeldi og gegn þessari vitleysu sem færeyska landstjórnin hafði kjark, getu og vilja til að rísa.

Tók þrjá mánuði.

Ég get farið yfir ýsuna líka. Ég get farið yfir ufsann.

En íslenskar?

Færeyski --- það er kannski ljótt að hafa þetta eftir --- en einn færeyski ráðherrann, skulum við segja, hafði orð yfir þessa menn: ,,Biologiske terrorister``. Það voru orðin.  Hvað er að gerast á Íslandi, á Íslandi þar sem ein stofnun má rannsaka og aðeins ein stofnun má vinna úr gögnunum? Háskóli Íslands hefur ekki aðgang að þeim. Bara ein stofnun fær aðgang, bara hún sjálf. Þetta er stofnun þar sem óleyfilegt er að nokkur maður sem vinnur þar hafi sjálfstæða skoðun. Það er bannað. Honum ber að hafa þá skoðun sem stofnunin hefur. Það er nauðsynlegt að almenningur á Íslandi átti sig á því að svona fasismi viðgengst hér undir stjórn ríkisins.

Hvar er hæstv. sjútvrh.?

Það er lífsnauðsynlegt að gera vísindin frjáls. Það er lífsnauðsynlegt að Háskóli Íslands og aðrar vísindastofnanir fái að vinna úr þessum rannsóknargögnum jafnt og Hafrannsóknastofnun.  Það sem gerist á Íslandsmiðum liggur líka fyrir. Vaxtarhraðinn minnkar. Kynþroskinn fer fyrr af stað. Nú er allt að eins kílós fiskur við Norðurland að hrygna. Og hvað gerist? Hann deyr. Svo koma þessir menn og vanvirða sín eigin rannsóknargögn, vanvirða þau árum saman aftur í tímann, vanvirða þau og segja: ,,Fiskurinn sem allir vissu að var til, sem fyllti Halamiðin, gekk upp á grunnslóðina, fyllti alla firði, gekk upp í læki á Vestfjörðum þar sem að krakkarnir gátu leikið sér að þorskinum, hann var ekki til.`` Herra forseti. Ég hef orðið þess var að á undanförnum mánuðum hefur Háskóli Íslands haft vaxandi áhuga á þeim bókmenntum sem fjalla um Barbapabba. Það er mjög fjallað um hann í háskólanum. Af því að ég sé nú að einn hv. þm. sem líka er prófessor við háskólann situr hérna þá vil ég minnast á þennan nýja áhuga háskólans á Barbapabba. Ég las þessar bækur áður fyrr þá börnin mín voru ung og smá og ég jafnt og þau hafði mikið gaman af ákveðnum hlutum í þessum bókmenntum, en það voru svokallaðar barbabrellur. Þær voru ákaflega athyglisverðar. Ég fullyrði, herra forseti, að í allri sögu lýðveldisins hefur aldrei átt sér stað önnur eins barbabrella og þegar Hafrannsóknastofnun datt í hug að segja að 600 þús. tonnin sem allir vissu að voru til, hefðu bara aldrei verið til, þetta væri bara misskilningur og enginn tekið eftir því. Þetta er stærsta barbabrella lýðveldissögunnar. Menn eiga líka að átta sig á því að þetta hefur gengið svona í 30 ár og þær fjárhæðir sem hér eru í veði eru nú stærri en ég reikna með að flestir skilji. Við erum hér að fjalla um fjárlög ríkisins. Um hvað fjalla þau? 270 milljarða, 270 þúsund milljónir. Það eru smámunir miðað við þær tölur sem hér eru í húfi. Því segi ég, herra forseti, að við verðum að koma hagvextinum upp á Íslandi. Það liggur alveg fyrir að við getum gert það með því að auka veiðar og það er líka lífsnauðsynlegt að auka þessar veiðar. Við verðum að gera það, eigum að gera það og getum gert það. Fiskveiðistjórnin er nú þannig að enginn botnar í henni. Fyrstu dagana í nóvember var ég að keyra um þann ágæta fjörð Arnarfjörð. Bíðið við, hverjir voru þá staddir í firðinum? Það voru átta stórir nótabassar með dragnætur. Ég veit ekki hvort þingheimur, herra forseti, kann skil á þessum veiðarfærum en ég veit hvernig þau eru útbúin. Þetta er allt með bobbingum undir sér. Þeir eru uppi í kálgörðum að veiða og þetta er talið allt í lagi. Þarna er verið ryðjast á náttúruna. Á sama tíma, herra forseti, og ég horfði á þessa átta pramma í Arnarfirði var gott fólk saman komið í einu bíóhúsi Reykjavíkur. Það söng Ísland ögrum skorið og einhver fleiri ljóð vegna þess að það var tárvott yfir því að einhver nástrá við Norðlingaöldu skyldu fara undir vatn. Þetta er gott fólk og blessað. En slíkt er náttúruleysi þessara náttúrusamtaka að enginn getur litið til þess að sú náttúra sem fæðir okkur og klæðir er undir yfirborðinu. Enginn hefur áhuga á henni, ekki nokkur maður. Við þarna eigum gríðarlega möguleika og það liggur alveg fyrir og allir vita að Norðlingaalda er hagkvæmasta virkjunin. Stíflan þar sem er mjög lítið mannvirki mun að vísu setja í kaf 1,4% af gróðurlendinu þar, 1,4%. Þar eru níu tegundir af fuglum. Enginn þeirra er á neinum válista. Þeir geta allir flogið og flutt sig. Þar eru nokkur gæsahreiður líka. Þær geta bæði synt og flogið, gæsirnar. Sá stofn vex mjög, sérstaklega við það fallega fjallalón sem kallað hefur verið Blöndulón en heitir náttúrlega Blönduvatn. Getið er um það í skýrslunni að þarna séu tvö tófugreni. Það er ekkert sagt um hagamýs. Þetta er nú málið. Þetta er hagkvæmasta virkjunin sem Ísland getur farið í og á kost á. Þessi virkjun sem við getum farið í orsakar það að vatnið streymir ekki niður Efri-Þjórsá heldur gegnum virkjanirnar allar fyrir ofan, þ.e. gegnum sex virkjanir. Þetta er mesta hamingja sem við getum fengið gagnvart því að efla hagvöxt og byggja hér upp öflugt atvinnulíf. Það liggur á borðinu og við höfum samninga um þetta líka. Við getum gert þetta hvort tveggja. Við getum ráðið því, við getum stjórnað því að hér verði mikill hagvöxtur á næstu árum. Við eigum að gera það. Okkur ber skylda til að gera það af því að við berum ábyrgð á velferð þessarar þjóðar. Við viljum halda áfram á þeirri farsældarbraut sem við erum og höfum verið á. Það fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir er traustur grundvöllur, mjög traustur grundvöllur til að byggja á. Við ætlum ekki að staldra við. Við ætlum að halda áfram á þeirri farsældarbraut. Við getum gert það og ég vona, herra forseti, að við berum gæfu til þess.

Herra forseti. Þetta var furðuleg ræða. Hv. þm. byrjaði á því að tala um samhjálparviðhorfin hjá Sjálfstfl., taldi þau vera svo góð og merk og þá er hægt að spyrja: Hvað finnst honum um afstöðu og stöðu mæðrastyrksnefndar um þessi jól eða afstöðu Öryrkjabandalagsins á undanförnum missirum og samhjálparhuginn hjá Sjálfstfl. sem hann mærir svo mjög? Hann talar um góð fjárlög og góðan hagvöxt. Við erum með lægri hagvöxt en aðrar þjóðir og lægri hagvöxt á næsta ári. Hv. þm. fer hér með fleipur, talar um að virkja og veiða. Það er hægt að bæta við þriðja vaffinu sem er vitleysa. Hann veit ekkert, þingmaðurinn, hvað hann er að tala um þegar hann talar niður til Hafrannsóknastofnunar, talar niður til vísinda enda tekur enginn maður undir þessar fullyrðingar hans hér um að það eigi að veiða og veiða og veiða. Við höfum reynslu af því hér á landi að veiða umfram ráðgjöf. Þó að Hafrannsóknastofnun og vísindamennirnir þar viti ekki allt vita þeir mest hér og við eigum að vinna úr því en koma ekki hér með þvílíka fjarstæðu sem lýsti sér í málflutningi hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég gat þess einmitt að hagvöxturinn væri of lítill, hann væri nánast enginn. Ég sagði að það væri hættulegt að hafa svo lítinn hagvöxt, hann væri minni en í Evrópu og þess vegna þyrftum við að taka til okkar ráða. Ég veit um það og það liggur alltaf fyrir gagnvart hinum samþykkta sannleika að þeir sem eru ósammála eru taldir óábyrgir. Þeir sem eru eitthvað að mótmæla því og hafa einhverjar athugasemdir eru alltaf taldir kverúlantar, fífl eða asnar. Það er hið almenna viðhorf. Þannig hefur það alltaf verið og ég gat þess líka sérstaklega að ég vissi allt um það. Óábyrgur dóni, ruddi, ég þekki þetta allt saman. Ég hef sagt það sem ég hef sagt um Hafrannsóknastofnun vegna þess að allt um þetta liggur fyrir skjalfest. Það hefur enginn vanvirt þá stofnun nema vísindamennirnir sjálfir þegar þeir tóku til baka margra ára rannsóknir sínar og gerðu ekkert úr þeim.

Herra forseti. Þegar hv. þm. gagnrýnir lítinn hagvöxt er hann að gagnrýna sína eigin ríkisstjórn. Það er hún sem ber ábyrgð á þessum litla hagvexti og ekki má gleyma á hverju það góðæri byggir sem við lifum. Það byggir fyrst og fremst á stóraukningu erlendra lána og ekki neinu öðru og á því sem vel hefur farið hér undanfarin ár eru tveir merkimiðar. Annar er EES-samningurinn og hinn er þjóðarsáttin sem hv. þm. þekkir mjög vel. Það er sorglegt að hann skuli ekki vera með þá efnahagsstefnu á tæru sem þá var lagt upp með, og hann ætti að þekkja tengsl milli vaxtar og þenslu. Það væri hægt að ræða evruna í því sambandi. Og varðandi vísindamennina og Hafrannsóknastofnun þolum við alla umræðu en við viljum að hún sé með rökum og það eru ekki rök sem hv. þm. hefur komið fram með í fiskiumræðunni. Hann kemur með fjarstæðu en á að koma með rök og þá er tekið á móti þeim rökum hér á málefnalegan hátt, bæði af mér og öðrum. Það er enginn sem ég þekki til sem tekur undir þennan málflutning. Það gerir ekki málflutning hans verri en það gerir það að verkum að hann ætti að hugleiða betur rökstuðninginn á bak við fullyrðingar sínar.

Herra forseti. Það eru mjög margir sem taka undir það. Ég fór yfir reynsluheiminn, hann liggur fyrir. Ég fór yfir reynsluheiminn í Færeyjum, hann liggur fyrir. Það eru þúsundir vísindamanna sem hafa gert athugasemdir við þetta. Það eru til gögn um það mjög víða og ég get ekki talið það upp á þessari einu mínútu. Ég hef bent á Seðlabankann, að það væri mjög undarlegt að þeir ættu aldrei nein ráð nema hávexti, og ég vara við því að við séum í mjög hættulegri stöðu. Hvernig stendur á því að við með svona lítinn hagvöxt eða nánast engan rekum þetta þjóðfélag með miklu hærri vöxtum en aðrir? Ég bendi mönnum á að við höfum verið að bæta kjör Íslendinga allra, og samstarf aðila um það hefur alltaf verið til. Hver ætlar að halda því fram að það sé pólitískur skortur á vilja til að hjálpa fólki þó að við vitum að aukin neyð hefur orðið hér? Það á ekkert skylt við pólitík. Allar statistískar tölur benda til þess og sýna það óumdeilanlega að kjör fólks hafa farið batnandi alls staðar og alltaf. Ógæfa fólks á ekkert skylt við þetta. Menn eiga þá að sýna það í verki sjálfir en ekki kenna einhverri ríkisstjórn um það.

Herra forseti. Það er rétt að þakka hv. þingmanni upphafsorð hans að hluta, þegar hann ræddi um skort á aga í ríkisfjármálum, þegar hann ræddi um að það skorti aðhald í útgjöldum ríkissjóðs. Ég verð að segja, herra forseti, að það gladdi mig mjög að hann tæki undir með því sem ég sagði áðan þrátt fyrir að hann hefði farið í andsvar við mig fyrr í dag út af sömu hlutum.  
            

Herra forseti. Það hefur alltaf legið fyrir hjá öllum ríkisstjórnum allra tíma, bæði á Íslandi og alls staðar þar sem við þekkjum til og viljum bera okkur saman við, að það hefur gengið mjög illa að aga ríkisútgjöld. Það hefur gengið mjög illa. Þess vegna er það sem Evrópuþjóðirnar í stórum stíl, alls staðar, ekki síður undir forustu vinstri manna en hægri manna, hafa verið að færa reksturinn yfir í einkarekstur til þess að reyna að ná betri tökum á honum. Þetta eru staðreyndir sem allir eiga að þekkja og á ekkert skylt við það að hér hafi ekki verið rétt staðið að rekstrinum. Hér hafa menn staðið að ríkisútgjöldum eins og þeir geta. Það er fáránlegt að segja ekki af hreinskilni frá því hvar veikleikar eru í ríkisrekstrinum og hvar ekki. Hef ég ekki gert það, herra forseti, við allar umræður ár eftir ár vegna þess að við eigum að gera það af fullri hreinskilni? Stórkostleg breyting hefur þó átt sér stað á síðustu 10--12 árum frá þeirri óstjórn og frá þeirri vitleysu sem viðgekkst á Íslandi.

Herra forseti. Hv. þm. kom líka að því að það væri áhyggjuefni hversu lítill hagvöxturinn væri hjá okkur. Það skyldi þó ekki vera að það væri hægt að rekja einhvern hluta af því til ríkisstjórnarinnar sem hv. þm. styður? Hvað gerði þessi ríkisstjórn hans á þenslutímum þegar öll rök mæltu með því að dregið yrði úr ríkisútgjöldum? Jú, ríkisstjórnin hélt áfram að þenja út útgjöldin og þau uxu stjórnlaust ár eftir ár eftir ár. Ég tók fyrir tímabil fyrr í dag sem hv. þm. var að rengja. Málið er að ég get farið yfir þessar tölur með honum og sýnt honum fram á að ríkisútgjöldin uxu margfalt á við öll þau viðmið sem við höfum, og ekki nóg með það, hv. þm., á sama tíma jukust einnig skuldir hins opinbera. Ríkisstjórnin ber fulla ábyrgð á því að hagvöxturinn er kominn niður í það sem hann er og það sem verra er, ríkisstjórnin ber líka fulla ábyrgð á því að því miður er vaxandi atvinnuleysi í landinu. Það er óhjákvæmileg afleiðing af ríkisstjórnarstefnunni.

Herra forseti. Hver hefur nokkurn tíma andmælt því að ríkisstjórn beri ábyrgð á hverjum tíma? Hefur nokkur verið að því? Ég kannast ekki við það. Ég hef hér í ræðustól hvað eftir annað, ár eftir ár, bent á það. Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á því að það er alltaf fylgt þessari vonlausu fiskveiðistefnu þar sem við förum alltaf aftur á bak en ekki áfram. Auðvitað ber ríkisstjórnin ábyrgð á því. Mér þætti gaman að vita, herra forseti, hver stefna hv. þingmanns skyldi vera. Hvað vildi hann í þessum efnum? Fylgir hann þessari stefnu? Vill hann fylgja Hafrannsóknastofnun að málum? Vill hann elta þá eins og aðrir? Vill hann gera það? Telur hann mig óábyrgan mann sem eigi að henda í grjóti? Vill hann kannski brjótast út úr þessu að hætti Færeyinga og verða þjóð sinni að liði, verða byggðum landsins að liði, verða efnahagslífinu að liði? Ég hef aldrei heyrt manninn tjá sig nokkurn skapaðan hlut um það. Þá yrði hann líka ábyrgur ef það skyldi nú vera að hann hefði þá skoðun sem hann hefur alltaf sloppið við að segja. Hann virðist fylgja virkjunum ef þær eru austur á fjörðum gegn vinum sínum og félögum í flokknum. Mér þætti gaman að vita hvort það ætti við Norðlingaöldu líka.

Herra forseti. Hvernig vogar hv. þm. sér án þess að blikna að halda því fram að Sjálfstfl. sé í forustu fyrir samhjálp? Er það að vera í forustu fyrir samhjálp að hér hefur fátækt aukist verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar? Er það að vera í forustu fyrir samhjálp að 150 fjölskyldur þurfa á einum og sama deginum að standa í biðröð hjá mæðrastyrksnefnd eftir matargjöfum? Er það að vera í forustu fyrir samhjálp að ráðast alltaf á garðinn þar sem hann er lægstur og skerða kjör lífeyrisþega og aldraðra þegar vantar pening til þess að lækka skatta á auðmönnum og stórfyrirtækjum? Er það að vera í forustu fyrir samhjálp að skattleggja láglaunafólk, lífeyristekjur og fólk sem er með tekjur innan 90 þús. kr. á mánuði? Er það að vera í forustu fyrir samhjálp að auka kostnaðarþátttöku láglaunafólks í heilbrigðiskerfinu þannig að öryrkjar þurfa að greiða sem samsvarar mánaðarlífeyrisgreiðslu í lyf á ári? Ég held að hv. þingmaður, herra forseti, ætti að skammast sín fyrir það að halda þessu fram úr ræðustóli Alþingis og horfa framan í þjóðina með þessi orð á vörum.

Herra forseti. Staðreyndirnar liggja fyrir. Sjálfstfl. hefur í gegnum tíðina á öllum tímum haft forustu um að byggja upp velferðarkerfið á Íslandi. Það þarf ekkert að fara í grafgötur með sagnfræðina. Hins vegar hefur verið gerð heilmikil breyting á því að við höfum samþykkt lög sem tryggja að öryrkjar og gamalmenni verða ekki fyrir tekjuskerðingu ef um snýst þannig að kjör þjóðarinnar versni. Það hefur verið gert núna og þess vegna getum við komið í veg fyrir að það sama gerist og gerðist á árunum 1988--1993 þegar kaupmáttur öryrkja og ellilífeyrisþega minnkaði stöðugt. Svo geta menn sem muna ekki neitt í sagnfræðinni rifjað upp hver var félmrh. þennan tíma og hver á að skammast sín. Og hver kemur hér og segir að ég tali án þess að blikna? Auðvitað blikna ég ekki neitt þegar ég fer yfir sagnfræðina, sýni fram á þetta, enda sýna allar hagtölur að það hefur verið vöxtur í kaupmætti allra þegna þjóðfélagsins. Svo geta menn komið og sagt að Hagstofan sé að ljúga, að Þjóðhagsstofnun sé að ljúga. Hverjir eru að ljúga? Þetta stendur þarna og er rétt.

Herra forseti. Hvernig skýrir hv. þm. hér vaxandi fátækt? Hv. þm. verður að gjöra svo vel að skýra fyrir þjóðinni hvers vegna fátækt fer vaxandi í þjóðfélaginu. Félagsmálastjórinn í Reykjavík hefur haldið því fram að almannatryggingakerfið sé orðið svo götótt af því að það hefur verið borað svo í það af þessari ríkisstjórn að það gagnist þeim verst sem helst þurfa á því að halda. Hvers vegna er því haldið fram, herra forseti, að það sé komin svo mikil brotalöm í velferðarkerfið að það þurfi að endurreisa það? Allt hefur þetta verið að gerast í tíð þessarar ríkisstjórnar. Og að tala hér um að hæstv. ríkisstjórn verji kjör lægst launuðu hópanna er bara grín, herra forseti. Það er grín og skammarlegt af hv. þingmanni að halda þessu fram. Kjör þessara hópa hafa verið skert, eins og lífeyrisþega og atvinnulausra, með því að miða ekki við launavísitölu eins og hefur verið gert hjá öðrum. Um 7 þús. kr. hefur verið stolið í hverjum einasta mánuði úr vasa lífeyrisþega og atvinnulausra og ekki á núna við fjárlagaafgreiðsluna að bæta atvinnulausum það upp sem hefur verið tekið af þeim, sem eru fleiri tugir þúsunda króna á heilu ári.

Herra forseti. Ég vona að hv. þingmaður átti sig á því sem ég veit að hún veit, að það sem hún sagði áðan eru ósannindi. Kjörin hafa ekki verið skert, þau hafa batnað. Það er ekki lygi sem segir í skýrslum Hagstofu Íslands, það er ekki lygi sem stendur í skýrslum Þjóðhagsstofnunar. Hins vegar, herra forseti, er það mjög alvarlegt mál, sem við skulum þá ræða yfirvegað og leggja okkur fram um að reyna að skilja, hvernig í ósköpunum stendur á því að það er vaxandi fátækt og vaxandi neyð. Það er rétt. Það er mjög vaxandi neyð í allsnægtaþjóðfélagi okkar og við skulum reyna að horfast í augu við það. Við skulum reyna að finna út hvernig stendur á því. Er það ríkisstjórninni að kenna? Kannski er það henni að kenna. Kannski er eitthvað í fari okkar. Hvað er það í því nútímasamfélagi sem við erum að byggja upp, hvað er það í okkar lífsmunstri sem gerir það að sumum ógnar það svo mjög að þeir kikna undan því og geta ekki tekið þátt í lífskjarabaráttunni? Það er gríðarlegur harmleikur þar í gangi. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. En við bætum ekki kjör þeirra sem sárast standa og eiga við mesta óhamingju að stríða með þeim hamagangi sem hv. þm. sýndi áðan.

Herra forseti. Ég skaut því inn í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar hvort hann styddi ríkisstjórnina eður ei. Þingmanninum varð svarafátt, eðlilega. Hér fáum við enn og aftur að hlýða á jólamessu hv. þingmanns þar sem hann, eins og ku vera hjá kaþólikkum, gengur til skrifta og vill fá syndaaflausn hjá hv. þingmönnum. Sér eftir því að hafa hangið á græna takkanum í hverju málinu á fætur öðru þegar ríkisstjórnin kemur fram með mál sín og ber af sér sakir í hverju málinu á eftir öðru. Hann fer yfir í vaxtamálin, Seðlabankann sem hann segir vera í tómarúmi, sem hæstv. forsrh. elur önn fyrir og hefur forsjá með. Hann talar um Hafró þar sem fóstbróðir hans Árni Mathiesen fer með forsjá mála. Hann talar um hávexti, hann talar um það að fitan á ríkiskerfinu hafi aldrei verið meiri. Hv. þm. er varaformaður fjárln. og hefur borið ábyrgð á gangi mála í þeim efnum umliðin fjögur ár. Það er kominn tími til að hv. þingmaður komi út úr skápnum og segi okkur nákvæmlega hvorum megin hryggjar hann liggur. Þetta gengur ekki lengur, herra forseti.

Herra forseti. Það er alveg furðulegt að ég skuli upplifa það að menn efist um að ég sé einn af hinum góðu stríðsmönnum Sjálfstfl., hef alltaf verið það og aldrei hvikað frá barnsaldri og engin von til þess fyrir menn að ímynda sér, andstæðingana, að ég muni neitt bregðast þar. Hins vegar hef ég alltaf barist á móti þessari fiskveiðistefnu, alltaf hreint. Það voru framsóknarmenn og sjálfstæðismenn sem byrjuðu. Síðan var það Alþfl. eða hvað þeir heita nú, þeir skipta alltaf um nöfn, kommúnistarnir eða Alþb. eða hvað þeir hétu, þeir mynduðu stjórn hér með einhverjum fjórum flokkum, þeir breyttu þessu ekkert, þeir hafa alltaf fest böndin. Síðan tók Alþfl. við og Sjálfstfl., síðan Sjálfstfl. og Framsfl. Af hverju ætti ég að fara úr einum flokki í annan til þess að berjast á móti þessari fiskveiðistefnu? Hvaða flokkur hefur verið á móti henni sem hefur setið í ríkisstjórn? Varð það Alþb., var það Alþfl., var það Framsfl.? Nei. Allir stjórnmálaflokkar á Íslandi hafa allt frá því að þessi ósköp byrjuðu, 1984, tekið þátt í því að standa vörð um hana, alltaf hreint. Og ætti ég að koma út úr einhverjum skáp? Þið talið eins og talað er um homma, þeir ku allir hafa vera inni í einhverjum skápum. Nei, ég hef alltaf verið í þessum flokki, herra forseti, og engin von til þess að ég fari neitt að breyta þar til um.

Herra forseti. Auðvitað á hv. þm. heima í Sjálfstfl. Hann smellur þar eins og flís við rass. Hann er í tilvistarkreppu og tækifærismennskan er allsráðandi. Sjálfstfl. leikur þetta leikrit gjarnan, að hafa svona eins og eitt, tvö stykki Einar Odd eða Pétur Blöndal, til að skapa sér fjarvistarsönnun frá vondum málum. Pétur Blöndal hefur auðvitað þagnað frá því í prófkjörinu, er kominn í ráðherrafötin. Enn þá leikur hins vegar lausum hala hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson til að skapa Sjálfstfl. fjarvistarsönnun þegar flokkurinn er skammaður fyrir of háa vexti, fyrir bruðl í ríkisrekstri, fyrir vonda fiskveiðistjórnarstefnu og svo mætti lengi telja. Hann er hér fjarvistarsönnunin frá hinum. En það gerir hann ekki stærri að leika þetta vonda leikrit. Þjóðin er löngu búin að sjá í gegnum þetta allt saman. Og guð forði okkur frá því, herra forseti, að fá slíka tækifærismennsku inn í flokk okkar jafnaðarmanna. Þangað fer hann ekki fet, þær dyr standa honum ekki opnar. Hann skal standa algjörlega klár gagnvart því.

Herra forseti. Þeir sem hafa þekkt mig lengst og mest hafa oftast kvartað yfir því að ég geri lítið af því að skipta um skoðun. Að vera sakaður um tækifærismennsku finnst mér mjög undarlegt. Ég hafði mjög miklar efasemdir strax 1983 um þessa fiskveiðistjórn. Ég hef alltaf undir öllum kringumstæðum alls staðar gert þær athugasemdir, alltaf. Þegar hér kemur svo einhver hv. þm. og sakar mig um tækifærismennsku, þá er hann að fara mannavillt eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson gerði áðan. Það hefur aldrei nokkurn tíma verið nema einn málflutningur af minni hálfu. Ég hef líka gegnum árin langa sögu á bak við það að efast um hávaxta- og hágengisstefnu Seðlabankans. Hér eru menn inni sem kunna þá sögu langt aftur í tímann þannig að það er ekki ný tækifærisstefna af minni hálfu, hún hefur alltaf verið til staðar. Ég vil heldur liggja undir einhverju öðru ámæli en því að ég sé tækifærissinnaður. Ég geri lítið af því að skipta um skoðun, tel það mér til gildis.

... er flokkurinn.

Ég fullyrði að menn megi treysta því að ég muni ekki skipta um skoðun í þessu máli frekar en öðrum.

Herra forseti. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar er og hefur verið að draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja varanlegan stöðugleika. Þessi meginmarkmið hafa náðst með góðri stjórn efnahagsmála. Skattalegt umhverfi fyrirtækja hefur tekið miklum breytingum undanfarinn áratug og meginbreytingarnar hafa falist í lækkun skatthlutfalls tekjuskatts úr 51% árið 1990 í 18% frá og með tekjuárinu 2002. Jafnframt hefur ýmsum undanþágum verið fækkað og skattstofninn því breikkaður. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt skattalækkanir á fyrirtæki en það eru veigamikil rök fyrir skattlækkunum jafnt á fyrirtæki sem einstaklinga og nú hefur ríkisstjórnin ákveðið umfangsmiklar breytingar í skattamálum. Þegar ríkisstjórnin lækkaði skatta á fyrirtæki úr 51% í 30% á sínum tíma kom í ljós að sú lækkun skilaði meiri tekjum í ríkissjóð en áður höfðu komið inn, þvert á það sem ýmsir töldu. Lækkun skatthlutfalls hefur ekki leitt til minni tekna ríkissjóðs, þvert á móti hafa tekjurnar nær tvöfaldast á þessu tímabili. Skýringin er fyrst og fremst meira en tvöföldun skattgreiðenda úr 3.500 árið 1991 í tæplega 8.000 árið 2002. Þau markmið sem stefnt var að með breyttum skattareglum hafa náðst sem sést í eflingu atvinnulífsins sem hefur hvort tveggja leitt til hærri tekna ríkissjóðs og fleiri atvinnutækifæra. Herra forseti. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt ríkisstjórnina vegna skattalækkana á fyrirtæki og á sama tíma komið fram með hugmyndir um aukin útgjöld. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum hafa gert ríkisstjórninni kleift að tryggja betur hag þjóðarinnar. Ég hygg að það sé óumdeilt að meira jafnvægi ríki í efnahagsmálum um þessar mundir en um árabil. Verðbólgan er á hraðri niðurleið, viðskiptahallinn sömuleiðis, kaupmáttur heimilanna hefur aukist samfellt frá árinu 1994 og er nú meiri en nokkru sinni fyrr. Vextir lækka hratt og verulega hefur dregið úr skuldsetningu fyrirtækja og einstaklinga. Það bendir því flest til þess að íslenskt efnahagslíf sé að taka við sér á nýjan leik eftir skammvinna niðursveiflu og fram undan sé nýtt hagvaxtarskeið. Fjármálaráðuneytið hefur nú endurskoðað þjóðhagsspá fyrir árin 2002 og 2003 sem er í meginatriðum samhljóða haustspá ráðuneytisins. Reiknað er með 0,25% hagvexti árið 2002 og 1,33% á næsta ári eða um fjórðungi prósentu meira hvort ár en í fyrri spá. Verðbólga er komin undir verðbólgumarkmið Seðlabankans og vextir hafa lækkað og krónan hefur verið stöðug síðustu mánuði. Herra forseti. Stjórnendur fyrirtækja virðast einnig vera bjartsýnir á aðstæður í efnahagslífinu. Í nýlegri könnun sem Gallup gerði fyrir fjmrn. og Seðlabankann töldu 46% þær vera góðar en einungis 13% töldu þær lakar. Ef horft var fram í tímann ríkti enn meiri bjartsýni og eftir tólf mánuði töldu nær 70% að aðstæður yrðu betri en nú en einungis 7% að þær yrðu lakari. Þessi könnun var gerð, að ég tel, með viðhorfskönnun hjá forráðamönnum 400 veltuhæstu fyrirtækja landsins. Herra forseti. Afli og aflaverðmæti hafa aukist frá fyrra ári en verð hefur þó lækkað í íslenskum krónum frá því á fyrra helmingi þessa árs í takt við styrkingu krónunnar. Atvinnuleysi hefur því miður farið vaxandi að undanförnu en áfram er þó gert ráð fyrir að atvinnuleysi nemi að meðaltali um 2,5% þetta ár og að það muni aukast á næsta ári, en árið 2004 muni það minnka aftur með auknum hagvexti og meiri eftirspurn eftir vinnuafli. Hér á landi höfum við áhyggjur þegar atvinnuleysi er yfir 1,5% þegar aðrar þjóðir í Evrópu eru að kljást við atvinnuleysi um 10% eins og við heyrðum í fréttum í gær frá Þýskalandi. Íslendingar eru vinnusöm þjóð og við eigum mjög erfitt með að þola það að fólk hafi ekki vinnu. Miklar áhyggjur eru t.d. í Vestmannaeyjum þar sem fiskvinnslufólk fær ekki vinnu í greininni og hefur ekki að neinu öðru að hverfa. Við því þarf að bregðast á einhvern hátt. Herra forseti. Ég vil geta um nokkur mjög mikilvæg verkefni í fjárlagafrv. Lagt er til símenntunar og fjarkennslu 72 millj. á níu stöðum á landinu. Þar kom eitt nýtt verkefni í viðbót við þau átta sem fyrir voru og það verkefni er í Vestmannaeyjum. Skógræktarverkefnin, fjárveitingar til landshlutabundinnar skógræktar eru 250 millj. kr. sem hefur mikla þýðingu fyrir dreifbýlið og þá breyttu stöðu sem er í landbúnaði í dag. Sérstaklega er þetta mikilvægt vegna þeirra verkefna sem ákveðið hefur verið að fara af stað með. Þá hefur töluverðu verið bætt við til mæta vanda hjúkrunarheimila um allt land. Lagt er til að veitt verði 300 millj. kr. fjárheimild til að hefja rekstur hjúkrunarheimilisins á Vífilsstöðum og gert er ráð fyrir rekstri 50 hjúkrunarrýma þar og 19 rýma í ,,húsinu á hólnum``. Lagt er til að í fjáraukalögum fyrir árið 2002 verði veitt 130 millj. kr. framlag til endurbóta á húsnæðinu og til kaupa á búnaði. Er það í samræmi við tillögur samráðsnefndar stjórnvalda og Landssambands eldri borgara um að efla þjónustu við aldraða og draga úr biðlistum. Þá er lagt til að framlag hækki um 90 millj. kr. til að fjölga hvíldarinnlögnum árið 2003. Er tillagan líka í samræmi við tillögur samráðsnefndar stjórnvalda og Landssambands eldri borgara um að fjölga hvíldarinnlagnarýmum um 20 á næsta ári. Loks er lagt til að 40 millj. kr. verði varið til að fjölga dagvistarrýmum á næsta ári í samræmi við niðurstöður samráðsnefndarinnar. Samkvæmt tillögunum er áformað að fjölga dagvistarrýmum um 100 á næstu árum og er framlagið miðað við að unnt verði að opna allt að 50 rými á næsta ári. Hækkun á þessum lið nemur alls um 440 millj. kr. og til hjúkrunarheimila verður þá þessi liður 642,3 millj. Þá er einnig lagt til að framlag í Framkvæmdasjóð aldraðra hækki um 98,1 millj. kr. Herra forseti. Tillögur meiri hluta fjárln. fela í sér að tekjujöfnuður A-hluta ríkissjóðs verði um 11,5 milljarðar kr. Góð stjórn efnahagsmála núverandi ríkisstjórnar hefur leitt til þess að stoðir velferðarkerfisins eru tryggðar enn frekar. Þegar saman fer góð stefna annars vegar og styrk stjórn efnahagsmála hins vegar er hægt að leggja fram metnaðarfull fjárlög. Það hefur tekist fyrir árið 2003.

Virðulegi forseti. Ólíkt var að hlýða á ræðu hv. þm. Drífu Hjartardóttur miðað við ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hér talaði augljóslega fulltrúi flokksins sem mærði allt sem ríkisstjórnin hefur látið frá sér fara og telur að það sé forsenda góðra verka á nýju ári. Í fyrsta lagi vegna ræðu hv. þm. og þess sem hún sagði um þá stöðu sem uppi er í Vestmannaeyjum er náttúrlega aðeins eitt um það að segja, að það atvinnuleysi sem þar hefur farið ört vaxandi er aðeins einu um að kenna og það er þeirri fiskveiðistjórn sem hér hefur ríkt um nokkuð langt skeið og þarf ekki að fara mörgum orðum um hana, enda ætla ég ekki að eyða frekari orðum að henni að sinni. Megintilefni þess að ég óskaði eftir því að veita hv. þm. andsvar eru fullyrðingar hv. þm. um lækkun skatthlutfalls og lækkun skatttekna o.s.frv. sem er til þess fallin að efla íslenskt atvinnulíf. Af því tilefni langar mig að spyrja hv. þm. hvernig hún les úr því að heildartekjur ríkisins, þ.e. það sem ríkið er að taka af vergri landsframleiðslu hefur farið úr 36% árið 1996 í það að vera áætluð tæp 42% á árinu 2003. Með öðrum orðum, ríkið er að auka um 7% hlut sinn í vergri landsframleiðslu á þessu tímabili. Því spyr ég hv. þm. vegna orða hennar hér áðan: Hvernig skýrir hún þetta aukna hlutfall tekna ríkissjóðs í vergri landsframleiðslu? Þá er ekki síður á það að benda að ríkissjóður tók 76 milljarða í skatta á tekjur og eignir árið 1996 en áætlar að taka 170 milljarða árið 2003. Þess vegna væri fróðlegt að hv. þm. útskýrði þetta fyrir okkur hér á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Varðandi það fyrsta sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson nefndi um fiskvinnsluna í Vestmannaeyjum þá held ég að alveg sé hægt að breyta því án þess að breyta fiskveiðikerfinu, m.a. með breyttum reglugerðum og með því að menn flytji ekki fiskinn óunninn úr landi. Ég held að það sé einfaldlega ákvörðun sem hver og einn getur tekið sem stendur í þeim viðskiptum. Varðandi lækkun skatta á fyrirtæki þá sýndi það sig þegar skatturinn var lækkaður úr 51% í 30% að betri innheimta varð á skattinum og það er kannski vegna þess að fólk er þá ekki eins mikið að reyna að draga undan skatti þegar skattheimtan er hófleg en ekki of mikil. Ég held að það sé m.a. þess vegna. Vegna aukinna tekna í ríkissjóð þá skulum við ekki gleyma því að miklar kauphækkanir hafa orðið í landinu og auðvitað skilar það skatti í ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Við getum nú tekist á í löngu og miklu máli um hverjar afleiðingar fiskveiðistjórnarkerfisins eru og hvort þar megi breyta einhverju sérstöku með tilflutningi, reglugerðarsetningu eða öðru þess háttar. Ég veit ekki hvort kjarninn í spurningu minni hefur farið fram hjá hv. þm. Ég var að forvitnast um það hvernig hún liti á það að ríkissjóður er að auka hlutfall sitt í vergri landsframleiðslu um 7% frá árinu 1996. Það var fyrsta heila árið sem sú ríkisstjórn sem nú situr, sat til dagsins í dag. Með öðrum orðum: Ríkissjóður er að taka 7% stærri bita af kökunni, þ.e. landsframleiðslunni. Það er kannski þetta, virðulegi forseti, sem ég er að reyna að fá skýringar á. Ég ætla nú að biðja hv. þingmann um að hlýða á mál mitt því að það er dálítið óþægilegt að vera í andsvari ef hv. þm. hefur ekki tíma til þess að hlýða á ...

Ég er að hlusta á þig. ... gert allt í einu.

Hv. þm. var að fá ráðleggingar frá hæstv. fjmrh. Spurningin er kannski þessi: Af hverju telur hv. þm. að ríkið sé betur til þess fallið að fara með þetta fé en fyrirtæki og einstaklingar því að ríkið er að taka stærri bita af kökunni til sín? Það er mikilvægt að þetta liggi fyrir vegna þess að hv. þm. var í ræðu sinni áðan að dásama ríkisstjórnina fyrir að lækka skatthlutfallið. Ég held að þetta sé mikilvægt. Hvers vegna er ríkissjóður að taka svona aukið hlutfall af kökunni til sín og af hverju dásamar hv. þm. það sérstaklega?

Herra forseti. Ég held að það hafi komið alveg skýrt fram í ræðu minni áðan að þetta er vegna aukinna tekna í landinu. Það er miklu meiri hagvöxtur í landinu. 

45% af meiru ... er miklu meira en 35% af ...

Er hv. þm. að tala við annan þingmann hér úti í sal?

... fá nein svör ...

Ég er að reyna að svara hv. þm. Að öðru leyti tel ég, eins og ég sagði áðan, að með lækkun skatta á fyrirtæki séum við samt að innheimta meiri tekjur í ríkissjóð en verið hafa og það sýnir sig bara að ...

Þetta eru tölur frá fjmrn.

Já, þetta eru tölur frá fjmrn. 

Virðulegur forseti. Ég kem fyrst og fremst til þess að gera grein fyrir þeim breytingartillögum við fjárlögin sem við í 1. minni hluta fjárln., þ.e. sá sem hér stendur, hv. þm. Einar Már Sigurðarson og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, gerum ásamt félögum okkar úr Samfylkingunni. En áður en ég kem að því að tala fyrir þessum tillögum og útskýra þær má ég til með, virðulegur forseti, að fylgja því eftir sem ég hef áður sagt hér í dag og áður sagt við fjárlagaumræðuna, sem er að fjárlögin séu virt að vettugi. Ég vitna þar, virðulegur forseti, í 41. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir: ,,Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.`` Á þessu tel ég að sé misbrestur og sýndi fram á það með lista sem ég hafði undir höndum í morgun. Í 42. gr. stjórnarskrárinnar segir: ,,Fyrir hvert reglulegt Alþingi skal, þegar er það er saman komið, leggja frumvarp til fjárlaga fyrir það fjárhagsár, sem í hönd fer, og skal í frumvarpinu fólgin greinargerð um tekjur ríkisins og gjöld.`` Vissulega er frv. lagt hér fram í upphafi þings. En þar í vantar ýmsar upplýsingar sem liggja fyrir á þeim tíma. Það fullyrði ég og hef sýnt fram á rök með því að vísa í skýrslu Ríkisendurskoðunar fyrir liðin fjögur ár. Herra forseti. Ég má einnig til með að gera nokkra grein fyrir því sem mér þykir hvað verst í fjármálaástandi á Íslandi. Nýlega kom fram í fréttum að fjármagnstekjur sem nema 11,2 milljörðum kr. koma í hlut innan við hundrað manna á Íslandi. Það speglar þá þróun að örfáir eru að eignast Ísland. Fjármagnstekjur samkvæmt framtölum eru 21,2 milljarðar. Af þeim tekjum fá 96 einstaklingar í sinn hlut 116 milljónir hver. Þetta segir okkur, ágætu áhorfendur og hlustendur, að örfáir einstaklingar, e.t.v. innan við 3.000 manns, vita ekki aura sinna tal meðan 10--15 þúsund manns verða að komast af með minna en 90 þús. kr. á mánuði. Þetta sýnir okkur ótvírætt að stefna ríkisstjórnarinnar er að gera hina ríku ríkari. Nú er komið í ljós að það stenst sem við í Samfylkingunni sögðum um fjárlagafrv. við 1. umr. Það er verið að auka útgjöld meira en nokkurn gat grunað. Frv. í sinni mynd eins og það var lagt fram var sýndarplagg í villandi umbúðum. Virðulegur forseti. Það er ekki ástæða til að ræða um þetta plagg, fjárlagafrv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. En ég árétta að þar er ekkert gert til að sporna við fátækt. Veikir tilburðir eru til að bæta hag aldraðra. Það er ekki tekið á því sem við samfylkingarmenn höfum margbent á, að virkasta aðgerðin sé líklega að hækka skattleysismörk. Sá sem hér stendur hefur margflutt frumvarp um lögbindingu lágmarkslauna og ég held því enn áfram. Það hefur sýnt sig að vera gagnlegt hagstjórnartæki í meira en 33 þjóðlöndum. En hér fást hagfræðingar ekki til að skoða árangur annarra þjóða í þessu efni. Ég hef, virðulegur forseti, vitnað í heimsþekkta erlenda hagfræðinga sem mæla með lögbindingu lágmarkslauna. En hér er málið ekki einu sinni skoðað. Virðulegur forseti. Ég kem nú að þeim breytingartillögum sem ég gat um í upphafi máls og geri grein fyrir þeim hér á eftir. Þær breytingartillögur eru við frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 og frá 1. minni hluta fjárln. Fyrst koma breytingar á sundurliðun 1 við I Skatttekjur, þ.e. 1.1.1.1 Tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla. Þar gerum við tillögu um hækkun skatttekna um 300 millj. þannig að skatttekjurnar verði 63.879,0 millj. kr. Þessu ætlum við að ná fram með 100 millj. útgjöldum í hert skatteftirlit. Við ætlum einnig að ná fram í b-lið undir þessum 1. lið auknum tekjum upp á 500 millj. með auknu og hertu eftirliti þannig að virðisaukaskattstekjur verða 80.200,0 millj. kr. Síðan erum við með tillögu að breytingu á sundurliðun 2 við lið 00-201 Alþingi. Við leggjum til að stofnuð verði hagdeild við Alþingi og til þess verði varið 10 millj. og við leggjum til að þessar 10 millj. verði millifluttar af liðnum 1.19 sem heitir Efnahagsrannsóknir þar sem við gerum að tillögu okkar að sú upphæð, 10 millj., sem ætluð er í efnahagsrannsóknir flytjist frá þessari deild yfir til Alþingis, nýrrar hagdeildar Alþingis. Það eru engin útgjöld, heldur tilflutningur á verkefnum. Í 4. lið gerum við tillögu um að ráðstöfunarfé samkvæmt ákvörðun ráðherra undir liðnum 02-199 verði lækkað úr 18 millj., um 8 millj. kr. og verði 10 millj. kr. Þessar 8 millj. sem við erum að leggja til eru aðeins staðfesting á því sem hæstv. menntmrh. sagði hér við 2. umr. að hann hefði gefið fyrirheit um að leggja fjármuni til undirbúnings framhaldsskóla á Snæfellsnesi og þar sem fyrir liggur að sú upphæð þarf að vera 8 millj. þá staðfestum við þá aðgerð með tölulegum staðreyndum. Við leggjum til að við lið 02-201 Háskóli Íslands, 1.01 Kennsla, verði að fullu bætt sú fjárvöntun sem um er að ræða eða 740 milljónir þannig að þessi liður verði 3.134,1 millj. kr. þannig að heildartalan verður 4.434,3 millj. kr. sem falla í hlut háskólans. Við gerum einnig tillögu um að auka fjárframlag til Háskólans á Akureyri í nákvæmlega sama hlutfalli og til Háskólans í Reykjavík, um u.þ.b. 30%, þ.e. það sem talið er að vanti vegna aukins kostnaðar, nemendafjölda og vanreiknaðra tekna til kennara. Þar til leggjum við til hækkun upp á 140 millj. úr ríkissjóði þannig að útlagt úr ríkissjóði verði um að ræða 708,1 millj. Það sama gildir um næsta lið, Kennaraháskóla Íslands. Þar leggjum við til að greitt verði úr ríkissjóði 190 millj. kr. á sömu forsendum og áður hefur verið gerð grein fyrir varðandi Háskólann á Akureyri þannig að greitt verði úr ríkissjóði 1.099,1 millj. kr. Við leggjum til að til framhaldsskólanna, óskipt, verði lagðar til viðbótar við þær tölur sem hér hafa verið ræddar í dag, 220 millj. og síðan 70 millj., 370 millj. til að bæta rekstrarstöðu þessara skóla. Út af stendur að það er til óskipt í sjóði á sjötta hundrað milljónir til viðbótar við þetta og þannig ætti að vera hægt að mæta þeirri sannanlegu og óumdeildu fjárþörf sem til staðar er. Við leggjum til í níunda lagi að við lið 02-884, sem er jöfnun á námskostnaði, bætist hækkun upp á 58,1 millj. þannig að útgreiddar úr ríkissjóði verði 500 millj. Þær munu geta mætt hinu mikla álagi á nemendur sem þurfa að sækja nám langt að. Í tíunda lagi leggjum við til að við lið 07-205, sem er leiguíbúðir, verði gert sérstakt átak í uppbyggingu leiguíbúða upp á 150 millj. kr. Þessi upphæð er beinlínis til þess að létta þá þörf sem er vegna skorts á leiguhúsnæði og þetta á við um Reykjavík og nokkra aðra staði. Í ellefta lagi er liður 07-984 Atvinnuleysistryggingasjóður. Þar gerum við tillögu um hækkun atvinnuleysisbóta til samræmis við launavísitölu og samkomulag Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar upp á 190 millj. þannig að þessi liður verði 195 millj. útgreiddar úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Í tólfta lagi, virðulegur forseti, við liðinn 08-204 Lífeyristryggingar gerum við tillögur um hækkun lífeyrisgreiðslna og félagslegra bóta í samræmi við launavísitölu. Til þess að mæta því þarf að hækka þennan lið um 300 millj. kr. þannig að úr ríkissjóði verði greiddar 5.186 millj. í stað 4.886 millj. Við gerum tillögu í þrettánda lagi um að undir liðnum 08-358 Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri verði greidd sú fjárvöntun sem til staðar er, þ.e. 310 millj. kr., og komið þar til móts við þann vanda sem uppi er. Það er til samræmis við þær aðgerðir sem gripið var til varðandi Landspítala -- háskólasjúkrahús. Við leggjum til í fjórtánda lagi að við lið 08-501 verði styrking sjúkraflutninga aukin með 15 millj. kr. framlagi. Það er beinlínis til þess að unnt sé að lágmarksmanna heilsugæslustöðvarnar í Borgarnesi, Búðardal, Ólafsvík, Hólmavík, Patreksfirði og Kirkjubæjarklaustri, með 2,5 millj. kr. framlagi á hverja þessara stöðva. Það er til þess að geta mætt lágmarksþörf varðandi sjúkraflutninga þar sem aðeins er einn maður til staðar. Um er að ræða að setja upp bakvakt þar sem hægt er að hafa annan aðila tiltækan til viðbótar. Ég gerði áður, virðulegur forseti, grein fyrir 15. liðnum, þ.e. 09-150 Innheimtukostnaður. Við leggjum til að settar verði 100 millj. í hert skatteftirlit sem þýðir 790 millj. kr. tekjuauka. Við erum sannfærð um að þessi tekjuauki er að lágmarki, og er sannarlega í plús. Fer þá að styttast listinn. Í sextánda lagi við lið 10-211 verði lagðar 100 millj. kr. í öryggisaðgerðir í vegakerfi landsins, þ.e. til að eyða þeim svokölluðu hættublettum úr umferðarkerfinu sem sumir kalla ,,svarta bletti`` umferðarkerfisins þar sem æ ofan í æ hafa orðið alvarleg slys. Við teljum að með þessari aðgerð muni peningurinn margskila sér til baka í almannasjóði. Við leggjum til að í stað þess að greiða úr ríkissjóði 1.332,4 millj., verði farið í 1.432,4 millj. kr. Við leggjum til við 7. gr. fjárlaga, þ.e. heimildagreinina, að þar komi nýir liðir þar sem farið verði í hagræðingu hjá ráðuneytunum og þau spari 500 millj. kr., sem er, virðulegur forseti, mjög hógvær og lág upphæð og ætti að vera mjög þægilegt fyrir ráðuneytin að ná þessu framlagi. En við leggjum einnig til að fresta yfirfærslu ónotaðra heimilda ráðuneytanna frá fyrra ári um 500 millj. kr. Þetta er lág upphæð miðað við allt það sem menn ætla sér að flytja af heimildum á milli ára og þar teljum við að sé auðvelt að taka 500 millj. kr. Við leggjum jafnframt til að ráðuneytin taki nú á og skeri niður ferða- og risnukostnað um litlar 420 millj. kr. Að lokum, virðulegur forseti, leggjum við til að lækkaður verði sérfræðikostnaður hjá A-hluta stofnunum um einn milljarð kr. Þessi sérfræðikostnaður er yfir þrír milljarðar kr., sérfræðiaðstoð sem er verið að kaupa. Við teljum að þarna sé ekki skynsamlega með farið og að þarna sé hægt að ná sem sagt einum milljarði kr. Niðurstaða þessa er að við leggjum til tekjuauka upp á 3.220 millj. en við leggjum til útgjöld upp á 2.663 millj. þannig að um er að ræða tekjujöfnuð upp á 536 millj. kr. sem verða eftir. Þó að verði farið að þeim tillögum sem við erum með um útgjöld erum við með 536 millj. kr. umfram það sem við gerum tillögur um í útgjöldum. Virðulegur forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir þessum brtt. og því sem ég vildi skjóta frekar inn í umræðuna um fjárlögin. Það er reyndar hægt að segja mjög margt um þau fjárlög sem hér eru á ferðinni. Það er hægt að ræða um gífurlega aukningu útgjalda ríkisins, reyndar um leið og tekjur hafa aukist, en útgjöldin hafa aukist enn meira en tekjurnar sem sést á því að það hefur sífellt orðið að selja meira og meira af eignum. Þrátt fyrir þetta allt saman er skuldaaukning ríkisins ótrúlega mikil á síðustu árum.

Herra forseti. Hér er frv. til fjárlaga tekið til 3. umr. en efh.- og viðskn. hefur að venju fjallað um tekjuhlið fjárlaganna. Ég held að alveg sé óhætt að segja, herra forseti, að við þá umfjöllun okkar kom í ljós að það eru afar ótraustar stoðir undir þeim tekjuauka sem fjmrh. byggir á breytingu á tekjuáætlun nú við 3. umr. fjárlaga. Ég vil í upphafi máls míns segja að það gafst lítill tími í efh.- og viðskn. til að fjalla um málið og leita nauðsynlegra gagna og umsagna um einstaka þætti í endurskoðaðri þjóðhagsspá sem áhrif hafa á tekjuhlið fjárlaga. Ég tel að þau vinnubrögð séu til vansa, herra forseti, þar sem stutt og yfirborðsleg umfjöllun nefndarinnar um málið gefur ekki færi á að fjalla um einstaka þætti efnahagsmála eða þjóðhagsstærða eins og nauðsynlegt er. Í stuttu máli má segja um tekjuhlið fjárlaga og þann tekjuauka sem hér er sýndur upp á 7,6 milljarða nú við 3. umr. að það er engu líkara en að þær tölur séu tíndar upp úr hatti með það að markmiði að láta þær ganga upp í aukin útgjöld sem stofnað hefur verið til við meðferð fjárlagafrv. á Alþingi. Ég tel að tekjuafgangurinn eins og hann er sýndur með tekjuhlið fjárlaga sé ekki til þess fallinn að veita öflugt viðnám við verðbólgu eða styðja við stöðugleika efnahagslífsins þegar í heild er skoðaður útgjalda- og tekjurammi þessa frv. Ég held, herra forseti, að það ríki líka mikil óvissa í verðlagsforsendum frv. sem byggir á 3,2% hækkun á næsta ári. Inn í þær er ekki tekið með ýmislegt sem má segja að sé í pípunum eins og áform tryggingafélaga um hækkun iðgjalda og áhrif af boðuðum hækkunum sveitarfélaga, m.a. vegna leikskólagjalda. Það hefur reyndar komið fram, herra forseti, að ASÍ hefur lýst áhyggjum af því að verðhækkunarskriða gæti verið fram undan og það hefur nýverið komið fram að ýmsir óttast skriðu verðhækkana í kjölfar hækkana á mjólkurvörum um 3% frá og með áramótum. Jafnframt má geta þess að ekki er enn komin fram 12% meðaltalshækkun á húsaleigu á leiguíbúðum sem mun gæta strax í næstu vísitölumælingu. Ég tel að þessir veikleikar sem ég hef hér lýst geti stefnt í hættu þeim verðbólguforsendum fyrir næsta ár og verðlagsmarkmiðum sem fjárlagafrv. byggir á. Ég tek undir með ASÍ sem hefur áhyggjur af verðhækkunarskriðu sem gæti verið fram undan og vísa til þess sem kom fram í DV nýverið, til að mynda hjá forstjóra Hagkaupa sem vísar til hækkana á mjólkurvörum um áramótin. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þessi fyrirtæki sem ekki eru í neinni samkeppni ryðja veginn og það er ekki í fyrsta sinn sem það gerist. Þau eru í raun skjól fyrir marga aðra. Fyrst þessi fyrirtæki sjá sig tilneydd til hækkana á þessum viðkvæma tímapunkti er alveg ljóst að það verða sambærilegar hækkanir frá mörgum öðrum. Það er engan veginn ásættanlegt að fyrirtæki sem eiga ekki í neinni samkeppni og eru vernduð á alla vegu stýri vísitölu landsmanna.`` Ég tel, herra forseti, fulla ástæðu til þess að vekja athygli á því sem er fram undan í verðlagsmálum og því sem hefur verið boðað sem áhrif getur haft á vísitöluna. Í þeim forsendum sem frv. byggir á er þetta ekki tekið með að því er ég best veit og ekki hafa komið fram neinar upplýsingar um það í efh.- og viðskn. Ég tel líka ástæðu til þess að vekja athygli á því að fjmrn. og Seðlabankanum ber ekki saman um ýmsar stærðir í þjóðhagsspám fyrir næsta ár. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir 1,75% hagvexti, en Seðlabankinn 1,5%. Launabreytingar sem fjmrn. áætlar eru nokkuð öðruvísi en Seðlabankans. Það sem mér finnst þó skipta miklu máli og ég vil nefna hér, herra forseti, er að töluverður munur er á atvinnuleysisspá Seðlabankans og fjmrn. Seðlabankinn gerir ráð fyrir 3,25% atvinnuleysi en í forsendum ráðuneytisins er byggt á 2,75% atvinnuleysi. Þar munar náttúrlega nokkru þegar verið er að skoða útgjaldahliðina vegna þess að reynist spá Seðlabankans um 3,25% rétt þá vantar 500 millj. inn í forsendur fjárlaga til þess að eiga fyrir atvinnuleysisbótunum. Það er margt sem bendir til þess að spár Seðlabankans séu nær atvinnuleysinu á næsta ári en hjá fjmrn. Því miður hefur atvinnuástandið versnað til mikilla muna á milli ára og fram hefur komið að atvinnuleysi hafi tvöfaldast á höfuðborgarsvæðinu svo dæmi sé tekið miðað við sama tíma í fyrra, og eins og fram hefur komið er það í flestöllum stéttum atvinnulífsins. Það sem veldur auðvitað miklum áhyggjum er að fram hefur komið að slík aukning á atvinnuleysinu bitnar helst á ungu fólki, 20--25 ára, þar sem aukningin er mjög mikil. Ég taldi, herra forseti, ástæðu til að vekja athygli á þessu. Ég tel einnig ástæðu til að benda á að í forsendum fjárlaga fyrir næsta ár eða öðrum þjóðhagsstærðum er ekki gert ráð fyrir áformum af stóriðjuframkvæmdum sem þó er viðurkennt af til að mynda fulltrúum fjmrn. að gæti farið að gæta þegar á haustmánuðum á næsta ári og áhrifin af stóriðjuframkvæmdum gætu því raskað nokkuð þeim þjóðhagsstærðum sem nú er byggt á. Það er einnig athyglisvert í þeim forsendum sem fram koma hjá fjmrn. og ef tekið er mið t.d. af hagspá Búnaðarbankans varðandi viðskiptahallann þá gerir Búnaðarbankinn eða hagspá Búnaðarbankans ráð fyrir 15 milljarða viðskiptahalla á næsta ári en í forsendum fjmrn. er gert ráð fyrir 4 milljarða viðskiptahalla árið 2003. Ég held að óhætt sé að segja að við þessa fjárlagagerð og raunar það sem af er þessu þingi hafi það komið berlega í ljós að aðstaða þingmanna hefur versnað mjög til þess að leita sjálfstæðs álits á ýmsu að því er varðar hagfræðileg málefni eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Ég verð að segja, herra forseti, að ég og fleiri fundum verulega fyrir því núna við fjárlagagerðina og skoðun okkar á þeim efnahagsramma sem fjmrn. setur fram. Það kemur mér því á óvart, svo ég haldi því til haga um leið og ég ræði þetta, að það fékk ekki undirtektir í fjárln. að veita fjármagn til þess að þingið gæti sjálft komið sér upp sjálfstæðum vísi að hagdeild, sem þó var stutt af efh.- og viðskn. sem beindi slíku erindi til fjmrn. Ég vil nefna það hér, herra forseti, að þegar tekjuhlið fjárlaga var skoðuð í efh.- og viðskn. þá fannst mér margt mjög sérkennilegt koma þar fram. Mér finnst t.d. mjög sérkennilegt að allt í einu við 3. umr. hoppi upp úr hatti fjmrn. 3 milljarðar kr. með endurmati á tekjuskatti lögaðila upp á 3 milljarða þannig að tekjuskattur lögaðila hækki frá fjárlagafrv. úr 5,2 milljörðum upp í 8,2 milljarða. Þetta vanmat í fjárlagafrv. er með ólíkindum og ekki til þess fallið að vekja traust á forsendum fjárlagafrv. þegar tekjuskattur lögaðila getur tekið svona stórar sveiflur á stuttum tíma. Eins og fram kom í efh.- og viðskn. byggðist þetta endurmat á álagningu sem var birt í endurmati ársins 2002 í kjölfar álagningar sem var birt í október. Álagning á lögaðila hefur verið um 9--10 milljarðar á ári og með 30% skatthlutfalli svarar þetta til þess að skattskyldur rekstrarhagnaður að frádregnu yfirfæranlegu tapi hefði verið um 30--33 milljarðar kr. á ári. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögðila verði 5.250 milljónir, sem með 18% skatthlutfalli á lögaðila svarar til um 29 milljarða skattstofns. Hækkun skatttekna um 3 milljarða kr. svarar til 16,7 milljarða hækkunar á stofni sem yrði þá alls um 45 milljarðar kr. Það er einmitt athyglisvert að skoða þessa breytingu núna á skattstofninum í ljósi þeirra skattalagabreytinga sem gerðar voru hér fyrir liðlega ári síðan og áhrif hafa á næsta ári, að vegna lækkunar á skatthlutfalli úr 30 í 18% verða tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti lögaðila, miðað við breyttar forsendur nú við 3. umr. fjárlaganna, 8.250 milljónir, en miðað við 30% skatthlutfall hefðu tekjurnar orðið 13,8 milljarðar í staðinn fyrir 8,2. Þarna skeikar um 5 milljörðum kr. sem er auðvitað veruleg fjárhæð sem sýnir það, eins og ég hef margsagt, að skattstefna ríkisstjórnarinnar er röng. Gengið er allt of langt í að lækka tekjuskatt á fyrirtæki, m.a. með því að hækka tryggingagjaldið sem ég held að hafi verið arfavitlaus aðgerð. Ég bendi á það í því áliti sem við höfum sett hér fram að ef farin hefði verið sú leið sem við í Samfylkingunni vildum, þ.e. að fara með skatthlutfallið úr 30% í 25% þá hefði það dugað engu að síður til að Ísland héldi skattalegu forskoti sínu miðað við aðrar þjóðir en það hefði líka á sama tíma þýtt 3,8 milljarða meiri tekjur í ríkissjóð á næsta ári sem gefið hefði svigrúm til verulegrar lækkunar á tryggingagjaldi sem gagnast vel litlum og meðalstórum fyrirtækjum og tekjuskattslækkun á einstaklinga og lífeyrisþega. En af þeirri hækkun sem hér er sett fram á tryggingagjaldinu milli ára, sem eru 3,8 milljarðar, þá má rekja 1,8 milljarða beinlínis til þeirra skattalagabreytinga sem ríkisstjórnin stóð fyrir á þessu og síðasta ári. Það sem vekur athygli er að tekjuaukinn til að mæta þessum auknu útgjöldum nú er fenginn með því að hætta við þriðjungslækkun á stimpilgjaldi sem ríkisstjórnin boðaði fyrir ári að tæki gildi nú um næstu áramót. Ég held að allir viðurkenni að stimpilgjald er ekki réttlátur skattur, hann leggst þyngra á fólk í fjárhagsþröng en aðra í samfélaginu og þyngra á lítil fyrirtæki en stór. Samfylkingin lagði til að þegar á þessu ári, sem nú er senn á enda, yrði þeim áfanga náð að afnema stimpilgjöld þannig að stimpilgjöld yrðu lækkuð um þriðjung í janúar 2003. Það er alveg ljóst að stimpilgjöldin eru mjög ósanngjarn skattur líka gagnvart einstaklingum, einkum þeim sem eru að koma sér upp húsnæði. Tekjur af stimpilgjaldi eiga að gefa á næsta ári 3,3 milljarða kr. Samkvæmt lauslegu áætluðu mati sem ég bað um á síðasta ári má gera ráð fyrir að einstaklingar greiði 35--40% af stimpilgjaldinu eða 1,2--1,3 milljarða en fyrirtæki 60--65% eða um 2,1 milljarð kr. Mér sýnist, herra forseti, að nokkrar skattahækkanir felist í þeim tekjuauka sem hér er að koma fram. Í fyrsta lagi birtist hann í því sem ég var hér að nefna, þ.e. 900 millj. kr. hækkun á stimpilgjaldi sem áður var áformað að lækka. Það er ekki hægt að kalla það annað en skattahækkun vegna þess að ég býst við að ýmsir hafi treyst og trúað því loforði ríkisstjórnarinnar og gert ráð fyrir að stimpilgjaldið lækkaði nú um áramótin um 900 millj. kr. Síðan er það 1.100 millj. kr. skattahækkun á áfengi og tóbaki sem við höfum farið í gegnum og það er ríkisstjórninni svo sannarlega ekki til hróss að tengja þá hækkun á áfengisgjaldi þeirri litlu hækkun á lífeyri sem lífeyrisþegar fá núna um áramótin og gera þannig lífeyrisþegana ábyrga fyrir þessari hækkun á áfengi og tóbaki. Þessu til viðbótar kemur 1,8 milljarða hækkun á tryggingagjaldinu. Mér finnst ansi sérkennilegt það sem fram kemur í þessum tekjuauka, þessum 7,6 milljörðum, að allt í einu áætlar ríkisstjórnin að í dráttarvexti fái hún 1 milljarði meira í tekjur á næsta ári heldur en frv. til fjárlaga gerði ráð fyrir, þannig að í stað 6 milljarða sem ríkið hafi í tekjur af dráttarvöxtum fái ríkisstjórnin 7 milljarða í tekjur á næsta ári. Og maður spyr: Hvað gerir það allt í einu að verkum að þrem mánuðum eftir að fjárlagafrv. er lagt fram skuli allt í einu vera endurmat á áætlunum á dráttarvöxtum, þ.e. tekjum af dráttarvöxtum, um heilan milljarð, sem er nú ansi mikil hækkun, úr 6 í 7 milljarða? Er það af því að ríkisstjórnin eða hæstv. fjmrh. er að gefa sér það að vanskil einstaklinga og fyrirtækja aukist og þar af leiðandi fái ríkissjóður meira í sinn hlut af dráttarvöxtum af sköttum og öðrum skuldum einstaklinga eða fyrirtækja við ríkissjóð? Af þeirri sundurliðun sem ég hef á dráttarvöxtum af ríkissjóðstekjum sem einungis er fyrir árið 2000 og 2001, og ég get því ekki lagt mat á annað, eru verulegir dráttarvextir af þinggjöldum einstaklinga. Þeir voru á árinu 2001 tæpir 2 milljarðar kr. og höfðu aukist þá milli áranna 2000 og 2001 úr 1,2 milljörðum í 1,9 milljarða. Það er veruleg hækkun á dráttarvöxtum af þinggjöldum einstaklinga. Ég tek líka eftir og hefði nú þurft skýringa við, að hér kemur fram að dráttarvextir af virðisaukaskatti hafi milli áranna 2000 og 2001 hækkað úr 1,3 milljörðum í hvorki meira né minna en 3,9 milljarða. Það hefði auðvitað verið fróðlegt að fá fram við umræðuna síðar á þessum degi þegar fjmrh. tekur til máls, hvaða forsendur eru á bak við þennan tekjuauka af dráttarvöxtum. Síðan er ástæða til að nefna það sem við höfum verið að ræða í efh.- og viðskn. og snertir reyndar annað frv. sem við erum enn með í umfjöllun hjá okkur og snertir breytingar á lögum um tekjuskatt, þar sem m.a. er verið að breyta eða lengja tímann sem fyrirtæki hafa til að nýta yfirfæranlegt rekstrartap úr átta í tíu ár. Samkvæmt því sem fjmrn. lagði fram í nefndinni kemur fram að það áætlar að hægt sé að reikna með að niðurfellt tap eftir átta ár sé að jafnaði um 1--3 milljarðar kr. og nýting á því á móti hagnaði á níunda og tíunda ári sé allt að einum milljarði kr. Það má vel áætla að það geti þýtt allt að 200 millj. kr. tekjutap ríkissjóðs þegar á næsta ári sem ekki er hægt að sjá að sé gert ráð fyrir í tekjuhlið fjárlaga. Það er nú bara nálægt þeirri upphæð, herra forseti, sem þarf til þess að hækka atvinnuleysisbætur sem mér skilst að ríkisstjórnin ætli ekki að gera við afgreiðslu fjárlagafrv. Atvinnulausir standa því frammi fyrir því að fá ekki hækkun á bótum sínum til jafns við það sem á að færa lífeyrisþegum um næstu áramót en það kostar um 190 millj. Ríkisstjórnin segir nei við því en í stað þess eykur hún á skattahlunnindi fyrirtækja sem voru ærin fyrir. Það er alveg ljóst að það er nálægt 7 milljörðum á ári sem yfirfæranleg rekstrartöp hafa rýrt skatttekjur ríkissjóðs um á undanförnum árum. Manni finnst alveg nóg að gert þar og ef það eru til 200 millj. í viðbót á næsta ári til þess að auka enn í þessi rekstrartöp finnst manni að ríkisstjórnin hefði átt að verja þeim fjármunum frekar til þess að hækka atvinnuleysisbætur. Þetta sýnir, herra forseti, þann forgang sem ríkisstjórnin hefur. Hún skilur atvinnulausa eftir úti í kuldanum en eykur á skattahlunnindi fyrirtækja þess í stað. Eftir að hætt var að miða hækkun atvinnuleysisbóta á árinu 1996 við ákveðinn taxta fiskvinnslufólks upplýsti hæstv. félmrh. í svari til mín hér um daginn að atvinnulausir fengju 15 þús. kr. minna á mánuði í sinn hlut, þ.e. 180 þús. kr. á ári, vegna þessarar skerðingar sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Ég held, herra forseti, að það sé ástæðulaust að fara frekar yfir þetta mál þótt af ýmsu væri að taka að ræða hér fjárlagafrv. og tekjuhlið þess. Ég vil rétt undir lokin snúa mér að því að fara nokkrum orðum um þær brtt. sem fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. hafa flutt við 3. umr. þessa máls. Við 2. umr. voru felldar tillögur Samfylkingarinnar um að hækka barnabætur, með öðrum orðum að greiddar yrðu ótekjutengdar barnabætur með börnum frá 7 ára að 16 ára aldri. Það er full ástæða til að halda því til haga að hér var þó um að ræða tillögu sem var eitt helsta kosningamál annars stjórnarflokksins í síðustu kosningum, þ.e. þessi svokölluðu barnakort, en þá átti að greiða ótekjutengdar barnabætur með börnum að 16 ára aldri. Það hefur þó ekki verið farið lengra í því á þessu kjörtímabili en að greiða ótekjutengdar barnabætur með börnum að 7 ára aldri. Ástæða er líka til að minna á að á árinu 1995 voru greiddar ótekjutengdar barnabætur með börnum að 16 ára aldri. Ég vil líka ræða um þá tillögu sem hér er sett fram um að auka fjármagn til leiguíbúða um 150 millj. kr. Ég býst við að allir þekki það að algjört neyðarástand ríkir hér á leigumarkaðnum og við höfum margoft farið í gegnum það. Það ástand skapast einkum vegna þess að skrúfað var fyrir félagslega aðstoð að mestu í húsnæðismálum fyrir nokkrum árum með þeim afleiðingum að vextir hafa hækkað verulega á leiguíbúðum og leiguverð fyrir þriggja herbergja íbúð er orðið 70--80 þús. kr. Ríkisstjórnin hefur hækkað vextina á leiguíbúðum upp í 3,5--4,9%. Það er alveg ljóst að þetta kemur sér verulega illa fyrir námsmenn, einstæða foreldra og atvinnulausa sem er stór hópur þeirra sem þurfa á leiguhúsnæði að halda. Nú hefur Reykjavíkurborg neyðst til þess að hækka leiguna vegna þessara vaxtahækkana á leiguíbúðum. Tillögur okkar miða að því að gera sérstakt átak í uppbyggingu leiguíbúða þannig að gert verði raunverulegt átak með niðurgreiddum vöxtum og að hér verði byggðar 2.400 íbúðir á næstu fjórum árum, þ.e. 600 íbúðir á ári. Það mundi þýða 150 millj. kr. til viðbótar á næsta ári og í heild á fjórum árum gæti þetta verið nálægt 400--500 millj. kr. Það þýðir ekki hér, eins og hæstv. félmrh. gerir, að auka félagslegar íbúðir eða leiguíbúðir með svo háum vöxtum. Námsmannasamtökin eða samtök öryrkja, sem mikið hafa gert af því að byggja slíkar íbúðir, ráða ekki við það með þessum kjörum nema þá að setja hækkunina út í leiguverðið og þá komum við að því að þeir sem búa í þessum íbúðum, skjólstæðingarnir, námsmennirnir og öryrkjarnir, hafa ekki efni á þessum leigugreiðslum, m.a. af því að ríkisstjórnin hefur skert kjör þeirra. Það er reyndar komið svo, herra forseti, að sú skerðing sem hefur orðið á kjörum tekjulægstu hópanna hefur orðið til þess að fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg og öðrum sveitarfélögum, einkum þó Reykjavíkurborg, hefur vaxið verulega. Skerðingin sem ríkisstjórnin stendur að á kjörum tekjulægstu hópanna blæs út í fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögum og þá auknum útgjöldum þeirra. Ég held, herra forseti, að það sé alveg ljóst að neyð þessara tekjulægstu hópa, þeirra sem þurfa á leiguhúsnæði að halda, sé orðin svo mikil að það er ekki forsvaranlegt, herra forseti, að bíða með það að gera raunverulegt átak að því er varðar leiguhúsnæði. Hér er lagt til að Atvinnuleysistryggingasjóður fái 190 millj., eins og ég nefndi hér áðan, þannig að atvinnulausir muni fá þá sömu hækkun og áformuð er um næstu áramót, sem samsvarar bæði hækkun á tekjutryggingunni og tekjutryggingaraukanum, þ.e. um 5 þús. kr. á mánuði. Og ég ítreka að það er búið að skerða bætur atvinnulausra um 180 þús. kr. á ári og ríkisstjórnin ætlar ekki að færa þeim sömu hækkanir og aðrir fá. Ég skora nú á launþegahreyfinguna að taka upp hanskann fyrir þá atvinnulausu og setja það á dagskrá að knýja ríkisstjórnina til þess að færa atvinnulausum sömu hækkun og lífeyrisþegarnir eiga að fá. Og þó að lífeyrisþegarnir fái hækkun um næstu áramót sem Samtök aldraðra knúðu fram er ljóst að því er engan veginn skilað til baka sem af öldruðum og öryrkjum hefur verið tekið, einungis skilað litlum hluta af því og síðan fer verulegi hlutinn aftur í skattgreiðslu til ríkissjóðs. Það er auðvitað saga út af fyrir sig að tekjulægstu hóparnir skuli greiða skatta sem samsvara einum milljarði, þ.e. þeir hópar sem eru með undir 90 þús. kr. í tekjur. Síðan gerum við ráð fyrir að bæði hjá atvinnulausum og hjá lífeyrisþegum verði greiðslur, bætur og lífeyrir til þessara hópa miðaður við launavísitölu eins og gerð hefur verið krafa um, bæði af Samtökum aldraðra og lífeyrisþegum. Ríkisstjórnin hefur umsvifalaust sett það út af borðinu í því samráði sem hún hefur haft við Samtök aldraða --- hún hefur ekkert samráð haft við samtök fatlaðra --- en það er helsta krafa Samtaka aldraðra að lífeyrir þeirra verði miðaður við launavísitölu. Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða meira um þetta mál nema tilefni gefist til. Ég hef sýnt að fyrst og fremst á tekjuhlið fjárlaga er verið að laga tekjur að útgjöldum og sumar tölur eru teknar bara upp úr hatti og með mjög ótraustum forsendum að baki sér eins og við munum örugglega sjá fljótlega á næsta ári. Það er lítið gert í þessu fjárlagafrv. fyrir þá sem helst þurfa á því að halda og auðvitað til skammar fyrir þessa ríkisstjórn að hún skuli skilja tekjulægsta hópinn eftir, skilja hann eftir úti í kuldanum, eins og atvinnulausa, og hækka ekki kjör þeirra til samræmis við það sem aðrir fá. Herra forseti. Það er alveg ljóst að þetta fjárlagafrv. endurspeglar ekki góða hagstjórn. Í hnotskurn endurspeglar tekjuhliðin veikleika við hagstjórnina, og útgjaldahliðin sýnir vel forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Hlutur þeirra sem helst þurfa á að halda er ekki einu sinni réttur af á síðasta ári þessarar ríkisstjórnar í lok kjörtímabilsins, og hafi hún skömm fyrir það.

Herra forseti. Ég vil byrja á að spyrja eftir því hvar aðstandendur þessa máls eru, hvort þetta fjárlagafrv. sé hér við lokaafgreiðsluna algerlega munaðarlaust. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnast þær kempurnar, t.d. hæstv. fjmrh., svo að ég tali nú ekki um hv. þm. formann fjárln., Ólaf Örn Haraldsson, í raun og veru ekki sinna skyldum sínum með því að vera meira og minna fjarverandi undir þessari umræðu. Það er varla til of mikils mælst að t.d. formaður fjárln. haldist við í salnum þessa tvo daga á vetri sem hann hefur sérstökum skyldum að gegna.

Ég vil benda hv. þingmanni á að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn.

Já. Það er mjög virðingarvert.

Forseti mun gera ráðstafanir til að formaður fjárln. sé látinn vita að þess sé óskað að hann komi.

Það þykir mér ákaflega vænt um og í raun og veru skiptir þá engu máli hvort ég ætla að beina máli mínu til hans sérstaklega eða ekki. Mér finnst að þessir aðstandendur málsins eigi að vera viðstaddir og það er auðvitað algert svartasta lágmark, herra forseti. Það er að mínu mati til mikillar skammar hvernig þetta hefur verið að þróast allra síðustu árin, að hæstv. ráðherrar virðast alls ekki telja sig hafa neinum skyldum að gegna við 2. og 3. umr. fjárlaga, eins og þeir geti algerlega skotið sér undan því að svara spurningum um málaflokka sína eða veita faglegar upplýsingar þegar um þær er beðið. Það er að vísu virðingarvert að t.d. hæstv. félmrh. Páll Pétursson hefur verið hér í dag. Ég tek ofan fyrir því, er að vísu hattlaus en geri það samt. Og síðan er að sjálfsögðu eðlilegt að hæstv. fjmrh. sé hér við. Hitt gagnrýni ég, að ríkisstjórnin sé hérna meira og minna algerlega fjarverandi og eru þetta þó væntanlega og vonandi hennar síðustu fjárlög sem nú verða afgreidd í skammdeginu, þessari miklu rigningartíð sem gengur yfir landið. Pólitíkina, herra forseti, í þessu fjárlagafrv. má lesa út úr því með ýmsum hætti. Ég hygg þó að t.d. áherslur ríkisstjórnarinnar í skattamálum segi alveg það sem segja þarf og þjóðin hefur líka áttað sig á því. Þetta er ríkisstjórn sem gumar annars vegar af góðæri en getur hins vegar ekki gert betur við þá sem standa höllustum fæti í samfélaginu en raun ber vitni, hróflar t.d. ekki við skattleysismörkum eða högum láglaunafólks, ellilífeyrisþega og aldraðra, nema það litla sem dregið er þar út með töngum, en sætir færis á sama tíma og lækkar sérstaklega skatta á hátekjufólki, gefur hátekjufólki landsins 300 millj. kr. jólagjöf, lækkar skatta á hagnaði fyrirtækja og hyglir fjármagnseigendum og eignafólki. Ja, þetta eru mjög skýrar og skilmerkilegar áherslur ríkisstjórnarinnar. Þær eru í algeru samræmi við hvernig áherslur sem þessar ríkisstjórnir Sjálfstfl., fyrst með krötunum í fjögur ár og síðan með Framsfl. í bráðum átta ár, hafa þróast. Það er tvennt, herra forseti, sem ég held að sé mjög ámælisvert í því og alvarlegt til lengri framtíðar litið. Það er annars vegar sú tilfærsla á skattbyrði sem hefur orðið í landinu, sem er umtalsverð, og gerir það að verkum að Ísland er að sigla frá t.d. hinum Norðurlöndunum hvað varðar dreifingu skattbyrðarinnar að þessu leyti. En hitt er ekki síður alvarlegt, sem er auðvitað búin að vera meðvituð og markviss pólitík Sjálfstfl. og meðreiðarsveinarnir hafa látið sig hafa það að bakka það upp, að búið er að veikja umtalsvert tekjugrundvöll hins opinbera í landinu. Það sjáum við á því að þetta hlutfall lækkar hér hraðar en gerst hefur annars staðar á Norðurlöndunum og reyndar alls ekki, eins og t.d. í Svíþjóð, þar sem menn hafa horfið frá skattalækkunum og á síðari hluta síðasta kjörtímabils og í tengslum við þingkosningarnar í Svíþjóð núna þá var í raun og veru snúið vörn í sókn og þar unnust kosningar út á það, ekki að hörfa sífellt undan og þrengja að velferðarkerfinu heldur að hefja þar uppbyggingarskeið á nýjan leik. Og það var afar athyglisvert í ljósi þeirrar hægri bylgju sem lengi hefur svifið yfir vötnum að þar voru áherslurnar svona. Það má reyndar að hluta til segja sama um þýsku kosningarnar, svo maður fari nú aðeins með þetta í stærra samhengi, herra forseti, að þar hrökkluðust menn til þess að lokum að hverfa til hefðbundinna áherslna á velferðarmál vegna þess að ,,blairisminn``, dekrið við nýfrjálshyggjuna, reyndist ekki nógu góð söluvara. Það væri nú gaman að sjá slík veðrabrigði í pólitíkinni hér, en lítið bólar á þeim. Hvað varðar árangur hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum sem mikið hefur verið gumað af, þá er athyglisvert að fara yfir það að ef eignasala ríkisins er tekin burtu þá stendur eftir í besta falli að ríkissjóður sé rekinn í járnum síðustu tvö, þrjú ár og verði á næsta ári. Í reynd er nánast allur afgangurinn fenginn með því að selja eignir ríkisins, eignir sem hafa myndast á áratugum ef ekki næstum aldartíma, eins og eignir ríkisins í bönkunum og eignir ríkisins í fleiri fyrirtækjum sem hafa verið seldar á undanförnum missirum og árum. Þarna eru menn að innleysa eignamyndun hins opinbera yfir áratugabil og það er notað til þess að fegra útkomuna í bókhaldinu á tveggja, þriggja, fjögurra, fimm ára tímabili. Ef það er tekið burtu þá er staðan nú ekki glæsilegri en þessi á þeim veltiárum sem við höfum upplifað vegna hagstæðra skilyrða og góðs árferðis í þjóðarbúskap okkar. En það er auðvitað alveg ljóst að Ísland hefur notið mjög hagstæðra skilyrða, hér hafa verið hagstæð viðskiptakjör og tiltölulega gott árferði til sjávar, góður viðgangur í ýmsum nýjum greinum atvinnulífs, ferðaþjónustu og ýmsum iðngreinum og munar þar ekki mest um stóriðjuna eins og ýmsir kunna að halda. Þvert á móti er vöxtur í lyfjaframleiðslu, hollustu- og heilsuvöruiðnaði, þjónustuiðnaði tengdum sjávarútvegi og ferðaþjónustunni sem hefur skilað mestu í vexti útflutningstekna og svo auðvitað eins og venjulega sjávarútvegurinn, sem hefur þarna skilað sínu. Þrátt fyrir þessi tiltölulega hagstæðu skilyrði og þessi veltiár er útkoma ríkisbúskaparins ekki betri en þetta þegar eignasalan er dregin undan. Og sveitarfélögin hafa flest þessi ár og eru enn að safna skuldum, þannig að heildarútkoma hins opinbera, samneyslunnar í landinu, er ekki glæsileg. Hvað ætla þessir höfðingjar að gera þegar engar eignir verða eftir lengur til að selja? Það sneiðist nú um þá hluti sem eru auðseljanlegir með þeim hætti sem verið hefur, t.d. að selja hlutabréf í bönkum eða annað því um líkt. Ekki gekk Landssímasalan svo vel og kostaði þó sitt. Það væri gaman að heyra hæstv. fjmrh. fara yfir það hér, eða kannski á hæstv. forsrh. að gera það, hvernig útkoman var á því dæmi. Hvað kostuðu æfingarnar með Landssímann ríkissjóð, almenning, þegar upp er staðið, fyrir utan allar þær hörmungar og hremmingar sem það fyrirtæki gekk í gegnum? Ætli það séu ekki svo sem 300--400 millj. kr. eða hvað er það þegar allt er talið, þóknunin til einkavæðingarnefndar og þóknunin, ráðgjöfin sem þeir veittu sjálfum sér, og aðkeypt erlend ráðgjöf sem var nú ekki beinlínis ókeypis og útkoman varð eins og raun ber vitni? Herra forseti. Ég vil aðeins nefna útkomu byggðamálanna sem mér sýnist harla dapurleg. Hvar er hæstv. byggðamálaráðherra? Er það rétt að hæstv. ráðherra hafi tekið það fram yfir umræðuna að fara austur á land og opna þar brú fyrir verktaka, eins og ég heyrði hér á göngum áðan? Er það mikilvægara að þjóna stóriðjudekrinu en að vera viðstödd umræðu um fjárlög? Ef þetta er misskilningur þætti mér vænt um að fá hann leiðréttan. En þessa skýringu heyrði ég gefna hér á göngum á því að hæstv. iðn.- og viðskrh. væri ekki viðstödd. Hvernig er útkoma byggðamálanna hjá hæstv. ráðherra sem gumaði ekki svo lítið af nýrri byggðaáætlun í vor sem leið? Það eru engir nýir peningar. Það eru millifærslur, það eru æfingar, millifærsluæfingar í byggðamálaflokknum. Hæstv. fjmrh. sagðist hafa tekið þá ákvörðun sjálfur að leggja niður hlutafjársjóðinn eða eignarhaldssjóðinn og millifærðar eru 200 milljónir yfir í byggðaáætlun. Engir nýir peningar. Og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl., upplýsir svo hér að þetta hafi aldrei verið rætt í þingflokknum, þetta sé bara einhver geðþóttaákvörðun fjmrh., kannski með vitund byggðamálaráðherra, við skulum ætla það. En það hefur farið fram hjá þessum þungavigtarmanni stjórnarliðsins, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, sem lengi stýrði Byggðastofnun og væru af því ýmsar sögur ef þær væru sagðar allar saman. Svona er nú þetta, herra forseti, og útkoman á þessu er nú glæsileg. Það kunna að vera þarna einhverjir aurar sem hæstv. ráðherra hefur sett í eitt tiltekið gæluverkefni sitt í byggðamálum, búið til sérstaka byggðaáætlun fyrir eitt svæði á landinu. En að því slepptu er þetta hörmuleg útkoma. Atvinnuþróunarfélög landshlutanna hanga í lausu lofti, fá sáralitla peninga og það er fyrst og fremst verið með millifærsluæfingar af þessu tagi. Ég hefði líka gjarnan viljað að hæstv. landbrh. væri hér og færi yfir sinn málaflokk. Hvernig er útkoman t.d. á ýmsum stofnunum landbrn., skólunum? Ég hef grun um að það sé ekkert allt of gott, ekki sé allt of bjart þar yfir. Og hvernig standa málefni landbúnaðarins almennt? Ættum við kannski að ræða það, herra forseti, hvernig framkvæmd búvörusamninga, kjötsölumálin í landinu og afkoma bænda stendur um þessar mundir? Það er kannski í lagi að nefna það eins og einu sinni á ári hérna úr þessum ræðustól að þarna á í hlut einhver fátækasta stétt landsins sannanlega vegna þess að þær tölur, opinberu hagtölur sem við höfum, og tölur frá hagþjónustu landbúnaðarins úr búreikningum eru enginn skáldskapur. Þær birta því miður þann dapra veruleika að t.d. sauðfjárbændur eru meira og minna tekjulausir og verða að treysta á aðrar tekjur, hlunnindatekjur eða vinnu utan bús eða hreinlega eru að éta upp eignir sínar. Og sennilega er í mörgum tilvikum einhver sárasta fátækt sem fyrirfinnst í landinu hjá t.d. fjölskyldum sauðfjárbænda í afskekktum héruðum þegar kemur að því að reyna að koma börnum til náms og annað í þeim dúr. Hvar er hetjan, hin vinsæla hetja, Guðni Ágústsson, hæstv. landbrh.? Vill hann ekki koma hérna og ræða aðeins við okkur um málefni sauðfjárbænda og spurninguna um það hvort Alþingi hefði kannski átt hérna fyrir jólin að gefa fleirum gjafir en hátekjufólkinu í landinu, einstaklingum með meira en 340 þús. kr. á mánuði, hjónum með 680 þús.? Það er hópurinn sem ríkisstjórnin, með stuðningi Framsfl., sér ástæðu til að gefa sérstakar gjafir, 300 millj. kr. jólagjöf til einstaklinga með meira en 340 þús. á mánuði, hjónafólks með meira en 680 þús. En sauðfjárbændur, það er ekkert hér til þeirra. Það er ekkert verið að reyna að takast á við vanda í afurðasölukerfi landbúnaðarins, kjötfjallið sem er að vaxa upp í landinu, hörmulega afkomu í þessum greinum, sem eru meira og minna orðnar með neikvæðan höfuðstól, sennilega algerlega gjaldþrota ef þær væru gerðar upp á réttum bókhaldslegum grunni. Og þá náttúrlega, herra forseti, hljótum við að þurfa að muna eftir því og hafa það í samhengi við að ríkið ber mikla ábyrgð. Það er samningsbundið vegna þessara mála og það er í raun og veru þátttakandi í þessari opinberu stefnu, að framkvæma hana. Það er því ekki svo einfalt að ýta því frá sér og vera fjarstaddur þessa umræðu, herra forseti, vandinn gufar ekki upp við það. Ég hefði líka áhuga á því að ræða við hæstv. landbrh. um annað mál. Það eru jarðasölumálin. Ég verð að segja alveg eins og er að ég var alveg gapandi þegar enn kom brtt. á þskj. 549 og þar bætt við, ætli það séu ekki einar 17, 18 jarðir í viðbót við þær rúmlega 50, milli 50 og 60 sem eru í frv. Sem sagt, það á að fá heimild til þess að selja hátt í 80 jarðir eða jarðarhluta á árinu. Það hljóta að vera ein 15--20% af þeim jörðum sem ríkið á enn þá, því að þeir hafa verið iðnir við kolann undanfarin ár og það er alllangt síðan, mig rekur minni til þess að jarðirnar hafi verið 800 sem ríkið átti samtals eða þar um bil. Þetta er þeim mun undarlegra, herra forseti, sem ríkið fer fram um þessar mundir með miklu offorsi gagnvart jarðeigendum í landinu í svonefndu þjóðlendumáli, gengur þar fram af mikilli hörku með kröfugerð um að jafnvel þinglýst landamerki haldi ekki og ríkið neytir mikils aflsmunar að sækja kröfur sínar með lögfræðingaherskara á sínum vegum gegn í mörgum tilvikum fátækum bændum sem hafa litla möguleika á að gæta réttar síns og meiri og minni brigður allt saman sem lofað hefur verið um að standa á bak við þann kostnað sem landeigendur hefðu af því að gæta réttar síns. Að minnsta kosti er engu slíku til að dreifa þegar til dómstólanna kemur. Er það þá í góðu samræmi, herra forseti, við þetta að ríkið ætli að selja einar 80 jarðir á næsta ári, jarðir eða jarðarhluta? Nú ber að vísu að taka skýrt fram að það getur skipt miklu máli hverjum á að selja. Við gerum ekki athugasemdir við það, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, þó að ábúendum á jörðum sem eiga sinn kauprétt, sé selt. Það er allt annar hlutur, enda sé þá um að ræða ábúendur eða afkomendur þeirra sem sitja viðkomandi jörð og hafi öðlast þann kauprétt. Ég geri heldur ekki athugasemdir við það ef ríkið er að selja sveitarfélögum því að ég tel að jarðnæði sé fullt eins vel komið í höndum sveitarfélaganna. En ég geri miklar athugasemdir við það ef ríkið er tugum eða hundruðum saman að selja jarðnæði í opinberri eigu og koma því í hendur einstaklinga sem ekki sitja viðkomandi jarðir eða hafa við þær nein slík tengsl. Það er ekki framför í skilningi þess að almenningur geti notið landsins, það veikir almannaréttinn en styrkir hann ekki. Það hindrar umgengni þjóðarinnar um landið en hjálpar ekki til í þeim efnum. Allir vita hvernig þetta er í hinum einstöku byggðarlögum ef jarðnæði af þessu tagi er selt eigendum úr fjarlægu þéttbýli, að það fyrsta sem gjarnan gerist er að það kemur keðja á veginn og neðan í henni hangir skilti og stendur: Einkavegur, öll umferð bönnuð. Og oftar en ekki missa bændur á nálægum jörðum afnotaréttindi sem þeir hafa áður haft á meðan landið var í eigu ríkisins, sveitarfélaga eða slíkra aðila. Herra forseti. Mér væri skapi næst að lesa upp þessar jarðir og biðja um skýringar á hverri einni og einustu. Hverjum á að selja, hvaðan er beiðnin komin og hver eru rökin fyrir því að þetta land eigi að fara úr opinberri eigu, úr eigu almennings í landinu og í hendur einhverra einkaaðila. Hverjum á að selja spildur úr landi Útskála í Kjalarnesprófastsdæmi? Eða jörðina Hólsland í Eyja- og Miklaholtshreppi? Eða jörðina Nýrækt í Skagafirði o.s.frv.? Hverjum á að selja Gufudal og Gufudal II í Ölfusi í Árnessýslu? Hverjum á að selja jarðnæði t.d. í eða við þéttbýli? Er það endilega svo að það sé skynsamlegt að slíkt land hverfi úr opinberri eigu? Ja, ég verð að segja alveg eins og er --- hverjum á að selja prestssetursjörðina Vatnsfjörð undan síra Baldri? Hver er hinn væntanlegi kaupandi? Einhver hefur beðið um heimildina. Hefur hv. formaður fjárln. upplýsingar á reiðum höndum um það? Ekki er hér hæstv. landbrh. til að svara fyrir þetta. Ég hélt satt best að segja, herra forseti, að landbrh. hefði lært eitthvað af axarsköftunum fyrir tveim, þrem árum þegar hann ætlaði að fara að selja sumar af náttúruperlum landsins, t.d. verðmætar eyjar. Hann eða hæstv. samgrh. ætluðu að fá heimildir til að selja eyjar á Skagafirði og Breiðafirði, jafnvel jarðir hvar voru verðmætar náttúruperlur á ferðinni. En það virðist ekki vera svo. Hér rignir inn, til viðbótar því sem í frv. var, óskum til Alþingis um að ríkisstjórninni eða ráðaherra verði heimilað að ganga frá sölu á fjölmörgum jörðum í viðbót. Og ég hef mikinn fyrirvara á þessari stefnu, herra forseti. Ég held að farsælast sé að annaðhvort sé jarðnæðið í eigu þeirra eða ábúðarrétti sem sitja viðkomandi land, nýta það, þekkja það og hugsa vel um það í langflestum tilvikum, eða þá að það sé í höndum almennings í gegnum sveitarfélögin eða ríkið. Það getur út af fyrir sig farið prýðilega á því, herra forseti, að fela eða jafnvel selja fleiri aðilum eins og heildarsamtökum, félagasamtökum, jarðir eða að auðvelda þeim að halda þær. Að sjálfsögðu eru aðilar eins og Skógræktin og Landgræðslan, eða Landvernd eða aðrir slíkir prýðilegir umsjónaraðilar lands. Við erum komin út í allt aðra sálma, herra forseti, ef það á almennt að fara að færa yfir í einkaeigu þó það jarðnæði í landinu sem ríkið hefur farið með. Meira að segja jarðir sjálfra himnafeðganna fá ekki lengur að vera í friði. Kristfjárjarðirnar, sem menn gáfu til sáluhjálpar sér á fyrri öldum og hefur verið litið svo á að enginn ætti, þær væru bara í umsjá löggjafarvaldsins fyrir hönd þeirra himnafeðga, er verið að selja, menn eru að þrælast við að reyna að selja þær. Ég tel, herra forseti, að það sé alveg nóg að einkaaðilar geti keppt á markaði um það jarðnæði sem er í einkaeigu og gengur kaupum og sölum. Það er auðvitað ljóst að það er í gangi heilmikil þróun og hún er eiginlega öll á einn veg, að slíkt jarðnæði er að hverfa úr höndum bænda eða ábúenda í sveitum landsins og yfir í hendur einkaaðila, einfaldlega vegna þess að það er komið í tísku meðal auðmanna, bæði hérlendis og Íslendinga búsettra erlendis og jafnvel einstöku erlendra ríkisborgara, að kaupa sér hér jörð og jörð eða hálfan eða heilan dal. Þá er oft fjármagn á ferðinni sem einstakir bændur eða þess vegna sveitarfélögin ráða ekkert við að keppa við. Þar á ofan er svo forkaupsréttur sveitarfélaganna meira og minna forsmáður eins og framkvæmdin hefur þróast. Bæði framkvæmdarvaldið og dómsvaldið hafa lagst gegn honum og veikt hann með öllum ráðum í framkvæmd og dómum. Þróunin að þessu leyti, herra forseti, er að mínu mati mjög óhagstæð. Besta fyrirkomulagið væri að sjálfsögðu að enginn ætti land, að land væri sameiginleg auðlind þeirrar þjóðar sem í því býr rétt svipað og fiskimiðin eða loftið sem við drögum að okkur. Það fyrirkomulag er til staðar, t.d. í nágrannaríkinu Grænlandi, þar er það inngróið í menningu manna að vitaskuld geti enginn átt land. Menn geta haft á því nytjarétt, menn geta leigt sér lóð undir sitt hús, og í þeirra menningu er það eðlilegt að allir hafi jafnan veiðirétt o.s.frv., en það getur enginn átt landið, það getur enginn átt veiðislóðina og lokað henni fyrir öðrum. Það held ég að væri farsælasta fyrirkomulagið. Herra forseti. Það eru auðvitað ýmsir fleiri hlutar í þessu frv. sem ástæða væri til að staldra við og nefna. Ég ætla að minna bara á --- til viðbótar því sem félagar mínir hafa gert, t.d. hv. þm. Jón Bjarnason þegar hann mælti fyrir nál. 2. minni hluta --- þessa hörmulegu útreið framhaldsskólanna. Því miður er afgreiðslan á þeirra málum yfirklór, það er öllum ljóst, það er heldur aumlegt yfirklór. Framhaldsskólastigið er í gríðarlegum erfiðleikum, það má segja að það sé í hálfgerðu uppnámi, og þar er kannski útkoman á verknáminu verst. Það drabbast niður í landinu með hörmulegum afleiðingum, m.a. þeim að aðsókn í verknámið snarminnkar og það munu verða stórfelld göt í árgöngum iðnaðarmanna í fjölmörgum iðngreinum hér á komandi árum ef svo heldur sem horfir. Hvernig ætla menn þá að leysa þau mál, herra forseti? Ég nefni málefni Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég tel að þar sé langt frá því að vera nógu myndarlega að verki staðið. Ég tel að þar sé einhver undarleg tregða á ferðinni sem mig grunar að eigi sér lögheimili í fjmrn. --- ef hæstv. fjmrh. er enn hérna einhvers staðar á vappi. Það virðist eins og það gangi miklu verr að fá sömu hluti viðurkennda hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri og fást þó viðurkenndir t.d. hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Ég nefni þar aðlögunarsamninga við lækna. Það virðist stranda á því að fjmrn. --- ég trúi því ekki að tregðuna sé að finna í heilbr.- og trrn. og varla hefur fjárln. verið að bregða fæti fyrir þetta --- stimpist við að viðurkenna þær aðstæður sem tiltölulega lítið en þó deildaskipt sérgreinasjúkrahús býr við, eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Aðstæðurnar þar eru allt aðrar en á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi þar sem m.a. tveir stórir spítalar, eða reyndar þrír, hafa sameinast, deildirnar eru miklu stærri og aðlögunarsamningarnir eru miklu auðveldari. Þar eru fleiri til skiptanna þegar kemur að vöktum, bakvöktum og öðru slíku. Þarna verða menn að viðurkenna veruleikann sem blasir við stjórnendum á litlu en þó deildaskiptu sérgreinasjúkrahúsi. Kannski er Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eina raunverulega dæmið um slíkt í landinu. Og mikilvægt sem það er og hlutverk þess er þarna einhver furðuleg tregða á ferðinni. Ég hygg að það sé tilfinnanlegasti vandinn sem enn er óleystur hvað varðar málefni þeirrar stofnunar þó að vissulega mætti betur gera við hana í tækjakaupum og ýmsu fleiru. Ég veit að það hefur verið viðleitni af hálfu t.d. heilbr.- og trmrn. að gera betur. Ég nefni einnig Háskólann á Akureyri. Ég tel að standa mætti myndarlegar að uppbyggingu þeirrar stofnunar sem hefur heldur betur sannað gildi sitt. Þar fer aðsóknin ört vaxandi, stofnunin er í fararbroddi við að byggja upp nám á háskólastigi vítt og breitt um landið og nýta til þess tækni fjarkennslu. Til viðbótar því er Háskólinn á Akureyri og nánasta umhverfi að verða heimskautamiðstöð Íslands með þátttöku sinni í heimskautasamstarfinu Háskólar norðurslóða og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar. Hún fær vel að merkja heldur ekki þann stuðning sem hún á skilinn að mínu mati. Það hefur sigið þar mjög ört á þá hlið að stofnunin fjármagnar sig meira og meira með sértekjum. Það er að vísu ánægjulegt að þeir duglegu menn sem þar starfa hafa verið öflugir í að afla stofnuninni stuðnings, rannsóknarstyrkja og verkefna, en það skapar óöryggi við slíkan rekstur ef hlutfall fastra fjárveitinga verður allt of lágt miðað við heildarveltu og mannafla stofnunarinnar. Auðvitað geta verið og verða alltaf sveiflur í því milli ára hversu háa rannsóknarstyrki eða mikinn stuðning til einstakra verkefna menn ná að sækja sér út á við. Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og Háskólinn á Akureyri eru gríðarlega mikilvægar einingar í þessari vaxandi þátttöku okkar í heimskautasamstarfinu. Þar er Ísland að taka við forustu í heimskautaráðinu, sem er vissulega vel, og utanrrn. fær einhverja fjármuni til þess. En ég hefði talið að það hefði mátt líta til þess einnig og sérstaklega að styrkja stöðu Háskólans á Akureyri og Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar til að vera hinar faglegu stofnanir sem standa að baki þess samstarfs. Herra forseti. Ég ætlaði svo að lokum aðeins að gera grein fyrir brtt. þar sem ég er 1. flm. Félagar mínir, aðrir hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, gera grein fyrir öðrum, þar á meðal þeim tekjuöflunartillögum sem við flytjum til að afla tekna á móti þeim útgjöldum sem við leggjum til þannig að það sé í grófum dráttum í jafnvægi. Það er rétt og skylt að sýna ekki bara vilja til að auka útgjöld, heldur þá líka vilja til að mæta þeim útgjöldum með tekjum. Okkur er ekkert að vanbúnaði í þeim efnum. Við, sem viljum standa vörð um öflugt, samábyrgt velferðarkerfi, erum ekki og höfum aldrei verið feimin við að sýna jafnframt í verki að við séum tilbúin til að afla því tekna. Á þskj. 564 er endurflutt lítillega breytt brtt. með lægri upphæðum, sem gekk til atkvæða eftir 2. umr., um að Íslendingar auki framlög sín til þróunarsamvinnu, mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Sú skammarlega lága upphæð, það lága hlutfall af landsframleiðslu, sem við Íslendingar verjum í þennan málaflokk komst í enn þá nöturlegra ljós á dögunum þegar ráðmenn okkar marseruðu til Prag og voru þá örlátir á fé til ýmissa verkefna sem tengjast hernaðarlegum umsvifum en það bólar ekkert á slíku örlæti þegar kemur að framlagi Íslands til uppbyggilegrar og friðsamlegrar þróunarsamvinnu eða mannúðarhjálpar og neyðaraðstoðar. Það situr kolfast í alveg ótrúlega smánarlega lágum upphæðum. Þannig er liðurinn 03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, undirliður 1.30 Mannúðarmál og neyðaraðstoð, upp á heilar 18,5 millj. kr. Þá upphæð ætlar íslenska ríkið að hafa í handraðanum til að mæta slíkum verkefnum á árinu 2003. Rauði krossinn safnaði þó á þriðja tug milljóna á einu kvöldi fyrir nokkrum vikum. En ríkið með veltu upp á 270--280 milljarða íslenskra kr. ætlar að eyða þarna heilum 18,5 millj. Við leggjum til að þessi liður hækki um 90 millj. og Þróunarsamvinnustofnun Íslands fái 190 millj. í aukið ráðstöfunarfé. Síðan vil ég mæla fyrir annarri brtt. á þskj. 583. Það er að við 7. gr. bætist nýr liður svohljóðandi: ,,Að verja allt að 150 millj. kr. til styrkingar almenningssamgöngum í samstarfi við sveitarfélög og heimaaðila á viðkomandi svæðum.`` Almenningssamgöngur í landinu eru alger hornreka. Þær mæta algerum afgangi, því miður ekki bara hjá ríkinu heldur líka hjá mörgum sveitarfélögum sem veita því að mínu mati allt of litla athygli að með öflugum almenningssamgöngum er hægt að slá margar flugur í einu höggi. Það er jákvætt frá umhverfislegu sjónarmiði, það er jafnréttismál til þess að þeir sem ekki hafa efni á því eða vilja eða geta rekið einkabíl hafi möguleika til að koma sér, eða sér og sínum, milli staða. Þar má t.d. nefna eldri borgara sem ekki treysta sér til að aka bílum í umferðaröngþveitinu á höfuðborgarsvæðinu eða þess vegna á fjallvegum eða löngum leiðum úti á landi. Þar má líka nefna hluti eins og atvinnu og skólasókn yfir stærri svæði heldur en mögulegt er ef ekki er til að dreifa skipulögðum og skilmerkilegum almenningssamgöngum. Víða í byggðum er áhugi á því að gera slíkar tilraunir en það þarf fjármuni til. Það er alveg ljóst að almenningssamgöngur munu ekki hér frekar en annars staðar ganga án þess að þeim séu lagðir til einhverjir opinberir fjármunir. Það er nánast hvergi þannig að almenningssamgöngur séu látnar standa algerlega undir sér af fargjöldum og þá er þess varla að vænta að hér í okkar stóra og strjálbýla landi, fámenna landi, gangi slíkt. Menn hafa yfirleitt komist að því að það sé einfaldlega skynsamleg pólitík og rétt og skylt að hlúa að þessum samgöngum og leysa með því í leiðinni ýmis vandamál eins og ég hef hér farið yfir. Við leyfum okkur að leggja til að þarna verði heimildargrein sem stjórnvöld geti síðan spilað úr gegn mótframlögum heimaaðila, sveitarfélaga og hugsanlega fleiri aðila. Sums staðar eru atvinnurekendur mjög áhugasamir um að þetta sé gert. Sums staðar er hægt að sameina flutninga vegna skólahalds, jafnvel atvinnusóknar hjá stórum vinnustöðum og síðan leysa þarfir almennings í leiðinni með því að koma slíku á. Ég hygg t.d. að á Akureyri og á Eyjafjarðarsvæðinu sé mikill áhugi á þessu, í Þingeyjarsýslum, á Árborgarsvæðinu og víðar hefur maður orðið var við að menn gætu hugsað sér að gera meira í þessum efnum en gert er í dag en það strandar á fjármununum. Ég vildi sérstaklega gera grein fyrir þessum tveim tillögum, herra forseti, sem ég er 1. flm. að ásamt með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur í öðru tilvikinu og Kolbrúnu Halldórsdóttur og Árna Steinari Jóhannssyni í hinu tilvikinu, þ.e. um almenningssamgöngurnar. Að öðru leyti, herra forseti, þarf ég ekki að segja meira um fjárlagafrv. og frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum en ég hef þegar gert við 1. og 2. umr. og áður í umræðunni. Ég held að þetta frv. muni ekki teljast tíðindafrv. þegar frá líður. Það blasir við hverjum manni hvernig verið er að rumpa saman fjárlögunum, meira að segja er staðið í bókhaldsæfingum til að lagfæra útkomuna milli ára með því að bókfæra meiri hlutann af söluhagnaði ríkisbankanna á þessu ári þó að varla verði borguð ein einasta króna fyrir þá fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Og þetta er einfaldlega gert til þess að þetta líti aðeins betur út í bókhaldinu hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. En þegar upp er staðið er það þó sanngirnin eða öllu heldur skortur á henni í skiptahlutföllunum í þjóðfélaginu sem mestu máli skiptir. Það er kannski að lokum hin eiginlega pólitík hvernig við skiptum gæðunum og dreifum byrðunum í samfélaginu. Um það snýst pólitík að lokum þegar upp er staðið og í þeim efnum fær þessi ríkisstjórn ekki háa einkunn, það er algerlega morgunljóst hverjum manni. Hún hyglar aðilum sem eru vel aflögufærir, gefur þeim skattalækkanir í jólagjöf, eins og hátekjufólki í landinu, gróðafyrirtækjum, en sýnir lítinn lit á því að laga stöðu þeirra sem standa höllustum fæti. Slík eftirmæli mundi ég a.m.k. ekki vilja kjósa mér sem ráðamaður einnar ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Við höfum hlýtt á 3. umr. fjárlaga í dag, síðasta fjárlagafrv. þessarar bráðum átta ára gömlu ríkisstjórnar. Almennt má segja um þetta fjárlagafrv. að verið er að halda sig við þá stefnu sem hefur gilt mestan part þennan tíma en þó er ríkisstjórnin svolítið að reyna að gefa fyrir sálu sinni svona undir lokin. Það sést á ýmsum tiltektum síðustu daga og kannski þó einna helst á samningnum við forráðamenn aldraðra um daginn, en þá sá ríkisstjórnin sitt óvænna að koma að hluta til á móts við óánægju og kröfur aldraðra sem hafa borið skarðan hlut frá borði allan líftíma ríkisstjórnarinnar og vantar mikið á að þar hafi verið um bætt sem skyldi. Þetta er auðvitað ekki til að hrópa húrra fyrir. Greinilegt er að í ríkisstjórnarsamstarfinu hefur Sjálfstfl. ráðið nokkuð ferðinni, en hitt verð ég að draga í efa að Framsfl. hafi verið mjög óviljugur í taumi. Mér fannst satt að segja hálf ankannalegt og spaugilegt þegar framsóknarmenn héldu flokksráðsfund fyrir fáeinum dögum að þá birti Framsókn mynd af sér með félagshyggjuyfirbragði. Formaðurinn lýsti því yfir að Framsfl. væri félagshyggjuflokkur og vildi taka á í félagsmálum. Þetta gerir sá flokkur þegar fer að líða á áttunda ár þeirrar ríkisstjórnar sem hann hefur verið þátttakandi í. Ja, bragð er að þá barnið finnur þegar ríkisstjórnarflokkur er farinn að átta sig á því að gera þurfi átak í þeim málefnum sem hann vill kenna sig við --- á áttunda ári ríkisstjórnarþátttökunnar. Við samfylkingarmenn höfum verið að móta stefnu\-áherslur okkar þann tíma sem liðinn er af þessu kjörtímabili og í kosningabaráttunni þar á undan, sem næst fjögur ár. Samfylkingin hefur verið að birta þá mynd af sér smám saman út í þjóðfélagið og menn eru byrjaðir að átta sig á því núna hvers konar flokkur Samfylkingin er. Samfylkingin er flokkur jafnaðar en við höfum kosið að tala um atvinnu, velferð og menntun í samhengi til að leggja áherslu á það með hvaða hætti við viljum starfa að stjórn landsins. Við teljum að velferð eigi að vera almenningseign, hún eigi að byggjast á jafnræði og rétti þegnanna til þess að standa jafnir gagnvart öllu því sem hið opinbera hefur ráð á að stjórna. Sú ríkisstjórn sem setið hefur hefur svo langt í frá litið á alla þegna sem jafna. Hún hefur þvert á móti lagt sig fram um að gera þá ríku ríkari á kostnað hinna sem minna mega sín, og meira að segja verið það ósvífin að í skattamálum hafa menn gengið fram með þeim hætti að þeir hafa verið að auka skattbyrðina á þeim sem hafa lægstar tekjur, en þeir sem hafa þær mestar hafa borgað minna og minna. En þegar litið er á skattaálögur í heildina séð er mjög athyglisvert að sjá hvað hefur verið að gerast síðustu tvö árin. Skatttekjur ríkisins voru árið 2000 samkvæmt ríkisreikningi sléttir 200 milljarðar, 200.651 millj. kr. nákvæmlega. Samkvæmt þeirri áætlun sem liggur fyrir núna er gert ráð fyrir að þessar tekjur hækki um 37 milljarða frá því árið 2000 og þangað til á árinu 2003. Þetta er auðvitað veruleg hækkun á tekjum ríkisins, en það sem er athyglisvert er að tekjuskattur einstaklinga, og sérstakur tekjuskattur einstaklinga samanlagt hækkar á þessu tímabili frá árinu 2000 til 2003 um 40 milljarða, sem sagt 3 milljörðum meira heldur en heildarhækkun skatttekna ríkisins. Öll er þessi hækkun á einstaklinga, á skatta einstaklinga, tekjuskatta og sérstaka tekjuskatta. Til viðbótar við þetta má nefna eina tölu sem skiptir þarna verulegu máli, þ.e. tryggingagjöld sem eru lögð á atvinnureksturinn hækka á þessu tímabili frá árinu 2000 til 2003 samkvæmt áætluninni úr 19,7 milljörðum upp í 27,7 milljarða, um heila 8 milljarða. Það vita auðvitað allir eftir umræður um tryggingagjaldið á undanförnum árum og hækkanirnar á því að hér er á ferðinni gífurleg hækkun á sköttum á þau fyrirtæki sem eru mannfrekust og þurfa mest á fólki að halda í veltu sinni og starfsemi. En þetta skiptir aftur á móti miklu minna máli fyrir alls konar fyrirtæki á viðskiptasviðinu sem velta miklum upphæðum en þurfa í sjálfu sér tiltölulega lítinn mannskap við starfsemi sína. Þarna er á ferðinni hækkun í röð hækkana á tryggingagjaldi sem hefur verið að gerast núna á fáeinum árum. Áður en sú skriða byrjaði var tryggingagjaldið innheimt með nánast tveimur aðskildum hlutum þar sem annars vegar var um að ræða fyrirtæki í landinu sem greiddu hálft tryggingagjald og hins vegar fyrirtæki sem greiddu fullt tryggingagjald. Nú er búið að jafna þetta út þannig að öll fyrirtæki greiða sama tryggingagjaldið og sem síðan er búið að hækka þannig að í dag er það margfalt á við það sem áður var. Menn bitu svo höfuðið af skömminni með ákvörðuninni um hækkun tryggingagjaldsins á síðasta hausti þegar tengt var saman lækkun tekjuskatts á fyrirtæki og hækkun tryggingagjalds, þar sem annars vegar var verið að hækka í raun og veru skattaútlát fyrirtækja á landsbyggðinni og þeirra sem þurfa mest mannskap við sinn rekstur, og hins vegar var verið að lækka skattana á þeim fyrirtækjum sem eru mestu gróðafyrirtækin og þurfa kannski minnst á mannskap að halda. Það var mikið ólánsskref sem þarna var stigið. Ég nefndi áðan að Samfylkingin hefur kosið að kenna sig við atvinnulífið, velferðina og menntunina í landinu til þess að kynna fólki aðalhugsunina á bak við þá stefnu sem rekin er. Þetta endurspeglast að sjálfsögðu í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Þar er verið að leggja áherslu á að taka þurfi á í menntmálunum og það er svo sannarlega ástæða til að gera það, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki staðið sig í þeim málum. Kannski er rétt að nefna alveg sérstaklega málefni framhaldsskólanna og menntaskólanna í landinu. Ég verð að segja eins og er að mér finnst afar dapurlegt að sjá að ekkert skuli gerast sem um munar hvað varðar málefni þessara menntastofnana. Ég held að fundur í Skólameistarafélagi Íslands og Félagi íslenskra framhaldsskóla sem var haldinn 4. desember og sú einróma áskorun sem skólastjórarnir sendu til Alþingis segi sína sögu, þar sem skólastjórarnir fara fram á það að framhaldsskólunum verði bættar 250 millj. kr. vegna vantalinna nemenda og þar sem farið er fram á að gripið verði til aðgerða til að bæta upp uppsafnaðan rekstrarhalla upp á 300 millj. og fallið verði frá 370 millj. kr. flötum niðurskurði, eins og var í frv., og að nemendatölurnar í frv. verði leiðréttar, en þar vantaði 350 millj. kr. samkvæmt frv. Þar er engan veginn verið að koma til móts við þessa ályktun, enda hefur það verið þannig á undanförnum árum að ákveðnar greinar framhaldsmenntunar í landinu hafa farið halloka. Ég nefni sérstaklega til verkmenntaskólana í landinu sem hafa verið að berjast í þeirri von að barátta þeirra færi nú að bera árangur og menn færu að sjá ljósið í því að þjóðfélagið þyrfti virkilega á fólki að halda sem fengi menntun af þessu tagi. Ég tók þátt í því þegar ég var í bæjarstjórn Akraness að stofna Fjölbrautaskólann á Akranesi, sem síðar hlaut nafnið Fjölbrautaskóli Vesturlands. Menn lögðu Iðnskólann á Akranesi inn í þennan skóla og þeirri stefnumörkun var fylgt strax frá upphafi, síðan einnig með öðrum sveitarstjórnarmönnum af öllu Vesturlandi, að skólinn ætti að leggja mikla áherslu á verkmenntun. Fram á þennan dag hafa menn barist í að reyna að halda þessa braut en stjórnvöld landsins hafa ekki sýnt skilning á þörfinni fyrir þann möguleika. Smám saman hafa þessir skólar og þeirra fyrirætlanir í þessum efnum verið að koðna niður. Menn hafa verið að leggja af hverja brautina á fætur annarri í þessum skólum. Við stöndum frammi fyrir því að raunveruleg úrræði og möguleika vantar til iðn- og verkmenntun í landinu. Þetta sýnir í hnotskurn stefnu þeirra sem hafa ráðið ferðinni í menntamálum. Það þarf ekki að leita lengi að þeim sem ábyrgðina ber vegna þess að Sjálfstfl. hefur haft forustu í menntamálum í bráðum 12 ár.  Ég nefndi áðan að Framsfl. lýsti því yfir fyrir fáeinum dögum að hann væri félagshyggjuflokkur og gera skyldi átak í félagsmálum á næstunni. Það var ekki hægt að skilja það öðruvísi. Formaður flokksins lýsti þessu yfir á flokksstjórnarfundi og taldi sérstaka ástæðu til að gera það nú í lok þessa kjörtímabils. Framsókn, velferð, aldraðir --- ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst svolítið vanta upp á það að Framsfl. geti kennt sig við þessa hluti í dag. Mér finnst ekki líklegt að kjósendur kaupi þann kött í sekknum á þessum vetri að Framsfl. standi fyrir félagslegar úrbætur. Ekki hefur hann staðið sig þannig í dansinum við Sjálfstfl. á undanförnum átta árum að það sé ástæða til að menn treysti á að hann hafi skipt um skoðun. Í dag hélt ræðu hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, einn af fulltrúum Sjálfstfl. í fjárln., varaformaður nefndarinnar til margra ára. Það er svolítið merkilegt að hlusta á þennan hv. þm. Hann mætir hér til umræðna í hinum ýmsu málum, m.a. í fjárlagagerð, t.d. þegar verið er að ræða um sjávarútvegsmál og önnur slík. Hann fer þá mikinn og gagnrýnir og lýsir því yfir að menn hafi verið á rangri braut, hans eigin ríkisstjórn og hans eigin flokksmenn. Ekki varð undantekning á því í ræðu hans í dag. Hann lýsti því yfir að mikið vantaði á aga í fjármálum og þar þyrfti að taka á. Þó að hann hafi verið einn af aðalstjórnendum í fjármálunum á undanförnum árum er staðan þessi. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst eiginlega óviðeigandi að þeir sem styðja ríkisstjórn haldi ræður af þessu tagi, út og suður um að þeir séu á móti stefnu ríkisstjórnarinnar en styðja hana svo þegar á herðir í öllum málum. Ég veit ekki til að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi farið gegn ríkisstjórn sinni þegar á atkvæði hans hefur þurft að halda. Ég átta mig ekki á því. Ég sé ekki að hann hafi aðrar tillögur en þær sem hér liggja fyrir þótt hann telji mikið vanta upp á aga í fjármálastjórn ríkisins. Það sem mér þykir verst við þetta fjárlagafrv. er það sem ekki stendur í því. Ég hefði talið að í þessu fjárlagafrv. hefðu þurft að vera fjármunir til byggðamála, sérstaklega vegna hinna miklu fyrirætlana ríkisstjórnarinnar og stefnumörkunar í byggðamálum sem ríkisstjórnin hefur gengist fyrir. Þar eru býsna alvarlegir hlutir á ferð. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun, hvort sem það gengur eftir eða ekki, um mestu framkvæmdir í sögu landsins í orku- og iðnaðarmálum á Austurlandi. Það er líka búið að taka ákvörðun um mestu framkvæmdir í vegamálum á þessu sama svæði. Hér var samþykkt byggðaáætlun á sl. vori þar sem aðaláherslan var lögð á Eyjafjarðarsvæðið og Norðausturland. Hæstv. iðn- og viðskrh. sem nú er byggðamálaráðherra, hefur fylgt þeirri áætlun eftir með því að flytja verkefni frá Byggðastofnun yfir Tröllaskaga, norður í Eyjafjörð. Ég tek það fram enn einu sinni að ég er ekki á móti því að menn standi vel að byggðamálum á Norðausturlandi. En það er auðvitað ekki hægt að komast hjá því að benda á að fari sem horfir munu þessar ákvarðanir kosta það að önnur landsvæði fari halloka í samkeppni um fólk og möguleika í byggðum. Það er gjörsamlega ófært annað en að menn bregðist við með mótvægisaðgerðum á þeim svæðum sem veikast standa þegar svo horfir sem nú. Það bólar ekki aldeilis á því í þessu frv., að menn ætli að setja aukna fjármuni í byggðamál í öðrum landsvæðum til að vinna gegn þeim afleiðingum sem allir hljóta að sjá að muni verða af því að svo miklar framkvæmdir fari af stað á einu landsvæði, eins og að er stefnt. Ég hefði viljað sjá í þessu frv. fjárhæðir sem hefðu verið ætlaðar til að flýta framkvæmdum í vegamálum, í skóla- og menntamálum á landsbyggðinni og ýmsum málum sem hefur t.d. verið barist fyrir af forráðamönnum á þessum landsvæðum. Þar hafa menn verið að biðja um fjármuni í atvinnuþróunarfélög, í sérstakar byggðaáætlanir, t.d. fyrir Vestfirði, og fjölmarga hluti sem gætu komið að gagni til að styrkja byggðirnar. Þessir fjármunir hafa ekki fengist að neinu marki í þessu fjárlagafrv. Ég verð að segja eins og er, að mér finnst það ömurlegt og það hlýtur að vera erfitt fyrir hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, formann þingflokks Framsfl., að sitja undir því, enda hefur hann farið hér í ræðustól til þess að kvarta yfir því, að byggðamálaráðherrann skuli hafa flutt verkefni frá Byggðastofnun úr Norðvesturkjördæmi og í Norðausturkjördæmið yfir Tröllaskaga. Þau tókust á um þessa hluti og hann varð undir. Hv. þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem áttu að gæta byggðanna á norðvestursvæðinu hafa verið svo máttlausir og vesælir gagnvart skyldu sinni, sem er augljós, að þeir sitja eftir með að það stefnir í meira ójafnvægi í byggðamálum. Ég fer ekki endilega fram á einhverja upphæð á fjárlögum vegna stöðunnar í atvinnumálum á Akranesi hvað varðar Sementsverksmiðjuna en úr því að ekki er talað um það mál hér á fjárlögum hefði mér fundist lágmark að fram kæmi af hálfu ríkisstjórnarinnar yfirlýsing um hvað hún ætlast fyrir. Auðvitað vita hv. þm. að einhvern tímann, í meðferð mála hér fyrir 3. umr., kom fram tillaga um að sett yrði inn í fjárlagafrv. að ríkisstjórnin hefði heimild til að selja Sementsverksmiðjuna í heilu lagi, allt hlutafé í henni. Þetta vita hv. þm. Þessi fyrirætlun er ekki til staðar. Þessari tillögu var kippt til baka. Ég tel fulla ástæðu til þess að forustumenn ríkisstjórnarinnar upplýsi þingheim um hvað þeir ætlast fyrir. Hver var hugmyndin á bak við að setja þessa heimild inn í fjárlögin, sem aldrei varð þó af? Af því að menn hættu við þá heimild --- varla þræta menn fyrir það að átt hafi að setja hana inn --- hver var þá ástæðan fyrir því að menn hættu við það? Bendir ekki þessi ferill til þess að einhverjar ákvarðanir hafi verið teknar? Er ekki einhver stefna komin í málið? Er ekki full ástæða til að þingið og þjóðin fái að vita hvað er á ferðinni? Ég sé alla vega ekki neina ástæðu til þess að halda því leyndu sem menn ætla sér. Alltaf er best að ganga fram fyrir opnum tjöldum og taka á málum þannig að allir geti fengið tækifæri til að koma athugasemdum sínum á framfæri, styðja málið eða benda á betri leiðir. Ég tel að það væri kannski ástæða til þess, vegna þess að hv. formaður iðnn. er kominn í salinn, að spyrja, hæstv. forseti, hvort ekki sé hægt að upplýsa þingheim um hvað gengur á, hvað ríkisstjórnin ætlar sér í málinu og hver ætlunin var með þessari heimild til að selja allan hlutinn í Sementsverksmiðjunni. Hvað ætlast ríkisstjórnin fyrir núna þegar hætt er við að biðja um heimildina? Það er vonandi eitthvað sem gæti gert mann rólegri yfir því sem er að gerast. Það er svo sannarlega málefni sem skiptir miklu máli fyrir Akurnesinga og reyndar miklu fleiri, hvernig fer fyrir þessu fyrirtæki sem rekið hefur verið í yfir 40 ár á Akranesi og framleitt sement fyrir landið. Hæstv. forseti. Mér finnst þetta fjárlagafrv. ríkisstjórninni líkt að mörgu leyti, þótt hún hafi reynt gefa eitthvað fyrir sálu sinni í lokin með framlögum af ýmsu tagi. Áætlunin gerir ráð fyrir því að þetta fjárlagafrv. komi út á núlli. Það er puntað upp á það með sölu ríkiseigna. Þess vegna er tekjuafgangur af frv. En ef við lítum til þess hvernig farið hefur fyrir fjárlagafrumvörpum á undanförnum árum er hreint engin ástæða til að reikna með því að þetta standist. Ég veit ekki hvort menn hafa lagt á sig að reikna út meðaltalið á því hvað fjárlagafrumvörp hafi farið langt af leið áður en orðið hafa að ríkisreikningi á undanförnum árum. En það virðist æðistór tala sem bætist við útgjöldin og tekjurnar vaxa sjaldnast jafnmikið og útgjöldin á leiðinni frá fjárlögum til ríkisreiknings. En sem betur fer erum við að ræða hér síðasta fjárlagafrv. þessarar ríkisstjórnar. Maður getur þó alla vega lokið þessari ræðu sinni á jákvæðum nótum og einhverju haft til að fagna.

Virðulegi forseti. Við ræðum sem betur fer síðasta frv. hæstv. ríkisstjórnar til fjárlaga. Það er kannski það merkilegasta við þessa umræðu og það ánægjulegasta jafnframt að komið skuli að lokum þessa kjörtímabils og að það fari að sjá fyrir endann á störfum hæstv. ríkisstjórnar og að við förum að komast til kosninga sem allra fyrst og þjóðin fái að segja álit sitt á stöðu þjóðmála eins og þau eru í dag. Þau eru sem betur fer á mörgum sviðum afar ánægjuleg og jákvæð. En á allt of mörgum sviðum eru þau neikvæð. Þau eru þannig að á allt of mörgum sviðum er vitlaust gefið í þjóðfélaginu. Það er smánarblettur á þessu þjóðfélagi hvernig við förum með aldraða og öryrkja og þá sem minna mega sín. Þegar frv. til fjárlaga er lesið og áhersluatriði þar skoðuð og maður skoðar það með hliðsjón af því hvað hægt væri að gera við ýmsar upphæðir og ýmis verkefni sem þar eru og hvað hægt væri að gera fyrir þessa okkar minnstu bræður og systur þá fyllist maður eiginlega gremju. Með öðrum orðum er svo sárgrætilegt að ekki skuli vera tekið á þessu atriði sem ég hygg að mikill meiri hluti alþingismanna á hinu háa Alþingi sé sammála um að þurfi að taka á. En það er bara einfaldlega ekki gert og við það á ég, herra forseti, þegar ég segi að kolvitlaust sé gefið í þessu þjóðfélagi og þá sérstaklega hvað þetta varðar. Ég óska þess í raun að kosningarnar væru búnar og að hér væri komin til valda ríkisstjórn sem mundi hafa það sem eitt af sínum fyrstu verkum að lagfæra kjör aldraðra og öryrkja. Þá ætla ég ekki hér og nú --- til þess gefst tækifæri síðar --- að ræða um þær breytingar sem hæstv. ríkisstjórn var að boða í samkomulagi við Samtök aldraðra. Ég held einfaldlega að um það frv. og þær breytingar megi segja, herra forseti, að ekki er allt gull sem glóir. Ég óttast að margir aldraðir og öryrkjar verði fyrir miklum vonbrigðum þegar þeir fá seðilinn sinn 1. janúar í nýársgjöf frá hæstv. ríkisstjórn. Við 3. umr. ætla ég ekki að endurtaka það sem ég sagði um tekjuhlið frv. við 1. umr. Ýmislegt hefur breyst í meðförum fjárln. og hæstv. ríkisstjórnar. Ber þar hæst að tekjuhlið hefur verið hækkuð. Þar kemur hið margfræga brennivínsfrv. fyrst fram, þar sem náð er í skatta af sölu á áfengi og tóbaki upp á 1.100 milljónir. Jafnframt eru á einhvern ævintýralegan hátt, óttast ég, eins og segir hér í nál., teknir upp úr töfrahatti 3 milljarðar í aukningu á tekjusköttum lögaðila, þannig að þeir hækka úr 5.250 milljónum í 8.250 milljónir. Áður hefur komið fram að í fjáraukalagafrv. þessa árs var tekjuskattur lögaðila líka hækkaður og það hefur komið fram að tekjuskattur lögaðila hefur verið vanreiknaður um, að mig minnir, 64% á þessu ári og því næsta. Það leiðir hugann, herra forseti, að þeim forsendum sem unnið er eftir í fjmrn. og annars staðar við að áætla tekjur. Allt of margt bendir til þess að hér sé verið að stoppa í gat, að verið sé að leita leiða til þess að láta fjárlögin líta betur út nú í aðdraga kosninga en annars ætti að vera. Auðvitað ber líka að harma það að hætt skuli vera við að lækka stimpilgjöld um 900 milljónir. Stimpilgjöld eru ákaflega ósanngjörn skattheimta sem rukkuð eru af t.d. ungu fólki sem er að kaupa sér íbúð í fyrsta skipti, fólki jafnvel í greiðsluerfiðleikum sem er að taka lán, litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem berjast í bökkum o.s.frv. Þetta er ákaflega ósanngjörn skattheimta. Þess vegna ber að harma að horfið skuli vera frá þessu. Herra forseti. Fjárlagafrv. endurspeglar þær breytingar sem gerðar hafa verið á undanförnum árum, t.d. í skattamálum. Ég vil því eyða nokkrum tíma í að ræða þær breytingar sem gerðar voru á liðnu vori við að lækka tekjuskatt lögaðila úr 30% í 18%. Í sömu andrá var eignarskattur lækkaður, bæði á lögaðila og einstaklinga. Það er af því góða vegna þess að eignarskattur er ákaflega ósanngjarn skattur. En sá böggull fylgdi skammrifi að tryggingagjald var hækkað um leið til þess að ná í tekjur. Það er þetta atriði sem ég vil enn einu sinni gera að umtalsefni vegna þess hvað þetta mismunar atvinnurekstri og einstaklingum milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Enn einu sinni er haldið áfram að auka misréttið milli íbúa landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins. Ég ætla að byrja á skattkerfisbreytingu gagnvart lögaðilum, tekjuskattslækkuninni. Herra forseti. Hér hefur áður komið fram að þessi skattkerfisbreyting muni gagnast fyrirtækjum í Reykjavík og í Reykjanesskattumdæmi um 2.700 millj. kr. á næsta ári, á meðan atvinnufyrirtæki í öllum öðrum skattumdæmum landsins koma út á núlli. Breytingin á eignarskatti er einnig þannig, herra forseti, að hún mismunar mjög íbúum þessa lands. Þar ætla ég að nefna svar hæstv. fjmrh. við fyrirspurn minni á þskj. 476 þar sem spurt var út í hverjar heildartekjur ríkissjóðs af eignarskatti annars vegar og fjármagnstekjuskatti hins vegar hafi verið sl. fimm ár skipt eftir sveitarfélögum og kjördæmum. Hvað skyldi þar koma í ljós, herra forseti? Jú, þetta svar er sennilega eitt besta svar sem komið hefur frá ríkisstjórn um þá byggðastefnu sem núv. hæstv. ríkisstjórn hefur haft í heiðri í starfstíð sinni, byggðastefnu sem hefur verið þannig að nánast er ekki hægt að tala um hana. Þetta er byggðastefna sem hefur haldið áfram að mismuna fólkinu í landinu, byggðastefna sem hefur gert eigur landsbyggðarbúa verðminni og verðminni. Það er það versta. Ég hygg að á spjöldum sögunnar seinna meir verði þessarar ríkisstjórnar og byggðastefnu hennar minnst sem ríkisstjórnarinnar sem gerði eigur fjölmargra Íslendinga á landsbyggðinni nánast upptækar. Þetta er eignaupptaka. Skal ég nú nefna nokkur dæmi máli mínu til sönnunar. Í þessu svari er sagt að eignarskattar einstaklinga og lögaðila í Reykjavík hafi verið 2.200 milljónir árið 1998. Árið 2002 eru þeir komnir upp í rúma 3.200 milljarða kr. Þeir hafa hækkað um 46% á þessum fimm árum. Hvernig skyldi þetta vera á landsbyggðinni? Eigum við að taka Norðurl. v. sem dæmi þar sem eignarskattar einstaklinga og lögaðila voru 110 milljónir árið 1998, en árið 2002 114 milljónir? Þetta er aðeins hækkun um 3%. Hvað endurspeglast í þessu svari, herra forseti? Eignaupptaka, verðfall fasteigna og sú eyðibyggðastefna sem hæstv. ríkisstjórn hefur fylgt með aðgerðaleysi sínu oft og tíðum. Og það versta er að þegar þeir hafa gert eitthvað þá hafa þeir gert það frekar óhönduglega þannig að það hefur bitnað á íbúum landsbyggðarinnar. Svo kemur fram frv. sem á að lækka eignarskatta fólks. Eignarskattar fólks voru lækkaðir úr 1,2% af skattstofni í 0,6% og við það áttu eignarskattar ríkissjóðs að lækka um 4,4 milljarða kr. Hver verður hagnaður íbúa Norðurl. v. af þessari skattkerfisbreytingu? Hann verður lítill sem enginn. Svona væri hægt að fara í gegnum hvert einasta kjördæmi og skoða þessi mál. Ef við förum í fjármagnstekjuskatt einstaklinga þá má lesa nákvæmlega það sama út úr þessu svari. Í Reykjavík hefur fjármagnstekjuskattur einstaklinga sem var 664 milljónir árið 1998 farið upp í 1.865 milljónir árið 2002. Nákvæmlega sömu eða svipaðar tölur má lesa út úr fjármagnstekjuskattinum gagnvart öðrum kjördæmum samanber það sem ég vitnaði í áðan. Þessi skattkerfisbreyting, eins og ég hef margoft sagt hér á hinu háa Alþingi, mismunar íbúum þessa lands. Hún gagnast íbúum höfuðborgarsvæðisins, hún gagnast ekki íbúum landsbyggðarinnar, þeir fá ekki að njóta ávaxtanna af þessari skattkerfisbreytingu sem ríkisstjórnin er sífellt að hæla sér af, þ.e. skattalækkun lögaðila, eða eignarskattsbreytingunni og eigum við örugglega eftir að ræða síðar um þau atriði. Ég hugðist ræða hér ýmis mál sem í fjárlagafrv. eru og tengjast byggðamálum og málefnum landsbyggðarinnar, herra forseti, og ég ætla aðeins að segja það áður en lengra er haldið að mér finnst mjög eðlilegt að hæstv. ráðherra byggðamála skuli vera með fjarvist í dag. Það gerir það hins vegar, herra forseti ...

Menn geta nú þurft að bregða sér frá.

Já, og menn geta líka valið þá daga sem þeir vilja bregða sér frá. Ég hygg að þessi dagur sé sérstaklega ánægjulegur fyrir hæstv. iðnrh. að bregða sér frá og vera ekki viðstödd umræðu á Alþingi um frv. til fjárlaga fyrir árið 2003. Það gerir það auðvitað að verkum að hér er ekki hægt að spyrja ráðherrann fjarverandi út úr og spyrja um öll þau stóru orð þar sem verkin áttu að tala í byggðaáætlun, þessu litla plaggi sem samþykkt var hér í vor. Ég man ekki hvort það voru 21 eða 22 línur, skiptir sennilega ekki máli. Það er ómögulegt að ræða þau málefni, þau sviknu loforð og allar þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra var með sem áttu að koma fram í fjárlagafrv. og sem sér ekki stað. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, og ítreka það sem ég sagði, ég skil ráðherrann vel. Ég sakna þess að geta ekki átt orðastað við hana og að geta ekki lagt fram þær spurningar sem ég hefði viljað bera upp um málefni landsbyggðar gagnvart fjárlagafrv. og öll þessi stóru og miklu áform sem hæstv. ráðherra hafði og sem áttu að koma fram í þessum fjárlögum en sér ekki stað. Það er með öðrum orðum, herra forseti, ekkert nýtt í þessu frv. Ýmislegt er hér fært á milli, fært frá einum stað til annars til að láta líta betur út, t.d. með eignarhaldssjóðina. Ég minni á að hér í morgun var ansi merkileg umræða þegar hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks framsóknarmanna, kom með innlegg sitt í þessa umræðu og ræddi um það hvernig hlutir væru færðir á milli og hvernig þetta var greinilega gert án þess að nokkur vissi af. Í þessu fjárlagafrv., herra forseti, eru nokkrar krónur til byggðamála. Hæstv. byggðamálaráðherra fær falleinkunn fyrir störf sín gagnvart fjárlögum og byggðamálum, og ég ítreka enn það sem ég sagði, það er eðlilegt að hæstv. ráðherra sé í burtu, hafi brugðið sér austur á land til að vera viðstödd það sem er jú kannski eina málið sem hægt er að hæla fyrir, að taka brú í notkun vegna fyrirhugaðra virkjunarframkvæmda á Austurlandi og það sem þar er í gangi. Í þessu fjárlagafrv., eins og ég segi, herra forseti, er ekki orð um kannski mikilvægasta byggðamálið í dag, sem er að gera þær breytingar sem þarf að gera til að lækka flutningskostnað. Það er að mínu mati eitt mikilvægasta byggðamálið í dag. Flutningskostnaður hefur stórhækkað á undanförnum árum út af ýmsum aðgerðum og ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar, kostnaðarhækkunum sem hafa farið þráðbeint út í verðlag flutningsaðila og í raun og veru ekkert óeðlilegt við það. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu, herra forseti, í ræðum mínum um þetta mál að það sé tiltölulega auðvelt að lagfæra og ef ríkisstjórnin hefði haft áhuga á að gera eitthvað í því hefði þess átt að sjá stað í fjárlögum. En svo er ekki. Og þá er ég auðvitað að tala um það að afnema og lækka skatta af flutningafyrirtækjum og þungaskatt til þess að lækka flutningskostnað. Það tel ég vera skjótvirkustu leiðina. Það hefur komið í ljós, herra forseti, í gögnum sem ég hef undir höndum og hef séð frá flutningafyrirtækjum að allt að helmingur af tekjum flutningafyrirtækja fer beint til ríkissjóðs í formi ýmiss konar skatta. Er eitthvað tekið á því hér? Nei. Sér þess einhvern stað í verkefnaskrá ríkisstjórnar? Nei, ekki heldur. Í rúmlega eitt ár hefur starfað nefnd sem hefur fjallað um þetta en ekkert er komið fram. Það er svo með ýmislegt annað líka, herra forseti, hæstv. ríkisstjórnin gerir ekkert í þeim málum sem snúa að landsbyggðinni. Hæstv. félmrh. orðaði það á mjög virðingarverðan hátt þegar hann sagði að Framsfl. eða ríkisstjórnin hefði gleymt byggðamálum. Eitt er það atriði í viðbót, herra forseti, sem rétt er að hafa í huga að breytist mjög á þessum síðustu tímum. Það snýr líka að málefnum landsbyggðarinnar, það snýr að málefnum fjarkennslu sem hæstv. ríkisstjórn hefur stundum gumað af og hælt sér af að væri í mikilli uppsveiflu, væri mikil aukning í o.s.frv. Á fundi, herra forseti, sem stjórn Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi vestra átti með okkur þingmönnum Norðurlands vestra hér í dag var rætt um þessi málefni. Þá kom það fram, herra forseti, að kostnaður við sjúkraliðanám í Norðurl. v. í gegnum Fjölbrautaskóla Norðurl. v. á Sauðárkróki er orðinn slíkur að hann er að verða skólanum og sveitarfélögunum og þeim sem námið stunda fjárhagslega ofviða. Með öðrum orðum hefur ýmislegt verið gert á síðustu tímum, síðustu mánuðum, síðustu missirum sem ég kann ekki alveg að útskýra hvað er en það sem gert hefur verið hefur haft í för með sér að þessi kostnaður hefur stóraukist og var orðinn um 400 þús. kr. í septembermánuði, bara á þessum stað, bara í þessu kjördæmi. Þetta eru einhverjar tölur, einhver nýtilkomin tengigjöld sem fóru áður í gegnum byggðabrú en fara einhverja aðra leið núna þannig að kostnaðurinn samkvæmt samningi milli menntmrn. og Landssíma Íslands er 1.600 kr. á hverja klukkustund á hvern tengistað. Er þetta eitthvað í takt við það sem ríkisstjórnin hefur stundum sagt á hátíðisdögum, að hún væri að beita sér til þess að auðvelda fjarkennslu og þau mál á landsbyggðinni? Á tyllidögum var þetta gert. Fjöldi manns hefur skráð sig í þetta nám og er í því. En svo er komið aftan að því fólki sem stundar námið með þessari óheyrilegu skattheimtu sem, eins og ég segi, herra forseti, ég get ekki skýrt betur út vegna þess að þetta mál er svo nýtt. Engu að síður vildi ég nefna það hér í þessari ræðu á þessum tímapunkti undir þessum lið vegna þess að við ættum auðvitað að sjá þess stað í fjárlögum að það væri tekið á þessum málum og það væri verið að vinna í þeim eins og hæstv. ráðherrar hæla sér stundum af að verið sé að gera. Þetta er sem sagt, herra forseti, að fara á verri veg og ekkert bólar á jöfnun á leigulínuverði og öðru slíku sem lofað hefur verið, enn eitt atriðið gagnvart landsbyggðinni sem hefur verið svikið. Herra forseti. Skýrt hefur verið frá samkomulagi ríkis og sveitarfélaga sem felst í því að ríkissjóður tekur að sér þau 15% sem áður hvíldu á sveitarfélögum við byggingu og viðhald sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Hæstv. félmrh. hefur sagt að samkvæmt áætlun muni það kosta 100 millj. á ári. Jafnframt var gerð þannig breyting á húsaleigubótum að áfram komi peningur til sveitarfélaga í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga þannig að um 55% fari frá ríkinu. Þetta er góðra gjalda vert svo langt sem það nær. En ég vildi aðeins halda því til haga og nefna að hér er ekki tekið á þeim þætti sem snýr að sveitarfélögunum, og þá á ég auðvitað við annars vegar aukin gjöld sveitarfélaga vegna hækkunar tryggingagjalds, sem verður töluvert há upphæð, og hins vegar tekjutap sveitarfélaga þar sem útsvarsstofn minnkar vegna breytinga í einkahlutafélög. Formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, hefur sagt í blaðaviðtali að sambandið áætli að sveitarfélögin muni verða af einum milljarði kr. í útsvarstekjur vegna þessara skattkerfisbreytinga. Þetta hefur áður verið rætt hér og bent á þetta af þeim sem hér stendur gagnvart þeirri skattkerfisbreytingu og þeim breytingum sem gerðar voru á sl. vori í þessa veru. Á þessu er ekki tekið nú. Á mánudaginn var spurði ég hæstv. félmrh. út í þetta mál og þá kom auðvitað í ljós að ekki væri tekið á því og það ekki rætt á samstarfsvettvangi þeim sem ég vitnaði til áðan. Með öðrum orðum, þetta er enn eitt atriðið sem bíður næstu ríkisstjórnar. Þessu er frestað, það er ekki tekið á því, sveitarfélögin verða af miklum tekjustofnum en þau þurfa áfram að sinna sinni þjónustu enda er frekar erfitt að draga úr henni. Sveitarfélögin munu svo vafalaust verða hundskömmuð af ríkisstjórnarflokkum og öðrum fyrir það að vera óábyrg í fjármálum en ég bendi á það jafnframt að sífellt er verið að skerða tekjustofna með ákvörðunum Alþingis, ákvörðunum ríkisstjórnar, sem gerir það að verkum að tekjustofnar sveitarfélaga eru orðnir mjög litlir. Auðvitað koma þessar breytingar allar mjög illa við hin litlu sveitarfélög úti um allt land sem berjast við það að ná endum saman, sem berjast við það að lágmarksþjónusta sem þau veita íbúunum kostar samt sem áður það mikið að hún tekur 90--98% eða jafnvel allar skatttekjur viðkomandi sveitarfélags. Og þegar það er á þann veg, herra forseti, að þessi litlu sveitarfélög, litlu byggðarlög, þurfa að fara að skera niður ýmsa þjónustu sem telst sjálfsögð í öðrum og stærri byggðarlögum vitum við að þetta verður ekki til þess að auka veg þessara sveitarfélaga og það verður ekki til að auka ánægju íbúa viðkomandi sveitarfélaga. Herra forseti. Mig langar að taka fyrir nokkur atriði í brtt. þeim sem 1. minni hluti fjárln., félagar mínir úr flokki jafnaðarmanna, hv. þm. Gísli S. Einarsson, Einar Már Sigurðarson og Margrét Frímannsdóttir, flytja hér í brtt. sem hefur verið gerð grein fyrir. Kem ég þá fyrst að tillögu um jöfnun námskostnaðar. Í brtt. er gerð tillaga um að fjárveiting í þennan málaflokk aukist um 58,1 millj., þ.e. fari í 500 millj. kr. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 441,9 millj. kr. sem skiptast í jöfnun námskostnaðar og síðan í akstur. Hér er lagt til að þessi liður aukist og er það í takt við þær tillögur sem voru gerðar hér fyrir nokkuð mörgum árum, sem þó er eitt af þeim fáu atriðum --- sem ég vil halda skýrt fram og hef áður sagt --- þar sem hefur verið stigið í átt til þess að standa fullkomlega við þær tillögur sem svokölluð byggðanefnd forsrh. gerði, að bæta fé á þennan fjárlagalið um jöfnun námskostnaðar. Ég tel hins vegar að hér vanti á endahnútinn. Það hefði þurft að bæta við 50--100 millj. í þennan fjárlagalið til að standa fullkomlega við þetta. Ég vil halda því til haga að vegna fjölgunar nemenda hefði þurft að hækka þetta meira. Þess vegna er þessi brtt. gerð. Við vitum að þetta vegur þungt hjá fólki á landsbyggðinni sem þarf að senda unglinga sína í önnur byggðarlög í framhaldsskóla, fólki sem býr ekki við framhaldsskóla í næsta nágrenni. Fólk gerir ekki kröfur um framhaldsskóla í sínu byggðarlagi en gerir kröfu um fullkomið jafnrétti milli íbúa þeirra byggðarlaga sem eru með framhaldsskóla í sínu byggðarlagi. Þetta er ákaflega mikilvæg tillaga, herra forseti, um ákaflega mikilvægt mál. Hún sýnir að það er hægt að fara jöfnunarleiðir í fjárlögum og í gegnum skattkerfið til að jafna útgjöld fólks sem býr á landsbyggðinni gagnvart íbúum á öðrum stöðum þar sem framhaldsskólar eru, eins og ég hef tekið hér sem dæmi. Það er með öðrum orðum, herra forseti, óþolandi misrétti milli íbúa þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa framhaldsskóla og þeirra sveitarfélaga þar sem unglingarnir, börnin manns, geta gengið yfir götuna í framhaldsskóla sem ríkið rekur og ríkið byggir, að íbúar smærri sveitarfélaga greiði á bilinu 350--450 þús. kr. fyrir að senda unglinginn sinn í framhaldsskóla. Ég gæti trúað að í kringum 160 þús. kr. komi til baka til hvers nemanda í dag. Þá stendur þó enn allt of mikið út af. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, vegna þess að þetta er eitt af þeim fáu atriðum þar sem ég get hælt núverandi ríkisstjórn fyrir aðgerðir í byggðamálum og fyrir að standa við þær tillögur sem ég hef vitnað til, sem svokölluð byggðanefnd forsrh. lagði til. Þegar verið var að troða kjördæmaskipuninni hér í gegnum þingið voru lagðar til tillögur af nefnd sem var skipuð fulltrúum allra þingflokka. Nefndin var sammála, þetta voru þverpólitískar tillögur, þær voru eins konar bráðatillögur sem áttu strax að komast í framkvæmd. Þetta er eitt af því fáa sem þar hefur verið gert. Samt sem áður vantar örlítið á. Þetta hef ég rætt í hvert skipti sem fjárlög hafa verið gerð. Það hefur þokast en örlítið vantar á og ég hygg að það vanti á bilinu 50--100 millj. kr. til að standa við þetta. Samt sem áður er ekki nógu langt gengið og bíður seinni tíma að fá þennan lið hækkaðan. Herra forseti. Undir lok þessarar ræðu minnar um fjárlög við 3. umr. vil ég taka fram að í þessu fjárlagafrv. er, eins og áður hefur komið fram, ýmsu ýtt á undan. Menn koma sér hjá því að taka á málum sem bíða í ýmsum ríkisstofnunum, skólum, sjúkrahúsum, dvalarheimilum o.s.frv. Fjárvöntun mun áfram verða í mörgum þessara stofnana til að halda uppi eðlilegri starfsemi. Eins vil ég segja, herra forseti, að mér virðist ekki tekið á vanda sjúkrahúsa á landsbyggðinni á sama hátt og tekið er á vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss hér á höfuðborgarsvæðinu. Mér sýnist með öðrum orðum að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri verði áfram í miklu fjársvelti og þau gögn sem hv. fjárln. bárust frá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri sýni að mikið vanti á að sjúkrahúsið geti haldið áfram eðlilegri starfsemi. Hér er ekki tekið á því fremur en ýmsum öðrum atriðum sem snerta sjúkrahúsarekstur á landsbyggðinni. Það er greinilegt, herra forseti, að hér hallar á. Það er ekki gert jafn vel við stofnanir á landsbyggðinni og stofnanir á höfuðborgarsvæðinu. Herra forseti. Rétt í lokin vil ég ræða einn lið sem ég hef ákaflega oft rætt á hinu háa Alþingi, sem snýr að umferðaröryggismálum. Þegar umferðaröryggisáætlun var samþykkt í vor tók ég þátt í þeirri umræðu og átti orðastað við hæstv. dómsmrh. um þau mál. Umferðaröryggisáætlun var töluvert metnaðarfullt og fallegt og gott plagg en sá galli var á gjöf Njarðar að engir peningar fylgdu. Við þá umræðu bað hæstv. dómsmrh. menn að bíða og sjá til hvað mundi birtast í fjárlögum. Nú eru fjárlög komin fram og ekki sér þess stað í þeim að miklu fé verði varið til umferðaröryggismála. Mér þykir rétt, herra forseti, að lesa í lokin samþykkt sem gerð var á umferðarþingi sem haldið var 21. og 22. nóv. síðastliðinn. Þar var samþykkt ályktun, af þeim mikla fjölda sem sat þetta umferðarþing. Því miður áttu margir þingmenn ekki kost á því að sitja þar vegna anna. Ég gat ekki verið þar nema annan daginn, reyndar ekki nema hluta af þeim degi, en ég var þar þegar hóparnir skiluðu af sér og mér þótti athyglisvert að ein ályktunin sem þarna var samþykkt var beinlínis áskorun til Alþingis um að veita meira fé til umferðaröryggismála. Ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Umferðarþing haldið í Reykjavík 21. og 22. nóvember árið 2002 bendir á að fullnægjandi umferðaröryggisáætlun verður að innihalda fjárhags- og framkvæmdaáætlun og tryggja verður að til hennar renni nægt fé úr opinberum sjóðum. Umferðarþing lýsir vonbrigðum sínum yfir því að í fjárlögum fyrir árið 2003, sem nú er verið að afgreiða á Alþingi, verður nánast ekkert vart við aukna fjármuni til þessarar baráttu. Umferðarþing skorar því á ríkisstjórn og Alþingi að lýsa því nú þegar yfir, að væntanleg áætlun um 40% fækkun umferðarslysa fyrir árið 2012 muni uppfylla framangreind skilyrði.`` Af þessum sökum flytur 1. minni hluti fjárln., hv. þm. Samfylkingarinnar, Gísli Einarsson, Einar Már Sigurðarson og Margrét Frímannsdóttir, brtt. um að 100 millj. kr. verði varið í öryggisaðgerðir í gegnum Vegagerðina sem ég hygg að fram hafi komið hjá flm. þessarar brtt. að séu hugsaðar til að auka það fé sem Vegagerðin hefur til að útrýma svörtum blettum á umferðaræðum okkar Íslendinga. Þetta held ég, herra forseti, að hefði verið ákaflega mikilvægt vegna þess að því miður tekur umferðin enn þá allt of mörg mannslíf. Umferðaróhöpp og slys sem verða á köflum og svæðum sem vantar peninga til til að lagfæra. Ég vildi enda ræðu mína við 3. umr. fjárlaga á að ræða um þessi umferðaröryggismál og benda á þessa tillögu fulltrúa þingflokks jafnaðarmanna sem leggja til að bæta þetta mikilvæga atriði. Jafnframt harma ég að hæstv. dómsmrh., sem er ekki viðstödd, hafi ekki getað komið með fjármuni inn í umferðaröryggisáætlun í gegnum sitt ráðuneyti, til að vinna að umferðaröryggismálum, málum sem kosta peninga. Í stað þess skýlir hún sér bak við að peningar séu hist og her í fjárlögum, hjá Vegagerð og annars staðar, til að vinna að umferðaröryggismálum.

Herra forseti. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Jón Bjarnason, fulltrúi flokksins í fjárln., og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hafa farið yfir áhersluatriði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í ræðum sínum fyrr í dag. Ég tek hér til við að mæla fyrir nokkrum af þeim brtt. sem ekki hefur verið mælt fyrir af hálfu hv. þingmanna flokksins enn þá, og er þá um að ræða þær brtt. sem ég er 1. flm. að. Þessar tillögur eru á þremur þingskjölum, herra forseti, þskj. 572, 578 og 588. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi flokksins í fjárln., gat um í framsöguræðu sinni í morgun hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð beitt sér í umræðunni um menntamálin. Nefndi hv. þm. þar til sögunnar bæði Háskóla Íslands, og ekki síður framhaldsskólana. Það er auðvitað þyngra en tárum taki, herra forseti, að við skulum þurfa að horfa upp á skólana okkar fá slíka afgreiðslu, þá meðferð sem hæstv. ríkisstjórn leyfir sér í þessari fjárlagavinnu og fjárlagagerð nú. Við erum með ákall bæði frá Háskóla Íslands og frá framhaldsskólunum sem greinilega á ekki að sinna. Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál, sérstaklega í ljósi allra þeirra yfirlýsinga hv. þm. ríkisstjórnarinnar, stjórnarflokkanna, sem stöðugt hamra á því að þeir séu málsvarar menntafólks, málsvarar þess að menntun í landinu verði efld og aukin og vegur hennar verði gerður sem mestur. Sannleikurinn er auðvitað sá, herra forseti, að slíkar fullyrðingar hv. stjórnarþingmanna og hæstv. ríkisstjórnar eru öfugmæli þegar fjárlagafrv. er skoðað. Hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa leyft sér að leggja fram brtt. við fjárlagafrv. fyrir árið 2003 á þskj. 578 sem lýtur að úrbótum vegna Háskóla Íslands. Ég vil fá að vitna, með leyfi forseta, í nál. 2. minni hluta fjárln. sem er að finna á þskj. 575 í þessu máli, en þar segir í kafla um fjárhagsvanda Háskóla Íslands: ,,Rektor Háskóla Íslands hefur gert menntamálaráðherra ítarlega grein fyrir alvarlegri fjárhagsstöðu Háskóla Íslands en viðunandi lausn á henni hefur ekki fengist. Í minnisblaði frá háskólarektor til fjárlaganefndar Alþingis eru meginatriði fjárhagsvandans skýrð en þau eru: 1. Nemendum í Háskóla Íslands hefur fjölgað meira á undanförnum árum en gert var ráð fyrir. Í samningi háskólans við menntamálaráðuneyti um fjármögnum kennslu er hámarksfjöldi nemendaígilda 4.300. Síðastliðið skólaár voru nemendaígildi 4.699. Halli á rekstri háskólans á árinu 2002 verður um 200 millj. kr. fái háskólinn ekki í uppgjöri greitt fyrir raunverulegan fjölda nemendaígilda. Á árinu 2003 er gert ráð fyrir því að nemendaígildi verði 4.863 og er fjárveiting ársins vanáætluð um 176 millj. kr. af þeim sökum. 2. Á undanförnum árum hefur launastika sem ráðuneyti notar til þess að ákveða nemendaframlög ekki hækkað í samræmi við launahækkanir sem kjaranefnd hefur úrskurðað prófessorum og kjarasamninga sem fjármálaráðuneytið hefur gert við félög háskólastarfsmanna. Að mati háskólans vantar 165 millj. kr. til þess að nemendaframlög hafi hækkað í takt við hækkun launa. 3. Á undanförnum árum hefur fjárveiting til rannsókna hækkað minna en fjárveiting til kennslu. Fyrir fimm árum var fjárveiting til rannsókna 67% af fjárveitingu til kennslu en nú er hlutfallið 60%. Ljóst er að Háskóla Íslands vantar fjármagn ef hann á ekki að skila rekstrarhalla á næsta ári. Áætlanir menntamálaráðuneytisins um fjárþörf Háskóla Íslands eru ekki í samræmi við fjárþörf hans. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð telur að bæta þurfi úr þeim rekstrarvanda Háskóla Íslands.`` Tilvitnun í nál. 2. minni hluta fjárln. er hér lokið, herra forseti, og er þá komið að brtt. sjálfri, sem hljóðar upp á það að við fjárlagaliðinn 02-201 Háskóli Íslands, 1.01 Kennsla, bætist 341 millj. kr. Þetta yrði í samræmi við starfsemi sem Háskóli Íslands rekur og í samræmi við þann samning sem í gildi er milli Háskóla Íslands og menntmrn. Verði ekki gerð breyting af þessu tagi er verið að brjóta samning á Háskóla Íslands, sem er þjóðarskóli Íslands, þjóðarskóli okkar á háskólastigi. Það er auðvitað grafalvarlegt mál, herra forseti, þegar háskólarektor hefur séð sig knúinn til að rita grein í Morgunblaðið, sem birtist síðasta þriðjudag, 3. desember, sem ber yfirskriftina ,,Vill Alþingi skólagjöld?`` Grein þessi er mjög alvarleg lesning, herra forseti, og brýning til Alþingis um að það skoði nú hug sinn hvaða kröfur Alþingi í alvöru gerir á háskólann. Er verið að hrekja Háskóla Íslands út á braut skólagjalda eða ekki? Alþingi hefur talað skýrt í þessum málum. Alþingi vill ekki skólagjöld við Háskóla Ísland. Það eru lög í landinu sem Alþingi hefur samþykkt sem segja til um það. En hvers vegna er þessi mismunun þá í gangi milli Háskóla Íslands og svokallaðra einkarekinna háskóla sem hafa heimild til skólagjalda án þess að nokkuð sé skert það framlag sem ríkið veitir í þá skóla? Herra forseti. Grein háskólarektors er mjög alvarleg. Hún er svo alvarleg að þingheimur getur ekki látið hana fram hjá sér fara hér og nú á ögurstund þegar verið er að loka fjárlögum fyrir næsta ár. Ég hvet því hv. þm. til að skoða þau mál með opnum huga og sjá til þess að Háskóli Íslands þurfi ekki að verða niðursetningur í flóru háskóla hér á landi. Herra forseti. Þá kem ég að brtt. á þskj. 572. Þetta eru tillögur sem við kölluðum aftur til 3. umr. við atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. eftir 2. umr. Í fyrsta lagi er um að ræða brtt. við fjárlagalið 02-971 Ríkisútvarpið, en þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa ítrekað reynt að leggja fram tillögur um að efla Ríkisútvarpið sem hefur átt undir högg að sækja hvern einasta dag og hvert einasta ár sem ríkisstjórnin hefur starfað. Það er ekki bara Háskóli Íslands og Þjóðminjasafn Íslands sem eru niðursetningar í garði þeirrar ríkisstjórnar sem nú ríkir á Íslandi heldur er Ríkisútvarpið einn af niðursetningunum líka. Það er algjörlega nauðsynlegt, herra forseti, ef við eigum að geta haldið utan um þessa öflugu menningarstofnun okkar, ef við eigum ekki að láta hana drabbast niður og enda í lágkúru lágmenningar, þá verðum við að taka til hendinni og gera Ríkisútvarpinu kleift að efla innlenda dagskrárgerð. Innlend dagskrárgerð Ríkisútvarpsins hefur algera sérstöðu og hefur haft og það er með vilja Alþingis. Lögin sem gilda um Ríkisútvarpið leggja því á herðar miklu ríkari skyldur en nokkurri annarri útvarpsstöð. Það er því óskiljanlegt með öllu að ríkisstjórnin skuli ekki sjá sóma sinn í því að gera Ríkisútvarpinu kleift að standa við sín lögboðnu hlutverk. En við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs leggjum til að Ríkisútvarpinu verði veitt á fjárlögum næsta árs fé til eflingar innlendri dagskrárgerð upp á 140 millj. kr. Og það væri ekki ofrausn, herra forseti, að láta Ríkisútvarpinu í té slíka upphæð. Það gæti verið góð búbót fyrir innlenda dagskrárgerð bæði útvarpsins og sjónvarpsins, en eins og alþjóð veit hefur innlend dagskrárgerð í sjónvarpi nánast lagst af fyrir utan viðtalsþætti sem hægt er að hafa í beinum útsendingum og innlend dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu hefur verið skorin skelfilega mikið niður. Nú er svo komið að Ríkisútvarpið á Rás 1 þarf að láta sér lynda að vera með kynnta tónlistarþætti á tímum sem áður voru framleiddir metnaðarfullir innlendir þættir. Í öðru lagi viljum við, herra forseti, að dreifikerfi Ríkisútvarpsins verði styrkt sérstaklega og við höfum vitnað til gagna sem komu frá Ríkisútvarpinu til fjárln. í þeim heimsóknum sem forsvarsmenn Ríkisútvarpsins áttu og þeim fundum sem þeir áttu með fjárln. Við höfum haft þau gögn til viðmiðunar þegar við leggjum það til að Ríkisútvarpið fái til styrkingar dreifikerfisins 70 millj. kr. Við leggjum til að þessar upphæðir verði greiddar beint úr ríkissjóði en þær fari ekki inn á hækkun afnotagjalds. En það breytir því ekki að við ítrekum það að ríkisstjórnin á eftir að efna loforð um hækkun afnotagjaldsins við Ríkisútvarpið og við köllum eftir því að það loforð verði efnt. Í öðru lagi, herra forseti, er á þskj. 572 í brtt. okkar tillaga um það að umferðaröryggisáætlun fái sérstaka eyrnamerkta fjárveitingu, en eins og kunnugt er hafa þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagt virka hönd á plóg í umræðum um umferðaröryggismál og flutt fleiri en eina tillögu í þeim efnum. Við höfum gagnrýnt það harðlega að umferðaröryggisáætlun sem samþykkt var frá Alþingi síðasta vor skuli ekki hafa fengið þá eyrnamerktu fjárveitingu sem henni þó var heitið í nál. meiri hluta allshn. frá síðasta þingi. Herra forseti. Ég verð að minna á það að mikil eining var í allshn. þegar ný umferðaröryggisáætlun sem gilda á 2002--2012 var afgreidd frá nefndinni. Í nál. er þess getið að nefndin geri sér fulla grein fyrir því að umferðaröryggisáætlunin feli í sér viðamiklar aðgerðir sem muni kalla á aukið fjármagn til umferðarmála. Nefndin telur þess vegna, og segir frá því í nál. sínu, að fram þurfi að fara kostnaðarmat þeirra aðgerða. Hún telur brýnt að slíkt kostnaðarmat fari fram og að slíkt mat verði síðan lagt fyrir allshn. strax á næsta þingi. Nú er næsta þing u.þ.b. að verða hálfnað og enn bólar ekkert á þessu kostnaðarmati. Ég spyr því hæstv. ráðherra hér --- það er nú ekki nema einn í salnum. Hæstv. fjmrh. situr hér og íhugar, hlustar á mál þingmanna. Ég vil bara fá að heyra hvað er að frétta af þessu kostnaðarmati og af þessari umferðaröryggisáætlun sem allshn. var einhuga um að þyrfti að fá aukið fjármagn núna þegar kæmi að því að afgreiða þau fjárlög sem við hér og nú erum að fara að loka. Herra forseti. Það er allsendis ófært að ríkisstjórnin sé að skreyta sig með einhverjum fjöðrum sem falla síðan af örfáum vikum eftir að þing er búið að samþykkja að einhver verkefni skuli sett á laggirnar. Það er ekki forsvaranlegt að ríkisstjórnin leiki þá sem sinna umferðaröryggismálum svo grátt að þeim sé gert að sinna umferðaröryggismálunum og fylgja umferðaröryggisáætlun án þess að það sé svo mikið sem búið til kostnaðarmat eða settur eyrir í þær viðamiklu framkvæmdir sem nauðsynlegar eru til þess að auka umferðaröryggi. Ég minni á það, herra forseti, að hvert einasta mannslíf sem okkur tekst að spara í umferðinni veldur þjóðhagslegum sparnaði svo um munar. Við höfum lagt til afskaplega hógværar tillögur hér, herra forseti. Við leggjum til að umferðaröryggisáætlun fái sérstakt eyrnamerkt framlag upp á 15 millj. kr. undir fjárlagalið 06-190 Ýmis verkefni hjá dómsmrn. Þetta er það minnsta sem hægt er að komast af með til að ýta þessu viðamikla starfi úr vör. Í þriðja lagi er á þessu þskj., herra forseti, brtt. okkar við fjárlagalið 14-401 Náttúrufræðistofnun Íslands. Þar leggjum við til að Setur í Reykjavík fái eilítið lægri upphæð en við lögðum til í brtt. við 2. umr., eða 29,8 milljónir, en Tæki og búnaður fái 3 milljónir eins og við lögðum til við 2. umr. Herra forseti. Ástæða þessarar brtt. er margþætt. Það sem ég vil nefna er fyrst og fremst það að Náttúrufræðistofnun Íslands hefur lagt gjörva hönd á plóg við gerð áætlana á borð við náttúruverndaráætlun og rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Herra forseti. Nú vil ég fá að vitna í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sjálfrar sem ber nafnið: ,,Velferð til framtíðar. Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi.`` Þar lofar ríkisstjórnin sér, þingheimi og þjóðinni að sjálfbær þróun skuli höfð að leiðarljósi við stjórn þessa þjóðfélags sem við byggjum. Eitt af því sem er frumskilyrði fyrir því að sjálfbær þróun geti náð fram að ganga er að búnar séu til stefnumarkandi áætlanir á afmörkuðum sviðum sem skýri vel einstök markmið og skýri nákvæmlega hvernig haga beri framkvæmdum. Sem dæmi um áætlanir af þessu tagi má nefna samgöngu\-áætlun, byggðaáætlun, landgræðsluáætlun, framkvæmdaáætlun um líffræðilega fjölbreytni, stefnumótun í loftslagsmálum og síðast en ekki síst þessar tvær áætlanir sem ég hef nefnt, þ.e. náttúruverndaráætlun og rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Herra forseti. Það kostar gífurlega fjármuni að búa til áætlanir af þessu tagi og það er ósanngjarnt af ríkisstjórninni að ætlast til þess að þær stofnanir ríkisins sem valist hafa til þess að gera slíkar áætlanir skuli eiginlega þurfa að taka fé frá rekstri, sínum almenna rekstri sem er þó í járnum iðulega. Þetta er því alger viðbót ofan á hið fasta starf þessara öflugu stofnana og það er sannarlega synd að sjá að ríkisstjórnin skuli ekki hafa neitt svigrúm til þess að láta fjármuni í þessa stefnumarkandi áætlanagerð. Herra forseti. Það er algerlega lífsnauðsynlegt að þessar áætlanir fái litið dagsins ljós. Þá þurfa þær líka að vera unnar af vandvirkni og af fagfólki. Þessu fagfólki er til að dreifa hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Þar hefur verið unnið af miklu afli og alúð að þessum verkum og nánast upp á krít vegna þess að fólk hefur verið að vinna þetta samkvæmt tilskipun ríkisstjórnarinnar án þess þó að vera öruggt um að fjármunir komi til baka. Það hefur þess vegna þrengt sultarólina í öðrum rekstri. En engin umbun kemur í fjárlagafrv. til þessarar stofnunar sem hefur lagt mjög mikið af mörkum í þessum efnum. Rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma er að verða hlægilegt plagg. Ríkisstjórnin veður áfram í stóriðjustefnu sinni með virkjanir uppi á hálendinu og vill helst byrja á þeim virkjunum sem rammaáætlunin sýnir að valdi mestum usla og mestum skemmdum á náttúruperlunum okkar. Það er sannarlega skammarlegt að ríkisstjórnin skuli ætla að láta þetta plagg daga uppi og fá nánast ekki neina viðurkenningu. Náttúrufræðistofnun fær ekki aura fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í það og það virðist ekki eiga að fara eftir tilmælum þeim sem koma fram í plagginu, sem hefur verið kynnt að hluta því að búið er að kynna eða birta svokallað bráðabirgðamat eða tilraunamat. Ég vil því meina, herra forseti, að ríkisstjórnin sé að ganga á bak orða sinna, sem má kynna sér í plagginu ,,Velferð til framtíðar``, með því að láta ekki fjármuni í þessa rammaáætlun og ekki heldur í náttúruverndaráætlunina. Herra forseti. Ég er þá komin að brtt. á þskj. 588. Mér sýnist nú hreinlega að það hafi átt sér stað einhver mistök við gerð fjárlaganna sem menn hafi komið auga á fullseint en þó ekki of seint þannig að ekki sé hægt að leiðrétta þau. Mín trú er sú að við getum leiðrétt þetta mál sem hér um ræðir. Það varðar Kvennaráðgjöfina. Kvennaráðgjöfin hefur hingað til fengið stuðning frá hinu opinbera á liðum félmrn., fjárlagalið 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi. En nú ber svo við í fjárlagafrv. fyrir árið 2003 að Kvennaráðgjafarinnar er í engu getið. Þegar forsvarsmenn Kvennaráðgjafarinnar áttuðu sig á þessu var ansi langt liðið á árið og það var ekki fyrr en 3. desember sem fjárln. fékk erindi frá Kvennaráðgjöfinni þar sem bent var á þetta og send var inn formleg beiðni um áframhaldandi fjárveitingu til Kvennaráðgjafarinnar vegna ársins 2003. Þar eru raktar ástæður þess að Kvennaráðgjöfin sótti ekki um fyrr, en það stafaði m.a. vegna veikinda starfsmanns. Það gefur augaleið að Kvennaráðgjöfin er ekki ofmönnuð. Mér segir svo hugur um að þar starfi einungis fastur framkvæmdastjóri og að öðru liði sé ekki til að dreifa á fastri skrifstofu Kvennaráðgjafarinnar. Herra forseti. Ég vil geta þess hér að Kvennaráðgjöfin vinnur afskaplega mikilvægt starf og hefur ekki tekið til sín mikið fé á undanförnum árum. Þjónusta Kvennaráðgjafarinnar er fólgin í því að veita ókeypis lagalega og félagslega ráðgjöf til kvenna sem eiga einhverra hluta vegna í vandræðum sem lögfræðinga eða félagsráðgjafa þarf til þess að leysa. Kvennaráðgjöfin hefur starfað frá árinu 1984. Hún hefur skrifstofu á höfuðborgarsvæðinu en þjónar landsbyggðinni með símaþjónustu. Málum sem Kvennaráðgjöfin fær á sitt borð hefur fjölgað. Ég vil ítreka, herra forseti, að hér er um að ræða ráðgjöf til kvenna sem hafa að öðru jöfnu ekki ráð á að leita sér faglegrar aðstoðar af þessu tagi á opnum markaði eða þar sem greiða þarf full þjónustugjöld fyrir. Kvennaráðgjöfin vísar á réttar leiðir fyrir konur í kerfinu til þess að fara, hafi þær t.d. lent í skilnaði eða öðrum áföllum, þannig að aðstoð félagsráðgjafanna og lögfræðinganna lýtur að því að beina konum á rétta braut til þess að þær geti fengið úrlausn sinna mála, til þess að þær geti sótt rétt sinn. Lögfræðingar og félagsráðgjafar starfa við Kvennaráðgjöfina ásamt nemum í þessum greinum. Hún hefur því líka þann tvöfalda tilgang að nemar fá þarna ákveðna starfsþjálfun sem hefur reynst þeim afar dýrmæt. Herra forseti. Sannleikurinn er auðvitað sá að oft þurfa konur að leita sér lagalegrar aðstoðar en eru kannski ekki öllum hnútum kunnugar þannig að þær viti hvert þær eiga að leita. En Kvennaráðgjöfin leysir þá úr vanda þeirra. Það er bara hjá þessari Kvennaráðgjöf þar sem félagslegu hliðinni er sinnt jafnhliða og hinni lagalegu og satt að segja kemur það oft í ljós að sá pakki getur verið bæði þungur að innihaldi og umfangi. Herra forseti. Ég lýsi því hér yfir að það hlýtur að vera slys að Kvennaráðgjöfin hefur fallið út úr frv. og það hlýtur að vera hægt að leiðrétta það. Í því skyni höfum við lagt fram brtt. á þskj. 588 við fjárlagalið 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi. 1.31 Félagasamtök, styrkir, en þar leggjum við til að liðurinn verði hækkaður um 700 þús. kr. og að sú hækkun verði eyrnamerkt Kvennaráðgjöfinni í tölulið nr. 29 í yfirliti sem fylgir fjárlagaliðnum. Herra forseti. Við umræðu fjárlaga fyrir tveimur árum gerði ég að sérstöku umtalsefni umhverfishlið fjárlagafrv. En þá bar svo við að ein síða af 534 í frv. var helguð umfjöllun um umhverfismál og ríkisfjármál. Ég kallaði þessa síðu þá, herra forseti, grænu síðuna og átti í þessari umræðu orðastað við hæstv. fjmrh. Geir Haarde sem upplýsti þingheim um að í fjmrn. væri starfandi starfshópur sem hefði fengið það verkefni að skoða núverandi skattkerfi með tilliti til umhverfismála. Í þeirri umræðu bar líka á góma þá staðreynd að innan Ríkisendurskoðunar helga a.m.k. tveir starfsmenn krafta sína umhverfisvænni endurskoðun. Enga græna síðu, herra forseti, er að finna í fjárlagafrv. fyrir árið 2003 og stjfrv. um úrvinnslugjald, sem um þessar mundir er til umfjöllunar í umhvn. Alþingis, er satt að segja meingallað og verður greinilega erfitt að færa það í það horf að það komist hér í gegnum þingið. Þetta er nú frammistaða ríkisstjórnarinnar, herra forseti, núna tíu árum eftir að Ríó-yfirlýsingin var samþykkt, yfirlýsing sem kveður á um að ríki taki tillit til umhverfiskostnaðar og að hagrænum stjórntækjum sé beitt með hliðsjón af þeirri grundvallarreglu að mengunarvaldur skuli bera kostnað af menguninni sem hann veldur. Herra forseti. Í ljósi þessa tel ég ekki úr vegi að spyrja hæstv. fjmrh. um skýrslu starfshóps þess sem okkur var sagt fyrir tveimur árum að væri starfandi innan ráðuneytisins og jafnframt um stefnumörkun á þessi sviði í áframhaldinu því að hægt er að lesa það út úr skýrslunni ,,Velferð til framtíðar`` að hér búi eitthvað að baki, að ríkisstjórnin ætli að fara að taka þessa hluti til endurskoðunar og til ígrundunar og að hér sé breytinga að vænta. En í þessu fjárlagafrv. finnur þess ekki stað. Herra forseti. Mig langaði satt að segja til að gera að umræðuefni orð hv. varaformanns fjárln., Einars Odds Kristjánssonar, sem var hér í pontu fyrr í dag. En segja má að mér sé runnin reiðin þannig að eiginlega nenni ég ekki að fjargviðrast, enda er hv. þm. fjarverandi. En af því að hann nefndi friðlandið í Þjórsárverum og Norðlingaölduveitu sem ríkisstjórnin hyggst vaða í þá vil ég bara segja, herra forseti, að stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar er stórhættuleg fyrir efnahagsástandið og mér sýnist þessi fleygiferð sem er á ríkisstjórninni varðandi þau mál vera vægast sagt undarleg í ljósi fjárlagafrv. því að enn bólar ekki á því að neinar efnahagslegar mótvægisaðgerðir séu kynntar fyrir þingheimi. Ef það á að fara út í þær stórframkvæmdir sem eru á teikniborðinu hjá Landsvirkjun núna bara á næsta ári þá erum við að tala um gífurlega breytingu á öllu fjárlagaumhverfi og öllu efnahagsumhverfi þjóðarinnar. Það er satt að segja sárgrætilegt að hv. varaformaður fjárln. skuli hreyta hér á jafngalgopalegan og ábyrgðarlausan hátt og hann gerði í ræðu sinni út úr sér orðum sem virkilega vekja mann til umhugsunar um stóriðjustefnuna. En síðan verður engin eftirfylgni og það er ekki hægt að finna þess neinn stað í þessum pappírum sem ríkisstjórnin hefur komið með til okkar að þeir séu í alvöru að hugsa um hinar efnahagslegu aðgerðir sem þarf að fara í ef stóriðjustefnan á að verða að veruleika. Mér sýnist þetta vera óráðsía frá upphafi til enda og bera keim af því sem ég gagnrýndi fyrr í máli mínu, þ.e. að ríkisstjórnin ani út í hvert fenið á fætur öðru, gefi yfirlýsingar til hægri og vinstri en geri engar áætlanir og reyni aldrei að sjá hlutina í samhengi eða gera þjóðinni grein fyrir því hvernig eigi að aka þá braut sem hugmyndin er að aka. Herra forseti. Að svo mæltu get ég lokið máli mínu með því að segja að þessi fjárlög eru vitnisburður um stjórnarstefnu sem hefur verið stjórnarstefna þeirra sem meira bera út býtum í samfélaginu en ekki þeirra sem lægri hafa tekjurnar. Ég geri ráð fyrir að þeir hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem eiga eftir að tala í þessari umræðu komi frekar inn á þær brtt. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur til í þá veruna eða í þeim efnum.

Herra forseti. Við ræðum nú lokaafgreiðslu fjárlaga næsta árs og margt hefur komið fram í dag sem hefur verið áhugavert, margt af því höfum við heyrt áður en í 3. umr. koma mismunandi áherslur flokkanna skýrast fram og er í raun og veru tekist á um strauma og stefnur. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum með nál. fulltrúa okkar í fjárln., hv. þm. Jóni Bjarnasyni, gert grein fyrir áherslum okkar og það gerði hv. þm. hér vel í dag og fór yfir helstu þætti bæði í fjárlagafrv. og eins dró hann fram áherslur okkar og hvað skilur að stefnu ríkisstjórnarinnar og stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Herra forseti. Þó svo að ýmislegt sem var vanáætlað í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram á fyrstu dögum þingsins, hafi verið lagað bæði með fjáraukalögunum og eins þeim breytingum við 2. umr. sem meiri hluti er hér fyrir og samþykktar hafa verið þá eru, eins og margoft hefur komið fram, fjáraukalögin orðinn hálfgerður skrípaleikur og bera merki um óraunhæfa fjármálastefnu. Lesa má ræður margra okkar þingmanna frá því á síðasta þingi þar sem við bentum á marga liði sem voru greinilega vanáætlaðir og upp á mjög háar upphæðir eins og hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sem hlytu að koma hér inn á borð okkar aftur og það hefur reynst rétt. Sumt hefur verið lagfært og annað ekki. Má kannski helst nefna vanda framhaldsskólanna sem enn er óuppgert mál og hagur þeirra mun ekki verða réttur á næsta ári að öllu óbreyttu. Eins má nefna rekstrarvanda þeirra heilbrigðisstofnana sem eru vítt og breitt um landið, hvort heldur það eru heilsugæslustöðvar eða heilbrigðisstofnanir þar sem heilsugæslustöðvar eru reknar með sjúkrastofnunum eða einstakar sjúkrastofnanir, dvalarheimili og hjúkrunarheimili. Allar þessar stofnanir eiga þegar í miklum vanda og sá vandi er ekki leystur, hvorki vandi þessa árs í fjáraukalagafrv. né fyrirsjáanlegur halli og vandamál í rekstri næsta árs. Hæstu fjárhæðirnar eru hjá Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, stofnun sem við viljum gjarnan efla verulega. Það er stofnun sem hefur alla burði til þess að vera mótvægi við þá miklu uppbyggingu sem er hér og létt á starfseminni sem er í höfuðborginni, þ.e. á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, og er eðlilegt að dreifa þar sem margir íbúar eiga kannski auðveldara með að sækja þjónustu til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri frekar en að koma hingað suður. Í fjáraukalögunum eru 50 millj. lagðar fram í hallarekstur Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri á þessu ári en það er ekki nándar nærri nóg. Hvað varðar aðrar stofnanir hefur ekki borið á neinum leiðréttingum og það mun koma okkur öllum í koll því það er ekki nokkur leið að leggja upp í rekstur næsta árs með verulegan halla á þessu ári og hafa það óbætt og eiga að halda uppi óbreyttri starfsemi. Ég fullyrði, herra forseti, að það er ekki hægt. Þær stofnanir sem ég þekki til eru búnar að skera niður allt sem hægt er að skera niður, og meira er ekki hægt að gera öðruvísi en að draga úr rekstri og eftir því sem mér skilst er ekki ætlunin að stofnanirnar geri það. Þær eiga að halda óbreyttum rekstri og óbreyttri þjónustu en búa við þá skerðingu frá yfirstandandi ári og fara þannig inn í næsta ár með enn þá meiri vanda. Þetta þýðir að við erum að færa til þjónustuna enn frekar, við erum að brjóta niður það sem við hefðum getað byggt upp. Við erum að vísa enn fleirum hingað inn á yfirfullan markaðinn á höfuðborgarsvæðinu og, herra forseti, þetta er röng stefna. Þetta er dýrara fyrir þjóðfélagið. Þetta veldur sjúklingum og aðstandendum miklum óþægindum og er algjörlega ástæðulaust. Ef við getum veitt góða þjónustu í heimabyggð eða í nálægum byggðum, þá eigum við að gera það og byggja hana þannig upp þar sem það er hagkvæmara og betra en að flytja fólk um langan veg á yfirfullan markað. Því tala ég hér aftur fyrir brtt. á þskj. 565 við frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs drógum til baka, en þar er ég flm. ásamt Árna Steinari Jóhannssyni. Þar er aftur lögð áhersla á það að bæta Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri upp það tap sem er á þessu ári umfram þessar 50 milljónir, og það ber að þakka, að þó svo að það komi ekki hér fram í tölum og í fjárlagafrv. þá höfum við loforð fyrir því að farið verði í að undirbúa kaup á ómtæki fyrir Fjórðungssjúkrahúsið sem verður mikil framför. En það þarf að halda áfram nýbyggingum og því standa þessar tölur enn þá. Hvað varðar aðrar heilbrigðisstofnanir eins og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga þá hefur ekki komið króna þangað, hvorki til heilsugæslusviðs né sjúkrasviðs, þannig að við tökum tillit til halla þessa árs og áætlaðrar þarfar á næsta ári og leggjum því fram tillögu um hækkun, óbreytta frá því sem áður var. En þessar upphæðir miða eingöngu að því að halda algjörlega óbreyttum rekstri, en það er allt í járnum, allt sparað, engin uppbygging, engar framfarir og ekki gert ráð fyrir því að hægt verði að auka sjúkraþjálfun eða fara í þróunarverkefni á Heilbrigðsstofnun Þingeyinga á Húsavík, sem mikill metnaður liggur. Hvað varðar Heilbrigðisstofnun Austurlands þá gildir það sama, að við viljum bæta upp þann hallarekstur sem er á þessu ári og gera stofnuninni kleift að halda í horfinu á næsta ári. Við gerum ekki ráð fyrir neinum breytingum þarna. En mikill áhugi er á því að stórefla endurhæfingu við Fjórðungssjúkrahúsið í Neskaupstað og þar er mikill metnaður í gangi, aðstaðan er fyrir hendi en ekki króna til að byggja hana upp. Það mundi verða mikill þjóðhagslegur sparnaður í heilbrigðiskerfinu ef þetta yrði gert. Því leggjum við fram þessar tillögur aftur en tökum tillit til þess hvað varðar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, að 50 milljónir koma inn á fjáraukalögin. Á þessu sama þingskjali í lið 4 eru aukalega 100 millj. kr. til atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni. Þetta er til uppbyggingar á atvinnuþróunarfélögunum til atvinnuráðgjafar. Ljóst er að ef við ætlum að byggja upp landið og stuðla að áframhaldandi búsetu í dreifðum byggðum og skapa þar grundvöll fyrir nýsköpun til að hlúa að þeim verkefnum sem eru sjálfsprottin á hverjum stað og íbúarnir á hverju svæði hafa áhuga á að koma á nýjum atvinnutækifærum eða þá að möguleikar eru til þess að efla þá atvinnustarfsemi sem fyrir er þá þýðir ekkert að halda áfram á þeirri braut sem nú er farin, þ.e. að veikja atvinnuþróunarfélögin og draga úr sóknarmætti þeirra og allri starfsemi. Ef við viljum efla hér byggð þá eigum við að efla þessar stofur. Á þskj. 567 leggjum við aftur fram brtt. um hækkun útgjalda til Skógræktar ríkisins og Héraðsskóga. Framlag til Skógræktar ríkisins er vegna skógvistarverkefnis sem ég hef þegar gert grein fyrir. Því er á þskj. 566 einnig 10 millj. kr. framlag til Náttúrufræðistofnunar Íslands um þetta sama skógvistarverkefni. Það eru 10 millj. kr. til hvorrar stofnunar. Þetta skógvistarverkefni er algjör forsenda þess að hægt sé að vinna að þeim skuldbindingum sem við höfum undirgengist með hinni svokölluðu Kyoto-bókun og rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Nú er verið að vinna að skógræktar- og landgræðsluaðgerðum og á að ráðast í þær á næstu árum og skipuleggja og framkvæma þær með þeim hætti að nettóbinding kolefnis sem af þeim leiðir verði sem mest að teknu tilliti til annarra markmiða, svo sem verndar líffræðilegs fjölbreytileika. Þetta höfum við undirgengist, en til þess að hægt sé að fara í það verkefni verður fyrst að fara í skógvistarverkefnið og því leggjum við áherslu á að að því verði hlúð. Á þskj. 567 er framlag til Héraðsskóga 15 millj. kr. Það er vegna átaksverkefnis í grisjun skóga á Héraði. Herra forseti, skógrækt er orðin mjög þýðingarmikil atvinnugrein víða um land og það háttar þannig til að á Héraði, Fljótsdalshéraði, eru mjög hagstæð skilyrði til skógræktar, enda hefur hún þar skotið þar verulegum rótum og mjög margir bændur hafa atvinnu af skógrækt og eru með í Héraðsskóga- og skógræktarverkefnunum. En það er ekki nóg að planta skógi, það þarf líka að grisja hann og hugsa um hann. Það væri mikilvægt til að styrkja veikar búgreinar að stuðla að frekari atvinnu á svæðinu og þetta er ein öruggasta leiðin til að treysta byggð í hinum dreifðu sveitum á Héraði.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að hafa broshýran og glaðlyndan þingsalinn fyrir framan sig þótt tilefnið gefi ekki ástæðu til mikilla hlátraskalla, það eru fjárlög ríkisstjórnarinnar og fjáraukalög, en hvort tveggja hefur verið til umræðu hér í dag. Framan af degi ræddum við fjáraukalögin og eftir hádegið fjárlögin. Fjáraukalögin voru sama markinu brennd og fjáraukalög undangenginna ára, að þau hafa verið afskaplega slælega unnin og hafa réttilega verið gagnrýnd harðlega af stjórnarandstöðunni fyrir ýmissa hluta sakir. Í fyrsta lagi var bent á það að í fjáraukalögum sem horfa aftur á bak til liðins árs var að finna ýmsa útgjaldaliði sem hefðu átt heima í fjárlögum síðasta árs. Þetta voru fyrirséð útgjöld. Og þá hlæja framsóknarmenn. Þeim finnst þetta allt saman vera bara grín. Það er verið að gagnrýna hér slæleg vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og það er verið að benda á að í fjáraukalögum var að finna ýmsa útgjaldaliði sem áttu heima í fjárlögum síðasta árs. Þar er einnig að finna útgjaldaliði sem eiga sér enga stoð í veruleikanum. Þar er gert ráð fyrir 18 millj. kr. framlagi til iðnrn. í tengslum við breytingar á raforkulögum sem er ekki búið að leggja fram frv. um. Og það er ekki fyrirsjáanlegt að það verði afgreitt á þessu ári. Engu að síður er að finna 18 millj. kr. framlag til iðnrn. vegna þessara lagabreytinga. En alvarlegast af öllu, herra forseti, eru þær alvarlegu blekkingar sem er að finna í fjáraukalagafrv. Þar eru færðar til bókar tekjur af óseldum eignum. Það er gert ráð fyrir því að ríkið selji eignir upp á 15,3 milljarða á árinu. Að uppistöðu til er þetta sala Landsbankans og Búnaðarbankans. Hvað kemur raunverulega inn á þessu ári? Það eru 6 milljarðar kr. Hitt verður ekki greitt. Hvernig stendur þá á því að gert er ráð fyrir þeim tekjum í fjáraukalögum? Hvernig stendur á þessu? Það er til að fegra bókhaldið. Það er gert ráð fyrir rekstrarafgangi upp á 16,9 milljarða kr. En þegar bókhaldsbrellurnar eru dregnar frá, ef sala eigna upp á rúma 15,3 milljarða kr. sem ráð er fyrir gert í endurskoðaðri tekjuáætlun er ekki tekin með, er rekstrarafgangurinn aðeins 1,6 milljarðar kr. Þetta er til að sýna ímyndaðan árangur ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Þetta eru blekkingar. Þetta eru alvarlegar blekkingar. Í greinargerð sem hv. þm. Jón Bjarnason fór í gegnum í dag lagði hann áherslu á þessi atriði sem ég hef nefnt hér en vísaði auk þess í gagnrýni sem fram hefur komið frá Ríkisendurskoðun um hvernig opinberar stofnanir eru sveltar og þeim í raun haldið í gíslingu vegna þessara vinnubragða ríkisstjórnarinnar. Hér var á það bent, t.d. í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að menn eru farnir að spyrja þeirra spurninga hvort það vaki fyrir stjórnvöldum, t.d. með því að svelta skólana, framhaldsskóla, Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, að þröngva þeim til þess að fara að taka skólagjöld, hvort þetta sé í rauninni pólitísk aðgerð en ekki einvörðungu slæleg vinnubrögð, handarbakavinnubrögð. Síðan fóru menn að sjálfsögðu í gegnum innihald fjáraukalaganna og vöktu athygli á því að það er verið að skammta heilbrigðisstofnunum úr hnefa. Framhaldsskólar fá ekki það sem þeir hefðu þurft að fá, hefðu þurft að fá a.m.k. 300 millj. til viðbótar til þess að vega upp á móti uppsöfnuðu rekstrartapi, hallarekstri. Sama gildir um sjúkrahúsin, þau verða áfram svelt. En einkavæðingarnefnd fær 220 millj. Hún fær 220 millj. kr. og í þokkabót hefur komið fram að fjárln. fékk ekki upplýsingar um hvernig þessum fjármunum var varið. Hún fékk minnisblað í tölvupósti frá Stjórnarráðinu með einhvers konar skýringum sem átti að heita en þegar farið var að kanna þær stendur þar ekki steinn yfir steini. Mér finnst það vera mjög alvarlegur hlutur, herra forseti, að Alþingi og fjárln. sé boðið upp á svona vinnubrögð. Velferðarstofnunum þessa þjóðfélags er gert, að sjálfsögðu --- ég er ekki að gagnrýna það --- að sýna fram á fjárþörf sína og hvernig þær hafa varið þeim fjármunum sem þeim er treyst fyrir, og það skulu þær gera mjög rækilega og ítarlega. En þegar kemur að einkavæðingarnefnd láta menn bjóða sér vinnubrögð af þessu tagi. Þetta finnst mér vera mjög ámælisvert. Þetta var um fjáraukalögin. Reyndar vil ég geta þess að ýmsir væntu þess að fá framlag við afgreiðslu fjáraukalaga en fengu ekki. Ég vek athygli á því að í dag voru þingpallar þéttsetnir af fólki, starfsmönnum og vistmönnum í Byrginu, í Rockville sem svo er nefnt. Fólk kom af Suðurnesjum og sat hér á þingpöllunum í allan dag til að sýna fram á hver alvara er á ferðum á þeirra heimili. Byrgið hefur verið heimili á milli 76 og 89 manns, það hefur hlaupið á þessum fjölda á undanförnum mánuðum, reyndar undanförnum árum. Byrgið hefur haft aðsetur í Rockville undanfarin fjögur ár og fengið samtals frá ríkinu rúmar 50 millj. kr., aflað með eigin framtaki um 40 millj., unnið mikla sjálfboðavinnu til að koma húsnæðinu þar í lag og hlotið mjög mikið lof fyrir frá öllum þeim sem koma að vímuefnavörnum. Í Byrginu er fjöldi fólks sem ella væri húsnæðislaus, væri í reiðileysi á götum bæja og borga, en fær þarna skjól. Og það sýndi fram á hver alvara því er í brjósti að tryggja framtíð síns heimilis. Ég skal játa að ég þekki ekki málefni Byrgisins mjög rækilega. Ég geri það ekki. Að sjálfsögðu er það mikill ábyrgðarhluti þegar við erum að ráðstafa fjármunum ríkisins, að þeir fari í réttan farveg. En eitt fannst mér athyglisvert í máli fólksins sem ég hitti hér við þinghúsið. Það voru áhyggjur og öryggisleysi. Það vissi ekki hvað framtíðin bæri í skauti sér.

Hver veit það?

Hver veit það? spyr hæstv. landbrh. Það ætti ríkisstjórnin að vita vegna þess að hún hefur verið að gefa þessu fólki ákveðin fyrirheit og vilyrði. Ýmsir í Stjórnarráðinu telja að Byrgið geti ekki orðið framtíðarbústaður þessa fólks. Þar eru þær staðhæfingar uppi. Aðrir telja að svo geti orðið. Það er mjög mikilvægt að fá úr þessu skorið. Ætla stjórnvöld að styðja við bakið á þessum aðilum til frambúðar á þessum stað eða er fyrirhuguð einhver breyting á því? Hv. formaður fjárln. var með vísbendingar í máli sínu í dag um að tekið yrði á þessum málum af meiri festu. Ég ætla að leyfa mér að vona að það verði gert en öllu máli skiptir að þetta fólk, vistmenn í Byrginu og forráðamenn þar, hafi fast land undir fótum. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum styðja að svo verði gert og þeir kallaðir til sem gerst þekkja til þessara mála til að móta lausnir til frambúðar. Þetta vildi ég að kæmi fram en það vakti athygli mína af hve mikilli þolinmæði eða þrautseigju fólkið sat hér og hlustaði á misskemmtilegar ræður um fjáraukalög og fjárlög í dag. Við höfum verið með fjárlagafrv. til umræðu og mig langar fyrst að víkja að tekjulið frv., þar sem ég á sæti í efh.- og viðskn. Það hefur verið nokkuð gagnrýnt, einkum af stjórnarandstöðunni, hve ranglátri skattstefnu ríkisstjórnin fylgdi. Það er alveg rétt. En það er ekki bara þessi ríkisstjórn. Allar götur síðan 1991, frá því Sjálfstfl. komst til valda á Íslandi, fyrst í samstarfi og með aðstoð Alþýðuflokksins, krata, jafnaðarmanna sem kalla sig svo, og síðan með Framsfl. frá 1995, hefur verið fylgt nákvæmlega sömu stefnu. Hún hefur gengið út á að létta skattbyrði af fyrirtækjum og færa hana yfir á launafólk. Jafnhliða þessu hafa álögur, margvísleg notendagjöld, sem svo eru nefnd, m.a. skólagjöld en þó sérstaklega gjöld í heilbrigðiskerfinu, verið að aukast. Mest varð þessi aukning á fyrri hluta 10. áratugarins. Hún varð mest í samstarfi Sjálfstfl. og Alþfl. Þá voru mestu byrðarnar settar á sjúklinga. Þá voru stærstu skrefin stigin í þessu efni. BSRB lét gera könnun á hvað það kostaði sjúklinginn í krónum og aurum talið að leita lækninga við sjúkleika sínum og bar niður á þremur árum: 1990, 1996 og 2001. Sjö raunverulegum einstaklingum af holdi og blóði var fylgt eftir. Þeir gengu í gegnum nákvæmlega sömu meðferð, það var lungnaþemba, einstaklingur með fjölbreytt vandamál, kransæðasjúklingur, barn með eyrnabólgu, þunglyndissjúklingur, ofnæmissjúklingur og gigtarsjúklingur. Hlutfallslega jukust gjöldin hjá þessum einstaklingum, í mörgum tilvikum um mörg hundruð prósent. Í einu tilvikinu, lungnaþembunni, um 733% og hjá ofnæmissjúklingnum um 192%. Mest varð þessi hækkun, þessi kostnaðaraukning, á árabilinu 1990--1995, þá varð hún mest.  Ég er bara að nefna þetta til þess að menn kannist svolítið við sín eigin verk. Við erum hér að tala um kerfisbreytingar undir forustu Sjálfstfl. allar götur frá árinu 1991. Hvernig skyldi þetta dæmi líta út í skattalegu tilliti? Mönnum er tíðrætt um það núna að verið sé að létta skattbyrðinni af fyrirtækjum. Þetta er engin ný saga. Árið 1990 var skattur á fyrirtæki, á hlutafélög, 50%.

Hvað gaf hann?

Hvað gaf hann? spyr hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég er að tala um hlutfallið sem lagt var á tekjur fyrirtækja. Síðan getur hv. þm. Pétur H. Blöndal komið hér í pontu og sett fram sjónarmið sín, sem við höfum reyndar fengið að kynnast og ganga fyrst og fremst út á að lækka tekjuskatta, afnema persónuafslátt og láta lágtekjufólk, þá sem hafa minnstar tekjur, niðurgreiða skattaívilnanir til hátekjumanna. Út á það ganga tillögur hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það þekkjum við. Tekjuskattur fyrirtækja árið 1990 var 50%. Síðan er farið að fikra sig niður. Það er gert fyrst á árinu 1991, þá er farið í 45%. Árið 1993 er farið í 39%. Árið 1994 var skatturinn kominn niður í 33%. En nú skulum við aðeins staldra við  Síðan er haldið áfram að lækka þessa skatta í tíð samstarfs Sjálfstfl. og Framsfl. Árið 1999 niður í 30% og nú í byrjun þessa árs niður í 18%.

Þeir hafa aldrei gefið eins mikið.

Aldrei gefið eins mikið, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Þetta er pólitísk afstaða, stefna og trú, að telja að skattstofninn breikki með því að lækka skattana. Þetta er afstaða hv. þm. og ekkert við því að segja. Ég hef ekki trú á því að þetta sé rétt hjá hv. þm. þó ég sé líka þeirrar skoðunar að skattprósentan geti orðið óhóflega há og ranglát fyrir vikið. Þarna þarf að finna milliveg en ég er engan veginn sammála þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sett fram. Á sama tíma hefur skattbyrði einstaklinganna verið að aukast. Árið 1990 var skattur á einstaklinga 37,74%. Á fyrstu árum 10. áratugarins var hann hækkaður og 1994 er hann kominn í 41,34%. Núna hefur hann heldur verið lækkaður, 38,54% er tekjuskatturinn. En þetta segir aðeins hálfan sannleikann. Skattleysismörkin hafa ekki fylgt launaþróuninni sem skyldi og fyrir vikið hefur skattbyrðin þyngst hjá almennu launafólki. Hvað er síðan að gerast núna? Jú, á sínum tíma var sett hátekjuskattþrep. Þetta var gert árið 1994. Þá var sett 5% hátekjuskattþrep sem árið 1999 var hækkað upp í 7%. Það sem er að gerast núna í tengslum við þessi fjárlög og tekjuskattsfrv. ríkisstjórnarinnar er að lækka hátekjuskattsþrepið um 2%, færa það í 5% úr 7%. Jafnframt eru skattleysismörkin við hátekjuskattsþrepið hækkuð, voru 273.063 kr. en fara í 340.787 kr. Þetta er forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar. Hún ívilnar þeim hluta skattgreiðenda sem er á þessu tekjubili, yfir 340.000, eða öllu heldur sem var yfir 273.000 þegar skattleysismörkin voru hækkuð til að hífa þá upp í þetta tekjumark, 340.000 kr. Þá kemur þetta efra skattþrep, þá er það lagt á en búið að lækka það um tvö prósentustig. Það er þetta tvennt sem vegur kannski þyngst í skattapakka ríkisstjórnarinnar, þ.e. lækkun hátekjuskattsins og lækkun tekjuskatta fyrirtækja úr 30% niður í 18%. Þetta var ákveðið fyrir ári síðan en kemur til framkvæmda nú. Annað sem breytist er tryggingagjaldið. Það er ekki hækkað eins og heimild hafði verið fyrir. Það er án efa vegna þrýstings frá ýmsum félagslegum aðilum, samtökum launafólks og stjórnarandstöðu sem bentu á að tryggingagjald væri vafasöm skattlagning, einkum fyrir smáfyrirtæki, þetta væri aukinn launaskattur og menn ættu að reyna að draga úr honum á tímum þegar hætta væri á auknu atvinnuleysi. Þetta er sem sagt hið pólitíska inntak þeirra tekjuskattsbreytinga sem ríkisstjórnin er að keyra í gegn með þessu frv. Hér er búið að fara rækilega í gegnum ýmsa liði fjárlagafrv. og ég ætla ekki að fara að endurtaka eða tíunda það sem komið hefur fram frá stjórnarandstöðunni og hefur verið gert ágætlega. Ég ætla aðeins að staðnæmast við einn þátt, þróunarmál og alþjóðastofnanir. Þar er að verða mjög uggvænleg breyting og hún tengist hernaðarbrölti og samtengingu Íslands inn í hernaðarmaskínur heimsins, og þá sérstaklega náttúrlega NATO. Fyrir fáeinum dögum var haldinn leiðtogafundur NATO í Prag í Tékklandi. Þeir komu, eins og við munum, uppljómaðir af þeim fundi, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., og það var tekið mikið viðhafnarviðtal við hæstv. utanrrh. í Morgunblaðinu. Þar sagði hann að það væri illa séð af hálfu NATO ef menn færu ekki að auka framlag til varnarmála, hver þjóð ætti helst --- og það væri markmið NATO --- að verja 2% af landsframleiðslu til varnarmála, eins og þeir kalla það. Og við værum, góðu heilli hélt hæstv. utanrrh. fram, að feta okkur í átt að þessu. Og hvernig gerum við það? Jú, í fyrsta lagi værum við að gera það með því að lofa að verja allt að 300 millj. kr. á ári til aðstoðar hernaðarbandalaginu við flutninga á hermönnum. Ríkisstjórnin gerði samkomulag við Atlanta og Flugfélag Íslands um slíka flutninga. Ég hef ekki séð þetta samkomulag en frá því hefur verið greint að það hafi verið gert, þeir voru með það upp á vasann þegar þeir fóru til Prag. Þarna eru 300 millj. Síðan er fyrirsjáanlegt, sagði hæstv. utanrrh., að eftir fáein ár mundum við verja a.m.k. hálfum milljarði til friðargæslusveita. En hvað kemur það NATO við? Jú, það var það sem vakti athygli okkar margra. Það var á hvern hátt hæstv. utanrrh. tengdi starf íslenskra friðargæslusveita NATO. Við höfum mörg hér á Alþingi stutt þá hugmynd að Íslendingar leggi sitt af mörkum til friðargæslustarfs og þróunarstarfs. Það vakti aldrei fyrir okkur að tengja þetta hernaðarbrölti NATO. Og það er athyglisvert að sjá í gögnum ríkisstjórnarinnar hvernig hún skilgreinir friðargæslu og þróunarstarf. Einn friðargæsluliðinn á Balkanskaga núna --- er skilgreindur svo í opinberum gögnum ríkisstjórnarinnar --- heitir Ingimar Ingimarsson. Ingimar Ingimarsson friðargæsluliði er blaðafulltrúi NATO. Hann er skilgreindur sem friðargæsluliði. Og öllu ægir þessu núna saman í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar. Hún er að reyna að sýna NATO fram á það að hún ætli að vera eins og stóru strákarnir og reyna að feta sig í áttina að langþráðum 2% af landsframleiðslu til varnarmála, og þar er skyndilega friðargæslan komin undir. Ég leyfi mér að segja, herra forseti, að í stað þess að efla þetta starf sem menn eru að þrýsta undir hatt NATO ættum við frekar að verja auknum fjármunum til þróunarstarfs. En hvað er að gerast þar samkvæmt fjárlagafrv.? Þróunarsamvinnustofnun Íslands fékk samkvæmt fjárlögum árið 2002 468,5 millj. kr. en fær hálfri milljón minna í þessu fjárlagafrv. Sama gegnir um þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi sem var með 182,1 millj. samkvæmt fjárlögum árið 2002 en fær núna meira en milljón minna, 181 millj. Þetta minnir okkur á það takmark sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett okkur að reyna að stefna að, að verja 0,7% af vergri landsframleiðslu til þróunarstarfs. Íslendingar verja núna 0,11--0,12% af vergri landsframleiðslu til þróunarmála. Með þessum breytingum erum við að færa okkur niður, sennilega úr 0,12% í 0,11%. Um leið erum við að auka framlög til hernaðarbandalagsins og hernaðarstarfa. Finnst okkur þetta vera rétt þróun? Mér finnst það ekki. Ég gagnrýni einnig, herra forseti, þessa framsetningu á framlagi til þróunarmála og alþjóðastofnana eins og það kemur fram í frv. ríkisstjórnarinnar. Hér ægir öllu saman; Þróunarsamvinnustofnun Íslands, þróunarmálum, alþjóðlegri hjálparstarfsemi og síðan alþjóðastofnunum, og þetta er allt tekið saman undir einum lið. Þær alþjóðastofnanir sem eru settar þarna á bás með Þróunarsamvinnustofnuninni eru t.d. Alþjóðaviðskiptastofnunin WTO, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, Alþjóðabankinn, Norðurskautsráðið og síðan þessi margfræga íslenska friðargæsla sem er nú ekki komin í lokatakmarkið, hálfan milljarð, sem þeir ætla að vera búnir að ná árið 2004 eða 2005, ég man ekki hvort var, en er samkvæmt fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar 245,4 millj. kr. Þessu vildi ég vekja athygli á, herra forseti, og ætla núna að víkja að brtt. við frv. sem við stöndum fyrir hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Ég ætla ekki að taka á öllum þessum tillögum, það hefur þegar verið gerð grein fyrir flestum þeirra af öðrum þingmönum flokksins, en ég ætla að víkja sérstaklega að tveimur. Þá er í fyrsta lagi framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð upp á 115 millj. kr. til að standa straum af desemberuppbót til atvinnulausra upp á 36 þús. kr.  Atvinnuleysisbætur eru mjög lágar, standa nú í 73.765 kr. Og það er ekki nóg með það, atvinnulaus maður þarf núna að borga skatta, skattleysismörkin liggja í rúmum 70 þús. kr., 70.279 kr. Það sem er þarna á milli, rúmar 3 þús. kr., kemur til skattlagningar og hinn atvinnulausi þarf að borga um þriðjunginn af því í skatta. Síðan þarf hann iðulega að borga til stéttarfélags og hann borgar til lífeyrissjóðs og þegar upp er staðið fær hinn atvinnulausi í vasann um 68 þús. kr. Það er iðulega mikið fall fyrir fólk sem missir vinnu sína að fara niður í þessar tekjur, ég tala nú ekki um ef fólk hefur verið á háum launum. Jafnvel fyrir þá sem hafa verið með lágar eða meðaltekjur en með talsverða yfirvinnu er þetta mikið fall fyrir utan það skipbrot sem fólk verður iðulega fyrir við atvinnumissinn. Við teljum að þarna eigi að koma greiðsla á við það sem fólk í starfi fær í desember og gerum tillögu um viðbótarframlag í Atvinnuleysistryggingasjóð til að standa straum af þessu. Hin brtt. sem ég vildi gera grein fyrir hér, herra forseti, er þríþætt og lýtur að sérstökum tekjuskatti. Þá erum við að vísa til hátekjuskattsþrepsins sem lækkað er úr 7% í 5% samkvæmt tekjuskattsfrv. ríkisstjórnarinnar en við leggjum til með okkar tillögu að við höldum okkur við 7%. Það gæfi ríkissjóði 300 millj. kr. Við leggjum til hækkun á fjármagnstekjuskatti um 2% og teljum að það muni veita ríkissjóði milljarð. Varðandi álagningu á fjármagnstekjuskatti teljum við eðlilegt eða til athugunar að þarna verði komið á eins konar skattleysismarki þannig að smásparandi með litlar vaxtatekjur borgi minna í samræmi við það skattleysismark sem ákveðið yrði. Síðan leggjum við til að tekjuskattur lögaðila verði ekki færður eins bratt niður og gert er. Við reisum kröfur okkar ekki hátt, einfaldlega vegna þess að við vitum hver viljinn er í Stjórnarráðinu og hér í Alþingi, við værum reiðubúin að styðja tillögur um miklu minni lækkun á tekjuskatti en við gerum tillögu um. Við gerum tillögu um að hann fari ekki í 18% heldur í 20% sem mundi gefa ríkissjóði 750 millj. kr. að okkar mati. Þetta eru ekki þær óskatillögur sem við eigum um skattkerfisbreytingar. Þær taka einfaldlega mið af veruleikanum eins og hann blasir við. Á morgun verður gengið til atkvæða um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og þá fylgir óhjákvæmilega á eftir tekjuskattsfrv. sem er í vinnslu í efh.- og viðskn. og kemur til afgreiðslu þingsins eftir helgina. Ef út í þá sálma væri farið, hvernig við vildum sjá skattkerfið líta út, erum við einmitt á því máli að skoða þurfi skattkerfisbreytingarnar heildstætt og höfum tekið þar undir með ýmsum talsmönnum launafólks, eldri borgara og öryrkja sem hafa verið þess fýsandi að koma að slíku verki. Ég minni á að árið 1995, skömmu eftir að ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. tók hér við völdum, var sett á laggirnar nefnd sem var allstór, fulltrúar víða að komu að henni og hún hafði það hlutverk að reyna að samræma breytingar á skattkerfi, almannatryggingum og lífeyrissjóðakerfi. Þetta ætti allt að taka mið hvert af öðru. Þessi nefnd kom saman til tveggja eða þriggja funda og síðan ekki söguna meir þar til, ég held að það hafi verið í fyrravor eða í byrjun þessa árs, að nefndarmönnum --- ég var einn af þeim --- barst virðulegt bréf úr Stjórnarráðinu um að nefndin hefði verið leyst frá störfum. Síðan ekki söguna meir. Við heyrðum frá eldri borgurum sem komu á fund efh.- og viðskn. þingsins að þegar til tals hefði komið að ræða skattkerfisbreytingar í tengslum við kjarapakkann til eldri borgara eða þeirra sem fá greiðslur úr almannatryggingum hefði því strax verið ýtt út af borðinu. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta meira. Það er búið að ræða ýmsa aðra þætti sem ég er mikill áhugamaður um, og við fyrri umræðu, ég held að það hafi verið við 1. umr., fór ég nokkuð ofan í saumana á ýmsum útgjaldaliðum, t.d. framlagi til heilbrigðisstofnana og dvalarheimila aldraðra, og þeirri mismunun sem þar viðgengst þar sem þeir fá meira í sinn hlut sem hafa verið einkavæddir og þurfa á fjármagni að halda til að fóðra eigendur sína sem heimta arð út úr heilbrigðisstofnunum og dvalarheimilum aldraðra. Þetta er miklu dýrara fyrirkomulag. Ég sé að hér er hv. þm. Ásta Möller, sem er mikill talsmaður einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu  Herra forseti. Ég læt hér lokið máli mínu.

Það er rétt að vekja athygli á því að útbýtt hefur verið í þingsalnum uppprentaðri blaðsíðu úr þskj. 493, þ.e. fjárlögum fyrir árið 2003 eftir 2. umr., bls. 196. Þar hafði slæðst inn sú villa að einn töluliður í yfirliti, sem átti að falla niður eftir atkvæðagreiðslu við 2. umr., stóð enn inni í þingskjalinu. Það hefur nú verið leiðrétt með þessari uppprentun. Það er töluliður 6, sem áður var Sjóminjasafn Íslands, viðgerð á bátnum Friðþjófi, 200 þús. kr. sem prentaðist fyrir misskilning.

Herra forseti. Segja má að undanfarin ár hafi ýmislegt vel til tekist í ríkisfjármálum. Annað hefur ekki tekist sem skyldi og má þar nefna t.d. það atriði að núna í ár erum við með minni hagvöxt en t.d. ríki Evrópusambandsins. Og það er áhyggjuefni að hagvöxtur á næsta ári er mun minni en t.d. er hjá hinum nýju ríkjum sem ætla að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Við höfum verið að dragast aðeins aftur úr núna hvað hagvöxt varðar. Þess má geta að mótorinn í hagvexti hjá okkur hefur fyrst og fremst verið aukin einkaneysla meðan krafturinn á bak við hagvöxt víða hefur m.a. verið aukinn útflutningur. Það hefur lengi verið vandamál í hagkerfi okkar hve lítið hefur tekist að fá útflutninginn sem hærra hlutfall af landsframleiðslunni. Það er merkilegt, herra forseti, að hlutdeild útflutnings í landsframleiðslunni hefur staðið í stað í 130 ár eða frá 1870, þ.e. hlutdeild útflutnings í landsframleiðslunni hefur verið u.þ.b. 30% allan þennan tíma þegar hann er mun hærri annars staðar. Þá má einnig geta þess að útflutningur af hátæknivörum er mjög lítill hér í samanburði við önnur lönd sem segir okkur að við erum ekki enn að uppskera það sem við þyrftum í tengslum við hið nýja upplýsinga- og þekkingarsamfélag. Einnig kemur glöggt fram í fjárlagafrv., sem hefur reyndar verið veikleiki undanfarin ár en er hluti af stefnu núv. ríkisstjórnar, að fé vantar í menntamál og meiri forgang vantar í menntamálin í stefnu núv. ríkisstjórnar. Við sjáum í fjárlagafrv. fyrir næsta ár að skólamenn, bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi, kvarta mjög yfir því ónóga fjármagni sem þeir hafa úr að spila á næsta ári. Þetta er alvarlegt þegar við tökum tillit til þess að nemendafjöldi hefur aukist mikið og honum þarf að mæta með meiri sókn í menntamálum en verið hefur undanfarin missiri. Því miður er ekki að sjá að stefnubreyting sé í þeim efnum í því fjárlagafrv. sem við erum hér að ræða. Sömuleiðis vantar stefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar í öðrum málaflokki, þ.e. heilbrigðismálunum. Það er alveg ljóst, herra forseti, að við þurfum að taka öðruvísi á heilbrigðismálunum. Þau eru orðin stærra vandamál en við gerum okkur grein fyrir. Vandamálið er nefnilega ekki beint skortur á peningum vegna þess að við verjum mjög miklu til heilbrigðismála í samanburði við nágrannalöndin og meiru en flest nágrannalöndin satt best að segja. Þetta er eiginlega sá málaflokkur þar sem við erum með alveg sambærileg útgjöld af landsframleiðslu og önnur lönd meðan við erum með lægra hlutfall t.d. í velferðarmálum og í menntamálum, ef borið er saman við næstu lönd. Því þarf að breyta skipulagi í heilbrigðismálum. Við höfum enn ekki borið gæfu til að finna hina réttu leið og einnig er greinilega uppi pólitískur ágreiningur í samfélaginu. Í fjárlagafrv. kemur fram að gert er ráð fyrir vaxandi atvinnuleysi. Talað er um u.þ.b. 3% atvinnuleysi á næsta ári, þannig að atvinnuleysi er farið að verða hér aftur vandamál, sérstaklega hjá eldri borgurum eða eldra fólki sem missir vinnuna. Það er orðið mjög erfitt fyrir það að fá vinnu og hér endurspeglast enn og aftur andvaraleysi núv. ríkisstjórnar hvað þennan þátt varðar. Einn helsti veikleikinn í hagkerfi okkar er lítill sparnaður. Hann hefur ekki verið nema 14--15% af landsframleiðslu undanfarin ár. Gert er ráð fyrir að hann fari í 19% en hann er samt töluvert undir nágrannalöndunum. Í Noregi t.d. er hann 36% og rúmlega 20% í Evrópusambandsríkjunum. Það er athyglisvert með sparnaðinn að hann var yfir 25% á árunum 1960--1980, en frá árunum 1990--2002 hefur hann legið í kringum 17%. Sparnaður í hagkerfinu stendur undir fjárfestingum og við höfum dregist aftur úr á því sviði að byggja betur fyrir framtíðina og það kemur einnig fram í öðrum liðum. Nú er það svo, herra forseti, að opinber útgjöld eru ekki sérstaklega há hér á landi samanborið við aðrar þjóðir. Þau hafa verið innan við 40%, í kringum 38% núna hin síðari ár. Þess má geta að Evrópusambandið er með 44%, Norðurlöndin, sem við berum okkur oft saman við, eru með mun hærra hlutfall af landsframleiðslu sem opinber útgjöld enda með mun víðfeðmara velferðarkerfi en er hér á landi. Á margan hátt er okkar kerfi alls ekki sambærilegt við Norðurlöndin eins og við berum okkur oft saman við. Þar er einfaldlega ekki um réttlátan samanburð að ræða. Japan er með svipuð opinber útgjöld og við, en aðrar þjóðir --- það eru nú eiginlega bara Bandaríkin sem eru verulega lægri. Mikil opinber útgjöld eru því ekki vandamál í hagkerfi okkar og hafa ekki verið mjög lengi þannig að tal manna um að allt sé að sligast af opinberri forsjárhyggju er einfaldlega ekki rétt. Við mættum þess vegna auka opinber útgjöld, þó að ég sé ekki að tala neitt sérstaklega fyrir því, en það eru ýmsir þættir í opinberri þjónustu, velferðarmálum og menntamálum sem við mættum auka við án þess að skaða á nokkurn hátt efnahagskerfi okkar. Hins vegar er athyglisvert að helsta vandamál í hagkerfi okkar, og það hefur ekki verið rætt í þessari umræðu að ég held, er skuldaaukningin. Skuldir heimilanna hafa aukist mjög mikið. 1994 voru þær 120% af ráðstöfunartekjum, þær eru komnar upp í 180%, hafa sem sagt aukist um 50% á þessum tíma. Ef við förum aftar voru skuldir heimilanna 1980, fyrir 20 árum, einungis 20% af ráðstöfunartekjum. Ef við segjum að ráðstöfunartekjur heimilis séu 5 milljónir á ári, þá skuldaði þetta heimili fyrir 20 árum 1 milljón og þótti sjálfsagt mikið fyrir 20 árum. Nú skuldar þetta heimili 9 milljónir. Og það er umhugsunarefni, herra forseti, hvað við höfum aukið skuldir í samfélagi okkar og sérstaklega einstaklingar og fyrirtæki. Að vísu er einn aðili sem hefur verið að minnka skuldir sínar á undanförnum árum og það er ríkisvaldið. Menn gleyma oft að tala um að ríkið er hluti af hagkerfinu. Ríkisvaldið hefur verið að minnka skuldir sínar en aðrir opinberir aðilar og sveitarfélög hafa ekki gert það, alls ekki í sama mæli og sum þeirra aukið skuldir sínar verulega. En skuldir hins opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga hafa lækkað. En það er samt athyglisvert að bera það saman að þessar opinberu skuldir núna eru þær sömu og árið 1990, þ.e. fyrir 12 árum, eða u.þ.b. 20% af vergri landsframleiðslu. Þær hækkaðu mjög mikið á fyrri hluta tímabilsins, sérstaklega hjá ríkisvaldinu, og síðan dró úr þeim aftur. Það áhyggjuefni sem ber hæst í mínum huga er hvað erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa aukist mikið. Þær voru árið 1997 eða fyrir fimm árum um 50% af vergri landsframleiðslu, landsframleiðslan er í kringum 800 milljarðar. Núna eru erlendu skuldirnar í kringum 100%, þ.e. í kringum 800 milljarðar. Þetta hlutfall hefur aukist, hefur tvöfaldast á einungis fimm árum. Hér er hæstv. fjmrh. ekki einn ábyrgur, alls ekki, það eru heimili, fyrirtæki, lánastofnanir og opinberir aðilar. Og vextir, herra forseti, til erlendra lánastofnana í fyrra voru hvorki meiri né minni en 42 milljarðar. Svo eru menn að koma hér í umræðunni og dæsa yfir kannski nokkrum tugum milljóna eða hundruðum milljóna. Bara vaxtagreiðslurnar til útlanda voru þessi upphæð. Menn geta rétt ímyndað sér það með svona miklar skuldir ef eitthvað gerist á erlendum mörkuðum hvað varðar vaxtakjör, þá hleypur þetta á milljörðum fyrir þjóðarbú okkar. Nú má alls ekki sjá það fyrir sér að það sé alvont að skulda t.d. í útlöndum. Það er eðlilegt að taka lán til að fjármagna góðar fjárfestingar sem koma okkur til góða seinna, lífið byggist á því og hagkerfið. En það er greinilegt að mínu mati að við höfum farið býsna langt í því að taka erlend lán. Þetta er að vísu líka afleiðing af viðskiptahallanum sem var hér mjög mikill á árum áður, sem núna er að hverfa. Skuldastaða okkar er orðið efnahagslegt vandamál hjá okkur. Þó svo að eignir komi að hluta til á móti þá er fyllsta ástæða til að hafa gætur á þessu og vera varkár hvað þetta varðar því að allir Íslendingar þekkja það að skuldir geta verið mjög hættulegar. Ef við tökum greiðslubyrði erlendra langtímaskulda sem prósentu af útflutningstekjum, þ.e. tekjunum sem við fáum inn fyrir útflutning, þá var greiðslubyrðin 48% árið 2001, eða í fyrra, en það hlutfall var ekki nema 11% fyrir 30 árum. Greiðslubyrðin hefur sem sagt aukist um fjórðung, og greiðslubyrðin segir okkur, eins og sagt var í gamla daga, hvað margir þorskar fara í afborganir af erlendum lánum. Vitaskuld segir þetta ekki alla söguna því auðvitað er hægt að dreifa greiðslubyrði. Við Íslendingar búum reyndar við það að við njótum mikils trausts í útlöndum og við njótum góðra vaxtakjara af hálfu opinberra og hálfopinberra lánastofnana erlendis og það er vitaskuld mikilvægt. En við þurfum samt --- vegna þess að við höfum góða stöðu og fáum þar með góð vaxtakjör, sérstaklega ríkisvaldið hér sem hefur sterka stöðu miðað við ríkisvald í mörgum löndum, skuldastaða ríkisvaldsins er góð hvað það varðar --- að gæta okkar á því hvað við erum komin með miklar skuldir utan hins opinbera geira í útlöndum. Það er ekki svo slæmt að skulda innan lands því vextirnir eru þá innan okkar hagkerfis, en það er verra þegar við erum að greiða af framleiðslu okkar í vexti til erlendra fjármagnseigenda. Einnig bendi ég á það, herra forseti, að þegar ég sé svona fjárlagafrv. og þegar kemur að málum eins og utanríkismálum hefði ég viljað sjá --- það er persónulegt áhugasvið mitt --- miklu meiri sókn í sambandi við þróunarmál en þar höfum við Íslendingar staðið okkur vægast sagt mjög illa. Ég hefði líka viljað sjá í þessu frv. og í stefnu ríkisstjórnarinnar sókn til landa, núna hinna nýju landa í Evrópusambandinu sem við eigum góð og mikil tengsl við. Ég spyr: Af hverju í ósköpunum setjum við ekki á laggirnar sendiráð í Póllandi sem við höfum haft mjög góð tengsl við, viðskiptaleg tengsl, í áraraðir? Við höfum byggt skip, flutt út fisk og mjöl með meiru. Mjög margir Pólverjar eru búsettir hér á landi. Þetta er að verða ein helsta vinaþjóð okkar.  Ég vildi að lokum, herra forseti, nefna nokkur atriði þar sem skortir algjörlega á umbætur af hálfu þessarar ríkisstjórnar. Það lýsir stöðnuninni hjá henni og hvað hún er ófær um að takast á við kerfisbreytingar. Hún hefur ekki gert neinar umbætur í landbúnaði. Við erum enn með sömu stöðuna í landbúnaði og við höfum haft undanfarin ár, þ.e. bændur, sérstaklega sauðfjárbændur, eru fátækasta stétt landsins, matarverð eitt það alhæsta í Evrópu og við höfum ekki náð að snúa þessari þróun við. Hér er gjaldþrotastefna ríkisstjórnar, hún getur ekki tekist á við þetta vegna hagsmuna sem liggja í flokkunum og er ekkert nýtt mál, hefur verið það um áratuga skeið, en þetta kerfi hefur hún ekki náð að stokka upp. Alveg eins má rifja upp það sem ég nefndi um heilbrigðismálin. Þrátt fyrir nokkra umræðu, einmitt sérstaklega innan Sjálfstfl., um að menn reyni aðeins að stokka mál upp og taka til nýrra hluta í þeim efnum hefur sú umræða ekki farið á flot af neinni alvöru og endurspeglast ekki á nokkurn handa máta í þessu fjárlagafrv. Ég er ekki að tala fyrir því að menn eigi að einkavæða heilbrigðisþjónustuna, alls ekki. En það er algjörlega ljóst að þjóð sem stendur frammi fyrir því að vera yngsta þjóð í Evrópu með einungis 11% af íbúunum yfir 65 ára --- þetta hlutfall verður 22% eftir örfáa áratugi --- stendur frammi fyrir algjörlega nýju samfélagi hér á næstu árum. Þeim mun fyrr sem stjórnmálaflokkarnir reyna að ræða þessi mál, finna hvaða stefnu þeir geta lagt upp með til framtíðar, þeim mun betra. Ég undanskil minn flokk ekkert í þeim efnum, þar er skammt á veg komin umræðan í þessum málaflokki. Af því að málaflokkurinn er bæði mikilvægur og líka umfangsmikill, kostar mikla peninga, er þessi umræða nauðsynleg. Eitt sviðið enn er hægt að benda á sem menn hafa ekki náð kerfisbreytingu eða samstöðu um með fólkinu í landinu. Það er í sjávarútvegsmálunum. Þeir hafa ekki náð að stíga þau skref sem við lögðum til hvað mest, að menn ættu að greiða sanngjarnt gjald fyrir afnot af veiðiheimildum. Þau litlu skref sem hafa verið stigin í þeim efnum hafa verið, að okkar mati, of lítil. Vitaskuld verður samt að hafa í huga að þar á var þó gerð breyting á síðasta kjörtímabili þótt ekki væri hún stór. Það er svo merkilegt að málaflokkarnir sem mestu breytingarnar hafa orðið í, á viðskiptasviðinu, og sem að mörgu leyti hefur tekist að fylgja vel eftir eru til komnir vegna löggjafarinnar sem við urðum að taka upp í kjölfar EES-samningsins. Þar hafa orðið mestu kerfisbreytingarnar í samfélagi okkar, sennilega á síðustu 10 árum. Þetta fjárlagafrv. ber þess líka merki. Og þótt við getum örugglega sagt með sanni að ríkisstjórnin hafi kannski ekki spillt fyrir hlutum í neinum stórkostlegum mæli sl. 10 ár, hún er að ljúka öðru kjörtímabili sínu, eru tveir þættir sem hafa markað þessa efnahagslegu umgjörð meira en flest annað og hvorugt getur núv. ríkisstjórn þakkað sér. Annað er EES-samningurinn sem var á ábyrgð þáv. fráfarandi ríkisstjórnar og hitt er þjóðarsáttin sem reyndar enginn stjórnmálamaður getur þakkað sér, heldur var það framtak fyrst og fremst frá samtökum aðila vinnumarkaðarins. Þetta var umgjörðin og þetta voru byltingarnar sem voru gerðar hér í hagkerfinu. Ríkisstjórnin hefði að mörgu leyti getað fylgt þessu eftir með þáttum sem gera það að verkum að við stöndum í sjálfu sér alls ekkert illa með okkar þjóðarbúskap í alþjóðlegum samanburði. Það blikka nokkur varnaðarljós og ég hef gert nokkur þeirra að umtalsefni, eins og það að atvinnuleysi er að aukast. Fyrst og fremst hef ég samt talað um skuldasöfnunina, skuldaaukninguna sem hefur einkum orðið erlendis, og líka hvað mér finnst ganga hægt að útflutningur nái hér meiri fótfestu til hagvaxtar en verið hefur. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin beitti sér á síðasta kjörtímabili fyrir verulegum skattalækkunum til fyrirtækja, og tók að ýmsu leyti forustu í Evrópu hvað varðar það svið. Ég tel að það hafi að mörgu leyti verið mjög skynsamleg stefna og ríkisstjórnin sé að uppskera nokkuð hvað það varðar í sterkri stöðu atvinnulífsins og fyrirtækja hér. Það er hægt að rökstyðja að ríkisstjórnin hafi kannski gengið of langt í þeim efnum, það getur alltaf verið mats- og útfærsluatriði. Það er kannski ekki höfuðefnið. Aðalmálið sem hér er eftir, verkefnið í skattamálum --- skattamál skipta gífurlega miklu máli --- er að lækka tekjuskattsprósentuna á einstaklingum. Það er komið að fólkinu í þessu landi ef menn hafa svigrúm til að lækka skatta og menn hafa það með t.d. upptöku auðlinda- eða umhverfisgjalda eins og við höfum margoft bent á, við jafnaðarmenn. Með breytingu á skattlagningu er hægt að lækka tekjuskattsprósentuna --- ég er ekki að tala um að hækka skattleysismörkin, það tel ég alls ekki ráðlega skattalega aðgerð --- sérstaklega á lægra tekjubilinu teldi ég mikið framfaraskref, alveg eins og það að reyna að búa til sértækar aðgerðir eins og er heimilt samkvæmt því frv. sem við munum afgreiða hér í sambandi við EES-samninginn, að gefa litlum og meðalstórum fyrirtækjum sóknarfæri. Við gætum gert það á næstu árum og þá mundu þessi fyrirtæki, eins og í flestum öðrum löndum, skila okkur vel fram á við. Það er kominn tími til þess, herra forseti, að meiri gaumur verði gefinn að tveimur atriðum í samfélagi okkar, þ.e. einstaklingunum sjálfum og skattbyrði þeirra og líka litlum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem sóknarfærin verða á næstu árum. Hvorugt þessara stefnumála er að finna í fjárlagafrv.

Ég vil vekja athygli þingmanna á því að þskj. 605 hefur verið prentað upp, brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 2003, frá Ólafi Erni Haraldssyni og Einari Oddi Kristjánssyni, og hefur hinu nýja þskj. verið útbýtt. Ég vek athygli hv. þingmanna á því.

Herra forseti. Mér finnst alltaf gaman að hlýða á hv. þm. Ágúst Einarsson. Hann flutti hér, nú sem endranær, fróðlega ræðu. En það er annað, hann er sjálfum sér samkvæmur. Hv. þm., talsmaður Samfylkingarinnar, studdi ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþýðuflokks 1991 og rifjaði það upp að hún hefði þá tekið forustu í því að lækka skatta á fyrirtæki. Síðan þakkar hv. þm. ekki ríkisstjórninni eða stjórnvöldum efnahagsbata sem hann nefnir svo á undangengnum áratug, heldur öðrum aðstæðum, þjóðarsátt --- ég get tekið undir það --- og nefnir sérstaklega til EES-samkomulagið. Þetta finnst mér sannast sagna oft vera staðhæfing sem menn setja fram án þess að nægileg innstæða sé að baki. Menn hafa t.d. fullyrt að EES-samningurinn hafi fært launafólki umtalsverðar félagslegar umbætur þegar staðreyndin er sú að stærstu framfaraskrefin sem við höfum stigið höfum við Íslendingar gert að eigin frumkvæði. Ég bendi þar á lífeyrismál, fæðingarorlof, margvísleg réttindamál, sem allt er sprottið upp úr íslenskum jarðvegi og hefur ekkert með EES að gera. Getur ekki verið að menn ofgeri túlkun sinni á ágæti EES-samningsins? Spurningin sem brennur kannski heitast á mér gagnvart hv. þingmanni er hin hliðin á teningnum, sú kjaralega breyting, kjaralega staða, sem orðið hefur hjá millitekjuhópum og láglaunafólki á Íslandi, og ekki síst þeim sem eiga við erfiðleika að stríða, sjúkdóma, örorku, vegna þess að kjör þessara hópa hafa versnað verulega á undangengnum árum. Ég sakna þess að þegar hv. þm. talar um sókn inn í framtíðina og skilgreinir nútíðina leggur hann ekki nægilega áherslu að mínum dómi á þennan hluta samfélagsins.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði hvort ég ofmæti ekki áhrif EES-samningsins. Ég tel svo ekki vera og er ekki einn um þá skoðun. EES-samningurinn skipti gífurlega miklu máli hér. Hann stokkaði raunverulega upp allt efnahagslífið, allt viðskiptaumhverfið, í átt til frjálsræðis sem við sjáum núna á raunverulega öllum sviðum nema á þeim sviðum sem við kusum að hafa sérstaklega okkar umgjörð á, sjávarútvegi og landbúnaði. Ég bendi líka á að hinn félagslegi styrkur EES-samningsins, þ.e. þess sem kemur frá Evrópusambandinu, er ein aðalástæða þess að launasamtök á Norðurlöndum eru hvað mestir hvataaðilar fyrir aðild að Evrópusambandi. Það eru sömu sjónarmið uppi hjá Alþýðusambandi Íslands og hafa verið mjög sterk fyrir, einmitt ekki einungis því að styðja EES-samninginn heldur líka fyrir aðild að Evrópusambandinu, m.a. vegna þess að hin félagslega verndun launafólks er mjög sterk í Evrópu, miklu sterkari en nokkurn tíma hér á landi. Þessi hefð kemur m.a. mjög sterkt fram í þeim sáttmála sem við lögfestum hér og er innan Evrópusambandsins. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Ég veit að hv. þm. er ekki beint stuðningsmaður Evrópusambandsins en félagsmenn hans erlendis eru flestir þeirrar skoðunar að einmitt þessi umgjörð sem EES-samningurinn, og reyndar Evrópusambandið, veitir sé launafólki mjög hagstæð og mikilvæg. Ég hef hins vegar alltaf í mínum málflutningi lagt áherslu á að velferðarkerfið hefur ekki af hálfu þessarar ríkisstjórnar verið varið sem skyldi. Við verjum mun minni fjármunum til þess og við gætum ekki að því fólki sem hefur lent utan gátta í þessu frjálsræði sem ég vil hafa samt í hagkerfinu. Ég hef talað fyrir því að við viljum markaðshagkerfi. Við viljum ekki markaðssamfélag, við jafnaðarmenn. Hinn stóri munur sem við tölum hér um þegar við greinum á milli stefnu okkar jafnaðarmanna og stefnu hægri manna, hvort sem er hér á landi eða erlendis, er einmitt þessi setning: ,,Við viljum markaðshagkerfi en ekki markaðssamfélag.``

Herra forseti. Það er svolítið erfitt að greina þarna á milli. Þegar menn mæra markaðshyggjuna reynist okkur sumum erfitt að sjá línuna á milli markaðshagkerfis og markaðssamfélags. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að hægt sé að alhæfa um launamannahreyfinguna á Norðurlöndum hvað varðar afstöðu til Evrópusambandsins. Þannig tók t.d. norska alþýðusambandið afstöðu gegn aðild Noregs að Evrópusambandinu og það eru mjög deildar meiningar innan hreyfingarinnar. Þegar hins vegar litið er til helstu talsmanna innan stofnanaveldisins, forustumanna, hafa þeir verið á þessu máli. Þegar reynir á vilja almennra félagsmanna, hinnar raunverulegu hreyfingar fólksins, gengur ekki að alhæfa á þann hátt sem hv. þm. gerir. Það sem ég hef gagnrýnt Evrópusamninginn um hið evrópska efnahagssamstarf fyrir er á hvern hátt það setur lýðræði okkar skorður. Það þröngvar okkur til ráðstafana sem við erum ekki inni á, t.d. í orkugeiranum núna. Við erum neydd til að endurskipuleggja Orkubú Vestfjarða á nákvæmlega sama hátt og orkubúskapinn í Frankfurt á meginlandi Evrópu þó að þarna sé ekki hægt að draga neitt samasemmerki á milli. Við göngum miklu lengra, Evrópubúar, í þessari miðstýringu en t.d. Bandaríkjamenn. Það er þessi skortur á lýðræðislegum vinnubrögðum og þessi árátta til þröngsýnnar miðstýringar sem veldur mér áhyggjum í Evrópusamstarfinu. Þær breytingar í viðskiptalífinu sem hv. þm. vísar til taka til heimsins alls. Og ég hef varað við þessari einangrunarhyggju, þessari undarlegu einangrunarhyggju sem fram kemur ekki síst hjá krötum, að vilja einskorða sjóndeildarhringinn við Evrópu eina.

Herra forseti. Hv. þm. spurði um muninn á markaðshagkerfi og markaðssamfélagi. Til allrar hamingju er samfélagið ekki bara saman sett úr hagrænum þáttum. Við jafnaðarmenn viljum ekki að markaðslögmálin gildi á tilteknum sviðum, t.d. í menntamálum og heilbrigðismálum. Þar hefur hið opinbera mjög miklu hlutverki að gegna og það er að sumu leyti vaxandi verkefni. Hér skilur á milli jafnaðarmanna og annarra í Evrópu og að sumu leyti milli vinstri og hægri hér á Íslandi, þ.e. að hve miklu leyti menn vilja láta markaðslögmálin um þessa þætti. Við jafnaðarmenn erum opnir fyrir því að breyta rekstrarformum á einstökum þáttum í heilbrigðisþjónustu svo ég nefni dæmi. Það hefur ekkert með þessa grundvallarhugsun að gera. Menn verða að átta sig á því að um þetta snýst umræðan í Evrópu, þ.e. um þessi hugtök. Það er ekki ágreiningur um að við eigum að nota markaðshagkerfið til að ná sem allra mestu út framleiðsluþáttunum. Ágreiningurinn er um hvernig við skiptum þessari köku, að hve miklu leyti við látum hið opinbera sjá um tiltekna þætti, t.d. þætti sem eru okkur hv. síðasta ræðumanni kærir, m.a. velferðarmál sem er að mörgu leyti illa fyrir séð hér á landi. Þar höfum við á sumum sviðum dregist aftur úr, t.d. í menntamálum miðað við önnur lönd. Af þessum þáttum höfum við áhyggjur. En þar er víglínan. Hún liggur ekki lengur á milli þess hvort menn vilji einkavæða ríkisfyrirtæki eða ekki. Við jafnaðarmenn, flestir hér á landi og allir í Evrópu, erum löngu hættir að tala um að fyrrum ríkisfyrirtæki eigi að vera áfram í ríkiseigu. Það er gamaldags umræða. Baráttan stendur um hvar menn ætli að láta markaðslögmálin gilda á þeim sviðum sem ég nefni, í heilbrigðismálum og menntamálum. Það er sú víglína sem á að tala um í þessari fjárlagaumræðu og í aðdraganda næstu kosninga.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir spennandi ræðu að mínu mati. Ég er honum sammála um að mistekist hafi að skoða landbúnaðinn, sjávarútveginn og ekki síst heilbrigðiskerfið í heild til að marka framtíðarsýn í þeim málum hér á landi. Það er okkar stóra vandamál en ég vil spyrja hv. þm. hver hans sýn er á vandamálin í heilbrigðiskerfinu, þar sem við stöndum núorðið frammi fyrir milljarðagati á hverju missiri. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé sammála þeirri aðferðafræði að taka svo að segja innan úr skepnunni með einkarekstrartilburðum hér og þar í kerfinu. Ég tel að vinnubrögðin í sambandi við einkarekstrarform innan stofnananna á ýmsum sviðum valdi þessari skekkju vegna þess að ríkisstjórnin þorir ekki að fylgja sannri einkarekstrar- og einkavæðingarstefnu þar sem þjóðin vill það ekki. Þá langar mig að spyrja þingmanninn hver hans sýn er á þetta mál. Getur hann verið sammála mér um að þessi aðferðafræði, einkareknar deildir og það að taka innan úr ríkisrekstrarfyrirtækjum, geti hugsanlega kostað okkur marga milljarða eða milljarðatugi meðan á þeirri vegferð stendur, sem getur kannski tekið átta til tíu ár, í átt að hinni einu sönnu einkavæðingu sem margir auðvitað aðhyllast. Ég vil fá sýn þingmannsins, skoðun hans á því og hvernig hann lítur á fjármálahlið þessa ferils.

Herra forseti. Ég nefndi áðan að vandamál okkar í heilbrigðiskerfinu einkenndust ekki af því að fjármagn vantaði í málaflokkinn. Skipulagningu á mjög mörgum þáttum í heilbrigðiskerfinu er ábótavant, t.d. erum við með spítala, sem er dýrasti þátturinn, á föstum fjárlögum. Þetta er úrelt kerfi sem eiginlega allar þjóðir hafa fikrað sig burt frá, þ.e. þau hafa blandað kerfi fastra fjárlaga og árangurstengdra greiðslna og þjónustusamninga. Við verðum að fara í slíkt kerfi. Sömuleiðis er hægt að sýna fram á að legudagar á spítölum eru fleiri hér en annars staðar. Ýmislegt bendir til þess að stofnanaþátturinn hjá okkur, hvort sem það eru spítalar eða annað, sé dýrari en er annars staðar. Við þurfum að skoða þetta miklu opnar og bera saman við útlönd. Það að ríkið kaupi þjónustu í stað þess að sinna henni sjálft, þ.e. kaupi hana af tilteknum fyrirtækjum, svokallaður einkarekstur á tilteknum þáttum, er aðferð sem er alveg hægt að nota á tilteknum sviðum á afmörkuðum þáttum. Það leysir hins vegar ekki vandann í heilbrigðiskerfinu. Vandamálið er stærra en það. Menn verða að vera opnir fyrir öllu og mega ekki líta svo á að ef ríkið ætli að kaupa þjónustu af einhverju fyrirtæki, í stað þess að vera sjálft með fólk í vinnu, sé verið að tala um einkavæðingu á heilbrigðiskerfinu. Það er ekki rétt. Ég er ekki að segja að þetta sé einhver allsherjarlausn, svo er ekki. En þetta getur hjálpað til og menn mega ekki einfalda umræðuna og segja að allt málið snúist um þetta. Þetta er stærra mál og verður sennilega eitt erfiðasta mál fyrir hvaða ríkisstjórn sem er, hvort sem við verðum í henni eða þeir flokkar sem núna eru, að takast á við á næstu tíu árum. Það er þessi umræða sem þarf að fara í gang, alveg eins og hv. þm. spyr hér um. Hún þarf bara að vera á miklu breiðari grunni en hún vill oft verða upp á síðkastið.

Virðulegur forseti. Ég er óánægður með svarið vegna þess að ég held að þetta sé miklu flóknara mál en við gerum okkur almennt grein fyrir. Ég hef sjálfur staðið í opinberum rekstri og það er mjög stór ákvörðun að taka, og ekki síður að framkvæma, að fara úr opinberum rekstri í einkarekstur eða einkavæðingu á hlutum stofnana. Ég held að það að þjóna tveimur herrum innan ríkisstofnana sé mjög stór hluti af því vandamáli sem við eigum við að stríða í heilbrigðiskerfinu peningalega séð. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geti ekki verið sammála mér um að þetta sé aðferðafræði sem Sjálfstfl. og Framsfl. nota til að fikra sig í átt að því að einkavæða heilbrigðiskerfið, vitandi á þessum tímapunkti að þjóðin vill ekki einkavæðingu. Það er talað um einkarekstur í bili. Einkarekstur sem farið hefur fram á ýmsum deildum um visst skeið leiðir náttúrlega til einkavæðingar í framtíðinni. En það mun kosta gríðarlega peninga ef menn vilja ekki horfast í augu við þær breytingar sem gerðar hafa verið á opinberum rekstri. Þetta er skólabókardæmi. Ég spyrja þingmanninn og hvort hann geti fabúlerað um það að einhverju leyti: Hvað kostar þessi vegferð í raun og veru? Hún kostar okkur gríðarlega peninga og að mínu mati er þetta ein af meginástæðunum fyrir milljörðunum sem út af standa hvert missiri.

Herra forseti. Hv. þm. spyr hvort einkarekstur sem núv. ríkisstjórn er að tala um sé í reynd skref í áttina til einkavæðingar. Ég hef í sjálfu sér enga ástæðu til að ætla það. Ég man ekki eftir að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi lýst einhverju slíku yfir. Ég veit hins vegar að innan Sjálfstfl. eru ungliðar sem tala mjög fyrir einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu, en hvort það sé orðin opinber stefna þess flokks verða aðrir að svara fyrir. Ég get í sjálfu sér ekkert staðfest það. Við jafnaðarmenn höfum snúist gegn einkavæðingu í heilbrigðisrekstri. Menn mega hins vegar ekki rugla saman einkarekstri og einkavæðingu. Mér finnst fyrirspyrjandi einfalda málið svolítið. Þetta er ekki stærsta málið í heilbrigðisrekstri heldur eitt af því sem við þurfum að ræða. Eitt sérstakt vandamál sem verið hefur í heilbrigðisþjónustu hér á landi eru hin hörðu átök við starfsmenn í heilbrigðisþjónustu um áratuga skeið, t.d. átök stjórnvalda við lækna. Þau hafa verið afskaplega erfið og vandamál hjá hverri ríkisstjórninni á fætur annarri. Í þeirri umræðu hafa menn enn ekki náð sáttum. Menn verða að gera það vegna þess að vandamálin sem við þarf að kljást á næstu árum, m.a. vegna þess að þjóðin mun eldast mjög hratt, verða afar mikil. Ef við náum ekki þjóðarsátt í þessum málaflokki fer illa fyrir okkur. Við erum með afskaplega mikla fjármuni bundna í þessum málaflokki. Við erum hér að ræða um fjárlög. Okkur vantar peninga í menntamál, í samgöngumál og vantar peninga út og suður en menn vilja samt ekki auka umsvif ríkisins mikið. Þá er auðvitað eðlileg krafa, sem skattborgararnir munu gera í vaxandi mæli, að þessum fjármunum verði vel varið. Við verðum að takast á við talsmenn einkavæðingar. Við verðum líka að takast á um hvers konar form menn vilja hafa á heilbrigðisrekstri, einkarekstur eða eitthvað annað. En menn verða að mæta umræðunni með opnum huga og með rökum. Ég er aðeins að reyna að draga það fram í umræðunni. Þetta er mjög stórt vandamál. Ég gagnrýni ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki stefnu til að bregðast við. Sú stefna verður að koma fram á næstu árum.

Ég vek athygli hv. þingmanna á því að útbýtt hefur verið frv. til laga um Styrktarsjóð námsmanna. Þetta er 58. mál á þskj. 58. Þingskjalið hefur verið prentað upp.

Herra forseti. Við vorum fyrir hádegið að ræða fjáraukalögin þar sem við vorum að taka inn það sem mönnum fannst á skorta fyrir árið sem nú er að líða. Í þeirri umræðu, þó ég ætli ekki að blanda henni mikið í þessa, var mikið vikið að því að þeir sem í fjárln. hafa starfað innan stjórnarandstöðunnar héldu því fram að hér væri unnið á skjön við fjárreiðulög og margt af því sem teldist ófyrirséð ætti auðvitað að vera fyrirséð, þ.e. hefði átt að vera í fjárlagafrv. eða að færast yfir í fjárlagafrv. næsta árs. Má að mörgu leyti taka undir þær ábendingar eða gagnrýni sem þar kom fram. Nóg um það. Herra forseti. Það er ýmislegt sem mig langar að ræða. Ég held ég byrji aðeins á því að ræða hluti sem m.a. hafa áhrif á afkomu, á tekjur ríkissjóðs á hverju ári. Flestar íslenskar fjölskyldur sem hugsa sæmilega fram í tímann, til jólanna t.d., byrja tímanlega að kaupa jólagjafir og beita þar af leiðandi þeirri skynsemi að gefa sér góðan tíma til þess að stunda innkaupin sér og sínum til hagsbóta. Þetta gera líka aðrir. Ég ætla að gera það hér að örlitlu umræðuefni vegna þess að það tengist tekjum ríkissjóðs. En það tengist líka öðru fyrirbæri sem við höfum oft rætt þótt ég ætli nú ekki að gera það hér að löngu umræðuefni, en það er stjórnkerfi fiskveiða. Ég ætla aðeins að gera einn þátt að umræðuefni hér sem tengist beinlínis fjármálum ríkisins, þ.e. leigu á aflaheimildum. Ég gat um það áðan að þeir forsjálu byrjuðu snemma að kaupa jólagjafir. Það á líka við um íslenska útgerðarmenn. Þeir byrja snemma að kaupa sér jólagjafir. En jólagjafirnar eru hins vegar í því fólgnar varðandi stjórnkerfi fiskveiðanna að þegar líður að áramótum sem jafnframt eru skattaleg áramót flestra fyrirtækja þá byrja útgerðarmenn að leigja til sín aflaheimildir, safna þeim upp, sérstaklega þeir sem eru í sæmilegum rekstri eða hafa verið með hagnað í sínum rekstrardæmum. Leiga verður náttúrlega útlagður kostnaður og kemur þar af leiðandi inn í skattadæmi fyrirtækjanna um áramót. Hins vegar bannar ekkert að eftir áramót leigi þessir sömu útgerðarmenn frá sér sömu heimildirnar og þeir leigðu fyrir áramót. Það er algjörlega heimilt. En með þessari innleigu og síðar útleigu, ef þeim þykir svo henta, hafa verið færðir til verulegir fjármunir sem ella kæmu til skatts hjá fyrirtækjunum, þ.e. skattstofn fyrirtækjanna. Þeir hafa sem sagt lagt í kostnað sem getur verið kostnaður sem þeir ætla sjálfir að nýta sér. En það getur líka verið kostnaður sem menn ákveða að leigja frá sér. Þetta hefur orðið til þess að á undanförnum árum hefur leiguverð á aflaheimildum, herra forseti, ævinlega byrjað að rjúka upp þegar komið er fram í nóvembermánuð og stigið verulega til áramóta. Síðan hefur auðvitað komið upp sú krafa eftir áramót að menn sem leigðu til sín í vaxandi verði vilja svo leigja frá sér á enn hærra verði eftir áramót. Sumir hafa bæði af þessu skattalegt hagræði og fjárhagslegan arð þegar búið er að leigja til baka. Þess vegna má segja sem svo að forsjálir útgerðarmenn hafi þarna fundið leið til þess að laga skattalega stöðu sína og færa sjálfum sér og rekstri sínum ákveðna fyrirgreiðslu. Þetta er auðvitað til viðbótar við aðrar fyrirgreiðslur í skattalögunum eins og t.d. yfirfæranlegt tap. Varðandi það kom nú svar hér við fyrirspurn frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Þar kom fram, ef ég man rétt, að yfirfæranlegt tap á milli ára hafi verið á bilinu 700--900 milljónir, þ.e. sem það virkaði til lækkunar tekjuskatts milli ára. Það er auðvitað ekkert einskorðað við útgerð eða fiskvinnslu. Það er auðvitað hin almenna regla í skattkerfinu. Ég dreg þetta hins vegar fram vegna þess að þetta hefur allt áhrif á stöðu ríkissjóðs og dæmið sem ég nefndi hér um leiguframsal á óveiddum fiski blandast líka inn í skattgreiðslur til ríkisins og þar af leiðandi tekjur ríkisins. Mig langar aðeins að víkja að öðru efni sem snýr að tekjum ríkisins og tengist sjávarútvegi þó það tengist ekki kvótakerfinu. Það er Þróunarsjóður sjávarútvegsins. Þar er gert ráð fyrir að taka sérstök gjöld annars vegar af aflaheimildum sem er föst krónutala á hvert þorskígildiskíló og hins vegar gjald af brúttórúmlest skipa, þó með ákveðnu hámarki, þ.e. gjaldið getur ekki farið hærra á hvert skip en 387.000 kr. eða 388.000 kr. Þar stoppar það hversu stór sem skipin eru. Ef gjaldið væri hins vegar línulegt og héldi áfram að aukast miðað við stærð skipanna þá hefði það ekki verið 87 milljónir heldur aukist um 84 milljónir og hefði samanlagt orðið 171 millj. kr., þ.e. tekjur af þessu gjaldi. Ég hef aldrei fundið nein sérstök rök fyrir því að leggja þetta gjald á stærð skipanna frá tveggja tonna trillunni og upp í eitthvert x þar sem það stoppaði þannig að enn stærri skip sem hefðu mörg hver aflað mikilla tekna greiddu bara eitthvað fast gjald, en allir aðrir línulegt gjald upp að hámarksgjaldinu. Ég verð því að segja alveg eins og er, herra forseti, að mér finnst þessi gjaldtaka svolítið skringilega útfærð. Þar með er ekki sagt að gjaldstofninn þyrfti endilega að hækka um þessar 84 millj. sem ég nefndi, þ.e. ef þetta væri látið fara alveg upp úr og væri ekki með þessu þaki. Hins vegar væri hægt að breyta gjaldinu þannig að menn tækju sömu krónutölu en stofninn breyttist innan flotans. Ég held að það væri meira samræmi í því og meira réttlæti. Ég hef ekki fundið nein rök fyrir því að þetta skuli stoppa við þessa upphæð hversu stór sem skipin eru og hversu kraftmikil þau eru og hversu mikil verðmæti þau bera að landi. Þetta er því hvorki í samræmi við tekjurnar né afköstin, herra forseti. Þetta vildi ég sagt hafa um það mál. Þetta lýtur hvort tveggja að tekjum ríkisins. Herra forseti. Mig langar til að víkja sérstaklega að einu máli sem ég gerði reyndar að umtalsefni við 2. umr. fjárlaga. Þar nefndi ég tvö dæmi, annars vegar um það hvernig mér fyndist að þyrfti að styðja við og styrkja fíkniefnavarnir, þ.e. um að kenna ungmennum að virða sjálf sig og líkama sinn og öðlast skilning á því sem börn að byrja aldrei að nota fíkniefni. Hins vegar lét ég þess getið að mér fyndist frekar naumt skammtað í þá fjárveitingu sem var 500.000 kr. Síðan ræddi ég um hinn þáttinn, þ.e. þann endann á málinu þegar fólk er búið að vera í mikilli neyslu og miklum erfiðleikum með sitt líf, hefur jafnvel lent í afbrotaferli og öðru slíku og tengdi það við Byrgið, aðstöðu sem komið hefur verið upp í Rockville, endurhæfingarsambýli á Miðnesheiði. Ég lýsti þeirri skoðun minni að standa þyrfti vel við bakið á þessari starfsemi, hún væri þjóðfélaginu til mikilla hagsbóta og ég hefði alla vegana í því sem ég hef verið að kynna mér í þessa veru ekki séð að menn stæðu betur að málum annars staðar varðandi fólk sem lent hefði í harðri fíkniefnaneyslu og afbrotum. Í fjárlagafrv. hef ég fundið eina tölu sem ætluð er í þessa veru og hún er, ef ég man rétt, 12,7 millj. kr. undir liðnum 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi. Þar stendur að Byrgið, líknarfélag fái 12,7 millj. kr. fjárveitingu. Herra forseti. Nú vill svo til að ég hef hér undir höndum nokkrar upplýsingar um starfsemi Byrgisins. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi fjárveiting sem þarna er nefnd er ótrúlega lítil til þeirrar starfsemi sem á sér stað í Rockville, endurhæfingarsambýlinu á Miðnesheiði. Herra forseti. Hér við í upphaf umræðunnar kynnti hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárln., í stuttri ræðu efnisatriði fjárlagafrv. eins og það lítur út núna. Þá gat hann þess að menn hefðu sammælst um, ef ég hef skilið málið rétt, að setja þessi mál í ákveðinn farveg og finna á þeim ákveðna lausn, varanlegri en tekið er fram í þessari fjárveitingu upp á 12,7 millj. kr. Herra forseti. Ég heyrði að aðrir nefndarmenn í fjárln. stigu hér einnig í pontu og sögðu að þeir væru sömu skoðunar, þ.e. að búið væri að setja þetta mál í ákveðinn farveg. Mér var ekki kunnugt um það þá að svo væri. En ég hef orðið þess áskynja síðan að nú sé til staðar ákveðinn vilji til þess --- þannig vil ég orða það --- að taka myndarlega á varðandi starfsemi Byrgisins. Ég fagna því mjög ef það er réttur skilningur hjá mér og ég fæ ekki betur skilið en að svo sé. Það breytir hins vegar ekki því, herra forseti, að ég tel mjög tímabært að fara hér aðeins yfir þær upplýsingar sem ég hef um starfsemi Byrgisins. Hér kemur fram í texta og skýringarmyndum sem ég hef fengið að starfsemin er mikil og hún hefur borið talsvert mikinn árangur. Ég vil leyfa mér að lesa örlítið hér úr þessari skýrslu. Hér er tekið saman sjö mánaða tímabil frá 1. 1. 2002 til 31. 7. 2002. Það segir, með leyfi forseta: ,,Á þessu sjö mánaða tímabili hafa 178 skráningar verið gerðar. Sérstök móttöku- og aðhlynningardeild var tekin í notkun í Rockville þann 15. mars sl. Á deildinni rúmast tíu einstaklingar í einu. Þarna er tekið á móti þeim sem koma til meðferðar og veitt læknisþjónusta og lyfjameðferð eftir þörfum. Vakt er á deildinni allan sólarhringinn. Meðferðarhópurinn frá 1. 1. 2002 til 31. 7. 2002 telur 148 einstaklinga. Alltaf er hvatt til endurhæfingar sem felur í sér að einstaklingurinn fær ákveðin verkefni í hendur. Markmiðið er að sem flestir fari í langtímaendurhæfingu, þ.e. 6--18 mánuði og fái starfsþjálfun við hæfi. Stefnt er að því að skjólstæðingarnir komist aftur á almennan vinnumarkað. Kannanir á meðferðarárangri sem gerðar hafa verið á undanförnum árum hafa sýnt að mestur árangur er hjá starfsþjálfunarhóp með reglubundinn vinnutíma þar sem hæfilegrar ábyrgðar er krafist. Hluti skjólstæðinganna er í langtímadvöl án markvissrar starfsþjálfunar. Ástæður þess eru mestmegnis þær að þessir einstaklingar eru heimilisfastir á sambýlinu án þess að önnur húsnæðislausn sé í sjónmáli, enn fremur er um vanhæfni til flestra starfa að ræða vegna geðrænna vandamála og stundum líkamlegra kvilla. Þeir sem útskrifast fá undantekningarlítið aðgang að góðum stuðningi í Byrginu, svo sem viðtölum, samkomum og öðru prógrammi. Þeir sem taka þátt í 1--3 mánaða prógrammi teljast ekki til útskriftarhóps, enda óvíst um árangur þeirra, meðferð varir allt frá 3 vikum og upp í 2--3 mánuði. Hins vegar er hluti sem lýkur 3--5 mánaða meðferðarprógrammi með góðum árangri og tilheyrir útskriftarhóp.`` Síðan segir um könnun á félagslegum aðstæðum meðferðarhópsins: ,,69% einstaklinganna koma frá sundruðum fjölskyldum þar sem neysla foreldra, skilnaður, ofbeldi og/eða misnotkun hafði viðgengist í uppeldi þeirra. 58% þeirra voru án framhaldsmenntunar og höfðu einungis grunnskólapróf. 13% höfðu ekki lokið við grunnskóla. 57% skjólstæðinganna voru einhleypir og 26% fráskildir. Aðeins 12% höfðu haft einhverja atvinnu áður en þeir komu í meðferð. Heimilislausir voru 86%. 88% höfðu verið atvinnulaus sl. sex mánuði eða lengur og voru öryrkjar eða fengu félagslega framfærslu við komu í Byrgið. 39% skjólstæðinganna eru með afbrotaferil, 43% eru með geðrænan vanda, t.d. geðklofa og/eða alvarleg kvíða- og þunglyndiseinkenni. Flestir höfðu byrjað neyslu mjög ungir, 11--13 aldur er algeng viðmiðun samkvæmt upplýsingaskráningu. 64% skjólstæðinganna höfðu neyslusögu sem nam 15--25 árum eða lengur. Fjölmennasti aldurshópurinn er þeir sem fæddir eru milli 1950 og 1970, eða 52%.`` --- Fólk á aldrinum 32 til 52 ára. ,,Hlutfall kvenna í meðferð í Byrginu hefur hækkað töluvert, frá 29% samkvæmt þessari skýrslu en var áður 20%. Á þessu ári hófst samvinna Byrgisins og Fangelsismálastofnunar ríkisins um meðferðarúrræði fanga sem afplána fangelsisdóma og þrír einstaklingar í meðferðarhópnum afplána nú eftirstöðvar dóma í Byrginu. Endurhæfingarsambýlið er einnig af og til nýtt sem vinnustaður fyrir samfélagsþjónustuþega, aðallega fyrir Suðurnesjasvæðið. Þann 31. júlí sl. dvöldu 70 einstaklingar í endurhæfingarsambýli Byrgisins í Rockville. Stefnt er að því að 80--100 pláss verði á sambýlinu í vetur. Vímuefnameðferðarprógramm hefur stöðugt verið þróað og lagað að þörfum þess hóps sem meðferð Byrgisins tekur til. Áhersla er á andlega og líkamlega uppbyggingu þar sem aginn er í fyrirrúmi. Einstaklingurinn er hvattur áfram og aðstoðaður með daglega rútínu allt í átt til samfélagslegrar ábyrgðar og ábyrgðar á eigin lífi um leið.`` Hér er mikið af tölulegum upplýsingum sem ég ætla að fara sérstaklega í gegnum. En ég tel að sá stutti texti sem ég las skýri mjög vel hvaða hlutverki sambýlið í Rockville, starfsemi Byrgisins, gegnir. Ég verð að segja, herra forseti, að ég verð að leyfa mér að treysta því að þær upplýsingar sem menn hafa skipst á og það sem ég hef orðið áskynja í dag sé þess eðlis að fullur vilji sé, bæði hjá ríkisstjórn og örugglega hjá öðrum þingmönnum, eftir því sem menn hafa talað, t.d. aðrir hv. þm. úr fjárln., til að taka myndarlega á þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í þessu máli sé unnið að mjög þörfum hlutum og sú uppbygging og endurhæfing sem á sér stað í Byrginu sé þjóðfélaginu mjög dýrmæt og láta megi mikla fjármuni til þessarar starfsemi án þess að nokkurn tíma verði hægt að færa rök fyrir því að þjóðfélagið tapi á því. Ég hygg að þjóðfélagið muni ævinlega hagnast á þeirri starfsemi sem þar er rekin og þeim markmiðum sem menn hyggjast ná með henni. Við höfum auðvitað gert okkur grein fyrir því, allir Íslendingar, að fíkniefnavandinn fer vaxandi. Þess vegna held ég að við eigum að styðja myndarlega við starfsemi eins og þarna fer fram. Ég lýsi yfir því fyrir okkar hönd, í Frjálslynda flokknum, að við munum styðja slíka starfsemi af alhug. Ég er reyndar viss um að margir aðrir muni gera það. Ég vonast til að það sé réttur skilningur hjá mér, að það sé mikill vilji til að taka alvarlega og vel á þessu máli og því verði vandlega fylgt eftir. Í trausti þess hef ég ekki séð ástæðu til að flytja hér brtt. um fjárveitingar til starfsemi Byrgisins. Mér finnst þetta svo þarft þjóðfélagslegt mál að við hljótum að geta sameinast um það, hv. þingmenn, að leysa það myndarlega. Til þess hvet ég, herra forseti. Ég vil láta þess getið, herra forseti, að ég er meðflm. að brtt. ásamt þingmönnum Vinstri grænna. Það eru auðvitað margar brtt. sem hér hafa verið fluttar, m.a. af Samfylkingunni og einnig af stjórnarliðum, sem við í Frjálslynda flokknum munum greiða atkvæði vegna þess að við teljum að þær horfi til bóta. Við í Frjálslynda flokknum höfum ævinlega lýst því yfir að við mundum styðja þær tillögur varðandi meðferð þingmála sem við teldum horfa til bóta í þjóðfélaginu, hver svo sem flytti þær. Ég er 1. flm. að brtt. um málefni fatlaðra á Vestfjörðum. Þar er lagt til að veittar verði 7 millj. til viðbótar við þá fjárveitingu sem er til málaflokksins í fjárlagafrv. Ásamt mér flytur þessa tillögu hv. þm. Jón Bjarnason. Við teljum að þessi fjárveiting muni duga til að halda óbreyttri starfsemi og ekki þurfi að skera hana neitt niður ef þessi fjárveiting fæst á Vestfjörðum, eins og til stóð miðað við óbreytta fjárveitingu. Eðlilega mæli ég sérstaklega með því að þessi tillaga verði samþykkt. Ég hef hins vegar séð í tillögum stjórnarliða að þeir eru búnir að setja inn 4 millj. kr. í þessu sambandi. Það er vissulega gott. Þar ber þá ekki nema 3 millj. kr. á milli. Í öllu því flóði tillagna sem hér hafa runnið inn, um að auka í þetta og auka í hitt, held ég að þær 3 milljónir sem þarna ber á milli geti varla talist sá ásteytingarsteinn að menn telji þurfa að skera það við nögl þannig að þrengt verði að starfsemi fyrir fatlaða á Vestfjörðum. Einkanlega held ég að þetta mundi snúa að aðstöðu fyrir fatlaða á Hólmavík. Ég hvet til þess að brtt. verði samþykkt. Ég er hér meðflm. að annarri tillögu ásamt hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, sem er 1. flm., að tillögu um þróun kræklingaeldis. Við höfum í því þingskjali lagt til að settar verði 10 millj. kr. í það verkefni. Það var þannig við 2. umr. um fjárlögin að ekki voru ætlaðir neinir fjármunir til að styðja við kræklingaeldið og þróun þess. Það eru enn þá þrír eða fjórir aðilar sem hafa haldið út við að rækta krækling hér á landi og við töldum mikilvægt að tryggt yrði að þeir kæmust á það stig að taka ræktunina til vinnslu í landi og gera að söluvöru. Það hefur hingað til skort á að það tækist, m.a. vegna fjárskorts. Þess vegna lögðum við þessa tillögu fram. Við teljum að í framtíðinni verði hún þjóðfélaginu til mikilla bóta. Ég held að takist hjá þessum þremur, fjórum aðilum sem enn þá eru í kræklingarækt að komast yfir á framleiðslustigið sé björninn unninn í þessu máli og aðrir geti sótt í þá þekkingu sem núverandi ræktendur hafa aflað sér. Þetta er ræktun sem kallar a.m.k. í upphafi ekki á mikið fé. Í upphafi þarf að leggja út fyrir köðlum og festingum til ræktunarinnar. Menn þurfa auðvitað að taka tillit til veðuraðstæðna og annars slíks en að öðru leyti þarf ekki að fæða kræklinginn, hann fær fæðu sína úr sjónum. Þetta er eldi sem ég held að geti komið mörgum til góða og þurfi ekki endilega að vera bundið við stórrekstur. Hér ættu menn að geta verið í smárekstri en það kann hins vegar að vera hagkvæmt fyrir menn að sameinast um úrvinnsluþáttinn þó að ræktendur væru margir, sérstaklega þar sem aðstæður henta, t.d. í stórum og djúpum fjörðum fyrir vestan, í Arnarfirði og Ísafjarðardjúpi; í Eyjafirði, við Hrísey þar sem verið er að rækta; í Mjóafirði og fjöldamörgum öðrum íslenskum fjörðum þar sem aðstæður eru góðar til kræklingaeldis. Það hefur sýnt sig að áseta á útlögð tóg hefur verið mikil og mikill þéttleiki kræklingaskeljar, jafnvel svo mikill að menn hafa ekki áttað sig á því og misst hluta af því sem vaxið hefur niður af reipunum. En það má flokka undir byrjunarörðugleika, herra forseti. Hér er því um mjög þarft verkefni að ræða. Ég er einnig meðflm. að tillögu sem snýr að framhaldsskóla Snæfellinga, ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni, sem er 1. flm., og hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni. Þetta eru þær þrjár tillögur sem ég hef staðið að að flytja í hv. þingi. Ég hef auðvitað lýst því yfir í máli mínu að það eru fjöldamargar tillögur sem við hyggjumst styðja, hvaðan sem þær eru svo upprunnar, hvort sem þær eru frá Vinstri grænum, Samfylkingunni eða stjórnarliðum, við munum eingöngu líta á málin út frá því sem við teljum samfélaginu til hagsbóta, hvað við teljum rétt að leggja áherslu á. Menn verða auðvitað alltaf að velja og hafna í svona málum og sníða sér stakk eftir vexti. En það eru ýmsar brtt. sem við í Frjálslynda flokknum munum styðja. Ég geri ekki mikið ítarlegri grein fyrir því hér en get þó nefnt t.d. að það sem beinist að byggðamálum, Ríkisútvarpinu og heilbrigðisstofnunum, svo eitthvað sé nefnt, eru mál sem við munum styðja. Ég tel sérstaka ástæðu til að huga vel að því að heilbrigðisstofnunum sé ekki mismunað eftir því hvar þær eru á landinu. Það kann ekki góðri lukku að stýra, herra forseti, að sumar stofnanir sem annast heilbrigðismál, þá kannski sérstaklega hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu, fái úrlausnir og góðar og miklar fjárveitingar en sjúkrahús annars staðar á landinu séu látin sitja eftir. Það getur, herra forseti, orðið til þess að fólk verði óöruggt í starfi þar sem vantar fjármuni og þarf mikið aðhald. Þar verður starfsmönnum haldið í óvissu um hvort starfsemin haldi áfram í óbreyttri mynd. Þetta verður til þess, herra forseti, að fólk sem á einhverra kosta völ við að fá störf vegna menntunar sinnar, þjálfunar og þekkingar, færir sig á milli landshluta, fer frá sjúkrahúsunum úti á landi til höfuðborgarsvæðisins. Við búum hér til sjálfvirkt vandamál. Það er algjör óþarfi og í raun skaðlegt fyrir okkur. Þess vegna held ég að við þurfum að líta heildstætt á vanda sjúkrastofnana og vera með svipaðar úrlausnir, þannig að við séum ekki að mynda sífellt mismunandi vægi fyrir fólk sem starfar á þeim stofnunum, því það er jú fólkið og þekking þess sem er dýrmætust í starfsemi hvers sjúkrahúss, auðvitað ásamt þeim tækjum sem við erum þegar búin að setja fjármuni í. Þeir fjármunir sem við erum búin að festa í tækjakosti góðra sjúkrahúsa eru náttúrlega illa nýttir ef við reynum ekki að nýta þá af fremsta megni, nóg er þörfin hjá sjúklingunum. Það er auðvitað hægt að hafa langt og mikið mál um fjárlagafrv., af nógu er að taka þar. Hægt er að ræða hvernig ASÍ, heildarsamtök launþega hér á landi, komu inn í það ferli að tryggja að hér færi ekki allt úr böndunum í verðbólgumálum. Við eigum öll þeim samtökum og forustu þeirra mikið að þakka í því hvernig þeir tóku á þeim málum og þá kannski ekki síst ríkisstjórninni sem m.a. fyrir atbeina þeirra þurfti að draga ýmsar hækkanir til baka sem hafa svo orðið til þess að við erum að sigla niður með verðbólguna og horfum fram á kannski nokkuð stöðuga tíma, en það eru þó mjög mikil hættumerki á lofti. Við horfum fram á vaxandi atvinnuleysi og það er auðvitað mikill vágestur í þjóðfélagi okkar. Við höfum ævinlega verið þeirrar skoðunar, Íslendingar, hygg ég að atvinna væri eitthvað sem við ættum rétt á og allir ættu að eiga kost á þokkalegri atvinnu. Og við höfum líka flestir Íslendingar held ég verið á þeirri skoðun að allir ættu að eiga kost á eðlilegu tryggingakerfi, heilbrigðiskerfi og menntakerfi. Að mörgu leyti er vaxandi misrétti á milli þegnanna í þjóðfélaginu. Það skapast kannski fyrst og fremst af því að annars vegar er þó nokkur fjöldi Íslendinga sem er að verða, hvað eigum við að segja, ofurríkir, milljarðamæringar, menn sem hafa miklar tekjur, t.d. fjármagnstekjur, og kom það fram í svari minnir mig við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að 96 einstaklingar hér á landi fá 116 millj. hver í fjármagnstekjur. Við sjáum það að sumir hafa hagnast vel og hafa mikla fjármuni milli handa, en á sama tíma verðum við þess greinilega vör að einnig eru að verða til hópar í þjóðfélaginu sem standa mjög höllum fæti. Það virðist svo að þrátt fyrir ríkidæmi margra og góða afkomu flestra, þá er samt vaxandi hópur fólks sem hefur það mjög bágt og er undir fátæktarmörkum. Það er ekki þróun sem við eigum að sætta okkur við í okkar þjóðfélagi og við hljótum að horfa til þess að þar megi úr bæta. Herra forseti. Það er mikils virði eins og ég kom að áðan fyrir Íslendinga að halda hér uppi fullri atvinnu. Til þess eigum við að stofna og stjórna. Nú hefur það verið svo á undanförnum árum því miður að við höfum verið með stefnu í landinu í ýmsum atriðum, t.d. í sjávarútvegsmálum, sem ég tel að hafi verið fjandsamleg atvinnu fólksins, fjandsamleg réttindum þess og fjandsamleg byggðunum. Sjávarútvegsstefnan með frjálsu framsali aflaheimildanna hefur orðið til þess að fólki finnst það óöruggt í sjávarbyggðunum, það veit ekki framtíð sína, það veit að atvinnurétturinn er til sölu og þeir sem eru handhafar hans geta selt hann og hafa til þess fullan rétt eins og lögin eru úr garði gerð. Mikil samþjöppun er í sjávarútvegi. Þau pláss sem töldu sig kannski fyrir ári vel stödd og örugg, þar finnst fólki í dag að það sé ekkert öruggt með sína framtíð, enda er það ekki svo. Um það tala dæmin skýru máli. Útgerðarstaðir sem margir hverjir höfðu blómlega stöðu fyrir nokkrum árum eru svo til aflaheimildalausir í dag. Margir útgerðarstaðirnir sem misstu aflaheimildir fyrir fimm til sex árum eða þaðan af fyrr, hafa reynt að rétta stöðu sína eða það fólk sem þar býr með því að sjómennirnir sem misstu atvinnuna fóru yfir í hið svokallaða smábátakerfi og reyndu þar með að tryggja afkomu sína, afkomu fjölskyldna sinna og að byggja upp líf sitt á þeim stöðum þar sem það vill búa. Það er mikill misskilningur, herra forseti, að fólk vilji ekki búa í sjávarbyggðunum. Það er fullt af fólki sem vill búa þar. Fólk vill hins vegar vera visst um að það hafi trygga atvinnu, trygga undirstöðu. Þess þarf fólk á öllum svæðum við, íbúarnir þurfa að vita að þeir búi við nokkuð trygga og örugga atvinnumöguleika. Þess vegna, herra forseti, er það svo að útfærsla okkar á fiskveiðikerfinu er fjandsamleg atvinnurétti fólksins. Stefnan er í raun og veru bara í eina átt, í átt til samþjöppunar þeirra sem hafa eignast mikið í útgerð hér á landi og mikið af aflaheimildum. Ég tel að það sé ekki góð stefna, þetta sé ekki atvinnustefna fyrir fólkið. Þetta er hins vegar örugglega eignastefna fyrir þá sem heimildirnar hafa eignast. Og örugglega eignastefna fyrir þá sem hafa á undanförnum árum verið að hagnast í sjávarútvegi og hafa náð þar yfirburðarstöðu og geta haldið áfram að taka til sín meira og meira af atvinnuréttinum. Afleiðingar þess eru hins vegar óöryggi fyrir fólk í sjávarbyggðunum og algjörlega óásættanleg framtíð. Þetta er engin byggðstefna, herra forseti. Þetta er akkúrat engin byggðastefna. Ég tel að það sé svo í raun og veru, herra forseti, að mesta vandamálið varðandi sjávarbyggðir á Íslandi sé núverandi útfærsla fiskveiðistefnunnar og hana beri að endurskoða frá grunni. Þar hefur orðið mikil samþjöppun eins og ég sagði áðan og þeir stóru eru að sameinast og skiptast á bréfum. Hver skyldi nú vera framtíðarsýn þeirra sem horfa til þess að þetta sé hin rétta stefna, sem ég er alveg andvígur? Jú, hún er sú m.a. sem kemur fram í leiðara Dagblaðsins, ég held í morgun eða hvort það var í gær, en þar skrifar Óli Björn Kárason leiðara um að að sjálfsögðu sé það sjálfgefið mál að inn í sjávarútveginn eigi að streyma peningar erlendis frá og það eigi að vera krafa Íslendinga að þannig sé það. Ég vil segja, herra forseti, að það er ekki gæfuleg framtíð fyrir íslenska þjóð ef svo fer að erlendir aðilar eignast hér óveiddan fiskinn í sjónum. En það getur ekkert annað skeð ef erlendir aðilar fara að fjárfesta í sjávarútvegi eins og nú er í pottinn búið, því aflaheimildirnar eru til sölu, allar. Síðast var smábátasjómönnum nauðgað inn í þetta kerfi. Það eru allar aflaheimildirnar til sölu og þar af leiðandi er sú krafa sem hér birtist í leiðara Dagblaðsins um að að sjálfsögðu eigi hér að streyma inn erlent fé og menn eigi að gera kröfu til þess hér á landi að fá erlent fé inn í sjávarútveginn. Það er að mínu viti alveg stórhættulegt eins og kerfið er úr garði gert og alveg borin von finnst mér ef við erum að hugsa um framtíð Íslendinga, atvinnumöguleika og að halda byggð í landinu, að opna fyrir það að þeir stóreignamenn sem núna eru í sjávarútvegi geti farið að selja mönnum í Evrópusambandinu eða einhverjum öðrum grúppum óveiddan fiskinn í sjónum. Þá erum við aftur komin í hið gamla vistarband og í raun og veru undir eignarhæl annarra ríkja, herra forseti. Það er því fjölmargt sem mér finnst þurfa að varast. Ég dreg þetta hérna fram vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að Ísland framtíðarinnar verði ákaflega lítils virði ef það er ekki í byggð. Við ætlum að selja Ísland framtíðarinnar sem ferðamannaland, þannig hef ég a.m.k. skilið áherslur manna í ferðaþjónustunni. Ég hygg að Ísland framtíðarinnar verði ekki selt sem ferðamannaland nema það sé í byggð, því við munum ekki endalaust selja aðgang að eyðibyggðum, enda held ég að við séum komnir þar á nokkur tímamót eins og t.d. varðandi Hornstrandir. Ég er á þeirri skoðun að við verðum að fara að taka meira fé af þeim ferðamönnum sem þar ferðast en ekki bara að selja þeim fargjöldin til að koma þeim á Strandir og taka við þeim aftur. Það þarf að auka þjónustuna þar á svæðinu. Það þarf helst að vera einhver byggð á svæðinu og einhver þjónusta fyrir ferðamenn. Ég tel að taka eigi upp þá stefnu hér á landi að halda landinu sem allra mest í byggð, til þess eigi að stefna. Og þá á ég jafnt við um sjávarútvegsstefnuna og landbúnaðarstefnuna. Það á að reyna að tryggja að menn geti notað landkosti Íslands bæði til sjávar og sveita og í því felist mikil verðmæti fyrir íslenska framtíð og íslenska þjóð. Það er auðvitað fjöldamargt sem kemur í hugann þegar farið er að ræða þá framtíð sem ég hef hér nefnt, m.a. ferðaþjónustuna, arðsemi samgöngubóta og fjöldamargt annað sem við þurfum að skoða í því sambandi. Ég fagna því að ríkisstjórnin hefur nú á lokavaldadögum sínum gengið til þess verks að semja í nokkru við Landssamband eldri borgara og gera þar nokkra lagfæringu, þó þar sé skammt gengið og að mikill hluti af þeim lagfæringum sem þar eru gerðar muni koma til baka til ríkisins í skattgreiðslum. En þá fagna ég því samt sem þar er gert. En það eru auðvitað ákveðin klókindi ríkisstjórnarinnar að halda mönnum í hálfgerðu svelti megnið af kjörtímabilinu, en semja svo rétt fyrir kosningar. Þetta er svipað og pottaburðurinn í sjávarútveginum þar sem menn eru að bera út hina góðu kosningapotta í smáskömmtum í kvótakerfinu. Þennan byggðapottinn og hinn byggðapottinn og steinbítspottinn og ýsupottinn og hvað þetta allt heitir. Menn gerðu auðvitað það sama í þessu. Menn rífast um afkomu sína eins og ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar allt kjörtímabilið við þessa ríkisstjórn, fara jafnvel í málaferli og vinna þau. Niðurstöðum er svo snarbreytt í meðförum ríkisstjórnarinnar og þær breytingar lögfestar í Alþingi til þess að breyta þeim niðurstöðum sem menn töldu sig hafa unnið fyrir dómi. En í lok kjörtímabilsins er gengið til samninga, enda mikið undir að tryggja einhver atkvæði þegar að vordögum kemur. Það er auðvitað það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera. Ríkisstjórnin var líka að skrifa undir samkomulag við Samtök ísl. sveitarfélaga. Ég fagna því líka að það skuli hafa verið gert. En það er líka gert korteri fyrir kosningar. Allt eru þetta þau leiktjöld til að menn gleymi því nú hvernig það var að starfa og vinna í þjóðfélaginu undir þeim deilum sem hafa verið við lýði allt kjörtímabilið svo menn sérstaklega gleymi því þegar kemur fram á vordagana og muni eftir að setja krossinn á sama stað og þeir hafi alltaf gert áður svo að þeir fái nú sömu vandamálin og sömu stjórnina. Herra forseti. Ég ætla rétt að vona að einhvern tíma öðlist Íslendingar þá visku og það minni að þeir muni á milli ára hvað hefur gerst.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til fjárlaga fyrir árið 2003. Það er nú orðið áliðið kvölds þannig að ég ætla ekki að setja á langa ræðu heldur vil ég fara í gegnum þær í brtt. sem ég og félagar mínir í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum ekki þegar fjallað um. Félagar mínir allir hafa farið yfir brtt. okkar hvað varðar fjárlögin nema það sem út af stendur og ég mun fylgja eftir. Almennt séð, virðulegi forseti, valda þessi fjárlög mér mestum vonbrigðum vegna þess að þau gefa svo slæm skilaboð til landsbyggðarinnar sérstaklega. Í því sambandi hefur mikið verið talað um mál Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem er hátæknisjúkrahús, hið eina utan höfuðborgarsvæðis. Það hefur ekki setið við sama borð og sjúkrahús í Reykjavík hvað varðar fjáraukalög og síðan fjárlög næsta árs. Að vísu verður að viðurkennast að inn í fjáraukalögin hafa verið settar u.þ.b. 50 millj. til viðbótar við 108 millj. þannig að það má segja að reksturinn fyrir 2002 sé betur settur en menn áttu von á. Það skakkar 17 millj. En við hljótum að gera skýra kröfu til þess að stofnun eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, og auðvitað öll landsbyggðarsjúkrahúsin, fái sömu meðhöndlun, náttúrlega sérstaklega Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem lagt var upp með leiðréttingu á rekstri hjá hátæknisjúkrahúsunum. Þetta er röng stefna og röng skilaboð hvað varðar landsbyggðina og þetta er líka rangt hvað varðar reksturinn. Hér eru menn sífellt að kljást við vandamál þess að vera endastöð í heilbrigðiskerfinu og þegar upp er staðið er þetta samfélagslega og efnahagslega ekki rétt pólitík og mjög andstæð landsbyggðinni. Ég hef lúslesið þetta fjárlagafrv. og það veldur miklum vonbrigðum að mjög mikið af því sem að var stefnt í nýsamþykktri byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar er hvergi þar að finna. Menn hafa ekkert farið í þær samhæfingar sem þar var lofað og þar var stefnt að. Það er nú kaldhæðnislegast að ríkisstjórnin og þá sérstaklega byggðamálaráðherrann stærði sig mikið af því norður í Eyjafirði að nú ætti að gera sérstakt átak á Eyjafjarðarsvæðinu og stuðla að því að það yrði sérstakt vaxtarsvæði. Þegar maður les svo fjárlögin er bara talað þar um 20 millj. kr. sem eru notaðar í að stofna nefnd til þess að búa til nefndir. Þetta eru náttúrlega algjörlega ótæk vinnubrögð og vinna meira tjón en ef svona ásetningur væri alls ekki settur á blað eins og þarna var gert. Ég lýsi líka mjög mikilli óánægju með að ekki skuli nú þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að létta á Rafmagnsveitum ríkisins vegna dreifbýlisveitna. Það er mjög ósanngjarnt og mjög röng skilaboð til landsbyggðarinnar, þéttbýlisstaða á landsbyggðinni, að þeim sé gert í gegnum notkun sína á þjónustu frá Rafmagnsveitum ríkisins að standa straum af hinni félagslegu þjónustu vítt og breitt um landið. Við gerðum tillögur um það hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að inn í þennan félagslega þátt yrðu greiddar beint úr ríkissjóði 500 millj. kr. en það er u.þ.b. sú upphæð sem fyrirtækið sjálft hefur sagt að það þyrfti til að standa straum af hinni félagslegu þjónustu. Rafmagnsverð úti í dreifbýlinu á þéttbýlisstöðum er allt of hátt á orkuveitusvæði Rariks og íþyngir mjög öllum atvinnurekstri. Það er alveg makalaust að við skulum ekki á sameiginlegum grundvelli fyrir landið allt hafa tekið á þessum málum en lagt það einvörðungu á þéttbýlisstaðina að borga þennan brúsa í gegnum notendagjöld hjá Rarik. Það er líka kaldhæðnislegt að í byggðaáætluninni var mikið rætt um og góð fyrirheit gefin um styrkingu atvinnuþróunarfélaganna. Þau voru komin með skekkju upp á 20 millj. kr. sem maður hélt að yrði lagfært en þess sér ekki stað. Þau fá rétt um 100 millj. kr. en þyrftu að fá 120 millj. miðað við verðlagshækkanir. Við höfum lagt á það mikla áherslu hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að atvinnuþróunarfélögin yrðu styrkt og vildum í tillöguflutningi okkar fara fram þar með 200 millj. kr. framlag. Síðan eru önnur skilaboð eins og hækkun á póstþjónustunni sem kristallast í ríkisfjárlögunum vegna þess að félagasamtök vítt og breitt í samfélaginu finna fyrir hækkun póstburðargjalda um allt land og sækja um framlög til fjárln. sem grundvallast nær einvörðungu á því hvað póstburðargjöld hafa hækkað mikið. Ég ætla að mæla hér að síðustu fyrir brtt. sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Kolbrún Halldórsdóttir og sá sem hér stendur flytjum. Tillagan hljóðar upp á að við 7. gr. komi nýr liður, með leyfi forseta: ,,7.11 Að verja allt að 150 millj. kr. til styrkingar almenningssamgöngum í samstarfi við sveitarfélög og heimaaðila á viðkomandi svæðum.`` Ég hef flutt þáltill. um almenningssamgöngur í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, það eru víða til skýrslur og úttektir á því hvernig megi haga nútímaalmenningssamgöngum sem fólk gæti sætt sig við og fyrir Eyjafjarðarsvæðið er búið að gera áætlun sem dekkar allt það svæði og líka fyrir Þingeyjarsýslur. Samkvæmt síðustu tölum var framlagsþörf t.d. til almenningssamgangna á Eyjafjarðarsvæði rétt um 35 millj. Það er tilsvarandi upphæð og Akureyrarbær setur í framlag til strætisvagnakerfis síns. Það er verið að vinna svona áætlanir víðar á landinu. Síðast en ekki síst er okkur mjög umhugað um að það verði stuðlað að því að vinna að breyttum og bættum almenningssamgöngum á Eyjafjarðarsvæði sem við teljum mjög mikilvægt. Ég vil einnig hér í þessari ræðu mæla fyrir brtt. sem er flutt af þeim sem hér stendur og hv. þm. Jóni Bjarnasyni um að auka hlutafé í Sementsverksmiðjunni á Akranesi um allt að 500 millj. kr. Eins og allir vita hefur Sementsverksmiðjan hf. á Akranesi átt í gríðarlegri samkeppni við innflutningsaðila til landsins þar sem sement hefur verið flutt inn á því sem að margra mati er talið vera undirverð og jafnvel ,,dumping`` sem sé til þess fallið að gera verksmiðjunni erfitt fyrir og jafnvel að knésetja hana. Við teljum mikilvægt að verksmiðjan eigi möguleika á því að standa þessa samkeppni af sér og við sjáum líka fyrir okkur, eins og við höfum sett fram í þáltill., möguleika fyrir verksmiðjuna á að skipa veglegan sess í framtíðarhlutverki við förgun orkuríkra úrgangsefna sem falla til í þúsunda tonna tali og mundu henta vel sem brennsluefni í verksmiðjuna en að öðrum kosti þyrftum við sjálf að byggja verksmiðjur hér á næstu árum til þess að standa að förgun þessara efna. Að síðustu mæli ég fyrir og kynni hér brtt. frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þeim sem hér stendur og Guðjóni A. Kristjánssyni. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á þetta mál reyndar í framsögu sinni áðan en það er varðandi framhaldsskóla Snæfellinga. Við teljum mjög mikilvægt að bjóða upp á grunnnám í heimabyggð. Það er stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og við teljum alveg upplagt að byrja þar sem menn eru komnir vel á veg með allan undirbúning eins og hjá framhaldsskóla Snæfellinga, og leggjum þess vegna fram tillögu um undirbúning að því að koma á framhaldsskóla þar. Það eru önnur sveitarfélög líka sem munu fylgja í kjölfarið og tileinka sér þessa stefnu, t.d. utanverður Eyjafjörður. Þar er mjög mikill áhugi, og víðar á landinu, og við teljum að það sé lykilatriði í menntastefnu landsins að ungmenni fái að nema í sinni heimabyggð eins lengi og kostur er og eiga a.m.k. kost á framhaldsnámi þar til 18 ára aldurs. Þetta eru brtt. Ég gæti í sjálfu sér flutt hér langt mál um þessi fjárlög en ætla ekki að gera það núna. Það er búið, eins og ég sagði áðan, af kollegum mínum að mæla fyrir þeim málum sem við höfum sett fram og ég þarf ekki að endurtaka það enda orðið áliðið nætur, klukkan langt gengin tólf, og ég læt lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til fjárlaga. Flm. eru sá sem hér stendur og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln. Brtt. varðar fjárlagalið 02-982 Listir, framlög. Þar er gerð tillaga um 13 millj. kr. hækkun en sundurliðun á þeim 13 millj. er sú að gerð er tillaga um að 10 millj. fari inn á óskiptan lið til sundurliðunar og 3 millj. fari til undirbúnings Leikminjasafns Íslands. Ég bendi hv. þingmönnum á að við atkvæðagreiðsluna verður dreginn til baka töluliður 7 á þskj. 544, Listir, framlög, til samræmis þeirri tillögu sem mælt var hér fyrir áðan, þ.e. um Leikminjasafn Íslands. Þær 3 millj. sem koma hér í brtt. verða dregnar til baka á viðeigandi þingskjali í atkvæðagreiðslu að lokinni umræðunni.

Herra forseti. Nú er komið að lokum þessarar löngu umræðu, 3. umr. um fjárlagafrv. komandi árs. Eðlilega hefur margt borið á góma í dag í umræðunni því að það er rétt sem einhver þingmaður sagði fyrr í umræðunni að það er hægt að tala langt og mikið mál um fjárlagafrv. enda tengist það öllum þáttum þjóðlífsins og öllum þáttum hins opinbera rekstrar og þeirrar þjónustu og starfsemi sem ríkisvaldið stendur fyrir. Ég ætla ekki að tala mikið um einstök atriði. Ég vil hins vegar fara nokkrum orðum um heildarmyndina sem nú blasir við þegar niðurstaða er fengin í umfjöllun Alþingis um það frv. sem fram kom af minni hálfu 1. október sl. Ég vil láta það koma fram að ég er býsna ánægður með þá niðurstöðu. Niðurstaðan er sú að afgangur í rekstri ríkisins, af rekstri ríkissjóðs, án tekna af sölu ríkiseigna er rúmlega 1.100 millj. kr. eða þar um bil. Að vísu er það nokkru minna en við gerðum ráð fyrir í upphafi þegar við ræddum um 2.200 millj. kr. á þennan mælikvarða en eigi að síður mjög viðunandi niðurstaða. Og því er við að bæta svo að því sé til haga haldið að 1.200 millj. til viðbótar eru sérstök fjármögnun sem renna á til jarðgangagerðar, fjármögnun af sölu ríkiseigna. En þegar við tökum tillit til væntanlegs söluhagnaðar er ljóst að áætlaður tekjuafgangur á næsta ári er ríflega 11 milljarðar og verður það að teljast mjög ásættanleg niðurstaða. Enginn er að reyna að blekkja neinn með þessum tölum. Við gerum skýran greinarmun á því hver afgangurinn er með hagnaði af sölu eigna og hver hann er án þeirra tekna. En færslurnar í fjárlagafrv. eru að sjálfsögðu í samræmi við það sem lögin um fjárreiður ríkissjóðs gera ráð fyrir og allar sölutekjur umfram bókfært verðmæti eru færðar sem tekjur. Afgangurinn að frágengnum þessum tekjum hefur sem sagt minnkað og er núna u.þ.b. 1.100 millj. kr. eins og ég sagði. Það má velta því fyrir sér hvort sú stærð sé viðunandi. Eins og ég sagði áðan þá tel ég að svo sé. Ég bendi á að ýmsir hafa haldið því fram að við þær aðstæður sem nú hafa skapast í þjóðarbúskap okkar þar sem nokkur slaki hefur myndast þá sé jafnvel réttlætanlegt, og meira að segja hafa sumir hvatt til þess, að afgreiða ekki ríkissjóð á þennan mælikvarða með afgangi heldur með einhverjum halla. Það mætti færa fyrir því rök að það væri eðlilegt að spýta pínulítið í, eins og menn segja, gefa aðeins út meira en gert er til þess að örva atvinnulífið, ráðast í meiri framkvæmdir af opinberri hálfu en ella o.s.frv. Um þetta má að sjálfsögðu deila og það hafa menn að sjálfsögðu gert. Það er athyglisvert að ýmsir sérfræðingar sem við höfum rætt við á vegum fjmrn. á undanförnum mánuðum hafa velt því fyrir sér hvort það væri í raun nauðsynlegt að skila ríkissjóði núna með afgangi. En við höfum hins vegar valið, ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn, að vera varkár, vera réttum megin við strikið og ríflega það og taka enga áhættu með hin opinberu fjármál. Svo koma menn hér og saka okkur um að við séum að sólunda eignum almennings, að við séum að blekkja og við séum að taka alls kyns rangar ákvarðanir. Mig langar til þess að fara aðeins yfir það í stórum dráttum hvað er að gerast hér á árinu 2002 og 2003 að því er varðar heildarmyndina. Ég ætla ekki að fara yfir heildarþjóðhagsmyndina eins og hv. þm. Ágúst Einarsson gerði hér fyrr í kvöld og að mér fannst ágætlega heldur ætla ég að einskorða mig við það hvað verður um afgang ríkissjóðs og þeirra verðmæta sem hann hefur úr að moða á næsta ári til viðbótar því sem liggur fyrir varðandi þetta ár. Sumir hafa sagt sem svo: ,,Það var gert ráð fyrir því í sjóðsyfirlitinu fyrir árið 2002 að hér yrði 38 milljarða lánsfjárafgangur. En hann verður ekki nema 3--4 milljarðar.`` Þetta er rétt. Þetta er vegna þess að ekkert varð af sölu Landssímans í árslok 2001, en reiknað var með því að það fjármagn kæmi inn í sjóðstreymið á árinu 2002. Og kaupverð af bönkunum verður ekki innt af hendi fyrr en á næsta ári þannig að þær koma ekki til greiðslu fyrr en þá. Þar munar því um u.þ.b. 36 milljarða sem er nokkurn veginn sú tala sem þarna skeikaði. Á þessu eru eðlilegar skýringar. En menn verða hins vegar að horfa á árin tvö saman, 2002 og 2003. Þá þarf líka að hafa auga á þeirri staðreynd að við tókum sérstakt 25 milljarða lán í fyrra sem að stærstum hluta hefur verið notað til þess að efla stöðu Seðlabankans, bæði eigið fé og gjaldeyrisstöðu hans. Sú staðreynd að söluandvirði viðskiptabankanna færist nú yfir áramót veldur því að fjármunahreyfingar á næsta ári, þ.e. inngreiðslur, verða miklu meiri en annars og munar þar um 30 milljörðum og lánsfjárafgangur á næsta ári verður 23,7 milljarðar miðað við þá áætlun sem nú liggur fyrir. Ætlunin er að ráðstafa honum þannig að til greiðslu lána umfram ný lán sem tekin kunna að verða fari u.þ.b. 13,5 milljarðar. 7,5 milljarðar munu ganga til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins til þess að grynnka á skuldbindingum þar og 2,5--3 milljarðar fara til þess að bæta stöðu ríkissjóðs í Seðlabankanum. Þetta er nú það sem verið er að gera við þennan lánsfjárafgang. Það er verið að bæta stöðuna, bæta stöðu ríkissjóðs hvert sem litið er, greiða niður lán, borga upp í skuldbindingar sem ella koma í hausinn á okkur eftir nokkur ár og byggja upp eignir í Seðlabanka og annars staðar. Skuldirnar lækka um um það bil 6 milljarða á tveimur árum. Fyrirframgreiðslan í LSR verður 16,5 milljarðar á þessum tveimur árum og staða við Seðlabanka batnar um 4,5--5 milljarða. Ef við síðan tökum til viðbótar þau stofnframlög sem við höfum innt af hendi til Seðlabankans á þessu ári, stofnfjárframlög til annarra fyrirtækja sem ráðgert er að ráðast í, eins og t.d. Farice-strenginn, það fjármagn sem varið var til að kaupa Orkubú Vestfjarða og fleira í þeim dúr, þá sjáum við að söluhagnaður eigna á þessum árum hefur allur farið í að styrkja stöðu ríkissjóðs, annaðhvort með því að lækka skuldir, með því að borga inn í LSR eða með því að byggja upp eignir annars staðar. Þess vegna er alveg af og frá að gefa það í skyn eða orða það með einhverjum óljósum hætti að verið sé að taka þennan söluhagnað og sólunda honum á kostnað komandi kynslóða. Það stenst ekki og það geta allir séð sem kynna sér þessi mál. Ég sagðist ekki ætla að fara út í þjóðhagsstærðirnar. Þó vil ég geta þess að sú mynd sem ég hef hér verið að draga upp og menn hafa keppst við í allan dag að gera lítið úr --- þeir hafa keppst við að halda því fram að það mætti jú eyða meiru í þetta og það mætti eyða meiru í hitt og vissulega er það allt saman gott og gilt ef menn missa ekki sjónar á heildarmarkmiðunum --- en þessi afkoma okkar hér og þessi niðurstaða varðandi ríkisfjármálin ásamt öðru því sem hér hefur verið að gerast í efnahagslífinu, þróuninni varðandi verðlag, þróuninni varðandi viðskiptajöfnuð, vaxtaþróuninni og því að hagvöxtur er fyrirsjáanlegur á nýjan leik strax á næsta ári, allt þetta hefur gert það að verkum að staða okkar Íslendinga sem lántakenda á erlendum mörkuðum hefur enn batnað frá því sem var. Má ég benda mönnum á að íslenska ríkið er komið í sama gæðaflokk á erlendum lánamarkaði og bandaríska ríkið að mati annars af tveimur stærstu matsfyrirtækjum og lánshæfisfyrirtækjum í heiminum. Moody's sem er víðþekkt lánshæfisfyrirtæki hefur hækkað Íslendinga í efsta flokk og Standard & Poor's sem er annað svona fyrirtæki hefur líka bætt mat sitt á horfunum í íslensku efnahagslífi. Af hverju skyldi þetta nú vera? Er þetta vegna þess að það er allt hér í kaldakoli eins og sumir halda fram? Auðvitað ekki. Það er vegna þess að það er einmitt ekki allt í kaldakoli og hér hefur verið haldið á spöðunum af skynsemi. Og ríkisfjármálapakkinn er að sjálfsögðu lykilatriði í því öllu saman. Herra forseti. Hvað þýðir það þegar íslenska ríkið kemst í hæsta gæðaflokk með skuldbindingar sínar í útlöndum? Það þýðir m.a. að ríkið fær betri vaxtakjör. Það hefur þau áhrif að aðrir íslenskir lántakendur fá líka betri vaxtakjör í skjóli ríkisins vegna þess að ríkið setur grunninn. Það þýðir líka að ýmsir aðilar úti í heimi sem búa við ákveðnar reglur um hvaða skuldabréf þeir mega kaupa og mega ekki kaupa nema skuldabréf í efsta flokki, geta núna keypt skuldabréf íslenska ríkisins ef þau verða á boðstólum. Markaðurinn breikkar. Möguleikar okkar á þessu sviði aukast. Auðvitað skiptir þetta allt alveg gríðarlega miklu máli. Þetta þýðir þó ekki að við eigum að vaða út í heim og fara að taka meiri lán í nafni ríkisins. En þetta þýðir að ef til þess kemur, sem auðvitað er alltaf í einhverjum mæli, þá fáum við nú enn betri kjör en áður. Ég vildi benda á þetta hér í umræðunni. Ég tel að þetta sé afar mikilvægt. Mörgum hefur yfirsést hversu mikilvæg ríkisfjármálaþróunin er í þessu dæmi öllu saman. Sú staðreynd að við erum að grynnka á skuldum okkar, að við erum að búa í haginn t.d. með því að draga úr skuldbindingum hjá LSR, að við erum að byggja upp eignir í Seðlabankanum og annars staðar, hefur gríðarlega mikla þýðingu. Þetta vildi ég segja að lokum, herra forseti, um leið og ég þakka fyrir ágætar umræður hér þegar á heildina er litið. Auk þess vil ég sérstaklega þakka fjárlaganefndarmönnum og sömuleiðis öðrum þingmönnum, formanni og varaformanni fjárln. sérstaklega og forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna í fjárln. fyrir að hafa beitt sér fyrir því að nú getum við þriðja árið í röð afgreitt fjárlögin á Alþingi samkvæmt þeirri tímaáætlun sem lagt var upp með í upphafi. Reyndar er 3. umr. fjárlaga degi fyrr en gert var ráð fyrir. Þetta er til mikillar fyrirmyndar. Þetta er öllum þeim sem hafa lagt þessu máli lið í fjárln. til mikils sóma fyrir nú utan hvað þetta greiðir fyrir allri starfsemi ráðuneyta og ríkisstofnana sem þurfa að fara að skipuleggja starfsemi sína og gera fjárhagsáætlanir sínar á grundvelli nýrra fjárlaga.

Herra forseti. Það er nú ljótt að eyðileggja þessa fögru mynd sem hæstv. fjmrh. er að reyna að draga upp. Hann telur að menn hafi farið með rangt mál þegar þeir sökuðu ríkisstjórnina um að beita bókhaldsbrellum og jafnvel blekkingum og vísuðu þar sérstaklega til fjáraukalaga og þeirrar staðreyndar að þar er verið að bókfæra til eignar söluandvirði fyrir eignir sem ekki hafa verið seldar, fjármuni sem ekki eru komnir inn. Vísa ég þar til sölu á bönkunum og þá sérstaklega Búnaðarbanka. Þetta var gagnrýnin sem hér var sett fram. Síðan er svolítið vafasamt að setja dæmið upp á eins einfaldan hátt og hæstv. ráðherra gerir þegar hann talar um kaup og sölu á eignum ríkisins svona sem tilfærslu á milli kredit og debet. Staðreyndin er sú að ýmsar þær eignir, stofnanir sem ríkisstjórnin hefur verið að selja frá almenningi, hafa verið undirstöðuþjónustustofnanir í samfélagi okkar og munu þegar þær hafa verið frá okkur seldar eða markaðsvæddar eftir atvikum, leiða til ójöfnuðar og óhagræðis þegar fram líða stundir. Menn hafa t.d. verið að ræða afleiðingar þess að markaðsvæða póstþjónustuna sem hefur það í för með sér að Öryrkjabandalagið þarf að greiða 1.400 þús. kr. í stað 400 þús. kr. fyrir að dreifa félagsblaði til félagsmanna sinna. Þannig mætti áfram telja. Það mætti vísa til kerfisbreytinga í velferðarþjónustunni, í heilbrigðisþjónustunni. Nefna má dvalarheimili aldraðra sem ríkisstjórnin hefur verið að feta sig með út á braut einkavæðingar sem er skattborgaranum dýrari og líkleg til að leiða til ójöfnuðar þegar fram líða stundir. Það eru þessar kerfisbreytingar sem við höfum verið að gagnrýna fyrst og fremst.

Herra forseti. Það er auðvitað ekkert við því að segja og það liggur fyrir að pólitískur ágreiningur er um mjög marga hluti hér í þessum sal, m.a. þau atriði sem þingmaðurinn vék að varðandi einkavæðingu ríkisfyrirtækja og fleira sem þeim málum tengist. Það þarf ekkert að rifja upp þann ágreining í stuttu andsvari. En því sem ég hafna er sú kenning sem hér hefur borið á í dag, að verið sé að falsa bókhaldið í reikningum ríkisins, að með óeðlilegum hætti sé þar verið að ,,beita bókhaldsbrellum`` --- það var orðalagið sem var notað --- til þess að færa tekjur á árið í ár sem ættu heima á árinu 2003. Ég segi nú bara fyrir mig, hv. þm., þ.e. ef hann má vera að því að hlusta á svarið við andsvarinu, að það skiptir auðvitað ekki í grunninn nokkru sköpuðu máli hvorum megin við áramót svona tekjur eru færðar. Það eina sem reynt er að gera hér er að færa þær í samræmi við lögin um fjárreiður ríkisins. Það sem hins vegar kemur á daginn er að í sjóðstreyminu, sem er auðvitað á greiðslugrunni, koma þessar tekjur ekki inn fyrr en á næsta ári. Þær koma inn í lánsfjárjöfnuð næsta árs. En hluti af þeim er færður til ársins í ár, til tekna ársins í ár, vegna þess að það ber að færa þær greiðslur eða þær tekjur á rekstrargrunni ársins í ár með tilliti til þess hvenær hinn skuldbindandi samningur verður til. Reyndar er þetta mál þess eðlis að það eru álitamál í því hvoru árinu þetta tilheyrir. En ef maður tekur þessi tvö ár saman þá skiptir það auðvitað ekki nokkru einasta máli. Það verður að gera greinarmun á rekstrargrunninum og greiðslugrunninum. En það er alveg út í bláinn að saka menn um það að --- ég heyri að þingmaðurinn má bara ekkert vera að því að hlusta á mig --- það er algjör misskilningur og meinbægni að saka menn um að beita brögðum og brellum við þetta bókhald.

Herra forseti. Ég má vera að því að hlusta á hæstv. ráðherra, ég var að leita ráða hjá mönnum sem eru ekki síður fróðir um þessi efni en ég en eftir því sem ég skil þetta mál vísa fjáraukalög til þessa árs. Og þar er verið að færa til bókar söluandvirði sem ekki kemur inn á þessu ári.  Varðandi ágreining um einkavæðinguna er hann af tvennum toga, annars vegar hugmyndafræðilegur sem snýr þá að því hver félagsleg áhrif af þessum breytingum verða og hins vegar er þetta bara spurning um krónur, aura og hagkvæmnissjónarmið. Við höfum haldið því fram að þær kerfisbreytingar sem ríkisstjórnin hefur verið að gera, t.d. hjá dvalarheimilum aldraðra sem ég get tekið dæmi um en hirði ekki um að nefna hér, séu miklu kostnaðarsamari fyrir ríkissjóð, fyrir skattborgarann, samkvæmt þeim formúlum sem ríkisstjórnin hefur lagt upp með. Við höfum gagnrýnt vinnubrögð hennar að þessu leyti, að hún haldi ekki nægilega vel á spöðunum fyrir hönd skattborgarans. Þarna beinist gagnrýni okkar bæði að félagslega þættinum en ekki síður að krónum, aurum og hagsmunum skattborgaranna.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til þess að útskýra fyrra atriðið sem þingmaðurinn nefndi. Ég ætla ekki að tala við hann í kvöld meira um mismunandi skoðanir okkar á einkavæðingu. Ég ætla að fara yfir þetta með bókhaldið vegna þess að mér finnst illt að þurfa að sitja undir slíkum ásökunum hér. Það er nóg að takast á um raunverulegan ágreining þó að menn deili ekki um þetta. Ég fór sjálfur yfir það hér áðan mjög nákvæmlega að lánsfjárafgangur þessa árs mun lækka úr u.þ.b. 38 milljörðum samkvæmt fjárlögum ársins niður í u.þ.b. 3--4 milljarða vegna þess að salan á Landssímanum varð ekki að veruleika og vegna þess að greiðslurnar vegna sölu bankanna koma ekki fyrr en á næsta ári. Greiðslurnar eru að sjálfsögðu á greiðslugrunni. En það má ekki gleyma því að fjárlög og fjáraukalög eru gerð upp á rekstrargrunni og þá fer það eftir því hvenær skuldbindingin verður til hvenær viðkomandi færsla er færð. Eins og við vitum eru lífeyrisgreiðslur ríkissjóðs færðar á hverju einasta ári, stórkostlegir fjármunir vegna lífeyrisskuldbindinga sem verða til á því ári þó að greiðslurnar falli ekki til fyrr en löngu seinna. En við færum þetta sem greiðslur til þess að vera búin að gera ráð fyrir því, vita af því. Sama er með skatttekjur sem eru lagðar á. Þær eru bókfærðar við álagningu þó að maður viti ekkert um það þá hvenær þær koma til greiðslu eða hvort þær innheimtist allar. Þetta er auðvitað alþekktur munur á kerfunum. Í þessu dæmi vaknaði sú spurning hvernig rétt væri að færa þetta þannig að það væri í sem bestu samræmi við lögin um fjárreiður ríkisins. Niðurstaðan í því máli er hér, hluti af því kemur í fjáraukalögum, hluti af því kemur í fjárlögum, en allar greiðslurnar koma inn í lánsfjárjöfnuðinn á næsta ári og sjóðstreymi þess árs, ekki núna á þessu ári.

Herra forseti. Það var ekki laust við það að hæstv. fjmrh. drægi hér upp nokkuð bjarta og glæsilega mynd af ástandinu í ríkisfjármálum og almennt litið til framtíðar. Vonandi er auðvitað að hæstv. ráðherra verði spádómlegur í spádómi sínum um hvað tekur við á næsta ári. Því miður held ég þó að hæstv. ráðherra hafi dregið upp heldur bjarta mynd, það séu því miður ýmsir þættir sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Það er auðvitað ljóst að hin mikla útgjaldaaukning sem verið hefur á undanförnum árum í ríkisfjármálunum hefur verið gagnrýnd í umræðunum. Lýst hefur verið yfir áhyggjum vegna þess að hagvöxtur er alveg við núllið. Lýst hefur verið yfir áhyggjum af auknu atvinnuleysi sem auðvitað er hægt að færa rök fyrir að hægt sé að kenna slakri hagstjórn um á undanförnum árum. En það er ekki síst sú gagnrýni sem fram hefur komið um upplýsingastreymi til fjárln. sem ég held að sé alvarleg litið til framtíðar vegna þess að nú á haustdögum hefur upplýsingastreymi til nefndarinnar því miður verið verra en oft áður og það er áhyggjuefni. Það er ljóst að nefndin getur ekki á þann hátt sinnt eftirlitshlutverki sínu, okkur skortir upplýsingar til þess. Og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort hann telji ekki nauðsynlegt fyrir fjárln. að fá fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga áætlaða stöðu ríkisstofnana um næstu áramót þannig að nefndin viti hvað hún er að áætla hverri stofnun fyrir komandi ár.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar ábendingar. Ég vil bara taka það fram sömuleiðis að ef það er einhver pottur brotinn í upplýsingagjöf fjmrn. eða annarra ráðuneyta til fjárln. þarf að sjálfsögðu að kippa því í liðinn. Ég leyfi mér hins vegar að draga í efa að þetta geti verið vandamál vegna þess að ég veit að fjárln. gengur hart eftir upplýsingum og það er skylda ráðuneytanna að veita þær. Að því er varðar spurninguna um áætlaða stöðu ríkisstofnana um næstu áramót kann vel að vera að það væri æskilegt og heppilegt að hafa þær upplýsingar fyrir hendi og í einhverjum tilfellum er það náttúrlega hægt. Uppgjörið frá Fjársýslu ríkisins er því miður alltaf eitthvað á eftir eins og í öllum rekstri þannig að það er hæpið að hægt sé að vera með alveg endanlegar upplýsingar. En ég er sammála þingmanninum um að því nýrri sem tölurnar eru á þeim mun fastari grunni eru menn með þær áætlanir sem fjárlögin byggjast auðvitað á.

Herra forseti. Vegna orða hæstv. ráðherra er rétt að taka fram að ég held að athugasemdirnar um upplýsingastreymið eigi einna síst við um fjmrn. Það eru önnur ráðuneyti, því miður, sem ekki hafa staðið sig sem skyldi og ég þakka undirtektir hæstv. ráðherra varðandi þann hluta. Þetta verður síðasta innkoma mín í þessa umræðu og þess vegna vildi ég nota tækifærið hér að lokum til að þakka samstarfið í fjárln. Það hefur auðvitað á stundum hvesst á milli meiri og minni hluta en það er eðli þeirra starfa sem fram fara í nefndinni. Á heildina litið hefur þetta samstarf verið með ágætum. Ég vil einnig nota tækifærið og þakka hæstv. fjmrh. fyrir innkomu hans í þessa umræðu og þær upplýsingar sem hann hefur gefið og vona að áfram megi vera farsælt samstarf milli aðila í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil við lok þessarar umræðu taka undir mörg af þeim orðum sem hér hafa fallið, bæði hjá stjórnarandstöðu en ekki síst taka undir orð hæstv. fjmrh. sem rakti hér með margvíslegum hætti og góðum rökum þann mikla árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum á undanförnum árum, ekki síst því ári sem við erum núna að ljúka ef við getum talað um að árinu, sem er að hefjast samkvæmt almanaksári, sé að ljúka. Það má skilja það í því samhengi sem fjárln. vinnur, þ.e. fram til eins árs í senn. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hæstv. fjmrh. sagði hér. Við sjáum ekki aðeins vitnisburð um trausta fjármálastjórn hér á landi í því aukna trausti sem við njótum á fjármálamarkaði og í lánshæfi, heldur sjáum við vitnisburðinn ekki síður í þeim viðbrögðum sem landsmenn sýna með ákvörðunum sínum og viðbrögðum við ákvörðun ríkisvaldsins í fjármálum. Ég nefni þar markaðinn og fjármálakerfið, atvinnulífið, en ekki síst traust almennings á því að hér ríki stöðugleiki og traust fjármálastjórn. Það er eðlilegt að við þessar umræður gagnrýni stjórnarandstaðan meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnina, það er hennar hlutverk. Vissulega hefur stjórnarandstaðan nefnt marga þá hluti sem við sem í meiri hlutanum erum eigum að hugsa um og taka til vandlegrar skoðunar. Ég leyfi mér að þakka nefndarmönnum í fjárln. fyrir ánægjulegt samstarf, bæði meirihlutafólki og sömuleiðis stjórnarandstöðu. Ég tel að starf okkar hafi skilað árangri og tek undir orð hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar um að auðvitað höfum við tekist á en að baki hafa alltaf búið heilindi og málefnalegur flutningur þó að til nokkurrar rimmu hafi komið af og til. Sérstaklega vil ég þó þakka fjmrh. fyrir samstarfið og segja það hér við þessa umræðu ef hún má ná út til almennings að menn gera sér e.t.v. ekki grein fyrir því að vinnan við frv. til fjárlaga stendur allt árið, hefst af mikilli alvöru á vordögum og lýkur síðan með því að frv. kemur hér inn. Hæstv. fjmrh. þarf þá bæði að glíma við margvíslegar útgjaldabeiðnir á því stigi málsins og síðan þegar inn í þingið kemur. Allt þetta hefur verið leyst farsællega í góðu samstarfi. Ég ítreka þakkir mínar til ráðherrans um leið og ég óska honum líka til hamingju með það frv. sem hér er lagt fram með þeim brtt. sem ég vona að færi bæði þingi og þjóð heillavænlegan árangur.