Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að þegar málið var til 1. umr. í gær, óskaði hæstv. atvmrh. þess, að fjhn. tæki málið til athugunar milli 1. og 2. umr. og segði til um álit sitt. Síðan hefur n. hins vegar engan fund haldið, og liggur því álit hennar ekki fyrir, og þar sem form. er ekki viðstaddur, legg ég til, að málið verði tekið af dagskrá og látið bíða, þar til n. hefur látið í ljós álit sitt.



Umræður um þetta mál hafa nú farið á við og dreif og jafnvel snúizt um húsnæðismál almennt og þó sérstaklega um leyfisveitingar fjárhagsráðs fyrir húsbyggingum á síðastliðnu ári. Ég vona, að hæstv. forseti sýni mér þolinmæði og afsaki, þótt ég fari dálítið út í húsbyggingar almennt, eins og aðrir hafa gert. Ég gat þess viðvíkjandi leyfisveitingum fjárhagsráðs, að leyfin hefðu yfirleitt verið veitt út á land, en dregið úr þeim til Reykjavíkur, en þar átti ég auðvitað við þær umsóknir, sem bárust fjárhagsráði fyrir tilsettan tíma og uppfylltu hin settu skilyrði. Ég veit ekki, hvort ég hef tekið þetta nógu skýrt fram. Hins vegar sé ég, að öll blöðin hafa haft þetta á annan veg en ég ætlaði að segja. Nú liggur hér fyrir skýrsla fjárhagsráðs frá því í sept. 1948 um fjárfestingu til bygginga, og þar er sundurliðað, hve mikið var veitt af leyfum til Reykjavíkur, til kaupstaða og kauptúna úti á landi og til sveitanna. Í skýrslunni kemur í ljós, að leyfisveitingum er skipt hlutfallslega rétt um landið eftir íbúafjölda. Af öllum leyfisveitingum fær því Reykjavík 35%. Þm. hafa nú skýrsluna og geta athugað hana, og ég hugsa, að ef þeir lesa hana, þá muni leiðréttast sá misskilningur, sem hefur komið fram í umr. Hv. 2. þm. Reykv. vék að mér alllangri ræðu út af athugasemdum mínum við fyrri ræðu hans, og sagði hann, að afstaða mín til laga um útrýmingu heilsuspillandi íbúða hefði verið að fresta framkvæmd laganna og greiða síðan atkvæði gegn tillögu sósíalista um 1 millj. kr. framlag til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Hv. þm. sagði í sömu ræðu, að það væri furða, hve hægt væri að ljúga frá Austurvelli til Austurstrætis, en ég vil segja, að það er furða, hve hægt er að snúa öllum málsatriðum á ekki lengri leið en er á milli sæta okkar hv. 2. þm. Reykv., og þessi ummæli hans eru því furðulegri, þegar þess er gætt einmitt, að ég lét semja þennan lagabálk og bar hann fram hér og samkvæmt þessum lögum hafa þegar verið greiddar 6 millj. kr., til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Ef 2. þm. Reykv. telur ástæðu til þess að hæla sér af þessari tillögu sinni um 1 millj. kr. framlag, þá ætti ég að geta hælt mér 6 sinnum meira. Ég hef þó ekki séð ástæðu til þess að benda á þetta nema að gefnu þessu tilefni frá 2. þm. Reykv., enda skipti um, eftir að þessi lög voru samþ., því að þá var byggt meira af verkamannabústöðum og samvinnubústöðum en nokkurn tíma fyrr. Það orkar því ekki tvímælis, að enda þótt lögum þessum væri nokkuð breytt í framkvæmd varðandi kaflann um heilsuspillandi íbúðir, þá hafa þau þó verið til mjög mikillar aðstoðar fyrir hina minni máttar við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Annars ætlast ég ekki til neinnar viðurkenningar af hv. 2. þm. Reykv., en ég sé ekki ástæðu til þess, að hann snúi svo málsatriðum sem hann hefur gert. Annars verð ég að segja það út af ræðu hans, að eins og svo oft áður, þá er mælska hans svo mikil, að það er eins og tveir eða þrír menn séu að tala saman og séu sinn á hvorri skoðun. Annars var það áberandi hjá hv. þm., að hann taldi fjárhagsráði margt til foráttu og meðal annars það, að það hafi gert áætlun og neiti svo um sjálfsögð leyfi, en í sömu andránni kvartar hann yfir því, að till., sem áttu að veita fjárhagsráði algert einokunarvald í leyfaveitingum og alræði yfir lánsfjárstarfsemi bankanna, skuli hafa verið felldar. Þetta sýnir betur en nokkuð annað, að hv. 2. þm. Reykv. er eins og tveir menn, sem deila innbyrðis. Hvernig dettur manninum í hug að láta þetta auma vald hafa alræðisvald yfir útlánastarfsemi bankanna? - Nú, í ræðu sinni um daginn við 1. umr. málsins hélt 2. þm. Reykv. því fram, að fjárhagsráð hefði ekki gefið út nógu há leyfi til bygginga, og lét þau orð falla, að óhætt hefði verið að gefa út meiri leyfi, og færði hann þau rök fyrir máli sínu, að fátæktin mundi ráða því, hvað framkvæmt yrði og hverjir mundu ekki hagnýta leyfi sín. Nú hafði fjárhagsráð hagað störfum sínum svo, að það leit fyrst og fremst til þeirra umsókna, þar sem í hlut áttu menn með stórar fjölskyldur, er vildu byggja litlar íbúðir fyrir sig og fjölskyldur sínar. Það var því fyrst og fremst reynt að úthluta leyfunum þangað, sem það var vitað mál, að þau væru notuð til afnota fyrir fjölskyldur, sem mundu hagnýta húsnæði sitt sjálfar, en ekki til þeirra manna, sem hafa lifað á því á undanförnum árum að byggja íbúðarhús og selja til þess að græða á því stórfé, en slíkt hefur verið algengt á undanförnum árum. En það er eftirtektarvert, að eftir kenningum hv. 2. þm. Reykv. þá á fyrst og fremst að veita byggingarefni til þessara manna, en láta þá fátæku sitja á hakanum. Ég drep nú á þetta svona til gamans til þess að varpa ljósi á sleggjudóma þá, sem hv. þm. hefur haft hér í frammi. Hann hefur ekki kynnt sér þessi mál, en slegið fram fullyrðingum sínum í sínum mikla mælskuflaumi og án þess, að hann meini það, sem hann er að segja, eða viti, hvað hann er að fara. Nú var mér þetta ljóst þegar við 1. umr. málsins, er ég ræddi nokkuð skýrslu þá, sem fjárhagsráð hafði látið gera varðandi fjárfestinguna. Í álitsgerð þessari er sagt frá störfum fjárhagsráðs og störf þess gagnrýnd, en það má finna að verkum þess eins og öðrum mannlegum verkum. En einmitt þess vegna, að álitsgerð þessi er að nokkru athugasemd um störf fjárhagsráðs, þá sá ráðið, að eðlilegt væri að senda m. a. alþm. álitsgerðina, til þess að þeir gætu kynnt sér störf stofnunarinnar. En eftirtektarverðast við þessa álitsgerð er það, að skýrslan sýnir, að fjárhagsráð hefur gefið út of há fjárfestingarleyfi, en ekki of lág, eins og hv. 2. þm.. Reykv. talaði svo mjög um í ræðu sinni. Þeim ber því mikið í milli hv. þm. og hagfræðingi Sósfl., Jónasi Haralz, sem var einn þeirra hagfræðinga, sem sömdu þessa álitsgerð. Ég held, að það hefði verið ráðlegra fyrir hv. þm. að ráðfæra sig við hagfræðing kommúnista, áður en hann fór út á þessar vandlætingabrautir: Ef hv. 2. þm. Reykv. hefði gefið sér tíma til að lesa álitsgerðina, þá hefði það e. t. v. forðað honum frá því að lenda úti á þeim villigötum, sem hann hefur komizt á með allri meðferð sinni og mælgi í þessu máli. Í skýrslunni er m. a. bent á, að draga verði stórlega úr veitingum til nýrra íbúðarhúsbygginga til þess að geta lokið þeim, sem þegar hefur verið byrjað á. Fjárhagsráð hefur þegar veitt það mikil leyfi til bygginga, að erfitt mun reynast að fullgera þau hús, sem þegar eru langt komin. Hitt er svo annað mál og annar þáttur þess, að fjárhagsráð tók við byggingarmálum þjóðarinnar í hinu mesta öngþveiti eftir störf nýbyggingarráðs. Var svo komið, að erfitt var að finna grundvöll til að fóta sig á og vinna eftir á minna en 1½–2 ára tíma. Hv. hagfræðingur kommúnista kemst svo að orði á bls. 45 í álitsgerðinni, með leyfi forseta: „Í öðru lagi má fullyrða, að ekki sé nú með neinni fjárfestingu eða neinum tæknilegum framförum á skömmum tíma hægt að ná eins mikilli afkastaaukningu í þjóðfélaginu og hægt væri með því að draga úr hinni gífurlegu almennu ofþenslu í atvinnu- og viðskiptalífinu“. Og svo heldur hagfræðingur kommúnista áfram: „Ráðið til úrbóta á þessu sviði er því ekki fólgið í að auka veitingu fjárfestingarleyfa, heldur þvert á móti að draga úr henni“. Eins og þm. heyra, þá er þetta álit hagfræðings kommúnista, sem hv. 2. þm. Reykv. hefur miklar mætur á. Svo kemur hv. 2. þm. Reykv. hér og heimtar, að fjárhagsráð gefi út leyfi í belg og biðu, þó að því sé yfir lýst, að fjárhagsráð hafi gengið of langt í leyfisveitingum, en ekki of skammt. Um fjárfestinguna 1949 segja hagfræðingarnir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þess, sem að framan hefur verið sagt, ætti það þó að vera auðskilið mál, að jafnmiklar leyfisveitingar og 1948 gætu ekki að öðrum ástæðum óbreyttum aukið raunverulega fjárfestingu, heldur aðeins valdið auknum glundroða.“ Með öðrum orðum, hvar sem er slegið upp í álitsgerð hagfræðinganna, ber að sama brunni. Hagfræðingarnir hafa algerlega gagnstæðar skoðanir við hv. 2. þm. Reykv. Hv. þm. vill, að gefin séu út leyfi í belg og biðu, án þess að séð sé fyrir, að nægur innflutningur sé tryggður, til þess að fullnægja megi leyfum þeim, sem út eru gefin. Ef ég væri í sporum hv. þm., þá mundi ég byrja á því að reyna að gera mér grein fyrir, hver aðferðin væri réttari, og kynna mér alla málavexti, áður en ég stæði upp og talaði, eða að öðrum kosti láta það vera. En hv. þm. hefur aðra aðferð, og það hefur margt einkennilegt upp úr honum komið, eins og t. d. þegar hann sagði eitthvað á þessa leið: Við höfum meiri getu en aðrar þjóðir til að byggja yfir íbúa lands vors og eigum ekki að stoppa, meðan við getum eytt 30 millj. kr. til bílanna. - Með öðrum orðum, meðan gegndarlaust er eytt til bifreiðakaupa, þá á að vera hægt að byggja hvað mest. Það er álit 2. þm. Reykv., en maður hefði nú haldið, að það væri raunhæfara að skera eitthvað niður innflutning bíla, en hagnýta heldur þann gjaldeyri, sem til þess færi, til kaupa á byggingarvörum og þar með aukinna framkvæmda í byggingarmálum. Það er von menn undrist þau rök, sem þessi hv. þm. lætur sér af vörum falla. Nú, þá var hv. þm. að tala um það, að fjárhagsráð hefði ekki eftirlit með því, hverjir fengu leyfi fyrir gjaldeyri til vörukaupa.: Er mjög furðulegt, að þm. skuli ekki vita betur um þetta. Fjárhagsráð gerir aðeins áætlanir um fjárfestinguna og ákveður, hvað mikið magn skuli flytjast inn í hverjum vöruflokki. Það tilkynnir síðan viðskiptanefndinni þær ákvarðanir með fyrirmælum um að veita leyfi samkv. því, en viðskiptanefndin sér síðan um úthlutun leyfa á milli aðila. Þetta finnst mér nú, að hv. þm. ætti að vita. En þetta er raunar í samræmi við alla framkomu hv. þm., að hann er í endalausum ágreiningi við sjálfan sig. Hv. þm. hefur t. d. oft kvartað um skömmtunarfarganið, en í síðustu ræðu sinni leggur hann orð í belg, hvort ekki sé rétt að skammta allt byggingarefni. En á sama tíma snýr hann blaðinu við og hefur uppi mikla mælgi og stór orð, að allt verði að gefa frjálst og ekkert megi skammta, - fátæktin muni verða hinn mikli takmarkari og vöruskiptari. Ég vildi sannarlega stuðla að því að afnema skömmtun á sem flestum sviðum, og vonandi eru takmarkanir sem skömmtunin stundarfyrirbrigði. Hún er framkvæmd til þess að komast hjá vandræðum, en allir þeir, sem nokkuð þekkja til, hafa svipaðar hvatir og óska þess, að höftin verði ekki aukin enn frá því, sem nú er. En vitaskuld fer það eftir því, hvernig okkur mun vegna gjaldeyrislega. Ég get svo látið útrætt við hv. 2. þm. Reykv. Mér finnst hann eins geta deilt við hagfræðing flokks síns; Jónas Haralz, eins og halda uppi mælgi hér í hv. þd. Ég vil ítreka það, sem ég hef áður sagt, að þó að ég sé ekki nema í vissum tilfellum sammála Jónasi Haralz, þá hefur hann svo mikla kunnáttu á þessum málum, að ég býst við, að hv. 2. þm. Reykv. hefði gott af að fara í skóla hjá honum, áður en hann talar mikið um þessi mál hér á Alþingi. Hv. þm. Snæf. talaði hér - og það af nokkurri þykkju - um leyfisveitingar fjárhagsráðs til Reykjavíkurbæjar á síðasta ári. Hv. þm. hafði varla átyllu til þess, og var ég hvergi að gagnrýna framkvæmdir bæjarins í ræðu minni um daginn: Ég benti hins vegar á það, að bærinn hefði fengið nokkuð rífleg leyfi, sem hann hagnýtti ekki af einhverjum ástæðum. En þegar slíkt kemur fyrir, þá mun það leiða af sér, að það kemur niður á öðrum aðilum, sem annars hefði verið úthlutað því magni byggingarefnis, sem gert var ráð fyrir, að Reykjavíkurbær mundi hagnýta á árinu. Reykjavíkurbær fékk leyfi til byggingar á skóla í Langholti. Áætluð sementsþörf var 500 smálestir. Þá fékk bærinn leyfi til að byrja að byggja 40 íbúðarhús. Sementsþörf var áætluð ca. 200 smálestir. Alls hefur því bærinn fengið leyfi fyrir 700 smálestum af sementi, sem hann hagnýtti ekki. Ef reiknað er með venjulegum íbúðum og áætluð sementsþörf ca. 20 smálestir, þá lætur nærri, að hægt hefði verið að veita öðrum aðilum leyfi fyrir 35 íbúðum, en það eru fjölda margir aðrir, sem hefðu hagnýtt þetta. Það er því að taka frá öðrum, þegar ekki er byggt fyrir það, sem sótt er um og veitt er út á. Mér finnst ástæða til þess að benda á þetta, því að hv. þm., Snæf. talaði með nokkurri þykkju um málið. Nú hygg ég, að ég geti nú nokkuð lesið í eyðurnar varðandi framkomu bæjarins, að hann skyldi ekki sjá sér fært að byrja að byggja kjallara þessa 40 íbúða húss, en stöðvun framkvæmda af bæjarins hálfu hafi ekki verið sökum þess, að ekki fékkst að fullgera íbúðirnar. Ég held, að það sé frekar sú ástæða, að eftir þá reynslu, sem fékkst af byggingu Lönguhlíðarhúsanna svonefndu, þá hafi forráðamenn bæjarins verið í nokkrum efa og ekki talið heppilegt að byggja áfram í þeirri mynd og þess vegna hætt við þau byggingaráform, enda gat ekki slíkt farið saman, að efna loforð um byggingu ódýrra og hentugra íbúða og halda þeirri stefnu áfram, sem var við Lönguhlíð, því að það eru of dýr hús. Nú segir hv. þm. Snæf., að byggingarframkvæmdum hafi verið skotið á frest sökum þess, að l. um heilsuspillandi húsnæði hafi verið breytt af Alþingi. Ég skal ekki rengja hv. þm., en þetta finnst mér mjög ósennileg skýring. Bráðabirgðabreyt á l. var samþ. á Alþ. hinn 24. marz 1948, en fjárfestingarleyfið til bæjarins var dags. 5. maí 1948, og hefur þannig 1½ mánuður liðið frá því, að l. var breytt, þar til fjárfestingarleyfi fyrir íbúðarhúsunum er gefið út. Ég leyfi mér því að álykta, að ef breyt. l. hafi haft nokkuð að segja, þá hefði bærinn hætt við framkvæmdir þessar. Borgarstjóranum var því innan handar að sjá svo um, að ekki þyrfti að gefa leyfið út, þar eð l. hefði verið breytt. Mér finnst það vera ábyrgðarhluti, er sótt er eftir byggingarefni, sem lítið er af, og ekki hagnýtt. Hv. 5. þm. Reykv. var að minna á loforð um, að húsaleigulögin væru afnumin. Ég veit ekki, hver hefur gefið þau loforð. Ég hef aldrei heyrt minnzt á slík loforð. Hann sagði einnig, að það væri ekki svo mikið húsnæði lengur, sem heyrði undir þessi lög. En ég vil upplýsa, að húsaleigun. telur það ekki vera rétt, að létta l. af, því að það er enn mikið húsnæði, sem l. þessi ná til, og mundi það því valda miklum glundroða, ef þau yrðu afnumin. Löggjöfin veldur ýmsum órétti, það skal viðurkennt, en hitt er ég hræddur um, að sá ójöfnuður, sem hv. 5. þm. Reykv. talar svo mikið um og aðrir, sem frv. fylgja, verði meiri, ef frv. þetta nær fram að ganga. Nú hefur verið á það bent, m. a. af hv. 1. þm. Árn., að húsaleiga sé afar misjöfn í bænum, og á það hafa flm. frv. líka bent og það mjög réttilega. Er því hyggilegt að varast hækkanir frá því, sem nú er, en reyna hins vegar að koma hér á jöfnuði, og vil ég minna hv. þm. á, að Alþfl. hefur lýst yfir vilja sínum til að breyta þessari löggjöf í þá átt, að húsaleiga verði samræmd og réttur leigutakanna sé tryggður engu að síður en leigjenda. Ef til vill er þetta sú leið, sem færust er út úr ógöngunum, og ef vilji er fyrir hendi að breyta til, þá verður að byrja á því að afnema ójöfnuðinn og rétta hlut þeirra leigjenda, sem búa við ósanngjörn kjör. Mér er ljóst, að ekkert nema gott vakir fyrir flm. þessa frv., en þeir eru á rangri leið, en það er enginn vafi, að það má finna aðra færa leið til að jafna agnúana á húsaleigulögunum, aðra en að hleypa öllu í öngþveiti.:



Herra forseti. Í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ekki hefði verið veitt leyfi til samvinnubygginga á Norðfirði, þá er rétt að athuga, hvenær leyfisumsókn þar að lútandi barst fjárhagsráði í hendur. Umsóknin barst fjárhagsráði ekki fyrr en eftir að umsóknarfresturinn var útrunninn, þó að 4 íbúðir hafi verið leyfðar. Annars er þarflaust að vera að elta ólar við 2. þm. Reykv. Hann heldur því fram, að ég hafi búið frv. til og komið því fram með einhverjum mökum við kommúnista, en sannleikurinn í málinu er sá, að kommúnistar komu þar hvergi nærri. Ég lagði frv. fram í samráði við fyrrv. fjmrh., Pétur heitinn Magnússon. Forsrh. þáverandi, sem er form. Sjálfstfl., óskaði þess, að ég hefði samráð við fjmrh., en hins vegar komu kommúnistar þar hvergi nærri. Þó að búið sé að takmarka framkvæmdaheimild þessara laga, þá er langt frá því, að þeim sé spillt að neinu leyti. Það vita allir, að þau loforð, sem ríkissjóður gefur, þau hafa lítið að segja, nema fé sé veitt á fjárl. til þess að uppfylla þau loforð. En lögin eru að öllu leyti í gildi, aðeins með þeim fyrirvara, að fé sé veitt á fjárl. Það er búið að sýna sig í ýmsum framkvæmdum, að ríkið stendur ekki við skuldbindingar, þó að þær hafi verið ákveðnar í lögum, nema fé sé veitt á fjárl. Það, að hv. 2. þm. Reykv. er að bera í bætifláka fyrir það, að hann heimtar ótakmörkuð völd handa fjárhagsráði, það kemur að litlu haldi, því að einmitt í þessari sömu ræðu sinni er hann að kvarta yfir, að það hafi of mikil völd. Hann segir, að það hafi of mikil völd, en svo segir hann rétt á eftir, að það sé leitt, að þessi vesæla stofnun skuli ekki hafa vald yfir lánsstofnunum. Þó að ég sé farinn úr fjárhagsráði, þá treysti ég því samt vel til þess að leysa starf sitt af hendi, en þó held ég, að það yrði æði mikið og of mikið verk, ef ein stofnun ætti bæði að hafa með höndum fjárfestingarleyfi og reka þar að auki útlánastarfsemi. Með fjárfestingarleyfi er verið að ákveða, hvað gera megi, en lánsstofnanirnar hafa eins konar neitunarvald, ef einstaklingarnir hafa ekki nægilegt fjármagn sjálfir. Hv. 2. þm. Reykv. spurði að því, við hvað fjárfestingarleyfi væru miðuð. Þetta er barnaleg spurning, en ég skal þó svara honum. Fjárfestingarleyfi eru miðuð við full not vinnuaflsins, eða að nota það eins og mögulegt er. Hins vegar hlýtur innflutningurinn að miðast við gjaldeyrisöflun eða möguleika á henni, og þó að starfsemi fjárhagsráðs sé á byrjunarstigi og mjög skorti á hagfræðiskýrslur, þá verður því ekki neitað, að það hefur komizt furðanlega vel út úr því, svo að það hafa ekki aðrir gert betur sem gert hafa áætlanir. Hvað því viðvíkur að mjög hafi dregið úr byggingarframkvæmdum í vetur, þá er það ekki allt vegna skorts á byggingarefni, heldur kemur þar einnig fleira til, - það sjá allir þeir, sem koma út fyrir hússins dyr. Mér er kunnugt um það, að mörg hús hafa orðið að bíða vegna veðurs, en ekki vegna efnisskorts, og þó að fjárhagsráð sé almáttugt í augum hv. 2. þm. Reykv., þá ræður það þó ekki yfir veðrinu. Að síðustu kom hv. 2. þm. Reykv. að því að ræða um eyðslu og möguleika til bygginga. Hann heldur því fram, að það eigi að fara saman að eyða miklu í byggingar, ef hægt er að eyða einhverju í annað. Hv. 2. þm. Reykv. hefur staðið fyrir því að heimta aukna eyðslu á öllum sviðum. Ég hef reynt að sporna á móti því eins og hægt er, ég hefði viljað láta draga úr ónauðsynlegum innflutningi, til þess að hægt sé að auka fjárfestingar. En þetta hefur ekki átt náð hjá hv. 2. þm. Reykv. og öðrum kommúnistum, því að þeir heimta alltaf aukna neyzlu. Hins vegar hef ég engar slíkar till. séð frá kommúnistum, sem miða að því að draga úr óþarfaneyzlu. Það, sem ég benti á, það var, að það þarf að draga úr eyðslu og neyzlu eins og frekast er unnt, til þess að hægt sé að hafa meira fé til fjárfestingar, en hv. 2. þm. Reykv. heldur því fram, að ef varið er meira fé til neyzlu og eyðslu, þá sé hægt að auka fjárfestingar.



Ég vil benda hv. þm. Ísaf. á, að það, sem áætlað er á þessu ári á innflutningsáætluninni, sem útbýtt er fyrst í dag, 18. marz 1949, er timbur fyrir tæpar 10 millj. kr. og sement og kalk fyrir 6 millj. kr. Með stöðvun togaranna, sem sýnir einna gleggst óstjórn ríkisstj. í fjárhagsmálum landsins, er búið að eyðileggja gjaldeyri fyrir allt að 20 millj. kr., en það er meira, en hefði þurft til að tvöfalda innflutninginn á aðalbyggingarefni landsmanna. Þetta sýnir bezt óstjórnina í landinu nú, sem stendur í vegi fyrir því, að landsmenn fái að nota sína krafta til þess að vinna að því, sem ríkisstj. hefur lofað: að útrýma heilsuspillandi íbúðum og húsnæðisskorti. Ég hygg, að ég verði að láta lokið umr. í þessu máli, þar sem ég er búinn að tala mig svo steindauðan.



Herra forseti. Það eru nokkrir dagar síðan þetta mál var á dagskrá, og í langri ræðu sinni þá vék 2. þm. Reykv. nokkuð að mér og þeim umr., sem fóru fram í hittiðfyrra um dýrtíðarfrv. hæstv. ríkisstj. Hv. 2. þm. Reykv. sagði af því tilefni, að ég var ekki viðstaddur í hv. d., þegar hann flutti ræðu sína, að ég mundi hafa flúið d. til þess að þurfa ekki að mæta honum í umr. um þetta mál, og hafði eftir mér viss ummæli um dýrtíðarlöggjöfina og ráðstafanir hæstv. ríkisstj. frá því í hittiðfyrra. Hann taldi, að ég mundi mjög ógjarna vilja við þau ummæli kannast nú eða standa við þau. Nú skal það fúslega játað, að hv. 2. þm. Reykv. er mikill mælsku- og málafylgjumaður, þó að svo vilji til, að sá málstaður, sem hann tekur að sér að verja, sé venjulega þannig, að honum kemur ekki að gagni málsnilldin, eins og mundi vera, ef hann beitti henni í þágu betri málstaðar. En viðvíkjandi því, að ég þyrði ekki að mæta honum hér, en það kemur ekki mjög oft fyrir, að ég mæti ekki á fundum í d., - þá mætti ég ekki vegna þess, að ég var kvaddur til viðtals við utanbæjarmann, sem ég varð að sinna, og er það ástæðan til þess, að ég heyrði ekki ræðu hv. 2. þm. Reykv. Mér var sagt frá efni ræðunnar, og mun ég nú svara honum með fáeinum orðum. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að þegar vísitölubindingin var lögfest í árslok 1947, hafi orðið allmiklar umræður um, hvað vísitalan mundi lækka mikið við þessar dýrtíðarráðstafanir ríkisstj. og hvað vísitölubindingin fæli í sér mikla raunverulega kauplækkun hjá launþegum. Ég hef lesið yfir þá ræðu, sem ég flutti við það tækifæri, og í henni segi ég, að ég geri ráð fyrir, að raunveruleg kauplækkun launþega vegna þessara ráðstafana sé um 7–8%, og svipaða eða alveg sömu tölu tók hæstv. viðskmrh., þegar hann tók þátt í umr. um þetta mál í hv. Ed. Hins vegar hafði forsrh. í frumræðu sinni fyrir málinu tekið nokkru lægri tölu. Hann sagði, að hagstofan hefði áætlað, að raunveruleg kaupgjaldslækkun vegna vísitölubindingarinnar mundi vera um það bil 5%, eða að vísitalan mundi vegna þessara ráðstafana lækka í um það bil 315 stig. Þó að þingskrifararnir hafi ekki haft það eftir mér, að ég hafi talið, að vísitalan mundi lækka niður í 315 stig, má vel vera, að ég hafi í minni ræðu tilgreint lauslega einhverjar af þeim röksemdum, sem þá var almennt haldið á lofti fyrir því, að líklegt væri, að vísitalan mundi lækka niður í 315 stig, þó að ég hafi að sjálfsögðu hvorki haft vilja né getu til að taka neina ábyrgð á þeim útreikningi eða þeim tölum. Mér vitanlega fór engin nákvæm athugun fram á því um þetta leyti, hvað vísitalan mundi raunverulega lækka niður í vegna vísitölubindingarinnar. Ég átti fyrir ríkisstj. talsverðan þátt í hagfræðilegum útreikningi í sambandi við undirbúning löggjafarinnar, en ég tók engan þátt í neinum útreikningi í þá átt að leiða nákvæmlega í ljós, hvað vísitalan mundi lækka vegna þeirra dýrtíðarráðstafana, og mér vitanlega fóru engir útreikningar fram um það mál. Það, sem ég hef sagt um þetta atriði, hefur því verið byggt á lauslegum athugunum. En segjum nú, að ég hafi sagt eitthvað til stuðnings þeirri skoðun, sem var haldið fram, m. a. af hæstv. forsrh., að vísitalan mundi líklega lækka niður í 315 stig vegna dýrtíðarl., hver er þá raunveruleikinn og hvernig var þessi spádómur, miðað við þá spádóma, sem settir voru fram af hv. 2. þm. Reykv. og skoðanabræðrum hans hér á Alþ. Hv. 4. landsk. þm., sem hafði forustu í umræðum um þetta mál, fyrir sinn flokk í Ed., margstaðhæfði, að við setningu þessara l. mundi dýrtíðarvísitalan hækka upp í 350 stig, og má mikið vera, ef hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki farið með í þessari hv. d. svipaða staðhæfingu, þó að ég muni það ekki. Hitt man ég glöggt, enda var ræða hv. 4. landsk. þm. prentuð í Þjóðviljanum. Hver varð svo reynslan? Fyrsta vísitala, sem reiknuð var út, eftir að l. voru sett, reyndist 319 stig. Úr 328 stigum lækkaði hún niður í 319 stig, en fór ekki upp í 350 stig, eins og forsvarsmenn Sósfl. spáðu, og er ekki orðin það enn. Hitt er svo allt annað mál, að með því móti að reikna, að vísitalan kynni að hækka eitthvað af öðrum orsökum en vegna dýrtíðarl., þá hefði það getað orðið um 10 stig. Hún mun nú vera 329 stig. Auðvitað hefði það ekki verið á mínu færi og væntanlega ekki annarra heldur að staðhæfa, að með setningu dýrtíðarl. væri skorið fyrir alla möguleika á því, að dýrtíðarvísitalan kynni að hækka nokkurn tíma úr því. Jafnvel þó að ég hafi látið mér eitthvað slíkt um munn fara því til rökstuðnings, að vísitalan mundi fara niður í 315 stig, þá er sú áætlun vissulega ekki fjarri því, sem raunverulega varð, og mjög miklu nær raunveruleikanum en það, sem forsvarsmenn Sósfl. spáðu, og hefur þetta orðið nær því, sem hv. 2. þm. Reykv. segir, að ég hafi fullyrt á þessu stigi málsins og meira að segja lagt minn fræðimennskuheiður við, eins og hann mun hafa komizt að orði hér um daginn. Þetta er ekki rétt haft eftir, svo sem hinar skrifuðu ræður þingskrifaranna bera gleggst vitni um. Þetta var tilefnið til þess, að ég stóð upp, til að blanda mér í þessar umr. Það er auðvitað algert vindhögg hjá hv. 2. þm. Reykv., þegar hann í sinni löngu hrókaræðu um þetta mál er að reyna að koma einhverri ábyrgð á mig af vísitölubindingunni, sem gerð var í árslok 1947. Eins og hann og aðrir þm. muna, sem tóku þátt í umr. um þetta mál, þá andmælti ég frv. og m. a. vísitölubindingunni.

Greiddi hv. þm. atkv. á móti því?

Ég taldi, að þær ráðstafanir, sem lagðar væru á herðar launþeganna og á efnaminni stéttirnar væru tiltölulega þyngri, en þær ráðstafanir, sem lagðar væru á ríku og efnameiri stéttirnar, og vegna þess treysti ég mér ekki til að fylgja frv., en hins vegar, þar sem hér var um að ræða eitthvert þýðingarmesta frv. þeirrar ríkisstj., sem ég studdi, beitti ég mér ekki gegn því, og þess vegna greiddi ég ekki atkv. um málið. Enn fremur vildi ég svo nota ræðu hv. 2. þm. Reykv. til að lýsa því yfir, að ég tel, að vegna þeirra 10 stiga hækkunar, sem orðið hefur á vísitölunni síðan dýrtíðarl. voru sett, vegna þess að hún hefur hækkað úr 319 stigum upp í 329 stig, þá sé grundvöllurinn fyrir þeirri lagasetningu að verulegu leyti brostinn, og ég tel þau launþegasamtök, sem sættu sig við þessa dýrtíðarvísitölu í trausti þess, að vísitalan mundi ekki hækka verulega frá því, sem hún lækkaði í, 319 stig, hafa fyllsta siðferðilegan rétt til að endurskoða afstöðu sína í kaupgjaldsmálum yfir höfuð að tala, eins og alþýðusambandsstjórnin er að gera nú og eins og stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja er að gera nú. Og ég vil í framhaldi af hinni miklu ræðu hv. 2. þm. Reykv. um þetta mál segja það, að ég fyrir mitt leyti er á sömu skoðun og stj. þessara tveggja stærstu launþegasamtaka, sem ég nefndi áðan, um það, að það sé ástæða til að taka til fyllstu athugunar að hækka kaupgjald í landinu til þess að mæta að einhverju eða öllu leyti þeirri hækkun á framfærslukostnaði, sem orðið hefur síðan dýrtíðarl. voru sett, því að þær fórnir, sem launastéttirnar tóku á sig með þeirri löggjöf, voru allmiklar, og launakjör hinna lægst launuðu eru vissulega ekki betri en svo, að takmörk eru fyrir því, hvað þeir geta tekið á sig til viðbótar í skertum launum. Þetta mun og vera stefna alþýðusambandsstjórnarinnar, sem nú er, og stefna stjórnar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, að mæta á einhvern hátt þeirri kjaraskerðingu, sem hefur orðið síðan dýrtíðarl. voru sett, með 10 stiga hækkun vísitölunnar, þó að það sé ekki víst, að þessi launþegasamtök muni aðhyllast þá leið til þess að bæta mönnum kjararýrnunina, sem farið er fram á í því frv., sem hér liggur fyrir til umr., sem er að taka upp gamla vísitölukerfið aftur.

Er þetta stefna Alþfl.?

Þetta er stefna Alþfl. Mér vitanlega er ekki ágreiningur um þessa stefnu innan alþýðusambandsstjórnarinnar. Það er engan veginn víst, og persónulega vil ég segja það fyrir mitt leyti, að ég efast mjög um, að það sé skynsamlegasta lausnin á því máli, sem hér er um að ræða, að taka upp gamla vísitölukerfið. Það er hægt að bæta úr þeirri kjararýrnun, sem orðið hefur á margan máta. Þetta, sem ég að síðustu hef sagt, er sagt til að andmæla því, sem fram kemur í hinni miklu ræðu hv. 2. þm. Reykv., að það sé enginn flokkur í landinu og engir aðilar í landinu aðrir en miðstj. og þm. Sósfl., sem hafi nokkurn hug á því að bæta kjör lægst launuðu manna þjóðarinnar, hug á að bæta upp þá kjaraskerðingu, sem hefur átt sér stað síðan dýrtíðarl. voru sett.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið rætt dálítið við þessa umr. Málið var lengi í n. og virðist, eftir þeirri afgreiðslu, sem það fékk þar, hafa verið talið smámál, því að eftir allan þann tíma fylgja því úr hlaði nokkrar línur frá meiri hl. fjhn. um, „að meiri hl. fjhn. telur ekki fært að víkja frá þeirri stefnu ríkisstj.. að festa kaupvísitöluna, vegna hættunnar á sívaxandi verðbólgu“. Annað hefur ekki komið frá meiri hl. n. um málið og undirstrikun á þessum orðum frá hv. frsm. meiri hl. n. Það virðist þess vegna ekki vera ákaflega mikið í húfi fyrir hæstv. Alþ., þó að launþegar landsins séu með einum l. sviptir hluta af sínu kaupi, sem nemur eftir útreikningi þeirra manna, sem um þetta hafa fjallað, 50 millj. kr. Það virðist því vera álit hv. alþm. og hæstv. ríkisstj., að lægst launuðu stéttirnar í þjóðfélaginu geti fórnað þessu á altari dýrtíðarinnar til þess að vinna bug á henni. Hvað hefur þetta gert? Hefur það unnið bug á dýrtíðinni? Hefur það komið fram í reyndinni, að svo hafi verið sem haldið var fram af öllum, sem mæltu með þessum l., en launþegum var hótað gengislækkun og öðru fleiru, ef þeir ekki sættu sig við vísitölubindinguna? Nú finnst mér, að ekki væri óeðlilegt, að hlutur hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Alþ. í þessu máli væri dálítið athugaður. Fyrir 2–3 árum var orðið þannig ástatt með launamenn ríkisins, að þeim var ekki borgað kaup eftir neinum l., heldur með alls konar uppbótum, svo að þeir gætu dregið fram lífið. Svo eru samþ. launal., sem er í raun og veru samræming á því, sem verið hefur, en um mjög litlar hækkanir að ræða. Meiri hl. hæstv. Alþ. áleit, að mennirnir þyrftu þessi laun, til þess að þeir gætu lifað á þeim. Hvað skeður svo næsta þing á eftir? Þá er það sama löggjafarvaldið, sem tekur þetta af. Þá er álitið, að launþegarnir geti fórnað þessu. Nokkurn veginn hið sama er að segja um verkamennina og aðra slíka. Þeir hafa árum saman staðið í harki við atvinnurekendurna í landinu um kaupsamninga og ýmis fríðindi eða réttindi, til þess að farið væri með þá eins og menn, en ekki þræla. Það hefur gengið svo langt, að skipuð hefur verið ríkisskipuð n. til að semja um sátt, og sú sátt hefur verið undirskrifuð af báðum aðilum. Hver er útkoman af því? Útkoman er sú, að sama valdið, Alþ., hefur svipt þessa launþega samningsrétti og tekið hluta af kaupi þeirra. Þetta hefur allt verið gert til að forðast dýrtíðina. Það var talið, að með þessum ráðstöfunum mundi vísitalan lækka mjög mikið. Ég mun ekki ræða um skoðun hv. 4. þm. Reykv., en mér þótti vænt um, að hann skyldi taka undir þetta mál eins og hann gerði, og ég vona, að hann haldi fast við þennan málstað. En það er svo komið, með þeim vísitölugrundvelli, sem gilt hefur, að ekki einn einasti maður hefur treyst sér til að vefengja, að dýrtíðarvísitalan muni vera um 75 stigum lægri, en hún ætti að vera. Undanfarin ár hafði grundvöllur vísitölunnar verið mikill hemill á dýrtíðinni. Verzlunarvaldið t. d. lagði mikla áherzlu á að fá að hækka sínar vörur, en hin lögfesta vísitala orsakaði það, að ríkisstj. leitaði heldur ýmissa annarra ráða. Það var eins og stífla hefði verið tekin úr hvað þetta snerti, þegar vísitölubindingin var lögfest. Og það, sem gerzt hefur, er þetta. Það má fullyrða, að það er ekki til einn einasti maður, sem er ekki sannfærður um, að dýrtíðin hefur aukizt langtum meir síðan vísitölubindingin var lögfest, en nokkurn tíma á árunum, þegar vísitalan var alltaf að hækka, vegna þess að hækkunin á öllum hlutum, sem ekki er tekið tillit til við vísitöluútreikninginn, er svo gífurlega miklu meiri, en hún áður var. Það er dálítið einkennilegt, að enginn af hv. þm. utan hv. 4. þm.. Reykv. hefur gert nokkra tilraun til þess að vefengja það, að þetta ástand sé gott. Það lítur út fyrir, að það sé um að gera að láta þetta mál fara með þögninni gegnum hæstv. Alþ. Viðvíkjandi því, að verkalýðsfélögin sem slík hafi enn þá óbundnar hendur um að hækka sín grunnlaun, þá er það rétt. Og eftir þessar misheppnuðu tilraunir með vísitölubindinguna er það sýnilegt, að menn hafa verið á rangri leið. Maður hefði getað haldið, að þessar fórnir launþeganna hefðu átt að vera helzta ráðið til þess að halda niðri dýrtíðinni, en eftir þessi ár, sem liðin eru síðan vísitölubindingin var lögfest, sést, að við erum engu betur sett en við vorum áður en þetta var gert. En hvað skeður svo? Til þess að halda þessu ástandi við þarf nú að auka stórkostlega dýrtíðina, hækka tolla og auka tekjur ríkissjóðs. Þetta er nú komið svo langt, að enginn maður sér leið til þess að leggja meiri skatta á almenning til þess að halda þessu ástandi áfram, og þó standa menn á móti afnámi þessara l. Það hefur komið fyrir í Reykjavík, þegar maður hefur fengið sitt kaup, þá hefur hann fengið eftir vikuna 10 krónur. M. ö. o., þegar tekið er mánaðarlega af launum hans og hann hefur haft það hátt kaup árið á undan, að skatturinn er kringum 400 krónur. Það er ekkert um það spurt, hvort hann hafi nokkuð handa heimilinu. Það eru þessir menn, sem þessi l. ná til. Það eru þessir menn, sem menn hér á þingi hafa hjálpað til að koma í þessa aðstöðu. Og það hefur sýnt sig, að þetta hefur ekki batnað, heldur versnað. Það er þetta, sem verkamenn vilja fá leiðrétt. En hvað er sagt við þá? Þeir vilja gera uppreisn. Þeir vilja setja allt í strand. Þeir vilja leggja atvinnuvegina í rústir. Þetta er við þá sagt, og þó gera þeir ekkert annað en að berjast fyrir að hafa ofan í sig að borða. Mér finnst a. m. k., að við, sem höfum flutt þetta frv., ættum að fá greinileg rök fyrir, hvað hefur batnað. Við eigum heimtingu á því, sem erum hér fulltrúar frá launþegum, að fá að vita, hvað það er, sem hefur batnað, og hvernig þetta eigi að verða áfram. Ég vona, að sú skýring komi áður en þessari umr, lýkur.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Það var mjög merkileg yfirlýsing, sem hv. 4. þm. Reykv. gaf hér áðan, að því er mér skildist, þegar hann svaraði mínu frammíkalli fyrir hönd Alþfl. Það er leitt, að hv. frsm. fjhn., þm. V-Ísf., sem líka er alþýðuflokksmaður og talaði hér fyrir hönd meiri hl., skyldi ekki hafa gefið þessa yfirlýsingu. Það hefði verið fróðlegt að fá hana. Enn fremur vísaði hann til þess, að ríkisstj. mundi standa fyrir sínu máli, en hún hefur látið það undir höfuð leggjast. Það hefði verið æskilegt, að hæstv. forsrh., sem líka er alþýðuflokksmaður, hefði gefið þessa yfirlýsingu. En meðan hv. 4. þm. Reykv. stendur við, að það sé yfirlýsing frá Alþfl., þá legg ég það til grundvallar og mun halda mér við það í minni ræðu. Ég ætla þá fyrst að minnast nokkrum orðum á það, sem hann sagði, að ég hefði gefið sér tilefni til að ræða. Hv. þm. sagði, að ég hefði vitnað í það, sem ég hefði sagt áður um hans ræðu, þegar þessi l. voru samþ. Hann kvaðst ekki hafa fundið í þingtíðindunum þá tilvitnun í sína eigin ræðu, sem ég hefði byggt á. Ég veit ekki, hvort hann hefur þann sið að lesa yfir sínar eigin ræður. Ég geri það ekki, en ég skal lofa honum að heyra úr þeirri prentuðu ræðu á 164. bls., hvað ég hef sagt, vitnandi í ræðu, sem hann hafði haldið áður, með leyfi hæstv. forseta: „Ég skoraði á hæstv. forsrh. að gefa yfirlýsingu um það, að hæstv. stjórn mundi ekki misbeita því valdi, sem hún fær með þessu frv., til þess að hætta niðurgreiðslum á vísitölunni. Engin slík yfirlýsing hefur komið fram. Svo er hv. 4.. þm. Reykv. sendur út af örkinni eins og áður, þegar hæstv. stjórn er í vandræðum. Hann er látinn lýsa því yfir með sínum óskeikulleik og leggja þar við sinn vísindaheiður og prófessorsheiður, að vísitalan muni lækka niður í 315 stig. Vill hæstv. stjórn þá setja ný l., sem tryggja, að vísitalan verði ekki yfir 315 stig? Það er gaman að heyra, hverju hún svarar því. Hv. 4. þm. Reykv. ætti að athuga vel, hvað hann er að gera í þessu máli. Það er verið að láta hann nota heiður sinn sem vísindamanns og prófessors til að gefa yfirlýsingu fyrir pólitíska glæframenn til að hjálpa þeim að koma á l., sem verða til þess að stela 50 millj. af alþýðu þessa lands. Af því að þessi þm. er ungur hér á þingi og hefur skamman tíma haft afskipti af hæstv. forsrh., þá vil ég ráðleggja honum að vara sig á því, sem verið er að láta hann gera. Það verður vitnað í þessi ummæli, þegar stjórnin er búin að svíkja, þegar vísitalan er komin langt yfir 315 stig. Nú á að reyna að nota hans prófessorstitil, og þegar búið er að jaska honum nóg út, þá fær hann sín laun. Stefán Jóh. Stefánsson vill hann pólitískt feigan, vegna þess að hann varð til að reka hæstv. núverandi forsrh. úr efsta sæti alþýðuflokkslistans með 24 stunda úrslitakostum“. Þetta er lítill þáttur úr ræðu, sem ég hafði haldið að gefnu tilefni frá honum. En það lítur út fyrir, að hv. 4. þm. Reykv. hafi orðið í vandræðum út af þessum orðum sínum og þau séu dottin úr ræðunni. Það lítur út fyrir, að hann hafi viljað passa upp á, að þau fyndust ekki í handritinu.

Þetta er ósvífin aðdróttun. Ræðan er eins og þingskrifarinn gekk frá henni.

Svo talar hann um, að ég vilji koma sérstakri ábyrgð á sig. Það vildi ég ekki. Ég gerði það ekki, heldur beindi mínum orðum til hæstv. forsrh. Ég mundi alls ekki reyna að klína sérstakri ábyrgð á hv. 4. þm. Reykv. nema þeirri, sem fólst í ræðu minni. Hann sat hjá. Hann hefur sjálfsagt undirbúið frv. með hæstv. stj., en fengið að sitja hjá. En hann hefur lýst því sjálfur yfir, að hann teldi þann grundvöll brostinn. Hefði sú yfirlýsing komið frá stóli hæstv. forsrh., hefði maður skilið það svo, að nú væri hæstv. stj. að segja af sér. Þessi hv. þm. viðurkennir, að sá grundvöllur, sem fyrsta stj. Alþfl. hér á landi hefur lagt til að lækna dýrtíðina, sé brostinn. Það er þýðingarmikil viðurkenning. Síðan lýsir hann yfir, að tvö sambönd, sem hann þekkir vel, Alþýðusamband Íslands og bandalag starfsmanna ríkis og bæja, vilji beita sér fyrir grunnkaupshækkunum og hann sé því sammála. Þegar ég spurði hann, hvort þetta væri stefna Alþfl., þá skildist mér hann svara því játandi. Það er ánægjulegt út af fyrir sig, að Alþfl., sem fyrir einu ári síðan lýsti yfir, að ef menn ætluðu að gangast fyrir grunnkaupshækkunum hér á landi út af þrælalögum, sem þá voru sett, þá væri það glæpur, það var endurtekið hvað eftir annað af hæstv. viðskmrh., sem nú er í Ameríku, - það er ánægjulegt, að flokkurinn skuli nú hafa tekið þessa stefnubreyt. Nú er því lýst yfir, þegar búið er að praktisera þessi þrælalög með þeirri ægilegu lífskjaraskerðingu, sem þau hafa í för með sér, að allt, sem flokkurinn var að gera, sé glæpur og nú eigi að gera það, sem hann stimplaði sem glæp fyrir ári síðan. Hefði ekki verið nær að athuga fyrir ári síðan, hvað verið var þá að leggja út í? Hvernig eru endurbæturnar, sem Alþfl. ætlar að gera á sínum eigin vitleysum? Hv. 4. þm. Reykv. hefur lýst yfir, að það sé stefna Alþfl. að samþ. ekki þetta frv., sem tveir formenn stærstu verkamannafélaganna hafa lagt fram, um að veita verkamönnum aftur það frelsi, sem sem af þeim hefur verið tekið með þessum l., sem hér á að breyta. Nei, flokkurinn vill gangast fyrir grunnkaupshækkunum í landinu. Hvað þýða grunnkaupshækkanir nú? Þær þýða verkföll, óhjákvæmilega. Það mun sízt standa á okkur sósíalistum að berjast fyrir, að verkamenn hækki sitt kaup með verkföllum, ef ekki er nein önnur leið til. En finnst hv. 4. þm. Reykv. það svo glæsileg baráttuaðferð að grípa til þess gagnvart þjóðfélaginu að láta verkamenn standa í mánaða verkföllum með þeim kostnaði, sem það hefur í för með sér fyrir þá og þjóðfélagið, ef hægt er að veita þeim sama rétt með einfaldara móti? Er það meining Alþfl. að gangast fyrir verkföllum úti um allt land, þegar Alþ. hefur möguleika til að veita verkamönnum þær hækkanir, sem Alþfl. segist vilja veita þeim, með því að samþ. þetta frv.? Á það endilega að kosta verkamannastéttina mánaðalöng verkföll með þeirri kvöl, sem þau hafa að þýða fyrir verkamenn, og tjóni fyrir þjóðfélagið, þegar Alþ. hefur það í hendi sér að veita verkamönnum þetta sama án allra árekstra? Hver er meiningin með þessu? Það væri gaman að fá upplýsingar um, hvernig stendur á þessari breyttu pólitík. Því er lýst yfir, að ekki megi samþ. þetta frv. og viðurkenna þar með, að kaup skuli greitt samkvæmt vísitölu, heldur á endilega að fara út í verkföll. Það blasir nú við frammi fyrir þjóðinni, að búið er að henda 20 millj. króna í sjóinn vegna togarastöðvunarinnar. Það hefði eitthvað verið sagt, ef þetta hefði komið frá Sósfl. Þá hefði það verið kallað skemmdarstarfsemi og niðurrifspólitík. En það á að vera bjargráðastarfsemi, þegar það kemur frá Alþfl. Nú á að leggja út í verkföll til að vinna upp þessa 9 stiga hækkun, sem orðið hefur. Kannske þessir menn séu að ráðgera verkfall út af 9 stigum af því, að þeir treysti, að verkamenn leggi ekki út í verkfall fyrir svo lítið, af , því að þeim þyki ekki taka því, því að þeir vilja ekki leggja út í slíka baráttu fyrir lítið. Hv. 4. þm. Reykv. talaði um Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Er það meining hans, að það samband fari út í verkfall, þó að það hafi ekki verkfallsrétt? Eiga þeir að fara út í ólöglegt verkfall? Hvernig eiga þeir að ná rétti sínum? Eiga þeir að halda þing úti í listamannaskála og samþ. þar sínar kröfur, rjúfa síðan þingið og Alþfl. segi, að þeir séu með þeim, og svo ekki meira? Flokkurinn hefur ekki lagt fram frv. um, að starfsmenn ríkis og bæja hafi verkfallsrétt. Það á að veita þeim kauphækkun með því að samþ. þetta frv. og láta þá fá laun sín greidd samkvæmt opinberri vísitölu, sem er 329 stig í staðinn fyrir 300, og það er upp undir það eins mikil hækkun og þeir fara fram á. Hver er meiningin með þessu verkfallsskrafi fyrir hönd launþegasambands, sem hefur ekki rétt til verkfalls? Vill Alþfl. leiða þá út í ólöglegt verkfall, en neita þeim um þá uppbót, sem þeir eiga rétt á samkvæmt launalögum? Hver er meiningin með þessu? Nú fer ég satt að segja ekki að skilja. Mér kemur þetta grunsamlega fyrir sjónir, þegar Alþfl., sem er búinn að gerast kauplækkunarpostuli í þjónustu auðmannanna í þjóðfélaginu til að stela af verkamönnum í tvö ár kaupi, sem þeim ber, þegar hann fer að tala um að hækka kaupið og eingöngu með verkföllum, en ekki með því að afnema þrælalög. Hvaða blekkingar eru hér á ferðinni? Ég vildi vekja athygli á því, ef það skyldi vera farið að fara út í verkföll nú með öllum þeim kostnaði, sem það hefur fyrir verkamenn og þjóðfélagið, þá þætti mér líklegt, að Alþfl. mundi um leið rjúfa þing og efna til nýrra kosninga og það yrði reynt að sjá um, að verkföllin yrðu um svipað leyti og kosningar færu fram, til þess að Alþfl. gæti reynt að nudda af sér eitthvað af smáninni, sem hann hefur fengið við þessa tveggja ára forustu fyrir kaupþrælkuninni, og skömminni af að níðast á verkamönnum og þeirra samningsrétti. En hvað mundi eiga að gera eftir kosningarnar, þegar Alþfl. skriði aftur saman með hinum flokkunum, sem báðir eru búnir að lýsa yfir fylgi sínu við gengislækkun? Þá mundi hann samþ. gengislækkun, sem hann væri búinn að berjast á móti í kosningunum, eins og hann skreið inn 1939 og samþ. gengislækkun, sem hann hafði barizt á móti, og leika sama leikinn aftur. Hvað yrði unnið við að fella þetta frv.? Ég held, að ef þetta frv. er samþ., þá mundi gengislækkun eftir kosningar af sjálfu sér hækka kaup starfsmanna ríkis og bæja og verkamanna, en grunnkaupshækkun aftur á móti ekki. Sem sé, það mundi vera meiningin að hjálpa þjóðstjórnarflokkunum eftir slíkar kosningar til að koma á gengislækkun að vera nú með því að fella þetta frv. nú og hindra þar með uppbót vegna gengislækkunar. Afleiðingin yrði því ný kauplækkun í landinu. Ég er hræddur um, að það verði ekki svona auðvelt fyrir Alþfl. að þurrka af sér sín verk frá síðustu áramótum. Ég er hræddur um, að menn sjái gegnum þessa blekkingu. Þetta mál er prófsteinn á, hvort flokkurinn meinar eitthvað með því, þegar hann segist vilja bæta kjör verkamanna og starfsmanna í landinu. Það er ekki til neins að ætla að vinka því frá sér með því að segja: Nei, við viljum ekki þetta frv., við viljum fá verkamenn út í verkföll. Verkamenn fara út í baráttu til að sigra. Sú barátta er stundum tvísýn, alltaf fórnfrek. Hér er hægt að vinna sigur, án þess að verkamenn þurfi að fara út í baráttu vikum og mánuðum saman og þjóðfélagið að bíða stórtjón. Þennan sigur má vinna með því að samþ. þetta frv. Að svo miklu leyti sem þm. Alþfl. eru kosnir af verkamönnum, hafa þeir ætlazt til, að þeir berjist fyrir bættum kjörum þeirra og létti þeim baráttuna. Þeir hafa ekki ætlazt til, að réttlætismálum sé vísað út úr þingsalnum og sagt við þá: Þið fátækir verkamenn getið farið út í verkföll vikum og mánuðum saman, til þess að við þurfum ekki að rétta upp höndina á Alþ. til að bæta ykkar kjör. Þið getið barizt sjálfir. Heldur hv. þm. að verkamenn skilji hann, ef hann ætlast til þess? Nei, prófsteinninn er ekki, hvort þeir eru að þvæla um verkföll, heldur hitt, hvernig þeir snúast við þessu frv. Þetta frv. hefur verið stutt af svo að segja öllum verkalýðsfélögum landsins. Þau hafa skorað á Alþ. að samþ. þetta frv. Fjölda þeirra er stjórnað af mönnum, sem tilheyra núverandi ríkisstj. Það er því ekkert undanfæri undan, að ef þeir vilja fá í gegn kauphækkun fyrir verkamenn og starfsmenn þjóðfélagsins, þá eiga þeir að afnema vísitöluskerðinguna. Það er í samræmi við þá kröfu, sem þessir menn hafa gert. Hv. 4. þm. Reykv. þarf ekki að telja mér trú um, að breyt. á launal. fari viðstöðulítið í gegn nú. Hann veit, hvað það kostar að fá launal. í gegn. Hann ætti að vita, að Sjálfstfl. brást í Ed., þegar launal. voru sett, og þó var það samningsmál ríkisstj. Og að segja Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja að fara út í verkfall er vitleysa. Það hefur ekki verkfallsrétt og treystir sér ekki út í ólöglegt verkfall. Að samþ. ekki þetta frv., en stofna til verkfalla í þess stað er hræsni. Verkamenn eiga heimtingu á að fá það öryggi, sem í þessu frv. felst, ef gengisskerðing á að koma eftir kosningar. Þetta er réttlætismál gegn launþegum, réttlætismál, sem þeir eiga kröfu á að fá samþ., og hv. 4. þm. Reykv. viðurkennir, að þeir eigi að fá samþ., með því að segja, að grundvöllurinn sé brostinn undan þrælalögunum, sem verkamenn hafa orðið að búa undir á annað ár. Í öðru lagi er þetta ódýrasta aðferðin til að veita þetta réttlæti. Nú hefur stjórnarflokkur lýst yfir, að hann vilji beita sér fyrir verkföllum. Við vitum, hvað þau kosta. Við getum reiknað, hvað eitt slíkt verkfall eða verkbann kostar, togarastöðvunin í Reykjavík. Þeir þm., sem finnst til fyrirmyndar að fara út í þá baráttuaðferð, greiða atkv. móti þessu frv. En það kemur á þeirra bak að bera ábyrgðina af slíku verki. Verkamenn óska ekki eftir verkföllum. Þeir hafa samninga við atvinnurekendur, og samkvæmt þeim eiga þeir að fá fulla vísitöluuppbót á kaup sitt. Sú vísitala er nú 329 stig. En það er bannað að standa við þessa samninga og sagt, að aðeins skuli greiða 300. Þetta bann er hægt að afnema með því að samþ. þetta frv. Það kostar enga baráttu fyrir verkamenn og ekkert gjaldeyristap fyrir þjóðfélagið. Þess vegna er þessi aðferð, sem hér er lögð til af formönnum tveggja stærstu verkalýðsfélaganna í landinu, ódýrasta aðferðin, sem hægt er að fá til að tryggja þjóðfélagið upp á framtíðina gegn því, að gengislækkun yrði skellt á. En þeir, sem eru á móti þessu frv., eru að stofna til óeirða í landinu og tjóns fyrir þjóðfélagið. Þeir eru að varna því, að verkamenn og starfsmenn verði tryggðir gegn afleiðingum gengislækkunar, ef henni verður skellt á. Þetta vil ég segja, vegna þess að ég álít, að þinginu beri skylda til að reyna að leysa málið á friðsamlegan hátt, ekki sízt af því, að það sjálft skapaði þetta óréttlæti. En svo framarlega sem Alþ. fæst ekki til að leysa þetta mál á réttlátan og friðsamlegan hátt, þá verða verkamenn að grípa til þess að knýja málið í gegn með þeirri fórnfreku baráttu, sem verkföllin eru. Þess vegna fara verkamenn og fulltrúar þeirra fram á að leysa málið á réttlátan hátt með samkomulagi. Sé því neitað, þá er ekki um annað að gera en að berjast. Þingið tók rétt af verkamönnum, því ber að skila honum aftur. Geri það það ekki, þá er það þess meiri hl., sem fellir þetta frv., að bera ábyrgðina af því.



Ég þakka hæstv. forseta fyrir, að hann gefur mér tækifæri til að svara örfáum orðum nú. Það er hv. 2. þm. Reykv., sem ég vil fyrst og fremst svara. Mér kom mjög á óvart, að hann skyldi leyfa sér að gruna mig um, að ég hefði strikað eitthvað út úr þeirri ræðu, sem ég flutti á þinginu 1947 og hann vitnaði í. Ég kallaði fram í hjá honum, að þetta væri ósvífin aðdróttun, og ég endurtek það. Það var ósvífið og ómaklegt. Það vill svo vel til, að ég get sannað, að þetta er rangt, því að ég hef fyrir framan mig handrit þingskrifarans af ræðu minni, eins og hann gekk frá henni. Ég vissi ekki, að búið var að prenta ræðuna, og hún er væntanlega prentuð nákvæmlega eins og þingskrifararnir hafa gengið frá henni, en þar sagði ég: „Mér finnst fórnirnar, sem af almenningi er krafizt í þessu frv., vera miklu meiri hlutfallslega en fórnirnar, sem krafizt er af efnastéttunum. Og ef litið er á frv., stj. í þessu ljósi, virðast mér fórnir þær, sem frv. gerir ráð fyrir af hálfu launþeganna, vera þrjár fyrst og fremst: 1. Verðlagsuppbótakerfið afnumið. Þ. e., að ekki má framvegis hækka kaup í sama mæli og verðlag hækkar í landinu, en það fyrirkomulag hefur verið síðan 1939, að Alþfl. fékk þessu komið á. Þetta kerfi á að afnema. 2. Verðlagsuppbótin er lækkuð og þá um leið laun um 8½%. Verð á landbúnaðarvörum og innlendum framleiðsluvörum lækkar jafnframt tilsvarandi. 3. Söluskattur verður lagður á, svo að verð vöru, sem neytendur kaupa, mun hækka verulega, og hefur verið áætlað að raunveruleg kauplækkun muni vera 8–9%. Fórn efnastéttanna er hins vegar aðeins ein, eignaraukaskatturinn, og skal ég nú leyfa mér að líta á hann.“ Þetta þarf ekki frekari skýringa við. Ég leiðrétti að vísu þessa ræðu í gær, en blöðin bera með sér, hvað þingskrifararnir hafa skrifað, svo að ég þykist hafa sannað fullkomlega, að þessi aðdróttun hv. 2. þm. Reykv., að ég breyti ræðum mínum, sé fullkomlega ómakleg, og furða ég mig á því, að hann skuli bera slíkt fram, því að vegur hans mun ekki vaxa við það, heldur minnka. Að öðru leyti vil ég aðeins segja þetta: Hv. 2. þm. Reykv. heldur nú að vísu nokkuð svipaðar ræður um hvaða mál sem hann talar. Innihaldið er jafnan óhróður um Alþfl. og hæstv. ríkisstj. En þessi ræða hans var þó óvenjulega sérkennileg að því leyti, að ég gat ekki betur skilið en hann talaði á móti yfirlýstri stefnu Alþýðusambandsstjórnarinnar um það, að hún mundi, ef vissum kröfum yrði ekki fullnægt, beita sér fyrir grunnkaupshækkunum í landinu og náttúrlega verkföllum. Hv. þm. talaði beinlínis á móti þessari stefnu og fór að útlista rækilega, hvað verkföll væru alvarlegur hlutur, fór að vara við þeim, lýsa þeirri ringulreið og því tjóni; sem þau hefðu í för með sér, og kallaði þau óeirðir. Ég skrifaði þetta upp eftir honum og benti sessunaut mínum á það og sagði: Nú þykir mér vera nýr tónn í 2. þm. Reykv., hann kallar verkföll óeirðir, segir að þau séu glæfraleg. - E. t. v. hefur þessi hv. þm. alltaf litið þannig á, en bara verið svo varkár að tala ekki svona, þangað til nú, að meira skrapp úr honum, en hann ætlaðist til. Ég vil svo að síðustu í örfáum orðum endurtaka það, sem ég sagði áðan. Ég sagði, að ég teldi sanngjarnt og réttlátt, að launþegum í landinu, þeim lægst launuðu, yrði bætt sú kjaraskerðing, sem orðið hefur við það, að vísitalan hefur hækkað úr 319 stigum í 329 stig. Mér þykir sanngjarnt, að launþegum sé bætt þessi kjararýrnun. Og ég sagði, að ég efaðist um, að sú leið, sem stungið er upp á í þessu frv., væri heppilegasta og bezta leiðin til þess að bæta úr þessari kjararýrnun. Ég nefndi aldrei grunnkaupshækkun í ræðu minni, en talaði um, að bæta yrði launþegum þá kjaraskerðingu, sem þeir hefðu orðið fyrir. Ég veit ekki betur, en að fyrsta krafa núverandi alþýðusambandsstjórnar sé sú, að kjaraskerðingin verði bætt á þann hátt að færa niður dýrtíðina, sem orsakar kjaraskerðinguna, þannig að hún verði ekki meiri en hún var, þegar dýrtíðarlögin voru sett. En það eru til fleiri leiðir til þess að bæta kjör launþega, aðrar ráðstafanir. Þó að dýrtíðin verði ekki enn þá færð niður í fullum mæli, hefur því verið lýst yfir af hálfu alþýðusambandsstjórnarinnar, - og styð ég þá till. hennar, - að ef ekki verði gert annaðhvort, að dýrtíðin verði færð niður í það, sem hún var, þegar dýrtíðarl. voru sett, eða gerðar aðrar ráðstafanir til þess að bæta launþegum þessa kjaraskerðingu, er óhjákvæmilegt að beita sér fyrir grunnkaupshækkunum til þess að vinna af sér kjaraskerðinguna.