Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. sem þegar hefur verið rætt nokkuð í hv. deild. Er því óþarfi að lýsa því nákvæmlega nú við þessa framhaldsumræðu, en rekja má þrjá meginþætti í frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að „samkeppnisnefnd“ í lögunum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti falli niður, en í staðinn verði sett á laggirnar þriggja manna nefnd verðlagsstjóra og fulltrúa aðila vinnumarkaðarins. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í frv., að 8. gr. laganna um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti breytist lítils háttar, en þó hvergi nærri í það horf sem sú grein var í þegar lögin voru samþykki á Alþingi vorið 1978. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því í frv. að herða reglur um skil og viðurlög vegna verðútreikninga. Það er áhorfsmál, hvort það sé rétt stefna sem kemur fram við skipun hinnar svokölluðu þriggja manna nefndar í þessu frv., hvort taka eigi svo mikið tillit til aðila vinnumarkaðarins sem þar er ráð fyrir gert. En slíkt sýnist staðfesta þá trú sem menn hafa haft hingað til, að verðlagsmál á Íslandi séu fyrst og fremst eftirlit með vísitólum en ekki raunhæft verðlagseftirlit. Í þessu sambandi má benda á mál sem um hefur verið skrifað í blöð að undanförnu, þar sem eigast við keppinautar á sviði ferðamála. annars vegar Útsýn. sem er einkafyrirtæki, og Landsýn, sem er fyrirtæki í eigu samvinnufélaga og verkalýðsfélaga, um tilboð á utanlandsferðum. Þingmenn hafa fengið bréf frá fyrrnefnda fyrirtækinu þar sem segir svo m.a., með leyfi forseta: „Í öðru lagi óskast rannsókn á því, hvort svonefndur aðildarafsláttur Samvinnuferða-Landsýnar sé að einhverju eða öllu leyti greiddur úr sjóðum launþega, og ef svo er, hvort launþegar, er greiða í orlofssjóði, sem jafnframt eru lögum samkvæmt fjármagnaðir af atvinnurekendum, eigi þess kost að nota slíkan ferðastyrk úr orlofssjóði til ferðar með annarri ferðaskrifstofu en Samvinnuferðum Landsýn, eða hvort sú ferðaskrifstofa sé á einhvern hátt ríkisstyrkt eða vernduð sérstaklega til að veita launþegum slíka fyrirgreiðslu. Sé um hvorugt að ræða, hverjir greiða þá hinn svonefnda aðildarfélagsafslátt? Komi þetta fjármagn ekki einhvers staðar að í formi beinna fjárframlaga er hér um auglýsingablekkingu að ræða og upphaflegt verð hefur verið ofreiknað í því skyni að veita falsaðan afslátt. Í því tilfelli óskast kannað hvort hér sé einnig um brot að ræða á lögum um viðskiptahætti og samkeppnishömlur. Þar eð hæstv. Alþingi fjallar þessa dagana um frv. um viðskiptahætti og samkeppnishömlur leyfi ég mér að vekja athygli yðar á máli þessu.“ - Undir þetta bréf ritar Ingólfur Guðbrandsson forstjóri Útsýnar. Auðvitað er hér á ferðinni mál sem snertir ekki Alþingi beint, en með óbeinum hætti þó þegar rætt er um verðlagseftirlit og eftirlit með ólögmætum viðskiptaháttum, ekki síst vegna þess, að samkv. þessu frv. situr í þriggja manna nefndinni, sem kemur í stað samkeppnisnefndarinnar, fulltrúi verkalýðshreyfingarinnar sem á að hafa eftirlit með verðlagi í landinu, en ég tel að sé þarna fyrst og fremst til þess að taka þátt í hinum margrómaða og margumtalaða vísitöluleik. Þetta bréf er athyglisvert og sýnir að oft er langt seilst í samkeppni á milli fyrirtækja. Væri vissulega fróðlegt að heyra, ef hæstv. ráðh. talar síðar í þessari umr., hvaða álit hann hefur á slíkum boðum eins og koma fram hjá því fyrirtæki sem hér um ræðir. Það skal hins vegar tekið fram, að með því að taka þetta mál hér upp á hinu háa Alþingi er ekki verið að fella neinn dóm í þessu máli, heldur bara benda á hvers konar mál getur borið fyrir svokallaða þriggja manna nefnd og Verðlagsstofnunina. Það væri vissulega þess virði að spyrjast fyrir um það vegna skýringar á sjálfu frv., hvert sé álit hæstv. ráðh. á þessu máli, sem ég veit að hann er gjörkunnugur eins og aðrir hv. alþm. Við höfum, fimm hv. þm. Sjálfstfl., leyft okkur að gera brtt. við það frv. sem hér er til umr. Þær brtt. eru á þskj. 375 og í örstuttu máli má segja að þær séu þess efnis að færa 8. gr. og 12. gr. laganna um verðlag og samkeppnishömlur til upphaflegs horfs, til sama horfs og hæstv. viðskrh. greiddi atkv. með þegar hann sat á þingi vorið 1978. Sú ríkisstj., sem þá sat, lagði fram það frv. og það var samþykki bæði af Sjálfstfl. og Framsfl. Hér er um að ræða fortakslaust ákvæði í 8. gr., þar sem segir að verðlagning skuli vera frjáls þegar um næga samkeppni sé að ræða. Það viðhorf, sem kemur fram í brtt. okkar sjálfstæðismanna, er byggt á margyfirlýstri stefnu Sjálfstfl. sem enginn ágreiningur er um innan flokksins og undirstrikuð var rækilega á síðasta landsfundi hans. Á það var bent réttilega, bæði af þeim, sem styðja núv. hæstv. ríkisstj., og eins af hinum, sem eru í andstöðu við hæstv. ríkisstj., að enginn ágreiningur er innan flokksins um þetta mál. Hv. 1. þm. Reykv., Geir Hallgrímsson, gerði glögga grein fyrir sjónarmiðum sjálfstæðismanna þegar umræður hófust um þetta mál fyrr í þessum mánuði. Þá var á það bent í umræðum, að allar breytingar á skipan mála í átt til meira frjálsræðis væru af hinu góða. En það, sem auðvitað skiptir langmestu máli í þessu máli - eins og reyndar mörgum öðrum málum - er að framkvæmdin dragi dám af þeirri tilætlan sem kom m.a. fram i framsöguræðu hæstv. viðskrh., þ.e. að leitast við að efla samkerfis en verið hefur hér undanfarin ár. Sem það hefur verið í mörg undanfarin ár. Það er óþarfi að rifja upp í löngu máli forsögu þessa máls. Eins og flestir hv. alþm. vita náðist ekki á sínum tíma, árið 1969, fram hið svokallaða Sonne-frv. vegna afstöðu eins af ráðh. Alþfl. En gera má ráð fyrir að Alþfl. sé nú einhuga í afstöðu sinni til frjálsara verðmyndunarkerfis en verið hefur hér um undanfarin ár. Þegar frv. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti var til umr. á sínum tíma hér á hv. Alþingi talaði fyrir nál, í Ed. hv. þm. Jón Helgason, 3. þm. Suðurl. og núv. forseti Sþ. Í ræðu sinni sagði hann, með leyfi forseta, m.a.: „Það á að reyna að fá fram þá kosti sem frjáls samkeppni um verðmyndun kann að geta skapað, án þess að taka þá áhættu að afleiðingin verði gagnstæð, því að með öflugu eftirliti á að fylgjast með verðlagsþróuninni og grípa í taumana ef ástæða verður til. Það er því alger firra að halda því fram, að með þessu frv. sé stefnt að því að gefa kaupsýslumönnum og milliliðum tækifæri til að skammta sér laun. Það á að gefa þeim tækifæri til að sýna kosti frjálsrar samkeppni fyrir neytandann, en misnoti þeir það hefur verðlagsráð víðtækar heimildir til aðgerða.“ Hér lýkur tilvitnun í framsöguræðu frsm. fjh.- og viðskn. Ed. vorið 1978, en það var hv. 3. þm. Suðurl. Með þessum orðum hefur hv. 3. hm. Suðurl. tekið undir þann málflutning sem korn fram hjá hv. 1. þm. Reykv. í umr. sem urðu hér fyrr um þetta mál. Vil ég taka undir þessi ummæli. En þau verða auðvitað dálítið sérkennileg þegar til þess er horft, að ekki er nú tekin ákvörðun um að færa lögin til hins upprunalega búnings. Haustið 1978 varð núv. hæstv. félmrh. viðskrh. í stjórn Ólafs Jóhannessonar. Hinn 25. okt. það sama haust flutti hann ræðu á Alþingi og sagði þá m.a., með leyfi forseta: „Það eru fleiri ástæður en tímafrekur undirbúningur sem leiða til þess, að lengja verður gildistökufrest þessara laga. Í samstarfsyfirlýsingu þeirra stjórnmálaflokka, sem mynda núv. ríkisstj.“- ég skýt því inn í, að það er ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar - „er kveðið á um að gildistöku 8. gr. laganna skuli frestað.“ Og ég skýt hér enn inn í og endurtek: frestað. „Þá hefur athyglin beinst undanfarið að innflutningsversluninni vegna óeðlilega hás innkaupsverðs. Fer nú fram sérstök rannsókn á starfsháttum innflutningsverslunarinnar af þessu tilefni. Kann að reynast nauðsynlegt að gera breytingar á lögunum í samræmi við niðurstöðu rannsóknarinnar. Enn fremur verður til athugunar hvort aðrar lagfæringar ber að gera á lögunum, t.d. á 8. gr. þeirra.“ Þegar Ólafslög svokölluð, lög nr. 13 frá 1979, voru samþykkt kom afstaða Þjóðviljans, málgagns hæstv. félmrh., í ljós. Þar sagði þá í leiðara m.a., með leyfi forseta: „Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir að frjáls álagning yrði grundvallarregla í viðskiptalífinu. En því hefur nú fyrir tilstilli Alþb. verið umsnúið á þann veg, að sú regla er nú í fyrsta sinn numin á brott úr íslenskum lögum og íhlutunarréttur og úrslitavald Verðlagsstofnunar og ríkisstj. í verðlagsmálum skýlaust viðurkennt.“ Þessi viðhorf voru ítrekuð af hæstv. félmrh. við umr. sem fóru fram fyrir nokkrum dögum. Sýnir það hverjir það eru sem telja sig hafa tögl og hagldir í núv. hæstv. ríkisstj. Mér er nefnilega ljóst að hæstv. viðskrh. er allt annarrar skoðunar en hæstv. félmrh., og hann hefur margoft gefið yfirlýsingar í þá átt, að hann telji að frjálst verðmyndunarkerfi sé af hinu góða. Þegar nokkrir hv. þm. Sjálfstfl. fluttu frv. til breytinga á þessum lögum sem gengur í nákvæmlega sömu átt og brtt. okkar sjálfstæðismanna nú, flutti hæstv. viðskrh. Tómas Árnason ræðu í Ed. og sagði þá m.a., með leyfi forseta: „Ég fer ekkert leynt með það, enda leggur það fyrir í skjölum Alþingis, að ég var á sínum tíma fylgismaður hinna nýju verðlagslaga sem sett voru í maímánuði 1978, og ég hef ekki skipt um skoðun í þeim efnum síðan. Hins vegar er það annað sem við verðum auðvitað allir að hafa í huga, og það er að við lifum við samsteypustjórnarfyrirkomulag. Við verðum að gera það upp við okkur þegar við tökum þátt í stjórnarsamstarfi, hvað það er af stefnumálum okkar sem við viljum gefa eftir til að ná fram öðru sem við teljum þá e.t.v. meira virði. Ástæðan fyrir því, að ég stóð að breytingu á verðlagslögunum á árinu 1979, var sú, að það var liður í stjórnarsamstarfi sem ég átti þátt í. Það er sú skýring sem ég gef á afstöðu minni þá.“ Þetta voru sjónarmið hæstv. ráðh. Tómasar Árnasonar þegar hann sat í vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar. En allir vita að nú situr hæstv. viðskrh. í annarri ríkisstj. og í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstj. mátti lesa allt annað um þennan málaflokk heldur en ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar hafði komið sér saman um. Í raun gæti ég lesið upp margar fleiri ræður eftir hæstv. viðskrh. og rifjað upp fyrir honum, eins og full ástæða er til, hver afstaða hans hefur verið til þessara mála. Nægir að nefna í því sambandi ræðu sem hann flutti t.d. á aðalfundi Verslunarráðsins árið 1980 um þessi mál. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem þar komu fram, en óþarfi er að lesa þau upp, svo augljóslega hefur hæstv. viðskrh. gefið í skyn og sagt fullum fetum hver hans sjónarmið eru i þessu máli. Ég minntist áðan á stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj. og vil rifja það jafnframt upp, að á það var lögð áhersla af ýmsum þeim sem sitja nú í þeirri hæstv. ríkisstj.. að í kaflanum í málefnasamningnum, 4. tölul.. segir m.a. að unnið verði að lækkun vöruverðs. Svo kemur orðrétt, með leyfi forseta: „Að hin nýju verðlagslög komi til framkvæmda undir eftirliti verðlagsráðs, sem fái bætta aðstöðu til að gegna hlutverki sínu.“ Þetta rifja ég upp vegna þess að með þessu orðalagi var fyllilega gefið í skyn að núv. hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að breyta lögum þannig, að gömlu lögin um verðlag og samkeppnishömlur yrðu óbreytt eins og þau voru samþykkt á Alþingi á sínum tíma. Samkv. orðanna hljóðan er ekki nokkur vegur að skilja þessi ummæli stjórnarsáttmálans með öðrum hætti. Og þess má geta, að hér var reyndar jafnframt um að ræða eina af helstu og bestu rósum í hnappagati þeirra sjálfstæðismanna sem tóku þátt í þessari hæstv. ríkisstj., því að þeir hældu sér af því að hafa komið þessu til leiðar í málefnasamningnum. Hins vegar er í því frv., sem hér liggur fyrir, ekki lengur vitnað til málefnasamningsins. Nú er vitnað til nýju efnahagsskýrslunnar eða „þorrabakkans“ sem svo hefur verið kallaður, og er sagt frá honum í athugasemdum. Þess vegna er full ástæða til að spyrja hæstv. viðskrh.: Er ákvæðið í stjórnarsáttmálanum niður fallið, eða hefur stjórnarsáttmálinn alls ekki lengur gildi allur, eins og sumir virðast nú álita, því að lítið er til hans vitnað á undanförnum árum? Það mætti líka spyrja að því, hvort Alþb. hafi aldrei samþykkt þennan stjórnarsáttmála, því Alþb.-menn tala nú þvert á þau orð sem koma skýrt fram í málefnasamningnum. Eða hafa hæstv. ráðh. Sjálfstfl. og Framsfl. skipt um skoðun í þessu máli? Þeir greiddu allir frv. atkv. sitt vorið 1978, eins og hér hefur áður verið rakið. Hæstv. viðskrh. og hæstv. félmrh. gerðu báðir að umtalsefni könnun Verðlagsstofnunar á sínum tíma, sem var mikið til umræðu 1979 og 1980, og ræddu þá skýrslu í löngu máli. Það er ljóst að þær umr. leiddu nokkur atriði mjög skýrt í ljós. Við ég í fyrsta lagi benda á að það kom fram í þeim umr., að álagning, sem leyfð er á Íslandi, er lægri en sem nemur dreifingarkostnaði á þeim tíma, í öðru lagi, að verðlagseftirlit á Íslandi er eftirlit með reiknitölum vísitölunnar, en ekki til að tryggja neytendum lágt vöruverð, í þriðja lagi, að verðlagshömlur á Íslandi leyfa ekki hagkvæm innkaup án þess að innflytjandinn tapi á þeim, í fjórða lagi, að verðlagskerfið hefur leitt til hærra vöruverðs og þannig skaðað neytendur, í fimmta lagi, að sú verðhaftastefna, sem þá ríkti og ríkir að nokkru leyti enn, hefur skert lífskjörin hér á landi, og í sjötta lagi hafa verðlagshömlur gert verslunarfólk á Íslandi að einni lægst launuðu stétt landsins. Þetta, sem ég hef nú rifjað upp, það er það sem kom helst út úr umr. um þá skýrslu sem Verðlagsstofnun lét gera á sínum tíma. Í umr. hér um daginn sagði hæstv. viðskrh. m.a., með leyfi forseta: „Hið opinbera verðmyndunarkerfi hefur í ýmsum tilvikum þjappað saman einstaklingum úr einstökum starfsgreinum til að þrýsta sameiginlega á um hækkun verðtaxta og dregið þannig úr samkeppni. Reynsla yfirvalda er sú, að kröfur þessara hópa um verðhækkanir miðist gjarnan við að rekstur, sem er lakari en í meðallagi, geti starfað áfram án tillits til þess, hvort það er þjóðhagslega æskilegt. Hér hefur vantað hvatningu til hagkvæms rekstrar og góða stjórnun fyrirtækja.“ Síðar sagði hæstv. viðskrh.: „Hin ströngu verðlagsákvæði hafa slævt verðskyn neytenda. Neytendur telja, að hið opinbera verðlagseftirlit verndi þá betur en það í raun gerir, og halda því ekki vöku sinni sem skyldi. Neytendur hafa að vissu marki trú á hinum opinbera stimpli. Það þarf mikinn fjölda, allt að því herskara eftirlitsmanna til að tryggja að hinni opinberu álagningu sé fylgt í reynd.“ Og enn síðar sagði hæstv. ráðh.: „Stefnumörkun ríkisstj. um að draga úr beinum opinberum afskiptum af verðlaginu og það frv., sem hér hefur verið lagt fram, eru veigamiklir þættir í að koma hinni breyttu skipan á, en það þarf ekki síður að hyggja að sjálfri framkvæmd laganna.“ Ég vil taka undir öll þessi atriði sem hæstv. ráðh. lét koma fram í þeim orðum sem ég hef vitnað til í hans ræðu. En spyrja má þeirrar spurningar í framhaldi af því: Hvers vegna beitti hæstv. viðskrh. sér ekki fyrir því að fara að þeim sjónarmiðum sem hann telur að séu best í þessu máli, en það er að hafa frjálsa verðlagningu þar sem samkeppni er næg? Þessari spurningu hefur hæstv. ráðh. ekki svarað nægilega skýrt. Hæstv. ráðh. lýsti því í sinni ræðu, að erfitt væri að koma við frjálsri verðlagningu vegna hinnar miklu verðbólgu hér á landi, og sagði að þess vegna væri ástæða til að feta brautina í átt til sveigjanlegra verðlagskerfis. Þetta atriði hefur margoft komið fram í umr. um verðlagsmál og ýmsir hafa gripið til þess ráðs að segja: Því miður, við getum ekki haft sama verðlagskerfi og gengur og gerist í nágrannalöndum, því að hér á landi er svo mikil verðbólga. Um þetta fjallaði á sínum tíma Ólafur Davíðsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar, og hann sagði á fundi, sem haldinn var hér í bænum fyrir rúmu ári, þegar hann var spurður að því, hvort verðbólga kæmi í veg fyrir að verðlagskerfinu væri breytt í frjálslegra horf, með leyfi forseta: „Það er ekki margt sem bendir til þess, að breytingar hefðu afgerandi áhrif á verðlagsþróunina. Það færi að vísu eftir því, í hvaða efnahagsástandi það gerðist. Kerfið hefur e.t.v. reyrt menn fasta i ákveðið mót og það tæki sennilega tíma að aðlagast breytingum í þessum efnum. En ég hef þó ekki trú á að kerfið rígbindi menn þannig að ekkert svigrúm sé til breytinga“. Í þessum orðum Ólafs Davíðssonar, sem er einn af helstu sérfræðingum ríkisstj. í þessum málum og öðrum, kemur glögglega fram að í raun og veru er ekkert samband á milli frjálsrar verðlagningar þar sem samkeppni er næg og verðbólgunnar hins vegar. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu það að allt annað er ósatt og sannast best á því, að þegar verðlagshöft hafa verið mest hér á landi og jafnvel verðstöðvun, og þá verðstöðvun jafnvel í einum, tveimur, tvennum eða þrennum lögum, þá hefur verðlag hækkað langsamlega mest. Þess vegna mætti miklu fremur halda því fram, að það væri beint samband á milli fjölda þeirra laga, sem fjalla um verðstöðvun hér á landi, og verðbólgunnar: Því fleiri verðstöðvunarmörk, þeim mun meiri verðbólga. Auðvitað er það ekki mín skoðun, því að það vita allir, sem eitthvað nenna að setja sig inn í þetta mál, að þarna er ekki um samband að ræða. Það, sem skiptir máli, er að samkeppni sé næg. Það er hún sem leiðir til lægra vöruverðs. Það er hún sem gerir neytandann að herranum í þessu máli. Og það er hún sem lækkar vöruverðið öllum til góða. Ég ætla ekki frekar að vitna til ræðu hæstv. viðskrh. Ég veit að í hjarta sínu vill hann standa við og stendur við þá skoðun sína sem fram kom í atkv. hans vorið 1978, þótt af einhverjum einkennilegum ástæðum, sem hann þorir ekki að viðurkenna telji hann núna að þetta sé það besta sem hægt sé að gera, þvert á þann stjórnmálasáttmála sem núv. ríkisstj. starfa eftir. Hæstv. félmrh. og fyrrv. viðskrh. flutti ræðu fyrr þegar þetta mál var til umr. hér í hv. deild og fór auðvitað vítt og breitt í málinu, eins og hans er vandi, og hrópaði gamlar fullyrðingar í þessum málum sem sýnir það eitt að Alþb. hefur ekkert lært í þessum málum, þótt hann viðurkenni að vísu að það væri óþarfi að hafa verðstöðvunarlög enn þá í gildi. Ég óska hæstv. félmrh. til hamingju með að hafa rekið augun í að verðbólgan geisar áfram þrátt fyrir verðstöðvunarlögin. Að öðru leyti var hann með gamlar lummur sem óþarfi er að fara út í eða rökræða. En það er eitt atriði, sem kom fram í ræðu hans, sem ég held að sé ástæða til að leggja nokkra áherslu á. Hann fjallaði um innkaup á vörum með opinberri íhlutun og sagði m.a. með leyfi forseta: „ Hæstv. fjmrh. hefur farið þess á leit við Innkaupastofnun ríkisins, að hún kanni þetta mál alveg sérstaklega, og sú könnun hefur verið í gangi nú nokkra hríð. Við teljum að með þessu móti mætti jafnvel veita innflutningsversluninni hér verulegt aðhald og tryggja það, að vöruinnflutningur á stórum og þýðingarmiklum neysluvörum hér í landinu verði hagkvæmari en verið hefur.“ Síðan sagði hann, að þetta væri nauðsynlegt vegna þess að reynslan sýndi að innflutningsverslunin á Íslandi væri baggi á þjóðarbúinu, og hélt áfram í þessum dúr. Þetta voru athyglisverðar upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. félmrh., og nú er ástæða til að spyrja hæstv. viðskrh.: Vissi hann af þessu? Veit hann um það sem hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. eru að bauka í þessum málum? Er það kannske hæstv. ríkisstj. sem hefur komið sér saman um að efna til opinberra innkaupa með þessum hætti? Þetta kom ekki fram í síðari ræðu hæstv. viðskrh. þegar þetta mál var fyrr til umr., en það væri vissulega þess virði að fá hann til að svara því skýrt og skorinort, hvort hér sé verið að fylgja stefnu hans og annarra aðila í hæstv. ríkisstj., og þar á ég við hæstv. ráðh. úr röðum sjálfstæðismanna. Hæstv. viðskrh. tók nefnilega aftur til máls, fyrr þegar þetta mál var til meðferðar, og nefndi þá ekki opinberu innkaupin einu einasta orði. Hann fjallaði þar aðallega um niðurtalningu og reyndi að bera blak af þeirri stefnu framsóknarmanna. En þeir gerast nú færri og færri með degi hverjum sem þora að taka sér þetta orð í munn í þeim flokki af eðlilegum og auðskiljanlegum ástæðu. Hæstv. viðskrh. lýsti stefnu hæstv. ríkisstj. með þessum orðum, með leyfi forseta: „Það var þá ákveðið, að hafa ríkt aðhald í verðlagsmálum og gjaldskrám þjónustufyrirtækja. Það var ákveðið að lækka skatta á lægri tekjum. Það var ákveðið að lækka aðflutningsgjöld talsvert verulega, m.a. afnám aðlögunargjaldsins og fleira, og það var tvívegis framkvæmd lækkun á vöxtum og það er lækkun á fjármagnskostnaði.“ Hér lýkur tilvitnun í orð hæstv. viðskrh. þegar hann var að lýsa niðurtalningaraðgerðum hæstv. ríkisstj. Hann talaði sem sagt um aðhald í verðlagsmálum og gjaldskrám þjónustufyrirtækja. Þetta er athyglisvert þegar haft er í huga að nú eru tekin gífurleg erlend lán til þess m.a. að standa straum af miklum hallarekstri opinberra stofnana og fyrirtækja sem gætu vissulega borið sig ef verðlagning verðmyndunarkerfa væri með öðrum hætti. Má þar t.d. tala um Hitaveitu Reykjavíkur og Rafmagnsveitu Reykjavíkur. En ef draga á úr erlendum lánum til þeirra fyrirtækja hækkar rafmagnsverð hjá Reykvíkingum líklega um 90% á þessu ári. Hann talaði um skattalækkanir á sama tíma og skattahækkanir hafa verið með þeim endemum að aldrei áður í sögunni hafa skattar á jafnfáum árum verið hækkaðir jafnrækilega og á valdaárum síðustu ríkisstj. Hann talaði um lækkun á aðflutningsgjöldum nú, einmitt þegar verið er að afgreiða svokallað tollafgreiðslugjald, og benti á afnám aðlögunargjaldsins, rétt eins og hann hefði ekki hugmynd um að ríkisstj. efndi að sjálfsögðu til nýrrar skattlagningar til að koma í staðinn fyrir þá skatta sem fengust með aðlögunargjaldinu. Og hann talaði um framkvæmd á lækkun á vöxtum, á sama tíma og ríkisstj. stendur fyrir því með útgáfu spariskírteina að sprengja það vaxtastig sem hefur verið í gangi í landinu. Það er sérstök ástæða til að benda rækilega á að með aðgerðum sínum við útgáfu spariskírteina nú hefur ríkisstj. í raun tekið fyrsta skrefið í að lækka ekki vexti, heldur hækka þá stórlega því auðvitað verða aðrir aðilar, bankar og sjóðir, að hækka bæði innláns- og útlánsvexti í samræmi við þá stefnu ríkisstj. sem kemur fram í útgáfu spariskírteinanna. Á þetta vil ég leggja sérstaka áherslu og spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann trúi því virkilega að útgáfa spariskírteinanna og betri ávöxtunarkjör á spariskírteinunum leiði í raun til vaxtalækkana eða til hins gagnstæða. Ég veit að hæstv. viðskrh. þekkir þetta mál það vel að hann gerir sér glögga grein fyrir að þessi aðgerð leiðir að sjálfsögðu til gífurlegra vaxtahækkana vegna þess að þarna er um að ræða samkeppni um sömu fjármunina. Það er saga út af fyrir sig og kannske ekki ástæða til að ræða hana hér, hvernig hæstv. ríkisstj. lítur á bankakerfið í landinu. Fyrir örfáum dögum tekur hæstv. ríkisstj. sig til og gefur út spariskírteini, sem auðvitað hefur þær afleiðingar að fjármunirnir fara út úr bankakerfinu og til ríkisins. Í efnahagsskýrslu ríkisstj. segir hins vegar svo í kaflanum um peningamál, með leyfir forseta: „Lagt verði að innlánsstofnunum að gæta ýtrasta aðhalds í útlánum, þannig að þau verði í samræmi við efnahagsstefnuna“ Og síðan: „Unnið verður að því að draga úr fjármagnskostnaði, m.a. með lækkun vaxta í samræmi við hjöðnun verðbólgu.“ Hvers konar Bakkabræður eru hér á ferðinni? Nei, hæstv. ráðh. þarf að koma hér í ræðustól og gera hreint fyrir sínum dyrum. Hvernig má það vera, að í dag sé hægt að gefa út spariskírteini með mun hærri vöxtum og segja samt annars staðar við svipað tækifæri að það eigi að leggja að innlánsstofnunum að gæta ýtrasta aðhalds í útlánum og síðan eigi að lækka vexti? Þetta er mál sem hæstv. ráðh. verður að gefa skýringu á. Og það er ekki nóg með þetta, heldur segir jafnframt í efnahagsskýrslunni að það eigi að draga úr erlendum lántökum og í því skyni eigi að leita samkomulags við viðskiptabankana um aukna þátttöku innlendra lánastofnana í fjármögnun og framkvæmdum. Enn á ný á að taka peninga úr bankakerfinu og færa þá til ríkisins. Til viðbótar á að leggja sérstaka skatta á banka og sparisjóði. Í þeim kálfi, sem fylgdi efnahagsskýrslu ríkisstj., er síðan sagt að nú eigi að bæta húsbyggjendum upp þann missi, sem þeir hafa orðið fyrir á undanförnum árum, með því að láta viðskiptabankana greiða enn meira en þeir hafa gert fyrir húsbyggjendur. Menn halda auðvitað að þetta sé tómt grín. Það skil ég vel. En hér er í fyllstu alvöru verið að fjalla um efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. Það er verið að sölsa til sín fjármagn á öllum sviðum þjóðlífsins. Og það er alvarlegt með hæstv. viðskrh., sem ég veit að hefur staðgóða þekkingu á þessum málum, maður sem hefur sagt margt gott í ræðu og riti og komið oft fram á mannamótum og talað skynsamlega um þessi mál, að hann skuli standa fyrir þessari endileysu. Það eru sorgleg örlög eins manns. Herra forseti. Það væri vissulega ástæða til að fjalla ítarlegar um þetta mál og önnur mál í samhengi við það, en ég tel ekki ástæðu til að gera það að sinni. Það er I jóst að það frv., sem hér liggur fyrir, gengur í rétta átt, en allt of skammt. Það er auðvitað framkvæmdin á þessum lögum sem hefur úrslitaþýðingu. Við leggjum þess vegna til, sjálfstæðismenn, að samþykkt verði till. okkar, sem gengur út á að færa orðalag greinanna í lögunum um verðlag og samkeppni til síns upprunalega horfs. Við bendum á að Alþb. er eini stjórnmálaflokkurinn sem er á móti meira frelsi í verðlagsmálum þegar full samkeppni er til staðar. Samt er þessi stjórnmálaflokkur, 11 hv. alþm. af 60, látinn ráða ferðinni meira og minna í þessum málum. Þá hef ég bent á það í minni ræðu og tel ástæðu til að ítreka að ríkisstj. hefur gefist upp á niðurtalningarstefnunni, ef hún hefur þá einhvern tíma verið sett fram í einhverri alvöru á vegum hæstv. ríkisstj. Tek ég þá fram að ég efast ekkert um heilindi hæstv. viðskrh. og þeirra framsóknarmanna og þeir hafi ætlað að fylgja þessari stefnu fram, en það hefur greinilega mistekist. Ég tel, herra forseti, að það verði að láta reyna á það á hinu háa Alþingi, hvort höfundar og flm. frv. frá 1978 ætla nú á grundvelli eigin málefnasamnings, að hverfa til þeirrar löggjafar sem þeir sömdu vorið 1978, eða hvort þeir hafa gert baksamning við Alþb. um að fresta gildistökunni eða jafnvel að koma í veg fyrir að frjálst verðmyndunarkerfi verði tekið upp þar sem það á við hér á landi.



Herra forseti. Frv. það til laga um breyt. á lögum nr. 56 frá 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sem hér er á dagskrá er að mínu mati og margra annarra, sem viðskiptum eru kunnugir, nokkuð til bóta, en þó er hér ekki nógu langt gengið. Ég lít á þetta sem vissa viðurkenningu og vissan árangur af margra ára þrotlausu starfi þeirra sem eru innan vébanda Verslunarráðs Íslands, og ég fagna því, að Alþb.-menn skuli hafa á vissan hátt verið píndir til að ganga svo mjög á skoðanir sínar að samþykkja að vera meðflm. að þessu frv. En þó var að heyra á hæstv. félmrh., þegar hann flutti ræðu sína fyrir nokkrum dögum, að það skref, sem þarna er stigið, hafi ekki verið tekið af fúsum og frjálsum vilja, heldur sé það tekið til að halda einhvers konar samvinnu innan ríkisstj., því sjaldan hef ég heyrt mann tala bæði með og á móti sama stjfrv. af eins miklum eldmóð - og þó heldur meira á móti - og hæstv. félmrh. þegar hann tók til máls í annað sinn á þeim fundi. Annars verð ég að gera athugasemd við málsmeðferð. Við erum 60 þm., og þegar ríkisstj. leggur fram frv. er allt að því óþolandi að ráðh. skuli taka svo mikið af umræðutíma Alþingis þann dag, sem aðalumr. fara fram við 1. umr., að venjulegir þm. fái ekki tíma til að segja eitt einasta orð. Ráðh. stóð hér upp hvað eftir annað um daginn, og áður en nokkur vissi af var fundartíminn liðinn og fundi slitið. Síðan koma blaðafregnir á borð við það sem birtist í Þjóðviljanum, eins og enginn annar þm. hafi neitt haft við þau ummæli að athuga. Ég álít að þetta frv. sé þó nokkur árangur af mikilli vinnu Verslunarráðs Íslands í langan tíma í frjálsræðisátt. Ég harma að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er ekki i salnum. Ég ætlaði að tala nokkur orð til hans. - Þetta frv. gengur þó ekki nægjanlega langt í frjálsræðisátt. Þá á ég að sjálfsögðu við það sem segir í 4. gr. frv., að Verðlagsráð, - með leyfi forseta - getur tekið ákvarðanir um breytingar á þessum samþykktum, og þegar samkeppni er að mati ráðsins nægileg til þess, að tryggja æskilega verðmyndun og sanngjarnt verðlag getur það fellt verðlagningu á vöru og þjónustu undan verðlagsákvæðum. Mér er spurn enn þá einu sinni: Hvað vantar á að samkeppnin sé nægjanleg í landinu til þess að verðmyndun geti verið frjáls? Ég get ekki ímyndað mér að það vanti nokkurn skapaðan hlut á. Hér á landi er meira gert til að hafa eðlilega samkeppni og eðlilega frjálsa verðmyndun en í nokkru öðru landi sem ég þekki til því að hvergi eru samtök fólksins - Samband ísl. samvinnufélaga er nú oft nefnt - sterkari en hér á landi. Samkv. upplýsingum, sem forustumenn samvinnuhreyfingarinnar hafa nýlega gefið í sjónvarpi, eru 42 þús. félagar - ekki viðskiptavinir, heldur félagar - í sambandi kaupfélaga um land allt. Það er stór hluti af þjóðinni. Auk þess er gríðarlega mikill fjöldi sem verslar við Sambandið og kaupfélögin. Enginn af þeim milliliðaþáttum, sem eru í verðmynduninni hjá Sambandinu, er utan samvinnuhreyfingarinnar. Allir milliliðaþættir: þóknun, gróði eða hvað sem þið viljið kalla það - er inni í verðmyndunarkeðju Sambandsins. Ég hef áður rakið það hér, að Sambandið gerir sameiginleg innkaup með stórum aðilum erlendis og á aðgang að hæsta afsláttarmagni, flytur yfirleitt vöruna með eigin skipum, er með eigin vinnuflokka til að skipa upp úr skipunum og vinna að lestun og losun, hvort sem það er frá útlöndum eða úr vöruskemmum hér til sendinga út á land. Þeir flytja það yfirleitt með eigin flutningatækjum, þeir geyma vöruna i eigin vörugeymslum og dreifa henni í eigin verslanir, selja mest til eigin félagsmanna og markaðurinn er þar með tryggður að verulegu leyti fyrir fram.  Það er alveg augljóst að einmitt verðlagseftirlitið, eins og það hefur verið rekið, hefur haldið uppi vörunni og komið í veg fyrir þá samkeppni sem gæti lækkað vöruverð og kannske bætt þjónustu við neytendur. Það er alveg augljóst. Því segi ég: Hvað er því til fyrirstöðu að verðmyndunin verði gefin frjáls þegar i stað - eða hvað þarf til viðbótar samtökum innflytjenda og vörudreifenda til þess að verðmyndunin geti orðið frjáls? Er ekki nóg að hafa 42 þús. fasta meðlimi innan þessa hrings og til viðbótar þá aðra sem versla við kaupfélögin og samvinnuhreyfinguna? Hver þarf prósentutalan af þjóðinni að vera í samtökum samvinnumanna til þess að verðmyndunin geti verið talin frjáls ef aðstæður skapast til að gefa hana frjálsa? Þetta er umhugsunarefni og ég held að menn ættu að fara að átta sig á hvað hér er um að vera. - En það er enginn í hinum frjálsu samtökum sem óskar eftir breytingu á starfsemi Sambands ísl. samvinnufélaga eða láir því eða lastar það fyrir starfsemi þess. En við viljum að samkeppnin verði gefin frjáls til þess að það komi þá í ljós, hvort hinir mörgu smáu, sem borga allan milliliðakostnaðinn, gætu hugsanlega lækkað vöruverðið ef frelsi ríkti. En ef það er rétt, sem kemur fram hjá hæstv. ráðherrum, sérstaklega hæstv. félmrh., í forsíðugrein eftir síðustu umr., þar sem enginn fékk að svara, að heildsalafjöldinn sé baggi á þjóðinni, með leyfi forseta, hvað er þá mikið umfram í innflutningsverslun hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga? Verðið - útsöluverðið, verð til neytenda - er ekki lægra hjá samvinnuhreyfingunni en hjá hinum frjálsa innflytjanda. Undirfyrirsögn hérna, með leyfi hæstv. forseta, er svona: „Gróði heildverslunar er ekki áhyggjuefni Sjálfstfl.“ Menn grípa til svona slagorða og að einhver ákveðinn stjórnmálaflokkur eða stjórnmálamenn hafi gróðann að leiðarljósi, eins og segir hér, með leyfi forseta, að sjálfstæðismenn ættu sér eitt leiðarljós að markmiði, leiðarljós gróðans. Hvílík málefnafátækt að grípa til meiningarlausra slagorða sem eiga að ná til flokksbundinna manna í Alþb., bara vegna þess að fólki í landinu, sem hingað til hefur stutt stefnu og vinnu Alþb. í ríkisstj., er farið að leiðast þófið og Alþb. er að tapa fylgi. Það verður að fara að koma eitthvað fram einhvers staðar sem getur talist bitastætt í málflutningi og aðgerðum. Þarna var loksins eitthvað. Það er verslunarstéttin og þá að sjálfsögðu gróði, einhver óheiðarleg vinnubrögð. Þá er tækifæri til að koma því á Sjálfstfl. En þetta er málflutningur sem nær ekki til hugsandi manna og er ráðherrum lítið til sóma að grípa til svona málflutnings í málefnafátækt sinni. Ég held, eftir að hafa hlustað á hæstv. viðskrh. og kannske hæstv. félmrh. tala um sama málið, að það sé verulegur ágreiningur innan ríkisstj. um þetta mái. Ég hefði gaman af að fá svar við því frá báðum þessum ágætu ráðh., hvort það er rétt mat hjá mér, að um þetta mál sé ágreiningur. Ágreiningurinn felst í því að sjálfsögðu, að annar aðilinn vill heldur meira frelsi og hinn aðilinn vill alls ekki neitt frelsi. Frelsi, frelsi hugsjónamanna og þá alveg sérstaklega frelsi einstaklingsins, er vopn í höndum einstaklingsins. Þetta hættulega vopn, frelsið, má ekki afhenda einstaklingum og síst af öllu þeim vondu mönnum, sem stunda þjónustu í okkar ágæta landi við landsmenn alla þegar um aðflutning á nauðsynjavörum er að ræða. Alþb. er auðsjáanlega enn þá, þrátt fyrir náið samstarf við lýðræðisflokka - og þar eru ágætismenn, sjálfstæðismennirnir, í ríkisstj. með þeim, - það er enn með þennan gamla hugsunarhátt um ríkisforsjá á öllum sviðum á bókstaflega öllum sviðum. Og það er ekki nóg. Að sjálfsögðu þarf ég ekki að taka fram að slíkur hugsunarháttur er andstæður mínum lífsskoðunum. Ég er á móti þessum ríkisafskiptum og tel að einkarekstur eða hlutafélagsrekstur á sem flestum sviðum geti miklu betur gegnt hlutverki sínu en ríkisreksturinn, og orðið til blessunar. Í sama Þjóðviljablaði sem ég minntist á áðan, það er dagsett 23. febr., og vitnað í málflutning hæstv. félmrh., er talað um að Innkaupastofnun ríkisins verði einkainnflutningsaðili á timbri. Hvað erum við að fara marga áratugi aftur í tímann í viðskiptaháttum? Við erum búin að reyna viðtækjaeinkasölu, við erum búin að reyna bifreiðaeinkasölu, við erum búin að reyna ýmislegt slíkt. Allt hefur þetta reynst illa.  Hitt er annað mál, að hvað varðar annan vöruflokk hefði kannske mátt breyta fyrirkomulaginu. Ég á ekki við einhvers konar einkasölufyrirbæri, heldur að erlendum aðilum verði gert að skyldu að hafa hér birgðir án þess að ríki eða einstaklingar fjárfesti eina einustu krónu. Það er olían. Hana eiga olíufélög að geyma í okkar landi án þess að við höfum nokkurn kostnað af því. Við Íslendingar eigum að kaupa af þeim tönkum eins og um tollvörugeymslu væri að ræða, og allur fjármögnunarkostnaður, sem við nú berum, ætti að hverfa. Ef olíufélögin fást ekki til að hafa hér birgðir sem við kaupum af eftir þörf, við getum skyldað þau til að hafa hér ákveðnar birgðir til ákveðinna mánaða, þá á að bjóða út á heimsmarkaðinum markaðinn hér heima fyrir. En eins og við stöndum er þetta baggi, ekki bara á olíufélögunum og þjóðfélaginu öllu, heldur á bankakerfinu, langt umfram það sem nokkurs staðar þekkist annars. Hugsunarvillur eru því áfram í öllum málflutningi viðkomandi ráðh, ég á við félmrh. í þessu tilfelli. Ég harma að finna í málflutningi hæstv. félmrh. hér á dögunum að hann telji þetta varhugavert frv., þrátt fyrir að hann mæli óbeint með því, vegna þess að í því felst aukið frelsi. Það er alveg furðulegt að menn skuli sjá einhverja hættu í frelsi einstaklingsins og þá sérstaklega á sviði viðskipta. Íslendingar eiga ekki árið 1982 að taka við frelsi á einhverju sviði í smáskömmtum. Frelsi á ekki að tala um eins og það sé vont. Þá taldi hæstv. ráðh. að prósentuálagning á vörur væri röng og hana ætti að afnema. Það getur út af fyrir sig verið rétt hjá ráðh. Og hún hefur verið afnumin. Verslunaraðilar hafa þurft að taka við svokallaðri krónutöluálagningu sem 30% reglan gilti um. En af hverju er verið að setja þessi höft á fyrirtæki og einstaklinga, en ekki ríkið? Af hverju ná ekki sömu lög yfir ríki og einstaklinga? Hvað á að þýða að halda áfram með prósentuálagningu fyrir ríkið, en svo krónutöluálagningu fyrir einstaklinga? Og hvað þýðir þessi aðgerð? Krónutöluálagningin er frysting á álagningu, á að vera til þess að sporna gegn verðbólgu. En prósentuálagningin heldur áfram hjá ríkinu. Það þýðir að erlendar hækkanir, þ.e. sá erlendi innflutti vandi, eru skattlagðar af ríkinu. Maður skyldi ætla að ríkið léti sér nægja krónutöluálagningu líka, en ekki aldeilis. Ríkið þarf alltaf meira. Ríkið er óseðjandi. Það getur aldrei hagað sér og hefur ekki efni á að haga sér eftir þeim lögum sem það setur sjálft. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni. Hæstv. viðskrh., sem er einnig bankamálaráðh., kom lauslega í málflutningi sínum að niðurtalning og niðurtalningaraðferðinni svokölluðu til að ráða bót á verðbólgunni og kom þar lítið, en þó kom hann að ráðstöfunum sem hafa verið gerðar í peningamálum. Hv. 10. þm. Reykv. gerði þetta að nokkru umræðuefni, og ég ætla ekki að endurtaka það sem hann sagði, en ég tek fram að ég er honum hjartanlega sammála. Það er eitt sem hæstv. bankamálaráðh. verður að skilja, og ég fer þar eftir yfirlýsingum sem þjóðbankastjórar hafa gefið. Er það ætlun ríkisstj. og Seðlabankans að undirstrika þá stefnu ríkisstj. og Seðlabankans - það er ekki stefna þess banka sem mér hefur verið trúað fyrir af hv. Alþingi - að loka peningana inni, hvort sem það er með skuldabréfasölum eða á annan hátt, draga þá inn í seðlabankann og setja þá út bakdyramegin í ríkishítina? Ef það á að vera markmiðið að loka peningana inni og fólkið og fyrirtækin úti, þá er sú stefna röng vegna þess að peningarnir eru vinnutæki þjóðarinnar, fyrirtækjanna og fólksins. Þetta þýðir ekkert annað en það, að frestun verður á öllum framkvæmdum og öllu því sem nauðsynlegt er til að venjuleg þróun eigi sér stað hér á landi eins og alls staðar annars staðar. Einhvern tíma kemur að því, að slík stefna veldur sprengingu í efnahagskerfinu, sem við ráðum illa eða alls ekki við. Það skiptir kannske núv. ríkisstj. ekki nokkrum sköpuðum hlut. Það verður kannske önnur komin til að leysa þann vanda. En þetta er mál sem ekki er hægt að líta fram hjá. Ég ætla að ítreka að skoðun mín er sú, að með þessu frv. sé búið að opna vissar dyr til frelsis. Hvort fyrirtækin eða þjóðin fær að komast inn fyrir þröskuldinn í átt til frelsis í verðmyndun, frelsis á sviði viðskipta, skal ósagt hér og nú. Eins og kom fram áðan hjá hv. 10. þm. Reykv. fer það eftir framkvæmdinni og eftir því hvor skoðunin verður ofan á, skoðun hæstv. félmrh. eða skoðun hæstv. viðskrh., um hvernig framkvæmdinni skuli hagað.



Herra forseti. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs vegna ræðu hv. 3. þm. Reykv. sem talaði áðan. Hann kvartaði nokkuð yfir því, að ráðh. hefðu tekið mikinn tíma í upphafi máls síns í umr. á dögunum. Ég vil láta það koma fram í sambandi við það, að það var ósk forseta, vegna þess hvernig mál væri hér á ferðinni, að fyrst í umr. töluðu fulltrúar allra flokka, áður en umr. hæfust að öðru leyti. Það var þess vegna sem ég talaði strax í upphafi, vegna þess að ég var að gera grein fyrir afstöðu Alþb. til þess frv. sem hér er á dagskrá um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti og breytingu á lögum í þeim efnum. Hv. þm. ræddi málið vítt og breitt og mætti sjálfsagt nokkuð margt um það segja sem hann sagði í ræðu sinni. Hann fjallaði nokkuð um orð mín varðandi það, að innflutningsverslunin væri baggi á þjóðarbúinu, eins og Þjóðviljinn hafði rétt eftir mér daginn eftir umr. hér í þinginu, og taldi að þar væri mjög ranglega með farið. Ástæðurnar fyrir því, að ég flutti þessa skoðun, voru ekki einasta þær, að ég tel að það eigi að vera almenn stefna ríkisstjórnar og stjórnmálaflokka í landinu, sem vilja taka á málum með ábyrgum hætti, að draga sem allra mest úr milliliðakostnaði í þjóðfélaginu. Það á að vera almenn stefna. Ég hélt að það væri stefna allra stjórnmálaflokka að draga úr milliliða- og dreifingarkostnaði í þjóðfélaginu þannig að það verði meira til skiptanna til annarra þátta. Hv. þm. Albert Guðmundsson gaf fyllilega í skyn að það væri í raun og veru ekki hans stefna, heldur ættu þessir aðilar að hafa allt sitt á þurru meðan þrengt væri að öðrum í þjóðfélaginu, eins og t.d. kaupmætti almennings og framleiðsluatvinnuvegunum, svo ég nefni dæmi. Ég tel að leggja eigi á það höfuðáherslu sem almenna viðmiðun að draga úr milliliðakostnaði í þjóðfélaginu. Við eigum að spara þar eins og mögulegt er. En fyrir utan þá ástæðu, sem felst í þessum almennu viðhorfum mínum, lágu á bak við orð mín einnig þær ástæður, að ég hef undir höndum könnun sem gerð var á innflutningsversluninni árin 1978 og 1979. Það koma fram býsna alvarlegir hlutir og það er ekki hægt að líta fram hjá þeim í þessum umr. rétt eins og þeir séu bara búnir til af einhverjum vondum kommúnistum. Hér var um að ræða könnun sem unnin var með mjög heiðarlegum og vönduðum hætti af Verðlagsskrifstofunni á sínum tíma. Helstu niðurstöður þessarar könnunar, sem Georg Ólafsson verðlagsstjóri stýrði, voru þessar: 1. Niðurstöður þessarar athugunar gefa til kynna að sú vísbending um hærra innkaupsverð til Íslands en til hinna Norðurlandanna, sem fram kom í samnorrænni verðkönnun 1978, eigi við rök að styðjast. 2. Þær orsakir eða áhrifaþætti, sem virðast einkum valda þessum verðmun, má flokka í umboðslaun, milliliði, óhagkvæmni, fjármagnskostnað og sérstöðu landsins. 3. Verulega virðist vanta á að erlend umboðslaun skili sér í íslenska gjaldeyrisbanka, sem skilað er í banka, og þeirra, sem talin eru fram til skatts, má ætla að vanskil á umboðalaunum hafi í för með sér undanskot á tekjum til skatts. 4. Með markvissum skammtíma- og langtímaaðgerðum má bæta þá óheilbrigðu viðskiptahætti, sem viðgengist hafa í innflutningsversluninni, og lækka með því vöruverð og draga úr gjaldeyriseyðslu. Þessar voru hinar almennu niðurstöður þessarar könnunar á sínum tíma sem verðlagsstjóri vann. Eins og menn tóku eftir flokkar hann verðmuninn á innflutningsverði til Íslands og annarra Norðurlanda í ákveðna þætti, og það er nokkuð fróðlegt að sjá hvernig þessir þættir koma út. Þetta er nefnilega reiknað út mjög nákvæmlega í þessari skýrslu. Þar kemur fram að á árinu 1978 var heildarinnflutningur til landsins 125 milljarðar gkr. Umboðslaun eru talin vera 7.5 milljarðar gkr. Svokölluð óhagkvæmni er talin vera 3 milljarðar gkr. Kaup í gegnum erlenda milliliði eru talin valda hækkun á innflutningsverði til Íslands um 5 milljarða gkr. árið 1978. Fjármagnskostnaður er talinn valda þarna u.þ.b. 3 milljörðum gkr. og sérstaða landsins er metin á 3 millj. gkr. Samtals var munurinn á þessu eina ári 21.5 milljarðar gkr. Menn geta ekki gengið fram h já svona staðreyndum og yppt öxlum og sagt þetta allt í besta lagi. Það er ekki allt í lagi þegar útkoman er með þessum hætti. Og það, sem ekki síður er alvarlegt, er að í þessari skýrslu er fullyrt að umboðslaun hafi ekki skilað sér að fullu og öllu. Í ákveðinni töflu i skýrslunni kemur það fram, á bls. 9, að vantað hafi á árinu 1978 umboðslaun upp á 2.3 milljarða, sem hafa ekki verið skilað, og á árinu 1977 umboðslaun upp á 1.8 milljarða. Hér á landi eru hundruð manna að vasast í heildverslun. Hér eru fleiri menn í heildverslun en nokkurs staðar annars staðar. Þetta er dýrt kerfi. Ég hélt að þeir, sem vildu að fjármunir landsmanna nýttust sem best, hlytu að vera sammála um að þetta væri of dýrt kerfi þegar það kostar það, að við þurfum að borga 20 milljörðum kr. meira fyrir innflutning til landsins árið 1978 en ella hefði þurft að vera. Hér er um hrikalegar tölur að ræða. Það er gersamlega útilokað fyrir Alþingi Íslendinga eða talsmenn stjórnmálaflokka eins og Sjálfstfl. að ætla sér að yppta öxlum yfir þessum tölum og láta sem ekkert sé. Og það er gersamlega útilokað fyrir talsmenn Sjálfstfl. að halda því fram, að hér sé verið að finna eitthvað upp til að bjarga stöðu eins eða neins. Hér liggja fyrir framan alla þá, sem vilja lesa, blákaldar staðreyndir í þessu máli, að innflutningsverslunin var sannanlega baggi á þjóðarbúinu upp á 20–25 milljarða kr. árið 1978. Þess vegna eru þetta ekki slagorð, heldur staðreynd, sem hér er flutt. Hér eru menn iðulega að kvarta yfir þeim miklu útgjöldum sem ríkið hefur t.d. af landbúnaðinum. Það er eðlilegt að menn séu hugsi út af því. Það er einnig oft talsvert mikið rætt um af ýmsum mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum að það sé ekki farið nógu vel með fjármunina í sambandi við sjávarútveginn, þar sé sums staðar farið illa með fjármuni, fjárfesting sé þar víða óhagkvæm og óskynsamleg. Það er rétt, svo er víða. En þegar kemur að því að gagnrýna innflutningsverslunina í landinu er ekki lengur samstaða meðal manna. Þá tekur tiltekinn hópur manna sig út úr, talsmenn Sjálfstfl., og leggst í miskunnarlausa vörn, hvað sem tautar og raular og hvað sem staðreyndum líður, fyrir þann kross á þjóðarbúi okkar sem innflutningsverslunin er. Auðvitað verða einhverjir að flytja vörur hingað inn til landsins. Auðvitað verður að sjá fyrir slíku þannig að það sé sem allra hagkvæmast. En það er ekki þar með sagt að hvað svo sem þessi innflutningsverslun kann að taka upp á að gera þá eigum við bara að hneigja okkur og segja „amen“. Og það geta talsmenn Sjálfstfl. ekki heldur gert ef þeir horfa á málið með raunsæjum hætti. Ég er ekki að tala um ríkisforsjá á öllum sviðum, eins og hv. þm. Albert Guðmundsson nefndi áðan. Það eru ekki mín orð. Það er ekki mín tillaga. Ég er að segja það, að ég vil að innflutningsverslunin til Íslands sé hagkvæmari og ódýrari fyrir þjóðarbúið en verið hefur, þannig að við höfum meira til skiptanna til framleiðsluatvinnuvega okkar, til almannatrygginga, til félagslegrar samhjálpar, til heilbrigðismála, til skólamála, til menntamála. Hér er ekki verið að leggja það til í sambandi við umræður um Innkaupastofnun ríkisins, sem dragast nokkuð inn í þetta, að það verði tekin upp einkasala í innflutningi á timbri og ég veit ekki hvað og hvað. Það er ekki það sem ég var að ræða um á dögunum. Það, sem ég var að ræða um varðandi Innkaupastofnunina, var fyrst og fremst að komið hefur fram að stórir innflytjendur hafa verið um langt árabil með föst innkaupatengsl við tiltekin erlend fyrirtæki og þessi tengsl hafa staðnað. Menn hafa sætt sig við svo að segja það verð sem hið erlenda fyrirtæki ákvað á hverjum tíma. Menn hafa ekki verið menn til að rífa sig út úr þessum samböndum og leita eftir tilboðum frá öðrum fyrirtækjum sem jafnvel fluttu út ódýrari vöru. Þetta hefur margoft gerst. Það kom t.d. fram fyrir nokkrum árum, að Samband ísl. samvinnufélaga hafði keypt inn hveiti í verulegum mæli sem kom í ljós að var mun dýrara en annað hveiti, sem kostur var á og Landssamband bakarameistara tryggði sér eftir öðrum samböndum. Þannig vilja menn staðna á þessum sviðum eins og öðrum. Það er verið að tala um það varðandi Innkaupastofnun ríkisins að nýta hana til að veita mönnum aðhald, - samkeppni, ef menn vilja kalla það því nafni. Hitt er aftur ljóst, að ákveðnir þættir í okkar þjóðarbúskap eru undir félagslegri forsjá. Það er enginn ágreiningur um það. Það er enginn ágreiningur um að orkuverin eigi t.d. að vera í eigu landsmanna sjálfra og orkubúskapurinn. Það er enginn ágreiningur um það og dettur engum manni í hug að leggja það til, að einkafyrirtæki verði látin reka tilteknar rafveitur eða hitaveitur. Það dettur ekki nokkrum manni í hug. Það hefur aldrei komið fram. Af sömu ástæðum er það sem við höfum sagt, Alþb.-menn og fleiri, m.a. Alþfl.-menn: Það á að reka olíufélögin eða olíuverslunina í landinu á félagslegum grundvelli þannig að hún sé undir ríkisforustu eins og annar orkubúskapur landsmanna. - Þetta er auðvitað mál sem menn þekkja og er verulegur ágreiningur um. Framsfl. hefur aldrei verið tilbúinn að taka á þessum olíumálum. Hann hefur staðið nokkuð fast á því, að olíufélögin eigi að vera eins mörg og þau nú eru og þar mætti í raun og veru ekkert laga. Það er búið að gera margar tilraunir til þess í mörgum ríkisstjórnum að fá Framsfl. til að laga þetta aðeins. Það hefur ekki gengið. Hann vill hafa þetta svona. Hann vill hafa þarna sitt Olíufélag hf. Sjálfstfl. hefur auðvitað Shell. Það þekkja menn. Hann er þar í vörn. Formaður Sjálfstfl. er þar einn af stærri hluthöfum. Þannig eru hagsmunaþræðirnir inn í stjórnmálaflokkana, bæði Framsfl. og Sjálfstfl. Þess vegna hefur ekki tekist að þoka þessum olíumálum neitt áleiðis í þá veru að olíuverslunin í landinu verði undir félagslegu forræði. Hv. þm. Albert Guðmundsson talaði mikið um frelsi og sagði að ég væri á móti frelsi. Þetta er næstum eins og maður heyrir stundum í fjölmiðlum og sér í blöðum sögur af því, að „blaðamenn“ í Sovétríkjunum ganga fyrir einstaklinga, sem koma til Sovétríkjanna, erlenda gesti, og segja: Ertu með eða á móti friði? - Hv. þm. Albert Guðmundsson setur þessi mál upp þannig, að hér sé um að ræða ágreining um frelsið sjálft, þetta stóra og mikla markmið okkar allra. En spurningin um frelsi er ekki svona. Spurningin er: Um frelsi hvers erum við að tala? Erum við að tala um frelsi þess sem hefur hina sterku stöðu, selur vöruna og réttir hana yfir búðarborðið á hverjum tíma, eða erum við að tala um frelsi almennings sem verður að sæta þeim kostum sem verslunin býður á hverjum tíma? Hvert var frelsi þess manns sem þurfti á sínum tíma að skipta við einokunarverslunina hér í landinu, hina erlendu umboðsverslun? Hvert er frelsi þess manns sem þarf um þessar mundir að ganga í verslanir og sæta því verði sem ákveðið er hinum megin við diskinn? Þegar við erum að tala um þetta erum við að tala um að leggja áherslu á að verja frelsi þess sem hefur allajafna lakari stöðu í skiptum tveggja aðila. Við erum að tala um styrkari stöðu þess manns m.a. með neytendavernd, með verðlagseftirliti, með lögum og reglum um afborgunarkaup í landinu o.s.frv. Hér erum við ekki að tala einhliða um frelsi þess manns sem stendur á bak við diskinn og skammtar hinum það sem honum þóknast. En það hvarflar stundum að mér, að það sé það frelsi sem hv. talsmenn Sjálfstfl. eru að biðja um. Þó trúi ég ekki að svo sé í raun. Ég held að þeirra áherslur í þessum efnum, sumra hverra a.m.k., stafi miklu frekar af misskilningi og utanbókarlærðum kennisetningum úr stjórnmálaskólum Heimdallar en að þeir séu að heimta að sá, sem á bak við diskinn stendur á hverjum tíma, eigi að geta hirt það sem honum sýnist af þeim sem verður að versla við hann. Hugmyndir okkar um verðlagslög og verðlagsreglur eru fyrst og fremst til að verja aðstöðu þess sem veikari er á hverjum tíma, og það gerist með því að takmarka gróðafrelsi hins aðilans. Þannig liggur í þessu. Spurningin er þá, þegar allt kemur til alls, annars vegar um frelsi fólksins og hins vegar um frelsi fjármagnsins. Þannig liggja þessi mál og hafa lengi legið. Skiptir þar engu í rauninni hvernig ríkisstjórnir eru skipaðar í landinu á hverjum tíma vegna þess að hér er um að ræða þær grundvallarandstæður sem ævinlega leikast á í okkar þjóðfélagi. Hv. þm. Albert Guðmundsson hefur haldið um það margar ræður hér á Alþingi að ríkið eigi að taka krónutölu í sínum innflutningi, það eigi ekki að vera að skattleggja innfluttan vanda. Ég hef oft hugleitt þetta hjá hv. þm. Mér finnst margt óskynsamlegra en að það séu settar fastar reglur. En þá verða menn líka að fallast á að það verði tekin upp krónutöluálagning í innflutningsversluninni.  Það er ekki krónutöluregla á innflutningsversluninni. Það hélt ég að hv. þm. Albert Guðmundsson vissi miklu betur en ég. Þar er um að ræða prósentuálagningu eins og viðast hvar annars staðar, m.a. í smásöluversluninni hér á landi. Þessi álagning hefur í för með sér að sá maður, sem flytur dýrt inn, fær fleiri krónur í sinn vasa en sá sem flytur ódýrt inn, eins og þetta er nú. Af þeim ástæðum hef ég verið að segja: Við eigum að koma n krónutöluálagninguna í innflutningsversluninni. Raunar er ríkið að stíga tiltekið skref í þessum efnum með því að frv. til I. um tollafgreiðslugjald sem liggur fyrir Alþingi, þar sem gert er ráð fyrir fastri krónutölu á talsverðan hluta af þeim vörum sem munu falla undir þetta tollafgreiðslugjald. Þannig gengur ríkið á undan í rétta átt að mati - vona ég - hv. þm. Alberts Guðmundssonar. Síðan kemur kannske innflutningsverslunin. Það hefur verið rætt hér um það, að hér sé um að ræða frv. sem ég hafi í rauninni talað á móti við fyrstu umferð málsins í þinginu, í Nd. Alþingis, þó ég styðji frv. Og ég geri það. Ég flutti fyrir því á dögunum tiltekin rök sem ég ætla ekki að endurtaka. Einhver hv. ræðumanna sagði áðan að verið væti að ganga mjög verulega til móts við sjónarmið Verslunarráðs Íslands með þessu frv. Því hefur nú verið nokkuð harðlega mótmælt af hv. þm. Geir Hallgrímssyni og sömuleiðis hv. þm. Friðrik Sophussyni, að það væri verið að fallast á þau grundvallaratriði sem Verslunarráð Íslands gerir kröfur um. En á þau grundvallaratriði féllst ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., eins og hér hefur réttilega verið bent á, vorið 1978 með því að samþykkja 8. gr. laga um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Þá var fallist á það, að álagningarfrelsi skyldi vera meginregla hér í allri verslun. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., eins og hæstv. viðskrh. m.a. gat um á dögunum. Ég tel það ekki heldur nein sérstök meðmæli með máli þó að Verslunarráð Íslands mæli með því, síst kannske í dag, eftir að það hefur gerst að forstjóri Íslenska álfélagsins, sem opinskátt og blygðunarlaust hefur snúist gegn íslenskum stjórnvöldum í svokölluðu álmáli aftur og aftur, er kosinn formaður Verslunarráðs Íslands. Í þessu starfi hafa áður verið mætir menn: Hjalti Geir Kristjánsson, Albert Guðmundsson og fleiri ágætir menn hafa verið í þessu starfi. Nú er það úr sögunni að menn velji þá menn þar til forustu sem eru í íslenskri verslunarstétt hvað svo sem um viðhorf þeirra má segja. En ég verð að segja það, að ég tel að það sé hneyksli að bjóða þjóðinni að maður, sem er í forustu fyrir íslenska álfélagið, sem gengur blygðunarlaust á móti hagsmunum Íslendinga í svokölluðu súrálsmáli og fleira, skuli nú vera settur á oddinn sem formaður Verslunarráðs Íslands. Ég spyr: Hlýtur þetta ekki að vera með ráðum Sjálfstfl. gert, að Ragnar Halldórsson verður formaður Verslunarráðs Íslands? Það hefur jafnan verið svo, að formenn Verslunarráðs Íslands hafa verið innanbúðar í Sjálfstfl. með ýmsum hætti. Er líklegt að þessi formaður Verslunarráðs verði hér fljótlega þingmaður fyrir Sjálfstfl. - eða ráðh. og fari þá með iðnrn.? Er hugsanlegt að menn sjái ekki hvílík fjarstæða hér er uppi? Verið er að taka í æðstu trúnaðarstöðu Verslunarráðs Íslands bandamann, umboðsmann erlends auðhrings hér í landi.

Hvar lærði hæstv. ráðh. og hvar var Hjörleifur Guttormsson í námi?

Vantar þig að vita það?

Það væri skemmtilegra.

Þetta er ekki skemmtiatriði, hv. þm. - Hv. þm. Friðrik Sophusson hefur haft ákveðin viðskipti við álfélagið, gæti verið, um dagana. Ég man ekki betur en hann væri starfsmaður Stjórnunarfélagsins meðan Ragnar Halldórsson var formaður þess. Hv. þm. Friðrik Sophusson er sár yfir að þetta skuli vera rifjað upp, og hann er sár yfir því vegna þess að hann vill breiða yfir þetta og vill ekki bera ábyrgð á því. En staðreyndin er sú, að Sjálfstfl. hefur frá og með deginum í gær sett til forustu í Verslunaráði Íslands umboðsmann erlends auðvalds í þessu landi. Og þetta mál, hv. þm. Friðrik Sophusson, á að ræða hér í umr. um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég get talað fyrir mínum málstað eða málstað Sjálfstfl. betur en hæstv. félmrh. er þegar búinn að gera þannig að það er kannske óþarfi að koma hér upp í stólinn, eins og mér var bent á á leiðinni hingað. En úr því að ég var búinn að biðja um orðið ætla ég að nota mér tækifærið og tala hér. Hæstv. félmrh. gat þess í mörgum orðum eins og oft áður, að innflutningsverslunin væri mikill baggi á þjóðfélaginu og slæmur milliliður og að draga þyrfti úr milliliðakostnaði. Hann vitnaði í skýrslu sem hann sagðist sjálfur hafa óskað eftir á sínum tíma og var unnin samviskusamlega í þeim anda sem til var stofnað af ágætum embættismanni ríkisins, verðlagsstjóra. En það, sem hann las upp, styrkir eiginlega málflutning minn hér, því að allt það, sem hann vildi nota úr þeirri skýrslu til að brjóta niður málflutning minn, hófst á orðunum - og það eru orð verðlagsstjóra sem hann gerði að sínum: Það virðist vera. það má ætla, sagði hann, að með undanskotum o.fl. skili umboðslaun sér ekki. Ekkert var alveg ákveðið. Umboðslaun skila sér ekki um leið og vara er flutt til landsins. Umboðslaun koma löngu, löngu seinna. Þess vegna þýðir ekki að bera saman hagskýrslur og segja að svona og svona mikið magn af vörum komi til landsins og svona og svona mikið hljóti að vera umboðslaun. Nú eru umboðslaun afskaplega misjöfn, jafnvel af sömu vörutegundum. Það fer m.a. eftir því, hvernig samningar eru á milli fyrirtækja. Og þau skila sér aldrei fyrr en löngu seinna. Ef um afgreiðslur er að ræða á seinni hluta árs eru vörurnar að koma til landsins í miklu, miklu meira mæli en umboðslaunaskil geta verið yfir. Þau eru alltaf að koma, þau eru alltaf að fara. Það eru engar ákveðnar skýrslur sem er hægt að taka um áramót og segja: Svona mikið magn af vörunni er komið til landsins. Það er ekki komið nema svona mikið magn af umboðslaunum til baka. Þetta er blekkingatal. Ég trúi ekki öðru en viðskrh. viti það, því að menn öðlast ákveðna reynslu við að vera ráðherrar og fá þá innsýn í heim sem þeir hafa ekki þekkt áður. Menn, sem hafa ekki komið nálægt viðskiptum, tala kannske svona, en ef þeir tala svona eftir að hafa kynnst málunum, þá er það af öðrum hvötum. Þá er það, eins og ég sagði áðan, bara af pólitískum hvötum. Ég er alveg hissa á að ráðh. skuli leyfa sér að gera heila stétt eða heilar stéttir, sem eru ekki minna áríðandi þjónustustéttir fyrir þjóðfélagið í heild en aðrar, að slíkum þjófum og ræningjum, mætti segja. Það mætti skilja af orðum ráðh. í ræðu áðan, að hér væru slík vanskil á umboðslaunum að það hlyti að eiga sér stað þjófnaður í stórum stíl. Ég gat ekki skilið orð ráðh. betur. Hann ætti ekki að kvarta undan því að umboðslaun komi, því að umboðslaun eru venjulega þóknun. Það geta verið umboðslaun fyrir allt annað en vöruinnflutning, geta verið umboðslaun fyrir veitta þjónustu á Íslandi sem er greidd með þóknun erlendis frá. Það heyrir undir umboðslaun. Það þurfa ekki einu sinni að vera vöruviðskipti. Hitt er svo annað mál, það sem mér fannst vera athyglisvert hjá hæstv. ráðh., að hann gat þarna um einhverja upphæð - sem ég missti af vegna þess að starfsmaður þingsins kom og hvíslaði í eyra mér um leið - að kaup gegnum erlenda milliliði skiluðu ekki svo og svo hárri upphæð, ég heyrði ekki töluna. Þetta er alveg rétt. Það hafa átt sér stað gríðarlega mikil innkaup gegnum erlenda aðila, og þau umboðslaun skilast aldrei. Það vantar vernd fyrir þann íslenska þjónustuaðila sem innflutningsverslunin er gegn erlendum aðilum sem skipta beint. Og þar eru innkaupastofnanirnar hvað verstar. Þeim umboðslaunum er ekki skilað og það er ekki ætlast til að þeim sé skilað. Það eru peningar sem koma ekki til baka inn í þjóðfélagið. Það er íslensk þóknun sem fer til erlendra aðila og kemur ekki til landsins. Það þýðir ekki að bæta þeirri stóru upphæð við þá upphæð, sem sögð er vera einhvers staðar falin í eigum íslenskra aðila, og segja: Innlendir aðilar svíkja þetta mikið undan skilum. Menn verða að átta sig á því, hvað er verið að tala um, og vita, hvað þeir eru að tala um þegar þeir bera slíkar fullyrðingar á borð. Það er talað um að heildsölukerfið, eins og ráðh. orðaði það, sé dýrt. Að sjálfsögðu er það dýrt. Það er dýrt vegna þess að það eru margir smáir einstaklingar sem eru að flytja inn eina og eina vörutegund. En þeir veita stórum aðilum samkeppni, og það er enginn aðili hér á landi, ekki ríkið sjálft þó það væri ein allsherjarheildverslun, sem gæti boðið það vöruúrval og þá þjónustu sem hinir mörgu smáu bjóða. En verðinu er ráðið af hinu opinbera. Það er það sem við erum að tala um. Ég vil að verðið og verðmyndunin verði frjáls, að verðinu sé ekki haldið uppi með opinberum aðgerðum eins og hingað til hefur verið gert. Og ég benti á að það fyrirtæki, sem er hvað stærst í okkar þjóðfélagi nú og hvað best skipulagt og veitir kannske hvað besta þjónustuna, það getur ekki - þrátt fyrir það að enginn milliliður er í verðmynduninni hjá þeim aðila - haft vöruverðið lægra en hinn frjálsi og litli innflytjandi hér og þar. Þetta er kannske athugunarefni. Ef hæstv. ráðh. vill halda því fram, að þessir innflytjendur séu vondu mennirnir sem dragi þetta eða hitt undan og skili ekki þessu eða hinu, en geta samt sem áður verið samkeppnisfærir á neytendamarkaðnum með vöruna, hvað þá um þennan stóra aðila sem þarf ekki að standa skil á neinum milliliðakostnaði frá því að varan er keypt í samstarfi og samvinnu við stóra aðila, sem fá allan magnafslátt sem hægt er og draga öll umboðslaun af? Síðan flytja þeir þetta, tryggja það, meðhöndla það og dreifa því án þess að nokkur utanaðkomandi kostnaður komi inn í myndina. Hvernig stendur þá á því, að vöruverðið er það sama hjá litla manninum, sem hefur allan kostnaðinn, og hjá stóra aðilanum sem hefur ekkert af þessum kostnaði út fyrir sínar raðir? Innkaupastofnun ríkisins ber skylda til að bjóða út öll innkaup. En það breytist ekkert við það fyrirkomulag sem ráðh. hefur talað um hér. Það er samkeppni víða frá í það magn sem Innkaupastofnunin þarf að útvega í það og það skiptið. Ef á að breyta innflutningsversluninni með einhverja vörutegund - eða á fleiru en bara timbri, eins og kemur fram í umræddri Þjóðviljagrein, þá er Innkaupastofnun ríkisins farin að starfa sem heildverslun, ekki bara fyrir ríkið og ríkisstofnanir, eins og tilgangur hennar er, heldur fyrir landið allt, og það kallar á gríðarlega mikla fjármögnun. Það kemur fjármögnunarkostnaður og fleira til greina og öll vinna við birgðirnar í sambandi við það. Ég á eftir að sjá að sú meðhöndlun í höndum opinberra aðila verði kostnaðarminni eða varan ódýrari fyrir neytendur, fyrir skattgreiðendur. Þá er það ekki lengur skattskyldur aðili sem sér um meðhöndlunina. En þrátt fyrir það að fyrirtæki og stofnanir, sem engan opinberan skatt greiða, flytji inn vörur og séu í samkeppni við þessa litlu aðila hér og þar í landinu sem flytja inn og borga sína skatta og skyldur, þá er varan samt sem áður ekki ódýrari hjá þeim. Ég held að hæstv. ráðh. ætti að líta sjálfum sér nær og skoða betur, hvað honum er næst, og hreinsa til í eigin húsi áður en hann fer að leggja til atlögu við aðra. Ráðh. margítrekaði - og þá líklega samkvæmt þeirri skýrslu frá verðlagsstjóra sem hann vitnaði í - að um 20 mill jörðum meira hefði verið greitt fyrir innflutning árið 1978 en nauðsynlegt var. Það þarf að renna betri stoðum undir svona fullyrðingar. Það þarf að rökstyðja þetta miklu betur. Það er ekki nóg að koma upp í ræðustól í þessari virðulegu samkomu þjóðarinnar og blása út úr sér fullyrðingum án þess að rökstyðja þær. Þetta er mjög athyglisvert, og ég vil gjarnan biðja ráðh. - skriflega þá, ég er ekki viss um að hann sé tilbúinn að afgreiða þá ósk hér og nú - að gefa mér upplýsingar um þetta. Þetta er nýtt fyrir mig.  Innflutningsverslunin var sannanlega baggi á þjóðfélaginu 1978. Ég reikna með að það sé eina árið sem innflutningsverslunin hafi verið baggi á þjóðfélaginu, þrátt fyrir allt tal um að hún sé almennt og hafi alltaf verið baggi á þjóðfélaginu. Hæstv. ráðh. tiltók sérstaklega árið 1978. Við skulum athuga sérstaklega árið 1978 fyrir ráðh. Ég skal biðja Verslunarráðið að gera það. Að sjálfsögðu viljum við ódýrari innflutningaverslun. Við viljum allt ódýrara. Ég tel t.d. að það sé ekki nokkur meining í því - og tala ég þá bara af því að ég er tiltölulega nýkominn úr fjárhagsnefnd Reykjavíkurborgar - ég tel alveg fráleitt að svo skuli komið að rúmlega 81% af brúttótekjum borgarinnar fara í rekstrarkostnað, bara kostnað við reksturinn. 20% eru til framkvæmda, til eignabreytinga. Og af þessum 20% eru 20% fengin frá Gjaldheimtunni í refsivexti af fólkinu af því að það getur ekki staðið í skilum. Ég tel að það mætti lita víðar til þess að fá ódýrari rekstur. Við viljum allt ódýrara. Það er hægt að athuga betur. Ráðh. má ekki venja sig á að snúa út úr. Ég held að það sé ekki góður málflutningur. Ég gaf ekki tilefni til þess að bera saman það frelsi, sem ég geri hér að umræðuefni, athafnafrelsi einstaklingsins, frelsi einstaklingsins í verðmyndunarkerfi okkar hér heima á Íslandi, og frelsi í Sovétríkjunum. Ég veit ekkert hvers konar frelsi ríkir í Sovétríkjunum. Ég er alveg ruglaður í því. Ég les bæði Þjóðviljann og Morgunblaðið, og ef á svo að lesa eitthvað mitt á milli, þ.e. Tímann, fæ ég ekki rétta mynd af málum erlendis, ég verð að segja alveg eins og er. Ég er frekar á því að trúa að frelsi þarna austur frá sé verra en ég hef lesið um í blöðum. En ég var að tala um frelsi einstaklingsins hér heima fyrir. Við skulum halda okkur að því. Athafnafrelsi hins almenna manns, sem ég gerði að umræðuefni, það er frelsi til að velja og hafna í búðunum eins og annars staðar og þá að sjálfsögðu um verð á vörum og innkaupum sem hafa myndast án íhlutunar opinberra aðila. Ég verð að hryggja hæstv. ráðh. - og það þykir mér vont, mér er ekkert illa við hann - með því að upplýsa að ég er ekki úr stjórnmálaskóla Heimdallar. Þar hef ég aldrei verið. En ég held að þetta hafi verið vond ræða h já hæstv. ráðh. Það er afskaplega erfitt að ræða, hvort sem er í ræðustól eða einkaviðræðum, við menn sem eru fastir fyrir fram í innbyggðum skoðunum þannig að ekki er hægt að komast að kjarnanum. Það er alveg útilokað fyrir mig eða neinn af mínum félögum, sem trúa á athafnafrelsi einstaklingsins, að reyna að koma hæstv. ráðh. eða nokkrum Alþb.-mönnum yfirleitt í skilning um það, að kaupmaðurinn á horninu sé eitthvað annað en vondur maður. Ég ætla því ekki að reyna það. Ef fólkið í borginni, fólkið í landinu, einstaklingarnir, sem eiga hvað erfiðast með að láta enda ná saman, væri spurt hvernig það færi að því að komast af milli útborgunardaga á launum eða örorkubótum eða annarri aðstoð, þá held ég að í ljós kæmi að kaupmaðurinn á horninu sé manneskjulegri en margir aðrir verslunarhættir. Ég ætla að biðja hæstv. ráðh. um að láta þetta fólk í friði. Það var talað um tollafgreiðslugjaldið sem einhverja krónutöluálagningu. Þar kemur hæstv. ráðh. enn þá einu sinni fram með blekkingar. Hann veit vel hvað hann er að tala um, en í rökþrotum grípur hann til svona málflutnings. Tollafgreiðslugjaldið sem slíkt er ekki breyting á neinni álagningu. Það er 1% og síðan er það krónutöluálagning í sumum tilfellum. En þetta er bara nýr skattur. Áður var ekkert sem hét krónutöluálagning. Það kemur núna. Það var ekkert til sem hét tollafgreiðslugjald. Það kemur á núna. Hér er ekki verið að breyta neinu. Hér er verið að leggja á nýjan skatt. Hæstv. ráðh. hleypur úr einu í annað með slagorðum og rökleysu til þess að komast út úr málefnalegum umræðum um þau mál sem hér eru á dagskrá. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég harma það þegar jafnágætur drengur og ráðh. er finnur sig kominn svo upp að vegg í eigin málflutningi að hann grípur til þess að ræða um kosningafyrirkomulag og gerir athugasemdir við það, hverja menn velja sér til forustu í félagsskap úti í bæ eins og Verslunarráði, tala hér um mann sem er ekki nærstaddur og getur ekki svarað fyrir sig sjálfur, núverandi formann Verslunarráðsins, og tala um kosningu hans sem hneyksli. Sem hneyksli, minna mátti það ekki vera. Og hann bætir svo enn við og segir: Getur það skeð, að þessi maður, sem kosinn var formaður Verslunarráðs í gær, getur sú ógæfa átt eftir að henda íslenska þjóð og þjóðfélag, að þessi maður eigi kannske eftir að verða þingmaður og jafnvel ráðherra? Hvílíkt þjóðarhneyksli! Þessi maður var kosinn formaður Verslunarráðs þó hann sé starfsmaður álhringsins. Það getur vel verið að ég hafi talið það óheppilegt, ekki kosið hann sjálfur, en ég er ekkert að gefa upp um það. Að hann skuli kannske eiga eftir að verða þingmaður eða ráðherra - hvað þýðir svona tal í umr. um frv. til laga um breytingu á lögum um verðlag, samkeppnishömlur um óréttmæta viðskiptahætti? Hvað þýðir svona tal, hvaða rök eru þetta? Ég veit ekki til að þessi umræddi maður hafi misst sín réttindi sem þjóðfélagsþegn. Það getur vel verið að hann eigi eftir að ná kjöri, ef hann gefur kost á sér til Alþingis, hvort sem það verður með Sjálfstfl. eða Alþb. Ég skal ekkert um það segja. Hann hefur öll sín mannréttindi því að hann missti ekki nein réttindi sem þjóðfélagsþegn við það að taka við stöðu hjá Ísal. Ég veit ekki betur en allir hafi fagnað því sem skrefi fram á við og atvinnuskapandi fyrirbæri þegar það kom hér með sína starfrækslu. Virðulegi forseti. Ég bið afsökunar á því, að ég er búinn að taka langan tíma í dag frá hv. Alþingi. Ég geri það ekki venjulega. Ég hugsa að fáir þm. noti styttri ræðutíma hér en ég geri, svo að ég hef ekkert samviskubit af því. En ég vil biðja hæstv. viðskrh. að vera svo vænan að athuga b-lið 1. gr. frv. Þar er talað um að verðlagsstjóri verði formaður þriggja manna nefndar. Viðskrh. skipar aðra nefndarmenn, annan samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands og hinn samkv. tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands. Mér er ekki nokkur leið að skilja hvers vegna Vinnuveitendasambandi Íslands er ætlað að tilnefna fulltrúa. Ég ætla ekki að skipta mér af Alþýðubandalagsfulltrúanum, ég tel það jafnfáránlegt að skipa fulltrúa frá Alþýðusambandinu einu eins og það er fáránlegt að skipa fulltrúa frá Vinnuveitendasambandinu. Ég hefði talið miklu eðlilegra að þarna hefði verið skipaður fulltrúi frá Verslunarráðinu en Vinnuveitendasambandinu. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar nefndar, sem fjallar um þetta, eða ráðh. hvort hann geti ekki sæst á að breyta þessu. Ég tel það þó ekki líklegt því að venjulega breyta ráðherrar ekki því sem þeim er bent á að er til bóta. Það kom hér fram í ræðu - ég held hæstv. félmrh. eða hvort það var hæstv. viðskrh. - að það væri viss hætta á því, ef aðilar skila ekki inn verðútreikningum innan ákveðins tíma, að viðkomandi innflytjandi gæti þá hugsanlega verið búinn að ákveða verð á vöru og selja hana, en síðan, þegar verðútreikningur kemur til verðlagsstjóra, kemur í ljós að varan er of dýr, en hún er þá seld. Þetta er alveg rétt, það getur svo sem komið fyrir. En ég hugsa að það sé ekki algengt. En þessi undirnefnd, sem talað er um í 2. gr. frv., á að hafa heimild til að taka ákvarðanir á milli funda verðlagsráðs sem verðlagsráð svo staðfestir eða hafnar. Ef nefndin hefur lagt blessun sína á verðlag á einhverju, sem reyndist síðan of hátt, og verðlagsráð dregur þessa samþykkt undirnefndarinnar til baka, þá vil ég gjarnan spyrja: Hvað skeður þá? Er viðkomandi aðili samt sem áður háður þeim viðurlögum sem frv. gerir ráð fyrir?



Herra forseti. Ég flutti allitarlega framsöguræðu fyrir þessu máli fyrr í umr., þannig að ég skal ekki lengja mjög mál mitt nú. Þó eru nokkur atriði, sem ég vildi gera að umræðuefni, sem hafa komið fram í umr. Hv. þm. Friðrik Sophusson gerði að umræðuefni skipan svokallaðrar þriggja manna nefndar sem gert er ráð fyrir samkv. 2. gr. frv. að verði sett á fót, og virtist mér hann misskilja nokkuð það atriði því að hann taldi að nefndin kæmi í stað svokallaðrar samkeppnisnefndar sem starfar samkv. núgildandi lögum, en það er ekki rétt. Þessari nefnd er ætlað annað verksvið, en verðlagsráðið sjálft tekur yfir verksvið og verkefni samkeppnisnefndarinnar. Það er misskilningur að hún komi í staðinn fyrir samkeppnisnefndina. Formaður nefndarinnar verður verðlagsstjóri. Hinni er ætlað að vinna að því að hraða meðferð mála hjá verðlagsráðinu þannig að mál séu betur undirbúin þegar þar að kemur. Mér er það ekkert launungarmál að auk þessa meginverkefnis er þessi nefnd sett á fót til að reyna að skapa meiri einingu um þessi umdeildu mál sem verðlagsmálin eru og hafa jafnan verið. Það er rétt að vekja athygli á því, að nefndin hefur ekki tillögurétt, flytur ekki tillögur inn í verðlagsráð, heldur gerir verðlagsstjóri það, enda er ekki gert ráð fyrir því í frv., að hinir tveir nefndarmennirnir í þriggja manna nefndinni verði nauðsynlega fulltrúar í verðlagsráði. Þeir gætu orðið aðrir. Það er gert ráð fyrir að nefndin geti í vissum tilvikum afgreitt mál til bráðabirgða þegar þörf er skjótrar úrlausnar. Þeir, sem hafa kynni af störfum verðlagsráðs í gegnum tíðina, vita eflaust að stundum þarf að afgreiða mál með forgangshraða af ýmsum ástæðum, og þá hefur það stundum gerst að málin eru raunar afgreidd í samtölum milli verðlagsráðsmanna eða gegnum síma og síðan staðfest á næsta fundi ef allir eru sammála afgreiðslunni. Það getur verið allt að því nauðsynlegt að taka ákvarðanir til bráðabirgða þegar sérstaklega stendur á og erfitt að koma við að kalla saman jafnfjölmenna nefnd og verðlagsráð er með örstuttum fyrirvara. Hér er því í raun og veru varnagli sem á að auðvelda framkvæmd þessara mála. Síðan getur verðlagsráð falið þessari nefnd og Verðlagsstofnun ákvörðunarvald sitt eftir afmörkuðum reglum sem ráðið setur. Þetta er algjörlega í hendi ráðsins. Það metur það á hverjum tíma hvort ástæða sé til einhverra ráðstafana af þessu tagi. Hv. þm. Friðrik Sophusson spurði hvort stjórnarsáttmálinn væri ekki lengur í gildi. Jú, hann er í gildi og það er ekkert fararsnið á stjórninni, þannig að það er e.t.v. ekki eðlilegt að hún hafi framkvæmt stjórnarsáttmálann lið fyrir lið á þessu stigi málsins. Það eru viss ákvæði í stjórnarsáttmálanum um verðlagsmál, og þetta frv., sem hér er flutt, er byggt. á þeim. Ég viðurkenni að þetta frv. er skref í áttina. Þetta er ekki fullt skref í þá átt að lögleiða 8. gr. verðlagslaganna, eins og frá henni var gengið á árinu 1978. Þetta er áfangi í áttina til framkvæmdar nýju verðlagslaganna. Það kom raunar fram hjá Ólafi Davíðssyni forstjóra Þjóðhagsstofnunar á dögunum, þannig að það er engin mótsögn í þessu frv. eða hvernig mælt hefur verið fyrir því og því sem Ólafur Davíðsson sagði í sinni ræðu fyrir skemmstu. Hv. þm. Albert Guðmundsson spurðist fyrir hvort mögulegt væri að fjölga í þessari þriggja manna nefnd og fulltrúi Verslunarráðsins kæmi þar til viðbótar. Það hefur ekki verið meiningin að það væru fleiri í nefndinni, og eins og ég sagði áður er hugmyndin með henni öðrum þræði að reyna að skapa meiri frið og einingu um þessi viðkvæmu mál. Fulltrúi Verslunarráðsins á sæti í verðlagsráði og getur þar látið til sín taka. Þegar rætt er um að hvaða leyti þetta frv. og yfirlýsing ríkisstj. í skýrslu um efnahagsmál eru skref fram á við vil ég nefna sérstaklega þrjú atriði: Í fyrsta lagi verða með þessu frv., ef að lögum verður, verðlagsmálin alfarið tekin af borði ríkisstj. Það verður ekki fjallað um verðlagsmál í ríkisstj. eftir það, og það álít ég að sé talsvert verulegt skref fram á við. Það er í raun og veru óhæfa að það sé verið að fjalla um einstök verðlagsmál í sjálfri ríkisstj. Það eru engir stjórnarhættir að mínu mati. Í öðru lagi er stefnt að því að gera innkaup til landsins ódýrari, koma við nýjum reglum sem fela í sér meiri hvatningu til ódýrari innkaupa en verið hefur. Það, sem menn eiga við í því efni, er fyrst og fremst að afnema prósentuálagninguna. Ég skal ekki hér vera með miklar vangaveltur um hvernig þær reglur að öðru leyti verða. Verðlagsráð tekur þetta til faglegrar umfjöllunar af sinni hálfu og setur um það reglur. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að fella undan verðlagsákvæðum vissa vöruflokka og auka þannig frjálsræði, ef samkeppnisskilyrði eru fyrir hendi, með vissum hætti, þannig að það verður tekin upp rík tilkynningarskylda af hálfu verslunarinnar og það verður sett á aukið eftirlit og verðgæsla. Ég skal ekki heldur vera með neinar tilgátur um hvaða vöruflokkar þetta gætu orðið. Þetta verður tekið til meðferðar í verðlagsráði og það tekur ákvarðanir í þessu efni. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni, að ég tel að það sé veruleg samkeppni hér í landi á sviði verslunarinnar, milli samvinnuverslunar og einkaverslunar og innbyrðis meðal þessara aðila. Og ég fer ekki í neinn launkofa með mína skoðun í því efni, að ég álit að keppni milli þessara aðila ásamt virkri verðgæslu sé líklegasta fyrirkomulagið til að tryggja sanngjarnt verðlag. Ég álít að það sé mjög þýðingarmikið að koma við virkri verðgæslu og eftirliti, sérstaklega í mikilli verðbólgu þegar verðskyn almennings er mjög sljótt, og auk þess virkum neytendasamtökum, því að þegar allt kemur til alls er það neytandinn í frjálsu þjóðfélagi sem á að eiga völina. Hann á að veita þrýstinginn að versluninni. Ég álit að með þessum hætti séu mestar líkur til að vöruverð verði sanngjarnt og tryggi vörugæði og góða þjónustu. Hv. þm. ræddi nokkuð um niðurtalninguna. Hann grautaði öllu saman í því efni þegar hann var að vitna í mína ræðu, grautaði saman ráðstöfunum, sem nú er verið að gera, og ráðstöfunum sem gerðar voru fyrir ári. Ég leiddi rök að því, að niðurtalningaráætlun ríkisstj. frá því um áramótin 1980–1981, sem ég gerði grein fyrir og var fólgin í ýmsum ráðstöfunum, hafi borið ágætan árangur meðan þær ráðstafanir héldust. Ég játa að þær fjaraði út þegar fór að líða á seinasta ár, en meðan niðurtalningaraðgerðirnar héldust minnkaði verðbólgan í landinu. Annað gerðist sem er athyglisvert, að kaupmátturinn jókst meira en hann hefði gert ef engar ráðstafanir hefðu verið gerðar og það mun meira. Þetta er viðurkennt af öllum nú, og ég vil kalla tímabilið frá því um áramótin í fyrra og fram á haust niðurtalningartímabil. Það sannar að stefna Framsfl. um niðurtalningu er skynsamleg stefna.  Hv. þm. Albert Guðmundsson taldi, að þetta frv. væri til bóta, tók það sérstaklega fram. Í raun og veru hafa allir hv. þm., sem tekið hafa til máls um frv., verið þeirrar skoðunar, að það væri skref fram á við þó að sérstaklega þm. Sjálfstfl. hafi reynt að gera lítið úr frv. Það hefur orðið í þessum umr. nokkuð almenn umræða um verslunina. Ég er ekki í nokkrum vafa um að tilkoma samvinnufélaganna í landinu hefur átt þátt í að halda niðri vöruverði í landinu. Eins og ég sagði áður er samkeppni milli samvinnuverslunar og einkaverslunar áreiðanlega mjög þýðingarmikill þáttur í því að halda niðri vöruverði í landinu. Það er enginn vafi á því og sjálfsagt eru flestir sammála um það. Hv. þm. Albert Guðmundsson er ekki hér staddur, en hann kom dálitið inn á peningamálin og taldi að það ætti ekki að loka peningana inni, eins og hann orðaði það. Hann hefur verið settur til þess að stjórna peningamálum í einum bankanum og þess vegna þarf hann ekki að loka peningana inni þar. En ég geri ráð fyrir að hann hafi átt við að peningarnir væru lokaðir inni í Seðlabankanum, þ.e. með þeirri bindingu sem hefur verið sett á. Ég skal ekki fara langt út í þau mál. En það er viðurkennt, a.m.k. í öllum frjálsum þjóðfélögum, að peningamálapólitík er mjög virkt hagstjórnartæki, og það er víða gert til að reyna að draga úr eftirspurn, þegar mikil þensla er og verðbólga, að draga úr framboði á peningum á markaðnum. Hjá okkur er þann veg háttað að við eigum í talsverðum erfiðleikum í sambandi við okkar viðskiptajöfnuð og það er talsvert verulegur halli á honum og hefur verið, þó að hann sé miklu minni en hjá flestum þjóðum í kringum okkur. Það er enginn vafi á að halli á viðskiptajöfnuði stafar m.a. af of mikilli eftirspurn í þjóðfélaginu. Þess vegna væri það óráð að mínu mati, eins og hér er ástatt, að pumpa of miklu fjármagni inn í hagkerfið því það mundi hafa í för með sér aukna eftirspurn sem kæmi fram í vaxandi viðskiptahalla og verðbólgu. Síðan höfum við afurðalánakerfið, eins og kunnugt er, og þarf að sjálfsögðu peninga til að standa undir því án þess að það valdi of mikilli þenslu í hagkerfinu. Það voru ýmis fleiri atriði, sem hafa komið fram í þessum umr., sem eru raunar óskyld þessu máli í þrengri merkingu. Ég skal ekki blanda mér mikið í þær umr. Ég vil aðeins að lokum ítreka það, að þeir ræðumenn, sem hafa tekið til máls, eru sammála um að þetta frv. ásamt yfirlýsingu ríkisstj. er skref í rétta átt. Ég held að menn hafi komist að þeirri niðurstöðu að fenginni reynslu af því kerfi sem við höfum búið við um alllangan tíma, að við þurfum að lagfæra það kerfi, það hafi ekki reynst nægilega vel. Ég held að rétta leiðin í þeim efnum sé að fara svipaðar slóðir og farnar hafa verið á t.d. hinum Norðurlöndunum, þar sem menn hafa sannfærst um að frjáls samkeppni ásamt virkri verðgæslu og verðlagseftirliti sé langlíklegasta leiðin til að tryggja sanngjarnt vöruverð.



Herra forseti. Það er ástæða til að þakka hæstv. viðskrh. fyrir þá ræðu sem hann flutti rétt áðan, ekki síst vegna þess að í máli hans kom fram viðurkenning á því, að samkv. málefnasamningi núv. hæstv. ríkisstj. er ætlunin að koma gömlu verðlagslögunum í gildi og þetta er áfangi á þeirri leið. Þetta er athyglisverð yfirlýsing með sérstöku tilliti til málflutnings hæstv. félmrh. við þessar umr. Þessa yfirlýsingu er ekki hægt að skilja öðruvísi en svo, að það sé ætlunin að taka nýjan áfanga á kjörtímabilinu því að stjórnarsáttmálinn er auðvitað stefnuyfirlýsing sem gildir á yfirstandandi kjörtímabili. Þetta er athyglisverð yfirlýsing með tilliti til þessa og með tilliti til málflutnings hæstv. félmrh. Hæstv. viðskrh. sagði réttilega að það væri einn stærsti áfanginn með þessu frv. að verðlagsmál hyrfu af borðum hæstv. ríkisstj. Ég býst við að þetta sé rétt að öðru leyti en því, að áfram kemur gjaldskrárnefnd til með að starfa þannig að ákvarðanir á gjaldskrám þeirra fyrirtækja, sem gjaldskrárnefnd fjallar um þegar ágreiningur er á milli ráðuneyta, verða áfram á borðum ríkisstj. og engin breyting verður á því máli a.m.k. um sinn. Það, sem hins vegar skiptir mestu máli í þessu öllu saman, er að framkvæmdin takist vel. Ég er sammála hæstv. viðskrh. um að með því getur þessi nýja löggjöf verið áfangi á réttri leið. Ég ætla ekki að skattyrðast um niðurtalninguna. Það er liðin tíð. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að ég grautaði í henni. Ég viðurkenni að ég dró fram niðurstöðurnar af langtímaaðgerðum frá 1980–1981 og fjallaði um þær á sama tíma og ég var að tala um skammtímaaðgerðir um þessi áramót. En það er ástæða til að minna á að hæstv. ráðh. talaði um tímabilið frá 1. jan. 1981 og til hausts sem merkilegasta tímabil í sögu þessarar ríkisstj., niðurtalningartímabilið, byggt á langtímaáætlun. Sú langtímaáætlun tók 9 mánuði, og verður ánægjulegt að vita hve þessi skammtímaáætlun, sem tók gildi um síðustu áramót eða var að taka gildi, varir lengi. Hér fáum við að heyra hver er munurinn á langtímaáætlun og skammtímaaðgerðum. Má þá búast við að skammtímaaðgerð sé 3–6 mánuðir fyrst langtímaáætlun er 9 mánuðir. Að öðru leyti skal ég taka það fram, að ástæðan fyrir því, að ég kem hér í ræðustólinn, er fyrst og fremst ræða hæstv. félmrh. Ég vil byrja á að taka undir með honum að auðvitað hlýtur markmiðið í verðlagsmálum að vera að lækka sem mest kostnað á seldri vöru. Hann talar um milliliðakostnað, og hann ræður hvaða orð hann hefur í því sambandi. Það hlýtur að vera kostnaður því samfara að flytja vörur eða framleiðslu frá einum stað til annars, það þekkjum við, hvort sem við erum að flytja út eða flytja heim. Auðvitað verða þeir, sem vinna við slíkt, að fá eitthvað í sinn hlut. Þess vegna getum við verið sammála um þetta. Reyndar hefur Albert Guðmundsson, hv. 3. þm. Reykv., gert glögga grein fyrir þessum málum, enda hefur hann manna besta reynslu í þessum efnum. En hæstv. félmrh. er í mikilli sorg í þessu máli. Hann stendur frammi fyrir þeirri staðreynd, sem kom fram h já hæstv. viðskrh., að nú á að gera verðlagninguna frjálsari. En hæstv. ráðh. kemur hér og segir að þetta sé nánast yfirskin, allar heimildir séu hjá Verðlagsstofnun o.s.frv., og bendir síðan á, að einmitt innflutningsverslunin sé mesti baggi á íslensku þjóðfélagi, og vitnar þar til skýrslu verðlagsstjóra til viðskrh. um athugun á innflutningsverslun sem var skilað til hæstv. ráðh. í janúar 1979. Síðan nefnir hæstv. félmrh., sem þá var viðskrh., tölu og segir að þetta sé 21.5 milljarðar, og það er samtala yfir umboðslaun, óhagkvæmni, milliliði, fjármagnskostnað og sérstöðu. Það kemur í ljós þegar maður skoðar þessa skýrslu og les hana, að þarna er náttúrlega að stórum og langmestum hluta til eðlilegur kostnaður. Það er spurningin hvar hann kemur niður. T.d. má benda á að það, sem hér er sett niður sem sérstaða, er tekið fram að sé pökkun og umhleðsla á vöru sem sé vegna þess hve markaðurinn er smár hér á landi. Svona lagað getur hæstv. ráðh. ekki leyft sér. Hann getur ekki komið upp í ræðustól á hinu háa Alþingi og sagt að hann hafi getað sannað sitt mái um að þetta sé mesti baggi á íslensku þjóðfélagi með því að vitna til þessara talna. Það er hreinn útúrsnúningur. Þetta eru heildartölur yfir allan kostnaðinn. Ef hann er óhemjulega mikill að þessu leyti er það annað mál, en þessi heildartala getur ekki öll verið bagginn. Það væri ekki hægt, jafnvel fyrir jafnduglegan, vel menntaðan, gáfaðan og þægilegan mann og hæstv. félmrh., ef hann tæki að sér allan „bisness“ þjóðarinnar, að sjá okkur fyrir vörum sem kostuðu ekki eyri meira en hann keypti þær á í útlöndum. Þetta er einu sinni staðreynd. En þetta þekkir auðvitað ekki hæstv. ráðh. því hann hefur aldrei stundað svona verslun. Hún er ekki að hans skapi. Það er eitthvað óhreint sem hann vill ekki koma nálægt. En hann kaupir þessar vörur samt, a.m.k. ef þær fást í KRO N. Síðan vék hæstv. ráðh. frekar að þessu áliti og ræddi um frelsið. Það er kannske ástæða til að fletta upp í þessari skýrslu og kanna hvað verðlagsstjóri segir um leið til úrbóta í þessari skýrslu. Hann segir m.a., með leyfi forseta: „Mín skoðun er sú, að við eðlilegar aðstæður í efnahagsmálum sé að öðru jöfnu rétt að færa verðmyndunarkerfið í frjálsara horf en nú er.“ - Þetta segir hann beinlínis í sinni skýrslu. Hans leið til úrbóta er einmitt að auka frelsið því að frelsið lækki vöruverðið. Það var alltaf verið að tala um samanburð við aðrar þjóðir þar sem vöruverð væri lægra. Hvaða þjóðir var verið að bera saman? Það var verið að bera saman við þjóðir á Norðurlöndum þar sem verðlagslöggjöfin er miklu frjálslegri en hún hefur verið hér til skamms tíma. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir að rifja þetta upp því þetta sannar auðvitað þann málstað sem við höfum verið að rekja í þessum umr., að aukið frelsi á þeim sviðum, þar sem samkeppni er nóg, leiðir yfirleitt og sannanlega til lægra vöruverðs. Síðan fjallaði ráðh. um frelsið og sagði að hér væri ekkert frelsi því að auðvitað væru það verslunareigendurnir, kaupmennirnir, sem réðu þessu öllu saman og neytandinn væri einskis virði í þessu öllu. Þetta lesum við nú um í Þjóðviljanum á hverjum einasta degi. En þetta er úrelt sjónarmið sem ég er alveg hissa á hæstv. ráðh. að koma með. Það er auðvitað neytandinn sem velur hvar hann kaupir vöruna. Við eðlilegar aðstæður kaupir hann auðvitað þá vöru sem er lægst í verði, nema um betri eða önnur gæði sé að ræða. Þannig haga neytendur sér víðast hvar og hér á landi líka sem betur fer. Þetta hefur hæstv. ráðh. viðurkennt í raun, því að hann stóð á sínum tíma fyrir því í hæstv. ríkisstj. að gefa dagblöðin frjáls, þar á meðal Þjóðviljann. Þjóðviljinn getur hækkað sig upp úr öllu valdi þegar honum sýnist, en Þjóðviljinn hækkar sig ekki meira en hann gerir vegna þess að annars mundi hann ekki seljast. Það kaupa fáir Þjóðviljann einfaldlega vegna þess að Þjóðviljinn er lélegra blað en önnur blöð sem á markaðinum eru. Áskrift Þjóðviljans dregst saman frá degi til dags af þeirri ástæðu að þar er ekki um frambjóðanlega vöru að ræða. Ég veit að þegar hæstv. ráðh. segir að hann eigi að vernda þá sem hafa ekkert val, þá gæti hann auðvitað staðið hérna við hliðina á Óla blaðasala í Austurstræti og skipað fólkinu að kaupa Þjóðviljann því það eigi að halda með hinum minni máttar. En við erum á frjálsum markaði vegna þess að hæstv. ráðh. gaf blöðin frjáls.

Blöðin hafa alltaf verið frjáls.

Ég meina í verði.

Ég átti við frjáls.

Ég átti við frjáls í verði, sem Þjóðviljinn er í dag, en það kaupa fáir Þjóðviljann vegna þess að það er verri vara.  Það væri kannske, herra forseti, ástæða til að þakka hæstv. félmrh. fyrir að hann skuli ekki lengur vilja vera yfirverðlagsstjóri yfir gosdrykkjum og smjörlíki eins og hann var í eina tíð og frægt varð á sínum tíma. - En ég ætla að koma hér að einum þætti í ræðu hæstv. ráðh. sem ég held að ástæða sé til að taka aðeins á. Þar vék hann að kosningu sem átti sér stað í félagsskap hér í bænum, nánar tiltekið Verslunarráði Íslands, og fór mörgum orðum um það hneyksli, að ákveðinn maður skyldi hafa verið kjörinn formaður Verslunarráðsins, einkum og sér í lagi af því að hann væri starfsmaður fyrirtækis sem erlendir aðilar eiga að mestu eða öllu leyti. Þegar hann var spurður utan úr þingsal, eftir að hafa sagt að menn tyggðu gamlar tuggur úr stjórnmálaskóla Heimdallar, hvar hann hefði stundað sitt nám, þá færðist hann undan að svara því, en benti þess í stað á að fyrirspyrjandi utan úr sal væri að reyna að breiða yfir að hann hefði verið um skeið starfsmaður Ragnars Halldórssonar forstjóra ÍSALS, Þegar hann var formaður Stjórnunarfélags Íslands. Svona er málflutningur þeirra manna sem komast í rökþrot. Nú vil ég segja hæstv. félmrh. þetta: Stjórnunarfélag Íslands er eitt fjölmargra félaga, samtaka, þ. á m. Alþýðusambands Íslands og fyrirtækja í bænum, til að vinna að ákveðnu markmiði. Á sínum tíma, þegar Ragnar Halldórsson var formaður félagsins, vorum við starfsmenn félagsins, ég og Ásmundur Stefánsson núv. forseti Alþýðusambandsins. Hér er auðvitað um að ræða dulbúna árás hæstv. ráðh. á Ásmund Stefánsson, það er alveg augljóst, a.m.k. mundi hann rökstyðja málflutninginn þannig. Þetta hefur nefnilega Þjóðviljinn, einkum og sér í lagi þegar hæstv. félmrh. var ritstjóri Þjóðviljans, leikið, að skamma menn fyrir að vera þjónustuaðilar af því að þeir þora ekki að skamma þann sem þeir ætla raunverulega að skamma. Svona er nú ástandið á þessum bæ. Nei, það sem hæstv. ráðh. er að breiða yfir er það, og það kemur kannske engum við, að í forustu í ákveðnum stjórnmálaflokki, sem á fulltrúa á þingi, sitja menn og eru hæstv. ráðherrar sem einmitt hafa farið utan til náms til ríkja þar sem skylda er að læra Marxisma í skólum. Hér er hæstv. félmrh. að breiða yfir það með dylgjum í annarra garð, af því að hann stendur í glerhúsi, að hann og hæstv. iðnrh. fóru til náms í Austur-Þýskalandi og voru þar skyldaðir til lærdóms á Lenínisma og marxískum fræðum. Þetta er staðreynd, sem hæstv. ráðh. vill ekki kannast við, en reynir alltaf að drepa málunum á dreif. Ég skil vel að það fari illa um hæstv. ráðh. þarna í ráðherrastólnum þegar á þetta er minnst, en þetta er sannleikur sem óþarfi er að láta liggja í þagnargildi þegar hæstv. ráðh. tekur upp á því að nauðsynjalausu að ráðast að aðilum, sem geta ekki varið sig hér í sölum Alþingis, og gera litið úr þeim og fara með dylgjur. Þá á hæstv. ráðh. það skilið. Það getur vel verið að hann hafi verið að læra, þar sem hann lærði í háskóla og litlar sögur fara af, einhver fræði sem hann telur að séu samsvarandi þeim fræðum sem kennd séu í stjórnmálaskóla Heimdallar. Þetta er hugsunargangur hæstv. ráðh. Svona kemur hann fram þegar hann sleppir fram af sér beislinu aðspurður hér í ræðustól, og með þetta situr hann uppi. Það, sem var merkilegast við það sem gerðist í dag í þessum umr., var að hæstv. viðskrh., svo að ég ljúki máli mínu, nefndi ekki einu orði þá fsp. sem kom fram um hvort hæstv. ríkisstj. stæði öll að hugmyndum um opinber innkaup Innkaupastofnunar ríkisins, - ekki eitt einasta orð kom frá hæstv. viðskrh. um þetta efni. Ég leyfi mér, ef ekki kemur fram annað, að halda því fram, að yfirlýsing hæstv. félmrh. um hvað hæstv. fjmrh. er að bauka í þessum efnum sé gerð í óþökk annarra hæstv. ráðh. í ríkisstj. Ef það er rangt óskast staðfesting á því máli. Herra forseti. Ég hef þegar talað áður í þessu máli og mín sjónarmið komið fram. Ég taldi mjög nauðsynlegt að koma hér í ræðustólinn og benda á hvers vegna hæstv. félmrh. sleppti sér í stólnum í dag vegna þess að ákveðinn maður var kjörinn formaður Verslunarráðsins í gær. Það er vegna þess að hann sjálfur hefur ýmislegt að fela sem hann kærir sig ekki um að dregið sé fram í dagsljósið. Mér er kunnugt um það - við erum gamlir og góðir félagar, ég og hæstv. félmrh., frá fyrri dögum - að þá sjaldan hann vann ærlegt handtak á sumrin, þegar við vorum í menntaskóla, var að vinna við niðurrifsstörf á Neskaupstað.



Herra forseti. Það hefur margt verið sagt hér málefnalegt og fróðlegt af síðustu ræðumönnum. Vegna þess hvað liðið er á starfstíma þingsins í dag ætla ég ekki að fara hér almennum orðum meira um frv. sem er nú á dagskrá. Ég held að málefnastaða manna hafi skýrst mjög vel hér í dag og þó alveg sérstaklega málefnafátækt hv. síðasta ræðumanns. Ég hef aldrei vitað til þess áður í þingsölum að menn reyni að verja pólitískt snögga bletti á sjálfum sér með því að ræða um skólagöngu annarra manna né heldur hvað þeir hafi gert í sumarleyfum sínum. Þetta málefnalega þrotabú, sem gekk úr stólnum áðan, hv. þm. Friðrik Sophusson, hefur ekki öðru til að tjalda og honum er það vorkunnarefni. Það mál er hins vegar með þeim hætti að það er ekki ástæða til að ræða það hér mikið eða nákvæmlega úr þessum ræðustól.