Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Í 9. gr. sambandslaganna er það ákveðið, að myntskipun sú, sem gilti bæði á Íslandi og í Danmörku, skuli halda áfram meðan myntsamband Norðurlanda sje í gildi. En þetta myntsamband Norðurlanda byggist á samningum milli Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur frá 1873 og 1875, og gilti þá einnig fyrir Ísland, sem þá hafði sömu skiftimynt og gilti í Danmörku. Þegar mismunandi gengi kom á peninga Norðurlandaþjóðanna á stríðsárunum, komu fram erfiðleikar um framkvæmd samningsins. Sænsk króna stóð hæst af peningum Norðurlandaþjóðanna, og streymdi þangað silfrið úr Noregi og Danmörku, þrátt fyrir útflutningsbann á silfurmynt. Urðu svo þessar þjóðir að innleysa skiftimyntina, að jeg ætla með gullverði, þótt peningar þeirra stæðu miklu lægra. Þetta ástand mun hafa leitt til þess viðbótarsamnings, sem ræðir um í þessu frv. og stjórnin vill fá leyfi til að ganga í fyrir Íslands hönd. Samningurinn er prentaður með frv. sem fylgiskjal. Í raun og veru fer samningurinn fram á það að upphefja ákvæðin í núgildandi samningi um það, að skiftimynt hverra þessara þjóða skuli vera gjaldgeng hjá hinum. Í Svíþjóð, þar sem peningar standa nú í gamla gullverðinu, mun silfurmynt vera notuð áfram. En hin löndin hafa gert innlenda skiftimynt úr ódýrum málmi, og er hún aðeins notuð innanlands. Nú hefir Ísland látið gera innlenda skiftimynt, sem ekki verður löglegur gjaldeyrir annarsstaðar en hjer, og hætt verður að nota skiftimynt hinna Norðurlandaþjóðanna. Og þess vegna fer ríkisstjórnin fram á heimild til að ganga inn í viðbótarsamninginn. Jeg veit ekki og hefi ekki getað fengið upplýsingar um það, hvort Ísland hafi gengið inn í myntsambandið sjerstaklega, eftir að sambandslögin voru samþykt, út af þeim breytingum, sem þá urðu á afstöðu ríkisins út á við, eða hvort látin hafa verið nægja ákvæðin í 9. gr. sambandslaganna, Ef svo er ekki, þá er það nú fyrst, að Ísland sem sjálfstæður aðili gengur inn í myntsamning við Norðurlönd. Máske hæstv. fjrh. (JÞ), sem þetta mál heyrir undir, geti gefið upplýsingar þar að lútandi. Allshn. hefir athugað málið, og hún leggur til eindregið, að frv. verði samþykt óbreytt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Af því að hæstv.forsrh. (JM) er ekki viðstaddur, get jeg gefið þær upplýsingar, að Ísland hefir gengið inn í myntsamning Norðurlanda og sent þar að lútandi tilkynningu. Og út af því, sem háttv.frsm. (JBald) sagði, vil jeg geta þess, að eins og ljóst er af efni frv., eru í þessum viðbótarsamningi einungis ákvæði um skiftimynt, en öll samningsákvæði um gullmynt standa óbreytt.

Frsm. (Árni Jónsson) Það er ákaflega lítið um þetta frv. að segja, enda skal jeg vera fáorður. Frv. er komið fram til þess að lögfesta þær reglur, sem hingað til hafa tíðkast, þótt óskráðar sjeu, um happdrætti og hlutaveltur. Það hefir verið siður að sækja um leyfi, þegar happdrætti er haldið, þótt ekki hafi verið lagafyrirmæli um það. Í þessu frv. eru fyrirmæli um það, að til þess að halda happdrætti þurfi að fá leyfi dómsmálaráðuneytisins, en til þess að halda hlutaveltur þarf leyfi lögreglustjóra. Gildir þetta eins um happdrætti og hlutaveltur innan fjelaga. En það, sem má telja aðaltilgang frv., er að koma í veg fyrir, að verslað sje hjer með happdrættismiða fyrir útlend fjelög. Hefir það færst mjög í vöxt á síðari árum, að menn hafi verslað með útlenda happdrættismiða, og er talið, að þannig hafi farið allmikil fjárfúlga út úr landinu, en lítið komið í aðra hönd. Samkvæmt frv. verður mönnum óheimilt að versla með þessa miða hjer á landi, en hinsvegar verður ekki við það ráðið, að keyptir verði happdrættismiðar beint frá erlendum lotteríum. Mál þetta er komið til þessarar deildar frá Ed., og hafði allshn. þar gert smávægilegar breytingar á frv. Hefir allshn Nd. getað felt sig við þær. Jeg skal geta þess, að okkur barst brjef frá borgarstjóra Reykjavíkur, þar sem hann fer þess á leit, að bætt sje inn í frv. ákvæði, er heimili sveitarstjórnum og bæjarstjórnum að setja reglugerð um hlutaveltur í viðkomandi sveit eða kaupstað. Bæjarstjórnin hjer telur, að hlutaveltur hafi skaðleg áhrif á fjárhag manna, þar sem þær eru líka orðnar svo almennar, en sjerstaklega hafi þær þó skaðleg áhrif á andlegan þroska æskulýðsins. Vera má, að eitthvað sje til í þessu, en okkur fanst þó, meiri hl. nefndarinnar, vera nægilega vel um hnútana búið eins og gert er ráð fyrir í frv. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hefir skrifað undir nál. með fyrirvara. og mun það helst af því, að hann æski þess, að tillit sje tekið til þess, sem brjef borgarstjórans bendir á, þótt hann hafi ekki komið með brtt. í þá átt.

Jón Baldvinsson Jeg býst ekki við, að jeg hafi látið í ljós í nefndinni, að jeg fjellist á skýringar borgarstjóra í brjefi hans, eins og hv.frsm. benti til. Sá fyrirvari, er jeg hefi í nefndarálitinu, þýðir það, að jeg tel rjett, að halda megi happdrætti með leyfi sveitarstjórnar eða bæjarstjórnar, án þess það þurfi að koma til kasta dómsmálaráðuneytisins. Þótt jeg hafi nú ekki komið með brtt. um þetta, finst mjer það samt sem áður nokkuð mikið í borið að setja sjálft dómsmálaráðuneytið í gang, þó að eitthvert fjelag úti um land vilji halda smávegis happdrætti innan fjelags og í ákveðnum tilgangi. Það er greinilega tekið fram í greinargerðinni, að ekki verði happdrætti haldið nema að fengnu leyfi dómsmálaráðuneytisins, ekki einu sinni innanfjelags. Jeg hefði kosið, að þetta þyrfti ekki að fara lengra en til bæjar- eða sveitarstjórnar. Þessa sjerstöðu hefi jeg í nefndinni, en mjer dettur ekki í hug að skrifa undir þær ástæður, sem eru færðar fram í brjefi borgarstjóra frá 20. febrúar síðastl.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Greinargerð meiri hl. í þessu mál er svo ítarleg, að það þarf í raun og veru engu við hana að bæta. Þetta smámál er eitt af þeim, sem hæstv. stjórn á að athuga á næstunni, það er margt fleira, sem er eins þýðingarmikið eða þýðingarmeira en þetta atriði í lögum þessum, sem jeg fyrir mitt leyti gæti fallist á, að yrði breytt, en hinsvegar er varla ástæða til að taka þetta út úr sjerstaklega, einkum þegar tillit er tekið til þess, hvernig frv. er orðað. Þetta er svo einfalt og fremur þýðingarlítið mál, að meiri hl. komst að þeirri niðurstöðu, að rjettast væri að láta bíða annara breytinga á þessum lögum og þangað til stjórnin hefir tekið þessi mál til athugunar. Vera má, að aðstaða okkar hefði orðið eitthvað á annan veg, ef málið væri þýðingarmikið. En í raun og sannleika munu vera margar heilar sýslur á landinu, þar sem enginn öðlaðist eða hefði gagn af þessum rjettindum, þótt veitt yrðu, þörfin er því langt frá að vera aðkallandi, þar sem rjettarbót þessi nær til svo fárra einstaklinga. Jeg finn svo ekki ástæðu til að útskýra þetta frekar, þar sem aðal-niðurstaða meiri hl. er sú, að afgreiða málið með rökst. dagskrá

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Þegar jeg bar fram frv. þetta hjer í hv. deild, var mjer fyrst að detta í hug, að varla þyrfti að láta það ganga til nefndar, af því að það væri svo ofur einfalt og óbrotið og sjálfsagt. En jeg gerði það þó, til allrar ólukku, því að fjórir nefndarmenn úr allshn. hafa nú lagst á móti þessu sjálfsagða frv. og vilja fella það með rökst. dagskrá. Það hafa undanfarin ár hvað eftir annað komið fram áskoranir um það, að breyta fátækralögunum. Jeg var að blaða í þingtíðindunum í morgun, en jeg gafst alveg upp við að vitna í þau, því að þá hefði jeg orðið að vitna í hver einustu þingtíðindi að minsta kosti alt frá 1905. Á síðustu árum hafa þráfaldlega komið fram áskoranir til stjórnarinnar í þingsályktunartillögu-formi um að breyta fátækralögunum. Og ávalt hefir þessi breyting, sem hjer er um að ræða, verið með. En þrátt fyrir allar þessar ályktanir og till., sem hafa verið gerðar, þá hefir það altaf dregist úr hömlu að hreyfa við þeim, af einhverjum óskiljanlegum ástæðum. Skyldi það vera af því, að sá maður, sem lengst hefir verið í stjórninni, hæstv.forsrh. (JM), og er höfundur fátækralaganna, sje tregur til að breyta þessum gömlu handaverkum sínum, álíti þau svo fullkomin og góð. Jeg býst við, að þarna sje ástæðan. Jeg hefi heyrt þetta á honum, þótt hann reyndar játi, að einstöku breytingar hafi fullkominn rjett á sjer. Hv. þm. hafa á undanförnum árum látið það ótvírætt í ljós, að þessi breyting, sem jeg kem nú fram með í tillöguformi, ætti fram að ganga. þegar jeg á undanförnum þingum hefi borið fram till. í þessa átt, þá hafa menn tekið þessa breytingu út úr til þess að lofa hana, en sagst ekki geta verið með till. í heild, vegna annara skaðlegra breytinga, er fylgdu. Þess vegna vildi jeg nú nota mjer þetta góða umtal hv.þm. undanfarið, til þess að gefa þeim tækifæri til að samþykkja þessa breytingu út af fyrir sig. En hvað skeður? Jeg vil auðvitað vona, að hv. deild fallist ekki á álit meiri hl. allshn., en það skeður þó það, að í fimm manna nefnd eru fjórir móti þessari breytingu. Hverjar eru ástæðurnar? Ástæðurnar eru nákvæmlega þær sömu, sem færðar hafa verið ár eftir ár gegn breytingum á fátækralögunum. Það á að bíða eitt ár enn, því að stjórnin á að athuga málið, Mér skilst, að hv. meiri hl. allshn. mæli með breytingu þessari, en vill bara ekki fá hana fram í ár. Þetta er ávalt sama sagan, þeir vilja draga þetta á langinn. Hv. frsm. meiri hl. (PÞ) sagði þetta vera einfalt mál og óbrotið. því meiri ástæða er til þess að samþykkja það nú. Það virðist sem það væri meiri hætta að samþykkja það, ef það væri flókið, þá þyrfti breytingin kannske meiri tíma. En þó stjórnin yrði nú svo röggsöm að leggja fyrir þingið lagabálk til breytinga á fátækralögunum, við skyldum sjá, hvort ekki yrði einhver fyrirstaða á að samþykkja breytingar, ef þær yrðu til bóta. Ef þessi breyting verður feld nú, þá fer jeg að verða svo illgjarn að halda, að það hafi ekki verið meining hv.þm. sem á undanfarandi þingum hafa talað fagurlega, að vera með þessu, heldur hafi það aðeins verið fyrirsláttur. Þetta mál hefir oft verið rætt á kosningafundum, og jeg hefi aldrei heyrt neinn segjast vera á móti því, heldur talið það bæði eðlilegt og sjálfsagt. Því á þá að vera að spyrna á móti því nú og láta það bíða? Menn vita hvort sem er, að það hlýtur að líða langur tími áður en gagngerð endurskoðun getur farið fram. Þetta er kannske ekki stórmál, og sumir segja, að breytingin fari of skamt. En þetta er mannrjettindamál, og ef það er rjettlátt, því á þá ekki að leyfa því að ná fram að ganga? Ef menn vilja ganga lengra í breytingum á fátækralögunum, þá skal ekki standa á mjer, en jeg þorði ekki að setja markið hærra að þessu sinni. En þessa breytingu tók jeg út úr vegna þess, að jeg þóttist þess fullviss, að hún mundi fljúga í gegnum þingið. Og jeg trúi því ekki fyr en jeg tek á, að þessi hv. deild fresti þessari breytingu lengur, eða samþykki dagskrá háttv. meiri hl. allshn.

Sveinn Ólafsson Mjer þykir hlýða að gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli, af því að jeg get ekki fylgt frv., en vil þó ekki láta skilja það svo, sem jeg sje því mótfallinn að láta gamalmenni njóta styrks á elliárum án rjettindamissis. Ástæður hv. meiri hl. allshn. finnast mjer á hinn bóginn ljettvægar og er því ekki ánægður með rökstuddu dagskrána, þó að jeg neyðist til að greiða henni atkvæði. Það er alt annað, sem veldur því, að jeg get ekki verið með þessu frv. Jeg lít svo á, að Alþingi sje fyrir löngu búið að gera ráðstafanir til þess, að gamalmenni þurfi ekki að njóta sveitastyrks með rjettindamissi, og á jeg þar við ellistyrktarsjóðina. þeir eru fyrir löngu teknir að starfa í sveitunum og koma í þessu efni að miklum notum og sumstaðar að fullum notum. Annað er og, sem gerir það að verkum, að jeg er á móti þessu frv., en það er, að í sveitum, sem jeg þekki til, hafa menn tekið upp þann virðingarverða sið að veita gamalmennum samskotastyrk, ef ellistyrkurinn reynist ekki einhlítur. Sá hugsunarháttur er að færast í vöxt og dafna í sveitunum, að hlynna að gamalmennum og bjarga þeim frá sveitarstyrk. Kann jeg betur við slík óskráð lög en þótt letruð væru, og vil jeg lofa þessari mannúðarstefnu að ryðja sjer til rúms, sem lögin um ellistyrktarsjóðina virðast hafa að nokkru vakið. Fyrir þessar sakir er jeg á móti frv. og greiði atkvæði mitt með rökstuddu dagskránni, þótt jeg sje ekki ánægður með ástæður meiri hl. allshn. fyrir henni. Jeg tel, eins og hv.flm. (JBald), litlar líkur til þess, að gagngerð breyting á fátækralögunum komi á næsta þingi, og af þeirri ástæðu er varla vert að hafna þessu frv.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Það er ekki rjett, sem hv. frsm, minni hl. allshn. (JBald) sagði, að sömu ástæður og áður væru til þess, að fresta þessari breytingu nú. Það er meiri ástæða að fresta henni nú en áður, þar sem að því virðist vera komið, að gagngerð endurskoðun á fátækralögunum fari fram. Jeg hefi fulla ástæðu til þess að vænta þess, að almenn breyting á lögunum verði lögð fyrir næsta. þing, því er meiri ástæða til frestunarinnar nú en verið hefir á undanförnum þingum. Hve mikil rjettarbót væri í þessu fólgin, vildi jeg ekki neitt fara inn á í fyrri ræðu minni, en ummæli hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) gefa mjer tilefni til þess. Þessi rjettarbót mun ekki verða svo víðtæk, sem hv.flm. (JBald) ætlast til, og kemur það af því, að ellistyrktarsjóðirnir eru orðnir svo starfandi í þessu efni. Jeg hygg, að margt gamalt fólk kæmi ekki til með að þurfa á þessari rjettarbót að halda, vegna ellistyrktarsjóðanna. Auk þess mundi hún verða sumum hefndargjöf, þeim, sem orðnir eru svo örvasa, að þeir geta ekki neytt rjettar síns. Jeg segi þetta ekki vegna þess, að jeg telji ekki þessa breytingu rjettláta og sanngjarna, en hjer er ekkert, sem rekur á eftir, og enginn segir flýttu þér, svo að óþarft virðist vera að taka hana út úr sjerstaklega. Jeg hygg, að hún geti beðið og orðið samferða öðrum þýðingarmeiri breytingum. Eins og jeg tók fram áður, er þetta einfalt mál og fremur þýðingarlítið, og hirði jeg því eigi að deila um það, en læt hv.flm. (JBald) um að útlista, hve áríðandi það er nú.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg vildi aðeins benda á það, að þótt hv.þm. Mýr. (PÞ) viðhefði sanngjörn ummæli um þessa breytingu, þá færði hann litlar líkur fyrir því, að hún kæmi fljótlega eða stæði fyrir dyrum á næsta þingi. Orðalag dagskrárinnar er líka mjög óákveðið. Þar er talið, að það sje „líklegt að þeirri endurskoðun verði lokið á þessu ári“ og ennfremur um „væntanlegar“ breytingar. Það er hart, að það skuli vera lagt til að slá þessu máli á frest, sem talið er bæði sanngjarnt og rjettlátt, og svo skuli ekki vera færðar sterkari ástæður fyrir frestuninni. Það væri skiljanlegra, að hjer væri eitthvert hik á mönnum, ef hjer lægi fyrir skýr og skýlaus yfirlýsing frá stjórninni um það, að þessi breyting skyldi verða tekin upp í fátækralögin á næsta þingi. En því er ekki til að dreifa, svo að þetta eru bara venjulegir vafningar til þess að tala sig frá málinu, án þess að leggjast beint á móti því. Mjer þótti undarleg afstaða háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Hann felst ekki á ástæður meiri hl. um að fresta málinu, en hefir komið auga á ráð til að bjarga gamla fólkinu, sem sje ellistyrktarsjóðina. En þetta er algerlega talað út í bláinn. Ef hann gæti fullyrt með rökum, að ellistyrktarsjóðir væru svo öflugir, að þeir væru þess fullkomlega megnugir að taka við gamalmennum, þá væri öðru máli að gegna. En það er síður en svo, að svo sje. Það væri kannske hugsanlegt í einhverri einstakri sveit, en þó efast jeg um, að svo sje nokkursstaðar á landinu. Hvað fá sextugir menn í ellistyrk, ef þeir þá fá nokkurn? Hjer í Reykjavík, þar sem saman er kominn fimtungur landsmanna, nær hann aldrei 100 krónum. Oft er hann 50 krónur, en fjöldinn allur er með 25–30 krónur, og hygg jeg, að það sje sem næst meðaltalinu. Hverjum vill nú hv. 1. þm. S.-M. halda frá sveit með slíkum styrk? Það væri nógu fróðlegt að fá upplýsingar um það. Þetta er blekking og ekkert annað. Það er nógu fallegt að segja, að allir eigi að fá ellistyrk og að auka beri og efla sjóðina, en þetta er langt framundan og á langt í land, og óvíst er, að þeir, sem ungir teljast nú, sjái árangurinn af því starfi. Það má vera, að það verði einhverntíma á komandi árum. Þetta eru aðeins yfirskinsástæður. Það er engin ástæða hjer komin fram, sem hægt er að taka til greina. Það er engin vissa fengin fyrir því, að lögin verði endurskoðuð fyrir næsta þing. Og þó svo væri, þá er því ekki yfirlýst, að þessi breyting verði tekin upp. Engar líkur eru færðar fyrir því, að ellistyrktarsjóðirnir geti starfað svo á næstu árum, að þeir verði færir um að halda gamalmennum frá sveit. Þeir, sem vilja fella þetta frv. nú og samþykkja hina rökstuddu dagskrá meiri hl., verða því að finna enn nýjar ástæður sjer til rjettlætingar.

Tryggvi Þórhallsson Jeg skal ekki tefja umræðurnar mikið. En jeg kann ekki við það, að háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) standi einn uppi í þessu máli, sem jeg tel hið mesta rjettlætismál. Jeg get alls ekki fallist á ástæðurnar í nál. meiri hl. allshn. Ef um er að ræða ranglæti í löggjöfinni, þá á alls ekki að fresta því að leiðrjetta það. Jeg fæ ekki sjeð, að nokkur trygging sje fyrir því, að bót verði ráðin á þessu á næsta þingi, þó það verði felt nú. Og jeg get ekki verið með í því að greiða atkv. á móti þessu sanngjarna og rjettláta máli og mun því greiða atkv. með frv. Það var mjög fallegt, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði um óskráð, fögur lög. Það er gott og blessað, að þau sjeu til. En hin skráðu lög, sem gilda, eiga líka að vera sanngjörn og fögur, og ef þau eru það ekki, þá á að nema þau úr gildi.

Sveinn Ólafsson Jeg skal ekki vera fjölorður um þetta efni, en af því að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) dró orð mín í efa, um getu ellistyrktarsjóðanna, verð jeg að svara nokkru til. Jeg hefi fyrir mjer ákveðin dæmi. Jeg þekki tvö hreppsfjelög, þar sem ellistyrktarsjóðirnir nægja að mestu eða öllu til þess að veita þeim gamalmennum, sem þar eru, nauðsynlegan styrk. Jeg veit, að í sumum sveitum, þar sem gamalmenni eru mörg, muni ellistyrkurinn ekki einhlítur, en þetta er þó að smáþokast í áttina. Í sveit þykir það verulegur styrkur fyrir sextugan mann að fá 120–140 krónur, og nægir hann til þess að halda honum frá sveit, sje hann ekki veikur, jafnvel mun lægri styrkur nægir mörgum, sem vinnufærir eru. En það var ekki eingöngu vegna ellistyrksins, að jeg var á móti þessu frv., heldur og vegna hins, að jeg veit, að til eru og til munu verða óskráð lög um það, að forða í lengstu lög gamalmennum frá því að þiggja af sveit og missa mannrjettindi. Jeg kann miklu betur við óskráð lög um slíkt mannúðarmál en lagabókstafinn, og vil láta stefnuna þróast án íhlutunar frá löggjafarvaldinu. Jeg hefði t. d. kunnað miklu betur við það, að aldrei hefði verið orðað í fátækralögunum, að börnum væri skylt að sjá um og framfæra foreldra sína á gamals aldri. Um svo sjálfsagða og helga skyldu ætti helst ekki að þurfa fyrirmæli laga. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta meira. Jeg held, að flestir hafi ráðið það við sig, hvernig þeir snúast í þessu máli. Jeg tel það ekkert óhapp, þó frv. nái fram að ganga, en get ekki fylgt því og vil ekki ýta undir það lengra en komið er.

Frsm. minni hl. (Jón Baldvinsson) Jeg vil byrja á því að þakka hv.þm. Str. (TrÞ) fyrir þann stuðning, sem hann veitti þessu máli, en út af því, sem komið hefir fram í málinu, sjerstaklega hjá hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) vil jeg aðeins segja honum það, að ef allir væru nógu góðir, þyrfti enga til þess að sitja við að semja lög, En við komumst nú einu sinni ekki framhjá þessu ástandi, því að mennirnir eru nú ekki eins góðir og þeir eiga að vera, og það veit háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), þó að hann þekki þessi tvö góðu sveitarfjelög, sem kunna að skilja og meta þessi óskráðu lög. Hinsvegar hefir mjer líka heyrst hjer vera einstakar raddir, sem segja, að þetta geti ekki verið eins og hv.þm. (SvÓ) vill hafa það, og líka veit hv.þm. (SvÓ) það, að þó að í einstökum tilfellum megi kannske segja, að 100 króna styrkur geti hjálpað manni, sem er yfir 60 ára, frá því að fara á sveitina, þá mun það ekki nægja víða. Mjer hefir t. d. verið sagt, að í Skaftafellssýslu geri menn sjer mjög mikið far um að hindra menn á öllum aldri frá því að fara á sveitina, t. d. ef einhverjum bónda vegnar miður en skyldi, þá er honum hjálpað um bústofn og annað, sem hann kann að þurfa með. Þetta er gott, þar sem það er gert, en þetta er því miður ekki alment, en það er einmitt það almenna, sem hjer er verið að tala um, og hvað snertir þessi tvö hreppsfjelög í Suður-Múlasýslu, sem hv.þm. S.-M. (SvÓ ) var að tala um, gerir það ekki óþarft að breyta fátækralögunum. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Barð. (HK) var að segja, þá vildi jeg leggja það til, að við færum ekki út í neinar lögskýringar, því að jeg lít svo á, að þeir menn, sem kæmu undir þessi lög og væru yfir sextugt, myndu ekki breyta miklu við kosningar í landinu, og þó að svo færi, að þeir yrðu nokkuð fleiri, sem fengju rjettindi sín með því móti, er jeg lýsti sem skoðun minni á framkvæmd þessa frv., þá held jeg, að það gæti ekki talist annað en bót á lögunum.

Atvinnumálaráðherra (MG): Af því að mjer skildist það af ræðu hv.þm. Str. (TrÞ), að hann drægi það í efa, hvort nokkuð myndi verða af endurskoðun á fátækralöggjöfinni, samkvæmt áskorun þeirri, er samþykt var á þinginu í fyrra, þá skal jeg geta þess, að það er tilætlunin að leggja slíkt frv. fyrir næsta þing, en vitaskuld er það ekki víst, eins og hv.þm. (TrÞ) sagði, að það frv. verði samþykt á því þingi, en úr því að endurskoðun á þessari löggjöf er fyrir dyrum, þá finst mjer það vera mjög þýðingarlítið að fara að samþykkja frv. eins og þetta. Jeg get þessvegna fyrir mitt leyti verið sammála meiri hl. hv.allshn.; jeg skal líka geta þess, að verið getur, að till. til þál., sem er á ferðinni í hv.Ed., frá hv. 3. landsk. (JJ), komi til að hafa áhrif á þetta mál, það er áskorun til landsstjórnarinnar um að undirbúa frv. til laga um almenna ellitryggingu, og held jeg því, að rjettast væri að athuga þetta alt í einu lagi.

Árni Jónsson Jeg á sæti í þessari nefnd, og hefir meiri hl. hennar borið fram þessa rökstuddu dagskrá, sem hjer er verið að tala um. Hv. flm. (JBald) gat þess, að hann vildi ekki fara út í neinar lögskýringar á þessu, og skil jeg ekki, hvernig hv.þm. (JBald) gat komist svo að orði, því að þetta frv. er ekki orðið að lögum og ekki líklegt til að verða það á þessu þingi. Hv. flm. (JBald) hjelt fast við þá skýringu, sem hann gaf við 1. umr., að þeta frv. ætti jafnt við þá, sem hefðu fengið sveitarstyrk og stæðu í sveitarskuld innan 60 ára aldurs, og þá, sem hefðu þegið sveitarstyrk eftir að þeir voru orðnir 60 ára. Jeg held líka, að þetta megi skilja þannig, og verður það þess valdandi, að jeg get ekki samþykt frv. Mjer finst það vera tvenns konar tilgangur, sem fram kemur í þessu frv., fyrst sá, að vernda rjettindi þeirra manna, sem fyrir elli sakir verða að leita styrks, en hinn tilgangurinn er sá, að veita svo og svo mörgum mönnum rjettindi, af því að þeir verða 60 ára að aldri, af þeim, sem standa í ógreiddri sveitarskuld. þetta taldi hv.flm. (JBald) frv. til bóta, en mjer finst það ástæðulaust, að farið sje að verðlauna mann, sem altaf hefir verið á sveitinni, eða t. d. mann, sem altaf hefir verið hálfgerður afglapi, fyrir það eitt, að hann verður 60 ára að aldri og elliær í tilbót. Mjer finst það ekki bera vott um sjerstakt ófrjálslyndi, þótt lagst sje á móti slíkri lagasmíð.

Jakob Möller Mjer þykir það undarlegt, ef hv. meiri hl. nefndarinnar villir afstöðu sína til frv. með þeim skýringum, sem hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) var að lýsa. því að eftir því, sem hv.flm. (JBald) fórust orð, skilst mjer, að þetta geti ekki náð til annara en þeirra, sem þiggja styrk eftir að þeir eru orðnir 60 ára, vegna þess að þeir, sem hafa þegið sveitarstyrk áður, standa í sveitarskuld, og þessvegna geta þeir ekki fengið kosningarrjett, nema skuldin hafi verið strikuð út, því að sú skuld, sem þeir þegar hafa stofnað, getur ekki breytt eðli sínu, þó að þeir verði 60 ára. En í frv. er aðeins farið fram á, að sá styrkur, sem þeginn er eftir 60 ára aldur, skuli ekki talinn sveitarstyrkur, og þiggjendur skuli ekki missa rjett sinn. Mjer skilst, að allir, sem tekið hafa til máls, sjeu sammála um, að þetta sje rjettlátt og sanngjarnt, og þessvegna get jeg ekki skilið það, hversvegna á að hindra framgang þessa frv., að minsta kosti finst mjer það vel til fallið að undirstrika þann vilja þingsins, að endurskoðun fátækralaganna verði hraðað, með því að láta frv. ganga til 3. umr. Jeg skil ekki, að nokkur maður sje svo sinnaður, að honum virðist rjett að láta það varða rjettindamissi, þó að 60 ára einstæðingur þurfi að leita hjálpar, og er frv. því fullkomlega rjettmætt.

Magnús Torfason Við erum allir á sama máli um það, að þetta frv. sje í alla staði rjettmætt, og þessvegna finst mjer allathugaverð aðstaða hv. meiri hl. allshn. En sjerstaklega vildi jeg athuga ummæli hæstv. atvrh. (MG). Hann lofaði að flýta fyrir því, að endurskoðun fátækralaganna færi fram, en engu um það, að taka upp þau ákvæði, sem hjer er talað um. Hefði hæstv. ráðherra (MG) lofað því, þá gæti jeg skilið það, að hv. deild vildi gera hæstv. atvrh. (MG) það til geðs, að falla frá málinu að þessu sinni, en þegar hæstv. ráðh. (MG) ekki lofaði neinu, sýnist ekki vera annað að gera fyrir þessa hv. deild en að láta málið ganga fram, því að vitanlega er þá enginn dráttur verjandi, ef þingið telur málið rjett. Í þessu sambandi minnist jeg þess, að það var borið hjer frv. fram í hv.Ed. fyrir nokkrum árum, þar sem farið var fram á að hlúa að ellistyrktarsjóðum. Þetta frv. var samþ. í e. hlj. í Ed., en saltað í Nd.; mjer þykir vænt um að heyra, að nú er komið annað hljóð í þessa hv. deild heldur en þá var, því að ef það ráð hefði verið tekið þá, að hlúa að ellistyrktarsjóðnum, þá hefði kannske ekki þurft að koma fram með frv. eins og þetta, en með því að ekkert hefir verið gert í 8 ár að því að hlynna að þeim sjóðum, þá finst mjer það vera skylda okkar að samþykkja þetta frv. eins og það er. En verði dagskráin samþykt, vænti jeg þess, að þeir góðu menn, sem fyrir því ráða, komi þá þegar fram með frv. um að að hlúa eitthvað að ellistyrktarsjóðunum, í staðinn fyrir það, sem þeir hafa brotið af sjer. Úr því að jeg stóð upp, skal jeg lúka máli mínu með því að óska nafnakalls um þá rökstudda dagskrá, sem fram er komin.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 1. þm. Árn. (MT) var hissa á því, að jeg ekki lofaði að taka þetta frv. upp í frv. það til fátækralaga, sem væntanlega verður borið fram á næsta þingi, en jeg tel alls ekki rjett, að jeg strái um mig með loforðum um það, hvað skuli standa í þessu væntanlega frv., því að það gæti orðið nokkuð erfitt að uppfylla slíkt, enda mundi þá margur vilja fá loforð um hitt og þetta, og mundi þá ekki verða sem best samræmi í. Jeg mun því ekki gefa nein slík loforð.

Magnús Torfason Jeg sagði alls ekkert um, að það undraði mig, svo að þetta er ekki rjett hjá hæstv. atvrh. (MG), en jeg held ekki, þótt jeg hefði farið fram á það, að ráðherra gæfi einhver loforð um þetta efni, að þá væri um neina goðgá að ræða, því að þessi litla breyting hefir þegar verið borin fram á mörgum þingum, og jeg hygg, að hæstv. ráðherra (MG) hafi þegar myndað sjer fasta skoðun um það, hvað hún hafi að geyma. En hvað frv. sjálft snertir, þá er þess að gæta, að það er enn ein umr. eftir, til þess að það nái fram að ganga, svo að það getur glatt hæstv. ráðherra (MG), að það er ekkert hægra fyrir hann en að breyta því alveg eins og hann vill hafa það. En annars verð jeg að undirstrika það, sem hæstv. ráðherra (MG) sagði, að með atkvgr. þeirri, sem hjer fer fram, kemur það glögglega í ljós, hvert fylgi frv. hefir, og ef dagskráin verður samþ., býst jeg við, að hæstv. atvrh. (MG) líti svo á, að breytingin hafi ekki fylgi í deildinni.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal lýsa því yfir, að þótt þessi rökstudda dagskrá verði samþ., þá mun jeg ekki skilja það svo, að þar með sje sagt, að þessi hv. deild vilji ekki hallast að þessu ákvæði, því að það getur verið önnur ástæða til þess, að hv.þdm. greiði atkvæði með dagskránni, sem sje sú, að nú er verið að endurskoða þennan lagabálk, sem þetta ákvæði á heima í.

Jörundur Brynjólfsson Af því að hæstv. forseti (BSv) getur ekki gegn þingsköpum veitt hv. 2. þm. Reykv. (JBald) orðið, hefi jeg leyft mjer að taka til máls. Jeg skal alls ekki blanda mjer inn í verksvið forseta í þessu efni, því að það mun vitanlega rjett, að ekki hafa verið bornar sakir á hv. 2. þm. Reykv. (JBald), en mjer þykir vonlegt, eftir því, hvernig tekið hefir verið á móti frv., að hann vildi gjarnan tala fyrir þessu máli, því að það er enginn nýr gestur í þessari hv. deild. Það hefir verið hjer nokkrum sinnum áður og alt af verið skotið á frest, og þær ástæður færðar til, að endurskoðun fátækralaganna stæði fyrir dyrum; þessu er enn þá barið við, og þó veit enginn, hvort þeirri endurskoðun verður lokið fyrir næsta þing, nje heldur hvort þetta ákvæði verður tekið upp í lögin, þótt einhverjar breytingar verði gerðar á þeim. Jeg hefi altaf verið því fylgjandi, sem í þessu frv. felst, að þeir, sem verða fyrir því að þurfa að leita sveitarstyrks og komnir eru yfir sextugsaldur, mistu ekki mannrjettindi sín. Nú mætti kannske segja, að það væri ekki svo mikill skaði skeður, þó að frv. væri látið bíða, ef það væri vissa fyrir því, að samhljóða breyting yrði borin fram á næsta þingi, og mjer hefði þá ekki þótt svo fjarstætt að greiða atkv. með dagskrá meiri hl. allshn., ef hann annaðhvort í nál. sínu eða hinni rökstuddu dagskrá hefði vikið að því, að það væri meining hans, að breyting í þessa átt yrði tekin upp í þær breytingar, sem stjórnin ætlar að láta gera á fátækralögunum. Hv. meiri hl. hefir aðeins lýst yfir því, að honum finnist ekki nema sanngjarnt, að breyting þessi nái fram að ganga, hann drepur stuttlega á það í nál. sínu, en í hinni rökstuddu dagskrá er ekki minst á það. Þetta tel jeg bágborna frammistöðu af heilli nefnd, og ekki hefir það orðið til þess að bæta fyrir frv., að hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) fór að taka hjer til máls, þar sem hv.þm. (ÁJ) fór að drepa á það atriði í sambandi við frv., að þeir menn, sem mistu mannrjettindi sín innan 60 ára aldurs, sökum þegins sveitarstyrks, ættu að ná þeim aftur eftir þessu frv. Jeg veit ekki, hvernig hv.þm. (ÁJ) ætlar að láta þá menn, sem þegar hafa tapað mannrjettindum sínum fyrir þeginn styrk, öðlast þau aftur án þess að greiða skuld sína aðeins með ákvæðum þessa frv.; jeg hygg, að það komi alls ekki til mála. Viðvíkjandi öðrum atriðum, sem hv. sami þm. drap á, vil jeg segja það, að mjer hefði fundist það miklu skemtilegra, ef hv.þm. (ÁJ) hefði gert sitt til þess að endurbæta frv. í nefndinni, í stað þess að finna aðeins að agnúunum sem á því eru, hjer við umræðurnar, en vera því þó fylgjandi, eftir því sem hv.þm. (ÁJ) gefur í skyn; sú afgreiðsla málsins, að nefndin hefði lagt til þær breytingar, sem henni hefði þótt til bóta, hefði verið í alla staði skemtilegri og þinglegri. Út frá skoðun hv. meiri hl. allshn. get jeg sagt það, að mjer finst einstaklega hart aðgöngu, að þing eftir þing er verið að tala um þessa rjettarbeit fyrir nokkur gamalmenni, og alt af er henni skotið á frest. Vona jeg, að hv. deild hendi það ekki að fella þetta litla frv. það er víst, að það raskar í engu því þjóðskipulagi, sem hjer er, en það er mannrjettindabót fyrir nokkra gamla menn, sem oft á tíðum eiga það skilið, og það sýnir skilning og mannúð þessarar hv. deildar, hvernig hún fer með þetta mál.

Árni Jónsson Mjer þykir mjög leitt, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) skyldi ekki fá að taka til máls, því að það er í rauninni verk þess hv.þm. (JBald), en ekki mitt, að svara hv. 3. þm. Reykv. (JakM) og hv. 2. þm. Árn. (JörB), því að mjer skilst, að af þeim, sem hjer hafa tekið til máls, sje jeg sá eini, sem hefi sama skilning á þessu frv. eins og hv.flm. (JBald), þó að jeg telji það ekki frv. til bóta, sem hann einmitt vill færa því til málsbóta. þykir mjer það ákaflega einkennilegt, að helstu fylgismenn frv. eru honum ósamdóma um mikilsvert atriði í frv. En eins og stendur hjer í nál. meiri hl. allshn., þá er hann alls ekki fráhverfur því, að ný ákvæði verið sett í lögin, til þess að vernda rjettindi þeirra manna, sem fyrir elli sakir verða að leita opinbers styrks.

Frsm. meiri hl. (Pjetur Þórðarson) Jeg var búinn að taka það fram, að enginn í meiri hl. allshn. mundi gera þetta að kappsmáli. En nú sje jeg, að sumir háttv.þm. vilja gera það, þar sem þeir vilja taka atkvæðagreiðsluna um málið nú sem endanlegan úrskurð einstakra þm. í því, þrátt fyrir það, þó að nefndarálitið gefi fullkomlega í skyn, að meiri hlutinn sje ekki mótfallinn breytingunni, enda þótt hann telji breytinguna ekki tímabæra nú, þar sem það er víst, að fátækralöggjöfin endurskoðuð í einni heild verður lögð fyrir næsta þing. Þá hefir því verið haldið fram af háttv. 2. þm. Árn. (JörB), að verði breyting þessi á fátækralögunum ekki samþykt nú, þá sje með öllu útilokað, að hún komist að síðar. En þetta er hreinasti misskilningur, að minsta kosti sje jeg ekkert því til fyrirstöðu, að hún komist að, þegar lögin verða endurskoðuð.