Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurjón Á. Ólafsson Frsm. þessa máls, hv. þm N.-Ísf., er ekki viðstaddur, svo ég vil fara um það örfáum orðum. Frv. er komið frá hv.Nd., og var flutt þar af sjútvn., og fer fram á að nema úr gildi l. um samþykktir um herpinótaveiði. Reynslan hefir verið, að eftir þessum samþykktum og lögum hefir ekki verið farið. Menn hafa veitt síldina þar, sem þeir hafa séð hana vaða, og þeir, sem hafa haft kærurétt, hafa ekki notað hann. Lögin eru ekki notuð og eru orðin úrelt og dauður bókstafur. Sú skoðun er almennt ríkjandi, að þau beri að fella úr gildi og hafa engar lagahömlur gegn því, að innlendir menn megi taka síldina þar, sem hún næst. N. hefir athugað frv. og leggur til, að það sé samþ. óbreytt.

Magnús Guðmundsson Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál af dagskrá, til þess að n. geti borið sig saman um miðlunartill. þá, sem hv. 2. þm. Rang. bar hér fram í gær. N. hefir fund svo snemma á morgun, að þá er óhætt að taka málið á dagskrá aftur. Ég sé ekki, að það geti verið hættulegt að fresta málinu um einn dag.

Jónas Jónsson Ég sé enga ástæðu til þess að taka málið út af dagskrá. Ef frv. verður breytt hér, þá fer það til Nd. aftur, og þær brtt., sem hv.þm. vilja bera fram, er hægt að bera fram við 3. umr.

Magnús Guðmundsson Það er ekkert annað en tvíverknaður að ræða málin bæði við 2. og 3. umr., ef hægt er hjá því að komast. Auk þess veit hv.þm. ekki, hvernig sú brtt. yrði, sem fram kynni að vera borin. Það gæti hugsazt, að hún yrði þannig, að ekki væri hægt að samþ. hana, eftir að 2. umr. er búin. Ég sé ekki, að það geti gert nokkuð til, þótt þessari umr. sé frestað um einn dag, þegar í n. liggja stórmál, sem allir flokkar eru sannnála um, að eigi að ganga fram á þessu þingi. Það er ekkert annað en óþarfa stífni að vilja ekki verða við þeirri beiðni minni að taka málið út af dagskrá, og ég held fast við þá ósk mína, enda sagði hæstv. forseti hér í gær, að hann óskaði eftir því, að n. bæri sig saman, en til þess hefir ekki unnizt tími ennþá.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Ég vildi óska þess, að málinu yrði ekki frestað. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að það sé nú afgr. til 3. umr. Það er hægt fyrir hv.n. að athuga það nánar milli umr., ef henni finnst þörf á því. En málið er nú búið að vera svo lengi í n., að óþarft er að tefja það. Ég legg áherzlu á, að málinu verði flýtt, svo að það hafi fengið fullnaðarafgreiðslu fyrir páska. Verður þá strax leitað staðfestingar konungs á því, svo að lögin geti komið til framkvæmda þegar að afstöðnu páskafríi, og gæti það orðið til þess að stytta að mun seinni hl. þings og spara þannig fé. Af þessari ástæðu er ég því algerlega mótfallinn, að málið sé nú tekið út af dagskrá.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Meiri hl. n. sér enga ástæðu til að fresta málinu að þessu sinni vegna þeirrar uppástungu, sem hér kom fram í gær frá hv. 2. þm. Rang. Meiri hl. lítur svo á, að þetta megi taka til athugunar á milli umr., og verði þá samkomulag um það, megi bera fram brtt. við 3. umr. Hinsvegar er ég ekki viss um það, ef málið er nú tekið út af dagskrá, til þess að n. geti athugað það á fundi, sem hún heldur á morgun, að málið geti þá komið á dagskrá aftur fyrr en eftir tvo daga. Ég get trúað því, að hv. 1. þm. Skagf. tefji ekki málið við 3. umr. En hvað gera hinir hv.þdm.? Er hann viss um alla hv. flokksbræður sína? Ef málið er tekið af dagskrá nú, þá getur það orðið til að tefja framgang þess um tvo daga, og ég sé enga ástæðu til þess vegna þessarar till., en hinsvegar sjálfsagt að athuga hana á milli umr.

Magnús Guðmundsson Mér skilst, að ekki muni fást að taka málið út af dagskrá, en það er fjarstæða, sem hér hefir verið talað um, að það þurfi að tefja málið meira en um einn dag. Það er vel hægt að taka málið á dagskrá á morgun, þótt það verði athugað á nefndarfundi í fyrramálið. Það er algengt, að veitt séu afbrigði um mál, og ég skal mælast til þess við mína flokksmenn, að þeir veiti afbrigði um þá till., sem náðst hefir samkomulag um í n. Það er ekkert stórspursmál, þótt þetta dragist þá einum degi lengur, þar sem það er vitað, að í n. liggja stórmál, sem ekkert er farið að eiga við, en allir flokkar viðurkenna, að eigi að ganga fram á þessu þingi. Það er því ekkert annað en óþarfa stífni og ósanngirni að halda þessu máli áfram í dag.

*Pétur Magnússon: Ég vil minna á það í sambandi við þá atkvgr., sem nú fór hér fram, að við minnihl.flokkar hér í hv.Ed. höfum án undantekninga samþ. afbrigði frá þingsköpum og sýnt það þannig í verkinu, að við höfum gert það, sem í okkar valdi stóð, til að greiða fyrir um afgreiðslu mála hér á þingi. En þegar hv. stjórnarflokkar sýna svo takmarkalausa ósanngirni að neita um, að mál sé tekið út af dagskrá, þegar farið er fram á, að n. fái tíma til að ræða um framkomna till., og það sýnt, að sá frestur, sem þar með væri veittur, tefði ekki framgang málsins - og ef fallizt væri á till. mína, þá ekkert annað en amböguháttur að vera búin að samþ. annað fyrst, - þegar slík fádæma óbilgirni er sýnd af hv. meirihl.flokkum, þá þurfa þeir ekki að vænta þess, að minnihl.flokkar verði sérstaklega liðlegir með að samþ. afbrigði til þess að greiða fyrir framgangi þeirra mála, sem hv. meirihl.flokkar bera hér fram.

Þetta mega víst heita hótanir

. Hv. þm. S.-Þ. má kalla það hvað sem hann vill. Ég vil aðeins benda á danska málsháttinn: „Som man raaber í Skoven faar man Svar.“  Ég var búinn að kveðja mér hljóðs hér í gær út af brtt.allshn., og aðeins til að gera litla aths. út af ræðu hv.frsm., sérstaklega viðvíkjandi 1. brtt. á þskj. 255. Hann hafði það eftir mér, að ég hefði talið það óviðfelldna tilhögun, að ætlast til þess, að forseti nefndi menn til Ed., ef þingflokkar vanræktu að nefna þangað þá tölu, sem þeim bæri að kjósa. Ég benti á, að það er að öllu leyti eðlilegt og viðkunnanlegt fyrirkomulag, að meiri hl. þings réði því, hverjir eru valdir til Ed.Frsm. n. svaraði þessu með því að segja, að meirihl.kosning til Ed. gæti ruglað hlutföllin milli flokkanna. Þetta finnst mér, að sé á misskilningi byggt hjá honum. Mér finnst, að það sé öruggt, ef meiri hl. þings ræður því, hverjir eru valdir til Ed., að þá geti það aldrei ruglað þannig, að það hafi áhrif á úrlausn þingmála. Meiri hl. sér sér auðvitað hag í því að velja menn til Ed. eftir flokkaskiptingu, þannig að hann hafi meiri hl. í báðum d. Ég skal játa, að það er nokkurnveginn trygging fyrir því sama, þó að forseti sé látinn nefna menn til Ed., en þó vil ég minna hv.frsm. á það, að það er hugsanlegur möguleiki, að forseti sé af öðrum flokki en meiri hl. þings. Það hefir komið fyrir, að forseti hafi verið af öðrum flokki en meiri hl. Ég veit, að með þeirri hörðu flokkaskiptingu, sem nú er á þingi, eru litlar líkur til þess, að það komi fyrir. En það, sem einu sinni hefir komið fyrir, getur komið fyrir aftur. Það er hugsanlegur möguleiki, að einhver maður njóti þeirrar virðingar innan þings, að meiri hl. þings sýni honum það traust, að gera hann að forseta Sþ. Það er því að mínu áliti frekar möguleiki á því, að það geti orðið til þess að rugla flokkaskiptinguna, ef forseta er falið þetta vald, heldur en ef meiri hl. þings hefir það. Það er að mínu viti alveg rétt, ef flokkur notar ekki þann rétt, sem hann hefir til þess að setja mann á lista við hlutfallskosningu til Ed., að þá sé það Sþ., sem ræður því, hver valinn er. Að öðru leyti hefi ég ekki neina ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta. Hv. frsm. tók vinsamlega undir þær uppástungur, sem ég gerði til þess að miðla málum í þessari d., en þær voru viðvíkjandi atkvgr. eða því, hvað menn vilji, að útheimtist til þess, að þm. greiði atkv. Ég vænti þess, að hv.n. fallist á þessar uppástungur mínar, því að þær eru eðlileg lausn á þessu máli.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég ætla ekki núna að fjölyrða um hinar ýmsu gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Ég hefi komið fram með brtt. á þskj. 274, sem fjallar aðeins um breyt. á einni gr. þingskapanna. Brtt. mín er fólgin í því, að í staðinn fyrir, að það er lögbundið í l. um þingsköp, að það skuli prenta umræðupart þingtíðindanna, er því með till. breytt þannig, að það er ekki lögbundið á þann hátt, að það sé ófrávíkjanlegt, heldur þarf þá að koma á hverjum fjárl. heimild til þess að umræðuparturinn verði prentaður. Ég hefi valið þá leið að láta þetta vera bundið við fjárveitingu, og þar sem alþingiskostnaður er á fjárl. ósundurliðaður, þá þótti mér ekki rétt að sundurliða það, að koma með „klásúlu“ við þann lið. Mér þótti réttara, að það kæmi fram á 22. gr. fjárlaganna, þar sem heimildir eru veittar, og að þar væri þessa getið. Það þarf ekki að fara ýtarlega út í að ræða þetta. Það var rætt um þetta á síðasta þingi, og þessi hv. d. var þá á þeirri skoðun, þegar þetta var borið undir hana, að það ætti skilyrðislaust að fresta prentun umræðupartsins árið 1936 eða fyrir yfirstandandi ár, en þegar kom til kasta Nd., þá var þessi ákvörðun Ed. felld. Ég geri ráð fyrir því, að hv. dm. séu á sömu skoðun nú og þeir voru þá, að það sé ekki þörf á því að prenta þessar umræður, því manni sýnist horfur á því, að það sé ekki meira fé fyrir hendi núna heldur en var þá, eða að fjárhagsástand ríkissjóðs sé ekki glæsilegra en fyrir áramótin, þegar þetta mál var til umr. Ég vænti því, að þessu máli verði sæmilega tekið í hv. d., þar sem ekki er úr því skorið, þó brtt. verði samþ., hvort prenta skuli umræðupartinn eða ekki. Það er aðeins það skilyrði sett til þess, að hann verði prentaður, að heimild sé veitt til þess á fjárl. Ég ætla svo ekki að orðlengja meira um þetta atriði, en mig langar til þess að heyra álit hv. dm. um það, og þá sérstaklega þeirrar n., sem fjallað hefir um þetta mál.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Allshn. hefir flutt lítils háttar brtt. við frv., og er hún á þskj. 272. Sú brtt. er þess efnis, að við útvarpsumræður skuli þm. jafnframt nefndir fullu nafni, þó að þar sé vikið frá reglunni um það, að þm. séu ekki nefndir með nöfnum, heldur kenndir við kjördæmi sitt. Brtt. fer í þá átt, að þeir skuli jafnframt því, sem þeir eru kenndir við kjördæmi sitt, nefndir fullu nafni við útvarpsumræður. Þessi regla hefir þegar verið tekin upp við útvarpsumræður, og er hún eðlileg, þar sem um nýja áheyrendur er að ræða, sem ekki eru alltaf glöggir á að vita, hverjir eru þm. hinna einstöku kjördæma, og því síður glöggir á númer þeirra, sem eru uppbótarþm. Ég geri ráð fyrir, að allir hv.þm. fallist á, að þessi brtt. er ekki annað en eðlileg leiðrétting. Þá hefir hv.þm. Dal. borið fram brtt. á þskj. 274. Eins og að líkindum lætur, þá hefir þessi brtt. ekki verið tekin til meðferðar í n., en ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég tel, að hún sé sízt til bóta. Það kann að vera, að aðrir hv. dm hafi aðra skoðun, en ég álít, að það sé engin ástæða til þess að vera að torvelda það í þingsköpunum, að Alþingistíðindin verði prentuð, því mönnum er það í minni frá umræðunum á síðasta þingi, að það voru deildar skoðanir um það, hvort það ætti í þetta eina skipti að fresta prentuninni. Ég álít, að það sé rétt, ef meiri hl. er fyrir því í þinginu á einhverjum tíma að sá meiri hl. taki ákvörðun um það, en að það sé ekki ástæða til þess að binda það í þingsköpunum, að það sé ekki heimilt að prenta umræðupart þingtíðindanna, nema gefin sé sérstök heimild til þess í fjárl. Ég er þess vegna strax á móti þessari brtt., en ég get að öðru leyti ekki svarað fyrir hönd n. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að þeim aths., sem hv. 1. þm. Rang. kom hér með í framhaldi af ræðu sinni í gær út af 1. brtt.n. Ég get ekki fundið það, að hans skilningur sé réttur á því, að frekar sé hætta á, að hlutföllin raskist við það, að forseti úrskurði menn á lista þess flokks, sem vanrækir að tilnefna menn á lista. Ég lít svo á að það verði ekki skilið öðruvísi en að forseti sé bundinn við að tilnefna menn úr þeim flokki, sem átti að skipa á listann. En það er gefinn hlutur, ef meiri hl. Sþ. á að ákveða þetta, að þá getur farið svo, að atkv. falli þannig, að það verði alls ekki maður úr þeim flokki, sem hefir rétt og skyldu til þess að útnefna á listann, og þá raskast hlutföllin. Við höfum nærtækt dæmi frá því, er síðast var kosið til Ed., því þá var það svo, að flokkur, sem hafði rétt til þess að setja mann á lista til Ed., gerði það ekki. Ef þá hefði átt að fara fram meirihl.kosning um þennan eina mann, virðist mér, að það hefði getað orðið til þess að raska hlutföllunum. Ég get ekki fundið annað en að svo hljóti að fara, ef kosinn er maður úr meirihl. flokknum, að hlutföllin raskist.

Hvað kallar hv.þm. meirihl.-kosningu?

Þar sem meiri hl. atkv. ræður. Ef meiri hl. tekur ekki mann úr þeim flokki, sem bar að skipa á listann, þá raskast hlutföllin. Ég lít svo á, að eftir anda frv. sé forseta ekki annað heimilt en að tilnefna mann úr þeim flokki, sem vanrækir að skipa á lista til Ed. Það er forseti, sem fær þetta vald, að skipa á lista, ef flokkur vanrækir það, og hann á að vera bundinn við það, að skipa mann á listann úr þeim flokki, sem hafði rétt til þess, en notaði sér ekki réttinn. Ef það er ekki gert, þá hljóta hlutföllin að raskast. Ef flokkur, sem getur komið t. d. 3 mönnum upp í Ed., tilnefnir ekki nema 2, og þriðji maðurinn er þá kosinn með meirihl. kosningu, þá geta hlutföllin raskazt. En einmitt af því, að ég lít svo á, að forseti sé bundinn við það að taka einhvern mann úr þeim flokki, sem hafði rétt til þess að setja mann á lista, en ekki uppfyllti þann rétt, þá er það tryggt, að hlutföllin raskast ekki. Ég held, að það hafi ekki verið ágreiningur um þetta í n., nema að einn nm. hafði þar nokkra sérstöðu. Hann lét í ljós þá skoðun, að maður væri kosinn í óskipað sæti, en ekki skipaður. En þó að hann líti svo á, þá sjá allir, að með því móti er ekki trygging fyrir því, að hlutföllin raskist ekki.

En það er hættulaust

. Nei, það er ekki, af því að ég lít þannig á, að einn flokkur geti tekið á lista mann úr öðrum flokki. Þá getur orðið tvískinnungur úr þessu, en allt kemur í sama stað niður, ef tekinn er maður úr þeim flokki, sem ber skylda til þess að skipa á listann. En þegar forseta eru gefnar reglur um þetta, þá er það aðeins mannavalið, sem getur tekið breyt., en annað ekki. Það kemur skýrt fram, að þessum lista ber sætið, og úr þeim flokki verður forseti að taka mann í sætið. Hinsvegar sjá allir, að það getur raskað hlutföllunum, ef kosið er til Ed. úr allt öðrum flokki. Ég held því, að með brtt.n. sé hægt að komast sem næst því, að Ed. sé skipuð í réttu hlutfalli við skipun Sþ., því ég held, að forseta beri tvímælalaust að tilnefna mann úr þeim flokki, sem á rétt til sætisins, og þá geta hlutföllin ekki raskazt. En ef kosið er, þá minnkar tryggingin fyrir því. Ég held því, að þessi aðferð sé betri en sú, að meirihlutakosning skuli skera úr um það, hver hlýtur sætið.

*Þorsteinn Briem: Það var ég, sem hreyfði því í n., að það mundi eiga allt eins vel við, að í 1. brtt. á þskj. 255 væri kveðið svo á, ef svo stæði á, sem segir í 3. málsgr., að þá kæmi þar til greina meirihl. kosning, en ekki tilnefning af hálfu forseta. Hv. frsm.n. hefir skýrt frá því, að það sjónarmið hafi ekki orðið ofan á í n., en ég hefi samt sem áður ekki getað sannfærzt, og eigi að heldur þrátt fyrir þau rök, sem hv.frsm.n. færði nú fram. Hann heldur því fram, að mér skilst, að meirihl. kosning eða það, sem hann nefnir meirihl. kosningu, eigi ekki við vegna þess, að því er mér heyrðist, að hann gekk út frá því, að meiri hl. þings í þessu tilfelli yrði að kjósa mann úr sínum eigin flokki eða úr meiri hl. En ég tel það ekki gefið, að svo þurfi að vera, heldur geti meiri hl. Sþ. kosið hvern þann mann, sem meiri hl. þóknast, til þess að fara í Ed. Hann heldur því fram, að í þessu tilfelli hefði forseti einn rétt til þess að tilnefna þm. úr þeim flokki, sem skýtur sér undan þeirri skyldu, að tilnefna menn til Ed. Mér er það ekki ljóst, á hvern veg það verður varið, að forseti hafi í þessu tilfelli meiri rétt en Sþ. sjálft, því að forseti hefir fengið rétt sinn frá Sþ., og mér skilst, að sá, sem veitir réttinn, hafi meiri rétt en sá, sem þiggur hann. Það mun hafa verið skýrt tekið fram af hv. 2. þm. Rang., þegar hann talaði um þetta, að hann ætlist til, þegar svo stendur á sem í 3. málsgr. 1. brtt. segir, að þá séu hlutaðeigandi menn kosnir óhlutbundinni kosningu af Sþ., og kemur þá ekki til greina, frekar en Alþingi sjálfu sýnist, að taka menn eftir flokkum. Mér skilst, að þetta hafi aðallega þýðingu, þegar meiri hl. er ekki nema 25 þm., því að þá er það náttúrlega í þessu tilfelli á valdi meiri hl. Sþ., í hvorri d. hin stjórnmálalega þungamiðja verður, og mér finnst það ekkert aðalatriði, hvort hún verður í Ed. eða Nd. Í því tilfelli, að þm. séu ekki nema 25 í meiri hl., þá verður það á valdi þess meiri hl., í hvorri d. sú stjórnmálalega þungamiðja þingsins verður. Annars vil ég ætla, að það mæli og með till.hv.þm. Rang., að með þeirri aðferð, sem hann stingur upp á, er komizt fram hjá því neyðarúrræði, sem hér verður ekki framhjá komizt í þessari brtt., en það er að láta hlutkesti ráða úrslitum í vissum tilfellum. Ég skal játa, að með þeim brtt., sem allshn. flytur, er nokkuð stefnt fram hjá hlutkestinu, a. m. k. í fleiri tilfellum en er í frv. sjálfu, og er það allmikill kostur, og einmitt fyrir það gerði ég ekki ágreining um þessa brtt. En eftir till.hv. 2. þm. Rang. þá skilst mér, að til hlutkestis þurfi ekki að koma, og tel ég það mikinn kost.

Hvar er sú till.?

. Ég komst kannske ekki rétt að orði með því að kalla það till. En það er að minnsta kosti komin fram uppástunga um það, og till. getur það kallazt, þó að það sé borið fram munnlega og liggi ekki formlega fyrir. Tillögumaðurinn mun hafa treyst þeirri sanngirni meiri hl., að málið yrði tekið af dagskrá núna, og hann mun hafa haft ástæðu til þess að treysta þeirri sanngirni, þar sem minni hl. í þessari d. hefir, að ég ætla oftast, ef ekki alltaf, sýnt meiri hl. fulla sanngirni í því að veita afbrigði, þegar á hefir þurft að halda.

Hann hefir alltaf gert það

. - Það er víst óhætt að segja alltaf, a. m. k. man ég ekki annað. Þá skal ég með örfáum orðum víkja að þeim brtt., sem ég er meðflm. að ásamt hv. 1. þm. Skagf. Það hefir verið deilt um það, hvort þm., sem greiða ekki atkv., geti talizt taka þátt í atkvgr., ef miðað er við orðalag stjskr., eins og það er í 48. gr. En í þeirri gr. stendur, að hvorug þd. megi gera samþykkt, nema meira en helmingur þm. sé á fundi og greiði atkv. Nú er í þessu frv. lagt til, að þetta verði túlkað svo, að sá, sem ekki greiðir atkv., skuli talinn greiða atkv. Ég vil þá segja, að það mætti alveg eins hafa þau ákvæði í þingsköpunum, að sá, sem ekki væri viðstaddur í d., án lögmætra ástæðna skyldi teljast vera viðstaddur. Mér virðist það vera jafnmikil fjarstæða, hvort heldur er. Samkv. núgildandi þingsköpum nær mál samþykki í d., ef 5 eru með, en 4 á móti. En eftir frv., eins og það liggur fyrir, þá virðist ekki annað að sjá en að frv. nái samþykki, ef einn greiðir atkv. með og enginn á móti. Og virðist þá komið svo nálægt fjarstæðu, að ekki sé á það bætandi. Hv. frsm. n og hæstv.forsrh. vitnuðu háðir í það, að í dönsku þingsköpunum og dönsku stjskr. væru svipuð ákvæði eins og eru í okkar stjskr. og okkar þingsköpum. En ég ætla, að þetta sé ekki nákvæmlega rétt, og að þar sé ekki eins fast ákvæði um þetta og í okkar stjskr. Ég hygg, að þar sé komizt svo að orði, að sá, sem ekki greiðir atkv., teljist hafa tekið þátt í atkvgr., en ekki eins og hér á að slá föstu, að sá, sem ekki greiðir atkv., hafi greitt atkv. Mun það gert til þess að látast fullnægja 48. gr.stjskr. Hæstv. forsrh. fordæmdi þm. mjög sterklega fyrir að greiða ekki atkv. Það má vel vera, að rétt sé að dæma það hart, en þeir ættu bara ekki að dæma, sem í glerhúsum búa. Er þess skammt að minnast, að stjórnarsinnar skeyttu lítið þeirri þm. skyldu að greiða atkv. Ég tel lítilsvert að setja reglur sem þessar um skyldir þm., ef þeim verður opin leið að ganga af fundi, sem verður eftir sem áður, þó þetta frv. verði samþ. Er þá aðeins farið úr öskunni í eldinn, ef minni hl. þarf ekki annað en ganga af fundi, vilji hann ekki greiða atkv., og kemur sínu þó jafnt fram. Hv. þm. Rang. talaði í gær um, að sanngjarnt gæti verið að hafa í þingsköpum ákvæði um, að mál væri samþ., ef meira en heimingur þdm. væri á fundi, og meira en helmingur viðstaddra þm. greiddi því samþykkisatkv. Get ég fallizt á, að þetta sé sanngjörn leið, a. m. k. hefir hún stórmikla yfirburði yfir það, sem í frv. er lagt til. En ég er ekki við því búinn að segja, hvort það er heimilt eftir 48. gr.stjskr., og væri því æskilegt, að þd. meirihl. gæfi frest, áður en atkv. fara fram í d. Finnst mér kenna of mjög kapps um afgreiðslu þessa máls, en vænti þess, að kappið verði ekki til enda meiri en sanngirnin.

Magnús Guðmundsson Ég skal ekki vera langorður, því það hefir ekkert nýtt komið fram síðan ég talaði í gær, enda hefir hv. meðflm. minn fært ýtarleg rök fyrir okkar till. En það, sem gaf mér tilefni til að standa upp, voru þau orð hæstv.forsrh., að ákvæði 16. og 28. gr. frv. væru shlj. dönsku stjskr. En þar stendur í 60. gr.: „Intet af Tingene kan tage nogen Beslutning naar ekki over Halvdelen af dets Medlemmer er til stede og deltager í Afstemningen“. Þetta þýðir á íslenzku: „Hvorug þingdeildin getur gert nokkra ályktun nema meira en helmingur meðlima hennar sé á fundi og taka þátt í atkvæðagreiðslu: - Við nafnakall þar er svarað já eða nei, eins og hér á landi, en af þingm. vill hvorki vera með eða móti: „Jeg stemmer ikke“ „Ég greiði ekki atkv.“ Í 48. gr. okkar stjskr. stendur: „Hvorug þingdeildin getur gert ályktun um mál nema meira en helmingur þingdeildarmanna sé á fundi og greiði þar atkvæði.“ Þetta sýnir, að orðalagið er ekki hið sama, hvað sem hæstv.forsrh. segir, Ísl. stjórnarskráin heimtar, að þingmenn greiði atkvæði, en sú danska lætur nægja, að þingmenn „taki þátt í atkvæðagreiðslu“, og það geta þeir gert með því að svara: „Ég greiði ekki atkvæði.“ Allir hljóta að sjá og skilja, að það er ómögulegt að segja, að sá maður greiði atkvæði, sem svarar: „Ég greiði ekki atkvæði.“ Þetta sýnir, að ef frv. verður samþ. eins og það er, er 48. gr.stjskr. þverbrotin. Það er alveg rétt, sem hv. 10. landsk. sagði að það er ekkert verra að telja, að sá þm., sem ekki er á fundi, hafi verið á fundi, en að segja, að sá, sem ekki greiddi atkvæði, hafi gert það. Hvorttveggja er ósatt. Þau þingsköp, sem þannig eru úr garði gerð, að ef einn þm. í d. greiðir atkv., en hinir ekki, og málið skoðast á þann hátt samþ., þau þingsköp eru vægast sagt hlægileg. Eftir því, sem ég skil dönsk þingsköp, er þess krafizt, að til þess að fullnaðarsamþykkt verði lögð á mál, þá þurfi meiri hl. að vera á fundi í hvert sinn og segja annað hvort já, nei eða: Greiði ekki atkvæði. Þeir, sem svara, að þeir greiði ekki atkvæði, skoðast hafa tekið þátt í atkvæðagreiðslunni. Það má segja alveg það sama um kosningu til þings, að sá, sem skilar auðum seðli, hefir tekið þátt í atkvgr., þó að hann greiði ekki atkv.

Hann hefir gert það á skakkan hátt

. Það hefir enginn þm. rétt til þess að segja um annan, að hann hafi greitt atkv. á skakkan hátt. Ég skal svo fyrir mitt leyti segja, að ég er samþ.brtt.hv.þm. Dal., enda skilst mér, að það hafi sýnt sig í vetur, að meiri hl. í þessari d. væri með því, að ekki væri skylda að prenta þingtíðindin, og verður brtt. því sjálfsagt samþ. Ég verð að segja, að mér finnst það harla undarlegt, að hv. stjórnarflokkar skuli ekki vilja sveigja neitt til í þessu máli til þess að jafna ágreininginn. Ég vil fullyrða, að margir finna í hjarta sínu, að með þessu er stjskr. brotin, eða a. m. k. gengið mjög nærri henni. Og þar sem stjórnarandstæðingar hafa gengið til samkomulags um flest annað í þessu máli en þetta atriði, virðist sanngjarnt, að sveigt sé til hér. Það verður einnig að teljast mjög óviðkunnanlegt að setja reglur um störf Alþingis, sem jafnmikill hluti þingsins er andvígur eins og er þessum ákvæðum. Eins og ég sýndi fram á í gær, hefir þetta bragð - að sitja hjá - ekki verið notað nema einu sinni eða tvisvar til þess að fella frv. Og það getur einungis komið fyrir á þann hátt, að forseti sé ekki nægilega vakandi og athugull um, að atkvgr. fari ekki fram á þeirri stundu, þegar fylgismenn málsins eiga ekki nægilegt atkvæðamagn á fundi. En sé svo, að meirihlutafylgi sé ekki til á Alþingi, þá á málið ekki að ganga fram. Annars er vitanlegt, að forseti getur frestað atkvgr., þegar honum sýnist, þar til stuðningsmenn málsins allir, sem til eru, eru viðstaddir. En það er ískyggilegt, eigi að nota þetta ákvæði til þess að koma fram málum, sem ekki eiga meiri hl. í d. eða Sþ.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Tveir hv.þdm., sem hafa talað, hafa látið í ljós undrun sína yfir því, að umr. um þetta mál skuli ekki vera frestað. En nú er auðsætt að útvarpsumr. um fjárl. liggja fyrir, og verður því að hraða málinu, eigi það að komast af fyrir páska. Þetta má eins athuga milli umr., og er e. t. v. ekki rétt að vera að svara því, vegna þess að það er auðsjáanlega borið fram til þess að tefja málið.

Hefir málið verið tafið?

. Já, vegna þess að hér er verið að endurtaka það, sem búið er að segja áður. Hv. þm. hafa verið að tala um að fella niður eða jafna þann ágreining, sem nú er um málið, sem að vísu virðist ekki vera mikill. En fyrst þegar þetta frv. kom fram, byrjuðu andstæðingar stj. að þyrla upp í blöðum og á mannfundum allskonar svívirðingum um, að með þessu væri verið að stofna til einræðis. Um hitt atriðið, hvort ástæða sé til þess að setja ákvæði um það í þingsköpin, að þeir, sem ekki greiða atkv., án þess að færa fyrir því gildar ástæður, skuli teljast hafa greitt atkv., er því til að svara, að það er alveg ástæðulaust að gefa þm. færi í því að tefja mál með því að greiða ekki atkv. eða eins og hv.þm. sagði, að stundum hefði verið gert með brellum. Enda höfum við reynslu fyrir, að það hefir verið gert; þótt það hafi ekki verið í þessari hv. d., þá hefir það komið fyrir. Er skemmst á að minnast, að síðasta þingi lauk á þann veg. Með þessu. frv. er ætlazt til að koma í veg fyrir, að þm. geti drepið mál með því að gera ekki skyldu sína. Það ætti að duga sem nægileg rök fyrir þessu máli. Þá sagði hv.þm., að það væri einkennilegt að vera að vitna í dönsk þingsköp. Það er alveg rétt, að það er óþarft. því það er nægilegt að vitna í okkar stjskr., en ég gerði það aðeins til þess að styrkja mitt mál, vegna þess að okkur stjskr. er að mestu þýðing úr þeirri dönsku, og þessi gr. nákvæmlega, og get ég lánað hv.þm. hana á eftir. Hv. þm. hefir lesið hér upp þann kafla, sem máli skiptir og stendur í 60. gr. dönsku stjskr. og 39. gr. þingskapanna. Geta svo þeir hv.þm., sem betri eru í dönskunni en hv. 1. þm. Skagf. og ég, lesið textana og borið saman og úrskurðað, hvor okkar hefir á réttu að standa. Hv. þm. segir, að „at deltage í Afstemning“ þýði „að taka þátt í atkvgr.“, en ekki „að greiða atkv.“ En hvernig er hægt að taka þátt í atkvgr. án þess að greiða atkv.? Það er bersýnilegt, að þetta þýðir það sama, enda alltaf notað þannig í mæltu máli. Að taka þátt í atkvgr. þýðir því að greiða atkv. með eða móti, og svari þm.: „Ég greiði ekki atkv.“ -, er skýring á því samkvæmt þessum nýju þingsköpum, að heimilt sé að líta svo á, að hann hafi greitt atkv., að hann sé „Deltager í Afstemning.“ Ég skal svo ekki eyða tíma í að deila um þetta atriði, en ég skil ekki, hvernig hægt er að vera „Deltager í Afstemning“ án þess að greiða atkv. eða teljast hafa greitt atkv. Þetta ákvæði er sett í þingsköpin til þess, að þm. geti ekki skotið sér undan þeirri þm.-skyldu að greiða atkv. um mál, og til þess að fyrirbyggja, að það endurtaki sig, að hægt sé að fella mál með slíkum brellum. Nákvæmlega sama ákvæði liggur fyrir í dönsku stjskr., sem sjálfsagt kemur til af því, að þm. hafa þótt líklegir til að misnota aðstöðu sína þar eins og hér.

*Magnús Jónsson: Ég hefi því miður látið undir höfuð leggjast, að sækja um leyfi til hæstv.forsrh. til þess að fá að taka til máls, þó ég geti ekki ábyrgzt, nema að ég segi eitthvað það, sem sagt hefir verið áður, vegna þess að það vill oft fara svo í rökræðum, að andstæðingarnir höggva nærri hver öðrum. Hæstv. forsrh. segir, að með því að fara fram á að fresta málinu sé aðeins verið að gera tilraun til þess að tefja það. Ég vil minna á, að frsm. minni hl. allshn., hv. 1. þm. Skagf., hefir gefið loforð um að greiða fyrir málinu með afbrigðum, ef það fengist tekið af dagskrá nú. Það er þess vegna dálítið skrítið, að því skuli vera slegið fram, að verið sé að tefja málið, þegar búið er að bjóða afbrigði. Hér er vitaskuld ekki um annað að ræða en hreint og beint ofríki meiri hl. við atkvgr. Hitt er annað mál, hvort svona ofríki borgar sig, þar sem svo er nú fyrir séð í þingsköpum, að meiri hl. þingsins, og þá væntanlega ríkisstj., getur alltaf komið sínum málum fram. Er oft svo, að heppilegra er að eiga samvinnu við minni hl. um, að flýta fyrir málum. En mér skilst, að með því að sýna svona ofríki sé d. að afsala sér þeim möguleika, og þykir mér vafasamt, að það borgi sig fyrir svona smávægilegt atriði. Það má segja, að þetta sé hótun, en bergmálið kemur af því, að kallað er. Viðvíkjandi breyt. um skipun til Ed. verð ég að segja, að mér finnst hún mjög einkennileg. Mun það vera vegna eins atviks, sem kom fyrir í byrjun fyrra þings, að mönnum finnst þörf á að setja ákvæði um þetta atriði, en ég sé enga ástæðu til að óttast, þó flokkarnir séu frjálsir um skipun í d. Það getur að vísu stundum komið sér illa fyrir meiri hl., að minni hl. hafi þennan rétt. En ég er ekki svo hrifinn af þessum meirihlutarétti á þingi, að ég vilji stuðla að því, að hann geti öllu ráðið. Mér finnst heldur mega stemma eitthvað stigu við honum með ákvæðum í þingsköpum. En það er auðséð, að öll ákvæði í þessu frv. eru sett í þágu meirihl.einræðisins. Þetta kemur auðvitað skýrar fram, þar sem þing eru skipuð tveim deildum, sem kosið er til beint. Annars er ekki enn búið að útkljá þetta mál allsstaðar í heiminum, og það eru til menn - og þeim fer fjölgandi - sem álíta, að ekki sé rétt að trúa alltaf á flokka og flokkaeinræði. Í Danmörku hefir mjög verið um það rætt, að afnema þurfi þá ógurlegu stofnun, Landsþingið, svo að opinn skeiðvöllur sé fyrir flokka þá, sem meiri hl. hafa á þingi, að koma öllu sínu fram. Slíkt er náttúrlega gott og blessað, ef tilgangurinn er sá að greiða götu þess, að flokkseinræði komist á eftir hverjar kosningar. En ég er ekki sannfærður um, að það sé hyggilegt. Þó að til séu nokkru fleiri menn, sem hafa eina skoðun en aðra, eða þó að önnur skoðunin fái fleiri atkv., þá hafa hinir líka hagsmuna að gæta, og er þá ekkert á móti hví, að einhverjar stíflur séu settar við því, að meiri hl. ráði öllu einn. Ég álít það ekki nema heilbrigt, að meiri hl. verði ofurlítið að leita samkomulags við hina flokkana og að stilla í hóf æstum flokkskröfum. Hver flokkur og þm. yfirleitt eiga að vera frjálsir um það, hvernig þeir haga sínum þingstörfum, og er því ekki ástæða til að vera að setja bein ákvæði um það, hvernig deildum skuli skipað. Eftir því, sem hér er farið fram á, á t. d. eins manns meiri hl. að hafa allt valdið, en eins manns minni hl. ekkert. Nú drýgir einhver minnihl.flokkur þann glæp að vilja ráða því, hvar þm. hans sitja. Ef hann framfylgir þessu, má refsa honum með aðför að l., eins og þá er menn greiða ekki skuldir sínar. Ef flokkur vill hafa sína skoðun um það, hvernig honum beri að kjósa til Ed. og tilnefnir ekki mann þangað, er þessu skipað á allraeinræðisfyllsta hátt sem hugsanlegur er, þannig að einn maður er látinn skipa mennina í deildina. Á uppástungu hv. 2. þm. Rang. og þessu er að vísu ekki mikill munur, en þó er það hóti skárra, því að samkvæmt því eiga allir þm. að vera kosnir, en ekki bara sumir kosnir og aðrir forsetakjörnir. Ég vil, ef fara á að flytja menn upp í Ed. að viðlagðri aðför að l., að þeir séu þá heldur kosnir þangað en skipaðir af forseta. Mér skildist á hv.frsm., að hann teldi það geta raskað réttu hlutfalli milli flokkanna, ef kosning ætti að fara fram. Þetta get ég ekki séð. Eins og forseti væri bundinn við að skipa menn úr ákveðnum flokki, eins væri vitanlega um kosninguna. Þetta yrði bundin kosning. Munurinn á þessu tvennu er sá, að annarsvegar er um að ræða venjulega kosningu, en hinsvegar um embættisveitingu af hálfu eins manns, sem annars þekkist ekki innan þingsins. Það er að öllu leyti ólíkt andanum í okkar þingsfyrirkomulagi að fela einum manni að kjósa menn í deildir og minnir meira á það, sem okkar vitru forfeður gerðu, þegar þeir fólu einum manni að gera um málin. En þegar maður er nú staddur hér á höfuðvettvangi lýðræðisins, verður það að teljast skrítið að fara að þjóta svona út undan sér og taka upp þetta einræðisbrölt. Þá er í 8. gr. annað ákvæði, sem fer í svipaða átt. Þar er ákveðið, að ef sæti efri deildar þm. losnar þá skuli sá þingflokkur, er sætið hafði, skipa mann úr sínum flokki til Ed. í hans stað. Þetta gæti valdið miklu óréttlæti. Það gæti t. d. staðið svo á, að þingflokkur ætti ekki nema einn þm. eftir, og yrði hann þá að útnefna sjálfan sig til Ed. Fer ég svo ekki frekar út í þau atriði, sem hér hafa verið mest rædd. Þó vil ég svara hæstv.forsrh. nokkrum orðum. Hann sagði, að það hefði verið blásið mjög upp í ýmsum blöðum, að með till. þeim um takmörkun á ræðutíma á þingi, sem í frv. felast, væri verið að stefna að hroðalegasta flokkseinræði. Þetta er alveg rétt. Með þessu á að gefa stjórnarflokkunum tækifæri til að stinga alveg upp í andstæðingana, taka af þeim réttinn til að segja sína skoðun á þingi með svo mörgum orðum sem þeir vilja, svo lengi sem þeir vilja og eins margir og vilja. Þessar litlu leifar af réttindum, sem minni hl. á enn eftir, á nú að taka af honum. Meiri hl. getur samkvæmt upphafl. frv., hvenær sem hann vill, ákveðið, að umr. skuli ekki standa lengur en 2 stundir um hvert mál. Og svo kemur þetta merkilega ákvæði, að ræðutími ráðh. teljist ekki hér með, og að umr. framlengist sem samsvarar ræðutíma þeirra. Þessu veika tísti, sem hægt er að koma fram frá minni hl., á að vera hægt að drekkja í óþrjótandi ræðuflaumi ráðh. við þetta getur umr. lengzt upp í 4, 5 eða 7 tíma. Er ekki hægt að ganga lengra í því að skerða réttindi þingminnihl., nema ákveðið sé, að forseti geti beinlínis bannað stjórnarandstæðingum að tala, og er þó raunar ekki mikill munur á þessu tvennu. Nú er reyndar búið að lengja þennan tíma um 1 klst., upp í 3 klst., og ræðutími ráðh. reiknast í þessu. Er það mikill munur. En að hæstv.forsrh. skyldi hneykslast á því, að nokkur maður skyldi minnast á gerræði í sambandi við upphaflega frv., sýnir, hve gegnsýrður hann er sjálfur af þessu einræðisbrölti. Þá sagði hæstv.forsrh., að það væri sama að taka þátt í atkvgr. og að greiða atkv. Þetta er vitanlega ekki rétt. Annað hugtakið er víðara en hitt. T. d. er ekki hægt að segja annað um þm. sem við nafnakall segir: „Ég greiði ekki atkv.“ en að hann taki þátt í atkvgr., en hitt verður ekki sagt, að hann greiði atkv. Þykir mér leitt til þess að vita, að í ráðherrastóli skuli sitja maður, sem heldur því fram, að að greiða ekki atkv. sé sama og að greiða atkv. Hvernig ætti ég að svara manni, sem spyrði mig, hvernig ég hefði greitt atkv. í einhverju máli, þar sem ég hefði setið hjá? Ef ég segði, að ég hefði ekki greitt atkv., þá ætti það að gera sama sem að ég hefði greitt atkv., og ég væri þá að skrökva að manninum með því að svara honum svona. Hæstv. forsrh. talaði um, að þessi nýju þingskapaákvæði væru til þess að koma í veg fyrir, að menn gætu með brellum fellt frv. Þessar brellur væru þá ekki í öðru fólgnar en því að sitja hjá við atkvgr. og láta ekki nást full úrslit um málið, enda þótt ákveðinn meiri hl. gæti skorið úr um það. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri hart að menn skyldu geta fellt mál með því einu að bregðast þingskyldu sinni. En það er ekki hægt að fella mái á þennan hátt, nema meiri hl. vanræki að sækja þingfund. Hér í Ed. eru þeir 9, og þeir geta alltaf komið sínum málum í gegn, ef þeir eru allir viðstaddir. Það er því fjarstæða að vera að tala um, að minni hl. bregðist skyldum sínum, þegar meiri hl. bregzt fyrst og fremst sinum skyldum. Þá er líka þess að gæta, að ef maður hefir fengið leyfi til að vera fjarstaddur af fundi, þá getur forseti alltaf frestað atkvgr., þar til allir eru viðstaddir. Það er talað um það, að óviðkunnanlegt sé, að minni hl. skuli geta fellt mál með því að sitja hjá. En er þá ekki alveg eins óeðlilegt, að hann skuli geta bjargað málinu með því að greiða atkv. gegn því? Í till. þeirri, sem hv. 2. þm. Rang. hefir lagt fram, er heilbrigðari aðferð höfð en í frv. Fyrst er því slegið föstu, hvenær fundur geti talizt lögmætur, og síðan er ákveðið, að einfaldur meiri hl. ráði úrslitum. Þar sem svo er að orði kveðið í stjskr., að þm. skuli greiða atkv. til afgreiðslu mála, þá er ekki hægt að slá því föstu í þingsköpum, að sá þm., sem ekki greiðir atkv., teljist greiða atkvæði. Ég sé, að eftir kröfum tímans hefir verið felldur inn í þetta frv. kafli um tilhögun útvarpsumræðna frá Alþingi, sem í raun og veru er rétt að hafa. Hinsvegar hefi ég ekki gefið mér tíma til að rannsaka þann kafla fremur en annað í frv. - En það hefir tíðkazt, að sumir þm. geta flutt 3–4 ræður við sömu umræðu máls í útvarpi, ef þeir eru í fámennum flokki, eða önnur aðstaða gerir það að verkum, að sama þm. er máske teflt fram hvað eftir annað af sínum flokki. Í útvarpsumræðum er einnig vikið frá þeirri reglu, að kenna þm. við sitt kjördæmi, og þeir þá nefndir með nöfnum; ætti því að setja inn í frv. undantekningarvákvæði um það. Samkvæmt hinum almennu ákvæðum þingskapa mega þm. ekki taka nema tvisvar til máls við hverja umr. En sjálfsagt er að rýmka um þetta ákvæði þingskapanna, þegar útvarpsumr. fara fram, eins og venjan bendir til, að hentara sé. Ég hefi ekki tekið eftir, að það sé gert í c-lið 53. gr., sem ræðir um framhald 1. umr. fjárl. - Þar sést hvergi neitt um það, hversu oft sami þm. megi tala, en eftir hinum almennu ákvæðum má hann ekki tala nema tvisvar við hverja umr. En það er mjög óeðlilegt, að beita þeim í þessum umr.; þær takmarkanir, sem settar eru um ræðutíma flokkanna við útvarpsumræður, eru alveg nægilegar. Það er eðlilegt, að hver flokkur fái að ráða því, hve oft hver flokksmaður tekur þar til máls. Það er hægt að heimila með einföldu undantekningarákvæði, að við útvarpsumræður skuli vikið frá hinum almennu ákvæðum þingskapa um ræðufjölda einstakra þingmanna. Ég vil svo að lokum minnast með örfáum orðum á brtt.hv.þm. Dal., að umr. á Alþingi skuli því aðeins prenta, að veitt sé sérstök heimild til þess í fjárl. Mun ég greiða atkv. með þessari till., og stafar það fyrst og fremst af því, að þó ég sé ekki ánægður með, að hætt verði að gefa út þingræðurnar, þá hneigist ég að því á þeim erfiðu tímum, sem nú eru, að sá kostnaður, sem leiðir af prentun þingtíðindanna, verði sparaður. Það er að vísu leiðinlegt að falla út úr þeirri almennu venju, sem ríkir í nágrannalöndunum um prentun þingtíðinda; en fleira verður að gera en gott þykir á þessum þrengingatímum, og það hefir orðið að skera ýmislegt niður, sem meiri eftirsjá er að. Ég hefi hvað eftir annað gengið í gegnum Alþingistíðindin og komizt að þeirri niðurstöðu, að eins og skjalaparturinn er mikilsverð og ábyggileg heimild, þá er umræðuparturinn tiltölulega mjög lítilsnýtur sem heimild um meðferð þingmála. Þegar ekki er hægt að gefa út allra nauðsynlegustu bækur, eins og t. d. námsbækur, þá er verið að gefa út þingræður, fyrir ærna peninga, sem hafa mjög misjafnt gildi, enda eru þær að nokkru leyti skrifaðar af mönnum, sem ekki eru hraðritarar, og því meira og minna ónákvæmar. Ég er kominn á þá skoðun, að það sé rétt að fella niður prentun á þingræðum vegna fjárhagsörðugleika ríkissjóðs, en semja heldur fyllri grg. með frv. og ýtarlegri nál. en nú tíðkast. Þó að skjalaparturinn verði þá nokkru dýrari, þá yrði hann margfalt meira virði. Það má oft finna þær upplýsingar í nál., sem að öðrum kosti þarf að leita eftir í mörgum löngum ræðum, ef n. skila ófullkomnum álitum og vísa til væntanlegra umr. En um það er ekki að ræða í þessari brtt. að fella skuli niður prentun þingræðna, heldur að þingið skuli í hvert sinn með pósitívri ákvörðun í fjárlögum heimila fjárframlag til prentunar á ræðunum, í stað þess að nú er það fastákveðið í þingsköpum, og löggjafarvaldið þarf því að grípa inn í og breyta lögum til þess, að prentun þingræðna megi niður falla. Það er alveg réttmæt regla, að hvert fjárlagaþing fái tækifæri til að veita svo tugum þúsunda króna skiptir til prentunar á jafnmerkilegri bók og þingræðurnar eru! Ef þm. eru ákaflega hrifnir af ræðum sínum, þá veita þeir náttúrlega fé til þess að gefa þær út, þó það megi teljast dýrt spaug. En hitt væri þó enn skemmtilegra, ef þeir yrðu ekki alltof hrifnir af ræðunum; þá kynnu þeir að láta farast fyrir að prenta þær, og gætu það líka, án þess að gera um það sérstaka samþykkt eða lagabreytingu. Mér skilst, að það sé snúið við þeim ákvæðum, sem um þetta hafa gilt, þannig að nú á ekki, samkv. þessari brtt. að prenta annað en þingskjöl og atkvgr., nema að veitt verði sérstaklega fé til þess á fjárl.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég býst ekki við, að hv.þdm. mótmæli þessari brtt., sem ég hefi flutt við frv. á þskj. 224. Ég verð að segja það, að sú till. er þannig bæði að efni og orðalagi, að það er ekki ástæða til þess, jafnvel fyrir þá þdm., sem eru meðmæltir prentun á þingræðunum, að setja sig á móti henni. Hv. frsm. gat þess, að meiri hl. hvers þings ætti að ráða því, hvort þingtíðindin yrðu prentuð eða ekki. En það er einmitt þetta, sem ég vildi segja með minni till. Ég vil, að meiri hl. hvers þings ráði þessu. En það, sem skilur á milli okkar, hv.frsm. meiri hl. og mín, er það, hvaða leið verði farin í þessu efni. Ef farið verður að vilja hv.frsm., þá verður með sérstöku lagaboði að fresta prentun á þingræðunum, og smeygja fyrirmælum um það inn í „bandorminn“ eða aðra slíka vanskapninga sem ganga aftur á hverju þingi. En ég álít, að það sé miklu óþinglegri aðferð heldur en að veita í hvert sinn fé til þess á fjárl., ef þingið vill láta prenta þingræðurnar. Ég veit, að okkur hv.frsm. greinir á um það, hvort heldur á að prent, þingræðurnar eða ekki. En ég get lýst því yfir, að ég tel það ekki annað en fráleita firru að prenta þingræðurnar, þegar svo er komið, að þingtíðindin koma ekki út fyrr en ári eftir, að þingið var haldið. Þá eru orðin allt önnur mál uppi á teningnum, og ný viðfangsefni ríkjandi í meðvitund manna. Þar af leiðandi eru menn skeytingarminni um það, hvað sagt hefir verið um málin áður, og hirða ekki um að lesa þingtíðindin. Í sumum sýslum eru það ekki nema örfáir menn, sem lesa ræðurnar. Ég hefi átt tal um þetta við þingmannsefni í einu kjördæmi stjórnarflokkanna, og hann var í vafa um, hvort það væri nokkur annar en hann einn í því kjördæmi, sem læsi þingtíðindin.

Hann las þau þó?

. Já, hann var sé eini í þeirri sýslu, sem las þau. En svo er það annað, sem nú er farið að tíðkast, að þegar þingtíðindin koma nú loksins til kjósendanna, og þeir ætla að kynna sér ræður þm., þá stendur venjulega í upphafi ræðanna: „óyfirlesið“ -, og er þá um leið fengin skýringin á því, hversu ófullkomið sönnunargagn þingræðurnar eru. Setjum svo, að kjósandi spyrji þm. kjördæmisins, hvað hann hafi lagt til í einu eða öðru máli, og að kjósandanum þyki það ekki koma heim við það, sem þm. hafði sagt í þingræðu; þá getur þm. borið fyrir sig þann skjöld, að hann hafi ekki lesið yfir eða leiðrétt ræðuna, og beri ekki ekki ábyrgð á því, sem þar stendur, heldur þingskrifararnir. Á þennan hátt getur þm. komizt undan því að bera ábyrgð á þeim orðum, sem þessir menn vilja láta hann hafa sagt og prentuð eru í þingtíðindunum. Eins og nú er háttað, tel ég það þess vegna mjög vel til fallið, að útvarpað sé umræðum frá þinginu um þau mál, sem almennur áhugi er fyrir. Það er mikill greiði við hlustendur, að umræðum um þingmál sé útvarpað. Og ef það yrði tíðkað, þá mætti stytta dagskrána og sleppa að mestu umræðum um hin smærri mál, sem almenningur hefir lítinn áhuga fyrir að hlusta á. En umræður um aðalmálin gætu borizt á sömu stundu út um hinar dreifðu byggðir landsins til alls þorra kjósendanna. En það, sem þeir þannig hafa heyrt, kæra þeir sig ekki um að lesa aftur í þingtíðindunum. Nú eru fréttir fluttar frá þinginu á hverju kveldi í útvarpinu, og þar er skýrt frá atkvæðagreiðslum í hverju máli og nafnaköllum, sem fram fara. Er það ólíkt því, sem áður tíðkaðist, þegar slíkar fréttir bárust almenningi á mánaðarfresti í hlöðunum. Áður voru þingtíðindin lesin upphátt á kvöldvökum á sveitaheimilum, enda komu þau þá líka miklu fyrr út, eða stuttu eftir að þinginu var slitið. Viðhorfið í þessum efnum er nú stórum breytt frá því, sem áður var, og þó að bent sé á það, að á þeim harðindaárum, sem áður gengu yfir þjóðina, hafi ekki verið hvikað frá því, að prenta Alþingistíðindin og senda þau út, þá má geta þess, að umræðuparturinn, sem kom aðeins annað hvort ár, var ekki nema 25% af því, sem nú tíðkast, að fyrirferð, og þó kemur umræðuparturinn nú út á hverju ári. - Ég veit, að skjalaparturinn verður mun lengri, ef hætt verður við að prenta þingræðurnar. Þingskjölin verða ýtarlegri. Þingmenn hafa þá lengri grg. með frumvörpum, og jafnvel líka fyrir einstökum brtt., er þeir bera fram, en þó verður þar stillt í hóf. - Með þessu yrði lesendum jafnframt gerður sá greiði, að í stað þess, sem þeir þurfa nú að þvæla í gegnum langar skammaræður til þess að leita að skýringum mála, þá gætu þeir gengið að þeim í skjalapartinum. Enda er það miklu þægilegra en að elta þær uppi á mörg þúsund blaðsíðum, þar sem erfitt er að finna meininguna í þvælingslegum og flóknum umbúðum. Ég kem svo að því aftur, að ég sé ekki annað en að vilja hv. 2. þm. S.-M. verði fullnægt, þó að brtt. mín verði samþ. Því að eins og hann tók fram í ræðu sinni, þá á meiri hl. á hverju þingi að ráða því samkvæmt till. minni, hvort þingræðurnar verða prentaðar eða ekki. Þetta kemur til meðferðar á hverju þingi, ef till. mín verður samþ. Hv. 2. þm. S.-M. gaf það í skyn, að hann væri ekki á meðal þeirra þdm., sem segðu eitt í dag og annað á morgun. Hann fylgdi sósíalistum á síðasta þingi dyggilega í þessu máli, og það er ekki við því að búast, að hann fari nú að snúa baki við hálfbræðrum sínum. En hins vil ég mega vænta, að þeir hv.þdm., sem á síðasta þingi vildu hætta að prenta þingræðurnar, fylgi nú hiklaust og ákveðið þessari brtt. minni.

Magnús Guðmundsson Hæstv. forsrh. talaði um, að hann vildi að þetta mál yrði afgreitt frá þinginu fyrir páska. Þetta er mér alveg nýtt. Ég hefi ekki heyrt það nefnt fyrr, að ætlunin væri sú. En ég býst við, að það sé hægt að sjá um, að málinu þurfi ekki að seinka um eina mínútu, þó að leyfður verði frestur á þessari umræðu til morguns. Verði því neitað, þá er það ekki nema mannlegt, þó að við í minni hl. verðum ekki eins liprir í samningum um framgang mála eftir sem áður. Ég þarf ekki að svara því, sem hæstv.forsrh. sagði um einræði og fleira í sambandi við frv., eins og það var upphaflega, þegar það kom inn í þingið; það hefir hv.l.þm. Reykv. gert. En ég get tekið það fram, að ég er samþykkur frv. eins og það nú er orðið, að undanteknum þeim stjórnarskrárbrotum, sem í því eru. Ég tel að vísu ekki þörf á að rifja þau upp aftur, en úr því það hefir verið gert, þá þykir mér rétt að benda á, að sum ákvæði frv. voru í byrjun alveg óhæfileg. - Það er rétt, að ég sagði, að það mætti líta á það sem brellu af þingm. að greiða ekki atkvæði um mál. En hún er ekki stærri en það, að þm. viðhafa daglega samskonar undanbrögð. Þeir eru ekki við, þegar málin eru rædd. Sumir þm. úr stjórnarliðinu hér í d. eru svo að segja aldrei í þingsæti sínu, og þegar atkvæðagreiðslur fara fram, þarf að smala þeim eins og kvikfé inn í d. Og verð ég að telja, að þeir svíkist á þennan hátt meira undan þingmannsskyldu sinni heldur en þó að andstæðingar stj. greiði stundum ekki atkv. um mál, sem þeim eru ógeðfelld. - Ef það á að fyrirbyggja þesskonar brellur, þá er bezt um leið að skylda þm., að viðlögðum miklum vitum, til að vera á þingfundum. En með þessu frv. er einmitt numin burt sú refsing, sem við því lá samkv. eldri þingsköpum. - Það er ekki rétt, sem hæstv.forsrh. sagði, að á síðasta þingi hefði verið fellt frv. í þinglokin af því, að stjórnarandstæðingar tóku þá ekki þátt í atkvgr. Það féll vegna þess, að sumir fylgismenn frv. voru farnir af þingi og að það var ekki til í þinginu nægilegur meiri hluti fyrir því að koma málinu fram. - Nú á með þessu frv. að fyrirbyggja þetta. En afleiðingin verður sú, að nú er hægt að afgreiða málsatriði með svo fáum atkvæðum sem verkast vill, ef minni hl. tekur ekki þátt í atkvæðagreiðslu; jafnvel einn maður, sem greiðir atkvæði, getur myndað meiri hl. á þingfundi og afgreitt málsatriði, ef hinir greiða ekki atkv. Svona eru þessi nýju þingsköp vitlaus. Ég held fast við það, að hér er um alveg skýlaust brot að ræða á 48. gr.stjskr., og ég er undrandi yfir því, að ekki skuli fást leiðrétting á málinu.

Forseti (EÁrna): Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið, en áður en atkvgr. fer fram, mun ég gera stutt fundarhlé.

Jón Auðunn Jónsson Í haust var frestað atkvgr. 23 sinnum á einni nóttu vegna þess, að stjórnarsinnar voru ekki við, bekkir þeirra nær tómir, eins og oftast er, nema þegar þeim er smalað sérstaklega.

Jónas Jónsson Þegar svo leiðinlegar ræður eru haldnar eins og þessi hv.þm. flytur og hans samherjar, þá er fullkomin ástæða til að vera burtu.

Forseti (EÁrna): Í tilefni af ummælum, sem fallið hafa um það, að fyrirmæli í þessu frv. snertandi atkvgr. þingmanna á þingfundum brjóti í bága við ákvæði stjskr., vil ég taka þetta fram: Samkv. 3. mgr. 44. gr. gildandi laga um þingsköp Alþingis er hverjum þm. skylt, hvort heldur í deild eða sameinuðu þingi, að vera viðstaddur og greiða atkv., nema hann hafi lögmæt forföll eða fararleyfi. Í 3. mgr. 40. gr.stjskr. segir, að þegar Alþingi skipar eina málstofu, þurfi meira en helmingur þingmanna úr hvorri þingdeild að vera á fundi og eiga þátt í atkvgr. til þess að fullnaðarsamþykkt verði lögð á mál, og samkv. 48. gr.stjskr. getur hvorug þingdeildin gert samþykkt um mál, nema meira en helmingur þingdeildarmanna sé á fundi og greiði þar atkv. Nú er, samkv. stjskr., almenna löggjafanum í sjálfsvald sett og fullkomlega leyfilegt, að setja í þingsköpum ákvæði um það, hvað teljast skuli þátttaka í atkvgr. að því, er varðar þá þm., sem á fundi eru mættir og ekki hafa lögmæt forföll og því er að lögum skylt að taka þátt í atkvgr. Neiti þingmaður, sem þannig er ástatt um, að greiða atkvæði með eða móti málefni, sem undir afkvæði er borið, hefir hann með því tekið þá afstöðu til málefnisins að láta hlutlaust, hvort það gengur fram eða ekki. Það verður því ekki talið fara í bága við nefnd ákvæði stjskr., þótt slík afstaða sé í þingsköpum talin þátttaka í atkvæðagreiðslu.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er kannske ekkert undarlegt, að það hefir dregizt inn í þessar umr. gengisskráning kr., en það er rétt athugað hjá hv.þm. V.-Húnv., að þetta mál á ekkert skylt við það hvernig kr. er verðsett. Það, sem er um að ræða í þessu frv., er tilraun til þess að komast hjá því, að bankarnir þurfi að hafa ábyrgð á yfirfærslu varanna, sem taldar eru upp í frv. Hvort þetta muni bera árangur, er ómögulegt að segja, en það er álit manna, sem eru þessu kunnugir, og á því byggist afstaða þeirra manna. Ég vil ekki koma í veg fyrir, að þetta verði reynt, en vil hinsvegar engum dóm á það leggja, hvort það sé rétt eða ekki. Hv. þm. Vestm. kom hér inn á það og vildi færa fram dæmi um, að gjaldeyrisn. hefði verið of sein að veita innflutningsleyfi til handa ýmsum útvegsmönnum. Ég verð að segja það, að ég er alls ekki tilbúinn að ræða þetta mál í augnablikinu. En einn nm. gjaldeyrisn. sagði mér, að yfirleitt hefðu gjaldeyrisleyfi til útvegsmanna verið afgr. jafnóðum og umsóknir um þau hefðu borizt gjaldeyrisn. Ef svo hefði ekki verið, þá hafi verið ætlazt til, að varan væri keypt í landinu sjálfu. En hvort töf hefir orðið á þessari afgreiðslu, skal ég ekki dæma um. Því síður skal ég dæma um, hvort sú töf hefir verið að kenna umsækjanda eða gjaldeyrisn. Út af því, sem sagt hefir verið um till., sem fram er komin að minni tilhlutun um aukið eftirlit með utanferðum, get ég verið fáorður. Hv. þm. Vestm., sem aðallega andmælti henni, sagði, að það væri mjög óviðkunnanlegt að gera fólkið að bannvöru. Þetta er nú mjög hæpið orðalag hjá hv.þm. Ég vil benda honum á, að ef landsfólkið verður bannvara eftir að þessi brtt. hefir verið samþ., þá hefir það verið áður, því að hún breytir engu í þessu efni, heldur eru ákvæði í henni um, að hægt sé að hafa eftirlit með gildandi ákvæðum. Það er aðeins það, sem till. fer fram á. Hv. þm. Hafnf. spurði um það. hvernig það væri hugsað, að hægt væri að komast hjá því, að bankarnir tryggðu vörurnar, með þeim ákvæðum, sem frv. hefir að geyma. Ég skal ekki leggja neinn dóm á það, hvort það tekst, en það, sem vakti fyrir þeim mönnum, sem vildu veita þessa undanþágu, vur að gera tilraun með það, hvort erlendis vöruseljendur létu sér ekki nægja, að hlutaðeigendur gætu lofað erlendri mynt af þeirri mynt, sem þeir fengju fyrir sína framleiðslu einhvern tiltekinn tíma. Ef þetta tækist, þyrftu bankarnir ekki að tryggja yfirfærsluna sérstaklega. Ef þetta tekst ekki, verður að grípa til annara ráða. - Ég vænti svo, að afstaða mín a. m. k. og líka afstaða fjhn. sé ljós orðin af því, sem sagt hefir verið um þetta mál.

Á 37. fundi í Nd., 30. marz, var frv. tekið til 2. umr. Forseti tók málið af dagskrá.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það hefir verið talað svo fyrir þessu máli af flm. þess, að mér er ekki grunlaust um, að það sé gert til þess að láta útvegsmenn sjá, hvað þeir séu skeleggir til þess að tala fyrir málum útvegsmanna. Það, sem er aðalatriði þessa máls, er það, hvernig hægt er að komast framhjá því, að bankarnir, sem eru meira og minna ábyrgðir af ríkissjóði, þurfi að ganga í ábyrgð fyrir yfirfærslu allra þessara vara. Út af brtt.hv.þm. Vestm. get ég sagt það, að ef hún nær fram að ganga, get ég ekki fylgt frv. lengur, vegna þeirra erfiðleika, sem ég tel, að mundu þá verða um eftirlit með gjaldeyrishömlunum. Það eru ýmsir, sem álíta, að betri árangur muni nást með því, að útvegmenn sjálfir fái þennan gjaldeyri án þess að það þurfi að ganga í gegnum bankana, og út frá sjónarmiði þeirra vil ég ekki ganga á móti þeirri breyt., sem meiri hl. fjhn. leggur til, en takist hinsvegar ekki að halda því innan þess ramma, sem þar er gert ráð fyrir, sé ég mig neyddan til að snúast á móti málinu.

Jóhann Jósefsson Ég bjóst nú ekki við því og hafði ekki heyrt þess getið, að neinn hefði skilið það svo, að þetta mál hafi verið rætt hér þannig sérstaklega, að með því væri stefnt að gengislækkun ísl. krónu. En hv. 2. þm. Reykv. virðist vilja skilja flutning þessa máls á þann veg. Það má sjálfsagt segja margt bæði með og móti réttmæti þess að lækka gengi ísl. krónu. Hann talaði um það, hv. 2. þm. Reykv., að ef krónan yrði lækkuð, þá mætti búast við verkföllum. Nú, hvað - eru ekki verkföll hér annanhvern dag einhversstaðar á landinu? Ég ímynda mér, að fá lönd í heiminum gætu sýnt glæsilegri útkomu, ef miðað er við verkföll og glæsileikinn metinn eftir tölu verkfalla, heldur en Ísland. Ég fullyrði, að erlendi gjaldeyririnn er tekinn af framleiðendum landsins við verði, sem er enganveginn réttlátt, samanborið við raunverulegt verð ísl. krónu. Reyni þeir góðu menn, sem hneykslast á þessum ummælum, að selja ísl. krónu á frjálsum markaði og gæti þeir að, hvað þeir fá fyrir hana. Hér hefir verið árum saman og er enn haldið uppi gengi, sem enganveginn á stoð í raunverulegu mati á verðgildi ísl. krónu á frjálsum markaði og gæti þeir að, á framleiðendum í landinu. Gjaldeyririnn er tekinn af bændum og fiskimönnum, sem reka áhættusaman atvinnuveg, og fenginn í hendur verzlunum og öðrum innflytjendum, til greiðslu fyrir erlendan varning sem seldur er við háu verðlagi og seljendur hans hér hafa öruggan atvinnuveg við og stórgræða á honum. Hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykv. vildu ekki fallast á, að útgerðarmenn ættu rétt á að hafa umráð með gjaldeyri þeim, sem þeir sjálfir afla og þeir nauðsynlega þurfa til kaupa á veiðarfærum, þrátt fyrir það, að hæstv. fjmrh. hefir lýst því yfir, að hann mundi fallast á, að menn fengju að halda eftir gjaldeyri til þess að kaupa fyrir kol, salt og olíu til útgerðar sinnar. Þetta byggði hæstv. ráðh. á því, að það væri svo einfalt að hafa eftirlit með gjaldeyrisútlátum fyrir þessar vörur, en örðugra að því er snertir veiðarfærin. (En ég skal ekkert segja um, hversu mikið kappsmál hv. 2. þm. Reykv. er, að útgerðarmenn fái að kaupa t. d. olíu á þennan hátt. Ég sé ekki, að þessi ástæða hæstv. ráðh. hafi við mikil rök að styðjast. Það er ekki talið eftir sér hér að koma upp hverri stofnuninni á fætur annari, þegar verið er að tala um að lögleiða að skásetja þetta og hitt. Hér er á dagskrá mál, hvers samþykkt mundi leiða af sér, að skrásetja yrði allar fjárbyssur landsmanna og hvern byssuhólk, sem hangir ryðgaður uppi í sperrum. En þegar um það er að ræða að létta undir með útvegsmönnum viðvíkjandi veiðarfærakaupum þeirra, þannig að leyfa þeim að halda eftir gjaldeyri fyrir veiðarfæri, þá er höfuðástæðan hjá hæstv. ráðh. fyrir því, að slíkt fæst ekki, að það kosti svo mikla fyrirhöfn og sé of umfangsmikið fyrir þá, sem eiga að fylgjast með þessum kaupum, t. d. bankana. En þetta er einskisvert atriði. Í mínum augum er stærsta atriðið í sambandi við þetta mál sú staðreynd, að nú undanfarnar vikur hafa útvegsmenn margir staðið uppi ráðalausir, vegna þess að þeim hefir verið beinlínis meinað að afla sér nauðsynlegra veiðarfæra. Og nú skal ég víkja að því, sem ég drap á hér við umr., og nefna dæmi. Allir vita, hvernig vertíðin gengur nú hér við Faxaflóa og á Vestfjörðum. Nú hefir verið talsverður reytingur í net í Vestmannaeyjum undanfarið. En skortur er svo mikill á netum manna á meðal, að þessi veiði, sem þar stendur til boða, hagnýtist ekki nema að litlu leyti, sem stafar aftur af því m. a., að það hefir verið dregið óhæfilega lengi að veita útgerðarmönnum leyfi til innflutnings á netum. Það er þýðingarlítið að veita leyfi til innflutnings á veiðarfærum, þegar komið er fram á vertíð. Það verður að hafa þá fyrirhyggju í því efni, að menn standi ekki uppi ráðþrota fyrir veiðarfæraleysi, þegar veiði er í boði. Ég veit ekki, hve miklu aflatjóni t. d. Vestmannaeyingar verða fyrir nú á vertíðinni vegna skorts á veiðarfærum. En útlit er fyrir, að það verði mjög verulegt. Þess vegna verður það fyrir mér ekkert höfuðatriði í þessu máli, hvort það er einfaldara fyrir bankana að hafa eftirlit með innflutningi aðeins á kolum, salti og olíu, ef útgerðarmenn fá að halda eftir gjaldeyri til nauðsynlegra innkaupa á þeim vörum til útgerðar sinnar, heldur en þó að útgerðarmenn fengju að hafa umráð með þeirra eigin gjaldeyri nægilega til þess einnig að kaupa veiðarfæri. Höfuðatiðið fyrir mér er fyrst og fremst það, að trygging sé fyrir því, að menn geti í tæka tíð aflað sér þeirrar vöru og fái að nota sinn eiginn gjaldeyri til þess, og í öðru lagi, að þeir séu ekki látnir sæta neinum afarkostum með gjaldeyrisráðstöfunum. Hv. þm. Hafnf. kom með nýjar mótbárur í þessu máli, sem ekki snertu beint gjaldeyrismálin, sem voru þyngstar á metunum frá hans sjónarmiði. Hv. þm. minntist á það, að við hefðum leitt hesta okkar saman hér á þingi í fyrra, vegna þess að ég lagði á móti þeim till. hans að tolla útlend veiðarfæri til ágóða fyrir iðnrekendur, sem búu til veiðarfæri hér á landi. Hv. þm. ætti að gera sér það ljóst, að veiðarfæraframleiðslan hér á landi er ekki enn sem komið er komin í það horf, að hún sé fyllilega samkeppnisfær við erlenda framleiðslu. Umhyggja hv.þm. fyrir íslenzkum iðnaði er lofsverð. En ég vil spyrja hv.þm. Hafnf. og aðra blinda formælendur íslenzks iðnaðar, hvort þeir álíti ekki nógu langt gengið eins og t. d. nú er komið, að það er verið að tylla undir allar mögulegar iðngreinar, og svo er heimtað af landsmönnum, að þeir kaupi innlendu vöruna án tillits til, hvort hún er betri eða verri, dýrari eða ódýrari en samskonar vara erlendis frá. Það eru til fleiri sjónarmið á þessu máli heldur en iðnrekendanna sjálfra. Það eru líka til sjónarmið bændanna og fiskimanna í landinu. Það eru sannarlega takmörk fyrir því, hvað skerða má markaðsmöguleikana fyrir íslenzkar vörur, fisk og kjöt, annarsstaðar í heiminum með því að tildra upp íslenzkum iðnaði, sem á sumum sviðum er vitanlega fullboðleg vara, en aftur byggist hann á sumum sviðum eingöngu á því, að aðflutningur útlendu vörunnar er annaðhvort bannaður eða hún tolluð, svo að samkeppnin er alveg horfin úr sögunni. Þetta er að vísu gott fyrir iðnrekendur, en hvernig fer, þegar allir eru orðnir iðnrekendur? Hverjir eiga þá að taka við afurðum bænda? Hv. þm. ætti að skipta um hlutverk annað veifið og líta á þessi mál frá sjónarmiði bóndans og fiskimannsins. Hv. þm. var að gera upp á milli innlendrar og útlendrar færagerðar og veiðarfæragerðar yfirleitt. Ég trúi því vel, að íslenzk færi séu góð; en höfuðatriði þessa máls er það, að menn eigi þess kost að fá til útgerðarinnar það, sem þeir þurfa, þar, sem hentugast er að kaupa það, hvort sem það er erlendis eða innanlands. Hæstv. ráðh. kannaðist við það, að það mundi hvergi annarsstaðar vera lagt bann á, að menn fari frjálsir úr landi. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. ráðh. hafi rétt fyrir sér í því, að fjhn. sé hér að leggja út á nýja braut. Annars var það eftirtektarvert, að hæstv. ráðh. var að bera mér það á brýn, að ég hefði verið að „slá um mig“, sem kallað er, með því að vera að tala um frelsi. Það er nú komið svo, að það þykir óhæfa, ef maður nefnir frjálsræði til handa einstaklingum á nafn hér á hv.Alþ., án þess að maður sé borinn þeim brigzlyrðum, að maður sé að „slá um sig“. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta hefði verið eina leiðin, sem fjhn. hefði fundið til þess að hafa hömlur á gjaldeyrinum og eftirlit með, að hann yrði ekki misnotaður. Mér þykir einkennilegt, ef þetta er eina leiðin í þessu efni, og ég vil yfir höfuð fallast á þær skoðanir, sem fram komu hjá hv.þm. G.-K., að þessi leið verði sannarlega ekki heppileg. Ég get ekki fallizt á, að það sé heppilegt að gera fólkið að bannvöru, sem ekki megi fara ferða sinna út fyrir landsteinana án þess að þurfa að fá til þess sérstakt leyfi. Ég get ekki verið að hopa á hæli með þessa till. mína um veiðarfærin, sem hefir komið miklu róti á huga hv. 2. þm. Reykv. Ég fæ ekki skilið, hvað það geri illt, þó veiðarfærin séu talin þarna með. Enda held ég, að dm. muni fallast á, að það sé sjálfsagt, að veiðarfærin fylgi upptalningunni, sem þarna er nefnd. Þá eru allar höfuðvörurnar nefndar, sem útgerðarmenn þurfa að nota. Ef það hefir verið meining hæstv. ráðh. að láta þetta frv. ná fram að ganga með þeim vörum, sem í því voru, þá ætti það ekki að standa í vegi fyrir fylgi hans við málið, þó að veiðarfærunum væri bætt við. Annars verður það að skeika að sköpuðu, hvaða hlutskipti útgerðarmönnum verður ætlað. Það bíður þá síns tíma, að útgerðarmenn athugi sinn gang í því, þegar neyðin rekur þá til að hrista af sér þá fjötra, sem lagðir eru á atvinnufrelsi þeirra.

Frsm. (Ólafur Thors) Hv. þm. Vestm. hefir borið fram till. um það, að þessi breyt. á l. um gjaldeyrisverzlun verði látin ná yfir veiðarfæri, til viðbótar við kol, olíu og salt, eins og 4 af 5 nm. í fjhn. hafa orðið sammála um. Ég gat um það við 1. umr. þessa máls sem 1. flm., að ég ætlaðist til þess, að l. næðu ekki aðeins til kola, olíu og salts, heldur einnig veiðarfæra og annara þarfa útgerðarinnar. og enda þótt ég hafi nú borið fram till. um það ásamt tveimur öðrum nm., að frjáls ráðstöfunarréttur á gjaldeyri nái aðeins til kola, olíu og salts, þá erum bæði ég og hv.þm. V.-Sk. að sjálfsögðu óbundnir um að greiða till.hv.þm. Vestm. atkv., úr því hún er fram komin. Nál. og brtt. þá, sem því fylgir, ber ekki að skilja öðruvísi en þannig, að þar er mörkuð sú leið, sem þessir fjórir nm. geta komið sér suman um, þó þeir hinsvegar hafi óbundin atkv. um einstakar till. aðrar, sem fram koma. En ég get viðurkennt það, að ég vildi að sjálfsögðu ekki greiða till.hv.þm. Vestm. atkv., ef samþykkt hennar ætti að kosta það, að frv. nál. ekki fram að ganga. Því ég tel eins og hann talsverða réttarbót í því útvegsmönnum til handa að fá frjálsa ráðstöfun á þeim gjaldeyri, sem þeir þurfa fyrir kol, olíu og salt, þó ekki sé lengra gengið, enda þótt ég telji hitt eðlilegra og æskilegra, að þetta nái einnig til veiðarfæra. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, gengum við hv.þm. V.-Sk. inn á þetta til samkomulags, enda þó við gætum ekki alveg aðhyllzt það sjónarmið, sem hinir tveir nm. lögðu til grundvallar fyrir sinni afstöðu, hv. 2. þm. Skagf. og hv.þm. V.-Ísf. En þeirra sjónarmið markaðist af umsögn bankastjórnanna, hæstv. fjmrh. og skrifstofustjóra gjaldeyrisnefndar um það, að það mundi valda allmiklum erfiðleikum í framkvæmd, ef þessi ívilnun væri einnig látin ná til veiðarfæra. Ég játa fyrir mitt leyti, að ég er ekki alveg sannfærður um, að sneitt verði að öllu leyti hjá vandkvæðum við þetta, en ég er ekki heldur sannfærður um, að þarna væri um svo mikil vandkvæði að ræða, að þess vegna sé nauðsynlegt að láta þetta eigi ná til veiðarfæra. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að það verði ekki talin brigðmælgi af okkur hendi, þó við greiðum till.hv.þm. Vestm. atkv. Og ég treysti á, að okkur flm. verði a. m. k. gert aðvart, sé það ætlun stjórnarliðsins í heild að leggjast á móti frv. sjálfu, ef þessi brtt. yrði samþ. Mér þykir rétt að geta þess í tilefni af ummælum, sem fallið hafa út af þeirri vatill., sem meiri hl. fjhn. flytur á þskj. 235, að hv.þm. V.Sk. og ég höfum ekki viljað vera með í að flytja þessar till., af ástæðum, sem nú skal greina. Tilgangur þessara till. er sá, eins og frsm. meiri hl. n. tók fram í ræðu sinni í gær, að fyrirbyggja ónauðsynlega notkun á erlendum gjaldeyri til utanfara. Það kann vel að vera, að þessi till. eigi að því leyti við rök að styðjast, að einhver brögð hafi verið að slíkum ónauðsynlegum siglingum; um það er mér ekki kunnugt. En ég hefi ekki ástæðu til að vefengja umsögn hæstv. ráðh. um þetta. En spurningin í þessu efni er, hvort með þessum ákvæðum sé hægt að setja undir þann leka, og hinsvegar, hvort tilvinnandi sé að heita slíku harðræði. Við hv.þm. V.-Sk. lítum svo á, að orsök þessa meins, að erlendur gjaldeyrir er notaður til miður þarfra utanfara eða ónauðsynlega kostnaðarsamra, sé sú, að einhver gjaldeyrir hljóti að vera hér á markaði, sem gengur kaupum og sölum. Mig undrar, að slíkur gjaldeyrir skuli vera til á markaðinum. Ég hugði, að eins og nú er hagað gjaldeyrismálunum hjá okkur, væri erfitt að koma slíkum undanbrögðum við. Saltfisksverzlunin við útlönd er nær öll í höndum S. Í. F., kjötverzlunin að mestu leyti í höndum S. Í. S. og síldarverzlunin í hömlum síldarútvegsnefndar. Það er ekki mikill hluti af útflutningsverzluninni, sem er í böndum einstakra manna. Ég hélt því, að erfitt væri að hafa undanbrögð í þessu efni. Spurningin er sú: Er hægt að lækna þetta mein með ákvæðum þessarar vatill.? Ég er ekki í vafa um það, að þó hindruð yrði notkun þessa erlenda gjaldeyris til ónauðsynlegra siglinga, mundi þessi gjaldeyrir, sem gengur óeðlilega kaupum og sölum, aðeins leita útrásar annarsstaðar. Það er engin skynsamleg ástæða til að halda, að þeir, sem vilja brjóta þessi gjaldeyrislög og kunna að hafa einhvern erlendan gjaldeyri undir höndum, fái ekki tækifæri til að selja sinn gjaldeyri. Það er engin ástæða til að ætla, að hin ólöglega notkun gjaldeyris hætti, þó að takast mætti að taka fyrir hana í þessu vissa augnamiði, til óþarfs ferðakostnaðar erlendis. Það verður ekki tekið fyrir ræturnar á meininu, þó að þessi vatill. verði samþ. Og ég hygg, að jafnvel sé engin trygging fyrir því, að ákvæði brtt. kæmu í veg fyrir ónauðsynlega fjáreyðslu í utanförum Íslendinga, því að áreiðanlega mun meiri hl. þeirrar misnotkunur á erlendum gjaldeyri, sem hér kann að eiga sér stað, liggja í því, að menn, sem fá gjaldeyrisleyfi hjá innflutnings- og gjaldeyrisn. til utanfara, eyða þegar út kemur þessum gjaldeyri og miklu meiri í viðbót, sem þeir þá hafa aflað sér á ólöglegan hátt, Fyrir slík, misnotkun gjaldeyris verður ekki tekið með samþykkt þessarar vatill., sem hér liggur fyrir. Við hv.þm. V-Sk. lítum svo á, að ákvæði þessarar vatill. nái ekki tilgangi sínum, en verði, eins og öll slík bönd, hvimleið.

*Sigurður Kristjánsson: Þó að ég sé meðflm. frv. á þskj. 110, hafði ég ekki hugsað mér að taka til máls og hélt, að ekki myndu verða meiri umr. um það en svo, að ég þyrfti ekki að blanda mér inn í þær. En þessar umr. hafa nú teygzt meira en ég bjóst við, eru bæði komnar á breiðari grundvöll, og ég tala ekki um lengdina. Því þykir mér rétt og nauðsynlegt fyrir mig, sem er 2. flm. málsins, að segja nokkur orð um þennan skilning, sem lagður er í frv., og einkanlega álit meiri hl. fjhn. Ég skil till. meiri hl. n. svo, að hennar till. væru þau atriði, sem nm. allir getu komið sér saman um og myndu fylgja gegnum þykkt og þunnt, en um önnur atriði hefðu menn óbundnar hendur, og að það raskaði ekki að neinu leyti þeirra samkomulagi um þau atriði, sem þeir hafa skrifað undir. Ég hefi ekki heldur heyrt neinu nm. birta nánari skilning á afstöðu sinni til málsins. En hæstv. fjmrh. tók fram hér áðan, að ef eitthvað annað og meira yrði samþ. en till. þær, sem upphaflega komu fram, myndi það leysa menn frá áður hugsuðu og heitnu fylgi við till. meiri hl. fjhn. Ég held, að þetta hljóti að vera misskilningur hjá hæstv. ráðh., og samkv. mínum skilningi á þessum hlutum er ég ákveðinn í að ljá atkv. mitt þeirri till., sem gengur nær upphaflega frv., og læt afdrif þeirrar till. ekki raska því, að ég mun greiða atkv. með till. meiri hl. fjhn. á eftir. Að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér í umr. Mér þykir þó rétt að geta þess, út af því, að það hefir komið í ljós, að einstaka maður lítur svo á, að verið sé að ganga á rétt iðnaðarins og jafnvel verzlunarinnar með þessu frv., að stuðningur við þessa tvo atvinnuvegi, iðnað og verzlun, á auðvitað að koma fram í allt öðru en því, að einoka vöru til þess að þessi starfræksla geti lifað á óeðlilegu verðlagi á nauðsynjavörum almennings. Mér er ekki kunnugt um atvinnurekstur hér á landi, sem er rekinn með þeim hagnaði, að hann sé fær um að taka þessa byrði á sig fyrir þessa atvinnugrein. Ég álít ekki heldur haldgóðan stuðning, sem á þennan hátt er veittur. Hinn eini haldgóði stuðningur við iðnað og verzlun, sem unnt er að veita, eru fríðindi, sem beinlínis eru lögð fram af ríkinu, annaðhvort sem fjárhagaslegur stuðningur beint eða óbeint. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um það, að á því myndi vera mikil hætta, að gengi ísl. krónunnar lækkaði, ef þetta mál næði fram að ganga. Án þess að ég ætli á nokkurn hátt að fara inn á það mál sérstaklega, gengismálið, vil ég þó benda á það, að rök hans fyrir þessu voru ákaflega hæpin. a. m. k. þau, að hér væri verið að kippa undan eftirliti með miklum innflutningi. Hv. þm. G.-K. hefir lýst mestu af því, sem ég þurfti sérstaklega að gera að umtalsefni til svars ræðu hv.þm. Ísaf. Mér þykir vænt um þetta, því að það hefir verið góður málsfriður með okkur hv.þm. Ísaf. og minn hugur í hans garð betri síðan hin pólitísku sifjamál fóru að spillast í stjórnarhjáleigunni. Ég tel því, að ég sé mjög heppilega frá því leystur að fara í kappræður um þetta mál við hann. En játa skal það, að mér þótti koma nokkuð leiðinlega fyrir augu, að hann skyldi vera andvígur þessu frv., sem allir aðrir líta vissulegu svo á, og e. t. v. hann sjálfur við nánari athugun, að stefni til hagsbóta fyrir útgerðarmenn, stærri sem smærri. Ég ætla þá að láta falla niður það, sem ég hafði annars hugsað mér að segja um hans ræðu. Þó vildi ég skýra honum frá því, að ég álít, að olía og salt muni vera alveg eins vörur til smáútgerðar eins og stórútgerðar, og það er öllum hv.þm. sjálfsagt kunnugt um. Útgerðarmenn hafa og munu hér eftir hafa félagsskap með sér um kaup á þessum vörum í heilum skipsförmum, ef þeim er það frjálst og ekki lagðar á það hömlur vegna gjaldeyrisráðstafana. Ég ætla að sýna minn góða hug til hv.þm. Ísaf. einmitt með því að veita stuðning hans till, og auðvitað er það ekki gert af eintómri óeigingirni, því að till. eru algerlega þær sömu, sem felast í okkar upphaflega frv. Ég vil þó í þessu sambandi spyrja hann, hvernig hann ætlar að samræma þau ummæli, sem hann hafði um frv. okkar hv.þm. G.-K. þá, sem voru á þá leið, að frv. væri þýðingarlaust, við það, að hann kemur nú með till. um að færa það algerlega í sama horf og okkar frv. var.

Frsm. (Ólafur Thors) Það hefir verið allmikið um þetta mál talað síðan ég tók síðast til máls, en þó er það ekki nema fátt, sem gefur mér tilefni til sérstakra andsvara, m. a. sökum þess, að sumir þeirra ræðumanna, sem hafa talað um málið, hafa haldið fram sömu skoðun og ég, og hafa þeir tekið af mér ómakið að svara. Það, sem hér hefir verið sagt til andmæla þessu frv., hefir ekki allt verið byggt á fullum skilningi á þessu máli, en þó þykir mér ræða hv. síðasta ræðumanns skera mjög úr í þessu efni, vegna þess að hún var með þeim endemum, sem fáum eru lagin, nema honum. Hann byrjaði með því að vega að okkur, sem erum í meiri hl. n., og hélt því fram, að við hefðum falsað í nál. okkar þær fregnir, sem við færðum af okkar störfum, þar sem við segðum, að bankastjórarnir, sem nefndir eru í nál., væru sammála okkur um þá stefnu, sem við tökum til málsins. Um þetta er ekkert sagt í okkar nál., en hinsvegar er það rétt, að á fundinum mættu tveir bankastjórar, þeir Magnús Sigurðsson og Jón Ólafsson, og kvað hinn síðarnefndi skýrt á um það, að hann teldi frv. til bóta, og kvaðst vera því fylgjandi, en Magnús Sigurðsson lét svo um mælt, að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh., að hann hefði ekkert að athuga við þetta mál, þótt orka kynni tvímælis, hvort það næði tilgangi sínum að öllu leyti. Í fundarlokin skauzt einn bankastjóri útvegsbankans, Jón Baldvinsson, inn á fundinn. Hann lét engin mótmæli fylgja komu sinni þangað, þótt mér virtist, af því litla, sem hann sagði um málið, að hann væri ekki jafntrúaður á það og Jón Ólafsson. Ég skal nú ekki gera að ádeiluefni á hv.þm. Ísaf. það, sem hann sagði um þetta, en mér finnst rökstuðningurinn, sem hann færði fyrir sinni afstöðu til málsins, vera næstum því hlægilegur. Hv. þm. er að leitast við að klæða þetta mál í þann búning, að útvegsmenn megi af því álykta, að hér sé unnið fyrir þá stóru, en ekki fyrir heildina. Ég er viss um, að andstaða þessa hv.þm. á sér rætur í allt öðru en hann hefir enn látið koma fram; það, sem skapar andstöðu hans, er sumpart það, að við flm. erum sjálfstæðismenn, og sumpart allt annað. Hann finnur hinsvegar, að það er hæpið fyrir þann mann, sem hefir haft á hendi formennsku sjútvn., að vera æfinlega á móti öllum velferðarmálum sjávarútvegsins; þess vegna reynir hann að bera fram tylliástæðu til þess að gylla þessa mjög svo vitaverðu framkomu sínu í þessu efni. og honum hefir litizt bezt á að skapa sér skjól í fullyrðingunni um það, að hér væri ekki um að ræða hagsmuni smáútvegsins, heldur stórútgerðarinnar. Ég vil spyrja hv.þm. að því, hvaða stórútgerðarmenn það eru, sem sérstaklega þurfa á olíu að halda. Ég vil spyrja hann að því, hvort sú olía, sem þetta frv. leggur til, að leyst verði undan böndum gjaldeyrisnefndar, er notaþörf stórútgerðarinnar eða vélbátanna. Og loks spyr ég að því, hvað smáútgerðin noti í stað salts, eða hvort hún kannske noti salt alveg eins og stórútgerðin. Andstaða hv.þm. er mótuð af því, að vegna ótta við hv. 2. þm. Reykv. þorir hann ekki annað en að halda hlífiskildi yfir olíuverzluninni eins og hún er rekin. Ef nú í dag væri hægt að leysa olíuþörf minni útvegsins undan einokuninni, þá væri hægt að lækka olíuverðið um 2–3 aura pottinn, og sú leið, sem farin er í þessu frv., er örugg leið til lækkunar á olíuverðinu. Þá gætu minni útvegsmenn slegið sér saman og pantað 50 eða 100 tunnur t. d., og í dag get ég útvegað þessum mönnum olíu, sem er 2 aurum lægri, jafnvel þótt hún væri flutt inn í tunnum, heldur en sú olía, sem er hér í tönkum, og ef þessi hv.þm. leyfir sér að bregða fæti fyrir þessa viðleitni til lækkunar á olíuverðinu, þá er hann ekki að tala sem umboðsmaður og fulltrúi smærri útvarpsins, heldur sem þjónn hv. 2. þm. Reykv., olíukaupmannsins Héðins Valdimarssonar. En við skulum víkja aftur að sjálfum rökstuðningi hv.þm. Hann segir, að þetta sé ekki aðeins gagnslaust fyrir minni útveginn, heldur til bölvunar fyrir hann, og rökin, sem hann færir fram, eru þessi: minni útvegurinn þarf ekkert að flytja inn af þessari vöru og nýtur því ekki góðs af ákvæðum frv. En sú bölvun, sem þetta færir yfir minni útgerðina, segir hv.þm., að liggi í því, að þegar hún snýr sér til bankanna og biður um tryggingu, þá segja bankarnir: Þið hafið lögin, og við þurfum ekki að skipta okkur neitt af þessu. Hverskonar hugsanagrautur er þetta eiginlega? Hvaða erindi eiga þessir minni útgerðarmenn til bankanna til þess að biðja um tryggingu á gjaldeyri til greiðslu á andvirði notaþarfa þeirra, ef þeir eru ekki sjálfir innflytjendur? En ef þeir eru innflytjendur, þá eiga þeir erindi í bankana og koma þá líka undir fríðindi þessarar löggjafar. Þetta er svo augljóst mál, að jafnvel hv.þm. Ísaf. ætti að skilja það. Það er slæmt, að það skuli koma svo oft fyrir, að þessi hv.þm., sem illu heilli hefir ár eftir ár verið valinn form. hv. sjútvn. og ætti því að vera sjálfkjörinn málsvari útvegsins, skuli rísa upp gegn helztu nauðsynjamálum sjávarútvegsins. Það var hann, sem drap niðurfellingu á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum í fyrra; það var hann, sem drap niðurfellinguna á hinum geipiháa tolli á síldarmjöli. Hann, sem þykist vera forsvarsmaður og fulltrúi sjómanna, hefir hvað eftir annað undanfarin ár svikið þessa menn í tryggðum, og það er ekki alltaf af eintómri vanþekkingu. - Hann getur oft afsakað sig með fáfræði, en þó ekki núna. Hann veit, að olíuverðið lækkar, ef frv. þetta verður að lögum. Ástæðan fyrir framkomu hans í þessu máli er hinsvegar ósjálfstæði hans, þegar um er að ræða hagsmuni hv. 2. þm. Reykv. Þá er heldur ekkert því til fyrirstöðu, að minni útvegsmenn geti slegið sér saman um saltkaup; enda vita margir, að venjan er sú, að margir sendendur eru að flestum saltförmum, sem hingað koma. Ekki er það skynsamleg afstaða til máls að neita vissum fríðindum til útvegsins, þó maður geti ekki öðlazt fullkomnustu hlunnindi. Með sama rétti mætti segja: ég vil ekki frv. eins og það liggur fyrir, vegna þess að ég heimta að fá allan gjaldeyrinn og ráða sjálfur verðinu. Einlægni hv.þm. má marka af því, að flokksbróðir hans, hv. 1. landsk., lýsti yfir því í n., að hann væri mótfallinn þessu máli, af því að flokkurinn væri allur á móti því. Hin opinbera afstaða Alþfl. hér í d. er því sú, að flokkurinn segist vera andvígur þessu máli, ekki af því, að hann unni útveginum ekki að fá gjaldeyri til umráða til þess að kaupa fyrir notaþarfir framleiðslu hans heldur vegna þess, að í framkvæmdinni verði þetta svo örðugt, og hinsvegar af því, að gildandi lagaákvæði séu með þeim hætti, að engin nauðsyn sé á því að breyta þessu. Og hv.þm. Hafnf., einn aðalmaður flokksins, sagði í þessu sambandi, að því meir sem ramminn væri færður út í þessu efni. því harðari yrði andstaða Alþfl. gegn þessu máli. En svo kemur þessi hv.þm. Ísaf. og segir: ég vil ekki sjá, að útgerðarmenn fái kol, olíu og salt, fyrst þeir geta ekki fengið allt, sem ég bið um, sem þó allir aðrir Alþfl.menn eru andvígir, vegna þess að þeir telja, að þá verði þetta óframkvæmanlegt. Það er sama, frá hvaða sjónarmiði niðurstaða hv.þm. er skoðuð; hún er jafnfráleit, hvernig sem á hana er litið. Hv. þm. verður að skilja, að það er ekki eðlilegt, að hann geti vaðið hér uppi hvað eftir annað þvert ofan í hagsmuni útvegsmanna, án þess að verða einhverntíma að standa fyrir máli sínu. Hv. þm. Hafnf. reis hér upp sem talsmaður innlends iðnaðar, og það er út af fyrir sig sjónarmið, sem ég virði fyllilega. Það hafa margir þm. undanfarin ár látið þá skoðun í ljós, að það bæri að hlynna að þeim vísi til innlends iðnaðar, sem hér hefir sprottið upp, en það verður náttúrlega að hafa hóf í þeim efnum eins og öðru, og get ég tekið undir margt af því, sem hv.þm. Vestm. segir í þessu sambandi. Það dugir ekki eingöngu að einblína á þá hlið málsins, að hér skapist nokkur atvinna; það verður líka að líta á það, að sú vara, sem framleidd er í landinu, lokar þörfinni fyrir því að kaupa hana annarsstaðar, og það er ekki út af fyrir sig kostur, heldur líka ókostur, því að á þessari öld jafnkaupa er minnkandi innflutningur sama og minnkandi útflutningur. Við þessar umr. ber því að hafa þetta sjónarmið hugfast. Auk þess verður að líta á það, að talsverð hætta fylgir því að byrja á innlendum iðnaði í skjóli hárra tolla og innflutningsbanna, ekki sízt þegar þessi vísir til iðnaðar er um leið og hann byrjar að sýna einhvern arð neyddur til að greiða kaup, sem miðað er við þann afrakstur, sem iðnaðurinn gefur af sér í skjóli hafta og tolla. Hið háa verðlag á iðnvörunni gengur svo út yfir neytendur í landinu, sem nota framleiðsluvöru þessa iðnaðar, og að lokum út yfir útflutningsvörur landsmanna. Iðnaður, sem þannig er byggður, er í rauninni ekki annað en óbein kauphækkun á hendur þeim, sem framleiða þá vöru, sem seld er úr landi. Annars verð ég að segja, að ég held, að það sé ekki rétt skilið hjá hv.þm. Hafnf., að það beri að líta á þetta máli út frá því sjónarmiði sérstaklega, sem hæstv. fjmrh. gat um í þessu sambandi, því að sú vernd, sem innlendur iðnaður hefir fengið hjá gjaldeyrisnefnd, heldur náttúrlega áfram, þótt þetta frv. verð samþ., svo að þessu leyti lá ræða hv.þm. utan við sjálft efnið. Þrátt fyrir gefið tilefni frá hv. 2. þm. Reykv. ætla ég ekki að fara út í skráningu krónunnar; það liggur ekki fyrir til umr: í sambandi við þetta mál. En ég vildi aðeins í tilefni af því, sem hv.þm. sagði, leiðrétta þann misskilning, að afleiðing gengislækkunar yrði annaðhvort kauphækkun, og þar með væru atvinnurekendurnir sviptir hagsmunum af gengislækkun, eða þá þverrandi möguleikar verkalýðsins. Hér er 3. möguleikinn, og hann að mínu áliti stærstur. Hann er sá, að lækkun kr. og sú nýja aðstaða til arðvænlegrar afkomu atvinnuveganna, sem lækkunin skapar, leiði af sér aukið atvinnulíf og þar af leiðandi aukna atvinnu, og þannig getur afkoma verkalýðsins í sjálfu sér orðið betri, enda þótt tímakaupið verði rýrt með lækkun gengisins. Þetta sjónarmið þótti mér rétt, að kæmi fram að gefnu tilefni við hlið hins sjónarmiðsins. - Ég hafði hugsað mér að taka til meðferðar hér ummæli þessa hv.þm. viðvíkjandi þeim annmörkum, sem hann taldi, á veðsetning framleiðenda bönkunum til handa. En ég tel ekki, með hliðsjón af því, sem aðrir eru búnir að segja hér um þetta efni, ástæðu til að fara langt út í þetta. Aðalatriði þessa máls er, eins og ég tók fram í frumræðu minni við 1. umr., að gera tilraun til að endurvekja það traust, sem innflytjendur höfðu áður til þess að fá vörur án tryggingar. Þetta traust er nú niður brotið, og sumpart, að minni hyggju, af ákvæðunum um gjaldeyrisverzlunina. Ég þori ekki að fullyrða, að þetta sé nóg til þess að endurvekja traustið, en ég geri mér vonir um það. Að því er snertir það, sem hv.þm. gat síðast um, hvort það væri ekki nokkuð viðurhlutamikið að leysa þannig undan umráðum gjaldeyrisn. andvirði þessarar aðfluttu vöru, þá er þess að geta, að hér er í raun og veru ekki um að ræða að gera neitt nýtt í þessu efni. Það hefir ekki verið skoðun nokkurs manns mér vitanlega, hvorki þeirra, sem að framkvæmd gjaldeyrisl. standa, né annara, að það eigi að neita um gjaldeyrisleyfi fyrir kol, olíu og veiðarfæri. Hér er því ekki um nein aukin gjaldeyrisleyfi að ræða, heldur breytt fyrirkomulag.

*Emil Jónsson: Ég þarf ekki að hafa mörg orð um aðalatriði þessa máls, sjálft frv. og þær höfuðbrtt., sem frá n. hafa komið. Ég er þar mjög sammála hv. 1. landsk., sem gerði í gær grein fyrir sínum ágreiningi í n., og þarf ég litlu við að bæta hans rök í því efni. Ég er ekki farinn að skilja það ennþá, þó að hæstv. fjmrh. haldi því fram, að með þessari lagasetningu sé nokkurri ábyrgð létt af bönkunum og öðrum viðskiptamönnum útvegsmanna. Ég skil ekki, hvernig á að ná þeim tilgangi með þessu frv. Skal ég ekki að svo komnu fara frekar orðum um það. En mig langar til að vekja athygli á brtt.hv.þm. Vestm. á þskj. 271 frá sjónarmiði, sem ekki hefir verið tekið til athugunar undir umr. um þetta mál, en vert er að líta á. Það má kannske segja, að almennum gjaldeyrisráðstöfunum í landinu stafi ekki mikil hætta af þessari undanþágu viðvíkjandi kolum, salti og olíu. En ef á að hnýta þar við samskonar ákvæðum viðvíkjandi veiðarfærum, þá verður öðru máli að gegna. Kola, salts og olíu er ekki hægt að afla hér á landi. En um veiðarfæri gegnir allt öðru máli, því að mikill hluti af þeim er búinn til hér á landi, og má áreiðanlega meira af þeim búa hér til en gert er. Það vita allir, að hér eru spunnar fiskilínur. Þá eru og til hér verksmiðjur, sem geta framleitt allt, sem þarf til botnvörpuveiða landsmanna. Hér eru búnir til hlerar, hnýtt net, búnir til lóðarbelgir og fleira af þessu tægi. Ef útgerðarmönnum væri nú gefinn laus taumurinn um veiðarfærakaup frá útlöndum, þá efast ég ekki um það, að þeir mundu margir hverjir verða tilneyddir af erfiðum kringumstæðum að kaupa kannske ódýrari vörur af þessu tægi frá útlöndum, en lélegri heldur en góð íslenzk veiðarfæri. Það hefir verið sagt, að ýmsar veiðarfæravörur, sem búnar eru til hér á landi, séu mun betri en hliðstæðar erlendar vörur, a. m. k. sumar þeirra, og þar af leiðandi verða þær örlítið dýrari en þær ódýrustu hliðstæðar vörur frá útlöndum. Ég átti í deilum við hv.þm. Vestm. í fyrra um það, hvort rétt væri að vernda þennan vísi að innlendum iðnaði, veiðarfæragerð, með 5% tolli. Hann taldi slíkt ógerlegt. Og það varð úr, að samþ. var að fella þennan toll niður, þannig að þessi ungi iðnaður okkar er algerlega varnarlaus gegn erlendum keppinautum. Ég tel því í fyllsta máta varhugavert að sleppa algerlega lausum undan öllu kontroli kaupum útgerðarmanna á þessum vörum, þannig að ekki sé beint a. m. k. að einhverju leyti kaupum á þessum vörum til innlendra framleiðenda þessara hluta. Allir vita, hve bágar gjaldeyrisástæður eru nú hjá okkur og að erlendur gjaldeyrir sparast með því að kaupa fremur innlenda framleiðslu í þessu efni. Og þó að kannske náist í bili vafasamur augnablikshagnaður með því að kaupa erlenda framleiðslu af þessum vörum örfáum % ódýrari heldur en innlenda,þá álít ég, að það eigi alls ekki að fara algerlega kontrollaust í gegn, heldur eigi slíkt að vera undir eftirliti innflutnings- og gjaldeyrisnefndar eða annars aðilja, sem hafi um það að segja, hvort ástæða sé til að fara með kaup þau út úr landinu, sem eins vel er hægt að gera innanlands. - Þetta viðhorf í málinu hefir ekki fyrr komið fram við umr. En þetta atriði þarf að taka til mjög gaumgæfilegrar athugunar. áður en brtt.hv.þm. Vestm. er samþ. Um aðrar brtt. við frv. skal ég ekki ræða nú. Þær hafa þegar verið ræddar allmikið, og hefi ég þar engu við að bæta. En ég vænti þess, að hv.þdm. taki málið til athugunar einnig frá þessu sjónarmiði, sem ég hafi gert að umtalsefni, áður en gengið verður til atkv. um brtt.hv.þm. Vestm., sem ég vona, að verði ekki samþ.

*Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson): Eins og sjá. má á nál. mínu á þskj. 250, hefi ég ekki orðið sammála hv. meiri hl. n., heldur legg ég til, að þetta frv. verði fellt. Hv. meiri hl. n. virðist raunar ekki vera ákaflega sterkur í trúnni á þetta frv., því að báðir hv.þm. í hv. meiri hl. áskilja sér rétt til þess að vera með brtt., og annar þeirra gerir meira að segja fyrirvara um fylgi sitt við málið. Það má því segja, að einn sé með frv., annar á móti því og sá þriðji geri fyrirvara um málið sjálft. Eins og þingið er nú skipað, þykir mér það ekkert undarlegt, þótt mál eins og þetta fái slíka afgreiðslu, því að hér er um stefnumál að ræða, enda þótt það sé ekki mjög stórt, og það er óhætt að segja, að hér á þingi séu til allar afstöður til þessa máls. Einn flokkurinn er á móti því, að ríkið reki fyrirtæki, sem einstaklingar eru færir um að reka, annar flokkurinn er meðmæltur ríkisrekstri, og loks er einn flokkur, sem veit ekki, hvaða skoðun hann hefir í þessu máli, flokkur, sem er hlynntur ríkisrekstri að meira og minna leyti, án þess þó að vilja nokkru sinni taka það mál á sína stefnuskrá, og þessi flokkur er Framsfl. Hann hefir hringlað fram og til baka, þó að hann hallist oftar að ríkisrekstrinum, af því að hann hefir, eins og það er stundum kallað, dvalið langdvölum í flatsænginni, og það er eðlilegt, að það dragi hugina saman, þó að það kosti snurður við og við, eins og gerist og gengur. Eins og ég hefi áður tekið fram, hefi ég tekið þá afstöðu til þessa máls, að þetta frv. beri ekki að samþ., og byggist sú afstaða fyrst og fremst á því, að ég er á móti því, að ríkið sé yfirleitt að reka slík fyrirtæki sem þetta, vegna þess að ég get ekki sannfærzt um, að hér sé um nokkurt verkefni að ræða, sem einstaklingar geta ekki annazt eins vel. En hinsvegar er ég á engan hátt svo mikill andstæðingur ríkisrekstrar, að ég geti ekki fallizt á, að ríkið taki að sér rekstur fyrirtækja, sem augljóst er, að einstaklingar geta ekki rekið eins vel, annaðhvort af því, að þeir hafa ekki bolmagn til þess eða af öðrum ástæðum, og má í því sambandi minna á póst og síma. Það er eðlilegt, að ríkið reki þau fyrirtæki, enda þótt því hafi farið það illa úr hendi, því að bæði póstur og sími eru illa rekin, og gæti ég tilfært mörg dæmi þess; það er ekki hægt að búast við því, að til séu einstaklingar, sem hafa bolmagn til þess að reka þessi umfangsmiklu fyrirtæki. Það getur borgað sig fyrir þjóðfélagið að reka póst og síma, þótt þau fyrirtæki út af fyrir sig beri sig illa, og því er eðlilegt, að slík fyrirtæki séu í höndum þess opinbera. En þegar um er að ræða fyrirtæki eins og það, sem þetta frv. fjallar um, þá er ég og minn flokkur þeirrar skoðunar, að þetta sé bezt komið í höndum einstaklinga, því að á þann hátt teljum við, að reksturinn fari bezt úr hendi. Það hefir stundum verið vitnað í það í blöðum stjórnarflokkanna, að landssmiðjan hafi upphaflega verið sett á fót af þeim manni, sem um árabil var fremsti maður Sjálfstfl., Jóni heitnum Þorlákssyni, þegar hann var landsverkfræðingur. Þetta er alveg rétt. En hitt er jafnvíst, að þessi sumi maður taldi það fjarstæðu, að ríkið væri að reka þetta fyrirtæki eftir að komin voru upp fyrirtæki einstaklinga, sem gátu annazt þetta sama starf. Það var heilbrigt á sínum tíma, á meðan einstaklingana vantaði tæki og mega þekkingu í þessum efnum, að ríkið tæki að sér að fá unnin hér heima ýms verk, sem annars varð að sækja til útlanda, en það er allt annað en að setja upp slíka stofnun til samkeppni við innlendar verksmiðjur í sömu grein, eins og hér um ræðir. Ef litið er á þetta mál frá mjög einföldu sjónarmiði, þá liggur það í augum uppi, að þau fyrirtæki, sem nú eru til í þessari grein, sérstaklega hér í Reykjavík, verða fyrir þungum búsifjum af slíku fyrirtæki, sem hér um ræðir. Það opinbera má ekki stuðla að því, að fyrirtæki, sem mikið fé hefir verið lagt í, geti ekki borið sig vegna samkeppni af hálfu þess opinbera, sem að sumu leyti er alveg óeðlileg, en að hér er um að ræða óeðlilega samkeppni liggur í augum uppi, ef litið er á nokkur ákvæði þessa frv. Eins og kunnugt er, verða þau verk, sem unnin eru fyrir við opinbera, yfirleitt arðvænlegri fyrir slík fyrirtæki, því að það opinbera hefir aldrei eins gott lag á að þvinga verðið niður eins og einstaklingarnir. Um það þarf ekki að deila. Auk þess er borgunin miklu vissari, þegar það opinbera á í hlut, en það kemur oft fyrir, að verzlanir og önnur fyrirtæki fara um koll vegna þess, að þau fá ekki greitt það, sem þau eiga útistandandi. En fyrir utan það, að með þessu frv. er þannig sölsað undir þetta einu fyrirtæki betra verkefni, er því þar að auki sköpuð sérstaða samanborið við önnur fyrirtæki að því er snertir gjöld til bæjarins. Á móti þessu var borið í n. og sagt, að þetta fyrirtæki ætti lögum samkvæmt að greiða útsvar til bæjarins eins og aðrar ríkisstofnanir, en það er áreiðanlegt, að það gjald verður ekki nema lítill hundraðshluti af hreinum ágóða, og það kemst ekki nálægt því, sem samskonar fyrirtæki verða að greiða, ef þau eru rekin af einstaklingum. Það er í rauninni mjög óákveðið, hvað landssmiðjunni er ætlað að fást við, en þó eru rakin hér nokkur atriði, t. d. viðgerð á skipum, en það geta stórar járnsmiðjur vitanlega vel leyst af hendi; svo er henni ætlað að annast smíði á öllum mögulegum munum úr járni, en svo er henni ætlað alveg nýtt verkefni, og það er smíði á mótorum, sérstaklega í báta, og ég hefi orðið var við, að því hefir verið haldið fram, að með þessu væri verið að draga nýja atvinnu í stórum stíl inn í landið, þar sem hingað til hefðu verið fluttir til landsins mótorar fyrir 300–500 þús. kr. á ári. Ég verð að segja það fyrir það fyrsta, að ég fæ ekki séð, hvaða yfirnáttúrlegan mátt þessi eina smiðja fær til þess að smíða mótora, af því að hún er landssmiðja. Ef þetta borgar sig á annað borð í höndum kunnáttumanna hér á landi, þá getur það alveg eins borgað sig fyrir önnur fyrirtæki, sem eru byggð upp á svipaðan hátt og landssmiðjan. Það skeður ekkert kraftaverk við það eitt, að sett verð upp landssmiðja. Í öðru lagi vil ég minna á það, að það er ekkert annað en rannsóknaratriði, hvort það er yfirleitt nokkur gjaldeyrissparnaður í því að smíða mótora hér á landi. Þó að þessir mótorar verði smíðaðir hér, þá býst ég við, að ekki verði hjá því komizt að kaupa ýms stykki og hluta í mótorana, og auk þess getur orðið svo mikill munur á verði mótora, sem hér verða smíðaðir, og þeirra, sem nú eru keyptir frá útlöndum, að gjaldeyrissparnaðurinn verði enginn. Þessi liður, sem heitir mótorar, hverfur að vísu af verzlunarskýrslunum, en í þeirra stað kemur „ýmsir hlutir í mótora“ og „hráefni“, en það eina, sem hefst upp úr þessu, er, að þeir, sem nota þessar vélar, verða að borga svo svo mikið fé fyrir að útvega þessa nýju atvinnu. Vilji menn leggja þetta á sjávarútveginn, verður fiskframleiðslan dýrari. og afleiðingin af því verður sú, að nokkrir menn missa þar atvinnu. Það má náttúrlega alltaf setja upp svo og svo margar iðngreinir, ef það er bara hægt að leggja á þá, sem nota vörurnar, það aukagjald, sem þarf til þess, að hægt sé að framleiða þessar vörur. Hin gamla regla þessara alfrjálsu viðskipta var þannig, að hver þjóð ætti að framleiða það, sem henni hentaði bezt að framleiða, og kaupa svo hitt, en nú er reglan sú hjá öllum þjóðum, að stefna í þá átt að búa sem flest til sjálfar, en menn verða að gæta þess að íþyngja ekki þeim atvinnugreinum, sem fyrir eru, með hinum nýju iðngreinum. Í sambandi við þessa fyrirhuguðu mótorsmíði má benda á eitt atriði enn, og það er gæði þessara mótora. Eru líkindi til þess, að þeir geti orðið eins góðir og mótorar, sem framleiddir eru erlendis af stórum fyrirtækjum, sem hafa á að skipa fjölda af verkfræðingum og uppfinningamönnum, sem starfa stöðugt að því að gera endurbætur á þessum vélum, sem hefir það í för með sér, að þessar vélar taka stöðugum framförum? Nú skilst mér eiga að senda einhverja menn og láta þá höggva inn í þessa framþróun og grípa einhvern mótor eins og hann er nú og byrja að framleiða hann hér fyrir hærra verð, en við verðum að nema staðar í þessari þróun, þó að henni fleygi áfram erlendis. Hvaða ráð hefir landssmiðjan á því að ónýta þá vélategund, sem hún hefir í meðförunum, eftir því, sem þróunin heldur áfram á þessu sviði hjá stóru verksmiðjunum erlendis? Afleiðingin af þessu verður sú, að hér verða notaðar vélar, sem eru á eftir tímanum. Mér finnst einkennilegt, að menn skuli vera að leggja út í svona fyrirtæki áður en nokkur rannsókn hefir farið fram um það, hvort það er yfirleitt hægt að smíða slíkar vélar með sæmilegum kjörum. Ég held, að það sé mjög vafasamt, hvort þjóðarheildin og sá atvinnuvegur, sem sérstaklega á að nota þessar vélar, sjávarútvegurinn, græði nokkuð á þessu. Ég hefi þá persónulegu skoðun í þessu máli, að sjávarútvegurinn skaðist á þessu. Undir þessa verksmiðju á að draga alla smíð, sem hún getur tekið að sér fyrir ríkið og þær stofnanir, sem eru ríkiseign. Upphaflega var þetta, að mig minnir, alveg skilyrðislaust, og sýnist með því hægt að setja upp sómasamlegt fyrirtæki. Samt sem áður var nú settur inn í Nd. sá varnagli, að þetta skyldi gert, ef vinnubrögð og verðlag ekki er óhagstæðara að dómi stjórnarinnar. Ekki er það nú smáræðis víggirðing, að ríkisstj., sem sett hefir upp þetta fyrirtæki gegn allharðri mótstöðu, á sjálf að meta alla verðleika þessa óskabarns síns, dæma ein, hvort kjörin eru aðgengileg eða ekki! En þegar það var sett inn í, að prófa skyldi þetta með útboði, þá fór það svo klaufalega, - eða þá að það var gert svo haglega með vilja - að það er lagt á vald ráðh., hvort útboð fari fram. Þetta er víst nóg frá sjónarmiði hv.þm., ef hann álítur alla nauðsyn á að hafa landssmiðju, jafnvel þótt hún þoli ekki útboð á móti einstaklingum. En ekki skil ég satt að segja, hvernig nokkur getur verið með að láta ríkið annast sjálft þau verk, sem einstaklingar þjóðfélagsins geta gert ódýrar og eins vel. Það er ljóst mál, að ráðh. er ekkert bundinn við að láta útboð fara fram. Og með því að ráðh. getur lagt svo fyrir, að stofnanir, sem styrktar eru með fé úr ríkissjóði, skuli skipta við landssmiðjuna, þá er náttúrlega hægt að sýna góða útkomu, ef vill, hvað sem líður hag fyrirtækisins sjálfs. Ég verð að segja, að ég skil ekki, hvað meðhaldsmönnum þessarar stofnunar, getur gengið til þess að hlaða óeðlilega undir þessa stofnun. Ef ríkisrekstrarmenn hafa þá trú á þessu fyrirtæki, þá skil ég vel, að þeir vildu setja það upp af því að það myndi sigra í frjálsri samkeppni. Það væri virkilega fallegur og heiðarlegur málstaður. En hvað þeim gengur til að setja upp þetta fyrirtæki, sem þeir ekki treysta til að standa sig í samkeppni, svo að hlaða þurfi undir það með allskonar óeðlilegum lagaákvæðum, það er hálf óskiljanlegt, nema hrein ríkisrekstrarpólitík gangi til. Eins og getið er um í nál. mínu, er náttúrlega ekki nema rétt að setja l. um fyrirtæki, sem hvort sem er er til. En frv. fer fram á meira en að lögfesta fyrirkomulag það, sem er. Það fer fyrst og fremst fram á að skylda ríkið til að láta þessa einu smiðju vinna fyrir sig, og þarf ekki að hafa gætur á, að kjör séu eins hentug og hjá einstaklingum. Sömuleiðis á að hlynna að fyrirtækinu með því að láta aðrar stofnanir, sem ríkið styður, skipta við það. Svo á að leggja fyrirtækinu fé til þess að færa út kvíarnar. Það á að verja til bygginga og vélakaupa allt að 100 þús. kr., leggja til lóð; og svo er ekki útilokað, að lána megi landssmiðjunni á fjárlögum - sennilega verður það með góðum kjörum - til þess að efla fyrirtækið. Sem sagt, lögin ganga út á það að búa þessu fyrirtæki, sem hefir starfað að miklu leyti í frjálsri samkeppni, þá fullkomnu sérstöðu, af því að það hefir átt erfitt uppdráttar í samkeppni við einkareksturinn. Það var sagt í grg. með frv. í fyrra - nú er engin grg. -, að þetta fyrirtæki hefði ekki borgað sig vel, og ríkið hefði ekki alltaf getað haft næg verkefni En hvaða ástæða er til að vera með fyrirtæki, sem ekki borga sig? Ekki er það svo, að smiðjan skapi atvinnu, sem annars væri ekki til, því að aðrar smiðjur mundu annars þurfa starfskrafta hennar, sem nú eru. Ef þarna væru starfskraftar, sem annars væru ónotaðir, þá er það líka óeðlilegt. Nei, það eina, sem gæti réttlætt, að ríkið setti upp slíkt fyrirtæki, er nefnilegu sömu ástæður og fyrir hendi voru þegar Jón heitinn Þorláksson setti landssmiðju fyrst á stofn, að taka upp verkefni, sem borgaði sig að vinna innanlands, en menn þá ekki treystu sér til að taka að sér í prívatrekstri. Það er nú verið að reyna að fóðra þetta frv. með mótorasmíði. Það gæti verið ástæða til að ríkið hlypi undir byrðina, ef um sérstaka nýja smíði væri að ræða. En ég tel mjög hæpið, að þessi nýsmíði gæti orðið til nokkurra hagsmuna. Ég held það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að taka fram viðvíkjandi frv. Það, sem ég felli mig alveg sérstaklega illa við, er þessi sérstaða, sem landssmiðjunni er sköpuð með frv. Það er komið í veg fyrir allt heilbrigt mat á verðleikum fyrirtækisins og haldið til þess vinnu, sem það ekki myndi fá í frjálsri samkeppni. Því er lagt til rekstrarfé með ódýrari og hentugri kjörum en önnur fyrirtæki fá. Því er sköpuð sérstaða í skattagreiðslum með því að það komist undir skattgreiðsluákvæði ríkisstofnana. Og yfirleitt er því sköpuð sú sérstaða, sem gerir það að verkum, að ómögulegt er að dæma um það, hvort fyrirtækið tapar eða græðir. Því að þótt smiðjan sýni á sínum reikningum ágóða, getur í raun og veru alveg eins verið um tap að ræða fyrir þjóðarheildina.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég sé, að frsm. fyrir brtt. þeim, sem hv. meiri hl. fjhn. flytur, er ekki viðstaddur, og sé því ástæðu til að taka til mála. Og fyrst ég er farinn að tala á annað borð, ætla ég líka að minnast á frv. sjálft og brtt. meginhluta n., sem fylgja nál. Hv. þm. Vestm. benti á það, að í þessu frv. og till. meiri hl. væri talsverð réttarbót fyrir útvegsmenn. Ég býst við, að hv.þm. sé kunnugt. hvernig talið hefir verið fyrir þessu máli hér á þingi og af hvaða ástæðum það er, að a. m. k. sumir, sem fylgja stjórnarflokkunum að málum og standa að innflutningshöftunum og gjaldeyrishömlunum, hafa fallizt á þessa ráðstöfun, þar á meðal ég. Það liggur sem sé fyrir, að það eru farnir að verða erfiðleikar á að fá sumar útgerðarvörur nema sérstök trygging sé fyrir hendi, og hefir verið farið fram á við bankana að veita slíka tryggingu. A. m. k. í sumum tilfellum hafa bankarnir ekki viljað ganga inn á að veita hana, og þessi lausn málsins, sem meiri hl. fjhn. mælir með, er miðuð við það, að gera tilraun til þess að komast hjá því að þurfa að setja sérstaka tryggingu frá bönkunum eða öðrum stofnunum fyrir því, að vörurnar verði greiddar, til þess að þær fáist. Það mun öllum ljóst, að það getur torveldað mjög eftirlitið með framkvæmd gjaldeyrishamlanna, ef mjög víðtækar undanþágur frá því að afhenda bönkunum allan erlendan gjaldeyri eru samþ. Því var horfið að því að binda þá heimild, sem hér er um að ræða, við stærstu vöruflokkana, sem til útvegsins þarf og jafnframt er gott að hafa eftirlit með, og því auðveldar að hafa yfirlit um það, að ekki sé farið í kringum þessi ákvæði. Ef þessi undanþáguheimild væri hinsvegar almenn, mundi vera mjög miklum erfiðleikum bundið að hafa eftirlit með því, að allur gjaldeyrir kæmi inn, sem ekki færi fyrir þessar vörur. Því eru till.n. bundnar við þessar sérstöku tegundir útgerðarvara, og því vil ég mæla á móti því, að till.hv.þm. Vestm. verði samþ., þar sem hún mundi hafa í för með sér hættu á auknum erfiðleikum við eftirlitið með þessu. Það er vitanlegt, að innflytjendur veiðarfæra eru mjög margir, og yrði því erfitt fyrir hlutaðeigandi yfirvöld, þegar þau kæmu með, að sjá um, að þetta væri réttilega notað. En hinsvegar þegar heimildin er bundin aðeins við kol, salt og olíu, er þetta miklu einfaldara í framkvæmdinni. Og þó ég hafi gengið inn á það, þá er mjög vafasamt, að ég gæti fylgt málinu í heild, ef gengið væri inn á að hnýta aftan í það fleiri tegundum vara heldur en tilgreindar eru í till.fjhn. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um erfiðleika útgerðarmanna á því að afla sér veiðarfæra, þá er vitanlegt, að það hafa verið veitt leyfi fyrir innflutningi á því, sem menn hafa þurft til útgerðarinnar. og þar á meðal nauðsynlegum veiðarfærum. Hafi einhverntíma orðið á því dráttur, er það fyrir mistök, og er ekki um slíkt að sakast, þar sem ekki getur verið um að ræða nema einstök dæmi, ef þau eru nokkur. Hitt er annað mál, eftir að heildarandvirði útflutningsins hefir minnkað og sjóðir eru farnir að frjósa inni og festast í viðskiptalöndunum, þó erfiðleikar hafi orðið á því fyrir bankana að greiða erlendu vöruna. Þó hygg ég, að þeir hafi reynt að láta þennan nauðsynlega varning sitja fyrir sem allra mest. Ég vildi því mjög eindregið mælast til þess við þá, sem hafa staðið að þessu máli, að þeir haldi sér á þeim grundvelli, sem samkomulag hefir orðið um í fjhn. og gengið hefir verið inn á af þeim mönnum, sem með þessi mál fara, fulltrúum bankanna og gjaldeyrisnefnd. Menn verða vel að athuga það, að hér er ekki um það að ræða, hvort menn fá yfirleitt að flytja inn nauðsynlegustu vörur til útgerðarinnar, heldur aðeins hvort útgerðarmenn megi ráðstafa sínum eigin gjaldeyri án þess að bankarnir verði þar milliliðir. Og sú frávikning frá fyrri ákvæðum um þetta efni, sem gerð er í till.n., er tilraun til þess að komast hjá því, að bankarnir þurfi að setja sig þarna á milli að því er snertir vissur vöruteg., til þess að ábyrgjast greiðslu þessara vara. Hv. 1. landsk., sem hefir sérstöðu í þessu máli, benti á, að þetta kynni að koma í bága við tryggingu bankanna, þegar þeir hefðu veð í fiskinum. Bankarnir hafa nú verið kvaddir til þessa máls, og þeir fulltrúar þeirra, sem lögðu með þessum till., munu hafa gert sér það ljóst, að þetta þyrfti ekki að koma til, enda mega útgerðarfyrirtækin vitanlega ekki ráðstafa því fé, sem þau hafa veðsett bönkunum, nema í samráði við lánardrottnana, og það er atriði fyrir sig, hvort þau hafa leyfi þeirra fyrir því. En ég legg mikla áherzlu á það, að ef farið er að útvíkka þessa heimild frá því, sem till.fjhn. gera ráð fyrir, til smærri vöruflokka, þá er fullkomlega vafasamt, hvort hægt verður að ganga inn á að afgr. frv. þannig. Þá er það viðvíkjandi þeirri till. frá meiri hl. fjhn., sem hv.þm. Vestm. gerði að umtalsefni og flutt er að minni tilhlutun. Hann sagði, að í henni væri gert ráð fyrir hömlum á því, að menn gætu ferðazt til útlanda. Þetta er ekki rétt. Það er ekki gert ráð fyrir neinum frekari hömlum í þessu efni heldur en verið hefir, heldur ganga till. eingöngu út á það, að hafa eftirlit með þeim hömlum, sem verið hafa í gildi, svo ákvæði gjaldeyrislaganna séu eigi fótum troðin. Það, sem till. fara fram á, er aðeins það, að menn verði að gera grein fyrir því áður en þeir fara úr landi, að þeir hafi fengið gjaldeyri sinn á löglegan hátt, samkv. ákvæðum þeirra laga, er nú gilda. Hér er því ekki verið að hamla því, að menn geti farið til útlanda, heldur er verið að koma í veg fyrir, að menn afli sér gjaldeyris til þess á ólöglegan hátt. Hv. þm. spurði að því, hvort svona ákvæði giltu annarsstaðar. Ég verð nú að segja, að ég get ekki séð, að það skipti verulegu máli, hvort hliðstæð ákvæði gilda annarsstaðar. Aðalatriðið er, hvort þessi ákvæði út af fyrir sig eru eðlileg og ná þeim tilgangi, sem þeim er ætlað að ná. Það er búið að athuga þetta mál mikið, og niðurstaðan hefir orðið sú, að það væri ógerlegt að hafa eftirlit með þessu, nema menn væru látnir gera grein fyrir gjaldeyri sínum áður en þeir fara. Að eltast við menn eftir á með fyrirspurnir um, hvernig þeir hafa fengið gjaldeyri til fararinnar, er ókleift. Ég get sagt hv.þm. það, sem hann og drap á sjálfur, að það er ekkert einsdæmi, þó haft sé strangt eftirlit með þessum hlutum. Ég veit t. d. til þess, að í Danmörku er mjög strangt eftirlit; skeður jafnvel af og til, að leitað er á mönnum og þeir yfirheyrðir til þess að vita, hvort þeir hafa hagað þessum málum á löglegan hátt og hvort þeir hafa ekki með sér of mikið af gjaldeyri landsins sjálfs, þegar þeir fara úr landi. Þetta er mér kunnugt, og ég hefi talað við menn þar í landi, sem telja þetta sjálfsagðan hlut, og það þá menn, sem eru pólitískt af öðru sauðahúsi heldur en þeir, sem þessu ráða. Ég fæ ekki séð, að það sé meira ófrelsi í því að þurfa að gera hlutaðeigandi yfirvöldum grein fyrir því, hvort menn hafa fengið gjaldeyri á löglegan hátt áður en menn fara til útlanda, heldur en að þurfa yfirleitt að sækja um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir því, sem menn flytja til landsins, áður en vörurnar komu. Ég sé ekki, að á þessu sé neinn eðlismunur. Það þýðir ekki í sambandi við svona mál að slá um sig með því, að menn séu ekki frjálsir að þessu eða hinu. Það er almennt viðurkennt, að það ástand, sem nú ríkir, krefst þess, að gerðar séu sérstakar ráðstafanir og höfð hönd í bagga með ýmsu, sem á venjulegum tíma getur gengið án þess að verið sé að sletta sér þar fram í. Það verður bæði að hafa hér gjaldeyrishömlur og sjá um, að óeðlilegu miklu af okkur litla gjaldeyri sé ekki varið til ferðalaga; um það tjáir ekki að fást. Þá er bara um það að ræða, hvernig bezt er að koma þessu í framkvæmd. Það, sem athuga þarf í þessu sambandi, er það, hvort þessi ákvæði eru líkleg til þess að ná tilgangi sínum. Hvort aðrar þjóðir hafa valið nákvæmlega þessa leið eða aðrar leiðir, skiptir ekki máli; aðalatriðið er, hvort þessi leið er heppileg. Ég býst við, að ef tekinn væri sá kostur, eins og sumstaðar er gert, að leita á fólki, sem er að fara út úr landinu, þá mundu ýmsir reka upp óp og telja slíkt óviðurkvæmilegt og ónauðsynlegt. Þó er þetta gert hjá ýmsum öðrum þjóðum. Hér er gert ráð fyrir að reyna fyrst þá leið, að láta menn gera grein fyrir þessum hlutum áður en þeir kaupa farseðil. Hvort það verður nóg út af fyrir sig, verður reynslan að sýna, en ég er ekki í vafa um, að þetta mundi stórkostlega létta eftirlitið með því, að gjaldeyrislögin séu ekki brotin að þessu leyti. Ég ætla svo ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að mikill meiri hl. hv. dm. sé því samþykkur út af fyrir sig, að úr því það þarf að hafa þessar gjaldeyrishömlur, þá verði ekki hjá því komizt að hafa eftirlitið strangar, en verið hefir með ferðum til útlanda.

Jóhann Jósefsson Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. er hér fram komið, sem ég hygg, að allir útvegsmenn séu flm. þakklátir fyrir. Það er sannast að segja, að á þessum síðustu og verstu tímum, þá er það ekki eitt, sem þjáir útgerð landsmanna, heldur svo að segja allt, og m. a. má telja það óhagræði, sem manni virðist nú stundum, að mennirnir mundu nokkuð fá við ráðið, en það er það óhagræði með að afla nauðsynlegra tækja frá útlöndum, veiðarfæra og annars varnings, sem til útgerðarinnar þarf. Maður skyldi nú ætla, að allir hefðu orðið á eitt sáttir um það hér á hinu háa Alþ. að vilja leggja þessu máli liðsinni eins og það var fram borið í fyrstu - eða þá e. t. v. með nokkrum takmörkunum. En því miður hefir ekki sú reyndin á orðið, og tel ég það hljóti að stafa af skilningsskorti manna á hinni afarerfiðu aðstöðu sjávarútvegsmanna, einkum með að afla sér nauðsynlegs varnings, veiðarfæra og annars slíks. Það er nú vitanlegt, að ekki einasta sjávarútvegsmenn, heldur allir þeir landsmenn, sem fást við að framleiða vörur, sem seldar eru á útlendum markaði, eru órétti beittir í gjaldeyrismálum, og sá óréttur er þegar orðinn margra ára gamall. Gjaldeyririnn er tekinn af þessum frumleiðendum við miklu lægra verði heldur en þeir í raun og veru ættu skilið að fá hann. Ofan á þetta bætist svo það, að þessir aðiljar eiga það stórkostlega undir högg að sækja hjá bönkunum og gjaldeyrisnefnd að fá þann nauðsynlega gjaldeyri, sem þeir þurfa beinlínis til framleiðslu sinnar. Ég gæti - og skal fúslega gera, ef það er vefengt - nefnt þess dæmi, að ákveðin veiðistöð hér á landi stendur mjög höllum fæti með aðdrætti vegna þess, að mönnum þar í plássi hefir fram á síðustu stundu verið meinað þess að afla sér veiðarfæra af þeim aðiljum, sem um það eiga að fjalla. Og afleiðingarnar af þessu verða svo ennþá minni afli og verri afkoma heldur en ella. Meiri hl. fjhn. hefir fallizt á að leggja það til, að útvegsmenn fái umráð yfir svo miklu andvirði framleiðslu sinnar sem nægir til þess að kaupa kol, olíu og salt. Þessi till. er nú góðra gjalda verð, svo langt sem hún nær. En dæmin eru nú deginum ljósari um það, að þetta kemur ekki að fullu gagni fyrir útgerðina á meðan hún á svo erfitt með að afla sér veiðarfæra sökum gjaldeyrisskorts eins og raun er á. Ég hefi þess vegna leyft mér að bera fram brtt. um það, að í stað orðanna: „Kolum, olíu og salti“ í brtt. meiri hl. n. komi: Kolum, olíu, salti og veiðarfærum. - Þar með eru taldar þær höfuðnauðsynjar, sem útgerðin þarf til síns atvinnurekstrar. Hinar upphaflegu till.flm. frv. fóru að vísu lengra, og hefði verið æskilegt frá sjónarmiði útvegsmanna að fá þær samþ., en ég teldi samt sem áður mikla bót á ráðna, ef till. meiri hl. fjhn. væru samþ. ásamt þeirri brtt., sem ég hefi leyft mér að bera hér fram. Útvegsmenn víðsvegar um landið eru lengi búnir að búa við allt of mikið harðrétti í þessum efnum, og það er orðið eins og nú er óþolandi fyrir útvegsmenn að búa við þann gjaldeyrisskort lengur, sem þeim er útdeildur af yfirvöldunum að því er snertir öflun hinna brýnustu nauðsynja útgerðarinnar. Ég vil því endurtaka þá ósk mína til allra þeirra, sem sjá og skilja þörfina fyrir því, að þessi mikilvirka framleiðslugrein geti lifað og starfað framvegis, og sérstaklega vil ég beina því til hv. meiri hl. fjhn., að mér finnst það ekki nema sanngjörn krafa, að sama gildi um veiðarfæri, sem notuð eru við útgerðina, eins og um kol, salt og olíu. Hér hefir verið lögð fram brtt. frá hv. meiri hl. fjhn., á þskj. 235, sem snertir hömlur á því, að menn geti ferðazt til útlanda. Ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp fáein orð úr þeirri till. Upphaf hennar hljóðar þannig: „Heimilt er að ákveða með reglugerð, að allir, sem ferðast til útlanda, þurfi sérstök skírteini frá gjaldeyris- og innflutningsnefnd fyrir því, að þeir hafi aflað sér nauðsynlegs erlends gjaldeyris á löglegan hátt.“ Svo er síðar í sömu brtt. sett inn ákvæði um það, að þeir, sem annast flutning fólks á milli landa, megi engum manni selja farmiða, nema hann hafi þetta leyfi frá innflutnings- og gjaldeyrisnefnd. Mér þykir að vísu vonlegt, að einhverjar reglur séu settur um þann gjaldeyri, sem menn fá til utanlandsferða, enda mun það hafa verið svo hingað til, að menn, sem þurft hafa til útlanda, hafa sótt um gjaldeyrisleyfi til innflutnings- og gjaldeyrisnefndar, og ýmiskonar hömlur og reglur um meðferð gjaldeyris gilda nú í fjöldamörgum löndum. En ég vil benda á, að hv. meiri hl. fjhn. mun vera hér á ferðinni með alveg einstakt ákvæði í þessu efni. Ég vil leyft mér að spyrja hv. meiri hl. fjhn., hvort hann þekkir annarsstaðar dæmi um það, að menn, sem annars eru frjálsir ferða sinna og lögreglan í viðkomandi landi á ekkert vantalað við, séu settir í þær fangabúðir í sínu eigin landi, að það sé óleyfilegt að selja þeim farmiða til útlanda, nema gjaldeyrisnefnd hafi stimplað upp á passa þeirra eða því um líkt. Ég lýsi því yfir fyrir mitt leyti, að ég þekki hvergi, að slíkar hömlur séu lagðar á ferðafrelsi manna, sem annars eru taldir frjálsir menn. Vitanlegu verða þeir, sem lögreglu vill ekki leyfa að fara út fyrir landsteinana, að sætta sig við að vera kyrrsettir bæði hér og annarsstaðar. En að þeir, sem ekkert hafa af sér brotið og lögreglan á ekkert vantalað við, séu ekki frjálsir að því að kaupa sér farmiða út úr landinu, það held ég, að sé fátítt, ef ekki alveg óþekkt fyrirbrigði annarsstaðar. Einhverjar ströngustu reglur, sem þekkjast um meðferð gjaldeyris, munu vera í gildi í Þýzkalandi, og þó er þar öllum frjálst að kaupa sér farmiða til útlanda, sem ekki eru heftir af lögreglunni. Aftur gilda þar strangar reglur um, hvað mikla peninga menn mega hafa með sér, og svo eru menn vitanlega eins og annarsstaðar undirorpnir eftirliti yfirvaldanna um það, hvað menn flytja með sér út úr landinu og inn í landið. Mér virðist, að það ætti að vera unnt fyrir fjármálayfirvöld þessa lands að koma skipun á notkun gjaldeyris til ferða manna til útlanda án þess að lögfesta ákvæði, sem gera menn í rauninni ófrjálsa að því að fara ferða sinna. Mér þætti fróðlegt, ef hv. meiri hl. fjhn. vildi gera grein fyrir því, í hvaða löndum slík tilhögun gildir, að menn yfirleitt séu ekki frjálsir að því að kaupa sér farmiða, þó til útlanda sé, nema með sérstöku leyfi yfirvaldanna. Ég skal svo ekki fara lengra út í þessi gjaldeyrismál að sinni. Mér virðist öll sanngirni mæla með því, eins og ég hefi áður sagt, að útgerðarmenn fái gjaldeyri til veiðarfæra sinna, og vænti ég því, að till. mín fái góðar undirtektir.

*Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson): Fjhn., sem hafði þetta mál til meðferðar, hefir ekki getað orðið á eitt mál sátt um afgreiðslu þess, og hefir n. klofnað. Um nokkur ár hefir landssmiðjan starfað, og á þeim tíma, þegar hún var stofnuð, var það álitið nauðsynlegt, að ríkið ætti slíka viðgerðarstofu, þar sem ríkið rekur margvíslega starfsemi, sem útheimtir ýmiskonar viðgerðir og smíði, sem þarf að láta verkstæði inna af hendi. Það hefir sýnt sig, að þessi smiðja hefir undanfarin ár getað framkvæmt fyrir ríkið þessa vinnu með betri árangri en einstök fyrirtæki hafa getað og auk þess hefir smiðjan gefið dálítinn arð síðustu ár. Nú er ætlunin með þessu frv., sem hér liggur fyrir, að lögfesta ákvæði um þessa stofnun, og er það í rauninni það sama og gert er með önnur ríkisfyrirtæki, og er ekki sízt þörf á því að festa landssmiðjuna á pappírnum, þar sem hún hefir þegar verið lengi við lýði. Við, sem erum í meiri hl. fjhn., höfum mælt með þessu frv., en það gæti vel hugsazt, að fram kæmu brtt., sem við gætum fellt okkur við. Hv. 1. þm. Eyf. hefir áskilið sér sérstöðu, og mun hann gera grein fyrir því, ef hann álítur þess þörf, við þessa umr. Þetta frv. ætlast til þess, að landssmiðjan annist smíði fyrir einstaklinga og félög og auk þess alla smiði, sem hún getur tekið að sér fyrir starfrækslu, sem ríkið hefir með höndum, og svo er gert ráð fyrir því, að landssmiðjan geti skipt við önnur fyrirtæki, sem styrkt eru með fé úr ríkissjóði, en vitanlega er ætlazt til þess, að sú vinna verði boðin út á frjálsum markaði, en hinsvegar er ekki gert ráð fyrir því, að svo verði gert að því er snertir smíði fyrir ríkisstofnanirnar. Í 3. gr. frv. er heimilað að leggja landssmiðjunni fé til starfrækslunnar, og auk þess er gert ráð fyrir að afhenda henni lóð, sem er ekki annað en formið eitt, því að hún hefir slíka lóð. Það á aðeins að lögfesta það. Svo er ætlazt til þess, að landssmiðjan byggi smátt og smátt yfir sig og verði það fyrirtæki, sem geti innt af hendi fullkomna smíði, svo að ekki þurfi annað að leita. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. þar sem enn liggja ekki brtt. fyrir, og legg ég til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, en samt gæti ég, eins og ég tók fram áðan, hugsað mér að vera með í því að gera einhverja breyt. á frv., en það verður þá athugað til 3. umr. málsins.

Finnur Jónsson Í upphafi nál. frá meiri hl. fjhn. á þskj. 242 segir, að fjhn. hafi rætt þetta frv. við hæstv. fjmrh., bankastjóra Landsbankans og Útvegsbankans, en frá afstöðu þessara manna er ekki skýrt í nál., og má þess vegna gera ráð fyrir, að fjhn. vilji láta líta svo út, að þeir séu þessu frv. fylgjandi. Nú hefi ég það fyrir satt, að tveir af bankastjórum Útvegsbankans séu þessu frv. alveg mótfallnir. Um afstöðu bankastjóra Landsbankans er mér ekki kunnugt, en mér er rær að halda, að frá meiri hl. bankastjórnar Landsbankans liggi ekki nein yfirlýsing um það, að hún mæli með þessu frv. eða þessum brtt., eins og þær liggja fyrir á þskj. 242 frá hv. meiri hl. fjhn. Nú vil ég ganga út frá því sem vísu, að þetta frv. sé flutt í mjög góðu skyni, en þó ber að athuga nokkuð nánar, hvernig þessu máli er fyrir komið og hvort útgerðarmenn í landinu eru yfirleitt innflytjendur að þeim vörum, sem í frv. eru nefndar, og hvort þessar till. komi þannig öðrum að gagni en einstökum útgerðarmönnum. Því verður ekki neitað, að með því að gefa gjaldeyrinn lausan fyrir þessar vörur er þeim, sem fá þennan gjaldeyri, um leið gefin nokkur smuga til þess að skjóta gjaldeyri undan, og jafnvel til fjárflótta út úr landinu. Það lítur út fyrir, að hæstv. fjmrh. sé hræddur um, að hann geti ekki haft eftirlit með því, að slíkt komi ekki fyrir, og þar sem þessi mál heyra undir hann, þá býst ég við, að hann geri ráðstafanir til þess að hafa öflugt eftirlit með þessu. Nú er það vitað, að innflutning á kolum, salti og olíu hafa ekki aðrir með höndum en stærstu útgerðurmennirnir; allur fjöldinn af smáútgerðarmönnum úti um landið flytja lítið inn sjálfir til sinnar útgerðar, nema ef vera kynni eitthvað af veiðarfærum og öðrum útbúnaði til skipa, en kol, salt og olía er mestmegnis flutt inn í svo stórum stíl til landsins, að smáútgerðarmennirnir flytja þá vöru ekki inn. Till. þessi er því, eins og hún er núna frá hv. meiri hl. fjhn., ekki um annað en að gefa gjaldeyrinn lausan fyrir stórútgerðarmenn landsins. Einn af till.mönnunum, hv.þm. G.-K., getur vel sætt sig við það, að smáútvegsmennirnir fari á mis við þessi hlunnindi, ef þeir stóru fá að njóta þeirra. Nú hefir það verið svo um gjaldeyrinn fyrir þessar vörur og aðrar útgerðarvörur, að það hefir vitanlega ekki hvílt bein skylda á bönkunum að útvega gjaldeyri fyrir þessar vörur, en þar sem þeir hafa tekið allan gjaldeyrinn, sem fengizt hefir fyrir sölu framleiðsluvaranna úr landi, þá hefir þeim borið siðferðisleg skylda til þess að sjá um, að nægilegur gjaldeyrir væri fyrir hendi til þess að flytja útgerðarvörur inn í landið, og ég veit ekki betur en að bankarnir hafi rækt þessa siðferðisskyldu óaðfinnanlega. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er þessari siðferðisskyldu létt af bönkunum. Ég get ekki betur séð en að fyrir smáútgerðarmennina og aðra þá, sem engin hlunnindi fá með þessu frv., geti stafað mikil hætta af þessu. Með því að losa bankana undan þessari skyldu, geta þeir sagt, þegar til þeirra er komið: Þið hafið leyfi fyrir ykkar gjaldeyri og getið notað hann til þess að kaupa útgerðarvörur fyrir, og okkur er það óviðkomandi. - Ég fæ ekki betur séð en að með þessari till. sé að nokkru leyti stefnt í voða innflutningi á útgerðarvörum fyrir aðra en stærstu útgerðarmennina, og ég fyrir mitt leyti, sem stjórnandi útgerðarfyrirtækis og fulltrúi fyrir marga smáútvegsmenn, get ekki sætt mig við þessa till. eins og hún er orðuð. Ef hér á að gera undanþágu frá núv. gjaldeyrislögum, þá tel ég ófært að láta þá undanþágu ná til örfárra manna, heldur á hún að ná til útgerðarmanna yfirleitt; ég get lýst yfir þeirri afstöðu minni til þessa máls, að ég álít, að í raun og veru séu till. óþarfur eins og þær voru fram bornar í fyrstu, en eins og þær eru nú orðaðar, með brtt. frá hv. meiri hl. fjhn., tel ég þær beinlínis skaðsamlegar og álít, að þær geti verið stórhættulegar fyrir gjaldeyrisástand landsins. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að lesa upp skrifl. brtt., með leyfi hæstv. forseta. Það er brtt. við brtt. á þskj. 271, um það, að í stað orðanna: „Kolum, olíu, salti og veiðarfærum“ komi: Kolum, olíu, salti, síldartunnum, hverskonar veiðarfærun: og öllum útbúnaði til skipa hverju nafni sem nefnist. - Verði þessi till. ekki samþ., mun ég greiða atkv. móti till.hv. meiri hl. fjhn. á þskj. 242.

*Hannes Jónsson: Inn í þessar umr. hafa blandazt gengismálin. Það er raunar ekkert undarlegt. Í þessu frv., sem fyrir liggur, og þeim brtt., sem ræddar hafa verið, felst ekkert annað en sú þörf þessa atvinnuvegar til að hafa umráð yfir einhverjum litlum hluta þess gjaldeyris, sem hann lætur þjóðinni í té og þjóðin verður að flýja til með gjaldeyrisþörf sína. Ég ætla ekki að blanda hér inn í þessar umr. umr. um gengismálin, en ég vænti þess, að þeir menn, sem sjá, í hvert öngþveiti komið er í þeim málum, sjái sóma sinn í því að flýta afgreiðslu þess frv., sem fyrir þinginu liggur um þetta mál. Mér finnst, að það hafi í þessum umr. komið fram misskilningur á frv. sjálfu og þeim tilgangi, sem í því felst. En tilgangurinn skilst mér vera sá, og enginn annar en að útvegsmenn fái leyfi til að ráðstafa gjaldeyri sínum til greiðslu á þeim vörum, sem þeir hafa leyfi til að flytja inn, án þess að það þurfi að ganga gegnum bankana. Ég álít, að þó að þessi brtt. verði samþ., þá sé engin hætta á, að gengið verði framhjá innlendu framleiðslunni, sem er samkeppnisfær við erlendu vöruna, eða að þetta verði misnotað á nokkurn hátt. Ég álít hér ekkert gert annað en það, sem sjálfsagt er, að uppfylla sjálfsögðustu kröfur útvegsmanna, og mun því greiða atkv. með brtt. Af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, mátti ráða, í hvert óefni er komið öllum fjármálum þjóðarinnar eins og þau hafa verið rekin, eru rekin þann dag í dag og líkindi eru til, að þau verði rekin enn um sinn. Það er sennilega ekki annars að vænta fyrir þá menn, sem einhver peningaráð hafa, heldur en algers hruns, nema því aðeins, að þeir rísi upp og hrifsi völdin yfir sinni eigin framleiðsluvöru í sínar hendur.