Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 4 í dag fer fram umræða utan dagskrár um aukin vanskil og fjölgun fjárnáma í landinu. Málshefjandi er hv. þm. Karl V. Matthíasson en hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Um fundahaldið í dag er þess að geta að hádegishlé verður milli hálfeitt og hálftvö. Eins má vænta þess að þingfundur standi fram eftir kvöldi.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að mótmæla því hvernig staðið er að uppsetningu dagskrár. 12. mál á dagskrá þessa fundar er frv. til laga um að leggja niður Þjóðhagsstofnun. Ætlunin er að leita afbrigða við því að þetta mál komi á dagskrá en það er mjög seint fram komið eins og allir vita. Við höfum krafist þess að till. til þál. sem hér hefur legið fyrir vikum saman, um endurskoðun á starfsemi og stöðu Þjóðhagsstofnunar, komist á dagskrá eigi síðar en jafnframt þessu frv. Það vekur því mikla undrun, herra forseti, að þrátt fyrir að hér séu 57 mál á dagskrá fundarins, þar af þáltill. með hærri þingskjalsnúmeri, er nefnd tillaga, þ.e. 614. mál, engu að síður ekki á dagskrá fundarins. Þessu mótmæli ég mjög harðlega, herra forseti. Það hljóta að vera takmörk fyrir því hvernig er komið fram gagnvart dagskrármálum, þingmálum sem þingmenn hafa flutt og beðið úrlausnar á vikum saman. Þó tekur steininn úr ef þau eru að engu höfð samtímis því að troða skal á dagskrá með afbrigðum mjög umdeildu frv. frá ríkisstjórn sem hún hefur loksins, löngu eftir að frestur til framlagningar þingmála rann út, komið sér saman um með hrossakaupum. Eða var það eins og venjulega? Lak Framsókn niður þegar á átti að herða og gaf eftir í því að leggja niður Þjóðhagsstofnun? Ég mótmæli þessum vinnubrögðum harðlega, herra forseti, og fer fram á skýringar. Hverju sætir það að ekki var orðið við kröfu okkar frá því í gær um að yrði hreyft við frv. ríkisstjórnarinnar yrði jafnframt á dagskrá þess fundar eða þeirra funda áðurnefnd tillaga um starfsemi og stöðu Þjóðhagsstofnunar? Sú tillaga gengur út á að málið verði kannað og vandlega unnið, þar á meðal sá kostur að færa Þjóðhagsstofnun undir Alþingi. Þessum vinnubrögðum mótmæli ég og mun leggjast gegn því að þetta mál verði tekið á dagskrá fundarins með afbrigðum, þ.e. frv. ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Mér finnst athugasemd hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fullkomlega réttmæt. Frv. sem ríkisstjórnin er að koma á dagskrá er ákaflega seint fram komið. Það er bersýnilegt að ráðherrar hafa velkst með þetta mál sín á milli og auðvitað hefði átt að koma með það fram miklu fyrr. Það er auðvitað þeirra vandamál, herra forseti. Málefni Þjóðhagsstofnunar hafa verið ákaflega umdeild og það er óhætt að segja að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í því máli eru ekki verð eftirbreytni. Þegar maður skoðar hins vegar frv. sem nú á að leggja fram og ræða í dag er ljóst að margt bendir til þess að kostnaður við þessar breytingar verði jafnvel ívið meiri en rekstrarkostnaðurinn núna. Það er alveg ljóst að þessar breytingar munu líka daga úr möguleikum okkar þingmanna á að fá upplýsingar frá hlutlausum aðila, ekki síst okkar í stjórnarandstöðunni. Þar af leiðandi, herra forseti, hlýtur einn kosturinn í stöðunni að vera að fara þá leið sem lögð er til í þáltill. sem hv. þm. nefndi áðan, þ.e. að Þjóðhagsstofnun verði gerð að einni af undirstofnunum Alþingis. Mér finnst mjög óeðlilegt að við ræðum frv. þar sem vélað er um framtíð Þjóðhagsstofnunar án þess að samhliða eða á undan sé rædd sú tillaga sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa lagt fram í formi þáltill. Ég tel að það sé kostur sem þingheimur allur hljóti að skoða mjög grandgæfilega. Þess vegna tek ég undir kröfu hv. þm. og formanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að sú tillaga verði jafnhliða tekin á dagskrá.

Það eru engin fordæmi fyrir því að ræða tillögu ríkisstjórnar samhliða tillögu stjórnarandstöðu.

Herra forseti. 12. dagskrárliður þessarar dagskrár varðar Þjóðhagsstofnun, stjfrv. sem gerir ráð fyrir því að stofnunin verði lögð niður. Þessi ráðstöfun hefur verið harðlega gagnrýnd víðs vegar í þjóðfélaginu og starfsmenn stofnunarinnar hafa einnig sett fram mjög eindregna gagnrýni. Ég veit að hæstv. forseti Alþingis kannast við að á fundi þingflokksformanna í gær lagði ég fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs áherslu á að samhliða þessu frv., ef svo færi að það yrði tekið á dagskrá, yrði tekin til umfjöllunar þáltill. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefði lagt fram. Sú tillaga felur í sér endurskoðun á starfsemi og stöðu Þjóðhagsstofnunar. Vera kann að málin verði ekki rædd samtímis en það er lágmarkskrafa að þessi þingmál verði sett á dagskrá sama daginn. Við munum leggjast gegn því að afbrigði verði veitt nema horfið verði frá þessari ráðstöfun og okkar þingmál sett á dagskrá.

Herra forseti. Ég vil taka undir mótmæli um vinnulagið á Alþingi á síðustu dögum þingsins. Hér birtast stór mál frá hæstv. ríkisstjórn þegar einungis nokkrir dagar eru eftir af þingstörfunum, eins og t.d. frv. sem hér hefur verið nefnt, um Þjóðhagsstofnun, sem ansi lengi hefur staðið til að leggja niður. Eða var það ekki á haustdögum sem hæstv. forsrh. lýsti því yfir að til stæði að leggja stofnunina niður? Maður hlýtur því að spyrja, herra forseti: Hvað tafði? Hvað veldur því að þetta frv. þarf að koma fram á síðustu dögum þingsins og stefna þingstörfunum í algert uppnám? Á sama tíma bíður í hv. utanrmn. þingsins tillaga samfylkingarmanna um sjálfstæði Palestínu, sem mér skilst að vinnist ekki tími til að taka fyrir í hv. utanrmn. Við höfum margsinnis mótmælt því. Herra forseti. Þetta er algerlega ólíðandi ástand, sem við búum við. Ég mótmæli þessu vinnulagi. Hæstv. ríkisstjórn á að virða þær vinnureglur sem þingsköp setja henni nema sérstakar aðstæður hamli. Við hljótum því að spyrja, herra forseti: Hvaða aðstæður valda því að ekki var hægt að leggja þetta frv. fram fyrr en á síðustu dögum þingsins?

Virðulegi forseti. Ég tel að mjög eðlilega sé staðið að þessum málum. Þetta mál hefur lengi verið í undirbúningi. Það kemur fram núna og mjög vandað til þess í alla staði. Oft hefur það verið þannig þegar mál hafa komið fyrir þingið án þess að vera lengi í undirbúin að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa kvartað undan því að það væri ákveðin fljótaskrift á frv. Þeir hafa kvartað undan því að þau væru illa undirbúin. En nú þegar búið er að taka tíma í að sjá fyrir öllum lausum endum er kvartað undan því að málið komi of seint fram. Ég held að það sé tvímælalaust nauðsynlegt að fara í þetta mál og afgreiða það. Ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu að hv. þm. Vinstri grænna viðri sínar hugmyndir um hvernig þeir vilja koma þessum málum fyrir í þeirri umræðu sem á eftir að fara fram og því starfi sem á eftir að fara fram í þingnefndinni. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að niðurstaða fáist í þessu máli sem allra fyrst. Starfsfólk Þjóðhagsstofnunar bíður eftir því að það komi niðurstaða í þetta mál, hvernig það eigi að fara. Ég held að það sé þess vegna um að gera að ganga í að klára málið. Ég tel líka nauðsynlegt, vegna undirbúnings fjárlaga fyrir næsta ár og undirbúnings þjóðhagsspár fyrir næsta ár, að allir viti hvernig eigi að standa að þessum málum og ekki þurfi að fara með það mál í gegnum þingið á sama tíma og fjárlög eru undirbúin á haustmánuðum. Öll rök mæla með því að farið verði í þetta mál núna og það klárað. Ég veit að hv. þm. Vinstri grænna og hv. þm. Össur Skarphéðinsson mun vanda sig mjög í þeirri vinnu sem fram undan er í þinginu við að klára þetta mál með sóma.

Herra forseti. Það er greinilega rétt sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir, að lausu endarnir hafa nú verið hnýttir --- hnýttir fyrir skilningarvitin á Framsfl. Það er alveg hárrétt sem hv. þm., formaður þingflokks Samfylkingarinnar sagði. Hér er þannig unnið að málum að ekki getur talist frambærilegt á hinu háa Alþingi. Ég verð að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að minn gamli vinur og fóstri, hér á bak við mig, hæstv. forseti, skuli ekki taka í þessa tauma. Þetta er sönnun þess að við búum ekki lengur hér á landi við þingbundna stjórn, heldur stjórnbundið Alþingi þar sem ráðherrarnir fara sínu fram eftir því sem þeim sýnist. Það var og rétt að á haustdögum talaði framkvæmdarstjóri Þjóðhagsstofnunar af sér. Eða öllu heldur talaði hann ekki eins og æðstráðið vildi heyra. Þá var auðvitað ákveðið að leggja þessa stofnun niður. Hvað á að gera við hlutverk hennar? Færa það nær stjórnvöldum, upp í Seðlabanka, þar sem í fyrirsvari eru menn sem aldrei snýta sér öðruvísi en með skriflegu leyfi frá æðstaráðinu. Menn reyna að benda á að þessi stofnun hafi eitthvert sjálfstæði til að taka ákvörðun um hvort heldur gengi eða vextir. Vaxtafátið um daginn voru fyrirmæli ofan úr forsrn. af því sem hann hafði talað illa af sér við iðnaðarmenn og vildi borga á sig með þeim hætti sem þar var gert.

Herra forseti. Það á ekki að koma neinum á óvart þó að þetta mál um Þjóðhagsstofnun sé komið fram. Það er auðvitað ljóst að það hefur fengið langan og vandaðan undirbúning. Stjórnarflokkarnir leggja áherslu á að þetta mál komist á dagskrá í dag. Við ætlum að ljúka því í vor. Það er líka alveg ljóst, af því sem menn hafa sagt hér í dag, að þingmenn vilja ræða þessi mál, jafnt stjórnarandstaða sem stjórnarliðar. Það hlýtur þá auðvitað að vera ljóst að stjórnarandstaðan á að geta komið fram með brtt. við þetta mál. Það hefur einnig komið fram af hálfu forseta að það eru ekki fordæmi fyrir því að ræða samtímis mál frá stjórn og stjórnarandstöðu, jafnvel þó að um skyld málefni sé að ræða. Síðan vil ég að gefnu tilefni, vegna þess að inn í þessa umræðu var dregin umfjöllun um þáltill. Samfylkingarinnar um málefni Palestínu og sérstaklega nefnt að hún fengist ekki rædd í utanrmn., vísa því algerlega til föðurhúsanna sem staðlausum stöfum. Það eru fjórir þingdagar síðan þessari tillögu var vísað til utanrmn. Það hefur ekki verið reglulegur fundur í nefndinni eða fundatími fram til þessa. En hún verður að sjálfsögðu rædd þegar nefndin kemur saman.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er einstakur snillingur í að standa á haus í umræðum hér. Það sést best þegar hann heldur því fram að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar varðandi undirbúing þessa frv. um Þjóðhagsstofnun séu vönduð og það sé sérstakur gæðastimpill hvað hrossakaupin hafi tekið langan tíma. En það liggur fyrir að það er ekki fyrr en fyrir nokkrum vikum að Framsókn gafst endanlega upp í málinu eftir að hafa verið á móti því að gera það sem Sjálfstfl. hefur núna beygt hann undir að gera. Tillaga okkar mælir hins vegar fyrir um vandaða vinnu með fulltrúum allra þingflokka og starfsmanna þar sem skoðað verði hvernig þessum verkum verði best fyrir komið og sá kostur skoðaður að efla Þjóðhagsstofnun í skjóli Alþingis sem sjálfstæða og óháða fagstofnun á þessu sviði. Það er auðvitað að bíta höfuðið af skömminni að þá stofnun, sem sýnt hefur vissa sjálfstæðistilburði og leyft sér að gagnrýna m.a. hagstjórn í landinu á undanförnum árum, skuli nú eiga að leggja niður, færa verkefnin undir hið pólitíska vald í fjmrn. og að einhverju leyti inn Seðlabankann. Ég spyr síðan í öðru lagi, herra forseti: Er það viljandi sem forseti efnir hér til illinda með því að hafa ekki þáltill. okkar á dagskránni? Hefði verið allur munur á því þótt hér væru 58 mál á dagskrá fundarins í staðinn fyrir 57? Það er allt og sumt sem hér er verið að ræða, að tillaga stjórnarandstöðunnar fái að vera á dagskrá sama fundar. Málin ættu þá auðvitað að vera hlið við hlið. Ég veit ekki hvað vakir fyrir forseta með að standa svona að málum nema hann sé að sýna vald sitt. Staðreyndin er sú, herra forseti, að það er fyrst og fremst hæstv. forsrh. sem hefur verið óánægður með störf Þjóðhagsstofnunar. Þess vegna á að refsa henni með því að leggja hana niður. Þetta er gert án nokkurs samráðs við starfsfólk. Það liggur núna fyrir. Það að tala um vönduð vinnubrögð kemur því úr hörðustu átt, herra forseti.

Herra forseti. Þau tíðindi urðu að hv. formaður utanrmn. fékk skyndilega málið varðandi málefni Palestínu. Hér höfum við rætt það fram og aftur í þingsölum og alltaf hefur Samfylkingin lagt áherslu á að sú tillaga, sem við höfum lagt fram um málefni Palestínu og virðist njóta breiðs stuðnings í þinginu og allar götur upp í ríkisstjórnina sjálfa, verði tekið fyrir í utanrmn. Hið háa Alþingi er nefnilega að senda ákveðin skilaboð með því að láta þá tillögu liggja óafgreidda. Ég segi það fullum fetum, herra forseti, að það er til skammar, til vansæmdar, hvernig Sjálfstfl. hefur legið á þeirri tillögu. Það er breiður stuðningur allra flokka nema Sjálfstfl. við þetta mál.  Að öðru leyti, herra forseti, fagna ég því að mér virðist sem loksins sé að rofa til í huga hv. formanns þingflokks sjálfstæðismanna og hún muni beita sér fyrir því að málið verði loksins tekið fyrir. Að öðru leyti vil ég hrósa happi yfir því að hv. þm. er hér í salnum. Hún er dugleg við að segja okkur til um hvernig eigi að haga þingstörfum. Ég vil auðvitað þakka hv. þm. fyrir að hafa bent okkur í stjórnarandstöðunni á það að þegar frv. ríkisstjórnar um Þjóðhagsstofnun kemur til umræðu þá megum við og getum lagt fram brtt. við það frv. Ég gleðst sérstaklega yfir þessu örlæti af hálfu Sjálfstfl. að ætla að leyfa okkur það. Herra forseti. Hér er verið að tala um fagleg vinnubrögð. Það kemur engum á óvart að ríkisstjórnin vilji ræða þetta mál. Eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson segir munum við í stjórnarandstöðunni örugglega leggja faglegan metnað í að vinna það vel. En það væri e.t.v. hægt að ná betri samstöðu um vinnubrögðin, ef ekki sjálfa niðurstöðuna, ef allar tillögurnar sem fram hafa komið væru ræddar og kæmust á dagskrá. Það liggur fyrir tillaga frá stjórnarandstöðunni, frá Vinstri grænum, sem er allrar athygli verð og maður hlýtur að spyrja sig: Hvers vegna er hún ekki á dagskrá?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur mikinn áhuga á í hvaða stellingum ég er hér í ræðustól. Ég vona að ég geti staðið í lappirnar hér eftir sem hingað til. Það er kannski spurning um það, þegar við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon erum saman í fótbolta, hvaða stellingum við verðum í en staðan er ekki þannig núna. Ég vil bara mótmæla því sem hv. þm. sagði, að það hafi ekki verið rætt við starfsmenn Þjóðhagsstofnunar. Vissulega var rætt við þá og þeim hefur verið fullkunnugt um hvað til hefur staðið. Þeir tóku þátt í undirbúningi málsins. Það hefur hins vegar komið fram að starfsmenn stofnunarinnar voru ekki sammála. Það er ekki hið sama, hvort þeir eru ekki sammála eða hvort ekki hefur verið við þá talað. Þegar verið er að breyta stofnunum með þessum hætti borgar sig fyrir alla aðila að ákvarðanir séu teknar fljótt og þeim hrint í framkvæmd. Það versta sem fyrir getur komið í starfi einnar stofnunar er ef lengi er verið að velkjast með málið eftir að búið er að taka ákvörðun um hvernig halda eigi á þeim. Ég held þess vegna að það sé öllum fyrir bestu, líka starfsfólki, að það sé gengið það. 

Já, en þingið ræður þessu.

Það liggur hér frv. fyrir þinginu og liggur fyrir að þingflokkar stjórnarflokkanna hafa samþykkt þetta frv. Það liggur fyrir að það er meiri hluti í þinginu fyrir að breyta þessu. Hins vegar er einnig ljóst það er vilji til að hlusta á það sem hv. þm. hefur um málið að segja, eins og alltaf er, og vonandi að hv. þm. fari að segja eitthvað af viti um þetta mál.

Herra forseti. Ef minni mitt svíkur ekki þarf líka að leita afbrigða því að þessu máli var ekki útbýtt fyrr en í gær. Þannig þarf tvöföld afbrigði til að þetta mál fái að koma á dagskrá. Ég óska alla vega eftir því að verða upplýstur um það ef svo er ekki. Hitt er þó víst að þetta mál er ekki einu sinni komið á borð þingmanna í prentaðri útgáfu heldur er það hér ljósritað. Ég tel að eins og hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að verki í öllu þessu máli og forseti eða forusta þingsins stendur hér að málum, að hafa að engu óskir þingflokks um að náskylt þingmál fái svo mikið sem vera á dagskrá fundarins, séu engin efni til þess að við förum að greiða götu þessa máls inn á dagskrá fundarins, hvorki hvað varðar frestinn 1. apríl, látum það þó vera, né að fara að taka málið á dagskrá með forgangshraði innan við sólarhring eftir að því var dreift. Vinnubrögðin öll í sambandi við þetta mál eru líka þannig að ekkert mælir með því að það fái einhverja flýtimeðferð. Málið er mjög umdeilt og ríkisstjórnin og forusta þingsins sýnir að mínu mati mikinn þjösnaskap með því að ætla að troða því, eins og allt er í pottinn búið, fremst á dagskrá þessa fundar. Ég leyfi mér að inna hæstv. forseta eftir því hvenær kemur að því að forseti fari að kalla til funda um hvernig eiginlega eigi að haga þinghaldinu þá örfáu daga sem eftir eru. Það vottar ekki fyrir því að nokkurt skipulag sé í gangi. Það vottar ekki fyrir því að það beri á neinni forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Hér sólarhringum eytt í óþörf ágreiningsmál á sama tíma og ýmis önnur viðfangsefni sem við vitum að þurfa að ná afgreiðslu, eins og endurskoðun vegáætlunar fyrir sumarið sem í hönd fer, eru ekki tekin á dagskrá. Það mætti ætla að forseti hefði hugsað sér að halda þing samfellt fram að hundadögum, miðað við það hvernig staðið er að málum. Allt, herra forseti, ber þetta að sama brunni. Ekki er reynt að ná samkomulagi við stjórnarandstöðuna um nokkurn skapaðan hlut heldur mætti ætla að það væri markmið í sjálfu sér að hafa hér illindi um hlutina, jafnvel um svo einfaldan þátt og að fá mál á dagskrá þegar eftir því er óskað. Ég mun því greiða atkvæði gegn því að þetta mál komi á dagskrá með afbrigðum og bið um staðfestingu á þeim skilningi mínum að aukinn meiri hluta þurfi til ef málið á að koma fyrir, vegna þess að jafnframt þarf að leita afbrigða vegna þess að frv. var dreift í gær.

Það er laukrétt hjá hv. þingmanni að samkvæmt 2. mgr. 36. gr. er einnig nauðsynlegt að leita afbrigða. Það vill svo til að mér hefur orðið á í messunni að því leyti að venja er til að leita afbrigða fyrst eftir fyrri mgr. 36. gr. og er rétt að gera það. Þá er leitað afbrigðis vegna þess að of skammt er liðið frá útbýtingu þingskjala samanber fyrri mgr. 36. gr. þingskapa, og er sjálfsagt að gera það fyrst.

Ég hygg að það sé nauðsynlegt að það komi fram að ekki er að mínum dómi nauðsynlegt að aukinn meiri hluti sé fyrir því að mál megi koma á dagskrá samkvæmt fyrri mgr. 36. gr.  ,,Lagafrumvörp skulu vera samin með lagasniði og skal prenta þau og útbýta þeim meðal þingmanna á fundi. Hverju frumvarpi skal fylgja greinargerð um tilgang þess yfirleitt og skýring á höfuðákvæðum. Eigi má, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu fyrr en liðnar eru að minnsta kosti tvær nætur frá því er því var útbýtt.`` Það segir hér þannig að gert er ráð fyrir því í þingsköpum að hægt sé að leita samþykkis þingsins fyrir því að málið megi fyrir koma. Í 90. gr. þingskapa segir: ,,Eftir uppástungu forseta eða formanns þingflokks má bregða út af þingsköpum þessum ef tveir þriðju hlutar þeirra þingmanna, er um það greiða atkvæði, samþykkja.`` 
             Hér er ekki verið að tala um aukinn meiri hluta heldur þyrfti aukinn meiri hluta t.d. ef greidd yrðu atkvæði um það hvort nauðsynlegt yrði samkvæmt 39. gr. að ein nótt liði frá 1. umr. eða útbýtingu þingskjals áður en umræða fer fram. Hér er ekki um það að ræða heldur er beinlínis gert ráð fyrir því í þingsköpum að heimilt sé að leita afbrigða um þetta ákvæði og það er talað um samþykki þingsins en það er ekki talað um aukinn meiri hluta í því sambandi. Þetta er algengt orðalag og hv. þingmanninum á að vera þetta kunnugt.

Herra forseti. Ég tel að hér sé farið út á nýja braut í skilgreiningu þingskapa og gengið gegn ítrekuðum og staðfestum fordæmum þar sem önnur túlkun hefur verið uppi höfð. Er skemmst að minnast þess þegar stjórnarandstaðan var harkalega gagnrýnd, m.a. af hæstv. forsrh., Víetnamfaranum, fyrir að stöðva að frv. til laga um bráðabirgðalög á sjómenn eða lög á sjómenn kæmust á dagskrá áður en tilskilinn tveggja nátta frestur væri liðinn. Ég hygg að hv. þingmenn muni vel þá hörðu sennu sem hér varð einmitt af því tilefni, og þá var nákvæmlega þetta ákvæði túlkað á gagnstæðan hátt. Það er ljóst að varðandi útbýtingu eftir 1. apríl er sérstakt ákvæði um að einfaldur meiri hluti nægi en gagnvart öðrum frávikum frá þingsköpum þessum sem hér eiga við hefur ævinlega verið litið svo á að aukinn meiri hluta þurfi. Ég hvet hæstv. forseta í allri vinsemd til að taka sér örlítinn tíma áður en hann lýsir úrslitum atkvæðagreiðslunnar, gera hlé á fundinum, fara yfir málið og skoða fordæmi. Þá veit ég hver niðurstaðan verður því að það er algerlega óvefengjanlegt að í sögunni er það geymt að þetta hefur ævinlega verið túlkað með gagnstæðum hætti við það sem forseti hafði uppi áðan.

Ég hygg að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni að túlkun á þessu ákvæði hafi verið á einn veg. Ég hygg að ég muni það rétt að fordæmi séu fyrir öðru, og kom mér sá skilningur mjög á óvart að það skyldi þurfa að leita samþykkis tveggja þriðju hluta þingsins þegar ég heyrði um hann fyrst. Ég hef athugað þetta gaumgæfilega og í 36. gr. stendur skýrum stöfum: ,,Eigi má, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu fyrr en liðnar eru að minnsta kosti tvær nætur frá því er því var útbýtt.`` Ég hygg að það megi lengi leita að þeim manni sem skilur þessi ákvæði svo að þau þýði annað en það sem þar stendur.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan, að það eru a.m.k. fordæmi fyrir því að þessi grein hafi verið túlkuð á þann hátt sem hann lýsti. Ég tek því undir það, herra forseti, með honum að biðja hæstv. forseta um að skoða það í allri vinsemd eins og hann orðaði það hvort ekki sé ástæða til að hinkra aðeins með málið þangað til þetta hefur verið skoðað betur. Ég veit að hæstv. forseti veit jafn vel og ég að þessa ákveðnu grein þingskapanna sem hann vitnaði til, og segir að mál verði því aðeins tekin á dagskrá að meiri hluti þingmanna samþykki það, hlýtur að sjálfsögðu að þurfa að skoða í samræmi við aðrar greinar þingskapanna sem kveða á um aukinn meiri hluta. Það hlýtur líka að skipta máli, herra forseti, ef það er rétt, sem ég held, að fordæmi séu fyrir því að þessi grein hafi verið túlkuð á þann hátt og aukinn meiri hluta þurfi fyrir þessum tilteknu afbrigðum. Þá vil ég taka undir það og biðja hæstv. forseta að skoða þetta í fullri vinsemd og bíða með að taka málið á dagskrá þar til það hefur verið útkljáð.

Eins og ég sagði hef ég athugað þetta mál sérstaklega og ég ítreka það sem ég sagði einnig, að í öðrum greinum eins og t.d. 39. og 40. gr. er hvergi komist að orði með svipuðum hætti. Hér segir afdráttarlaust í fyrri mgr. 36. gr.: ,,Eigi má, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu fyrr en liðnar eru að minnsta kosti tvær nætur frá því er því var útbýtt.`` Samþykki þingsins liggur fyrir. Meiri hluti þingmanna hefur samþykkt að umræðan megi fara fram og ég treysti mér ekki til að standa gegn samþykkt þingsins í þessu efni.

Herra forseti. Mér finnst vera svo alvarlegt mál á ferð þegar forseti breytir þeirri túlkun þingskapa sem áður hefur verið uppi höfð, og því er ekki mótmælt hér að í mjög afdrifaríkum og stórum málum, eins og lagasetningunni á sjómenn fyrir skömmu, var gagnstæð túlkun staðfest í verki. Með þá niðurstöðu var meiri hlutinn, forsrh. og forseti þingsins, efalaust ákaflega óánægðir en hlíttu samt að stjórnarandstaðan hefði það vald að tryggja að farið væri að þessum frestum. Ég held að þessi túlkun hafi verið þannig að öll ákvæðin um fresti hafi verið meðhöndluð með sama hætti nema það eitt sem lýtur að framlagningu þingmála eftir 1. apríl en þar er tekið fram með pósitífum hætti að einfaldur meiri hluti dugi. Er þá ekki óhjákvæmilegt, herra forseti, að gagnálykta af því að um alla aðra fresti gildi hið almenna ákvæði 90. gr. um að tvo þriðju meiri hluta þurfi til að víkja frá þeim eins og öðrum ákvæðum þingskapa? Ég tel þetta var algeran bláþráð sem hæstv. forseti reynir að spinna hér með því að vísa til þess að í 36. gr. er verið að tala um samþykki þingsins. Það er miklu eðlilegra að líta svo á að það vísi til tveggja þriðju meiri hluta samþykkis vegna þess að allir frestir aðrir en þessi eini sem með pósitífum hætti er tengdur við einfaldan meiri hluta hafa verið meðhöndlaðir þannig. Ef hæstv. forseti ætlar að standa við þennan úrskurð sinn óska ég eftir að hann geri hlé á fundinum og gefi formönnum þingflokka færi á að ræða við sig því að hér er um graf\-alvarlegan atburð, herra forseti, að ræða í þingsögunni. Það er alveg ljóst að þessir frestir og þessi ákvæði þingskapanna eru ætluð til að tryggja ákveðna málsmeðferð. Þau tryggja minni hluta á hverjum tíma ákveðin réttindi. Þetta eru ákveðnir öryggishemlar sem menn hafa í höndum sínum til að ekki sé hægt að setja færibandið á margfaldan hraða. Það væri svo sem eftir öðru að sú viðleitni væri uppi af hálfu meiri hlutans eða ríkisstjórnarinnar að setja færibandið á fulla ferð til að rúlla þessu Þjóðhagsstofnunarmáli í gegn en svo léttúðugir mega menn ekki vera, herra forseti, að þeir gefi sér ekki einu sinni tíma til að skoða málin og ræða saman. Ég ítreka því eindregnar óskir mínar um að forseti geri hlé á þessum fundi svo að færi gefist á fundahöldum og menn fái örlítið tóm til að skoða málið.

Ég vil af þessu tilefni segja að það er að minni hyggju út í hött að halda því fram að ekki sé gert ráð fyrir því í þessum þingsköpum að leitað sé eftir samþykki þingsins til að umræða megi fara fram eftir eina nótt. Það er beinlínis sagt í 90. gr. og ég skal lesa það aftur: ,,Eftir uppástungu forseta eða formanns þingflokks má bregða út af þingsköpum þessum ...``  Hér er ekki verið að tala um að bregða út af þingsköpum. Hér er verið að tala um að fara eftir þingsköpum því að það stendur beinlínis í 36. gr. þingskapa, er beinlínis gert ráð fyrir því og með jákvæðum hætti tekið fram að heimilt sé að leita eftir samþykki þingsins til þess að mál megi koma fram. Og ég þekki ekkert dæmi þess í lögum að samþykki Alþingis geti þýtt annað en samþykki Alþingis.

Herra forseti. Ég er sífellt að læra á þingsköp, hef ekki langa þingreynslu en sá hæstv. forseti sem situr í forsetastóli hefur mikla þingreynslu. Ég sé það hins vegar á þingsköpunum sem okkur var gert að lesa þegar við komum til þings að hér er forseti þingsins að vaða reyk, það er ljóst. Í 36. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Eigi má, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu fyrr en liðnar eru að minnsta kosti tvær nætur frá því er því var útbýtt.`` Síðan fjallar 90. gr. um tvo þriðju hluta atkvæða. Í mínum huga er það alveg ljóst að til að taka þetta mál á dagskrá þingsins núna þarf tvo þriðju atkvæða. Hins vegar, herra forseti, í næstu atkvæðagreiðslu sem fjallar um það að lagafrv. sem útbýtt er sex mánuðum eftir þingsetningu verða þau því aðeins tekin á dagskrá að meiri hluti þingmanna samþykki það. Herra forseti. Mér finnst þetta alveg ljóst og ég hvet hæstv. forseta til að gera hlé á fundi þingsins og lesa þetta í ró og næði. Í mínum huga er alveg skýrt hvernig á að fara með þetta mál.

Ég vil ítreka það sem ég sagði að með þessari atkvæðagreiðslu er ekki verið að bregða frá þingsköpum. Það er beinlínis farið eftir þeim og leitað eftir heimildum þingsins eftir þeim reglum sem þingsköp setja. Og ég vil biðja hv. þingmann að lesa rétt það sem þar stendur.

Herra forseti. Hér eru uppi mismunandi sjónarmið. Ég tek undir þá ósk sem þegar hefur komið fram um að hlé verði gert á fundinum og formönnum þingflokka gefist tóm til að koma saman til fundar með hæstv. forseta og ræða þessi mál.

Herra forseti. Það blasir við að forseti Alþingis hefur átt von á að ekki yrði sátt um að taka þetta mál á dagskrá. Það blasir við að hæstv. forseti hefur að eigin frumkvæði kannað hvað felist í þingsköpunum. Nú eru þau túlkuð með öðrum hætti en fyrr. Áður hefur þessi grein verið túlkuð þannig að tvo þriðju hluta þurfi til að fallast á að taka mál á dagskrá hafi ekki liðið tilskilinn tími frá því að málinu var útbýtt. Hér er verið að kynna nýja túlkun á þingskapaákvæði. Ekki er valin sú leið að kalla þingmenn saman til fundar og lýsa fyrir þeim að forseti hafi álitið að fyrri túlkanir hafi verið rangar. Nei, þess í stað er beðið eftir því að sjá hvernig hv. Alþingi bregst við og þegar ljóst er að ekki liggur fyrir samþykkt tveggja þriðju hluta þá kemur hin nýja túlkun. Þessu mótmæli ég, herra forseti. Ég mótmæli vinnubrögðunum á þessum morgni. Hér hefði verið einkar lagið að setja á dagskrá þingmannafrumvarp, eins og oft hefur verið gert í stórum málum, svo sem eins og stjfrv. um stjórn fiskveiða þegar þingmannafrumvörp koma á dagskrá samhliða. Ekki þarf endilega að lýsa því yfir að þau verði rædd saman heldur er ljóst að menn muni koma með innihald slíkra þingmannafrumvarpa inn í umræðuna. Það mun líka gert í þessu máli þegar það verður tekið á dagskrá. Allar hliðar þess verða ræddar. Það sem blasir við er að í stað þess að hæstv. forseti leiti samráðs við stjórnarandstöðuna um síðustu daga þingsins er farið fram með valdi, valdi af því tagi sem við höfum átt að venjast af framkvæmdarvaldinu, hvort heldur það er Biskupsstofa, Hæstiréttur, Alþingi eða fjölmiðlar, sífellt beitt valdi til þess að sýna hvernig eigi að haga sér í þessu samfélagi. Nú á að beita Alþingi slíku valdi og ég mótmæli þessu. Hingað til hefur þurft tvo þriðju hluta atkvæða undir þessum kringumstæðum. Ég tel það eðlilegast, herra forseti, að hér verði staldrað við og haldinn fundur með þingflokksformönnum til að ræða þá stöðu sem upp er komin.

Ég vil ítreka það sem ég áður sagði af þessu gefna tilefni. Hér stendur berum orðum: ,,Eigi má, nema með samþykki þingsins, taka frumvarp til umræðu ...`` --- o.s.frv. Það þýðir með samþykki þingsins. Ég hef ekki úrskurðað um þetta með öðrum hætti.

Herra forseti. Það fer að verða vandlifað á hinu háa Alþingi ef við þingmenn getum ekki verið vissir um það frá degi til dags hvernig ákveðnar greinar þingskapanna eru túlkaðar. Það liggja fyrir því fordæmi, herra forseti, a.m.k. í forsetatíð þess forseta sem hér situr, að þetta ákvæði hafi verið túlkað á tiltekinn hátt. Fyrir því hafa menn nefnt hér fordæmi, a.m.k. um frv. um stjórn fiskveiða og mér skilst að menn séu að ræða sín á milli um fleiri fordæmi. Hæstv. forseti hlýtur að þurfa að gera upp við sig á hvern hátt hann ætlar að túlka þessa grein þannig að við vitum til frambúðar hvernig ber að túlka hana. Það stendur, herra forseti, í 36. gr. að eigi megi nema með samþykki þingsins taka frv. til umræðu. Það eru a.m.k. fordæmi fyrir því að þessi orð, ,,með samþykki þingsins``, hafi verið túlkuð þannig að það eigi við um 90. gr. vegna þess að það sé ekki verið að vísa til einfalds meiri hluta eins og gert er í 2. mgr. 36. gr. Herra forseti. Það verður ekki sátt um þá túlkun sem hæstv. forseti hefur lagt til hér, sérstaklega á grundvelli þess að hann hefur túlkað þetta á annan veg fyrir ekki svo löngu síðan. Þess vegna hljótum við að krefjast þess að forseti geri hlé, reyni þá að sætta sjónarmið manna í þessu máli og sýni þeim fram á það með óyggjandi hætti að þessi túlkun sé rétt og hún muni þá vera til frambúðar en ekki verði gripið til hinnar þegar það hentar.

Ég vil segja eins og áður, að hér var ekki tillaga um að bregða út af þingsköpum, eins og hv. þm. er kunnugt ef vel er lesið.

Herra forseti. Ég tel þessa fundarstjórn hæstv. forseta alveg forkastanlega. Auðvitað hefði, ef til stóð að breyta þeirri hefðarhelguðu túlkun sem verið hefur á þessu ákvæði, átt að fara vandlega yfir það mál í forsn. í samráði við formenn þingflokka. Það hefði átt að fara í lögskýringargögn og hefðu allir átt að hafa jafna aðstöðu til að setja sig inn í forsendur málsins. Ég spyr: Hefur það verið gert? Hefur verið farið yfir öll lögskýringargögn í þessu máli, m.a. hvernig þetta ákvæði var hugsað á sínum tíma þegar það kom inn í þingsköpin? Þetta er heldur ekki bara spurning um lestur, herra forseti, og máltilfinningu virðulegs forseta. Þetta mál hefur efnislegt innihald. Tveggja nátta reglan er ekki út í loftið. Hún er til þess að tryggja þingmönnum eðlilegan undirbúningstíma þar sem ekki sé hægt að ætlast til þess að þeim sé skellt í umræður um flókin eða umdeild mál nánast fyrirvaralaust. Það verður að horfa til efnisatriða við lögskýringu í þessu sambandi, herra forseti. Það verður að horfa til sanngirnisreglna og meðalhófsreglna. Stenst þessi túlkun hæstv. forseta meðalhófsreglu í stjórnsýslu? Nei. Það er alveg augljóst að hún gengur í þá átt að taka af mönnum þann rétt sem þeir hafa í þessum efnum. Hún er ef svo má að orði komast íþyngjandi gagnvart þingmönnum, starfsskilyrðum þeirra og aðstæðum hér. Það er því alveg fráleitt, herra forseti, að ætla að afgreiða þetta mál sisvona og án þess að mönnum gefist kostur á að ræða það og tefla fram sínum rökum. Það er undarlegt að hæstv. forseti bregðist í engu við, hvorki beiðnum um að þetta mál sé sett í samhengi við eldri fordæmi né óskum um að nú verði gert hlé á þessum fundi og þessu ekki fram haldið með sama hætti. Hér er forseti að mínu mati, mér þykir leitt að þurfa að segja það, að beita valdi sínu með algerlega óviðeigandi hætti. Hvað segja aðrir nefndarmenn í forsn. þingsins um þetta mál? Hafa þeir haft aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við virðulegan forseta o.s.frv.? Ég held að hæstv. forseti hljóti að átta sig á því sem þingreyndur maður að hér er um svo afdrifaríka og mikilvæga túlkun á vandasömum lagaákvæðum að ræða, sem hafa mótað leikreglur stjórnar og stjórnarandstöðu á þessum vettvangi um áratuga skeið, að það er ekki hægt að gera þetta svona. Það nær engri átt, herra forseti. Ýmislegt er hægt að bjóða okkur upp á í þessum samskiptum en ekki þetta. Ég mótmæli harðlega fyrir hönd þingsins, fyrir hönd stjórnarandstöðunnar, þingræðisins og þeirra lögbundnu og hefðarhelguðu samskiptareglna sem hér hafa vigðengist, að svona sé staðið að málum. Það er alger óhæfa, herra forseti.

Ég vil minna hv. þm. á að þetta sérstaka ákvæði var sett í þingsköp árið 1991 svo það er varla um áratuga túlkun á því að ræða. Ég vil líka benda hv. þm. á að það er erfitt að gera hlé á fundi og hitta formenn þingflokka meðan hv. þingmenn óska eftir því að fá að tala um þingsköp.

Herra forseti. Það er kominn hefðbundinn vorfiðringur í stjórnarandstöðuna. Hér eru 57 mál á dagskrá og menn virðast ætla að ræða til hádegis um störf þingsins, um fundarstjórn forseta, úrskurð forseta, um þingsköp o.fl. --- allt til að koma í veg fyrir að eitt tiltekið mál komist á dagskrá. Við þekkjum þetta sem höfum setið hér lengi ...  Þetta er bara árvisst hérna. Alltaf þegar líður að þinglokum á vorin byrjar þetta ströggl. Það er farið að ræða fundarstjórn forseta, störf þingsins og þetta og hitt og einhver tafafiðringur í mönnum. Ég skil þetta ekki alveg. Ég bið hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að snúa sér að því að ræða þau fjölmörgu mál sem hér eru á dagskrá, hætta þessu ströggli og virða úrskurð forseta og stjórn hans á þinginu. Hann kann þetta öðrum mönnum betur. Við getum alveg treyst úrskurðum hans.

Við viljum að farið sé að lögum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Það er lágmarkskrafa þegar breytt er frá ákvörðunum sem hafa gefið fordæmi, að hæstv. forseti rökstyðji það. Það er grundvallaratriði að hann rökstyðji hvers vegna breytt hefur verið frá fordæmunum. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þeir sem áður hafa setið á forsetastóli hafa allir verið vel læsir og hafa vel getað lesið það ákvæði sem hæstv. forseti hefur lesið upp í þrí- eða fjórgang á þessum fundi. Þetta ákvæði hefur verið túlkað með ákveðnum hætti. Það hefur verið túlkað þannig að það þurfi samþykki tveggja þriðju hluta þingsins. Eigi að breyta því er lágmarkskurteisi af hæstv. forseta að rökstyðja það. Ég vil líka mótmæla því að hér sé um hefðbundið nöldur stjórnarandstöðunnar að ræða. Þingsköpin kveða m.a. á um rétt minni hlutans á þessu þingi. Þetta er ekki einungis þannig að meiri hlutinn geti troðið öllu ofan í kokið á minni hlutanum hvenær sem honum sýnist. Það sem hér er að gerast er ekkert annað en geðþótta- og tilviljanakennd valdbeiting, ekkert annað. Hæstv. forseti hefur í engu rökstutt þá niðurstöðu sem hann hefur hér komist að að undanskildu því að hann hefur lesið upp ákvæði sem margoft hefur verið túlkað áður. Síðan ég kom á þing fyrir sjö árum hefur það ætíð verið túlkað þannig, þegar kemur að þessum ákvörðunum, að samþykki tveggja þriðju hluta þurfi í tilvikum sem þessu. Ég bara bið hæstv. forseta að hugleiða hvers konar stjórn það er á fundinum, hvers konar bragur það er á þinginu ef hæstv. forseti breytir með geðþóttaákvörðunum út frá fordæmum án þess svo mikið sem gerast svo stór að rökstyðja þær breytingar, þ.e. hvers vegna breytt er út frá fyrri fordæmum.

Ég vil benda hv. þm., sem er lögfróður, á að 90. gr. þingskapa fjallar um afbrigði frá þingsköpum. Í þessari atkvæðagreiðslu er ekki verið að leita afbrigða frá þingsköpum heldur er verið að leita eftir heimild til að taka mál á dagskrá eins og mælt er fyrir um í 36. gr.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að virðulegur forseti hafi lesið þetta alveg rétt. Ég veit ekki til annars en að þar sem stendur í lögum að leita skuli samþykkis Alþingis eða samþykkis þingsins sé átt við einfaldan meiri hluta. Ég veit ekki til þess að það þýði eitthvað annað, þ.e. að leita samþykkis Alþingis vísi til annars en einfalds meiri hluta, nema þá að annað sé sérstaklega tekið fram. Varðandi þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á hæstv. forseta, um að hann hefði fyrir fram átt að vera búinn að ræða þetta mál, þá verð ég að segja að það þarf býsna mikið hugmyndaflug til þess að láta sér detta það í hug að hv. þingmenn neiti um afbrigði á þessu máli og greiði atkvæði gegn því að það komi á dagskrá. Ég hlustaði áðan á kröfur, frá hv. þm. Vinstri grænna ekki síst, um að þetta mál fengi vandaða meðferð í þinginu. Til þess að þetta mál fái nú sem vandaðasta meðferð þá þarf að ræða það í dag og vísa til nefndar fyrir nefndadagana sem eru á miðvikudag, fimmtudag, föstudag og mánudag í næstu viku. Það hefði greitt fyrir því að málið fengi vandaða meðferð og allar þær góðu hugmyndir sem hv. þingmenn telja að þeir hafi í þessu máli fengju eðlilega meðhöndlun. Það er hætt við því að það gefist ekki jafnmikill tími til þess að hlusta á hv. þingmenn fjalla um þetta mál ef það kemst ekki til nefndar í dag. Þess vegna hefði maður haldið fyrir fram að hv. þingmenn mundu segja já við þessu. Það væri kannski ráð að hæstv. forseti endurtæki atkvæðagreiðsluna þannig að hv. þm. gætu skipt um skoðun og greitt atkvæði með þessu. 
            

Hæstv. forseti. Ég sat hér lengi í forsetastól og reyndi að skilja þessi þingsköp. Ég efast ekki um að lestrarkunnáttan er söm hjá þingmönnum, og þar feilar þeim ekki, en skilningurinn er misjafn. Þannig stendur málið. En þegar ég skoða þingsköpin þá fjalla 89 greinar þingskapanna eftir skýrum lögum um hvernig við störfum hér. 90. gr. fjallar um ef eitthvað kemur upp afbrigðilegt. Mér finnst þetta alveg ljóst hér þegar ég les, bæði samkvæmt lestrarkunnáttu minni og skilningi. Í 36. gr. segir um þetta mál, sem er komið fram eftir sex mánaða frestinn --- það eru sex mánuðir liðnir af þinghaldinu --- að fara þurfi með það sérstaklega þess vegna. Minn skilningur er alveg ljós þegar ég les 36. gr. með leyfi forseta: ,,Lagafrumvörp, sem útbýtt er sex mánuðum eftir þingsetningu, verða því aðeins tekin á dagskrá að meiri hluti þingmanna samþykki það.``  ,,Lagafrumvörp skulu vera samin með lagasniði og skal prenta þau og útbýta þeim meðal þingmanna á fundi.`` 

Nú er verið að bregða af þeim vana.

Þetta er alveg skýrt inni í þingsköpunum, hvernig á að fjalla um en ef eitthvað óvænt gerist á þingfundi af hálfu forseta, hann tekur ákvörðun sem stangast á við þingsköp, getur þingið greitt atkvæði um það samkvæmt 90. gr. Þetta er augljóst mál. 

Herra forseti. Ég kem aðallega hingað til að leiðrétta það sem haldið var fram um gildi þingskapa að þessu leyti, áratugi aftur í tímann. Fram til 1988 þurfti ekki aukinn meiri hluta fyrir afbrigðum eins og þessum. 36. gr. verður ekki misskilin um það hvaða aðferðum á að beita, og samkvæmt henni er einfaldur meiri hluti nægjanlegur. Hér er hins vegar komin ný grein sem hefur áreiðanlega komið inn í þingsköpin eftir að sá sem hér stendur hafði af þeim náin kynni. Þar er gert ráð fyrir því að breyta megi út af þingsköpunum, þar á meðal 36. gr., ef aukinn meiri hluti samþykkir, þ.e. tveir þriðju hlutar. Aðalmálið er þó það að ef fordæmi er fyrir þessari túlkun sem hér er vitnað til vegur það gríðarlega þungt og ég vildi í allri vinsemd, upp á gamla einkavináttu við hæstv. forseta, fara eindregið fram á að hann skoði sig vandlega um bekki og fresti fundi aðeins meðan menn ná andanum.

Herra forseti. Túlkun hæstv. forseta verður æ flóknari. Í 90. gr. er í þessari útgáfu þingskapa talað um afbrigði frá þingsköpum en hæstv. forseti hefur nú upplýst okkur um að við séum ekki að ræða afbrigði frá þingsköpum þannig að ég fer að verða æ ráðvilltari. Ég vil gera grein fyrir atkvæðagreiðslu frá 9. febrúar 1998 sem ég fékk útprent af, afbrigði um dagskrármál, atkvæðagreiðsla. Hún varðaði frumvarp um stjórn fiskveiða, um lagasetningu á vinnudeilu sjómanna: ,,Of skammt var liðið frá útbýtingu dagskrármálsins. --- Afbrigði felld með 22:39 atkv., að viðhöfðu nafnakalli.`` Já sögðu 39, nei sögðu 22. Þessi afbrigði voru felld., herra forseti, þannig að það er von að við spyrjum okkar kæra forseta hvernig túlka eigi þessa grein þingskapanna. Sú túlkun sem hann leggur til í dag segir okkur að túlkun hæstv. fyrrverandi forseta Alþingis, Ólafs G. Einarssonar, hafi verið röng.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseti hefur nú lesið nokkrum sinnum upp 36. gr. Í henni er fjallað um tvenns konar undanþágu, þ.e. tvo sólarhringa og sex mánuði. Í síðari mgr. þessa ákvæðis er tekið sérstaklega fram að því er lýtur að þessum sex mánuðum að samþykki meiri hluta þingmanna þurfi, og því hlýtur maður að spyrja: Hvers vegna á ekki hið sama við um fyrri mgr.? Síðan höfum við fordæmi þar sem þetta hefur verið túlkað á þann hátt að gerð sé krafa um tvo þriðju. Þannig höfum við það a.m.k. fyrir framan okkur. Miðað við það fordæmi sem við höfum, virðulegi forseti, held ég að skilningur allra, eða flestra, hafi verið sá að það þurfi samþykki tveggja þriðju hluta þingmanna. Ef til stendur að breyta út frá því ítreka ég þá lágmarkskröfu að hæstv. forseti skýri það miklum mun betur en hann hefur gert hingað til og beiti ekki valdi sínu með einhvers konar geðþótta- og tilviljanakenndum hætti. Ég hvet forseta, líkt og fleiri hafa gert, til að gera hlé á fundinum, láta reyna á lögfræði- og lestrarkunnáttu sína í hópi með fleirum og komast að þannig niðurstöðu að sómi sé að fyrir þingið.

Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs um fundarstjórn forseta svo að tóm gefst þá til þess að eiga fund með formönnum þingflokka. En ég ítreka það sem ég áður sagði að í 36. gr. er kveðið nákvæmlega á um það hvernig að skuli farið í þessu tilviki 

Það varð að samkomulagi milli mín og formanna þingflokka að ég leitaði álits Sigurðar Líndals, fyrrv. prófessors, um það atriði sem hér hafa staðið deilur um og mun það álit síðan verða lagt fyrir forsn. Nauðsynlegt er að stjórn þingsins sé örugg og gagnrýni hv. þm. röggsöm. Þess vegna teljum við rétt að breyta dagskrá þingsins með þeim hætti að 12. dagskrármálið verði tekið út af dagskrá og boðað til fundar á morgun en nefndardagar frestist um einn dag þannig að gert er ráð fyrir þingfundi á morgun til þess að ræða það mál og síðan verða nefndardagar til og með þriðjudags í næstu viku.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Í frv. er lagt til að í stað núgildandi X. kafla laganna komi nýr X. kafli er hafi fyrirsögnina Varasjóður húsnæðismála. Þegar lögin um húsnæðismál voru samþykkt á þingi árið 1998 vannst ekki tími til að ganga frá leiguíbúðaþættinum og það hefur verið í vinnslu síðan. Sveitarfélög víða um land hafa átt í verulegum erfiðleikum vegna íbúða sem þau hafa orðið að leysa til sín samkvæmt lögum. Unnið hefur verið að lausn þessa vanda. 7. desember árið 2000 skipaði ég nefnd sem í voru Ingi Valur Jóhannsson, deildarstjóri í félmrn. sem var formaður nefndarinnar, Guðmundur Bjarnason, framkvæmdarstjóri Íbúðalánasjóðs, Gunnlaugur Júlíusson, deildarstjóri hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Halldór Halldórsson, bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar, Hallgrímur Guðmundsson, deildarstjóri í fjmrn., Hermann Sæmundsson, skrifstofustjóri í félmrn., og Helgi Hjörvar, forseti borgarstjórnar Reykjavíkur. Óskar Páll Óskarsson, lögfræðingur í félmrn., starfaði með nefndinni. Nefndin skilaði áliti fyrir nokkrum dögum og frv. sem hér liggur fyrir er byggt á áliti nefndarinnar. Jafnframt var gert samkomulag milli mín og fjmrh. annars vegar fyrir hönd ríkissjóðs og forsvarsmanna Sambands íslenskra sveitarfélaga, Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar og Þórðar Skúlasonar, hins vegar. Þetta samkomulag er dags. 4. apríl og frv. byggist líka á því samkomulagi. Í stuttu máli sagt er efni frv. það að myndaður skuli allsterkur sjóður til að leysa umræddan vanda. Við hugsum okkur að hann verði leystur á næstu fimm árum. Í þennan sjóð rennur varasjóður viðbótarlána sem er í eigu sveitarfélaganna, Tryggingarsjóður vegna byggingargalla sem líka er í eigu sveitarfélaganna, sjóðurinn fái framlag úr jöfnunarsjóði og auk þess framlag frá ríkinu, þ.e. 60 millj. á ári næstu fimm ár. Sjóðurinn hefur ferns konar hlutverk. Hann stendur að veði fyrir viðbótarlánunum eins og áður, hann stendur til tryggingar byggingargöllum eins og áður og síðan hefur hann það hlutverk að aðstoða sveitarfélögin við að selja innleystar íbúðir sem sveitarfélögin vilja ekki reka sem leiguíbúðir og í fjórða lagi að aðstoða sveitarfélögin við að reka leiguíbúðir þar sem leigufjárhæð dugir ekki til þess að standa undir rekstri íbúðanna. Þar kann að vera um að ræða offramboð á húsnæði í viðkomandi sveitarfélagi þannig að sveitarfélögin sitji uppi með auðar íbúðir. Í frv. eru Íbúðalánasjóði veittar heimildir til að afskrifa lán allt að 40 millj. á ári á átakstímanum gegn jafnhárri afskrift frá viðkomandi sveitarfélagi til þess að taka úr notkun íbúðir sem eru það illa farnar að ekki borgar sig að gera við þær. Sjóðurinn kemur til með að lúta stjórn sérstakrar ráðgjafarnefndar þar sem sveitarfélögin eiga þrjá fulltrúa, fjmrn. eitt og félmrh. skipar formann ráðgjafarnefndarinnar. Reiknað er með að ráðgjafarnefndin forgangsraði og reglugerðarheimildir fylgja að sjálfsögðu til frekari útfærslu. Þar að auki er einstaklingum sem búa í félagslegu húsnæði veitt heimild til þess að ráðstafa húsnæði sínu að eigin vild, þ.e. fallið er frá kaupskyldunni í þeim tilfellum þegar viðkomandi óskar eftir því. Ekki er verið að taka rétt af neinum en verið er að rýmka rétt einstaklinga í allmörgum sveitarfélögum, þ.e. ef markaðsverð íbúðar er lægra en uppreiknað verð húsnæðisnefndar, þá er það hagur einstaklingsins að láta sveitarfélagið innleysa íbúðina, en ef markaðsverðið er hærra en uppreiknað verð húsnæðisnefndar, eins og er t.d. á höfuðborgarsvæðinu, þá er það verulegur hagur einstaklingsins að fallið sé frá kaupskyldunni. Kaupskyldan átti við mikil rök að styðjast og það voru sterk rök sem hnigu að því að halda í hana. Þetta voru upphaflega félagslegir peningar sem þarna voru á ferðinni, þ.e. verið var að aðstoða fólk við að koma sér upp þaki yfir höfuðið með mjög hagstæðum lánum og niðurgreiddum vöxtum og eðlilegt að sú hugsun væri ráðandi að þeir peningar færu þá ekki út úr kerfinu og þau réttindi eða skyldur fyrntust á ákveðnu árabili. Nú hafa aðstæður fólks breyst á tímabilinu. Þetta er orðið mjög óvinsælt. Fólk hefur talið sig vera fanga í íbúðunum. Fjölskyldur hafa stækkað, ung hjón sem keyptu sér íbúð í félagslega kerfinu fyrir 10 eða 12 árum, geta verið búin að eignast nokkur börn og íbúðin orðin of lítil og þá eru þau í vandræðum að komast úr íbúðinni nema fá fyrir hana tiltölulega lágt verð. Á hinn bóginn var hagnaður af sölu þessara íbúða hluti af fjármögnun varasjóðs viðbótarlána. Varasjóður viðbótarlána vann mál fyrir Hæstarétti gegn Hafnarfjarðarbæ sem ekki vildi nýta kaupskyldu en þurfti að gera það samkvæmt hæstaréttardómnum. Þá brá svo við að mjög dró úr því að fólk hreyfði sig úr félagslegum íbúðum þannig að þær tekjur sem þarna fengust af voru sýnd veiði en ekki gefin. Fólk veigraði sér við því að hverfa úr íbúðunum og sat þar bara sem fastast og lét tímann líða þangað til kaupskyldan væri fyrnd. Mér er það ljóst, herra forseti, að frv. er allt of seint fram komið og ég þakka fyrir að hafa fengið tækifæri til að mæla fyrir því. Mér er það mjög mikið áhugamál að frv. nái fram að ganga fyrir þinglok. Geysimikil vinna hefur verið lögð í undirbúning þessa verkefnis og miklar samningaviðræður sem farið hafa fram. Samkomulag hefur tekist milli þeirra aðila sem að þessu þurftu að koma, gott samkomulag um skynsamlegt plan. Hér er verið að merkja til þessa verkefnis 1.100 millj. og það er mat þeirra sem yfir þessu hafa setið að það muni duga til þess að leysa vanda sveitarfélaganna á landsvísu. Sveitarfélögin eru misjafnlega sett, misjafnlega stödd en með þessari aðferð telur nefndin að mögulegt sé að vinna sig út úr þeim vanda. Þess má einnig geta að í sambandi við söluna á Orkubúi Vestfjarða var ákveðinn hluti af söluverðinu settur á biðreikning á nafni hvers sveitarfélags sem væri til ráðstöfunar ef til þess þyrfti að grípa til að leysa vanda í félagslega kerfinu. Nú verða þeir peningar lausir þegar þetta nær fram að ganga og þurfa menn ekki að deila um það lengur eða halda því fram að Orkubú Vestfjarða hafi verið selt til þess að leysa vandann í félagslega kerfinu. Ég vonast eftir því að þegar þessari umræðu lýkur, sem ég reikna með að verði markviss og þurfi ekki að taka mjög langan tíma því að það líður á þingtímann, þá verði málið sent til athugunar í hv. félmn. og ég treysti því að hv. félmn. reyni að afgreiða málið fyrir þinglokin því hér er um mikið hagsmunamál margra að ræða, bæði íbúa í félagslega kerfinu og ekki síður sveitarfélaga vítt um land.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra um ákvæði í þessu frv. þar sem veita á rekstrarframlög til íbúða sem staðið hafa auðar í lengri tíma: Hvað er ,,lengri tími`` langur? Síðan væri mjög gott ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur nú, þegar umræðan er komin þetta á veg að ráðherrann hefur mælt fyrir frv., hversu margar íbúðir á landinu öllu standa auðar, hvað þær eru sem hlutfall af heildinni og hvar þær eru helst.

Herra forseti. Því miður hef ég ekki nógu nákvæm svör við spurningum hv. þm., hvorugri spurningunni. Við ætluðum ráðgjafarnefndinni að fjalla um hvað telst ,,lengri tími``. Í mínum huga er lengri tími a.m.k. missiri, kannski ár eða jafnvel meira. Ég tel að þó að íbúð sé yfirgefin og standi auð í fáa mánuði sé það ekki tilefni til að tala um lengri tíma. Varðandi hitt atriðið, hve margar íbúðir standa auðar, hef ég ekki svör á takteinum heldur. Það eru þó nokkrir tugir íbúða sem standa auðir. Þær eru nokkuð dreifðar um landið. Ég veit að það hefur verið verulegt vandamál í Bolungarvík, í Vesturbyggð, á Raufarhöfn, og fleiri staði mætti telja. Það er bæði fyrir austan og vestan og reyndar fyrir norðan líka sem íbúðir hafa staðið auðar. Enn fremur hafa verið vandræði í félagslega kerfinu í Vestmannaeyjum. Þar hafa verið vandamál, og jafnvel á Akranesi.

Herra forseti. Það er auðvitað lykilatriði hvað við er átt með þessu ákvæði í frv. þegar talað er um íbúðir sem staðið hafa auðar í lengri tíma. Það er forsenda fyrir úthlutun og framlagi þannig að nefndarmenn þurfa að vera klárir á því hvað við er átt. Ég held að það sé líka mikilvægt að þessar auðu íbúðir séu strax skoðaðar. Iðulega eru villandi umræður uppi um þær og látið að því liggja að um sé að ræða auðar íbúðir um allt landið. Staðreyndin er hins vegar sú að auðar íbúðir eru 1--1,5% af heildinni, þær eru 174 af 10--12 þús. félagslegum íbúðum, og engin á höfuðborgarsvæðinu. 65 af þessum 174 eru á Vestfjörðum og síðan eru þær á Austurlandi, aðallega í Fjarðabyggð, og í Vestmannaeyjum. Þetta eru staðirnir. Þetta eru staðbundin vandamál. Ég held að það sé mikilvægt að menn hafi það í huga þegar verið er að ræða þessi mál. Þegar ég tala um 174, herra forseti, er ég bara að tala um íbúðir sem hafa staðið auðar í tvo mánuði eða lengur. Ef við töluðum um íbúðir sem hefðu staðið auðar í 4--6 mánuði værum við kannski að tala um eitthvert brot úr prósentu þannig að menn verða að átta sig á því að ekki er um stórt vandamál að ræða í félagslega kerfinu þó að það sé ein af forsendunum fyrir því að það var lagt niður.

Herra forseti. Ekki má líta svo á að eingöngu sé verið að koma til móts við sveitarfélög vegna auðra íbúða. Það geta verið fleiri erfiðleikar við að reka hið félagslega kerfi í einstökum sveitarfélögum. Í árbók sveitarfélaga er á hverju ári ágæt skilagrein yfir rekstur ásamt með öðrum reikningum viðkomandi sveitarfélags. Þá er gert upp sérstaklega hvernig félagslega kerfið kemur út. Ef menn fletta árbók sveitarfélaga sjá þeir að í æðimörgum tilfellum eru þau gerð upp með tapi. Sums staðar er tapið verulegt, sums staðar minna. Sums staðar er tapið upp á eina eða tvær millj. en sums staðar hefur það hlaupið á tugum millj. Þessi rekstrarframlög eiga líka að geta aðstoðað þau sveitarfélög, ekki bara þau sem eru með auðu íbúðirnar. Jafnframt er hugsunin sú að með aðstöðu til að selja út úr kerfinu minnkar sá pakki sem sveitarfélagið ber ábyrgð á. Það á líka að létta smám saman á rekstrinum hjá sveitarfélögunum.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að fagna því þótt seint sé, og lítið, sem hér birtist loksins í frumvarpsformi frá hæstv. ríkisstjórn um að koma til móts við vanda sveitarfélaganna vegna skuldbindinga á sviði félagslegs íbúðarhúsnæðis. Það er auðvitað stórkostlega ámælisvert að þetta mál skuli vera búið að vera svo lengi í vinnslu eins og hæstv. ráðherra sjálfur sagði, réttilega, frá 1998 og nú er komið fram á vordaga ársins 2002. Þá loksins tekur fjallið jóðsótt og þessi litla mús fæðist. Ég verð því miður að leyfa mér að kalla það svo. Þetta er náttúrlega langtum minna, sérstaklega hvað varðar framlag ríkisins, en ég held að allir hefðu átt von á. Það á einhvern tíma eftir að fara yfir það, trúi ég, og reikna hvað ríkið hefur í raun og veru komist upp með að losna frá þessum málum og öllum skuldbindingum sínum í sambandi við félagslegt íbúðarhúsnæði í landinu, velta þeim vanda yfir á einstaklingana og sveitarfélögin og sleppa svo í lokin með hreint skiterí, 60 millj. á ári í fimm ár, 300 millj. í allt, gagnvart vanda sem hefur verið reiknaður upp á 2--3 milljarða hið minnsta, þ.e. sem skuldirnar þyrftu að lækka um til að þetta húsnæði væri eitthvað nálægt því að standa fyrir því sem á því hvílir. Um efnisatriði frv., herra forseti, vil ég segja að það er að sjálfsögðu ekki gott að t.d. þeir einstaklingar sem núna sitja, að sumu leyti fangar, í félagslegu húsnæði eiga þess ekki lengur kost að færa sig til innan kerfisins eins og áður var, t.d. stækka við sig íbúðir, og það varð auðvitað að taka á því máli. Hvort sem það er gert nákvæmlega svona, með því að aflétta kaupskyldunni og heimila þessu fólki að selja á frjálsum markaði, eða með einhverjum öðrum hætti er að sjálfsögðu ekki hægt annað en taka undir það. Það gat ekki haldið þannig áfram að fólk svo að segja neyddist til að búa í því húsnæði sem það hafði einhvern tíma farið inn í við allt aðrar fjölskylduaðstæður o.s.frv. af því að af hagsmunaástæðum var annað ómögulegt. Í öðru lagi, herra forseti, fagna ég tilkomu rekstrarframlaga til sveitarfélaga vegna rekstrarhalla á leiguíbúðum og langvarandi auðra íbúða. Það er angi þessa máls sem hingað til hefur alveg skort að á væri tekið, og er auðvitað alveg sérstakur vandi. Ef menn hafa búið við það að annaðhvort væru leigutekjur svo lágar að þær dygðu engan veginn til að standa undir kostnaði eða beinlínis að íbúðir hafa af og til staðið auðar er það að sjálfsögðu hluti vandans sem átti að taka á og hefði þurft að vera búið að gera fyrir löngu. Aðalatriðið í mínum huga er þó það, herra forseti, að ríkið leggur alveg ótrúlega lítið af mörkum, hvort heldur er mælt í raunverulegum peningum eða --- svo ég tali ekki um --- ef það er sett í samhengi við þær gríðarlegu skuldbindingar sem ríkið bar í kerfinu eins og það var og hefði á ári hverju axlað með áframhaldandi starfrækslu þess. Það er því auðvitað alveg ljóst að með breytingunum 1998 losaði ríkið sig undan alveg gríðarlegum skuldbindingum í þessum málaflokki og sleppur svo í raun og veru út úr þeim án þess að leggja nema pínulítið af mörkum til að gera upp vandann. Og það eru sveitarfélögin eins og stundum áður sem draga styttra stráið. Það er umhugsunarefni, herra forseti, að þannig er þetta nánast alltaf í þessum samskiptum. Bágstödd sveitarfélögin --- ekki síst einmitt þau sem þessi vandi brennur á --- ganga oftast með skarðan hlut frá borði. Til móts við vandann hér, eins og ég segi, upp á milljarða kr. kemur ríkið með 300 millj., 60 millj. á ári í fimm ár. Á móti falla niður önnur framlög ríkisins, og hvað er það? Ég man ekki betur en í ákvæði til bráðabirgða í lögum um húsnæðismál frá 1998 hafi verið ætlunin að ríkið legði 50 millj. á ári í afskriftasjóð eða varasjóð húsnæðislána. Og ég spyr hæstv. félmrh. að því og bið hann að svara því hér í lok umræðunnar eða þegar hann tekur næst til máls: Hvað hefur ríkið lagt fram af þessu sem þarna stóð til? Er það nema 50 millj. í eitt eða kannski tvö skipti? Og ef þessar 50 millj. greiðslur falla niður, eru það þá 10 millj. í viðbót nettó sem koma út úr samkomulaginu hvað varðar framlög ríkisins? Ég óska eftir svari af því að það verður ekki ráðið af gögnum málsins. Ég gagnrýni það að greinargerð frv. skuli ekki vera skýrari en raun ber vitni. Í raun og veru er maður nær því að átta sig á þessu með því að fara í umfjöllun Morgunblaðsins um málið í dag. Þar er þó a.m.k. dregið skýrt fram að sveitarfélögin sjálf reiða fram 600 millj. af þessum 1.100. Það er þannig. Úr sjóðum sem þeim tilheyra eða í mótframlögum þeirra kemur meiri hlutinn af þessu. Afgangurinn kemur úr Íbúðalánasjóði gegn mótframlögum sveitarfélaganna og svo þetta skiterí frá ríkinu. Dró hæstv. félmrh. ekki meira en þetta, ekki nema þessa aumu burst úr nefi fjmrh.? Er það þar sem stóri hnefinn er á lofti og ræður ferð? Það er von að spurt sé. Herra forseti. Mér finnst líka annað umhugsunarefni í þessu sambandi. Ég nefni dæmi: Hvað eru menn að skipta sér af því hvernig sveitarfélögin fyrir sitt leyti halda utan um þessar íbúðir? Hvað er þessi nefnd eða frv. að skipta sér af því að sveitarfélögin skuli stofna eignarhaldsfélög um þetta? Mega þau ekki hafa þetta eins og þeim sýnist? Ég hélt það. Og þetta gætu verið bara venjuleg sveitarfélagaverkefni, sjálfseignarstofnanir eða eitthvað annað ef svo bæri undir. Mér finnst þetta óþarfaforræðishyggja. Af öðru hef ég verulegar áhyggjur. Á bls. 5 í greinargerð með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að sveitarfélög verði aðstoðuð við að selja félagslegar eignar- og leiguíbúðir á almennum markaði í þeim tilvikum þar sem innlausnarverð er yfir markaðsverði íbúðanna. Nefndin leggur til að þetta eigi við um allar félagslegar íbúðir sveitarfélaga, ekki eingöngu eignaríbúðir.`` Hvaða tón er hér verið að slá? Er það orðið að markmiði í sjálfu sér að sveitarfélögin losi sig við allar félagslegar íbúðir, og eigi t.d. eiginlega engar leiguíbúðir? Hvað er verið að fara? Er það virkilega orðið þannig að bæði ríkisvaldið og sveitarfélögin séu að verða sammála um að markaðurinn einn eigi að vera þarna á ferð og það eigi alls ekki að vera með nein úrræði uppi til að mæta þörfum t.d. tekjulágra einstaklinga, námsmanna eða annarra þeirra sem eru á ferðinni og þurfa tímabundið á húsnæði að halda og eru náttúrlega háðastir því að til staðar sé skilvirkur og sanngjarn leigumarkaður? Ég vara við þessari hugsun. Það er alveg ljóst að þessar breytingar hafa, nákvæmlega eins og við spáðum fyrir um 1998, leitt til þess að dregið hefur úr framboði á leiguhúsnæði á hagstæðum og viðráðanlegum kjörum. Í sumum sveitarfélögum landsins ríkir frumskógarástand hvað leigumarkaðinn snertir. Verðið hefur skrúfast upp úr öllu valdi, framboðið er ónógt og fólk hírist í stórum stíl í kytrum sem eru varla mönnum bjóðandi. Við förum aftur á bak en ekki áfram, því miður, að mörgu leyti hvað varðar ástand húsnæðismála hjá tekjulágu fólki og það er dapurlegt í sjálfu góðærinu, herra forseti. Það er mikil ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig ýmislegt hefur þróast í þessum efnum. Helsta ljósið í myrkrinu eru tilraunir til að koma á samstarfi --- fyrir atbeina verkalýðshreyfingarinnar ekki síst --- verkalýðshreyfingar, lífeyrissjóða og stjórnvalda um átak í byggingu leiguíbúða sem er góðra gjalda vert. Mér líkar hins vegar ekki sérstaklega tónninn sem hér er sleginn af hálfu sveitarfélaganna hvað það varðar að það sé eiginlega orðið markmið í sjálfu sér að losa sig við þetta allt saman, herra forseti. Ég minni að lokum á það að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum á undanförnum þingum við afgreiðslu fjárlaga, bæði í desember sl. sem og í desember 2000, gott ef ekki strax haustið 1999, lagt til að í fjárlögum væru ríflegar heimildir til handa ríkinu til að ganga til samstarfs við sveitarfélögin um lausn þessara mála. Það er ámælisvert hversu lengi það hefur dregist. Á hverju einasta ári sem liðið er síðan þetta mál var á dagskrá, 1998, hefur fjárhagsstaða sveitarfélaganna versnað. Hún hefur gert það, herra forseti, hvað sem menn segja um skuldir eða annað því um líkt. Það sést best á því að marktækasta kennitalan út úr rekstri þeirra, það hversu hátt hlutfall skatttekna fer beint í rekstur, hækkar á hverju einasta ári. Hún fór á fimm ára tímabili, frá 1996/1997 upp í 2000/2001, úr 77% í 83% og núna er það algengt þegar maður ræðir við forsvarsmenn sveitarfélaga að samkvæmt fjárhagsáætlun fyrir árið 2002 sé þessi tala í kringum 90%. Um 9 / 10 af heildartekjum sveitarfélaganna fara beint í rekstur og þá sjá allir menn að það er lítið eftir til allra annarra hluta, til fjárfestinga, til að greiða niður skuldir o.s.frv. Herra forseti. Inn í þetta samhengi verður að taka þessar, mér liggur við að segja, nánasarlegu 60 millj. kr. á ári í fimm ár sem ríkisvaldið af rausn sinni ætlar að leggja af mörkum til þess að taka á þessum vanda hjá bágstöddum sveitarfélögum í landinu. Það er ekki rausnarbragur yfir þessu. Það er ekki eins og góðbóndi og höfðingi séu á ferð sem hafi gaman af því að veita vel á sínu búi þegar hæstv. félmrh. kemur hér með þetta skiterí inn í dæmið. En kannski ættum við að hafa líka við umræðuna hæstv. fjmrh. og banka pínulítið í kollinn á honum hvað það varðar að þar hafi verið staðið á bremsunum með þessum hætti. En það er alveg ljóst í öllu falli, herra forseti, að í óefni stefnir um fjárhag og rekstur sveitarfélaganna og hér er gengið allt of skammt til þess að koma til móts við þau.

Herra forseti. Við höldum áfram umræðu um frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Eins og komið hefur fram í umræðunni eru lagðar til breytingar á X. kafla, sem snýr að varasjóði viðbótarlána sem ætlað er að breyta í varasjóð húsnæðismála, eins og frv. liggur hér fyrir. Hér er reynt að bregðast við ýmsum vanda sem komið hefur upp í félagslega húsnæðiskerfinu, sérstaklega eftir að eldra félagslega húsnæðiskerfinu var lokað 1998. Ég verð að taka undir gagnrýnina sem sett hefur verið fram við þessa umræðu á að hér sé seint komið til og lítið gert. Með þessu er ætlunin að bregðast við ágöllum sem urðu til við breytingarnar, við það að loka gamla kerfinu. Gert er ráð fyrir því að þessi varasjóður húsnæðismála komi til hjálpar þeim sveitarfélögum sem hafa verið í fjárhagsvanda vegna félagslegra íbúða sem þau hafa ekki getað losa sig við. Herra forseti. Það kom fram í andsvari í upphafi umræðunnar að um væri að ræða 174 íbúðir, af 11--12 þúsund íbúðum í félagslega kerfinu. Þessum sjóði er ætlað að koma til aðstoðar í þessum ákveðnu tilvikum og er talið að aðallega þurfi þrjú sveitarfélög slíka aðstoð, þ.e. Bolungarvík, Vesturbyggð og Vestmannaeyjar. Þetta eru þannig sértæk úrræði. Sömuleiðis er verið að leysa vanda einstaklinga á höfuðborgarsvæðinu. Samkvæmt upplýsingum í fjölmiðlum standa á þriðja þúsund Reykvíkinga frammi fyrir því að hafa nánast verið í átthagafjötrum eða prísund. Þeir hafa ekki getað skipt um húsnæði. Þeir hafa ekki getað losnað út úr þessu kerfi eða fært sig til innan kerfisins eins og var. Það hefur verið tekið fyrir slíkt. Þegar fjölskylda stækkaði gat fólk t.d. ekki fært sig til. Það er því verið að leysa vanda sem hefði þurft að vera búið að leysa fyrir löngu. Þessar fjölskyldur, á þriðja þúsund í Reykjavík, voru í þeirri stöðu að þær þurftu að skila íbúðum sínum til borgarinnar á uppreiknuðu verði. Talið er að þar hafi munað allt að 3 millj. kr. frá markaðsverði íbúðar. Borgin keypti þessar íbúðir síðan á lágmarksverði og eins og allir sjá var þetta náttúrlega ófremdarástand sem skapast hafði. Vissulega er hér verið að reyna að leysa vanda sem er mjög brýnn. En við að lesa þetta frv. í gegn vakna auðvitað ýmsar spurningar og er full ástæða til þess, þegar félmn. fær það til umfjöllunar, að hún skoði ýmsa þætti þessa máls. Þó svo þetta þingmál hafi verið unnið í samstarfi við fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga er engu að síður ýmislegt sem þyrfti að fást upplýst. Ég velti fyrir mér hvort sveitarfélögin hafi ekki farið fram á meiri framlög frá ríkinu en hér er gert ráð fyrir til að leysa þennan vanda. Hér er gert ráð fyrir 60 millj. á ári í fimm ár. Aftur á móti er sveitarfélögunum ætlað að borga 600 millj. kr. og Íbúðalánasjóði 200 millj. kr. Ég velti fyrir mér, herra forseti: Fram á hvað fóru sveitarfélögin í þessari umræðu? Hversu hárra greiðslna óskuðu þau? Síðan velti ég einnig fyrir mér hvernig sú tala fékkst sem hér er til umfjöllunar, þ.e. þær upphæðir sem fjallað er um í þessu máli. Hvaðan koma þessar upphæðir? Auðvitað er einnig full ástæða til að fá svar við því sem fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar fyrr í umræðunni: Þar sem gert er ráð fyrir að ríkið leggi fram 60 millj. kr. á ári í fimm ár, var ekki gert ráð fyrir því að ríkið setti í afskriftasjóð 50 millj. kr. á ári? Er hér bara verið að bæta við 10 millj.? Þá vakna auðvitað fleiri spurningar. Hversu oft hafa þessar 50 millj. kr. verið greiddar? Hvert hafa þær farið og hverjir hafa fengið þessar greiðslur? Þetta eru spurningar sem full ástæða væri til að fá svar við við þessa umfjöllun. Hvernig var staðið að úthlutunum úr þessum 50 millj. kr. afskriftasjóði? Þetta er auðvitað nokkuð sem þarf að fá upp á borðið. Ég vil segja að mér finnst frv. seint á ferðinni og lítið að gert. Okkur er hér stór vandi á höndum. Ég hefði talið fulla ástæðu til að félmn. skoðaði tillögur sem liggja fyrir nefndinni um húsnæðismál. Það liggja bæði fyrir tillögur um leiguíbúðir og ýmsar aðrar tillögur, m.a. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, í félmn. sem full ástæða er að skoða í þessu samhengi. Auk þessa vaknar spurningin um hvort dregið hafi úr framboði íbúða á leigumarkaði, eins og spurt hefur verið um. Ég verð að segja að ég hef ekki verið sérfræðingur í húsnæðismálum en þegar maður fer að setja sig inn í þessi mál kemur manni náttúrlega ýmislegt á óvart. Í frétt í Morgunblaðinu í morgun kemur m.a. fram að frá árinu 1999 hafi engar félagslegar íbúðir bæst við í félagslega kerfinu. Það finnst mér umhugsunarefni, sérstaklega vegna þess hvernig ástandið er, m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu, í húsnæðismálum. Herra forseti. Ég á sæti í félmn. sem mun fá þetta mál til umfjöllunar og get kallað eftir frekari upplýsingum í umfjöllun þar. En ég vonast til að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum, þ.e. í sambandi við afskriftasjóðinn og greiðslurnar þangað og hvort það sé virkilega svo að ríkið ætli að bæta við 10 millj. kr. á ári til að leysa þennan vanda miðað við þær 50 millj. kr. greiðslur sem fyrir voru. Einnig spyr ég hvort varpa eigi nánast öllum, eða a.m.k. meiri hluta kostnaðarins, þ.e. 600 millj. yfir á sveitarfélögin, ríkið taki á sig 300 millj. og síðan Íbúðalánasjóðurinn 200 millj. kr. Ég vona að hæstv. félmrh. svari þessum spurningum síðar í umræðunni.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við sem við ræðum húsnæðismál í þessum sal. Það hefur gerst undir mismunandi formerkjum. Þegar ég kem í ræðustól í dag bærast með mér mjög blendnar tilfinningar. Ég finn til stolts og ég finn til hryggðar. Ég finn til stolts þegar ég hugsa um að flokkurinn minn, flokkur jafnaðarmanna, gerði sér grein fyrir því á sínum tíma, fyrir um 70 árum, hversu mikilvægt væri að koma á húsnæðislöggjöf sem gerði efnalitlu fólki kleift að eignast þak yfir höfuðið. Það voru jafnaðarmenn sem ákváðu á sínum tíma að setja á oddinn í stjórnarsamstarfi að byggðar yrðu félagslegar íbúðir og lög sett þar um þannig að útrýmt yrði saggakjöllurum og heilsuspillandi húsnæði þar sem barnmargar fjölskyldur höfðust við og að það væri þýðingarmesta velferðarmálið að gera fólki kleift að búa sómasamlega. Það var stærsta fjölskyldumálið að gera börnum kleift að vaxa úr grasi í heilbrigðu umhverfi. Maður getur enn fundið til stolts þegar maður keyrir um bæinn í gömlu hverfunum og sér húsin, þessi glæsilegu hús t.d. í Vesturbænum, sem þýddu grundvallarbreytingar á kjörum fólks. Mér finnst satt að segja, herra forseti, þegar maður ræðir þessi mál, les um hversu miklu þau breyttu, um það þegar braggahverfunum var útrýmt, að maður finni hve miklu máli að lífsskoðanir fólks eru ólíkar. Fólk með ólíkar lífsskoðanir raðar sér saman í það sem við köllum flokka til að hafa áhrif á umhverfi sitt og gera breytingar á þjóðfélaginu sem það lifir í, til að reyna að útrýma misrétti og skapa eitthvert form jafnréttis, sérstaklega fyrir börnin og æskufólkið og þau fái vaxið úr grasi án þess að mikil mismunun blasi við. Þegar ég hugsa um þessa framtíðarsýn og þær breytingar sem urðu í samfélaginu í hvert skipti sem jafnaðarmenn voru við stjórnvölinn finn ég til stolts. Af hverju er ég þá að tala um hryggð? Jú, það er vegna þess að ekki hafa allir haft þessa sýn. Stundum höfum við á hv. Alþingi gert lagabreytingar sem hafa orðið mjög afdrifaríkar og haft þau áhrif að kjör fólks hafi versnað og m.a. haft þau áhrif að húsnæðisúrræði eru enn þá vandamál. Ég vil strax taka fram að við erum núna að ræða um húsnæðismál í öðru umhverfi en húsnæðismál voru rædd fyrir 70 árum. Við erum líka að ræða þau í öðru umhverfi heldur en húsnæðismál voru rædd, við skulum segja fyrir 15 árum, þegar bæði flokkur minn og flokkur hæstv. félmrh. voru að gera breytingar til framfara í húsnæðismálum fólksins í landinu. Fyrst og fremst skiptir það máli að við erum að ræða húsnæðismál í því umhverfi að búið er að breyta lögum, lögum sem voru til þess fallin að auka framboð félagslegs húsnæðis, fyrst og fremst félagslegs eignarhúsnæðis af því að það var mikil eftirspurn eftir því. Fyrir nokkrum árum voru gerðar breytingar sem gera það að verkum að félagslegar íbúðir eru ekki lengur, nema þá leiguíbúðir og af þeim er ekki byggt nægilega mikið. Ég mun því ræða frv. sem hér er út frá stöðunni sem málin eru í í dag og á vissan hátt taka jákvætt í nokkrar breytingar sem lagðar eru til þessu frv. En áður en ég geri það vil ég aðeins staldra við hugmyndafræðina frá því á fyrri hluta síðustu aldar og hugmyndafræðina í dag. Þetta með mikilvægi félagslegra úrræða, það að gera fólki kleift að lifa með reisn, helst þannig að allir geti séð fyrir fjölskyldu sinni og fundið að þeir eru að vinna fyrir sér og sínum og það sem þeir geri geri þeir í krafti dugnaðar og sjálfsvitundar og það er þarna sem okkar stærsta verkefni er. Ég hlýt þá að velta fyrir mér hvort núna séu breyttir tímar. Já, þeir eru breyttir. Það tókst að hjálpa fólki upp úr saggakjöllurum. Það tókst að byggja gífurlega mikið af góðu húsnæði þannig að húsnæðismál í landinu eru almennt séð og í stóru dráttum til fyrirmyndar. Samt er það enn þá svo að fólk býr í kjöllurum. Fólk býr enn þá við óviðunandi aðstæður. Fólk býr í einu litlu herbergi og með aðgang að salerni frammi á gangi. Fólk býr í kjöllurum sem eru svo niðurgrafnir að örmjóa glugga ber við gangstéttina þar sem fólk gengur. Ekki er víst að okkur mundi finnast viðunandi að setjast að í slíku húsnæði. Og það er fólk sem er ekkert með of flottar íbúðir sem býr við þvílíka greiðslubyrði að enn í dag er verið að fást við greiðsluerfiðleikalán og enn er það að hringja í okkur þingmenn til að vita hvað það geti gert; allt leit vel út, teknar voru ákvarðanir út frá greiðsluáformum sem virtust í lagi, en svo breyttist umhverfið hjá því, lán hækkuðu, verðbólga jókst, vextir hækkuðu en laun þess lítið og aðstæður breyttust ekki, þannig að það sem átti að vera í lagi reynist ekki í lagi og svo getur farið að það missi íbúðirnar. Það sem ég er að segja er: Það er enn þá fátækt. Margt fólk býr við greiðsluerfiðleika. Mjög margt fólk mun ekki geta eignast íbúðir þrátt fyrir lög um að það geti fengið félagsleg lán til viðbótar venjulegu láni og það er það fólk sem við verðum að hugsa um og tryggja að eigi kost á leiguhúsnæði og að við höfum búið til slíkt umhverfi í húsnæðismálum að það geti fallið að högum sem flestra, að þeir sem hafa fjármuni geti leikið sér að því að skipta um húsnæði og kaupa og selja, enda er það á þeirra eigin ábyrgð, en að þeir sem minna hafi fái stuðning við það að koma sér inn í sómasamlegt húsnæði á viðunandi kjörum og að þeir sem alls ekki geta keypt eða búa við erfiðleika, veikindi, fötlun eða annað, eigi kost á húsnæði. Þetta er markmiðið sem ég tel að við sem tilheyrum félagshyggjuflokkum eigum að sameinast um. Þess vegna ætla ég fyrst og fremst að tala um frv. út frá þeirri stöðu sem er í dag. Hins vegar get ég ekki stillt mig um, vegna þess að ég stend hér, þingmaður í stjórnarandstöðu, og ræði við hæstv. félmrh. sem valdið hefur, að minna á að við vorum ekki sammála þeim breytingum sem hæstv. félmrh. gerði á húsnæðiskerfinu fyrir fimm árum. Við sögðum fyrir um ýmsar afleiðingar sem mundu verða að óbreyttu en ekki var hlustað á það og þær gengu því miður eftir. Ég minni á að óþarfi var að breyta Húsnæðisstofnun í Íbúðalánasjóð og ég hef það á tilfinningunni að sú breyting hafi verið eins og sú sem við ræðum á morgun, þegar breyta á Þjóðhagsstofnun og leggja hana niður, að þarna sé fyrst og fremst verið að stokka upp til þess að losa um starfsmannahald. Íbúðalánasjóðurinn varð dýrari en gamla Húsnæðisstofnunin og ljóst er hvað varðar þá breytingu sem við munum ræða á morgun að ekki verður sparnaður af því að leggja niður Þjóðhagsstofnun. Ég hlýt að minna á þetta vegna þess að við erum alltaf að leita að einhverjum sannleik og réttlæti og sjáum það á ólíkan hátt. Ég ætla líka að minna á að niðurlagning félagslega kerfisins hafði gífurleg áhrif á verð íbúða, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Í einu vetfangi var hætt að byggja félagslegar íbúðir á vegum sveitarfélaga, sem voru u.þ.b. 300 á ári, og á næstu tveimur árum á eftir fór einkageirinn ekki í gang og fækkun varð á íbúðum hér samhliða stórauknum flutningi fólks til höfuðborgarsvæðisins. Þetta olli verðhækkunum, hækkuðu fasteignamati, lægri vaxtabótum og lægri barnabótum og hafði áhrif á afkomu fjölmargra fjölskyldna. Herra forseti. Nú ætlum við að breyta þessu og ég tel nauðsynlegt að Alþingi setji lög sem lagfæra óviðunandi ástand og þá verður það líka að vera lausn. Þeir þingmenn sem hafa talað á undan mér hafa borið fram spurningar sem ekki eru komin svör við. Ekki er ásættanlegt að setja lög þar sem réttlæting laganna er önnur úrræði sem eiga að koma síðar og þau úrræði koma ekki, og þá vísa ég til leiguíbúðanna. Ef komið hefðu góð úrræði og mikið fjármagn verið veitt 1998 til byggingar leiguíbúða, eins og við lögðum til, þá væri ekki sami vandi uppi hjá sveitarfélögum hér í þéttbýlinu eins og er í dag. Það kemur fram hjá Reykjavíkurborg. Reykjavíkurborg hefur verið að kaupa íbúðir sem fólk vill selja og leyst þær inn og mönnum hefur ekki líkað að vera að taka íbúðir af efnalitlum fjölskyldum á slíku lágmarksverði. Þetta er m.a. afleiðing af því að kerfinu var breytt að hluta 1998, en það sem við átti að eta kom ekki fyrr en síðar. Við hljótum að sameinast um það að gera fólki kleift að stækkandi fjölskyldur geti stækkað við sig. Ef það er í félagslegu kerfi þá geti það stækkað við sig í félagslegu kerfi sé það nauðsynlegt miðað við tekjur og aðstæður heimilisins. Ég vil einnig minna á að í frv. erum við að ræða um tvennt, vanda sveitarfélaganna sem er sértækur og vanda fólksins sem fær þessar íbúðir eða þarf á þeim að halda, sem er allt annar. Fólkið þarf að eiga möguleika á öruggu húsnæði eins og ég hef talað um og ef það ræður ekki við félagslegar eignaríbúðir, að leiguíbúðir séu þá fyrir hendi. Við verðum að skoða það að í þessu tilviki er mesta álagið á Reykjavík vegna þess að þegar hallar undan fæti, þá sækir fólk til höfuðborgarinnar þar sem þjónustan er, þar sem úrræðin eru, þar sem læknisþjónustan er ef veikindi eru hjá börnum, og í stóru bæina þar sem úrræði eru t.d. hvað varðar fatlaða og aðra. Það er mjög rík tilhneiging til þess að fólk flytji frá smærri sveitarfélögum þar sem þjónusta er minni. Vandi sveitarfélaganna er annar. Þau hafa í mörgum tilfellum byggt of margar íbúðir. Í mörgum tilfellum litið of mikið til atvinnulífsins á staðnum og byggingariðnaðar og sátu strax uppi með fleiri íbúðir en þörf var fyrir og við vitum nákvæmlega hvaða svæði þetta eru. Það þekkir enginn betur en ég sem var formaður húsnæðismálastjórnar á þeim tíma og reyndi að sporna gegn þessu, og þekki nákvæmlega viðbrögðin og hvernig aðhafst var til að fá íbúðir hvað sem það kostaði. Og síðan er það kaupskyldan, þegar menn þurfa að leysa til sín íbúðirnar samkvæmt lögum og hafa ekkert við þær að gera og þá myndast halli. Ég geri mér alveg grein fyrir, herra forseti, að það þýðir ekkert núna árið 2002 að standa hér og segja: Já, en ástæðan var þessi. Vegna þess að hver svo sem ástæðan var, þá erum við þar komin að við verðum að sameinast um að leysa vandann. Hér hefur komið fram að sveitarfélög geta leyst til sín leiguíbúðir. Þá hlýt ég að spyrja varðandi það: Má sveitarfélag selja íbúð og fá framlag af því að íbúðin sem sveitarfélagið leysti til sín var á miklu verri kjörum og miklu dýrari en íbúð sem sveitarfélagið gat keypt á almennum markaði í sveitarfélaginu? Og getur sveitarfélagið síðan, þegar það er búið að selja þær íbúðir sem það leysti til sín í gegnum kerfið og fékk framlag til þess, keypt aðrar íbúðir á markaðsverði? Við skulum muna það um leið og ég ber fram þessa spurningu að markaðsverðið er það sem fólk fær fyrir eignina sína eftir því hvort einhver eftirspurn er eftir eignum. Ef of mikið húsnæði er í boði, þá er engin eftirspurn. Markaðsverð þýðir í þessu tilfelli oft á tíðum að fólk er að selja lífsstarfið sitt á útsölu vegna þess að það kostaði fólk einhvers staðar annars staðar jafnmikið að byggja sitt hús eins og það kostaði mig eða hæstv. félmrh. en það skilur lífsstarfið sitt eftir á stöðum úti á landi af því það fær svo lítið fyrir og á oft ekki einu sinni fyrir útborgun í lítilli íbúð hér. Mér finnst mikilvægt að fá að heyra hvort sveitarfélag getur núna leikið sér með þá lagareglu í kjölfar þess að hafa leyst til sín íbúðir innan kerfisins. Í öðru lagi óska ég eftir upplýsingum um 1. gr., a-lið. Þar segir að þóknun ráðgjafarnefndar varasjóðsins verði greidd úr sjóðnum samkvæmt ákvörðun ráðherra. Ég er nýbúin að fá svar við fyrirspurn um störf þóknunarnefndar á mitt borð og þar kemur í ljós að þóknunarnefndin ákveður í flestum tilfellum þóknun, en í sumum tilfellum er slíkt ákveðið annars staðar og oftast nær þá hjá kjaranefnd. Ég vil því spyrja hvaða leið verði farin til að ákveða þóknun fyrir þessa nefnd, er það þóknunarnefnd, kjaranefnd eða sértæk ákvörðun ráðherra? Ég ætla líka að spyrja um 4. tölul. í b-lið 1. gr., þ.e. að hafa umsýslu með Tryggingarsjóði vegna byggingargalla og að varasjóður húsnæðismála skuli taka við öllum eignum, réttindum og skyldum Tryggingarsjóðs vegna byggingargalla. Það er áhugavert að vita hvernig sá sjóður hefur virkað hingað til. Hefur mikið verið sótt í hann? Eru fjármunir í þeim sjóði? Eru miklar kröfur gerðar til þess sjóðs? Er hugsanlegt að það verði of þungt að vera með þetta sameiginlega, eða er talið að varasjóður húsnæðismála hafi ávinning af því að fá tryggingarsjóðinn inn til sín? Af því að okkur sem höfum farið ofan í þetta mál þykir sem 60 millj. á ári frá ríkinu til þessa varasjóðs sé mjög lítið, þá langar mig til að spyrja hvort aðrar tillögur hafi verið af hálfu sveitarfélaganna. Liggur einhvers staðar fyrir mat sveitarfélaganna á því hvaða fjármagn þyrfti að vera í þeim sjóði til þess að viðunandi staða náist hjá sveitarfélögunum þegar þau fara í þá uppstokkun sem verður í kjölfar þess að lögin verða sett, vonandi í þannig sátt að ef upp koma góðar ábendingar eða annað í félmn. verði reynt að skoða þetta í einhverju samkomulagi af því þetta er eitt það þýðingarmesta sem við fáumst við? Herra forseti. Eins og ég hef rakið hafa jafnaðarmenn lagt mikla áherslu á húsnæðismál alla tíð og á sínum tíma var mjög mikið byggt og skipti miklu máli ekki síst fyrir Reykjavík og stóru bæina á suðvesturhorninu hvað mikill kraftur var í uppbyggingunni í Reykjavík, í Kópavogi, í Hafnarfirði og í Mosfellsbæ. Þetta gjörbreytti aðstæðum fólks og möguleikum á að búa vel. Þessu viljum við ekki breyta, þ.e. við gerum okkur grein fyrir að komin eru ný lög um húsbréf og félagsleg lán og mjög mikilvægt er að þau virki þá eins og þau eru hugsuð og að það sem hér verður gert verði til þeirra úrbóta sem enn þá hefur á skort. Ég heyri það á fulltrúum Samfylkingarinnar í félmn. að þeir ætla að skoða þessi mál með opnum huga, en ég hvet líka til þess að hæstv. félmrh. geri nú það átak sem þarf til að koma þessum málum í viðunandi ástand vegna þess að hrakspár okkar á sínum tíma voru ekki af óvilja eða löngun til að halda því fram að eitthvað væri vont, heldur komu þær fram af mikilli þekkingu fólks sem hefur unnið með húsnæðismál, ekki bara í ár heldur áratugi.

Herra forseti. Ég hygg að flestir geri sér ljóst að ekkert skiptir eins miklu máli fyrir kjör láglaunahópa í þjóðfélaginu og viðunandi húsnæðisaðstaða, að lánakerfi og leigumarkaður séu með þeim hætti að kjör varðandi húsnæðismál séu viðráðanleg. Ég held að það sé ljóst að við mikinn vanda er að glíma hjá láglaunafólki í húsnæðismálum. Við sjáum það kannski ekki síst á því sem birtist okkur þessa dagana í fréttum um fátækt hér á landi hjá láglaunafólki, öldruðum, einstæðum foreldrum, öryrkjum og námsmönnum. Það er ekki síst vegna þess að það er mjög dýrt að þurfa að leigja íbúð og þetta fólk hefur ekki möguleika á að koma sér þaki yfir höfuðið. Biðlistarnir eftir leiguíbúðum eru mjög langir eins og við þekkjum. Ég hygg að lítið hafi grynnkað á þessum biðlistum frá því að skýrsla nefndar á vegum félmrn. kom út þar sem fram kom að um 2 þús. einstaklingar og fjölskyldur væru á biðlistum eftir leiguíbúðum. Í Reykjavík voru t.d. á síðasta ári, a.m.k. þegar ég skoðaði málið síðast, um 600--700 einstaklingar og fjölskyldur sem höfðu þörf fyrir leiguíbúðir. Hjá Félagsstofnun stúdenta voru umsóknir um 835 íbúðir á síðasta ári og ekki hægt að leysa þörfina nema hjá um 50--60% nemenda. Hjá Öryrkjabandalaginu voru um 450 manns á biðlista og við þann biðlista þá bættust um 100 manns árlega. Staðan er því alveg gífurlega erfið fyrir þessa hópa og þá er mikið undir því komið að stjórnvöld hafi skilning á þessu máli, að búa þurfi svo um hnútana að þetta fólk geti ráðið við að koma sér sér þaki yfir höfuðið, annaðhvort í leigu- eða eignakerfinu. Ég held að því sé ekki að heilsa eins og staðan er núna. Herra forseti. Ég sé ekki mjög bjarta tíma fram undan, herra forseti, jafnvel þó að hæstv. ráðherra hafi beitt sér fyrir auknum lánum til þess að byggja leiguíbúðir. Þau vaxtakjör sem bjóðast á þeim íbúðum henta hins vegar fæstum sem eru á annað borð bisa við að koma upp leiguíbúðum fyrir skjólstæðinga sína, t.d. Félagsstofnun stúdenta fyrir námsmenn og Öryrkjabandalagið fyrir skjólstæðinga sína o.s.frv. Við sjáum t.d. átak sem hæstv. ráðherra beitti sér fyrir, að veita lán til búsetuíbúða. En þessar íbúðir mjög dýrar og ég sé ekki hverjir eiga að geta komist í þær íbúðir vegna þess að 70 fermetra íbúð hjá Búseta í búsetakerfinu kostar um 70 þús. kr. á mánuði. Þá er bara miðað við lægstu vexti sem bjóðast í þessu kerfi. En þegar verið er að tala um hærri vextina, ég man ekki hvort þeir eru 4,5 eða 4,9%, þá eru menn að tala um að þriggja herbergja, 75 fermetra leiguíbúð geti kostað um 100 þús. kr. á mánuði. Maður heyrir að verktakarnir vilji gjarnan koma upp slíkum íbúðum til leigu, en ég spyr: Hvar finna þeir leigjendur sem geta borgað 100 þús. kr. á mánuði fyrir þriggja herbergja íbúð? Því miður, herra forseti. Þetta er staðan. Fólki stendur ekki annað til boða en að leigja íbúðir á bilinu 70--100 þús., litlar þriggja herbergja íbúðir. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir eftir að félagslega kerfinu var lokað. Við verðum bara að viðurkenna að ef við á annað borð viljum halda uppi einhverjum félagslegum lausnum í húsnæðismálum þá kostar það peninga. Ef við ætlum ekki að láta láglaunafólkið sjálft standa undir þessu --- sem það getur engan veginn, með kannski 100 þús. kr. mánaðarlaun, að það fari allt í leiguíbúðir --- verðum við að láta til þess fjármagn. Og það var gert myndarlega hér á árum áður, áður en félagslega húsnæðiskerfinu var lokað. Þá var ríkisframlag iðulega á bilinu 500 milljónir til einn milljarður til þeirra mála. En hérna höfum við verið að ræða um það í dag að ríkið ætli að setja 60 milljónir á ári í fimm ár í þess að leysa vanda ýmissa sveitarfélaga vegna félagslegra íbúða. Ég held að það hafi verið mikil mistök, kannski mestu mistök hæstv. félmrh. í ráðherrastól, að gangast inn á það, sem ég hygg að Sjálfstfl. hafi verið mjög áfram um, að leggja niður félagslega íbúðakerfið og leggja raunverulega niður leiguíbúðir hér á landi. Þetta er smátt og smátt að færast yfir á almenna leigumarkaðinn. Það er búið að opna möguleika fyrir verktakana til að reisa leiguíbúðir. Þeir sækja í að taka þessi lán sem eru á 4,5% vöxtum. En, herra forseti, ég sé ekki hverjir eiga að komast inn í slíkar í búðir, sem kosta á bilinu 70--100 þús. kr. Vandinn sem við erum að tala um núna er fyrst og fremst sprottinn af því að örfá sveitarfélög fóru of geyst, fóru óvarlega í uppbyggingu íbúða. Innlausn íbúða er sveitarfélögum erfið í ýmsum tilvikum þar sem markaðsverð á íbúðum er langt undir venjulegu markaðsverði, kostnaðinum við að koma upp þessum íbúðum. Það er auðvitað vandinn sem við blasir. Ég fór yfir það í andsvari við hæstv. ráðherra eftir framsöguræðu hans að við værum að ræða hér um 174 íbúðir sem hefðu staðið auðar í tvo mánuði. Á Vestfjörðum væru þær 65, þar af mest á Bolungarvík 28, Ísafirði 20 og Vesturbyggð 16 íbúðir. Það eru engar lausar íbúðir í Reykjavík eða Reykjanesi. Þar hefur þetta ekki verið vandamál. Þar hefur þetta fyrst og fremst leyst vanda þúsunda og aftur þúsunda láglaunafjölskyldna við að koma sér þaki yfir höfuðið. Á Vesturlandi er ein auð íbúð, á Norðurlandi vestra fjórar, á Norðurlandi eystra 18 og á Austurlandi 61, eða mest í Fjarðarbyggð, þ.e. 38 íbúðir. Á Suðurlandi eru þær 25 og engin á Reykjanesi. Þetta varðandi auðu íbúðirnar eru staðbundin vandamál sem hafa verið notuð sem grýla, á sínum tíma, til að geta lagt niður þetta félagslega íbúðakerfi sem, eins og hv. síðasti ræðumaður lýsti svo ágætlega, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, hefur þjónað láglaunafólki í 70 ár með miklum ágætum og orðið til að fólk hafi getað komið sér upp sómasamlegum íbúðum. Hæstv. forseti. Við stöndum frammi fyrir þessu. Ráðherrann hafði þessa afstöðu og við erum hér að fjalla um frv. sem kallar auðvitað fram ýmsar spurningar sem þarf að fá svör við áður en málið er afgreitt frá þinginu. Málið er hins vegar auðvitað sjálfsagt á margan hátt og bein afleiðing þess að félagslega kerfið var lagt niður. Við sögðum það á árinu 1998 að þetta mundi fjötra íbúðakaupendur, fólkið yrði bundið í þessum íbúðum ef hætt yrði að byggja hér eða koma á fót félagslegum íbúðum. Þetta fólk hefði þá ekki möguleika til að stækka við sig innan félagslega kerfisins og gæti ekki farið á almenna markaðinn, ekki einu sinni með viðbótarláni. Menn festust inni í kerfinu. Nú er verið að leysa þann vanda og ég styð það. Úr því sem komið er verður að leysa vandann sem skapaðist með lokun kerfisins og setja t.d. íbúðirnar á frjálsan markað. Mér sýnist að töluverður fjöldi, af því sem fram kemur hér í frv., hafi neyðst til að selja sínar íbúðir á árunum eftir að kerfinu var lokað. Það fólk hefur þá ekki getað selt það á frjálsum markaði ef ég skil málið rétt. Og við sjáum hér tölur um hagnað og tap af sölu íbúða á árinu 1999, 2000 og 2001. Sjálfsagt hafa ýmsir ekki getað beðið eftir því að þessi lausn fengist, sem margir töldu að fyrr yrði gripið til en hefur tekið tíma að koma í framkvæmd. Herra forseti. Þær 60 millj. kr. sem ríkið lætur af hendi til að leysa þessi vandamál eru ansi snautleg upphæð eftir allan þennan tíma. Það er verið að tala um að sveitarfélögin sjálf leggi fram 600 milljónir, ef ég skil þetta rétt, þar af einhvern hluta úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Íbúðalánasjóður leggur til 200 millj., með heimild til afskrifta þegar svo stendur á, ef ég skil það rétt. Ríkið kemur svo inn í með 300 millj. en þó er skýrt tekið fram í fylgiskjali með frv. frá fjármálaráðuneytinu: ,,Önnur framlög ríkissjóðs til varasjóðs viðbótarlána falla þar með niður.`` Hver hafa þessi framlög verið? Þau hafa verið til þess að brúa mismuninn á hagnaði og tapi á innleystum íbúðum. Á árinu 2000 og 2001 voru það um 82 millj., nálægt þeirri fjárhæð sem ríkið lætur núna í þessa púllíu. Á árinu 2000 voru það 50 millj. ef ég man það rétt. Á árinu 2001 voru það 17 millj. sem komu einhvern tímann á árinu og síðan aftur tæpar 15 millj. Þetta er því bara tilfærsla á fjármunum sem ríkið hefur látið inn í þetta kerfi. Þetta er fiff sem fjmrn. og hæstv. fjmrh. eru mjög sniðugir í þegar reynt er að leysa einhvern vanda. Hér er því fyrst og fremst um tilfærslu að ræða, herra forseti. Ég spyr: Þegar kemur að innlausnum þessara íbúða og ríkið ætlar ekki að koma þarna að, hvernig mun dæmið þá standa eftir einhvern tíma? Ég spyr hæstv. ráðherra hvort einhver úttekt liggi bak við þessar 1.100 millj. kr. sem hér er verið að leggja fram til að leysa vandann varðandi þessar auðu íbúðir sem ég hef nú farið yfir að eru ekki nema 1,5% af heildarfjölda félagslegra íbúða, þ.e. 170 af 10--12 þús. íbúðum. Hvað síðan með þann vanda sem skapast þegar þarf að leysa til sín félagslegar íbúðir og markaðsverðið er langt undir markaðsvirði íbúðanna? Maður veltir fyrir sér hvort einhver úttekt hafi verið gerð sem geri það að verkum að þarna er gengið út frá þessum 1.100 millj. Það er ýmislegt sem þessi sjóður á að gera. Varasjóði húsnæðismála er ætlað að veita rekstrarframlög til sveitarfélaga vegna hallareksturs félagslegra leiguíbúða eða íbúða sem hafa lengi staðið auðar. Hæstv. ráðherra verður að skilgreina það og það verður að skýra í meðförum nefndarinnar. Ég beini því til nefndarmanns, Ástu R. Jóhannesdóttur sem hér er og kannski fleiri nefndarmanna, þ.e. að skilgreina hve lengi þessar íbúðir þurfi að hafa verið auðar til að fá slíkt rekstrarframlag. Varðandi framlög til sveitarfélaga til að greiða fyrir innlausn félagslegra eignar- og leiguíbúðar og sölu þeirra á hinum almenna markaði segir í frv.: ,,Stjórn Íbúðalánasjóðs er heimilt að fengnum tillögum ráðgjafarnefndar varasjóðs húsnæðismála og í samráði við viðkomandi sveitarfélag að afskrifa að hluta eða að öllu leyti útistandandi veðkröfur sjóðsins á félagslegri leiguíbúð`` --- sem ekki verður leigð út vegna slæms ástands eða að uppfylltum tilteknum skilyrðum. Liggur einhver úttekt á bak við þetta? Er hægt að fá sundurliðað hvað ætlað er í hvern þátt málsins fyrir sig? Er það eitthvað sem liggur fyrir? Verða þær upplýsingar afhentar í nefndinni? Fær nefndin þær til skoðunar þegar hún fjallar um málið? Vextina finnst mér að ráðherrann verði aðeins að ræða við þessa umræðu. Hann hlýtur að hafa áhyggjur af því hve vextir eru háir af leiguíbúðunum eins og ég hef hér lýst. Ég spyr ráðherrann: Nú eru 60 milljónir á fjárlögum til þessarar niðurgreiðslu á leiguíbúðum sveitarfélaga, hvernig sér hann fyrir sér framhaldið á því? 2 þús. manns bíða eftir leiguíbúðum. Það þýðir ekkert að bjóða hér lán til leiguíbúða hundruðum saman, mér er alveg sama þó það væru 5.000, ef fólk getur ekki staðið undir greiðslum eða félagasamtök geti einhvern veginn greitt þau niður. Ég held að eitt af forgangsverkefnum þegar ný ríkisstjórn tekur við að loknum næstu kosningum hljóti því að vera að endurskoða þessar félagslegu lausnir sem eru engar orðnar eftir raunverulega í húsnæðismálum landsmanna og láglaunafólks. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um hve mörgum íbúðum hefur verið breytt í leiguíbúðir, hvað sveitarfélög hafa breytt mörgum íbúðum sem þau hafa fengið innleystar til sín í leiguíbúðir. Liggur eitthvað fyrir um það? Ég hef mikinn áhuga á að skoða það. Ef ráðherrann hefur ekki þær upplýsingar held ég væri fróðlegt að fá upplýsingar um það inn í nefndina og hvar það er helst sem íbúðir hafa verið leystar inn, þ.e. í hvaða sveitarfélögum. Síðan vil ég spyrja um það sem fram kemur á bls. 4. Afskrift íbúða vegna ástands, er fyrirsögn þess kafla. Hefur einhver úttekt verið gerð á því um hve margar íbúðir hér sé að ræða? Það tilheyrir auðvitað spurningunni sem ég var með áðan um forsendurnar á bak við þessar 1.100 milljónir Nefndin leggur til að nýtt samstarfsverkefni fái það hlutverk að annast samræmingu og framkvæmd aðgerða þegar leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaga er ekki talið íbúðarhæft og endurbygging ekki talin skynsamleg í ljósi stöðu á fasteignamarkaði. Hvað er verið að tala um margar íbúðir? Liggur eitthvað fyrir um það? Ég vil fá meiri tilfinningu, herra forseti, fyrir því hvað hér eigi raunverulega að fjármagna, hverju sé verið að lofa. Er hér ekki í raun og sanni verið að lofa miklu meiru en þessir peningar geta staðið á bak við? Stöndum við kannski uppi með það eftir einhvern tíma að þetta sé ekki nærri nógu mikið fjármagn miðað við þær forsendur sem gefnar eru upp í frv.? Það verður að skýra þetta nánar en mér finnst hafa verið gert hér. Síðan velti ég aðeins vöngum yfir þessari nefnd sem á að fara í þessa framkvæmd sem mér finnst nú vera ansi mikið batterí. Hér er verið að setja á fót mikið sjálfstætt batterí sem félmrn. á að hafa umsjón með. Hér stendur að gert verði sérstakt samkomulag við ríkissjóð um fast ákveðið framlag til þessara verkefna sjóðsins næstu fimm árin. Ég spyr: Hver er hugsunin á bak við þetta? Er þetta nefnd sem á að hafa fastan starfsmann? Hver verður kostnaðurinn í kringum þessa nefnd? Er þetta ekki ansi mikið apparat sem hér er verið að setja af stað? Og ég spyr líkt og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir: Er eðlilegt að ráðherrann ákveði þessa þóknun eða kostnað við störf nefndarinnar? Er það ekki eitthvað sem menn eru að falla frá? Verður þetta ekki allt samræmt með sama hætti hjá þóknunarnefnd? Ég hef svolitlar áhyggjur að hér sé verið að setja á fót nefnd, hugsanlega með starfsmanni og einhverri aðstöðu, sem kostar meira fjármagn en menn gera sér kannski ljóst á þessari stundu. Herra forseti. Ég sé að tíma mínum er að ljúka. Nokkrar spurningar lagði ég fyrir hæstv. ráðherra sem ég vænti að hann svari við þessa umræðu.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. um leiðir til að leysa vanda sveitarfélaganna sem hafa staðið frammi fyrir miklum vanda út af félagslegu húsnæði. Ég held að óhætt sé að fagna því að hæstv. félmrh. skuli leggja þetta frv. fram. Menn hafa verið lengi að smíða frv. eða koma saman tillögum til þess að sveitarfélögin nái að sjá fram úr þessum vanda sem þau hafa mörg hver verið að kikna undan á síðustu árum. Og þau hafa kallað eftir lausnum. Að sjálfsögðu er mjög flókið mál að gera svona samkomulag þar sem báðir aðilar eru sæmilega sáttir við hvernig lausnin verður. Ég held að óhætt sé að segja að hér hafi náðst samkomulag milli hæstv. félmrh. og ríkisstjórnar og sveitarfélaganna í landinu og það er afskaplega mikilvægt. Sveitarfélögin ganga að þessu samkomulagi. Þetta er ekki einleikur ríkisins. Mér finnst einhvern veginn að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræði málið eins og hér sé um einhverja nauðgun upp á sveitarfélögin að ræða. Sveitarfélögin hafa samþykkt þetta og þau eru sátt við þessa niðurstöðu. Auðvitað hafa sveitarfélögin viðurkennt upp að vissu marki að ýmislegt fór úrskeiðis á undanförnum árum í uppbyggingu á félagslegu húsnæði vegna gylliboða sem komu frá ráðuneytum hér á árum áður. Sveitarfélög fóru út í að byggja félagslegar íbúðir sem var í raun ekki nauðsynlegt alls staðar og þegar upp var staðið ekki heldur rekstrargrundvöllur fyrir. Þessi vandamál hafa síðan hrannast upp. Við getum sagt að það hafi svo verið verkefni þeirra félagsmálaráðherra sem á eftir komu að reyna að leysa þetta.

Eru mikil vandamál á Reykjanesi?

Sem betur fer eru misjafnlega mikil vandamál hjá sveitarfélögunum. Ég get upplýst hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem grípur hér fram í, að í Njarðvík var stefnan t.d. sú að byggja lítið sem ekkert félagslegt húsnæði, taka ekki þeim boðum sem höfðu komið um sífellt aukin félagsleg úrræði á byggingarmarkaðnum. Markaðurinn sjálfur var látinn ráða því hvernig þetta mundi þróast. Fólk byggði sínar eigin íbúðir að mestu leyti. Félagslegt húsnæði á Suðurnesjum var því lítið í mörgum sveitarfélögum, mismunandi mikið að sjálfsögðu. En auðvitað er ekki saman að jafna því svæði og t.d. Vestfjörðum sem hafa verið mjög illa leiknir í þessum málum. Það er ekkert launungarmál og hefur oft komið fram í þessum þingsal að mörg sveitarfélög fóru út í byggingar á félagslegu húsnæði til að halda uppi atvinnu og byggingariðnaðinum á svæðinu. Það var gert með þegjandi samkomulagi við Húsnæðisstofnun og ráðherra á þeim tíma. Auðvitað fóru sveitarfélögin í þetta vegna þess að þau trúðu því að hægt væri að ná upp nýrri sveiflu, að hægt væri á ný að stuðla að íbúafjölgun eins og var t.d. á áttunda áratugnum, að menn mundu ná því upp með því að hafa íbúðir til reiðu af ýmsum gerðum og stærðum og þær mundu síðan fyllast. Slík áhætta hefur svo sem verið tekin. Við þekkjum fullt af dæmum héðan af höfuðborgarsvæðinu þar sem tekin hefur verið áhætta með því að búa land undir byggð sem hefur beðið jafnvel árum saman. Síðan hefur allt í einu komið tækifæri, allt í einu komið bylgja og þetta land hefur fyllst af húsnæði á örskömmum tíma. Það þekkjum við. En þessi sveifla náði aldrei út á land. Þess vegna sitja sveitarfélögin uppi með þessi vandamál. Það er verið að leysa þau eins og kemur fram í frv. og ég held að sá háttur sé góður. Einnig má geta þess að þetta eru ekki einu úrræðin sem gripið hefur verið til til lausnar þessu vandamáli. Þegar er búið að afgreiða til Vesturbyggðar í gegnum Íbúðalánasjóð 48 milljónir vegna félagslegs húsnæðis. Afgreiddar voru 22 milljónir vegna vandamála í Reykhólahreppi. Hvort aðrar lausnir verða fyrir þessara aðila umfram það sem hér er verið að ræða um á eftir að koma í ljós. Ef við lítum svo á hvaða aðferðum var beitt við að aðstoða fólk við að eignast sitt eigið húsnæði eftir að félagslega íbúðakerfinu var lagt virðist mér að þetta viðbótarlánaafyrirkomulag hafi reynst vel. Ég heyri ekki kvartað yfir 90% lánum, þ.e. húsnæðislánin plús viðbótarlánin. Alveg gríðarlegur hópur fólks er að fá viðbótarlán. Þetta gengur mjög fljótt fyrir sig. Aldrei stendur á því að fólk fái þessar úthlutanir sem um er beðið. Tíminn t.d. sem fer í að bíða eftir viðbótarláni er kannski tvær vikur og rúmlega það í einstaka tilfellum.

Hverjir eru vextirnir á þeim?

Vextirnir eru bara venjulegir. Þeir eru 5,7% og vextirnir af öðrum lánum Íbúðalánasjóðs eru 5,1%. Þetta eru því mjög viðráðanlegir vextir. Þetta eru hagstæðustu vextir sem menn geta fengið til íbúðakaupa í dag. Fólk sem er að kaupa sér húsnæði upp á 10 millj. borgar 50--60 þús. kr. á mánuði í afborganir og vexti af þessum íbúðum. Ég geri ekki ráð fyrir því að hægt sé að fá það öllu ódýrara á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að ekki sé hægt að segja að þetta kerfi hafi skapað vandamál. Þetta kerfi hefur þvert á móti leyst mörg vandamál sem voru í pípunum vegna þess að sífellt var verið að úthluta eftir á inn í félagsíbúðakerfið. Það var samkvæmt gamla laginu. Nú þarf ekki að bíða. Nú þurfa menn ekki að vera í biðröðum, á listum hjá félagsmálastofnunum, íbúðalánanefndum eða húsnæðisnefndum sveitarfélaga eftir því að fá inni í félagslegu húsnæði. Ég er ekki alveg viss um að hv. þm. Samfylkingarinnar sem hér hafa talað nokkuð digurbarkalega um þetta og eins hv. þm. Vinstri grænna, hafi skoðað hvernig þetta hefur þróast. Þeir eru fyrst og fremst í gamla farinu. Ein aðalósk sveitarfélaganna síðustu ár hefur verið sú að losna undan kaupskyldunni. Í þessu frv. er verið að losa sveitarfélögin undan kaupskyldunni. Það er náttúrlega ekkert lítið mál fyrir þau sveitarfélög þar sem mest er af þessum íbúðum að losna undan þessu oki. Ég held því þegar litið er á plúsa og mínusa í þessu máli að sveitarfélögin geti verið ánægð. Þó að hægt sé að segja að þau leggi ýmislegt til með þessu frv. eru þau samt að fá úrlausnir sem þau hafa sóst eftir í langan tíma. Þess vegna fagna ég því að félmrh. hefur lagt frv. fram í þessari mynd.

Herra forseti. Það er stundum gaman að þessari umræðu. Ég efast um að sá hv. þm. sem hér talaði hafi hlustað á ræður okkar úr Samfylkingunni. Ég efast um að félmrh. hafi heyrt mikið jákvæðari ræður um frumvarp sem hann hefur flutt í sambandi við húsnæðismálin en hann hefur heyrt frá okkur í dag. Ég ætla líka að nefna það að til er fólk sem heldur því fram að það sé á móti Tryggingastofnun af því að til sé fólk sem svindlar á henni og nær sér í tryggingabætur eða hvað það nú er sem fólk heldur fram. Ég veit ekki hversu oft ég hef talað um að það sé dapurt ef það er látið bitna á góðu velferðarkerfi að fólk finnur sér smugur til að svindla á því. Og mér varð hugsað til þess þegar þingmaðurinn var að lýsa því að kerfið hefði verið notað til atvinnulífsins en ekki fyrir fólkið. Ég þekki það vel, mjög vel, vegna þess að sama sveitarfélag hafði fyrir stuttu oft beðið um undanþágur varðandi úthlutanir, sótti samt um aftur og við því var brugðist. Ég minnist þess líka þegar hv. þm. var bæjarstjóri í Ólafsvík. Þá átti hann umtalsverð samtöl við mig, þá aðstoðarmann félmrh., og fannst að þau lög sem við værum að setja um kaupleiguíbúðir yrðu lyftistöng fyrir landsbyggðina, einmitt vegna þess að sveitarfélaginu væri gert mögulegt að byggja upp húsnæði og fólki gert kleift að leigja fyrst og kaupa síðar ef það settist að. Því vil ég segja að ég vona, úr því að búið er að umbylta kerfinu með þessum hætti sem gert hefur verið, að framtíðin eigi ekki eftir að leiða í ljós umtalsverða erfiðleika. Það veit hvorki þingmaðurinn né ég. En það er alveg ljóst að það kerfi sem hefur verið við lýði í 70 ár hefur lyft grettistaki fyrir fjölskyldur í þessu landi.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er ansi viss um að hv. þm. man ekki rétt samtöl okkar sem áttu sér stað 1988 eða 1989, geri ég ráð fyrir. Ég lét reikna út fyrir mig hvað það mundi kosta að hafa kaupleiguíbúðir og ég man að það var einmitt til umræðu í Borgarnesi þegar ég var þar á fundi og ræddi þetta við marga sveitarstjórnarmenn. Borgnesingar höfðu sérstakan áhuga á þessu kaupleigukerfi. Við sáum fyrir okkur að leigan í því yrði 60--70 þús. kr. á mánuði þá. Það var algjörlega óviðráðanlegt að taka upp þetta nýja kaupleigufyrirkomulag sem þá var til umræðu. Það var út af fyrir sig góð hugmynd en leigan var óviðráðanleg. Það var ekki fyrir nokkurn mann að leigja í þessu kerfi. Ég held að flestallir hafi séð það fyrir rest.  Hvað gamla félagsíbúðakerfið varðar átti fólk auðvitað ekki að svindla á því en það er samt staðreynd málsins að kerfið var gengið sér til húðar. Kerfið nýttist ekki. Það gat ekki brugðist við vandanum og þeim óskum sem lágu fyrir hverju sinni. Þetta var allt eftir á þannig að kerfið sem slíkt var bara sprungið. Fyrir löngu hefði átt að vera búið að breyta þessu í það fyrirkomulag sem er núna. Þetta var eflaust ágætt þegar þetta kom á sínum tíma en þetta var löngu sprungið.

Herra forseti. Ekki ætla ég að takast á við þingmanninn um margra ára gömul samtöl en ég man þau af því að þau glöddu mig, og ég hef oft sagt frá því síðar. Það var ekki oft sem maður fékk jákvæðar upphringingar á þeim tíma út af einhverju slíku máli. En hvað ætli kosti að leigja þessar íbúðir í dag? Gerir þingmaðurinn sér grein fyrir því að lengst af voru vextirnir á þessum íbúðum 2,4%? Veit hann hvað þeir eru í dag? Veit hann að fólk borgar 70--80 þús. kr. í leigu? Hann var áðan að tala um vextina til húsnæðiskaupa --- veit hann að það er hægt að fara bara í bankana og fá sömu vaxtakjör og eru núna á þessum lánum sem verið var að tala um? Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni að það hvernig maður vildi búa að þegnum landsins snerist um lífssýn og afstöðu, og að pólitísk afstaða væri mjög oft bara lífsskoðun fólks. Og ég er stolt af því hvernig minn flokkur, jafnaðarmenn, hefur í gegnum tíðina staðið að málum og viljað búa í haginn fyrir fólk sem hefur lítið milli handanna. Auðvitað vill maður helst að allir búi við þau kjör og beri það úr býtum fyrir vinnu sína eða það sem það hefst að að fólk geti bara gert hluti eins og það kýs sjálft. Þannig er það ekki og þá er reynt að grípa til félagslegra úrræða. Þess vegna er þetta frv. hér í dag. Þess vegna hafa verið flutt frv. til breytinga á þeim lögum sem mönnum þykja ekki nógu góð, lögum sem við settum. Þess vegna erum við að þessu, af því að kjör eru ólík. En það sem þingmaðurinn hefur haldið fram í ræðu sinni er alveg dæmalaus útúrsnúningur saman við slatta af fáfræði, svo ég noti líkt tungutak og hæstv. forsrh. gerir títt í þessum sal nema að hann notar gjarnan eitthvað um greind fólks.

Herra forseti. Ég ætla ekki að þræta fyrir að ég hafi sagt eitthvað í þessum dúr sem hv. þm. segir, 1988. Ég man það ekki svo gjörla. Ég man að þessi hugmynd leit ekki illa út en þegar farið var að skoða hana var leigan svo há að það var ekki hægt að nota upplagið frá ráðuneytinu á þessu máli. Sú var niðurstaðan enda voru sárafáir sem treystu sér til að fara út í þessar kaupleiguíbúðir. Varðandi leiguna í dag er ég alveg sammála því að hún er mjög há. Aftur á móti er mjög auðvelt að eignast sitt eigið húsnæði. Það er miklu betra fyrir fólk að eignast sitt eigið húsnæði, kaupa sér íbúð af heppilegri stærð, enda fær fólk 90% lán.  Herra forseti. Ég ætla ekki að segja meira um þetta í bili. Ég hef ekki annað en gott um þennan ágæta þingmann, Rannveigu Guðmundsdóttur, 4. þm. Reykn., að segja og ætla ekki að agnúast út í það hvernig hún kemur fram við mig.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort ég nenni að vera með andsvar við hv. þm. en ég verð samt að mótmæla því sem kom fram í ræðu hans áðan, ummælum sem hann viðhafði um hv. þingmenn Samfylkingarinnar, um að þeir væru alltaf í sama gamla farinu. Þetta er alrangt og ég leyfi mér að efast um að hv. þm. hafi t.d. fylgst með þeim ræðum sem voru haldnar hér um þetta mál. Ég get nefnt sem dæmi að ég taldi þær breytingar sem kæmu hér fram nauðsynlegar. Aftur á móti væru þær nokkuð seint fram komnar og of skammt gengið. Síðan spurði ég ýmissa spurninga sem ég er reyndar ekki búin að fá svar við. Ég get ekki séð að það sé að vera ,,í gamla farinu``. Ég mótmæli ummælum hv. þingmanns um ræður hv. þingmanna sem hafa verið hér með málefnalega umræðu. Þó að þeir hafi farið í svolitla söguskoðun er hún nauðsynleg í umræðum sem þessum.

Herra forseti. Ég heyri að þingmenn Samfylkingarinnar eru afskaplega viðkvæmir fyrir þessu máli. Ég hlustaði á hv. þm. Samfylkingarinnar, Jóhönnu Sigurðardóttur, og ég tók afskaplega vel eftir því sem hún sagði um þetta mál. Mér heyrðist hún einmitt tala um hlutina á nákvæmlega sama hátt og mér hefur heyrst hún tala á undanförnum árum. Ég segi ekki að aðrir þingmenn Samfylkingarinnar hafi talað með sama hætti en ég minntist sérstaklega á hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég minntist ekkert á hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur eða Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég fagna því ef hv. þingmenn Samfylkingarinnar yfir höfuð eru að komast á þá skoðun að húsnæðiskerfið hafi verið hrunið og að þær aðgerðir sem gripið var til hafi verið nauðsynlegar til að hægt væri að mæta þörfum fólksins. Það er nefnilega akkúrat það sem hefur gerst með þessu nýja kerfi, þörfum fólksins hefur verið mætt. Það fær úrlausn mála sinna nánast strax. Í dag tekur einhverja daga að ljúka málum þeirra og uppfylla kröfurnar. Áður tók mánuði eða jafnvel ár að uppfylla kröfur fólks. Í því liggur munurinn.

Herra forseti. Það var eins og við var að búast. Hv. þm. var með tóma útúrsnúninga í svarinu við andsvari mínu. Hann alhæfði í ræðu sinni og talaði um þingmenn Samfylkingarinnar, hann tók ekki neina út úr þar þegar hann talaði um að við værum öll í sama gamla farinu. Ég ítreka bara hér að ég tel þessar aðgerðir nauðsynlegar. Hér vorum við með allgott félagslegt kerfi en því var lokað. Í kjölfar þess komu upp ýmis vandamál sem varð auðvitað að bregðast við, er verið að bregðast við hér og hefði þurft að vera búið að bregðast við fyrr. Það er kjarni málsins. Og ég, herra forseti, frábið mér svona útúrsnúninga eins og hjá hv. þingmanni. Það var alveg greinilegt á máli hans að hann hafði alls ekki hlustað, t.d. á mál mitt í upphafi umræðunnar eftir hádegi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að teygja lopann hérna. Ég fagna því bara að hv. þm. er svona ánægð með frv. og þær lausnir sem hafa verið gerðar í félagslega íbúðakerfinu á undanförnum árum.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál sem hér er til 1. umr. og hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir er í sjálfu sér lofsverð viðleitni eða a.m.k. ákveðin viðleitni af hálfu hins opinbera til að mæta þeim gríðarlega vanda sem hefur safnast upp hjá sveitarfélögunum vegna greiðslustöðu sveitarfélaganna vegna félagslega íbúðakerfisins. Virðulegi forseti. Ég held að mjög hollt sé að halda stöðugt til haga hvernig þessi skipan komst á, hver bar ábyrgð á því að hún komst á, en það var með lögum frá Alþingi. Alþingi mótaði stefnu í húsnæðismálum og samþykkti þessi lög, bæði um félagslega íbúðakerfið og félagslegt leiguhúsnæði. Auk þess stendur líka í lögum, a.m.k. í sveitarstjórnarlögum, að það sé almenn skylda sveitarfélaga að sjá íbúum sínum fyrir húsnæði. Á sveitarfélögunum hvílir sem sagt sú skylda sjá til þess að þar sé stöðugt framboð af fullnægjandi húsnæði fyrir íbúa þess og það er skylda sveitarfélagsins að grípa þar inn í ef brýna nauðsyn ber til. Þarna kemur löggjafinn að með tvennum hætti, annars vegar með því að skylda sveitarfélögin til þess að sjá til þess að þar sé húsnæði og í öðru lagi ákveður svo löggjafinn leikreglurnar, ákveður m.a. að sveitarfélögin skuli bera bakábyrgð og innlausnarskyldu á félagslegum eignaríbúðum sínum. Þegar þessari tilhögun var komið á var mikil bjartsýni víða um land. Menn voru bjartsýnir á að fólki mundi fjölga í þéttbýli vítt og breitt um landið og að stefna ríkisstjórnarinnar eða stefna stjórnvalda í byggðamálum og atvinnumálum mundi stuðla að því að byggð og búseta efldist frekar en hitt. Í því ljósi réðust sveitarfélögin að sjálfsögðu í að byggja íbúðarhúsnæði, eins og þeim bar reyndar skylda til, fyrir sína íbúa og töldu að að óbreyttu ástandi eða alla vega ef ástand í byggðamálum og atvinnumálum versnaði ekki, ætti þetta fyrirkomulag ekki að verða þeim vandamál. En annað kom á daginn. Nú síðustu ár hefur einmitt mjög hallað á í byggða- og búsetumálum. Mörg sveitarfélög sem héldu að þau væru að ganga til móts við bjartari tíma hafa mátt þola mikinn samdrátt, brottflutning atvinnutækifæra og samþjöppun í sjávarútvegi sem hefur svipt einstök sveitarfélög eða íbúa þeirra forræði yfir auðlindum og atvinnufyrirtækjum. Það hefur leitt til þess að íbúar hafa flutt burt og þá gjarnan þeir íbúar sem hafa áður haft hærri tekjur í sveitarfélaginu. Eftir stendur fækkun íbúa og minnkandi tekjur sveitarfélaganna. Þetta er sú byggðastefna í raun sem mörg sveitarfélög hafa staðið frammi fyrir á undanförnum árum. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum því í umræðum á Alþingi og með tillöguflutningi á Alþingi lagt ríka áherslu á að það sé skylda Alþingis, skylda ríkisvaldsins, að koma til móts við og leysa bráðavanda margra þeirra sveitarfélaga sem eru í þessari stöðu, að það sé lágmarksskylda fyrir utan það náttúrlega að snúa við þeirri öfugu byggðaþróun sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir með margvíslegum aðgerðum sínum. Við höfum flutt á Alþingi tillögur um að ríkisvaldið veiti fé m.a. til félagslega íbúðakerfisins hjá þeim sveitarfélögum sem þar eru verst stödd. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum verið afar andvíg því að gengið sé á eignir sveitarfélaganna, þjónustueignir sveitarfélaganna til þess að leysa greiðsluvanda félagslega íbúðakerfisins. Nægir t.d. að minna á harða andstöðu okkar við að knýja sveitarfélögin á Vestfjörðum til að selja orkubú sitt og láta andvirði þess ganga m.a. upp í skuldir við félagslega íbúðakerfið. En þetta er sameiginlegt vandamál. Þetta er samfélagsvandamál. Byggðastefnan hefur ekki gengið upp, byggðastefnan sem stjórnvöld bera að verulegum hluta ábyrgð á. Sömuleiðis bera stjórnvöld ábyrgð á fyrirkomulagi félagslega íbúðakerfisins þar sem m.a. eru lagðar þær kvaðir á sveitarfélögin að þau skuli bera innlausnarskyldu á félagslegum eignaríbúðum. Í þetta hafa svo verið settar nefndir. Hæstv. félmrh. hefur af og til sýnt ákveðna viðleitni til að kanna hvernig mætti koma að þessu máli, þó ég hafi verið andvígur þeirri hugmynd og aðgerð að nota Orkubú Vestfjarða til þess að leysa vanda félagslega íbúðakerfisins. Hæstv. félmrh. skipaði þá nefnd. Í henni sátu Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði, Gunnlaugur Júlíusson og fleiri. Hæstv. ráðherra getur leiðrétt mig, en mig minnir að þessi nefnd hafi lagt til ákveðnar leiðir til þess að koma inn í þessa fjármögnun. Hún skilaði af sér minnisblaði 21. maí árið 2001 þar sem lagðar voru til ákveðnar aðgerðir. Ég held að sú nefnd hafi lagt þar til miklu stærri hlut af hálfu ríkisins inn í þetta púkk. Mér þætti ágætt ef hæstv. félmrh. gæti rifjað upp hvað sú nefnd lagði til og hvernig þær tillögur hafa síðan þá þynnst út. Ég hef fyrir framan mig Bæjarins besta á Ísafirði frá 29. ágúst 2001. Þar stendur að nefndin hafi ekki talið sig hafa umboð til að semja um fjármögnun og skiptingu. Með leyfi forseta, vitna ég í þessa frétt: ,,... en afstaða fulltrúa sveitarfélaga í nefndinni er sú að skiptingin verði 90% fjárframlag frá ríki á móti 10% framlagi sveitarfélaga árlega eftir þörf hvers eignarhaldsfélags.`` Þá var verið að hugsa um stofnun eignarhaldsfélags um þessar félagslegu íbúðir. Mér sýnist nú að þær tillögur sem lagðar eru til í þessu frv. víki allmjög frá því sem þarna var lagt til. Herra forseti. Fjárhagsstaða sveitarfélaganna hefur haldið áfram að versna, eins og ég vék að áðan, margra þeirra og einmitt þeirra sömu og eiga í fjárhagslegum erfiðleikum með félagslega íbúðakerfið. Ég hygg að hjá sumum sveitarfélögum fari næstum 80--90% af rekstrartekjum og jafnvel meira til lögbundinna skyldurekstrarverkefna. Þá verður lítið eftir til þess að greiða niður fjárfestingar eða til að leggja í stofnkostnað. Þetta hefur farið versnandi hjá mörgum þessum sveitarfélögum á undanförnum árum. Þess vegna verður sú aðgerð sem hér er lögð til um að sveitarfélögin komi í megindráttum að fjármögnun þessa, að teljast svona heldur dapurleg og fátækleg. En eins og fram hefur komið hér í umræðunni er lagt til að af þessum 1,1 milljarði sem ætlunin er að verja á næstu fjórum, fimm árum í aðstoð við félagslega íbúðakerfið, komi 600 millj. kr. frá sveitarfélögunum eða af fjármagni sem þeim tilheyrir, en einungis um 300 millj. frá ríkinu og 200 millj. frá Íbúðalánasjóði. Virðulegi forseti. Þessi skipting finnst mér vera röng. Mér finnst ábyrgð Íbúðalánasjóðs sem hér kemur fram allt of lítil. Meira að segja er í þeirri grein þar sem vikið er að þátttöku Íbúðalánasjóðs, þar sem Íbúðalánasjóði er heimilað að afskrifa útistandandi kröfur á félagslegum íbúðum sveitarfélaga, þess krafist að sveitarfélögin komi með hluta á móti, einmitt þessi fátæku sveitarfélög sem ekki hafa efni á að standa í skilum með greiðslur af þessum íbúðum. Þarna eru því sett nokkuð ströng skilyrði fyrir því að Íbúðalánasjóður megi koma inn með þessum hætti hvað varðar afskriftir á kröfum. Hætt er því við að þessi aðferð falli að einhverju leyti um sjálfa sig og verði illframkvæmanleg ef þeiri kröfur verður haldið til streitu að sveitarfélögin komi með þessi mótframlög, einmitt þessi fátækustu sveitarfélög sem eiga í þeim greiðsluvandræðum sem leiða til þess arna. Virðulegi forseti. Þess vegna finnst mér það sem ríkið kemur hér inn með vera ansi dapurlegt og bera vott um mikla smámunasemi. Þó að Samband sveitarfélaga meti það svo að betra sé að sjá örlitla viðleitni heldur en ekki neitt, þá er engu að síður dapurlegt að ekki skuli komið hér myndarlegar að því það gæti hugsanlega leitt til árangurs. Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. félmrh.: Hver mikil er hin bráða skuldastaða í félagslega íbúðakerfinu, þ.e. vandi þess? Mig minnir að í ágætu yfirliti sem Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði, flutti fyrir nokkrum mánuðum síðan á fundi hjá sveitarfélögum hafi verið greint frá því að þessi bráðavandi væri einhvers staðar á milli 2 og 3 milljarðar kr. Það væri bráðavandi sem þyrfti í rauninni að afskrifa. Það þyrfti að skrifa þessar skuldir niður. Þetta væru ekki heildarskuldirnar heldur það sem þyrfti að lækka skuldirnar um, þ.e. bráðavandi sem þyrfti að lækka skuldirnar um. Þau skref sem hér er verið að stíga eru því náttúrlega ansi smá miðað við þessa brýnu þörf, þörf sem, að mínu mati, hið opinbera, ríkið, ber alveg jafna ábyrgð á. Þetta er líka fjármagn sem Íbúðalánasjóður, að mínu mati, ætti að bera aukna ábyrgð á. Mér fyndist jafnframt að það ætti skoða hvort ekki þyrfti að breyta lögum um Íbúðalánasjóð þannig að rýmka mætti þær heimildir sem hann hefði til þess að afskrifa skuldir og taka þátt í þessari fjármögnun. Virðulegi forseti. Ég vildi líka spyrja hæstv. ráðherra út í sérmálefni eins og málefni sveitarfélaganna á Vestfjörðum. Nú var þess krafist í uppgjörsferlinu eða söluferli Orkubús Vestfjarða, þegar ríkið yfirtók eignir Orkubús Vestfjarða og eignir sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða, að hluti andvirðisins sem átti að falla í skaut einstakra sveitarfélaga yrði sett, að mig minnir, á biðreikninga sem áttu að vera til tryggingar ákveðnu uppgjöri í sambandi við skuldir vegna félagslega íbúðakerfisins, meira að segja skulda sem ekki voru einu sinni fallnar í gjalddaga. Þó voru sveitarfélögin krafin um að setja þessar ákveðnu upphæðir inn á biðreikninga meðan verið væri að leysa og finna fullnægjandi úrlausn á fjárhagsvanda félagslega íbúðakerfisins á landsvísu. Þá voru þau krafin um að setja þetta inn á biðreikninga. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig standa mál varðandi þessa eignafrystingu eða peningafrystingu sveitarfélaga á Vestfjörðum vegna félagslega íbúðakerfisins og hvenær má vænta þess að sveitarfélögin geti fengið þessa peninga, leyst þá út, þ.e. að þessi mál komist í varanlegt horf? Hver verður staða þeirra sveitarfélaga sem voru knúin til þess að geyma hluta af söluandvirðinu, frysta það upp í ábyrgðir vegna félagslega íbúðakerfisins þótt þau væru í fullum skilum? Þar sem við erum að ræða núna breytingar og inngrip í félagslega húsnæðiskerfið finnst mér rétt að skýra stöðu þeirra sveitarfélaga sem knúin voru til eignasölu. Ég átta mig ekki alveg á hvort það verði skylda að sveitarfélögin stofni eignarhaldsfélög utan um rekstur leiguíbúðanna eða hvort þau megi vera með annað form á. Mér hugnast ekki, virðulegi forseti, að verið sé að setja að nauðsynjalausu kvaðir og tilskipanir á sveitarfélögin hvað varðar rekstrarform félagslegra viðfangsefna sinna. Ég spyr því hvort verið sé að gera það að skilyrði að ákveðnu eignarformi eða rekstrarformi verði komið á til að slík aðgerð og þetta verkefni fari í gang hjá einstökum sveitarfélögum. Ég vek einnig athygli á því að í frv. virðist vera veruleg hvatning til þess að sveitarfélögin reyni að losa sig við félagslegar íbúðir sínar og ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sjái þá sterku hvatningu sem lögin bera þar með sér í samræmi við þær skyldur sem sveitarfélagið ber gagnvart því að geta ávallt útvegað íbúum sínum fullnægjandi húsnæði. Er félagslega rétt að vera með þá beinu hvatningu eða aðgerðahvatningu í þá veruna að sveitarfélögin eigi að hafa það sem markmið að losa sig við hið félagslega húsnæðiskerfi? Ég tel það ekki vera. Ég tel að hvert sveitarfélag þurfi stöðugt og ávallt að hafa ákveðinn fjölda af íbúðum til ráðstöfunar til að geta leigt út fyrir íbúa sína sem af ýmsum ástæðum annaðhvort vilja ekki eða geta ekki ráðist í að eiga eigið húsnæði, og fráleitt sé að setja lög sem gangi þvert á þær samfélagslegu skyldur sveitarfélaganna. Virðulegi forseti. Ég hef nefnt nokkur þau atriði sem ég hafði viljað koma á framfæri við 1. umr. málsins. Mér finnst að ekki hafi komið fram hver vandinn er í raun, hversu stór hann er, hversu háar upphæðir er um að ræða sem er bráðavandi sveitarfélaganna hvað þetta varðar og auk þess líka hversu langt þessi tillaga um aðgerðir kemur til móts við það. En ég ítreka að í sjálfu sér má þakka það litla skref sem hér er stigið þó fátæklegt og veikburða sé og hvergi í takt við þær skyldur og ábyrgð sem ríkisvaldið hefur gagnvart félagslega íbúðakerfinu og fjárhagsvanda sveitarfélaganna hvað það varðar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að þó að ég telji að hér sé frekar skammt gengið í að leysa þann vanda sem a.m.k. ég hef staðið í meiningu um að væri í félagslega húsnæðiskerfinu, þá held ég að hér sé verið að stíga spor í rétta átt og því beri að fagna frv. eins og það liggur fyrir og að það muni taka á hluta þess vandamáls sem við höfum búið við að því er varðar félagslega húsnæðiskerfið. Í stuttu máli má kannski lýsa vandanum í félagslega íbúðakerfinu á tvennan hátt, þ.e. vandanum sem skapast hefur víða úti á landi, að þaðan hefur orðið mikill brottflutningur fólks sem m.a. hefur stafað af atvinnuástandi og ákveðnum stefnumálum sem ríkisstjórnin hefur keyrt eftir varðandi atvinnuhætti úti um landsbyggðina, m.a. í sjávarútvegi. Þar hefur vandinn skapast vegna þess að fólk hefur flutt af svæðinu og íbúðirnar standa auðar og lítt notaðar. Vandinn er hins vegar með allt öðrum hætti á suðvesturhorninu, á Stór-Reykjavíkursvæðinu sérstaklega, þar sem vandinn er sá að hér vantar frekar leiguhúsnæði og húsnæði sem láglaunafólk getur átt aðgang að á félagslegum grundvelli sem er alveg öfugt við það ástand sem hefur skapast víða á landsbyggðinni. Það er einfaldlega þannig að margt fólk þarf á því að halda að eiga aðgang að félagslega íbúðakerfinu eða öðru sambærilegu ódýru leiguhúsnæði sem fólk getur átt innkomu í. Sá vandi, eins og ég gat um, er fyrst og fremst á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Biðlistar lengjast eftir leiguhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu en úti á landi er víða ónotað húsnæði. Vandinn er tvenns konar og frv. sem hér er verið að ræða tekur að hluta til á þeim vanda sem skapast hefur á landsbyggðinni og ber að fagna því að það skref skuli stigið sem hér er lagt til þó að ég telji að það dugi varla til að taka á þeim vanda eins og honum hefur verið lýst, sem mig minnir að hafi verið upp á 2--3 milljarða kr. Lengi hefur verið beðið eftir að frv. í þessa veru kæmi fram í þinginu sem tæki að hluta á því vandamáli sem frv. er ætlað að leysa, sennilega í ein fjögur ár, eða frá árinu 1998. Vandi margra sveitarfélaga þar sem fólksflótti hefur orðið af svæðum hefur verið mikill samfara íbúðarhúsnæði sem sveitarfélögin hafa setið uppi með. Ég vil einnig fagna því sem kom fram í máli hæstv. félmrh. fyrr í dag um þá fjármuni sem bundnir hafa verið eftir að Orkubú Vestfjarða var selt, að þeir verði nú lausir til notkunar fyrir sveitarfélögin sem þar eiga hlut að máli. Ég er eftir sem áður ekki mjög hlynntur því að sveitarfélögin séu sett í þá stöðu að þurfa vegna m.a. íbúðalánakerfisins eða þróunar atvinnumála sem er bein afleiðing af stefnu stjórnvalda, að ganga á eignir sínar og selja þær, eins og t.d. Orkubú Vestfjarða sem ég leit svo á að væri eftirsóknarverður eignarhluti fyrir vestfirsk sveitarfélög til framtíðar þegar horft væri til uppbyggingar á orkumálum og annarrar uppbyggingar sem vissulega var þörf á í þeim landshluta. En það mál ræddum við lengi á síðasta vetri og því lauk eins og allir vita með því að orkubúið var selt og hluti af þeim fjármunum var notaður af sveitarfélögunum til að laga stöðu sveitarfélaganna. Beðið var lengi eftir því að tekið væri á vandanum á landsvísu og frv. sem við nú ræðum tekur á því að hluta og því ber auðvitað að fagna þó það sé seint fram komið og þó ég telji að meiri fjármuni vanti inn í þetta frá hendi ríkisins til að taka á vandamálinu á landsvísu. Samt ber ekki að lasta það sem hér er verið að gera því ég tel að þetta sé til bóta en nokkuð skammt sé gengið til að ná utan um það vandamál sem hefur verið lýst í félagslega kerfinu á landsvísu og einkum að því er snýr að þeim byggðum þaðan sem mikill fólksflótti hefur verið á undanförnum árum og tekjur sveitarfélaga hafa dregist verulega saman. En að öðru leyti get ég endað mál mitt á því að lýsa því yfir að vissulega munum við styðja frv.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig þægilegt að segja: Þetta er allt of lítið. Ríkissjóður sleppur allt of billega. Þetta er minna en við vonuðumst eftir að kæmi. Þetta er of seint fram komið. Þetta er niðurstaða af vinnu sem ég vil trúa að hafi verið mjög vönduð. Hinir færustu menn sátu yfir þessu verkefni --- ég taldi þá upp í framsöguræðu minni, fyrir utan starfsmenn frá félmrn. og fjmrn. Að verkinu komu fulltrúar sveitarfélaganna, þ.e. forstjóri hagdeildar Sambands íslenskra sveitarfélaga, Gunnlaugur Júlíusson hagfræðingur, Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði og Helgi Hjörvar, forseti borgarstjórnar í Reykjavík. Sér til aðstoðar höfðu þeir reiknimeistara frá viðurkenndum bókhaldsstofum sem settu upp dæmi og reiknuðu og búið er að setja upp mörg dæmi og reiknilíkön í þessu skyni. En þetta er sem sagt niðurstaðan af þeirri vinnu sem þar var unnin og samkomulag er um að hrinda í framkvæmd milli ríkis og sveitarfélaga. Ég ætla út af fyrir sig ekki að fara að fjölyrða mjög um þessar umræður. Ég undirstrika að ekki er verið að krefjast þess að sveitarfélögin leggi fram fé. Hins vegar er verið að nota sjóði sem safnast hafa og sveitarfélögin eiga. Sveitarfélögin gátu ekki tekið þá peninga til sín, búið var að leggja þá á og koma þeim fyrir, 300 milljónum í varasjóði viðbótarlána og 300 milljónum eða þar um bil í Tryggingarsjóð vegna byggingargalla. Og af því að spurt var um hvað hefði verið borgað út á byggingargallana á undanförnum árum eða frá því að Tryggingarsjóður vegna byggingargalla var settur á fót, þá hafa fallið á hann 7 milljónir. Safnast hafa í hann 300 milljónir, en útgreiðslurnar hafa verið 7 milljónir. Það var hugmynd sveitarfélaganna og tillaga ættuð frá sveitarfélögunum um að leggja hann í þetta púkk ásamt með varasjóðnum og framlagi frá ríkinu. Komið hefur í ljós að ríkið hefur ekki verið greiðugt á fé við varasjóðinn. Það eru 50 milljónir sem komu fyrsta árið. Síðan hefur gengið erfiðlega að heimta fé af ríkinu í varasjóðinn. Ég vil taka það fram að það er engin skylda að stofna rekstrarfélög. Sveitarfélögin ráða því alveg sjálft hvort þau gera það. Ég held hins vegar að þar sem mikil umsvif eru sé það áreiðanlega skynsamlegt. Ég er alveg viss um að það var skynsamlegt hjá Reykjavíkurborg að stofna Félagsbústaði hf. til að halda utan um rekstur svo mikils batterís sem Félagsbústaðir eru. Ég hygg að í stærri sveitarfélögum sé það mjög hyggilegt. Það er fjarri lagi að halda því fram, eins og hér kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., að verið sé að reyna að koma í veg fyrir að sveitarfélögin eigi leiguíbúðir. Auðvitað eiga sveitarfélögin að eiga leiguíbúðir. Það leiðir af sjálfu. Engum manni hefur dottið í hug annað en að eðlilegt sé að sveitarfélögin eigi töluvert af leiguíbúðum.  Ég er t.d. ekkert sannfærður um að skynsamlegt sé fyrir sveitarfélagið Bolungarvík að eiga yfir 70 leigubúðir. Ég held að betra væri fyrir sveitarfélagið Bolungarvík að selja eitthvað af þessum leiguíbúðum. Ég er ekkert viss um að það sé skynsamlegt fyrir Blönduós að eiga 45 leiguíbúðir. Blönduós hefur þurft að innleysa á undanförnum árum 45 íbúðir. Að vísu er fólk í þeim flestum, ekki nema tvær hafa staðið auðar lengur en tvo mánuði. Af því hér kom fram spurning um hvað innlausnaríbúðirnar eru margar þá er ég hér með skrá um innlausnaríbúðir sveitarfélaga. Þau hafa leyst til sín samtals 1.055, eða voru búin að því núna 15. febrúar. Skráin er síðan þá. Það er afar misjafnt hvar þær eru, en 84 eru búnar að standa lengur auðar en eitt ár. Þetta eru tölur frá 15. febrúar. Þær eru ekki alveg glænýjar og geta verið eitthvað breyttar. Rétt er að halda því til haga í þessari umræðu að við höfum líka gengist fyrir sérstöku átaki til að fjölga leiguíbúðum. Á undanförnum árum hafa bæst við eða Íbúðalánasjóður hefur lánað út á í kringum 400 nýjar leiguíbúðir á hverju ári. Árlega hafa bæst við í leiguíbúðapakkann í kringum 400 íbúðir. Það var ákveðið til að greiða fyrir sveitarfélögunum að innlausnaríbúðirnar mættu standa á gamla láninu út líftíma lánsins, þ.e. sveitarfélag sem innleysti íbúð sem á hvíldi lán á 1% eða 2,4% mátti láta lánið standa út upphaflegan lánstíma og fá síðan viðbót á markaðsvöxtum ef það kærði sig um þannig að heildarlánstíminn gæri orðið 50 ár. Þetta var veruleg hagræðing fyrir sveitarfélögin sem hafa þurft að leysa til sín íbúðir fyrir utan þessar 400 sem bætast við á ári og eru ætlaðar fólki innan skilgreindra tekju- og eignamarka, þ.e. sveitarfélögum, Öryrkjabandalagi, námsmannasamtökum og þess háttar. Vextirnir af þessum lánum eru 3,5%. Ríkissjóður tekur það á sig samkvæmt samkomulagi að greiða Íbúðalánasjóði mismuninn á þeim 3,5% vöxtum og þeim vöxtum sem Íbúðalánasjóður þarf að sæta hjá lífeyrissjóðunum, sem núna eru í kringum 6%. Ríkissjóður er því að leggja gott betur en þessar 60 milljónir í hið félagslega húsnæðispúkk. Hann er líka að leggja þarna til mismuninn á vöxtum sem eru núna 6,1% eða eitthvað svoleiðis --- það er ávöxtunarkrafa lífeyrissjóðanna --- og 3,5%. Enn fremur er farið í gang sérstakt átak í samstarfi við lífeyrissjóðina. Þar er fyrirhugað að bæta við 600 leiguíbúðum extra sem verða leigðar á almennum markaði án þess að gera kröfu um tekju- eða eignamörk. Það verða 150 byggðar á ári og vextir af þeim lánum verða 4,5%. Búið er að semja við Búseta um að byggja helminginn af þessum íbúðum, þ.e. 300, og sú vinna er að hefjast. Ekki má gleyma því að á undanförnum árum, síðan Íbúðalánasjóður tók til starfa, hafa verið veitt í kringum 2.000 viðbótarlán á ári, þ.e. 2.000 efnalitlar fjölskyldur hafa árlega komist í eigið húsnæði. Viðbótarlánaíbúðirnar koma í staðinn fyrir félagslegar eignaríbúðir, félagslegar kaupleiguíbúðir og leiguíbúðir sem voru eitthvað í kringum 300 á ári þannig að ólíku er nú saman að jafna. Það er misskilningur að fjárhagsstaða sveitarfélaganna hafi verið að versna. Til eru að vísu sveitarfélög þar sem fjárhagsstaðan hefur verið að versna. En ef litið er á heildarsummuna, hvernig þróun fjárhagsstöðu sveitarfélaganna hefur verið háttað, hefur hallarekstur þeirra minnkað á undanförnum árum. Í fyrra var hann 1 milljarður, sem er út af fyrir sig 1 milljarði of mikið. En í hittiðfyrra var hann 3 milljarðar og svipaðar tölur og upp í 5 milljarða á árunum þar á undan. Eins og ég sagði áðan kom nefndin sér saman um reiknilíkan eða módel, þ.e. hvernig það ætti að vera. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, kaflann um auðar íbúðir, því þar kemur fram að vissu leyti nákvæmara svar en ég veitti hv. 5. þm. Reykv. í upphafi umræðunnar: ,,Til viðbótar við ofangreint rekstrarframlag er veitt viðbótarframlag vegna auðra íbúða. Lagt er til með líkaninu að veitt verði framlag fyrir hvern þann mánuð sem íbúð stendur auð umfram þrjá.`` --- Umfram þrjá. ,,Framlagið nemi þó aðeins 40% af útreiknuðum mánaðarlegum kostnaði samkvæmt 3. lið hér að ofan. Það er mat nefndarinnar að með ofangreindum takmörkunum varðandi auðar íbúðir þá sé hvati fyrir sveitarfélög að hafa íbúðirnar sem minnst auðar. Sveitarfélög gera grein fyrir þeim íbúðum sem standa auðar fjölda mánaða og leggja fram gögn frá Hagstofu því til staðfestingar. Lagt er til að hvert ár verði gert upp eftir á eða þegar allar forsendur liggja fyrir. Þannig hefur nefndin nú notað árið 2001 sem viðmiðunarár við smíði umrædds reiknilíkans. Niðurstaðan úr því er sú að gefnum framannefndum forsendum að fjárþörfin er á bilinu 50--60 milljónir. Með því móti er staða þeirra sveitarfélaga sem eiga við mestan rekstrarvanda vegna félagslegra íbúða að etja, verulega bætt.`` Hér er talað um 50--60 milljónir. Við rýmkuðum þessar heimildir upp í 80 milljónir. Herra forseti. Að endingu er rétt að nefna að við höfum húsaleigubætur og þær hafa verið hækkaðar. Nú eru húsaleigubætur greiddar í öllum sveitarfélögum á landinu. Þær eru orðnar skattfrjálsar síðan um síðustu áramót. Við bætast 2.000 íbúðir á ári með félagslegri aðstoð með 90% láni. Það bætast við 400 nýjar leigubúðir á ári á 3,5% vöxtum. Það eiga að bætast við 150 á ári með 4,5% vöxtum og síðan verða heimildir til viðbótar ef á þarf að halda með markaðsvöxtum. Rétt er að nefna að víst er húsaleiga of há í Reykjavík og maður heyrir ljótar sögur af því. En ég hef í höndum hvernig Félagsbústaðir hf. prísuðu leiguíbúðir í árslok. Tveggja herbergja íbúð var á 22.500, þriggja herbergja íbúð á 32.000 og fjögurra herbergja íbúð á 42.000. Þarf mann svo ekki að undra þó að myndist biðlistar eftir leiguhúsnæði hjá Félagsbústöðum.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. vísar til þess að hér sé um að ræða mál sem sé afrakstur samkomulags ríkisvaldsins og sveitarfélaganna. Ég á ákaflega erfitt með að ímynda mér annað en að sveitarfélögin líti á það sem nauðungarsamkomulag í raun því þarna er sveitarfélögunum er gert að sæta slíkum kostum. Það er til marks um samningsstöðuna, til marks um að sveitarfélögin eru meira og minna á hnjánum gagnvart ríkinu sem sífellt neytir aflsmunar, að þau skuli lúta að svona litlu. Þetta samkomulag er að mestu leyti borgað af þeim sjálfum og ríkið er að leggja sáralítið, nánast ekkert, fram til viðbótar því sem gefin voru fyrirheit um í bráðabirgðaákvæðinu með lögunum á sínum tíma. Svo kemur á daginn að það hefur ekki einu sinni verið efnt. Hér upplýsir hæstv. ráðherra að aðeins í eitt skipti hafi ríkið skilað í sjóðinn þeim 50 milljónum á ári sem til stóð og kannski einhverjum smáaurum í annað skiptið, 17 millj. heyrði ég hér á göngum þannig að ríkið hefði á þessum árum greitt í sjóðinn kannski 67 milljónir í allt. Það er alveg augljóst, herra forseti, að ríkið er einfaldlega að láta sveitarfélögin taka þessar byrðar á sínar herðar. Væntanlega er ástæða þess hversu málið hefur dregist gríðarlega að sveitarfélögin hafa þráast við og lifað í voninni um að þau fengju eitthvað út úr þessu. En að lokum lúta þau svo þessum afarkostum. Varðandi það að rekstrarstaða sveitarfélaganna sé að batna þá tel ég það ekki einhlítan mælikvarða þó að hallareksturinn sem slíkur, mældur í milljörðum, minnki þegar útgjöldin vaða á sama tíma upp sem hlutfall af skatttekjum. Er það ekki alveg eins ávísun á að sveitarfélögin eru hætt að geta hreyft sig, hætt að geta fjárfest? Þau eru orðin svo skuldsett að þau komist ekki lönd né strönd og allar tekjur þeirra fara orðið í rekstur?

Herra forseti. Finnst hv. þm. líklegt að Gunnlaugur Júlíusson hagfræðingur sem einu sinni var töluvert mikið kunnugur hv. þm.

Er enn.

og er enn, lúti að einhverjum nauðungarsamningum? Ég get varla hugsað mér mann sem fráleitara væri að ætla að neyða. Ímyndar hann sér að Helgi Hjörvar, forseti borgarstjórnar, færi að gera það fyrir ríkisstjórnina að sættast á einhverja nauðungarsamninga? Ég er hræddur um ekki. Ímyndar hv. þm. sér að Halldór Halldórsson, bæjarstjóri á Ísafirði, sem þekkir manna best af eigin reynslu hvernig er að reka og standa í rekstri félagslega íbúðakerfisins á Vestfjörðum fari að lúta að einhverjum nauðungarsamningum? Ég ætla ekki að ímynda mér það. Varðandi fjárhag sveitarfélaganna þá er alveg rétt að þarna er um meðaltal að ræða og þarna er um of lélega útkomu að ræða. Meðan skuldasöfnunin er meiri en eignasöfnunin þá er það auðvitað slæm þróun. En ekki má mála fjandann á vegginn og halda að öll sveitarfélög séu að fara yfir um. Auðvitað vegur það mjög þungt að Reykjavík stendur afar vel og Reykjavík vegur mjög þungt í þessum samanburði. En þess má líka geta að ekki fullnýta nærri öll sveitarfélögin tekjustofna sína.

Herra forseti. Það á auðvitað ekki að mála skrattann á vegginn, hvorki hvað tekjur sveitarfélaga varðar né annað. Einhver góður maður á að hafa sagt að þess þyrfti ekki, skrattinn kæmist þangað hjálparlaust. Það er líka rétt að örfá sveitarfélög eru í nokkurri sérstöðu hér í landinu. Það eru fyrst og fremst moldríkir svefnbæir þar sem meðaltekjur eru mjög háar og menn hafa litla þjónustubyrði og geta látið það eftir sér að fullnýta ekki tekjur sínar. En það eru undantekningar sem sanna regluna. Hin almenna regla, alveg sérstaklega hjá meðalstórum sveitarfélögum á landsbyggðinni, er að sveitarfélögin sjá engan veginn fram úr rekstrarútgjöldum sínum. Þar hefur orðið svakaleg breyting til hins verra á örfáum árum. Það veit hver einasti maður sem fer um og hittir forsvarsmenn þessara sveitarfélaga að máli, t.d. miðlungs og minni sjávarplássa á landsbyggðinni, hefðbundinna sveitarfélaga með 200--500 eða 1.000--2.000 íbúa, að þar sjá menn yfirleitt ekki fram úr því hvernig þeir eiga að klára rekstur sveitarfélaga sinna, hvað þá nauðsynlegar fjárfestingar við að greiða niður skuldir á komandi árum. Þetta veit hæstv. félmrh. Þetta er svona. Það er m.a. í því ljósi sem mér finnst þessi útkoma dapurleg og slök fyrir sveitarfélögin. Hér voru nefndir miklir kappar og ágætir kunningjar mínir allir: Gunnlaugur Júlíusson, Helgi Hjörvar og Halldór Halldórsson. Þetta eru allt baráttumenn. En þeir hafa væntanlega hugsað svo að lokum: Það er betra að fá eitthvert lítilræði en ekki neitt. Hæstv. félmrh. má ekki gleyma því að þetta ströggl er búið að standa í bráðum fjögur ár. Lögunum var breytt árið 1998 og þá blasti þessi óuppgerði vandi við. Síðan hafa starfað nefndir og þetta hefur nuddast undan. Væntanlega gerist það þarna að lokum að sveitarfélögin eru í svo lélegri samningsstöðu að þau verða að lúta að svo litlu og hirða þetta lítilræði frekar en ekki neitt í lokin. Reyndar hefur hæstv. félmrh. gefið okkur skýrt í skyn að hann sé sjálfur hundóánægður með þessa niðurstöðu. Hann dró bara ekki meira að landi.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég er himinlifandi með þessa niðurstöðu því ég held að hún sé góð. Þetta er lausn á landsvísu sem aðilar málsins sætta sig við, sem samkomulag er um og menn telja fullnægjandi. Ég get ekki beðið um meira. Ég er mjög ánægður með það. Ég kom því ekki að í ræðu minni áðan að svara hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni. Biðreikningurinn átti að standa þangað til lausn á landsvísu væri kominn. Þar af leiðir að peningarnir verða lausir þegar þessi lög taka gildi. Það er skynsamlegt fyrir sveitarfélög á Vestfjörðum sem telja að þau þurfi að losna við húsnæði að geyma eitthvað af þessum peningum til að nota í mótframlag á móti afskriftum Íbúðalánasjóðs. Ég veit að í Vesturbyggð er t.d. áhugi fyrir því að rífa eitthvað af húsnæðinu. Það er rétt hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. að sveitarfélög eru sum í vandræðum. Hins vegar hefur líka orðið mikill viðsnúningur hjá sumum sveitarfélögum. Sveitarfélögin sem voru verst sett, Vestfjarðasveitarfélögin, eru öll komin í fínasta rekstrarform, 

Já.

Sauðárkrókur seldi eignir. Sauðárkrókur var illa skuldsettur en nú er búið að bjarga sveitarfélaginu með því að selja eignir.

Hvað ætla þeir að selja næst?

Nú geta þeir rekið sveitarfélagið. Nú geta þessi sveitarfélög rekið sig og þurfa ekki að eyða í vaxtakostnað meiri parti þess sem þau hafa til ráðstöfunar. 
            

Herra forseti. Ég ítreka nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra sem hann svaraði ekki. Hve miklu af innlausnaríbúðum hefur verið breytt í leiguíbúðir frá því félagslega kerfinu var lagt, þ.e. sem sveitarfélögin hafa leyst til sín? Hver er áætlaður kostnaður við ráðgjafarnefnd varasjóðsins? Hvers vegna ráðherraþóknun? Ég hélt að við værum að hverfa frá því, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir spurði einnig um. Ég spyr líka um hvort gerð hafi verið gerð einhver úttekt á kostnaðinum af þessu. Duga þessar 1.100 millj. fyrir þeim verkefnum sem sjóðnum er ætlað að sinna samkvæmt þessu frv.? Mun félmn. fá úttekt sem er á bak við þessa tölu? Það nægir ekki að setja málið svona fram. Við verðum að vera viss um að hér sé ekki verið að ávísa inn í framtíðina 1.100 millj. sem dekka ekki verkefnið. Síðan vil ég spyrja hvernig á að afgreiða málin út úr þessum sjóði. Þetta á að gerast á fimm árum. Það koma væntanlega margar umsóknir í einu. Hvaða forgangsröðun verður á þessu? Hefur eitthvað verið hugsað fyrir því? Síðan væri mjög gott, herra forseti, að hæstv. ráðherra, sem gjarnan fer með tölur um 400 lán til 400 leiguíbúða o.s.frv., upplýsti fólk, sem þarf að borga 70--100 þús. kr. í leigu á mánuði vegna þessara íbúða vegna þessara háu vaxta, hvernig þetta fólk á að fara að því að greiða þessa vexti. Það þýðir ekki að vísa í einhverjar tölur í Reykjavík upp á 25--30 þúsund sem eru auðvitað vegna lána á íbúðum með 1% vöxtum. En þetta er greiðslubyrðin af lánum núna, með 3,5 og 4,5% vöxtum. Frá 70--100 þús. kr. kostar á mánuði að leigja þessar íbúðir, m.a. þessar búsetaíbúðir. Ég bið um, fyrir hönd þeirra þúsunda sem bíða eftir leiguíbúðum, að ráðherrann segi þessu fólki hvernig það eigi að fara að því að borga leiguna af þessum íbúðum.

Ég get verið sammála hv. þm. um eitt atriði, þ.e. að leiga hér á höfuðborgarsvæðinu er of há hjá einkaaðilum. Það er vandamál og ég viðurkenni það. Hitt er annað mál að það er líka vandamál fyrir fólk að standa undir lánum hjá Íbúðalánasjóði, þó ódýr séu. Vaxtastigið í landinu er nefnilega of hátt. Lífeyrissjóðirnir eru ekki barnanna bestir. Þeir ávaxta fé sitt ekkert síður en aðrir. Þeir halda uppi hárri ávöxtunarkröfu og vilja frá rentu af sínu fé. Ég geri ráð fyrir því að ráðgjafarnefnd varasjóðs húsnæðismála forgangsraði hvernig unnið verði úr þessu. Ég lít svo á að það verði hennar hlutverk. Það er álit nefndarinnar að þetta dugi. Það er engin uppfinning frá mér að þessir peningar dugi til að leysa þennan vanda á landsvísu. Það hafa verið búin til mörg módel og það sem þeir birta með sinni skýrslu á að þeirra áliti að duga. Varðandi kostnað vegna þessarar stjórnarnefndar þá ég ekki von á því að hann verði mjög hár. Ég ímynda mér, ef ég slæ því fram í fljótu bragði, að hann geti verið um helmingur af launum stjórnar Íbúðalánasjóðs eða eitthvað svoleiðis. Mér fyndist það ekkert fráleitt. Stjórn Íbúðalánasjóðs er lakar launuð en bankaráðin. Innlausnaríbúðir sem hafa verið gerðar að leiguíbúðum held ég að séu 1.060.

Herra forseti. Þessar síðustu tölur þarf að skoða nánar. Ef það er rétt, herra forseti, að frá því að kerfið var lagt niður 1998 hafi á annað þúsund innlausnaríbúða verið breytt í leiguíbúðir hlýtur það að hafa slegið verulega á þann vanda sem við erum að tala um. Ég vildi gjarnan fá sundurliðun frá hæstv. ráðherra á hvernig þetta skiptist milli kjördæma og hvort um sé að ræða tölur frá 1998, þegar kerfið var lagt niður. Eitt erum við hæstv. ráðherra hjartanlega sammála um --- það kom loks að því í þessari umræðu --- að vaxtastigið er allt of hátt. Það er að fara með mörg sveitarfélög sem eru að kikna undan skuldabyrði þetta háa vaxtastig. Lífeyrissjóðirnir eru þar ekki barnanna bestir. Ég tek svo sannarlega undir það. Ráðherrann svaraði að öðru leyti spurningum mínum. Ráðherra segir að forgangsröð eigi að ráða. Ég hef dálitlar efasemdir um að ekkert hafi verið sett niður um það og engar hugmyndir verði lagðar fyrir í nefndinni um hvernig eigi að halda á þessum málum. Ég efast um að fá eigi nefndinni þetta alfarið í hendur. Ég geri ráð fyrir að félmn. fjalli um þetta atriði. Ég óska líka eftir því að ráðherrann beiti sér fyrir því að félmn. fái forsendurnar bak við þessar 1.100 millj. Ég spyr ráðherrann: Er það svo að sveitarfélagið eigi ekki frekari kröfu á hendur ríkinu þó í ljós komi að þessar 1.100 millj. dugi ekki fyrir því sem gera á samkvæmt þessu frv.? Ég held að afar mikilvægt sé að fá fram hvort frá málunum sé gengið milli ríkis og sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin eigi ekki frekari kröfur á hendur ríkinu. Hvernig er frá því máli gengið? Það er líka mikilvægt fyrir nefndina sem fjallar um málið að hafa á hreinu hvernig búið hefur verið um þá hnúta.

Herra forseti. Ég vænti þess að nefndin kalli fyrir sig þá reiknimeistara sem bjuggu þessi módel til og þeir geti útskýrt fyrir nefndinni á hverju þeir byggja niðurstöðu sína. Það er trú okkar og skoðun að vandinn verði leystur með þessu fimm ára plani, þ.e. vandinn vegna félagslegra íbúða. Auðvitað verða fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga stöðugt í skoðun á hverju einasta ári. Það er ýmislegt sem ríki og sveitarfélög eiga eftir að tala um, m.a. um hvernig þau eigi að skipta sameiginlegum verkefnum, húsaleigubótum og slíku á milli sín. Varðandi íbúðirnar sem hafa verið innleystar þá hafa verið innleystar 45 á Blönduósi, 37 á Bolungarvík, í Borgarbyggð 24, Dalvík 58 og Fjarðabyggð 32, svo ég nefni nokkur dæmi af handahófi. Ég hef ekki töluna um Reykjavík og biðst afsökunar á því. Það vantar tölu úr Reykjavík, Mosfellsbæ, Skútustaðahreppi og Vík í Mýrdal. En á því blaði sem ég er með eru 1.055 íbúðir taldar upp, þ.e. innlausnaríbúðir sem komnar eru í leigu. Þetta eru sem sagt innlausnaríbúðir sem hafa einhvern tímann verið félagslegar eignaríbúðir en sveitarfélögin hafa leyst til sín. Ég skal gefa hv. þm. ljósrit af þessu blaði mínu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um breytingu á vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Samkvæmt vegalögum ber að endurskoða vegáætlun á tveggja ára fresti. Sé tekið mið af því á að endurskoða þessa áætlun nú á þessu þingi. Þetta þýðir að óbreyttum lögum að samþykkja þarf nýja vegáætlun árin 2002--2005. Fyrir Alþingi liggur nú frv. til laga um samgönguáætlun og frv. um ýmis lagaákvæði er varða samgönguáætlun. Samkvæmt þessum frv. er gert ráð fyrir að lagðar verði fyrir Alþingi næsta haust till. til þál. um samgönguáætlun og jafnframt um fjögurra ára áætlun hennar. Hin nýja samgönguáætlun mun þá taka til áranna 2003--2014 og fjögurra áætlunin, sem í raun tekur við hlutverki hafnaáætlunar, sjóvarnaáætlunar, vegáætlunar og flugmálaáætlunar, mun ná til áranna 2003--2006. Samgönguáætlun mun verða mun víðfeðmari en fyrri áætlanir, þ.e. ætlunin er að í henni komi fram auk fjárfestingaráætlana yfirgripsmikil markmiðssetning um flesta þætti samgangna og horft verður lengra fram á veginn en áður og þá með hliðsjón af reynslu sem fengist hefur með langtímaáætlun í vegagerð. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður ekki talið hyggilegt né hagkvæmt að leggja fram vegáætlun til fjögurra ára nú þegar hún getur einungis gilt fyrir árið 2002. Því er hér lögð fram till. til þál. um vegáætlun til eins árs, þ.e. ársins 2002. Við það næst eðlilegt framhald vinnunnar að teknu tilliti til þess að framangreind lagafrv. verði samþykkt á hinu háa Alþingi. Nái þetta fram að ganga skapast eitt vandamál sem er eingöngu formlegs eðlis. Það er svo að undirbúningur framkvæmda tekur mun lengri tíma en áður var og jafnframt gildir um stærri framkvæmdir að þær ná margar yfir meira en eitt ár. Því skapast óvissa um heimildir Vegagerðarinnar til þess að bjóða út framkvæmdir á þessu ári sem ná yfir á næsta ár eða fleiri ár. Jafnframt skapast óvissa um sams konar framkvæmdir sem þegar hafa verið boðnar út á þessu ári en eru til lengri tíma. Lagt er því til að með nál. samgn. um vegáætlun fyrir árið 2002 fylgi listi yfir slíkar framkvæmdir sem staðfesti þær heimildir sem um er að ræða. Hér er fyrst og fremst um formsatriði að ræða þar sem vænta má tillögu um samgönguáætlun og fjögurra ára áætlun hennar á upphafsdögum Alþingis næsta haust sem festa nauðsynlegar heimildir í því skyni eins og fyrr var getið um. Samgn. lagði fram frhnál. við 3. umr. þar sem lagt er til nýtt bráðabirgðaákvæði í frv. til laga um ýmis lagaákvæði er varða samgönguáætlun er heimilar framangreinda tilhögun mála sem við byggjum á. Tekjuhlið vegáætlunar er með nokkuð hefðbundnum hætti. Markaðir tekjustofnar eru sem fyrr uppistaðan í fjáröfluninni. Þar er gert ráð fyrir óbreyttum gjaldskrám út árið en lítið eitt hækkandi tekjum í þungaskatti, einkum vegna fjölgunar minni dísilbifreiða. Er þetta í takt við þá þróun sem verið hefur undanfarin ár. Heildarupphæð markaðra tekna að fráteknu umsýslugjaldi er 10.346 millj. kr. Vegagerðinni hafa verið falin nokkur ný umsýsluverkefni að undanförnu. Má þar nefna umsjón með sérleyfum, hópferðum og vöruflutningum og útgáfu leyfa til leyfishafa í slíkum flutningum. Einnig hefur hún umsjón með leigubifreiðum og leyfisveitingum til rekstraraðila í þeim akstri. Gjald er greitt fyrir leyfisveitingarnar sem á að standa undir kostnaði við þær. Þá var Vegagerðinni á síðasta ári falin umsjón með þeim flugleiðum sem ríkið styrkir. Með því fylgdu fjárveitingar úr ríkissjóði til að standa undir styrkjum, 123 millj. kr. í ár. Önnur fjáröflun er viðbótarfé, 500 millj. kr. framlag úr ríkissjóði, og er það sama upphæð og komið hefur úr ríkissjóði síðustu þrjú árin. Við afgreiðslu vegáætlunar á Alþingi vorið 2000 var lögð til sérstök fjáröflun að upphæð 2,3 milljarðar kr. og var m.a. áformað að afla þessa fjár með sölu ríkiseigna. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2002 var ákveðið að fresta framkvæmdum í vegáætlun fyrir 1.616 millj. kr. og lækka framlög úr ríkissjóði sem því nemur. Verður nánar vikið að frestuninni í tengslum við gjaldahlið vegáætlunar. Framsetning gjaldahliðar vegáætlunar víkur nokkuð frá því sem tíðkast hefur undanfarið. Er hún sveigð að framsetningu fjárlaga og einnig samræmd við áætlanir annarra samgöngustofnana. Er þá m.a. verið að undirbúa gerð samgönguáætlunar á hausti komanda. Í fjárlögum fyrir árið 2002 var útgjaldarammi vegáætlunar endanlega ákveðinn. Niðurstöðutala fjárlaganna er 1.616 millj. kr. lægri en útgjaldatala vegáætlunar eins og áður er getið um. Verður því að draga úr framkvæmdum á árinu 2002 sem nemur þeirri upphæð. Af þessari upphæð falla þó 97 millj. kr. á liðinn Rekstur og þjónustu, svo og viðhald. Hefur sú upphæð þegar verið dregin frá útgjaldatillögu áætlunarinnar. Afgangurinn, 1.519 millj. kr., kemur fram sem frestun stofnkostnaðar og hefur ekki verið skipt á einstaka framkvæmdaliði í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Árið 2001 var frestað nýbyggingarframkvæmdum fyrir 700 millj. kr. miðað við vegáætlun. Til að raska vegáætlun sem minnst úr þeirri framkvæmdaröðun sem þar var sett fram er eðlilegt að þau verkefni sem frestað var árið 2001 fái fjárveitingar sínar til baka í ár. Þær tillögur um sundurliðun stofnkostnaðar sem lagðar verða fyrir samgn. og þingmannahópa munu taka mið af þessu. Að öðru leyti verða tillögur um frestun framkvæmda við það miðaðar að þær valdi sem minnstri röskun á framvindu verka. Þau sjónarmið sem hér hafa verið rakin varðandi frestun framkvæmda munu einnig verða höfð að leiðarljósi í haust þegar kemur að gerð samgönguáætlunar og fjögurra ára áætlunar hennar. Þá verður að miða við þau verkefni sem frestað er í ár og fjárveitingar á næsta ári. Tillaga um frestun framkvæmda verður lögð fyrir samgn. og þingmenn kjördæma eins og venja er. Verður ekki fjallað nánar um það hér að öðru leyti en því að rétt er að víkja lítillega að jarðgangagerð. Unnið hefur verið að undirbúningi og hönnun jarðgangaverkefna samkvæmt gildandi vegáætlun. Gögn til forvals á verktökum verða send út síðar í þessum mánuði. Miðað er við að velja fjóra til sex verktaka til að bjóða endanlega í og munu þeir fá útboðsgögn send í júní- eða júlímánuði í sumar þannig að unnt verði að byrja framkvæmdir ef allt gengur fram sem að er stefnt síðla hausts. Í gildandi vegáætlun eru 1.450 millj. kr. fjárveiting til jarðganga. Augljóst er að ekki verður notaður nema hluti af því fé í ár. Þessi liður hlýtur því að leggja verulega af mörkum til frestunar framkvæmda á árinu 2002 miðað við þau áform sem uppi eru og miðað við það sem mögulegt er vegna undirbúnings þeirra verka. Um gjaldahliðina að öðru leyti er rétt að ítreka það að liðirnir Rekstur og þjónusta eru mjög bundnir og ekki unnt að lækka þá svo neinu nemur. Með sívaxandi kröfum um aukna þjónustu hljóta þeir liðir að fara hækkandi á komandi árum og blasir sú þörf við nú þegar í ýmsum þáttum þeirra liða. Á þetta ekki síst við vaxandi kröfur um vetrarþjónustu sem allir þekkja. Þrátt fyrir þá frestun framkvæmda sem hér hefur verið gerð grein fyrir er rétt að ítreka að útgjöld til vegamála eru með því allra mesta sem hefur nokkru sinni verið. Það er einungis síðasta ár, árið 2001, sem skilar hærri framlögum til vegamála á föstu verðlagi en vegáætlun 2002 gerir núna ráð fyrir. Málefni Sundabrautar hafa af eðlilegum orsökum færst inn í umræður nú þegar sveitarstjórnarkosningar eru fram undan. Árið 1999 hófu sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vinnu við sameiginlegt svæðisskipulag. Lokavinna við svæðisskipulag stendur nú yfir. Talsverðar breytingar hafa orðið á forsendum Sundabrautar. Helstu breytingar eru að uppbyggingu Álfsness hefur verið seinkað og er nú ekki fyrirhuguð fyrr en eftir árið 2024 sem hlýtur að hafa áhrif á áform við framkvæmdir við vegagerð á þessu svæði. Umfjöllun um legu Sundabrautar hefur að verulegu leyti legið niðri undanfarin missiri. Ástæðan er fyrst og fremst endurskoðun á umferðarlíkani svæðisins sem fór fram samhliða vinnu við svæðisskipulagið að frumkvæði sveitarfélaganna. Vinna við mat á umhverfisáhrifum hefur þó verið í gangi og er í gangi. Nú liggur endurskoðað umferðarlíkan fyrir og vinna við svæðisskipulagstillöguna er á lokastigi. Ætlunin er að vinnuhópur Vegagerðarinnar og Reykjavíkurborgar láti fara fram arðsemismat á þeim kostum sem helst hafa komið til greina á forsendum svæðisskipulagstillögunnar, en þær forsendur eru talsvert öðruvísi en aðalskipulagið gerði ráð fyrir. Vinnuhópurinn hefur einkum unnið með tvær leiðir yfir Kleppsvík sem er fyrsti áfangi Sundabrautar. Borgaryfirvöld hafa frekar horft til ytri leiðarinnar, en Vegagerðin frekar til innri leiðarinnar. Verulegur kostnaðarmunur er á þeim leiðum eða 2--6 milljarðar kr. háð útfærslu og tilhögun mannvirkja og er þá miðað við fjórar akreinar. Að mati Vegagerðarinnar er um mjög lítinn mun að ræða á umferðarflæði milli þessara leiða samkvæmt þeim umferðarmódelum sem notuð hafa verið. Ég hef sjálfur lagt á það áherslu að ríkissjóður taki þátt í fjármögnun þessa verkefnis á grundvelli hagkvæmni að teknu tilliti til umferðar og kostnaðar. Sé valin leið sem hefur í för með sér mikinn umframkostnað, þá verði aðrir að bera hann en ríkið. Þetta sjónarmið er í samræmi við 29. gr. vegalaga. Eins og áður sagði hefur vinna við Sundabraut að miklu leyti legið niðri undanfarið, en nú þarf að taka málið upp að nýju, enda er gert ráð fyrir uppbyggingu í Gufunesi og í Geldinganesi á næstu árum. Í vegáætlun er gert ráð fyrir fjárveitingum til þess að hægt verði að vinna fullum fetum að undirbúningi vegna framkvæmda við Sundabraut. Þó að vegáætlun taki nú einungis til eins árs er eðlilegt að vinnulag við hana verði með hefðbundnu sniði. Á það við um verkaskiptingu og samspil samgn. og þingmanna einstakra kjördæma, svo og aðra samvinnu við samgrn. og Vegagerðina. Ég nefndi áðan að æskilegt sé að listar yfir þau verkefni sem binda fjármagn á árunum eftir 2002 fylgi nál. samgn. Drög að slíkum listum verða lögð fyrir samgn. og þingmenn einstakra kjördæma við vinnslu málsins. Meðal verkefna sem þegar hafa verið boðin út og ekki lýkur á þessu ári má nefna Vestfjarðaveg um Bröttubrekku, Vestfjarðaveg um Klettsháls, Djúpveg í Skötufirði og Norðausturveg á Tjörnesi. Sem dæmi um verk sem bjóða þarf út á þessu ári en þurfa jafnframt á fjármagni að halda á næsta ári eru eftirfarandi: Brúargerð á Þjórsá, breikkun Reykjanesbrautar, hringvegur á Mývatnsheiði og breikkun brúa á Vatnsdalsá. Öll þau verkefni sem hér hafa verið talin munu verða á áðurtöldum lista ásamt ýmsum öðrum sem svipað er ástatt um. Þá getur þurft að breyta framkvæmdaröð. Sem dæmi um slíkt er að tillaga hefur komið um að flýta gerð mislægra gatnamóta við Stekkjarbakka í Reykjavík. Mikil þörf er á að ráðist verði í þá framkvæmd sem fyrst og hefur það orðið enn ljósara eftir að umferðarmannvirkin í Mjódd voru opnuð sl. haust. Er eðlilegt að fjárveiting fáist á þessu ári til hönnunar gatnamótamannvirkjana og undirbúnings þannig að hægt verði að bjóða verkið út í haust. Flýting þessara framkvæmda hefur hins vegar óhjákvæmilega í för með sér að fresta verður einhverju öðru hér á svæðinu, en fram hafa komið tillögur frá sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu um að framkvæmdir við gatnamót Stekkjarbakka og Reykjanesbrautar verði teknar fram fyrir og ég er því sammála. Auk þess hafa aðrir komið og vakið athygli á þessu. Við hefðbundna endurskðun vegáætlunar er að jafnaði farið yfir breytingar á vegakerfinu, flokkun vega og óskir um nýja vegi ef þær eru fyrir hendi. Með hliðsjón af því að endurskoðun nú tekur einungis til eins árs og samgönguáætlun verður unnin í haust er eðlilegt að fresta því til haustsins að fara yfir vegakerfið að öðru leyti. Ég hef hér á undan vikið að nokkrum helstu atriðum vegáætlunar 2002. En að lokinni umræðu, herra forseti, legg ég til að hæstv. samgn. fái áætlunina til meðferðar og henni verði vísað til síðari umr.

Herra forseti. Ég vil gera að umtalsefni á hinu háa Alþingi aukin vanskil og fjölgun fjárnáma í landinu. Um þessar mundir berast okkur fréttir af því að vanskilum hafi fjölgað verulega. Um síðustu áramót námu þau um 22,4 milljörðum kr. en um ári fyrr námu þau 12,9 milljörðum kr. Hér er um 74% aukningu að ræða sem hlýtur að valda okkur miklum áhyggjum. Þessi aukning vanskila á sér stað bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Í kjölfar þeirra sjáum við einnig gífurlega mikla aukningu fjárnáma og mikla aukningu í nauðungarsölum. Herra forseti. Við skulum vona að skriða gjaldþrota sé ekki á leiðinni hjá fjölda heimila og fyrirtækja. Við skulum líka vona að allir þessir gífurlegu fjármunir, þ.e. 22,4 milljarðar, verði sem allra skemmst á 22% vanskilavöxtum, en það nemur um hálfum milljarði króna á einu ári. Já, dráttarvextir eru háir og það sem kallað er verðbætur hér og venjulegir vextir eru það líka. Fyrir skömmu voru vextir reyndar lækkaðir á óverðtryggðum lánum en því miður eru vextir enn gífurlega háir og þjónustugjöld bankanna fara hækkandi. Gæði útlánastofnana felast ekki í að ausa út fé á báðar hendur ef þeir sem taka lánin eru ekki borgunarmenn fyrir þeim. Ég tel, herra forseti, að tími sé kominn til að gerð sé gangskör í því að bankarnir sýni mun meiri ábyrgð í útlánum sínum og komi til móts við skuldunauta sína sem margir hverjir horfa fram á dimma daga. Samfélagið mun ekki hagnast á að fjöldi manna, þá sértaklega ungt fólk, verði gerður gjaldþrota, í mörgum tilvikum vegna gylliboða og tálsýna sem leiddu þá í freistni. Við þær aðstæður sem nú blasa við verða útlánastofnanir að hugsa sinn gang áður en farið er út í fjárnámsaðgerðir með tilheyrandi innheimtukostaði og alls kyns gjöldum sem hafa þau áhrif að venjulegu fólki fallast hendur, þá ekki síst þeim sem hafa tekið að sér að skrifa upp á lán hjá vinum og vandamönnum af því að bankarnir hafa mikla tilhneigingu til að kalla fleiri til ábyrgðar en þá sem þeir lána peninga. Herra forseti. Það er allt of mikil útlánagleði í þessu landi. Hér keyra menn á bílalánum, yfirdrætti og kreditkortum og það á fleygiferð. Ég tel, herra forseti, að því miður sé um samfélagslegt mein að ræða og vil ég auðvitað alls ekki kalla lánastofnanir einar til ábyrgðar. Auðvitað verða lántakendur líka að vera ábyrgir í gerðum sínum og ég vona að annar andi en sá sem ríkt hefur hér á landi taki nú senn við og að flest það fólk sem leiðst hefur í neyslulánagildruna sleppi þaðan með litlum skaða. En því miður eru teikn hættunnar á lofti. Okkur berast þær fréttir að sífellt fleira fólk sem lent hefur í greiðsluerfiðleikum sæki í ríkari mæli á náðir félagsmálastofnana, Hjálparstofnunar kirkjunnar og fleiri aðila sem vilja koma þeim illa settu til hjálpar. Það er athyglisvert, herra forseti, að bankarnir skuli geta skilað milljarða hagnaði og það stórlega vaxandi hagnaði á sama tíma og vöxtur vanskila er slíkur sem raun ber vitni. Eru þessi vanskil kannski forsenda alls þessa hagnaðar? Ef svo er hljótum við að velta fyrir okkur hvort ekki sé meira en lítið að í bankakerfinu. Svo virðist sem alvarleg slagsíða sé komin á útlánastofnanirnar. Verði hún öllu meiri er hætta á því að þær fari á hliðina. Sú hætta vex með hverjum þeim lántakanda sem lendir í vanskilum, að ekki sé talað um þá sem verða gjaldþrota. Það er betra að hagnaður bankanna, herra forseti, sé minni ár hvert og vari lengur en að hið gagnstæða gerist. Herra forseti. Ég beini nú eftirfarandi spurningum mínum til hæstv. viðskrh.: Hver er skoðun hennar á þessari þróun? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að útlánastofnanir verði ábyrgari í útlánum sínum? Hyggst hæstv. viðskrh. leggja til við útlánastofnanir að þær auki fjármálalega ráðgjöf sína þannig að minni hætta sé á að fólk lendi í vanskilum þeim sem nú er orðin raunin á?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Karli V. Matthíassyni fyrir að taka þetta mál hér upp utan dagskrár. Ég tel málið brýnt og þarfnast umræðu hér á hv. Alþingi. Það er rétt hjá hv. þm. að vanskil hafa verið að aukast að undanförnu og að fjárnámum hefur fjölgað. Ef ég tek vanskil sem dæmi þá hafa eins mánaðar vanskil einstaklinga hjá innlánsstofnunum vaxið úr 3,33% af útlánum í árslok 2000 í 4,91% í lok síðasta árs. Það þarf reyndar ekki að koma mjög á óvart að vanskil hafi aukist á síðustu mánuðum. Síðustu ár hafa vanskil nefnilega verið í sögulegu lágmarki. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist gríðarlega, um fjórðung síðan 1995, og næga atvinnu hefur verið að fá. Hagvöxtur hefur á sama tíma aukist mun meira en í samkeppnislöndum okkar. Á þessu hlaut að hægja á endanum þó ekkert bendi til að lendingin í efnahagsmálum þjóðarinnar verði hörð. Þó er búist við að landsframleiðsla dragist saman um 0,5% á þessu ári og kaupmáttur ráðstöfunartekna minnki lítillega. Hins vegar er það óneitanlega mikið áhyggjuefni þegar skuldir heimila við lánakerfið rúmlega tvöfaldast á sama tíma og kaupmáttur ráðstöfunartekna eykst um fjórðung. Nú eru skuldir heimila við lánakerfið nálega 700 milljarðar kr. en voru 317 milljarðar árið 1995. Hverju er um að kenna? Kunna Íslendingar fótum sínum ekki forráð í fjármálum? Er þetta hugsanlega sök bankanna sem hafa freistað fólks með gylliboðum? Við þessum spurningum er ekki til neitt einhlítt svar og engin einn sökudólgur. Þrátt fyrir mikinn stöðugleika í efnahagsmálum í yfir áratug hefur Íslendingum ekki auðnast að læra þá göfugu list að spara og fara vel með fé. Í þessu efni eru bankarnir ekkert betri en þjóðin sem skapar þá og á þó að gera miklar kröfur til banka. Bankarnir hafa starfsleyfi frá stjórnvöldum á fjármálamarkaði. Þar starfar vel menntað fólk í fjármálum og bankarnir eiga að gegna lykilhlutverki í að efla vitund þjóðarinnar fyrir sparnaði. Útlánastefna þeirra á að vera ábyrg og taka mið af greiðslugeta viðskiptavinanna. Bankarnir verða að þekkja viðskiptavini sína, gefa þeim góð ráð og gæta þess að þeir reisi sér ekki hurðarás um öxl. Láti bankarnir stjórnast af stundargróða, læra viðskiptavinirnir ekki af þeim góða siði. Það er mitt mat að bankarnir standi sig betur en áður í þessum efnum. Í auknum mæli eru lánveitingar miðaðar við greiðslugetu greiðanda og eigin tryggingar hans. Greiðslugeta greiðanda er metin í sífellt fleiri tilvikum og er það skylda bankanna að meta hana við tilteknar aðstæður. En þó er langt frá því að bankarnir fái toppeinkunn fyrir frammistöðu sína á þessu sviði. Um það vitna mýmargar sögur frá einstaklingum og fyrirtækjum um allt land. En hvað er til ráða? Hér skiptir hugarfarið meira máli en setning reglna. Fræðsla er lykilatriði í þessu sambandi. Í aðalnámskrá grunnskóla er nú að finna námsgreinina lífsleikni sem m.a. tekur á fjármálum heimilanna þó í litlum mæli sé. Hér er að mínu viti hægt að gera betur. Stjórnvöld, bankar og aðrir hagsmunaaðilar geta hrundið af stað þjóðarátaki til að efla fjármálavitund þjóðarinnar líkt og að sporna gegn verðbólgu. Þetta tvennt er reyndar nátengt. Þegar skuldir heimila eru orðnar langt umfram árlegar ráðstöfunartekjur er orðin veruleg þörf á þjóðarátaki um sparnað. Hæstv. forseti. Reglur geta verið til margra hluta nytsamlegar þó þær séu reyndar ekki allra meina bót. Ég og forverar mínir í starfi hafa lagt fram ótal frv. í gegnum tíðina til að bæta stöðu neytenda. Ugglaust er þó hægt að gera enn betur í því efni. Ég vil sérstaklega nefna eitt atriði sem farið hefur fyrir brjóstið á mér og sjálfsagt fjölmörgum viðskiptavinum bankanna í gegnum tíðina, þ.e. að verðtryggð lán skuli yfirleitt vera með breytilegum vöxtum en ekki föstum vöxtum. Ég á mjög erfitt með að sjá siðferðileg og viðskiptaleg rök fyrir þessu fyrirkomulagi. Með þessu eru lánveitendur bæði með belti og axlabönd. Þeir hafa varið sig gegn verðbólgu en geta engu að síður breytt vöxtum eftir því sem vindar blása. Með þessu fyrirkomulagi á lántaki enga möguleika á að gera sér grein fyrir raunverulegri greiðslubyrði sinni til lengri tíma. Ég mun óska eftir því við Seðlabankann að þessu fyrirkomulagi verði breytt.

Herra forseti. Málið sem hv. þm. Karl V. Matthíasson hefur hér tekið upp er alvarlegt miðað við stöðuna sem við erum í í dag. Samkvæmt fréttum hafa aldrei jafnmargir sótt um aðstoð frá Mæðrastyrksnefnd eða hjálparstarfi kirkjunnar eins og nú fyrir páska. Á sama tíma koma fréttir af miklum hagnaði, milljarða hagnaði, viðskiptabankanna og að hvergi séu þjónustugjöld jafnhá og hér á landi, hjá þeim. Herra forseti. Það er vaxandi fátækt í landinu. Bilið eykst, þeir ríku verða ríkari og þeir fátæku fátækari. Hver eru viðbrögð stjórnvalda í þessari þróun? Jú, aukin einkavæðing í heilbrigðiskerfinu, hærri hlutdeild sjúklinga og þeirra sem þurfa að leita á náðir heilbrigðiskerfisins, hærri hlutdeild þeirra í komukostnaði, hærri hlutdeild í lyfjakostnaði. Þetta, virðulegi forseti, lendir harðast á þeim sem lægstar hafa tekjurnar. Hver voru viðbrögð ríkisvaldsins í skattamálum? Jú, í stað þess að hækka skattleysismörk eða að koma til móts við þá þjóðfélagshópa sem lægstar tekjurnar hafa var valið að lækka hátekjuskatt, hjá þeim sem hafa hæstar tekjurnar og breiðustu bökin. Er það nú rétt leið, virðulegi forseti? Lítum á vaxtastefnu bankanna, Landsbankans og Búnaðarbankans, sem eru í meirihlutaeigu ríkisins, meirihluti hlutabréfanna í þeim er í eigu ríkisins. Meiri hlutinn gæti líklega ráðið og sagt þessum þjónustustofnunum hver vaxtastefnan skuli vera. Virðulegi forseti. Það er ríkisstjórnin sem bregst í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Hann er ótrúlegur þessi samfelldi söngur um að hinir ríku séu að verða ríkari og hinir fátæku að verða fátækari hér á Íslandi þegar samanburður á milli ríkja sýnir trekk í trekk að hvergi er jöfnuður meiri en einmitt hér á Íslandi, í öllum alþjóðlegum samanburði. Varðandi málið sem hér er til umræðu er kannski rétt að hafa í huga að íslenskt efnahagslíf og þjóðfélag almennt hefur verið að breytast afar hratt á undanförnum árum. Við sáum fyrir tveimur til þremur árum að einkaneysla jókst mjög hratt og umfram það sem kaupmáttur heimilanna jókst. Fólk var sem sé að fjármagna neyslu sína með lánum. Þegar hægir á, eins og nú hefur gerst í efnahagslífinu, er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að við sjáum vanskil aukast í bönkunum og annars staðar. Ég held að ef við skoðum þessa hluti nánar sé merkilegt hvað vanskil hafa aukist lítið og hvað bankarnir hafa í raun gengið langt í að koma til móts við fólk og hvernig það hefur tekist að auka þjónustu bankanna á undanförnum árum þannig að fólk lendi ekki í sömu vandræðum og áður fyrr. Fólk þarf ekki annað en fara inn í banka núna og skoða hvernig útlits er þar miðað við það sem var fyrir 10--15 árum. Þá var varla hægt að fá lán án þess að tala við bankastjórann. Nú eru það fyrst og fremst þjónustufulltrúar sem aðstoða viðskiptavini við að fá meiri lán og til að lækka lán og veita alls konar ráðgjöf í fjármálum. Það er engin tilviljun að staða margra heimila hefur batnað mjög verulega við að bankarnir tóku upp greiðsluþjónustu og byrjuðu að jafna greiðslur fyrir fólk. Ég nefni t.d. að á Sauðárkróki eru yfir 400 fjölskyldur í greiðsluþjónustu hjá bönkunum. Þetta hefur haft mjög mikla þýðingu og komið virkilega vel út fyrir íbúa þar.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa nauðsynlegu umræðu um þessi mál. Við ræðum í raun skelfilegt ástand hjá fjölmörgum einstaklingum og fjölskyldum sem eru sokknar upp fyrir haus í skuldum, margar vegna trausts á góðæristali hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Nauðungaruppboðaflóðið sem verið hefur síðustu sex mánuði ber vitni um margvíslegar hörmungar. Fólk leitar til hjálparstofnana og fjölskyldna sinna í sárri neyð og sér ekki fram á önnur ráð. Eldri borgarar sem ekkert hafa nema bætur safna skuldum sem nema 200--300 þús. kr. á ári þó að þeir veiti sér ekki einu sinni það að eiga bíl. Þeir aldraðir sem eiga húsnæði eru smátt og smátt að taka lán út á eignir til að endar geti náð saman í heimilishaldi. Skuldir heimilanna, sérstaklega ungra fjölskyldna, hafa aldrei vaxið jafnhratt og síðustu tvö til þrjú ár. Gylliboðin og aðgengi að fjármögnun bifreiða, húsbúnaðar og tækjafjárfestinga eru slík að fólk hefur fallið í skuldagildrur og til að kóróna allt saman er síðan vaxtaokrið og gengishrunið með viðbótarferli sem er að ganga frá þeim fjölda sem hefur fallið í fenið. Grunnurinn að vanda heimilanna er óstjórn fjármála, ekki síst stjórnvalda. Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra viðskiptamála: Hefur hún á reiðum höndum viðmið í krónum talið um hvað einstaklingur er talinn þurfa til framfærslu? Hefur hæstv. ráðherra á reiðum höndum viðmið um hvað eftirlaunahjón þurfa til framfærslu, sem eiga íbúð sem kostar 12 milljónir, bifreið sem kostar 500 þús. kr. og eru með afnot af síma og sjónvarpi?

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek heils hugar undir orð viðskrh. þar sem hún segir að vextir af verðtryggðum lánum eigi að vera fastir. Það er í raun með ólíkindum að lánastofnanir geti breytt vöxtum á verðtryggðum lánum að vild. Eins og hæstv. ráðherra komst svo ágætlega að orði áðan, þarna eru bankarnir bæði með belti og axlabönd. Ég skrifaði litla grein um daginn í Morgunblaðið sem ég kallaði: Hvernig kynslóð erum við að ala upp? Þar kemur m.a. fram sú alvarlega staða að fjölmargt ungt fólk verður gjaldþrota á aldrinum 20--30 ára vegna einkaneyslu. Hvarvetna eru í raun og veru gildrurnar. Það eru kreditkortin. Það eru léttgreiðslurnar. Það eru bílalánin. Það eru tölvulánin. Það eru símalán o.fl. Ég fékk ótrúlega mikil viðbrögð við þessari grein. Þar segir m.a. að nauðsynlegt sé að kenna fjármál í skólum og nauðsynlegt sé að bankastofnanir kenni fólki um fjármál. Ég var afar glaður yfir því að í pósthólfinu mínu í þinginu í morgun var bréf frá Gísla Jafetssyni sem sendi mér þetta. Það eru til bankar í landinu, þ.e. sparisjóðirnir sem eru vítt og breitt um landið, sem gefa út efni til þess að kenna bæði ungu fólki og eldra fólki um fjármál, hvað í raun og veru gerist þegar menn skrifa undir skuldabréf, ábyrgðir og þess háttar. Þetta tel ég vera mjög gott. Greiðsluvandræði fólks eru samfélagslegt vandamál. Það er ekki hægt að kenna einhverjum ríkisstjórnum um það. Við verðum að kenna fólki að fara með peninga. Ef við berum okkur t.d. saman við Danmörku þá hugsa Danir á allt annan hátt um þessi mál en við. Við þurfum að temja okkur ný vinnubrögð hvað þetta varðar.

Herra forseti. Það er ein af staðreyndum efnahagslífsins á undanförnum árum að skuldir heimilanna hafa aukist gríðarlega. Þær eru komnar langt fram úr árstekjum og við erum komin í þann sérstaka klúbb þjóða þar sem hlutföllin eru á þann veg. Ég hygg reyndar að við séum komin með einhverjar hæstu skuldir heimila í heiminum, mældar sem hlutfall af ráðstöfunartekjum eða árstekjum heimilanna. Við höfum skotið þar þjóðum eins og Japönum og fleirum ref fyrir rass. Góðærið var með öðrum orðum, herra forseti, í allt of miklum mæli tekið að láni. Eftir situr mjög þunglestað atvinnulíf. Heimili og einstaklingar stynja núna undan skuldabyrðinni. Vanskilin hafa aukist umtalsvert. Það sýna allar mælingar og annríkið hjá sýslumannsembættunum í landinu. Bankarnir og útlánastefnan, útlánagleðin sem þar ríkti á ákveðnu árabili er vissulega hluti af þessu máli. Það er algjörlega ljóst að þessar stofnanir freistuðust til þess að gera út á vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa og voru hér með mjög lausan tauminn hvað varðaði útlán á þessum tíma. Nú þarf að glíma við þennan vanda, þessar miklu skuldir heimilanna, einstaklinganna, atvinnulífsins og síðast en ekki síst þjóðarbúsins út á við. Það sem öllu máli skiptir í því, herra forseti, er að reyna að ná niður kostnaðinum, að hér sé ekki verðbólga, að hér séu hagstæðir vextir og að bankarnir okri ekki á viðskiptavinum sínum með óhóflegum þjónustugjöldum. Það er alveg ljóst að hagnaður bankanna kemur ekki af himnum ofan. Gróðinn verður ekki til í bönkunum eins og sumir bankastjórar hafa haldið hér á umliðnum árum og áratugum, heldur eru það viðskiptavinirnir sem leggja hann til með greiðslum sínum í formi vaxta eða þjónustugjalda, yfirdráttarvaxta o.s.frv. Herra forseti. Því skiptir miklu máli að á komandi mánuðum og missirum verði allt gert sem hægt er til þess að létta skuldugum heimilum og skuldsettu atvinnulífi það að ráða við sína greiðslubyrði.

Herra forseti. Það hefur löngum verið talið landlægt á Íslandi að við séum eyðsluþjóð og förum óvarlega í peningamálum. Þó hafa nú menn bent mér á það, glöggir bankamenn, að veruleg breyting sé að verða á þessu. Það sjáum við best á því að frá árunum 2000--2001 var gríðarleg sveifla niður á við í einkaneyslunni sem sýnir að mjög margt fólk hefur vald á þessu, nær tökum á fjármálum sínum. Ég geng út frá því að hv. frummælanda gangi það fyrst og fremst til að vekja athygli á vandamálum þeirra sem ekki hefur tekist að höndla þessi mál, ekki hefur tekist að höndla fjármál sín. Það er sannarlega rétt hjá honum og athugunarefni hvernig megi koma þeim til aðstoðar. Við höfum haft nokkur mál hér í þinginu til umfjöllunar. Ég minnist sérstaklega máls sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson stóð fyrir og við fleiri studdum um að fara í gegnum persónuábyrgðirnar sem bankarnir eru að nota. Fleiri atriði getum við farið yfir, t.d. siðferði banka almennt, hvernig þeir standa að útlánum. Við vitum að bankastofnanirnar hafa í auknum mæli verið að fá einstaklinga til að kaupa framvirka gjaldeyrissamninga, taka þátt á afleiðuviðskiptum o.s.frv. Þetta eigum við að skoða því að við þurfum virkilega á því að halda að fólki sé leiðbeint. Það fer ekki á milli mála. Hitt er svo annað mál að við erum þó hluti af hinum vestræna heimi. Það verður aldrei snúið til baka með það. Við verðum að átta okkur á því að fjármagnsflæði er frjálst. Menn geta ekki og munu aldrei vera undir forsvari ríkisins eða opinberra aðila um fjármál sín. Það verður aldrei snúið til baka til þeirra tíma þegar pólitísk skömmtun var á peningum. Því er mjög brýnt að menn átti sig á því að öll leiðsögn, öll menntun og kennsla er því betri sem hún er veitt fyrr og því yngri sem nemendurnir eru. Það er nauðsynlegt að koma þessu til skila.

Herra forseti. Fjöldi heimila þarf að framfleyta sér á dýrum yfirdráttarlánum á hverjum einasta mánuði til þess að eiga fyrir nauðþurftum. Formaður efh.- og viðskn. segir við þetta fólk að það eigi bara að taka meira af þessum okurlánum. Hæstv. ráðherra segir við þetta fólk að það eigi að spara. En auðvitað dugar það ekki. Ég ætla að leggja fyrir hæstv. ráðherra fjórar tillögur sem kosta ríkissjóð sama og ekki neitt en skipta fjölda heimila í þessu landi gífurlega miklu og geta forðað þeim frá gjaldþroti. Í fyrsta lagi legg ég til að samþykkt verði frv. þingmanna Samfylkingarinnar um greiðsluaðlögun. Það er úrræði sem kemur í veg fyrir gjaldþrot heimila og er leið fyrir fólk til að vinna sig út annars vonlausri stöðu án þess að missa eignir sínar. Framsfl. lofaði fólki þessu á árinu 1995. Það er orðið tímabært fyrir Framsfl. að standa við það. Hæstv. ráðherra á að drífa inn í þingið frv. sem sjálfstæðismenn sitja á um innheimtulög sem kemur í veg fyrir okur lögmanna á skuldugum einstaklingum. Fyrirskipa á lánastofnunum að standa fyrir víðtækri fræðslu til lántakenda, m.a. um kostnað við lántöku, og gera betur í að framkvæma tillögu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem samþykkt var á Alþingi fyrir nokkrum árum um víðtæka fjármálakennslu í efri bekkjum grunnskóla og í framhaldsskólum. Samþykkja þarf frv. þingmanna Samfylkingarinnar um ábyrgðarmenn sem m.a. tryggir að ekki verði gerð aðför að fasteign ábyrgðarmanns, þ.e. þeirri sem hann býr í, þannig að tryggt sé að fólk missi ekki heimili sín þótt það gangist í ábyrgð fyrir skuldir þriðja aðila. Þetta eru leiðir sem duga. Ég skora á hæstv. ráðherra að framfylgja þessum tillögum.

Herra forseti. Ég þakka hv. frummælanda, Karli V. Matthíassyni, fyrir að hreyfa þessu máli. Hér er verið að fjalla um í rauninni eitt af stærri málum þjóðarinnar, skuldir heimilanna sem hafa vaxið með ólíkindum á undanförnum árum. Herra forseti. Í því samhengi rétt að hafa eftirfarandi í huga: Hvað skapar skuldir? Það eru tveir þættir, þ.e. annars vegar tekjur, innstreymið, og hins vegar útstreymið eða eyðslan. Þegar við lítum á tekjurnar liggur fyrir að kaupmáttur hefur vaxið gífurlega mikið á undanförnum árum og er kenndur við góðærið. En á sama tíma hafa skuldirnar aukist allverulega. Hvað segir það okkur? Það segir okkur auðvitað að þjóðin er að eyða um efni fram. Það segir okkur líka að vandinn er fyrst og fremst vitund þjóðarinnar. Við höfum ekki náð að tileinka okkur ráðdeild og sparnað eins og þekkt er meðal margra annarra þjóða. Það kann í rauninni að eiga sínar sögulegu skýringar, þ.e. hina gömlu vertíðarhugsun. En á sama tíma kyndir bankakerfið, eins og hér hefur rækilega komið fram, undir neyslu með gylliboðum á sínum alræmda vaxtamun. Það má segja að sé hömlulaust. Þeir bjóða lán til þess að fólk eyði. Á sömu árar leggjast síðan þjónustufyrirtæki og verslanir til þess að ýta undir neysluna. Kaupmáttur hefur vaxið en eyðslan margfalt umfram það. Hér er mikill vandi á ferð og þetta er þjóðarvandi. Herra forseti. Rétt eins og þjóðin, stjórnmálamenn, samtök og fyrirtæki í þjóðfélaginu öllu hafa skorið upp herör til þess að verðbólgan nái ekki hinum alræmdu rauðu strikum, er vert að fylgja því eftir með þjóðarátaki til þess að efla sparnað, ráðdeildarsemi og ábyrgð allra í þjóðfélaginu. Það er væntanlega besta kjarabótin og mesta hagsæld til framtíðar sem við getum náð hér.

Herra forseti. Ég þakka öllum þeim sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og þakka hæstv. ráðherra einnig fyrir svör hennar og þá yfirlýsingu að hún muni beita sér fyrir því að vextir á verðtryggð lán verði gerðir fastir en geti ekki rokkað upp og niður eftir behag eða gróðafíkn eða hvað sem ég á að kalla það. Hins vegar verð ég að segja, herra forseti, að ég velti oft fyrir mér réttmæti verðtryggðra lána. Eru þau réttlætanleg? Ég minni á það í þessari umræðu að þingmenn, bæði þeir sem sitja nú í ríkisstjórnarflokkum og í stjórnarandstöðu hafa lagt fram frumvörp um afnám verðtryggingar vegna þess að fólk hefur reynt það og upplifað að verðtryggingin hafi hækkað skuldirnar mjög mikið. Þó að aðstæður hafi lagast í samfélaginu skömmu síðar hefur þessi mikla krónutöluhækkun setið eftir á láninu og fólkið sér ekkert fram úr því að það geti klárað að borga lánin. Þetta sjá margir námsmenn fram á og margir þeir sem skulda húsnæðislán og lífeyrissjóðslán. Hér hefur verið talað um ábyrgðarmenn og ég minni aftur á umræðuna. Lúðvík Bergvinsson og fleiri hafa lagt fram frumvarp um ábyrgðarmenn þar sem gert er ráð fyrir að dregið sé úr þeirri háttsemi að láta þriðja aðila ábyrgjast lánin. Þá vil ég einnig taka heils hugar undir þau góðu orð sem féllu hér úr munni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hún vék að ýmsum atriðum í sambandi við vanskil þar sem komið væri til móts við fólk og því hjálpað áður en það lendir í öllu innheimtuferlinu og öllum aukakostnaðinum sem fellur nú á fólk á hverjum degi og skapar því ómældar þjáningar og erfiðleika. Ég vona svo sannarlega, herra forseti, að samfélagið okkar fari að breytast á þessu sviði og að lán verði ekki áfram með þeim vöxtum sem nú tíðkast.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hefur verið málefnaleg að mestu leyti. Að vísu sé ég ekki hvernig ímynduð einkavæðing í heilbrigðiskerfinu hefur áhrif á þetta atriði eins og kom fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Hér var talað um að vanskil væru að aukast á öllum sviðum en reyndar hafa heildarvanskil verið í lágmarki hjá Íbúðalánasjóði. Þó hefur umsóknum um greiðsluerfiðleikaaðstoð fjölgað, og breytingar sem gerðar voru á reglugerð urðu til þess að fólk kemur fyrr og sækir um greiðsluerfiðleikafyrirgreiðslu sem er gott mál. Eins má nefna að með reglugerðarbreytingu er nú hægt að framlengja lán um allt að 15 ár þegar þannig stendur á. Hv. þm. Jón Bjarnason nefndi það líka að af því að ríkið ætti meiri hluta í bönkunum gæti það örugglega ákveðið vaxtastigið. Þetta er náttúrlega mikill misskilningur, grundvallarmisskilningur, þar sem um hlutafélög er að ræða og fer að sjálfsögðu eftir hlutafélagalögum. Í sambandi við persónuábyrgðir og ábyrgðarmenn sem hér hefur komið til umfjöllunar vil ég segja að stjórnvöld hafa náð samkomulagi, bæði við fjármálastofnanir og neytendasamtök, um það hvernig tekið er á þeim málum. Ég held því fram að það sé með miklum ágætum eins og því er framfylgt í dag og því sé ekki þörf á lagasetningu á því sviði. Um verðtryggingu er það að segja að hún er hvorki ákveðin né bönnuð með lögum en samningsaðilum er heimilt að verðtryggja langtímalán kjósi þeir svo. Ég vil að síðustu leggja áherslu á það sem kom fram í máli mínu að samkvæmt vaxtalögum getur Seðlabankinn, að fengnu samþykki viðskrh., ákveðið að vextir verðtryggðra innstæðna og lána skuli vera óbreytanlegir á lánstímanum. Og ég mun óska eftir því við Seðlabankann að þetta verði skoðað.

Herra forseti. Sú till. til þál. sem hæstv. samgrh. hefur fylgt úr hlaði er um breytingu á vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Það er skemmst frá því að segja að vorið 2000, nánar tiltekið 13. maí, rétt fyrir þinglausnir, var samþykkt á Alþingi till. til þál. um vegáætlun 2000--2004, og um þá áætlun var mikil sátt. Sú tillaga var samþykkt af öllum þeim þingmönnum sem viðstaddir voru, tæplega 40 minnir mig. Þessi áætlun var náttúrlega byggð á þeirri langtímaáætlun sem Alþingi samþykkti í byrjun júní 1998. Þessi áætlun er öðruvísi að því leytinu til, eins og hæstv. ráðherra minntist á áðan, að fyrir þinginu liggur frv. til laga um samræmda samgönguáætlun sem því miður er ekki útrætt en núna, við 3. umr., hefur komið fram tillaga um að m.a. vegáætlun og flugmálaáætlun verði gerðar aðeins til eins árs, þ.e. fyrir árið 2002. Eins og ég segi er sú tillaga ekki samþykkt. Engu að síður held ég að það sé víðtækur stuðningur við hana hér í þinginu og þess vegna er það eðlilegt að vegáætlun sé gerð nú fyrir árið 2002, eins og reyndar hefur komið fram á fundi með fulltrúum Vegagerðarinnar í hv. samgn. Ég er út af fyrir sig hlynntur þessu og tel að þarna sé rétt að málum staðið, hefði þó talið allt í lagi að setja inn veg\-áætlun 2003 til hliðsjónar en á fundum í samgn. hefur komið fram að vafalaust muni það fylgja með í nál. samgn. til að sýna fram á --- vegna þess að mörg verk fara yfir áramótin --- hvernig Alþingi ætlar að veita fé á næsta ári. Samkvæmt boðun hæstv. samgrh. mun þessi samræmda samgönguáætlun sem sagt koma inn í þingið næsta haust, og þá verður tekið til við að búa til áætlun í takt við það sem þá liggur fyrir þar sem horft verður lengra fram í tímann. Ég sagði áðan að við síðustu samþykkt, 13. maí 2000, hefði verið víðtæk samstaða um vegáætlunina. Hún tók töluverðum breytingum í meðförum samgn., frá því að hún var lögð fram, þar sem allmiklu fé var bætt við til vegamála og í raun og veru var töluverð flugeldasýning, skrautsýning, sett upp í framhaldi af því. Þau áform voru ágæt, mjög góð. Þau sýndu fram á vilja til að verja auknu fé af sértekjum til framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu sem margir þingmenn höfðu kallað eftir. Ég held að það hafi verið ágætt mál og gott enda studdi ég það. Þá var hins vegar ástandið í þjóðfélaginu þannig að allir helstu efnahagsspekúlantar þjóðarinnar komu fram á sviðið og vöruðu mjög við þensluáhrifum og lýstu áhyggjum af þessum miklu vegaframkvæmdum. Nú hefur dregist saman í efnahagsmálum, herra forseti, það hefur kólnað, þenslan er ekki eins mikil og þess vegna ættu hvorki þau áhrif að koma fram núna né áhyggjur. Engu að síður er nú sett inn frestun upp á tæpa 2,2 milljarða kr., þ.e. frestun á framkvæmdum núna fyrir 1,5 milljarða og frestun framkvæmda frá síðasta ári upp á 700 millj., sem koma inn núna. Samkvæmt þessu þarf að færa til verkefni sem eru í gildandi vegáætlun fyrir rúma 2,2 milljarða kr. Þó að freistandi sé að segja ,,miðað við kólnun í efnahagslífinu og minni þenslu`` væri auðvitað mjög eðlilegt að auka við framkvæmdir í samgöngumálum og vegamálum á þessum tíma. En við það að hafa farið í gegnum þau gögn sem hafa fylgt með og við í samgn. höfum fengið er ekki svo gott að fara í gegnum það, aðallega vegna þess að mörg verk sem áttu að fara í gang á þessu ári hafa tekið miklu lengri tíma í hönnun en ætlað var, og að fara eftir öllum þeim lagabálkum sem á að fara eftir. Þess vegna eru mörg af þeim verkum bara hreinlega ekki tilbúin. Í raun og veru kemur sjálfkrafa inn töluverð frestun vegna þess að verk eru ekki tilbúin. Það hefur komið fram, herra forseti, að það taki Vegagerðina lengri tíma að búa verk til útboðs. Það er m.a. út af auknu samráði við aðila, mjög miklum og auknum kröfum og síðast en ekki síst vegna stóraukinna krafna um mat á umhverfisáhrifum. Þetta hefur leitt til þess, herra forseti, að undirbúningur verka tekur lengri tíma. Þess vegna eru mörg verk sem áttu að hefjast á þessu ári, bæði á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni, ekki tilbúin til útboðs og verða það ekki fyrr en seint á þessu ári og jafnvel ekki fyrr en um áramót. Þess vegna e.t.v. er frestunin bara sjálfkrafa. Þetta vildi ég aðeins draga fram, herra forseti, og það er sama hvort það eru hin fjölmörgu verkefni sem áttu að fara í gang á höfuðborgarsvæðinu, sjálfsögð og eðlileg verkefni eins og mislæg gatnamót og breikkanir á götum og vegum, eða framkvæmdir við jarðgöng. Þar liggur það fyrir, herra forseti, að framkvæmdir gætu ekki hafist fyrr en seint á árinu og þess vegna liggur það beinast við að niðurskurður verði á því fjármagni, þ.e. af þeim 1.450 millj., sem ætlað var í vegáætlun þessa árs. Engu að síður er það þannig sett upp að útboðsferlið og verkáætlunin eru í fullum gangi, forval á verktökum stendur yfir og verkið verður boðið út í heild sinni. Því ber auðvitað að fagna að þetta verk geti hafist þótt seint sé á þessu ári. Sama á við um hin margvíslegu verkefni sem átti að vinna á höfuðborgarsvæðinu. Það sem hefur líka komið fram, sem kannski er öllu alvarlegra, er að svo virðist sem margar þær framkvæmdir sem eru í frekari hönnun taki til sín miklu meiri peninga en ætlað var, m.a. út af auknum kröfum eins og við mislæg gatnamót o.s.frv. Þetta eru bara hlutir sem rétt er að draga fram í þessari umræðu, herra forseti, og sem leiðir ósjálfrátt til þessa niðurskurðar upp á 2,2 milljarða. Ég held að miðað við efnahagsástand hefði frekar átt að gefa í við ýmsar framkvæmdir. En þetta var ákveðið við afgreiðslu fjárlaga og styðst því miður við þau rök sem ég hef hér farið yfir þar sem verk eru hreinlega ekki tilbúin til framkvæmda. Herra forseti. Ekki gefst tími á þeim átta mínútum sem þingmenn hafa til að ræða þáltill. í þaula. Að öðru leyti er þetta mjög hefðbundin áætlun, bæði hvað varðar tekjuhliðina, skiptingu á bensíngjaldi, þungaskatti og öðru slíku nema það kemur fram, miðað við fyrstu áætlanir, að bensíngjald lækkar en sérstakur þungaskattur, árgjald, hækkar að sama skapi. Það er sennilega þróunin sem á sér stað í landinu þar sem menn fara meira út í dísilbifreiðar. Herra forseti. Eins og ég segi, á þessum stutta tíma gefst ekki tími til að fara yfir þessa áætlun frekar en þar sem ég sit í hv. samgn. bíð ég spenntur eftir því að geta farið að fjalla um þessa áætlun.

Herra forseti. Hér er til fyrri umr. till. til þál. um breytingu á vegáætlun fyrir árin 2000--2004. Eins og hæstv. ráðherra greindi frá nær þessi fjögurra ára áætlun aðeins til eins árs. Rökin sem hafa verið færð fyrir því eru að uppi eru hugmyndir, og liggja fyrir mál í þinginu, um að önnur skipan verði tekin upp á áætlunargerð í samgöngumálum, samræmd áætlun, bæði fyrir vegi, flug og sjóflutninga. Sú fyrirhugaða skipan er að mínu viti skynsamleg og ég vænti þess að hún verði einungis til þess að styrkja og efla uppbyggingu samræmdra samgangna í landinu. Engu að síður tel ég, virðulegi forseti, að rétt hefði verið af hæstv. samgrh. að leggja fram till. til þál. um fjögurra ára veg\-áætlun eins og lög kveða á um. Vegáætlun hefur ætíð verið áætlun og framkvæmd hennar á hverju ári er bundin af því fjármagni sem veitt er til hennar á fjárlögum. Hins vegar hefur í henni verið fólgin ákveðin stefnumörkun um hvert framhald í áherslum skuli vera og það hefði verið mikilvægt og nauðsynlegt fyrir bæði vinnu, útboð og undirbúning á framkvæmdum að þarna væri horft til lengri tíma þó að fjármagn hvers árs skammti þá áfanga sem ráðist er í. Þess vegna verð ég að segja, herra forseti, að ég tel þá framkvæmd að leggja fram till. til þál. um breytingu á vegáætlun, þessa fjögurra ára áætlun bara til eins árs, vera ranga nálgun á því viðfangsefni. Og sú afsökun sem hæstv. ráðherra hefur borið fram við því finnst mér heldur ekki marktæk. Það er alveg ljóst að mun betra hefði verið að vinna áfanga til lengri tíma á grundvelli áætlunarinnar. Þótt vísað sé til þess að að sjálfsögðu verði tekið mið af þeirri vegáætlun sem var í gildi eða hefur verið í gildi til næstu komandi ára varðandi verkefni, þá hefði hreint og beint alveg eins verið gott að stilla upp fjögurra ára áætlun í vegamálum og hún síðan lotið breytingum á næsta ári eins og alþekkt er. En kannski speglast þarna einmitt það að hæstv. samgrh. hefur ekki haft stuðning eða sýn til þess að treysta sér til að leggja fram samgönguáætlun til næstu ára. Kannski er það að speglast hér miklu frekar en sú afsökun sem borin hefur verið fram. Þetta vil ég, virðulegi forseti, gagnrýna í upphafi og tel ekki góð vinnubrögð að leggja fram frv. til aðeins eins árs sem senn er nærri hálfnað. Þá vil ég víkja að vegáætluninni sjálfri. Í tillögunni eru í sjálfu sér ekki kynntar aðrar tölur en þær sem eru í áætluninni, en hins vegar hafa verið kynntar á öðrum vettvangi þær heildarniðurskurðarhugmyndir í vegáætlun sem ætlunin er að komi til framkvæmda á þessu ári, en heildarniðurskurðurinn er áætlaður liðlega 2 milljarðar kr. frá gildandi vegáætlun. Ef litið er til ástandsins og stöðunnar í atvinnumálum, í verktakamálum og í vinnu við verkefni af því tagi sem vegagerð er nú, þá fyndist mér það einmitt vera athugandi af hálfu ríkisvaldsins að skera ekki niður framkvæmdir til vegamála og samgöngumála. Ljóst er að framkvæmdir við stórvirkjanir eins og fyrirhugaðar voru við Kárahnjúkavirkjun munu frestast um lengri eða skemmri tíma, a.m.k. koma þær ekki inn á þessu ári eða aðrar stórframkvæmdir sem þeim tengjast en sú virkjun eða framkvæmdir við þá virkjun voru undirliggjandi rök fyrir því að tefja framkvæmd við jarðgangagerðina, að varhugavert væri að taka mörg stórverkefni í einu á ári. En nú er ljóst að af þeim stórframkvæmdum sem tengjast virkjunum verður ekki og þá væri einmitt virkilegt svigrúm til að gera átak í jarðgangagerðinni. Það eru heldur lítil rök að segja að undirbúningur sé ekki kominn nægilega langt til þess að hraða framkvæmdum þar. Ef sú stefna hefði verið tekin strax fyrir ári eða jafnvel fyrr að setja meiri kraft í undirbúning jarðgangagerðar, þá gætum við verið að ráðast í framkvæmdir á þeim brýnu jarðgöngum nú á þessu ári. Og þau vinnubrögð vil ég gagnrýna, herra forseti, að ekki skuli hafa verið lögð meiri áhersla og fyrr á undirbúning jarðgangagerðarinnar. Þegar við sjáum þá stöðu sem nú er uppi á Austurlandi að ekki eru líkur á að ráðist verði í Kárahnjúkavirkjun í bráð eða í framkvæmdir á Reyðarfirði sem tengdust fyrirhugaðri álverksmiðju þar þá hefði verið bæði samfélagslegt svigrúm og einnig líka mjög gott innlegg í byggðaaðgerðir þar að ráðast í stórverkefni á sviði samgöngumála í þeim fjórðungi sem hefur svo mjög verið dreginn á loforðum í samgöngumálum. Virðulegi forseti. Ég vildi draga þetta hér fram. Ég vil að endingu einnig leggja áherslu á að niðurskurðurinn má heldur ekki koma niður á vegum um hinar dreifðu byggðir landsins. Í byggðaáætlun og öllum úttektum sem lúta að byggðaáhrifum er lögð áhersla á vegaframkvæmdir út um land. Og einmitt nú er ekki hvað síst ástæða til að gera þar aukið átak í vegaframkvæmdum í stað þess að skera þær niður. Ég tel það ranga nálgun í því efnahagsástandi sem er og í þeim verkefnum sem er brýnt að á verði tekið, að skera niður í vegamálum og ég mótmæli því.

Herra forseti. Ekki er hægt að segja annað en að það sé heldur dapurlegt tilefni sem við ræðum nú, þ.e. þessi sumarvegáætlun hæstv. samgrh. sem eftir dúk og disk er hér loksins á dagskrá þegar komið er langt fram í aprílmánuð, til að útdeila niðurskurði frá gildandi vegáætlun upp á 1.600 millj. kr. miðað við árið í ár og í raun til viðbótar því koma fyrir frestun frá síðasta ári upp á 700 millj. kr. Þegar farið er yfir sögu þeirra hluta þá er þetta ekki mjög trúverðugt eða traust, ef svo má að orði komast, að við afgreiðslu eða uppbyggingu síðustu vegáætlunar voru reistar miklar skýjaborgir. Það hefur gerst í tvígang á undanförnum árum að menn hafa ætlað sér að auka verulega fjárveitingar til samgöngumála og samgönguframkvæmda, ekki síst vegagerðar, með viðbótarfé eða sérstakri fjáröflun úr ríkissjóði og síðan eru þeir loftkastalar eða þær skýjaborgir, þau góðu áform eða hvað sem við köllum það meira og minna öll skorin niður og gerð að engu þegar til stykkisins kemur, þegar á á að reyna. Og núna er nákvæmlega það að gerast, herra forseti, því miður, að fjármagnið samkvæmt hinni sérstöku fjáröflun sem menn gerðu nú ekki svo lítið með þegar vegáætlunin var hér til afgreiðslu fyrir tímabilið 2002--2004, þegar þetta átti einkum að skila sér í stórauknum framlögum, gufar eiginlega upp og eftir situr í grófum dráttum u.þ.b. svipað raungildi til framkvæmda og verið hefur að undanförnu. Þær glæstu vonir eru því allar að engu orðnar. Ég vil einnig segja, herra forseti, að þessi tenging við einhverja meinta sölu ríkiseigna --- mikið óskaplega fer þetta rugl í taugarnar á mér. Þegar veita á fjárveitingar úr ríkissjóði til einhverra opinberra verkefna, þá er eyrnamerking af þessu tagi út í loftið. Ef eignirnar eru ekki seldar, þá eru þær þarna í fyrsta lagi áfram og þau verðmæti þá til staðar, eins og forsrh. er nú óþreytandi að benda á með Landssímann. Og í öðru lagi er það auðvitað þannig að tekjurnar í ríkiskassanum, krónurnar þar, þekkjast ekki í sundur, hvort þær eru komnar inn í kassann vegna virðisaukaskatts eða sölu eigna eða af einhverjum öðrum ástæðum. Þetta er því bara spurning um forgangsröðun og áherslur í þeim efnum sem við eigum að ræða. Sem betur fer er ástandið ekki slíkt að einhver greiðsluþurrð sé eða einhver vandræði á að efna skuldbindingar ríkisins þó að það sé til samgönguframkvæmda, ef við erum þeirrar skoðunar að það sé pólitískt og efnahagslega skynsamlegt að ráðast í þær framkvæmdir og verja til þess opinberu fé. Í reynd er það svo að tekjustofnar Vegagerðarinnar mundu ráða mjög vel við þetta framkvæmdastig ef þeir hefðu t.d. verið látnir vera nær því að fylgja verðlagi að undanförnu. Ég viðurkenni að vísu að það hefur kannski ekki árað vel til þess að láta þá fylgja verðlagi á tímum bensínverðshækkana og vaxandi verðbólgu á allra síðustu missirum, en það er engu að síður umhugsunarefni að mikill slaki er orðinn og vantar verulega upp á að markaðir tekjustofnar Vegagerðarinnar hafi fylgt vísitölum að undanförnu, t.d. byggingarvísitölu, og það hefur vissulega sín áhrif þegar frá líður ef þróunin er þannig að þetta gliðnar í sundur árum saman. Af hverju er það óskynsamlegt, herra forseti? Jú, það er vegna þess að umferðin vex og þörfin fyrir úrbætur á þeim sviðum vex. Og ekki batnar vegakerfið úti á landi og allra síst í þeim byggðarlögum sem hafa beðið úrlausna áratugum saman með handónýta malarvegi. Ég held að ástæða sé til að minna á í þessu samhengi, herra forseti, hvernig ástandið raunverulega er í fjölmörgum landshlutum. Ég nefni þar norðausturhornið og Vestfirði þar sem menn búa enn við það ástand að vera með bráðónýta malarvegi svo hundruðum kílómetra skiptir, sem hafa á undanförnum árum tekið á sig svo til alla þungaflutninga til og frá þeim landshlutum --- því það er eitt afrekið að búið er næstum því að leggja niður strandsiglingar á Íslandi --- og upp á malarvegina, ef hægt er að segja upp á því það er nú í sumum tilvikum nær að segja niður á malarvegina sem eru sums staðar neðan við yfirborð, hafa þessir flutningar farið. Og menn bíða og bíða eftir úrlausn. Ég get því ekki sagt annað en það, herra forseti, að mér finnst niðurskurðurinn tilfinnanlegastur af öllu þegar kemur að hinum almennu vegaframkvæmdum sem mest ríður á að mínu mati að hraða sem nokkur kostur er þannig að allir landsmenn séu í nútímavegasamgöngum. Það er ekki þannig í dag. Það er jafnfráleitt að halda því fram og að þeir sem búa við langa malarvegi, svelta af viðhaldi, með takmarkað burðarþol þannig að það fer niður í sex tonna öxulþunga vikum saman á vori hverju, búi við nútímavegasamgöngur, það er svona sambærilegt og var að halda því fram um kerruslóðirnar áratugum eftir að bílar voru komnir til sögunnar. Ég held því, herra forseti, að við hljótum að flokka það undir mikið forgangsmál í vegamálum að hraða þeim almennu framkvæmdum þar sem þannig háttar til. Auðvitað er líka brýnt að leysa erfiðustu flöskuhálsana, t.d. á höfuðborgarsvæðinu bæði vegna umferðarþungans og umferðröryggis. Það er alveg ljóst að hér eru blettir sem þarf að takast á við. Og sama gildir um einstök sérverkefni og stórverkefni eins og t.d. jarðgangaframkvæmdir. Ég tel það auðvitað mjög bagalegt og ekki síst í ljósi aðstæðna eystra að dregist hefur svo úr hömlu sem raun ber vitni að koma af stað næsta áfanga í jarðgangagerð hér í landinu. Það er komið margra, margra ára gat í þær framkvæmdir sem er mjög bagalegt vegna þess að okkur miðar náttúrlega nær settu marki ef við náum því að vera a.m.k. með eina framkvæmdaseríu í gangi á hverjum tíma. Sú frestun sem hér er verið að boða í raun og veru leynt og ljóst, t.d. á jarðgangaframkvæmdunum fyrir austan og norðan, er mjög tilfinnanleg. Herra forseti. Ég hlýt þar af leiðandi að lýsa allverulegum vonbrigðum með að þetta skuli vera verkefnið og gagnrýna það óheppilega ráðslag að útdeiling þess niðurskurðar á einstök verkefni liggur ekki enn fyrir hér þegar farið er að falla fram að miðjum aprílmánuði, herra forseti, og einhverja daga þarf þingið til að skoða þetta. Auðvitað hlýtur það að vera óheppilegt vegna þeirra framkvæmda sem ætlunin hefur verið að ráðast í á þessu vori eða sumri og vinna á hagkvæmasta tíma ársins, og hefði þá auðvitað þurft að vera búið að undirbúa og bjóða út í mjög mörgum tilvikum. Síðast en ekki síst, herra forseti, hefur þenslan ekki plagað menn út um landið og ekki verða sótt rök í það að það komi illa út efnahagslega eða hvað atvinnustig snertir að halda a.m.k. óbreyttum dampi í almennum vegaframkvæmdum um landið. Það er fjarri öllu lagi. Hvernig sem á málið er litið, herra forseti, þá er það jafntilfinnanlegt að þessi skuli vera boðskapur sumarvegáætlunar hæstv. ráðherra, að útdeila niðurskurði upp á 1,5 milljarða, sem er þó nær því að vera 2,2 milljarða kr. niðurskurður.

Herra forseti. Ég ætla bara að taka undir það að auðvitað er slæmt þegar fresta þarf framkvæmdum. Ég vil láta það koma skýrt fram að á mjög mörgum svæðum á landsbyggðinni er sannarlega þörf á miklum framkvæmdum í vegamálum. Ég reyndi að fara yfir þetta áðan. Eftir fund sem forsvarsmenn Vegagerðarinnar áttu með samgn. þar sem farið var yfir ýmis af þessum gögnum sem fyrir liggja kom mér á óvart, eins og ég sagði áðan, hve mörg verkefni sem áttu að hefjast á þessu ári eru ekki tilbúin. Ég fór yfir það hérna áðan og þeir vegagerðarmenn fóru yfir það hvers vegna svo er, og ég ætla ekki að bæta því við. En ég staldraði við eitt í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og vil spyrja hann aðeins út í það. Hann talaði um tekjustofna Vegagerðarinnar, þessa mörkuðu tekjustofna, bensíngjald, kílómetragjaldið í þungaskatti og árgjaldið í þungaskatti. Hann sagði að það hefði ekki fylgt vísitölu. Sannarlega er það rétt að það hefur ekki gert það og það dregur úr möguleikum Vegagerðar til framkvæmda. Nú vil ég spyrja hv. þm.: Ekki hefðum við viljað halda áfram að hækka bensíngjald og hækka bensín til þess að fá meiri tekjur til Vegagerðarinnar, er það? Ég verð líka að segja að auðvitað dró úr framkvæmdagetu Vegagerðarinnar þegar við lækkuðum þungaskattinn um 10% ekki alls fyrir löngu. Var hv. þm. nokkuð að segja að hann væri á móti því að spornað væri við því? Ég get örugglega verið sammála hv. þm. um að Vegagerðin þarf frekari tekjustofna. Ég sagði það hér áður þegar við ræddum vegáætlun að mér finnst að Vegagerðin hefði á uppgangstímanum og þenslutímanum átt að fá töluvert meira af innflutningsgjöldum af bifreiðum, ekki eingöngu af bensín- og þungaskatti, heldur innflutningsgjöldum af bifreiðum til þess að auka möguleikana til þessa. En ég vildi aðeins spyrja hv. þm. um þetta með tekjustofnana þar sem hann taldi að þeir hefðu ekki fylgt vísitölu, sem er sannarlega rétt.

Herra forseti. Ef hv. þm. hefur bundið vonir við að hann drægi hér út úr mér yfirlýsingu um að ég vildi hækka bensínið enn þá meira og lemja síðan á mér fyrir það að ég hefði viljað hækka hér verðbólgu og auka flutningskostnað á landsbyggðinni með hærri þungasköttum þá verður hv. þm. fyrir vonbrigðum. Ég tók skýrt fram að ég viðurkenndi alveg þær verðlagsforsendur og þær aðstæður sem hefðu verið gagnvart þessu á undanförnum missirum þar sem bensínverð hefði verið á uppleið og þar af leiðandi hefðu menn séð enn þá meiri hækkanir ef þeir hefðu samtímis reynt að láta þessa tekjustofna Vegagerðarinnar fylgja verðlagi. En það er staðreynd engu að síður, sem meira að segja er í greinargerð þessa frv., að þetta hefur ekki verið hækkað síðan 1999. Það munar auðvitað um það að þarna er orðið verulegt bil á milli. Ég tel einnig að til skoðunar hljóti koma hlutföllin milli skattlagningar í þágu Vegasjóðs, þ.e. þeirra hluta bensíngjalds sem fara í Vegasjóð og þess hluta sem er hreinn tekjustofn fyrir ríkið. Ef við tökum skattlagningu á umferðina í heild þá er hún 25--30 milljarðar í heild sinni. 

Herra forseti. Mér líður miklu betur eftir þetta andsvar hv. þm. Ég held að við séum alveg á sömu línu hvað þetta varðar. Það gladdi mig mjög varðandi tekjustofna Vegagerðarinnar að það var ekki þannig meint að bensínverð og þungaskattur hefðu átt að hækka. Hér hefur komið fram að skattlagning af umferðinni, ef það er rétt, sé í kringum 25--26 milljarðar kr. Við sjáum svo hvað rennur til vegamála. Því er það auðvitað hárrétt, og um það erum við vafalaust sammála, að gefa þarf betur í með framkvæmdir í vegamálum víða á landsbyggðinni og við erum sammála um að þessi upphæð þurfi að aukast og vegaframkvæmdir þurfi að fá meira af þessum 26 milljörðum kr. Hér kom t.d. fram í gær í umræðu um umferðaröryggismál að heildarumferðarlagasektir sem innheimtar eru hjá ríkissjóði séu í kringum 300 millj. kr. Lítið sem ekki neitt, ef bara nokkuð af því, rennur til umferðarmála í raun og veru eða umferðaröryggismála. Við sjáum í hvaða óefni þarna er komið þar sem ekki er markaður tekjustofn til umferðaröryggismála af þessum sektum. Það hefur komið fram, svo við tökum eitt dæmi þó það sé ekki beint skylt þessu, að þó Reykjavíkurborg taki sig til, kaupi umferðargæslumyndavél og setji upp við gatnamót, sem getur svo blikkað á þá keyra yfir á rauðu ljósi eða annars staðar t.d. í jarðgöngum þegar menn keyra of hratt --- sem Reykjavíkurborg keypti að vísu ekki --- þá renna þær umferðarlagasektir beint til ríkissjóðs en fara ekki í það að kaupa fleiri myndavélar eða þess háttar. Þetta er enn eitt dæmið um skattlagningu af umferð sem fer ekki til þess að skila okkur betri umferðarmenningu og svo er það sá skattpeningur sem tekinn er af umferðinni en rennur ekki í nægilega miklum mæli til vegamála.

Herra forseti. Ég held reyndar að sektirnar muni kannski ekki draga langt í þessu þó þetta geti verið grundvallarmál, prinsippmál, þ.e. ef einhver er að auka eftirlit og leggja í kostnað af þeim sökum þá er dálítið ankannalegt að tekjurnar renni annað. En ætli það sé ekki stóra skattlagningin sem mestu skiptir þarna. Þar eru hlutföllin þessi og hallað hefur á Vegasjóð. Það er alveg ljóst að hann fær hlutfallslega minna til sín miðað við heildarskattlagningu af umferð en hann gerði þegar best lét. Það er alveg ljóst. Vegna þess hvað þörfin er brýn og aðkallandi víða, vegna þess hve umferðin vex, af umhverfisástæðum og hvernig sem á málið er litið, eru í raun ekki efni til annars en að ráðstafa þessum fjármunum til framkvæmda. Ég er enginn sérstakur talsmaður þess --- svo það misskiljist heldur ekki --- að lækka eitthvað skattlagningu af umferð. Ég tel að hún eigi að vera mikil m.a. vegna þess að þar þarf gríðarlegar framkvæmdir og það er dýrt. Og það hefur líka umhverfisáhrif ef umferð vex upp úr öllu valdi, ekki síst í þéttbýlinu. Varðandi það sem kom fram áðan um að mörg verk væru einfaldlega ekki tilbúin og þess vegna væri kannski þessi samdráttur ekki eins tilfinnanlegur þá verð ég að segja að eigi það við um einhver af stærri verkefnunum, sem ég gef mér þá að sé verið að vitna til, þá skapar það ekki mikið vandamál ef vilji er fyrir hendi til þess að halda framkvæmdastiginu uppi. Það bíður miklu meira en nóg af brýnum verkefnum í almennri vegagerð sem hægt er að ráðast í staðinn, svo sem endurbygging vega þar sem ekki er verið að víkja að neinu ráði frá vegarstæðinu og styrking og lagning slitlags. Því þarf ekki að nota það sem afsökun eða skálkaskjól fyrir því að verkefni vanti eða ekki sé hægt að ráðst í verkefni vegna þess að ekki sé búið að gera umhverfismat eða vegna þess að gerð útboðsgagna sé svo flókin o.s.frv. Það er nóg til af öðrum verkefnum þar sem hvorugt á við og hægt er með nokkurra vikna fyrirvara að ráðast í mjög brýnar framkvæmdir. Það er þá bara að snúa sér að því að færa fjármunina yfir í það.

Herra forseti. Till. til þál. um breytingu á vegáætlun fyrir árin 2000--2004 er hér til umræðu og ekki er nema von að menn skiptist á skoðunum í því efni og sitt sýnist hverjum. Komið var inn á það áðan að tekjur af umferðinni væru um 26 milljarðar og ekki kæmu til vegamála nema 11--12 milljarðar af því. En menn mega ekki gleyma því að annað og meira þarf til þegar horft er á tekjur vegna umferðar. Það er ekki bara hægt að láta það allt renna til vegamálanna sjálfra vegna þess að einu og öðru sem hlýst af umferðinni þarf að mæta öðruvísi en þannig að það renni allt til brúargerðar, mislægra gatnamóta eða vegakerfis með bundnu slitlagi. Hér hefur verið rætt um nauðsyn á frekari framkvæmdum vegna umferðar á höfuðborgarsvæðinu og það er rétt. Hitt er annað mál að Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa gert ákveðnar tillögur um framtíð og framgang þeirra mála sem stangast nokkuð á við það sem veitt hefur verið í vegagerð á höfuðborgarsvæðinu á umliðnum árum. Það er auðvitað mál sem þarf að taka til frekari umfjöllunar því sveitarfélögin gera kröfu til verulegs umframfjármagns vegna þeirra framkvæmda. Hér var komið aðeins inn á frestun framkvæmda vegna þess að sveitarfélög hafi ekki skilað sínum heimaverkefnum. Vil ég þar sérstaklega nefna mislæg gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar þar sem fara um 80 þúsund bifreiðar á dag. Ég held að það sé einsdæmi, en á fjárlögum fyrir tveimur árum voru eyrnamerktar 200 millj. til væntanlegra framkvæmda við mislæg gatnamót í Reykjavík. En ótiltekið var hvar þau yrðu vegna þess að verið var að bíða eftir því að borgaryfirvöld kæmu sér saman um það hvernig ætti að byggja þetta mikla mannvirki. Nú skilst mér að það sé þó í burðarliðnum og að menn séu á eitt sáttir um það hvernig eigi að halda á þeim málum og betur er að svo sé þegar litið er til þess, eins og ég sagði hér áðan, að þarna er gífurleg umferð, um 80 þúsund bílar á dag. Hæstv. samgrh. kom hér líka inn á aðrar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu sem eru mjög nauðsynlegar, t.d. við þær leiðir sem liggja út úr höfuðborginni. Sú staðreynd blasir t.d. við að Akurnesingur á leið til Reykjavíkur er jafnlengi að keyra frá Akranesi til Mosfellsbæjar og frá Mosfellsbæ í miðborg Reykjavíkur. Það kemur náttúrlega til af því að mikið umferðarálag er á Vesturlandsveginum, 18--19 þúsund bílar á dag. Menn horfa samt til Reykjanesbrautar og telja að hún eigi að njóta forgangs, en um hana aka um 7--8 þúsund bílar á dag. En svona eru menn að deila um hvað sé best. Síðan koma þingmenn hinna dreifðu byggða og ég skil þá vel þegar þeir tala um að þar þurfi að taka myndarlega á. Hér talaði síðasti ræðumaður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, um að það hefði nánast verið tekið svo á vöruflutningum að þungaflutningum hafi verið komið niður á vegina. Ég er alveg sannfærður um að auðvitað er meining þingmannsins allt önnur en felst í þessum orðum sem hann segir. Tíminn gerir þessar kröfur og tímarnir hafa breyst eins og ég hef áður sagt. Fólk vill fá vöruna fyrr og á annan hátt en með strandsiglingum. Það vill fá matvöruna löngu áður en dagsetning vörunnar, þ.e. síðasti söludagur, rennur út o.s.frv. Fólk sem pantar vörur í dag vill fá þær á morgun en ekki eftir viku. Þessi þróun er auðvitað ný og henni þarf að mæta. En það gerist ekki í fjárhagsáætlun til vegamála af þeim krafti sem hér er talað um. Rætt var um það áðan að eðlilegt væri að sektir vegna umferðarlagabrota rynnu í Vegasjóð. En á það má einnig benda að Vegagerðin leggur allverulegar upphæðir til öryggismála og öryggigæslu á vegum og er það auðvitað vel. Það er rétt sem hér hefur verið komið inn á að þröskuldar eru hér á höfuðborgarsvæðinu sem auðvitað þarf að taka á. En við þingmenn Reykjavíkur gerum okkur líka fulla grein fyrir því að það þarf að taka tillit til vega úti á landi og jafnframt þarf að vinna að uppbyggingu og lagfæringu þeirra. En ekki er hægt að sinna öllu því sem menn vilja gera og fjármagn sem til þessara hluta er lagt er takmarkað. Það er því verk samgn. og líka þingmanna kjördæma, sem munu hefja störf í dag eða næstu daga með Vegagerðinni, að raða niður þeim verkefnum sem mest brennur á. Ég held að það sé mjög gott fyrirkomulag að alþingismenn hafi fingurna á púlsi umferðarinnar og þeirra óska sem helst brenna á í hverju kjördæmi. Herra forseti. Það er vissulega verk að vinna fyrir samgn. að taka á þessum málum. Við munum fjalla um þessa till. til þál. og vona ég að við getum unnið úr henni þannig að allir megi nokkuð sáttir við sitja.

Herra forseti. Ég vil bæta örfáum atriðum við í fyrri umr. um vegáætlun og vildi heyra skoðun hæstv. ráðherra á þeim. Í fyrsta lagi velti ég fyrir mér þessu mati á stöðu verklegra framkvæmda. Nú þegar ljóst er að ekki verður ráðist í stórvirkjanir á Austurlandi eins og ráð var fyrir gert, er þá ekki einmitt tækifæri til að endurskoða þessar niðurskurðarhugmyndir? Þessar niðurskurðarhugmyndir sem hér eru inni eru gamlar, voru kynntar sl. haust við fjárlagagerðina. Þá var einmitt horft til að ráðist yrði í virkjunarframkvæmdir og því erfitt að hafa þetta undir að auki. En nú er það breytt. Sömuleiðis eru horfur á að það gæti verið hagkvæmt að bjóða út eða fara í stórverkefni á þessum tíma. Eða hver er staðan í verktakabransanum þegar kemur að vegagerð? Við höfum áður rætt vegaframkvæmdir, að taka þurfi tillit til almennrar stöðu í verktakarekstrinum og starfseminnar þar og sömuleiðis stöðunnar í þjóðfélaginu í heild hvað varðar og áhrif verkefnanna á þenslu. Hver er staðan í dag? Væri ekki skynsamlegra að ráðast nú í aukin verkefni og minnka þennan niðurskurð? Ég spyr: Hefur þetta verið athugað? Hefur þetta verið kannað? Ég vildi heyra mat hæstv. ráðherra á því. Eins og ég sagði eru þessar niðurskurðartölur frá því í haust. Ég tek fram að ég tel að vegaframkvæmdir eigi í sjálfu sér ekkert að tengjast sölu á ríkisfyrirtækjum. Ég tel fáránlegt að tengja þær því. Ef tengja á vegaframkvæmdir sölu Landssímans þá hefur ekki orðið af því. Landssíminn er áfram eign þjóðarinnar, prýðileg eign sem bætir veðhæfni þjóðarinnar til að taka lán til framkvæmda þar sem af sölu hefur ekki orðið. Ég vildi nú spyrja að þessu. Í öðru lagi eru það stórframkvæmdirnar. Ég hefði t.d. viljað sjá að vegurinn um Þverárfjall hefði komið inn sem stórframkvæmd og fjármagn ætlað í hann og vil spyrja hæstv. ráðherra um hann. Hver er staða vegarins um Þverárfjall? Verður hann flokkaður sem stórframkvæmd svo til hans fáist fjármagn til þess að keyra áfram þær umbætur? Ég hefði gjarnan viljað sjá það gerast. Ég hefði líka viljað, virðulegi forseti, heyra af stefnumörkun eða tillögum af hálfu samgrn. varðandi niðurskurð í vegaframkvæmdum. Verður skorið niður í framkvæmdum við tengivegina, safnvegina eða sveitavegina? Má búast við því að niðurskurður í vegaframkvæmdum komi þar niður? Það eru nú ekki svo miklir fjármunir sem lagðir eru í safn- og tengivegi eða þessa svokölluðu sveitavegi, að þar sé tilefni til að skera niður. Ég minni á að í umræðunni um byggðamál var ekki hvað síst lögð áhersla á uppbyggingu vega innan sveita til að styrkja þar samgöngur svo hægara verðir að sækja skóla, atvinnu og sinna aðdrætti. Ég vildi heyra hjá hæstv. ráðherra hvort einhver slík tilmæli séu varðandi ráðstöfun fjár til vegaframkvæmda um að beina niðurskurði á það litla framkvæmdafé sem ætlað er til sveitavega, tengi- og safnvega. Hið sama gildir um brýrnar. Það hefur verið lögð þung áhersla á það í umræðunni á síðustu missirum og árum að útrýma einbreiðum brúm og að herða þar frekar á en hitt, sérstaklega á hringveginum og hættulegum aðalleiðum þar sem mikil slysahætta hefur verið af. Er fyrirhugað að beita þessum niðurskurði sem hér er verið að tilkynna á þann þátt? Ég held að það skipti máli í þessari umfjöllun hvar niðurskurðurinn verður. Ég segi fyrir mig að ég er andvígur því að honum verði beitt til að fresta brúarframkvæmdum, fresta því að breikka einbreiðar brýr. Í vegaframkvæmdunum eru ákveðin atriði sem mér finnst við eiga að standa vörð um, t.d. breikkun á einbreiðum brúm og þessi niðurskurður komi ekki þar niður. Virðulegi forseti. Ég ætlaði bara að bæta þessum atriðum við og spyrja hvort hæstv. samgrh. og ríkisstjórnin hefðu farið yfir efnahagsástandið, yfir stöðuna á verktakamarkaði, hjá þeim sem helst mundu taka að sér framkvæmdir í vegamálum. Hvernig er staðan á þeim markaði nú og gefur hún ekki tilefni til að endurskoða niðurskurðinn, m.a. í ljósi þessa og annarra atriða sem ég hef nefnt?

Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Jón Bjarnason, kom inn á mikilvægt mál, þ.e. einbreiðar brýr. Það er mikil þörf á að breikka þær á þjóðvegi 1. En þá kemur að fjármagninu. Ég vildi benda hv. þm. á að 80 millj. eru ætlaðar til girðingaframkvæmda meðfram þjóðvegum og 40 millj. til reiðvega. Telur þingmaðurinn að e.t.v. væri rétt að nota það fjármagn, sleppa girðingum meðfram þjóðvegum og reiðvegum, og taka þar 120 millj. til að flýta tvöföldun brúa á þjóðvegi 1? Eða hvernig eigum við að finna fjármagn til þess að fara í þær fjölmörgu framkvæmdir sem hv. þm. kom hér inn á og taldi mjög brýnar? Ég er alveg sammála honum í því að mörg verkefni eru mjög brýn en þegar fjármagn er takmarkað þarf auðvitað að forgangsraða. Ég held að allir þingmenn séu að reyna að finna fleti á því að nokkur sátt megi ríkja um vegáætlunina sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að benda ítrekað á mikilvæga þætti í samgöngumálum og einmitt varðandi öryggismálin. Það er í sjálfu sér erfitt að gera upp á milli þeirra atriða sem hv. þm. var að nefna. Það sem ég var að leita eftir var hvort fyrirhugað væri að beita þessum niðurskurði á þær tiltölulega lágu upphæðir sem veittar eru til slíkra öryggismála, m.a. að girða af og verja veginn búfé og fækka einbreiðum brúm. Ég minni á ágæta umræðu sem fram fór í gær um umferðaröryggismál þar sem lagt hefur verið fram metnaðarfullt frv. frá hæstv. dómsmrh. um að draga úr slysum í umferð á næstu árum. Það er metnaðarfullt frv. en með því verður ekki náð árangri nema umferðaröryggismálum verði forgangsraðað. Ég vil spyrja hv. þm. á móti, sem ég geri ráð fyrir að hafi fylgst með umræðunni um umferðaröryggismálin í gær, hvort honum finnist þar einmitt ekki mikilvægt atriði í samgöngumálum sem ástæða væri til veita hærri sess við ráðstöfun á fjármagninu og verja ætti slíka þætti niðurskurði.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á öryggismálin. Það er einmitt kjarni málsins þegar spurt er: Af hverju ekki að hætta við girðingar meðfram þjóðvegi 1 og breikka frekar brýr? Þá kemur á móti að það er ákveðin hætta á ferðum ef við girðum ekki fyrir búpening meðfram þjóðvegi 1. Hið sama á við um reiðvegi. Það er mjög nauðsynlegt að koma hestamönnum og hrossum af þjóðveginum og við þurfum auðvitað fjármagn til að búa þeim brautir utan þjóðvega. Eins og komið hefur fram áður eru um 26 milljarða tekjur af umferðinni. Við notum 11--12 milljarða af þeim til umferðarþáttarins. En stór hluti af því fer hins vegar í þann þátt öryggismála sem kannski er samfélagið, þ.e. hvernig við tökum á málum þegar slys verða. Það kostar fjármagn og hlýtur að vera eðlilegt að nýta þær tekjur sem verða af umferðinni til að koma til móts við hinn almenna skattborgara. Þá fjármuni hlýtur að mega nýta til að mæta þeim alvarlegu slysum sem verða í umferðinni. Þá komum að enn öðru sem er þyrla Landhelgisgæslunnar. Um hana er yfirleitt rætt sem björgunartæki sjómanna en hún er í fleiri tilvikum nýtt hér uppi á landi, vegna slysa í umferð og m.a. vegna erlendra túrista sem klífa fjöll. Þegar við tökum að spinna allan þennan vef ber okkur niður á ólíklegustu stöðum.

Herra forseti. Þetta var ágætis hugleiðing hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, formanni samgn. Það sem ég vildi vekja athygli á er að hugsanlega séu svo miklir hagsmunir í húfi í vegaframkvæmdum, fyrir öryggismál á þjóðvegum, að ástæðulaust og rangt sé að skera niður fjármagn til vegamála, eins og hér er gerð tillaga um. Er það ekki rangt? Er það ekki líka rangt með tilliti til þjóðfélagsástæðna, þ.e. með tilliti til ástandsins á vinnumarkaðnum og þeirra verkefna sem fyrir liggja? Eru ekki margir samverkandi þættir sem segja að við ættum ekki að skera niður? Ábending mín númer tvö var síðan að ákveðnar framkvæmdir ætti ekki að skera niður. Það var spurning mín til hæstv. ráðherra: Eru ákveðnir þættir varðir fyrir niðurskurði?

Herra forseti. Hér hefur verið rædd samræmd samgönguáætlun til tólf ára og nú ræðum við um vegáætlun sem á eingöngu að taka til þessa árs. Það er af tæknilegum ástæðum eins og farið hefur verið hér yfir, að til að koma á samræmdri samgönguáætlun þarf að stilla af í tíma vegáætlun í langtímaáætluninni. Lagt er til að skera niður framkvæmdafé til vegagerðar og ég tek undir þá gagnrýni að þetta sé ekki rétti tíminn, miðað við að aðeins hefur hægst á hjólum atvinnulífsins og því ber að verja það að ekki hægi of mikið á. Ástæðan fyrir niðurskurðinum er sögð sú að ekki hefur gengið eftir sala á ríkisfyrirtækjum. Slík spyrðing á milli sölu ríkisfyrirtækja og á jarðgangagerðar finnst mér ekki vera rétt. Ég ætla aðeins, herra forseti, að fara nokkrum orðum um jarðgangaáætlunina og öryggismálin, en láta þetta að öðru leyti vera nokkrar athugasemdir og bíða frekar síðari umr. Það á eftir að fara vel yfir þessa vegáætlun. En hvað varðar jarðgangaáætlunina, þá er líklegt að þar verði um frestun að ræða. Hún er beintengd sölu ríkisfyrirtækjanna, en þau jarðgöng sem núna eru í undirbúningi, jarðgöng á Austurlandi milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar og fyrir norðan, svokölluð Siglufjarðargöng, eru samspyrt og þau á að bjóða út í einum pakka. Og, herra forseti, ég hef nefnt það áður að miðað við það ástand sem er á Austurlandi, þá verða nú þegar að koma inn örugg og stór verkefni og ég tel að jarðgangagerð á milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar væri framkvæmd sem ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir. En ekkert er öruggt í hendi hvað varðar útboðið, að bjóða út saman þennan stóra jarðgangapakka. Það stendur misjafnlega á í verktakabransanum og það getur allt eins komið betur út að bjóða göngin út hvort í sínu lagi og ég tel rétt að leyfa frávik frá heildarútboði og sjá hvað kemur út úr því tilboði. Það er alveg hugsanlegt að ekki verði síðra fyrir ríkissjóð og framkvæmdaraðila að bjóða út hvort í sínu lagi. Þann valkost sjáum við ekki nema bjóða út með fráviki og sjá hvað kemur út úr tilboðunum. En ég tek undir þær ábendingar sem hér hafa komið fram varðandi öryggisþætti í umferðinni. Þar þurfum við að huga að mörgum þáttum eins og einbreiðum brúm og við gætum horft til annarra þátta í ríkisútgjöldunum varðandi hugsanlegan niðurskurð eða hvar væri hægt að fá inn fé til vegagerðar til þess að skera ekki niður eins og nú er ætlað.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið og þær ágætu undirtektir sem eru við það frv. sem hér er til umfjöllunar, þ.e. endurskoðun á vegáætlun. Ég vil fara nokkrum orðum um það sem hér hefur komið fram sem er út af fyrir sig ekki efnislega mikið sem þarf að svara eða gera athugasemdir við, en þó vil ég gera nokkur atriði að umtalsefni. Fyrst um það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði að væri röng nálgun að leggja fram þessa breytingu sem nær eingöngu til ársins í ár. Ég vil aðeins rifja það upp að hér er um að ræða hlut sem ekki verður undan vikist vegna þess að eins og fram hefur komið erum við að ganga inn í miklar breytingar sem fylgja lögum um samgönguáætlun, sem ég vona að verði að lögum á næstu sólarhringum. Lögin um samgönguáætlun gera ráð fyrir að í haust verði lagt fram frv. til nýrrar áætlunar sem leiðir það af sér að óhjákvæmilegt er að gera þá breytingu að taka eingöngu árið í ár. Það hefði í rauninni verið mjög óeðlilegt ef við hefðum farið að leggja fram núna fjögurra ára vegáætlun og umturna henni síðan í haust. Með því að samræma áætlanir, hafnaáætlun, vegáætlun, flugmálaáætlun og jarðgangaáætlun erum við að leggja upp með algerlega nýtt vinnulag og þess vegna er það ekki röng nálgun að leggja fram áætlun til eins árs við þær aðstæður. Hv. þm. Jón Bjarnason gagnrýndi seinagang við undirbúning jarðgangaframkvæmda. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það. Hvers vegna þurfum við að undirbúa og nota mikinn tíma í undirbúning framkvæmda við jarðgöng? Hér er um mjög stórar framkvæmdir að ræða sem þurfa m.a. að fara í gegnum umfangsmikið ferli umhverfismats. Og ég er mjög undrandi á því ef hv. þm. Vinstri grænna hafa á móti því að slíkt fari í gegnum vandað ferli umhverfismats, framkvæmdir eins og í Héðinsfirði. Þetta þarf allt saman langan tíma, langan aðdraganda, hönnun og undirbúningur, og ég tel að það sé allt með eðlilegum hætti, fyrir utan það að þetta eru svo stórar framkvæmdir sem um er að ræða að þær þurfa að fara í útboð á hinu Evrópska efnahagssvæði. Því er um eðlilegan framgang að ræða. Hv. þm. Jón Bjarnason velti fyrir sér stöðunni á verktakamarkaðnum og ræddi um hvort ekki væri hægt að hraða framkvæmdum, bæta í fremur en að draga úr vegna þess að áform um framkvæmdir við virkjanir og stóriðju drægjust eitthvað. Þess er nú ekki farið að gæta enn á þessu ári og minnast má þess að við erum að fjalla um framkvæmdir á árinu 2002. Ekki hafði verið gert ráð fyrir mjög miklum framkvæmdum við virkjanir á þessu ári, þannig að ég held að forsendur fjárlaga sem við byggjum á við endurskoðun á vegáætlun standist hvað þetta varðar. Við töldum nauðsynlegt að draga úr ríkisútgjöldum til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs og afkomu hans og það er sú viðmiðun sem við þurfum að hafa inn í þetta ár. Hv. þm. fjallaði nokkuð um Þverárfjallsveg og velti fyrir sér hvort hann væri partur af stórverkefnum. Svo er ekki. Þverárfjallsvegur var fjármagnaður með framlögum af almenna vegafénu úr kjördæminu, Norðurl. v., og hins vegar sérstökum framkvæmdum. Hins vegar er Norðurárdalsvegurinn hluti af stórverkefnaframkvæmdunum. Skiptingin er því þannig. Þingmaðurinn velti fyrir sér frestun framkvæmda undir liðunum safnvegir og tengivegir. Það er nú mjög undir því komið hvernig þingmenn hvers kjördæmis stilla þessu upp, því það mun koma í hlut þingmanna kjördæmanna að leggja upp áformin um framkvæmdir þannig að af hálfu samgrn. er ekki lögð nein lína um það að dregið verði úr framkvæmdum við einn vegaflokk umfram annan. Það verður því algjörlega á ábyrgð og í höndum þingmanna kjördæmanna að gera tillögur um það til samgn. Sama er um brúarframkvæmdir. Ekki eru nein sérstök áform um frestun þeirra, en það kemur í hlut þingmanna kjördæmanna að líta til þess. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór nokkrum orðum um tekjuöflun og nefndi sérstaklega það sem hv. þm. Kristján L. Möller tók upp, að slaka á tekjuöflun vegna Vegasjóðs. Og vissulega er rétt að það hefur ekki alveg fylgt verðlagi, en við höfum ekki treyst okkur til þess að hækka tekjur til vegagerðar umfram það sem við höfum gert samkvæmt fjárlögum og það er auðvitað skýringin á þeim slaka. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi tekjur vegna eignasölu og gagnrýndi það að hengja það saman. Ég tel að sérstaklega fyrir þau margvíslegu verkefni sem eru út um landið, svo sem eins og jarðgöng, þá hljóti það að vera af hinu góða í augum þingmanna sem hafa áhuga á framkvæmdum við jarðgöng að nýta fjármuni vegna eignasölu vegna þess að það er af mörgu að taka til að nýta tekjur ríkissjóðs. Ég er því ekki sammála þingmanninum að það sé neikvætt. Það kom út af fyrir sig ekki margt fleira fram sem ég tel ástæðu til að gera að umtalsefni. Ég vil því í lokin endurtaka að ég þakka fyrir undirtektir þingmanna við afgreiðslu þessarar áætlunar og vænti þess að hv. samgn. taki til við að vinna og ljúka við áætlunina, þannig að okkur megi takast sem allra fyrst að afgreiða hana á þessu vori.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir þær upplýsingar sem hann kom með í seinni ræðu sinni. Það sem ég vildi halda til haga er að jarðgöng, t.d. milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar eru búin að vera lengi á dagskrá. Það hefði því verið í lófa lagið, ef vilji hefði verið til, að undirbúa þau miklu fyrr. Það er í rauninni engin afsökun fyrir því og ekki er hægt að fela sig þar á bak við að framkvæma þurfi mat á umhverfisáhrifum, hægt hefði verið að gera það miklu fyrr. Ég skil þó orð hæstv. ráðherra ekki þannig að hann vilji sleppa því ferli sem lýtur að mati á umhverfisáhrifum á slíkum stórframkvæmdum, ég vona að það sé ekki skoðun hans. Ég tel það alveg í hæsta máta eðlilegt að mat á umhverfisáhrifum stórframkvæmda sé bara eðlilegur liður og þurfi ekki að vera að skella sökinni á það ferli eitt sér í svona málum og vona að hæstv. ráðherra sé ekki á móti því að það sé gert, að þetta sé vandlega undirbyggt. En eins og ég segi, jarðgöngin milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar eru búin að vera lengi á dagskrá og var þess vegna í lófa lagið að undirbúa þau miklu fyrr. Fyrir því er í rauninni engin afsökun annað en viljaleysi. Hins vegar er alveg rétt með jarðgöngin frá Siglufirði og inn í Ólafsfjörð, þau jarðgöng sem þar hafa verið fyrirhuguð hafa verið seinna á ferðinni varðandi undirbúning, en í sjálfu sér hefði líka verið hægt að flýta þeirri vinnu ef eindreginn vilji hefði verið til. Ég vil bara halda því hér til haga, herra forseti, að þarna hefði verið hægt að taka miklu myndarlegar á og fyrr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um flugmálaáætlun 2002. Samkvæmt lögum um flugmálaáætlun ber að endurskoða hana á tveggja ára fresti. Sé tekið mið af því á að endurskoða þessa áætlun nú á þessu þingi. Þetta þýðir að óbreyttum lögum að samþykkja þarf nýja flugmálaáætlun áranna 2002--2005. Fyrir Alþingi liggur nú frv. til laga um samgönguáætlun og frv. um ýmis lagaákvæði er varða samgönguáætlun. Samkvæmt þessum frv. er gert ráð fyrir að næsta haust verði lögð fyrir Alþingi till. til þál. um samgönguáætlun og jafnframt um fjögurra ára áætlun. Hin nýja samgönguáætlun mun taka til áranna 2003--2014 og fjögurra ára áætlunin, sem í raun tekur við hlutverki hafnaáætlunar, sjóvarnaáætlunar, vegáætlunar og flugmálaáætlunar, mun ná til áranna 2003--2006. Samgönguáætlun mun verða miklu víðfeðmari en fyrri áætlanir, þ.e. ætlunin er að í henni komi fram, auk fjárfestingaráætlana, yfirgripsmikil markmiðssetning um flesta þætti samgangna og horft verður mun lengra fram á veginn en áður, en þó með hliðsjón af ómetanlegri reynslu sem fengist hefur með langtímaáætlun í vegagerð. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður hvorki talið hyggilegt né hagkvæmt að leggja fram flugmálaáætlun til fjögurra ára nú þegar hún einungis getur gilt til ársins 2002 þar sem samgöngunáætlun tekur yfir 1. jan. 2003. Með öllu verður því að teljast óþarft að ríkisstjórn og Alþingi fjalli um öll fjögur árin þar sem þrjú þeirra verða hvort sem er tekin fyrir á nýjan leik næsta haust eins og margsinnis hefur komið fram í umræðum um vegáætlun. Hér er því lögð til þáltill. um flugmálaáætlun til eins árs, þ.e. 2002. Við það næst eðlilegt framhald vinnunnar að teknu tilliti til þess að framangreint lagafrv. verði samþykkt, sem ég geri ráð fyrir að gerist á næstu sólarhringum. Nái þetta fram að ganga skapast eitt vandamál sem þó er eingöngu formlegs eðlis. Undirbúningur framkvæmda tekur mun lengri tíma en áður og jafnframt gildir um stærri framkvæmdir að þær ná margar yfir meira en eitt ár. Því skapast óvissa um heimildir stofnana til þess að bjóða út framkvæmdir nú á þessu ári sem ná yfir næsta ár eða fleiri ár. Jafnframt skapast óvissa um sams konar framkvæmdir sem þegar hafa verið boðnar út á þessu ári en eru til lengri tíma. Því er lagt til að með nál. samgn. um framangreindar áætlanir fyrir árið 2002 fylgi listi um slíkar framkvæmdir sem staðfesti þær heimildir sem um er að ræða. Drög að listum þessum verða send nefndinni sérstaklega. Enn og aftur skal tekið fram að hér er um formsatriði að ræða þar sem vænta má tillögu um samgönguáætlun og fjögurra ára áætlun hennar strax á upphafsdögum Alþingis næsta haust, þ.e. að samþykkt verði að festa þær heimildir sem þarf. Samgn. hefur lagt fram frhnál. fyrir 3. umr. þar sem lagt er til nýtt bráðabirgðaákvæði er heimilar framangreint í frv. til laga um ýmis lagaákvæði er varða samgönguáætlun. Sú tillaga að flugmálaáætlun sem hér er lögð fram tekur mið af því að eingöngu er um eitt ár að ræða. Í henni er sett fram skilgreind áætlun um allar framkvæmdir á þessu sviði. Ég tel rétt að fara hér yfir þær helstu breytingar sem um er að ræða. Áður en það er gert er rétt að víkja sérstaklega að einu atriði sem telja verður ógn við fjármögnun flugmálaáætlunar og snýr að þeim efasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur látið í ljós að eigin frumkvæði en ekki er vitað til þess að aðilar úti í þjóðfélaginu hafi kvartað yfir. Eins og þekkt er telur stofnunin núverandi mun á flugvallargjöldum milli brottfara eftir því hvort áfangastaðurinn sé innan lands eða erlendis, ólöglegan. Flugvallargjald innan lands er 165 kr. á farþega en 1.250 kr. í millilandaflugi. Hér skal ekkert fullyrt um réttmæti efasemda ESA. En nái stofnunin þeim markmiðum sínum fram sem hún hefur kynnt er núverandi kerfi fjármögnunar flugmála á Íslandi í uppnámi og innanlandsflugið reyndar einnig hart leikið. Lausn á þeim vanda sem við þetta skapast er vandfundin eins og sakir standa. Við samþykkt fjárlaga fyrir árið 2002 var gert ráð fyrir frestun verkefna. Frestun á verkefnum flugmálaáætlunar nemur 68 millj. kr. Það skal tekið skýrt fram að hér er um að ræða frestun en ekki niðurfellingu verkefna enda er um að ræða skýrt afmarkaða tekjustofna sem farþegar greiða. Uppsetning flugmálaáætlunar tekur að hluta mið af væntanlegri samræmdri uppsetningu samgönguáætlunar og er það mitt mat að hin nýja uppsetning sé skýrari og aðgengilegri en áður. Tekjuhlið flugmálaáætlunar er hefðbundin og er gert ráð fyrir að tekjur af flugvallargjaldi verði 721 millj. á þessu ári. Það er lítils háttar hækkun frá fyrra ári. Lántaka er hins vegar veruleg eða um 311 millj. kr. En samkomulag er um að viðkomandi lán verði greitt niður af framtíðartekjum flugmálaáætlunar. Hér fyrst og fremst um lántöku vegna framkvæmda á Reykjavíkurflugvelli að ræða. Í umfjöllun um gjaldahlið flugmálaáætlunar 2002 verður ekki undan því vikist að fjalla um Reykjavíkurflugvöll enda fara 76% af fjármagni hennar til þessarar miklu framkvæmdar sem var orðin löngu tímabær og er í raun ein af forsendum fyrir flugöryggi á Íslandi. Framkvæmdir við endurbætur Reykjavíkurflugvallar hófust í október 1999, eftir að samkomulag hafði tekist milli samgrh. og borgarstjórans í Reykjavík um tilhögun framkvæmda, og miðað er við að þeim ljúki árið 2003. Framkvæmdir sem boðnar voru út og áætlað var að lyki í júlí 2002 eru endurbætur á flugbrautum, sem er feiknarlega stór framkvæmd, ný akbraut og endurbætur á eldri akbrautum, endurbætur á öryggissvæðum flugbrauta, nýtt afvötnunarkerfi, endurnýjun á öllum flugbrautar- og aðflugshallaljósum ásamt rörakerfi fyrir alla rafstrengi, ný fjarlægðar- og leiðbeiningaskilti við allar brautir, ný málning á öllum brautum. Annað sem verður unnið við er girðing umhverfis völlinn, sjósetningaraðstaða fyrir björgunarbát, lokafrágangur ljósa og skilta ásamt uppsetningu veðurmælibúnaðar við völlinn. Ég ætla ekki á þessum vettvangi að hefja á nýjan leik umræður um staðsetningu vallarins. Um það hefur þegar verið svo mikið rætt og ritað. Ég bendi á orð forstjóra Flugfélags Íslands á málþingi um samgönguáætlun nú nýverið þar sem fram kom sú skoðun hans að verði af flutningi innanlandsflugsins frá Reykjavíkurflugvelli muni það leggjast af í núverandi mynd með tilheyrandi röskun á búseturskilyrðum víða á landsbyggðinni. Svo mikilvægur er Reykjavíkurflugvöllur í augum forsvarsmanna Flugfélags Íslands. Eins og áður sagði er meginþungi framkvæmda á þessari flugmálaáætlun á Reykjavíkuflugvelli. Gert er ráð fyrir lántökuheimildum, eins og áður sagði, til fjármögnunar utan flugmálaáætlunar. Lán þessi verða síðan endurgreidd af tekjum flugmálaáætlunar fram undir árið 2009. Því er ekki gert ráð fyrir nema tímabundinni fjármögnun ríkissjóðs til þessa mikla verkefnis. Nánar verður gerð grein fyrir þessari áætlun í till. til þál. um samgönguáætlun 2003--2014, en þá verður í reynd mögulegt að staðfesta slíkar langtímaheimildir í fyrsta skipti. Þó að meginþungi framkvæmda að þessu sinni sé á Reykjavíkurflugvelli verður að nefna að lögð er til veruleg fjárveiting til Akureyrarflugvallar, um 25,9 millj. kr., og er þar innifalin undirbúningsfjárhæð vegna deiliskipulags og hönnunar vélageymslu sem fyrir löngu er orðin tímabær framkvæmd á Akureyrarflugvelli. Á Ísafjarðarflugvelli er gert ráð fyrir byggingu nýs flugturns þar sem sá gamli er mjög lélegur og aðstaða ófullnægjandi. Kostnaður vegna þeirrar framkvæmdar er áætlaður 10 millj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir því að undirbúa lengingu flugbrautarinnar á Þingeyri, en Þingeyrarflugvöllur er afar mikilvægur vegna flugs til Vestfjarða þegar aðstæður leyfa ekki lendingu á Ísafjarðarflugvelli. Er því nauðsynlegt að horfa til uppbyggingar þessara flugvalla, Ísafjarðarflugvallar og Þingeyrarflugvallar, samtímis. Margt bendir til þess að kostnaður vegna flugverndar eigi eftir að aukast verulega á næstu árum. Innan ESB er verið að semja reglur um þetta efni sem einnig munu gilda innan Evrópska efnahgssvæðisins. Ekki er enn þekkt hversu víðtækar þær verða og til hversu mikils hluta af innanlandsflugi þær muni ná. Í þessari tillögu að flugmálaáætlun 2002 er gert ráð fyrir að á árinu verði keyptur vopnaleitarbúnaður og aðstaða byggð vegna leitar á farþegum og í handfarangri fyrir 20,2 millj. kr. á áætlunarflugvöllum þaðan sem millilandaflug er stundað. Hvorki er í þessari áætlun gert ráð fyrir fjármagni til kaupa á vopnaleitarbúnaði vegna innanlandsflugs né til leitar í lestarfarangri, en niðurstaða Evrópusambandsins um kröfur til slíks búnaðar mun væntanlega liggja fyrir síðar á þessu ári. Ef ýtrustu kröfur ná fram að ganga um flugvernd í innanlandsflugi gæti árlegur kostnaður numið 300--400 millj. kr. á ári. Kostnaðurinn sem af þessu hlýst mun væntanlega liggja fyrir síðar á þessu ári. Verði það niðurstaðan þarf að taka sérstaklega upp þá fjármögnunarkosti sem fyrir hendi eru en víst er að það verður erfitt verkefni og þá ekki síst ef innheimta flugvallargjalda verður einnig í uppnámi þar til viðbótar. Nokkrum verkefnum hefur verið frestað frá gildandi áætlun. Ber þar helst að nefna að endurnýjun aðflugsbúnaðar á flugbraut 13 er frestað og byggingu tækjageymslu á Akureyrarflugvelli er frestað að hluta, en undirbúningur verður hins vegar á áætluninni. Til viðbótar má nefna að komið hefur bakslag í áform um næturaðflug á Ísafirði vegna tæknilegra orsaka. Er það miður því að næturflug á Ísafirði hefði verið afar mikilvægt. En fátt bendir til þess að sá möguleiki verði fyrir hendi. Vinna samgn. nú fram undan mun m.a. felast í að fara yfir þær tillögur að frestun verkefna sem fyrir liggja á þessu ári, taka afstöðu til þeirra og fjalla um möguleika þess að ljúka framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll á þessu ári. Rétt er hér einnig að minna sérstaklega á framkvæmdir sem geta staðið fram á næsta ár og fjalla þarf um í ljósi þess að verið er að breyta aðeins einu ári eins og fyrr var getið. Í þessu samhengi er vísað til þess sem hér hefur verið sagt á undan. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að þáltill. verði vísað til hv. samgn. og síðari umr.

Hæstv. forseti. Hæstv. samgrh. hefur fylgt úr hlaði till. til þál. um flugmálaáætlun sem í raun hefði átt að vera, eins og venja er til, fyrir næstu fjögur ár en er gerð til eins árs í takt við það sem við ræddum um áðan í tengslum við vegáætlun. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram en þó er rétt að halda því til haga að þetta er náttúrlega gert vegna breytinga sem er verið að undirbúa, þ.e. að búa til eina stóra samgönguáætlun, að sníða þessar áætlanir sem við þurfum að gera núna til að geta gert samræmda samgönguáætlun fyrir árin 2003--2014, með fjögurra ára áætlun fyrir árin 2003--2006. Ég hef áður lýst yfir stuðningi við málið eins og það liggur fyrir og vænti þess að umræðunni um það ljúki hér á eftir. Hér er eingöngu verið að ræða um áætlun fyrir 2002 og eins og kom fram í ræðu hæstv. samgrh. er bagalegt að 2003 og 2004 skuli ekki vera þarna inni. En það kom líka fram að í nál. samgn. komi fram áætlun til þess að ekki skapist óvissa um framkvæmdir næstu ára eða útboð á þessu ári sem nái yfir næsta ár einnig. Þetta er eins og ég segi, herra forseti, í takt við það sem við höfum verið að ræða um vegáætlun og þarf ekki að ræða frekar, þetta er sjálfsögð aðlögun. Í raun og veru má segja að umræðan, hin stóra og mikla umræða um hvort sem er vegáætlun, flugmálaáætlun, sem mun þá væntanlega heita samgönguáætlun frá og með næsta hausti, frestist fram á næsta haust. Í þeirri till. til þál. sem hér er flutt er þetta á hefðbundinn hátt, nema hér er sett inn upphæð upp á frestun framkvæmda um 68 millj. kr. sem er lítil upphæð af þeim 3,4 milljörðum sem í áætluninni eru. Þær miklu framkvæmdir sem staðið hafa yfir á Reykjavíkurflugvelli taka auðvitað langmest af þeim peningum og lántaka upp á 331 millj. sem þar kemur inn er einnig hér inni. Um tekju- og gjaldahliðina þarf ekki að ræða mikið. Þetta er á hefðbundinn hátt. Tekjur af alþjóðaflugþjónustunni eru tæpar 1.400 millj. kr. sem sýnir hversu mikilvæg hún er íslensku atvinnulífi, hve sú alþjóðaflugþjónusta er mikilvæg í samgöngumálum okkar Íslendinga í raun og veru. Í ræðu hæstv. samgrh. kom fram um þau mál sem ESA er að fjalla um, þ.e. um mismuninn á flugvallagjaldinu milli millilandaflugs og innanlandsflugs, eða 1.250 kr. í millilandafluginu og 165 kr. í innanlandsflugi, að vissulega setur það þetta mál mjög í uppnám. Ég ætla rétt að vona að ekki komi til sá niðurskurður að við þurfum að fara að hækka slíkar álögur á innanlandsflugið, nóg kostar innanlandsflugið í dag samt sem áður, farseðlarnir, og nógu mikill er nú taprekstur flugfélaganna við að sinna þessu. Hér kemur hins vegar fram, herra forseti, að til verkefnisins Viðhald og styrkir eða Viðhaldssjóðir, eru eingöngu ætlaðar 17 millj. kr. Í skýringum kemur fram að sú upphæð þyrfti að vera 50--60 millj. kr. Þetta er mjög bagalegt og við höfum rætt það hér áður. Þetta er m.a. að mig minnir vegna tilflutnings á peningum frá þessum lið til öryggismála í fluginu. En fram kemur hér að sú upphæð þyrfti að vera 50--60 millj. kr. á ári í þau venjubundnu viðhaldsverkefni sem eru tengd malbiki, klæðningu og málningu á flugbrautum og auðvitað er þetta allt of lág upphæð. Einnig kom fram að við skulum sannarlega búa okkur undir það að við munum fá á okkur miklar og harðar kröfur frá alþjóðaflugsamfélaginu ef svo má að orði komast vegna flugverndar. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þessi mál eru öll á fleygiferð út um allan heim eftir hin miklu hryðjuverk sem framin voru 11. september. Ef það verður virkilega þannig eins og kom fram í framsöguræðu hæstv. ráðherra, að árlegur kostnaður Íslendinga gæti aukist um 300--400 millj. kr. vegna þessa, þá er nú rétt að halda því aðeins til haga hvað hin hryllilegu hermdarverk sem framin voru 11. september muni kosta alþjóðasamfélagið. Herra forseti. Í sambandi við framkvæmdir á einstökum flugvöllum er þetta rætt og rætt er um Reykjavíkurflugvöll og að útlit er fyrir að þær framkvæmdir fari 115--120 millj. kr. fram úr áætlun. Hér er einnig rætt um framkvæmdir á Akureyrarflugvelli við að endurnýja búnað í flugturni og skipta um stjórnbúnað í flugturni til að bæta þar vinnuaðstöðu og það er vel. Við sem ferðumst mikið út á land höfum auðvitað orðið vör við þær miklu breytingar sem gerðar hafa verið á flugstöðinni á Akureyri, sem ég tel að hafi tekist ákaflega vel, þó þær séu ekki endanlega búnar. Það sem þar hefur verið gert er til mikillar fyrirmyndar. Hins vegar verður að halda því til haga að deiliskipulag á svæðinu hefur ekki verið gert og ég held að ekki sé hægt að fresta því lengur, enda er gert ráð fyrir 3 millj. kr. í þann lið á árinu 2002, þó ég hafi nú ákveðnar efasemdir um að mikið verði gert fyrir þær upphæðir til að vinna slíkt deiliskipulag, en það er ákaflega brýnt að vinna það til þess að hanna megi og byggja vélageymslu sem er ákaflega mikilvægt. Þess má einnig geta í sambandi við flugöryggisútbúnaðinn að aðflugsratsjáin sem staðsett er rétt hjá flugvellinum er orðin 27 ára gömul og er því komin til ára sinna. Hún var þó aðeins bætt með breyttri skiparatsjá. Þetta er útbúnaður sem er ekki í takt við nútímann og gerir það m.a. að verkum að þessi ratsjá á stundum erfitt með að greina í sundur endurkast frá flugvélum eða endurkast frá úrkomuskýjum, svo því sé nú haldið til haga. Auðvitað er þetta ófremdarástand sem þarf að bæta. Það er rétt, það er sannarlega slæmt ef ekki verður hægt að hefja næturflug til Ísafjarðarflugvallar, það er auðvitað bagalegt. Um ýmsar aðrar framkvæmdir sem settar eru hér upp er mikið rætt og sýnt fram á það sem gera á. Jafnframt fylgir með flokkun flugvalla sem við ræddum ekki alls fyrir löngu í tilefni af umræðu um samgönguáætlun. Ég hika ekki við að halda því fram að varðandi Grímseyjarflugvöll, Vopnafjarðarflugvöll og Gjögurflugvöll þarf auðvitað að taka á. En ég ætla ekki að lengja umræðuna vegna þess að við ræddum vanda þeirra flugvalla við samgönguáætlunargerðina, og þau svör sem þá komu frá hæstv. samgrh. fannst mér mjög góð og sýna það og sanna að hæstv. samgrh. hefur skilning á því að samgöngum við þá staði, hvort sem það er við Gjögur, Grímsey eða Vopnafjörð, verður ekki með góðu móti haldið uppi nema með öruggum og góðum flugsamgöngum.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um flugmálaáætlun er aðeins fyrir árið 2002. Eins og hefur komið fram hefði verið eðlilegast að við fjölluðum um fjögurra ára áætlun í flugmálum, þ.e. framkvæmda- og viðhaldsáætlun. Ég ítreka það sem ég sagði við umræðuna hér á undan um till. til þál. um vegáætlun sem líka var til eins sumars, að ég tel að það hefði átt að leggja fram fjögurra ára áætlun þannig að það sæist hvaða samfella væri fyrirhuguð á þessum verkefnavettvangi, þó svo síðan það hefði verið samhæft og samræmt í haust eða á næsta ári í tengslum við breytta tilhögun þar sem gert er ráð fyrir að unnin verði samræmd samgönguáætlun fyrir flug, vegi og flutninga á sjó. Ég vil halda þessu til haga, virðulegi forseti, og ítreka að ég tel að svo hefði átt að vera, því að bæði varðandi framkvæmdir og framtíðarsýn hefði verið rétt að það hefði verið tilgreint hver væri stefnan til næstu ára í megindráttum, því að sjálfsögðu verða enga framkvæmdir unnar fyrr en fyrir liggur fjármagn, þ.e. afgreiðsla fjárlaga til þeirra verkefna. Þá vil ég, herra forseti, spyrja hæstv. samgrh. hvort samþykkt á nýjum lögum um loftferðir hefðu haft breytingar í för með sér nú þegar á flokkun flugvalla í landinu. Hvort flugvellir yrðu flokkaðir í t.d. flokk 1--6 eftir því hvers konar umferð gert er ráð fyrir að fari um þá velli og hvers konar kröfur þeir eigi að uppfylla. Ég vildi forvitnast um hvort nýsamþykkt lög um loftferðir hefðu haft áhrif á að breyta flokkun á einstökum flugvöllum í landinu. Og í öðru lagi hvort þessi nýsamþykktu lög um loftferðir hafi haft í för með sér aukinn kostnað sem þurfi að ráðast í varðandi aðbúnað á flugvöllum í landinu og að hve miklu leyti, ef svo er, hvort þess sér stað í frv. sem hér er til umræðu. Því í frv. um loftferðir var einmitt kveðið nánar á um auknar kröfur og um ýmiss konar aðbúnað sem gera þyrfti til flugvalla til þess að þeir uppfylltu þær kröfur sem var verið að skerpa á og setja í lögum um loftferðir. Hvaða áhrif hefur það nú þegar haft á flugmálaáætlum sem við erum að fjalla um hér eða hvaða áhrif mun það hafa á flugmálaáætlun? Síðan vildi ég forvitnast nánar um Ísafjarðarflugvöll. Umræða hefur verið á undanförnum árum um að koma þar upp búnaði sem nýttist til þess að þangað mætti fljúga eftir að komið væri á myrkur. Það mundi gjörbreyta samgöngum við Ísafjörð ef flugvöllurinn væri búinn slíkum tækjum að hægt verði að koma þar að í myrkri. Þetta hefur verið til umræðu sitt á hvað. Stundum hafa komið upp ábendingar um að þetta væri hægt og síðan aðrar um að þetta væri ekki hægt. Ég vil fá að heyra hvernig þetta mál stendur nú og þá röksemdafærslu sem liggur þar fyrir. Virðulegi forseti. Umræða hefur verið um og virkilegur áhugi á því að bæði Egilsstaðaflugvöllur og Akureyrarflugvöllur gætu í auknum mæli þjónað sem alþjóðlegir flugvellir. Þangað væri hægt að skipuleggja flug erlendis frá og jafnvel að flugvellir eins og Egilsstaðaflugvöllur gætu verið áningarstaður fyrir flug, fyrir fragtflug frá Evrópu, frá Rússlandi til Bandaríkjanna, t.d. til eldsneytistöku eða annarra slíkra þátta sem væri nauðsynlegt að fá aðstöðu fyrir og þarna gæti orðið viðskipta- og atvinnugrundvöllur t.d. fyrir flugvöllinn á Egilsstöðum. Mig langar til að forvitnast um hvernig Egilsstaðaflugvöllur og Akureyrarflugvöllur eru í stakk búnir til þess að takast á við slíkt verkefni, aukna umferð og aukna millilandaumferð sem ég tel mjög mikilvægt að verði. Hæstv. samgrh. kom í umræðunni inn á vopnaleit og þess háttar nokkuð sem gæti náttúrlega verið veruleg fjárhagsleg íþynging ef slíkt þyrfti að taka upp hér í innanlandsfluginu. En það sem ég spyr fyrst og fremst um varðandi þá flugvelli væri annar tæknilegur búnaður, flugvöllurinn sjálfur og sá aðbúnaður sem þar þarf að vera. Ég vil líka fá að heyra --- umræða var hér í fyrra og hittiðfyrra um eldsneyti, um eldsneytisafgreiðslur á þeim flugvöllum --- á hvaða stigi það er. Hvort verð á eldsneyti á Akureyrarflugvelli og Egilsstaðaflugvelli sé svipað og verð á eldsneyti á Reykjavíkurflugvelli eða Keflavíkurflugvelli. Hvort einhver mismunun sé í samkeppnisstöðu þessara flugvalla hvað varðar verð á flugvélaeldsneyti og auk þess líka á möguleikunum á að dæla eldsneyti á viðkomandi flugvélar. Fyrir tveimur árum man ég að sú staða var á Egilsstöðum að þar annaði ekki einu sinni dælan því að dæla eldsneyti á flugvélar með viðeigandi hætti. Hvernig er sú staða nú? Það má vel vera að hæstv. ráðherra hafi þetta ekki á hraðbergi, en þá mundi ég óska að þessar upplýsingar kæmu fram í samgn. í umfjöllun um málið. Hver er staða þeirra flugvalla til að taka á sig aukna alþjóðlega umferð, bæði tæknileg staða og samkeppnisleg staða hvað þetta varðar? Eitt annað langaði mig líka til að minnast á, virðulegi forseti, það er varðandi ábyrgð á flugvallarsvæðum og nágrenni þeirra. Það var óljóst í umfjöllun um lögin um loftferðir hvar sú ábyrgð lægi varðandi mannvirki eins og umgjörð í kringum flugvelli, girðingar og annað slíkt, hvar lægi ábyrgð á vegum sem lægju að flugvöllum sem ekki væru lengur í notkun sem áætlunarflugvellir, hver bæri ábyrgð á slíkum vegum? Að óbreyttu eru slíkir vegir orðnir einskismannsvegir, því vegir sem liggja að flugvöllum sem ekki eru áætlunarflugvellir --- það er náttúrlega alveg ótækt. Auðvitað þurfa vegir að flugvöllunum að vera skilgreindir að mínu mati sem hluti af flugvallarsvæðinu og á ábyrgð þeirra. Virðulegi forseti. Málið kemur að sjálfsögðu til umræðu í samgn. og þá getum við farið nánar í einstaka þætti þess, en ég hef nefnt nokkur atriði sem mér fannst vera ástæða til að fá upplýst.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um till. til þál. um flugmálaáætlun árið 2002. Ég vil bæta örfáum orðum við þessa umræðu. Langstærsti pósturinn er auðvitað Reykjavíkurflugvöllur og mig langar til að segja nokkur orð um uppbygginguna á honum. Við sem búum úti á landi gerum okkur öll grein fyrir gríðarlegu mikilvægi flugvallarins fyrir okkur öll og fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Ég sakna þess að sjá hér ekki meiri umfjöllun um umhverfisþætti Reykjavíkurflugvallar. Ég vil brýna hæstv. samgrh. að taka þau mál mjög föstum tökum vegna þess að eins og við vitum er gríðarlega umdeilt hvort flugvöllurinn eigi að vera hér í borginni eða ekki. Ég tel að fyrir okkur sem viljum stuðla að því að hann sé hér sem lengst eigi ekki að bíða með að fara í umhverfisþátt vallarins. Ég tel að til lengri tíma litið verði það til að styrkja stöðu hans og með því geti fleiri sætt sig við að hann verði hér í miðju borgarinnar ef við gerum myndarlegt átak í þessum stóru framkvæmdum og fylgjum því vel eftir. Við vitum öll að stór hluti þeirra sem eru á móti vellinum hefur verið á móti vallarstæðinu vegna ástands umhverfismála umhverfis brautirnar, kannski sérstaklega hér við norðurhlutann þar sem ekki hefur verið gengið frá. Þó má segja að úr þurfi að bæta allt í kringum völlinn. Þetta er gríðarlega vandasamt verk og þarf að hanna þetta mjög vel til að vel fari. Ég er alveg sannfærður um það, út frá eigin reynslu í þessum málum, að það verður miklu meiri sátt um að svona mannvirki geti verið þarna til frambúðar ef gengið verður í þessi mál af myndarskap og flugvellinum sem fyrst gefin sú umgjörð sem hann þarf, þar sem hann er nánast inni í borginni. Ég vildi einkum koma þessu á framfæri. Það er ekki að sjá að farið sé að huga sérstaklega að þessum málum. Gert er ráð fyrir upphæð til að fara í hönnun á nýrri flugstöð, sem er mjög mikilvæg. Ég held eitt mikilvægasta málið sé líka að fljótt og vel verði staðið að uppbyggingu á flugstöðvarbyggingu á Reykjavíkurflugvelli. Við sem förum oft um þennan flugvöll vitum þetta öll, þó að við séum kannski samdauna ástandinu. Það eru helst gestir sem benda manni á hversu hræðilegt ástand er þarna orðið. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé mjög mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina, bæði fyrir okkur Íslendinga sem notum þetta mikið og ekki síður ferðaþjónustuna. Umhverfismál flugbrautarinnar í borgarlandinu ráða hvað mestu um hvort hinn almenni borgari getur sætt sig við slíkt umferðarmannvirki innan borgarmarkanna. Ég vildi undirstrika þetta. Síðan er í áætluninni --- ég er ánægður með það --- farið nokkrum orðum um kaup á vopnaleitarbúnaði til notkunar á áætlunarflugvöllum þar sem millilandaflug er stundað, vegna leitar á farþegum og í handfarangri. Til þess eru ætlaðar 20,2 millj. Þá gerir maður fyrst og fremst ráð fyrir að um millilandaflugvellina á Egilsstöðum og Akureyri sé að ræða. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort málum sé ekki þannig komið að engar hindranir verði fyrir því að þjóna millilandaflugi á þessum tveimur völlum. Eins og hæstv. ráðherra veit hafa sveitarfélögin við Eyjafjörð, Akureyri og sveitarfélögin þar og náttúrlega Héraðsbúar, lagt gríðarlega mikið af mörkum til að koma á millilandaflugi. Sú staða má ekki koma upp að tæknibúnaður af einhverju tagi hindri að hægt sé að fljúga inn á þessa staði. Það er mjög mikilvægt, með tilliti til hagsmuna landsbyggðarinnar, að þannig sé búið um hnútana að á engan hátt verði hægt að benda á hnökra í þjónustunni á Egilsstaðaflugvelli og á Akureyri. Það eru einkum þessi mál sem ég mundi vilja brýna hæstv. samgrh. með, að þannig verði staðið að málum að afgreiðslan geti verið eðlileg og þurfi ekki að steyta á þeirri þjónustu sem nauðsynleg er á þessum tveimur völlum. Það verður flogið frá útlöndum til Egilsstaðaflugvallar í sumar. Það er náttúrlega alltaf eitthvað um það að vélar komi frá útlöndum inn á Akureyrarflugvöll, síðast núna um daginn. Það er okkur á landsbyggðinni mjög mikilvægt að þessir tveir vellir séu þannig úr garði gerðir að þeir geti þjónað þessari umferð. Virðulegi forseti. Ég held að aukin áhersla á umhverfismál Reykjavíkurflugvallar yrði til þess fallin að auka sáttina um að þetta nauðsynlega mannvirki fyrir okkur landsbyggðarfólk geti verið þarna áfram. Það þarf að fara í það mál af myndarskap til þess að sýna fólki á höfuðborgarsvæðinu að flugvöllur inni í borg þarf ekki að vera lýti á borginni. Það er til mikils hagræðis eins og allir vita sem úti á landsbyggðinni búa, að þessi möguleiki sé fyrir hendi hér. Ég þarf ekki að vitna í hugmyndir ferðaþjónustuaðila í þessu sambandi. Það hafa verið ritaðir þykkir doðrantar um mikilvægi og nauðsyn Reykjavíkurflugvallar til að þjóna ferðaþjónustunni eða undirbyggja hana á landsbyggðinni. Ég vildi koma þessum punktum alveg sérstaklega að í umræðunni, virðulegi forseti, og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Í fyrsta lagi kem ég upp í andsvar við hv. þm. vegna þess að hann talaði um umhverfi Reykjavíkurflugvallar. Í því máli er verulegt átak þar sem eftir á að girða um 2,1 kílómetra í kringum Reykjavíkurflugvöll. Þegar hefur verið gert átak upp á rúma 7 kílómetra, þannig að þar er mikið verk að vinna. Ég held að flugmálayfirvöld og hæstv. samgrh. geri sér fulla grein fyrir því að það er mál málanna, svo Reykjavíkurflugvöllur verði nú ekki til óyndis, hve brýnt það er að girða og ganga fallega frá flugvallarsvæðinu í Reykjavík. En ég get þó ekki látið hjá líða að fagna þessari umræðu hjá hv. þm. um Reykjavíkurflugvöll og stöðu mála þar. Ég er einn þeirra þingmanna Reykjavíkur sem styðja eindregið að Reykjavíkurflugvöllur verði hér áfram. Ég hef oft bent á það við stóðum frammi fyrir vanda og Reykvíkingar deildu hart á okkur fyrir að Landmælingar Íslands skyldu fluttar upp á Akranes þar sem voru rúm 20 stöðugildi. Hluti sama hóps deildi á að Reykjavíkurflugvöllur skyldi vera hér áfram og vildi hann burt en þar eru 1.200 störf og miklir viðskiptalegir hagsmunir sem skipta miklu máli. Ég fagna því hve þingmenn utan Reykjavíkur standa fast að baki okkur þingmönnum hér í Reykjavík um vörslu Reykjavíkurflugvallar og sérstaklega um það sem snýr að flugstöðinni. Það er alveg rétt, eins og hv. þm. kom inn á, að við höfum kannski fallið bara í viðjar vanans og ekki gert neinar athugasemdir við þessa flugstöð, látið hana dankast alveg frá því seinni heimstyrjöldinni lauk. Það er ekki fyrr en fólk, gestir með glöggt auga, fer að spyrja hvernig standi á því að flugstöðin er eins og hún er að menn taka að huga að þessum málum. Þess vegna fagna ég átakinu sem nú er verið að gera og fagna ummælum þingmannsins varðandi þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góð orð í minn garð. Við gerum okkur báðir fulla grein fyrir því að um þetta mál eru deildar meiningar. Menn skiptast í tvö horn hvað varðar flugvöllinn en ég hef alltaf varið mikilvægi hans fyrir landsbyggðina. Ég vil brýna menn til þess að huga vel að umhverfismálum. Ég held að það sé aðalmálið, eins og kom nú reyndar fram hjá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni. Raunar þarf þar meira til en girðingar og eiginlega ætti Flugmálastjórn að hafa frumkvæði að samvinnu við Reykjavíkurborg um að taka öll svæðin þar í kring og umhverfi vallarins og gera það myndarlega úr garði. Ég get fyrir mína parta alveg séð það fyrir mér að lenda í hálfgildings náttúruparadís á þessu svæði. En það þarf gríðarlegar framkvæmdir, ekki bara girðingarframkvæmdir, heldur líka jarðvegsframkvæmdir, uppgræðslu og því um líkt. Að þessu þarf að standa af myndarskap og það er liður í því, eins og ég sagði í ræðu minni, að menn geti betur sætt sig við að svona mannvirki sé innan borgarmarkanna.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar ágætu umræður sem hér hafa orðið um flugmálaáætlun og ágætar undirtektir við þau áform sem hún felur í sér þó að það sem við erum að fjalla um hér nái einungis til eins árs. Sérstaklega vil ég fagna því sem kom fram hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli að fá þann stuðning sem fram kom í hans ræðu gagnvart Reykjavíkurflugvelli. Ég vil nú hvetja hv. þm. til þess að halda nokkrar ræður yfir forsvarsmönnum R-listans hér í Reykjavík og sérstaklega þeim hópi sem tilheyrir Vinstri grænum. Það þyrfti svo sannarlega að rétta kúrsinn hjá þeim þegar litið er til afstöðu þeirra til Reykjavíkurflugvallar. Formaður skipulagsnefndar borgarinnar skipti t.d. um skoðun í miðju kafi gagnvart uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar sem þekkt var. Ég held að hv. þm. ætti að halda fyrirlestur um það sem fram kom í ræðu hans fyrir forsvarsmenn borgarinnar. Hv. þm. nefndi sérstaklega, sem er alveg rétt, að það er afar mikilvægt að huga að umhverfismálum Reykjavíkurflugvallar og að því er unnið. Samkvæmt flugmálaáætlun gerum við ráð fyrir framkvæmdum við að girða af flugvöllinn og ganga sem best frá því og ýmsu öðru. Eins og sakir standa má búast við að eitthvað verði eftir til næsta árs og um það verður fjallað í haust þegar samgönguáætlun verður lögð fyrir þingið. Þá verður að taka afstöðu til þess hversu miklir fjármunir verði lagðir í lokafrágang við Reykjavíkurflugvöll vegna þeirra framkvæmda sem hafa staðið yfir. Það er afar mikilvægt að umhverfi flugvallarins sé vel frágengið, sé okkur til sóma og ekki lýti á borgarmyndinni eins og verið hefur í áratugi, mannvirki, hús og frágangur flugvallarins hefur verið fjarri öllu lagi. Nú stendur þetta hins vegar allt saman til bóta. Samkvæmt flugmálaáætlun er gert ráð fyrir að ljúka öllum framkvæmdum við Reykjavíkurflugvöll, ekki seinna en á næsta ári og hljóta ýmsir að fagna því. Þá kem ég að öðru atriði sem hv. þm. nefndi, flugstöðinni við Reykjavíkurflugvöll. Hún þarfnast að sjálfsögðu endurbóta og það er sérstakur hópur undir forustu Leifs Magnússonar, fyrrum formanns flugráðs og framkvæmdastjóra hjá Flugleiðum, sem vinnur að í því að leggja á ráðin um uppbyggingu þjónustumiðstöðvar við Reykjavíkurflugvöll, sem sinnt gæti bæði flugi og öðrum samgönguþáttum á svæðinu. Ég bind miklar vonir við tillögurnar frá þeim hópi en allt sem þar yrði gert mundi að sjálfsögðu byggjast á því að flugvöllurinn geti orðið einhvern tíma áfram í mýrinni. Það er því af mörgu að taka í þessum efnum. Hv. þm. ræddi um hindranir vegna millilandaflugs til Akureyrarflugvallar og Egilsstaðaflugvallar, nauðsyn þess að tryggja þær séu ekki til staðar. Ég rifjaði það upp í framsöguræðu minni fyrir tillögunni að á vegum Evrópusambandsins --- væntanlega mun það einnig gilda á hinu Evrópska efnahagssvæði --- er verið að vinna að flugverndarmálum og unnið að því að setja upp regluverk vegna flugverndar. Það mun taka til hins íslenska svæðis og hinna íslensku flugvalla. Það mun væntanlega hafa í för með sér kostnað upp á 300--400 millj. ef þær tillögur verða að veruleika, þ.e. 300--400 millj. á ári að halda úti þeim öryggisþáttum sem ráð er fyrir gert í innanlandsfluginu. Hér er því um mjög stórt mál að ræða sem væntanlega kemur fram í samgönguáætluninni í haust. Ég minni á þetta og vísa til þess að ákveðin upphæð hefur verið sett í að undirbúa þetta mál í áætlun fyrir árið í ár. En í haust verðum við að fjalla um og taka afstöðu til úrbóta sem gera þarf til að tryggja að öllum reglum sé framfylgt í innanlandsfluginu og í millilandafluginu á þeim flugvöllum sem flogið er til á landinu, sérstaklega á Akueyri og Egilsstöðum. Þarna er um stórmál að ræða sem þarf að huga að. Ég held að sé ekki fleira sem ég þarf að svara hér. Ég má til með að vekja athygli á að í umræðum hér í dag, sem hafa verið ágætar, bæði um vegáætlun og flugmálaáætlun, hefur nú eins og fyrri daginn farið mest fyrir þingmönnum annarra kjördæma en höfuðborgarsvæðisins. Einungis einn hv. þm., formaður samgn., af höfuðborgarsvæðinu hefur tekið þátt í þessari umræðu. En það sem hefur hins vegar vakið athygli mína síðustu vikurnar er að einn þingmaður fyrir utan hv. þm., formann samgn., hefur rætt sérstaklega við mig um framkvæmdir við samgöngumannvirki á höfuðborgarsvæðinu. Það er hv. þm. Björn Bjarnason, sem leggur alveg upp í samræmi við það sem hann hefur sýnt í verkum sínum. Hann hefur rætt við mig sérstaklega, m.a. um framkvæmdir í vegamálum hér á höfuðborgarsvæðinu. 

Herra forseti. Ég vil aðeins vekja á því athygli að ég tel að Reykjavíkurflugvöllur sé landsbyggðinni afar verðmætur þar sem hann er staðsettur núna. Ef ég veit hins vegar rétt liggur fyrir sú stefnumótun hjá Reykjavíkurlistanum að flugvöllurinn fari árið 2016. Ég vil spyrja hæstv. samgrh. hvort einhverjar viðræður hafi farið fram eða áætlanir gerðar á á hans vegum um það hvað eigi að taka við og hvar flugvöllurinn eigi þá að vera staðsettur. Ég tel að ferðatími innan lands með flugi megi alls ekki lengjast. Með batnandi vegakerfi mun flugið eiga undir högg að sækja og frekari töf eða lengri ferðatími mun ekki verða fluginu til framdráttar.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara hv. þingmanni. Ég hef lýst því sem afstöðu minni að æskilegast væri að Reykjavíkurflugvöllur þjónaði innanlandsfluginu áfram. Sá kostur sem er til staðar ef Reykjavíkurflugvöllur verður að víkja úr Vatnsmýrinni er að nýta Keflavíkurflugvöll. Ég tel ekki koma til álita að fara að byggja þriðja flugvöllinn einhvers staðar í hraununum milli Keflavíkurflugvallar og Reykjavíkurflugvallar með öllum þeim kostnaði sem því fylgir að byggja upp aðstöðu flugvallar, með aðflugs- og tæknibúnaði og allri aðstöðu sem flugfélögin og þjónustufyrirtæki sem eru við flugvöllinn þurfa að koma sér upp. Kostirnir í mínum huga eru því einungis tveir, annaðhvort Keflavíkur- eða Reykjavíkurflugvöllur.

Herra forseti. Ég þakka þessi svör. Annað atriði sem mig langar að víkja að og fá svar við frá hæstv. samgrh. varðar Ísafjarðarflugvöll og Þingeyrarflugvöll, hvort fyrirhuguð sé einhver frekari vinna við að skoða möguleika á næturflugi þangað. Ég veit um það sem búið er að gera og sú niðurstaða sem virðist liggja fyrir er sú að þetta verði ekki kostur í framtíðinni. Hefur hæstv. samgrh. hugsað sér að skoða það mál enn frekar?

Herra forseti. Eins og sakir standa er fátt sem bendir til þess að það sé tæknilega gerlegt að koma upp aðstöðu til næturflugs á Ísafjarðarflugvöll eins og hann er núna. Rannsóknir og útreikningar benda til þess þannig að ekki blæs byrlega úr þeirri átt. Hins vegar tel ég að auðvitað þurfi að fylgjast vel með. Ef í framtíðinni koma upp lausnir sem gætu leitt til þess að hægt væri að koma upp búnaði til næturflugs þarf auðvitað að hafa það í huga en eins og er bendir fátt til þess. Þess vegna þurfum við eins og við gerum ráð fyrir í þessari flugmálaáætlun að undirbúa úrbætur á Þingeyrarflugvelli með lengingu flugbrautarinnar þar og með því að setja upp lýsingu og að því verður stefnt.

Virðulegi forseti. Ég kem í andsvar vegna orða hæstv. samgrh. um R-listann og Reykjavíkurflugvöll. Ég held að ef við horfum raunsætt á stöðuna og fram hjá því að sveitarstjórnarkosningar eru á döfinni sé staðan bara þannig í borginni að mjög deildar meiningar eru um þetta verk. Þess vegna var framsetning mín þess eðlis að við þyrftum öll að snúa bökum saman sem gerum okkur grein fyrir nauðsyn vallarins og beita öllum ráðum til að gera hann eins vel úr garði og hægt er til þess að alls staðar verði sátt um hann. Það var það sem ég vildi undirstrika. Samkvæmt skoðanakönnunum hallar ekki á ef við tölum um fylkingar í þessu efni. Þannig er staðan í borginni. Og hluti af þessari andstöðu er vegna þess hvernig umhverfi vallarins hefur verið öll þessi ár. Ég tel að með því að gera þetta vel úr garði --- ég hef reynslu af því, ég kom að því að setja Akureyrarflugvöll inn í óshólmasvæði Eyjafjarðarár á sínum tíma --- verði afstaða hjá almenningi gagnvart slíkum verkefnum öll önnur.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að við þurfum að snúa bökum saman sem teljum að Reykjavíkurflugvöllur gegni mikilvægu hlutverki. Sú áætlun sem við ræðum hér gerir ráð fyrir því að ljúka framkvæmdum og ganga frá umhverfi Reykjavíkurflugvallar þannig að við getum verið stolt af og eins og hæfir höfuðborginni. Aðeins út af skoðanakönnunum. Í fyrra var gerð könnun sem sýndi að meiri hluti kjósenda í Reykjavík vildi að flugvöllurinn yrði áfram. Mjög umfangsmikil skoðanakönnun sýndi það. Síðan var kosið um hvort völlurinn ætti að fara eða vera og það var nánast, eins og ég hef sagt, bræðrabylta. Það var varla sjónarmunur á þeim fylkingum sem tóku þátt í kosningunum. Ég minni á að mjög fáir kusu og ég lít svo á að þessi kosning hafi í raun ekki verið marktæk.

Virðulegi forseti. Mörgum kann að finnast þessi 15 eða 16 ár sem leyfi fyrir völlinn kveður á um vera stuttur tími. Ég og hæstv. samgrh. erum svo sem ekki ósammála. Ég er sannfærður um að með því að standa vel að málum muni menn átta sig á þeim tækifærum sem völlurinn gefur í framtíðinni. Ég held að með því að gera þetta vel á alla kanta, útbúa vallarstæði vel og vanda frágang frá umhverfissjónarmiðum opni menn augun fyrir ýmsum möguleikum sem menn hafa kannski ekki áttað sig á í dag. Út úr þessari umræðu kemur náttúrlega það að við sem landsbyggðarmenn erum sammála og samstiga í þessu máli þannig að ég þarf svo sem ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, virðulegi forseti.

Já, ég get tekið undir það með hv. þingmanni og endurtekið það að mjög miklu máli skiptir að skapa sátt um flugvöllinn. En það eru fleiri en ríkið, samgrn. og Flugmálastjórn sem þurfa að koma þarna að. Þegar við verðum búin að ganga vel frá flugvellinum svo sómi sé að þarf auðvitað að gera kröfur til þeirra fyrirtækja sem eru á vallarsvæðinu, flugfélaga og þjónustuaðila sem eiga byggingar og umgangast flugvallarsvæðið. Ég tel að miklu máli skipti að allir leggist á eitt um að gera flugvallarsvæðið eins aðlaðandi og kostur er um slíkt umhverfi og skapa með því sem mesta sátt um flugvöllinn. Við getum auðvitað ekki gengið um eða nýtt flugvöllinn þannig að ekki sé sátt gagnvart íbúunum í höfuðborginni og við verðum að leita allra leiða til að það geti orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem hæstv. samgrh. kom inn á í lokin, að það hlýtur að vera hagur allra, líka þeirra sem hafa þá skoðun að Reykjavíkurflugvöllur eigi að fara eftir 2016, að umgjörð öll sé þar til fyrirmyndar. Við skulum því ekki eingöngu ræða um þá sem vilja hafa völlinn áfram á sama stað heldur líka það. Ég reyndar tel að völlurinn eigi að vera áfram en virði skoðanir hinna líka. Ég tek undir það að byggingar, þjónusta á vellinum og umgengni er fjarri því að vera til sóma þannig að þarna þarf að taka verulega á. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í það sem hann kom inn á í andsvari sínu um Ísafjarðarflugvöll og Þingeyrarflugvöll: Er þá markmiðið að Þingeyrarflugvöllur geti orðið með næturflugsaðstöðu? Mér finnst það skipta máli í þessari umræðu. Það er stutt á milli Ísafjarðar- og Þingeyrarflugvalla. Er verið að vinna að því að Þingeyrarflugvöllur gæti þjónað sem næturflugvöllur?

Herra forseti. Það liggur ekki fyrir, en það er partur af þeirri undirbúningsvinnu sem þarf að vinna núna, og þess vegna er sérstök fjárveiting á þessu ári til að huga að endurbótum á Þingeyrarflugvelli. Ef vel tekst til, þá er ekki óhugsandi að svo geti orðið, en það þarf að undirbúa, koma upp í fyrsta lagi lengingu vallarins og í öðru lagi lýsingu á hann og síðan í þriðja lagi að búa hann þeim búnaði sem þarf til þess að hann nýtist sem best með flugbrautinni á Ísafirði. Ég vil ekkert fullyrða um næturflugsaðstöðuna fyrr en athugun hefur leitt slíka niðurstöðu í ljós, en ég legg ríka áherslu á að endurbætur á Þingeyrarflugvelli geti nýst sem best fyrir svæðið og ég geri ráð fyrir að tekið verði til við að undirbúa það á næstunni.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra um nauðsyn þess að bæta flugaðstöðuna á Þingeyri. En engu að síður ætti þegar í stað að vera hægt að kanna hvort forsendur væru fyrir næturflugi þangað eða hvað þarf til að svo megi verða, því það er umgjörðin, fjallahringurinn og önnur slík umgjörð sem þar getur ráðið. Að mínu viti væri hægt að fara í að kanna það þegar í stað og ég er reyndar hissa á að það skuli ekki hafa verið gert. Í lokin varðandi hrifningu hæstv. samgrh. af flokksbróður sínum, Birni Bjarnasyni, og að hann skuli velja hér vettvang til að hjálpa honum í kosningabaráttunni, þá velti ég fyrir mér hvort hæstv. samgrh. hafi átt viðræður við hann um einkavæðingu samgöngukerfisins á höfuðborgarsvæðinu, því hv. þm. Björn Bjarnason er jú þekktur af sínum mikla einkavæðingaráhuga og hvort hann hafi líka verið að ræða það hvernig hann gæti tekið vegaspotta og sett upp tollverði á hinum einstöku brúm til þess að innheimta brúartolla og einkavæða þetta, hvort það hafi nokkuð borið á góma í umræðu þeirra félaga.

Herra forseti. Það hefur margt borið á góma þegar við hv. þm. Björn Bjarnason höfum talað saman, þannig að af ýmsu er að taka þegar litið er til verkefna á höfuðborgarsvæðinu sem þarf að vinna á næsta kjörtímabili, svo maður fari nú aðeins í umræðuna um sveitarstjórnarmál. En hins vegar þarf ekki að koma hv. þm. á óvart þó ekki liggi fyrir hvort næturflugsaðstaða verði á Þingeyrarflugvölli vegna þess að allt fram á síðustu mánuði hefur öll áhersla verið lögð á að reyna að koma upp og rannsaka hvort næturflugsaðstaða geti verið á Ísafjarðarflugvelli. Ef það hefði orðið niðurstaðan, þá hefði það verið besti kosturinn. Nú liggur fyrir að engar eða mjög litlar líkur eru á að það geti orðið og þá snúum við okkur að næsta verkefni sem er að rannsaka hvernig við búum Þingeyrarflugvöll þannig að hann geti sinnt því hlutverki sem flugvellirnir á Ísafjarðar- og Vestfjarðasvæðinu þurfa. Það er því allt eðlilegt hvað varðar þennan undirbúning eins og ég hef margítrekað.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 151 27. desember 1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum hófust aftur frá Íslandi árið 1994 eftir 27 ára hlé. Á því ári veiddu Íslendingar 21 þús. lestir af síld. Árið 1995 gerðu Íslendingar og Færeyingar með sér tvíhliða samkomulag um nýtingu síldarinnar eftir árangurslausar viðræður þessara þjóða við Rússa og Norðmenn. Árið 1996 tókust samningar milli Færeyinga, Norðmanna, Rússa og Íslendinga um nýtingu síldarstofnsins og árið 1997 bættist Evrópusambandið í hóp samningsaðila. Hlutur Íslands á ári úr leyfilegum heildarafla hefur síðan 1995 verið á bilinu 132--233 þús. lestir. Um stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum giltu á árunum 1998--2001 sérstök tímabundin lög, nr. 38 11. maí 1998, sem féllu úr gildi í lok síðustu síldarvertíðar. Í frv. er lagt til að almenn lög um stjórn fiskveiða, þ.e. í þessu tilfelli lög um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, gildi um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum. Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, er fjallað um hvernig standa skuli að úthlutun aflahlutdeildar til einstakra skipa þegar ákvörðun er tekin um að takmarka heildarafla úr stofni sem veiðist bæði innan og utan lögsögu Íslands. Samkvæmt þessari grein skal hlutdeild hvers skips ákveðin á grundvelli veiðireynslu þess miðað við þrjú bestu veiðitímabil þess á undangengnum sex veiðitímabilum. Í frumvarpi þessu er lagt til að vikið verði frá úthlutunarreglu 2. mgr. 5. gr. laga um fiskveiðar utan lögsögu Íslands með tvennum hætti. Í fyrsta lagi verði aflareynslan alveg frá upphafi síldveiða á árinu 1994 látin ráða aflahlutdeildinni og í öðru lagi verði kveðið með skýrum hætti á um það að hafi skip komið í stað skips þá flytjist aflareynslan jafnframt á milli skipanna. Ástæða þess að lagt er til að miðað verði við veiðar frá upphafi við úthlutun aflahlutdeildar er sú að hluta tímabilsins hefur stjórn veiðanna verið með þeim hætti að skipum hefur verið úthlutað ákveðnu aflahámarki sem hefur verið framseljanlegt, að minnsta kosti að hluta. Framsal aflaheimilda hefur því haft mikil áhrif á aflareynslu skipanna og þar af leiðandi aflahlutdeild þeirra. Með því að miða við veiðar öll árin í stað þriggja þeirra bestu er í raun komið í veg fyrir að sama skipið geti notið fullrar aflareynslu en hafi jafnframt haft áhrif á aflareynslu annarra skipa með framsali. Að aflareynsla flytjist milli skip er í raun í samræmi við þá framkvæmd er tíðkast hefur við sambærilegar úthlutanir veiðiheimilda en ástæða þykir til að kveða með skýrum hætti á um það hér. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Heiti frv. sem við ræðum núna er ekki sérstaklega gegnsætt, þ.e. hér er um að ræða frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar utan lögsögu Íslands. Í raun snýst þetta frv. hins vegar um norsk-íslensku síldina, um deilistofn sem nú á að falla undir þessi lög. Upphaflega féll norsk-íslenska síldin undir lögin um úthafsveiðar. Eins og menn þekkja voru síðan sett sérstök lög um norsk-íslensku síldina. Í fyrra voru þau lög framlengd þrátt fyrir áskilnað í lögum um að ráðherra ætti að flytja hér frv. um framtíðarfyrirkomulag þessara mála á liðnu hausti. Nú er sem sagt komin niðurstaða í þetta mál, að því er virðist, af hálfu hæstv. sjútvrh. Norsk-íslenski síldarstofninn á að falla undir úthafsveiðilöggjöfina og sjálfsagt og eðlilegt að svo sé. Það sem hér um ræðir eru sérákvæði sem í sjálfu sér breyta ekki miklu en hið fyrra gerir þó ráð fyrir að í stað þess að miðað sé við þau veiðitímabil sem sagt er til um í lögunum verði öll þau ár sem síldin hefur veiðst tekin. Það kemur í stað þess að nýta 2. mgr. 5. gr. laganna um fiskveiðar utan lögsögu þar sem segir: ,,Sé tekin ákvörðun um að takmarka heildarafla úr slíkum stofni sem samfelld veiðireynsla er á skal aflahlutdeild einstakra skipa ákveðin á grundvelli veiðireynslu þeirra miðað við þrjú bestu veiðitímabil þeirra á undangengnum sex veiðitímabilum.`` Það á sem sagt ekki að fara nákvæmlega eftir þessari grein miðað við fyrri málsgrein þessarar greinar frv. Frv. er raunar ekki nema ein grein fyrir utan gildistökugreinina. En samkvæmt þessu skal miða við árin frá 1994--2001. Síðan er svona árétting á því, að hafi skip komið í stað annars skips sem áunnið hefur sér veiðireynslu eigi það skip sem í staðinn kemur að njóta þeirrar aflareynslu sem hið fyrra hafði áunnið sér. Menn geta velt því aðeins fyrir sér, af því hér er verið að úthluta aflahlutdeild en ekki aflamarki eða tonnafjölda byggðan á reynslu, hverju er í raun og veru verið að úthluta. Það er verið að úthluta aflahlutdeild sem byggir á veiði frá 21 þús. lestum og upp í 233 þús. lestir þegar best gerði. Ef vonir manna rætast og norsk-íslenski síldarstofninn verður eins stór og bjartsýnir aðilar hafa vonast til erum verið ekki að tala um neitt smáræði í lestafjölda. Ætli við gætum þá ekki verið að tala um kannski 4--5 þús. lestir af síld, séum við að horfa til þess hvernig þetta gat verið hér á árum áður. Mér finnst full ástæða til þess, herra forseti, að við horfum á málið í þessu ljósi. Nú hafa hæstv. sjútvrh. og stjórnarflokkarnir ákveðið að úthluta aflahlutdeild á skip. Það á sem sé ekki að horfa til tonnafjölda eða aflamarks sem skipin hafa verið að veiða heldur á að fara í hlutdeild. Það getur orðið býsna mikill afli þegar fram líða stundir ef vonir manna um stækkun á stofninum rætast. Þá er nú verið að úthluta mönnum býsna miklum gæðum og nokkuð ljóst að menn eru missáttir við það fyrirkomulag sem hér er lagt til. Þegar hæstv. ráðherra framlengdi lögin um norsk-íslenska síldarstofninn fyrir um ári kom fram að það væri gert vegna þess að verið væri að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða, eða eins og segir hér í athugasemdum við það lagafrv., með leyfi forseta: ,,Ráðgert er að sú efnislega endurskoðun sem mælt er fyrir um í 3. gr. laganna verði framkvæmd samhliða heildstæðri endurskoðun sem nú er unnið að á lögum um stjórn fiskveiða á vegum nefndar sem sjávarútvegsráðherra skipaði á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða ...`` Það var sem sagt vilji ráðherrans að þetta yrði unnið samhliða. Nú er það svo að frv. sem hæstv. ráðherra lagði fram hefur að fæstra mati verið álitið nokkur heildarendurskoðun heldur einungis rétt eitt krafsið í löggjöfina um stjórn fiskveiða. Auk þess áttu menn kannski erfitt með að sjá fyrir sér af hverju þurfti að horfa til þess hvernig löggjöfin um stjórn fiskveiða liti út á endanum --- það sér reyndar enginn fyrir enn þá --- áður en menn færu í það að ræða síldina. En þetta var niðurstaðan og nú virðist ráðherrann orðinn það öruggur og sáttur við verk sitt varðandi endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða að óhætt sé að ganga varanlega frá síldinni. Ég vil af þessu tilefni, herra forseti, rifja upp að Samfylkingin hefur verið á móti þeirri löggjöf sem sett hefur verið um síldveiðarnar. Við höfum nokkrum sinnum borið fram brtt. og höfum líka lagt fram sjálfstæð frv. um hvernig fara skuli með norsk-íslenska síldarstofninn. Það er ljóst að þegar farið var að veiða síld hér árið 1994 var veiðireynsla ekki fyrir hendi. Síldveiðar höfðu þá ekki verið stundaðar svo neinu næmi í um 30 ár. En það er ljóst að með þeim samningum sem gerðir hafa verið hafa Íslendingar tryggt sér veiðiréttindi úr þessum stofni og fyrirkomulagið hefur verið skoðað til bráðabirgða. En það er ástæða til að rifja upp, herra forseti, að fyrirkomulagið hefur verið álitið til bráðabirgða. Þó svo að fyrst væri fjallað um norsk-íslensku síldina undir formerkjum úthafsveiðilaganna, sem nú er verið að færa hana undir aftur, var alveg ljóst að meiri hluti sjútvn. var á því við afgreiðslu frv. um úthafsveiðar að veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum ættu ekki að mynda grunn að fastri aflahlutdeild. Í nál. meiri hluta nefndarinnar um 57. mál á 121. þingi segir, með leyfi forseta: ,,Veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum verði á grundvelli leyfa til veiðanna á sambærilegum forsendum og verið hafa. Veiðireynsla úr þessum stofni myndi ekki grunn að fastri aflahlutdeild.`` Maður hafði kannski haldið að meiri hluti sjútvn., sem var skipaður sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum --- hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sem situr í salnum var nú einmitt einn af þeim sem stóðu að þessu meirihlutaáliti --- léti ekki þróunina verða þá sem hún hefur síðan orðið, þ.e. að smám saman hefur framsal og veiðireynsla verið að leggja þessar veiðar undir sig. Nú er sem sagt verið að fullkomna þetta dæmi með því að setja það inn í nákvæmlega sama fasa og þær veiðar sem eru kvótasettar samkvæmt lögunum um stjórn fiskveiða. Það er full ástæða til, herra forseti, að menn ræði svolítið hvort siglingin á þessu máli hefur verið í samræmi við það sem menn vildu sjá og í framhaldi af því hvort það er meiri hluti fyrir málinu í hæstv. sjútvn. Þar sitja nokkrir þeirra sem stóðu að þessari niðurstöðu sem ég var að lesa upp áðan, að veiðarnar yrðu samkvæmt leyfum og ættu ekki að mynda stofn til varanlegrar aflahlutdeildar. Við eigum, herra forseti, því eftir að sjá hvort meiri hluti er í nefndinni fyrir þessu máli. Ég kom hér upp fyrst og fremst til þess að lýsa afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli. Hún er óbreytt frá því sem hún hefur verið. Við munum skoða í nefnd hvort ástæða er til að flytja breytingartillögu enn einu sinni til að reyna að hafa áhrif á hvernig þessi mál ganga fyrir sig. Það er ljóst eins og ég sagði, herra forseti, að hér er þannig gengið frá hlutum að ég álít að fullkomin óvissa sé um hvort meiri hluti er fyrir málinu í sjútvn.

Herra forseti. Hér er verið að ræða frv. um enn eina varanlegu kvótasetninguna á fisktegund, nú á norsk-íslensku síldinni. Hér er byggt á því að veiðireynslan gegnum tíðina skuli ráða að mestu en ekki taka neitt til hliðar eins og verið hefur á undanförnum árum, t.d. 10% sem ný skip eða aðrir aðilar gætu átt aðgang að. Rétt er að vekja athygli á að fyrirhuguð úthlutun byggist á veiðireynslu skipa og verður, eins og ég skil frv. ,,varanleg úthlutun`` þeirra fiskiskipa sem síldveiðar hafa stundað á norsk-íslenska síldarstofninum á undanförnum árum. Hins vegar er hvergi vikið að því að sá floti sem nú á að fá úthlutað þessum aflaheimildum eigi á nokkurn hátt að falla undir reglur sem gerði honum að skila einhverju hlutfalli inn af öðrum tegundum, eins og gert var þegar karfanum á Reykjaneshrygg var úthlutað. Svo er um tegundir sem bæði veiðast innan og utan lögsögu okkar og ef ég man rétt var hið sama gert þegar úthlutað var kvótareynslu á Flæmingjagrunni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að huga að því nú þegar verið er að úthluta varanlega nýjum kvótum til útgerðanna sem stundað hafa veiðar á norsk-íslensku síldinni á undanförnum árum, að með engum hætti er gert ráð fyrir að þeir sem nú fá þessar veiðiheimildir skili inn einhverju hlutfalli af öðrum veiðiheimildum sínum eins og gert var þegar úthlutað var vegna veiða á úthafskarfa á Reykjaneshrygg. Nýlega var með reglugerð frá ráðuneytinu ákveðinn kvóti á kolmunnann á grundvelli veiðireynslu og þar var skipt upp magni sem sjútvrn. hafði ákveðið að yrði veitt fyrir næsta fiskveiðiár, en ætli þar sé ekki líka verið að leggja grunninn að næstu úthlutun, varanlegri úthlutun aflahlutdeilda? Það er því ýmislegt sem þarf athugunar við í hæstv. sjútvn. þegar málið kemur þar til skoðunar. Við skulum ekki gleyma því að sú veiðireynsla sem myndast hefur með veiðum á norsk-íslensku síldinni hefur myndast af þeim reglum sem hafa verið notaðar undanfarin ár, m.a. þar sem ákveðið hlutfall af aflanum hefur verið ákvarðað miðað við burðargetu, og ákveðið hlutfall af aflanum verið ákvarðað miðað við jafna úthlutun. Í því sambandi væri kannski rétt að vekja athygli á því og skoða það hvernig við stóðum að úthlutun loðnuheimilda á sínum tíma. Það þyrfti að rifja það upp þegar farið er yfir þetta mál. Ég vil líka vekja athygli á því að við þessa kvótasetningu, ef litið er á þær byggðir sem legið hafa að þessum miðum, þ.e. veiðum á norsk-íslensku síldinni sem er vissulega að stærstum hluta Norðausturland og Austfirðirnir alveg suður til Hornafjarðar þó að vissulega hafi skip frá Vestmannaeyjum og Akranesi og víðar að af landinu tekið þátt í veiðunum, þá held ég að því verði ekki á móti mælt að Austfirðirnir hafa notið nálægðar sinnar við veiðar á norsk-íslensku síldinni. Þarna er einnig að verða breyting á með tilkomu fullkominna úrvinnsluskipa sem vinna aflann úti á sjó. En mér er spurn: Er engin ástæða til að taka tillit til byggðasjónarmiða í þessu máli? Í frv. um stjórn fiskveiða sem núna liggur hjá sjútvn. er gert ráð fyrir sérstakri viðbótarúthlutun byggðakvóta vegna aflaheimilda til þess að taka á vanda byggða sem upp kynnu að koma. Mér finnst að í þessu frv. hefði mátt huga að því að slík vandamál gætu komið upp m.a. í byggðum norðanlands og norðaustanlands og austanlands sem vissulega liggja best að nýtingu síldarinnar eins og verið hefur. Hvers vegna eru engin byggðasjónarmið í því frv. sem hér er lagt fram heldur er eingöngu lagt til að hér verði varanleg úthlutun til fiskiskipanna. Síðan er það alfarið útgerðarmannsins að ráða því hvað verður um þá aflahlutdeild, hvert hún verður seld og engin önnur sjónarmið eru í þessu máli að því ég fæ séð. Þessum lögum var breytt fyrir tveimur árum á vorþinginu árið 2000. Þá var breytt reglum um hvernig mætti flytja aflamark á milli skipa og afnema takmörkun á flutningi sem þá hafði áður miðast við veiðireynslu. Meginrökin á þeirri framsalsrýmkun sem þá var lögð til, eins og kom fram í máli hæstv. sjútvrh. þá, var að í lok tveggja síðustu vertíða hefði skapast mjög erfið staða vegna þess að gildandi lög byggðu á því að til endurúthlutunar aflahámarks kæmi og væri slíkt talið nauðsynlegt til að tryggja nýtingu heildarveiðiheimildanna, þ.e. sú breyting sem mælt var fyrir. Og með því að auka heimild til flutnings aflamarks, eins og þar var lagt til, var talið að skynsamleg nýting síldarkvótans væri betur tryggð með þeirri skipan en verið hafði tvær síðustu vertíðir. Þetta var nú sagt vorið 2000 þegar við vorum að breyta lögum varðandi framsalsréttinn. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig nýtingu veiðiheimildanna hafi verið háttað undanfarnar tvær vertíðir. Hvað hefur veiðst af kvótunum? Hvað hefur veiðst á alþjóðahafsvæðinu og hvað hefur veiðst innan lögsögu Noregs? Hve mikið hefur verið fært milli skipa sl. tvö ár og er verulegur munur á nýtingunni á síðustu tveimur árum, árinu 2000 og 2001, miðað við það sem var árin tvö þar á undan? Því að tilgangurinn var sá og rökin fyrir því að breyta þessu framsali voru þau að í lok tveggja síðustu vertíða þar á undan hefði skapast mjög erfið staða þar sem ráðuneytið hefði þurft að endurúthluta o.s.frv. til að tryggja nýtingu heildarveiðiheimildanna. Ég vil því spyrja hvort hæstv. ráðherra telji að það sem hann leggur núna til muni tryggja nýtingu kvótans, og það sem hafi verið í gildi síðustu tvö ár hafi tryggt betur nýtinguna heldur en tvö árin þar á undan, en það var forsendan þá fyrir lagabreytingunni. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál. Ég fæ tækifæri til að skoða málið vandlega í sjútvn. En ég vil vekja athygli á því að núna er verið að búa til veiðireynslu á grundvelli reglna sem byggðar hafa verið upp þannig að burðargetan hefur verið látin ráða þó nokkuð miklu og meiri hluta í veiðireynslu annars vegar og síðan hefur verið hluta úthlutað jafnt á milli skipa. En ég vil að lokum ítreka að ég sakna þess að menn skuli ekki velta því upp hvaða rétt byggðirnar eða fólkið eigi í þeirri úthlutun sem núna er verið að gera. Og hvort það sé svo, þó uppsjávarafli sé jafnmikilvægur Austfirðingum og Norðausturlandi eins og allir vita, sérstaklega veiðarnar á norsk-íslensku síldinni sem fara nú fram langt austan við land vegna þess hversu lítt síldin hefur gengið inn í lögsögu okkar, að þá skuli hvorki vera skilin eftir 10% til annarrar úthlutunar í framtíðinni né vera tekið tillit til byggðasjónarmiða, ef þau kæmu upp og atvinnuástand á Austfjörðum þyrfti á því að halda á einhverjum stöðum, að mönnum væri gefinn þar ákveðinn forgangur.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði sem hv. þm. spurði um. Hann nefndi fyrst Reykjaneshrygginn og Flæmingjagrunn varðandi skil á allt að 8% heimilda inni í lögsögunni. Ef ég man rétt þá gerðist þetta þegar úthlutað var á Reykjaneshryggnum, en þetta var held ég ekki þegar úthlutað var á Flæmingjagrunni. Í þessu tilfelli væri um það að ræða að verið væri að skila íslensku sumargotssíldinni, loðnu eða kolmunna í flestum tilfellum miðað við þann hóp skipa sem hér um ræðir og ég held að það þjónaði engum sérstökum tilgangi að færa þannig á milli þessa flota sem er að verða mjög sérhæfður í uppsjávarveiðunum. Verið er að aðlaga veiðarnar að hinu almenna í þessu kerfi eða það byggist á aflareynslunni. Gömlu reglurnar voru mjög sérstakar miðað við það sem hefur tíðkast hjá okkur. Þær bötnuðu mjög þegar framsalið var aukið og reyndar var 100% framsal á þeim veiðum. Það hjálpaði mjög mikið á vertíðinni 2000 miðað við það sem hafði verið á vertíðinni áður, það var mjög einkennileg stjórnun að endurúthluta á miðju tímabili. Það tókst hins vegar ekki eins vel á síðustu vertíð vegna þess hvernig síldin gekk þá og vegna þeirrar áherslu sem verið var að leggja á kolmunnaveiðarnar. Ég held að miðað við hvernig þessar veiðar hafa þróast að undanförnu, þá sé það eðlilegt að þau skip sem hafa verið að veiða og þær byggðir sem hugsanlega er lagt upp hjá muni njóta þeirrar úthlutunar og ekki þurfi að hafa sérstakar áhyggjur af byggðunum umfram það sem þessi aðferð felur beinlínis í sér að tekið sé tillit til. Það helgast sérstaklega af því að tekið er tillit til allra veiðanna frá 1994 í þessari úthlutun.

Herra forseti. Rétt er að það komi fram í umræðunni eftir andsvar hæstv. ráðherra að að uppistöðu til er þetta sami flotinn og fékk á sínum tíma sérstakar aflabætur vegna loðnubrests, sérstakar aflabætur í þorski og sérstakar aflabætur í rækju. Það var sérstaklega bent á þá að slíkar bætur væri sjálfsagt að veita hluta flotans þegar hann lenti í erfiðleikum, en þær ættu ekki að vera framseljanlegar. Þess vegna læt ég þetta koma fram. Ég læt það koma fram vegna þess að nú telur hæstv. ráðherra að engin ástæða sé til að þessi hluti flotans þurfi að skila neinu inn í aflaheimildir til annarra skipa innan lögsögunnar á sama tíma og verið er að úthluta nýjum varanlegum rétti. En þegar sá floti fékk á sínum tíma bætur endaði það nú með því að þær voru nánast allar seldar örfáum árum síðar og í stað þess að það væru bætur sem menn hefðu getað veitt og nýtt sér, þá endaði það nú með því að akkúrat sá floti sem hefur sérhæft sig í uppsjávarveiðum seldi frá sér þær aflaheimildir sem eingöngu áttu að vera til þess að bæta aflabrest sem hann varð fyrir. Ég held að ekki sé rétt úr því við erum með þá reglu að þegar úthlutað er aflahlutdeild í nýjum tegundum, þá skuli ekki tekið tillit til þess að skilað skuli inn að einhverjum hluta, því ekki er gerð stór krafa um það í lögunum, en að einhverjum hluta heimildum innan lögsögunnar. Það var gert þegar við úthlutuðum á Reykjaneshryggnum þó það væri mjög umdeilt hvernig að því var staðið. Ég get farið yfir það síðar.

Herra forseti. Allt orkar auðvitað tvímælis þá gert er. En það sem hv. þm. fór með varðandi sérstakar úthlutanir til þessa flota, einhvern tímann, ekki á þessum áratug, ekki á síðasta áratug, heldur á þarsíðasta áratug --- ég get ekki alveg staðfest að hann fari nákvæmlega rétt með þó að ég ætli ekki að segja að ég hafi yfirleitt staðið hann að því að segja nokkuð annað en sannleikann --- en það er alveg örugglega búið að gera einhver mistök í þeirri þróun á fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Ef við ætlum alltaf að horfa þannig í baksýnisspegilinn í hvert skipti sem við erum að reyna að koma hlutunum betur fyrir og fara að tala um einhver slík mistök og að bæta eigi mönnum eitthvað upp sem gert var, ekki á þessum áratug, ekki á síðasta áratug, heldur á þarsíðasta áratug, þá held ég að við hv. þm. gerðum lítið annað.

Herra forseti. Ég er alveg sammála ráðherranum um að hann og margir forverar hans hafi gert mörg mistök við úthlutun á heimildum. Þegar verið er að úthluta nýjum tegundum og þegar skipaflotar fá ný og varanleg verkefni eins og í þessu tilviki tel ég að skoða eigi hver innskilareglan eigi að vera úr því að við erum með það í lögum. Ég hygg að ég fari rétt með að bæði hafi verið skilað inn á Reykjaneshrygg á sínum tíma og á Flæmingjagrunni. Hins vegar kom útfærslan á innskilareglunni eins og á Reykjaneshrygg náttúrlega mjög misjafnlega út vegna þess að mönnum var gefið sjálfdæmi í því að skila í ákveðnum tegundum. Ef ég man rétt, þegar þessi úthlutun átti sér stað á Reykjaneshryggnum, skiluðu flestir inn í ufsa sem þá veiddist ekki. Þar fyrir utan átti togaraflotinn stærstu heimildirnar í ufsanum og fékk þeim þar af leiðandi endurúthlutað í staðinn fyrir að skilað væri jafnt inn í þorskígildum. Þetta vildi ég láta koma fram við þessa umræðu. Ég tel nauðsynlegt að farið verði gaumgæfilega yfir þetta mál í sjútvn., forsöguna, lögin eins og þau eru í dag og hvaða áhrif þetta hefur til framtíðar. Ég hygg að þótt kvótakerfið sé um margt umdeilanlegt sé einna mestur friður um kvótastýringuna á veiðum uppsjávarfisksins, þar megi frekast nýtast við að þar hafi tekist sæmilega til.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 151/1996, um fiskveiðar utan lögsögu Íslands, með síðari breytingum. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. við 1. umr. en vil þó segja að við vonum jú öll að norsk-íslenski síldarstofninn hressist og að við getum áður en allt of langt um líður upplifað svipað göngumunstur síldarinnar og þegar best lét. Kannski erum við að tala um töluvert stórt mál þegar við leggjum drög að því að úthluta aflahlutdeild á grunni veiðireynslu. Ég vil bara velta því upp af því að fleiri hv. þm. hafa komið inn á það mál, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Ég held að við verðum að skoða það við umræðuna í hv. sjútvn. að hér er náttúrlega verið að festa gríðarlega mikil verðmæti, ég tala ekki um ef vel fer að ganga. Ég vil líka taka undir það sjónarmið hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar að auðvitað er ekki sjálfgefið að menn eigi að geta gengið að þessu á þennan hátt, sérstaklega ef við erum sannfærð um að á næstu árum skapi síldin mikil verðmæti. Auðvitað verða í síldinni meiri verðmæti eftir því sem hún kemur nær ströndinni og gengur vestar, eins og var, og fitnar meira. Þá erum við að tala um gríðarlega atvinnuuppbyggingarmöguleika í öllum sjávarbyggðum, vonandi frá Húnaflóa og austur eftir og suður um, þannig að hér erum við e.t.v. að tala um stóra og mikla hluti. Ég held því að við verðum að skoða hvort það er rétt leið núna í stöðunni að fara út í aflahlutdeildarúthlutun, hvort ekki væri enn um sinn betra að notast við kvótaúthlutun meðan við erum að átta okkur á stöðunni og hvernig þetta gengur fyrir sig. Svo finnst mér að alveg megi skoða það, eins og kom fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, hvort ekki sé ráð að menn skili þá inn í hlutfalli öðrum heimildum á móti ef menn fá slíkar úthlutanir með aflahlutdeild og það fer að ganga betur. En það verður farið í gegnum þetta allt í hv. sjútvn. og við þurfum bara að skoða þau mál. Hér og nú er ekki tilefni til að fara ítarlega í málið. Auðvitað vonum við öll að síldin taki upp sitt fyrra göngumunstur og að við getum átt von á því að fá hana upp að landi, vestur um eftir Norðurlandi, og eigum möguleika á að veiða kannski miklu meira úr þessum stofni. Það eru önnur mál sem við þurfum líka að skoða í nefndinni þó að þau tengist ekki þessu frv. Mönnum finnst núna, miðað við reynslu síðustu ára, að við höfum kannski samið af okkur gagnvart Norðmönnum um að eiga ekki möguleika á að veiða meira í lögsögu þeirra. Á þeim tíma sem samningurinn um veiðarnar var gerður stóðu menn hins vegar í þeirri trú að ekki yrði fýsilegt fyrir íslenska útgerðarmenn að veiða við Noreg. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. núna, við förum með það í hv. sjútvn. og tökum það til umfjöllunar þar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um breytingu á ýmsum lögum vegna nýs stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu en frv. þetta er að finna á þskj. 1088. Þetta frv. hefur að geyma breytingar á ýmsum lögum sem nauðsynlegt er að gera til að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt hinum nýja stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða svokölluðum Vaduz-samningi. Það lýtur að þeim atriðum innlendrar löggjafar sem fjallar um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjárfestingar og rétt til stofnsetningar. Frv. snertir lög sem falla undir ýmis ráðuneyti og eru hér felld inn í einn lagabálk eða frumvarpsbálk. Alþingi hefur undanfarið haft til umfjöllunar till. til þál. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að fullgilda Vaduz-samninginn og í athugasemdum með þeirri þáltill. er vikið að tilurð þessa nýja stofnsamnings sem ég tel ekki ástæðu til að endurtaka hér. Markmið þessa frv. er afskaplega einfalt, það er að veita ríkisborgurum og lögaðilum EFTA-ríkjanna sambærileg réttindi og ríkisborgarar og lögaðilar EES-ríkjanna hafa á grundvelli EES-samningsins. Í reynd er hér einvörðungu verið að bæta við ríkisborgurum og lögaðilum frá Sviss því að ríkisborgarar og lögaðilar hinna aðildarríkja EFTA, Noregs og Liechtensteins auk Íslands, hafa þessi réttindi nú þegar á grundvelli EES-samningsins eins og áður hefur verið vikið hér að. Herra forseti. Ég vitna að öðru leyti til umræðu um þáltill. sem þegar hefur farið fram, og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. utanrmn.

Herra forseti. Hér er um að ræða mál sem hæstv. samgrh. hefur þegar mælt fyrir, frv. til laga sem varðar þetta sama mál. Það byggist á því að Ísland gerist aðili að þeirri samþykkt sem hér um ræðir, og þessi þáltill. er nauðsynleg í samhengi við það mál. Ég legg til, herra forseti, að því verði vísað að lokinni þessari umræðu til hv. utanrmn.

Herra forseti. Hér er líka um að ræða mál sem hefur komið fyrir Alþingi því að hæstv. dómsmrh. hefur lagt fram frv. um breytingar á ákvæðum almennra hegningarlaga sem taka mið af þeim samningi sem hér um ræðir og bókunum sem fylgja honum. Samgrn. hefur staðfest aðild Íslands að þessum samningum og bókunum en ég tel ekki nauðsynlegt að fara mjög ítarlega yfir þetta mál. Það tengist samstöðu okkar gegn hryðjuverkum í heiminum. Um það er mikil samstaða, og það er nauðsynlegt að Ísland gerist aðili að þeim samningum. Við höfum skuldbundið okkur til þess á vettvangi Sameinuðu þjóðanna að standa að slíkum málum en þetta tengist einkum því að koma í veg fyrir ólögmætar aðgerðir gegn öryggi í siglingum á sjó. Skal hvert aðildarríkja leggja refsingu við þeim afbrotum sem fjallað er um í þessum samningi. Ég legg til að lokinni þessari umræðu, herra forseti, að þessu máli verði vísað til hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Mál á vettvangi utanrmn. eru í eðli sínu stór mál, og í dag höfum við beðið eftir því að þessar tillögur að ályktunum um alþjóðasamninga kæmust á dagskrá. Á meðan hef ég notað tækifærið og farið yfir þá og ég skil vel að hæstv. utanrrh. þyki ekki ástæða til að nota mikinn tíma í að fara í einhver smáatriði í þessum samningum. Ég lít svo á að þetta séu tillögur sem við munum skoða í utanrmn. og sé heldur ekki ástæðu til að fara í djúpa umræðu um þessa tillögu núna. Það er þó ein tillaga á dagskrá sem er ástæða til að ræða og sem verður rædd af okkar hálfu, tillagan um aðild að Kyoto-bókuninni en varðandi hina samningana tek ég undir orð hæstv. utanrrh. Við munum skoða þetta í nefndinni.

Herra forseti. Hér er jafnframt um mál að ræða sem hefur verið rætt mjög mikið á Alþingi og e.t.v. meira en flest önnur mál sem hér hafa verið til umfjöllunar. Með þessari þáltill. er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem gerð var 10. desember 1997. Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var gerður í New York 9. maí 1992, Ísland gerðist aðili að þeim samningi 16. júní 1993 og hann öðlaðist gildi 21. mars 1994. Þessi samningur var stefnumarkandi alþjóðasamningur um viðbrögð við loftslagsbreytingum en hann hafði hins vegar ekki að geyma lagalega bindandi ákvæði um markmið eða einstakar aðgerðir. Síðan er hv. þingmönnum kunnugt um þá þróun sem varð í þessum málum í framhaldi af aðildarríkjaþingi rammasamningsins sem var haldið í Berlín 1995 og síðan hinn sögulega fund sem haldinn var í desember 1997 í Kyoto. Markmið þessarar svokölluðu Kyoto-bókunar er að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda sem hefur aukist undanfarin 150 ár, fyrst og fremst í iðnríkjunum. Bókunin kveður á um að aðildarríki skuli draga úr útstreymi tiltekinna lofttegunda og viðmiðunin er árið 1990. Fyrsta skuldbindingartímabil þessarar bókunar er 2008--2012. Meginákvæði bókunarinnar er að finna í 3. gr. hennar. Þar er framangreindum ríkjum gert að takmarka sameiginlega og hverju um sig útstreymi þeirra gróðurhúsalofttegunda sem skráðar eru í viðauka A við bókunina, þannig að samanlagt árlegt útstreymi þeirra á fyrsta skuldbindingartímabilinu verði að meðaltali 5,2% minna en viðmiðunarárið 1990. Við samþykkt Kyoto-bókunarinnar var ljóst að samþykkja yrði ítarlegri ákvarðanir um framkvæmd einstakra atriða bókunarinnar áður en iðnríkin gætu fullgilt hana. Á fjórða aðildarríkjaþinginu í Buenos Aires árið 1998 var samþykkt sérstök framkvæmdaáætlun um undirbúning þessara ákvarðana. Var hún upphafið að því samningaferli sem leitt var til lykta á sjöunda aðildarríkjaþinginu í Marrakesh í nóvember 2001. Kyoto-bókunin lá frammi til undirritunar í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York frá 16. mars 1998 til 15. mars 1999. Bókunin var undirrituð af 84 ríkjum. Hinn 4. apríl höfðu alls 53 ríki fullgilt bókunina, þar af aðeins tvö ríki, Rúmenía og Tékkland, af þeim sem skráð eru í I. viðauka og veitt hefur verið útstreymisheimild. Bókunin öðlast gildi þremur mánuðum eftir að minnst 55 aðildarríki að rammasamningnum hafa afhent fullgildingarskjöl sín. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum um þau aðildarríki sem tilgreind eru í I. viðauka stefna ríki Evrópusambandsins og Noregur að því að fullgilda bókunina fyrir leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun sem haldinn verður í Jóhannesarborg 26. ágúst til 4. september 2002. Eins og margoft hefur komið hér fram og er kunnugt hefur hún ekki verið undirrituð fyrir hönd Íslands. Því var lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar að ekki bæri að undirrita hana þar sem ekki væri sýnt að Ísland gæti fullnægt skuldbindingum hennar. Jafnframt var því lýst yfir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar 28. maí 1999 að Ísland mundi gerast aðili að Kyoto-bókuninni þegar fyrir lægi ásættanleg niður staða í sérmálum þess. Hér hefur margoft á hv. Alþingi verið rætt um þá niðurstöðu sem fékkst í þessu máli. Með þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar er með fullnægjandi hætti tekið á sérstöðu Íslands, eins og margoft hefur verið rætt á Alþingi, og leystur sá vandi sem skilgreindur var á aðildarríkjaþinginu í Kyoto. Umhverfisráðuneytið hefur staðfest að ákvæði Kyoto-bókunarinnar stangist ekki á við gildandi lög hér á landi og kallar aðild Íslands að bókuninni því ekki á breytingar á lögum. Skuldbindingar samkvæmt bókuninni eru þess eðlis að þær kalla á víðtæka stefnumörkun og útfærslu. Ríkisstjórnin hefur samþykkt nýja stefnumörkun um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar. Stefnumörkunin felur í sér tillögur um ráðstafanir á næstu árum sem leiða muni til lækkunar á útstreymi gróðurhúsalofttegunda eða aukinnar bindingar kolefnis. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Það er nokkurt gleðiefni að hér skuli vera tekin til umræðu till. til þál. um aðild að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Eins og hv. þm. er fullkunnugt um þá gekk ekki þrautalaust að ganga frá þessari bókun á vettvangi rammasamningsins. En það tókst að lokum og þó svo að niðurstaðan hafi kannski ekki verið okkur öllum fullkomlega að skapi þá hefur það mjög mikið gildi í sjálfu sér að gengið hafi verið frá Kyoto-bókuninni og að samningar hafi náðst um það til hvaða aðgerða eigi að grípa og skuli gripið á fyrsta samningstímabili eða skuldbindingartímabili samningsins frá 2008--2012. Því ber að fagna, herra forseti. Mjög mikilvægt er samt að hafa í huga að fyrsta skuldbindingartímabilið er einmitt það sem í nafninu felst, þ.e. fyrsta skuldbindingartímabilið. Strax á næstu missirum og árum þurfum við að huga bæði á alþjóðlegum vettvangi og hér heima að því sem þá tekur við, þ.e. eftir 2012, þ.e. hver verði þá bæði samningsmarkmið Íslands og einnig það hvernig best verði komið til móts við þau ríki sem á fyrsta skuldbindingartímabilinu hafa verið undanskilin í losunarkvótunum en munu þurfa að axla sínar byrðar þegar fram í sækir. Eins og oft hefur verið rætt á hinu háa Alþingi hafa stjórn og stjórnarandstaða mest deilt um samningatækni stjórnvalda vegna hins svokallaða íslenska sérákvæðis. Sérákvæðið fékkst samþykkt á elleftu stundu á lokasprettinum í Marrakesh. Án þess að ég ætli að fara efnislega út í ákvæðið sem slíkt vil ég að það komi skýrt fram, herra forseti, að þetta voru fyrst og fremst deilur um aðferðir. Við í Samfylkingunni vorum því t.d. algjörlega mótfallin að við skyldum ekki undirrita bókunina og síðan ganga til samninga og fylgja þeim þannig eftir. En hæstv. ríkisstjórn ákvað hins vegar að rita ekki undir bókunina og reyna svo að ganga til samninga og um það hefur verið deilt á hinu háa Alþingi hvort það hafi reynst farsæl leið. Ég hef lýst því áður yfir og ég er enn þeirrar skoðunar að við hefðum átt að undirrita bókunina og semja síðan um framhaldið. En gert er gert og þetta er niðurstaðan, herra forseti, fyrir hið fyrsta skuldbindingartímabil, árin frá 2008--2012. Í annan stað ber að halda því til haga að um stefnumörkun hér á landi hefur næsta lítið verið fjallað. Jú, í fylgiskjali þessarar þáltill., fskj. III, liggur fyrir almennt orðuð stefnumörkun ríkisstjórnar Íslands um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar. Það er mín skoðun að þessa stefnumörkun þurfi að útfæra miklum betur en gert hefur verið og þar þurfi líka að taka fleira inn í dæmið, ef þannig má að orði komast. Mér þykir þessi stefnumkörkun nokkuð naum, herra forseti. Það er ekki hugsað miklu lengra fram í tímann en til þessa fyrsta skuldbindingartímabils. Reyndar kemur fram að þessa stefnu beri að endurskoða árið 2005. Hér eru taldar upp ráðstafanirnar í samgöngum, vegna fiskiskipaflotans, flúorkolefnis við álframleiðslu, meðhöndlun úrgangs og bindingar kolefnis með landgræðslu og skógrækt. Allt eru þetta hin ágætustu markmið en býsna almennt orðuð. Þá er einnig kveðið á um fræðslu og upplýsingagjöf til almennings og rannsóknir og þróun. Það vekur sérstaka athygli undir þessum áhersluatriðum er varða rannsóknir og þróun að til þess að geta staðið við skuldbindingar loftslagssamningsins og til þess að marka stefnu til framtíðar um loftslagsmál hér á landi þá hefði ég haldið að vetnisvæðingin svokallaða ætti hér að vega þyngra en hún í raun gerir. Það hefur valdið mér þó nokkrum vonbrigðum að fylgjast með málflutningi hæstv. ríkisstjórnar í þeim málum því að mest hefur verið talað, lítið gert og enn minna fé reitt fram til þess að stuðla að rannsóknum og þróun á vetni sem orkubera. Herra forseti. Hér á dögunum kom fram í svari til hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur að gefin hafa verið fyrirheit um 80 millj. kr. framlag til rannsókna og þróunar vegna vetnisvæðingarinnar. En það er athyglivert, herra forseti, að langstærstur hluti þess rannsóknarfjár sem fer til þessara hluta kemur úr sjóðum Evrópusambandsins. Það er allt gott um það að segja í sjálfu sér. Ég hefði hins vegar haldið, miðað við málflutning hæstvirtra ráðherra, að meiri metnaður byggi hér að baki og að menn hefðu gert sér grein fyrir því að til þess að ná verulegum, miklum og mikilvægum framförum við að þróa nýja orkugjafa þyrfti að leggja meira til en nokkra tugi milljóna króna. Herra forseti. Ég vil einnig halda því til haga að rammasamningurinn sem hér um ræðir felur í sér almennar skuldbindingar um fjárhagslega aðstoð til þróunarríkjanna. Alþjóðlega umhverfissjóðnum, sem á ensku heitir Global Environment Facility, hefur verið falið að hafa milligöngu um þessa aðstoð. Það kemur fram í þessu þingskjali að endurfjámögnun sjóðsins standi nú yfir og að nauðsynlegt sé að íslensk stjórnvöld, og væntanlega hið háa Alþingi, taki afstöðu til hennar. Þó nokkuð mörg ríki, iðnríki, hafa lýst yfir vilja sínum til þess að fjármagna sjóðinn og það er vel. En ég vek hins vegar athygli á því, herra forseti, að ekki hefur verið gengið frá því hvernig framlög eigi að skiptast á milli iðnríkjanna í þennan sjóð og hversu háa upphæð Íslendingar ætli að láta af hendi rakna í sjóðinn. Ég held að þessi sjóður sé algjört grundvallaratriði fyrir áframhaldandi þróun og framgang þessa samnings og ég vona svo sannarlega að íslensk stjórnvöld láti sitt ekki eftir liggja við að leggja þróunarríkjunum lið við að þróa hreina orkugjafa.

Herra forseti. Við ræðum hér till. til þál. um aðild að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Ég tel rétt í upphafi máls míns að lýsa yfir ánægju minni með að nú skuli loksins vera runnin upp sú stund að íslensk stjórnvöld ætla að ganga fram fyrir skjöldu og fullgilda Kyoto-bókunina. Ég vil óska okkur þingmönnum til hamingju með það. En ég vildi óska að þetta hefði getað gerst fyrr. Ég vildi líka óska að þetta hefði getað gerst án þess að við værum hér það sem kallað er á útlendum málum ,,Free Rider``, þ.e. að við fleytum hér rjómann af öllu og förum í gegnum Kyoto-ferlið án nokkurra skuldbindinga með gífurlegri meðgjöf sem við fáum ókeypis. Þrátt fyrir allt þetta er ég glöð yfir því að þessum áfanga skuli þó vera um það bil náð. Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sem fylgir hér málinu úr hlaði hefði gjarnan mátt fara nánar út í stefnumörkun íslenskra stjórnvalda varðandi Kyoto-málin. Ef við eigum að hafa hér málefnalega umræðu um þá stefnumörkun þá hefði verið fengur að því að hann hefði fylgt þeim hluta þessa máls betur úr hlaði með ítarlegri yfirferð varðandi stefnumörkun, því auðvitað er ekki alveg sanngjarnt að þingmönnum sé bara gert það kleift á annatímum í þinginu að lesa þær blaðsíður sem hafa að geyma stefnumörkun íslenskra stjórnvalda í þessum málum. Það er alveg sjálfsagt að bjóða upp á málefnalega umræðu í þinginu þó að við séum öll þreytt, þó að miklar annir séu. En mér heyrist á því hvernig hæstv. utanrrh. flutti mál sitt áðan að hann ætli ekki að bjóða upp á neinar sérstakar umræður um þá stefnumörkun. Um hana er sannarlega þörf að að ræða og ég geri mér vonir um að þingmenn, þeir sem hafa haft áhuga á þessum málum allar götur síðan 1997 eða 1998, hafi í pokahorninu ýmislegt sem þeir gætu lagt stjórnvöldum til, góð ráð, uppbyggileg og málefnaleg, til þess að stefnumörkun íslenskra stjórnvalda geti orðið efnislega gjöful og frjósöm þrátt fyrir þá annmarka sem eru á öllu málinu frá byrjun. Herra forseti. Það er svo sem ekki ástæða til að rekja neitt frekar hér hvernig okkur gekk í árdaga þessarar Kyoto-bókunar. Baráttan var hörð, það var ansi mikil krafa úr samfélaginu á ríkisstjórnina um að fullgilda bókunina strax á þeim tíma sem hún lá frammi til staðfestingar, jafnvel undirritunar. Íslensk stjórnvöld ákváðu að gera það ekki fyrr en, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það og hefur verið orðað í ótal plöggum íslensku ríkisstjórnarinnar, ,,ásættanleg niðurstaða næðist í sérmálum Íslendinga``. ,,Ásættanleg niðurstaða`` náðist í Marrakesh. Og hver var þessi ásættanlega niðurstaða? Jú, herra forseti, Íslendingar fá að losa 1,6 millj. tonna af gróðurhúsalofttegundum án þess að þurfa að kaupa fyrir það losunarheimildir. Og þessar 1,6 millj. tonna ætla íslensk stjórnvöld, að því er virðist, að færa stóriðjufyrirtækjum á silfurfati. Það er alveg ljóst af þeim tölum sem koma fram í stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar að hér er um að ræða ákveðin eyrnamerkt verkefni. Þessi tala, 1,6 millj. tonna, er engin tilviljun því að hún er klæðskerasniðin utan um þau verkefni sem eru í farvatninu. Nú væri í sjálfu sér eðlilegt, herra forseti, að við fengjum hér upp umræðu um hvernig íslensk stjórnvöld sjá fyrir sér losunarheimildir fyrir annan iðnað, iðnað sem ekki er gert ráð fyrir í þessum stóriðjuverkefnum sem eru alltaf tekin sem viðmiðun við þessar 1,6 millj. tonna. Það er eðlilegt að við spyrjum: Ef upp kæmi iðnaður á Íslandi sem ekki tengdist þessum eyrnamerktu stóriðjuverkefnum, iðnaður sem þyrfti samt á losunarheimildum að halda, mundu íslensk stjórnvöld senda þá iðnrekendur út af örkinni til að kaupa sér losunarkvóta? Til viðbótar er eðlilegt að maður spyrji: Hvaða sérsamningar eru það sem álfyrirtækin eiga að njóta sem aðrir iðnrekendur, sem mögulega þurfa að losa gróðurhúsalofttegundir, fá ekki notið? Maður spyr sig: Eru Samtök atvinnulífsins og atvinnurekendur sátt við þetta? Er hér verið að gæta jöfnuðar eða er hér verið að gera upp á milli fyrirtækja? Nú treysti ég því, herra forseti, að hæstv. utanrrh. geti komið með einhver svör eða sagt okkur meira af því sem gerst hefur í herbúðum hæstv. ríkisstjórnar varðandi þessi mál, þ.e. nákvæmlega um það hvernig íslensk stjórnvöld sjá þetta allt saman fyrir sér á næstu árum. Varðandi framtíðarsýnina er eðlilegt að spurt sé: Hvernig sjá íslensk stjórnvöld fyrir sér að þau geti árið 2005 lagt fyrir skrifstofu samningsins marktæka áætlun um það hvernig við ætlum að standa við þessar skuldbindingar? Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að samkvæmt Kyoto-bókuninni eigum við, öll löndin sem eru í Annex I, að vera farin að sýna mælanlegan árangur árið 2005. Þá eigum við að vera farin að sýna að við séum á réttri leið til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Hvernig ætla íslensk stjórnvöld að sýna fram á það 2005? Það er ekki langt í það ártal. Herra forseti. Kann kannski að vera að íslensk stjórnvöld þurfi bara ekki að gera neitt til að geta staðið við allar skuldbindingarnar? Eru íslensk stjórnvöld e.t.v. bara fullkomlega afslöppuð í þessu máli þar sem þau fengu heimild til að auka losun um 10%, ein þjóða sem fékk svo háa losunarheimild samkvæmt Kyoto-bókuninni, og með 1,6 millj. tonnunum sem þau fengu í Marrakesh? Er málið bara þannig vaxið að íslensk stjórnvöld þurfa ekki að leggja neitt af mörkum? Herra forseti. Það er eðlilegt að leitað sé svara í umræðunni við þessari spurningu því að hér er um afskaplega flókin reikningsdæmi að ræða. Þó að hv. umhvn. hafi fengið til skrafs og ráðagerða starfsfólk úr umhvrn. er sannleikurinn sá að hér er um það flókin mál að ræða að við eigum eftir að fá að heyra og sjá meira til þess að við trúum því í alvöru að íslensk stjórnvöld ætli sér að leggja eitthvað af mörkum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu. Herra forseti. Ég sé að tíma mínum er lokið. Ég geri ráð fyrir að við fáum frjóa umræðu og treysti því að hæstv. utanrrh. geti bætt hér um betur, bætt við upphafsræðu sína, og kem svo sjálf til með að hafa tækifæri á síðari ræðu.

Herra forseti. Það hefur margkomið fram af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar að við höfum fengið möguleika til að leggja okkar af mörkum til að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda í heiminum með því að gera það mögulegt að nýta hreina orku í því sambandi. Það er það stóra í þessu máli. Að því er varðar aðra þætti hefur verið sett upp áætlun um þá og er verið að vinna að henni. Við höfum ýmsa möguleika í samgöngukerfi okkar að því er varðar breytta tækni. Við erum hins vegar mjög háð umferð á vegum, getum t.d. ekki nýtt okkur rafmagnsjárnbrautir með sama hætti og ýmsar stærri þjóðir. Við höfum möguleika á að draga úr mengun af hálfu fiskiskipaflota okkar með áframhaldandi hagræðingu í sjávarútveginum og með því að viðhalda í öllum meginatriðum því kvótakerfi sem við höfum komið á sem er þess eðlis að það dregur úr mengun. Þetta eru mjög mikilvægir þættir. Ég er fyrir mitt leyti stoltur af því hvernig við höfum staðið að þessu máli. Ég tel að Íslendingar geti með miklu stolti horft framan í umheiminn í þessu máli og það er leitt til þess að vita að þingmenn Vinstri grænna skuli nota hvert tækifæri til að reyna að eyðileggja áform um uppbyggingu íslenskra atvinnuvega, ekki bara hér innan lands heldur líka í málum sem varða baráttu okkar á alþjóðavettvangi. Það er alveg sama hvað við reynum í þessu sambandi, þau finna hvert einasta mál til að reyna að koma í veg fyrir þetta. Sem betur fer tókst það ekki í þessu máli.

Herra forseti. Nú er ég í mestu vinsemd að reyna að eiga orðastað við hæstv. ráðherra og þá þykir mér afskaplega leiðinlegt að hann skuli eina ferðina enn leyfa sér að falla í þá gryfju að halda því fram að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs geri allt sem í þeirra valdi stendur til að eyðileggja uppbyggingu íslensks atvinnulífs. Það er rangt og það veit hæstv. ráðherra fullvel og það að hann skuli alltaf hreint koma með þessa bábilju í ræðustól gerir það að verkum að ekki er hægt að eiga við hann málefnaleg skoðanaskipti. Allt sem ég sagði í fyrri ræðu minni bauð upp á það og ég er ósátt við að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér að koma upp í andsvar við mig með fullyrðingar af þessu tagi sem hann veit vel að eru rangar og eiga sér eingöngu rætur í hans eigin pirringi. Herra forseti. Ég ætla að gera tilraun til að svara honum á málefnalegan hátt. Varðandi það sem hæstv. ráðherra segir um aðgerðir Íslendinga til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu minni ég á hina gullvægu reglu sem finna má í Ríó-yfirlýsingunni þar sem þjóðir heimsins eru hvattar til að bregðast við heima fyrir þó að þær hugsi hnattrænt. Þetta er setning sem ég veit ekki hvort hefur tekist að þýða nægilega vel á íslensku en á engilsaxnesku er hún svona: ,,Think Globally, Act Locally.`` Sem sagt: Hugsum á heimsvísu en bregðumst við heima fyrir. Mér sýnist hæstv. ríkisstjórn Íslands hafa snúið þessari gullvægu reglu við. Hún gætir eigin hagsmuna með því að halda því fram að hún geti brugðist við á heimsvísu en gert nákvæmlega það sem henni sýnist heima fyrir. Íslendingar taka ekki á sig sameiginlegar byrðar veraldarinnar meðan álframleiðsla er ekki bundin við það að rafmagnið sé framleitt með jarðefnaeldsneyti. Þeir væru hins vegar menn að meiri ef þeir væru í alvöru að efna til vetnisvæðingar sem þeir gera ekki með stóriðjustefnu sinni.

Herra forseti. Við erum að undirbúa vetnisvæðingu og það er unnið að því máli af mikilli elju og mikilli alvöru. Það er eitt af því sem getur skipt miklu máli fyrir framtíðina en það tekur hins vegar alllangan tíma. Ég er ekki sammála því sem hv. þm. segir um að við bregðumst ekkert við heima fyrir. Við erum að sjálfsögðu að bregðast við heima fyrir með því að nýta okkar hreinu og endurnýjanlegu orku. Það eru viðbrögð af okkar hálfu þannig að við föllum algjörlega inn í þá hugsun sem á sér stað á alþjóðavettvangi. Það er að sjálfsögðu þess vegna sem við höfum fengið stuðning við málstað okkar. Heldur hv. þm. e.t.v. að við hefðum fengið þennan stuðning nema vegna þess að viðkomandi lönd höfðu sannfæringu fyrir því að rétt væri að taka tillit til okkar sérstöku aðstæðna og litla hagkerfis? Ég er alveg ósammála því að við séum ekki að bregðast við heima fyrir. Það þýðir hins vegar ekki að við þurfum ekki að bregðast við í öðrum atvinnugreinum og öðrum þáttum þessa máls eins og í fiskveiðum, samgöngum og öðru sem að þessu lýtur. Þar verðum við að sjálfsögðu að taka á líka og getum ekki undanskilið okkur ábyrgð á þeim sviðum. Mér dettur það ekki í hug. Og að því er verið að vinna.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra nefnir samgöngur og sjávarútveg og segir að verið sé að vinna að þessum málum og að þarna getum við tekið á. Auðvitað er það gott og ég styð íslensk stjórnvöld í því að taka vel á málum, ekki hvað síst í þessum greinum, samgöngum og sjávarútvegi. Hins vegar verð ég að segja að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með þær tilraunir sem íslensk stjórnvöld hafa birt okkur, þjóð og þingi, í þessum tilraunum sínum. Hvaða tillögur höfum við heyrt varðandi samgöngurnar? Jú, það eigi að lækka gjöld á dísilbíla. Það er eina viðleitnin. Það á alls ekki að reyna að draga úr notkun einkabílsins. Nei. Það á ekki að reyna að draga úr innflutningi bifreiða. Nei. Það á bara að sjá til þess að bílarnir sem við flytjum inn í ómældu magni verði dísilbílar frekar en bensínbílar. Þetta er ekki raunhæf aðgerð, herra forseti. Hvenær höfum við heyrt íslensk stjórnvöld tala um hreyfilhitara, tæki sem sjá til þess að bílar sem keyrðir eru stuttar vegalengdir í köldu loftslagi eyði ekki jafnmiklu bensíni og mengi ekki eins mikið og þeir gera þegar við erum ekki með hreyfilhitarana? Og hvað eru íslensk stjórnvöld að gera marktækt í sjávarútveginum? Við erum ekki enn farin að sjá þau eða heyra anda út úr sér neinum tillögum varðandi það að fiskiskipaflotinn verði keyrður á vistvænni orkugjöfum. Það eina sem við höfum heyrt er einhver ávæningur af því að verið sé að ræða málin en engar raunhæfar hugmyndir eru enn komnar upp á borðið í þessum efnum. En ég segi það, herra forseti, að ég kem til með að styðja íslensk stjórnvöld um leið og ég sé þau taka marktæk skref og sameiginlega ábyrgð með öðrum þjóðum í hinum iðnvæddu löndum til að draga úr eyðslu jarðefnaeldsneytis og minnka losun gróðurhúsalofttegunda.

Virðulegi forseti. Hér tökum við til umræðu till. til þál. um að Alþingi álykti að heimila að Ísland gerist aðili að Kyoto-bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem gerð var 10. desember 1997. Eins og fram kom í framsögu hæstv. utanrrh. höfum við mjög oft rætt þetta mál hér. Við höfum tekist á um aðferðafræðina, við höfum tekist á um hvort réttmætt hafi verið og þá út frá hvaða sjónarmiðum að kalla eftir sérstöku íslensku ákvæði. Nú erum við hér til þess að ræða heimildina sjálfa. Og auðvitað verður það auðsótt fyrir hæstv. utanrrh. að fá stuðning við að við fullgildum bókunina. En þetta er í eðli sínu stórt mál og öll Kyoto-umræðan er þess eðlis að ég hefði kosið að við ræddum þessa tillögu við allt aðrar aðstæður, ekki sem eitthvert 20. mál á dagskrá fundar sem er með 57 mál og við erum hér stödd klukkan korter yfir níu um kvöld, heldur fersk að morgni dags með þingsalinn fullan af fólki sem vill ræða það með hvaða hætti við ætlum að horfa inn í framtíðina, hvert við ætlum að stefna og hvernig við ætlum að útfæra þetta, ekki bara næstu fimm ár eða tíu ár heldur í framtíðinni. Þannig er það ekki, virðulegi forseti. Við erum að taka þetta sem eitt af þessum hraðmálum sem á að ná í gegn á þessu vori, á þeim 16 dögum sem eftir lifa. Þess vegna mun ég ekki halda langa ræðu heldur fyrst og fremst koma inn á örfá atriði sem mér finnst mikilvæg í tengslum við umræðuna og þá ákvörðun sem hér á að taka. Á bls. 5 í skjalinu kemur fram að staðfest sé af umhvrn. hálfu að ákvæði Kyoto-bókunarinnar stangist ekki á við gildandi lög og að aðild Íslands að bókuninni kalli ekki á breytingar á lögum, en: ,,Skuldbindingar samkvæmt bókuninni eru þess eðlis að þær kalla á víðtæka stefnumörkun og útfærslu.`` Þannig er það orðað í skjalinu: ,,... að þær kalla á víðtæka stefnumörkun og útfærslu.`` Sú víðtæka stefnumörkun og útfærsla hefur ekki farið fram að mínu mati þegar litið er á fylgiskjalið sem fylgir tillögunni. Þessar fjórar línur fá mig til að velta því fyrir mér að eðlilegt hefði verið að hæstv. umhvrh. hefði verið hér viðstödd þegar við ræðum þessa tillögu. Ég geri mér alveg grein fyrir að tillagan sem slík er á forræði hæstv. utanrrh. en svo mikið höfum við rætt þessi mál og svo stór hluti útfærslunnar mun hvíla á herðum hæstv. umhvrh. að mjög eðlilegt hefði verið að hún hefði verið hér ef eitthvað hefði komið upp í umræðunni sem við hefðum kosið að fá upplýsingar um. Í stefnumörkun ríkisstjórnar Íslands er almenna ákvæðið að almennt skuli útstreymi gróðurhúsalofttegunda ekki aukast meira en sem nemur 10% frá áriðnu 1990 og vera innan við 3.200 þús. tonna koltvíoxíðígilda á árunum 2008--2012. Þegar litið er til þeirra ráðstafana sem á að grípa til eru það í fyrsta lagi samgöngurnar. Og það verður að segjast eins og er að á þeim árum sem við höfum fjallað um aðild að bókuninni höfum við farið okkur afar hægt með að stýra mengun frá samgöngum. Ég geri ekki lítið úr neinni þeirri aðferð sem hægt er að nýta til þess en við höfum farið okkur hægt og það er ástæða til að herða þá för og grípa til aðgerða. Einnig er talað um að fyrirtæki í áliðnaði geri fullnægjandi ráðstafanir, og ég hef rætt það við hæstv. iðnrh. að möguleiki er á að nýta afgas frá stóriðjunni til að framleiða metanól en metanólið er talið verða ein af þeim leiðum sem farin verður til að breyta um orkugjafa í bifreiðum. Ljóst er að málmblendiverksmiðjan hefur verið jákvæð og hefur verið tilbúin að fara í slíkt rannsóknarverkefni með kanadísku fyrirtæki og það væri eðlilegasti hlutur í heimi að íslensk stjórnvöld gerðu um það samkomulag við þá aðila sem vilja annaðhvort stækkun eða nýja aðila sem vilja koma hér og reisa álver, að þeir undirgangist það að láta afgas af hendi vegna þess að jafnvel þó að það verði ekki nýtt í vetnis- eða metanólframleiðslu er alveg ljóst að það minnkar mjög mikið útstreymi frá slíkum verksmiðjum og ætti þess vegna að vera eitt af því sem ríkisstjórnin leggur mesta áherslu á. En, herra forseti, það sem mig langar að nefna áður en tíma mínum er lokið eru mengunarkvótarnir og ég spyr: Hvernig ætlum við að fara með þá? Þeir hafa verðgildi vegna þess að í öðrum löndum geta fyrirtæki sem menga þurft að greiða fyrir mengunarkvótana. Og það hlýtur að vera framtíðin á Íslandi að við gerum kröfur til þeirra fyrirtækja sem menga, að það sé ekki einkamál hvernig Íslendingar haga málum sínum heldur sé því með einhverjum hætti stjórnað með aðgerðum stjórnvalda. Ég sakna þess mjög í umræðunni að á Íslandi skuli ekki vera auðlindastefna eða auðlindapólitík. Það var rakið hér ágætlega í umræðunni um virkjanir fyrir fáum dögum af hálfu talsmanns okkar þar hversu ólíkt við hefðumst að í sambandi við sjávarútveg, orkumál, landnýtingu eða fiskeldi, hvort við erum að greiða fyrir rannsóknir, hvort veittir eru styrkir, hvort greitt er fyrir afnot af landi eða ekki eða varðandi eldið, hvernig á að haga sér ef tveir vilja nýta sama fjörð o.s.frv. Auðlindastefnu vantar og við þurfum að setja okkur hana og við verðum að hætta að mismuna fyrirtækjum sem nýta sameiginlegar auðlindir eða sem njóta einhvers sem í felst verðmæti, því að ekki get ég fengið mig til að nota orðið ,,auðlind`` yfir mengunarkvótana. Hins vegar hafa þeir verðgildi og það hlýtur að vera eitt af fyrstu verkefnum ríkisstjórnar í kjölfar þess sem hér verður ákveðið að setja sér auðlindastefnu og að við fáum að vita hvernig á að halda á slíkum málum í útfærslunni.

Herra forseti. Lítill vafi er á því að gróðurhúsaáhrifin svonefndu eða loftslagsbreytingar af mannavöldum vegna aukinnar losunar gróðurhúsalofttegunda er alvarlegasta ógnin sem að lífríki jarðarinnar steðjar og þar með lífsskilyrðum manna á jörðinni ekki síður en annarra tegunda. Þeim fækkar sem reyna að mæla því í mót eða vefengja þau vísindalegu gögn sem hrannast upp í þeim efnum þó að vissulega fyrirfinnist þeir enn. Það vill svo til, herra forseti, að einmitt í dag kom upp í hendurnar á mér blaðið International Herald Tribune, og hvað er nú á forsíðu þess nema einmitt umfjöllun um gróðurhúsaáhrifin eða loftslagsbreytingarnar eins og þær eru í borginni Houston í Texas? Þar eru birtar tvær myndir, önnur er af borginni á vormorgni eftir rigningu og loftið er hreint og skýjakljúfarnir gnæfa við himin við sjónadeildarhringinn. En sama mynd er tekin undir sama sjónarhorni á sama stað síðdegis á sólardegi í ágúst og skýjakljúfarnir eru horfnir í mengun. Upplýst er í grein í blaðinu að tæpur metri af strandlengju Galveston-flóans hverfur nú á hverju ári og sjórinn gengur hratt inn á landið með hækkandi sjávarborði og þeim breytingum sem við vel þekkjum. Við þekkjum eyríki sem eru á hraðri leið með að hverfa af yfirborði jarðar og við þekkjum þau vandamál hverra bíða þau örlög, ákveðinna eyríkja, að bókstaflega hverfa af yfirborði jarðar ef svo heldur sem horfir. Veðurfarsóreglan og sveiflurnar með vaxandi tíðni fellibylja og stórviðra, þurrka eða hellirigninga annars staðar eru líka stórfelld vandamál sem yfirgnæfandi tölfræðilegar upplýsingar benda til að fari vaxandi. Viðfangsefnin hér á landi sem þessu tengjast eru að við reynum a.m.k. með einhverri meðvitund að leggja okkar af mörkum, en það bólar nú lítið á því, herra forseti. Ég ætla að nefna þrennt. Vaxandi notkun er á innfluttu jarðefnaeldsneyti til orkuframleiðslu á Íslandi. Það er algjörlega óhrekjanlegt að í vaxandi mæli er verið að taka olíu í notkun til að framleiða gufu í iðnaði til að nota í fiskimjölsiðnaðinum, loðnubræðslur ganga svo til allar fyrir olíu og þar mætti áfram telja. Svo hlálegt sem það nú er, ofan í allt talið um hina miklu vistvænu orku, þá er í auknum mæli í almennum iðnaði verið að taka innflutt jarðefnaeldsneyti í notkun í staðinn fyrir rafmagn eða a.m.k. ekki nýta það eins og hægt væri til margs konar iðnaðarstarfsemi af því tagi. Ég hef sannreynt það með samtölum við menn, sem ég þóttist reyndar vita fyrir og hef fylgst með undanfarin ár, að það má heita í hverfandi tilvikum sem menn telja rafmagn samkeppnisfært og heitt loft eða gufa er búin til með olíu eða jafnvel gas er notað frekar en innlent rafmagn. Í öðru lagi nefni ég þróunina í flutningum og þá staðreynd að strandsiglingar eru að mestu aflagðar við landið og flutningarnir komnir upp á vegina með margfaldri orkunotkun. Og ég nefni í þriðja lagi stóraukna orkunotkun í flotanum og þróun í átt til aukinnar orkunotkunar þar, bæði vegna aukinnar vélastærðar og vaxandi vinnslu aflans úti á sjó þar sem rafmagn til frystingar er framleitt með jarðefnaeldsneyti í staðinn fyrir rafmagn og vatnsorku í landi. Stjórnvöld á Íslandi mættu því gjarnan vinna heimavinnuna sína, herra forseti. Framganga íslenskra stjórnvalda í sambandi við Kyoto-málið var mjög umdeild, herra forseti. Sú staðreynd að Ísland skyldi eitt ríkja skerast úr leik og ekki undirrita bókunina var okkur mörgum mikil vonbrigði og við töldum að Ísland ætti þá að vinna sérstöðu sinni framgang að svo miklu leyti sem slíkt væri efnislega réttlætanlegt með öðrum hætti en þeim einum að skerast úr leik eins og óþægur krakki og nota þá síðan auðvitað þá stöðu sína að ætla eitt þróaðra, vestrænna ríkja, að skerast þannig úr leik til þess að reyna að fá kröfur sínar viðurkenndar. Staðreyndin er sú, herra forseti, að allt tal um hina vistvænu orku sem við eigum hér til raforkuframleiðslu sem kappsmál sé að nýta í þágu iðnaðar, sem annars sé rekin með jarðefnaeldsneyti eða óhagstæðum orkugjöfum annars staðar, er óskaplega tvíbent vegna þess að þessi vistvæna orka --- að svo miklu leyti sem hún er vistvæn í þeim skilningi að henni séu ekki samfara óréttlætanlegar umhverfisfórnir á öðrum sviðum --- kemur okkur þá til góða í hverju tilfelli og er sú forgjöf sem við höfum, þó að við hefðum undanþágulaust gerst aðilar að Kyoto-bókuninni. Það er staðreynd sem ekki verður fram hjá horft. En krafa Íslands var um að losunin vegna iðnaðarstarfseminnar jafnframt fengist líka í forgjöf upp að vissu marki og um það snerist hið íslenska ákvæði. Og færa má fram rök bæði með því og móti að það sé sanngjarnt eða réttlætanlegt að Ísland fái þannig algera sérmeðhöndlun ofan í 10% aukningu sem okkur, einum ríkja, var viðurkennd, þannig að það var nú ekki beðið um lítið að heimta þar til viðbótar þá sérmeðhöndlun sem Ísland fékk. Staðreyndin er sú að ef hér yrði sameiginlegur markaður með losunarkvóta, þá væri iðnaðaruppbygging á Íslandi, þó í litlu hagkerfi væri, í nákvæmlega sömu aðstöðu og iðnaðaruppbygging annars staðar hvað það varðar að menn gátu þá keypt sér losunarkvóta fyrir viðbótariðnaðarlosuninni en notið góðs af því að orkan væri framleidd með vatnsorku eða jarðhita og það þyrfti þá ekki að kaupa kvóta hennar vegna. Þegar betur er farið yfir þetta dæmi, herra forseti, þá orkar það á ýmsan hátt mjög tvímælis ef maður vill vera sanngjarn í garð þeirrar viðleitni, hinnar almennu viðleitni um að menn taki sameiginlega á þessu vandamáli. Útreikningarnir sem hér voru bornir á borð um hið mikla framlag til alþjóðaumhverfismála byggðu yfirleitt á því að valkosturinn væri uppbygging sams konar iðnaðar í þróunarríkjunum sem væru undanþegin kvótunum. Og þá var hægt að setja dæmið þannig upp að það væri mikið framlag til sameiginlegra umhverfismála að gera þetta á Íslandi en um leið og það var komið til einhvers annars iðnvædds ríkis sem var með kvóta kom dæmið ekki þannig út, heldur þvert á móti. Að síðustu verð ég að segja, herra forseti, að óskaplega er það brjóstumkennanlegt að heyra hæstv. utanrrh. endalaust koma hér upp og ráða aldrei við sig í skoðanaskiptum við fólk, sem að einhverju leyti hefur önnur viðhorf en hann sjálfur til umhverfismála eða áherslu í atvinnumálum, að ætla þá að afgreiða það með þeim hætti sem hæstv. ráðherra gerði hér áðan. Mikið óskaplega er það erfitt, herra forseti, eða hlýtur að vera erfitt og brjóstumkennanlegt að vera þannig á sig kominn í rökræðum um mál að komast alls ekki yfir það að til er fólk með aðrar skoðanir og aðrar áherslur en maður sjálfur.

Herra forseti. Ég tel fullkomlega eðlilegt að hv. þingmenn hafi allt aðrar skoðanir en ég. Það er bara allt í lagi. Hins vegar verða viðkomandi þingmenn að viðurkenna skoðanir sínar. Það liggur alveg ljóst fyrir að hv. þm. hafa ekki viljað styðja íslensk stjórnvöld í baráttunni fyrir hinu svokallaða íslenska ákvæði sem felur í sér svigrúm fyrir stækkun Ísals sem þegar hefur verið stækkað um 90 þús. tonn. Átti þá að loka þeirri verksmiðju? Það hefur og gefið svigrúm fyrir stækkun járnblendiverksmiðjunnar, sem þegar hefur orðið að nokkru leyti. Það gefur einnig svigrúm fyrir byggingu Norðuráls, framtíðarstækkun Norðuráls og síðan byggingu álverksmiðju á Reyðarfirði. Það liggur alveg ljóst fyrir að án þessa svigrúms hefði ekki orðið af þessum verkefnum. Það hefði verið ósamrýmanlegt að berjast ekki fyrir íslenska ákvæðinu. Þetta eru staðreyndir. Það er ekki nóg að berjast á móti ákveðnum málum á Alþingi, menn verða líka að viðurkenna afleiðingar þess. Það er rangt að Íslendingar hafi einir barist fyrir ákveðnum sérmálum. Skógarnir voru viðurkenndir í heild sinni á síðustu stigum málsins. Allt flugið er utan við þetta, stór þáttur í samgöngum víða í Evrópu. Þannig hafa orðið margvíslegar breytingar frá upphaflegum ákvæðum. Það er að mínu mati brjóstumkennanlegt að hér skuli hv. þm. á Alþingi standa upp og bera á borð að íslensk stjórnvöld hafi ein verið að berjast fyrir sérstökum hagsmunamálum þjóðar sinnar.

Herra forseti. Ég sagði ekkert um að önnur stjórnvöld hefðu ekki reynt að fá breytinga vegna sérstöðu sinnar. Það liggur fyrir að í upphaflegu samningagerðinni var komið til móts við sérstöðu ríkja. Sumum var gert að draga úr losun, önnur fengu óbreyttan kvóta í sinn hlut og enn önnur ríki fengu heimild til að auka nokkuð losun, m.a. Noregur, Ástralía og Ísland, sem fékk langmest, þ.e. 10%. Krafa Íslands um hið sérstaka íslenska ákvæði gekk miklu lengra en allt annað. Það má líka deila um hvort áformin, hin göfugu áform um að ná þarna umtalsverðum árangri í þágu umhverfisins og loftslagsins á jörðinni, hafi ekki verið þynnt dálítið út með ýmsum þeim undanþágum, eins og flugi og öðru slíku, sem teknar voru inn. Það er meining margra. Ég hef aldrei hafnað því að ákveðin efnisleg rök geti verið fyrir ákveðinni sérstöðu Íslands. Við töldum hins vegar að þá ætti að vinna henni brautargengi þannig að undirrita með fyrirvara um að þeirra mál yrðu skoðuð. Það var upphaflegi ágreiningurinn í þessu máli. En ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að skera sig algjörlega úr leik ef hún fengi ekki sinni kröfu framfylgt tók íslenska ríkisstjórnin ein ríkisstjórna. Meira að segja Bandaríkin undirrituðu, eins og kunnugt er, á síðasta degi sem tilskilinn var til þess. Það að krefjast þess að sérstaða Íslands yrði metin er eitt. En hitt, að krefjast undanþágu fyrir öll stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar, alla stækkun og nýjar fabrikkur sem voru á borðinu, er íslenska ákvæðið. Íslenska ákvæðið er að fá að taka alla stóriðju sem ríkisstjórnina dreymdi um að mögulega gæti verið í sjónmáli á næstu árum komplett inn sem undanþágu. Það er nú millivegur á milli þessa, herra forseti.

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að ríkisstjórnin vann að því að fá íslenska sérákvæðið til að skapa svigrúm fyrir uppbyggingu þessara atvinnufyrirtækja. Þess vegna hafa þau verið að rísa. Þess vegna var Ísal stækkað. Þess vegna var álverksmiðjan í Hvalfirði byggð og járnblendiverksmiðjan stækkuð. Ég hef litið þannig á málflutning hv. þingmanna, sem ég hef vitnað til, að við hefðum ekki átt að biðja um þetta eða vinna að málinu. Nú heyri ég að hv. þm. dregur í land og það er vel. Ég veit ekki betur en að flokkur hans tali um það í sveitarstjórnarmálum uppi á Akranesi að það beri að stækka Norðurál í Hvalfirði. Á sama tíma hefur mér heyrst að hér á Alþingi séu hv. þm. sama flokks að berjast gegn því að þessi verksmiðja geti starfað, m.a. með afstöðu í þessu máli. Það má vel vera að hv. þm. líki það illa að þessi þáttur sé dreginn fram og hann þoli það illa. Hann telur kannski ekkert mál að vera á móti svona málum og geta síðan sagt að það skipti engu máli, það hafi engin áhrif. Ég heyri að að hv. þm. tekur það tekur það til sín. En það er nauðsynlegt að draga fram þennan sannleika. Menn geta ekki komist upp með endalausan tvískinnung í atvinnumálum.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það nú þannig að Ísland fékk heimild til að auka sína losun um 10% miðað við 1990 meðan mörg önnur iðnvædd ríki og ekkert óskaplega mikið iðnvædd stóðu frammi fyrir því að þurfa verulega að draga úr losun sinni. Við höfðum nú í fyrsta lagi þetta 10% svigrúm. Í öðru lagi gátum auðvitað aukið losun í samræmi við það sem okkur hefði tekist með aðgerðum að draga úr henni á öðrum sviðum. Það svigrúm stóð atvinnulífinu til boða. Í þriðja lagi hefði að sjálfsögðu verið hægt að reisa hér fyrirtæki á komandi árum, eftir að þetta fyrirkomulag væri komið á, með því að kaupa út losunarheimildir, eins og bíður manna í iðnaðaruppbyggingu annars staðar í iðnríkjunum. Þannig er beinlínis rangt að halda því fram að frekari iðnaðaruppbygging á Íslandi hefði þar með verið úr sögunni. Það eru heimatilbúin rök sem hæstv. ráðherrar hafa smíðað sér. En það er að vísu rétt að menn hefðu ekki haft á lager stórfelldar ókeypis losunarheimildir til að lokka að nýja stóriðju eins og hæstv. ríkisstjórn vildi fá. Það er rétt. Sá hefði orðið munurinn á. Varðandi tugguna hjá Framsókn um að félagar okkar á Akranesi séu með aðra stefnu í umhverfis- og stóriðjumálum en flokkurinn að öðru leyti þá er hún óskaplega þreytt. Ég verð að segja um Framsókn gömlu: Ja, litlu verður Vöggur feginn. Það er lítið sem tungan finnur ekki. Þetta er það eina sem þeir hafa til að draga fram í þessa umræðu. Staðreyndin er auðvitað sú að það sem félagar okkar á Akranesi segja um þetta mál er í beinu samhengi við þá staðreynd að fyrirtækið hefur starfsheimildir til að auka umsvif sín og í tengslum við atvinnu- og skipulagsmál bæjarfélagsins og ganga félagar okkar út frá þeim veruleika. Það er nú allt og sumt sem Framsókn hefur fundið. En að sjálfsögðu deila þeir meiningum og skoðunum með okkur í almennu samhengi umhverfismála, þar á meðal því að við gerum sömu kröfur til virkjana og framkvæmda í þessu samhengi eins og öðru hvað umhverfisáhrif snertir. Ég hugga hæstv. utanrrh. með því að þannig er það.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um till. til þál. um aðild að Kyoto-bókuninni við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar vekur í sjálfu sér athygli á því hvernig við stöndum okkur í tengslum við þær alþjóðlegu skuldbindingar sem við höfum gengist undir í sambandi við sjálfbæra þróun og umhverfismál. Hæstv. utanrrh. hefur verið mjög upptekinn af því að mæra árangur sinn á alþjóðavettvangi og hvernig Íslendingar hafi getað vikist undan að axla hliðstæða ábyrgð og aðrar þjóðir. En hins vegar er rétt að skoða hvernig við stöndum. Sá koltvísýringskvóti sem við höfum fengið er í sjálfu sér ekki ótakmarkaður. Það er önnur starfsemi hér á landi en stóriðja sem losar koltvísýring. Einn stærsti þáttinn er samgöngurnar. Ríkisstjórnin hefur sett sér stefnumið í samgöngum, þ.e. um að takmarka mengun, og hún er líka aðili að alþjóðlegum samningum þar að lútandi. Ég vil vekja athygli á því að losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum sl. tíu ár hefur aukist um nærri 10%. Það virðast ekki uppi neinir sérstakir tilburðir til að draga úr losun á koltvísýringi frá samgöngum hér á landi. Alla vega er þar töluvert langt í að við uppfyllum þá samninga sem við höfum undirgengist og þær yfirlýsingar sem við höfum samþykkt, og hins vegar áherslnanna í reynd í samgöngumálum. Ég vil draga þetta fram. Í frv. til laga um samgönguáætlun, sem hér er til umræðu á þinginu, er t.d. ekki minnst á umhverfismál eða mengunarmál í lagatextanum, eða samninga á því sviði sem við Íslendingar höfum þó skuldbundið okkur til að fylgja eftir. Það er ekki minnst á það í markmiðstexta laganna um samgönguáætlun. Þetta er þannig í reynd sú sýn sem ríkisstjórnin hefur á þessi mál. Herra forseti. Ég mátti til með að draga þetta hér fram. Það er líka ástæða til að horfa til annarrar þróunar í atvinnulífi hér á landi hvað þessu viðvíkur. Við höfum minnst á samgöngurnar og ég gat þess að koltvísýringsmagnið hefur aukist um 10% á sl. tíu árum án þess að nokkuð hafi þar verið að gert. Samgöngurnar eru að fara af sjó upp á land og því fylgir stóraukin mengun. Stefnan í sjávarútvegi hefur leitt til þess að vinnslan fer að allt of stórum hluta fram úti á sjó. Flutningar á fiski fara fram á landi, landshorna á milli. Það er m.a. afleiðing af stefnunni í sjávarútvegsmálum. Allt þetta miðar að því að auka mengun og losun á koltvísýringi út í andrúmsloftið. Þarna eru ekki neinir tilburðir við að koma á skipulagi í samræmi við þær alþjóðaskuldbindingar sem við höfum undirgengist um að draga úr mengun á þessu sviði. Tökum sem dæmi þróunina í slátrun, flutning á sláturfé hér innan lands. Allt hefur þar miðast að því að færa vinnsluna í stórar einingar og leggja niður hinar minni einingar. Það hefur haft í för með sér flutninga á sláturfé landshorna á milli með aukinni mengun. Það er líka í trássi við allar hugmyndir um gæðastýringu vörunnar. Hvar sem okkur ber niður hér innan lands ganga öll stýritæki þvert á stefnu sem við höfum annars samþykkt varðandi mengunarmál, þ.e. að draga úr losun koltvísýrings. Virðulegi forseti. Ég mátti til með að draga þetta hérna fram. Í lagatexta samgönguáætlunar er ekki minnst á þessar skuldbindingar okkar. Samgöngur eru einn stærsti aðilinn í losun á koltvískýringi út í andrúmsloftið. Það er ekki minnst á þetta í lagatextanum. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. utanrrh.: Finnst honum eðlilegt að í lögum um stefnumörkun í samgönguáætlun skuli ekki á það minnst? Mér finnst það ekki og hef gagnrýnt það. Mér finnst langt á milli orða og athafna hvað það varðar að taka á málum innan lands samkvæmt skuldbindingum sem við höfum undirgengist varðandi losun á gróðurhúsalofttegundum. Mér er til efs, virðulegi forseti, eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. utanrrh. hér áðan, að hann skilji hugtakið, hina almennu skilgreiningu á bak við hugtakið sjálfbær þróun. Alla vega eru skýringar hans á því hugtaki með öðrum hætti heldur en ég hef áður heyrt.

Herra forseti. Ég vildi aðeins benda hv. þingmönnum sem hafa verið að ræða um stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á það að þessi stefnumörkun er prentuð sem fylgiskjal í þessari tillögu á bls. 32--38. Þar kemur skýrt fram á bls. 34 hver er spá um meðalútstreymi frá árunum 2008--2012. Útstreymisheimild Íslands er 3.200 tonn og það er gerð sú áætlun að við gætum náð þeim árangri að vera innan þeirra marka, eða í 3.000 tonnum, með því að halda áfram því mikla landgræðslu- og skógræktarstarfi sem hefur m.a. verið hafið í tíð núverandi ríkisstjórnar af miklum krafti og stefna mörkuð í því sambandi. Jafnframt kemur fram áætlun um stóriðjuna þar sem við gerum ráð fyrir því að vera innan þeirra marka sem við höfum samið um. Þessi stefnumörkun kemur því mjög skýrt fram í þessu sambandi. Þar er rakið hver spáin er að því er varðar samgöngungar, hver spáin er að því er varðar iðnaðinn og fiskiskipin og annað sem máli skiptir í þessu sambandi. Því er beinlínis rangt að hér sé ekki hugað vel að framtíðinni. Að því er varðar sjálfbæra þróun sem hv. þm. telur að ég skilji ekki þá læt ég mér það í léttu rúmi liggja. Ég flutti hér ræðu við umræðu um utanríkismál þar sem ég gerði það mál að sérstöku umtalsefni. Þar kemur fram skilningur minn á því máli. Hvort sá skilningur sé í andstöðu við alþjóðaskilgreiningar í þessu sambandi þá held ég svo ekki vera. En ég ætla ekki að fara í neina samkeppni við hv. þm. um það að hann skilji hlutina vel og kunni þá vel en sá sem hér stendur viti ekkert í sinn haus.

Herra forseti. Það er þessi nálgun á málinu að halda sig innan marka þegar pólitísk stefna er að draga úr og vinna sig inn í ákveðið ferli. Þar skilur á milli. Ég benti á í ræðu minni hvernig við í atvinnulífinu erum ekki að vinna að því að draga úr eins og mér fyndist að við ættum að gera. Fyrir mér er sú friðþæging að halda sig innan markanna ekki nægjanleg. Mér er sú nálgun ekki hugnanleg, þó svo ég skilji sjónarmið hæstv. utanrrh. hvað þetta varðar. Ég benti á samgöngurnar sem dæmi um stórmál á þessu sviði þar sem við höfum undirgengist skuldbindingar, yfirlýsingar og sáttmála um að draga úr mengun af völdum samgangna. Samt hafa þær, eins og ég sagði áðan, aukist um 10% á síðustu tíu árum. Samt sem áður er í þessu lagafrv. um samgönguáætlun ekki minnst einu orði, þ.e. í lagatextanum, á þessa mikilvægu stefnumörkun sem allar þjóðir eru uppteknar af. Við heyrðum t.d. síðast í fréttum í gær um flugið að settur yrði mengunarkvóti á flugið. Allar þjóðir eða alla vega þjóðir í nágrenni okkar eru því uppteknar af þessari umræðu um mengun frá samgöngum. En samt er ekki minnst einu orði á það hér í stefnumarkandi frv. til laga um samgöngur. Ég sakna þess að sjá ekki áherslur í þá veruna hér innan lands.

Herra forseti. Helsta ráðið til þess að draga úr losun að því er varðar samgöngur er skattlagning. Það er gagnrýnt mjög í heiminum hversu lítil skattlagning er á eldsneyti í Bandaríkjunum. Það er alveg ljóst að ef bensínverð yrði hækkað verulega í Bandaríkjunum þá kæmi það til með að draga mjög úr losun, en þar er bensínverð mjög lágt. Það stendur í okkur hér að hækka eldsneytisverð til flutninga innan lands, ekki síst með tilliti til byggðamála. Það er því ekki auðfundin leið í þessu sambandi. En af því er hv. þm. hefur svona mikinn metnað að gera miklu meira en hér er gert, er hann þá að leggja til að lagður verði á nýr eldsneytisskattur á dísilolíu og bensín til flutninga til þess að draga úr þessum flutningum þannig að þeir borgi fullkomlega það sem vegirnir kosta? Svo er ekki í dag. Fróðlegt væri að vita hvort það er það sem hv. þm. er að tala um. Það er ekki nóg að koma hér upp í máli eftir máli og segja í þessu máli að þetta beri að gera, en segja svo í öðru máli að eldsneytið og flutningskostnaðurinn sé allt of hár. Það er þessi tvískinnungur sumra þingmanna í þessu máli sem mér finnst ekki vera boðlegur.

Herra forseti. Mér finnst þessi útúrsnúningur hæstv. utanrrh. heldur ekki vera boðlegur. Ég rakti m.a. hvernig skipan atvinnumála hér á landi stuðlaði að því að auka flutningskostnað, að auka flutninga sérstaklega á landi. Flutningar eru færðir upp á land, og það þýðir aukna losun á koltvísýringi, með því að reka þannig fiskveiðistjórnarstefnu að fiskur er fluttur landveg landshorna á milli. Þessa nálgun er ég að gagnrýna, virðulegi forseti. Ég er líka að gagnrýna það að stefnumörkun á sviði orkumála sé ekki sett inn í lagatexta frv. um samgönguáætlun í samræmi við stefnuyfirlýsingu og skuldbindingar ríkisstjórnarinnar. Það er alveg sjálfsagt og alveg rétt hjá hæstv. utanrrh. að við Íslendingar erum mjög háðir samgöngum og bílum og notkun á eldsneyti. En það er ekki þar með sagt að við séum háðir því að nota endilega dýrustu bílana eða bílana sem nota dýrasta eldsneytið og mest af því. Það mætti huga að ákveðinni pólitík í þeim efnum með skattlagningu á þá bíla sem nota mest eldsneyti og eru kannski bara helst notaðir af efnamesta fólkinu. Við getum kannski stýrt skattlagningu á bíla þannig. Að sjálfsögðu verðum við að treysta á bílinn við samgöngur. En við getum ekki á þeim grundvelli vikið okkur undan þeirri ábyrgð að stefnumörkunin er að draga úr koltvísýringslosun og halda henni í lágmarki.

Herra forseti. Allir vita sem fylgst hafa með þessum málum öllum að Bandaríki Norður-Ameríku ákváðu að vera ekki með í Kyoto-bókuninni. Það olli þjóðum heims mjög miklum vonbrigðum að sú þjóð sem losar mest, það iðnríki sem losar mest á hvern mann skuli ekki ætla að gangast undir þessa sameiginlegu regnhlíf. Nú er staðreyndin sú að menn hafa setið á rökstólum og reiknað hvort hægt sé að sjá fram á það að bókunin taki í raun gildi og geti orðið virk án Bandaríkjanna. Á vefsíðum á netinu sem fylgjast með þessum málum kveður nú við nokkuð bjartsýna tóna því nú virðist ljóst að það sé vilji hjá mjög stórum losendum að vera með. Þar eru nefnd til sögunnar Japan og Rússland sem að öllum líkindum ætla sér að reyna að fullgilda bókunina. Og staðfest hefur verið að það sé stefna Evrópusambandsins, sem í bókuninni er í raun litið á sem einn aðila, þ.e. þeirra 15 landa sem undir hatti þess eru, að fullgilda bókunina um miðjan júní n.k. Menn eru því farnir að sjá að orðið geti af því að bókunin taki gildi. En þetta hefur verið ansi löng og ströng vegferð, herra forseti, og mikið hefur gengið á. Það hefur svo sannarlega ekki verið einfalt mál að komast að samkomulagi á vettvangi þjóðanna um sveigjanleikaákvæði þessarar bókunar. Hæstv. utanrrh. nefndi skógræktina til sögunnar í ræðu sinni áðan og það hvernig skógarnir hafa verið viðurkenndir undir Kyoto-bókunina sem bindingarfaktor, þ.e. það var viðurkennt að skógar og jarðvegur binda kolefni og þess vegna geta lönd talið sér það til tekna ef þar eru skógar. Þau geta talið fram skóga sem hluta af bindingu sem vegur þá upp á móti losun. En, herra forseti, það er alveg nauðsynlegt að hér komi fram að þegar ákveðið var að heimila slík ákvæði þá gekk það ekkert þrautalaust. Það var látið undan gífurlegum þrýstingi á þeim tíma sem menn voru að vona að Bandaríkin gætu lufsast til þess að vera með, sem þau reyndar gerðu á endanum ekki. Ástæðan fyrir því að látið var undan þessum þrýstingi var fyrst og fremst sú að ef ekki hefði verið tekið tillit til skógræktar og landgræðslu þá hefði bókunin ekki getað gengið í gildi. Þetta var því björgunaraðferð sem iðnríkin fóru í á þennan hátt, þ.e. að heimila það að lönd gætu talið sér skógrækt og landgræðslu til tekna. Það má ekki líta svo út í þessari umræðu að þetta hafi verið sjálfsagt mál því upphaflega átti ekki að hlusta á þær raddir sem gerðu kröfu um að skógræktin og landgræðslan yrðu þarna kreditfærð. Herra forseti. Miðað við stefnu íslenskra stjórnvalda í þessum málum þá er alveg ljóst hvernig þau sjá fyrir sér fyrsta skuldbindingartímabilið frá 2008--2012. En í þessu samhengi þarf að horfa til langs tíma og við þær spurningar sem ég spurði hæstv. utanrrh. í fyrri ræðu minni vil ég bæta einni sem mér finnst afar þýðingarmikil: Hvernig sjá íslensk stjórnvöld fyrir sér framhaldið, þ.e. næsta skuldbindingartímabil? Við hverju megum við búast í þeim efnum? Hvernig ætla íslensk stjórnvöld að halda á málum Íslendinga í umræðum um það? Í framhaldi af því er kannski rétt að spyrja, vegna þess að það mun vera fyrir næsta haust sem stjórnvöld þurfa að tilkynna hvort ákvæðin sem Ísland fékk samþykkt í Marrakesh verða yfir höfuð notuð: Ætla íslensk stjórnvöld að skila skýrslu til skrifstofu samningsins, þ.e. með yfirlýsingum um það að ákvæðið verði notað á fyrsta skuldbindingartímabili? Sjá íslensk stjórnvöld það langt fram í tímann varðandi stóriðjuverkefnin að þau geti sagt fyrir um það á komandi haustdögum hvort sveigjanleikaákvæðið sem Íslendingar fengu samþykkt í Marrakesh verði notað eða ekki? Herra forseti. Þá er líka alveg nauðsynlegt að hæstv. utanrrh. gefi okkur örlítið meira utan á beinin en við höfum í þessum pappírum varðandi íslenska ákvæðið. Nú er það ljóst og kemur fram í skýrslu hæstv. umhvrh. sem hún flutti í þinginu fyrr í vetur, skýrslu um niðurstöðu 7. aðildarríkjaþings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, að einungis losun koltvíoxíðsins sjálfs sé undanþegin í ákvæðinu en ekki losun flúorkolefna. Það kemur fram á bls. 6 í skýrslunni frá hæstv. umhvrh., með leyfi forseta: ,,Þar sem losun flúorkolefna frá álverum fellur ekki undir íslenska ákvæðið mun árangur stóriðjufyrirtækjanna í því að halda losun þeirra í lágmarki ráða nokkru um möguleika Íslands til þess að standa við skuldbindingar Kyoto-bókunarinnar.`` Í þessari umræðu, herra forseti, er eðlilegt að við fáum að fræðast um það hvernig íslensk stjórnvöld sjá fyrir sér þennan þátt flúorkolefnanna. Það er ekki einfalt mál að gera samning við álfyrirtæki um losun þeirra sem lýtur öðrum lögmálum en losun annarra gróðurhúsalofttegunda. Í svari sem ég fékk frá hæstv. umhvrh. á síðasta löggjafarþingi kom fram að ekkert lægi þá fyrir um hvernig tekið yrði á losun flúorkolefnanna en alveg ljóst var á svari hæstv. umhvrh. að innan skamms yrði að taka nánar á útfærslu þess atriðis í samningum við fyrirtækin. Herra forseti. Af því að hæstv. utanrrh. gaf til kynna í andsvari áðan að losunarheimildirnar sem Íslendingar hafa fengið gefi svigrúm fyrir atvinnuuppbyggingu tengda stóriðju vil ég spyrja: Hvernig er hægt að halda því fram að Íslendingum beri að gefa stóriðjufyrirtækjum þetta svigrúm endurgjaldslaust þegar stóriðjufyrirtæki annars staðar í hinum iðnvædda heimi þurfa að öllum líkindum að greiða fyrir losunarheimildir? Hvernig sér hæstv. utanrrh. okkur réttlæta það að stóriðjufyrirtæki fái hér losunarheimildir án þess að þurfa að greiða fyrir en þurfi kannski að greiða fyrir þær í nágrannalöndum okkar? Ég þarf að fá svör við því hvort honum finnist þetta alveg réttlætanlegt.

Herra forseti. Mér er ekki kunnugt um að sú stefnumörkun liggi fyrir meðal annarra þjóða að stóriðjufyrirtæki greiði fyrir losun sína. Sú stefnumörkun liggur fyrir, og það er unnið að því, að losunarkvótar gangi kaupum og sölum þannig að hægt sé að kaupa upp kvóta í öðrum löndum með fjárfestingum, t.d. í löndum Austur-Evrópu, Mið-Evrópu og víðar í heiminum, og ýmis fyrirtæki í heiminum sjái sér hag í því að fjárfesta í þessum löndum og skapa þannig aukið svigrúm. En það liggur náttúrlega jafnljóst fyrir að það mun hafa nokkur áhrif á arðsemi þessara fyrirtækja ef hér á landi á að skattleggja þau þeirra sem ætla að byggja upp stóriðju sérstaklega, og gæti komið í veg fyrir að viðkomandi fyrirtæki risu hér á landi. Ýmsir draga í efa að þau fyrirtæki sem hér hafa verið að rísa og eiga eftir að rísa gefi nægilegan arð. Ég held að það sé nokkuð snemmt að byrja núna að tala um réttmæti þess að skattleggja þessi fyrirtæki. Engin slík áform eru uppi af hálfu íslenskra stjórnvalda. Það er stefna íslenskra stjórnvalda að þessi fyrirtæki geti starfað hér en ekki að koma í veg fyrir starfsemi þeirra, svo það sé alveg skýrt. Það er ekki stefna íslenskra stjórnvalda að gera einhverjar allt aðrar kröfur til fyrirtækja á Íslandi en í samkeppnislöndunum. Það er stefna íslenskra stjórnvalda að íslenskt atvinnulíf sé samkeppnisfært við fyrirtæki á alþjóðlegum markaði. Við þurfum á því að halda að fá fleiri fyrirtæki hingað til lands, meiri erlenda fjárfestingu sem er minni hér á landi en víðast hvar annars staðar í heiminum, sérstaklega í vestrænum löndum. Það vill svo til að orkulindirnar eru okkar mikilvægasta auðlind og við hljótum að nýta þær til að auka velferð Íslendinga og samkeppnishæfni á alþjóðlegum mörkuðum en ekki til að draga úr þessari samkeppnishæfni. Hvað síðar kann að gerast í þessum efnum vil ég ekki spá neitt um, eða hvernig við munum halda þessum málum áfram á öðrum hluta þess tímabils sem hér er verið að tala um. Við erum með stefnumörkun að því er varðar fyrsta hluta þessa tímabils, til ársins 2012. Þar kemur ýmislegt fram, t.d. í samgöngumálum, á bls. 36, sem hefur verið sagt hér að ekkert komi fram um. Það er því ekki rétt að ekki sé verið að huga að því. Að því er varðar útstreymi fyrirtækja í áliðnaði í sambandi við flúorkolefni er stefnt að því og það tryggt í þessari stefnumörkun að útstreyminu verði haldið í lágmarki, og það mun verða gert. Út af fullyrðingu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um að það væri engin auðlindastefna --- að sjálfsögðu er auðlindastefna. En hún þarf ekki að byggjast á því að fara út í það á þessu stigi að skattleggja sérstaklega útstreymi í stóriðju. Þá kemur spurningin: Er ekki rétt að skattlegja annað útstreymi? Það má vel vera að sá dagur komi að við þurfum að gera það í einhverjum meiri mæli, ég ætla ekki að útiloka það, en á þessu stigi tel ég rangt að fara út í sérstaka skattlagningu á stóriðjuna nema þá ef áhugi hv. þingmanna beinist að því að koma í veg fyrir byggingu þessara fyrirtækja. Það er ekki stefna núverandi ríkisstjórnar, það eitt er víst. Við viljum byggja nauðsynlegar virkjanir til að hægt sé að halda þeim áformum sem eru uppi um uppbyggingu stóriðju hér á landi. Við teljum það nauðsynlegt íslensku efnahagslífi, íslensku velferðarkerfi, íslenskum almenningi sem þarf að auka kaupmátt sinn og íslenskum byggðum. Við ætlum ekki að finna upp einhverja skattpíningarstefnu til að koma í veg fyrir það.

Hæstv. forseti. Ég er hrædd um að orð hæstv. utanrrh. um skattpíninguna gætu orðið fleyg hér á hinu háa Alþingi, og má nú heyra enduróm af umræðu um sjávarútvegsmál og kvótaskiptingu í íslensku samfélagi og réttlætið og ranglætið sem því fylgir. En ég ætla ekki að ræða það hér, herra forseti. Auðvitað er það alveg rétt að okkur skortir auðlindapólitík til að byggja á. Þegar talað er um að losunarkvótarnir á gróðurhúsalofttegundirnar hafi verðgildi er það einmitt það sem gerir það að verkum að þeir geta gengið kaupum og sölum á markaði. Og ég get ekki séð að það sé í neinum takti við heilbrigða hugsun um samkeppni eða heilbrigt samkeppnisumhverfi að verðmæti eins og losunarkvótar séu afhentir ókeypis. Það hlýtur að vera hluti af samkeppninni að fyrirtækin borgi fyrir þau verðmæti sem felast í losunarkvótunum og það sé hluti af þeim útreikningi sem fer fram þegar fyrirtæki fjárfesta. Ef það er eitthvað sem gengur í blóra við samkeppnina er það það að afhenda kvótana sem eru mjög verðmætir, og verða eflaust enn verðmætari þegar fram í sækir, á silfurfati. Ég skil hins vegar ágætlega að það er í fullu samræmi við stefnu hæstv. utanrrh. í virkjanapólitík og byggðapólitík. Það kemur mér ekki á óvart. En þetta bara gengur ekki upp í samkeppnishugsuninni.

Herra forseti. Við erum að tala um fyrirtæki sem hafa verið að byggja sig upp fram á þennan dag. Við erum að tala um fyrirtæki sem verða að byggja sig upp áður en þetta fyrsta tímabil gengur í garð. Líka er rétt að það komi fram að verið er að vinna í tilskipun á vegum Evrópusambandsins á þessu sviði. Þó að við getum ekki haft nægileg áhrif á hana vegna þess að við höfum ekki sama aðgang að vinnunni og Evrópuríkin verðum við væntanlega að taka hana til umfjöllunar hér þegar þar að kemur. Í þessu uppkasti að tilskipun er gert ráð fyrir því að stóriðjan sé undanskilin. Eigum við þá að ganga lengra en Evrópusambandið til að gera þessum fyrirtækjum ómögulegt að starfa hér á landi? Nú kann það að vera þóknanlegt þeim sem eru andvígir öllum áformum í þessu, hvort sem það er álver á Austurlandi, stækkun Ísals í Hafnarfirði eða stækkun Norðuráls í Hvalfirði. Það kann að vera. En er ekki rétt að gera það með öðrum hætti og vera þá bara á móti þeirri uppbyggingu? Þarf endilega að vera að búa til einhverja sérstaka skattpíningarstefnu hér á landi til að gera þessum fyrirtækjum ómögulegt að starfa umfram það sem gildir í öðrum löndum? Það er mér ómögulegt að skilja, herra forseti, og ég endurtek að það verða að vera starfsskilyrði hér á landi fyrir þessi fyrirtæki sem þola alþjóðlegan samanburð við alþjóðlega samkeppni. Annars verður ekkert úr þessari uppbyggingu.

Hæstv. forseti. Hafi hæstv. utanrrh. haldið að ég mundi kikna í hnjáliðunum af því að hann nefndi Evrópusambandið gerist það ekki, og það skiptir mig engu þótt búið sé að undanskilja stóriðjuna í einhverjum drögum að tilskipun sem er væntanleg frá Evrópusambandinu einhvern tímann í nánustu framtíð. Það er alveg jafnslæmt. Mig langar líka, herra forseti, til að benda á að það er hægt að fjárfesta í fleiru en stóriðju. Það vill þannig til að erlendir fjárfestar hafa áhuga á fleiru en stóriðju. Það eru hins vegar íslensk stjórnvöld sem hafa bara áhuga á stóriðju og halda að allir aðrir vilji bara fjárfesta á Íslandi í stóriðju. Það er hinn mikli misskilningur í þessu máli, herra forseti. Auðvitað vefst það líka fyrir íslenskum stjórnvöldum að það er ekki mjög fýsilegt að fjárfesta á krónusvæði. Líklega er það þar sem hnífurinn stendur í kúnni. Þess vegna þarf að grípa til alls kyns aðgerða til að laða hingað erlenda fjárfesta sem létu sér ekki detta í hug, því miður, að fjárfesta hér á landi nema ókeypis losunarkvótar fylgdu með í kaupunum á silfurfati, að ekki sé talað um það annað sem fylgir í náttúruspjöllum og öðru ef við erum að tala um stóriðju, virkjanir og álver. Þetta verður allt að hanga saman, herra forseti. Það breytir því ekki að auðlindapólitíkin er ekki til, hún liggur ekki til grundvallar. Þess vegna er í raun aldrei hægt að komast að niðurstöðu um það hvernig eigi að fara með þessi verðmæti, hvort sem þau heita kvótar í sjávarútvegi eða umhverfismengunarkvótar, meðan sú pólitík er ekki fyrir hendi, herra forseti.

Herra forseti. Sem betur fer er áhugi fyrir því að fjárfesta í öðrum atvinnuvegum en stóriðju. Og áhugi ríkisstjórnarinnar stendur líka til þess, að sjálfsögðu. Það er nauðsynlegt að fjárfest sé í öllu því sem getur gefið af sér þá afkomumöguleika að viðkomandi fyrirtæki standi undir sér og geti borgað mannsæmandi laun. Þar gildir mestu að nýta þau tækifæri sem gefast en ekki að útiloka þau og segja svo í leiðinni: Við skulum gera eitthvað annað. Þannig gengur efnahagslífið ekki fyrir sig. Þess vegna er nauðsynlegt að nota þessa möguleika eins og aðra möguleika. Hv. þm. sagði að vandamálið að því er varðar þessa stóriðju væri að viðkomandi vildi ekki fjárfesta á krónusvæði. Þessi stóru fyrirtæki eru tiltölulega lítið háð íslensku krónunni. Þau selja megnið af afurðum sínum erlendis, lítið hér á innlendum markaði. Mest af kostnaði þeirra er greiðsla fyrir íslenska orku. Ég get því ekki séð að það sé neitt sérstakt vandamál. Þar að auki hefur íslenska krónan staðið sig tiltölulega vel að undanförnu og hún er því ekki sú hindrun sem kom fram í máli hv. þm. Ég tel að staðið sé algjörlega eðlilega að málum og það beri að gera það áfram. Ég er alveg viss um að hv. þm. mundi sjá það ef hv. þm. stæði frammi fyrir því að bera ábyrgð á þessum málum og bæri ábyrgð á framtíð þjóðarinnar í þeim mæli sem hún gerir þegar hún stendur að ríkisstjórn.

Herra forseti. Það er rétt að halda því til haga að sjálfbær þróun sem er undirrótin að þeirri bókun sem hér er fjallað um byggir á þremur meginstoðum, hinni umhverfislegu, hinni félagslegu og hinni efnahagslegu. Þær stoðir þurfa allar að vera til staðar til að við getum fjallað um sjálfbæra þróun af alvöru. Og af því hæstv. ráðherra talar hér um einhverja skattpíningarstefnu sem hann ætli ekki að undirgangast, þá verð ég að benda honum á að samkvæmt Ríó-yfirlýsingunni og því ferli sem hefur verið í gangi síðan á ráðstefnunni í Ríó, þá hefur ein af meginreglunum verið sú að verð vöru þurfi að endurspegla allan kostnað sem til fellur við framleiðslu hennar og förgun. Ef álfyrirtæki þurfa að borga losunarheimildir, þá fellur kostnaðurinn auðvitað við þær losunarheimildir á vöruverðið. Ef vara mengar, þá er eðlilegt að fyrirtækin þurfi að borga fyrir förgun sem eyðir menguninni eða gangi þannig frá menguninni að hún sé engin eða svo gott sem engin. Þegar íslensk stjórnvöld ætla sér að heimila stórfyrirtækjum að framleiða hér ál og blása gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið endurgjaldslaust, þá eru þau ekki að standa undir skuldbindingum sínum varðandi sjálfbæra þróun af því þau ætla sér ekki að láta verð vörunnar endurspegla allan kostnað sem eðlilegt er að til falli við framleiðslu vörunnar. Það sama á við varðandi meðgjöfina í Kárahnjúkavirkjun þar sem landið undir virkjunina kostar ekki nokkurn skapaðan hlut.

Herra forseti. Ég mæli fyrir máli sem hefur komið fyrir hv. Alþingi mjög lengi sem varðar heimildir Færeyinga til veiða innan íslenskrar landhelgi og Íslendinga til veiða innan færeyskrar lögsögu. Samkvæmt þeim samningi munu aðilar semja fyrir 20. júní nk. um veiðiheimildir færeyskra nótaskipa á loðnuvertíðinni sem stendur frá þeim degi til apríl 2003. Er eins og í samningi landanna frá því í fyrra við það miðað að það verði 30.000 lestir og síðan er gert ráð fyrir að færeyskum skipum sé heimilt á loðnuvertíðinni 2002--2003 að veiða allt að 10.000 lestum af loðnu innan íslenskrar lögsögu. Auk þess er gert ráð fyrir heimildum til kolmunnaveiða, gagnkvæmra, í landhelgi landanna. Og loks er gert ráð fyrir að íslensk skip hafi heimild til að veiða allt að 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld innan færeyskrar lögsögu á þessu ári, af annarri síld en þeirri norsk-íslensku, en við höfum heimildir til þess að veiða í færeyskri lögsögu úr þeim stofni. Ég veit að þessi tillaga er hv. þingmönnum mjög kunnug og legg til að henni verði að lokinni umræðu vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Þessi samningur er nokkuð gamalkunnur og hefur verið með nokkuð líku sniði milli Íslands og Færeyja á undanförnum árum. Það er þó eitt sem mig langar til að fá upplýst ef hæstv. utanrrh. getur upplýst mig um það, það eru ákvæðin í 4. gr. samningsins um aðgang Íslendinga að veiðum á 1.300 lestum af makríl og 2.000 lestum af síld úr öðrum síldarstofnum en þeim norsk-íslenska. Mig langar til að vita hvernig nýting okkar hefur verið á þeim veiðiheimildum á undanförnum árum, hvort til séu upplýsingar um það hverjir hafi nýtt sér slíkar heimildir, hvaða útgerðir og í hvaða magni okkur hafi tekist að nýta okkur þær heimildir sem kveðið er hér á um í 4. gr.

Herra forseti. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um það hvernig þær veiðar hafa gengið. Ég hygg þó að þær hafi ekki verið nýttar að öllu leyti. Einhverjar veiðar hafa átt sér stað á makríl, en eftir því sem ég best veit hafa átt sér stað tiltölulega litlar eða engar veiðar af síld úr öðrum síldarstofnum en norsk-íslensku síldinni. Það liggur náttúrlega alveg ljóst fyrir að hér er ekki um samning að ræða sem er fullt jafnvægi í. Til dæmis er gert ráð fyrir að færeysk skip hafi heimild til að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2002, en það er að sjálfsögðu nauðsynlegt og eðlilegt að koma slíkum upplýsingum á framfæri við hv. nefnd sem mun fjalla um málið og mun ég gera ráðstafanir til þess.

Herra forseti. Það er eiginlega fátt nema gott og ekkert nema gott að segja um samskipti Íslands og Færeyja á sviði sjávarútvegsmála. Þau hafa lengi verið góð og gagnkvæmt hagstæð báðum ríkjum. Ég leyfi mér að fullyrða að Íslendingar hafi á ýmsan hátt notið góðs af, þó svo að ljóst sé að þau samskipti séu og voru náttúrlega einkum framan af alls ekki jöfn í þeim skilningi að Færeyingar nutu hér lengi og njóta enn talsvert meiri veiðiréttinda en við hjá þeim. Það er alveg frá þeim tíma að Færeyingar byggðu sjávarútveg sinn að verulegu leyti upp á sókn á Íslandsmið og Íslendingar sýndu því skilning þegar þeir færðu út landhelgina og Færeyingar hafa hér lengi síðan notið talsverðra heimilda. En ég minni líka á að þau fiskveiðiréttindi Færeyinga sem áttu undir högg að sækja á ákveðnum tíma og skammsýnir íslenskir stjórnmálamenn og forsvarsmenn í íslenskum sjávarútvegi gerðu á ákveðnum tíma harða hríð að þeim einhliða fiskveiðiréttindum sem Færeyingar höfðu hér og töldu að við ættum að afnema þau þegar erfiðir tímar gengu yfir í íslenskum sjávarútvegi og við þurftum að takmarka dálítið veiðar okkar. Sem betur fer tókst að koma í veg fyrir það og það hefur nú bærilega skilað sér á seinni árum, því hagsmunir Íslands hafa farið að liggja í verulega ríkari mæli í því að hafa þessi góðu samskipti við Færeyinga. Það er t.d. ljóst að við mundum alls ekki hafa náð þó þeirri hlutdeild í norsk-íslensku síldinni sem við náðum í samningum þar um, nema vegna þess að á grundvelli góðra samskipta við Færeyinga fengum við veiðiréttindi í færeysku lögsögunni og tókum drjúgan hluta af afla okkar í norsk-íslenska síldarstofninum, einkum á árunum 1996 og 1997 og fram á ár 1998 innan færeysku lögsögunnar. Einnig er ljóst að gagnkvæm veiðiréttindi t.d. í kolmunna og fleiri tegundum hafa ekki síður nýst okkur Íslendingum vel núna seinni árin heldur en öfugt. Það er eitt atriði þó sem ástæða er til að spyrja um í þessum samskiptum og það er kolmunninn. Nú hafa ekki náðst um hann samningar eins og kunnugt er, sem menn jafnvel gerðu ráð fyrir, og það stendur í 7. gr. samningsins sem er settur á blað í febrúar, að menn séu sammála um það, eða eins og segir á færeyskunni: ,,Partarnir eru samdir um, at vegna væntandi broytingar í umsitingini av svartkjaftastovninum í íslendskum og/ella føroyskum sjógvi,`` --- þá ætli menn að tala saman um þau mál og þessi endurskoðun eigi að fara fram --- ,,áðrenn 15. mars 2002``. Nú er nýlega lokið eða fyrir stuttu árangurslausum fundum um þessi mál í Grænlandi og ég veit ekki hvort íslensk og færeysk stjórnvöld hafa haft með sér eitthvert samband síðan. Það er ekki endilega víst að það verði alveg jafnvandkvæðalaust að tryggja fullkomna samstillingu Íslendinga og Færeyinga í þessu máli af augljósum ástæðum, því við erum upp að vissu marki keppinautar um hlutdeild í þeim stofni. Og ég ætla ekki að fara að rukka utanrrh. um einhver viðkvæm samningahagsmunamál, en ég leyfi mér að spyrja eftir því hvort sé eitthvað af þessu að frétta, hvernig hæstv. sjútvrh. meti stöðuna í samningum almennt um kolmunnann og þá líka þau samskipti okkar og Færeyinga í því ljósi.

Herra forseti. Því miður er engin ástæða til mikillar bjartsýni í sambandi við samninga um nýtingu kolmunnastofnsins og því miður er það svo að um ofveiði hefur verið að ræða og þess vegna höfum við gripið til þess ráðs að takmarka afla okkar í þeirri von að aðrir geri það sem virðist vera að menn ætli sér að gera. Við höfum ekki verið ánægðir með þá hlutdeild sem okkur er ætluð í þessu sambandi, en það er alveg rétt hjá hv. þm. að Íslendingar og Færeyingar hafi ekki verið algjörlega samstiga í þessu máli. Þar er eins og oft vill verða um ólíka hagsmuni að ræða. Það er hins vegar rétt hjá hv. þm. að við höfum átt mjög góð samskipti við Færeyinga og okkur tókst í eitt sinn þegar slitnaði upp úr samningaviðræðum um nýtingu síldarstofnsins að ganga frá samningum milli Íslands og Færeyja að næturlagi til þess að reyna að tryggja rétt okkar sem best sameiginlega gagnvart öðrum í því máli og það var skref sem skipti miklu máli um framhaldið. Sem betur fer hefur ríkt góð samvinna á milli þjóðanna á sviði sjávarútvegsmála og ég vona sannarlega að svo verði áfram og íslensk stjórnvöld hafa, eftir því sem ég best veit eða a.m.k. ávallt meðan ég hef komið þar að málum, alltaf átt mjög góða samvinnu við Færeyinga og sú góða samvinna hefur m.a. byggst á því að við Íslendingar höfum verið tilbúnir til þess að sýna sérstöðu og málum þeirra fullan skilning.

Herra forseti. Eins og ég sagði þá held ég nú að það hafi verið hyggindi sem í hag komu og við höfum notið góðs af, án þess að ég sé að mæla með því að við leggjum einhliða hagrænan mælikvarða á gildi þeirra samskipta. Ég tel að okkur hafi verið sómi að því að koma vel fram við frændur okkar og vini Færeyinga í því tilviki að þeirra aðstæður breyttust mjög með útfærslu íslensku fiskveiðilögsögunnar á sínum tíma. Ef það stendur okkur nærri að reyna að koma sæmilega rausnarlega fram við einhverja þá held ég það séu nú þessir ágætu grannar okkar. Það mætti reyndar margt af samskiptum okkar við Færeyinga læra og væri betur t.d. ef jafnhnökralaus væru og hefðu verið í gegnum tíðina samskipti okkar við nágrannana í vestri, Grænlendinga. Þar hefur ekki tekist að leysa jafngreiðlega úr öllum samskiptamálum og vantar upp á í raun að samningar séu til staðar um mál, þó það valdi kannski ekki miklum vandræðum eins og nú háttar. Varðandi kolmunnastofninn aftur þá held ég að ákaflega mikilvægt sé að reyna að halda góðu sambandi við Færeyinga og ef mögulegt er að Íslendingar og Færeyingar stilli saman kröfur sínar eins og kostur er. Það gætu alveg átt eftir að verða uppi sambærilegir tímar að einhverju leyti í því máli eins og átti við um norsk-íslensku síldina. Ég er alveg sannfærður um að ef Íslendingum og Færeyingum tekst að finna sanngjarnar leikreglur sín í milli þannig að við þurfum ekki að óttast að upp komi erfiður ágreiningur um innbyrðis skiptingu, þ.e. ef slíkt yrði að einhverju leyti uppi á teningunum, þá finnst mér margt benda til þess að sameiginlega væru þjóðirnar sterkari í heildina tekið í þessari glímu vegna þess að þá er komin stór lögsaga þar sem kolmunninn heldur sig mikið og krafan auðvitað orðin stærri og sterkari sem gerð væri sameiginlega. Ég tel því að menn eigi að leggja nokkuð á sig í þeim efnum.

Herra forseti. Hér er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að samningi um vörslu kjarnakleyfra efna sem gerður var í Vínarborg 2. mars 1980. Þetta er einn af þeim samningum sem öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ályktaði um og hvatti ríki heims til að staðfesta. Við höfum lagt okkur mjög fram að undanförnu við að staðfesta alla þá samninga sem ályktun öryggisráðsins gerir ráð fyrir. Hér er um að ræða samning sem öðlaðist gildi 8. febrúar 1987 og 20. mars 2002 voru aðildarríki hans orðin alls 75. Þessi samningur felur í sér að nauðsynlegt er að breyta íslenskum lögum og hæstv. dóms- og kirkjumrh. hefur þegar lagt fram frv. þess efnis sem tekur mið af ákvæðum samningsins. Því sé ég ekki ástæðu til, herra forseti, að gera nánari grein fyrir þessu máli hér. Það hefur áður komið fram á Alþingi. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá utanrmn. um till. til þál. um fullgildingu stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu. Nefndin hefur fjallað um málið, en með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda fyrir Íslands hönd stofnsamning Fríverslunarsamtaka Evrópu sem undirritaður var í Vaduz í Liechtenstein 21. júní 2001. Fríverslunarsamtök Evrópu voru stofnuð í Stokkhólmi árið 1960 og gilti samningurinn um fríverslun með vörur og aðra samvinnu milli aðildarríkjanna tengda henni. Síðan samningurinn var gerður hafa geysimiklar breytingar orðið á viðskiptaumhverfinu og samstarfi Evrópuríkja og því var talið tímabært að endurskoða stofnsáttmálann. Breytingarnar eru mjög yfirgripsmiklar. Ákvæði um fríverslun með vörur, ríkisaðstoð, opinber fyrirtæki og einkasölur, undirboð og samkeppni hafa verið endurskoðuð og aukið við reglum um tæknilegar hindranir, hugverkavernd, frelsi fólks til flutninga, fjárfestingar, þjónustuviðskipti og opinber innkaup. Þá hefur stofnanaþátturinn verið endurskoðaður. Fullgilding samningsins kallar á lagabreytingar hér á landi. Fyrir utanríkismálanefnd hafa verið lögð drög að frv. til breytinga á ýmsum lögum, en lagabreytingarnar lúta einkum að því að veita svissneskum ríkisborgurum sams konar réttindi og borgarar á Evrópska efnahagssvæðinu njóta samkvæmt EES-samningnum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt og er einróma í þeirri afstöðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. við frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt. Nefndin hefur fjallað um málið, sent það til umsagnar og farið yfir það. Markmið frv. er að gera smávægilegar breytingar á lögum um virðisaukaskatt sem flestar snúast um framkvæmdaatriði. Það veigamesta snýr að endurgreiðslum á virðisaukaskatti vegna vinnu við íbúðarhúsnæði. Málið snýst um að þessar endurgreiðslur geti komið hraðar en nú hefur verið. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frv. sem snúast fyrst og fremst um að gera þessa endurgreiðslu hægari fyrir þá sem þurfa að taka við þessum peningum, m.a. að bætt verði inn ákvæði um hámarkstíma sem skattstjóri hefur til þess að afgreiða slík erindi. Síðan eru lagðar til breytingar á tollskrárnúmerum sem snúast um leiðréttingar. Þetta eru í stórum dráttum þær brtt. sem nefndin gerir tillögu um. Undir álitið skrifar öll efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. vegna frv. til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þetta mál er tengt kjarasamningum við lögreglumenn sem voru undirritaðir í júlí árið 2001. Í framhaldi af því og í tengslum við þá kjarasamninga var gefin út yfirlýsing um ákveðna breytingu á lífeyrismálum lögreglumanna sem snýst um að samræma lífeyrisréttindi miðað við að lögreglumenn hætti almennt séð 65 ára. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að fleiri stéttir en lögreglumenn sem telja sig eiga tilkall til slíkra kjara og búast má við að á næstu árum komi mál sem þessi til umfjöllunar hér í þinginu. Það kom líka fram í umfjöllun um málið að þeir lögreglumenn sem eru nú eldri en 65 ára vilja gjarnan fá lengri umþóttunartíma til þess að hætta störfum en að gert er ráð fyrir í frv. Er því gerð tillaga um að rýmkaður verði sá tími sem fyrirhugaður var. Í frv. var gert ráð fyrir að þeir verði hættir fyrir 1. október 2002, en í brtt. sem nefndin gerir er lagt til að dagsetningin verði 1. maí 2003. Undir þetta nefndarálit skrifa þeir hv. nefnarmenn sem voru viðstaddir afgreiðslu málsins og er ekki ágreiningur um það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir enn einu nál. vegna frv. til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það frv. sem hér er á ferðinni snýst um að festa í lög ákveðnar venjur sem hafa tíðkast við afgreiðslu mála hjá sjóðnum. Ýmis álitamál hafa komið upp þar sem stjórn sjóðsins hefur sett ákveðnar viðmiðanir um það hvernig með skuli fara. Stjórn sjóðsins telur ástæðu til að lögfesta þessar starfsreglur. Nefndin hefur farið yfir málið, sent það til umsagnar og fjallað um það töluvert. Komið hefur fram að þetta mál snýr að sumu leyti að kennurum. Bent er á að algengt sé að kennarar taki sér launalaust leyfi sem vari akkúrat tólf mánuði. Það er því rétt að í athugasemdum við frv. hefði orðalagið þurft að vera þannig að ,,að algengt sé að kennarar láti tímabundið af störfum í tólf mánuði.`` Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það stendur og tekur undir það þess vegna með stjórn lífeyrissjóðsins að eðlilegt sé að þær viðmiðanir sem hafa verið notaðar í starfi stjórnarinnar verði lögfestar. Undir þetta nefndarálit ritar öll nefndin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti vegna frv. til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga. Þetta mál er sambærilegs eðlis og það sem var til umfjöllunar áðan og snerist um að þær viðmiðanir sem notaðar hafa verið í störfum stjórnar lífeyrissjóðsins verði lögfestar. En það sem einkum er verið að fjalla um í þessu frv. er að ekki sé verið að greiða út maka- og barnalífeyri á sama tíma og laun eru greidd vegna viðkomandi starfsmanns. Þessa reglu hefur stjórn sjóðsins viðhaft og er í frv. lagt til að hún verði lögfest. Nefndin gerir ekki athugasemd við frv. og leggur til að það verði samþykkt. Undir þetta ritar öll nefndin.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Rekstur Steinullarverksmiðjunnar var erfiður í byrjun. Erfiðleikarnir stöfuðu annars vegar af tæknilegum ástæðum og hins vegar af mikilli skuldsetningu fyrirtækisins í erlendri mynt á tímum óðaverðbólgu. Fljótlega tókst að leysa tæknileg vandamál við framleiðsluna og afurðir fyrirtækisins urðu fyllilega samkeppnishæfar við afurðir frá öðrum framleiðendum. Með tímanum tókst að byggja upp markað í Færeyjum, Bretlandi og víðar, en útflutningur á afurðum fyrirtækisins hefur gert það að verkum að afkastagetan hefur verið að mestu fullnýtt frá því starfsemin hófst. Hæstv. forseti. Í ágúst 2001 samþykkti byggðaráð Skagafjarðar að óska eftir formlegum viðræðum við aðra ráðandi hluthafa í Steinullarverksmiðjunni hf. um sölu á hlutabréfum sveitarsjóðs í félaginu. Hinn 5. okt. sl. var haldinn fundur fulltrúa stærstu hluthafa Steinullarverksmiðjunnar hf. og var tilefni hans að ræða ósk sveitarfélagsins um sölu á hlut þess. Á fundinum kom fram að sveitarfélagið stefndi að því að selja allan hlut sinn og var af hálfu þess lögð áhersla á að sem best sátt ríkti milli aðila hluthafasamkomulagsins frá 1989 um framkvæmd sölunnar. Var niðurstaða fundarins sú að sveitarfélagið legði fram nánari hugmyndir um sölu bréfanna og tæki í framhaldi af því upp viðræður við einstaka hluthafa. Í lok nóvember 2001 gerði sveitarfélagið aðilum hluthafasamkomulagsins skriflegt tilboð um að kaupa hlut þess á genginu 3,05. Byggðist tilboðið á mati sérfræðinga á virði Steinullarverksmiðjunnar hf., en matið var á bilinu 794,6--842,4 millj. kr. Það svarar til gengis á bilinu 2,88--3,05 fyrir hvern hlut. Í bréfinu kom fram að stefna sveitarfélagsins væri að selja bréfin fyrir lok ársins og var þess óskað að svör bærust fyrir 5. desember. Af hálfu ríkisins var tilboði um kaup á hlut sveitarfélagsins hafnað. Í síðari hluta desembermánaðar gerðu GLD heildverslun og Kaupfélag Skagfirðinga sameiginlegt tilboð í 52% hlut sveitarfélagsins og Paroc Group í fyrirtækinu. Ef tilboðinu hefði verið tekið hefði hlutur GLD heildverslunar og Kaupfélags Skagfirðinga orðið tæp 70%. Þegar eftir að ríkinu varð kunnugt um að slíkt tilboð hefði komið fram var óskað eftir fundi með aðilum hluthafasamkomulagsins til að ræða breyttar forsendur sem upp væru komnar og framtíðareignarhald á félaginu. Á fundinum lýstu fulltrúar ríkisins því yfir að þar sem fyrir lægi að Paroc hefði breytt um afstöðu og vildi nú selja hlut sinn í fyrirtækinu þá vildi ríkið jafnframt taka til athugunar að selja sinn hlut. Jafnframt var því lýst yfir af hálfu ríkisins að það vildi láta á það reyna hvort hægt væri að ná samstöðu um að bjóða bréf ríkisins, sveitarfélagsins og jafnvel Parocs til sölu með sameiginlegu útboði. Af hálfu sveitarfélagsins og Paroc var þeirri leið hafnað. Hinn 18. febrúar sl. barst ríkinu, Paroc Group og sveitarfélaginu Skagafirði kauptilboð í eignarhluti framangreindra aðila í Steinullarverksmiðjunni hf. frá Húsasmiðjunni hf., BYKO hf. og Kaupfélagi Skagfirðinga. Hinn 1. mars sl. náðist samkomulag á grundvelli sameiginlegs gagntilboðs ríkisins, Paroc Group og sveitarfélagsins Skagafjarðar um sölu á hlutum þessara aðila í Steinullarverksmiðjunni hf. til þeirra þriggja fyrirtækja sem stóðu að kauptilboðinu frá 18. febrúar. Í samkomulaginu kom fram að eftirfarandi skilyrði þurfi að uppfylla áður en gengið verður frá endanlegum samningi um viðskiptin: a. að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði, b. að seljandi heimili lagalega og/eða fjárhagslega áreiðanleikaskoðun af hálfu aðila sem kaupandi tilnefnir og að niðurstaða áreiðanleikaskoðunarinnar verði án efnislegra athugasemda, c. að eftirfarandi samningar verði undirritaðir samhliða: i. ,,samstarfs- og leyfissamningur`` til langs tíma milli félagsins og Paroc Group Oy AB, Finnlandi, og ii. ,,dreifingarsamningur`` milli félagsins og Paroc Group, d. að Alþingi, sveitarstjórn Skagafjarðar og allar félagsstjórnir sem málið varðar staðfesti og heimili kaupin, tilboðið og kaupsamninginn milli aðilanna, hér eftir nefndur ,,kaupsamningurinn``, e. að kaupandi gefi skriflega yfirlýsingu um þá ætlun sína að halda áfram rekstri félagsins á Sauðárkróki, f. að sveitarstjórn Skagafjarðar gefi skriflega yfirlýsingu um að halda áfram að veita félaginu þjónustu, t.d. heitt og kalt vatn, hafnaraðstöðu og viðeigandi og samþykkt svæði til úrgangslosunar; gjöld fyrir þessa þjónustu skulu vera á sambærilegum kjörum og gilda fyrir önnur fyrirtæki í sveitarfélaginu, g. að ríkisstjórn Íslands gefi skriflega yfirlýsingu um þá ætlun sína að aðstoða við umsóknarferli og greiða í góðri trú fyrir endurnýjun starfsleyfis félagsins á sanngjörnum kjörum. Hæstv. forseti. Þetta mál er þannig vaxið að það stendur upp á ríkið og stjórnvöld að Alþingi samþykki frv. sem ég hef hér mælt fyrir fyrir mánaðamót til að af þessari sölu geti orðið. Ég legg því mikla áherslu á að það fái skjóta afgreiðslu. Ég held að það sé mikilvægt að fram komi að ríkið hafði ekki frumkvæði að því að selja hlut sinn í fyrirtækinu heldur er það skoðun stjórnvalda að miðað við að ráðandi aðilar tóku ákvörðun um að selja hlut sinn þá var nauðsynlegt fyrir ríkið til þess að verja eign sína að selja einnig. Því er þetta mál hér fram komið. Ég mælist til þess að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um Steinullarverksmiðjuna er hálfdapurlegt. Það er dapurleg staðreynd að frv. af þessum toga sé komið hér inn á Alþingi. Þannig var með Steinullarverksmiðjuna á sínum tíma að tekist var á um stofnsetningu hennar og staðsetningu. Urðu miklar deilur um það og sjálfsagt pólitísk refskák á þeim tíma. Það var m.a. tekist á um hvort hún skyldi byggð hér á Suðurlandi eða á Sauðárkróki. Fyrir beinan pólitískan atbeina á sínum tíma var ákveðið að Steinullarverksmiðjan skyldi byggð á Sauðárkróki. En það var alls ekki einfalt mál og um þetta voru miklar deilur. Steinullarverksmiðjan hefur reynst mikill happafengur fyrir Sauðárkrók og fyrir Skagafjörð. Þó að nokkrir byrjunarörðugleikar hafi verið við rekstur hennar þá gekk reksturinn afar vel þegar á leið og hefur hún skilað góðum arði til eigenda sinna. Hún hefur skilað öruggu starfi til þeirra starfsmanna sem þar eru og drjúgum tekjum til sveitarfélagsins, bæði í hinum ýmsu gjöldum og fasteignagjöldum. Fjárhagur hennar er afar góður. Á fyrirtækinu hvíla litlar skuldir þannig að hún er í sjálfu sér í mjög góðu lagi. Þetta fyrirtæki er í góðu lagi og er í góðum rekstri. Það skaffar örugga og góða atvinnu fyrir byggðarlagið og skapar byggðarlaginu tekjur. Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka þetta fram í upphafi. Hæstv. ráðherra sagði að stjórnvöld hefðu ekki haft beinan atbeina að þessu máli. Það má segja að þau hafi haft hann óbeinan með stefnu sinni gagnvart sveitarfélögunum vegna þess að þau hafa ekki haft tekjustofna til að standa undir nauðsynlegum verkefnum sem þeim hafa verið falin. Við ræddum fyrr í dag um félagslega íbúðakerfið sem hefur verið sveitarfélögum mjög þungt sem og ýmis annar rekstur. Eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. fyrr í dag hefur einmitt fjárhagur sveitarfélagsins Skagafjarðar verið mjög þungur á undanförnum missirum og hefur þess verið krafist af sveitarfélaginu að það bæti fjárhag sinn og fjárhagsstöðu. Hefur eftirlitsnefnd með fjárhag sveitarfélaganna hjá félmrn. krafist þess að sveitarfélagið bætti fjárhag sinn. Sveitarfélagið Skagafjörður hefur orðið að beygja sig undir þessar kröfur og þetta ástand sem stjórnvöld hafa skapað í umgjörð sveitarfélaganna. Í fyrra var sveitarfélagið í Skagafirði knúið til að selja Rafveitu Sauðárkróks, félag sem hafði skilað sveitarfélaginu drjúgum tekjum og auk þess staðið undir og veitt margháttaða þjónustu sem kom sveitarfélaginu til góða. Sveitarfélagið var samt knúið til að selja þessa rafveitu sína, og það var meira að segja gert þannig að ríkið veitti fjármagn til Rariks til að kaupa rafveituna. Það hefði þá verið alveg eins gott og miklu eðlilegra, eins og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Frjálslynda flokksins lögðu reyndar til, að þessir fjármunir hefðu farið beint til sveitarfélagsins Skagafjarðar en ekki í gegnum Rarik þannig að Rarik fengi peninga frá ríkinu til að yfirtaka Rafveitu Sauðárkróks. Svona hefur þetta gengið og nú er komið að því að knýja sveitarfélagið til að selja Steinullarverksmiðjuna. Ég segi ,,knýja`` vegna þess að það hefur verið knúið á af hálfu stjórnvalda um að sveitarfélagið rétti fjárhag sinn og það hefur ekki fundið aðrar leiðir en að selja eignir. Hafi afgreiðsla um sölu á Rafveitu Sauðárkróks verið umdeild í héraðinu er salan á Steinullarverksmiðjunni enn umdeildari þannig að sá gjörningur sem hér er verið að mæla fyrir er mjög umdeildur heima í héraði og mikil ósátt um framkvæmd hans. Þetta vil ég að komi fram þannig að það sé alveg ljóst. Víkjum þá að öðrum framgangsatriðum hér. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra á ríkissjóður um 30% af hlutafé, að mig minnir, í fyrirtækinu. Til þess að mega selja hluti sem þessa, hluti ríkisins, þarf samkvæmt lögum að vera til þess heimild á fjárlögum. Svo er ekki, það er engin heimild á fjárlögum fyrir ríkið til að selja þennan hlut sinn þannig að þó að verið sé að flytja hér einhver sérlög um Steinullarverksmiðjuna vegna þess að um hana gilda sérlög --- það er í raun og veru verið að leggja til breytingu á sérlögum sem gilda um Steinullarverksmiðjuna --- þarf engu að síður að vera heimild á fjárlögum til að ríkið megi selja sinn hlut. Þá heimild skortir þannig að hér er þá ekki, virðulegi forseti, um löglegan gerning að ræða hvað þetta varðar. Í öðru lagi er ríkinu jafnframt skylt, með svo stóran eignarhlut í slíku fyrirtæki, hlutabréf sín, að bjóða hann til sölu á almennum markaði og leita þar hæstu tilboða. Það hefur ekki verið gert heldur er bara gengið til samninga við einn aðila um sölu á hlutabréfunum. Þetta lagaákvæði sem lýtur að meðferð á eignum ríkisins og sölu þeirra er því heldur ekki í heiðri haft. Allur framgangsmáti hér af hálfu ríkisins er á svig við lög. Þá er rétt að geta þess jafnframt, sem hæstv. iðnrh. kom reyndar inn á í framsögu sinni, að fyrirvari er m.a. um að samkeppnisyfirvöld banni ekki kaupin eða setji um þau efnisleg skilyrði. Nú hefur Samkeppnisstofnun óskað eftir öllum gögnum sem lúta að sölu þessa fyrirtækis. Verði af sölunni fer þessi framleiðsla nánast á einokunarhendur þannig að þeir aðilar sem munu vilja kaupa einangrunarefni sem þessi verksmiðja framleiðir verða ofurseldir hreinni einokun á markaðnum. Samkeppnisstofnun hefur einmitt óskað eftir öllum upplýsingum um þetta og áskilið sér tíma til að kanna og fjalla um. Það er því algjörlega ótímabært, herra forseti, að leggja fram frv. um sölu á Steinullarverksmiðjunni núna þótt ekki ekki komi annað til en þetta. Eigum við að láta það yfir okkur ganga að Alþingi afgreiði lög með fyrirvara því að þau snúast um þær eignabreytingar á Steinullarverksmiðjunni sem hér er verið að fjalla um? Ætlast þá hæstv. ráðherra til þess að þessi lög verði afgreidd með fyrirvara um að Samkeppnisstofnun samþykki gerninginn? Það eru nefnilega litlar líkur á því að Samkeppnisstofnun verði búin að afgreiða málið fyrir sitt leyti áður en þingi lýkur í vor. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er það hugmynd ráðherrans að þetta verði afgreitt með fyrirvara? Auk þess, eins og ég segi, virðist þessum gerningi með einhverjum hætti vera þvingað inn á sveitarfélagið. Fjárhagsstaða Steinullarverksmiðjunnar er sterk, og eins og kaupsamningur er hér lagður upp munu kaupendur ekki þurfa að leggja fram neina fjármuni, þeir geta sótt þá inn í fyrirtækið því það er eignalega svo vel sett. Nýir eigendur geta einfaldlega sótt fé inn í fyrirtækið til að greiða það út. Hefði í sjálfu sér verið nær hjá sveitarfélaginu Skagafirði að styrkja fjárhag sinn með því hreinlega að finna aðrar leiðir, láta t.d. bara Steinullarverksmiðjuna kaupa hlut í sjálfri sér og láta eigendurna fá fé með þeim hætti. Miklu nær hefði verið að kanna þær leiðir. Nei, herra forseti, það er eitthvað mjög kyndugt hér á ferð, einhver kyndugur bakgrunnur varðandi allan þennan kaupskap. Þá er og vert að geta hins sérkennilega ferlis að án þess að vera búið að ganga frá kaupum eða sölu á þessu fyrirtæki er hæstv. iðnrh. á fundum í Skagafirði, í blaðaviðtölum og útvarpsviðtölum, farin að útdeila þessu fé, farin að útdeila því fé sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður fái fyrir söluna, t.d. 100 millj. kr. í Þverárfjallsveg. Þverárfjallsveg á að fjármagna í fyrsta lagi á allt annan hátt, og á vegáætlun, en samt er hæstv. ráðherra farin að deila út þessum fjármunum. Verði af þessari sölu sem ég tel alls ekki víst, og tel reyndar óheppilegt ef af verður, renna þeir fjármunir í sjálfu sér inn í ríkissjóð. Hæstv. iðnrh. hefur ekkert umboð til að deila út fé eins og ráðherrann hefur verið að gera og ég get vitnað í viðtöl við ráðherrann þar sem hún ýjar að því með hvaða hætti fjármagninu verði skipt. Það er við afgreiðslu fjárlaga sem það er ákveðið og er alveg hreint makalaust þegar ráðherrar fara umboðslaust upp á sitt eindæmi að lofa peningum í þetta og hitt. Herra forseti. Þetta ferli allt er með endemum enda heyrði ég einmitt hjá ákveðnum aðilum í Skagafirði að þarna væri verið að útvega fé í kosningasjóð Framsfl. fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar og að hæstv. ráðherra hefði verið að reyna að útdeila þangað fé. Það eru ekki mín orð en ég heyrði þau sögð. Þessi umgerð öll á sölu þessarar verksmiðju er alveg með endemum enda er hugmyndin mjög umdeild heima í héraði. Virðulegi forseti. Það er ekki sjálfgefið að halda verksmiðjum og atvinnufyrirtækjum sem þessum gangandi úti á landi. Með stefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. í samgöngu- og flutningamálum, er flutningskostnaður á framleiðsluvöru verksmiðjunnar orðinn verulega hár og íþyngjandi því að það verður að segjast eins og er að markaðurinn fyrir vöru þessarar verksmiðju er náttúrlega fyrst og fremst á suðvesturhorninu. Sömuleiðis verður að flytja stóran hluta af hráefninu af suðvesturhorninu til verksmiðjunnar. Vegna stefnu stjórnvalda hvað varðar flutningsmál hafa þessir þættir einmitt verið stórlega að þyngjast síðustu missiri, og hafa vissulega gert það að verkum að rekstur verksmiðjunnar sem slíkrar er ekki eins öruggur og góður og áður. Það er því verið að taka verulega áhættu í rekstri hennar með því að breyta eignarhluta á henni að ástæðulausu, og að færa eignarhluta hennar til stórfyrirtækja á höfuðborgarsvæðinu sem væri í lófa lagið að sækja fjármagn inn í þessa verksmiðju og gera síðan svo háar arðsemiskröfur til hennar að hún eigi mjög erfitt með að standa undir þeim kröfum og reikna hana þannig óhagkvæma. Þetta er bara reikningsdæmi. Það er því mjög slæm aðgerð finnst mér, virðulegi forseti, að hrófla við stöðu þessa ágæta fyrirtækis, þessa örugga atvinnufyrirtækis í héraðinu. Ríkið átti mjög góðan hlut að þegar þetta fyrirtæki var stofnað, það var að sönnu umdeilt, og þetta fyrirtæki er gott fyrirtæki þar sem það er og í því eignarhaldi og því rekstrarformi sem er á því. Mikilvæg eignaraðild að þessu fyrirtæki er einmitt eignaraðild þessara finnsku aðila sem eiga það. Síðast þegar ég vissi var ekki ljóst hvort þeir mundu halda áfram hlut sínum í verksmiðjunni við fyrirhugaða eignabreytingu. Það var a.m.k. ekki í hendi og þeir eru, að ég best veit, ekki endanlega búnir að gera upp við sig hvort þeir muni verða áfram eignaraðilar eða ekki, og þá hversu stórir. Það eru þarna margir þættir sem er verið að setja í óvissu. Það er verið að tala um að starfsmenn og einhverjir aðrir óskilgreindir aðilar eigi að koma inn sem eignaraðilar. Það mál er hins vegar algerlega ókannað. Fjölmörg grundvallaratriði sem þessi verksmiðja og starfsemi hennar byggir grundvöll sinn á er verið er að setja í uppnám með þeim aðgerðum sem hæstv. iðnrh. boðar. Virðulegi forseti. Til viðbótar vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort fjáraukalög séu væntanleg samtímis þessum aðgerðum sem leggja til að þessi sala á ríkisbréfunum verði heimiluð. Í öðru lagi vil ég ítrekað spyrja: Telur hæstv. ráðherra að farið hafi verið að lögum varðandi ríkishlutina þegar samið var um sölu þeirra án þess að leitað væri hæstu tilboða? Telur hæstv. ráðherra vera löglega staðið að þessu? Mitt mat er að svo sé ekki. Ég vil að endingu vekja athygli á því samkomulagi sem hæstv. ráðherra las upp, t.d. ,,... að kaupandi gefi skriflega yfirlýsingu um þá ætlun sína að halda áfram rekstri félagsins á Sauðárkróki ...`` Hvers virði er svona barnaleg yfirlýsing? Það getur enginn staðið við svona. Hvernig var með þessar yfirlýsingar þegar verið var að selja suður fyrirtækin á Akureyri? Hvað stendur mikið eftir af þeim loforðum? Svona barnaleg yfirlýsing eins og þarna á í hlut er náttúrlega afar lítils virði enda er engin leið að krefja aðilana um að standa við hana á nokkurn hátt. Hvernig ætti að gera það? Hvernig á að krefja kaupendur um að standa við það að halda rekstri félagsins eða fyrirtækisins áfram á Sauðárkróki eftir að þeim hefur t.d. tekist að gera rekstur hennar óhagkvæman þar? Virðulegi forseti. Það er dapurt hvernig ríkið vill leysa fjárhag sveitarfélaganna og dapurlegt hvernig það ætlar að koma inn í og veikja atvinnugrundvöll fyrirtækja úti um land.

Herra forseti. Það verður að segjast að þetta frv. til laga um sölu Steinullarverksmiðjunnar er ákaflega sérkennilegt mál. Það á sér óvenjulegan aðdraganda og málið er allt mjög sérkennilegt. Eins og hér hefur komið fram og hv. þm. Jón Bjarnason fór yfir er í fyrsta lagi verið að selja ríkiseign án þess að fyrir því sé lagaheimild. Fyrir því er ekki einu sinni heimildargrein í fjárlögum, hvað þá annað. Heimildar skal sem sagt leitað eftir á og þar á ofan var staðið að sölunni þannig að hlýtur að orka stórkostlega tvímælis. Salan er ekki í samræmi við lög og verklagsreglur um opinberar framkvæmdir, meðferð opinberra fjármuna og annað slíkt. Það liggur alveg fyrir að hér er valin mjög óvenjuleg aðferð, að selja þennan hlut án þess að leita í hann tilboða, án þess að Alþingi hafi áður komið að málinu o.s.frv. Herra forseti. Það vakti jafnframt mikla undrun mína þegar ég heyrði í fjölmiðlum --- ekki í umræðum um málið á þingi, nei, í fjölmiðlum --- að hæstv. ráðherra reyndi að fegra þennan gjörning með því að helmingi söluandvirðisins ætti að verja til verkefna sem ráðherra sjálfur tilgreindi að væri skynsamlegt að setja þetta í, svo sem vegabóta eða annarra verkefna.  Ég tel þessi vinnubrögð gersamlega fyrir neðan allar hellur. Almennt talað orka þessa eyrnamerkingar, sem menn eru í æ ríkari mæli farnir út í, mjög tvímælis. Ég vil að farið verði yfir það hér málefnalega hver tengingin er. Hver eru rökin fyrir því að þessir peningar úr ríkissjóði, söluandvirði hlutar ríkisins í Steinullarverksmiðjunni, ef seld verður, renni í ríkissjóð söluandvirðið væntanlega eða á að stofna sérstakan bankareikning á Sauðárkróki og láta þennan hlut ríkisteknanna renna þangað en ekki í ríkissjóð, ekki í kassann? Hvað á þessi eyrnamerking í sjálfu sér að þýða? Auðvitað kann að vera að efnisleg rök standi til þess að byggðarlagið eða nágrannasvæði eigi skilið einhverja uppbót vegna þess að ríkið hleypur frá fyrirtækinu. Ég spyr þá hæstv. ráðherra að því: Eru það rökin? Eru það vísindin á bak við það að helmingur, ekki 40% eða 60% heldur helmingur skuli renna til framkvæmda á þessu svæði, að atvinnureksturinn verði það mikið óöruggari í byggðarlaginu og sveitarfélögin þurfi umbun fyrir? Hver væru rökin ef ekki þau? Sé út af fyrir sig farið yfir það hefur þetta svæði auðvitað notið góðs af því, í formi þessarar atvinnuuppbyggingar, að ríkið var þátttakandi í þessu og kom starfseminni á sínum tíma af stað. Það hafa hins vegar önnur sveitarfélög ekki gert. Meðan þessi atvinnustarfsemi helst á svæðinu þarf í sjálfu sér ekki, af þeim ástæðum, að bæta þessu svæði eitthvað umfram önnur byggðarlög landsins sem geta átt í atvinnuerfiðleikum með viðbótarfjármuni? Ég féllst á það á sínum tíma þegar ríkið seldi sinn hlut í kísilverksmiðjunni að vegna sérstakra aðstæðna þar og þeirrar miklu ábyrgðar sem sveitarfélagið bar á þróun atvinnulífs og uppbyggingar á því svæði, vegna þess óöryggis sem þá blasti við um framhaldið, að ekki væri óeðlilegt að veita fjármuni úr ríkissjóði til að treysta stoðir atvinnulífs á því svæði. Þá hlýtur sambærileg röksemdafærsla að liggja hér að baki, eða hvað? Er hæstv. iðnrh. ekki þeirrar skoðunar að rekstur Steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki, á Sauðárkróki til framtíðar, hafi óljósari stöðu, sé óöruggari í framtíðinni þegar ríkið hverfur þar frá sem eignaraðili? Ef svo er ekki bið ég um rökin fyrir þessari ráðstöfun fjármuna. Þar fyrir utan, herra forseti, og ég spyr ég út í það sem ég tel fáheyrt: Hefur verið farið yfir, t.d. af þeim mönnum sem þekkja vel til laga um fjárreiður ríkisins, hlutverk fjárln. og annað slíkt, það að lagatexti af þessu tagi skuli borinn hér á borð? Með leyfi forseta stendur í 2. mgr. 1. gr.: ,,Helmingur söluandvirðisins skal renna til samgöngubóta eða annarra verkefna ...`` --- það er ekki nánar skilgreint. Til samgöngubóta, sem gætu þess vegna verið flugmál eða hafnarframkvæmdir, eða annarra verkefna, sem er nokkuð vítt, kannski einhver önnur verkefni sem ríkinu dytti á í hug að leggja fjármuni í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi steinullarverksmiðjunnar. Í frv. segir: ,,Helmingur söluandvirðisins skal renna til samgöngubóta eða annarra verkefna í þeim sveitarfélögum sem eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi steinullarverksmiðjunnar,`` --- er það sveitarfélagið Skagafjörður? Eru það líka sveitarfélögin handan Skaga? Er það Akrahreppur? Er það Siglufjörður? Hvar liggja mörkin? Svo kemur rúsínan í pylsuendanum, herra forseti, sem gerir þennan frumvarpstexta algerlega einstæðan, þ.e. ,,... samkvæmt nánari ákvörðun``. Hvers? Fjárln.? Alþingis? Nei, ríkisstjórnarinnar. Samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar skal söluandvirðinu varið til einhverra samgöngubóta eða einhverra verkefna í einhverjum sveitarfélögum sem teljast eiga hagsmuna að gæta samkvæmt nánari ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Hér er aldeilis framsal á ferðinni, herra forseti. Vill ekki bara ríkisstjórnin taka þetta að sér almennt? Vegáætlunina eða nýju samgönguáætlunina og almenna ráðstöfun fjármuna úr ríkissjóði. Auðvitað eru þetta ekkert annað en tekjur í ríkissjóð eins og annað söluandvirði eigna ríkisins sem eiga að lúta lögum og leikreglum í því sambandi. Ég fullyrði, herra forseti, að þetta væri algerlega einstæður lagatexti næði hann fram að ganga.  Herra forseti. Svo kemur að því að upphaf þessa máls, eins og hæstv. ráðherra fór hér yfir, er að sveitarfélagið Skagafjörður taldi sig þurfa að losa fjármuni út úr þessu fyrirtæki, ef ég kann söguna rétt. Þá það. Út af fyrir sig er vitað að það sveitarfélag eins og mörg fleiri búa við erfiðan fjárhag. Það er auðvitað dapurlegt til þess að vita að þetta sveitarfélag virðist hafa upplifað sig í þeirri stöðu, verið í þeirri stöðu, að það hafi nauðugt viljugt orðið að fara út í þær ákvarðanir sem örugglega hafa ekki verið sársaukalausar og örugglega ekki óumdeildar, að selja verðmætar eignir sveitarfélagsins til að grynnka á skuldum og ná endum saman í rekstri. Sveitarfélagið snýr sér til meðeigenda sinna og fer fram á viðræður um hvort þeir séu tilbúnir að kaupa hlut sveitarfélagsins, kaupa sveitarfélagið út. Hvað gerist þá? Ríkið hafnar fyrir sitt leyti kaupum á hlut sveitarfélagsins, í desemberbyrjun eða svo. Ég spyr, herra forseti: Hvenær var sú ákvörðun tekin, af hverjum og hvers vegna? Af hverju hafnaði ríkið fyrir sitt leyti að taka þátt í að kaupa sveitarfélagið út ef það varð að losa um eignarhlut sinn? Af hverju hafnaði ríkið því að koma til móts við sveitarfélagið Skagafjörð með sambærilegum hætti og það keypti eignarhlut sveitarfélaganna í Orkubúi Vestfjarða skömmu áður? Er það jafnræði í framkvæmd? Hvað lá fyrir um afstöðu annarra hluthafa ef ríkið hefði fyrir sitt leyti a.m.k. verið tilbúið að kaupa hlutfallslega sitt eða jafnvel eitthvað meira þannig að sem minnst röskun yrði á eignarhaldi í fyrirtækinu og ríkið hefði áfram með eignarhaldi sínu að hluta til tryggt stöðugleika og m.a. áhrifavald í fyrirtækinu til að tryggja áframhaldandi rekstur þess á staðnum? Liggur ekki hundurinn grafinn þar, herra forseti, að það er með ákvörðun ríkisins um að hafna því sem málið fer í allt annan farveg? Eða var það eitthvert sjónarspil? Var það leikflétta að fara fram á þessar viðræður við ríkið? Tók ríkið þátt í einhverri sviðsetningu með því að koma málunum í nýtt samhengi með því að synja um þetta í byrjun sl. desembermánaðar eða hvort það var í nóvember? Ríkið átti fyrir 30% hlut þannig að ekki geta það talist háskaleg eða óverjandi ríkisumsvif --- er það? --- að ríkið eigi þarna mikinn minni hluta í verksmiðju af þessu tagi, ríkið sem hefur átt og á enn af sögulegum, praktískum og fullgildum ástæðum drjúgan eignarhlut í fjölmörgum mikilvægum atvinnufyrirtækjum og iðnfyrirtækjum sem ekki hefðu komið til sögunnar nema fyrir atbeina ríkisins á sínum tíma. Þá voru menn ekki feimnir við það. Dæmi um það eru Áburðarverksmiðjan og Sementsverksmiðjan og fleiri fyrirtæki mætti nefna. Ef ríkið hefði keypt sinn hlut af eignarhlut bæjarsjóðs Sauðárkróks upp á tæp 24%, þ.e. tæpan þriðjung af þeim hlut, þá væru það væntanlega rúm 7% í eign. Ríkið hefði þá farið upp í rúm 37%. Var það ekki allt í lagi ef aðrir samstarfsaðilar hefðu verið tilbúnir til að auka sinn hlut að sama skapi? Hvers vegna hafnaði ríkið því? Ég hef engin rök eða engin svör heyrt um það mál og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi með þau hér. Það er ekki endilega sjálfgefið að þetta mál sé útkljáð. Samningurinn er að sjálfsögðu með öllum þeim fyrirvörum sem í honum hlutu að verða, þar á meðal og ekki síst með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það kemur enginn til með að segja að þetta mál gæti ekki tekið nýja stefnu ef svo bæri undir og vilji væri til þess. Mér er ekki kunnugt um að hinir finnsku samstarfsaðilar sem hafa verið mjög verðmætir samstarfsaðilar í þessu fyrirtæki hafi verið með neinar kröfur um að losna út með sinn hlut nema síður sé. Af hverju ættu þeir svo sem að vera það? Það samstarf hefur verið báðum aðilum hagstætt og aðkoma finnska fyrirtækisins skipti miklu á sínum tíma og gerir enn, m.a. og ekki síst í tengslum við markaðssetningu, tækniþekkingu og fleira. Herra forseti. Ég spyr aftur: Hvað ræður því að framganga ríkisvaldsins í málefnum af þessu tagi er jafntilviljanakennd og mótsagnakennd og raun ber vitni? Allt í einu þegar það virðist henta ríkisstjórninni af pólitískum ástæðum þá er stokkið til og eignarhlutur sveitarfélaganna á Vestfjörðum keyptur á ríflegu verði. Það var út af fyrir sig vitað. Þau voru að vísu þvinguð til þess að selja þennan hlut sinn til að bjarga sér í sambandi við aðsteðjandi vanda, m.a. og ekki síst vegna félagslega íbúðarhúsnæðisins af því að þar var slíkt endemis sleifarlag á að ekki bólaði á neinum efndum eða neinni þátttöku ríkisins í að leysa þann vanda sem nú að vísu örlar á þó að í litlu sé í frv. sem akkúrat núna er til umfjöllunar á þessum klukkutímum í þinginu. Herra forseti. Ég bendi á þetta. Það er algerlega mótsagnakennt að í einu tilvikinu sé ríkið tilbúið til að kaupa að fullu, 100%, hlut sveitarfélaga í eignum en í öðru tilviki neitar það, hafnar það fyrir sitt leyti að taka þátt í því ásamt fleirum að leysa út eignarhlut sveitarfélags. Ég sé ekki sanngirnis- eða efnisrökin fyrir því að ganga fram með svona mismunandi hætti. Herra forseti. Ég fullyrði að þó að vissulega hafi ákveðnir byrjunarerfiðleikar verið í uppbyggingu og rekstri steinullarverksmiðjunnar á Sauðárkróki eins og hér hefur komið fram, þá má í það heila tekið segja að þar hafi tekist mjög vel til. Það var góð ákvörðun á sínum tíma að ríkið stuðlaði að því að þetta iðnfyrirtæki --- og ég vek athygli á því, meðalstórt iðnfyrirtæki sem féll vel að stærð og aðstæðum í viðkomandi byggðarlagi --- var reist þar sem það var reist. Það hefur tvímælalaust orðið mikil lyftistöng fyrir þetta byggðarlag og sýnir að fleira getur verið álitlegt í þessum efnum en risafabrikkur erlendra aðila sem eru algerlega ofvaxnar viðkomandi byggðarlögum og eru þannig að við Íslendingar ráðum engan veginn við þær einir og sér. Steinullarverksmiðjan er einmitt mjög gott dæmi um iðnaðarkost af millistærð sem betur væru fleiri og víðar í landinu af sama toga. Menn hefðu mátt leggja meiri orku í að leita að slíkum kostum og stuðla að því með atbeina ríkisins að koma þeim upp heldur en eyða allri þeirri orku til einskis í leitinni að risaverkefnunum sem jafnoft, næstum því að segja, herra forseti, hafa runnið út í sandinn. Herra forseti. Salan orkar líka tvímælis vegna þess, eins og hér hefur verið bent á, að hinir nýju eigendur sem verða mjög ráðandi og nánast einráðir í þessu fyrirtæki eru tvær stærstu byggingarvöruverslanirnar í landinu. Þykir mönnum ekki nóg um fákeppnina og samþjöppunina sem almennt er að verða á fjölmörgum sviðum viðskipta og verslunar hér? Það er eins og ríkisvaldinu verði ekki flökurt, og ekki einu sinni þeim ráðherra sem fer með samkeppnismál, við að stuðla að því með ráðstöfun á eignarhlut ríkisins að þessi samþjöppun aukist. Bara það eitt að ríkið hefði haldið sinni eign hefði tryggt meira jafnvægi og dreifðari eign í fyrirtækinu. Var sá kostur ekki einu sinni athugaður að ríkið segði við meðeigendurna og þá sveitarfélagið Skagafjörð þess vegna: ,,Gott og vel, ef þið viljið losa eignarhlut ykkar og ef aðrir eru tilbúnir til að kaupa ykkur út þá mega þeir það okkar vegna. En við ætlum að halda okkar hlut af því að við teljum mikilvægt að hann sé til staðar og tryggi kjölfestu og stöðugleika í rekstri fyrirtækisins.`` Það vakna mjög margar áleitnar spurningar um þetta, herra forseti. Af hverju í fyrsta lagi var ríkið ekki tilbúið til þess fyrir sitt leyti að taka þátt í að kaupa sveitarfélagið út? Af hverju var það í öðru lagi og þá til vara ekki einu sinni tilbúið til að halda eignarhlut sínum þó það hefði ekki viljað auka hann? Og hvers vegna í ósköpunum er staðið svona undarlega að þessu að öllu leyti, herra forseti? Að síðustu, eins og hér kom fram og hv. þm. Jón Bjarnason gerði að umtalsefni, vakna auðvitað umsvifalaust spurningar um það hvort nokkuð sé á því að byggja ef þessar breytingar verða að þetta fyrirtæki hverfi ekki af staðnum eftir fáein ár. Þetta minnir óhuggulega á, og margt bendir í átt til þess, þegar ríkið hefur látið frá sér fyrirtæki sem hafa verið látin borga sig sjálf í framhaldinu meira og minna. Dæmi um það eru SR-mjöl og Áburðarverksmiðjan 

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 61/1981, um steinullarverksmiðju. Við erum að tala um fyrirtæki sem var stofnað á Sauðárkróki með undirritun samnings 2. desember 1982. Það kemur fram í greinargerð með frv. að fyrstu starfsár fyrirtækisins voru erfið. En eftir endurskipulagningu á fjárhag þess 1989 fóru hlutir að ganga vel. Í greinargerðinni segir: ,,Þær langtímaáætlanir sem lagðar voru til grundvallar hinni fjárhagslegu endurskipulagningu árið 1989 hafa gengið eftir. Fyrirtækinu hefur tekist að þróa nýjar vörutegundir bæði fyrir innanlandsmarkað og til útflutnings. Í þeim efnum hefur fyrirtækið notið góðs af samstarfi við Partek á sviði tækni- og vöruþróunar. Markaðsstaða fyrirtækisins er traust og mikil umsvif í byggingariðnaði hér á landi á síðustu árum hafa leitt til þess að efnahagur fyrirtækisins er sterkur. Fyrirtækið hefur staðið vel að viðhaldi og endurnýjun framleiðslubúnaðar og síðasta haust var tekinn í notkun nýr og fullkominn pökkunarbúnaður.`` Virðulegi forseti. Þannig standa málin að við erum að tala um, eins og segir í greinargerðinni, mjög traust og mjög gott fyrirtæki. Við erum að tala um fyrirtæki sem er starfrækt á landsbyggðinni. Út frá öllum málatilbúnaðinum er fáránlegt út frá byggðasjónarmiðum að selja þetta fyrirtæki á Sauðárkróki, sérstaklega þegar maður fer yfir málatilbúnaðinn eða það hvernig sú hugmynd verður til að það eigi að selja þetta fyrirtæki. Það má alveg lesa milli línanna að auðvitað átti byggðaráð Skagafjarðar í fjárhagserfiðleikum og það ríður á vaðið með að reyna að losa peninga út úr eignum. Þannig er málið til komið og þannig fer það af stað. Eins og kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni er fáránlegt frá mínum bæjardyrum séð að nálgast þessa hluti eins og hæstv. iðnrh. ætlar að gera nú. Miklu nær hefði verið að ríkið kæmi inn í þetta fyrirtæki með framlögum og hefði aukið eignarhlut sinn. Nú hefur Sauðárkrókur selt rafveituna, þó að það sé í gegnum Rarik, en hún er grunnþjónustufyrirtæki sem hefði að mínu mati átt að vera í eigu sveitarfélagsins. Miklu ríkari ástæða hefði verið til þess að selja ríkinu eignarhlut bæjarins í þessu félagi. Ríkið átti augljóslega að koma að því dæmi. Það er mjög vanhugsað út frá byggðalegum sjónarmiðum að taka fyrirtæki í góðum rekstri á þennan hátt og leika sér með það eins og hér á að gera. Það er mjög vanhugsað. Ef maður les á milli línanna þá er Kaupfélag Skagfirðinga að koma inn í þessa sölu og maður getur alveg getið sér þess til af hverju félagið er að strekkja sig í þá átt að koma að því að kaupa fyrirtækið af ríkinu og af bænum. Það er vegna þess að það félag hefur fjárhagslega burði og þar innan veggja eru hugsjónir um að viðhalda byggð og treysta byggð í Skagafirði. Út frá byggðasjónarmiðum er því fáránlegt að setja kaupfélagið í þá stöðu að þurfa að beita fjárhagslegu afli sínu til þess að halda þessari vel reknu framsæknu verksmiðju í byggðarlaginu þegar það félag gæti farið í næg önnur verkefni að öðrum kosti. Þannig sé ég þetta mál. Þetta mál þarf mikillar umræðu við vegna þess, eins og ég sagði áðan, að það er röng byggðaleg aðgerð að mínu mati að brjóta þetta fyrirtæki upp og selja. Ég tel það líka ranga byggðalega aðgerð út frá stöðu Kaupfélags Skagfirðinga. Á þess að vita það tel ég að ákvörðunartaka þess byggist fyrst og fremst á þeim grundvallarsjónarmiðum að það vilji treysta byggð og efla bæjarfélagið á Sauðárkróki og Skagafjörð. Það fyrirtæki mun undir öllum kringumstæðum nota alla þá fjármuni sem það hefur til ráðstöfunar til þess að efla atvinnuuppbyggingu á svæðinu á öðrum sviðum þurfi það ekki að vera í slíkum varnarleik sem þetta frv. framkallar. Virðulegi forseti. Þetta frv. á eftir að fara til nefndar. Við þurfum að fá útskýringar á tilurð þess. Augljóst er hvernig hugmyndin er sett á flot. Hugmyndin að því að selja er fyrst og fremst til komin vegna fjárhagslegrar stöðu sveitarfélagsins. Það hefur viljað losa um peninga. En ríkisstjórnin á auðvitað að hafa önnur markmið að leiðarljósi. Þarna er kjörið tækifæri til þess að viðhalda sterku fyrirtæki í heimabyggð í stað þess að selja, vita ekkert um framtíð fyrirtækisins og vera svo í alls konar byggðaaðgerðum upp á nýjan leik. Þetta eru ekki sannfærandi vinnubrögð, virðulegi forseti. Ég þarf svo sem ekki að hafa fleiri orð um þetta núna við 1. umr., en við munum kalla eftir því hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að gefnar verði frambærilegar skýringar á því hvers vegna hæstv. ríkisstjórn fer þessa leið. Hún ætlar að nota ágóðann af sölunni til ýmiss konar verkefna. En til lengri tíma litið verður manni hverjum ljóst að það að hafa svo stórt og hlutfallslega stöndugt fyrirtæki í sveitarfélaginu Skagafirði hlýtur að vera gulls ígildi fyrir allt það svæði. Virðulegi forseti. Að svo mæltu ætla ég að láta máli mínu lokið. Við munum fara fram á í nefnd að fá miklar og góðar skýringar á því hvers vegna þessi vegferð er farin.

Hæstv. forseti. Það er eitthvað sem mér finnst ekki alveg ganga upp í málflutningi hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs því að annars vegar er því haldið fram að ríkið hefði átt að eiga lítinn hlut í þessari verksmiðju ásamt því fyrirtæki sem nú hefur gert tilboð í kaup á mestöllum hlutum í fyrirtækinu, sem hefði þýtt að sá hlutur ríkisins hefði orðið ákaflega verðlítill ef ekki verðlaus. Jafnframt er því haldið fram að ríkið hafi staðið illa að málum í sambandi við sölu á Áburðarverksmiðjunni og þá er eins og það hafi átt að vera aðalatriðið að tryggja söluna þannig að gott verð fengist, þannig að það rekur sig hvað á annars horn. Mörg orð eru höfð um það að þetta fyrirtæki hafi verið mikill happafengur og sé gulls ígildi og allt þar fram eftir götunum og get ég tekið undir það. Þetta er mikilvægt fyrirtæki og skiptir umrætt byggðarlag ákaflega miklu máli. En ekki verður horft fram hjá því að þegar sú staða var komin upp að sveitarfélagið vildi selja og finnska fyrirtækið, Paroc Group, að ríkið varð að hugsa um að verja sinn hlut í þessu ágæta fyrirtæki og komast þá inn í þá sölu sem varð niðurstaðan. Ég held því að þarna hafi verið staðið mjög skynsamlega að málum af okkar hálfu, ég leyfi mér að halda því fram. Það að hér sé staðið óeðlilega að málum og þetta sé gert án lagaheimildar eins og hér hefur verið haldið fram, þá er með frv. verið að leita heimildar löggjafarsamkomunnar til þess að selja eignarhlut íslenska ríkisins í Steinullarverksmiðjunni. Auðvitað gengur sú sala og þau viðskipti ekki fram nema að samþykktu þessu frv. Það sem hér var sagt um samkeppnismál, þá er það svo að samkeppnisyfirvöld þurfa að fara yfir þá stöðu sem þarna mun skapast verði af þessum viðskiptum, og mikilvægt að þau svör liggi fyrir fyrir lok þessa mánaðar og verði jákvæð til þess að af viðskiptum geti orðið. Allt tal um að samkeppnismálaráðherra eigi ekki að standa að þessu er náttúrlega ekki sanngjarnt vegna þess að á þessari stundu veit ég ekkert um hvort þetta stenst ákvæði samkeppnislaga og það er einfaldlega til meðferðar á þeim stað sem er bær um að meta það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um að betra væri ef fleiri slíkar verksmiðjur væru starfandi á landinu og ég er alveg sammála honum um það. Ég hefði gjarnan viljað sjá sambærilega vinnustaði miklu víðar og auðvitað erum við alltaf að vinna að því að reyna að finna slík fyrirtæki og fjárfesta sem eru tilbúnir í að leggja fjármagn í vinnustaði sem þennan. Það er ekki á hverju strái sem við finnum slíka aðila en þó eru ný dæmi um að líklegt virðist vera að farið verði í uppbyggingu á áhugaverðu fyrirtæki í Helguvík. Það sýnir að auðvitað erum við með allar klær úti og reynum eins og við getum að skapa slíkar aðstæður og slík tækifæri. Haft var á orði að sérkennilegt væri að það skyldi eiga að verja einhverju fé í uppbyggingu á viðkomandi svæði, annaðhvort í sambandi við atvinnulíf eða samgöngubætur. Vel má vera að það sé umdeilanlegt. En hins vegar tel ég mikilvægt að hluti af þessu fjármagni geti farið til uppbyggingar á landsbyggðinni og lít á það sem byggðamál. Og það að samgöngumál hafi komið þar til umræðu er fyrst og fremst hugsað sem framlag ríkisins og ríkisstjórnar í þeim efnum að lækka flutningskostnað hingað á Stór-Reykjavíkursvæðið ef af því yrði að því fjármagni yrði varið til uppbyggingar á veginum yfir Þverárfjall. Það mundi stórbæta samgöngur suður þar sem markaðurinn er stærstur auk þess sem það mundi vera nánast bylting í samgöngubótum í héraði og ég veit ekki betur en þingmenn þessa kjördæmis, Norðurl. v., hafi verið sammála um að leggja áherslu á þennan veg. Ég vonast því sannarlega til að hv. þingmenn standi þá með mér í því að því fjármagni verði varið til slíkra samgöngubóta. Þessi texti er í samræmi við það sem sett var fram í sambandi við Kísiliðjuna og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon studdi það mál, sem mér þótti ákaflega vænt um, kom mér kannski aðeins á óvart en samt sem áður er það alltaf gleðilegt ef maður fær svona stuðning úr óvæntum áttum. Ég var búin að fara yfir það hvers vegna ekki þótti skynsamlegt af ríkinu að eiga áfram sinn hlut eftir að ljóst var að tilboð mundi berast í hlut bæði Paroc og Skagafjarðar og tel að full rök séu fyrir því þar sem þar hefði verið um 70% hlut að ræða. Ég veit ekki hvort ástæða er til að fara frekar út í þau atriði sem hér hafa verið til umfjöllunar. Ég heyri að hv. þingmenn hafa efasemdir um þennan gjörning og þannig er það, að allt orkar tvímælis þá gjört er, en ég stend við það að ég tel að hér hafi verið staðið vel að málum og vonast til að frv. eigi greiðan gang í gegnum þingið.

Herra forseti. Mig langar til að leggja tvær spurningar fyrir hæstv. iðn.- og viðskrh., ráðherra byggðamála. Fyrri spurningin er sú hvort ráðherrann óttist ekki að sú sala sem fyrirhuguð er á hlut ríkisins, sveitarfélagsins einnig, geti orðið til þess að verksmiðjan verði ekkert endilega rekin í framtíðinni á Sauðárkróki, gæti þess vegna alveg eins verið flutt þaðan innan nokkurra ára. Þetta var fyrri spurningin og snýr að því að viðhalda atvinnutækifærum og efla byggð í landinu, og lýsir áhyggjum mínum af því hvaða afleiðingar þetta gæti haft. Í annan stað spyr ég hvort sú stefnumótun sem birtist í því að ákveðinn hluti þeirra fjármuna sem ríkið selur fyrir verði notaður til framkvæmda heima í héraði, hvort megi líta svo á að hér sé um stefnumótun almennt að ræða. Nú er þetta þriðja dæmið sem viðkomandi hæstv. ráðherra stendur fyrir í þessa veru. Það fyrsta var salan á Orkuveitu Suðurnesja og hluti af þeim fjármunum notaður til atvinnuuppbyggingar á Suðurnesjum. Síðan Kísiliðjan í Mývatnssveit og nú salan á Steinullarverksmiðjunni og í öllum tilfellum hafa fjármunir verið notaðir eða ætlast til að þeir verði notaðir í viðkomandi landshlutum. Því spyr ég: Komi til þess að ríkið selji Orkubú Vestfjarða, mun þá hluti af þeim fjármunum verða notaður á Vestfjörðum?

Hæstv. forseti. Hvað varðar fyrstu spurninguna, þá er það svo eins og sjá má í greinargerðinni að í samkomulagi sem gert verður við sölu er þess getið í e-lið að kaupandi gefi skriflega yfirlýsingu um þá ætlun sína að halda áfram rekstri félagsins á Sauðárkróki.  Eins það sem ég nefndi að verði af því að fjármagn verði veitt til þess að flýta framkvæmdum yfir Þverárfjall, þá er það liður í því að lækka flutningskostnað og það styrkir stöðu verksmiðjunnar þar sem hún er staðsett í dag. Hvort ég óttaðist ekki fordæmi hvað það varðar að í þriðja skipti núna, með samþykkt þessa frv., sé ákveðnum hluta fjármagns varið til uppbyggingar í héraði þegar fyrirtæki eru seld, þá undrast ég það mjög ef hv. þingmenn sem oft tala fyrir byggðastefnu og framlögum til byggðamála geta ekki samglaðst þegar ákvarðanir sem þessar eru teknar vegna þess að það hlýtur að skipta máli. Og mér þótti vænt um að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon segja áðan að Orkubú Vestfjarða hefði verið keypt á ríflegu verði því ég hef ekki heyrt hann áður samþykkja það eða viðurkenna að svo hafi verið. Ég er alveg sammála honum um að Orkubú Vestfjarða var keypt á ríflegu verði og það var byggðaaðgerð þannig að oft er ríkisstjórnin að reyna að leggja sig fram um að standa sig í byggðamálum.

Herra forseti. Það er að vísu að nálgast miðnætti en ekki er ástæða til að heyra neinar ofheyrnir hjá hæstv. ráðherra. Ég spurði eingöngu hvort mætti vænta þess að ef ríkið seldi Orkubú Vestfjarða, þá yrði hluti þeirra fjármuna notaður á Vestfjörðum. Ég var ekki sérstaklega að gagnrýna það að fjármunir af þessum sölum væru notaðir til atvinnuuppbyggingar á viðkomandi svæðum. Ég sagði beinlínis í sambandi við Orkuveitu Suðurnesja að það væri frekar af hinu góða. Ég spurði hins vegar að því hvort líta mætti svo á að hér væri komin stefnumótun sem fylgt yrði eftir m.a. ef Orkubú Vestfjarða yrði selt.

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar á því ef ég hef misskilið hv. þm. og gert athugasemd hans neikvæðari en hún var í raun. En hvað það varðar að hugsanlega verði Orkubú Vestfjarða selt og hvort þeim fjármunum yrði varið til uppbyggingar á Vestfjörðum, þá get ég ekki svarað neinu um það á þessu stigi málsins. Ég held að það sé réttast. Þessi þrjú dæmi eru ekki þannig að búið sé að taka ákvörðun til allrar framtíðar heldur eru þetta tilvik sem voru leyst á þennan hátt að þessu sinni og svo verðum við bara að sjá til með framhaldið.

Herra forseti. Ég vil fá það alveg skýrt hjá hæstv. ráðherra hvort hún telji að ekki þurfi sérstaka fjárlagaheimild til að selja bréf ríkissjóðs, hvort það sé mat ráðherrans að þess þurfi ekki. Í öðru lagi vil ég fá að heyra líka hvort ráðherrann telji að það sé í fyllilega í samræmi við lög og reglur um sölu á hlutabréfum í eigu ríkisins eins og þarna er staðið að verki. Þau eru ekki boðin föl til kaups á markaði eða leitað annarra tilboða. Telur ráðherrann að þarna sé rétt staðið að? Já eða nei. Í þriðja lagi að upplýsa það hvort umræða hæstv. ráðherra um að hluti af söluandvirði verksmiðjunnar af ríkisins hálfu ætti að fara í veginn yfir Þverárfjall, hvort það sé ástæða þess að ekkert fjármagn eða mjög takmarkað fjármagn er sett í veginn um Þverárfjall á vegáætlun. Umræða var um það og ósk um það að Þverárfjall yrði tekið í flokk stórverkefna og varið til þess ákveðnu fjármagni en er þetta kannski ástæða þess að ekki þykir ástæða til að láta sérstakt fjármagn á vegáætlun til Þverárfjalls vegna þess að hæstv. iðnrh. er búin að lofa því að fé komi frá sölu á verksmiðjunni til þess? Ja, þá er svolítið kynduglega að verki staðið, virðulegi forseti.