Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Ed. samþykkti við 3. umr. málsins þar í d. eina smávægilega breyt. á þessu frv. Hún felst í seinni málsl. ákvæðis til brb., en þar er fjmrn. heimilað, þar til endurskoðun tollskrár sé lokið, að lækka aðflutningsgjöld af efnivörum til skógerðar, ef viðtakandi vörunnar rekur skógerð og staðfestir í aðflutningsskýrslu, að efnivaran verði einungis notuð til framleiðslunnar. Ég hef áður gert þessari hv. d. grein fyrir því, hvaða vörur gert væri ráð fyrir að bættust við á hinn nýja frílista, sem væntanlega verður gefinn út, um leið og lög þessi taka gildi, ef þau hljóta samþykki Alþingis. Að því er snertir sumar af þeim vörum, sem nú mundu bætast á hinn nýja frílista, er það að segja, að æskilegt er og eðlilegt að gefa íslenzkum iðnaði nokkurt ráðrúm, nokkurt svigrúm til þess að búa sig undir þá erlenda samkeppni, sem hann kemur til með að mæta við það, að frílistinn er aukinn. Ég hafði þegar gert hv. d. grein fyrir því, að þetta ætti fyrst og fremst við um íslenzka skógerð, en gert er ráð fyrir því, að leðurskór allir verði á hinum væntanlega frílista. Þess vegna hafði verið gert ráð fyrir því, að nokkur hluti frílistans tæki ekki gildi fyrr en sex mánuðum eftir að hinn almenni frílisti gengi í gildi. Við höfðum talið, að þessir sex mánuðir dygðu til þess að skapa íslenzkum iðngreinum, t.d. skógerðunum, skilyrði til þess að mæta erlendu samkeppninni, bæði með því að bæta rekstraraðstöðu sína og auk þess væri síðan hægt á þeim tíma að endurskoða þá tolla, sem þessar iðngreinar ættu við að búa, ef það reyndist nauðsynlegt, en endurskoðun tollskrárinnar er þegar hafin. Við nánari athugun málsins hefur þó komið í ljós, að ekki er líklegt, að endurskoðun tollskrárinnar geti orðið lokið á þessu sex mánaða tímabili, og athugun hefur einnig leitt í ljós, að það er sérstök ástæða til þess að rétta íslenzkri skógerð hjálparhönd í því formi að lækka tolla á efnivöru til skógerðarinnar, til þess að henni verði kleift að standast samkeppni við erlenda leðurskógerð. Þess vegna var það, að ég flutti við 3. umr. málsins í Ed. till. um viðbótarákvæði við bráðabirgðaákvæðið, þar sem fjmrn. er heimilað að lækka aðflutningsgjöld af efnivörum til skógerðar, þangað til endurskoðun tollskrárinnar er lokið. Þessi till. var samþ. í hv. Ed. án nokkurs mótatkvæðis, og ég vildi mega láta í ljós þá ósk, að þessi hv. d. sýni þessu máli sama skilning og þessi breyting verði ekki til þess að tefja framgang málsins hér í þessari hv. deild. Þá vildi ég með fáeinum orðum víkja að öðru máli. Svo sem hv. dm. er eflaust kunnugt, hefur nú um nokkurt árabil verið heimild í tollskrárlögum til þess að lækka aðflutningsgjöld af bifreiðum, sem fluttar eru til landsins handa sjúklingum, sem haldnir eru fötlun eða lömun eða öðrum skyldum sjúkdómum, en heimildin til að lækka aðflutningsgjöldin hefur verið miðuð við 50 bila í hæsta lagi á ári. Nú hefur viðsk.- og fjmrn. borizt erindi um það frá þeirri sérfræðinganefnd, sem fjallar um umsóknir frá þessum sjúklingum, að þessi tala verði aukin mjög verulega. Umsóknir liggja fyrir um niðurfellingu aðflutningsgjalda hjá þessari sérfræðinganefnd, svo að hundruðum skiptir, og hún telur sér algerlega ókleift að taka þessar mörg hundruð umsóknir til úrlausnar og mega ekki mæla með eða hafa ekki til ráðstöfunar nema 50 innflutningsleyfi, sem þessara hlunninda ættu að geta notið. Hún hefur því farið fram á það við ríkisstj., að þessi heimild verði aukin mjög verulega, og ríkisstj. hefur fyrir sitt leyti á sjónarmið sérfræðinganna fallizt og telur eðlilegt, að þessi heimild verði þrefölduð, þ.e. að hámarkstalan 50 verði aukin upp í 150. Hins vegar verði 40 þús. kr. hámarkið á eftirgjöf tollanna ekki aukið frá því, sem það hefur verið, þótt verð bifreiðanna hafi hækkað nokkuð, og er sérfræðinganefndin sammála þessari afstöðu, að það sé miklu eðlilegra og skynsamlegra að auka mjög verulega tölu bifreiðanna, sem eftirgjafarinnar geti notíð, heldur en að halda tölunni niðri og auka upphæð sjálfrar eftirgjafarinnar. Í framhaldi af þessu, sem ég nú hef sagt, vil ég leyfa mér, herra forseti, að leggja fram skriflega brtt. við bráðabirgðaákvæði frv., sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Við bráðabirgðaákvæði frv. bætist eftirfarandi málsliður: Á árunum 1960 og 1961 skal hámarkstala þeirra bifreiða, sem lækka má aðflutningsgjald af samkvæmt v-lið 3. gr. laga nr. 90 25. nóv. 1954, um tollskrá o. fl., vera 150 hvort árið (sbr. 2. gr. laga nr. 27 29, maí 1957).“ Ég tel eðlilegast, eins og málum er háttað og vegna þess að málið er mjög aðkallandi, að skjóta þessu ákvæði inn í þetta frv. frekar en að flutt verði sérstakt frv. um breyt. á tollskránni, sem þá mundi þurfa að fara í gegnum þrjár umræður í hvorri deild fyrir sig. Sérfræðinganefndin er orðin mjög á eftir tímanum með úthlutun bifreiðanna, beinlínis af því, að hún hefur ekki treyst sér til þess að framkvæma úthlutunina vegna þess, hve henni var þröngur stakkur skorinn. Ég vona, að hv. dm. fallist á, að hér sé um sanngjarnt mál að ræða, og að þessi brtt. verði samþykkt og málinu geti orðið hraðað gegnum þessa hv. deild, og Ed., sem það þarf þá að sjálfsögðu að fara til aftur, ef þessi till. nær fram að ganga.



Herra forseti. Það er nú kominn til okkar gamall kunningi hér, og er auðséð, að hann ætlar að gera allviðreist um deildir þingsins. Hann er búinn að vera við þrjár umræður í þessari deild og þrjár umræður í efri deild, er nú kominn til einnar umræðu aftur hér í neðri deild og á nú eftir að fara til einnar umræðu í efri deild. Greinilegt er, að ekki hefur verið vel hugsað og vel undirbúið, þegar þetta mál var búið undir að leggja það fyrir þingið, og auðséð er, að svo lengi sem þetta mál verður til umr. í þinginu, mun alltaf þurfa að breyta því að nýju, að vísu ekki mikið, vegna þess að það er svo lítið, sem hæstv. ríkisstj. sér í hvert sinn, og afleiðingarnar af hennar ráðslagi koma ekki svo fljótt fram, að hún með sinni döpru sjón fái séð nema svo lítið af þeim, að þetta litla, sem hún er að káka eða laga frv., kemur náttúrlega anzi seint. Það er svo komið hjá okkur nú í þessari hv. d., að öll þau þrjú mál þingsins, sem eru höfuðmálin í þessum efnum, efnahagsmálin, þau eru komin hér aftur og eiga nú aftur að fara í gegnum þrjár umræður hér. Frelsið er nú komið til okkar aftur úr Ed. og á að endursendast til Ed., og verðlagsmálin bíða ósköp róleg hér hjá okkur í n. Og þegar hæstv. ráðh. var að fara fram á, að þessu yrði hraðað ákaflega mikið, datt mér í hug, að hæstv. ríkisstj. hefði vitað það allan tímann, að það væri ekki hægt að samþykkja þetta mál og láta ganga frá því og láta forseta undirskrifa það fyrr en á sama tíma og verðlagsmálin. Og það er ekki langt síðan verðlagsmálin komu frá hæstv. ríkisstj., og þau eru enn þá í nefnd í fyrri deild, og þýðir ekkert að hraða þessu í gegnum þingið, fyrr en verðlagsmálin fara um leið, svo að það hefur sannarlega ekki staðið á þinginu með þetta. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki áttað sig á, hvernig hún ætti að hafa verðlagsmálin, og virtist það ekki sérstaklega erfitt mál fyrr en rétt núna nýlega, og vissi þó, að það átti að verða samferða frelsinu. Það er þess vegna til lítils að fara fram á við d., að hún flýti sér. Það er alveg sama, hvað mikið hún flýtir sér, þó að hún fari að hlaupa að því að afgreiða þetta. Verðlagið biður, og það er ekki hægt að undirskrifa lögin fyrr. Hins vegar er eitt gott við þetta, og það er, að hæstv. ríkisstj. er smátt og smátt að átta sig á, að það sé nokkuð margt að athuga við þessa leið, sem hún er nú að fara inn á. Í Ed. hefur sú breyt. orðið á, að inn í lög um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála hefur verið bætt ákvæði til bráðabirgða viðvíkjandi tollskrá. M.ö.o.: hæstv. ríkisstj. hefur áttað sig á vissum afleiðingum viðvíkjandi efnivörum til skógerðar í sambandi við frelsið og bætt því aftan við á kvæðið til bráðabirgða. Svo þegar kemur hingað, uppgötvar hæstv. ríkisstj. í viðbót, að hún muni eitthvað þurfa að gera í bílamálum. Bílamál voru allmikið rædd, þegar þetta mál var til umr. hér í þessari hv. d., og þá var hæstv. ríkisstj. ekki búin að átta sig á, hvað hún ætti að gera í þeim málum. Nú hefur hún fundið þarna úrræði, sem út af fyrir sig er alls ekki svo slæmt, en ég gæti trúað, ef hæstv. ríkisstj. heldur svona áfram, þá mundi hún þurfa að gefa út brbl., eftir að þingið færi heim, að meðaltali ein í viku, til þess að bæta við þessi lög, til þess að allt reki ekki jafnóðum í strand hjá henni. Hæstv. viðskmrh. talaði um það í framsögu sinni fyrir brtt., sem gerð var í Ed., að það væri auðséð, að íslenzkur iðnaður yrði að fá ráðrúm til þess að búa sig undir samkeppni. Jú, það eru einmitt þessar hugmyndir, sem vaka fyrir hæstv. ríkisstj., að hún er að tala um, að íslenzkur iðnaður og ýmislegt hér á Íslandi þurfi að fá ráðrúm til þess að búa sig undir erlenda samkeppni. En það, sem hæstv. ríkisstj. þarf að athuga í þessu sambandi, er, hvort er rétt að leggja íslenzkan iðnað undir erlenda samkeppni eða hvort hæstv. ríkisstj. gerir sér það ljóst, að hún er að leggja svo og svo mikið af öllu íslenzku atvinnulífi á höggstokkinn með þessu. Hvaða lögmál er það í veröldinni, sem segir, að hjá einni þjóð, sem telur 170–180 þús. manns, skuli vera hægt að hafa iðju eða iðnað, sem getur staðizt samkeppni við hvaða erlendan iðnað sem vera skal? Það er þetta, sem þarf að athuga, áður en svona er rasað um ráð fram. Hæstv. ríkisstj. er að uppgötva þetta vegna þess, að einhver einn aðili kemur og segir: Það stendur svona voðalega á hjá mér. E.t.v. stendur svo á, að það er yfirvofandi atvinnuleysi í viðkomandi greinum og annað slíkt, og það þarf að fara að laga þetta, m.ö.o.: það þarf alltaf að vera að endurskoða þetta. En þetta er vegna þess, að prinsipið sjálft er rangt. Það er rangt að ganga út frá því sem prinsipi, að sá iðnaður, sem við rekum á Íslandi, þurfi endilega að vera samkeppnisfær við allan útlendan iðnað. Það er rangt prinsip, og ef það prinsip ætti að framkvæmast, þá mundi það þýða, að íslenzkur iðnaður væri nokkurn veginn lagður að velli. Út frá hverju höfum við myndað iðnað á Íslandi? Út frá hvaða sjónarmiði? Höfum við myndað hann út frá því sjónarmiði, að hann ætti að geta keppt við gamlan, rótgróinn, ríkan iðnað Englands, Þýzkalands, Frakklands, Ameríku eða slíkra? Nei. Út frá hverju höfum við myndað hann? Við höfum myndað hann út frá því sjónarmiði, að fólk þyrfti að lifa á Íslandi, að fólk þyrfti að hafa atvinnu á Íslandi. Við höfum myndað þennan iðnað sérstaklega eftir 1934, þegar stoðirnar brustu erlendis undan okkar saltfisksverzlun á heimsmarkaðnum og atvinnuleysið var það mikið, að sultur svarf að verkamönnum hér á Íslandi. Þá reyndum við að koma upp ákaflega ófullkomnum iðnaði, til þess að reyna að bjargast einhvern veginn, til þess að láta fólk ekki svelta. Og við sköpuðum þennan iðnað til þess að menn gætu lifað og menn gætu komizt af og menn gætu haft atvinnu. Það var tilgangurinn. Það var ekki tilgangurinn að skapa einhvern iðnað, sem ætti að vera samkeppnisfær við allan heiminn, við voldugustu auðhringa veraldarinnar. Við ætluðum ekki að gera líf íslenzkra manna að leiksoppi í baráttunni við slíka aðila. Þessu sjónarmiði verður Ísland að halda, ef íslenzk ríkisstj. ætlar að hugsa um farsæld þeirra manna, sem í landinu lifa. Og hugsi hún ekki um farsæld þeirra, verður hún ekki langlíf í landinu. Þess vegna er það prinsip, sem þarna er tekið upp, þessi frjálsa samkeppni, það er rangt, það er skaðlegt, það er fjandsamlegt Íslendingum. Það verk að leggja íslenzkan iðnað undir samkeppni erlendra auðhringa er sama sem að reyna að drepa niður atvinnulíf á Íslandi. Hitt er allt annað mál, að það má á ýmsan hátt skapa aðhald að iðnaðinum hérna. Ég vil vissulega ekki mæla með þeim iðnaði, sem þýðir kannske að flytja inn eitthvert fegrunarduft og hella því í poka hérna. En hvernig hafa þær stóru þjóðir, sem hafa unnið sinn iðnað upp, farið að? England skapar sinn iðnað á grundvelli þess, að það er fyrst í veröldinni af öllum þjóðum til þess að ryðja iðnaði braut. Gufuvélin og annað slíkt er fundið upp í því landi. Kolin gefa því aðstöðu til þess að hagnýta það, og England situr inni með einokun vegna sinna auðæfa og vegna sinnar tækni á 19. öldinni. Hvernig byrja svo hinar stórþjóðirnar, eins og Þýzkaland? Þær byrja með tollverndun. Á hverju er Þýzkaland fyrst sameinað? Sem tollabandalag. Um hvað? Um að útiloka brezkar vörur. Um hvað standa Napoleons-styrjaldirnar? Um það, að franska borgarastéttin reynir að sameina meginland Evrópu á móti brezka iðnaðinum, skapa sér vernd, hervernd, tollvernd, einokun á móti brezka iðnaðinum. Þessar stórþjóðir, sem við ætlum að fara að leggja okkar iðnað á höggstokkinn hjá núna, hafa sjálfar skapað sér sinn iðnað með áratuga, með aldar vernd til þess að koma upp því, sem nú er orðið stóriðja, hvort sem það heitir Krupp eða annað. Svo eru blindingjar hér á Íslandi, sem halda, að við getum komið upp iðnaði og haldið uppi iðnaði í frjálsri samkeppni við þessa auðjöfra, sem fyrir löngu eru búnir að afskrifa allt þetta. Ég vil, að þeir menn, sem berjast fyrir þeirri stefnu að opna Ísland svona, geri sér ljóst, að þeir eru erindrekar þessara útlendu auðhringa og eru að vinna á móti hagsmunum Íslands. Hvort sem þeim er það ljóst í dag eða ekki, gera þeir það óafvitandi eða vísvitandi eftir því, hve glöggir þeir eru á, hvað þeir eru að gera. Það, sem þarna er um að ræða, er að drepa íslenzkan iðnað smátt og smátt eða láta innlima hann í þá útlendu auðhringa. Það að ætla að gefa honum ráðrúm til þess að búa sig undir samkeppni við þá, það er sama sem að búa hann undir að falla. Þar með er ég ekki að segja, að við eigum endilega að halda uppi öllum iðnaðinum, sem nú er í landinu. Ég get fyllilega fallizt á, að sumt af þeim iðnaði mætti fara, um leið og við værum búnir að finna út annan iðnað, þar sem við erum sterkari, þar sem við erum raunverulega samkeppnisfærari. En við eigum að halda einu prinsipi, einni höfuðreglu í þessu sambandi, og það er, að hver einasti Íslendingur hafi atvinnu. En það á ekki langt í land með þeirri stefnu, sem nú er tekin upp, að hér verði atvinnuleysi. Þegar svona stefna er tekin upp viðvíkjandi iðnaðinum og það er sagt, að hann eigi að búa sig undir samkeppni, þá vil ég leyfa mér að koma með eina fsp. til hæstv. ríkisstj., svo að ég endurtaki ekki neitt af því, sem áður hefur verið rætt hér um og oft hefur verið reynt að benda henni á, til þess að koma vitinu fyrir hana. Ef ætlazt er til þess, að íslenzkur iðnaður standist samkeppni og hann eigi bara að fá kannske sex mánuði til þess að búa sig undir að fara á höggstokkinn, er þá ekki til einn atvinnuvegur í þessu landi, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur þó ástæðu til þess að ætla, að við stöndumst samkeppni? Ég held, að svo sé. Ég held, að það sé til einn atvinnuvegur í þessu landi, þar sem hægt sé að ganga út frá, að við höfum öll náttúrleg skilyrði til þess að standast samkeppni við hvaða land Evrópu sem er. Eftir hverju mælum við í iðnaðinunm, þegar við erum að tala um, hvort maður standist samkeppni og hvort viðkomandi iðnaður þoli svo og svo mikið kaup? Við mælum eftir afköstum. Ef við höfum gífurleg afköst á mann, segjum við um leið: Við stöndumst samkeppni, okkur er óhætt í samkeppni. - Og ég skal nú nefna eina grein hér á Íslandi, sem mönnum er að vísu ekki ókunn, þar sem við stöndumst alla samkeppni í þessu sambandi. Hún heitir sjávarútvegur. Í fiskveiðum framleiðum við nú á hvern sjómann 100 tonn, 100 smálestir af fiski, framleiddum fyrir nokkrum árum 70 smál. af fiski á hvern sjómann, ekki á hvern landsbúa. Og þeir næstu, sem koma í heiminum á eftir okkur, eru Norðmenn, þar sem hver sjómaður framleiddi 10 tonn á mann. M.ö.o.: þarna er ein grein, sem hæstv. ríkisstj. hlýtur þó að viðurkenna að standi betur að vígi til samkeppni en nokkur önnur grein í heimi. Og nú vil ég spyrja, - það er verst, að sjútvmrh. skuli ekki vera hér við: Hvernig stendur nú Ísland að vígi í sambandi við samkeppni úti í heimi um fisk, með því að búa eins að sínum sjómönnum og fiskimönnum og aðrar þjóðir, t.d. Norðmenn? Hvernig stöndum við? Vill hæstv. viðskmrh. svara þeirri spurningu minni, hvernig á því stendur, að það verð, sem norsk hraðfrystihús og norskar fiskverkunarstöðvar borga, er í dag tvöfalt hærra en það verð, sem hraðfrystihúsin og aðrar verkunarstöðvar hér á Íslandi borga til sjómanna og fiskimanna? Ég býst við, að ríkisstj. geri sér það ljóst, að þegar frelsið, sem hún er að tala um, er komið á, þá geri íslenzk sjómanna- og fiskimannastétt kröfu til þess að fá þó a.m.k. eins gott verð og Norðmenn, ekki sízt þegar við höfum tíu sinnum meiri afköst á hvern mann. Og ég er hræddur um, að það sé ekki ósanngjörn krafa út frá því, sem hæstv. viðskmrh, og hagfræðingar ríkisstj. hafa sagt um, hverju afköstin eigi að ráða í þessum efnum. Hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar um leið lýst því yfir, að hún áliti, að sjómenn megi ekki hækka sitt kaup, og það hefur jafnvel verið lögbundið við þriðjung af því verði, sem sjómenn fá í Noregi. Dettur hæstv. ríkisstj. í hug, að þetta verði þolað? Dettur hæstv. ríkisstj. í hug, að íslenzkir sjómenn, sem afkasta tíu sinnum meira en norskir, muni sætta sig við að hafa helming eða þriðjung verðs fyrir afla sinn á móts við Norðmenn? Er þetta frelsið, sem ríkisstj. er að innleiða? Og ef þetta á að vera útkoman með þá íslenzku atvinnugrein, þar sem við stöndum bezt að vígi og okkar afköst eru mest, hvernig verður það þá með iðnaðinn, ef á að fara að leggja hann undir samkeppni, - eða er það meiningin bara að drepa hann, til þess að fá mátulegt atvinnuleysi og mátulegan markað, eftir því sem fátækt fólk getur keypt fyrir vörur okkar vestrænu vina, af því að þeir eru alltaf í vandræðum með að selja þær? Og ekki nóg með það, að verðið, sem sjómennirnir og fiskimennirnir fá, sé svona lágt. Hæstv. ríkisstj. er búin að breyta um stefnu, síðan við vorum seinast að ræða um þetta mál í þessari hv. d,, þetta mál um frelsið, þetta mál um, að atvinnurekendur ættu að standa á eigin fótum, þetta mál um, að ríkisstj. ætli ekki að skipta sér af atvinnulífinu. Hún er búin að taka upp uppbætur. Hún er búin að skipta sér af samningum þeirra, sem selja fiskinn, og þeirra, sem kaupa hann. Og það liggur hér fyrir hjá okkur í fjhn. þessarar d. frv. um breyt. á efnahagslögunum, sem fer fram á að staðfesta slíka breyt. M.ö.o.: ríkisstj., sem talar um að kasta Íslandi út í hringiðu vitlausrar samkeppni, er að leggja íslenzkan iðnað á höggstokkinn, ef hann fái ekki staðizt. Hæstv. ríkisstj. hefur, síðan við vorum seinast með þetta mál hér í d., tekið upp uppbætur. Hún hefur skipt sér af samningum fiskseljenda og fiskkaupenda. Og þetta hefur hún gert á sviði, þar sem Ísland stendur bezt að vígi í samkeppni að hugsanlegt er og þar sem samt sem áður þeim mönnum, sem fisksins afla, er skammtaður helmingur til þriðjungur á móts við það, sem Norðmenn skammta sínum sjómönnum, sem hafa tíu sinnum minni afköst en Íslendingar. Finnst nú ekki hæstv, ríkisstj. vera tími til kominn fyrir hana að fara að endurskoða þetta mál? Eru þetta ekki dálítið harðar staðreyndir fyrir hana að reka sig á? Hún prédikar, að afköstin eigi öllu að ráða í þessum efnum, ef afköstin hjá sjómönnum vaxa, þá eigi líka kaupið að geta vaxið og annað slíkt. Við sýnum fram á, að norskir sjómenn og fiskimenn hafa tvöfalt verð fyrir fiskinn á móts við okkar sjómenn. Hæstv. ríkisstj. segir: Hér má ekki hækka, við verðum þvert á móti að lögbinda fiskverðið. - Hæstv. ríkisstj. neyðist til þess á sama tíma að viðurkenna, að við höfum tíföld afköst, hver okkar sjómaður, á við norska sjómenn. Með hverju ætlar hæstv. ríkisstj. að verja þessa efnahagsstefnu, sem hún er að fara inn á með þessu frelsi? Þetta stangast allt á við hörðustu staðreyndir í þessum efnum. Ég er hræddur um, að það sé óhjákvæmilegt að breyta þessu. Og nú vil ég minna hæstv. viðskmrh. á, að í 8. gr. þessa frv. er við haldið einokun á útflutningi. Má ég spyrja hæstv. viðskmrh., þó að það sé ákaflega leiðinleg spurning: Ef norskir atvinnurekendur geta borgað norskum sjómönnum og fiskimönnum miklu hærra verð en við okkar fiskimönnum fyrir fiskinn, er þá ekki rétt, að þessir atvinnurekendur þarna í Noregi fái að keppa líka hérna á Íslandi? Er nokkur ástæða til þess að reka þá burt? Þeir gerðu það einu sinni. Er nokkur ástæða til þess að gefa þessum íslenzku atvinnurekendum sérréttindi, ef þeir standa sig ekki betur en þetta? Ég er með því, að við Íslendingar eigum að hafa okkar atvinnurekstur sjálfir. En í sjávarútvegi á hann sannarlega að geta staðizt. Og mér er spurn: Er nokkur þörf á að hrúga upp slíkum ofsagróða í sjávarútveginum, hjá hraðfrystihúsum eða slíku, að sjómenn og útvegsmenn séu féflettir hér á Íslandi meira en sjómenn í okkar nágrannalöndum? Eða ef okkar atvinnurekendur og okkar hraðfrystihús jafnvel berjast í bökkum og græða ekki, þá er það enn þá verra, ef þeir eru svo lélegir í sínum atvinnurekstri, að með tíföldum afköstum sjómannanna, sem hjá þeim eru, á móts við norska sjómenn, geta þeir ekki einu sinni gefið þeim það sama og norskir atvinnurekendur gefa sínum sjómönnum. Hvað gerir hæstv. ríkisstj. viðvíkjandi þessum íslenzku atvinnurekendum, sem svona standa sig? Hún er að gefa þeim einkaréttindi með þessum lögum, einokun, viðhalda einokuninni. Þorir hún að innleiða frjálsa samkeppni þarna? Þorir hún það, þegar hún er að prédika, að íslenzkan iðnað eigi að leggja á höggstokkinn, eigi að leggja hann undir samkeppni, gefa honum ráðrúm til þess að búa sig undir samkeppni, - þorir hún að láta íslenzka atvinnurekendur verða að þola samkeppni hér á Íslandi? Vill hún gefa fiskverzlunina frjálsa, fiskkaupin? Vill hún leyfa íslenzkum sjómönnum, sem framleiða tífalt á við norska sjómenn, að reyna sjálfir að ráðstafa sínum fiski betur en einokunarhringur ríkisstj. gerir? Það er auðvelt að tala um frelsi og segja svo við íslenzku sjómennina: Þið skuluð vera svínbundnir. Ykkar fiskverð skal vera ákveðið með lögum. Það skal vera helmingur og niður í þriðjung af því, sem norskir sjómenn fá. Fiskhringarnir á Íslandi skulu hafa einokun. En auðhringar í Vestur-Evrópu skulu vera frjálsir að því að leggja íslenzkan iðnað í rústir. Nú vil ég alvarlega vara hæstv. ríkisstj. við. Nú er hún tvisvar búin að breyta þessu frv., eftir að það er búið að vera í báðum deildum. Nú vil ég alvarlega vara hana við. Ég held, að hún ætti að láta þetta mál fara til fjhn. til athugunar. Málinu liggur hvort sem er ekkert á, fyrr en verðlagsmálin fara í gegn. Það er ekki hægt að staðfesta lögin fyrr. En ég er alveg víss í, að með hverjum deginum koma hinar hrapallegu afleiðingar af vitlausri pólitík ríkisstj. svo greinilega í ljós, að jafnvel sjálf hæstv. ríkisstj. kemst ekki hjá því að sjá þær, enda er hæstv. viðskmrh., sem er allur af vilja gerður til þess að laga þetta, jafnóðum og hann sér það, alltaf að breyta þessum lögum. Hann sér, að hans sérfræðingum hefur yfirsézt anzi margt, þeir hafa ekki bara reiknað allt vitlaust. Ég held þess vegna, að við eigum að láta þetta mál núna fara til fjhn. og okkur eigi að gefast í fjhn. aðstaða til þess að yfirheyra bæði hv. 3. þm. Austf. (EinS), sem er mjög kunnugur hraðfrystihúsamálum o.fl., um, hvernig standi á þessu með fiskverðið, því að ég vil benda hæstv. viðskmrh. á það, að ef hann ekki tekur tillit til þess, sem ég segi núna viðvíkjandi þessu fiskverði, og við síðan tökum þetta upp í sambandi við önnur mál hér, þá getur svo farið, að ríkisstj. neyðist til þess að breyta þessu máli, þegar það er komið til Ed. Og hæstv. ríkisstj. er ljóst, hvað þá tekur við. Þegar hæstv. ríkisstj. neyðist til þess að breyta þessu máli í Ed., fer málið í sameinað þing, og þar þarf það 2/3 atkv. til að samþykkjast, þannig að það er öruggt með að falla. Þetta mál er sem sé komið á heljarþröm hjá hæstv. ríkisstj., ekki bara hvað snertir þess efnislega innihald og alla þess stefnu, heldur líka hvað sjálft formið snertir. Öngþveitið í þessari stefnu ríkisstj. er að verða svo bert, að henni er bezt að hafa nú góðra manna ráð og gefa okkur nú tækifæri til þess að athuga um 8. gr., hvort ekki sé nú bezt, um leið og við erum með þetta í þessari d., ef ríkisstj. ætlar að halda áfram frelsinu sínu, að frelsa Íslendinga líka af einokun núverandi fiskhringa með tilliti til þeirra upplýsinga, sem nú eru komnar fram. Ég skal láta útrætt um þennan hluta málsins, en geri það að till. minni, að málinu sé vísað til fjhn. til athugunar, og er það af einskærri umhyggju fyrir hæstv. ríkisstjórn, svo að hún glopri nú ekki þessu máli út úr höndunum á sér, svo að það falli nú í þinginu, því að það er alltaf óviðkunnanlegt, að svona mál falli af hreinum klaufaskap. Það er viðkunnanlegra, að það falli þannig, að Alþingi sé orðið ljóst, meiri hluta þess, að þetta sé tóm vitleysa. En ég vil að síðustu koma hér inn á eitt mál, sem ég ræddi nokkuð við hæstv. ráðh., þegar málið var til umr. hér, og það er í sambandi við viðskiptin austur á bóginn og í sambandi við eitt atriði í þeim, og það er um þá verksmiðju, sem framleiðir hér sjólax í Reykjavík, og þá verksmiðju, sem nú er verið að reisa á Akureyri og ég sé einmitt að fréttir eru nú í blöðunum að sé þar í byggingu til þess að framleiða þar líka sjólax og sardínur. Eins og hæstv. viðskmrh. og hv. þd. man eftir, upplýsti ég, að það lágu hér fyrir vörur fyrir um 2 millj. kr. óseldar, þegar þetta mál var til umr. hér síðast. Síðan hefur verið gerð athugun á því að undirlagi þeirra manna, sem þessa verksmiðju eiga og reka, hvort hægt sé að tryggja markað fyrir þessa vöru. Og það er komið í ljós og liggur fyrir samningsuppkast um, að Tékkar eru reiðubúnir til kaupa á síðari hluta þessa árs fyrir 10 millj. ísl. kr. sjólax og sardínur frá þessari verksmiðju og þeirri verksmiðju, sem verið er að undirbúa á Akureyri. Og það er hægt að auka þetta, samningurinn um það liggur fyrir. Ég hef uppkast að þeim samningi. Og það liggur enn fremur fyrir munnlegt, að það mundi vera hægt að auka þetta um 5 millj. líka á síðari hluta þessa árs. Nú er það eitt, sem hefur verið helzta áhugamál okkar Íslendinga í sambandi við sjávarútveg, það er að reyna að tryggja okkur markaði fyrir niðursuðuvörur, og við höfum átt í miklum erfiðleikum með það. Það hefur hvað eftir annað verið farið af stað með niðursuðuvörur. Okkur hefur misheppnazt ýmislegt af því. Það þarf, eins og menn vita, mjög mikla sérþekkingu í sambandi við það, mjög mikla vöruvöndun, og við vitum, hve því er oft ábótavant hjá okkur. Nú virðist þetta hafa tekizt vel hvað vöruvöndun snertir, bæði hér í Reykjavík með þetta fyrirtæki og með þetta fyrirtæki á Akureyri, þannig að þarna höfum við tvær verksmiðjur, sem virðast hafa yfirunnið þann þröskuld, sem hefur verið okkur erfiðastur í niðursuðumálunum, og eru búnar að vinna sér álit og viðurkenningu og geta nú fengið á síðari hluta þessa árs, bara í Tékkóslóvakíu einni, - ég efast ekki um, að það er líka hægt í Austur-Þýzkalandi, - markaði upp á 15 millj. kr. En það þýðir, að það þarf að kaupa vörur í staðinn. Það þýðir, að það þarf að kaupa skófatnað og vefnaðarvörur í staðinn. Það þýðir m.ö.o., að það verður að endurskoða þessa frílistapólitík, sem hæstv. ríkisstj. er með. Það er ekki hægt að ætla að kippa grundvellinum undan efnilegum íslenzkum iðnaði, iðnaði á því sviði, þar sem við eigum að vera samkeppnisfærastir allra í veröldinni, sjávarútveginum, iðnaði, þar sem fullkomin úrvinnsla úr sjávarafurðunum, einmitt með niðursuðu, er framkvæmd. Það er ekki hægt fyrir okkur að kippa grundvellinum undan þessu. Ég veit, að hæstv. ráðh. skilur, hvað það þýðir, ef þetta er gert núna, ef það er hægt að semja þarna um 15 millj. kr., bara á síðari hluta þessa árs. Það þýðir, að næsta ár getum við selt til Tékkóslóvakíu einnar frá þessum verksmiðjum fyrir 30 millj. ísl. króna niðursuðuvörur og fengið skófatnað og vefnaðarvörur í staðinn. En þetta þýðir, að það verður að vera einhver ábyrgðartilfinning, einhver yfirstjórn, afskipti ríkisstj. af þessum málum. Það þýðir, að skófatnaður og vefnaðarvara má ekki vera frjáls, algerlega frjáls. Það þýðir, að við Íslendingar verðum að stjórna þessu, hvar við kaupum inn og hvað mikið við kaupum inn. Ég vil aðeins benda á þetta, af því að við vorum að tala um þetta hér við 2. eða 3. umr. þessa máls í deildinni, og hæstv. viðskmrh. var mjög áhyggjufullur út af því, að það liti þunglega út með þessa verksmiðju hér, sem lægi þarna með 2 millj. kr. í birgðum, og framtíðarhorfur verksmiðjunnar á Akureyri væru ekki heldur góðar, ef þessi markaður nú dytti niður. Nú, hálfum mánuði síðar, stöndum við frammi fyrir því, að þessi markaður er til, það er hægt að stórauka hann. Það er hægt að koma upp í 15 millj. ísl. króna bara á síðari hluta þessa árs niðursuðuvörum, sem við seljum til Tékkóslóvakíu einnar, eða 30 millj. kr. á næsta ári, og ég efast ekki um, að það er hægt að selja meira en þetta í Austur-Þýzkalandi. Eina spursmálið er, að við verðum að geta keypt inn í staðinn. Við verðum að geta haft stjórn á því. Ég vildi aðeins spyrja hæstv. viðskmrh., hvort hann að sínu leyti, eins og hann líka lofaði í sambandi við þetta mál, þegar ég spurði hann að því, meðan það var hér til reglulegrar umræðu í deildinni, vil] vinna að þessu. Ég efast ekki um hans góða vilja, en ég veit, að hann rekur sig alltaf á galla þessa kerfis, sem verið er að taka upp. Þetta kerfi verzlunarfrelsisins svokallaða, svo fagurlega sem það hljómar, það þjónar ekki hagsmunum Íslendinga, það þjónar ekki hagsmunum okkar frekar en það hefur þjónað hagsmunum Þjóðverja 1870 að ætla að sleppa allri tollvernd síns iðnaðar gagnvart Englandi. Við verðum að vinna þennan iðnað okkar upp. Við verðum að verða stórir og voldugir á vissum sviðum, og við verðum að vernda þetta á meðan, vernda það með því að vernda markaði þess, vernda markaði þess með því að stjórna innkaupunum til Íslands. Það er mín till., að þessu máli sé vísað til fjhn., við erum þar með þessi mál öll hin, og það hefur aldrei staðið á okkur að afgreiða þessi mál. En ég held það væri mjög heillavænlegt, m.a. til þess að tefja ekki umræðurnar um þessi mál hér, að fjhn. fengi að athuga þetta, ekki sízt í sambandi við þær nýju upplýsingar, sem komið hafa fram viðvíkjandi fiskverðinu síðan, og þá fyrirspurn, sem ég nú hef gert viðvíkjandi niðursuðuiðnaðinum.

Forseti (JóhH): Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs, og er þá þessari umræðu lokið.

Það var till, um að vísa frv, til fjhn., það þarf að bera hana upp, áður en umr. er lokið.

Samkvæmt 25. gr. þingskapa fara mál, sem koma frá deild til annarrar deildar, af sjálfu sér til nefndar, og það er gert ráð fyrir, að málin séu tekin fyrir í deildinni, eftir að þau hafa verið hjá nefnd. En sá praksís hefur skapazt og er mjög gamall hér, að mál, sem send eru á milli deilda, hafa ekki af nefndum sérstaklega verið tekin fyrir, þó að það sé opið hjá nefndum að gera það. Það getur auðvitað komið fram ósk um að vísa máli til nefndar, og það er ekki hægt að ganga fram hjá því, ef till. er um það. En ég held, að eins og aðstæður eru núna, sé ekki ástæða til að vísa málinu sérstaklega til nefndar, öðruvísi en deildin óski þess sjálf, einkum og sér í lagi vegna þess, að þær brtt., sem gerðar voru á þessu frv., eru alveg sérstaks eðlis og í raun og veru ekki við efni frv. sjálfs. Það er þess vegna skoðun forseta, að málið eigi af þeim sökum ekkert sérstakt erindi til nefndar. En það verður þá borið undir deildina, og umræðunni getur þar af leiðandi ekki verið lokið, fyrr en sú atkvgr. hefur farið fram.



Herra forseti. Í 25. gr. þingskapanna mælir svo fyrir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef deildin breytir aftur á móti frv. í smáu eða stóru, sendir forseti hennar það til baka forseta hinnar deildarinnar. Hafi nefnd fjallað um það þar, sendir forseti henni það þegar. Hún lætur uppi álit sitt um það, og skal það prentað og því útbýtt“ o.s.frv. Þingsköpin mæla svo fyrir, að í tilfelli eins og þessu, þegar Ed. er búin að fjalla um málið og frv. er endursent Nd., þá skuli forseti d., svo framarlega sem málið hefur verið í nefnd í deildinni áður, senda það til þeirrar nefndar. Nú er þetta að vísu ekki framkvæmt venjulega á þennan máta. Hins vegar eru þetta lög, og þess vegna er það svo, að fari einn nefndarmaður, sem á sæti í þeirri nefnd, sem frv. hefur verið í áður, fram á að fá slíkt mál aftur til nefndarinnar, þá styðst það alveg við lögin, þannig að ég álít þess vegna, að það væri eiginlega lögbrot, ef deildin yrði ekki við þeim tilmælum, sem ég hef sett fram um, að málið fari til fjhn. Raunverulega átti að senda það til fjhn. samkvæmt lögum, samkv. 25. gr. þingskapanna, áður en málið kæmi nú aftur til umræðu, bara af sjálfu sér að senda það þangað, svo að ég vil alveg eindregið mælast til þess á grundvelli þessara laga, að menn verði við því að leyfa málinu að fara til fjhn.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur tilgreint upp úr þingsköpum, að samkvæmt orðanna hljóðan ber forseta að senda málið til nefndarinnar, sem hafði það áður. En mér skilst, og ég hef rætt þetta mál stuttlega við skrifstofustjóra þingsins, að þetta sé í raun þannig, að þótt forseti gangi ekki í gegnum það að skrifa formlegt bréf til manns, sem situr hér á bekkjum, og senda honum málið þannig, þá liggi málið raunverulega fyrir nefndinni, það liggi fyrir nefndinni, það sé hennar, þegar málið sé komið aftur til þessarar hv. d., þá sé það á n. valdi, hvort hún tekur það upp, gefur út um það álit eða ekki. Seinna í þessari sömu grein, 25. gr. þingskapa, er talað um það, hvenær málið megi síðan koma fyrir deildina, og er talað um, að liðin sé a.m.k. ein nótt frá því að frv., eins og það kom frá hinni deildinni, var útbýtt meðal þingmanna á fundi, eða nál., ef um það er að ræða. Þingsköpin gera ráð fyrir þeim möguleika, að það sé ekki um neitt nál. að ræða. Ég lít því þannig á, að hér hafi verið farið alveg eftir venju og forseti í engu breytt frá því, sem venja er, málið hafi raunverulega, síðan afgreiðslu þess í Ed. lauk, legið fyrir nefnd hér, ef sú nefnd vill taka það upp og gera eitthvað í því. En það, sem hér hefur gerzt, er sá möguleiki, sem gert er ráð fyrir í þessari 25. gr., ef um nál. er ekki að ræða. Hér hefur ekki verið um nál. að ræða, og þess vegna hefur málið komið hér fram á venjulegan hátt, og ég sé því ekki neina sérstaka ástæðu til þess, að deildin fari að samþykkja að vísa málinu til nefndar, því að þingsköpin gera ráð fyrir, að þess sé ekki þörf, og að það sé af þeim ástæðum ekki um neina óvenjulega afgreiðslu að ræða, þó að það færi ekki til nefndar héðan af, úr því að nefndin gerði ekkert í málinu, á meðan það raunverulega lá fyrir henni.



Herra forseti. 5. þm. Vesturl., hæstv. varaforseti þessarar deildar, var sammála mér um það, að ég hefði lög að mæla í þessum efnum. Hann gekk hins vegar út frá því, að fjhn. þessarar hv. deildar yrði sjálf að hafa frumkvæði um það að taka málið, í staðinn fyrir að forseti sendi það til hennar. Málið var afgreitt í Ed. 17. maí, sem sé á þriðjudag. Í gær var fundur í Sþ. Málið er fyrst komið til þessarar deildar raunverulega í dag, og í dag kl. sex er boðaður fundur í fjhn. Væri litið svo á, að fjhn, þyrfti að hafa frumkvæði sjálf til þess að taka þetta mál, venjunnar vegna, hún þyrfti ekki að fá bréf frá forsetanum til þess, - væri litið svo á, að fjhn. sjálf þyrfti að hafa frumkvæði um þetta, þá leiðir þar af, að hver aðili í fjhn. hefur þann hinn sama rétt. Svo fremi sem t.d. tveir eða þrír í nefndinni álitu, að þeir þyrftu ekki um málið að fjalla, vegna þess að þeir mundu bara gefa út till. um að samþykkja þetta áfram, þá hlyti það hins vegar að þýða, að einn eða tveir eða þrír úr nefndinni, sem álitu, að þeir þyrftu um málið að fjalla, hefðu þá rétt til þess að gera það, og þá bæri að gefa þeim tækifæri til þess. Ég skal viðurkenna, að það mundi ekki þurfa endilega að vísa þessu máli til nefndarinnar, það væri nóg að gefa hlé, þegar þess væri óskað, til. þess að nefndin gæti athugað málið. En hins vegar hefur það oft tíðkazt líka, að málum hefur, þegar þau hafa komið til einnar umræðu aftur, beinlínis verið vísað til nefndar, og er alls ekki óalgengt í þinginu. Ég álít þess vegna, að sá lagalegi réttur sé með minni tillögu, og ég vildi mega mælast til þess, að ef það verður borið upp að vísa málinu til nefndarinnar, þá sé það samþykkt. En ég gæti líka fellt mig við þann úrskurð hæstv. forseta, að umr. sé frestað og fjhn. gæfist tækifæri til að ræða málið svo að segja af sjálfu sér. Það er líka afgreiðsla á málinu, sem hægt er að sætta sig við.

Forseti (JóhH): Það er ekki deilt hér um veigamikið atriði. Eins og vikið hefur verið að, er það svo eftir orðalagi 25. gr., að þá á forseti að senda mál, sem koma frá hinni deildinni, til nefndar. En eins og ég vék að hér áðan, má hv. þdm. öllum vera það kunnugt, að þetta ákvæði hefur ekki verið framkvæmt og það um mjög langan aldur, og mér er ekki kunnugt um, að þessu ákvæði hafi nokkurn tíma verið framfylgt samkvæmt orðanna hljóðan. Það er till. um að vísa málinu til nefndar, og sú till. verður borin upp. En ég vil sérstaklega taka það fram að gefnu tilefni, að það er skoðun forseta, að það séu engin lögbrot framin hér, þó að sú till. sé felld. Og alveg sérstaklega er þeim mun minni ástæða til þess að víkja nú frá almennri framkvæmd í þessu sambandi, þar sem brtt., sem hefur orsakað það, að málið kemur hér í deildina aftur og kemur til atkvæða, er alls ekki um efni frv. sjálfs, heldur brtt. við bráðabirgðaákvæði og þess eðlis, að hún virðist ekki hafa af þeim sökum nokkurt sérstakt tilefni til þess að fara til nefndar, enda er um allt annað að ræða, að dómi forseta, ef brtt. hefði verið samþykkt við meginefni málsins í hv. Ed. Till., sem samþ. var í Ed., og skriflega brtt. eru við bráðabirgðaákvæði frv. og snerta ekki meginefni málsins. Það á því sama bæði við skriflegu brtt. og eins till., sem samþ. var í Ed.



Raunverulega er það, sem ég vildi nú segja, aðeins um þingsköp. Það hefur verið fellt að vísa þessu máli til nefndar. Hins vegar hefur það verið viðurkennt, að ég sem aðili í fjhn. ætti að hafa aðstöðu til þess að fjalla um þetta mál, áður en endanlega yrði gengið til atkvæða um það. Og ég álít, fyrir utan það almenna, sem ég hef þegar sett fram í sambandi við endurskoðunina á þessum málum, þá væri rétt í sambandi við þá till., sem hæstv. viðskmrh. nú hefur flutt, þá skriflegu brtt., að athuga hana nánar. Og ég er hræddur um, að sú till. mundi ekki koma að gagni, eins og hún er, en það væri rétt, að ég þá a.m.k. sem minni hl. í fjhn. fengi aðstöðu til þess að ræða við hæstv. viðskmrh. um þessa till. Ég mun þess vegna ekki taka þetta mál til langrar umræðu nú aftur, þó að ég hefði fullan rétt og fulla ástæðu til þess, heldur aðeins beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann fresti málinu, svo að mér gefist þá sem minni hl. í fjhn. tækifæri til þess að ræða við hæstv. viðskmrh. og aðstaða til þess að gefa út mitt nál. um þetta. Ég vil benda á, að það er í dag fundur í fjhn., þannig að það væri hægt að gera það nú þegar og þyrfti ekkert að tefja.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að hér væri samkomulag um, að hann ætti að hafa aðstöðu sem nefndarhluti til að láta í ljós álit sitt á málinu. En samkvæmt því, sem ég sagði í fyrri ræðu um þetta, er mín skoðun sú, að samkvæmt skýlausum ákvæðum þingskapa hafi hann haft aðstöðu til þess, frá því að málinu var í Ed. vísað til þessarar hv. d. aftur, og þangað til það kom hér fyrir, sem voru tveir sólarhringar. Á þeim grundvelli gat ég, eins og sjálfsagt fleiri, greitt atkvæði eins og við gerðum um að vísa málinu ekki sérstaklega og formlega til nefndar að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. talaði um, að n. hefði haft þessa aðstöðu. Ef við förum eftir bókstaf laganna í þessum efnum og þeim anda, sem á bak við þann bókstaf er, þá hefði n. átt að fá þetta tækifæri, eftir að málið kom frá Ed. Hún hefur ekki haft það tækifæri, vegna þess að hún hefur ekki komið saman einu sinni á þessum tíma til að ráðgast um, hvort hún vildi ræða þetta. Ég hef þess vegna lögin algerlega með mér í þessu. Ég gat ekki sem einn einstakur aðili í n. farið að hafa framtak um þetta, áður en n. gerði þetta sjálf. Ég var þegar í gær boðaður á fund í n. kl. 6 í dag og vissi þess vegna, að það mundi vera fundur í n. og þar mundi vera möguleiki til þess að ræða þetta mál. Og þó að þetta mál væri á dagskrá, þá var þar með ekki gefið, að málið yrði rætt og því síður útkljáð nú, því að þar voru ýmis önnur mál, sem voru mikil deilumál. Þar að auki er komið fram með skriflega brtt. um þetta mál nú á síðasta stigi, og hvaða efnis sem hún er, þá er það ekki nema kurteisi að gefa annaðhvort n. eða þá minni hl. í n. tækifæri til þess að ræða slíkar tillögur. Ég vil þess vegna eindregið halda við þá ósk mína, hæstv. forseti, að umr. sé frestað sem stendur til þess að gefa mér þessa aðstöðu.

Forseti (JóhH): Hv. 3. þm. Reykv. hefur óskað eftir, að ég fresti þessum umræðum, til þess að honum gefist kostur á að ræða við hæstv. viðskmrh. um þá skrifl. brtt., sem er flutt. Hann hefur ekki í umr. reifað neinn ágreining um þessa brtt. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að það sé minni háttar atriði. Ég mundi vilja verða við þessari ósk að fresta fundi núna í stundarfjórðung, ef hv. þm. nægir sá tími til viðræðna við hæstv. ráðherra. Fundarhlé.



Herra forseti. Það er aðeins ein fsp., sem ég vildi beina til hæstv. viðskmrh. Hún er á þá leið, að ef þetta frv. verður samþ. nú og afgreitt frá Alþ., sennilega á morgun, hvort þá sé meiningin að staðfesta það strax og láta það koma til framkvæmda, það sé lagt svo mikið kapp á að hraða þessu hér vegna þess, að það sé ætlunin að láta það t.d. koma til framkvæmda fyrir helgi.



Herra forseti. í 14. gr. þessa frv. segir svo, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast gildi þann dag, sem reglugerð sú, sem um getur í 1. gr., er gefin út.“ Það er tilætlunin, þegar lög þessi hafa verið samþykkt, að gefa út þessa reglugerð 1. júní, þannig að hin nýja skipan, sem tekin verður upp samkv. l., þegar þau hafa verið samþ. á hinu háa Alþ., mun koma til framkvæmda 1. júní.



Herra forseti. Mér finnst nokkuð einkennileg meðferð hæstv. ríkisstj. á þessu máli. Þetta er frv. til l. um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála o.fl. og búið að vera hér í d. og mikið um það rætt, og svo er því breytt þannig í Ed., að sett er inn í bráðabirgðaákvæði heimild handa fjmrn. til að lækka aðflutningsgjöld af efnivörum til skógerðar, og síðan vill hæstv. viðskmrh. koma hér inn í það breyt. enn um lækkun á aðflutningsgjöldum eða heimild til slíks. Nú á þetta náttúrlega ekki erindi og á alls ekki heima í þessum lögum um innflutningsmál. Þetta er tollskrármál. Það átti að flytja þetta sem breyt. á tollskrá. En ef stjórnin hefur viljað komast hjá því, sem náttúrlega var þó óeðlilegt, því að þetta á heima í tollskrá og hvergi annars staðar, þá hefði hún getað haft annan skynsamlegri hátt á þessu. Hún er sjálf búin að flytja hér frv. um breyt. á lögum sínum frá í vetur um efnahagsmál, og það hefði verið ólíkt skynsamlegra að setja þetta inn í það frv. Í því frv. eru þó ákvæði um innflutningsgjöld í einum kafla þess, og þar eru m.a. heimildir til þess að gefa eftir innflutningsgjöld í vissum tilfellum. Það væri þó heldur skárra að setja þetta inn í þau lög en inn í lögin um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála. Það væri vitanlega það réttasta fyrir stjórnina að flytja nú till. um að taka út þetta tollskrárákvæði, sem sett var inn í þetta frv. í Ed., og láta það fara aftur til hennar til samþykktar þar, eins og það kom héðan frá Nd., og setja þessi tollskrármál sín þá heldur inn í frv. um efnahagsmál, sem er hér á fyrsta stigi, er hér í Nd. og á svo eftir að fara til Ed., heldur en vera að hrekja þetta mál milli deilda fram og aftur og reyna að koma inn í það atriðum, sem eiga þar alls ekki heima. Eins og ég sagði, væri réttast að flytja þetta hvort tveggja í frv. um breyt. á tollskrárlögum, en vilji stjórnin það ekki, þá er þó hitt stórum skárra, sem ég benti á, að setja þetta inn í efnahagslögin.



Herra forseti. Fyrst þessu máli var ekki vísað beinlínis til n., mun ég ekki fara inn á það, sem ég hefði ella gert, að flytja allmargar brtt. við þetta frv. til þess að reyna að afstýra vandræðum og ekki heldur inn á það að fara að gefa út í sambandi við þær sérstakt nál. aftur, heldur aðeins láta við það standa að gera brtt. við þá skriflegu brtt., sem hæstv. viðskmrh. hefur lagt fram. Að vísu verð ég að segja það, að eftir þá yfirlýsingu, sem hæstv. viðskmrh. nú gaf um, að þessu máli væri ekki ætlað að öðlast gildi fyrr en 1. júní, þá hefði náttúrlega, svo að málið hefði getað fengið alveg fullkomna, þinglega meðferð, ekki legið á fyrir stjórnarliðið endilega að neita um það að vísa þessu máli til fjhn. Það er augsjáanlega nægur tími. Og ég vil um leið benda á, að það er ákaflega óviðkunnanlegt, að lög frá Alþ. skuli vera bundin við það að öðlast gildi, þegar reglugerð er gefin út. M.a. vil ég aðelns benda á það, að ég veit ekkert, hvað óþekkur hæstv. viðskmrh., sem mundi eiga að gefa út reglugerðir í sambandi við þetta, kynni að vera hæstv. ríkisstj., en það er sem sé á hans persónulega valdi, eftir að þessi lög eru samþykkt, hvort þau öðlast nokkurn tíma gildi eða ekki. Ef Sjálfstfl. væri eitthvað óþekkur við hann, þá er sem sagt Alþingi búið að gefa honum það í hendur að ráða þessum lögum. Ég skal ekkert segja, hvort hæstv. viðskmrh. færi að misnota þetta vald sitt, en það er ekkert viðkunnanleg afgreiðsla á málum frá Alþ. að ákveða það, að þegar einum ákveðnum ráðh. í stjórninni þóknast að gefa út eina ákveðna litla reglugerð, þá skuli lög öðlast gildi. Ég vil taka undir það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. benti hér á, að það væri eins hægt að gera þetta í sambandi við efnahagsmálin. Það er í raun og veru orðið nokkuð sama nú, í hvern grautarpottinn saltið er látið hjá hæstv. ríkisstj., þessu er öllu orðið sullað saman, þannig að hver lög, sem hér fara í gegnum þingið, eru orðin breytingar á ótal lögum, bandormshátturinn er hafður á þessu öllu saman. Er það ekkert nýtt. Það, sem ég vildi gera hér brtt. við, er, að í hinni skrifl. brtt. hæstv. ráðh. er gengið út frá, að það megi lækka aðflutningstollana af 150 bilum til þessara sérstöku nota, sem lagagreinin frá 1957, 29. maí, fjallar um viðvíkjandi þeim, sem fatlaðir eru eða hafa orðið fyrir slysum. Ég held, að það væri rétt, fyrst farið er inn á þetta og fyrst reynt er að slá tvær flugur í einu höggi, að hjálpa þeim, sem hafa sótt um samkv. þessum lögum, og hins vegar að tryggja það að geta selt þessa bíla, - þá held ég, að væri rétt að hækka þessa tölu upp í 250, og vildi gera þá skriflegu brtt. við þetta, að í staðinn fyrir 150 í efnismálslið brtt. komi 250. Þetta yrði brtt. við till. hæstv. viðskmrh. og þetta gildir fyrir 2 ár, og það mundi þá verða til samans 500 bæði árin, og mundu þá verða a.m.k. meiri líkindi til þess, að við stæðum við þann samning, sem við höfum gert, og tryggðum okkur markað fyrir okkar fisk í sambandi við þetta, en gerðum um leið gott verk hér innanlands. Ég vildi biðja hæstv. forseta um að leita afbrigða fyrir, að þessi skrifl. brtt. mín mætti þá líka koma til atkvgr.



Herra forseti. Við 2. umr. um þetta frv. var nokkuð rætt um 38. gr. þeirra laga, sem hér er lagt til að breyta. Í þeirri lagagrein er ákvæði um það, að ef hætta er á, að jarðir fari í eyði vegna óviðunandi búrekstrarskilyrða, sé nýbýlastjórn ríkisins heimilt að veita nokkurt óafturkræft framlag til þess að auka ræktun á þessum jörðum, til þess að hún verði þar minnst 10 ha, og þannig sköpuð skilyrði til þess, að þær haldist áfram í byggð. Síðan segir, að til þessara framlaga skuli nota fé, sem ákveðið er í 41. gr. laganna að ríkissjóður skuli greiða í því skyni. Þar var ákveðið, þegar lögin voru sett, að ríkissjóður skyldi greiða 4 millj. kr. á árinu 1957 og síðan 5 millj. kr. á ári næstu 4 árin. Nú liggur það fyrir samkvæmt umsögn landnámsstjóra, eins og áður hefur verið að vikið, að það sé nokkurt fé handbært hjá nýbýlastjórn um þessar mundir, sem á að nota til þessara framkvæmda samkv. 38. gr. laganna, og í frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að styrkur, sem ætlazt er til samkv. frv. að verði veittur til íbúðarhúsabygginga í sveitum, öðrum en þeim, sem stofna nýbýli, skuli greiddur af þessu fé. Hins vegar vantar það ákvæði í frv., að þær upphæðir, sem þannig verða teknar af þessu fé, skuli endurgreiddar, svo að hægt sé að verja þeim til þeirra nota, sem þær eiga að fara til, þ.e.a.s. til framkvæmda á minnstu jörðunum samkv. 38. gr. laganna. Þetta tel ég að þurfi nauðsynlega að setja inn í þetta frv., ákvæði um endurgreiðslu á fénu, sem aðeins yrði fengið að láni á þessu ári í byggingarstyrkina. Það er full þörf á því, að þetta fé, sem ákveðið er í 41. gr. laganna að gangi til þess að koma í veg fyrir, að jarðir fari í eyði, verði notað til þeirra hluta, og má búast við því, að það þurfi að auka þar við, eftir að þetta ár er liðið, sem er síðasta árið, sem ríkissjóður á að leggja fram 5 millj. til þessara framkvæmda eftir lögunum frá 1957. Við 2. umr. bar ég fram brtt. við frvgr., sem fól það í sér, að þetta fé yrði endurgreitt. Hún var felld með aðeins eins atkv. mun, og því hef ég ásamt hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) enn borið fram brtt. um þetta atriði á þskj. 471. Hún er nokkuð öðruvísi að sjálfsögðu en till., sem ég bar fram við 2. umr. Till. er um það, að síðari efnismálsliður frvgr. falli burt, en í staðinn komi bráðabirgðaákvæði, sem verði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Árið 1960 er heimilt að greiða styrk samkvæmt lögum þessum af því fé, sem fram er lagt samkv. 41. gr. laganna, enda skal hann þá endurgreiddur frá ríkissjóði árið 1961 eða síðar, þegar þess verður þörf til framkvæmda samkv. 38. gr.“ Með því að samþykkja þetta er tryggt, að ekki komi til neinna fjárútláta í þessu sambandi eða vegna styrkveitinganna á þessu ári, 1960, þar sem búið er að afgreiða fjárlög fyrir þetta ár. Hins vegar yrði því þá slegið föstu, að fjárveiting til endurgreiðslu á þessu láni yrði tekin á fjárlög 1961 eða síðar, eftir því sem þörfin kallar að, þegar þörf er fyrir féð til þeirra nauðsynlegu framkvæmda, sem um ræðir í 38. gr. laganna. Ég vildi nú vænta þess, að hv. flm. frv. gæti á þessa lausn fallizt og frv. yrði afgr. út úr d. með þessari breytingu. Hv. flm. talaði um það við 2. umr., að það væri varhugavert að gera breyt. á frv., það gæti spillt fyrir framgangi þess. Ég sé enga ástæðu til að óttast slíkt. Það yrði einmitt meiri eining um frv. vissulega, ef það er þannig tryggt, að það fé, sem hér verður tekið að láni til þessara styrkveitinga, verði endurgreitt til þeirra framkvæmda, sem því er ætlað að kosta.



Herra forseti. Um þessa till., sem hv. síðasti ræðumaður var að tala fyrir, vil ég segja það, að ég tel það skipta ákaflega litlu máli, hvort hún er samþ. eða ekki. Ég lít svo á, að hún sé óþörf, því að það eru engar áætlanir um það, allra sízt hjá nýbýlastjórn ríkisins og ég held ekki neinum þeim, sem hafa stutt þetta frv., að draga úr þeim framkvæmdum, sem áætlaðar eru til varnar því, að jarðir fari í eyði. Hins vegar má segja, að það spilli ekki neinu, þó að þessi till. væri samþ., því að ætlunin er hvort sem er, að nýbýlastjórn biðji um hækkaða fjárveitingu, þegar þess gerist þörf. Menn verða því alveg að eiga það við sjálfa sig, hvort þeir vilja samþ. þessa till. eða ekki, en ég lít svo á, að hennar sé ekki nein þörf.



Herra forseti. Ég var nú að doka við eftir því, að einhver frsm. kæmi fram frá hv. sjútvn., þar sem þetta er 2. umr. um þetta stórmál. En úr því að það varð ekki, þykir mér ástæða til eftir þær umr., sem urðu við 1. umr., að segja hér fáein orð til viðbótar, og ætlaði raunar að gera það við 1. umr., en einhverjir af fylgismönnum málsins höfðu fallið frá orðinu, sem voru búnir að biðja um það, og gerir það náttúrlega ekkert til, þó að það drægist til þessarar umr. Í þeirri ræðu, sem ég flutti hér við 1. umr. s.l. fimmtudag, gerði ég nokkurn veginn grein fyrir minni afstöðu til þessa máls og á þá leið, að ég er því gersamlega andvígur. Ég gekk ekki gruflandi að því, að einhverjir af dragnótaberserkjum hv. d. mundu hér rísa upp til andmæla, og mér kom það engan veginn á óvart, blátt áfram ætlaðist ég til þess, að svo yrði, til þess að hv. þm. gætu séð, hvað sterk rök þessir menn hafa fyrir sínu máli og til að byggja á. Hv. frsm„ hv. 5. þm. Vestf. (BF), talaði mjög hógværlega um þetta mál, eins og honum er lagið, og sömuleiðis hv. 3. þm. Sunnl. (GuðlG), en þeir virtust báðir byggja helzt á því, að það væri álit hinna og þessara fræðimanna, að það væri algerlega óhætt að stofna til dragnótaveiða í landhelgi aftur nú þegar, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv. Í ræðu sinni sagði hv. 3. þm. Sunnl., að þetta væri hagsmunamál allrar þjóðarinnar. Ég held nú, að þetta sé hreint öfugmæli, því að það kann að vera stundarhagsmunamál fyrir einstaka landshluta eða þá, sem ætla sér að leggja út í það að fara að stofna til dragnótaveiða, og það mundi verða mikið af því, ef þetta yrði á annað borð leyft. En það er áreiðanlegt, að það væri algerlega á kostnað framtíðarinnar í fiskveiðimálum lands okkar og sannarlega ekki til hagsbóta, þegar fram í sækti. Hv. frsm., 5. þm. Vestf., vék að því varðandi eftirlitið, sem ég tel og lýsti að ég teldi mundu verða lítils virði, - hann gat um það, þessi hv. þm., að ef ég ætti að vera samkvæmur sjálfum mér varðandi t.d. eftirlitið með mæðiveikivörnunum, ætti ég að leggja til, að það væri lagt niður. Þetta er alveg fullkominn misskilningur hjá þessum hv. þm., því að þótt þetta eftirlit hafi mjög misheppnazt, er ekki hægt eins og sakir standa og eins og komið er með sauðfjárrækt í landinu að leggja þetta eftirlit niður, og þarf miklu frekar að herða á því. En vissulega hefði það verið mikið fagnaðarefni og hagsmunamál, ekki einasta fyrir bændastétt landsins, heldur og allan landslýð, ef það hefði aldrei þurft að hefja þetta eftirlit, ef aldrei hefði verið flanað út í það að flytja inn karakúlféð og þar með þær voðalegu pestir, sem þjakað hafa landið allar götur síðan. Og eins er það með þetta dragnótamál, að þótt eftirlit sé erfitt með girðingum og fjárpestum, mundi það verða enn þá þýðingarminna og fara enn þá meira út um þúfur, ef til þess er stofnað að fara að leyfa dragnótaveiðar hingað og þangað kringum land, því að það má nærri geta, hvernig færi með eftirlit með hundruðum dragnótabáta, sem geta verið að verki jafnt að nóttu sem degi. Þess vegna er þessi aths. frá hv. frsm. alveg út í bláinn. Þá kom hér fram hv. 12. þm. Reykv. (PS) og talaði af miklum móði og með ljótu orðbragði, sem er nú kannske ekki alveg venjulegt, en það getur alveg dugað gagnvart mér, vegna þess að ég er skapgóður maður og mjög góðviljaður við unglinga. En þó að þetta orðbragð geti vel gengið á dragnótabátum, eins og þessi drengur hafði í frammi, þá vil ég vara hann við því að nota það jafnmikið hér á Alþingi og hann gerði í þessari ræðu. Þessi hv. þm. hneykslaðist á því ákaflega, að ég skyldi nefna það, að svo að segja öll mín þekking á sjávarútvegsmálum og sérstaklega dragnótaveiði væri fengin hér á Alþ. Þessum hv. þm. fannst ákaflega hjákátlegt að nefna slíkt. En ég vil segja honum og öðrum hv. þm. það, að það er margoft hér í sölum Alþ., að þekkingin flýgur upp í fangið á hv. þm., oft fyrirhafnarlítið og mjög greinilega, og ég vil segja, að þeir menn, sem vilja ekki nota sér þá þekkingu, sem hægt er að fá af umr. í Alþ. og með þeim skjölum, sem hér liggja frammi, hafa hingað lítið erindi. Ég held, að það sé jafnvel ekki nokkurt mál, sem hefur verið jafnmikið til umr. og þjarkað jafnmikið um á Alþingi, síðan ég kom hingað fyrir 27 árum, og dragnótaveiði í landhelgi, því að það var um það mikið rætt, oft dag eftir dag og nótt eftir nótt, og það mættu vera undarlegir menn, sem við þær umr. allar hefðu ekki getað fengið einhverja þekkingu á þessu vandamáli. Sannleikurinn er sá, að aðstaðan í þeim efnum er sízt breytt til bóta frá því, sem áður var. Og sannleikurinn er sá, að þegar langar umr. eru um mál og hart sótt og varizt og allir flokkar klofna, eins og venjulega hefur verið um dragnótaveiðar, þá er jafnvel hægt að fá allra bezta þekkingu á þeim málum, sem um er að ræða. Nú er það svo, að allar þær upplýsingar eða getgátur, sem fram hafa komið hjá þeim hv. þm., sem mælt hafa með þessu máli, eru ákaflega órökstuddar. Hv. 12. þm. Reykv. var með getgátur um það, að ef dragnótaveiði yrði leyfð, gæti það aukið útflutningsverðmæti þjóðarinnar um allt að 150 millj. kr. Fyrir þessu er ekki hægt að færa nein rök, sem hægt er að taka mark á, og liggja til þess ýmsar orsakir. Ég man ekki betur en það væri í Alþýðublaðinu frá því skýrt í s.l. janúarmánuði, að það lægju hér í landi 1300–1500 tonn af flatfiski, sem mjög liti illa út með að selja. Ég hef ekki leitað mér upplýsinga um það, hvort þennan fisk er búið að selja nú. En svo er ekki þar með búið, því að þótt ekki væri leyfð nein dragnótaveiði, er hægt að veiða þennan fisk eins og aðra fiska bæði í net og á lóðir, og mér er sagt, að Skagfirðingar hafi mokað upp flatfiski nú í vetur í net, og svo mundi víðar vera hægt. Nú skal ég geta þess, að mér barst hér á dögunum bréf frá manni, sem ég þekki ekki neitt, en ég skal víkja hér að, án þess að tilgreina nafnið á manninum. Það er skrifað í Kópavogi 13. þ.m., og aðalatriði þess eru svo hljóðandi: „Ég er yður mjög þakklátur fyrir mótstöðu yðar gegn frv. um dragnótaveiðar í landhelgi, sem samkvæmt dýrkeyptri reynslu er til alþjóðar skaða og skammar.“ Þessi maður bætir svo við nokkrum harðyrðum um hv. flm., sem ég ætla ekki að koma hér með, því að það er málinu í sjálfu sér óviðkomandi. En aðalatriði bréfsins fer þó hér á eftir: „Mig langar til að gefa yður eftirfarandi upplýsingar: Nú er Faxaflói að verða fullur af smálúðu, ýsu og rauðsprettu, og á ca. 20 lóðir hafa fengizt að undanförnu 600–1200 kg af áðurnefndum fisktegundum. Allar fiskbúðir í Reykjavík og nágrenni eru fullar og vilja ekki kaupa nema mjög takmarkað, því að mjög mikið verður ónýtt, og íshúsin neita að kaupa. Í Reykjavík og nágrenni eru hundruð smábáta, og væri hægt að flytja þar í land tugi tonna daglega, þegar gefur á sjó, ef sölumöguleikar væru fyrir hendi. Þá mætti minna á, að fyrsta skilyrðið til að veiða þessar fisktegundir á línu er, að nógu góð beita sé til, en svo er ekki, og hefur ekki verið um að ræða nema 1–2 ára Faxasíldargrotta. Þótt fullt væri af síld um allt Vestur- og Norðurland í fyrrasumar, var alls ekki að ræða um að fá til beitu nema skemmda síld. Svona er búið að hinum ríkisstyrkjalausa útvegi, og svona er nú áhuginn mikill til að nytja þann góðfisk, sem hér fer sívaxandi og gæti veitt hundruðum, ef ekki þúsundum manna atvinnu án allra styrkja og án þess að stunda smánarlega rányrkju á uppeldisfiski og til eyðingar hrygningarstöðva.“ Maðurinn setur svo undir nafn sitt: „óflokksbundinn kommúnisti með fullri sjón“. Ég þykist sjá, að þetta sé sjómaður, sem þekkir nokkuð til þessara mála, ekkert síður en skipstjórinn á Sauðárkróki, sem ég las bréfið frá um daginn, og stjórnin í bátafélaginu Björg, sem ég las upp bréfið frá eða samþykktina hér um daginn líka. Allir þessir menn eru því mjög andvígir, að farið sé að ganga inn á þá stórhættulegu leið að leyfa dragnótaveiði í landhelgi aftur. Ég vil enn fremur víkja dálítið nánar að því hér, sem ég drap á aðeins um daginn í ræðu minni, að það kemur ákaflega öfugt við, þegar Íslendingar eru búnir árum saman að standa í baráttu til þess að fá útfærða landhelgi sína, og við vitum ekkert, hvernig það mál fer, ef svo ætti að fara að stórspilla fyrir því máli nú á hættulegasta tíma með því, að þjóð okkar færi að leyfa, að hér yrði tekin upp hættulegasta veiðiaðferð, sem þekkt er, því að það er áreiðanlegt, eins og fjöldi útgerðarmanna og sjómanna hefur tekið fram fyrr og síðar, að það er ekkert sambærilegt að veiða með botnvörpunni, sem togararnir nota, eða dragnót, sem sópar botninn til eyðileggingar fyrir gróður og allan uppvaxandi fisk. Þótt þetta sé stórmál í þessu efni varðandi mismun á dragnótabátaaðferðum og veiði togara, þá er stærsta málið það, að botnvörpungarnir eru, eins og kunnugt er, stór skip, sem komast ekki neitt nærri landi á borð við smábáta, jafnvel þótt þeir vildu brjóta landhelgislögin alveg takmarkalaust. Dragnótabátarnir, meðan þeir voru hér notaðir og þessi aðferð viðhöfð, gengu svo langt, að þeir fóru inn í árósa, þar sem eigendunum er bannað að leggja net, að ég nú ekki tali um að kasta vörpu, og til dæmis um það skal ég geta þess, að fyrir nokkuð mörgum árum, á meðan dragnótaveiðin var hér í fullum gangi, var ég einu sinni vakinn upp um hánótt norður á Akri. Þar voru komnir nokkrir menn, sem reyndust vera skipverjar á dragnótabát, og þeir voru búnir að stranda honum inni í Húnaós í blæjalogni og það á þeim tíma, sem úti var allur laxveiðitími. Ég náttúrlega brást vel við því að bjarga mönnunum frá því, að þeir þyrftu að skilja bátinn þarna eftir. En þetta er dæmi um það, hversu ósvífið það hefur verið, hvernig þessir menn hafa hagað sér gagnvart veiðimálum þjóðarinnar, og það fer, eins og ég vék að um daginn, að verða nokkuð hart fyrir þá menn, sem eiga land að sjó eða ám og vötnum og eru undir margvíslegum bönnum vegna þess, að það er verið að forðast það að eyða laxi og silungi og gengið í því miklu lengra en um nokkrar aðrar lifandi skepnur, að ég vil halda, að svo skyldi það eiga að vera samþ. hér á Alþ., að óviðkomandi mönnum úr öðrum héruðum eða öðrum landsfjórðungum væri leyft að fara með dragnætur inn í sanda og inn að landi og inn í hvern vog og vík og hvern fjarðarbotn, auk þess sem ætla má, að þeir vaði inn í árósa, þar sem hættulegast er að dorga með dragnótinni, hættulegast fyrir þann nytjafisk, sem upp í árnar gengur. Af því að ég þykist vita, að það séu a.m.k. flestir alþm. þeirrar skoðunar, að okkur beri að halda fast á okkar landhelgismáli og að það sé það mikið hagsmunamál fyrir íslenzku þjóðina að gera ekki þar nein spjöll, sem gætu orðið til eyðileggingar í því stórmáli, vildi ég mega vona, að það komi ekki til greina, að þessu óþurftarmáli, sem hér er til umr., verði hleypt í gegnum Alþingi.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 132, ásamt brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. á þskj. 360 hefur verið athugað í hv. fjhn. d., og þar hefur orðið ágreiningur um afgreiðslu málsins. Þetta frv. var lagt fram nokkuð snemma á þinginu, en þar sem efnahagsaðgerðir ríkisstj. og fjárlögin voru þá ýmist í smíðum eða endurskoðun og hér var um að ræða mál, sem beint snerti útgjöld og einn ákveðinn tekjustofn ríkisins, þá var afgreiðslu málsins skotið á frest í n. Síðar var efnahagsmálafrv. hæstv. ríkisstj., svo sem kunnugt er, afgreitt frá Alþ. og sömuleiðis fjárlög. Eftir að það hafði verið gert, áleit meiri hl. fjhn., að þar sem benzínskattur hafði með þessum ráðstöfunum verið verulega hækkaður og þeim tekjum síðan ráðstafað samkv. fjárlögum, þá væri ekki fært að verða við þeim till. um aukin fjárframlög í þeim tilgangi, sem þetta frv. gerði ráð fyrir, þar sem ekki væri með því séð fyrir neinum tekjum til þess að mæta hinum aukna kostnaði, og þess vegna leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Frv., sem hér liggur fyrir, var lagt fram í byrjun þingsins, sem nú stendur yfir, í nóvembermánuði næstliðnum. Það er um breyt. á lögum um bifreiðaskatt. Er þar lagt til, að nokkru meira en áður af bifreiðaskattinum verði lagt í sjóð þann, sem myndaður hefur verið og á að verja til að gera akfæra þjóðvegi milli byggðarlaga. Það er ástæða til í þessu sambandi að rifja það upp, hvað benzínskatturinn er mikill og hvernig honum hefur verið og er varið. Samkv. lögum frá 1949, þau eru nr. 68 það ár, var álagður benzínskattur 31 eyrir á lítra. Af þessu fóru 26 aurar beint í ríkissjóð, en 5 aurar til brúasjóðs. Síðar var gerð bráðabirgðabreyting á þessum lögum, en skatturinn var þá hækkaður um 20 aura. Af viðbótinni fóru 10 aurar til ríkissjóðs, 5 aurar í brúasjóð og 5 aurar í sjóð, er verja skyldi til að gera akfæra þjóðvegi milli byggðarlaga. Enn gerist það, að með lögum nr. 33 1958 er bætt við skattinn 62 aurum. Af þeirri viðbót var ákveðið, að 50 aurar skyldu renna til útflutningssjóðs, 6 aurar í brúasjóðinn og 6 aurar til millibyggðaveganna. Þannig var þá þessu fyrir komið um síðustu áramót, að benzínskatturinn var alls kr. 1.13 af hverjum lítra. Af því fóru þá 36 aurar í ríkissjóð, 50 aurar í útflutningssjóð, 16 aurar til brúasjóðs og 11 aurar í sjóðinn, er kosta skyldi lagningu millibyggðavega. Með lögum um efnahagsmál, sem samþ. voru á þessu þingi nú í febrúarmánuði, var enn aukið við benzínskattinn. Hann var hækkaður þá um 34 aura. Af þeirri hækkun var ákveðið, að 28 aurar skyldu fara í ríkissjóð, 3 aurar í brúasjóðinn og 3 aurar til millibyggðaveganna. Með þeim lögum var enn fremur ákveðið, að þeir 50 aurar, sem áður fóru til útflutningssjóðs, skyldu nú renna í ríkissjóð, þannig að ríkissjóður fékk hækkun á benzíngjaldi samkv. þessum lögum, er nam alls 78 aurum á lítra. Þannig standa þá sakir nú, að benzínskatturinn er alls kr. 1.47 af hverjum lítra. Af því fara kr. 1.14 í ríkissjóð, 19 aurar í brúasjóðinn og 14 aurar til millibyggðaveganna. Í frv. þessu var lagt til, að tillagið til millibyggðaveganna skuli hækkað um 11 aura af hverjum lítra, en eins og ég gat um áður, var tillagið í þann sjóð aukið sem nemur 3 aurum á lítra með l. um efnahagsmál í vetur. Vegna þess hef ég flutt hér brtt. um það, að hækkunin til millibyggðaveganna skuli verða 8 aurar í stað 11. Ég hef flutt um þetta brtt. í nál. mínu á þskj. 360, og vegna þess að nú er búið að taka þessi ákvæði um benzínskattinn og ráðstöfun hans inn í l. um efnahagsmál, þá flyt ég einnig brtt., sem felur það í sér, að hér verði breytt 17. gr. þeirra laga. Í fjárlögum fyrir þetta ár er áætlað, að þetta gjald, 14 aurar á lítra, sem nú fer í sjóðinn vegna millibyggðaveganna, muni nema á árinu 6½ millj. kr., og í fjárl. er þessu fé skipt niður í fjárveitingar til 16 vega. Ég hef talið þá upp í mínu nál. Þarna er um að ræða vegagerðir í öllum fjórðungum landsins, vegi milli byggðarlaga, sem mjög brýn nauðsyn er á að veita fé til. Á Suðurlandi er um að ræða Austurveg, sem tengir saman Reykjavík og Suðurlandsundirlendið, enn fremur veg á Mýrdalssandi. Á Vesturlandi er um að ræða Hvalfjarðarveginn, vegi á Snæfellsnesi utanverðu, Heydalsveg, sem er nauðsynleg samgöngubót, og Vestfjarðaveginn, sem að sjálfsögðu er mikið óunnið við, til þess að komið verði á viðunandi vegasambandi milli Vestfjarða og annarra landshluta. Á Norðurlandi er um að ræða Siglufjarðarveginn ytri, svonefndan Strákaveg, enn fremur Múlaveg, Norðurlandsveg, sem víða þarf endurbóta við, og vegi í Þingeyjarsýslu, bæði suður- og norðursýslunni. Á Austurlandi er um að ræða Vopnafjarðarveg og Austurlandsveg, bæði austan og vestan Lagarfljóts. Á milli þessara vega, sem ég hef nú nefnt, hefur þessu fé verið skipt með ákvæðum í fjárlögum, samtals 6½ millj. kr., eins og ég gat um áður. En vissulega er mikil þörf að auka við þessi framlög. Ég skal nefna sem dæmi Siglufjarðarveginn ytri, sem ég raunar gat um áður. Nú eru staddir hér í bænum menn frá bæjarstjórn Siglufjarðar og bæjarstjóri þeirra. Þeir áttu fyrir 2 dögum tal við okkur, þingmenn úr Norðurlandskjördæmi vestra, um þetta mikla nauðsynjamál og áhugamál Siglfirðinga að koma á nokkurn veginn öruggu vegarsambandi við Skagafjörð og um leið við aðrar byggðir landsins. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þdm. með mörgum orðum, hve brýn nauðsyn er á því að koma þessum stóra kaupstað, þar sem er mikið athafnalíf, í samband við akvegakerfi landsins. Sá vegur, sem þeir nú hafa yfir Siglufjarðarskarð, er ekki fær nema um hásumarið. Hér er einmitt tækifæri fyrir hv. þd. til þess að auka nokkuð við þetta framlag til millibyggðaveganna. Verði frv. samþ., hækkar framlagið til þessara framkvæmda um 57% frá því, sem nú er. Í staðinn fyrir, að það er áætlað nú 6½ millj., mundi það verða yfir árið 10 millj. og 200 þús. Það er mikil þörf fyrir þetta, og þótt ekki sé stigið stærra skref í einu, þá mundi muna verulega um þessa viðbót til þess að hrinda áfram þessum bráðnauðsynlegu samgöngubótum víða um land. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. vék að því, að það væri búið að afgreiða fjárlög fyrir árið í ár og tekjum af innflutningsgjöldum af benzíni hefði þar verið ráðstafað. Ég tel alveg óhætt að fullyrða, að þar sé borð fyrir báru og það sé alveg hættulaust að samþ. þetta frv., hvað sem fjárlagaafgreiðslunni líður. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég hef gert nokkra grein fyrir því, hvernig þessi skattur er nú í heild og hvernig honum er varið. Eins og ég gat um, hefur ríkissjóður fengið hækkun á sínum hluta á þessu ári mjög mikla. Nú fara kr. 1.14 í ríkissjóð af hverjum lítra í staðinn fyrir 36 aura aðeins á árinu sem leið, og ég tel því alveg tvímælalaust, að ríkissjóður geti vel séð af þessum 8 aurum til þessara nauðsynlegu framkvæmda.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 47 4. júní 1924, um aukaútsvör ríkisstofnana, hefur verið til meðferðar í hv. fjhn. d., og hefur n. klofnað um afgreiðslu málsins. Meiri hluti n. telur varhugavert að samþ. frv. og færir fyrir því þau rök, að samkv. grg. fyrir frv. til l. um bráðabirgðabreyt. á lögum nr. 66 12. apríl 1945, um útsvör, sem nú liggur fyrir Alþ., er það upplýst, að fjmrh., sem einnig fer með þann þátt félagsmála, sem varðar tekjustofna sveitarfélaga, hefur skipað n. manna til þess að endurskoða tekjustofna sveitarfélaganna og semja frv. til laga um það efni. Þess er vænzt, að sú n. muni ljúka sínu umfangsmikla starfi síðar á árinu og þá verði lagt fyrir Alþ. frv. til laga um framtíðarskipan þessara mála. Með tilliti til þessa telur meiri hl. n. óheppilegt og ástæðulaust að samþ. nefnt frv., þar sem það muni aðeins tefja heildarlausn málsins, og leggur því til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Fjhn. hafði klofnað, eins og sagt hefur verið, um þetta frv. til laga um aukaútsvör ríkisstofnana, og meiri hl. lagði til, að frv. yrði fellt, en ég sem 1. minni hl. lagði til, að það yrði samþ. Þetta frv, fer fram á það, að verzlunarstofnanir ríkissjóðs, sem greiða í bæjar- og sveitarsjóði, skuli greiða eins og þar mælir fyrir og skuli ekki allt saman renna, eins og t.d. nú er, bara til þess bæjar- eða sveitarsjóðs, þar sem þessar verzlunarstofnanir eru staðsettar, heldur skuli viss hluti þess, sem hingað til hefur runnið sem útvör til sveitarfélaga, renna til byggingarsjóðs ríkisins. Það er nauðsynlegt að taka afstöðu til svona mála alveg án tillits til þess, hvernig menn líta á hagsmuni einstakra sveitarfélaga í slíku sambandi. Það, sem um ræðir, væri fyrst og fremst Áfengisverzlunin og Tóbakseinkasalan og þau útsvör, sem þessar stofnanir hafa borgað hingað til. En hér er raunverulega um miklu meira að ræða. Hér er um það að ræða, hvernig skuli verða í framtíðinni um þessa hluti, og í framtíðinni er alveg gefið mál, að hér á Íslandi koma til með að verða ákaflega margar verzlunarstofnanir, sem ríkissjóður hefur. Það er alveg gefið, að strax og núverandi frelsiskák hæstv. ríkisstjórnar er hrunið, og það er ekki mjög langt þangað til, þá verður farið inn á þá leið, að það verður komið allmörgum stofnunum hér upp, sem ríkið hefur. Það er vitanlegt mál, að það verður t.d. ekki lengi látið viðgangast annað eins og það, að ríkið kaupi alla þá olíu til landsins, sem er stærsta einstök vörutegund, sem við flytjum inn, og síðan skuli því vera deilt út til kannske þriggja félaga, sem með meira eða minna vafasömum hætti útbýta þessu aftur til almennings. Það er alveg gefið, að það er ekki langt þangað til það verður ein einasta olíuverzlun ríkisins, sem sér um þessa hluti. Og þannig kemur þetta til með að verða í framtíðinni í sífellt ríkara mæli. Þjóðnýting á verzluninni hér á Íslandi er jafngefið mál eins og þjóðnýting símans eða póstsins er núna. Á nú að fara eftir því, hvar skrifstofur eða þær stofnanir, sem þetta rækja, eru staðsettar, hvernig þær greiða útsvör? Ef við höfum olíuverzlun ríkisins og hún væri sett t.d. einhvers staðar úti á Seltjarnarnesi eða suður í Hafnarfirði eða eitthvað svoleiðis, eiga þá útsvörin að renna þangað, til viðkomandi sveitarfélags? Ef okkur fyndist það t.d. skynsamlegt, að við tækjum upp bifeiðaeinkasölu ríkisins, og við byggjum t.d. fyrir hana suður í Silfurtúni eða Arnarnesi, og það tilheyrir Garðahreppi, ættum við þá að fara að borga öll útsvörin þangað? Það sér hver einasti maður, að þetta er eins og hver önnur vitleysa. Við getum ekki látið þá tilviljun, hvar ein og ein stór ríkisstofnun er sett, ráða því, að allt útsvarið renni endilega til þess staðar, sem er eðlilegt að viðkomandi stofnun greiði. Nú hefur sumt af þeim stofnunum, sem sérstaklega er þarna um að ræða, lent til Reykjavíkur. Við vitum ósköp vel, að hvort sem við erum þm. fyrir Reykjavík, sem hefðum um þetta að fjalla, þá dugir ekki að láta nein slík sjónarmið komast að, þegar verið er að athuga svona mál. Reykjavík er of stór til þess, að hún taki hreppapólitíska afstöðu í slíkum málum, og á að vera. Þess vegna er það gefið mál, að svona hluti á að athuga frá því sjónarmiði, hvað sé eðlilegt frá þjóðarinnar hálfu að gera í slíkum efnum. Við skulum segja t.d., að bæði Tóbakseinkasala ríkisins og Áfengisverzlun ríkisins eigi núna sjóði til þess að byggja alveg sínar skrifstofur og hafa ekki notað þetta fram að þessu. Með þeirri stækkun, sem nú er, þegar helmingur þjóðarinnar er kominn í þann forna Seltjarnarneshrepp, þá væri kannske ekkert óhugsandi, að í brekkunni hinum megin við Fossvogslækinn yrði kannske byggt seinna meir fyrir Áfengis- og Tóbakseinkasöluna, og það er ekki lengra frá miðbænum en inn að Laugarnesi, sem þó tilheyrir Reykjavík. Ættu þá þess vegna öll útsvörin að renna til Kópavogskaupstaðar? Ja, ég veit, að þeir í Kópavogi mundu út af fyrir sig vera fegnir að losna þá kannske við öll útsvör. En eru bara þetta þau sjónarmið, sem Alþ. á að hafa um svona mál? Ég segi nei. Ég álít, að við eigum að taka afstöðu um svona mál út frá því sjónarmiði, hvað skynsamlegt er og sanngjarnt í þessum efnum. Þess vegna hef ég lagt til, að þetta frv. verði samþ. og að þetta yrði gert sem sú fasta regla, eins og þarna er lagt til í þessu frv. til laga, í þess 1. gr. Og ég vil leyfa mér að vonast til þess, að allir hv. þdm. sjái, hvaða sanngirni mælir með þessu, og verði þess vegna með þessu frv. Ég held, að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja þetta frekar, en vil aðeins undirstrika, að einmitt prinsipmál eins og þetta fáist afgreitt eins og mönnum þætti eðlilegast og sanngjarnast hvað snertir alþjóðarhag.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 368 með fyrirvara. Þar segir, að það sé eigi talið ótvírætt um eignarrétt áburðarverksmiðjunnar. Ég er ekki fyrir mitt leyti í neinum vafa um þetta atriði, hver eigi verksmiðjuna. Hins vegar eru það aðrir, sem telja, að það geti orkað tvímælis. Ég tel þess vegna ekkert á móti því, að málinu sé vísað til stjórnarinnar til athugunar, og segi já.