Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að í dag verða tvær utandagskrárumræður. Hin fyrri hefst klukkan þrjú og er um lyfjanotkun ungmenna í framhaldsskólum. Þar er málshefjandi hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson verður til andsvara. Hin síðari hefst um klukkan hálfþrjú og er um skýrslu Byggðastofnunar, um byggðarlög í sókn og vörn. Þar er málshefjandi hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson og hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. samgrh. vegna máls sem nú er ofarlega á baugi og varðar rekstur flugvélar Flugmálastjórnar. Ástæða umræðunnar, virðulegur forseti, er að meiri hluti fjárln. hafnaði beiðni minni um afrit af loggbók Flugmálastjórnarvélarinnar sem ég tel nauðsynlegt að fá á borð nefndarinnar svo að ég geti sinnt eftirlitsskyldu minni sem þingmaður. Nú hefur komið fram að gögnum um þá sem fljúga með vélinni er eytt eftir hverja ferð. Mér er ljóst að tímagjald er hið sama hvort sem hvert sæti er nýtt í leiguflugtíma eða eitt sæti þannig að þó að reikningar væru birtir þá segði það lítið. Það vakti athygli mína þegar fjölmiðlar óskuðu upplýsinga um ferðir og farþega flugvélarinnar að þá fengust þær ekki og að lokum er komið í ljós eins og áður sagði að gögnum er fleygt, um hverjir hafa verið tryggðir í flugi. Meðal annars þess vegna hef ég komið því til leiðar að málið er til skoðunar hjá Ríkisendurskoðun. Að gefnu tilefni vil ég því beina eftirfarandi spurningum til hæstv. samgrh.: 1. Hversu lengi hefur það tíðkast að gögn séu eyðilögð eftir hverja ferð vélarinnar? 2. Hver gefur þau fyrirmæli að gögnum sé eytt? 3. Er ákvæði um meðferð gagna sem þessara í verklagsreglum stofnunarinnar? 4. Var haft samráð við ráðuneytið eða Ríkisendurskoðun um heimild til að eyða þessum gögnum? 5. Hvaða aðili ber ábyrgð á því og gefur fyrirmæli um eyðingu þessara gagna? Þetta eru margar spurningar en samt nauðsynlegt að halda þeim til haga og hægt væri að svara þeim í stuttu máli. Að lokum spyr ég: Er flugrekstrarleyfi umræddrar vélar svo víðtækt að það gildi um allar gerðir flugþjónustu?

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar ræðu sem hér var flutt vil ég að eftirfarandi komi fram: Rannsókn af því tagi sem þingmaðurinn vill hefja tel ég að eigi að vera á hendi Ríkisendurskoðunar. Þingmönnum var í lófa lagið að leggja fram óskir sínar um að máli færi til Ríkisendurskoðunar. Því var það að mínu mati ekki aðalatriði að leggja þetta fyrir fjárln. Nefndir eru mjög önnum kafnar, ekki síst fjárln. Hv. þm. gat ekki lagt fram nein rök önnur en þau að hann hefði heyrt um einhverjar ábendingar eða ágiskanir varðandi málið sem hann ber hér fram. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir gat hann ekki lagt fram nein rök önnur en orðasveim eða annað sem hann hafði heyrt og gat því nefndin alls ekki orðið við þessu. Enda væri það til að æra óstöðugan ef fjárln. ætti að bregðast við í hvert skipti og þingmanni kemur til hugar að leggja fram svo vanbúna tillögu. Þá gerði nefndin ekki annað. Nefndarmenn eru vafalaust þeirrar skoðunar að allar upplýsingar af þessu tagi eigi að vera ljósar. Þess vegna taldi nefndin rétt að framvísa málinu til Ríkisendurskoðunar þannig að þingmanninum væri ekki meinað að halda málarekstri sínum áfram. Meiri hlutinn undirstrikaði hins vegar að hann teldi að málið væri vanbúið til þess að nefndin færi að kanna það að beiðni þingmannsins.

Herra forseti. Þær eru mjög sérkennilegar, tilraunir hv. þm. Gísla S. Einarssonar til að koma höggi á menn um þessar mundir. Ég vil valda hv. þm. miklum vonbrigðum með því að segja honum að ég sem samgrh. hef ekki gefið nein fyrirmæli um að eyða gögnum. Samkvæmt upplýsingum úr DV, væntanlega frá samstarfsmönnum hv. þm., kemur fram að á vegum samgrn. hafi verið flogið fyrir 5 millj. kr. það sem af er kjörtímabilsins. Það er alrangt. Reikningar hafa verið greiddir fyrir 1.912 þús. kr. vegna flugs. Það er reynt að gera það tortryggilegt að flugvélin flaug í heimabæ minn. Ég fór ásamt starfsmönnum úr Siglingastofnuninni og ráðuneytinu til Akureyrar til að skrifa undir samninga við Slysavarnafélagið Landsbjörgu og lét fljúga með mig til baka til Stykkishólms vegna þess að ég hafði lofað því að taka á móti og ávarpa gesti sem sátu ráðstefnu í Stykkishólmi og mæta til Ólafsvíkur í móttöku, þar sem verið var að frumsýna leikritið Fróðárundrin sem var liður í að reyna að efla ferðaþjónustu á svæðinu. Ég þurfti að nota flugið til að komast á sem skemmstum tíma vegna þess að ég hafði verið ásamt með iðn.- og viðskrh. í Reykjavík í Laugardalnum að kynna íslenska hestinn og þurfti að komast til Reykjavíkur strax um kvöldið og notaði þess vegna þessa flugvél. Það eru skýrar og klárar reglur af hálfu Flugmálastjórnar um að ráðuneytin fái afnot af vélinni, þannig að það gilda ekki um þessa flugvél neinar reglur sem ráðuneyti samgöngumála hafa sett um að eyða eigi einhverjum gögnum. Það liggur alveg ljóst fyrir. Það er á ábyrgð Flugmálastjórnar hvaða upplýsingar eru gefnar um þá sem fljúga með vélinni. Auðvitað eru það ráðuneytin sem ákveða hvenær vélin er nýtt og hverjir fara með vélinni hverju sinni.

Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir í upphafi að ég undrast að svo mikil leynd skuli vera yfir notkun þessarar vélar að talað sé um að gögnum um hana sé eytt. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvers vegna, ef ekkert tortryggilegt er á ferðinni, þetta liggi þá bara ekki ljóst fyrir. Er þá nokkuð að fela? Aðalástæðan fyrir því að ég kem hér upp er hins vegar sú að ég vil lýsa yfir áhyggjum mínum yfir því að trekk í trekk, herra forseti, skuli meiri hlutinn á Alþingi meina hv. þm. stjórnarandstöðunnar að sinna lögbundu hlutverki sínu með því að neita þeim um gögn. Það er eins og meiri hlutinn hafi á langri valdatíð sinni gleymt að þinginu ber að hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins og það er háalvarlegt mál ef þeim er ekki gert kleift að sinna þessu hlutverki sínu. Ég vísa m.a. til þess að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur var nýlega meinaður aðgangur að gögnum vegna fjárlagatillagna lögreglunnar. Hún fékk rétti sínum hins vegar framgengt sem almennur borgari fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamálefni. Er það ekki orðið svolítið skrýtið, herra forseti, ef réttur hins almenna borgara til aðgangs að upplýsingum er orðinn ríkari en réttur þingmanna? Herra forseti. Ég tel að þarna sé mjög alvarlegt mál á ferðinni. Ég vil nota tækifærið og hvetja hæstv. forseta til þess að taka þetta mál upp í forsn. og kanna hvort hið háa Alþingi þurfi ekki að gera eitthvað í að tryggja að Alþingi geti sinnt hinu lögbundna hlutverki sínu, að hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins. Herra forseti. Ef hið háa Alþingi og forseti Alþingis tekur ekki upp hanskann fyrir þessa stofnun og fyrir hv. þm., svo að þeir geti sinnt eftirlitshlutverki sínu, þá erum við á hálum ís.

Herra forseti. Mér finnst það orðið afar hvimleitt, alvarlegt og niðurlægjandi fyrir þingið hvernig, aftur og aftur, vetur eftir vetur þarf að ganga eftir því við ráðherra og opinberar stofnanir að þingið fái eðlilegar upplýsingar, m.a. svo að þingmenn geti sinnt störfum sínum, eins og hv. þm. Gísli Einarsson er að gera. Hann vill fá að sinna eftirlits- og aðhaldshlutverki sínu. Það er auðvitað furðulegt að hann hafi ekki atbeina formanns fjárln. og fjárln. til að sinna hlutverki sínu sem þingmaður. Hvað gerir hæstv. ráðherra þegar hann er inntur eftir eðlilegum svörum um notkun á vél Flugmálastjórnar? Hann byrjar að afsaka eigin notkun og notkun ráðuneytisins á vélinni. Hér á auðvitað að upplýsa um það sem beðið er um. Sé það ekki gert vaknar auðvitað tortryggni og grunur um að hér sé eitthvað á ferðinni sem ekki þoli dagsins ljós. Það er alveg skýrt í mínum huga, bæði samkvæmt lögum um bókhald og líka lögum um loftferðir, þá á að geyma þessi gögn. Það gengur gegn lögum ef það er brotið og þessum gögnum er fleygt. Ef það er rétt að Flugmálastjórn geymi ekki þessi gögn þá er það grafalvarlegt. Ég skora á hæstv. ráðherra að svara eðlilegum spurningum sem til hans er beint. Það er auðvitað líka mikilvægt, herra forseti, ég tek undir það með hv. formanni þingflokks Samfylkingarinnar, að forsn. taki þetta mál upp þegar svo er komið að þingmenn þurfa að leita réttar síns gegnum úrskurðarnefnd um upplýsingamál, ekki sem þingmenn heldur sem almennir borgarar, til að geta sinnt hlutverki sínu og farið í gegnum fjárlög með eðlilegum hætti, kannað málin og fjallað um þau út frá nánari upplýsingum og faglegum vinnubrögðum. Af þessu tilefni hvet ég til þess, herra forseti, að þetta mál verði tekið upp af forsn. þingsins.

Herra forseti. Tilefnið að þessum umræðum er sú beiðni sem hv. þm. Gísli S. Einarsson kom fram með innan fjárln. um að nefndin taki til rannsóknar sérstaklega loggbók Flugmálastjórnar. Þessari beiðni fylgdi enginn rökstuðningur. Það var ekki hægt að fá nein gögn um það á hvaða grundvelli væri farið fram á það að fjárln. blandaði sér í þetta mál. Það kom heldur ekki fram ein einasta skýring á því hvers vegna ágætur þingmaður, hv. þm. Gísli S. Einarsson, fór ekki þá leið sem honum er opin, að snúa sér til Ríkisendurskoðunar til að fá þessar upplýsingar. Og það skortir enn í þessum þingsal á skýringar á því hvers vegna þingmaðurinn fer ekki þær leiðir sem honum eru opnar og hvers vegna í ósköpunum þingflokksformaður Samfylkingarinnar segir að þingmönnum sé meinað að vinna störf sín á þessum grundvelli.

Herra forseti. Ef hv. þm. sem starfa í fjárln. --- og þá er ég sérstaklega að vísa til orða hv. síðasta þingmanns --- er það ekki ljóst að það er hlutverk hv. fjárln. Alþingis, þeirra þingmanna sem þar sitja, að hafa m.a. eftirlit með meðferð opinberra fjármuna er ég alveg hætt að botna í hlutunum hér. Herra forseti. Hvar er eðlilegri vettvangur fyrir þingmann sem hefur fyrir því sérstök rök að færa fram slíka beiðni en í hv. fjárln.? Ég tel mjög eðlilegt að slík beiðni sé lögð fram og ég undrast að ekki skuli vera orðið við þeirri beiðni heldur látið að því liggja að þingmaðurinn sé að hnýsast í málefni sem honum komi ekki við.

Virðulegi forseti. Nú hefur verið upplýst í þessari umræðu að allt tilefnið byggist á því að fram hafi verið settar órökstuddar getgátur og svo er verið að ýja að því að það sé óeðlilegt að fjárln. hafi hafnað slíkum beiðnum.  Hér hefur það verið upplýst í umræðunni hvað eftir annað að það séu til ýmsar leiðir í þessu sambandi, bæði gegnum Ríkisendurskoðun og með ýmsum öðrum hætti eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lýst. Þess vegna er auðvitað alveg fráleitt að tala um að verið sé að binda hendur þingmanna eða koma í veg fyrir að þingmenn geti unnið störf sín þó að menn sinni ekki beiðnum eins og þeim sem þarna komu fram. Þvert á móti hefur það komið glögglega fram í þessari umræðu að það eru fjöldamargar leiðir fyrir þingmenn eins og almenning í landinu að fá upplýst mál sem eðlilega eru fram borin. Þess vegna er alveg fráleitt að tala með þeim hætti að reynt sé að koma í veg fyrir slíkar beiðnir.

Hæstv. forseti. Ég ætla bara að koma á framfæri upplýsingum vegna þess að Grænlandsflug hefur verið tengt þessari umræðu og ferðir ráðherra á fundi á Grænlandi. Mér þykir rétt að hv. þingmenn viti að a.m.k. í mínu tilfelli var farið nákvæmlega yfir kostnaðinn, annars vegar hver hann væri með því að fljúga til Kaupmannahafnar, þaðan til Syðri-Straumsfjarðar og síðan áfram, og svo hins vegar að nota sér flugvél Flugmálastjórnar. Þar sem síðari leiðin reyndist nokkru ódýrari var hún farin. Auðvitað er alltaf umdeilanlegt hvort ráðherrar almennt eigi að sækja fundi en þetta er eitt af því sem maður telur mikilvægt, að stunda hið norræna samstarf, og ég vildi koma þessum upplýsingum á framfæri.

Herra forseti. Það kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur, þingflokksformanni Samfylkingarinnar, að hv. þm. Gísli S. Einarsson hefði lagt fram sérstök rök í þessu máli en hér í umræðunni hefur það komið fram að hann lagði engin slík rök fram. Það var beðið um þau rök og þau voru ekki birt. Mér er ekki ljóst hvers vegna þingflokksformaðurinn kýs að fara hér með rangfærslur en svona er nú málið vaxið. Það hefur ekki verið kynnt í þessum umræðum hvernig stendur á því að þingmaðurinn kýs að fara ekki þá leið sem honum er opin. Hann hefur ekki stutt það neinum rökum í þessari umræðu hvers vegna hann kýs að gera það ekki og getur svo heldur ekki lagt fram rökstudda beiðni um það hvers vegna hann vill blanda fjárln. í málið.

Virðulegi forseti. Ég hygg að starfsreglur þingsins og allir í þessum sal geri einmitt ráð fyrir því eftirlitshlutverki sem þingið hefur, ekki síst fjárln., og hv. þm. hafa vísað til. Við deilum ekki um það. Við deilum hins vegar um það hvernig mál skuli koma til þingnefnda til þess að þær geti unnið það. Fjárln. telur að öll mál er varða opinbera stjórnsýslu eigi að vera uppi á borðinu og þar skuli sannleikurinn liggja fyrir. Við teljum hins vegar að þingmenn verði að vanda málatilbúnað sinn. Ef þingmaðurinn hefði lagt fram einhverjar þær upplýsingar sem margsinnis var beðið um, einhverjar þær upplýsingar sem gæfu nefndinni farveg og ástæðu til að taka dýrmætan tíma sinn í þetta, hefði hún strax orðið við slíkri beiðni. Ef nefndin hefði slíkar upplýsingar eftir athugun ríkisendurskoðanda hefði hún sömuleiðis orðið við því þannig að menn mega ekki rugla því saman að hér sé nefndin, eða þingið, að reyna að bregðast því að styðja við bakið á upplýsingaskyldu gagnvart þingmönnum. Fjárln. opnaði einmitt þingmanninum leið til Ríkisendurskoðunar með því að framvísa málinu þangað um leið og meiri hlutinn lét það alveg í ljós að málið væri ekki í þeim búningi hjá nefndinni að nefndin sjálf gæti tekið það. Hins vegar yrði málið fellt í þann farveg sem þingmanninum hefur alltaf staðið opinn, að leita til Ríkisendurskoðunar, og ég verð að taka undir mótmæli gegn því sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sagði þegar hún sagði að þingmaðurinn hefði haft sérstök rök fyrir því. Það voru einmitt þau rök sem okkur vantaði. Hvar eiga beiðnir þingmanna og svör við þeim að enda? Hvenær förum við að rannsaka landtökubáta Landhelgisgæslunnar ef einhverjum dettur í hug að spyrja um það? Hvenær eigum við að svara því hvernig traktorarnir á Hvanneyri hafa verið notaðir utan garðs eða innan?

Virðulegur forseti. Ég harma þá aðferð sem hæstv. ráðherra og virðulegir stjórnarþingmenn nota í þessari umræðu. Ég harma það. Þann 24. júlí lagði undirritaður fram beiðni um að fjárln. óskaði eftir afriti af loggbók flugmálastjórnarvélar. Þegar málið var tekið til umræðu, 29. október, sagði ég strax að rökin hjá mér væru umfjöllun í dagblöðum sem var ekki hlustað á. Það var ekki hlustað á að það væru nein rök að dagblöðum, fjölmiðlum, væri neitað um upplýsingar sem þau höfðu leitað eftir. Þess vegna benti ég á þá mögulegu leið að vísa málinu til Ríkisendurskoðunar. Það var svo gert með því að meiri hluti hv. fjárln. neitaði að taka málið til umfjöllunar en gerði ekki athugasemd við eða vísaði bara bréfinu beint áfram. Ég þakka auðvitað fyrir þá afgreiðslu. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu en ég lýsi þungum áhyggjum yfir viðbrögðum hæstv. samgrh. sem segir að undirritaður sé að koma höggi á menn. Virðulegur forseti. Ég óska skýringa á þessum orðum. Ég óska skýringa á þeim orðum hæstv. ráðherra að undirritaður sé að koma höggi á menn. Mér sýnist, virðulegur forseti, að niðurstaða þessa hljóti að vera sú að hæstv. samgrh. verði að birta skýrslu um þetta efni sem við höfum verið að fjalla um í þessari umræðu um störf þingsins.

Herra forseti. Vegna þess sem hér hefur verið rætt er nauðsynlegt að taka skýrt fram að vitanlega eru farþegar sem fara með flugmálastjórnarvélinni skráðir alveg á sama hátt og gert er ráð fyrir í lögum um aðra flutninga með flugi. Reglur segja í dag að auki til um þá sem fara með ferjum. Þeir sem sigla með Herjólfi eru skráðir þannig að það liggur fyrir eftir hverja ferð hverjir hafa verið farþegar. Sama gildir um millilandaflug eins og hv. þm. þekkja en þessi gögn eru hins vegar ekki geymd. Aðalatriði málsins er hins vegar það að útgjaldatilefnið sem í þessum tilvikum snýr að ráðuneytum er alveg skýrt í bókhaldi ríkisins þannig að ríkisendurskoðandi metur það og gerir væntanlega athugasemdir ef honum sýnist sem tiltekin útgjöld séu utan eðlilegra marka. Þá eru að sjálfsögðu gerðar athugasemdir. Það er því alveg skýrt að ráðuneytin gera glögga grein fyrir tilefni og ástæðum þess að flugvél Flugmálastjórnar er notuð. Það er á þeim vettvangi sem ég tel eðlilegt að fara yfir málið og það gerir Ríkisendurskoðun. Það liggur hins vegar alveg fyrir að samgrh. hefur ekki gefið nein fyrirmæli, svo ég svari hv. þm. Gísla S. Einarssyni, um að eyða gögnum. Það liggur allt uppi á borðinu og í þessu tilviki er það á valdi Flugmálastjórnar hvernig þessi gögn eru geymd.

Forseti vill segja, af þessu tilefni, að að því leyti sem þessi umræða hefur snúið að störfum þingsins mun hann, einkum og sér í lagi vegna almennra óska hv. 9. þm. Reykv. og 5. þm. sama kjördæmis, íhuga það að þessi mál almennt, möguleikar þingmanna til eftirlits með framkvæmdarvaldinu, verði að sjálfsögðu rædd og skoðuð í forsn. nú sem fyrr. Að öðru leyti er þessari umræðu um störf þingsins lokið og gengið verður til dagskrár.