Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá fjvn. á þskj. 723 um till. til þál. um viðauka við vegáætlun fyrir árin 1981–1984, en till. er frá ríkisstj., 246. mál Sþ. á þskj. 490, og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að á árinu skuli aflað 10 millj. kr. viðbótarfjár til vegáætlunar á árinu 1982. Fé þessu skal varið til framkvæmda á eftirtöldum vegum í því skyni að auka öryggi vegfarenda: Útnesvegur um Ólafsvíkurenni 6.9 millj. kr. Djúpvegur um Óshlíð 3 millj. kr. Ólafsfjarðarvegur um Ólafsfjarðarmúla 0.1 millj. kr. Framkvæmdir þessar skulu vera sérstakur verkefnaflokkur innan stofnbrauta. Frekari fjárveitingar skulu ákveðnar við næstu endurskoðun vegáætlunar.“ Eins og hv. alþm. sjálfsagt vita ritaði samgrh. fjvn. Alþingis bréf við afgreiðslu vegáætlunar s.l. vor þar sem kemur m.a. fram að óskað er eftir því samkv. tillögu Vegagerðarinnar, að sérstakar framkvæmdir verði hafnar sem eiga að draga sem mest úr hættu fyrir vegfarendur á snjóflóðum, skriðuföllum og grjóthruni á vegum um Ólafsfjarðarmúla, Ólafsvíkurenni og Óshlíð, þar sem hætta fyrir umferð er talin mest á þjóðvegum landsins. Í bréfi samgrh. segir m.a.: „ Samgrh. mun leggja til við ríkisstj. að lögð verði fram á næsta Alþingi viðaukatillaga við vegáætlun, þannig að þessum framkvæmdum verði sinnt samkv. áætlun Vegagerðar ríkisins og sem sérstöku verkefni innan stofnbrauta, og verði fjármagns til þeirra aflað sérstaklega. Hefur um það verið rætt við fjmrh. Er þess vænst, að framkvæmdir geti hafist sumarið 1982.“ Það var í samræmi við þetta bréf sem þessi þáltill. var flutt. Allir þeir vegir, sem hér um ræðir, eru sannarlega lífshættulegir vegir með hæstu slysatíðni samkv. mati Vegagerðarinnar vegna snjó- og aurskriðufalla og mikils grjóthruns. Allir þessir vegir eru aðalsamgöngutenging viðkomandi byggðarlaga. Íbúar þessara svæða eru svo til algerlega háðir þessum vegum um sínar aðallífsþarfir, bæði hvað varðar heilbrigðismál, viðskipta- og atvinnumál. Þess vegna er mikið í húfi að framkvæmd geti hafist við þessa vegi nú þegar. Hönnun er lokið við veginn um Ólafsvíkurenni og um Óshlíð, en mikla rannsókna- og hönnunarvinnu þarf að inna af hendi við Ólafsfjarðarmúla áður en framkvæmdir geta hafist. Eins og fram kemur í tillgr. er framkvæmdaféð á þessu ári áætlað aðeins 10 millj. kr., sem er hluti af fjárhæð sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur ákveðið að lána til vegaframkvæmda á þessu ári. Skipting fjárins til framkvæmda er tillaga Vegagerðarinnar óbreytt. Fjvn. hefur fjallað um till. og er sammála um að mæla með samþykkt hennar. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar skrifa þó undir með fyrirvara. Herra forseti. Ég legg til að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég verð að segja, að fyrst þegar ég leit þessa þáltill. fannst mér hún næsta óþörf, nema þá þannig verði litið á að hún veiti hæstv. ríkisstj. heimild til þess að afla sérstaks viðbótarfjár til vegáætlunar á árinu 1982. Ég býst við að hæstv. ríkisstj. hefði verið heimilt að veita Framkvæmdastofnun ríkisins eða Byggðasjóði heimild til að taka slíka fjárhæð að láni til þessarar fjárveitingar. Það er misskilningur að hér sé um lán að tefla. Þetta er framlag Byggðasjóðs, helmingurinn af þeim 20 millj. sem stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur boðið fram í þessu skyni á þessu ári. Ég held að skýring á flutningi þessarar till. hljóti að felast í skiptingunni sem þarna kemur fram, sem auðvitað hefði mátt vinnast með þeim hætti sem venja er til: af fjvn., styrkveitanda og Vegagerðinni og málinu á þann veg ráðið til lykta. Út af fyrir sig hef ég enga gagnrýni í frammi sérstaklega vegna þessarar aðferðar, en vek þó athygli á því, að ég hef ekki heyrt neinar skýringar á eða rökstuðning fyrir þessari skiptingu fjárins. Það kemur reyndar í ljós í grg., að framkvæmdirnar séu dýrar og tvær þeirra, í Ólafsvíkurenni og Ólafsfjarðarmúla, séu með þeim hætti að þær gagnist ekki umferð fyrr en þeim er lokið, en aftur á móti komi í Óshlíð minni áfangar að gagni. Þetta finnst mér stríða gegn skiptingu fjárins, eins og skiptingin er í tillögunni. Ég var að vænta þess, að hið háa Alþingi fengi tækifæri til að ræða vegáætlun, langtímaáætlunina, sem mér skilst að samgrh. hafi í hyggju að leggja hér fram áður en þingi lýkur. Á því hafði ég alveg sérstakan áhuga, alveg sérstaklega af því að bikhausar gulu pressunnar eru byrjaðir að hæla hæstv. ráðh. alveg sérstaklega fyrir stórkostlegt framtak í vegamálum. Þó standa hv. alþm. frammi fyrir því, að sú langtímaáætlun til 12 ára, sem þeir samþykktu hér á s.l. vori, er öll þegar gengin úr skorðum. Framkvæmdaáætlunin í ár gengur úr skorðum stórkostlega og hæstv. samgrh. hefur ekki hreyft legg né lið til að bæta úr því ófremdarástandi, hvað svo sem segir hjá surtum gulu pressunnar, - ekki legg né lið. Ekki eina einustu krónu hefur hann haft með höndum að útvega til að bæta úr fjárskorti, 28 millj., á sjálfri vegáætluninni og ómældum fjárfúlgum samkv. hans eigin yfirlýsingum, þrí- eða fjórendurteknum á hinu háa Alþingi, um sérstaka fjárútvegun vegna ÓÓÓ-veganna, 184 millj. kr. verkefni, sem hann, þrátt fyrir yfirlýsingar sínar um að afla sérstaks fjár til þess arna, ætlar að taka af hinni almennu vegáætlun, langtímaáætluninni. Hver er svo niðurstaðan? Hér hafa hv. alþm., hver í sínu kjördæmi, verið að strita við það enn á ný að hrinda af stað framkvæmdum samkv. þeirri samkomulagsályktun út af langtímaáætluninni. Ég get nefnt ykkur sem dæmi í Austurlandskjördæmi 112 km samtals og þar af meginhlutann sem átti að byggja upp, nýbyggingu vega, a.m.k. 75 km sem ég man eftir. Þetta er auðvitað að bregðast þeim viljayfirlýsingum sem Alþingi gaf og allir hv. þdm. náðu höndum saman um á síðasta vori. Ég tek það fram, af því að það er þessu máli skylt, af því sem ég sagði, að það á að bregðast marggefnum yfirlýsingum um sérfjárútvegun til Ó-veganna og taka það fé af hinni almennu vegáætlun, að ég hef alla fyrirvara á um samþykki við væntanlega þáltill. um langtímavegagerð sem mér er tjáð að hæstv. samgrh. hyggist leggja fram áður en þessu þingi lýkur, en við e.t.v. fáum ekki tækifæri til að ræða um, - alla fyrirvara. Og ég hygg að minn flokkur, Sjálfstfl., muni hafa það og hann muni beita sér fyrir því við endurskoðun fjögurra ára áætlunar hverju sinni, - eins og við þekkjum eru það þrisvar sinnum fjögur ár, - að reyna að,bæta hér úr og að staðið verði við þá áætlun og þál. sem gerð var á s.l. ári. Það er hörmulegt að sjá hvernig menn þegar víkja sér undan og draga lappirnar innan árs frá því sem menn gera lokasamþykkt, að því sem maður taldi sér trú um, um stórátak í vegamálum. Og það er þeim mun hörmulegra að þeir skuli ekki bregða við þar sem góðir, dyggir og göfugir stuðningsmenn í Dagblaðinu og Vísi hafa uppgötvað að þannig væru þeir samt í laginu. Ég ætla, herra forseti, ekki að tala lengra mál að þessu sinni. Málið, langtímavegáætlunin, hefur ekki enn verið sýnt. Hún er væntanleg á hverri stundu, en ég gríp tækifærið, og fer ekkert út fyrir umræðuefni þessa dagskrárliðar, til þess að lýsa þessari afstöðu minni og gagnrýna harðlega að þannig skuli að málum staðið.



Herra forseti. Ég þakka hv. fjvn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Með samþykkt þessarar till. eru framkvæmdir hafnar við hina svokölluðu lífshættulegu vegi. Ég hygg að það sé út af fyrir sig mjög mikilvægur áfangi þótt átakið hefði svo sannarlega mátt vera meira. Ég ætla ekki að fara að skattyrðast hér við hv. 4. þm. Austurl. Hann má baða sig í sinni dýrð í nafni Framkvæmdastofnunar ef hann vill. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, að það fjármagn, sem Framkvæmdastofnunin hefur boðið ríkissjóði að láni til slíkra framkvæmda sem vegáætlunar, er að mestu lánsfé þó að 20 millj. séu það ekki. Vitanlega gæti ríkissjóður tekið sjálfur að láni með nákvæmlega sömu kjörum, ef ekki betri, og það allt endurgreiðir ríkissjóður. Allt er það vitanlega háð því, að samkomulag náist um það í ríkisstj. að nýta sér þá lánsheimild sem Framkvæmdastofnunin hefur í þessu sambandi. Ég sé því enga ástæðu út af fyrir sig að vera að þakka það. Hins vegar vil ég þakka fyrir þær 20 millj. sem stofnunin býður sem framlag. Það er allt annað mál og það er rausnarlega gert. Ég er sammála hv. þm. um að vegirnir út af fyrir sig eru það mikið byggðamál að það er alls ekki að ófyrirsynju að Byggðasjóður láti það til sín taka á þann hátt. Það er rangt að ekki sé staðið við það sem till. gerði ráð fyrir, sú sem samþykkt var hér á síðasta þingi um langtímaáætlun, því að till. gerði ráð fyrir að 2.1% færu til vegamála í ár, síðan yrði hlutfallið hækkað upp í 2.2 og smám saman upp í 2.4. Ég fór fyrir örfáum dögum yfir þessi mál með vegagerðarmönnum og þetta stenst fyllilega. 2.1% af þjóðarframleiðslu fara til vegamála í ár. Það skal viðurkennt að það stafar að vissum hluta af því, að þjóðarframleiðslan eykst ekki, heldur dregst saman, að möguleikar íslensku þjóðarinnar til að verja fjármagni til vegagerðar eru minni. Þjóðartekjur dragast saman. Sú viðmiðun var tekin upp og var talið eðlilegt að miða við þjóðartekjur og ég veit ekki betur en allir þm. hafi verið sammála um það. En ég get upplýst hv. þm. um að miðað við síðustu spá um þjóðarframleiðslu stenst það fyllilega að 2.1 % renni til vegamála. Hins vegar hefur oft verið höfð önnur viðmiðun og það má gjarnan, þ.e. hvort tekst að ljúka þeim áföngum sem gert er ráð fyrir í vegáætlun. Það hefur þó iðulega gengið illa. Það er rétt hjá hv. þm. að ekki tekst að ljúka að fullu þeim áföngum sem að var stefnt með gerð vegáætlunar, en m.a. vegna þess að óvissa ríkir í okkar verðbólguþjóðfélagi um slíkt var tekin sú ákvörðun við gerð síðustu vegáætlunar að láta töluverðu fjármagni óráðstafað. Sömuleiðis vil ég taka það fram, að sá niðurskurður, sem ákveðinn var á fjárlögum, lenti að sjálfsögðu einnig að nokkru á vegagerðinni. Þó varð samkomulag um að sá niðurskurður á vegagerðinni yrði töluvert minni en á öðrum framkvæmdum. Niðurskurðurinn var 6% almennt, en varð 3.6% á vegagerðinni, m.a. með tilliti til þess að samþykkt hafði verið hér sérstök tillaga um átak í vegamálum og m.a. í þeirri viðleitni að standa við þessi 2.1% af þjóðarframleiðslu. Það var sem sagt af vegagerðinni tekinn rétt rúmlega helmingur eða 7.5 millj. í staðinn fyrir rúmlega 14, sem hefði átt að skera niður. Þannig hafa ýmsir fleiri komið að þessu máli en Framkvæmdastofnun og hv. þm. Það kann vel að vera að hv. þm. þyki átak í vegamálum ekki stórt. En ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég tel að t.d. sú mikla aukning, sem hefur orðið á bundnu slitlagi, sé sannarlega þakkarverð hverjum þeim sem hefur að þessu komið. Á s.l. ári voru lagðir 142 km af bundnu slitlagi, árið áður 90, en þar áður höfðu mest verið lagðir 40. Nú er gert ráð fyrir að í sumar verði lagðir um 160 km af bundnu slitlagi. Ég tel einnig að það átak, sem gert er ráð fyrir í langtímaáætluninni, sé mjög stórt. Þar er gert ráð fyrir að lagðir verði 2200–3000 km. af bundnu slitlagi, eftir því hvernig óráðstöfuðu fjármagni verður ráðstafað. Það er rétt að líklega er vafasamt að tími vinnist til að tala fyrir langtímaáætlun. Hún er prentuð og henni verður líklega útbýtt í dag, þannig að menn hafa hana til upplýsingar. Hins vegar er ætlunin að taka hana fyrir með vegáætlun, sem lögð verður fram í haust tímanlega, þannig að hún fái meðferð á þingi með fjárlögum, sem hefur ekki oft gerst, og þá einnig með langtímaáætlun. En þar sem vegamál eru hér til umr. sé ég alveg sérstaka ástæðu til að þakka þm. úr öllum stjórnmálaflokkum, sem hafa tekið þátt í að móta þessa langtímaáætlun og eiga mikinn þátt í því að náðst hefur um hana samkomulag. Og það er illt verk að mínu mati, ef menn eru að stofna til deilna um langtímaáætlun sem þannig hefur verið að unnið. Um hana náðist fullkomin samstaða fulltrúa allra þingflokka.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. frsm. með þessari till. skrifuðum við nokkrir þm. í fjvn. undir þetta mál með fyrirvara. Ég vil gera örstutta grein fyrir þeim fyrirvara frá hálfu okkar sjálfstæðismanna. Við lítum svo til, eins og fram kom hér í máli hv. þm. Sverris Hermannssonar, að þessi till. sé nánast formsatriði þar sem í rauninni veitir hún ekki ríkisstj. heimild til lántöku eða til annarra tekjuöflunar. Eins og kunnugt er verður að leita slíkra heimilda í lögum, bæði til þess að taka lán og eins til þess að leggja á skatta til fjáröflunar. Þessi till. er þó stuðningur við að halda þeim verkefnum áfram sem hún fjallar um, þ.e. framkvæmdum við svokallaða ÓÓÓ-vegi eða Óshlíðarveginn, Ólafsfjarðarmúla og Ólafsvíkurenni. Í þessari till. er gert ráð fyrir að tvö verkefni, Ólafsvíkurenni og Óshlíðarvegur, verði tekin fyrst til meðferðar af þessum verkefnum. Út af fyrir sig er ekki út á það að setja frá minni hálfu. Þótt ég sé að sjálfsögðu mikill áhugamaður og mestur um framkvæmd þá hina miklu sem stefnt er að í mínu kjördæmi, Ólafsfjarðarmúlann, hef ég tekið það fram, að mér þætti ekki óeðlilegt að í hin tvö verkefnin yrði ráðist fyrst og viðurkennt að Ólafsfjarðarmúlinn þyrfti verulegs undirbúnings við, þ.e. jarðgangagerð í gegnum Ólafsfjarðarmúlann. Hins vegar er það þáttur í mínum fyrirvara fyrir þessu máli, að ljóst er að það á að láta mjög naumt fé til rannsókna í Ólafsfjarðarmúla samkv. þessari till. svo að ekki sé meira sagt. Ég vil láta í ljós óánægju mína yfir því, enda þótt það hafi komið fram hjá Vegagerð ríkisins að þetta væri samkv. hennar tillögum. Hæstv. ráðh. talaði hér um miklar framkvæmdir í vegamálum á síðustu árum. Það má til sanns vegar færa að framkvæmdir hafa verið auknar að því er varðar bundið slitlag. En ég hefði vitjað vekja athygli hæstv ráðh. og þingheims á því, að síðustu ár hefur verið stóraukin skattheimta af bensíni. Ég hef beðið Vegagerð ríkisins og Þjóðhagsstofnun að reikna það út fyrir mig, hvað bensinskattar séu miklu þyngri á þessu ári en þeir voru 1978. Bensínskattar eru að raungildi 220 millj. kr. þyngri á þessu ári en þeir voru 1978 samkv. útreikningi þessara aðila. Það er hærri fjárhæð en til nýframkvæmda vega á þessu ári. Það væri hægt að tvöfalda framkvæmdamátt vegafjár í nýframkvæmdum á þessu ári ef bensínskattarnir að raungildi, sem teknir eru núna fram yfir það sem lagðir voru á og teknir 1978, væru notaðir til vegaframkvæmda. Það væri hægt að tvöfalda nýframkvæmdir vega á þessu ári. Það er þetta og ýmislegt annað, sem athyglisvert er í þróuninni á þessum sviðum, sem skiptir máli, sem er athyglisvert við það sem gerst hefur í vegamálum undanfarin ár. Framlögin af skatttekjum hafa nefnilega ekki aukist að raungildi á sama tíma. Framlögin hafa ekki aukist af skatttekjum úr ríkissjóði og Vegasjóði. Á hinn bóginn hafa verið tekin meiri lán 1980 og 1981 til vegaframkvæmda en áður. Þau lán þarf að borga. Eingöngu með þessari auknu lántöku, sem er ávísun á skattheimtu síðar, hafa vegaframkvæmdir verið auknar á síðustu tveimur árum. Það er enn fremur athyglisvert, að á þessu ári er enn, þriðja eða fjórða árið í röð, verið að skera niður vegáætlun. Niðurskurðurinn er athyglisverður nú vegna þess að nú er verið að vinna að langtímaáætlun í vegagerð. Það er ekki einu sinni hægt að standa að raungildi við þá áætlun sem gerð var í fyrra um nýframkvæmdir vega. Hæstv. ráðh. talaði hér um að það stæðist fyllilega að 2.1 % af þjóðarframleiðslu væri varið til vegamála í ár. Það kann að vera, ég hef ekki litið á þá útreikninga. En þá et líka skýringin sú sem hann nefndi hér, að þjóðarframleiðslan hefði minnkað. Ég veit ekki hvort það er mikið til að hæla sér af, þegar á það er litið hversu gífurleg skattheimta hefur orðið á undanförnum árum á umferðina, að það þurfi vegna samdráttar í þjóðarframleiðslu að koma til samdráttar í vegaframkvæmdum einmitt á því ári sem menn eru að vinna að því að koma frá sér langtímaáætlun í vegagerð. Ég vil svo að lokum víkja að vinnubrögðum í því sambandi. Eins og hv. þm. muna komu tvær tillögur fram á Alþingi í vegamálum á síðasta þingi. Önnur var frá sjálfstæðismönnum og gekk hún öllu lengra en till. ríkisstj. sem kom síðar fram á því þingi. Við sjálfstæðismenn höfðum raunar áður flutt slíka till. um langtímaáætlun í vegaframkvæmdum sem ekki hafði hlotið afgreiðslu. Fjvn. tók sér fyrir hendur, - og ég undirstrika, hæstv. ráðh., að það var að frumkvæði hv. fjvn., - að ná samstöðu um að breyta þessum tveimur tillögum, búa til nýja tillögu í vegamálum sem væri líkleg til að hljóta samþykki hér á hinu háa Alþingi. Ég undirstrika: Það var að frumkvæði fjvn. sem leitast var við að ná slíkri samstöðu. Slík samstaða náðist eftir nokkuð mikla vinnu, bæði í hv. fjvn. og annars staðar á hinu háa Alþingi, og þessi till. var samþykkt í fyrra. Nú hefur þessi langtímaáætlun verið unnin í samráði við fulltrúa þingflokka. Mér eru það því mikil vonbrigði að hæstv. ráðh. ætlar að flytja sem samgrh. þessa till. sem hv. Alþingi, eftir frumkvæði fjvn., náði samstöðu um í fyrra. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegt að fulltrúar þingflokka, sem áttu sæti í þeirri nefnd sem vann þessa till., hefðu flutt hana. Það hefði undirstrikað hvernig hún er til komin, með samstöðu á hinu háa Alþingi, og það hefði undirstrikað að það væri ætlun hins háa Alþingis að ná saman áfram um vegamálin og gera þau ekki að pólitísku bitbeini. Því miður sýnast mér allar tíkur benda til þess, að þessi ákvörðun hæstv. ráðh., sem út af fyrirsig ætti kannske ekki að verða þess valdandi, sé þó vísbending um að nota eigi málið í pólitísku skyni. Þessi vinnubrögð og önnur, sem mér virðist að hafi orðið í sambandi við þetta mikla mál og þýðingarmikla, verða sennilega til þess, að sú samstaða, sem hv. fjvn. hafði frumkvæði um að ná í fyrra, virðist ætla að rofna, því miður, segi ég.



Herra forseti. Ég skal ekki tengja þessa umr., aðeins örfá orð sem ég óska eftir að bæta hér við. Ég hef ekki vefengt að til vegaframkvæmda nú sé varið því fé sem þál. í fyrra tiltók sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Hún fer því miður minnkandi, en ástæðurnar til þess eru auðvitað að ekki er vel stjórnað, heldur illa. En hún innheldur meira en ákvörðun um þetta hlutfall af þjóðarframleiðslunni. Meira að segja stendur að áætlunin skuli þann veg úr garði gerð að auka megi framkvæmdahraða ef meira fjármagn kemur til en þar er gert ráð fyrir. Þar við bætist, eins og ég minnti á, að hæstv. samgrh. marglýsti yfir að framkvæmdir við Ó-vegina yrðu fjármagnaðar með sérstakri fjárútvegun. Þetta eru hvorki meira né minna en 186 millj. kr. og það munar um minna. 12 ára áætlunin skerðist sem því nemur, um 18.6 mitt jarða gkr. Forsendur þessarar þál. eru fleiri en aðeins að þessu leyti, sem nefnt er, hlutfall af þjóðarframleiðslu. Það er í fyrsta lagi talað um að vegir hafi fullt burðarþol, 10 tonna öxulþunga allt árið, vegir séu byggðir upp úr snjó, bundið slitlag lagt á vegi o.s.frv. Það, sem við þm. höfum verið að vinna að að undanförnu, er að ýta aftur af þessari áætlun vegaframkvæmdum í stórum stíl. Það er ekki einvörðungu vegna þess að þjóðarframleiðslan fer minnkandi og þar af leiðandi fjármagnið heldur vegna þess að nýjar framkvæmdir, eins og Ó-vegirnir, eru teknar inn á þessa áætlun, sem lofað var, eins og ég hef margtekið fram, að yrðu fjármagnaðar með öðrum hætti. Aðeins svo þetta að lokum: Hæstv. samgrh. segir að ríkissjóður gæti rétt eins vel sjálfur tekið að láni fjármagn til vegaframkvæmda, eins og það rynni frá Byggðasjóði, og talaði í þá veru, heyrðist mér, að ég væri að baða mig í einhverjum dýrðarljóma þess vegna. Það er nú eins og það taki því að tala um einhvern dýrðarljóma, sem leiki um höfuð manna þegar menn standa tepptir í vegarforinni, eins og ég geri í 9 mánuði af 12 í Austurlandskjördæmi. En þessi fullyrðing hans um, að ríkissjóður gæti þetta rétt eins vel sjálfur, sýnir að hann fylgist ekki alveg nægjanleg vel með. Byggðasjóður hefur lántökuheimild samkv. lánsfjáráætlun að fjárhæð 50 millj. kr. Er rétt sama hvernig því fjármagni er varið? Ég hefði haldið ekki. Sú stefna hefur verið mörkuð á síðustu árum að Byggðasjóður tæki stóraukinn þátt í vegaframkvæmdum, og menn eru sammála um að þetta sé ein besta byggðastefnan í framkvæmd sem hann getur fylgt eins og nú standa sakir. Um þetta eru allir stjórnarmenn Framkvæmdastofnunar sammála. Mig minnir að áættað sé að hann verji tæpum 30% af ráðstöfunarfé sínu á þessu ári til vegaframkvæmda. Það var 1978 og 1979 eitthvað á annað prósent samtals í vegi í jaðarbyggðum. Eins og ég segi er það auðvitað undirstöðuatriði að þessum fjármunum, 50 millj. kr., sé varið til hagkvæmustu framkvæmdanna, arðbærustu framkvæmdanna, eins og gert er ráð fyrir að 37 millj, kr. af 50 millj. kr. lántökuheimildum Byggðasjóðs samkv. lánsfjáráætlun sé varið til vegaframkvæmda. Ég þarf ekki að segja sem svo, að hæstv. samgrh., sem einnig er sjútvrh., kysi ekki, þótt sporin hræði, að stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins legði til að fé samkv. þessum lántökuheimildum yrði frekar veitt til að flytja inn kláfa frá Englandi, þó þeir bæru nöfn Stephans G., Matthíasar Jochumssonar, Davíðs og Þorsteins Erlingssonar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Mér finnst vera nokkuð þreytandi að heyra þegar bæði hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. kvarta undan því að það sé verið að bjóða fram fjármagn, þó að láni sé, til að standa við gerðar áætlanir í vegamálum. Ég hélt að það bæri miklu frekar að fagna því að það væri gert. Ég sé enga ástæðu til þess eftir þessi orð hæstv. ráðh., að það sé endilega verið að troða upp á Framkvæmdasjóð þessum 10 millj. til Ó-veganna. Samgrh. leggur hér fram þessa þáltill. um að aflað skuli 10 millj. kr. viðbótarfjár til vegáætlunar á þessu ári. Ef hann á ekki við það að taka við því fjármagni, sem Byggðasjóður hefur lofað að leggja fram, er ég reiðubúinn að endurskoða afstöðu mína í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins og skal láta honum eftir að útvega þetta fjármagn, eins og hann lofaði að gera fyrir tæpu ári. Og þá er þar um meira að ræða. Hann ætti þá að koma með allt fjármagnið til þessara þriggja Ó-vega, eins og hann lofaði. Ég tel undarlegt hvernig við er brugðist. Ég hélt að það væri fagnaðarefni, og þá ekki síst samgrh. landsins, þegar sjóður eins og Byggðasjóður markar þá stefnu að leggja meira af mörkum til vegagerðar í landinu af eigin ráðstöfunarfé og líka að taka lán, sem er ætlað að standa undir á komandi árum eða létta undir þeirri uppbyggingu framkvæmda sem hefur verið ætlað að fara í. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Lárusar Jónssonar áðan. Fjvn. Alþingis beitti sér fyrir því að reyna að ná sem víðtækustu samkomulagi. Ég tel að formaður fjvn. eigi þakkir skildar fyrir að afgreiða ekki till. stjórnarliðsins á einstrengingslegan hátt, heldur reyna að mynda samstöðu um báðar þær tillögur sem fyrir lágu: till. samgrh., sem flutt var sem stjórnartillaga, og till. okkar sjálfstæðismanna. Ég átti hlut að máli þar að reyna að ná því víðtæka samkomulagi sem gert var, þó að ég ætti ekki sæti í fjvn. Þetta samkomulag var gert. Alþingi samþykkti þessa till. samhljóða. Það hefði ekki verið gert ef vinnubrögð hæstv. samgrh. hefðu ráðið ein. Það var talinn hygginna manna háttur og það er virðingarvert þegar nefnd eins og fjvn. og þá sérstaklega formaður hennar gengur fram fyrir skjöldu til að reyna að ná veigamiklu samkomulagi, sem tókst. Í framhaldi af samþykkt till. hefur svo í vetur verið unnið að þessari langtímaáætlun af fulltrúum þingflokkanna ásamt vegamálastjóra og tveimur verkfræðingum Vegagerðar ríkisins. Ég átti sæti í þessari nefnd fyrir Sjálfstfl., Guðmundur Bjarnason fyrir Framsfl., Magnús H. Magnússon fyrir Alþfl. og Skúli Alexandersson fyrir Alþb. Mér er ljúft að segja það hér, að samvinna og samstarf innan þessarar nefndar hefur verið með miklum heilindum og þar höfum við reynt að vinna saman í sátt og samlyndi og í mjög góðu samstarfi við vegamálastjóra og verkfræðinga Vegagerðarinnar sem hafa unnið þarna mjög mikið starf í allan vetur. Nú er komið að því, að þessi langtímaáætlun sé tilbúin frá hendi þessarar nefndar. Allir nefndarmenn kynntu vinnubrögð nefndarinnar hver innan síns þingflokks og Vegagerðin hefur gert grundvöll að lagabreytingum sem fyrirhugað er að leggja fram á þinginu í haust. Fyrirhugað er að þessi langtímaáætlun verði aðeins lögð fram, en ekki rædd á þessu þingi, ekki einu sinni fylgt úr hlaði. Þar með er þó staðið við það fyrirheit að leggja hana fram. Það knýr ekkert á um að hún sé rædd endilega á þessu vori, en aftur knýr á að hún verði rædd og afgreidd þegar á næsta hausti. Þegar þetta liggur fyrir hefði verið eðlilegt, eins og Lárus Jónsson sagði í sinni ræðu, að þingflokkarnir eða fulltrúar þeirra eða fjvn., ef menn hefðu viljað það heldur, hefðu lagt þessa langtímaáætlun fram. En þá tekur ráðh. við sér, þá fyrst þegar allt er tilbúið í hendurnar á honum. Hann breytir að vísu hálfri annarri blaðsíðu í grg. til þess að fá meira auglýsingabragð á málsmeðferðina. Ég held að það sé ekki til þess fallið að auka samstöðu, hvernig ráðh. tekur á málinu, því að það hefði verið nauðsynlegast af öllu að reyna að halda þeirri góðu samstöðu sem sköpuð var fyrir forgöngu fjvn. á s.l. vori. Hefði verið langeðlilegast að hafa málsmeðferðina með þeim hætti. Ég get borið það í öðru máli, sem er enn þá stærra mál en vegamálin, þó að þau séu stór, að þegar var unnið að undirbúningi nýrrar fiskveiðilöggjafar var fyrst leitað til hagsmunaaðila sem áttu undirbúningsfundi og viðræður og lögðu fram sínar tillögur og reyndu að samræma þær. Síðan tóku við fulltrúar þingflokkanna sem unnu frv. endanlega, og þá hefði sem sagt sjútvrh., sem þá var, átt að segja: Nei, nú skal ég, fyrst þið eruð búnir að vinna málið í hendurnar á mér, flytja það. - En sá háttur var ekki hafður á. Það var talið hyggilegra upp á samstöðu, upp á það að þingflokkarnir næðu betur saman, að þetta mál væri flutt sem þingmál. Sama ætti að vera uppi á teningnum í sambandi við þessa langtímaáætlun í vegamálum. Hæstv. ráðh. hefði samt alveg getað komið sjálfum sér að. Það var engin hætta á því, að hann hefði ekki komist að til að láta koma fram hvað hann hefði lagt fram og lagt til mála. Þegar menn tala um þá miklu aukningu sem hafi orðið í vegagerð, spyr ég: Hvar er sú mikla magnaukning? Hún hefur engin orðið. Það er alveg rétt, að það hefur orðið stórfelld framför í lagningu bundins slitlags á vegi, en það hefur dregið úr uppbyggingu vega að sama skapi. Áður var verið að byggja vegina upp úr snjó, það var verið að fara í ný verkefni. Magnframkvæmdir í vegamálum hafa því ekki aukist til þessa. Þessi langtímaáætlun gerir svo ráð fyrir verulegri aukningu. En við urðum í þessari nefnd fyrir sárum vonbrigðum. Þegar við töluðum um og samkomulag náðist um að leggja 2.1–2.4% fram til vegamála af vergri þjóðarframleiðslu, sem mundi fara frá 1983–1985 úr 2.1 í 2.4%, reiknuðum við auðvitað með verulegri aukningu þjóðarframleiðslu. En á daginn hefur svo komið að við endurskoðun á útreikningum Þjóðhagsstofnunar er ekki reiknað með aukningu, því miður, vegna þess að það hefur orðið samdráttur í þjóðarframleiðslunni í öllum atvinnugreinum, nema í sjávarútvegi sem hefur verið byggt á frá því að útfærslan var gerð, frá því að þjóðin losnaði við útlendinga af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þá miklu framleiðsluaukningu sem hefur orðið í sjávarútvegi, sem hefur verið sú eina aukning sem hefur átt sér stað, hefur orðið samdráttur almennt. Á vexti sjávarútvegs hefur verið lifað frá árinu 1978 og til þessa dags. Nú er aukning þjóðarframleiðslu ekki fyrir hendi og þá verða spár strax mun verri þannig að framlögin til vegamála koma alts ekki til með að aukast miðað við þá stefnumörkun sem við gerðum okkur vonir um fyrir ári að staðið yrði við. Þetta þýðir ekki að við getum verið mjög bjartsýnir. Þó að reynt sé að draga upp glansmynd með þeim breytingum sem ráðh. gerði á þessari greinargerð, þá er sú glansmynd engin í reynd. Ég tel að sumu leyti að þessa þáltill. hafi verið óþarfi að flytja, nema ráðh. ætli að afla þessa fjár, eins og hann lofaði fyrir ári. Ég er alveg reiðubúinn að endurskoða afstöðu mína í stjórn Framkvæmdastofnunar og láta þetta fjármagn þá fara til einhverra annarra framkvæmda í vegamálum fyrst hæstv. ráðh. setur upp hundshaus, þegar verið er að bjóða framlag sem þetta, og fúlsar við slíkum boðum, sem fram eru komin, alveg eins og hann og hæstv. fjmrh. gerðu fyrir tveimur árum þegar Framkvæmdastofnun gerði samþykktina um að leggja fram verulegt fjármagn til að flýta fyrir framkvæmdum við að leggja slitlag á vegi víðs vegar um landið.



Herra forseti. Ég skal reyna að lengja ekki þessar umr., en ég verð að leiðrétta örfá atriði sem komu fram hjá hv. 4. þm. Austurl. og hv. 1. þm. Vestf. Í fyrsta lagi tók ég skýrt fram í því sem ég sagði áðan, að framlag Byggðasjóðs, 20 millj. sem Byggðasjóður tekur að láni og greiðir sjálfur, er mjög þakkarvert. Ég skal endurtaka að ég tel að það sé gott framlag. Hv. 1. þm. Vestf. getur flett upp í ræðu minni áðan og séð að þannig tók ég einnig til orða þá. Hann hefur ekki hlustað vel ef hann hefur skilið orð mín svo sem á honum mátti heyra í ræðustól. Ég sagði hins vegar að það, sem veitt er ríkissjóði að láni og ríkissjóður þarf að greiða, getur ríkissjóður að sjálfsögðu tekið sjálfur að láni. Í öðru lagi þykir mér það undarlegur boðskapur hjá hv. 1. þm. Vestf., ef hann vill segja mönnum að ég hafi engin afskipti haft af því, að samkomulag varð í fyrra um eina till. frá fjvn. Ég átti fjölmarga fundi með fulltrúum stjórnarliðsins í fjvn. um það mál og hvatti eindregið til þess, að leitað yrði eftir samstöðu um þennan mikilvæga málaflokk, og hef fyrr lýst ánægju minni með að slík samstaða náðist. Ég kann því ekki að hér sé verið að gefa alranga mynd af því sem þar fór fram. Um þetta geta menn eins og formaður fjvn., fulltrúar Framsfl. í fjvn. og fleiri barið. Við ræddum þetta að sjálfsögðu vandlega og ég hef ekki lagt í vana minn að vera að bera saman þær tillögur sem þarna voru sameinaðar. Í þriðja lagi vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan, að ég met mikils það starf sem fjórir fulltrúar þingflokkanna unnu að lokafrágangi langtímaáætlunar. En dettur einhverjum í hug að ég hafi aldrei fjallað um þau mál? Í þau ár, sem ég hef setið sem samgrh., rúmlega tvö, hef ég átt fjöldann allan af fundum með Vegagerðinni til undirbúnings þessari langtímaáætlun, og reyndar á þetta miklu lengri aðdraganda. Málið má rekja til fyrirrennara minna á samgrh.-stóli sem létu hefja úttekt á stofnbrautakerfi landsins og gera það tölvutækt, eins og stundum er talað um, þ.e. gefa því einkunnir og reyna að meta það. Þannig á undirbúningur að gerð þessarar langtímaáætlunar langan aðdraganda. En ég fylgdist vel með, átti marga fundi með Vegagerðinni og fór yfir þau gögn sem lögð voru fram í þm: nefndinni. Ég endurtek að ég tel að nefndin hafi unnið þar ágætt starf og sé enga ástæðu til að núa einum eða öðrum því um nasir, að hann hafi unnið betur eða verr en annar, eins og næstum því mátti skilja. Að sjálfsögðu hef ég unnið miklu meira að þessum málum sem samgrh. en hv. 1. þm. Vestf. Ég vil svo segja það, að það hefur verið venja að samgrh. legði fram vegáætlun. Ég þekki ekki til annars. Langtímaáætlun er náttúrlega ekkert annað en liður í vegáætlun, verður lögð fram í haust með vegáætlun og tekin til meðferðar með vegáætluninni, svo að ég teldi eðlilegast að samgrh. legði þetta hvort tveggja fram, en ekki til að gera á nokkurn máta lítið úr því starfi sem hv. 1. þm. Vestf. vann í þessari nefnd. Ég veit að hann vann þar mjög vel og af miklum áhuga og á hrós skilið fyrir, ekki skal ég draga úr því. Þó að hann kjósi að gera minn hlut sem allra minnstan í þessum málum, þá hann um það, en ég geri hans hlut ekkert minni en hann er. Hann er góður.



Herra forseti. Þessi till. hv. atvmn. Sþ. er að langmestu leyti og nánast í öllum atriðum byggð á tveimur fyrirliggjandi þáltill. um iðnaðarstefnu, annars vegar 84. máli Alþingis, sem er till. 19 sjálfstæðismanna, og hins vegar 140. máli Alþingis, sem er þáttill. hæstv. ríkisstj. Hæstv. iðnrh. lagði fyrst fram till. til þál. um iðnaðarstefnu skömmu fyrir þinglok 1979, en hún kom þá ekki til umr. Hún var aftur lögð fram óbreytt haustið 1979, en var þá eigi heldur útrædd vegna stjórnarslita og þingrofs. Eftir stjórnarskiptin 1980 ákvað hæstv. iðnrh., sem þá hafði tekið sæti í nýrri ríkisstj., að bíða með flutning till. til hausts og var hún lögð fram lítils háttar breytt haustið 1980. Þá þegar fluttu 5 þm. Sjálfstfl. brtt. og til atvmn. bárust umsagnir nokkurra aðila ásamt hugmyndum um breytingar. Snemma á þessu þingi fluttu 19 þm. Sjálfstfl. síðan till. til þál., sem var að grunni til sama efnis og þáltill. hæstv. iðnrh. Síðar kom fram till. hæstv. ríkisstj. í fjórða skiptið og hafði þá tekið lítils háttar breytingum frá því að hún var lögð fram á síðasta þingi. Eins og fram kemur í grg. hafa nm. í atvmn. víða teygt sig til samkomulags og gætir þess nokkuð í orðalagi ályktunartillögunnar. Í framsöguræðu minni mun ég gera grein fyrir einstökum liðum till., nefna nokkur atriði, sem komu fram í umsögnum, og benda sérstaklega á þau atriði sem ég tel vera mikilvægust í tillögugreininni. Fjórar umsagnir bárust nefndinni. Í fyrsta lagi frá Fjórðungssambandi Norðlendinga, í öðru lagi frá iðnaðardeild SÍS, í þriðja lagi Félagi ísl. iðnrekenda og í fjórða lagi Landssambandi iðnaðarmanna. Frá Fjórðungssambandi Norðlendinga kom umsögn, dags. 22. febr. 1982, þar sem segir m.a. að tillögurnar, sem þá var leitað umsagnar um, séu mjög svipaðar. En um orkufreka iðnaðinn segir þetta, með leyfi forseta: „Það, sem ber á milli í tölul. 5, er að í till. sjálfstæðismanna er rætt um að leitað verði eftir samvinnu við erlenda aðila eftir því sem nauðsynlegt er og hagkvæmast þykir. Hér er ekki annað en verið að viðurkenna þá þróun sem þegar er hafin. Svo virðist að ekki séu tök á því að koma upp meiri háttar iðn á Íslandi nema í einhverju samráði við erlenda aðila.“ Síðar í umsögn þessa sama aðila er rætt um III. kafla þáltill. frá sjálfstæðismönnum og segir svo, með leyfi forseta: „Sérstakur kafli er í tillögu sjálfstæðismanna er nefnist: Framkvæmd. Telja verður að slíkur kafli sé nauðsynlegur til að tryggja framkvæmd þeirrar stefnu sem till. stefnir að. Í þessum kafla þurfa að vera skýlaus ákvæði um að Alþingi leggi fyrir ríkisstj. að undirbúa tillögur um lagasetningu og aðrar aðgerðir til að tryggja framgang þeirrar iðnaðarstefnu sem ályktun þessi mætir fyrir um að skuli lagðar fyrir Alþingi. Eins og gefur að skilja er gagnslaust að leggja vinnu í það að afgreiða ályktun til Alþingis um iðnaðarstefnu nema á eftir fylgi þær aðgerðir sem staðfesti þá iðnaðarstefnu sem í till. felst. Þetta er þungamiðja þessa máls.“ Fleira les ég ekki úr þessari umsögn frá Fjórðungssambandi Norðlendinga, sem er undirrituð af Áskeli Einarssyni. En í öðrum atriðum er fjallað um efnisatriði beggja tillagnanna og sagt fyrst og fremst frá því að þær séu svipaðar, sem kom reyndar engum á óvart. Umsögn kom frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, iðnaðardeild Sambandsins, undirrituð af Hirti Eiríkssyni framkvæmdastjóra. Þetta er örstutt umsögn sem ég leyfi mér að kynna hér með því að lesa hana, með leyfi forseta: „Iðnaðardeild Sambandsins gerir ekki greinarmun á þeim tveim tillögum sem fram eru komnar til þingsályktunar um iðnaðarstefnu. Þær eru í meginatriðum samhljóða. Hins vegar leggjum við mikla áherslu á það, að Alþingi gangi frá samþykkt að slíkri stefnumótun hið fyrsta. Það er spurning hvort það komi nægjanlega skýrt fram, að tryggja verði rekstrargrundvöll iðnaðar óháð skilyrðum annarra atvinnuvega. Hér er átt við að verðhækkanir, t.d. á sjávarafurðum, valdi ekki afkomubresti hjá iðnaði, eins og átt hefur sér stað m.a. á s.l. ári. Það verður að leysa sambúðarvandamál atvinnuveganna. Telja verður að grein II.2“ - það er um gengismálin - „sé varla nógu skýr varðandi þetta atriði, þar sem hér er um að ræða einn aðatvanda útflutnings- og samkeppnisiðnaðar. Annað atriði, sem iðnaðardeildin vill benda á, er nauðsyn þess, að verðlagning á innlendum hráefnum sé í samræmi við markaðsverð. Hér er átt við að það má ekki reyna að leysa verðbólguvandann með óraunhæfu hráefnisverði.“ Hér lýkur tilvitnun í umsögn Sambands ísl. samvinnufélaga. Það, sem síðast var lesið, á við um verð á hráefnum þess iðnaðar sem iðnaðardeild Sambandsins hefur stundað að undanförnu og þá fyrst og fremst ullar- og skinnaiðnaðinum. Félag ísl, iðnrekenda sendi nefndinni umsögn sem er dags. 3. mars 1982. Í þeirri umsögn er sagt frá því, að það séu tæplega þrjú ár síðan iðnrh. lagði fyrst fram till. um iðnaðarstefnu og að vorið 1981 hafi Félag ísl. iðnrekenda sent umsögn um till. og í upphafi þeirrar umsagnar hafi félagið komið fram almennum sjónarmiðum félagsins, sem það vilt enn ítreka, svohljóðandi, sem ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta: „Félag ísl. iðnrekenda telur afar mikilvægt að á hverjum tíma sé til iðnaðarstefna sem felur í sér yfirlýsingu stjórnvalda um hver eigi að vera þáttur iðnaðarins í atvinnulífi þjóðarinnar og hvernig þeim markmiðum verði náð. Till. til þál. um iðnaðarstefnu, sem fyrst var lögð fyrir Alþingi vorið 1979 og enn er til meðferðar, er fyrsta tilraun á þessu sviði og er þess vegna fagnaðarefni. Félag ísl. iðnrekenda leggur áherslu á, að Alþingi afgreiði þál. um iðnaðarstefnu á yfirstandandi þingi. Iðnaðarstefna verður ekki sett í eitt skipti fyrir öll. Hún er háð breytilegum aðstæðum og verður því að endurnýjast í ljósi þess og hvernig miðar með framkvæmd hennar.“ Hér lýkur tilvitnun í upphaflega umsögn félagsins sem félagið taldi ástæðu til að ítreka við hv. atvmn. Sþ. Þá segir í áframhaldi, að FÍI fagni tillöguflutningnum og hafi verið gengið í báðum tillögunum til móts við ýmsar tillögur og sjónarmið félagsins. Síðan segir, með leyfi forseta: „Tillaga 19 þm. Sjálfstfl., 84. mál, gengur þó enn lengra í átt til sjónarmiða Félags ísl. iðnrekenda, og mælir félagið með því, að sú tillaga verði samþykkt með eftirfarandi breytingum.“ Hér lýkur tilvitnun, en taldar eru upp þrjár brtt. Í fyrsta lagi lögðu þeir til, fulltrúar Félags ísl. iðnrekenda, að samræmd yrði skattlagning iðnverkafólks og sjómanna, en nefndin féllst ekki á að orða það bókstaflega í sjálfri tillgr. Í öðru lagi vildi Félag ísl. iðnrekenda taka skýrt fram, að lánasjóðum iðnaðarins yrði heimilt að efna til sjálfstæðrar lántöku innanlands og utan, en nefndin gat ekki heldur fatlist á þau sjónarmið og taldi nægilega sterkt að orði kveðið í sjálfri tillgr., en þær voru samhljóða um þetta atriði að mestu leyti, tillögurnar, sem komu fram, annars vegar till. ríkisstj. og hins vegar frá 19 sjálfstæðismönnum. Í þriðja lagi var um að ræða smábreytingu sem ekki skipti miklu máli og ég hirði ekki um að nefna hér frekar, enda var þar um að ræða nánast orðalagsbreytingu. Landssamband iðnaðarmanna sendi inn ítarlega umsögn um þetta mál, þar sem fjallað er um ýmis merk atriði sem snerta iðnað og skilgreiningu á iðnaði. Þar segir að Landssamband iðnaðarmanna hafi löngum lagt ríka áherslu á nauðsyn þess, að iðnaðarstefna væri víðtæk og tæki til alls iðnaðar og allra hugsanlegra iðnþróunarkosta. Ómissandi forsenda þessa væri, að iðnaðinum yrðu sköpuð starfsskilyrði til jafns við aðra atvinnuvegi, og jafnframt, að ekki væri mismunað í starfsaðstöðu innan iðnaðarins sjálfs. Þeir benda síðan á að oft hafi umbætur verið takmarkaðar við svonefndan útflutnings- og samkeppnisiðnað, en skilgreining hugtaksins „samkeppnisiðnaður“ hafi, a.m.k. í framkvæmd, ávallt verið þröng og í ýmsum tilvikum hreinlega órökræn. Í framhaldi af þessu er fjallað í umsögninni um byggingarstarfsemina í þessu sambandi og minnt á stöðu hennar og hvernig hún er skilgreind sem byggingarstarfsemi, en ekki sem iðnaður. Þetta mál er öllum þingheimi kunnugt frá því að umr. fóru fram hér fyrr í vetur um launaskattslækkun, sem var till. hv. þm. Guðmundur G. Þórarinssonar, brtt. við till. ríkisstj. Það skal tekið fram, að í þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, er gengið til móts við þessi sjónarmið og mun ég síðar víkja að því. Í umsögn Landssambands iðnaðarmanna er til staðfestingar viðhorfum, sem hér hefur verið lýst, bent á að þau hljóta viðurkenningu í einu og öllu í nýútkominni skýrslu starfsskilyrðanefndar sem starfaði undir forustu dr. Jóhannesar Nordals. Þeir rifja það upp, að dr. Jóhannes Nordal, formaður nefndarinnar, hafi á sínum tíma fyrr í vetur flutt merka ræðu á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda og skýrt þar sín sjónarmið, og birta síðan nokkurn kafla ræðu formanns starfsskilyrðanefndar. Þar á meðal vitna þeir til eftirfarandi ummæla dr. Jóhannesar, sem ég leyfi mér að fara hér með, ef hæstv. forseti leyfir: „T.d. greiðir þessi iðnaður“ - ég skýt því hér inn, að þar er átt við byggingar- og þjónustuiðnað „enn veruleg aðflutningsgjöld af aðföngum sínum og engin endurgreiðsla uppsafnaðs söluskatts á sér stað. Að þessu leyti er staða þjónustuiðnaðarins svipuð og byggingariðnaðarins, en til hans náði athugun starfsskilyrðanefndar ekki nema að litlu leyti.“ Þess skal getið strax, að til móts við þessi sjónarmið er gengið því áð í till, sem liggur fyrir, er gert ráð fyrir að, kannað verði virðisaukaskattskerfið, eins og þar segir, sem kæmi þá í stað endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts, og jafnframt er sterkt til orða tekið um niðurfellingu aðflutningsgjalda af aðföngum til iðnaðar. Áfram skal vitnað til umsagnar Landssambands iðnaðarmanna, þar sem reifuð er ræða dr. Jóhannesar Nordals, sem hafði minnt á að starfsskilyrði allra atvinnuvega væru nátengd innbyrðis. M.a. er vitnað til eftirfarandi ummæla dr. Jóhannesar Nordals, sem ég leyfi mér að tilfæra hér: „Sú kenning, að eðlilegt sé að flokka atvinnuvegina annars vegar í þá, sem framleiði, en hins vegar hina, sem aðeins veiti þjónustu og séu þar af leiðandi nokkurs konar afætur sem megi skattleggja eftir vild, er byggð á algerum misskilningi á eðli nútímaefnahagsstarfsemi.“ Og síðar segir dr. Jóhannes Nordal í þessari ræðu: „Líklega eru engin verkefni brýnni á þessu sviði en heildarendurskoðun tollskrár og annarra aðflutningsgjalda í því skyni að stórlækka eða afnema aðflutningsgjöld á tölvubúnaði og margs konar öðrum tækjum sem eru forsenda alhliða tækniframfara í öllum greinum íslenskrar atvinnustarfsemi.“ Þá segir í umsögn Landssambands iðnaðarmanna, með leyfi forseta: „Í tillögu þm. Sjálfstfl. er á vissan hátt fylgt sjónarmiðum Landssambandsins sem lýst var hér að framan, þar sem í 14. lið þeirrar till., um leiðir að markmiðum, er kveðið á um að aðflutningsgjöld skuli felld niður af aðföngum þess iðnaðar og byggingariðnaðar sem á í beinni eða óbeinni samkeppni innanlands sem erlendis.“ Ég vil undirstrika að einmitt þetta orðalag er nú notað í þeirri þáttill. sem liggur hér fyrir til umr. og síðar til samþykktar. Í lok umsagnarinnar, sem er æðilöng og ítarleg, segir, með leyfi forseta: „Landssamband iðnaðarmanna telur það rétt, sem felst í þessari till. þm. Sjálfstfl., að Alþingi ákveði hverjir skuli tilnefna fulltrúa í þá mikilvægu nefnd sem hér um ræðir.“ - Ég skýt því hér inn að hér er átt við þá framkvæmdanefnd, sem nú er gert ráð fyrir að verði tilnefnd af ýmsum aðilum í III. kafla fyrirliggjandi þáltill. - og áfram með lesturinn: „Einnig álítur Landssambandið skynsamlegt að viðskrn. og fjmrn. eigi fulltrúa í nefndinni, enda snerta flest hagsmunamál iðnaðarins ráðuneyti þessi. Slíkt samstarf fagráðuneyta í málefnum iðnaðarins hefur gefist vel annars staðar á Norðurlöndum.“ Ýmislegt fleira kemur fram í þessari umsögn Landssambands iðnaðarmanna sem er vel unnin og gefur margar ágætar ábendingar, en tímans vegna tel ég ekki ástæðu til að ræða það frekar hér. Mun ég þá næst snúa mér að einstökum liðum tillögunnar. Þáltill. hv. atvmn. er í þremur köflum, merktum I, II og III. I. kafli fjallar um markmið, II. kaflinn um leiðir og sá III. um framkvæmd. Í formála I. kafla er tekið upp orðalag eins og það kom fyrir í till. hæstv. ríkisstj., en þar segir orðrétt: „ályktar Alþingi að stuðla beri að framkvæmd iðnaðarstefnu sem hafi eftirfarandi markmið.“ Af þessu orðalagi sést að hér er um að ræða stefnuyfirlýsingu Alþingis, en ekki áskorun til ríkisstj., eins og oftast er gert í þáltill. Í þeim tillögum, sem atvmn. hafði til meðferðar, kom fram nokkur munur á 1. gr. I. kafla, en þar lögðu sjálfstæðismenn áherslu á að iðnþróun ætti að byggja á grundvelli fríverslunar og athafnafrelsis. Nefndin féllst á að gera breytingar á tillögu ríkisstj. þannig að nú er sagt að tekið skuli tillit til fríverslunar þegar mótuð er stefna í málefnum iðnaðarins. Hér er um að ræða mikilvægt atriði, sem tryggir að ekki sé efnt til aðgerða til að vernda íslenskan iðnað með verndartollum og öðru því sem brýtur í bága við fríverslunarsamninga Íslands og annarra EFTA-ríkja annars vegar og samninga Íslands og Efnahagsbandalagsins hins vegar. 7. liður I. kafla er orðréttur eins og hann var í till. hæstv. ríkisstj., en þessi liður var ekki í till. sjálfstæðismanna. Í II. kafla er fjallað um leiðir. Í 1. lið II. kafla er tekið upp orðalag stjórnarsáttmála núv. hæstv. ríkisstj. um virðisaukaskatt. Hann var að finna í till. sjálfstæðismanna, en ekki till. hæstv. ríkisstj. þótt einkennilegt megi virðast. Í þessum lið er tekið á svokölluðum starfsskilyrðamálum sem talsvert hafa verið til umr. hér á Alþingi og annars staðar að undanförnu. Full ástæða er til að vekja athygli á því, að tillgr. gerir ráð fyrir að álagning opinberra gjalda verði samræmd og iðnfyrirtæki fái sambærilegan aðgang að rekstrar- og framleiðslulánum og fyrirtæki í öðrum atvinnugreinum. Í 2. lið II. kafla er minnst á gengisákvarðanir og sú stefna mörkuð að taka beri tillit til samkeppnisaðstöðu iðnaðarins við gengisákvarðanir. Hér er eins og í 1. lið verið að fjatla um jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna og kannske mikilvægasta þátt þess máls. Í 3. lið er bent á að nauðsynlegt geti verið fyrir lánasjóði iðnaðarins að taka lán, og ber að skoða þessa yfirlýsingu með hliðsjón af frv. sem nú er til meðferðar á Alþingi um Iðnlánasjóð. Þá er sérstaklega tekið fram að arðsemi fjárfestingar eigi að sitja í fyrirrúmi þegar fjárfestingarlán eru veitt. 4. og 5. liður II. kafla eru auðskiljanlegir. En í 6. lið er komið að því aðalágreiningsefni, sem hvað harðast var deilt um í nefndinni þegar þessi fyrirliggjandi till. var samin. Allir nm. eru sammála um að stuðla beri að uppbyggingu fjármagnsfreks nýiðnaðar, m.a. orkufreks iðnaðar eða stóriðju, sem hagnýti innlenda orku og hráefni. Öll nefndin er sammála um að starfsemi slíks iðnaðar eigi að lúta íslenskum lögum, en skiptar skoðanir eru um hvað felist í hugtakinu „íslenskt forræði“. Jafnframt ber að taka það fram, að nm. voru ekki heldur einhuga um í hve miklum mæti ætti að leita eftir samvinnu við erlenda aðila á sviði orkufreks iðnaðar. Í mínum huga er það íslenskt forræði eða það sem stundum er kallað „virk íslensk yfirráð“, ef við getum fengið erlenda aðila til að gera við okkur hagkvæma orkusölusamninga sem tryggja okkur arðsemi okkar hluta fjárfestingarinnar hvað sem á bjátar. Íslenskt forræði felst í því, að við getum gert samninga við erlenda samstarfsaðila sem tryggja íslenska lögsögu, íslenskt eftirlit og aðstöðu Íslendinga til að afla sér þeirrar tækni og markaðsþekkingar sem til þarf. Brátt kemur vonandi að því, að við getum axtað ábyrgð og áhættu af stóriðju þegar við teljum það henta okkur, en fyrst þurfum við að byggja upp fjárhagslegt bolmagn sem nauðsynlegt er. Samkvæmt þessum skilningi, sem ég hef nú gert grein fyrir og er fyrst og fremst skilningur minn, en ekki nefndarinnar allrar, felst það ekki í hugtakinu „forræði“, að Íslendingar séu meirihlutaeigendur í stóriðjufyrirtækjum. Í 8. lið II. kafla, sem var eins í tillögum sjálfstæðismanna og till. ríkisstj., er fjallað um meiri hreyfanleika á eignaraðild ríkisins að ýmsum iðnfyrirtækjum. Hugmyndin er m.a. sótt til skýrslu samstarfsnefndar um iðnþróun, en sú skýrsla var á sínum tíma fskj. með þáttill. hæstv. iðnrh. Ég vek sérstaklega athygli á síðasta málsliðnum þar sem segir að almenningi skuli gefast kostur á að gerast beinn eignaraðili að iðnfyrirtækjum, og er þar að sjálfsögðu m.a. átt við þau fyrirtæki sem nú eru í eigu ríkisins. Varðandi 9. liðinn skal það tekið fram, að þegar hafa verið sett lög á Alþingi um iðnráðgjafa og iðngarðar samkv. 10. lið hafa verið til umr. á þingi og gerð um þá þál. Í 11. lið er rætt um útflutningsfyrirtæki. Þar hefur orðið sú breyting á, að nefndin leggur til að kannaðir verði möguleikar á verðjöfnunarsjóðum í því skyni að örva útflutningsviðleitni fyrirtækja. Hér er ekki tekið af skarið, hvort þeir verðjöfnunarsjóðir eigi að vera með svipuðu sniði og Verðjöfnunarsjóður fiskvinnslunnar eða hvort hér verði sjóðir í eign einstakra útflutningsgreina eða einstakra útflutningsfyrirtækja. 12. liður er eins og hann var í báðum tillögunum, en 13. liður, um iðnhönnun og listiðn, er tekinn upp úr tillögum sjálfstæðismanna. Þá vil ég vekja sérstaka athygli á 14. lið, um niðurfellingu aðflutningsgjalda af aðföngum til iðnaðar. Í þessum lið segir nú skorinort að fella skuli niður aðflutningsgjöld af aðföngum jafnt til þess iðnaðar, sem á í beinni, og hins vegar hins, sem á í óbeinni samkeppni innanlands sem á erlendum mörkuðum. Ég undirstrika þetta sérstaklega þar sem fjmrn. hefur ekki fengist til að leggja fram frv. til breytinga á tollskrá er varðar þetta atriði sérstaklega. En telja verður að verði þessi tillaga samþykkt skuli tekið tillit til þessara viðhorfa við þá heildarendurskoðun sem nú fer fram á tottskrárlögum að sögn hæstv. fjmrh. Í 15. lið segir að iðnaður á heimamarkaði skuli fá aðstöðu til verðlagningar hliðstætt því sem gerist um innfluttar samkeppnisvörur. Hér er m.ö.o. átt við að nokkuð frjáls verðlagning skuli ríkja á framleiðsluvörum íslensks iðnaðar og er það að vonum mikilvæg yfirlýsing. 16. liður er eins orðaður og hann var í ályktunartillögunum sem fyrir lágu í nefndinni. Ekki verður annað séð en gera þurfi breytingar á tekju- og eignarskattstögum til þess að hægt sé að ná fram efni greinarinnar, en hún fjallar um fjárfestingu iðnfyrirtækja. 17. gr. var talsvert ólík í þeim tillögum sem fyrir lágu í nefndinni, og farin var sú leið að taka aðeins þau efnisatriði úr greinunum sem allir nefndarmenn gátu sætt sig við. Um 18., 19., 20. og 21. gr. varð fullt samkomulag. Þær þarf ekki að skýra og þær eru í samræmi við báðar þáltill. sem fyrir lágu. Þá kem ég að III. kafla, um framkvæmd. Fyrstu tvær mgr, voru í báðum þáltill. sem nefndin hafði til umfjöllunar, en í 3. mgr. er lagt til, eins og í till. sjálfstæðismanna, að sett verði á stofn samstarfsnefnd um framkvæmd iðnaðarstefnu. Auk fulltrúa iðnrn. og félagasamtaka iðnaðarins ásamt Sambandi ísl. samvinnufélaga, en það fyrirtæki stundar umfangsmikinn iðnrekstur, er lagt til að einn fulltrúi frá viðskrn. og annar frá fjmrn. verði tilnefndir af viðkomandi ráðherrum í þessa framkvæmdanefnd. Með slíkri tilhögun gefst kostur á því í nefndarstarfinu að ræða sameiginleg vandamál ráðuneytanna þriggja við framkvæmd iðnaðarstefnu, en eins og kunnugt er fara viðskrn. og fjmrn. með mjög mikilvæga þætti sem snerta iðnaðinn, eins og t.d. viðskiptasamninga Íslands við önnur ríki og tolla- og skattamál, og vitna ég þar til ummæla sem komu fram í umsögn Landssambands iðnaðarmanna og ég gat um fyrr í ræðu minni. Vissulega hefði, herra forseti, verið ástæða til að fjalla ítarlegar um einstaka liði þáltill., en því miður gefst ekki tækifæri til þess hér og nú þar sem ætlunin er að ljúka þingi von bráðar, jafnvel á næstu dögum. Verður því þetta stutta yfirlit að duga, enda fóru nokkrar umr. fram um till. ráðh. og till. sjálfstæðismanna þegar þær voru til umr. í Sþ. fyrr í vetur og í þeim komu fram viðhorf framsögumanna. Að lokum vil ég víkja nokkrum orðum að starfsskilyrðum iðnaðar. Mikið hefur verið rætt um jöfnun starfsskilyrða atvinnugreina, og fyrirliggjandi þáltill. tekur mikið mið af þeim umræðum. Talsmenn iðnaðarins hafa um árabil haldið því fram, að starfsskilyrði greinarinnar séu lakari en annarra atvinnugreina. Af því tilefni samþykkti núv. hæstv. ríkisstj. hinn 30. mars 1980 eða fyrir rúmum tveimur árum að setja á stofn nefnd til að gera samanburðarathugun á starfsskilyrðum iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar og var við það miðað að nefndin skilaði áliti fyrir 1. júlí sama ár. Nefndin var hins vegar ekki skipuð fyrr en í sept. 1980 og hún skilaði af sér snemma á þessu ári, 1982. Í upphafi árs 1981 sendi hæstv. ríkisstj. frá sér efnahagsáætlun þar sem enn var ítrekað að hraða þyrfti samanburði á starfsskilyrðum höfuðatvinnuveganna og þau samræmd. Í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. sagði með leyfi forseta: „Tryggt verði að starfsskilyrði iðnaðarins verði ekki lakari en annarra atvinnugreina.“ Í vetur hefur verið starfandi embættismannanefnd undir forustu Þórðar Friðjónssonar hagfræðings og er henni ætlað að sem ja lagafrv. og vinna áfram að þessum málum. Fyrir einum og hálfum mánuði óskuðu 10 þm. Sjálfstfl. eftir því, að hæstv. forsrh. legði fram skýrslu um framkvæmd jöfnunar á starfsskilyrðum atvinnuveganna. Sú skýrsla verður lögð fram á Alþingi alveg á næstunni, að sögn hæstv. forsrh. Hér gefst ekki tími til að ræða ítarlega um starfsskilyrði atvinnuveganna, en í þeim umr., sem farið hafa fram um þetta mál, hefur komið í ljós að langveigamestu þættirnir til jöfnunar á starfsskilyrðum eru raunhæf gengisskráning, beiting verðjöfnunarsjóða og frjáls verðmyndun. Á öllum þessum málum er tæpt í fyrirliggjandi þáltill., sem hér er til umr., þótt hún taki ekki nákvæmlega mið af skýrslu starfsskilyrðanefndar. Það er ljóst, að munur á skattlagningu milli atvinnugreina er kominn til af því, að ríkisstjórnir, ekki eingöngu sú sem nú situr, heldur þær sem á undan henni voru, hafa talið óhjákvæmilegt að breyta skattareglum í baráttu sinni við verðbólguna. Sjómannafrádráttur, fiskimannafrádráttur og niðurfelling launaskatts í sjávarútvegi eru aðgerðir sem áttu að koma í veg fyrir hærrafiskverð á sínum tíma. Öllum er ljóst að skattívilnanir þessar verða ekki teknar aftur án þess að eitthvað komi í staðinn. Til þess að koma málinu í eðlilegt horf þarf að gerbreyta skattkerfinu, lækka skatta almennt og hverfa frá ríkisumsvifastefnunni. Eitt af stærstu framfaramálum á þessu sviði er auðvitað afnám aðflutningsgjalda, sem lagt er til í till., en slíkt afnám er auðvitað forsenda eðlilegrar samkeppni íslenskrar framleiðslu og innfluttrar. Eins og fram hefur komið í sameiginlegri till, sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna í allshn. virðist áhugi vera vaxandi á því, að beinir skattar einstaklinga, bæði tekju- og eignarskattar, renni til sveitarfélaga, en ekki ríkisins. Verði sú stefna ofan á og sveitarfélögunum verði heimilt að leggja á einstaklinga innan rúmra marka skiptir sú óánægja, sem nú er uppi vegna skattfríðinda einstakra hópa, minna máli en ella. Eins og ég sagði áðan gefst ekki tækifæri til að gera úttekt á starfsskilyrðamálum að þessu sinni, enda er enn von til þess, að skýrsla hæstv. forsrh. verði til umr. á þessu þingi, þótt þær vonir dvíni að sjálfsögðu með tímanum. Eitt þeirra mála, sem iðnaðurinn hefur lagt mikla áherslu á, er að hann fái jafnan aðgang að rekstrar- og fjárfestingarlánum miðað við aðrar atvinnugreinar. Í þessu sambandi fer ekki hjá því að lýsa ábyrgð á hendur ríkisvaldinu, sem hefur með yfirboði á ávöxtunarkjörum sogað til sín fjármagn úr bankakerfinu, sem annars hefði orðið atvinnuvegunum til ráðstöfunar. Það hlýtur að vera sameiginlegt markmið allra atvinnugreina að snúa þessari þróun við og stuðla að skilningi á því, að það eru atvinnuvegirnir, atvinnufyrirtækin í landinu, sem mynda undirstöðuna undir alla aðra starfsemi í þjóðfélaginu. Án arðbærra fyrirtækja væri tilgangslaust að halda úti stofnunum á sviði heilbrigðis-, félags-, mennta- og menningarmála. Án arðbærra fyrirtækja tekst okkur ekki að halda uppi sambærilegum lífskjörum við aðrar þjóðir. Það er þess vegna mjög brýnt mál, að stjórnvöld dragi ekki til sín það fjármagn sem atvinnufyrirtækin þurfa á að halda til að byggja upp arðbæran rekstur sem einn er fær um að bæta lífskjörin í landinu. Starfsskilyrðanefndinni var einungis falið að gera samanburð á starfsskilyrðum þriggja höfuðatvinnuveganna. Formaður nefndarinnar, dr. Jóhannes Nordal, hefur hins vegar sagt á opinberum vettvangi að nauðsynlegasta úrlausnarefnið sé að skapa öllum atvinnurekstri eðlileg starfsskilyrði, í þeim efnum sé ekki hægt að skilja hafrana frá sauðunum, svo nátengd er starfsemi allra fyrirtækja, þótt sum starfi að framleiðslu og önnur að þjónustu sem er framleiðslufyrirtækjunum nauðsynleg. Það má því segja að langveigamesta iðnþróunarmálið sé að fá viðurkenningu stjórnvalda á því, að lagfæra verði rekstrargrundvöll atvinnufyrirtækjanna. Slíkt verður ekki gert með því að drepa atvinnureksturinn í dróma og slátra þannig mjólkurkúnni. Hún verður ekki bæði mjólkuð og étin í senn. Herra forseti. Það er brýn nauðsyn að þetta mál nái fram að ganga. Hér er um að ræða stefnuyfirlýsingu sem hlýtur að verða iðnaðinum mikil lyftistöng, en iðnaðurinn hefur stundum verið kallaður vaxtarbroddur íslensks atvinnulífs. Við í hv. atvmn. erum sammála um efnisatriði og um till. alla og teljum að ekki þurfi að vísa þessari þáltill. aftur til nefndar nema ríkar ástæður komi upp, eins og t.d. flutningur brtt., sem ekki hafa þó séð dagsins ljós. Ég legg áherslu á að bæði nú í vetur og eins í fyrravetur var reynt til þrautar að ná samkomulagi á milli allra flokka í þessu máli. Það hefur tekist. Það hefur tekist vegna þess að allir aðilar, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, hafa teygt sínar skoðanir til hins ýtrasta. Ég vil að lokum nota tækifærið til að þakka hæstv. iðnrh. fyrir ágætt samstarf hvað það varðar og þeim öðrum, sem nálægt þessu máli hafa komið, og vænti þess, að þessi þáltill. verði samþykkt á yfirstandandi þingi, áður en því verður slitið.



Herra forseti. Eins og nú stendur á er varla tími til að fjalla um þetta mál nema í örfáum orðum, því þannig er komið tíma hv. Alþingis að menn verða að nota hlé á milli þingfunda í nefndastörf. Raunar er varla ástæða til að flytja hér langa ræðu vegna þess, hve frsm. hefur fjallað nákvæmlega og vel um þessa till. um iðnaðarstefnu. Hann hefur auðvitað dregið fram sínar skoðanir, og er ekkert við það að athuga, og hefur greint þær vel frá öðrum hluta ræðu sinnar. Það er auðvitað kjarni málsins, að við fögnum því að geta nú loksins eygt möguleika á því að koma iðnaðarstefnunni út úr þinginu þannig að við eigum iðnaðarstefnu sem hefur verið samþykkt af Alþingi, en ekki aðeins till. til hennar. Till. til iðnaðarstefnu hefur legið hér alllengi fyrir, borin fram á nokkrum þingum, en ekki náð fram að ganga. Sú till., sem hæstv. iðnrh. lagði fram, var lögð til grundvallar þegar hv. þm. Friðrik Sophusson og fleiri sömdu sína till., og sýndust þær býsna líkar. Hitt er svo annað mál, að augljóslega gátu skoðanir hæstv. ráðh. ekki fyllilega fallið saman við skoðanir þeirra sjálfstæðismanna. Bjóst enginn við því, enda ekki óeðlilegt að þar sé mismunur á milli. En í stað þess að afgreiða tvær till. um iðnaðarstefnu úr nefndinni eða aðra hvora þeirra með skiptum álitum settust menn niður og veltu fyrir sér hvort nokkur möguleiki væri að samræma þessar tillögur. Ég held að ég verði að segja að nm. lögðu talsverða vinnu í að ná þarna saman, því að viss atriði, sem hv. þm. Friðrik Sophusson hefur nefnt, voru býsna ólík og áherslur mismunandi á ýmsum stöðum. Ég sé ekki ástæðu til að nefna þessa staði, en aldrei næst samkomulag nema einhver láti eitthvað af sínu og allir láti eitthvað af sínu raunar. Eftir miklar umr., athuganir og tos á milli aðila náðist sem betur fer samkomulag um eina iðnaðarstefnu og er það vel. Vinnubrögð af þessu tagi ættu einmitt að vera til fordæmis varðandi meðferð á ágreiningsmálum, að menn reyni í lengstu lög að nálgast hver annan þannig að hugsanlegur friður geti myndast um efnið. Herra forseti. Auðvitað er það svo, að ekki eru allir fullkomlega ánægðir með niðurstöðuna. Það er ég ekki heldur og gæti haft ýmislegt við þetta að athuga, þó ekki sé í stórum atriðum. En eftir atvikum er ég ánægður með niðurstöðuna, þó að mér finnist að ég hafi fengið heldur lítinn hlut úr samningunum, enda mennirnir hinum megin við borðið feiknduglegir samningamenn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hv. þm., sem eiga sæti í atvmn. Sþ., fyrir það starf sem er að baki í sambandi við umr. og meðferð þáltill. og raunar tillagna um iðnaðarstefnu. Þetta er annað þingið sem þáltill. um iðnaðarstefnu hafa fengið efnislega meðferð í hv. atvmn. sem skipuð hefur verið sömu þm. í bæði skiptin þannig að þeir hafa komið aftur að málinu. Þáltill. af hálfu ríkisstj. um iðnaðarstefnu hafði tvívegis áður verið flutt hér á hv. Alþingi, en enn ekki komist til meðferðar í þingnefnd af sérstökum ástæðum sem ég ætla ekki að fara að rekja hér. Það hefur verið haft á orði, að meðferð þessarar till. hafi tekið langan tíma hér í þinginu. Hann er nokkuð langur mældur í mánuðum og árum, þar eð till. var fyrst flutt vorið 1979. En ég tel að á þessum tíma og í þeirri meðferð, sem till. hefur fengið við ítrekaða athugun hér í þinginu, hafi mikið áunnist og við höfum hér handa á milli uppskeru sem ég get verið mjög sáttur við sem stefnumörkun í iðnaðarmálum í landinu. Vissulega ber þessi þáltill. um iðnaðarstefnu þess merki, að þar er byggt á málamiðlun milli allólíkra sjónarmiða í ýmsum greinum. En þess var ekki að vænta, að slík heilsteypt tillaga lægi fyrir án ágreinings, nema aðilar hefðu lagt sig fram um að ná saman og setja það fram, sem sameinar, frekar en ydda það sem menn greinir á um. Ég tel líka, og held að undir það sé almennt tekið, að sú vinna, sem lögð var í undirbúning þessarar stefnumörkunar á sínum tíma, og sú umræða, sem farið hefur fram um þær tillögur sem fyrir þinginu hafa legið, hafi þegar haft talsverð áhrif í þjóðfélaginu á meðferð iðnaðarmála og jafnvel hugsunarhátt í landinu að því er snertir viðhorf til þessarar atvinnugreinar. Hv. frsm. mælti hér m.a. í sínu skýra máli fyrir þessari till. eitthvað á þá leið, að iðnaðurinn væri vaxtarbroddur í þjóðfélaginu. Það held ég sem betur fer að hann sé í hugum vaxandi fjölda landsmanna. En einnig má segja að iðnaðurinn sem atvinnugrein hafi um langt skeið verið olnbogabarn í þjóðfélaginu, þetta sé vaxtarbroddur sem ekki hafi notið þeirrar aðhlynningar sem þarf til þess að af honum spretti það sem vonir manna standa til. Ég el þá von í brjósti, að þessi stefnumörkun, hin fyrsta sinnar tegundar um einn af meginatvinnuvegum þjóðarinnar, verði til þess að hlúa að þessum vaxtarbroddi þannig að hann megi dafna eins og efni standa til og eins og vonir þjóðarinnar standa til. Ég vænti þess, að sú stefnumörkun, sem felst í till. um að setja á fót sérstaka samstarfsnefnd um framkvæmd iðnaðarstefnu, reynist farsæl, en sú nefnd mun væntanlega taka við af samstarfsnefnd um iðnþróun sem starfað hefur frá haustinu 1978 á vegum iðnrn. og unnið gagnmerkt starf. Herra forseti. Ég vil tímans vegna ekki orðtengja þetta. Ég vil ítreka þakkir mínar til þeirra manna, sem lagt hafa hér hönd að verki, bæði við undirbúning þessarar stefnumótunar og við málsmeðferð hér á hv. Alþingi, og treysti því, að þessi tillaga verði samþykkt og hún verði aflgjafi fyrir iðnaðinn í landinu hið fyrsta og reyndar einnig til lengri tíma litið.



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um till. um staðfestingu fjögurra Norðurlandasamninga um vinnumarkaðsmál og viðurkenningu starfsréttinda, en þessir samningar eru: 1. Samningur um sameiginlegan norrænan vinnumarkað sem undirritaður var í Kaupmannahöfn 6. mars 1982. 2. Samningur um samstarf stjórnvalda og stofnana á sviði starfsendurhæfingar og starfsmenntunar sem undirritaður var í Kaupmannahöfn 6. mars 1982. 3. Samningur um viðurkenningu á starfsréttindum innan heilbrigðisþjónustunnar og dýratæknaþjónustunnar sem gerður var í Svendborg 21. ágúst 1981. 4. Samkomulag um sameiginlegan norrænan vinnumarkað fyrir almenna kennara í grunnskólum sem undirritað var í Helsingfors 3. mars 1982. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Alþýðusambandi Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og Vinnuveitendasambandi Íslands. Allir þessir aðilar komu á fund nefndarinnar fyrst og fremst vegna samnings um sameiginlegan norrænan vinnumarkað sem undirritaður var í Kaupmannahöfn 6. mars 1982. Þessi samningur er í fyrstu gerð frá 22. maí 1954. Við Íslendingar höfum notið þessara réttinda á öðrum Norðurlöndum um langt skeið, en hins vegar hafa aðrar Norðurlandaþjóðir ekki notið sambærilegra réttinda á Íslandi. Það er ljóst að við Íslendingar höfum vegna smæðar okkar og sérstöðu algera sérstöðu að því er þetta mál varðar, og þess vegna þótti nauðsynlegt að afgreiða það með sérstakri bókun sem kemur fram á þskj. 265, bókun sem hæstv. félmrh. lagði fram við það tækifæri og aðilum er kunnugt um og hafa í heild viðurkennt. Utanrmn. vill leggja sérstaka áherslu á þessa bókun og ítrekar hana í nál. Ég vil einnig vísa til umsagna, sem utanrmn. hafa borist frá Vinnuveitendasambandi Íslands, frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og frá Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja sameiginlega. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að gera þetta mál að sérstöku umræðuefni hér. Ég er þeirrar skoðunar, að það hafi verið rétt af okkur Íslendingum að staðfesta þessa samninga og ganga inn í samninginn um sameiginlegan norrænan vinnumarkað. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að fram fari umræða um það, bæði hér á Alþingi og annars staðar, með hvaða hætti menn vitji að samstarf Norðurlandanna þróist. Það er fyrir því mikill vilji á Norðurlöndunum og Norðurlandaráðsþingum að þróa þetta samstarf þannig að það geti náð með ákveðnari hætti til sem flestra þátta þjóðlífsins. Norðurlandaráð hefur lagt áherslu á tvö mál nú að undanförnu. Í fyrsta lagi leggur það áherslu á tæknina og framtíðina og vill með því undirstrika að tæknivæðing hlýtur að hafa afgerandi áhrif varðandi framtíðarþróun landanna. Í öðru lagi hefur Norðurlandaráð viljað leggja áherslu á Norðurlöndin sem heimamarkað og þróa þannig heimamarkað og viðskiptasambönd milli landanna með ákveðnari hætti en verið hefur. Ef það verður niðurstaðan að samstarf Norðurlandanna verði mun víðtækara en nú er, bæði á sviði viðskipta og tæknimála, hlýtur það að hafa veruleg áhrif á ýmsa aðra þætti samstarfsins. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að stjórnmálaflokkar og sem flestir geri sér grein fyrir því og setji fram stefnumið um það, með hvaða hætti þeir vilja að samstarf Norðurlandanna þróist. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að gera þetta mál að frekara umræðuefni hér, en vit aðeins endurtaka að utanrmn. leggur til að þáltill. þessi verði samþykkt, en vill af því tilefni ítreka bókun sem liggur fyrir varðandi sameiginlegan norrænan vinnumarkað.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til meðferðar till. til þál. um eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar, en aðalatriði þeirrar till. er að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að gera tillögur um hvernig best verði staðið að eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar á Íslandi. Er síðan tilgreint í fjórum töluliðum hvaða atriði nefndin skuli sérstaklega fjalla um. Þau eru: 1. Hvernig opinberir aðilar í samvinnu við einstaklinga, félög og fyrirtæki geti best örvað listiðnað og listhönnun á íslenskum iðnaðatvörum. 2. Hvernig staðið verði að því að safna heimildum um þróun listiðnaðar og listhönnunar á Íslandi þannig að hér geti myndast vísir að listiðnaðarsafni, svo og hvernig staðið verði að vernd á hönnun og mynstrum, eins og fram kemur í brtt. frá nefndinni. 3. Hvernig unnt sé að fjölga sýningartækifærum fyrir íslenskan listiðnað erlendis. 4. Hvernig haga beri samstarfi við aðila sem vinna að sömu markmiðum hjá nágrannaþjóðum okkar, einkum á Norðurlöndum. - Aftan við þá grein leggur nefndin til að komi, að við tillögugerð um þessi efni verði tekið mið af reynslu annarra þjóða á þessu sviði og haft sem víðtækast samstarf við þá aðila sem hagsmuna eigi að gæta í þessum efnum. Nefndin leitaði umsagnar allmargra aðila og voru umsagnir yfirleitt jákvæðar. Leirlistarfélagið styður fram komna þáltill. og skorar á hv. alþm. að þeir veiti henni brautargengi, eins og segir í þeirri umsögn. Félag ísl. iðnrekenda telur að gagnlegt gæti verið að skipa nefnd til að gera tillögur um hvernig standa megi að eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar. Félagið telur að auka mætti árangur af starfi nefndarinnar ef hún fjallaði almennt um eflingu vöruþróunar fremur en einungis eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar. Jafnframt leggur félagið til að nefndinni verði falið að skila áliti innan tillekins tíma. Textílfélagið fagnar fram kominni till. til þál. um eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar. Félag ísl. gullsmiða telur till. þessa tímabæra og athyglisverða. Arkitektafélag Íslands telur eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar mjög aðkallandi verkefni og löngu tímabært að myndarlegt átak verði gert á þessu sviði. Landssamband iðnaðarmanna telur fagnaðarefni að fram skuli komin tillaga á hinu háa Alþingi um eflingu listiðnaðar. Samtökin benda á að till. taki ekki mið af tæknilegri hönnun og raunar ekki heldur af iðnhönnun almennt. Þrátt fyrir að till. nái ekki yfir víðara svið hönnunar styður Landssamband iðnaðarmanna efni hennar. Iðntæknistofnun telur tímabært að gert verði átak til eflingar list- og iðnhönnunar. Þetta eru helstu niðurstöður umsagna um þessa till. Eftir að hafa kynnt sér þessar umsagnir og rætt till. á nokkrum fundum leggur allshn. til að till. verði samþykkt með nokkrum breytingum sem ég gerði grein fyrir þegar ég rakti aðalefni þessa máls, og eru þær brtt. fluttar á sérstöku þskj., þ.e. þskj. 731.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um till. til þál. um Orkubú Suðurnesja, en hún er þess efnis, að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til að semja frv. til I. um Orkubú Suðurnesja. Nefndin skuli þannig skipuð, að tveir fulltrúar séu tilnefndir af stjórn Hitaveitu Suðurnesja, tveir fulltrúar tilnefndir af stjórn Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum og einn fulltrúi tilnefndur af iðnrn. Iðnrh. skipar formann úr hópi nefndarmanna. Nefndin hraði svo störfum að frv. verði lagt fyrir næsta reglulegt Alþingi. Nefndin leitaði umsagna ýmissa aðila um þessa till. og eru helstu atriðin í umsögnum eins og hér skal greina: Það er skoðun Sambands ísl. rafveitna, að sameining allra þeirra rafveitna, sem selja raforku á Suðurnesjum, í eitt fyrirtæki, Keflavíkurflugvöllur meðtalinn, sé mjög æskileg ráðstöfun. Slík rafveita, Rafveita Suðurnesja, gæti starfað við hlið Hitaveitu Suðurnesja og átt við hana margvíslegt samstarf, svo sem rafveitur og hitaveitur eiga víða á landinu. Leiði athuganir í ljós enn frekari kosti við sameiningu slíks fyrirtækis við Hitaveitu Suðurnesja þannig að úr verði Orkubú Suðurnesja er afstaða Sambands ísl. rafveitna til stofnunar slíks fyrirtækis jákvæð. Hitaveita Suðurnesja samþykkir að mæla með till., og er það í samræmi víð ályktun stjórnar þess fyrirtækis. Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hefur einnig eindregið mætt með þessari tillögu. Eftir að hafa kynnt sér þessar umsagnir og eftir að hafa rætt þessa till. mælir nefndin með því, að tillagan verði samþykkt eins og hún var lögð fyrir hv. Alþingi í upphafi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. mjög, en ég vil fyrir hönd flm. þessarar þáltill. þakka hv. allshn. fyrir störf hennar og þakka þeim sem gert hafa það mögulegt að till. komi nú til afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Ég vænti þess, að hv. þm. taki undir orð mín með því að samþykkja þessa till. Ég er viss um og reyndar veit af viðræðum mínum við sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum, að Suðurnesjamenn munu fagna samþykkt þessarar þáltill. Er þar með lagður grundvöllur að stofnun Orkubús Suðurnesja með því að sameina Hitaveitu Suðurnesja og rafveiturnar á Suðurnesjum. Ég ítreka orð mín um það, að ég þakka hv.allshn. fyrir hennar störf.



Herra forseti. Þetta mál er einfalt í sniðum. Þm. Vestfjarðakjördæmis með 1. þm. þess, Matthías Bjarnason, í fararbroddi hafa lagt fyrir Alþingi svohljóðandi till.: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að láta framkvæma undirbúning og hönnun að hafnarframkvæmdum í Árneshreppi í Strandasýslu og gera kostnaðaráætlun um þessar framkvæmdir og tillögur til fjáröflunar til að standa undir þeim, og verði stefnt að því, að vinna geti hafist vorið 1983. Þessar aðgerðir verði þær fyrstu af hálfu ríkisvaldsins nú til þess að treysta og efla byggð í nyrsta hreppi Strandasýslu. Kostnaður við þessa hönnun og undirbúning framkvæmda greiðist úr ríkissjóði.“ Nefndin varð sammála um að mæla með samþykki þessarar till., þó með þeirri breytingu að síðari málsgr. falli niður, eins og þskj. 700 ber með sér. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa till. Forsenda fyrir því, að byggð geti viðhaldist í Árneshreppi, er að sjálfsögðu sú, að búendur þar geti jöfnum höndum lifað af sauðfjárrækt og sjósókn og þær framkvæmdir, sem hér er lagt til að gerðar verði, eru forsenda þess, að þessi nyrsti hreppur þessarar sýslu rísi á ný. Þessi hreppur á sér merka sögu og má muna sinn fífil fegri, svo að það er sannarlega tilraunarinnar virði að reyna að snúa byggðaþróun þar við og stuðla að því, að menn geti hafst þar við við sómasamlegar aðstæður. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en nefndin mælir sem sagt með að fyrri mgr. þessarar till. verði samþykkt.



Herra forseti. Níels Á. Lund, sem verið hefur varamaður fyrir hæstv. menntmrh., flutti hér till. ásamt þrem flokksbræðrum sínum um að skipuð yrði nefnd til að kanna stöðu og rekstrarmöguleika félagsheimila, og veitir sannarlega ekki af. Ég hygg að sá tími verði talinn í tugum ára nú sem þessi heimili hafa búið við bág skilyrði þannig að þau hafa naumast getað staðið undir nafni. Þær tilraunir, sem hið opinbera hefur gert til að efla menningarstarf í slíkum heimilum með yfirstjórn að ofan, hafa því miður lognast út af flestar hverjar, þó að alltaf sé eitthvað gert í þá átt. Á hinn bóginn hafa sveitirnar náttúrlega notað þessi heimili fyrir sig og má m.a. benda á þá miklu leiklistarstarfsemi áhugafólks sem fram fer víðs vegar um landið. Allshn. hefur rætt þessa till. á nokkrum fundum sínum og orðið ásátt um að mæla með samþykkt till. með svofelldum breytingum, að tillgr. orðist svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar kanna stöðu og rekstrargrundvöll félagsheimila. Í því sambandi ber sérstaklega að hafa í huga: a) hvernig efla megi Félagsheimilasjóð þannig að hann geti staðið að greiðslum til félagsheimilanna svo sem honum er ætlað að gera samkv. lögum, b) með hvaða hætti styrkja megi rekstrargrundvöll félagsheimilanna, m.a. með tilliti til skattlagningar hins opinbera, hitunarkostnaðar og fleiri atriða, sem rekstur félagsheimilanna varða.“ Fyrirsögnin verði: „Tillaga til þingsályktunar um að kanna stöðu og rekstrargrundvöll félagsheimila.“ Í dag var útbýtt þskj. frá fjh.- og viðskn. Nd. þar sem lagt er til að skattlagning hins opinbera verði leiðrétt eins og þar er mælt fyrir um. Er við því að búast að Alþingi verði við samþykkt nefndarinnar og að sú leiðrétting geti orðið á þessu þingi, nema hæstv. fjmrh. setji fótinn fyrir þá breytingu. Önnur atriði þarf að athuga jafnframt. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en ítreka að nefndin mælir með samþykkt breytingarinnar eins og ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessari þáltill. Þetta er að mínu mati, eins og kom fram réttilega h já hv. frsm. í ræðu hans, hv. 7. landsk., þýðingarmikið mál. Félagsheimili gegna mikilvægu hlutverki í landinu og hafa gert lengi. Þau eru víða eiginlega grundvöllur þess, að byggð geti haldist, og gegna þýðingarmiklu hlutverki í menningarlífi og öllum samskiptum fólks á landsbyggðinni. Ég þakka sem sagt nefndinni fyrir að hafa afgreitt þessa þáltill. sem var hér flutt til að vekja athygli á þessu máli og til að reyna að fá á því gerða úttekt hvernig hægt er að koma þessum málum í betra horf en þau eru í. Ég vil sérstaklega taka undir það sem hv. 7. landsk. þm. sagði áðan í sambandi við skattamálin. Hér hefur legið fyrir Alþingi frv. til l. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt að því er varðar félagsheimilin. Eins og fram hefur komið hefur sú óöld gengið yfir, að skattayfirvöld í landinu hafa verið að elta uppi rekstur félagsheimila víðs vegar um landið með óeðlilegri skattlagningu sem gerir það að verkum að þeir, sem eru að reyna að halda uppi rekstri félagsheimila, að vísu í litlum sveitarfélögum, gefast upp ef þeir eiga yfir höfði sér enn frekari skatta á þessa starfsemi. Ég geri ráð fyrir að þegar nál. frá fjh.- og viðskn. um tekjuskatt og eignarskatt í sambandi við félagsheimili kemur hér fyrir til umr. muni ég kveðja mér hljóðs. Þetta er eigi að síður réttileg ábending frá hv. 7. landsk. þm. og þarf að fylgja því eftir hér á Alþingi. En erindið var að þakka fyrir afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um slysa-, líf- og örorkutryggingar þeirra sem að almannavörnum og björgunarstörfum vinna. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og er sammála um að þar sé hreyft þörfu máli. Tillagan er svo seint fram komin að ekki gafst tími til að senda hana til umsagnar aðila sem málið snertir. Þar af leiðandi leggur nefndin til að málinu verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Hv. fjvn. hefur fjallað um þetta mál og flytur brtt. á þskj. 790. Brtt. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „1. Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að kjósa sjö manna nefnd til að gera úttekt á atvinnumálum þeirra byggðarlaga, þar sem loðnuvinnsla hefur verið veruleg, með hliðsjón af þeim breyttu viðhorfum, sem hrun loðnustofnsins hefur valdið. Niðurstöður nefndarinnar ásamt tillögum um aðgerðir skulu lagðar fyrir ríkisstj. svo fljótt sem verða má og kynntar alþingismönnum. Kostnaður við störf nefndarinnar skal greiddur úr ríkissjóði. 2. Fyrirsögn till. orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um athugun atvinnumála vegna hruns loðnustofnsins.“ Eins og kunnugt er er talið að sáralítil loðnuveiði verði á þessu ári, og fram hefur komið í fréttum, að t.d. tekjur sumra sveitarfélaga, eins og Raufarhafnar, muni rýrna um nokkra tugi prósenta ef engin loðnuvinnsla verður á þeim stað á þessu ári. Það eru fleiri staðir sem líkt á við um. Fjvn. taldi ekki ástæðu til að samþykkja till. eða mæla með samþykkt till. um ákveðna staði í þessu sambandi. Þess vegna var till. gerð almenn. Nefndin gaf út svofellt nál. á þskj. 789: „ Fjvn. mælir með samþykkt till. með þeirri breytingu sem fram kemur á sérstöku þskj.“ Nefndin mælir sem sagt með samþykkt till. með þessum breytingum.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1978 til umsagnar. Eins og fram kemur í aths. um frv. hafa yfirskoðunarmenn ríkisreikninga lagt til að þær aukafjárveitingar, sem um ræðir samkv. frv., verði samþykktar. Fjvn. hefur borið niðurstöður frv. saman við ríkisreikninginn og ekkert fundið athugavert. Er nefndin sammála um afgreiðslu frv. og leggur til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Allir þm. Sjálfstfl., nema þeir sem sæti eiga í hæstv. ríkisstj., fluttu nokkuð snemma á þessu þingi till. til þál. um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju. Þessi till. er að efni til ítarleg stefnuskrá um hvernig orkulindir landsins skuli hagnýta og að hvaða markmiðum skuli stefna í því efni. Í 1. tölul. þessarar till. segir að hagnýta skuli orkulindir landsins til stóriðju svo að auka megi atvinnu um land allt og bæta lífskjör þjóðarinnar. Í 2. tölul. segir að í því skyni verði stefnt að því að koma á fót a.m.k. 3-4 nýjum stóriðjuverum á næstu 15 árum á þeim stöðum á landinu þar sem þess er þörf og staðhættir og aðrar aðstæður henta, enda sé hægt að flytja þangað nægilega orku á hagkvæman og öruggan hátt. Auk þess skuli stefnt að því, að stóriðjuverin, sem fyrir eru í landinu, verði stækkuð sem fyrst. Aðrir töluliðir þessarar till. fjalla nánar um hvernig unnið skuli að þessum málum. Er sú tillaga sett fram, að forgöngu um hagnýtingu orkulinda landsins til stóriðju skuli hafa sérstök nefnd, stóriðjunefnd, sem skipuð skuli sjö mönnum sem kjörnir séu hlutfallskosningu á Alþingi til fjögurra ára í senn og varamenn skuli kosnir á sama hátt. Ég held að það blandist engum hugur um að í þeim miklu umræðum, sem orðið hafa á Alþingi á þessum vetri um orkumál og um nýtingu orkunnar, sé mjög nauðsynlegt að Alþingi marki ákveðna stefnu í þessum málum. Hvert málið á fætur öðru, sem tengist hagnýtingu orkulindanna, er lagt fram hér á hv. Alþingi af hæstv. ríkisstj., en allt er það án nokkurrar heildarstefnu og mjög tilviljunarkennt hvað lagt er hér fram af hæstv. ríkisstj., enda er meðferð þessara mála hér á hv. Alþingi slík, að yfirleitt stendur ekki steinn yfir steini eftir að Alþingi hefur fjallað um þessi mál hæstv. ríkisstj. Það er því að mati okkar, sem flytjum þessa till. til þál., mjög brýnt að mörkuð sé föst og ákveðin stefna í þessu máli. Sú stefna kemur í grundvallaratriðum fram í þessari þáltill., en síðan þarf að útfæra hana nánar, vinna hana í smærri atriðum. Við leggjum til að sérstök þingkjörin nefnd vinni það verkefni. Allshn. Sþ. hefur fjallað um þessa tillögu. Niðurstaðan í nefndinni varð sú, að nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu hennar. Meiri hl. n., þ.e. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Steinþór Gestsson, Halldór Blöndal og ég, mælir með að till. verði samþykkt með nokkrum breytingum, en brtt. koma fram á þskj. 729. Með því má segja að Sjálfstfl. og Alþfl. séu sammála í þessu mikilvæga máli, sammála þeirri meginstefnu, sem fram kemur í till., og sammála því, hvernig að því skuli staðið að útfæra þessa stefnu nánar. Minni hl. hefur hins vegar skilað sérstöku áliti. Eins og ég sagði áðan hafa þessi mál komið til ítarlegrar umr. hér á hv. Alþingi í tilefni af ýmsum tillöguflutningi hæstv. ríkisstj., og ef að líkum lætur eiga þessi mál enn eftir að koma hér til umr. það sem eftir lifir þessa þings. Ég ætla því ekki að hafa mörg orð um þessa till. nú. Til þess hefur bæði gefist tækifæri þegar á þinginu og væntanlega á eftir að gefast tækifæri til þess þessa daga. Ég ætla því ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, en það er tillaga okkar í meiri hl. n. að till. verði samþykkt með þeim breytingum sem fluttar hafa verið á sérstöku þskj.



Herra forseti. Ég tala fyrir áliti minni hl. allshn. sem hefur skilað áliti á þskj. 725. Allshn. hefur athugað till. á nokkrum fundum sínum og varð, eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, ekki sammála um afgreiðslu málsins. Minni hl. telur að þar sem á vegum ríkisstj. sé unnið að athugunum á hagnýtingu orkulinda landsins, m.a. til stóriðju, sé ástæðulaust að taka upp þá stefnu sem till. greinir, en leggur þó til að málinu verði vísað til ríkisstj. Mætti þá hugsa sér að sumir þættir þeirrar stefnu, sem hér er boðuð, kynnu að verða hafðir til hliðsjónar við stefnumótun ríkisstj. á komandi tímum. Að þessu nál. standa hv. 12. þm. Reykv., Haraldur ólafsson, hv. 4. þm. Vesturl., Skúli Alexandersson, sem tók þátt í afgreiðslu málsins í fjarveru hv. 8. landsk. þm., Guðrúnar Helgadóttur, sem dvaldist erlendis þegar málið var afgreitt í nefndinni, og svo ég. Eins og menn hafa glögglega orðið varir hér á Alþingi undanfarna daga hafa hv. alþm. haft mjög um að hugsa hagnýtingu orkulindanna og beislun orkulindanna, sem líka hafa verið mikið viðfangsefni. Í hv. iðnn. Nd. er einmitt eitt mjög tímafrekt viðfangsefni á döfinni þessa dagana, þ.e. hugmyndir um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um innlendan lífefnaiðnað. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til að þáltill. verði samþ. með því orðalagi sem hér greinir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna hvort hagkvæmt sé að koma á fót innlendum lífefnaiðnaði.“ Allmiklar annir hafa verið hjá atvmn. og vissulega hefðum við kosið að þetta mál fengi meiri umfjöllun í nefndinni en raun varð á þannig að við hefðum getað haft orðalag ákveðnara en hér er, því að engum dylst að hér er um mjög athyglisverða tillögu að ræða og vel unna með miklum upplýsingum um möguleika á þessu sviði. En eins og ég gat um taldi nefndin rétt að koma málinu frá sér þó að henni hefði ekki gefist tími til að veita því þá vinnu sem eðlilegt hefði verið miðað við mikilvægi málsins.



Herra forseti. Eins og kemur fram í nál. undirrita ég það með fyrirvara. Ég tel mér skylt að geta þess, í hverju sá fyrirvari er fólginn. Það er ekki fyrir það, að ég sé ekki talsmaður þess að reyna að nýta sem best allt sem til fellur frá höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar, landbúnaði og sjávarútvegi. Þar eigum víð örugglega talsvert mikla möguleika á að skapa verðmæti úr því sem nú er hent. Og ég er næstum því viss um að eitt af því, sem hægt er að gera við úrgang frá sláturhúsum og frá fiskvinnsluhúsum og innyflum úr fiski, er að vinna út því alls konar mikilvæg og dýrmæt efni. En fyrirvarinn er fólginn í því ósköp einfaldlega, að nefndinni gafst enginn tími til að kanna málið, það verður að segja sannleikann um það, og ég tel ákaflega vafasamt fyrir nm. - og aðallega þá nefndarformenn - að leggja metnað sinn í að afgreiða sem flest mál úr nefnd, hvort sem þau hafa fengið nægilega athugun eða ekki. Þetta mál hefur næstum enga athugun fengið, og þess vegna get ég ekki staðið að því að afgreiða það úr nefnd án aths.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að staldra aðeins við í umr. um þetta mál, um leið og ég vil koma á framfæri þakklæti til atvmn. fyrir að hafa afgreitt það. Jafnframt er ástæða til að harma, ef rétt er sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að nefndin hafi ekki haft aðstöðu eða tíma til að kanna þetta málefni. Að mínu mati er hér um að ræða mjög þýðingarmikið mál fyrir atvinnugreinar okkar. Ég vænti þess, að flestir hv. þm. hafi lesið þessa þáltill. og þá ágætu grg. sem henni fylgir, og ég vænti þess, að sem flestir átti sig á því, að hér er um gífurlega merkt mál að ræða, sem getur verið mjög mikilvægt fyrir framtíð okkar atvinnugreina, því að innlendur lífefnaiðnaður er svo til ný grein hér eða ónýttur akur, ef má orða það svo. Hér er um mikið verkefni að ræða sem ýmsir fræðimenn, sem nú hafa tekið til starfa hér á landi, eru færir um að veita lið. Ég vil leggja á það mikla áherslu, að þessi till. fái mikla meðhöndlun og ríkisstj. taki í alvöru á þessu máli, þegar því er vísað til hennar frá hv. Alþingi, og það verði ekki hægt að afsaka það, að ekki sé tími til að athuga svona mikilvægt mál. Þetta er bæði nútíðar- og framtíðarmál fyrir íslenskan atvinnurekstur, og ég vonast fastlega til að þessu máli verði mikill gaumur gefinn hér eftir.



Herra forseti. Ég ætlaði eiginlega að beina einni spurningu til frsm. hv. atvmn. Væri hægt að athuga hvort hann muni vera hér í húsinu? Ég sé, herra forseti, að frsm. er hér kominn. Ég vildi bara spyrja frsm. atvmn., hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson, hvort ég hafi heyrt það rétt, hvort það geti verið að hann hafi sagt úr þessum ræðustól, að nefndin legði til að till. þessi yrði samþykkt með þeim hætti sem segir á þessu þskj.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna hvort hagkvæmt sé að koma á fót innlendum lífefnaiðnaði“ - vegna þess að nefndin hefði ekki haft tíma til að ræða og athuga till.? Mér heyrðist hv. þm. segja þetta. 



Herra forseti. Ég sagði það þegar hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson mælti fyrir þessari till., að ég teldi þetta einhverja gagnmerkustu till. sem fram hefði komið á þinginu í vetur. Ég stend við það enn þá, og af því tilefni vil ég segja það, að mér þykir afleitt ef hv. atvmn. hefur ekki gefið sér tíma til að athuga þessa till., sem ekki er eingöngu þáltill. um innlendan lífefnaiðnað, heldur gæti falið í sér að stórefla allar háskólarannsóknir í landinu, sem er mjög tímabært mál og nauðsynlegt. Ég verð í raun að harma ef á að afgreiða þessa till. í einhverjum hvelli. Hafi hv. atvmn.-menn ekki gefið sér tíma til að kanna það mál, sem hér er á ferðinni, er það afleit afgreiðsluaðferð. Hér liggur að nokkru leyti tímamótamál fyrir þinginu. Það er verið að leggja til að efldur verði lífefnaiðnaður, einhver dýrmætasti iðnaður sem um getur og jafnframt sá sem framleiðir einhver dýrmætustu og dýrustu efni sem um getur, og nefndin gefur sér ekki tíma til að athuga þessa tillögu. Það er vonandi að þetta sé ekki dæmigert fyrir störf þingsins. Þá vil ég líka harma það, að mér finnst að nefndin hafi í starfi sínu unnið nánast óhæfuverk á till. með því að taka raunverulega allan broddinn úr tillgr., með því að stytta tillgr., eins og hér er gert ráð fyrir, því að þar með er tekinn broddurinn úr tillgr. Tillgr. segir mjög ákveðið hvað hv. flm. vilja að sé athugað og vilja að sé rannsakað, en nefndinni hefur tekist að koma því svo fyrir að tillgr. verður næsta marklaus. Ég vil eindregið beina þeim tilmætum til þeirra, sem um þetta mál hafa fjallað, að gera nánari grein fyrir því, hvers konar afgreiðslu till. hefur fengið í nefndinni. Ég tel það bæði nauðsynlegt og eðlilegt.



Herra forseti. Það er ekki nema rétt og skylt að menn geri grein fyrir málum, en hitt er spurning, hvort menn þurfa að endurflytja það sem þeir sögðu áður vegna þess að þm. hafi almennt ekki tekið eftir því sem skyldi. Ég gat um það í upphafi máls míns, að það hefðu verið miklar annir í atvmn., og vænti ég að það komi engum á óvart. Ég gat þess einnig, að ég teldi að þetta mál hefði ekki verið athugað sem skyldi. Í því orðalagi felst ekki að málið hafi ekki verið athugað, þó það hafi að mínu viti ekki verið lögð í það nægilega mikil vinna. Ég dreg enga fjöður yfir það og ég teldi ekki rétt að segja deildinni ósatt til um þau efni. Þetta er mitt mat á því. Það kom fram jafnframt, að ég hefði gjarnan viljað að till. hefði verið afgreidd með ákveðnara orðalagi en nefndin gerði, en slíkt hefði varla verið gerlegt nema fengist hefði nægilega mikill tími til að kynna sér jafnviðamikið mál og hér er á ferðinni. En hitt vil ég atveg sérstaklega undirstrika, ef menn telja að það hefði ekki átt að afgreiða málið úr nefndinni, sem mér skilst hálft í hvoru að séu spurningarmerki víð hjá sumum aðilum sem hér hafa verið að tala, að með því hefði verið unnið gegn málinu. Ég barðist mjög ákveðið fyrir að þessi till. yrði ekki svæfð í nefndinni, eins og verður nú um mörg góð mál, heldur yrði hún afgreidd þrátt fyrir það, eins og ég gat um áðan, að nefndin hefur vegna anna ekki haft tíma til að athuga þetta mál sem skyldi. Það má vel vera að menn hafi eitt og annað við það að athuga, en ég vona samt að það fari ekki milli mála, að menn hafi tekið eftir því sem ég sagði hér um þetta mál.



Herra forseti. Vegna þeirra umr. sem hér hafa farið fram vil ég láta í ljós sjónarmið sem ég hef þegar kynnt á fundum með formönnum þingflokkanna og forsetum Sþ. Á allra síðustu árum hefur borið á því, að nefndir, sérstaklega í hv. Sþ., tækju upp þau vinnubrögð að afgreiða þáltill. með þeim hætti áð þær verða nánast marklausar eða marklitlar þegar þær hafa verið afgreiddar. Tillögurnar eru í upphafi e.t.v. með nokkuð almennu orðalagi, en þegar nefndirnar afgreiða till. frá sér er orðalagið orðið svo almennt að þær kveða í raun og veru aðeins á um að efla skuli þetta eða hitt, ríkisstj. skuli vinna að þessu eða hinu, en síðan segir ekkert um með hvaða áherslum, með hvaða hætti eða neitt annað sem marktækt getur talist sem vegvísir að því sem breyta skal. Á því þingi, sem nú stendur, einnig á síðasta þingi, en þó einkum og sér í lagi nú síðustu vikurnar, hefur þessi þróun að mínum dómi nálgast að verða þinginu til lítils sóma og ef til vill mjög hæpið fyrir álit þingsins og marktækni þáltill. almennt, því að hér hafa borist frá nefndum í Sþ. afgreiðslur á þáltill. hverri á fætur annarri sem í reynd eru orðnar þannig að mjög lítið mark er hægt að taka á tillögunum sem vegvísi að vinnubrögðum eða breytingum. Ég tel að með þessum vinnubrögðum nefnda þingsins nú í ár og á allra síðustu árum sé smátt og smátt verið að eyðileggja þáltill.-formið sem áhrifaríkt tæki í okkar stjórnkerfi, vegna þess að smátt og smátt er verið að skapa þann skilning, bæði hjá hv. Alþingi og einnig hjá stjórnkerfinu, að þessar yfirlýsingar séu marklitlar ef ekki marklausar. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, og eins og ég gat um í upphafi hef ég lýst þeirri skoðun á vinnufundum formanna þingflokkanna og forseta Alþingis, að það sé nauðsynlegt að þm. allir athugi það .rækilega á næsta þingi, hvort ekki sé nauðsynlegt að taka upp breytt vinnubrögð varðandi þáltill., þær séu því aðeins afgreiddar út úr nefndum þingsins að í þeim felist einhver raunverulegur vegvísir að því sem gera skal, en ekki einhverjar útþynntar almennar viljayfirlýsingar sem í raun segja ekki neitt. Það getur vel verið, að tillögumönnum sé einhver hagur að því að fá afgreiðstu á slíkum tillögum, og það getur vel verið, að það sé verið að friða einhver öfl utan þings með því að afgreiða till. með þeim hætti. En ég held, ef litið er yfir lengri tíma og menn sjá hverja afgreiðsluna hlaðast upp á fætur annarri í þessa veru. að niðurstaðan verði sú, að þessi þáttur í vinnubrögðum þingsins verður nánast ónýttur sem áhrifaríkt tæki vegna þess að hvorki þingið sjálft né önnur stjórnvöld taki mark á afgreiðslunni né víti yfirleitt hvað hún merki. Þetta gildir um þá till. sem hér er til umr., en það gildir líka um margar aðrar tillögur sem hafa verið hér til umr. og hafa verið samþykktar nú þegar eða koma til afgreiðstu fyrir lok þessa þings. Ég tek það skýrt fram, að ég er ekki að mæla hér sérstaklega gegn þessari till. eða tala sérstaklega um þá afgreiðslu sem þessi tillaga hefur fengið. En ég tel þetta vera einkenni sem hafi ágerst svo á allra síðustu árum, og þó sérstaklega á síðustu tveimur þingum, að það sé alveg nauðsynlegt að þingið íhugi vandlega hvort ekki sé rétt að taka upp önnur vinnubrögð varðandi afgreiðslu á þáttill. og afgreiða þá aðeins þær þáltill. sem séu nægilega ítarlegar til að fela í sér einhvern marktækan vegvísi fyrir stjórnvöld og aðra aðila um hvað eigi að gera. Herra forseti. Ég vildi nota þetta tækifæri til að koma þessum sjónarmiðum formlega á framfæri hér í Sþ., þó að ég hafi þegar gert það á vinnufundum forseta þingsins og formanna þingflokkanna.



Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála því sem hv. 11. þm. Reykv. sagði áðan, og raunar höfum við einstaka sinnum rætt þessi mál, að þetta form, þáltill.-formið, er auðvitað orðið ónýtt þegar tillögurnar eru orðnar ein og hálf lína. Það segir nákvæmlega ekki neitt og er á stundum, að ég hygg, verra en ekki neitt að standa þannig að málum, t.d. um þá till. sem hér um ræðir. Fyrstu tvær línur hennar hljóðuðu upphaflega svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að komið verði á fót öflugum innlendum lífefnaiðnaði.“ Hvernig verður þetta svo? Brtt. hljóðar svo, með leyfi forseta. „Alþingi ályktar að'fela ríkisstj. að kanna, hvort hagkvæmt sé að koma á fót innlendum lífefnaiðnaði“ - og segir nákvæmlega ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég beindi hér spurningum til frsm. nefndarinnar hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, og það kom í ljós að ég hafði heyrt alveg rétt. Nefndin telur sig ekki hafa haft tíma til að fjalla um till. 



Herra forseti. Umr. fara nú nokkuð á víð og dreif í þessu máli og hér er fremur rætt um þingsköp og þáttill. almennt en efni málsins og er það kannske eðlilegt. Ég á sæti í hv. atvmn. og ber ábyrgð á afgreiðslu þessa máls eins og aðrir nm. sem skrifuðu undir nál. án fyrirvara, en eins og komið hefur fram hafði einn hv. nm. fyrirvara. Það vill til að í þessu máli höfum við nokkuð góða þekkingu á efninu, þar sem um þetta hefur verið skrifað í blöð og greinargerð er nokkuð ítarleg. Hins vegar er það alveg rétt, að hv. atvmn. hafði ekki mikinn tíma og beindi þessu til hæstv. ríkisstj. vegna þess að hún hefur miklu meiri tíma að áliti nefndarinnar. Það fer áreiðanlega betur að hæstv. ríkisstj. verji tíma sínum til að skoða þetta mál í sumar en að smíða sér einhver axarsköft, eins og hún hefur verið að gera í allan vetur. Þannig getur verið fullkomin ástæða til þess að gefa hæstv. ríkisstj. tækifæri til að gera eitthvað af viti. Þó hugsa ég að þetta hefi ekki verið tilgangur þeirra í nefndinni sem lögðu mesta áherslu á að málið færi út úr nefnd, sama í hvaða búningi slíkt gerðist. Það er alveg rétt, sem hefur komið fram í þessum umr., að þáltill.-formið erum við farin að nota með talsvert öðrum hætti en var gert áður fyrr, sem best sést á þessari fjöldaafgreiðslu nefnda á þáltill. Í raun hygg ég að á sínum tíma hafi þáltill.-formið verið fyrst og fremst notað af stjórnarandstöðu, sem var að móta hugmyndir sínar á þingi, til þess að almenningur í landinu gæti séð á hverju hann ætti von þegar til kosninga drægi og þá mætti búast við að þeir, sem stæðu að slíkum tillöguflutningi, mundu snúa þessum málum í frumvörp ellegar standa beinlínis að framkvæmd málsins. Það hefur hins vegar færst í vöxt að stjórnarþm. hafi flutt hverja þáltill. á eftir annarri og sú sem hér er til umr. er enn eitt dæmið um það. Þetta er athyglisvert vegna þess að stjórnarþm. hafa eðli málsins samkv. beinan aðgang að framkvæmdavaldinu og eru þess vegna yfirleitt að fara fram á í þáltill. sínum að hæstv. ríkisstj., sem þeir styðja og hafa beinan aðgang að, láti athuga, kanna eða framkvæma eitthvað sem er auðvitað óeðlilegt að renni þannig í gegnum þingið því að vissulega getur meiri hl. komið hvaða þáltill. fram sem honum sýnist. Á þetta legg ég áherslu því að þannig vill til um þetta mál sem hér er til umr., að 1. flm., sem reyndar er fjarstaddur og getur ekki tekið þátt í þessum umr., er úr hópi stjórnarþm. og gat þess vegna með hægu móti komið því til skila til viðeigandi stjórnvalda að láta þessa könnun fara fram, þ.e. að gera það sem tillgr. gerir ráð fyrir að gerist nú eftir að hv. atvmn. hefur farið höndum um till. Ég geri þó ekki ráð fyrir að efnislega séu menn í andstöðu við till., sem hér er til umr., og þrátt fyrir að ugglaust megi finna að vinnubrögðum hv. atvmn., og ég efa ekki að það eiga ýmsir eftir að finna enn meir að þeim vinnubrögðum og þeirri niðurstöðu sem þaðan kemur þrátt fyrir margra klukkutíma starf á degi hverjum undanfarnar vikur, þá virði hv. alþm. nefndinni þetta til vorkunnar að sinni og greiði fyrir því, að gott málefni komist til ríkisstj. sem ekkert hefur þarfara við tímann að gera en kanna þetta mikilvæga mál. Að lokum vil ég, herra forseti, rifja það upp, að fyrir nokkrum árum var kjörin nefnd samkv. þáltill. til að endurskoða þingsköp Alþingis. Eitt af verkefnum þessarar nefndar var að sjálfsögðu að gera tillögur um í hvaða formi ættu að birtast viljayfirlýsingar þingsins. Sú nefnd hefur ekki starfað um skeið og líklega er óhætt að slá því föstu að hún hafi jafnvel misst umboð sitt. Þó skal ég ekki fullyrða það.

Jú, jú, jú.

Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb., upplýsir hér með frammíkalli að sú nefnd, sem sat undir stjórn þáv. hæstv. forseta þingsins, Gils Guðmundssonar, hafi ekki tengur umboð til að vinna sitt starf. Það er að sjálfsögðu eðlilegt þar sem formaður nefndarinnar situr ekki lengur á þingi og kosningar hafa farið fram í millitíðinni. Sé þetta rétt má segja að þessi mál séu m.a. í höndum hv. stjórnarskrárnefndar undir forustu dr. Gunnars Thoroddsens, hæstv. forsrh., sem um nokkurra ára skeið hefur verið formaður stjórnarskrárnefndar og átti að fjalla þar um stjórnarskrána og - ég undirstrika: og málefni Alþingis. Verða þingsköp þar varla undanskilin þótt sú nefnd eigi auðvitað fyrst og fremst að endurskoða stjórnarskrána. Í þeirri nefnd situr hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. En því hefur líka verið haldið fram, að sú nefnd hafi þegar misst umboð sitt. Henni var ætlað í upphafi að skila áliti haustið 1980, ef ég man rétt. Það er nú orðið langt síðan. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj., en það er sáttmáli sem hún samdi í upphafi stjórnarferils síns, en lítið hefur borið á að menn vitni til að undanförnu að vonum, stendur skýrum stöfum að þessi nefnd ætli sér að skila áliti fyrir árslok 1980, en snemma árs var núv. hæstv. ríkisstj. mynduð. Það er þess vegna algerlega á ábyrgð stjórnarliðsins hvernig endurskoðun á þingsköpum líður. Það er auðvitað ekki nóg að koma hér, þegar rætt er um gagnlegt málefni, og kveina og kvarta, heldur ber stjórnarliðinu og þá að sjálfsögðu ekki síst formönnum þingflokka að hafa forustu fyrir því að koma því lagi á málin sem þeir telja að best sé. - Á þetta vildi ég minnast, herra forseti, þar sem tilefni gafst til í þessum umr.



Herra forseti. Ég get tekið undir það sem hér hefur komið fram hjá hv. 11. landsk. þm. og fleiri, að við stöndum ekki nógu vel að þessum málum. Þáltill., sem bornar eru fram, missa marks við meðferð eins og hér er viðhöfð. Ég verð að segja að það er tilgangslítið að vanda tillögugerð, leggja eins mikla vinnu í tillögugerð og var gert í þessu tilfelli, eins og hv. þm. geta séð með því að lesa till. yfir. Og ég verð að segja að brtt. frá hv. atvmn. er dálítið losaraleg með tilliti til þess, að þegar till. sjálf er lesin kemur í ljós að hún er mjög ákveðin og gefur á einfaldan og skýran hátt tóninn um hvað um sé að ræða. Ég skal lesa till.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að komið verði á fót öflugum innlendum lífefnaiðnaði. Í því sambandi beiti ríkisstj. sér fyrir eftirfarandi atriðum: 1. Með markvissri rannsóknaáætlun verði leitað svara við því, hvaða lyf, lyfjahráefni, hormóna og lífhvata geti verið hagkvæmt að vinna úr innyflum fiska, hvala og sláturdýra, sem til falla hérlendis. 2. Framleiðsla þeirra lyfja, lyfjahráefna, hormóna og lífhvata, sem rannsóknir sýna að hagkvæm sé, verði hafin jafnóðum og niðurstöður liggja fyrir.“ Ég vil í þessu sambandi einnig benda á það sem kemur fram í grg., að það hefur verið áður starfandi nefnd í sambandi við þetta mál. Árið 1973 skipaði iðnrh. nefnd til að kanna grundvöll fyrir framleiðslu lyfjaefna hérlendis úr innlendu hráefni. Það er tekið fram í grg. þessarar till., hvaða niðurstöðum nefndin komst að. Þær eru vissulega þess virði að skoða þær nánar. Í greinargerðinni eru ýmsar niðurstöður af vísindalegum rannsóknum um þessi efni tilgreindar á skilmerkilegan hátt og gífurlega mikil vinna lögð í greinargerðina til þess að hv. alþm. áttuðu sig á málinu í heild. Ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér niðurstöðu af greinargerðinni. Þessi niðurstaða heitir „Stefnumörkun - markviss vinnubrögð“ og hljóðar svo: „Ljóst er af þeim rannsóknum, sem þegar hafa farið fram, að Íslendingar ættu að geta haslað sér völl á sviði lífefnaiðnaðar. Nauðsynlegt er að gera markvissa rannsóknaáætlun og vinna að framgangi málsins með föstum, ákveðnum skrefum. Í okkar þjóðlífi er nú mikið rætt um orkufrekan iðnað. Verulegum fjármunum er varið í hagkvæmniathuganir á ýmsum kostum stóriðju. Hér er í flestum tilvikum um að ræða iðnað þar sem hráefni er flutt til landsins og fullunna varan út. Mikil nauðsyn er að auka framleiðslu landsmanna með orkufrekum iðnaði. En við megum ekki láta okkur sjást yfir nærtækan möguleika eins og lífefnaiðnað úr innlendu hráefni. Innyflum fisks og sláturdýra er að mestu hent. Við erum fiskframleiðendur á heimsmælikvarða. Þessi verðlitlu hráefni eru grundvöllur að öflugum lífefnaiðnaði. Það sem vantar er stefnumörkun á þessu sviði og markviss vinnubrögð, þá mun árangurinn ekki láta á sér standa.“ Ég tel að með þessari þáltill. hafi verið gefinn tónninn að því að taka undir með þessum tillöguflutningi þannig að hæstv. ríkisstj. átti sig á því, að hér er um verðugt verkefni að ræða sem mun verða til að efla íslenskt atvinnulíf, íslenskt hugvit og íslenskar rannsóknir.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða ekki til þess að lengja þessa umr. um of, einkum og sér í lagi af því að ég á von á frekar skemmtilegri ræðu um vandamál landbúnaðarins á eftir og vil því ekki draga það mjög á langinn. Hins vegar fer ekki hjá því, að afgreiðslan á þessari till. í atvmn. gefi tilefni til umr. af því tagi sem nú fara hér fram. Ég held þó að gleymst hafi í þessari umr. að geta þess, sem a.m.k. mér finnst einn höfuðgaltinn á störfum nefnda Alþingis, hversu seint nefndir taka við sér. Ég hef orðið vitni að því, að nefndir á hina háa Alþingi safna saman málum sem síðan eru send út í einu lagi til umsagnar og umsagnir berast í stórum stíl, hlaðast upp og síðan er ráðist á málin þegar fer að nálgast þinglokin með þeim afleiðingum að þau fá ekki þá afgreiðslu sem þeim ber að fá. Svo einfalt er þetta mál. En ég get líka tekið undir þá skoðun, sem hefur komið fram í þessari umr., að með þessum vinnubrögðum er verið að gera þáltill.-formið ómerkilegt og ómerkt að mörgu leyti. Ég benti á það áðan í ræðu minni, að tillgr. væri t.d. gerð nánast alveg marklaus í afgreiðslu nefndarinnar. Það er svo önnur hlið á þessu máli, en ný, að þáltill. fer nú mjög fjölgandi hér á hinu háa Alþingi. Þetta er form á málflutningi sem þm. temja sér í æ ríkara mæli. Þingreyndir menn segja mér að fyrir örfáum árum eða um það bil einum áratug hefði mátt telja þáltill. á fingrum beggja handa. Nú skipta þær orðið mörgum tugum og eru greinilega eitt þægilegasta formið sem þm. hafa fundið á því að koma málum sínum á framfæri. Ekki ætla ég að segja að það sé vegna þess að þm. finni ekki leið til að koma mátum sínum í frumvörp, heldur er hér um þægilega aðferð að ræða. Oft og tíðum tekur maður eftir því við afgreiðslu á þáltill., að þar gætu verið á ferðinni till. sem t.d. kosta stórfé í framkvæmd, þó ekki sé annað en að skipa sjö manna nefnd til að gera hitt og gera þetta eða að fá einhverja sérfræðinga til að vinna úr rannsóknum og skýrslum til að athuga hvort þar sé verkefni við hæfi sem ríkisstj. ætti að beita sér fyrir. Það er t.d. mjög eftirtektarvert við þær þáltill., sem yfirleitt eru fluttar hér, að það fylgja þeim yfirleitt engar kostnaðaráætlanir þó að þar sé um að ræða tillögur sem fela í sér að þær kosti mikla fjármuni. Auðvitað ætti þingið að gera það að skyldu, að ef þm. vitja með þáttill. stofna til verulegs kostnaðar fyrir ríkissjóð ættu þeir í þessum tillögum að gera einhverja kostnaðaráætlun. Ég vil í þessum efnum minna á sið sem franska þingið hefur í sambandi við lagafrv. sem eru til kostnaðarauka. Þm. verða að gera svo vel að koma með tillögur um tekjulið á móti. Ég skal ekki þæfa þetta lengur, herra forseti. Ég vil bara segja það, að mér er nokkuð sárt um þessa till., þó að ég eigi ekkert í henni, þó að hún komi frá öðrum flokki. Þetta er gagnmerk till. og mér þykir það heldur fúlt, svo að ég noti orðalag sem tíðkast hér utan dyra a.m.k., að till. af þessum toga skuli fá þá afgreiðstu sem hún hefur fengið í hv. atvmn. Það kom fram hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni áðan, að till. barst til nefndarinnar 2. mars. Nefndin hafði þá a.m.k. allan marsmánuð til að senda hana til umsagnar því að annir þessarar ágætu nefndar hófust ekki fyrir atvöru fyrr en í aprílmánuði. Það er því til lítillar afsökunar að bera við önnum. Úr því sem komið er, herra forseti, er auðvitað útilokað að standa gegn afgreiðstu þessarar till. Hún er það merk að ég vona að ríkisstj. hafi vit og áræði til að hrinda henni í framkvæmd. En ég er nánast sannfærður um að það hefur ekki tekið hv. atvmn. nema um það bil 10 mínútur að afgreiða till. á þann hátt sem við sjáum hér á pappírum frá nefndinni, og þykir mér það mjög slæmt.



Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt að leiðrétta hér misskilning sem kom fram í ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar. Ég benti honum á, meðan hann flutti ræðu sína, að sú nefnd, sem kjörin var hér 1978 til að vinna að breytingum á þingsköpum, hefði ekki lengur umboð sitt, einfaldlega vegna þess að stór hluti nefndarinnar situr ekki lengur á Alþingi og forusta nefndarinnar var falin þáv. forseta sameinaðs þings vegna embættis hans. Nefndin mun hins vegar hafa skilað ákveðnum vinnutillögum og vinnugögnum til forseta þingsins og er hægt að fá aðgang að þeim gögnum þar. Hins vegar er það misskilningur hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni, að þessi nefnd hafi átt að fjalla um það vandamál, sem hér er í raun og veru til umr., eða að stjórnarskrárnefnd eigi að fjalla um það vandamál, sem hér er til umr. Þeir þættir, sem sú nefnd, sem falið var að endurskoða þingsköp, og stjórnarskrárnefnd hafa fjallað um, eru fyrst og fremst umræðutíminn og takmörkun á ræðutíma, hverjir eigi að hafa málfrelsi í umr. um þáltill., hvort það eigi að vera flm. einn og síðan eigi að vísa till. til nefndar, eins og gert er í sumum öðrum þjóðþingum, eða hvort áfram eigi að vera þær reglur, sem hingað til hafa gilt, að allir hafi frjálsan rétt til þátttöku í umr. um þáltill. Sumir hafa sett fram tillögur um að takmarka ræðutíma í umr. um þáltill. við 10 mínútur, 20 mínútur eða eitthvert annað slíkt mark. Það eru þessir þættir í umr. um þáltill. sem þessum tveimur nefndum var falið að fjalla um. Það vandamál, sem við erum hér að ræða, er af allt öðru tagi. Það er sú aðferð sem nefndir þingsins beita í æ ríkara mæli við að afgreiða tillögurnar. Ég tel að það sé ekki í þingsköpum hægt að fara að setja fyrirmæli um hvernig nefndir skuli orða tillögur eða brtt. við till. Við getum sett í þingsköpin reglur um ræðutíma og rétt manna til að tala, hve oft og hverjir o.s.frv., en við getum varla í þingsköpum farið að mæla fyrir um með hvaða hætti nefndir skuli afgreiða eða orða tillögur. Það er tilhneigingin til almenns orðalags á hinum afgreiddu þáltill. sem ég var hér að vara við. Og ég vil vegna orða hv. þm. Friðriks Sophussonar taka það skýrt fram, að ég tel að hér sé ekki á ferðinni deilumál milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en hann var að reyna að draga málið í dilk með þeim hætti. Ég vek í því sambandi athygli á því, að forustan í þeirri nefnd, sem hvað mest hefur fært afgreiðslu þáltill. inn á þetta form sem ég er að vara við, er í höndum stjórnarandstöðunnar. Ég segi það ekkert formanni eða meiri hl. þeirrar nefndar til lasts. Það er einfaldlega staðreynd, að stjórnarandstaðan hefur meiri hl. í þeirri nefnd og þar með formann nefndarinnar. Ég held að hér sé ekki á ferðinni nein deila um samskipti stjórnar og stjórnarandstöðu, heldur sé þetta þróun sem þingið í heild sinni eigi að hugleiða alvarlega hvort ekki sé rétt að snúa við og reyna á næstu árum að gera þáltill. að marktækara afgreiðsluformi en gert hefur verið til þessa, en ekki afgreiða tillögur í almennum búningi fyrst og fremst til að þóknast flm. eða einhverjum aðilum utan þings. Ég ætla ekki að blanda mér í umr. á nýjan leik um umboð stjórnarskrárnefndar. Mér fannst það að vísu athyglisvert varðandi þann línudans, sem hv, þm. Friðrik Sophusson hefur stundað innan Sjálfstfl. milli núv. forsrh. og núv. formanns Sjálfstfl., að hann skyldi í þessum umr. nota tækifærið, algerlega að því er virtist án þess að nokkur annar maður gæfi tilefni til þess, að stíga hér í ræðustólnum á lána á hæstv. forsrh., sjálfsagt til að vega upp í eitthvað sem hann hefur gert innan flokksins gegn núv. formanni Sjálfstfl. Það er þáttur úr ræðunni sem flokkast einfaldlega undir línudans núverandi varaformanns Sjálfstfl. og ber greinilega að skilja sem slíkan. En við skutum ekki gera það að miklu atriði í þessu máli þó að það hafi óneitanlega verið skemmtilegt. Ég notaði þessa umr. til að koma á framfæri þeim sjónarmiðum sem ég hef gert grein fyrir. Mér er hins vegar alveg ljóst að það verður engin lausn á þessu vandamáli fundin á þessu þingi. Ég held að það væri mjög gagnlegt ef þingflokkarnir fljótlega á næsta þingi ræddu sín á milli um ný vinnubrögð varðandi afgreiðslu þáltill. og á fundum forseta, formanna þingflokkanna og formanna nefnda væri síðan ákveðið að gera þáltill.formið að raunhæfu afgreiðsluformi. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að þáttill. hefur fjölgað mjög. Það er líka rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni, að það hefur færst í vöxt að þm. stjórnarliðsins flyttu þáltill. Á þessu eru að mínum dómi ofureinfaldar skýringar og eðlilegar. Ég held að við getum ekki breytt því, að þm. stjórnar eða stjórnarandstöðu flytji þáltill. í ríkum mæli í framtíðinni. Ástæðurnar eru tvíþættar, að mínum dómi. Í fyrsta lagi er lagasetning og lagagerð svo flókin orðin í okkar þjóðfélagi að einstakir þm. hafa að eigin frumkvæði og í krafti eigin dugnaðar varla getu til að semja veigamikla lagabálka á ýmsum sviðum, enda þyrfti til þess meiri háttar sérfræðiaðstoð sem ekki er kostur á að sækja hér innan þings. Menn grípa þess vegna til þessa forms í því skyni að koma málum fram. Hin ástæðan er sú, eins og við vitum allir hér á Alþingi, að við lifum í síauknum mæti í þjóðfélagi þar sem fjölmiðlaumræðurnar og fjölmiðlaathyglin setja mjög svip sinn á störf þingsins og þingmenn í miklu ríkara mæli en áður var, þegar þingmaður hafði í raun enga möguleika til að koma málum sínum á framfæri nema í gegnum eigið flokksblað. Þær breytingar, sem orðið hafa á fjölmiðlakerfinu í landinu á síðustu 10 árum, hafa óhjákvæmilega þýtt að þingmenn þurfa að kunna á fjölþætt fjölmiðlakerfi til að vekja athygli á þeim málum sem þeir eru að vinna að og berjast fyrir. Með tilkomu prófkjara og harðrar baráttu innan flokkanna, jafnt stjórnarflokka sem stjórnarandstöðuflokka, er þingmönnum nauðsynlegt á okkar tímum að vekja þannig athygli á verkum sínum hér á Alþingi, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Áður fyrr, þegar þröngir valdahópar ákváðu framboðin í öllum flokkum, var mönnum kannske kleift að sitja hér á þingi jafnvel árum og áratugum saman án þess að láta nokkuð að sér kveða með þessum hætti, heldur eingöngu sinna störfum í flokkunum inn á við. Þeir unnu margir mjög merk störf með þeim hætti. En sá tími er einfaldlega liðinn, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Prófkjarakerfið innan flokkanna og fjölmiðlabreytingin hefur gert það að verkum, að það verður nánast hver og einn að halda sér á floti hvað þetta snertir, bæði þm. stjórnar og stjórnarandstöðu. Það hefur einfaldlega í för með sér - og ég segi aftur: hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að þm. stjórnarflokka, hverjir svo sem þeir flokkar eru, munu á næstu árum eins og á allra síðustu árum hafa ríka tilhneigingu til að flytja þingsályktunartillögur um ýmis málefni sem jafnvel heyra undir þeirra eigin ráðh., hvað þá ráðh. úr öðrum flokkum í þeirri ríkisstj. sem þeir styðja, einfaldlega til þess að koma sér áfram, ef má orða það svo, í fjölmiðlaumræðunni og flokkabaráttunni sem tengd er framboðum hverju sinni. Þessar breytingar, sem orðið hafa- og ég endurtek: hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, - eru bara hluti af okkar veruleika. Sá agi, sem ríkisstj. fyrri tíma, eins og t.d. viðreisnarstjórnin í 12 ár eða ríkisstjórnin sem var á undan henni, vinstri stjórnin, eða aðrar ríkisstjórnir þar á undan, gátu haft á þinginu, að halda sínum þm., sem studdu stjórnarliðið, með þeim hætti að þeir fluttu ekki mál, þeir töluðu jafnvel ekki, heldur höfðu það verkefni fyrst og fremst að rétta hér upp hendur í þingsölum, ræða mál í nefndum þingsins og innan þingflokkanna og stjórnarandstaðan notaði svo þál.-formið, er nú liðinn undir lok. Tími hans er einfaldlega liðinn. Enginn okkar breytir þessu kerfi, sem við búum nú við, í hið gamla form. Ég efast satt að segja um að meiri hl. þm. mundi óska eftir því. Þess vegna held ég að við munum óhjákvæmilega búa við það á næstu árum og um langa framtíð að þáltill. verði notaðar í mjög ríkum mæli af hálfu þm. til að kynna mál og koma málum á framfæri. Það, sem við þurfum hins vegar að ræða í sameiningu, hvort sem við tilheyrum stjórn eða stjórnarandstöðu og hvorum megin sem við stöndum við þá línu í dag eða á morgun, er að við förum ekki að taka upp þá hætti við afgreiðslu á þáltill. sem gera þetta form algerlega marklaust eða marklítið hvað snertir viljayfirlýsingar Alþingis.



Herra forseti. Það má magnað vera þegar 11. þm. Reykv., sem lítið hefur sinnt þingstörfum að undanförnu, heldur verið á almennu flakki, leyfir sér að taka sig til, þegar ákveðið mál er til umr. í þinginu, og taka þá upp almennt snakk um þingsköp, þingsályktunartillögur og nefndir, milliþinganefndir, sem séu að störfum, og setji hér á langar tölur um slíkt ávítulaust af hendi forseta, og forseti taki sig svo til, þegar þm. hefur lokið langri innantómri ræðu um þessa hluti, og taki það mál af dagskrá sem á dagskrá var og átti að ræða. Ég fyrir mína parta verð að víta slíkt og tel að það sé í verkahring forseta að veita þm. átötur þegar þeir fara svo gersamlega út fyrir efnið eins og hv. 11. þm. Reykv, gerði að þessu sinni. Það verður enn þá kátbroslegra þegar menn eru orðnir hálfgerðir gestaþm. hér og ætla svo að fara að leiðbeina öllum hinum þá sjaldan þeir reka höfuðið inn í deildina.



Herra forseti. Atvmn. hefur rætt þáltill. á allmörgum fundum, en ýmsar aðrar tillögur, sem varða iðnað, hafa verið þar til umfjöllunar og skarast efni þeirra á allmörgum sviðum, eins og eðlilegt er, þótt mismunandi áherslur séu á hinum einstöku þáttum. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. hennar var sammála um að mæta með till. nokkuð breyttri, eins og fram kemur á þskj. 833, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að efla innlendan iðnað og styrkja stöðu hans. Aðgerðir þessar hafi það að meginmarkmiði að auka atvinnu í iðnaði, stuðla að aukinni sölu og markaðshlutdeild innlendrar framleiðslu og auka iðnað í hinum dreifðu byggðum landsins.“ Fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. þm. Halldór Ásgrímsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um skipun nefndar vegna söluerfiðleika búvara. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skipuð skuli nefnd til að gera tillögur um, með hvaða hætti beri að bregðast við þeim vanda, sem íslenskur landbúnaður stendur nú frammi fyrir vegna söluerfiðleika hefðbundinna búvara á erlendum mörkuðum. Hver þingflokkanna um sig tilnefnir einn mann í nefndina, en landbrh. skipar formann án tilnefningar. Nefndin skili áliti fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþingis.“ Á þessum næðingssömu vordögum eru viðhorf í landbúnaði í meiri óvissu en verið hefur um langa tíð. Ekki bætir það úr að Alþingi er að ljúka störfum og sú von, sem e.t.v. einhverjir bændur hafa alið með sér, að héðan bærust þær fréttir að tekið yrði á málum landbúnaðarins með nokkurri festu og hulu óvissu og aðgerðaleysis vikið til hliðar, hefur brugðist. Frá ríkisstj. og Alþingi hafa enn engar þær fréttir borist sem markað geta spor til sóknar né heldur varnar fyrir bændur þessa lands. Þótt sú umræða, sem nú á sér stað varðandi söluerfiðleika landbúnaðarvara, sé undirrót þessarar óvissu eru ástæðurnar þó miklu víðtækari. Þau neikvæðu viðhorf, sem nú gætir svo mjög í stjórnarathöfnum er landbúnað snerta, eru augljós og án efa leiða þau til nokkurra efasemda varðandi afkomu bænda og framtíð íslenskra sveitabyggða. En það sem gerir, að menn hafa nú hrokkið við, eru þær fréttir sem nýlega hafa borist, að ef unnt eigi að vera að verðbæta útfluttar landbúnaðarvörur samkv, áætlun Framleiðsluráðs landbúnaðarins þurfi til þess 81 millj. kr. umfram hinn lögboðna útflutningsbótarétt. Sé litið til hliðstæðra talna aftur til ársins 1977 hefur þessi upphæð 16 faldast miðað við verðlag hvers árs, en 2.3 faldast séu tölur færðar til sambærilegs verðlags. Á sama tíma hefur útflutningur kindakjöts minnkað úr 522 tonnum árið 1977 í tæp 3000 tonn, eins og hann er áætlaður nú í ár. Varðandi mjólkurframleiðsluna eru þessar breytingar enn gagngerðari, þannig að útflutningur er að magni til ca. helmingi minni en hann var fyrir sex árum. Þannig eru áhrif efnahagsstefnu síðustu vinstri stjórna á hag íslensks landbúnaðar. Þannig hefur það pólitíska umhverfi síðustu ára leikið landbúnaðinn. Fyrir liðlega tveimur áratugum, þegar samkomulag var gert við bændur um núverandi verðlagskerfi búvara, gaf erlendi markaðurinn um 3/4 hluta þess verðs sem fékkst fyrir búvörurnar á innanlandsmarkaði. Að meðaltali hefur þetta hlutfall þessi ár verið um 50%, en nú er svo komið að ekki fæst fyrir útfluttar landbúnaðarvörur nema ca. 1/4 hluti þess verðs sem innlendi markaðurinn gefur. Þessi verðlagsþróun er meginorsök þess vanda sem nú er við að fást í framleiðslumálum landbúnaðarins. Auðvitað getur menn greint á um hvort mál hafi þróast með öllum hætti eðlilega eða hvort á einhverjum tíma hefði þurft að víkja til hliðar og taka gleggri mið af því umhverfi sem verðlagsþróunin í þessu landi hefur verið að keyra landbúnaðinn í. Hitt hljóta menn að vera sammála um, að ekki verður hjá því komist að meta staðreyndir og þá með það fyrir augum að landbúnaðarframleiðslan verði að magni til innan þeirra marka sem heimildir til útflutningsbóta taka mið af. Núv. ríkisstj. hefur verið óspör á yfirlýsingar um nýja stefnu í landbúnaðarmálum, og margháttuð loforð um nýjungar í landbúnaði hafa leikið mjúkt á tungu talsmanna ríkisstj. Í fyrsta boðskap ríkisstj., sem birtist íslensku þjóðinni, stjórnarsáttmálanum sjálfum, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnan í málefnum landbúnaðarins verði mörkuð með ályktun Alþingis og við það miðað að tryggja afkomu bænda, sporna gegn byggðaröskun og fullnægja þörfum íslensku þjóðarinnar fyrir búvörur til neyslu og iðnaðar. Lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins verði breytt í því skyni að tryggja stefnuna í framkvæmd.“ Þannig hljóðaði boðskapurinn 8. febrúar 1980, en svo leið sá vetur og sumarið reyndar líka. Nefnd starfaði, bréf voru send út um allar byggðir Íslands, upplýsingum safnað og tölvur spurðar. Forustumenn bænda biðu vonglaðir, boðskapur hins nýja tíma var á næsta leiti. Þegar þar kom í upphafi einnar októbernætur, að bjöllum var hringt á dyrum alþm. og boðskapur forsrh. afhentur þeim, kom í ljós að talað var enn sömu mjúku tungunni um málefni landbúnaðarins. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessu Alþingi mun landbrh. leggja fram af hálfu ríkisstj. till. um stefnu í landbúnaðarmálum og munu væntanlega fylgja henni lagafrumvörp er miða að breytingum á landbúnaðarlöggjöfinni, m.a. í þá átt að ákvarðanir um verðlagningu á búvörum verði teknar með beinni aðild fulltrúa ríkisins.“ Hver gat nú verið í vafa um að boðskapur hins nýja tíma hugrakkra drengja væri alveg í nánd? En svo leið sá vetur og sumarið sem honum fylgdi og enn bárust engar fréttir um stefnu hins nýja tíma, stefnu ríkisstj. Mönnum lék því nokkur forvitni á að heyra boðskap hæstv. forsrh. sem hann flutti þjóð og þingi 22. okt. s.l., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stefnt er að því, að framleiðsla sauðfjárafurða byggist áfram að hluta til á útflutningi, eftir því sem markaðsaðstæður leyfa.“ Og enn fremur segir í stefnuræðu forsrh.: „S.l. tvö ár hefur verið unnið að eflingu annarra búgreina, einkum fiskræktar, loðdýraræktar, garðræktar og ylræktar ásamt aukinni nýtingu hlunninda og annarra landgæða. Áfram verður haldið á þessari braut.“ Engin leið er að misskilja þessa framsetningu. Sauðfjárræktin skyldi vera óbreytt, ný viðfangsefni í íslenskum sveitum bæri að efla. En fréttir bárust víðar að. Þótt keisarinn væri ekki enn kominn í nýju fötin sín mátti hverjum vera ljóst að mikið stóð til. Í umr., sem fram fóru á Alþingi 21. febr. árið 1980 um lántökuheimild til handa Framleiðsluráði landbúnaðarins, komst hæstv. landbrh. svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel að í þessu frv. birtist t.a.m. á engan hátt stundleg friðþæging, eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson orðaði það. Hér er verið að greiða úr máli sem er m.a. erfðasynd þessa hv. þm. þegar hann var ráðh. Það er nauðsynlegt, að áður en ný stefna tekur að verka í landbúnaði sé búið að gera nokkurn veginn hreint borð miðað við það ástand sem nú ríkir.“ Það þurfti sem sagt aðeins að bera af borðum og færa upp í skápa og hillur það sem nothæft var, en auðvitað að fjarlægja með öllu stærsta hlutann af því dóti sem Alþfl. skildi eftir á borðum ráðh. Það mátti enginn óþrifnaður vera nálægt þegar nýja stefnan kæmi. Þá gæti svo farið að áhrif hennar yrðu allt önnur en stóru fyrirheitin segðu fyrir um. Við framhald umr. um lántökuheimildina, sem fram fór 10. mars árið 1980, brugðu menn enn fyrir sig töfrabrögðum nýrrar heildarstefnu í landbúnaði. Þá komst hæstv. landbrh. þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Leitað verði samkomulags um viðunandi lausn á fyrirsjáanlegum vanda vegna halla á útflutningi búvara á þessu verðlagsári í tengslum við heildarstefnumótun í landbúnaði.“ Vandinn skyldi leystur með samkomulagi við bændur í tengslum við heildarstefnu í landbúnaði. Snoturt orðalag það! En víðar að bárust bergmál boðskapar hins nýja tíma. Síðan núv. ríkisstj. tók við völdum hefur Búnaðarþing verið tvívegis kvatt saman, Stéttarsamband bænda þrisvar haldið aðalfund sinn, till. okkar sjálfstæðismanna um stefnu í landbúnaði þrisvar verið flutt og rædd á Alþingi. Við öll þessi tækifæri hefur landbrh. tilkynnt að á næstu grösum væri ný stefna ríkisstj., - stefna sem bera ætti með sér nýjan og ferskan blæ hins nýja tíma í málefnum landbúnaðarins. Allt er þá þrennt er, segir máltækið, og því hefur reyndar tengst af verið trúað. En nú kemur annað í ljós því að landbrh. hefur ekki einungis boðað stefnu sína tvívegis, heldur öllu fremur a.m.k. þrisvar sinnum, og þá loksins er stefnan komin á blað, eins og síðar verður að vikið. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að þeir, sem landinu stjórna, þ.e. meiri hluti Alþingis og ríkisstj., fylgja ákveðinni stefnu, og þegar svo er komið að stjórnarathafnir taka yfir þrjú ár, eins og nú er raunverulega, þarf ekki lengur að hlýða á yfirlýsingar né heldur bíða tillöguflutnings, - stefnan liggur fyrir. Í lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í landbúnaði hefur fjárfesting farið minnkandi undanfarin tvö ár og er enn gert ráð fyrir nokkrum samdrætti á þessu ári. Samkv. spánni fyrir árið 1981 verður landbúnaðarfjárfesting svipuð og á árinu 1971, en um fimmtungi minni en hún hefur verið að meðaltali árin 1972–1980. Þessi samdráttur á m.a. rætur að rekja til þeirrar stefnu, sem fylgt hefur verið í landbúnaði að undanförnu, að draga úr framleiðslu búfjárafurða.“ Viðmiðunarárið, sem valið er, árið 1971, er þriðja lægsta framkvæmdaár í landbúnaði síðan árið 1965, aðeins tvö erfið kalár eru þar lægri, og skýrt er frá sagt að enn á að draga úr umbótum og það ráð á að nota til að draga úr búfjárframleiðslu. Um það, hversu mikilvægt hagtæki til stjórnunar á landbúnaðarframleiðslu fjárfesting í landbúnaði er, er hægt að flytja langt mál. Sannleikurinn er nefnilega sá, að séu heildarstærðir fjárfestingar og framleiðslu bornar saman er ekki auðvelt að finna samræmi þar á milli, jafnvel þótt til lengri tíma sé litið. Umbætur í landbúnaði hverju sinni eru hins vegar innlegg til framtíðarinnar sem auðvelda þeim störf, er við taka, og styrkja þannig íslenskar sveitabyggðir, enda liggja, ef betur er að gáð, fyrir heimildir um að nálega öll fjárfesting í landbúnaði er nú til endurnýjunar á fjármunum í þeim atvinnuvegi. En allt um það, hin tilvitnuðu orð hér að framan skýra viðhorf ríkisstj. í þessum efnum. Önnur mikilvæg heimild um stefnu ríkisstj. í landbúnaðarmálum eru fjárlög. Á valdatíma ríkisstj. hafa þrenn fjárlög verið afgreidd og þar af leiðandi mörkuð stefna að því er fjárlagagerð varðar til þriggja ára. Sé litið til fjárveitinga vegna búfjárræktarlaga, - og ég fagna því nú alveg sérstaklega að hæstv. fjmrh, skuli vera staddur hér og geta þannig fylgst með orðum mínum og staðreyndum í þeim efnum, - kemur í ljós að ógerlegt er að framkvæma þau verkefni, sem lögin ákveða og unnið er að, vegna þess að fjárveitingar eru ekki fyrir hendi. Þessi vöntun nam um síðustu áramót 449 291 kr. og á fjárveitingu samkv. fjárlögum þessa árs skortir 2 millj. kr. svo unnt sé að halda í horfinu. Eru þá enn ótalin mikilvæg verkefni sem falla undir búfjárræktarlögin, eins og hreinræktun Galloway-kynsins í Hrísey sem þörf er á að framrækta í landi. Þá er ekki síður athyglisvert að líta á fjárveitingar til Búnaðarfélags Íslands. Ég hef fengið hagsýsluna til að reikna út fjárveitingar til félagsins, en þar kemur fram að þær hafa að raungildi farið sífellt minnkandi og er nú svo komið að einungis eitt ár á síðustu tíu árum er jafnlág fjárveiting til Búnaðarfélagsins og nú er á fjárlögum. Í þessum tveimur dæmum kemur fram mikilvæg afstaða ríkisstj. til félagsmála landbúnaðarins. Líklega er ekkert félagskerfi hér á landi eins fastmótað og félagasamtök í landbúnaði. Þar hafa bændur landsins byggt upp brjóstvörn ekki einungis til sóknar, heldur líka til varnar. Þar hafa fengist ráð til að móta, störf, áform og stefnur, fella viðfangsefni að nýjum aðstæðum og viðhorfum eftir þörfum íslenskrar þjóðar og hætti hins nýja tíma. Með því að þrengja að félagssamtökum bænda með sama hætti og gert er er í tvísýnu teflt með að þetta afl verði til staðar, og þá er sannarlega hætta í nánd. Einn árangursríkasti kostur, sem fyrir hendi er til að ná fram jafnvægi í framleiðslumálum landbúnaðarins og til að byggja upp nýjar búgreinar, ný viðfangsefni í sveitum landsins, er að beita félagsafli bændanna og skapa því svigrúm til að takast á við þau viðfangsefni. Að þrengja kosti þeirra samtaka væru hroðaleg mistök sem leiða mundu til mikils ófarnaðar. Þegar lítið er til fjárveitinga til hagræðingar - og nú sé ég að hv. formaður þingflokks Framsfl. gengur í salinn og þykir mér það ánægjuefni. - og nýrra búgreina skýrist stefna ríkisstj. enn betur. Með breytingum á jarðræktarlögum árið 1979 var ákveðið að framlag samkvæmt þeim yrði verðtryggt miðað við fjárveitingar áranna 1978 og 1979. Ég hef fengið mjög nákvæma útreikninga frá Búnaðarfélagi Íslands um hvernig þessi fyrirheit hafa staðist í reynd. Þar kemur m.a. fram: Árið 1980 var hagræðingarfé til ráðstöfunar 4 millj. 964 þús. kr. Þá vantaði 130 þús. kr. til að lögunum væri framfylgt. Sambærilegar tölur fyrir árið 1981 voru til hagræðingar 7 millj. 600 þús., en það, sem á vantaði, voru 3 millj. 476 þús. kr. Árið 1982 eru til hagræðingar aðeins 1 millj. 127 þús. kr., en það, sem á skortir, eru 12 millj. og 1 þús. krónur. Þannig vantar 15 millj. 607 þús. kr. þessi þrjú ár til að staðið sé við fyrirheitin um hagræðingu og stuðning við nýjar búgreinar í landbúnaði. Herra forseti. Nú legg ég til að hver og einn hv. alþm. rifji upp með sjálfum sér þær tilvitnanir sem að framan eru greindar í stjórnarsáttmála, stefnuræðu forsrh., yfirlýsingum landbrh. og reyndar mörgum fleiri yfirlýsingum sem tengdar eru stefnu núv. ríkisstj., og þá spyr ég: Dettur nokkrum lifandi manni í hug að taka mark á blaðri ríkisstj. um ný fyrirheit í landbúnaði, þeirrar sömu ríkisstj. sem hefur afrekað það í þessum málum að þurrka nálega út hagræðingarfé til þessara verkefna? Afstaða Framsfl. til þessara fjárveitinga hefur vakið mikla athygli. Hinn orðvari formaður Framsfl. hefur a.m.k. tvívegis lýst því yfir að loforðin frá 1979 um hagræðingarfé til landbúnaðarins bæri að halda og fjárveiting samkv. fjárlögum ætti að vera sú sama og þá var ákveðið. Á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Staðið verði að fullu við lagaákvæði um fjármagn til nýrra búgreina og hagræðingar í landbúnaði.“ Fyrir aðalfundinn var enn til nokkurt fé til þessara verkefna. Með síðustu aðgerðum ríkisstj. varðandi niðurskurð fjárlaga var hagræðingarfé nálega þurrkað út. Fulltrúar á aðatfundi miðstjórnar Framsfl. hafa því fengið sitt svar. Ekki má heldur gleymast að allur þingflokkur Framsfl. greiddi atkv. á móti till. minni um að fjárveiting til hagræðingar í landbúnaði væri í samræmi við ákvæði laga og loforð frá árinu 1979. En spurningin er: Hvaða tala verður á næstu fjárlögum og hvernig falla atkvæði þá? Það verður gagnlegt fyrir fulltrúa á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. að fylgjast með því. Í fjárlögum hefur ríkisstj. komið stefnu sinni víðar að. Árið 1979 skortir fyrst á að farið sé að lögum um fjárveitingar til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Nam sú vöntun þá 812 636 kr., árið 1980 vantaði 4 486 688 kr., árið 1981 vantaði 8 868 704 kr., og á þessu ári vantar 11.3 millj. Alls nemur niðurskurðurinn á fjárlögum til Stofnlánadeildar landbúnaðarins þessi fjögur ár 25,7 millj. kr. Það var ekki að ástæðulausu að búnaðarþingsfulltrúar hrykkju við þegar Gunnar Guðbjartsson fyrrv. formaður Stéttarsambands bænda skýrði svo frá, að því aðeins hefði af bænda hálfu verið fallist á þau lánakjör, sem tekin voru upp árið 1979, þ.e. fulla verðtryggingu, að ekki yrðu skertir tekjustofnar deildarinnar. Til þess að öruggt væri að rétt væri farið með orð þess heiðursmanns Gunnars frá Hjarðarfelli hef ég fengið útskrift úr bókun sem fyrir liggur, og staðfestir hún að hér er í einu og öllu rétt frá sagt. Fyrir einu ári fór fram umræðuþáttur í sjónvarpi þar sem formaður Framsfl. var meðal þátttakenda. Þar lýsti hann því yfir, að það væri honum sérstakt ánægjuefni að sú stefna, sem hann hefði mótað meðan hann var landbrh., væri enn lögð til grundvallar málefnum landbúnaðarins. Hér sagði formaður Framsfl. rétt frá. Það var hann sem mótaði þessa stefnu. Það er stefna Framsfl. sem ræður í málefnum íslensks landbúnaðar. Eins og áður er að vikið gerðust þau undur á síðasta degi aprílmánaðar, þeim hinum sama degi sem ríkisstj. hafði áformað sem lokadag þessa þings, að landbrh. lagði fram margboðaða till. um stefnumörkun í landbúnaði. Um efni hennar verður auðvitað fjallað þegar till. kemur til umræðu hér á Alþingi. Læt ég því að þessu sinni aðeins fá orð um till. nægja. 1. Margt í þessari till., bæði að því er varðar markmið og leiðir, er að stofni til það sama og till. okkar sjálfstæðismanna um stefnu í landbúnaði kveður á um. Sérstaklega fagna ég tveimur mikilvægum stefnumiðum, en þau komu fyrst fram í umr. um landbúnaðarmál í tillöguflutningi okkar árið 1979. Hér á ég við að tekið verði upp svæðaskipulag framleiðslunnar er lúti forsjá bændasamtaka í viðkomandi byggðarlögum og einnig að verðtryggingarheimildir verði ekki einvörðungu bundnar við útflutning á búvörum, eins og nú er, heldur verði jafnframt heimilað að nýta það fjármagn til að draga úr kostnaði við framleiðsluna innanlands eða annarra hliðstæðra þarfa. 2. Töluverðan fróðleik, m.a. um sölu og framleiðslu búvara, er að finna í skýringum með till., sem er gagnlegt að hafa á einum stað þegar um málefni landbúnaðarins er fjallað. 3. Verulega skortir á að skýringar um þróun þess umhverfis, er landbúnaðurinn býr við innan hagkerfisins, séu fullnægjandi, en ómögulegt er að vera án þeirra þegar móta á stefnu í landbúnaði til lengri eða skemmri tíma. Af þessu leiðir að ýmsar mikilvægar ábendingar og tillögur byggjast á röngum forsendum, en það veikir tillögugerðina í heild. 4. Við mat á till. út frá pólitískum og félagslegum viðhorfum er augljóst að verulega er vikið frá grundvallarskilningi og stefnu Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum. Hér á ég m.a. við þá tilhneigingu að auka áhrif stjórnvalda, en draga að sama skapi úr sjálfsögðum rétti bændanna sjálfra til ákvörðunar í eigin starfi. Mikið vantar á og mörgu þarf að breyta í till. eigi Sjálfstfl. að geta léð henni stuðning, enda mála sannast að till. okkar sjálfstæðismanna um stefnu í landbúnaði er bæði víðtækari, skýrari og jákvæðari í garð landbúnaðarins. Frá þeim stefnumiðum, sem þar eru fram sett, mun Sjálfstfl. ekki víkja. Tillöguflutningi ríkisstj. um stefnu í landbúnaðarmálum ber hins vegar að fagna. Við umfjöllun um hana skýrist hvort leiðir skilja varðandi málefni í íslenskum landbúnaði. Auðvitað er það vilji meiri hl. Alþingis sem þar ræður sem í annan tíma. En fari svo að honum verði í þessu máli beitt verður það landbúnaðarstefna vinstri aflanna á Alþingi sem samþykkt verður. Sjálfstfl. hefur bæði rétt og skyldur til að skýra stefnu sína í kosningum til Alþingis og þá gefst bændum sem og öðrum kjósendum kostur á að fella sinn dóm. Þótt eðlilegt sé að meta stefnu ríkisstj. eins og hún hefur verið gagnvart landbúnaðinum og einnig að gá til veðurs, þegar til framtíðar er litið, eru þó sölu- og framleiðslumál landbúnaðarins og lausn þess vanda það nærtækasta í málefnum hans. Nauðsynlegt er að fá skýringar á yfirlýsingum hæstv. landbrh., sem hann hefur viðhaft á nýliðnum vetri. Í ávarpi sínu við setningu Búnaðarþings komst ráðh. að orði m.a. á þessa leið: „Það hefur verið alveg skýrt, hver stefnan hefur verið í framleiðslumálum landbúnaðarins tvö s.l. ár, þ.e. að mjólkurframleiðslan miðist víð þarfir innanlandsmarkaðar og að framleiðsla sauðfjárafurða verði með svipuðum hætti og verið hefur.“ Þessa skoðun staðfestir ráðh. svo í viðtali í Ríkisútvarpinu skömmu eftir að Búnaðarþingi lauk, en þar komst ráðh. svo að orði: „Ég hef þó talið að það séu ekki forsendur fyrir því enn þá að hverfa frá þeirri stefnu, sem við höfum haft í framleiðslumálum sauðfjárins, þannig að fara að draga verulega saman sauðfjárframleiðslu bænda eins og nú standa sakir, meðan ekki er reynt á markaðsöflun frekar en gert hefur verið.“ Ég hef hér að framan rakið yfirlýsingar ríkisstj. allt frá því að hún birti íslensku þjóðinni stjórnarsáttmála og til þess boðskapar er frá henni hefur borist á þessum vetri. Ég hef enn fremur borið þessar yfirlýsingar saman við gerðir ríkisstj. þann tíma sem hún hefur farið með völd í landinu. Það er óumdeilanleg staðreynd, að orð og efndir stangast á. Það dylst ekki nokkrum einasta manni sem á því mikla láni að fagna að vera gæddur heilbrigðri hugsun. Þessi er m.a. ástæðan fyrir þeim ábyrgðarlausu yfirlýsingum sem frá ríkisstj. hafa komið um að engra breytinga þurfi við m.a. í sauðfjárræktinni. Í grg. með till. er lögð áhersla á nokkra efnisþætti sem á vissan hátt leggja grundvöll að ákvörðun um endanlega hagkvæmni í sauðfjárrækt. Hér er m.a. átt við framleiðslukostnað, skipulag framleiðslunnar og markaðsmál. Það starf, sem hér er lagt til að unnið verði, miðar að því að leggja grundvöll að þeim ákvörðunum sem taka verður í haust, ef spá framleiðsluráðs um framleiðslu og sölu kindakjöts rætist. Í þessu sambandi er fróðlegt að íhuga hina ýmsu kostnaðarþætti við framleiðslu kindakjöts samkvæmt verðlagi þess 1. mars s.l. Þar kemur í ljós að hlutur bænda er einungis 33% af útsöluverði kindakjöts, annar framleiðslukostnaður nemur 39.7%, slátur- og heildsölukostnaður 17.9%, smásölukostnaður 7.6% og sjóðagjöld 1.8%. Þessar tölur sýna svo ekki verður um villst, að það er að ýmsu fleira að hyggja en bara launum bóndans. Ég endurtek, herra forseti: Það er að ýmsum fleiri kostnaðarþáttum að hyggja en einungis launum bóndans þegar þessi mál eru metin og um þau fjallað. Hér verða engir dómar um það felldir, hvort sá kostnaður, sem fellur á framleiðsluvörur sauðfjárafurða frá síðasta handtaki bændanna þar til varan er komin á disk þess sem neytir, sé of mikill. En hitt segi ég hiklaust að ef og þegar þarf að skerða skilaverð er mjög langt frá því að það sé sjálfsagt að slíkt komi einungis niður á framleiðendum vörunnar og allir aðrir fái sinn hlut að fullu bættan. Á þetta legg ég áherslu og þá m.a. í trausti þess, að sláturleyfishöfum og raunar verslunar- og viðskiptaaðilum verði gerð grein fyrir því í tæka tíð, að þeim kostnaðarþáttum, sem falla á vöruna í vinnslu, dreifingu og sölu, verði haldið innan ákveðinna marka. Fyrirmæli hér að lútandi verða að liggja fyrir í tæka tíð svo að þessir aðilar geti aðlagað rekstur sinn slíkum aðstæðum. Hér að framan hefur verið fjallað um vanda þessa árs. Ég á alveg eins von á að þær mótbárur heyrist hér á eftir, að ýmsu því, sem þar er tilgreint, sé hægt að ráða til lykta án þess að um það fjalli nefnd skipuð af þingflokkunum. Hitt er aftur á móti augljóst, að ef þau viðhorf, sem nú blasa við í útflutningsmálum búvara, breytast ekki verulega til betri vegar verður ekki hjá því komist að taka á hausti komanda ákvarðanir sem snerta framleiðslu sauðfjárafurða á árinu 1983, þ.e. ef menn ætla ekki að láta þessi mál öll reka á reiðanum. Slíkar ákvarðanir snerta ekki nema að nokkru stjórnartímabil núv. ríkisstj., þar sem því lýkur í síðasta lagi á næsta ári. Þess vegna m.a. er auðvelt að finna ráð til að spyrna boltanum út af eða bjarga í horn, framlengja vandann, fresta ákvörðun. Það er líka augljóst, að í lok kjörtímabils, lok stjórnarsetu, eru miklir annmarkar á fyrir hvaða ríkisstj. sem er að gera markvissar ráðstafanir í málum sem þessum, m.a. vegna þess að auðvitað hljóta þær ætíð að orka tvímælis og eru þess vegna oft og tíðum haldgott tækifæri til að ná höggi á andstæðing í kapphlaupi um atkvæði þegar kosningar eru í nánd. Þessi er í raun meginorsök fyrir flutningi till. á þskj. 629. Menn kunna e.t.v. að segja að till. sé of seint fram komin til að unnt verði að afgreiða hana á þessu þingi. Auðvitað væri ákjósanlegt ef till. gæti hlotið eðlilega umfjöllun og afgreiðslu. En nefndaskipun eins og till. gerir ráð fyrir er hægt að koma á þótt formlegt samþykki Alþingis sé ekki fyrir hendi. Í því sambandi er vert að benda á samkomulag þingflokkanna frá því fyrir ári um skipun nefndar sem fjallaði um landgræðsluáætlun þá sem nýlega var afgreidd. Herra forseti. Með flutningi till. á þskj. 629 um skipun nefndar vegna erfiðleika í sölu búvara hefur Sjálfstfl. lýst skyldum sínum og vilja gagnvart bændunum í þessu landi. Sjálfstfl. er reiðubúinn að starfa að úrlausn þeirra mála á þeim grundvelli sem þar er lagt til. Verði því hafnað er ábyrgðin á höndum ríkisstj. Af hennar till. og fyrirætlunum er Sjálfstfl. hvergi bundinn. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. þm. hefur mælt fyrir till. til þál. um skipun nefndar vegna söluerfiðleika búvara. Í ræðu sinni fór hv. frsm. nokkuð vítt yfir landbúnaðarmálin, en fjallaði að litlu leyti um það efni sem till. greinir. Ekki varð heldur vart í máli hans að fram kæmu neinar tillögur um viðbrögð við þeim vanda, sem við er að etja í þessum málum, utan það að skipa til þess nefnd að fjalla um þetta viðfangsefni. Er þó þessi vandi ærinn og ætla hefði mátt að hv. þm. hefði myndað sér einhverjar skoðanir um á hvern hátt væri vænlegast að mæta þessum vanda. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla um ræðu hv. flm. þessarar till. í löngu máli. Ég vil þó í örfáum orðum drepa á nokkur þeirra atriða sem hann kom inn á í ræðu sinni, án þess að ég sjái ástæðu til þess á þessum kvöldfundi og svo síðla þings að hefja almenna umræðu um landbúnaðarmál. Hv. þm. gerði mikið úr því, að dregist hefði að leggja fram till. til þál. um stefnumörkun af hálfu ríkisstj. Þetta er út af fyrir sig rétt. Þetta hefur dregist sumpart vegna þess að þeir, sem að ríkisstj. standa, hafa ekki nákvæmlega sömu skoðun á öllum þeim málum sem taka þarf á í till. af þessu tagi, en einnig vegna þess að viðhorf og möguleikar íslensks landbúnaðar hafa verið að breytast. Þess vegna hefur þurft að bregðast víð nýjum viðhorfum í gerð slíkrar till., og á það sinn þátt í að hún er seint fram komin. Þessi till. liggur þó fyrir og verður væntanlega ekki tekin til afgreiðslu á þessu þingi, en hún liggur þó fyrir öllum hv. alþm. Hv. þm. sagði um þessa þáltill, að um margt væri hún í samræmi við stefnu Sjálfstfl. í þessum málum, en Sjálfstfl. hefur flutt till. til þál. um stefnu í landbúnaði nokkrum sinnum. Þetta er kannske ekki neitt einkennilegt vegna þess að ég var 1. flm. að þeirri till., sem Sjálfstfl. flutti á sínum tíma, og eru kjarnaatriðin öll sótt þangað í þeirri till. sem hv. 11. landsk. þm. hefur verið 1. flm. að nú að ég hygg tvívegis eða kannske þrívegis. Þess vegna þarf þetta ekki að koma mjög á óvart. Hvort till. sjálfstæðismanna eins og hún liggur nú fyrir, sé skýrari og víðtækari skulum við ekki dæma um í kvöld og ekki fara að ræða það sérstaklega, en ég lít þó svo á að a.m.k. sumt, sem varðar útfærslu þeirrar till., standist tæpast eins og aðstæður eru og leggja þurfi meiri áherslu á annað en þar er sums staðar gert að höfuðatriðum. Þó eru grundvallaratriðin þar hin sömu um margt og í þessari till., og þau grundvallaratriði hygg ég að flestir, sem vilja veg íslensks landbúnaðar, geti sameinast um og þurfi ekki að vera ágreiningur um það milli stjórnarliða og stjórnarandstæðinga. Hv. þm. fór hér með tölur varðandi búfjárræktarlög, hagræðingarfé og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Ég tel að hv. þm. hefði vel mátt minnast þess, að það hefur verið mikill hali óuppgerður á grundvelli búfjárræktarlaga á undanförnum árum, en þessi hali var að heita mátti gerður upp fyrir síðustu áramót. Varðandi hagræðingarfé hygg ég að sé best að láta sjá þegar lengra líður á árið hvað miklu fé verður varið í þessu skyni. Skal ég geyma mér að svara því frekar þangað til þeir tímar koma. Varðandi Stofnlánadeildina er öllum ljóst að frá 1979 hafa verið skert framlög ríkisins til fjárfestingarsjóða í landinu og gildir það um Stofnlánadeild landbúnaðarins eins og aðra fjárfestingarlánasjóði. Það er þess vegna ekki uppí nein sérstefna varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins hvað þetta snertir, heldur er þetta algild regla við afgreiðslu fjárlaga varðandi stofnlánasjóðina, eins og kunnugt er. - Þessi atriði vildi ég taka fram og þarf raunar ekki fleira að taka fram um meginhluta af þeirri ræðu sem hv. þm. flutti hér. Hann sagði að vísu að alvarlegir söluerfiðleikar væru á landbúnaðarafurðum. Það hefði átt að vera meginmál í hans máli, miðað við þá till. sem hann var að mæta fyrir. Það er rétt, að samkvæmt áætlun framleiðsluráðs er gert ráð fyrir að 81 millj. kr. skorti til þess að fullt verði náist fyrir framleiðslu þessa verðlagsárs. Þetta er fyrsta áætlun, og stundum hefur borið við að þær áætlanir hafa ekki reynst nákvæmar. Ég skal ekkert um það segja á þessu stigi. Þetta er mikil upphæð, en það hefur stundum borið við að sú fjárhæð hefur orðið lægri en fyrstu spár hafa sagt til um. Ég ætla ekki að greina neitt frá því á þessu stigi, á hvern hátt þessum vanda verði mætt. Hitt liggur fyrir, að varðandi síðasta verðlagsár var útvegað lánsfé sem nemur 20 millj. kr. til að greiða verulegan hluta af því sem þá vantaði eftir að útflutningsbótafé var fullnýtt. Þá komu einnig til verulegar fjárhæðir úr kjarnfóðursjóði, sem drógu úr þeim vanda sem við var að fást, þannig að aðeins skorti liðlega 10 millj. kr. til þess að gera upp þannig að fullt verð gæti náðst. Hver niðurstaðan verður varðandi þetta verðlagsár ætla ég ekki að spá um. En ég vek athygli á því, að það hafa ekki verið lagðar fram tillögur til að mæta þessum vanda fyrr en sést í raun, þegar lengra líður á verðlagsárið, hver niðurstaðan muni verða, og það hygg ég að ekki sé að fullu ljóst enn þá. Það er ekki enn þá að fullu ljóst hvað útflutningsuppbætur verða háar, hvað útflutningsbótarétturinn verður mikill, og það er ekki enn að fullu ljóst hvað það verður mikið sem skortir á að það verð náist sem gert er ráð fyrir. Hér er aðeins um áætlun að ræða og sú áætlun er vissulega alvarleg. Hv. þm. taldi að ýmislegt í störfum núv. ríkisstj. hefði farið í öfuga átt varðandi þau viðhorf sem við væri að etja í þessum efnum. Hann taldi að þeirri stöðu í markaðsmálum, sem við búum við, hefði verið mætt m.a. með því að fjárfesting hefði dregist saman, það hefði verið dregið úr búfjárframleiðslu. Hann taldi að það væri hneigð til þess, að afskipti ofan frá yrðu meiri og bændur væru ekki eins sjálfráðir og áður. Mjög æskilegt hefði verið að hv. þm. hefði bent á eitthvað annað sem hefði átt að koma í staðinn til þess að ráðast gegn þeim vanda sem vissulega er við að etja. Vill hv. þm. að fjárfesting í landbúnaði sé aukin, að það sé reynt að auka fjárfestingu í landbúnaði til að mæta of mikilli framleiðslu eða meiri framleiðslu en við höfum góðan markað fyrir? Vill hv. þm. að losað sé um þau tök sem gert er ráð fyrir að unnt sé að hafa á framleiðsluþróun miðað við framleiðsluráðslög og beitt hefur verið ýmist að frumkvæði og gersamlega undir stjórn bændasamtakanna sjálfra eða að frumkvæði stjórnvalda með sérstakri löggjöf sem síðan hefur verið framkvæmd af bændasamtökunum? Vill hann hverfa frá þessu eða hvað er það sem hann á við? Ég verð að játa það, að enda þótt hv. þm. eigi sjálfsagt því stóra láni að fagna, svo notuð séu hans eigin orð, að eiga heilbrigða hugsun, þá skildi ég ekki hvað hann var að fara. Ég skal ekki draga úr því, að við mikinn vanda er að eiga. Við höfum tekið á þessum vanda á undanförnum árum þannig að við höfum dregið saman mjólkurframleiðsluna þannig að hún er sem næst við hæfi innlenda markaðarins. Að vísu er nú aukning í mjólkurframleiðslu miðað við það sem var á síðasta ári, en ekki er enn vitað hvort þar er um árstíðabundna sveiflu að ræða eða varanlega framleiðsluþróun. Ég tel að það hafi ekki verið um annað að ræða en að ná þessu marki - og það tókst. Við náðum því marki að mjólkurframleiðslan er sem næst við hæfi innlenda markaðarins. Ég tel að það séu ekki markaðsleg skilyrði til þess, því miður, að við getum aukið mjólkurframleiðsluna fram yfir þetta mark. Þá gerist annað tveggja að við verðum að hlíta því, að verulega vanti á verðið eða grípa verður til annarra ráða eða frekari ráða en beitt hefur verið til þessa til að hafa hemil á framleiðslumagni. Því miður eru markaðsaðstæðurnar þannig varðandi mjólkurframleiðsluna. Ég hef haldið því fram, að víð þyrftum að halda sauðfjárframleiðslunni sem næst í svipuðu horfi og hún hefur verið. Sauðfjárframleiðslan hefur þó dregist verulega saman. Sauðfjáreign í landinu hefur dregist saman um nálega 100 þús. fjár og er það sem svarar um 1500 tonnum af kindakjötsframleiðslu. Ég tel að við getum þolað að kindakjötsframleiðsla dragist eitthvað meira saman, en ég hef ekki enn gert það að stefnuatriði. Vel má vera að ekki verði undan því vikist, ef okkur tekst ekki að finna markaði. Það stendur yfir vinna í því efni og vonandi tekst okkur að finna markaði sem verða nýtanlegir til þess að selja það framleiðslumagn sem nú er eða sem næst því. Vegna þess að hv. þm. fór raunar ekkert inn á þessi efni málsins er engin ástæða fyrir mig að vera að flyt ja hér um það mikla ræðu. En ég tel að hér sé um stórkostlegt mál íslensks landbúnaðar að ræða, hvort okkur tekst að halda mörkuðum eða finna nýja markaði þannig að framleiðslumagn landbúnaðarins geti sem mest staðist miðað við það magn sem verið hefur síðustu tvö árin. Ef þetta tekst ekki verðum við að taka því. Það er svo annað mál, að við höfum einnig mætt þessu ástandi með eflingu annarra búgreina. Í till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði eru þeim málum gerð allítarleg skil, á hvern hátt þurfi að stefna að því marki. Ég tel að sérstaklega loðdýraræktin, refaræktin, virðist lofa góðu. Það þarf að bæta stöðu hennar og er gerð grein fyrir því í stefnumörkun ríkisstj. á hvern hátt það skuli gert. Víð skulum minnast þess, að fyrstu refabúin eftir langt hlé voru stofnuð haustið 1979, örfá til tilrauna, en á þessu ári verða veitt leyfi fyrir 50–60 nýjum refabúum og á þessu ári verður væntanlega varið fjármagni, sem nemur um 14 millj. kr., til að efla þessa grein. Á sama hátt hefur á undanförnum árum, sérstaklega síðustu tveimur árum, verið varið verulegu fjármagni til að efla fiskrækt og fiskeldi. Enn fremur þurfum við að huga að öðrum þeim greinum sem náttúra landsins sjálfs og þau skilyrði, sem landið býr yfir, geta lagt til til að standa undir lífskjörum fólksins um dreifðar byggðir landsins. Þar með er athliða nýting hlunninda og að halda á þeim málum þannig að unnt sé að fá af þeim meiri afrakstur. Þar eru greinar sem vissulega þarf að líta vel eftir og nýta til tekjuöflunar. Ég tel að í þessum málum sé margt að gerast og mikil vinna sé í gangi. Við höfum sérstaka nefnd, markaðsnefnd, til að sinna þeim mikla vanda sem við er að fást í markaðsmálunum. Ég er ekki að segja að markaðsnefnd, eins og hún er skipuð, leysi allt. Það er ekki mögulegt. Hún vinnur þó gott starf. Ég tel að það þurfi að athuga gaumgæfilega fleiri þætti til markaðsöflunar en hún getur af hendi leyst. Að því er stefnt. Hvort árangurinn verður nægilega góður verður reynslan að leiða í ljós, en við megum ekki láta undir höfuð leggjast að sinna þeim málum á þann hátt að gengið sé úr skugga um, eftir því sem mögulegt er, hverjir möguleikar okkar eru á þessum sviðum. Varðandi það meginefni þessarar till., að Alþingi kjósi sérstaka nefnd til að fjalla um þau, hefur Alþingi sjálfsagt stundum kosið nefnd af minna tilefni. Eigi að síður tel ég ekki að það mundi leysa sérstakan vanda, og miðað við þá ræðu, sem hv. 1. flm. þessarar till. flutti hér, þar sem ekki varð vart neinna hugmynda, ekki einnar einustu hugmyndar um á hvern hátt skyldi á vandanum tekið, fæ ég ekki séð að það séu neinar bendingar í þá átt, að kosning slíkrar nefndar mundi skila árangri umfram þá vinnu sem nú er í gangi varðandi þessi mál.



Herra forseti. Ég skal hafa þetta eins stutt og mögulegt er. Ég ætla síst af öllu að fara að þreyta kappræður við hv. 11. landsk. þm. um landbúnaðarmálin í heild, svo mjög sem hann talaði nú um hæstv. ríkisstj. og hefur áreiðanlega ekki undanskilið okkur Alþb.-menn í því. A.m.k. skildist mér það á ávarpi hans til hæstv. fjmrh. þó að hann ásakaði okkur ekki mjög mikið, enda oft lýst yfir að það væri líklega einna skást að stjórna landbúnaðarmálum með okkur. Ég mun ekki heldur ræða um allsherjarstefnumörkun í landbúnaði. Ég hygg að það eigi varla við þegar um till. af því tagi er að ræða sem lýtur að jafneinangruðu verkefni og raun ber vitni. Till. hv. 11. landsk. þm. snertir kannske fyrst og fremst ýmis áföll og kannske sérstaklega óvænt áfalt í markaðsmálum og viðbrögð við þeim. Það er mál í hnotskurn, eins og hann kom réttilega inn á í lok sinnar ræðu. Málið í heild megum við hv. 11. landsk. þm. vonandi bera gæfu til að að eiga gagnleg orðaskipti um á næsta þingi í framhaldi af till. hæstv. landbrh. um stefnumörkun sem ég á nokkra aðild að. Ég vil aðeins stikla hér á nokkrum atriðum sem komu í hugann, er ég sá till. sjálfa, varðandi landbúnaðarmálin almennt, og fer þó fljótt yfir sögu. Ég þykist vita að að baki þessari till. liggi góður vilji hv. flm. til lausnar þessara mála einmitt í góðri samvinnu við okkur stjórnarliða og samtök bændanna sjálfra, eins og till. reyndar ber með sér. Það er rétt, eins og hér hefur komið fram, að það er ærinn vandi bændastéttarinnar nú á vordögum og ekki hefur dregið úr honum nú síðustu dagana með þeim óvæntu áföllum í veðurfari sem hafa yfir dunið. Það er hins vegar jafnrétt, að sá vandi verður ekki teystur hér og nú, þ.e. sá vandi sem í heild varðar þessa stétt. Til þess er hann of fjölþættur og margstunginn. Það má vekja athygli á því alvarlegasta í þessu efni, sem eru söluerfiðleikar búvara í dag. Ég vil vekja athygli á því, svo sem hér hefur verið gert. Þó að meginmál hv. frsm. hafi vitanlega farið í að flytja nokkra eldhúsdagsræðu um landbúnaðarmálin í heild, sem enginn láir honum í þeirri stöðu sem hann er nú. En ég hygg líka að lítil lausn fáist ef ekki leggjast attir á eitt, bændurnir sjálfir og samtök þeirra og þá samfélagið í heild eftir því sem unnt er. Atvarlegasta áfallið, sem snertir markaðsmálin, t.d. hrun Noregsmarkaðsins nú, sem er auðvitað það allra alvarlegasta í öllu þessu, verður auðvitað engum stjórnvöldum um kennt. Markaðsmálin hafa löngum verið erfið, flöskuháls framleiðslunnar. Nú keyrir þó um þverbak, svo sem hér hefur verið rakið. Það að taka hér upp nokkra framleiðslustjórnun í samvinnu við bændur og undir forustu og að frumkvæði þeirra hefur þó, eins og hæstv. landbrh. kom inn á, skilað okkur nokkuð á veg varðandi mjólkurafurðirnar. Þó eru þar blikur einnig því fullljóst er öllum að það er ekki um stórvægileg frávik að ræða frá innanlandsmarkaði í framleiðslu mjólkurafurða. Það verða þó að vera frávik, eins og menn hafa sagt, vegna ýmissa aðstæðna, óvæntra áfalla í okkar landbúnaði. Það er rétt að framleiðslustjórnun, hvernig sem menn vilja skilja það orð, verður að taka mið af mörgu: þjóðhagslegum sjónarmiðum, búsetu og byggð og þó framar öðru framtíðarhag íslenskra bænda, og þar eiga þau sjónarmið að fara saman við þau fyrst töldu, þ.e. þjóðfélagsmarkmiðin í víðara samhengi. Þróun og árangur hlýtur að ráðast af ýmsum ytri aðstæðum og því þó aðallega hvernig til tekst. Stjórntækin í framleiðslustjórnuninni felast í ýmsu. Ég get nefnt hér nokkur dæmi, t.d. varðandi stefnuna í stofnlánum og þá varðandi fjárfestinguna í heild. Ég viðurkenni að það stjórntæki er seinvirkt, en ef því er beint markvisst og í réttar áttir skilar það sér þegar til tengdar lætur. Það getur komið fram í ákveðinni framleiðslustefnu með takmörkunum, hvort sem menn kalla það kvótaleið eða ekki eða fara einhverja aðra leið. Menn geta líka gripið til ákveðinnar tímabundinnar skattlagningar á fóður, svo sem gert var vorið 1980. En þó eru stjórntækin kannske fyrst og fremst fólgin í einhverju sem er afleiðing af langtímaáætlun sem grundvölluð er á raunverulegri stöðu landbúnaðarins í heild, búrekstrarstöðu jarða almennt, skiptingu í framleiðslugreinar, m.a. hugsanlegri svæðaskiptingu að nokkru, möguleikum til landnýtingar innan skynsamlegra marka og vitanlega þeirri mikilvægu þörf sem þjóðfélagið kallar á varðandi afurðir þessar sem eru hinar dýrmætustu ekki aðeins til neyslu, heldur og til fullvinnslu til útflutnings, svo sem hinn raunverulegi iðnaður, sem ég veit að við hv. flm. erum báðir sammála um að er hinn raunverulegi iðnaður okkar, ber gleggst vitni um. Hér er vandratað meðalhóf. Framleiðslustjórnun og takmarkanir með vissum tekjumissi fyrir bændur, sem undanfarið hefur verið beitt, getur menn greint á um hverju hafi skilað. Það er hins vegar ljóst, að sú framleiðslustjórnun hefur ekki nægt til jafnvægis eða þess öryggis sem vera þyrfti bæði varðandi markaðsmál og varðandi tekjur bændastéttarinnar. Þarf vissulega að endurskoða þetta kerfi og koma því í það horf sem heilladrýgst kann að verða, og um það þarf að takast sem víðtækust samstaða, ekki síst víð bændasamtökin sjálf. En varðandi landbúnaðinn skyldu menn auðvitað hafa það vel í huga, að valt er gengi atvinnuvega okkar í heild og miklar sveiflur, jafnvel í þeim bjargræðisvegi sáluhjálparinnar sem er kölluð stóriðja, þannig að víða eru sveiflurnar og víða ber að varast þau óvæntu áföll sem yfir geta dunið. En hvort sem við köllum þetta, sem við höfum verið að gera - eða bændurnir í landinu raunverulega undir þeirra stjórn hafa verið að framkvæma núna, framleiðslustjórn, hvort sem við köllum það það eða tilraun til hennar, þá held ég að öllum sé ljóst að án þessarar framleiðslustjórnar eða tilraunar til hennar hefði mjög horft til verri vegar. Þá hefði vandi okkar í þessum efnum verið miklu stærri, miklu alvarlegri og atveg sér í lagi varðandi okkar mjólkurafurðir, eins og kom gleggst fram í máli hæstv. landbrh. áðan. Þegar við réttilega horfumst í augu við þann vanda sem er í dag skyldi þetta ekki hverfa út úr myndinni. Markaðsáfall nú til viðbótar við allt annað er auðvitað það alvarlegasta og var að miklu ófyrirséð, og því áfalli þarf vitanlega að mæta með einhverjum hætti. Ég veit að bæði bændasamtök og hæstv. ráðh. og aðrir þeir, sem um þessi mál fjalla, munu reyna að eftir megni að bæta þar úr sem allra best. Ég vil taka það fram, að ég hef alltaf haft vissar efasemdir varðandi hinar nýju búgreinar, aukabúgreinar eða hliðarbúgreinar, hvort sem menn kalla þetta eitthvað sem menn ættu að hafa til hliðar við hinar hefðbundnu búgreinar eða alger skipti á hefðbundnum búgreinum og hinum nýju búgreinum. Ég hef ekki verið með efasemdir gagnvart þessari leið í sjálfu sér, heldur gagnvart því, þegar menn hafa verið að tala um þetta sem einhverja skjótvirka lausn á vandamálum landbúnaðarins. Mér hefur oft fundist menn segja: Menn verða bara að fara út í aðrar greinar og þá er þetta komið. Þá eru þeir búnir að leysa vandann. - Málið er auðvitað miklu stærra en svo. Þessi leið er seinfarin. Það þekkja þeir örugglega best sem hafa gegnt ráðuneytisstörfum, að þessi leið er ákaflega seinfarin. En það er sjálfsagt að fara hana vegna þess að hún getur skilað verulegum árangri þegar frá líður. Hún skilar okkur hins vegar ekki mikið á veg í vandamálum líðandi stundar og hvað þá þegar óvænt áföll dynja yfir. Við þessum áföllum þarf nú að bregðast sérstaklega, og ég held að bændur og bændasamtökin sjálf verði að vera í fararbroddi, svo sem löngum áður þegar víð svona erfiðleika hefur verið að glíma, og aðstoð ríkisvaldsins verði þar til að koma. Vitanlega hlýt ég sem stjórnarsinni að fagna öllum stuðningi stjórnarandstöðunnar við að veita okkur fulltingi til að leysa þennan vanda og dreg ekkert úr því. Ég vil ekki tefja þessa umr. nú svo síðla kvölds, en ég vil aðeins leggja áherslu á að þessum nýju aðstæðum, þessum nýju erfiðleikum, viðbótarerfiðleikum við annað, verða menn að mæta með fullri einurð á þann hátt að bændastéttin sem slík bíði ekki af efnahagslegan hnekki umfram það sem þegar er orðið, þ.e. þann efnahagslega hnekki sem hún ef til vill fengi ekki undir risið. Á þessu stigi held ég að sé aðeins rétt að heita þar sínu liðsinni. En ég vil taka það skýrt fram, að það byggist á þeirri óbílandi trú minni, að blómlegur landbúnaður, sem er byggður á hagkvæmni og fjölbreytni um leið, verður áfram ein styrkasta stoð okkar í þjóðarbúskapnum.



Herra forseti. Eins og þessar umr. bera með sér er næsta fátt um svör þegar hæstv. landbrh. eða helsti hjálparkokkur hans, hv. 2. þm. Austurl., eru spurðir um ýmis helstu atriði landbúnaðarins og hvernig á því standi að svo illa skuli að honum búið sem raun ber vitni. Auðvitað fer það ekki fram hjá mönnum, að víða í sveitum horfir nú til landauðnar og svo er komið í þessari atvinnugrein að það er næsta borin von að ungur bóndi geti af eigin rammleik hafið búskap, sem þó var fært duglegum manni fyrir ekki mörgum árum. Þetta er auðvitað gjörbylting og raunar afleiðing af þeirri peningastefnu sem upp hefur verið tekin hér á landi. Hæstv. landbrh. spurði eins og ekki væri hægt að svara þeirri spurningu, hvort við sjálfstæðismenn vildum auka fjárfestingu í landbúnaði. Auðvitað viljum við auka rétta fjárfestingu í landbúnaði sem auðveldar bændum að komast yfir þá erfiðleika sem þeir eru nú í, m.a. með því að efla nýgreinar í landbúnaði. En þar verður auðvitað líka að fara með gát því að ekki dugir að ota of mörgum mönnum út í það, kannske mönnum sem illa hefur gengið að rekabú sín með hefðbundnum hætti og eru af þeim sökum enn verr færir um að ráðast í nýjar búgreinar sem kannske krefjast meiri aðgæslu, aðhlynningar og aðgátar, kannske líka vegna þess að þar er um framandi verk að ræða, Ég held því að þau spor, sem stiga verður nú, verði að vera mjög yfirveguð og menn verði að gæta sín að misstíga sig ekki og vinna ekki tjón með því að stíga fyrstu skrefin í nýgreinunum með fyrirhyggjuleysi. Annars skal ég ekki gera þessi mál svo mjög að umræðuefni, heldur víkja að öðrum þætti í stefnumörkun í landbúnaði, eins og hæstv. landbrh. hefur lagt hér fram. Með leyfi hæstv. forseta segir hann orðrétt: „Áhersla verði lögð á að bæta og auka það hráefni, sem landbúnaðurinn getur lagt innlendum iðnaði til á hagkvæman hátt, og iðnaðurinn hafi forgang að því, svo sem verið hefur, en greiði fyrir það sanngjarnt verð. Sérstaklega verði hlúð að ullar- og skinnaiðnaði og leitað annarra möguleika á framleiðslu séríslenskrar vöru, er styrki framleiðslugrundvöll landbúnaðarins. Kappkostað verði að leita nýjunga í framleiðslu til útflutnings, er komi í stað óhagkvæmrar útflutningsframleiðslu.“ Nú hefði náttúrlega verið skemmtilegt ef hæstv. landbrh. hefði látið fylgja í hinni ítarlegu grg. hvernig búið hefur verið að þessum iðnaði, sem hér er talað um, síðan hann settist í ríkisstj., síðan þessi ríkisstj. var mynduð sem svo mjög leggur upp úr því að hlúa að þessum greinum. Ég veit að hæstv. landbrh. er kunnugur því eins og ég að prjóna- og saumastofur víðs vegar í sveitum landsins hafa stöðvað framleiðslu sína vegna þess að afurðirnar seljast ekki á kostnaðarverði Það er hægt að benda á þá miklu erfiðleika sem t.d. Álafoss á við að stríða núna og ýmis önnur fyrirtæki. Að vísu hefur það verið svo um verksmiðjurnar á Akureyri að þar hefur ekki komið til beinna uppsagna, en ég held að ástandið sé allt öðruvísi og miklu verra hér í Reykjavík. Ég vil aðeins minna á að fyrir fjórum árum eða svo, kannske er styttra síðan, en fyrir 4–5 árum vorum við að vinna mikilvæga markaði í okkar helstu nágranna- og viðskiptalöndum. Við vorum komnir inn á góðan markað í Frakklandi, ef ég man rétt, einnig á Niðurlöndum, og okkar vörur setdust þar við hærra verði en samsvarandi vörur frá Írlandi eða Norðurlöndum. Skýringin var sú, að gæran íslenska hefur ýmsa þá eiginleika sem gera hana eftirsóknarverða í fatnað. En hvernig stendur á því, að við týndum þessum mörkuðum sem við eyddum miklu fé til að vinna og hefur kostað mikla fyrirhöfn? Skýringin er sú, að útflutningsiðnaðinum hafa ekki verið sköpuð eðlileg og heilbrigð rekstrarskilyrði. Afleiðingin er svo sú, að æ meira af ullar- og skinnavörum er flutt óunnið úr landi. Skýringin á þessu er auðvitað sú, að gjaldeyríspólitíkin hefur verið röng, það hefur verið fylgt rangri stefnu í gjaldeyrismálum sem hefur grafið undan ekki aðeins þeim úrvinnslugreinum landbúnaðarins, sem ég hef hér nefnt, ullar- og skinnaiðnaði, heldur hefur líka þrengt stöðu okkar í kjöt- og mjólkurframleiðslunni. Þessi ranga gjaldeyrispólitík veldur því, að kjöt- og mjólkurvörur setjast við miklu lægra verði en ella mundi í íslenskum krónum vegna þess að innlendi kostnaðurinn hefur hlaðist upp hjá bóndanum og hjá iðnfyrirtækjunum, en hins vegar hefur hækkunin t.d. á norsku krónunni og franska frankanum hvergi nærri fylgt þessum kostnaðarhækkunum. Það væri fróðlegt fyrir hæstv. landbrh. að meta síðasta ár með hliðsjón af þessu og taka síðan inn í myndina hver væri staða landbúnaðarins gagnvart útflutningi í dag ef mið hefði verið tekið t.d. af frystingunni og okkar gjaldmiðill verið miðaður við að frystingin gæti nokkurn veginn staðið undir sér, sem ekki er óeðlileg viðmiðun, eins og oft kemur upp í viðræðum manna á milli, og hefur auðvitað þann kost líka að safnað hefði verið í varasjóði í saltfisk- og skreiðarverkuninni. Mér sýnist raunar varðandi skreiðarverkunina að ekki hefði veitt af að eiga nú eitthvað í verðjöfnunarsjóðnum þar til að grípa til. Það er líka margt sem bendir til að þetta ár ætli ekki að verða okkur jafngjöfult og þau síðustu í sjávarútvegi, fiskafli verði minni, og af þeim sökum hefði komið sér vel að við hefðum lagt eitthvað til hliðar. Ég veit raunar að hæstv. landbrh. meinar það, þegar hann segir að hann vilji hlúa að ullar- og skinnaiðnaðinum. Hann hefur einmitt lagt áherslu á þetta í sambandi við stefnumótun í landbúnaðarmálum svo árum skiptir, og þess vegna veit ég að þetta er honum hjartans mál. En hann á hins vegar við þann ramma reit að draga sem er núv. ríkisstj. og sú afturhaldssama og þrönga stefna sem hún hefur haft í atvinnumálum. Ég skal ekki endurtaka hér þær staðreyndir sem ég dró fram hér í eldhúsdagsumræðum fyrir skömmu, en þar drap ég einmitt sérstaklega á afkomu ullar- og skinnaiðnaðarins og þau ummæli sem í skýrslu Þjóðhagsstofnunar eru höfð um þau kröppu kjör sem þessi iðnaður á nú við að stríða. Ég veit að a.m.k. þm. Norðlendinga muna vel eftir þeim fundi sem haldinn var í verksmiðjum SÍS á Akureyri á s.l. hausti, þar sem var neyðaróp ekki aðeins verkafólksins, heldur líka stjórnenda þessara verksmiðja. Það er að vísu rétt, að gengið var fellt duglega nú í janúar og það hefur sigið síðan. Ég reyndi að afla mér upplýsinga um hvernig staðan hjá þessum iðnaði væri núna, en þriggja mánaða yfirlitið yfir fyrstu þrjá mánuði þessa árs var ekki komið þannig að ég fékk ekki um það að vita. Þeir töldu auðvitað að rekstrargrundvöllurinn hefði eitthvað batnað, stæði kannske nokkurn veginn undir sér á núllpunkti, eins og kallað er, miðað við tíðandi stund. En þá var ekki tekið tillit til þess, að standa þyrfti undir kreppulánunum sem tekin hafa verið á undanförnum tveim til þrem árum. Sá grundvöllur, sem kann að hafa verið í febrúar um stuttan tíma fyrir þessum iðnaði, var aðeins rekstrarlegs eðlis, hann bætti ekki efnahag fyrirtækjanna, hann er jafnbágur og hann hefur verið. Þetta er auðvitað alvarlegt mál. Nú spyrja bæði hv. 2. þm. Austurl. og hæstv. landbrh. hvað við viljum gera til að rétta við hag landbúnaðar. Við viljum náttúrlega byrja á að koma ekki aðeins landbúnaði, heldur öllum öðrum atvinnurekstri hér á viðunandi grundvöll, og ekki aðeins atvinnurekstrinum, heldur líka mikilsverðum þjónustustofnunum, eins og raforkuverum og hítaveitum, þessum helstu fyrirtækjum sem halda hér uppi atvinnu og gera okkur mögulegt að lifa hér menningarlífi. Ef svo heldur fram sem horfir, ef áfram verður étið innan úr þessum fyrirtækjum, ef áfram verður étið innan úr landbúnaðinum, ef áfram verður étið innan úr sjávarútveginum, ef áfram verður étið innan úr hinum almenna iðnaði, þá verður þess líka skammt að bíða, að kjörin verði verri, ekki aðeins hjá bændum, heldur líka hjá öllum almenningi. Þetta er sá mikli kjarni þessa máls sem víð verðum að íhuga. Landbúnaðurinn er ekki eitthvað sem hægt er að setja út í skúr í einhverja sérstaka skúffu og loka hann af fyrir umhverfinu. Þegar í málefnasamningi þessarar ríkisstj. var um það talað að hæstv. ríkisstj. mundi gera mikið átak í því að vinna markaði fyrir landbúnaðarvörur hefði maður náttúrlega getað búist við að í því fælist a.m.k. að tryggja landbúnaðinum nokkurn veginn sömu tekjur og kostnaðarhækkunum nam, skráning gengisins yrði með þeim hætti. En það er nú ekki því að heilsa. Þessi gengisstefna verður líka fjötur um fót hinum nýju búgreinum sem byggja einvörðungu á útflutningi, kemur illa við skinnaiðnaðinn meðan hann er á brauðfótum, bitnar á útflutningi á eldislaxi, bitnar á hverju einu sem víð tökum okkur fyrir hendur ef við ættum að efna til útflutnings: ég veit að hv. þm. víta þetta, skilja þetta, en þeir eru haldnir þeirri þráhyggju, eða miklu fremur sú ríkisstj. sem þeir fylgja, að þeir fást ekki til að haga sér í samræmi við það sem þeir telja skynsamlegt. Ef hæstv. sjútvrh. væri staddur hér í salnum hefði verið fróðlegt að rifja upp nokkur orð sem birtust í áramótagrein hans og voru skynsamleg og eiga við einnig í dag. Á hinn bóginn hefur hann skort festu og einurð til að fylgja þeirri stefnu fram sem hann þar boðaði í atvinnumálum. Niðurstaða hans eða úttekt á s.l. ári var sem sagt þessi: Við höfum náð verðbólgunni niður að vísu, en það hefur orðið á kostnað útflutningsframleiðslunnar. Það getur engin ríkisstjórn horft aðgerðalaus á þá þróun sem varð á s.l. ári. Þetta var niðurstaða sjútvrh. Í málefnasamningnum er talað um að bæta bændum óverðtryggðan útflutning landbúnaðarvara frá síðasta verðlagsári og skuli útvegaðar 3000 millj. kr. í því skyni. Þetta er auðvitað engin bót nema í eitt sinn, síðan heldur vandinn áfram. Því miður hefur verið haldið þannig á þessum málum að þessi vandi hefur verið magnaður. Nú vil ég aðeins segja það að lokum, að sú till., sem hv. 11. landsk. þm. hefur lagt hér fram, er svo sjálfsögð að óþarfi á að vera að flytja slíka till., heldur ætti sú athugun, sem þar er lögð til, þegar að fara fram. Og ég vil þá vænta þess, ef hæstv. landbrh. lætur af því verða, að hann geri þá líka nokkra athugun á því, hvernig sú pólitík, sem rekin hefur verið í gjaldeyrismálum, hefur leikið landbúnaðinn. Ég held að það væri mjög fróðlegt að fá slíka úttekt. Við sjáum það, ef við ferðumst með skipum eða flugvélum, að það eru gjarnan keyptar erlendar landbúnaðarvörur þó um íslensk farartæki sé að ræða. Það er gjarnan erlendur ostur í millilandaferðum hér innanlands í þeim pakka sem seldur er, skipin birgja sig upp með kjötvörum erlendis og fleira mætti rekja. Allt er þetta auðvitað afleiðing af því, að við skráum gjaldmiðil okkar rangt og hann gefur ekki rétta mynd af þeirri miklu dýrtíð sem er í landinu.