Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal halda mig við þetta frv. sem mest og ekki fara náið út í þær almennu bugleiðingar, sem kannske eiga frekar heima í umr. síðar í vetur, þegar ný vegáætlun sér dagsins ljós. Ég vil þó þakka hæstv. ráðh. fyrir mjög greinargóðar upplýsingar sem hann gaf okkur áðan um ýmsar áætlanir sem framkvæmdar hafa verið á vegum hans rn., og alveg sérstaklega vil ég þakka honum fyrir þær athuganir, sem hann hefur gert í sambandi við vegakafla á hringleiðinni austur, og vona svo sannarlega að þar fylgi fleira á eftir. Þessi þáttur ríkisútgjaldanna er hvort tveggja mikilsverður í hvívetna svo og fjárfrekur, og þarf þar vissulega margs að gæta. Þar steðja vissulega óvæntir erfiðleikar að þegar bensínverð hefur hækkað svo gífurlega og því erfiðara um vik að sinna þeim tekjustofni sem drýgstur hefur verið til vegaframkvæmda í landinu. Þó var á sumarþinginu bætt þar ríflega við og má þó vera að sumum þyki ekki nóg að gert. Ég dreg enga dul á það að ég sé ekki eftir hækkun bensínskatts sem rennur beint til vegaframkvæmda sé þar staðið að á þann veg sem ég tel eðlilegast, þ.e. að frumatriði þess máls sé fólgið í sem mestu jafnrétti öllum til handa hvar sem þeir kunna að búa á landinu. Frv. þetta, sem hér er til umr., tel ég vera til bóta svo langt sem það nær. Aðalspurningin er reyndar eins og fyrrum, eins og ég vék að áðan, um framkvæmd vegamála almennt hér á landi næstu ár, spurningin um það hvort hraðbrautir út frá höfuðborgarsvæðinu verða látnar sitja í fyrirrúmi eða stefnt að bættri samtengingu landshluta og fyrst og fremst, sem ég vildi þó helst af öllu, bætt ástand akvega innan landshlutanna. Það er það verkefni sem mér fyndist að ætti í raun að vera forgangsverkefni Vegagerðar ríkisins því að svo miklu skiptir þetta verkefni samgöngurnar innan hvers landshluta um alla þróun okkar byggðamála. Úr þessu fæst skorið með næstu vegáætlun, en ég óttast þó að hraðbrautirnar verði þar of frekar til fjárins. Það sýndi a.m.k. vegáætlun lögð fram í vor í heldur ríkum mæli. Það má vera að önnur fjáröflun leysi þessi hraðbrautarmál eða lagningu bundins slitlags á þjóðvegina svo sem frv. hefur komið fram um, - frv. sem hæstv. ráðh. vék að og kom fram í hv. Nd., sem snýr enn aðeins að annarri hlið þess máls því að ekki þarf siður áfram að halda austur á bóginn, halda áfram hringvegarframkvæmd þeirri sem enn er aðeins rúmlega hálfnað verk. Verði út í þessa fjáröflun farið af fullum krafti þá þarf vitanlega að hvoru tveggja að huga og verður vonandi gert og ég fagna mjög orðum hæstv. ráðh. þar að lútandi, einkum hvað snertir veginn austur á bóginn. Það kom mjög skýrt fram í máli hans að hann yrði ekki látinn sitja á hakanum ef af þessari fjáröflun yrði. En verði þarna rösklega að staðið ætti það um leið að létta vanda Vegasjóðs sjálfs vegna hraðbrauta út frá Reykjavík og meira ætti þá að koma til annarra verkefna, þ.e. þeirra verkefna sem ég álít brýnust varðandi almenn vegamál. Samtenging einstakra byggðarlaga innbyrðis er slík lífsnauðsyn að fátt veit ég betri stuðning við bætta möguleika íbúanna til samskipta af hvers konar tagi þjónustulega séð, öryggisins vegna svo og allra menningarlegra samskipta. Það er því ekki vegna neinnar andúðar við góðar hraðbrautir út frá höfuðborgarsvæðinu sem ég legg slíka áherslu á þetta forgangsverkefni. Þörfin er aðeins svo brýn og aðkallandi annars staðar, að gera vegina úti á landsbyggðinni nokkurn veginn akfæra mestan hluta ársins a.m.k. að þeir vekir verða að ganga fyrir úthlutun hins almenna vegafjár og eru þó tveir þættir þar enn ótaldir, sem ég hef lagt sérstaka áherslu á og með tillöguflutningi á Alþ. vikið að alveg sérstaklega og bent á ákveðnar leiðir. Þetta frv. kemur einmitt inn á vissa hluta þessarar till., í sumu þó ekki á þann veg kannske sem skyldi og í öðru vitanlega ekki. Ég tek dæmi um viðunandi lausn samkv. 9. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir að íbúamörk þeirra staða, sem þéttbýlisvegafjár njóta, færist úr 300 í 200, þótt ég hafi nú á síðustu tímum hallast að því að hér um gildi öll þéttbýlismyndun, allir þéttbýlisstaðir, því að íbúaaukning þeirra sumra hverra, þótt smáir séu í byrjun, kallar fljótt á víss verkefni, sem sinna þarf, og þá vaknar sú spurning hvort ekki eigi að gera það frá upphafi þéttbýlismyndunar á hverjum stað eftir að hún er kominn upp yfir vissa tölu, sem gæti þá allt eins miðast við 50 jafnvel eða 100. En ég fagna sem sagt þessari leiðréttingu, hún er vissulega til bóta. Algert sérvandamál, sem ég sé ekki beina lausn á í þessu frv. þó að það komi vitanlega þar inn í óbeint, eru þjóðvegirnir sem liggja eftir endilöngum kauptúnum og kaupstöðum landsins eða að miklum hluta. Ég hef margbent á það að hér þurfi til að koma alveg sérstök fjárveiting eða ráðstöfun fjár í þessu skyni auk þéttbýlisvegafjárins. Þetta er einkanlega orðið aðkallandi nú, þegar hin ýmsu sveitarfélög una ekki lengur við malar- og moldargötur sinar, heldur leggja á göturnar bundið slitlag. Þetta er nefnilega verkefni sem er svo gerólíkt að umfangi og kostnaði að engin samlíking kemst að miðað við fyrra ástand þessara vega. Einmitt þetta hlýtur að kalla á sérstaka fjáröflun til viðbótar, - hreinlega til víðbótar við núverandi fjáröflunarkerfi Vegasjóðs. Ríkisvaldið getur ekki lagt þessa byrði á sveitarfélögin á sama hátt og áður þegar verkefnið var allt annað og smærra í sniðum. Ég verð sem sagt að vona og vil trúa því að 11. gr. frv. snerti ekki þetta sérstaka mál neitt, sé ekki fyrst og fremst hugsuð varðandi þessa þjóðvegi í sambandi við gegnumaksturinn um kauptúnin, heldur sé hér um að ræða verkefni svo sem einmitt segir greinilega í grg. með frv. Ég álít að þessu verkefni eigi að sinna sérstaklega og ég treysti því að viðkomandi þm. svo og hæstv. ríkisstj. sjái til þess að þar verði séð fyrir sérstakri fjárveitingu, því að ég álít og miða þar við reynslu frá mínum heimastað að ríkið verði hér að taka á sig hlut umfram þéttbýlisvegaféð og utan þess jafnvel sem almennt vegafé gefur til annarra vegaframkvæmda. 11. gr. frv. er sú gr., sem ég hef helst staldrað við og er að því er ég vil skilja hana mjög til bóta, en þó hefði ég kosið vegna fyrri reynslu að ákvæði gr. sjálfrar hefði verið ótvíræðara og meira í samræmi við þá grg. sem frv. fylgir eða aths. við frv. Reynslan að þeim 10% af þéttbýlisvegafé, sem hingað til hefur verið haldið sérstaklega eftir, er a.m.k. ekki góð fyrir landsbyggðina og hefur raunar farið í örfáar stórframkvæmdir, nauðsynlegar skulum við segja. Þessi reynsla, ég vil segja vandræðasaga þessa 10% gjalds, er einmitt undirstrikuð í grg. eða aths. með frv. Nú þegar lögð er til hækkun þessa sérstaka gjalds, sem eftir er, haldið upp í 25%, þá er að vísu bætt þar inn í að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, sem er vissulega til bóta, en að öðru leyti sýnist mér sama orðalag gilda og hefur verið notað beinlínis til rökstuðnings því, eins og í grg. segir, að þetta fé hefur verið notað í því skyni einu að binda við tvær aðalframkvæmdir, við Hafnarfjarðarveginn í Kópavog og í Suðurlandsveginn á Selfossi. „En gert er ráð fyrir frekari dreifingu fjár þessa,“ segir með mjög svo hógværu orðalagi í niðurlagi grg. eða aths. með 11. gr. Hins vegar segir fyrr í grg. eða aths. um 11. gr., með leyfi forseta: „Hér er lagt til að árlega skuli halda eftir 25% af heildarframlagi því, sem veitt er til lagningar þjóðvega í kaupstögum og kauptúnum, í stað 10% svo sem nú er. Er þetta lagt til til þess að auðvelda fámennum kaupstöðum og kauptúnum að flýta gerð þéttbýlisvega með bundnu slitlagi skv. 30. gr.“ Það er mín skoðun vegna fyrri reynslu að þetta ákvæði, sem þarna er mjög skýrt og ákveðið og ágætt, hefði í raun þurft að standa í sjálfri frvgr. svo að ekkert færi þar á milli mála og raunar miðast beinlínis við vegina almennt á þessum stöðum, að það séu ekki bara þjóðvegirnir heldur gatnagerðin á þessum stöðum yfirleitt. Ég sem sagt vona að þm. geti fært þetta til betri vegar því að ég neita því ekki að að öðrum kosti óttast ég að framkvæmdin verði svipuð eða gangi a.m.k. eitthvað í sömu átt og verið hefur. Byggðanefnd Alþ. hefur mjög um þetta fjallað og þar hefur það ítrekað komið fram og að ég held einróma að þessi prósenta þyrfti að vera hvort tveggja hærri og eins að hún kæmi sveitarfélögum þeim, sem nú standa í stórframkvæmdum, mest byrjunarframkvæmdum í lagningu bundins slitlags á vegi sína, fyrst og fremst til góða, eins og grg. eða aths. með 11. gr. víkur mjög glögglega að og ég tel fullkomlega rétta. Ég hefði sem sagt viljað fá hér um skýrari ákvæði og ég hef að vísu einnig uppi um það eindregnar óskir að þetta framlag yrði fært upp í a.m.k. 35% ef séð verður til þess að ákvæðin standi sem nánast þessu sem þarna segir, til þess að auðvelda fámennum kauptúnum og kaupstöðum að flýta gerð þéttbýlisvega með bundnu slitlagi. Ég skal ekki fara að endurtaka það sem ég hef áður sagt um þessi mál hér á Alþ. frekar en ég hef nú þegar gert. Hins vegar veit ég að hér þarf til alveg sérstakt átak, alveg sérstaka aðstoð. E.t.v. færir efling Lánasjóðs sveitarfélaga okkur þar nokkuð í áttina, ég reikna heldur með því. E.t.v. fær Byggðasjóður þarna viðbótarverkefni einnig, það kann vel að vera, að með eflingu hans fari hann að taka einhvern þátt í þessu, t.d. varðandi sveitarfélögin. En fleiri leiða þarf eflaust að leita svo að sveitarfélögin fái sinnt verkefninu með fullum sóma og án þess að skapa sér óviðráðanlegrar byrðar. Til viðbótar þessu get ég lýst fullum stuðningi við breytingarnar varðandi vegi að sjúkraflugvöllum svo og breytingu á sýsluvegum og einnig þá um leið nauðsynlegri hækkun framlaga til þeirra. Hinu er svo ekki að neita, að kaupstaðirnir sleppa þarna of vel miðað við ýmis sveitarfélög sem þeim eru svipuð að stærð og legu, en það er reyndar önnur og meiri saga. Jafnvel eru til um það dæmi að sveitarfélög hafi sótt um kaupstaðarréttindi til kannske ekki annars meira en að losna við sýsluvegagjöldin. Ég skal hins vegar játa það, að ég er ekki eins hrifinn af hugmyndinni í 5. gr. um að heimila að styrkja af fé sýsluvegasjóðs lagningu og viðhald vega að sumarbústaðahverfum, þó að samkomulag náist um mótframlag af hálfu eigenda um afnot vegarins. Ég álít að sýsluvegasjóður hafi næg verkefni, þrátt fyrir að þarna komi til aukning fjár til hans, þó að þessu verði ekki bætt inn. Út af fyrir sig hef ég ekkert á móti því að það fólk, sem hefur efni á því að byggja sér sumarbústað og jafnvel heilar hallir í þessu efni, komist þangað nokkurn veginn klakklaust, en ég held að það eigi þá að bera þann kostnað sjálft, ef það þarf að fara það mikið út úr vegakerfinu að það sé nauðsynlegt. Að öðru leyti biðum við þm. vitanlega vegáætlunarinnar nýju með nokkurri óþreyju, enda gefst þá vitanlega betra tækifæri til umræðna um málið almennt og einnig með tilliti til hinna ýmsu verkþátta vegamála í landinu.



Herra forseti. Ég vildi með örfáum orðum lýsa ánægju minni með þær upplýsingar, sem fram komu í ræðu hæstv. ráðh., og þó kannske sérstaklega ánægju minni með þann stórhug, sem þar kom fram um vegagerð í landi okkar. Ég er honum sammála. Það þarf að vinna að þessu máli með áætlun til lengri tíma, og ég get tekið undir það sem hann sagði um varanlega vegagerð. Þetta er orðið ákaflega aðkallandi með þeim mikla bifreiðafjölda, sem landsmenn eiga nú orðið. Undir þetta get ég allt tekið. Ég get þó ekki annað en minnt hæstv. ráðh. á það að einnig eru til Vestfirðir. Þar er ekki enn lokið hringvegi. Að vísu er að því unnið og við metum það sem þar störfum. En þar er ákaflega mikið átak enn ógert, eins og m.a. kom fram í sambandi við fsp. á Alþ. í gær. Þetta þarf að leysa um leið og rætt er um hringveg um landið. Við annað getum við ekki unað. Ég tek, eins og ég segi, undir það að hrinda ætti því í framkvæmd að gera áætlun um meiri háttar átak í vegamálum okkar. Ég sé ekkert að því að taka erlent lán til slíkra framkvæmda á því er enginn vafi að það sparast óhemju í viðhaldi bifreiða sem allt er sparnaður á erlendum gjaldeyri. Að öðru leyti kvaddi ég mér hljóðs til þess að ræða um þéttbýlisféð og gera grein fyrir því, sem byggðanefnd hefur um það fjallað, en síðasti hv. ræðumaður hefur gert það að verulegu leyti og skal ég reyna að forðast að endurtaka það. Ég get tekið undir allt það sem hann sagði um þann þáttinn. Þó vil ég geta þess að byggðanefnd fjallaði um tvær leiðir til þess að auka þann hluta vegafjár sem renna mætti til varanlegrar vegagerðar um landið án höfðatölureglunnar. Ég veit að hv. þm. þekkja það að nú er varið 90% af þessu þéttbýlisfé til slíkra framkvæmda eftir höfðatölureglu, því er skipt eftir höfðatölureglu, en 10% eru til ráðstöfunar að till. vegamálastjóra til meiri háttar framkvæmda. Byggðanefndin taldi að sumu leyti eðlilegra að skipta þessum 90%, en láta þessi 10% vera, því að skiljanlegt er að slíkt fjármagn þarf að vera fyrir hendi til að grípa til í ýmsum tilfellum. því var það megintillaga byggðanefndar að hluta af þessum 90%, t.d. 40% af þessum 90%, yrði skipt á milli landshluta til varanlegrar vegagerðar eftir þörfum þeirra. Mætti þá orða það: í öfugu hlutfalli við það sem gert hefur verið af slíkum framkvæmdum í viðkomandi landshlutum. Til vara settum við fram þá till. að auka þessi 10% verulega, a.m.k. upp í 40%, eins og raunar kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, - hann ræddi að vísu um 35%, en ég hygg að við höfum rætt um 40%. Við getum að vísu fallist á annað í þessu sambandi, aðrar en þessar till. voru settar fram við hæstv. samgrh., sem var annar en nú er, og settar fram einnig í ræðu hér á þingi. Ég vil því fyrir mitt leyti áskilja mér rétt til að skoða þessa gr. vandlega og jafnvel flytja við hana brtt. í þeim anda, sem ég hef nú lýst. Ég held að það sé óumdeilanlegt að þörfin hjá hinum smærri sveitarfélögum sé orðin gífurleg og raunar, ef ég má orða það svo, úr öllu hlutfalli við það sem er á hinum stærri stöðum, eins og t.d. Reykjavíkursvæðinu, þar sem betur fer, hefur tekist að ná upp miklum hala og vinna stórvirki að þessu leyti. Það er margt sem knýr á, ekki aðeins krafa, sjálfsögð krafa íbúanna sjálfra, sem ekki vilja lengur una við það að þurfa að vaða aurinn upp að hnjám í minnstu úrkomu, heldur einnig krafa þjóðfélagsins, þ.e. krafa þjóðfélagsins til hollustuhátta í sambandi við frystihúsin. Þarna er átak sem verður að leysa ekki eingöngu vegna íbúa þessara staða, heldur vegna þjóðfélagsins í heild. Við fáum ekki lengi flutt út okkar sjávarafurðir án þess að yfirborð gatna í nágrenni við vinnslustöðvar verði bundið, það vitum við og sýnist mér þetta jafnvel eitt réttlæta að verulega meira sé af mörkum lagt til þessara framkvæmda en verið hefur og gert er ráð fyrir í þessu frv. Mér sýnist einnig að síðustu setninguna þurfi að athuga, þar sem svo segir, með leyfi forseta: „þar sem sérstök ástæða þykir til að ljúka ákveðnum áfanga, eða til að stuðla að hagkvæmari vinnubrögðum.“ Þetta er takmarkað. Ég tek undir það sem fram kom hjá síðasta hv. ræðumanni. Ég held þetta þurfi að víkka út. Að öðru leyti vil ég endurtaka ánægju mína með það, sem kom fram hjá hæstv. ráðh, Það er einlæg von mín að unnið verði að þessum málum eins og hann lýsti.



Herra forseti. Ég vil á sama hátt og þeir aðrir hv. þm., sem hér hafa tekið til máls á eftir hæstv. samgrh., þakka honum fyrir greinargóðar upplýsingar um væntanlega varanlega slitlagslagningu á vegi, sem mér skildist, ef ég man rétt, ná yfir 500 km til viðbótar við aðra vegalagningu og vegaviðgerðir að sjálfsögðu líka. Hann kom víða við og talaði m.a. um þann áfanga, sem ég held að Stór-Reykjavíkursvæðið bíði nú hvað mest eftir að verði lagður, þ, e. Kópavogur – Engidalur, talaði um að það kostaði 200 millj. kr., sem er gríðarlega há upphæð. Þetta er nú fjölfarnasti vegarkafli landsins. Ég vona að hann komist í notkun sem allra fyrst. Eins ef brú yfir að Borgarnesi styttir vegalengdina um 30 km, þá skil ég að sjálfsögðu eins og allir aðrir þörfina og hagkvæmnina í því að byggja þá brú. En það, sem kemur mér til að standa upp, er fjármögnunarleiðin sem hæstv. ráðh. minntist á. Það er happdrættisskuldabréfalán til að leysa þennan vanda að upphæð 5–6 þús. millj. kr., ef vel ætti að vera. Ég vona að ég fari þar ekki rangt með, en alla vega talaði hann um happdrættisskuldabréfalán. Nú vitum við að ríkissjóður á í gríðarlegum erfiðleikum með að standa í skilum vegna happdrættislána sem tekin voru fyrir 10 árum. Eins og komið hefur fram hafa hverjar 100 þús. kr. hækkað á þessum 10 árum í 1200 þús. kr. Og hvort það er sagt í gríni eða alvöru, þá getur ríkissjóður ekki staðið í skilum við handhafa þessarar skuldabréfa á gjalddögum. Hann þarf þess vegna að gefa út ný happdrættislánaskuldabréf. Þetta getur verið sagt í gríni en ég hef tekið það sem staðreynd þegar ég hef heyrt þetta sagt. Ég er hræddur við þessi happdrættislánaskuldabréf og hef hingað til talið rétt, áður en lengra er gengið á þeirri braut, að láta fara fram athugun t.d. á vegum fjmrn. eða hagdeildar Seðlabanka Íslands, hvað peningakerfi þjóðarinnar þoli af slíkum lánum, sem tekin eru í samkeppni við hið almenna lánakerfi þjóðarinnar og hljóta á einhvern hátt að hefta eðlilega sparifjármyndun í peningastofnunum. Framkvæmdir þær, sem gerðar eru með slíkum lánum eins og happdrættisskuldabréfalánum, eru til viðbótar þeim framkvæmdum, sem þjóðarbúið getur staðið undir af eðlilegu framkvæmdafé, eins og er áætlað í fjárl. hverju sinni. Ég held að við séum að gera hér of mikið á of skömmum tíma fyrir of lítið eigið fé og e.t.v. fyrir of dýrt fé. Ég held að það sé hættulegt að vera í samkeppni um sparifé þjóðarinnar á þann hátt sem hér er að staðið, að mínu mati er það stórhættuleg stefna. Ég hef áður komið að þessu máli á sama hátt í þessari hv. d. og ég vildi gjarnan að sú könnun, sem ég minntist á að færi fram á vegum fjmrn. eða hagdeildar Seðlabanka Íslands, yrði látin fara fram áður en við tökum of mikið af lausafjármunum þjóðarinnar og festum varanlega og eigum svo við vanda að etja eftir á, sem við komumst ekki út úr, a.m.k. ekki með eigin afli. Ég tel alveg nauðsynlegt að gert sé myndarlegt átak í vegamálum og á þann hátt sem hæstv. ráðh. minntist á áðan, og ég mun standa að því með honum á allan þann hátt sem ég tel mér mögulegt. En mér þætti eðlilegri aðferð við þær stórframkvæmdir, sem vegagerð um land allt er, að að henni yrði staðið á sama hátt og að stórvirkjunum okkar hingað til, það yrði gerð myndarleg áætlun um vegi með varanlegu slitlagi um allt land. Við gætum takmarkað það við einhvern ákveðinn km-fjölda, hvort við hefðum það 2 000, 3 000 eða 5 000 km., og það yrði gerð kostnaðaráætlun og þá fyrir alla landsfjórðunga í einu og síðan boðið út á alþjóðamarkaði á sama hátt og við höfum gert hingað til og eðlilegt er þegar svona stór mannvirki eru í framkvæmd, sem sagt að þessu staðið á sama hátt og við gerum með okkar stórvirkjanir. Ég álít að með slíkum vinnubrögðum væri hægt að vinna varanlega vegagerð á Íslandi á ekki meira en 5–10 árum, miðað við að eitt stórt verktakafyrirtæki fengi verkið eða þá tvö eða fjögur minni, ef eitt verktakafyrirtæki væri í gangi í hverjum landsfjórðungi og öll á sama tíma. Ég gerði það að gamni mínu áður en ég kvaddi mér hljóðs að hringja út í Seðlabanka og tala þar við einhvern úr hagdeildinni og biðja um upplýsingar um gengi bandaríska dollarans eins og hann stóð á þessum degi 1964. Gengi bandaríska dollarans þá var 43,06 kr., sölugengi. Gengi bandaríska dollarans í dag er 117,70, sölugengi. Gengi 100 þús. kr. í þessum happdrættislánaskuldabréfum 1964 var 100 þús. kr., í dag er það 1200 þús. kr. Það segir sig sjálft að það hlýtur að vera miklu ódýrara fyrir okkur að taka erlent lán og gera stórátak um allt landið í einu og borga þá á 10 árum þrisvar sinnum stofnkostnaðinn, heldur en að taka innlent lán og borga 12 sinnum stofnkostnaðinn að 10 árum liðnum. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. Ég ætla bara að vona að hæstv. samgrh. sé mér sammála um það að endurskoða þurfi fjármögnunarleiðina, að átakið sé stórt og myndarlegt, sem hann hefur hér lagt fram, hef ég viljað leggja til að það verði enn þá stærra og öðruvísi að staðið, á sama hátt og okkar virkjanir eru, og að erlent lán verði tekið. Ég álít það vera a.m.k. helmingi ódýrara, ef ekki meira, heldur en happdrættislánaskuldabréfin. Að öðru leyti lýsi ég ánægju minni með það, sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh., og mun styðja hann í hans góða starfi í þessa átt.



Herra forseti. Ég vil eins og annar ræðumaður, sem hér hefur komið, bera fram þakklæti mitt til hæstv. samgrh. fyrir þá ítarlegu grg. og skýringar sem hann hefur gefið okkur þm. í sambandi við það frv. sem hér er til umr. Þær voru vissulega fróðlegar og athyglisverðar allar þær upplýsingar og sú heildaryfirsýn sem maður fékk við að hlusta á ræðu ráðh. Þegar rætt er um vegamálin og nauðsyn á lagningu varanlegs slitlags á vegi landsins kemur ofarlega í huga manna - ekki síst okkar sem teljum okkur vera fulltrúa dreifbýlisins, að ævinlega þegar talað er við þá aðila, sem þar eru búsettir, þá finnur maður að efst á óskalista allra þeirra, sem búa fjærst þéttbýlinu, eru framkvæmdir um bættar samgöngur. Þess vegna vek ég athygli á því til að mynda hvernig komið er málum í austurhluta Norður-Þingeyjarsýslu, að þar er ákaflega margt vangert og mjög nauðsynlegt að fljótlega verði tekið til alvarlegrar athugunar að bæta úr þeim miklu vanköntum sem eru til að mynda á vegasambandinu milli þorpanna við Þistilfjörð, Þórshafnar, Raufarhafnar og Kópaskers, því að eins og ég sagði fyrr: frumskilyrði þess að hægt sé yfirleitt að halda við byggð í dreifbýlinu eru bættar samgöngur. Ef hægt er að fullnægja óskum fólksins sem býr þar um það veigamikla atriði, þá held ég að mönnum komi almennt saman um að það séu margvíslegir kostir sem fylgja því einmitt að vera búsettur í dreifbýli, sem gætu vegið upp á móti því sem við köllum gæði þess að búa í þéttbýlinu. Ég vil því leggja mikla áherslu á það að við afgreiðslu þessa frv. verði tekið til mjög gaumgæfilegrar athugunar að reyna eftir föngum að veita meira fjármagn til þess að bæta úr hinum miklu vandkvæðum sem þetta fólk á við að etja. Ég get vel fallist á þær skoðanir, sem hér hafa komið fram, um það jafnvel að breyta einhverju í sambandi við hlutfallaskiptingu af svokölluðu þéttbýlisfé. Eins og kom fram í ræðu ráðh. er hér um gífurlega mikla upphæð að ræða sem það kostar að vega, ef svo mætti að orði komast, hið strjálbýla en víðfema land okkar. E.t.v. má segja og það af nokkurri sanngirni, að það sé líka kraftaverk hvað okkur hefur tekist að gera í vegamálum við jafnerfið skilyrði og við að mörgu leyti eigum við að etja sem byggjum þetta land. Ráðh. kom inn á fjármögnunarleiðina og eins og oft áður í því sambandi verður maður var við, þegar rætt er um að fjármagna framkvæmdir í þessu þjóðfélagi, að þá er ráðamönnum mjög tamt að stöðvast við þá hugmynd að bjóða út svokölluð verðtryggð skuldabréf eða happdrættisbréfalán. Ég get tekið undir þau aðvörunarorð sem hv. 12. þm. Reykv. flutti hér áðan, að í sambandi við þessa tilhögun um útvegun fjármagns bæði til vegaframkvæmda og annarra framkvæmda í þessu þjóðfélagi, þá er það skoðun mín, að við séum komin nú þegar svo langt, að það nálgist hættusviðið í þeim málum, að nota þann hátt við fjármagnsútvegun sem hefur verið að bjóða út lán með þessum kjörum að lánin séu verðtryggð. Ég hef einhvern tíma áður gert grein fyrir þeirri skoðun minni að fólgin sé stórkostleg hætta fyrir allt fjármálakerfi þjóðarinnar í þeirri stefnu sem fengið hefur að ráða og hefur verið allt of mikilsráðandi í sambandi við fjármunaöflun til framkvæmda í þessu þjóðfélagi, einhliða heimild hins opinbera til þess að verðtryggja skuldbindingar. Eins og kom greinilega fram í ræðu hv. 12. þm. Reykv. erum við á þennan hátt að keppa í of ríkum mæli um hið takmarkaða sparifé landsmanna sem á að standa undir öllum venjulegum rekstri og framkvæmdum og er fyllsta ástæða til þess að hafa hér gát á. Eins og hann benti á er svo komið að þessi fjármögnunarleið hefur að mínum dómi verið ofnýtt og er algjört ábyrgðarleysi ef nú er ekki stungið við fótum og þessi mál athuguð gaumgæfilega alveg niður í kjölinn. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það verður ekki lengur haldið áfram á þeirri braut að ríkið, einn aðili í þessu þjóðfélagi, geti notað þá aðstöðu að sitja sem einn aðili að þeim markaði að bjóða út verðtryggð skuldabréf, enda er svo komið, eins og bent hefur verið á, að þetta er eins og að lenda í höndum á verstu okurklóm. Þau mál eru ekki til umr. núna og vonandi gefst tækifæri til að ræða þau á öðrum vettvangi. En ég vil aðeins lýsa þeirri skoðun minni hér, að ég er ekki í nokkrum vafa um að almenn fjárhagsmál þjóðarinnar verða ekki leyst nema með því að opna hér almennan verðbréfamarkað í þjóðfélaginu þar sem við fjármögnun, hvort heldur er til almennra eða opinberra framkvæmda, verði greitt fyrir fjármagnið eins og það kostar á hverjum tíma og framboð og eftirspurn ein látin ráða. Ég vil svo að öðru leyti lýsa stuðningi mínum við frv. og endurtek þakklæti mitt fyrir þá greinargóðu ræðu sem hæstv. samgrh. flutti í sambandi við þetta mál. Ég vona að þegar málið fær afgreiðslu verði tekið til gaumgæfilegrar athugunar að reyna að hafa það sjónarmið fyrir augum að bæta úr þeim vandkvæðum sem dreifbýlið á við að búa í sambandi við samgöngumál almennt.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. þm., sem hér hafa talað,fyrir það hvað þeir hafa tekið þessu máli vel, og reyndar vissi ég fyrir fram að því yrði vel tekið, því að hér er um að ræða eitt af mestu málum þjóðar okkar. Næst atvinnumálunum eru samgöngumálin undirstöðuatriði að góðri afkomu í þjóðfélaginu. Það gleður mig að heyra það að undir þetta mál skuli vera tekið svo sem raun ber vitni um hér í hv. deild. Ég vil í sambandi við þær upplýsingar, sem ég gaf hér áðan, geta þess að ég hefði haft ánægju af því að gefa enn frekari upplýsingar úr þessari merkilegu og vel unnu skýrslu frá Vegagerð ríkisins, sem ég er mjög þakklátur fyrir. Í þeirri áætlun er tekið fram um breytingu vega og annað þess háttar og flokkað niður í einstaka kafla, eins og ég gat um áðan, í sambandi við þá vegakafla sem hugsanlegt væri að leggja á varanlegt slitlag. Hér er unnið að stórri áætlunargerð. Það er vegurinn frá Hvolsvelli að austan hér vestur um og alla leið til Akureyrar, sem er aðalbrautin, unninn hér út í köflum og auk þess er svo til viðbótar tekinn, eins og ég gat um áðan, vegurinn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur og stærstu hlutar vegarins um Suðurland til Austurlands. Þetta yfirlit gæti ég látið hv. samgn. fá þegar hún fer að vinna að þessu máli, sérstaklega þó þegar verður farið að vinna að vegáætluninni. Ég vil svo segja það að ég mun í samráði við Vegagerðina leitast við að halda áfram með þennan hring, sem hér er um að ræða, og taka það sem eftir er óunnið af þessu stóra máli. Mér finnst líka ánægjulegt að heyra að hv. þm. eru sammála um að í þessu máli þurfi að taka heildarstefnu. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að gera slíka áætlun og það gladdi mig að heyra hér frá fleiri en einum þm. að það var síður en svo að þeim yxi þetta verkefni í augum, heldur vildu þeir tímasetja það með ekki minni hraða en ég nefndi hér áðan. Út af því sem fram kom hér í ræðu hv. 7. landsk. þm., Helga F. Seljans, þá er að alveg rétt hjá honum að það er jafnnauðsynlegt að tengja innanhéraðs eins og milli héraða. En hvorugt má vanrækja og það verður að játast eins og er af okkur sem höfum setið lengi á þingi að við höfum verið meiri áhugamenn um að tengja vegina innan héraðs heldur en heildarveginn. Þetta hefur stafað einfaldlega af því að þegar við komum inn í þessi verk þá var svo mikið ógert í einstökum vegum úti um landsbyggðina að nauðsyn bar til að vinna að því máli. Það hefur verið gert, og eins og hv. 12. þm. Reykv. tók fram áðan höfum við leyst samgöngumálin með undraverðum hraða af svo fámennum hópi í þessu stóra landi. Hins vegar er orðin nú brýn nauðsyn að gera ærlegt átak í aðalveginum þar sem hann er hættur í raun og veru að þola þá umferð sem um hann fer, bæði bilafjöldann og bilastærðina, sem hvort tveggja er orðið allt annað en vegirnir voru byggðir til, bæði vegir og brýr, því að þetta nálgast það að bílarnir taki út í brúarhandriðin og þunginn sé líka ofraun þeim mörgum og svo er einnig með vegina, þess vegna þurfum við að gera um það ákveðna áætlun. Hin atriðin innan kjördæmanna tökum við aftur með venjulegum hætti við afgreiðslu vegáætlunarinnar eins og venja er til, og þess vegna fór ég ekki sérstaklega út í það í sambandi við þetta mál nú. Það er eitt atriði í þessu frv. sem er nokkuð í samræmi við það, sem hv. 7. landsk., Helgi F. Seljan vék hér að, og það er ákvæðið um þjóðvegi heim í þéttbýliskjarnana sem eru að myndast, t.d. í kringum skólastaði og aðra slíka staði. Þetta hefur verið mikið vandamál. Þarna eru oft komnar margar fjölskyldur, getur verið 50–100 manns sem eru tengd slíkum stöðum, og væri því óeðlilegt að hafa ekki heimild til þess að mega taka þennan veg eins og aðra, þegar um einstaka bæi er að ræða, því að þarna eru oft miklu fleiri heimili en á þeim bæjum sem tengdir eru í enda á þjóðvegi. Um það, sem hv. þm. sagði um þéttbýlisvegaféð í kaupstöðum og kauptúnum, vil ég í fyrsta lagi segja það að tveir stærstu þættirnir sem hafa verið í sambandi við þetta og fyrst og fremst þó sá stærsti, vegurinn gegnum Kópavog til Hafnarfjarðar, ríkið tók hann að sér að öllu leyti á s.l. ári, þannig að hann er ekki lengur tengdur þessu þéttbýlisfé. En rétt er það að þessi 10% fóru í þessa tvo staði, eins og kemur fram í grg., annars vegar Kópavog og hins vegar Selfoss. Gegnum Selfoss hefur nú einnig verið lokið við að gera varanlegan veg, svo að þessir stærstu staðir eru út úr dæminu og verða því fleiri sem njóta en ella svo að hér er um að ræða meira en tilfærsluna í prósentum. Hitt er svo annað mál að það er auðvitað hugsunin í þessu, eins og kemur fram í frv., að það séu þjóðvegirnir innan þessara kauptúna sem hafi forgang með þessu. Að því leyti er þetta þéttbýlisfé eins og kom fram í hans ræðu, að t.d. eins og á Reyðarfirði og Eskifirði mundi aðalvegurinn í gegnum þessa staði, sem tengdur er við þjóðveginn, verða að hafa þar forgang. En þetta léttir að sjálfsögðu fyrir í þessum byggðarlögum. Með þessari breytingu fá þeir miklu meira fjármagn og eru fljótari að leysa þetta verkefni, sem gerir það að verkum að það er líka auðveldara að fást við önnur verkefni að þeim loknum eða samhliða, eftir því sem hagkvæmt væri. Þess vegna er þetta nú veruleg breyting. Hins vegar það, sem hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, talaði um, að breyta hlutfallinu eins mikið og hann talaði um og miðað við höfðatöluregluna, var ekki talið rétt að lagt yrði til af hálfu rn. Ef það ætti að gerast, þá yrði það að vera í hv. Alþ. En hér er stigið verulegt spor einmitt í þá átt að bæta þarna um og gera kaupstöðunum og kauptúnunum léttara fyrir en ella, auk þess sem tekjurnar eru miklu meiri af hinu almenna gjaldi en áður hefur verið. Ég tek undir það með hv. þm. Helga F. Seljan, að mér finnst það ekki óeðlilegt verkefni þó Byggðasjóður annaðhvort lánaði eða léti fé til vegagerðar, sem yrði nú sennilega fyrst og fremst lán, því að það eru fá byggðamál fyrir utan sjálf atvinnumálin, eins og ég áðan gat um, sem eru hagkvæmari en góðar samgöngur. Mér finnst því ekki óeðlilegt þótt Byggðasjóður með sínu aukna fjármagni lánaði til vegaframkvæmda í sambandi við ákveðin verk á ákveðnum stöðum til þess að greiða úr þessu máli. Út af því, sem hv. 7. landsk. þm. sagði um sumarbústaðahverfin þá er hér eingöngu átt við hverfi. Þó að hann eða ég færi að byggja sumarbústað mundi það ekki þýða það að við fengjum veg þangað. Hins vegar væri sýslunefnd heimilt, eins og sýslunefnd Árnessýslu í þessu tilfelli, að taka þátt í kostnaði við veg heim að Ölfusborgum og sýslunefnd Mýrasýslu að taka þátt í kostnaði við vegagerð að Munaðarnesi til hverfanna sem hafa myndast á þessum stöðum. Nú er um þetta sem annað hægt að hafa mismunandi skoðanir. Hinn megum við ekki gleyma að það er verulega mikils virði fyrir héruðin að fá þessi stóru hverfi sem eiga veruleg viðskipti í byggðarlögunum og eru þeim þess vegna nokkur lyftistöng. Ég tel mig þekkja nokkuð til í mínu heimahéraði að þessu leyti og það má ekki gera litið úr því hve mikils virði það hefur verið fyrir héraðið að fá það stóra hverfi sem þarna hefur byggst upp og heldur áfram að stækka. Sama er með Ölfusborgir og slík hverfi, að það er ekki ósanngjarnt þó að sýslunefnd eða sýsluvegasjóður legði eitthvað til þessara mála þegar um slíkt er að ræða. Ég tek undir með hv. 7. landsk. um myndun kaupstaða, sem sleppa við sýsluvegasjóðsgjöldin. Ég hef yfirleitt verið á móti öllu slíku og hef sagt, kannske í nokkru gríni, en þó held ég í meiri alvöru, að ég vonaðist til að öll mín ráð yrðu búin að vera í mínu heimabyggðarlagi áður en þar yrði gerður kaupstaður. Ég vil láta þessi kauptún vera í tengslum við byggðarlögin. Þessi byggðarlög hafa á margan hátt byggt þau upp og mér finnst sú stefna röng að slíta þau frá á þennan hátt. Ég hugsa að ég verði ekki svo gamall að ég skipti um skoðun á því Út af því, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði, þá nefndi ég einnig Djúpveginn sem þátt í hringvegi, og það er meira að segja svo að það er til fé til þess að halda því verki áfram, sem er afgangur af þeim happdrættisbréfum sem seld voru á s.l. ári. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. 12. þm. Reykv. að ríkissjóður hafi ekki getað greitt þau ríkisskuldabréf sem hann hefur þurft að innleysa, heldur hafi það verið þannig að það hefur ekki verið áhugi á því að það yrði gert. Eigendurnir hafa gjarnan viljað endursegja þau þótt þeir gætu fengið þau borguð út. Ég veit að þessi lán, sérstaklega spariskírteinalánin, eru dýr því að þau eru tengd byggingarvísitölunni. En hinu er ekki að neita að það er líka óskaplegur kostnaðarmunur hvort við erum að framkvæma uppbyggingu í dag eða við vorum að framkvæma hana fyrir 10 árum eða svo. Á því er orðin geysilega mikil breyting. Ég vil segja það í sambandi við mál hv. 12. þm. Reykv. sem því miður er hér ekki viðstaddur, að auðvitað er engri loku fyrir það skotið að til komi erlent fjármagn til þessara verka, ekki síst stórverka, og m.a. hef ég fregnað af því að það geti komið til að erlendir aðilar gerðu tilboð í stórverk og hefðu möguleika til að fjármagna það með hagkvæmum hætti. Ég vil ekki hafa neina fordóma í því né öðru. Það verður að fara eftir því sem metið er hagkvæmast og líka hvað hægt er að taka að láni í erlendri mynt. Út af því, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan, þá tek ég undir það með honum að það er fátt sem fólkið úti á landsbyggðinni hefur meiri áhuga á en vegagerð og góðum samgöngum. Það er svo mikil breyting á þeirra lífi að hafa góðar samgöngur að brýna nauðsyn ber til þess að styðja vel að því máli. En út af happdrættisbréfunum vil ég geta þess að þau hafa fleiri hliðar, sem ég tel til kosta, heldur en verðtrygginguna. Líka er það nokkur ánægja fyrir fólk að kaupa slík bréf til þess að stuðla að því að greiða fyrir samgöngubótum. Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta hefur komið greinilega fram í sambandi við Skeiðarársandsveginn og þetta hefur einnig komið greinilega fram í sambandi við Djúpveginn. Ég held líka að það muni koma fram um einstaka þætti sem verða boðnir út. Að nokkru leyti hefur þetta orðið til þess að auka sparnað. Ég veit að það hefur að einhverju leyti farið í þetta fé, sem að öðrum kosti hefði lagst inn hjá lánastofnunum, en það hefur líka komið fé sem hefði að öðrum kosti ekki verið fest á þennan hátt eins og gert hefur verið. Hitt er ég honum sammála um, að nauðsyn ber til að gera þessi mál almennari. Ég hef löngum verið á þeirri skoðun að það væri afskaplega hæpið að halda áfram þeirri peningapólitík, sem við höfum gert, að hafa verðtryggingu á lánastarfsemi ekki meiri en gert hefur verið. Í því sambandi get ég vel tekið undir með honum um almennan verðbréfamarkað, að það sé skynsamleg leið. Það er svo t.d. með lífeyrissjóði hjá þeim aðilum sem hafa þá í óverðtryggðu fé, að þetta verður ekki að neinu. Því er brýn nauðsyn að taka þessi mál miklu fastari tökum og til alvarlegrar athugunar í framtíðinni. Ég get því verið honum sammála um það, að að þessu leyti er nauðsynlegt að taka þetta mál almennara en verið hefur. En kostur er líka við þessi happdrættislán að fólki þykir vænt um veginn sinn og það er stundum eins og mönnum þyki enn þá vænna um það sem þeir hafa lagt til að einhverju leyti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Ég endurtek þakkir mínar og mun að sjálfsögðu verða til samstarfs við hv. n., þegar farið verður að vinna í þessu máli, og mun taka við ábendingum sem til betri vegar horfa, því að mestu máli skiptir að minni hyggju að ná upp heildarmynd af hinum stærri verkum okkar í vegagerð og gera áætlun um hvað við ætlum að vera fljótir að vinna það verk.