Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurjón Á. Ólafsson Um þetta mál er fátt eitt að segja. N. hefir orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. Er frv. fram komið vegna þess, að einum hreppi í Rangárvallasýslu hefir verið skipt, og er því tvímælalaust rétt og nauðsynlegt að setja sérstaka dómþinghá í hinum nýja hreppi. N. hafði ekkert við frv. að athuga, en var einhuga um að mæla með, að það yrði samþ.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Það var talsvert rætt um þetta mál við 2. umr. Þá komu fram till. um að færa frv. í það horf, sem sæmilegt er að samþ. það í aðalatriðið í þeim till. var það að banna að eyða þessum fugli með eitri. Nú sýndi atkvgr. það, að meiri hl. hv.þdm. vildi ekki fallast á, að þetta ákvæði væri sett inn í l., þ. e. beint bann við þessari aðferð. En ýmsir hv.þm., sem í málinu töluðu, lýstu því beint yfir, að þeir skildu ekki tilgang frv. á þann veg, að það væri tilætlunin að eyða þessum fugli með eitri. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að hann teldi það ekki felst í frv. að sú aðferð yrði notuð, og taldi hinsvegar ónauðsynlegt að setja inn í l. ákvæði á móti því. Það er gert fyrið fyrir því í 2.–3. gr. frv., að sett sé reglugerð um eyðingu svartbaks innan ákveðins svæðis, ef 5 eða fleiri varpeigendur innan þess svæðis krefjist þess og þessi reglugerð sé síðan send ráðh. til staðfestingar, og að hann staðfesti reglugerðina, ef hún brýtur ekki í bága við gildandi lög. Nú hefir meiri hl. allshn. komið sér saman um að flytja brtt. við 3. gr. frv., að á eftir orðunum „gildandi lög eða reglugerðir“ komi: eða heimilar ómannúðlegar eyðingaraðferðir. - Það er sem sagt svo nú, eins og frv. er, að ef reglugerð kemur frá einhverju því svæði, sem samkv. því hefir leyfi til að setja reglugerð um eyðingu svartbaks, og það stendur í reglugerðinni, að heimilt skuli að eyða svartbak með eitri, þá má segja, að það brjóti ekki í bág við gildandi lög, og getur þá ráðh. ekki komizt hjá því að staðfesta slíka reglugerð en með því að setja þetta ákvæði inn í frv. væri fengin heimild fyrir ráðh. til þess að synja reglugerð staðfestingar, ef í henni væri gert ráð fyrir ómannúðlegum eyðingaraðferðum. Ég geri ráð fyrir, að hv. hv. Ak., sem tók það fram við 2. umr. þessa máls, að hann gæti ekki fallizt á, að leyft yrði að útrýma svartbaknum með eitri, geti fallizt á, að ráðh. eigi ekki að vera bundinn við að staðfesta reglugerð, ef hún brýtur ekki í bág við gildandi lög, þótt hún sjáanlega brjóti í bága við mannúðlegar aðferðir. Mér hefir verið skýrt frá því að sumstaður hér á vesturlandi, þar sem menn eru í sífelldri herferð gegn þessum fugli, hafi verið tekin upp sú aðferð að klippa blikkplötur í litla ferstrenda eð, þrístrenda búta, og setja þessa búta svo í æti, og setjast þessir bútar svo í hálsinn á fuglinum og draga hann til dauða fyrr eða síðar. Ég get ekki hugsað mér, að nokkur hv.þm. vilji greiða atkv. með því, að fuglinn verði drepinn á þennan mjög svo ómannúðlega hátt, en þessi aðferð brýtur ekki í bága við lög, því það er hvergi tekið fram í lögunum, að ekki megi hafa hana, og ég þykist viss um, að þessu frv. óbreyttu, ef að lögum verður, að ef t. d. einhverjir 5 æðarvarpseigendur fengju samþykkta reglugerð, þar sem ákveðið væri, að fuglinn mætti drepa með þessari aðferð, þessum plötuslætti, að þá væri ráðh. skyldugur til að staðfesta þá reglugerð. Ef hinsvegar þessi smuga er höfð fyrir ráðh., þá getur hann synjað um staðfestingu á þeim reglugerðum, sem ákveða einhverjar þær eyðingaraðferðir, sem eru þannig, að enginn hvítur maður getur verið þekktur fyrir að nota þær. Ég veit, að þessi saga, sem ég sagði áðan er sönn, og sú eyðingaraðferð, sem ég lýsti þar, er svo ómannúðleg, svo dýrsleg, að ég er hissa á því, að hún skuli vera til. En samkv. löggjöfinni er heimilt að beita henni og sömuleiði, eitrun, og þess vegna leyfi ég mér, ásamt þeim hv. 2. þm. Reykv., hv. 1. landsk.þm. og hv.þm. Snæf., að bera fram þá brtt., að á eftir orðunum „gildandi lög eða reglugerðir“ komi: eða heimilar ómannúðlegar eyðingaraðferðir.

*Sigurður Einarsson: hað er næsta undarlegt innræti meiri hl. hv.allshn. til þeirra manna, sem árum saman hafa verið í vandræðum með að verja vörp sín gegn þeim versta vargi, sem til er hér í landi. Við fyrri umr. þessa máls hefir verið list svo vel nauðsyn þess, að varpeigendur væru ekki hindraðir í því af löggjöfinni sjálfri að eyða þessum vargi, að það hefði verið sennilegt, að nú hefðu ekki verið bornar fram nýjar till., sem stefna að því að gera þetta frv. að engu, og ég er þess fullviss, að það er í fullri óþökk hv. d., að meiri hl. hv.allshn. fer nú að búa til þessa smugu fyrir ráðh., til þess að hann geti smeygt sér framhjá því að staðfesta þær reglugerðir, sem settar verða. Þarna þarf enga smugu, og þarna á engin smuga að vera. Þeim mönnum, sem eiga að verja vörp sín, er betur trúandi fyrir því að meta, hvað eru ómannúðlegar aðferðir, heldur en Rvíkingum, sem aldrei hafa í æðar varp komið og ekkert þekkja til eðlis þessa máls, og hvað þessum brtt. viðvíkur, þá ber hv. dm. að fella þær, þar sem beinlínis er búið að lýsa því yfir, að þær séu ætlaðar til þess að höggva gat á frv., svo að það geti ekki komið að notum. Hv. 8. landsk. sagði hér mikla reyfarasögu af því, hvernig Breiðfirðingar færu að því að blikka fuglinn til bana. Ég hefi aldrei heyrt um þessa aðferð talað, en sagan er ljót, ef hún er sönn. En mér þykir ótrúlegt, að gripið sé til svo seinvirkra ráða, og því aðeins er það gert, að varpeigendur megi ekki nota aðrar hraðvirkari aðferðir til þess að verja sig fyrir þessum vargi. Ég verð að beina þeirri áskorun til hv. dm., að þeir felli þessa brtt. og sýni á þann hátt, að þeim er annara um þá bændur, sem vilja verja varp sitt fyrir þessum skaðlega vargi, heldur en um varginn sjálfan.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Ég vissi það, að hv. fl. landsk. mundi taka til máls, því ég heyrði hann kveðja sér hljóðs. En þegar ég minntist á, hvað hv.þm. Ak. hefði sagt um eitrun, þá lét ég hjá líða að geta um það, sem hv. 9. landsk. sagði við 2. umr. Þá sagði hann, að alls ekki væri gengið út frá því, að eitrun yrði viðhöfð. Nú er hann búinn að gleyma þessum ummælum sínum frá fyrri umræðu, og leggur nú mesta áherzluna á það, að þeim, sem varplönd eiga, sé betur trúandi fyrir að ákveða aðferðir til að eyða fuglinum heldur en þeim, sem aldrei hafi í varplönd komið. Það er eins og þessi hv.þm. sé alinn upp af veiðibjöllum, eða þá af æðarkollum, því svo er að sjá sem hann telji, að sérstaklega náin kynni þurfi að hafa af þessum fuglum til þess að vera dómbær á það, hver meðul séu réttmæt til þess að eyða svartbak. En þetta er alls ekki höfuðatriðið. Höfuðatriðið er það, að Alþingi afgreiði ekki þetta mál á þann hátt, að það verði þjóðinni til skammar. En það er til skammar að heimila ómannúðlegar aðferðir, svo sem eitrun eða að setja blikkplötur í æti, eins og ég gat um áðan, að sumstaðar væri gert, því það hlýtur að hafa í för með sér langvinnan og kvalafullan dauðdaga. Ég þykist vita, að æðarvarpseigendur semji reglugerðir um eyðingu fuglsins, og ég hefi ekkert á móti því, að þeir eigi frumkvæði að slíkum reglugerðum. En aftur á móti vil ég, að það sé á valdi ráðh., hvort hann samþ. þessar reglugerðir, og hann sjái um, að ekki sé þar gert ráð fyrir öðrum eyðingaraðferðum en þeim, sem sæmilegar eru. En það þarf ekki að fylgjast að, að varpeigendur hafi áhuga fyrir því að eyða veiðibjöllu, og hitt, að þeir sjái svo um, að þær eyðingaraðferðir séu sæmilegar, sem heimilaðar eru í hverju einstöku tilfelli, og þetta skilur hv. 9. landsk. vel, og við 2. umr. kom það greinilega í ljós, að hann fann það, að allir myndu hafa andstyggð á að kvelja lífið úr fuglinum með eitri eða blikkplötum. Hann fann, að ekki myndi rétt að fylgja því fram, svo að margir heyrðu, að slíkar aðferðir væru notaðar, og þess vegna sagði hann við 2. umr., að ekki væri til þess ætlazt, að fuglinum væri eytt með eitri. Nú stendur þessi hv.þm. hér upp og flytur ræðu, og er þá svo að heyra; að honum finnist engin aðferð of ómannúðleg eða grimmdarleg, ef æðarvarpseigenda samþ. hana, og þess vegna sé sjálfsagt að rígbinda ráðh. við að staðfesta hverja þá reglugerð, sem þeir kunna að gera, hversu ómannúðleg sem ákvæði hennar yrðu. Ég hélt, að traust þessa hv.þm. á núv. atvmrh. væri svo mikið að hann slægi því ekki föstu, að bændur þar vestra hefðu meira vit á þessum málum heldur er ráðh., og á meðan þessi hv.þm. hefir jafngreiðan gang að hæstv.atvmrh. eins og hann hefir nú, þá ætti ekki að vera hætta á því, að ráðh. færi ekki eftir till. æðarvarpsnotenda. Hv. þm. gleymir því, að meiri hl. allshn. er ekki að mæla því bót, að ekki megi eyða fuglinum, heldur er hann aðeins að takmarka eyðingaraðferðirnar innan þess ramma, sem hvítir menn geta aðhyllzt. Það er sjálfsagt, að leyfilegt sé að eyða fuglinum með skotum, en það er svo mikill stigmunur á því að skjóta fuglinn og á því að eyða honum með eitri eða blikkplötum, að það er ekki sambærilegt. Hv. 9. landsk. og aðrir þeir, sem vilja samþ. þetta frv., hafa lýst því yfir, að þeir vilji ekki, að fuglinum sé eytt með eitri, og hv. 9. landsk. vildi bera fram till. um, að það yrði ekki gert með blikki. Það er því allundarlegt, ef þeir vilja ekki fella inn í lögin ákvæði, sem er vörn gegn því, að ómannúðlegum eyðingaraðferðum sé beitt. Hvers vegna vill hv. 9. landsk. það ekki? Hvers vegna segir hann það hér í ræðu, að hann vilji ekki, að notaðar séu ómannúðlegar aðferðir, en ætlar svo að stuðla að því eða opna því leið með atkv. sínu, að það verði gert? Ég held, að hv.þm. leggi of mikið ofurkapp á þetta mál. Ég veit ekki, hve margir af kjósendum hans eiga afkomu sína undir æðarvarpi. Ég held, að það sé ekki af meðfæddri grimmd hv.þm., sem hann vill eyða þessum fugli þannig, heldur hitt, að hann búist við að vinna nokkur atkv. með þessari framkomu, en ég held, að það hefni sín.

*Sigurður Einarsson: Ég get ekki fallizt á það, að þetta frv., eins og það nú liggur fyrir, sé þjóðinni til skammar, en það er annað, sem er þjóðinni til skammar. Það er þjóðinni til skammar, ef varp og varptekjur Íslendinga eru látnar ganga eins úr sér eins og verið hefir að undanförnu vegna þess, að löggjöfin hafi ekki dáð í sér til að aðstoða varpeigendur eins vel og með þarf. Ég kann ekki heldur við það, og finnst það hlægilegt, þegar hv. 8. landsk. er að tala um meðfædda grimmd, og svo er hann að tala um aumingja fuglinn, en um æðarvarpseigendur talar hann eins og þeir væru kvikindi. Hann talaði um þá með djúpri fyrirlitningu, sérstaklega ef þeir væru ekki fleiri en fimm saman. - En ég vil segja þessum hv.þm. það, að hann má tína saman æðimarga svartbaka, ef ég á að meta þann hóp meira en fimm æðarvarpseigendur. Það sýnir bezt, að málið er sótt af allmiklu kappi, að farið er að tala um mennina eins og þeir væru auðvirðileg kvikindi, en kvikindin - varpfuglinn, sem á að eyða vegna þess, hve hann er skaðlegur, er orðinn að heilögu dýri. Þá þótti mér allt blikkplötuhjal hv. 8. landsk. allóviðfelldið. Af ræðu hans mætti halda, að Breiðfirðingar stæðu við það dögum eða jafnvel vikum saman út um klappir og sker að klippa blikkplötur ofan í svartbak, en það er öllum sanni fjarri. Það getur verið, að einhverntíma hafi það komið fyrir, að varpeigandi, sem hefir átt erfitt með að verja varp sitt fyrir ágangi þessa vargs, hafi í úrræðaleysi gripið til þess að klippa ofan í þá eina eða tvær plötur, en það hefir þá verið vegna þess, að sá maður hefir verið hálfsturlaður af ergelsi vegna þess skaða, sem þessi vargur hefir unnið honum.

*Jónas Guðmundsson: Ég á hér á þskj. 260 brtt. nokkrar við þetta frv., sem fyrir liggur til umr. Við 2. umr. þessa máls urðu hér að mínum dómi nokkur mistök á afgreiðslu þessa máls, þar sem greinar þær voru felldar, sem í raun og veru hefðu átt að koma inn í frv., en aftur voru þá samþ. greinar, sem bæði eru þannig settar í frv. sjálfu og eins eru þannig að allri efnisgerð, að frv. getur tæplega staðizt eins og það nú er orðið. Það er sem sé eftir frv., eins og það nú er, skylda að kjósa með hlutfallskosningu í kauptúnum, þar sem ekki eru fleiri íbúar en 300, ef kauptúnið er sérstakt hreppsfélag. En í kauptúni, sem er gríðarstórt, en ekki er sérstakt hreppsfélag út af fyrir sig, þ. e. a. s. kauptún, sem vaxið er upp í hreppi, sem í eru nokkrir sveitabæir, sem því tilheyra sama hreppi og kauptúnið, þó að kauptúnið sé meginhluti hreppsins. Í slíku kauptúni þarf að safna undirskriftum samkv. frv. á hverjum tíma, til að kjósa megi þar með hlutfallskosningu. Þetta virðist mér óhafandi ósamræmi. Með þessu frv. er hugsuð sú breyt. á kosningaraðferð í stórum sveitum og í bæjum, að það sama fyrirkomulag, sem undanfarin ár hefir verið haft á kosningum í bæjarstjórnir í kaupstöðum, hlutfallskosning, verði innleidd í kauptúnum, auk þess sem allar sveitarstjórnarkosningar verða gerðar leynilegar. Þessi tvö atriði eru meginatriði frv. Öll önnur atriði í frv. eru til þess að færa frv. til samræmis við þær reglur, sem gilda um kosningar til Alþingis, og gera fólki léttara fyrir um að komast til kjörstaðar. Að hafa margskonar fyrirkomulag á kosningum í landinu er til þess fallið að villa fyrir á ýmsan hátt. Og í raun og veru ætti það að vera svo, að hlutfallskosningar væru viðhafðar um land allt og einnig við alþingiskosningar. Ég held, að þessar brtt. á þskj. 260 þarfnist ekki mikilla skýringa fram yfir það, sem ég hefi þegar sagt. Ég vil þó geta þess, að ætlazt er til, að 6. og 7. gr., sem verð, nýjar greinar, verði sérstakur kafli í frv., sem heiti: Leynilegar kosningar. Hlutbundnar kosningar og óhlutbundnar. Og á hann að koma á eftir 1. kafla frv., á undan núverandi 2. kafla þess, því að 17. gr. frv., sem er um þetta efni, er á röngum stað í frv. og þarf að færast til. Hér er því lagt til, að ákvæði 17. gr. verði færð á þennan hátt til í frv. með nokkrum breyt., eins og hv.þm. hafa þegar kynnt sér, en 17. gr. sem slík verði felld niður. Fyrsta brtt. á þskj. 260 er við 4. gr. frv., sem leiðir af þeirri breyt., sem lagt er til, að gerð verði með ákvæðum, sem felast í þeirri tillögugr. brtt., sem lagt er til, að verði ný 7. gr. (tölul) 2.). Þessar brtt. falla því alveg saman. Þá er, sem áður er getið, lagt til, að 17. gr. frv. falli niður, og að síðustu, að kaflaskipti og greinatala frumvarpsins breytist samkvæmt atkvæðagreiðslunni. Aðrar brtt. en þessar tel ég mig ekki geta flutt við frv., þó að ég hinsvegar sé ákaflega hræddur um, að það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í frv. um kosningu aðalmanna og varamanna í hreppsnefndir geti gefizt misjafnlega. En ég sem sagt treysti mér ekki til að flytja brtt. við það. Ég sé ekki, að miklu heppilegra fyrirkomulag verði hægt að taka upp í því efni. Mismunurinn á þessari brtt. og frv., sem hér liggur fyrir, virðist mér vera sá, að í stað þess að skrifa númer á kjörskrá verði skrifað nafn þess, sem kosinn er. Þetta er ekki efnisatriði, heldur formsatriði, til þess að síður valdi ruglingi, eins og mörg dæmi eru til, að komið hefir fyrir, að skakkt númer hefir verið tekið á kjörskrá, þannig að menn hafa skrifað númer þess næsta á undan eða eftir þeim, sem tilætlunin var að kjósa.

Frsm. (Thor Thors) Það hefir staðið til, að allshn. athugaði nánar þetta frv., því að ýmislegt er í því, sem þarf að leiðrétta, og sumt, sem þarf að breyta að áliti allshn., þó að ekki hafi orðið af því enn. Ég vil því leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., svo að allshn. geti lokið við sínar brtt. áður en þessari umr. er lokið.

Forseti (JörB): Enda þótt mál þetta sé búið að vera alllengi til meðferðar í þinginu, þá tel ég rétt að þessu sinni að verða við tilmælum hv.þm. Snæf. og fresta umr. til morguns. En lengur verður það ekki gert.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Allshn. hefir orðið sammála um að mæla með, að þetta frv. sé samþ. eins og það liggur fyrir frá hv.Ed., en þar voru gerðar á því nokkrar breyt., og voru þær gerðar í samráði við póst- og símamálastjóra og hæstv.dómsmrh. Tveir nm. hafa sérstöðu og telja, að þetta mál hefði verið hægt að leysa með reglugerð, byggðri á lögum nr. 82 frá 19l7, en annars hafa þeir ekkert út á frv. að setja.

Thor Thors Eins og hv.frsm.allshn. sagði, höfum við hv. 8. landsk. og ég óskað að láta þess getið í nál., að við teljum, að hægt hefði verið að setja samskonar ákvæði með reglugerð, byggðri á lögum nr. 82 frá 1917. Í 2. gr. þeirra laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þráðlausar firðviðskiptastöðvar á erlendum skipum og í íslenzkri landhelgi má aðeins nota samkv. þeim ákvæðum, sem ráðuneyti Íslands setur í reglugerð. Ráðuneytið getur bannað öll þráðlaus firðviðskipti innan íslenzkrar landhelgi og gert þær ráðstafanir, er nauðsynlegar þykja, til þess, að banninu verði hlýtt.“ Ennfremur segir svo í þessum lögum: „Þráðlausar firðviðskiptastöðvar á íslenzkum skipum, hvort heldur eru innan eða utan íslenzkrar landhelgi, sem ekki eru eign landssjóðs, má aðeins setja á stofn og starfrækja að áður fengnu leyfi ráðuneytisins. Sé skilmálum leyfisins um útbúnað og rekstur stöðvanna ekki fullnægt, getur ráðuneytið afturkallað leyfið.“ Með þessum ákvæðum hefði ráðh. getað sett þau skilyrði, sem hann óskaði, fyrir því, að loftskeytastöðvar væru starfræktar í íslenzkum skipum, og í reglugerð nr. 32 frá 1918 segir svo í 2. gr.: „Enginn má setja upp eða reka loftskeytastöð á Íslandi eða innan íslenzkrar landhelgi eða á skipum, sem skrásett eru á Íslandi, nema að þar til fengnu leyfi ráðuneytisins, er gefur út leyfisbréf fyrir stöðina.“ Og svo í 11. gr. þessarar reglugerðar, þar sem talað er um skipastöðvar. segir svo: „Þessum stöðvum ber í öllu að haga sér samkv. fyrirmælum landssímastjóra að því, er snertir útbúnað og rekstur stöðvanna og meðferð skeyta.“ Þarna er landssímastjóra veitt fullkomin heimild til að setja hverjar þær reglur, sem hann óskar, um meðferð skeyta. Og í 19. gr. sömu reglugerðar segir svo: „Einnig getur ráðuneytið látið hafa eftirlit með öllum loftskeytum, látið stöðva þau skeyti, sem að þess áliti geta verið skaðleg velferð landsins.“ Ef dómsmrh. álítur, að einhver hætta geti verið á ferðum um misnotknn loftskeyta, getur hann samkv. þessu skýlausa ákvæði bannað skeytasendingar eða sett reglur til þess að hindra misnoktun skeytasendinganna. Vegna þessara á kvæða, sem ég nú hefi getið, teljum við hv. 8. landsk. og ég, að nú um langt skeið hafi verið til skýlaus heimild fyrir ríkisstj. til þess að hafa fullkomið eftirlit með loftskeytasendingum skipa. Eins og kunnugt er, hefir því verið haldið fram hér á Alþingi, m. a. í umr. um hið fræga „ömmu“ frv. og í grg. þess, að loftskeyti væru notuð til þess að leiðbeina togurum við veiðar í landhelgi. Að ekkert skuli því hafa verið gert til þess að fyrirbyggja slíkt, þrátt fyrir skýlausa heimild, sýnir bezt, að áhuginn hefir ekki verið mikill hjá þeim, sem hæst hafa talað um þessi mál, eins og t. d. hv.þm. S.-Þ., sem um langt skeið var dómsmrh. og vitað er, að talaði manna mest um misnotkun loftskeytasendinganna á sínum tíma.

1) GSv: Þótt samgmn hafi tekið upp ýmsar till., þá eru þær byggðar á því, sem vegamálastjóri hefir talið gerlegt. Aðrar brýr hefir n. ekki talið gerlegt að taka með. Ég er því á mótibrtt. þessari og segi nei.

*Garðar Þorsteinsson: Ég fyrir mitt leyti sé enga ástæðu til þess að fresta afgreiðslu þessa máls. Ég tel, að þetta mál hafi hlotið betri undirbúning en venja er til um mál hér á þingi; það virðast allir vera sammála um, að þetta frv. sé vel undirbúið, en hinsvegar greinir menn á um einstök atriði og kjósa þess vegna að athuga málið betur. Þetta mál er flutt af n., og það er búið að vera við 2. umr., svo að menn hafa haft talsverðan tíma til þess að athuga það. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að það skipti litlu máli, hvort málið yrði afgr. núna eða á næsta þingi, en ég vil minna hv.þm. á það, að í einu sjávarþorpi okkar er ýmsra aðstæðna vegna svo ástatt, að útvegsmenn geta ekki vátryggt báta sína; þetta þorp er Ólafsfjörður, og er þess skemmst að minnast, að haustið 1934, þegar margir bátar brotnuðu og sumir skemmdust á annan hátt, fengust engar bætur, vegna þess að bátarnir voru óvátryggðir og fengust blátt áfram ekki vátryggðir; ég man ekki betur en að útvegsmenn í þessu plássi hafi sent þinginu áskorun um að afgr. þetta mál á þessu þingi, því að fyrst þegar þetta er orðið að lögum, geta þeir fengið báta sína vátryggða, sem eru um 35, en vitanlega mætti gera einhverja breyt. á lögunum á næsta þingi, ef þess þyrfti með.

*Pétur Ottesen: Ég skal aðeins benda á það út af því, að hv.þm. Ísaf. minntist á þáltill. þá, sem samþ. var á þingi 1934, að ég ætla, að ekki komi þar fram beint sú hugsun, að slíka löggjöf ætti að undirbúa á þeim grundvelli, að þar yrði sett skyldutrygging. Ræð ég það af því, að á þingi 1935 voru sett lög um tryggingu opinna vélbáta, og voru þau ekki byggð upp á þeim grundvelli að koma á skyldutryggingu, heldur var fiskiþinginu falið að gangast fyrir að koma þeim upp með frjálsum samtökum. Svo sá grundvöllur, sem hér er byggt á, er annar en sá, sem Alþ. hefir áður valið til hliðstæðrar starfsemi, eins og fram kemur í lögum um samtryggingu og í lögunum frá 1935 um opnu vélbáta. Við það hefði enginn haft að athuga, þótt stofnað hefði verið til óskuldbundinnar samtryggingar. Að ég ber fram þessa till. mína, er einmitt í sambandi við það, að nú er ákveðin skyldutrygging, og þess vegna æski ég þess f. h. umbjóðenda minna, að þetta frv. sé betur athugað en orðið er. - Ég vildi láta þetta koma skýrt fram vegna þeirrar tilvitnunar, sem hv.þm. Ísaf. kom með til þál. frá 1934.

*Frsm. 2. minni hl. (Gísli Guðmundsson): Það er orðið nokkuð langt síðan 2. umr. þessa máls var frestað í þessari hv. d., og ég var farinn að halda, að þessi frestur mundi þýða það, að málið kæmi ekki aftur á dagskrá að þessu sinni, enda hefði ég að ýmsu leyti talið það bezt farið. Það er orðið áliðið þingtímans, og þetta er 2. umr. í fyrri d., og ég geri líka ráð fyrir, að út frá sjónarmiði hv.flm. málsins sé litið við það unnið, að miklar umr. verði hafðar um málið úr þessu, því að það eru litlar líkur til þess, að málið geti gengið fram á þessu þingi, jafnvel þótt það kynni að fást meiri hl. fyrir því, sem ég geri ekki ráð fyrir eftir þeirri afstöðu að dæma, sem hv.þm. hafa tekið til málsins á undanförnum þingum. Ýmsir hv.þm., sérstaklega hv.þm. Borgf., hafa tekið fram allgreinilega þær röksemdir, sem við, sem erum þessu frv. andvígir, höfum fært fram gegn því, að rýmkað verði um heimild til dragnótaveiða í landhelgi. Við höfum haldið því fram að Alþingi mætti alls ekki ganga lengra í þessu efni en þegar hefir verið gengið með þeirri undanþágulöggjöf, sem gerð var frá lögunum um bann gegn dragnótaveiði frá 1928, en þá var stórkostlega rýmkað um veiðina við Suður- og Vesturland, og þessi breyt. sætti mjög mikilli andstöðu á þingi, þó að hún kæmist í gegn. - Það er óþarft að rifja upp einstök atriði þessa máls, en ég vil þó endurtaka það, sem við höfum lagt megináherzluna á í þessu efni, sem sé það, að Alþingi verður að gæta mikillar varúðar í því að draga úr þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til þess að vernda landhelgina hér við land. Við höfum bent á, að það eru í rauninni ekki frambærileg rök í þessu máli, sem haldið hefir verið fram af sumum hv.flm., t. d. hv.þm. Ísaf. og hv. 3. landsk., að það væri réttlátt að gera þessar breyt. sem einskonar kreppuráðstöfun á þeim tímum, þegar útgerðin á við erfiðleika að búa að ýmsu leyti, og að þessar ráðstafanir ætti að gera til þess að hjálpa útgerðinni í bili. Við höfum bent á, að það er mikil skammsýni að ætla sér að hafa stundarhagnað af þessu, sem enginn veit, hversu mikill yrði, og fórna því að rýra landhelgisvarnirnar stórkostlega. Við þetta tækifæri vil ég aðeins minna á það, að þegar frv. um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi var flutt á þingi 1928, þá var það samþ. í báðum d. þingsins með miklum meiri hl., og ég minnist þess sérstaklega, að frsm. sjútvn. Ed. tók það fram sérstaklega fyrir hönd n., að það, sem hún hefði helzt út á þetta frv. að setja, væri það, að það gengi ekki nógu langt í því að friða landhelgina fyrir dragnótinni. Það, sem hefir hinsvegar gerzt síðan í þessu máli, er það, að ýmsir menn á nokkrum stöðum virðast hafa komið auga á, að ef þeir gætu fengið rýmkað um þessa löggjöf, þá gætu þeir í bili haft einhvern hagnað af því, en því miður hafa þessir menn ekki komið auga á það, að hér er um framtíðarmál að ræða, sem hefir stórkostlega þýðingu fyrir sjávarútveginn. Vil ég svo vænta þess, að afstaða þingsins sé sú sama og verið hefir, og legg ég til, að frv. verði fellt.

Frsm. (Finnur Jónsson) Hæstv. ríkisstj. hefir látið rannsaka og undirbúa þetta mál, sem hér liggur fyrir, samkv. þskj. 151 frá Alþ. 1934, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sameinað Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta rannsaka, á hvern hátt verði bezt fyrir komið vátryggingum á fiskibátum, og leggja fyrir næsta Alþingi frumv. til laga um þau mál.“ Í grg. fyrir þessari till. segir á þessa leið: „Vátrygging hinna smærri skipa og báta innan fiskiflota landsmanna mun nú vera mjög ábótavant, og vátryggingarnar, a. m. k. sumar, að ýmsu leyti alls ekki hentugar. Nokkuð af skipum og bátum er tryggt í Samábyrgð Íslands, nokkuð í Sjóvátryggingarfélagi Íslands og eitthvað í erlendum vátryggingarstofnunum. En allmikið af smærri og stærri fiskibátum er hvergi vátryggt. Virðist vera full ástæða til, að þetta mál verði rannsakað ýtarlega og reynt að finna hentuga leið til þess að koma þessari grein tryggingarmála í betra horf en nú er. “ Mér skilst, að það, sem vakti fyrir Alþ., þegar það samþ. þessa till., væri það, sem nefnt er sem ástæða í grg. þeirri, sem fylgdi till., þ. e. að vátryggingarnar væru að ýmsu leyti ekki hentugar og að margir bátar væru alls ekki tryggðir. Ég ætla, að þessum ástæðum og þessari nauðsyn hafi verið rétt lýst, enda hefir sá eini andmælandi frv. hér í hv. d., hv.þm. Borgf., ekki treyst sér til að mótmæla því. Og sé svo, að þörf hafi verið á, að úr þessu væri bætt, þá verður það trauðla gert með öðru en því að lögbjóða skyldutryggingu, eins og gert er í þessu frv. Nú er það svo með allar tryggingar, að því meira sem áhættunni er dreift, því öruggari er tryggingin fyrir þann, sem tekur hana að sér, en í frv. er gert ráð fyrir, að það séu eingöngu vélbátaeigendur sjálfir; og vélbátaeigendur, sem hafa stofnað slík tryggingarfélög, hafa tekið sömu iðgjöld fyrir báta, sem hafa verið þar, sem hafnarskilyrði eru slæm, eins og þar, sem þau eru góð. Ég get nefnt það sem dæmi, að Bátatrygging Ísfirðinga hefir tekið jöfn iðgjöld fyrir báta á Ísafirði, þar sem er ágæt höfn, eins og fyrir báta frá öðrum verstöðvum við Ísafjarðardjúp, þar sem hafnarskilyrði eru slæm. Ennfremur er svo um Vélbátatrygging Eyfirðinga, sem nær yfir ýms svæði, þar sem hafnir eru ágætar, og önnur svæði, þar sem engar hafnir eru. Bæði þessi félög telja sér nauðsynlegt að dreifa áhættunni með því að láta trygginguna ná yfir sem stærst svæði. Í 31. gr. er það sett sem grundvallaratriði, að iðgjöldin skuli ákveðin af atvmrn. eftir till. Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum - sem þessu er vitanlega kunnugt - og ennfremur eftir till. starfandi vélbátaábyrgðarfélaga, og ennfremur er sleginn varnagli, að með samþykki atvmrn. megi breyta iðgjöldum, eftir því sem þörf og reynsla krefur. Nú vill ekkert einkafyrirtæki taka að sér slíka tryggingu til lengdar, nema það telji sér hag að því, og þegar stofnað er til slíkra tryggingarfélaga, þá verður fyrst og fremst að ganga þannig frá lögunum, að félögin verði starfshæf og geti greitt það tjón, sem verður á þeim bátum, sem hjá þeim eru tryggðir. Ég álít, að málið sé svo vel undirbúið hjá ríkisstj. með þeirri miklu athugun, sem það hefir fengið hjá sjútvn., að ástæðulaust sé að fresta því, og hlýt ég því að leggja á móti dagskrártill. hv.þm. Borgf. Ég skal geta þess, að í þeirri þál., sem ég gat um áðan, þar sem stj. er falið að láta rannsaka, á hvern hátt vátryggingunum verði fyrir komið, er stj. líka falið að leggja ekki Samtrygginguna niður á meðan málið er í athugun.

Jónas Guðmundsson Þetta frv. snertir menn í mínum heimahögum, ef að lögum yrði, og þess vegna finnst mér ég verða að minnast aðeins á það. Mér er það sönn ánægja, að þetta frv. er komið fram, því að það er nauðsynlegt, að smábátatryggingunum verði komið í betra horf en verið hefir hingað til; sumstaðar hefir þetta að vísu gengið vel, sumstaðar illa aftur á móti, og sumstaðar hefir ekkert verið gert til þess að tryggja báta. Þetta frv. er því tvímælalaust mjög mikið spor í þá átt að koma samræmi á þetta mál. en ég verð að taka undir það með hv.þm. Borgf. og hv.þm. G.-K., að einmitt nú, þegar fram er komið mjög skýrt og greinilegt frv., sem samið er af tveimur valinkunnum mönnum, þá sé einmitt rétt að bíða fram til næsta þings að lögfesta þetta, svo að okkur gefist tækifæri til þess að ræða málið við menn í okkar byggðarlagi, sent hafa þessi mál með höndum. Það atriði, sem vafalaust skiptir smáútvegsmenn í landinu mestu, er það, að þetta frv., ef að lögum verður, fæli í sér mikla iðgjaldalækkun frá því, sem nú er, því að það er þyrnir í augum flestra smáúvegsmanna að þurfa að greiða þá iðgjöld til þess að geta haldið bátunum tryggðum aðeins nokkra mánuði ársins, en í þessu frv. er, eins og hv.þm. Borgf. sagði, engin trygging fyrir því, að iðgjöldin lækkuðu verulega frá því, sem er, þó að allar líkur bendi til þess, sérstaklega ef björgunarstarfið yrði aukið jafnframt því sem tryggingarfélögin yrðu fjölskipaðri og ábyrgðin dreifðist á fleiri. Ég mun því verða með því, að þessu frv. verði frestað til næsta þings.

Frsm. (Finnur Jónsson) Mér þykir leitt, að hv.þm. Borgf. skuli hafa farið þessa leið, í stað þess að koma með brtt., sem ég líka bjóst við að hann myndi gera, eftir því, sem honum fórust orð síðast. Mér kemur því nokkuð á óvart, að hann skuli leggjast á móti málinu nú. Aths. þær, sem hv.þm. færði aðallega fram gegn frv., virtust að mestu byggðar á því, að hann hefði ekki kynnt sér málið sem skyldi. Hann taldi það t. d. ókost við frv., að ekki væru ákveðin föst iðgjöld, en það tel ég kost. Frv. er að sjálfsögðu miðað við það, að vátryggjendur geti fengið báta sína tryggða fyrir hverju því tjóni, sem þeir eru tryggðir fyrir nú, og iðgjöldin eiga vitanlega að miðast við það, að tryggingarnar svari kostnaði. Í félaginu verða engir nema þeir, sem í því tryggja, og því kemur það tryggjendunum sjálfum til góða, ef iðgjöldin kynnu að verða sett of há til að byrja með. Yrði nú sú raunin á, að iðgjöldin yrðu sett svo há, að fé safnaðist fyrir hjá félaginu, þá er vitanlega hægt að lækka iðgjöldin fljótlega, og eins má hækka þau, ef reynslan sýnir hið gagnstæða, að þau séu of lág í byrjun. Aðalatriðið verður alltaf það, að miða iðgjöldin við það, að fyrirtækin verði fjárhagslega trygg; annars getur engin innlend vátryggingarstarfsemi staðizt. Iðgjöldin verða alltaf að hrökkva fyrir útgjöldunum. Það er alveg rétt hjá hv.þm., að það liggja engir útreikningar fyrir um þetta efni, en það út af fyrir sig getur ekki talizt svo mikilsvert, að rétt sé að ganga á móti frv. fyrir þeirra hluta sakir. Það er og alveg rétt, að sumstaðar starta vátryggingarfélög með góðum árangri, en á öðrum stöðum eiga vélbátaeigendur aftur á móti við þröngun kost að búa í þessum efnum, og er því ekki að ófyrirsynju, þó að gerð sé tilraun til þess að bæta úr því ástandi, sem nú er í þessum efnum hjá okkur. Mér virðist rétt að geta þess hér, að fyrir síðasta fiskiþingi lá ákveðin ósk frá samábyrgðinni um það, að skyldutryggingar vélbáta yrðu leiddar í lög á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, því að annars myndi hún verða að hætta starfsemi sinni. En í samábyrgðinni er sem kunnugt er sú stofnun, sem hin starfandi vátryggingarfélög endurtryggja hjá. Það væri því óneitanlega illa farið, ef hún yrði gerð óstarfhæf. Ástæðan fyrir því, að ekki er hægt að áætla iðgjöld fyrir vélbáta á öllu landinu, er sú, að skipin eru ýmist tryggð hjá starfandi vátryggingarfélögum eða í samtryggingarfélögum vélbáta í hinum ýmsu sjávarplássum. Ef þau eru tryggð í þeim vátryggingarfélögum, þá er hæt að fá skýrslur um þau. En þar sem allmikill hluti þeirra er tryggður hjá einkafélögum, þá er vitanlega ekki hægt að fá skýrslur um þau. Yfirleitt er niðurstaðan sú, að í vélbátasamtryggingum, sem starfa fyrir sérstök svæði, eins og í samtryggingu vélbáta við Eyjafjörð, þá geta félögin veitt betri kjör en vátryggingarfélög einstakra manna. Og ennfremur geta þau safnað í sjóði, sem geta orðið til hagsmuna fyrir þau byggðarlög, sem vátryggingarsamböndin starfa í. Ég vil mega vænta þess, að ef hv.þm. Borgf. hefir eitthvað við þetta frv. að athuga, þá sjái hann sér fært að flytja brtt. við það, og mundi ég þá geta fallizt á, að umr. yrði frestað, ef hann óskar eftir því. Enda ætti það að koma að sama gagni fyrir hann.

Frsm. (Finnur Jónsson) Ég skýrði frá því áður, að sjútvn. hefði farið rækilega yfir þetta frv., og það er einhuga álit n., að í frv. felist þau ákvæði, sem tryggja vélbátaeigendum það, að þeir geti vátryggt skip sín fyrir hverskonar tjóni með beztu kjörum, sem hægt er að fá hjá starfandi félögum. Ég skal ekki fara út í það að svara þeim þremur hv.þm., sem talað hafa síðan ég talaði síðast, en út af því, sem hv.þm. Borgf. minntist á í sambandi við það, að frv. um tryggingu fyrir opna vélbáta hefði ekki borið neinn árangur, vil ég aðeins segja það, að það hefir komið í ljós, að ekki hefir verið unnt að stofna og starfrækja sérstök tryggingarfélög fyrir opna vélbáta; hversu nauðsynleg sem þessi lög eru, hafa þau ekki komið að gagni, og koma ekki til framkvæma öðruvísi en í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir. Það er rétt, sem hv.þm. G.-K. og hv. 6. landsk. tóku fram, að þetta er mikilsvert mál og nauðsynlegt, að menn kynni sér það sem bezt, sérstaklega þeir, sem eru fulltrúar fyrir sjávarútvegskjördæmi. Þetta frv. hefir legið lengi fyrir til athugunar, svo að hv.þdm. hafa haft tækifæri til þess að kynna sér það, og auk þess hefir hver þingflokkur haft sína trúnaðarmenn í sjútvn., sem hefir unnið mjög mikið að þessu máli. Ég skal játa, að það er svo um þetta mál eins og ýms önnur stórmál, að það hefir að sjálfsögðu ekki mjög mikla þýðingu, hvort það kemst fram á þessu þingi, og sé svo, að ýmsir hv.þm. óski eftir því að kynna sér málið nánar, þá gæti ég fyrir mitt leyti fullizt á, að afgreiðsla þess bíði næsta þings, en hinsvegar er þetta frv. flutt eftir beiðni hæstv.atvmrh., sem er ekki viðstaddur, svo að óviðkunnanlegt er að láta fara fram atkvgr. í hv. d. án þess að hann geti sagt sitt álit í þessu máli. Sjútvn. Nd. hefir haft þetta mál til meðferðar á svo gagngerðan hátt, að ekki er ástæða til að ætla, að sú n. geri frekari breyt. á því; ég vil þess vegna skjóta því til hv.till.manns og hv.þm. G.-K., hvort þeim mundi ekki þykja rétt að láta málið fara til hv. sjútvn. Ed. til frekari athugunar, þótt málið fengi ekki fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi.

*Pétur Ottesen: Það er rétt, sem hv.frsm. sagði, að ég óskaði eftir því að fá tækifæri til að bera fram brtt. við frv., og þess vegna var umr. frestað. Ennfremur benti ég á ýms atriði í frv., sem mér þótti vera áfátt. En hitt er ekki rétt hjá hv.frsm., að gagnrýni mín og aths. við frv. stafi af því, að ég hafi ekki kynnt mér málið. Gagnrýni mín byggist á því, að mér finnst, að þau kjör, sem frv. gefur kost á, séu erfiðari en þeir kostir, sem bátaeigendur hafa átt við að búa þar, sem ég þekki til. - Ástæðan til þess, að ég er horfinn frá því að flytja brtt. við frv. að þessu sinni, er sú, að mér finnst það vera höfuðatriði þessa máls, að ekki megi ákveða skyldutryggingu fyrir vélbáta svona alveg út í loftið, eins og hér virðist vera gert; m. ö. o., ég vil láta fara fram athugun á því, hvað félagið þarf að krefjast hárra iðgjalda af félagsmönnum til þess að vera öruggt, áður en skyldutryggingin er ákveðin. Ég fæ ekki séð, að það geti verið svo erfitt fyrir sérfróða menn, sem væri falið að ákveða takmörk hvers áhættusvæðis, að binda sig við þau, og reikna þá fyrst og fremst út í tölum, hversu há iðgjöldin þurfa að vera á hverju áhættusvæði fyrir sig. En þá gætu bátaeigendur borið það saman við þau kjör, sem þeir eiga nú við að búa, hvort heldur sem bátar þeirra eru í beinni tryggingu hjá vátryggingarfélögum eða tryggðir í félögum þeirra sjálfra, og síðan endurtryggðir hjá samtryggingunni. Mér finnst, að það muni vera réttast að fresta málinu og láta þessa rannsókn fara fram fyrir næsta þing. Og það, sem ég meina með þessari frestun, er það, að slík rannsókn verði einskonar framhald af því, sem nú hefir verið gert til undirbúnings málinu. Hlutaðeigendur mundu þá láta til sín taka, þegar sú rannsókn lægi fyrir. Það er með tilliti til þess atriðis, að ég legg til, að málinu verði frestað, eins og farið er fram á með dagskránni, og þar sem mér er það kunnugt, að vilji vélbátaeigenda er þessi, þá get ég ekki horfið frá því, að málið sé afgr. á þennan hátt. Það er ekki höfuðatriði fyrir mér, að iðgjöldin séu beint tekin upp í frv., heldur hitt, að það liggi fyrir rannsókn á því, hve háar kröfur í þessu muni felast með iðgjöld og önnur skilyrði, sem verða sett, og er þá tímabært að gera brtt. við einstakar gr. frv., þegar þessi undirbúningur hefir verið inntur af hendi. Ég vil benda á það í sambandi við ákvarðanir um áhættusvæði, að gera má ráð fyrir, að innan sama áhættusvæðis verði mismunandi góðar legur og misjafnt öryggi fyrir báta. Á sumum stöðum er búið að leggja mikið í sölurnar og skapa bátum nýtt öryggi, en á öðrum stöðum hefir lítið verið gert og bátarnir eru þar í miklu meiri hættu. En afleiðingin af þessu er sú, að ef sama iðgjald er alstaðar innan hvers áhættusvæðis, þá verður að færa nokkuð af áhættu þeirra, sem eru á ótryggari stöðum, yfir á hina, sem eru á þeim stöðum, sem búið er að kosta miklu til að gera örugga. Það er því ekki að ófyrirsynju, þótt t. d. Akurnesingar, sem hafa lagt mikið í kostnað til þess að auka öryggi báta sinna, vilji sjá það, hvort þeir með þessu nýja fyrirkomulagi yrðu ekki að taka á sig áhættu annara, í stað þess að þar, sem þeir vátryggja nú, fá þeir tekið tillit til þess, sem þeir hafa gert. Ég vil benda á þetta sem grundvöll fyrir því, að nánari rannsókn sé látin fara fram, og ætla, að það geti ekki talizt ósanngjarnt, þótt óskað sé eftir nánari athugun, og óska ég þess vegna eftir, að dagskráin sé samþykkt.

*Pétur Ottesen: Það var fyrir tilmæli frá mér, að umr. um þetta mál var frestað fyrir páskana. Ég hreyfði þá þeirri gagnrýni gegn frv. þessu, að það væru ekki aðeins ýms fyrirkomulagasatriði í frv., sem mér þóttu óaðgengileg fyrir vélbátaeigendur, heldur væru kjör þau, sem þeim væru ætluð hér, mun verri en þeir eiga nú við að búa hjá vátryggingarfélögunum, og byggi ég þá staðhæfingu mína um þetta á þeim kynnum, sem ég hefi af vátryggingu vélbátanna á Akranesi. Virðist mér því frá þessu sjónarmiði séð, að ástæða sé til að gera ennþá breyt. á frv. þessu; en þrátt fyrir bezta vilja, þá hefir mér samt ekki unnizt tími til að útbúa þær brtt., sem nauðsynlegar verða að teljast. Það, sem ég sérstaklega hafði við frv. að athuga, var það, að hvergi er hægt að ráða í það, hvorki í frv. sjálfu eða í grg. þess, hver myndu verða iðgjöld þeirra manna, sem kæmu til með að skipta við hið nýja vátryggingarfélag, en það myndu verða allir vélbátaeigendur, sem ráð hefðu yfir vélbátum upp að 70 tonn, stærð. Mér virðist þetta mikill ágalli, að ekki skuli hafa verið gert yfirlit yfir flotann og reynt að komast að ábyggilegri niðurstöðu með því að skipta vátryggingu hans niður í áhættuflokka, og áætla svo út frá því, hvaða vátryggingargjöld ætti að greiða til þess að fyrirtækið væri fjárhagslega tryggt. Að þetta skuli ekki hafa verið gert, verður að teljast mikill galli, því að ég veit, að þeir vélbátaeigendur, sem ég hefi talað við a. m. k., eru mjög ófúsir til að ganga undir nýja löggjöf um þessa hluti án þess að vita fyrirfram, hver áhrif breyt. hefir á viðskiptakjörin. Það verður því að teljast æskilegt, áður en lögboðin verður skyldutrygging vélbáta, að fram verði látin fara svo nákvæm athugun á þessu sem hægt er, og það ætti alls ekki að vera frágangssök að gera svo nákvæma athugun á þessum hlutum, að á henni mætti byggja. Við nákvæma athugun þessa máls hefi ég því komizt að þeirri niðurstöðu, og hefi þar á bak við mig vilja þeirra vélbátaútvegsmanna, sem ég hefi náð tali af, að ekki sé gerlegt að setja skyldutryggingu á vélbáta fyrri en fyrir liggi ábyggilegir útreikningar um þau kjör, sem hin nýja stofnun hefði að bjóða upp á, og það því frekar, þar sem ekki er kunnugt, að fyrir liggi neinar almennar óskir eða samþykktir frá vélbátaeigendum um skyldutryggingu. Með hliðsjón af því sem ég nú hefi tekið fram, hefi ég tekið þá ákvörðun að leggja til, að máli þessu verði frestað nú að þessu sinni og það afgr. með svo hljóðandi rökst. dagskrá: Þar sem ekki liggja fyrir neinar almennar óskir eða samþykktir vélbátaeigenda í landinu um að koma á skyldutryggingu á vélbátum, og hinsvegar ekki fyrir hendi nein gögn um, hverra iðgjalda verður krafizt í hinni nýju tryggingu, þá telur deildin málið ekki nægilega undirbúið og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.

*Ólafur Thors: Ég hygg, að þetta frv. hafi í aðalatriðum við rök að styðjast, en hinsvegar get ég ekki annað en viðurkennt, að hugsun sú, sem kemur fram í hinni rökst. dagskrá hv.þm. Borgf., á einnig við full rök að styðjast. Ég treysti mér ekki með því, sem liggur hér fyrir í þessu frv. og þeirri grg., sem því fylgir, og því, sem fram hefir komið í framsöguræðu, að dæma um það fyrir umbjóðendur mína, hvort þau ákvæði, sem hér er lagt til að lögfesta, eru þess eðlis, að þeim verði það hagkvæmt eða ekki, að þau séu lögfest. - Ég hygg, að þegar setja skal löggjöf um svo veigamikil ákvæði sem þessi, þá sé það í alla staði sanngjarnt og til góðs, að þeir, sem við löggjöfina eiga að búa, fái meiri umsagnarfrest en hér býðst. Ég viðurkenni það, að hér í grg. kemur fram eitt atriði, sem mælir með því, að ekki sé lengi látið undir höfuð leggjast að skipa þessum málum með löggjöf. Það hefir valdið vandræðum, að sumir skipaeigendur gera ekki gangskör að því að vátryggja skip sín báta, og af því leiðir, að saklausum aðiljum er unnið tjón. Ef þessi óvátryggðu skip vinna skaða öðrum skipum, þá fellur það á eigendur skipanna að bæta þann skaða, en þeir eru oft ekki færir um að standa undir þeim skaðabótum, og fellur þá tjónið á þann, sem saklaus er, en ef skipin, sem valda skemmdunum, eru vátryggð, þá fellur skaðabótagreiðslan á vátryggingarfélagið. Þetta mælir með því, að málið sé ekki látið dragast á langinn, en samt ekki svo sterklega, að þar með sé sagt, að ekki megi velja þá leið, sem hv.þm. Borgf. leggur til, að verði farin. Svo að segja hver einasta gr. frv. felur í sér ákvæði, sem full ástæða er til að gagnrýna, ekki aðeins frá sjónarmiði samtrygginganna, heldur líka frá sjónarmiði þeirra, sem standa fyrir vélbátaútvegi. Mig skortir kunnugleika á þeim tryggingarkjörum, sem vélbátaeigendur almennt eiga við að búa. Ég þekki þau ekki til hlítar, en nóg almennt til þess að vita, að mörg atriði eru í þessu frv., sem hljóta að orka tvímælis. Það eru nú liðin um 15 ár síðan togaraútvegsmenn stofnuðu sitt tryggingarfélag. Hafði Gunnar Egilson forgöngu í því, en hann var þeim málum manna kunnugastur og hafði í ráðum með sér þaulvana enska tryggingarfræðinga. Það tók okkar útveg mjög langan tíma að athuga, hvaða ákvæði yrðu tekin upp fyrir okkur skip. Ég veit, að það sama hlýtur að eiga sér stað um vélbáta, og ég endurtek það, að mér er nokkuð suma, á hvaða gr. ég lít af þessum 39 gr., því að það eru svo að segja í hverri gr. ýms ákvæði, sem orka tvímælis, eins og t. d. í 15. gr., en þar eru tekin upp eldri ákvæði, en mér finnst það orka tvímælis, hvort það er löglegt, að ef skip eru meira en eins árs gömul, þá skuli afföllin af vátryggingarkostnaðinum vera 15%, og þegar þau eru sjö ára, þá skuli afföllin vera 25%. Ég tek það fram, að mér er ekki kunnugt um, hvaða ákvæði eru nú gildandi í þessu efni, en yfirleitt er það svo, að í lögunum er fullt af ákvæðum, sem mér finnst, að hv.þm. verði að fá leiðbeiningar um frá útvegsmönnum. Ég veit ekki heldur um það, hvort það er eðlilegt, að tjón á vélum verði því aðeins bætt, að það stafi af árekstri o. s. frv. Ég veit ekki, hvort það er á viti byggt, að innheimtugjaldið sé 4% af iðgjöldunum, að frádregnum endurgreiddum iðgjöldum; ef gert er ráð fyrir því, að endurgreidd iðgjöld séu allt að helmingur af gjöldunum, þá er hér um að ræða 2%, og ef miðað er við það, að félagið frekar hagnist en tapi, þá nema innheimtulaunin meira en því, sem svarar til þess tjóns, sem af því leiðir, að fimmtugasta hvert skip, sem vátryggt er, færist á hverju ári. Það er ekki tilgangurinn að gagnrýna í einstökum atriðum ákvæði þessa frv.; ég hefi nefnt þessi sérstöku atriði af handahófi, aðeins til þess að vekja athygli á því, að svo að segja, hver einasta gr. felur í sér ýms ákvæði, sem hljóta að geta orkað tvímælis, en hitt veit ég af reynslunni, að það skiptir miklu máli að fá þegar í öndverðu lögfest þau ákvæði, sem geta staðið sem mest óröskuð í framtíðinni. Þar sem við þm. hljótum að viðurkenna, að okkur skortir nægilega þekkingu í þessum efnum, og þar sem það skiptir ekki verulegu máli, hvort þetta frv. verður samþ. á þessu þingi eða látið bíða næsta þings, þá tel ég hyggilegt, að samþykkt þessa frv. verði frestað og nægilegra upplýsinga verði aflað um ýms ákvæði þess. Af þessum ástæðum er ég fylgjandi rökst. dagskrá hv.þm. Borgf.