Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur haft þetta frv. til meðferðar og hafa nefndir beggja þd. starfað saman til þess að hægt væri að koma málinu fram fyrir þinglok. Það er nú svo með þetta mál, að það er nokkuð mörgum mánuðum of seint á ferðinni samkv. þeim lagafyrirmælum sem um það gilda auk þess sem þetta frv. á í raun og veru að leggja fram með fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, þar sem gerð er grein fyrir stefnu ríkisstj. í fjárfestingarmálum og í lánamálum. Fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir skal leggja fyrir Alþingi fyrir eitt ár í senn og skulu þær fylgja fjárlagafrv., eins og segir með leyfi forseta í 14. gr. laga nr. 13 10. apríl 1979. Það eru lög um efnahagsmál o.fl. sem hv. þm. kannast við. Í upphafi 16. gr. sömu laga segir, með leyfi forseta: „Með skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir skal lagt fram frv. um heimildir til lántöku innanlands og utan, ábyrgðarheimildir og aðrar nauðsynlegar fjáröflunarráðstafanir vegna opinberra framkvæmda og fjárfestingarlánasjóða að því marki sem slík ákvæði eru ekki í frv. til fjárlaga. Lántökuheimildir eða ábyrgðarheimildir, sem veittar eru vegna opinberra framkvæmda eða fjárfestingarlánasjóða í lánsfjárlögum þessum, skulu skoðast sem hámarksákvæði á því fjárlagaári, sem þær eiga við.“ Frv. til lánsfjárlaga er því fylgifiskur fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar og ætlað að afla ríkisstj. heimildar til innlendrar lántöku, til erlendrar lántöku, afla ríkisstj. heimildar til þess að fjárfestingarlánasjóðir geti fengið fjármagn til þess að sinna starfsemi sinni og annað sambærilegt því. Þetta frv. er að sjálfsögðu ætlað sem fylgifiskur lánsfjáráætlunar og þá um leið að fyrir liggi hver sé stefna ríkisstj. í fjárfestingar- og lánamálum, en þegar komið er fram í marsmánuð á þessu ári fyrirfinnst ekki ennþá stefna ríkisstj. í fjárfestingarmálum, það fyrirfinnst ekki heldur ennþá stefna ríkisstj. í lánamálum og út af fyrir sig kemur þetta ekki okkur stjórnarandstæðingum á óvart. Af því sem hér hefur verið bent á, þ.e. með því að vísa til laga um efnahagsmál frá því 1979, má glögglega sjá hvers konar vinnubrögð eru viðhöfð af núv. hæstv. ríkisstj. þegar enn hefur ekki verið lögð fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun og við erum að ræða frv. til lánsfjárlaga. Hér er um algert einsdæmi að ræða. Að vísu voru þm. ýmsu vanir af hæstv. ríkisstj. í þessum efnum og þótti það sýnu merkilegra þegar ýmsir af ráðh. ríkisstj. og ýmsir úr stjórnarliðinu gagnrýndu það mjög á sínum tíma, þegar fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrst var lögð fram eins og lög gera nú ráð fyrir, að ekki tókst að leggja hana fram fyrr en við afgreiðslu fjárlaga, en það tókst þó að leggja fram lánsfjárlög og fá þau samþykkt áður en fjárlög voru samþykkt. Ýmsar afsakanir hafa verið fram bornar af hæstv. ráðherrum og ríkisstj. í þessum efnum. Fyrst voru það stjórnarskipti seint á ári að sagt var. Síðan urðu aftur stjórnarskipti þannig að alltaf var einhver afsökun fyrir töfunum, en nú þegja menn þunnu hljóði einfaldlega vegna þess að þeir finna ekki stefnuna, þeir hafa ekki stefnuna og þar af leiðandi útilokað fyrir þá að kynna hana Alþingi og þjóðinni. Ég vék að þessu við 1. umr. og sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um það. En ég benti í þeirri umr. á nokkur atriði varðandi þetta frv. sem ég taldi ekki vera á rökum reist, illa unnin og beinlínis sett fram á fölskum forsendum. Ég vakti annars vegar athygli þar á því, að það væri um að ræða ofmetna innlenda fjáröflun og þar væri um að ræða vanmat á þeim erlendu lántökum sem ákvarðanir ríkisstj. og heimildir gerðu kröfu til. Og ég vék að því þar, að það væri sennilega mismunur upp á 1 milljarð í sambandi við lánsfjárlögin annars vegar og áætlun á innlendu fjármagnsöfluninni og hins vegar vanáætlun á erlendri fjáröflun ef standa ætti við heimildir ríkisstj. og þeir sem þær höfðu fengið ættu að standa við þá samninga sem þeir höfðu gert. Á fundi nefndarinnar komu fulltrúar þeirra stofnana annars vegar sem hafa fjallað um lánsfjáráætlanir svo og fulltrúar þeirra stofnana sem hagsmuna hafa að gæta, þ.e. eiga að fá fjármögnun samkv. lánsfjárlögum. Ég verð að segja það eins og er að það sem kom fram í minni ræðu var allt saman varlega áætlað, þegar þessir aðilar höfðu látið í ljós skoðanir sínar og lagt fram þau gögn sem þeir höfðu með höndum og veittu nm. upplýsingar annars vegar um áætlanir í sambandi við fjáröflun og hins vegar heimildir sem búið var að veita og samninga sem gerðir höfðu verið byggðir á heimildum ríkisstj. Fulltrúar Seðlabankans, fulltrúar Þjóðhagsstofnunar, fulltrúar Byggingarsjóðs ríkisins og fulltrúar Fiskveiðasjóðs komu allir til funda og gerðu grein fyrir því sem þeir voru spurðir um og lögðu n. til ýmis gögn til úrvinnslu. Sumt af þessum gögnum, sumt af þessum greinargerðum hefur formaður n., hv. 3. þm. Austurl. birt í nál. minni hl., en þar sem meiri hl. skilar nú skriflegu nál. munu þær greinargerðir, þær áætlanir, birtast sem fskj. með nál. meiri hl. - allar þær sem komu til nefndarinnar. Það þurfti ekki að taka af neinn vafa, því það var tekinn af allur vafi í þeim efnum þegar að greinargerðir voru lagðar fram af hálfu Seðlabankans, um að innlend fjáröflun samkv. frv. er ofáætluð og má þar vera um að ræða um 300–400 millj. kr. þetta var hvort tveggja byggt á reynslu ársins 1982, en það kemur fram í skýrslu fjmrh. hver staðan er í sambandi við sölu á spariskírteinum. Reynslan frá árinu 1982 varðandi verðbréfakaup af hálfu lífeyrissjóða sýnir líka að þessar tölur, sem hér eru, standast ekki. Það var rétt til getið í ræðu minni hér við 1. umr. að fjáröflun frá lífeyrissjóðunum er áætluð hærra hlutfall af ráðstöfunarfé þeirra í ár en í fyrra vitandi þó að það hefur ekki tekist að ná frá lífeyrissjóðunum því fjármagni sem lánsfjáráætlun ársins 1982 gerði ráð fyrir. Það kom skýrt fram hjá fulltrúum Seðlabankans að áætlanir um erlendar lántökur vegna atvinnulífsins eru ekki of lágar um 100 millj. og ekki um 200, heldur eru þær of lágar sem nemur hvorki meira né minna en 600 millj. kr., eins og kemur fram í grg. Seðlabankans og birtist með nál. meiri hl. sem fskj. Hér er um að ræða skipakaup, hér er um að ræða innlenda skipasmíði og hér er um að ræða endurbætur hjá innlendum skipasmíðastöðvum. Mér er ekki ljóst hvaða tilgangi það þjónar að koma fram með frv. til l. um heimild á erlendum lántökum, þegar ríkisstj. er áður búin að gefa heimildir og/eða standa fyrir því að samningar hafa verið gerðir sem kalla á um 1200 millj. kr. í erlendum lántökum, og leggja til tæpar 600 millj. kr. Hæstv. fjmrh. sagði að það þyrfti að skera niður og menn yrðu að gæta sín í erlendum lántökum. Hann virðist hafá uppgötvað þetta núna í ár. Það er búið að vera að benda honum á þetta undanfarin þrjú ár. Það er vissulega rétt að við erum komnir á mjög háskalegt stig þegar helmingur af þjóðarframleiðslunni er orðinn í erlendum lánum og þegar greiðslubyrði erlendra lána er orðin meiri en fjórðungur af þjóðartekjunum. Það verður að fara langt aftur til þess að finna samanburð. Þetta er með þeim hætti að það eru ekki nema eitt eða tvö ár sem hægt er að bera sig saman við, og eru þó hlutfallstölur á þeim tíma hagstæðari en ársins 1983. En að skera niður lántökur vegna heimilda sem búið er að veita - mér er ekki ljóst hvern árangur það ber í baráttunni við erlendar lántökur. Númer eitt verður að breyta ákvarðanatökunni. En það liggur ljóst fyrir að ríkisstj. verður að standa við það sem hún hefur þegar sagt og lántökur í þessum efnum verða því óumflýjanlegar hvort sem hæstv. fjmrh. líkar það betur eða verr. Miðað við frv. kalla ákvarðanatökur ríkisstj. á 600 millj. kr. meiri lántökur vegna atvinnufyrirtækja en lánsfjárlögin gera ráð fyrir. Þetta kom skýrt fram í grg. Seðlabankans og birtist á því fskj. sem kemur með nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. Erlendar lántökur eru áætlaðar 3 milljarðar 388 millj. kr. Sömu dagana er verið að upplýsa okkur þm. um að erlendar lántökur á s.l. ári voru 3500 millj. kr. og við erum upplýstir um að afborganir af lánum ársins 1983 verði 2300 millj. kr. Það má öllum vera ljóst að hér er um að ræða óraunhæfar tölur, óraunhæfar hugmyndir manna sem nú gera sér grein fyrir að þeir eru komnir á ystu nöf í sambandi við erlendar lántökur. Það liggur auðvitað ljóst fyrir hvers vegna hlutirnir eru settir svona fram. Það þarf enginn neitt að spá í það. Það eru hreinar línur. Það er verið að ganga til kosninga og menn hafa vissa tilhneigingu til að mála myndina örlítið ljósari en hún er í raun. Þegar forsendur þessa frv. eru skoðaðar kemur í ljós að þær eru byggðar á sömu forsendum og fjárlögin. Reiknitala fjárl., eins og hæstv. fjmrh. hefur orðað þetta, s.l. þrjú ár, eftir að þeir gáfust upp við að gera sér grein fyrir því hver yrði þróun verðlags og kaupgjalds í landinu, var áættuð 42% á milli áranna 1981 og 1982. Það þýðir hins vegar 30–32% verðbólgu frá upphafi árs til loka. Við erum nú komin aðeins fram á þriðja mánuð þessa árs og þá er staðreyndin sú, að verði ekkert að gert verður verðbólgan frá upphafi árs til loka ekki undir 70–80%. Ég ímynda mér að ég sé með varlegar áætlanir nú í þeim efnum eins og áður. Það er því ljóst mál að allar þessar tölur, sem hér er verið að setja fram, eru jafnóraunhæfar og tölurnar í fjárl. fyrir árið 1983. Þetta sýnir líka nákvæmlega hvernig er útkoma ársins 1982, þar sem reiknitalan var 30% á milli ára. Verðbólgan frá upphafi árs reyndist þó örlítið lægri en gert er ráð fyrir núna á þessu ári. En í staðinn fyrir að erlendar lántökur voru áætlaðar 2 milljarðar 255 millj. urðu þær 3500 millj. kr. og eru orðnar í lok ársins 1982 19 milljarðar og 600 millj. kr. Allt hjal hæstv. fjmrh. um niðurskurð á erlendum lántökum er því blekkingar og ekkert nema blekkingar einar til þess, eins og ég sagði áðan, að mála myndina örlítið ljósari. Þess var óskað að Þjóðhagsstofnun gerði nefndunum grein fyrir breyttri þjóðhagsspá fyrir árið 1983, en forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar treysti sér ekki til þess að gera það, enda þótt tveir mánuðir væru liðnir af árinu og þó nokkuð miklar breytingar hefðu átt sér stað í þróun mála innanlands í sambandi við aflabrögð. Það hefði ekki verið úr vegi að Alþingi hefði fengið vitneskju um þessi mál, þær breytingar sem orðið hefðu frá því í lok s.l. árs, þegar Þjóðhagsstofnun gerði fjvn. grein fyrir sambærilegum málum við afgreiðslu fjárlaga. en þetta var ekki hægt að fá. Hvernig er svo staðan hjá fjárfestingarlánasjóðunum? Hvaða skoðanir höfðu fulltrúar Fiskveiðasjóðs? Hvaða skoðanir höfðu fulltrúar Húsnæðisstofnunar ríkisins fyrir hönd Byggingarsjóðs? Skoðanir þessara manna voru mjög ljósar. Þeir töldu fjármögnun til þeirra framkvæmda, til þeirra lána sem Byggingarsjóður á að annast, til þeirra lána sem Fiskveiðasjóður á að annast, með öllu óraunhæfa og þörfina miklu meiri en hér er gert ráð fyrir. Fulltrúar Framkvæmdasjóðs gerðu grein fyrir sínum sjónarmiðum. Þeir gerðu grein fyrir því að fjármögnun eins og frv. gerir ráð fyrir vegna Framkvæmdasjóðs gæti ekki staðist. Allt er þetta með þeim hætti að það stendur ekki steinn yfir steini af því sem skrifað hefur verið eða prentað á þskj. miðað við það sem þeir segja sem gerst þekkja og eiga að fara með þessi mál til afgreiðslu, til úrvinnslu á yfirstandandi ári. Það var þess vegna sem meiri hl. fjh.- og viðskn. féllst á till. formanns nefndarinnar, að litið væri á afgreiðslu þessa frv. sem bráðabirgðaafgreiðslu vegna þess sem áður hafði verið samþykkt í fjárl. Dæminu er gersamlega snúið við. Í staðinn fyrir að tekjuöflunarfrv. eru samþykkt áður en fjárlög eru samþykkt, í staðinn fyrir að lánsfjárlög eru samþykkt áður en fjárlög eru samþykkt er það ævinlega háttur vinstri stjórna að samþykkja óskalistann fyrst. þ.e. fjárlögin, samþykkja síðan tekjuöflunarfrv. og lántökufrv., og þá er dæmið ævinlega með þeim hætti að um er að ræða óraunhæfar tölur, aðeins til þess að fylla upp og út í þann ramma sem áður hafði verið samþykktur. Út frá því sjónarmiði að fjárlög hafa verið samþykkt og þar gert ráð fyrir erlendum lántökum, út frá því sjónarmiði að búið er að samþykkja heimildir til framkvæmda töldu fulltrúar meiri hl., sjálfstæðismenn og Alþfl.-maðurinn í nefndinni, rétt að verða við tillögum formanns nefndarinnar og sjá svo um að lántökuheimildir þessa frv. yrðu ekki felldar, þær yrðu samþykktar þó að ríkisstj. hafi ekki meiri hl. í Nd., til þess að þeir sem hafa byggt á fjárl., hafa byggt á heimildum sem ríkisstj. hefur veitt, fái a.m.k. bráðabirgðalausn með þessu frv. Þess vegna ákváðu umræddir nm., eins og fram kemur í nál., að haga svo málum í hv. Nd. að 1. kafli og III. kafli þessa frv. yrðu ekki felldir. Hins vegar vildu þessir nm. vera með öllu óbundnir af II. kafla frv., eins og það er nú orðað þrátt fyrir ákvæðin um að ríkissjóði sé ekki skylt, þrátt fyrir ákvæði fjölmargra laga, að greiða nema ákveðnar upphæðir til þeirra sjóða sem þar er um að ræða eða stofnana. Þessi kafli á að vísu ekki heima í þessu frv. og hefur aldrei átt heima í þessu frv. Hann er settur hér inn vegna þess að frv. er nánast flutt eins og bandormur. Það hefði verið miklu eðlilegra að ríkisstj. eða fjmrh. hefði flutt frv. sérstaklega sem hefði innihaldið ákvæði II. kafla, því að lánsfjárlög og lánsfjárlagahluti þessa frv. eru 1. kaflinn og III. kaflinn. Formaður n. flytur auk þess brtt. við frv., sem hann mun gera grein fyrir, en mismunandi margir nm. eru fylgjandi þeim brtt. eftir því hvað þau ákvæði hvert út af fyrir sig fjalla um. Á þskj. 593 flytjum við fjórir þm. brtt. við þetta frv. þar sem gert er ráð fyrir að á eftir 27. gr. komi ný grein sem orðist svo: „Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast gegn þeim tryggingum, sem hann metur gildar, 15 millj. kr. lán, sem Verslunarskóli Íslands tekur til byggingar nýs skólahúss í Kringlumýri við Ofanleiti.“ Nefndinni barst erindi frá aðstandendum Verslunarskólans, þeim sem það hús eru að byggja sem Verslunarskólinn mun verða til húsa í í framtíðinni. Hér er um að ræða stofnun sem lítið hefur þurft að leita til hins opinbera. Ég tel að það sé það minnsta sem hægt sé að gera að verða við óskum þessara aðila um ríkisábyrgð fyrir lántöku, sem þeir koma sjálfir til með að standa straum af. Þessi till. er flutt af mér ásamt hv. 1. þm. Vestf. Matthíasi Bjarnasyni, hv. 3. þm. Reykv. Albert Guðmundssyni og hv. 5. þm. Suðurl. Magnúsi H. Magnússyni, sem um tíma tók þátt í störfum fjh.- og viðskn. vegna fjarveru fulltrúa Alþfl. í nefndinni. Herra forseti. Ég hef hér rakið nokkuð hvernig að þessu frv. hefur verið staðið. Ég hef vikið að því að allt sem fram kom hjá mér við 1. umr. málsins var staðfest á nefndarfundum, þegar viðkomandi aðilar komu þar til fundar, og greinargerðir þeirra og skýrslur birtast með nál. sem fskj. til staðfestingar því sem áður var sagt. Af því sem hér hefur verið drepið á má sjá að lánsfjárlagafrv. það, sem ríkisstj. hefur loks lagt fram, er í senn slælega undirbúið, óraunhæft með öllu og er ekki með nokkrum hætti til þess bært að leysa þau fjölmörgu vandamál sem við er að glíma. Á meðan situr ríkisstj. í landinu stefnulaus og úrræðalaus og lætur þjóðarskútuna reka stjórnlaust fyrir sjó og vindi. Afleiðingar þess eru að eftir þriggja ára starf ríkisstj. er útlitið í þjóðmálunum dekkra en nokkru sinni fyrr.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur um nokkurt skeið fjallað um frv. til lánsfjárlaga. Það verður að segjast eins og er, að mjög skammur tími hefur gefist til þess að fjalla um málið og einnig liggur fyrir að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hefur ekki komið fyrir þingið. Nefndin hefur við þessar aðstæður reynt sitt ítrasta til að greiða fyrir því að þingi verði ekki svo slitið að ekki séu til heimildir til að taka erlend lán til nauðsynlegustu mála. Það er hins vegar ljóst, að miðað við allar aðstæður getur svo farið og er mjög líklegt að eitthvað þurfi að endurskoða varðandi þau mál. Ég vil biðja þá aðila, sent hafa nokkuð gagnrýnt meðferð fjh.- og viðskn. á þessu máli, að skilja að það hefur verið mjög stuttur tími til stefnu og það var mjög nauðsynlegt að ná góðu samkomulagi í þinginu um að afgreiða þetta mál. Það voru allir þm. í nefndinni fúsir til að gera sitt ítrasta til að mál þetta mætti ná fram að ganga. Það hefur að sjálfsögðu orðið til þess að við hefðum gjarnan viljað athuga ýmis mál mun betur og við hefðum líka kosið að þeir sem eru aðstandendur þessa máls og bera það fram hefðu einnig haft ráðrúm til að líta á ýmis mál betur, sem hér koma fram, og hefði gefist kostur til að ræða þau betur við okkur áður en málið var kynnt. Ég vil biðja menn að skilja þessar aðstæður og ég vil láta það koma fram að allir nm. hafa viljað gera sitt ítrasta til að greiða fyrir þessu máli. Ekki meira um það. Einnig vil ég taka það fram, að formaður nefndarinnar hefur flutt hér brtt. sem allir nm. standa að, eins og fram kemur í nál. minni hl., eða réttara sagt hafa nm. tjáð samþykki sitt við þessum brtt. þótt minni hl. nefndarinnar beri ábyrgð á málinu með sama hætti og hann ber ábyrgð á núv. ríkisstj. Varðandi brtt. vil ég fyrst taka fram að 9. brtt. á þskj. 559 gerir ráð fyrir að lánsfé samkv. þessum lögum sé ráðstafað í samræmi við fjárlög fyrir árið 1983. Að því leyti sem ákvæði laga þessara fela í sér viðbót við heimildir fjárlaga skal því fé ráðstafað að höfðu samráði við fjvn. Alþingis, og skal núverandi fjvn. starfa þar til önnur verður kjörin. Við teljum nauðsynlegt að fjvn. fái upplýsingar um þá liði sem ekki var fjallað um varðandi afgreiðslu fjárlaga; hreinlega vegna þess að við höfum ekki haft tækifæri eða tíma til að líta náið á þessa liði, og enn kemur þar til áhugi nm. á að greiða sem mest fyrir málum. Varðandi 2. brtt. skal það tekið fram að við kölluðum á fulltrúa frá Landsvirkjun, enda er þessi lántökuheimild vegna þess fyrirtækis. Það er kannske rétt að taka það fram að í sjálfu sér er ekki nauðsynlegt að flytja lántökuheimild fyrir Landsvirkjun og ýmsar B-hluta stofnanir í frv. til lánsfjárlaga. Það hefur hins vegar verið tekinn upp sá siður að gera það, en það er ekki vegna þess að það sé nauðsynlegt að lögum. Það eru til annars konar heimildir til að framkvæma þá lántöku. En hins vegar er alger nauðsyn að fara svona að varðandi ríkissjóð og A-hluta ríkissjóðs. Þetta hefur verið gert á þennan hátt á undanförnum árum. Við spurðum menn frá Landsvirkjun um það, hvernig þeir hygðust ráðstafa því fjármagni sem þeir fengju til umráða. Bréf þeirra er, eftir því sem ég best veit, birt á þskj. 558. Þeir gerðu sér fulla grein fyrir því að nauðsynlegt væri að takmarka sem mest erlendar lántökur, en voru hins vegar fullir af áhuga á að ljúka ýmsum verkefnum og töldu vera mikilvægt að ljúka verkefnum eins og Sultartangastíflu og Suðurlínu og hefja byrjunarframkvæmdir við Blönduvirkjun þannig að hún gæti tekið til starfa á árinu 1987. Það kemur hins vegar fram í nál., sem ég vil lesa: „Varðandi framkvæmdir Landsvirkjunar kemur fram í fskj. að útlit sé fyrir að anna megi núverandi markaði fram á haustið 1988 og jafnvel eitthvað lengur. Hins vegar er mikilvægt að stofna til nýrra atvinnufyrirtækja í orkufrekum iðnaði. Nefndin telur að áformum um orkuöflun verði að fylgja ákveðnar tímasetningar um orkusölu. Samkv. frv. er ráðgert að stöðva framkvæmdir við Suðurlínu og ljúka verkinu á árinu 1984. Þegar hefur verið keypt allt efni vegna línunnar og aðeins eftir að leggja hluta hennar. Ekki er einsýnt að hagkvæmast sé að fresta þessu verki af þeim verkefnum, sem Landsvirkjun hyggst vinna á árinu, og nauðsynlegt að fyrirtækið meti það á ný í ljósi þrenginga varðandi erlendar lántökur.“ Það hlýtur að vera almenn og góð regla, að ef ráðist er í framkvæmdir sé þeim lokið á sem skemmstum tíma. Hins vegar má alltaf deila um hvenær rétt sé að hefja framkvæmdir. Mikilvægast af öllu er þó það, hvort sem það eru virkjanir eða rafmagnslínur, að fyrir þessar dýru framkvæmdir sé full þörf þegar þær eru teknar í notkun. Þess vegna verður það aldrei of oft sagt að það verði að haldast í hendur orkuöflun og orkusala. Okkur í nefndinni þóttu ekki liggja fyrir nægilega góðar upplýsingar um þessi mál og þess vegna segjum við hér í lokin: „Nefndin vill leggja áherslu á að áform um orkuöflun og orkudreifingu fái frekari umfjöllun á næstunni og síðan verði leitað eftir heimildum til viðbótar síðar á árinu þegar frekari ákvarðanir liggja fyrir.“ Þetta verður að skoðast í ljósi þess, að við töldum okkur ekki fá fullnægjandi upplýsingar. Við erum á engan hátt að koma í veg fyrir að ýmislegt sem nauðsynlegt er að gera varðandi þessi mál verði gert, en við vildum með þessari till., að lækka fjárhæðina um 60 millj., leggja áherslu á að framkvæmdamál þessi yrðu tekin til nánari umfjöllunar á næstunni og þegar niðurstöður væru fengnar varðandi það mætti leita nýrra lántökuheimilda, ef menn telja það skynsamlegt, hvort sem það er varðandi framkvæmdir og ekki síst með tilliti til möguleika á orkusölu. Varðandi 4. brtt. er þar aðeins lagt til að leiðréttingar verði gerðar, sem við fengum upplýsingar um að væru nauðsynlegar, í sambandi við skuldbreytingu lána; i fyrsta lagi hjá Hitaveitu Suðurnesja og í öðru lagi varðandi Hitaveitu Akureyrar. Vænti ég þess, að þessar heimildir geri kleift að framkvæma þær skuldbindingar sem nauðsynlegar eru varðandi þessi fyrirtæki. Í 5. brtt. er aðeins gerð sú breyting, að veitt er heimild til lántöku vegna framkvæmda sveitarfélaga og skuldbreytinga sveitarfélaga eða fyrirtækja þeirra. Það er vitað mál að ýmis sveitarfélög eigi í vandræðum varðandi skuldbreytingar. Það á við um fjarvarmaveitur, hitaveitur og ýmis önnur fyrirtæki sveitarfélaga. Er nauðsynlegt að þessi heimild sé fyrir hendi, enda hefur nefndin ekki gert neina till. um breytingar þar um. Ég vildi einnig geta um 3. brtt. Í 4. gr. frv. segir: „Fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs er heimilt að taka lán á árinu 1983 samkv. síðari ákvörðun fjmrh. um lántökuaðila að fjárhæð allt að 33 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt.“ Við fengum upplýsingar um að fyrirhugað væri að ráðstafa 8 millj. og aðrar upplýsingar lágu ekki fyrir í n. Þess vegna þótti ekki ástæða til á þessu stigi málsins að hafa þessa fjárhæð hærri, ekki nema frekari upplýsingar lægju fyrir, og mætti þá taka það upp síðar. Ég vildi einnig geta þess varðandi Landsvirkjun að einn liður heitir í B-hluta fjárlaga Virkjunarrannsóknir/framkvæmdir. Við spurðum fulltrúa Landsvirkjunar um hvort þessar framkvæmdir heyrðu undir þá eða undir hverja þær heyrðu, en engar upplýsingar fengust um það. Væntanlega hefur hv. fjvn. gengið frá því og fengið upplýsingar um það við afgreiðslu fjárlaga. Í sjálfri brtt. er lagt til að vegna beiðna bæði frá ríkisstj. og Framkvæmdastofnun sé fjmrh. heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lán Byggðasjóðs að fjárhæð allt að 5 millj. kr. vegna smíða fiskiskipa innanlands. Á sínum tíma var slík heimild í lánsfjárlögum 1980/1981 að upphæð rúmar 18 millj. kr., ef ég man rétt, og má lita á þessa heimild sem viðbót við þá heimild. Í 8. brtt. er aðeins um orðalagsbreytingu að ræða, sem ég get ekki séð að skipti máli, en sumir nm. töldu rétt að breyta orðalagi og fjmrn. sagði að það mundi ekki koma að sök á þessu ári. Hins vegar væri sama orðalag á greininni og var árið áður, en þá hafi það verið mjög nauðsynlegt. Herra forseti. Ég veit að hér er mjög skammur tími til að afgreiða mál og þess vegna vil ég ekki hafa framsögu mína lengri, en vænti þess að málið fái skjóta afgreiðslu og óþarfa málalengingar verði ekki hér í Nd. um málið því að það er mjög brýnt að það komist til Ed. þótt nefndirnar hafi starfað saman að málinu. Ég vil aðeins að lokum leggja það til að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem ég hef flutt á þskj. 559, en ég vil áskilja mér rétt til að draga sumar brtt. til baka til 3. umr.



Herra forseti. Eins og raunar hefur þegar komið fram er hér á ferðinni eitt af stærstu málum sem Alþingi ber lagalega skylda til að afgreiða á hverju ári, en eins og formaður fjh.- og viðskn. sagði hefur n. gefist ákaflega lítill tími til að skoða þetta stóra mál - miklu minni tími en nefndin yfirleitt tekur sér til að skoða miklu minna marktækt mál en það sem hér er á ferðinni. Þetta er aðeins eitt dæmið um það, sem hv. þm. Árni Gunnarsson vakti athygli á utan dagskrár fyrr í dag, að nú hrannast hingað inn málin hvert á fætur öðru, en nefndaformenn hafa þær yfirlýsingar að vegna þess hraða sem verður að hafa á afgreiðslum hér sé ekki hægt að veita þessum málum þá skoðun sem nauðsynleg er. Þetta sýnir tvennt: Í fyrsta lagi að það er fullur vilji hér á Alþingi, meðal stjórnarandstæðinga ekki síður en stjórnarliða, til þess að afgreiða hér mál svo að allt reki ekki í strand á þeim fáu vikum sem eftir eru þangað til áforma má að nýtt þing komi saman. Í öðru lagi staðfestir þetta enn á ný það, sem því miður hefur komið fram oft áður, að hér er ekkí við Alþingi né fjh.- og viðskn. að sakast að ekki skuli hægt að hafa vandaðri vinnubrögð, heldur er ástæðan sú, að hæstv. ríkisstj. kom ekki málinu frá sér til Alþingis fyrr en fyrir fáum dögum. Þetta mál átti raunar að koma frá hæstv. ríkisstj. um svipað leyti og fjárlagafrv. kom fram á s.l. hausti. Þegar fjárlagafrv. hafði verið lagt fram og hæstv. fjmrh. flutti nokkru síðar framsögu með því frv. skýrði hann frá því að lánsfjárlög væru í smíðum og þess væri að vænta að ekki liði langur tími þangað til frv. til lánsfjárlaga kæmi fram, en til þess er ætlast að afgreiðsla fjárlaga og lánsfjárlaga fari fram á sama tíma svo að við eina afgreiðslu sé hægt að gefa mynd af ríkisfjármálunum í heild, bæði þeirri afgreiðslu sem fram fer í fjárlögum og þeirri afgreiðslu sem fram fer í lánsfjárlögum. Þetta tókst ekki. Þar er ekki við Alþingi að sakast. Ég vil taka það fram, að ég býst við því að ég fari rétt með þegar ég segi að sennilega sé ekki heldur við hæstv. fjmrh. að sakast, heldur er ástæðan sú, að ríkisstj. kom sér ekki saman um tillögugerð að lánsfjárlögum fyrr en fyrst nú fyrir nokkrum dögum að hæstv. fjmrh. tókst að fá heimild til að leggja slíkt frv. fram. Ég tel ótvírætt að hæstv. ráðh. og rn. hans sé löngu búið að gera tillögur til ríkisstj. um efnisatriði lánsfjárlagafrv. Hins vegar gerist það í þessu máli, eins og svo fjölmörgum öðrum, að um nokkurra missera skeið hefur hæstv. ríkisstj. raunar verið óstarfhæf - ekki vegna þess fyrst og fremst að hún hafi misst meiri hl. sinn í annarri deild þingsins, heldur fyrst og fremst vegna hins, að hún kemur sér ekki sjálf saman um tillögugerð í neinu meiri háttar máli. Lánsfjártagafrv., sem hér er á ferðinni á elleftu stundu, er ein sönnunin enn um þetta. Málið er ekki svona seint á ferðinni vegna vanrækslu af hálfu Alþingis eða fjh.- og viðskn. Það er ekki svona seint á ferðinni að minni. hyggju vegna þess að hæstv. fjmrh. hafi ekki ráðið við tillögugerðina. Ástæðan er sú, að hæstv. ríkisstj. kom sér aldrei saman og hefur ekki komið sér saman í marga mánuði um hvaða tillögur fjmrh. væri heimilt að flytja í hennar nafni hingað inn á Alþingi. Að sjálfsögðu er þetta ekki ábyrg afgreiðsla á lánsfjárlögum, sem hér á að fara fram, og út af fyrir sig ekki hrósvert að Alþingi skuli afgreiða mál með þessum hætti, en það er ekkert við því að gera eins og mál standa í þinginu nú. Menn verða að taka þessa afgreiðslu á sig. Hins vegar vek ég athygli á því, að það hafa komið fram, bæði í þessari hv. deild og í hv. Ed., till. til þál. frá þremur stjórnmálaflokkum, þremur af fjórum sem eiga kjörna fulltrúa á Alþingi. Þessi till., sem væntanlega verður afgreidd nú á næstu sólarhringum, lýsir vilja þessara aðila til þess að Alþingi geti komið saman eigi síðar en 18 dögum eftir næstu kosningar. fyrst og fremst til þess að nýtt þing geti þegar í stað tekið til við úrlausn þeirra erfiðu efnahagsvandamála sem hafa beðið óleyst allt of lengi vegna þess að núv. hæstv. ríkisstj. hefur skort bæði afl og getu til að koma lausnum fram. Með tilvísan til þessa þingmáls, sem væntanlega verður afgreitt hér á næstu mánuðum, vil ég benda á að ætla má að nýtt Alþingi komi fljótlega saman aftur - með vorinu þannig að slíkt þing geti tekið þá afgreiðslu sem hér á að fara fram til endurskoðunar strax að 2–21/2 mánuði liðnum og gert þær breytingar á lánsfjárlögum, sem afgreidd yrðu nú, sem í ljós kæmi að þyrfti að gera til þess að hægt væri að standa að eðlilegri afgreiðslu mála til ársloka. Herra forseti. Ég er ekki fleiri orðum um þetta að fara að þessu sinni. Ég er reiðubúinn að standa að þeirri bráðabirgðaafgreiðslu sem hér á að fara fram og hef greitt fyrir því að svo megi verða, en vísa enn og aftur til þess, að það er staðföst ætlun þriggja stjórnmálaflokka að nýtt Alþingi komi saman mjög fljótlega eftir að kosið hefur verið til þess m.a. einkum og sér í lagi að takast á við efnahagsvandann í þjóðfélaginu. Eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða er að endurskoða þá atgreiðslu sem hér á að fara fram.



Herra forseti. Ég hef áður lýst því í ræðu hvernig stendur á afgreiðslu þessa máls, hvers vegna þarf að afgreiða það nú og að stjórnarandstaðan hafi fyrir sitt leyti fallist á að standa ekki gegn afgreiðslu málsins. Ég hef einnig vísað til þess, að þrír stjórnmálaflokkar af fjórum hafa flutt á Alþingi till. um að Alþingi verði kvatt saman á ný eigi síðar en 18 dögum að loknum kosningum beinlínis í því skyni að taka til við úrlausn efnahagsmála og þá hlýtur m.a. þetta mál að koma til endurskoðunar. Ég mun fyrir mitt leyti gera það sem gera þarf til að greiða veg þessa máls í gegnum þessa umr. og atkvgr. og greiða atkv. fyrst og fremst til að greiða fyrir afgreiðslu málsins, en ekki vegna þess að ég taki afstöðu jákvætt með einstökum greinum.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. sem hefur fengið allverulega meðhöndlun í hv. Ed. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur fylgst með störfum fjh.- og viðskn. Ed. án þess að sitja þá fundi og niðurstaða meiri hl. n. er að mæla með því að frv. þetta verði samþykkt með þeim breytingum sem komu fram í Ed., en nokkrar lagfæringar voru þá gerðar á frv. til lækkunar, aðallega varðandi þunga bíla og eins voru lækkaðir tollar á dekkjum á almenningsvagna og vöruflutninga- eða vörubifreiðar úr 40% í 20%. Ég vil taka fram að það var upplýst í n. að þessi lækkun væri áætluð um það bil 7 millj. kr. tekjuminnkun hjá ríkissjóði. Ég vil aðeins ítreka að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykki.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 63/1974 um grunnskóla frá menntmn. Nefndin flutti þetta frv. að beiðni menntmrh. og hefur athugað frv. á ný og leggur til að það verði samþykkt. Frv. er þess efnis að stefna skuli að því að ákvæði laganna um síðasta ár skólaskyldu komi til framkvæmda samtímis á öllu landinu tíu árum eftir gildistöku laganna. Þessi lög, sem um getur, voru gefin út 1974 og þá felur þetta frv. í sér að níu ára skólaskylda frestist enn um eitt ár, þ.e. til haustsins 1984. Það liggur fyrir að grunnskólar landsins eru ekki ennþá undir það búnir að framkvæma lög um níu ára grunnskólaskyldu og þess vegna er þetta frv. flutt. Herra forseti. Að umr. lokinni óskum við eftir að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fjh.og viðskn. Nd. hefur fjallað um frv. þetta. Frv. felur í sér þá einu breytingu á gildandi lögum að stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins er heimilað að veita starfsmönnum fræðsluskrifstofa aðild að sjóðnum. en starfsmenn þessir eru opinberir starfsmenn þó að þeir séu vegna fyrirkomulags ráðnir samkv. grunnskólalögum, hvorki ráðnir af ríkinu né sveitarfélögum. heldur af stjórnum fræðsluskrifstofa í viðkomandi umdæmi. Fjh.- og viðskn. Leggur til að frv. verði samþykki óbreytt.