Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 3. landsk. hélt hér ræðu síðastur í gær, en þar sem fundi var slitið þá á eftir, gafst mér ekki tækifæri til að svara ræðu hans, og þar sem margt er komið fram, sem þarf skýringar, vil ég gera það nú. Mér virðist, sem hv.þm. muni ganga það illa að sanna, að mörg séu dómstigin hér á landi, þótt héraðsdómar séu allmargir og stauparéttir í tíð íhaldsins o. s. frv. Undirdómar eru hliðstæðir, en um önnur dómstig er ekki að ræða, nema ef hv.þm. vill telja með sáttanefndir, sem hafa örlítinn anga af dómsvaldi, þ. e. a. s. mega gera út um mál, þar sem fram er sett 50 kr. krafa eða þar undir. Ég vil því halda því fram, að nafnið hæstiréttur sé ekki málfræðilega rétt, þar sem dómstigin eru aðeins tvö, og verð að álíta, að þessi fjarstæða hv.þm. orsakist af skorti á málfræðikunnáttu og almennri menntun yfirleitt. Þá hefir hv.þm. ekki svarað, hvers vegna við eigum að apa eftir dönsku nafni á hliðstæðum dómstóli, enda ekki að furða, að hann vilji sem minnst um það ræða. Það er vitanlegt, að þegar hæstaréttarlögin voru sett, var sjálfstæðisandinn ekki meiri en það hjá ráðandi mönnum þjóðarinnar, að þeir tóku upp þetta danska heiti sem stimpil danskra yfirráða hér á landi. Það þarf heldur engan að furða á, þótt hv. 3. landsk. sé dansklundaður, þegar menn minnast þess, að þegar baráttan um fánann stóð sem hæst, þá lýsti hann yfir því, að hér væri ólíft, ef danski fáninn blakti ekki yfir húsunum, og á Þingvöllum 1907 var sendur maður frá honum og hans flokki til að kúga ungmennafélögin til að draga niður íslenzka fánann. Þessi Danasleikjubragur hv.þm. er því eðlileg afleiðing af uppeldi hans og æskuvana. Þá hneykslaðist hv. 3. landsk. á útlendu nafni þessa dómstóls, sem fylgir með í frv., en við því er það að segja, að sá síður var fyrst tekinn upp í Landsbankalögunum, og þar sem enska er útbreiddasta mál heimsins, var ekki nema eðlilegt, að hún yrði valin til að gefa útlendingum hugmynd um, hvaða stofnanir þetta væru. Enska heitið segir, að þetta sé aðaldómstóll landsins, og vitanlega er hann það. Meðan við höfum aðeins tvö dómstig, er ekki hægt að kalla hið hærra það hæsta, en vitanlega er það æðsti rétturinn, enda er það það heiti, sem aðrar þjóðir skilja. Það hafa ýmsir fett fingur út í, að dómstigin skuli ekki vera fleiri hér á landi, en ástæðan til þess er vitanlega sú, hvað þjóðin er fámenn. Ég get verið stuttorður um þann kafla í ræðu hv. 3. landsk., er hann talaði um, að hér hefði aldrei verið um neina afturför að ræða, og heldur því fram, að á 14., 15., 16., 17. og 18. öld hafi kraftar þjóðarinnar notið sín til fulls, þrátt fyrir erlenda kúgun. Þetta er vitanlega rangt hjá honum. Það dæmi, sem hv.þm. tók, að tungan hefði varðveitzt á vörum alþýðunnar, er mjög svo óheppilegt hjá honum, því að alþýðuna vilja hann og hans nótar gera réttlausa, þrátt fyrir að hún bjargaði málinu þegar embættis- og afturhaldsmenn vildu „dependera af Dönum“. Hv. þm. játaði það sjálfur, að það hefðu verið embættismennirnir í landinu, sem töluðu dönsku og vildu gera allt danskt hér á landi. Nú á 20. öldinni höfum við ennþá þessar eftirlegukindur til að tefja fyrir viðreisn þjóðarinnar og breiða út óbeit á öllu því, sem þjóðlegt er. Það kom fram í fánamálinu, í allri baráttu fyrir frelsi landsins og nú síðast í fimmtardómsmálinu. Þá vildi hv.þm. reyna að ásaka mig fyrir illa framkomu í garð hæstaréttar, en reyndi um leið að verja orð Lárusar Jóhannessonar, en nú skal ég skýra það mál nokkru nánar og sýna fram á, hvað hann leyfir sér að bjóða hæstarétti. - Lárus Jóhannesson var fenginn til að verja mál togarans Jupiters fyrir undirrétti í Hafnarfirði, og lætur þá svo um mælt, að ef dómurinn gangi ekki að sinni skoðun í málinu, þá sé ekkert réttlæti lengur til á Íslandi. Þessum orðum sínum gat hann hvorki beint til mín eða hv. 3. landsk., heldur undirréttarins í Hafnarfirði eða hæstaréttar, því að þeir einir aðilar áttu að dæma í málinu og aðrir ekki. Þessi ummæli gátu því átt við þessa dómstóla báða. Nú fer svo, að dómur gengur lögfræðingnum í vil fyrir undirrétti, en aftur tapar hann málinu fyrir hæstarétti. Þannig hefir hann þá slegið því fram, að ef hæstiréttur gerði það, sem hann gerði, að sakfella Jupiter, sé ekkert réttlæti til í landinu. Þessi orð eru þyngsta ásökunin, sem hæstiréttur hefir orðið fyrir. Og þessi maður, sem gaf hæstarétti þennan laglega vitnisburð, er einn af aðaleigendum Morgunblaðsins og mikið uppáhald hv. 3. landsk. Ef þm. vill ekki láta dæma hart um vini sína í hæstarétti, þá á hann að tala um það mál við Morgunblaðið og Lárus Jóhannesson. Þessi ágæti íhaldslögfræðingur hefir ekki, eins og ég, gagnrýnt einn dóm og það með rökum, heldur tekur hann munninn fullan og segir, að ekkert réttlæti sé til í landinu eftir því sem hæstiréttur hefir nú fellt dóm. Ég er vitanlega alveg á móti þessari skoðun lögfræðingsins, eins og svo mörgu öðru, sem hann hefir borið fram, en hv. 3. landsk. er ánægður með þessi ummæli og hans blöð og hans flokkur hafa ekkert haft við þetta að athuga. Þá talaði hv.þm. um það, að ég myndi vilja losna við einhvern hæstaréttardómaranna og til þess væri leikurinn gerður. En þá mætti segja með sama rétti, að Jón heitinn Magnússon hefði viljað losna við þáverandi landsyfirréttardómara, er hann bar fram lögin um hæstarétt. Því að þá var ekki frekar en nú trygging fyrir því, að sömu menn yrðu valdir til að gegna hinum nýju dómarastöðum. Hv. þm. var eitthvað að dylgja með það, að ég væri á móti öllum þeim, sem ekki styrktu mig, og hæstiréttur væri á móti núv. stj. En nú vildi ég spyrja þennan hv.þm., hvort það sé hans meining, að hæstiréttur sé pólitískur, eða er hann svo grunnfær að halda, að skipun æðsta dómstóls í landinu sé ekki ábyrgðarmeiri en það, að þar skuli eingöngu farið eftir pólitískum skoðunum? Ég vil skora á hv.þm. að gefa skýringu á þessu. Annars er það eftirtektarvert, að aumustu blöðin í landinu, Framtíðin og Stormur, hafa tekið sér fyrir hendur að verja hæstarétt, en hvað hefir hæstiréttur unnið til saka, þegar þessir menn gerast nokkurskonar siðferðislegir fjárhaldsmenn hæstaréttar? Hafa dómararnir beðið þessi blöð að veita þeim vernd? Og ef svo er, hví leitar dómstóllinn til þessara blaða? Þetta er auðvitað fyllilega samboðið hv. 3. landsk. og hans flokki, enda notar hann þessi blöð sem málgögn sín, eins og kom fram við kosningarnar, en ég hygg, að það borgi sig ekki fyrir hæstarétt að lenda á milli tanna Magnúsar, sem framkvæmdi stauparéttinn hér á árunum, og ritstjóra Framtíðarinnar. Svo er það Morgunblaðið - sem líka er sorpblað, þótt það sé stærra en hin, en þar hefir aldrei skrifandi maður verið við í mörg ár, - sem líka tekur að sér málstað hæstaréttar, án þess að nokkur hafi gefið tilefni til þessara varnargreina nema Lárus Jóhannesson, sem er einn af eigendum þess. Þetta veikir alla aðstöðu hv. 3. landsk., þegar hans blöð, sem eru sorpblöð, bergmála hans heimskulegu orð og ásakanir í garð þessa dómstóls, og það er ekkert skemmtilegt fyrir hæstarétt að vera í þessari fjölskyldu. Það má þó Morgunblaðið eiga, að þegar þessu var fyrst hreyft opinberlega, hvílíka skömm hæstiréttur hefði af sleikjulátum sorpritaranna, þá hætti það að miklu leyti heimskuhjali sínu um þetta mál, a. m. k. fram að þessu. Meginkjarninn í ræðu hv. 3. landsk. virðist vera vafi hans um það, hvort núv. dómendur í hæstarétti fari í fimmtardóm eða ekki. Það er eins og hann vilji gera það stórt atriði, hvað dómendur þessir heiti næstu 1–2 árin, því að allir núverandi dómarar eru komnir nærri því aldurshámarki, sem sjálf stjskr. setur. Aðeins vanþekking á tilbúningi hæstaréttarlaganna 1919 getur afsakað framkomu hv. 3. landsk. Í hæstaréttarlögunum frá 1919, sem Jón heitinn Magnússon fékk Einar Arnórsson til að semja fyrir sig, segir ekkert um það, hverjir eigi að flytjast úr yfirréttinum og í hæstarétt. 1919 stóð það algerlega opið fyrir Jóni Magnússyni að velja alla dómendur hæstaréttar utan landsyfirréttar, enda valdi hann tvo menn nýja, sem ekki voru prófaðir samkv. hæstaréttarlögunum. Hvers vegna má þá ekki fara eins að í framtíðinni. Að þessu sinni er þó margfalt stærri umbót gerð á allri réttarskipun en með hæstaréttarlögunum 1919. Sú eina umbót, sem þá var gerð, var málflutningurinn, að hann skyldi vera munnlegur, og sú umbót var gerð á móti einróma áliti dómaranna í landsyfirréttinum. Hv. 3. landsk. var þar með í flokki, sem ekkert sá athugavert við það 1919, þó að fellt væri niður í framkvæmdinni að prófa hæstaréttardómendur. En nú gerir hann kröfu um að það verði ekki gert. Hv. 3. landsk. fatast í rökum sínum nú, eins og komið hefir fyrir áður oft og mörgum sinnum. Ef nú væri fylgt fordæminu frá 1919, þá gæti skapazt ranglæti, sem hvorki hann eða mig langar til. Ef sett verða sömu skilyrði og 1919, að fyrstu mennirnir í dómnum skuli undanþegnir prófi, og segjum, að þessi breyting gangi fram í vetur og að sama stj. skipi mennina í dóminn. Hvað kæmi þá, ef - eins og hv. 3. landsk. hugsar sér að vaki fyrir núverandi stj.: að koma harðsnúnum fylgismönnum í dóminn - ef svo verða stjórnarskipti eftir einn mánuð og við tæki hv. 3. landsk. og núverandi flokksbróðir hans, hv.þm. Dal., sem hv. 3. landsk. vildi einu sinni banna þingsetu með stjórnarskrárbroti? Hugsum okkur svo, að eftir stjórnarskiptin losnaði eitt sæti í fimmtardómi, þá væri aðstaðan sú eftir frv., að hv. 3. landsk. gæti sett þangað einhvern flokksbróður sinn, en eftir skoðun hans, að þeir dómendur, sem fyrir eru, hafi íhlutunarrétt um skipun mannsins, þá má eins gera ráð fyrir, að þeir felli þann mann frá því að komast í dóminn, sem hv. 3. landsk. hafði tilnefnt. Með þessu væri þá hv. 3. landsk. og hans flokksbræður vonlausir fyrr en eftir langan tíma að fá sína menn í dóminn. Þannig skortir hv. 3. landsk. dómgreind til að sjá, að ef hann er hræddur við misbrúkun um skipun manna í dóminn, þá er ekkert hægt að gera, sem tryggi það betur, að svo verði ekki, heldur en einmitt þetta ákvæði frv., sem hann reynir af vanmætti sínum að gera tortryggilegt. Dómaraembætti í aðaldómstóli landsins á að sjálfsögðu að veita eins og önnur embætti í landinu, af þeirri stjórn, sem á hverjum tíma fer með umboð fyrir meiri hl. landsmanna. Segjum aftur á móti, að haldið sé fast við ákvæði fimmtardóms og að í þessu efni sé fylgt einfaldri stjórnarskipun, eins og í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, þá mundi um þessi embætti fara eins og önnur, sem losna í tíð mismunandi stjórna, og þá yrði það aldrei lengi, að einn ákveðinn stjórnmálaflokkur ætti alla mennina í dómnum. Í landi eins og okkar og með þeirri stjórnarskipun, sem við höfum, leiðir af sjálfu sér, að þegar stjórnarskipti verða, eru sumir embættismenn þjóðarinnar íhaldsmenn, aðrir framsóknarmenn eða sósíalistar. Og ef litið er á málið frá heilbrigðu sjónarmiði, þá er það sjálfsögð regla að skapa þau skilyrði, að æðsti dómstóll ríkisins klofni ekki frá þjóðinni. Mér virðist vaka fyrir hv. 3. landsk., að hæstiréttur ætti að geta lokað alla þá frá því að komast í réttinn, sem honum væru að einhverju leyti ekki geðfelldir. En hitt virðist ekki vaka fyrir honum, að ágreiningur geti átt sér stað innan réttarins. Segjum ennfremur, að sæti losni í hæstarétti eða fimmtardómi, ef rétturinn hefir úrslitavald um veitinguna, og að komi til framsóknarstjórnar að tilnefna mann í staðinn og að hún nefni t. d. einhvern bezta og færasta prófessorinn í lagadeild háskólans, en að hann sé felldur frá því að taka sæti í réttinum, af því að dómendurnir, sem fyrir eru og hafa íhlutunarrétt um skipun mannsins, eru íhaldsmenn og vilja engan nema hann sé nákvæmlega af þeirra sauðahúsi. Segjum svo, að stj. nefni annan mann ágætlega færan að hennar dómi, en hann er líka felldur, og svona getur gengið koll af kolli, að dómendur í hæstarétti geta fellt menn þá, sem stj. nefnir til þess að taka sæti í réttinum, af því að þeir passa ekki í kramið vegna stjórnmálaskoðana sinna, eða vegna yfirburða í menntun og manngildi, ef rétturinn er eins og Lárus Jóhannesson lýsir honum. Heldur hv. 3. landsk., að slík óbilgirni dómendanna í hæstarétti verði þoluð til lengdar af þjóðinni? Nei, það fer eins um þann flokk, sem misnotar svo vald sitt, eins og t. d. Estrups-liða í Danmörku. Þeim var hrundið, þegar þjóðin hafði mátt til að kasta af sér áþján þeirra. Nýlega er komið út í Svíþjóð stórt rit og merkilegt um réttarfar. Hv. 3. landsk. hefði gott af að lesa þetta rit. Þar er ekki minnzt á hans skoðun, sjálfskipun dómaranna, heldur að allir dómar séu skipaðir sem beztum og færustum mönnum. Sjálfgetinn dómstóll getur orðið klíkudómur. Hæstiréttur okkar er leifar frá Estrupstímanum, fluttar hingað inn 1919 og studdar af Stormi, Framtíðinni og öðrum sorpblöðum íhaldsins, en áfelldar harðlega af Lárusi Jóhannessyni. Má í þessu efni benda á samræmið í réttarfarinu, t. d. sýknun Björns Kristjánssonar og sektardóm gegn ritstjóra Tímans, út frá forsendum í máli sambandsins, sem allar voru í vil núverandi forsrh., en í óhag hv. 1. þm. G.-K. og pésa hans. Tveir dómar af því tægi leiða til gagnrýni, en ekki til allsherjaráfellisdóms eins og þess, sem Lárus Jóhannesson hefir upp kveðið um hæstarétt. Hv. 3. landsk. hneykslaðist á því, að ég hefði sagt, að dómar ættu að vera í samræmi við réttarmeðvitund þjóðarinnar. Ég sagði nú raunar ekkert um það hér. Að vísu þarf ekki langt að leita, að dómar danska hæstaréttar hafi riðið í bág við réttarmeðvitund þjóðarinnar. Það þarf ekki nema að minnast á dæmi íhaldsflokksins í Danmörku, sem dæmdi Berg í fangelsi fyrir ræðu, sem hann hafði flutt á opinberum fundi yfir á Jótlandi. Ég skal ekkert um það segja, nema sá dómur hafi haft stoð í einhverjum lögum þar í landi. En þjóðin reis upp og mótmælti dómnum, taldi hann ranglátan og svívirðilegan. Engum nema römmustu íhaldssinnum datt í hug að afsaka dóminn. Þetta hafði sömu þýðingu eins og annað, sem gert er fólki nauðugt. Fall íhaldsins í Danmörku varð svo þungt af því syndir þess voru svo margar; allt varð að myllusteini um háls danska íhaldsins, enda er flokkur þessi undarlega lítill þar í landi, og nýtur hann þar manna eins og hv. 3. landsk. Slíkir menn stóðu að glapræðum Estrups. Út frá þessum forsendum séð er rétt, að hv. 3. landsk. taki til athugunar, hvort álit almennings sé einskisvert eða að engu hafandi. Í lögbók Svisslendinga er grein, sem fræg er orðin og hljóðar á þessa leið: Þegar lögin ekki kveða skýrt á um eitthvert atriði, þá eiga dómendurnir að dæma eftir beztu vitund. Það er þessi grein, sem orðið hefir mörgum til fyrirmyndar. Slík framkoma, að láta réttlæti og drengskap ráða um dóma, veldur því, að enskir dómarar njóta svo óvenjulegs álits fyrir réttdæmi. Hv. 3. landsk. og þingsystir hans, hv. 2. landsk., hafa enn verið að tæpa á því, að í frv. þessu felist stjórnarskrárbrot, þar sem gert er ráð fyrir, að hæstaréttardómendurnir fari frá með fullum launum. Nú vildi ég biðja hv. 2. landsk. að skila til þess manns, sem þm. hefir farið í smiðju til, að þetta sé alls ekki rétt. En hinsvegar vildi ég einnig mega benda þm. á, að hann ætti ekki að vera að hlaupa erinda þess flokks, sem búinn er að snúa við henni bakinu og er staðráðinn í að leggja hana á höggstokkinn í vor, pólitískt séð.  Hér er alls ekki um neitt stjórnarskrárbrot að ræða, og liggur ekki nærri, heldur orðsending vissra manna inn í þingið, sem eiga hér auðsveipa skósveina til þess að reka erindi sín.

Ein af mörgum ósannindum ráðherrans!

. Það sýndi sig bezt í gær, hvað hv. 3. landsk. er ófróður um öll þessi mál, þá var þm. alltaf að skjótast frá og í smiðju á milli þess, sem hann var að tala. Annars hefir hv. 3. landsk. gefið ágæta skýringu einmitt um þetta atriði, sem hann er að deila á. Hann sagði í gær um þessa menn, sem fara frá 60 ára, að þeir lendi á vonarvöl. Nú er því ekki að gegna um þessa menn, af því að þeir fara frá með fullum launum. En þetta sýnir álit hans og ótraust á gömlum mönnum. Ef þessi skoðun hans er rétt, að 60 ára gamlir menn fái ekkert að gera, þó þeir hætti einu starfi, þá er það af því, að þeir eru orðnir vesalingar, því að alstaðar í öllum löndum er á öllum tímum nóg að gera fyrir dugandi menn. Af þessu má þá álykta sem svo, að menn, sem að dómi hv. 3. landsk. eru orðnir ófærir fyrir aldurssakir að vinna hjá öðrum, þeir eigi að halda áfram að vera í æðsta dómi landsins. Betri sönnun en þetta er ekki hægt að fá fyrir því að miða einmitt aldurstakmarkið við 60 ár. Ég hefi þá í stórum dráttum svarað því helzta, sem fram kom í ræðum hv. 3. landsk. móti máli þessu. Ég ætla þá fyrst að slá því föstu, að öll frammistaða hv. 3. landsk. er í líkingu við undirbúning hæstaréttar 1919. Honum datt ekki í hug að vitna í annað en hæstaréttarlögin. Þó sannaðist strax í meðferð laganna, að kostnaðurinn skipti tugum þúsunda á ári. En engum datt í hug 1919 að bæta við svo sem 2–3 þús. kr. til frekari undirbúnings og rannsóknar málinu. Undirbúningurinn 1919 var eins ófullkominn eins og hægt var að hugsa sér. Þar sem hv. 3. landsk. heldur áfram að vera fulltrúi fyrir þessar litlu og lágu kröfur, sem gerðar voru 1919, þá sér hann ekki ástæðu til að bæta úr því sleifarlagi, sem verið hefir á æðsta dómstóli landsins. Hann skilur ekki, að dómendurnir eru í sjálfu sér of illa launaðir og vill ekki, að þeim sé gefinn kostur á að kynna sér ástand annara þjóða viðvíkjandi þróun dómsmála. Hann vill ekki sjá né viðurkenna, að hér sé fundin leið til að fullkomna réttinn og gera hann stærri, án þess þó að hann verið dýrari, svo að um muni, með prófessora lagadeildar háskólans sem meðdómendur. Þó að hæstiréttur nú sé byggður á ófullkomnum og illa gerðum lögum og þó að hann sé með málfræðilega röngu nafni, sem fengið hefir verið að láni hjá Dönum, og þó að réttarfarið sé langt á eftir því, sem þekkist með frændþjóðum okkar, Norðmönnum og Svíum, um vinnuskipulag, þá hefir það ekki minnstu áhrif á framkomu hv. 3. landsk., sem lokar augunum fyrir þeirri miklu og stóru réttarbót, sem borin er fram í frv. þessu. Allar röksemdir hv.þm. snúast um persónuleg efni - persónulegan hagnað fyrir flokk hans og til að verja gegn ímyndaðri hættu einhverja flokksbræður. Enn hefir ekkert svar komið frá hæstarétti um afstöðu hans til þessa máls, en ég trúi því ekki, að hann standi á bak við hina fáránlegu framkomu hv. 3. landsk.Hv. d. mun hafa veitt því eftirtekt, - en ég get þó ekki stillt mig um að skjóta því hér inn -, að í aðalblaði íhaldsins var í morgun kynleg lýsing á því, hvernig áheyrendur hefðu tekið þessu máli í gær. Þar stóð, að áheyrendur hefðu flúið umr. meðan ég reifaði málið. En sannleikurinn er sá, að aldrei á þessu þingi hafa verið hér fleiri áheyrendur en í gær. Þetta sýnir bezt, hvað málsstaður íhaldsins er góður, að það skuli þurfa að rangsnúa svona lítilfjörlegu atriði. En hitt skil ég, að ástæðan til þess, að Mbl. nefnir aðsókn að umr. í gær er það, að blaðið hefir reiðzt bæjarbúum fyrir að hafa áhuga á þessari umbót. Hv. 3. landsk. fór að vonum ekkert út í það, að þetta er ekki fyrsti leikurinn á milli mín og hans um réttarfarsmál á Íslandi. Hv. þm. hefir ekki farið svo vel út úr þeim málum. Hver beitti sér fyrir endurbótum á fangelsismálum hér og hinni skammarlegu meðferð á föngunum? Og hvernig tók hv.þm. þeim endurbótum? Hv. þm. og flokkssystkinum hans stóð á sama, þó að fangarnir yrðu heilsulausir í fangelsinu, af því að svo svívirðilega var um þá búið. Rotturnar dönsuðu yfir andlit þeirra, er þeir leituðu hvíldar í rúmræflum sínum, og ýldustækju lagði upp í klefana gegnum grautfúið gólfið. En hreint loft áttu þeir að fá inn um lófastóra rúðu, sem var opnanleg á hverju herbergi. Nei, hv.þm. var sama, þó að þessir umkomulitlu, flibbalausu vesalingar - því að aðrir voru ekki dæmdir í þá daga - misstu heilsuna í fangelsinu og fengju þar aðbúð, sem ekki var skepnum boðleg. Ef hv. 3. landsk. hefði getað hindrað stj. í að endurbæta kjör þessara vesalings manna, þá hefði hann gert það. En við sigruðum, og Morgunblaðið og allir þess angar sprikluðu. Á eftir var okkur núið því um nasir, að endurbæturnar á Litla-Hrauni mundu kosta 400 þús. kr. En landsreikningarnir sýndu, hvað þær kostuðu. Nú er svo komið, að enginn íhaldsmaður - ekki einu sinni hv. 3. landsk. - þorir að ráðast á fangelsið á Litla-Hrauni eða umbæturnar á fangelsinu hér í bænum, af því að því er slegið föstu, að þetta var það, sem átti að gera. Einum berklaveikum fanga á Litla-Hrauni hefir meira að segja batnað að mun, eins og hann hefði verið á heilsuhæli. Hann hefir búið í sæmilegu herbergi, sem er mönnum boðlegt, og getað verið úti undir beru lofti. Og þetta er ekki eini leikurinn á milli okkar hv.þm., þar sem hann hefir ekkert haft nema ósigurinn, ekkert nema ósigur og vansæmd og illan málsstað. Hv. þm. ætlaði að ganga af göflunum, þegar farið var að hreyfa óánægju með stjórn lögreglumála í þessum bæ og bæjarfógetaembættið. Hann var svo sem ánægður með þetta, þó að vitanlegt væri, að launakjörin væru svo óréttlát, að launin fóru upp undir 80 þús. kr. á ári hjá fyrrv. lögreglustjóra, en 40 þús. hjá skiptaráðandanum í Rvík. En við skulum athuga, hvernig þetta hefir breytzt. Við skulum spyrja þá, sem hafa verið riðnir við dánarbú. Það er þegar viðurkennt um allt land, að það ástand, sem hv. 3. landsk. var að reyna að verja, var svo aumt, að það á enga forsvarsmenn lengur, enda hefir hv. 3. landsk. ekkert haft upp úr því, nema réttláta minnkun fyrir að hafa varið ástand, sem var á borð við fangahúsið á Skólavörðustíg. Við skulum taka lögreglustjóraembættið og þá breyt., sem gerð var á því. Fyrrv. lögreglustjórinn sótti um tollstjóraembættið, fékk það og gegnir því með heiðri og sóma. Hann er líklega mótstöðumaður stj., en um það hefir aldrei verið spurt. Að bæjarfógetanum var ekki veitt lögmannsembættið, var á góðum og gildum ástæðum byggt, sem ég ætla ekki að rekja hér. En reynslan hefir sýnt það ótvírætt, að núv. stj. hefir kunnað að taka á þessu máli. Varð kannske breyting til hins verra, þegar nýr lögreglustjóri kom? Ónei, síður en svo, og um það eru allir sammála. Nýi lögreglustjórinn hefir sett á embættisreksturinn svip sinnar samtíðar. Og svo magnað vantraust fékk hv. 3. landsk. hjá flokksbræðrum sínum, að íhaldsmennirnir í bæjarstjórn brugðu við og hættu við 15 lögreglumönnum, þegar stj. hafði lagt til vel hæfa forustu. Þeir sáu, að nú var það til einhvers. Nú gátu þeir treyst forustunni. Það er alveg þýðingarlaust fyrir hv.þm. að slá á þá strengi, að hér sé um að ræða ofsóknarmál við íhaldið. Hér er um að ræða mikið umbótamál, alveg hliðstætt þeim umbótum, sem gerðar hafa verið í fangelsismálum landsins, í lögreglustjórn Reykjavíkur og í meðferð á dánarbúum og fé ómyndugra í höfuðstaðnum. Þessar umbætur, sem ég hefi nefnt, hafa vitanlega verið gerðar jafnt fyrir alla, en íhaldsmenn, einmitt íhaldsmenn hafa notið þeirra mest. Á meðal þeirra koma flest þrotabú til greina. Við framsóknarmenn erum minnsti flokkurinn í bænum, en þessar aðgerðir hafa komið miklum meiri hl. bæjarbúa að gagni - af því að við erum umbótaflokkur. Um fimmtardóminn er það sama að segja. Hann er byggður á evrópískum nútíðargrundvelli, í stað gamla, danska kúgunargrundvallarins, sem sumir afturhaldsseggir eru ekki enn búnir að venja sig af. Formið, sem hæstarétti var gefið 1919, er úrelt, og hefir alltaf verið það, af því að þá menn, sem að því unnu, skorti hæfileika og víðsýni til að gera betur. Það er ekki til neins fyrir þá, sem ekki hafa annað vopn í höndum en flokkseigingirnina, að reyna að vinna sigur í þessu máli. Ég er búinn að rökstyðja réttmæti þess, með því að benda á hinar gegndarlausu hrakfarir, sem hv. 3. landsk. og hans menn hafa farið í öðrum réttarfarsmálum, sem á samskonar kröfum eru byggð, og sem þeir nú þakka, a. m. k. sín á milli, og njóta ávaxtanna af. Við viljum bæta aðaldómstól landsins, sníða hann eftir þörfum nútímans og gera hann þó um leið þjóðlegri en hann hefir nokkru sinni verið, síðan Ísland var lýðveldi. Ef hv.þm. getur nokkuð annað aðhafzt í þessu máli en að leika á strengi flokkseigingirninnar og hégómans, og komið fram með alvarlegar umbótatill. við frv., verður enginn glaðari en ég.

Jónas Kristjánsson Frv. um fimmtardóm, sem hér er rætt um, ásamt ræðum hæstv.dómsmrh. um það, gefa manni ýmislegt að hugsa um. Mér dettur fyrst í hug frásagan um fall Atla. Sagan segir frá því, að Atli stóð í dyrum úti og var lagður spjóti í gegn: „Þau tíðkast nú hin breiðu spjótin“, mælti hann um leið og hann féll. Orðin voru æðrulaus. Þau hnigu að verkfærinu, sem hann var veginn með, en meint var athöfnin, sem framkvæmd var. Hinn vegni átti þess ekki kost að verja sig. Verkið var níðingsverk. Í hinu pólitíska lífi þjóðar vorrar eru hin breiðu spjótin alltíð orðin, síðan núv. hæstv.dómsmrh. náði völdunum í sínar hendur. Hann kann að handleika þessi vopn og vegur óspart að andstæðingum sínum með þeim og er mikilvirkur. En sæmdarverk vinnur hann fá. Á fyrsta þinginu, sem hann sat sem dómsmrh., lagði hann einu af þessum breiðu spjótum að hæstarétti þjóðarinnar, er hann komst svo að orði, að hæstiréttur hefði framið réttarmorð. Sannar ástæður gat hann engar fram fært, staðhæfingu sinni til stuðnings. En hið breiða spjót geigaði. Hæstiréttur stóð óskemmdur af laginu. Hann var saklaus. Það var líka vegna þess, að loppan, sem hélt á vopninu, var brennimerkt. Það er hart að þurfa að segja það hér á Alþingi, en hún var brennimerkt stimpli, sem er of kunnur til þess að þörf sé að nefna hann hér. Nú er í annað sinn vegið í sama knérunn. Aðferðin er önnur, en vopnið er það sama. Nú er stefnt að því að leggja niður hæstarétt. Það er látið í veðri vaka, að þetta sé gert til þess að stofna nýjan dómstól, fimmtardóm. En engum heilskyggnum manni dettur í hug að trúa þessum fyrirslætti hæstv.dómsmrh. Það er ennfremur látið í veðri vaka, að þessi nýi dómstóll eigi að veita meira réttaröryggi en hæstiréttur, og líka, að nafnið fimmtardómur sé þjóðlegra en nafnið á hæstarétti. Aldrei hefi ég þekkt aðra eins hræsni og annan eins yfirdrepskap! Heyr á endemi! Hæstv. dómsmrh. ætlar að veita þjóðinni meira réttaröryggi. Þessi líka sannleikspostuli! Hefir hann sýnt af sér svo mikið réttlæti? Bendir fógetagerðin í Hornafirði á réttlæti og réttarfarslegt öryggi? Fógetagerð sú er orðin allfrægt mál. Hæstv. ráðh. varð það óvart á í gær í röksemdafærslu sinni að koma fram með a. m. k. aðra aðalástæðuna fyrir því, að hann flytur frv. þetta. Þessi ástæða er sú, að honum fellur ekki við dóma hæstaréttar. Hæstiréttur dæmir nefnilega eftir lögunum, en hæstv.dómsmrh. vill jafnframt láta hann dæma eftir almenningsálitinu (sem hann kallar svo): dómurinn verður að vera í samræmi við almenningsálitið. Nú væri gaman að vita, hvað almenningsálitið er. Þegar eftir því er grafizt, þá er almenningsálitið ekkert annað en persónulegt álit ráðh. sjálfs. Þetta hefir oft komið fram í blaði hans, Tímanum. Ráðh. skrifar leiðara í blaðið, og heldur þar fram einhverju pólitísku hagsmunamáli sínu, eða sleggjudóm yfir andstæðinga sína, og stimplar síðan þetta sem almenningsálit. M. ö. o.: hæstv. ráðh. vill láta æðsta dómstól landsins dæma eftir sínum vilja. Hann vill ráða sjálfur dómum hins æðsta dómstóls. Eftir þessu er ekki ólíklegt, að hann vilji skipa í fimmtardóm þá menn, sem hafa mjög líkar skoðanir um almenningsálitið og hæstv.dómsmrh. sjálfur. Hitt er eftir að vita, hvort hann finnur slíka menn. En þægilegt væri það fyrir þennan ráðh., ef hann getur látið dómara fimmtardóms dæma eftir almenningsáliti, er hann sjálfur ákveður, sérstaklega þegar þess er gætt, hve oft hann er sjálfur ákærandi eða ofsækjandi. Hin ástæðan, sem ræður því, að hæstv. ráðh. flytur frv. þetta, er sú, að hann þarf að losa þau embætti, sem núv. hæstaréttardómarar sitja í, til þess að geta þar enn á ný hreiðrað um gæðinga sína. Hæstv. ráðh. hefir einmitt lagt mikið verk í slíka hreiðragerð. Flest embætti, sem hann hefir skipað í, eru með þessu markinu brennd. Breyt. var gerð á Landsbankalögunum til þess eins, að hæstv. ráðh. gæti rekið úr bankaráðinu andstæðinga sína. Úr lögreglustjóra- og bæjarfógetaembættunum voru búin til 3 embætti, þar sem voru a. m. k. 2 ný hreiður fyrir gæðinga ráðh. Mætti svo lengi telja. Hæstv. dómsmrh. hefir sýnt hina mestu hugkvæmni í því að búa til ný embætti handa skjólstæðingum sínum. En þessi hugkvæmni hefir orðið þjóðinni nokkuð dýr, enda voru útgjöld síðasta árs nokkuð há. Þeir, sem settir eru í þessi nýmynduðu hreiður, mynda málalið hæstv.dómsmrh. En svo að ég snúi mér aftur að hæstarétti, þá má um hann segja, að hann er ekki gamall, en hann hefir hreinan skjöld og hefir getið sér traust og virðingu allra sæmilegra manna. Hann hefir staðið eins og klettur úr hafinu og á honum hafa brotnað öldur þær, sem þessi nýi „spekúlant“ og ribbaldi hefir þeytt upp. Þess vegna á hæstiréttur nú að falla. Hann hefir unnið sér það til óhelgir í augum hæstv.dómsmrh., að hafa dæmt eftir lögum landsins, en ekki eftir almenningsáliti, sem hæstv. ráðh. kallar svo. Nú á hann að falla fyrir mistilteini hins blinda haturs, fyrir breiða spjótinu frá Hriflu. Þarna losna líka nokkrar nýja stöður handa vikaliðugum gæðingum. Allar menntaðar þjóðir reyna að búa svo um hæstarétt sinn, að hann sé sem óháðastur. Ennfremur reyna þær af fremsta megni að skipa hann þeim beztu og lögvitrustu mönnum sínum, mönnum, sem gæddir eru sterkri siðferðiskennd og ábyrgðartilfinningu. Því miður hefir verið hringlað nokkuð með lögin um hæstarétt og dómendum fækkað úr fimm og niður í þrjá. Svo hefði ekki átt að vera. Ef ég man rétt, þá átti núv. hæstv.dómsmrh. þátt í þeirri till., sem leiddi til þess, að að því ráði var snúið. Hann var á þeim árum farinn að stinga selshöfðinu upp úr sínu pólitíska Fróðáreldhúsi, til ógæfu fyrir þessa þjóð. Alþingi Íslendinga hefir, því miður, ekki verið ljóst, hve mikils virði óháður og ábyggilegur æðsti dómstóll er, vegna þess að menn hefir ekki órað fyrir því, sem nú er að koma fram, einveldisbrölti eins manns. Sem dæmi þess, hve mikils trausts hæstiréttur hefir endur fyrir löngu notið meðal hinnar mestu þroskaþjóðar, Prússa, er saga frá dögum Friðriks II., sem líka var kallaður Friðrik mikli. Vindmylna ein mikil skyggði á útsýni úr konungshöllinni í . . . . Vildi konungur láta taka niður vindmylnu þessa. Fór hann í þessu skyni á fund eiganda og bað hann að selja sér vindmylnuna. Eigandinn kvað nei við. „Vitið þér ekki“, kvað konungur, „að ég get látið taka vindmylnuna eignarnámi?“ „Það getið þér ekki, herra konungur. Ég mundi kæra slíkt fyrir dómstólunum, og hæstiréttur mundi dæma yður fyrir tiltækið“. „Þér hafið rétt að mæla“, kvað konungur. Hafið þökk fyrir að hafa minnt mig á hæstarétt. Ég gleðst yfir því, að þér berið svo mikið traust til hans. Vindmylnan yðar skal vissulega fá að vera í friði“. - Er sagt, að vindmylnan standi þar enn þann dag í dag, sem órækur vottur þess trausts, sem eigandi hennar bar til hæstaréttar landsins. Þær eru ekki eins konunglegar, aðfarir hæstv.dómsmrh. gagnvart hæstarétti vorum. Þegar honum finnst, að dómar þessa hæstaréttar séu ekki í samræmi við sína eigin hagsmuni, sem hann nú kallar almenningsálit, þá rýkur hann upp og hrópar: Réttarmorð! eins og hver annar ofbeldismaður, sem þolir ekki lög. Þegar nú þetta hefir ekki tilætluð áhrif, þá semur hæstv. ráðh. frv., sem fer fram á, að hæstiréttur skuli lagður niður og myndaður annar dómstóll í hans stað með öðru nafni. Tilgangurinn er bersýnilega hefnd við hæstarétt, jafnframt þeim hagsmunum að geta losað þarna stöðu handa skjólstæðingum sínum, sem svo eiga að vera góð og þakklát börn á eftir. Þessi breiðu spjótin eru orðin alltíð. Dómsmrh. er settur til þess að vera vörður laga og réttar í landinu. Hann á að vera hin réttarfarslega forsjón þjóðarinnar. En hvernig stendur hann í stöðu sinni sem slíkur? Ég á nú ef til vill á hættu að verða hringdur niður, en ég ætlaði að segja þessi vitskerti maður. Jú, hann ofsækir í stað þess að vernda, hann ákærir í stað þess að rannsaka og gæta réttar einstaklingsins. Þannig hefir hann ofsótt bæði einstaklinga og heilar stéttir, jafnvel heila atvinnuvegi, sem veita fjölda fólks atvinnu og lífsviðurværi og eru þar að auki hyrningarsteinar undir efnalegri afkomu og velferð þjóðarinnar. Þá ofsækir hann. Hann hefir í hótunum við menn að reka þá frá embættum, ef þeir geri þetta og hitt, sem honum er ekki að skapi. Flestum mun í fersku minni viðureign hans við lækna landsins. Í greinum, sem hann skrifaði þá í blað sitt Tímann gegn læknum, gefur hann sjálfum sér svo greinilegt brjálsemivottorð, að slíkt tekur engu tali. Þar kemur fram hans sjúka sálarástand mjög greinilega, ofsóknarástríðan og hatrið. Þá hirðir hann ekkert um eða veit ekkert um, hvað hann segir, hvort hann fer með ósannindi eða segir satt. Mér er óhætt að fullyrða, að hann veit það ekki. En það er dálítið hættulegt til lengdar að láta mann, sem þannig er sviptur allri ábyrgðartilfinningu, ráða lögum og lofum íhlutunarlaust af hendi stuðningsmanna hans. Hvað á slíkt að ganga lengi hér? Nú styðst þessi byltingamaður mest við menn, sem hann hefir útvegað stöður, embætti og önnur fríðindi, og þá menn yfir höfuð, sem hafa von um einhverja hagsmuni frá hans hendi. Þetta málalið er orðinn allfjölmennur hópur, enda er ekkert sparað til að auka það, hvorki fé né hugkvæmni. Hafa hv.þm. athugað, hvernig ástandið mundi verða í landinu, hvernig hið pólitíska siðferði yrði, ef flokkar þeir, sem keppa um yfirráðin hjá þjóðinni, viðhefðu hver eftir annan þá ofsóknaraðferð, sem hæstv.dómsmrh. hefir viðhaft síðan hann náði völdunum í sínar hendur? Þá aðferð, að ryðja með öllu hugsanlegu móti mönnum miskunnarlaust úr stöðum og embættum, aðeins til þess að svala hatri sínu og koma sínum skjólstæðingum í mjúklegt hreiður, alvel án tillits til hæfileika. Þannig fara þeir að, sem brjótast til valda. Halda hv.þm., að slíkt mundi leiða til blessunar fyrir land og lýð? Getur nokkrum manni komið til hugar, að maður í ábyrgðarmikilli stöðu og með heilbrigða skynsemi mundi haga sér líkt og hæstv.dómsmrh.? Enginn flokkur situr til eilífðar við völd, ekki einu sinni mjög lengi. Við skulum hugsa okkur, að innan skamms tæki annar stjórnmálaflokkur við völdum, andstæðingar núverandi stjórnmálaflokks. Það er sagt, að óvandari sé eftirleikurinn. Við skulum segja, að hann noti sömu þrælatökin, sömu breiðu spjótin og hæstv.dómsmrh. notar, breytti lögum til þess að svipta mönnum úr embættum og setja sína eigin skjólstæðinga í þeirra stað, eins og hæstv.dómsmrh. hefir gert. Hvílíkt óskaplegt ástand mundi slíkt skapa í þessu fátæka og fámenna landi. En ég vona nú, að hvaða flokkur sem næst tekur við völdum, þá láti hann viti þessarar stj. verða sér til varnaðar. Því þeir, sem nú stjórna, láta hvorki leiðast af réttlæti né kærleika til þjóðarheildarinnar. Þeirri pólitísku siðspillingu, sem hæstv.dómsmrh. hefir komið af stað, verður ekki með orðum lýst. Ég hefi talið sumt upp af ærslum hans, þó ekki líkt því allt. Enda er það óþarft. Flestum er það í fersku minni. Ég veit fyrir víst, að hæstv. ráðh. hefir ekki hugmynd um þá pólitísku óöld, sem hann hefir innleitt hér á landi. Augu hans og heili eru svo haldin, að sjáandi sér hann það ekki, og þýðir þess vegna ekki að tala um það við hann. En við hina beztu menn í hans flokki vildi ég segja þetta: Ég vona, að einhverjir ykkar fái opin augu fyrir hinu núverandi pólitíska ástandi í landinu og þér athugið, hvert stefnir með sama áframhaldi. Ég vona, að hinir beztu menn meðal Framsóknarflokksins taki höndum saman við menn úr öðrum flokkum til þess að afstýra þeirri bölvun, sem af slíku stjórnarfari leiðir, sem við nú búum undir. Flokksmenn núv. hæstv. stj. verða að gera sér það ljóst, að þeir bera ábyrgð á núv. stjórnarfari og þeirri siðspillingu í opinberum málum, sem það hefir í för með sér. Hinu pólitíska ástandi er nú þann veg komið, að verið er að grafa undan réttarfarslegu öryggi þjóðarinnar. Persónulegt einstaklingsöryggi er ekki óhult lengur, og atvinnuöryggið er að verða efasamt. Hver, sem kemst í andstöðu við núv. hæstv.dómsmrh., má búast við ofsókn; það vita menn. Þetta er satt og sannanlegt. Hvað hefir komið öllum þessum ófögnuði af stað? Dómsmálaráðherrann okkar hæstv., með breiðu spjótin. Þau tíðkast nú hin breiðu spjótin, en hvað á það að verða lengi? Það er á valdi hv. stuðningsmanna núverandi stj.

Forseti (GÓ): Ég ætla að segja fáein orð, sérstaklega út af ummælum og fyrirspurn hv. 2. landsk. um það, að þessu máli bæri að vísa frá. Ég skal þá fyrst geta þess, að það leikur mikill vafi á, hvort sú grein frv., sem hv. 3. landsk. minntist á, brýtur í bága við stjskr. eða gerir það ekki. En þó svo væri, að gr. þessi gengi eitthvað of nálægt stjskr. í einhverju einstöku atriði, þá hygg ég, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, og hv. deild eigi að hafa góða aðstöðu til þess að rannsaka þetta og fleiri ákvæði, sem hún liti líkum augum á. Til eru fordæmi um það, að frv. væru borin fram, sem nokkur hluti þm. hefir álitið að einhverju leyti brjóta í bága við stjskr. Ég vil í því sambandi nefna úrskurð um slíkt mál hjá hv. núv. þm. Snæf. Það var frv. um Landsbankann. Hann benti á, að ef eitthvað væri athugavert við frv. í sambandi við stjskr., þá gæti þingdeildin vel breytt því samkv. till.n. Þessi úrskurður var kveðinn upp 20. apríl 1927. Í sömu átt mun og hafa gengið úrskurður forseta Nd. í því máli á sama þingi. Ég sé því ekki ástæðu til að vísa þessu frv. frá.

Jón Þorláksson Eins og hæstv. forseti veit, hefi ég tekið tvisvar til máls og hefi því ekki heimild til annars en aths. til að bera af mér sakir. Ég ætla að fylgja þingsköpum, en ekki leiða umr. um þetta þýðingarmikla mál út á þær brautir, sem hæstv.dómsmrh. lagði út á í ræðu sinni í dag - og raunar bera vitni um það, að hann er þá djarfur í sókninni, þegar hann veit, að mótstöðumaðurinn getur ekki neytt sín til varnar eða andstöðu. Hæstv. ráðh. flutti hér slúðursögu, sem ég hefi heyrt áður, - að ég hafi einhvern tíma látið í ljós, að það yrði ólifandi í landinu, ef annar fáni yrði lögleiddur hér og danski fáninn, sem þá var dreginn niður. Ég hefi heyrt þessa sögu áður hjá einum manni. Ég sagði honum, að þetta væri alveg tilhæfulaust, að ég hefi aldrei talað þessi orð, og hann gæti aldrei bent á neinn stað, þar sem þau yrðu fundin eftir mig. Enda er ég alveg viss um, að ég hefi aldrei talað þau. Viðvíkjandi nafni á æðsta dómstól landsins var hæstv. ráðh. eiginlega kominn alveg yfir á mína skoðun, sem sé þá, að það er náttúrlega rétt, að þetta er æðsti dómstóll landsins, og það er þess vegna ekkert rangnefni að kalla hann hæstarétt; það er engin málfræðivilla. Hæstv. ráðh. sagði að þessu sinni ekki meira en það, að sér þætti nafnið ekki smekklegt. Ég hefi ekkert um það að segja, og yfir höfuð ekkert að því vikið, hvort mér þætti eitt eða annað heiti á þessum dómstól betra heldur en það, sem nú er. Ég hefi aðeins viljað leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh. út af þessu. Þá brá hæstv. ráðh. mér um óþjóðrækni og rökstuddi aðallega með því, að hann hermdi upp á mig ummæli, sem ég aldrei hefi haft, - að ég hefði sagt, að aldrei hefði orðið nein afturför hjá þjóðinni í þjóðlegum efnum. Þetta hefi ég auðvitað aldrei sagt. Það er svo alkunnugt öllum Íslendingum, að við höfðum afturfarar- og niðurlægingartímabil í nokkrar aldir. En hitt stendur fast, sem ég sagði í gær, að okkur tókst að varðveita okkar fornu og þjóðlegu menningu gegnum niðurlæginguna, þannig að við áttum hana óskemmda; en þetta hafði Norðmönnum ekki heppnazt. Þá sagði hæstv. ráðh., að þetta væri pólitískt mál hjá mér. Þetta er ekki rétt. Það er yfirleitt svo í landsmálum, að það er minna um það hjá mér en mörgum öðrum stjórnmálamönnum, að mál verði fyrir mér pólitísk eða snerti persónur. Og sízt finnst mér hæstv.dómsmrh. ætti að koma með ásakanir í þessa átt til nokkurs manns. Ég þarf náttúrlega ekki að bera af mér neinar sakir í raun og veru út af því, sem hæstv.dómsmrh. sagði um sorpblöð. En eins og ég skaut fram í ræðu hans, þá bar hún þess vitni, að maður getur stundum heyrt sorpblaðagreinar, þó að maður hliðri sér hjá að lesa sorpblöðin. Satt að segja getur varla farið hjá því, að ýmsum, sem heyrt hafa ræðu hæstv.dómsmrh. hér í dag - og jafnvel í gær -, þeim detti í hug, að þeim mönnum farist ekki að tala um sorpblöð hjá öðrum, sem standa sérstaklega að þeim blöðum, sem aðallega flytja orðfæri hæstv. ráðherra sjálfs. Ég kalla það að bera af mér sakir, þegar ég enn leiðrétti það, að hæstv. ráðh. hafði eftir mér, að ég telji þá menn ófæra til vinnu, sem eru orðnir sextugir. Ég sagði það gagnstæða. Þeir eru venjulega vel vinnafærir, ef þeir eru ekki haldnir af sérstakri vanheilsu. En hitt er alkunnugt, að menn endast lengst til þess að vinna með fullum árangri að því starfi, sem þeir eru vanir. Það er erfitt að skipta um, og sérstaklega að gerast sjálfstæðir atvinnurekendur, þegar menn eru komnir á hin efri ár. En í þessu sambandi vil ég geta þess, að það gladdi mig, að hæstv.dómsmrh. er nú farinn að lagfæra frv. með viðaukum frá sjálfum sér í umr. Því að hann sagði, að þessir sextugu dómarar, sem samkv. frv. eiga að fara frá óskorað, fari frá með fullum launum. En þetta verður ekki stutt með neinu í stjskr. eða gildandi lögum, né heldur í frv. eins og það er. Það væri náttúrlega margt fleira, sem ég hefði ástæðu til að leiðrétta í þessari stuttu aths. minni. Sérstaklega vil ég taka í einu lagi allar fullyrðingar hæstv. ráðh. um það, hvernig mín afstaða er til þeirra málsatriða í frv., sem ég alls ekki minntist á. Hann ímyndar sér, að hann sé svo alvitur, að hann geti fullyrt um það án þess að hann fái nokkra aðra vitneskju en úr sínum eigin kolli. Ég get þessa, til þess að það sé vitanlegt, að hæstv. ráðh. hafi ekki fengið neina vitneskju um mína afstöðu til þessara málsatriða, þótt hann gerðist nú til þess að lýsa henni. Ég hefi ekki talað um neina flokksofsókn í sambandi við þetta frv. En ég hefi gert grein fyrir því, og það stendur alveg óhrakið eftir hina löngu ræðu hæstv. ráðh. í dag, að bæði einstök atriði og heildarsvipur þessa frv. fer í þá átt að gera æðsta dómstól landsins háðan umboðsvaldinu. Og slíkt má ekki eiga sér stað.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég get nú verið stuttorður út af þessum þremur síðustu ræðum. Mér þykir furðu sæta, hve hinn ágæti fulltrúi kvenna, hv. 2. landsk., tók því illa, þegar ég minntist á illa meðferð á honum af hennar eigin flokki, þar sem það virðist vera almennt samkomulag, að þessi hv.þm. fái ekki að lifa lengur í pólitískum skilningi en þetta þing. Mér finnst það hart, eftir alla þá þægð, sem hv.þm. hefir sýnt sínum flokki allan þennan tíma, að vera nú kastað á gaddinn. Annars er það svo um tvo af hinum hv.landsk.þm., sem töluðu, að þeir minna á leikfang nokkurt, þar sem lítill karl er látinn stökkva út úr öskju og gera sig gildan. Þessir tveir hv. fulltrúar Íhaldsflokksins, sem ekki eiga að fá að bjóða sig fram aftur, eru látnir koma með skilaboð frá flokknum, og láta þó eins og þeir hafi eitthvert vit á málinu sjálfir. Það verð ég að taka fram í þessu sambandi, að miklu er það virðulegra, sem frá hv. 2. landsk. kemur, heldur en hv. 5. landsk. Því að þó að það sé vitleysa, sem hv. 2. landsk. kom með, var það þó viðkomandi málinu. En eftir að hv. 5. landsk. byrjaði að tala, þá hlustuðu menn á hann með þá spurningu í huga, hver hefði skrifað þessa ræðu. Hann stamaði sig fram úr henni með mestu vandræðum, eins og hann hefði ekki verið búinn að lesa hana nema tvisvar yfir. Ég var einn af þeim, sem voru að hugsa um þetta. Ég sló því fljótt föstu, að ræðan væri skrifuð fyrir hann. En þegar kom fram í ræðuna, var hún svo vitlaus, að mér þótti sem enginn mundi skrifað hafa nema sá, sem gaf sjálfum sér þá viðurkenningu, að hann væri pólitískur dvergur. Annars er sennilegast, að ræða sú, sem hv. 5. landsk. las hér upp, hafi verið skrifuð af einum flokksbróður hans í Nd., sem mun vera minnst ritfær í flokknum; og það jafnvel svo herfilega, að hann hefir áður orðið að láta annan flokksbróður sinn skrifa fyrir sig ræður. Kom þetta í ljós þegar hann fór að reka í vörðurnar í handritinu og stamaði fram úr sér þessari setningu: „Hvar er ég nú staddur í dósa?“ Þetta minnir á það, sem sagt var í Englandi, að það væri enginn Íri svo aumur, að hann hefði ekki annan enn aumari í eftirdragi. Hv. 5. landsk. hefir farið í smiðju til þess af flokksbræðrum sínum í Nd., sem sjálfur þarf að láta aðra skrifa fyrir sig ræðurnar. Enda var ekkert orð af viti í þessari ræðu hv.þm. Hann talaði um það, hvernig Atli á Bjargi hefði verið stunginn með spjóti, en hann hefði heldur átt að minnast á, hvernig hann sjálfur stingur á sullunum, sem frægt er um úr skagfirzkum lækningum. Hann virðist ánægður með ranglæti sinna eigin flokksbræðra, og minnti í því sambandi á framkomu prestsins í Hornafirði. Veit hann ekki, að presturinn hefir hlotið fyrirlitningu alþjóðar fyrir að „axla“ umkomulausa konu? Veit hann ekki, að hæstiréttur hefir nú fyrir fáum dögum staðfest fógetaúrskurðinn í þessu Hornafjarðarmáli? Hv. þm. minnist ekkert á þá áfellisdóma, sem einstakir íhaldsmenn hafa kveðið upp yfir hæstarétti. Hv. þm. talaði um, að stj. væri hlutdræg í embættaveitingum og léti fylgismenn sína sitja fyrir þeim stöðum, sem losnuðu. Ég skal í því sambandi taka það fram, að ef hann hefði sjálfur sótt lögum samkv. um það læknishérað, sem honum mun vera svo ríkt í minni, þá gat svo farið, að stj. hefði litið í náð til hans, litið á þörf hans að komast þangað, sem hann var óþekktur. Má hann kenna heimsku sinni um, að hann ekki komst nær Keflavíkinni heldur en raun ber vitni um. Mér þótti hart, að hv.þm. skyldi leyfa sér að áfella Jón heit. Magnússon í gröfinni, því það var hann, sem flutti frv. um fækkun dómara í hæstarétti á þinginu 1924. Ég fylgdi því þá að vísu, en hv.þm. er svo ófróður, að hann hélt, að ég hefði flutt frv. Jón heit. Magnússon átti sízt skilið að fá ákúrur frá þessu peði Íhaldsflokksins, því að hann hefir verið eini foringinn, sem hafði tök á liðinu í Íhaldsfl. og kunni að halda molunum saman. Hv. þm. lauk máli sínu með því að minna á vindmyllu, en það er einmitt sönn táknmynd af ræðunni, því að vitleysurnar hringsnerust hver um aðra eins og vindmylluhjól, og þó voru þær fengnar að láni hjá hinum nafntogaða andlega öreiga, hv. 2. þm. G.-K. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. gefist síðar tækifæri til þess að taka upp mál sinnar stéttar, og verður þá rætt nánar við hann um það. En mér er ekki grunlaust um, að Íhaldsfl. sé farinn að verða þess var, að læknauppreisnin reynist ekki gróðamál fyrir flokkinn. Blöð flokksins eru farin að láta sér hægt um það, vegna þess að þau eru farin að finna „goluþytinn“ utan af landinu og þykir hann ekki hlýr. Þá sný ég mér að hv. 3. landsk., en ég þarf ekki að fara mörgum orðum um síðustu ræðu hans; ég finn það aldrei betur en þegar minnstu peð Íhaldsflokksins eru að tala, hvað ræður hans eru mikið skárri en þeirra, þó að hann hafi bæði týnt flokki sínum og blaði og sé sjálfur oltinn úr foringjasætinu. Því þó að ræður hv.þm. séu lítið annað en blekkingar og vitleysur, þá eru það miklu skemmtilegri vitleysur en hjá flokksmönnum hans, er um þetta mál hafa talað. - Hv. 3. landsk. vildi sverja fyrir ummæli sín um íslenzka fánann, en það er þýðingarlaust. Allir vita, að leiðtogar gamla heimastjórnarflokksins svívirtu ísl. fánann í ræðu og riti og beittu allskonar brellum til þess að hann yrði óvinsæll í landinu. Þá fyrst, þegar svo var að þeim kreppt, að þeir voru eins og skorðaðir milli skjalda, beygðu þeir sig undir það ok, að þola íslenzka fánann. Hv. þm. ætti ekki að verja framkomu sína í því máli né samherja sinna. Hv. þm. sagðist ekki lesa sorpblöð síns flokks.  Hv. 3. landsk. verður að játa það, að hann sagði í ræðu sinni í gær, að það væri eiginlega ómögulegt fyrir 60 ára dómara að fá atvinnu; en hann gætti þess ekki, að þessi umsögn hlaut að spilla hans málstað og styðja réttmæti þess ákvæðis, sem í frv. stendur og á að tryggja það, að dóminn skipi menn á bezta aldri og í fullu fjöri. Þess vegna þykir það tilvinnandi að láta aldraða dómara fara úr embætti, þó þeir haldi fullum launum. Hv. þm. virtist ganga út frá því, að dómararnir ættu ekki að fá full eftirlaun, en vitanlega er til þess ætlazt samkv. stjskr., þó það sé ekki tekið fram í frv. Það þarf meira en að segja, að það sé broslegt að halda því fram, að hæstaréttarlögin frá 1919 hafi verið illa undirbúin. Ég hefi sýnt það og sannað með gildum rökum, að svo var; og meira að segja menn úr Íhaldsfl. héldu því fram tveimur árum eftir að lögin gengu í gildi, að nauðsynlegt væri að breyta þeim, af því þau væru svo ófullkomin. Einn af hæstaréttardómurunum tók líka í sama streng, og hæstaréttarritarinn skrifaði ritgerð um þá galla, sem á lögunum væru, og benti á nauðsynlegustu umbætur. Hvers vegna létu þessar raddir til sín heyra? Af því að þeir, sem voru málinu kunnugir, og þjóðin öll fann, að lögin höfðu verið afarilla undirbúin.

Jón Baldvinsson Ég hefi ekki hlustað á þær umr., sem farið hafa fram hér í deildinni í dag um þetta frv., sem fyrir liggur, en vildi þó segja nokkur orð um það við þessa umr. Það eru einkum tvö atriði í þessu frv., sem ég tel vera til mikilla bóta frá því, sem nú er. Í fyrsta lagi hin opinbera atkvgr. dómaranna, þar sem ætlazt er til, að þeir geri grein fyrir í heyranda hljóði, hvers vegna þeir greiða atkv. á þann hátt, sem þeir gera. Almenningur hefir ekkert getað fylgzt með störfum og framkomu hinna einstöku dómara til þessa, og verður það að teljast mjög óheppilegt. Ég var að ýmsu leyti óánægður með þá breyt., sem gerð var á hæstaréttarlögunum 1924, þó að ég fylgdi henni. Sérstaklega var það ákvæðið um fækkun dómenda, sem mér þótti horfa til hins lakara. En það var annað, sem ég mat þá meira, að breyt. hnigu í þá átt að hreyfa við þessari gömlu og steingerðu stofnun. Þegar einhver stofnun í þjóðfélaginu er orðin stirðnuð í gömlu formi, þá er nauðsynlegt að hleypa þar inn nýju lífslofti. Þegar stjórnir ríkjanna sitja lengi á stóli, halda þær að þeim séu allir vegir færir, en þá er hætt við, að þær grói fastar við fortíðina eins og íhaldsstj. fyrrv., og þá verður tafarlaust að steypa þeim af stóli og skipta um. Vera má, að framsóknarstj. sé að stefna út á sömu braut og áliti, að hún hafi óskorað vald í landinu. En þá er full ástæða til að stjaka við henni, ef hún haltrar inn á villigötur íhaldsins. Ein breyt. var gerð á hæstaréttarlögunum 1924, sem talsvert dró úr íhaldsskipulagi stofnunarinnar, en hún var sú, að dómstjóri skyldi kosinn árlega, í stað þess að vera skipaður æfilangt, og í öðru lagi var hæstaréttardómurum heimilað að greiða sérstakl. atkv. í málum. Þetta tvennt áleit ég spor í áttina til þess að draga úr íhaldi stofnunarinnar, og þess vegna fylgdi ég lagabreytingunni. En ég lýsti því þá yfir, að ég myndi síðar verða fylgjandi fjölgun dómara í réttinum, þegar tækifæri gæfist. Aðalkostir þessa frv. eru þeir, að það gengur enn lengra inn á þessa braut í frjálslyndisáttina. Samkv. því eru dómarar skyldaðir til þess að gera grein fyrir atkvgr. sinni opinberlega, en það hlýtur að tryggja réttaraðstöðu almennings í þeim efnum, sem þarf að sækja undir dómstólana. Þess vegna skil ég ekkert í hv. 3. landsk., að hann skuli leggjast á móti þessu frv., þar sem það bætir svo mikið úr þeim lögum, sem nú gilda. - Hv. 3. landsk. vitnaði til stjskr. í ræðu sinni í gær, þar sem tekið er fram, að hæstaréttardómarar eigi að dæma eftir lögunum; það er rétt, að þetta eiga dómararnir að gera. En þrátt fyrir það eiga þeir ekki að gróa fastir í skilningi fortíðarinnar á lögunum og dæma eftir úreltri réttarmeðvitund og tíðaranda. Ef þeir gera það, þá er full þörf á að breyta stofnuninni í samræmi við nútímann. Ef hæstiréttur á að dæma eftir bókstaflaga frá miðri 19. öld, eða eldri, en mikill hluti laganna mun vera frá þeim tíma, þá er í ég í engum vafa um það, að jafnvel hv. 3. landsk. mundi ekki álíta slíka bókstafsdóma réttláta; a.m.k. vænti ég þess. Það hafa orðið svo stórfelldar breyt. á síðari árum, eftir heimsstyrjöldina, á þjóðskipulagi og stjórnarfari ríkjanna, að réttarfarshugtök þjóðanna eru á ýmsum sviðum gerólík þeim, sem áður voru ríkjandi. En hér á landi búum við enn að forneskjulegu skipulagi að því er snertir þá dómsmálastofnun, sem hér er um rætt. Í stríðslokin var keisurum og furstum steypt af stóli í flestum ríkjum Mið-Evrópu, og alþýðan tók þar við stjórnartaumunum. En eitt var það, sem lýðræðisflokkunum í Þýzkalandi láðist að hreyfa við í skipulagsbyltingunni 1919, en það var löggjöfin um dómstólana í landinu og skipun þeirra. Þetta hefir kostað þýzka ríkið fjárútlát, sem skiptir mörgum milljörðum marka. Furstar og aðalsmenn hafa gert svo ósanngjarnar fjárkröfur til ríkisins fyrir sérréttinda- og eignatap á stríðsárunum, og dómararnir hafa úrskurðað þær kröfur samkv. fornum tíðaranda og réttarvenjum, sem ríktu þegar keisarinn og furstarnir voru þeirra yfirmenn. Þetta sýnir, hvað það getur verið hættulegt og afleiðingaríkt, þegar dómstólarnir eru ekki í samræmi við sína samtíð og réttarmeðvitund þjóðanna á hverjum tíma. Í Þýzkalandi er almenningsálitið gagnstætt dómstólunum, eins og gefur að skilja. Ég gæti sagt hv. 3. landsk. sögu eftir einum mikilsmetnum lögfræðingi um það, hvernig þyrfti að búa dómarana úr garði, svo að þeir reyndust öruggir til að dæma eftir bókstaf laganna. Hann sagði, að það þyrfti að gera á þeim sérstaka „operation“, og hengja þá síðan upp í tukthús. Eftir eins árs dvöl þar myndu þeir að líkindum orðnir nógu skrælnaðir og tilfinningadofnir til þess að dæma eftir lagabókstafnum. Síðan hinar nýju þjóðskipulagsstefnur fóru að ryðja sér til rúms, hafa orðið árekstrar milli þeirra og dómstólanna, og mætti segja ýmsar sögur af því. Flokksmyndun jafnaðarmanna hér á landi hófst 1916, og á þessu tímabili, sem flokkurinn hefir starfað að landsmálum, mætti nefna ýms dæmi þess, að íhaldssinnaðir dómarar hafi gengið mjög á rétt jafnaðarmanna. - Það er ekki langt síðan dómsforsetinn í hæstarétti Dana sagði í viðtali við nafnkunnan blaðamann, að hann hataði jafnaðarmenn. Og þá var fullkomlega 1/3 hluti þjóðarinnar í jafnaðarmannaflokknum. Blaðamaðurinn sagði aftur frá þessu á prenti. Samflokksblöð dómstjórans kröfðust þess, að hann mótmælti, að þetta væri rétt eftir sér haft. En hann var þó svo heiðarlegur að kannast við orð sín, og eftir nokkra daga varð hann að hverfa úr stöðu sinni. Atvik þessu líkt hefir komið fyrir hér á landi; það er ekki langt síðan einn íslenzkur dómari lét sér þau orð um munn fara, að hann vildi, að það væri búið að skera hausinn af öllum jafnaðarmönnum. Náttúrlega hefði átt að víkja þessum manni úr stöðu sinni, eins og danska hæstaréttardómaranum. Vera má, að í þessu frv. séu einhver atriði, sem þurfi að breyta frá lögfræðilegu sjónarmiði, og ætti það að vera auðvelt í meðferð þingsins. En höfuðatriði frv., þau sem ég minntist á, eru til mikilla bóta og leiða til þess, að dómstóllinn gætir betur en áður réttar lítilmagnans í þeim málum, sem koma fyrir í okkar þjóðlífi. Það verður að teljast eitt af því nauðsynlegasta, að stofnun eins og hæstiréttur, sem hefir völd yfir fjármunum og æru manna, hafi dómara með fullum starfskröftum og andlegu fjöri. Þeir mega ekki vera svo gamlir, að gáfur þeirra séu farnar að sljóvgast. Þess vegna álít ég, að þegar dómararnir eru orðnir 60 ára, þá eigi þeir að fara, þó það sé nú ekki ákveðið í þessu frv. Það er kunnugt, að öflugir verzlunarhringar og fjármálastofnanir erlendis hafa þá reglu að láta starfsmenn sína fara frá með fullum launum, þegar þeir eru orðnir 50 ára, og taka þá aðra yngri menn í staðinn. Þetta þykir þeim borga sig. - Það er vissulega ekki minna um vert að hafa menn á bezta skeiði við dómarastörfin. Ég mun því styðja þetta frv., eða vinna að því, að þær höfuðbreyt., sem í því felast, verði að lögum á þessu þingi.

Forseti (BSv): Hv. 1. þm. Skagf. hafði kvatt sér hljóðs, þegar umr. var frestað, en með því að hann er ekki mættur, og hinsvegar enginn annar biður um orðið, lýsi ég umr. lokið.

Flm. (Ólafur Thors) Ég geri ráð fyrir, að flestir hv.þdm. séu mér sammála um það, að efnishlið gengismálsins sé þegar útrædd hér á Alþingi. Gengismálið hefir verið hér til meðferðar þing eftir þing, en þrátt fyrir ítarlegar umr. og upplýsingar fagmanna, er það enn óútkljáð. Þetta mál var fyrst borið fram af núv. hæstv.forsrh., sem þá, eins og raunar einnig nú, var þm. Str. Síðan var málið flutt af hv.þm. V.-Ísf. Þó að ég sé gamall samherji þessara tveggja hv.þm. í þessu máli, hefi ég þó helzt úr lestinni, þannig að skilja, að ég er orðinn vonlaus um, að gengismálið nái fram að ganga í því formi, sem þessir hv.þm. hafa viljað búa málinu. Hinsvegar tel ég mjög óheppilegt, að svo miklu máli sem gengismálinu sé ekki ráðið til lykta, heldur lendi allt í þófi og málalengingum um það ár eftir ár. Það var fyrst og fremst af þessari ástæðu, að við hv.þm.N.-Ísf. leyfðum okkur í fyrra að bera fram till. um nýja lausn á þessu mikilvæga máli. Það vannst ekki tími til að ræða till. okkar í fyrra, og því berum við þær nú fram að nýju. Sú leið, sem við bendum á til lausnar á gengismálinu, er verðfesting engu síður en leiðin, sem hv.þm. V.-Ísf. vill fara í málinu. Það, sem skilur, er hreint formsatriði. Í stað þess að festa íslenzku krónuna í núverandi gildi, þ. e. 82 gullaurum, viljum við hækka hann upp í 100 gullaura, samtímis því að umreikna allar kröfur og skuldbindingar, sem stofnaðar eru eða stofnaðar verða á tímabilinu frá 7. ágúst 1914 til 1. jan. 1933. Auk þess leggjum við til, til hægðarauka, að í umferð verði seðlar með tvennskonar gildi, og vakir það fyrir okkur, að alþjóð manna muni eiga betra með að venjast breytingunni með slíku fyrirkomulagi. Báðar þessar leiðir, sem ég nú hefi nefnt, leiða að sama marki, og má færa þeim hvorri um sig ýmislegt til síns ágætis. Ég ætla þó ekki að svo komnu að færa önnur rök fyrir þeirri leið, sem við hv.þm.N.-Ísf. viljum fara, en þau, að eins og Alþingi er nú skipað fæst ekki lausn á gengismálinu eftir till. framsóknarmanna. Hækkunarmenn eru það margir í þinginu, að till. þeirra ná aldrei fram að ganga. Hinsvegar skal ég taka ábyrgð á því, að nægilega margir þm. í hv.Ed. ljái till. okkar hv.þm.N.-Ísf. lið, ef það er yfirlýst, að festingarmenn muni fylgja þeim. Þessi er aðalröksemd mín fyrir þessu frv. Og ég vil lýsa yfir því, að ég vil ekki hefja umr. nú um það, hver böggull fylgi, hvor leiðin sem farin kann að verða í þessu máli, heldur óska ég eftir samkomulagi um þetta frv. Þó að farin verði önnur leið til festingar en framsóknarmenn óska, mega þeir því vel una, ef festingin fæst á annað borð. Ég sé ekki ástæðu til að láta frv. fylgja fleiri orð, en vil leggja það til, að því verði vísað til fjhn., að lokinni þessari umr.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég er sammála hv. 1. flm. þessa frv. um það, að ekki sé nauðsynlegt að hefja langar umr. um þetta frv. nú, enda hefir verið útbýtt hér í deildinni í dag öðru frv. um sama efni, sem síðar kemur á dagskrá. Ég geri ráð fyrir, að bæði frv. fari til sömu n. og að reynt verði að vinna að lausn þessa máls, svo sem unnt er. Hv. 1. flm. frv. spáði því, að ekki mundi fást lausn á gengismálinu eftir till. okkar framsóknarmanna, eins og þingið væri nú skipað. Ég skal ekkert um þetta segja. Má vel vera, að það sé rétt. En þá er að meta þær ástæður í meðferð þessa máls, hvort ekki sé rétt að bíða þess tíma, að þingið verði svo skipað, að till. okkar framsóknarmanna nái fram að ganga. Ég sé ekki ástæðu til að hefja deilur um þetta mál. Menn eru að ýmsu leyti sammála um aðalatriði þess, og má vera, að samkomulag náist um það í n.

Magnús Jónsson Ekki skal ég frekar en aðrir verða til þess að vekja umr. um þetta mál á þessu stigi. En mér heyrðist hv.flm. segja, að efnishlið gengismálsins væri útrædd hér á þinginu. Þessu vil ég algerlega mótmæla. Þrátt fyrir ítarlegar umr. um gengismálið í fyrra, er ég enn á sömu skoðun og ég var þá. Mér er sama, hvor þessara tveggja lausna á gengismálinu er. Ég er á móti þeim báðum og mun leggja á móti hvorutveggja frv. Það renna nú að frv. úr öllum áttum um að stýfa íslenzku krónuna. Meiri hl. þingsins virðist ætla að renna af hólmi í þessu sjálfstæðismáli. Því að: hvað er það annað en sjálfstæðismál að vilja standa við sínar eigin skuldbindingar?

Flm. (Ólafur Thors) Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. fjmrh. fyrir undirtektir hans, og vonast fastlega eftir samvinnu við hann um lausn þessa máls. Sumir menn eru svo bjartsýnir, að þeir bera engan ugg í brjósti, þó að það sé dregið á langinn ár eftir ár að ráða þessu mikilvæga máli til lykta. Ég er ekki svo bjartsýnn. Ég óttast óvissuna. Og reynsla annara þjóða sýnir það, að ótti minn er ekki ástæðulaus. Á Spáni varð t. d. 50% gjaldeyrisverðfall á einum mánuði, sem ekki hefði orðið, ef því hefði ekki verið frestað að festa gjaldeyrinn. Ég skal ekki taka of fast á móti því, sem flokksbróðir minn, hv. 1. þm. Reykv., sagði. Hann vildi mótmæla því, er ég sagði, að efnishlið gengismálsins væri útrædd hér á Alþingi, og færði það til, að hann sjálfur héldi enn sinni gömlu skoðun. Hér í fyrra fóru fram miklar og langar umr. um aðallínur gengismálsins og menn mynduðu sér um það fastar skoðanir. Þeir, sem ekki muna þær umr., geta lesið þær í Þingtíðindunum. Ég geri ekki ráð fyrir, að fram komi nýjar upplýsingar í málinu, og því tel ég það útrætt að efninu til, hvort svo sem menn hafa skipt um skoðanir í því eða ekki. Ég vil svo að síðustu endurtaka það, að ég vænti eftir stuðningi hæstv. fjmrh. við þetta frv.

Héðinn Valdimarsson Ég vil lýsa yfir því fyrir hönd Alþýðuflokksins, að afstaða hans er óbreytt í málinu, og munum við því greiða atkv. gegn því, að frv. fari til nefndar.

Fjmrh. (Einar Árnason) Á þingi 1929 var samþ.till. þess efnis að greiða embættismönnum og starfsmönnum ríkisins 10% dýrtíðaruppbót á laun þeirra, þótt þeir ættu ekki að fá nema 34% samkv. útreikningi hagstofunnar. Nú í haust reyndist vísitalan að vera 54, í stað 51 í fyrra, svo að samkv. því ættu þeir að fá 36% uppbót á laun sín. Ég hefi gert ráð fyrir því, að Alþingi geti fallizt á, að rétt sé að greiða embættismönnum sömu verðstuðulsuppbót í ár eins og í fyrra, þar sem verðlag nauðsynja hefir ekki lækkað: Ég hefi ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar frá minni hálfu, en vil aðeins geta þess, að ég sé ekki þörf á því, að málið fari til n., heldur geti það gengið áfram án þess.