Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og orðið sammála um að leggja til að það verði samþykkt með brtt. sem n. flytur á sérstöku þskj. og hefur verið samin í samráði við fulltrúa fjmrn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breyt. á sveitarstjórnarlögum nr. 58 29. mars 1961. Allshn. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar, reyndar tvö frv. um breytingu á sveitarstjórnarlögum, að hluta til samhljóða. þ.e. varðandi það afbrigði að færa kosningar til sveitarstjórna yfir á laugardaga. Fyrra frv., sem er á þskj. 321, var flutt af fjórum þm. sem sæti eiga í allshn. Ed., þeim Salome Þorkelsdóttur, Stefáni Jónssyni, Stefáni Guðmundssyni og Eiði Guðnasyni. Fjallar það frv. eingöngu um breytingu á 17. gr. sveitarstjórnarlaganna, þ.e. að færa kjördag yfir á laugardaga til samræmis við lög um kosningar til Alþingis, en sömu flm. fluttu frv. um það efni sem varð að lögum í des. s.l. Síðan var svo lagt fram á þskj. 347 stjfrv. um breytingar á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 29. mars 1961. 1. gr. þess er samhljóða fyrra frv. varðandi breytingu á 17. gr., en einnig er í 2. gr. þess frv. lögð til breyting á 18. gr. sömu laga. Með tilliti til þess, að nefndin er sammála um að báðar þessar breytingar nái fram að ganga, er lagt til að afgreiða málið á þann veg að mæla með samþykkt þess frv. sem felur í sér báðar breytingarnar. Jafnframt flytur nefndin brtt. við 2. gr. frv. á sérstöku þskj. Sú brtt. er til komin vegna ábendinga sem fram komu hjá hv. 5. þm. Norðurl. e. við umr. þegar mælt var fyrir þessu frv. Einstakir nm. áskilja sér einnig rétt til að flytja brtt. við þetta frv., og ég sé að brtt. er nú þegar komin fram á þskj. 402. Ég hefði viljað mælast til þess að allshn. fengi þessa brtt. til athugunar. Ég tel að þarna sé svo stórt mál á ferðinni, að ekki væri óeðlilegt að nefndin fjallaði um það. Það er jafnframt rétt að skýrá frá því, að nokkrar umr. urðu innan nefndarinnar um það, hvort hafa ætti sama kjördag um allt land í stað þess að kosið er í júnímánuði í dreifbýlishreppum. Það kom fram í nefndinni að ekki væri rétt að tefja þetta mál með því að kanna það frekar nú, en rétt að taka það til athugunar síðar og þá jafnvel hvort færa ætti kjördag t.d. fram á haustið. Sú skoðun kom fram hjá ýmsum, að það gæti verið hagkvæmt, með tilliti til þess þegar mannabreytingar verða við kosningar, að nýjar sveitarstjórnir hefðu tækifæri til að byrja á því að undirbúa og afgreiða fyrstu fjárhagsáætlun sína sem væri þá eitt af fyrstu störfum nýrrar sveitarstjórnar ef kosið væri þegar komið er fram á haust. Ég vil benda mönnum á þetta til íhugunar.



Herra forseti. Í upphafi máls míns vil ég leyfa mér að lýsa yfir stuðningi við þau nýmæli sem felast í till. til breytinga á sveitarstjórnarlögum á þskj. 347 varðandi rýmkun kosningarréttar til sveitarstjórna. Sjálfsagt er að fólk, sem flytur um nokkurn tíma til næstu nágrannalanda, fái að halda kosningarrétti sínum hér á landi. Þeir, sem notfæra sér þann kosningarrétt í sveitarstjórnarkosningum, viðhalda vissum tengslum við sínar heimabyggðir, og að fólk fái að viðhalda slíkum tengslum er af hinu góða. Einnig er það fagnaðarefni, að nú skuli eiga að stíga það skref að veita Norðurlandabúum, sem hér hafa verið búsettir um þriggja ára skeið, kosningarrétt við sveitarstjórnarkosningar. Þetta skref hafa aðrar frændþjóðir okkar á Norðurlöndum stigið fyrir nokkru. Hefur Íslendingum, sem búsettir hafa verið í þessum löndum, gefist kostur á að taka þátt í sveitarstjórnarkosningum án þess að þeir gerðust ríkisborgarar í viðkomandi löndum. Spyrja má hvort ekki væri ástæða til að ganga lengra í þessum efnum og veita öllum erlendum ríkisborgurum, sem hér hafa dvalið, þennan rétt. E.t.v. verður það einhvern tíma gert. En þetta er þó alla vega spor í rétta átt. Við þekkjum áreiðanlega flest dæmi þess, að fólk af erlendu bergi brotið hafi verið búsett hér á landi árum og áratugum saman án þess að það leitaði eftir íslenskum ríkisborgararétti. Margt af þessu fólki er orðið rótgrónir borgarar í sínum sveitarfélögum, reiðir af hendi gjöld og skyldur skilvíslega og tekur fullan þátt í félags- og menningarlífi sem aðrir þegnar sveitarfélagsins. Sveitarstjórnarmálefni og sveitarstjórnarkosningar hafa ákveðna sérstöðu og kosningarréttur þar hefur lengi verið með svolítið öðrum hætti en til Alþingis. Með þeim breytingum, sem hér eru til umræðu, er verið að auka þennan mun verulega, og hef ég ekkert við það að athuga, eins og ég hef áður sagt. Hins vegar hlýtur, þegar fjallað er um rýmkun kosningarréttar til sveitarstjórna, að koma til alvarlegrar umhugsunar að í þessu frv. skuli ekki vera gert ráð fyrir meiri rýmkun á kosningarrétti íslenskra ríkisborgara. Þar á ég fyrst og fremst við að ekki er gert ráð fyrir að kosningarréttur verði lækkaður niður í 18 ár eins og lengi hefur verið rætt um. Með venjulegri breytingu á því frv., sem hér er til umr., má stíga það sjálfsagða skref. Ég veit ekki betur en allar Norðurlandaþjóðirnar og fjölmargar aðrar þjóðir hafi lækkað almennan kosningarrétt niður í 18 ár. Þegar við ætlum nú að veita norrænum frændum okkar kosningarrétt hér á landi til sveitarstjórna fylgir óneitanlega sá böggull skammrifi, eins og þetta frv. er úr garði gert, að yngsta kynslóðin mun ekki fá kosningarrétt eins og er í föðurlandi þeirra. Ég tel að hv. Alþingi, sem nú situr, verði að ráða hér bót á og sjá til þess, að við bæjar- og sveitarstjórnarkosningar, sem fram eiga að fara í vor og framvegis, verði kosningarréttur miðaður við 18 ára aldur. Umræður um lækkun kosningaaldurs niður í 18 ár hafa staðið lengi. Hér á hv. Alþingi var þessu máli fyrst hreyft árið 1965 er þm. Alþfl. fluttu till. um það. Sú tillögugerð leiddi til þess, að kosningarrétturinn var færður niður í 20 ár árið 1968, svo að tvítugir kjósendur gengu í fyrsta sinn að kjörborði hér á landi í forsetakosningunum það ár. Síðan hefur málið setið nánast í sama farinu. Á árinu 1974 og aftur 1976 hreyfðu þó þm. Alþfl. málinu og árið 1977 flutti hv. þm. Benedikt Gröndal frv. í Nd. til breytingar á sveitarstjórnarlögum þess efnis, að kosningarréttur til sveitarstjórna yrði lækkaður í 18 ár. En hv. Alþingi sá því miður ekki ástæðu til að aðhafast þá neitt í þeim efnum. Ég tel að hugmyndin um 18 ára kosningaaldur hafi hlotið það góðan hljómgrunn og svo veigamikil rök hafi verið færð fyrir þessu máli að það sé meira en tímabært fyrir hv. Alþingi að stíga nú þegar það skref, sem önnur þjóðþing hafa stigið, og færa kosningarrétt við sveitarstjórnarkosningar niður í 18 ár, þannig að þeir, sem náð hafa þessum aldri á kjördegi í vor, fái að neyta atkvæðisréttar og taka þátt í vali fulltrúa í sveitarstjórnir næsta kjörtímabil. Ég hef því leyft mér ásamt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að flytja á þskj. 402 brtt. við frv. það sem hér er til umr., um breyting á sveitarstjórnarlögum, nr. 58/1961, þess efnis, að kosningarréttur samkv. a-lið 18. gr. laganna miðist við 18 ára aldur þegar kosning fer fram. Það skal viðurkennt, að æskilegast hefði verið að haldist hefði í hendur lækkun kosningaaldurs við alþingiskosningar og sveitarstjórnarkosningar. En því er ekki að heilsa þar sem kosningarréttur til Alþingis er stjórnarskrárbundinn og breytingum á stjórnarskrá verður ekki fram komið nema með þeim hætti sem hv. þm. þekkja. Fólkið er yfirleitt í mun nánari tengslum við starf sveitarstjórnanna en starf Alþingis, eins og hv. þm. er kunnugt. Ég tel að það geti ekki talist nein goðgá, að fyrra skrefið til almenns 18 ára kosningaaldurs verði nú stigið við sveitarstjórnarkosningar. Af því sem ég þekki til starfsemi sveitarstjórna kem ég a.m.k. ekki auga á neitt í starfi þeirra sem ætti að hindra hv. Alþingi í að fara inn á þessa braut, nema síður sé. Með kosningarrétti öðlast fólk einnig kjörgengi. Ungt fólk á þessum aldri er margt áhugasamt um félagsmál og lætur þau til sín taka og er áreiðanlega margt undir það búið að taka sæti í sveitarstjórnum. Sveitarstjórnirnar eru æðimargar víðs vegar um land, eins og kunnugt er. Því má ekki heldur gleyma, að bæjar- og sveitarstjórnir kjósa við upphaf kjörtímabils ýmsar nefndir og stjórnir til að annast meðferð einstakra málaflokka. Ég veit ekki betur en kjörgengi sé skilyrði fyrir kosningu í nefndir á vegum sveitarfélaga, en áreiðanlega er í ýmsum tilvikum mjög æskilegt að veita fólki á þessum aldri tækifæri til að taka þátt í slíku starfi og beinlínis fengur að því fyrir sveitarfélögin að fá ungt og áhugasamt fólk til starfa. Þótt 18 ára kosningaaldur hafi ekki verið lögleiddur enn hér á landi er samt þegar fyrir hendi nokkur reynsla af honum. Þar á ég við að stjórnmálaflokkarnir hafa með prófkjöri við val frambjóðenda til Alþingis og sveitarstjórnarkosninga tekið upp þá reglu að heimila fólki niður í 18 ára og jafnvel yngra að greiða atkvæði. Við undirbúning sveitarstjórnarkosninga á vori komanda hafa þegar farið fram nokkur sameiginleg prófkjör flokkanna og hefur rétturinn til þátttöku í þeim verið bundinn við 18 ára aldur yfirleitt. Því má varpa fram þeirri spurningu, hvort ekki sé kominn tími til fyrir stjórnmálaflokkana hér á hv. Alþingi að veita þeim ungmennum, sem hér eiga hlut að máli, sama rétt og þessir sömu flokkar veita í prófkjörum sínum. Ég vil aðeins undir lok míns máls minna á að íslensk ungmenni eru yfirleitt virkari þátttakendur í atvinnulífi, félagsmálum og menningarlífi hvers konar en gerist erlendis. Þetta fólk hefur hlotið góða skólamenntun og hefur margt stofnað til hjúskapar og heimilishalds, greiðir sín gjöld til sveitarfélaga, og það hefur axlað að fullu ábyrgð og skyldur þjóðfélagsins. Herra forseti. Ég tel mig hafa leitt að því nokkuð gild rök, að nú sé full ástæða fyrir hv. Alþingi að láta ekki lengur undir höfuð leggjast að sýna æskufólki það traust að veita því við sveitarstjórnarkosningar kosningarrétt sem miðast við 18 ára aldur. Hv. 4. landsk. þm., varaformaður allshn., hefur óskað eftir að fá tækifæri til þess að láta hv. allshn. fjalla um till. á þskj. 402 sem ég hef hér mælt fyrir. Ég mun því draga hana til baka til 3. umr.



Herra forseti. Eftir síðustu orð hv. síðasta ræðumanns hefði ég e.t.v. ekki þurft að kveðja mér hljóðs og koma upp í ræðustólinn, vegna þess að ég ætlaði fyrst og fremst að standa hér upp til að óska eftir frestun á þessu máli. Af því að ég er hér kominn og hef kvatt mér hljóðs vil ég taka það fram, að ég er samþykkur því frv., sem hér er til umr., og þeirri brtt. sem hv. allshn. hefur borið fram. En um brtt. á þskj. 402 gegnir allt öðru máli. Ég vil í sambandi við hana byrja á því að óska hv. þm. Guðmundi Vésteinssyni til hamingju með hans jómfrúrræðu hér á þingi. Ég hef ekkert sérstakt út á hans ræðu að setja eða hans málsútlistun. Hins vegar hef ég mikið við það að áthuga, ef það hefði verið ætlunin - sem nú er komið fram að er ekki - að við gengjum til atkv. um brtt. á þskj. 402 við afgreiðslu þessa máls til 3. umr. Í raun og veru er það svo, að mér finnst algerlega óeðlileg vinnubrögð að kasta fram, ef svo mætti segja, brtt. um svo veigamikið atriði sem hér er um að ræða, grundvallaratriði, þ.e. kosningaaldurinn. Ég ætla ekki að ræða hér efnislega um það, hver kosningaaldurinn á að vera, ég er ekki kominn hér upp til þess, heldur til að leggja áherslu á það, að mér finnst það óeðlileg vinnubrögð, ef við ætlum að afgreiða svo veigamikið mál sem kosningaaldurinn, breytingu á honum, við afgreiðslu þess frv. sem hér er til umr. Þessa till. ber svo brátt að, að mér skilst, að efni hennar hafi ekkert verið rætt í þeirri nefnd sem fjallar um þetta frv., hv. allshn. Það er margt sem þarf að athuga í sambandi við breytingu á kosningaaldrinum, m.a., eins og hv. 1. flm. þessarar brtt. gat um áðan, hlýtur málið að snerta spurninguna um það, hver kosningaaldurinn á að vera við kosningar til Alþingis, og við gerum ekki út um það mál við afgreiðslu þessa frv. Ég hefði talið eðlilegast að till. hefði verið endanlega tekin til baka, en hún hefur verið tekin til baka við þessa umr. Ég legg áherslu á það, að hv. allshn. fái til að byrja með tækifæri til að athuga málið áður en til 3. umr. kemur, ef ætlunin er að halda þessari till. til streitu, eins og komið hefur fram að er ósk og vilji 1. flm. þessarar brtt.



Herra forseti. Það hefur verið stefna Alþb. og Alþfl. á undanförnum árum að kosningaaldur í landinu væri miðaður við 18 ár. Í þessu skyni hafa þm. þessara flokka flutt hér á undanförnum árum frumvörp til breytinga á stjórnarskránni, en þessi frv. hafa ekki fengið nægilegan stuðning. Í því frv., sem hér liggur fyrir um breytingar á sveitarstjórnarlögum, er farið inn á þá braut að heimila fólki, sem ekki er íslenskir ríkisborgarar og uppfyllir ekki ákvæði stjórnarskrárinnar um kosningarrétt til Alþingis, að kjósa í sveitarstjórnarkosningum. Þessi till. er í samræmi við þróun kosningarréttar í sveitarstjórnarkosningum í nágrannalöndum okkar og reyndar víðar í Evrópu, þar sem rýmri ákvæði eru um kosningarrétt í sveitarstjórnum en í þingkosningum. Það er þess vegna ekkert óeðlilegt, þegar frv. um breytingu á sveitarstjórnarkosningalögunum er hér til umr. og stigið er skref í þá veru sem ég var hér að lýsa, að útvíkka kosningarréttinn til sveitarstjórnarkosninga, að þá sé um leið notað tækifærið til að reyna á það, hvort þm. eru reiðubúnir til að stíga fyrsta skrefið til lækkunar á kosningaaldri í 18 ár með því að láta það taka gildi nú í sveitarstjórnarkosningum. Hv. þm. Guðmundur Vésteinsson flutti hér ítarlega greinargerð fyrir þeim meginrökum sem Alþfl. og Alþb. hafa flutt á undanförnum árum fyrir því, að kosningarréttur sé miðaður við 18 ár, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka þau rök hér. Það er sjálfsagt að hv. alþm. fái tækifæri til að skoða þessa brtt. og nefndir fái tækifæri til að fjalla um hana. Okkur flm. er fyllilega ljóst að hér er um veigamikla breytingu að ræða og nauðsynlegt að Alþingi athugi vel sinn gang áður en hún verður samþykkt. En ég get ekki fallist á að það séu óeðlileg vinnubrögð, eins og kom fram hjá síðasta ræðumanni, að sýna þessa brtt. hér við 2. umr. til þess að gefa mönnum til kynna alvöru málsins og ítreka með þeim hætti stefnuatriði sem þessir tveir flokkar hafa haft á undanförnum árum, þegar jafnframt er orðið við þeirri ósk að gefa mönnum tækifæri til að skoða þessa till. þar til 3. umr. fer fram.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 4. þm. Vestf. fyrir góð orð í minn garð. En í tilefni orða hans um það, að hér væri kastað fram brtt., eins og tekið var til orða, vil ég aðeins minna á það, eins og fram kom í minni framsöguræðu, að þetta mun ekki vera nýtt mál hér á hv. Alþingi. Að vísu hefur það verið nokkuð umdeilt, en ég sem varamaður hér á Alþingi og nýkominn taldi ástæðu til þess - og það fullkomna ástæðu vegna þess að í vor fara fram sveitarstjórnarkosningar - að hreyfa þessu máli og fá fram afstöðu til þess, og í þeim tilgangi stend ég að umræddri tillögu. En ég vil aðeins ítreka það, áður en ég hverf úr ræðustól, að ég dreg till. til baka til 3. umr. svo að nefnd gefist færi á því að fjalla um hana.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nái. allshn. um frv. til l. um breyt. á lögum um sveitarstjórnarkosningar, nr. 5 7. mars 1962. Allshn. hefur fjallað um frv. og mælir með því, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands var meðal fyrstu mála þessa þings. Strax og frv. hafði verið vísað til nefndar fyrr í vetur voru haldnir sameiginlegir fundir menntamálanefnda beggja deilda til að kanna viðhorf ýmissa aðila sem bæði nú og á undanförnum árum hafa látið málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar sérstaklega til sín taka. Á okkar fund komu framkvæmdastjóri hljómsveitarinnar, þjóðleikhússtjóri, útvarpsstjóri og framkvæmdastjóri útvarps og fulltrúar starfsfólks hljómsveitarinnar. Í greinargerðum þessara aðila og öðrum upplýsingum, sem nefndirnar fengu, kom fram að löngum hefur það sett svip sinn á starfsemi Sinfóníuhljómsveitar Íslands að fjárhagsgrundvöllur og þar með starfsgrundvöllur hennar hefur verið frekar ótryggur. Sinfóníuhljómsveitin er tvímælalaust meðal merkustu menningarstofnana í okkar þjóðfélagi. Ásamt Þjóðleikhúsinu hefur hún verið burðarásinn í þróun listgreina hér á landi á undanförnum áratugum hvað snertir opinbera starfsemi. Ég held að allir þeir, sem til þekkja, séu sammála um að án Sinfóníuhljómsveitar Íslands og fyrirrennara hennar byggjum við ekki við svo glæsilegt tónlistarlíf á Íslandi sem raun ber vitni. Og það er e.t.v. mest um vert, að án þessarar starfsemi hefðu varla tugir - jafnvel hundruð íslenskra ungmenna lagt stund á æðri tónlist með svo góðum árangri að sumir í þeirra hópi eru nú taldir meðal fremstu flytjenda í sinni grein ef litið er til nágrannalanda og jafnvel þótt litið væri víðar. Íslendingum hefur tekist fyrir tilstuðlan Sinfóníuhljómsveitarinnar og fyrirrennara hennar að eignast fjölmenna sveit ungs tónlistarfólks sem er nú þegar orðin burðarásinn í fjölþættu menningarlífi í okkar landi. Það kemur bæði fram í starfsemi hljómsveitarinnar sjálfrar, en ekki síður í starfsemi Þjóðleikhússins, í starfsemi hinnar nýju íslensku óperu og í starfsemi hins íslenska ballettflokks. Öll þessi starfsemi hvílir með einum eða öðrum hætti á því mikla starfi sem unnið hefur verið á vegum Sinfóníuhljómsveitarinnar á undanförnum árum og áratugum. Það er einnig mat flestra sem til þekkja, að hin nánu tengsl Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar hafi á undanförnum áratugum átt verulegan þátt í að kynna íslensku þjóðinni hinar fjölþættu tónbókmenntir Vesturlanda og stuðla að því, að almenningur í landinu öðlaðist djúpan og varanlegan skilning á þeim dýrmæta menningarfjársjóði sem tónbókmenntir Vesturlanda eru. Það er að vísu rétt, að margar þjóðir í öðrum heimshlutum eiga sér aldagamla og dýrmæta tónlistarhefð sem litt er kunn hér á landi, eins og er í öðrum löndum okkur skyldum. En varla verður sú krafa gerð til Sinfóníuhljómsveitarinnar né annarra flytjenda tónlistar hér á landi að þeir kynni okkur þessar tónbókmenntir. Hef ég þess vegna orðað lýsingu mína hér á þann veg, að hún sé bundin við tónbókmenntir Vesturlanda. Það hefur áður verið gerð tilraun til að setja lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands og reyndar fleiri en ein. Þær tilraunir báru ekki tilskilinn árangur, svo að þessi mikilvæga menningarstofnun, einn af hornsteinum nútímamenningar á Íslandi, hefur starfað hér árum saman án þess að nokkur lagabókstafur væri til um starfsemi hennar. Hún hefur fyrst og fremst byggst á góðum skilningi og ákveðnum venjum sem skapast hafa hjá forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins og stjórnendum ríkisfjármála og hjá Reykjavíkurborg á undanförnum árum og áratugum. Það er vissulega ánægjuefni, að aðilar í landi okkar geti komið sér saman um svo mikilvægan þátt í menningu okkar án þess að lagabókstafur sé til um það samstarf. Oft og tíðum hættir okkur Íslendingum til þess að telja að lagasetningin ein sé nægileg trygging til að festa í sessi ákveðna starfsemi á tilteknum sviðum. Sinfóníuhljómsveitin hefur hins vegar sýnt það, að ef til er nægilegur vilji hjá viðkomandi aðilum er hægt að þróa hér öfluga og blómlega starfsemi í landinu án þess að lagagrundvöllur sé fyrir hendi. Hitt eru, held ég, allir sammála um, sem kynnst hafa rekstri og starfsemi hljómsveitarinnar á undanförnum árum og áratugum, að nauðsynlegt er að ákveðinn lagarammi sé til um starfsemi hljómsveitarinnar og ákveðið sé með lögum hvernig fjárhagsleg skipting og stjórnunarleg ábyrgð á starfsemi hljómsveitarinnar sé. Það hefur komið fram, bæði hér á Alþingi og annars staðar, að menn hafa mismunandi skoðanir á því, hvernig eigi að deila rekstrarkostnaði hljómsveitarinnar milli aðila. Sumir hafa talið æskilegt að Ríkisútvarpið færi alfarið út úr þessari mynd, aðrir bent á að nauðsynlegt væri að Þjóðleikhúsið kæmi hér inn, enn aðrir vakið athygli á að æskilegt væri að fleiri sveitarfélög en Reykjavíkurborg kæmu inn í þessa mynd, enn aðrir bent að að æskilegt væri að ríkissjóður færi einn alfarið með fjárhagsábyrgðina. Og þannig er hægt að telja ýmsar fleiri hugmyndir og ábendingar sem fram hafa komið um þetta efni. Sú niðurstaða, sem í þessu frv. er, er byggð á langvarandi umræðum og samningum sem farið hafa fram milli aðila, sem tengjast þessum rekstri, og innan þeirra nefnda, sem falið hefur verið að sem ja frv. um þetta efni. Það var skoðun meiri hl. nefndarmanna, að ekki væri ráðlegt að fara að breyta hér á Alþingi þessari skiptingu þar eð slíkt kynni að raska mjög þeim samstarfsgrundvelli sem þróast hefur í kringum hljómsveitina. Ég sagði meiri hl. n., því að eins og fram kemur í sérstökum brtt. hafa tveir nm. lagt til að einn af þessum aðilum, bæjarsjóður Seltjarnarness, verði numinn brott úr 3. gr. frv. Ástæðan fyrir því, að bæjarsjóður Seltjarnarness er þarna með, er sú, að leitað var til ýmissa sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um að þau tækju þátt í rekstrarkostnaðinum og aðeins eitt sveitarfélag, Seltjarnarnes, varð við þessari beiðni. Vegna búsetu minnar á Seltjarnarnesi er mér kunnugt um að forráðamenn bæjarfélagsins og margir bæjarbúar eru mjög stoltir af því, að Seltjarnarnes skuli með þessum hætti taka þátt í kostnaði við að starfrækja þessa menningarstofnun og hafa gert það með glöðum huga. Vissulega væri æskilegt að fleiri kæmu inn í þá mynd, en meiri hl. n. er algerlega andvígur því, að á þessu stigi verði bæjarsjóður Seltjarnarness numinn brott úr þessari mynd með einfaldri brtt. Vissulega má orða starf og tilgang Sinfóníuhljómsveitar Íslands á ýmsan hátt. Það orðalag, sem er í 2. gr. þessa frv., er stutt og hnitmiðað. Tveir nm. hafa lagt til brtt. sem er mun ítarlegri. Í sjálfu sér sé ég ekkert á móti því, ef einstakir deildarmenn kjósa, að það orðalag væri samþykkt. Ég held að það sé ekki höfuðatriði í sjálfu sér, en ég get hins vegar ekki fundið nein sterk efnisatriði gegn því, að það orðalag sé samþykkt. Hins vegar gegnir öðru máli um aðrar brtt. sem fluttar eru af þessum tveim nm. og rétt er að ég ræði aðeins þótt talsmaður þeirra eigi eftir að gera grein fyrir þeim. Sú stjórnskipan, sem verið hefur á Sinfóníuhljómsveitinni og lagt er til hér að haldi sér í grófum dráttum, er byggð á því, að í fyrsta lagi skuli stjórn fyrirtækisins fjalla um rekstur hljómsveitarinnar, fjárhag hennar og aðra þá þætti sem tengjast almennum rekstrargrundvelli hljómsveitarinnar. Í öðru lagi á framkvæmdastjóri hljómsveitarinnar að sinna daglegum framkvæmdaatriðum varðandi reksturinn. Á undanförnum áratugum hafa ýmsir ágætir menn gegnt þessum störfum. Sumir þeirra hafa verið sérmenntaðir í tónlist eða ákveðnum sviðum tónlistar. Aðrir hafa hins vegar verið áhugamenn á því sviði, en fyrst og fremst haft til að bera ákveðna stjórnunar- og rekstrarhæfni. Ég tel að í eðli málsins sé engin höfuðnauðsyn að framkvæmdastjóri Sinfóníuhljómsveitarinnar hafi til að bera ákveðna sérmenntun á sviði tónlistar. Aðalatriðið sé að hann hafi þá almennu stjórnunarhæfni sem þarf til að starfrækja stofnun af þessu tagi. Ég segi þetta vegna þess að hin faglega hlið starfseminnar tengist fyrst og fremst hinum tveimur stjórnunaraðilum sem ég á eftir að geta um. Sá þriðji í þeirri röð sem ég hef hér verið að telja upp, er hljómsveitarstjórinn eða hljómsveitarstjórarnir bæði aðalhljómsveitarstjóri og fastur hljómsveitarstjóri, og í fjórða lagi er verkefnavalsnefnd. Farið hafa fram ítarlegar umræður um það, með hvaða hætti ætti að skipa þessum stjórnunarþáttum hljómsveitarinnar. Ég held að sú braut sé rétt, sem hér er lögð til, að fela sérstakri verkefnavalsnefnd, sem væri skipuð tónmenntuðum mönnum og mönnum með mikla þekkingu og reynslu á sviði tónlistar, og hljómsveitarstjóranum þann þátt starfseminnar sem snýr að verkefnaflutningnum sjálfum, en fela hins vegar stjórn, sem skipuð væri fulltrúum rekstraraðilanna, fjmrn., Ríkisútvarps og Reykjavíkurborgar, ásamt framkvæmdastjóranum, rekstrarhliðina sjálfa. Til að starfrækja svo umfangsmikla stofnun og efla hag hennar, einkum og sér í lagi ef farið væri lengra á þá braut að skipuleggja hljómleikaferðir um landið eða hljómleikaferðir til útlanda, er það geysimikið verk að annast allan undirbúning slíkra hljómleikaferða því held ég að það sé rétt stefna, sem hér er valin í frv., að greina á milli stjórnar hljómsveitarinnar og framkvæmdastjórans og svo hins vegar hljómsveitarstjóranna og verkefnavalsnefndar. Ég held að sú leið, sem farin er í brtt., að leggja verkefnavalsnefndina niður og fela þessi verkefni verkefnavalsnefndar og stjórnarinnar, eins og þau eru í frv., einni stofnun, svokölluðu hljómsveitarráði, sé ekki vænleg til árangurs. Herra forseti. Það mætti hafa langt mál um Sinfóníuhljómsveit Íslands, bæði frv. sjálft, sögu hljómsveitarinnar og þær brtt. sem hér hafa verið fluttar. Ég held að aðalatriðið sé þó að hv. Alþingi beri gæfu til að afgreiða nú fyrir þinglok frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands og afgreiði það í stórum dráttum í þeim búningi að bæði starfsfólk hljómsveitarinnar og þeir aðilar, sem mesta ábyrgð hafa borið á rekstrinum á undanförnum áratugum, geti vel við unað. Reynslan hefur sýnt okkur að listræn starfsemi af þessu tagi getur verið viðkvæmt viðfangsefni. Við skulum gæta okkar að gera ekki hér á Alþingi brtt. sem e.t.v. gætu sett úr skorðum anda og eðli þeirrar starfsemi sem vel hefur þróast hjá þeim stóra hópi manna sem í dag starfrækir Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þess vegna tel ég að sú leið, sem hæstv. menntmrh. valdi með flutningi þessa frv. og er niðurstaðan af ítarlegri vinnu sem fram hefur farið á vegum rn. og þeirra aðila sem að hljómsveitinni hafa staðið, sé vænlegust í þessum efnum. Ég get hins vegar skilið að hægt er að finna ýmis og margvísleg rök fyrir öðrum tillögum. Eðli málsins er á þann veg, að erfitt er að kveða alfarið upp úr með að það eigi að vera nákvæmlega á þann veg sem í frv. er, en ekki eins og lagt er til í þessum brtt. eða á annan veg sem kom fram í meðferð nefndarinnar. En kjarni málsins er hins vegar sá, eins og ég sagði áðan, að nauðsynlegt er að lög verði sett um Sinfóníuhljómsveit Íslands og Alþingi hafi þau lög þannig úr garði gert að allir aðilar geti vel við unað. Ég er þess vegna andvígur öðrum brtt., sem hér eru sérstaklega fluttar, en 1. brtt. Þessar brtt. voru kynntar efnislega í nefndinni og meiri hl. n. tók sömu afstöðu. Þetta frv., sem hér er til umr., er ekki flokkspólitískt frv. þannig að hér er ekki um að ræða flokkspólitískan ágreining, að því er ég tel, heldur mismunandi mat einstakra þm. á því, hvað rétt sé að gera í þessum efnum. Ég vil svo að lokum, herra forseti, geta þess, að eins og hv. þm. vita hefur á undanförnum dögum verið haldin vegleg afmælishátíð Félags ísl. hljómlistarmanna. Það er hálfrar aldar gamalt um þessar mundir og þessa afmælis hefur verið minnst með veglegum hætti. Það væri viðeigandi afmælisgjöf til íslenskrar tónlistar, til íslenskrar tónmenntar, til íslenskrar menningar, að Alþingi afgreiddi lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands á sama vorinu og íslenskir hljómlistarmenn minnast hálfrar aldar afmælis síns félags.



Herra forseti. Ég vil byrja með að taka undir allt sem hv. 11. þm. Reykv. sagði um mikilvægi Sinfóníuhljómsveitarinnar og þess hlutverks sem hún hefði gætt í menningarlífi landsins. Það var að mínu viti ekkert ofsagt í þeim efnum. Ég sé ekki ástæðu til að fara að fjölyrða um það, en vek athygli á því, að starf Sinfóníuhljómsveitarinnar í 30 ár er merkilegt eins og hv. þm. gat um. Þó hafði hljómsveitin engin lög. Þess vegna er það, eins og ég gat um við 1. umr., mikil spurning hvort nokkur ástæða sé til að setja Sinfóníuhljómsveitinni nokkur lög, með tilliti til þess, hversu vel hefði tekist í þau 30 ár sem hún hefur starfað án þess að nokkur lög væru um starfsemi hennar. Það eru mörg dæmi þess, og ég skal ekki fara að rekja það, að ýmis starfsemi í ýmsum löndum, merkileg starfsemi í merkilegum löndum, hefur verið við lýði mörg ár, áratugi og jafnvel aldir án þess að nokkur lög væru sett. Það hefur verið byggt á hefð og venjum. Skoðun mín er sú, að við gerum of lítið í þessu landi í því efni að byggja á hefð og venjum þar sem vel hefur tekist til. Okkur hættir við að hlaupa með málefni um of inn í Alþingi til að setja lög um þau. En ég segi núna, eins og ég sagði við 1. umr. málsins, að ég ætla ekki að hafa á móti því, að sett verði lög um Sinfóníuhljómsveitina, ef það er eins sterkur vilji fyrir því hjá þeim sem fara með þessi mál og ummæli þeirra hafa bent til. Ég mæli þess vegna með því, að frv. verði samþykkt, eins og öll hv. menntmn. gerir og hv. frsm. n. hefur greint frá. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt. En ef við erum að setja lög um Sinfóníuhljómsveit Íslands ber okkur að vanda þá lagagerð svo sem kostur er, og við megum ekki falla í þá gröf að halda að þar þurfi allt að vera fullkomið þó að það standi í því stjfrv. sem hér er lagt fram. Það er ákaflega margt sem kemur til álita í þessum efnum. Þessi skoðun kom líka fram í hv. menntmn. því að allir hv. nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. Ég tel að það hafi ekki verið nákvæmlega skýrt frá afstöðu einstakra nm. af hv. frsm. n. þegar hann sagði að það hefði verið skoðun meiri hl. n. að ekki ætti að breyta neinu í þessu frv. Hins vegar má segja að það hafi ekki komið fram meiri hluti um neinar ákveðnar breytingar. Ég skal nú víkja að þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 373 af okkur hv. 4. landsk. þm. Hv. frsm. n., hv.11. þm. Reykv., er að vísu búinn að tala um þessar till. að sumu leyti áður en ég hef mælt fyrir þeim, en mér fannst það sem hv.þm. sagði ekki draga á neinn hátt úr nauðsyn þess, að ég mæli í nokkrum orðum fyrir þessum tillögum. 1. brtt. er um að 2. gr. frv. orðist eins og þar segir. Þar er um að ræða umorðun á 2. gr. frv. og auk þess bætt við málsútlistun og greinin öll ítarlegri og fyllri. Mér virtist á hv. frsm. n., hv. 11. þm. Reykv., að þrátt fyrir allt teldi hann að þessi brtt. væri til bóta, og ég verð að segja að mig mundi furða mjög á afstöðu þeirra sem greiddu atkv. gegn þessari breytingu, brtt. er þess eðlis. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja frekar eða orðalag eða efni brtt. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái mismuninn á 2. gr. frv. og þessari brtt. þegar þeir líta á þskj. Þá kem ég að 2. brtt. Þar er um að ræða efnisbreytingar í nokkrum veigamiklum atriðum. Þá er það fyrst, að í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að aðild að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar skiptist í ákveðnum hlutföllum eins og þar segir milli ríkissjóðs, Ríkisútvarps, borgarsjóðs Reykjavíkur og bæjarsjóðs Seltjarnarness. Við gerum þá brtt. að bæjarsjóður Seltjarnarness verði ekki beinn aðili að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, eins og frv. gerir ráð fyrir og á að vera sem nemur 1 %. Við leggjum til að þetta verði fellt niður, en aðild ríkissjóðs verði hækkuð á móti um 1%, úr 56 í 57%. Það er að sjálfsögðu engin tilviljun að við gerum þessa brtt. Í fyrsta lagi er hún í samræmi við það sem við hefur gengist í 30 ár, þ.e. að beinlínis að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar stæðu einungis ríkissjóður, Ríkisútvarpið og borgarsjóður Reykjavíkur. Í öðru lagi virðist vera mjög óeðlilegt að taka eitt sveitarfélag út úr, svo sem Seltjarnarneskaupstað þó að í næsta nágrenni sé við Reykjavík, því að það verður ekki í þessu efni greint á milli Seltjarnarneskaupstaðar, Kópavogskaupstaðar, Garðabæjar, Hafnarfjarðar eða Mosfellshrepps, og mætti telja upp fleiri sveitarfélög. En það, sem er kannske aðalatriðið í þessu, er að okkur finnst ekki ástæða til að hafa neitt sveitarfélag utan Reykjavíkur beinan aðila að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, hvort sem sveitarfélagið er nær eða fjær. Vegna hvers? Vegna þess að Sinfóníuhljómsveit Íslands er stofnun sem varðar alla þjóðina jafnt og Háskóli Íslands og aðrar hliðstæðar menntastofnanir. Ríkissjóður á að vera aðili að rekstrinum af því að þetta er mál Íslendinga allra. Ríkisútvarpið á að vera aðili af því að Ríkisútvarpið er útvarp allra Íslendinga. Reykjavík að vera aðili vegna þess að Íslendingar allir eiga sína höfuðborg. Ég skal ekki lengja rökstuðning okkar fyrir þessari brtt. Ég vil aðeins segja, af því að ég nefndi Ríkisútvarpið, að ég tel mjög þýðingarmikið að það sé áfram aðili að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, eins og það hefur verið frá byrjun. Ég segi þetta vegna þess að stundum heyrist því fleygt, að Ríkisútvarpið eigi ekki að vera aðili vegna þess að slíkt sé baggi á Ríkisútvarpinu. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé ekki um að ræða bagga eða byrði fyrir Ríkisútvarpið, heldur sé hagur Ríkisútvarpsins, ef við mælum þetta á fjárhagslegan mælikvarða, að vera aðill að Sinfóníuhljómsveitinni, ef það er á annað borð ætlunin að Ríkisútvarpið gegni því menningarhlutverki á vettvangi tónlistarmála sem það hefur gert frá byrjun. Þá vil ég koma að annarri breytingu sem felst í brtt. okkar hv. 4. landsk. þm. við 3. gr. frv. Í frv. er talað um að efna megi til samvinnu Sinfóníuhljómsveitar Íslands við Þjóðleikhúsið og aðra aðila á viðskiptagrundvelli um uppfærslu. Við teljum, að ekki sé nægilega að gert varðandi þetta efni í frv., og leggjum þess vegna til að þessi mgr. hljóði svo, að efna megi til samvinnu á viðskiptagrundvelli ekki einungis milli Sinfóníuhljómsveitarinnar annars vegar og Þjóðleikhússins, heldur og Íslensku óperunnar, Íslenska dansflokksins og annarra aðila hins vegar um einstök verkefni eftir því sem tilefni gefast til og önnur starfsemi hljómsveitarinnar leyfir. Það er mikil gróska í tónlistarlífi landsins og framfarir örar. M.a. er nýbúið að stofna íslenska óperu og starfsemi hennar varðar mjög Sinfóníuhljómsveitina. Stofnun Íslensku óperunnar er menningarviðburður hjá okkur og hefur sjálfstæða þýðingu í tónlistarlífi okkar á svipaðan hátt og Þjóðleikhúsið hefur sjálfstæða tilveru í leiklistarlífi okkar. Eðlilegt er að gera þessari nýju stofnun formlega jafnhátt undir höfði og öðrum menningarstofnunum sem nefndar eru í þessari frvgr. Þá vil ég víkja að þriðju breytingunni sem er í þessari brtt. okkar hv. 4. landsk. þm. Það er tekið upp nýtt ákvæði á þá leið, að heimilt sé að semja um hlutdeild sveitarfélaga í beinum staðbundnum kostnaði við tónleikahald hljómsveitarinnar utan Reykjavíkur. Ég held að það sé ákaflega þýðingarmikið að setja inn þetta ákvæði, það gæti beinlínis stutt að því, að hljómsveitin gæti betur en ella gegnt hlutverki sínu gagnvart landsbyggðinni og landsbyggðin lagt sitt af mörkum til að efla þá starfsemi í þeim farvegi sem við leggjum til með þessari brtt. okkar. Ég verð að segja það, að ég hef ekki heyrt og býst naumast við að heyra rök gegn brtt. sem þessari. Þá hef ég lokið að gera grein fyrir helstu breytingunum í 2. lið brtt. okkar á þskj. 373, nema síðustu breytingunni, og henni má ég ekki gleyma. Í frv. segir að Sinfóníuhljómsveitin skuli kappkosta að afla sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi og stefna að því, að eigi minna en 12% af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greidd af slíkum tekjum hennar. Við hv. 4. landsk. þm. gerum brtt. um þetta. Okkur finnst í fyrsta lagi hæpið að setja ákveðna prósentutölu inn í lög. Það er hliðstætt því að setja lög um að einhver stofnun skuli skila hagnaði. Hins vegar er ákaflega þýðingarmikið að svo vel sé haldið á fjárhagshliðinni sem kostur er. Við leggjum til að frvgr. orðist svo, að Sinfóníuhljómsveitin skuli kappkosta að afla sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi svo að sem mest af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greitt af slíkum tekjum hennar. Við viljum gjarnan að það geti orðið meira en 12% og ekki binda það við 12%. Ég hef þá lokið að gera grein fyrir 2. tölul. í brtt. okkar hv. 4. landsk. þm. Ég kem þá að 3. tölul. og það eru brtt. við 4. gr. frv. En 4. gr. frv. fjallar um stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar. Okkar breyting er fólgin í því í fyrsta lagi, að við leggjum til að það verði fjölgað í stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar. Við leggjum ekki til að stjórnin verði kölluð hljómsveitarráð, en veigamesta breytingartillaga okkar er fólgin í því, hvernig við leggjum til að hljómsveitarráð verði skipað. Við leggjum ekki til breytingu á því, að þeir fimm aðilar, sem frv. gerir ráð fyrir, hafi fulltrúa í hljómsveitarráði, þ.e. Reykjavíkurborg, Starfsmannafélag hljómsveitarinnar, fjmrn., Ríkisútvarpið og menntmrn. Okkar tillögur gera ráð fyrir að þessir aðilar verði áfram, en að tveir komi í viðbót þannig að talan verði 7, en ekki 5, og að einn verði tilnefndur af Tónskáldafélagi Íslands og skólastjóri Tónlistarskólans í Reykjavík eigi sæti í ráðinu. Það gefur auga leið hvers vegna við leggjum til að þetta verði á þennan veg. Það er til að tryggja betur en ella að innan hljómsveitarráðsins sé þekking á tónlistarmálum sem telja verður nauðsynlega undir öllum kringumstæðum, en einkum þó með sérstöku tilliti til annarra breytinga sem við leggjum til og ég kem að hér á eftir. Ég vek einnig athygli á þeirri breytingu í 3. tölul. brtt., að lagt er til að inn í frv. komi setning um að hljómsveitarráð fjalli um og leggi fullnaðarsamþykkt á starfsog rekstraráætlanir hljómsveitarinnar. Ég á erfitt með að sjá hvernig menn geta greitt atkv. á móti ákvæðum sem þessum. Þá kem ég að 4. tölul. í brtt. og skal geta helstu breytinga sem þar eru. Þar er um að ræða brtt. við 5. gr. frv. Þar er m.a. ný mgr. sem kveður svo á að framkvæmdastjóri beri ábyrgð á daglegum rekstri hljómsveitarinnar, undirbúi verkefnaval í samvinnu við aðalhljómsveitarstjóra, formann hljómsveitarráðs og aðra þá aðila, sem kvaddir kunna að vera til ráðuneytis, og að framkvæmdastjóri leggi starfs- og rekstraráætlanir fyrir hljómsveitarráð til umfjöllunar og afgreiðslu. Tekið er fram að þessar áætlanir séu gerðar fyrir eitt ár í senn og þær eigi að liggja fyrir eigi síðar en 1. júní ár hvert fyrir næsta almanaksár. Þetta skýrir sig sjálft. Það er til þess að stuðla að því, að stjórn hljómsveitarinnar fari sem best úr hendi, og styrkja stöðu framkvæmdastjórans sem hlýtur að bera höfuðábyrgð í þessum efnum. Ákvæði sem þetta stuðlar að bættum rekstri hljómsveitarinnar og ætti þess vegna að geta stuðlað að því, að rekstrarafkoma hljómsveitarinnar verði betri en ella. Ég kem þá að 5. tölul. í brtt. okkar hv. 4. landsk. þm. og skal geta helstu breytinganna. Þetta eru brtt. við 6. gr. frv. Tekið er fram að hljómsveitarráð ráði hljómsveitarstjóra til tveggja ára í senn og skipi verkum með þeim að fengnum tillögum framkvæmdastjóra. Þetta er mjög svipað því sem nú stendur í frv. og aðeins blæbrigði sem ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í. Í 2. mgr. 6. gr. frv. stendur nú að stjórnin ráði hljóðfæraleikara að fengnum tillögum framkvæmdastjóra í minnst 65 stöðugildi. Við gerum þá breytingu hér, að inn í þetta mál komi ákvæði um að þetta skuli gert að undangengnum prófum ef ástæða er til. En meginbreytingin, sem er þó formbreyting ein, er fólgin í því, að í frv. segir í 1. mgr. 6. gr.: „Stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar ræður fastan hljómsveitarstjóra og aðalhljómsveitarstjóra og skipar verkum með þeim.“ Við vitum að það er talað um það í daglegu máli hljómsveitarmanna. Fastur hljómsveitarstjóri á að eiga heimilisfestu á Íslandi, en aðalhljómsveitarstjóri á helst að bera stórt nafn í tónlistarheiminum, getur því ekki verið búsettur á Íslandi, en kemur hingað til að halda hljómleika. Við höfum ekkert að athuga við þá framkvæmd sem nú er, en teljum í hæsta máta óeðlilegt að vera að lögbinda hana á þennan veg. Þess vegna leggjum við til að ákvæði laganna eigi að hljóða á þann veg, að hljómsveitarráð ráði hljómsveitarstjóra til tveggja ára í senn og skipi verkum með þeim að fengnum tillögum framkvæmdastjóra. Þetta getur verið eftir því sem stjórn hljómsveitarinnar og framkvæmdastjóri vilja hafa. Þeir geta kallað það fastan hljómsveitarstjóra eða aðalframkvæmdastjóra. Við teljum að það eigi ekki að binda slíkt í lögum, heldur fari þetta eftir því sem haganlegast er, og orðalag okkar er við það miðað. Okkur þykir óeðlilegt í löggjöf að tala um fastan hljómsveitarstjóra og aðalhljómsveitarstjóra. Þá kem ég að 6. tölul. í brtt. okkar. Það er einfaldlega að 7. gr. falli niður, en 7. gr. frv. fjallar um svokallaða verkefnavalsnefnd og hlutverk hennar. Samkv. frv. er verkefnavalsnefnd ætlað að gera áætlun um verkefni hljómsveitarinnar og tillögur í þeim efnum sem sérstaklega lúta að hinu listræna sviði. Við leggjum til að ekki verði lögfest að þessi nefnd skuli vera. Við teljum að það sé varhugavert að gera slíkt, menn eigi ekki að skilja svo mjög á milli rekstrarhliðar og listrænnar hliðar þessara mála, ef það sé gert sé hætta á að framkvæmdastjórn eða ábyrgð á rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar sé dreift um of og raunar geti stefnt í að allir aðilar telji sig meira og minna ábyrgðarlausa varðandi fjárhagslegan rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar, vegna þess að þeir geti alltaf skotið sér undan ábyrgð, sagt að þetta sé hlutverk annars aðila en þeirra sjálfra. Við teljum m.ö.o. hætt við að stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar samþykki með minni gagnrýni en ella væri tillögur verkefnavalsnefndar, af því að hún teldi að það væri ekki í hennar verkahring að velja þau verkefni sem hljómsveitin flytur. Þetta er skylt hvort öðru. Að okkar viti á ekki að aðskilja þannig að setja upp tvær stjórnvaldsnefndir til að fara með þessi mál, heldur sameina þetta í einu ráði, sem við köllum hljómsveitarráð, og leitast við að þar séu menn bæði með fjármálalega og rekstrarlega þekkingu og þá tónlistarþekkingu sem með þarf. Í þessu efni skyldu menn, hafa það hugfast, að það þarf ekki að vera neitt lögmál að menn, sem hafa yndi af og þekkingu á tónlist, séu einhverjir fjármálalegir afglapar. Ég skal ekki tíunda fleiri rök. Það má halda áfram að færa rök fyrir þessari brtt. En ég vil að lokum varðandi þetta atriði segja það eitt, að þó að ekki standi í lögunum að til skuli vera verkefnavalsnefnd getur hljómsveitarráð hvenær sem er skipað sína ráðgjafarnefnd til að sinna þessu verkefni. Það á engin hætta að vera hér á ferðinni. Hefur nokkur hætta verið í þessu efni í þau 30 ár sem Sinfóníuhljómsveitin hefur starfað án þess að hafa lög um starfsemi sína og rekstur? Auðvitað ekki. Hvernig sem litið er á þetta mál sýnist mér að menn ættu að sjá að það eru ekki neinar efnisástæður fyrir því að lögbinda að það skuli vera sérstök verkefnavalsnefnd. Ég kem þá að lokum að síðustu brtt., sem við hv. 4. landsk. þm. flytjum. Það er 7. tölul. á þskj. 373 í brtt. okkar. Það er aðeins brtt. um að í 8. gr., sem verður 7. gr. ef farið er að ráðum okkar að fella niður greinina um verkefnavalsnefndina, þar verði fellt niður orðalag sem gerir ráð fyrir að það séu fleiri en eitt sveitarfélag aðili að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar, eins og frv. gerir ráð fyrir. Þetta leiðir af þeirri tillögu, að við leggjum til að bæjarsjóður Seltjarnarness verði ekki aðili að rekstri Sinfóníuhljómsveitar. Því leggjum við til að talað sé um fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar í þeirri grein, í stað þess að þar er talað um fjárhagsáætlanir viðkomandi sveitarfélaga. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þessum ítarlegu brtt. okkar hv. 4. landsk. þm. Það kann að vera að það hafi verið ástæða til að skýra þær ítarlegar en ég hef gert í sumum tilvikum, en ég vænti þess, að það komi ekki að sök. Ég vænti þess raunar, að menn sjái að það mundi mjög styðja og styrkja Sinfóníuhljómsveitina ef þessar brtt. yrðu samþykktar, og þá er ómaksins vert að setja Sinfóníuhljómsveitinni löggjöf ef það getur orðið spor fram á við frá því sem verið hefur.



Herra forseti. 1. umr. um frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands lauk 9. nóv. s.l. Við þá umr. kom fram að hæstv. menntmrh. taldi að vart væri við því að búast að frv. væri fullkomið þegar það var lagt fram, en við nefndarstörf yrði bætt úr þeim ágöllum sem kynnu að vera á frv. Hv. menntmn. Ed. hefur nú haft frv. til meðferðar í nær fjóra mánuði og á öllum þessum tíma hefur meiri hl. n. ekki fundið eitt einasta atriði, sem betur mætti fara, og leggur til að frv. verði samþykkt að öllu óbreytt. Tveir hv. nm. hafa komist að annarri niðurstöðu og flytja nokkrar brtt., en skoðun beggja nefndarhluta er þó sú, að óbreytt skuli standa það ákvæði frv., að 65 stöðugildi skuli vera lágmarkstala fastráðinna hljóðfæraleikara. Varðandi brtt. minni hl. get ég tekið fram að ég er þeim fylgjandi nema að því er varðar tvö atriði. Ég er andvígur fyrri hluta 2. brtt., þ.e. að niður falli ákvæði frv. um aðild bæjarsjóðs Seltjarnarness. Það ákvæði í frv. byggist á yfirlýstum vilja fulltrúa Seltjarnarnesbæjar um þá þátttöku sem gert er ráð fyrir í frv. Ég veit ekki til, að sú afstaða hafi breyst, og tel því ekki ástæðu til að hagga ákvæðum frv. að þessu leyti. Ég er því einnig andvígur 7. brtt. minni hl., en hún er flutt einungis til samræmis við fyrri hluta 2. brtt. Í öðru lagi er ég andvígur síðustu setningunni í 1. málslið 3. brtt. minni hl. menntmn., þar sem sett er fram sem skilyrði að formaður hljómsveitarráðs sé menntaður tónlistarmaður. Varðandi þetta atriði er ég sammála því sem segir í grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Auðvitað er það gott ef formaður stjórnar Sinfóníuhljómsveitarinnar hefur staðgóða tónlistarmenntun, en hann þarf ekki síður að hafa menntun og þekkingu í aðrar áttir og einkanlega að því er lýtur að fjárumsýslu og almennum rekstri.“ Þetta get ég tekið undir. Mun áreiðanlega ekki af veita ef ná á því markmiði sem minni hl. menntmn. setur fram í niðurlagi 2. brtt. sinnar, að kappkosta skuli að sem mest af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greitt af tekjum hennar af hljómleikahaldi. Að öðru leyti en því er varðar þessi tvö atriði í brtt. minni hl. get ég samþykkt tillögur hans. Mér þykir þó fremur óljóst orðalag í upphafi 5. brtt., þar sem segir að hljómsveitarráð ráði hljómsveitarstjóra til tveggja ára í senn. Ég vildi hafa á hreinu hvort hér er átt við einn hljómsveitarstjóra, tvo eða fleiri. Ástæðan til þess, að ég segi nokkur orð um afgreiðslu þessa máls, er þó ekki afstaða mín til þeirra brtt. sem fram hafa komið. Það er í rauninni óþarfi að vera að tíunda það hér í ræðustól hvernig ég hef í hug að greiða atkv. Afstaða mín eins og annarra kemur í ljós við atkvgr. og er hálfgerð tímasóun að vera að tíunda það fyrir fram. Tilefnið var á hinn bóginn það, að við 1. umr. um þetta mál vakti ég athygli á að hvergi í frv., í grg. þess, né í þeim ræðum, sem ég hafði hlýtt á, kom fram hver kostnaðarauki það yrði fyrir ríkissjóð ef frv. yrði samþykkt. Það kemur reyndar hvergi fram í frv. eða grg. þess, hvort í þeirri lágmarkstölu fastráðinna hljómsveitarmanna, sem ráða á til Sinfóníuhljómsveitarinnar samkv. frv., þ.e. 65 manns, felst fjölgun eða fækkun frá því sem nú er. Ég þykist hins vegar vita, að þar sé um fjölgun að ræða frá heimiluðum stöðum nú, og er svo sem ekki andvígur því, að hljómsveitina skipi eigi færri fastráðnir hljómsveitarmenn en þeir, sem best þekkja til, telja lágmark þess að hljómsveitin nái máli og geti gegnt hlutverki sínu svo að viðunandi sé. En þegar frv. var rætt við 1. umr. taldi ég naumast til of mikils mælst, að upplýst væri hversu mikinn kostnað samþykkt þess hefði í för með sér fyrir ríkissjóð umfram þau útgjöld sem ríkið hefur nú af Sinfóníuhljómsveitinni, og vitnaði til lagaskyldu þess efnis, að mat skuli lagt á kostnaðarauka sem frv. kunna að hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Hæstv. menntmrh. tók þessari ósk vel og sagði hinn 9. nóv. s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Sú aths., sem hér hefur komið fram og segja má að sé hvað veigamest, er það sem hv. 4. þm. Reykn. nefndi, að eðlilegra hefði verið að leggja fram ásamt þessu frv. skýra kostnaðaráætlun um rekstur hljómsveitarinnar og þá þann aukakostnað sem kynni að verða af rekstri hennar, miðað við að þetta frv. verði að lögum. Ég skal fúslega viðurkenna að þessi greinargerð liggur ekki fyrir og ég er ekki við því búinn nú að svara því nákvæmlega, hvernig þetta mundi fara. Ég vil hvorki játa né neita í því efni að þetta kunni að hafa kostnaðarauka í för með sér. En hitt skal ég taka fúslega til greina, að beita mér fyrir að slík kostnaðaráætlun verði gerð á næstunni og hún verði lögð fyrir menntmn. þegar málið kemur þar til sérstakrar meðferðar.“ Og allra síðustu orð hæstv. ráðh. við lok 1. umr. þessa máls voru eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „En það skulu verða mín síðustu orð nú að vænta þess, að þetta mál verði áfram rætt í hv. deild og í þeirri þingnefnd sem það fær til athugunar. Það skal ekkert skorta á að nefndin fái þær upplýsingar sem fyrir hendi eru í því efni og sjálfsagt er að leggja fram, eins og það hvort ekki sé hægt að gera kostnaðaráætlun eitthvað fram í tímann eða fyrir næsta ár sem segi til um það, hver kostnaður verður við rekstur hljómsveitarinnar með þessu nýja fyrirkomulagi og hvort þar er um einhverja verulega aukningu að ræða af ríkisfé.“ Nú er þetta frv. komið fram til 2. umr. eftir fjögurra mánaða athugun í nefnd. Þar var málið afgreitt án þess að lagðar væru fram nokkrar upplýsingar varðandi þau atriði sem ég spurði um og heitið var. Ég hef áður sagt að óskir um upplýsingar um hugsanlegan kostnaðarauka fyrir ríkissjóð þýði engan veginn að ég sé andvígur samþykkt frv., en þm. eiga að vita hvað þeir eru að samþykkja í þessum efnum, og mér finnst að þm., sem spyr að þessu efni, eigi rétt á svari. Ég hef að vísu áður fengið sömu reynslu af slíkum fyrirspurnum. Á sínum tíma spurði ég um kostnað af breytingum sem gerðar voru á lögum um Þjóðleikhús og fékk fögur fyrirheit um upplýsingar og svör sem komu ekki. Nú stendur skýrt í svokölluðum Ólafslögum, að mat skuli lagt á kostnaðarauka, sem frv. kunna að hafa í för með sér fyrir ríkissjóð, og slíkt mat skuli lagt á áður en ákvarðanir eru teknar, enda sé því skilað til þingnefnda á tilskildum tíma. Þó að það virðist ekki hvarfla að stjórnvöldum að fara að þessum lögum af sjálfsdáðum er það lágmarkskrafa, að þegar beinlínis er beðið um slíkar upplýsingar varðandi stjfrv. fáist einhver svör, a.m.k. þegar gefist hafa fjórir mánuðir til að afla þeirra. En svona hef ég spurt úr ræðustól á hv. Alþingi ár eftir ár án nokkurs árangurs. Svo eru sumir hissa á að ég og aðrir, eins og t.d. hæstv. forseti Sþ., skuli ekki gera tíðreistara í ræðustól en raun ber vitni. Menn þurfa ekki að sitja á Alþingi í tvo áratugi til þess að komast að raun um að vilji þm. vita eitthvað um þingmál, eða ég tali nú ekki um að ráða einhverju um lyktir þess, er ræðustóllinn einhver ólíklegasti vettvangurinn til að ná einhverju fram í þá veru. Þar eru þingflokksfundir og nefndarfundir, að ógleymdum samræðum í gluggakistum og á öðrum tiltækum stöðum, sá vettvangur sem dugir best. Menn geta náttúrlega ekki verið nema í fáum þingnefndum, síst ef þær eru tímafrekar, en ég er reynslunni ríkari um hversu ræðustóllinn dugir til að ná jafnvel til þeirrar nefndar sem formaður míns þingflokks stýrir. Ég held að þegar metinn er árangur og gagn af verulegum hluta þeirra ræðuhalda, sem fram fara hér á hv. Alþingi, megi komast að raun um að í ótrúlega mörgum tilvikum væri eins vænlegt að hengja rólu hér upp í loftið og lofa mönnum að róla sér þar í staðinn. Það væri meira að segja hægt að spara tíma með því að hafa t.d. tvær í hvorri deild því að aðeins einn kemst fyrir í ræðustólnum. Ég hef spurt úr ræðustól áður og ég hef spurt nú með litlum árangri. En ég beini því til hæstv. ráðherra, hvort þeim finnist ekki að það mætti fara að huga að því að beita þeim ákvæðum Ólafslaga, sem ég hef minnst á og eru eitt það skásta í lögunum, fyrst nú er búið að beita hinum hæpnari ákvæðum lengi. Ég held að ég endi þessa ræðu, sem auðvitað er tilgangslaus eins og þær eru æðimargar, sérstaklega ef þær snúast um það að einhverju aðhaldi sé beitt í fjármálum, með því að benda hv. þdm. á að lesa í grg. þess frv., sem hér er verið að fjalla um, aths. með 8. gr. þess. Hugmyndirnar, sem þar koma fram um þær kröfur sem gera eigi til fjárhagsstjórnar stofnana, skýra það best, hvers vegna hvergi kemur yfirleitt fram í grg. frv. hvort samþykkt þess hafi í för með sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð og þá hve mikinn. Í þessari aths. er fjallað um það vandamál, hvernig bregðast skuli við ef stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar verði ljóst einhvern tíma á starfsárinu að áætlanir hennar komi ekki til með að standast, eins og þar segir. Hvað á stjórnin þá að gera? Kannske að draga saman seglin, draga úr útgjöldum eða þá að hækka aðgangseyrinn? Ónei, lausnin er mjög skýr og skorinorð. Þá, eins og segir orðrétt í grg., með leyfi hæstv. forseta, „ber henni að gera rekstraraðilum sínum aðvart og óska eftir aukafjárveitingu“. Það er eina lausnin. Ég ætla að vona að þótt Alþingi afgreiði frv. með eða án breytinga verði ekki þannig litið á að þingið hafi með því lagt blessun sína yfir þessa stefnumörkun um rekstur hljómsveitarinnar. Ég beini því svo til hæstv. forseta deildarinnar, að hann meti hvort hann vilji leika hæstv. menntmrh. svo að gera hann ómerkan orða sinna með því að afgreiða frv. frá deildinni án þess að þær upplýsingar verði lagðar fram sem hæstv. ráðh. lofaði, eða hvort hann velur þann kostinn að hvor fái sitt, ég upplýsingarnar og hæstv. ráðh. færi á að halda orð sín. - En í samræmi við það sem ég sagði áðan um að ég væri andvígur því ákvæði í 3. brtt. minni hl. menntmn., að formaður hljómsveitarráðs skuli vera menntaður tónlistarmaður, legg ég til, að það skilyrði verði fellt niður, og flyt skriflega brtt. þess efnis við brtt. minni hl. n. og afhendi hana hér með hæstv. forseta til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Það er nokkur vandi á höndum að koma í ræðustól eftir svo athyglisverða áminningarræðu reynds þingmanns með tveggja áratuga þingsetu að baki, sem þar að auki á sæti í fjvn. Hann hefur, finnst mér, af gildum ástæðum flutt nokkra ádrepu í garð hv. Alþingis og starfa þess. Frsm. menntmn., hv. 11. þm. Reykv., gerði skilmerkilega grein fyrir einhuga áliti menntmn. hvað varðar mikilvægi þess hlutverks sem Sinfóníuhljómsveitin gegnir í tónlistar- og menningarlífi þjóðarinnar, og hv. 4. þm. Vestf. hefur gert ítarlega grein fyrir brtt. sem við flytjum við þetta frv., þannig að ekki er ástæða fyrir mig að fara að endurtaka það sem hann sagði varðandi brtt. okkar, en þær eru vissulega gerðar í þeim tilgangi að reyna að bæta þetta frv. Okkur er umhugað um að þegar loks er verið að setja lög um rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar verði þau sem best úr garði gerð. Mig langar aðeins vegna ræðu hv. 4. þm. Reykn. áðan, þar sem hann talaði um fjármálin, að benda hv. þm. á að það er einmitt hugsun okkar að það komi þarna nokkurt aðhald þar sem gert er ráð fyrir að hljómsveitin skuli kappkosta að afla sjálfstæðra tekna af tónleikahaldi svo að sem mest af útgjöldum hljómsveitarinnar fáist greitt af slíkum tekjum hennar. Við viljum ekki binda þetta í prósentum, heldur leggja í metnað hljómsveitarinnar að standa sem mest undir kostnaðinum eftir því sem möguleikar eru á. Einnig það atriði, að sveitarfélög geti samið um hlutdeild í staðbundnum kostnaði, er til að létta á fjármálunum. Það hafa orðið talsverðar umr. um rekstrarfyrirkomulag hljómsveitarinnar, eins og það er hugsað í frv., og einnig að við skulum leggja þarna til breytingu um að fella niður aðild eins sveitarfélags, Seltjarnarnesbæjar, að rekstrinum þar sem það hefur af frjálsum vilja lagt þetta fram að undanförnu. Ég hef gert grein fyrir þessu viðhorfi í ræðu um þessi - mál áður, en ég get endurtekið einu sinni enn, að þetta er af þeirri ástæðu hugsað að alltaf er verið að reyna að gera hreinni skil á milli þess, hvað ríkið eigi að hafa á sinni könnu og hvað sveitarfélögin. Hins vegar hefur það komið fram, að sú hefð, sem hefur skapast vegna Ríkisútvarpsins og borgarsjóðs, sé af öðrum toga og því eðlilegt að þessir aðilar verði þarna með, enda má segja að höfuðborgin sé samnefnari þjóðarinnar og ekki síður Ríkisútvarpið. Ég get tekið undir með hv. 11. þm. Reykv., sem er stoltur af því m.a. að vera búsettur á Seltjarnarnesi, í því fyrirmyndarbæjarfélagi.

Það voru ekki mín orð.

Jú, það hlýtur að mega skilja það svo, enda er ég ekkert hissa á því. Þetta er vel rekið bæjarfélag og til mikillar fyrirmyndar. - Hann taldi að Seltirningar væru stoltir af aðild sinni að rekstrinum, og það finnst mér mjög eðlilegt. Þeir geta sannarlega verið stoltir af því að hafa áhuga á að vera þátttakendur í rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. En það er ekki þar með sagt, að þeir geti ekki haldið áfram að vera stoltir og ekkert síður þó að þeir verði aðilar að rekstrinum á frjálsum grundvelli, því að það er ekki gert ráð fyrir að þeir megi ekki leggja sitt af mörkum til hljómsveitarinnar þó að ekki sé verið að lögfesta það í þessari prósentu. Ég vil benda á þetta og ég er sannfærð um að þó að þessi breyting verði samþykkt verður það ekki til þess, að Seltjarnarnesbær missi áhugann á Sinfóníuhljómsveitinni og starfsemi hennar, heldur þvert á móti. Þetta vildi ég láta koma fram.