Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þórarinn Jónsson) Ekki er það vanalegt, að stormur standi um slík smámál og þetta frv. er, en þó þykir mjer hlýða að gera nokkra grein fyrir, hvers vegna það er fram komið. Fyrir hjer um bil eða rúmum 20 árum var löggilt höfn sú á Vatnsnesi, er Lambhúsavík heitir, Sagði þá einn þingmaður í skopi, að nú væri verið að löggilda lambhúsin á Vatnsnesi, er honum þótti of skamt á milli verslunarstaðanna. En Lambhúsavíkin, sem liggur innanvert á austanverðu Vatnsnesinu, hefir aldrei verið neitt notuð að ráði, því að þegar kom í ljós, að þar er ekkert afdrep nema helst í vestanátt. Komu því skip þar örsjaldan, og nú orðið aldrei. Helst ber það við, að þangað er flutt þungavara á mótorbátum frá Blönduósi og tekið þar á móti landvöru, ull, sem þangað er aftur sótt af Blönduósi. Þess ber að geta, að Vatnsnesið liggur afarilla við sókn til næstu verslunarstaða. Er þar um tvo að gera, annaðhvort Hvammstanga, en þangað eru um 40 km. frá Hindisvík, eða Blönduós, og er langt þangað bæði á sjó og landi. Hvorttveggja er örðugt og illfært að flytja afurðir af landi nema sjóleiðis til verslunarstaðarins, og þá til Blönduóss. Er það því ósk hlutaðeigenda að fá löggilta höfn í Hindisvík. Þar eð ætla má, að margir hv.þm. sjeu ókunnugir staðháttum og gætu því hugsað, að þetta væri óþarft eða órjettmætt, sem þó ekki er, skal þess getið, að Hindisvík er annar sá staður við Húnaflóa, sem tiltækilegt er að gera hafskipahöfn. Árið 1921 var að tilhlutun eiganda Hindisvíkur hin fyrirhugaða höfn mæld og áætluð. Liggur fyrir teikning og lýsing á henni, gerð af Benedikt Jónassyni verkfræðingi. Það sýnist, eftir því sem fyrir liggur, ekkert athugavert vera við hafnargerðina, en aðalatriðið er að sjálfsögðu innsiglingin, og vildi jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp ummæli verkfræðingsins um hana: „- Hindisvík liggur yst á Vatnsnestánni og sem næst fyrir miðjum Húnaflóa, og hefir víkin að því leyti skilyrði sem höfn, að þar er alveg hrein innsiglingarleið inn miðjan flóann, austan við Fáskrúð upp á víkina, og er eftir sjókortinu að dæma 20 m. dýpi við víkurmynnið.“ Þarna er þá sannanlegt, að innsiglingin er góð og ekkert að athuga við hana. Einnig má geta þess, að nú liggur fyrir uppmæling á eystri leið inn á Miðfjörð; gæti því verið hjer um tvær leiðir að ræða inn á víkina. Væri þar um engan krók að ræða og leiðin er ugglaus, eftir því sem skipstjórar ætla. Fyrnefndur verkfræðingur, sem hefir gert mælingar og áætlanir um hafnargerðina, telur, að í Hindisvík megi gera góða og trygga höfn til frambúðar með 55 hektara sjávarfleti, og sje þar meira en 5 m. dýpi við lægstu stórstraumsfjöru. Til þess að byrja með þyrfti svo að byggja garð til að fyrirbyggja norðvestan sjógang; mætti af því mikið gagn verða, þótt eftir sem áður yrði víkin opin fyrir norðaustri. En með því að byggja einnig garð að austan væri höfnin fullkomin. Dýrt yrði þetta að vísu; verkfræðingurinn áætlar hafnargerðina 1200000 krónur, og skal jeg ekki fara út í það hjer. Í þessu sambandi mætti geta um mælingar, sem gerðar hafa verið annarsstaðar, t. d. á Skagaströnd; yrði miklu dýrara að gera þar höfn. Maður sá, er mældi Hindisvík, taldi hana liggja miklu betur við fyrir sýslubúa en Skagaströnd, þar sem hún er fyrir miðjum Húnaflóa. Segi jeg það sem hans skoðun. En afarþýðingarmikið atriði væri það, ef gera ætti eina höfn fyrir Húnaflóa allan. Þá er það stórt atriði fyrir sjávarútveginn, að Hindisvík sje löggilt höfn, því að aðalsíldarmiðin eru í svo kölluðum ál, sem liggur aðeins 10 sjómílur þaðan, en 20 sjómílur frá Blönduósi og Skagaströnd. Mátti oft síðastliðið sumar telja 60 síldveiðaskip þarna á miðunum, og væri það skiljanlega til mikilla þæginda fyrir þau að eiga að sækja í höfn svo skamt frá aðalmiðunum. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um málið; vænti jeg þess, að hv. deild sjái, að ríkar ástæður liggja til þess, að höfn þessi sje löggilt. Jeg sting ekki upp á, að málinu sje vísað til nefndar; ætla, að það sje ekki venja um slík mál, en mun hinsvegar ekki leggjast á móti því, ef einhver gerir þá uppástungu.

Flm. (Jón Þorláksson) Þetta frv. er borið fram samkv. beiðni bæjarstjórnarinnar og af þeim ástæðum, sem greinargerðin hermir. Sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en leyfi mjer að óska þess, að því verði vísað til hv.allshn. að umræðunni lokinni.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Það ætti ekki að vera óþakklátt verk að bera fram frv. þetta, því þótt það sje skýr og greinileg skylda löggjafarvaldsins að stuðla að því, að kjósandi geti á sem fylstan hátt notað kosningarrjett sinn, þá er það þó á hinn veginn jafnsjálfsögð skylda að gera það á þann veg, að ekki sje til beinnar spillingar. En kosningalögin frá síðasta þingi hafa í því efni reynst miður heppileg. Tilgangur laganna, með því að leyfa hinar svo nefndu heimakosningar, þ. e. a. s., að kjósandi fái að kjósa heima, ef hann vegna sjúkdóms- eða annara forfalla kemst ekki á kjörstað, er að vísu góður og rjettmætur, og frá mínu sjónarmiði ekkert hægt að mæla í gegn honum, fyr en hægt er að sanna, að hann nái ekki markmiði sínu nema með misbrúkun. Og nú virðist það auðsætt af kosningakærum þeim, sem komu fyrir þingið, að svo hefir verið. Það hefir sem sagt komið í ljós, að lögin hafa verið herfilega misbrúkuð í þessu efni við síðustu kosningar. Það er og vitanlegt, að máttur löggjafarvaldsins til þess að varðveita menn fyrir ýmsum óhöppum nær afarskamt. Menn á öllum sviðum verða bótalaust að þola ýmsar misfellur af sjúkdómum, og oft er þeim þannig kipt frá ýmsu, sem þeim er ekki síður nauðsynlegt að nota en kosningarrjettinn. Jeg tel því kjósendum alls ekki misboðið, nje þeir lítilsvirtir, þó lögin gangi ekki svo langt, sem þau nú gera. Líka má benda á það, að hagur kjósenda er alls ekki fulltrygður með þessu. Veikist t. d. þingmaður, sem kjósendur hafa á þing kosið, meðan á þingtíma stendur, tekur enginn sæti hans, heldur verður kjördæmið þingmannslaust og án nokkurs til að gæta rjettar síns, og mætti vel ganga á undan að bæta úr þessu fyrir kjósendum. Tilgangur laganna næst og ekki. Læknum er gert að skyldu að skera úr, hvort kjósandi geti farið á kjörfund eða ekki, en þar sem hrepparnir eru stórir, getur læknir ómögulega komið því við að fara um þá alla, og því verða að gegna þessum læknisskyldum þeir menn, er ekki bera skyn á sjúkdóma. Það kom og fram í kosningakærum út af síðustu kosningum, að læknar eru illa settir hvað vottorðin snertir, sjeu þeir ákafir flokksmenn. Og fyrir kom það, að læknir vildi ekki gefa þeim vottorð, sem ætlaði að kjósa þann frambjóðandann, sem læknirinn var á móti. Sýnir það, að læknirinn er ekki heppilegur aðili í málum þessum, þegar hörð er kosningabaráttan. Grundvöllur laganna er líka ótraustur. Kjósandinn getur sagt sem svo við lækninn eða hreppstjórann: Jeg get ekki sótt kjörfund, ef vont veður verður. Nú vita þeir heldur ekki um það, og geta því leiðst til að gefa þeim vottorð, sem alls ekki eiga að fá þau. Eins er ekki rjett að heimta af hreppstjórum, að þeir sjeu færir um að gefa vottorð, sje um sjúkdóm að ræða. Enn er ein ástæða - og tel jeg fyrir mitt leyti hana eina nægilega til þess að sýna, að lögin eru órjettmæt - með þessum heimakosningum er dreginn mergurinn úr kosningalögunum, eyðilagður kjarni þeirra. Jeg býst við, að allir sjeu mjer sammála um, að það sje aðalatriði leynilegra kosninga, að þær varðveita sannfæringu kjósenda. Því þótt jeg geti gefið það eftir, að ýmsir geti hallast og hneigst í ýmsar áttir í kosningabaráttunni, þegar sótt er á þá af pólitískum stefnum úr öllum áttum, þá er þó kjósandi ekki látinn undirskrifa neitt fyr en á kjördegi. Og víst er það, að hvernig sem málið hefir verið sótt og varið og hverju sem hann hefir lofað, þá kýs hann þó í kjörklefanum aðeins eftir sinni sannfæring. Og þessi leynd yfir atkvæði hans, það er stóra atriðið í kosningalögunum, sem ekki má hagga við. En kjósandinn, sem heima kýs, hann verður að taka ákvörðun strax og láta uppi atkvæði sitt, og þó honum síðar kynni að snúast hugur, þegar kosningasmalarnir væru farnir, þá er búið að fyrirbyggja, að hann geti kosið eftir sannfæringu sinni. Jeg þarf ekki að taka það fram, því hv.þm. er það fyllilega kunnugt af kosningakærunum, að mönnum hefir verið neitað að kjósa heima nema þeir kysu vissan frambjóðanda; eins hitt, að öðrum hefir verið þröngvað til að kjósa heima, sem er jafnóheimilt. Og hefir þetta vitanlega átt sjer víðar stað en þar, sem yfir því var kært. Af þessum ástæðum telja flm., að lögin beri að fella úr gildi hvað heimakosningarnar snertir, þar eð búast megi við 10 ósjálfráðum atkvæðum fyrir 1, sem heima yrði að sitja. Og ósjálfráðu atkvæðin gætu margfaldast, því líklegt er, að misbrúkunin ykist. Hinsvegar verður að gera eitthvað til að greiða fyrir kjósendum að sækja kjörfund. Hallast jeg þá helst að því að skifta hreppunum í kjördeildir, og vil jeg vinna alt, sem jeg má, að því að koma þeim lögum á. Ef það kæmist á, þyrftu mjög fáir kjósendur að sitja heima, og næðist tilgangur kosningalaganna þá miklu betur en láta þetta atriði gilda lengur, sem þegar er sýnt, að nær ekki tilgangi sínum. Leyfi jeg mjer að fara þess á leit, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar að lokinni umræðunni.

Atvinnumálaráðherra (KlJ): Eins og hv.þdm. vita, þeir er sátu á síðasta þingi, þá kom fram, frá landbn., frv. um að breyta lögunum um útflutning hrossa, þar sem stjórninni var heimilað, ef nauðsyn bæri til, að leyfa útflutning á tímabilinu frá 1. nóv.–1. júní. Ástæðan var sú, að stjórnin hafði þegar, áður en þing kom saman, og að nokkuru leyti eftir það, veitt slíka undanþágu og mikið af hrossum selst vel, landsmönnum til stórs hagnaðar. Frv. var samþ. hjer, í þessari hv. deild, en því var vísað frá í hv.Ed. með rökstuddri dagskrá, með þeirri yfirlýsing, að lögin væru óþörf, þar eð stjórnin gæti altaf veitt undanþágu, með því að gefa út bráðabirgðarlög, ef nauðsyn krefði. Ástæðan fyrir frv. því, sem nú liggur fyrir, er sú, að í nóv. síðastl. snjeri kaupmaður einn hjer í bænum, Garðar Gíslason, sjer til stjórnarinnar með beiðni um útflutningsleyfi. Að undangengnu samtali sendi hann stjórninni brjef, dags. 7. nóv. f. á., þar sem hann fór fram á að mega flytja út hross í nóv.–des. síðastl. Þar sem stjórninni var kunnugt um, að góður markaður var fyrir íslensk hross erlendis, en hinsvegar hafði verið afarslæmur heyskapur um sumarið bæði á Norður- og Austurlandi - Norðurland eitt kemur að vísu hjer til greina - þá áleit hún, þar sem hrossin voru fullkomlega útflutningshæf, stórhagnað fyrir landið að geta selt, þó ekki væri nema nokkur hundruð hross til útlanda. Ennfremur hafði einn hv. fyrv. þm., Gunnar Sigurðsson, komið með samskonar beiðni. Af þessum ástæðum gaf jeg út bráðabirgðalög í þessu skyni 21. nóv. f. á. Komu síðan 318 hross til skoðunar, og voru 24 af þeim kyrsett, voru of gömul eða gölluð á annan hátt, 54 voru seld til Danmerkur, 240 til Englands. Sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða meir um málið, en jeg leyfi mjer, þó lögin sjeu þegar fallin úr gildi, samkv. stjórnarskránni, að leggja málið fyrir Alþingi, og vil leggja til, að frv. verði vísað, að umr. lokinni, til hv. landbn., og geri hún síðan þær till., sem henni finst ástæða til.