Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur samþ. að koma fram með brtt. við þetta frv., svo hljóðandi: „Við 1. gr. Á eftir orðinu „rúmlestum“ í 1. málsgr. og „rúmlestir“ á einum stað í 1. málsgr. og tveimur stöðum í 2. málsgr. bætist: brúttó.“ Sem sagt, að í sambandi við sektarákvæðin er gert ráð fyrir því að færa niður sektir í sambandi við smærri skip, þannig að við teljum réttara, að þetta sé miðað við stærð skipanna. Vil ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari skrifl. brtt.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. Hún er skrifl. og auk þess of seint fram komin, og þarf afbrigði fyrir henni, sem ég vil leita.



Herra forseti. Við hv. þm. Snæf. eigum hér brtt. við þetta frv. á þskj. 445, sem er við 9. gr. frv., og er brtt. eingöngu um tekjuöflun fyrir sjóðinn. Hv. þm. Snæf., sem var frsm. sjútvn. um þetta mál, gerði grein fyrir frv. og afstöðu sjútvn. til þess. Þetta eru, eins og hann gerði grein fyrir, bráðabirgðal., sem ríkisstj. hafði sett og voru í raun og veru komin til framkvæmda, þegar málið var í meðferð n. Þessi bráðabirgðal. fólu í sér að breyta l. þannig, að heimilt yrði að ráðstafa stofnfé sjóðsins þá þegar, eða á s.l. ári. En stofnfé sjóðsins var 21/2 millj. kr., og var þá til ráðstöfunar á síðasta ári stofnféð, 21/2 millj. kr., og tekjur sjóðsins, þ.e. gjald af síldarútflutningi á árinu, sem mun hafa numið upp undir 300 millj. kr. útflutningurinn. Hann var 285 millj. kr. orðinn í nóvemberlok s.l. Sakir sjóðsins standa þá þannig nú fyrir áramótin, að í þessari deild hans, síldveiðideild hlutatryggingasjóðs, er ekkert fé. Og er náttúrlega ekki efnilegt að leggja út á þetta ár viðkomandi framtíðarstarfsemi sjóðsdeildar þessarar þannig, að í henni sé ekkert fé fyrir hendi og ekki séu heldur gerðar ráðstafanir til fjáröflunar þessari deild sjóðsins til handa, aðrar en þær, sem í l. felast, sem eru, að greiða skuli hálfan af hundraði af útflutningi síldar og síldarafurða, sem ekki var þó á s.l. ári fyrir meira en um 300 millj. kr., og í þeim útflutningi átti ekki svo lítinn hlut sú síldveiði, sem varð á síðasta hausti hér við Faxaflóa. - Nú hefur þessu fé, sem sagt, öllu verið ráðstafað, og nam það þó ekki nema um 30% af því, sem síldveiðideild sjóðsins hefði átt að inna af hendi á s.l. ári, miðað við þann grundvöll, sem starfsemi þessarar sjóðsdeildar er reist á. Snemma á þeim tíma, er mál þetta var í meðförum nefndar, bárust n. till. frá stjórn Fiskifélags Íslands um tekjuöflun handa sjóðnum. Og það eru einmitt þessar till., sem við hv. þm. Snæf. höfum tekið upp og flutt hér á þskj. 445. Og breyt., sem í þessum till. felast frá því, sem er í gildandi ákvæðum, eru aðallega tvær. Í fyrsta lagi, að útflutningsgjald af öllum útfluttum síldarafurðum skuli verða aukið um hálfan af hundraði, - úr hálfum af hundraði í einn af hundraði. Svo eru ákvæði um það, að helmingsframlag komi þar fram frá ríkinu, óbreytt frá því, sem nú er í gildandi l. um þetta efni. Í öðru lagi leggjum við til, að lagt verði á innflutningsgjald, einn af hundraði af öllum innfluttum vörum, og reiknist það á sama hátt og verðtollur og af sömu vörum. - Ég hef aflað mér upplýsinga um það, að innflutningur á árinu 1950 nam í nóvemberlok 458 millj. kr. Og gert var ráð fyrir því, að á árinu mundi allur innflutningurinn ekki verða undir 500 millj. kr. Og miðað við það, þá mundi þetta gilda fyrir hlutatryggingasjóðinn í heild um 5 millj. kr., og gert ráð fyrir því, að þetta skiptist jafnt á milli tveggja deilda sjóðsins, þ.e. síldveiðideildar og þorskveiðideildar sjóðsins. Ég vil aðeins skírskota til þess, að tilætlunin með þessum l. um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins var vitanlega sú að reyna að efla sjóðinn þannig, að hann gæti gert bátaútveginum kleift að komast nokkurn veginn klakklaust yfir, þó að nokkurt misræmi yrði í aflabrögðum. Það var náttúrlega vitað, að til þess að mæta verulegum skakkaföllum í þessum efnum, þurfti sjóðurinn að eflast verulega frá því, sem til hans var stofnað í upphafi. Og þess vegna var. það, að við setningu l. voru þau ákvæði sett í 1., að ekki mætti skerða stofnfé sjóðsins. En það hefur nú orðið að grípa til þess ráðs, að í fyrsta skipti, er til útborgunar kom úr sjóðnum, þá hefur stofnfé síldveiðideildarinnar ekki aðeins verið skert, heldur eyðzt að öllu leyti. Með tilliti til þess mikla hlutverks, sem sjóðnum er ætlað að gegna, og hins vegar með hliðsjón af því, hversu ástatt er um síldveiðideild sjóðsins, þá leggjum við flm. þessarar brtt. til, að þessar breyt. verði gerðar á l., sem ég hef greint, og þannig sýnd viðleitni til þess, að sjóðurinn geti orðið verulegur þáttur í framtíðinni í því að inna af hendi það hlutverk, sem honum er ætlað að vinna. Þegar frv. að þessum l. lá hér fyrir Alþ. 1949, þá voru bornar fram í hv. Ed. till., sem gengu í þá átt, að nokkurt gjald til sjóðsins yrði tekið af innflutningnum. En ekki var þó horfið að því ráði í meðferð hv. Ed. á málinu, heldur eingöngu lagt gjald til sjóðsins á útfluttar sjávarafurðir, sem svo kom jafnmikið framlag á móti frá ríkissjóði. En eins og þessi mál horfa nú við, erum við flm. þessarar brtt. sammála stjórn Fiskifélagsins í, að ekki séu önnur ráð líklegri til þess að efla sjóðinn en þau, sem í þessum brtt. felast. En nauðsynin á því, að sjóðurinn verði efldur, getur ekki dulizt neinum. Því að það að skilja við síldveiðideild sjóðsins í því ástandi, sem hún nú er í, án þess að sýna viðleitni í að ráða þar á nokkra bót, teljum við, að ekki sé fært fyrir hæstv. Alþ. að gera. - Að svo mæltu leggjum við þessa till. okkar, sem er tilraun til þess að efla sjóðinn, á vald hv. þd.



Herra forseti. Við flytjum hér á þskj. 485 brtt. við það frv., sem fyrir liggur til umr., hv. 3. landsk. þm. og ég. Hv. 3. landsk. þm. er fyrri flm. till., en sökum forfalla hans kemur í minn hlut að fylgja þessum till. úr hlaði, og til þess þarf ekki langt mál. Efni brtt. er það, að félmrh. skal heimilt að fyrirskipa vinnumiðlun, þar sem þess þykir þörf. Skal í fjárl. ákveða framlög ríkissjóðs til vinnumiðlunar. Þau skulu þó ekki nema meiru en einum þriðja af kostnaði hverrar vinnumiðlunarskrifstofu, sem starfrækt er í samræmi við þessi lög. Allur annar kostnaður við rekstur vinnumiðlunarskrifstofanna greiðist úr hlutaðeigandi bæjarsjóðum. Það var upphaflega von okkar flm. þessarar brtt., að n. gæti staðið óskipt að þessari málsbót, sem þarna er till. um. Við fengum ekki skilið, að nokkur gæti séð í því hættu, jafnvel á ströngustu sparnaðartímum, að haldið væri opnum dyrum fyrir það opinbera til að hlaupa undir bagga með bæjarfélögum um það að miðla verkalýðnum vinnu á tímum vaxandi atvinnuleysis. En okkur varð ekki að þessari von, því að meiri hl. n. tjáði sig andvígan till. - Nú er það von okkar, að hv. þd. beri meiri gæfu í þessu efni heldur en hv. n., sem athugaði málið, og að hv. d. því samþ. þá smábreyt., sem farið er fram á í brtt.



Herra forseti. Þetta mál var nú rætt mikið við 1. og 2. umr. málsins, svo að það er kannske ekki mikil ástæða til að lengja þessar umr. Því að ef það er þingvilji að stíga þetta spor aftur á bak, sem stefnt er að með frv. þessu, þá verður það sjálfsagt ekki hindrað. Ég vil lýsa yfir fyrir mitt leyti, að ég tel þær brtt., sem hér liggja fyrir frá tveimur hv. þm., nokkuð til bóta á frv., ef þær næðu samþykki, þó að þær séu ekki fullnægjandi. Á þessum tímum, þegar atvinnuleysið sýnist vera að halda mjög alvarlega innreið í landið, er ákaflega táknrænt, að til skuli vera hér afturhaldsstjórn, sem telur sér nauðsynlegt að reyna að koma í veg fyrir, að atvinnuleysisskýrslur verði birtar í landinu. Nú er það sjálfsagt ekki nema í samræmi við aðrar aðfarir þessarar hæstv. ríkisstj., að þetta sé gert. Þetta er framhald af afskiptaleysi hæstv. ríkisstj. af togaraverkfallinu á síðasta ári, afskiptaleysi, sem leiddi til þess, að landið tapaði stórfé í gjaldeyri og að stórvirkustu atvinnutækin voru látin liggja ónotuð mánuðum saman. Nú kann að vera, að einhverjir segi, að það hafi þó loksins verið farið í það að leysa þetta mál af hálfu hæstv. ríkisstj., og er það rétt. En á sama hátt og hæstv. ríkisstj. fór í það að leysa togaraverkfallið seint og um síðir, hefði hún getað tekið að sér að leysa það snemma á verkfallstímanum. Það var því miður ekki gert. En í framhaldi af þessu er nú bátaútvegurinn látinn liggja óvirkur vikum saman, og sýnist ekki, að neitt sé aðhafzt af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að fá þar á einhverja lausn. Alþ. skildi svo fyrir jólin, að alþm. fóru heim í jólafrí, þannig að ekkert var gert til þess að reyna að undirbúa, að vélbátaflotinn gæti farið af stað á veiðar. Og þetta er gert á þeim tímum, þegar svo vill til, að það ástand er að skapast í öðrum löndum, að helztu nauðsynjar vélbátaflotans eru að verða alveg ófáanlegar. Veiðarfæri hækka í verði vikulega eða jafnvel oftar, og mikill hluti af þeim nauðsynjum, sem bátaútvegurinn þarf, er stríðsvarningur, sem verður erfiðara og erfiðara að fá með degi hverjum. Mér skilst, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé í fullu samræmi við aðgerðaleysi hæstv. ríkisstj. í togaraverkfallinu og aðgerðaleysi hennar og dugleysi um það að koma vélbátaflotanum af stað. Ég hef heyrt það sagt, að það muni hafa verið haft hér á orði, að það gerði e.t.v. ekki mikið til, þó að vélbátaflotinn lægi óhreyfður út janúarmánuð. En nú vill svo til, að hér við Faxaflóa a.m.k. eru gæftir daglega, þannig að það er sennilega ekki minna en tugir millj. kr., sem tapast við það, að vélbátaflotinn kemst ekki af stað í janúarmánuði. Nú, af þessu hlýtur að skapast atvinnuleysi, og er það í fullu samræmi við aðrar aðgerðir hæstv. ríkisstj. að reyna að breiða yfir það með því að birta ekki opinberar skýrslur um ástandið í þessum málum. Og á sama tíma, sem aðrar þjóðir telja sér skylt að fylgjast vel með atvinnuástandinu í löndum sínum, eigum við íslendingar ríkisstj., sem lætur sig slíkt engu varða. Það má vera, að þessi hæstv. ríkisstj. fái heldur léleg eftirmæli, þegar að því kemur, að hún láti af völdum, en hún reisir sér sjálf minnisvarða með verkum sínum, og þessi minnisvarði verður fyrst og fremst byggður á þremur atriðum: afskiptaleysinu af togaradeilunni, sinnuleysinu um stöðvun bátaútvegsins og þessu frv., sem hér liggur fyrir. Í fornöld var talið, að það að reísa níðstöng væri til skammar og miska fyrir þann, sem fyrir því yrði, og hæstv. núv. ríkisstj. hefur reist sjálfri sér þrefalda níðstöng með verkum sínum.



Herra forseti. Út af brtt. á þskj. 485 og 469 þá vil ég taka það fram, að meiri hl. n. gat ekki fallizt á brtt. á þskj. 485 og leggur til, að þær verði felldar. Um brtt. á þskj. 469 gengu ekki atkvæði í n., og litu nm. svo á, að það skyldi vera á valdi hlutaðeigandi bæjarstjórna, hvaða laun stjórnarmeðlimir fengju. Það er fjarstæða hjá hv. þm. Ísaf., að ekki verði safnað skýrslum um þessi efni eftir sem áður, enda er tekið fram skýrum stöfum í 4. lið 4. gr., að hlutverk vinnumiðlunarskrifstofu sé m. a. að fylgjast með atvinnuháttum, eftir því sem auðið sé, og safna skýrslum og gögnum í því augnamiði, en það er ekki nægilegt að safna skýrslum um atvinnuleysi, - hitt er betra, að ekki þurfi til þess að koma, að slíkt ástand skapist. En ég held, að hv. þm. Ísaf. og hans flokkur ætti ekki mikið að tala um þessi mál, og ég held, að hann eigi líka nokkra sök á níðstönginni.



Herra forseti. Það er leiðinlegt með hv. 1. þm. Rang., hve illa honum gengur að skilja þetta frv., og að hann skuli standa í þeirri meiningu, að haldið skuli áfram að safna skýrslum um atvinnuástandið í landinu, en ef þetta frv. verður samþ., þá er enginn til að sjá um slíka söfnun. Með því fyrirkomulagi, sem verið hefur á þessum málum, gat félmrn. ráðið því, að settar væru upp vinnumiðlunarskrifstofur, en með samþykkt þessa frv. er slíkt ekki lengur á valdi ráðuneytisins, svo að nú eru slík yfirráð ráðuneytisins um söfnun þessara skýrslna úr sögunni og það getur ekki lengur skipað fyrir um söfnun þeirra. Það má ef til vill segja, að ekki hafi orðið sá árangur af starfi skrifstofanna nú á undanförnum árum sem vera ætti, en það stafar af því, að um nokkurt árabil var enginn atvinnulaus í landinu, svo að ekki var fylgzt eins vel með í þessum efnum og skyldi. Nú er það svo með atvinnuskýrslur, að þær eiga ekki aðeins að fjalla um það, hvort menn séu atvinnulausir, heldur einnig hvaða vinnu hver einstakur maður stundi. Nú er það svo með ríkisstj., sem vilja fylgjast vel með því, sem er að gerast í landinu, að þær telja nauðsynlegt að fylgjast vel með atvinnuástandinu í landinu. Ef við tökum mikilsvirða nágrannaþjóð, t.d. Breta, sem dæmi, þá telja þeir sér vart annað fært en fylgjast vel með því, hve margir vinni við hverja atvinnugrein, t.d. við kolavinnslu, svo að þeir geti fært vinnukraftinn til eftir því, sem til þarf. Sama má segja um höfuðatvinnuvegina hjá okkur, sjávarútveg og landbúnað, að nauðsyn ber til að fylgjast vel með þeim. Hjá Fiskifélaginu mun vera hægt að fá upplýsingar um það, hve margir vinni að sjávarútvegi, en um það, hve margt fólk vinni að landbúnaði, munu engar skýrslur veia, nema manntal, sem tekið er á 40 ára fresti og önnur 10 ár tekur að vinna úr. Ég sá það nýlega í blaði eftir merkum búnaðarfrömuði, að hann taldi nauðsynlegt að breyta vinnumiðlunarskrifstofunum og breyta þeim þannig að safna skýrslum úr hverjum fjórðungi eða sýslu, en það er að tala fyrir daufum eyrum að ræða slíkt við hæstv. ríkisstj., og hv. 1. þm. Rang. vill ekki skilja þetta, því að hann hefur eins og hæstv. ríkisstj. bitið sig svo fast í þetta leiðindafrv.



Herra forseti. Þessu máli lauk svo síðast, að umr. um það var frestað til þess að allshn. gæti fjallað betur um málið. Afstaða meiri hl. n., hv. þm. Ak., hv. 1. þm. Árn. og mín, varð sú, að hann sá sér ekki fært að mæla með brtt. hv. þm. V-Húnv. á þskj. 477. Teljum við, að brtt. þessi stefni ekki til bóta, eftir því sem háttar til í þessu máli. Hins vegar eru hv. þm. Ísaf. og Siglf. meðmæltir brtt. - Ég held ég hafi ekki meira um þetta mál að segja, en vil taka undir orð hæstv. menntmrh., að æskilegt sé að endurskoða alla áfengislöggjöf landsins, og fellst ég á sjónarmið hæstv. ráðh. í þessu efni. En þetta er annað mál, sem er hér ekki beint til umræðu, og ræði ég því þetta ekki nánar.

Finnur Jónsson Allshn. varð ekki sammála um þetta mál. Meiri hl. n. leggur á móti brtt. hv. þm. V-Húnv., en ég og hv. þm. Siglf. viljum samþykkja hana. Ég skal ekki draga í efa, að það er mikil þörf á endurskoðun áfengislöggjafarinnar í heild, og er sala áfengis komin út í öfgar. Svo er komið, að ekki er hægt að fá húsnæði til samkomuhalds, a.m.k. hér í bæ, nema að hafa jafnframt leyfi til að selja áfengi. Meira að segja íþróttafélögin hafa sölu áfengis á hendi sér til framdráttar. Þau verða að hafa áfengi um hönd á skemmtistöðum. Nú vita allir, hve illa fer saman áfengi og íþróttir. Það er orðið greinilegt hættumerki, þegar íþróttafélögin stunda áfengissölu. - Ég hygg, að vakað hafi fyrir hv. flm. þessarar brtt., að koma mætti í veg fyrir ósóma í sambandi við áfengissölu, og viljum við styðja hann í því. Það er alkunna, að þessi mál eru komin í óefni, svo að ekki er við unandi, og auðvitað þarf að endurskoða áfengislöggjöfina, en á meðan sú endurskoðun fer ekki fram, held ég, að rétt sé að fara þá leið, sem hv. þm. V-Húnv. leggur til, og mæli ég með því að till. verði samþ.



Með tilvísun til þeirra ummæla, sem hv. flm. þessa frv. hafði um þessa brtt. við síðustu umr., segi ég nei.



Þar sem ég tel, að þessu frv. sé stefnt í mikla hættu með því, ef samþ. væri þessi brtt. við það nú, en hægt er með öðrum hætti að prófa, hvort fylgi er fyrir slíku hér í þinginu sem brtt. er um - og það mun ég gera, ef brtt. verður felld, - þá segi ég nei.



Ég tel, að löggjafarvaldið eigi að ganga til móts við kröfur sjómanna í þessu efni. Hins vegar get ég ekki fallizt á, að hvíldartími sjómanna eigi að vera jafn á saltfiskveiðum og ísfiskveiðum. Ég tel, að hér ætti að lögfesta hvíldartímann. Ég fellst því ekki á þessa afgreiðslu málsins og mun freista að bera fram brtt. við 3. umr. málsins, ef það kemst svo langt. Ég segi því nei.