Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sbr. lög nr. 38 28. maí 1981. Fyrir örstuttu var þetta frv. hér til umfjöllunar í þessari deild og urðu um það þá alllangar og ítarlegar umr. Hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson gerði þá ítarlega grein fyrir frv. og fyrir meginrökum þess að svo rík ástæða sé til slíkra aðgerða sem í frv. er talið. Ég ætla ekki hér í framsögu minni fyrir nál. að fjalla um fiskveiðistefnuna sem slíka. Öllum alþm. er ljóst að það er orðið þröngt um tíma, eigi frv. að ná fram að ganga, sem ég vona vissulega að verði. Hið alvarlega ástand fiskistofna okkar er ástæða þess að alþm. komast ekki hjá því að taka nú afstöðu í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar. Okkur Íslendingum ber skylda til að ganga svo um þann auð sem hafið hefur okkur að geyma að takast megi að lifa á vöxtum þess sem hafið gefur. M.a. af þeirri ástæðu er nú talið nauðsynlegra en áður að draga úr sókn og leita nýrra leiða til bætts skipulags í veiðum og vinnslu. Í nál. segir: „Nefndin hefur fjallað um frv. á fundum sínum undanfarna daga og kallað fyrir sig ýmsa hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskvinnslu, auk fulltrúa Hafrannsóknastofnunar. Alls hefur nefndin haldið átta bókaða fundi um málið. Undirritaður meiri hl. hefur orðið sammála um að skila sameiginlegu áliti, en Guðmundur Einarsson skilar séráliti. Frv. hefur að geyma ákvæði um miklu ótvíræðari og víðtækari heimildir til handa sjútvrh. um stjórn og takmörkun fiskveiða en áður hafa þekkst eða finna má í gildandi lögum. Nefndin telur í sjálfu sér óæskilegt að Alþingi feli ráðherrum víðtækt vald til ákvarðanatöku án skýrra lagafyrirmæla um efnisatriði ákvarðana, en hefur eigi að síður kynnt sér eftir föngum þau rök sem liggja að baki þeirrar tillögu að auka heimildir ráðherra til þess að setja reglur um stjórn fiskveiða eins og nú háttar til. Gildandi lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eru nr. 81 31. maí 1976. Á þeim hafa verið gerðar þrjár minni háttar breytingar frá setningu þeirra með lögum nr. 42/1977, 67/1979 og 38/1981. Frv. til l. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands var lagt fram á Alþingi í febrúarmánuði 1976 eftir ítarlega umfjöllun í nefnd sem skipuð var fulltrúum hagsmunaaðila í sjávarútvegi og alþm. og hafði nefndin starfað allt frá árslokum 1974. Má segja að samþykkt frv. á Alþingi í maímánuði 1976 hafi verið veigamesti þátturinn í þeirri endurskoðun laga og reglugerðar um fiskveiðar sem gerð var um það leyti sem Íslendingar fengu full yfirráð yfir 200 mílna fiskveiðilandhelgi við Ísland. Enda þótt vel hafi verið að lögunum frá 1976 staðið og í þeim fjölmörg nýmæli á þeim tíma hefur þróun í fiskveiðum og stjórn þeirra orðið að mörgu leyti önnur en menn hugðu þegar þessi lög voru samþykkt. Ástand fiskstofna, stærri fiskveiðifloti og ný tækni hafa valdið því hér á landi eins og annars staðar að gripið hefur verið til nýrra og virkari stjórnunaraðgerða í veiðum og vinnslu í því skyni að nýta þá nytjastofna, sem eru hér við land, á sem skynsamlegastan hátt. Er nú svo komið að beitt er ýmsum aðgerðum við stjórnun veiða sem engum komu í hug fyrir nokkrum árum. Má sem dæmi nefna þær sóknartakmarkanir sem verið hafa á þorskveiðum undanfarin ár og skiptingu aflakvóta milli veiðarfæra og báta. Nú hefur það gerst að Hafrannsóknastofnun hefur birt hina „svörtu“ skýrslu sína um ástand fiskstofna við Ísland. Skýrsla þessi lýsir svo alvarlegri hættu á bráðri ofveiði þorsks og fleiri fisktegunda að skjótt verður að bregðast við með auknum takmörkunum á fiskveiðum á næsta ári. Slíkt er talið kalla á hertar stjórnunaraðgerðir og að flestra dómi nýjar aðferðir við stjórnun fiskveiða. Í því sambandi ber að nefna tillögu sérstakrar nefndar sem sjútvrh. skipaði 4. maí 1982 og skilaði áliti (frumvarpi) í janúar s.l. Þar er m.a. að finna tillögu um svokallaðar kvótareglur sem ráðherra fái heimild til að setja og er þeim ætlað að koma í staðinn fyrir „skrapdagakerfi“ og „þorskveiðistopp“ sem beitt hefur verið sem stjórnunaraðgerð í fiskveiðum en flestir telja að dugi ekki við núverandi aðstæður. Þá ber að nefna ályktun 42. Fiskiþings, sem nýlega lauk störfum, en þar er einnig mælt með því að kvótaskipting verði tekin upp að því er varðar allar aðalfisktegundir við Ísland, þ. á m. þorsk. Ályktun Fiskiþings í heild er birt sem fskj. með frv. (þskj. 188) og vísast til þess. Eins og fyrr greinir í þessu nái. hefur nefndin kallað fyrir sig fulltrúa hagsmunaaðila í fiskveiðum og fiskvinnslu og leitað eftir áliti þeirra á þessu frv. Næstum allir þeir, sem nefndin ræddi við mæltu með samþykkt frv. Fór það saman við ályktun Fiskiþings. Lögðu viðmælendur nefndarinnar yfirleitt áherslu á nauðsyn nýrra stjórnunaraðferða í stað „skrapdagakerfisins“ og mæltu þá með kvótakerfi. Þess ber þó að geta að flestir töldu kvótakerfið að vísu gallað og erfitt í framkvæmd, en þó óhjákvæmilegt að gera tilraun með það í eitt ár eins og frv. sjálft gerir ráð fyrir. Nefndin er sammála um að kvótakerfi hafi ýmsa ókosti í för með sér sem stjórnunaraðferð í fiskveiðum. Í ljósi þess, sem að framan er greint, og jafnframt þess, að ekki hefur verið bent á aðrar færari leiðir í þessu efni, telur nefndin rétt að kerfi þetta verði reynt í eitt ár. Nefndarmenn leggja áherslu á að endurskoðun á fyrirkomulagi þessu fari fram tímanlega. Þá er að finna í frv. heimildir fyrir því að rýmka núverandi takmarkanir á dragnótaveiðum, þ.e. að heimilt sé að veiða með dragnót lengur á ári hverju og á öðrum árstímum en nú gildir, en að sjálfsögðu yrðu veiðarnar leyfisbundnar áfram. Á það er sérstaklega bent að skarkolastofninn er ekki nýttur að fullu eins og nú háttar og því sé eðlilegt að rýmka veiðiheimildir um sinn frá því sem nú er. Ákvæði 5. gr. frv. styðja einnig þá hugmynd. Um einstök ákvæði frv. vill meiri hl. að öðru leyti taka fram eftirfarandi: Nefndin leggur þunga áherslu á að náið samráð verði haft við hagsmunaaðila um framkvæmd laganna, svo sem tekið er fram í grg. og vill í því sambandi árétta sérstaklega að fulltrúar fiskverkunarfólks verði hafðir með í samráðum þessum. Nokkrir nm. hafa bent á að aflamagn síðustu fjögurra ára væri betri viðmiðun við útreikning aflakvóta á fiskiskip en afli síðustu þriggja ára eins og Fiskiþing hefur lagt til. Það sjónarmið kom fram í nefndinni að nauðsynlegt væri að aflakvótar yrðu hreyfanlegir milli skipa, bæði af hagkvæmnisástæðum og eins ef skip væri selt úr landi eða félli af skipaskrá. Ein meginorsök rekstrarvanda sjávarútvegsins væri sú að fiskiskipastóllinn væri of stór. Því væri æskilegt að hafa innbyggðan hvata í kvótakerfinu til þess að skipunum fækkaði. Nefndin leggur áherslu á að sjútvrh. hafi fullt samráð um framkvæmd laganna við sjávarútvegsnefndir Alþingis, svo sem tekið er fram í 1. gr. frv. Verði jafnan leitað til þeirra um samráð áður en ráðist er í einstök framkvæmdaatriði og fyrir þær lögð öll stefnumótun og útfærsla á ákvæðum laganna. Einn nefndarmanna, Halldór Blöndal, gerði sérstaka bókun við afgreiðslu málsins sem hann mun gera grein fyrir við 2. umræðu þess. Með vísun til þess, sem að framan greinir, leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt. Einstakir nefndarmenn áskilja sér þó rétt til að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma.“ Undir nál. rita Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Gunnar G. Schram, Friðrik Sophusson, Ingvar Gíslason og Halldór Blöndal eins og fyrr segir með fyrirvara. Eins og komið hefur fram hélt sjútvn. átta bókaða fundi um þetta mál. Einnig voru haldnir nokkrir sameiginlegir fundir með sjútvn. beggja deilda til að flýta fyrir afgreiðslu málsins. Þess ber einnig að geta að sjútvrh. kynnti sjútvn. frumdrög að þessu frv. á sameiginlegum fundi með fiskifræðingum við undirbúning málsins. Ég vil að lokum færa nefndarmönnum sjútvn. bestu þakkir fyrir samvinnuna um að koma málinu fram og vissulega á mjög þröngum tíma.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hl. sjútvn. Í þessu áliti kemur fram sú afstaða mín að Alþingi eigi að setja reglur um aðalatriðin í framkvæmd fiskveiðistefnunnar. Þó að annar skikkur hafi í raun viðgengist hingað til um veiðar á ýmsum minni stofnum þá er komið að því, að ég tel, að Alþingi verður að gera upp við sig hvaða höfuðreglur eigi að gilda um umgengni við þessa stórkostlegu auðlind sem þorskstofninn er. Ég tel að Alþingi eigi einkum að setja reglur um tvennt. Í fyrsta lagi á það að marka höfuðforsendurnar fyrir þeirri reiknireglu sem er notuð við útreikning kvóta á skip og í öðru lagi á það að marka reglur um framsal kvóta, hvort sem þetta framsal verður með eða án endurgjalds. Varðandi fyrra atriðið vil ég segja það að í viðtölum nefndarmanna við hina ýmsu hagsmunaaðila hefur greinilega komið fram að aðstaða og hagsmunir í þessari grein eru svo ólík milli byggðarlaga, milli landshluta að ég tel ólíklegt að ósveigjanlegur meðaltalskvóti geti orðið þar til þeirrar bótar sem þarf. Ég tel að hann muni skapa jafnmörg vandamál og hann leysir. Við erum að tala um aðgerð sem getur gert menn ríka eða örsnauða með einu pennastriki. Við erum að tala um aðgerð sem getur annaðhvort fært einstaklingum og fyrirtækjum milljónir eða svipt einstaklinga og fyrirtæki milljónum á einni nóttu. Ég tel að það sé óhugsandi að Alþingi geti eða megi framselja umráðarétt þjóðarinnar yfir þessum auðlindum skilyrðislaust. Ég tel að það hafi raunar ekki til þess neitt umboð. Við erum að tala um aðgerð sem þarf að stefna að mjög mörgum markmiðum. Það þarf að vernda fiskstofna, það þarf að vernda byggðarlög, það þarf að vernda atvinnu og það þarf að vernda fjölskyldur. Það þarf að búa svo um hnútana að þetta séu ekki bara kaldir fjötrar og framlenging á því hallærisástandi sem hefur ríkt undanfarin þrjú ár. Það þarf að búa svo um hnútana að það sem verður gert verði í raun og veru til uppbyggingar. Um seinna atriðið, þar á ég við reglur um meðhöndlun og framsal kvóta, við ég segja það að það eina sem hefur komið fram í viðtölum sjútvn. við hæstv. sjútvrh. í þessu efni er að hann muni ekki leyfa beina sölu kvóta. Það er það eina sem hefur komið fram. Þarna tel ég að Alþingi eigi aftur að marka grundvallarreglur. Þarna erum við að tala um meðferð og úthlutun á svo stórkostlegum auðæfum að það hlýtur að þurfa að setja þar stefnumarkandi reglur um. Að öðru leyti vil ég vísa til fram kominnar brtt. frá mér og hv. þm. Kjartani Jóhannssyni og Kristínu Halldórsdóttur. Þar kemur fram sú aðferð sem við leggjum til að eigi að marka stjórnarfarslega meðferð í þessu máli. Ég tel að það sé tími til að vinna mátið. Skv. upplýsingum frá rn. er þess vart að vænta að nánari reglur um þessi mál, kvótaskiptingu eða annað, verði almennilega tilbúnar fyrr en um þetta leyti hvort eð er. Ef sjávarútvegsnefndirnar halda áfram þeirri markvissu og góðu vinnu sem þær hafa unnið núna undanfarið þá er ég ekki í nokkrum vafa um að þær gætu á viðunandi hátt búið til fyrir þennan tíma reglur sem Alþingi og rn. gætu sætt sig við. Og ég tel að það gæti gerst án þess að verða til nokkurra óþæginda fyrir útgerðina eða aðra sem í hlut eiga.



Herra forseti. Við 1. umr. um þetta mál gerði ég lítillega að umtalsefni hversu nauðsynlegt væri að taka upp nýjar stjórnunaraðferðir í fiskveiðimálunum. Það hefði kannske verið nauðsynlegt um nokkra hríð en væri aldeilis óhjákvæmilegt eins og stendur. Ég lýsti því yfir að það væri mín skoðun að binda ætti allar veiðar við veiðileyfi og að það yrði væntanlega að taka upp kvótakerfi í mjög verulegum mæli. Það frv. sem hér liggur fyrir felur í sér möguleika til alls þessa eins og ég lét þá koma fram. En hins vegar er valdaafsal til ráðh. mjög víðtækt og opið þannig að afskipti og ábyrgð þings væru ekki með eðlilegum hætti. Ég benti þá á þann möguleika að þingið markaði með einhverjum hætti meginstefnu með þáltill. sem tæki til þessara þátta en lagaheimildin hvíldi hjá ráðh. um framkvæmdina á grundvelli þáltill. Á því stigi umr. gerði ég kannske ekki miklu nánar grein fyrir þessum hugmyndum. En á sérstöku þskj. flytja ásamt mér hv. þm. Guðmundur Einarsson og Kristín Halldórsdóttir, brtt. sem er ætlað að lýsa þessum viðhorfum og gera þingið virkan aðila í þessu máli. Þeir möguleikar til stjórnunar sem fyrirhugaðir eru eru eftir sem áður fyrir hendi óbreyttir. Munurinn er sá að skv. þessari till. á ráðh. að leggja fyrir þingið til staðfestingar í þáltill. meginlínurnar að því er varðar framkvæmd stefnunnar. Í 1. mgr. brtt. er því slegið föstu að ráðh. geti ákveðið hámark þess afla sem veiða má úr einstökum fiskistofnum og sjávardýrum á ákveðnu tímabili eða vertíð. Þetta er óbreytt frá því sem er í frv. eins og það kemur frá hæstv. sjútvrh. Aflamarkið er honum ætlað að ákveða sjálfum, það sé ríkisstjórnarverkefni eða þá verkefni sjútvrh. Því næst er í 2. mgr. fjallað um það að ráðh. geti enn fremur sett reglur um leyfilega sókn tiltekinna gerða fiskiskipa og með tilteknum veiðarfærum í ákveðna nytjastofna. Þetta er reyndar 3. mgr. í frv. eins og það kemur frá hæstv. ráðh. Þetta gildir um almennar stjórnunaraðferðir, það er óbreytt. Á þessu grundvallast stöðvun á veiðum um hríð úr þorskstofninum ellegar skrapdagakerfi. Síðan segir: „Um önnur meginatriði varðandi framkvæmd fiskveiðistefnu skal ráðh. leggja fyrir Alþingi till. til þál. Í þáltill. skulu m.a. tilgreind eftirtalin atriði: 1. Hvort skipta skuli hámarksafla milli ákveðinna gerða veiðarfæra eða gerða fiskiskipa og hvaða meginreglur skuli gilda um þá skiptingu. 2. Hvort úthluta skuli aflamagni á einstök skip og hvaða viðmiðanir eða forsendur skuli gilda um þá úthlutun, m.a. með hliðsjón af fyrri veiðum skipa, stærð þeirra eða gerð. Þá skal gerð till. um hvort heimila skuli flutning eða framsal á aflamarki milli skipa og með hvaða skilyrðum eða eftir hvaða meginreglum.“ Skv. fyrri tölul. liggur þá fyrir hvort sjútvrh. vill notfæra sér heimildir til að skipta aflanum eftir gerðum veiðarfæra eða gerðum fiskiskipa og hvaða reglum hann ætli að beita í þeim efnum. Skv. síðari tölul. er fjallað um það sem kallað er venjulega kvótakerfi og þá um það hvort ráðh. hyggist beita því eða ekki og um það hvaða meginreglu hann ætli að fylgja. Þ.e.: Hefur ráðh. t.d. hugsað sér að miða við afla á s.l. þremur árum að jafnaði á fiskiskip? Hann hlýtur að verða að gera grein fyrir þeirri meginreglu sem ætti að gilda. Hún getur verið einhver allt önnur, hún gæti farið eftir stærð skipa eða hvernig sem það væri. En hugmyndin er sem sagt sú að ráðh. leggi þessar meginlínur sínar fyrir í formi þáltill. til staðfestingar og að þessum meginlínum fengnum hafi hann vald á framkvæmd mátsins. Með þessu móti fær Alþingi tækifæri til að fjalla um og taka afstöðu til þess hvaða meginreglur skuli gilda um framkvæmd stjórnunar af þessu tagi varðandi kvóta á einstök fiskiskip eða skiptingu milli veiðarfæra og þess háttar. Síðan stendur það óbreytt að hafa skuli samráð við sjútvn. Alþingis um framkvæmd á ákvæðum þessarar greinar og að nefndunum skuli gerð grein fyrir reynslu og árangri aðgerða á hverjum tíma. Mín skoðun er sú og okkar flm. að með þessu móti verði valdaframsal Alþingis til ráðh. mun eðlilegra, að með þessu móti axli Alþingi með eðlilegum hætti ábyrgð sína, það fái upplýsingar um hvernig hugmyndin sé að framkvæma þessa stefnu í megindráttum án þess að ætla að leggja fingur sína í úthlutun á einstökum aflakvótum. Það er skoðun okkar flm. að þessi framkvæmd sé betri, bæði fyrir þingið og fyrir ráðh. Þingið stendur ábyrgt fyrir stefnumörkuninni í heild, veit hvað það er að gera og ráðh. veit hvaða stuðning hann hefur við sína framkvæmd á fiskveiðistefnunni. Nú geta menn vitaskuld spurt. Telur þetta ekki málið, er málið ekki tapað eins og það er sett upp hér? Svarið er þetta: Ef ráðh. er tilbúinn með efni slíkrar þáltill. núna fyrir jól tel ég ekkert því til fyrirstöðu að leitast við að afgreiða hana. Ef svo er ekki gæti Alþingi gert það í janúarmánuði. Fram til þess tíma mundi ráðh. hafa fullar heimildir, þ.e. að því er varðar janúarmánuð, að samþykktum lögum með þessari breytingu til að takmarka aflamagn í janúar vegna þess að hann hefur þær heimildir í 1. málsgr. að banna veiðar eða takmarka þær eða setja hámark á þær í heild sinni. Hann hefur því vald á veiðunum með sama hætti og reyndar kannske betri hætti en áður skv. 1. og 2. málsgr. lagagr. eins og hún hljóðar nú, í janúarmánuði, þó ekki yrði tekið upp kvótakerfið í þeim mánuði. Ég get heldur ekki séð að svo nauðsynlegt sé að kvótakerfið taki gildi 1. jan. þegar fyrir hendi eru möguleikar til að hafa þó þessa stjórn á veiðunum í janúarmánuði sem ég gat um, að ekki geti dugað að það sé tekið upp 1. febr. Enda vita menn náttúrlega að þetta er til umfjöllunar og lagaramminn liggur fyrir. Þetta hafa menn kannske óttast, en þetta er svarið að því er þetta varðar: Ráðh. getur haft mjög mikla stjórn á fiskveiðum í janúar þó að hann geti ekki verið með kvótakerfið þá skv. þessu ef þál. kemur ekki til umfjöllunar fyrr en í janúar. En að öðru leyti getur hann haft mjög mikið vald á því, meira vald en hann hefur haft að undanförnu að því er heildaraflamagn varðar. Ég skal ekki lengja þessa umræðu frekar. Ég vænti þess, herra forseti og ágæta deild, að menn taki þessa hugmynd til alvarlegrar íhugunar og leitist við að gera upp hug sinn um það hvort hér sé ekki um betri aðferð að ræða. Það er skoðun okkar flm. Þess vegna vænti ég verulegs stuðnings við þessa brtt. eða afbrigði af henni ef menn hafa athugasemdir við hana með því að henni er ætlað að mæta þeirri megingagnrýni sem hér hefur verið höfð uppi á það form sem er í frv. eins og það er úr garði gert af hálfu ráðh. En með þessu er tekið undir að þau stjórnunartæki sem ráðh. gerir ráð fyrir eigi að fást og eigi að vera virk.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. sjútvn. fyrir þau störf sem n. hefur unnið að undanförnu. Ég hef komið tvívegis á fund n. á meðan hún hefur unnið að athugun þessa máls og reynt að svara þeim fsp. sem þar hafa komið fram eftir því sem ég hef haft möguleika á. Ég vil aðeins fjalla um það með hvaða hætti þau samráð við hagsmunaaðila og Alþingi mundu fara fram á næstunni sem gert er hér ráð fyrir. Í fyrsta lagi mun ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál vinna að útfærslu fiskveiðistefnunnar nú á næstunni. Þar eru fulltrúar frá þeim stofnunum sem vinna sérstaklega í sjávarútveginum, þ.e. sjútvrn., Þjóðhagsstofnun, Hafrannsóknastofnun og Fiskifélagi Íslands, og einnig eru þar fulltrúar frá vinnslu, sjómönnum og útgerðarmönnum. Með þessari nefnd hefur að mínu mati það samráð sem verið hefur í sjávarútveginum styrkst mjög mikið. Þessi ráðgjafarnefnd hefur skilað sinni fyrstu ábendingu, gerði það seint í gærkveldi, en það er ábending um aflamörk fyrir helstu botnfiskstegundir og nauðsynlegar lagaheimildir vegna stjórnar fiskveiða 1984, sem ég vænti að nm. í sjútvn. hafi þegar fengið í sínar hendur. Það eru ábendingar um aflamörk á næsta ári í sjö liðum. Í fyrsta lagi þorskur, 220 þús. tonn, en Hafrannsóknastofnun lagði til að aflamarkið yrði 200 þús. tonn. Ýsa 60 þús. tonn, en Hafrannsóknastofnun lagði til 55 þús. tonn. Ufsi 70 þús. tonn, en stofnunin lagði til 65 þús. tonn. Karfi 100–110 þús. tonn, en stofnunin lagði til 90 þús. tonn. Skarkoli 17 þús. tonn, en stofnunin lagði til 10 þús. tonn. Grálúða 30 þús. tonn, en Hafrannsóknastofnun lagði til 25 þús. tonn. Steinbítur 15 þús. tonn, en stofnunin lagði til 12 þús. tonn. samtals er því ábending um aflamark á þessum sjö stofnum 512–522 þús. tonn, á móti því að Hafrannsóknastofnun lagði til samtals 457 þús. tonn. Það væri mjög gott ef hægt væri að ljósrita þetta einnig fyrir aðra þm. Það ætti einhver sjútvn.- maður að geta komið því á framfæri þannig að allir hv. þm. fái þetta skjal. Það eru sem sagt 457 þús. tonn sem Hafrannsóknastofnun lagði til með till. sínum dagsettum 9. des. 1983, en ábending um aflamörk frá ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál er 512–522 þús. tonn. Þess ber að geta að áætlaður afli á þessu ári, 1983, er 580 þús. tonn, en þjóðhagsáætlun hafði gert ráð fyrir u.þ.b. 620 þús. tonna afla á næsta ári, eða 300 þús. tonn af þorski og 300–320 þús. tonna öðrum tegundum. Það sem munar mest um er að sjálfsögðu samdráttur í þorskaflanum sem er verðmestur. Þessi ábending er þannig fundin að farið hefur fram mat á þeim óvissuþáttum sem varða spá Hafrannsóknastofnunar. T.d. er nokkur óvissa um vaxtarhraða, um göngur frá Grænlandi o.fl. Það hefur verið framkvæmt svokallað svartsýnismat og bjartsýnismat, hvað væri óhætt að veiða á næsta ári, þannig að hrygningarstofninn standi nokkurn veginn í stað. Þetta mat er þannig að svartsýnismat er 170 þús. tonn en bjartsýnismat er 240 þús. tonn. Til þess að hrygningarstofninn fari vaxandi þyrfti því að setja aflamark næsta árs neðan við 215 þús. tonn, en talið er líklegt að hann standi nokkurn veginn í stað, vaxi e.t.v. eitthvað, miðað við afla sem er 220 þús. tonn. Þessi till. er því miðuð við að reynt sé að viðhalda hrygningarstofninum, enda hefur hann aldrei verið minni og því mjög mikilvægt að varðveita hann eftir bestu getu. Varðandi aðra stofna eru ábendingar um veiði í öllum tilfellum lítið meira og nokkuð meira en till. Hafrannsóknastofnunar gefur tilefni til. Að sjálfsögðu er það haft í huga að nokkur áhætta sé tekin en þó ekki mikil varðandi aðra stofna vegna þess alvarlega ástands sem við stöndum frammi fyrir í sambandi við þorskstofninn. Rétt er þó að taka fram að því er verðar karfastofninn að flest bendir til að ekki sé hægt að viðhalda svo mikilli veiði úr honum í mörg ár til viðbótar og því verði að gera ráð fyrir að draga þá veiði saman í nánustu framtíð. Ég lagði þetta plagg fyrir hagsmunaaðila á fundi í morgun kl. 10 og síðan einnig á fundi ríkisstj. í morgun. Ég hef gert till. um og það hefur verið staðfest að þessari ábendingu verði fylgt. Með því er mörkuð stefna um aflamark fyrir helstu botnfiskstegundir fyrir næsta ár. Það kom mjög skýrt fram á fundi með hagsmunaaðilum í morgun þar sem voru komnir saman helstu hagsmunaaðilar í sjávarútvegi og einnig fulltrúar fiskverkafólks. Eins og hér hefur komið fram hefur það ekki verið svo í þessu samráði að fulltrúar frá fiskverkafólki hafi komið á slíka samráðsfundi, en fulltrúar frá Alþýðusambandinu komu á fundinn í morgun og fylgdust með honum. Það var almenn skoðun á þessum fundi að fara bæri varlega í veiðina. Menn gerðu sér fulla grein fyrir því að þessar aflatölur mundu sníða okkur mjög þröngan stakk á næsta ári og afkoma sjávarútvegsins væri mjög ótrygg miðað við þennan afla, en hins vegar væri enn meira um vert að byggja upp þorskstofninn. Því má segja að menn væru almennt þeirrar skoðunar að aflamörk svipuð þessum bæri að hafa á næsta ári. Ég segi þetta ekki aðeins til að upplýsa um þessa niðurstöðu en ég lagði á það mjög ríka áherslu að hún lægi fyrir nú og þess vegna starfaði ráðgjafarnefndin mjög vel í gærkveldi og fram eftir nóttu. En ég vildi einnig varpa ljósi á með hvaða hætti það samráð sem nú er fram undan yrði. Ég geri sem sagt ráð fyrir því að ráðgjafarnefndin skili ábendingum um stjórnun fiskveiðanna á næsta ári og þegar er hafin vinna í því sambandi. Þegar slík ábending liggur fyrir verði hún lögð fyrir hagsmunaaðilana með svipuðum hætti og á fundi í morgun og einnig verði sama plaggið rætt við sjútvn. Alþingis. Eftir að slíkt samráð hefur átt sér stað verður að taka nauðsynlegar ákvarðanir. Ég held að þetta sé eina leiðin sem hægt er að viðhafa í þessu sambandi. Það er í reynd mikilvægast af öllu að fiskveiðistefnan verði mörkuð með hagsmunaaðilum. Það eru þeir sem eiga að búa við fiskveiðistefnuna og það er mikilvægast af öllu að um hana sé mjög náið samráð við þá og þeir sammála henni í öllum meginatriðum. Nánast er útilokað að taka á þeim miklu vandamálum sem við stöndum nú frammi fyrir nema í mjög nánu samráði við þessa aðila. Enda hefur komið skýrt fram hjá þeim að þeir eru fúsir til að takast á við þennan vanda og vil ég gera það eins og þeir hafa gert á undanförnum árum. Ávallt hafa verið haldnir mjög margir fundir með þessum aðilum í sjútvrn. en vegna þessara sérstöku aðstæðna er nauðsynlegt að styrkja þessi samráð og ég tel að það hafi verið gert með ráðgjafarnefndum um sjávarútvegsmál. Einnig koma fram hjá nefndinni í öðrum kafla eftirfarandi nauðsynlegar lagaheimildir vegna stjórnunar fiskveiða 1984, með leyfi forseta: „Þótt nefndin hafi enn ekki mótað ábendingar sínar um aðferðir við stjórn fiskveiða á næsta ári virðist henni nauðsynlegt að sett verði á Alþingi lög sem veiti stjórnvöldum nauðsynlegar heimildir til þess að beita þeim stjórnunaraðgerðum sem almannaheill krefur vegna ástands fiskstofna. Ef unnt á að vera að hefja slíka stjórn á næsta ári þarf að hraða þessu máli. Nefndin bendir á eftirfarandi atriði sem slík löggjöf þyrfti að rúma: 1. Allar fiskveiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu verði bundnar leyfi. Rétt er að taka fram að togveiðar eru ekki bundnar leyfi miðað við núgildandi lög. 2. Heimilt sé að setja aflahámark á einstaka nytjastofna fyrir ákveðin tímabil innan árs, vertíðir eða ár. 3. Heimilt sé að skipta leyfilegum afla af hverri tegund milli skipa, m.a. með hliðsjón af afla á undanförnum árum, stærð þeirra og gerð. 4. Heimilt sé að flytja úthlutað aflamark milli skipa að hluta til eða öllu leyti eftir því sem hlutaðeigendur koma sér saman um, en slíkur flutningur verði tilkynntur sjútvrn. þegar í stað. 5. Ef veiðum verður stjórnað með aflamörkum á skip í auknum mæli þarf að vera lagastoð til þess að rýmka veiðiheimildir, ekki síst til veiða á fisktegundum sem ætlað er að nýta betur en gert hefur verið. Í þessu fælist m.a. að rýmka þyrfti heimildir til dragnótaveiða verulega og leyfa togveiðar innan 12 mílna marka á kola- og steinbítsslóð. Einnig þarf að huga að því að endurskoða ákvæði um möskvastærð með tilliti til veiða á vannýttum fisktegundum. Almenn endurskoðun á togveiðiheimildum og mörkum milli togveiðisvæða og annarra veiðisvæða virðist einnig nauðsynleg við þessar breyttu aðstæður. Síðastnefnda málið þarfnast nánari athugunar og þarf að undirbúa betur en nú er kostur fyrir næstu vertíð. 6. Þörf er á skipulagi í samráði við hagsmunaaðila til þess að ráða fram úr álita- og ágreiningsmálum ef til þess kæmi að beita kvótakerfi. Ekki þyrfti þó að lögfesta þetta, en tengja það lagasetningunni með yfirlýsingu ráðh. 7. Endurskoða þarf framkvæmd laga um upptöku ólögmæts sjávarafla með það fyrir augum að allur afli sem á skip kemur verður færður að landi. Leitað verður leiða til þess að veita nauðsynlega hvatningu í þessu skyni til þeirra sem hlut eiga að máli.“ Segja má að þessar ábendingar séu í samræmi við það frv. sem hér hefur verið flutt að því er varðar fyrstu fimm liðina. Að því er varðar sjötta liðinn hefur komið skýrt fram af minni hálfu að um mjög umfangsmikið samráð verður að ræða, í fyrsta lagi með vinnu ráðgjafarnefndarinnar, þar sem eru fulltrúar helstu aðila sem tengjast sjávarútvegi, og síðan með samráði við þá aðila sem venja hefur verið að hafa samráð við í sjávarútveginum, að viðbættum fulltrúum fiskverkafólks sem mér finnst sjálfsagt að komi einnig þar inn. Að því er varðar 7. liðinn er ekki nauðsynlegt að framkvæma lagabreytingu í því sambandi. Það er í sjálfu sér skylda að koma með allan afla að landi þótt vitað sé að nokkur misbrestur sé þar á, en það er nauðsynlegt að breyta þessum reglum. En ég vil þó taka fram að það er nokkurt vandaverk því að sú breyting má ekki verða til þess að menn sæki beinlínis eftir smáfiski. Ætlunin með því að gera smáfisk upptækan var einmitt sú að koma í veg fyrir að hann væri veiddur, en eitthvað mun vera um að hann sé veiddur og síðan hent fyrir borð vegna þess að ekki sé talið taka því að koma með hann að landi því að hann yrði allur gerður upptækur. Það er atmennt álit að breyta þurfi þessum reglum en sá vandi er þó fólginn í því að það gæti leitt til þess að meiri sókn yrði í smáfisk og það má alls ekki verða. En við gerum ráð fyrir að breytingar verði á þessum reglum og hafa hagsmunaaðilar lagt áherslu á það. Það fjármagn sem hefur fengist fyrir upptöku ólögmæts sjávarafla er tiltölulega lítið og hefur verið notað sérstaklega til að kaupa vísindatæki fyrir Hafrannsóknastofnun og skiptir í sjálfu sér ekki meginmáli í því sambandi þótt oft hafi verið hægt að leysa nokkuð málefni þar því að fjárveitingar til þeirrar stofnunar eins og margra annarra hafa verið tiltölulega af skornum skammti, en ekki má láta það á nokkurn hátt koma í veg fyrir að taka upp betri stýringu varðandi þetta atriði. Hér hafa komið fram margvíslegar spurningar en fyrst og fremst hefur verið spurt um það samkvæmt hvaða reglu kvótum verði úthlutað á næsta ári og í hvað miklum mæli kvótakerfið verði tekið upp. Ég vil upplýsa það að þegar er hafin vinna hjá Fiskifélagi Íslands til að undirbúa kvótakerfið. Það er byggt á því að í meginatriðum verði kvóta úthlutað miðað við afla undanfarinna ára. Einkum hefur verið miðað við þrjú ár, það er sjálfsagt að skoða það, t.d. fjögur ár, þótt almennt sé nú talið að það breyti mjög litlu. Hins vegar er ljóst að upp koma margvísleg vafamál og álitamál. Móta þarf hlutlægar reglur um slík mál og gera það í samvinnu við hagsmunaaðilana. T.d. þarf að meta að hvað miklu leyti skuli litið til frátafa, óeðlilegra frátafa frá veiðum svo eitthvað sé nefnt. Og það verður að viðurkenna að við sjáum ekki enn fyrir endann á slíku. En ég vil taka skýrt fram að það verður að gera það skv. almennum reglum sem móta verður í þessu sambandi. Það liggur því ljóst fyrir að þessi mál eru háð nokkurri óvissu. Þess vegna er mjög eðlilegt og nauðsynlegt að það komi skýrt fram að hér sé um mjög víðtæk samráð við bæði hagsmunaaðila og sjútvn. þingsins að ræða og einnig að þetta er löggjöf sem gildir aðeins í eitt ár, en það undirstrikar sérstaklega að hér er um nokkra óvissu að ræða. Ekki er venja að setja lög til aðeins eins árs í senn svona almennt þótt mörg fordæmi séu fyrir slíku. Við erum hér með sérstök tímabundin vandamál og sitthvað fleira sem gerist hér á hverju ári.  Aðalatriðið í því máli sem hér um ræðir er samt það að þær stjórnunaraðferðir sem hafa verið viðhafðar geta ekki gengið miklu lengur miðað við þann mikla aflasamdrátt sem við sjáum fram á. Við þurfum að leita annarra leiða til að jafna þessum samdrætti niður þannig að kapphlaupið verði sem minnst um að ná aflanum, kostnaðurinn við sóknina sem minnstur og áhuginn fyrir því að gera sem mest verðmæti úr þessum afla verði sem mestur. Það er að sjálfsögðu meginmarkmiðað að baki þessu frv. Það er ekki spurningin um að færa ákveðin völd sem mest í ákveðna stofnun, en úr því finnst mér vera of mikið gert. Ég geri mér fulla grein fyrir því að sjútvrn. fær með þessum hætti víðtækar heimildir til stjórnunar. Það er út af fyrir sig ekkert eftirsóknarvert fyrir þetta rn. Hins vegar hvílir mikil ábyrgð á þessu sama rn. að þessi stjórnun fari sem best úr hendi og því þarf viðkomandi stofnun að hafa víðtækar heimildir. Ég verð nú að segja að mér finnst menn hafa í umr. undanfarna daga misst nokkuð trúna á okkar lýðræðisskipulag. Löggjafarvaldið hefur sem betur fer mjög mikla möguleika til að hafa strangt aðhald með framkvæmdavaldinu. Þm. bera fram fyrirspurnir og kveðja sér hljóðs utan dagskrár, þingnefndir geta kallað á ráðh. og þm. geta flutt frv. til breytinga á lögum. Ég held að mjög mikilvægt sé að ef þetta vald á einhvers staðar að liggja sé það hjá hinu pólitíska framkvæmdavaldi. Menn hafa t.d. nefnt að rétt væri að fela það ákveðinni stofnun hér í bæ og þar með yrði málinu betur borgið. Það má vel vera að sumir meti það svo. En ég er þeirrar skoðunar að okkar lýðræðisskipulag sé þannig byggt upp að það sé hið pólitíska vald sem eigi að fara fyrst og fremst með framkvæmdavaldið og síðan löggjafarsamkoman að veita sem mest aðhald að hinu pólitíska valdi. Að vísu eru miklar tilhneigingar í þjóðfélaginu að breyta þessu og færa meir og meir í hendur hagsmunaaðila. Það verður e.t.v. niðurstaðan að við eigum að hverfa héðan af Alþingi og inn að koma fyrst og fremst fulltrúar hagsmunaaðila. Það er út af fyrir sig skoðun.  Hér hefur nokkuð verið rætt um atvinnuástand og því jafnvel haldið fram að þetta frv. sem slíkt gæti orðið þess valdandi að atvinnuleysi skapist og geri atvinnuástand ótryggara. Ég tel að svo sé ekki, þvert á móti. Það tryggir að sjálfsögðu miklu betur atvinnuna í landinu ef við getum gert meiri verðmæti úr aflanum, sótt fiskinn á miðin með minni kostnaði. Það skapar þjóðinni í heild meiri tekjur og tryggir mun betur okkar heildarhagsmuni. Hinu er þó ekki að leyna, að það aflaleysi sem verið hefur á þessu ári og er fyrirsjáanlegt enn meira á næsta ári er ógnvekjandi. Minni afli þýðir að sjálfsögðu minni atvinnu, það verðum við að viðurkenna. En til þess að gera sem best úr þessu þarf að skipuleggja málin með það í huga að okkar heildarhagsmunir verði sem best tryggðir. Út á það gengur þetta mál. Einnig hefur verið spurt um hvers konar eftirlit hægt sé að hafa. Ég geri mér grein fyrir því að nauðsynlegt er að styrkja eftirlit með veiðum. Í dag eru 11 veiðieftirlitsmenn sem hafa eftirlit á miðunum og einnig þegar í land er komið. Þeir hafa fylgst með hvort aflakvótar í sambandi við síld og fleiri stofna eru virtir og Framleiðslueftirlit sjávarafurða kemur nokkuð inn í þessa mynd. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að samtengja þessa aðila betur en gert er í dag og einnig þarf að setja nokkurt fjármagn í að bæta eftirlitið. Við gerum okkur að sjálfsögðu ekki enn grein fyrir hvað mikið þarf til en höfum farið þess á leit að 5 millj. yrði varið á fjárlögum til að auka eftirlit og stjórnun veiðanna. Það eru ekki háar fjárhæðir sem varið er til þessara hluta á fjárlögum og alls ekki í samræmi við margt annað í þjóðfélaginu miðað við þýðingu þess. Ég tel að sjávarútvegurinn hafi fengið afskaplega lítið af opinberu fé í gegnum tíðina enda þótt hann hafi í reynd skapað öll verðmæti í þjóðfélaginu og gert þá velmegun mögulega sem við höfum búið við. Ef hann á að geta gert það áfram þarf sjávarútvegurinn að hafa möguleika til að skipuleggja sig sem best og það verður að sjálfsögðu best gert í náinni samvinnu við hagsmunaaðila. Einnig hefur verið spurt hvort mögulegt væri að fram færu kaup og sala á veiðileyfum. Skv. frv. er heimilt að flytja aflakvóta eða aflamagn á milli skipa. Það er einkum hugsað með tilliti til þess að koma við aukinni hagkvæmni, t.d. ef skip í einum landshluta gæti með minni kostnaði sótt afla en skip í öðrum landshluta þá hefðu þessi skip möguleika á að skipta á milli sín þannig að sóknarkostnaður beggja skipanna yrði minna. Þetta er eitt hugsanlegt dæmi. Einnig er hugsanlegt að aðilar kæmu sér saman um að draga úr sókn eins skips og auka sókn annarra til að gera útgerðina hagkvæmari. Í slíkum tilfellum kæmi einnig mjög til greina að færa á milli í hagkvæmnisskyni. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það þurfi að fara að með fullri varúð í upphafi í þessu sambandi. Ég hef heyrt mjög ríkulega hjá sjútvn.-mönnum að þeir telja að svo eigi að vera. Að sjálfsögðu verða slíkar reglur aðeins mótaðar í fullri samvinnu við hagsmunaaðilana og þeir verða að koma fram með ábendingar um slík mál. Þess eru dæmi að þetta hafi verið gert, t.d. í síldveiðunum, og það hefur verið gert í fullu samráði við hagsmunaaðilana og með þeirra ábendingu. Það má vel vera að þessir hlutir þróist með öðrum hætti í framtíðinni, en ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði hér áðan, að hér beri að fara að með fullri varúð. Við þurfum að sjá betur framvindu mála í þessum efnum. Herra forseti. Eflaust hefur ýmislegt annað komið hér fram sem vert er að gera að umræðuefni. Ég vil hins vegar ekki eyða meira af þingtíma deildarinnar nú í upphafi en mun taka til máls síðar ef menn beina til mín ákveðnum fyrirspurnum. En ég vil endurtaka þakklæti mitt til sjútvn.-manna, hvað þeir settu sig vel inn í þetta mál með skjótum hætti. Ég vænti þess að um þetta mál geti orðið góð samvinna í þinginu. Ég geri mér grein fyrir að þess er vænst af sjútvn. að haft sé fullt samráð við þá, bæði að mínu frumkvæði og einnig að þeirra frumkvæði. Til slíks fundar verður boðað strax og ábending liggur fyrir frá ráðgjafarnefnd í sjávarútvegsmálum.



Herra forseti. Þegar þetta frv. var hér til 1. umr. var eindregið mælst til þess bæði af forseta og ráðh. að greitt yrði fyrir því að þetta frv. færi til n. Á grundvelli þess samkomulags sem fram kom í umr., að ráðh. mundi hér í upphafi 2. umr. svara þeim ítarlegu spurningum sem til hans var beint frá fjölmörgum þm., urðum við margir við því að greiða fyrir því að málið færi til n. Nú hefur hæstv. ráðh. flutt hér langa ræðu, u.þ.b. þriggja kortera ræðu, sem að meginhluta var almennur rökstuðningur við frv. eins og það var lagt fram, og hugleiðingar því til stuðnings. En nánast í mjög litlu og ýmsum tilvikum alls ekkert svarað þeim ítarlegu, nákvæmu og skýru spurningum sem einstakir þm. lögðu fram við 1. umr. Nú er það sjálfsagt ætlun hæstv. ráðh. og forseta hv. Nd. að greiða fyrir því einnig í dag að þetta frv. fái hér afgreiðslu. Heyrst hafa hugmyndir um að reynt yrði að ljúka afgreiðslu þessa máls í Nd. á þessum sólarhring. Það getur ekki gerst ef framkoma hæstv. ráðh. gagnvart skiljanlegum og eðlilegum óskum þm. um svör við spurningum er með þeim hætti sem hér hefur komið fram, að þeim sé ekki svarað nema að litlu eða engu, en í stað þess þulin almenn þula um röksemdir fyrir frv. eins og það er nú. Hæstv. ráðh. sagði það í sinni framsöguræðu og endurtók það að þetta væri frv. hafið yfir flokkadrætti. Það ætti að leggja málið þannig fyrir að allir þm. gætu um það fjallað. Ég hef tekið undir það hvað eftir annað, en ítrekað það sem ég sagði við lok 1. umr., að forsenda þess væri þá sú að hæstv. ráðh. svaraði öllum þeim spurningum sem ég gæti talið hér upp og hann hefur ekki svarað. Ég ætla ekki að eyða tíma til þess hér og nú. Þess vegna er það ósk mín til hæstv. forseta að þessari umr. verði frestað svo að hæstv. ráðh. og stjórnendum mála hér í þinginu gefist tækifæri til að íhuga hvort það er ætlunin að halda þessu máti áfram hér í gegnum deildina án þess að hæstv. ráðh. geri minnstu tilraun til að svara meginhluta þessara spurninga. Ég held að það greiði ekki fyrir framgangi málsins hér að hæstv. ráðh. geri það. Þess vegna vil ég eindregið beina þeim tilmælum til ráðh. ef hann er tilbúinn að svara þeim hér að gera það. Þá getur umr. út af fyrir sig haldið áfram og ráðh. fengið orðið aftur og svarað þessum spurningum. En ef hann er ekki tilbúinn til þess hér og nú þá er óhjákvæmilegt að umr. sé frestað svo að við ýmsir, sem stuðluðum að því að frv. gæti farið til n. án frekari umr. um spurningarnar á sínum tíma, fáum tækifæri til að bera saman bækur okkar um það hvort við látum bjóða okkur svona vinnubrögð.



Herra forseti. Í þeim umr. sem hér fóru fram komu fram margvíslegar spurningar. Ég fór ekki út í það að svara hverri spurningu fyrir sig, heldur rakti öll þau meginefnisatriði sem komu fram í þessum spurningum. Ég tel mig hafa svarað í meginatriðum þeim spurningum sem fram komu í umr. Ef svo er ekki þá veit ég að hér eiga eftir að verða nokkrar umræður og ég get áreiðanlega svarað einhverju betur. En ég tel mig hafa svarað í meginatriðum þeim spurningum sem hér komu fram, án þess að rekja það sem fram kom hjá einstökum ræðumönnum. Þegar málinu var vísað til n. hafði ég aðeins til umráða 10–15 mín. Ég er ekki með þessu að segja að ég muni ekki leitast við að svara öðru því sem hér kemur fram í umr. en ég mótmæli algerlega því sem hv. þm. sagði hér áðan.



Herra forseti. Í þingsköpum er takmarkaður ræðutími manna til þess að fjalla um hvert mál. Þm. hafa rétt til þess að tala tvisvar við 1. umr. og tvisvar við hverja umr. þar á eftir. Við afsöluðum okkur ýmsir hér í þingsalnum við 1. umr. þeim rétti okkar að tala á nýjan leik við umræðuna, til þess að koma til samstarfs við hæstv. forseta og hæstv. ráðh. um að greiða fyrir málinu. Og við afsöluðum okkur þeim rétti í trausti þess að hæstv. ráðh. mundi samviskusamlega og sómasamlega fara í gegnum þær einstöku og mjög mikilvægu spurningar sem til hans hafði verið beint í málinu, og eru að dómi margra okkar veigamikill þáttur í því að gera upp hug okkar til þess hvaða afstöðu við höfum til frv. og þeirra brtt. sem fram hafa komið. Nú hefur hæstv. ráðh. komið hér upp á nýjan leik og sagt að hann ætli engu við það að bæta sem hann sagði hér í sinni ræðu, m.ö.o. hann ætli ekki að svara þessum spurningum nema þær verði bornar fram á nýjan leik, eingöngu ef einstakir þm. fara að ganga á umræðurétt sinn í þinginu til að endurtaka spurningarnar fyrir hæstv. ráðh. Þar með hefur ráðh. náð því fram að skera niður umræðurétt manna í þinginu um málið til að knýja þá upp til að koma og nota helminginn af rétti sínum við þessa umr. til að endurtaka spurningarnar. Það eru ekki eðlileg vinnubrögð. Það eru ekki vinnubrögð sem eru líkleg til samstarfs um framgang málsins. Og vegna þess að ég veit að í hugum margra eru svörin við þessum spurningum lykilatriðið um það hvernig menn vilja taka á málinu og hvort menn yfir höfuð vilja greiða fyrir því að málið í þeim búningi sem hér er fái framgang tel ég alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forseti veiti mönnum tækifæri til að bera saman bækur sínar utan fundar um það með hvaða hætti menn taki á því, fyrst hæstv. ráðh. hefur nú ítrekað að hann ætli ekki að veita nein svör fyrr en spurningarnar eru endurteknar hér í almennri umræðu. Ég ítreka þess vegna ósk mína til hæstv. forseta um það að þessari umr. verði frestað. Það eru nóg önnur mál hér sem deildin getur tekið fyrir ef hæstv. forseti vill halda áfram umr. hér. Þessari umr. verði þá ekki haldið áfram á nýjan leik hér síðar í dag fyrr en mönnum hefur gefist tækifæri til að bera saman bækur sínar. Ef hæstv. forseti og ráðh. hafa áhuga á því að fá góða samvinnu við deildarmenn um þetta þá tel ég að það sé alveg óhjákvæmilegt.



Herra forseti. Örfá orð um þingsköp. Ég get að vísu ekki leyft mér að tala fyrir hönd allra alþm. eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson virðist gera. Ég veit satt að segja ekki í hvers umboði hann talar svona. Hann veit það heldur ekki sjálfur, fremur en nokkurn skapaðan hlut um þetta mál. Það er auðheyrt á máli þessa hv. þm. að hann veit ekki einu sinni hvaða spurningum hefur verið svarað. Fjölmörgum spurningum hefur verið svarað. M.a. hef ég svarað sumum þeirra, en greinilega hefur hv. þm. ekki gert sér grein fyrir því. Ef hann veit og ef hann tetur að einhverjum spurningum sé enn ósvarað, þá tel ég nauðsynlegt að hann láti það koma fram. Herra forseti. Ég tel það fáránlegt að fresta umr. um þetta mikilvæga mál. Það er skammur tími til stefnu. Sjútvn. Alþingis hafa lagt mikið á sig til að koma þessu mikilvæga máli áfram og þess vegna ber hæstv. forseta ekki að taka tillit til hótana hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar um málþóf. Hér er um eitt mikilvægasta mál að tefla fyrir þjóðarbúið og fólkið í landinu. Það skiptir þennan hv. þm. auðvitað engu máli. En ég neita því að slíkur málflutningur sé hafður uppi á vegum Alþb.



. Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur nú eignast nýjan aðstoðarmann og er sjálfsagt að fagna því. Sá aðstoðarmaður sem fyrir er í rn. er formaður Sambands ungra framsóknarmanna. Það er greinilegt að Möðruvallahreyfingunni hefur bæst nýr liðsmaður hér á Alþingi. Það er rétt hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni að ég hef engan rétt til þess að tala í nafni allra hv. alþm. enda gerði ég það ekki hér áðan ef þm. hlustaði grannt. 

Af hverju ekki?

Það var einfaldlega vegna þess að hv. þm. veitti ráðh. ekki nægilegt lið. Þeir sem eru hér að reyna að knýja þetta frv. fram á þann hátt að þm. fái ekki að ræða málið eru í ákveðnu bandalagi um það, hvar í flokki sem þeir standa, að koma í veg fyrir það að þingheimur fái að ræða þetta mál. Það er alveg greinilegt að það er látið nægja, þótt sjútvn.-menn hafi rætt þetta mál hér klukkutímum saman og hafi mætt hér dag eftir dag á fundum klukkan átta á morgnana og fram eftir öllum degi til að ræða þetta mál, að sá tími sem við hinir höfum fengið til að ræða þetta mál er innan við 10% af þeim tíma sem sjútvn.-menn hafa fengið til að ræða málið. Það er lágmarkskrafa, þegar málið er lagt fyrir á þeim grundvelli að það sé ekki flokksmál, það sé varla einu sinni ríkisstjórnarmál heldur sé það hafið yfir alla flokka, að allir þm. fái jafnan rétt til að fjalla um þetta mál. Hv. þm. Garðar Sigurðsson, í hvað nánu bandalagi sem hann er við hæstv. sjútvrh. í þessu máli, bindur hvorki mínar hendur né neinna annarra í þeim efnum, hvað langt sem hann vill ganga í aðstoð sinni við sjútvrh. að reyna að koma í veg fyrir það að þingið fái að fjalla eðlilega um þetta mál. Hann má út af fyrir sig halda áfram að ausa svívirðingum yfir mig hér í ræðustólnum. Honum er það guðvelkomið. En ég get sagt honum það, að það hjálpar ekki honum og hans félaga, sjútvrh., að koma þessu máli hér í gegn. Ég gæti rakið hér fjölmargar spurningar sem ekki hefur verið svarað af hæstv. ráðh. Ég vil t.d. taka spurningu númer eitt sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson bar hér fram. Henni hefur ekki verið svarað.

Ég óska eftir því að þetta sé fyrst og fremst stutt athugasemd.

Já, ég skal gera það, herra forseti, en ég veit hins vegar að aðrir þm. hafa gaman af þessum umr. svo að það getur vel verið að það geti verið nauðsynlegt að halda þeim eitthvað áfram, enda heyri ég að skrifari hæstv. forseta er greinilega að reyna að hafa áhrif á forsetann í þeim efnum. Hægt væri að fara hér í gegnum fjölmargar spurningar, en ég sagði áðan að ég ætlaði ekki að gera það hér. Ráðh. og öðrum er jafnljóst og mér að hann tók nokkrar af þessum spurningum og veitti við þeim mjög almenn svör. Á öðrum spurningum snerti hann ekki. En til þess að menn geti áttað sig á því með hvaða hætti umræðunni eigi að halda áfram þá ítreka ég ósk mína um það að við hér ýmsir, eins og ég sagði áðan alls ekki þm. allir, heldur við hér ýmsir, sem teljum okkur nauðsynlegt að bera saman bækur okkar um þessi efni og hvaða afstöðu við eigum að taka, fáum til þess tækifæri. Við biðum eftir því að heyra ýmis þau svör sem ráðh. kynni að gefa en hann gaf ekki. Það er óhjákvæmilegt að við fáum til þess tíma. Ef bandalag forseta hér í Nd., ráðh. og einstakra aðstoðarmanna ráðh. hér verður til þess að þeirri beiðni verður neitað, þá hefur það bara sínar afleiðingar. Ég er ekkert viss um að það sé endilega gott fyrir framgang málsins eða eðlileg vinnubrögð hér í þinginu.



Út af þeirri beiðni sem fram hefur komið frá hv. 7. þm. Reykv. um frestun þessarar umr. nú vek ég athygli á því að þetta er eina málið á dagskrá þessa fundar. Það eru allmargir ræðumenn á mælendaskrá sem greinilega treysta sér til þess að halda áfram umræðu um þetta mál. Það er einnig reiknað með að síðar í dag verði flokksfundir og mönnum gefst þá tækifæri til að bera saman bækur sínar. Ég tel því ekki ástæðu til að fresta þessari umr. nú og mun henni verða haldið áfram.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er flutt af þeirri ástæðu að mörg helstu samtök og hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa komið sér saman um að rétt sé að gera tilraun til þess að leysa þann vanda sem við stöndum nú frammi fyrir vegna minnkandi fiskafla á grundvelli þess að tekin skuli upp kvótaskipting á hvert skip í landinu og er talað um 13 tonn sem viðmiðunarmark í þeim efnum. Það er talið af þessum hagsmunaaðilum nauðsynlegt til að kanna undirtektir hér á Alþingi við þessa hugmynd að þær heimildir sem rúmast í frv. verði lögfestar. Ég hef tekið það fram áður og sé ástæðu til að gera það enn nú, að ég hefði talið að unnt væri að fara aðrar leiðir til þess að halda aflanum á næsta ári innan þeirra marka sem skynsamlegt er. Á hinn bóginn er mér líka ljóst að til þess að svo sársaukafull aðgerð farist vel úr hendi er nauðsynlegt að hún sé unnin í sem bestu samkomulagi við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Bæði sjósóknin og vinnsla sjávarafla hafa svo mikil áhrif á lífið í landinu bæði staðbundið og í heild, að ógerningur er annað, ef kostur er, en að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu og skilningi um þær aðgerðir sem farið er út í. Ég vil taka það sérstaklega fram í þessu sambandi að hjá hagsmunaaðilum sem komið hafa á fundi sjútvn. deildanna hefur jafnan komið fram að þeir bera traust til sjútvrh. og eru ekki í vafa um að hann muni leggja sig fram um að leysa málin á þessum grundvelli svo vel sem hann getur. Það hefur einnig komið fram hjá mörgum þessara hagsmunaaðila að þeir telja nauðsynlegt að kerfið sé sveigjanlegt og að veruleg völd séu í höndum sjútvrh. af þeim sökum. En um leið er mikið lagt upp úr því að víðtækt samstarf sé haft um málið. Sést það m.a. af því að Alþýðusamband Íslands hefur séð ástæðu til að óska eftir því að fulltrúi fiskverkafólks komi inn í samstarfshópinn, sem ekki hefur áður verið þegar fjallað hefur verið um aðgerðir í fiskveiðimálum, svo mér sé kunnugt um. Ég vil á hinn bóginn segja að eftir því sem meir hefur verið fjallað um þetta mál kemur í ljós að veiðihorfur á næsta ári eru að sumu leyti ekki jafndapurlegar og ég hafði óttast og maður gat látið sér detta í hug vegna þess hversu hitastig í sjónum hefur verið lágt og aflabrögð léleg á þessu ári. Eins og ég hef tekið fram bæði á nefndarfundum í sjútvn. Alþingis og raunar hér áður þykir mér mjög vondur kostur að ganga frá þeim lagaheimildum sem felast í því frv. sem hér er til umr. án þess að vita meira um þær forsendur sem væntanlegt kvótakerfi verður reist á. Af þeim ástæðum fannst mér óhjákvæmilegt að láta bóka eftirfarandi í gerðabók sjútvn. Nd.: „Ég er þeirrar skoðunar að unnt sé að fara aðrar leiðir, sem minni röskun og mismunun valda en kvótakerfið, til þess að draga úr sókn fiskiskipa í þá fiskstofna sem ofveiddir hafa verið og vísa til ályktunar Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda frá 13. des. s.l. í því sambandi. Á þessari stundu hefur ekki verið gengið frá forsendum kvótaskiptingar, útfærslu hennar né framkvæmdaatriðum. Af þeim sökum er ekki hægt að meta hvaða svigrúm kvótakerfið gefur í afbrigðilegum tilvikum né hvernig þau byggðarlög koma til með að standa, þar sem aflabrestur hefur verið tilfinnanlegastur á undanförnum misserum. Á hinn bóginn virðast helstu hagsmunasamtök sjávarútvegsins önnur en Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda vilja reyna þessa leið, sem veldur því að ég mun greiða fyrir framgangi málsins, enda verður sársaukafullum aðgerðum til að draga úr sókn naumast beitt með árangri án slíkrar samstöðu. Ég legg áherslu á að þessi tilraun sé aðeins gerð til eins árs. Framhaldið hlýtur að ráðast af þeirri reynslu sem þá verður fengin. Raunhæfasta leiðin til að mæta þeim vanda sem nú blasir við vegna aflabrests í þorskveiðum, sem við sjáum ekki fram úr, er að auka rannsóknir á landgrunninu með það fyrir augum að finna nýtanlega fisk- og skelfiskstofna og að huga betur að gæðum þess fisks sem komið er með að landi.“ Þetta er sú bókun sem ég lét færa inn í gerðabók sjútvn. Nd. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. 6. þm. Reykv., Guðmundar H. Garðarssonar, er samþykkt þessa frv. fyrsta skrefið í þá átt að skipta með valdboði, getum við sagt, öllum þeim gæðum sem sjórinn býr yfir eða gefur okkur á næsta ári. Þetta er auðvitað mjög stórt skref og ég held að allir þm. og raunar hagsmunaaðilar geri sér grein fyrir því, að á þessari stundu er ógjörningur að segja til um það hvort þessi tilraun tekst, að koma saman kvótakerfi um fiskveiðar á næsta ári, þannig að sæmileg samstaða náist um það. Til þess er of mörgum spurningum ósvarað. Ég vil þar í fyrsta lagi nefna að talað hefur verið um að loðnuveiðiskip hafi ekki þorskveiðileyfi á næsta ári. Mér er sagt að það hafi verið skilyrði fyrir loðnuveiðileyfi nú í haust. Ef það er misskilningur, þá er hitt víst, að sú hugmynd hefur komið fram. Ég hygg að 51 skip sé með loðnuveiðileyfi nú. Af þeim voru 47 að þorskveiðum á þessu ári og nemur heildaraflamagn þessara skipa 37 þús. tonnum. Þar af er þorskur 20.5 þús. tonn. Ég vil einnig benda á það, að á þessari stundu hafa menn ekki gert sér grein fyrir hversu langur tími það er sem einstök skip hafa haft ýmsar frátafir, sem menn hafa hugsað sér að bæta upp með einhverjum tilteknum hætti, og um sérstakar ástæður getur verið að ræða hjá enn fleiri skipum. Ég vil enn fremur vekja athygli á þeim sérstaka vanda sem við stöndum nú frammi fyrir, ef hugmyndin er að setja sjávaraflann í kvóta og skipta honum á einstök skip, að gert er ráð fyrir um 70 þús. tonna samdrætti í þorski, en mjög óverulegar breytingar borið saman við þetta eru á öðrum fisktegundum. Þetta hlýtur auðvitað að valda því, að ógjörningur er annað en að meta sjávarafla til verðs með einum eða öðrum hætti. Hætt er við að samkomulag um hversu mikils virði ein fisktegund sé borið saman við aðra sé langt undan þegar þess er gætt, að það fer mjög eftir landsfjórðungum hver samsetning aflans er. Þarna er auðvitað um mjög viðkvæmt mat að ræða sem mér er ekki kunnugt um að enn hafi verið gerð nein tilraun til að nálgast endanlega lausn á. Ég vil enn fremur benda á það, að í þeim hugmyndum sem fram hafa komið hafa ýmsir látið sér detta í hug að úthafsrækjuveiði sé almenningur opinn öllum og standi utan við kvótaskiptingu á einstök skip. Á hinn bóginn hljóta þau skip sem stundað hafa rækjuveiði á s.l. árum að fá minni úthlutun á botnfiskkvóta af þeim sökum. Þá vaknar náttúrlega sú spurning í því sambandi hvernig taka eigi á slíkum vanda: Er þá ekki nauðsynlegt að ákveða þessum skipum einhvern ákveðinn þorskkvóta þann tíma sem þau voru á rækjunni, ef þau eiga ekki að hafa meiri rétt en önnur skip til að stunda slíkar veiðar á næsta ári? Ég geri líka ráð fyrir því, að mjög mikill þungi komi frá ýmsum loðnuveiðiskipum að komast á rækjuveiðar ef botnfiskveiðar verða takmarkaðar fyrir þau, en á s.l. ári stunduðu fjögur loðnuveiðiskip rækjuveiðar. Við sjáum fljótt ef við íhugum hinar ólíku aðstæður, sem landshlutarnir, einstök fyrirtæki, ég vil segja einstakir menn, sem vinna við þessa atvinnugrein, sjávarútveg, standa frammi fyrir, að það verk sem lagt er á hendur sjútvrh. með samþykkt þessa frv. er nær óvinnandi. Þær kröfur sem til hans eru gerðar um úrlausn þessa verkefnis eru yfirmannlegar. Og ég vil enn ítreka að ég ber fullt traust til hans. Að öðrum kosti hefði ég ekki verið reiðubúinn til þess að greiða fyrir þessu frv. Ég geri ráð fyrir að ýmsum finnist sá tónn sem í mér er til kvótakerfis svo neikvæður að óskiljanlegt geti talist að ég skuli treysta mér til að greiða atkv. með frv. En þá er þessu til að svara: Þetta frv. er kannske eitt hið mikilvægasta sem lagt verður fyrir þetta þing. Í því felst heimild til aðila sjávarútvegsins til þess að reyna að leysa fiskveiðivandann á grundvelli kvótakerfisins. Jafnmikil áhersla og lögð hefur verið á þetta í þeim röðum er óeðlilegt annað en að þeim sé gefið svigrúm til að ljúka því verki. Það verður síðan að koma í ljós hvort það tekst eða ekki. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. kom það sjónarmið fram í nefndinni að nauðsynlegt væri að aflakvótar yrðu hreyfanlegir milli skipa, bæði af hagkvæmniástæðum og ef skip væru seld úr landi eða féllu út af skipaskrá. Ég vil leggja mikla áherslu á þýðingu þessa. Ég held að flestir alþm. séu um það sammála að höfuðógæfa okkar í fiskveiðum sé sú, að fjárfesting hefur verið of mikil og hömlulaus, að skipin eru orðin of mörg, miðað við þann afrakstur sem hafsvæðin í kringum landið hafa gefið af sér, miðað við þær nytjar sem við höfum fram að þessu haft af því. Og sumir telja raunar að skynsamlegasta og eðlilegasta leiðin hefði verið sú, að leggja svo og svo mörgum skipum. Engan hef ég heyrt halda því fram að skynsamlegt væri að fjölga skipum, en það sýnir í raun og veru að um þetta er breið samstaða. Ég held þess vegna að um leið og gengið er frá þessu kvótakerfi sé nauðsynlegt að hafa inni í því innbyggðan hvata í þá veru, að menn fækki skipum ef svo stendur á, án þess að það bitni á þeim byggðarlögum þar sem skipin eru á næsta ári. Við verðum að athuga það, að kvótinn setur mönnum ákveðin framleiðslumörk sem ekki verður vikið frá. Þess vegna tel ég að þetta sé mjög brýnt. Um leið vil ég vekja athygli á því, að margir alþm. sem hafa látið í sér heyra eru hræddari við þennan hreyfanleika kvótans en sú samstarfsnefnd, ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál, er sem skipuð hefur verið. En um þau efni segir hún, þegar hún talar um nauðsynlegar lagaheimildir vegna stjórnunar fiskveiða, að slík löggjöf eigi að rúma þetta: „Heimilt sé að flytja úthlutað aflamark milli skipa að hluta til eða að öllu leyti, eftir því sem hlutaðeigendur koma sér saman um, en slíkur flutningur verði tilkynntur sjútvrn. þegar í stað.“ Þarna er þetta sem sagt haft mjög frjálst. Það eru hagsmunaaðilar sjávarútvegsins sem þar tala og ég held að menn eigi ekki að vera fyrir fram með fordóma í þessum efnum heldur taka það til velviljaðrar athugunar, hvort ekki sé hægt að verða við því. Erlendis tíðkast það a.m.k. í Noregi að skip séu seld ýmist með eða án kvóta. Aflakvótinn er ávísun á verðmæti, og forsendan fyrir því, að maður treysti sér til að gefa eftir sinn aflakvóta getur undir vissum kringumstæðum verið sú, að hann fái fyrir það nokkurt fé og sé þó beggja hagur. Um þetta er hægt að hafa mörg orð, en ég held að alþm. megi ekki vera skelkaðir þegar þeir heyra talað um það að menn eigi að fá greitt fyrir verðmæti sem þeir láta af hendi. Sjútvn. Alþingis barst erindi frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda sem ég tel rétt að komi í þingtíðindum. Ég ætla að lesa það með leyfi hæstv. forseta: „Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda mótmætir harðlega fram komnum hugmyndum um kvóta á fiskveiðar á árinu 1984. Í þessu sambandi vill félagið benda á eftirfarandi atriði: 1. Óeðlilegt er að leggja eingöngu til grundvallar aflamagn og aflasamsetningu hvers skips s.l. þrjú ár. Á þessum tíma hefur orðið mikill tilflutningur skipa milli útgerðaraðila, landshluta og verstöðva og samkv. þessari reglu er ekkert tillit tekið til breytingar útgerðarhátta og aðstöðu þeirra skipa sem svo háttar til um. 2. Ekkert tillit er tekið til breytinga á skipsstjórn einstakra skipa né áhafna. 3. Ekkert tillit er tekið til veigamikilla breytinga á fjölmörgum skipum í þeim tilgangi að auka aflahæfni þeirra og kostað hefur verið stórfé til. 4. Ljóst er að þau skip sem hafa stundað siglingar í einhverjum mæli á undanförnum árum og hafa þar af leiðandi verið fjarri veiðum um langan tíma og hafa minni ársafla en skip, sem landað hafa heima, munu ekki geta haldið því áfram í sama mæli vegna aukinnar ásóknar annarra skipa í siglingar og breyttra reglna þar um. 5. Í þeim tillögum sem uppi eru er ekkert tillit tekið til gæða þess afla, sem einstök skip hafa lagt á land, heldur eingöngu farið eftir magni. 6. Þau skip sem fá úthlutað litlum aflakvóta verða nánast verðtaus. Með tilliti til framanritaðra atriða og fjölmargra fleiri annmarka á tillögunum leggur Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda til að ákvörðun um kvótakerfi verði frestað og að veiðum næsta árs verði stjórnað með auknum veiðitakmörkunum. Enn fremur að árið 1984 verði notað til að skoða og útfæra fleiri kosti.“ Undir þetta bréf ritar Þórhallur Helgason, formaður Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Ég veit ekki hvort ástæða er til að hafa um þetta fleiri orð. Það er eftirtektarvert að stjórnarandstaðan virðist sem heild vera á þeirri skoðun að þessi tilraun skuli gerð, að farið skuli út í kvótakerfið við stýringu fiskveiða á næsta ári, og þær brtt. sem fram hafa komið eru frá hennar sjónarmiði eðlilegar. Ég skil þær vel, en þær breyta í mínum huga ekki miklu um niðurstöðu málsins, þar sem fyrir liggur að ekki verði í þetta ráðist nema að höfðu mjög nánu samkomulagi við hagsmunaaðila og sjútvn., þannig að þingið verður að þessu leyti ekki sniðgengið. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu og svo að síðustu einnig hitt, að ég treysti mér ekki til að mæla með annarri leið hér á Alþingi en þeirri, sem hagsmunaaðilar sjávarútvegsins sjálfir vilja fara, þó ég sjálfur hefði kosið að öðruvísi yrði staðið að málum. Ég beygi mig sem sagt fyrir því, þar sem ég veit að góð samvinna og gott samstarf þar á milli er lykillinn að því að þetta mál leysist farsællega og að friður takist um þær sársaukafullu aðgerðir sem óhjákvæmilegar eru eins og sakir standa.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir brtt. við frv. til l. um breyting á lögum nr. 81 frá 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þessa till. flyt ég ásamt hv. þm. Geir Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni. g þakka velvild forseta og hv. þd. að taka mál þetta á dagskrá. Till. er birt á þskj. 242 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Á undan 1. gr. komi ný gr. sem orðist svo: 1. málsgr. 2. gr. laganna orðist svo: Fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindirnar innan hennar eru þjóðareign, sameign allra Íslendinga. 2. 1. gr. orðist svo: 10. gr. laganna orðist svo: Ráðherra getur, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, ákveðið hámark þess afla sem veiða má úr einstökum fiskstofnum og sjávardýrum. Ákvörðun sína um þetta efni skal ráðherra kynna Alþingi fyrir lok hvers árs. Skal Alþingi síðan fjalla um mótun fiskveiðistefnu og ákveða stefnuna með þingsályktun. Þingsályktun um fiskveiðistefnu fjallar um forsendur fiskveiðistefnu komandi árs. Við ákvörðun sína skal Alþingi taka tillit til þess að atvinna verði sem samfeildust, að sem mest hagkvæmni fáist við nýtingu fiskstofnanna og að þess sé gætt að ekki verði gengið á stofnana. Í ályktun Alþingis skal ákveða forsendur ákvörðunar ráðherra um skiptingu hámarksafla á skip.“ Hér er gerð, herra forseti, till. um að tekið verði á mátum á svipaðan hátt og gert er í brtt. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, Guðmundur Einarssonar og Kristínar Hattdórsdóttir. Síðar segir áfram: „3. Á eftir 1. gr. komi ný gr. sem orðist svo: Á eftir 10. gr. laganna komi ný gr. sem verði 11. gr. og orðist svo: Ráðherra skipar nefnd til að fjalla um framkvæmd fiskeiðisstefnu. Í henni eiga sæti fulltrúar fiskverkenda, útgerðarmanna og verkafólks í fiskvinnslu samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Nefndin getur heimilað flutning aflaleyfa. Óheimilt er að setja aflaleyfi, en nefndin getur ákveðið að fella niður aflaleyfi ef eftir því er óskað. Þá skal nefndin í ákvörðunum stuðla að sem mestu samræmi milli veiða og vinnslu. Þeir aðilar, sem hagsmuna hafa að gæta, geta skotið málum sínum til nefndarinnar ef þeir telja sig órétti beitta. 4. Á eftir 10. gr. laganna komi ný gr. sem verði 12. gr. og orðist svo: Ekki verður með stoð í lögum þessum ákveðið aflamark á handfæra- eða línubáta. Þó er heimilt að ákveða heildarmark fyrir línuveiðiskip. 5. Aftan við frv. komi svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða: Þrátt fyrir ákvæði 10. gr. skal sjútvrh. gera tillögu til Alþingis um framkvæmd fiskveiðistefnunnar 1984 með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í greininni. Skal Alþingi þá hafa lokið umfjöllun sinni um málið fyrir lok janúarmánaðar.“ Herra forseti. Hér er eins og heyra má ekki um ýkja efnismikla brtt. að ræða. Hún er þó veigamikil í ákveðnum atriðum er lúta að því að það vald sem í frv. á þskj. 188 er gert ráð fyrir að verði nær alfarið í höndum ráðh. yrði skv. þessari brtt. í höndum Alþingis og síðan í höndum ráðh. og samtaka hagsmunaaðila í ákveðnu samstarfi. Hér er gerð tilraun til að laga frv. hæstv. sjútvrh. að þeirri gagnrýni sem kom fram við 1. umr. og var nokkuð almenn um að í frv. fælist nánast óskilyrt valdaafsal til ráðh. Hér er gerð till. um nokkuð aðra tilhögun. Í ljósi aðsteðjandi og yfirstandandi vanda er gert ráð fyrir að ráðh. geri till. til Alþingis um framkvæmd fiskveiðistefnu fyrir árið 1984 eins fljótt og við verður komið og ljúki Alþingi umfjöllun um hana fyrir janúarlok á næsta ári. Þegar mál þetta kom til 1. umr. lýsti ég þeirri skoðun minni að hér væri augljóslega ekki verið að móta fiskveiðistefnu heldur fela ráðh. vald til að gera það. Í framhaldi af því var ráðh. spurður margra ítarlegra spurninga af mörgum ræðumönnum. Hann hefur svarað þeim að nokkru leyti við 1. umr. og nú í 2. umr. Ég verð að segja, herra forseti, sem mína skoðun að mörg af þeim svörum voru léttvæg, önnur fyrirfundust ekki. Hann svaraði þó almennt nokkru um stefnuna en stærsta svar hans og það hreinskilnasta hingað til var kannske að mál þessi væru í óvissu. Það er gott að komið er fram hér á hinu háa Alþingi að málið er enn í óvissu að mati hæstv. sjútvrh., það er verið að vinna að því o.s.frv. Það er ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem málið er í á Alþingi sem þessi brtt. er flutt. Hún er eins og ég sagði áðan tilraun til að draga saman þær nokkuð mismunandi skoðanir sem hér virðast vera uppi. Það er þó gert þannig að fullt tillit er tekið til þess að þörf er skjótra aðgerða og alvarlegar aðstæður eru í sjávarútvegi um þessar mundir. Hér er ekki á neinn hátt reynt að bregða fæti fyrir hæstv. sjútvrh. með að hafa áhrif á mótun fiskveiðistefnunnar og grípa skjótt til þeirra aðgerða er hann telur þörf á. Herra forseti. Með framgang þessa máts í huga og í ljósi þess að komnar eru fram tvær brtt. við frv. teldi ég það eðlilega málsmeðferð að gert yrði hlé á umr. um þetta mál meðan sjútvn. þingsins kæmu saman og tækju till. til athugunar. Ég tel þetta eðlilega málsmeðferð í ljósi þeirra umr. sem hafa farið fram við 1. og 2. umr. og með tilvísun til þeirra brtt. sem hér hafa verið fluttar.



Út af þessari ábendingu hv. þm. tel ég út af fyrir sig að hún geti átt fullan rétt á sér, að menn taki slíkar till. til athugunar. En ég held þó að ekki séu skilyrði til þess nú að við getum stöðvað fundinn á þessari stundu, enda hefur n. ekki haft aðstöðu til að ræða hvort hún er fús til þess að taka málið þannig fyrir. Við höldum því áfram að ræða málið um sinn.



Herra forseti. Ég hef áður í meðferð þessa máls gert grein fyrir mínum skoðunum á öllum efnisatriðum frv. og þess vegna ástæðulaust að halda langa tölu um þau að þessu sinni. Hins vegar hafa komið fram hér brtt. frá annars vegar Kjartani Jóhannssyni o.fl. og hins vegar frá Steingrími J. Sigfússyni o.fl. Ef fyrst er athuguð brtt. á þskj. 242 frá Steingrími J. Sigfússyni og tveimur öðrum hv. þm., þá er þar á margan hátt skynsamlega tekið á hlutum, en þó sýnast mér vera á ýmsir annmarkar. 1. tölul. í till. kveður á um að auðlindir innan fiskveiðilandhelginnar séu sameign allrar þjóðarinnar. Það er alveg sjálfsagt mál að slíkt sé til í lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi og eða þá einhvers staðar annars staðar, það þarf ekki endilega að vera þar, en að ljóst sé að auðæfi miðanna séu þjóðareign. Við mættum einnig af þessu tilefni huga að því, hvort ekki væri skynsamlegt að beita sömu aðferð varðandi önnur verðmæti en verðmæti sjávarins og þá á ég við landið sjálft, þá fari ekki milli mála að landið sé þjóðareign. 2. brtt. fjallar hins vegar um það eins og till. þeirra Alþfl.-manna, - já, það eru þarna mismunandi sósíaldemókratar virðist mér í upptalningunni, - þ.e. till. Kjartans Jóhannssonar o.fl., að Alþingi skuli taka til meðferðar á hverju hausti mótun fiskveiðistefnu. Ég tel ekki aðeins skynsamlegt heldur nauðsynlegt að Alþingi taki á þeim hlutum og marki nokkuð stefnuna í þeim efnum, án þess að ég treysti mér til þess á þessari stundu að nefna sérstaklega hvað væri þar undir í þeirri meðferð. Þessar till. eru sjálfsagt báðar samdar á mjög stuttum tíma og kannske hefur ekki gefist tóm til að gera þær till. eins fullar og þyrfti að vera, en það skiptir ekki máli nú vegna þess að ég tel að þrátt fyrir góðan anda og skynsamlega hugmynd sé því miður ekki hægt að samþykkja þessar till. Það segir í sjálfri tillgr. að ráðh. skuli leggja till. Hafrannsóknastofnunar og ákvarðanir ráðh. fyrir þingið. Svo segir í þskj. 242, með leyfi forseta: „Skal Alþingi síðan fjalla um mótun fiskveiðistefnu og ákveða stefnuna með þál.“ - Jafnvel þó menn gætu fallist á þessa málsmeðferð, sem mér finnst út af fyrir sig skynsamlegt, þá er tíminn runninn frá okkur og þess ekki kostur að beita þessu í raun. Ég vona að flm. átti sig á því. Í 3. brtt. á þskj. 242 er fjallað um að setja upp nefnd sem fjallar um framkvæmd stefnu. Það er í eðli sínu ákaflega svipað því sem er nú í frv. sem hér er komið til 2. umr. og í grg. og nál., því að þeir aðilar, eins og það heitir nú til dags, sem þar eru nefndir eru einmitt það fólk sem samráð skal haft við. Þarna er því ekki um mjög frábrugðna hugmynd að ræða. Hins vegar stendur þarna að nefndin skuli...

Hvar stendur þetta í frv.?

Herra forseti. Ég get að vísu ekki gert að því hversu útbreitt ólæsi er í Háskólanum, hvort sem er hjá nemendum eða kennurum. En það er auðvitað alveg ljóst að í frv. er þetta sagt.

Vill ekki þm. lesa það upp fyrir okkur?

Jú, ég leyfi mér að lesa það upp, með leyfi forseta. Á bls. 3 um aths. við einstakar greinar þar segir: „Sérstaklega skal áréttað og á það lögð áhersla, að náið samráð verður haft við hagsmunaaðila um framkvæmd ákvæða greinarinnar í heild, svo og einstakra þátta hennar.“ Þetta stendur ekki í lagatextanum ef þetta frv. verður að lögum, það vitum við. Og hverjir eru það svo sem hafa óskað eftir því að þetta samráð verði sett í lög? Er það hv. frammíkallandi prófessor, dr. Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm.? Það eru ekki hagsmunaaðilar. Það eru ekki þeir sem eru hvattir til að hafa samráð í þessum efnum. Þeir hafa beðist undan því. Aðeins einn aðili hefur lagt til að það verði gert, en enginn hinna. Ég tel fyrir mína parta óhæft að ganga fram hjá fulltrúum allra þessara samtaka, sem eru mjög fjölmenn og þessi mál skipta mestu. Þess vegna leit n. svo á að nægilegt væri að taka þetta fram með þeim hætti sem ég hef lesið. Þess er einnig getið í nál. sjútvn. En ég tel og mér sýnist ótvírætt að ekki sé unnt að fara þessa leið vegna þess hversu liðið er á þingtíma og árið og hversu nálægt við erum upphafi veiða árið 1984. Ég tel að þess sé hreinlega ekki kostur. Af þeim ástæðum, þó einar væru, dugar ekki að samþykkja þessa till. Herra forseti. Í 4. brtt. á þskj. 242 er talað um sérstöðu handfæra- og línuveiða. Þetta hefur verið rætt mikið í n. og hæstv. ráðh. hefur einnig lýst sínum skoðunum í því efni og teljum við það sem betur fer allir skynsamlegt.

Fyrirgefðu þm. Viltu ekki lesa ákvæði til bráðabirgða?

Já, ég er búinn að því. Það dugar ekki, því miður. Hin till. á þskj. 235 er svipuðu marki brennd. Auðvitað er mjög margt í þeirri till. nákvæmlega eins og í frv. sjálfu. Um framkvæmd fiskveiðistefnu er einmitt gert ráð fyrir því að þáltill. skuli vera á undan og síðan komi til framkvæmda fiskveiðistefnunnar. Við erum sem sagt orðnir of seinir í þessu efni einnig. Að vísu er í tillgr. tveimur að hluta til það sama og er í frv. og það sama sem hefur verið framkvæmt til langs tíma. Hámarksafla hefur verið skipt milli togara og báta og ákveðinn hefur verið hámarksafli fyrir mjög margar fisktegundir. Þessi tillgr. er því ekki ný. En nú er einmitt um það að tefla, eins og segir í 2. lið tillgr., hvort eigi að úthluta aflamagni á einstök skip eða ekki og hvaða viðmiðanir eða forsendur skuli gilda um úthlutun. Þessar tillgr. eru auðvitað um það efni sem á að vera í þáltill. Síðari greinin fjallar einmitt um það sem við erum að greiða atkv. um nú. Ég vil vekja athygli á því. Þið skuluð ekki vera það einsýnir að þið sjáið ekki það frv. sem fyrir liggur og viljið taka annað. Þarna er talað um kvótadæmið og um það þurfum við að greiða atkv. Viðmiðanir, forsendur og reiknireglur liggja fyrir. Það hefur verið lýst yfir því að farið verði eftir tillögum Fiskiþings í þeim efnum. Þar eru því ekki nein leyndarmál liggjandi. Um kvóta eða aflamagn er fjallað í báðum till. Ég legg á það áherslu af minni hálfu að ekki sé möguleiki á að selja kvóta milli manna. Ég tel sjálfsagt að hægt sé að nýta kvóta skips sem fellur út af skipaskrá eða þess skips sem kann að vera lagt og þessi kvóti geti farið á önnur skip. En ég legg á það áherslu að það aflamagn fari ekki út úr viðkomandi byggðarlagi, nema þá til byggðarlaga í sama landshluta í því skyni að jafna aflamagn milli fiskvinnslustöðva á svæðinu. Við vitum að sums staðar háttar svo til að ekki er nægilegt hráefni fyrir hendi, en annars staðar er svo ástatt að of mikið hráefni stendur til boða með þeim afleiðingum að flytja hefur þurft erlent vinnuafl til landsins. Það er afar óæskilegt. Þarna skapast einmitt tækifæri til að samræma að nokkru veiðar og vinnslu, hluti sem við höfum talað um hér til langs tíma. Till. hv. þm. Kjartans Jóhannssonar o.fl. er einnig of seint fram komin. Það er ekki óeðlilegt og það er ekki þeim að kenna. Það er vegna þess að við höfum ekki átt þess kost að fjalla um þessa hluti fyrr en svo seint. Og hvað svo sem menn segja um það hvernig hafi verið haldið á málinu í rn., þá held ég að flestallir geti verið sammála um að óskynsamlegt hefði verið að ganga til svo róttækra breytinga í þessum efnum að Fiskiþingi væri ekki gert kleift að segja sitt álit. Herra forseti. Ég hef harmað að við skyldum ekki allir í hv. sjútvn. geta staðið saman að flutningi þessa máls vegna þess að ágreiningurinn er tiltölulega lítill. Og ég hélt að þeir sem hafa verið í þessari vinnu og kannað þar allar aðstæður og ástæður hljóti að hafa gert sér ljóst að við áttum þess ekki kost að fara þá leið sem hv. þm. Guðmundur Einarsson nefndi. Ég ætla ekki að gera honum upp óeðlilegar hugmyndir í þessu efni, enda fellst hv. þm. á að nauðsynlegt sé, segir hér í hans nál.,“ að grípa til stórum róttækari aðgerða við stjórn veiðanna heldur en gert hefur verið hingað til.“ Um þessi mál má margt segja og menn hafa auðvitað verið að velta vöngum yfir ýmsum hlutum og sem betur fer flestir af ástæðum sem rekja má til þess að menn hafa nokkrar áhyggjur yfir hvernig hið nýja kerfi muni reynast. Það eru ekki nema örfáir þm. sem hafa rætt þetta einungis frá formlegu hliðinni eða þá af einhverjum öðrum hvötum sem eiga ekki að eiga heima í huga alþm. sem vilja vinna heiðarlega og efnislega að hlutunum. Ég hefði haldið að menn sem setið hafa á hinu háa Alþingi til margra ára vissu hvert er hlutverk þeirra í nefndum. Þar koma menn ekki inn sem fulltrúar ráðh., heldur er þeim falið að fjalla um þessa hluti á efnislegum grundvelli og helst af skynsemi. Ég harma það satt að segja að einn félagi minn skuli hafa látið sitt margfræga ergelsi út í Framsfl. stjórna orðum sínum að þessu sinni, því hér er vissulega um of alvarlega hluti að tefla. Ég mun ekki beita neinum þeim orðum sem kalla mætti hnjóðsyrði í garð slíkra manna, en það er sorglegt ef menn kalla það að verið sé að ganga erinda eins eða annars þegar reynt er eftir bestu getu að fjalla um svo flókið og svo mar breytilegt mál. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að segja margt fleira um þetta að þessu sinni. Ég vil þó ítreka að hæstv. ráðh. og rn. hans hafi í huga að þessi lög, ef þetta frv. verður að lögum, eiga aðeins að gilda í eitt ár. Það þýðir að þeir sem fjalla um þessa hluti verða að taka til við endurskoðun málsins nægilega snemma til þess að þeir lendi ekki í svipaðri tímaþröng og við erum í nú.



Herra forseti. Ég vil láta það koma hér strax fram að ég get ekki samþykkt 1. gr. í frv. hæstv. sjútvrh. Ég mun greiða atkv. á móti þeirri grein. Það er vegna þess að í henni er gert ráð fyrir víðtækara valdaafsali löggjafarvaldsins til framkvæmdavaldsins en ég get staðið að. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að stuðla að því að settar verði lagareglur sem auðvelda stjórn fiskveiða í landinu, en ég samþykki ekki lög um menntað einveldi. Þess vegna mun ég greiða atkv. á móti 1. gr. þess frv. sem hér er á dagskrá. Ég tel að það sé ekki sæmandi, miðað við þær lýðræðislegu kröfur sem gera verður í okkar þjóðfélagi, að Alþingi veiti einum manni slíkt vald. Ég er ekki í þessum efnum að tala um hæstv. núv. sjútvrh. Það kemur þessu máli í mínum huga ekki við. Ég er hér að tala um pólitískt grundvallaratriði sem ekki verður litið fram hjá. Ég er þeirrar skoðunar, að Alþingi væri að leggja inn á hættulega braut með því að fela einum manni á hendur slíkt ofurvald. Það var á þessum grundvelli sem miðstjórn Alþýðusambands Íslands mótmælti því frv. sem hér liggur fyrir. Í mótmætum Alþýðusambands Íslands segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í frv. til laga um breytingu á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, er ráðh. gefið einræðisvald til að ákveða fiskveiðistefnu og stjórn veiða á ákveðnu tímabili. Sambandsstjórn ASÍ“ - takið eftir því, en í þeirri stofnun eru menn úr öllum stjórnmálaflokkum og það er fjölmenn stofnun, æðsta stjórn verkalýðssamtakanna í landinu fyrir utan þing Alþýðusambands Íslands - „er ljóst að nauðsynlegt er að einhver hafi úrskurðarvald um þessi mál svo fært sé að skipuleggja veiðar og vinnslu með þeim hætti sem aðstæður krefjast hverju sinni. Hins vegar bendir sambandsstjórn ASÍ á að raunhæf fiskveiðistefna verður ekki mótuð nema í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Því beinir sambandsstjórn Alþýðusambands Íslands því til hv. Alþingis, að það beiti sér fyrir að skýrt komi fram í lögunum að ráðh. sé skylt að hafa samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi um framkvæmd laganna. Hér er átt við samtök sjómanna, útgerðarmanna, verkafólks í fiskvinnslu og eigenda fiskvinnslufyrirtækja. Sambandsstjórn Alþýðusambands Íslands telur að víðtækt samráð og samstaða allra hlutaðeigandi aðila sé forsenda raunhæfs skipulags veiða og vinnslu og að slíkt samstarf geti ef vel til tekst dregið úr hættu á atvinnuleysi.“ Þetta birtist í bréfi sem var afhent formanni sjútvn. Nd. Alþingis. Stefáni Guðmundssyni. Bréfið er dagsett 13. des. 1983 og undirritað af forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmundi Stefánssyni. Hér er kveðið mjög skýrt að orði um vilja þess fólks og þeirrar stjórnar sem fer með æðstu stjórn alþýðusamtakanna um þessar mundir og það er útilokað fyrir sjútvrh. og ríkisstj. að láta sem þetta plagg sé ekki til. Og ég undrast það, herra forseti, að þegar gerð var grein fyrir nái. meiri hl. áðan varð ég ekki var við að þetta plagg væri lesið upp. Ég harma að svo skuli vera. Ég er viss um að það er ekki viljandi gert hjá framsögumanni meiri hl. að stinga þessu plaggi undir stól, en ég hanna að ekki skuli vera gerð grein fyrir því hvað alþýðusamtökin hafa til málanna að leggja í þessu máli því hér er um að ræða úrslitamál um lífskjör hvers einasta manns í þessu landi og þá sérstaklega þess fólks sem er innan verkalýðssamtakanna. Kann það ekki líka að vera svo, herra forseti, að áhyggjur verkalýðssamtakanna af þessu einræðisvaldi stafi af því, að verkalýðssamtökin hafi orðið nokkuð bitra reynslu af einræðisvaldi og framkomu ríkisstj. varðandi lífskjör fólksins í þessu landi? Það skyldi þó aldrei vera að verkalýðsstéttin í þessu landi telji sig vera búna að fá nóg af íhlutun ríkisstj. í lífskjör launafólks á þessu ári, þar sem kjörin hafa verið rústuð niður með þeim hætti að kaupmáttur tímakaups verkamanna er núna svipaður og hann var fyrir 30 árum. Það er ekki að undra þó að verkalýðssamtökin hiki við að fela slíkri ríkisstj. alræðisvald um þennan grundvöll lífskjaranna. Það er ekki að undra þó að verkalýðssamtökin hiki við að færa slíkri stjórn vald sem er einsdæmi í sögu okkar stjórnkerfis að einn maður hafi haft. Ég er satt að segja meira en lítið undrandi á því að þeir menn sem telja sig skyldasta verkalýðssamtökunum skuli ekki átta sig á þeim háska sem í þessari grein og í þessu alræðisvaldi og valdaframsali getur verið fólgið. Það hefur ekki verið fyrir að fara slíkri tillitssemi þessarar ríkisstj. við lífskjörin að það sé ástæða til að afhenda henni vald yfir þeim lífskjaragrundvelli sem fiskveiðarnar eru. Ríkisstj. sem ætlar að leggja spítalaskatt á veika fólkið í landinu á það ekki skilið að menn hneigi sig fyrir henni og bukti úr þessum virðulega ræðustól. Herra forseti. Hér er komið að grundvallaratriði varðandi afstöðu manna til stjórnkerfis okkar í heild og ég tel þess vegna að eðlilegt sé að hér hafi komið fram áhyggjur þm. úr öllum flokkum gagnvart hugmyndum sem hér eru uppi. Í 1. umr. um málið voru bornar fram fjölmargar fyrirspurnir til hæstv. ráðh. um þetta mál og það var eins og fyrri daginn í núv. ríkisstj., sem hefur tekið upp nýja siði í skiptum við þm., að ekki er svarað þeim spurningum sem bornar eru fram. Hæstv. félmrh. hafði þennan hátt á í sambandi við húsnæðismál hér á dögunum. Hæstv. fjmrh. hefur fyrir reglu að svara ekki. Hæstv. sjútvrh. fylgir nú í kjölfarið og heldur uppi þessum háttum. Um hvað voru menn að spyrja sem ráðh. hefur ekki svarað enn? Ég ætla að nefna eitt dæmi. Það var spurt um rekstrargrundvöll útgerðarinnar í landinu, hvernig hann horfir við á árinu 1984 hjá togurum og bátum, og skyldi það ekki vera partur af fiskveiðistefnunni hver er rekstrarafkoma og rekstrargrundvöllur útgerðarinnar í landinu? Ætlast menn til þess nú, þegar aðeins eru tvær vikur til áramóta, að þm. afgreiði þetta mál án þess að hæstv. ráðh. geri grein fyrir því hvernig rekstrargrundvöllur útgerðarinnar er í dag og hvernig ráðh. sýnist að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar muni þróast á fyrstu mánuðum ársins 1984 og hvort og hvernig ríkisstj. ætlar að standa að breytingum fiskverðs núna um áramótin? Dettur þessari virðulegu ríkisstj. í hug, sem hér situr, að þingheimur sé búinn að gleyma því að fiskverð er venjulega afgreitt um áramótin í þessu landi, að það er enn til stofnun sem heitir Verðlagsráð sjávarútvegsins, sem um þau mál fjallar? Þó að henni hafi í rauninni verið bannað að starfa eins og ýmsum öðrum aðilum varðandi kaup og kjör á þessu ári með gerræðislögum ríkisstj. í vor, þá er þó þessi stofnun enn til og á væntanlega að ákveða fiskverð núna um áramótin. Hvaða fiskverð er það sem hæstv. ríkisstj. núna stefnir á? Hvaða rekstrargrundvöllur útgerðarinnar í landinu er það sem hæstv. ríkisstj. stefnir á? Og hvernig er háttað þessum rekstrargrundvelli núna? Telja menn, eins og t.d. hv. framsögumaður sjútvn. sem þekkir til í þessum málum, ástæðulaust að blanda rekstrarvanda sjávarútvegsins inn í þessa umr.? Hér er verið að ákveða hvernig skipin verða gerð út á næsta ári. Ætla menn að stinga höfðinu í sandinn og þora ekki einu sinni að endurtaka spurningar sem ráðh. hafa ekki döngun í sér til að svara? Hvernig er ætlun ríkisstj. að reka fiskiskipin á næsta ári, sem þóttist og segist sjálf vera mynduð til að bjarga stöðu atvinnuveganna? Aftur og aftur hefur hæstv. núv. sjútvrh. lýst því yfir að ríkisstj. hafi verið mynduð til að bjarga stöðu atvinnuveganna, treysta og efla atvinnulífið í landinu. Hvernig ætli sé staða atvinnuveganna um þessar mundir? Hvað hefur núv. hæstv. sjútvrh. fram að leggja varðandi útgerð togaranna og bátanna hér á næsta ári? Hvernig er rekstrarstaða fiskvinnslunnar og horfur í þeim efnum? Ætlast sjútvrh. virkilega til að hv. Alþingi ræði þetta ekki neitt, heldur húrri hér í gegn þessu frv. rétt eins og ekkert sé sjálfsagðara án þess að spyrja þessara grundvallarspurninga - eða er rekstrarstaða útgerðarinnar ekki hluti af fiskveiðistefnunni í landinu? Síðan hvenær var unnt að slíta það tvennt í sundur? Hvaða hættir eru það sem teknir hafa verið upp á ríkisstjórnarbænum sem gera mögulegt að rífa í sundur annars vegar rekstur útgerðarinnar og hins vegar fiskveiðistefnuna eins og hún er á hverri tíð? Þetta er grundvallarspurning sem hæstv. sjútvrh. verður auðvitað að svara hér og það rækilega. Hvaða hugmyndir hefur hann uppi um að tryggja stöðu útgerðarinnar á næsta ári? Það er alveg lágmark að ráðh. sem myndaði ríkisstj. með Íhaldinu til að bjarga stöðu atvinnuveganna í landinu svari spurningum af þessu tagi. Hæstv. forsrh., sem mig minnir að hafi haft með sjávarútvegsmálin að gera þegar núv. sjútvrh. tók við, mætti gjarnan svara líka og gera grein fyrir því hvernig hann hugsar þessi mál, vegna þess að það er útilokað fyrir hæstv. ráðh. að komast fram hjá þessari umr. án þess að slíkra spurninga sé spurt. Það er alveg sama hvað menn eru traustir stuðningsmenn stjórnarinnar eða hvort þeir eru stjórnarandstæðingar í þessu efni. Mönnum er skylt að spyrja þessara spurninga og krefjast svara. Til þess eru ráðh. að svara þeim spurningum sem bornar eru fram - eða hefur hæstv. sjútvrh. kannske ekki undir höndum eða forsrh. upplýsingar um afkomu útgerðarinnar? Hafa þeir ekki undir höndum upplýsingar um afkomu vinnslunnar í landinu í dag? Á fundi fjh.- og viðskn. Nd. í gærkvöld, mjög ítarlegum fundi sem stóð í eina þrjá klukkutíma, mætti fulltrúi Þjóðhagsstofnunar og gerði grein fyrir stöðu útvegsins. Það var ekkert allt of falleg mynd sem þar var upp dregin. Björgunarstarfsemi hæstv. sjútvrh. við atvinnuvegina virðist ekki hafa borið mikinn árangur. Mér sýnist að það hafi í rauninni ekkert lagast hjá þessum atvinnugreinum, sem ráðh. þóttist þó bera fyrir brjósti þegar hann var að mynda ríkisstj. með Íhaldinu í vor. Herra forseti. Frá þessari umr. er ekki hægt að ganga öðruvísi en að hæstv. sjútvrh. svari þessum spurningum - og ég vil bæta því við - leggi fram gögn í málinu, þannig að þingheimur sjái svart á hvítu hvernig rekstrarstaða útgerðarinnar er í dag. Ég óska hér með eftir því að hæstv. sjútvrh. sjái til þess að upplýsingum Þjóðhagsstofnunar um rekstrarafkomu útgerðarinnar, togara og báta verði dreift hér á borð þm., þannig að menn megi sjá hvernig þessum hlutum er nú háttað. Þetta eru óaðskiljanleg mál með öllu. Hér er ekki aðeins verið að fjalla um grundvallaratriði fyrir framtíðina, heldur er hér fyrst og fremst verið að fjalla um þessi mál fyrir árið 1984. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé um rekstrargrundvöllinn sérstaklega á því ári. Mér er kunnugt um að margir þm. í stjórnarliðinu, sem eru afar þungir til stuðnings við þetta frv., verja sig með því, sem er auðvitað ræfilslegt af þeim, en þeir gera það nú samt, að þetta sé eins konar tilraunafyrirkomulag, eins og einn þeirra orðaði það við mig áðan, tilraunafyrirkomulag sem standi bara á árinu 1984 og þeir þurfi þá ekki í rauninni að hafa svo miklar áhyggjur og þeir ætli þess vegna að greiða þessu atkv. eins og í tilraunaskyni. Það er sérkennilegt satt að segja að menn skuli ætla sér að gera slíka tilraun án þess að spyrja um rekstrargrundvöllinn. Mjög víða hafa komið fram þungar áhyggjur yfir þessu frv., m.a. í útgerðarráði Bæjarútgerðar Reykjavíkur. Á fundi sem var haldinn í útgerðarráði Bæjarútgerðar Reykjavíkur miðvikudaginn 14. des. 1983 var fjallað um þessi mál sérstaklega. Þm. Reykv. hefur verið sent bréf um þetta efni þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hér með sendum vér yður till. sem samþykkt var með 7 shlj. atkv. á fundi útgerðarráðs Bæjarútgerðar Reykjavíkur miðvikudaginn 14. des. 1983. Tillagan hljóðar svo: „Flest bendir til þess, að Alþingi muni nú á næstu dögum samþykkja frv. til laga, sem nú hefur verið lagt fram, um breytingu á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sbr. lög nr. 38 8. maí 1981. Útgerðarráð telur að nauðsynlegt sé að draga úr hættunni á ofveiði á Íslandsmiðum og þá sérstaklega með hliðsjón af ástandi þorskstofnsins um þessar mundir, en telur jafnframt orka tvímælis að sjútvrh. skuli fengnar jafnvíðtækar heimildir til skiptingar afla eftir tegundum á einstök fiskiskip og gert er ráð fyrir í frv. Útgerðarráð beinir þeim eindregnu áskorunum til þm. Reykjavíkur að þeir gæti þess að ekki verði gengið á hagsmuni þessarar stærstu verstöðvar landsins við útfærslu málsins.“ Virðingarfyllst. F. h. Bæjarútgerðar Reykjavíkur. Björgvin Guðmundsson.“ Ég held að það sé alveg nauðsynlegt, herra forseti, að þessi sjónarmið, sem hér eru sett fram í bréfi Bæjarútgerðar Reykjavíkur, séu dregin hér fram vegna þess að þau eru samþykkt með 7 shlj. atkv. af fulltrúum allra flokka í útgerðarráði. Þar er það enginn sem skilur sig frá. Það er sem sagt greinilegt að það er sama hvort um er að ræða stofnun sem kosin er af borgarstjórn Reykjavíkur eða stofnun eins og sambandsstjórn Alþýðusambands Íslands. Í báðum tilvikum er það svo, að menn hafa mjög þungar áhyggjur af því valdaframsali sem í frv. þessu felst. Allir þessir aðilar heita á alþm. að taka nú skynsamlega á þessum málum. Menn viðurkenna að það er þörf stýringar, en menn óttast hvernig að þessum hlutum er staðið af núv. hæstv. ríkisstj. Ég vil þess vegna, herra forseti, leyfa mér að undirstrika sérstaklega að það er ríkur vilji og skilningur í landinu fyrir því að það verði settar reglur um stjórn fiskveiða og það verði skapaðir möguleikar sem tryggja að nýtingin á þessum sameiginlegu auðlindum landsmanna verði sem best. Á því er ríkur skilningur í öllum stjórnmálaflokkum, hjá öllum þeim sem hér hafa talað á hv. Alþingi. En í stað þess að reyna að virkja þennan ríka vilja er hér skellt inn í þingið með örstuttum fyrirvara frv. sem er svo illa útbúið að það vekur fjölmargar spurningar og í grg. frv. eru í rauninni sárafáar skýringar á hinum efnislegu forsendum málsins, sem allir þm. eiga þó rétt á að fá. Ég vil átelja ríkisstj. fyrir að standa svona að verki. Ég vil átelja ríkisstj. fyrir að hún skuli ekki gera ríkari tilraun til þess með lengri fyrirvara að virkja þann skilning sem hér er í þinginu á samstöðu um þessi mál. Og ég ætla að fullyrða það, herra forseti, að ef málið hefði verið betur undirbúið með lengri fyrirvara er viljinn til samstarfs svo ríkur hér að það hefði átt að vera unnt að ná mjög víðtækri samstöðu þvert á stjórnmálaflokka um þetta mál, yfirgnæfandi meiri hl. þingsins, hvort sem menn eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Og þegar kemur að jafnörlagaríku máli og þessu, sem margir hafa talið stærsta mál þingsins, er það auðvitað höfuðskylda ríkisstj. að halda þannig á málum að hún laði fram samkomulagsviljann, samningaviljann og viljann til samstöðu með þjóðinni. Ríkisstj. á ekki með vinnubrögðum sínum að standa þannig að málum að það verði til að sundra í jafnerfiðu máli og þessu. Það er algjört grundvallaratriði frá mínum bæjardyrum séð, því hér erum við að taka á vanda sem er einhver sá stærsti sem þessi þjóð hefur að sumu leyti staðið frammi fyrir. Undanfarna áratugi höfum við búið við það að menn hafa gengið fastar og fastar að auðlindunum, sótt síaukin verðmæti í auðlindir þjóðarinnar. Nú er hins vegar ekki eins miklu að skipta og verið hefur. Við stöndum því frammi fyrir grundvallarvanda og við slíkar aðstæður á að reyna að laða menn til samstarfs, en ekki að espa til sundrungar. Þessi ríkisstj. hefur að vísu haft þann hátt á að reyna yfirleitt í öllum málum að espa til sundrungar, segja í sundur friðinn í þessu landi. Það er alveg sama hvort þar hefur verið um að ræða kaupið og kjörin eða þá málið sem hér er uppi. Það er engin tilraun gerð til þess með ítarlegum viðræðum hér á Alþingi að reyna að ná samkomulagi um þetta mál.  Hér hafa í dag verið lagðar fram nokkrar brtt. við frv. hæstv. ríkisstj. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að fara um þær brtt. nokkrum orðum.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort það taki langan tíma.

Nei, en það væri betra, herra forseti, vegna þess að ég er viðbundinn fljótlega upp úr kl. fimm, að ég fengi að halda áfram máli mínu um kl. níu, þegar fundi verður fram haldið.

Fundinum verður fram haldið kl. hálfníu.

Kl. hálfníu, já.

Ef hv. þm. vill þá ljúka ræðu sinni nú á þessari stundu.

Ég kysi heldur að ég fengi tækifæri til þess að halda ræðunni áfram á eftir, vegna þess að ég hafði lofað ákveðnum hlutum núna um kl. fimm sem ekki geta beðið, ef hæstv. forseti fellst á það. - (Fundarhlé]. Herra forseti. Það er e.t.v. ástæða til að inna hæstv. forseta eftir því á þessu stigi málsins hvort það er staðfastur ásetningur ríkisstj. og hæstv. forseta að það frv. sem hér liggur fyrir ásamt brtt. fari ekki til n. aftur.

Það hefur verið tillaga forseta að n. ræði till. sem fram eru komnar og ég á von á að svo verði.

Nú er mér tjáð, herra forseti, að kl. korter yfir sex í kvöld hafi verið boðaður fundur í sjútvn., en honum hafi síðan verið aflýst. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því, en ég get auðvitað kvatt mér hljóðs um þingsköp.

Ég skal líka svara því. Það er rétt að það var boðaður fundur kl. korter gengin í sjö í dag, en af þeim fundi varð ekki. Forseti á sæti í þessari ágætu n. og mér er ókunnugt um að fundurinn hafi beinlínis verið afboðaður. Ég mun halda áfram að ræða hvort ekki megi taka þetta mál fyrir í n.

Mætti ég biðja forseta um að kanna núna hjá formanni sjútvn. og formönnum þingflokka stjórnarliðsins hvort ekki er eðlilegt að gefa fundarhlé síðar í kvöld meðan sjútvn. er að störfum, gera a.m.k. hlé á þessu máli við 2. umr., þó að það yrði þá kannske settur nýr fundur og tekin fyrir önnur mál sem mér sýnist vera á dagskrá eða hugsanlega eru væntanleg ofan úr Ed. síðar í kvöld. Mér þætti vænt um ef forseti vildi kanna það mál. Ég held þá áfram máli mínu og var þar kominn að ég hugðist fara yfir þær brtt. sem liggja fyrir við frv. um fiskveiðimál. Ég ætla hins vegar áður en að því kemur að víkja nokkuð að þeirri fiskveiðistefnu sem hæstv. sjútvrh. kynnti hér í dag og hafði áður kynnt á fundi með fréttamönnum kl. eitt, þ.e. klukkutíma áður en þingfundur kom saman, og var svo greint frá í fréttum núna áðan. Það er greinilega niðurstaðan eftir nokkrar umræður og vafalaust miklar í ráðgjafarnefndinni sem hæstv. ráðh. hefur sett sér til ráðuneytis að reyna að draga nokkuð og það verulega, vil ég segja, úr því áfalli sem þjóðarbúið verður fyrir við samdráttinn í þorskaflanum. Hafrannsóknastofnun hafði verið með töluna 200 þús. tonn og menn töldu að vonum að það væri nokkuð uggvænlegt að eiga að búa við það í þjóðarbúskapnum á næsta ári að þorskurinn drægist saman um 100 þús. tonn. Menn hafa sett hér á af eðlilegum ástæðum langar og ítarlegar umræður um þetta mál, þ.e. hvaða afleiðingar það hefði fyrir þjóðina ef þorskveiðin dregst saman um 100 þús. tonn án þess að neitt annað gerist. Af þeim ástæðum var það sem óskað var eftir því af ríkisstj. og stjórnarandstöðunni að Þjóðhagsstofnun legði mat á hver áhrif þessi samdráttur í þorskveiði á árinu 1983–1984 mundi hafa. Þjóðhagsstofnun sendi ríkisstj. og formönnum stjórnmálaflokkanna minnisgrein um þetta atriði sem var dagsett 22/11 s.l. Ég tel að það sé hluti af þessu máli, vegna þess að hér erum við að fara yfir árið 1984 sé það hluti af málinu að gera sér grein fyrir þessu atriði hér, því að í tölum og athugunum Þjóðhagsstofnunar er það hennar skoðun að þjóðarframleiðslan muni vegna þessa samdráttar í þorskafla dragast saman um 4%, þ.e. að hún fari úr ca. 64 milljörðum kr., eins og þetta er í þjóðhagsáætlun fyrir 1984, niður um ca. 2.6 milljarða eða svo. Þegar ég ræddi við forstjóra Þjóðhagsstofnunar um þessa spá símleiðis fljótlega eftir að hún kom fram taldi hann að hér væri kannske frekar um að ræða samdrátt upp á ca. 2.1 milljarð kr. en 2.6 milljarða kr., en allt um það hlaut þar að vera um mjög tilfinnanlegt högg að ræða fyrir þjóðarbúið. Í framhaldi af þessum spám Þjóðhagsstofnunar gerist það síðan að ríkisstj. lætur endurskoða allar forsendur fjárlaganna fyrir árið 1984 svo sem eðlilegt er. Það eru líka endurskoðaðar launaforsendur fjárlaganna fyrir árið 1984. Í þessum efnum segja menn sem svo, að vegna þess samdráttar sem þarna er bent á af Þjóðhagsstofnun sé t.d. nauðsynlegt að hafa skattstigann nokkru hagkvæmari launafólki á næsta ári en gert hafði verið ráð fyrir í upphaflegu frv. ríkisstj. um tekju- og eignarskatt. Af þeim ástæðum var það að ríkisstj. lagði einnig fram breyttan skattstiga og hann var til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Nd. í gær á mjög ítarlegum fundi. Þessi skattstigi hefur í för með sér skv. útreikningi Þjóðhagsstofnunar og skv. því sem ríkisstj. upplýsir okkur um, að skattar lækki frá því sem áformað hafði verið um 60–80 millj. kr. á árinu 1984. Nú þegar þessir endurútreikningar hafa allir verið framkvæmdir, þ.e. á fjárlagafrv. og sköttunum líka og launaforsendum fjárlagafrv. svo sem eðlilegt er að gera, kemur það daginn þar á eftir að ríkisstj. endurskoðar og gefur út sína fiskveiðistefnu fyrir árið 1984. Þá er strekkt nokkuð á því sem Þjóðhagsstofnun hefur talið að mest gæti orðið þanþol fiskistofnanna. Það er bersýnilegt að þar er um að ræða mjög verulega fjármuni upp í ca. 4% í þjóðarframleiðslu sem um var talað að fall þorskaflans gæti þýtt. Ég skal ekkert um það segja hvaða tala það er sem þarna hefur tekist að öngla saman í, ef sá afli næst sem ríkisstj. er að tala um og hæstv. sjútvrh., en ég gæti ímyndað mér að það væri hátt í helmingurinn af þeim samdrætti sem giskað var á að yrði með 100 þús. tonna minnkun þorskaflans. Í sjónvarpsfréttum áðan tók ég eftir því að Þjóðhagsstofnun vildi ekkert láta hafa nákvæmlega eftir sér um þetta og talaði um að samdrátturinn í þjóðarframleiðslu yrði 1–2% frá þjóðhagsáætlun. En ef ágiskun mín er rétt mundi þetta þýða að samdrátturinn yrði á næsta ári í þjóðarframleiðslu ekki 4% heldur 2% og hann yrði þá ekki 2.5–2.6 milljarðar heldur væntanlega 1.2–1.3 milljarðar. Víst er það nokkuð umhendis að átta sig á þessu í fljótheitum og mér þætti vænt um ef hæstv. sjútvrh. hefði um þetta einhverjar nýjar upplýsingar eða kannske einhverjar betri - eða eigum við kannske frekar að segja skárri - ágiskanir en þær sem ég hef í þessu efni. Auðvitað hefur þetta mikil áhrif á alla stöðuna, sérstaklega þegar þess er gætt að búið er að umreikna hér alla hluti á allt öðrum forsendum. Mér finnst þetta sýna betur en annað hvað þessir hlutir eru í raun og veru á mikilli hreyfingu og hvað vantar mikið á að menn geti staðnæmst við ákveðnar stærðir í þessum efnum vegna þess hvernig að hlutum er staðið og að menn eru að tala um mörg mál sama sólarhringinn og reyna að þræla þeim í gegnum þingið. En ég tel að það sé a.m.k. greinilegt að sú fiskveiðistefna sem sett var fram hugmynd um í dag af ríkisstj. skilar nokkru og kannske verulegu upp í þann samdrátt þjóðarframleiðslunnar sem Þjóðhagsstofnun hafði gert ráð fyrir. Því er ekki að neita að mér fannst stundum að það væri hamrað á þessum samdrætti þorskframleiðslunnar nokkuð mikið. Ég er ekki að saka menn um að þeir hafi viljað draga kjarkinn úr launafólki í þessu landi. Ég tel að það geti ekki verið. En stundum datt manni í hug að þessar miklu fjallræður um hina kolsvörtu skýrslu sem menn kölluðu nú svo þegar þeir komust í skáldlegan ham, hafi haft þau áhrif á launamenn að þeir hafi vafalaust verið varkárari í sinni afstöðu, þrátt fyrir þá miklu kjaraskerðingu sem orðið hefur, en ella hefði átt sér stað. Mér var ekki grunlaust um að stundum væri engu líkara en menn teldu að þarna væru komnar upplýsingar sem væri ágætt að halda grimmt að launafólki einmitt um þessar mundir, þannig að menn væru ekki að gera allt of miklar kröfur þessa dagana. Sérstaklega fannst mér að þetta væri athyglisvert þegar það kom fram um svipað leyti og gefinn var eftir samningsrétturinn. Þegar ríkisstj. gafst upp á að keyra bann við kjarasamningum í gegnum þingið, af því hún hafði ekki lengur meiri hluta fyrir þessu banni við kjarasamningum, var söngurinn um áfallið sunginn næsta þindarlaust í þingsölum. Auðvitað er það skoðun okkar allra, sem hér erum, að nauðsynlegt sé að fara með gát þegar samdráttur verður í tekjum og afrakstri af auðlindum okkar, en það verður að horfa á það eins og annað með fullu raunsæi. Það er ekki við hæfi að nota sér slíkt til að gera myndina svartari en raunverulegt er. Ég held reyndar að það svartsýnistal sem núv. ríkisstj. hefur byggt alla sína pólitík á, að allt væri hér að snúast til hins versta vegar, sé ákaflega óheppilegt til lengdar; það sé til þess fallið að draga kjarkinn úr þjóðinni, að valda henni erfiðleikum og draga úr trú manna á getu þjóðarinnar til að lifa sjálfstæðu lífi í þessu landi. Og ekki er manni grunlaust um að stundum telji ýmsir að það sé ágætt að fá tækifæri til að minna þjóðina á að það er svikull sjávarafli og það sé kannske eins gott fyrir menn að halla sér að hinni miklu stóriðju, ekki síður erlendri en innlendri, þegar kemur að spurningunni um að byggja upp atvinnuvegina í þessu landi. Og það var nokkuð sláandi, að í þeim töluðum orðum sem menn höfðu uppi um samdráttinn og hugsanlega möguleika á því að leggja togurum var einnig farið að tala allt í einu um álverksmiðjur og að leysa ætti vanda manna með þeim. Þó vil ég ekki bera á sjútvrh. að hann hafi haft þau orð uppi að hann vildi gagngert skipta á því að leggja togurum og reka menn í álverksmiðjur, ég skildi hann aldrei þannig. En það var athyglisvert að þetta skyldi bera upp um mjög svipað leyti, vegna þess að auðvitað er hér komið að sjálfri kvikunni, þ.e. því hvernig háttar til í okkar þjóðarbúskap. Er hann þannig, að þjóðin hafi trú á því að við getum lifað hér mannsæmandi lífi af þeim auðlindum sem hér er um að ræða eða er hér um að ræða látlausar svartsýnisprédikanir varðandi íslenskan þjóðarbúskap, sem eru til þess fallnar að draga úr mönnum kjark og ýta undir að menn kalli hér inn í landið erlenda stóriðju í stórauknum mæli? Þetta eru atriði, herra forseti, sem ég tel vera hluta af þessu dæmi. Ég held að við eigum af fullu raunsæi að skoða auðlindagrundvöll okkar og hvernig við getum best nýtt þessar auðlindir. Í þessum efnum eru lögmál markaðshyggjunnar fjarstæðukenndari en nokkurs staðar annars staðar í rauninni. Hvergi er vitlausara að láta sér detta í hug að markaðshyggjan leysi vandann en þegar komið er að hinum takmörkuðu auðlindum. Allir sjá hvað það væri fráleitt að siga hundrað togurum í frjálsri samkeppni á þá þorska sem eftir eru í sjónum í kringum landið. Allir sjá hvílík endemis vitleysa það er, nema kannske hv. 5. þm. Reykv., ég veit ekki hvort það er. Hann er kannske hér á mælendaskrá. Hann hefur e.t.v. annan skilning á þorskinum en aðrir menn í salnum. Ég skal ekkert um það segja, en hitt er alveg ljóst, að þegar kemur að því að nýta hinar takmörkuðu auðlindir verður að beita einhvers konar félagslegum úrræðum. Það er óhugsandi annað. Það verður að horfa yfir hagsmuni heildarinnar. Og þá kemur að því, sem hæstv. núv. sjútvrh. segir, að þetta sé í rauninni það sem hann sé að gera, hann sé að stýra því hvernig vandinn kemur niður á þjóðinni, svo ég leggi honum nú orð í munn. Ég gæti trúað að það væri þetta sem hann er stundum að hugleiða í þessu efni, að taka þetta félagslegum tökum sem kalla má. Ég er sammála því sjónarmiði í grundvallaratriðum, en ég er ekki sammála þeirri aðferð sem hann hefur hér uppi. Ég vil ekki að þetta gerist í gegnum sjútvrh. einan eða sjútvrn. Ég vil að hérna sé reynt eins og kostur er að kalla fleiri til ábyrgðar. Ég vil ekki afhenda þeim samtökum sem menn eru stundum að tala um stjórn landsins. En ég vil gera þau ábyrg við ákvarðanatekt í sjávárútvegsmálum líka. Það er grundvallaratriði í þessu efni hvernig við nálgumst hina félagslegu stýringu. Gerum við það með því að einn maður miðstýri svo að segja öllu þessu kerfi eins og það leggur sig og ráði því svo að segja í smáatriðum eða gerum við þetta með þeim hætti að við reynum að draga fleiri inn í ákvarðanatökuna þannig að hún kalli fleiri og fleiri til að bera ábyrgð á því sem menn eru að gera? Af þeim grundvallarástæðum, herra forseti eru þær till. fluttar sem hér eru fluttar af þremur þm. Alþb. Ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir þær till. á þskj. 242. 1. till. er um að fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindirnar innan hennar séu þjóðareign, þ.e. sameign allra Íslendinga. Hérna held ég að sé um að ræða till. sem við ættum öll að geta verið sammála um. Mér finnst mjög undarlegt ef við gætum ekki náð nokkuð góðri samstöðu um að lýsa því yfir að auðlindirnar innan fiskveiðilandhelginnar séu sameign allra Íslendinga. Ég held að það væri í rauninni ástæða til að velta því fyrir sér hvort ákvæði af þessum toga ætti ekki heima í stjórnarskrá lýðveldisins, þetta ákvæði eða svipað varðandi hverjir eiga auðlindirnar. Ég held að það sé a.m.k. mál sem á að hugleiða mjög vandlega. Ég skora á hv. sjútvn., sem forseti mun beita sér fyrir að kölluð verði saman, að líta alveg sérstaklega á þessa till. Ég trúi ekki öðru en menn geti tekið undir hana, vegna þess að ég sé ekki með hvaða hætti menn ættu að fara að vera á móti till. af þeim toga sem þessi till. er. 2. till. á þskj. 242 hljóðar svo: „Ráðh. getur, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, ákveðið hámark þess afla, sem veiða má úr einstökum fiskstofnum og sjávardýrum. Ákvörðun sína um þetta efni skal ráðh. kynna Alþingi fyrir lok hvers árs. Skal Alþingi síðan fjalla um mótun fiskveiðistefnu og ákveða stefnuna með þál. Þál. um fiskveiðistefnu fjallar um forsendur fiskveiðistefnu komandi árs.“ - Hún fjallar sem sagt ekki um einstaka framkvæmdaþætti í fiskveiðistefnunni, heldur um forsendur hennar. - „Við ákvörðun sína skal Alþingi taka tillit til þess að atvinna verði sem samfelldust, að sem mest hagkvæmni fáist við nýtingu fiskstofnanna og að þess sé gætt að ekki verði gengið á stofnana. Í ályktun Alþingis skal ákveða forsendur ákvörðunar ráðh. um skiptingu hámarksafla á skip.“ Þessi hugmynd, sem hér er verið að tala um, sem mér finnst að menn hafi talað um af nokkrum skilningi í dag, jafnvel þó að þeir væru kannske á móti því að samþykkja þetta núna, eins og félagi minn hv. þm. Garðar Sigurðsson, beinist að því að Alþingi fjalli um þetta meginatriði í þjóðarbúskapnum. Við erum hér að ræða um fjárlög, við erum að ræða um skattamál, við erum að ræða um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, lánsfjárlög, húsnæðismál o.s.frv. og allt er það eðlilegt. Því skyldum við þá ekki fjalla hér um forsendur fiskveiðistefnunnar og ákveða rammann sem fiskveiðistefnan á ári hverju fer eftir? Nú kunna menn að segja sem svo um þessa till.: Ja, hún er eiginlega slæm að því leytinu til að hér er aðeins verið að tala um fiskveiðar á árinu 1984 og þess vegna hefur þessi till. ekki neitt gildi. Hér er um að ræða eins konar tilraunafyrirkomulag á fiskveiðum, eins og sumir orða það hér í salnum. Þá er það ekki alveg rétt fyrirkomulag, að mínu mati, vegna þess að með því að samþykkja þennan texta væri Alþingi að lýsa sinni skoðun og sínu viðhorfi, að þingið vildi hafa þessi mál hjá sér. Það væri þannig verið að undirstrika að Alþingi væri á þessari lýðræðislegu vakt í sambandi við þetta meginatriði í íslenskum þjóðarbúskap. Ég skil ekki atveg hvernig í ósköpunum menn fara að því að rökstyðja að þeir vilji vera á móti því að Alþingi fjalli um þessi mál. Ég sé ekki nein rök fyrir því, satt að segja, herra forseti, og mér finnst undarlegt ef menn ætla sér að fara að bera við tímaskorti í þessu efni og þess vegna ekki að leyfa Alþingi að fjalla um þessi mál - eða finnst mönnum kannske að þinginu komi þetta ekkert við? Finnst mönnum að Alþingi eigi ekkert að vera að sinna þessum málum? Það er auðvitað til í dæminu að menn reyni að rökstyðja að Alþingi eigi ekkert að koma nálægt þessu. En það gengur ekki upp við þau félagslegu sjónarmið sem ég tel að verði að taka tillit til við stýringu á sókn í auðlindirnar og ég hef heyrt hæstv. sjútvrh. bera fyrir sig stundum þegar hann hefur verið að tala um þessi mál. Mér finnst þess vegna að hans rökstuðningur í þessum málum, t.d. á móti því að hagsmunasamtökin ráði hlutunum, vera um leið rökstuðningur fyrir þessari till. Ég vil skora á hæstv. sjútvrh. og hv. formann sjútvn. Nd. að íhuga mjög vandlega: Vilja þeir nú ekki opnum huga og með fullri vinsemd líta á þessar till. þarna? Hvað tapast niður að þeirra mati við það að Alþingi lýsi þessum vilja sínum? Af hverju vilja þeir endilega hafna því að þingið fjalli um þessi mát? Ég held satt að segja að ef þeir skoða málið heiðarlega sjái þeir að það er meira en skaðlaust fyrir þá og þann málstað sem þeir telja sig vera að tala fyrir að samþykkja þessa till. Ég skora á þá að íhuga það mál mjög vandlega þegar sjútvn. fær þetta mál til meðferðar. Hér er sem sagt komið að grundvallaratriði - því grundvallaratriði að Alþingi Íslendinga sé mér liggur við að segja dregið til ábyrgðar við mótun þeirrar grundvallarstefnu sem hér er verið að tala um, fiskveiðistefnunnar. 3. brtt. á þskj. 242 frá Steingrími J. Sigfússyni, Geir Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni, hv. þm., er þessi: „Ráðh. skipar nefnd til að fjalla um framkvæmd fiskveiðistefnu. Í henni eiga sæti fulltrúar fiskverkenda, útgerðarmanna, sjómanna og verkafólks í fiskvinnslu skv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Í málflutningi hæstv. ráðh. hefur hann aftur og aftur talað um samráð og að það þurfi helst að vera þannig að hagsmunaaðilar verði sammála um stefnuna í meginatriðum. Hann hefur undirstrikað það hvað eftir annað. Ég met þá yfirlýsingu ráðh. ekki lítils. Þar á móti kemur það, eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson hefur bent á, að það er kannske ekki ýkjamikill áhugi á því eða hagsmunaaðilar ekki ákaflega spenntir fyrir því að axla ábyrgð í þessum efnum. Ég held hins vegar að skynsamlegra væri að opna leiðina til þess að þeir verði að einhverju leyti gerðir ábyrgir. Hérna er till. um að þeir séu að nokkru leyti gerðir ábyrgir án þess að valdið sé tekið af ráðh. í því efni. Það er ekki till. hér um að valdið sé tekið af ráðh., en það er till. hér um að kveða aðeins fastar að orði en gert er varðandi almennt samráð. Og ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvað er á móti því að kalla þessa hagsmunaaðila til frekara samráðs um mótun fiskveiðistefnunnar? Hvað er á móti því að reyna að stuðla að því að þeir taki á þessum grundvallarþætti í íslenska þjóðarbúskapnum af ábyrgðartilfinningu, af ábyrgðarkennd? Ég held að það sé mjög mikill misskilningur hjá hv. sjútvn. og hæstv. sjútvrh. að afgreiða þetta mál þannig að þetta sé í raun og veru bara ávísun á eitthvert almennt samráð. Við vitum öll hvað slíkt almennt samráð getur þýtt. Það getur þýtt að menn axli allt saman fram af sér. Við þekkjum það bæði ég og hæstv. sjútvrh. Þannig er miklu skárra í þessu tilviki að reyna að draga þessa aðila nær ákvörðuninni, eins og gerð er tillaga um í till. Steingríms Sigfússonar o.fl. Í 2. mgr. er gert ráð fyrir að nefndin sem hér um ræðir fjalli um flutning aflaleyfa. Og síðan segir hér: „Óheimilt er að setja aflaleyfi.“ Þetta er atriði sem hæstv. sjútvrh. hefur lýst yfir opinberlega, m.a. í viðtali við dagblaðið Tímann núna á dögunum. Mér er mikið kappsmál að svona atriði kæmu inn í lögin. Mér Líst ekki á að aflaleyfi gangi kaupum og sölum. Ég væri hræddur við slíkt fyrirkomulag. Ég held að það gæti boðið því heim að fjárhagsleg stórveldi kaupi upp aflaleyfi í stórum stíl og ég held að við eigum að varast slíkt. Þess vegna er þessi till. svona orðuð, að óheimilt sé að setja aflaleyfi. Í 3. mgr. er gert ráð fyrir að þessi nefnd hafi það hlutverk að þeir aðilar sem hagsmuna hafa að gæta og eru óánægðir með eitthvað í framkvæmd fiskveiðistefnunnar geti skotið málum sínum til nefndarinnar til meðferðar. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að framkvæmd fiskveiðistefnunnar fari sem best úr hendi að þeir aðilar sem þar verða að sæta ákvörðunum eigi málskotsrétt á einhvern vettvang. Það er einmitt hugmyndin með síðustu mgr. Nú er það vafalaust svo, að útfærslan á síðustu mgr. mætti vera miklu betri. Það verkar kannske þannig, að á henni sé nokkur fljótaskrift. Auðvitað gæti hv. sjútvn. bætt um betur og lagað 3. mgr., en ég held að það sé bæði lýðræðislegra og sanngjarnt að ætlast til þess að þessir aðilar, sem þurfa að sæta ákvörðunum sjútvrh. varðandi fiskveiðar, geti skotið sínum málum til ákveðinnar nefndar eða aðila sem um þau mál fjallar. Í fjórða lagi er í till. Steingríms J. Sigfússonar o.fl. gert ráð fyrir að ekki verði sett aflamark á handfæra- eða línubáta, en þó verði heimilt að ákveða heildaraflamagn fyrir línuveiðiskip. Það kann að vera að mönnum sýnist að þetta sé kannske ekki alveg í samræmi við annað, en við teljum að það gegni nokkuð sérstöku máli um handfærabáta og línuveiðar og það sé því ástæða til að taka það fram með atveg sérstökum jákvæðum hætti í lögunum að þessir aðilar séu þarna undanþegnir nema heimilt yrði að ákveða heildarmark fyrir línuveiðiskip. 5. till. frá Steingrími J. Sigfússyni o.fl. gengur út á að sett yrði ákvæði til bráðabirgða. Þá kemur að atriði sem ég vil biðja hv. sjútvn. að íhuga einnig mjög vandlega. Það er að þrátt fyrir ákvæði í 10. gr., eins og hún lítur út hér samkv. brtt. 2, eigi sjútvrh. að gera till. til Alþingis um framkvæmd fiskveiðistefnunnar 1984 með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í greininni. Skal Alþingi þá hafa lokið umfjöllun sinni um málið fyrir lok janúarmánaðar. Þá er miðað við að þingið komi saman fljótlega upp úr hátíðum til að taka lotu í fiskveiðimálunum og þau verði rædd og til lykta leidd fyrir lok janúarmánaðar. Mér finnst að í rauninni sé ekkert óeðlilegt að ætlast til þess af þinginu að það taki þannig á málum. Ég held að það hefði verið eðlilegra að mörgu leyti að gera ráð fyrir að þingið fengi að fjalla á þennan hátt um þetta en að hraða svo mjög í gegn frv. um mjög mikið valdaafsal til sjútvrh. eins og því frv. sem hér er flutt og lagt ofurkapp á að keyra í gegn. Á þskj. 235 flytja hv. þm. Kjartan Jóhannsson, Guðmundur Einarsson og Kristín Halldórsdóttir einnig brtt. um nýjan texta 10. gr. laganna um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þar með er það svo, herra forseti, að fyrir hinni hv. deild liggja þrjár till. um orðalag 10. gr. Í fyrsta lagi till. frá hæstv. ríkisstj., í öðru lagi till. frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, Guðmundi Einarssyni og Kristínu Halldórsdóttur og í þriðja lagi till. frá Steingrími J. Sigfússyni o.fl. Ég verð að segja að mér finnst ekki óeðlilegt, mér finnst það sanngjarnt, að fara fram á að n. komi nú aftur saman til fundar og ræði um þessar till. Í upphafi máls míns, sem hófst fyrir nokkrum mínútum, óskaði ég eftir því að hæstv. forseti kannaði hvort og þá hvenær hv. sjútvn. gæti komið saman til að fjalla um þessar till. og hvort ekki væri rétt að gera hlé á umr. um þetta mál meðan sjútvn. væri að ræða þessa till. og við tækjum þá annað mál fyrir. Forseti tók því vel að kanna þetta mál. Nú vildi ég spyrja hæstv. forseta, áður en ég geng úr þessum stól, hvort niðurstaða er fengin varðandi það að sjútvn. komi saman. Mér þætti vænt um ef forseti gæti svarað því nú þegar. Er það hugsanlegt, herra forseti?

Ég hef komið þeim boðum til formanns sjútvn. að halda slíkan fund, en ég hef ekki fengið boð um hvenær sá fundur yrði. En ég geri alveg fastlega ráð fyrir að sá fundur verði haldinn í kvöld.

Má ég þá líta þannig á að sá fundur verði haldinn núna undir 2. umr., þannig að henni verði frestað þar til að þeim fundi er lokið einhvern tíma hér á eftir?

Ég hygg að það sé tilfellið.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir góðar undirtektir við mína málaleitan. Ég treysti því þá að hér verði haldinn fundur sem fjalli um till. sem hér hafa verið lagðar fram, þannig að þingið megi betur glöggva sig á stöðunni og kanna hvort ekki er unnt að ná betra samkomulagi en þegar liggur fyrir. Eins og ég gat um í fyrri hluta ræðu minnar síðdegis í dag held ég að hér sé komið að einu stærsta máli og örlagaríkasta sem þetta þing hefur fjallað um og ég tel að það sé skylda ríkisstj. sérstaklega og þingheims alls að reyna að leita að sem bestri samstöðu um lausn á svona máli. Ég tel að það hafi ekki verið reynt til þrautar hvort unnt er að ná víðtækari samstöðu í þessu efni og fyrir því skora ég á hv. sjútvn. að taka nú með opnum huga vel í þær sanngjörnu ábendingar sem hér hafa verið settar fram af þm. á tveimur ákveðnum þskj. Ég hef rakið annað þeirra nokkuð rækilega hér í ræðu minni. Ég er ekki að biðja um að sjútvn. verði kölluð saman til þess eins að skella hurðum, það er gagnslaust. Ég er að fara fram á að n. horfi með fullri velvild á þann till.-flutning sem hér er uppi til að stuðla að því að þingið nái sem bestri heildarsamstöðu um þetta mál. Ég tel að það sé höfuðverkefni hverrar ríkisstj., þegar hún stendur frammi fyrir jafnmiklum efnahagslegum örðugleikum og takmörkun auðlindaafrakstursins hefur í för með sér, að reyna að laða menn saman, en ekki að sundra. Í trausti þess að það verði gert vona ég, herra forseti, að sjútvn. starfi að málum hér í kvöld, þannig að við megum síðar fjalla um mál hér varðandi veiðar í fiskveiðilandhelginni sem færi okkur nær samkomulagi en þær till. sem áður lágu fyrir frá hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Í þeim umr. sem hafa farið fram frá því að ég mælti fyrir þeirri brtt. sem ég flyt ásamt Guðmundi Einarssyni og Kristínu Halldórsdóttur hafa í rauninni ekki komið fram nein mótrök við till. Ég þykist finna á ummælum manna að mönnum sé þetta form mun geðþekkara en það form sem er á upprunalegu tillögunni eins og hún lá hér fyrir. Það sem menn hafa helst fært fram sem mótbáru er að tíminn sé runninn frá mönnum, að menn séu orðnir of seinir. Ég tel ekki að þessi mótbára eigi rétt á sér. Ástæðan er ákaflega einföld og kom í nokkrum greinum fram hjá mér í framsögu fyrir brtt. Í fyrsta lagi kann að vera mögulegt fyrir hæstv. ráðh. að flytja þá þáltill. sem hér um ræðir þegar að samþykktu þessu lagafrv., þ.e. fyrir jól, ef hann hefur gert upp hug sinn um hverjar meginreglur hann ætlar að nota eða vill beita sér fyrir að því er varðar framkvæmd stefnunnar. Er hugmyndin að miða við meðaltal seinustu þriggja ára eins og oft hefur heyrst nú eða fjögurra ára hugsanlega með einhverjum frávikum eða taka eitthvert tillit til annarra atriða? Ályktun um það með hvaða hætti sé hugmyndin að ákveða þessa skiptingu er það sem á að vera efni þáltill. Ekki er verið að biðja hæstv. ráðh. um að birta útreikning eða skrá yfir úthlutun á aflakvóta. Það er einungis verið að segja að meginreglan sem á að fylgja við úthlutun á aflakvóta sé orðuð, birt og skýrð í þáltill. Sama gildir um það er varðar flutning eða framsal á þessum kvóta eða aflamarki milli skipa og hvaða meginskilyrðum það eigi að lúta. Ef hæstv. ráðh. treystir sér hins vegar ekki til að flytja slíka till. nú að samþykktu lagafrv. eða telur á því of mikla meinbugi er ekkert því til fyrirstöðu að það gerist þegar í janúarmánuði. Hvað hefur gerst í millitíðinni? Jú, janúarmánuður hefur að vísu liðið. En þá er á þrennt að líta. Janúarmánuður er venjulega ekki mikill aflamánuður og ekki útlit fyrir það um þessar mundir. Í annan stað, við mótun svo veigamikillar stefnu sem hér um ræðir, geta menn ekki verið svo bundnir af almanaksárinu að það þurfi að ráða úrslitum. Ef menn vilja engu að síður að þetta fyrirkomulag nái til eins árs getur það allt eins verið frá 1. febr. til 1. febr. Í þriðja lagi, í þessari brtt. eins og hún liggur fyrir, hefur ráðh. víðtækari heimildir en núna til að stjórna afla í janúarmánuði ef hann tetur þörf á því. Því að hann hefur möguleika til að ákveða hámark þess afla sem megi taka í janúarmánuði. Og í framhaldi af því að stöðva veiðar ef þær ætla að keyra úr hófi eða setja aðrar þær reglur sem duga til að hafa hemil á sókninni í þessum eina mánuði. Þess vegna get ég alls ekki fallist á það að tíminn banni að þessi brtt., sem mér virðist að mönnum sé að ýmsu leyti geðþekk, sé samþykkt og nýtt. Það er ekkert sem hindrar það að mínum dómi og sú mótbára að tíminn sé frá mönnum runninn getur ekki gilt í þessum efnum. Í umr. um þetta mál hefur komið fram sú ósk að sjútvn. þessarar deildar eða beggja deilda, eftir því hvernig aðstæður eru, taki þessa brtt. og aðra brtt. frá Steingrími Sigfússyni o.fl. til umfjöllunar. Það er hefð fyrir því í þinginu að gera slíkt meðan á umr. stendur, það gera menn gjarnan. Í svo stóru máli sem hér um ræðir og með þeim sáttavilja sem ég tel að menn hafi lýst í þessu máli tel ég sjálfsagt að gera kröfu um að sú málsmeðferð verði notuð. Ég heyrði að hæstv. forseti tók undir þessa ósk og gerði ráð fyrir að takast mætti að halda slíkan fund síðar í kvöld. Ég tel að það sé réttur háttur að halda slíkan fund fljótlega í kvöld áður en umr. er lokið og lýsi yfir því að ef sjútvn. vill koma með ábendingar og breytingar á þessari brtt. er ég fyrir mína parta reiðubúinn til að hlusta á öll rök í því efni. Það verður líka að segjast að tillaga Steingríms Sigfússonar o.fl. er í verulegum greinum mjög svipuð þeirri brtt. sem ég hef mælt fyrir fyrir hönd okkar flm., Guðmundar Einarssonar og Kristínar Halldórsdóttur auk mín. Greinilegt er því að þm. hafa verið að leita í huga sér eftir formi sem væri af því tagi sem hér um ræðir. Æskilegast væri að menn gætu náð sem víðtækastri samstöðu um þetta mál og það form sem yrði notað og þá hlytu auðvitað báðar brtt. að koma til skoðunar einmitt með því hugarfari að reyna að ná samstöðu um efnisatriði mátsins. Þetta vildi ég sérstaklega láta koma fram á þessum tíma í umr. vegna þess að e.t.v. kom það ekki nægilega skýrt fram hjá mér við framsögu fyrir till. Ég hygg þó að ég hafi getið þess að flm. væru opnir fyrir ábendingum og lagfæringum og reiðubúnir til að ræða þær ef fram kæmu. En ég flutti líka eindregna áskorun til þm. um að skoða vel hug sinn um þetta mál og hvort hér væri ekki a.m.k. í megindráttum fundinn sá flötur á málinu sem væri ákjósanlegur og ásættanlegur. Mér sýnist að eftir að fram er komin sú till. frá Steingrími Sigfússyni o.fl. sem einmitt gengur í verulegum greinum í þessa átt hafi nauðsyn þess að menn legðu það á sig að fara í gegnum þetta gaumgæfilega aukist, eiginlega hafi með því og þeim umr. sem hafa farið fram í kvöld komið fram árétting á því að það væri nauðsynlegt og eðlilegt. Svo að ég endurtaki einu sinni enn meginrökin fyrir þessari form- og efnisbreytingu sem ég gerði áður í framsöguræðu minni þá eru þau þessi: Það er eðlilegt og rétt þegar ráðh. er fengið það vald sem hér um ræðir að Alþingi fjalli þá um það og segi fyrir um og samþykki hverjar meginreglur skuli gilda varðandi notkun á því valdi. Menn hefðu hugsanlega getað sett það inn í lagagrein. Hér er hins vegar valið það form að setja það í þáltill. vegna þess að það er að sumu leyti liprara og gefur auk þess ráðh. tækifæri til að koma að fleiri atriðum ef hann svo vill því að eins og þetta liggur fyrir eru í þessari brtt. talin einungis lágmarksatriði. Ráðh. er frjáls að því, ef hann vill hafa fleiri atriði með, að taka þau með. Þetta er eðlilegt og rétt af sjónarhóli Alþingis þegar það er að framselja mikið vald í stóru máli. En það er líka að mínum dómi mikilvægt fyrir ráðh., sem fer með þetta vald, að það hvernig því verði beitt í meginatriðum hafi hlotið umfjöllun á Alþingi og samþykki Alþingis þannig að Alþingi sé raunverulegur meðábyrgðaraðili, bakhjarl ráðh. í því hvaða grundvallarreglum sé beitt við úthlutun á aflakvótum. Í mínum huga er ótvírætt að betra sé bæði af sjónarhóli Alþingis og ráðh. að nota þessa málsmeðferð. Það er náttúrlega kjarni málsins. Og mér finnst ekki að menn eigi að telja sína tímaþröng svo mikla núna að þeir fórni þeim styrk sem í þessu er fólginn, bæði fyrir ráðh. og í rauninni fyrir þingið líka. Menn geta það ekki þegar það er ótvírætt að hægt er að hafa stjórn á veiðinni í stórum dráttum í einn mánuð til viðbótar eins og þetta frv. eða þessi brtt. er úr garði gerð, ef þeir þurfa á þeim mánuði að halda. Að samþykktri þessari þáltill. er vald ráðh. hið sama og farið var fram á í upphafi. Framkvæmdin er á hendi ráðh. Ég tek undir það með hæstv. ráðh. að í svona máli á valdið að vera á hendi pólitísks aðila, það er hárrétt. Það á ekki að vísa því á einhverja stofnun úti í þjóðfélaginu. Pólitískur aðili, eins og ráðh. tók réttilega fram, á að bera ábyrgð á þessu, aðili sem gengur fram fyrir þjóðina með þessar ákvarðanir og á sitt undir því hvort hann hlýtur sitt umboð endurnýjað eða ekki. En þá gildir líka það sama fyrir þingið og þm. Þess vegna er nauðsynlegt að þingið sé virkur þátttakandi í stefnumörkuninni með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir en skilji málið ekki eftir bara í höndum ráðh., eins og upprunalega frumvarpið sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir, þannig að menn séu ekki með eiginlegum hætti ábyrgir fyrir því hvaða meginreglur skuli gilda um fiskveiðistjórnina. Þetta er líka mjög mikilvægt atriði í mínum huga þegar farið er yfir þetta mál. Í till. frá Steingrími Sigfússyni o.fl. er gert ráð fyrir að fyrir utan atriði sem eru af þessum toga verði sérstök ráðgjafarnefnd. Ég segi fyrir mína parta að ég hef ekkert við það að athuga að slík ráðgjafarnefnd sé sett á fót. En ég tel ekki að hún eigi að hafa úrskurðarvald í þessum mátum. Ég tel að úrskurðarvaldið eigi að vera hjá pólitískum aðila. Þetta er vettvangur sem menn geta skotið ágreiningsatriðum sínum til og fengið um þau umsögn og stuðning. Það er mjög mikilvægt fyrir aðila að hafa slíkan vettvang og vel má setja hann í lög. En hið endanlega ákvörðunarvald um framkvæmdaatriði tel ég að eigi ekki að fara til áfrýjunardóms sem er utan við þann ramma sem markast af lýðkjörnum fulltrúum sem bera pólitíska ábyrgð gagnvart þjóðinni og kjósendum í landinu. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta. En ég legg þunga áherslu á þau atriði sem ég hef hér nefnt. Menn mega ekki afsaka sig með tímaskorti, a.m.k. ekki eins og brtt. er frágengin af minni hálfu þar sem sjútvrh. getur hugsanlega samið slíka ályktun fyrir jól, alla vega í janúarmánuði og getur fyllilega haft stjórn á veiðunum í janúarmánuði. Við getum valið og samið um að þær skuli gilda til 1. febr. næsta ár ef svo vill verkast. Málið er of stórt til að við föllum í þá gryfju. Í annan stað á hið pólitíska vald varðandi framkvæmdina að vera í höndum ráðh. í einstökum greinum. Stefnumörkunin á að vera í höndum þingsins og þingið á ekki að víkja sér undan því. Það er það sem þessi brtt. gengur út á. Síðan skal ég að lokum einungis ítreka þá ósk sem ég vænti að verði orðið við og mér skilst að forseti hafi gert ráðstafanir til um, að þessi till. og sú till. önnur frá Steingrími Sigfússyni o.fl. sem flutt hefur verið í dag og mætt fyrir fari til umfjöllunar í sjútvn. þessarar deildar eða beggja deilda ef mögulegt er og þar starfi menn með því hugarfari að finna á þessu máli sem bestan flöt, þann flöt sem sé líklegur til víðtækari samstöðu.



Herra forseti. Ég sé að hv. þm. Svavar Gestsson er ekki hér í deild en ég vildi biðja þá sem standa honum hér næst að koma þeim skilaboðum til hans -  En ég held að rétt sé vegna þessa að ég lesi það bréf. Ég held líka að rétt sé að ég lesi bréfið allt en ekki aðeins hluta úr því eins og hv. þm. Svavar Gestsson gerði. Í bréfi ASÍ segir: „Í frv. til l. um breytingu á lögum nr. 81 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, er ráðh. gefið einræðisvald til að ákveða fiskveiðistefnu og stjórn veiða á ákveðnu tímabili. Sambandsstjórn ASI er ljóst að nauðsynlegt er að einhver hafi úrskurðarvald um þessi mál svo fært sé að skipuleggja veiðar og vinnslu með þeim hætti sem aðstæður krefjast hverju sinni. Hins vegar bendir sambandsstjórn ASÍ á að raunhæf fiskveiðistefna verður ekki mótuð nema í samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Því beinir sambandsstjórn ASÍ því til hv. Alþingis að það beiti sér fyrir því að skýrt komi fram í lögunum að ráðh. sé skylt að hafa samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi um framkvæmd laganna. Hér er átt við samtök sjómanna, útgerðarmanna, verkafólks í fiskvinnslu og eigendur fiskvinnslufyrirtækja. Sambandsstjórn ASÍ telur að víðtækt samráð og samstaða allra hlutaðeigandi aðila sé forsenda raunhæfs skipulags veiða og vinnslu og að slíkt samstarf geti, ef vel til tekst, dregið úr hættu á atvinnuleysi.“ Undir þetta ritar Ásmundur Stefánsson. Aðspurðir töldu þessir aðilar, sem ég taldi hér upp áðan, alls ekki óeðlilegt að ráðh. hefði þessi völd með tilliti til þeirra aðstæðna sem nú ríkja. Hins vegar lögðu þeir áherslu á að fulltrúar fiskvinnslufólks kæmu inn í þetta dæmi. Sjútvrh. hefur marglýst því hvað það er sem hann er að meina þegar hann talar um samráð. Sjútvn. tók því till. þessa að ósk nefndarinnar upp. Hún er einmitt í nál. og ég leyfi mér að lesa þann kafla: „Nefndin leggur þunga áherslu á að náið samráð verði haft við hagsmunaaðila um framkvæmd laganna, svo sem tekið er fram í grg., og vill í því sambandi árétta sérstaklega að fulltrúar fiskverkunarfólks verði hafðir með í ráðum.“ Ég vil einnig að gefnu tilefni segja hv. þm. Svavari Gestssyni að ég hef orðið við óskum allra nm. í báðum deildum um að fá til viðræðna við sjútvn. alla þá aðila sem nm. hafa óskað eftir. Það hefur einnig komið hér fram í umr., ég held að það hafi verið hjá hv. ræðumanni Svavari Gestssyni, að hér væri ekkert rætt um rekstrarvanda útgerðarinnar. Sá þátturinn lægi eftir óleystur enda þótt þetta frv. næði fram að ganga. Það fer náttúrlega ekki fram hjá neinum að rekstrarvandi útgerðarinnar eykst með minnkandi afla. Og það er öruggt að það mun hrikta víðar í en aðeins í sjávarútveginum þegar svo fer. M.a. af því er nauðsynlegt að skipuleggja betur en áður hefur verið veiðar og vinnslu og tryggja að sem mest verðmæti fáist fyrir það sem úr hafinu er dregið. Menn verða bara að átta sig á því að skrapdagakerfið er gengið sér til húðar. Nú er ekki lengur fyrir hendi að sækja í aðra stofna en þorskinn, svo sem gert hefur verið á undanförnum árum og skrapdagakerfið hefur byggst á. Allir þeir hagsmunaaðilar sem komu til fundar við sjútvn. utan fulltrúi frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda töldu að miðað við ríkjandi aðstæður væri eina leiðin til varnar að það frv. sem hér er til umr. næði fram að ganga. Ég tel rétt, vegna þeirra umr. sem hér hafa orðið, að þetta komi hér skýrt fram.



Ég þarf sennilega að gera hlé á þessum umr. fljótlega. Í fyrsta lagi hafa sjálfstæðismenn óskað eftir að halda stuttan þingflokksfund. Í öðru lagi stendur til að sjútvn. Nd. komi saman. Hugmynd mín var að reyna að stilla þetta sem skynsamlegast saman. Eins og hv. þdm. vita er búið að dreifa dagskrá fyrir 29. fund og tvö mál komin þar á dagskrá, verðjöfnunargjald af raforku og almannatryggingar. Hugmynd mín var sú að ræða þau mál og síðan að loknum þeim fundi, sem naumast verður langur þar sem ég á varla von á að þar verði mikil umr., að setja þá enn nýjan íund og taka á dagskrá nokkur mát, þ. á m. það mál sem við erum að ræða núna, veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. En sannleikurinn er sá, að ég er að doka við eftir tilkynningu frá formanni þingflokks Sjálfstfl. áður en mér virðist skynsamlegt að koma á þeirri skipan sem ég er nú að greina frá. Eins og ég tilkynnti áðan mun ég nú ljúka þessum fundi og setja nýjan fund og á eftir þeim fundi enn nýjan fund.