Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil taka það fram um fundarhöld í dag, að fundi verður nú haldið áfram til kl. 12. Síðan verður gefið matarhlé 12–13.30 og síðan áfram fundur til 5. Frekari ákvarðanir hafa ekki verið teknar. Forseti telur sér það ekki fært, minnugur þess að hann hefur starfað undir hótunum um lögsókn fyrir brot á vinnuverndarlögum. En ef við eigum óunnin verk þá og ekkert frekara samkomulag hefur verið gert, þá geri ég fremur ráð fyrir því, að þar næsti fundur verði boðaður á mánudag kl. 2.

Matthías Bjarnason (frh.): Herra forseti. Áður en verður haldið áfram ræðunni langar mig að segja aðeins örfá orð út af aths. hæstv. forseta. Ég fagna því, að hann tekur nú tillit til óska og líka til laga sem Alþingi hefur samþykkt um vinnuvernd. Það er manni mikil huggun að heyra að forseti hefur tekið stakkaskiptum í þessum efnum. Skal svo útrætt um það mál. Ég ræddi hér í gær um það ástand sem hefði skapast núna í sambandi við þær miklu karfaveiðar sem eru stundaðar af verksmiðjuskipum frá Sovétríkjunum fyrir utan 200 mílur. Af því að ég sé að hæstv. sjútvrh. er að ganga í salinn og þetta skiptir atvinnulífið og skattlagninguna, sem hér er um að ræða, verulegu máli, þá er auðvitað ekki nóg að segja að menn séu mjög uggandi í þessum efnum, heldur verður jafnhliða að hefja viðræður við þessa þjóð. Ég minni á samning sem gerður var á milli Íslands og Ráðstjórnarríkjanna snemma árs 1978 um samstarfsnefnd sem komið var á milli þessara þjóða til þess að tryggja verndun fiskstofnsins á höfunum umhverfis Ístand, bæði innan okkar landhelgi, sem er okkar mál, en utan við landhelgi, sem er mál þeirra þjóða sem sækja veiðar á þessum svæðum. Við vitum að þessi þjóð er með þeim fremstu í veröldinni sem hafa komist upp á lagið með að fiska í mjög djúpu vatni og hafa eytt til þess miklu fjármagni og vinnu. Því vil ég í þessu tilfelli nota þetta tækifæri heldur en vera að standa hér upp utan dagskrár og spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort það verði ekki ákveðið þegar í stað frá hendi ríkisstj. Íslands að kalla þessa nefnd saman til viðræðna um þetta gífurlega hagsmunamál okkar Íslendinga. Í málefnasamningi eða stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir í sambandi við sjávarútvegsmál: „Fiskveiðar og fiskvinnsla verði samræmd eftir því sem tök eru á, þannig að hagnýting fiskiskipastóls og fiskvinnslufyrirtækja verði sem best. Í þeim efnum verði komið á samstarfi þeirra aðila, sem mestra hagsmuna hafa að gæta um löndun á afla og dreifingu milli staða með það markmið í huga að tryggja jafnan og stöðugan rekstur og atvinnuöryggi þess fólks sem við fiskveiðar og fiskvinnslu starfar.“ Síðar segir: „Lögð verði áhersla á að auka nýtingu hráefnis og draga úr kostnaði, jafnt við veiðar og vinnslu. Gerð verði áætlun um framleiðniaukningu í fiskiðnaði og sérstök áhersla lögð á, að fiskverkunarfyrirtæki nái almennt því marki í hagkvæmum rekstri sem nú þekkist best. Ráðstafanir verði gerðar til þess að beina fjármagni til þessa verkefnis.“ Nú er verið að leggja hér nýjan skatt á þjóðina, á atvinnuvegina. En hvernig reynir ríkisstj. að sinna þessu mikilvæga verkefni sínu? Hvað er gert til þess að fiskvinnslufyrirtækin geti aðlagað störf sín og aukið hagkvæmni? Er verið að bæta fjármagni við til þess að lána í þessu skyni? Nei, ekki aldeilis. Stærsti stofnlánasjóður sjávarútvegsins, Fiskveiðasjóður, er tómur. Greiðslustaða hans er slík að hann kemur ekki til með að greiða eyri í þeim lánsloforðum sem þegar hafa verið veitt til fiskvinnslu í landinu. Hún hefur verið skorin niður í 65 millj. úr 200 millj. og Fiskveiðasjóður getur örugglega ekki greitt þessi lán út og í raun og veru engin von til þess, að það verði hérna megin við áramótin, heldur verður sennilega komið fram á árið 1983. Þetta eru efndirnar í þessum efnum. Hins vegar er fjárfesting í fiskveiðunum upp á hundruð milljóna, fjárfesting sem hefði mátt bíða vegna þess að loðnuflotinn kemur af öllum þunga inn á bolfiskveiðarnar. Þannig er meginstefna þessarar ríkisstj. í framkvæmd. Það er allt þveröfugt við það sem þeir ætluðu sér í upphafi, þessir menn. En það er alltaf haldið áfram í nýrri og nýrri skattlagningu. Þar stendur ekki á þeim. Og af því að hæstv. dómsmrh, er hér viðstaddur langar mig nú að spyrja hann, þar sem hann á sæti í bankaráði Búnaðarbankans, hvort hann telji að Búnaðarbankinn geti tekið á sig þennan nýja skatt án þess að nokkuð verði breytt vaxtakjörum eða þóknun fyrir þjónustu bankans. Telur hæstv. dómsmrh. að með þessu frv. sé verið að leggja þennan skatt á þann hlutann sem kemur á Búnaðarbankann? Telur hann að Búnaðarbankinn eigi einn að yfirtaka þennan skatt? Telur hann að Búnaðarbankinn eigi ekki þess vegna að hækka útlánsvexti sína eða lækka innlánsvexti eða hvort tveggja? Telur hann að þóknun til bankans eigi að vera óbreytt? Þetta væri fróðlegt að heyra frá hendi bankaráðsmanns. Ég sé líka hér inni annan bankaráðsmann. Hann er í Útvegsbankanum. Það er 1. varaforseti þessarar deildar. Ég vil líka spyrja hann, af því að hann er í stjórnarliðinu eins og dómsmrh. og báðir úr kjördæmi Jóns Prímusar, hvort hann telji að Útvegsbankinn geti tekið á sig þennan skatt að öllu leyti, án þess að verði hróflað við útlánsvöxtum til hækkunar eða innlánsvöxtum til lækkunar, og þóknun bankans verið óbreytt. Það er fróðlegt að fá að vita það frá mönnum sem eru með reynslu í þessum efnum, hvað þeir telja, hvort þeir hafi ekki athugað þetta gaumgæfilega áður en þeir léðu máls á að samþykkja þetta frv., áður en annar þeirra lagði fram þetta frv. í nafni ríkisstj. Ég spyr líka hæstv. dómsmrh, að því, hver hann telji að sé munurinn á því að leggja slíkan skatt á viðskiptabanka, ríkisbankana, og að leggja skatt á hin almennu ríkisfyrirtæki í landinu. Hvar á að skilja á milli? Hví á ekki að leggja þá skatt líka á ríkisfyrirtækin? Og þá ætla ég að spyrja hann um Sementsverksmiðju ríkisins þar sem hann á sæti í stjórn. Þykir honum ekki eðlilegt að leggja skatt á Sementsverksmiðjuna? Er hún fær um að greiða slíkan skatt án þess að hækka sementið, eða á að halda áfram leiknum frá því í fyrra að láta Sementsverksmiðjuna taka erlent lán til þess að standa undir hallarekstri? Það kemur einhvern tíma að skuldadögum, en þá verða þessir menn horfnir úr ríkisstj. Þetta væri fróðlegt að fá að vita frá hendi manna sem eru að leggja þennan óskapnað fram og virðast meina það að koma þessu í gegn á sama tíma og þeir gera ekkert í því sem þeir hétu í upphafi þessa stjórnarsamstarfs. Mér finnst vera kominn tími til fyrir þá menn, sem telja sig til Sjálfstfl. í ríkisstj., að láta eitthvað í sér heyra, að vera ekki eins og eitthvert hrúgald í sætunum og bíða alltaf meðan Framsfl. og Alþb. eru að deila um hlutina. Það er aldrei talað um þessa menn, að þeir séu til í ríkisstj. Það er bara sagt að það sé verið á fundum um málin í Alþb. og Framsfl. og þar sé verið að rífast. Þegar einhver lausn hefur fengist í bili á deilum þessara flokka, þá er sagt að það rétt sjáist að þeir dragi andann, þessir þrír. Það er furðulegt að hafa slíka forustu í ríkisstj. og að þjóðfélag gangi með svona lík í lestinni. Ég spyr: Hvenær ætla þessir menn að manna sig upp eða standa upp og segja: Við sitjum ekki í svona óstjórn? Það er undarlegt fólk þetta vinstra fólk, sérstaklega kommarnir. Þegar þeir eru í stjórnarandstöðu er hamast og djöflast á öllu, að allt sé ógert, það sé verið að draga úr framkvæmdum. Það er heimtað að stórauka framkvæmdir á öllum sviðum. Þegar launakröfur voru uppi skrifaði Svavar Gestsson í Þjóðviljann bullsveittur: Af hverju er ekki gengið að kröfum blessaðs launafólksins, verkafólksins í landinu? Því er verið að láta fólkið bíða? Því er verið að kvelja fólk með þessum hætti? En þessir karlar, sem sitja í ríkisstj., þessir karlar, sem stjórna peningamálunum, hreiðra um sig í kerfinu. Þeir hafa það gott, þeir hafa nóga peninga, nóg laun. En af hverju eru þessir menn með fríðindi eins og bílafríðindi? Hvað sagði Þjóðviljinn þegar Geir Hallgrímsson var borgarstjóri í Reykjavík og Birgir Ísleifur: Að sjá þessa broddborgara vera að veiða fyrstu laxana í Elliðaánum. Þarna er þeim rétt lýst. Verkamaðurinn á eyrinni, hafnarverkamaðurinn, fær ekki að fara með stöngina sína upp í Elliðaárnar og veiða fyrir ekki neitt eins og þessir fínu íhaldsmenn. - Jú jú, svo tóku rauðliðarnir við völdunum í Reykjavík með Sigurjón Pétursson í broddi fylkingar. Ein fyrsta mynd á eftir var Sigurjón með stærðarvindil í munninum og laxveiðistöngina í Elliðaánum fyrir ekki neitt. Þannig er allt í pottinn búið hjá þessum rauðliðum. Og þarna vill Framsókn gamla sænga og líður vel, enda á hún fárra kosta völ, sú útlifaða gamla kona. Nú spyr ég hæstv. fjmrh. og heilbrh. - hann er víst ekki kominn á fætur: Hvað á að gera núna í launamálunum á sjúkrahúsunum? Á að flytja dauðveikt fólk út af sjúkrahúsunum núna 10. maí, ríkisspítölunum, og 15. maí út af Borgarspítalanum? Af hverju er ekki samið við fólkið? sagði Þjóðviljinn. Af hverju spyr hann ekki núna: Af hverju er ekki samið við fólkið? Hvað er að núna? Hefur eitthvað komið fyrir eða hafa þeir bara skipt um skoðun? Það er dálítið líkt með kommunum og þessu gíruga vinstra fólki og veiðibjöllunni. Þegar veiðibjallan kemst í fiskúrgang í þróm fiskmjölsverksmiðja étur hún yfir sig og nær ekki fluginu því að hún er svo södd. Sama er að gerast hérna með þessa róttæku vinstri menn. Þegar þeir komast að kjötkötlunum éta þeir yfir sig, og þeir komast ekki einu sinni á fund þó að hann sé ekki auglýstur fyrr en kl. 10. Þeir eru svo saddir. En raunalegast af öllu er að það skuli vera þrír sjálfstæðismenn sem halda þessari ólukku við völd. Meira að segja einn sér það og veit það, en hinir tveir vilja ekki vita það. Hvaða ríkisstj. er það sem hefur farið aðrar eins kollsteypur í efnahagsmálum og núv. ríkisstj.? Hún byrjar á því að viðurkenna að gengið verði að aðlagast framleiðslukostnaði til þess að halda atvinnulífinu gangandi. En svo kemur gamall maður, sem er hættur að fylgjast með tímans rás og efnahagsmálum, á gamlárskvöld 1980 og segir: Við verðum að setja okkur markmið. Markmiðið er 40% verðbólga. Hvað sem það kostar atvinnulífið verður þetta að vera markmiðið. - Þannig var eyðilagður grundvöllur atvinnulífsins sem við erum ekki komnir út úr enn þá og verðum lengi að komast út úr. Svo er gefist upp við þetta, sem eðlilegt er, í byrjun þessa árs. En eftir stendur að það er eftir að rétta af þann mikla halla sem skapaðist af aðgerðum ríkisstj. á árinu 1981. Það er þetta sem er gerð krafa til stjórnarinnar að fara nú að gera eða fara frá ella, sem væri auðvitað miklu happadrýgra fyrir þjóðina að hún gerði. En ekkert á að gera. Eins og ég sagði í gær eru farfuglarnir ýmist komnir eða að koma til landsins, en farfuglar ríkisstj. eru að fara. Það var einn farinn í gær, það eru tveir farnir í dag og sennilega þriðji á morgun og fjórði á sunnudaginn, en svo vita menn ekki um framhaldið. Hvort þeir fara allir veit ég ekki. En ástandið er þannig í þjóðfélaginu að þessi skattaglaða ríkisstj. heldur áfram að leggja byrðar á almenning og atvinnulífið í landinu og láta fínar stofnanir reikna út verðbólguna miðað við vísitöluvörurnar sem alltaf er verið að svindla og ljúga áfram frá mánuði til mánaðar. Verðbólgan heldur áfram, æðir áfram, og hér er Alþingi upptekið af því að rífast um verksmiðjur, um deilur í orkumálum, og allt situr í sama farinu og fyrir ári. Þó að þessar ákvarðanir hafi nú verið teknar er sjáanlegt á öllu að þessum deilum er ekki lokið. Þannig var þessum málum stefnt. Það var reynt að ganga fram hjá stjórnarandstöðunni við allan undirbúning, eins og þessi ríkisstj. hefur gert í flestum tilfellum. Hún hefur verið verst allra ríkisstj. í því að reyna að ganga fram hjá stjórnarandstöðu í veigamiklum málum þar sem stjórnarandstaðan á fullan rétt á að fylgjast með og taka þátt í stefnumótun. En það hefur þessi stjórn ekki viljað því að hrokagikksháttur stjórnarinnar, ákveðinna manna innan hennar, hefur verið með þeim hætti að þetta hefur ekki mátt. Svo er alltaf gripið til þess að íþyngja þjóðinni í sköttum. Þetta frv. er dæmigert fyrir það, að verið er að aukaskattana á almenning, á atvinnulífið, á sama tíma og stöðvaðar eru framkvæmdir til þess að auka hagkvæmni í atvinnulífinu. Árangurinn af þessari stefnu er svo minnkandi þjóðarframleiðsla. Í staðinn fyrir að stefna að aukningu þjóðarframleiðslu er markvisst verið að minnka þjóðarframleiðsluna. Við skulum taka t. d. lítinn samanburð sem sýnir spár á örstuttum tíma. Í haust, þegar við vorum að byrja að vinna að langtímaáætlun í vegamálum í samstarfi við Vegagerðina, var reiknað með spám Þjóðhagsstofnunar um þróun í vergri þjóðarframleiðslu. Í tekjum til vegamála á áætlunartímabilinu var reiknað með í þessari haustspá Þjóðhagsstofnunar að þessi þróun yrði þannig að 2.1–2.4% ættu að gefa 9958 millj. En við endurskoðun á spám Þjóðhagsstofnunar frá 3. mars er þessi tala komin niður í 9533 millj. M. ö. o.: þessi spá, sem bara snertir framlag til vegamála, sem er aðeins 2.4% af þjóðarframleiðslunni, lækkar um 425 millj. á þessu tímabili. Hugsið ykkur lífskjör í þessu landi ef áfram heldur stefna eða stefnuleysi þeirrar ólukku ríkisstj. sem nú situr. Við erum að sigla hraðbyri inn í fátæktina, enda er farið að fara minna fyrir kröfugerðarmönnunum í Alþb. á seinni árum. Það eru líka að þynnast fylkingarnar 1. maí. Það er minnkandi traust á forustumönnum Alþb. og ber ótvíræðan vott um hvert er verið að stefna. En þeir liggja afvelta eins og veiðibjallan. Þeir hafa étið yfir sig. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég taldi nauðsynlegt að rifja upp ástand og horfur í efnahagsmálunum um leið og stjórnarliðið er að myndast við að leggja nýja skatta á þjóðina og er orðið órólegt að geta ekki komist í sumarfrí því að stjórnarandstaðan vill ræða málin og líka ástand þjóðmálanna almennt. Í önnum þingsins á undanförnum vikum í sambandi við stóriðjumál og raforkuframkvæmdir virðist hafa gleymst hjá allflestum þm. þetta mikilvæga mál, efnahagsmálin, sem eru að verða sífellt meira áhyggjuefni. Það eru blikur á lofti. Við getum ekki mörg ár í röð keypt af okkur atvinnuleysið með nýjum erlendum lántökum. Það kemur einhvern tíma að því, ef slíkir menn eiga að ráða, að lánstraust þjóðarinnar verður búið á erlendum mörkuðum, þó að það hafi verið mjög gott þegar þessi ríkisstj. tók við. Áform hennar í sambandi við erlendar lántökur miðað við stjórnarsáttmálann hafa að engu orðið, eins og menn geta séð með því að bera saman stjórnarsáttmálann og það, að nú þegar eru erlendu lántökurnar komnar svo hátt að rúmlega fimmta hver króna af því, sem framleitt er og selt til útlanda, fer til greiðslu afborgana og vaxta af erlendum lánum.



Herra forseti. Hér er til umr. enn eitt skattafrv. núv. hæstv, ríkisstj., hér er einn liðurinn í skattaherferð gegn almenningi. Því hefur verið lýst mjög vel af síðustu hv. ræðumönnum, hvernig þessi bankaskattur kemur óhjákvæmilega til með að bitna á öllum almenningi, fyrst og fremst þeim sem eru viðskiptamenn banka, annaðhvort lánardrottnar eða skuldunautar, því að öllum er ljóst, að viðbótarskattur á innlánsstofnanir hlýtur að verða að greiðast með einhverjum hætti, þessar stofnanir búa ekki til peninga í sjálfu sér. Þær afla fjár fyrst og fremst með mun á útláns- og innlánsvöxtum og enn fremur með ýmiss konar þjónustugjöldum. Ef leggja á aukaskatta á þessar stofnanir, sem hingað til hafa ekki verið reknar með miklum hagnaði, er ljóst, að þeir eiga ekki annars úrkosta en leita eftir auknu fjármagni hjá viðskiptamönnum sínum. Stefna núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið með nokkuð sérkennilegum hætti, og margoft hefur verið bent á það, hvernig sú stefna hefur bókstaflega leitt af sér kjararýrnun þrátt fyrir það að sjávarafli hafi stóraukist. Það kemur í ljós þegar ferill Alþb. í þessari og undanförnum ríkisstjórnum er skoðaður. Verðbótavísitala hefur verið skert 10 sinnum. Gengi íslensku krónunnar hefur margoft verið fellt og þá á ég við formlegar gengisfellingar. Skattaálögur, eins og ég minntist á fyrr, hafa stórlega vaxið. Skattbyrði eignarskatta til ríkisins er nú tvöföld miðað við það, sem hún var 1977, og tekjuskattar eru 50% hærri. Ofan á þetta hefur þensla ríkisútgjalda stórlega vaxið og er nú gífurleg og það sem kannske verra er: greiðslubyrði erlendra lána hefur aldrei verið meiri. Stór hluti erlendra lána er nú notaður til þess fyrst og fremst að halda ríkisútgjöldunum gangandi, þeim eyðsluútgjöldum sem stofnað hefur verið til. Á sama tíma hefur fjárfesting í atvinnulífinu dregist saman og íbúðabyggingum fækkað. Þetta hvort tveggja hlýtur að vera afleiðingin af þeirri stefnu sem fylgt hefur verið, þeirri stefnu að eyða áður en aflað er, þeirri stefnu að vanrækja að byggja upp atvinnuvegina sem hljóta þó að vera undirstaðan, því að án arðbærs atvinnurekstrar er útilokað að hér sé hægt að halda uppi því menningarlífi sem við Íslendingar höfum kosið okkur að halda uppi, og þá á ég við á sviði mennta- og menningarmála, félagsmála og heilbrigðismála. Eins og allir hljóta að átta sig á er útilokað að standa undir kostnaði við slík útgjöld nema því aðeins að til séu fyrirtæki í landinu sem veiti mönnum atvinnu og séu rekin með ágóða sem annars vegar hlýtur að standa undir launum almennings og hins vegar undir þeim skattgreiðslum sem eru grundvöllur þess, að við getum lifað hér menningarlífi. Nú í lok þessa þings er enn á ný höggvið í sama knérunn hvað þetta varðar. Enn á ný er leitað til almennings og nú í því skyni að skattleggja almenning með þeim hætti að sem fæstir taki eftir og telji að þeir séu að greiða allt annað en skatt til ríkisins. Nú er farin sú leið að leggja skatt á bankastofnanir, innlánsstofnanir, og láta líta svo út að það séu þær fyrst og fremst sem séu að greiða þessi gjöld fyrir eigin rekstur, en ekki að þarna sé dulbúin leið fyrir ríkisvaldið til þess að ná sér í meira fé en það hefur nú þegar til umráða. Þetta rifjar upp fyrir mér að þegar menn fara til útlanda og þurfa að fara í banka til þess að fá erlendan gjaldeyri og borga með innlendum krónum verða þeir að greiða þar ákveðinn skatt sem sjálfsagt flestir halda að fari inn í bankakerfið sjálft. En þegar betur er skoðað og menn líta í fjárlagafrv. kemur það sanna í ljós, að það er ríkisvaldið sem tekur þennan skatt og færir hann beint í ríkissjóð. Með þessum hætti og fjölmörgum öðrum gerir ríkisvaldið í því að ná sér í fjármuni og helst með þeim hætti að sem fæstir taki eftir því og geti þá ímyndað sér að það sé verið að greiða til allt annarra þarfa. Bankaskatturinn, sem hér er til umr., er að sjálfsögðu liður í þessari skattheimtustefnu ríkisstj., og það er athyglisvert, þegar athugað er hve skattar hafa hækkað á nokkrum undanförnum árum, að uppgötva það, að skattbyrði á föstu verðlagi miðað við árið í ár er nú miklum mun meiri en var fyrir 4 árum, sé árið 1978 tekið til viðmiðunar. Það er ekki víst, að allir átti sig á því, að á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að íslenskur almenningur greiði í einu eða öðru formi meira en einn milljarð nýkr. umfram það sem almenningur þurfti að leggja á sig árið 1978. Þetta er sú hækkun sem hefur orðið frá hausti 1978 og fram á þetta ár. Er þá látið staðar numið og ekki talið það sem hæstv. ríkisstj. gæti látið sér detta í hug á næstu mánuðum, en hugmyndaflug hennar virðist vera óþrjótandi þegar leitað er skattstofna í einhverri mynd. Á því tímabili, sem ég var að nefna, hafa eignarskattar einstaklinga hækkað um 53 millj., og hér er ég að vitna til tekjuáætlunar fjárlaganna eins og þau voru samþykkt. Hækkun tekjuskatta á einstaklingum er 368 millj. Til frádráttar, svo að allt sé tekið til, lækkuðu sjúkratryggingagjöld um 126 millj. þannig að nettóhækkun á eignar- og tekjusköttum einstaklinga á þessu tímabili eru 295 millj. Söluskattur var hækkaður um 2% haustið 1979. Þá var reyndar núv. hæstv. viðskrh. fjmrh., en núv. hæstv. fjmrh. var þá menntmrh. Þessi hækkun er á verðlagi yfirstandandi árs 256 millj. Vörugjald hækkaði um 6% á sama tíma. Á verðlagi yfirstandandi árs þýðir það 107 millj. Gjald á ferðalög, sem tæpt var á hér áður, er samkv. fjárl. 47 millj. Enn þá er gert ráð fyrir innflutningsgjaldi á sælgæti. Ef ég man rétt er það 3 millj. Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði; sem vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar fann upp til þess að leggja verðbólguna að velli, er 32.1 millj. Það hefur verið rifjað upp í þessum umr., að tveir framsóknarráðherrar hafa lýst yfir að þeir séu andsnúnir þessum skatti. Allt kemur fyrir ekki, hann er lagður á. Í því sambandi má rifja það upp, að skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði var auðvitað fyrst og fremst lagður á á sínum tíma til að koma í veg fyrir það, eins og því var lýst, að verslunarfyrirtæki gætu tekið til sín verðbólgugróða og sett hann í steinsteypu og gler. Þetta var liður í herferð stjórnvalda til að koma í veg fyrir að fyrirtæki tækju fjármagn út úr bankakerfinu á lágum vöxtum, byggðu fyrir það húsnæði sem hægt væri að selja eftir ákveðinn tíma þannig að þessir fjármunir hefðu rentað sig samkv. byggingarvísitölu. Tæpu ári síðar eru samþykkt lög, Ólafslög svokölluð, sem gera ráð fyrir að farið sé eftir svokallaðri raunvaxtastefnu eða hávaxtastefnu, sem auðvitað hlaut að þýða að slíkt ævintýri eins og að taka bankalán og byggja fyrir það gat ekki borgað sig, enda er hægt að sýna fram á að markaðsverð á húseignum hefur ekki hækkað jafnmikið og fjármagn gerir á þeim vaxtakjörum sem nú eru ríkjandi. Þrátt fyrir allt þetta er áfram haldið með skatta á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og atvinnuvegunum þannig mismunað þrátt fyrir gefin loforð og margfaldar yfirlýsingar um að nú skulu jöfnuð starfsskilyrði atvinnuveganna. Hækkun á verðjöfnunargjaldi á raforku var 6% á þessum sama tíma. Slík hækkun gefur af sér 28.5 millj. kr. Þá hefur skattahækkun á bensín umfram verðlagsbreytingar orðið 217 millj. Hér er verið að tala um hækkanir umfram fast verðlag, eingöngu þær hækkanir sem hafa orðið umfram fast verðlag, og það eru skattar sem renna beint í ríkissjóð. Hér er verið að ræða um tölur sem ríkissjóður fær. Hér er verið að sýna fram á hvernig ríkissjóður nærist á því þegar olíufurstarnir í Kreml og olíufurstarnir í Arabalöndunum hækka verð á olíu og bensíni. Orkujöfnunargjald var lagt á ofan á söluskattsstofninn. Það gefur 191 millj. kr. í ár. Svo hælir hæstv. ríkisstj. sér af því, að það sé verið að jafna hitunarkostnað, þótt aðeins hluti af þessum skatti sé notaður til þess arna. En öllum er kunnugt að stærsti hluti þessa skatts, sem átti að fara til orkumála, hefur farið beint í ríkissjóð til allt annars heldur en til var stofnað. Þá hefur verið lagt á sérstakt gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, 13.5 millj. Hv. þm., þ. á m. hv. þm. sem eiga sæti í fjvn., og af því að hér situr í salnum hv. 1. þm. Vesturl., - þeir þekkja hvílík ánægja er með Framkvæmdasjóð aldraðra og hvort slíkur sjóður hafi ekki uppfyllt allar þær vonir, sem til hans voru gerðar og hvort sú stefna að leggja á sérstakan skatt með þessum hætti sé ekki því máli til framdráttar. Hann getur spurt kjósendur sína á Vesturlandi þessarar spurningar. Ég er ekki viss um að hann hafi tekið í höndina á ráðh. og þakkað honum fyrir hvernig úthlutað var úr þessum sjóði. En það er önnur saga og kannske saga sem hv. 1. þm. Vesturl. getur sagt, ef hann hefur kjark til, í ræðustól síðar í þessum umr. Því miður gefst ekki tækifæri til að ræða um Framkvæmdasjóð aldraðra sérstaklega nú á þessu þingi því að ráðh. hefur nánast alræðisvald um úthlutun úr þeim sjóði þótt skylt sé að hafa samráð við fjvn. um hana. Þá hafa markaðar tekjur, sem teknar eru í ríkissjóð, hækkað umfram verðlag frá árinu 1978 um 61 millj. kr. Samtals gerir þessi skattareikningur 1 milljarð 252 millj. kr. En þá ber að taka til greina það sem hefur orðið til lækkunar, og það er fyrst og fremst niðurfelling söluskatts af matvöru haustið 1978, sem mun gera á verðlagi yfirstandandi árs 224 millj., og loks lækkun tolla og aðflutningsgjalda, sem er 97 millj., gæti verið heldur hærri tala miðað við síðustu aðgerðir í þeim efnum. Niðurstöðutala reikningsins, eins og hann stendur núna og ég hef verið að gera grein fyrir, er þá 931 millj. kr. En hér er ekki öll sagan sögð, því að frá því að þessi reikningur var gerður upp og fjárlög voru til afgreiðslu hefur það gerst, að sett hefur verið á tollafgreiðslugjald sem hækkar niðurstöðutölur þessa reiknings talsvert. Og þegar rætt er um tollafgreiðslugjald er kannske ástæða til að rifja það upp, að í svokallaðri skýrslu ríkisstj. um efnahagsmál, sem dreift var hér á hv. Alþingi í lok janúarmánaðar og var til umr. hér á Alþingi, örlar á þeirri hugmynd, að hægt sé að leggja á tollafgreiðslugjald svokallað vegna þess - ég undirstrika: vegna þess að það sé í ráði að breyta lögum, koma með frv. um svokallaða tollkrít. En tollkrít eða greiðslufrestur á aðflutningsgjöldum er baráttumál sem lengi hefur verið til umr. hér á þingi og a. m. k. tvívegis ef ekki þrívegis hafa þm. úr röðum sjálfstæðismanna lagt fram frv. þess efnis. Vorið 1980 kom í þennan ræðustól á hv. Alþingi hæstv. forsrh. og lýsti yfir að haustið 1980 mundi verða lagt fram frv. um tollkrít. Hæstv. fjmrh. kom á sama tíma í þennan ræðustól, tók að vísu ekki jafnmikið upp í sig og hæstv. forsrh., en gaf til kynna að að þessu máli yrði unnið strax þá um sumarið. Staðreyndir málsins liggja nú fyrir. Það eina, sem hefur gerst, er að lagt hefur verið á tollafgreiðslugjald til þess að mæta útgjaldaauka ríkissjóðs, ef svo má að orði komast, vegna tollkrítarinnar, án þess að ríkisstj. hafi sýnt minnstu tilburði í þá átt að koma tollkrítarfrv. áfram. Þrátt fyrir marggefin loforð hefur hæstv. fjmrh. gersamlega svikið í þessu máli. Hann hefur komið hér í ræðustól og sagt það sem hann hefur engan veginn getað staðið við. Og það sem verra er, a. m. k. að sumra áliti, er að hann hefur gert ummæli forsrh. þjóðarinnar að ómerkum ummælum. Á þessu tekur hæstv. fjmrh. fulla ábyrgð. Hann hefur krafist þess, að formaður fjh.- og viðskn. Ed., sem er formaður í þingflokki Alþb., neiti að afgreiða tollkrítarfrv. úr nefnd. Þetta er samsæri þessara tveggja manna sem fyrst og fremst sáu að með tollkrítarhugmyndinni var hægt að leggja aukaskatta á íslenskan almenning. Tollafgreiðslugjald var lagt á og auðvitað er það skattur sem bitnar á öllum almenningi þótt hann sé falinn með þessum hætti í vöruverðinu. Þetta eru þung orð sem hér eru látin falla í garð þessara tveggja manna. En það er rétt og nauðsynlegt að það komist til skila til þeirra fjölmörgu sem hafa barist fyrir þessari bót sem hlýtur að verða á verslunarháttum Íslendinga, að hið sanna fái að koma í ljós og mönnum sé gert ljóst að það er hæstv. fjmrh. og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem bera ábyrgð á því, að þetta mál nær ekki fram að ganga. Til viðbótar og til þess að kóróna afskipti hæstv. fjmrh. af þessu máli má segja frá því enn fremur, að þá skýrslu, sem gefin var út í sept. 1981 og ég held á hér, skýrslu þar sem birtar eru tillögur til fjmrh. um greiðslufrest á aðflutningsgjöldum, geymdi hæstv. fjmrh. tryggilega í skúffu sinni um margra mánaða bil, þótt það stæði skýrum stöfum í þessari skýrslu að formaður nefndarinnar, sem var tilnefndur af hæstv. fjmrh., segði á nefndarfundi þessarar nefndar um tollamál, sem starfaði að þessum málum, að það væri ætlast til að starfinu lyki þá um sumarið, sumarið 1981, því að það væri ætlun ríkisstj. að leggja fram frv. á haustdögum, það væri nauðsynlegt að það fengi lagagildi um s. l. áramót því að það væri svo mikils virði fyrir ríkissjóð að hægt væri að dreifa kostnaðinum á tvö ár. Hvar eru efndirnar hjá hæstv. fjmrh. í þessu máli? Það er eðlilegt, þegar verið er að leggja skatta á innlánsstofnanir, nýja skatta ofan á tollafgreiðslugjaldið sem rann í gegnum Alþingi fyrr á þessu þingi, að þá sé spurt að því, hvar þær bætur séu sem mátti lesa út úr stjórnarsáttmálanum varðandi innflutningsverslunina. Hvers vegna er ræða hæstv. forsrh. hér á hinu háa Alþingi gerð ómerk? Hvernig stendur á því, að hæstv. fjmrh. kemur í veg fyrir það með afskiptasemi sinni í nefnd í Ed. að hægt sé að afgreiða þetta mál? - Nú hristir hæstv. fjmrh. höfuðið. Að vísu sé ég það, en heyri ekki, eins og sagt var um annan ágætan ráðh. úr þessum ræðustól. En þá spyr ég: Hvernig stendur á því að formaður þingflokks Alþb. afgreiðir ekki þetta mál úr nefnd? - Og nú hristir hæstv. fjmrh. enn þá höfuðið og það er áreiðanlega yfir þeim ósköpum, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skuli ekki vinna þetta mál almennilega í nefndinni. Vonandi hristist samt höfuðið ekki af hæstv. fjmrh., þó að yfir þeim ósköpum, sem sá þm. stendur að, sé eðlilegt að menn geti hrist lengi og mikið á sér höfuðið. Þetta var, herra forseti, um nokkra þá skatta sem hæstv. fjmrh. í núv. ríkisstj. hefur staðið að, annaðhvort sem fjmrh. eða sem ráðh. í ríkisstj. sem hann hefur borið ábyrgð á. Ég taldi nauðsynlegt að þetta yrði rifjað upp rækilega hér, þegar enn á ný er sóst eftir því að leggja skatta á íslenskan almenning. Ég minntist áður á svokallaða efnahagsskýrslu ríkisstj. sem var lögð fram á Alþingi í vetur og umr. urðu um. Áður en ég vík frekar að þeirri skýrslu, en það er einmitt bankaskatturinn sem fyrst er nefndur í þeirri skýrslu, tel ég nauðsynlegt að það komi fram varðandi skattamál, að til viðbótar tekju- og eignarsköttum á almenning, sem ég hef talið upp hér í nokkuð löngu máli til þess að gera því rækilega skil, bætist það, að skattvísitalan í fjárl. tekur ekki mið af hækkun launa milli ára. Bara vegna þessa atriðis, aðeins á þessum grundvelli fær ríkisstj. milli 25 og 30 millj. í ríkissjóð. Talið er að laun á milli áranna 1980 og 1981 hafi hækkað um u. þ. b. 53%, en samkv. fjárlögum er aðeins gert ráð fyrir að þessi hækkun hafi orðið 50%. Með óbreyttum álagningaraðferðum fást á föstu verðlagi - takið eftir - 25–30 millj. kr. í ríkissjóð umfram það sem mætti reikna með. Á þetta hefur lítið verið minnst. Hér þarf enga lagabreytingu. Hér þarf ekkert frv. að koma fram á hinu háa Alþingi. Þetta fólst aðeins í lítilli þriggja stafa tölu í einni grein fjárlagafrv. sem fáir tóku eftir og hafði reyndar litla þýðingu þá, því að þá átti eftir að reikna nákvæmlega þær forsendur sem sú tala byggðist á. Nú þekkjum við þessar tölur. Nú vitum við hver launahækkun varð á milli áranna 1980 og 1981. Nú er öllum ljóst að bara með því að ákveða skattvísitöluna sjálfa er um að ræða auknar álögur. Það er einn milljarður og fast að 100 millj. kr. til viðbótar þeim sköttum, sem voru lagðir á almenning 1978, sem nú leggjast á þennan sama almenning fjórum árum síðar. Þetta er sú breyting sem orðið hefur á valdaferli núv. hæstv. ríkisstj. og þeirrar vinstri stjórnar sem á undan henni sat. Þetta er sú staðreynd sem verður að koma fram. Þetta er sú forsenda sem við verðum að ræða þetta mál á þegar nú enn á ný er efnt til skatta á almenning. Ég minntist, herra forseti, á það áðan, að það hefði verið rætt fyrr í vetur á þingi um efnahagsstefnu ríkisstj. þegar stjórnin lagði fram skýrslu sína um efnahagsmál. Það er kannske að bera í bakkafullan lækinn að gera meira grín en þegar hefur verið gert að svokallaðri efnahagsstefnu ríkisstj., en mér finnst vera ástæða til þess þegar auglýst er á hverjum degi í fjölmiðlum að ríkisstj., Seðlabankinn, bjóði betri vexti en aðrir aðilar í þjóðfélaginu, að það sé gerð nokkur grein fyrir því, hvernig stefna hæstv. núv. ríkisstj. hefur leitt til þess, að allt fjármagn, sem er á lausu í þessu þjóðfélagi, sogast til ríkisins. Það er reyndar stórkostlega fyndið að sjá það í þessari skýrslu, að þar sé sagt að áherslan hvíli á aðhaldsstefnu í útlánum til almennings, einmitt vegna þess að aðhaldið nær ekki lengra en til þess, að almenningur og fyrirtæki geta ekki tekið lán, þau fá ekkert til sín, en fyrir ríkissjóði eru allar gáttir opnar. Í kaflanum um peningamál í þessari skýrslu ríkisstj. segir á þessa leið, með leyfi forseta: „Með sérstökum aðgerðum í peningamálum mun ríkisstj. reyna að tryggja að þessi þáttur efnahagslífsins stuðli að auknu jafnvægi og hjöðnun verðbólgu. Áætlanagerð um peningamál verði notuð í því skyni að þróun helstu peningastærða miðist við þann ramma sem efnahagsstefna og markmið ríkisstj. myndar.“ Ég efast um að nokkur maður, sem hér er inni, hafi skilið hvað í þessu fólst, því að þetta er óskiljanlegt, þessi texti sem kemur úr þessari rammagerð hæstv. ríkisstj. Síðan segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Aðhald í peningamálum verði aukið með ýmsum ráðstöfunum og látið ná til allra þátta sem áhrif hafa á þróun útlána og peningamagns. M. a. verði sveigjanlegri bindiskyldu beitt í þessu skyni. Lagt verði að innlánsstofnunum að gæta ítrasta aðhalds í í útlánum þannig að þau verði í samræmi við efnahagsstefnuna.“ Með þessum orðum, herra forseti, er verið að vara við því að lána einstaklingum og fyrirtækjum. Hér er um að ræða orðsendingu hæstv. ríkisstj. til bankakerfisins um að hætta útlánum til einstaklinga og fyrirtækja. Síðan segir, með leyfi forseta: „Unnið verði að því að draga úr fjármagnskostnaði, m. a. með lækkun vaxta í samræmi við hjöðnun verðbólgu.“ Hefur nokkurn tíma nokkur heyrt þetta áður? Ég spyr. Og loks segir, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir nýrri lagasetningu um meðferð hagnaðar Seðlabanka Íslands.“ Þetta er auðvitað dúsa upp í Alþb. sem telur Seðlabankann vera óþrjótandi gullnámu, eins og kom greinilega fram í umr. fyrr á þessu þingi þegar sækja átti gull í greipar Seðlabankans. Eins og sjá má er á ferðinni í þessari efnahagsskýrslu ríkisstj. fyrirheit um lægri vexti og yfirlýsing um aukið aðhald. En þegar við skoðum þetta betur, jafnvel með hliðsjón af textanum í þessari sömu efnahagsskýrslu, kemur annað í ljós, því að aðhaldið nær ekki til ríkisins. Og þá leyfi ég mér að lesa hluta úr texta sem fjallar um erlendar lántökur, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Ráðstafanir verði gerðar til þess að draga úr erlendum lántökum.“ Eins og allir vita er hæstv. núv. fjmrh. Íslandsmeistari í þeirri grein. - „Í því skyni verði leitað samkomulags við viðskiptabankana um aukna þátttöku innlendra lánastofnana í fjármögnun framkvæmda.“ Sem sé: Í kaflanum um peningamál var talað um aukið aðhald, en nú á að fá peninga hjá viðskiptabönkunum til að komast hjá erlendum lántökum sem ríkisstj. þarf á að halda, m. a. til að greiða niður hallarekstur á opinberum fyrirtækjum. Aukið aðhald nær ekki til ríkisins. En hæstv. ríkisstj. ætlar ekki eingöngu að fá lán í bönkum því að einmitt í fjáröflunarkaflanum er getið um þann svokallaða bankaskatt sem hér er til umr. Þar segir að lagður verði skattur á banka og sparisjóði. Það er einmitt á grundvelli þessara ummæla í efnahagsskýrslu ríkisstj. sem það frv., sem hér er til umr., var lagt fram á sínum tíma. Hér ætlar ríkisstj. að skattleggja bankana, og eins og margoft hefur komið fram í þessum umr: eru það auðvitað sparifjáreigendur og lántakendur, viðskiptamenn bankanna, sem hljóta endanlega að þurfa að standa skil á þessum skatti. Það er athyglisvert í sambandi við þetta að kynna sér hvaða hugmyndir aðrar hæstv. ríkisstj. hefur um bankakerfið í landinu. Ríkisstj. hefur nefnilega ákveðið að sækja peninga með öðrum hætti til bankakerfisins, og kannske það sé gert á grundvelli svokallaðs aðhalds í útlánum, en í þessari skýrslu segir á öðrum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Teknar verði upp viðræður við banka- og sparisjóði um lengingu lána húsbyggjenda og íbúðareigenda með skuldbreytingu svipaðri þeirri sem framkvæmd var á síðasta ári.“ Aðhaldsstefna ríkisstj. er m. a. sú, að enn á ný eigi að ganga í bankana og láta lánastofnanir fjármagna lán til húsbyggjenda vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur svikist um að fjármagna húsbyggingakerfið eins og henni ber skylda til, með því m. a. að taka launaskattinn, sem renna á til húsbygginga, og láta þann launaskatt í ríkissjóð og nota hann þar til allt annars. Hæstv. ríkisstj. ávísar bara á bankakerfið, og meira að segja gerðist það hér á þingi í vetur, að hæstv. félmrh., æðsti maður húsnæðismála á Íslandi, yfirmaður þessara mála, sá maður sem tekur ábyrgð á þeim, leyfir sér að koma í ræðustól á hv. Alþingi og segja: „Það gengur svona illa í húsbyggingarmálunum eingöngu vegna þess að bankarnir vilja ekki lána meira.“ Þetta er maðurinn sem stendur fyrir einhverjum stórkostlegasta þjófnaði sem um getur hér á landi: Að taka launaskatt, umsamið gjald á milli atvinnurekenda og launþega sem átti að renna til húsbygginga, og nota það í allt öðru skyni, m. a. til þess að greiða niður vörur sem er ódýrt að greiða niður, - ekki til þess að almenningur fái vörur á lægra verði, heldur til þess að sjá til þess, að launþegar í þessu landi fái ekki umsamdar verðlagsuppbætur. Blekið var varla þornað af efnahagsskýrslu ríkisstj., sem ég hef verið að vitna til, þegar ríkisstj. tók upp á því að auglýsa ný skírteini ríkissjóðs til sölu með hærri vöxtum eða 3.5% ofan á byggingarvísitölu. Nú má spyrja: Hvar heldur hæstv. ríkisstj. að þessir peningar hafi legið? Stendur hæstv. ríkisstj. í þeirri meiningu, að fólk geymi peninga undir koddanum eða undir dýnunni í rúminu hjá sér? Ef svo er, þá held ég að hún vaði reyk. Auðvitað liggur það fjármagn, það litla fjármagn sem almenningur getur lagt til hliðar, fyrst og fremst í bankakerfinu, hjá innlánsstofnunum. Það, sem hlýtur að gerast þegar ríkisstj. keppir með þessum hætti á fjármagnsmarkaðinum, er að almenningur tekur út þá peninga, sem hann á hjá lánastofnunum, og kaupir fyrir þá skírteini, gerir þannig samning við ríkið um að fá hærri ávöxtunarkjör og lætur ríkisstj. fá sína peninga. Þetta ofan á allt annað verður til þess að ríkið sogar til sín fjármagnið. Það er þess vegna bókstaflega sprenghlægilegt að heyra af vörum hæstv. ráðh. að nú sé talað um vaxtalækkanir, nú eigi að lækka vexti í þjóðfélaginu, í bankakerfinu, á sama tíma og hæstv. ríkisstj. stendur að því að hækka vextina. Auðvitað gerðist það strax í kjölfarið af þessari ákvörðun, að aðrir aðilar í þjóðfélaginu, þ. á m. Framkvæmdasjóður, hækkuðu að sjálfsögðu sína vexti til samræmis við þetta. Og ákvarðanir voru teknar annars staðar, þ. á m. í lífeyrissjóðakerfinu, sem auðvitað fór fram á hærri vexti fyrir það fjármagn, sem var lánað í húsnæðislánakerfið, en það leiðir auðvitað af sér að það verður enn þá meiri skortur á lánsfé þar en áður nema lögum verði breytt og vextir hækkaðir af húsnæðislánum frá því sem nú er. Allt þetta, sem ég nú hef lýst, leiðir til þess, að ríkið sogar til sín það fjármagn sem til er á fjármagnsmarkaðinum. Nú efast ég ekkert um að ýmsir telji þetta vera góða stefnu. Ég er t. d. handviss um að hæstv. fjmrh. þykist vera að þjóna sínum hagsmunum og sinni hugsjón með því að draga fjármuni til ríkisins. Ég efast ekki heldur um það, að formaður Alþb., hæstv. félmrh. Svavar Gestsson, er að þjóna sinni stefnu og sínum hugsunum með þessum hætti. Þessir tveir menn hafa það nefnilega að stefnumiði, að það eigi að taka allt fjármagn til ríkisins og það séu skrifstofumenn í ráðuneytum og stjórnmálamenn í ríkisstj. sem eigi að hafa vit fyrir almenningi og almenningur eigi ekki að hafa fjárræði hér á landi, það séu aðeins þeir sjálfir og þeirra menn í rn. sem hafi vit á slíkum málum. Til þess að þjóna slíkri stefnu er auðvitað bankaskattur eðlilegur, þetta er skattviðbót ofan á þann einn milljarð nýkr. eða áttunda hluta allra ríkisútgjaldanna sem skattar hafa hækkað frá 1978. Það verður að skilja slíka hluti með tilliti til þess bakgrunns, sem unnið er út frá. En ég verð að segja það, að öðrum - og ég hélt að þeir fyrirfyndust í öllum öðrum flokkum hér á landi en Alþb., - þeim sem vilja að einstaklingarnir sjálfir, að fyrirtækin, að félög einstaklinga, heimilin, hefðu eitthvert vald á sínu fjármagni og fengju að ráðstafa því að vild, - þeim hlýtur að óa við þessari stefnu. Þess vegna er stórkostlega undarlegt að þeir, sem starfa með Alþb. í núv. hæstv. ríkisstj., skuli ekki reyna að hafa áhrif á hæstv. fjmrh. í því skyni að hann hætti þessari skattaofsókn sinni á hendur almenningi. Nú kann einhver að segja: Skiptir þetta nokkru máli? Hefur ekki hæstv. ráðh. staðið sig vel? Hefur hann ekki verið að skera niður ríkisútgjöldin? Það hefur hvergi komið fram og hefur aldrei komið fram í umr. á Alþingi hvers konar niðurskurð þar er um að ræða. Það hefur ekki verið rifjað upp, að stór hluti af þessum niðurskurði felst í frestum til næsta árs. Mikill hluti þess niðurskurðar, sem hæstv. fjmrh. boðar, felst í því t. d. að geyma haustlán fyrir námsmenn sem auðvitað verður að greiðast á næsta ári. Sem sagt: Niðurskurður hæstv. fjmrh. byggist á því að ýta hlutunum til og láta þann mann, sem tekur við af honum í embætti, taka við þeim búsifjum sem þetta skapar, því að auðvitað veit hæstv. fjmrh. að hann situr ekki í sinni stöðu sem fjmrh. á næsta ári. Hann er að yfirgefa þessa ríkisstj. Eins og Alþb. hefur verið að haga sér að undanförnu er ljóst, að Alþb. ætlar sér ekki að sitja lengi í þessari ríkisstj. Alþb.-menn þora ekki að sitja lengi í þessari ríkisstj. Þeir vita að það eru að koma kosningar þar sem þeir koma til með að stórtapa. Þeir eru að undirbúa það, eins og konan frá Lundi sagði í blöðunum um daginn, að geta farið úr ríkisstj. til þess að geta staðið við hlið verkalýðsins, eins og þeir segja stundum í hátíðarræðum. Það er þetta sem þessir menn eru að undirbúa, og það er þess vegna sem þeir haga sér svona í ráðherrastólunum. Við skulum þess vegna ekkert undrast það, þótt niðurskurður hæstv. fjmrh. gangi bara út á að láta næsta mann, sem tekur við af honum, borga allan brúsann. Það kemur engum á óvart, hvernig Alþb.-menn haga sér í ráðherrastólunum, miðað við það ástand sem er að skapast í þjóðfélaginu þegar allir hafa séð í gegnum þennan flokk og eru að gefast upp á honum og sjálfir foringjar flokksins mega vart vatni halda af ótta við skoðanakannanir Dagblaðsins og Vísis, eins og rækilega var minnt á hér í gær í umr. og eins og kom fram í viðtali formanns þingflokks Alþb. sem hann átti við Dagblaðið og Vísi og lýsti yfir þungum áhyggjum forustumanna Alþb. yfir þeirri þróun sem átt hefur sér stað í skoðun almennings á stjórnmálaflokkunum. Herra forseti. Það er alveg ljóst að núv. ríkisstj. getur ekki náð markmiðum sínum í verðbólgu- og efnahagsmálum. Aðeins til þess að undirstrika þetta vil ég minnast á það, að í þeirri efnahagsskýrslu ríkisstj., sem er grundvöllur að þeim bankaskatti sem við erum að ræða hér í dag, kemur skýrt og greinilega fram að ríkisstj. hefur að meginmarkmiði að verðbólga á yfirstandandi ári, frá áramótum til áramóta, skuli vera 35%. Til viðbótar þessu er sagt að á síðari hluta ársins skuli verðbólguhraðinn vera kominn niður í 30%. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að verðbólgan á að fara úr þeim 40–50%, sem hún hefur verið í á undanförnum árum og stendur í í dag, niður í 30–35%. Þetta væri vissulega hægt ef nægir peningar væru til í ríkissjóði til þess að greiða niður varning í landinu í því skyni að halda launum niðri. En það er ekki hægt lengur. Það er ekki lengur borð fyrir báru. Ríkisstj. hefur með skattofsóknum sínum tekið þá peninga sem hún hugsanlega getur tekið í því skyni að greiða niður verðlag. Ef við nú reiknum út hvað þurfi að gerast á síðari hluta ársins til þess að hægt sé að ná markmiði ríkisstj., þá komumst við fljótlega að raun um það, - og við skulum gefa okkur þær forsendur að ekki verði samið um neina kauphækkun og það verði óbreytt viðmiðunarvísitala, - þá komumst við að raun um að það þarf að skerða laun hvorki meira né minna en um 8–10%. Getur einhver ímyndað sér að Alþb., stjórnmálaflokkur sem kennir sig við verkalýðinn og þykist a. m. k. í orði kveðnu standa við hlið verkalýðsins, hafi uppburði í sér að endurtaka þá sögu, sem gerðist í upphafi s. l. árs, að skera niður verðbætur um 8–10%? Hefur einhver trú á því hér inni, að hæstv. félmrh. hafi þrek og þor til þess að standa upp og segja: Við skulum skera niður laun um 8–10% í nafni - ja, hvað kalla þeir það: „jafnra skipta“, að mig minnir? Hefur nokkur maður trú á því, að hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. sem foringjar Alþb. þori enn á ný að standa fyrir slíkum aðgerðum? Ég held ekki. Ég held að það, sem kemur til með að gerast á þessu ári, sé að hæstv. forsrh., sem hefur verið eins konar sáttasemjari í þessari ríkisstj., mistakist að ná samningum á milli Framsfl., sem hefur niðurtalningu á stefnuskrá sinni, og Alþb., sem þykist standa við hlið verkalýðsins, a. m. k. þegar hentar að segja svo, í verðbólgumálunum, því að Alþb. er nákvæmlega sama um verðbólgumálin. Alþb. vill gjarnan viðhalda verðbólgunni hér á landi, þó að ekki væri til annars en að geta sagt: Framsfl. tókst ekki að telja niður verðlag. - Þetta verður hv. 1. þm. Norðurl. v. að hafa í huga. Þegar hann fer heim í hérað og þarf að berjast til að ná þeim fáu atkv. sem hann á þar eftir enn þá, smala þeim saman, sem kannske verður um svipað leyti og göngur og réttir í haust, þá verður hann að hafa það í huga, að Alþb. stefnir að því að gera lítið úr hugmyndum Framsfl., sýna fram á að niðurtalningin var bara orð sem enginn gat efnt.  Herra forseti. Ég hef farið nokkuð vítt og breitt um skattamál og efnahagsmál til þess að rifja upp forsendur fyrir þeim bankaskatti sem nú er verið að reyna að leggja á þjóðina. Ég hef talið mér skylt og nauðsynlegt að sýna þetta mál á þessum breiða grundvelli til þess að hægt sé að átta sig á því, að hér er aðeins um enn eitt skrefið að ræða í átt til þess að safna öllum fjármunum, sem til eru á lausu í þessu þjóðfélagi, í ríkishítina, til þess að stjórnmálamenn geti farið með öll völd í þessu þjóðfélagi og almenningur hafi sem minnst til ráðstöfunar. Þetta er sú stefna sem þeir fylgja sem telja að þeir einir sem hafi vit á fjárfestingu, þeir einir sem hafi vit á því, hvernig fara eigi með peninga, það séu þeir sem sitja við stjórnvölinn, ekki síst ef þeir eru í réttum flokki. Þetta er miðstýringin eins og hún leggur sig. Gegn henni vill Sjálfstfl. ganga, og það er þess vegna sem við sjálfstæðismenn í þessari deild höfum lagt á okkur að berjast með oddi og egg gegn þessum skatti, þessum kornum sem fylla skattamæli ríkisstj.



Herra forseti. Það liggur nú fyrir þessari deild að samþykkja enn eitt skattafrv. núv. hæstv. ríkisstj. Það er þó ekki vegna þess að hún hafi á undanförnum árum verið hógvær í sinni skattlagningu og lagt af skatta. Þvert á móti er það svo að skattbyrði hefur aukist ár frá ári, bæði óbeinir skattar og beinir, og liggur þó fyrir að verkalýðshreyfingin hefur oftar en einu sinni gert um það samkomulag við ríkisstj. að þola nokkra skerðingu launa vegna fyrirheits um að ríkisstj. mundi í staðinn stilla skattlagningu sinni í hóf. Þetta var bæði gert í tengslum við þær efnahagsráðstafanir, sem fylgdu því að tvö núll voru skorin aftan af krónunni, og hið sama var raunar látíð í veðri vaka í sambandi við síðustu kjarasamninga sem gerðir voru á ofanverðu s. i. ári. Af þessum sökum er nauðsynlegt til þess að skilja eðli þessarar skattlagningar að ræða nokkuð hvernig ástandið er almennt í þjóðfélaginu. Það liggur fyrir og er raunar viðurkennt, m. a. af hæstv, sjútvrh., að svo hafi verið komið í lok s. l. árs að sá árangur hafi náðst að lækka verðbólguna um nokkur stig. Verðbólgan lækkaði ekki að því marki að það yrði gerbreyting í okkar efnahagsmálum. Þetta var aðeins örlítil áfangalækkun á verðbólgunni sem hefði þó verið athyglisverð ef þessi lækkun verðbóta hefði verið reist á föstum grunni, en ekki sandi, eins og Steingrímur Hermannsson, hæstv. sjútvrh., lagði áherslu á í áramótagrein sinni. Ég tel nauðsynlegt til þess að skýra forsendur þess, sem ég ætla að segja hér, að rifja upp þau ummæli sem formaður Framsfl. birti í Tímanum 31. des. s. l., en þá sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Meginverkefni þeirrar ríkisstj. sem nú situr, er hjöðnun verðbólgu án þess að stofna til atvinnuleysis. Á þetta höfum við framsóknarmenn lagt höfuðáherslu. Um það náðist full samstaða við myndun ríkisstj. Því verður ekki með nokkurri sanngirni neitað, að umtalsverður árangur hefur náðst á þessu ári. Fyrir síðustu áramót stefndi verðbólgan í 70–80% á ársgrundvelli.“ Ég vil skjóta því hér inn í, að þessi fullyrðing formanns Framsfl. stangast gersamlega á við þá yfirlýsingu sem hæstv. forsrh. gaf í endaðan nóv. þegar hann efndi til blaðamannafundar og bauð ýmsum fréttamönnum upp á kaffi og jólaköku uppi í stjórnarráði til þess að segja þeim að sú ánægjulega þróun hefði orðið í verðbólgumálum að framfærslukostnaðurinn væri mjög á niðurleið og að efnahagsstefna ríkisstj. hefði borið ríkan árangur einmitt í verðbólgumálum. Þessi ummæli formanns Framsfl. stangast gersamlega á við yfirlýsingu hæstv. forsrh. á þeim tíma. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. setti sér það markmið að koma verðbólgunni niður í 40% á árinu 1981. Að mati Þjóðhagsstofnunar hefur verðbólgan orðið 42%. Því má segja að það markmið hafi náðst sem að var stefnt. Ekki er síður mikilvægt að á sama tíma hefur framleiðsla verið mikil, full atvinna og kaupmáttur lægri launa hefur með þeim aðgerðum, sem til var gripið, skerst minna en orðið hefði án aðgerða. Þetta eru staðreyndir. Þessi árangur hefur náðst með því sem við framsóknarmenn nefnum niðurtalningu verðbólgu. Í því felst að draga úr áhrifum hvers þess þáttar í efnahagslífinu sem eykur verðbólguna. Þetta hefur yfirleitt tekist vel. Þó valda nokkur atriði áhyggjum.“ Hér hefur hæstv. sjútvrh. sem sagt lýst þeirri hliðinni, sem honum finnst ljós og falleg, þeirri hlið, sem hann hefur dekrað við síðan, m. a. í útvarpsumr. um daginn, en ég sé ekki að þau ummæli vegi svo þungt að ástæða sé til þess að rifja þau upp nú. Vera má að ástæða gefist til þess síðar í umr. En síðan fer hæstv. sjútvrh. að lýsa hinum dökku hliðum, með leyfi hæstv. forseta: „Vafalaust er að útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegirnir hafa ekki fengið nægilega bætta þá kostnaðarhækkun sem orðið hefur innanlands. Venjulega verður slíkt ekki gert að fullu nema með aðlögun gengis að auknum framleiðslukostnaði. Fátt örvar hins vegar verðbólguna meira en gengisfellingar. Því hefur ríkisstj. talið sér skylt að leita ýmissa leiða til að draga úr þörf fyrir lækkun gengis. Þetta hefur ekki tekist nægilega vel. Staða útflutningsatvinnuveganna er því orðin of erfið. Hana er óhjákvæmilegt að lagfæra. Í þessu sambandi veldur gífurleg aukning fjármagnskostnaðar áhyggjum. Mikið fjármagn hefur runnið frá atvinnuvegunum í banka, sjóði, í ríkissjóð, til sveitarfélaga og annarra skuldheimtuaðila. Góð staða slíkra stofnana er að sjálfsögðu æskileg. Það getur hins vegar ekki orðið á kostnað atvinnuveganna þegar afkoma þeirra er skert eins og gert hefur verið í viðureigninni við verðbólguna.“ Þessi ummæli hæstv. sjútvrh. eru athyglisverð með hliðsjón af því frv. sem hér liggur fyrir. Nú hefur sá ráðh. í ríkisstj., sem hreinskilnastur hefur verið og fúsastur til þess að segja sína skoðun á efnahagsmálum, hæstv. viðskrh., einmitt svarað spurningu nm. í fjh.- og viðskn. svo, að sá skattur, sem hér á að leggjast á innlánsstofnanir, hljóti óhjákvæmilega að lenda á viðskiptavinum bankanna, annaðhvort á lántakendum eða innleggjendum. Hann skírskotar til þess, sem er gagnstætt því raunar sem hæstv. sjútvrh. segir, að afkoma bankanna á s. l. ári hafi ekki verið með þeim hætti að þeir séu aflögufærir, og telur réttilega að það sé forsenda heilbrigðs efnahags- og atvinnulífs að eiginfjárstaða bankanna treystist verulega frá því sem nú er. Það verður einkum ljóst ef litið er til afkomu Búnaðarbankans á s. l. ári sem hefur nokkra sérstöðu og að ýmsu leyti betri skilyrði til ávöxtunar síns sparifjár heldur en aðrir bankar. Þar verður um verulega hnignun að ræða að þessu leyti ef frv. nær fram að ganga. Hitt er þó eftirtektarverðara, að hæstv. sjútvrh. tekur af skarið um að það sé kannske fyrst og fremst fjármagnskostnaður atvinnuveganna sem valdi áhyggjunum, þann fjármagnskostnað verði að lækka ef við því eigi að búast að við getum áfram haldið fullri atvinnu, ef hjól framleiðslunnar eigi áfram að snúast. Þegar hæstv. sjútvrh. hefur þannig skýrt ástandið fer hann að fjalla um þær aðgerðir í efnahagsmálum sem hann telur nauðsynlegastar, og þá segir hann, með leyfi hæstv. forseta: „Að mati Þjóðhagsstofnunar yrði verðbólga á næsta ári 55%, ef ekki er gripið til aðgerða. Aukinn hraði verðbólgunnar stafar fyrst og fremst af þremur ástæðum: 1. Staða útflutningsatvinnuveganna er erfið og verður að lagfæra. 2. Spáð er versnandi viðskiptakjörum. 3. Aukning þjóðartekna á næsta ári virðist ekki munu standa að baki almennra grunnkaupshækkana sem orðið hafa, þótt þeim hafi vissulega verið stillt í hóf.“ Og síðan segir hæstv. sjútvrh., og ég vil undirstrika þessi orð: „Að sjálfsögðu getur engin ríkisstj. horft aðgerðalaus á slíka þróun.“ Þetta eru náttúrlega stór orð, en þau réttlætast af því, að engum einum ráðh. er kunnara um atvinnuástandið heldur en einmitt sjútvrh. Hann gerir sér náttúrlega glögga grein fyrir því, að þetta þjóðfélag verður ekki svo rekið áfram að undirstöðuatvinnuvegir eins og frystingin geti ekki bætt framleiðslu sína og staðið okkar nágrannaþjóðum á sporði, bæði hvað varðar vörugæði og framleiðslukostnað. Nú er það að vísu rétt, að gengisfellingin í janúar s. l. ásamt með hröðu gengissigi síðan hefur valdið því að sami halli er ekki á útflutningsatvinnuvegunum og áður, og nú undanskil ég að sjálfsögðu saltfiskinn. En það er kannske skynsamlegt að láta skreiðina liggja á milli hluta, a. m. k. á meðan Nígeríumarkaður er lokaður. Þessi úrlausn, sem útflutningsatvinnuvegirnir hafa fengið með gengisfellingunum, er þó ekki meiri en svo, að þeir hafa ekki náð núllpunkti enn, t. d. frystingin, eða - svo að maður taki annað dæmi sem líka skiptir miklu máli - ullar- og skinnaiðnaðurinn. Ekkert er afgangs til þess að mæta þeim hallærislánum sem tekin voru á s. l. ári. Með því að þessi skattur verði á lagður eiga þessar byrðar af hallærislánunum enn eftir að þyngjast vegna þess að skatturinn hlýtur að valda því, að vextir hækki, fjármagnskostnaður hækki, og þetta er kannske enn kvíðvænlegra fyrir þá sök, að mörg fyrirtæki bíða þess nú hvort þau fái einhverja úrlausn í næstu viku, þegar þingi hefur verið slitið, ný hallærislán. Ætla ég að það séu ekki færri en 40 fyrirtæki sem nú eru á biðlista hjá hallærisnefndinni sem stjórn Byggðasjóðs hefur smátt og smátt verið að breytast í. Auk þess hljótum við öll að hafa af því áhyggjur, að aflabrögð hafa verið mjög rýr upp á síðkastið um allt land. Það hefur verið alger ördeyða bæði fyrir austan og norðan og raunar um allt land. Mikið aflaskip, togskip, einn af gömlu loðnubátunum, var að koma inn núna með 6 tonn eftir 12 daga veiðiferð. Svipaða sögu má segja af öðrum skipum, þannig að þetta verður auðvitað enn til þess að þyngja róðurinn hjá atvinnurekstrinum, enda eru nú farnar að berast fregnir af því, að búið sé að segja fólki í frystihúsum upp atvinnu og raunar mjög svart fram undan víða. Ef við á hinn bóginn veltum fyrir okkur á hverjum öðrum þetta bitnar, þá vitum við að sú breyting, sem orðið hefur á lánskjörum með því að verðtryggingin var tekin upp, hefur valdið því, að þjóðfélagsþegnarnir skiptast nú í tvo hópa. Annars vegar eru þeir sem voru búnir að koma sér vel fyrir áður en verðtryggingin kom til sögunnar, voru búnir að reisa hús sín eða kaupa sér íbúðir, og má með rökum segja að þjóðfélagið hafi að miklum hluta staðið undir þessum byggingarkostnaði með því að þessu fólki var ekki gert að skila andvirði þess fjár sem það tók að láni. Það unga fólk, sem nú er hins vegar að ráðast í íbúðarkaup eða er svo hugrakkt að það ætlar sér að byggja sér hús, er hins vegar mjög þrautpínt bæði af skattaálögum, sem eru meiri en nokkru sinni fyrr, og af þessum háu vöxtum. Vil ég í því sambandi einnig minna á að sú breyting, að vextir eru ekki lengur frádráttarbærir við álagningu tekjuskatts eins og áður var, verkar enn til íþyngingar. Ég get því ekki séð að það sé sanngirnismál nú á síðustu dögum þessa þings að halda því svo mjög til streitu að koma einmitt því frv. í gegnum þingið sem enn eykur á það mikla misræmi sem verið hefur að þróast í þjóðfélaginu upp á síðkastið. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er kominn í salinn, og vil af því tilefni grípa tækifærið og beina til hans fsp. um mál tengt þessu þegar hann hefur tóm til þess að hlýða á mál mitt. Hinn 18. febr. s. l. skrifaði Landvari, landssamband vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum, fjmrh. bréf út af þungaskatti sem ég ætla nú að koma inn á í tengslum við frv., sem hér liggur fyrir, og óska svara ráðh. af þeim sökum. Þannig standa sakir að með lögum um fjáröflun til vegagerðar, þ. e. lögum til breytinga á lögum um fjáröflun til vegagerðar sem samþykkt voru á Alþingi 19. des. 1975, var ákveðið að ráðh. væri heimilt að hækka bensíngjald og árgjald þungaskatts allt að því að þessi gjöld hækkuðu í réttu hlutfalli við þá hækkun sem kynni að verða á vísitölu byggingarkostnaðar, sbr. lög nr. 25 frá 24. apríl 1957, og skyldu grunntaxtar bensíngjalds og árgjalds þungaskatts miðaðar við vísitölu eins og hún var 1. júlí 1975, þ. e. 1881 stig. Síðan gerðist það á hinu 99. löggjafarþingi, að flutt var frv. um breytingar á þessum lögum og þar var gerð nokkur breyting á framkvæmd þungaskattsins. Segir í aths. um breytingu að verið sé að færa gildandi ákvæði um álagningu þungaskatts í heldur einfaldari búning án þess að breyta efni þeirrar greinar að neinu ráði. Ég get því ekki annað séð en sú skírskotun til byggingarvísitölunnar, sem ég vitnaði til áðan, eigi að fullu og öllu við þungaskattinn eins og hann er nú álagður. Í bréfi Landvara til hæstv. fjmrh. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Allt frá því að innheimtufyrirkomulagi þungaskatts var breytt á árinu 1970 og þess var krafist, að dísilbifreiðar yfir 5 tonn greiddu þungaskatt samkv. ökumælum, hefur af hálfu Landvara verið mótmælt þeirri gífurlegu hækkun sem var og orðið hefur á þungaskattsgreiðslum. Síðan hefur þessum hækkunum verið mótmælt með bréfum til yðar, dags. 17. des. 1980 og 11. jan. s. l., sem hjálögð fylgja í ljósriti. Það er staðreynd, að þungaskattur á bifreiðum Landvaramanna hefur hækkað langt umfram almennar verðhækkanir í þjóðfélaginu, og hafa meðlimir í Landvara því dregið í efa að slíkar gífurlegar skattaálögur fái staðist lagalega. Allt fram til ársins 1977 voru hækkanir á þungaskatti ákvarðaðar með lögum á Alþingi, en með lögum nr. 78/1977 var ráðh. heimilað samkv. 4. mgr. 2. gr. að hækka þungaskatt allt að því að hann hækkaði í réttu hlutfalli við þá hækkun sem kynni að verða á vísitölu byggingarkostnaðar, sbr. lög nr. 93 31. des. 1975. Grunntaxti þungaskatts skyldi miðaður við vísitölu 1. okt. 1977, þ. e. 159 stig. Þungaskattur pr. ekinn km af bifreið 23–23.9 tonn var þá kr. 8.33 pr. km. Sá þungaskattur hafði verið ákvarðaður með reglugerð nr. 429/1976, en við setningu þeirrar reglugerðar var byggingarvísitalan 126 stig. Stjórn Landvara telur að í þrengsta lagaskilningi hafi ráðh. ekki verið heimilt að hækka þungaskatt meira en nemur hækkun á byggingarvísitölu úr 159 stigum í okt. 1977 til viðkomandi hækkunarákvarðana samkv. reglugerðum sem síðar hafa verið settar, en í víðasta lagaskilningi hafi heimildin náð til þess að hækka þungaskattinn til samræmis við grunnvísitöluna 126 stig. Áðurnefnd byggingarvísitala er í dag 909 stig og hækkun úr 126 stigum er því 721.43%. Hækkun byggingarvísitölu úr 159 stigum í áðurnefnd 909 stig er 571.7%. Þungaskattur fyrir bifreið í áðurnefndum þyngdarflokki hefur á sama tíma hækkað úr gkr. 8.33 pr. ekinn km í nýkr. 1.82 pr. ekinn km eða um 2184.8 7%. Stjórn Landvara telur að þessi gífurlega hækkun þungaskattsins sé langt umfram lagaheimildir og að ríkissjóði beri að endurgreiða meðlimum Landvara þann þungaskatt sem ofgreiddur hefur verið.“ Síðan er hér tekið dæmi af einum vöruflutningabifreiðarstjóra sem rekur tvær bifreiðar. Samkv. hjálögðum ljósritum fyrir innborganir þungaskatts frá 25. 7. 1978 til 31. 11. 1981 hefur hann greitt álagðan þungaskatt samkv. kröfu yfirvalda. Inn á ljósrit þessi hafa verið færðar greiðslutölur í samræmi við hámarksheimild samkv. hækkun byggingarvísitölu úr 126 stigum í þá byggingarvísitölu sem í gildi var er síðari reglugerðir um þungaskatt hafa verið settar, en hjálagt fylgir sérblað yfir viðkomandi reglugerðir og þá vísitölu sem í gildi var á hverjum tíma. Samkv. þessum ljósritum og endurreikningi kemur í ljós að þessi bifreiðarstjóri hefur samtals ofgreitt sem nemur 89 314 kr. á þessu tímabili. Nú hefur stjórn Landvara fyrir hönd þessa bifreiðarstjóra krafist endurgreiðslu á ofannefndri fjárhæð ásamt vöxtum frá viðkomandi gjalddögum og jafnframt sett fram þá kröfu, að öðrum meðlimum Landvara verði endurgreiddur ofgreiddur þungaskattur með sömu skilmálum. Á hinn bóginn er tekið fram að ef ofangreindri endurgreiðslukröfu verði ekki sinnt fyrir 25. febr. muni verða höfðað endurgreiðslumál gegn ríkissjóði án frekari fyrirvara. Ég hygg, að ríkissjóði hafi þegar verið stefnt vegna máls þessa, eða veit ekki betur. Það er þá a. m. k. í undirbúningi ef svo hefur ekki orðið, þar sem hæstv. fjmrh. eða rn. hans hafnaði þeim kröfum sem fram komu. Ég vil taka það fram, að svo hefur jafnan verið síðan 1. jan. 1978 að þeim Landvaramönnum hefur verið ákvörðuð meiri hækkun en heimilt var samkv. þeim lagaskilningi sem þarna er lýst og ég sé ekki betur en standist fullkomlega. Þó varð sú breyting á á árinu 1979, að þungaskatturinn var hækkaður tvívegis á ári í stað einu sinni áður, sem náttúrlega er enn tilfinnanlegra. En segja má í sambandi við hækkun þungaskattsins á árinu 1978 að hann komi að því leyti léttar niður, að í lok ársins var hækkun vísitölunnar komin verulega yfir það sem þá var heimilt að ákveða þungaskattinn samkv. lögum. Hins vegar hefur alveg keyrt um þverbak á síðustu árum og má kannske segja í þessu sambandi að það sé grátbroslegt, að hinn 11. jan. s. l. barst hæstv. fjmrh. bréf frá þeim Landvaramönum þar sem þeir þökkuðu hæstv. fjmrh. fyrir þann skilning að reyna að koma þungaskattinum niður á ný. En þessi dýrð stóð ekki lengi því að vikan var varla liðin þegar hæstv. fjmrh. hækkaði þungaskattinn úr 0.99 kr. í 1.82 pr. ekinn km eða tvöfaldaði skattinn. Þá þótti þeim Landvaramönnum sem kornið fyllti mælinn og þeir töldu að nauðsynlegt væri fyrir sig að verja hendur sínar, enda er það nú svo að mjög hefur verið þrengt að þessum atvinnurekstri með ýmsum hætti upp á síðkastið, og eins og lánsfyrirgreiðslu er háttað til þeirra manna, sem hér eiga í hlut, er orðið næsta erfitt og í mörgum tilvikum ógerningur fyrir menn að endurnýja sín framleiðslutæki. Ég hef hér í höndum svar fjmrn. við kröfu Landvaramanna, dags. 8. mars 1982, þar sem settar eru fram nokkrar varnir fyrir afstöðu rn. Ég fæ þó ekki séð að þær varnir haldi og skal því ekki rekja þær hér, einkum með hliðsjón af því sem ég vitnaði áður til í grg. með frv. sem lagt var fram 1975 þar sem kemur berlega fram að þótt tilhögun þungaskattsins hafi í framkvæmdaratriðum verið nokkuð breytt var ekki hugmyndin að slíta sundur þau tengsl sem yrðu milli hækkunar þungaskatts og vísitölu byggingarkostnaðar. Ég vil af þessu tilefni beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh., hvort rn. hans hafi tekið þetta mál upp aftur til frekari skoðunar og hvort þess sé að vænta að hann muni í fyrsta lagi fallast á endurgreiðslukröfu þeirra Landvaramanna og í öðru lagi hvort þess sé að vænta, þó svo að hann geri það ekki, að hann muni stilla sig um frekari hækkun þungaskattsins og láta hann vera óbreyttan og lækka hann þannig í þrepum þangað til samræmi verður orðið milli hækkunar byggingarvísitölu og hækkunar þungaskatts. Ég þykist vita að hv. alþm. sjái að hér er um sanngirnismál að ræða, og þetta mál er að því leyti sérstakt, að það snertir náttúrlega fyrst og fremst strjálbýlið. Það voru hér um daginn miklar umr. um það, með hvaða hætti væri hægt að leiðrétta það ranglæti sem fólgið væri í því að menn úti á landsbyggðinni yrðu að greiða söluskatt af flutningskostnaði á þeim vörum sem seldar yrðu í smásölu úti á landi. Ég tók þá mjög undir það með hæstv. fjmrh., að það mál væri engan veginn einfalt úrlausnar og engin patentlausn til á því. Undanþágur frá söluskatti eru orðnar mjög margar og verður auðvitað að gæta þess, þegar verið er að reyna að koma til móts við landsbyggðina, að fara ekki svo flóknar leiðir að kostnaðurinn við leiðréttinguna verði kannske enn þá meiri en það sem vinnst, ávinningurinn ber ekki uppi það sem tapast. Ég gat því vel fallist á þau rök hæstv. fjmrh., að nauðsynlegt væri að athuga það mál betur, hvernig hægt væri að bæta strjálbýlinu upp þann söluskatt sem því er gert að greiða vegna flutningskostnaðarins, en fellur hins vegar ekki t. d. á íbúa hér á Reykjavíkursvæðinu. Það er nú svo að þær vörur, sem framleiddar eru úti á landi, eru oftast nær með jafnaðargjaldi, við getum tekið kjöt og mjólk, og þess vegna ekki um neitt slíkt að ræða, enda eru þær neysluvörur auðvitað undanþegnar söluskatti og flutningskostnaður á þeim af þeim sökum einnig. Ég vil einnig minna á það, að Alþingi hefur oftar en einu sinni samþykkt ályktanir þess efnis, að nauðsynlegt sé að ríkisstjórn og ríkisstjórnir raunar vinni að tillögum um það, hvernig hægt sé að lækka hinn beina flutningskostnað á daglegum neysluvörum almennings og raunar á rekstrarvörum fyrirtækja úti á landsbyggðinni. Um þetta mál hafa verið skrifaðar margar greinargerðir og fluttar margar ræður, og hefur m. a. farið fram sérstök könnun á því á vegum Hagstofunnar, hver sé framfærslukostnaður annars vegar hér í Reykjavík og hins vegar á tilteknum stöðum úti á landi. Hefur komið í ljós að þar munar verulegum fjárhæðum. Hið sama kom raunar í ljós í yfirgripsmikilli vörukönnun sem gerð var fyrir skömmu og birt var í fjölmiðlum. Þeir staðir, sem fjærstir eru aðalhöfnum, verða verst úti, og það er sameiginlegt flestum þessum stöðum, að um aðdrætti alla eru þeir háðir flutningabifreiðum vegna þess að það er ódýrasta aðferðin til að koma vörum á áfangastað á hina fámennari staði. Við höfum raunar séð líka í blöðum upp á síðkastið að þungatakmarkanir á vegum hafa verið mjög miklar og verður raunar ýmislegt til þess að torvelda þessum flutningabifreiðarstjórum að standa með eðlilegum hætti undir rekstri bifreiða sinna án þess að flutningsgjöldin fari upp úr öllu valdi. Með þetta í huga hlýtur maður auðvitað að festa augun á þungaskattinum og íhuga hvort það geti ekki verið skynsamleg leið til lækkunar flutningskostnaðarins úti á landsbyggðinni að lækka þungaskattinn. Finnst mér þá raunar líka koma til álita hvort ekki sé rétt að draga úr innflutningsgjöldum á slíkum bifreiðum. Eins og ég sagði áðan er þetta mál sem fyrst og fremst varðar landsbyggðina, og að sjálfsögðu bitnar þetta mál ekki á sama hátt á fólki hér á Reykjavíkursvæðinu. Þetta er mikið sanngirnismál og ég fæ raunar ekki séð hvernig ríkisvaldið getur varið það fyrir sjálfu sér eða fólki víðs vegar um landið að verja árlega háum fjárhæðum ekki aðeins til þess að standa undir hallarekstri Skipaútgerðar ríkisins, heldur einnig til þess að festa kaup á nýjum flutningaskipum og með öðrum hætti greiða niður þá flutninga, en beita aftur landflutningana æ meiri þvingunum og þyngja skattana á þeirri atvinnugrein raunar með hverju árinu sem líður. Herra forseti. Það vakti mikla athygli nú á degi verkalýðsins, hinn 1. maí s. l., hversu fáir fengust til þátttöku og hversu dauft var yfir hátíðarhöldunum víðs vegar um landið. Skýringin er að sjálfsögðu sú, að menn hafa áttað sig á því, að þess sé ekki að vænta að neinar kjarabætur geti orðið á þessu ári, og bera í brjósti mikinn beyg við það sem framtíðin kunni að bera í skauti sínu. Það vakti þá líka mikla athygli, að 1. maí ávarpi fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Iðnnemasambands Íslands skyldi valinn sá staður í 1. maíblaði Þjóðviljans sem minnsta athygli vekur. Þetta ávarp var birt á næstöftustu síðu, 31. síðunni, og bar yfirskriftina 1. maíávarp.

Ég verð að biðja hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni. Það var ákveðið að gefa matarhlé kl. 12, og fundi er frestað til kl. 13.30.

- Fundarhlé.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana, er þáttur í sérstökum efnahagsaðgerðum sem hæstv. ríkisstj. boðaði í upphafi þessa árs og voru nokkuð margþættar. Þessar efnahagsaðgerðir fólust m. a. í nýjum sköttum, og enginn vafi er á að undirbúningur þessara mála, hvort sem er frv. till. um skattskyldu innlánsstofnana eða frv. til l. um tollafgreiðslugjald, sem var einn þáttur í þessum aðgerðum, öll þessi mál eru illa undirbúin og Alþingi er því vissulega ekki of sælt af því að eiga að samþykkja þau frv. sem hæstv, ríkisstj. hefur borið fram í þessum efnum. Ég vil aðeins minnast á einn þátt þessara mála vegna þess að hann hefur komið á dagskrá á opinberum vettvangi nú alveg þessa dagana, en það er tollafgreiðslugjaldið sem lagt var á og menn héldu að yrði ekki lagt á aðföng til iðnaðar. A. m. k. var það boðað þegar hæstv. ríkisstj. boðaði sínar efnahagsaðgerðir, að liður í þeim væri að stuðla að því, að íslenskur iðnaður yrði betur samkeppnishæfur við erlendan iðnað, bæði útflutningsiðnaður okkar svo og sá iðnaður sem á í samkeppni við innfluttan iðnvarning. Þess vegna kom það mjög á óvart, þegar reglugerð var sett um tollafgreiðslugjaldið, að það skyldi vera lagt á aðföng til iðnaðar. Ég bar fram fsp. til hæstv. fjmrh. 30. mars s. l. þar sem ég rifjaði það upp, að það hefði alloft átt sér stað umr. hér á hv. Alþingi um nauðsyn þess að bæta aðstöðu iðnaðar sem ætti í harðri samkeppni við iðnað erlendis, bæði vegna innflutnings til landsins svo og útflutnings á okkar iðnaðarvörum, eins og ég gat um áðan. Þegar hæstv. ríkisstj. kynnti á Alþingi skýrslu frá ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum voru í þeirri skýrslu ýmis atriði sem virtust lofa nokkuð góðu um það, að skilningur hæstv. ríkisstj. væri að aukast á ýmsum vandamálum iðnaðarins og nauðsynlegt væri að létta af iðnaðinum ýmsum gjöldum sem á honum hvíla. Það var t. d. boðað og það var síðan samþykkt hér á Alþingi, að launaskattur á iðnaðarfyrirtækjum skyldi lækka um 1%, úr 3.5% í 2.5%. Enn fremur var boðað að endurskoðuð yrði tollheimta af tækjum til atvinnurekstrar til að bæta möguleika á framleiðniaukningu í þessum greinum. Ýmislegt fleira var tilgreint sem talið var nauðsynlegt að gera til að bæta aðstöðu íslensks iðnaðar. Einn liður í þessum aðgerðum hæstv. ríkisstj. var að leggja á sérstakt tollafgreiðslugjald. Þegar reglugerð var hins vegar sett um þetta gjald kom mjög á óvart að svo virtist sem aðföng til iðnaðar, hráefni svo og vélar og tæki, væru látin greiða þetta tollafgreiðslugjald. Þetta kom öllum alþm., held ég, mjög á óvart, og þess vegna bar ég fram sérstaka fsp. um það hér á hv. Alþingi til hæstv, fjmrh., að hve miklu leyti tollafgreiðslugjaldið væri lagt á aðföng til iðnaðar og hversu miklu þetta gjald næmi í fjármunum sem tekjur til ríkissjóðs. Hæstv. fjmrh. tók það mjög óstinnt upp, þegar ég bar fram þessa fsp. í vetur, og sagði með þjósti miklum að svarið við þessari fsp. væri að í þessum efnum væri fylgt ákvæðum laganna og ef alþm. hefðu ekki vitað hvað þeir væru að samþykkja þegar þeir samþykktu frv. um tollafgreiðslugjaldið, þá væri það þeim einum að kenna. Ég gat um það m. a. í þessari umr., að iðnrekendur hefðu kvartað undan þessu gjaldi og að þeir teldu að tollvörugjaldið í ýmsum greinum iðnaðar þyngdi gjöld á iðnaðinum meira en samsvaraði því sem létt var af með niðurfellingu eða lækkun launaskattsins. Hæstv. fjmrh. gerði mjög lítið úr þessu. Hann taldi að hér væri eingöngu um að ræða órökstuddar fullyrðingar, eða eins og hæstv. fjmrh. sagði í sínu svari og nú vitna ég til hans, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel að hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson ætti ekki að trúa sögusögnum eins og þeim sem hann var að lýsa hér í svarræðu sinni. Það er alveg ljóst að fullyrðingar af því tagi, sem hann bar fyrir sig, eru fjarstæðukenndar. Það er líka alveg ljóst að í lögunum kemur skýrt fram hvernig á að leggja toll á aðföng til iðnaðar. Ég er svo undrandi á því, að hv. fyrirspyrjandi skuli ekki hafa kynnt sér lögin betur en svo, að hann telur að þm. hafi staðið í einhverri ákveðinni meiningu, allt annarri en segir alveg skýrt og klárt í lögunum. Það stendur alveg skýrt og klárt í lögunum, að aðföng til iðnaðar skuli ekki fá á sig 1% gjald, en hins vegar skulu þau fá á sig þetta sérstaka krónutölugjald, þetta stendur eins skýrt og nokkuð getur verið í þessum lögum. Ég veit ekki hversu margir þm. hafa lesið þessi lög eða frv. áður en þeir samþykktu það; en þeir, sem það gerðu, áttu að vita hvað þeir voru að gera.“ Þetta var tilvitnun í hæstv. fjmrh., þegar hann var að svara fsp. um tollafgreiðslugjald á aðföng til iðnaðar. Eins og fram kemur af þessu svari vildi hæstv. ráðh. gera lítið úr þessu, taldi þetta sögusagnir einar, taldi þetta bara grátkór af hálfu iðnrekenda þegar þeir voru að kvarta undan þessu tollafgreiðslugjaldi. Hann taldi engra breytinga þörf á þessari reglugerð og alveg væri farið eftir lögunum í sambandi við tollafgreiðslugjaldið á aðföng til iðnaðar. En hvað gerist svo? Í fyrradag tekur hæstv. fjmrh. sig allt í einu til og breytir þessari reglugerð. Hann sér sig allt í einu neyddan til þess að breyta reglugerðinni í þá átt að fella niður tollafgreiðslugjaldið af aðföngum til iðnaðar, þetta sama gjald sem hæstv. ráðh. taldi að væri lítilvægt og að væri verið að þyrla upp moldviðri þegar um það var spurt hér á hv. Alþingi 30. mars. Þetta er aðeins eitt dæmi af mörgum um það, hvernig undirbúningur allra þessara mála, sem hæstv. fjmrh. hefur fært hér fram á Alþingi, er og hvernig framkvæmdin er. Og af því að hæstv. fjmrh. er núna að ganga í salinn held ég að ég verði að ítreka það sem ég sagði um þetta efni. Ég flutti fsp. hér á Alþingi 30. mars um tollafgreiðslugjald á aðföng til iðnaðar. Ég rakti þar sérstaklega þær kvartanir, sem iðnrekendur hafa flutt og forsvarsmenn Landssambands iðnaðarmanna, og rakti það, að þeir teldu að tollafgreiðslugjald á aðföng til iðnaðar, sem lagt var á, væri a. m. k. í sumum greinum iðnaðar það þungt að það vægi upp á móti þeim létti sem lækkun launaskattsins var.

Það mál er leyst.

Hæstv. fjmrh. hélt hér ræðu þá, 30. mars, og taldi þetta vera grátkór einan, taldi þetta vera lítið mál. Ég skal lesa upp fyrir hæstv. fjmrh. hvað hann sagði, ég skal ítreka það. Hæstv. fjmrh. sagði þá: „Ég tel að hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson ætti ekki að trúa sögusögnum eins og þeim sem hann var að lýsa hér í svarræðu sinni. Það er alveg ljóst að fullyrðingar af því tagi, sem hann bar fyrir sig, eru fjarstæðukenndar. Það er líka alveg ljóst að í lögunum kemur alveg skýrt fram hvernig á að leggja toll á aðföng til iðnaðar. Ég er undrandi á því, að hv. fyrirspyrjandi skuli ekki hafa kynnt sér lögin betur. en svo, að hann telur að þm. hafi staðið í einhverri ákveðinni meiningu, allt annarri en segir alveg skýrt og klárt í lögunum.“ Þetta sagði hæstv. fjmrh. þá og taldi alveg ástæðulaust að breyta nokkru um þetta. Nú er málið leyst, segir hæstv. ráðh. Það er nákvæmlega það sem var verið að fara fram á hér á Alþingi 30. mars, að tekið væri tillit til iðnaðarins, tekið væri tillit til umkvartana Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna, en hæstv. ráðh. vildi ekki hlusta á það þá. En nú hefur hann séð sig neyddan til þess að breyta þessari reglugerð, og þetta er bara eitt dæmi af mörgum um það, hvernig öll þessi skattamál, sem hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. bera fram hér á Alþingi, eru illa undirbúin. Nú er hér til umr. frv. til l. um skattskyldu innlánsstofnana. Þetta frv. er líka illa undirbúið og í rauninni óskaplegt hrófatildur hvernig þessi skattlagning á að eiga sér stað. Undirbúningi þess er mjög ábótavant. Það hefur komið mjög glöggt í ljós við meðferð þessa máls hér á hv. Alþingi, hversu undirbúningi er ábótavant, enda voru gerðar á þessu máli ýmsar breytingar í Ed. Þær sýna glögglega að þeir, sem sömdu þetta frv., virðast ekki hafa gert sér grein fyrir því verki sem þeir voru að vinna. Það hefur t. d. ekkert samband verið haft við undirbúning þessa máls við viðskiptabankana eða sparisjóði landsins og lítið samband haft við Seðlabankann eins og kemur fram í nál. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur látið frá sér fara. T. d. hefur heldur engra upplýsinga verið aflað frá okkar nágrannalöndum um hvernig slíkri skattlagningu er háttað þar. En vafalaust mætti ýmislegt læra af ákvörðunum þeirra í þeim efnum og mætti hafa ýmislegt til hliðsjónar um það, hvernig skattlagning á banka og sparisjóði á sér stað í þeim löndum. Menn hafa heldur enga grein gert sér fyrir því í sambandi við undirbúning þessa máls, hvaða áhrif þessi skattlagning kynni að hafa á innláns- og útlánsvexti og á eigin fjármunastöðu innlánsstofnananna og þar með ekki heldur hvaða áhrif þessi skattlagning komi til með að hafa á gang efnahagsmála og á gang þeirra vandamála sem við eigum helst við að stríða í sambandi við lausn efnahagsmála. Það er enginn vafi á því, að þessi skattur, ef hann verður á lagður, ef hv. Alþingi samþykkir það frv. sem hér liggur fyrir, á eftir að skerða möguleika banka og sparisjóða til að gegna því hlutverki sem þeir eiga að gegna, þ. e. að lána fjármagn hvort sem er til atvinnurekstrar eða til einstaklinga hér á landi. Það er reyndar svo nú að þeir, sem leita til lánastofnana, fá alveg eins oft nei frá lánastofnununum eða þá þeir fá ekki nema hluta af því sem þeir sækja um. Svarið, sem þeir fá er að staða bankanna, staða peningastofnana sé slík að þeir hafi ekki fjármagn til þess að veita almenningi eðlilega fyrirgreiðslu. Þar skiptir að sjálfsögðu máli líka sú bindiskylda sem er tíðkuð og bankarnir hafa reyndar mótmælt. En þegar þar á ofan bætist það sem hér er að eiga sér stað, að leggja á sérstakan skatt á innlánsstofnanir, banka og sparisjóði, þá er nú hætt við að fari að þrengjast fyrir dyrum hjá ýmsum innlánsstofnunum og hætt við að þær geti ekki sinnt því hlutverki sem þær eiga að gera. Ég hef orðið var við það og ég las það m. a. í Þjóðviljanum, málgagni hæstv. fjmrh., að sjálfstæðismenn á Alþingi vildu sérstaklega hlífa bönkum og sparisjóðum, þeir vildu koma í veg fyrir að almenningur nyti góðs af þeim mikla gróða sem bankar og sparisjóðir hafa. Þetta er að sjálfsögðu mikill misskilningur. Við sjálfstæðismenn teljum auðvitað að bankar og sparisjóðir séu engar heilagar kýr, en við teljum nauðsynlegt að þannig sé búið að þessum stofnunum að þær geti sinnt því hlutverki sem af þeim er ætlast hér á landi, þær geti sinnt því hlutverki að koma einstaklingum til hjálpar ef þeir þurfa þess með, - þegar einstaklingar þurfa að leggja fjármagn hvort sem er í íbúð, endurnýja bílinn sinn, innbúið sitt, þá eigi bankarnir að geta komið til eða þegar atvinnufyrirtækin þurfa á rekstrarfé að halda eða þegar atvinnufyrirtækin þurfa að endurnýja vélar, tæki eða hús. Það er þess vegna fjarri lagi að það sé af einhverri sérstakri umhyggju fyrir bönkum eða sparisjóðum þessa lands sem við sjálfstæðismenn erum á móti þessu frv. Við erum á móti þessu frv. vegna þess að við skynjum að bankar og sparisjóðir geta síður gegnt því hlutverki sem þeim er ætlað ef þessi skattur verður á lagður. Og hver kemur til með að borga þennan skatt? Eru það bankarnir eða sparisjóðirnir sem koma til með að borga hann af eigin fé? Ég hygg að svo sé ekki. Allir vita að vextir eru ákveðnir með sérstökum ákvörðunum Seðlabanka Íslands sem að jafnaði hefur samráð við ríkisstj. á hverjum tíma um hvernig vextir eigi að vera ákveðnir. Bæði innlánsvextir og útlánsvextir eru ákveðnir á þennan hátt. Helsta tekjuöflun banka er að sjálfsögðu vaxtamismunurinn, þ. e. sá mismunur sem er á innláns- og útlánsvöxtum. Þessar tekjur stjórnast alveg af þessum ákvörðunum sem Seðlabankinn tekur á hverjum tíma í samráði við hæstv. ríkisstj., þannig að annaðhvort verður að gera: að draga úr útlánum bankanna, að draga úr möguleikum bankanna til að sinna því sjálfsagða hlutverki sínu að lána almenningi eða fyrirtækjum eða þá að hækka útlánsvextina þannig að bankarnir fái fjármuni til að standa undir þessum skatti. Þessi skattur er því ákaflega vanhugsaður. Kemur það mjög glöggt fram í þeim greinargerðum, sem lagðar hafa verið fram um þessa skatta frá bönkum og sparisjóðum, að hér er um mjög vanhugsaða aðgerð að ræða. Bankar njóta skattfrelsis að vissu marki, það er rétt. En það hefur verið sýnt fram á með þeim greinargerðum, sem lagðar hafa verið fram og við þm. höfum átt aðgang að og getað kynnt okkur, að þrátt fyrir skattfrelsisákvæði banka og sparisjóða greiða þessar stofnanir öll meiri háttar opinber gjöld sem lögð eru á atvinnufyrirtæki nema aðstöðugjald, tekjuskatt og eignarskatt. Í stað aðstöðugjalds greiða bankarnir landsútsvör. Og gjaldeyrisbankarnir greiða sérstakan skatt til ríkisins sem á sér ekki hliðstæðu í gjöldum á önnur fyrirtæki, þ. e. 60% af tilteknum tekjum af gjaldeyrissölu. Heildarskattlagning bankanna þrátt fyrir þetta skattfrelsi, sem oft er talað um, nam 27.5% af brúttóhagnaði þeirra á árinu 1980. Innlánsstofnanir eins og bankar og sparisjóðir hafa þá sérstöðu, að til þeirra eru gerðar mjög strangar kröfur um rekstraröryggi og fjárhagslegan styrk. Í nágrannalöndum okkar eru þessar kröfur yfirleitt lögbundnar, t. d. í því formi að krafist er lágmarkshlutfalls eigin fjár á móti heildarskuldbindingum. Í Danmörku er þetta lágmark 8% og í Noregi er þetta hlutfall 6.5%. Það er ekki ólíklegt að eitthvað slíkt verði lögfest hér á landi innan tíðar, og ég held að fyrir því séu sterk rök. Ég held að við þm. og hæstv. ríkisstj. eigi mjög að huga að því, hvort ekki sé rétt að lögbinda slíkt tágmarkshlutfall eigin fjár. Og þá eiga auðvitað allir bankar að vera undir þetta seldir og ríkisviðskiptabankarnir eiga að sjálfsögðu að hlíta sömu reglum og aðrir bankar að þessu leyti. Álagning eignarskatts samrýmist alls ekki reglum um lágmarkshlutfall eigin fjár. En hvaða röksemdir eru þá aðrar sem mæla gegn því, að tekjuskattur sé lagður á viðskiptabanka og sparisjóði eða að skattheimta verði aukin með öðrum hætti? Við skulum aðeins huga að því. Tekjuskattsfrelsi viðskiptabankanna og sparisjóðanna er að flestu leyti í samræmi við almenn skattalög, þannig að þótt skattfrelsisákvæði sérlaga yrðu felld úr gildi yrðu þessar stofnanir að mestu tekjuskattsfrjálsar að óbreyttum almennum lögum. Hlutafélagabankarnir eru undantekning að þessu leyti, en til þeirra var stofnað á sínum tíma með sérstöku samkomulagi ríkisvalds og fjölmennra landssamtaka á þeim forsendum að þeir yrðu tekjuskattsfrjálsir. Með álagningu tekjuskatts á ríkisviðskiptabanka og sparisjóði er verið að leggja á þá byrðar sem ekki eru lagðar á aðrar opinberar eða hálfopinberar stofnanir. Með álagningu tekjuskatts á hlutafélagabankana væri að ástæðulausu verið að fella úr gildi samkomulag sem gert var við stofnun þeirra. Slík stefnubreyting mundi skapa ný viðhorf í skipulagsmálum bankakerfisins og kalla á setningu almennrar löggjafar um stofnun og starfrækslu viðskiptabanka. Slík löggjöf er reyndar sjálfsögð af ýmsum öðrum ástæðum, og ég bendi á það, að þm. Sjálfstfl. hafa lagt hér fram á hv. Alþingi frv. til l. um viðskiptabanka þar sem er um að ræða mjög ítarlegar tillögur um viðskiptabankana. Hér er um að ræða frv. sem ég held að menn ættu að gefa mjög góðan gaum, - frv. sem er mjög vel unnið af þingflokki Sjálfstfl. og er til fyrirmyndar að því er þmfrv. snertir. En hver er eiginfjárstaða banka og sparisjóða hér á landi? Ef menn kynna sér reikninga banka og sparisjóða eins og þeir hafa verið kynntir m. a. fyrir þm. er eiginfjárstaða þeirra mjög nálægt því lágmarki sem rætt hefur verið um að lögfesta hér á landi, nálægt því lágmarki sem tíðkast í okkar nágrannalöndum. Ef ekki er tekið tillit til hlutafjáraukningar hlutafélagabankanna hefur eiginfjárstaða þeirra haldist svo til óbreytt undanfarin 4 ár sem hlutfall af skuldbindingum. Ef þessar stofnanir hefðu þurft að greiða tekjuskatt frá ári til árs og að óbreyttum tekjum þeirra, þ. e. að óbreyttu bili því sem ákveðið hefur verið milli útláns- og innlánsvaxta, þá hefði eiginfjárstaða þessara banka rýrnað frá ári til árs. Greiðsla tekjuskatts verður ekki bætt upp með hagræðingu í rekstri eða innborgun eigin fjár frá eigendum. Ég held að það sé alveg ljóst og það sé öllum ljóst. Menn tala að vísu um útþenslu í bankakerfinu, það séu of margir starfsmenn í bönkum, það séu of mörg bankaútibú. En á móti verðum við að hafa það í huga, að bankarnir gegna vaxandi þjónustu. Þjónusta þeirra eykst frá ári til árs og stöðugt eru það ný svið sem bankarnir taka á sig til þess að þjóna viðskiptavinum sínum. Það er því alveg ljóst að byrðarnar af þessari skattheimtu, sem nú er verið að leggja til að lögð sé á banka, lenda ekki á bönkunum sjálfum. Þær lenda á herðum lántakenda og annarra viðskiptaaðila þessara innlánsstofnana. Að öðrum kosti leiðir þessi skattheimta til rýrnandi trausts á innlánsstofnunum og líklegt að ýmsar minni stofnanir verði að hætta rekstri, t. d. ýmsir minni sparisjóðir. Það er því alveg ljóst að þessi skattheimta, sem á að leggjast á hin breiðu bök, að því er hæstv. fjmrh. segir og hæstv. ríkisstj., - reyndar er það ýmis önnur skattheimta sem á að lenda á breiðu bökunum að þeirra mati, - en ég held að það sé alveg ljóst að þessi skattheimta eins og allir aðrir skattar, sem núv. hæstv. ríkisstj. leggur til, lenda á almenningi að lokum, lenda á viðskiptavinum innlánsstofnananna, hvort sem það er húsmóðirin, sem er að endurnýja húsgögnin sín, eða fjölskyldan, sem er að kaupa sér hús, eða fyrirtæki, sem er að endurnýja sinn vélakost. Þessi skattur lendir á endanum hjá þeim sem viðskipta leita hjá viðskiptabönkum. Hugvit og hugkvæmni hafa oft verið talin meðal góðra kosta hér á Íslandi og við verðum að viðurkenna að það er ekki öllum gefið. En því meiri ástæða er til þess að þeir, sem eru þeim gáfum gæddir að hafa gott hugvit og vera hugkvæmir, nýti þessar gáfur vel. Hæstv. fjmrh. hefur sýnt að hann er hugkvæmur maður, og ýmsir í hæstv. ríkisstj. hafa sýnt að þeir eru hugkvæmir menn. En því miður hefur þessi hugkvæmni beinst í rangar áttir. Hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. hafa sýnt alveg sérstaka hugkvæmni í því að finna upp nýja skatta. Það er með ólíkindum hvað hugkvæmnin hefur verið mikil hjá hæstv. fjmrh. við að finna ný svið til þess að leggja á skatta.

Er verið að hrósa mér?

Já, ég hrósa hæstv. fjmrh. fyrir hugvit að þessu leyti. En ég hefði kosið að hugvit þessa hæstv. ráðh. hefði beinst í aðrar og þarfari áttir heldur en finna upp nýjar og nýjar leiðir til þess að leggja skatta á samborgara sína. Ég gat um það áðan, að ríkisvaldið hefði rekstrarafkomu innlánsstofnana alfarið í hendi sér, og ég held að allar líkur séu á því að mismunur innláns- og útlánsvaxta og þjónustugjöld verði áfram ákveðin þannig að eigið fé aukist ekki verulega umfram lágmarksþarfir. Samkv. núgildandi reglum safnast skattfrjáls raunhagnaður fyrir hjá innlánsstofnunum til að þær geti viðhaldið nauðsynlegu eiginfjárhlutfalli. Hagnaður ríkisviðskiptabankanna er alfarið eign ríkisins og gefur því að sjálfsögðu ekki tilefni til aukinnar skattlagningar. Hagnaði sparisjóðanna verður ekki ráðstafað nema til almenningsþarfa, einkahagsmunir koma þar ekki til álita. Samkv. almennum skattalögum sleppa hluthafar hlutafélagabankanna ekki við að greiða tekjuskatt af uppsöfnuðum raunhagnaði bankanna eftir 1978 ef hann kæmi síðar til útborgunar við slit banka. Það er veruleg ástæða til að leggja á það áherslu, að aukin skattheimta í formi einhvers konar veltuskatts hefði að sjálfsögðu hliðstæð áhrif og tekjuskattur á rekstraröryggi og fjárhagsstyrk innlánsstofnana. Ég held raunar að veltuskattur sé enn þá varhugaverðari að þessu leyti ef hann er lagður á án fulls tillits til rekstrarafkomu og greiðslugetu einstakra stofnana. Stofnun, sem á í rekstrarörðugleikum eða er jafnvel rekin með tapi, þyrfti engu að síður að standa ríkissjóði skil á slíkum skatti. Afleiðingin gæti þess vegna ekki aðeins orðið rýrnun bæði á hlutfallslegri eiginfjárstöðu og raunvirði eigin fjár, heldur gæti í nokkrum tilvikum orðið um neikvæða eiginfjárstöðu að ræða og þar með væri verið að ganga á eignir innstæðueigenda. Ég held því að með slíkri skattheimtu eins og hér er verið að tala um væri vegið alvarlega að rekstraröryggi þessara stofnana og hagsmunum innstæðueigenda teflt í tvísýnu. Eina röksemdin fyrir þessum skatti, sem,lögð hefur verið fram, er aukin tekjuþörf ríkissjóðs. Það hefur engin röksemd komið fram með þessum skatti í þá átt að hér sé um að ræða lið í einhverjum sérstökum efnahagsaðgerðum, hér sé um að ræða þátt í því að draga úr verðbólgu t. d. Aðalröksemdin og sú eina er óseðjandi tekjuþörf ríkissjóðs. Hæstv. fjmrh. gumar oft af því, að hann hafi getað sléttað reikninga við Seðlabankann, staða ríkissjóðs sé góð og hann hafi getað greitt upp skuldir við Seðlabankann, og honum er hælt stundum í Þjóðviljanum fyrir góða fjármálastjórn. En í hverju liggur þessi góða fjármálastjórn hæstv. fjmrh. Hún liggur í því, að í stað þess að reyna að draga úr útgjöldum, í stað þess að reyna að marka útgjöldum einhvern bás er stöðugt verið að auka tekjur ríkissjóðs með nýjum sköttum. Það liður ekki sá mánuður hér á hv. Alþingi að ekki komi fram frv. um nýja skatta. Það er ekki þess vert að hrósa slíkri fjármálastjórn. Slík fjármálastjórn á ekki hrós skilið. Ég held að engum fjölskylduföður og engri húsmóður yrði hælt fyrir ráðdeildarsemi í rekstri heimilisins ef útgjöldunum væri enginn stakkur skorinn, ef útgjöldin væru stöðugt aukin. Allir vita hvernig slíkt heimili mundi fara að lokum. Á heimili hæstv. fjmrh. gengur þetta þannig að hann eykur stöðugt útgjöldin. Til þess að láta enda ná saman hækkar hann stöðugt skattana frá mánuði til mánaðar og sýnir ótrúlegt hugvit í þeim efnum. Við, sem skipum stjórnarandstöðu hér á hv. Alþingi, erum andvígir þessum skatti. Við greiðum atkv. gegn honum og þeir, sem skipa meiri hl. fjh.- og viðskn. af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna, hafa lagt til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. Við teljum að efnislega sé þetta rangt, þessi skattur sé rangur og þetta mál auk þess afar illa undirbúið. Það er reyndar með ólíkindum, það geðslag sem margir hæstv. ráðherrar sýna hér á Alþingi. Þeir kasta hér inn frumvörpum hverju á eftir öðru, eins og t. d. hæstv. iðnrh., og Alþingi fær þau síðan til meðferðar. Þm. komast fljótt að raun um að undirbúningur er afleitur og Alþingi þarf að gerbreyta þessum málum flestum. Þannig var t. d. með það mál sem við vorum að afgreiða hér í gær, kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, að það stóð ekki steinn yfir steini í því frv. þegar það var afgreitt hér út úr deildinni. Frv., sem hér er til meðferðar og hæstv. fjmrh. hefur undirbúið, er líka illa undirbúið. Þeir, sem að samningu þess hafa staðið á ábyrgð hæstv. ráðh., hafa greinilega kastað til þess höndunum eða hafa ekki vitað raunverulega um hvað var verið að fjalla. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að það er augljóst að skattlagning innlánsstofnana eins og sú, sem hér er til meðferðar, hlýtur að koma niður á viðskiptavinum bankanna eða innlánsstofnananna, þ. e. sparifjáreigendum eða lántakendum, sennilega báðum þessum hópum. Að öðrum kosti yrði að skerða eiginfjárstöðu stofnananna og auðvitað kemur það líka niður á þeim sem við þá skipta. Það hefur komið fram að það er álit bæði Seðlabankans og fulltrúa stofnananna sjálfra að eiginfjárstaða þeirra sé svo veik og horfur um afkomu þeirra svo tvísýnar að ekki megi koma til skerðingar á eiginfjárstöðu innlánsstofnana. Þessi skattlagning hlýtur því annað tveggja að leiða til lækkunar innlánsvaxta eða hækkunar útlánsvaxta frá því sem nú er. Ég hef grun um að niðurstaðan verði sú, að það verði útlánsvextirnir sem verði hækkaðir en ekki innlánsvextirnir. Og þá vitum við hverjir það eru sem þetta þurfa að greiða. Það eru lántakendurnir. Það er almenningur í landinu, sem þarf á lánum að halda, eða fyrirtækin í landinu, sem þurfa á lánum að halda, ýmist til rekstrar eða til uppbyggingar. Ég vil því ítreka þá andstöðu, sem fram hefur komið frá okkur þm. Sjálfstfl. við þetta frv., og ítreka þá afstöðu okkar, að við leggjum til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til annars en innlánsstofnanir séu skattlagðar. Ég segi nei.



Herra forseti. Þar sem þessi skattur kemur til með fyrr eða síðar að lenda á viðskiptamönnum banka og innlánsstofnana, sem er allur almenningur í landinu, annaðhvort lánardrottnar eða sparifjáreigendur, þá segi ég já.



Herra forseti. Ég tel í sjálfu sér í alla staði eðlilegt að bankar og aðrar innlánsstofnanir, að smærri sparisjóðum undanskildum, greiði skatta og skyldur til jafns við önnur fyrirtæki í landinu. En þetta mál er sama marki brennt og allt of mörg mál frá hendi hæstv. ríkisstj. um þessar mundir. Það er með því marki brennt, að það er illa undirbúið, felur auk þess í sér afturvirkni og mismunun á milli lánastofnana sem ekki verður við unað. Þetta mál er aðeins einn þáttur í þeim álögu- og skattafaraldri sem gengur yfir íslenskt atvinnulíf um þessar mundir. Kröfur hæstv. ríkisstj. um aukna rekstrarhagkvæmni, hagræðingu og framleiðniaukningu í atvinnurekstri landsmanna eru út í hött þar sem slíku markmiði verður ekki náð án mikils tilkostnaðar sem er skattpíndum og fjárvana fyrirtækjum algerlega um megn. Þar fyrir tel ég að aukin hagkvæmni og aukinn sparnaður í bankakerfinu, ekki hvað síst innan ríkisbankanna -  Herra forseti. Þetta mál, eins og það liggur fyrir nú, er hættulega hraðsoðið eða öllu heldur hrátt og því óhjákvæmilegt að vísa því aftur til föðurhúsanna hæstv. ríkisstj. til frekari athugunar og lagfæringar. Ég segi því já.



Herra forseti. Það er með þetta mál eins og því miður mörg önnur sem komið hafa frá hæstv. ríkisstj., að það er afskaplega illa undirbúið og óljóst í raun og veru hvaða afleiðingar það kann að hafa. Það liggur t. d. ekki fyrir, verði um slíka skattlagningu að ræða, hvort hún kemur til með að bitna á viðskiptavinum aftur í gegnum hækkaða vexti eða annað slíkt. Slíkum spurningum hefur ekki verið svarað. Það er að sjálfsögðu rétt og æskilegt að bankastofnanir greiði skatta og skyldur, en þegar slíkt er gert þarf líka að huga að því, að það sé gert á sem hagkvæmastan og eðlilegastan hátt. Í ljósi þessa tel ég rétt og stend að því, að hæstv. ríkisstj. gefist kostur á því að betrumbæta þetta mál og leggja það fyrir þing að hausti, og í ljósi þess segi ég já.



Herra forseti. Ég vakti máls á því við umr. um bankafrv., að hækkanir á þungaskatti hefðu verið með óeðlilegum hætti, og beindi fsp. til hæstv. fjmrh. af því tilefni, en það hefur orðið að samkomulagi að taka málið aftur upp hér. Ég vil skírskota til þess sem ég sagði um málið þá efnislega, en verð samt að minna á að Landvari, félag vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum, hefur skrifað fjmrn. bréf, dags. 18. febr. 1982, þar sem rök eru fyrir því færð, að hækkun á þungaskatti hafi allt frá árinu 1978 verið umfram löglegar heimildir, og er þar boðað að mál verði hafið fyrir endurgreiðslukröfu að fjárhæð 89 314 kr. sem Landssambandið telur að ofgreitt hafi verið í þungaskatt frá 25. júlí 1978 til síðustu áramóta. Hér er um það að ræða, að á sínum tíma var í lögum frá 19. des. 1975 ákveðið að ráðh. væri með reglugerð heimilt að hækka grunntaxta bensíngjalds og árgjald þungaskatts í samræmi við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar. Þó breyting hafi verið gerð á þeim lögum síðar kom ekkert fram um tilhögun þessara gjalda, ekkert um að ætlast væri til að þessi tenging við vísitölu byggingarkostnaðar félli úr gildi. Eðli málsins samkv. tel ég það eðlilegt án þess að ég reki það nánar að þessu sinni. Af þessu tilefni voru fsp. mínar til hæstv. fjmrh. Í fyrsta lagi: Hyggst hann verða við endurgreiðslukröfu á þungaskatti í samræmi við bréf Landvara frá 18. febr. s. l.? Í öðru lagi: Hyggst hann lækka þungaskattinn til samræmis víð byggingarvísitölu strax eða hyggst hann láta þungaskattinn vera óbreyttan þangað til verðbólgan hefur jafnað þann mun sem þar hefur nú orðið? Í þriðja lagi: Hyggst hann halda uppteknum hætti og hækka þungaskattinn að eigin geðþótta h vað sem liður skýrum lagaákvæðum?



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur borið hér fram fsp. um hækkunarheimildir fjmrh. til breytinga á þungaskatti og svokölluðu kílómetragjaldi. Heimild fjmrh. til ákvörðunar kílómetragjalds byggist á 7. gr. laga nr. 79 frá 1974, um fjáröflun til vegagerðar, sbr. 3. gr. laga nr. 78/1977 um breyting á henni. Þar segir svo m. a., með leyfi forseta: „Ráðh. er heimilt að ákveða með reglugerð að ökumælar skuli settir á kostnað eigenda í bifreiðar sem nota annan orkugjafa en bensín, svo og festi- og tengivagna, og að greiða skuli fyrir slíkar bifreiðar og festi- og tengivagna sérstakt gjald fyrir hvern ekinn km samkv. ökumæli. Kemur gjald þetta í stað árlegs þungaskatts samkv. 5. gr. þegar bifreiðar eiga í hlut.“ Ákvæði sambærilegt þessu hefur verið í lögum allt frá 1970, sbr. 2. mgr. 87. gr. vegalaga, nr. 23/1970, og síðar 7. gr. laga nr. 79/1974, áður en henni var breytt með lögum nr. 78/1977. Í þessu sambandi er rétt að vekja sérstaka athygli á því - og bið ég nú hv. fyrirspyrjanda að taka vel eftir - að menn mega ekki rugla þessari heimild saman við hækkunarheimildir bensíngjalds og árlegs þungaskatts. Samkv. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 78/1974, sbr. 4. mgr. 2. gr. laga nr. 78/1977, er heimilt að hækka grunntaxta bensíngjalds og árgjalds þungaskatts, eins og þeir eru ákvarðaðir í lögum í samræmi við hækkun byggingarvísitölu. Í þessum ákvæðum er hins vegar hvergi að finna takmörkun á eða leiðbeiningar um hvernig hækka skuli kílómetragjaldið, enda vandséð hvernig slíku verði við komið þegar grunntaxti þess hefur aldrei verið ákveðinn í lögum, andstætt því sem gildir um bensíngjald og árlegan þungaskatt. Samkv. framansögðu er ljóst að heimild til hækkunar kílómetragjalds takmarkast ekki við þróun byggingarvísitölu. Að þessu athuguðu verður ekki séð að þessi seinasta ákvörðun kílómetragjalds sé ólögmæt þótt hún sé ekki alfarið miðuð við hækkun byggingarvísitölu. Ákvörðun sú sem hér um ræðir birtist í reglugerð nr. 4/1982. Samkv. reglugerðinni hækkaði kílómetragjaldið af bifreiðum, sem eru allt að 11 tonn að heildarþyngd, aðeins í samræmi við hækkun byggingarvísitölu. Af bifreiðum, sem eru þyngri en 11 tonn að heildarþyngd, var hækkunin hins vegar umfram hækkun byggingarvísitölu, mismunandi eftir þyngd. T. d. nemur umframhækkunin um 5% á 12 tonna bifreið, en er komin upp í 40% á allra þyngstu bifreiðar, þ. e. bifreiðar, sem eru 25 tonn. Sjónarmið það, sem að baki þessari hækkun býr, er komið frá sérfræðingum okkar í vegagerð, en leitt hefur verið í ljós að tekjur Vegasjóðs af akstri þyngri bifreiða en 12 tonna nema einungis litlum hluta af þeim útgjöldum sem hann verður fyrir vegna aksturs þeirra, eða um 40% af þeim útgjöldum sem stafa af akstri slíkra bifreiða. Þær fara sem sagt miklu, miklu verr með vegina, þessar stóru og þungu bifreiðar, heldur en léttari bifreiðar. Þennan mismun er þó með þessari umframhækkun einungis verið að leiðrétta að nokkru leyti, því að ljóst er að þrátt fyrir þessa hækkun verður kostnaður Vegasjóðs og Vegagerðarinnar enn talsvert miklu meiri af akstri þessara þungu bifreiða, sem umframhækkunin nær til, en tekjur Vegasjóðs eru af akstri þessara bifreiða. Að lokum er rétt að benda hv. fyrirspyrjanda og öðrum alþm. á það, að sú hækkun, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, sú sérstaka aukahækkun á þyngstu bifreiðarnar, er ekkert einsdæmi. Í því sambandi má benda á að í ársbyrjun 1978, í tíð ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, hækkaði kílómetragjald af öllum þyngdarflokkum gjaldskyldra bifreiða um tæp 83% þó svo að hækkun byggingarvísitölu á milli áranna 1977 og 1978 næmi aðeins tæpum 40%. Hv. fyrirspyrjandi spurði að því, hvort þessi ákvörðun yrði endurskoðuð. Ég verð að svara þeirri spurningu neitandi. Það er ljóst að ekkert í lögum hindrar að þessi ákvörðun sé tekin á þann veg sem hún var tekin. Loks er rétt að benda hv. þm. á það, sem allir gera sér kannske ekki grein fyrir og greinilega ekki hv. fyrirspyrjandi, enda kannske ekki von því að um það var svo sem ekki mikið rætt þegar fjárlögin voru afgreidd í des. 1982 og ekki eðlilegt kannske að menn átti sig á hverri einustu tölu sem þar birtist, en staðreynd er að þessi hækkun kemur fram í fjárlagatölunum. Það var gert ráð fyrir þessari hækkun við afgreiðslu fjárlaga ársins 1982.



Herra forseti. Ég tók það alveg sérstaklega fram, bæði fyrr í dag og aftur nú, að þessar hækkanir hefðu orðið síðan á árinu 1978, það þurfti ekki að minna mig á það. En að hinu leytinu minnti ég á það og skal ítreka nú, að hækkanir þungaskattsins hafa orðið tíðari síðan, á árunum 1979–1981, heldur en áður þar sem þá voru þessar hækkanir tvívegis á ári. Ég vil einnig minna á það, að enda þótt þungaskatturinn hafi hækkað 1. júní 1981 var hann nær tvöfaldaður nú í byrjun janúarmánaðar. Það munar ekki lítið um skattþynginguna þarna. Ég get á hinn bóginn ekki fallist á að Alþingi hafi veitt hæstv. fjmrh. óbundnar hendur við ákvörðun þungaskattsins. Ég get ekki fallist á að sá lagaskilningur sé réttur, að með lögum frá 1977 hafi sú viðmiðun verið felld úr gildi, og vil í því sambandi minna á það sem stendur í grg. um kílómetragjaldið svokallaða sem þá var tekið upp í stað þungaskatts, en um það segir svo í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessari grein er leitast við að færa 7. gr. gildandi laga í heldur einfaldari búning án þess að breyta efni hennar að neinu ráði. Rétt er þó að vekja athygli á því ákvæði 2. mgr., að ráðh. geti ákveðið með reglugerð að áfallnar dagsektir innheimtist enda þótt sú athöfn, sem knýja átti fram með dagsektum, hafi síðar verið framkvæmd. Í gildandi lögum er ekki hliðstætt ákvæði og hefur því þótt hæpið vegna fyrri fordæma að innheimta álagðar sektir eftir að bifreið er færð til skoðunar. Er ljóst að dagsektirnar verða gjaldendum ekki sá hvati sem þeim var ætlað til að mæta á réttum tíma til álesturs með bifreiðar sínar, ef gjaldendur geta hvenær sem er firrt sig greiðslu þegar áfallinna sekta með því að láta álestur fara fram.“ Frekari orð eru ekki um þetta höfð og auðvitað útilokað með öllu, ef sú hefði verið ætlun þeirra, sem frv. lögðu fram þá, að slíta tengslin við byggingarvísitölu, að komast svo að orði í grg. að segja að með þessari grein sé leitast við að færa 7. gr. gildandi laga í heldur einfaldari búning án þess að breyta efni hennar að neinu ráði. Auðvitað er það að breyta efni lagagr. að ráði ef í breytingunni á að felast það, að ráðh. séu gefnar frjálsar hendur um ákvörðun skatta. Ég lít svo á að það sé á valdi Alþingis. Alþingi geti ekki framselt framkvæmdavaldinu að leggja á nýja skatta eða hækka þá, slíkt verði ekki gert nema með lögum eða með stoð í lögum. Ef sá er skilningur ráðh., að skírskotunin í lögunum frá 19. des. 1975 til vísitölu byggingarkostnaðar eigi ekki við um bensíngjaldið, get ég alls ekki séð í hvaða lögum hann hefur heimild til þess að hækka þetta gjald. Ég vil þá skora á hann að skýra frá því. Með þessari breytingu frá 1975 féllu niður samsvarandi ákvæði fyrri laga, og það er algerlega útilokað að hægt sé að vitna til þeirra í því sambandi. Það má vera að sú verði raunin, að flutningsbifreiðastjórar verði að reka sitt mál fyrir dómstólunum í sambandi við þungskattinn, og þá er að sæta því. En ég vil líka minna á það, að óhæfileg skattheimta á þungaflutning vöruflutningabifreiða með nauðsynjar út á land hækkar flutningskostnaðinn á nauðsynjavörum til almennings úti í landsbyggðinni og hækkar rekstrarkostnað þeirra fyrirtækja sem þar eru. Er þó nóg óhagræði að flutningskostnaðinum fyrir, ekki síst þegar haft er í huga að almenningur þar verður í mörgum tilvikum að greiða söluskatt af þessum flutningskostnaði sem fólkið hér á Reykjavíkursvæðinu losnar við.



Herra forseti. Ég þakka þetta tækifæri sem ég fæ til þess að koma hér á framfæri máli sem ég hef áhuga á nú í öllum þessum önnum. En þannig er mál með vexti að hinn 22. mars s. l. lagði ég ásamt öðrum hv. þm. Alþfl. fram beiðni um skýrslu frá hæstv. fjmrh. um mat á eignum Iscargo hf. sem Arnarflug hafði þá nýverið fest kaup á. Í beiðninni segir: „Með vísan til 31. gr. laga um þingsköp Alþingis óskum við undirritaðir alþm. eftir því, að fjmrh. flytji Alþingi skýrslu um mat á eignum Iscargo hf. sem Arnarflug hf. hefur fest kaup á.“ Nú er svo liðið á þingtímann að ég vildi gjarnan fá svör hæstv. fjmrh. við því, hvað hefur verið gert af hálfu hins háa rn. til þess að afla þeirra upplýsinga sem hér er óskað eftir í skýrsluformi, hvernig það mál hefur gengið og þróast og hvort þingið eigi yfirleitt von á að fá þá skýrslu sem hér hefur verið beðið um.



Herra forseti. Hinn 16. mars s. l. lögðu nokkrir þm. undir forustu hv. þm. Árna Gunnarssonar fram beiðni hér á Alþingi til fjmrh. að hann flytji Alþingi skýrslu um mat á eignum Iscargo hf. sem Arnarflug hf. hefur fest kaup á. Eftir að þessi beiðni hafði komið fram ritaði fjmrn. Flugleiðum hf., en eins og kunnugt er er ríkissjóður stór eignaraðili að því félagi. Í þessu bréfi beindi fjmrn. þeim tilmælum til Flugleiða hf., að félagið færi þess á leit við stjórn Arnarflugs, að veittar yrðu nauðsynlegar upplýsingar sem gætu orðið efniviður í nefnda skýrslu. Þess var einnig getið, að í lok greinargerðar með beiðninni hefði þess verið óskað, að í skýrslunni kæmu fram upplýsingar um greiðsluþol Arnarflugs hf., og tekið var fram að fjmrn. treysti sér ekki til að leggja neinn dóm á greiðsluþol fyrirtækisins utan þess sem lesa mætti úr ársreikningum fyrirtækja og óskaði því að leitað yrði heimildar stjórnar Arnarflugs hf. um að greina mætti frá efnahags- og rekstrarreikningi ársins 1981 í téðri skýrslu. Þetta bréf var sent til Flugleiða hf. 25. mars. Síðan barst fjmrn. bréf frá Flugleiðum hf. 31. mars þar sem greint var frá því, að umbeðin beiðni hefði verið framsend til stjórnar Arnarflugs hf. 15. apríl s. l. fær rn. síðan bréf frá Flugleiðum þar sem í fyrsta lagi var minnt á fyrri bréfaviðskipti og að Flugleiðir hf. hefðu óskað eftir því, að þetta mál yrði tekið fyrir á næsta reglulegum stjórnarfundi Arnarflugs hf. 5. apríl 1982. Í þessu bréfi er skýrt frá því, að stjórnarformaður Arnarflugs hafi ekki boðað stjórnarfund 5. apríl og þrátt fyrir ítrekuð tilmæli hafi stjórnarformaður Arnarflugs hf. ekki fengist til að boða stjórnarfund. En svo segir hér í bréfinu: „Strax og stjórnarfundur verður haldinn í stjórn Arnarflugs hf. munum við tilkynna fjmrn. um framgang málsins.“ Þetta var 15. apríl s. l. Með þessu bréfi fylgdi afrit af bréfi Flugleiða frá 31. mars 1981 til stjórnarformanns Arnarflugs hf. Jafnhliða þessu fékk fjmrn. í hendur öll þau gögn málsins sem Flugleiðir höfðu dregið saman, en það voru að sjálfsögðu takmarkaðar upplýsingar og gátu alls ekki orðið grundvöllur að mati á eignum Iscargo hf. eða orðið svar við þeirri beiðni sem hér hafði verið lögð fram. Ég vil láta þess getið, að hv. þm. Árni Gunnarsson fékk öll þessi gögn í hendur strax eftir að þau bárust fjmrn. Hinn 26. apríl s. l. fékk svo fjmrn. í hendur nýtt bréf frá Flugleiðum þar sem fylgir ljósrit af bréfi frá stjórn Arnarflugs til Flugleiða, en það bréf hafði verið sent þá nokkrum dögum áður eða 19. apríl. Í þessu bréfi kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta, en bréfið er undirritað af stjórnarformanni Arnarflugs hf., Hauki Björnssyni: „Þótt ríkissjóður sé hluthafi í Flugleiðum hf. og Flugleiðir hf. eigi 40% hlutafjár í Arnarflugi hf. skapar það engin bein lagaleg eða hagsmunaleg tengsl milli ríkissjóðs og Arnarflugs hf. fremur en milli annarra einstakra hluthafa í Flugleiðum hf. og Arnarflugi hf. Hvorki ríkissjóður né aðrir hluthafar í Flugleiðum hf. eigi því rétt eða kröfu á hendur Arnarflugi hf. um að félagið veiti upplýsingar viðskiptalegs eðlis. Beiðni Árna Gunnarssonar og fleiri þm. Alþfl. um skýrslu frá fjmrh. um mat á eignum Iscargo hf., sem Arnarflug hf. hefur fest kaup á, er því byggð á misskilningi að þessu leyti.“ Enn fremur segir í þessu bréfi Arnarflugs til Flugleiða hf., með leyfi forseta: „Einstakir hluthafar í Arnarflugi hf., þar á meðal Flugleiðir hf., geta hins vegar samkv. 74. gr. hlutafélaga, nr. 32/1978, á hluthafafundum í Arnarflugi hf. farið fram á upplýsingar um þau málefni sem skipta máli um mat á ársreikningi félagsins og stöðu þess að öðru leyti, og skulu slíkar upplýsingar þá veittar á fundinum eða í kjölfar hans ef slíkt má verða án tjóns fyrir félagið að mati félagsstjórnar. Upplýsingar þær, sem umrædd lagagrein fjallar um, eru ætlaðar hluthöfum í viðkomandi hlutafélagi, en ekki utanaðkomandi aðilum. Auk þessa réttar almennra hluthafa á hluthafafundum eiga einstakir stjórnarmenn í hlutafélögum, þ. á m. í Arnarflugi hf., að sjálfsögðu rétt á upplýsingum um öll viðskipti, samninga og greiðslustöðu viðkomandi hlutafélags, en það, sem rætt er og upplýst á stjórnarfundum, er þó trúnaðarmál. Að því er varðar upplýsingar um greiðsluþol og ársreikninga Arnarflugs hf. skal athygli enn fremur vakin á 105. gr. hlutafélagalaganna, nr. 32/1978, þar sem segir að eigi síðar en mánuði eftir samþykkt ársreiknings skuli staðfest endurrit hans ásamt endurskoðunarskýrslu hafa borist til hlutafélagaskrár, og í 145. gr. 2. mgr. sömu laga segir að ráðh. (viðskrh.) sé heimilt að veita almennan aðgang að hlutafélagaskrá, þar með töldum reikningum hlutafélaga.“ Loks segir - með leyfi forseta - í lok þessa bréfs frá Arnarflugi hf.: „Þrátt fyrir það, sem að ofan segir, lýsir stjórn Arnarflugs hf. sig reiðubúna til að senda rn. efnahags- og rekstrarreikning ársins 1981 ásamt skýrslu stjórnar jafnskjótt og aðalfundur félagsins, sem halda skal fyrir maílok, hefur afgreitt hann og jafnframt að heimila rn. að greina frá téðum gögnum í fyrirhugaðri skýrslu sinni.“ Ég hef hér gert grein fyrir þeim bréfaskiptum, sem fram hafa farið út af þessu máli, og nú seinast svari Arnarflugs við þeirri beiðni sem borin var fram í gegnum stjórn Flugleiða hf. vegna þessa máls. Ég þarf ekki að orðlengja það, að fyrirliggjandi gögn, sem aflað hefur verið, eru engan veginn nægur grundvöllur fyrir fjmrn. til þess að hægt sé að framkvæma mat á eignum Iscargo hf. sem Arnarflug festi kaup á, og ekki er heldur um það að ræða, að unnt sé að meta fjármálalega stöðu Arnarflugs hf. fyrr en reikningar þeir, sem nefndir voru, hafa borist. Ég treysti mér því ekki til að gera þessu máli frekari skil áður en Alþingi lýkur störfum sínum. En ég er að sjálfsögðu reiðubúinn að senda hv. þm. Árna Gunnarssyni og öðrum þm., sem þess kynnu að óska, þau gögn sem berast um þetta mál síðar, en af bréfi Arnarflugs hf. má ráða að varla verði von á viðbótargögnum í málinu fyrr en í næsta mánuði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans. Ég geri mér ljósa grein fyrir því, að fjmrn. er í nokkrum vanda statt með það að ganga frá þessari skýrslu. Ég vil hins vegar minna á það, að hæstv. flugmálaráðh. sagði hér við umr. fyrir nokkrum vikum að sér væri kunnugt um að Arnarflug væri tilbúið að láta af hendi öll gögn sem fyrir lægju. Það kemur mér þess vegna talsvert mikið á óvart að félagið skuli ekki treystast til þess að leggja fram lista yfir þær eignir, sem það kaupir af Iscargo hf., með mati á þeim eignum. Ég vil líka minna á það, að hér er verið að fjalla um eign ríkissjóðs að hluta til, og það nær auðvitað ekki nokkurri átt, að hér skuli vera hægt að fara með skattfé fólksins eins og gert hefur verið í þessu tilviki, á þann hátt að það standi eftir hugmynd um að þarna hafi fé verið notað á óeðlilegan hátt. Ég vil minna á það að auki, að framkvæmdastjóri Arnarflugs lýsti því yfir í blaðaviðtölum og viðtölum við fjölmiðla að Arnarflug hefði keypt Iscargo á yfirverði. Ef það er svo í okkar þjóðfélagi að slík mál geti farið fram þar sem ríkissjóður og ríkisvaldið á aðild að málum, þá er ekki von á góðu. Ég tel mjög alvarlegt að það skuli vera unnt að koma í veg fyrir að fram fari hlutlægt mat á þessum eignum. Ég minni enn einu sinni á það, að ríkissjóður á 20% í Flugleiðum sem síðan eiga 40% í Arnarflugi. Það er þess vegna alveg skýlaus krafa og skýlaus réttur Alþingis, að það fái vitneskju um þetta mál. Ég vænti þess svo, að hæstv. fjmrh. fylgi þessu máli eftir og reyni að afla allra þeirra upplýsinga, sem fáanlegar eru, þannig að þingi og þjóð verði ljóst fyrr en síðar að þarna fóru fram kaup sem eru í fyllsta máta óeðlileg.



Herra forseti. Það hefur verið tafsamt, eins og fram hefur komið, að gera grein fyrir þessu máli. Ég vænti þess aftur á móti, að í þeim hléum hafi þeir þm., sem einhverju láta sig það skipta hvernig að lögum um Hæstarétt er staðið, gefist tími til að athuga málið, og vænti þess jafnframt, að hafi þm. ekki kynnt sér það mál geri þeir það ekki í fljótræði að greiða atkv. með því frv. til l. sem hér er til umr. Í fyrsta lagi vil ég að það komi skýrt fram, að það er um sögulega stefnubreytingu að ræða ef þetta frv. verður að lögum. Það felur í sér skiptan Hæstarétt. Í annan stað leysir það á engan hátt til frambúðar vandamál Hæstaréttar. Í þriðja lagi tefur samþykkt þessa frv. fyrir þeim réttarbótum sem fengjust, ef lögrétta yrði upp tekin og yrði lokadómstig fyrir smærri mál, en fyrra dómstig fyrir stærri mál, eins og gert var ráð fyrir. Herra forseti. Ég tel ástæðulaust að lengja mál mitt að sinni og hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég er annar þeirra sem skrifa undir nál. á þskj. 817 með fyrirvara, en þetta þskj. er nál. um frv. til l. um breyt. á l. nr. 75 21. júní 1973, um Hæstarétt Íslands. Mér þykir rétt að gera hér nokkra grein fyrir því, í hverju fyrirvari minn er fólginn. Frv. gerir ráð fyrir í 1. gr. að hæstaréttardómarar verði 8 í stað 7 eins og nú er. Auk þess er að finna í ákvæðum til bráðabirgða að dómsmrh. geti samkv. till. Hæstaréttar sett um tiltekinn tíma 2–3 dómara. Vitað er að mikill málafjöldi hefur safnast fyrir hjá Hæstarétti og er óafgreiddur þar. Ýmsar orsakir munu verða til þess, að málskotum til Hæstaréttar hefur fjölgað hin síðari ár og það svo, að þrátt fyrir tiltölulega nýlega fjölgun í dómnum mun biðtími eftir dómi vera þar a. m. k. tvö ár í sumum tilfellum. Málum, sem hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar, hefur fjölgað mjög eins og ég sagði, og m. a. mun fíkniefnamálum fara mjög fjölgandi fyrir dómstólum. Ein af þeim orsökum, sem leiða til þessarar fjölgunar mála sem áfrýjað er, mun vera einmitt sú, hversu langur tími líður frá áfrýjun og þar til dómur fellur. Þarna sjá ýmsir sér leik á borði að fá frest á fullnustu dóms og þykjast sjá sér hag í þeim tíma sem þeir á þennan hátt vinna. Með hraðari vinnubrögðum Hæstaréttar eru líkur til að málum, sem þangað verður áfrýjað, muni fækka verulega þar sem mál yrðu dæmd fyrirstöðulítið. Frv. til l. um lögréttu hefur verið lagt fram á nokkrum þingum, en ekki náð fram að ganga, og vitum við því miður ekki hvenær slíkt frv. verður lagt fram eða hvort það kynni þá að verða að lögum. Þar sem óvissa er um framgang laga um lögréttu er ég ekki í stakk búinn nú til að mæla með fjölgun fastra dómara í Hæstarétti, þar sem heimild er í frv. til að ráða 2–3 dómara til að vinna upp þau mál sem fyrir liggja. Það er mikið áhugamál margra hv. þm. að lög um lögréttu verði samþykkt hér á hv. Alþingi. Ef lögrétta verður að veruleika tel ég að 7 manna Hæstiréttur, sem fjalli um hin meiri háttar mál, sé hæfilegur fjöldi dómara og starfi þá dómurinn óskiptur. Ef sú skoðun mín stenst, að 7 manna Hæstiréttur sé hæfilega skipaður dómur, samkv. áður sögðu, hallast ég að því, að ekki eigi að fjölga í Hæstarétti. En þar sem nú lifir skammt þings og í trausti þess, að ef lögrétta verður að veruleika verði aftur fækkað í Hæstarétti í 7 þó að nú verði fjölgað í 8, á meðan núverandi ásand varir, mun ég greiða frv. eins og það kom frá Ed. atkv. mitt.



Herra forseti. Ég skal ekki setja á langa tölu um þetta mál þar sem nú dregur mjög nærri þinglausnum, en ég tel mér bæði rétt og skylt að drepa á örfá atriði. Það er þá fyrst að frv. þetta til l. um breyt. á lögum um Hæstarétt er stjfrv., flutt samkv. ákvæðum í stjórnarsáttmálanum til að stuðla að hraðari meðferð dómsmála. Það eru allir sammála um að hraða þurfi meðferð dómsmála. Um það er enginn ágreiningur. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að einfalda og hraða meðferð nokkurra mála, en í Hæstarétti safnast mál fyrir þar sem Hæstiréttur hefur ekki annað þeim málum sem þar liggja fyrir. Allir eru sammála um að það verði að ráða bót á þessu. En ekki eru allir sammála um þær leiðir sem beri að fara. Ég skýrði þetta út í báðum deildum þingsins í framsöguræðu, en tel nauðsynlegt að drepa á örfá atriði nú. Ein af leiðum til þess að hraða málsmeðferð í Hæstarétti er hið svonefnda lögréttufrv. Það er samið af réttarfarsnefnd sem sett var á laggirnar árið 1972. Það hefur verið lagt fram á hv. Alþingi alls 6–7 sinnum, að mig minnir, en aðeins einu sinni komist á milli deilda. Það er því engum vafa undirorpið, að hv. þm. telja sér nauðsynlegt að skoða þá leið betur. Sú leið, sem þetta frv. greinir frá, er valin nú til að ráða fram úr brýnum vanda. Ég talaði fyrir þessu máli í Ed. 16. nóv. s. l. Hv. allshn. þeirrar deildar ræddi málið og kvaddi á sinn fund marga sérfræðinga, en málið var afgreitt frá hv. Ed. síðla vetrar og þá þannig að það var nær óbreytt. Það var aðeins ein minni háttar breyting gerð á frv. Allshn. þessarar hv. deildar hefur unnið allrösklega að þessu máli. Niðurstaða hennar er sú, að meiri hl., fimm af sjö, mælir með að frv. verði samþykkt, en minni hl., tveir, leggur til að því verði vísað til ríkisstj. Það er engin brtt. flutt í þessari hv. deild. Hv. 5. þm. Vestf, hefur hér haldið uppi upplestri um lögfræðileg efni og öðrum slíkum aths. Við þessu er ekkert að segja nema allt gott. Áhugi á þjóðlegum fróðleik og löggjöf hefur lengi legið í landi í Reykholti eins og menn muna. Snorri var lögsögumaður tvívegis á árunum 1215–1218 og enn frá 1222–1231. Hv. 9. þm. Reykv. hefur haft hér uppi nokkrar aths. Hann hefur haldið því fram, að hér sé um róttæka eðlisbreytingu að ræða á löggjöf um Hæstarétt, hér sé verið að brjóta upp Hæstarétt og þar fram eftir götunum. Þetta tel ég að sé ekki rétt ályktað hjá hæstv. fyrrv. dómsmrh. Hins vegar sagði hann og: „Þetta er ekki rétt lausn.“ Þá mótbáru má að sjálfsögðu vega og meta, því að við vitum allir að þar sem um fleiri en eina leið er að ræða, þar má um þær deila því að flestallt orkar tvímælis þá gert er. Hv. 5. þm. Vestf. hélt því og fram, að hér væri um sögulega stefnubreytingu að ræða ef frv. þetta yrði samþykkt. Þessu verð ég algerlega að mótmæla. Hv. 9. þm. Reykv. spurði og, hvort flutningur á þessu frv. fæli það í sér, að dómsmálayfirvöld hefðu skipt um skoðun. Nei, þessu má svara algerlega neitandi. Það má segja að því miður sé þetta ekki mjög frumleg leið sem valin er. Það er þvert á móti farin sú braut sem fetað hefur verið eftir síðustu árin allmörg, þar sem hæstaréttardómurum var fjölgað úr 5 í 6 1973 og úr 6 í 7 1979. Hv. 5. þm. Vestf. spurði eitt sinn í sínu máli: Hversu margir dómarar verða um næstu aldamót? Og hv. 9. þm. Reykv. ræddi um það, að milljónaþjóðir kæmust af með fámennan hæstarétt. Um þessi efni má ýmislegt fjalla og spyrja. En þegar svona staðhæfingum er slegið fram er þó fjöldamargt annað sem þarf að skoða, t. d. hvað eru mörg dómstig í viðkomandi landi. Þau eru víða þrjú. Hér á landi höfum við komist af með tvö dómstig frá 1920 eða frá því að Hæstiréttur var settur á fót. Breytingin, sem þetta frv. felur í sér og menn hafa aðallega staldrað við, er sú, að lagt er til að dómurum sé fjölgað úr 7 upp í 8. Þetta tel ég vera í samræmi við þá stefnu sem hefur verið fylgt á undanförnum árum, þar sem lögð hefur verið áhersla á það, að um hin minni háttar mál, kærumál og önnur minni háttar efni, væri fjallað af þrem dómurum, en af 5 dómurum um hin stærri mál. Og allir getum við verið sammála um að 3 + 5 séu 8. Einnig er í þessu frv. lagt til að aðstaða Hæstaréttar verði bætt eins og sjálfsagt er, löglærður maður eða menn séu ráðnir þar til aðstoðar hinum reglulegu dómurum o. s. frv. En þá hafa sumir nefnt að hér væri um stjórnarskrárbrot að ræða, þar sem lagt er til að 2–3 dómarar verði ráðnir um sinn til þess að vinna upp gömul mál, og af þessu stafi jafnvel stórkostleg hætta. Þessu vil ég leyfa mér að andmæla. Ég vek athygli á því, að aukadómara af þessu tagi verður eftir mínum skilningi að ráða um tíma hvaða leið sem valin verður til þess að ráða bót á þessu máli. Auk þess má benda á að í Hæstarétti hér á landi sem og erlendis hafa oft starfað aukadómarar um lengri eða skemmri tíma og a. m. k. hér á landi er reynsla af þeim yfirleitt mjög góð. Allir eru sammála um það. Ef tillaga um að vísa þessu frv. til ríkisstj. verður samþykkt, þá þýðir hún að engar úrbætur verða gerðar a. m. k. í eitt ár í þessum málum því að hér þarf til að koma ný lagasmíð. Þess vegna leyfi ég mér að óska eftir efnislegri afgreiðslu á þessu frv. Það hafa ýmsir ágætir menn áhyggjur stórar af því, að þessi afgreiðsla mála þýði það, að hinu svonefnda lögréttufrv. verði varpað endanlega fyrir róða. Þessum mönnum get ég svarað með því, að ég mun annaðhvort fela réttarfarsnefnd eða velja annan hóp lærðustu og færustu lögfræðinga landsins til þess að fara yfir og skoða lögréttufrv. við fyrstu hentugleika og jafnframt benda á aðrar leiðir sem gætu leitt af sér varanlegar umbætur í þessum málum. Þessu get ég lýst yfir núna um leið og ég læt máli mínu lokið, að ég mun velja, eins og ég sagði, færustu og hæfustu menn til þess að líta yfir og grandskoða lögréttufrv. og athuga aðrar leiðir sem mættu leiða okkur að farsælli lausn þessa máls til frambúðar.



Herra forseti. Á þskj. 817 er nál. frá meiri hl. allshn. Nd. og á því þskj. kemur fram að ég hef skrifað undir meirihlutaálit með fyrirvara, en í því áliti er lagt til að frv. verði samþykkt. Þetta frv. var fyrst afgreitt í Ed. og þar voru gerðar breytingar á frv. Vil ég þá sérstaklega geta um þá breytingu sem gerð var á 3. gr. frv. og mér finnst vera harla einkennileg, en þar segir, að dómarar skulu taka sæti í dómum eftir röð sem ákveðin er með almennri reglu. Mér finnst þetta ákvæði nokkuð skringilegt og þurfa að skýrast. Skýringar hafa ekki fengist og óvíst er hvernig slík regla yrði í framkvæmd. Í öðru lagi er að finna í frv. bráðabirgðaákvæði þar sem segir að árin 1982 og 1983 geti dómsmrh. samkv. till. Hæstaréttar sett 2–3 dómara úr hópi þeirra manna, sem greindir eru í sjálfum lögunum, til viðbótar hinum reglulegu dómurum allt að 6 mánuðum hvert ár. Þetta ákvæði hefur verið gagnrýnt af ýmsum sem telja að það sé vafasamt að þetta ákvæði standist ákvæði stjórnarskrár. Á það skal ég ekki leggja dóm, en hygg að þannig sé að þessu frv. staðið að það mál hafi verið skoðað gaumgæfilega. En fyrirvari minn byggist þó fyrst og fremst á því, að á því hefur nokkuð borið í umr. um þetta mál að bent er á að samþykkt þessa frv. geti leitt til þess, að hugmyndinni um svokallaða lögréttu verði útskúfað. Ég vil taka skýrt fram að þótt ég greiði þessu frv. atkv. mitt tel ég að sú hugmynd sé í fullu gildi og það hljóti að gerast, að hæstv. dómsmrh. leggi fram frv. til laga um lögréttu þegar á næsta þingi, enda er þar um nauðsynjamál að tefla. Reyndar má geta þess, að á þskj. 386, sem er nál. allshn. Ed., kemur fram að sá skilningur hafi einnig ráðið ríkjum í þeirri hv. nefnd. Til þess að hægt sé að nýta heimildir í þessu frv., þ. e. að ráða að réttinum hæstaréttardómara og annað löglært starfsfólk sem Hæstiréttur hefur heimild til að ráða samkv. fjárlögum, þá tel ég fulla ástæðu til að greiða fyrir þessu frv. og mun þess vegna greiða atkv. með því þegar það kemur hér til atkvæða á eftir.



Herra forseti. Um þetta mál hafa nú þegar orðið verulegar umr. hér í deildinni. En efnislega langar mig þó til að vekja enn athygli á nokkrum aðalatriðum þessa máls. Það, að málahali sé í réttarkerfinu, ýmist á lægri stigum dómskerfisins eða því efsta, það er ekkert nýtt og það er ekki að gerast nú á árinu 1982 í fyrsta skipti. T. d. uppgötvuðu menn þetta líka á árinu 1979 og þá brugðu menn á leik og fundu þá lausn að fjölga hæstaréttardómurum um einn, úr 6 í 7. Nú skulu menn líta í kringum sig. Reyndist þetta vera lausn? Það getur varla verið af þeirri einföldu ástæðu að málahalinn hefur ekki styst síðan þá, heldur hefur hann þrefaldast. Þessi einföldu sannindi ættu að nægja til að undirstrika það, að menn eru á rangri leið þegar þeir eru nú enn að leggja til fjórfalda þá lausn sem þeir lögðu til og framkvæmdu raunar fyrir tveimur árum. Þetta frv., eins og það kemur frá ráðh., þó að það sé raunar hér og þar í frv., það er, þegar saman er dregið, fjölgun um 4 hæstaréttardómara. Rétturinn getur framkvæmt þetta þannig að verið sé að fjölga þeim um 4, úr 7 í 11. Nú skyldi ég fyrstur manna taka undir þessa leið ef við hefðum reynslu fyrir því, að þetta væri lausn á þeim vanda sem vissulega er til staðar og allir viðurkenna. En sannleikurinn er sá, að við höfum reynslu um hið gagnstæða. Þessi leið hefur ekki reynst vera til þess fallin að létta á réttinum. Og hér var því lýst áðan, m. a. af frsm. meiri hl. n., hv. 5. þm. Norðurl. v., að í framtíðinni teldi hann að það ættu að vera 7 dómarar í Hæstarétti. Ég vil raunar ganga lengra. Ég tel að hin rétta framtíðarskipan sé sú, að þeir séu ekki nema 5. Þá gef ég mér það, að lögréttan verði orðin að veruleika, því að við megum ekki gleyma því, hvaða hlutverki Hæstiréttur hefur að gegna í okkar stjórnkerfi. Hann er auðvitað dómur, en í raun eðli málsins samkv. fer hann með hluta af löggjafarvaldinu í þeim skilningi, að hann segir lögin, hann sker úr hvað séu lög sé að einhverju leyti óskýrt hvað fyrir löggjafanum hefur vakað eða rísi um það ágreiningur á milli þegnanna í landinu. Þess vegna er afar mikilvægt að menn átti sig á því, að það er ekki tilviljun að milljónaþjóðir eru með fámennan hæstarétt. Það er til þess að þeir úrskurðir sem hér er um að ræða og skipta auðvitað miklu máli, séu kveðnir upp með einni rödd og það sé einn úrskurður, réttareining eins og það heitir á máli löglærðra manna. En hér er verið að leggja til allt annað. Það er verið að leggja til dóm sem fræðilega talað getur starfað í þremur dómum, það geti samtímis verið starfandi þrír mismunandi æðstu réttir í landinu. Þeir geta setið hver í sínu herbergi og komist að gagnstæðri niðurstöðu í sama máli eða máli svipaðs eðlis. Það er þessi hugsun sem mér finnst að menn hafi ekki nógsamlega gert sér grein fyrir. Hæstv. dómsmrh. mótmælti áðan þeim orðum mínum, að verið væri að gera róttæka eðlisbreytingu á réttinum. Ég verð því miður að ítreka þá skoðun mína, að hans skilningur í þessum efnum er að ég held ekki réttur. Auðvitað er það rótæk eðlisbreyting þegar um er að ræða æðsta dómstólinn í landinu, að hann geti starfað sem þrír dómstólar, samstæðir dómstólar á sama tímanum og verið að komast að sitt hvorri niðurstöðunni í sama málinu eða máli svipaðs eðlis. Þetta er ástæðan fyrir því, hvernig með þessa hluti er farið í öðrum löndum. Má t. d. vísa til hliðstæðrar stofnunar í Bandaríkjunum og mætti raunar hafa um það langt mál. Málið er það, að það er ekkert nýtt að þessi málahali í Hæstarétti valdi áhyggjum. M. a. var það svo, að á árunum 1975 og 1976 urðu, eins og einhverjir muna kannske, mjög veruleg blaðaskrif um dómskerfið hér, án þess að ég fari að rifja upp þá þætti sem mesta athygli vöktu á sínum tíma, enda kemur það þessu máli ekkert við. Þá var hins vegar mjög þung undiralda. Það var uppi gagnrýni, ekki síst á uppbygginguna og á þann seinagang sem kemur auðvitað ekki við bara málunum sjálfum, heldur öllum eftirleiknum, refsilöggjöfinni o. s. frv. Ég held að þáv. dómsmálayfirstjórn hafi svarað þessu mjög skynsamlega. Það hófst mjög verulegt umbótaskeið á árunum 1976 og 1977. Eitt dæmi um það er rannsóknarlögregla ríkisins, sem þá var sett. Og á þessum tíma réð þáv, hæstv. dómsmrh. til sín aðstoðarmann mjög röskan, Eirík Tómasson, og ég hygg að hann hafi unnið mjög gott starf til þess að reyna að leysa úr vandamálum. Eitt af því, sem út úr þessu starfi kom, var frv. til l. um lögréttu sem hér var lagt fram í fyrsta skipti 1976. Það eru 6 ár síðan. Þar er um að ræða lausn sem raunverulega snertir grundvallarvandann sem við er að etja. En það kemur í ljós, þegar skoðaðar eru umr. um þetta, að þá hafa menn oft staldrað við og horft í kostnaðinn og gerðu það í sambandi við lögréttuna. Menn hafa talað um að þegar farið væri af stað væru á bilinu 10–15 dómarar þar til að byrja með. En hér eru menn að sporðrenna 4 hæstaréttardómurum án þess að spurt sé um kostnað. Kostnaðurinn, sem af því mundi leiða, ætli hann sé ekki helmingur eða kannske þriðjungur af því sem mundi kosta að koma lögréttunni af stað? Ég held að það sé öllum ljóst, að verði af þessari fjölgun, verði Hæstarétti gerbreytt eins og hér er verið að leggja til, þá kemur vitaskuld engin lögrétta, ekki á næsta ári og ekki þar næsta, því að menn munu segja: Nú er nóg að gert í bili. Átökin um þetta mál eru auðvitað öðrum þræði og fyrst og fremst átök um það, hvort menn vilja framkvæma lögréttuhugmyndina og setja peninga í lögréttu í staðinn fyrir þetta eða vilja menn kasta henni fyrir róða. Það er af þeirri ástæðu sem menn hér líta þetta mál svo alvarlega og setja sig svo hart á móti því, af þeirri einföldu ástæðu að verði þetta frv. samþykkt verður engin lögrétta í næstu framtíð. Hæstv. dómsmrh. Friðjón Þórðarson situr þriðja þingið sem ráðherra. Lögréttan er ekki komin enn. Hann svarar því hér aðspurður, að hún muni koma líka. En hafi menn haft á móti henni af kostnaðarástæðum, eins og var t. d. þegar hæstv. þáv. ráðh. Ólafur Jóhannesson mælti fyrir henni, hvað þá nú þegar búið er að auka kostnað við Hæstarétt um helming. Það er nú einu sinni svo, að það er takmarkað fjármagn sem menn hafa hér úr að spila, og ég spái því og þykist geta gert það með töluverðri vissu og nokkrum rétti, að verði þetta frv. samþykkt er lögréttan úr sögunni um langa framtíð. Það er kjarni þessa máls. Hér hefur verið vísað í langar greinargerðir og umsagnir. Það eru einkum yngri lögfræðingar sem hafa sett sig mjög á móti þessu frv. um fjölgun dómara í Hæstarétti. Eitt af því, sem þeir nefndu, var að ákvæði til bráðabirgða jaðraði við það að vera stjórnarskrárbrot. Ég vil ekki gera þau orð að mínum, enda er þar auðvitað stórt sagt. En ég gat þess í minni framsöguræðu fyrir nál., hvað við er átt í þeim efnum, og vil árétta það enn. Þá eru menn að segja að ef það eru þrír dómarar í Hæstarétti sem ráðnir eru aðeins til tveggja ára, þá kemur að því á þeim ferli, að þeir eiga ekki eftir nema 4 mánuði af ráðningartíma sínum, og stjórnarskráin gerir ráð fyrir að dómarar séu engum og engu háðir nema sjálfum sér. En við þessar aðstæður verða þessir lausadómarar í Hæstarétti háðir framkvæmdavaldinu með áframhald um starf sitt, hvort af því verður eða ekki, og mjög eðlilegt er að menn veki á því athygli, að - við skulum segja að þetta jaðri við að vera stjórnarskrárbrot. Það er auðvitað mikið í húfi að friður sé um stofnun eins og Hæstarétt Íslands, og þar sem svo er verða menn auðvitað að hugsa mjög vel sinn gang áður en þeir samþykkja lög sem menn hafa sagt - kannske með réttu, en ég hef fyrirvara á því - að feli í sér stjórnarskrárbrot. Þetta eru samandregin meginrök sem menn hafa flutt gegn þessu frv. Það var svo að í hv. Ed. voru fluttar margar brtt., allt frá því að lagt var til m. a. af hv. þm. Eiði Guðnasyni að 1. gr. frv. yrði felld, hún er um hina föstu fjölgun, og menn höfðu einnig aths. við ákvæði til bráðabirgða um lausadómara sem og um fleiri þætti frv. Fari svo engu að síður að þessu frv. verði ekki vísað til ríkisstj., þá er auðvitað eðlilegt að við 3. umr. þessa máls reyni menn að endurflytja þær brtt. við frv. sem menn fluttu í hv. Ed. Ég vil svo aðeins að lokum, herra forseti, undirstrika það mjög rækilega, sem hæstv. dómsmrh. mótmælti raunar áðan, en að minni hyggju mjög ranglega, að verði þetta frv. að lögum erum við búnir að búa til nýjan hæstarétt sem er allt öðruvísi en sá sem fyrir var. Þá er þetta orðinn ekki einn dómur, ekki ein rödd, ekki ein eining, heldur er þetta orðið margir dómar sem í vaxandi mæli fara að komast að niðurstöðu með þeim hætti. Það er auðvitað eðlilegt að ráðh. út af fyrir sig mótmæli þessu því að ég trúi ekki að hann eða nokkur maður annar ætlist til þess. En þá verða menn að skoða framhaldið, hvernig þetta kemur til með að gerast og hvernig Hæstiréttur kemur til með að starfa í raun. Segir það sig ekki sjálft, að þegar dómararnir eru orðnir 11, þá búum við til marga litla dóma? Ég undirstrika það enn, að það er ekkert sem kemur í veg fyrir að í hliðstæðum málum séu starfandi hér tveir dómar og komist að sitt hvorri niðurstöðunni í sams konar málum. Hvað er það annað en umsnúningur á allri hugmyndinni um æðsta dómstigið í landinu. Það er þetta sem er kjarni málsins. Ég vil biðja hv. alþm. að íhuga þetta mál mjög vandlega áður en til atkvgr. kemur til þess að mönnum sé nákvæmlega ljóst hvað þessi breyting hefur í för með sér ef að lögum verður.



Herra forseti. Ég gat þess í upphafi máls míns, að ég hefði talið mér skylt að gera þinginu grein fyrir því, að þær upplýsingar og umsagnir, sem bárust um mál þetta til allshn. Nd., hefðu margar hverjar verið mjög neikvæðar. Ég vék ekki einu einasta hnjóðsyrði til hæstv. dómsmrh. í allri þeirri ræðu sem ég flutti um þetta mál, - ekki einu einasta hnjóðsyrði. Aftur á móti eyddi ég tímanum í að kynna honum aths. við ákvæði til bráðabirgða, sem eru undirritaðar af starfandi dómurum í þessu landi, og taldi að ég ætti nokkra von á því, ef hann á annað borð tæki hér til máls, að hann reyndi að svara þeim efnisatriðum sem þessir dómarar telja að sé nauðsynlegt að koma á framfæri við þingið. Það er að sjálfsögðu létt að útskýra það og verja, að ég hafi ekki þá lögfræðilegu þekkingu til að bera að fara að brjóta þetta mál til mergjar, enda hef ég jafnframt tekið fram að svo er. Þá þekkingu hef ég ekki til að bera. Hins vegar undirstrikaði ég það, að í hópi yngri dómara þessa lands væru sennilega flestallir andvígir því sem hér væri verið að leggja til, og ég taldi að þá væri eðlilegt að það kæmu fram einhver rök hjá hæstv. ráðh. gegn þeirra rökum. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum. Hæstv. ráðh. byrjaði á að vitna í stjórnarsáttmálann eins og guðspjall fyrir þessum texta. Þar stendur, með leyfi forseta: „Unnið verði að umbótum í dómsmálum og stuðlað að hraðari meðferð dómsmála með því m. a. að einfalda meðferð minni háttar mála. Athugað verði hvernig þeim efnaminni í þjóðfélaginu verði tryggð lögfræðiaðstoð til þess að ná rétti sínum.“ Dettur nokkrum í hug að sagan muni dæma þetta mál á þann veg, að hér sé verið að vinna að réttarbótum? Dettur nokkrum manni í hug að sagan dæmi á þann veg? Ég segi nei. Það eru engin fyrirmæli í stjórnarsáttmálanum sem geta komið mönnum til að ætla að frv. eins og þetta verði flutt. Ég vil vekja athygli á því, að hæstv. ráðh. fullyrti áðan að aukadómara verði að ráða hvaða leið sem farin er, það verði að ráða aukadómara að Hæstarétti. Stefán Már Stefánsson prófessor við Háskóla Íslands í lögfræði gerir grein fyrir því í aths. sem hann hefur sent til þingsins 26. jan. 1982. Með leyfi forseta hljóðar það á þessa leið, þar sem hann víkur að því, hvernig hægt sé að leysa þetta mál án þess að til komi aukadómarar: „Aðilar geta samið svo um að mál, sem stefnt hefur verið fyrir Hæstarétt við gildistöku laga þessara, skuli rekin og dæmd í landsrétti. Þessu ákvæði er ætlað það hlutverk að minnka álag á Hæstarétt. Því er einkum ætlað að ná til þeirra mála sem Hæstiréttur ætti að dæma um á lokastigi þrátt fyrir ný lög um landsrétt. Fært þykir að flytja slík mál yfir í landsréttinn ef aðilar eru sammála um það. Athygli er samt vakin á því, að ákvæði þetta er tímabundið í þeim skilningi, að það tekur aðeins til þeirra mála sem stefnt hefur verið fyrir Hæstarétt við gildistöku laga um landsrétt.“ Hér er efnislega tekið á þessu máli af prófessor í lögum við Háskólann. Hvers vegna leyfir hæstv. ráðh. sér að koma hér upp og halda því fram, að eina leiðin sé að skipa aukadómara? Hvernig stendur á svona vinnubrögðum? Hæstv. ráðh. talar um að engin brtt. hafi verið gerð við frv. Hann talar um að niðurstaða nefndarinnar hafi verið á þann veg, að 5 hafi mælt með og 2 verið á móti. Það er rétt, að 5 menn mæltu með, en þar af 2 með fyrirvara. Sum frv. eru á þann veg að annaðhvort er að vísa þeim frá, fella þau, eða samþykkja. Ástæðan fyrir þessu liggur einfaldlega í því, að það er ekkert að frv. sjálfu ef þetta væri hin skynsamlega lausn málsins. Ástæðan fyrir því, að við leggjum til að frv. verði vísað til ríkisstj., er sú, að okkur er ljós vandinn, en við teljum að lausnin sé röng. Ég veit ekki hvort menn gera sér almennt grein fyrir því, að auðvitað hafa allar fjölmennari þjóðir en við - og það eru flestar þjóðir - þurft að standa frammi fyrir því, að hæstiréttur komist ekki yfir að dæma í öllum smámálum, þó þær hafi viljað hafa tvískipt réttarkerfi í landinu. Þær hafa leyst þetta með því, að það er annars vegar talið eðlilegt að hæstiréttur dæmi í stórum málum, hann taki afstöðu til nýrra laga o. s. frv., sé þannig stefnumarkandi, en í málum, þar sem hliðstæðir dómar liggja fyrir í tugatali og er í sjálfu sér ákaflega einfalt að sjá hver niðurstaðan verður, hlýtur að vera eðlilegt að annað dómstig afgreiði þau mál. Ég ætla - með leyfi forseta - að vitna hér í eitt af þeim málum sem hafa vafalaust tafið Hæstarétt vegna þess að þau voru lögð fyrir hann.

Það verður að vera stutt

. Það er ákaflega stutt, herra forseti, og ég ætla ekki að nefna hér nein nöfn, breyti þeim. Þetta er í hæstaréttardómabók frá 1980, á bls. 1520, og aðeins dómsorðin verða lesin, en ég breyti þar nöfnum: „Ákærði Jón Jónsson sæti fangelsi í 6 mánuði. Ákærði greiði Pétri Péturssyni í Reykjavík 20 þús. kr. í skaðabætur. Ákærði greiði allan kostnað sakar í héraði og Hæstarétti, þar með talin saksóknaralaun til ríkisins, 150 þús. kr., og talsmannslaun skipaðs verjanda síns fyrir hæstarétti, Magnúsar Magnússonar, 150 þús. kr.“ Sektin hin upprunalega er 20 þús. kr., en kostnaðurinn 300 þús. Brotið er framið á árinu 1978. Svona mál, þegar játning liggur fyrir í undirrétti, eiga ekkert erindi í Hæstarétt. Það veit hver einasti maður sem gefur sér tíma til að skoða þessi mál. Ég vænti þess, að hæstv. dómsmrh. kynni sér ekki aðeins sögu Snorra í Reykholti, heldur einnig hitt, að Dala-Freyr afrekaði fleira en varð honum til fremdar.



Herra forseti. Ég hafði alls ekki hugsað mér að tala hér lengi að þessu sinni, enda ástæðulaust. Mikill meiri hl. n. var sammála um að afgreiða þetta frv. óbreytt eins og það kom frá Ed., en aðeins tveir sérvitringar tóku sig fram um annað. Ég held að það sé rétt að gera sér grein fyrir því, hvernig stendur á því að þetta mál er flutt. Ástæðan er einfaldlega sú, að gífurlegur fjöldi mála safnast að Hæstarétti og hann hefur alls ekki undan að dæma. Fyrir bragðið fást ekki úrslit í málum fyrr en eftir allt of langan tíma, og við það verður ekki unað. Fjölgunin í 7 dómara með síðustu breytingu hefur ekki orðið til þess að stytta þennan hala, sem sýnir að þrátt fyrir þessa fjölgun dugar ekki sá fjöldi dómara sem nú er í Hæstarétti. Sannleikurinn er sá, að 3+5 eru ekki 7 og þar stendur hnífurinn í kúnni. En hv. þm. og fyrrv. hæstv. dómsmrh. Vilmundur Gylfason gerir sér ekki grein fyrir því, að Hæstiréttur getur starfað í tvennu lagi, í þriggja manna dómi og í fimm manna dómi, og því aðeins geta þeir unnið samtímis að dómarar séu átta. Það er svo augljóst mál að um það þarf ekki að deila. Þess vegna hef ég fallist á að samþykkja þetta frv. eins og það kemur frá Ed., þar sem gert er ráð fyrir að bæta einum dómara við í Hæstarétt til þess að vinnubrögðum dómsins verði hægt að haga með þeim hætti sem ég nefndi áðan. Hv. þm. Vilmundur Gylfason gerði sér lítið fyrir og hélt því fram, að þessi fjölgun um einn dómara þýddi fjölgun um fjóra dómara. Fullyrðingar af þessu tagi eiga sér auðvitað ekki nokkurn röksemdalegan grundvöll. Það er að vísu gert ráð fyrir því í þessu frv., að ráða megi 2–3 dómara. En það er skýrt tekið fram, og það kemur fram í því sem ég ætla að segja núna, að þeir eru aðeins ráðnir um takmarkaðan tíma, í eitt og hálft ár eftir að lög þessi öðlast gildi. Það þýðir auðvitað ekki fjölgun um 4 dómara. Tilgangurinn með því að taka inn þessa dómara um stundarsakir, 2–3 dómara í þrjú misseri, er að gera tilraun til þess að vinna upp halann sem Hæstiréttur verður að losna við. Hv. þm. Vilmundur Gylfason hefur auðvitað fullyrt margt fleira, sem gengur svo langt að mönnum blöskrar. En það er nú líklega gert af hans hálfu til þess að gera ræðuna skemmtilegri og er lítið við það að athuga út af fyrir sig. En þá á hv. þm. að viðurkenna það. Hann hélt því fram hér í fyrri ræðu sinni um þetta mál, að þetta stefndi í þá átt samkv. þeirri þróun sem hefur verið í þessum efnum að undanförnu, að annar hver lögfræðingur í landinu yrði innan tíðar orðinn dómari í Hæstarétti. Fullyrðing af þessu tagi er sannarlega ekki til þess að vekja traust á málflutningi hv. þm. Ég vil að lokum, herra forseti, aðeins nefna lögréttumálið sem hér hefur verið tæpt á. Ef við tökum upp lögréttuna, þá þýðir það mjög líklega að færri mál komast til Hæstaréttar. Ef við hefðum lögréttu starfandi nú safnaðist ekki, trúi ég, hali af málum á Hæstarétt. En það er staðreynd, að hún er ekki komin og það tekur tímann að koma því dómstigi á. Það verður varla við það unað, að menn þurfi að bíða árum saman eftir niðurstöðu í dómsmálum á meðan beðið er eftir lögréttu. Það tekur vissulega nokkurn tíma að koma henni á, enda hefur gengið illa hingað til að koma frv. um hana gegnum þingið. Frv. um lögréttu hefur verið lagt hér fram líklega sex sinnum áður og hefur ekki náð fram að ganga. Það lengsta sem það mál komst áfram var til 2. umr. í seinni deild. En venjulegast hefur það ekki komist lengra en fara í nefnd í fyrri deild. Það er því augljóst að menn geta ekki vikist undan því að leysa vanda Hæstaréttar, m. a. með þessum hætti, á meðan lögrétta er ekki lengra komin en raun ber vitni. Ég vil mótmæla þeim skilningi, að með samþykkt þessa frv. séum við að leggja stein í götu þess, að lögrétta geti orðið til. Ég held að það sé alrangt. Ég vil þvert á móti staðhæfa það, að með samþykkt þessa frv. sé hv. Alþingi að viðurkenna þann vanda, sem við er að glíma, og muni í framhaldi af því koma á laggirnar lögréttu til þess að um halamyndun verði ekki framar að ræða eftir að viðbótardómarar hafa stytt hann svo sem nauðsynlegt er.



Herra forseti. Í trausti þess, að sú fjölgun hæstaréttardómara sem verið er að samþykkja hér með samþykkt þessarar greinar, verði ekki til þess að seinka um of framlagningu frv. um lögréttu, segi ég já.



Herra forseti. Það ákvæði til bráðabirgða í nefndum lögum, sem menn eru nú að greiða atkv. um og væntanlega að samþykkja, er mjög óvenjulegt. Þetta er ákvæði um það, að í Hæstarétti skuli starfa til tveggja ára 2–3 eins konar lausadómarar. Ég vil vekja athygli á því, að í réttarsögu Norðurlanda eru til tvö fordæmi fyrir þessu og annað þeirra er úr Noregi eftirstríðsáranna þegar mikið þótti liggja við. Hæstiréttur Íslands er ekki eins og hver önnur stofnun sem menn geta ráðskast með fram og til baka. Hann gegnir allt öðru og virðulegra hlutverki í okkar þjóðfélagi. Það hefur verið nefnt, að þetta ákvæði kunni að jaðra við það að vera stjórnarskrárbrot vegna þess að dómarar verði háðir framkvæmdavaldinu um áframhaldandi starf sitt. Þetta er mjög alvarlegt mál. Ég segi nei.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um ábyrgð vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna, en þar er um það að ræða að ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs sé heimilt að ábyrgjast hluta Íslands í þessu sambandi, allt að fjárhæð 2 millj. 830 þús. SDR, gagnvart Norræna fjárfestingarbankanum vegna fjárfestingalána og ábyrgða til verkefna. Hér er um að ræða norrænan útflutningslánasjóð einkum sem stendur til að komið verði á fót frá og með 1. júlí 1982. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta mál hér. Það hefur verið gert víð 1. umr. málsins. Ég vil aðeins taka það fram, að nefndin leggur til einróma að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég ræddi lítillega þá málsmeðferð sem þetta mál fékk í nefnd þeirri sem því var vísað til við 2. umr. Ég tel að þó að margt sé gott og til bóta í þessu frv. séu þar tiltekin atriði, sem hefðu þurft miklu nánari athugunar við. Ég vil þó freista þess að gera eina smávægilega breytingu á 3. gr. frv., að síðasti málsl. 7. mgr. þeirrar greinar orðist svo: „Ráðherra setur í reglugerð ákvæði um starfsemi slíks Háskólaapóteks að fengnum tillögum háskólaráðs.“ Viðbótartill. mín er: „að fengnum tillögum háskólaráðs.“ Þetta var ekki í upprunalegu frv. eins og það var samið af nefnd, en síðan kom inn þessi setning: „Ráðh. setur í reglugerð ákvæði um starfsemi slíks Háskólaapóteks.“ Nú skal ég taka það fram, að ég hafði sérstöðu í sambandi við Háskólaapótek hér á sínum tíma, taldi ekki ástæðu til þess og það meira af „prinsip“-ástæðum að væri verið að stofna til slíks apóteks. En þetta er orðið að veruleika og starfsemin er tekin yfir. Mér sýnist að þó að lyfjamál heyri undanbragðalaust undir heilbr.- og trmrn. og trmrh. sé óeðlilegt að um það, sem hér er um að ræða, eiganda eins og Háskóla Íslands sem heyrir alfarið undir menntmrh. og menntmrn., sé ekki leitað tillagna í sambandi við slíka reglugerð sem þessa frá háskólaráði. Þessi till. mín er engan veginn pólitísks eðlis, heldur fyrst og fremst til þess að koma á betri samvinnu þarna á milli svo ekki sé verið að stuðla að frekari ágreiningi. Ég hafði ekki tíma eða tækifæri til þess að bera þetta undir t. d. nm. í þeirri nefnd sem fjallaði um málið. Þetta er einföld breyting, sem ber auðvitað að skilja á stundinni, að bæta þessu hér við. Ég skal ekki segja um það, hvort heilbr.- og trmrh. er meðmæltur þessu eða ekki. En þó vil ég einnig nefna ákaflega undarlegar breytingar sem gerðar voru með þessu frv. Ég tek það fram, að engin þessara breytinga, sem ég er að ræða, er pólitísks eðlis þannig að það þyrfti þess vegna að vera eitthvert bitbein á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. En það er breyting á 45. gr. frv. Þar segir, að heilbr.- og trmrh. skipi forstjóra Lyfjaverslunar ríkisins. „Skal hann vera lyfjafræðingur eða viðskiptafræðingur.“ Er þetta allt saman sjálfsagt, en síðan kemur: „Umsóknir um starf forstjóra skulu lagðar fyrir nefnd þá, sem um getur í 3. gr., og stjórn Lyfjaverslunar ríkisins, sem láta ráðh. í té umsögn um hæfni umsækjenda.“ Þetta finnst mér ákaflega undarlegt. Þar er þessi sami embættismaður á báðum stöðum. Þetta er í raun og veru óþarfi að gera og þarf ekki að gera. Hitt er þó enn meira sem er í 44. gr., að heilbr.- og trmrh. skipar þriggja manna stjórn fyrir Lyfjaverslun ríkisins. Skal einn stjórnarmanna tilnefndur af Landssambandi sjúkrahúsa, annar tilnefndur af fjmrn., hinn þriðji skal vera lyfjamálastjóri og er hann formaður stjórnarinnar. Ég hef ekkert við þessar tilnefningar að athuga nema þá þriðju og síðustu. Hví ekki að hafa það óbundið fyrir heilbr.- og trmrh. að skipa þennan þriðja mann? Hvers vegna er í löggjöf verið að skylda ráðh. til að skipa lyfjamálastjóra og gera hann jafnframt að formanni stjórnar Lyfjaverslunar ríkisins? Lyfjamálastjóri hefur fyrst og fremst það hlutverk að fylgjast almennt með lyfjamálum. Hann á að vera hlutlaus embættismaður og fylgjast með lyfjaframleiðslu innanlands og innflutningi lyfja. Hann þarf því að hafa samskipti við alla þessa aðila, bæði þá sem fást við innflutning lyfja og eins og ekki síður þá sem framleiða lyf innanlands. En þegar sami maður er orðinn formaður í stjórn Lyfjaverslunar ríkisins er hann þar með orðinn tengdari því fyrirtæki en hinum. Þetta brýtur auðvitað í bága við eðli starfs lyfjamálastjóra. Þetta er alger horntittur að mínum dómi í þessari löggjöf. En ég hef síður en svo á móti því, að heilbr.- og trmrh. skipi þriðja manninn í þessa stjórn. Það er eiginlega ekki fyrr en farið er að lesa þessar brtt. eftir afgreiðslu málsins í Ed. sem ég fer að rifja þetta betur upp og benda á hvað er mikið ósamræmi í þessu. Ég hygg, að það sé afskaplega óeðlilegt að afgreiða þessa grein með þessum hætti. Ég flyt nú ekki till. um þetta. En samkomulag gæti orðið ef hæstv. ráðh., sem leggur áherslu á að koma þessu frv. hér í gegn, vildi taka upp sjálfur breytingu á 44. gr. sem yrði þá endirinn á þessari grein: „hinn þriðji skal skipaður af heilbr.- og trmrh. og er hann formaður stjórnarinnar“, embættisheitið lyfjamálastjóri falli niður. Ég vil í fullri vinsemd benda hæstv. heilbr.- og trmrh. á þetta og biðja hann, þó að lítill tími sé til stefnu, að hugleiða hvort hann vill ekki sjálfur verða til þess að gera þessa breytingu sem er lítil að umfangi, en skiptir þó töluverðu máli.



Herra forseti. Mér finnst þessar ábendingar hv. 1. þm. Vestf. skynsamlegar. Ég hefði þurft að fá ráðrúm til þess að koma fram till. í sambandi við breytingu á 44. gr. og vil fara fram á það við forseta, að hann hinkraði í 5 mínútur eða svo með frágang málsins meðan ég væri að ganga frá þeirri brtt.



Herra forseti. Í nál. meiri hl. n., sem fjallaði um þetta, er lagt til að þessu máli verði vísað til ríkisstj. Ég mun hins vegar greiða atkv. með málinu eins og það liggur fyrir. Mér finnst engin ástæða til að velta þessu máli fyrir sér og bíða eftir því, að einhver heildarlöggjöf um félagslega þjónustu á vegum sveitarfélaga verði að raunveruleika. Það eru bara til drög að þessari löggjöf. Þetta er gott mál og nokkuð brýnt og alls ekki lítið mál, og þess vegna vil ég ekki verða til þess að tefja það frekar og segi því nei.



Herra forseti. Þar sem ég á sæti í allshn. vil ég leyfa mér að taka það fram, að ég er ekki einn úr þeim meiri hl. sem flytur þá till. að vísa málinu til ríkisstj. Aldrei þessu vant er ég fylgjandi þeim félögum og fóstbræðrum sem flutt hafa hvert málið eftir annað saman hér í þingsölum, hv. þm. Vilmundi Gylfasyni og Ólafi Þ. Þórðarsyni, og vil samþykkja þeirra skilning og. afgreiða málið eins og það liggur fyrir. Ég segi því nei.