Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni guðsþjónustu gengu þingmenn aftur til alþingishússins, fundarsals neðri deildar, Þessir þingmenn voru til þings komnir: 1. Ágúst Þorvaldsson, 1. þm. Árn. 2. Ásgeir Bjarnason, þm. Dal. 3. Benedikt Gröndal, 5. landsk. þm. 4. Bernharð Stefánsson, 1. þm. Eyf. 5. Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv. 6. Björgvin Jónsson, þm. Seyðf. 7. Björn Jónsson, 8. landsk. þm. 8. Björn Ólafsson, 2. þm. Reykv. 9. Eggert Þorsteinsson, 4. þm. Reykv. 10. Einar Olgeirsson, 3. þm. Reykv. 11. Emil Jónsson, 1. þm. Hafnf. 12. Eysteinn Jónsson, 1. þm. S-M. 13. Finnbogi R. Valdimarsson, 4. landsk. þm. 14. Friðjón Skarphéðinsson, þm. Ak. 15. Friðjón Þórðarson, 11. landsk. þm, 16. Gísli Guðmundsson, þm. N-Þ. 17. Gunnar Jóhannsson, 6. landsk. þm. 18. Gunnar Thoroddsen, 6. þm. Reykv. 19. Gylfi Þ. Gíslason, 3. landsk. þm. 20. Halldór Ásgrímsson, 2. þm, N-M. 21. Halldór E. Sigurðsson, þm. Mýr. 22. Hannibal Valdimarsson, 7. þm. Reykv. 23. Hermann Jónasson, þm. Str. 24. Ingólfur Jónsson, 1. þm. Rang. 25. Jóhann Hafstein, 5. þm. Reykv. 26. Jóhann Jósefsson, þm. Vestm. 27. Jón Kjartansson, þm. V-Sk. 28. Jón Pálmason, þm. A-Húnv. 29. Jón Sigurðsson, 2. þm. Skagf. 30. Karl Guðjónsson, 2. landsk. þm. 31. Karl Kristjánsson, þm. S-Þ. 32. Lúðvík Jósefsson, 2. þm. S-M. 33. Magnús Jónsson, 2. þm. Eyf. 34. Ólafur Björnsson, 9. landsk. þm. 35. Ólafur Thors, þm. G-K. 36. Páll Zóphóníasson, 1. þm. N-M, 37. Páll Þorsteinsson, þm. Á-Sk. 38. Pétur Pétursson, 10. landsk. þm. 39. Ragnhildur Helgadóttir, 8. þm. Reykv. 40. Sigurður Ágústsson, þm. Snæf. 41. Sigurður Bjarnason, þm. N-Ísf. 42. Sigurður Ó. Ólafsson, 2. þm. Árn. 43. Sigurvin Einarsson, þm. Barð. 44. Skúli Guðmundsson, þm. V-Húnv. 45. Steingrímur Steinþórsson, 1. þm. Skagf. 46. Sveinbjörn Högnason, 2. þm. Rang. Framantaldir þingmenn voru allir á fundi. Ókomnir til þings voru: 1. Alfreð Gíslason, 1. landsk. þm. 2. Áki Jakobsson, þm. Siglf. 3. Eiríkur Þorsteinsson, þm. V-Ísf. 4. Guðmundur Í. Guðmundsson, 7. landsk. þm. 5. Kjartan J. Jóhannsson, þm. Ísaf. 6. Pétur Ottesen, þm. Borgf. Forsætisráðherra setur þingið. Þá er þingmenn höfðu skipað sér í sæti, gekk forsætisráðherra til ræðustóls. Forsrh. (Hermann Jónasson): Vegna fjarveru forseta Íslands hafa handhafar forsetavalds gefið út svo hljóðandi bréf: „Handhafar valds forseta Íslands samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti sameinaðs Alþingis og forseti hæstaréttar, gera kunnugt: Að vér veitum forsætisráðherra, Hermanni Jónassyni, umboð til þess í voru nafni að setja Alþingi, 77. löggjafarþing, er koma á saman til fundar fimmtudaginn 10. október 1957. Gert í Reykjavík, 9. október 1957. Hermann Jónasson, Emil Jónsson. Jónatan Hallvarðsson. Hermann Jónasson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um setningu Alþingis.“ Í ríkisráði 24. sept. s.l. var gefið út svo hljóðandi forsetabréf, er kveður Alþingi til fundar: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að reglulegt Alþingi 1957 skuli koma saman til fundar fimmtudaginn 10. október n.k. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur, og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í dómkirkjunni, er hefst kl. 13.30. Gert að Bessastöðum, 24. september 1957. Ásgeir Ásgeirsson. Hermann Jónasson. Forsetabréf um, að reglulegt Alþingi 1957 skuli koma saman til fundar fimmtudaginn 10. október 1957.“ Samkvæmt umboði því, er ég hef lesið, og forsetabréfinu, er kveður Alþingi til fundar, lýsi ég yfir því, að Alþingi Íslendinga er sett. Frá því er Alþingi var stofnað, eru nú 1027 ár, frá því er Alþingi var endurreist og kom saman að nýju fyrir 112 árum, er þetta 92. samkoma þess, en frá því er það fékk löggjafarvald fyrir 83 árum, er þetta þing 77. í röðinni, en 60. aðalþing. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast forseta Íslands og fósturjarðarinnar með því að risa úr sætum. - Heill forseta vorum og fósturjörð. Þingmenn risu úr sætum og tóku undir orð forsætisráðherra með ferföldu húrrahrópi. Aldursforseti gekk því næst til forsetastóls og tók við fundarstjórn.



Hæstvirtir handhafar forsetavalds. Háttvirtir alþingismenn. Frá því er síðasta þingi sleit, hefur látizt einn fyrrverandi alþingismaður; Barði Guðmundsson þjóðskjalavörður, sem andaðist að heimili sínu hér í bæ 11. ágúst s.l., 56 ára að aldri. Barði Guðmundsson fæddist 12. október árið 1900 á Þúfnavöllum í Hörgárdal, sonur Guðmundar bónda þar Guðmundssonar og konu hans, Guðnýjar Loftsdóttir bónda í Baugaseli í Barkárdal Guðmundssonar. Hann brautskráðist úr menntaskólanum í Reykjavík 1923, fór því næst utan til háskólanáms í sagnfræði, fyrst í Osló, en síðan í Kaupmannahöfn, og lauk þar meistaraprófi haustið 1929. Hann var kennari við Menntaskólann í Reykjavík 1929–1936, stundakennari síðasta veturinn. 1930–1931 var hann settur prófessor í Íslandssögu við heimspekideild Háskóla Íslands. Á árinu 1935 var hann skipaður þjóðskjalavörður, og því embætti gegndi hann til æviloka. Jafnframt aðalstarfi sínu gegndi hann lengst af ýmsum öðrum trúnaðarstörfum. Hann átti sæti í menntamálaráði 1931–1953, var formaður þess 1931–1933, sat í verðlaunanefnd Gjafar Jóns Sigurðssonar 1931–1938, var í stjórn Þjóðvinafélagsins frá 1934 til dauðadags, varaforseti þess frá 1944, og í alþingissögunefnd 1943–1956. Hann var formaður í nefnd fræðimanna, sem vann af Íslands hálfu að endurskoðun norrænna sögukennslubóka. Á Alþingi átti hann sæti sem landskjörinn þingmaður 1942–1949, sat á 8 þingum alls. Forseti neðri deildar var hann 1945–1949. Ótalinn er þó einn veigamesti þátturinn í ævistarfi Barða Guðmundssonar, sögurannsóknir hans og ritstörf. Snemma kom í ljós, hvert hugur hans stefndi til mennta. Innan tvítugs vakti hann á sér athygli með snjallri ritgerð um sagnfræðilegt efni. Tvo síðustu áratugi ævinnar birti hann margar greinar og greinaflokka um ýmsa þætti úr sögu Íslendinga og varpaði meðal annars nýju ljósi á goðorðaskipunina fornu. Viðamestar eru rannsóknir hans á ritun Njáls sögu og uppruna íslenzks þjóðernis. Í rannsóknum sínum fór hann ekki að jafnaði troðnar slóðir annarra fræðimanna og valdi sér einatt torleyst viðfangsefni úr myrkviði sögunnar. Hefur því sumt í ályktunum hans átt erfitt uppdráttar til almennrar viðurkenningar sem söguleg sannindi. Hitt orkar ekki tvímælis, að skoðanir hans og menningar mótuðust af skarpri athyglisgáfu og ríkri hugkvæmni, voru studdar staðgóðum rökum og settar fram af skýrleik og ritsnilld. Barði Guðmundsson var viðkvæmur í lund og tók sér nærri, ef gert var á hluta hans. Hann var enginn hávaðamaður á mannfundum, en mælskur vel og flutti mál sitt af slíkum tilfinningaþunga, að athygli vakti. Samstarfsmönnum sínum reyndist hann ljúfmenni, og þeir eru ótaldir, sem reyndu hann að hjálpfýsi og góðvild. Ég vil biðja hv. þingmenn að rísa úr sætum og votta með því minningu Barða Guðmundssonar virðingu sína. - 
             Kosning forseta. Er kosning forseta skyldi hefjast, mælti



Herra forseti. Það er ekki af því, að ég telji, að það skipti neinu aðalmáli, en forsrh. tjáði formanni þingflokks sjálfstæðismanna og mér í gær, að það yrði ekki forsetakjör í dag. Og þá bjóst ég við, að hann mundi óska eftir, að það yrði ekki.



Það er alveg rétt, sem hv. þm. G–K. tekur fram, að frekar var búizt við því, að kosning forseta yrði ekki í dag, og ef það skiptir einhverju máli fyrir hv. þingm. og kemur fram ósk um það frá honum sem formanni stjórnarandstöðunnar, að það sé beðið með kosninguna, þá er það alveg sjálfsagður hlutur. En ég heyrði það ekki þá á hv. þm., að þetta væri neitt atriði, en ef það er atriði, þá er það sjálfsagt að fresta kosningunni.



Ég hef nú tekið fram, að það skiptir engu máli, öðru en því, að það, sem forsrh. segir, er búizt við að standi, - ef það þykir skipta máli.



Ég sé ekki, að það skipti máli, hvort forseti er kosinn í dag eða á morgun, ef það er þannig, að það skiptir engu máli fyrir neinn þingmann. Það er alveg rétt, að það var sagt, að sennilega yrði það ekki fyrr en á morgun, og ef það er atriði, sem skiptir máli fyrir stjórnarandstöðuna, að því sé frestað, þá er sjálfsagt að gera það. En ef það skiptir ekki máli fyrir neinn, þá sé ég ekki annað, en það sé eins hægt að ljúka því núna.