Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta er komið aftur til þessarar hv. deildar frá hv. Nd., sem afgreiddi það við þrjár umr. á fundi sínum nú síðdegis. Hv. Nd. gerði þá einu breytingu á frv. að fella úr frv. ákvæði, sem hv. Ed. samþ. fyrr í dag um, að félagsheimili í sveitum og kauptúnum skuli sitja fyrir um styrk úr sjóðnum, meðan félagsheimilasjóður geti ekki fullnægt hlutverki sínu sakir fjárskorts. Ég vil geta þess. að hv. menntmn. Nd. var á einu máli um að leggja til, að þetta ákvæði væri fellt niður úr frv., en á fundi n., sem gerði þessa till. til hv. Nd., voru mættir 4 af 5 nm. Ég vildi því leyfa mér að vænta þess, að hv. Ed. sjái sér fært að samþ. frv. sem lög eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur mikla fyrirhöfn við að reyna að koma þessu máll í gegn, skemmdu að vísu, eins og hann leggur nú áherzlu á. Það er augljóst mál, að þar sem hæstv. ráðh. og ríkisstj. snúast gegn öllum brtt. um hækkun á tekjum félagsheimilasjóðs, þá þýðir þessi fjölgun ekkert annað en það, að það gengur út yfir sveitirnar og fámennu kauptúnin. Ef þetta er stefna Alþ., verður svo búið að standa, en ég skil bara ekki, að þetta sé stefna Alþ. Ég skil það ekki. Þegar hæstv. ráðh. lagði þetta mál fyrir þingið, upplýsti hann í grg. frv., að þær auknu tekjur félagsheimilasjóðs, sem hann fær samkvæmt frv. hans, mundu rétt nægja til þess að fullnægja brýnustu þörf, eins og fyrir liggur í dag. Hvernig haldið þið, að það verði, þegar fjölmennir kaupstaðir koma inn og eiga aðgang að sjóðnum? Þeir mundu hirða sjóðinn. Ég leyfði mér í dag að flytja brtt. á þá lund, að á meðan félagsheimilasjóður getur ekki fullnægt hlutverki sínu sakir fjárskorts, skuli félagsheimili í sveitum og kauptúnum sitja fyrir um styrk úr sjóðnum. Og ég leyfi mér, hæstv. forseti, að flytja þessa till. á ný. Hún þýðir ekki það, að ég sé á móti því, að þessi félagasamtök í kaupstöðum fái að njóta styrks, en hún getur orðið til þess að ýta undir hæstv. ráðh. að sjá félagsheimilum borgið með fé. Ég leyfi mér að leggja till. fram, herra forseti.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. er mikill áhugamaður um eflingu félagsheimilasjóðs og byggingu félagsheimila. Þeim áhuga fagna ég sannarlega, því að hér er um hin mestu nytsemdarmál að ræða. Ég vil aðeins benda á í tilefni af ummælum hans áðan, að fyrir tæpum 2 klukkustundum var hv. Nd. að samþ. lög, sem tryggja munu félagsheimilasjóði 900 þús. kr. auknar tekjur frá því, sem var á s.l. ári, en tekjuaukinn mun væntanlega verða ekki undir milljón, miðað við þær heildartekjur, sem munu hljótast af skemmtanaskatti á næsta ári. Vona ég og treysti því, að hv. þm. viðurkenni, að hér hafi verið sæmilega á haldið þessu nytsemdarmáli, sem hann ber svo mjög fyrir brjósti, þar sem tekjur félagsheimilasjóðs munu þegar á seinni hluta þessa árs aukast um allt að því 1/2 millj. og um ekki minna en eina millj. á næsta ári.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. segir, að ég sé mikill áhugamaður fyrir félagsheimilum. Þetta er rétt, og ég skal segja hæstv. ráðh., hvers vegna það er svo. Ég þekki, hvernig ástandið er í sveitum landsins. Ég þekki það, að varla er mögulegt að halda uppi nokkru félagsstarfi vegna skorts á húsnæði. Ef það er meiningin, að sveitirnar eigi að tæmast, unga fólkið fara brott úr sveitunum í fjölbýlið, þá er hægt að flytja svona mál. En ef reyna á að halda fólkinu í sveitunum, verður að búa í haginn fyrir það, þannig að það geti stundað heilbrigt félagsstarf. Félagsheimilasjóður var upphaflega stofnaður með það fyrir augum fyrst og fremst að koma upp félagsheimilum í sveitunum.



Ég álít það léttvæg rök fyrir því, að þessi hv. þd. eigi að skipta um skoðun frá þeirri atkvgr., sem fór fram fyrir örstuttu, að menn í menntmn. hv. Nd. hafi verið sammála um að fella niður þá till., sem hér var samþ. Ég vil benda á, að þeir hv. þm. Sjálfstfl. í n., sem greiddu atkv. með því, voru báðir kaupstaðarþingmenn, og flestir þm. Sjálfstfl., sem telja sig fulltrúa dreifbýlisins og þekkja, eins og hv. þm. V-Sk., bezt þarfirnar í þessum efnum úti í sveitum og kauptúnum landsins, greiddu atkv. gegn því að fella þetta niður. Það er bezt, að það fari ekkert á milli mála, að hér er tilræði á ferðinni af hálfu hæstv. menntmrh. við félagsheimilasjóð. Það er bezt, að menn geri sér ljóst, að það er verið að beita ýmsum brögðum til þess að koma þessu tilræði fram, og hæstv. menntmrh. skal a.m.k. vita það, og þau orð skulu sögð, áður en þetta frv. fer út úr d. og þetta tilræði heppnast, að það eru þó til menn, sem vita, hvað er að gerast í þessum efnum. Það var aldrei ætlunin með félagsheimilasjóði, að hann ætti fyrst og fremst að fara til þess að hjálpa til að byggja samkomuhús í stærstu kaupstöðum landsins, sem búa við allt aðra og betri aðstöðu í þessum efnum en kauptún og sveitir úti á landi, og það er alveg óþarfi fyrir hæstv. menntmrh. og hans stuðningsmenn að vera að setja einhverja verkalýðsgloríu um sig í þessu máli. Verkalýðsfélögin hafa samkvæmt l. fullan rétt á þeim stöðum, þar sem fyrst og fremst þarfnast stuðnings félagsheimilasjóðs til þess að fá styrk úr sjóðnum, og það er kjarni málsins. Til þess þarf engum l. að breyta. Það þarf aðeins að breyta l. til þess að fá einhverja skrautfjöður í stél þeirra manna, sem ekkert þekkja inn á þarfir strjálbýlisins, ekkert vita, hvað þeir eru að gera með þessari breytingu. Ég álít, að hæstv. menntmrh. hefði ekki átt að minnast á, að það hafi verið afgreidd l. í Nd., sem tryggi félagsheimilasjóði auknar tekjur, vegna þess að þessi sömu lög eru svo sniðuglega útbúin, að jafnhliða er ráðh. veitt heimild til þess að undanþiggja mikinn hluta kvikmyndahúsarekstrarins í landinu greiðslu skemmtanaskatts, þannig að þessi nýju l. geta þýtt það, að tekjur félagsheimilasjóðs minnki. Ég veit ekki, hvað þessi hæstv. ráðh. heldur að hann geti boðið mönnum. Því fer víðs fjarri, að hér sé verið að gæta hagsmuna félagsheimilasjóðs og þess fólks, sem hann á að njóta. Það er verið að fremja tilræði við hann.



Herra forseti. Ég undrast sannast sagna þann hofmóð, sem hlaupinn er í hv. þm. N-Ísf. út af þessu máli. Mér finnst, að hann ætti að bera nú sem áður fullt traust til þdm. um það, hverja aðstöðu þeir hafa til þessa máls. Þá, sem ekki sátu á hv. Alþ., þegar mál þetta kom hér fyrst fram, hlýtur að furða á þessum sérstöku hamförum, sem hann fer með gegn þessu máli. En okkur, sem vorum viðstaddir og áttum hlut að því, að þetta mál var hér upphaflega flutt, furðar ekki á þessu. Við vitum ósköp vel, hvern hug hv. þm. hefur borið til þessa máls frá upphafi, og öll þau brigzlyrði, sem hann lætur nú falla í gar hv. menntmrh., eru með öllu tilhæfulaus. Hann hefur flutt þetta mál hér vegna þess, að það var vitað frá upphafi, að það var meirihlutavilji fyrir framgangi málsins hér á þ., þó að það fengist ekki fyrir afstöðu hans og hans skoðanabræðra úr n. hér á þremur þingum í röð. Ég vil undirstrika þau orð, sem hv. menntmrh. sagði hér áðan, og undirstrika þær vonir, sem hann lagði hér fram, að málið yrði afgreitt í þeirri mynd, sem það hefur nú borizt, enda var það samþ. í hv. Nd. með 17:2 atkv., þannig að það er augljóst, hver vilji hv. Alþ. er, a.m.k. eftir þeirri atkvgr., sem þar fór fram, og ég vona, að úrslitin verði svipuð hér.



Það getur vel verið, herra forseti, að hv. 4. þm. Reykv. (EggÞ), sem hér talaði síðast, finnist það hofmóður, að menn bendi á þá staðreynd, að með þessu frv. er verið að fremja tilræði við eina þörfustu stofnun í félagsmálum strjálbýlisins. Það getur vel verið, að honum finnist þetta hofmóður. En því fólki, sem á aðstöðu sína í félagslegum efnum komna undir því, að viturlega sé á þessum málum haldið, finnst þetta réttmæt aðvörun og gagnrýni. Ég var ekkí með nein brigzlyrði í garð hæstv. menntmrh. Ég sagði hreint út mína skoðun á því, sem hér væri verið að gera, á þeirri ráðleysu, sem hér væri verið að fremja. Og ég vildi spyrja hv. 4. þm. Reykv. að því, hvers vegna hann haldi, að á 3 þingum í röð á undanförnum árum hafi þetta mál ekki fengizt afgr. úr n. af hálfu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna. Hver heldur hv. þm. að ástæðan sé? Hún var engin önnur en sú, að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn höfðu þá sameiginlegu afstöðu þá, að þetta væri óþarft yfirborðsmál og ekkert annað og jafnframt tilræði við sveitirnar og strjálbýlið, sem fyrst og fremst áttu að njóta félagsheimilasjóðsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að þreyta hæstv. forseta á síðasta fundi hv. þd. með löngum ræðum um þetta, málið er rætt í botn og staðreyndirnar standa ljósar, og svo sker auðvitað hv. þd. úr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að halda um þetta mál langa ræðu, enda enginn tími til þess og ástæðulaust. En það er vitað mál, að um þetta atriði, sem um er deilt, var menntmn. Nd. algerlega sammála, og þegar þetta ákvæði var fellt út í Nd., voru aðeins 2 atkv., að mér er tjáð, á móti. Þannig stóð menntmn. algerlega einhuga að málinu án tillits til flokka og eins og menn sjá á atkvgr. nærri því öll deildin. Það er alveg rétt, að þörfin fyrir félagsheimili er miklu meiri í þorpum og sveitum, og ég ætla ekki að reyna að andmæla því, enda er mér það sízt í huga. Þeir, sem börðust fyrir þessu máli, höfðu það einmitt í huga, eins og hv. þm. N-Ísf. hefur tekið fram. En þess ber að gæta einnig, að nýrra tekna hefur verið aflað í þennan sjóð, um 900 þús., og þó að l. verði breytt í þetta horf, sem nú er gert ráð fyrir, hygg ég, að það sé ekki ofsagt, að félagsheimilin í þorpum og kauptúnum eru a.m.k. á næstu árum eins vel sett og þau voru áður en þessi tekjuöflun var samþ. Og þess verður einnig að gæta, að við vitum allir, hvernig á að afla þessara tekna. Teknanna er aflað með skemmtanaskatti, og því fékkst samkomulag um þetta, að það er gert ráð fyrir þessari breytingu. Teknanna er aflað með skemmtanaskatti, og við vitum allir, hvaðan sá skemmtanaskattur er tekinn, hverjir það eru, sem leggja til þessar 900 þús. Þetta eru líka rök, að mér virðist, sem ekki er alveg hægt að ganga fram hjá. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta mál, til þess er ekki tími og ekki heldur ástæða.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa það nema stutta athugasemd. - Ég tók eftir því, sem hæstv. forsrh. sagði, að með þeirri breytingu, sem gerð verður á félagsheimilasjóðslögunum, og þeirri viðbót, sem hér er gerð, verði félagsheimilin ekki verr sett en þau voru áður. Þetta er alveg rétt hjá forsrh. Það er komið með félagsheimilin í sama farið og þau voru áður. Hvað þýðir það? Það þýðir fyrir sveitirnar, að þau verði ekki byggð vegna fjárskorts.