Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er gott að fá tækifæri til þess að ræða byggðamál með tilliti til þess ástands sem nú ríkir á landsbyggðinni og það er gott að skýrsla Byggðastofnunar liggur fyrir þó að hún segi langt frá því alla sögu um hvernig ástandið er því það er sannarlega hlutverk Byggðastofnunar að hafa fingurinn á slagæð atvinnulífsins á landsbyggðinni og fylgjast með byggðaþróun og stuðla að þjóðfélagslegri hagkvæmni í þróun byggða í landinu svo sem henni er ætlað að gera. En hvað skyldi felast í þessum orðum, þjóðfélagsleg hagkvæmni í þróun byggða? Hvers konar gildismat felst í svona setningu? Er metið hvort skammt er á fiskimið úr byggðarlaginu eða hvort er hentugt að framleiða þar mjólk eða dilkakjöt? Er metið hvort byggðarlagið hentar til ræktunar og iðnaðar, hvort þar er jarðhiti? Ódýra orku talar víst enginn um lengur. Er metið hvort dýrt er að halda uppi samgöngum til byggðarlagsins og er þjóðhagsleg hagkvæmni eingöngu metin í beinum fjárhagslegum afrakstri? Eða er tekið tillit til þess hvort byggðakeðja rofnar falli einhver sveit eða hreppur úr byggð? Er tekið tillit til þess hvers konar mannlíf hefur þróast frá liðnum öldum, tekið tillit til menningarsögulegra hefða um búsetu? Er hugsað til þess að við hvern þann stað sem fellur úr byggð þurrkast út dráttur úr svipmóti og ásýnd þjóðfélagsins? Er hugað að þessum þáttum líka? Mér hefur lengi verið þetta umhugsunarefni vegna ýmissa ummæla sem sést hafa og heyrst í riti og ræðu á undanförnum árum. Minnisstæðast í þeim efnum er mér skýrsla Framkvæmdastofnunar sálugu árið 1983. Þar var eytt töluverðu blaðsíðuplássi í áhyggjusamlegar vangaveltur um það hve fólkið af landsbyggðinni streymdi á suðvesturhornið og einnig um hve barnsfæðingum fækkaði. Og niðurstaðan var sú, með leyfi hæstv. forseta, ". . . að ef ekki tækist að snúa fólksstraumnum við og ef frjósemi íslenskra kvenna héldi áfram að minnka, þá leiddi það til þess að sífellt yrði erfiðara að manna hinar þýðingarmiklu fiskvinnslustöðvar úti á landi." Þetta með frjósemina hefur nú færst í betra horf, en fólkið heldur enn áfram að streyma suður og gætu fleiri á landsbyggðinni komið fasteignum sínum í verð mundi straumurinn verða enn þyngri og verða að flóði. Ég mótmæli því að það sé litið á byggðirnar við sjávarsíðuna á þennan hátt, sem því miður er að verða nokkuð algengt, að það sé litið á þær sem verstöðvar sem eiga rétt á sér á meðan þær skila arði svo sem eins og síldarverksmiðjurnar forðum og skili þær ekki arði má leggja þær niður án tillits til hvernig mannlíf hefur þróast þar og hvaða menningarverðmæti glatast leggist byggðir af. Ef svo heldur sem horfir er hætta á að við missum öll tök á þróun búsetu í landinu. Auðlindanýtingin kallar á vissa dreifingu byggðarinnar og nægir til að benda á síldar- og loðnuveiðar og nýtingu innfjarðarækju og skelfiskmiða. Vinnslu afurðanna og þjónustu við íbúana er hins vegar hagkvæmara að stunda á fáum stöðum. Nauðsynlegt er að leita leiða til að samræma þetta mismunandi hagræði atvinnugreina þannig að búsetan verði í byggðarlögum sem fá staðist til lengdar. Án þess háttar stefnumörkunar mun sjávarútvegurinn í vaxandi mæli snúast um að safna saman hráefni til vinnslu erlendis. Samdráttur í búvöruframleiðslu er nú að koma í ljós í úrvinnslu, verslun og þjónustu á landsbyggðinni. Uppbygging nýrra búgreina er erfiðleikum bundin og umsvif þeirra munu ekki nægja til mótvægis. Auknar og bættar samgöngur, aukin bifreiðaeign og auknar kröfur allra landsmanna til sambærilegra lífskjara hafa þau áhrif að sífellt meiri þjónusta er sótt til höfuðborgarsvæðisins og því er líklegt að sveitabyggð dragist enn frekar saman. Í skýrslu Byggðastofnunar, Byggð og atvinnulíf 1985, sem kom út um áramót 1986–1987, var í fyrsta sinn kynnt íbúaspá sem framreiknuð var fyrir einstaka landshluta að teknu tilliti til reynslu undanfarinna ára. Mörgum þótti reikningur þessi svartsýnn fyrir hönd landsbyggðarinnar, en því miður hefur hann reynst nokkuð réttur. Það mun reynast erfitt að sporna við þessari þróun. Langvarandi brottflutningur dregur þrótt úr byggðum og dæmi um það má sjá í viljaskorti til að byggja húsnæði víða á landsbyggðinni. Byggðastofnun hefur talið að stjórnvöld hljóti að bregðast við þessari þróun. Öflugt atvinnulíf og mannlíf á landsbyggðinni er þjóðinni nauðsynlegt, ekki síst vegna þess hversu mikill hluti útflutningstekna þjóðarbúsins skapast þar. Landsbyggðin er aðalfyrirvinna okkar. Efling atvinnulífs á landsbyggðinni verður að vera á ábyrgð íbúa hennar og að frumkvæði þeirra. Þróun undanfarinna ára hefur hins vegar dregið úr möguleikum þeirra til að rækja þetta hlutverk sitt. Auk þess er aðstaða þeirra sem vilja stofna eða reka fyrirtæki víðast lakari en á höfuðborgarsvæðinu. Stjórnvöld geta því með góðri samvisku lagt atvinnuþróun landsbyggðarinnar lið án þess að hafa áhyggjur af því að þau séu með því að mismuna mönnum óeðlilega. - Og þessa síðustu þætti sem ég var að lesa hef ég lesið upp úr skýrslu Byggðastofnunar. Það hefur hallað stórum á ógæfuhliðina fyrir landsbyggðina á þessu ári og því hlýtur fólk að spyrja: Hvað vakir fyrir stjórnvöldum með þeirri fjármálastjórn sem þau hafa uppi nú? Er ætlun þeirra að ná því fram með bandvitlausri lánskjaravísitölu og svimháum vöxtum að þau fyrirtæki leggist af sem ekki þola þann aðbúnað? Fari fram sem horfir er ekki fyrirsjáanlegt annað en að fram undan sé stórfelld uppstokkun á eignarhaldi á útflutningsfyrirtækjunum. Margt bendir til að þau verði ekki rekin í félagsformi á næstunni og það verði einstaklingar sem taki þau yfir. Og heimamenn munu tapa í þeim leik. Það er ekki að verða neitt launungarmál að markvisst er stefnt í þessa átt hvort sem ráðamenn vilja viðurkenna það eða ekki og landsbyggðarfólk verður að horfast í augu við þessa staðreynd og huga að til hvaða ráða sé hægt að grípa. Búseturöskunin í landinu er þegar ærin, en fari svo að atvinnufyrirtæki í sjávarplássi, sem heldur uppi atvinnu þar, verði dæmt úr leik fer að verða tvísýnt um örlög byggðarlagsins. Vaxandi flóðbylgja fólks af landsbyggðinni til suðvesturhornsins raskar eðlilegri þróun uppbyggingar þar og veldur þar þenslu og offjárfestingu, en nýting dýrra mannvirkja á landsbyggðinni minnkar að sama skapi. Þetta ástand, sem ég hef verið að lýsa, í stöðu fyrirtækja og búseturöskun blasir við sem staðreynd innan tíðar ef ekki verður tekið á málum. Sú krafa verður sífellt háværari að þeir sem afla gjaldeyrisins, og þá á ég við sjávarútveginn, megi sjálfir ráðstafa honum og þá á því verði sem markaðurinn vill borga fyrir hann og á þann hátt megi stöðva hina umfangsmiklu blóðmjólkun sjávarsíðunnar. Lausnin kynni að felast í því að taka af stjórnvöldum misnotkunarvaldið til skráningar á gengi krónunnar. Það mætti gera með því að leyfa genginu að vera frjálsu án skráningar eða með því að heimila notkun erlendra gjaldmiðla í viðskiptum. Ef önnur hvor þessara leiða væri notuð mundi koma í ljós að gengið er skráð allt of hátt. Einnig mundi koma í ljós að sjávarútvegurinn er ekkert vandræðabarn heldur meginuppspretta auðsöfnunar þjóðarinnar. Hann hefur bara ekki fengið að njóta þess. Þess vegna er það trúa mín að það sé ekki eftir neinu að bíða með stefnumörkun um hvernig við viljum búa í þessu landi. Viljum við halda byggðinni á svipuðum nótum og hún er nú? Viljum við stuðla að því að hún færist í það horf að vera færri og stærri þéttbýliskjarnar og dreifðir sveitabæir á milli eða verksmiðjubú? Það verður að fara að liggja fyrir hvaða leið á að fara um byggðaþróun. Fólk á heimtingu á að vita hvers það má vænta í þessum efnum og hvers konar þjóðfélagslegar breytingar við getum sætt okkur við og stjórnvöld verða að leggja fram tillögur sínar um hvernig þau telja eðlilegt að byggð þróist og leggja þær fram fyrir sjónir almennings. Það verður að efla getu byggðanna til að hafa meiri yfirráð um sín eigin mál og slíkt gerist ekki nema þær fái meiri umráð yfir eigin aflafé og að því verður stefna ef einhver þróttur á að geta verið í byggð utan höfuðborgarsvæðisins. Í umræðum um virðisaukaskattinn í gær ræddi hæstv. fjmrh. um hið háa menningarstig hinna Norðurlandaþjóðanna. Það er víst töluvert mörgum gráðum hærra en okkar Íslendinga því þær skilja nefnilega blessun virðisaukaskatts og matarskatts þar sem við vesalingar erum slegin blindu. Norðmenn og þó einkum Svíar hafa næman skilning á ágæti þess að leggja háa skatta á allar neysluvörur og þjónustu sem síðan er að hluta útdeilt til baka á ýmsan hátt í formi bóta og styrkja sem heita tekjujöfnun og hæstv. fjmrh. trúir mjög á. Ég er ekki eins trúuð á ágæti þessa fyrirkomulags og hann. Auðvitað er sjálfsagt og rétt að létta byrðar þeirra sem minna mega sín, en það réttlætir ekki þær ráðstafanir að skattpína allan almenning og reyna svo að milda aðgerðirnar með ölmusum. Ég efa að þeir sem trúa fastast á ágæti slíkra ráðstafana hugsi að rótum hvað þær bera í sér. Þær bera það í sér m.a. að fólk sem engist undan ranglæti skattlagningarinnar gengur eins langt og það getur í því að spila á kerfið eins og það heitir, finna átyllu til að krækja sér í styrki og bætur þar sem hægt er og lái þeim það hver sem vill. Svíar eru snillingar í þessari íþrótt að finna út matarholur í kerfinu og setjast að þeim og þykir sá mestur sem finnur flestar. Ég hef trú á að Íslendingar verði ekki eftirbátar Svía í þeim leik. Þessi "bótaútdeilingarforsjárhyggjustefna" er hættuleg. Hún brýtur niður siðferðiskennd manna, hún brýtur niður virðingu fyrir vinnunni, hún eyðileggur gleði manna hljóti þeir sanngjörn laun fyrir vinnu sína, of mikið er tekið af þeim til þess opinbera sem menn þurfa svo að vera á harðahlaupum við að tína saman í títt nefndum bótum og styrkjum. Er von að nokkur skilji hvaða nauðsyn er á þessu hringsóli fjármunanna? Menn hætta að bera minnstu virðingu fyrir þessu kerfi, reyna bara að snúa á það. Og því nefni ég þetta í þessari umræðu að þetta er nákvæm hliðstæða þess sem er að gerast í sambandi við landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið. Fjármunir landsbyggðarinnar renna í stríðum straumum til stofnana og banka hér þaðan sem því síðan er út deilt í styrkja-, bóta- og ölmusustíl. Þetta er að brjóta niður sjálfsvirðingu fólks til sjávar og sveita og það brýtur niður tilfinningu fólks hvar í landinu sem það er fyrir því hvar fjármunirnir verða til og í leiðinni brýtur það niður virðingu fólksins fyrir landslögum.



Herra forseti. Er ekki rétt að það sé verið að ræða skýrslu forsrh. um byggðamál?  Hér er til umræðu ársskýrsla Byggðastofnunar, þeirrar stofnunar sem lögum samkvæmt skal sinna byggðamálum á Íslandi og fer með ákveðið fjárveitingarvald í þeim efnum og hefur einnig á sinni könnu upplýsingasöfnun og áætlanagerð o.fl. sem tengist stöðu byggðamálanna. Það er óvenjuvel til fundið að hafa þann árlega sið að ræða byggðamál nú í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru í byggðum landsins og í ljósi þess hvert stefnir með byggðaþróun í landinu. Í Morgunblaðinu, þriðjudaginn 19. apríl 1988, er sagt frá því að Þorsteinn Pálsson hæstv. forsrh. hafi falið Byggðastofnun að gera heildarúttekt á þróun byggðar í landinu. Tilefnið er greinargerð sem Byggðastofnun tók saman og sendi hæstv. forsrh. þar sem stofnunin lýsti þungum áhyggjum sínum yfir horfum í þessu efni og rökstuddi það m.a. með birtingu gagna. Ég hef einu sinni sem oftar tekið með mér Morgunblaðið í ræðustólinn, herra forseti. Eitt af því sem Byggðastofnun birtir með sinni grg. er súlurit yfir þróun byggðar sem sýnir fólksflutninga til og frá landsbyggðinni. Það merkilega kemur í ljós að á árinu 1983 verða alveg skýr kaflaskil í þessum efnum. Það er sama árið og ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. tók við völdum. Þá gerast þau tíðindi í fyrsta sinn að flutningarnir koma út sem nettótap, hreint tap landsbyggðarinnar. Það hafði ekki gerst síðan fyrir 1970. Síðan er skemmst frá því að segja að þessi óheillaþróun hefur haldist og heldur versnað síðan. Þau fimm ár sem Sjálfstfl. og Framsfl., nú síðast með þriðja aðilann með sér, Alþfl., hafa stjórnað landinu hefur ríkt sérstakt og svart ástand í þessum efnum sem þarf að fara 15 ár aftur í tímann til að finna hliðstæður um. Í raun og veru eru niðurstöðutölur síðasta árs, ársins 1987, Íslandsmet í búseturöskun hversu langt aftur í tímann sem farið er, a.m.k. eftir því sem gögn liggja fyrir um. Þetta eru nú horfurnar þegar er til umræðu ársskýrsla Byggðastofnunar og mælt fyrir af hæstv. forsrh. þannig að það þarf varla að koma á óvart, herra forseti, þótt hv. þm. sjái ástæðu til að segja örfá orð af þessu tilefni. Ég tel, herra forseti, að það sé nauðsynlegt að fara ofurlítið yfir það í svona umræðu fyrst, áður en menn halda lengra, hvort það sé einhver ástæða til að reyna að sporna við fótum. Er það kannski svo að það að reyna að halda uppi einhverju jafnvægi í byggð landsins og spyrna gegn því að byggðarlög fari í eyði sé á misskilningi byggt, sé bara ástæðulaus og vonlaus barátta við einhverja þróun sem hljóti að verða og eigi að verða? Það sjónarmið heyrist vissulega. Menn færa jafnvel fyrir því rök að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að það eigi sér stað ákveðin byggðaröskun og vitna gjarnan til sögunnar og spyrja: Hvernig væri ástandið ef engin þróun af þessu tagi hefði átt sér stað á undanförnum áratugum? Ég held að hér séu menn komnir út á hálan ís vægast sagt. Satt best að segja held ég að af mörgum vitlausum hagfræðikenningum sem hafðar eru uppi í þjóðfélaginu um þessar mundir, og er þar af nógu að taka, sé sú kenning vitlausust alls að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að láta þá byggðaröskun viðgangast sem nú á sér stað. Ég ætla að leyfa mér að eyða nokkrum mínútum í að reyna að færa að því rök, herra forseti. Það er stundum sagt að hin dreifða búseta hringinn í kringum landið, aðallega með ströndinni og á láglendi, sé ástæðulaus vegna þess m.a. að það sé hægt að nýta alla fiskstofna á Íslandsmiðum með 40 stórum verksmiðjuskipum eða togurum sem gerð séu út frá einum eða tveimur stöðum á landinu. Þetta setja menn á lærðar ræður um. Við skulum aðeins athuga þetta nánar. Ef við skoðum uppsprettu verðmæta í íslenska sjávarútveginum sl. ár og hvar sú aukning hefur orðið, sem þar sem betur fer hefur átt sér stað, eru það ekki verksmiðjuskip eða stórir togarar sem hafa lagt þar mest af mörkum. Viðbótin hefur fyrst og fremst komið í gegnum nýtingu ýmissa minni stofna sem áður voru vannýttir og aukna sókn í þá, rækju, skelfisk, humar, síld, grásleppu o.s.frv. Þarna liggja áfram miklir möguleikar. Hvernig halda menn að mönnum gengi t.d. að nýta grásleppuna á 40 stórum verksmiðjutogurum frá Reykjavík? Hvað yrði um þá verðmætasköpun sem ef ég man rétt skilar hátt í milljarði og gæti skilað líklega tveimur eða tveimur og hálfum milljarði ef við ynnum algerlega úr þeirri auðlind sjálfir? Hvernig ætli mundi ganga að stunda grásleppuveiðar hringinn í kringum landið uppi á tveggja, þriggja, fjögurra faðma dýpi á 2000–3000 tonna verksmiðjuskipum frá Reykjavík? Ég hefði gaman af að sjá það dæmi gert upp. Hver á að nýta skelfiskinn inni á fjörðum, hver á að nýta innfjarðarækjuna o.s.frv. ef byggðin leggst af á ströndinni? Hver á að nýta gróðurlendið hringinn í kringum landið? Þar er líka auðlind sem við skulum muna eftir. Og hvort sem búskapur dregst saman meira eða minna verður eftir sem áður að reyna að nýta sem mest af gróðurlendi landsins á sem gáfulegastan hátt til að koma í veg fyrir ofbeit og ofníðslu. Hver á að nýta aðrar auðlindir hringinn í kringum landið ef byggð leggst af? Hver á að nýta veiðiár og vötn og hver á að sjá um ferðamannaþjónustu, hver á að nýta jarðhita, hver á að nýta lághita til fiskeldis, hvað á að gera við alla þá fjárfestingu sem verður ónotuð, verður til einskis, í mannvirkjum, í húsum, í vegum o.s.frv.? Ég held að það sé ástæða til að menn svari þessum spurningum, reyni að fara yfir þetta lið fyrir lið og átta sig á því hvort það er mjög hagstæð þróun sem er að eiga sér stað. Svar mitt er alveg afdráttarlaust nei. Eftir því sem ég skoða það betur þykist ég sjá að það sé þvert á móti afar óhagstætt að búseturöskun í þeim mæli sem nú viðgengst, svo ég tali ekki um vaxandi, haldi áfram. Og það má líka spyrja að því: Er það hagstætt fyrir þau svæði sem fá til sín fólkið að flutningar séu í þeim mæli sem nú er? Gunnar heitinn Thoroddsen, hæstv. fyrrv. forsrh., flutti einu sinni ræðu, ég hygg að það hafi verði árið 1946 eða 1947, þá var hann frammámaður í stjórnmálum í Reykjavík, gott ef ekki borgarstjóri, og þar færði hann fyrir því rök að sú búseturöskun sem þá hafði átt sér stað og m.a. leitt til mjög snöggrar og mikillar fjölgunar í Reykjavíkurborg hefði orðið borginni ákaflega dýr og hægt á þeirri þjónustuuppbyggingu sem þar hafði átt sér stað og hefði getað átt sér stað ef ekki hefðu komið til miklir og snöggir flutningar inn á svæðið. Ég held að sama sagan sé að eiga sér stað í dag. Hvað ætli kosti t.d. í aukinni fjárfestingu í umferðarmannvirkjum sú mikla fólksfjölgun sem hefur orðið á höfuðborgarsvæðinu á tiltölulega stuttum tíma? Nú stendur til að byggja í Reykjavík og nágrenni ekki færri en fimm brýr yfir gatnamót, eftir því sem mér er sagt, einar þrjár innan borgarmarkanna og tvær á umferðaræðum á höfuðborgarsvæðinu. Það er verið að tala um fjárfestingu af stærðargráðunni 75–150 millj. kr., eftir því sem mér skilst, í hverju tilfelli. Það er engin smáfjárfesting bara til að koma umferð yfir ein vegamót. Og það er fyrst og fremst sú aukning umferðar sem hefur orðið á allra síðustu árum, að hluta til að vísu vegna aukinnar bílaeignar einstaklinga en líka vegna mjög snöggrar og mikillar fólksfjölgunar á þessu svæði, langt umfram landsmeðaltal, sem veldur þessu aukna álagi og þessari auknu fjárfestingu hér. Einhvers staðar þarf það fólk að búa sem bætist hér við o.s.frv. - Ég held að það sé rétt að fólk horfi hér yfir myndina alla, ekki bara brot af henni og spyrji að því: Er skynsamlegt að vera með einhverjar opinberar aðgerðir í gangi, einhverja stefnumörkun og opinberar aðgerðir til þess að reyna að viðhalda jafnvægi í byggð landsins? Svar mitt er já. Út frá því geng ég hér og tala hér. Byggðaröskunin á síðasta ári og síðustu árum hefur verið um 1500 manns sem landsbyggðin hefur í raun misst til höfuðborgarsvæðisins árlega. Það sjá allir að slík byggðaröskun getur ekki staðist nema um örfárra ára bil án stórfelldra og mjög alvarlegra afleiðinga fyrir byggðina úti á landi, einfaldlega vegna þess að það er ekki sá fólksfjöldi þar til sem þolir að tapa slíkum fjölda árlega um langt árabil. Við getum líka tekið fyrir einstök svæði á landinu. Við getum t.d. tekið Norður-Þingeyjarsýslu, sem ræðumaður þekkir mjög vel, og velt því fyrir okkur hvað verður um byggðina þar ef svo heldur sem horfir, hvort sem heldur eru sveitirnar eða þéttbýlissvæðin. Raufarhöfn t.d. hefur tapað 100 manns á tiltölulega fáum árum, farið úr 520 ofan í rúmlega 400 íbúa. Þar vantar sárlega fólk. Þar er mikill afli þessa dagana, en það hefst ekki undan að vinna hann og verður að keyra jafnvel á vörubílum langar leiðir af því að það er ekkert fólk lengur á stöðunum til að vinna úr þeim afla sem þar berst á land. Það hefur auðvitað orðið samfara þessari fólksfækkun samdráttur í þjónustu, jafnvel ákveðnar greinar þjónustu lagst af sem þar höfðu þó byggst upp áður. Ég leyfi mér að fullyrða að staðan er einfaldlega þannig í þessum byggðarlögum og það má segja meira og minna hringinn í kringum landið að við erum komin langt yfir hættumörkin, langt yfir þau hættumörk að þessar byggðir hrynji algerlega saman, þ.e. þær hætti að vera starfhæf eining, starfhæft samfélag þar sem nægilega margir eru á tilteknu svæði til þess að byggja upp starfhæft samfélag. Þá má guð einn vita hvað gerist ef menn fara langt yfir þessi mörk. Ég býst við að mönnum þyki þessi byggðastefnuumræða býsna leiðinleg og það sé búið að klifa á þessu í mörg, mörg, mörg ár og þetta sé eitt svartagallsraus sem aldrei sjáist til sólar fyrir. Það getur vel verið að þetta hljómi þannig fyrir einhverjum. En það er einfaldlega svo að málin standa svona og þetta er satt og þetta er rétt. Hættan er að mörg minni byggðarlög hringinn í kringum landið séu nánast komin að því að hrynja saman eins og spilaborg vegna þess að þau eru í raun og veru ekki lengur starfhæft samfélag. Þar kemur fleira til heldur en bara fólksfækkunin og staða atvinnulífsins í augnablikinu. Þar koma auðvitað til ákveðnar kröfur tímans sem vissulega eru fyrir hendi, kröfur um meiri þjónustu og bættan aðbúnað eða kannski öllu heldur það að fólk lætur ekki lengur bjóða sér sumt af því sem það hefur hingað til gert. Það unir ekki lengur og mun ekki una til frambúðar þeim mikla aðstöðumun sem það býr við á fjölmörgum sviðum. Eðlilega gera menn kröfur um að aðbúnaður þeirra sé sambærilegur við það sem annars staðar gerist. Það er góðra gjalda vert að Byggðastofnun vaknar til lífsins og skrifar forsrh. bréf. Það er líka ánægjulegt að forsrh. rankar við sér og svarar Byggðastofnun og biður hana að athuga málið. Það er auðvitað mjög lofsvert lífsmark þó einhverjum hefði kannski þótt að það hefði mátt koma fyrr og viðbrögðin vera eitthvað efnismeiri en þessar bréfaskriftir. Þó að bréfaskriftir séu út af fyrir sig ágætt fyrirbrigði breytist kannski ekki mjög margt í byggðamálum sem slíkum þó menn frétti það út á land að Byggðastofnun við Rauðarárstíg hafi skrifað forsrh. bréf og sent það niður í Stjórnarráð og forsrh. hafi eftir nokkra daga svarað bréfinu og látið boðsenda það inn á Rauðarárstíg. Ég er svo sem ekki viss um að það birti neitt sérstaklega til fyrir mönnum þó þessar fréttir berist út um landið. Það sem menn eru hins vegar dálítið spenntir fyrir að heyra er hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að gera, ef eitthvað, í byggðamálunum, í atvinnumálum landsbyggðarinnar, hvort það á að halda áfram þeirri stjórnarstefnu sem ég hef leyft mér að segja að sé að minnsta kosti seigdrepandi ef ekki bráðdrepandi fyrir landsbyggðina og er sannanlega, sbr. skýrslur Þjóðhagsstofnunar og fleiri aðila, að leiða til stöðvunar atvinnulífsins á landsbyggðinni algerlega. Þá er þessu náttúrlega sjálfhætt. Herra forseti. Þess gætir stundum í umræðum manna um byggðamálin, eins og ég sagði hér áðan, að menn séu orðnir þreyttir. Þá er gjarnan kallað upp: Við þurfum að fá nýja byggðastefnu. Gamla byggðastefnan er orðin úrelt. Það er orðin úrelt þessi krafa um stuðning, um fjárveitingar og framkvæmdir. Þetta er allt orðið úrelt. Nú þurfum við eitthvað nýtt og gjarnan þá í ætt við frjálshyggjuna að hver eigi að fá að bjarga sér sjálfur. Það er rétt að menn njóta ekki í mörgum tilfellum þess sem þeir afla eða framleiða úti um landið, en ég held að við eigum ekki að gleyma hinu að beinar stjórnvaldsákvarðanir hafa haft og hafa mikil áhrif á stöðu landsbyggðarinnar. Þessi ríkisstjórn og sú síðasta komast ekki hjá því að svara fyrir þann niðurskurð á ýmiss konar fjárveitingum sem þær hafa staðið fyrir og vissulega hafa áhrif á stöðu mála úti á landi. Það er nánast sama yfir hvern málaflokkinn er farið að síðustu 4–5 ár hafa verið niðurskurðar- og uppdráttartímabil á nánast öllum sviðum. Menn hafa lengi hreykt sér af því að vegamálin hafi verið varin og þar hafi ekki verið niðurskurður og það hafi verið staðið við langtímaáætlanir, en hv. alþm. sem eru nú að afgreiða vegáætlun vita hvernig það stenst. Svo er þessi ágæta mynd hérna í ársskýrslunni sem verið er að ræða, svo maður gleymi ekki alveg dagskrárefninu, um framlög á fjárlögum til Byggðastofnunar. Þetta er afar athyglisverð mynd. Það má eiginlega alveg leggja hana að jöfnu við myndina í Mogganum sem ég sýndi hérna fyrst. Þær eru nokkurn veginn alveg sambærilegar. Nú er ég ekki að segja að byggðaröskunin hafi eingöngu verið út af því að fjárveitingar til Byggðastofnunar voru skornar svona harkalega niður á þessum árum, en það er þó merkilegt að tvennt eða segjum þrennt fer saman: þessi tvö línurit og tilkoma ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. og nú seinna með Alþfl. Það geta varla verið tilviljanir. Málið verður svo enn þá verra þegar maður hefur í huga að á þessum sömu árum, frá og með árinu 1984, hefur sjávarútvegurinn lifað sitt stærsta góðæri. Samt er ástandið svona, samt er byggðaröskun, samt eru mörg plássin að tæmast. Þrátt fyrir bullandi verðmætasköpun og umsvif í sjávarútveginum er fólkið að flýja af stöðunum. Og halda menn virkilega að það sé ekkert alvörumál? Mér finnst stundum sem menn taki léttvægt á því máli. Ég held, herra forseti, að það sé eitt af því mikilvægasta ef ekki það allra mikilvægasta sem gera verður á næstu mánuðum að koma rekstrarstöðu atvinnulífsins úti á landi og auðvitað í öllu þjóðfélaginu í eðlilegt horf, en þar má ekki láta staðar numið því við höfum reynsluna af því. Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því að við verðum að fara að svara ákveðnum grundvallarspurningum, Íslendingar, sem við höfum ýtt á undan okkur alla tíð og það eru spurningarnar um það hvort við ætlum að tryggja fólkinu í landinu jafnrétti til þjónustu og sem jafnasta aðstöðu án tillits til búsetu. Þeirri spurningu hefur sennilega aldrei verið svarað á Íslandi. Það hefur hins vegar verið gert t.d. í Noregi og víðar þar sem stjórnvöld hafa markvissa stefnu og margvíslegar aðgerðir til að jafna aðstöðumun fólks í þessu tilliti, rétt eins og menn reyna að jafna aðstöðu manna að ýmsu öðru leyti í þessu samfélagi. En það er alveg borðleggjandi að sá mikli og að mörgu leyti vaxandi aðstöðumunur sem fólk býr nú við eftir búsetu getur ekki gengið upp til langframa í þjóðfélaginu. Það mun þá einfaldlega sporðreisast með öllum þeim afleiðingum sem það hefur. Herra forseti. Það hefur lítið upp á sig að reyna að inna hæstv. forsrh. eftir svörum undir þessari byggðaumræðu hvað hæstv. ríkisstjórn hyggist gera til að tryggja að það verði ekki algjör stöðnun í atvinnulífi landsbyggðarinnar á næstu dögum og hvað meira sé þá á dagskrá, hvort það standi til að reyna að standa við stjórnarsáttmálann um að treysta búsetu og jafna aðstöðu fólks í landinu. Eitthvað voru þeir framsóknarmenn að rifja upp þessi "paragröf" stjórnarsáttmálans í vor rétt áður en þeir magalentu sem frægt er orðið. Það hefði þó verið ástæða til þess fyrir hæstv. forsrh. að upplýsa þingheim um það undir þessari umræðu hvað t.d. stæði til að gera gagnvart rekstrarstöðunni í sjávarútveginum. Er það meining hæstv. forsrh., er hann sammála þeim hagspekingum sem hafa kvatt sér hljóðs að undanförnu og sumir hverjir blákalt fullyrt að það sem þyrfti að gerast væri það að keyra þessa stefnu áfram og knýja þannig fram uppstokkun, fækkun fyrirtækja í sjávarútvegi og láta þriðjung til helming af fyrirtækjum á því sviði fara á hausinn og væntanlega byggðarlögin með, eða er hæstv. forsrh. einhverrar annarrar skoðunar? Hvað stendur til að gera í þeim iðngreinum sem halda uppi atvinnulífi víða útí á landi? Þeir eru ekki hér hæstv. iðnrh., sjútvrh. og aðrir slíkir þannig að ég verð að beina þessum spurningum mínum til hæstv. forsrh. Hvað með vefjariðnaðinn og sauma- og prjónastofur sem eru í þann veginn að loka, þær síðustu, meira að segja nýi risinn Álafoss? Ætli hann haldi út mikið lengur? Kannski tvo þrjá mánuði í viðbót. Er meiningin að gera grein fyrir þessari ársskýrslu Byggðastofnunar þar sem horfurnar eru eins og raun ber vitni dregnar upp og hafandi í huga bréfin góðu sem gengið hafa á milli manna, er það þá meining hæstv. forsrh. að Alþingi ljúki störfum og fari heim til sín án þess að meiru verði svarað um væntanlegar aðgerðir hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum ef einhverjar eiga þá að verða? Það finnst mér heldur snautlegt. Ég ætla þá ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni, herra forseti. Vonandi heyrist eitthvað í hæstv. forsrh. og hann reynir að svara fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar í þessum efnum, en ég ítreka svo það sem ég sagði í upphafi máls míns að það hefði verið æskilegt ef aðrir hæstv. ráðherrar sem þessu máli eru sérstaklega skyldir, eins og hæstv. ráðherrar atvinnuveganna og hæstv. félmrh. sem fer með málefni sveitarfélaganna, hefðu aldrei þessu vant séð sóma sinn í því að sitja hérna og hlusta á umræðurnar.



Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í máli þeirra hv. ræðumanna sem hafa talað á undan mér í þessari umræðu hafa vissulega komið fram í hnotskurn þau vandamál sem nú blasa við á landsbyggðinni og áhyggjur okkar hv. þm. af því ástandi sem þar ríkir. Fólk á landsbyggðinni býr við vaxandi óhagræði og um leið aukna óánægju, sérstaklega miðað við höfuðborgarsvæðið. Þær aðstæður sem atvinnulíf allt úti á landsbyggðinni býr nú við eru kunnari en frá þurfi að segja og hefur reyndar verið fjallað um þær í þeim mæli í ræðum allra sem hafa talað á undan mér að ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í það en tek undir lýsingar annarra hv. ræðumanna á ástandinu. Vil ég reyndar benda sérstaklega á bls. 23 í ársskýrslu Byggðastofnunar þar sem sýnt er hversu mjög fjárveitingar til byggðamála hafa rýrnað undanfarin ár og er þar að miklu leyti að leita skýringa á erfiðleikunum og þeirri tilhneigingu sem þar kemur fram. Ég vil aðeins gera að umræðuefni einn tiltekinn kafla í skýrslunni, en hann er á bls. 7 og hljóðar svo, með leyfi forseta: "Það er skoðun stofnunarinnar að efling atvinnulífs á landsbyggðinni þurfi að vera á ábyrgð íbúa hennar og að frumkvæði þeirra. Þróun undanfarinna ára hefur hins vegar dregið úr möguleikum þeirra til að rækja þetta hlutverk sitt. Auk þess er aðstaða þeirra sem vilja stofna eða reka fyrirtæki á landsbyggðinni víðast lakari en á höfuðborgarsvæðinu. Stjórnvöld geta því með góðri samvisku lagt atvinnuþróun landsbyggðarinnar lið án þess að hafa áhyggjur af því að þau séu með því að mismuna mönnum óeðlilega." Þetta er einn mikilvægasti kaflinn í þessari skýrslu að mínu mati, en í tilefni einmitt af þessum stutta kafla langar mig að vitna í afrit af umsókn til Byggðastofnunar sem mér barst í hendur frá Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upphaf bréfsins sem hljóðar svo, það er skrifað í Borgarnesi 20. mars 1987: "Samtök sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi sækja hér með um styrk úr Byggðasjóði til að vinna skipulega að þróun atvinnumála á Vesturlandi á þessu ári, alls 760 000 kr. Þau sérverkefni sem við viljum nú ráðast í eru eftirfarandi: 1. Könnun á stöðu og framtíðaráformum fyrirtækja á Akranesi, en slík könnun verður unnin að frumkvæði atvinnumálanefndar Akranesskaupstaðar sem hefur þegar undirbúið málið. Áætlaður kostnaður 230 000 kr." Það eru reyndar fleiri beiðnir í þessu bréfi en ég ætlaði aðallega að gera þessa að umræðuefni og ég bendi á að hér er ekki um háa upphæð að ræða, en reyndar skiptir hún mjög miklu máli fyrir þá sem að þessu máli vilja vinna. Það er sem sagt fyrsti liður þessa bréfs sem er tilefni hugleiðinga minna um raunverulegt hlutverk Byggðastofnunar og getu hennar til þess að styrkja beiðnir um verkefni sem koma frá fólkinu sjálfu. Á bls. 7 sem ég vitnaði til áðan er talað um ábyrgð íbúa á atvinnulífi á hverju svæði og frumkvæði. Ég tel að þarna sé svo sannarlega um ákveðið frumkvæði og í framhaldi af því ábyrgð að ræða. En í 3. gr. laganna um Byggðastofnun segir, með leyfi forseta, það er 1. mgr.: "Byggðastofnun fylgist með þróun byggðar í landinu. Stofnunin getur gert eða látið gera áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs í þeim tilgangi að treysta búsetu og atvinnu í byggðum landsins." Afgreiðsla Byggðastofnunar á þessari beiðni virðist alls ekki ganga í þá átt að hvetja heimamenn til frumkvæðis. Beiðninni var svarað 11. sept. 1987 með eftirfarandi línum sem ég les, með leyfi forseta, og bréfið er skrifað í Reykjavík 11. sept. 1987: "Vísað er til umsóknar yðar um styrk dags. í ágúst 1987 til athugunar á stöðu og framtíðarhorfum fyrirtækja á Akranesi. Að athuguðu máli telur stofnunin sér eigi fært að verða við umsókn yðar." Ekki sættu Skagamenn sig við þessa afgreiðslu mála og sendu annað bréf sem hljóðar svo, með leyfi forseta, en það er skrifað 23. nóv. á Akranesi: "Vísað er til svarbréfs yðar dags. 11.9. sl. vegna umsóknar um styrk til að kanna stöðu og framtíðarhorfur fyrirtækja á Akranesi. Við sem einkum stöndum að undirbúningi og framkvæmd þessarar könnunar óskum eindregið eftir því að umsóknin verði tekin fyrir að nýju í stofnuninni. Könnunin er nú vel á veg komin og hefur iðnráðgjafi Vesturlands, Ragnar Hjörleifsson, farið í fyrirtæki og safnað upplýsingum. Ekki er þó enn séð fyrir hvernig hún verður fjármögnuð. Við væntum jákvæðrar afgreiðslu á beiðni okkar. Málið hefur verið kynnt og rætt í Byggðastofnun en við erum að sjálfsögðu fús að veita allar þær upplýsingar sem óskað er." - Undir bréfið skrifa allir fulltrúar atvinnumálanefndar Akranesskaupstaðar, en formaður hennar er Ragnheiður Þorgrímsdóttir. Þann 27. janúar þetta ár er síðan skrifað annað bréf í Byggðastofnun þar sem endanlegt svar við beiðni þessari er gefið og það hljóðar svo, með leyfi forseta: "Á fundi stjórnar Byggðastofnunar þann 21. jan. 1988 var fjallað um umsókn yðar um styrk til að kanna stöðu og framtíðarhorfur fyrirtækja á Akranesi. Stjórn stofnunarinnar getur ekki orðið við beiðni yðar og tilkynnist það hér með." Nú er manni spurn hvaða ástæður lágu að baki þess að beiðni þessari var hafnað. Það er ekki beint uppörvandi fyrir fólk sem tekur frumkvæði og hefur undirbúið mál svo vel sem raun ber vitni, en umsókninni fylgdi allítarlegur spurningalisti til fyrirtækja sem ég er með hér og er á mörgum blaðsíðum. Það fylgdi sem sé ítarlegur spurningalisti til fyrirtækja á Akranesi um stöðu þeirra og framtíðaráform. Nei, frú forseti, þetta er ekki uppörvandi heldur hreint og beint niðurdrepandi. Ekki síst í ljósi þess að atvinnuástand í þeim bæ sem hér um ræðir hefur verið með eindæmum slæmt að undanförnu. En ég vil þó taka fram að þetta dæmi tek ég hér aðeins vegna þess að mér bárust þau gögn í hendur frá atvinnumálanefnd Akraness án þess þó að mér sé fullkunnugt um hvernig aðrar álíka umsóknir hafa verið afgreiddar. Ég tel að frumforsenda þess að rétta megi hlut landsbyggðarinnar sé fyrst og fremst sú að hvetja til frumkvæðis heimamanna og styðja þá af fremsta megni. Það er grundvallarskilyrði að fyrstu skrefin verði einmitt athuganir og áætlanir fram í tímann. Það er komið nóg af handahófskenndum ákvörðunum. Þessar athuganir og áætlanir verða að vera undir forustu heimamanna þannig að tryggt sé að hvert byggðarlag um sig fái að blómstra á sínum eigin forsendum. Ég vek aðeins athygli á að það er lögð á það mikil áhersla á bls. 7 sem ég vitnaði til í upphafi að heimamenn skuli hafa frumkvæði og bera ábyrgðina, en mér er spurn eftir að hafa lesið þessi bréf hvort það sé svo að hér sé um enn eina miðstýringarstofnunina að ræða. Í 3. gr., sem ég vitnaði til áðan, segir að stofnunin geti gert eða látið gera áætlanir. Spurningin er: Var þessari beiðni hafnað vegna þess að það voru einmitt heimamenn sem tóku frumkvæðið eða hvernig stendur á því? En að lokum: Eins og ég gat um í upphafi máls míns tek ég undir það sem fram hefur komið í umræðunum, en ég taldi ástæðu til að varpa ljósi á þetta mál sem gæti verið einmitt eitt af þeim meinum sem Byggðastofnun býr við, að hún hafi alls ekki getu eða styrk til að svara slíkum beiðnum. Það væri betra fyrir fólkið sem er að taka frumkvæði að fá fyrir því gildar ástæður og rök hvers vegna beiðni þess er hafnað. Það er eitt það mikilvægasta fyrir landsbyggðarfólkið núna hvað varðar allar framkvæmdir í hinum ýmsu byggðarlögum að fólk viti hvenær röðin kemur að þeim. Það er verið að byggja skóla og íþróttahús við grunnskóla landsins vítt og breitt og sumir bíða eftir að fá fullgilda samninga. Þeir vita ekki hvar þeir eru í röðinni. Síðan er farið að byggja íþróttahús einhvers staðar allt annars staðar án þess að neitt hilli undir að fólk viti hvenær röðin kemur að því. En að lokum vil ég aðeins taka fram að ég tel að við hjökkum í sama farinu og við sökkvum dýpra og dýpra í það með þessu áframhaldi. Það er kominn tími til að svara grundvallarspurningum varðandi byggðamálin og taka ákvarðanir byggðar á svörum við þeim.



Herra forseti. Við erum auðvitað að ræða hið mikilsverðasta mál sem eru byggðamál í landinu og því miður verð ég að segja að mér finnst þessi umræða hafa farið heldur út og suður hjá okkur eins og oft vill verða þegar við ræðum um byggðamál. Það er kannski þess vegna sem árangurinn er ekki meiri. Ég vildi aðeins koma inn á það sem hv. síðasti ræðumaður var að fjalla um í sambandi við Byggðastofnun sjálfa og að við hefðum ekki, vegna þess að ég á sæti í stjórn þeirrar stofnunar og hef átt, staðið í stykkinu í sambandi við að verða við beiðni úr kjördæmi hv. þm. um að veita um 700 þús. kr. styrk til að gera úttekt á atvinnustarfsemi á Akranesi. Það er sannast sagna að segja frá því að Byggðastofnun fær vitaskuld oft og tíðum beiðnir um slíkt og við höfum ekki getað orðið við því. Það er sannast mála. En ég verð að segja það sjálfur sem dreifbýlismaður og gamall þátttakandi í sveitarstjórnarmálum að ég vil ekki trúa því að við séum svo aum, sem úti á landsbyggðinni búum, ef við í alvöru erum að tala um að taka okkur tak, að við leysum ekki slík mál. Ég verð að segja það. Hins vegar vil ég að það komi hér sterklega fram að Byggðastofnun hefur gert þær áætlanir sem hér var verið að tala um, m.a.s. í kjördæmi hv. þm. Byggðastofnun hefur gert áætlanir t.d. um Dalabyggð, ákaflega veikt byggðarlag. Byggðastofnun gerði það. Hún gerði meira. Hún framkvæmdi það, eins og hv. þm. var einmitt að segja, að láta heimamenn vinna verkið. Sú áætlun var unnin af hinum hæfasta heimamanni sem þekkti mjög til. Hann var fenginn til starfa á vegum stofnunarinnar og látinn vinna það verk. Hvað gerði Byggðastofnun með Vestfirði? Vestfirðingar fóru fram á að það yrði gerð róttæk byggðaáætlun fyrir Vestfirði. Hafnaði Byggðastofnun því? Nei. Byggðastofnun varð við því og fékk þaulreyndan sveitarstjórnarmann af Vestfjörðum til að vinna þá áætlun, Vestfjarðaáætlunina, róttæka byggðaáætlun fyrir Vestfirði. Hvað gerði Byggðastofnun meira? Byggðastofnun tókst einmitt á hendur að gera úttekt og könnun með heimamönnum, Vegagerð ríkisins og Byggðastofnun um jarðgangagerð á Vestfjörðum. Hún var unnin í fullu samráði við heimamenn. Auðvitað má deila um niðurstöðurnar, en Byggðastofnun. var þarna tilbúin til starfa þegar til hennar var leitað. Ég get nefnt annað dæmi, Út-Hérað.

Árneshrepp.

Já, já, ég nefni Út-Hérað. Það var unnið af heimamönnum líka. Kunnugur sveitarstjórnarmaður var fenginn til að vinna byggðaáætlun fyrir svokallað Út-Hérað.

Þetta er þá allt í lagi bara.

Það er ekki allt í lagi, en við skulum tala um þessi mál á annan hátt og í annarri tóntegund og öðrum dúr. Þá fyrst, hv. þm. Svavar Gestsson, þingmaður Reykjavíkur, er einhver von á því að við leysum þessi mál.

Jæja?

Já. Þá fyrst er von á því ef við þekkjum þann vanda sem við er að fást. En við þurfum að gera það fyrst. Það þarf ekki að eyða fleiri orðum í þessa byggðaáætlun. Ég vildi bara nefna þetta. Ég gæti talið upp enn þá fleiri. Það má einnig segja frá því að Byggðastofnun hefur núna í vaxandi mæli, sérstaklega eftir að breytt var úr Framkvæmdastofnun í Byggðastofnun, tekið upp að gerast beinn þátttakandi í atvinnufyrirtækjum á landsbyggðinni með því að gerast virkur hluthafi til að koma þessum fyrirtækjum á legg. Ég er sannfærður um að það er skynsamlegt. Ég gæti t.d. nefnt eitt fyrirtæki, úr því að menn eru farnir að nefna svæði og fyrirtæki, og tekið dæmi á Suðurlandi, fyrirtæki sem heitir Límtré og átti vissulega í mjög miklum fjárhagslegum erfiðleikum, leitaði til Byggðastofnunar. Byggðastofnun fór mjög grannt ofan í rekstur þess fyrirtækis, kom inn í það með hlutafé, endurskipulagði fyrirtækið algerlega upp. Undanfarin ár hefur þetta fyrirtæki skilað mjög góðri afkomu og er orðið fyrirmyndarfyrirtæki. Þegar svo var komið þá ákvað Byggðastofnun að selja hlutafé sitt í þessu fyrirtæki. Það tel ég skynsamlegt þegar svo er komið fyrir þessum fyrirtækjum og æskilegast væri auðvitað að heimamenn gætu komið þar til. Svona vildi ég sjá Byggðastofnun vinna og leggja það fjármagn sem þannig fengist til þess að styðja önnur fyrirtæki annars staðar. Ég get líka nefnt fyrirtæki í Norðurlandi eystra, við Skógarlón í Öxarfirði, ákaflega veikt svæði sem hér hefur verið nefnt og hv. þm. Steingrímur Sigfússon var að fjalla hér um það kjördæmi. Ég tel ástæðulaust fyrir fólk úr Norðurl. e. að tala í einhverjum neikvæðum tón til Byggðastofnunar. Það er ástæðulaust. Byggðastofnun hefur vissulega reynt að koma til liðs við þau veiku byggðarlög sem þar eru og ég gæti nefnt um það mörg dæmi. Menn hafa einnig verið að fjalla um fjármagn Byggðastofnunar og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sýndi hér í gær, þegar hann ræddi um þessi mál, töflu úr skýrslu Byggðastofnunar sem er um framlög á fjárlögum til byggðamála. Það er rétt, þessi tafla er alveg hárrétt og segir vissulega sína sögu. En sagan er samt ekki öll sögð og ég segi það sem þátttakandi að þessari ársskýrslu að það hefði mátt vera þarna annað rit við hliðina sem hefði sýnt einnig hvert hefur verið ráðstöfunarfé Byggðastofnunar á þessum tíma. Ég veit það og við vitum það öll að það er mikill munur á því hvort það hafa verið bein framlög til stofnunarinnar eða ráðstöfunarféð. En staðreyndin er sú að ráðstöfunarfé Byggðastofnunar hefur verið mjög svipað þessi ár sem hér er verið að tala um. Ég er ekki með það hér nákvæmlega en ég held að það sé ekki langt frá sannleikanum að segja að ráðstöfunarfé sjóðsins hefur verið mjög svipað. Hins vegar tel ég að framlag til byggðamála þyrfti að verða miklu hærra. Við vitum að í stjórnarsáttmálanum stendur að unnið skuli að byggðamálum og ég er sannfærður um að vilji núverandi ríkisstjórnar stendur til þess að efla starfsemi Byggðastofnunar og taka á byggðamálum. En þessi ríkisstjórn er nú bara rétt að hefja göngu sína, hún er ekki búin að starfa í eitt ár enn og það er ástæðulaust að dæma það að fullu og telja að við viljum þar ekkert koma til.

Er það mat framsóknar að það sé rétt að byrja?

Ríkisstjórnin? Ríkisstjórnin er ekki ársgömul enn þannig að það er ekki bara mat framsóknarmanna, staðreyndin í málinu er þessi. En það hafa nú fleiri komið að byggðamálum en ég ætla ekki að fara að ræða það. En er það nú staðreynd að ekkert hafi verið gert hér á Íslandi í byggðamálum á undanförnum árum? Erum við alveg sanngjarnir landsbyggðarmenn að segja það að ekkert hafi gerst í byggðamálum? Vitaskuld hefur ekki verið um neina þróun að ræða í byggðamálum. Staðreyndin er sú að það er miklu frekar um byltingu að ræða. En ég undirstrika það að það er vissulega margt eftir enn ógert þrátt fyrir það. Hver er ástæðan fyrir því núna að Háskóli Íslands er fullur út úr dyrum? Ætli það séu ekki yfir 5000 nemendur í Háskóla Íslands? Hvaðan skyldi fjölgunin vera? Gæti það verið að það væri af landsbyggðinni? Vegna hvers er það af landsbyggðinni? Það skyldi þó ekki vera að ástæðan væri m.a. sú að það er búið að byggja upp fjölbrautaskóla á Vesturlandi, það er búið að byggja upp menntaskóla á Ísafirði, það er búið að byggja upp fjölbrautaskóla á Sauðárkróki, það er búið að byggja upp verkmenntaskóla á Akureyri, það er búið að byggja upp menntaskóla á Egilsstöðum, það er búið að byggja upp fjölbrautaskóla á Suðurlandi og það er búið að byggja upp fjölbrautaskóla á Suðurnesjum. Gæti ekki verið að þetta hefði hjálpað börnum okkar til þess að komast í framhaldsnám? Er þetta ekki byggðamál? Er það ekki byggðamál það sem gert hefur verið í vegagerð á Íslandi? Er það ekki byggðamál? Áður töldum við a.m.k. að eitt af brýnustu byggðamálunum væri samgönguþátturinn. Svo má bæta við í sambandi við samgönguþáttinn úr því að hæstv. samgrh. kemur hér inn uppbyggingu flugvallanna. Er það ekki byggðamál? Hefur það ekki verið gert?  Ég get nefnt sjálfvirkan síma, ég get nefnt sjónvarp. Hvað með rafvæðingu landsins? Hvað með uppbyggingu skipastólsins? Hvar hafa skipin lent sem hafa verið byggð upp? Hafa þau fyrst og fremst komið til Reykjavíkur? Ætli það sé staðreyndin? Hverjar ætli tölurnar séu þar um? Nei, sem betur fór hefur landsbyggðin fyrst og fremst notið þeirrar uppbyggingar. Hvað með útfærslu landhelginnar í 758 þús. km2? Ætli það sé ekki eitt stærsta byggðamálið?

Er það byggðamál?

Það er byggðamál en ekki bara landsbyggðarinnar. Það er byggðamál. Hvað með uppbyggingu heilsugæslustöðvanna? Ég held að þetta sé nóg upptalning í bili til þess að sýna það að menn hafa verið að vinna. Hins vegar hafa orðið breytingar í okkar þjóðfélagi. Það þarf enginn að vera hissa á því þó að það hafi aðeins hrikt í um stund miðað við þær breytingar sem við höfum staðið frammi fyrir bæði í sjávarútvegi og landbúnaði. Menn tala um það hér og sérstaklega var það nú um áramót, það er fastur liður þegar menn tala um fiskveiðistefnuna, að stjórnun fiskveiða sé af hinu verra fyrir landsbyggðina. Árið 1960 veiddu Grænlendingar um 450 þús. tonn. Árið 1985 veiddu Grænlendingar um 14 þús. tonn. Svo halda menn að það sé óhætt að sækja í hafið eins og hvern og einn lystir. Hvar stæðum við Íslendingar ef ekki hefði komið til stjórnun. Vissulega hefur þessi takmörkun á sókn haft áhrif á byggðir landsins. Og vissulega hafa þær skipulagsbreytingar sem orðið hafa í landbúnaði einnig haft áhrif á byggð landsins. En nauðsynlegt var að taka upp nýja hætti og breytta í landbúnaði. Ég held að það blandist engum hugur um það. Gallinn var sá að menn voru búnir að vera of kærulausir of lengi. Menn brugðust of seint við en hafa þó með þeim búvörulögum sem sett voru dregið ákveðna markalínu og ákveðið að hopa ekki lengra og byggja þaðan upp sókn til nýrra búhátta í sveitum og efla hefðbundnar greinar. En vitaskuld hefur þetta komið við um sinn. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða hér lengri tíma en ég vil minna á eitt atriði í lokin vegna þess að í mínum huga er það brýnt mál fyrir okkur að finna leið til þess að fá menntað fólk sem hefur notið þess að fara í langskólanám aftur út á landsbyggðina. Það er mikið og brýnt mál og hvernig við getum náð hluta af þeirri aukningu sem verður í þjónustustörfunum.

Þriðja stjórnsýslustigið.

Þriðja stjórnsýslustigið, segir hv. þm. Vissulega má ræða það en það má þá segja frá því í þessu sambandi  Ég vildi aðeins blanda mér inn í þessar umræður. Við ræðum byggðamálin hér of sjaldan. Þau eru stór en ef við viljum ræða um þau til þess að ná árangri þá skulum við gera það af meiri hófsemi heldur en oft vill verða.



Herra forseti. Ég tel mig knúna til þess að gera hér örstutta athugasemd vegna ræðu síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Norðurl. v. Stefáns Guðmundssonar. Mér þykir afar leitt ef hann hefur bæði misskilið orð mín og jafnvel tóntegund vegna þess að það var aðeins eitt atriði sem ég tel mig hafa gagnrýnt í alvöru varðandi þessa afgreiðslu sem ég vitnaði til og það var að ekki voru gefnar skýringar á því hvers vegna umsókn var hafnað. Það er kannski vinnuvenja í Byggðastofnun en ég velti vöngum yfir því í máli mínu hvort Byggðastofnun hefði ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að styrkja verkefni af þessu tagi sem ég ræddi um þarna og tel vera mjög brýn og nauðsynleg eins og málin eru núna.



Herra forseti. Umræðan um Byggðastofnun hefur þróast yfir í umræður um byggðamál. Ein af umdeildari stofnunum þessa lands var Framkvæmdastofnun Íslands, Framkvæmdastofnun ríkisins, og það var talað um kommissarakerfið og það var talað um pólitík í sambandi við þá stofnun. Ég ætla að hvetja menn til ef þeir vilja kynna sér störf þeirrar stofnunar og að mínu viti nokkuð heiðarlega úttekt á árangri þeirrar stofnunar að kynna sér skýrslu sem var unnin af starfsmanni stofnunarinnar sem starfaði þar mjög stutt, var afkastamikill að mati þeirra sem þar voru og situr í dag á Alþingi Íslendinga, Sighvati Björgvinssyni. Þessi skýrsla er verulega mikil ritsmíð með óhemjumiklum upplýsingum um hvað það var sem Framkvæmdastofnun gerði. Framkvæmdastofnun hafði yfir að ráða bæði Framkvæmdasjóði og Byggðasjóði. Það sáu margir ofsjónum yfir því valdi sem þar var saman komið. Nú standa mál þannig að Framkvæmdasjóður lýtur sérstakri stjórn þar sem segja má að framkvæmdarvaldið hafi haft af þinginu yfirráðin yfir sjóðnum. Ég er ekki búinn að sjá það að framkvæmdavaldið fari betur með þann sjóð en farið var með hann á dögum þingsins þegar það stjórnaði sjóðnum með sínum fulltrúum. Ég get ekki látið hjá líða að vara við þeim hugsunarhætti í umræðum um byggðamál að það sé hægt að setja eitthvert jafnaðarmerki um árangur í byggðamálum og þess hvernig Byggðastofnun reynist í starfinu. Það er fráleitt. Það er svo fráleitt að það nær ekki nokkurri átt, hvorki að hugsa né tala þannig. Mjög mörg ráðuneyti fjalla um byggðamál eðli sínu samkvæmt. Eitt af þeim sem vigta þar mjög þungt, og er í sjálfu sér ekki nema eðlilegur hlutur, er félmrn. Félmrn. hefur veruleg áhrif á undirbúning allra laga sem snerta sveitarfélögin og stefnuna í þeim málum. Ég tel að eitt af því stærsta sem þurfi að gerast til þess að byggðirnar rísi sé að við komum á þriðja stjórnsýslustiginu. Auðvitað er sjálfsagður hlutur að sameina sveitarfélög þegar vilji og áhugi er til staðar og stundum verður að gera það jafnvel þó að áhugi sé nú ekki staðar. En ég vil bæta því við að mér sýnist þörfin brýnust hér í Reykjavík að sameina sveitarfélögin. Hvers vegna á Seltjarnarnes t.d. að verða sjálfstætt sveitarfélag? Hvaða rök eru fyrir þeirri vitleysu? Er eitthvað sem mælir með því? Ég er hér um bil viss um að hver einasti alþm. Íslendinga mundi falla á prófinu ef hann ætti að fara og ganga á mörkin milli Reykjavíkur og Seltjarnarness. Hann mundi ekki vita hvar mörkin væru. En þetta er tilfinningamál. Sennilega er ekkert vit í að bera fram tillögu hér á Alþingi Íslendinga um að þessi sveitarfélög verði sameinuð. Þess vegna mundi þriðja stjórnsýslustigið sem yrði þá yfirstjórn yfir öllu Stór-Reykjavíkursvæðinu koma að verulegu gagni og hafa afgerandi áhrif til þess að koma í veg fyrir ýmsa vitleysu sem á sér stað í skipulagsmálum á þessu svæði. Ég hef orðið var við að sumir telja að þriðja stjórnsýslustiginu sé stefnt gegn höfuðborginni. Ég hef líka orðið var við það að Samband ísl. sveitarfélaga taldi þessu stefnt alveg sérstaklega gegn sér og þar voru bæði pennafærir menn og eins þeir sem virtust ekki mjög kræfir í meðferð slíkra vopna sendir fram á völlinn um leið og þingmannanefnd skilaði af sér og sýndi fram á ágæti þess að hér yrði komið á þriðja stjórnsýslustiginu. Þetta er sem sagt að mínu viti annað af stóru atriðunum varðandi það hvað verður um byggðaþróun á Íslandi. Hvert skyldi nú hitt vera? Hitt atriðið er stefnan í gengismálum. Sú aðferð að fela framkvæmdarvaldinu að selja sér sjálfdæmi um það á hvaða verði gjaldeyririnn er keyptur hefur gefist illa fyrir íslenska landsbyggð. Trekk í trekk hefur það gerst að valdhafarnir hafa verið vaklandi, brjótandi um það heilann hvort ekki væri nú útlit fyrir betri tíð og blóm í haga, og ástæðulaust að hreyfa við genginu þegar fyrirtækjum landsbyggðarinnar hefur verið að blæða út. Ég man þá tíma þegar hrunið mikla varð á dögum viðreisnar. Ég man þá tíma. Það var heldur engin smáræðisbreyting sem þá varð að eiga sér stað á gjaldeyrismálum svo að hægt væri að koma hlutunum af stað aftur. Menn voru að fárast yfir því að það færu óverðtryggð lán frá Byggðasjóði á sínum tíma út á land. Hvaða upphæðir halda menn að hafi verið fluttar til með rangri gengisskráningu krónunnar í gegnum tíðina? Ég er ekki með þessu að halda því fram að það sé einhver gæfa fyrir okkar þjóð ef hrunadans verðbreytinga á sér stað, þvert á móti. En menn verða bara að átta sig á því að menn stoppa ekki verðbólgu í frystihúsunum og meðan menn eru með tilraunastarfsemi hvað það snertir að stoppa verðbólguna í frystihúsunum á landsbyggðin undir högg að sækja. Ein slík tilraun stendur yfir í dag. Þetta er raunverulega hluti af því máli sem enginn Íslendingur getur látið ógert að taka afstöðu til. Enginn Íslendingur. Og meðan menn telja að þær leikreglur séu réttar eins og þær eru núna er tómt mál að tala um að hægt sé að snúa þeirri þróun við og ná upp fólksfjölgun úti á landi. Ef menn færa aftur á móti valdið heim í héruðin í ríkara mæli með þriðja stjórnsýslustiginu og ef menn viðurkenna heiðarlegar söluleikreglur á erlendum gjaldeyri en ekki kaldar eignaupptökur eins og framkvæmt er í dag getur komið sú tíð að við sjáum blómlegar byggðir Íslands rísa hringinn í kringum landið. Aftur á móti, því miður, höfum við fallið ofan í það foræði að þjóðin er að skiptast upp í tvo hópa. Annar hópurinn trúir því að landsbyggðin sé baggi á þéttbýlinu. Hinn hópurinn trúir því gjarnan að hér í þéttbýlinu séu ekki unnin þjóðþrifastörf. Þetta eru kannski öfgarnar af þeirri mynd sem við blasir en þessi staðreynd er engu að síður svo afgerandi að það er orðið tímabært að stjórnmálamenn reyni að bera þarna klæði á vopnin. Til þess að það sé hægt verður hins vegar að ríkja réttlæti. Alveg eins og það er eðlilegur hlutur að Reykjavíkurborg ráði sínum embættismönnum er það eðlilegur hlutur að Norðlendingar ráði sínum embættismönnum, Sunnlendingar sínum, Austfirðingar sínum og íbúar í Vestfirðingafjórðungi sínum. Og það þýðir ekki að standa þannig að málum, eins og gert er, að framkvæma þjóðnýtingu aftan frá á fyrirtækjum landsbyggðarinnar með því að neyða þau til að selja gjaldeyrinn undir kostnaðarverði. Þetta eru þeir hlutir sem skipta máli. Okkur miðar vel áfram í mörgum flokkum uppbyggingar úti á landi. Hæstv. forsrh. hefur gjarnan minnst á sjúkrahúsin og skólana í þessum efnum. Og það er rétt. Það er búið að vinna mikið og gott starf hvað uppbyggingu á þessum mannvirkjum snertir. Væri það þá ekki hámark kaldhæðninnar ef þetta stæði svo bara ónotað vegna þess að óbilgirnin á hinum sviðunum er það mikil að landsbyggðin nær ekki að rétta við? Ég var að lesa í gær í Morgunblaðinu grein eftir Vestfirðing, Einar Odd Kristjánsson á Flateyri. Ástæðan fyrir því að hann taldi sér nauðsyn að drepa niður penna, var að í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins hafði hann og hópur annarra ágætra sjálfstæðismanna víðs vegar um landið orðið fyrir því að vera settir í einn hóp sem hálfgerðir ónytjungar sem bæru ábyrgð á því að útgerðarfyrirtæki Íslands væru ekki rekin með hagnaði þessa stundina og fiskvinnslufyrirtæki landsins. Ég veit ekki hvort menn gera sér grein fyrir hversu stór ákvörðun það er hjá mönnum eins og Einari Oddi að taka sig til og gagnrýna Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins sem þeir hafa frá því að þeir urðu læsir litið á sem hin helgustu vé í boðskap sjálfstæðisstefnunnar á Íslandi. En hann hefur sennilega verið kominn í sömu aðstöðu og Úlfur rauði, stafnbúi Ólafs Tryggvasonar á Orminum langa, sem taldi ekki gæfulegt hvernig skipum var lagt við Svoldurorustu, og konungur lagði ör á streng og hugðist drepa stafnbúa sinn. Úlfur taldi að hann ætti frekar að skjóta þangað sem meiri væri þörfin: "Því þér vinn ek, konungur, það ek vinn." Og því mættu húsbændur á Morgunblaðinu gjarnan gera sér grein fyrir að það er ekki víst að það sé það þarfasta sem þeir vinna að skjóta á þá menn sem nú af því viti og þeim dugnaði sem þeim er gefinn reyna að verja þessi framleiðslufyrirtæki áföllum þó þeir hiki við í litlum byggðarlögum að beita fjöldauppsögnum. En Stephani G. var þetta yrkisefni, þetta atvik úr átökunum við Svoldur og orðaði það svo: Sárt hefur Ólafs ofsa brunnið einart svar frá kappa smáðum: "Þér hefur, kóngur, Úlfur unnið afrek sín og fall sitt bráðum. Ver ei lakar lyfting þína, lofðungur, en Úlfur stefnið". Oft nam vilhöll vanþökk brýna vangoldnara sama efnið. Það getur nefnilega farið svo að sumir af þessum framkvæmdastjórum viti fall sitt fyrir þó að ég trúi því nú ekki að það fari svo á Flateyri. En þeir standa í því að verja þessa ríkisstjórn svo grimmt og svo lengi að þeirra ævistarf hrynji fyrir vikið fáist ekki stefnubreyting. Það er þetta sem skiptir máli fyrir landsbyggðina: Það er réttlæti í þessum viðskiptum með gjaldeyrinn og það er valdið heim í héruðin. Þá rís landsbyggðin á Íslandi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu heldur víkja aðeins að örfáum atriðum sem þessi umræða hefur gefið tilefni til. Það var athyglisvert að heyra hv. 2. þm. Vestf. fara hér með söguna af Úlfi rauða við Svoldur. Mér varð hugsað til þess hvort ekki færi nú stundum vel á því að hv. þm. segði eins og Úlfur rauði: "Þér vinn ég, konungur, það er ég vinn." Hv. þm. vitnaði til forstöðumanns atvinnufyrirtækis á Flateyri, Einars Odds Kristjánssonar, sem án nokkurs vafa er einn af traustustu forustumönnum í íslensku atvinnulífi og ástæða til þess að nefna nafn hans þegar fjallað er um atvinnufyrirtæki sem rekin eru af skynsemi og þrótti. Ég kann ekki annað að segja við hv. þm. en að hann mætti gjarnan líta til Einars Odds í fleiri efnum en bara þessu. Ég ætlaði síðan aðeins að víkja að fáeinum atriðum sem umræðan hefur gefið tilefni til. Hér hefur verið á það minnst að framlög ríkissjóðs til Byggðastofnunar hafi minnkað á undanförnum árum svo sem súlurit í skýrslu Byggðastofnunar fyrir árið 1987 gefur til kynna. Það er að sönnu rétt að þau hafa farið minnkandi, en eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. gat um í ræðu sinni segir þessi mynd ekki alla söguna, heldur skiptir hitt kannski meginmáli, hvert hefur verið ráðstöfunarfé stofnunarinnar á þessum tíma. Og hann greindi frá því í ræðu sinni að það hefði haldist nokkurn veginn óbreytt á þeim tíma sem hér um ræðir. Hitt er svo annað mál eins og ég gat um í upphafsræðu minni að það skiptir miklu máli fyrir stofnunina, eigi hún að geta sinnt hlutverki sínu, að fá allverulegt framlag á fjárlögum ár hvert til þess að hún geti meðal annars tekið þátt í áhættulánum og þátttöku, kannski tímabundinni, með eignaraðild að fyrirtækjum sem koma þarf af stað og hv. 3. þm. Norðurl. v. nefndi gott dæmi um. Í því sambandi er rétt að draga þá staðreynd inn í þessar umræður að myndin, sem súluritin sýna í ársskýrslunni, nær einungis fram til síðasta árs en tekur ekki tillit til þeirrar stefnubreytingar sem varð með fjárlögum þessa árs þar sem fjárveitingar voru hækkaðar, ekki nægjanlega mikið að mínu mati, til Byggðastofnunar en þess freistað að snúa þróuninni við. Það er engum vafa undirorpið að það skiptir meginmáli að því er varðar opinberar aðgerðir til eflingar byggðar í landinu að sá stuðningur miði að því að tryggja góðar samgöngur og þjónustu á sviði skólamála og heilbrigðismála. Það hefur með miklum ágætum verið dregið fram í þessari umræðu af hv. 3. þm. Norðurl. v. hversu mikil umskipti hafa einmitt orðið á þessu sviði og er engan veginn hægt að ræða um þessi efni, né þann vanda sem nú steðjar að, öðruvísi en að draga þær staðreyndir inn í umræðuna eins og hv. þm. gerði með mjög skýrum og glöggum hætti. Framkvæmdir til vegamála aukast að raungildi á þessu ári svo og hafa verið aukin framlög til hafnamála og það er verið að hefjast handa við ný átök í flugvallagerð á landsbyggðinni. Allt hefur þetta mjög mikla þýðingu og er atriði sem ákvarðanir hafa verið teknar um af þessari ríkisstjórn. Menn ræða gjarnan um það að ekki sé nægjanlegt að gera skýrslur og athuganir og ég tek mjög undir það að það sem skiptir máli er auðvitað aðgerðir sem geta snúið fólksflutningaþróuninni við. En hitt er auðvitað deginum ljósara að menn verða að hafa réttar upplýsingar í höndum til þess að geta beint aðgerðunum inn á þær brautir sem líklegastar eru til að skila árangri. Það er ekki óalgengt í þessum umræðum að því sé haldið fram að launin hafi ekkert hækkað á landsbyggðinni en rokið upp í Reykjavík, að allt framkvæmdafé ríkisins fari til framkvæmda á Reykjavíkursvæðinu, svo að dæmi séu nefnd, og að fjármagn fjárfestingarsjóðanna streymi allt til atvinnustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu. Sú skýrsla, sem Þjóðhagsstofnun hefur nú unnið og hefur komið til tals í þessum umræðum og er hluti af því mikla verkefni sem Byggðastofnun hefur verið falið, varpar mjög athyglisverðu ljósi á ýmis efni af þessu tagi, bæði varðandi launaþróun, skiptingu á fjárfestingarframlögum ríkisins og hvernig dreifing á lánum fjárfestingarlánasjóða hefur verið milli Reykjavíkur annars vegar og landsbyggðarkjördæmanna hins vegar. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þessar tölulegu upplýsingar sem hér koma fram. En það kemur í ljós að á milli áranna 1986 og 1987 hækkuðu laun í Reykjavík um 43,2%, á landsbyggðinni um 42,6% og að meðaltali um 42,8%. Sums staðar úti á landsbyggðinni hækka launin meira en að meðaltali og meira en í Reykjavík og meðaltekjur á einstökum stöðum á landsbyggðinni eru talsvert hærri heldur en í Reykjavík. En síðan eru mjög augljós dæmi um miklu lægri tekjur annars staðar, þannig að ekki er hægt að draga upp þá einföldu mynd að það sé Reykjavík annars vegar og landsbyggðin hins vegar. Sums staðar á landsbyggðinni er ástandið í þessum efnum mjög alvarlegt en annars staðar sýnast launin vera í mjög góðu lagi miðað við það sem almennt gerist í þjóðfélaginu og hærri heldur en að meðaltali. Að því er varðar framkvæmdirnar, þ.e. skiptingu á stofnkostnaðarframlögum ríkissjóðs, þá fara 1,4 milljarðar á höfuðborgarsvæðið á þessu ári en 2,3 milljarðar til landsbyggðarinnar. Aukningin á milli áranna 1987 og 1988 er 24,4% á höfuðborgarsvæðið en 28,8% til landsbyggðarinnar. Þegar horft er á útlán fjárfestingarlánasjóðanna þá fara um 1,4 milljarðar til Reykjavíkur en um 5,2 milljarðar til annarra kjördæma. Allt eru þetta mjög nauðsynlegar upplýsingar og óhjákvæmilegt er að styðjast við þær þegar mótuð er afstaða og umræða fer fram um þessi mikilvægu efni. Að lokum skal tekið undir það sjónarmið sem margsinnis hefur verið áréttað af minni hálfu að það sem sköpum skiptir í þessu efni er auðvitað það að rekstur framleiðslufyrirtækjanna á landsbyggðinni geti gengið og að þeim sé tryggður eðlilegur rekstrargrundvöllur. Það þýðir hins vegar ekki að standa að einhverjum aðgerðum til þess að ná þessu höfuðmarkmiði, sem nú kallar mjög á að því sé sinnt, á þann veg að það leiði til nýrrar verðbólguholskeflu. Það held ég að flestir hljóti að vera sammála um og hljóti að gera sér grein fyrir að allar aðgerðir og ráðstafanir í þessu efni hljóta að miða að því tvíþætta markmiði að treysta rekstrargrundvöll atvinnufyrirtækjanna og halda áfram þeirri markvissu viðleitni, sem hefur skilað árangri, að ná niður verðbólgu. Við lifum ekki í þessu landi ef framleiðslufyrirtækin á landsbyggðinni, fiskvinnslufyrirtækin og útgerðarfyrirtækin, þurfa um langan tíma að starfa við hallarekstur. Þessi atvinnugrein er uppspretta að gjaldeyrisöflun þjóðarinnar og auðvitað búa menn ekki til langframa við þær aðstæður að þessi fyrirtæki séu rekin með halla. Það má öllum vera ljóst og höfuðverkefnið sem nú blasir við þessari ríkisstjórn er að takast á við þann vanda.