Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir til umr. frv. til l. um jöfnunargjald. Með frv. þessu er lagt til að sérstakt gjald verði lagt á innfluttar iðnaðarvörur til þess að vega upp á móti þeim söluskatti sem verður hluti af framleiðsluverði innlends varnings. Við myndun markaðssamstarfs landa Vestur-Evrópu á sjötta áratugnum - Efnahagsbandalags Evrópu og Fríverslunarsamtaka Evrópu - kom fljótlega í ljós að hin mismunandi kerfi söluskatta þessara landa röskuðu að ýmsu leyti samkeppnisaðstöðu framleiðslugreina þessara landa, eftir því hvaða skattkerfi voru í gildi. Var það talið verka sem hemill á þá fríverslun sem stefnt var að. Í sumum löndum var innheimtur svonefndur fjölstigasöluskattur, er lagðist á heildsöluverð á hverju viðskiptastigi og gat því lagst oft á sömu vöruna á leið hennar um hin ýmsu viðskiptastig frá framleiðanda til hins endanlega kaupanda. Í öðrum löndum var innheimtur svonefndur eins stigs söluskattur, en hann er krafinn aðeins á einu viðskiptastigi, t. d. heildsölustigi eða smásölustigi. Söluskattur á Íslandi er almennt bundinn við síðustu stig viðskipta og er því eins stigs söluskattur, þótt frá þeirri meginreglu séu nokkrar undantekningar. Í öðrum löndum er í gildi svonefndur virðisaukaskattur. Hann er fjölstigaskattur, er greiðist á hverju viðskiptastigi, en við skil á skatti þessum til ríkissjóðs má fyrirtæki draga frá álögðum skatti af heildarsölu þann skatt, sem það hefur greitt við kaup á vörum og hvers konar aðföngum til framleiðslunnar. Til þess að koma í veg fyrir að þessi mismunandi skattkerfi röskuðu innbyrðis samkeppnisaðstöðu aðildarlandanna var fljótlega hafist handa um að samræma söluskattskerfin. Má nú heita að öll aðildarlönd Efnahagsbandalagsins og Fríverslunarsamtaka - að Finnlandi og Íslandi undanskildum - hafi samræmt söluskattskerfi sín með því að taka upp virðisaukaskatt. Þetta skattkerfi felur í sér m. a., að enginn skattur er innifalinn í verði útfluttrar vöru og þjónustu, þar sem uppsöfnunaráhrifa gætir ekki frá virðisaukaskattkerfi. Í grg., er fjmrn. birti um virðisaukaskatt, er fjallað ítarlega um þá uppsöfnun, sem á sér stað á söluskatti hér á landi, og áhrif hennar á samkeppnisaðstöðu. Í álitinu segir m. a., með leyfi forseta: „Uppsöfnunaráhrifin valda ófyrirsjáanlegri mismunun á samkeppnisaðstöðu hinna ýmsu atvinnugreina og framleiðsluaðferða. Þau geta þar með haft áhrif á val neytenda á neysluvörum og þau hafa tilviljunarkennd áhrif á samkeppnisaðstöðu íslenskra framleiðsluvara, bæði á erlendum og innlendum markaði, í samkeppni við erlendis framleiddar vörur.“ Með frv. þessu, ef að lögum verður, er jöfnuð að verulegu leyti sú mismunun sem íslenskur iðnaður hefur búið við að talið er. áætlað er að tekjur af jöfnunargjaldi muni nema 675 millj. kr. árið 1978 miðað við lögfestingu nú á næstu vikum, en 1 milljarði 80 millj. kr. á ársgrundvelli. Lagt er til í þessu frv. að tekjum þessum verði að hluta varið til eflingar iðnþróunar samkv. því er ákveðið verður í fjárlögum fyrir ár hvert, þ. á m. til endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti, til eflingar Útflutningsmiðstöð iðnaðarins og markaðsöflun fyrir íslenskar iðnaðarvörur, til undirbúnings og skipulagningar tæknistofnunar fyrir iðnaðinn, en frv. um þá stofnun er til umr. hér á þessum fundi í hv. d., til eflingar tækniaðstoð við iðnfyrirtæki, til starfsþjálfunar og eftirmenntunar faglærðs og ófaglærðs fólks er við iðnað starfar, til að auka stuðning við nýiðnaðarverkefni, til eflingar vöruþróun. Á þessu ári gerir frv. ráð fyrir að það verði ríkisstj. sem taki ákvörðun um ráðstöfun þeirra tekna sem þetta gjald, ef að lögum verður, gæfi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meir um frv., vísa til þeirrar grg., sem með því fylgir, og leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Það hefur alllengi verið rætt um svonefndan uppsafnaðan söluskatt iðnfyrirtækja og ráðstafanir í sambandi við það vandamál sem því er samfara. Ég hygg að nær allan tímann, sem þetta mál hefur verið rætt, hafi athyglin beinst að því, að eðlilegt væri að ríkið skilaði nokkrum hluta af þeim söluskatti, sem ríkið hefur innheimt í þessum tilvikum og ekki er í rauninni í samræmi við það sem gildir hjá þeim þjóðum þar sem annar háttur er hafður á söluskattsinnheimtu, eða þar sem virðisaukaskattur er kominn til sögunnar. Og gjarnan hefur verið um það rætt að endurgreiða þessa fjárhæð, sem þannig hefur verið innheimt af þessum tilteknu vörum, þeim starfsgreinum sem eiga hlut að máli, aðallega iðnaðarfyrirtækjum. En með þessu frv. er farið inn á alveg nýja braut. Hér er ekki gert ráð fyrir því, að ríkið endurgreiði neitt, heldur er farið fram á að ríkið geti lagt á nýjan skatt umfram það sem fyrir er, söluskattsforminu verði haldið algerlega óbreyttu, en til viðbótar komi tiltekið gjald á ákveðnar innfluttar vörur, svonefndar samkeppnisvörur. Mér sýnist að með þessum hætti sé farið alveg í öfugan enda á þessu máli, það sé alveg staðið öfugt að þessu. Raunverulega kemur því málið þannig fyrir, að hér er um að ræða að samþykkja nýja skattlagningu sem gengur út í verðlagið. Hér er verið að gera ráð fyrir því, að á þessu ári komi til nýjar álögur á innfluttar vörur af tilteknum tegundum sem munu nema í kringum 675 milli. kr. að áætlað er á þessu ári, en síðan 1080 millj. kr. á heilu ári. Ég er algerlega andvígur þessari aðferð. Ég viðurkenni þann vanda sem samkeppnisiðnaður okkar á við að etja, hvort heldur er um útflutningsvöruiðnað að ræða eða samkeppnisiðnað á innlendum markaði. Hér er um vandamál að ræða. Ég hefði viljað hafa hönd í bagga með að leiðrétta það misræmi sem þarna er komið upp, en á þeim grundvelli, að ef farið yrði í það að leggja á gjald, þá rynni það hreinlega til þess samkeppnisiðnaðar sem hér á hlut að máli, en við nýju gjaldi sem er raunverulega nýr tekjustofn fyrir ríkið. Þó að látið sé skína í að þetta gjald verði niður fellt þegar hér verður gerð kerfisbreyting í sambandi við þessa skatta, þá trúir maður því mátulega, miðað við alla þá reynslu sem fyrir er af nýjum sköttum sem eru hér lagðir á. Það er beinlínis tekið fram í grg. með þessu frv., að ríkið geti varið tekjunum af þessu nýja gjaldi til þess að greiða þau útgjöld sem búið var að reikna með á fjárl. að ríkið ætti að hafa tekjur til þess að standa undir. Hér er því augljóslega um nýja tekjuöflunarleið að ræða fyrir ríkið, enda er allt frv. gert með þeim hætti, að ég tel að það sé í rauninni alveg einstakt í sinni röð. Þannig er sagt í grg., að verja skuli þessu gjaldi að hluta í þessu skyni í sambandi við fjárgreiðslur sem hefur verið áður velt af iðnaðinum, en þá á gjaldið líka að öðrum hluta að renna beint í ríkissjóð. Og í rauninni rennur allt gjaldið á þessu ári í ríkissjóð, miðað við það sem þegar hefur verið ákveðið í sambandi við fjárlög. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að þetta gjald verði lagt á svonefndar samkeppnisvörur frá EFTA-löndum og Efnahagsbandalagslöndum. En það er einnig gert ráð fyrir í 1. gr., að þetta gjald eigi að lenda á sams konar vörur sem fluttar eru inn frá öðrum löndum, þó að tollum hafi í mörgum tilfellum ekki verið breytt, t. d. í síðustu tollbreytingu á slíkum vörum, því að kunnugt er að tollaniðurfærslur í slíkum tilfellum hafa ekki allar verið með sama hætti. Vissulega er hægt að nefna dæmi um að tollar á slíkum vörum hafi verið lækkaðir eitthvað, en engan veginn eins. Þarna er ekki jafnræði á milli, eins og kunnugt er. Ég tel því mjög hæpið að fara inn á þá braut að leggja á þetta gjald í þessu formi, þó að menn hneigðust að því að taka þetta gjald, sem ég tel vera ósanngjarnt. Í 3. gr. frv. segir, að tekjum af jöfnunargjaldi skuli ráðstafa í fjárl. ár hvert að hluta til til eflingar iðnþróunar. Þetta er auðvitað svo óákveðið að alls ekki er sæmandi að setja slíkt í lög. Ef verið er að leggja á ákveðið gjald og það er gert undir því fororði, að það sé fyrir einhvern tiltekinn aðila, þá á að binda það um leið í lögum. Allt annað er í rauninni að nota þetta sem skálkaskjól. Það er verið að réttlæta nýjan tekjustofn með því að góður aðili eigi í hlut, en allt er óákveðið og fljótandi um það, hvernig með þetta skuli farið. Auðvitað er ekki sæmandi að ganga á þennan hátt frá máli eins og þessu. Þá tekur nú ekki betra við, sýnist mér, í sambandi við síðari mgr. 3. gr., en þar segir: „Tekjum af gjaldi þessu, er til falla árið 1978, skal ráðstafa samkv. ákvörðun ríkisstj.“ Þarna þykir mér heldur en ekki fríhendis að farið, því að vitanlega á, þegar um nýjan gjaldstofn eins og þennan er að ræða, að segja til hvers hann á að ganga, ekki síst þegar nýlega hefur verið gengið frá fjárl. fyrir árið og búið er að ráðstafa þar tekjum og ákveða gjöld. Vitanlega er eðlilegt að þegar kemur nýtt tekjufrv. sé hreinlega frá því gengið, í hvað féð á að renna, en ekki segja einfaldlega : Ríkisstj. ákveður hvað hún gerir við peningana. - En þetta er að mörgu leyti í samræmi við önnur ákvæði í þessu frv. sem eru einmitt af þessari tegund, eins og t. d. 4. gr. Þar segir: „Ráðh. ákveður með reglugerð, hvaða vörur skulu gjaldskyldar samkv. 1. gr.“ - M. ö. o.: algerlega er opið hvaða vörur hann kann að ákveða í þessum efnum. Þetta er ekki heldur sæmandi. Ég geri ráð fyrir því, að flestir hefðu látið sér til hugar koma að allar þær vörur, sem falla undir það að kallast EFTA-vörur eða samkeppnisvörur, hefðu átt að falla undir þetta, nema þá um tiltekin frávík væri að ræða, sem væru tilgreind þannig að það gæti ekki verið mikill vafi á því, hvað gæti undir það flokkast. Mín afstaða til þessa frv. við fyrstu athugun er því sú, að ég er á móti frv. í þessari mynd. Ég viðurkenni vandamálið sem hér er verið að ræða um. Það er enginn vafi á því, að hér hefur safnast upp söluskattur sem hefur verið innheimtur af íslenskum framleiðslufyrirtækjum, bæði þeim, sem starfa einkum fyrir erlendan markað, og einnig þeim, sem vinna í samkeppni við innfluttar vörur. Það hefur verið innheimt of hátt gjald af þessum aðilum sem ber að skila, og um það þarf að setja reglur. En þessi aðferð, sem hér er á höfð, er þannig, að ég get ekki fallist á hana. Ég get ekki séð annað en hér sé um nýja gjaldtöku að ræða og gjaldtöku sem er fyrst og fremst hugsuð til þess að bæta hag ríkissjóðs. Mér hefði líka fundist eðlilegt að hæstv. fjmrh., sem talaði fyrir frv., gerði grein fyrir því, að hve miklu leyti hann hugsar sér að um nettó tekjuauka sé að ræða fyrir ríkissjóð. Þó að sagt sé að verja skuli þessu gjaldi að hluta til iðnþróunar, þá segir það ekki neitt. Að hve miklum hluta er þetta hugsað sem tekjuauki fyrir ríkissjóð og þá að hvaða hluta hugsa menn sér að þetta eigi að ganga til þess að efla iðnþróun og með hvaða hætti? Ég kalla það auðvitað ekki að renna til eflingar iðnaðar í landinu, ef það atriði er þegar komið inn á fjárlög og búið að leggja á gjöld til slíkrar starfsemi, eins og þegar hefur verið gert ráð fyrir í fjárlögum. Ég skal ekki ræða um þetta mál nú við 1. umr. í löngu máli. Ég veit að tími er knappur. Það er heldur engin ástæða til þess að halda langa ræðu, því að málið gengur til þeirrar n. sem ég á sæti í. Þar upplýsist málið að sjálfsögðu betur. En ég vildi að þetta kæmi strax fram, að ég get ekki stutt frv, sem miðar að því að leggja á nýtt gjald sem gengur til verðhækkunar sem nemur heilum milljarði kr. umfram það sem nú er og nemur 675 millj. kr. það sem eftir er af þessu ári, sem fjárlög hafa verið afgreidd fyrir. Allra síst get ég fallist á þetta þar sem þannig er frá gengið, að í rauninni er allt óbundið um það, hvernig skuli farið með þessa fjármuni. Hitt viðurkenni ég, að vandamál í sambandi við uppsafnaðan söluskatt er til. Ég er tilbúinn fyrir mitt leyti að taka þátt í því að reyna að leysa þann vanda, en ekki á þeim grundvelli sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Að öðru leyti mun ég svo ræða frekar um þetta mál þegar það hefur fengið athugun í fjh.- og viðskn. sem frv. gengur væntanlega til.



Herra forseti. Við, sem stóðum að inngöngu í EFTA árið 1970, þ. e. a. s. þingflokkar Sjálfstfl. og Alþfl., ætluðumst til þess, að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar yrði gerð hliðstæð aðstöðu þeirra iðnfyrirtækja í EFTA sem flyttu vörur á íslenskan markað. Ég var þá viðskrh. og gaf um það fyrirheit fyrir hönd þáv. ríkisstj, gagnvart forustumönnum íslenskra iðnrekenda, að stefnt mundi verða að því, að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar yrði hliðstæð því sem ætti sér stað um samkeppnisfyrirtæki í öðrum löndum, og að því yrði unnið á því tímabili sem gert var ráð fyrir að liði þangað til tollar yrðu að fullu afnumdir á þeim vörum sem um var að ræða, þ. e. a. s. 1980. Okkur var þá algerlega ljóst, báðum aðilum, að það skipti miklu máli í þessu sambandi, að söluskattskerfið væri ólíkt í hinum EFTA-löndunum og hér hjá okkur. Í þeim næstum öllum hafði verið komið á svonefndum virðisaukaskatti sem allir hv. þm. gera sér ljóst hvað er, en hér var enn og er enn í gildi söluskattur sem greiddur er á síðasta stigi. Við gerðum okkur þess skýra grein, að á þessu væri grundvallarmunur, þetta skapaði mismunandi samkeppnisaðstöðu þeirra fyrirtækja hér á landi, sem mundu greiða söluskatt, og iðnaðarfyrirtækja í hinum EFTA-löndunum, sem byggju við virðisaukaskatt. Þess vegna var það einmitt einn af þáttunum í undirbúningi aðildar okkar að EFTA að undirbúa breytingu á söluskattskerfinu í virðisaukakerfi. Þáv. fjmrh., Magnús Jónsson, hafði látið vinna mikið undirbúningsstarf í þessu efni og hafði raunar látið semja frv. um virðisaukaskatt sem að sjálfsögðu þurfti mjög rækilegrar athugunar við, en allur undirbúningur hafði þegar átt sér stað að því að breyta söluskattinum í virðisaukaskatt þegar við gengum í EFTA, þó að ljóst yrði að það mundi taka eitt til tvö ár að koma því máli í framkvæmd. En ýmislegt annað var samt gert til þess að létta undir með íslenskum iðnaði í samkeppni við iðnfyrirtæki í hinum EFTA-löndunum, svo sem að láta tollalækkun á hráefnum koma fyrr til framkvæmda en ella hefði verið gert ráð fyrir og hafa hana meiri en hún var á ýmsum öðrum vörum. Hin sérstaka tollalækkun á hráefnum til iðnaðar og tækjum til iðnaðar var beinlínis gerð í því skyni að stuðla að því, að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar við iðnað í öðrum EFTA-löndum yrði sem jöfnust. En ég endurtek, að það var viðurkennt þá, sem auðvitað er rétt, að samkeppnisaðstaðan getur ekki orðið jöfn fyrr en um sams konar söluskattskerfi er að ræða í löndunum öllum. Einmitt þess vegna var undirbúningurinn að virðisaukaskattskerfinu hafinn, þó að seint hafi miðað í þeim efnum, eins og ég mun síðar víkja að. M. ö. o.: þegar gengið var í EFTA 1970 fékk íslenskur iðnaður fyrirheit um það af hálfu þáv. stjórnvalda, að unnið skyldi í alvöru og raunhæft að því, að ekki hallaði óeðlilega á íslenskan iðnað að því er snertir samkeppnisaðstöðu. Í þessu sambandi held ég að verði nú ekki hjá því komist að minna á að Íslendingar gengu í EFTA, sem ég held að allir viðurkenni nú að hafi verið rétt spor og skynsamlegt, gegn eindreginni andstöðu alls þingflokks Framsfl. og alls þingflokks Alþb. Raunar var hatrömm andstaða gegn inngöngunni í EFTA af hálfu þáv. stjórnarandstöðu, þ. e. a. s. þessara tveggja flokka. En þeir komu til valda einu ári síðar, á miðju ári 1971. Nú kynni einhver að hafa haldið á þeim tíma, að þeir notuðu tækifærið, fyrst ekki var nema eitt ár síðan gengið var í EFTA, til að ganga úr EFTA, segja sig úr EFTA. Það eitt hefði verið í samræmi við allan margra ára málflutninginn gegn aðild Íslands að EFTA. En það gerði stjórn þessara flokka ekki. Hún var kyrr í EFTA og virtist una sér þar vel, virtist hafa gert sér grein fyrir því, að sporið fyrir ári hafði verið rétt, þó að það hefði verið harðlega gagnrýnt af þeim fyrir ekki lengri tíma en rúmu ári. Með því móti ómerktu þessir flokkar að sjálfsögðu allan andróður sinn gegn aðild Íslands að EFTA, með því að láta Ísland halda áfram aðild sinni að EFTA aðeins ári eftir að við gengum í það. Þar með var í raun og veru sagt í reynd, að bókstaflega allt, sem þessir flokkar höfðu sagt í 5 ára umr. um aðild Íslands að EFTA, hefðu verið staðlausir stafir, hefði verið markleysa. Og þáv. ríkisstj. lét ekki við það eitt sitja að vera kyrr í EFTA, heldur gerði þáv. ríkisstj. undir forustu Framsfl. og með stuðningi Alþb. viðskiptasamning við Efnahagsbandalagið, við það voðalega afl, við þá voðalegu stofnun Efnahagsbandalagið - samning sem var í eðli sínu nákvæmlega eins og aðildarsamningur okkar að EFTA. Svo rækilega tóku forsvarsmenn þessara flokka aftur hvert einasta orð sem þeir höfðu sagt í 5 ár um aðild að EFTA og nokkur viðskiptatengsl við Efnahagsbandalagið. Það er svo sem ekkert nýtt á þessum áratug, að forustumenn þessara flokka geri allt annað en þeir sögðust ætla að gera meðan þeir voru í stjórnarandstöðu, svo að ég fer í sjálfu sér ekki fleiri orðum um það. Hitt skiptir miklu meira máli, að vinstri stjórnin svokallaða og sú stjórn, sem nú situr, þessar tvær stjórnir hafa ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru íslenskum iðnaði 1970 af hálfu þáv. ríkisstj. Við þau hefur ekki verið staðið. Og brigðmælin eru fyrst og fremst fólgin í því, að enn búum við, við söluskatt í stað virðisaukaskatts og m. a. s. við miklu hærri söluskatt en var þegar við gengum í EFTA á sínum tíma. Og þeim mun hærri sem söluskatturinn er, þeim mun meira er ranglætið gagnvart iðnaðinum, þeim mun ójafnari er samkeppnisaðstaða íslenskra iðnfyrirtækja gagnvart iðnfyrirtækjum í öðrum EFTA-löndum. M. ö. o.: allar götur síðan 1970 hefur íslenskur iðnaður verið látinn greiða söluskatt, sem keppinautar hans hafa ekki greitt vegna þess að þeir hafa greitt virðisaukaskatt. Allar götur síðan við gengum í EFTA hefur íslenskum iðnaði verið mismunað með þessum hætti. Það hafa verið lagðar á hann byrðar sem samkeppnisiðnaðurinn í hinum EFTA-löndunum hefur ekki þurft að bera. Og auðvitað er þetta ranglátt. Þetta ranglæti hefur orðið þeim mun meira sem söluskatturinn hefur hækkað, en hann hefur stórhækkað á þessum áratug og ójöfnuðurinn gagnvart íslenskum iðnaði þar með vaxið. Þennan uppsafnaða söluskatt, sem innheimtur hefur verið frá því að við gengum í EFTA, hefði átt að endurgreiða jafnóðum. Íslenskur iðnaður hefur verið látinn greiða söluskatt í 7–8 ár, gjald til ríkissjóðs í formi söluskatts, sem keppinautar hans hafa ekki þurft að greiða. Ég tel því hiklaust að fullyrða megi að íslenskur iðnaður eigi beinlínis hjá ríkissjóði þær upphæðir sem hér er um að ræða og að ríkissjóður eigi að endurgreiða íslenskum iðnaði heildarupphæðina í einu eða öðru formi. Þess ber að sjálfsögðu að geta, að á árunum 1974 og 1975 endurgreiddi ríkissjóður uppsafnaðan söluskatt af útfluttum iðnaðarvörum áranna 1973–1974. En það má til sanns vegar færa, að greiðsla söluskatts hér miðað við virðisaukakerfið í nágrannalöndunum bitnar auðvitað þyngst á útflutningsiðnaðinum. Þess vegna var þó vinstri stjórnin ekki samviskulausari en svo, að það var hafin á árinu 1974 endurgreiðsla á uppsöfnuðum söluskatti til iðnaðarins vegna útflutnings og það var aftur gert árið 1975. Þetta var gert vegna útflutnings 1973 og 1974. En síðan 1975 hafa engar endurgreiðslur, ekki einu sinni vegna útflutnings, átt sér stað, - engar. M. ö. o.: það hefur ekkert verið endurgreitt af uppsöfnuðum söluskatti á útflutningi á árunum 1975 og 1976. Iðnaðurinn hefur verið svikinn um uppsafnaðan söluskatt, m. a. s. af útflutningnum. á þessum tveimur árum, á árunum 1975 0g 1976. Það er fyrst núna, þegar hálf önnur vika er eftir af starfstíma síðasta þingsins á Þessu kjörtímabili, sem kemur fram frv. sem boðar að nú skuli náðarsamlegast endurgreiða söluskatt af útfluttum iðnaðarvörum frá 1977, sem mér er tjáð, þó að það sé ekki tekið fram í frv., að nemi 235 millj. kr. Það, sem iðnaðurinn á von á samkv. þessu frv., er endurgreiðsla uppsafnaðs söluskatts af útflutningi ársins 1977, en sú upphæð nemur 235 millj. kr. Og fyrirætlun um þetta er tilkynnt hálfri annarri viku fyrir þinglok. Með þessu móti er engan veginn tekið á þessu máli eins og réttmætir hagsmunir iðnaðarins krefjast. Ég segi það aftur: Íslenskur iðnaður í raun og veru kröfu til þess að fá endurgreiddan uppsafnaðan söluskatt, ekki aðeins á öllum útflutningi síðan gengið var í EFTA, heldur og á allri innanlandssölunni á EFTA-vörum síðan það átti sér stað, og þar verður um miklu, miklu meiri fjárhæð að ræða heldur en varðandi útflutninginn einan. En hitt er rétt, að sárast er ranglætið gagnvart útflutningsiðnaðinum, og samt hefur það aðeins verið bætt fyrir tvö ár, 1973–1974, og nú á að bæta það fyrir árið 1977. Þetta mundi einhver einhvern tíma hafa kallað hundsbætur. En um hvað er þetta frv. að öðru leyti? Um hvað er það fyrst og fremst? Það er fyrst og fremst um það að bæta samkeppnisstöðu íslensks iðnaðar gagnvart EFTA-iðnvörum á íslenskum markaði með því að hækka innfluttu vörurnar með 3% innflutningsgjaldi. Og það verður að taka fram, að auðvitað má þá búast við því að hliðstæðar innlendar iðnaðarvörur komi til með að hækka í hlutfalli við það sem erlendar iðnaðarvörur hækka vegna þessa nýja 3% jöfnunargjalds eða 3% innflutningsgjalds. Gert er ráð fyr8r því, að þetta 3% innflutningsgjald verði tæpar 700 millj. á þessu ári, en um 1100 millj., eða 1080 millj., ef miðað er við heilt ár. Hér er m. ö. o. um það að ræða að lagt er nýtt gjald á vissar innflutningsvörur sem gefur um það bil 1 milljarð í tekjur miðað við eitt ár. Og hver á að borga þennan milljarð? Hver á að borga hann? Það eiga íslenskir neytendur að gera. Það er kjarni þessa frv. Íslenskir neytendur eiga nú að bæta fyrir vanrækslusyndir tveggja síðustu ríkisstj. gagnvart íslenskum iðnaði með því að borga 1 milljarð á ári. Þetta er réttlæti þeirrar ríkisstj., sem nú situr, gagnvart íslenskum iðnaði. Auðvitað munu íslenskir neytendur og málsvarar þeirra ekki taka þessu með þögninni, það er alveg augljóst mál. Það er ekki skylda þeirra að bæta fyrir það sem tvær ríkisstj. undanfarin 7–8 ár hafa þurft af íslenskum iðnaði með rangindum, fyrst og fremst með vanrækslu sem í hafa fallist veruleg rangindi. Auk þess eru ákvæði frv. um ráðstöfun á þessum 800 þús. kr. á þessu ári með þeim hætti, að í raun og veru er ekki boðlegt að sýna það. Alþ. ætlar að samþykkja að á skuli lagt gjald sem ríkisstj. ráðstafar eftir geðþótta. Það eru engar fastar reglur settar í frv. um það, hvernig þessum tekjum skuli ráðstafað, og það held ég að sé nær einsdæmi, að lagt sé á gjald sem nemur hvorki meira né minna en 1 milljarði, rúmum milliarði á ársgrundvelli, án þess að settar séu fastar reglur um það. hvernig með tekjurnar skuli farið. En það er ekki gert í þessu frv. Það eitt út af fyrir sig væri alveg mögulegt til þess að snúast gegn frv. Það er ekkert um það sagt heldur í þessu frv. hversu mikil áhrif til hækkunar á vísitölunni þetta nýja gjald mundi hafa. Um það munum við að sjálfsögðu, sem eigum sæti í fjh.- og viðskn. vilja fá nákvæmar upplýsingar. Ekki fer hjá því að gjald, sem færir ríkissjóði 1 milljarð í tekjur á ári, hafi talsverð áhrif til hækkunar á vísitölunni. Og þetta gerist samtímis því sem Alþ. þefur talið nauðsynlegt að skerða vísitöluuppbætur til launþega um helming, Þetta kemur ekki til með að milda afstöðu neytenda og fulltrúa þeirra til þessara fyrirhuguðu ráðagerða. Annars er það athyglisvert, hvað hér gerist í fjármálum ríkisins og fjármálum yfirleitt á allra síðustu dögum þessa þings.Það hefur verið fjallað um það á allra síðustu dögum í miklum skyndingi að leggja nýtt gjald á sölu allra landbúnaðarafurða sem renna á til Stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Þetta 1% gjald til Stofnlánadeildarinnar gefur í tekjur einhvers staðar á milli 900 og 1000 millj. kr. tæplega milljarð. Það er einn milljarður þar, annar milljarður hér. Hver á að borga? Neytendur í landinu. Á örfáum dögum - og það eru síðustu starfsdagar þingsins - er Alþ. að fjalla um frv. sem þýða 2 milljarða álögur á íslenska neytendur. Um stofnlánadeildargjaldið er það að segja, að það er réttlætt, eins og komið hefur fram í umr., með því að að öðrum kosti mundi vaxtaliður verðlagsgrundvallar landbúnaðarins hækka. Um það hafa verið gefin munnleg fyrirheit, að ef þetta gjald verði samþykkt, þá mundi vaxtaliðurinn ekki hækka. Það er sagt, að áhrifin á vísitöluna séu svipuð af 1% gjaldinu og af réttlætanlegri vaxtahækkun í verlagsgrundvellinum. Ég hef enga sönnun fyrir því, að þetta sé svo. Mér var raunar tjáð í morgun af sérfróðum fönnum, að engir útreikningar hafa verið gerðir um þetta, þeir væru ekki til og þetta væru fullyrðingar út í bláinn. Það var einn af fulltrúum landbúnaðarins sem tjáði mér að hann hefði enga útreikninga séð um þetta. En látum það vera. Ég skal ekki bera neitt á móti því, að þetta kunni að vera rétt, að áhrifin á vísitöluna mundu verða svipuð af réttmætri hækkun vaxta í búvörugrundvellinum annars vegar og 1% sölugjaldinu hins vegar. En það jafngildir ekki því, að þetta séu jafngóðar eða jafnslæmar ráðstafanir eða jafnréttlætanlegar ráðstafanir, vegna þess að með því að halda vöxtunum á lánum til landbúnaðarins niðri, en útvega stofnlánadeildinni tekjur með almennu 1% sölugjaldi á allar vörur, er verið að ívilna fjárfestingu í landbúnaði með óeðlilega lágum vöxtum. M. ö. o.: það er ýtt undir aukna fjárfestingu í landbúnaði. Þetta er þveröfug stefna við það sem nauðsynlegt er. Það eina rétta í þessu efni væri að draga úr fjárfestingu í landbúnaði. Ný fjárfesting þar skilar engum arði, það er margsannað og á móti því er ekki borið með neinum rökum, sem ég og margir fleiri hafa fullyrt í þeim efnum. Viðbótarfjárfesting í landbúnaði á þessu ári eða því næsta skilar bókstaflega engum arði. Ef nokkuð er, þá skilar hún neikvæðum arði, vegna þess að hún stuðlar að aukinni framleiðslu sem þjóðin í heild verður að greiða með. Að leggja 1% gjald almennt á söluverð landbúnaðarafurða í stað þess að hækka vexti er því algerlega röng stefna. Það er stefna sem gengur gegn allri skynsemi í efnahagsmálum og landbúnaðarmálum. En um hinn milljarðinn, sem ríkissjóður ætlar að láta neytendur borga og segist ætla að nota með einhverjum hætti til hagsbóta fyrir iðnaðinn, gildir það, að auðvitað á iðnaðurinn rétt á þeim milljarði, hann á rétt á miklu meira en þeim milljarði. Það hafa verið hafðir af honum - töluna veit ég ekki, ég hef ekki getað fengið hana - nokkrir milljarðar á undanförnum 7–8 árum. En nú á að skila honum 1 milljarði í einhverju formi sem ríkisstj. ætlar sér að ákveða. Hver á að borga þennan milljarð? Sami aðilinn og á að borga 1% stofnlánagjaldið til landbúnaðarins, þ. e. íslenskur almenningur, íslenskir neytendur, íslenskir launþegar. Það er þetta, sem er rangt við þetta frv. Það er ekkert rangt í því, að íslenskur iðnaður fái með einhverjum hætti 1 milljarð, - ég segi það enn, hann á rétt á meiru en 1 milljarði, vegna þess misréttis sem hann hefur orðið við að búa, - en það er ríkissjóður sem á að skila honum, ekki þessum 1 milljarði, heldur stórri fjárhæð til viðbótar. kannske öðrum eða jafnvel 2 milljörðum til viðbótar, af því að ríkissjóður hefur látið iðnaðinn borga þessa upphæð með röngu. Það var hallað á iðnaðinn með því að leggja þessa greiðslu á hann, og þá ber ríkissjóði skylda til þess að skila því aftur. Og í raun og veru er það eitt í samræmi við þau fyrirheit sem íslenskum iðnaði voru gefin þegar Ísland gerðist aðili að EFTA. Ég á sæti í þeirri n., sem fær þetta frv. til meðferðar, og þar mun ég fyrir mitt leyti ganga eftir því að fá ýmsar upplýsingar sem illilega vantar í grg. með þessu frv. fyrst og fremst vil ég fá að vita - og það er rétt að skýra frá því strax við 1. umr. - hver hækkun vísitölunnar verður vegna þessa 3% gjalds. Í því sambandi mun ég einnig óska eftir upplýsingum um það, hver áhrif til hækkunar á vísitölunni verða af hinum milljarðinum, sem deild landbúnaðarins á að fá, þ. e. a. s. hvað hv. Alþ. á síðustu starfsdögum sínum ætlar að leggja mikið á almenning og hvað þessar álögur kosta eða hvað þær þýða í hækkun vísitölunnar. Sömuleiðis mun ég gera tilraun til þess að fá upplýsingar um það, sem mér ekki hefur tekist að fá eftir að frv. var lagt fram í gær, hvað uppsafnaður söluskattur nemur mikilli fjárhæð, annars vegar á útfluttar vörur og hins vegar í heild, því að í raun og veru er það heildartalan, sem ég tel máli skipta, sem ranglega hefur verið höfð af iðnaðinum, þótt hitt sé algert lágmark, að honum sé skilað aftur þeim uppsafnaða söluskatti sem tekinn hefur verið af útfluttum vörum. En frv, gerir eingöngu ráð fyrir greiðslu á útflutningi 1977, en hins vegar engu fyrir 1976 og 1975. Ég lýk máli mínu á því að gera grein fyrir því fyrir fram, eftir hvaða upplýsingum ég mun óska í n. Ég legg áherslu á að málinu verði ekki hraðað meira en svo, að þær upplýsingar geti fengist, því ég tel þm, þurfa að fá svar við þeim spurningum, sem ég hér varpaði fram, áður en þingheimur eða þessi hv. d. tekur endanlega afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. skuli nú loks fram komið, en harma um leið hversu seint það er á ferðinni, þannig að teflt er á tæpasta vað með að það nái að fá fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Það eru aðeins tæp tvö ár eftir af aðlögunartíma íslensks iðnaðar að markaðsbandalögum Evrópu, þannig að eftir þann tíma eru burtu fallnir allir þeir verndartollar sem íslenskur iðnaður hefur búið við. Þessi 8 ár, sem liðin eru og iðnaðinum var ætlað að nota til þess að búa sig undir opna samkeppni, hafa því miður ekki notast eins og forsvarsmenn iðnaðar höfðu gert sér vonir um þegar gengið var í EFTA. Ber þar að vísu hæst verðbólgu þá sem hrjáð hefur þetta þjóðfélag og haft hefur geigvænleg áhrif á íslenskt atvinnulíf, ekki síst iðnaðinn. Það fer ekki milli mála, að nú, þegar 8 ár eru liðin frá því að við gengum í EFTA, eru mörg þau fyrirtæki, sem þá stóðu vel og áttu sæmilegt eigið fjármagn, verr stödd en þegar gengið var í EFTA. Fjármagn þeirra hefur meira og minna brunnið upp í verðbólgunni. Í sambandi við frv. þetta sakna ég þess, að ekki skuli kveðið á um hvernig fjármunir þeir, sem innheimtir verða, skuli notaðir. Það væri mjög eðlilegt að þar væri kveðið ákveðið á um að þessum fjármunum, sem búið er að innheimta af iðnaðinum, skuli varið í hans þágu. Það er tekið fram í frv., að tekjurnar skuli að hluta til notaðar til eflingar iðnþróunar. Ég hefði kosið, að hér væri mun ákveðnar að orði komist, og vænti þess, að við meðferð í n. þeirri. sem frv. verður vísað til, muni þetta tekið til athugunar. Ég vil sérstaklega benda á að endurgreiðslur á uppsöfnuðum söluskatti fyrir árin 1975 0g 1976 þurfa nauðsynlega að eiga sér stað. Iðnaðurinn fékk endurgreiddan uppsafnaðan söluskatt vegna útflutnings árin þar á undan og hafði að sjálfsögðu gengið út frá að því yrði haldið áfram. Sú varð því miður ekki raunin og telur iðnaðurinn sig eiga þessar upphæðir inni hjá ríkissjóði. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að kveðið verði ákveðið á um það, að útflutningsiðnaðurinn skuli fá þessar endurgreiðslur fyrir árin 1975 og 1976. Ég vil minna á að frv. þetta, ef að lögum verður mun leiðrétta að nokkru þann mismun sem íslenskur iðnaður býr við gagnvart erlendum keppinautum, og á það við bæði á erlendum og inniendum mörkuðum. En þetta er þó aðeins hluti af því sem laga þarf, því að enn á talsvert í land með að íslenskur iðnaður búi við sömu samkeppnisaðstæður og félagar þeirra í nálægum löndum. Vil ég þar sérstaklega nefna skatta og tolla og álögur á vélar og tæki. Er þar síðast að nefna nýleg dæmi um að gjöld af vörulyfturum, sem eru orðnir nær ómissandi tæki við alla framleiðslu, voru felld niður um tíma í samræmi við ákvæði í tollalögum og eins og iðnaðinum hafði verið lofað. Nú hefur þetta verið afturkallað. Nefni ég þetta sem dæmi um það misrétti og misræmi sem er á milli samkeppnisaðstöðu innlendra og erlendra framleiðenda. Í sambandi við það, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni, að hér væri um skatt á neytendur að ræða, vil ég benda hv. þm. á að þetta gjald kemur eingöngu á innfluttar vörur sem eru hliðstæðar vörum sem framleiddar eru í landinu. Það er enginn neyddur til að kaupa þessar erlendu vörur. Það eru til inniendar vörur sem eru fyllilega sambærilegar að gæðum og verði. Ætti þetta þá frekar að verða til þess, að neytendur sneru sér að innienda varningnum, og er það vissulega kostur við þetta gjald, þó að ég sé áfram fylgjandi því, að innflutningsgjöld af iðnaðarvörum séu felld niður. Áhrif þessa gjalds á vísitöluna mun vera hverfandi. Ég vil vísa á bug fullyrðingum hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar um það, að innlendur iðnaður komi til með að hækka sínar vörur sem samsvari þessu gjaldi. Íslenskur iðnaður á í harðri samkeppni innbyrðis og við innflutning og hefur ekki svigrúm til þess að haga verðlagningu sinni eftir vild. Hins vegar kann þetta að leiða til lækkunar á íslensku verðlagi, ef gjald þetta verður notað í þágu iðnaðar. Ég vil þá ljúka máli mínu með því að láta í ljós von um þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi með þeim breytingum sem ég hef nefnt.



Herra forseti. Það er ekki langt mál sem ég ætla að flytja um frv. sjálft, en víkja örfáum orðum að vissum kafla í ræðu hv. 9. þm. Reykv. sem varðaði alveg sérstaklega afstöðu Framsfl. á sínum tíma til EFTA-samningsins og aðildar Íslands að EFTA. Það vildi svo til, að ég var þá varaþm. á Alþ. um tíma og flutti m. a. ræðu um þetta mál, talsvert ítarlega og undirbúna ræðu. Ég man eftir því, að í þeirri ræðu var ég jákvæður í afstöðunni til aðildar Íslands að EFTA almennt séð, og þannig var um marga framsóknarmenn. Hins vegar var það eitt atriði sem við gagnrýndum alveg sérstaklega á sínum tíma og ég gerði það einmitt í þessari ræðu. Við óttuðumst að aðlögunarfresturinn væri of stuttur og við óttuðumst einnig að þær aðstæður, sem iðnaðinum yrðu búnar á aðlögunarfrestinum, væru ekki nógu hagstæðar. Þetta var í raun og veru kjarninn í gagnrýni Framsfl. á þessu máli á sínum tíma. Við óttuðumst að vanþróaður og veikur íslenskur iðnaður stæðist ekki samkeppni við háþróaðan iðnað Vestur-Evrópuríkjanna. Það er í sjálfu sér nokkuð íhugunarefni í sambandi við þessi mál öll að reyna að gera sér grein fyrir því, hvernig aðrar þjóðir, sem eru meðlimir að EFTA, hafa staðið í ístaðinu við að framkvæma þá stefnu sem felst í EFTA-samkomulaginu. Það er alveg ljóst, að verulegur stuðningur á sér stað við iðnaðarfyrirtæki í EFTA-löndunum. Ég var t. d. í vetur á fundi í stjórn Norræna fjárfestingarlánasjóðsins og þar kom fram í sambandi við afgreiðslu mála að t. d. norski byggðasjóðurinn styður með stórkostlegum framlögum, óafturkræfum framlögum, sterk iðnaðarfyrirtæki í Noregi sem keppa á EFTA-markaðnum. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi, en sjálfsagt má finna fjölmörg dæmi af svipuðum toga í EFTA-löndunum. Og það er rannsóknarefni að athuga hvað hefur gerst í þessum efnum á aðlögunartímanum sem við erum hér að ræða um. Þetta frv., sem hér er lagt fram, gengur í raun og veru í sömu stefnu og ég hef verið að ræða. Það gengur í þá átt að styrkja samkeppnisaðstöðu íslensks iðnaðar, að lengja í framkvæmdinni aðlögunarfrestinn í raun og veru og bæta þau skilyrði sem íslenskur iðnaður þarf að búa við gagnvart erlendum iðnaði. Ég get tekið undir það, að það er galli á þessu frv., að ekki skuli kveðið nánar á um ráðstöfun þess fjár sem inn kemur vegna álagningar þessa gjalds. En það kann að vera dálítið erfitt að áætla gjaldið vegna þess, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að þessi ákvæði hafa vonandi, ef lögfest verða, þau áhrif að íslenskir neytendur auki innkaup á innlendum varningi, en það þýðir að sjálfsögðu minni tekjur vegna þessa gjalds. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess, herra forseti, að gera þetta mál að frekara umtalsefni.