Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 4. mars 1982. Þar sem ég er á förum til útlanda í einkaerindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varaþm. Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Böðvar Bragason sýslumaður, Hvolsvelli, taka sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þórarinn Sigurjónsson, 1. þm. Suðurl.“ Böðvar Bragason sýslumaður hefur áður átt sæti á Alþingi og þarf því ekki að taka kjörbréf hans til meðferðar. Ég býð hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Nefndin hefur haft þetta frv. til meðferðar alllangan tíma og leitaði umsagnar þriggja aðila: Tryggingaeftirlitsins, Sambands ísl. tryggingafélaga og Íslenskrar endurtryggingar. Í frv., eins og mælt var hér fyrir því og síðan vísað til nefndarinnar, var gert ráð fyrir að hækka verulega gjaldskyldu á endurtryggingariðgjöldum. Hins vegar var haldið því orðalagi laganna um vátryggingarstarfsemi í 46. gr., þar sem miðað er við næstliðið reikningsár. Mikil andstaða kom fram hjá þeim, sem leitað var umsagnar hjá, og sömuleiðis í nefndinni við að gera þessa breytingu. Hins vegar var samstaða um að Tryggingaeftirlitið fengi meiri tekjur svo að starfsemi þess væri tryggð. Sömuleiðis var samstaða um að Tryggingaeftirlitið sem slíki væri nauðsynlegt, eins og hefur sýnt sig frá því að það var sett á. Höfuðtilgangur frv. er, eins og hæstv. trmrh. gerði grein fyrir í framsöguræðu, að auka tekjur Tryggingaeftirlitsins til þess að ríkissjóður þurfi ekki í vaxandi mæli að leggja fé til starfsemi þess. Til þessa atriðis var tekið fullt tillit í nefndinni. Nefndin varð sammála um að orða 46. gr. laganna eins og segir í brtt. á þskj. 409. „Fyrir 1. des. ár hvert skal Tryggingaeftirlitið gera rökstudda áætlun um kostnað af starfsemi sinni næsta ár og um iðgjaldatekjur vátryggingarfélaganna á líðandi reikningsári“ - í staðinn fyrir næstliðið reikningsár - „sem álagningarstofn næsta fjárlagaárs. Kostnaði Tryggingaeftirlitsins skal jafna á vátryggingarfélög þau, sem starfsleyfi hafa hér á landi samkv. lögum þessum, í hlutfalli við áætlun Tryggingaeftirlitsins samkv. 1. mgr. Þegar endanlegir reikningar liggja fyrir um iðgjaldatekjur vátryggingarfélaganna skal álagning samkv. 2. mgr. leiðrétt til lækkunar eða hækkunar. Gera má vátryggingarfélögum að greiða allt að 2.50/00 af frumtryggingariðgjöldum og 0.60/100 af fengnum endurtryggingariðgjöldum. Gjald þetta skulu vátryggingarfélög greiða ársfjórðungslega fyrir fram. Trmrh. skal setja nánari reglur um álagningu gjalds þessa og innheimtu. Nægi þessar tekjur eigi til greiðslu kostnaðar við starfsemi Tryggingaeftirlitsins skal greiða það, sem á skortir, úr ríkissjóði.“ Og svo er hér nýtt ákvæði: „Tryggingaeftirlitið skal senda kostnaðaráætlanir og yfirlit um álagningu til Sambands ísl. tryggingafélaga svo og ársreikninga þegar þeir liggja fyrir.“ Þarna er sama prósentuálagning og verið hefur á öllum frumtryggingar- og endurtryggingariðgjöldum og fullt tillit tekið til endurtryggingariðgjaldanna, sem hefði komið ákaflega ójafnt niður ef frv. hefði verið samþykkt óbreytt. En með því að miða álagningu eftirlitsins á tryggingafélögin við líðandi ár nást tekjur fyrir það sem reiknað var með í þessari breytingu og vel það samkv. útreikningum sem gerðir hafa verið. Fullt samkomulag náðist um afgreiðslu málsins í nefndinni með þessum hætti og um leið náðist það sem fyrir hæstv. ráðh. vakti með breytingunni: að auka tekjur Tryggingaeftirlitsins. Það næst á allan hátt og er hvergi frá upphaflega frv. vikið hvað það varðar. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en endurtek það, að nefndin varð sammála um að mæla með samþykkt frv. með þeirri breytingu sem fram kemur á þskj. 409.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. heilbr.- og trn., sem liggur hér fyrir á þskj. 404, um frv. til laga um breyting á lögum um almannatryggingar, 190. mál þingsins. Nefndin fjallaði um frv. og varð sammála um að mæla með samþykkt þess, en það hafði þegar fengið sams konar afgreiðslu í hv. Ed. Hér er um að ræða breytingu á lögum um réttindi sjómanna til ellilífeyris við 60 ára aldur hafi þeir verið lögskráðir á íslensk skip í samtals 25 ár. Breytingin felst í því, að þeir, sem stundað hafa sjómennsku á skipum sem ekki voru lögskráningarskyld, þ.e. á opnum bátum eða þilfarsbátum undir 12 brúttólestum, öðlist einnig lífeyrisrétt við 60 ára aldur. Nefndin ræddi nokkuð að nauðsynlegt væri að herða ákvæði um lögskráningu sjómanna. Var minnt á að fyrir þinginu liggur frv. um það efni sem einn nefndarmanna, hv, þm. Pétur Sigurðsson, hefur flutt. Taldi nefndin rétt að hvetja til að það frv. fengi afgreiðslu á yfirstandandi þingi, en það er nú í nefnd. Nefndin varð sammála um að leggja til þá breytingu sem finna má á þskj. 404. Hún er fólgin í því, að þegar lög þessi hafa hlotið staðfestingu skuli fella meginmál þeirra inn í lög nr. 67 frá 1971, um almannatryggingar, með síðari breytingum og gefa þau út svo breytt. Það má ljóst vera, að stór lagabálkur eins og almannatryggingalögin eru er harla óaðgengilegur nema hann sé gefinn út í heilu lagi, auk þess sem viðamiklar breytingar hafa verið gerðar á honum á síðustu þingum. Menn kannast eflaust við að Tryggingastofnun ríkisins hefur um árabil gefið út sérrit með lögunum og fellt breytingar inn í þau eftir föngum. En slíki rit hefur ekki lagagildi og er fremur handbók fyrir starfsmenn. Mikil nauðsyn er á að lögin verði birt í heilu lagi. Vænti ég að hv. heilbr.- og trn. Ed. taki þessari breytingu vel og láti hana ekki tefja afgreiðslu málsins, svo að þeir sjómenn, sem hlut eiga að máli, fari að fá afgreiðslu sinna mála. Vil ég að lokum þakka nefndarmönnum skjóta og góða afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Á þskj. 126 hef ég leyft mér að flyt ja ásamt hv. þm. Pétri Sigurðssyni, Árna Gunnarssyni, Ólafi Þ. Þórðarsyni, Eggert Haukdal og Halldóri Blöndal frv. til laga um breytingu á orlofslögunum. Það þarf í raun og veru ekki að hafa ýkjalanga framsögu fyrir þessu máli. Þetta er í fjórða skipti sem frv. efnislega eins og þetta er flutt og hefur, að ég held, fengið allítarlegar umr. hér í þinginu. Í öll skiptin hefur málið þó verið svæft. Verður að teljast með ólíkindum að slíkt skuli hafa gerst. Hér er um að ræða að breyta 11. gr. laga um orlof frá því sem er í þá veru að taka af öll tvímæli um að einstökum verkalýðsfélögum sé heimilt að semja við sína viðsemjendur um annað og hagkvæmara fyrirkomulag en gert er ráð fyrir í lögunum eins og þau eru nú. Um það eru skiptar skoðanir, hvort lögin, eins og þau nú eru, heimili ekki slíkt. Í gildandi lögum segir, með leyfi forseta í 2. gr.: „Lög þessi rýra ekki víðtækari eða hagkvæmari orlofsrétt samkv. öðrum lögum, samningum eða venjum.“ Ýmsir halda því fram - og að ég held með nokkrum rökum - að þetta lagaákvæði heimili t.d. það fyrirkomulag sem þetta frv. gerir ráð fyrir að hugsanlega gæti verið á framkvæmd þessara mála. Nú eru mörg dæmi þess, að einstök verkalýðsfélög hafi samið við sína viðsemjendur heima í héraði um annað greiðslufyrirkomulag á innborgun orlofsfjár heldur en að borga það til Póstgíróstofu. Þetta fer vaxandi og er þegar vitað að fjöldi verkalýðsfélaga hefur í huga að breyta frá núverandi kerfi yfir í það að borga þetta inn á heimastóð, til þess að fá þannig bæði hagkvæmari ávöxtun fjárins og betri eftirlitsskyldu með innborgun en nú er, og í þriðja lagi - og það er það stóra mál sem ég tel að einnig felist í þessu - að féð sé ávaxtað á heimaslóð þar sem það er borgað inn. Það má segja að þessi þáttur sé ekki hvað minnstur að því er varðar breytingu sem þessa. Hér er því um að ræða að mínu viti stórkostlegt byggðamál, ef þessi breyting yrði gerð. Það verður að segjast eins og er, að það virðist vera allmikil tregða á því, að slíkt réttlætismál fari hér í gegnum þingið þannig að öll tvímæli verði tekin af varðandi löggjöfina, og ýmsir dragbítar virðast vera hér á framgangi þessa máls. Það vill svo til að í öll skiptin sem málið hefur verið flutt hefur t.d. enginn hv. þm. Alþb. fengist til að vera flm. að því. Það segir sína sögu um afturhaldssemi þess flokks, sem er í raun og veru orðinn nokkurs konar varðhundur um óbreytt ástand í kerfinu. Í þau skipti sem þetta mál hefur verið hér til umr., a.m.k. nokkur, hafa komið fram úrtöluraddir úr hópi þm. Alþb. Og það á ekki bara við um hina pólitísku forustu þess flokks. Það á líka við um einstaka forustumenn flokksins í verkalýðshreyfingunni, sem hafa andmælt þessu og talið að slík breyting ætti ekki að eiga sér stað. Eins og ég sagði áðan hafa nokkuð mörg verkalýðsfélög í landinu samið um breytt fyrirkomulag og hafa í raun og veru tekið upp efnislega það fyrirkomulag sem við erum hér að tala um, þ.e. að orlofsfé verði borgað inn á t.d. sparisjóðsbækur á viðkomandi stað, sem yrðu þá geymdar til eins árs. Viðkomandi stofnun, sem þetta tæki að sér, bæri sömu ábyrgð og Póstgíróstofan gerir nú samkv. lögum. Breyting í þessa átt á því ekki á nokkurn hátt að verða til þess að skerða hugsanlega útgreiðslu þessara fjármuna til viðkomandi einstaklinga, því að hér er einmitt gert ráð fyrir því í okkar breytingu, að þær fjármálastofnanir, sem þetta tækju að sér samkv. samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins á viðkomandi stöðum, bæru sömu ábyrgð bæði á ávöxtun fjárins og útborgun og Póstgíróstofan gerir nú. Ég held að það sé mikil skammsýni af löggjafanum að spyrna gegn þessari eðlilegu og sjálfsögðu þróun því að hún fer mjög vaxandi. Og það er ekkert vafamál, að hvað sem löggjafinn gerir í þessum efnum, hvort sem hann fæst til að breyta og taka af öll tvímæli, þá fara orlofsgreiðslur nú í vaxandi mæli út úr póstgírókerfinu og inn á þær brautir sem hér er um að ræða. Nýlegasta dæmið um það er að nú hafa aðilar vinnumarkaðarins í heilum landshluta, á Vestfjörðum, samið um það í samningum, sem undirritaðir voru 15. febr. s.l., að breyta reglum um innborgun orlofsfjár í þá átt sem við erum hér að leggja til. Það er því augljóst mál, að stór hluti af t.d. aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands eða Verkamannasambands Íslands er þegar kominn inn á þetta breytta kerfi og við því verður ekki spornað. Það ætti því að vera nokkuð augljóst, að breyting í þessa veru, til þess að taka tvímælin af, á fullan rétt á sér og er eðlileg. Þetta er sjálfsögð þróun, og það er skammsýni af löggjafanum að ætla að standa í vegi fyrir að hún nái fram að ganga. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég held að það sé augljóst öllum, sem vilja vita og kynna sér hvað hér er um að ræða. Það ætti því að vera ofureðlilegt að þetta mál fengi nú skjóta afgreiðslu hér á þinginu, svo ljóst ætti það að vera orðið hv. þm. Ég vænti þess a.m.k. og við flm., að nú verði það ekki svæft í fjórða skiptið. En hvað sem því líður og þó að það verði gert, þá er augljóst mál að þróunin stefnir í þessa átt og er vaxandi. Því fyrr sem löggjafinn tekur af tvímæli um þetta, því betra. Ég vil svo, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lyfsölulögum frá 1963. Meginbreyting frv. gerir ráð fyrir að veita megi Háskóla Íslands lyfsöluleyfi. Frv. þetta hefur áður komið til meðferðar hér á hv. Alþingi þó með nokkuð öðrum hætti sé, þ.e. sem hluti frv. til l. um lyfjadreifingu. Í frv., eins og það kemur nú til hv. Nd. frá hv. Ed., er gert ráð fyrir að óbreytt fyrirkomulag haldist varðandi lyfsöluleyfi í lyfjabúð Háskóla Íslands þar til núverandi lyfsali lætur af störfum, lyfsöluleyfið verði ekki auglýst laust þó að Háskólinn yfirtaki rekstur lyfjabúðar. Svipað ákvæði er í frv, til l. um lyfjadreifingu, sem er komið nokkuð áleiðis í meðferð Ed. Alþingis, en þar sem Háskólinn á nú í viðræðum við eigendur lyfjaverslunar hefur þótt rétt og nauðsynlegt að taka þetta sérstaka ákvæði út úr og óska eftir því við hv. Alþingi, að það flýti meðferð málsins svo sem kostur er. Um mál þetta var samstaða í Ed. Alþingis, og ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. á þskj. 274 og 381 um flutningssamninga og ábyrgð við vöruflutninga á landi. Snemma á árinu 1980 var athygli mín vakin á því, að um flutninga á landi gilda engin lög eða reglugerðir, og sömuleiðis að ekki hefur þar skapast nein sú hefð, sem unnt er að fylgja, og jafnframt að sú óvissa, sem af þessu leiðir, hefur iðulega valdið verulegum vandræðum. Var farið fram á að samgrn. beitti sér fyrir að slíkar reglur yrðu settar. Ég skipaði því í mars 1980 þriggja manna nefnd til að fjalla um þetta mál. Í þeirri nefnd áttu sæti Ólafur Steinar Valdimarsson skrifstofustjóri samgrn., sem var formaður nefndarinnar, Jónas Þór Steinarsson framkvæmdastjóri Félags ísl. stórkaupmanna og Stefán Pálsson hrl., framkvæmdastjóri Landvara. Þessir þremenningar fjölluðu ítarlega um málið og komust fljótlega að þeirri niðurstöðu, að um flutninga á landi þyrfti að setja lög, það yrði ekki hægt að koma við neinum reglum sem hefðu ekki nauðsynlega stoð í lögum. Ég bað því um að slíkt lagafrv. yrði samið. Þetta frv. er nú flutt eins og nefndin varð ásátt um að það yrði. Frv. er e.t.v. einna best lýst með því að nefna þá kaflaskiptingu sem fram kemur í því. I. kafli fjallar um gildissvið þessara laga, ef samþykkt verða, II. kafli um flutningssamninga, þ.e. hvernig þeir skuli gerðir, III. kafli um ábyrgð flytjanda og IV. kaflinn um ábyrgð sendanda, V. um ábyrgð móttakanda, og svo er loks kafli, Ýmis ákvæði, sem fyrst og fremst fjallar um hvernig fara skuli með deilur sem rísa á grundvelli þessara laga. Frv. þetta hefur verið afgreitt frá hv. Ed. óbreytt nema 24. gr., þar sem bætt hefur verið við einni setningu. Þessi grein fjallar um að eyðileggja megi vöru eða gera óskaðlega ef hún hefur verið flutt undir röngum forsendum, þ.e. ekki upp gefið að um hættulegan varning væri að ræða. Bætt var í þessa grein í meðferð Ed. setningu sem er svohljóðandi: „Þess skal ávallt gætt í slíkum tilvikum, að sendandi verði fyrir sem minnstum skaða.“ Þetta er sjálfsagt ákvæði og með fullu samþykki mínu gert. Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv., ég hygg að það skýri sig mjög vel sjálft, og ég endurtek að það er flutt með fullu samkomulagi og reyndar að ósk þeirra aðila sem hagsmuna eiga að gæta um flutninga á landi. Leyfi ég mér því að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Frv. þetta er á þskj. 323 og flm. þess auk mín er hv. þm. Magnús H. Magnússon. Frv. var áður flutt á síðasta þingi, en hlaut þá ekki afgreiðslu, þannig að ástæðulaust ætti að vera að hafa mörg orð um það nú. Efni frv. er mjög einfalt. Það kemur fram í 1. gr. frv. að efni þess er að stofna sjóð sem nefnist Orlofssjóður aldraðra og sé sá sjóður í vörslu félmrn. Hlutverk sjóðsins er að styðja með framlögum. lánum og annarri fjárhagslegri fyrirgreiðslu orlofs- og sumardvalarstarfsemi fyrir aldrað fólk, sem skipulögð er af sveitarfélögum, félögum, fyrirtækjum eða öðrum þeim sem félmrn. viðurkennir. Í öðru lagi er hlutverk sjóðsins að styðja efnalítið aldrað fólk til þátttöku í slíkri orlofsstarfsemi og í þriðja lagi að opna möguleika fyrir sjóðinn til að reka á eigin vegum orlofsbúðir fyrir aldrað fólk. Ef svo fer skal menntmrn. leggja sjóðnum til yfir sumartímann endurgjaldslaust afnot af húsnæði, vélum og tækjum a.m.k. tveggja heimavistarskóla samkv. nánara samkomulagi og ríkissjóður greiða laun starfsfólks og þjónustufólks. Í 2. gr. frv. er skýrt frá því, hverjar tekjur sjóðsins skuli vera, en þær eiga að vera auk vaxtatekna og frjálsra framlaga einstaklinga og annarra aðila árlegt framlag úr ríkissjóði eins og það er ákveðið í fjárlögum hverju sinni. Í 3. gr. frv. er lagt til að ráðh. setji með reglugerð nánari fyrirmæli um starfsemi sjóðsins og stjórn hans. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er efni þessa frv. ákaflega einfatt og hefur það áður verið flutt í þessari deild. Þarf því ekki að hafa mörg orð um frv. Megintilgangur þess er að veita nokkra aðstoð við aldrað fólk sem heldur þó fullri heilsu og þarf á að halda möguleikum til þess, eins og segir í grg., „að bæta lífi við árin“, m.a. með þeim hætti að taka þátt í skipulagðri orlofsdvalarstarfsemi fyrir þennan aldurshóp. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að mikið ófremdarástand ríkir nú í málefnum aldraða fólksins, sérstaklega í vistheimilismálum þess og málefnum þess aldraða fólks sem hefur ekki ferlivist. En jafnvel þó að vandinn sé ekki jafnmikill varðandi það aldraða fólk sem nýtur fullrar heilsu, a.m.k. miðað við aldur sinn, skapar það engu að síður ákveðin vandamál, hversu litla möguleika þetta aldraða fólk hefur á því að ferðast um og nota frítímana sem það hefur öðrum þjóðfélagsþegnum meiri til að taka þátt í félagsstarfsemi, til þess að ferðast um og taka þátt í skipulagðri orlofsstarfsemi. Málum þessa hóps er allt of litið sinnt og málum hans allt of lítill gaumur gefinn. Þó að jafnan sé rætt mikið um vandamál þeirra aldraðra, sem við sjúkleika búa, má ekki gleyma því gamla fólki sem hætt er störfum, er á heimilum barna sinna eða ættingja, heldur fullri heilsu, en hefur mjög lítið við að vera. Sveitarfélög mjög víða reyna að koma til móts við þetta fólk, m.a. hér í Reykjavík, með nokkurri félagsmálastarfsemi. Enn fremur reyna mörg frjáls félagasamtök í landinu, bæði í einstökum sveitarfélögum og á landsvísu, að sinna málefnum þessa fólks, m.a. með því að bjóða því í lengri eða skemmri orlofsferðir, sem sumt af þessu fólki á þó erfitt með að taka þátt í, m.a. vegna fjárhagslegra aðstæðna. Tilgangur þessa frv. er sá ein að greiða fyrir því, að slík sérstök starfsemi fyrir aldraða fólkið geti átt sér stað. Er þá bæði ætlað að styðja við bak þeirra aðila, sem félmrn. samþykkir, til þess að standa fyrir slíkri skipulagðri orlofsstarfsemi fyrir aldraða fólkið, bæði innanlands og erlendis, og enn fremur er það hlutverk sjóðsins að greiða fyrir fátæku öldruðu fólki sem vill gjarnan taka þátt í slíkri orlofsstarfsemi, en á þess ekki kost vegna fjárhagslegra aðstæðna. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta mál að svo stöddu nema frekara tilefni gefist til, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.