Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Ingvar Pálmason: Þegar þetta frv. var til 2. umr., benti hv. 1. þm. N-M. á það, að hann teldi ákvæði 7. gr. frv. ekki sem heppilegust að því leyti, að þau myndu reynast nokkuð erfið í framkvæmd. Einstakir nm. tóku þetta til athugunar milli umr. og árangurinn varð sá, að við tveir nm., hv. 2. landsk. þm. og ég, urðum ásáttir um að flytja brtt. við 7. gr., sem er á þskj. 134. Að við erum bara 2 nm., sem flytjum þetta, stafar af því, að þriðji nm. var ekki mættur á fundi, þegar við ræddum þetta, en ég hygg, að hann hafi ekkert við brtt. að athuga. Í brtt. okkar er stungið upp á því, að í bæjum utan Reykjavíkur annist fasteignamatsn. þau störf, sem húsaleigun. í Reykjavík eru ætluð, en í hreppunum verði þetta falið úttektarmönnum hreppanna ásamt oddvitum. Þetta byggist á því, að í sveitunum eru fasteignamatsnefndarmennirnir dreifðir um alla sýsluna og því erfiðleikum bundið fyrir þá að annast þessi störf. Við töldum líka, að þessum störfum væri eins vel borgið í höndum úttektarmanna, að því viðbættu, að hreppsnefndaroddvitinn ætti sæti í n. Þá þótti og heppilegra að hafa þetta ekki algerlega fastbundið, þannig að ríkisstj. væri veitt heimild til þess, ef ástæður þættu til, að ráðstafa þessu á annan hátt. Höfðum við í því sambandi sérstaklega fyrir augum stærri kauptúnin. Það gæti vel hugsazt, að t. d. á Akranesi, Keflavík og jafnvel Húsavík væri heppilegra að hafa aðra skipun á þessum málum en höfuðreglan í frv. gerir ráð fyrir, og töldum við af þeirri ástæðu rétt að hafa þessa heimild í frv. Jafnhliða þessu flytjum við aðra brtt. á sama þskj. Er hún þess efnis, að á meðan húsaleigulögin gilda, skuli stimpilgjald af húsaleigusamningum ekki nema meiru en 2 krónum af hverjum samningi. Samkv. l. nr. 75 frá 1921 er þetta stimpilgjald mismunandi. Það er, að ég hygg, 25 aurar af hverjum 100 krónum, sem húsaleigan nemur. Af samningi, þar sem húsaleigan væri ákveðin 100 krónur um mánuðinn, myndi stimpilgjaldið því verða 3 krónur að viðbættum þeim viðaukum, sem mælt er fyrir um í öðrum l. Nú hefir það verið svo, eftir því sem ég bezt veit, að þetta stimpilgjald hefir innheimzt illa. Það er erfitt að hafa eftirlit með því, að þessu sé framfylgt. Ríkissjóður hefir því haft litlar tekjur af þessu. Við höfum þess vegna álitið heppilegast og lagt það til, að þetta gjald yrði lækkað. Af því gæti leitt það tvennt, að þessu stimpilgjaldsákvæði í l. nr. 75 frá 1921 yrði hægt að framfylgja betur en gert hefir verið, og svo einnig að koma í veg fyrir, að svo hátt stimpilgjald yrði sett á húsaleigusamninga, að það kæmi til með að hækka leiguna. Ég held þess vegna, að margt mæli með því, að þessi brtt. okkar verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég geri ráð fyrir, að frsm. n. muni minnast á brtt. hv. 1. þm. Reykv., en um þær vil ég aðeins taka það fram, að þær hafa ekki verið ræddar sérstaklega í n., og hafa nm. óbundnar hendur um þær. Frá mínu sjónarmiði held ég hinsvegar, að það sé ástæðulaust annað en samþ. 2. brtt. hans, en 1. brtt. tel ég til hins verra.

*Magnús Jónsson: Ég hygg, að brtt. á þskj. 134 séu til bóta, sérstaklega þó síðari brtt. Þar sem nú er öllum gert að skyldu að gera skrifl. samninga um húsnæði, þá tel ég það sjálfsagt að lækka eitthvað stimpilgjaldið af þessum samningum. Ég skal svo mæla lítilsháttar fyrir mínum brtt. á þskj. 125. 1. brtt. er efnismest. Hún er við 1. gr. og er borin fram út frá þeirri hugsun, sem mér virðist, að muni vera í samræmi við tilgang frv., að komið sé í veg fyrir, að hægt sé að okra á húsaleigunni. Ég get ekki skilið, að það sé tilgangurinn með frv. að taka húsnæðið út úr öllu öðru í þjóðfélaginu og skapa því sérstöðu um verðlagið. Það er náttúrlega hægt að segja, að það sé erfitt að borga hækkaða húsaleigu, en það er ekkert erfiðara en að borga annað hækkað. Það má auðvitað beita áhrifum til þess að koma í veg fyrir meiri hækkun en nauðsynlegt er, en aðaltilgangurinn á að vera sá, að koma í veg fyrir okur á þessu sviði. Ef 1. brtt. mín verður samþ., er þessum tilgangi náð. Húsaleigunefndin starfar eftir sem áður, og hún metur alla leigu. Þannig er komið í veg fyrir okur á húsaleigunni, en jafnframt komið í veg fyrir, að nýbyggingar þurfi að stöðvast. Ég ætla ekkert að biðja fyrir till. Ég vil bara, að menn sjái það, að þessum höfuðtilgangi frv., að koma í veg fyrir okur á leigunni, honum er náð, ef mín till. verður samþ. Ég held, að brtt. l,b geti varla orkað tvímælis. Ég held nú samt sem áður, að það hafi ekki verið hún, sem hv. 2. þm. S.-M. minntist á. Ég skil ekki í því, að það hafi verið ætlunin hjá þeim, sem sömdu frv., að einstök herbergi ættu að koma undir l. Slíkt væri hreinasta fjarstæða, því af einstökum herbergjum er mikið framboð, og framboðið á þeim eykst á erfiðum tímum. Á erfiðum tímum reynir fólk að þrengja að sér og leigja einstök herbergi af íbúðum sínum. Hvers vegna má þetta fólk ekki fá þá leigu fyrir herbergin, sem það getur fengið? L. eiga að vera til þess að vernda fjölskyldufólkið. Og því þá að vera að setja slík ákvæði, sem geri fólki erfiðara fyrir um að leigja frá sér einstök herbergi? Ég veit ekki heldur, hvernig væri hægt að framkvæma þetta með einstök herbergi. Það myndi að minnsta kosti auka störf húsaleigunefndar að miklum mun. Auk þess held ég, að þeir, sem búa í þessum einstöku herbergjum, séu menn, sem ekki sé nein sérstök ástæða til að vernda fram yfir aðra þegna þjóðfélagsins. Hæstv. fjmrh. skaut því inn í, að ákvæði gengislaganna hefðu verið framkvæmd á þann hátt, að þau hefðu verið látin ná til einstakra herbergja. Ef svo er, þá verð ég að játa, að ég muni hafa syndgað í þessu efni. Ég hefi leigt út herbergi, og ég hafði satt að segja ekki hugmynd um, að ég þyrfti að fylgja neinum reglum um það. Leigan á þessu herbergi hefir hinsvegar verið svo lág, að ég geri ráð fyrir, að ekki hefði verið hægt að lækka hana, þó ég hefði gefið þetta upp við húsaleigunefnd. Ég fyrir mitt leyti verð að játa, að ég bar þetta fram sem leiðréttingu, og datt ekki í hug, að tilætlunin hefði verið að láta frv. ná til einstakra herbergja. 2. brtt. mín er um það að gera uppsagnarákvæðið rýmra, þannig að leigusala sé heimilt að segja manni upp, ef húsaleigunefnd metur, að það sé óþolandi fyrir viðkomandi leigusala að hafa leigjandann. Ég mælti svo fyrir þessu við 2. umr., að ég sé ekki ástæðu til að gera það frekar nú. Hv. 2. þm. S.-M. (IngP) var meðmæltur þessari brtt., og ég held, að ómögulegt sé að gera uppsagnarákvæðin svo þröng, að þetta atriði komi ekki til greina, því að maður getur hagað sér svo illa, að það sé miklu verra en vanskil. En ég mælti fyrir þessari brtt. við 2. umr. þessa máls, og ætla ekki að bæta neinu við nú.

Forseti (EÁrna): Mér hefir verið afhent skrifl. brtt. við brtt. á þskj. 134. Brtt. er frá hv. 11. landsk. og hljóðar svo: [Sjá þskj. 168]. Brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifleg; þarf því tvennskonar afbrigða til þess að taka hana nú til meðferðar.

*Magnús Gíslason: Herra forseti! Þegar þetta frv. var til umr. í allshn., og var það þangað komið frá hæstv. félmrh., sem hafði óskað eftir því. að n. flytti það, var ég í miklum vafa um - það verð ég að játa - hvort ég ætti að gerast flm. þess ásamt meðnm. mínum eða ætti að gera sérálit um málið. Það var sérstaklega út af því, að hér væri a. m. k. í sumum greinum verði að setja í l. það, sem ég tel ekki nauðsynlegt, eins og nú standa sakir, að setja l. um. Eftir þeim upplýsingum, sem allshn. fékk, þá er eins og nú stendur ekki hörgull á húsplássi, og hér í Reykjavík má fólkinu fjölga nokkuð til þess að veruleg húsnæðisvandræði verði. Hitt er annað mál, að fráleitt er, að nokkuð verulegt verði reist af nýjum húsum í náinni framtíð. Það er ekki útlit fyrir, að það ástand, sem nú ríkir í heiminum, sé bráðlega úr sögunni, heldur getur maður búizt við, að það standi enn lengi, og þá rekur sjálfsagt að því, ef fólksfjölgunin heldur áfram, að eftir nokkurn tíma verði þörf á meira húsnæði. Þess vegna geng ég út frá því, að þó að þessi l. yrðu ekki sett nú, þá myndi ekki líða á löngu þar til nauðsynin myndi krefjast þess. Þess vegna var ég með því að flytja þetta frv. ásamt meðnm. mínum. Aðalhættan við þessi l. mun líka, að því er mér hefir virzt, vera í því fólgin, að þegar því ástandi, sem hefir skapazt, léttir af eða dregur úr því, þá hættir mönnum, eins og síðast þegar húsaleigul. voru sett, við að halda of lengi í þessa lagasetningu. Þegar möguleikarnir verða aftur til að flytja inn byggingarefni og reisa hús, verður það allt af hálfu þess opinbera, sem hægt er að taka upp aftur byggingar. Það var ekki gert síðast, þegar húsaleigul. voru sett, en það getur farið svo, að slík löggjöf yrði beinlínis til að vinna móti því, að gott skiplag komist á þessi mál. Það verður að treysta því, að þeir, sem með völdin fara í þessu landi, þegar að því kemur, að heilbrigt ástand fer að skapast og möguleikar verða fyrir hendi til að byggja, muni líta eftir því, að þessi lagaákvæði verði ekki til þess að hindra það. Um einstakar brtt. vil ég aðeins minnast á þær, sem eru á þskj. 134. Ég er samþykkur fyrri brtt., sem aðallega er í því fólgin, að í staðinn fyrir fasteignamatsnefndir í bæjum skuli úttektarmenn í hreppum ásamt hreppsnefndaroddvita gegna þeim störfum, sem með l. þessum eru lögð undir húsaleigun. í Reykjavík. Því verður sjálfsagt ekki neitað, að í stórum umdæmum eiga fasteignamatsnefndir erfitt með að ákveða húsaleigu á ýmsum stöðum, nema með því móti að ferðast á milli, og það getur orðið of kostnaðarsamt og of þunglamalegt í framkvæmdinni. En um síðari brtt. er það að segja, að við hana hefi ég borið fram skrifl. brtt. þess efnis, að stimpilgjald af húsaleigusamningum skuli vera 3 kr. fyrir hvern samning, í staðinn fyrir 2 kr., sem gert er ráð fyrir í brtt. á þskj. 134. Ég vil aðeins geta þess, að það getur orkað nokkurs tvímælis, hvort rétt sé að breyta stimpilgjaldsl. með þessari löggjöf, sem má gera ráð fyrir, að sé tímabundin. Hér er um mjög róttækar breyt. að ræða frá þeim ákvæðum, sem nú gilda, þar sem húsaleigusamningar eru nú stimplaðir með 25 aurum fyrir hverjar 100 kr. og auk þess sérgjald, sem er sett 40% af upphæð stimpilgjaldsins. Ef húsaleigan er ákveðin í samningnum 1200 kr. á ári, verður stimpilgjaldið samkv. gildandi l. 4.20 kr. En vitanlega er þetta gjald miklu hærra, þar sem um dýrara húsnæði er að ræða, t. d. skrifstofur, verzlunarpláss o. s. frv., sem stundum er leigt fyrir mörg hundruð kr. á mánuði, stundum jafnvel yfir 1000 kr., og þar er stimpilgjaldið töluverð fjárhæð. Það er því um verulega tekjurýrnun fyrir ríkissjóð að ræða, ef slíkir samningar eiga að stimplast með svo lágu gjaldi sem gert er ráð fyrir í síðari brtt. á þskj. 134. Auk þess gera l. ráð fyrir því, að ef samningar gilda aðeins óákveðinn tíma, skuli stimpilgjaldið tífaldast. Í mörgum tilfellum eru húsaleigusamningar ekki gerðir um ákveðinn tími, heldur er venjulega samið um óákveðinn tíma með vissum uppragnarfresti, og þá er stimpilgjaldið tífalt hærra en annars, og sé húsaleigan 100 kr. á mánuði, og samið um óákveðinn tíma, er stimpilgjald fyrir slíka samninga nú 30 kr., að viðbættum 40% af þeirri upphæð, sem verður alls 42 kr. En samkv. brtt. á þskj. 134 er gert ráð fyrir, að stimpilgjaldið verði 2 kr., án tillits til þess, hvort samningurinn er tímabundinn eða ekki. Hér er um mjög víðtækar breyt. að ræða frá gildandi ákvæðum stimpilgjaldsl. Hitt skal ég játa, að í þessu tilfelli, eins og um mörg önnur gjöld, þegar Alþ. er að ná tekjum inn í ríkissjóðinn, hefir vafalaust verið skotið yfir markið. Það er mál manna, að hér í þessum bæ komi tiltölulega lítið af leigusamningnum til stimplunar, og eftirlitið með því er lítið, þar sem ekki þarf að þinglýsa þeim, og erfitt að hafa eftirlit með því. Það er þess vegna álitamál, hvort breyta ætti þessum l. þannig, að ákveða fast gjald fyrir stimplun þessara samninga og hve hátt það ætti að vera, en til þess þyrfti að fara fram endurskoðun á stimpilgjaldsl. í heild sinni. Þó að ég sé í sjálfu sér á móti því, að gerðar séu breyt. á skattalöggjöfinni með sérstökum l. eins og hér er gert ráð fyrir, get ég ekki fallizt á það, því að væntanlega stendur þessi löggjöf ekki mjög lengi, að ákveðið sé fast gjald fyrir stimplun leigusamninga, því að það getur líka orðið til þess, að ríkissjóður fái tiltölulega fleiri samninga stimplaða, en áður en það er ákveðið, vil ég leggja til, að gjaldið sé hækkað upp í 3 kr. úr 2 kr., án tillits til gengishækkunar á stimpilgjaldi. Þetta tel ég ekki ósanngjarnt.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég vildi aðeins minnast nokkrum orðum á þær brtt., sem fram eru komnar. Þeim hefir verið lýst hér í d. og talað fyrir þeim af flm. Brtt. á þskj. 134 eru fluttar af meiri hl. allshn., og mér skildist á ræðu hv. 11. landsk. (MG), að hann væri þeim fylgjandi í meginatriðum, og ég vil segja um þær brtt., sem komu frá allshn., að ég hygg, að þær séu til bóta, og get mælt með því, að þær næðu fram að ganga. Það kann að vera nokkurt málsatriði, hvaða stimpilgjald af húsaleigusamningum sé sanngjarnt, og hefir hv. 11. landsk. (MG) því borið fram brtt. um að hækka það frá því, sem ákveðið er samkv. till. á þskj. 134, úr 2 kr. upp í 3 kr. En í því sambandi vil ég benda á það, að þó að það yrði samþ., mundi það samt verða mikið tap fyrir ríkissjóð frá því, sem verið hefir, án þess að ég vilji mæla móti þessari till., því að í sjálfu sér finnst mér, að segja mætti sitt hvað um báðar till. Um þessar brtt. sé ég að öðru leyti ekki ástæðu til að fjölyrða. Brtt. á þskj. 134,1 er heimild fyrir ríkisstj. til að setja fullkomnari reglugerð um aðra skipan á húsaleigun. í bæjum og kauptúnum með 300 íbúum og fleiri, fyllri heldur en veitt er í frv. Það má telja sennilegt, að það eigi eftir að koma í ljós, þegar reynsla fæst um framkvæmd þessara l., að kaupstaðir utan Reykjavíkur þurfi að hafa aðra skipun á þessum málum en að láta fasteignamatsmenn eina um það fjalla. Ég álít sjálfsagt að prófa fyrst í stað að láta fasteignamatsmenn sjá um þetta, þó ekki væri af annari ástæðu en að spara með því kostnað, en ef það gæti ekki fallið saman við störf fasteignamatsmanna, er gott, að ríkisstj. sé veitt sú heimild til að breyta því, sem lagt er til á þskj. 134,1. Út af brtt. á þskj. 125 vil ég taka það fram, að ég er fyrir mitt leyfi algerlega andvígur fyrri liðnum, staflið a. og b. Stafliður a. fjallar um það, að húsaleigun. geti tekið tillit til almennrar verðhækkunar fram yfir það, sem telja má viðhaldskostnað húsanna. Ég tel, að með þessu sé málið leyst úr öllum böndum og orðalaginu hagað þannig, að húsaleigun. séu óglögg takmörk sett. Ef ætti að framkvæma l. þannig, yrði sú framkvæmd næsta hæpin. Mér virðist engin ástæða til þess, að húseigendur, sem hafa komið upp húsum með gamla verðinu, fái að hækka húsaleiguna sérstaklega, þó að verðlag hafi yfirleitt hækkað, annað en það, sem þarf til viðhalds. Það er eðlileg öryggisráðstöfun fyrir fátækasta hluta fólksins að halda niðri dýrtíðinni í landinu, m. a. með því að halda húsaleigunni sem allra mest niðri, án allra beinna útláta og óréttlætis í garð húseigenda. Ég mun telja sjálfsagt að taka tillit til hækkunar viðhaldskostnaðar á húsum og hækka húsaleiguna fyrir þær sakir. En fyrri brtt. á þskj. 125 tel varhugavert að samþ. og mjög hætt við, að framkvæmd hennar yrði hæpin, mismunandi og handahófskennd, ef slík heimild væri í l. sem felst í a.-lið. Um b.-lið er það að segja, að ég tel líka mjög hæpið að samþ. hann. Hv. 1. þm. Reykv. sagðist ekki skilja, að nokkur maður léti einhleypingsherbergi lúta reglum, sem húsaleigun. setur. Hann vill, að þau falli utan við reglugerð húsaleigun. yfirleitt. Ég er samt annarar skoðunar um þetta. Í fyrsta lagi er engin ástæða til þess, frá almennu sjónarmiði séð, að húseigendur fái fremur rétt til að hækka húsaleigu fyrir einhleypingsherbergi en íbúðir. Það þarf eins að vernda hagsmuni einstakra manna sem fjölskyldna fyrir því, að dýrtíðin og aukin eftirspurn á húsnæði verði ekki misnotuð með því að hækka húsaleiguna. Margir einhleypingar, eiga ekki við góð kjör að búa, og margir þeirra eru fyrirvinnur eða styrktarstoðir náinna aðstandenda sinna. Það má því segja um fjöldann allan af einhleypingum, að það sé alveg eins réttlátt og eðlilegt að vernda hagsmuni þeirra fyrir of hárri húsaleigu eins og hagsmuni fjölskyldumanna. Námsmenn sækja mjög mikið til Reykjavíkur, og þegar dýrtíðin hefir vaxið eins mikið sem nú er orðið, er sannarlega ekki of mikið gert fyrir þann flokk námsmanna, sem margir eru fátækir menn, er sækja til náms af litlum efnum utan af landinu til Reykjavíkur og annara kaupstaða, þó að þeir gætu búizt við að hafa einhverja vörn í l. gegn hækkun á húsaleigu yfirleitt. Það er líka annað í þessu sambandi, sem ég tel vafaatriði. Ef þetta ákvæði yrði samþ., myndi verða alveg tilvalið tækifæri til að brjóta 1. margfaldlega og fara kringum höfuðfyrirmæli þeirra. Það myndi sjálfsagt skapa tilhneigingu að nota það yfirskin, að einhverjum hluta af fjölskyldunni væru leigð einhleypingsherbergi, sem l. um húsnæði næðu ekki til. Þau gætu komið því þannig fyrir, t. d. foreldrar með börn, að hafa sjálf eitt herbergi, en börn þeirra eða aðrir aðstandendur hefðu á sérleigu 2–3 önnur herbergi, er féllu eigi undir þessi fyrirmæli. Ef brtt. hv. 1. þm. Reykv. yrðu samþ., þá væri alveg hægt að hækka húsaleiguna eftir vilja og geðþótta húseigenda, a. m. k. yrði það hæpin leið til þess að koma í veg fyrir það misrétti, sem þessi löggjöf á að fyrirbyggja.

Ef fjölskyldumenn vilja fara þannig kringum l. til þess að borga meira, þá geta þeir það.

Maður þekkir marga harðsvíraða húseigendur, sem nota sér neyð fólksins, er myndu segja sem svo: Þið gömlu hjónin hafið lítið herbergi og eldhús, en hitt fólkið einhleypingsherbergi, og þið komizt ekki inn í húsið að öðrum kosti. Ef vandræði yrðu fyrir fólkið að fá húsnæði, myndi það e. t. v. sæta þessum afarkostum.

Ætli þeir geti þá ekki komið sér saman um að finna einhverja aðra aðferð? Það er alveg ástæðulaust að vera að benda mönnum á, hvernig þeir geti farið í kringum l.

Fjöldi einhleypra manna, námsmanna og annara, er mjög illa staddur, og það er engin ástæða til að nota sér neyð þessa fólks með því að hækka húsaleigu á íbúðum einhleypinga. Hvað það snertir að það myndi verða erfitt í framkvæmdinni að bera oft upp fyrir húsaleigun. nýja leigusamninga, þá er það ekki svo stórt atriði, að það sé svaravert. Mörg herbergi eru leigð yfir alllangan tíma, og þó að menn þurfi að borga 2–3 kr. í stimpilgjald þegar leigjendaskipti verða, álít ég það svo lítinn annmarka á l., að það sé ekki teljandi. Sjónarmiðið, er liggur til grundvallar fyrir þessum l., er að halda niðri dýrtíðinni og hjálpa þeim, sem eiga erfitt með að kosta sig sjálfir með sínum lágu tekjum og standa í skilum með greiðslur. Ég held, að tiltölulega lítil óþægindi geti orðið af þessu fyrir húseigendur. Um brtt. á þskj: 125,2 get ég tekið undir það, sem hv. frsm. n. sagði, að úr því að till. er komin fram, er rétt að samþ. hana, því að vafasamt er, hvort það atriði felist í frv. eins og það er nú, þótt að vísu muni svo vera, enda í samræmi við ótvíræðan réttar-„praxis“. Margir fógetaréttarúrskurðir eru til fyrir því, að segja megi slarksömu fólki upp húsnæði, ef það hefir mikinn hávaða eða hagar sér á annan hátt ósæmilega, svo að af því stafa óþægindi fyrir aðra íbúa hússins. En það sakar aldei, þó að þetta sé skýrt tekið fram, og tel ég því þennan lið til bóta og að rétt sé að samþ. þessa gr.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég get verið fáorður um þær brtt., sem hér liggja fyrir, þar sem búið er að gera þeim allgreinileg skil. Um brtt. á þskj. 125 hefir verið rætt allýtarlega, fyrst af hv. 1. þm. Reykv. og síðan af hæstv. félmrh., og sá síðarnefndi hefir tekið fram flest af því, sem ég vildi sagt hafa. Ég vil þó taka það fram, að meiri hl. allshn. hefir rætt þetta frv.; þriðji nm. gat ekki mætt á þeim fundi, sem við töluðum um þetta. Við, sem skipum meiri hl. í allshn., vorum ákveðnir í að mæla móti fyrri brtt. á þskj. 125, undir staflið a. og b. Hinsvegar verð ég að segja það um brtt. á þskj. 125,2, að ég get tekið undir þær röksemdir, sem færðar voru fram fyrir henni við 2. umr., að ef leigjandi hefir í frammi óspektir og bakar húseiganda óþægindi, þó að eigi sé um vanskil að ræða, geti það verið uppsagnarsök. Ég get því fallizt á þessa brtt. Ég þarf ekki miklu við það að bæta, sem sagt hefir verið um brtt. á þskj. 125,1. Ég vil þó benda hv. flm. á það, sem mér virtist ekki koma nógu skýrt fram í ræðu hæstv. félmrh., að það er mjög títt hér í bæ, að hjón taki húsnæði, sem síðari gr. till. ræðir um. Í mörgum tilfellum er um þannig húsnæði að ræða, sem fámennar fjölskyldur láta sér nægja. Þær leigja oft eitt herbergi með einhverri útbyggingu, t. d. skot inn í eldhúsi, sem ekki er hægt að reikna sem fullkomið eldhús. Þess gætir mjög hér í Reykjavík, að margt fólk verður að sætta sig við að taka sér ekki stærri íbúðir en það notar sjálft og svo, að fjölskyldan rétt geti komizt þar inn, til þess að tryggja sér lægri leigu. Margar fjölskyldur reyna því að leigja sér einhleypingsherbergi. Það er því fjarstæða að tala um, að það sé athugavert, að l. nái til einhleypingsherbergja. Ég get ekki verið hv. 11. landsk. þm. (MG) sammála um, að það sé ávallt framboð á húsnæði hér í bæ. við, sem erum kunnugir hér, vitum, að eftirspurn á einhleypingsherbergjum er mjög mikil á haustin, þegar mest fjölmenni flyzt hingað til bæjarins. En á sumrum stendur oft mikill hluti þeirra auður, því að þau leigjast ekki yfir sumartímann. Ef ekki væru ljós ákvæði um þetta í l., þá gæti húsaleiga á einstökum herbergjum farið upp úr öllu valdi, þegar eftirspurnin er svo mikil, að menn verða að taka það, sem þeir geta fengið. Það er á hverjum tíma mjög varhugavert að opna hér gátt. Um a-lið 1. brtt. á þskj. 125 má segja það, sem kom skýrt fram við 2. umr., að sú stefna, að leyfa mönnum að hækka húsnæði til samræmis við verðlag, sé ekki heppileg. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) vék að því, að rétt væri, að húsaleiga mætti fara eftir vísitölunni, sem farið er eftir við ákvörðun kaupgjalds, það er að segja, farið sé eftir þeirri verðhækkun, sem verður á vörum á hverjum tíma. En það er ekkert, sem í raun og veru gefur ástæðu til að hækka húsaleigu nema hækkun á viðhaldskostnaði og annað slíkt, nema ef um það væri að ræða, að menn færu hreint og beint að braska með húsnæði, því að þá býst ég við, að þar við lendi, að húsnæði hækki upp úr öllu valdi. Húsaleigul. eiga að vera grundvöllur fyrir því, að húsin hækki ekki óhæfilega í verði. Ég veit, að það yrði hættulegt, en yrði enginn búhnykkur fyrir húseigendur, heldur myndi það hefna sín, þegar breyttir tímar koma og allir peningar hækka í verði. Ég vildi svo aðeins segja nokkur orð út af þeim umr., sem orðið hafa um brtt. okkar 2. þm. S.-M á þskj. 134 um stimpilgjaldið. Það hefir verið sagt með réttu, að það væri fundið fé fyrir ríkissjóð það stimpilgjald, sem kemur fram við það, að allir húsaleigusamningar eiga að vera stimplaðir. Ég er sömu skoðunar og hæstv. félmrh., að tekjur ríkissjóðs muni sennilega aukast við þessa ráðstöfun. Ég hygg, að flestir muni vera þeirrar skoðunar, að lítill hluti þeirra húsaleigusamninga, sem gerðir hafa verið, hafi verið stimplaðir. Það hefir verið svo, að menn hafa ekki áttað sig á því, að það væri nauðsynlegt, og því hefir lítill hluti af stimpilgjaldinu komið fram við slíkar samningagerðir. Nú er það ljóst, að allir samningar hljóta að koma í dagsins ljós, ef þetta frv. verður samþ. Það er líka í beinni stefnu við frv. að íþyngja ekki leigjendum eða húseigendum með því að setja gjaldið hærra en nauðsynlegt er. Við höfum farið þá leið að setja það niður í 2 kr. og hafa það jafnt fyrir alla samninga. Við töldum ekki fært að greina þarna í milli, því að það hefði gert þetta svo margbrotið. Við komumst því að þeirri niðurstöðu, að það væri réttlátt að hafa gjaldið lágt, og hafa það lágt fyrir alla. Það má þó ekki gleyma því, að í okkar brtt. felst ekki það, að fella niður þann viðauka, sem samkv. öðrum l. er hægt að leggja á allt stimpilgjald, en það er 40%. Gjaldið verður því í raun og veru hærra en þessar 2 kr. Ég mun því halda mig við okkar till. í þessum efnum. Það má náttúrlega segja, að 1–2 kr. geri hvorki til né frá. Að öðru leyti vil ég svo ekki tefja þessar umr.

*Magnús Jónsson: Ég veit ekki, hvort það hefir verið athugað viðvíkjandi þessu stimpilgjaldi, að ef það er hækkað upp í 3 kr., þá myndi stimpilgjaldið aukast á ódýrari íbúðum. Það sýnist vera dálítið einkennilegt, að þegar gjaldið er fært svona mikið niður á stórum íbúðum, þá er það um leið hækkað á þeim minnstu. Ég held þess vegna, að það ætti að standa, að fasta gjaldið sé allt að 3 kr., svo að ef það ætti samkvæmt stimpilgjaldsl. að vera undir 3 kr., þá eigi það að vera svo áfram. Við skulum segja, að leigan sé 50 kr.; þá á stimpilgjaldið samkvæmt l. að vera 2.10 kr., en ekki 3 kr. Ég veit ekki, hvort 40% viðaukinn nær í þetta, en ef svo er, þá er hér um verulega hækkun að ræða á lægstu samningunum, sem eru til eins árs. Ég mun þess vegna afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. við brtt. á þskj. 134 þess efnis, að í staðinn fyrir „2 kr.“ komi; allt að 3 kr. Við hæstv. félmrh. og hv. frsm. n., sem var honum sammála, þýðir ekkert að ræða. Þar er ekkert til annað en ástin á höftunum. Hæsv. ráðh. sagði, að við værum komnir út á hálan ís, ef 1. till. mín væri samþ. Þessi háli ís og þessi mikla hætta er ekkert annað en það, sem er á valdi n. Það getur vel verið, að hæstv. félmrh. vilji gefa henni þennan vitnisburð fyrirfram, að allt fari í handaskolum, sem hún gerir. Ég get þó sagt honum það, að húsaleigunefndin gamla varð fljótlega svo glögg á þetta, að hver íbúð fékk verð í huga hvers nm. svo að segja um leið og þeir litu á hana. En þá mátti líka n. meta hverja íbúð. Ég þykist vita, hvernig þetta yrði framkvæmt, ef mín till. yrði samþ. Það myndi verða þannig, að leigan stæði föst í gömlu húsunum, en það væru svo að segja öll þau hús, sem nú eru í Rvík. Leigan gæti aðeins farið að hækka, þegar það sýndi sig, að menn skirrðust við að byggja ný hús, af því að menn gætu ekki fengið þá leigu, sem gæti borgað vexti af peningunum, sem í húsin fara, en þá væri leigan líka hækkuð til samræmis í þeim húsum, sem væru svo ný, að þau væru sambærileg við nýju húsin. Ég vil segja hæstv. félmrh. og öðrum, sem fylgja honum, að þeir eiga alltaf eftir að svara, hvernig þeir geti búizt við, að ný hús komi upp í bæjunum, ef þetta frv. verður að l. eins og það er nú. Hæstv. ráðh. sagði eitthvað á þessa leið við 2. umr.: Ég hygg, að húsum muni verða komið upp. Þó hyggjuvit hans sé mikið, þá er það þó ekki svo mikið, að menn þurfi engin önnur rök. Hann er ekki svo spakur, að ekkert annað geti komið til greina en það, sem hann spáir. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvaða möguleika hann hugsar sér á því, að menn muni reisa ný hús undir þessum l. til þess að leigja út. Ég get skilið, að það geti komið fyrir, að menn reisi prívat hús handa sjálfum sér, en að menn byggi eingöngu til að leigja út, það skil ég ekki, að geti komið fyrir. Eða hvað hefir hann í bakvasanum til þess að geta látið menn byggja ný hús? Það á að meta húsaleigu í þeim, en hún hlýtur að verða hærri en í öðrum húsum, svo að aðstaðan til að leigja þau verður miklu verri en í hinum eldri húsum. Hún er þess vegna dálítið einkennileg þessi dæmalausa umhyggja fyrir öllum, en nær þó ekki til þeirra, sem þurfa nýjar íbúðir og eiga eftir að stofna heimili, en það munu vera um 200 á ári hér í Rvík. Engum má segja upp, nema fyrir vanskil, og engum dettur í hug að byggja ný hús. Ef mín brtt. verður samþ., þá setur hún þetta í það horf, sem það var í með gömlu l., sem þóttu þó full stíf. Þau voru þó þannig, að nýbyggingar hófust. Hv. 11. landsk. talaði um, að hann hefði getað verið með í því að flytja frv., af því að hér væri ekki að ræða um nema bráðabirgðaráðstöfun. Það mun þó sýna sig, að hér er ekki að ræða um neina bráðabirgðaráðstöfun, heldur mun þetta harðna alltaf meir og meir, því fólkinu fjölgar, en húsunum ekki. Það er náttúrlega hægt að reyna að stimpla mig sem fulltrúa húseigenda, en ég hefi ekki neitt meiri áhuga fyrir hag húseigenda en leigjenda. Ég vil líta á beggja hag, þannig að ef l. eru sett um þetta, þá sé komið í veg fyrir okur, og það sé sett á vald húsaleigunefndar, hvað sanngjörn leiga sé talin á hverri íbúð. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, þangað til ég fæ svar við því, hvernig þessir góðu menn hugsa sér, að viðbót komi við húsnæði það, sem til er í bænum. Ég sé, að það er meiningin, að allt sé blýfast, að því er snertir einstök herbergi. Það er m. ö. o. alvara að verja einhleypa fólkið líka. Ég hafði þó talið, að þessi l. ætti aðallega að setja til þess að vernda fjölskyldufólkið, því sannleikurinn er sá, að það er einhleypa fólkið, sem eyðir peningum. Það er óhætt að segja, að mest af því orði, sem fer af Reykjavík fyrir eyðslu, stafar af einhleypa fólkinu. Menn spyrja: Hvernig geta bíóin alltaf verið troðfull og hvernig getur fólk alltaf sótt skemmtanir? Ég hygg, að þessi aðsókn stafi að verulegu leyti frá einhleypa fólkinu. Ég vil leyfa fjölskyldufólki, sem á erfitt með að komast af, að fá tækifæri til að hækka leigu þeirra herbergja, sem það leigir út frá sér, fyrir utan það að fólk þrengir meira að sér, ef það getur fengið ríflega húsaleigu fyrir einstök herbergi. Þau herbergi, sem verða á boðstólum, verða færri, ef mín brtt. verður ekki samþ. Mér hefir verið bent á, að það væri kannske réttara að orða það þannig, að það væru einstök herbergi, sem leigð væru út frá íbúðum, þar sem sá möguleiki væri fyrir hendi, að menn byggðu hús með einstökum herbergjum, en ég álít ekki nema eðlilegt, að þesskonar húsnæði komi undir l. Ég skaut því fram hjá hæstv. ráðh., þegar hann var að benda á, hvernig fara mætti kringum 1. með því að taka t. d. 5 herbergja íbúð og láta það heita svo, að krakkarnir tækju 3 herbergin, að það væri óhugsandi, að nokkur maður reyndi að fara kringum 1. til þess að fá að borga meira fyrir íbúðina en annars. En yfirleitt eru litlar líkur til, að l. nái til þeirra, sem koma sér saman um eitthvað. Ef einhver kemur sér saman við einhvern annan, sem er í vandræðum, og hann lofar að borga meira fyrir íbúðina, þá eru hundrað aðferðir til þess að komast í kringum l., ef hinn kærir ekki. Ég þykist nú sjá, að það eigi að taka einstök herbergi undir l., svo ég læt mér þetta nægja. Hv. frsm. n. minntist á þá einu ástæðu, sem gæti komið til greina í þessum efnum, að það væri erfitt að skilgreina, hvað væru einstök herbergi, því að maður gæti hugsað sér, að einhver leigði einstakt herbergi, en fengi að elda úti á gangi. Ég skal játa, að þesskonar gæti komið til greina, en ég held satt að segja, að fjölskyldur, sem gera slíkt, en það er yfirleitt ekki gert nema út úr neyð, mættu fá dálítið hærri leigu fyrir. Ég vil, að þessi l. séu yfirleitt sett til þess að vernda fjölskyldur, sem eiga erfitt með að komast af og vilja mikið á sig leggja til þess að lækka sína húsaleigu með því að leigja út frá sér. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar, en ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. með tilmælum um, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt brtt., sem er við brtt. á þskj. 134, frá hv. 1. þm. Reykv., að í stað orðanna „2 kr.“ komi: allt að 3 kr. Þessi brtt. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg, svo það þarf tvennskonar afbrigði.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Það voru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. Hann kvartaði undan því, að við fyrri umr. hefði ekki verið svarað þeirri spurningu hans, hvernig mér og öðrum gæti dottið í hug, að húsbyggingar ættu sér stað í bænum eftir að slík 1. væru sett. Þótti honum mitt svar ófullnægjandi, þar sem ég sagði, að það myndu verða aðrar ástæður, sem yrðu þess meir valdandi, að menn byggðu ekki ný hús. Ég held líka, að það sé mála sannast, að það verði allmikil tregða á því, að menn byggi ný hús á svona dýrum tíma, alveg án tillits til löggjafar um húsaleigu. Ef sleppt væri nú samt því atriði og menn vildu samt sem áður byggja, þá kemur að því atriði, sem hv. þm. taldi, að riði baggamuninn, en það væri löggjöf eins og þessi, svo að menn myndu samt hætta við að byggja. Ég er á allt annari skoðun en hv. þm. um þetta. Ef menn vilja byggja hús þrátt fyrir mikinn aukinn byggingarkostnað og fá innflutningsleyfi fyrir efni, þá er ekkert það í þessum l., sem ætti að vera hindrun gegn því, að menn reistu hús. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að leigan sé metin í nýjum húsum, og auðvitað er gert ráð fyrir, að húsaleigunefndin meti þá leigu á þá lund, að þeir, sem byggja, geti leigt húsin út sér að skaðlausu. Þá segir hv. 1. þm. Reykv., að það verði tvennskonar leigumáti, dýrari í nýjum húsum og ódýrari í eldri húsum, sem byggð voru áður en byggingarefni og allur kostnaður hafði aukizt. Þetta er rétt, að það gæti að því leyti myndazt tvennskonar leiga í mjög skyldum húsum. Ég býst nú við, að ef um húsnæðisvandræði væri að ræða, þá myndu þeir, sem húsnæði þurfa, ekki setja fyrir sig að flytja inn í nýjar íbúðir, þótt þær væru lítið eitt dýrari, og það sérstaklega fyrir þá sök, að þessi l. gera það að verkum, að það verður miklu minna um breyt. á leigu en áður var. Ég skal játa, að það er ekkert skemmtileg hugsun, að þeir, sem þurfa á nýju húsnæði að halda, skuli þurfa að borga fyrir það meira en margir aðrir leigutakar, en við því er ekkert hægt að gera. Það er enginn sælli, þótt hann viti, að meðbræður hans verði líka fyrir miklum útgjöldum, eins og hann sjálfur. Það eru víst fáir, sem hugga sig við það, að allir aðrir þurfi að sæta sömu kostum og þeir sjálfir. Þegar þetta er skoðað út frá sjónarmiði þjóðfélasheildarinnar, þá verður að vernda hinn stóra hóp eins vel og hægt er, en hina er ekki hægt að vernda fyrir hækkaðri húsaleigu, þar sem leigan verður að vera hærri í nýju húsnæði. Ég býst við, að sá húsnæðisskortur, sem hlýtur að koma upp, ef stríðið verður langvinnt, geri það að verkum, að það verði ekkert torvelt fyrir menn að leigja út frá sér. Þá hefi ég svarað spurningu hv. 1. þm. Reykv., hvort sem hann er ánægður með svarið eða ekki.

Ég er óánægður með það

. Út af þeirri aths. hv. þm., að það væri ekki allt leyst úr böndunum, ef samþ. væri a-liður 1. brtt. hans, því böndin væru samt sem áður til staðar, þar sem væri vald húsaleigunefndar til þess að ákveða leiguna, þá er því að svara, að húsaleigunefnd er eftir till. hv. þm. gefið undir fótinn með það að hækka gamalt húsnæði til samræmis við hinn aukna kostnað við að lifa í landinu. Það væri m. ö. o. þannig, að húsaleigan hækkaði jafnmikið yfirleitt eins og aðrar nauðsynjavörur manna hækkuðu í verði. En það er einmitt tilgangurinn með frv., að hindra það, að þessi nauðsynjavara, sem húsnæðið er, hækki svo í verði að ástæðulausu, eða eins og þarf að hækka þær vörur, sem eru aðfluttar. Ef slíkar till. væru samþ., þá er þar með kippt öllum stoðunum undan þeim till., sem felast í frv. Um einhleypingsherbergi og þá till. hv. þm., sem beint er að þeim, þarf ég ekki að segja neitt frekar en áður hefir verið gert. Það kom ekkert fram í ræðu hv. þm., sem hnekkti þeirri röksemd minni, að engin ástæða væri til að sleppa hendinni af einhleypingsherbergjunum og láta þau hækka upp úr öllu valdi. Það er ekkert réttlæti í því í sjálfu sér, auk þess sem aðrar fullgildar ástæður mæla með því, að tillit sé tekið til einhleypinga, en ég læt mér nægja að vísa til þess, sem ég hefi áður sagt um það atriði.



Herra forseti! Ég þakka n. fyrir, að hún hefir tekið til athugunar það, sem ég minntist á við 2. umr. málsins, og er ég ánægður með hennar lausn á því máli. Svo er það till. á þskj. 125, sérstaklega b-liður, sem ég er að nokkru leyti með og að nokkru leyti ekki. Ég held, að það þurfi að orða hann dálítið öðruvísi til þess að hann nái því, sem ég býst við, að honum sé ætlað að ná. Ef till. er samþ. eins og hún kemur fyrir, þá skilst mér, að húseigandi, sem á hús, sem í eru 3 íbúðir, sem allar eru leigðar út og hver íbúð 3 herbergi, geti breytt til og leigt hverja út með 2 herbergjum og einu herbergi sér, og yfir þetta eina herbergi nái þá ekki húsaleigul. á neinn hátt. Það er ekki leigt út frá íbúð, heldur af húseiganda sjálfum.

Þá ná l. til þess

. Það er leigt frá íbúð, en ekki af þeim, sem hefir íbúðina á leigu. Ég held þess vegna, að það væri réttara að orða b-liðinn um. Það er annars svo mikið umstang við þessi einhleypingsherbergi, að þurfa stöðugt að vera í nefndinni með þau og láta stimpla nýja og nýja samninga fyrir þennan og þennan mánuð. Það er sömuleiðis viðurkennt, að mikið af einstaklingsherbergjum stendur autt mikinn tíma af árinu. Þess vegna hefi ég lagt til, að b-liður orðist þannig, að það næði ekki til leigu á einstökum herbergjum, sem leigutaki eða húseigandi leigir út frá sinni eigin íbúð. Eins og vitað er, eru það margir, sem þrengja að sér og fjölskyldu sinni tíma og tíma og leigja út af íbúð sinni, og vil ég því leggja til, að þessi brtt. mín verði samþ., og afhendi ég hana nú forseta.

Forseti (EÁrna): Hv. 1. þm. N.-M. hefir afhent mér skrifl. brtt., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 170]. Brtt. er of seint fram borin og skrifleg, og þarf því tvöföld afbrigði til þess að hún verði tekin til meðferðar á þessum fundi.

*Magnús Jónsson: Aðeins örstutt aths. Ég vildi bara þakka hæstv. ráðh. fyrir, að hann svaraði mér um það, hvaða möguleikar væru fyrir nýbyggingum í bænum, það gæti ekki komið til nema tvennskonar leiga, og sú leiga getur ekki staðizt. Unga fólkið, sem þarf að byggja í framtíðinni, fær bara það svar, að það geti verið ánægt, því það hafi ekki verið farið svona með aðra, það fær ekki þá huggun, að sætt sé sameiginlegt skipbrot. Ég veit, að tíminn leiðir þetta í ljós, og að nýbyggingar geta ekki stöðvazt, svo að þessu verður að breyta, þótt það verði ekki núna. Um brtt. hv. 1. þm. N.-M. get ég sagt, að ég get fallizt á hana. Einstök herbergi mættu vera undanþegin lögunum, og var það það, sem ég átti við, þegar ég talaði um að leigja út frá íbúðum. Það er laukrétt, sem hann sagði, að fjöldi af einstökum herbergjum standa auð töluverðan part af árinu, m. a. vegna þess, að mörg hundruð, já, mörg þúsund manns koma til Reykjavíkur og leigja herbergi að vetrinum, sem svo er ekki hægt að leigja út að vorinu, og standa þau þá auð hálft árið. Það er þess vegna óeðlilegt, að hið sama gildi um þau og heilar íbúðir.

*Ingvar Pálmason: Út af skrifl. brtt. hv. 1. þm. Reykv. vil ég segja það, að ég skil, hvað fyrir honum vakir. Það er það, að ekki verði hækkað stimpilgjald af þeim leigusamningum, sem eftir stimpilgjaldslögunum mundu nú greiðast með gjaldi innan við 3 kr. Ég skil þetta, en held, að hans brtt. geti tæplega fallið inn í brtt. á þskj. 134, því að þar stendur: „Meðan lög þessi eru í gildi, skal stimpilgjald af húsaleigusamningum ekki reiknað skv. 39. gr. laga nr. 75 1921, heldur vera fast gjald, 2 kr. fyrir hvern samning. 1 Reykjavík annast húsaleigunefnd stimplun slíkra samninga.“ Ég held, að ef hans hugmynd ætti að nást, þurfi að orða till. um. Ég játa það, að þegar við höfðum þetta til meðferðar í n., sáum við þetta og fórum því svona neðarlega. Við vildum, að meðan þessi regla væri, yrði hún einföld, og held ég, að það borgi sig tæplega að gera þær breyt., sem yrðu til þess, að hún yrði margbrotnari. Þetta er lítið gjald, ekki nema 2 kr. Það má segja, að þegar það er greitt oft á ári, geti það munað fyrir leigutaka, og það, sem vakti fyrir okkur, var að koma í veg fyrir ósamræmi. Brtt. hv. 11. landsk. fellur inn í okkar till., og geri ég ekki að neinu atriði, hvort stimpilgjaldið er 2 kr. eða 3 kr., en held, að brtt. hv. 1. þm. Reykv. sé varhugaverð, þótt ég viti, hvað fyrir honum vakir.

*Magnús Jónsson: Ég vildi aðeins segja örfá orð viðvíkjandi ræðu hv. 2. þm. S.-M. Ég tók eftir því, þegar ég skrifaði mína brtt., að hún féll illa inn í, og vil ég segja það, að eftir hans ræðu hefir þetta dregizt enn greinilegar fram í huga mínum, og sé ég glöggt það ósamræmi, sem er í því, sérstaklega þar sem vafi er á, hvort farið er eftir lögunum frá 1921, eða það mætti skiljast svo sem það væri á valdi einhvers aðila. Ég vil samt ekki, að þessi hugmynd fari forgörðum. Ég vil benda á eitt atriði í því, ef einstök herbergi eiga að falla hér inn í, og það er, þegar leigusamningar eru gerðir, kannske 4 sinnum á ári fyrir herbergi, sem kosta 20 kr. á mán. eða jafnvel ekki nema 15 kr., hvílíkur kostnaður það er hlutfallslega. Ef umr. yrði lokið núna, vildi ég óska að málið yrði tekið út af dagskrá, því í að þetta er ekki nema orðalagsatriði, því að menn sjá, að ef fyrir 20 kr. herbergi á að greiða stimpilgjald 4 sinnum á ári, er það allmikið og nær engri átt. Þótt brtt. mínar og hv. 1. þm. N-M. yrðu samþ., yrðu samt nokkur herbergi, sem falla undir þetta, og mundi það lítið tefja málið, þótt atkvgr. yrði frestað, svo hægt væri að ganga vel frá þessu atriði.

*Ingvar Pálmason: Ég vil náttúrlega ógjarnan, að málið tefjist öllu lengur, og vil ekki stuðla að því, en gat ekki varizt því að benda á þetta. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að það er óviðkunnanlegt, að húsaleigusamningar, sem breytt er um 4 sinnum á ári, séu borgaðir 4 sinnum með 2 kr. gjaldi, jafnvel af 15 kr. herbergjum. Þetta er ekki af því, að hér sé ekki um lítið atriði að ræða, heldur verður ákvæðið að vera alveg skýrt, og það er í þessari gr. tekið skýrt fram, að ákvæði laga frá 1921 komi ekki til framkvæmda. Þess vegna verður ákvæðið að vera alveg skýrt.

Það gæti orðið 8 kr. stimpilgjald af 15 kr. herbergi, en 2 kr. af 500 kr. íbúð.

Þetta er rétt, ef maður á að hlynna að því, að þessar íbúðir verði leigðar sem oftast út. En ef brtt. hv. 1. þm. N.-M. verður samþ., dregur það mikið úr, og ég vildi láta skeika að sköpuðu með það, ef eitthvert ósamræmi kemur inn í, og verðum við þá að treysta því, að það verði lagað í Nd. En það sjá allir, að ef brtt. hv. 1. þm. N.-M. verður samþ., þá er engin ástæða til að koma með brtt. við þessa till. okkar, enda ákaflega erfitt að synda fyrir öll sker.

*Magnús Gíslason: Út af umr. um 2. brtt. á þskj. 134, og sérstaklega eftir framkomna brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. við mína brtt., skilst mér, að þennan ágreining mætti jafna með því að orða till. á annan veg. Það, sem mér finnst vaka fyrir honum, er, að hann vill ógjarnan, að tekið sé jafnhátt gjald af öllum samningum, og er það rétt, en það, sem vakir fyrir flm. till. á þskj. 134, er, að hámarkið skuli vera þetta. Þess vegna væri hægt, ef ég mætti koma fram með nýja brtt., að synda fyrir þetta. Tillaga mín er á þessa leið: [Sjá þskj. 172]. Mun ég þá hér með taka mína fyrri till. aftur.

Forseti (EÁrna): Mér hafa borizt 2 skrifl. brtt., önnur frá hv. 2. landsk. þm., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 171]. Hin till. er frá hv. 11. landsk. þm. og hljóðar svo: [Sjá þskj. 172]. Til þess að þessar brtt. verði teknar til meðferðar þarf að veita tvöföld afbrigði frá þingsköpum.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég vildi, áður en þetta mál er afgr. frá þinginu, stuttlega láta í ljós mitt álit á málinu í heild sinni. Ég hefi ekki orðið var við það í þeim umr., sem hafa farið fram, að það hafi nokkurstaðar bólað á þeirri hugsun, að nokkra skilgreiningu ætti að hafa á því, nú þegar ekki má breyta neinni húsaleigu, hvort sú húsaleiga, sem hefir gilt á þeim og þeim stað, hefir verið há og ósanngjörn eða lág og sanngjörn; nú skal setja allt í sömu skorður. Þar, sem húsaleigan hefir verið ósanngjörn, skal hún vera það áfram. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem mér finnst, að þeir, sem hafa verið forgöngumenn þessa máls, ættu að taka tillit til. Mér finnst hér vera verið að reyna að fyrirbyggja eitthvað, sem menn búast við, að komi, en ekki er komið. Ég hefi ekki vitað neitt til þess, að húseigendur séu farnir að hækka húsaleiguna  Ég er þess vegna ekki í neinum vafa um mína afstöðu. Ég greiði atkv. móti þessu húsaleigufrv., vegna þess að það er mín sannfæring, að það er leiðin til þess að auka vandræði og gera þeim ógagn, sem það á að koma að gagni.