Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv. var borið fram á síðasta aðalþingi og afgr. og sent Nd., en kom síðan ekki úr sjútvn. Nd. Frv. þetta er nú aftur borið fram, óbreytt að mestu. Saga þessa máls er á þá leið, að árið 1943 varð breyt. á l. um stríðsslysatryggingu skipshafna. Þessum l. hafði verið breytt áður og þá í þá átt, hvernig skipta bæri ágóða af stríðsslysatryggingunni. Sjóðurinn var þannig stofnaður, að útgerðarmenn einir greiddu stofnféð á sínum tíma. Ríkissjóður hafði 60% þátttöku, en greiddi aldrei neitt fé inn í sjóðinn, en tók á sig ábyrgð að sínu leyti. Brunabótafélag Íslands og Tryggingastofnun ríkisins höfðu 10% hvor og eins Sjóvátryggingafélag Íslands h.f., en greiddu ekkert innlag, en tóku ábyrgð á sinni áhættu. Var árið 1945 búið að greiða 180 þús. kr. til hvers þessara aðila fyrir þá tryggingu, sem þeir höfðu gefið á sínum tíma. Nú var lagt fram stjfrv. árið 1943, hvernig skipta skyldi ágóðanum, og áttu þá að koma mjög stórir hlutar fyrir þessa aðila, eða allt að 6 millj. króna. Sjútvn. breytti frv. frá því, sem var, og með l. nr. 106 frá 1943 var ákveðið, að þegar hlutverki félagsins sé lokið, og því er nú lokið að mestu, þá verði fénu ekki skipt, heldur renni í sjóð, sem annist endurtryggingar. Það kom skýrt fram, að þótt ekki næðist samkomulag, var fullt fylgi um að lækka iðgjöldin 1945, þannig að félögin fengju stærri áhættu. Einmitt vegna þess ákvæðis, hvernig fara skyldi með féð, vildu aðilar, að iðgjöldunum yrði haldið áfram, þar eð þetta átti að renna til þessarar starfsemi í framtíðinni. Fullt samkomulag náðist við aðila um að breyta skipulagi félagsins. Þeir, sem ekki vildu vera með, gátu fengið sitt fé greitt og þessu komið þannig á fastan grundvöll. 1. gr. þessa frv. fjallar um að breyta nafni félagsins í samræmi við breytt starfssvið. 2. gr. er um hlutverk félagsins í framtíðinni, og er hún byggð á samkomulagi og l. frá 1943. 3. gr. er um áhættufé félagsins, þar sem ríkissjóður leggur fram 1850000 kr., sem er greiðsla fyrir þeirra tryggingu. Hér er ekki um nýtt framlag að ræða, en fullt samkomulag hefur orðið um þetta, og hefur ríkissjóður þegar fengið verðbréf fyrir þetta fé. Tryggingastofnun ríkisins, Brunabótafélag Íslands og Sjóvátryggingafélag Íslands hafa hver um sig greitt 136000 kr. og útgerðarmenn 2706000 kr., sem annars hefðu átt að greiða áhættufjárábyrgðir í sömu hlutföllum eftir eign. 4. gr. er um varasjóð, arðjöfnunarsjóð, almennan endurtryggingarsjóð og bónussjóð, og er hann séreign. Bætt er þarna við arðjöfnunarsjóði, því að gert er ráð fyrir í l., að greiða megi arð, og er það betra en yfirfæra frá ári til árs. 5. gr. er bráðabirgðaákvæði frá 1943, þar sem þáverandi ástandi er lokið. 6. gr. er þýðingarlaus, og í stað hennar kemur niðurlag 4. gr., og fer það betur. 7. gr. er samhljóða l. frá 1943, en í samræmi við núverandi ástand. Um 9. gr. er það að segja, að þar er nokkru breytt, vegna þess að ástand hefur breyzt hjá fyrirtækinu. Lagt er til, að arðjöfnunarsjóður og bónussjóður verði ekki auknir. Meðan ófriðurinn stóð yfir og ástand mjög í óvissu, var eðlilegt, að þeir, sem greiddu hin háu iðgjöld, fengju bónus, en þar sem áhætta félagsins er ekki eins mikil og áður, er úthlutun bónus ekki réttmæt. Þess vegna er lagt til, að bónussjóður hverfi til réttra aðilja. 10. gr. er samhljóða l. nr. 106 frá 1943, en l1. gr. fjallar um ávöxtun á fé félagsins, og vegna þess að upphæð þessa fjár er orðin svo há, þykir mega rýmka heimild, hvernig það skuli ávaxtað. 12. og 13. gr. eru í samræmi við 1. frá 1943, en 14. gr. er breytt frá frv. síðasta árs, vegna þess að felld hefur verið í burtu tilvísun í 14. gr. í lagafrv. við samþykkt alþýðutryggingalaganna. II. kafli þessa frv. er um stríðstryggingar, meðan þeim er haldið við, en gert er ráð fyrir, að þær hverfi í árslok 1947. Aðrar greinar II. kafla eru í samræmi við l. frá 1943. Í 22. gr. er nokkru breytt. Samkv. l. frá 1943 er skylt að kaupa lífrentu fyrir hálfar stríðsbætur, en hinn hlutinn greiðist út bæði börnum og fullorðnum. Sjóvátryggingafélagi Íslands hefur verið þetta heimilt fyrir mjög lágt verð, og fá aðilar lága vexti, en Sjóvátryggingafélagið heldur ágóðanum. Má nefna mörg dæmi um þetta, t. d. hjón með 12000 kr., en fá svo um 700–775 kr. á ári, meðan þau lifa, eða allt að 6%, en félagið heldur upphæðinni óskertri. Þetta er enn þá lakara um ungar ekkjur, en þær geta farið niður í 2%. Fyrir þetta atriði var óverjandi að stöðva málið, þar sem gengið var svo á rétt manna. Rætt var við Sjóvátryggingafélagið og frá þeim gefin loforð, að þeir vildu taka upp samninga um þessa lífrentu, þannig að menn gætu fengið upphæðir sínar til baka. Breyt. miða að því, að slíkt megi og lífrentu sé ekki skylt að kaupa, heldur skal féð borgað út til fólks, ef það vill. Þó var sett inn, að fyrir þær tryggingarbætur, sem samkv. þessari gr. falla til barna innan 16 ára aldurs, er félagsstjórninni heimilt að kaupa barnalífeyri þeim til handa hjá viðurkenndum tryggingarfélögum, enda komi til samþykki forráðamanna barnanna. Þetta er talið hagkvæmt fyrirkomulag. En þó er þetta aðeins heimilt, að samþykki forráðamanna barnanna komi til. Í þessu er fólgin meginbreyting á þessari grein. Ég sé svo ekki ástæðu til að skýra þetta nánar, þar sem grg. fylgir. Einn af sjútvnm., Jóhann Þ. Jósefsson, var ekki viðstaddur á fundinum og gat þess vegna ekki kynnt sér málið. Einnig var hv. þm. N-Þ. fjarstaddur. N. mun taka málið til athugunar milli umr. og æskilegt, að hv. forseti taki það ekki á dagskrá, fyrr en allir nm. hafa athugað það. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meir um þetta að sinni, en óska, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það var rétt, sem hv. frsm. tók fram, að ég var ekki viðstaddur á fundinum, er ákveðið var að flytja þetta mál. Hins vegar sendi ég þau skilaboð til fundarins, að ég óskaði ekki að vera flm. að svo komnu, og sé ég, að tillit hefur verið tekið til þess. Hv. frsm. tók líka réttilega fram, að þetta mál hefur verið hér til athugunar áður, en ekki náð lögfestingu. Ég verð að segja, að þetta mál er nokkuð stórt, og er ekki eðlilegt, að þeir, sem ekki eru kunnugir starfsemi þessarar stofnunar, geti fljótt áttað sig á réttmæti þeirra breyt., sem hér um ræðir. Þegar stríðsslysatryggingum var komið á, áleit ég, að um slíkt fyrirbrigði væri að ræða, meðan ófriður stæði, sem nokkurs konar bráðabirgðaráðstöfun. En nú, þegar ófriði er lokið, mætti ætla, að rétt væri að athuga, hversu fram er haldið málinu, eins og hér er gert. Það er lagt til að mynda innlenda endurtryggingu, þó að á allra vitorði sé, að til er þesskonar stofnun í landinu, og yrði þá um tvær endurtryggingastofnanir að ræða, ef þetta frv. verður lögfest. Hv. frsm. lýsti, hvað safnazt hefði af ágóða í hlut hvers og eins, án þess að aðilar hefðu nokkuð unnið til þeirrar öflunar annað en að lofa ábyrgð. Það verður ekki fram hjá því gengið, að eins og málið er flutt, á að vaxa hér upp einkafyrirtæki, sem heitir Íslenzk endurtrygging og fær þann fararbeina að taka við öllu því fé, sem ríkissjóður hefur lagt til þessa, og auk þess er lagt til, að fyrirtækið verði skattfrjálst. Ég dæmi ekki að svo stöddu, hvað rétt er eða rangt í þessu máli, en mér fyndist eðlilegt, að þessir umræddu aðilar og ríkisstj. ræddu málið og kæmu sér saman um lausn á því, og síðan teldi ég rétt, að málið væri flutt af ríkisstj. Þar sem þetta mál er nú borið fram af sjútvn., en er í rauninni stórt fjárhagsmál, þar sem fyrirtækið skal vera skattfrjálst, teldi ég rétt, að fjhn. fjallaði um málið, ekki vegna þess, að ég á sæti í þessari n., heldur vegna þess, að mér finnst málið liggja þannig fyrir.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég er undrandi yfir þeirri andúð, sem fram kom í ræðu hv. þm. Vestm. Ég hélt, að hann væri kunnugri sjávarútvegsmálum en hér hefur fram komið. Þessi hv. þm. veit vel, að það er vafi, hvort ríkissjóður hefur haft af nokkurri ábyrgð meiri tekjur en þeirri, er hér hefur verið um rætt. Þykir mér því einkennilegt, að þessi hv. þm. skuli lýsa sig andvígan því, að þetta fé renni til styrktar sjávarútveginum, því að auðvitað verða iðgjöldin lægri eftir því, sem félagið er betur statt fjárhagslega. Ég vil svo í þessu sambandi lesa álit sérfræðings á þessu máli, það er Englendingurinn P. W. Harding, sem er mjög fær á þessu sviði. Honum farast meðal annars orð á þessa leið í bréfi til mín, dags. 18. sept. 1946, með leyfi hæstv. forseta: „Ég leyfi mér að setja fram eftirfarandi athuganir, en fyrst og fremst ætti nafn félagsins að breytast í Endurtrygging Íslands. Eins og sakir standa, er aðeins hægt að halda eftir á Íslandi mjög litlum hluta af þeim vátryggingum, sem framkvæmdar eru fyrir land yðar, þar er vátryggingarfélögin eru aðeins fær um að halda sjálf litlum skerfi af hverri einstakri áhættu. Af þeirri ástæðu fer mjög stór hluti vátrygginganna, og þess vegna einnig mjög stór hluti iðgjaldanna til annarra landa sem endurtrygging. Félagið Íslenzk endurtrygging er vegna auðæfa sinna fært um að halda eftir tiltölulega stórum hluta af hverri einstakri áhættu, sem veldur því, að hægt er að halda eftir á Íslandi stórum hluta iðgjaldanna og styrkja gjaldeyrisástandið, en á sama tíma er byggður upp varasjóður, sem að lokum mundi gera félagið að verulegum aðila í vátryggingarviðskiptum þjóða á milli. Til eru nú mörg stór endurtryggingarfélög í Evrópu, sem aðeins reka endurtryggingaviðskipti, t. d. má nefna Endurtryggingarfélag Svisslands, sem er eitt hið auðugasta og þekktasta endurtryggingafélag í Evrópu. Eftir því sem félagið Íslenzk endurtrygging yrði sterkara og þekktara í millilandaviðskiptum, mundi það verða færara um að útvega sér samninga um endurtryggingar frá mörgum löndum Evrópu. Það mundi aftur á móti þýða útvegun erlends gjaldeyris og hjálpa til að bæta aðstöðu Íslands í Evrópu. Sem endurtryggingafélag ætti það að vera fært um að viða að sér alls konar endurtryggingum, svo sem sjó-, bruna-, flug-, bifreiða- og slysatryggingum, og raunar endurtryggingum af hvaða tagi sem er. Ég mundi því vilja leggja til, að leitað yrði samþykktar Alþ. sem fyrst til þess að breyta núverandi nafni félagsins í Endurtrygging Íslands, og jafnframt yrði svo fyrir mælt með lögum, að öll íslenzk vátryggingarfélög eða vátryggingastofnanir skyldu bjóða þessu félagi ákveðinn hluta allra trygginga þeirra til endurtryggingar. Ég vil aðeins taka það á ný fram, að þar sem Ísland er nú að verða þýðingarmikill aðili í viðskiptum Evrópu almennt, mundi hagnýting hins fjársterka, unga félags á framangreindum grundvelli verða Íslandi til hins mesta gagns almennt vegna möguleika félagsins til að auka starfsemi sína í millilandaviðskiptum.“ Þetta segir hinn enski sérfræðingur í þessum málum. Þá vildi ég leyfa mér að taka fram, til þess að leiðrétta hinn hrapallega misskilning hv. þm. Vestm., að þetta félag er að mestu ríkisstofnun, þar sem ríkissjóður sjálfur á í því 60% og ríkisstofnanir auk þess 20%. Ríkið á því um 80% í fyrirtækinu og hlýtur þar af leiðandi að ráða mestu um stjórn þess. Skattfrelsið, sem fram á er farið í frv., er aðeins til að halda niðri iðgjöldum, og því ekki annað en ofurlítil hlunnindi til handa sjávarútveginum, og ég skil ekki, að þessi hv. þm. sé því fjandsamlegur. Ég hef í sjálfu sér ekki á móti því, að fjhn. fjallaði um þetta mál, en af því að ég hygg, eftir því sem þessi hv. þm. hefur látið út úr sér um málið, að hann með sínum áhrifum í þeirri n. gæti svæft málið eða eyðilagt það á einhvern hátt, er ég á móti því, að því verði vísað þangað, og legg til, að sjútvn. fjalli um það áfram.



Það er misskilningur hjá frsm., að ég sé fyrirfram á móti þessu máli. Og þó að ég sé ekki eins sannfærður um, að sérhvert atriði málsins sé það bezta, eins og frsm., þá er ekki þar með sagt, að ég leggist á móti málinu. Annars á ég kost á að láta í ljós skoðanir mínar á málinu í hvorri n., sem er, og geri því ekki að kappsmáli í hvorri n. málið lendir. Ég læt allt það, sem þm. sagði í minn garð varðandi málið, niður falla að þessu sinni, tel það ekki tímabært og óviðeigandi að deila á slíkum grundvelli.



Vegna þess að ég tel heppilegast, að málið verði athugað gaumgæfilega í sjútvn., segi ég nei.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Með tilvísun til greinargerðar hv. 3. landsk. þm. segi ég nei.