Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og viðskn. (Geir H. Haarde): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um það frv. sem hér er á dagskrá. Nefndinni er sönn ánægja að lýsa samhljóða stuðningi við málið og leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti allshn. á frv. til laga um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Nál. er á þskj. 713. Nefndin leggur einróma til að frv. verði samþykkt með tveimur breytingum sem hún flytur á þskj. 714. Ég vil aðeins rifja upp að þetta frv. er flutt vegna þess að það hefur þótt skorta samræmda löggjöf um þetta efni, en reikningslegt eftirlit hefur þó verið viðhaft af opinberri hálfu, þ.e. Ríkisendurskoðunar. Þessu frv. er ætlað að taka á þeim vanda sem fylgir því að ekki er samræmd löggjöf fyrir hendi þegar við stofnun sjóðs eða á síðari stigum ef þarf. Brtt. sem nefndin flytur eru tvær eins og ég sagði. Í fyrsta lagi við 2. gr. þar sem lagt er til að í stað "50 000 kr." komi: 300 000 kr., þ.e. "að stofnfé sjóðs eða stofnunar skal vera 300 000 kr. hið minnsta miðað við lánskjaravísitölu þá sem í gildi er við gildistöku laganna og breytist síðan árlega í samræmi við vísitölu í janúarmánuði". Það er því lögð til þarna breyting á lágmarksupphæðinni. Síðari brtt. er við 4. gr., lok 1. málsgr., þar sem aðeins er breytt orðalagi en ekki efnisatriðum máls. Málsliðurinn mundi þá orðast svo: "Skal lögreglustjóri hafa fjárvörsluna á hendi þar til dómsmrh. hefur skipað málum á annan veg." Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti, en ítreka að nefndin leggur einróma til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum.



Herra forseti. Það frv. sem hér um ræðir er á þá lund að iðnrh. sé heimilt að veita undanþágu frá sérstökum skilyrðum um meirihlutaeign Íslendinga í iðnfyrirtækjum. Það skilyrði er svo orðað: "lðnrh. er jafnframt heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum 3. tölul., enda standi sérstaklega á." Þetta frv. hefur verið afgreitt frá Ed. eins og það var fram lagt af hálfu ráðherra. Iðnn. Nd. hefur athugað frv. Hún fékk á sinn fund Halldór Kristjánsson frá iðnrn. til upplýsingagjafar. Nefndin klofnaði í afstöðu til frv. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt. Páll Pétursson og Guðrún J. Halldórsdóttir skila sérálitum. Undir nál. meiri hl. skrifa, auk þess sem hér stendur, Geir H. Haarde, Sverrir Hermannsson og Albert Guðmundsson.



Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. varð nefndin ekki einhuga um afgreiðslu þessa máls og því skila ég séráliti. Með samþykkt þessa frv. er Alþingi að afsala sér valdi, sem það hefur nú, í hendur iðnrh. Ég tel að það sé óskynsamlegt. Það sé réttara að það sé ákvörðun Alþingis hverju sinni hvort útlendingum er heimilað að eiga meiri hluta í fyrirtækjum á Íslandi fremur en að láta það verða geðþóttaákvörðun iðnrh. Við umfjöllun í nefndinni kom og fram að ástæðan fyrir flutningi frv. er sú að erlend efnaiðnaðarfyrirtæki hafa áhuga á að setja hér upp efnaiðnað með þátttöku íslensks fyrirtækis. Ekki fékkst upplýst nákvæmlega um hvers konar efnaiðnað væri að ræða. Undirritaður telur að eðlileg aðferð væri að leggja fram frv. um það samstarfsverkefni sem kann að vera góðra gjalda vert þó ég viti það ekki á þessari stundu. En ég treysti mér ekki til að standa að því valdaafsali Alþingis sem hér er um að ræða og því legg ég til að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. "Í litlu þjóðfélagi eru fyrirtæki smá og bera svipmót þess samfélags sem þau eru sprottin upp úr. Heill og gengi þeirra er samofið þjóðarhag þó að ágóði þeirra sé höfuðmarkmið. Um erlend fyrirtæki gegnir öðru máli. Mörg þeirra tengjast líka fjölþjóðahringum og um þá gilda enn harðari reglur og lögmál. Þeir teygja arma til ótal landa og hafa eigin ágóða að einasta leiðarljósi. Heill einnar smáþjóðar skiptir þau harla litlu. Íslendingar hafa margra alda reynslu af erlendum fyrirtækjum sem náð hafa fótfestu í lengri eða skemmri tíma hér á landi og hana yfirleitt mjög slæma. Við höfum dregið lærdóm af þessari reynslu bæði fyrr og síðar. Árið 1857 lagði Danakonungur fyrir Alþingi beiðni Frakka um leyfi til að koma á fót fiskiðnaðarfyrirtæki í Dýrafirði. Um það mál hafði Jón Sigurðsson forseti þau orð að sér hefði fundist rétt að tilmælunum hefði strax verið svarað með kurteislegri neitun, og þingheimur hafnaði algerlega beiðni Frakka og undirstrikaði viðhorf sitt um það að herða þyrfti á lögum og eftirliti gagnvart erlendri ásókn í aðstöðu og auðlindir hér á landi. Frv. sem iðnrh. lagði fram var samþykkt sem lög árið 1978 og gengu þau í sömu átt og voru sett að yfirsýn flestra helstu forustumanna í íslensku atvinnulífi. Ekki verður séð að nú gildi önnur lögmál. Frv. það, sem hér um ræðir, gefur iðnrh. skýlausan og nær ótakmarkaðan rétt til að veita erlendum fyrirtækjum heimild til að eiga meiri hluta í íslenskum fyrirtækjum og raunar opnar það leið til þess að erlend fyrirtæki reki hér starfsemi án þess að Íslendingar eigi þar nokkra aðild að. Þetta telur undirrituð stórvarhugavert og leggur til að frumvarpið verði fellt. Geir Gunnarsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur þessu áliti." Undir þetta skrifar Guðrún J. Halldórsdóttir.



Herra forseti. Alþb. á ekki fulltrúa í hv. iðnn. Nd. og ég vil því aðeins gera grein fyrir skoðunum okkar alþýðubandalagsmanna á því frv. sem hér er verið að ræða. Þetta frv. er eins og kunnugt er flutt til þess að veita iðnrh. heimild til að veita undanþágu frá skilyrðum 4. gr. iðnaðarlaga um að meira en helmingur hlutafjár í iðnfyrirtækjum hér á landi skuli vera eign manna búsettra á Íslandi. Ég er mjög sammála því sem komið hefur fram í nál. minni hl. í hv. nefnd og í Ed. hefur hv. þm. Svavar Gestsson gert ítarlega grein fyrir afstöðu Alþb. varðandi þetta frv. Hér er nefnilega ekki um neitt smámál að ræða. Rök iðnrh., sem hann flutti sem aðalrök fyrir flutningi frv., voru þau að hér væri verið að hverfa aftur til fyrri laga, en það má benda hv. þm. á að þegar iðnaðarlögunum var breytt árið 1978 var fellt niður ákvæði um að ráðherra væri heimilt að opna fyrir meirihlutaeign útlendinga í fyrirtækjum. Þá var, eins og alkunna er, hæstv. fyrrv. ráðherra Gunnar Thoroddsen framsögumaður málsins. Það má einnig benda á að þá voru menn þeirrar skoðunar að heldur bæri að þrengja þessi ákvæði en hitt og gekk þar vasklega fram Halldór Ásgrímsson, hæstv. núv. ráðherra, og benti á að það væri tryggara að til þess væri gerð krafa að viðkomandi menn hefðu verið búsettir hér um ákveðinn tíma sem eignuðust meirihlutaaðild að íslenskum fyrirtækjum. Hér er þess vegna verið að opna fyrir heimildir sem okkur stendur ógn af og ekki síst má benda á að í þeirri miklu umræðu sem nú á sér stað um stöðu Íslendinga og íslensks efnahagslífs gagnvart EFTA og Efnahagsbandalaginu held ég að ekki sé tímabært að gera þessa breytingu nú fyrr en þau mál hafa skýrst. Ég bendi á að nú liggur fyrir þinginu nýframkomin till. til þál. um stefnu Íslendinga gagnvart Evrópubandalaginu og er flm. hv. þm. Kjartan Jóhannsson. Ég held að menn ættu að kynna sér það mál nokkuð áður en rokið er í að samþykkja þá breytingu sem hér liggur fyrir. Við alþýðubandalagsmenn munum ekki greiða þessu frv. atkvæði okkar, og vörum sterklega við því að það verði samþykkt, teljum það ekki tímabært og litla ástæðu liggja til að samþykkja það hér og nú. Það er alveg ljóst að hér er verið að greiða fyrir einu ákveðnu máli. Þannig á aldrei að setja lög heldur á að gera það eftir vandlega yfirvegun og eftir vandlega skoðun málsins. Vitanlega væri nær að taka þessi mál öll fyrir á miklu víðari og breiðari grundvelli og vissulega hefði verið eðlilegra að allir flokkar hefðu átt aðild að endurskoðun laga um þennan þýðingarmikla þátt efnahagsmála í stað þess að koma með svo sakleysislegt en þó svo alvarlegt mál eitt og sér. Ég vil þess vegna lýsa því yfir að við munum greiða atkvæði gegn frv.



Herra forseti. Já, hér er ekki stórt frv. í sniðum. Það er aðeins, með leyfi forseta, að við 2. málsgr. 4. gr. laganna bætist nýr málsliður svohljóðandi: "Iðnrh. er jafnframt heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum 3. tölul., enda standi sérstaklega á." Þetta er náttúrlega framhald af öðru sem hefur verið að gerast í þessu þjóðfélagi þar sem frjálshyggjan veður uppi.

Jæja.

Veður hún ekki uppi?

Ég sagði "þar sem". Þetta er bara í framhaldi af því sem við höfum horft á. Ég skil ekki þá menn sem standa að svona máli, ekki síst eins og mál standa nú. Iðnrh., hver sem hann er, gæti gefið heimildir án samráðs a.m.k. við þing og jafnvel við ríkisstjórn ef maður tæki þetta eins og orðanna hljóðan er í þessu frv. Við vitum að það eru uppi raddir í þessu þjóðfélagi um að það þurfi að athuga að við verðum aðilar að Efnahagsbandalaginu. Það eru ýmsir sem eru þeirrar skoðunar að það sé ekkert athugavert við það þó erlent fjármagn flæði hér inn og nái tangarhaldi í íslenskum atvinnurekstri. Ég held að það sé alveg lágmark þegar um svona mál er að ræða að þau fari fyrir Alþingi hverju sinni en ekki að einn maður, hvað góður sem hann er, geti afgreitt málið án þess að um það sé fjallað. Jafnvel þó menn væru þeirrar skoðunar að það eigi að losa eitthvað um vantar þarna öryggisventil. Ekki síst þar sem umræðan er komin á það stig sem er í þessu þjóðfélagi. Ég er raunar hissa á að t.d. hæstv. iðnrh. skuli blátt áfram vilja hafa þetta vald og fá á sig þrýsting frá ýmsum sem gæti verið óþægilegur fyrir hann eða hvern sem er í þessu sæti. Ég held að hv. þm. þurfi vel að huga að þessu máli áður en þeir samþykkja það. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur áðan, að það þarf að hugsa þetta mál í samhengi við svo margt annað sem við stöndum nú frammi fyrir. Ég vil t.d. ekki trúa því að hv. þm. Framsfl. séu það heillum horfnir að þeir, nokkur þeirra, standi að svona máli. Þá er a.m.k. illa fyrir þeim komið. Og það er umhugsunarvert að þetta skuli vera flutt sem stjfrv. Það hefur orðið alger stefnubreyting hjá t.d. Framsfl. ef þetta frv. hefur farið í gegnum þingflokkinn. En kannski er hætt alveg að bera svona mál undir þingflokkana, flokksræðið sé orðið svo yfirþyrmandi. Það væri eftir öðru. Nei, ég held að þetta mál, þó það líti kannski sakleysislega út fyrir mörgum, sé í sjálfu sér með stærri málum sem við fjöllum um hér á hinu háa Alþingi. Og ég vil enn og aftur vara þm. við að axla þá ábyrgð að samþykkja slíkt frv.



Herra forseti. Það fer ekkert á milli mála að hv. 1. þm. Norðurl. v. stendur ekki einn að því áliti innan Framsfl. að þetta sé ekki skynsamlegt frv. Hér eru í þinginu teknar ákvarðanir um smæstu mál. Það má ekki selja 100 fermetra lands í eigu ríkisins án þess að það fari fyrir þingið. En mönnum sýnist aftur á móti að í þessu tilfelli sé allt í lagi að afgreiða lagafrv. með þeim fyrirvara: "þegar sérstaklega stendur á". Og ég verð að segja eins og er að þeim mun meir sem ég hugsa um merkingu þessara góðu orða "þegar sérstaklega stendur á", þeim mun torskildara verður mér hvaða takmörkun það yfir höfuð felur í sér. Það er kannski rétt í stöðunni núna að horfa á það dálítið breitt: hver er staða íslensks iðnaðar og hver er staða efnahagsmála? Við stöndum frammi fyrir því að það er gífurlegur viðskiptahalli við útlönd sem segir okkur í reynd að við eyðum meiru en við öflum. Það segir okkur jafnframt að íslensk iðnaðarvara er að hopa fyrir innfluttri vöru á markaðnum. Þegar slíkt er að gerast hljóta mjög mörg iðnaðarfyrirtæki Íslands að vera í þröngri fjárhagsstöðu. Það hlýtur jafnframt að koma til álita hjá þessum sömu iðnaðarfyrirtækjum hvort það sé ekki betra að reyna að fá einhvern erlendan aðila til að leggja fé í þetta fyrirtæki, sem sá aðili undir mörgum kringumstæðum mundi eiga kost á að taka að láni í sínu heimalandi á eðlilegum vaxtakjörum, vegna þess að þar sé eðlilegt ástand í fjármálaheiminum í staðinn fyrir að íslenska iðnaðarfyrirtækið situr frammi fyrir því að þurfa að fara hér út á okurlánamarkaðinn. Hvað haldið þið að freistingin sé stór undir slíkum kringumstæðum að reyna þá leið að selja heldur og koma útlendum aðilum inn? Ef það er nokkurn tímann sem það er ekki skynsamlegt að setja heildarlöggjöf sem felur ekkert annað í sér en það að iðnrh. má gera það sem honum sýnist er það náttúrlega einmitt ekki á slíkum tímum sem það er skynsamlegt. Og mér er óskiljanlegt hvers vegna hæstv. iðnrh. leggur ekki fram lagafrv. um þau mál sem hann vill koma í gegn. Hér hafa menn lagt fram furðulegustu bandorma. Furðulegustu bandorma. Og það er þá illa sorfið að starfsliði iðnrn. ef ráðherra getur ekki komið fram slíkum frv. Forseti Sþ. var að lýsa því yfir að það væri heimilt að leggja fram frv. allt páskaleyfið. Og þó þing kæmi ekki saman fyrr en 11. apríl yrði litið svo á að frv. væru komin nægilega snemma fram. Þetta segir manni í reynd aðeins eitt, hvers vegna iðnrh. velur ekki þessa leið. Hann telur út af fyrir sig að hann sé með eitthvað af málum sem þingið mundi samþykkja. En hann er jafnsannfærður um að hann er með hugmyndir í pokahorninu sem hann kemur ekki í gegnum Alþingi Íslendinga. Þess vegna mætir hann hér til að þrýsta á að hann fái þessa heimild í eitt skipti fyrir öll og svo megi þingið bara eiga sig í þessu máli. Ég vil vekja athygli manna á því að eitt af Norðurlöndunum, Danmörk, er í Efnahagsbandalagi Evrópu og það líður varla svo vikan að fyrirtæki í því landi séu ekki yfirtekin af erlendum aðilum. Það líður varla svo vikan. Og það eru engin smáfyrirtæki. Það eru lykilfyrirtæki á mörgum sviðum. Þeir eru búnir að tapa yfirráðum yfir stærstu skipasmíðastöð Danmerkur, þeir eru búnir að tapa yfirráðum yfir mjög stórum stórmörkuðum í "kóngsins Kaupmannahöfn" og fleiri og fleiri fyrirtæki eru að komast í eigu útlendinga. Og hverjir hafa risið upp núna loksins á elleftu stundu? Það eru alls konar stjórnendur launþegasjóða úti í Danmörku sem allt í einu átta sig á því að þeir atvinnurekendur sem þeir þurfa að semja við í framtíðinni verða ekki Danir. Mér er ekki ljóst hvers vegna menn, á því herrans ári 1988, virðast ætla að gefast upp við það verkefni að standa að iðnaðaruppbyggingu í landinu á þann veg að það séu íslenskir menn sem þar stjórni og ráði. Auðvitað er það rétt að undir einstaka kringumstæðum getur það verið svo að við þurfum að taka um það ákvörðun hvort fyrirtæki verði ekki starfrækt hér á landi eða hvort Íslendingar eigi minni hluta. Þau eru til slík tilfellin. Á slík rök bæri að sjálfsögðu að hlusta. Auðvitað mundum við frekar velja það undir þeim kringumstæðum að fyrirtæki risi hér á landi og starfsemin yrði hér heldur en að það væri 100% víst að ella yrði fyrirtækið ekki til á Íslandi heldur yrði það starfrækt erlendis. En hvers vegna þessa aðferð, að reyna að veiða á gruggugu? Hvers vegna hafa menn ekki kjark til þess að leggja þau mál fyrir Alþingi Íslendinga sem þeir telja að séu þess eðlis að það sé rétt að taka á þeim þannig að menn séu að taka ákvarðanir um málefni en ekki hitt hvort það eigi að stórauka völd einhvers ráðherra í landinu? Og fyrirvarinn er "ef sérstaklega stendur á." Það er þá aldeilis eitthvað til að fóta sig á undan brekkunni. Ég er ekki búinn að sjá að hæstv. núv. iðnrh. hefði mikla handfestu þegar þeir kæmu til hans þrýstihóparnir sem væru kannski í þeirri stöðu að þeir sæju fram á það að annaðhvort væri það innlendur okurmarkaður sem yfirtæki hjá þeim eða þá að þeir yrðu að láta útlendinga taka við, vegna þess einfaldlega að heildarstjórn efnahagsmálanna er ekki í lagi í landinu. Heildarstjórn efnahagsmálanna er ekki í lagi. Ég sé að hæstv. forsrh. skrifar mikið og það er ekki Arafat sem stendur honum fyrir hugskotssjónum þessa stundina, og það er kannski vel, nema það sé orðið þannig ástandið að hann hafi hugann mest við það. En sannleikurinn er sá, og það vita það allir, að heildarstjórn efnahagsmálanna er ekki í lagi. Þess vegna er það alveg kolvitlaust að ætla nú að fara að slaka á og opna allar gáttir í þessum efnum. Menn geta haldið því fram sér til skemmtunar, eins og stundum er gert af frjálshyggjuliðinu, að það sé ekkert um annað að gera en að hreinsa það lið út úr íslensku atvinnulífi sem hafi tekið hæpnar ákvarðanir og það eigi að láta það allt fara á hausinn alveg án tillits til þess hvort heildarefnahagsstjórnin er í lagi eða ekki. En ég er nú orðinn dálítið hræddur um það að svo gæti farið að það hryndi meira úr hjörðinni en almenn ánægja mundi ríkja með hjá Sjálfstfl. Það gæti farið svo að það hryndi nú úr hjörðinni meira. Þess vegna skora ég á hæstv. iðnrh. að gera þær kröfur í þessari ríkisstjórn að það sé eðlilegur rekstrargrundvöllur fyrir iðnað í landinu en leggja ekki á flótta á harða hlaupum út eftir erlendu hlutafé til að borga tap vegna óstjórnar efnahagsmála á Íslandi undir forustu Sjálfstfl.



Herra forseti. Menn nota furðusterk orð yfir það að lagaákvæði verði nú fært í lög þannig að það verði eins og það var fram til 1978 eða á árunum fyrir 1978. Mér skilst að heill og hamingja þjóðarinnar sé í veði, útlendingar muni vaða hér yfir allt og það verði helst að jafna til einhvers sem Danakonungur sagði 1857 til þess að menn finni áttir í þessu máli. Ég bara spyr: Var hér allt að fara á kaf í útlenskum atvinnurekstri á árunum fyrir 1978? Voru hér stofnuð fyrirtæki út um allar trissur með útlendri meirihlutaeign? Ég bara spyr: Hvar eru þessi fyrirtæki, hvar eru þessir ógnvænlegu atburðir sem menn eru að lýsa hér mjög fjálglega? Þetta gerðist ekki. Að því leytinu er hér ekki um neina endurvakningu á neinum gömlum draug að ræða, alls ekki. Menn hafa treyst sér til þess, Íslendingar, áður að iðnrh. færi með það vald sem hér um ræðir og ég hef ekki heyrt nokkurn mann vantreysta núv. iðnrh. í þessum efnum, enda hefur hann gert ítarlega grein fyrir þessu máli. Og ég sé ekki hvers vegna menn ættu að gera það, fyrir þá sem óttast svo mjög. En er það ekki svo að menn standa hér upp, einkum og sér í lagi þegar fer að nálgast kosningar og tala fjálglega um að við þurfum að hafa iðnþróun, við eigum að tileinka okkur hátækni, við eigum að verða í fararbroddi, en svo gerist bara ósköp lítið. Skýringin skyldi þó ekki vera sú að þó Íslendingar telji sig og séu sjálfsagt mjög gáfuð þjóð séu til aðrir aðilar líka í útlöndum sem hafa ýmislegt, vita ýmislegt sem nýtist þeim vel í iðnþróun, í tækniþróun, í hátækni og öðrum slíkum greinum. Það skyldi þó ekki vera að sumar þessar þjóðir í útlöndum, sem eru miklu stærri en við, hafi meira að segja uppgötvað að með samstarfi sín í milli komist þær lengra en ella. Það skyldi þó ekki vera. Ég held að ef við ætlum okkur að tileinka okkur það nýjasta og vera í fararbroddi, eins og menn tala um, verðum við líka að vera tilbúin að nálgast þá þekkingu sem þarf til þess. Það er það sem um er að ræða í þessu tilviki og það þýðir að menn taka upp samvinnu við erlenda aðila. Í nál. Páls Péturssonar er sagt að ekki hafi fengist upplýst nákvæmlega um hvers konar efnaiðnað væri að ræða. Það fékkst þó upplýst í bréfi frá ráðuneytinu að hér væri um lyfjaframleiðslu að ræða. Ég get þessa svo það fari ekkert á milli mála. Þetta er ekki málningarframleiðsla, þetta er ekki olíuhreinsunarstöð eða neitt af því taginu. Þetta er lyfjaframleiðsla. Guðrún Helgadóttir, hv. þm., sagði að hér væri verið að greiða fyrir ákveðnu máli og það er vissulega rétt. En í mínum huga er málið í sjálfu sér tilefni til þess að sú heimild sé veitt sem hér er gert ráð fyrir þannig að menn hafi möguleikann til þess að grípa þau tækifæri sem á að grípa og þarf að grípa þegar þannig stendur á, þegar þannig stendur á og skynsamlegt er. Og sannleikurinn er vitaskuld sá að ef hvert einstakt tilvik af þessu tagi ætti að leggjast fyrir þingið gætum við sjálfsagt tapað af einhverjum ágætum tækifærum sem hv. þm. Ólafur Þórðarson talaði þó um, að stundum þyrftu menn einmitt að gera þetta. Ég er ekki sannfærður um að stjórnendur fyrirtækja séu tilbúnir til þess að bíða í sex eða níu mánuði eftir lagaafgreiðslu. Stundum er það svo í viðskiptalífinu að menn verða að vera reiðubúnir til að taka ákvarðanir. Og stundum er það svo í pólitíkinni að menn verða að vera tilbúnir til þess að treysta ráðherrum fyrir ákveðnu valdi. Það er það sem verið er að gera núna. Mér finnst á því sem komið hefur fram hér hjá ýmsum þeim sem hafa talað gegn þessu lagafrv. að gæti hræðsluáróðurs. Það er verið að reyna að hræða þingheim. Já, Íslendinga skulum við segja. Það er eiginlega verið að segja að Íslendingar geti ekki staðið sig gagnvart útlendingum. Mér finnst það niðurlægjandi um okkar ágætu þjóð. Ég ætla Íslendingum ekkert að verða að ösku eða gjalti þó þeir taki upp samvinnu við útlendinga um iðnrekstur - iðnrekstur, ég spyr nú ekki að, sem byggist á tækniþróun sem hér um ræðir. Og ég held reyndar að í því tilviki sem hér er til umfjöllunar og vitnað er til sjái menn að hér sé um skynsamlegar aðgerðir að ræða. Það má vel vera að það sé rétt hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að þetta sé ekkert smámál. Ég er henni sammála um það vegna þess að ég held að við megum ekki loka okkur af og vera eins hrædd við útlendinga og við höfum verið og við eigum að treysta sjálfum okkur til að standa í lappirnar í samvinnu við útlendinga.



Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram að mál það sem hér er til umræðu, frv. til laga um breytingu á , iðnaðarlögum nr. 42 frá 18. maí 1978, hefur hlotið afgreiðslu í Ed. og þar var formaður þingflokks : Borgarafl. með meiri hl. á nál. Í þessari hv. deild er ég sem formaður flokksins og þm. Borgarafl. á nál. meiri hl. þessarar hv. deildar í iðnn. En ég vil líka taka það fram að þrátt fyrir það er þetta ekki flokksmál eða flokkssamþykkt og hver þm. Borgarafl. greiðir atkvæði eftir bestu samvisku eins og vant er í þessu máli sem öðru. En ég skrifaði undir þetta nál. vegna þess að ég tel alveg fráleitt að við skulum gefa í skyn að á einhverjum tíma veljum við menn í ráðherrastöðu sem ekki eru hæfir eða ekki traustsins verðir sem handhafar framkvæmdarvaldsins. Ég vil ekki gera nokkrum manni, hvorki í fortíð eða framtíð, það upp að hann sem ráðherra með traust meiri hluta Alþingis að baki geri það vísvitandi að hygla útlendingum umfram hagsmuni íslensku þjóðarinnar eða íslenskra fyrirtækja ef hann þarf að taka ákvarðanir um mál eins og það hvort hagsmunum Íslendinga sé betur borgið með eignaraðild útlendinga að meiri hluta eða minni hluta í samstarfi. Og ég hef af reynslu minni fullt traust á núv. iðnrh. í málum sem þessum, enda væri það kannski úr hörðustu átt ef ég ekki segði þetta vegna þess að sem iðnrh. á sínum tíma sóttist ég eftir sams konar áhrifum eða valdi og hér er um getið. Ég ætla ekki að gera frv. að frekara umræðuefni. Ég mæli að sjálfsögðu með því að það verði samþykkt og sé ekki ástæðu til þess að gera það að frekara umræðuefni. Ég tók til máls við 1. umr. og sagði þá það sem ég hef að segja um þetta mál. Þó var það athyglisvert að í nál. Ed. á þskj. 439 kemur fram eins konar hótun, sem ég las þá upp og ætla ekki að lesa upp aftur, frá erlendum aðilum um að ef ekki fáist heimild sem þessi muni viðkomandi fyrirtæki fara til útlanda með þá framleiðslu á innlendum hráefnum. Það fer illa í mig slíkt tal. En það er annað sem ég get ekki annað en dregið athyglina að. Nú standa þeir í hári út af Arafat, eins og kom hér fram hjá hv. 2. þm. Vestf., utanrrh. og forsrh. Þeir eru sem sagt ósammála um utanríkismál. Utanríkismálin eru einhver viðkvæmasti málaflokkur sem við höfum í okkar stjórnsýslu af ástæðum sem allir þekkja. Við getum rifist eins og við viljum um innanríkismál, en utanríkismál íslensku þjóðarinnar eru ákaflega viðkvæm og viðkvæm á alheims vísu. Þar er ríkisstjórnin klofin á þessari stundu. En það er eins í öllum málum. Það er alveg sama hvort það eru fjárlögin, húsnæðislögin eða önnur lög eða utanríkismálin eins og við tölum um núna. Þau hafa verið ágreiningsefni áður. Það kemur fram að ríkisstjórnin er ekki sammála um neitt. Hér liggur fyrir stjfrv. sem ég sem forustumaður flokks á Alþingi er reiðubúinn til að styðja þrátt fyrir stjórnarandstöðu. Þá kemur í ljós að stjórnarflokkarnir eru andvígir stjórnarfrumvarpi enn þá einu sinni. Þetta er orðið svo furðulegt að maður getur ekki skilið hvernig ríkisstjórnin lifir frá degi til dags. Hér hafa þm. talað fyrir hönd Kvennalistans og lýst sig andstæða þessu frv. Hér hafa þm. frá Alþb. talað og lýst sig andstæða frv. Og hér hafa þm. frá stjórnarliðinu, Framsfl., lýst sig andstæða frv. Það er því alveg ljóst að þrátt fyrir minn stuðning úr stjórnarandstöðunni er ekki meiri hluti með þessu stjfrv.

Ætlar þú þá að bjarga ríkisstjórninni með því að styðja þetta?

Ég get ekki bjargað ríkisstjórninni. Ég lýsti því að ég styð frv., en þm. Borgarafl. hafa að sjálfsögðu eigin ákvarðanir að taka hver um sig. Framsfl. er trúr þeirri stefnu sem hann hafði þegar ég var í ríkisstjórn og fór fram á þetta sama vald. Þá neitaði Framsfl. að styðja þá hugmynd og ég fékk hana heldur ekki í gegn í eigin flokki sem þá var Sjálfstfl. Nú flytur Sjálfstfl. þessa sömu till. Sjálfstfl. hefur þá tekið ákvörðun um að treysta betur núv. iðnrh. en þeim iðnrh. sem hann hafði þá. En Framsfl. er enn þá á móti þessari hugmynd. Sem sagt: það er Sjálfstfl. einn plús aumingja ég sem styður þetta stjfrv.  En hvað er að ske? Hvað er að ske þegar stjfrv. er svona augljóslega í minni hluta? Og hv. 4. þm. Reykn., fyrrv. formaður Alþfl. og einn af virtustu þm. hans, segir í ræðu úr þessum stól fyrir nokkrum mínútum að þm. tali út og suður vegna þess að kosningar séu að nálgast. Þetta voru upplýsingar sem eru nýjar fyrir mig. Ég vildi gjarnan heyra meira um þetta atriði frá hv. stjórnarliði og ég tala nú ekki um ef það væri hægt að fá hæstv. forsrh. til að hafna þessum ummælum eða að staðfesta þau. Þingheimur þarf að fá að vita ef kosningar eru svona nálægt. Og ég vil þá spyrja aftur úr því að ég er farinn að spyrja hæstv. forsrh.: Hvað skeður ef þetta stjfrv. fellur? Skeður eitthvað eða skeður bara ekkert eins og vant er? En ég vil sem sagt benda á að hér er um stjfrv. að ræða og þeir sem hafa tekið til máls hafa talað fyrir þann meiri hluta sem þarf til að fella frv. og þá er spennandi að sjá hvað er fram undan. Er það boðskapur Alþfl. að kosningar séu að nálgast eða er það bara eins og vant er frá degi til dags "business as usual"?



Herra forseti. Ég er svo sein í vöfum að ég var ekki komin fyrr en nál. það sem ég hafði samið var lesið upp af kollega mínum, Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Ég vildi bæta nokkrum orðum við það sem í þessu nál. stendur og nokkrum orðum við það sem fram hefur komið hér í umræðunni. Þegar Íslendingar hlutu frelsi sitt árið 1944 var styrjöld í veröldinni. Við urðum ríkari og ríkari og við vorum að lokum þessarar styrjaldar ansi auðug þjóð. Síðan hefur saxast á auð íslensku þjóðarinnar stanslaust og við höfum gripið til þess að fá fleiri og lengri og stærri lán. Ég held að sýnt geti verið að nú sé lánþanið erlendis að verða komið í hámark og hvað er þá fram undan, hvað getum við þá gert ef við viljum ekki grípa á efnahagsvandanum heldur ætlum að halda áfram á sömu háskabraut? Jú, það eina sem við getum gert er að veita erlendu fjármagni inn í landið. Hv. 4. þm. Reykn. Kjartan Jóhannsson ræddi um að við þyrðum ekki í samstarf við aðrar þjóðir. Það er alrangt hjá honum. Við viljum bara ekki gefa erlendum aðilum tögl og hagldir í íslensku efnahagslífi. Þar liggur höfuðmismunurinn og það veit Kjartan Jóhannsson held ég alveg örugglega. Það kom fram í fyrri umræðum um mál þetta að í heildarendurskoðun væru nú lög og reglur sem gilda um fjárfestingar erlendra aðila hér á landi. Sú endurskoðun er þörf og brýn þar eð reglurnar eru mismunandi eftir atvinnugreinum. En ef við í slíkri endurskoðun ljáum máls á því að erlendir aðilar geti haft tögl og hagldir í íslenskum atvinnurekstri erum við að leggja enn eina helluna í þá stétt sem liggur frá frelsi til helsis og við höfum verið svo iðin við að leggja á undanförnum árum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Það er alveg ljóst að hér er fyrst og fremst verið að þvinga samþykkt þessa frv. fram vegna fyrirtækisins Lýsis hf. sem stendur frammi fyrir því að hafa átt í viðræðum við fulltrúa erlends fyrirtækis um samstarfsverkefni varðandi framleiðslu lyfja. Það getur vel verið rétt hjá hv. 4. þm. Reykv. að þarna sé um gott og gilt verkefni að ræða, en þá má spyrja: Hvers vegna var þá ekki það afmarkaða mál lagt fyrir þingið og fengin samþykkt fyrir því án þess að farið væri að rjúka til að breyta allri löggjöfinni, iðnaðarlögunum sjálfum? Ég vil minna á að ég veit ekki betur en nú sitji að störfum nefnd sem ríkisstjórnin skipaði til að vinna að löggjöf um aðild erlendra manna að íslenskri fjárfestingu. Að vísu, ef ég man rétt, átti stjórnarandstaðan engan fulltrúa að þessari nefnd. Ég hlýt því að spyrja hæstv. iðnrh. og bið hann nú að hlýða á mál mitt af alúð og virðingu, ég bið hæstv. ráðherra að svara þeirri spurningu minni: Hvers vegna var ekki beðið eftir skýrslu frá þeirri nefnd sem nú situr við að athuga hugsanlega löggjöf um aðild erlendra manna að íslenskri fjárfestingu eða eru þetta skilaboð frá þeirri nefnd sem stjórnarandstaðan á engan fulltrúa í ef ég man rétt? Er það skoðun þeirrar nefndar að það eigi að opna þetta eins og hér er lagt til? Ég minni hv. 4. þm. Reykn. á að Íslendingar hafa mjög merka lyfjalöggjöf og eru þar mjög til fyrirmyndar öðrum þjóðum. Hér auglýsa menn ekki lyf og braska ekki með þau, a.m.k. ekki opinberlega, eins og aðra vöru sem er gert mjög miskunnarlaust í öðrum löndum. Ég mundi vilja vita áður en þetta samstarf Lýsis hf. og einhverrar lyfjaverksmiðju hefst að hvaða lögum yrði farið um meðferð þeirrar vöru sem þar kynni að verða framleidd. Ég held að allt þess háttar þurfi að athuga mjög vel. Það kom mér líka mjög á óvart að heyra hv. 4. þm. Reykn. rugla saman að mínu viti annars vegar tæknilegum samskiptum um þekkingu og faglega kunnáttu og hins vegar beinni fjárhagslegri aðild. Þetta tvennt er auðvitað alls ekki eitt og það sama. Og ég held að það sé enginn hræðsluáróður, eins og mig minnir hann kalla það, að óttast um hvað verður um þann vísi að iðnaði sem við höfum ef við hleypum erlendu fjármagni inn í hann og iðnrh. hverju sinni, frjálslyndum stundum í fjármálum svo að ekki sé meira sagt, sé fengið í hendur að stjórna því einum og sjálfum hverju er hleypt hér inn. Maður kynni að spyrja: Er ekki verslunin næst? Það kynni nú að vera að kaupmenn landsins væru orðnir þreyttir á því að þurfa að fara til okurlánara til þess að þurfa að leysa út vörur á hafnarbakkanum hér og borga af því að sjálfsögðu himinháa vexti. Þægilegra kynni að vera að fá erlend stórfyrirtæki með vöruna beint heim í verslun. Ég held að það sé enginn hræðsluáróður þó að hv. þm. séu sumir hverjir mjög uggandi um þá að manni sýnist óhindruðu heimild sem hér er lögð til. Ég reyndi að kynna mér allrækilega nál. sem hv. 5. þm. Reykv. og hans menn standa nú að. Ég vil hins vegar skjóta því að honum að hann hefur heldur betur skipt um skoðun vegna þess að þegar iðnaðarlögunum var breytt 1978, í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem við bæði studdum þá, setti hann sig ekki á móti því að það ákvæði sem hér er lagt til að komi inn yrði fellt niður.  Í nál. því sem þeir hafa undirritað í báðum deildum, borgaraflokksmenn, eru ákaflega óljós atriði sem þeir leggja báðir áherslu á og ég hreinlega skil ekki og því síður treysti. Hér er t.d. sagt, með leyfi forseta: "Nefndin áréttar það sem fram kemur í grg. með frv. að orðalagið "enda standi sérstaklega á" skuli skýra þröngt og gildi fyrst og fremst um samstarfsfélög innlendra og erlendra aðila er vinna að nýsköpun." Þetta er ég nú hrædd um að megi teygja á 20 vegina. Í fyrsta lagi getur það verið skilgreiningaratriði hvað er nýsköpun og því meira skilgreiningaratriði er hvenær stendur sérstaklega á. Ég held að lögspekingar þjóðarinnar fyrr og seinna yrðu í meiri háttar vandræðum að komast að niðurstöðu um þetta. Síðan segir í annarri athugasemd þeirra, með leyfi forseta: "Heimildarákvæði þetta nær fyrst og fremst til smærri eða meðalstórra fyrirtækja. Varðandi samning um stóriðju er gert ráð fyrir að sérstök lagasetning þurfi að koma til auk lánsfjárheimilda." Gott og vel. En hver á að skilgreina hvað eru smærri eða meðalstór fyrirtæki? Síðan segir í fjórðu athugasemd þeirra meirihlutamanna í hv. iðnn.: "Jafnframt verði tryggt" - og þetta er meira að segja skáletrað - "að erlendir aðilar nái ekki tökum á náttúruauðlindum lands og sjávar eins og skýrt er tekið fram í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar." Er það gulltryggt að erlendu fjármagni yrði ekki veitt í meiri hluta t.d. inn í nýsköpun í fiskiðnaði? Ég treysti því ekki og lái mér hver sem vill. Meðan ég á sæti hér á hinu háa Alþingi geri ég þá kröfu að ég fái að fylgjast með og hafa áhrif á hvaða erlendu fjármagni, hvaðan, hvenær og til hvers er hleypt inn í íslenskt efnahagslíf á þennan hátt. Ég vil svo að lokum ítreka spurningu mína til hæstv. iðnrh.: Hvað er nefndin sem ríkisstjórnin skipaði að gera sem átti að huga að aðild erlendra manna að íslenskri fjárfestingu, hvað hefur hún verið að gera? Hvað er langt í að hún skili skýrslu? Hefur hún e.t.v. skilað henni? Það kann vel að vera að það hafi farið fram hjá mér. Er þetta frv. flutt, þessi þáttur þess verkefnis sem þeirri nefnd var falið nú fluttur til samþykktar með leyfi nefndarinnar? Ég bið hæstv. ráðherra að rifja upp hvort sú nefnd sitji enn að störfum sem stjórnarandstöðunni var raunar ekki hleypt að.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið til umræðu í Ed. og verið afgreitt úr þeirri hv. deild. Það var talsvert rætt við 1. umr. í hv. Nd. og þess vegna óþarfi að skýra ítarlega frá efnisinnihaldinu sem reyndar er ekki mjög flókið, kemst fyrir í fáum setningum en hefur að sjálfsögðu talsverða þýðingu, enda er lögð áhersla á að málið nái fram. Það skal tekið fram að þetta er stjfrv. og það kom að sjálfsögðu þess vegna á óvart að tveir þm. ríkisstjórnarinnar skyldu snúast gegn frv. þegar við 1. umr., en það kemur ekki á óvart að þeir skuli ekki hafa skipt um skoðun á milli umræðna. En ég lít svo á að aðrir hv. þm. Framsfl. hljóti að styðja þetta frv., enda kom fram í umræðum í Ed. að hæstv. sjútvrh. skýrði frá því að hann og flokkurinn væru stuðningsaðilar þessa frv.

Hann og flokkurinn?

Já, a.m.k. meginþorri flokksins. Ég held að flestir hv. þm. átti sig á því að a.m.k. annar þeirra sem hefur snúist gegn frv., annar þeirra hv. þm. Framsfl., hefur stundum, a.m.k. í einstaka tilvikum, ekki stutt stjfrv. og ekki verið í frásögur færandi satt að segja. Varðandi þetta ákvæði hefur það komið skýrt fram að það var í lögum um margra áratuga skeið. Það hefur jafnframt komið fram í umræðunum að annars staðar á Norðurlöndum hafa ríkisstjórnir verið að beita sér fyrir því að frekara fjármagnsflæði megi eiga sér stað á milli landa, ekki síst í formi áhættufjár eins og hér er verið að leggja til að geti gerst. Það skal jafnframt tekið fram að það er íslensk lögsaga yfir þeim fyrirtækjum sem starfa hér á landi. Hér er einungis verið að tala um eignaraðild. Eftir sem áður gilda aðrar lagareglur, þar á meðal lagareglur um það hverjir eigi að sitja í stjórn slíkra fyrirtækja, en um það eru skýrar reglur í íslenskum lögum. Öll önnur atriði, svo sem eins og þau sem varða skattamál, mengunarmál, vinnueftirlit og þess háttar, eru auðvitað samkvæmt íslenskum lögum, enda yrðu fyrirtæki, sem yrðu stofnuð á grundvelli þeirrar heimildar sem hér er verið að ræða, háð íslenskri lögsögu í öllum greinum. Varðandi fsp. Guðrúnar Helgadóttur, hv. 13. þm. Reykv., veit ég að hæstv. forsrh. getur svarað því hvernig það nefndarstarf stendur. Ég vil aðeins, herra forseti, leyfa mér að þakka nefndinni fyrir að hafa unnið sitt starf tiltölulega hratt og vel og enn fremur vil ég þakka formanni Borgarafl., hv. þm. Albert Guðmundssyni, fyrir stuðning hans og væntanlega Borgarafl. við frv. og vonast til þess að það geti orðið að lögum sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að undirstrika viss atriði til að leiðrétta misskilning. Í mjög prúðmannlegu máli hv. 4. þm. Reykn. kom fram að menn þyrftu að fela ráðherrum völd og þora að fela ráðherrum völd. Hann taldi að það gæti þýtt sex mánaða bið á ákvörðunartöku um aðild ef sá háttur væri ekki á hafður að þingið afsalaði sér þessu valdi. Ég vek athygli á því að það er ekki nýtt að Íslendingar gefi út brbl., en séu gefin út brbl. þarf ríkisstjórn Íslands sem heild að samþykkja og hún þarf að sjálfsögðu að leita til sinna þingflokka. Ég sé ekkert sem kæmi í veg fyrir að slíkt væri gert yfir sumartímann þættu mönnum miklir hagsmunir vera í húfi. En ég undirstrika enn og aftur að þetta er spurning um valdaskiptingu á milli þings og ráðherra. Hér hafa verið sagðir merkilegir hlutir af hv. 5. þm. Reykv., svo stórir að mig setur nánast hljóðan. Hann segir okkur það hér úr ræðustól á Alþingi að hann beri það traust til hvers einasta manns sem fari í iðnaðarráðherrastól að hann muni ekki misnota þetta vald. En hvað sat hann uppi með sem iðnrh. varðandi mat sinna stuðningsmanna, sjálfstæðismanna? Þeir veittu honum ekki heimildina, segir hann.

Ég hef meira traust á þeim.

Ég vil segja það aftur á móti hér og nú að verði farið yfir fylkinguna sem trúlega muni sitja í ráðherrastóli iðnrh. held ég að meðaltalsreglan muni ekki skila meiri né betri Íslendingum en þeim sem var í stólnum og fékk ekki heimildina. Þess vegna er alveg fráleitt að ég hér og nú fari að breyta þeirri skoðun minni að ég telji að þetta vald þá hafi átt að vera þingsins, ekki vegna vantrausts á þeim manni sem þá sat heldur vegna þeirrar skoðunar minnar að það sé eðlilegt að löggjafarsamkoma þjóðarinnar taki ákvarðanir í stórum málum því að lítil fyrirtæki geta gjarnan orðið mjög stór seinna meir, því skyldu menn gera sér grein fyrir. En mér þykir það undarlegt ef svo skaplitlir eru þm. Borgarafl. að þeir minnist ekki þessara hluta. Það hefur ekki komið fram hvort hæstv. núv. iðnrh. var einn af þeim sem þá töldu ekki rétt að veita heimildina.  Ég undirstrika að ég tel að það muni vera meginregla að hinir mætustu menn sitji í ráðherrastóli. En ég vil ekki hér og nú gefa jafnmikla og stóra yfirlýsingu og hv. 5. þm. Reykv. gerði. Mitt mat á mönnum er það að þeim geti skjátlast og þeir séu misjafnir eins og þeir eru margir. Og sé farið yfir ráðherra lýðræðisríkja getum við því miður ekki sagt að það sé dómur sögunnar að þar hafi ávallt verið það mannval að hægt sé að setja slíkan gæðastimpil á þá. Með þessu, og það vil ég að komi hér skýrt fram, vil ég engri rýrð varpa á þann mann sem nú situr sem hæstv. iðnrh. Ég vil engri rýrð varpa á hann, að það sé vegna þess að hann sé í þeim stól sem ég taki þessa ákvörðun og stend að þessu eins og ég geri. Ég hafði sömu skoðun seinast þegar þetta var rætt í þingflokki Framsfl. og ég hef nú. Ég tel að það sé nóg rými á Alþingi Íslendinga fyrir svona mál. Það er ekki verið að eyða tíma þingsins almennt til að ræða atvinnumál. Það mætti kannski gera ögn meira af því að ræða atvinnumál í sölum þingsins. En að lokum þetta: Mér finnst að menn eigi ekki að vera að því þegar þessi mál eru rædd hér að reyna að stilla því þannig upp að við sem viljum að þingið hafi þetta vald séum einhverjir sérstakir hatursmenn útlendinga eða teljum að allt samstarf við útlendinga sé af hinu illa. Það hefur ekki verið sagt mér vitanlega af neinum þeirra manna sem eru andsnúnir þessu. Þetta er fyrst og fremst ákvörðun um hvort við viljum að það sé fjölgað lagatextum á þann hátt að ráðherrum sé heimilt ef sérstaklega standi á nánast að hafa alræðisvald á vissum sviðum. Ég skil ekki nauðsynina. Hins vegar er mér ljóst að þetta gæti orðið ný aðferð til að taka lánsfé í mjög stórum mæli inn í landið. Það er hægt hjá Íslendingum að stofna dótturfyrirtæki erlendis líka. Það er hægt að láta slík dótturfyrirtæki fá meiri hluta í fyrirtækjum uppi á Íslandi og flytja þannig fjármagn á milli til að komast fram hjá því gífurlega svelti sem fyrirtæki á Íslandi eru í með fjármagn, m.a. vegna verðbólgunnar í landinu. En það er allt annað mál að það þurfi að taka á heildarvanda iðnaðarins í landinu, í efnahagsmálum og að við stöndum saman að því að efla íslenskan iðnað en að gefast nú upp og ætla að fara að blanda saman, eins og ég óttast að verði, annars vegar nýjum möguleikum í atvinnuuppbyggingu og hins vegar að vegna erfiðrar eiginfjárstöðu verði menn hálfpíndir til að láta af hendi íslensk fyrirtæki til erlendra aðila.



Herra forseti. Efnislega er hér um að ræða að færa aftur í lög ákvæði sem í gildi voru á sínum tíma um heimildir erlendra aðila til fjárfestingar. Hér er um að ræða mjög takmarkað mál sem ég tel vera eðlilegt að nái fram að ganga. Þetta er stjfrv. eins og fram hefur komið og engu breytir um það þó að tveir af hv. þm. Framsfl. hafi ekki verið reiðubúnir að ganga með forustu síns eigin flokks í þessu máli. En varðandi fsp. hv. 13. þm. Reykv. um það starf sem fram hefur farið um tillögugerð varðandi samræmdar reglur um fjárfestingu erlendra aðila á Íslandi, þá var í samræmi við stjórnarsáttmálann skipuð sérstök nefnd til að vinna að tillögugerð í þessu efni og hún hefur lokið störfum og lagt fram frv. um þetta efni sem byggir á samræmdum reglum, þó með þeim takmörkunum sem ríkisstjórnin ákvað að því er varðar auðlindir landsins sem eðlilegt er að erlendir aðilar geti ekki fjárfest í. Frv. hefur verið lagt fram í ríkisstjórn. Ríkisstjórnin hefur fyrir sitt leyti samþykkt það og það er nú til meðferðar hjá flokkum ríkisstjórnarinnar og verður að lokinni þeirri umfjöllun væntanlega lagt fram á Alþingi ef samstaða tekst um það milli stjórnarflokkanna. Ég tel eðlilegt að það fari fram ítarleg umræða um þessi efni. Hún hefur ekki verið mikil og í sjálfu sér engin ástæða til að keyra fram lagabreytingar um þetta efni með einhverjum sérstökum hraða. Við þurfum að ræða þessi efni ítarlega og í heild sinni og þess vegna sé ég út af fyrir sig ekki ástæðu til að leggja á það áherslu að þetta þing samþykki heildarlöggjöf um þetta efni þó að brýnt sé og æskilegt að sú umræða hefjist. En m.a. vegna þessa tel ég eðlilegt að það mál sem hér er til umfjöllunar og lýtur að mjög takmörkuðum þætti, er efnislega samhljóða ákvæði sem áður var í lögum og reynslan sýnir að var nú býsna meinlaust fyrir íslenskt atvinnulíf, þá tel ég eðlilegt að það verði afgreitt á þessu þingi.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að við séum að endurtaka ræður okkar frá því í 1. umr., en ég kemst þó ekki hjá því að koma upp í ræðustólinn aftur til að bera til baka missagnir eða rangar ályktanir sem mér þóttu koma fram í máli hv. 5. þm. Reykv., fyrrv. iðnrh. og formanns Borgarafl., Alberts Guðmundssonar. Afstaða mín mótast ekki af því að ég beri ekki fyllsta traust til núv. iðnrh. Ég bar líka fyllsta traust til hæstv. fyrrv. iðnrh. Alberts Guðmundssonar. Ég studdi þá báða og ber ábyrgð á þeim sem stuðningsmaður ríkisstjórnar. Það er útúrsnúningur að telja að þarna sé um eitthvert vantraust að ræða. Ég er hins vegar ekki alveg viss um að ég komi til með að styðja alla iðnaðarráðherra sem koma til með að vera í framtíðinni eða vilji taka ábyrgð á þeim eða þeirra gerðum. Mér finnst að Alþingi geti sem hægast sett lög í hvert sinn sem henta þykir að útlendingar eigi meiri hluta í fyrirtækjum á Íslandi. Ekki teljum við eftir okkur að setja lög um sölu jarðeigna ríkisins. Það má ekki selja part úr jörð öðruvísi en það þurfi að samþykkja sérstök lög um það hér á Alþingi. Ég tel að það sé nokkur trygging fyrir vönduðum undirbúningi ef í hvert sinn eru sett sérlög þegar svona tilvik koma til. Það er fjarri lagi líka hjá hv. 4. þm. Reykn. Kjartani Jóhannssyni þar sem hann er að gera mér upp ótta við útlendinga. Hér er um að ræða eðlilega fyrirhyggju. Ég vil ekki að löggjafarvaldið framselji vald að þessu leyti til framkvæmdarvaldsins þar sem ég tel heppilegra að þetta vald sé hjá Alþingi. Það liggur ljóst fyrir að það var ágreiningur og er um þetta mál innan þingflokks framsóknarmanna. Við samþykktum að iðnrh. fengi að leggja þetta mál fram sem stjfrv., en einstakir þm. flokksins hefðu óbundnar hendur í málinu. Það þarf ekki að koma iðnrh. eða öðrum þm. né heldur hv. fyrrv. iðnrh., 5. þm. Reykv., nokkurn skapaðan hlut á óvart.



Herra forseti. Þegar 1. umr. fór hér fram kom það greinilega fram í mínu máli hvers vegna ég væri á móti frv. Ég taldi að það að slík mál færu fyrir Alþingi væri trygging fyrir því að þau fengju verulega umfjöllun hverju sinni. Hvernig skyldi nú standa á því að það má t.d. ekki selja nokkra fasteign, fjmrh. má ekki selja nokkra fasteign öðruvísi en setja það í 6. gr. fjárlaga? Hvernig skyldi standa á því að yfirleitt, þó það séu undantekningar að vísu, má ekki selja jörð öðruvísi en það fari fyrir Alþingi, nema um óðalsrétt sé að ræða eða að maður sem er búinn að sitja svo og svo lengi á jörðinni hafi öðlast rétt til þess að kaupa? En svo er talið alveg sjálfsagt að ráðherra, í þessu tilfelli hæstv. iðnrh., geti án umfjöllunar Alþingis leyft útlendingum að eiga meiri hluta í fyrirtæki sem hér er reist. Er eitthvert samræmi í þessu? Hv. 4. þm. Reykn. sagði: Ja, þetta er ekkert mál. Það er verið að færa í sama far og var fyrir 1978. Hvernig skyldi nú standa á því að það var sett ákvæði inn í iðnaðarlögin 1978? Var það alveg ástæðulaust? Var það gert af einhverju rangli? Var það slys? Veit ekki hv. 4. þm. Reykn. að það voru orðnir breyttir tímar frá því áður var og þeir hafa breyst enn? Þau rök sem voru fyrir þessu ákvæði fyrir langa löngu eru allt önnur í dag. Við sjáum bara og heyrum áhuga sumra í Efnahagsbandalaginu á að fá allar þjóðir þar inn og ekki síst Íslendinga. Þetta gæti verið aðferð til þess að ná tangarhaldi á íslenskum atvinnurekstri, að komast hér inn með fjármagn og ná hér vissum tökum í þjóðfélaginu. Það er náttúrlega algjörlega út í hött sem hv. 4. þm. Reykn. sagði að það væri eitthvað háskalegt við það að menn gætu bara þurft að bíða allt upp í 9 mánuði til þess að fá afgreiðslu og það gæti riðið baggamuninn. Ég hélt að jafnvanur þm. og hv. 4. þm. Reykn. er vissi hvernig gangurinn er í þessum málum. Auðvitað mundi iðnrh. fara með þetta fyrir þingflokka stjórnarflokkanna ef um slíkt væri að ræða og tryggja það að hægt væri að skrifa undir slíka samninga með fyrirvara sem hann gæti sagt að væri 100%. Það væri líka hægt að gefa út bráðabirgðalög með því að fara líka með það fyrir þingflokkana. Annað eins hefur nú verið gert. Og þessi rök, það er bara ekki hægt að hlusta á svona ekki af reyndum hv. þingmanni. Þetta er ekki hindrun. En það er verið að opna fyrir að það þurfi bara ekkert að fjalla um þetta í íslensku þjóðfélagi, það sé bara iðnrh. sem geti gengið frá hlutunum. Það er það sem verið er að togast á um. Í sambandi við þetta lyfjafyrirtæki þá er það alveg merkilegt að það skuli vera notað hér sem einhver svipa á þingið, að þeir muni fara í fýlu og hætta við ef þetta sé ekki opnað. Dettur nokkrum hv. þm. í hug að segja frá svona? Þétta er svo fráleitt. Eða ætla menn að taka á móti svona hótunum ef það er virkilega rétt? Ég trúi þessu ekki. Enda skiptir þetta engu máli ef það eru á annað borð rök fyrir því að taka þá inn og eðlileg umfjöllun færi fram um málið hér á hv. Alþingi og við værum sammála um það, eða a.m.k. meiri hlutinn, að gera það. Að það mundi skipta sköpum. Ég veit ekki hvað er komið yfir þessa hv. þm. Hv. þm. talar um að við séum eitthvað hræddir við útlendinga. Smáþjóð verður að umgangast útlent fjármagn með varúð. Mér er alveg sama hvort menn kalla það ótta eða ekki. Það er a.m.k. skynsemi að gera það. Nei, ég skil eiginlega ekki þennan málflutning sem er hér hafður uppi í þessu máli. Það kemur berlega fram að hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. hafa engin rök fyrir málinu. Þeir segja: "Þetta er stjfrv." Hæstv. iðnrh. segir: "Það var samþykkt í Ed." Og hæstv. iðnrh. segir líka: " Sjútvrh. sagði í Ed. að hann og flokkurinn styddu frv." Hafi hæstv. sjútvrh. sagt þetta þá segir hann náttúrlega rangt til vegna þess að það hefur komið hérna berlega fram að flokkurinn sem slíkur styður það ekki, kannski meiri hlutinn, það veit ég ekkert um. Ef þetta er rétt haft eftir þá er það rangt hjá hæstv. ráðherra. Hv. 5. þm. Reykv. sagði að hér væri um að ræða traust eða ekki traust. Ég harðneita þessu. Það er ekkert um að ræða traust eða ekki traust. En það er óvarlegt að láta einn mann, burt séð hver hann er, hafa slíkt vald í hendur. Og eins og ég sagði hér áðan þá er ég hissa á að nokkur ráðherra, nokkur maður skuli vilja fá slíkt vald í hendur. Hv. 5. þm. Reykv. sagði að það væru skrýtnar uppákomur á milli stjórnarflokkanna og væri nú síðasta málið Arafatsmálið. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Þetta er merkilegt. Óbreyttir þm. standa eiginlega frammi fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir séu ekki sammála um neitt annað en að vera ósammála.  En það merkilegasta sem kom fram í þessum umræðum var það sem hv. 4. þm. Reykn. sagði. Hann sagði eitthvað á þá leið að menn færu að tala út og suður þegar færi að nálgast kosningar. Þetta eru alveg ný tíðindi fyrir mér. Það er nú ekki ár síðan kosið var. Þetta eru í sjálfu sér upplýsingar um það að nú séu menn í stjórnarflokkunum orðnir hræddir um að það sé að styttast í kosningar.  Ég held að það séu engin efnisleg rök fyrir því að samþykkja þetta frv. Ef þau eru til þá hafa þau ekki komið fram í þessum umræðum, ekki í umræðunum við 1. umr., nema síður væri. Og ef það er álit stjórnarliða að nú sé stutt í kosningar þá held ég að það ætti a.m.k. að bíða eftir því að nýr meiri hluti fjalli um þetta mál.



Herra forseti. Ég held að það sé nú oftúlkun á orðum mínum hér áðan að ég hafi verið að boða kosningar þegar ég tók svo til orða að menn töluðu oft fjálglega fyrir kosningar um iðnþróun og hátækni og því um líkt en gleymdu því svo þegar frá liði kosningum. Ég get ekki séð að þessi orð þýði það sem hér hefur verið út af þeim lagt. Hins vegar hef ég ekki hugmynd um hvort það verður kosið fyrr eða síðar. Hvort einhverjir geta gefið yfirlýsingar um það veit ég ekki og ætla ekki að blanda mér í. Að öðru leyti fáein orð út af orðum hv. síðasta ræðumanns, Stefáns Valgeirssonar 6. þm. Norðurl. e. Varðandi áhuga Evrópubandalagsins þá skulum við ekki ofgera það að þeir standi bara og bíði eftir því eða sækist eftir því að fá okkur upp í til sín. Ég held að staðan sé alls ekki sú. Eftir því sem ég veit næst þá mundu þeir ekki einu sinni taka við Noregi eins og á stendur hjá þeim eins og stendur. Hins vegar um jarðarpartinn. Já, ég er þeirrar skoðunar að það eigi að gilda alveg sérstök ákvæði um íslenskar auðlindir. Og ég tel landareign til íslenskra auðæfa og að þar eigi skilyrðin að vera þrengst.  En hv. þm. sagði að tímarnir hefðu verið öðruvísi 1978 heldur 1977 eða 1976, að því er mér skildist, og þeir væru öðruvísi núna. Auðvitað eru tímarnir alltaf að breytast. En ég hefði hins vegar haldið að ef hann hefði rök fram að færa í þessu máli þá hefði hann af þingreynslu sinni getað miðlað okkur upplýsingum um það hvaða straumur af erlendum aðilum sóttist hér eftir því að setja fyrirtæki á fót og hvers konar mannraunir það voru hjá þáv. iðnrh. að veita viðnám gegn notkun þeirrar heimildar sem þá var í gildi og nú er meiningin að leiða í lög. Þá hefði hann haft eitthvað um þetta mál að segja, en því svaraði hann ekki aukateknu orði og því held ég að mál mitt hér áðan um það efni standi óhaggað.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. allshn. á frv. til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 82 1969, með síðari breytingum. Meirihlutaálitið er á þskj. 715. Undir það álit rita hinir sömu og voru flm. frv. nema hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sem var ekki á þingi þegar allshn. afgreiddi málið. En varamaður hans, Björn Gíslason, ritar undir nál. auk mín og hv. þm. Jóns Kristjánssonar og Guðna Ágústssonar. Minni hl., hv. þm. Friðjón Þórðarson, Geir Gunnarsson og Ólafur Gränz, hafa skilað sérstöku áliti. Ég þarf ekki að bæta miklu við það sem ég sagði við 1. umr. um þetta mál. Þá fór ég yfir allar þær umsagnir sem borist höfðu um hið fyrra frv. um sama efni og áttu þær umsagnir jafnt við um þetta frv. Engar brtt. voru ræddar í nefndinni, enda ekki lagðar fram. Herra forseti. Ég legg til að þetta frv. verði samþykkt eins og meiri hl. nefndarinnar leggur til.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hl. allshn. Þetta mál er raunar ekki nýtt af nálinni. Því hefur iðulega verið hreyft í ýmsum myndum á undanfarandi þingum, en yfirleitt hefur það átt heldur erfitt uppdráttar. Allir hv. alþm. vita að snemma á þessu þingi var flutt frv. til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 82/1969. Það var 42. mál þingsins. Flm. voru hv. þm. Jón Magnússon og fleiri. Um það urðu nokkrar umræður. Því var vísað til nefndar en af einhverjum ástæðum þótti henta að hafa hestaskipti úti í miðri á og leggja þessu frv. við stjóra. En þá var flutt annað frv. sem er 293. mál þingsins. Og það er nál. um það mál sem nú er fjallað um. Eins og ég sagði þá mæli ég fyrir hönd minni hl. allshn. því að nefndin varð ekki einhuga um þetta mái. Það var rætt á nokkrum fundum. Margar umsagnir bárust um málið og ýmsir komu á fund nefndarinnar. En minni hl. leggur til að frv. verði fellt. Það er raunar ekkert nýtt að það sé ágreiningur milli manna um það hvernig eigi að skipa þessum málum. Þar sýnist sitt hverjum. Allir eru þó væntanlega sammála um það að æskilegt sé að heildarneysla áfengis meðal einstaklinga og þjóða sé sem allra minnst. Með hliðsjón af biturri reynslu margra annarra þjóða og öðrum sterkum rökum sem fyrir liggja teljum við í minni hl. að innflutningur, bruggun og sala á sterku öli hérlendis muni auka heildarneyslu áfengis í landinu. Að sama skapi færi auðvitað vaxandi sá mikli vandi sem tengist áfengisneyslu bæði af félagslegum rótum runninn og einnig tengjast margir sjúkdómar áfengisneyslu á einn eða annan hátt, þar með talin drykkjusýki. Við viljum sérstaklega benda á það álit sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur beint til aðildarþjóðanna, að þær setji sér það mark að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta. Það eru ýmsir sem gagnrýna störf Sameinuðu þjóðanna og telja að þær hafi ekki náð miklum árangri, en það er þó hafið yfir allan vafa að ýmsar af sérstofnunum Sameinuðu þjóðanna hafa unnið mjög gott starf, þar á meðal Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin. Þeir sem undirrita þetta nál. á þskj. 724 og leggja til að frv. verði fellt eru auk mín hv. þm. Geir Gunnarsson og Ólafur Gränz. Um þetta mál hafa borist fjölmargar umsagnir eins og geta má nærri. Ég ætla að leyfa mér að nefna þær nokkrum orðum. Fyrst ætla ég að víkja að þeim sem við höfum birt með þessu nál. sem fskj. Ég fer raunar ekki um þau fskj. mörgum orðum. Hver og einn hv. alþm. getur kynnt sér það sem þar stendur. En ég nefni þau þó lítillega. Á fskj. I er grein, sem dr. Tómas Helgason birti í Morgunblaðinu 11. mars sl. og nefnist: "Ekki bjór." Þar bendir hann á það með sterkum rökum að öll fræðileg rök bendi til þess að sá skaði sem áfengi veldur vaxi með aukinni heildarneyslu. Ég þarf ekki að fara mjög miklu nánar út í þetta fskj., en aukafyrirsagnir tala sínu máli. Þar er talað um: 1. Heildarneysla eykst með bjór. 2. Meiri heildarneysla - meiri skaði. 3. Meiri heildarneysla - fleiri drykkjusjúkir. Og eftir að hann hefur fært mjög sterk rök að máli sínu, þá eru lokaorðin þau að vegna þess skaða sem aukin áfengisneysla valdi heilbrigði þjóðarinnar beri að hafna bjórfrv., enda gangi það í berhögg við íslenska heilbrigðisstefnu. Þá er næst á fskj. II bréf frá Geðlæknafélagi Íslands til allshn. Þar talar félagið um að vísa beri frv. frá vegna þess að framleiðsla og sala áfengs öls hér á landi muni leiða til aukinnar áfengisneyslu og aukins tjóns á heilsufari þjóðarinnar. Á fskj. Ill, sem prentað er með frv., er svo bréf Þorkels Jóhannessonar, prófessors í lyfjafræði, til allshn. frá 2. þessa mánaðar. Þar færir hann í sjö töluliðum sterk rök að því að þetta frv. beri að fella. Þá nefni ég fskj. IV sem er umsögn frá Landssambandi lögreglumanna. Stjórn landssambandsins telur margt benda til að heildarneysla áfengis muni aukast a.m.k. til að byrja með ef leyfð verði sala áfengs öls. Þá sé líklegt að áfengisneysla unglinga verði almennari og hætta sé á að hún færist neðar í aldursstigann. Einnig megi búast við því að sala á áfengu öli muni auka áfengisneyslu á vinnustöðum, en slíkt auki hættu á vinnuslysum og dragi úr afköstum. Verði þetta frv. samþykkt megi reikna með verulega auknum verkefnum lögreglunnar, m.a. vegna ölvunaraksturs, og við því þurfi að bregðast með eflingu eftirlits og löggæslu. Þetta bréf frá Landssambandi lögreglumanna er raunar nokkru lengra. Það er mjög hógvært og satt að segja mætti bæta miklu við þetta bréf og það gæti ég gert af langri reynslu af þessum málum, en læt það bíða að sinni. Þá er fskj. V. Þar er talað um áfengismálaumræðu á villigötum. Bjórfrumvarpið er tímaskekkja, stendur þar. Þetta er áskorun lækna sem vinna að meðferð áfengissjúklinga. Þar er m.a. tekið fram að þeir læknar sem þessa áskorun undirrita, sem allir vinna að meðferð áfengissjúklinga, skori á alþm. að vísa frá frv. um breytingu á áfengislögum sem fram er komið til þess að leyfa bruggun og sölu áfengs öls hér á landi. Þeir benda á að ein meginskýringin á því að heildarneysla áfengis á Íslandi er minni en annars staðar sé sú að hér hafi ekki verið leyfð framleiðsla og sala á áfengu öli. Undir þetta rita átta læknar. Þá er það fskj. VI. Það er grein sem birtist í DV 23. febr. sl. Þar er á ferð Árni Einarsson, ritari samvinnunefndar bindindismanna. Greinin nefnist "Ölórar, áhrif bjórs á heildarneyslu áfengis" og er þar m.a. sýnt súlurit varðandi þróun þessara mála. Ég vík þá að nokkrum umsögnum öðrum sem borist hafa. Hér er m.a. bréf frá Verkamannasambandi Íslands. Þar segir í ályktun að 13. þing VMSÍ lýsi yfir fyllsta stuðningi sínum við öll félagasamtök sem vinni gegn notkun vímuefna. Jafnframt skorar þingið á alþm. að samþykkja þjóðaratkvæðagreiðslu um fram komið bjórfrv. Slík tillaga hefur ekki komið fram á Alþingi um þetta mál sem nú er rætt, en ég ætla að segja það sem mína persónulegu skoðun að ég er mótfallinn því að þetta mál verði lagt undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel rétt og skylt að við alþm. skerum úr því sjálfir. Þá er hér bréf frá Samtökum áhugafólks um áfengisvandamálið. Þar er í upphafi vikið að því að Samtök áhugafólks um áfengisvandamálið, SÁÁ, sé hópur 8000 einstaklinga sem hafi sameinast undir einu merki til þess að berjast á raunhæfan hátt við áfengisvandamálið, en innan þessara samtaka rúmist bindindismenn, hófdrykkjumenn og drykkjusjúklingar. Þess vegna geti stjórn SÁÁ ekki tekið afstöðu fyrir hönd alls þessa fólks með eða á móti fram komnu frv. þess efnis að leyfð verði bruggun og sala bjórs á Íslandi, en að fenginni reynslu SÁÁ tekur framkvæmdastjórn fram eftirfarandi atriði m.a., með leyfi hæstv. forseta: "1. Þó að líklegt sé að dragi úr neyslu sterkra drykkja með tilkomu bjórs bendir allt til þess að heildarneysla hreins vínanda muni aukast hér á landi eins og reynslan hefur sýnt annars staðar. 2. Aukin neysla vínanda hefur ætíð leitt til aukinnar tíðni drykkjusýki. 3. Líklegt er að drykkjuvenjur drykkjusjúkra muni að einhverju leyti breytast þannig að vart verði við aukna sídrykkju. Sídrykkja leiðir til verra líkamlegs ástands þessa hóps og er sérstaklega vert að benda á lifrarsjúkdóma. 4. Verði bruggun og sala bjórs leyfð hér á landi er það skoðun framkvæmdastjórnar SÁÁ að jafnframt verði að gera stórátak í fræðslu og fyrirbyggjandi aðgerðum gagnvart almenningi, sérstaklega unglingum." Ég vík þessu næst að umsögn frá Kvenfélagasambandi Íslands. Þar er tekið fram að Stjórn Kvenfélagasambands Íslands telji að ekki beri að rýmka ákvæði núgildandi áfengislaga. Þá er það Íþróttasamband Íslands (ÍSÍ). Í bréfi frá ÍSÍ er tekið fram að það hafi frá upphafi barist gegn áfengisneyslu og komi það fram í margendurteknum samþykktum íþróttaþinga ÍSÍ, svo og annarra funda er tekið hafa afstöðu til áfengismála. Þessi afstaða ÍSÍ sé alveg óbreytt. Þá er hér bréf frá Alþýðusambandi Íslands. Af hálfu miðstjórnar ASÍ hefur ekki verið tekin sérstök afstaða til frv., segir í bréfinu, en miðstjórn minnir á svofellda samþykkt 34. þings ASÍ frá 1980, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta: "34. þing ASÍ bendir á niðurstöður Heilbrigðismálastofnunar Sameinuðu þjóðanna (WHO), þar sem fram kemur að þau vandamál er stafa af áfengisneyslu séu í beinu samhengi við heildarneyslu þess. Heilbrigðismálastofnun Sameinuðu þjóðanna telur helstu ráðin til úrbóta á þessu sviði vera að halda verðlagi á áfengi háu og fækka dreifingarstöðum áfengis. 34. þing ASÍ lýsir yfir fullum samstarfsvilja við þá aðila sem berjast gegn áfengis- og fíkniefnaneyslu og aðstoða þá einstaklinga, sem háðir eru þessari neyslu." Ég var áður búinn að víkja nokkrum orðum að umsögn frá Landssambandi lögreglumanna. Þá kemur hér næst Læknafélag Íslands. Það svarar þessu í nokkuð löngu máli þar sem m.a. kemur fram að öll vandamál sem tengjast áfengi vaxi margfalt með aukinni heildarneyslu og skorað er á ráðherra og aðra alþm. að gera það sem í þeirra valdi stendur til að draga úr framboði áfengis og eftirspurn eftir því þannig að heildarnotkun þess minnki í samræmi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Það er einnig nefnt að í IV. kafla, 3, í íslensku heilbrigðisáætluninni sé bent á það sem staðreynd að óæskileg heilsufarsleg áhrif áfengisneyslu séu mikil hér á landi enda þótt heildarnotkun áfengis sé minni en í flestum öðrum löndum. Loks er minnt á það að í markmiði heilbrigðisáætlunarinnar segi svo m.a. að almenna neyslu áfengis þurfi að minnka að því marki að minnka og eyða að lokum alveg óæskilegum heilsufarslegum áhrifum áfengisnotkunar. Þá er hér ítarleg umsögn frá áfengisvarnaráði. Í því bréfi er m.a. vikið að því, sem ég raunar hef rætt um áður, að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hafi beint því til aðildarþjóðanna að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta. Þess vegna sé nauðsynlegt að huga að því hvaða ráð séu líklegust til að stuðla að því að slíkt takist. Á það er bent í þessari umsögn, sem er rétt að fara nokkrum orðum um, að það var á Alþingi 7. maí 1981 að samþykkt var samhljóða þál. um mörkun opinberrar stefnu í áfengismálum. 1. flm. var hv. núv. 3. þm. Norðurl. e., Árni Gunnarsson. Ríkisstjórnin samþykkti síðan 30. des. 1982 að skipuð yrði nefnd á hennar vegum og skyldi hún vinna að undirbúningi tillagna í samræmi við þál. Með bréfi 19. maí 1983 skipaði heilbr.- og trmrh. nefndina. Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri var formaður hennar og auk þess áttu 16 menn sæti í henni, m.a. fulltrúar allra þingflokka. Þessi nefnd vann ágætt starf. Hún skipti sér í starfshópa eins og tíðkast nú á tímum. Þeir könnuðu ítarlega og samviskusamlega mismunandi þætti áfengismála og mun nefndin hafa skilað samhljóða áliti til heilbr.- og trmrh. 6. jan. 1987. Þessar tillögur um áfengismálastefnu sem unnið var að samkvæmt þál. Alþingis hafa enn ekki verið ræddar. Hins vegar er í þessu frv. einn þáttur áfengismála slitinn úr samhengi við aðrar aðgerðir og látið svo heita í grg. að það sé gert til að samræma áfengislöggjöfina. En að mínu mati hefði mátt huga að þessu nál. einmitt í sambandi við þessa breytingu sem nokkrir hv. alþm. hyggjast gera á löggjöf um áfengismál. Í þessari löngu og ítarlegu umsögn er svo minnt á það að í vor hafi hæstv. heilbr.- og trmrh. lagt fram á Alþingi skýrslu sem nefnist "Íslensk heilbrigðisáætlun" og er vafalaust ýmsum kunn. Í þessari áætlun er talað um að gera markvissa áætlun um samdrátt í notkun áfengis. Þá eru nokkrir liðir í þessari umsögn þar sem fjallað er um viðhorf nágrannaþjóða okkar á Norðurlöndum. Þar segir m.a. að Jacob Söderman, landshöfðingi í Nýlandléni í Finnlandi - en þar er m.a. höfuðborgin Helsinki - leggi nú til að farið verði að dæmi Svía þar í landi og milliöl bannað. Ég get ekki stillt mig um að geta þess að Jacob Söderman ætti að vera ýmsum íslenskum alþm. að góðu kunnur. Hann var um tíma ef ég man rétt samstarfsráðherra af Finnlands hálfu um norræn málefni og hefur m.a. heimsótt Ísland nokkrum sinnum og er hinn mætasti maður. Þá er rétt að geta þess að norska Stórþingið virðist ekki ætla að láta tilmæli Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um að minnka áfengisneyslu um fjórðung til aldamóta sem vind um eyru þjóta því að það hefur nú þegar gripið til ýmissa aðgerða til að stemma stigu við fjölgun áfengisdreifingarstaða. Þá má nefna í þessu sambandi, þó að þangað sé lengra að leita fanga, að Bandaríkjamenn og Sovétmenn stefna í sömu átt, hafa m.a. hækkað lögaldur til áfengiskaupa í 21 ár, en hann hafði áður verið lækkaður í 18 ár víðast hvar í ríkjum þeirra. Þessu næst er það umsögn frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Félagsmálaráð telur að ekki þurfi að deila um þá staðreynd að verði bjórinn opinberlega leyfður til neyslu hér á landi, þá muni það hafa í för með sér heildaraukningu á áfengismagni sem Íslendingar drekka ár hvert. Hins vegar er alls óvíst hvort neysla sterks áfengis muni minnka eða aukast vegna bjórneyslunnar." Þetta er síðan rökstutt í alllöngu máli, sem ég ætla ekki að fara yfir. En þó segja þeir hér í lokin að það sé mjög vafasamt að þeirra dómi að innleiða bjórinn hér á landi án þess að á undan fari mikið fræðslu- og áróðursátak þannig að Íslendingar séu vel upplýstir um hætturnar sem fylgja bjór sem og öðru áfengi. Þá er hér umsögn frá Æskulýðsráði ríkisins sem hnígur mjög í sömu átt og aðrar umsagnir sem ég hef fjallað hér um. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Æskulýðsráð ríkisins telur að ekki þurfi að deila um þá staðreynd að verði bjórinn opinberlega leyfður til neyslu hér á landi, þá muni það hafa í för með sér heildaraukningu á áfengismagni sem Íslendingar drekka ár hvert. Hins vegar er alls óvíst hvort neysla sterks áfengis muni minnka eða aukast vegna bjórneyslunnar." Og hér á öðrum stað segja þeir: "Brýnt er að stórauka nú þegar víðtæka og markvissa fræðslu um skaðsemi áfengra drykkja og áróður gegn notkun áfengis." Og loks taka þeir fram að algengasti byrjunaraldur þeirra sem neyta áfengis á Íslandi í dag sé talinn vera um 14–15 ára og segja svo: "Brýnt er að hið opinbera marki ótvíræða stefnu í verðstjórnun á áfengum drykkjum. Verði t.d. meiri hluti fyrir bjórfrv. og bjórinn seldur sem ódýrt áfengi er nánast víst að neysla barna og unglinga á heimilum muni stóraukast og færast enn neðar í aldursstigann." Grunur minn er sá að þessi neysla sé nú þegar komin a.m.k. nokkru neðar í aldursstigann og sjá menn þá hvílík vá er fyrir dyrum. Þá er umsögn frá Geðlæknafélagi Íslands, en það er eitt af þeim skjölum sem prentað er með nál. og fjalla ég ekki um það frekar. Þá er hér erindi frá Stórstúku Íslands. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Hinn 7. maí 1981 samþykkti Alþingi þingsályktun um mörkun opinberrar stefnu í áfengismálum sem fyrst og fremst fæli í sér minnkun vímuefnavandans. Öllum dómbærum mönnum, læknum, lögreglu og æskulýðsleiðtogum ber saman um að bruggun og sala áfengs öls hér á landi, eins og gert er ráð fyrir í frv., muni hafa í för með sér allverulega aukningu á áfengisneyslu þjóðarinnar. Einkum mundi áfengis- og vímuefnaneysla unglinga aukast. Í trausti þess að Alþingi vilji enn sem fyrr standa við samþykkt sína frá 7. maí 1981 leggjum við til að frv. verði fellt." Þá er hér hið ítarlega bréf frá rannsóknarstofu í lyfjafræði, undirritað af Þorkeli Jóhannessyni, dr. med. prófessor. Ég fjalla ekki um það nánar þar sem það er prentað sem fskj. með nál. Rétt áður en ég fór hér upp í stólinn frétti ég að Alþingi hefði borist bréf frá mörgum læknum sem vinna við heilsugæslustöðvar úti um land. Það mun líklega vera komið hér fram á lestrarsal, en ég hef ekki séð það. Gott væri að fá að líta á það, a.m.k. áður en ég lýk ræðu minni. Þá ætla ég að nefna þrjár umsagnir, aðeins þrjár umsagnir, sem hníga í nokkuð aðra átt en þær eindregnu umsagnir sem ég hef fjallað um nú. Það er þá fyrst Ferðamálaráð Íslands. Það samþykkir að mæla með frv. Nú hef ég heyrt því fleygt að vísu að ýmsir erlendir ferðamenn sakni þess að fá ekki áfengan bjór hér á landi, en á hinn bóginn hef ég líka heyrt um fjölmarga erlenda ferðamenn sem láta sig þetta litlu varða og una ágætlega hag sínum hér á landi þó þeir hafi ekki erlent, sterkt öl til að drekka. Þá er hér umsögn frá Sambandi veitinga- og gistihúsa. Umsögn þess hnígur í þá átt að rétt sé að samþykkja frv. Loks er hér þriðja umsögnin í þessa veru frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Þar segir í bréfi: "Vinnuveitendasambandið gerir ekki athugasemdir við efni frv.", þ.e. að sala og bruggun áfengs öls verði leyfð. Það eru aðeins þessar þrjár umsagnir sem mér eru kunnar sem hníga í aðra átt en hinn sterki straumur þeirra umsagna sem ég hef nú farið um nokkrum orðum. Auk þessara umsagna hefur verið skrifaður fjöldi blaðagreina á undanförnum mánuðum og vikum þar sem fjallað hefur verið um þetta mál. Áður en lengra er haldið vil ég geta þess að mér barst einmitt nú í hendur umsögn sú frá læknum sem ég nefndi að hefði verið að berast Alþingi. Þetta er örstutt. Ég leyfi mér að lesa það upp, þ.e. textann, með leyfi hæstv. forseta: "Undirritaðir læknar lýsa sig mótfallna sölu sterks öls á Íslandi og óttast afleiðingarnar verði núgildandi banni aflétt. Rök benda til þess að sterkur bjór muni auka á áfengisvanda þjóðarinnar sem er ærinn fyrir. Hér með er þeim tilmælum beint til hv. alþm. að þeir geri ekki slíka tilraun í áfengismálum mögulega." Ég ætla ekki að leggja út í það að lesa öll þessi nöfn upp, en við sjáum að þau þekja á fjórðu blaðsíðu.  Já, ég ætla þá aðeins að nefna aðrar heimildir sem okkur hafa verið handbærar á síðustu vikum í þessu máli. Það er þá fyrst að nefna innlegg frá landlækni þar sem hann greinir m.a. frá fundi sem haldinn var með geðlækni, Hans Olaf Feker, frá Osló. Það fellur alveg í sama farveg og það sem ég hef áður vikið að, sem sé að nýjar tegundir áfengis auki heildarneysluna. Heildarneysla áfengis ræður mestu um heilsufarslegt tjón af áfengisneyslu. Tilraunir í nágrannalöndum til þess að draga úr neyslu sterkra áfengistegunda með því að beina áfengisneyslunni að veikari tegundum hafa að öllu jöfnu mistekist og þannig mætti áfram telja. Hér er bréf til alþm. Það er frá samtökunum Átak gegn áfengi og þar er einmitt minnt á stefnuskrá Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um það að þjóðir minnki áfengisneyslu sína um a.m.k. fjórðung fyrir næstu aldamót. Þá hef ég hér handbæra langa og ítarlega grein, sem raunar hefur birst í blöðum, frá Tómasi Helgasyni prófessor, dr. med. Það yrði of langt mál að mínu áliti að fara að lesa þetta allt upp. En ég gríp aðeins ofan í það á einum eða tveimur stöðum. Við vitum að dr. Tómas er nú sá maður sem einna mest og best hefur bent á skaða þann sem þessar lagabreytingar geta valdið. Og hann hefur hvað eftir annað skrifað um þessi mál og varað við afleiðingum þess. Það er t.d. tekið fram hér að öll vandamál sem tengjast áfengisneyslu vaxi með aukinni heildarneyslu einstaklinga og þjóða, sum í beinu hlutfalli, önnur enn meir. Þetta eigi bæði við félagsleg vandamál og hvers kyns sjúkdóma sem tengjast áfengisneyslu, þar með talda drykkjusýki. Ég ætla að lesa upp nokkrar setningar, með leyfi hæstv. forseta. Hér segir svo m.a.: "Allir áfengir drykkir eru jafnhættulegir vegna þess að það er vínandamagnið sem skiptir máli en ekki einhverjir aðrir eiginleikar drykksins. Hin almenna trú að bjór sé tiltölulega hættulítill og að það séu aðeins þeir sem drekka brennd vín sem verði drykkjusjúkir eða fái skorpulifur á ekki við rök að styðjast. Í löndum þar sem bjór er algengasta áfengistegundin eru flestir drykkjusjúklingar bjórdrykkjumenn." Ég vil sérstaklega benda hv. alþm. á að kynna sér vel þessa ítarlegu grg. um fræðileg rök gegn aukinni áfengisneyslu og bjórfrumvarpi. Þá ætla ég að leyfa mér að geta um grein sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 6. mars sl. og skrifuð er af frú Margréti Þorvaldsdóttur. Þar er minnst á ræðu sem rektor magnificus, háskólarektor, hélt nýlega. Við sem eitt sinn nutum þeirra réttinda og þeirra gæða að stunda nám við Háskóla Íslands höfum kannski gott af því að hlusta einstöku sinnum á þegar alma mater kveður sér hljóðs eða sendir frá sér aðvörunarorð. Þessi grein eftir frú Margréti Þorvaldsdóttur er athyglisverð að ýmsu leyti og ég mundi hvetja félaga mína hér á þingi til þess að renna augum yfir hana. Ég gríp niður í þessa grein, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir svo: "Í ræðu sem prófessor Sigmundur Guðbjarnason, rektor Háskóla Íslands, hélt við afhendingu prófskírteina til kandídata í síðustu viku minntist hann m.a. á ábyrgð þegnanna og afstöðu þeirra til þjóðfélagsmála eins og t.d. heilbrigðismála, öryggis- og umferðarmála og dægurmála eins og bjórmálsins, en þessi mál eru í raun samhangandi. Hann ræddi um nýafstaðið heilbrigðisþing þar sem tekin var fyrir íslenska heilbrigðisáætlunin, en henni er ætlað að marka stefnu í aðgerðum til að koma í veg fyrir sjúkdóma og slys í þjóðfélaginu." Síðar segir: "Hann sagði enn fremur: Bjórinn virðist saklausasta áfengið en hann er það ekki í raun. Bjórinn gerir menn sljóa og syfjaða, hann slævir vitund manna og viðbragðsflýti og veldur aukinni slysahættu þó ekki komi til ölvunar. Munur á bjór og víni eða sterkum drykkjum er m.a. sá að við drykkju á víni eða sterkara áfengi, þá gera menn sér ljósa hættuna. Þeir taka síður áhættu og aka sjaldan sjálfir. Bjórinn blekkir og gefur falska öryggiskennd, menn telja sér trú um að þeir séu jafnsnjallir ökumenn eða jafnvel snjallari eftir bjórdrykkju. Slíkar blekkingar hafa valdið mörgum heilsutjóni og eignatjóni." Það er margt fleira í þessari góðu grein sem vert væri að lesa upp og raunar margt í þessari athyglisverðu ræðu háskólarektors sem hann sá ástæðu til að gefa þeim í veganesti sem hann var að útskrifa um þetta leyti, en ég læt hjá líða að lesa meira upp að sinni. Það eru auðvitað uppi alls konar vangaveltur meðal manna um það hvað gerist ef sterkur bjór kynni að verða lögleyfður hér á landi. Menn segja sem svo: Hann verður örugglega undir lás og slá, þ.e. hann verður aðeins meðhöndlaður eins og áfengi í einkasölunni o.s.frv. og má vel vera að svo verði. Reynsla annarra landa bendir hins vegar til þess að það muni a.m.k. verða fast sótt að fá bjórinn seldan í almennum verslunum þegar tímar líða. Ég klippti úr að gamni mínu, einhvern tíma í þessum mánuði, grein eftir Halldór Kristjánsson sem heitir Umhverfis bjórinn og mun hafa birst í Tímanum 17. mars sl. Þar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta, örstutt: "Til fróðleiks má svo minna á að í Noregi stendur nú yfir bjórstríð sem sótt er af ærinni hörku. Í sjö þúsund matvöruverslunum er nú reynt að safna undirskriftum að þeirri ósk að ölið megi selja í almennum verslunum. Matvörukaupmenn mynda samtök sem heita eitthvað líkt og "daglig varehandel forbund" og þeir vilja fá að selja ölið af þjónustugleði við neytendur. Aðrir vilja að áfengt öl verði aðeins selt í verslunum einkasölunnar." Það má svo í rauninni halda endalaust áfram að vitna í heimildir af þessu tagi. En tíminn líður og óðar en varir verður maður að láfa máli sínu lokið. Ég ætla að síðustu að minnast á grein sem er orðin nokkuð gömul. Það mun hafa verið árið 1932 að Vilmundur Jónsson, þáv. landlæknir og alþm., flutti ræðu sem sagt er að hafi leitt til þess að frv. um ölgerð og sölumeðferð öls var ekki tekið aftur á dagskrá á þeirri tíð. Ég ætla ekki að lesa þessa ræðu alla upp þó að hún hafi birst í Alþýðublaðinu 1. mars sl. En það væri kannski ekki úr vegi að lesa niðurlag hennar, örstutt, með leyfi hæstv. forseta, og taka þá að sjálfsögðu fram að tímarnir eru auðvitað breyttir á þeim árum sem síðan hafa liðið. Þar segir svo: "Og við munum allir hvernig farið hefur við hverja tilslökun sem gerð hefur verið. Við munum hve mjög ástandið versnaði með læknabrennivíninu og að síðan leyfður var innflutningur á hinum hollu Spánarvínum hefur öllu enn stórum hrakað í þessum efnum. Ég verð því að segja að þegar verið er að brigsla um blindni í áfengismálum getur það ekki átt við aðra en þá sem eru svo blindir á þá reynslu sem við höfum fengið með öllum tilslökunum að þeir ætla sér að bæta ástandið með því að gera eina tilslökunina enn." Ég sagði að það mætti vitna í fjölda heimilda, nýrra og gamalla, um þetta efni, fjölda umsagna sem flestar hníga í þá átt sem við höfum ákveðið að stefna í, minni hl. hv. allshn., þ.e. að við leggjum til að frv. verði fellt.



Áður en tekið er til við umræðu um þetta mál vildi ég geta þess að ég hef hug á því að umræðu um þá dagskrá sem við erum með í höndunum fyrir daginn í dag geti lokið, 2. umr. um þetta mál og 1. umr. um Háskóla á Akureyri, fyrir kvöldmat svo að við getum komist hjá kvöldfundi.

Var forseti að tilkynna utandagskrárumræðu?

Nei, ég var að kynna það að ég hef hug á að reyna að ljúka þeirri dagskrá sem við erum með í höndunum, 2. umr. um þetta mál og 1. umr. um Háskóla á Akureyri, fyrir kvöldmat. Það er nokkuð rúmur tími fram að kvöldmat og ég vonast til að við getum lokið þessu á þeim tíma. Það stendur yfir umræða um framhaldsskóla í Ed. sem menntmrh. er líka bundinn við. En ef þess þarf munum við ljúka þessum málum á kvöldfundi. Ég vona að til þess þurfi ekki að koma því að það er ekki löng mælendaskrá þó að maður geti aldrei spáð um það fyrir fram.



Herra forseti. Rétt er það sem fram kom í máli hv. 5. þm. Reykn. að um þetta mál hefur verið sagt svo mikið, bæði með og móti, að e.t.v. er þar að bera í bakkafullan læk og sérstaklega eftir hina ágætu ræðu sem þm. sjálfur var rétt í þessu að ljúka við. Ég stend einungis upp til þess að ítreka það enn á ný hve mjög ég treysti á það að hv. þm. komist að þeirri niðurstöðu þegar þeir hafa skoðað málið vandlega að á þetta tæpa vað beri okkur ekki að tefla. Hér séum við að taka áhættu sem við rísum ekki undir. Að þessu hafa verið færð mörg rök, sýnt fram á athuganir í mörgum löndum í þessu sambandi og þá fyrst og fremst það að eitt form áfengis til viðbótar auki heildarneysluna. Þannig er mál með vexti að ég minnist þess óneitanlega að hér kom fram í máli nokkurra hv. þm. við 1. umr. þessa frv. að menn höfðu það á orði að ekki hefði það komið fram í ritum hinnar merku stofnunar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar að heildarneysla áfengis væri líkleg til að aukast við samþykkt frv. sem þessa og enn fremur kom það fram og var birt sem fyrirsögn yfir frásögn af máli hæstv. heilbrrh. að Heilbrigðismálastofnunin mælti ekki með banni á einni tegund eða annarri af áfengi. Mig langar til þess að fara fáeinum orðum um þessi tvö atriði og byrja á því síðarnefnda. Það er auðvitað rétt að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur ekki gert það að innleiða nýtt bann. Hins vegar er það algjörlega ljóst og ég hef kannað það sérstaklega núna á þeim tíma sem liðinn er á milli hvort sá skilningur er ekki áreiðanlega réttur að Heilbrigðismálastofnunin hefur aldrei mælt með því að bæta nýrri tegund við og það er það sem við erum að fjalla um hér. Við erum að tala um hvort við eigum að auka vandann eða ekki. Hitt atriðið, þar sem því er haldið fram að í ritum þessarar stofnunar komi það hvergi fram að ný tegund til viðbótar auki heildarneysluna og þar með þann vanda sem af ofneyslu áfengis leiðir, þá er því til að svara - ég hafði ekki handbær þá nöfnin á þeim ritum sem um var að ræða, en þau hef ég nú og það eru þrjú grundvallarrit í þessu sambandi sem dr. Grant, sá sem stjórnar áfengismáladeild Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, hefur greint frá og þau eru þessi. Ég bið leyfis hæstv. forseta að lesa heitin eins og þau eru þannig að menn geti útvegað sér þessi rit ef þeim sýnist svo: Í fyrsta lagi rit eftir Walsh og Grant sem heitir Public Health Implications of Alcohol Production and Trade (WHO Offset Publication nr. 88). Þetta var það fyrsta. Annað ritið er eftir Moser og heitir Alcohol Policies in National Health and Development Planning og er útgáfa sömu stofnunar nr. 89. Í þriðja lagi rit stýrt af Grant: Alcohol Policies sem er Regional Publication eða svæðisútgáfa fyrir Evrópu nr. 18. Yfirlit er svo til um þetta sem er eftir Farell og heitir Review of National Policy Measure to Prevent Alcohol Related Problems. Það hefur ekki verið prentað enn þá, en er í undirbúningi útgáfu, en liggur sem sagt fyrir hjá stofnuninni og er unnt að fá það. Enn fremur vil ég greina frá því að ég hef hér í höndum rit sem margir hv. alþm. hafa útvegað sér, sem er um Evrópustefnumörkun í þessum málum og var rit stofnunarinnar nr. 18. Í öllum þessum ritum sem lágu m.a. til grundvallar til stefnumörkunar í framhaldi af fundum stofnunarinnar 1982 og 1983 er það grundvallarþáttur að það verði að stefna að því að draga úr heildarneyslu áfengis og, að nýtt form áfengis auki við heildarneysluna. Ég hygg að það þurfi ekki að rekja frekari gögn um það efni. Það höfum við þegar gert. Þetta var einungis til þess að skýra frá þeim heimildum sem hér var lauslega vitnað í fyrr í umræðunni og til þess að skýra frá því að það hefur verið sérstaklega kannað að það var rangt sem haldið var fram að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefði hvergi í ritum sínum bent á það að ný tegund áfengis yki heildarneysluna. Þetta er þvert á móti. Það er einmitt eitt af því sem liggur til grundvallar stefnumörkun í áfengismálum og þá stefnumörkun sem, eins og oft hefur verið bent á, miðast við að draga úr heildarneyslu áfengis vegna þess að það er augljóst samhengi í öllum þeim löndum þar sem það hefur verið rannsakað milli neyslumagnsins í heild og vandans sem af áfengi leiðir. Þetta kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar og mun ég ekki fjalla frekar um það atriði. Hér hafa hv. þm. rætt um það m.a. að 132 læknar hefðu í vetur verið því fremur hlynntir að frv. þetta væri samþykkt. En ef við skoðum textann í þeirra bréfi þá sjáum við að í raun og veru er hvergi í því bréfi mælt með því að frv. sé samþykkt. Þeir ganga ekki lengra en að segja að þeir efist um að samþykkt frv. hefði mjög háskaleg áhrif á áfengisvanda Íslendinga eða mundi hafa mjög háskaleg áhrif á drykkjuvenjur Íslendinga. En þeir sem hafa fengist mest við áfengissjúklinga eru á gagnstæðri skoðun, svo og hinir 138 læknar sem afhentu hæstv. forseta Alþingis yfirlýsingu nú í dag skömmu fyrir upphaf þingfunda. Þeir vara Alþingi alvarlega við að samþykkja þetta frv. vegna þeirra afleiðinga sem það kann að hafa. Ég vil vekja athygli á því að þegar litið er yfir þessar undirskriftir, sem liggja hér inni í lestrarsal, þá kemur í ljós að í þessum hópi eru læknar frá flestum ef ekki öllum heilsugæslustöðvum landsins. Þessir læknar eru víðs vegar að af landinu og ég vek athygli á því að heilsugæslustöðvarnar fást við vandann þegar hann kemur til. Sjúklingarnir koma þar oft og tíðum fyrst inn og síðan sendir heilsugæslulæknirinn viðkomandi til sérfræðinga eða til meðferðar á stofnun ef á þarf að halda, þannig að hér er um að ræða menn sem mjög gjörla vita um hvað hér er við að fást. Og ef menn eru á annað borð að vísa til viðhorfa þeirra sem vinna við þessi mál þá tel ég að við getum ekki látið þessa aðvörun eins og vind um eyru þjóta. Ég vil víkja að einu enn, herra forseti, og það er að menn hafa það gjarnan svona eins og varnagla að ef nú frv. þetta skyldi allt að einu vera samþykkt, þá sé nauðsynlegt að setja á laggirnar um leið afar öfluga fræðslu um skaðsemi áfengis. Ég spyr hv. alþm.: Hefur sú fræðsla sem þeir hafa átt kost á á sinni ævi, hvort sem hún er löng eða nokkuð stutt enn þá, hefur hún haft þau áhrif á þá að þeir vilji varast það að auka þennan vanda eða ekki? Ef menn á annað borð hafa slíka trú á fræðslunni um skaðsemi áfengis, sem ég geri að vísu ekki lítið úr, þá vonast ég til þess að sú fræðsla, sem við höfum öll átt kost á í mörg ár, verði ekki yfirsterkari áhuganum á að gera þessa tilraun og að við reynum að leggja metnað okkar í það að halda þó þeirri stöðu að hér er minni heildarneysla áfengis en víða í löndum þar sem m.a. áfengur bjór er líka leyfður. Hér erum við ekki að banna tegund sem fyrir er, við erum að tala um að innleiða nýtt, að bæta við neysluna sem fyrir er. Ég leyfi mér að vona það einlæglega að hv. alþm. undanþiggi þetta mál ekki þeim rökum sem augljós eru og snerta heilsufar landsmanna og muni eftir því að ef við ætlum að vinna að því að draga úr heildarkostnaði í heilbrigðiskerfinu, þá hljótum við að standa gegn ráðstöfunum sem augljóslega verða til þess að auka hann. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti, og ég leyfi mér að vona að hv. alþm., sem fyrir skömmu síðan virtust vera of margir þeirrar skoðunar að gera bæri þessa tilraun sem einungis tveir af umsagnaraðilum mæla raunverulega með, ég vonast til þess að þeir hafi nýtt tímann til þess að skoða hug sinn og standi að því að fella frv.



Herra forseti. Það er nú trúlega að bera í bakkafullan lækinn að kveðja sér hljóðs við umræðu þessa máls svo langar tölur sem hér hafa verið settar á við umfjöllun þess í vetur með ítarlegum rökum með og á móti. Eftir þær umræður sé ég þó ekki að nein rök hafi afsannað það að verði sala á áfengum bjór leyfð þá muni heildarneysla áfengis aukast. Ég held að fáir treysti sér til að neita því. Söguleg rök mæla öll á móti því að áfengistegundum sé fjölgað hér. Í nokkrar aldir hefur innflutningur og neysla víns verið hluti af lífi Íslendinga, einkum þá karlmanna hér áður fyrr, en jafnlengi hefur ofdrykkja verið fylgifiskur vínsins. Og það má minnast þess að þegar Alþingi var lagt niður á Þingvöllum rétt fyrir aldamótin 1800, þá var það m.a. vegna þess að það var orðið óstarfhæft vegna drykkjuskapar og óláta. Innflutningur víns náði hámarki um miðja síðustu öld, en þá tók bindindishreyfingin að láta á sér bera og ýmiss konar þjóðfélagsbreytingar gengu í garð. Bindindishreyfingin óx og dafnaði og þær fjöldahreyfingar aðrar, sem slitu barnsskónum upp úr aldamótunum, eins og ungmennafélagshreyfingin, verkalýðshreyfingin og kvenréttindahreyfingin, svo að ekki sé talað um hana, settu bindindismál á oddinn. Og það voru einmitt bindindismálin sem gerðu konum í Bandaríkjunum og Evrópu kleift að koma út úr húsum sínum og taka til máls á fundum og ruddu þær þannig braut baráttu kvenna fyrir mannréttindum. Hér á landi beittu konur sér mjög gegn drykkjuskap, stofnuðu félög, reistu hæli og stóðu stundum fyrir utan veitingahúsin hér í bænum, eða borginni nú, til að telja menn af því að fara inn. Konur í þá daga vildu bægja frá böli og bæta hag þeirra fjölmörgu kvenna sem lifðu við fátækt, eymd og ofbeldi vegna drykkjuskapar eiginmannsins. Og í ljósi þess hvern þátt bindindismálin eiga í frelsisbaráttu kvenna finnst mér skjóta skökku við ef kvenréttindakonur nútímans snúa við blaðinu og stuðla að aukinni drykkju vitandi um áfengisvandann í þjóðfélaginu. En þau rök sem vega þó mun þyngra en sagan eru það ástand sem blasir við okkur í áfengis- og fíkniefnamálum. Kannanir sýna að börn og unglingar byrja yngri að drekka nú og fíkniefnaneysla fer vaxandi. Æ fleiri rúm á heilbrigðisstofnunum eru upptekin af fólki sem á við áfengisvanda að stríða. Samkvæmt upplýsingum lækna fer aldur þeirra sem koma til meðferðar sífellt lækkandi og þjóðfélagið ber gífurlegan kostnað af þeirri drykkju sem fer fram, ekki aðeins hvað snertir heilbrigðiskerfið heldur einnig í vinnutapi og alls kyns tjóni, sjáanlegu og ósýnilegu. Ofdrykkja er þjóðfélagsvandamál sem ber að sporna gegn með öllum tiltækum ráðum. Hjá hinum Norðurlandaþjóðunum er drykkja mun meiri en hér á landi og þar munar mest um bjórinn. Samkvæmt markaðslögmálum ættu aukið framboð og fleiri tegundir að þýða aukna neyslu og er því ekki ólíklegt að eftir nokkur ár yrði drykkja hér með svipuðum hætti og hjá frændum okkar verði sala bjórs og bruggun leyfð. Ég vil minna á að í skýrslu frá danska heilbrigðisráðuneytinu kemur fram að 80% allra vinnuslysa þar í landi séu rakin til öldrykkju, þess að menn séu ekki allsgáðir á vinnustað og slíkt er varla eftirsóknarvert ástand. Við getum spurt að því hvers vegna mönnum sé svo mikið kappsmál að knýja þetta mál fram gegn þeim rökum sem fram hafa komið frá læknasamtökum, æskulýðssamtökum og fjölmörgum samtökum sem láta sig varða heilbrigðismál og félagsleg mál. Ég rek þau mótmæli ekki frekar hér, það hefur margoft verið gert í vetur og núna síðast áðan, en það ber einnig að minna á þá kenningu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, sem ég trúi varla að menn vefengi, að meira framboð og betra aðgengi að vímuefnum skapi meiri neyslu og alvarlegri afleiðingar. Og þá spyrjum við: Hvað liggur að baki því ofurkappi sem lagt er á framgang þessa máls? Vafalaust eru ýmsar orsakir fyrir því. Ýmsir tala af hneykslun um þann tvískinnung sem viðgangist þar sem sumir hafi aðgang að áfengum bjór hér og aðrir ekki. Því beri að losa um og gera öllum frjálsan aðgang að þessari guðaveig, gera öllum jafnt undir höfði. Frá mínum bæjardyrum séð væri alveg eins hægt að taka fyrir tvískinnunginn með þeim hætti að leyfa ekki þær undanþágur sem viðgangast í meðförum bjórsins og þá yrði í leiðinni tekið fyrir þá háðung að tekjur af bjórsölu séu beinlínis reiknaðar inn í laun farmanna. Það er fleira í farvatninu. Einhverjum er brátt, einhverjir hagsmunir eru í veði, arðsvon, hagnaðarvon einhverra aðila, þrýst er á afgreiðslu þessa máls. Og ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm.: Ætla þeir að samþykkja þetta frv. til hagnaðar fyrir einhverja einstaklinga en fyrirsjáanlegs ómælds tjóns fyrir samfélagið og þvert á íslenska heilbrigðisstefnu?



Herra forseti. Mig langar að bæta nokkrum orðum við það sem aðrir andmælendur frv. hafa sagt, einkum og sér í lagi vegna þess að ég hef um nokkuð langt árabil unnið með ungu fólki. Ég þekki ósköp vel viðhorf ungs fólks til bjórs. Það lítur ekki á bjór sem alvarlegan hlut. Það lítur á bjór sem eitthvað sem allt í lagi er að dreypa á og drekka. Þetta er endurspeglun á viðhorfum heimilanna. Þau hafa fengið þetta viðhorf að heiman og þetta er það viðhorf sem er í þjóðfélaginu. Þar af leiðandi mun bjórinn, ef inn verður leiddur, auka mjög drykkjuskap í landinu. Það er ekki nokkrum efa undirorpið að yngra fólk mun byrja að neyta áfengis á þennan hátt. Mér er í huga að það unga fólk, sem leiðist út í vímuefnaneyslu, byrjar allt á því að fá sér sopa af áfengi. Það getur líka byrjað á því að fá sér sopa af bjór og þá er fyrsta skrefið á leiðinni út í vímuefnin komið. Mér finnst að við getum ekki, íslenskir þm., stuðlað að því að auka vímuefnaneyslu hér á landi. Eiturefnin fylgja í kjölfar bjórsins alveg hreint eins og í kjölfar brennivínsins og okkur ber að minnast þess. Ég veit ekki hve margir hér inni eða margir sem á mál mitt hlýða hafa setið eða staðið fyrir framan bekk á morgni lífsins og horft á þetta æskufólk, hraust og þróttmikið, vitandi það að hugsanlega sé a.m.k. einn í þessum hóp sem verði áfengissýki að bráð. Þetta segir statistikkin. Ef við, með því að innleiða bjórinn, völdum því að 1,2–1,5 eða 2 í þessum sama æskuglaða hópi verða áfengisneyslu og jafnvel sterkri vímuefnaneyslu að bráð er illa farið fyrir Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Það er að vísu rétt að búið er að segja flest það sem segja þarf í þessum umræðum enda mun ég ekki nú hafa langt mál þar um. Ég vil þó vekja athygli á nokkrum atriðum væntanlega í lok þeirrar umræðu sem um þetta mál er. Það kemur í ljós að fjöldi drykkjusjúkra er í réttu hlutfalli við neysluna. Eftir því sem neyslan er meiri, eftir því er prósentutalan hærri. Í nál. minni hl. kemur t.d. fram að Bandaríkjamenn drekka 8,3 lítra á íbúa og drykkjusýkin er þar 6,5–8%. Í Svíþjóð er neyslan 5,6, drykkjusýkin þar er 3,1%. En hér á landi er talið að heildarneyslan sé 10,2% en þar eru drykkjusjúkir taldir vera 1,8. Þó að þessi tala sé ekki hærri en ég nefndi finnst okkur vera nóg af drykkjusjúkum í landinu og meira en það. Ég held að við getum verið sammála um það að það er í flestum fjölskyldum sem upp hafa komið slík vandamál með þeim afleiðingum að það er þyngra en tárum taki. Í skýrslu sem ég hef undir höndum eru nokkurs konar punktar úr skýrslu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um áfengisvandamál. Hún var lögð fram á 62. fundi stjórnar WHO 1979. Liðirnir eru 14, þetta er örstutt í sjálfu sér. Þeir eru á þessa leið, með leyfi forseta: 1. Óhætt er að fullyrða að þörf er baráttu gegn áfengisvandanum. 2. Þó að drykkjusýki sé alvarlegt vandamál, sem gefa ber gaum, er hún aðeins lítið brot af þeim vanda sem áfengisneysla veldur. 3. Tengsl áfengis og afbrota, einkum ofbeldisglæpa, eru augljós. 4. Fjárhagslegt tjón af völdum áfengisneyslu mun vera gífurlegt í mörgum löndum, í Bandaríkjunum t.d. 25 milljarðar dala. 5. Áfengisvandamál fara vaxandi víða um heim, ekki síst í þróunarlöndum. 6. Raunverð áfengis hefur farið lækkandi í flestum löndum á sama tíma sem tekjur manna hafa aukist. 7. Á árunum 1964–1972 jókst vínframleiðsla í heiminum um 20%, brennivínsframleiðslan um 60%, ölgerð um 80%, áfengisneysla jókst um 30–500%. Alþjóðleg fyrirtæki sem beita háþróaðri tækni við framleiðsluna hafa staðið fyrir þessari aukningu. 8. Áfengisneysla er víða tákn um frama og velgengni og áfengi er auðfengið deyfandi efni. 9. Afleiðingar áfengisdrykkju bitna þunglega á heilbrigðisþjónustunni. Fórnarlömb ölvunar í umferð, áfloga og drukkinna manna hrannast inn á slysadeildir og skurðstofur. Lifrarsjúklingar liggja í sjúkrarúmunum og vaka þarf yfir sjúklingum með áfengisæði. Þetta veldur auknu álagi á stofnanir sem hafa allt of mikið á sinni könnu. 10. Til lítils væri ef ekkert væri hægt að gera nema lýsa því sem nú er vitað um áfengisvandann. Benda þarf á nauðsyn varna og hjálparstarfs. 11. Ljós tengsl eru milli heildarneyslu áfengis og tjóns af völdum neyslunnar. Þessi staðreynd gengur þvert á þá venjubundnu skoðun að drykkjusýki sé eiginleiki ákveðinna einstaklinga en ekki vandamál sem tengt sé því hversu mikið sé drukkið. Þessi tengsl benda á að með því að draga úr áfengisneyslu megi minnka tjónið sem hún veldur verulega. 12. Meðal tiltækra ráða til að draga úr áfengisneyslu eða a.m.k. að koma í veg fyrir aukningu hennar má nefna: a. Hækkun áfengisverðs svo að það fylgi a.m.k. verðbólgu og auknum tekjum. b. Kvótakerfi á framleiðslu. c. Innflutningseftirlit. d. Fækkun sölu- og veitingastaða. Í löndum þar sem ekki er auðvelt að komast yfir áfengi og lífsviðhorf andstætt drykkjuskap getur algert áfengisbann verið hagkvæmt. 13. Fræðslu er þörf til þess að skýra fyrir fólki nauðsyn áfengismálastefnu sem beinist að því að draga úr áfengisböli með forvarnaaðgerðum. 14. Fráleitt er að telja möguleikana á að minnka áfengistjón skýjaborgir einar. Það sem skortir er pólitískur vilji til að fara þær leiðir sem stuðla að minni drykkju. Þetta er yfirlýsing sem 62 fulltrúar þjóða leggja fram. Það er dálítið athyglisvert ef Alþingi Íslendinga verður eina þjóðin sem stígur skref í öfuga átt við tilmæli heilbrigðisstofnunarinnar um það að gera ráðstafanir til að draga úr áfengisneyslu fyrir árið 2000. Þetta hlýtur að vekja umhugsun um hvernig mál standa hér. Það má segja að það hafi verið annað mál hér sem ég vil kalla hálfgerða plágu. Það má segja að þetta sé annað málið sem við fjöllum um sem gæti hlotist af mikið böl fyrir íslenska þjóð í framtíðinni ef frv. verður að lögum á þessu þingi. Það sem kom fram hjá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur áðan, að hér hefði forseta Sþ. verið afhent skjal undirritað af 138 læknum sem eru heilsugæslulæknar og fyrst og fremst læknar sem þekkja þessi vandamál, hlýtur að vera verulegt innlegg í þetta mál. Ég vil ekki trúa þeirri könnun sem DV stóð að og birti þar sem fram kom að það mundi vera 1/3 af þingmönnum sem væru andstæðir þessu frv., það væru um eða yfir 40 sem væru því meðmæltir. Ég trúi því ekki að ógæfa okkar þjóðar sé það mikil að frv. verði samþykkt. Ég læt máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Það er ekki þörf fyrir efnislega umræðu um þetta mál frekar. Svo mæta ræðu flutti hv. 5. þm. Reykn. þegar hann talaði fyrir sínu nál. að ég hygg að leit verði að því í þingsögunni að mikið rökfastari flutningur hafi átt sér stað á nál. sem minni hl. flytur og það er kannski ekkert skrýtið að það skuli vera hv. 5. þm. Reykn. sem reynir að hafa vit fyrir samþingsmönnum sínum frá Reykjanesi. Það hefur áður komið í hans hlut og skyldi engan undra þó að svo væri enn. Ég tel aftur á móti að það verði kannski ekki undan því vikist að segja hér örfá orð vegna þess að hv. 2. þm. Reykn. virtist hafa tapað mjög áttum og valdi á skapi sínu þegar hann talaði fyrir þessu máli við 1. umr. Ég skil ekki þegar hann telur óeðlilegt, ef bréf berst Alþingi Íslendinga og er með höfundum, að nöfn höfundanna komi fram og lítur á að þeim sé svívirðing gerð með því að þeirra sé getið og það sé tryggt að þeir komi fram á spjöldum sögunnar. Ég leit svo á að ef hinir 133 læknar, sem töldu þetta mál þess eðlis að þeir vildu skipta sér af því, ættu að verða geymdir í þingsögunni sem flytjendur þessa bréfs væri það ekki hægt á annan hátt en að nöfn þeirra kæmu fram. Ég vona að hv. 2. þm. Reykn. sé ekki enn þeirrar skoðunar að þeim hafi verið svívirðing gjörð með þessu tiltæki eða að þingtíma hafi verið illa varið með því að tryggja það að nöfn þeirra yrðu á spjöldum sögunnar. Annað atriði virtist hafa farið mjög í taugarnar á hv. þm. og hann kvartar undan skorti á drengskap. Ég lýsti því yfir að mér fyndist olíumalarlykt af þessu máli og ég útskýrði jafnframt hvað það var sem ég átti við þannig að hann mátti mjög vel skilja hvað það var. En sumir eru þannig að það þarf að segja þeim hlutina tvisvar, jafnvel þrisvar eða fjórum sinnum, áður en skilningurinn kemur og sumir eru þannig að þó það sé sagt við þá svo oft skilja þeir ekkert. Ég vil samt gera örlitla tilraun til þess að undirstrika hvað ég átti við. Ég tel að fyrirtækið Olíumöl hafi verið stofnað í góðri trú, en ég er jafnsannfærður um það að hv. 2. þm. Reykn. gerir sér grein fyrir að þar áttu sér stað stórkostleg mistök og öll þau plön og góðu áform fóru á annan veg en ætlað var. Atvikin höguðu því svo að ég var við jarðarför þessa fyrirtækis. Ég vildi undirstrika það að mér sýndist sem bjartsýni flm., þeirra fjögurra sem tóku sig til og fluttu þetta frv. frá nefnd, eins og þeir segja sjálfir, og góð áform muni enda á svipaðan hátt. Þetta var sú merking sem ég taldi að væri rétt að kæmi hér fram og yrði undirstrikuð því það getur verið að þar sannist enn hinar gömlu ljóðlínur "Annar eins maður og Oliver Lodge fer ekki með neina lygi", að það sannist enn að mönnum geti skjátlast jafnvel þótt veröldin hafi hampað þeim upp í þá stöðu að vera þingflokksformenn Sjálfstfl. Þetta var það sem ég vildi undirstrika, að þeim gæti skjátlast, og það var það sem ég var að koma hér á framfæri og ég vænti þess að hv. 2. þm. Reykn. gerði sér grein fyrir á sínum tíma. Svo var ekki. Hann taldi rétt í þessu sambandi að vekja athygli á því að ég hefði lent í því sem framleiðandi á andakjöti að það hefði verið með sýklum.

Nei, ég meinti ...

Og við skulum ekkert skorast undan því að ræða það örlítið, sérstaklega af því að hv. 2. þm. Reykn. er kominn hér í salinn og sennilega vel móttækilegur fyrir upplýsingar þar um. Það er nú svo með þessa blessaða sýkla að þeir eru svo smáir að þeir sjást ekki með berum augum og hvorki gerði ég það vísvitandi né af ráðnum hug til að klekkja á íslensku samfélagi að búa við það að örfáir einstaklingar í þjóðfélaginu fullyrtu að það væri baneitrað, þetta kjöt sem þarna væri verið að framleiða. Enginn veiktist, enginn fór á sjúkrahús og enginn dó mér vitanlega. Sjálfur át ég mikið af þessu kjöti og sé ekki betur en ég hafi þrifist vel, en það er kannski rétt að geta þess að það virtist koma fram mjög skjótt að einn aðili hafði sérstakan áhuga á þessu máli, einn aðili á Íslandi. Það var Morgunblaðið, og allur þess málflutningur gekk út á tvennt, annars vegar að vinna jafnrækilega að því og hugsanlegt var að ég hefði sem mestan fjárhagslegan skaða af tiltækinu. Það tókst þeim eiginlega mjög vel því að þá framleiðslu sem ég var með á gæsum á þessum tíma gerðu þeir að óseljanlegri vöru og ég verð náttúrlega að óska þeim sérstaklega til hamingju með þann vopnaburð og þeim skutulsveini blaðsins, hv. 2. þm. Reykn., með það að vissulega var hægt að fagna sigri hvað það snerti. Ég held aftur á móti að þetta hafi e.t.v. fyrst og fremst verið gert vegna þess að undirritaður var starfandi alþm. fyrir annan stjórnmálaflokk. Og þetta er kannski rétt að komi hér fram fyrst hv. 2. þm. Reykn. er að berja sér svo mjög undan skorti á drengskap. Hins vegar fannst mér, þegar þessir atburðir gerðust nú seinast og Búðardalur kom inn í þessa mynd, að þá hafi það komið skýrast fram hvað þessi vopnaburður er í sjálfum sér fráleitur og hlýtur að eiga lítinn rétt á sér. Það væri nefnilega fróðlegt að reikna það út hvað Búðardalur skaðaðist mikið á umræðunni um salmónelluna og hvers vegna, á þeirri stundu, menn höfðu vit á því að draga framleiðandann ekki fram í dagsljósið, hvers vegna menn höfðu vit á því þá. Það er nefnilega vissulega hægt að segja sem svo að sú framför hefði átt sér stað, jafnvel hægt að tala um framför hjá Morgunblaðinu líka, að þeim var ágætlega ljóst að framleiðandinn sem þá varð fyrir þessu óláni var í sjálfu sér alsaklaus af því, trúlegast hafði þetta borist með fóðri þó að það sé erfitt að átta sig á því, og menn gerðu sér grein fyrir því að nú væri rétt að vera ekki að djöflast á honum. Aftur á móti töldu menn sanngjarnt að ráðast á þorp vestur í Dalasýslu með slíku offorsi að ég ætla að fullyrða það hér og nú að þar varð skaðinn af tiltækinu gífurlegur fyrir alla þjónustustarfsemi á staðnum. Og kannski er það nú svo að einhverjir á því svæði hafi mátt þola verulegan fjárhagslegan skaða vegna þessa tiltækis. Ég ætla, herra forseti, aðeins að bæta örfáum atriðum við. Ég vil láta það koma fram mjög skýrt að þó að hv. flm. þessa frv. legði á það áherslu að því væri vísað til allshn. aftur til umfjöllunar vekur það enga undrun hjá mér að nefndin flytur enga brtt. við eigið frv. Þeim hefur sem sagt farist eins og sagt er að eitt sinn hafi átt sér stað og menn töluðu nú um í gamni reyndar að drottinn hafi litið yfir verk sitt og séð að það var harla gott. En engu að síður kemur hér fram og vil ég þó ekki rengja það að þeir hafi talið sig þurfa að skoða frv. á nokkrum fundum. Það verður náttúrlega að virða við mennina hafi þeir lagt slíka vinnu í málið. Samt sem áður er þetta niðurstaðan. Þeir leggja til að eigið frv. eftir nákvæmlega eigin athugun verði samþykkt í deildinni og það kemur mér ekki á óvart.



Herra forseti. Ég fagna því að frv. um háskóla á Akureyri skuli vera komið inn í þessa deild. Ég hef reynt að fylgjast með þeirri gagnrýni sem fram hefur komið í sambandi við þá ákvörðun að stofna háskóla á Akureyri. Mig undrar það að slík rök skuli koma fram, t.d. um það að á meðan ekki sé hægt að láta fjármagn til háskólans hér sé ekki ástæða til þess að byggja háskóla annars staðar. Það gefur auðvitað auga leið að það er minni þörf að byggja hér eftir því sem stærri skóli rís á Akureyri. Spurningin er ekki um það, auðvitað þarf að byggja yfir þessa nemendur, spurningin er um það hvort á að gera það hér eða fyrir norðan. Ég held að háskóli á Akureyri hljóti að styrkja byggðir Eyjafjarðar og það sé líklegt að á þessu fjölmennasta svæði fyrir utan suðvesturhornið fái nemendur af öllu þessu svæði meiri möguleika til þess að stunda háskólanám en þeir hafa nú. Það er eitt sem ég harma að vísu, að í frv. felst ekki að að því sé stefnt nú þegar að þetta verði, ja, hvað á að segja, háskóli sem hefur rannsóknaskyldu beinlínis, en ég fagna orðum hæstv. menntmrh. að svo hljóti þó að verða og því ákvæði sem er í frv. um að lögin skuli endurskoða innan ákveðins tíma, þó að ég vilji að vísu benda á það að þótt slík ákvæði hafi verið í lögum hefur þeim ekki ævinlega verið framfylgt. En það getur verið dálítið á valdi þeirra sem munu eiga sæti á hæstv. Alþingi að þremur árum liðnum, t.d. þm. Norðlendinga, að ýta við því að við það verði staðið. M.ö.o. fagna ég mjög frv. Þetta er margra ára baráttumál ýmissa Norðlendinga og ég vona að séð verði til þess að Háskólinn á Akureyri verði raunverulegur háskóli með fullum réttindum þegar fram líða stundir.



Hæstv. forseti. Þetta mál sem hér er á dagskrá, Háskólinn á Akureyri, er að vísu mál sem ég hef ekki mjög fylgst með, en engu að síður vildi ég láta álit mitt í ljós á frv. vegna þess að ég tel að þetta sé mál sem er ákaflega sérstætt, en jafnframt ákaflega þýðingarmikið. Ég hef nokkuð orðið var við gagnrýni á málið eins og raunar kom fram í orðum hæstv. menntmrh. En ég vildi lýsa minni skoðun í örfáum orðum. Í fyrsta lagi lýsi ég fylgi mínu við frv. og ég fagna því sem kom fram hjá hæstv. menntmrh., sem hann lagði áherslu á, að áfram yrði þungamiðja íslenskra rannsókna í Háskóla Íslands. Það er raunar sjálfsagður hlutur. Það sem ég tel hins vegar merkast við þetta mál er að það er, að mínu mati, nánast eini jákvæði votturinn í langan tíma í íslenskum stjórnmálum þar sem íslensk stjórnvöld reyna af miklum myndarskap að reisa rönd við þeirri öfugþróun í byggðaþróun sem hér hefur orðið um langa hríð. Ég skal fúslega viðurkenna að þarna þurfti nokkurn stórhug til. En ef einhvern tíma á að takast að spyrna fæti við þýðir ekkert minna en að taka svo til hendi eins og fyrrv. hæstv. menntmrh. gerði í þessu efni. Háskóli Íslands hefur auðvitað um langan aldur verið, ekki kannski fjársveltur, en þar hefur löngum vantað fé. En við skulum líka líta á ýmsar aðstæður sem þar hafa verið. Ef við lítum t.d. á lagadeild Háskóla Íslands mun það mála sannast að þar munu stundum vera á milli eitt og tvö hundruð nemendur í sama tímanum hjá einum og sama prófessor. Það gefur auga leið hvernig vinnuaðstæður eru þegar slíkt á sér stað. Það má sjálfsagt velta því fyrir sér að útibúshugmyndin hefði líka komið þarna til greina og e.t.v. hefði það verið heppileg lausn til þess að ná þeim markmiðum sem ég er að leggja áherslu á. Engu að síður er þessi ákvörðun tekin, að stofna sérstakan háskóla, og það sýnist mér vera gert af enn meiri stórhug og þess vegna fagna ég því sérstaklega. Þetta mun, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði næst á undan mér, styrkja byggðir Eyjafjarðar. Ég vil hnykkja hér aðeins frekar á og lýsa skoðun minni: Þetta mun styrkja alla landsbyggð á Íslandi ef það tekst eins og hugur manna stendur til. Hér er um að ræða gleðilegan viðnáms- og viðreisnarhug fyrir hönd landsbyggðarinnar allrar sem ég tel fyllilega ástæðu til að fagna. Það er dýrt að halda úti skóla. Það er þeim mun dýrara sem ofar kemur í skólastigann. Erlendis er þróunin nánast hvarvetna sú að menn víla ekki fyrir sér að hreyfa á milli dýra kennslukrafta, jafnvel á milli fylkja og nánast á milli landa, t.d. fylkja í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Það er þar daglegt brauð margra manna með sérhæfða þekkingu að fara langar vegalengdir á milli háskóla. Ekki væri það nein goðgá hér á landi heldur, hjá fátækri þjóð. En við skulum ekki gleyma því aðalatriði að við erum tiltölulega fátæk þjóð í fremur stóru landi miðað við mannfjölda og við búum við þennan sérstaka vanda að byggðaþróunin hefur verið óhagstæð um langan tíma. Hér er vottur þess að verið er að snúa henni til réttrar áttar. Þess vegna fagna ég frv.