Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta er stórmál, sem lagt var fram í Nd. og tók þar dálitlum breyt. en sérstaklega þó á 5. gr. þess. Eins og það var borið fram upphaflega, þá var um það að ræða, að ríkisstj. fengi eignarnámsheimild á nauðsynlegum lóðum, húsum og mannvirkjum, sem hún þyrfti undir gistihúsið. En Nd. breytti þessu þannig, að eignarnámsheimildin var aðeins um ákveðinn stað hér í bænum. Nú hefur því verið yfirlýst og er alveg auðvitað, að það er ákaflega erfitt að binda þessa eignarnámsheimild við ákveðinn blett í bænum, meðal annars er óráðið, hvar þetta gistihús verður reist. Því að þó að menn hafi hugboð um það, að hentugur staður væri þar, sem um er rætt í frv., þá er það, eftir því sem maður sér í blöðum, óráðið enn, hvort húsið verður reist þarna eða ekki. Fjhn. Ed., eða þeir 3 nm., sem þátt tóku í afgreiðslu málsins, taldi löglegt og sjálfsagt að gera þessa eignarnámsheimild almenna, og ber því fram brtt. við frv., sem hún annars mælir með, að verði samþ., um það að taka upp aftur almenna eignarnámsheimild, en setur aftur varnagla við því, að eignarnámsheimildin verði notuð nema allir aðilar séu sammála um það, m. a. að öll ríkisstj. verði sammála og því næst aðrir aðilar, sem að byggingunni standa. Virðist ekki vera ákaflega mikið traust hjá Alþ. á ríkisstj., ef Alþ. þorir ekki að fá ríkisstj. í hendur þessa eignarnámsheimild með þeim varnagla, að allir ráðh. verði sammála um hana. Mér er ekki kunnugt um það, hvað olli því, að hv. Nd. sá sér ekki fært að hafa heimildina almenna. En við þrír nm. erum sammála um það að leggja til, að þessi almenna heimild verði sett inn aftur, þó með þessum varnagla. Ég hef heyrt því hreyft, að möguleikar væru á að fella með öllu niður eignarnámsheimildina úr þessu frv., og yrði þá ríkisstj., ef í það færi, að bjarga sér með bráðabirgðal., ef þetta kæmi til áður en Alþ. gæti aftur fengið að fjalla um málið. En ég get ekki séð, að nokkuð sé athugavert við þessa almennu eignarnámsheimild, þegar svo sterklega er um hana búið, - sterklega girt fyrir, að farið verði eftir einhverri sérmeiningu eins manns um það, hvort eigi að nota hana eða ekki. Ég get því ekki séð, að það sé nokkur hætta fyrir Alþ. að veita þessa eignarnámsheimild. Meiri hl. fjhn. leggur því til, að frv. verði samþ. með breyt. á þskj. 789.



Ég vil á þessu stigi málsins lýsa því yfir, að ég get ekki fylgt frv. nema gerð sé breyt. á 4. gr., þar sem stendur, að ef þetta gistihús verði reist og rekið af hlutafélagi, skuli ákvæði hlutafjárlaga, nr. 77/1921, ekki gilda um þetta hlutafélag. Þetta er hál braut, og undrar mig, að þetta skuli hafa náð fram að ganga í hv. Nd. og komizt athugasemdalaust gegnum fjhn. Ég vil benda á reynsluna, sem fengizt hefur af því, að hér hefur eitt hlutafélag verið rekið undir slíku ákvæði, það er Útvegsbanki Íslands. Hann hefur verið rekinn í mörg ár þannig, að einn aðilinn, sem er ríkissjóði viðkomandi, hæstv. fjmrh., getur ráðið öllu í fyrirtækinu með þeim árangri og afleiðingum, að Alþ. sjálft hefur orðið að fyrirskipa ríkissjóði, að það skyldi lána út á alla hluthafana. Það er vitanlegt, að ef þessu ákvæði hlutafjárl. er beitt, þá er ekki nema sá eini aðili, sem ræður, sá sem hefur meiri hl. í fyrirtækinu. Ég mun ekki geta fylgt frv. nema þessu ákvæði sé breytt, og mun ég við næstu umr. bera fram brtt. um það, að þessi gr. falli niður. Ég skal ekki ræða eignarnámsheimildina, en hefði talið eðlilegra, að hún væri takmörkuð t. d. við 12 mánuði, og vil ég heyra, hvort hv. frsm. getur ekki fallizt á það. Í sambandi við það vil ég benda á, að af Sjálfstfl. var það sótt fast, þegar um var að ræða að taka eignarnámi eignir olíufélaganna, að það stæði ekki nema 2 mánuði. Þá voru færð fram þau rök, að það væri mjög óviðeigandi, að menn hefðu hangandi yfir höfði sér um ótakmarkaðan tíma eignarnámsheimild og gætu ekki ráðstafað eignunum.



Herra forseti. Ég sé ekki fært að fylgja þessu frv., þó að því yrði breytt á þann veg, sem hér er gert ráð fyrir, og með þeim hætti, sem hv. þm. Barð. minntist á, og ástæðurnar til þess, að ég get ekki fylgt þessu máli, eru þær, að mér virðist vera meiri þörf á því fyrir ríkissjóð að leggja fjármuni í ýmislegt annað en hótelbyggingu, sem fyrst og fremst er og verður fyrir útlendinga, sem gista þetta land. Ég viðurkenni þörfina á því að endurbæta ástandið í hótelmálunum hér í bænum og víðar, en mér finnst næsta fráleitt, að ríkið leggi 5 millj. kr. í slíka hótelbyggingu, þegar þess er gætt, að þau rök, sem fram eru borin fyrir málinu, eru þau, að það eigi að gera þetta til þess að stuðla að ferðamannastraumi til landsins. Við vitum það, að mikill hluti af þeim tekjum, sem fást við ferðamannastraum, eru einmitt þeir peningar, sem ferðamenn skilja eftir sig á hótelum eins og þessu. En það er yfirlýst af þeim hæstv. ráðh., sem flutti þetta mál í Nd., að hann gerir ráð fyrir því, að þessar 5 millj. muni ekki svara vöxtum og heldur ekki fást að fullu aftur, - hvorki fást vextir af höfuðstól né höfuðstóllinn allur. Það er því gert ráð fyrir, að þessir fjármunir muni að verulegu leyti tapast. Ég er undrandi yfir þessu, vegna þess að það kemur í ljós og er tekið fram af honum, að a. m. k. að því er snertir hótelreksturinn, þá á ríkið að kosta þessa útlendinga hér í landinu, meðan þeir dvelja hér, en eðlilegra hefði verið, að þessi atvinnurekstur hefði verið fyrir landsmenn. Segi menn svo, að það sé sagt út í bláinn, að þetta hótel sé fyrst og fremst fyrir útlendinga. Við þekkjum, hvernig hótelrekstri er háttað erlendis. Við vitum, að hótel eru alls staðar í mörgum flokkum og að hótel eins og þetta, sem verður áreiðanlega dýrt, sækja ekki aðrir en efnaðir menn, það verður undir engum kringumstæðum millistéttarhótel, það verður fyrst og fremst hótel fyrir útlendinga, og þarf ekki að færa frekari rök að því. Þá er annað atriði, sem ég vildi taka fram. Það er heimilað í 3. gr. frv. að reka hótelið fyrir reikning ríkissjóðs. Það verður þess vegna í þessu frv. heimild til þess að þjóðnýta verulegan hluta af þessum atvinnurekstri, hótelrekstrinum í þessu landi, en ég sé ekki, að mikil þörf sé á því, ef hér verður ferðamannastraumur eins og gert er ráð fyrir, því að þá á þetta fyrst og fremst að vera verk einstaklinga, sem þá geta slegið sér saman í félagsskap um þetta mál, og það vita allir þeir, sem hér eru viðstaddir, að hótelrekstur er, þar sem ferðamannastraumur er á annað borð, arðvænlegur atvinnurekstur. Við vitum, að mörg af þeim hótelum, sem erlendis starfa, þar sem er verulegur ferðamannastraumur, eru með ríkustu fyrirtækjum. Mér finnst þess vegna einkennilegt, að ríkið fari nú að þjóta til og taka 5 millj. kr. lán til þess að þjóðnýta verulegan hluta af þessum atvinnurekstri, því að til þess er heimild, eins og kemur fram í frv. Það er að vísu gert ráð fyrir því samkv. 4. gr., að reka megi hótel þetta sem hlutafélag, þar sem framlag ríkissjóðs mundi njóta sín að fullu, en þó mundi ekki verða í meiri hl. samkvæmt þeirri kostnaðaráætlun, sem fyrir liggur og nefnd er undir umr. Þess vegna er auðsætt, að ef það verður ekki þannig, að hótelið verði rekið sem þjóðnýtingarstofnun, þá verður það rekið af þeim félögum og einstaklingum, sem taka þátt í þessu með ríkinu, þannig að þeir ráða rekstrinum, en ríkissjóður leggur fram þessa peninga, sem hér er gert ráð fyrir, og ræður í raun og veru engu um reksturinn eða fyrirkomulag hans. Mér finnst þetta því frá ríkisins hendi vera hið undarlegasta fyrirtæki og get alls ekki undir neinum kringumstæðum greitt atkv. með því. Það gæti komið til mála að greiða fyrir þeim einstaklingum, sem má segja, að hafi haft í hyggju að reisa hér hótel, og það gat ríkið gert með því að greiða fyrir þeim um lántöku, en að ríkið fari að blanda sér inn í þennan rekstur, það finnst mér algerlega röng leið og þess vegna er ég á móti frv. Ég ætla ekki að gera aðrar aths. við þetta mál en ég hef nú gert. Ég hef enga löngun til þess að tefja málið, sem sennilega er ákveðin afgreiðsla fyrirfram úr þessari hv. d.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Hv. þm. Barð. hreyfði andmælum við 4. gr. frv., en þar sem hér er aðeins um þrjá aðila að ræða og engar líkur eru til þess, að þeir þrír aðilar vilji fara að taka fleiri aðila inn í þetta með þessu ákvæði, verður að gera þeim mögulegt að reka þetta fyrirtæki sem hlutafélag, og ég sé ekkert athugavert við það, þar sem hér eiga í hlut ríki og bær - þó að þarna sé að vísu eitt félag, sem meira að nafninu til er einkafélag - þó að sett sé nokkuð sérstakt ákvæði til þess að eins liðugt sé um rekstur fyrirtækisins og unnt er. Ég vil aðeins segja það, um að ekki sé takmarkaður atkvæðisrétturinn í þessu hlutafélagi, að það kann að vera, að það eigi ekki við í þessu sambandi, að ríkið sé með í hlutafélaginu, þar sem það hefur ekki tök á að geta ráðið rekstrinum, - þótt það sé til, að ríkið sjálft reki hlutafélög eða fyrirtæki án þess að ráða rekstrinum, - en þá verðum við að gæta þess, að þetta er aðeins til þess að gera það mögulegt, að þessir þrír aðilar geti rekið þetta fyrirtæki sem hlutafélag, en það liggja ekki fyrir upplýsingar um, hvort meiningin er að gera það eða ekki. Þá vildi hv. þm. Barð. takmarka eignarnámsheimildina við ákveðinn tíma, t. d. 12 mánuði. Nú skal ég játa, að við höfum ekkert um það hugsað, heldur vakti fyrir okkur, að hægt væri að hefjast handa um þessa framkvæmd nú þegar, svo að raunverulega mundu ekki bæjarbúar allir hafa þennan voða yfir höfði sér. En það er óviðkunnanlegt, að bæjarmenn allir eða hluti bæjarins hafi þetta ákvæði, eignarnámsheimildina, yfir höfði sér ótakmarkaðan tíma, ég skal taka undir það. Þá talaði hv. þm. Str. um það, að hótelum væri jafnan skipað í flokka úti í löndum. Og svo mun það verða hér að nokkru leyti, eftir því sem mér er skýrt frá, að þetta mundi einmitt eiga við okkur í fámenninu hér, að svo stórt gistihús sem þetta verði reist og útbúið þannig, að í því væru til herbergi og gisting fyrir sem allra flestar stéttir. Á hótelinu ættu m. a. að vera hentug „pláss“ fyrir sveitamenn. En vitleysa er að byggja fyrir útlendinga. Nær engri átt að fara að byggja sérstaklega fyrir einhverja „túrista“, sem eru hér aðeins skamma stund á sumrin. Hins vegar er aðeins eitt hótel á Íslandi, sem kallast má með hástéttarbrag, ef svo má að orði kveða. Það er Hótel KEA á Akureyri. Þar mega menn ekki koma inn, nema þeir séu sérstaklega vel til fara. Mér var sögð kátleg saga þaðan, þegar ég kom til Akureyrar, þess efnis, að einum vini forstöðumanns hótelsins, merkum manni, hefði verið vísað þar á dyr. En það kemur reyndar ekki þessu máli við. - Hv. þm. Str. lét svo um mælt, að ekki ætti að borga með útlendingum. En við, sem ferðazt höfum erlendis, vitum, að víða borgar ríkið stórfé með ferðamönnum. Ferðalög með járnbrautum krefjast t. d. mikilla útgjalda. Þó getur þetta borgað sig. En ég fyrir mitt leyti óska ekki eftir stríðum ferðamannastraumi til Íslands. Ég skal svo eigi teygja meir úr umræðunum. Það er mikið að gera. Ég veit það. En að lokum vil ég taka fram, að ég fæ ekki séð, að staðhæfingar hv. þm. Str. hnekki málinu hið minnsta.



Ég vildi aðeins láta í ljós stuðning minn við málið og svara ýmsum aths., er fram hafa komið. Þegar frv. þetta var í undirbúningi, var það lagt fyrir bæjarráð Reykjavíkur. Meiri hluti þess mælti á móti málinu, því að vikið yrði frá ákvæðum hlutafjárlaganna. Ég tel eðlilegt, ef ríkið blandar sér á annað borð í atvinnurekstur, að þá gildi um það sömu reglur og þær, er ríkið setur borgurunum. M. ö. o.: ríkið hlíti sömu lögum sem þegnarnir. Álít ég því, að þessi gistihúsbygging eigi að heyra undir l. um hlutafélög og mundi greiða atkv. með brtt., sem gengi í þá átt. Ég tel þetta meira mál en svo, að lítilfjörleg smámunasemi megi verða því til trafala. Það verð ég að segja, að ég er undrandi yfir ummælum hv. þm. varðandi eignarnámsheimildina. Sé ég enga ástæðu til að standa á móti henni. Lík ákvæði eru til í mörgum öðrum lögum. Nefni ég t. d. vegalög, hafnalög, og fleiri mætti til tína. Sé ég því enga sérstaka ástæðu til ótta af því tilefni. Ef brtt. n. verður samþ., er gengið sýnu betur frá þessu fyrir hagsmuni borgarans. Ég held, að málið sé svo umfangsmikið, að óvíst sé, hvenær hægt verði að hefja framkvæmdir, þótt hins vegar sé vonandi, að þær geti hafizt sem fyrst. Því má vera ljóst, að eigi er rétt að tímabinda heimildina. Ég get upplýst, til þess að menn óttist ekki heimild þessa um of, og vegna þeirra umræðna, er fram hafa farið um frv. í hv. Nd., þar sem tal manna var komið niður á sérstakar eignir, og hver væri ætlun bæjarráðs, að þá stöðvaðist sala á ákveðinni eign hér. Menn sneru sér til bæjarstj., og voru allir flokkarnir sammála um í bæjarráði að kaupa eignina eftir mati. Menn verða að treysta því, að svo verði á málum haldið, að allrar sanngirni verði gætt í garð borgaranna í viðskiptum þeirra og bæjaryfirvaldanna. Það á ekki að líta á hótelið þannig, að það varði útlendinga eina, sbr. ummæli hv. þm. Str. Hótelið á að geta orðið fyrir íslenzkan almenning engu síður en fyrir útlendinga. Hefur einmitt vakað fyrir mönnum, að það gæti orðið fyrir alla. Eftirtektarvert er, að arkitektinn, sem um málið fjallaði, lét þess getið, að vitanlega ætti að haga svo til, að allir menn gætu dvalizt á hótelinu að jöfnu, ríkir og fátækir. Hann taldi enga tæknilega galla á vera í þessu efni. Hins vegar má alltaf búast við, að vísa þurfi þaðan út mönnum úr öllum stéttum, ef þeir koma þar ósæmilega eða sóðalega fram í klæðaburði eða drykkjuskap. Þar á enginn mannamunur að eiga sér stað. En það hefur einmitt verið talið okkur til lofs, að hér á landi væri lítill stéttamismunur. Ég held, að ekki væri um að ræða, að hótelið gæti borið sig fjárhagslega, ef miða ætti einvörðungu við ríka útlendinga. Og hér vildi ég leggja áherzlu á eitt atriði : Mér var sönn ánægja að því að sjá Hótel KEA á Akureyri síðastl. sumar. Er það prýðileg stofnun og til mikils menningarauka og sóma fyrir Akureyrarbæ, þótt ég telji hins vegar, að það hefði átt að vera betur í sveit sett. Sú meginregla gildir á þessu hóteli, að þar eiga jafnan aðgang menn úr öllum stéttum, ef þeir koma sæmilega fram. Virðist þar hafa sannazt, að hægt sé að reka gott og nýtízku hótel fyrir alla, svo að vel fari á. Ég hef að vísu enga tilhneigingu til að hefja KEA til skýjanna, en vil þó láta það njóta sannmælis. Tel ég, að aðgerðir þess í hótelmálum megi mjög verða öðrum til fyrirmyndar. Þó er það rétt, að allir aðrir en yfirstéttarmenn mega vel við una. Ég blanda mér annars ekki í deilur hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Eyf. Ég tel Hótel KEA lofsvert fyrirtæki, en um það er annars það að segja, að það er lofsvert fyrir þann, er veitir því forstöðu. Harma ég mjög, ef talsmenn samvinnuhreyfingarinnar taka upp fjandskap gegn því, að Reykvíkingar fái gott hótel fyrir sig, eins og Akureyringar hafa sitt Hótel KEA. Á hinn bóginn, ef SÍS vildi ganga í félag við þá, sem áhuga hafa á þessu máli, um, að hótel þetta gæti borið af öllum öðrum hér á landi, þá væri það ánægjulegt. Væri þá sameinazt um að gera öllum til geðs og hæfis. - Þetta ætti eigi svo mjög að verða deilumál.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef ekki átt þess kost að taka hér þátt í umræðum. E. t. v. er það óþarfi. En ræða hv. þm. Str. gaf mér tilefni til að segja nokkur orð. Ástæða er til þess að skýra frá, hvers vegna málið er komið fram í þessu formi, einmitt vegna ræðu hv. þm. Str. Engin viðleitni er til samkeppni milli einstaklinga. Á síðasta þ. var samþ. að vísa málinu til stj. til undirbúnings. Þá var leitað til Eimskipafélagsins og Reykjavíkurbæjar um það, hvort þeir aðilar vildu gerast þátttakendur í þessu fyrirtæki. Einnig voru hóteleigendur og fleiri spurðir, hvort þeir vildu taka einhvern þátt í því. - Þegar í stað kom í ljós, að hér yrði um risavaxið fyrirtæki að ræða, sem mundi kosta yfir tvo tugi milljóna, og var því hætt við, að einstaklingum yrði ofviða að leggja í það. Ýmsir þeirra tóku undir eins fram, að fram yrði að koma til byggingarinnar óendurkræft og vaxtalaust fjárframlag. Sýnt var, að þessarar opinberu aðstoðar mundi þörf, ef málið ætti að komast á einhvern rekspöl. - Ég hygg, að enn standi það opið einstaklingum að taka þátt í fyrirtækinu, þeim er leikur hugur á. Þær opinberu framkvæmdir, sem orðnar eru í þessu máli, stafa af því, að einstaklingar treystust eigi til að ráðast í þetta stórvirki. Annað atriðið er líka stórt. Mér hefur verið sagt af sérfróðum manni, að því betri og fullkomnari sem hótelin eru, þeim mun minni eru líkurnar til þess, að þau beri sig fjárhagslega. Dýr hótel er ekki hægt að reka nema með tapi. Hins vegar vill það því miður oft verða svo, að þau, er arð gefa, verða fremur ófullkomin. Eina leiðin til að leiðast frá þeirri freistni er, að einhver sá aðili komi til, sem líti ekki eingöngu á fjárhagshliðina, hagnaðarvonina. Hér yrði hótelreksturinn áhugamál bæjarstj. Reykjavíkur, Eimskipafél. og ríkisstj. sjálfrar. Þetta var höfuðástæðan til þess, að ríkið gerðist aðili til að tryggja, að lagt yrði út á heppilega braut í hótelrekstrinum. - Hv. þm. Str. hélt því fram, að þetta yrði lúxus-hótel, einvörðungu fyrir útlendinga. En ég get upplýst þennan hv. þm. um það, sbr. fyrri ummæli, að engin vandræði verða með að koma því svo fyrir, að hótelið geti bæði verið fyrir efnað og efnalítið íslenzkt fólk. - Hv. þm. sagði og, að hér væri verið að stofna til þjóðnýtingar í ríkum mæli, og hygg ég, að hann hafi þá haft frv. fyrir sér eins og það var í upphaflegri mynd sinni. Mun hann þar eiga við 5. gr. þess, en henni var breytt í Nd., og þarf hv. þm. Str. því ekki að óttast þjóðnýtinguna meir. Ég álít, að hótelið eigi að vera okkur stórkostlegt menningarmál. Aðgerðir hins opinbera eiga að tryggja það, að málið verði ekki leitt út á hálar brautir fjárhagslega. Það er víst, að til landsins verður talsverður straumur erlendra manna, sem þarf að hýsa. Þetta hótel á að, vera eitt af því, sem gerir ferðamannastraum til landsins mögulegan. En þá á ekki að hýsa á stöðum, þar sem við vildum ekki vera sjálf. Hvort sem við viljum eða ekki, verður ferðamannastraumurinn að öllum líkindum mikill, og er þá nauðsynlegt að hafa sæmilegt húsnæði fyrir fólkið. Og hér er þess líka að gæta, að skapazt getur heilbrigt atvinnulíf með þessu. Ég er vonsvikinn yfir því, að frv. um ferðaskrifstofu ríkisins virðist hafa strandað. Það hefur verið í n., og vildi ég, að það kæmist í framkvæmd. Vænti ég þess, að hæstv. forseti ýti því áleiðis. Það er skylt þessu máli. Vil ég þó engan veginn blanda þessum tveim frumvörpum saman. Hv. þm. Str. sagði, að hótelreksturinn gæti orðið arðvænlegasti atvinnurekstur. Það getur verið. En hins vegar eru líkur til einnig, að hann verði óarðvænn. Ef vel á að vera, þá er erfitt að gera hann arðvænlegan hér. Um reksturinn höfum við fengið margar góðar upplýsingar frá arkitektinum um leiðir, sem hann bendir á. Ég veit, að lögð verður á það áherzla, að fyrirtækið geti sjálft staðið undir sér, og allt kapp verður einnig á það lagt að fullnægja kröfum til góðs útbúnaðar og sjálfsagðra nýtízku þæginda. Og það er í það minnsta ekki til fyrirstöðu. Hins vegar hefur verið reynt að gera það svo fjárhagslega tryggt úr garði sem unnt er. - Annað hef ég ekki heyrt um málið í umr. eða fengið upplýst, sem mér finnst að þurfi að ræða um að svo stöddu. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að hv. d. gæti afgr. þetta mál nú, svo að hægt væri að halda áfram þeirri undirbúningsvinnu, sem þegar er - að litlu leyti þó - komin í gang um málið, því að ekki er hægt að gera neitt endanlegt í málinu fyrr en Alþ. hefur samþ. þetta frv. sem l. Og ef frv. verður fellt, verður sá undirbúningur stöðvaður.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. var að tala um það, að það mætti eiga von á deilu milli mín og samþm. hans um KEA á Akureyri. En ef hann vonaðist eftir skemmtun af því, þá held ég, að sú von bregðist og sú skemmtun verði lítil fyrir þann hv. þm. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að deila um það. Ég lét aðeins undrun mína í ljós út af því, að hv. 1. þm. Reykv. skyldi vera hér með hreina slúðursögu um þetta hótel, og ég held, að hans vegur vaxi ekki af því. Aftur sagði hv. 6. þm. Reykv. alveg satt og rétt frá um þetta hótel, og ég býst við alveg af eigin sjón og raun, og ég hugsa, að hann verði þó tæplega grunaður um hlutdrægni gagnvart eigendum þessa hótels. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þetta hótel KEA á Akureyri væri eina lúxushótelið, sem til væri í landinu, og þar til merkis um væri það, að þangað fengju ekki aðrir að koma en yfirstéttarmenn. En sannleikurinn er sá, að þangað fá allir að koma, hvernig sem þeir eru búnir. En það má víst telja þetta hótel standa öðrum hótelum landsins framar að því leyti, að þangað fá allir að koma, hvernig sem þeir eru klæddir. En þó að það hafi þetta fram yfir flest önnur hótel, þá er ekki hægt að kalla það lúxushótel að því leyti, að það sé það dýrasta, því að bæði herbergi og veitingar munu vera þar heldur ódýrari en á hótelum hér í Reykjavík. Og þó er það svo, og fróðlegt fyrir hæstv. samgmrh. að vita það, að síðan sá hótelrekstur byrjaði, hefur hann borgað sig fjárhagslega. Því að þótt kaupfélag Eyfirðinga hafi reist þetta hótel, þá heldur það reikningnum alveg fráskildum frá sínum fjárhag að öllu leyti, og er auðvelt að sjá það í þessum reikningum þess, hversu það hefur gengið vel. Og veit ég þó ekki til, að það hafi farið inn á neinar óheppilegar brautir, sem hæstv. ráðh. var að tala um, að hótelin færu stundum inn á og með því móti gætu þau borið sig. Eins og sjá má af nál. fjhn., þá tók ég ekki þátt í atkvgr. um málið né heldur hv. þm. Dal. Við höfum þó ekki klofið n. eða skilað neinu sérstöku nál. Hv. form. n. sagði mér frá því í gær, að það yrði haldinn fundur til þess að afgr. málið. En þar sem ég vissi, að hann var þá þegar með undirskrifað nál. þriggja nm. og fundurinn var ekki nema formið, þá sá ég enga ástæðu til þess að mæta á fundi, af því líka að hv. þm. tók það fram, að ekkert yrði til umr. annað. Og ég tók því engan þátt í afgreiðslu málsins, og hef ég því að sjálfsögðu óbundnar hendur um atkv. mitt. Vegna þess að ég skoða mig ekki sem minnihlutamann né frsm. minni hl. í n., þá býst ég við, að ég hefði látið þetta mál afskiptalaust hér við þessa umr., ef hv. 1. þm. Reykv. hefði ekki séð ástæðu til þess að fara að blanda Hótel KEA á Akureyri inn í þetta, án þess að ég sé sérstaklega að taka það illa upp.

Var það ekki 6. þm. Reykv., sem bað hv. þm. að standa upp?

Það var 1. þm. Reykv., sem sagði slúðursöguna, sem ekki hefur við neitt að styðjast.

Þetta er sönn saga

. Ég er því svo kunnugur, að ég hef séð hundruð manna koma þar inn á Hótel KEA í alls konar ferðafötum og fá þar allan beina. Og ég hygg, að við hv. 1. þm. Reykv. getum báðir hlítt dómi hv. 6. þm. Reykv. um þetta hótel, og hv. 1. þm. Reykv. getur sjálfur leitað til fleiri flokksbræðra sinna um það heldur en hans. Ég læt svo útrætt um þetta hótel. Ég viðurkenni fúslega, að það er full þörf á því að byggja hótel hér í Reykjavík, því að það er náttúrlega til minnkunar hreint og beint, hvað illa er séð fyrir þörf ferðamanna, hvort sem þeir eru erlendir eða íslenzkir, sem koma hingað til bæjarins. Og þess vegna er hægt að undrast það, að ekki skuli hafa verið hafizt handa fyrir löngu til þess að hrinda því máli áleiðis, sem er alveg nauðsynlegt. Hitt er svo allt annað mál, hvort nauðsyn beri til þess að gera ríkis- eða bæjarrekstur úr þessu, og hvort nauðsyn beri til þess að ráðast í svo stórt fyrirtæki, sem hér er um að ræða. Ég álít, að það sé rétt, sem hv. þm. Str. sagði, að hótelrekstur sé oft mjög arðvænlegur, og þurfi alls ekki að fara inn á þessa óheppilegu braut, sem hæstv. ráðh. var að tala um, til þess að svo sé. Ég byggi það bæði á rekstri hótels KEA, sem viðurkennt er ágætt hótel, og ýmissa annarra hótela, sem ég þekki. En ég veit ekki vel, hvað hæstv. ráðh. á við með þessum óheppilegu brautum, - það kynni að vera leynisala á víni eða þess konar. En það er alveg áreiðanlegt um sum hótel, sem hefur gengið mjög vel, þá hefur ekki verið um neitt slíkt að ræða. Ég álít því - þó að ég viðurkenni þörfina á þessu hóteli, - að það sé nokkuð fljótfærnislegt af Alþ. að fara nú, áður en gengið er úr skugga um það, hvort ekki er hægt að koma því í kring, að gott hótel yrði reist í Reykjavík, að verja 5 millj. kr. úr ríkissjóði til þess að leggja í þetta hótel og bera svo ábyrgð á rekstri þess að hálfu leyti. Það á náttúrlega ekkert illa við, að t. d. Eimskipafélag Íslands legði fé í þetta, 5 millj. kr., enda mun það hafa verið fúst til þess. Og ef til vill eru það fleiri aðilar, sem vildu gjarnan leggja fé í þetta.

Það liggur ekkert fyrir um það, að Eimskipafélagið vilji leggja svo mikið fé í þetta.

Það hefur verið gert ráð fyrir því. Sem sagt, þó að ég vilji, að hér komi sæmilega gott hótel, veit ég ekki, hvort það þarf að vera þetta 200 herbergja hótel, sem nú hefur verið talað um og kostar 15 millj. kr., en gott hótel þarf að koma. Og þó að ég álíti fulla þörf á því, þá álít ég, að ekki sé gengið úr skugga um það, en ekkert hefur getað sannfært mig um, að ríkið þurfi nú endilega að taka þátt í þessum rekstri, eins og virðist vera gert ráð fyrir nú. Og það er eins og ekkert sé hægt að gera lengur nema ríkið þá tæki þátt í því, og hefði það einhvern tíma þótt fyrirsögn, að hv. 1. þm. Reykv. legði til, að ríkið ræki hótel, því að ekki var ríkisrekstur svo hátt í huga þessa hv. þm. áður.

Ég er ekki svo mjög mikið með því heldur

. Hv. þm. mælir þó með því. Þá kem ég að atriði, sem mig langar til að beina til hæstv. ríkisstj., og er það um heimild, sem ríkisstj. var veitt fyrir nokkrum árum og hefur ekki verið notuð. Það er heimild um byggingu, sem Alþ. hefur bæði heimilað og ákveðið að byggð skuli vera eða þá keypt af ríkinu, en mér vitanlega hefur ríkisstj. ekkert gert í málinu, og er þar aðeins að ræða um smámuni í samanburði við þetta. Það er bústaður fyrir alþm., sem eiga heima utan Reykjavíkur, það var beinlínis sett í l. 1942, að ríkisstj. skyldi kaupa hús til þessara nota eða láta byggja hús. Og það var enn heimilað, að stj. leigði húsnæði handa þessum þm., þangað til hún hefði komið þessu í kring. Síðan var á næsta ári sett í fjárl., í heimildargr. þeirra, að ríkisstj. skyldi heimilt að láta reisa þetta hús. Þá var það í 3. sinn, þegar ríkisstj. óskaði lánsheimildar til þess að byggja skrifstofubyggingu og annað slíkt, að þá var heimild til lántöku til þessara framkvæmda bætt inn í þau l. Svo að Alþ. hefur þrisvar sinnum samþ. þetta mál. Og mér virðist ekkert hafa verið í því gert. Nú ætla ég ekki að ræða um það frekar, því að það er á öðrum vettvangi. En ég vildi út af þessu gjarnan spyrja, hvernig ríkisstj. liti á það, hvort ekki mætti útbúa einhvern part af þessu hóteli þannig, að hann yrði hentugur til þessara nota, því að það er vitað mál, að þm., sem dvelja marga mánuði fjarri heimilum sínum, hér í Reykjavík, hentar ekki að öllu leyti venjuleg hótelherbergi, þannig að ef hugsað væri til þess að fullnægja þessu lagaákvæði í sambandi við þessa hótelbyggingu, þá ber að hugsa um það fyrirfram að haga einhverjum hluta eða parti af byggingunni með tilliti til þessa. Þetta vildi ég gjarnan fá upplýst. Að öðru leyti sé ég svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál. Ég mun ekki við þessa umr. spyrna við þessu máli eða leggjast á móti því. Það sýnir sig svo við 3. umr., hvernig endanleg afstaða mín verður.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vita, hvort hæstv. ráðh. hefði athugað þá athugasemd, sem ég gerði við 4. gr., og hvort hann mundi telja, að það spillti nokkuð frv., þó að sú gr. yrði felld niður. Ég sagðist mundu bera fram brtt. við hana.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Ég verð að bera af mér sakir út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði sem nm., að ég hefði boðað hann á fund í fjhn. um málið, en ég hefði verið með nál. undirskrifað í hendinni, og að hann hefði séð, að það þýddi ekkert fyrir hann að koma á fund.

Er þetta haft svona með öll mál þar?

Hv. 1. þm. Eyf. var búinn að sýna afstöðu sína til málsins, og það er svo hagað störfum í þessari n., eins og öðrum  Ég vil svo segja það, að mér þykir hv. 1. þm. Eyf. hafa nákvæmt eftirlit með Hótel KEA á Akureyri, að hann skuli vita, að þetta atvik hefur aldrei komið fyrir þar. Ég var staddur á Akureyri, þegar þetta skeði. Hitt skil ég, að hann vildi taka undir lof hv. 6. þm. Reykv. um þetta atriði. Auðvitað er stjanað við borgarstjórann í Reykjavík.

Hann gisti þar ekki

. Nei, heldur leiddur um eins og þegar verið er að sýna útlendum nefndarmönnum Rússland. Og þess vegna er þessi skýrsla borgarstjórans ekki veigamikil. Hitt er satt, að Akureyringar standa mjög framarlega með gistihús. Og ég get ekki tekið undir það, að ég sé ákaflega mikið fylgjandi þessu frv. Það má segja Akureyringum til mikils lofs, að þeir standa Reykvíkingum framar á þessu sviði, þeir hafa reist þessi mörgu ágætu gistihús. En hér í Reykjavík, þar sem fólkið er flest og möguleikarnir mestir til þess að reka gott gistihús, þar þarf ríkið að koma til og löggjöf til þess að koma upp góðu hóteli. Ég skaut því fram áðan, þegar hv. 1. þm. Eyf. var að tala, að ég er ekki mikið með því, að ríkið reki hótel, og ég skal játa það nú, að ég er ekki mikið með því. Mér hefði þótt það miklu myndarlegra fyrir Reykvíkinga, ef aðrir aðilar hefðu komið upp eins myndarlegu hóteli og hér er um að ræða. Ég get frekar hugsað mér, að bærinn tæki þátt í því, en að bærinn og ríkið taki að sér að koma því upp. Og það er meðal annars af því, að ríkið verður að leggja þarna fé í fyrirtæki, sem það svo ekki ræður fyrir. Ég álít, að ríkisstj. geti ekki farið á sama hátt að með fjármuni sína og einstaklingum er frjálst, að leggja fé sitt í áhættusöm fyrirtæki. En út af því, sem hv. 6. þm. Reykv. talaði hér um að hugsa sér þetta sem hlutafélag, og hvað hann ætlar að gera með brtt. hv. þm. Barð. um það að veita undanþágu um atkvæðamagnið fyrir hlutafélögum, því að mér skilst, að ef það eru 3 aðilar, þá sé ekki hægt að fullnægja skilyrðum hlutafélags, það er ekki hægt að fullnægja þeim ákvæðum hlutafélags nema ekki séu í því færri en 5 aðilar og enginn færi með meira en 20%. Það er ekki hægt, ef hlutafélagið á að vera fullkomið, því að þá verður að veita undanþágu frá þessu ákvæði. Ég vona svo, að þeirri skemmtun d:, sem hv. 6. þm. Reykv. boðaði milli mín og hv. 1. þm. Eyf., sé lokið. Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Eyf., að þetta hótel verði reist þannig, að fullnægi sem bezt þeirri miklu þörf, sem er fyrir gott hótel, og einmitt þessi hugmynd, að það væri þar einnig gerðar nægilegar vistarverur fyrir utanbæjarþm., er tilvalið og ágætt, að hann skyldi skjóta þeirri hugmynd fram, ef öðrum hefði ekki dottið það í hug, því að ég hygg, að það, sem staðið hefur í vegi þessu þingmannahóteli, er það, að það verður að vera hægt að reka það í sambandi við gistihúsrekstur. Og mér virðist mjög eðlilegt, að þm. sé séð fyrir vistarverum á þessu hóteli, ef ekki verður séð fyrir þeim á annan hátt.



Herra forseti. Ég skal verða mjög stuttorður. - Hv. 1. þm. Reykv. var hér að segja frá Hótel KEA. En ég vil segja, að það sé jafnt slúðursaga fyrir því, þó að hann trúi henni. Og það er jafnt slúðursaga fyrir því, þó að einhver aðstoðarmaður á hótelinu kunni einhvern tíma að hafa sýnt einhverjum gesti á hótelinu ókurteisi. Hitt fullyrði ég, að stjórn hótelsins, sem ég er í sjálfur, og þeir forstöðumenn, sem við höfum haft fyrir hótelinu hingað til, að það er ekki með þeirra leyfi eða samþykki, að gerður sé munur á mönnum eftir því, hvernig þeir eru klæddir þegar þeir koma þangað.

Þetta var bara til þess að fullnægja reglunni.

Ég hef sjálfur borðað inni á veitingasal Hótel KEA, og þar hafa borðað bílstjórar í vinnufötum, sveitabílstjórar, sem eru. margir í verkamannafötum. Svo ætla ég þá, eins og hv. 1. þm. Reykv., að bera af mér sakir út af þessum fundi í gær í fjhn. Hv. þm. hefði í raun og veru ekki þurft að minnast á. hann, ég talaði ekkert um það í neinu ásökunarskyni. Okkur kom saman um þessa aðferð, hv. formanni n. og mér. Það kann að vera, að mig misminni það, að nál. hafi verið undirskrifað, en það bara skiptir engu máli, vegna þess að það var tekið fram seinast í nál., hvaða nm. gátu ekki tekið þátt í atkvgr. málsins, áður en fundur var haldinn. Hv. 1. þm. Reykv. var búinn að setja: „einn nm. (ÞÞ) tók ekki þátt í atkvgr. um málið.“ Og svo eftir samkomulagi við mig: „Tveir nm. (ÞÞ og BSt) tóku ekki þátt í atkvgr. um málið.“ - Og þetta var áður en fundur var haldinn. Ég er ekki með ádeilur út af þessu. Þetta var samkomulag, þar sem nál. bar með sér, að 3 nm. stóðu að því. Hvort sem það var undirskrifað eða ekki, þá var í það minnsta búið að ákveða að undirskrifa það. Ég er hv. þm. ekki alveg sammála um það, að fram úr þessu þingmannabústaðarmáli yrði bezt séð með því að hafa herbergi á hóteli. Ég álít það að ýmsu leyti óheppilegt fyrir þeirra starf að búa á hóteli. Jafnvel þótt þau herbergi væru að ýmsu leyti sérstaklega útbúin til þessa, álít ég, að miklu betra væri að hafa sérstakt hús til þeirra nota. Og það er fjarstæða að halda fram, að ekki sé hægt að reka slíkan bústað öðruvísi en í sambandi við hótel. Það er engin sjálfsögð nauðsyn, að þingmenn hafi fæði á þessum stað. Ég er búinn að vera þm. á 3. tug ára og venjulega borðað annars staðar en ég hef búið, og er það ekki það versta fyrir þingmanninn. En þótt ég telji langt frá því, að þetta sé bezta lausnin á málinu, þá álít ég samt, ef þetta hótel er byggt á annað borð, að það sé skárra en gera ekki neitt að ætla þingmönnum þarna pláss. Það þykir kannske óviðkunnanlegt af alþm. að leggja svo mjög upp úr þingmannabústaðarmálinu, eins og ég hef gert. En ég býst við því, að allir sjái, að ég er kominn á þann aldur, að þetta mundi hafa minnsta þýðingu fyrir mig persónulega. En ég hef næga þekkingu á aðbúnaði utanbæjarþingm., og þess vegna hef ég verið að berjast fyrir þessu máli. Ég hef nóga reynslu fyrir því, hvaða aðbúnað alþm. utan af landi allflestir hafa getað fengið í Reykjavík, bæði meðan þeir þurftu að útvega sér bústað sjálfir og líka eftir að ríkisstj. tók það í sínar hendur.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég kalla það ádeilu af hálfu nm., þegar hann segist ekki koma á fund af því að búið sé að ráða málinu til lykta. Hann sagði fyrst, að frsm., sem líka var form. n., hefði verið með fullbúið og undirskrifað nál., þegar fundur var boðaður. Eins og hv. þm. sagði nú, var þetta samkomulag utan fundar. Og maður hefur nú séð það svartara. En hv. þm. Dal. og 1. þm. Eyf. sögðu báðir, að þeir tækju þátt í slíkri afgreiðslu málsins. Svo þegar hv. þm. er sagt, að nú verði fundur, þá segir hann, að þetta sé allt skeð. En ég get fellt þetta niður, úr því hv. þm. sagði þetta ekki í ádeiluskyni. Það, sem ég sagði um KEA, var engin ádeila á það. Mér finnst þetta fyrirkomulag eðlilegt á hótelum og verulega fínum kaffihúsum. Það er mjög eðlilegt, að þau geri mun á, hvernig menn eru klæddir. Það er ekki nema rétt að setja slíkar reglur, ef menn sjá ekki sóma sinn í að koma ekki í vinnufötum, sem að vísu eru ágæt til sinna nota, en eiga ekki við, þar sem húsgögn eru með viðkvæmu áklæði og aðrir menn yfirleitt prúðbúnir. Og mér var sagt, að hótel KEA hefði slíkar reglur. En nú upplýsir einn stjórnarmaður hótelsins, að svo sé ekki. Álít ég það síður en svo því til hróss. Ég sagði þessa gamansögu alls ekki til að niðra hótelinu. Þetta er algeng regla, og er ekkert verið að fara í manngreiningarálit. Það er ekkert meira en menn geta haft hótel fyrir karlmenn eða eingöngu fyrir kvenmenn, þingmenn eða templara. Það er ekki manngreiningarálit.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég skal ekki tefja umr., en vil aðeins svara fyrirspurn, sem til mín hefur verið beint frá hv. 1. þm. Eyf. um það, hvort í sambandi við þetta hótel eigi að athuga um þingmannabústað. Svo hefur ekki verið. En það stendur opið fyrir að athuga þetta. Og ekki skal ég fyrir mitt leyti standa á móti því, að sú athugun fari fram. Hv. þm. Barð. spurðist fyrir um það, hvernig mér litist á brtt. hans, sem mér skilst vera á þá leið að fella niður 4. gr. frv. Um þetta vil ég aðeins segja það, að gert hefur verið ráð fyrir þeim möguleika, að þessir 3 aðilar, sem nefndir hafa verið ásamt tveim öðrum, mynduðu hlutafélag um byggingu og rekstur þessa hótels. En það er aðeins möguleiki, en ekkert um það sagt, hvort möguleikinn verður notaður eða þetta félagsform. Ef formið verður notað, verður að fá undanþágu, því að annars skilst mér, eftir því sem lögfræðingar segja, að ríkissjóður geti ekki orðið aðili að stofnun félagsins og ekki heldur bæjarsjóður Reykjavíkur, því að það verða að vera persónur. Því verður undanþága að vera. Svo getur það orkað tvímælis, hvort nema eigi úr gildi takmörkun á atkvæðisrétti. En venjulega í hlutafélögum er takmörkunin miðuð við 1/5. Það er sett svona fram, vegna þess að annars hefði bæjarstjórn og bæjarráð Reykjavíkur verið andvígt því að taka þetta til athugunar. Ef horfið yrði að því að hafa hlutafélagsformið, segja hinir fróðu menn, sem l. þekkja, að nauðsynlegt sé að hafa undanþáguákvæði um stofnendur.



Fyrst vil ég minna á það, að 2. gr. frv. heimilar ríkisstj. að reisa gistihúsið í félagi við bæjarstjórn Reykjavíkur, stofnanir, félög og einstaklinga. Þess vegna er fallin sú röksemd hv. 1. þm. Reykv., að þarna sé ekki um að ræða nema 3 aðila. Hér er um ótakmarkaða aðila að ræða. - Viðvíkjandi athugasemd hæstv. samgmrh. þá vil ég segja það, að það er ekki rétt, að undanþágu þurfi til að stofna þetta félag. Það er hægt að gera það með sáralitlu kapítali. Ríkissjóður getur svo strax daginn eftir aukið hlutaféð án þess að vera stofnandi. Þetta er mjög mikið notað nú, þegar verið er að láta hlutafélög eignast stóra hluti í öðrum hlutafélögum. 

Frsm. (Páll Hermannsson) : Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. Breyt., sem með þessu frv. á að gera á l. um tekjuskatt og eignarskatt, er sú ein, að skattanefndir skuli semja svo kallaðar búnaðarskýrslur, sem hreppstjórar hafa samið áður, og senda þær til hagstofunnar, og er ætlazt til þess, að framtalinu til skatts verði hagað þannig, að úr því megi fá allar upplýsingar, sem þarf til þess að semja búnaðarskýrslurnar. Áður hafa hreppstjórar aflað þessara upplýsinga einkum á hreppsskilaþingum haust og vor. Nú hefur bólað á því meir og meir, að þau mannamót hafa verið illa sótt og erfiðleikar við að ná saman upplýsingum til þess að gera réttar búnaðarskýrslur, enda jafnvel talið, að þær hafi engan veginn fengizt réttar, og á nú að breyta þessu þannig að fá þessar upplýsingar með öðru skattframtali frá skattþegnunum. Gert er ráð fyrir, að ef skattþegn telur ekki fram, verði að áætla þær upplýsingar, sem tilheyra búnaðarskýrslunum, eins og gert er um skattframtal þeirra, sem ekki telja fram. Landbn. hefur athugað þetta frv. á fundi og leggur til, að það verði samþ. Einn nm., hv. 3. landsk. þm. (HG), var þó ekki mættur á þeim fundi. - Ég vil geta þess, að n. virðist óviðunanlegt orðalag á niðurlagi 1. málsgr., þar sem stendur þetta, með leyfi hæstv. forseta: „enda verði þá eigi þörf þeirra skýrslna um þetta efni, sem lög nr. 29 8. nóv. 1,895, um hagskýrslur, gera ráð fyrir.“ Með þessu orðalagi, sem hv. Nd. setti inn í frv., mun vera átt við það, að allar líkur séu til þess, að skýrslur hreppstjóranna falli alveg niður, það verði sem sé alveg hætt að safna þeim, en með þessu á þó sennilega að slá þann varnagla, að ef skýrslugerð hjá skattanefndunum - raunar hreppstjórum í þessu tilfelli líka, því að hreppstjórar eru formenn skattan. - yrði ábótavant, þá kynni kannske að vera þörf á því að taka þessar venjulegu skýrslur allra fyrst. Landbn. hefur það til athugunar, hvort hún kemur með brtt. viðkomandi þessu orðalagi - ekki efnislega við frv., heldur um orðalagið - við 3. umr. - Að öðru leyti leggur n. til, að frv. verði samþ.

Gísli. Jónsson: Þó að ég gæti efnislega fylgt því, að þessi gr. stæði kyrr í frv., finnst mér orðalag hennar svo loðið, að erfitt sé að fylgja þar fram nokkrum föstum reglum, og mun ég því fylgja þessari. till. hér á þskj. 776 og segi já. Brtt. 790,3 samþ. með 9 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 13 shlj. atkv. og endursent Nd.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta mál hefur verið lengi hjá n., var borið fram í byrjun desember, og um starfstilhögun og störf n. vil ég vísa til nál. á þskj. 794, og hef ég þar litlu við að bæta. Ég vil þó geta þess, að við athugun málsins var mest rætt um fjárhagshlið þess, og komu fram ýmsar till., eins og menn geta séð af nál., bæði til lækkunar og hækkunar. Fulltrúi kommúnista bar fram till. á þskj. 798, um að mest hækkaði, og fulltrúi Sjálfstfl. lagði fram till. um lækkanir, en niðurstaðan varð sú, að þeir tilkynntu fylgi sitt við frv. bundið því skilyrði, að heildarkostnaðurinn lækkaði, og varð loks samkomulag um 5–6% lækkun. Ég skal víkja að einstökum atriðum um leið og ég nefni till., en annars get ég vísað til nál. um afstöðu manna og flokka þeirra til málsins. En það er samkomulag um að fylgja málinu fram á þessu stigi þess með till. meiri hl., en án tillits til till., sem áður voru komnar fram. Ég skal svo víkja að brtt, og stytta mál mitt eftir því, sem ég get. 1. brtt. á þskj. 796, við 14. gr., þarf engrar skýringar við. - Þá er brtt. við 15. gr., um að skerðing á lífeyri hjóna skuli aðeins beitt, ef þau búa saman. Ég hef rætt um það við meðnm. mína, að þessi till. yrði látin bíða til 3. umr. Brtt. við 19. gr. er aðeins leiðrétting. Þá er brtt. við 23. gr., a-liður, um að „ef ekkja giftist, á hún rétt á að fá greiddan barnalífeyri í 3 ár, þó aldrei hærri upphæð en hún hefði fengið, ef hún hefði eigi gifzt aftur.“ Það varð niðurstaða í n., að í staðinn fyrir að þriggja ára lífeyririnn væri greiddur í einu, þá skyldi hann greiddur á þrem árum, því að ekki þótti öruggt, að þetta yrði ekki eyðslueyrir, ef það yrði greitt í einu. En upphæðin breytist ekki. - Þá er það b-liðurinn við 23. gr. Samkv. frv. er tryggingaráði heimila að greiða ekkli barnalífeyri eins og um ekkjur væri að ræða, en n. varð ásátt um að lækka þetta niður í hálfan lífeyri. Brtt. við 26. gr. er aðallega orðalagsbreyt., nema þar er sett inn, að 6 mánuðir skuli líða frá hvarfi eiginmannsins. Við 27. gr. 3. mgr. er brtt., þar sem lagt er til, að gr. orðist sem þar segir. Í frv. er gert ráð fyrir, að Tryggingastofnunin hafi kröfu á framfærslusveit um barnaframfærslustyrk, en nú annaðhvort dvalar- eða framfærslusveit. - Brtt. við 30. og 31. gr. eru aðeins orðalagsbreyt. og þurfa ekki skýringa við. Þá er brtt. við 32. gr. 1. mgr., um að „fjölskyldubætur skulu greiddar foreldrum barnanna, ef þeir eru á lífi og sjá um uppeldi þeirra. Þó getur Tryggingastofnunin greitt þær öðrum aðila, ef hún telur, að bæturnar komi börnunum að betri notum með þeim hætti, sbr. 33. gr.“ Hér hefur verið fylgt reglu, sem notuð er í Bretlandi. En ef um óreglufólk er að ræða, fer þetta eftir ákvæðum 33. gr. 10. brtt., við 34. gr., lýtur að fæðingarstyrkjum, sem greiddir eru mæðrum, giftum eða ógiftum. Réttur giftrar konu er bundinn því skilyrði, að maðurinn geti ekki séð heimilinu farborða. Þá komum við að 11. brtt., við 35. gr., og mun ég um leið ræða um 12. brtt., við 36. gr. Í frv. er ákvæði um, að allar konur, sem verða ekkjur og eiga börn innan 16 ára, skuli fá lífeyri, 600 eða 450 kr. Hins vegar er í 36. gr. veitt heimild til að greiða ekkjum sérstakan lífeyri, ef þær eru orðnar 50 ára, þegar maðurinn fellur frá. Það vantar á, að tekið sé nóg tillit til þeirra kvenna, sem hafa misst menn sína og eru orðnar aldraðar eða heilsulausar. En ungar ekkjur eru að mörgu leyti hæfari til að sjá um sig sjálfar. Í 35. gr. er öllum konum, sem verða ekkjur innan 67 ára aldurs, áskilinn réttur á bótum í 3 mánuði eftir lát eiginmanns þeirra, kr. 140,00 mánaðarlega. Í sambandi við þá lækkun, sem gerð var á heildarkostnaðinum, þá er felldur niður sá lífeyrir handa ekkjum, yngri en 67 ára, sem gert er ráð fyrir í 35. gr., en í staðinn koma 200 kr. á mánuði í 3 mánuði, en hafi ekkjan á framfæri sínu börn yngri en 16 ára, á hún enn fremur rétt á bótum í 9 mánuði í viðbót, kr. 150,00 mánaðarlega. - Það er ljóst, að af þessari breyt. leiðir, að ekkjur, sem hafa stálpuð börn á framfæri sínu, eru ekki miður haldnar en hinar. Eftir brtt. við 36. gr. á hver sú kona, sem verður ekkja um 50 ára, sama rétt á lífeyri, þótt hún hafi ekki börn á framfæri sínu, og er sá lífeyrir, miðað við 1. verðlagssvæði, 1200 kr. á ári, og er þá miðað við 67 ára aldur, en lækkar eftir því, sem konurnar eru yngri, en hækkar eftir því, sem þær eru eldri. 14. brtt. er við 40. gr., sem fjallar um jarðarfararstyrk, og varð samkomulag um að fella gr. niður. 15. brtt. er við 44. gr., sem fjallar um rétt manna til dagpeninga. Varð það sjónarmið ofan á í n. að miða við það, hvort hægt er að ná til læknis daglega. Hins vegar skal það tekið fram, að ákvæðið um 10 km ber ekki að skoða bókstaflega. Næst er brtt. við 45. gr. frv. Í frv. er gert ráð fyrir lengri biðtíma, ef launþegi á ekki í hlut, en það varð ofan á í n. að láta hér gilda það sama um atvinnurekendur. - 17. brtt. er bein afleiðing af brtt. við 44. gr. - 18. brtt. tel ég, að þurfi ekki skýringar við. - 19. brtt. er við 60. gr. frv. og er viðbótarmálsgr. til skýringar. 20. brtt. er við 63. gr. frv. og felur í sér, að það sé að nokkru lagt á vald Tryggingastofnunarinnar, frá hvaða degi bætur skuli reiknaðar. 21. brtt. er við 68. gr. frv. og er afleiðing af breyt. á fjölskyldubótum. Samkv. 2. málsgr. þessarar gr. í frv. er það lagt á vald Tryggingastofnunarinnar, hvort hún greiðir bótþega sjálfum bæturnar eða öðrum, sem hún telur, að verji þeim meir honum til gagns. N. þótti ekki rétt að fela Tryggingastofnuninni slíkt vald á hendur. - 22. brtt. er við 69. gr. frv., en hún og þrjár næstu brtt. eru einungis orðabreyt. og þurfa ekki skýringar við. - 26. brtt. er við 84. gr. N, var sammála um, að 4. málsgr. þessarar gr. væri ástæðulaus, og leggur því til, að hún verði felld niður. - Brtt. við 85. gr. skýrir sig sjálf. Viðvíkjandi 28. brtt., við 94. gr., telur meiri hl. n. rétt að taka fram, að fyllstu varúðar verður að gæta viðvíkjandi aðstoð í heimahúsum, t. d. kemur ekki til mála, að heimilin geti ráðið sér aðstoð og sent síðan reikningana. Brtt. við 98. gr. lýtur að því að fella niður ákvæðið um, að skylt sé að greiða kostnað vegna heimfarar sjúklinga: Þó væntir n., að þessu verði ekki beitt, ef t. d. sjúklingurinn er fluttur veikur heim aftur. Þá leggur n. einnig til, að 2. málsgr. sömu gr., um hækkun á endurgreiðslum, falli niður. - Brtt. við 99. gr. er einungis orðabreyt. 31. brtt. er um, að 2. málsgr. 100. gr. falli niður. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að taka skuli vissan hluta af tekjum Tryggingastofnunarinnar auk þeirra þriggja millj., sem nú eru í vörzlum stofnunarinnar, og renni það til Atvinnustofnunar ríkisins. En þar sem þörf var á að lækka útgjöld trygginganna, þótti réttara að láta þetta falla niður en að ganga á aðra liði trygginganna. - Bein afleiðing af þessari breyt. á 100. gr. er svo 32. brtt., um að bæta þurfi aftan við 101. gr. nýjum tölul. - Brtt. við 102. og 103. gr. eru einnig afleiðingar þessarar breyt. - 34. brtt. er einungis orðabreyt. - Samkv. 35. brtt. fellur niður 2. málsgr. 105. gr. frv., þar eð þarflaust er að ákveða um útlán fjár, sem skal vera handbært. - 36. brtt. er einungis orðalagsbreyt., en miðar að því að rýmka lánsheimild til sveitarfélaga til að koma upp elliheimilum og öryrkjastofnunum. Þó hefur Tryggingastofnunin á valdi sínu að meta þá tryggingu, sem í boði er. Næsta brtt. er við 109. gr. frv. og er afleiðing af áður sögðu. 38. brtt. fjallar um, að hið sama gildi um meistara í iðnaði og þær stofnanir, sem veita verklega kennslu. Er þetta eðlileg og sjálfsögð lagfæring. 39. brtt. er við 111. gr. frv. N. var. sammála um, að með tilliti til þeirra tekna, sem skattaframtöl sýna, væri ekki unnt að orða þessa gr. eins og gert er í frv., en varð sammála um að orða hana á eftirfarandi hátt: „Nú sækir maður til sveitastjórnar um, að sveitarsjóður greiði fyrir hann iðgjöld hans, sakir þess að hann sé ekki fær um það af eigin rammleik, og tekur þá sveitarstjórn ákvörðun um umsóknina með tilliti til ástæðna hlutaðeiganda. Þó á iðgjaldsgreiðandi jafnan rétt á því, að sveitarsjóður greiði fyrir hann iðgjöldin, ef tekjur hans og eignir eru svo rýrar, að honum beri ekki að greiða tekjuskatt né eignarskatt það ár, og má aldrei krefja hann um hærri hluta iðgjaldsins en svo, að nemi helmingi skattskyldra tekna hans unz fullu iðgjaldi er náð. Greiðir sveitarsjóður það, sem á vantar fullt iðgjald. Slíkar iðgjaldagreiðslur úr sveitarsjóði teljast ekki framfærslustyrkur.“ - Því var haldið fram með réttu, að sveitarsjóðunum mundi íþyngt um of þar, sem tekjuframtöl eru lág, ef þessu væri ekki breytt. Þeirri leið er samt haldið opinni, að þeir, sem litlar tekjur hafa, geti sótt um greiðslu úr sveitarsjóði. 40. brtt. er við 114. gr., og hef ég áður skýrt hana. - 41. brtt. skýrir sig sjálf. Aftur á móti er 42. brtt. gagngerð breyting á 118. gr. Er þar um að ræða einn lið í því samkomulagi, sem ég gat um í upphafi máls míns. Samkv. brtt. n. skal orða gr. svo : „Ríkissjóður ábyrgist greiðslu bóta og kostnaðar af heilsugæzlu samkvæmt lögum þessum og leggur fram til tryggingasjóðs það, sem á vantar, að aðrar tekjur hans nægi til þess að inna af höndum árlegar greiðslur. Skal taka í hver fjárlög áætlunarupphæð í þessu skyni eftir áætlun tryggingaráðs, allt að 7 millj. kr. að viðbættri verðlagsuppbót. Ábyrgð ríkissjóðs umfram hámark hins árlega framlags samkvæmt 1. málsgr. tekur þó eigi til hærri fjárhæðar en 75% framlagsins nemur. Nú verður halli á rekstri tryggingasjóðs og framlag ríkissjóðs fer fram úr hámarki samkvæmt 1. málsgr., svo að taka þarf til þriðjungs eða meira af ábyrgðarupphæðinni samkvæmt 2. málsgr., og getur þá ríkisstjórnin, ef hallinn stafar af ástæðum, sem ætla má að verði varanlegar, lagt fyrir tryggingaráð að hækka iðgjöld samkvæmt 109. og 114. gr. um allt að 10% og lækka tekjumark það, er lífeyrisfrádráttur samkvæmt 1. bráðabirgðaákvæði miðast við, um allt að 50% til þess að jafna hallann. Fáist hallinn ekki jafnaður á þann hátt, skal ríkisstjórnin í samráði við tryggingaráð leggja fyrir Alþingi tillögur um endurskoðun laganna.“ - Það var ljóst, að ef samkomulag átti að nást um þetta mál, varð að takmarka greiðslurnar nokkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég skal játa, að þessi ákvæði eru óvenjulega ströng. Ég hygg, að það séu ekki í okkar löggjöf til ákvæði sem þessi. En það skal játað, að ekki er hæga að segja um það með nokkurri vissu, hver útgjöldin kynnu að verða, og mþn. var því að sjálfsögðu fullljóst, að með fullri vissu var ekki hægt að áætla slíkt. Þess vegna er lagt til í bráðabirgðaákvæðunum, að endurskoðun á l. skuli fara fram innan næstu fimm ára. Ég hef því talið, að ekki væri þörf á þessum sérstöku ákvæðum þarna, því að hvort tveggja lýtur að því sama, og þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu að orða gr. eins og hér segir. Brtt. við 119. gr. er aðeins viðbót, sem skýrir sig sjálf og er sett eftir ósk tollstjórans í Reykjavík, sem er manna kunnugastur þessari innheimtu og öllu, sem að því lýtur. 44. brtt., a-liður, við 120. gr., er aðeins breyt. á þeim tímaákvörðunum, sem gilda eiga um það, hvenær gjaldskráin til tryggingasjóðs skuli lögð fram, og skýrir sig sjálf. B-liðurinn er afleiðing af þeim breyt., sem gerðar eru á 111. gr., og þarfnast ekki skýringar. C-liðurinn er aðeins leiðrétting. Þá er brtt. við 121. gr., og er lagt til, að hún verði orðuð eins og 45.. brtt. hermir, en í frv. er gert ráð fyrir, að í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem námsmenn eru staddir, sé skylt að innheimta gjöldin mánaðarlega. Þessi brtt. er gerð eftir ósk tollstjóra, en ég vil taka fram sem mína skoðun og að ég ætla meiri hl., að a. m. k. fyrst eftir að l. gengju í gildi, tel ég ekki fært að víkja frá því að innheimta mánaðarlega á þessum stöðum; þó að ég vel geti fallizt á, að þegar frá líður og framkvæmdin er komin í fast horf, megi víkja nokkuð frá því, og með tilliti til þess er þessi brtt. gerð við gr. Brtt. við 124. gr. er eingöngu gerð í samráði við tollstjóra, sem telur sjálfsagt að halda sama hætti um innheimtu iðgjalda vegna sjómanna og bifreiðastjóra sem nú er og taka þau við lögskráningu og með bifreiðaskatti, og fellst n. á það. - Í 47. brtt., við 127. gr., er vísað til nýrri l. en gert er í frv., og er það aðeins leiðrétting. - 128. gr., um sérstaka lífeyrissjóði, er lagt til, að verði færð á annan stað, eins og 54. brtt. sýnir, því að þar er lagt til, að hún komi inn óbreytt. - 49. brtt. er gerð við 130. gr. Þar er prentvilla, og mun n. taka aftur 49.–50. brtt. til 3 umr. og athuga það nánar, bæði leiðréttinguna og annað í sambandi við það. Þá er 51. brtt., við 133. gr., þar sem lagt er til, að upphaf gr. orðist eins og þar hermir, en efni brtt. er það, að þau viðurlög, sem samkv. frv. er ætlazt til, að gildi jafnt, hvort sem um innheimtufé er að ræða eða skyldugjald atvinnurekenda, skuli framvegis aðeins gilda um skyldugjald atvinnurekenda og fara eftir þeim l., sem til er vísað. Við 134. gr. er lengdur úr fimm mánuðum í tólf mánuði sá tími, sem atvinnurekandi getur krafið fyrrverandi starfsmann um þetta gjald. Það varð að samkomulagi í n. að breyta þessu. 53. brtt. a er aðeins orðabreyt. B-liðurinn er um það, að bætur vegna útfarar samkv. 46. gr. skuli felldar úr frv., en í þess stað leggur meiri hl. til, að sett sé inn „bætur samkv. 35. gr.“, þ. e. a. s. 3–12 mánaða greiðsla eftir því, hvort um konu með barn á framfæri eða barnsmóður er að ræða. 54. brtt. er aðeins um það, að 128. gr. skuli sett á þennan stað í frv., og er það afleiðing af þeirri brtt., sem áður greinir um þetta efni. Annars skal ég geta þess, að einmitt um þessa till. var allmjög rætt í mþn., og var nokkur ágreiningur um að gera nokkuð aðra skipun þar á, þ. e. a. s., að lífeyrissjóðirnir yrðu viðbótartrygging við almannatrygginguna, sem allir eru skyldir að taka þátt í, en samkv. þessari gr. er ætlazt til þess, að lífeyrissjóðurinn taki að sér aðra lífeyrissjóði að fullu. Og þó að ég hefði talið hitt heppilegra, þá hef ég ekki hirt að bera fram brtt. um það, en að sjálfsögðu verður þetta lagað við endurskoðun. Í 55. brtt. við 137. gr. er lagt til, að Tryggingastofnuninni sé heimilt að stofna til og taka að sér persónulegar ábyrgðartryggingar. Það er nokkuð spurt um þessar tryggingar nú, en ég held, að það sé ekki hægt að fá þær með sæmilegum kjörum eða ekki auðvelt a. m. k. N. telur sjálfsagt að veita þessa heimild, en ráðh. ræður, hvort hún er notuð, og setur þá reglugerð þar um, ef til kemur. 56. brtt. er aðeins leiðrétting. Það var aldrei ætlazt til, að skattfrelsi vegna iðgjalda tæki til þeirra iðgjalda, sem greidd eru samkv. 137. gr., því að það er annars eðlis. Þá er loks brtt. við 142. gr., um gildistöku l. Í frv. var gert ráð fyrir því, að l. öðluðust gildi að nokkru 1. júlí n. k. og þá væri hægt að hefja innheimtu iðgjalda. Nú er ómögulegt að koma slíku við, svo langt sem liðið er á árið. Ýmsar breyt., sem ég hef gert grein fyrir, stafa af því, að ekki er hægt að halda sér við þessi tímamörk. Nú leggur n. til, að um næstu áramót taki l. gildi og þá hefjist allar bótagreiðslur samkv. l. og einnig hefjist þá iðgjaldagreiðslur, líka frá sama tíma. Ætlað var samkv. frv., að hægt væri að innheimta iðgjöld í sex mánuði, áður en bótagreiðslur hefjast. Þó er sú undantekning fyrir gildistöku l. samkv. till. n., að kaflinn um heilsuvernd taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 1948, eða einu ári síðar. Er það með tilliti til þess, að tími vinnist til undirbúnings. Ég hef rætt um þetta við hæstv. fjmrh., og ég hygg, að hann mundi heldur vilja hafa það nokkru rýmra, þannig að hægt sé að láta heilsugæzlukaflann taka til starfa eitthvað fyrr á árinu, ef það þætti henta. N. gæti því fyrir sitt leyti fallizt á að fresta að ganga til atkv. um gildistöku l., en mun þó gera grein fyrir brtt. að öðru leyti, en vil heyra frá meðnm. mönnum mínum um það síðar. Aðrar brtt. eru fluttar sem bein afleiðing af gildistökutímanum, eins og t. d. c-liður, sem segir, að 3. kafli alþýðutryggingal. skuli gilda þangað til heilsugæzlukaflinn samkv. þessum l. kemur til framkvæmda, og einnig er gert ráð fyrir, að sama gildi um heilsuverndarstöðvar, að l. um þær gildi, þangað til kaflinn um heilsuverndarstöðvar í þessum l. kemur til framkvæmda. Hins vegar er lagt til, að 7. liður í 142. gr. frv. falli niður. N. var sem sé á því, að ekki væri vert að fella þessi eldri l. úr gildi um læknisvitjanasjóði. Meðan óséð er um, hvort þeir sjóðir, sem stofna skal samkv. frv., hrökkva til, þá getur verið gott fyrir hreppsfélög að hafa þessa læknisvitjanasjóði til umráða fyrstu árin. Þá eru brtt. við bráðabirgðaákvæðin. Þar er lagt til í a-liðnum, að upphaf tölul. 1 orðist svo : „Greiðslur ellilífeyris samkv. 15. gr., örorkulífeyris samkv. 18. gr. og barnalífeyris samkv. 20. gr. eru um næstu 5 ár háðar þeim takmörkunum, sem hér segir.“ Hér er fellt niður að heimila að skerða ekkjulífeyri, önnur efnisbreyt. er ekki. Þá er lagt til, að málsgr., sem lýtur að ekkjulífeyri, sé með öllu í burtu felld, þar sem hann er ekki lengur til í frv., en inn bætist viðvíkjandi barnalífeyri ákvæði eins og hermir í c-lið: „Heimilt er ríkisstjórninni að ákveða með reglugerð“ o. s. frv. Það þótti ekki fært að setja um þetta ákveðnari reglur, en þetta, sem sé, að sú hámarksupphæð, sem miðað er við, þegar til skerðingar kemur, sem er samkv. þessari gr., taldi n. að mætti nægja. - D-liðurinn er aðeins orðalagsbreyt., og e-liðurinn er settur inn samkv. ósk tollstjóra, að ákveða skuli iðgjöld í heilum krónum. - Í f-lið er lagt til, að meðan ekki eru sett l. um opinbera aðstoð til öryrkja, skuli heimilt að verja allt að 400 þús. kr. úr tryggingasjóði til styrktar slíkum mönnum eftir nánari reglum, sem tryggingaráð setur og ráðherra staðfestir. Loks er h-liðurinn, sem er í raun og veru afleiðing af því, sem gert er ráð fyrir, að fresta gildistöku l. N. er ljóst, að sjúkrasamlög hljóta að starfa áfram meðan heilsugæzlukaflinn kemur ekki til framkvæmda. N. þótti ekki fært að innheimta samtímis full iðgjöld til tryggingasjóðs og einnig sjúkrasamlagsgjöld, en hins vegar þótti ekki rétt að draga sjúkrasamlagsgjöldin frá, því að fríðindi sjúkrasamlaganna haldast, og er því lagt á vald tryggingaráðs eða ríkisstj. að fengnum till. tryggingaráðs að lækka iðgjöld um allt að 30%, þó aldrei meira en sjúkrasamlagsiðgjaldi nemur. Þar sem ekki er sjúkrasamlag, skal slík iðgjaldalækkun nema sjúkrasamlagsgjaldi eins og það er lægst á landinu. Ég hef þá gert grein fyrir þessum brtt. og bið afsökunar, hversu langan tíma það hefur tekið, en taldi það þó óhjákvæmilegt, því að ég hygg, að það sé ætlun hæstv. forseta, að atkvgr. ljúki í nótt. Ég skal aðeins segja örfá orð um aðrar brtt. varðandi þetta mál, en spara þá frekar umr. síðar, er hv. flm. þeirra hafa mælt fyrir sínum till. Um brtt. á þskj. 798, frá hv. 4. landsk. þm., vil ég segja það, að í raun og veru er ég þegar búinn að skýra, hvers vegna ég hef ekki séð mér fært að vera með þeim, þegar ég hef greint frá viðræðum og samkomulagi, sem fengizt hefur í n. um fjárhagsatriðið. Mér þykir samt rétt að gera grein fyrir því, sem n. hafði í huga, þegar þær tölur voru settar í frv., sem gert var, þ. e. a. s. 1200 kr. grunnlífeyrir fyrir einhleypan mann, sem er sæmilega heilsuhraustur og þarf ekki umönnunar eða læknis við. Gegnum þetta frv. allt er fylgt þeirri reglu, að bótaupphæðin megi aldrei fara fram úr 75% af eðlilegum tekjum hlutaðeiganda. Ef maður athugar kaupgjald hér í Reykjavík áður en síðustu Dagsbrúnarsamningar voru gerðir, þá hefur verkamaður, sem hefur 300 vinnudaga, 16300 kr. árstekjur, og er þá ekki talið með neinni eftirvinnu. Setjum svo, að þetta séu hjón með 3 börn. Ef þau yrðu bæði öryrkjar, þá fengju þau fulla upphæð samkv. þessum l. Þá fengju hjónin 5500 kr. og börnin 6840 kr. eða samtals 12340 kr., ef um engar aðrar tekjur er að ræða, eða rétt um það bil 75% af þeim tekjum, sem verkamaður með Dagsbrúnarkaupi vinnur sér inn á 300 vinnudögum án nokkurrar eftirvinnu. Líti maður til einstaklings, getur maður deilt í þessar 16500 kr. með 5, og yrði þá á hvern einstakling 3500 kr. til uppjafnaðar. Þetta er sú viðmiðun, sem n. hafði í huga þegar hún lagði til, að þessi upphæð yrði ákveðin í samræmi við það hámark, sem tryggingin hefur greitt til þessa. Hins vegar er það svo, og það vil ég minna hv. þm. á, að það er heimild í frv. til þess að auka við þessar greiðslur, ef svo er ástatt um styrkþega, að hann þarf sérstakrar sjúkraumönnunar við. Loks vil ég benda á, að í bráðabirgðaákvæðunum er beinlínis ákveðið, að fram skuli fara rannsókn á raunverulegum framfærslukostnaði á ýmsum stöðum á landinu og bótaupphæð ákveðin og landinu skipt í verðlagssvæði að fengnum þeim niðurstöðum. Ég skal rétt skýra frá þessu vegna þeirra brtt., sem fram eru komnar, og get ég látið þetta nægja um þær til viðbótar því, sem ég sagði í upphafi máls míns um möguleika á því að fá fjárhagsgrundvöll frv. samþ. í n. Um þá brtt., að fastagjaldið verði lækkað, en í þess stað tekið upp hundraðsgjald af tekjum, vil ég segja það eitt, að um þetta var mikið rætt í mþn., og ég skal játa, að mér hefði ekki þótt óeðlilegt, að eitthvert slíkt ákvæði hefði verið tekið upp, en ég vil benda á, að ég hygg, að áætlunin um, hvað hundraðsgjaldið mundi gefa miklar tekjur, sé varla örugg, enda ekki kostur að gera svo mikla áætlun á svo stuttum tíma sem um var að ræða. - Þá er önnur ástæða, sem í mþn. var fram borin fyrir því, að hafa persónugjaldið nefskatt, ef svo mætti segja. Ástæðan er sú, að gert er ráð fyrir, að 4/7 séu teknir með stighækkandi sköttum frá ríki og sveitarsjóðum, sem aftur afla sér tekna með útsvörum og sköttum, en 2/7 sé lagt á þá tryggðu sjálfa, og það varð ofan á með tilliti til þess, hversu mikið af iðgjöldunum er tekið með stighækkandi sköttum, að hafa persónugjaldið eins og í frv. greinir. Ég hygg einnig, að það hefði stofnað málinu í nokkra hættu, ef á þessa brtt. hefði verið fallizt. Loks þætti að sjálfsögðu hlýða að víkja nokkrum orðum að minnihlutaálitinu, en ég mun aðeins segja um það að þessu sinni örfá orð og geyma mér það heldur þangað til ef þörf krefur, eftir að minni hl. hefur fylgt því úr hlaði. Meginefni nál. er það, að hér sé um ófullnægjandi undirbúning að ræða og því ekki gerlegt að setja svo veigamikla löggjöf sem hér er um að ræða. Ég hygg, að þetta sé með öllu rangt hjá hv. þm. Ég vil segja það, að þessi löggjöf hefur fengið meiri undirbúning og rannsókn að sumu leyti en mörg lagasetning önnur, sem ekki þyrfti síður til að vanda, nú á síðustu árum. Það hefur verið mþn. starfandi að athugun þessara mála síðan 1943, að ég ætla og mér liggur við að segja, að á hverju ári síðan tryggingal. voru sett 1935 hafi þau verið til umr. og gerðar breyt. frá ári til árs. Þeir, sem áhuga hafa á málinu, geta kynnt sér skýrslu Jóns Blöndals um málið. Og í raun og veru er 10 ára starfsemi tryggingastofnananna bezti undirbúningur málsins eða sú reynsla, sem með þessari starfsemi hefur fengizt. Hv. þm. minnist á, að það hafi ekki verið hægt að lögbjóða tryggingar úti um sveitir 1936, og er það rétt, en reyndin hefur þó orðið sú, að nú mun um 90% starfrækja tryggingarnar, og þá er beinlínis óeðlilegt, að 10% séu utan við svo nauðsynlega starfsemi. - Þá hefur því verið haldið fram, að fólkið sé ekki nógu þroskað til þess að hægt sé að starfrækja svo fullkomna tryggingalöggjöf og fólk muni misnota hana. Ég held, að reynslan hafi sýnt þessi undangengnu 10 ár, að fólk skilur betur nauðsyn þessa máls og félagsþroskinn eykst eftir því sem tryggingarnar starfa lengur. Ég mun nú stytta mál mitt, en þó er eitt atriði, sem ég vil minnast á. Á 2. bls. síðustu málsgr. í nál. minni hl. stendur: „Það má telja víst, að hin óvenjulegu vinnubrögð, sem viðhöfð eru við afgreiðslu þessa máls, mundu alls ekki hafa verið viðhöfð, ef hér væri ekki um pólitískan samning að ræða, sem af hálfu jafnaðarmanna er gengið ríkt eftir að verði fullnægt fyrir næstu kosningar“ o. s. frv. Því þarf ekki að leyna, að hér er um pólitískan samning að ræða, en það þarf enginn að hneykslast á því. 1936 studdi líka þessi hv. þm. ekki veigaminni breyt. eftir pólitískum samningi, og ég tel, að við séum betur búnir nú til þess að skipuleggja og framkvæma öfluga tryggingalöggjöf. En þessi hv. þm. er alltaf að hrópa um hrun og hefur gert það undanfarin fjögur ár. Alltaf hefur hrun verið yfirvofandi.

Þetta er skáldskapur

. Þessi hróp hv. þm. minna á strákinn, sem æpti „úlfur, úlfur“ bæði í tíma og ótíma. Hins vegar neita ég því ekki, að ég er hræddur um, að þessum hrópum hv. þm. verði ekki heldur gaumur gefinn, ef svo færi, að erfiðleikar steðjuðu að þjóðinni. En það er annað mál en hér er til umræðu. Ég tel, að það geti orðið okkur mesti bjargvættur, ef efnahagur þjóðarinnar versnaði, að hafa gott tryggingakerfi, og þess vegna tel ég, að ósk og álit hv. þm., að ekki sé tímabært að afgr. þetta mál, sé ekki á rökum reist.



Þó að ég, eins og frsm. sagði, standi að þeim brtt., sem lagðar hafa verið fram af n., þá vil ég geta þess, að ég og minn flokkur hefði frekar óskað, að tryggingarnar hefðu verið bættar en dregið úr, eins og raun hefur á orðið. Eins og frsm. gat um, hefur þetta orðið að samkomulagi, vegna þess að Sjálfstfl. krafðist þess, að dregið yrði úr kostnaði við tryggingarnar. Fyrst þetta varð ofan á, þá get ég fallizt á að fella niður fjárframlög til Atvinnustofnunar ríkisins. Sömuleiðis hef ég fallizt á að fella niður jarðarfararstyrk, og er það vegna þess, að hann var svo lágur, að lítið mundi um hann muna, eins og útfararkostnaður er nú. Hins vegar gat ég ekki fallizt á að draga úr útgjöldum trygginganna með því að fella úr ekkjubætur, eins og meiri hl. samþ. - Þetta vildi ég segja um afstöðu mína og flokks míns til þessa máls. Þá vil ég víkja að þeim brtt., sem ég flyt sérstaklega á þskj. 798. - Það er þá fyrst við 15. gr., um ellilífeyri. Ég legg til, að hann verði hækkaður úr 1200 kr. í 1500 kr. Frsm. vék að þessu og taldi eðlilegt, að ellilífeyririnn yrði 75% af tekjum vinnandi manns, og ekki æskilegt að fara hærra. Ég tel hins vegar, að tekjur verkamanna séu ekki meiri en það, að af þeim verði lifað sómasamlegu lífi, og mér finnst þess vegna, að ellilífeyririnn eigi að miðast við það, að menn geti, eftir að vera búnir að slíta sér út fyrir þjóðfélagið, lifað sómasamlegu lífi af honum einum. Brtt. mín miðast því við, að styrkurinn sé sambærilegur við lágmarkstekjur verkamanna. 2. brtt. er við 20. gr. og er um það, að barnalífeyrir hækki um 25%, en haldi sömu hlutföllum. - 3. brtt. er við 35. gr., a- og b-liður um 25% hækkun á ekkjubætur, en c-liður er hins vegar um, að 2. og 3. málsgr. þessarar gr. skuli ná til einstæðra mæðra o. s. frv. Ég get ekki fallizt á þau ákvæði í frv. um ekkjubætur, vegna þess að konur, sem verða ekkjur og hafa börn á framfæri sínu, eiga oft ákaflega erfitt með að sækja vinnu utan heimilisins, og tel ég því ekki of langt gengið, þó að þær fái hálfan lífeyri. Ég tel sjálfsagt, að það sé metið að verðleikum af þjóðfélaginu, að þessar konur eru að fóstra nýja þjóðfélagsborgara, og því rétt og skylt að létta af þeim þeim erfiðleikum, sem þær eiga við að stríða. - Af þessum ástæðum get ég ekki fallizt á, að ekkjulífeyrir sé felldur niður. - Í öðru lagi tel ég rétt að sama regla sé um ógiftar mæður, sem hafa börn á framfæri sínu, því að þeirra uppeldisstarf er sama. - Um næstu brtt. þarf ég ekki að fjölyrða, en 7. brtt. er um iðgjöld einstaklinga til trygginganna. Hún felur það í sér, að persónugjöld verði lækkuð um 1/3 frá því, sem í frv. er, en í stað þess verði lagt prósentgjald á tekjur, eins og segir í till. Ég tel eðlilegt, að iðgjöldin fari nokkuð eftir tekjum. Það er að vísu torvelt að reikna út, hversu mikla upphæð þessi prósentufjöldi gefur. En ég held það færi ei langt frá því, að það gæfi þriðjungs lækkun. - 8. brtt. er afleiðing af þessu. Ég skal ei fjölyrða meira um þessar brtt. Eins og komið hefur fram, þá hefur ekki orðið samkomulag um þessar till. í n. Sjálfstfl. krafðist þess, að dregið yrði úr kostnaði og þar með þá einnig úr hlunnindum. Ég geri ekki ráð fyrir, að till. mínar um aukin hlunnindi verði samþ. í d., en ég mun samt láta þær koma til atkvæða. Brtt. við iðgjaldagreiðslur held ég, að hafi ekki áhrif né í henni felist röskun á fjárhagskerfi því, er frv. byggist á, né í því felist nein hætta. En hvað sem nú verður um þessar till., mun ég fylgja afgr. frv. Ég tel það mikla réttarbót og mikinn ávinning, að þessar endurbætur skuli koma fram og þessar tryggingar eru gerðar. Og þótt endurbóta og lagfæringar þurfi við, þá er þó með þessu frv. stórt spor stigið til lífsöryggis fyrir kjör manna í landinu.



Herra forseti. Þegar málið var hér fyrst til umr., þ. 13. des. s. l., lét ég þau orð falla, er ég hafði athugað frv. lauslega, að ég væri persónulega mjög opinn fyrir samþ. frv. eða fylgi við það. Enn fremur sagði ég, að ég teldi þetta frv. merkasta málið, er fyrir þ. lægi. Síðar, er hv. 6. þm. Reykv. hafði ekki orðið tíma til að sitja í n., var ég valinn til að taka sæti í henni, e. t. v. vegna þessara ummæla minna. Ég hef síðan starfað í n. að þessu máli, og hafa margir fundir verið haldnir. Því var haldið fram af hv. frsm., 3. landsk., að kröfur hefðu komið frá Sjálfstfl. um lækkun og þá frá mér. Ég mun nú gera grein fyrir, hversu málinu er farið. - Fylgi mitt og flokks míns er því háð, að efni frv. verði ekki raskað í meginatriðum. Er ég bundinn við að bera eigi fram brtt., en þó ekki að fylgja öðrum brtt. Samt er þetta því háð, að samkomulag verði um I. kaflann. Hins vegar teldi ég rétt að láta brtt. koma fram við þessa umr., því að sá kafli snertir stjórn trygginganna að ýmsu leyti. Kæmu þá till. fram, þótt ekki hefði verið samið um stjórn fyrirtækisins. Ég er sjálfur á þeirri skoðun, að þá stjórn beri að mynda í sem mestu samræmi við þingviljann eins og hann er hverju sinni. Augljóst er, að fyrirtækið hlýtur að hafa áhrif, og verður styrkleikinn þar að vera í hlutfalli við þann, sem á Alþ. er. Fyrstu kröfur mínar í n. gengu í þá átt, að lækkun um 7 millj. yrði gerð. En þessu var mótmælt af hv. frsm n., sem færði mikil rök. Skal ég nú greina, í hverju kröfur mínar voru fólgnar: 1. Ég taldi ekki ógerlegt að lækka þrjá. fyrstu árgangana, sem ellilauna njóta, um helming, og byggði ég það á: a) margir menn hafa að jafnaði tekjur og eru við störf á þeim aldri, en njóta örorkubóta, ef þeir eru ekki starfshæfir; b) ekki er óeðlilega að byrja bara á hálfum lífeyri. Persónulega leit ég svo á, að þetta væru kjarabætur og væri unandi við það. En hér náðist ekki samkomulag um þær 3 millj. kr., sem þessi lækkun mundi hafa komið til með að nema. Önnur krafa mín var byggð á ekkjulaununum, að þar yrði sparnaður gerður, sem yrði 1,7 millj. kr. Þessi lækkun var ekki talin gerleg, en ég ætla að tilfæra hér dæmi, er sýnir, að ég hafi haft rök fyrir hendi til þess að krefjast lækkunar á ekkjubótum. Í frv. er m. a. svo mælt fyrir í sambandi við þessar bætur, að greiða skuli út, ef ekkja giftist aftur, þriggja ára ekkjubætur til hennar og þriggja ára barnalífeyri auk þess, ef hún á rétt til þess samkv. l. Ég komst að þeirri niðurstöðu, að kona gæti þannig átt kröfu á 38 þús. kr. frá ríkinu í heimanmund, ef hún væri með 5 börn undir 16 ára aldri og giftist aftur. Ef börnin væru 10, en á því er möguleiki, þá mundi heimanmundurinn frá ríkinu, sem ekkjan ætti rétt á að fá, ef hún giftist að nýju, nema 71 þús. og 200 kr. Ég taldi, að trauðlega mundi þetta geta haft samúð með þjóðinni. Auk þess er ljóst, að þarna gæti myndazt óbrúanlegt bil á milli, ef kona missti mann sinn, en þá ætti hún eigi kröfu á neinu, ef börnin væru orðin 16 ára eða eldri, þegar hún giftist aftur, eða hún missti þau þá frá sér. Ég taldi þetta óheppilegt kerfi. Hv. 4. landsk. vildi, að þessi ákvæði giltu líka um allar mæður, sem giftust, engu síður en um ekkjur, en ég taldi þá kröfu hans óeðlilega í heild sinni. Skv. hagskýrslum eru 25% barna óskilgetin, og gætu þá útgjöldin orðið meiri en æskilegt getur talizt fyrir ríkið, en því vildi ég ekki stuðla að. Taldi ég ekki rétt skv. l. að hverfa að þessu ráði. Einnig fannst mér það mundi geta haft miður heppileg áhrif á atvinnulíf landsins, ef hverja konu eldri en 18 ára ætti að tryggja einvörðungu vegna barns hennar. Þessu var nokkuð breytt, svo að mér líkaði betur en áður og varð samkomulag. Horfið var að hinu, að ekkjur fá hærri styrk og með börnum í heilt ár eftir fráfall mannsins, en byrja að taka styrk skv. tryggingunum, þegar þær eru orðnar 50 ára eða eldri, og halda honum þar til þær hafa náð 67 ára aldri. Þriðja atriðið er það, að ég krafðist, að felldar væru burt 600 þús. kr. dánarbætur. Ég hygg, að Alþ. eigi ekki meðan það brjálæði ríkir í landinu, að kastað er stórfé í jarðarfarir vegna þjóðarsiðar, svo að þúsundum skiptir, að styðja að viðhaldi þessa ófagnaðar. Væri nær að nota féð til að breyta þessari venju, og er ég samþ. hv. 4. landsk. í því. Fjórði liður var svo að því er snertir atvinnutryggingarnar. Ég sótti fast að fá þennan þátt trygginganna afnuminn og taldi skaðlaust að nema brott þessar 3 millj. kr. Á meðan atvinnutryggingarnar eru ekki komnar á, mætti afnema kr., 1800000. Tel ég engan skaða af því geta hlotizt fyrir tryggingarnar. Þangað til framkvæmt verður, þarf það hvorki að hafa nein áhrif né hefta framgang málsins. Þessar upphæðir mundu þá alls hafa numið um 7 millj. kr., en samkomulag varð um kr. 4100000. Ástæðan til þess, að ég barðist svo mjög fyrir þessu í n. og flokki mínum, er sú, - ég segi ekki, að fleiri en ég hafi verið á þeirri skoðun, - að ég álít, að sjálfsagt sé að reyna að tryggja stofnunina sjálfa fjárhagslega þegar í byrjun. Að minni hyggju ber frekar að fara af stað með sterkari en veikari fjárhagsgrundvöll til að byggja á. Á hinn bóginn, ef þjóðin stendur sig við þetta, er hægurinn hjá og betra að auka starfsemina en draga úr henni. Ættu engir erfiðleikar að vera á því að bæta við, ef svo viðrar. Ég hef lagt allt kapp á, að fjárhagurinn verði öruggur. Svo er alltaf hægt að lagfæra ýmislegt síðar. Ég mun svo snúa mér að og ræða einstök atriði, sem ég er óánægður með. - Það er þá fyrst í sambandi við 14. og 15. gr. Ég er ekki ánægður með að hafa fleiri en eitt verðlagssvæði. Þetta var mjög vel athugað í n., og er mér ánægja að því að segja, að hv. form. lagði sig í líma að reyna að mæta mér. Til athugunar var um tíma, hvort gæti verið hægt að hafa eitt verðlagssvæði og greiða 1000 kr. grunnlaun í stað 1200 kr. En það strandaði á því, að nú þegar er farið að greiða gamalmennum í Rvík 1200 kr. Annað kom ekki til mála en láta þá, er nú hefðu 1200 kr., halda þeim, þótt nauðsynlegt væri að gera lækkun. Var aðeins hægt að láta hana koma til framkvæmda á þeim, sem kæmu á eftir. Það voru engir, er þar vildu hafa neinn mismun á. - Þessu næst var athugað, hvort kleift væri að hafa eitt svæði og láta vera heimild til að lækka grunnlaun í einstökum héruðum, þannig að lækkunin næmi 25%. Ég kynnti mér nokkuð hugi ýmissa manna um þetta og talaði af því tilefni við umbjóðendur sveitanna. Skildist mér á þeim, að þetta mundi verða vel liðið, en þeir töldu hins vegar, að þá yrði að miða við lágmarkið, eigi mætti fara niður fyrir það, en þó mundi verða reynt að þoka sér smám saman upp í hámarkið. Ef ákveðið hefði verið eitt svæði, mundi það hafa haft kostnað í för með sér, bæði fyrir ríkið og umbjóðendurna. Það verður erfitt fyrir fátækustu hreppa á landinu að taka að sér iðgjaldagreiðslur þeirra, sem ekki geta innt hana af hendi sjálfir, en ég fellst þó á að fá á þetta reynslu. Annað atriði, sem ég var ekki ánægður með, var það að hafa ekki iðgjöld hjóna samsvarandi iðgjöldum einstaklinga, en ég féllst þó einnig á að reyna þetta. - Þriðja atriðið, sem ég er ekki ánægður með, er hinn mismunandi fæðingarstyrkur. Ég hefði kosið, að allar konur fengju jafnt í stað þess að þær konur, sem vinna utan heimilis, fá allmiklu hærri styrk. Varðandi sjúkrabæturnar vil ég segja það, að ég hefði viljað hafa dagpeningana hina sömu fyrir alla í stað þess að nú er ákveðið kr. 7,50 fyrir kvænta karla, en 5 kr. fyrir ókvænta, þ. e. hálfur styrkur fyrir konuna. Þá lít ég svo á, að lægri dagpeninga hefði mátt ætla fyrir þá, sem liggja vegna almennra veikinda, en fyrir þá, sem liggja vegna slysa, þar eð hægara er að misnota hið fyrra. En þessu fékkst ekki breytt. - Þá var ég óánægður með að hafa mismunandi biðtíma, eins og gert er ráð fyrir í 45. gr. frv., þannig að þeir, sem búa í 10 km fjarlægð eða meir frá læknissetri, þurfa að bíða í 4 vikur. Þó er þess að gæta, að ef viðkomandi sjúklingur er fluttur á sjúkrahús, kemur hann strax undir þau ákvæði, sem miðast við svæðið innan 10 km. Þetta mildar svo þetta ákvæði, að ég get fallizt á það. - Sjöunda atriðið, sem ég er óánægður með, er ákvæði í 66. gr., um að launagreiðendum sé skylt að greiða laun fastra starfsmanna a. m. k. í 14 daga, þótt þeir fatlist frá vinnunni. Ég álít, að þetta, hafi ekki átt hér heima. - Í áttunda lagi var ég, óánægður með að taka allan heilsugæzlukaflann upp í frv., en af orsökum, sem fram komu, sannfærðist ég um, að frv. næði ekki fram að ganga á þessu þ., ef því yrði snúið svo um. Hins vegar varð samkomulag um að fresta framkvæmd þessa hluta l. um eitt ár. - Níunda aths. mín var við 109. gr. Var ég þar á annarri skoðun en flestir aðrir, og vil ég taka fram, að ég tala þar eingöngu fyrir mína hönd. Ég hefði verið opnari fyrir því að taka iðgjöldin meira af launum, en minna af persónum. Ég hefði viljað fallast á, að atvinnurekendur greiddu meira í hlutfalli við rekstur. En um þetta fékkst ekki samkomulag, hvorki í flokkum né í n. - Tíunda atriðið, sem ég var óánægður með, var ákvæðið í 122. gr. svo og í 133.–134. gr. frv., um að atvinnurekendur skuli innheimta iðgjöldin. Ég tel, að þetta sé rangt, og ég sótti það fast að fá þessu breytt, en gat ekki staðizt á móti þeirri röksemd, að þetta er svo með fjölmargt annað, og þar sem svo er, taldi ég ekki sanngjarnt að halda mér við þetta og koma í veg fyrir samkomulag. En það er mín skoðun, að þetta sé rangt, atvinnurekendur fá ekkert fyrir þetta, þótt tollstjórar og skattheimtumenn séu launaðir. - Þá hefði ég kosið, að annað fyrirkomulag hefði verið haft um lífeyrissjóðina. Ég hefði viljað, að þeir rynnu allir inn í tryggingarnar með sérstökum réttindum, en það hafa þeir ekki gert fram til þessa. - Tólfta aths. mín er varðandi gildistökuákvæðið í 142. gr. Ég hefði talið það heppilegra allra hluta vegna, að fallizt hefði verið á till. frá hv. þm. Seyðf., um að draga skyldi um eitt ár, að ákvæðið um greiðsluskyldu kæmi til framkvæmda, þannig að tryggingarnar fengju eins árs tekjur til að skapa sér fjárhagslegan grundvöll, en um þetta varð heldur ekki samkomulag. En ég vil beina því til þeirra aðila, sem mestu ráða um þetta mál, hvort þeir sjái sér ekki samt sem áður fært að fara þessa leið. - Þá er það loks sjöunda atriðið í kaflanum um ákvæði til bráðabirgða, sem ég vildi minnast á. Ég álít, að slíkt ákvæði ætti ekki að setja í þessi l. Jafnvel þótt þessi l. þurfi endurskoðunar við, á það ekki heima í þessum l. að setja ákvæði um slíkt. Þá vil ég taka það fram viðvíkjandi brtt. hv. 4. landsk., að ef þær verða samþ., þýða þær allverulega hækkun á iðgjöldum, og verður ekki séð, hvar hann æ:tlast til að fá tekjur til að mæta hækkun lífeyris. Hins vegar hefur hann gert till. um tekjur í stað iðgjaldalækkunar, en hann viðurkenndi sjálfur í ræðu sinni, að þær tekjuöflunartill. ættu aðeins að mæta iðgjaldalækkuninni. Í tilraunum n. til „að binda endann“, eins og það var kallað, vildi ég, að fyrsti niðurskurður á útgjöldum yrði það að fella niður allar heimildir, en þar sem því fékkst ekki framgengt, leiðir af sjálfu sér, að ég vil, að stjórn Tryggingastofnunarinnar verði þannig skipuð, að tryggt sé, að heimildirnar verði ekki notaðar nema nauðsyn krefji. Ég vil taka það fram, að ég tel höfuðtilgang þessara l. þann að koma í veg fyrir, að menn þurfi að leita til sveitar, og er það þá sérstaklega barnalífeyririnn, sem fyrirbyggir það. En ef fara á að koma í veg fyrir einstök dæmi og ólíklegustu tilfelli, þá ætla ég, að erfitt verði að gera svo, að enginn verði óánægður. Ég vil leyfa mér að benda á ákveðið dæmi, að ef þessi maður, sem hefur allt að 10 þús. og 200 kr. í tekjur, tekur engan styrk úr tryggingasjóði, en hann tekur styrk úr tryggingasjóði allt að þeirri upphæð, ef hann hefur 3 börn á framfæri, fær hann þess utan 6600 kr. hærra, eða 16800 kr. Ef þetta er borið saman við sexmannanefndarálitið, þá er þetta nokkru hærra en meðaltekjur bænda í landinu annars vegar og töluvert miklu eða um 6 þús. kr. hærra en meðaltekjur verkamanna og sjómanna og iðnaðarmanna í smærri þorpum úti á landi. Á sama tíma sem þeir menn verða að basla fyrir sínu brauði og vinna sér inn þessar lágu tekjur, 6000 kr., greiðir tryggingin 6000 kr. frá sér, vegna þess að það þótti ekki gerlegt að draga neitt af styrknum vegna þess, sem styrkþeginn vinnur sér inn, vegna þess að þá væri hætta á því, að áhugi hans fyrir að vinna sér eitthvað inn dofnaði að sama skapi. Ég er að vísu form. n. sammála um þetta, en þrátt fyrir það verður að reyna að útiloka það, að þeir, sem vinna fyrir sér sjálfir, búi ekki við eins góð lífskjör eins og þeir, sem njóta styrks úr ríkissjóði. En þetta verður einn af þeim erfiðleikum, sem verður við að stríða og ég hef rekið mig á í þessari löggjöf, en ég ber svo mikið traust til þeirra manna, sem um þetta mál fjalla og með það hafa að gera, að þeir muni skrá niður hjá sér öll slík atriði, eftir því sem þeir kynnast þeim, og lagfæra þau ákvæði í samræmi við lífskjör annarra manna, þegar séó verður, hvernig l. koma til með að verka í landinu. - En í sambandi við það, sem form. n. minntist á; að vel gæti komið til greina, að sveitarfélögin yrðu að greiða mikið fé fyrir sina þegna, og hefur n. fengið ýmis skjöl og skýrslur um það atriði frá fámennum hreppum, þá vil ég benda á, að þarna er aðeins litið á aðra hlið málsins. Þegar tryggingarnar komast á eftir þessu frv., þá kemur mikla meira af fé inn í þessa hreppa en kemur úr þeim í iðgjöld, sem stafar af því, að það er ekki nema lítill hluti af kostnaðinum við tryggingarnar, sem greiddur er með iðgjöldum. Það mun því koma í ljós, að þótt mönnum þyki í fyrstu þessi gjöld nokkuð þung, þá verður kostnaðurinn miklu meiri en þau, þegar athugað er, að það eru hvorki meira né minna en 19 millj. kr., sem eiga að koma beint í ellistyrk til fólksins í landinu, þegar farið verður að greiða eftir lögunum. Ég hef þá hér minnzt á þá hluti, sem helzt hefur borið á milli. En eins og ég skýrði frá strax, er ég bundinn við það samkomulag og mun fylgja frv. eins og það er, þó að ég hefði fremur kosið að hafa einstök atriði þess á annan veg. En áður en ég lýk máli mínu vil ég minnast ofurlítið á nál. minni hl. n., en form. n. minntist nokkuð á það. Þar segir á fyrstu síðu, neðarlega: „. . . hver þjóð þarf að fá skólun í því að nota tryggingarnar eðlilega og heiðarlega, (Ég veit ekki hvað hv. þm. Str. meinar með þessu orði.) þannig að það komi að gagni hinum tryggðu, en ofþyngi ekki læknum og tryggingastofnuninni, til mikils tjóns fyrir fjárhag stofnunarinnar og heilsugæzluna í landinu. Þessa tryggingamenningu tekur nokkurn tíma að skapa, og verður að telja ekki lítið vafasamt, að hagkvæmt sé, - að aukning trygginganna komi hraðar en þessi skólun fólksins í að nota þær.“ Ég vil spyrja hv. þm. Str., til hvers hann beinir þessu skeyti. Við vitum, að tryggingar eru nú komnar í kaupstaði landsins og þá er dreifbýlið eftir. Er það til þessara manna, sem hann sendir þessi skilaboð? Er það svona sérstaklega óheiðarlegt í þessu máli, eða er svo mikil hætta á, að það íþyngi svo mikið læknum? Í sambandi við þetta vil ég benda hv. þm. Str. á það, sem hann hefði nú átt að vita, eftir að hafa verið búinn að starfa í n. langan tíma, að vísu ekki á hverjum fundi, að í frv. er gengið vel frá því, að slíkri misbeitingu verði ekki við komið, svo að varla getur það orðið til þess, að fólkið, sem ekki hefur orðið til þess að misnota sjúkrasamlagið, fari nú allt í einu að taka upp á því þegar þessar tryggingar eru komnar til sögunnar. Og þegar þetta er athugað, þá er ekki annað hægt að hugsa en að hv. þm. Str. hafi þarna átt við þá, sem búa í sveitum landsins. Ég vildi gjarnan óska yfirlýsingar frá hv. þm., að svo sé ekki, og ég vil benda hv. þm. á, að þetta er að finna í 87. gr. frv., ef hann hefur aldrei farið yfir þá gr. Hv. þm. segir síðar í sínu nál., með leyfi hæstv. forseta: „Óhætt mun þó að gera ráð fyrir, að sú kostnaðaráætlun sé eins lág og hægt var að gera hana. Kostnaðurinn skiptist þannig, að álög á einstaklinga, sem voru 13,1 millj. kr., verða 20,9 millj. kr.; hækkun 7,8 millj. Atvinnurekendur greiða nú 4,2 millj. kr., en eiga að greiða skv. frv. 11,8 millj. kr.; hækkun 7,6 millj. Sveitarfélög greiða nú 10,3 millj., en eiga að greiða 15,3 millj.; hækkun 5 millj. Ríkissjóður greiðir nú 12,4 millj., en á að greiða 24 millj.; hækkun 11,6 millj.“ Þegar við ræddum um það að reyna að lækka þessa áætlun um 7 millj. kr. eða að minnsta kosti 4 millj. kr., var farið eftir því í höfuðdráttum, sem áætlað hafði verið um gjaldaliðina. Ég tek enga ábyrgð á því, að þetta sé rétt, en ég vildi aðeins taka þetta fram hér að gefnu tilefni og af því að hv. þm. Str. hefur ekki lagt eins mikla vinnu í þetta frv. og hinir nm., sem hann þó vænir um, að hafi ekki gert það eins vel og nauðsynlegt hefði verið. Þá segir hv. þm. Str. á þessu einstaka blaði, að fjárhagsafkoma þjóðarinnar hafi verið mjög góð fram til þessa. Ég verð að segja, að þetta er gleðileg yfirlýsing frá hv. þm. Str. En svo bætir hann við, að vegna verðbólgunnar horfi nú mjög í óvænt efni um fjárhaginn. Er hann virkilega svo vongóður, að þetta rætist eftir kosningarnar, en af engu öðru en því getur þessi fullyrðing verið fram komin í nál., að hann heldur, að Framsfl. fái svo mikið fylgi við kosningarnar? Ég hygg, að það sé yfirleitt leit að því og yfirleitt ekki til, að sveitarfélög hafi haft glæsilegri afkomu en nú. Ég þekki sveitamenn, sem eru svo stórhuga á mörgum sviðum og fullir áhuga fyrir að bæta kjör sín, byggja sjúkrahús, koma upp samvinnufyrirtækjum, byggja hafnir og margt fleira, og allt er byggt á þeim vonum, að það haldi áfram það viðhorf, sem hv. þm. Str. viðurkennir, að hafi verið hér á landi undanfarin ár, síðan ríkisstj., sem nú situr við völd, tók við, og byggt á þeim vonum, að hv. þm. Str. og hans flokkur nái ekki meiri hl. við næstu kosningar til þess að snúa þessu við. Þá vil ég að síðustu taka það fram, að afstaða mín til þessa frv. er ekki byggð á neinni sérstakri pólitískri skoðun, hún er byggð á þeirri skoðun, eftir að ég hafði kynnt mér málið eins og ég hef getað þennan tíma, að hér sé um eitt allra stærsta mál þjóðarinnar að ræða, svo stórt velferðarmál, að það sé varla vansalaust að jafnstór flokkur og Framsfl. er enn þá skuli vilja skjóta sér undan því að taka þátt í þeirri uppbyggingu í landinu, sem nú er verið að skapa með þessari löggjöf, því að hv. þm. Str. segist ekki geta tekið þátt í afgreiðslu þessa máls og unnið þannig með öðrum flokkum að því að koma áleiðis langsamlega merkasta máli, sem nokkurn tíma hefur legið fyrir þessu þingi. Og ég verð að segja það, að ofan á allt það, sem hann hefur orðið að taka á móti í gær frá sínum kæra flokksbróður, þá finnst mér það beiskur kaleikur að verða að viðurkenna allt það, sem hann hefur orðið að viðurkenna í sambandi við þetta mál hér opinberlega á Alþ. - Hv. þm. segir einnig, að ekki hafi fengizt athugaðar í n. eða verið teknar til greina hinar eðlilegustu og sjálfsögðustu brtt. En ég hef lýst því yfir og get gert það enn einu sinni, að þrátt fyrir það að ég hafi ekki fengið fram þær breyt., sem ég hefði kosið, þá mun ég fylgja frv. fram, í því fulla trausti, að með hverju ári, sem líður og reynsla fæst meiri, verði hægt að endurbæta þetta, heldur en að leggja á það þá dauðu hönd eins og virðist vera falin í, nál. hv. þm. Str. Ég mun fylgja þessu frv. til 3. umr. með þeim aths., sem ég hef gert, og ég vona, að hv. dm. fylgi því einnig til 3. umr. einnig óbreyttu, og ég verð því miður að óska eftir, að þær brtt., sem fram hafa komið frá hv. 4. landsk. á þskj. 798, verði ekki samþ., til þess að raska ekki að fullu og öllu þeim grundvelli, sem gerður hefur verið samningur um og allt málið hefur verið byggt á.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Ég er satt að segja alveg undrandi á því, að hv. þm. Barð. skuli vera að gera eins konar eldhús hér í hv. d. út af því, að ég sé mér ekki fært að fylgja þessu frv. fram eins og það liggur fyrir og með þeim breyt., sem meiri hl. n. leggur til, en ég mun koma að því seinna í þessum fáu orðum, sem ég mun láta hér falla, og þá einnig, hvernig viðhorf mitt var í þessu máli í n. og hvernig viðhorf hv. þm. Barð. var, og mun þá skýrast nokkuð sjónarmið mitt í þessu máli, og jafnframt kann ég þá að geta skýrt sjónarmið hv. þm. Barð., en það ætla ég að minnast á síðar. Ég skal viðurkenna það, að þessi breyt., sem lagt er til, að gerð verði á frv., af meiri hl. n., mun að flestu leyti vera til bóta, að ég hygg. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að þótt sú dagskrá, sem ég ber fram, verði felld, um það að fresta afgr. málsins, mun ég greiða atkv. með flestum þeim brtt., sem meiri hl. n. ber fram. Ég mun þá einnig taka til athugunar að fylgja þeirri brtt., sem hv. 4. landsk. flytur, og á ég þar við a-lið og b-lið 7. brtt. Og ég geri ráð fyrir, að ef þessi brtt. hefði ekki komið fram, hefði ég komið fram með brtt. í þessa átt fyrir 3. umr. Ég mun enn fremur, þó að þessar brtt. verði samþ., sem meiri hl. ber fram, koma með allmargar brtt. við 3. umr. málsins, ef svo fer, að dagskrártill. mín verði felld. Ég kem ef til vill að því með örfáum orðum, hvernig þær brtt. verða, en ég sé þó ekki ástæðu til þess að fjölyrða svo mjög um þær nú. Ég hef aldrei sagt það, sem sumir hv. þm., sem grg. minni fyrir hinni rökstuddu dagskrá hafa talað gegn, hafa haldið fram eftir mér og jafnframt talað gegn þeirri rökstuddu dagskrá, sem liggur fyrir frá mér. Ég hef aldrei sagt, að þessar tryggingar væru illa undirbúnar af hendi þeirra sérfræðinga, sem að þessu máli hafa unnið, það stendur ekkert um það í þeirri grg., sem ég lét frá mér fara. En ég get beinlínis sagt það, að ég álít þetta frv. eftir atvikum vera frumsmíði, því að frumsmíði verður þessi löggjöf að teljast eins og hún er nú með þeim gerbreyt., sem gerðar hafa verið á núverandi tryggingalöggjöf. En ég álít, að þetta hafi tekizt vel frá hendi þeirra sérfróðu manna enda unnið dyggilega að því af þeim sérfróðu mönnum og að öllu leyti hæfu, svo að það út af fyrir sig ber að taka fram. En við vitum það jafnframt, að af löggjöf eins og þessari er ekki mikil reynsla annars staðar, og þó hefur því verið haldið fram, að hún sé til staðar hér á landi. En hún er það alls ekki. Þetta frv., sem hér er um að ræða, er alveg gerbreyting á núverandi tryggingalöggjöf og hún svo mikil, að á þessum sviðum er hér sáralítil reynsla, og má þar benda á barnatryggingar og margt fleira. Það er engin reynsla fyrir því enn þá, hvernig þetta verður framkvæmt, og það er það, sem ég á við, þegar ég tala um það, að þetta sé nokkuð hæpinn undirbúningur. Og þessi löggjöf kemur í raun og veru, eins og hún er nú sett, ákaflega fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust. Hún kemur þjóðinni alveg á óvart, en ekki eftir umr. við þjóðina sjálfa. Ég benti á í grg., að þar eru a. m. k. þrjú ár síðan gefin var út áætlun um það í Englandi, hvernig tryggingalöggjöfinni yrði háttað, og þessi mál mjög mikið rædd þar. Þó að þessi tryggingafrv. hafi verið send út til sveitarstj., þá er mér það kunnugt, að þessi mál hafa yfirleitt ekki verið rædd meðal þjóðarinnar, og það vitum við allir, sem hér erum. Það hafa að vísu verið birtar um málið nokkrar skýrslur og útvarpsumr., en almenn þátttaka í þeim umr. hefur ekki átt sér stað, en ég álít, að ef hún hefði átt sér stað og þjóðin hefði fengið að ræða og athuga málið á almennum fundum og kynna sér, hvaða skyldur og kvaðir eru á hana lagðar með þessari löggjöf, þá hefðu verið meiri líkur fyrir, að þetta færi allt betur úr hendi. Ég benti á í grg. minni, að það hefði komið fram frá 2. minni hl. í þessu máli, að það væri vitað mál, að um leið og við gerðum tryggingarnar svo víðtækar sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þar sem menn eru tryggðir, sem ég tel vissulega, að fari vel, ef það reynist framkvæmanlegt, gegn sjúkdómum, gegn ofþungri ómegð, tryggðir fyrir slysum o. s. frv., þá munu margir líta svo á, að ekki verði hjá því komizt að koma hér á atvinnuleysistryggingum á eftir. Það mun ekki þykja fara vel á því, að þeir, sem sjúkir eru séu tryggðir og þeir, sem hafa orðið fyrir slysum, en þeir, sem eru atvinnulausir, séu ekki tryggðir. Og ég er alls ekki á móti því, að þetta sé gert. Það er vissulega æskilegt, að það væri hægt, og það má líka telja vafalaust, að krafa um það kemur á eftir, og þá höfum við þá víðtækustu tryggingalöggjöf, sem þjóðir yfirleitt hafa, eftir því sem ég bezt veit, þó að í raun og veru verði ég að viðurkenna, að ég hef ekki þekkingu á þessum málum, en ég hygg þetta. Það, sem ég benti enn fremur á í grg. minni, sem í raun og veru hefur orðið hinn mesti ásteytingarsteinn hjá ýmsum hv. þm., meðal annarra hv. þm. Barð., er það, að það þurfi tryggingamenningu og skólun fyrir þjóðina til þess að kunna að nota trygginguna eðlilega og heiðarlega. Ég hélt satt að segja, að þetta væri atriði, sem þeir, sem við tryggingarnar hafa fengizt, bæði hér og annars staðar, viðurkenndu almennt, og mér kemur það ákaflega óvart, ef það stendur á viðurkenningu hjá þeim, sem bezt þekkja til framkvæmda tryggingalöggjafar. Það er blátt áfram barnaskapur að halda, að hér hafi verið um að ræða aðdróttanir til einhverra sérstakra manna, til sjávar eða sveita, heldur er hér um að ræða hluti, sem ekki eru óeðlilegir, því að hér er um svo mikið fjármagn að ræða, sem einstaklingar taka við, og við vitum það allir, að þó að þjóð okkar sé heiðarleg þjóð, kannske með þeim heiðarlegustu, þá er hún misjöfn eins og aðrar og ákaflega hætt við, að tryggingunni verði misbeitt eins og annars staðar. Og það er ekki hægt að neita því, að þegar við óskum eftir, að hægt sé að tryggja þjóðina gegn öllu því, sem hér er gert ráð fyrir í frv., og kannske fyrir meiru, þá er öllum ljóst, að erfitt er að koma í veg fyrir misnotkun þeirra og erfitt verður að ná þessu marki, sem menn vilja gjarnan ná. Það er t. d. vitað mál að síðan tryggingar þær komust á, sem nú hafa verið hjá okkur, hefur meðalanotkun aukizt svo mikið víða, að það er meira en góðu hófi gegnir. Þetta er ekkert launungarmál, þetta er álit margra lækna, sem eru miklu fróðari en ég um þessa hluti, og aðsóknin er svo mikil til læknanna, að þeim gengur erfiðlega að hafa tíma til þess að rannsaka til hlítar sjúkdóma, sem rannsaka þarf gaumgæfilega. Þetta eru skuggahliðar trygginganna. Ég er þó ekki að segja, að þetta séu svo miklir ágallar, að varna eigi því, að tryggingum sé á komið, en búast má við, að þessir gallar verði meira áberandi, ef ekki er séð fyrir því. Annars er komið inn á það í grg., að þessi skólun komi jafnhliða tryggingunum, með því að þjóðin ráði þessum málum, skilji, við hverju hún tekur, og noti það rétt, og má vera, að það megi deila um þetta, sem ég legg áherzlu á í grg., hvað rétt sé í því eða rangt. En ekkert kæmi það mér á óvart, án þess að ég vilji gerast spámaður í þessu máli, þó að við ættum eftir að reka okkur á þetta atriði, á það, að þjóðin sé e. t. v. ekki nægilega undir það búin að taka við svo mikilli gerbreytingu á tryggingamálunum sem nú á að gera. - Ég bendi á það enn fremur í þeirri rökstuddu dagskrá, sem ég ber fram, að ég tel, að ekki hafi verið nægilega rannsakað og rætt við þjóðina um fjárhagsgrundvöllinn undir þessum tryggingum. Það er miðað við fjárhag þjóðarinnar 1942 og 1943. Við getum ekki neitað því, að fjárhagur þjóðarinnar á þessum tíma var óvenjulega góður. Þessu neitar enginn. Hvernig sem fjármálum þjóðarinnar hefur verið stjórnað, snertir sú setning, sem hv. þm. Barð. var svo glaður yfir í grg., ekki stjórnarfarið út af fyrir sig. Því neitar enginn, að fjárhagur þjóðarinnar hefur verið góður bæði 1942 og 1943 og jafnvel fram undir þennan dag, þrátt fyrir lélega stjórn. Enn hefur ekki tekizt að eyða svo miklu, að afkoma þjóðarinnar sé ekki góð. En við þessa ágætu afkomu er grundvöllurinn undir tryggingunum miðaður. Ég segi ekki með því, að ef fjárhagsafkoma þjóðarinnar breytist, sem allar líkur eru til að verði, verði ekki hægt að halda uppi tryggingum fyrir því, eins og tekið er fram í grg. En ég fullyrði, að það mál er órannsakað mál, því að útreikningurinn er byggður á afkomu áranna 1942 og 1943, beztu ára þjóðarinnar, og ég álít satt að segja, að þetta atriði hefði þurft að rannsaka miklu nánar. Ég hef talað við einn þeirra manna, sem samdi þetta frv., og hann sagði: „Við fengum fyrst og fremst fyrirskipun um að semja fullkomið frv. Þetta er reiknað eftir afkomu áranna 1942 og 1943, en við fengum ekki fyrirskipun um að rannsaka fjárhagsgrundvöllinn að öðru leyti.“ Ég bendi enn fremur á það, að með þessu móti, að koma á þessum tryggingum, þá er þjóðartekjunum skipt mjög, og eins og ég hef tekið fram í grg., lasta ég ekki, að það sé gert. En á það má þó benda, að þegar þessum tryggingum hefur verið á komið og jafnframt atvinnuleysistryggingum, sem e. t. v. má gera ráð fyrir, að verði lögfestar á eftir, þá hefur verið framkvæmd í sjálfri tryggingalöggjöfinni svo mikil skipting á þjóðartekjunum, að ef afkoman versnar, þá hygg ég, að gera megi a. m. k. ráð fyrir - ég segi ekki að svo verði -, að gera þurfi verulegar, kannske gagngerðar breyt. á fjárhagskerfi okkar, til þess að þessi skipti verði framkvæmanleg. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Barð. hljóti að hugsa fyrir því, að þegar við setjum okkur visst mark, sem skiptir þjóðartekjunum milli einstaklinga, eins og gert er í þessu frv. og e. t. v. verður gert, ef atvinnuleysistryggingar verða einnig lögleiddar, þá leiði af hlutarins eðli, að ef versnar í ári, þá þarf, til þess að hægt sé að ná þessum tekjum til þess að skipta þeim milli einstaklinganna, e. t. v. að gera þær gerbreyt. á fjárhagskerfi okkar, sem e. t. v. er óæskilegt að gera, en tel þó rétt, að menn geri sér grein fyrir því fyrir fram. - Mér þykir mjög sennilegt, að með víðtækum tryggingum verði innan stundar einnig að fylgja mjög ýtarlegur áætlunarbúskapur og að jafnframt verði að koma í veg fyrir það, að mikill auður safnist á fárra manna hendur. Það kann að vera gott og ég mæli ekki á móti því, að settur verði slíkur rammi sem tryggingalöggjöfin er og neyðzt verði til að fylla upp í hann með því að gera þessar ráðstafanir, sem ég bendi á. Ég tel a. m. k. tvímælalaust, að menn verði að reyna að gera sér þess grein áður en þessi rammi er búinn til, hvernig sú mynd er, sem þarf að setja í hann. Og í þessu sambandi kem ég að því, sem minnzt var á í minni grg. af hv. þm. Barð., að hann telur, að ég hafi enga ástæðu til að fullyrða, að áætlunin, sem fyrir liggur, sé lág. Hann vill þvert á móti halda fram, að svo sé ekki, og vitnar þar til samtals við einn af þeim mönnum, sem undirbjó þessa löggjöf. En það vill svo vel til, að þegar farið var að ræða um þetta í n., þá spurðist hv. þm. Barð. einmitt fyrir um það, hvort vissa væri fyrir því, að áætlunin væri varleg. Og þá kom það í ljós, jafnvel eftir að því hafði verið haldið fram, að áætlunin væri varleg, að nm. stungu upp á því, að útgjöld ríkissjóðs væru bundin, sem átti að vera alveg ástæðulaust, ef áætlunin var varleg. Og það var svo langt frá því, að inn á það væri gengið að hafa útgjöld ríkissjóðs bundin, að það stóð lengi í samningum um það, hvernig þessu mætti koma fyrir. Margur vildi ekki hafa útgjöld ríkissjóðs ótakmörkuð, og niðurstaðan varð sú, að til viðbótar rúmum 20 millj., sem ríkissjóður á að leggja fram, er tekin ríkisábyrgð á allt að 15 millj. kr. útgjöldum að auki og gert ráð fyrir því mjög ákveðið, að til þess kunni að koma, að þetta þurfi að endurskoða, vegna þess að áætlunin fái ekki staðizt. Ég hef ekkert leyfi til þess að fullyrða það fyrir fram, að þetta fái ekki staðizt. En það er næst mér að halda, að líkur séu jafnvel fyrir því, að tryggingarnar kosti miklu meira en áætlað er í grg. frv. Ég hygg, að þegar komin er til framkvæmda sú heilsugæzla, sem ráðgerð er í frv., þá muni það koma í ljós, að útgjöldin verði miklu meiri en ráð er fyrir gert, enda gert ráð fyrir því, að ríkissjóður taki á sig 15 millj. kr. viðbótarábyrgð. Hér eru því, ég vil ekki segja sönnun, því að ég vil ekki nota þann málflutning, sem ekki fær staðizt, en hér eru líkur fyrir því a. m. k., að þeir, sem að frv. standa, treysti sér ekki til að binda sig við áætlaðar upphæðir, eins og þær liggja fyrir, heldur verði þeir að fá þetta til viðbótar. Hv. þm. tveir, sem töluðu hér, minntust mjög á það, að ég hefði hvað eftir annað hrópað um kreppu og hrun, en allt gengi þó ágætlega enn þá. Ég hefði byrjað að spá þessu 1941, og ekki væri það komið enn. Þetta er hin mesta firra. Mér hefur ekki dottið í hug og dettur heldur ekki í hug enn að orða það, að kreppa í fjármálum muni koma meðan stríðsverðið helzt. Það var öllum fyrirsjáanlegt, þegar komið var fram í miðja þessa styrjöld, að verðlag hér mundi haga sér svipað og í næstsíðustu styrjöld. Og það var ekki það, sem við töluðum um 1941, að kreppa væri á næstu grösum, heldur hitt, að ef ekki yrði komið í veg fyrir verðbólguna meðan á styrjöldinni stæði, þá mundi koma kreppa stuttu eftir styrjöldina. Það var þetta, sem við bentum á. Okkur datt aldrei í hug að halda því fram, að kreppan kæmi 1941 eða 1942, meðan styrjöldin stæði, hefur aldrei dottið í hug að halda því fram, að hún kæmi á s. l. árum. En ég hef haldið því fram, að við værum smátt og smátt, með stöðugri verðhækkun og vaxandi verðbólgu, að búa okkur undir það að geta ekki tekið á móti verðfallinu, sem hlyti að koma eftir styrjöldina, þegar þjóðirnar hafa fyllt svanginn og við getum ekki lifað á því verði, sem við fáum meðan sulturinn sverfur að erlendis. - Ég get gengið inn á það með hv. 3. landsk., að það sé gott frá hans sjónarmiði að koma á tryggingum áður en allt fer í kaldakol, en það hlýtur það að gera, eins og bent hefur verið á, með þeirri fjármálastjórn, sem nú ríkir. Frá hans sjónarmiði er það alveg rétt, því að þá er búið að ákveða fyrir fram skiptingu þjóðarteknanna, sem þvingar menn inn á að standa við þessar skuldbindingar. En það er þó þetta, sem ég set út á þessa afgreiðslu, án þess að segja, hvort ég er honum ósammála um tryggingar eða ekki. Ég er honum ósammála um það að vera að smeygja snörunni á sjálfstæðismenn, ef svo mætti segja, án þess að þeir viti af því, hvað þeir eru að gera. Það má vera, að minn flokkur og margir þeirra, sem að standa, bæði þm. og kjósendur, væru reiðubúnir að gera þetta, samþ. þessa löggjöf sjáandi og vitandi það, hverjar yrðu afleiðingarnar, og standa við þær. Það má vera, að þeir mundu ganga inn á, að málið væri rætt, og menn gerðu sér ljóst, hvað hér er verið að gera. Því að það mun koma á daginn, þó að hv. þm. Barð. þyki það kannske einkennilegt og vilji ekki trúa því, að þegar harðnar í ári, verða tryggingarnar ekki framkvæmanlegar nema með gerbreyt. á fjármálakerfi okkar, og þess vegna finnst mér eðlilegt, að menn horfist í augu við veruleikann og vilji vita, hvað þeir gera, og geri þessar ráðstafanir samtímis og vitandi vits. Ég skal svo að lokum koma aðeins örfáum orðum að fáeinum atriðum. Ég hef nú gert grein fyrir því með almennum orðum, hvers vegna ég lít svo á, að vél hefði mátt fresta afgr. þessa frv. nú á þessu þingi og taka það til umr. og athugunar þangað til næsta vetur. Það hefði t. d. verið tilvalið tækifæri í kosningunum að ræða málið, eftir að það hefur verið lagt hér fyrir, og ég fyrir mitt leyti er í engum vafa um, að þetta hefði verið miklu heppilegra fyrir málið. Og ef ekki hefði verið samið um að koma þessu máli fram fyrir kosningar, - og ég get vel skilið Alþfl. í því máli, að sá samningur verði haldinn, – þá fullyrði ég, að svona stórt mál, sem er frumsmíð, hefði verið lagt fyrir þetta þing og síðan rætt milli þinga. Þetta hefði verið sú bezta afgreiðsla, og svona mundi afgreiðslan áreiðanlega hafa verið undir venjulegum kringumstæðum. En það er fleira en þetta, sem ég hef minnzt á. Ég verð þess var, að hv. þm. Barð. hefur nú tekið aftur, að hann segir til samkomulags, ýmis þau atriði, sem hann er sáróánægður með í frv., og hefur hann meira að segja tekið aftur brtt., sem hann ætlaði að gera um atriði, þar sem hann lýsti yfir í n., að hann gengi aldrei með frv., ef ekki fengjust þær breyt. fram, sem voru fleiri en ein og fleiri en tvær. Ég nenni því hins vegar ekki að fara að munnhöggvast hér við þennan hv. þm., þó að hann gusaði úr sér við komandi grg. minni. Ég nenni því ekki í kvöld og læt það bíða þangað til seinna. Hann lýsti yfir því, og ég ætla ekki að ráðast á hann fyrir það, að ekki kæmi til mála, að hann fylgdi frv., ef þessar breyt. fengjust ekki gerðar. En hann sagði: „Það hefur verið samið um þetta, og ég er bundinn við þá samninga,“ og get ég vel skilið, að hann beygi sig fyrir þessu. En ég geri mér vonir um það, að ef þetta frv. yrði rætt og reynt að ná samkomulagi, þá fengist þessum atriðum breytt, t. d. atriðinu, sem kom fram í 14. gr. frv. Við vorum sammála um það í n. ýmsir, að ekki væri gott að flokka þjóðina niður í tvo flokka, og ég segi ykkur það satt, að þjóðin verður ekki lengi ánægð með þetta. Hv. þm. lýsti yfir því, að hann gengi ekki að frv. nema þetta væri gert. En vera má, að það hafi verið af einhverjum praktískum ástæðum. - Svo kemur enn fremur upphæð lífeyrisins. Það er ákaflega vafasamt og meira en það, hvort rétt er að hafa lífeyrinn misjafnlega háan eftir því, hvort um hjón eða einstaklinga er að ræða. Nú er það svo samkv. 15. gr. frv., að hjón eiga að fá lægri lífeyri, ef þau búa saman, en ef þau búa ekki saman, fá þau hærri lífeyri. Þetta kemur einkennilega út. Ef fólk er orðið 67 ára, verður það að skilja, ef það vill fá fullan lífeyri á þessum aldri. Við vorum allir sammála um, að þetta næði ekki nokkurri átt. Hvaða sanngirni mælir með því, þegar hjón eru orðin 67 ára og geta ekki unnið mikið, að framfærsla þeirra sé svo miklu ódýrari, þó að þau búi saman? Það var a. m. k. ekki hægt að sannfæra okkur um, að greiða ætti í slíkum tilfellum lægri lífeyri en til einstaklinga. - Ég skal nú fara fljótt yfir þessi atriði. Varðandi 34. gr. vorum við sammála um, að einkennilegt væri að greiða ekki til kvenna, sem vinna innan heimilisins og vinna heimilisstörf eftir barneignina. Hvers vegna eigum við að meta konur, sem vinna á heimilunum, lægra en þær, sem vinna utan heimilanna? Við vorum sammála um, að þetta kæmi ekki til mála. - Þá kem ég að 42. gr., þar sem talað er um dagpeninga til giftra kvenna. Hvers vegna á að gera mun á þessu, giftum konum og öðru fólki, og borga þeim enga dagpeninga nema maðurinn geti ekki unnið fyrir konunni. Við vorum sammála um, að við gætum ekki gengið inn á þetta. - Þá eru það 44. og 45. gr., svo að tekin séu aðeins höfuðatriðin. Þar er kveðið svo á, að t. d. þeir, sem búa á Eyrarbakka, fái dagpeninga, er þeir hafa verið veikir í 8 daga, en t. d. Stokkseyringar eftir 28 daga. Og þeir, sem búa t. d. í Laugardælum, rétt fyrir ofan, fá ekki dagpeninga fyrr en eftir 28 daga. Það á að búa til cirkus utan um lækninn, 10 km, þannig að þeir, sem hafa þau hlunnindi að hafa lækni, eru tryggðir eftir 8 daga, en hinir, sem búa lengra í burtu, eru ekki tryggðir fyrr en eftir 28 daga. Við vorum sammála um það, að slík ákvæði í löggjöfinni gætum við aldrei samþ. og að það stæði í vegi fyrir samþ. frv., ef ætti að halda því til streitu. Ég vænti þess satt að segja, þó að ég nefni ekki nema þessi dæmi til viðbótar þeim rökum, sem ég hef hér fært fram, að þm. sjái, að ég, sem er ekki bundinn af neinum samningum, hlýt með tilliti til þeirrar rangsleitni, sem ég hef sýnt, að farið er fram á í frv., m. a. í sambandi við 10 km cirkusinn utan um lækninn og fleiri atriði, - þá hlýt ég að gera mér vonir um, að ef þetta mál væri ekki afgreitt í flýti, þá mundi koma í ljós, að okkur er ekki óhætt að samþ. frv. svona. Og ég held, að ef það væri sent til þjóðarinnar og rætt meðal hennar, þá mundu þm. gera sér ljóst, að það er ekki hægt að ganga frá málinu svona. E. t. v. má segja, að hægt sé að prófa sig áfram á þennan hátt og hafa þetta svona til að byrja með. En þegar þetta er einu sinni orðið að l., getur orðið erfiðara að breyta því heldur en að setja skilyrði strax. Og þess vegna er það, að afstaða mín, með tilliti til þeirra raka, sem ég hef fært hér fram, er fullkomlega eðlileg. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái, að eina eðlilega afstaðan í þessu máli er einmitt sú, sem ég hef tekið. Ég er líka sannfærður um það, að hv. þm. Barð. er ekki ákveðinn í að fylgja málinu eftir á þennan hátt, og að hann þarf bara til samkomulags að beygja sig fyrir þessu. Ég er ekki bundinn af slíkum stjórnarsamningum og get ekki verið samþ. því, sem er rangt, og þarf ekki að vera það. Þá vil ég segja það í sambandi við þennan 10 km cirkus læknisins, að hv. 3. landsk. sagði eitthvað á þá leið, að það bæri ekki að skilja þetta svo, að endilega þyrfti að binda þetta við ákveðna vegalengd. En það hlýtur að vera ljóst öllum, að ef gera á einhvern mun á því, hvort menn fá dagpeninga, eftir því, hvar þeir búa, er ekki hægt að framkvæma l., ef framkvæma á eitthvað annað en það, sem stendur í l. Slíkt hlyti að leiða af sér eintómt handahóf. Á það að vera 1 km? Eiga það að vera 12 km? Öllum er ljóst, að slíkt er með öllu óframkvæmanlegt nema binda sig við ákvæði l., sem allir sjá náttúrlega, að er hreinasta fjarstæða. Og það get ég sagt ykkur, að þótt ekki væri öðru til að dreifa en þessu einasta atriði, yrði það eitt út af fyrir sig þess valdandi, að tryggingarnar yrðu aldrei vinsælar meðal þjóðarinnar. Þjóðin þolir ekki misrétti eins og þetta, og ég er undrandi yfir því, að þeir, sem vilja tryggingunum vel, skuli ætla sér að samþ. l. í þessu formi. - Ég hlýt þess vegna að koma fram með brtt. við 3. umr. þessa máls, og af alveg eðlilegum ástæðum hlýtur einnig atkvæði mitt að fara eftir því, hvort þetta grundvallarranglæti, sem ég hef bent á, verður leiðrétt eða ekki. Ég sé svo ekki ástæðu til að minnast á þetta nánar. En ég kenni því beinlínis um, að þetta mál er afgr. nú, að samið var um það á einni kvöldstund, að það skyldi afgr. fyrir kosningar. Og ég kenni því beinlínis um, að þetta mál fær ekki nægilegar umr. og ekki nægilegan tíma til að tala um það, að gert skuli vera ráð fyrir að afgr. það á þann hátt sem nú er gert ráð fyrir. Með þeim orðum lýk ég máli mínu og vænti þess, að það ætti að vera hv. þm. ljóst, að ekki er óeðlilegt, þó að ég beri fram aths. við frv., sem á að fá slíka afgreiðslu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég vildi mega þakka meiri hl. félmn. fyrir þá miklu vinnu og áhuga, sem hún hefur lagt í þetta frv. Mér er kunnugt um það, að þetta frv. hefur fengið meiri undirbúning bæði utan þings og innan en flest önnur mál, sem afgr. hafa verið hér á Alþ. bæði fyrr og síðar. Það fram gengur af sögu málsins, að það hafa verið settir af fyrrv. félmrh., Jóhanni Sæmundssyni, sérstakir menn til þess að athuga tryggingalöggjöf, og sá undirbúningur hafði farið fram að nokkru leyti áður en grundvöllur var lagður að núv. stjórnarmyndun. Þessum undirbúningi var svo haldið áfram og hefur raunar verið haldið áfram nú um nokkurt skeið. Og þegar núv. stjórn hafði tekið við völdum, voru þeir skipaðir til þess að halda áfram þessum undirbúningi, þeir Jóhann Sæmundsson og Jón Blöndal. Þeir hættu báðir við þau störf, sem þeir áttu að rækja daglega, og gáfu sig eingöngu að undirbúningi þessa máls. Síðan tók við mþn., sem hefur haft þetta mál með höndum í marga mánuði, og í henni áttu sæti fulltrúar frá öllum flokkum á Alþ., þ. á m. Framsfl. Og ég þarf ekki að rekja það fyrir þm. og nægir að vísa til þess, sem einstakir nm. í þessari mþn. taka fram á bls. 39 í grg. frv. þess, sem hér liggur fyrir, þar sem það er alveg fjarri því, að fulltrúi Framsfl. geri neina yfirlýsingu um, að mál þetta sé ekki nægilega undirbúið. Hann hefur aðeins tvo fyrirvara, annan með fulltrúa Sósfl., Hauk Þorleifssyni, þar sem hann telur, að æskilegt hefði verið að innheimta nokkurn hluta persónuiðgjalda sem hundraðsgjald af tekjum. En seinni fyrirvari hans er í því fólginn, að hann telur réttmætt, að atvinnurekendaiðgjöld falli niður eða verði a. m. k. stórlega lækkuð þegar svo stendur á, að börn og fósturbörn yfir 16 ára aldri vinna hjá foreldrum sínum. Aðra fyrirvara um afgreiðslu þessa máls hafði fulltrúi Framsfl. í milliþn. alls ekki, og fer því fjarri, að hann hafi látið nokkuð í ljós um það, að hann teldi þetta mál ekki nógu vel undirbúið. Enda er það svo, að eftir það að þessi mþn. lauk störfum sínum og félmrh. hafði falið 3 læknum, Guðmundi Thoroddsen, Magnúsi Ágústssyni héraðslækni og Snorra Hallgrímssyni, að athuga sérstaklega till. um heilsugæzlu, eftir það tók félmn. Ed. að nokkru leyti með félmn. Nd. við athugun þessa frv. - Ég fullyrði alveg óhikað, að þetta mál hafi fengið meiri undirbúning utan þinga og innan en venjulegt er um nokkur þingmál, enda er þetta eitthvert hið stærsta mál, sem lagt hefur verið fyrir Alþ. Það er þess vegna fjarri öllum sanni, þegar hv. þm. Str. telur, að mál þetta hafi ekki verið nægilega undirbúið. Það má vel vera, að enn sé ýmislegt í frv., sem betur mætti athuga, og kemur það þá í ljós, þegar farið er að praktisera lögin. En hins vegar er hér um svo stórt mál að ræða, að engin ástæða er til, með þeim undirbúningi, sem þegar er fenginn, að fresta framkvæmd þess. Ég er að öllu leyti sammála hv. 4. landsk. um það, að æskilegra hefði verið að auka heldur við hlunnindi þessa frv. frá því, sem það var lagt fyrir þ., heldur en að draga úr því. En hitt veit ég, að um þetta mál fer eins og um öll þau mál, sem njóta almenningshylli, að það verður bætt við tryggingarnar á næstunni frekar en dregið úr þeim. Og mér er ánægja að heyra yfirlýsingu frá hv. þm. Barð. um það, að það, sem sýndi sig, að þyrfti að laga, muni vera hægt að laga síðar. - Nú hefur áður verið stigið allstórt spor í þessum tryggingamálum, og það var með setningu alþýðutryggingal. frá 1937. Ég fullyrði, að þó að það mál að vísu væri allvel undirbúið, þá er þetta mál enn þá miklu betur undirbúið en frv. um alþýðutryggingar frá 1937, og þar að auki er það reist á sterkari grundvelli, þar sem að þessari löggjöf standa 3 stjórnmálaflokkar, sem hafa ólíkt sterkari aðstöðu á Alþ. en þeir flokkar tveir, sem settu alþýðutryggingalöggjöfina 1937, - að ég held, með eins atkv. meiri hl. á Alþ. Það eru þess vegna enn betri vonir, sem eru tengdar við framgang þessa frv. og enn meiri líkur til að þetta frv. nái skjótt almennri hylli þjóðarinnar en alþýðutryggingal., sem sett voru 1937. Nú hefur verið lýst yfir því af hv. þm. Barð., að það hafi verið eftir kröfum Sjálfstfl., að dregið var úr framlögum ríkisins, sem nema mundi 4 millj. kr. frá því, sem upphaflega var ákveðið í frv., og þá einnig úr hlunnindum þeim, sem frv. er ætlað að veita. Það er þess vegna þýðingarlaust, ekki sízt þar sem búið er að lýsa yfir andstöðu Framsfl. gegn þessu frv., að Alþfl. sé með neina yfirboðstill. í þessu máli, eða aðrar en þær, sem samkomulag hefur fengizt um við Sjálfstfl. Ég get betur sætt mig við þá hlunnindarýrnun, sem gerð hefur verið á frv., þó að ég sé ekki ánægður með hana, eftir að hafa heyrt yfirlýsingu hv. þm. Barð., sem ég veit, að gefur vonir um það, að frekar verði bætt við þau hlunnindi, sem ákveðin eru í þessum l., heldur en að úr þeim verði dregið. Það væri að ýmsu leyti freistandi að fara að ræða einstök atriði, sem hv. þm. Str. drap á. En ég vil sleppa því, vegna þess að ég veit, að þessar viðbárur hafa verið ræddar í hv. félmn. og öllum hv. þdm. eru þau atriði vel kunn. Enn fremur er það ætlunin að reyna að ljúka þessari umr. og atkvgr. og koma málinu til 3. umr., ef unnt væri, í kvöld eða nótt, og skal ég þess vegna stytta mál mitt. En ég vil segja það við hv. þm. Str., að mér virðist þau rök, sem hann hefur fært fram gegn þessu frv., vera nákvæmlega sömu rökin og voru færð fram gegn frv. um alþýðutryggingarnar, sem sett voru 1937, af andstæðingum þess frv. í þá daga. Og mér er nær að halda, að hv. þm. Str. hafi lesið upp úr Alþt. frá þeim dögum, til þess að finna orðum sínum stað fyrir þeirri rökst. dagskrá, sem hann flytur nú í þessari hv. d. - Hv. þm. Str. gat þess, að atkv. sitt með eða móti frv. færi eftir því, hvort þessu frv. yrði breytt hér í grundvallaratriðum. Það má vera, að einhverjar breyt. verði enn gerðar á frv. En hitt get ég fullvissað hv. þm. Str. um, að því verður ekki breytt í grundvallaratriðum. Með setning l., sem byggjast á þessum grundvallaratriðum, verður gengið lengra en áður hefur verið gengið í því, að þjóðfélagið ræki skyldur sínar til þess að sjá sjúkum og hrumum og örkumla fólki fyrir framfærslu. Þessar skyldur hafa að vísu um tugi ára og lengur verið viðurkenndar í íslenzkri löggjöf. Og ég verð að segja það afturfararkipp hjá hv. þm. Str., að hann skuli harma það, að á velmegunartímum sé gengið lengra í þessu en áður hefur tíðkazt. Það er í rauninni eins konar sjónarmið ríka mannsins, sem verður því nízkari sem hann eignast meiri peninga, sem virðist ráða skoðun hv. þm. Str. Það er algerlega ósatt hjá hv. þm. Str., að um þetta mál hafi verið samið á einni kvöldstund. Það hefur raunar tekið allan þingtímann að komast að samkomulagi um þetta mál. Ég var dálítið hissa að heyra yfirlýsingu hv. þm. Str. um það, að hann væri ekki enn þá búinn að ákveða, hvort hann væri með eða móti þessu frv. Því að vissulega byggir hann ekki rökst. dagskrána á því, að þetta frv. verði afgr. Hún hnígur að því að setja fótinn fyrir þetta frv., þannig að afstaða hans sýnist vera alveg mörkuð með hans rökst. dagskrá, ef hann yfir höfuð meinar nokkuð með henni. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Ég vil aðeins ítreka þakkir mínar til meiri hl. félmn. fyrir þá miklu vinnu, sem hún hefur lagt í þetta frv., og vænti þess, að starf þessara manna verði þjóð okkar til góðs í framtíðinni.



Ég vildi nú taka undir með hæstv. ráðh. og þakka n. fyrir mjög mikið starf, sem hún hefur lagt í þetta mál, og ber mér ekki sizt að gera það, þar sem ég að réttum lögum var nm., en varð að víkja úr n. og meðferð þessa máls, af því að ég sá fram á, að störfin voru svo mikil, að ég gæti ekki annað þeim á þessum tíma sem skyldi, og varð því að ráði, að hv. þm. Barð. tæki sæti í n. í minn stað. Vil ég þakka honum sérstaklega fyrir þann óvenjulega dugnað, sem hann hefur sýnt í að setja sig inn í þetta mál og gera það ljóst, bæði fyrir okkur flokksmönnum sínum og fleirum, og. færa ýmis atriði til betri vegar. - Að öðru leyti skal ég ekki blanda mér í þær umr., sem hér hafa farið fram, og ekki ræða málið í heild á þessu stigi, heldur aðeins bera fram nokkrar aths. út af tilteknum gr., svo sem tíðkast að gera við 2. umr. máls. Það er þá fyrst fyrirspurn út af 17. gr., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ef ellilífeyrisþegi þarfnast sérstakrar umönnunar sökum sjúkleika eða ellilasleika og getur því eigi komizt af með þann lífeyri, sem er ákveðinn í 15. og 16. gr., getur Tryggingastofnunin hækkað lífeyri hans, samkvæmt umsókn, um allt að 40 af hundraði eða séð honum fyrir vist á elliheimili.“ Ber þá að skilja þetta svo, að Tryggingastofnunin eigi þá að standa undir öllum kostnaði af dvöl hans á elliheimilinu? Þetta hefur þýðingu t. d. varðandi vist á elliheimilinu hér í Rvík, sem er svo dýr, að venjulegur ellilífeyrir hrekkur ekki til, og hefur þurft umframúthlutun til þeirra, sem þar hafa dvalið. Og þá er spurningin, hvort Tryggingastofnunin ætlar sjálf að greiða það, sem þar er umfram, eða ætlunin er, að sveitarsjóðirnir eigi að standa undir þessu. Ég skil ákvæði 17. gr. svo, að það sé Tryggingastofnunin, sem ætli sér að standa undir þessu. Þá vildi ég aðeins minnast á fyrirmæli 116. gr. varðandi skiptingu gjalda milli sveitarfélaga. Ég sé nú hér í grg. frv., að þar er sagt, með leyfi hæstv. forseta : „Það hlýtur ávallt að vera álitamál, hvernig skipta beri útgjaldaupphæð sem þessari á öll sveitarfélög landsins. Svipaða skiptingaraðferð, þó í öðrum tilgangi sé, er að finna í framfærslulögunum.“ Ég hef nú skilið þetta svo, að skiptingarreglurnar væru þær sömu, en við athugun sé ég, að svo er ekki. Ég sé ekki annað sameiginlegt með þessu en það, að í báðum tilfellum er skipt á milli sveitarfélaga og reglur settar um það. Ég vildi nú spyrja, af því að nokkur reynsla er fengin fyrir því, hvernig 8. kafli framfærslulaganna hefur gefizt, 75. gr. þeirra l., hvort ekki mundi vera eðlilegt að hafa þá skiptingu, sem þegar er fengin reynsla fyrir, frekar en að taka upp nýja skiptingu. Og ég verð að segja, að ég sakna þess, að í grg. skuli ekki vera nokkur nánari skýring á því, hvernig þessi skipting verkar. Ég hefði talið mjög æskilegt, að tekin væru dæmi um það, hvað mikinn hluta kaupstaðir, þar á meðal Reykjavík, mundu þurfa að greiða af þeim gjöldum, sem hér um ræðir, og að einnig væru tekin fleiri sveitarfélög sem dæmi, svo að menn geti gert sér grein fyrir því. Ég er ekki svo glöggur, að ég geti reiknað þetta út, en vildi spyrja hv. frsm., hvort um þetta væru skýringar fyrir hendi. Og ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að mér sýnist, að samkv. þeim skiptingarreglum, sem eru í 116. gr., þá sé allmikið lagt upp úr skattskyldum tekjum einstaklinga og félaga, þar sem skipta skal tveimur fimmtu hlutum framlagsins í hlutfalli við skattskyldar tekjur einstaklinga og félaga í umdæminu samkv. síðasta skattaframtali. Þetta væri sanngjarnt, ef það væri sams konar skattaframtal, sem tíðkaðist um allt land. Nú vitum við, að það er eingöngu í stærstu kaupstöðunum, sem verulega er gengið eftir skattaframtölum. Strax í minni kaupstöðum og kauptúnum verður þetta allt töluvert veikara, og er ég ekki að segja það af fjandskap við sveitirnar, heldur vitum við allir, að skattaframtöl í sveitum eru með töluvert öðrum hætti og miðuð við aðrar reglur en í kaupstöðum. Hér er ekki um sambærilegt mat að ræða á öllum stöðum, og sé ég, að mælikvarðinn er sundurlaus og ekki sanngjarn. Væri hér betra að taka inn í frv. reglur úr framfærslul. Ég bendi á þetta, en það er máske erfitt að gera grein fyrir þessu. Ég hreyfi því, að það væri eðlilegt, að Tryggingastofnunin tæki að sér innheimtu á barnsmeðlögum í stað sveitarfélaganna, og ég er andvígur því að dreifa ábyrgðinni um of. Eins verð ég að segja það, að ég er hræddur við 111. gr. frv. vegna sveitarfélaganna og finnst þetta vera of mikill og þungur baggi á þeim, og mér finnst, eins og hv. þm. Barð. sagði, ekki nógu vel búið um endana. Það er erfitt að ganga frá þessu án veilu, og ég mun ekki bera fram brtt., en bendi á annmarkana, sem sýnilegir eru. Ég vil benda á, að við gildistöku l. þessara hlýtur hluti starfsmanna við framfærslumál að verða óþarfur, og þá einkum hér í Rvík, og mér er ljóst, að það lítur út fyrir, að fækka þurfi þeim um helming, en nú eru þeir 14, ef þessi l. gefast eins vel og gefið er í skyn. Í sambandi við það, ef Tryggingastofnunin yfirtekur þessi mál, þá vil ég beina þeirri spurningu til hv. frsm., sem nú er framkvæmdastjóri stofnunarinnar hvort það gæti ekki hugsazt, að þessir menn sætu fyrir með störf hjá Tryggingastofnuninni, og það ætti nú að vera eðlilegast, að stofnunin réði til sín fólk, sem er vant að vinna að þess konar málefnum, eða svipuðum. - Að öðru leyti orðlengi ég þetta ekki frekar, en þætti vænt um að fá hér upplýsingar hjá hv. frsm.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Ég mun reyna að lengja ekki umræður, en leitast við að svara hv. 6. þm. Reykv. hvað viðkemur því, eins og hv. þm. sagði, að það væru skiptar reglur í framfærslul. og þessu frv. Nm. hafa orðið sammála um að reyna að skapa aðhald í þessum efnum í sveitunum, sökum þess að fjölgun manna, sem njóta trygginganna, verður mest í sveitunum og mun meiri en í kaupstöðum, þar sem tryggingar hafa verið fyrir, og er því rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að meiri hl. af útgjöldum varðandi tryggingarnar lendir á kaupstöðunum, og það er auðvitað vegna hærra skattaframtals. Hv. þm. sagði, að æskilegt væri að reikna dæmi til þess að átta menn á þessu. Ef heildarhækkun vegna trygginganna verður nokkru hærri en gert er ráð fyrir, þá má ekki byggja um of á þessum tölum, heldur er bezt að endurskoða þetta að fenginni reynslu. Hvað við kemur barnsmeðlögum, þá treysti n. sér ekki til að gera þá breyt., sem hv. þm. lagði til og hélt fram. - Um 111. gr. frv. er erfitt að segja, hvað mikið fellur á sveitarfélögin samkv. þeirri gr., og sveitarfélögunum er nú tryggð aðstoð og ákvæði framfærslul. stórlega bætt. Og það er rétt að hafa öryggið í huga, og það er ekki svo lítið brot, sem af er létt sveitarfélögunum. Um starfsmenn framfærslumála Reykjavíkurbæjar og starf þeirra er mér varla unnt að svara að svo stöddu, en mér finnst ekki nema sanngjarnt að mæta sanngjörnum óskum í þá átt, að þeir hafi möguleika á að ganga fyrir með atvinnu við Tryggingastofnunina. Frekar ætla ég ekki að svara þessum hv. þm. Næst sný ég mér að meðnm. mínum, og ég vil þakka hv. þm. Barð. fyrir, að hann bætti úr fyrir það, sem vantaði í minni ræðu varðandi ýmis atriði. Og ég vil staðfesta ummæli hans um það, að það varð samkomulag um að mætast á miðri leið. Hvað viðkemur ræðu hv. þm. Str., þar sem hann minntist á ákveðin mörk, þá eru þau þó alltaf, en stundum eru þau æði þröng: T. d. eru mörkin svo mjó milli Oslóar og Akker, að það fer eftir því, hvort maðurinn sefur í sínu rúmi eða konunnar, hvort hann er í Akker eða Oslo. Við hv. 4. landsk. þm. vildi ég segja það eitt, í sambandi við það, sem hann sagði út af breyt. á ákvæði frv. um ekknalífeyri, að ég er honum sammála í þessu efni, en ég hef aðeins beygt mig fyrir þeirri nauðsyn að tryggja framgang frv., og þess vegna hef ég fallizt á, að sú breyt. yrði gerð, sem lagt er til í brtt. n. Hins vegar verð ég að segja það, úr því að minnzt er á afstöðu n., að mér virðist frá mínu sjónarmiði ekki frekar hægt að skera niður einhvern annan lið en þennan, og virðist mér till. hans um hækkun á öðrum liðum bera þess glöggt vitni, að hann hafi ekki talið auðvelt að lækka þar. - Hv. þm. Barð. tók það fram, að ef till. um hækkun á bótaupphæð, sem hann ber fram, yrði samþ., þá þyrfti að gera ráðstafanir til þess að afla fjár þar á móti. Hv. þm. hafði ekki rétt eftir mér ummæli, sem ég viðhafði í sambandi við upphæð, sem ég kalla grundvallarupphæð fyrir bótunum, 1200 kr. Ég sagði ekki, að með því væri gengið inn á það, að kjör þessa fólks ættu að vera rýrari en kjör þeirra, sem lægstar hafa tekjurnar, sem mér skildist hv. þm. meina. Hitt sagði ég, að það væri visst mark, sem af sjálfu sér væri sett í slíkar tryggingar sem þessar, og það er það, að það væri ekki fjárhagslega ákjósanlegra eða eftirsóknarverðara að vera styrkþegi en að vinna sjálfur fyrir sér. Og það er augljóst, að ef slíkt væri, þá væri ekki mögulegt að halda uppi neinum tryggingum, og yrði þá að fara aðra leið til þess að sjá fyrir þeim, sem trygginganna eiga að njóta. Um bótaupphæðina má alltaf deila, og skal ég ekki leggja út á þann hála ís, því að það verður að sjálfsögðu matsatriði á hverjum tíma, hverjir þar skuli helzt koma til greina. Þess vegna vildi ég gera grein fyrir því, sem þessar till. byggjast á hjá mþn., sem þetta verk vann. í fyrstu, og meiri hl. n. gat ekki komizt hjá að taka til greina. Hins vegar er okkur í meiri hl. það ljóst, að í þessu efni er ekki hægt að benda á eina upphæð og segja, að það sé sú rétta upphæð, og leggjum við því áherzlu á bráðabirgðaákvæðið, að framfærslukostnaður verði rannsakaður og þá þessi upphæð endurskoðuð að þeirri rannsókn lokinni. Meira treystir n. sér ekki til að segja, og enginn má halda, að með þessu sé verið að slá því föstu, að þessi upphæð sé sú eina rétta. Það er aðeins sagt, á hvaða forsendum eigi að byggja. Ég vildi þá að lokum víkja með fáum orðum að minni hl. og þá sérstaklega að þeim röksemdum, sem hann bar fram fyrir því, að ekki bæri að samþ. frv. nú, heldur fresta því um óákveðinn tíma. Hv. þm. sagði réttilega, að það yrði óhjákvæmilegt að gera hliðstæðar ráðstafanir til að fyrirbyggja atvinnuleysi. Hv. þm. má vera það ljóst, ef hann les nál., sem fylgir frv., að áherzla er lögð á það, að jafnframt þessari löggjöf verði að gera ráðstafanir til að hindra atvinnuleysi. Um ótta hv. þm. um, að tryggingarnar verði misnotaðar, þá skal það játað, að ef til atvinnuleysis kæmi, yrði þetta erfitt viðfangs: En því fer alls fjarri, að hér sé á reynslu að byggja, og verður að styðjast við fastar venjur og strangt eftirlit með því, að þetta verði ekki misnotað. Ég vil benda hv. þm. á, að hann hefur ekki lesið frv. og grg., sem því fylgir, sem skyldi, því að í sambandi við þau ákvæði, sem hann óttast mest, eru gerðar ráðstafanir til að fyrirbyggja, að nokkuð geti misfarizt. Ein stærsta breyt. er sú, að eins og nú er, þá er heimilislæknum goldið að fullu, en samkv frv. er gert ráð fyrir að borga ¾ af slíkri læknishjálp, svo að hver einstaklingur þarf þá bara að borga ¼ hluta. Ég er að vísu heldur á móti þessu, en hef þó látið undan með það nú. - Þá sagði hv. þm., að n. hefði átt að athuga þetta nánar, og þá sérstaklega fjárhagsgrundvöllinn, en um þetta liggur fyrir nákvæm skýrsla yfir fjárhag þjóðarinnar síðastliðin 3 ár. Það skal viðurkennt, að þetta ár voru tekjurnar háar, en hafa ekki lækkað, og er ekki óeðlilegt að verja 12–14% af þjóðartekjunum, til þessara mála, og ef versnar í ári, er þeim mun brýnni nauðsyn að tryggja þetta meðan gott er í ári. - Ég hygg, að áætlunin sé svo vel undirbúin sem unnt er, en þó er ekki hægt að gera svo nákvæma skýrslu fram í tímann, að þar megi ekki sjá annmarka á. Og það má reikna með því, að það fjölgi frekar í hópi eldra fólksins, og veldur það auknum útgjöldum, svo að örðugt er að byggja þetta upp endanlega. Og eins má öllum vera ljóst, að ef drepsótt gengur yfir, þá raskar það. Ég veit ekki, hvort ég á að ræða þann kafla ræðu hv. þm., þegar hann talaði um, að með þessu frv. væri verið að setja snöru um háls allra góðra sjálfstæðismanna, og vildi með því opna augu þeirra fyrir hættunni. Ég held, að hv. þm. vaxi þetta í augum og að hér sé allt opið fyrir og engin brögð í tafli. - Ég tel nauðsyn að koma á áætlunarbúskap, og það verður gert að einhverju leyti, en það, sem hér um ræðir, gerir það ekki óhjákvæmilegt, frv. um það liggur ekki hér fyrir. Hv. þm. hræðir mig ekki með spádómum sínum. Þá kem ég að þungamiðjunni í ræðu hv. þm. og ástæðunni fyrir því, að hann lagðist gegn frv., en það er, að ef þetta yrði lögfest, þá væri lögfest svo mikið misræmi og rangsleitni innan þjóðfélagsins, að óviðunandi væri. Þeir, sem greiddu atkv. með þessu frv., mundu missa kjördæmi sín, og hann vildi ekki leggja sig í hættu. - Þá minntist hv. þm. einnig á, að í frv. væri gert ráð fyrir, að þeir, sem búa hjá lækni, fái dagpeninga, ef þeir eru veikir í 10 daga, en þeir, sem fjær búa, verði að bíða í 4 vikur eftir dagpeningum, en þó gildi það ekki, ef þeir fara á sjúkrahús, þá gilti hið sama. Ég hef nú áður gert grein fyrir, hvernig þetta er. Báðir hafa jafnan rétt til sjúkrabóta í 26 vikur, hvort sem þeir byrja fyrr eða seinna að fá dagpeninga. Til hvors tveggja hefur verið tekið tillit með iðgjaldagreiðslur, og til að afstýra þessari gífurlegu rangsleitni hefur hv. þm. mannað sig upp í það að leggjast gegn frv. og leggja til, að því verði vísað frá. Hv. þm. Str. vill láta þau fyrirmæli, sem nú eru í l., haldast. Og hver eru svo þessi fyrirmæli? Lítum fyrst á ellilaunin. Þá geta þeir, sem búa í sveitum, fengið helminginn af 800 kr. á ári, á meðan þeir í Rvík fá helminginn af 100 kr. Þetta vill hann frekar en að þeir, sem í sveitum eru, fái fullar 900 kr. Hann vill heldur staðfesta, að þeir, sem í sveitum eru, fái 400 kr., meðan þeir í Rvík fá 600 kr., en að þeir í sveitunum fái 900 kr. og hafi lægri iðgjöld, á meðan þeir, sem búa í Rvík, fá 1200 kr. Hann vill heldur láta svo vera, að sjúkir menn í sveitum fái enga dagpeninga en þeir bíði í 4 vikur. Hann telur hag þeirra betur borgið, ef ekkjur þeirra fá engan lífeyri, ef menn þeirra falla frá. Þetta er undarlegt mat á réttu og röngu, og hef ég ekki fyrr rekizt á slíkt hjá reyndum dómara. Til að afstýra þessari rangsleitni, sem er að hans dómi, að menn í sveitum bíði 3 vikum lengur eftir dagpeningum, þá vill hann vinna til að láta þetta ósamræmi haldast. Ég held, að hv. þm. ætti að skoða hug sinn betur, og vildi ég óska, áður en frv. þetta verður afgr., að hann hafi breytt um hug, og tel, að hann hafi þegar hafið undirbúning undir, að svo mætti verða, og ber að fagna því.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Ég ætla ekki að lengja þessar umr. neitt að ráði, en vil fyrst segja nokkur orð viðvíkjandi þessum tryggingum almennt og get svarað í senn þeim hv. 3. landsk. og hæstv. dómsmrh. Þeir tala um áhuga sinn fyrir þessum tryggingum og andstöðu mína. Ég get fullyrt með vissu, að þetta lægi ekki hér fyrir, ef ég hefði ekki lagt hönd að undirbúningi þess. Það var stöðvað, vegna þess að einn ágætur Alþýðuflokksmaður lagði til, að undirbúningur þess yrði stöðvaður, en ég og hv. 3. landsk. fórum til hæstv. ráðh. og báðum um að fá að halda undirbúningnum áfram. Ég hef aldrei verið á móti því að koma á heilbrigðu tryggingakerfi, eins og þetta bendir til. Hæstv. ráðh. gerði það fyrir okkar orð að halda þessu áfram. Ég held því, að þessar staðhæfingar hæstv. dómsmrh. séu rangar og hafi ekki við nein rök að styðjast. Annars ætla ég ekki að fara að þræta um þessi mál. - Þá sagði hv. 3. landsk., að það væri einkennilegt af dómara að vilja bregða fæti fyrir frv. vegna þess, að honum þætti mörg ákvæði þess gölluð. Þessa röksemd get ég ekki fallizt á. Við höfum ekki fengið að heyra nein rök fyrir því, að biðtíminn eigi að vera mislangur fyrir landsmenn. Ég hef ekki heyrt þá röksemd og tel, að hv. 3. landsk. geti ekki sannfært neinn um, að það sé vítavert, þótt dómari vegna galla á frv. vilji láta ræða það nánar og ná samkomulagi um sjálfsagðar greinar þess. - Ég mótmæli þeirri staðhæfingu, að l. verði misnotuð af sveitafólki, þótt biðtíminn væri sá sami. Það er ekki vegna þess, að ég vilji ekki breyta tryggingunum, að ég get ekki fallizt á þetta, heldur vil ég fá þetta leiðrétt um leið og frv. verður samþ. Þá vildi ég minnast á eitt, sem fór fram hjá mér, en hv. 3. landsk. minntist á, en það er, hvernig hann ætlar að fyrirbyggja, að þeir, sem greiða iðgjöld á lægra verðlagssvæði, flytji á verðlagssvæði, þar sem iðgjöldin eru hærri. Engin leiðbeining kom fram um það, hvernig gera ætti mögulegt að hafa tvö verðlagssvæði. Nú færist stöðugt í það horf, að kaupgjald sé samræmt um allt land og framfærslukostnaður verði jafnari. Það yrði því ómögulegt að varast rangsleitni. Hins vegar kom það fram í n., að ef eitt verðlagssvæði væri, þá ykist kostnaðurinn við framkvæmd l. um 6–7 millj. kr., en aðeins 3 millj. kr. ynnust. Það er vitað, að ef ekki er ákvæði í l. um, að biðtími sé misjafn, þá hækka iðgjöldin. - Það er eitt atriði hér, sem vert er að athuga og gengið hefur verið fram hjá í umr., en það er ákvæði 17. gr. Það var mikið rætt í n. um að þá heimild, sem þar er, væri ógerningur að framkvæma, nema „qualificeraður“ meiri hl. væri fyrir hendi í Tryggingastofnuninni eða allt tryggingaráð samþ. hana. Og að því er ég hef heyrt eftir mönnum, sem unnið hafa í stofnuninni, um atkvgr. þar, þá er ég sannfærður um, að ógerningur er að veita þessa heimild. Hv. þm. Barð. sagðist aldrei ganga inn á heimildina nema allir í ráðinu væru sammála. Ráðgert er, að heimildin geti kostað hátt á þriðju. millj. kr. Það er því ekkert smáræðisvald, sem meiri hl. hefur, ef hann á að ráða og hann veitir undanþágur. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka hér röksemdir mínar úr fyrstu ræðu minni. Reynslan verður að skera úr því, hvort ég eða hv. 3. landsk. hafi haft á réttu að standa. En ég. vil að lokum minnast á þá staðhæfingu hv. 3. landsk., að enda þótt þetta frv. væri staðfest, þá sé ekki kallað á „sósíalíseringu“. Hann gerði mikið úr því, að hér væri ekki verið að setja snöru á Sjálfsafl. Hann viðurkenndi að vísu, að ef atvinnuleysistryggingum yrði bætt við, þá yrðu þær naumast framkvæmdar nema með áætlunarbúskap. En þessar tryggingar og atvinnuleysistryggingar verður ekki hægt að standa við, ef harðnar í ári, nema koma á áætlunarbúskap. Í þessu máli hefur þessi hv. þm. beitt kænsku eins og slyngur veiðimaður, sem er að eiga við óþekka gripi. Við getum seinna rætt um það, hvort afleiðingarnar verða ekki eitthvað á þá leið, sem ég hef bent hér á. Ég hygg, að reynslan muni skera úr því. En það verður ekki hægt að halda tryggingunum gangandi nema „sósíalísering“ komi til. En ég álít, að menn verði að gera sér grein fyrir þessu fyrirfram. En það á ekki að byrja aftan á verknaðinum, eins og hér er gert. Ég skal svo láta útrætt um málið, til þess að tefja ekki fyrir atkvgr.



Herra forseti. Ég vildi sízt af öllu verða til þess að tefja tímann að óþörfu. En ég læt þó í ljós undrun mína yfir vinnubrögðum þeim, sem hér hafa verið viðhöfð. Nú er að ljúka lengsta þingi í sögunni. Aðeins mun einu sinni hafa verið haldinn fundur á laugardegi, og þá var aðeins stuttur fundur í Sþ. En nú hefur ekki einungis verið haldinn fundur á laugardag, heldur er haldið áfram á sunnudag. Þetta mun standa í sambandi við yfirlýsinguna um að ljúka þingi fyrir páska og löngunina til að kenna vantrauststill. um, ef svo verður ekki. Einnig hefur því verið lýst yfir, að lokið verði við afgr. þessa máls fyrir páska. En slíkt er ekki hægt, ef þm. eiga að geta kynnt sér málið, því að vitanlega er ekki hægt að afgr. þetta fyrir páska með nokkurri gát á jafnstuttum tíma og nú er þangað til. En þetta vildi ég aðeins segja um meðferð málsins. Ég mun þó að sjálfsögðu beygja mig undir vilja meiri hl. og get vakað eins og aðrir. En þar eð málið hefur verið lítið upplýst, þrátt fyrir þessar umr., þá vil ég beina einni spurningu til hv. frsm. meiri hl.: Hvaða ástæða er til þess að skipta landslýðnum niður í tvo flokka, þannig að annar hefur meiri rétt en hinn, þó að skyldurnar séu að vísu í réttu hlutfalli þar við? Ég á við 14. gr., um að skipta landinu í tvö verðlagssvæði. Þetta kann að hafa átt rétt á sér á fyrri árum, að þá hafi verið dýrara á 1. verðlagssvæði, en nú mun það úr sögunni. Auk þess sem hv. þm. Str. benti á, að þeir, sem við meiri örðugleika eiga að etja, hafa minni rétt en hinir, sem betri aðstöðu hafa. Hv. 3. landsk. réttlætti þetta með því, að betra væri að hafa eftirlit með þeim, sem væru nær lækni. En ég álít, að miða beri að því að tryggja þeim, er fjær búa, jafngott lækniseftirlit. Ég vil benda á það, að enn er svo í l., að persónufrádráttur við skattaframtal er misjafn, eftir því hvar er á landinu. Einnig í þessu er grundvöllurinn annar en áður var. Þetta þyrfti fremur endurskoðunar við en hliðstætt ákvæði sé tekið upp hér í frv. Hv. frsm. fór mörgum orðum um það, að dagskrártill. hv. þm. Str. væri sama sem að vísa málinu frá og það fyrir alla framtíð. En eins og hv. þm. Str. benti á, þá gætu þau réttindi, sem koma til gagns borgurunum, gengið í gildi nákvæmlega á sama tíma, þó að frv. verði ekki afgr. á þessu þingi. Ég vildi spyrja, hvaða gagn væri eiginlega í því að keyra málið í gegn á svona stuttum tíma með lítilli athugun, en réttindin kæmu til framkvæmda jafna hvor leiðin yrði farin? Ég hef ekki fengið það fram, hver munur væri á því, að frv. væri samþ. í apríl 1946 eða í nóvember 1946. Sá er þó munur, að ef dregin væri afgreiðsla málsins, hefði mátt athuga ýmis atriði þess vandlegar. Ég hef heyrt bæði hv. frsm. og hv. þm. Barð. segja, að ýmis atriði væru mjög flókin og þyrftu endurbóta við síðar. En einmitt þeim mun meiri nauðsyn er á því að athuga málið betur. Ég teldi gott, að þm. fengju að vita það, hvers vegna þörf er á því að afgr. málið nú, með margföldum afbrigðum. Ég sagði í upphafi máls míns, að ég ætlaði ekki að tefja tímann hér með langri ræðu. En aðeins eitt atriði vildi ég fara nokkru nánar út í. Ég er hræddur um, að enda þótt tekjur almennings séu meiri nú en áður, þá muni samt mörgum reynast erfitt að greiða þau iðgjöld, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er víst, að þó að frv., ef að 1. verður, veiti borgurunum mikil fríðindi, þá muni samt mörgum veitast erfitt að greiða þessi gjöld, enda þótt þeim væri það ljúfara en með ýmis önnur gjöld. Svo er fyrir mælt, að ef ekki verði hægt að fá greidd gjöldin,, þá greiði viðkomandi sveitarfélag þau, en það mundi þá leiða af sér hærra útsvar. Einnig vil ég geta þess, úr því ég kvaddi mér á annað borð hljóðs, að ef dagskrártill. hv. þm. Str. verður felld, þá mun ég greiða atkv. með 7. og 8. brtt. hv. 4. landsk., sem gengu út á það að lækka nefskattinn á hvern einstakling, en hafa hina tilhögunina, sem nú tíðkast, að nokkur hluti iðgjaldanna fari eftir tekjum manna. Ég vil þó ekki segja, að þessar till. séu í fullu samræmi við eðli trygginga, en samt held ég, að þessi tilhögun sé nauðsynleg, til þess að frv. verði framkvæmanlegt. Hv. þm. Barð. sagði hér áðan, að hallæri mundi verða, ef Framsfl. yki fylgi sitt við næstu kosningar, og jafnframt sagði hann, að sú auðjöfnun, sem orðið hefur, væri að þakka núv. ríkisstj. En mér sýnist alls ekki vera um neina auðjöfnun að ræða, heldur aðeins minnkandi auð. Náttúrlega þakka ég ekki heldur fyrrv. ríkisstj. þann auð, sem við höfum safnað. Það eru utanaðkomandi öfl, sem þar hafa átt hlut að. En það er þó áreiðanlega eins sanngjarnt og sanngjarnara að þakka þetta þeirri stjórn en þeirri, sem nú situr. Ég held því, að það væri hollast fyrir hv. þm. Barð. að vera ekkert að slá um sig með þess konar ummælum, að við eigum núv. ríkisstj. allt að þakka. Ég geri ekki ráð fyrir því, að Framsfl. fái hreinan meiri hl. á Alþ. eftir kosningar. Þess vegna má búast við, að núv. stjórnarsamvinna haldist. En ef við hv. þm. Barð. eigum báðir hér sæti að 3–4 árum liðnum, þá getum við kannske rætt um auðjöfnun ríkisstj.



Herra forseti. Það hefur orðið hér nokkur ágreiningur út af því, sem kallað er ekkjubætur, en ég tel rétt að nefna mæðralaun. Hv. þm. Barð. hefur mælt á móti þessu og færði það fram sem rök, að það kæmi hart niður á þessum mæðrum, ef þær fengju þennan styrk og misstu hann svo þegar börnin næðu 16 ára aldri eða ef þau dæju. Að minni hyggju eru þetta miklu fremur rök með mínu máli en hans, þar sem þetta sýnir, að hv. þm. Barð. viðurkennir þörf þessara mæðra fyrir umrædd laun. - Þá færði hann það fram sem mótrök, að ef einstæðar mæður nytu slíks styrks, mundi það auka tölu óskilgetinna barna. Ég held, að þetta séu ekki veigamikil rök. Ég ætla, að fjárhagsástæður skipti ekki miklu máli í slíkum tilfellum. - Sömuleiðis taldi hv. þm. Barð., að þessi mæðralaun mundu valda atvinnuvegunum erfiðleikum, þar sem þessar mæður mundu ekki þurfa að stunda aðra atvinnu. Ég tel, að þetta sé á miklum misskilningi byggt. Hér er ekki um svo mikla upphæð að ræða, að komið geti til mála, að nokkur kona geti lifað eingöngu á því. Hæstv. félmrh. tjáði sig samþykkan þeirri hugsun, sem fælist í till. mínum, en af fjárhagsástæðum væri þetta ekki hægt, og eftir því sem hv. frsm, hefði upplýst, væri ekki unnt að spara á öðrum sviðum trygginganna. Um þetta voru skiptar skoðanir í n. Ég lét í ljós það álit, að ég vildi heldur fella niður fjölskyldubæturnar og fleiri leiðir gætu einnig komið til greina, sem ég taldi frekar færar en skera niður þessar ekkjubætur, þótt vitanlega hvergi sé gott af að taka. Ég skal svo ekki eyða tímanum til að ræða einstök atriði eða brtt., en ég vil undirstrika það, senn ég sagði áðan, að enda þótt brtt. mínar nái ekki fram að ganga, mun ég standa að framgangi málsins í heild í því trausti, að síðar gefist tækifæri til að bæta það, sem nú er ófullkomið.



Ég get verið stuttorður að þessu sinni. Ég vil aðeins benda á það viðvíkjandi því, sem hv. 4. landsk. sagði, að ef bæta ætti upp mæðrastyrkinn, veitti ekki af að fella niður allar fjölskyldubæturnar, og svo verður hv. 4. landsk. að gera sér það ljóst, að verði brtt. hans samþ., bylta þær um þeim grundvelli, sem frv. er byggt á, og stofna málinu í hættu. Vil ég láta það koma hér fram nú, að ég tel mig og Sjálfstfl. óbundinn í þessu máli, ef horfið verður frá þeim grundvelli, sem um var samið. Ég skal svo geyma all næstu umr. að svara því, sem hv. þm. Str. og hv. þm. Eyf. beindu til mín. Ég vil taka það fram, að þótt ég hafi fallizt á afgreiðslu, sem þetta mál fékk í n., fyrir hönd míns flokks, þá er ég persónulega óánægður með margt, eins og fram kom í ræðu minni í dag.



Ég vildi einungis mótmæla hinum þrálátu ummælum hv. þm. Str., um að samþykkt þessa frv. hlyti að hafa í för með sér víðtæka „sósíalíseringu“. Þessi ummæli hv. þm. túlka einungis skoðanir hv. þm. Str. á því, hvaða skilyrði það eru, sem skapa góðan efnahag hjá þjóðfélagsþegnunum, en góður efnahagur er vitanlega skilyrði fyrir framkvæmd þessara l. En hvort hann fæst með þjóðnýtingu eða frjálsu framtaki einstaklingsins, um það stendur deilan í stjórnmálum landsins. Af ræðu hv. þm. Str. varð ekki skilið annað en hann teldi, að þjóðnýting væri skilyrði fyrir góðum efnahag og þjóðfélagslegu öryggi. Við sjálfstæðismenn álítum aftur á móti, að almenn hagsæld og öryggi sé bezt tryggt með hinni frjálsu samkeppni.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Ég skal ekki hafa þetta nema stutta aths. Það, sem ég tók fram í ræðu minni áðan, var það, að á eftir þessari víðtæku tryggingalöggjöf hlyti að koma krafan um atvinnutryggingar. Þegar svo væri komið, þá taldi ég líkur til, að tryggingunum yrði ekki haldið uppi nema með víðtækum áætlunarbúskap eða „sósíalíseringu“, en úr þessu verður reynslan að skera. En á það má benda, að höfundur tryggingal. í Englandi lét það fylgja með till. sínum, að skilyrðið fyrir, að þær væru framkvæmanlegar, væri víðtækur áætlunarbúskapur. Það virðist og vera auðsætt mál, að auðskiptingin þarf að vera mjög víðtæk til að standa undir slíkum tryggingum.

Frsm. meiri hl. (Haraldur Guðmundsson) : Ég vona, að hv. þm. Str. og hv. 6. þm. Reykv. misvirði ekki við mig, þótt ég svari ekki spurningum,sem þeir báru fram, fyrr en við 3. umr. En út af síðustu ræðu hv. þm. Str. vildi ég segja það, að mér þykir gott, ef hann er nú allt í einu farinn að sjá það, að þjóðnýting er skilyrði fyrir almennri hagsæld og öryggi.

Frsm. minni hl. (Hermann Jónasson) : Ég hef sagt það hér tvívegis, að ég vildi, að þjóðin gengi með opin augun á móti því, sem verið er að gera, en ekki sé komið aftan að henni með „sósíalíseringu“ og áætlunarbúskap. Ég hef heldur ekki sagt, hvort ég vilji samþ. þetta eða ekki, heldur að ég vilji ekki samþ. það á þessu stigi málsins.