Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið hér við í gær, er mál þetta var tekið fyrir, og var þannig nokkur ástæða til að óska, að málinu væri frestað. - Ég þarf nú naumast að hafa um þetta langa framsögu; málið hefur þegar verið mikið rætt í hv. Ed. og út frá þeim umræðum í dagblöðunum, svo að það er mjög kunnugt hv. þm. En það er upphaf þessa máls, að miklir óþurrkar gengu á stórum svæðum í landinu í sumar, eða á Austur- og Norðurlandi og á miklum hluta Vestfjarða. Á þessu svæði voru óþurrkarnir það miklir, að þeir ollu tjóni, sem sýnilegt var að ekki varð komizt hjá að hjálpa bændum að risa undir, og gaf því ríkisstj. út, sem kunnugt er, bráðabirgðalög um það efni. Sú hjálp nær þó ekki aðeins til bænda, heldur engu síður til þess fjölda manna á þessu svæði, sem býr í þorpum og styðst að verulegu leyti við landbúnað sér til lífsbjargar ásamt daglaunavinnu og sjósókn. Það var seinni part sumars, að búnaðarmálastjóri ritaði landbrn. bréf og benti þar á, hvernig ástatt væri, og ráðuneytið skipaði því næst þá Árna G. Eylands og hv. 1. þm. N-M. til að ferðast um þessar sveitir og safna skýrslum um ástandið. Þessar skýrslur hafa ekki verið prentaðar, en hv. landbn. hefur vitanlega aðgang að þeim eftir geðþótta. Á grundvelli þessara skýrslna lögðu þeir til, að reynt yrði að bæta tjónið með óafturkræfu framlagi, er næmi 11/2 millj. kr., og 3 millj. kr. láni. Engir fá bætur, sem ekki hafa orðið fyrir tjóni, er nemur 20% eða meira, og ekkert tillit er tekið til þess, hvort heyfengurinn er skemmdur eða ekki, en það er vitað mál, að nýting verður víða mjög slæm, t.d. hjá þeim, sem brugðu við á síðustu stundu að koma sér upp votheyshlöðum til þess að heyið eyðilegðist ekki alveg. Eftir að þessir tveir menn höfðu rannsakað tjónið á hverjum stað, skiluðu þeir skýrslum sínum til landbrn., og það gerði sér eftir þeim grein fyrir, hvað eðlilegt væri að lána hverjum hreppi. En þegar heildarúthlutun til hvers hrepps hefur verið ákveðin, taka viðkomandi hreppsnefndir við og framkvæma skiptinguna á milli hreppsbúa með tilliti til tjónsins á hverju býli, efna og annarra ástæðna. Ég hef talið, að ekki væri hægt að finna öllu réttlátari úthlutunargrundvöll en þennan, þar sem byggt er á skýrslum þessara manna, sem ríkisstj. telur hafa unnið verk sitt af mikilli rögg og samvizkusemi, og hreppsnefndirnar síðan látnar annast úthlutunina til einstaklinga, en þær munu hvar í sveit sem er hafa fullan hug á að framkvæma hana réttlátlega, enda hafa þær um það sterkt aðhald af hreppsbúum á hverjum stað. Ég held því, að ekki þurfi að draga það í efa, að rétt hafi verið að veita þessa hjálp, þar sem það er upplýst, að aðrir eins óþurrkar hafa ekki komið hér á landi síðastliðna hálfa öld. Og í annan stað held ég þurfi ekki að efast um það, að skýrslurnar um ástandið hafi verið eins vel og samvizkusamlega unnar og framast mátti gera ráð fyrir á ekki lengri tíma en þeim, sem þarna var til stefnu. Og í þriðja lagi held ég að ekki verði deilt um, að sú úthlutunaraðferð, sem hér er viðhöfð, sé hin rétta. Enn fremur er þá augljós nauðsyn þess að gefa út um þetta bráðabirgðalög, þegar þess er gætt, að hér þurfti að bregða við í skyndi, þar sem hver einstakur hreppur varð að fá vitneskju um það, hvers hann mætti vænta um aðstoð, áður en slátrun hæfist, og hver einstakur bóndi að vita, hvað hann mætti setja á. Á meðan málið var hjá stjórn Búnaðarfélagsins, eða í 3 daga, var því öllum oddvitum símað og þeim sagt, hvenær svör bærust, svo að þeir gætu þá verið búnir að boða fundi, svo að hægt væri að gera hverjum bónda ljóst í tíma, hve mikillar aðstoðar hann mætti vænta. Enda þótt mál þetta sé nú svona vaxið, hefur þó nokkuð verið deilt um það í hv. efri deild, og aðallega er það einn hv. þm., sem vítir meðferð málsins og telur, að bjargráðasjóður hefði átt að annast þetta. Vitanlega hefði verið hugsanlegt að fá stjórn bjargráðasjóðs til að fara í þessa ferð og afla þeirra gagna, sem hér um ræðir. En þó er það nú svo, að ég gerði mér ekki ljóst, er þessir tveir menn fóru í þetta ferðalag, hver næstu skrefin yrðu, og ekki fyrr en skýrslurnar voru komnar; þá varð fyrst ljóst, hvað gera þurfti. En þá hefði það ekki orðið annað en formið eitt að kveðja þá til stjórn bjargráðasjóðsins, og við töldum það ekki eðlilegt, er málið var komið á þetta stig. Í öðru lagi voru svo engir peningar til í bjargráðasjóði og sjóðurinn þess ekki megnugur að veita þá aðstoð, er hér var um að ræða, og stóð þannig svipað á og um hjálp við sjávarútveginn á undanförnum árum. Enda er vitað, að ef sjóðurinn hefði verið látinn taka milljónir að láni í þessu skyni, þá er sérstaklega tekið fram í lögum sjóðsins, að árstekjur hans skuli vera að veði til árlegrar endurgreiðslu slíkra lána, og þetta hefði verið sama og að koma því til vegar, að bjargráðasjóður hefði ekki gert annað næstu 10 árin en að endurgreiða þetta og ekki getað rétt hjálparhönd allan þann tíma. Ég mun svo ekki ræða þetta meira að sinni, nema sérstakt tilefni gefist. Sé ég ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að orðlengja þetta frekar, en ég leyfi mér að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það er vafalaust, að aðgerða hefur verið þörf vegna óþurrkanna á s.l. sumri, enda hefur hæstv. ríkisstj. brugðið skjótt og myndarlega við. Færi raunar betur, ef hæstv. ríkisstj. sýndi vandamálum annarra stétta hinn sama áhuga. Nokkuð verður þó að teljast óvenjulegt, að úthlutun eins og þessi fari fram með þeim hætti, sem hér er á hafður. Með því er ég ekki að lýsa neinu vantrausti á réttsýni hreppsnefndanna, en hvorki af frv. né ræðu hæstv. ráðh. verður vitað, hvaða reglur gilda við þessa úthlutun. Í frv. stendur, að aðstoðin skuli veitt sem lán eða óafturkræft framlag eða styrkur. Hæstv. ráðh. hefur ekki upplýst, hve mikið fé verði veitt sem lán og hve mikið sem óafturkræfur styrkur. - Ég ætlaði að gera fyrirspurn til hæstv. ráðh., og ég get beðið, ef hann hefur skroppið burt. - - - Já, ég sagði, að það sæist ekki af frv. og hefði ekki komið fram í ræðu hæstv. ráðh., hve mikið fé væri veitt sem lán og hve mikið sem óafturkræfur styrkur. Ekki sést heldur, hvort hæstv. ráðh. hefur komið því til leiðar eða ekki, að sams konar úthlutunarreglur gildi hjá öllum hreppsnefndum; þannig verður ekki vitað, hvort efnaðri bændur, sem ekki þurfa á styrk að halda, eiga að fá gjafir eða ekki. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvernig þessu hvoru tveggja er farið, og þetta á að upplýsa við þessa umræðu. Það má vera, að hv. landbn. fái þessar upplýsingar, en hv. deild á að fá þær engu síður. Ég sagði áðan, að óvenjuleg aðferð væri höfð við þessa úthlutun, að fela hana hreppsnefndum, og ef hún ætti að vera til eftirbreytni framvegis, þá ætti úthlutun á aðstoð til sjávarútvegsins að verða falin sveitarstjórnum á þeim stöðum, þar sem skipin eiga heima, ef gæta ætti samræmis. Sú aðferð hefur ekki tíðkazt til þessa. Þá gat ég þess áðan, að það færi betur, ef aðrar stéttir fengju eitthvað svipaða áheyrn hjá hæstv. ríkisstj. eins og sú, sem hér á einkum hlut að. En það er nú öðru nær. Þannig óskaði L.Í.Ú. eftir því fyrir þremur vikum, að ríkisstj. skipaði nefnd til þess að rannsaka í samráði við L.Í.Ú., hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til þess að koma vélbátunum á flot. Þessari málaleitun var hæstv. ríkisstj. ekki enn þá farin að svara í gær einu orði. Þá er í annan stað vitað, að fjöldi manns við sjóinn á við bág kjör að búa af völdum atvinnuleysis, einkum á Vestur- og Norðurlandi. Þannig voru skráðir rúmlega 100 manns við atvinnuleysisskráningu á Ísafirði, og var þó vitað, að margir létu ekki skrá sig, sem bjuggu þó við atvinnuleysi. Meðaltekjur þessa fólks reyndust vera 875 kr. á mánuði í þá 10 mánuði ársins, sem skráningin náði yfir. Á líkum tíma fór skráning fram á Siglufirði, og voru þar skráðir 135 menn, og þó aðeins nokkur hluti þeirra - eins og á Ísafirði -, sem hefðu átt að koma til skráningar. Mánaðartekjur þeirra náðu heldur ekki 1000 kr. þá tíu mánuði, sem skráningin náði yfir. Við Alþýðuflokksmenn fluttum fyrir nokkru frv. þess efnis, að ríkisstj. setti 5 manna nefnd til að athuga og gera tillögur um aukna vinnu í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Þessi till. var send ríkisstj. til umsagnar, og þar liggur hún enn og er búin að liggja í 3 vikur. Hæstv. forsrh. hefur ekki haft tíma til að afgreiða tillöguna enn þá. Þegar tillagan var hér til umræðu, lét hæstv. forsrh. svo um mælt, að sér hefðu ekki borizt neinar kvartanir um atvinnuleysi. Nú hefur engin atvinnuleysisskráning farið fram, en þó er vitað, að fjöldi manna er atvinnulaus eða þá með svo rýrar tekjur, að þeir geta rétt dregið fram lífið. Þegar það er vitað, hve ríkisstj. getur brugðizt fljótt við, er bændur eiga í hlut, þá mætti ætla, að hún gerði eitthvað í málum verkamanna. En það er öðru nær. Ríkisstj. svarar hvorki málaleitan Landssambands íslenzkra útvegsmanna né tillögunni um að rannsaka atvinnuástand sjómanna, en lætur till. um það liggja hjá sér svo vikum skiptir. Ég læt þessa getið hér, því að ef ekkert bólar á svari til Landssambands ísl. útvegsmanna innan skamms um rekstur bátaflotans, þá munum við Alþýðuflokksmenn koma með brtt. varðandi þetta frv. til styrktar landbúnaðinum.



Herra forseti. Það er nú raunar fátt, sem ég þarf að svara. Hv. þm. Ísaf. tók undir það, að það væri full þörf á að hlaupa þarna undir bagga, enda hefur hvergi komið fram mótbára gegn því, að þarna væri ástandið mjög alvarlegt. Og það er rétt, að menn geri sér þess grein, að þessi styrkur er engu síður til verkamanna og sjómanna. Skýrslurnar bera það með sér, að það eru eins sjómenn og verkamenn þorpanna, sem þurfa aðstoð. Eftir að þetta er viðurkennt, þá kemur til athugunar, hvort hjálpin sé réttlátlega veitt. Fyrsta atriðið í því sambandi er, hvort hlutaðeigandi ráðherra hefur tilhneigingu til að láta hjálpina fara þannig fram, að pólitík komi þar við. Það hefur þó ekki komið fram, að nokkur tilraun hafi verið gerð í þá átt, og af hálfu ríkisstj. hefur verið gengið svo frá, að slíkt er útilokað, því að það hefur verið farið eftir hlutlausum skýrslum. Hv. þm. Ísaf. spurði, hvernig skipt væri á milli framlags, sem ekki þyrfti að endurgreiðast, og lánsfjár. Ég hef getið þess áður, að 2/3 fjárins er lán og 1/3 beinn styrkur. Þegar við rannsökuðum leið til þess að skipta þessum peningum sem réttlátlegast, komumst við að þeirri niðurstöðu, að naumast væri hægt að tryggja réttláta skiptingu betur en að senda 2 menn á þau svæði, sem voru hjálpar þurfi, menn, sem við höfum ástæðu til að álíta gagnkunnuga þessum málum. Síðan er úthlutað til hreppanna, og það er álitamál, hvort hægt er að gera það öllu réttlátar. Þá kemur til greina úthlutunin í hreppunum, og þá úthlutunarleið virtist hv. þm. Ísaf. ekki vera ánægður með. Hann sagði, að það væru engar reglur til um það, hvernig ætti að úthluta í hreppunum, að hve miklu leyti ætti að taka tillit til efna einstakra manna í hreppnum o.s.frv. Í því sambandi er rétt að geta þess, að þegar úthlutað er til hreppanna, er tekið tillit til þess, ef svo og svo margir bænda hreppsins eru efnaðir, þannig að þá minnkar framlagið til hreppsins, og eru því hreppsnefndirnar óbeint skuldbundnar til að skipta eftir efnum. En eins og ég sagði áðan, getur þetta ekki orðið neitt fordæmi um úthlutun. En ég efast um, að þeir, sem búa í sveit, geti bent á betri úthlutunarleið. Ég minnist þess hér, að þegar óþurrkarnir gengu á Vestfjörðum, þá var heyið komið í tvöfalt verð, en bændur seldu það þó til óþurrkasvæðisins með því gangverði, sem hafði verið á því undanfarin ár. Ég hefði gaman af að heyra það frá fulltrúa sveitanna, að hann efaðist um, að þessi úthlutunarleið fæli í sér mestu tryggingu, sem unnt er að fá. Ég er kunnugur í sveitunum, og þetta er mín skoðun í þessum efnum. Viðkomandi því, sem kom fram hjá hv. þm. Ísaf. um það, að ríkisstj. hefði ekki brugðið eins fljótt við, er aðrir hefðu þurft á hjálp að halda, þá vil ég segja það, að þegar um þetta atriði er rætt, þá eru það aðrir ráðherrar, sem eiga að svara því í sambandi við sjávarútveginn, og ég ætla ekki að fara inn á umræður um það mál í verulegum atriðum, því að það snertir ekki þetta frv., sem hér er um rætt, en það er auðvitað stórmál út af fyrir sig. Ég lít þannig á sjávarútveginn og landbúnaðinn, að gera beri þessum atvinnugreinum jafnhátt undir höfði, og er orðinn leiður á þessum eilífa metingi þar á milli og geng ekki óneyddur inn á umræður um það. Kom þetta dálítið fram við umr. í hv. Ed., og er þessi metingur skaðlegur fyrir þjóðina. En ég vil segja í sambandi við þessa aðstoð til bændanna, sem er veitt vegna verra tíðarfars en þekkzt hefur í hálfa öld, að það hefur ekki farið fram hjá mönnum, að sjávarútveginum hefur verið veitt aðstoð undanfarin ár og til hans verið lagt fé til aðstoðar úr ríkissjóði, sem skiptir tugum millj. kr. Og ég get ekki séð annað en brugðizt hafi verið sæmilega fljótt við, þegar hjálpa hefur þurft sjávarútveginum undanfarin ár. Og ég þykist vita, að hlutaðeigandi ráðherrar muni taka þessi mál til athugunar og úrlausnar, en ég sé ekki ástæðu til að ræða það hér, því að það snertir ekki minn verkahring, og það atriði, að sjómenn þurfi á hjálp að halda, er alveg óskylt afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, að það hafa ekki verið settar neinar heildarreglur um úthlutunina, sem gilda fyrir alla hreppana, þannig að ekki er víst, að nokkurt samræmi sé í úthlutun einstakra hreppa. Þetta er einstök aðferð, enda sagði hæstv. ráðh., að þetta ætti ekki að vera neitt fordæmi, m.ö.o., að allt aðrar reglur skulu gilda í þessum efnum hjá sjómönnum en bændum. Það er þessi munur á Jóni og séra Jóni, sem ráðherrann vill láta lögleiða með þessu frv. Hæstv. ráðh. sagði, að sér leiddist metingurinn á milli sjávarútvegsins og landbúnaðarins, og tek ég undir það með honum. En þá ætti hann ekki að ýta undir hann með því að láta allt aðrar reglur gilda um úthlutun til bænda en annarra stétta þjóðfélagsins. Ráðherrann minntist á sjávarútveginn og gaf í skyn, að aðstoð til hans væri á leiðinni. Gott er að vita það, því að ekki mun af veita. En þegar sú aðstoð er borin saman við þá aðstoð, sem hér um ræðir og bændur eiga að fá, þá mun ætlunin að gera opinbera innköllun hjá útgerðarmönnum. Hér er ekki um þvílíka aðstoð að ræða. Hér bregður hæstv. ríkisstj. skjótt við og sendir dagfari og náttfari út um sveitir, meðan hún lætur líða svo 3 vikur að svara ekki ósk um, að bætt verði úr atvinnuástandi manna við sjávarsíðuna. Ég minnist í þessu sambandi þeirrar aðferðar, sem hæstv. Alþ. lét sér lynda í málum sjómanna, er þeir höfðu orðið að þola aflabrest sjötta sumarið í röð. Þeir eiga nú inni á annað hundrað þúsund króna, sem þeim er bannað að innheimta. Meðan bændur fá aðstoð, meinar ríkisstj. sjómönnum að innheimta sitt litla kaup eftir sumarið. Hæstv. landbrh. komst svo að orði, að það, sem syrfi mest að bændunum, væri skortur á fóðri handa skepnunum. Ég skil það ósköp vel. En mundi ekki líka sverfa að þeim mönnum, sem koma heim í atvinnuleysið og skortir mat og klæði handa sínu fólki?

Því verður ekki slátrað.

Nei, það er ekki siður að slátra fólki, en skilur ekki hv. þm. Mýr. það, að menn þurfa mat á meðan þeir lifa?

Jú, ég þekki það mætavel.

Þá ætti hv. þm. ekki að vera með neina kerskni, þegar verið er að ræða um alvarlegt mál. Ég hygg, að atvinnuleysisskýrslur á Ísafirði og Siglufirði sanni, að þar þurfi skjótrar aðstoðar við. Það eina, sem ríkisstj. hefst þó að í því máli, er að afnema söfnun atvinnuleysisskýrslna. Þetta eru svörin, sem kaupstaðarbúar fá frá hæstv. ríkisstj., og ég get ekki vegna minna kjósenda annað en tekið þetta mál upp hér.



Herra forseti. Ég sagði áðan, að ég gengi ekki hér inn á almennar umræður í sambandi við þá hiið málsins, er snertir sjómenn og verkamenn, því að ég tel það annarra ráðherra að svara í því máli. En það kom í ljós hjá hæstv. sjútvmrh. hér áðan, að hann telur sig hafa öðru að sinna nú. Ég vildi annars setja hér fram nokkrar spurningar, sem ég lagði fyrir hv. Ed., því að ég álít, að það sé gagnlegt að íhuga þær. Mundu vera margir þingmenn í þessari hv. deild, sem álíta, að hið opinbera hafi látið landbúnaðinn sitja fyrir sjávarútveginum undanfarin ár? Mundi sjávarútvegurinn hafa of fáa báta? Vantar kannske togara? Hefur ríkisstj. gert of lítið í þeim málum? Ég veit ekki betur en að við séum úti þessa dagana til þess að reyna að skrapa saman 80 millj. kr. lán til kaupa á togurum, eftir að öllu sparifé þjóðarinnar hefur verið eytt. Mundi skorta frystihús fyrir sjávarútveginn? Mundi vera of lítið af síldarverksmiðjum? Og hefur ekkert verið gert í öðrum slíkum málum fyrir sjávarútveginn? Við horfumst í augu við þá staðreynd, að lánsféð hefur farið til þessa, en því miður sáralítið til landbúnaðarins. Ef maður athugaði t.d., hve mikið fé þyrfti til kaupa á efni í þær votheyshlöður, sem nú er brýn nauðsyn að koma upp í landinu, þá er það 32 millj. kr., aðeins efnið eitt fyrir utan vinnu- og flutningskostnað o.fl. í sambandi við bygginguna. Og það er vitað mál, að það kapítal, sem landbúnaðurinn hefur fengið, er fyrst og fremst í gegnum Búnaðarbankann. Ef landbúnaðurinn fær ekki 40 millj. kr. á næstunni, þá stöðvast öll framþróun hans. Það er ómögulegt að komast hjá að byggja votheyshlöður, peningshús og vélageymsluhús og að rækta, ræsa fram og hlaða flóðgarða. Og það alvarlegasta við þetta er, að valdhafarnir skuli ekki gera sér ljóst, hve geysilega kapítalfrekur landbúnaðurinn er, ef hann á að vera rekinn á sómasamlegan hátt. Menn verða að gera sér ljóst, að það er ekki auðvelt fyrir bónda með lágar tekjur að koma upp, ekki aðeins húsum, heldur líka að rækta stórkostlega, því að það þarf að gera, ef búin eiga að stækka, það þarf að kaupa vélar til ræktunar og til heyvinnslu, það þarf að byggja útihús og koma upp bústofni. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að okkur skortir lánsfé og að það er yfirvofandi stöðvun, vegna þess að við erum búnir að setja okkar fé, sem við áttum í lok stríðsins, utan lands og innan, í ýmis tæki, sem eru við sjávarsíðuna, eins og ég taldi upp áðan.

Mundi ekki vera nauðsynlegt, að þessi tæki væru starfrækt?

Vitanlega þarf að starfrækja þau, því að það er illa komið, ef þjóðin setur fyrst allt sitt fé í tæki, en þau fara síðan ekki af stað. En ég minnist á þetta, ekki vegna þess að ég sé að fara í neinn meting, heldur til að benda mönnum á að hugleiða, hvort það sé staðreynd, að sjávarútvegurinn hafi beinlínis verið settur hjá. Ég hygg, að ef menn vilja hugleiða þetta rólega, þá muni þeir komast að þeirri niðurstöðu, að landbúnaðurinn hafi ekki verið sérstaklega tekinn fram yfir sjávarútveginn. En það er eitt atriði að lokum, sem ég þarf að svara. Ég áttaði mig ekki á því áðan, að hv. þm. Ísaf. virtist ekki hafa gert sér það ljóst, hvað hér er um að ræða, og það var ástæðan til þess, að hv. þm. Mýr. kom þarna með háðslega aths. Það var nefnilega þannig, að þegar búið var að athuga ástandið almennt, þá voru úthlutunarreglurnar ekki nógu greinilegar, segir hann, ég skal játa, að það er rétt. En hvað átti ríkisstj. að gera? Hún hafði 3 daga til umhugsunar, eftir að skýrslurnar komu, eftir þessa 3 daga átti að reka féð og slátra því, og það eru ekki stuttar leiðir til þeirra staða, þar sem fé er slátrað á Austurlandi, og það mátti ekki tæpara standa vegna veðurfarsins, að bændur gætu komið því til slátrunar. Á þessum þremur dögum þurfti því að ákveða, hvað hver bóndi átti að fá, því að það var miðað við það, hvað miklu var slátrað. Átti ríkisstj. þá að senda nefnd í hvern hrepp til þess að athuga, hvað þetta var mikið í hverjum hrepp? Það var ekki nóg að senda 2–3 menn, því að það þurfti að ákveða þetta í hverjum hreppi og ákveða það á 3 dögum. Ég get ekki séð, hvaða leið var heppilegri heldur en að láta hreppsnefndirnar ákveða þetta, á þremur dögum, og ákveða þar með, í hvað mörgum skepnum hver bóndi gat haldið lífinu. Það var ekki um neitt að velja, því að það er eins og hv. þm. Mýr. sagði, þegar hann greip fram í, og vitanlega var það það, sem hann var að skopast að, að hv. þm. virðist ekki geta séð þetta atriði ljóst, að það er of seint að veita bændum aðstoð til að halda lífinu í skepnum, sem búið er að farga. Ég vil spyrja: Fyrst hv. þm. er með aðfinnslur og fyrst hann veit, að ekki var hægt annað en að deila þessu niður á 3 dögum, hvaða aðferð álítur hann þá heppilegri heldur en þetta? Það er allt annað, sem hér er um að ræða, heldur en þegar tjón hefur orðið af fiskveiðum og síðan er hlaupið undir bagga á eftir, þar er ekki um það að ræða, að það þurfi að veita aðstoð til þess að halda lífinu í búpeningi og taka ákvörðun um það, hvað eigi að lifa. Þar getur nefnd tekið málið til athugunar og haft til þess sæmilegan tíma.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls, af því að þetta mál fer til n., sem ég á sæti í, og mun mín afstaða þá koma fram. Ég mun, eins og flestir hér í hv. d., vera sammála um nauðsyn þeirra ráðstafana, sem hér á að gera. Hins vegar gaf hæstv. landbrh. ástæðu til þess að hugleiða, eins og hann skoraði á okkur þm. að gera, þau orð, sem hann sagði hér áðan, og þess vegna vil ég bæta nokkrum hugleiðingum við þau. Ég verð að segja, að mér finnst einkennileg notkun á orðum og hugtökum, eins og það kom fram hjá honum áðan. Hann talaði um, að við hefðum eytt fé í togara, vélbáta og hraðfrystihús. Ég mundi heldur nota það orð að spara fé, þegar maður setur fé í togara, vélbáta eða hraðfrystihús, vegna þess að það fé, sem sett er í þau fyrirtæki, heldur áfram að gefa af sér fé. Hins vegar mundi ég kalla það eyðslu, þegar búið er af öðrum ríkisstj. að spara fé landsmanna með því að setja það í þessi tæki, togara, vélbáta og hraðfrystihús, að hindra landsmenn í því að fá að nota þessi tæki. Og af því að hæstv. ráðh. var að lýsa eftir því, að það vantaði m.a. nokkra tugi milljóna í landbúnaðinn, þá vil ég aðeins minna hæstv. ríkisstj. á, hvernig aðferð hennar hefur verið í ár. Ríkisstj. fékk upp í hendurnar, ekki aðeins mikið af hraðfrystihúsum, vélbátum og togurum, heldur líka möguleika til þess að selja þeirra framleiðslu og fá góð markaðssambönd. Hvernig er ástandið í ár, að því er snertir hraðfrystihúsin? Ríkisstj. er búin að skera niður úr 30 þús. tonnum það, sem útgerðarmenn fá að framleiða af hraðfrystum fiski, niður í 15 þús. tonn, þrátt fyrir það þó að útvegsmenn geti framleitt og selt 30 þús. tonn af hraðfrystum fiski, ef þeir fengju að gera það. Hvað þýðir þetta? Það þýðir það, að 15 þús. tonn af fiski bannar ríkisstj. þessum aðilum að framleiða, sem kostar 4–5 þús. kr. tonnið, það þýðir 60–75 millj. kr., sem hún knýr landsmenn til að eyða, því að sú eyðsla verður ekki afturkölluð eða leiðrétt í okkar þjóðfélagi, þegar verkamaður er atvinnulaus; sá vinnudagur, sem er tapaður, hann er ekki hægt að nota til vinnu; sá tími, sem var ónotaður, gat gengið til að afla fisks, sem ekki verður dreginn; sá tími, sem hraðfrystihúsin eru látin standa kyrr, þýðir, að þeirra afkastageta er ekki notuð. Það er þetta, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, og hún hefur gert meira. Hún hefur, þegar sjávarútvegurinn fer fram á að fá sjálfur að sýna, hvort hann geti ekki selt þessar afurðir og sjálfur flutt til landsins vörur, þá hefur hæstv. ríkisstj. neitað. Hæstv. ráðh. talaði um, að sjávarútveginum hefði verið veitt aðstoð. Hver er ein aðalaðstoðin, sem sjávarútvegurinn hefur farið fram á? Hann hefur farið fram á að fá að vera laus við aðstoð ríkisins og fá sjálfur gjaldeyrinn og fá sjálfur að ráðstafa honum og gera innkaup til landsins. Þetta er frelsið, sem hann hefur farið fram á, og þetta er honum neitað um. Þetta er honum neitað um, þó að hann gangi inn á að útvega vörur með lægsta verði, af því að ríkisstj. vill taka gjaldeyri sjávarútvegsins til þess að úthluta honum til þeirra aðila hér í Reykjavík, sem standa á bak við ríkisstj., og þar með heildsalanna, sem hæstv. landbrh. ræddi sérstaklega um víð síðustu kosningar. Sjávarútveginum er haldið í þessum klóm til þess að halda uppi verzlunarauðvaldinu í Reykjavík; og það, að sjávarútveginum er veitt aðstoð öðru hvoru, er gert vegna þess, að ríkisstj. kýs frekar að gera það en að láta verzlunarauðvaldið í Reykjavík sleppa af honum klónum. Það er þetta, sem ég held að hæstv. ríkisstj. mætti hugleiða, ef hún fengist til þess að ræða þessi mál við þingið. Hæstv. landbrh. spurði, hvort okkur vantaði togara. Já, okkur vantar togara, og við erum búnir að bíða fulllengi eftir þeim togurum, sem hæstv. ríkisstj. keypti of seint, af því að hún brá ekki við í tíma, og við höfum nóg við þá að gera, þegar við fáum þá, svo framarlega sem sjávarútvegurinn fær að selja frjálst út úr landinu og skaffa aftur afurðir til landsmanna og létt væri af honum oki verzlunarauðvaldsins í Reykjavík. Og af því að mér virtist hæstv. landbrh. telja eftir það fé, sem farið hefur til framleiðslutækja sjávarútvegsins, þá mætti ég máske biðja hann að hugleiða, hver hafi skapað þennan auð, sem Íslendingar áttu í stríðslokin. Ætli það hafi ekki verið sjávarútvegurinn og verkamenn, ekki sízt hér í Reykjavík og grennd, sem áttu höfuðþáttinn í því? Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. tók fram, að íslenzkur landbúnaður væri kapítalfrekur og þyrfti að fá miklu meira fé. Ég vil í því sambandi segja við hæstv. ráðh.: Lofið þið sjávarútveginum að skaffa þetta fé í landbúnaðinn, og lofið þið sjávarútveginum að ganga af fullum krafti, og þegar sjávarútvegurinn gengur af fullum krafti og er ekki hindraður af þeirri pólitík, sem rekin er á Íslandi, þá mun hann líka tryggja fé til landbúnaðarins. En verði sjávarútvegurinn drepinn, eins og nú er verið að gera, þá verður ekki mikið til handa landbúnaðinum til þess að yrkja okkar land og umbæta það. Það er kvartað um, að það vanti vélar, járn, sement og annað til landbúnaðarins. Með þeim 75 millj., sem ríkisstj. hefur bannað hraðfrystihúsunum að framleiða fyrir í ár, hefði verið hægt að kosta meginið af því, sem landbúnaðurinn þarf í þessum efnum til þessara sérstöku framkvæmda, eftir því sem hæstv. landbrh. var að reikna út áðan. Það verður ekki skapað fé, sem landbúnaðurinn þarf og þjóðinni er nauðsynlegt, með því að banna fólkinu að framleiða og nota þau tæki, sem fólkið við sjávarsíðuna hefur. Það er fyrst hægt að skapa þetta fé, þegar sjávarútvegurinn fær að vinna af fullum krafti. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að það er ekki aðeins landbúnaðurinn, sem þarf að fá þetta fé, það þarf fé til að skapa fleiri atvinnugreinar, það þarf fé til þess að hagný ta aflið í okkar fossum og hverum það þarf kapítal til þess að skapa stóriðju á Íslandi og til þess, í samvinnu við hana, að gerbreyta okkar landbúnaði og stórauka hann; en lyftistöngin, sem þarf til þess að gera það, það er sjávarútvegurinn, að hann geti gengið af fullum krafti og hagnýtt sín tæki alla tíma ársins og alla þá markaði, sem við áður höfðum aðgang að. Hæstv. landbrh. minntist á, að það væri skortur á lánsfé til landbúnaðarins. Hverjum er það að kenna? Það er engum öðrum að kenna en ríkisstj., sem hefði ósköp vel getað fengið stuðning Alþ., ef hún hefði viljað, til að skaffa landbúnaðinum fé. Seðlavelta okkar Íslendinga er 180 millj. kr. nú, og skuldlausar eignir Landsbankans 100 millj. kr. Hvað þýðir þetta? Það þýðir, að það eru ekki einu sinni notaðir til fulls þeir varasjóðir, svo að ég ekki tali um sparifé Landsbankans, til þess að lána út, það er verið að skapa lánsfjárkreppu í okkar landi til þess að skapa vandræði hjá svo og svo miklum hluta millistétta og bænda til þess að gera þeim, sem eiga peninga, auðveldara að lána þá út með okurrentum. Þetta er vísvitandi ránspólitík, sem rekin er af hendi æðstu fjármálastofnunar landsins með þeirri lánsfjárkreppu, sem nú er verið að taka upp. Ríkisstj. væri innan handar að gera á þessu breytingu, og slíkt verður ekki gert, nema Alþ. taki í taumana. Það hefði heldur ekki verið veitt fjármagn í sjávarútveginn, eins og gert var á árunum, hefði Alþ. ekki tekið í taumana með stofnlánadeild sjávarútvegsins. Það er einvörðungu vegna þess, að þeir, sem telja sig hafa forustuna fyrir bændum, hafa ekki þorað að segja peningavaldinu á Íslandi fyrir verkum af fullri einurð, að íslenzkan landbúnað skortir kapítal. Það eru þess vegna ekki að neinu leyti neinar náttúrlegar orsakir, sem valda því, að það skuli vera stöðvuð lán til landbúnaðarins. Það er ráðstöfun, sem sumpart ríkisstj. sjálf hefur gert með gengislækkun, sem allir vissu að mundi stöðva þróun landbúnaðarins, og þessir menn hafa hins vegar ekki þorað að taka þátt í því, sem þarf. Þetta vildi ég aðeins segja við hæstv. landbrh., til þess að hann geti hugleitt það, eins og hann var að gefa okkur tilefni til hugleiðinga, og gætum við þá athugað það betur við 2. umr. þessa máls, þegar ég vona að hann hafi komizt að nokkurri niðurstöðu í þessum hugleiðingum.