Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég rifjaði það upp hér í gær, að þegar hæstv. núverandi ríkisstj. tók við völdum, lýsti hæstv. forsrh. yfir því, að það væri annar aðaltilgangurinn með myndun ríkisstjórnar þessarar að koma í framkvæmd fullkominni nýsköpun á atvinnuvegum þjóðarinnar. Ég benti einnig á það, að þrátt fyrir þessa yfirlýsingu hefur þessi ríkisstjórn verið mynduð án þess að um það væri samið milli stjórnarflokkanna, að nokkrar ráðstafanir yrðu gerðar til þess að skapa þann nýja grundvöll fyrir atvinnurekstur landsmanna, sem gæfi hugmynd um það, að mönnum væri óhætt að ganga djarflega fram í því að vinna með stjórninni að þessu markmiði, og að þvert á móti gengju allar ákvarðanir, sem enn hafa komið fram frá hendi hæstv. ríkisstjórnar, í öfuga átt, - verkuðu allar til þess að draga úr mönnum kjark og minnka líkurnar fyrir því, að framleiðendur landsins sjái sér fært að ganga ötullega fram í þessu starfi. Skal ég ekki endurtaka nú þau rök, sem ég færði fram fyrir þessu. Þá er spurningin: Hvað er þá í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar tekið fram um stefnu í atvinnumálum landsins? Og enn fremur er spurning um það, hvernig skuli koma í framkvæmd þeirri nýsköpun atvinnuveganna, sem ríkisstjórnin telur sig ætla að beita sér fyrir. Það er fram tekið í stefnuyfirlýsingu stjórnarinnar, að hún ætli að setja 300 millj. ísl. kr. í erlendum gjaldeyri á sérstakan reikning og ákveða, að ekki megi selja gjaldeyri af þessum reikningi til annarra framkvæmda en nýsköpunar atvinnulífsins. Þetta eru skynsamlegar ráðstafanir. Það er skynsamlegt fyrir landsmenn að leggja verulegan hluta af erlendum gjaldeyri á sérstakan reikning og ætla hann í þessu skyni. Og um þetta höfum við tveir þm. úr Framsfl. flutt sérstaka till., þar sem ráðgert er, að 460 millj. af um 550 millj. ísl. kr., sem við eigum nú í erlendum gjaldeyri, væru ætlaðar í þessu skyni. Þessi ráðstöfun er skynsamleg. En það, sem hv. stjórnarflokkum hefur orðið, á í sambandi við þessa fyrirætlun þeirra, er, að þeir hafa fullkomlega gefið það í skyn - og það hefur allt að því verið sagt berum orðum stundum -, að það sé ákveðið með þessu móti, að þessu fé verði beinlínis varið til þess að kaupa fyrir atvinnutæki og aðrar nýjungar. M.ö.o., það er gefið í skyn, að ríkisstjórnin hafi ráð yfir úrræðum til að koma því í framkvæmd, að þessi innkaup eigi sér stað. Mér er kunnugt um það, að ýmsir menn, sem hlustað hafa á ræðu hæstv. forsrh. og einnig lesið það, sem frá stjórnarflokkunum hefur komið varðandi þetta mál, hafa litið svo á, að með þessu væru veittar 300 millj. kr. til þessara þarfa og stjórnin hefði það í hendi sér, að þetta gengi fram. Og það hefur alls ekki verið að tilefnislausu, að svona væri litið á, a.m.k. í fyrstu, vegna þess að beinlínis var látið í það skína. En eins og hv. þm. vita, er þetta hin mesta fjarstæða. Því að það, sem gerist, þegar þessi ráðstöfun er gerð, hvort sem okkar frv. er samþ. eða frv. hæstv. ríkisstjórnar, er ekkert annað en það, að þessi gjaldeyrir verður fáanlegur til kaups fyrir landsmenn, ef þeir vilja leggja fé fram til þess að kaupa ný atvinnutæki og standa að þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru, eða þá til kaups fyrir ríkissjóð að því leyti sem hann ætlar sér að eiga þátt í uppbyggingu atvinnulífsins og nauðsynlegum framkvæmdum. - Það er ekkert annað, sem gerzt hefur, en að menn láta í löggjafarformi í ljós þann ásetning sinn að halda þessu fé þangað til eftir því er spurt í þessu skyni. Það er því langt frá því, að þetta út af fyrir sig tryggi nokkuð nauðsynlegar framkvæmdir í landinu. Enda vitum við, að ef svo hörmulega tækist til, að stórfelldur halli yrði á gjaldeyrisreikningi landsmanna á næstu árum, þá mundi löggjöf í þessu efni hafa nokkra aðvörunarþýðingu, en vitanlega mundu menn skerða féð á þessum reikningi til þess að kaupa sér mat og aðrar nauðsynjar fyrir, ef halli yrði á gjaldeyrisreikningnum svo mikill, að menn fengju ekki risið undir innkaupum slíkra nauðsynja með öðru móti. Það er skynsamlegt að setja sér markmið með löggjöf um þetta efni. En það er heldur ekki annað, sem gerist með því, sem stjórnin hefur gert í þessu efni. Hæstv. ríkisstjórn hefur í stefnuyfirlýsingu sinni sundurliðað þessa fjárhæð með tilliti til þess, hve miklu hún ætlar að verja til hvers um sig af þeim framkvæmdum, sem þar eru nefndar. Og þetta hefur enn fremur orðið til þess að valda misskilningi, sem hæstv. ríkisstjórn sennilega hefur viljað láta eiga sér stað um þessi efni. Náttúrlega er það vitanlegt, að menn hafa haft þau gögn í höndum, sem þarf til þess að sundurliða þetta, hvernig nota skuli gjaldeyrinn. Þess vegna er fáránlegt að fara út í það. Ég ætla aðeins að benda á þetta, en skal ekki fara út í það nánar. Ef líta skal á önnur atriði í sambandi við atvinnumálin og áætlun hæstv. ríkisstjórnar, og þó menn lesi málefnasamning stjórnarinnar, þá eru menn litlu nær um stefnu hennar í atvinnumálum, því að þar er í raun og veru ekkert um það, hvernig hún skuli vera. Þar er sagt, að ríkisvaldið skuli hlutast til um, að tæki verði keypt utanlands svo fljótt sem auðið er, tæki, sem skynsamlegt þykir, að landsmenn eigi. En það er ekkert ráðgert um það nánar, með hverjum hætti það skuli eiga sér stað, hvort það eigi að verða með almennri hvatningu til landsmanna um það að verða sér úti um þessi tæki eða leggja í þessar framkvæmdir, eða hvort það skuli vera stuðningur af hendi ríkisvaldsins til þess að þetta megi komast í framkvæmd, eða hvort ríkisvaldið eigi að taka að sér slíkar framkvæmdir. Af þessu orðalagi í stefnuyfirlýsingu hæstv. stjórnar verður ekkert um þetta ráðið. Það er enn fremur minnzt á það í stefnuyfirlýsingu hæstv. stjórnar, að félög skuli stofnuð að tilhlutun þess opinbera, ef þörf krefur, til þess að eiga þátt í þessum framkvæmdum. En hitt er ekki minnzt á þar, né heldur hefur það verið gert annars staðar þar, sem ég hef lesið eða heyrt um þetta málefni rætt, með hvaða hætti þessi tilhlutun hins opinbera um slíkar félagastofnanir skuli eiga sér stað, hvort þar eigi aðeins að vera um hvatningu að ræða til manna um að stofna slík félög eða hvort eigi að vera þátttaka ríkisins í slíkum félagastofnunum, - og þá er ekki tekið fram, hve mikil hún skuli vera, ef slíkt væri meiningin, - eða yfirleitt, hvað ríkisvaldið skuli láta til sín taka þessi mál. M.ö.o., það er ekki neitt hægt af málefnasamningi hæstv. ríkisstjórnar að vita um stefnu stjórnarinnar í þessum málum. Það er rætt um það í málefnasamningi hæstv. ríkisstjórnar, - eða sýnilega gert ráð fyrir því, - að ríkið sjái að einhverju leyti um innkaup á atvinnutækjum, aðstoði menn .til að útvega sér slík tæki, og er ekki nema gott um það að segja. En það verður ekkert ráðið eftir því, sem í þessum samningi stendur, hvort ríkisvaldið eigi að kaupa slík tæki án þess fyllilega fyrirfram að vita, hvort landsmenn vilja eignast þau, og hvort ríkið skuli þá búa sig undir að reka þau sjálft, ef aðrir gefa sig ekki fram til þess. Það er ekkert um þetta ákveðið, eins og allt annað í þessum samningi ríkisstj., sem á að vera grundvöllur undir nýsköpun atvinnulífsins. Og það verður ekki af honum ráðið með nokkurri vissu, hver stefna hæstv. ríkisstj. er í atvinnumálum. Og í raun og veru er allt það, sem stendur í þessum málefnasamningi, ekkert annað en stefnulaust fálm. Að vísu má segja, að margt, sem þar kemur fram, er skynsamlega athugað, og menn ættu að geta skrifað undir það. En það markar enga stefnu, eins og stefnuyfirlýsing á þó að gera. Það verður að gera þá kröfu til ríkisstjórnar, sem ætlar að beita sér fyrir nýsköpun atvinnulífsins, að hún geri grein fyrir því, hvernig hún ætlar að framkvæma þessa fyrirætlun, og geri grein fyrir stefnu sinni í atvinnumálunum. En það er ekki hægt að finna neina ákveðna stefnu út úr þeim yfirlýsingum, sem hafa komið frá hæstv. ríkisstjórn. Þegar hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þingfundum yrði frestað hálfan mánuð, gerðu menn ráð fyrir, að sá tími yrði notaður til að útfæra nánar stefnu stj. og hún mundi leggja fram ákveðnar till. varðandi þessa nýsköpun atvinnumálanna, er þingið kæmi saman aftur, að minnsta kosti yrði svo langt komið athugunum hjá hæstv. ríkisstj., að menn gætu greint nokkru nánar en áður, hvað fyrir henni vekti. Það var lágmarkskrafan, því að það, sem komið hafði fram af hendi hennar áður í þessum efnum, var svo loðið og sagði svo lítið, að það gat þýtt allt frá því að gera svo sem ekki neitt í þessu máli og upp í það að þjóðnýta allan atvinnurekstur landsmanna. Nú er þessi hálfi mánuður liðinn, og hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram till. um þessi mál, sem eru í frv. því, sem hér er til umr. á þskj. 489. Það er um þetta frv. að segja, að það er erfitt að skilja, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa þurft að fresta störfum Alþ. í hálfan mánuð til að búa út þetta plagg, því að í því er ekkert að finna annað en nokkrar setningar úr ræðu þeirri, sem hæstv. forsrh. flutti hér sama daginn og stj. hans tók við völdum, engin nánari ákvæði um áform stj. en komu fram í þeirri stefnulýsingu, sem þá var flutt, og frv. er, eins og ég sagði áðan, uppprentaðar nokkrar setningar úr þeirri ræðu. Skal ég nú minnast með örfáum orðum á efni þessa frv. Það er þá fyrst, að leggja skal til hliðar 300 millj. kr. af inneignum Landsbanka Íslands erlendis á sérstakan reikning, og skal eingöngu verja fjárhæð þessari til kaupa á framleiðslutækjum og annarrar nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar samkvæmt nánari ákvörðun nýbyggingarráðs. Ég hef áður minnzt á, hverja þýðingu ég tel það hafa að leggja til hliðar ákveðna fjárhæð í þessu skyni, en ég tel það stórkostlega villandi orðalag, þar sem segir í 1. gr., að verja skuli þessari fjárhæð til kaupa á framleiðslutækjum og til annarar nýsköpunar. Það er eins og þetta orðalag sé beint framhald þess áróðurs, sem uppi hefur verið haldið af þessum mönnum, og telja eigi landsmönnum trú um, að fyrir öllu sé séð með þessari ráðstöfun einni, að leggja til hliðar fyrr nefnda upphæð. Það, sem hér er um að ræða, er, að þeir menn, sem eiga inneignir, geti fengið keyptan erlendan gjaldeyri af gjaldeyrisbirgðum bankanna, ef þeir vilja verja fé sínu til kaupa á framleiðslutækjum. Ég tel rétt að setja sér það mark að leggja til hliðar 450 millj. kr., ef tryggt væri, að því yrði ráðstafað fyrir landsmenn til nýrra framkvæmda. En þetta orðalag felur ekki í sér neina tryggingu. Þá skil ég ekki orðalag 1. gr. frv., þar sem stendur, að lagðar skuli til hliðar „að minnsta kosti 300 millj. ísl. króna“. Hver á að ákveða upphæðina, ef lagt verður meira fram? Auðvitað verður að taka fram, að það sé löggjafarvaldið sjálft. En þetta „að minnsta kosti“ er villandi og út í hött. Þá er 2. gr. frv., þar sem ákveðið er að skipa sérstaka fjögurra manna n., sem nefnist nýbyggingarráð, og tekið fram, hvert skuli vera hlutverk þessarar n., en það er að búa til heildaráætlun um það, hver atvinnutæki, samgöngutæki, byggingar og annað þurfi til sjávar og sveita til þess að allir Íslendingar geti haft vinnu við sem arðbærastan atvinnurekstur, svo og hvernig bezt verði fyrir komið innflutningi fáanlegra tækja og efnis o.s.frv. Nú vil ég minnast á það, að fyrir rúmu ári átti ég frumkvæði að því, að Alþ. skipaði sérstaka n. til athugunar um, að gerðar yrðu verklegar framkvæmdir eftir styrjöldina. Mér var það ljóst, að það mundi þurfa að hefjast handa um slíkar framkvæmdir og því væri tímabært að stofna þessa n. Henni var ekki ætlað að verulegu leyti ólíkt hlutverk því, sem þessari n. er ætlað, að gera till. um, hvernig mundi heppilegast fyrir komið tilhögun á stórreistri í landinu, og að öðrum þræði að gera till. um verklegar framkvæmdir að styrjöld lokinni. Þessi n. hefur starfað síðan. Mér er ekki vel kunnugt um, hve miklu hún hefur áorkað, en ég veit, að hún hefur lagt mikla vinnu í ýmiss konar rannsóknir. Þessi till. hæstv. ríkisstj. um skipun n. er því engin nýjung. Ég skal taka fram, að þó að ég beitti mér fyrir því, að fyrr nefnd n. var skipuð, þá er mér ekki fast í hendi, að hún haldi áfram störfum eða ég vilji fyrir þá sök snúast á móti till. hæstv. ríkisstj., að þessi nefndarskipun eigi sér stað. En það er annað mál, hvort skipa skal þá n. með þeim hætti, sem hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, og verður það eflaust athugað í þeirri þingn., sem fær málið til meðferðar. Það, sem mig furðar sérstaklega á í sambandi við frv., er, að það skuli ekki bóla neitt á því, hvernig hæstv. stj. hefur hugsað sér, að þessi nýsköpun atvinnumálanna komist fram og eftir hvaða leiðum farið verður eða hver stefna hæstv. stj. sé. Það bólar ekkert á því í þessu frv., svo að skilið verði. Það mætti ímynda sér af 4. málsgr. 2. gr., að það ætti að benda mönnum eitthvað í þessa átt, en af því verður þó varla skilið, hvað fyrir hæstv. stj. vakir. Eins og ég gat um áðan, er nauðsynlegt að áætla verklegar framkvæmdir á næstunni, og verði þetta frv. samþ. og þessi n. skipuð, legg ég áherzlu á, að sú n. notfæri sér að fullu það starf, sem sú n., er nú starfar, hefur unnið að undirbúningi ýmissa mála í sama tilgangi, svo að ekki verði farið að tvívinna sömu verkin, þannig að niðurstöður fáist engar. Það, sem auðkennir þetta frv. eins og stefnuyfirlýsingu stj., er það, að ekkert verður af því ráðið um það, hver eigi að verða afskipti ríkisvaldsins af þessari fyrirhuguðu nýsköpun atvinnulífsins eða hvaða hlutverk einstaklingum og félögum er ætlað eða hver eigi að vera fjárhagsgrundvöllur hinna nýju fyrirtækja, sem fyrirhuguð eru. Á þetta er ekki minnzt einu orði. Mér virðist, að það sé nauðsynlegt að umsteypa þetta frv. og ætla þessari n. mun meira verkefni en henni er ætlað í till. hæstv. ríkisstj. Og ég er satt að segja hálfundrandi yfir því, að hæstv. stj. skuli ekki hafa sett í frv. þau ákvæði, sem mér sýnist óhjákvæmileg, að nýbyggingarráð skuli gera áætlanir um, hvernig þessu verði komið fram á sem heppilegastan hátt, og ég álít, að það verði að fela þessari n. að gera till. um, hver skuli vera afskipti ríkisvaldsins af þeim framkvæmdum, sem fyrirhugaðar eru, og hver skuli vera þáttur einstaklinga og félaga. Það er óhjákvæmilegt annað en menn geri upp við sig, hver skuli vera stuðningur ríkisvaldsins við atvinnuvegina og hver skylda skuli lögð þeim á herðar, sem á undanförnum árum hafa fengið margs konar hlunnindi og aðstöðu til að efnast, til að standa undir þessari nýsköpun. Og þá sýnist mér enn fremur nauðsynlegt, ef þetta á ekki að vera sams konar fálm af hendi hæstv. ríkisstj. og hingað til, að fela þessu ráði að íhuga og gera till. um ráðstafanir til innkaupa á nýjum tækjum, er þurfa muni, til þess að aðalatvinnurekstur landsmanna hafi einhverjar líkur fyrir því að verða samkeppnisfær við framleiðslu annarra þjóða. Það getur verið gott og nauðsynlegt að gera áætlun um það, sem þarf að framkvæma, en það er ekki nægilegt. Það er engu líkara en hæstv. stj. hafi ætlað að láta það nægja að setja upp óskalista fyrir þjóðina, án þess að benda á leiðir til að uppfylla þær óskir. Ég undrast, að hæstv. ríkisstj. eftir 14 daga frest skuli leggja það eitt til, að skipuð verði n., sem raunar hefur það sama hlutverk og sú n., sem fyrir er. Mér finnst óhjákvæmilegt annað en n. verði falið að gera till. um, hvaða stefnu Ísland skuli hafa í atvinnumálum næstu missiri og ár. Annars er engu líkara en hæstv. stj. hafi ætlað sér að láta við það sitja, að saminn yrði óskalisti af hálfu n., sem þá um leið yrði óskalisti ríkisstj. sjálfrar, og stj. sýndi svo þau hyggindi að bíða eftir því, að hún kæmist undir regnbogann og notaði þá tækifærið til að fá í einu vetfangi allar þessar óskir uppfylltar, án þess að hafa meira fyrir því. Það er vitað mál, að það er miklum erfiðleikum bundið að koma upp þeim fyrirtækjum, sem upp þarf að koma í styrjaldarlok, og það verður að taka öðruvísi á þeim málum en hæstv. ríkisstj. hefur gert að undanförnu, ef menn eiga að geta vonazt eftir, að það verði annað en orðin tóm. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða málið frekar, en vil, áður en ég lýk máli mínu, beina fyrirspurn til hæstv. forsrh. Í 4. málsgr. 2. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nýbyggingarráð hlutast til um, að slík tæki verði keypt utan lands eða gerð innan lands, svo fljótt sem auðið er, og hefur milligöngu fyrir þá aðila, sem þau vilja kaupa og þess óska.“ Nú vildi ég spyrja hæstv. forsrh., hvað við sé átt með orðunum „hlutast til um“. Hversu mikil íhlutun .er n. heimiluð samkvæmt þessu orðalagi? Hvað felst í þessu orðalagi? Það er ekki svo auðvelt að gera sér grein fyrir, hvað með þessu er meint. Niðurstaðan á því, sem ég sagði hér varðandi frv. sjálft, er sú, að ég álít rétt að samþ. það með verulegum breytingum og að n. sú, sem hér á að koma á fót, skuli gera meira en semja lista um allar þær' framkvæmdir, er teljast skuli heppilegar og æskilegar. Ég álit, að eins og nú er komið, þegar ætlazt er til, að hafizt sé handa um nýsköpun atvinnuveganna, þá sé nauðsynlegt að fela n. að gera áætlanir um, hvernig þessum áætlunum verði komið fram.



Herra forseti. - Ég verð að láta í ljós undrun mína yfir þeirri löngu ræðu, sem hv. formaður Framsfl. hefur flutt hér við 1. umr. þessa máls, og það því fremur, að ræðan er efnislega þannig, að menn skyldu halda, að hann hefði ekki komið nærri þessum málum, fyrr en hann sem saklaus aðili sér framan í þetta hræðilega frv., þegar það er lagt fyrir hv. d. Þetta er nokkuð undarlegt um mann, sem undanfarna tvo eða þrjá mánuði hefur setið á fundum daglega eða að minnsta kosti þrisvar og fjórum sinnum í viku ásamt fulltrúum annarra flokka þingsins til þess að ræða þetta mál, sem hann er nú að gagnrýna hér, og vera um það sínar till. bæði munnlegar og skriflegar, sem betur fer. Ég segi sem betur fer; vegna þess að sú gagnrýni, sem nú á elleftu stundu eða raunar eftir elleftu stund kemur fram, bitnar á honum sjálfum sannanlega vegna þess, að till. hans eru skriflegar, og skal ég síðar að því koma. En varðandi það, sem er megin þessa máls, hvort það, sem vakir fyrir stj., á rétt á sér eða ekki, vil ég segja þetta: Framsfl. hefur stungið upp á ýmsum leiðum í þessu máli. Hann hefur stungið upp á samvinnu við Sjálfstfl. einan og gert um þá samvinnu þá uppástungu, að ríkisstj. yrði sem allra veikust og málefnagrundvöllurinn sem allra fátæklegastur, og má segja, að vel fari á því á sem allra hættulegustum tímum. Hv. þm. hefur áður lýst þessum uppástungum í grein, sem hann skrifaði í blaðið „Tímann“, en hann segir þar svo ranglega frá, að ég verð að leiðrétta það hér. Þegar uppástunga kom frá Framsfl. 3. okt. milli kl. 6 og 7 um kvöldið, þá voru aðeins nefnd tvö mál, sem samstarfið átti að byggjast á. Annað málið var að tryggja samþykkt jarðræktarl., sem nú liggja fyrir Alþ., en hitt var raforkumálið, en fiskveiðasjóðurinn var alls ekki nefndur, og var því atriði bætt inn í síðar, því að samanborið við þá fjölskrúðugu stefnuskrá, sem Framsfl. virtist hafa áhuga fyrir, meðan verið var að ræða um fjögurra flokka stj., hefur honum líklega fundizt þetta nokkuð fátæklegt. Þegar Framsfl. var spurður þess, hvað hann meinti með raforkumálunum, þá varð honum svarafátt, sem að vonum var, vegna þess að hvorki hann né aðrir flokkar hafa mér vitanlega á þessu stigi málsins fengið nein gögn frá þeim milliþn., sem um þessi mál fjalla, og við gátum ekki fengið nein skýr svör um það, hvað fyrir Framsfl. vekti. Þannig var málefnasamningurinn, sem Framsfl. bauð samvinnu um, í raun og veru aðeins eitt mál: jarðræktarfrv., sem fyrir þinginu liggur og er flutt af tveim sjálfstæðismönnum og einum framsóknarmanni. Þetta var önnur leiðin, að hafa sem veikasta ríkisstj. og fátæklegastan málefnasamning, á þeim tímum, er mest var í húfi. Hin leiðin var sú, sem Framsfl. átti þátt í að ræða frá júníbyrjun s. l. nær óslitið fram til 2. okt., er formaður Framsfl. taldi sig ekki vilja taka þátt í áframhaldandi viðtölum, sú leið, sem markast af hinum viðtæka málefnasamningi, er ríkisstj. hefur nú komið sér saman um. Þriðja leiðin, sem Framsfl. er nú að tæpa á og vill láta telja skynsamlega, er ekkert annað en rammasta afturhald og liggur alls ekki fyrir. Það þarf enginn að halda, að Framsfl. eða öðrum haldist uppi að segja við verkalýðinn í landinu: Þið fáið engin ný framleiðslutæki, fyrr en þið lækkið kaupið. Það þarf enginn að halda, að almenningur í landinu láti bjóða sér, að löggjafarvaldið segi: Fyrr en þið hafið fallizt á þær kauplækkanir, sem við ákveðum, verður ekki komið með nein ný framleiðslutæki. Slíkt hefði ekki haft í för með sér annað en stríð upp á líf og dauða milli þeirra, sem vilja halda dauðahaldi í þau sérréttindi, er þeir hafa fengið, og hinna, sem vilja halda í þau lífskjör, er hinar breyttu kringumstæður hafa boðið þeim.l) Hvers vegna? Vegna þess að við höfum fengið tæki, sem kunna að vera orðin úrelt hjá hernum. Mér dettur ekki í hug að halda, að það sama verði upp á teningnum á öllum sviðum atvinnulífsins, og almenningur segir: Fyrr en búið er að ganga úr skugga um, að peningarnir geti komið fram úr rottuholunum, verður ekki um það að ræða, að tekið verður af okkur: Mér er vel ljóst, að það getur enginn sagt um það í dag, að hvað miklu leyti verður að heyja þessa baráttu, og mér er það alveg ljóst, að það verður að heyja þessa baráttu áður en komið er til almennings og fyrirskipað er að lækka kaupið. Ég vil meðal annars benda þessum hv. þm. á það, að það er ekki víst, að hann sé einfær um að gefa út þá skipun, og mér finnst ástæðulaust að fara út í slíkt, fyrr en tilraun hefur verið gerð í þá átt að hefja margumrædda nýsköpun. En ef þetta mislukkast, þá skal ég vera fremstur í þeirra hópi, sem telja, að það kunni ekki góðri lukku að stýra fyrir Íslendinga, að þeir reki framleiðslutækin með tapi. En þá er líka hægt að segja, að allt hafi verið gert, sem hægt var, til þess að halda uppi lífsafkomu almennings. Hv. þm. má ekki halda, að stj. hafi ekki svipaða þekkingu og hann á atvinnulífi þjóðarinnar, og ég hefði að því leyti eins vel getað haldið fyrri partinn af hans ræðu, að mér er það alveg ljóst, að atvinnulíf landsmanna þarf að bera sig. En hv. þm. á eftir að svara því, hvernig hann ætlar að tryggja þetta og hvað það er, sem fram á að fara áður en ríkisstj. Íslands má reyna að stuðla að því að fá ný tæki til þess að endurskapa atvinnulífið á þeim tímum, þegar hver þjóð er annars vegar að reyna að afla sér nýtízku tækja og hins vegar að reyna að afla sér markaða til þess að hægt sé að hagnýta tækin. Hv. þm. á eftir að svara því, sem ég taldi saman, og meðan hann hefur ekki svarað þessu með fullri skynsemi og skilningi, má hann eiga von á því að liggja undir grun um það, að þessi ræðuhöld hans verði talin flutt af manni, sem hefur orðið af sporvagninum.



Ég geri ráð fyrir því, að margir séu mér sammála um það, að lítið væri hægt að vita um það, hvert stj. stefnir með framkvæmdir sínar, áður en hæstv. forsrh. tók til máls, og ég held, að menn séu engu nær eftir ræðu hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. kom víða við, en ég mun þó minnast á sumt af því, sem hann fór með. Hann sagði, að Framsfl. hefði gert sig líklegan til að vilja eiga þátt í stjórnarmyndun, að því er mér skildist með þrennu móti, og hefði hann þá viljað mynda stj., sem hefði verið, eins og hann sagði, miklu veikari heldur en sú stj., sem nú situr að völdum, stj., sem hefði lítinn eða engan málefnasamning við að styðjast, og mun hann þar eiga við það, að Framsfl. stakk upp á myndun stj. með Sjálfstfl., og væri forsrh. hlutlaus. Ég er ekki á sama máli og hæstv. forsrh. um það, að núverandi stj. sé sterk stj., þó að hún hafi stuðning 32 þm. Ég held, að sú stj., sem hann hefur nú myndað, sé sú veikasta stj., sem nokkurn tíma hefur setið í þessu landi, að undanskildri einni stj., sem þessi sami forsrh. stóð að og starfaði á árinu 1942 og var undir forsæti þessa sama manns. Ég fullyrði það, að þó að það kynni að hafa orðið minna af skrumi í kringum þá stj., sem hann minntist á, og hún hefði orðið veikari að hans dómi, þá hefði hún aldrei orðið veikari heldur en sú stj., sem nú hefur verið sett á laggirnar. En reyndin mun eiga eftir að sanna þetta glögglega. Hæstv. forsrh. sagði, að við hefðum aðeins nefnt tvö mál í sambandi við þá uppástungu, sem við gerðum um stjórnarmyndun með Sjálfstfl. Þetta er algerlega rangt. Við framsóknarmenn settum fram þá kröfu, að það yrði séð fyrir tekjuöflun til þess að hægt væri að afgr. fjárl. tekjuhallalítið, og þetta var út af fyrir sig ákveðin stefnuyfirlýsing af okkar hálfu. Enn fremur stungum við upp á því, að samþ. yrði á þinginu jarðræktarfrv. það, sem nú liggur fyrir því. Enn fremur lögðum við til, að stefna mþn. í raforkumálum yrði upp tekin, sem sé að ríkið tæki að sér að reisa stærstu orkuverin og leggja aðalorkulínurnar. En hæstv. forsrh. vildi láta skína í annað. Þegar við afhentum uppástungur okkar skriflega, bættum við við eflingu fiskveiðasjóðs. Hér var stungið upp á ákveðnum leiðum, hér var ekki um almennar leiðir að tala, ekki almennt hjal. Hér var stungið upp á ákveðnum leiðum til þess að koma á ræktun við landbúnaðinn, svo sem með því að auka véltæknina o.s.frv. Hér var stungið upp á ákveðinni stefnu. En þótt leitað væri með logandi ljósi í gegnum allt það, sem komið hefur frá stj. um það, sem hún vill gera í atvinnumálum landsins, bólar þar ekki á till. um neitt tiltekið úrræði í neinu máli. Þar er ekkert sagt um það, hvernig eigi að framkvæma nokkurt mál, og hæstv. forsrh. gerði ekki minnstu tilraun til þess að benda á, að ég hefði haft rangt fyrir mér, þegar ég sagði, að ekkert væri ákveðið um það í stjórnarsamningnum, hvernig ætti að framkvæma stefnu stj. í atvinnumálum þjóðarinnar. Þá sagði hæstv. forsrh., að það væru undur mikil að heyra það, að ég væri hér á Alþ. að gagnrýna stj. fyrir það. að hún hefði ekki ákveðið stefnuna í atvinnumálum, þar sem við framsóknarmenn í samninganefndinni um myndun fjögurra flokka stj. hefðum lagt fram till. um atvinnumálin, sem væru alveg samhljóða yfirlýsingu stj., og hæstv. forsrh. sagði, að þetta hefðu verið okkar till. í málinu, eins og hann orðaði það, og þessi mál hefðu verið svo þrautrædd á milli flokkanna í þessari n., að það hefði verið vitað, að það, sem lagt var fram af hálfu hvers flokks um sig, hefði verið það endanlega, sem frá honum ætti að koma. Ég verð að segja það, að þessi málflutningur frá hendi hæstv. forsrh. kemur mér ekki á óvart. Ég þekki það, hvernig hæstv. forsrh. fer með mál af þessu tagi og þau viðtöl, sem við hann er átt vegna þessara hluta. Hið sanna er, að allt það, sem flokkarnir lögðu fram í 12 manna n. um atvinnumálin, og allt það, sem flokkarnir vildu láta ræða í n., það var alls ekki rætt í n., og hæstv. forsrh. veit það vel, að þessi málefni hafa nærri ekkert verið rædd í þessari 12 manna n. Það var síðan sett á laggirnar undirnefnd 4 manna, sem átti að ræða nánar um úrræði í atvinnumálum og fleiri mál, og hæstv. forsrh. átti að stjórna þeirri undirnefnd, og hæstv. forsrh. veit það vel, að við ræddum aðeins um utanríkismál og verzlunarmál, en atvinnumál og fjármál voru alls ekki rædd, og hann stöðvaði sjálfur þær umr. og sagði, að það þýddi ekki að ræða þessi mál fyrr en séð væri, hvort strandaði á dýrtíðarmálunum. Þess vegna var það svo, að þessar uppástungur voru þannig, að það þurfti af allra hálfu að ræða þær miklu nánar heldur en hægt var að gera í þessari 4 manna n., ef það átti að vera hægt að byggja á því löggjöf eða stórframkvæmdir. Eitt af því, sem hæstv. forsrh. las upp í þessu sambandi, var uppástunga frá okkur um það, að fjáröflun færi fram með þeim hætti, að skattleggja skyldi sérstaklega þá aðila, sem hefðu safnað auði á undanförnum árum, sem sé að auðjöfnun yrði komið á. Með auðjöfnun áttum við við eignaraukaskattinn. Í þessum umr. var ekkert vitað um afdrif mála í 12 manna n. Við tókum nú fyrst uppástungu, sem kom frá Sjálfstfl., umorðuðum þar viss atriði og tókum ýmislegt upp í okkar till., sem ekki var í till. Sjálfstfl., t.d. eins og það, að (eyða í handr.). En við tókum það fram, að þó að við tækjum þetta þarna upp, þá hefðum við ekki átt kost á því að gera grein fyrir því, hvort þetta væri framkvæmanlegt, en það var fjarri því, að þessar till. væru okkar síðasta orð í þessum málum. En svo segir hæstv. forsrh., að þetta plagg hafi verið það endanlega orð í atvinnumálum og fjármálum. Þetta er náttúrlega óviðeigandi af hæstv. forsrh., og skal nú upplýst, hvernig á þessu stendur. En setjum nú svo, að við hefðum gengið inn á hugsanagang hæstv. forsrh. í þessu og litum þannig á, að þetta hafi verið það, sem Framsfl. hefði viljað leggja fram í sambandi við myndun 4 flokka stj. Setjum nú svo, að þetta hefði verið gert, sem ég álít, að hefði verið ómögulegt, ef það hefði verið ætlunin að gera sér grein fyrir þessu máli áður en stj. hefði komið. Hefði þá ekki komið að því, að stj., sem fengin var, með alinennu orðalagi hlyti að útfæra þessa stefnu nánar, áður en langt um liði, og hlaut þá að koma að því, að hún legði fram sínar till. um það, hvaða leið ætti að fara í hverju hinna stærri málefna. En þetta er það, sem núverandi stj. hefur látið undir höfuð leggjast enn sem komið er. Hún hefur aðeins látið frá sér fara almenn orð, sem ekkert segja um neinar framkvæmdir, og stj. hefur tekið sér hálfsmánaðar frí til þess að gera frekari till., og ekkert kemur nema eitt lítið frv. um að athuga þetta allt nánar. Og þessi stj. hefur gefið í skyn, að hún ætlaði að hefja nýsköpun í atvinnulífi þjóðarinnar. Hæstv. forsrh. gekk svo langt að halda því fram, að Framsfl. hefði verið engu betri, og það gekk svo langt, að hann sagði, að þegar rætt hefði verið um væntanlega stjórnarmyndun, hefði ekki verið spurt um það, hvar ætti að taka peningana til þess að jafna fjárlögin og borga tryggingarnar. En þetta er rangt hjá hæstv. forsrh. Við tókum það fram, að við vildum reyna að koma því til leiðar, að flokkarnir sæju fótum sínum forráð í þessum efnum, og höfðum ævinlega stungið upp á því, en þetta máttu fulltrúar sósíalista og hæstv. forsrh. ekki heyra nefnt, og mun það ekki sízt hafa stafað af því, að hæstv. forsrh. hafi óttazt, að ef farið væri að rannsaka þetta og athuga, þá mundi fljótlega koma að því, að hann yrði að opna sína pyngju. Þá kem ég að því, sem hæstv. forsrh. kallaði þriðju leiðina, sem framsóknarmenn hefðu getað hugsað sér, það sem hann kallar hið rammafturhaldssama sjónarmið, sem sé að því skuli vera haldið fram, að það hafi verið orðið þannig ástand í landinu, að nauðsyn . bæri til að þoka niður kaupgjaldinu. Þetta er það, sem hæstv. forsrh. kallar hið rammafturhaldssamasta sjónarmið, og er fróðlegt að heyra þetta frá formanni Sjálfstfl. hér á Alþ. Og hann sagði, að það væri alls ekki von, að menn gætu léð máls á þessu, fyrr en þeir auðugu hefðu tekið eitthvað af sínum fjármunum. Ég vil fyrst benda á það, að Framsfl. hefur aldrei dottið í hug að fara fram .á lækkun á kaupgjaldi nema því aðeins, að þeir auðugu legðu fram eitthvað af sinni hálfu í gagnlega hluti, svo sem til nýsköpunar atvinnuveganna, þannig að slíkar framkvæmdir hafa ekki staðið á þessu í því sambandi. En þá sagði hæstv. forsrh. annað, sem ekki var síður eftirtektarvert. Hann sagði, að það væri engin von til þess, að menn vildu ljá máls á því að stöðva kauphækkunarkröfur, hvað þá að færa kaupið niður, fyrr en búið væri að ganga úr skugga um það, hvort atvinnuvegirnir bæru það kaupgjald, hvort það væri þörf á því, að slík lækkun ætti sér stað að dómi hæstv. forsrh. Með öðrum orðum, nú stendur málið þannig, að það er óhætt að hafa þetta eins og það er, það er ekki að tala um að hnika því neitt til frá því, sem það er í dag, og sjá svo, hvað nýju atvinnutækin geta borið, og það væri gott, ef því væri til að dreifa. Hvernig er svo ástandið? Hæstv. forsrh. sagði það þannig vaxið, að það væri engin þörf á tilslökun. Hæstv. forsrh. hélt því fram, að hann hefði eins getað haldið fyrri hlutann af minni ræðu áðan að efninu til, hann sagði, að þar hefðu komið fram sams konar sjónarmið. En um hvað fjallaði fyrri hluti minnar ræðu? Hann fjallaði um það, að nú þegar væri svo komið framleiðslukostnaði í landinu, að mikill hluti framleiðslunnar gæti alls ekki staðið undir kostnaðinum að óbreyttu ástandi, eins og það væri nú. Ég sýndi fram á með rökum, sem hæstv. forsrh. getur ekki hrakið, að sjávarútvegur og landbúnaður bendir á annað eftirtektarvert fyrir hæstv. forsrh. Það bendir til þess, að allur framleiðslukostnaður, eins og hann er nú, - og þó eru greiddar úr ríkissjóði á næsta ári 16–18 millj. kr. til þess að koma í veg fyrir, að framleiðslukostnaðurinn komi fram að fullu -, er þannig vaxinn, að ég held, að það verði ekkert skemmtilegt að koma saman fjárl. með þessu frv. og með öllum þeim frv., sem stj. ætlar að hengja á fjárl. Það er því auðsætt, að þetta getur ekki staðizt til lengdar, þó að menn hafi viljað eiga þátt í því að fleyta þessu áfram, en það er ekki vegna þess, að við sæjum ekki, að þetta getur ekki staðizt, heldur gerum við það til þess að reyna að fleyta því áfram enn um nokkurn tíma. Við höfum aldrei reynt að mynda stj., sem við sáum fyrirfram, hvað var rotin. Við höfum ekki getað fengið okkur til að bera fram þá þjóðlygi, að við höfum vissa hæfni til að stýra þúsund ára ríkinu. Það, sem hér skilur á milli, er það, að við höfum talið nauðsynlegt, að fram færi leiðrétting og lagfæring á ýmsum sviðum, áður en ráðizt væri í svo stóra hluti, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil minna hæstv. forsrh. á eitt í sambandi við það, þegar hann talaði um rammafturhaldssamt sjónarmið þeirra, sem hefðu getað hugsað sér það, að verkalýðurinn slakaði eitthvað til, og það er þetta: Hæstv. forsrh. hefur verið fremstur í flokki þeirra manna, sem skoraði á íslenzka bændur að slaka til. Hann skoraði á bændur að lækka sínar tekjur, sitt afurðaverð frá því, sem þeir áttu að fá samkvæmt dómi, sem upp var settur af hæstv. Alþ. Hæstv. forsrh. hefur verið fremstur í flokki þeirra manna, sem hafa kallað það rammafturhaldssamt sjónarmið að fara fram á, að launastéttirnar slökuðu til frá því, sem þeim var tildæmt. Hver nauðsyn rak nú hæstv. forsrh. til þess að leggja það til, að þetta yrði gert af hálfu bænda, og hverja nauðsyn bar til þess, ef öllu var jafnóhætt eins og hæstv. forsrh. vill vera láta, eða er það svo, að stj. sé orðið ljóst, hversu tæpt þetta allt stendur, og. að hér hafi verið svo hátt spilað, að ef bændur hefðu ekki sýnt þann þegnskap að falla frá sínum réttmætu kröfum um afurðaverðið, hefði dýrtíðin nú þegar verið komin upp í 300 stig eða þar yfir og atvinnureksturinn verið farinn að dragast saman og engin von hafi verið til þess að halda þessu lengur við stundinni lengur? En hafi það verið rammafturhaldssamt að láta sér detta í hug, að allir ættu að láta eitthvað af mörkum vegna þess að komið væri of langt, hvernig stendur þá á því, að hæstv. forsrh. skyldi láta sér detta í hug að fara fram á slíka lækkun einvörðungu hjá bændastéttinni? Hæstv. forsrh. getur ekki talið það nein réttlætisrök, þó að það hafi verið hægt að halda fyrir bændum réttlátum útflutningsuppbótum, ef þeir ekki slökuðu til. Þau rök er aðeins hægt að nota, þegar menn gera það upp við sig, hvort hafi verið betra fyrir bændur að taka það, sem þeir áttu tilkall til, og verða þess valdandi, að dýrtíðin héldi áfram að vaxa, eða að taka þann kostinn, sem þeir tóku. Þessi hæstv. forsrh., sem þannig talar, hafði átt mikinn þátt í því að fara fram á það við bændur, að þeir slökuðu til vegna þess, hvernig komið var og hversu öllu var teflt á fremsta hlunn. Þessi sami hæstv. forsrh. sér aftur á móti ekkert athugavert við það, þó að hann hafi reynt að fá atvinnurekendur í Reykjavík til þess að hækka kaupgjaldið, á meðan bændur voru fengnir til þess að slaka til vegna þess, hvernig komið var. Ég spurði hæstv. forsrh. að því, hvernig skilja bæri 4. málsl. 2. gr., ákvæðið um það, að nýbyggingarnefnd hlutist til um, að slík tæki verði tryggð utanlands. Hann sagði, að ég mundi vita, hvað þetta þýddi, því að það væri hið sama orðalag og við hefðum notað í því, sem lagt var fyrir 12 manna n. En það, sem við lögðum fyrir n., voru aðeins drög að því, er ræða átti, en var svo aldrei rætt, og kemur því ekki til mála að vitna í það í þessu sambandi. Ég vil enn fremur benda á, hvað það er broslegt að ætla, að það geti gilt sem skýring á lagagrein, hvaða orðalag ég eða einhver annar hefur haft í einhverju plaggi. Mér skilst, að nýbyggingarráð eigi að hjálpa til að útvega atvinnutæki og greiða götu einstaklinga til að nálgast þau. En ef hæstv. ríkisstj. meinar eitthvað annað, þá tel ég, að hún eigi að gera grein fyrir því, og ég tel, að þau svör, er hæstv. forsrh. hefur gefið, séu ósæmileg og óviðeigandi. Ég skal svara spurningu hæstv. forsrh. um það, hvenær ég teldi óhætt að kaupa atvinnutæki, eftir því sem föng eru á í fljótu bragði. Mér hefur aldrei komið til hugar að stemma stigu fyrir þeim, sem vilja kaupa framleiðslutæki, heldur greiða götu þeirra. Þetta er mitt svar. Hann spyr og, hvenær megi styðja þá, er vilja afla sér tækja. Það má nú þegar. Það má hvenær sem er. Það er ekki rétt, að stjórnarandstæðingar hafi spillt fyrir því, að atvinnutækin yrðu keypt, en það hefur aftur á móti ríkisstjórnin sjálf gert. Gerðir hennar hafa án efa dregið kjark úr mörgum. Það má vera, að einhverjir láti þetta ekki á sig fá, og ég vona, að þeir verði sem flestir. En það, sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert, að hækka útgjöld langt fram yfir það, sem gætnir menn telja ráðlegt, er ekki líklegt til að gefa mönnum kjark til athafna. Ég tel, að ríkisstjórnin hafi flaskað alvarlega á því að auglýsa svo mjög það, sem hún ætlaði að gera. Ég hef áður bent á það, hver áhrif það getur haft að vekja vonir manna langt fram yfir það, sem efni standa til, að hægt sé að uppfylla. Menn hugsa sem svo: Stjórnin hefur tekið þetta að sér. Ég þarf ekki að hugsa þar um eða leggja að mér. En þegar svo reynslan sýnir, að þetta er ekki þannig, þá koma vonbrigðin og afturkastið. Ég veit ósköp vel, hvernig þessu er varið og með hverjum silkihönzkum hefur verið tekið á þessum málum af ríkisstjórninni. Það hefði verið hyggilegra og heppilegra fyrir hana að leggja meiri áherzlu á, að einstaklingarnir tækju nú höndum saman við ríkisstjórnina, en segja ekki að hún ætlaði að gera þetta allt saman. Ég læt nú þetta nægja að sinni, enda ekki ástæða til að ræða þetta miklu frekar en orðið er.



Herra forseti. - Það er ekki margt, sem ég þarf að svara, nema þá að vísa í fyrri umræður um þetta mál. Hv. 2. þm. S.–M. vill gera mikinn greinarmun á því, hvernig málefnasamningur sá, er Framsfl. lagði fram, var og hvernig hann hefði orðið. Ég geri ráð fyrir, að allir flokkar hafi ætlazt til, að gerðar yrðu orðabreytingar á till. þeirra. En Framsfl. getur ekki lagt fram slíkar till. án þess að í þeim felist einhver stefna. Það er óhugsandi eftir svo langar samningaumleitanir, að heill þingflokkur komi með till., sem engin stefna felst í. Þá vil ég spyrja hv. 2. þm. S.–M.: Um hvað var verið að ræða allan þennan tíma, ef aldrei var rætt um atvinnumál og fjármál? Ég held, að hann geti varla vænzt þess, að hann fái þingmenn til að trúa því, að ég sé sá eigin hagsmunapúki og svo voldugur og áhrifamikill, að ég hafi getað meinað þeim, er sæti áttu með mér í n., að bera fram og ræða sínar skoðanir, og ótrúlegast mun þó þykja, að ég hafi haft svo mikil áhrif á hann sjálfan, sem var einn af nefndarmönnum. Hann sagði eina setningu í ræðu sinni, sem er mjög merkileg, ef hann hefur meint hana, og gæti orðið til þess, að samvinna tækist okkar á milli. Hann sagði, að Framsfl. teldi ekki þörf launalækkunar fyrr en sýnt væri, að þess væri nauðsyn. Ég hef haldið, að þetta væri eitt aðalatriðið, sem á milli hefur borið. Ég hef talið eðlilegt og sanngjarnt, að þeir menn, sem eignazt hafa mikið af peningum, legðu þá í atvinnutæki, án þess að arður af þeim væri fyrirfram tryggður, en þetta hefur mér skilizt, að væri ekki skoðun hans flokksbræðra. Við viljum ekki lækka kaupgjaldið fyrr en í síðustu lög. Ég er hv. þm. sammála um það, að atvinnuvegirnir verða að bera sig. En ég er honum ekki sammála um þá svartsýni, að það muni þeir ekki gera. Sjávarútvegurinn getur borið sig eins og er, og það er engum greiði gerður með því að vera stöðugt að hrópa „úlfur, úlfur.“ Slíkt er einungis til að veikja trú almennings. Það getur komið að því, að biðja verði verkalýðinn að lækka kaupið, og þá skal ég verða til þess fyrstur manna, þegar sýnt er, að annað er ekki hægt. Hann sagði enn fremur, að Framsfl. bæri ekki fram þá „þjóðlygi“, að hægt væri að mynda stjórn án þess að lækka kaupgjald.

Þetta er eitthvað einkennilega eftir haft.

En Framsfl. hefur þó um lengri tíma staðið í samningum um að mynda slíka stjórn. Hann kveður mig hafa lagt til, að bændur fórnuðu því, er þeir áttu kröfu til. Ég hvatti bændur til að gera hagkvæma samninga, og ég hef skýrt með skrifum mínum í Ísafold og Morgunblaðinu, hvers vegna ég hvetti þá til þessa. Það eru fullkomin ósannindi, að ég hafi gengið á milli atvinnurekenda hér í Reykjavík, til að fá þá til að hækka kaupið. Það gerðu þeir af frjálsum vilja. En þegar talað er um laun manna, þá er alls óþarft að aumka stöðugt bændur. Þar má alveg eins nefna sjómenn og fleiri stéttir, sem ekki eru betur launaðar. Bændur eru hvorki ölmusumenn né aumingjar, sem stöðugt þarf að vorkenna. Það var ekki ætlun mín að vera hér með neinn skæting. En mér virðist, að í frv. sjálfu sé full skýring á því, sem um var spurt. „Að hlutast til um“ er orðalag, sem ég hélt, að allir skildu, og hv. þm. hefur meira að segja sjálfur notað þetta orðalag. Nánari skýringar á þessu er einnig að finna í 2. og 3. gr. frv. Þar er augljóst, til hvers þetta ráð er skipað. Það á að hjálpa félögum og einstaklingum að fá tækin, þeir verða þó sjálfir að annast útvegun á gjaldeyri, enda geti þeir sannað, að hann eigi að fara til slíkra kaupa. Ákvæðið um, að ríkið hlutist til um framkvæmdir í þessu efni, er sett vegna þess, að ef einstaklingar vilja ekki hætta fé sínu, þá verður ríkið að taka þetta að sér, og, fyrir því ætla hinir þrír flokkar að beita sér. Ég vona, að það komi ekki til þessa. En annars ætlum við að gera það sama og Framsfl. ætlaði að gera. Það ætti að nægja til að skýra stefnuskrána, því að líklega hefur hann vitað, hvað fyrir honum sjálfum vakti. Ef til þess kemur, getur ríkisstjórnin ekki lagt fram milljónir króna úr ríkissjóði, nema Alþ. heimili það, og þeirrar heimildar verður þá leitað á sínum tíma. En hvaða ástæða er til þess nú, þegar ekki er búið að fá tækin eða séð, hvort einstaklingar vilja kaupa þau? Hvaða ástæða er þá nú til þess að setja l. um, að ríkið taki lán eða að skylda einstaklinga til að taka þátt í þessum framkvæmdum? Til þess er ekki ástæða fyrr en séð er, hvort við getum fengið þessi tæki og hvort einstaklingar eru fyrir hendi, sem vilja afla þessara tækja. Öll gagnrýni þessa hv. þm. snerist um það, sem hann kallaði óákveðið orðalag á frv. ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. sagði, að sér hefði aldrei dottið í hug, að ekki ætti nú þegar að greiða fyrir öllum þeim, sem ætla að kaupa tæki inn í landið. En ef það á að gera þetta nú þegar, hvað er þá athugavert við þetta mál? Mér hefur skilizt af öllu, sem skrifað hefur verið í flokksblað hv. þm., að allt hafi miðað að því, að ekkert. vit væri í því að kaupa nokkur tæki inn í landið, fyrr en búið væri að lækka kaupgjald í landinu. Er þetta ekki rauði þráðurinn í öllu því, sem Framsfl. hefur haldið fram í þessum málum? Hv. þm. sagði að lokum, að það væri ekki Framsfl., sem væri að draga úr möguleikunum fyrir nýsköpun, það væri ríkisstjórnin sjálf, sem gerði það með yfirlýsingu sinni og með sinni tilstuðlan að kauphækkunum í landinu. En ríkisstjórnin hefur ekki átt nokkurn þátt í þeim kauphækkunum, sem orðið hafa. Hins vegar hefur ríkisstjórnin, með því að vera þess megnug að koma á ríkisstjórn á svo traustum grundvelli, lyft hugum landsmanna upp úr því vonleysi, sem í var komið um, að nokkur skapaður hlutur yrði gerður. Með þessu hafa hugir landsmanna lyfzt, og löngun til nýs ,framtaks hefur vaknað. En ræða hv. 2. þm. S.-M. er gerð til þess að reyna að kæfa þá hrifningu, sem gripið hefur alþjóð manna, bæði atvinnurekendur og verkamenn, yfir fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar. Ég var í gær að lesa grein í „Times“ þar sem nýsköpunarmálaráðherrann brezki og Anthony Eden segja frá fyrirætlunum þeim, sem brezka stjórnin hefur í huga, og þar var mjög margt, sem minnir á þær fyrirætlanir, sem við nú ráðgerum hér. En Woolton tekur það sérstaklega fram, að mikið velti á, að takast megi að fá þann samhug, sem nauðsynlegur er innan þjóðarinnar, til þess að þetta megi takast. En það er barátta gegn þessum samhug, sem Framsfl. og þessi hv. þm. hefur hafið og fengið í lið með sér nokkra aðra menn, eins og sjá má af dagblaðinu Vísi. Ég hefði gaman af því, ef þessi hv. þm. vildi koma hér upp og berja ríkisstjórnina með stálsvipum, ef hann telur það slyngast. Hann hefur verið illa haldinn af óþolinmæði, síðan hann sá ríkisstjórnina, um að gera henni út á við alla þá bölvun og ógagn, sem hann hefur getað. Hann hefur meðal annars reikað um allt landið til þess að bera ríkisstjórnina óhróðri. Eftir það var svo borið fram vantraust á ríkisstjórnina af manni úr hans flokki, og enn fremur hafa blöð hans gert það, sem þau hafa getað, til. þess að draga úr bjartsýni manna og auka svartsýni þeirra, og svo nú að lokum, með ræðu sinni áðan, hefur hann reynt að halda sömu stefnu og gert það, sem í hans valdi stendur. En það er nú lítið, sem Framsfl. er orðinn megnugur um að gera illt af sér í þessu efni. Framsfl. hefur oft verið voldugri en hann er nú, svo er guði fyrir að þakka.



Herra forseti. - Hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að það gætti nokkurrar öfundar yfir því, að ríkisstjórnin beitti sér fyrir stórvægilegri stjórnarathöfnum en nokkur önnur ríkisstjórn hefur áður framkvæmt í landinu. Ég leyfi mér að draga í efa, að þetta sé ætlun hæstv. ríkisstjórnar, hvað þá að þetta verði svo í reyndinni. Ég leyfi mér að líta svo á, að auglýsing sú, sem ríkisstj. lét gefa út, sé svo lélega undirbúin, að það muni mjög fljótlega koma á daginn, þegar hún tekur að útfæra stefnuna. Þetta sést líka á því. að fyrsta frv., sem þessi ríkisstjórn leggur fyrir Alþ., er um það að setja n. til þess að athuga málin. Hæstv. forsrh. sagði, að sér hefði skilizt, að það, sem aðallega bæri - á milli hans og Framsfl., væri það, að framsóknarmenn hefðu hugsað sér, að fram færu niðurfærslur verðlags og kaupgjalds í landinu, án þess að framleiðendur legðu nokkuð til af sinni hálfu. Mér þykir undarlegt að heyra þetta frá hæstv. forsrh. Hæstv, forsrh. veit, að tillögum framsóknarmanna hafa alltaf fylgt fjárframlög til þess að hefja nýsköpun atvinnuveganna. Hitt er annað mál, að núverandi forsrh. hefur verið allra manna tregastur til þess að ljá slíkum till. fylgi sitt. Aðeins eitt sinn náðist gott tak á hæstv. forsrh., og það var 1942, en það var ekki fyrir það, að hann þá í raun og veru vildi leggja mikið af mörkum. Hæstv. forsrh. svaraði lítið því, sem ég hef tekið fram varðandi fullyrðingar hans um, að öllu sé óhætt enn þá. Hann hefur aldrei minnzt á þau dæmi, sem ég færði fram að þessu leyti, um það, hvernig komið er fyrir sjávarútveginum, hlutarsjómönnunum og smábátaútveginum, sem er þannig, að ef ekki er mokafli, þá getur sá rekstur ekki borið sig. Á þetta hefur hæstv. forsrh. ekki drepið í sinni ræðu, en aðeins lýst því yfir, að allt væri í lagi að þessu leyti. Hann sér ekki annað en togaraútgerðina. Hans sjóndeildarhringur er ekki víðari en það, að hann sér, að það er hægt að bjarga þessari atvinnugrein, og þá er allt í lagi. Hæstv. forsrh. sagðist hafa litið svo á, að málamiðlun bænda hafi verið heppilegust fyrir þá sjálfa. Hæstv. forsrh. veit, að bændur áttu siðferðilegan rétt til þess að fá þær uppbætur, sem sexmannanefndin dæmdi þeim. Þeir féllu frá því að fá þá hækkun, sem um var að ræða á innlendum markaði, vegna þess að þeir féllust á hin almennu rök í þessu máli, og til þess að stöðva ekki atvinnuvegina, þótt þeir hefðu getað haft stundarhagsmuni af þessari hækkun. Það mælti því engin sanngirni með því, að bændur féllu frá þessari hækkun, og ef bændur hefðu haldið á þessu máli eins og verkfallsmenn, þá væru atvinnuvegirnir nú þegar stöðvaðir. En samt telur hæstv. forsrh. sér sæma að breyta skætingi til Framsfl. og bænda, sem áttu hlut að þessu máli. En mundi stjórnin ekki vilja gera sams konar samning við atvinnurekendur? Hæstv. forsrh. sagði, að ríkisstjórnin hefði ekki átt neinn þátt í því, að atvinnurekendur gengu að kröfum verkamanna um kauphækkun. Gaman væri að vita, hvað lagsbræður hans í stjórninni segja sínum lagsmönnum um þetta. Hitt veit ég, af því að ég er þeim málum kunnugur, að ríkisstjórnin lagði fyrir atvinnurekendur að gera tilboð af sinni hálfu móti því, sem verkamenn höfðu farið fram á. Einu sinni gerði stjórn Félags ísl. prentsmiðjueigenda tilboð til móts við Prentarafélagið og óskaði eftir því, að það boð yrði lagt fyrir fund Prentarafélagsins. Þá fór stjórn Prentarafélagsins á fund ríkisstj. og kvartaði undan því, að ekki væri nógu langt gengið í þessu tilboði, og þá tók ríkisstjórnin upp till. í þessu máli, og kom því aldrei til ágreinings, vegna þess að ríkisstj. yfirbauð Fél. ísl. prentsmiðjueigenda, og endirinn varð sá, að kaupið hækkaði. Og svo leyfir hæstv. forsrh. sér að koma hér fram og berja sér á brjóst og segja, að ríkisstj. hafi engan þátt átt í því að hækka kaupið. Það eru þessi vinnubrögð, sem hafa skilið á milli afstöðu framsóknarmanna í þessu máli og þess hluta Sjálfstfl., sem lýtur forustu hæstv. forsrh. Við töldum það ekki sæma að vera með í ríkisstjórn bara með því að bændur slökuðu til, ef aðrar stéttir gerðu það ekki, og svo eykst ósamræmið með nýjum kauphækkunum. Hæstv. forsrh. sagði, að sífellt væri verið að tala um hæst launuðu stéttirnar og stórtekjumennina. En hvað heldur hæstv. forsrh., að margir bændur hafi 20 þús. kr. í árstekjur og þar yfir? Hvort heldur hann, að sé algengara, að bændur hafi yfir eða undir 20 þús. kr. í árstekjur? Hæstv. forsrh. veit vel, að tekjur bónda, miðað við meðalbú, voru áætlaðar um 15 þús. kr. í fyrra og að þetta var síðar hækkað upp í 16500 kr. og síðan aftur lækkað niður í 15 þús. á sama tíma, sem aðrir menn, sem hafa yfir 20 þús. kr. tekjur, knýja fram kauphækkun. Þannig var líka ástatt í einni verstöð á síðustu vertíð, að á mótorbátunum voru fjörutíu útlendingar, vegna þess að innlendir menn vildu heldur vinna önnur störf í landi, sem betur borguðu sig. Hæstv. forsrh. hefur stungið höfðinu ofan í sandinn. En skyldi hann ekki þurfa að taka hausinn upp til þess að anda og koma þá auga á þetta? Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði sagt, að það væri þjóðlygi, að nokkurt vit væri í því að mynda stjórn, án þess að fram færi kauplækkun í landinu. Ég sagði þetta aldrei. Ég sagði, að þjóðlygin væri falin í því að reyna að telja mönnum trú um, að hægt væri að nýskapa atvinnuvegina á þeim grundvelli, sem nú á að byggja á. Þetta sagði ég, að væri þjóðlygi, og, ég vil endurtaka það, að þetta er þjóðlygi. Hæstv. forsrh. vill komast hjá því að útskýra, hvað hann á við með 2. málsgr. 4. gr. En það, sem ég vildi fá að vita, er það, hvaða skilning hann leggur í þessa gr. Hvað mikið telur hann ríkisstj. heimilt að gera samkvæmt þessari gr.? Er ríkisstj. t.d. heimilt að ráðast í nýsköpun framleiðslutækjanna, ef þau seljast ekki fyrir fram? Ég tel það ekki heimilt. En telur hann það heimilt? Mér skildist nú síðast á honum, að hann teldi það ekki heimilt, þar sem hann sagði, að ríkisstj. yrði að koma til Alþ., ef hún vildi fá þetta fram. Ég vil biðja hæstv. forsrh. að upplýsa, hvort þetta er misskilningur. Þessi íhlutun getur ekki átt við annað en að greiða fyrir því, að menn fái þau tæki, sem þeir vilja kaupa, og hvetja menn á ýmsar lundir til þess að ráðast í framkvæmdir. Hæstv. forseti er nú orðinn mjög óþolinmóður, og ég skal nú fara að ljúka máli mínu, en ég átti nokkuð eftir af því, sem vildi drepa á. Ég held, að hæstv. forsrh. ætti ekki að minnast á Breta í þessu sambandi. Ég veit ekki, hvort hann hefur lesið svokallaða hvíta bók frá brezku nýsköpunarnefndinni. Þar er það tekið fram, að undirstaðan undir því, að nýsköpun geti átt sér stað, sé, að menn geti treyst á stöðugt verðlag og kaupgjald í landinu. Þess vegna ætti hann ekki að minnast á nýsköpunina brezku í sambandi við þessa pólitísku auglýsingu um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forsrh. talaði um bjartsýni og svartsýni og að þessar umræður mundu spilla bjartsýni manna. Ég verð nú að segja það, að mér finnst óhugsandi annað en að þær röksemdir, sem ég hef komið með, hljóti að skjóta upp kollinum í huga hvers einasta manns, sem hugsar um þessi málefni. Hæstv. forsrh. ætti að vera þakklátur fyrir þessa gagnrýni, því sé hún að ófyrirsynju, þá ætti hún að vera kærkomið tilefni fyrir hæstv. forsrh. til að nota tækifærið og hrekja þessar röksemdir og skýra fyrirætlanir ríkisstj. betur fyrir mönnum heldur en hann hefur hingað til gert. Hæstv. forsrh. talaði um það, að ríkisstj. hefði lyft hugum landsmanna. Hann sagði nú fyrst, að hrifning hefði gripið ríkisstjórnina, en allir eiga nú leiðréttingu orða sinna. Ég veit ekki, hversu hátt hæstv. forsrh. hefur lyft hugum landsmanna, en ég held, að hann ætti að varast að lyfta hugum landsmanna hærra en það, að hann gæti haldið þeim þar, sem þeir stöðvast á uppleið, því að fallið gæti annars orðið óþyrmilega sárt. Ég get ekki neitað því, að allt, sem fram kemur frá hæstv. forsrh., bendir til þess, að hann viti ekki sitt rjúkandi ráð, en þykist hafa fundið púðrið, og það er ef til vill það allra hættulegasta.



Herra forseti. - Ég skal nú gera það, sem ég get, til þess að greiða fyrir því, að málið megi komast í n. Þetta er nú orðið veigalítið hjá hv. 2. þm. S.-M. Hann endurtók hér áðan fyrri staðhæfingar sínar, sem búið er að hrekja, og reyndi að teygja tímann með því að gera sér mat úr mismælum, og er þá lítið orðið eftir, þegar svo er komið. Þessi hv. þm. gaf það í skyn, að ég hefði reynzt öðrum mönnum óhollari í að greiða mína skatta. Ég dreg það í efa, að hann hafi verið fúsari að greiða sina skatta og framlög heldur en ég hef verið. Varðandi þá staðhæfingu hans, að ég virðist ekki þekkja nema það, sem ég er kunnugastur; sjávarútveginn, þá má það vera, að mér sé hann kunnastur og togaraútgerðin, en ég held, að ég sé fullkomlega fær um að bera mig saman við þennan unga þm., og ég tel mig hafa fullt eins góða þekkingu á íslenzkum atvinnuvegum, að engum undanskildum, og hann sjálfur. Ég veit, að útvegsmenn hafa borið miklu minna úr býtum heldur en bændur. En hann hefur ekkert gert fyrir þá í sínu kjördæmi. Aftur á móti hefur annar hv. þm. gert mikið til þess að bæta afkomu þeirra í hans eigin kjördæmi. Núverandi ríkisstj. mun taka til athugunar, hvaða ráðum megi beita til þess að rétta við hag hlutarsjómanna. Það er ekki til heilla að láta sjómannastéttina bera minni hlut frá borði en bændur landsins. Þetta getur gengið stuttan tíma, en ekki til lengdar. Hv. þm. sagði, að ég hefði staðhæft, að það hafi verið heppilegt fyrir bændur að gera þennan samning um afurðaverðið. Ég spyr þennan hv. þm., hvað form. Framsfl. hefur sagt. Hann sagði nákvæmlega það sama og ég sagði, að bændur hafi gert þennan samning vegna þess, að hann var til hagsbóta fyrir þá sjálfa. Mér fannst gæta nokkuð mikils hita hjá þessum rólega þm., þegar hann minntist á það, að ég hefði talið mér sæma að mynda stjórn með þeim, sem ekki stóðu að þessu samkomulagi. Hv. þm. veit, að ég gerði allt, sem ég gat, til þess að tryggja þátttöku Framsfl. í ríkisstjórninni, en það tókst ekki, og það er ekki rétt að ásaka mig fyrir það. Hv. þm. sagði, að ég ætti að tala sem minnst um Breta og endursköpun þeirra. En ég tala um þetta af fullri einurð, hvað sem þessum hv. þm. finnst, og ríkisstj. hyggst að ýmsu leyti að beita hér svipuðum ráðum og Bretar. Þennan tilgang okkar reynir svo hv. þm. að sverta, eftir því sem hann getur. Það er rétt skilið hjá honum, að ef til fjárútláta kemur úr ríkissjóði, þá getur ríkisstj. ekki leikið sér með milljónir ríkissjóðs, án þess að leita til Alþ., og reyndar hvort sem þau útgjöld verða smá eða stór. En hvort leitað verður fyrst til Alþ. eða miðstjórna flokkanna, veit ég ekki enn, en það verður leitað til Alþ. Hv. 2. þm. S.-M. sagði, að sú þjóðlygi, sem hann hefði talað um, lægi í því að telja mönnum trú um, að hægt væri að reisa nýsköpun með núverandi ástandi í hlutfallinu á milli tilkostnaðar og afraksturs atvinnuveganna. En einmitt þetta felst í till. Framsfl., sem ég las áðan. Framsfl. leggur þar til, að ríkið hlutist til um að kaupa þessi tæki og að aflað verði fjár með lántökum, jafnvel skyldulánum og skyldulántökum, á þessum sama grundvelli. Því að um kaupgjald gerði Framsfl. ekki till., nema þá, að kaupi væri breytt til lagfæringar og samræmingar, - og allar þær breytingar áttu að verða til hækkunar, en ekki lækkunar. - Það er of seint að koma nú og kalla þetta þjóðlygi, sem hv. 2. þm. S.-M. talar svo um, þegar ég segi það, en sannleika, þegar hann segir það. Það er rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., að rökræður spilla ekkert í þessu efni fremur en öðrum. Þær eru til bóta. En svona ræður eins og hv. 2. þm. S.-M. hefur viðhaft hér, - þar sem hvað eftir annað er staðhæfð sama firran, þó búið sé að hrekja hana, - eru gerðar í því skyni að draga, úr bjartsýni manna og auka svartsýni, enda munu sigurvonir í þessum efnum velta mjög mikið á því, hvort þjóðin tekur á móti till. um nýsköpun með hugdirfð og bjartsýni eða hins vegar með deyfð og svartsýni. - Ég hef aldrei þekkt svona ungan mann svona svartsýnan eins og þessi hv. þm. nú er.



Herra forseti. - Aðeins örstutt aths., sem er leiðrétting. Hæstv. forsrh. sagði, að það væri einkennilegt af mér að kalla það þjóðlygi, sem haldið væri fram um, að hægt væri að byggja stórfellda nýsköpun upp á þeim grundvelli, sem nú væri með tilliti til framleiðslukostnaðarins í landinu, - þetta væri einkennilegt af mér, þar sem Framsfl. hefði lagt til í þeim samningaumleitunum, sem hefðu átt sér stað, að ýmsar framkvæmdir væru gerðar í atvinnumálum, án þess að gera kröfu um lækkun kaupgjalds. - Hæstv. forsrh. hefði átt að minnast þess, að í öndverðum þessum samningatilraunum hélt Framsfl. því fram, að réttast væri, að fram færi allsherjar lækkun á öllum þeim liðum, sem mynduðu framleiðslukostnaðinn. Þetta fékk nú engan byr og var þess vegna úr sögunni. Það er rétt, að Framsfl. gat hugsað sér að taka þátt í stjórn, þótt þessu skilyrði væri ekki fullnægt, en þó með því eina skilyrði, að kauphækkanir í landinu yrðu stöðvaðar, það yrði hætt að hækka kaupið, ef bændur ættu að hætta að hækka verðlagið á framleiðsluvörum þeirra. Framsfl. hefði tekið þátt í ríkisstjórn, þótt þessu hefði ekki verið til að dreifa. Og hann hefði gjarnan viljað hafa í þeim stjórnarsamvinnusamningi ákvæði um það, að stuðlað yrði að nýsköpun atvinnuveganna og gerðar um það áætlanir. En Framsfl. hefði aldrei gengið inn á - þótt stjórnarmyndun hefði átt sér stað með hans þátttöku - að líta fram hjá því, hvernig nú er ástatt um fjárhagsmál þjóðarinnar og afkomu, og aldrei slegið af því, og þótt hann vildi mynda stjórn til bráðabirgða, þá hefði hann ekki trú á því, að það gæti tekizt með neinu afli, nema leiðréttingar færu fram í sambandi við framleiðslukostnaðinn. Þannig litum við á þessi mál, og þannig lítum við á þau enn.



Herra forseti. - Ég vil skjalfesta þetta, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði, að Framsfl. var reiðubúinn til að taka þátt í ríkisstjórn, enda þótt hann hefði ekki neina trú á, að stefnuskrá stjórnarinnar væri framkvæmanleg. Það er verra hlutskipti heldur en að vera of bjartsýnn. - Það getur verið, að við séum of bjartsýnir. Ég er reiðubúinn til að taka því, sem að höndum ber. Það þarf þá engum að koma að óvörum, þótt menn hafi kannske reynzt of bjartsýnir. En við höfum sagt: Þessa tilraun verður að gera. Og svo tökum við því, sem kemur, þegar þar að kemur.



Herra forseti. - Þetta frv., sem hér liggur fyrir og heilbr.- og félmn. hefur haft til meðferðar, er komið frá hv. Ed. og undirbúið af landlækni. Það hefur farið vaxandi, að erfitt er að fá ljósmæður út í sveitir landsins, sérstaklega hin minni umdæmi. Með þessu frv. er reynt að bæta nokkuð úr því á þann hátt, að heimilað verði landlækni, þar sem svo stendur á, að fela einni ljósmóður að annast tvö umdæmi og veita henni þá full laun fyrir þau bæði, þau sömu laun, sem tveimur hefðu annars verið veitt, ef ljósmóðir hefði verið í hvoru þeirra fyrir sig. Breyt., sem í þessu frv. felst, er ekki önnur. Og ef ein ljósmóðir getur annað slíku starfi, þá er álitið, að í bili megi bjargast við þetta. Heilbr.- og félmn. er sammála um að mæla með frv. og telur, að það geti í mörgum tilfellum hjálpað og ekki sé nema sanngjarnt, að ljósmóðir, sem þarf að annast tvö umdæmi, hafi laun eins og tvær ljósmæður hefðu annars haft, sem hefðu verið sín í hvoru. N. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt.