Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. forsætisráðherra vegna þeirra miklu sinubruna sem urðu í síðustu viku á Vesturlandi og reyndar víðar um land. Ég spyr hann hvort hann hyggist beita sér fyrir úttekt á því hvernig stjórnvöld séu viðbúin stórfelldum sinueldum, kjarr- og skógareldum og samræmingu á viðbrögðum, vörnum og aðgerðum við slíkar aðstæður sem urðu t.d. á Vesturlandi í síðustu viku og er hætta á víða um land. Eins og við öll höfum fylgst með hófst sinubruninn á Mýrum við þjóðveginn rétt vestan við bæinn Fíflholt árla fimmtudagsins í síðustu viku. Menn telja að þar hafi verið um slys af hálfu vegfaranda að ræða. Mikil sina er í landinu og kvistur og lyng og allt skraufþurrt og því mikill eldsmatur, enda breiddist eldurinn hratt út og sannaðist þar máltækið að breiðast út eins og eldur í sinu. Vindur stóð á norðan svo eldurinn leitaði undan til suðurs og vesturs en þjóðvegurinn hélt að að austanverðu. Við höfum fylgst með í fréttum lýsingu af öllu þessu og hetjulegri baráttu heimamanna, björgunarmanna og slökkviliðs úr Borgarfjarðarhéraði, Akranesi og Búðardal, undir stjórn slökkviliðsstjórans í Borgarnesi. Engu að síður hlýtur maður að velta því fyrir sér að þarna skuli ekki hafa komið samstjórn að. Ekki var ræst út almannavarnakerfið en það eitt hefur í sjálfu sér umboð til að kalla fólk og búnað til ef rýma þarf hús eða til varnar annarri vá. Ég beini þessari fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Að sjálfsögðu verður farið yfir þessi mál þegar þessi reynsla liggur fyrir. Hér er um mjög alvarlega atburði að ræða og ég tel nauðsynlegt að við förum yfir þá. Hæstv. umhverfisráðherra hefur þegar sett af stað ákveðið starf í þessu sambandi og mér er kunnugt um að hæstv. landbúnaðarráðherra mun fara á svæðið núna á eftir til að kynna sér málin. Ég tel alveg rétt hjá hv. þingmanni að hér sé um atburð að ræða sem við áttum ekki von á. Við áttum almennt ekki von á því, þó að við vitum um verulega hættu á sinubrunum, að orðið gæti um svo stórfelldan bruna að ræða eins og þarna hefur orðið. Mér finnst því eðlilegt og nauðsynlegt að við förum yfir það mál í ljósi þessarar reynslu.

Frú forseti. Ég þakka orð hæstv. forsætisráðherra. Hann nefndi ekki eitt embættið, þ.e. dómsmálaráðuneytið og Almannavarnir. Ég fór sjálfur á vettvang á föstudaginn og þó allt væri þar á fullu við erfiðar aðstæður fannst mér að almannavarnaráðið eða það sem tengist almannavörnum hefði átt að vera ræst út. Sýslumaður Mýra- og Borgarfjarðarsýslu sagði í fréttum í hádeginu í dag að hann hefði ekki talið þess þörf. Ég er ekki sammála. Ég vil líka benda á að hér eru stórar sumarhúsabyggðir umvafðar þéttum gróðri, kjarri og skógi, og ég spyr hæstv. ráðherra: Er viðbúnaður til að takast á við það ef eldar kæmu upp við slíkar aðstæður í þéttri byggð eins og víða er orðin um landið? Þetta er mikið alvörumál og þessir brunar sýna að við erum ekki viðbúin að taka á móti þeim.

Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur upplýst mig um að sýslumaðurinn hafi fylgst með þessum atburðum og fundað með þeim aðilum sem þarna eiga hlut að máli. Auðvitað mun sýslumannsembættið og dómsmálaráðuneytið fara yfir þessi mál og læra af þeirri reynslu sem þarna hefur skapast. Um það má vissulega alltaf deila hvort nægilegur viðbúnaður sé í landinu til að eiga við svona hluti. Ég býst við að það sé auðvelt að komast að þeirri niðurstöðu að svo sé ekki en þrátt fyrir allt fór þarna betur en kannski á horfðist. Það hefur ekki orðið tjón á mannvirkjum. Hér hefur fyrst og fremst orðið mikið tjón á náttúrunni, það er mikill skaði sem þar hefur orðið og mun skaða fuglalíf og fleira. En ég tel að við ættum að geta verið sammála um það, ég og hv. fyrirspyrjandi, að við þurfum að fara yfir þessi mál og læra af þessari reynslu og mér finnst ekki meira um það að segja á þessu stigi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka vel undir þau sjónarmið og áherslur sem ég lagði fram. Ég tel samt að að ganga eigi formlega til verks og kalla saman þá stjórnsýsluaðila sem hæstv. forsætisráðherra nefndi og auk þess dómsmálaráðuneytið sem fer almannavarnamál, landbúnaðarráðuneytið og umhverfisráðuneytið og síðan heimamenn og sveitarstjórn, sveitarstjórn í Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, og að sjálfsögðu eigi að fara yfir það mál þar. Engu að síður tel ég líka afar brýnt að unnin verði viðbragðsáætlun á landsvísu um það hvernig brugðist skuli við, hvaða aðila skuli kalla saman skilyrðislaust þegar slíka vá ber að höndum, og eftir því sem föng eru á að vera með viðbragðskerfi til að takast á við slíka vá eins og svona mikla elda, ég nefni t.d. eins og ég gerði áðan ef eldar koma upp í stórum sumarhúsahverfum, og hvaða viðbúnaður sé þar til.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ástæðan er sú að á ársfundi Norðaustur-Atlantshafssjávarspendýraráðsins, sem haldin var á Selfossi 14.–16. mars sl., voru kynntar bráðabirgðaniðurstöður vísindarannsókna Hafrannsóknastofnunar á hrefnu. Gísli Víkingsson, hvalasérfræðingur Hafró, greindi frá því að hlutfall þorsks í fæðu hrefnu er hærra en áður var talið. Samkvæmt mati sem stuðst hafði verið við var áætlað að þorskur og annar botnfiskur næmi 3% af heildarfæðu hrefnu en bráðabirgðaniðurstöður benda til að hlutfallið sé ekki 3% heldur á milli 5 og 15%. Enn fremur var greint frá því að í kjöti af dýrunum er lítið af þungmálmum og þrávirkum lífrænum efnum og langt innan viðmiðunarmarka. Ég vil því spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra: Hvaða ályktanir hann dregur af þessum niðurstöðum og hvaða áhrif hafa niðurstöðurnar á framhald vísindarannsókna og hugsanlegar atvinnuveiðar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að spyrja þessara spurninga sem skipta auðvitað gríðarlega miklu máli og setja í samhengi við það sem við höfum verið að gera. Við höfum staðið fyrir rannsóknum á hrefnu undanfarin þrjú ár og þær bráðabirgðarannsóknir sem kynntar voru núna, eins og hv. þingmaður nefndi, sýna að í fæðu hrefnunnar er meira hlutfall af nytjastofnum, sérstaklega þorski, en menn höfðu áður talið. Þetta segir okkur að til að geta byggt upp veiðistofn eins og þorskinn þurfum við að stunda hvalveiðar því það er augljóst að hvalurinn, og sérstaklega hrefnan í þessu tilviki, er í beinni samkeppni við okkur um þennan nytjastofn. Það er enn fremur alveg ljóst, þó að taka beri fram að er hér er um bráðabirgðaniðurstöður að ræða og að auðvitað verði að slá tiltekna varnagla, að þorskurinn er umtalsverður hluti af fæðubúskap hrefnunnar og hrefnunni hefur fjölgað á undanförnum árum á hafsvæði okkar og hefur þess vegna augljóslega haft heilmikil áhrif á stöðu nytjastofna okkar. Að mínu mati er því um tómt mál að tala að okkur takist að byggja upp nytjastofn eins og þorskinn nema við stundum hvalveiðar jafnframt. Hvalurinn er einfaldlega svo stórtækur á þessu sviði að ef við tökum þá ákvörðun að hætta hvalveiðum varanlega mun það hafa varanleg áhrif á uppbyggingu nytjastofna okkar og þar með lífskjörin hjá þjóðinni. Ég dreg því þann lærdóm af þessu öllu að við eigum engan kost sem ábyrg fiskveiðiþjóð annan en þann að hefja hvalveiðar og halda áfram hvalveiðum. Ekki hefur verið tekin endanleg pólitísk ákvörðun um hvenær við hefjum atvinnuhvalveiðar en við munum halda áfram vísindaveiðunum, við þurfum að ljúka þeim, og ég tel raunhæft að ljúka rannsóknum varðandi hrefnuna á næstu tveimur árum, þ.e. þessu ári og því næsta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Ég held að hann hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann talar um að við séum fiskveiðiþjóð eins og við öll vitum og þurfum að vera ábyrg í þeim efnum. Það liggur hreint og klárt fyrir, miðað við þessar bráðabirgðaniðurstöður, að hvalurinn tekur meira til sín af þorski og öðrum botnfiskum en við höfum kannski áður áætlað. Við þurfum að sýna ábyrgð í þessu máli og ég held að við Íslendingar höfum gert það með því að stunda vísindaveiðar og reyna að vinna þær með eins málefnalegum og vísindalegum hætti og hægt er. Ég fagna því að við höldum því áfram. Það verður fróðlegt að sjá hverjar lokaniðurstöðurnar verða en eðli málsins samkvæmt liggur það fyrir, eins og kom fram hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, að ef niðurstöðurnar verða í þessa veru og við ætlum að sýna ábyrgð þá verðum við líka að veiða hval til að halda jafnvægi í lífríkinu.

Virðulegi forseti. Til viðbótar því sem ég sagði áður er ástæða til að árétta það sem kom fram í máli hv. þingmanns áðan, þ.e. að samkvæmt þeim niðurstöðum sem kynntar voru á NAMMCO-fundinum á Selfossi á dögunum er mengun í hrefnunni mun minni en margir höfðu talað um. Miklar umræður hafa verið um að mikil díoxín-mengun væri í hvölum og þetta geti verið hættuleg fæða. Niðurstaðan sem við höfum þegar séð er sú að svo er alls ekki. Þvert á móti sanna rannsóknir að um er að ræða mjög hreina og góða afurð. Það er líka athyglisvert sem fram kom í fréttum nýlega, að neysla á þessum afurðum hefur aukist í Noregi. Þannig er það líka hér á landi. Hér er mikil og vaxandi neysla og áhugi almennings á að borða hvalkjöt. Það er ánægjulegt fyrir okkur að vita því að margir trúðu því að hvalkjötsneysla hér á landi heyrði brátt sögunni til. En það er alls ekki þannig.

Hæstv. forseti. Þannig er að byggðamálin eru í algjöru uppnámi. Þau hafa auðvitað verið það lengi en það er merkilegt að hæstv. iðnaðarráðherra, sem fer með þau mál, hefur núna sett þau í uppnám. Ég á sæti í iðnaðarnefnd og þar höfum við fjallað um byggðaáætlun. Í nefndinni var komið samkomulag um að við skoðuðum hvort ekki væri hægt að ná þverpólitísku samkomulagi um að endurskoða þá áætlun eða tillöguna sem lá fyrir. Þá bregður svo við að hæstv. iðnaðarráðherra heldur blaðamannafund og setur fram mál sem algjört ósætti virðist um í stjórnarflokkunum. Það kemur fram að allir nefndarmenn sjálfstæðismanna í iðnaðarnefndinni eru á móti málinu. Hæstv. iðnaðarráðherra segir hins vegar að þeir þurfi, eins og er haft eftir henni, með leyfi forseta: „Ég tel ekki nauðsynlegt að gera breytingar á frumvarpinu heldur þurfa þingmenn Sjálfstæðisflokksins að mynda sér samstillta skoðun á málinu.“ Það er víst eitthvert tímaspursmál um að ná slíkri skoðun fram. Mér er þó ekki skemmt. Ég tel að byggðamálin séu alvörumál og mér finnst að þegar hæstv. iðnaðarráðherra sprengir allt í loft upp, með því að koma fram með mál sem engin samstaða liggur fyrir um, sé ekki vel af stað farið. Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra þess vegna hvort hún telji ekki fulla ástæðu til þess að láta reyna á það hvort hægt sé að ná samstöðu í iðnaðarnefnd um þessi mál, eins og menn höfðu stefnt að. Eða er hæstv. ráðherra enn á þeirri skoðun að bíða eigi eftir því að sjálfstæðismenn komist á sömu skoðun og hún hvað varðar þessa stofnun sem ráðherra 

Hæstv. forseti. Ég tel að þótt ég hafi haldið blaðamannafund þá breyti það ekki miklu um vinnu í sambandi við byggðaáætlun sem fer fram í iðnaðarnefnd. Ég hef fengið þær fréttir að sú vinna gangi vel og lýsi yfir mikilli ánægju með að ætlunin sé að ná þar þverpólitískri samstöðu um málið, enda eru byggðamálin þannig vaxin að ég tel að allir vilji leggja gott til málanna. Það gleður mig mjög ef samstaða næst í hv. iðnaðarnefnd um þetta mikilvæga mál. Ég kannast ekki við að ég hafi sprengt mikið í loft upp þótt ég kæmi á framfæri við þjóðina hugmyndum um breytingar á atvinnuþróunarumhverfinu og stuðningskerfi hins opinbera við atvinnulífið. Ég tel nokkuð ljóst að taka þarf á þeim málum. Á síðustu árum hefur orðið gríðarleg þróun í sambandi við atvinnumál almennt. Við þurfum náttúrlega að sinna nýjum greinum, það er ekki þannig lengur að við lifum bara á landbúnaði og sjávarútvegi einum, með fullri virðingu fyrir þeim greinum. Það er margt nýtt að koma inn sem þarf að sinna og þetta frumvarp gengur m.a. út á það. Það er þar að auki í fyrsta lagi í samræmi við stjórnarsáttmálann sem kom fram fyrst hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Um þetta mál hafði náðst samstaða á milli stjórnarflokkanna í ríkisstjórn. Ég er bjartsýn á að það verði að lögum á vordögum.

Hæstv. forseti. Ég er nú ánægður að heyra að hæstv. ráðherra telur að nefndin eigi að halda áfram sínu striki hvað þetta mál varðar. Fundir um málið hafa fallið niður í nefndinni eftir að hæstv. ráðherra hélt blaðamannafundinn. Ég varð var við að menn vissu ekki hvaðan á þá stóð veðrið og það er greinilega mikið ósætti milli stjórnarþingmanna um framhald málsins. Ég held að það séu fréttir fyrir þá og gott að hæstv. ráðherra lýsir yfir að menn eigi að halda sínu striki og ná saman um þessi mál. Þau verða auðvitað ekki slitin í sundur. Byggðastofnun hefur farið með stórt hlutverk í byggðamálum í landinu þótt hæstv. ráðherra hafi undanfarin ár reynt að hluta hana í sundur. Þess vegna skiptir máli hvernig mál það sem snýr að Byggðastofnun er sett fram í byggðaáætlun. Það hefur ekki verið gert með þeim hætti að það sé skýrt og m.a. þarf að taka á því í framsetningu tillögugreinarinnar um byggðaáætlun.

Hæstv. forseti. Ég tel ekki að það sem hv. þingmaður nefnir hér sé stórkostlegt vandamál. Það er rétt að orðið Byggðastofnun kemur fyrir í byggðaáætlun, eins og eðlilegt er. Þá verður bara að taka á því og breyta því orðalagi í samræmi við önnur lög sem vonandi verða sett á vordögum. Ég sakna þess svolítið, af því að hv. þingmaður tekur málið upp, að heyra hvort hann er búinn að mynda sér skoðun á málinu. Ég reikna með því að fá víðtækan stuðning við málið. Þetta snýst um nýsköpun, stuðning við hátæknigreinar og þekkingarsetur um allt land. Ég vona bara að hv. þingmaður styðji þetta mikilvæga mál og hef þegar boðið upp á kynningu í þingflokkum stjórnarandstöðuflokkanna á málinu til að þingmenn geti kynnt sér það vel áður en það kemur til 1. umr.

Hæstv. forseti. Það væri kannski ástæða til að fá kynninguna áður en maður kemst að niðurstöðu um málið. Mér líst hins vegar ekki vel á það að blanda saman byggðamálum og málum sem eiga heima í hinum stofnununum. Mér finnst það benda til að menn séu á sömu leið og farin hefur verið á undanförnum árum, þ.e. að hluta byggðamálin í sundur og kasta þeim tvist og bast, halda ekki utan um neitt á einum stað. Það er gott að vita af því sem greinilega hefur komið fram að við málið virðist ekki neinn stuðningur nema í þingflokki Framsóknarflokksins. Það eru alveg greinilegar yfirlýsingar frá Sjálfstæðisflokknum um að þetta mál sé ónýtt og verður fróðlegt að sjá hvernig menn púsla því saman. Ég fagna því hins vegar að byggðaáætlun skuli ekki í uppnámi þess vegna. Það er mikið atriði að menn nái saman um það mál, sérstaklega ef þetta mál er í uppnámi, eins og hæstv. ráðherra hefur sett það fram.

Hæstv. forseti. Ég tel að engin mál séu í uppnámi. Það þarf bara svolítinn tíma til að menn átti sig á góðum málum. Það er nú þannig. En af því að hv. þingmaður sagði að ekki ætti að blanda saman byggðamálum og málum annarra stofnana þá er ég algjörlega ósammála honum. Það er þannig að byggðamál eru mjög víðtæk. Þau koma við sögu í mörgum stofnunum og í mörgum ráðuneytum. Með því að sameina þær stofnanir sem hér um ræðir tel ég að við náum heilmikilli hagræðingu og getum farið betur með fjármuni ríkisins. Þar að auki getum við náð meiri árangri með því að það sé ein atvinnuþróunarstefna í landinu, vissulega með sérstakri áherslu á byggðamál. En þetta er nú ekki þannig að við getum skipt landi okkar algjörlega upp í tvær einingar, annars vegar höfuðborgarsvæðið og hins vegar landsbyggð. Það er einmitt mikilvægt að við hættum að greina svo ákveðið þar á milli og náum meiri árangri með því að samþætta atvinnuþróunarmál á landinu öllu.

Virðulegi forseti. Hverjir erfa landið? spurði hæstv. landbúnaðarráðherra Guðni Ágústsson á dögunum í viðtali í Bændablaðinu. Hann átti þar m.a. við mikil uppkaup efnamanna og stóreignamanna á jörðum. Margvísleg dæmi eru um að stóreignamenn safni jörðum og jarðaverð hefur hækkað gífurlega á liðnum árum, um 100% á fimm árum. Aukning seldra jarða er 50%, sem vissulega er að mörgu leyti jákvæð og gleðileg þróun en vekur að sjálfsögðu upp áleitnar spurningar. Blóðug þróun, segja margir bændur af því að þegar efnamenn kaupa upp jarðir þá geta bændur ekki keppt við þá en um leið er ánægjulegt að bændur geti leyst út verðmæti jarða sinna ef þeir kjósa að gera svo. Tvöföld búseta og fjármagn í sveitirnar. Það þarf að samræma sjónarmiðin. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í áðurnefndu viðtali við Bændablaðið, þau tíðindi má túlka út úr þeim orðum hans að hann útiloki ekki breytingu á jarðalögum sem taki á þessum málum, með leyfi forseta: „Ég útiloka þó alls ekki að sú staða kunni að koma upp að gera verði breytingar á jarðalögum ef viðskiptafrelsi fer að bitna á mikilvægum gildum.“ Þar á hæstv. landbúnaðarráðherra væntanlega við einhvers konar skilyrði fyrir þá sem kaupa jarðirnar. Hann vísar í dönsku lögin en þar er ábúðarskylda á jörðum stærri en 30 hektara eða stærri en hefðbundnar frístundajarðir. Því vildi ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann sé að endurskoða jarðalögin út frá þessu. Kæmi til greina að koma í veg fyrir jarðasöfnun efnamanna á kostnað þess að hefðbundnir bændur geti stundað búskap og keppt við þá um jarðirnar? Jarðaverð á hefðbundnum jörðum er oft komið vel yfir 100 millj. kr. Margir þekktir efnamenn í samfélaginu hafa keypt jarðir, 5–10 eða 15 jarðir. Um það þekkjast dæmi um og er þar um að ræða mjög vinsæla 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Já, landið er „inn“ og landið er í tísku. Búskaparhættir eru á margan hátt breyttir. Fyrir örfáum árum var erfitt að selja jarðir víða um land. Nú er það miklu auðveldara og mikill áhugi almennings á að eignast jarðarpart, eiga gróðurreit í náttúrunni og þeirri þróun fagna ég. Hins vegar er það svo í öllum breytingum að af stað fer ný þróun og það á við um þróunina sem hv. þingmaður minnist á, að ákveðnir eignamenn fara í raðuppkaup á jörðum í einhverjum skilgreindum tilgangi, ýmist til búskapar eða annarra nytja. Þetta veldur áhyggjum í ýmsum byggðarlögum. Ég varð þess var að búnaðarþing ályktaði um þetta mál og telur mikilvægt að fara yfir hvaða þróun er þar í gangi. Undir það hef ég tekið. Viðskiptafrelsið má ekki bitna á mikilvægum gildum, eins og hv. þingmaður vitnaði til orða minna. Þess vegna er mikilvægt að fara yfir það. Þar geta hin norsku og dönsku lög verið til hliðsjónar, þess vegna, en þar segir, það sem var áður í jarðalögum, að eigninni verði að fylgja viss búsetuskilyrði o.s.frv. Þetta er verkefni sem ég vil og er að skoða í ráðuneyti mínu með Bændasamtökunum. Ég mun auðvitað bæði ræða við landbúnaðarnefnd og þingið. Við þurfum að fara yfir þessar breytingar. Þær ógna svolítið stöðu landbúnaðarins og mönnum finnst að þar fari vissir aðilar offari. En þetta þarf að skoða vel.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. landbúnaðarráðherra lýsi því yfir að hann ætli að endurskoða jarðalög í þessu ljósi, til að stemma stigu við raðuppkaupum á jörðum, að leggja fé í jarðir sem verða síðan ekki í búsetu í stórum stíl. Þó tel ég alls ekki að ganga eigi eins langt og Danirnir gera. Hæstv. landbúnaðarráðherra vísaði til þeirra laga og væri fróðlegt að heyra sjónarmið hans um hve stífar ábúðarskyldur eða eignarskyldur ættu að hvíla á jörðum sem menn kaupa, t.d. um hve margar jarðir viðkomandi geti átt. Þetta hefur mikil áhrif á búsetu um allt land. Um leið og jákvæð áhrif verða, að jarðeigendur geti losað jarðir úr eign og margir ástunda tvöfalda búsetu þá þarf jafnframt að samræma sjónarmiðin. Sú þróun sem orðið hefur af miklum krafti á undanförnum fimm árum er að verð á jörðum hefur hækkað um 100% og 50% meira selst af jörðum. Það þarf að finna leiðir til að samræma sjónarmiðin og að því leyti fagna ég yfirlýsingu hæstv. landbúnaðarráðherra þótt ég vildi heyra nánar af sjónarmiðum hans til 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki sett mér nein markmið sjálfur varðandi búsetuskilyrði. Sannleikurinn er sá - við þekkjum það kannski best úr kjördæmi okkar, ég og hv. þingmaður - að hinni glæsilegu þróun hefur fylgt það að margt fólk sest að í héraði okkar og reyndar víðar um land, fólk sem starfar jafnvel í höfuðborginni eða úti í heimi. Það er á lögbýli sínu, tekur þátt í menningarlífinu og líður óskaplega vel að búa við hjarta þessa lands í náttúrunni. Ég vil engu spilla í þeim efnum. Mér finnst aftur á móti sjálfsagður hlutur að fara yfir þetta. Undir búvöruframleiðslu erum við í dag kannski með um 2.000–2.500 jarðir af 6.000–7.000 jörðum á Íslandi. Þess vegna er mjög mikilvægt að fá í sveitirnar fólk sem hefur áhuga á skógrækt, ferðaþjónustu, að búa í náttúrunni. Því má ekki spilla en hins vegar er sjálfsagt að skoða þróun sem mönnum finnst ógna sér og stöðunni. Það er fyrst og fremst það sem ég hugsa um. Í gömlu jarðalögunum 

Frú forseti. Ég held að ábúðarskylda eins og var í gömlu lögunum komi alls ekki til greina. Hún er úrelt fyrirbrigði en þetta er blóðug þróun, segja margir bændur. Hún þó vissulega jákvæð líka og um margt glæsileg. Hún hefur skuggalegar hliðarverkanir. Ég held að hæstv. landbúnaðarráðherra þurfi, um leið og hann tekur undir að endurskoða þurfi þessi ákvæði jarðalaganna, að senda þeim sem ástunda eða ætla sér að ástunda stórfelld raðuppkaup á jörðum, til að festa í þolinmótt fjármagn, og eins þeim bændum sem hyggjast stunda hefðbundinn búskap og vilja og þurfa að kaupa sér aukið jarðnæði, skýrari pólitísk skilaboð en hann gerir hér. Hann tekur undir að endurskoða þurfi lögin með það að markmiði að þrengja með einhverjum hætti ákvæði um búsetu eða koma í veg fyrir svokölluð raðuppkaup á jörðum með hinum skuggalegu og blóðugu hliðarverkunum fyrir hefðbundinn búskap. Ég skora því á hæstv. ráðherra að tala örlítið skýrar varðandi þessi mál.

Hæstv. forseti. Mér finnst að ég hafi talað sæmilega skýrt, enda skýrmæltur og svo sem ekki hægt að fara lengra í þeim efnum. Það má ekki bara tala um að málið hafi skuggalegar hliðar því að margir þeirra sem eignast jarðir, sem sjá það sem fjárfestingu, reka þar öflugan búskap og sjá ný tækifæri í byggðunum, án þess að ákveðin fyrirtæki hafi verið nefnd á nafn í þessari umræðu. Við skulum ekki fordæma það. Við þurfum að fara yfir mörg atriði í nýrri þróun sveitanna sem er jákvætt. Það þarf að athuga með hina tvöföldu búsetu út frá sveitarstjórnarmálum. Margir hafa áhuga á að geta stundað tvöfalda búsetu, verið hálft árið úti á landi og hálft árið í þéttbýlinu. Þessu þurfum við að mæta. Við þurfum að huga að mörgu og þess vegna verða nýju jarðalögin að vera opin og til endurskoðunar. Það finnst mér sjálfsagður hlutur.

Frú forseti. Ég vil beina tveimur spurningum til hæstv. fjármálaráðherra. Þær varða innheimtu opinberra gjalda af bensíni og olíu. Í fyrsta lagi spyr ég hvort til greina komi að lækka tímabundið almennt vörugjald af bensíni og olíu. Sú ráðstöfun gæti verið skynsamleg þar sem olíuverð á heimsmarkaði er mjög hátt og gengi íslensku krónunnar hefur lækkað. Þetta verður til þess að olíu- og bensínverð mun að öllum líkindum hækka mjög á næstunni. Hæstv. ráðherra hefur státað af því að ríkissjóður standi mjög vel. Í framhaldinu er því vert að spyrja hvort til greina komi að lækka þessi gjöld þannig að ríkissjóður standi ekki betur á eftir, heldur jafnsterkur, þ.e. að jafnmargar krónur komi í kassann þótt lækkunin komi til framkvæmda. Hin spurningin varðar eina vitlausustu skattlagningu landsins, þ.e. skattlagningu á Landhelgisgæsluna. Hún býr við að þurfa að borga virðisaukaskatt af olíukaupum. Það leiðir til þess að Landhelgisgæslan fer úr landi til að kaupa olíuna á svipuðu verði og hún fær hana austur á fjörðum. Þetta getur ekki verið skynsamlegt, að láta Gæsluna búa við þetta. En hún er neydd til að fara þessa leið. Hún er í mikilli fjárþröng og þess vegna langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki komi til greina að aflétta þessu af Gæslunni þannig að hún sé ekki neydd til að fara úr landi til að kaupa olíu í Færeyjum, þar sem hún fær olíuna án virðisaukaskatts, og geti í stað þess keypt hana á sama verði austur á fjörðum hjá íslensku fyrirtæki.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður væntanlega veit er í gildi tímabundin lækkun á olíugjaldi. Væri um frekari lækkanir að ræða á því gjaldi og reyndar á bensíngjaldi líka væri óneitanlega um skattalækkun að ræða og minni tekjur fyrir ríkissjóð. Það mundi líka hafa, að mati flestra hagfræðinga, sams konar þensluáhrif og aðrar slíkar lækkanir. Ég held að það væri afskaplega varhugavert að fara langt í þessa veru, sérstaklega á þeim tíma sem Seðlabankinn spáir aukinni verðbólgu og hækkar stýrivexti til að glíma við verðbólguna. Ég held að horfa þurfi á þetta í þessu samhengi þótt vissulega geti ég tekið undir að það er óþægilegt þegar verð á olíu og bensíni hækkar, hvort sem er vegna gengisbreytinga eða hækkana í útlöndum. Varðandi virðisaukaskatt á viðskipti Landhelgisgæslunnar þá eru ekki uppi neinar hugmyndir um að gera breytingar á því hvernig hún stundar viðskipti sín. Ég held að það væri líka varhugavert ef við gerðum meira af því að láta ríkisfyrirtæki starfa við aðrar forsendur en önnur fyrirtæki. Að sjálfsögðu er þó gert ráð fyrir þessum hluta útgjalda Landhelgisgæslunnar í fjárveitingum sem hún fær á hverju ári frá hv. Alþingi á fjárlögum.

Frú forseti. Það kom mér ekki á óvart að skattakóngar í Sjálfstæðisflokknum vilji alls ekki hlusta á tillögur um skattalækkanir þótt það mundi jafnvel slá á verðbólguskot, sem hætta er á eins og hæstv. fjármálaráðherra virðist þó gera sér grein fyrir eins og fram kom í svörum hans. Ég varð hins vegar fyrir miklum vonbrigðum með að heyra að hæstv. ráðherra vildi halda áfram einni vitlausustu skattlagningu sem fram fer. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að endurskoða hana, þ.e. hvað varðar Gæsluna. Er boðlegt að hafa reglurnar þannig að hún neyðist til að fara til Færeyja og spari milljón kr. í hverri ferð í virðisauka. Það er ótrúlegt að menn vilji halda þessu áfram. Þetta er ekki skynsamlegt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn ætli að halda þessu áfram í mörg ár, að löggæsla landsins forðist skattlagningu með því að beina viðskiptum sínum úr landi. Mér finnst þetta undarlegt. Ég trúi ekki að menn ætli að halda þessu áfram.

Frú forseti. Ég held að ég afsali mér öllum konungstitlum úr hendi hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar, hvort sem þeir tengjast sköttum eða öðru. Varðandi virðisaukaskattinn var ég náttúrlega búinn að svara því. Ég held að það sé varhugavert að við setjum leikreglurnar þannig að ríkisfyrirtæki búi við aðrar aðstæður en aðrir varðandi viðskipti með olíu. Eins og ég sagði áðan eru Gæslunni ákvarðaðar fjárveitingar á fjárlögum og hún þarf að vinna auðvitað innan þess ramma, á sama hátt og aðrar ríkisstofnanir.

Frú forseti. Ég var á báðum áttum um hvort ég ætti að koma upp í þriðja sinn. Ég óttast að ef ég nefni það enn og aftur, hvað varðar Gæsluna sem er svo ótrúlega vitlaust, að hæstv. fjármálaráðherra festist í þessu fari, að hrekja Gæsluna úr landi til að kaupa olíu. Ég vonast til að menn sjái að sér. Það er engin skynsemi í þessu. Íslenska ríkið tapar á þessu og það er ótrúlegt að hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sjái þetta ekki.

Frú forseti. Ég skil vel að hv. þingmaður hafi verið tvístígandi yfir að koma upp aftur til að ræða þetta mál. Ég held að það sé mjög sérstakt að predika svo stíft eins og hann gerir um að sérstakar reglur eigi að gilda um eina tiltekna ríkisstofnun. Það væri væntanlega hægt að finna alls konar undanþágur varðandi virðisaukaskatt af hinu og þessu fyrir hinar og þessar aðrar ríkisstofnanir. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að reyna að hafa reglurnar sem almennastar og hafa undanþágurnar sem fæstar. Við eigum að reyna að láta ríkisstofnanirnar vinna á sem líkustum grundvelli og hið almenna atvinnulíf þarf að vinna. Að öðru leyti verð ég að treysta forstöðumönnum stofnananna til að fara eftir þeim fjárveitingum sem Alþingi ákvarðar, sem hv. þingmaður tekur þátt í að ákvarða, að borin sé virðing fyrir þeim ákvörðunum.

Frú forseti. Hér kemur til atkvæðagreiðslu við 3. umr. frumvarp hæstv. iðnaðarráðherra um að hlutafélagavæða Rafmagnsveitur ríkisins. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt á það ríka áherslu að raforka til almennra notenda og fyrirtækja sé mikilvægur þáttur almennrar grunnþjónustu sem eigi að reka á félagslegum grunni. Þau skref sem stigin hafa verið í markaðsvæðingu raforkukerfisins að undanförnu hafa þegar leitt til mikilla hækkana á verði raforku til neytenda víða um land, þvert á gefin loforð um annað. Hlutafélagavæðing Rariks er liður í yfirlýstum markmiðum stjórnvalda, að einkavæða raforkukerfið og búa orku- og dreifingarfyrirtæki landsmanna undir að verða seld á almennum markaði. Þessi áform eru andstæð hagsmunum almennings í landinu. Við þekkjum sögu Símans. Fyrst var hann hlutafélagavæddur með hástemmdum yfirlýsingum, eins og við munum væntanlega heyra frá hæstv. iðnaðarráðherra núna, um að ekki standi til að selja hann, það sé bara formbreyting. En Síminn hafði ekki fyrr verið hlutafélagavæddur en hafinn var undirbúningur að sölu hans. Nú er hann seldur, þvert gegn vilja þjóðarinnar, að mínu mati. Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum andvíg því að einkavæða raforkukerfið eins og hér hefur verið lagt til. Við munum greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Við þingmenn Frjálslynda flokksins teljum að sú vegferð sem verið er að fara í þessu máli muni ekki þjóna hagsmunum landsmanna. Sú er niðurstaða okkar af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á raforkulögunum að undanförnu að því miður hafi þær ekki skilað sér landsmönnum til hagsbóta. Við munum því ekki ljá þessu máli atkvæði og sitjum hjá við afgreiðslu þess.

Hæstv. forseti. Þann 2. apríl 1946 voru fyrst sett lög um Rarik þannig að í gær voru 60 ár liðin. Þetta er fyrirtæki sem hefur þjónað landsmönnum vel í gegnum tíðina og þá einkum og sér í lagi landsbyggðinni. Það á sér merka sögu og það á sér líka mikla framtíð en tímarnir hafa breyst og árið 2003 voru samþykkt ný lög frá hv. Alþingi, ný raforkulög þar sem kveðið er á um samkeppni í vinnslu og sölu á raforku. Það samræmist einfaldlega illa því fyrirkomulagi að reka Rarik sem stofnun. Hlutafélagaformið er þekkt og skilvirkt rekstrarform og þess vegna eru flest orkufyrirtæki rekin í formi hlutafélaga. Þetta hefur ekkert með einkavæðingu að gera. Fyrirtækið verður áfram í eigu ríkisins. Ég vil að lokum þakka hv. iðnaðarnefnd fyrir góð og vel unnin störf í tengslum við þetta frumvarp og samþykki það að sjálfsögðu.

Frú forseti. Með breytingartillögu stjórnarandstöðunnar sem hér verða greidd atkvæði um er gerð lokatilraun til að leiðrétta alvarlega ágalla á frumvarpinu sem fjöldi umsagnaraðila eins og Umhyggja, félag til stuðnings langveikum börnum, Þroskahjálp og landlæknisembættið hafa gert mjög alvarlegar athugasemdir við. Í fyrsta lagi er um að ræða að gildissvið laganna er mjög þröngt sem mismunar verulega foreldrum sem búa við sambærilegar aðstæður. Þannig fá foreldrar þeirra langveiku og fötluðu barna sem greindust fyrir síðustu áramót engar greiðslur þó að aðstaða þeirra barna sé nákvæmlega söm og þeirra sem fæddust eftir áramótin. Í nokkrum tilvikum er það svo að foreldrar hafa þurft að vera árum saman utan vinnumarkaðar vegna fötlunar barna sinna sem ekkert munu fá með þessum lögum. Framkvæmdastjóri Umhyggju hefur sagt að margir foreldrar séu sárreiðir vegna þessa misræmis sem er á réttarstöðu langveikra barna. Í öðru lagi er um að ræða þrepainnleiðingu á lögunum sem ekki koma að fullu til framkvæmda fyrr en á árinu 2008. Þó er þar aðeins um að ræða útgjöld upp á 130 millj. kr. þegar lögin eru að fullu komin til framkvæmda. Það hefur þau áhrif að foreldrum sem búa við nákvæmlega sambærilegar aðstæður er mjög mismunað og það svo að foreldri alvarlega fatlaðs barns sem greindist í desember á þessu ári getur fengið greiðslur þremur mánuðum skemur en barn sem greinist örfáum dögum seinna, þ.e. í byrjun ársins á eftir. Á þessu er tekið í þeim tveimur breytingartillögum sem er að finna á þskj. 896, enda er um að ræða svo mikið misræmi á réttarstöðu hjá foreldrum veikra barna í sambærilegri aðstöðu að það getur varla verið annað en brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Verði breytingartillaga okkar í stjórnarandstöðunni felld munum við engu að síður samþykkja frumvarpið því að hér er um framfaraspor að ræða, að fá þessa viðurkenningu á réttarstöðu fatlaðra barna á lögbókina en það er þá gert í þeirri trú að sem fyrst, og þá þegar á næsta þingi, verði þessir alvarlegu annmarkar á lögunum leiðréttir.

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er verið að stórbæta réttindi foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Hér er verið að þétta net velferðarkerfisins með því að koma inn með nýjar greiðslur sem ekki hafa verið greiddar áður og því ber að fagna. Þetta mun koma fjölskyldum langveikra barna til góða sem er svo sannarlega vel þegið enda nægar áhyggjur samt. Ísinn hefur verið brotinn, viðurkenningin er komin og við erum mjög stolt af þessu sanngirnismáli.

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra barna. Hér er í fyrsta skipti gripið til sértækra aðgerða til að aðstoða þennan hóp fólks sem mér finnst mjög jákvætt og ég styð það. Auk þess hafa sjúkrasjóðir stéttarfélaganna gert stórátak í að bæta stöðu þessa fólks þannig að hér er stigið mjög mikilvægt skref til framfara og ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingu, frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson og Arndísi Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Vélstjórafélagi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Hafrannsóknastofnuninni, Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda og Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Í frumvarpi þessu er lagt til að fallið verði frá sérreglum varðandi úthlutun á 3.000 lestum af þorski skv. 9. gr. a laganna og fiskiskipum sem þessarar úthlutunar hafa notið verði í staðinn úthlutað aflahlutdeild frá og með fiskveiðiárinu 2006/2007 samkvæmt nánar tiltekinni reiknireglu í ákvæði til bráðabirgða. Nefndin er sammála því að umræddri úthlutun verði breytt í aflahlutdeild en leggur til að reiknireglunni verði breytt þannig að í stað þess að miða eingöngu við það meðaltal sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, þá verði einnig litið til þess hversu mikið hver réttur gefur án tillits til aflamarksstöðu fiskiskips og sá kostur valinn sem meira gefur í aflahlutdeild. Þetta val leiði hins vegar ekki til aukins heildaraflamagns þorsks sem ráðstafað er til þessarar sérstöku úthlutunar. Með tilliti til framanritaðs leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: „Ákvæði til bráðabirgða orðist svo: Í upphafi fiskveiðiárs 2006/2007 skal úthluta aflahlutdeild í þorski þeim fiskiskipum sem réttur skv. 9. gr. a er bundinn við þegar lögin taka gildi. Reiknigrunnur hvers úthlutunarréttar samkvæmt bráðabirgðaákvæði þessu skal vera hvort sem hærra reynist; aflamark, sem úthlutun á grundvelli viðkomandi réttar gefur án tillits til aflamarksstöðu fiskiskips eða aflamark sem er meðaltal þess aflamarks sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, að báðum árum meðtöldum. Þó skal skerða reiknigrunn hvers úthlutunarréttar hlutfallslega þannig að heildarreiknigrunnurinn verði ekki hærri en meðaltal úthlutana fyrrgreindra fiskveiðiára að teknu tilliti til lækkunar leyfilegs heildarafla þorsks milli fiskveiðiáranna 1999/2000 og 2005/2006. Aflahlutdeild hvers fiskiskips skal síðan reiknuð út frá reiknigrunni sem hlutfall af úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2005/2006 í þorski. Að lokinni þessari úthlutun skal aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð með hliðsjón af þeim breytingum sem af þessari úthlutun leiðir. Heimilt er ráðherra að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um flutning réttar milli fiskiskipa.“ Jón Bjarnason áheyrnarfulltrúi er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Jóhann Ársælsson og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálit þetta skrifa auk mín hv. þm. Magnús Stefánsson, Kjartan Ólafsson, Einar Oddur Kristjánsson og Siv Friðleifsdóttir. Hv. þm. Kristján L. Möller og Jón Gunnarsson skrifa undir með fyrirvara. Virðulegi forseti. Hér er til 2. umr. frumvarp um ráðstöfun á svokölluðum 3 þús. tonna potti af óslægðum þorski sem nú er gerður að varanlegum aflaheimildum. Þessi pottur hefur verið óbreyttur í tonnafjölda án tillits til úthlutunar þorskveiðiheimilda hverju sinni. Samkvæmt frumvarpinu verður miðað við heildarhlutfall leyfilegs aflamarks í þorski, sem var á fiskveiðiárinu 1999/2000 250 þús. lestir en er á þessu fiskveiðiári 198 þús. lestir. Það er lækkun upp á rúm 20%. Við erum að ræða um að 8,4 tonnin af slægðum þorski verði varanlega 6,628 lestir af slægðum þorski en þetta hámark breytist við þá breytingartillögu sem nú er til umræðu. Í meðförum sjávarútvegsnefndar kom í ljós að grunnúthlutun á þorski er mjög sterk samkvæmt lögum. Hugsanlega hefði getað skapast skaðabótaskylda sem gæti haft áhrif á úthlutunina samkvæmt upphaflegu frumvarpi. Í stað þess að breyta frumvarpinu þannig að eingöngu verði farið eftir grunnúthlutun var tekin sú afstaða í sjávarútvegsnefnd að hafa báðar leiðir inni, þ.e. að miða við heildarhlutfall leyfilegs aflamarks í þorski sem var á fiskveiðiárinu 1999/2000 250 þús. lestir en er á þessu fiskveiðiári 198 þús. lestir. Eins og áður er getið verður tekið tillit til grunnúthlutunar en síðan verði betri leiðin valin og farin hjá hverjum aðila fyrir sig. Ef við skoðum hvernig þessar tölur verða til þá verða 3.000 tonnin niðurfærð miðað við árið 2000, sem eru 250 þús. tonn. Í ár er úthlutað 198 þús. tonnum þannig að þau eru niðurfærð og verða 2.376 tonn. Síðan eru 68 tonn í viðbót, sem eru viðbót frá 1997–1999 vegna sölu og breytinga á bátum. Þá förum við í 2.444 tonn. Séu þessi 2.444 tonn slægð erum við með 2.053 tonn. Ef við förum betri leiðina hjá báðum aðilum, þ.e. annars vegar grunninn og hins vegar þessi sjö ár sem um ræðir, þá fáum við út 2.331 tonn. Því þurfum við að niðurfæra betri leiðina og taka 88,037% af því. Þá fáum við út 2.053 tonn. Þetta er eins og við sjáum mjög ásættanleg leið. Ef við skoðum að meðaltali eins til sjö ára grunninn og betri leiðina sem er valin þá er mismunurinn 12 tonn upp hjá LS-bátum og 3 tonn niður hjá LÍÚ-bátum. Þetta er mjög nálægt því sem menn gætu verið sáttir við. Í stað þess að varanlegar aflaheimildir verði 6,628 tonn verða þær 5,856 lestir, það eru 88,037% eins og ég ræddi um áðan. Hér er ásættanleg millilending að mínu mati en jafnframt mikilvægt að ljúka þessu máli. Almenn sátt var í sjávarútvegsnefnd í umræðu um þetta mál og mjög góð og málefnaleg umræða fór þar fram. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda kom fram, með leyfi forseta: „Það ákvæði sem hefur verið kynnt mun leiða til mikilla breytinga á frumvarpinu, þ.e. hverjir muni njóta varanlegra veiðiheimilda með afnámi sérúthlutunar í þorski sem kveðið er á um … Í drögum að nýjum texta frumvarpsins er gert ráð fyrir að fallið verði frá því að veiðirétti sem myndast við hlutdeildartengingu verði úthlutað í hlutfalli við það sem viðkomandi fékk í sinn hlut á tímabilinu 1999/2000–2005/2006. Það leiðir til þess að 40 aðilum sem ekki hafa uppfyllt eftirfarandi skilyrði til úthlutunar verður nú úthlutað samkvæmt grunnréttindum. Þar af eru 10 sem fá full réttindi en þeir voru með þorskígildi umfram 450 á tímabilinu, 2 fá nánast full réttindi en þeir höfðu ekki þorsk í sínum veiðiheimildum á tímabilinu. Réttur þeirra 28 sem þar standa eftir er afar rýr, en þeir voru flestir án veiðiheimilda í þorski á viðmiðunartímabilinu. LS ítrekar þá skoðun sína að rétturinn sem hér um ræðir eigi að ganga til þeirra sem fengu honum úthlutað á viðmiðunartímabilinu. LS hefur þó skilning á að gera þurfi breytingar á frumvarpinu stangist það óbreytt á við lög og skapi ríkissjóði þannig skaðabótaskyldu sem gæti leitt til enn meiri skerðingar hjá umbjóðendum LS. LS furðar sig hins vegar á því að slíkar breytingar sé ekki hægt að gera á annan hátt en viðurkenna full réttindi á þá aðila sem áttu samkvæmt upphaflegu markmiði þessa ákvæði ekki tilkall til þessara veiðiheimilda, þ.e. þeirra sem höfðu veiðiheimildir umfram 450 þorskígildi og engar þorskveiðiheimildir. Ákvæðið var lögfest í framhaldi af ábendingum LS og var ætlað að styrkja smáar útgerðir sem höfðu nánast allar sínar veiðiheimildir í þorski og höfðu þannig orðið fyrir veiðiheimildaskerðingu umfram aðra útgerðarflokka.“ Sjávarútvegsnefnd kynnti LS og LÍÚ þessar breytingar sérstaklega. Við teljum að frumvarpið hefði að óbreyttu skapað ríkissjóði skaðabótaskyldu. Virðulegi forseti. Hér er verið að einfalda og skerpa enn frekar núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Því er þessi breyting mjög mikilvæg. Í áranna rás hefur alltaf verið tekið tillit til þessara heimilda og þær verið dregnar frá leyfilegu heildaraflamarki í þorski á grundvelli aflahlutdeildar. Því hefur þetta ekki áhrif á þorskveiðiaflaheimildir einstakra fiskiskipa þar sem þessi sérstaka úthlutun hefur ávallt verið dregin frá leyfilegum heildarafla. Hér eftir verður þessi pottur sameinaður í heildarúthlutun á varanlegu aflamarki. Mikil óvissa hefur ríkt hjá þeim sem hafa haft þennan rétt en hámarksúthlutun til hvers skips hefur verið 10 tonn af óslægðum þorski, sem svarar til 8,4 tonna af slægðum þorski. Við höfum séð að skip hafa verið auglýst til sölu með þessum heimildum en markaðsverð hefur miðast við 50%. Aflaheimildum samkvæmt 9. gr. a hefur verið úthlutað árlega síðan á fiskveiðiárinu 1999/2000. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu áttu 497 fiskiskip í upphafi rétt til úthlutunar og þar af voru 234 fiskiskip með hámarksúthlutun en aðrir með minna. Úthlutunarréttur hefur ekki breyst í fjölda en hefur tekið breytingum á milli fiskveiðiára, þ.e. hvernig úthlutunin skiptist á milli fiskiskipa. Af þessum 497 „úthlutunarréttum“ hafa 40 aldrei gefið úthlutun. Helstu skýringar eru þær að annaðhvort hefur viðkomandi skip ekki verið með aflaheimild í þorski eða aflaheimildir viðkomandi skips hafa farið yfir 450 þorskígildislestir en það er hámark sem miðað hefur verið við. Með breytingunni sem lögð er til er ljóst að þeir aðilar, sem ekki hafa getað nýtt sér veiðiréttinn eins og að ofan er getið, munu fá grunnúthlutun sína metna að hluta. Skýringin er sú að lagalegar forsendur og réttur er að öllum líkindum til staðar en úthlutunin verður aldrei hærri en 88,037% af útreiknuðum grunni eða að meðaltali síðastliðinna sjö ára eins og frumvarpið gerði ráð fyrir í upphafi. Sjávarútvegsráðherra hefur heimild til að setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um flutning réttar milli fiskiskipa. Það er ljóst að að lokinni þessari úthlutun mun aflahlutdeild allra fiskiskipa í þorski endurreiknuð að teknu tilliti til breytinganna. Virðulegi forseti. Þessi sérstaka úthlutun hefur ekki breyst þrátt fyrir breytingar á aflahlutdeild á milli ára. Það er meira jafnræði að leggja þennan 3 þús. tonna pott af og gera hann að varanlegum aflaheimildum. Það hefur verið mikil óvissa hjá þeim aðilum sem hafa fengið þessa úthlutun en með þessari breytingu er búið að eyða henni. Í umsögn um frumvarpið segir Farmanna- og fiskimannasambandið að það styðji frumvarpið en vilji í leiðinni nota tækifærið til að ítreka áskorun til þingmanna um að koma á koppinn aukinni veiðiskyldu og draga þannig úr eða helst koma alfarið í veg fyrir undirrótina að stórum hluta þess misréttis sem á sér stað innan greinarinnar, sem sé hið óhefta leiguframsal innan fiskveiðiársins. Hafrannsóknastofnun hafði engar athugasemdir við frumvarpið. LÍÚ segir: „Í athugasemdum með lagafrumvarpinu er því vel lýst hvaða óhagræði núverandi fyrirkomulag hefur í för með sér og þess vegna fögnum við því að tekið skuli á málinu. Við teljum hins vegar að betra væri að koma til móts við þá sem rétt eiga samkvæmt umræddu lagaákvæði með því að aflétta því skilyrði að úthlutun leiði ekki til meiri heildaraflaheimilda en 450 þorskígildislesta og að heimilt verði að sameina „rétti“ samkvæmt ákvæðinu þannig að úthlutun á einstakan bát geti orðið meiri en 10 lestir miðað við óslægðan fisk í slíkum tilvikum.“ Ég hef gert grein fyrir áliti LS eftir breytingarnar. En á aðalfundi þeirra ályktuðu þeir um jöfnunarsjóð. Ályktunin var svohljóðandi: „Aðalfundur LS skorar á sjávarútvegsráðherra að veiðiheimildum til jöfnunar verði úthlutað varanlega til þeirra sem nú hafa þegar jöfnunarúthlutunina.“ Sjómannasamband Íslands telur löngu tímabært að afnema þá sérúthlutun á þorski sem felst í 9. gr. a í lögunum um stjórn fiskveiða. Vélstjórafélag Íslands hefur ekki athugasemdir við frumvarpið. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði þessu frumvarpi vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Þótt það flýti almennt fyrir þingstörfum að koma máli fljótt frá sér fannst mér hv. þingmaður vera ansi fljótmæltur í ræðu sinni. Ég hefði mjög gjarnan viljað ná sem mestu af því sem hv. þingmaður sagði en sumu náði ég ekki, m.a. vegna kliðs í þingsalnum á meðan menn voru að ganga um o.s.frv. Ég ætla hins vegar að koma hér með smáathugasemd, hæstv. forseti. Það er í rauninni út af nefndarálitinu eins og það er uppsett því að breytingartillagan í nefndarálitinu, sem er meginefnisatriði málsins, er auðvitað framsetning á reiknireglu. Framsetning á því hvernig finna eigi út ákveðna hluti, hvernig þeir eigi að koma til úthlutunar hjá hverjum og einum og hvaða endurreikningur á síðan að fara fram á heildaraflamarkinu þegar því er lokið. Ég sakna þess í nefndarálitinu, af því það er nærri því þrjár auðar blaðsíður, að þar hafi ekki verið sett inn eitt, tvö eða þrjú dæmi þar sem menn hefðu gefið sér skip sem hefði haft þessar heimildir um eitthvert árabil og veitt upp í þær eða nýtt o.s.frv. og miðað við heildarútflutning hvers árs þar sem dæmi hefðu verið sýnd hvaða áhrif verða af þeirri breytingu sem lögð er hér til í breytingartillögunni. Nú kann að vera að hv. þingmaður, framsögumaður sjávarútvegsnefndar, Guðjón Hjörleifsson, hafi vikið að slíku dæmi áðan, en ég hef þá ekki heyrt það nægilega, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég lofa hv. þingmanni Guðjóni Arnari Kristjánssyni að hægja aðeins á mér þegar líða tekur á daginn. Þetta er nú bara mitt eðli að tala hratt en ég skal aðeins hægja á mér. Ég var einu sinni á fundi úti í Vestmannaeyjum og þar var maður sem talaði hraðar en ég og það kom athugasemd utan úr sal. Þá sagði hann við þann sem gerði athugasemdina: Þú verður bara að hlusta hraðar. Það er mjög erfitt en þetta var mjög snaggaralega afgreitt út í sal. Varðandi þessa breytingartillögu þá kom í ljós þegar lögfræðingar fóru að ræða saman að frumvarpið skapaði bótarétt. Ég veit að Landssamband smábátaeigenda lét skoða þetta mál og þess vegna er farinn þessi millivegur. Okkur fannst heldur ekki sanngjarnt, miðað við upphaflegt frumvarp, að taka grunninn af beint. Við reynum að láta alla njóta þess að taka betri leiðina og taka síðan prósent af því til þess að það sé ekki tekið af öðrum sem fá úthlutað. Þannig er þetta unnið. Það er alveg ljóst að þau skip sem voru með meira 450 lestir og voru stærri en 200 tonn höfðu ekki rétt til að veiða samkvæmt frumvarpinu. Þá dreifðist það á þau skip sem ekki voru með full 8,4 tonn. Þannig var þetta. Upphaflegt frumvarp miðaðist við reynslu þeirra síðastliðin sjö ár og þá yrði sú uppbót til staðar en lögin eru með þeim hætti að við urðum að fara þessa leið til að breyta þessu.

Hæstv. forseti. Ég held að hugsunin á bak við þessa breytingu hafi skýrst nokkuð með þessum orðum hv. þingmanns. En ég endurtek samt tilmæli mín til hv. formanns sjávarútvegsnefndar að áður en við förum með þetta mál í gegnum 3. umr. væri ansi fróðlegt að fá smáviðbótarnefndarálit sem fælist í því að reiknuð væru tvö, þrjú tilbúin dæmi af bátum sem hefðu haft þessar heimildir í einhvern tíma, mismunandi langan tíma, og sýnt hvað gerist annars vegar við þá breytingu sem hér er lögð til og hins vegar við þá hugmynd að taka úthlutunina bara beint á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Ég hélt að nefndarmenn hefðu fengið excel-skjal þar við tókum öll skipin sem voru í þessu kerfi og breytinguna þar sem við útlistuðum hvað menn mundu fá miðað við eitt til sjö ár og miðað við grunninn. Ég taldi að menn hefðu fengið það skjal og getað séð þetta. Ég skal bara útvega hv. þingmanni það mjög snaggaralega á eftir.

Frú forseti. Eflaust eiga margir sem hlýða á þessa umræðu erfitt með að skilja um hvað þetta mál snýst. Það fjallar að einhverju leyti um það að verið er að úthluta úr sameign þjóðarinnar út um dittinn og dattinn eftir einhverjum reglum. Það er mjög erfitt að henda reiður á því hvað í rauninni fer fram í þessari umræðu. Ég verð að taka undir það. En ég vil í fyrsta lagi spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar að því hvort þetta taki að einhverju leyti á brýnasta verkefninu í sjávarútvegi sem er að bæta hag sjávarbyggðanna. Tekur þetta frumvarp á því að einhverju leyti? Og í öðru lagi: Tekur þetta frumvarp á því hvort nýliðum verði veittur aðgangur að þessu kerfi?

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér um að úthluta jöfnunarpotti sem hefur verið til staðar í mörg ár. Við erum að eyða óvissu og færa þessa úthlutun yfir í varanlegar aflaheimildir. Ég held að þetta bæti hag sjávarbyggða og ég held að margir smábátaeigendur sem hafa lifað við þessa óvissu séu mjög sáttir við að fá þetta varanlega. Það er ljóst að í ályktun aðalfundar Landssambands smábátaeigenda er sjávarútvegsráðherra hvattur til að gera þetta varanlegt. Ég tel því að þetta sé hið besta byggðamál og gott að fyrir menn að vita hvað þeir hafa. Það hefur verið óvissa í þessu. Við vitum líka að þegar bátar í þessu kerfi, í þessum potti, hafa verið auglýstir til sölu hefur það verið á 50% verði. Varðandi nýliðun vitna ég í það sem ég hef áður sagt. Ég tel langtum meiri möguleika á nýliðun í þessu aflamarkskerfi núna, í krókaaflamarkinu, heldur en var í sóknardagakerfinu. Við vorum með dæmi um það frá aðilum sem störfuðu í þessu kerfi að það væri mjög erfitt að fá bankakerfið með sér í fjármögnun varðandi kaup á bátum og aflaheimildum. Ég tel að þetta kerfi bjóði meira upp á nýliðun en annað.

Frú forseti. Ég verð að lýsa mig algerlega ósammála hv. þingmanni. Það er verið að úthluta einhverjum pottum og einhverju og einhverju til einhverra úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Það er ekkert verið að taka á vandamálunum í sjávarútvegi, alls ekki. Hv. þingmaður heldur því fram að verið sé að rétta hag sjávarbyggðanna að einhverju leyti. Hvernig er verið að rétta hag t.d. Bíldudals með þessu frumvarpi? Hvernig væri að hv. þingmaður færi yfir það með okkur? Ég tel að þetta geri það alls ekki heldur festi miklu frekar í sessi vont kerfi sem hefur veitt þessu byggðarlagi mjög þungt högg og fleiri sjávarbyggðum kringum landið. Mér finnst í rauninni algjört öfugmæli að halda því fram að þetta sé einhver byggðaaðgerð. Menn ættu að skammast sín fyrir að vera með slíkan málflutning, frú forseti, að halda einhverju fram sem er algerlega úr takti við raunveruleikann og gera það alveg blákalt frammi fyrir alþjóð og í þinginu. En varðandi hitt að þetta tryggi nýliðun. Hvað kallaði hv. þingmaður sér þar til vitnis? Jú, hann vitnaði í sjálfan sig. Hann vitnaði í að hann hefði sjálfur komist að því að þetta væri gott til nýliðunar. Þar vitnaði hann í sjálfan sig og komst að því enn og aftur með því að spyrja sjálfan sig að þetta væri mjög gott fyrir nýliðun. Þetta er náttúrlega algjör rökleysa hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar og hann ætti að sjá sóma sinn í að koma hér með einhver haldbær rök í stað þess að vitna í sjálfan sig máli sínu til stuðnings.

Virðulegi forseti. Ég skil náttúrlega að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, fulltrúi Frjálslynda flokksins, sé ósáttur við þetta. Það er verið að festa okkar kerfi enn í sessi og gera þetta að varanlegum heimildum. 

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hv. formanns sjávarútvegsnefndar, Guðjóns Hjörleifssonar, hér áðan skrifa ég undir nefndarálitið með fyrirvara. Mig langar að eyða nokkrum orðum í að gera grein fyrir þeim fyrirvara eins og hann liggur. Þegar frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra kom til nefndarinnar og farið var í gegnum þá leið sem frumvarpið gerði ráð fyrir, að taka þennan 3.000 tonna jöfnunarpott sem áður hafði verið úthlutað frá ári til árs og breyta honum í varanlega úthlutun sem ekki væri neitt öðruvísi en aðrar úthlutanir á aflahlutdeild, kom mjög snemma í ljós að svo virtist sem frumvarpið hefði ekki verið nægjanlega undirbúið í sjávarútvegsráðuneytinu. Mjög fljótlega vöknuðu spurningar um hvort það gæti verið að frumvarpið eins og það var búið og frumvarpið eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra mælti fyrir því hér á þingi gæti, ef það yrði óbreytt að lögum, skapað ríkinu skaðabótaábyrgð varðandi nokkuð marga aðila sem útgerð stunduðu á árum áður og útgerð stunda enn þá, en höfðu ekki, vegna takmarkandi þátta í úthlutun á jöfnunarpottinum, átt möguleika á að fá úthlutun meðan hún var tímabundin eins og lög gerðu ráð fyrir. Þessi spurning varð mjög áleitin í vinnu nefndarinnar og ég verð að hrósa hv. formanni nefndarinnar, Guðjóni Hjörleifssyni, fyrir að taka á sig rögg, eftir að ljóst var orðið að það var orðin stór spurning hvort frumvarpið óbreytt, yrði það að lögum, skapaði ríkinu skaðabótaábyrgð, og reyna að finna leið sem aðilar gætu frekar sætt sig við en þá leið sem hæstv. sjávarútvegsráðherra lagði til í frumvarpi sínu. Fyrirvarinn snýst að mestu leyti um að við þessa vinnu var kannski ekki gefinn nægjanlega langur tími til að fara í gegnum hvort hin nýja leið, sem formaður hv. sjávarútvegsnefndar hafði lagt til, stæðist þá frekar lög um skaðabætur eða hvort hún leysti þetta mál eins og ég veit að góður hugur hv. formanns, Guðjóns Hjörleifssonar, stóð til. Það er aldrei einfalt þegar verið er að flytja mikil verðmæti frá einum til annars. Við sem tökum nú daglegan þátt í umræðum um sjávarútvegsmál vitum að tonnin þurfa ekki að vera mörg til að tölurnar verði háar. Sú breyting sem hér er verið að leggja til á frumvarpinu þýðir að aðilar sem samkvæmt frumvarpi hæstv. ráðherra áttu ekki að fá 1 tonni eða 1 kílói úthlutað úr þessum jöfnunarpotti öðlast nú, samkvæmt þeirri leið sem verið er að leggja til, jafnvel rétt til að fá hámarksúthlutun upp á 5,5 tonn, eins og hv. formaður fór yfir í framsöguræðu sinni. 5,5 eða 5,6 tonn eru ekkert litlir fjármunir í þessu kerfi þegar haft er í huga að leiguverð á svona aflaheimildum, það að fá leyfi til að sækja 1 kíló einu sinni í sjóinn, er kannski 120 kr. Þá er leiguverðmæti svona aflamarks, sem flutt er frá einum til annars, á einu ári 700–800 þús. kr. Varanlega væri hægt að selja þær aflaheimildir sem nú er verið að ákveða, samkvæmt þeirri breytingartillögu sem hér liggur fyrir, að flytja til útgerðarmanna sem ekki áttu að fá 1 kílói úthlutað samkvæmt frumvarpi sjávarútvegsráðherra fyrir 8–9 millj. kr. Það er verið að flytja til varanleg verðmæti fyrir 8–9 millj. kr. Þannig að við sem stöndum í því hér á þingi að setja lög sem fjalla um svona mikla fjármuni verðum að gefa okkur þann tíma sem þarf til að fullvissa okkur um að það sem við gerum og það sem við leggjum til skapi ekki ríkinu skaðabótaskyldu á nokkurn hátt, og reyna að gæta eins mikillar sanngirni í okkar störfum og mögulegt er þegar verið er að ráðast í svona breytingar. Flýtirinn í þessu máli kemur mjög glöggt í ljós þegar við veltum fyrir okkur umsögnum frá hagsmunaaðilum. Þann 7. febrúar sendi Landssamband smábátaeigenda til okkar umsögn sem segir í stuttu máli að landssambandið geri ekki athugasemdir við frumvarpið. Með umsögninni fylgdi síðan samþykkt sem gerð hafði verið á aðalfundi félagsins, sem haldinn var 14. og 15. október, þar sem fram kemur að aðalfundurinn skorar á sjávarútvegsráðherra að veiðiheimild til jöfnunar verði úthlutað varanlega til þeirra sem nú þegar hafa jöfnunarúthlutunina. Landssambandið var sem sagt að segja: Við samþykktum á okkar aðalfundi að við vildum leggja til og skora á sjávarútvegsráðherra að veiðiheimildunum úr jöfnunarpottinum yrði úthlutað varanlega til þeirra sem hafa áður notið úthlutunar úr pottinum. Nú gerir breytingin sem talað er um í nefndarálitinu ráð fyrir að það verði ekki bara þeir sem áður hafi notið úthlutunar úr jöfnunarpottinum sem fái úthlutun heldur líka þeir sem aldrei uppfylltu skilyrði til að fá úthlutun áður. Þá er þetta ekki orðið í sama dúr og lesa má út úr samþykkt Landssambands smábátaeigenda og þá er í raun umsögnin, sem kemur 7. febrúar, ekki gild lengur því hún fjallar um allt annan hlut en við erum að fjalla um hérna núna. Þann 7. febrúar berst líka umsögn frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og hún er svolítið öðruvísi vegna þess að hún fer í gegnum það með hvaða hætti almenna reglan er við úthlutun á aflaheimildum. Þeir benda á að þeir sem áttu rétt til að fá úthlutað jöfnunarkvóta. en voru tímabundið yfir í sínum eigin kvóta eða uppfylltu ekki að öðru leyti þau skilyrði sem sett voru þá fyrir úthlutun á jöfnunarkvóta, ættu þennan rétt í raun og veru. Það mætti ekkert taka þann rétt af þeim því hann væri þarna og þeir gætu hvenær sem er vakið hann upp. Bátur sem var með 450 tonn af þorski áður og fékk þar af leiðandi ekkert úr jöfnunarpottinum því hann átti meira en hámarkið gerði ráð fyrir í þorski gat hvenær sem er losað sig við eitthvað af þessum 450 tonnum og öðlast þá rétt til að fá úthlutun úr pottinum ef engin breyting væri gerð á. Það er þessi réttur sem verið er að benda á að hefði getað skapað skaðabótarétt gagnvart ríkinu síðar meir. Það er augljóst að við breytingu á því sem hér var verið að gera er að mestu leyti tekið tillit til athugasemda sem fram koma í umsögn Landssambands íslenskra útvegsmanna. Þegar þetta lá fyrir hefði kannski verið í lagi að gefa sér tíma og skoða hvort við værum nú að gera þarna breytingar sem væru sanngjarnari en þær sem áður höfðu verið lagðar til og breytingar sem ætla mætti að mundu ekki ganga þannig gegn hagsmunum manna að þær gætu skapað ríkinu skaðabótaskyldu. Þann 3. mars sendir Landssamband smábátaeigenda nefndinni bréf þar sem fram kemur að landssambandinu hafi borist texti frá ritara sjávarútvegsnefndar sem sendur hefði verið sambandinu í umboði formanns og fram hefði komið að það væri í raun ætlun nefndarinnar að gjörbreyta frumvarpi hæstv. ráðherra, þ.e. gjörbreyta grunninum fyrir úthlutun á þessum jöfnunarpotti varanlega. Þá kveður við annan tón hjá Landssambandi smábátaeigenda vegna þess að með þessu sjá þeir að það er verið að gera talsverðar breytingar og útreikningar sýna að þær breytingar, má segja, koma aðeins niður á félagsmönnum landssambandsins og koma sér ívið betur fyrir þá sem eru í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Það sem landssambandið bendir kannski líka á er að, og ég leyfi mér að lesa, með leyfi forseta, upp úr þessu bréfi: „Í drögum að nýjum texta frumvarpsins er gert ráð fyrir að fallið verði frá því að veiðirétti sem myndast við hlutdeildartengingu verði úthlutað í hlutfalli við það sem viðkomandi fékk í sinn hlut á tímabilinu 1999/2000 og til ársins 2005/2006. Það leiðir til að 40 aðilum sem ekki hafa uppfyllt eftirfarandi skilyrði til úthlutunar verður nú úthlutað samkvæmt grunnréttindum. Þar af eru 10 sem fá full réttindi en þeir voru með þorskígildi umfram 450 á tímabilinu. Tveir fá nánast full réttindi en þeir höfðu ekki þorsk í sínum veiðiheimildum á tímabilinu. Réttur þeirra 28 sem þar standa eftir er afar rýr en þeir voru flestir án veiðiheimilda í þorski á viðmiðunartímabilinu. Landssambandið ítrekar þá skoðun sína að rétturinn sem hér um ræðir eigi að ganga til þeirra sem fengu honum úthlutað á viðmiðunartímabilinu. Landssambandið hefur þó skilning á að gera þurfi breytingar á frumvarpinu stangist það óbreytt á við lög og skapi ríkissjóði þannig skaðabótaskyldu sem gæti leitt til enn meiri skerðingar hjá umbjóðendum landssambandsins. Landssambandið furðar sig hins vegar á að slíka breytingu sé ekki hægt að gera á annan hátt en að viðurkenna full réttindi á þá aðila sem áttu samkvæmt upphaflegu markmiði þessa ákvæðis ekki tilkall til þessara veiðiheimilda, þ.e. þeirra sem höfðu veiðiheimildir umfram 450 þorskígildi og engar þorskveiðiheimildir. Ákvæðið var lögfest í framhaldi af ábendingu landssambandsins og var ætlað að styrkja smáar útgerðir sem höfðu nánast allar sínar veiðiheimildir í þorski og höfðu þannig orðið fyrir veiðiheimildaskerðingu umfram aðra útgerðarflokka.“ Þarna fara þeir rétt í gegnum það af hverju þessi jöfnunarpottur var settur á á sínum tíma. Hann var hugsaður þannig að hann ætti að bæta veiðiheimildaskerðingu umfram aðra útgerðarflokka þeim sem að mestu höfðu veiðiheimildir sínar í þorski. En það er annað í seinna bréfinu frá landssambandinu sem ég vil sérstaklega vekja athygli á og það er þessi setning, með leyfi forseta: „Landssambandið hefur þó skilning á að gera þurfi breytingar á frumvarpinu stangist það óbreytt á við lög og skapi ríkissjóði þannig skaðabótaskyldu sem gæti leitt til enn meiri skerðingar hjá umbjóðendum landssambandsins.“ Bara þessi lína í bréfi landssambandsins hefði átt að þýða að við tækjum okkur í nefndinni meiri tíma til að fara í gegnum þetta skaðabótamál, velta því fyrir okkur. Við hefðum einnig átt að spyrja embættismenn í sjávarútvegsráðuneytinu og aðra sem komu að því að semja frumvarpið hvernig á því stæði að við værum að fá frumvarp inn í sali Alþingis, og framsögumaður væri hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem eftir tiltölulega stutta skoðun veki spurningar um skaðabótaábyrgð ríkisins. Að mínu viti eru það ekki ásættanleg vinnubrögð í ráðuneytinu að senda frá sér slíkt frumvarp, kynna það hér, eins og gert var í 1. umr., sem svona eðlilega litla breytingu á lögunum. Þess má geta að dagsetningin á seinna bréfinu frá Landssambandi smábátaeigenda er 3. mars 2006. Nefndarálitið er afgreitt úr nefndinni 3. mars 2006. Þannig að sama dag og bréfið kemur frá Landssambandi smábátaeigenda, þar sem farið ef yfir þetta, er nefndin að afgreiða þetta út og gefur sér ekki tíma til að fara í gegnum þetta og skoða betur. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni erum við að fjalla hér um mikil verðmæti. Við erum að fjalla um að flytja verðmæti frá einum til annars með lagasetningu. Við slíkan gerning verðum við að vanda okkur. Ég ætla ekki að fara í gegnum útreikninginn á þessu og af hverju það flyst til milli útgerðarflokka. Það er of flókið til að lesa það upp hér úr ræðustól. Ég verð þó að segja að ástæðan fyrir því að ég skrifa undir þetta nefndarálit, þó með fyrirvara sé gert, er einfaldlega sú að úr því búið var að lögfesta þennan jöfnunarpott varanlega, áður var hann í bráðabirgðaákvæði, inn í lög um stjórn fiskveiða er að mörgu leyti skynsamlegra, ég get tekið undir það, að hann lúti almennum úthlutunarreglum. Umræðan sem ég tók hér í 1. umr., og ég held að sé fullgild umræða og menn verði að velta fyrir sér, er sú staðreynd að þetta voru 3.000 tonn. Það var verið að úthluta 3.000 tonnum á hverju einasta ári, burt séð frá því hvert heildaraflamarkið var í þorski. Með þessari breytingu núna eru þetta ekki lengur 3.000 tonn. Þetta er talsvert mikið minna. Það munar náttúrlega fyrir alla þá sem hafa fengið úthlutun úr þessum potti. En á móti kemur, eins og ráðherra fór yfir í máli sínu við 1. umr., að við að gera þessar aflaheimildir að varanlegum ósérmerktum heimildum eykst verðmæti þeirra á hinum almenna markaði. Verðmæti þeirra eykst í viðskiptum manna á milli með þessar veiðiheimildir. Eins og ráðherrann orðaði það, ef ég man rétt, þá græddu allir, þó ég sé ekki alveg sammála þeirri skýringu að það sé til einhver gullgerðarvél sem sett er í gang og allir geti grætt. Því yfirleitt er það þannig í viðskiptum að ef einn græðir þá lætur annar. Með þessari breytingu er verið að skera þau 3.000 tonn af óslægðum fiski sem hingað til hefur verið úthlutað á hverju ári niður í 2.376 tonn. Það er verið að skera þetta niður um 634 tonn, sem eru náttúrlega, ef við förum aftur í reikningana mína hér áðan, geysilega mikil verðmæti. 600 tonn í varanlegri sölu eru ekki litlir peningar. Þetta þýðir að samkvæmt þeirri reiknireglu sem kynnt var til leiks í nefndinni, og er ætlað að minnka óréttlætið, að margra mati, í úthlutuninni - það að breyta þessu úr sérmerktri úthlutun í varanlega ómerkta úthlutun þýðir að það verða í kringum 2.053 tonn af slægðum fiski sem fara bara inn í pottinn. Þetta hefur ekki mikil áhrif á heildina vegna þess að áður hafði þetta verið dregið frá - þetta er áfram dregið frá, ekki lengur 3.000 tonn heldur talsvert minna. Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar. Ég hefði viljað taka aðeins lengri tíma í að skoða hvort það eru þá minni líkur eða engar líkur á að þær breytingar sem nú er verið að leggja til baki ríkinu skaðabótaskyldu. En tek þó undir það, eins og fram hefur komið í máli hv. formanns sjávarútvegsnefndar, að ætla megi að þessi breyting sýni að minni líkur séu á að einhverjir telji sig þurfa að sækja rétt á hendur ríkinu. En að mínu viti, þegar upphæðirnar eru svona háar og hagsmunirnir svona miklir fyrir hvern og einn sem þarna á hagsmuni, verðum við að gefa okkur lengri tíma en svo að þegar við fáum ábendingu í bréfi 3. mars afgreiðum við álitið úr nefndinni sama dag. Það er svolítið langt síðan 3. mars var svo að við hefðum alveg getað gefið okkur lengri tíma. En oft er það nú þannig að það er verið að koma málum áfram og skófla þeim út úr nefnd. Ég held að þetta sé skólabókardæmi, frú forseti, um að stundum er betra að gefa sér lengri tíma. Það þarf ekki alltaf að vinna með þessum hætti því önnur vinnubrögð hefðu ekki tafið málið neitt. Við vitum jú hvaða dagur er í dag og við vitum hve langt er síðan 3. mars var.

Hæstv. forseti. Hér er verið að leggja niður jöfnunarpott sem á sínum tíma var settur á til að auka möguleika þeirra sem minni aflaheimildir höfðu. Hann átti að gilda jafnt í báðum kerfum, ef maður getur sagt sem svo, þ.e. veiðikerfi smærri bátanna og þeirra stærri, en miðaðist þó að hámarki við 200 brúttórúmlesta skip með 450 þorskígildistonn. Auk þessa voru sett skilyrði um að skip skyldu hafa heimildir í þorski til að fá að taka við þessari úthlutun, hinni sérstöku úthlutun úr 3 þús. tonna jöfnunarpottinum. Hér er úthlutunin fest inn í kvótalögin. Að vísu var búið að setja lög áður um að þessi pottur skyldi verða varanlegur en ekki bráðabirgðaákvæði á hverju ári. Núna á að gera varanlegan þennan jöfnunarpott sem gekk stundum undir því óvirðulega nafni „aumingjabætur“. Það er varla réttnefni en byggðist á því að heimildirnar gengu til þeirra sem höfðu minni aflaheimildir. Ég tel að það hafi í raun verið réttlætanlegt á sínum tíma að setja upp þennan pott, miðað við kvótakerfið sem við höfum búið við undanfarin ár. En eins og flestir vita hef ég haft margt við kerfið að athuga og tel að við höfum ekki þróað okkur í rétta átt með því kerfi og því að bæta sífellt fleiri fisktegundum inn í kvótakerfið, sem hafa gert það erfiðara í framkvæmd og snúnara að vinna í. Auk þess hefur kerfið mikinn galla, þ.e. að sífellt hærri fjárupphæðir þarf við að komast inn í kvótakerfið, ná sér í aflaheimildir til að geta gert út fiskiskip. Ég tel það almennt mjög neikvætt fyrir kerfið hve háir þeir þröskuldar eru sem þarf að komast yfir til að einstaklingar sem hafa áhuga fyrir að koma sér fyrir í sjávarútvegi geti komist inn í fiskveiðikerfið og inn í útgerðina. Það var a.m.k. svo og er, hygg ég, enn, að áræði og dugnað þurfti til að stunda fiskveiðar. Menn þurfa að sinna því starfi vel að róa til fiskjar ef árangur á að nást. Menn þurfa að vera útsjónarsamir við að sækja sjóinn. Ég hygg að það hafi ekki breyst en margur maðurinn með alla þessa eiginleika, að geta sótt sjó af krafti, sem hefur til þess hæfileika, þekkingu og jafnvel langa reynslu, á ekki jafnauðvelt með það og oft var áður að komast í útgerð, kaupa sér bát, hefja róðra og byggjast upp á eigin dugnaði, jafnvel þótt þeir ættu ekki í handraðanum mikla fjármuni eða hefðu ekki aðgang að miklu fjármagni. Nú er hins vegar málum þannig háttað, hæstv. forseti, að þótt menn geti nálgast mikla fjármuni til að komast inn í þessa grein þá er rekstrardæmið nánast vonlaust vegna þeirrar skuldsetningar sem menn þurfa að baka sér til að komast inn í greinina. Ég tel að það neikvæða við þessa gjörð, með tilliti til kvótakerfisins, byggðaþróunar í landinu og nauðsynjarinnar á endurnýjun í útgerðinni og því að menn eigi tiltölulega greiðan aðgang að því að komast inn í þessar atvinnugreinar, sé að í raun er ekki verið að styrkja að þeir hæfustu komist inn í atvinnugreinina nema svo ólíklega vilji til að þeir hafi fæðst með gullskeið í munni og eigi miklar eignir til þess að komast þar að. Það tel ég misráðið. Það er ekkert samasemmerki á milli þess að vera fæddur með gullskeið í munni og þess að ná árangri við fiskveiðar eða að gera út. Það held ég að við getum séð af útgerðarsögu landsins að margur maðurinn hefur orðið góður útgerðarmaður og fiskiskipstjóri, unnið byggðarlagi sínu vel og verið kjölfestan í byggðarlaginu, vegna hæfileika og dugnaðar til að stunda fiskveiðar og sjóróðra frá sjávarbyggð. Þannig er því ekki lengur farið, hæstv. forseti. Hér er einn potturinn sem hugsanlega nýttist þeim sem minni aflaheimildir höfðu gerður að varanlegri aflahlutdeild. Ég hef stundum orðað það svo, hæstv. forseti, og notaði örugglega þau orð þegar var verið að kvótasetja þorsk, ýsu, ufsa, steinbít, keilu, löngu og fleiri fisktegundir í smábátakerfinu, að það væri verið að hengja upp gulrót fyrir smábátaeigendurna, gulrót verðmætisins þar sem menn færu að horfa á hvað þeir gætu fengið fyrir aflaheimildirnar sem þeir hefðu fengið úthlutað í stað þess að þeir þurfi að sækja sjóinn til að veiða þessar tegundir og gera úr þeim verðmæti. Áður varð fiskurinn þá fyrst verðmæti er hann var fluttur til hafnar, sem var hvatinn til þess að menn sóttu sjóinn eins og þeir höfðu leyfi. Það varð til þess að fólk hafði atvinnu af þeirra starfsemi í landi. Fólkið sem þar bjó naut þess saman sem lítið samfélag í sjávarútvegsbyggð að hafa hag af atvinnu eins, tveggja eða fleiri manna sem sóttu sjó eða gerðu út skip. Ég hef ævinlega talið það misráðið, hæstv. forseti, að fjölga kvótabundnum fisktegundum í fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Í fyrsta lagi þjónar það ekki atvinnuhagsmunum fólks í landinu og byggðarhagsmunum. Í öðru lagi er ekki hægt að sýna fram á að það hafi neitt hagrænt gildi fyrir útveginn að setja kerfin of stíft upp að þessu leyti, miklu frekar á hinn veginn. Þótt menn væru með kvóta í einni aðalfisktegund þá væri litið á annan afla sem meðafla, eða afla sem menn gætu sótt í til að byggja upp útgerð. Þannig var það framan af. Við sáum að þegar smábátakerfið var kvótasett þá byrjaði strax samþjöppun aflaheimilda og mönnum fækkaði í greininni. Sama gerðist, hæstv. forseti, þegar kom að því verki sem síðast var unnið, sem ég tel að hafi verið mjög mikið óhæfuverk og kem betur að því í næsta máli sem við tökum til umræðu, að kvótasetja handfærabátana. Við að setja þessar aflaheimildir inn í kvótakerfið eins og það er, og gera aflaheimildirnar að fullu framseljanlegar til allra, ekki bara í leiguformi heldur varanlega aflahlutdeild, er auðvitað sett af stað nýtt verslunardæmi í kvótanum. Aðgangur manna að hinni sérstöku úthlutun er ekki lengur fyrir hendi, ólíkt því sem var áður ef menn höfðu aflaheimildir undir 450 tonnum og skipið var undir 200 lestum. Ég tel að þetta veiki enn frekar innkomu manna í útgerð. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls að menn þyrftu að huga vel að lagaþættinum í þessu. Ég sé að menn hafa gert það að nokkru leyti, en tek hins vegar undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem hér talaði áðan. Menn hefðu kannski getað gefið sér meiri tíma til að vinna þetta mál. Það er mánuður síðan málið fór út úr sjávarútvegsnefnd en við erum fyrst að ræða það í dag. Það hefði því ekkert skaðað málið þó að menn hefðu skoðað gaumgæfilega þær breytingartillögur sem hér hafa verið kynntar af hv. framsögumanni, hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni, um hvernig að þessu skuli staðið með tilliti til þess hver eigi að fá og hvaða áhrif það hafi á heildarúthlutun á þorski fyrir hvert fiskveiðiár í framtíðinni. Þetta vildi ég nú sagt hafa, hæstv. forseti, án þess að ég ætli að lengja mál mitt sérstaklega um þessa gjörð. Ég tel sem sagt að niðurstaðan af þessari lagasetningu sé sú að þrengra verði um fyrir þá sem minni aflaheimildir hafa að komast í betri stöðu innan núverandi kvótakerfis. Ég tel að í framtíðinni þurfi að reiða fram meiri fjármuni vegna þessarar lagasetningar en áður var. Við vitum jú að þær aflaheimildir sem áður var úthlutað samkvæmt þessum bótaflokki gengu á öðru verði en aðrar aflaheimildir, þ.e. voru á lægra verði en almennt er. Niðurstaða mín er sú að við auðveldum mönnum ekki innkomu í útgerðina og stuðlum ekki að því að þeir sem minni aflaheimildir hafa hafi betri stöðu í rekstri. Eftir þetta verða þessar heimildir varanlegar og standa þá ekki þeim til boða sem e.t.v. hyggjast kaupa útgerð sem á litlar aflaheimildir. Útkoman úr þessu er því miður sú að þröskuldarnir verða hærri til að komast inn og það verður erfiðara að komast inn í kerfið. Ég mun ræða almennt og miklu betur um sjávarútvegsmál í næsta máli á dagskrá. Þar erum við að taka á afleiðingunum af kvótasetningu í smábátakerfinu og er sjálfsagt að fara gaumgæfilega yfir það sem fylgt hefur þeirri aðgerð, sem er auðvitað meira mál en það sem hér er verið að gera og hefur haft víðtækari afleiðingar, að mínu viti í neikvæðar áttir, fyrir þróun byggðar í landi og atvinnu í sjávarplássum umhverfis landið en breytingin sem verður með þessu máli, þótt ég telji hana ekki til bóta. Ég tel málið ekki til bóta að því leyti að það verður erfiðara fyrir einstaklinga að komast inn í útgerðina. Þeim mun ekki standa þessi úthlutun til boða þótt þeir hafi aflaheimildir undir viðmiðunarmörkum þeim sem voru í lögunum. Þetta verður varanleg aflahlutdeild skipa. En eins og allir vita hefur kvótaverð hækkað mikið hér á landi og það eru afar erfitt fyrir venjulegt fólk að komast inn í útgerð og til að vera með atvinnurekstur. Sárafáar fisktegundir eru utan kvótakerfisins og þar af leiðandi lítið frjálsræði til að komast inn í greinina, hæstv. forseti. Ég tel að allar greinar sem loka sig af, eins og er að gerast í útveginum, beri í sér ákveðna feigð. Þegar fram líður getur greinin misst af hæfileikaríkasta og duglegasta fólkinu vegna þess að það nennir ekki að hafa fyrir því að troða sér inn í svona greinar. Það leitar í annað. Meðan við höfum ekki eitthvað annað, eins og sagt er, til þess að byggja undir sjávarbyggðirnar þá er mjög varhugavert að veikja stöðu þeirra byggða. Íslendingar vonast til að nýjar atvinnugreinar verði til, að ferðamennskan aukist o.s.frv. En varla munum við reisa álver í hverju þorpi, hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Ég sakna þess reyndar, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin skuli ekki mynda sér stefnu í álversframkvæmdum hér á landi. Ég tel ekki að auðhringir eigi að ráða því hvar álver skuli sett niður og hve stór þau eiga að vera. Ef það var hægt að reka álver með 60 þús. tonna framleiðslu í Hvalfirði með hagnaði, og það jafnvel miklum hagnaði, þá er engin nauðsyn á að heimila stórfyrirtækjunum að ráða því að hér skuli aðeins reist 250 þús. tonna álver.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða við 2. umr. Í nefndaráliti með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi þessu er lagt til að fallið verði frá sérreglum varðandi úthlutun á 3.000 lestum af þorski skv. 9. gr. a laganna og fiskiskipum sem þessarar úthlutunar hafa notið verði í staðinn úthlutað aflahlutdeild frá og með fiskveiðiárinu 2006/2007 samkvæmt nánar tiltekinni reiknireglu í ákvæði til bráðabirgða.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Nefndin er sammála því að umræddri úthlutun verði breytt í aflahlutdeild en leggur til að reiknireglunni verði breytt þannig að í stað þess að miða eingöngu við það meðaltal sem úthlutað hefur verið á grundvelli viðkomandi réttar á fiskveiðiárunum 1999/2000–2005/2006, þá verði einnig litið til þess hversu mikið hver réttur gefur án tillits til aflamarksstöðu fiskiskips og sá kostur valinn sem meira gefur í aflahlutdeild. Þetta val leiði hins vegar ekki til aukins heildaraflamagns þorsks sem ráðstafað er til þessarar sérstöku úthlutunar.“ Ég styð í sjálfu sér þá leiðréttingu sem verið er að gera á annars meingölluðu fiskveiðistjórnarkerfi. Og út af þeim rökum sem hafa komið fram að úr því að maður er kominn ofan í drullupottinn, ofan í fenið, eins og núverandi stjórn fiskveiða er, þá getur maður svo sem stutt við það að einhverjir fái að svamla þar lengur sér til lífs og um það snýst frumvarpið í sjálfu sér, enda stendur býsna víða í lögum, lagabreytingum og frumvörpum sem verið er að flytja um sjávarútvegsmál, eftirfarandi: „samkvæmt nánar tiltekinni reiknireglu í ákvæði til bráðabirgða“. Ég veit ekki hversu víða þetta „bráðabirgða“ stendur í frumvörpum og löggjöf sem lýtur að stjórn fiskveiða en það er mjög víða og undirstrikar það hversu götótt þetta kerfi er og götótt á þann hátt að því er ætlað að verða tæknilega fullkomið í sjálfu sér, fiskveiðistjórnarkerfi sem hægt er að framkvæma uppi á skrifborði með tæknilegum útfærslum þar. En það er nú svo að bæði fiskurinn og lífkerfið í sjónum lýtur ekki endilega stjórn reiknireglnanna, tommustokkanna eða reglustikanna. Sömuleiðis verður líf og atvinna fólks vítt og breitt um landið ekki sett á slíkar mælistikur, a.m.k. ekki svo vel fari. Þess vegna erum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á móti þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur það eitt að markmiði, a.m.k. að meginmarkmiði, að hámarka arð þess fjármagns sem viðkomandi aðilar eiga í útgerðinni. Við leggjum áherslu á að fiskurinn í sjónum er sameign þjóðarinnar og nýting hans á að grundvallast á því. Frú forseti. Í stefnuplaggi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um sjávarútvegsmál, um sjálfbæra nýtingu sjávarútvegsins og fiskveiðiauðlindarinnar stendur, með leyfi forseta - sem mér finnst mjög mikilvægt að vitna til þannig að við töpum okkur ekki í fiskveiðistjórnarumræðunni í eins konar tæknivandamálum í útfærslu á annars röngu kerfi eins og það frumvarp er sem við erum að fást við. Það er í sjálfu sér bara hluti af þeim tæknivandamálum sem menn standa frammi fyrir í útfærslu á slæmum lögum um stjórn fiskveiða. Í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur, með leyfi forseta, og ég vil undirstrika eftirfarandi: „Auðlindir sjávar verði raunveruleg sameign þjóðarinnar og einstökum byggðarlögum tryggður réttlátur skerfur veiðiheimilda og viðunandi öryggi. Sjávarútvegurinn aðlagi sig markmiðum sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni um náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan. Sjávarútvegsstefnan treysti byggð og efli atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstri auðlindanna innan lands. Sjávarútvegsstefnan stuðli að réttlátri og jafnri skiptingu gæðanna ásamt jöfnum og góðum lífskjörum þeirra sem við greinina starfa og veita henni þjónustu. Markmiðið er að afraksturinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda dreifist með réttlátum hætti til landsmanna allra. Sjávarútvegurinn, ekki síst fiskvinnslan, þróist og verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standa sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti snertir.“ Þetta eru þeir fimm meginpunktar í stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í sjávarútvegsmálum. Það sjá allir að sú stefna sem nú er rekin gengur að mörgu leyti í berhögg við okkar stefnu enda eru afleiðingar hennar alveg augljósar. Við sjáum hina gríðarlegu samþjöppun sem á sér stað í sjávarútvegi, í fiskveiðunum. Við sjáum hvernig fiskveiðiheimildirnar hafa farið frá t.d. byggðarlögum eins og á Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og reyndar víðar um land, farið frá byggðarlögum sem hafa byggst upp vegna fiskveiðiauðlindarinnar og treyst á hana. Fólkið í landi, íbúarnir, ætti líka að eiga sinn rétt til auðlindarinnar, ekki bara útgerðaraðilarnir, ekki bara fjármagnseigendurnir, heldur að fólkið ætti sinn rétt. En hagsmunir fólksins eru í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi fyrir borð bornir. Í ljósi þessa hef ég þessi orð um frumvarpið og nefndarálitið þar sem verið er að færa á milli tæknileg atriði við útfærslu á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem ég get í sjálfu sér stutt tæknilega en ekki pólitískt, því að ég tel að fiskveiðistjórnarkerfið sem við búum núna við sé mjög óréttlátt gagnvart íbúum og byggðarlögum víða um land, auk þess sem það hefur sýnt sig að hvetja til takmarkaðrar eða hæfilega takmarkaðrar og góðrar umgengni við auðlindina. Að minnsta kosti hefur verið harðlega gagnrýnt hvernig kerfið hefur hvatt til brottkasts, hvatt til slæmrar umgengni á miðum, hvatt til að notuð séu veiðarfæri sem allar líkur benda til að fari illa með vistkerfið, fari illa með botn sjávar o.s.frv. Sama er hvar á þetta fiskveiðistjórnarkerfi er litið, á því eru gríðarlegir grundvallarannmarkar sem verður að breyta. Það verður eitt fyrsta verk þeirrar ríkisstjórnar sem losnar við aðild Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hafa keyrt upp þetta kvótakerfi með þessum hætti, að breyta því til hagsbóta fyrir lífríkið, fyrir byggðir í landinu og fyrir atvinnulífið í heild. Að öðru leyti um þá breytingu sem verið er að gera, þá er bara verið að stoppa í einn vandræðaganginn í fiskveiðistjórnarkerfinu. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hafði um þetta að hann óttaðist að þetta mundi verða enn til þess að torvelda nýliðun í greininni, torvelda fólki sem ekki á miklar fiskveiðiheimildir eða mikið fjármagn að komast inn í greinina. Ég tek undir þau varnaðarorð en legg áherslu á í lok máls míns að breyta þarf í grundvallaratriðum fiskveiðistjórnarstefnunni og það koma tímar þegar það verður gert.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda, Ólaf Örn Ólafsson, bæjarstjóra í Grindavík, og Sigurð Líndal. Þá bárust nefndinni umsagnir frá ríkisskattstjóra, Hafrannsóknastofnuninni, Grindavíkurkaupstað, Fiskistofu, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Alþýðusambandi Íslands, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Byggðastofnun, Sjómannasambandi Íslands og Landssambandi smábátaeigenda. Í frumvarpi þessu er í fyrsta lagi lagt til að 6. gr. laganna falli brott en hún lýtur að dagakerfi fyrir krókabáta sem fellur niður í lok þessa fiskveiðiárs. Í öðru lagi er lagt til að sett verði hámark á samanlagða krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Í þriðja lagi er lagt til að unnt verði að flytja aflamark milli fiskiskipa með einfaldari hætti en nú tíðkast. Í fjórða lagi er lagt til að gerðar verði tvær tímabundnar lagabreytingar vegna þeirra erfiðleika sem upp hafa komið í veiðum og vinnslu á úthafsrækju. Fram komu athugasemdir um að prósentuhlutföllin í 2. gr. frumvarpsins væru of há. Aflaheimildir smábátaflotans ættu sér sterkar sögulegar rætur í einstaklingsútgerð og mikilvægt væri að veiðiheimildir smábátanna söfnuðust ekki á örfáa báta. Meiri hluti sjávarútvegsnefndar getur tekið undir það og leggur til að prósentuhlutföll verði lækkuð þannig að hámark á samanlagða krókaaflahlutdeild verði 4% í þorski, 5% í ýsu og 5% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar þeirra tegunda sem krókaaflahlutdeild er úthlutað í. Hér er komið að hluta til móts við umsögn stjórnar Landssambands smábátaeigenda. Þá leggur meiri hlutinn til að þeir aðilar sem hugsanlega eru komnir upp yfir fyrrnefnd viðmiðunarmörk fái aðlögunartíma til 1. september 2009 til að flytja af skipum sínum krókaaflahlutdeildir í þeim tegundum sem þarf til þess að rúmast innan ramma ákvæðisins. Til stendur að endurútgefa lögin um stjórn fiskveiða. Af því tilefni leggur meiri hlutinn til að gerðar verði nokkrar lagatæknilegar breytingar auk þess sem lagt er til að eitt atriði verði áréttað, sbr. eftirfarandi skýringar við 2. lið í breytingartillögum: a. Málsliðurinn, sem lagt er til að bætist við, er nú í ákvæði XXIII til bráðabirgða en ákvæðið mun að öðru leyti falla niður við fyrirhugaða endurútgáfu. Nauðsynlegt er að hafa áfram heimild til sérveiða, svo sem ígulkera-, sæbjúgna- og hrognkelsaveiða fyrir krókaaflamarksbátana. b. Um er að ræða tvenns konar lagfæringar vegna endurútgáfunnar: Annars vegar er lagt til að núverandi lokamálsliður 6. mgr. 11. gr. falli brott þar sem þau tímamörk sem þar eru tilgreind eru liðin en samkvæmt þessum málslið var óheimilt í fimm ár frá gildistöku laganna að flytja aflahlutdeild, sem rekja mátti til uppbótar, frá skipi. Hins vegar þykir rétt að flytja ákvæði V til bráðabirgða inn í megintexta laganna þar sem ákvæðið er ótímabundið og er lagt til að bæta því við 6. mgr. 11. gr. Samkvæmt því þarf samþykki þeirra aðila sem samningsveð eiga í skipinu 1. janúar 1991 til flutnings aflaheimildar af því. c. Rétt þykir að skylda skipstjórnarmanna til að taka eftirlitsmenn um borð verði áréttuð. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Jóhann Ársælsson og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.“ Virðulegi forseti. Ég kynni hér breytingartillögur við frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 38 15. maí 1990, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar: „1. Eftirfarandi breytingar verði á 2. gr.: a. Í stað hlutfallstalnanna „6%“ og „9%“ í a-lið komi: 4%; 5%. b. Í stað hlutfallstölunnar „6%“ í b-lið komi: 5%. 2. Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þegar lög þessi hafa öðlast gildi skal fella meginmál þeirra inn í lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, og gefa þau út svo breytt með samfelldri greinatölu og kaflanúmerum og samfelldri röð töluliða, stafliða og ákvæða til bráðabirgða sem enn hafa gildi. Jafnframt verða eftirfarandi breytingar á lögunum: a. Við 6. gr. b bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó er ráðherra heimilt að veita krókaaflamarksbátum leyfi til að stunda veiðar á botndýrum með þeim veiðarfærum sem til þarf, svo sem plógum og gildrum, svo og til hrognkelsaveiða í net. b. Lokamálsliður 6. mgr. 11. gr. orðast svo: Óheimilt er að framselja aflahlutdeild skips nema fyrir liggi samþykki þeirra aðila sem samningsveð áttu í skipinu 1. janúar 1991. c. Við 1. málsl. 3. mgr. 17. gr. bætist: og er skipstjórum skylt að veita þeim aðstoð, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 79 26. maí 1997. 3. Við bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Sé krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila við gildistöku laga þessara yfir þeim mörkum sem sett eru í 1. eða 2. mgr. 11. gr. a skal viðkomandi aðili þegar í stað senda Fiskistofu tilkynningu í samræmi við 1. mgr. 11. gr. b og gilda þá ákvæði 2. mgr. þeirrar greinar. Aðili skal þó hafa frest til 1. september 2009 til að ráðstafa krókaaflahlutdeildinni þannig að hún rúmist innan settra marka. Að öðru leyti gildir 2. mgr. 11. gr. b um hámark krókaaflahlutdeildar.“ Virðulegi forseti. Ég ætla í stuttu máli að gera frekari grein fyrir breytingartillögu meiri hluta sjávarútvegsnefndar um það frumvarp sem við ræðum hér. Varðandi 2. gr., um það að 6 og 9% breytist í 4 og 5% og hlutfallstalan 6% í 5% er ljóst að við erum að ræða um töluverðar breytingar í krókaaflamarkskerfinu, það sé verið að ræða um hámarkshlutdeild. Allir smábátar í þessu kerfi tilheyra Landssambandi smábátaeigenda. Í umsögn landssambandsins stendur, með leyfi forseta: „Stjórn LS telur að þau hámörk sem sett eru í framkomnu frumvarpi séu allt of há og beinir þeirri eindregnu áskorun til hæstv. sjávarútvegsráðherra og sjávarútvegsnefndar Alþingis að lækka þau í 3%. Jafnframt lýsir stjórn LS því yfir að hún telur eðlilegt að sett séu ákvæði til bráðabirgða gagnvart þeim aðilum sem nú þegar kunna að vera komnir yfir 3% hámörk, þar sem núverandi stöðu þeirra væri ekki raskað. Slíkt ákvæði kæmi til endurskoðunar að 10 árum liðnum. Stjórn LS minnir á að aflaheimildir smábátaflotans eiga sér sterkar sögulegar rætur í einstaklingsútgerð og dreifðri eignaraðild. Barátta félagsins hefur frá upphafi byggst á þeim grunni og enginn vafi leikur á að hið sama gildir um hinn mikla stuðning stjórnvalda og almennings við smábátaútgerðina. Með framangreindum tillögum telur stjórn LS að hún mæti tvenns konar sjónarmiðum, annars vegar því að veiðiheimildir smábátanna safnist ekki á örfáa báta og hins vegar að raska ekki stöðu þeirra sem mestar veiðiheimildir hafa í krókaaflamarkinu nú um stundir.“ Það er eðlilegt að ræða prósentubreytingar og aðlögunartíma saman en hvað varðar frestun eða aðlögun bætist ákvæði til bráðabirgða við, sem er svohljóðandi: „Sé krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila eða í eigu tengdra aðila við gildistöku laga þessara yfir þeim mörkum sem sett eru í 1. eða 2. mgr. 11. gr. a skal viðkomandi aðili þegar í stað senda Fiskistofu tilkynningu í samræmi við 1. mgr. 11. gr. b og gilda þá ákvæði 2. mgr. þeirrar greinar. Aðili skal þó hafa frest til 1. september 2009 til að ráðstafa krókaaflahlutdeildinni þannig að hún rúmist innan settra marka. Að öðru leyti gildir 2. mgr. 11. gr. b um hámark krókaaflahlutdeildar.“ Hér er verið að gefa eftir aðlögun í þrjú og hálft ár. Það er eitt fyrirtæki sem þarf að selja aflaheimildir miðað við þau hámörk sem koma fram í breytingartillögum meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Fyrirtækið sem hér um ræðir er Stakkavík og er með mikla og öfluga starfsemi í Grindavík. Það hefur keypt mikið af aflaheimildum og þarf því að bregðast við. Ég hef rætt nokkuð oft við þessa aðila og gert þeim grein fyrir þróun þessa máls. Það er ljóst að mikil sameining hefur orðið í krókaaflamarkskerfinu og m.a. þess vegna er verið að setja á takmarkanir, svo að tryggt verði að dreifing verði á fleiri fyrirtæki svo og sjávarbyggðir. Eins og áður hefur komið fram er meiri hluti sjávarútvegsnefndar að fara milliveg annars vegar við upphaflegt frumvarp þar sem prósentan í þorski var 6% og prósentan í ýsu 9% og heildarprósenta 6% og hins vegar, ef við hefðum farið eftir tillögum LS, þ.e. 3% á línuna, hefðu fjórir til fimm aðilar lent í að selja hluta af heimildum sínum. Það er ekkert óeðlilegt að það sé ágreiningur þegar það þarf að taka ákvörðun um hvað þetta hámark eigi að vera en við sem erum pólitískt kjörin þurfum að axla þá ábyrgð sem því fylgir að gera þessar breytingar. Ég er þess fullviss að bæði Stakkavíkurmenn og fulltrúar LS eru óánægðir með tillögu meiri hluta sjávarútvegsnefndar en við teljum okkur vera að fara meðalveg í þessu máli. Bæjarstjórinn í Grindavík, Ólafur Örn Ólafsson, mætti einnig á fundinn og gerði okkur grein fyrir starfsemi Stakkavíkur og þeim áhrifum sem það gæti haft á samfélagið ef Stakkavíkurmenn þyrftu að selja aflaheimildir frá sér miðað við breytingartillögu meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Ég skil vel áhyggjur þeirra Grindvíkinga út af þessu máli. Við 4. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þegar lög þessi hafa öðlast gildi skal fella meginmál þeirra inn í lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, og gefa þau út svo breytt með samfelldri greinatölu og kaflanúmerum og samfelldri röð töluliða, stafliða og ákvæða til bráðabirgða sem enn hafa gildi.“ Hér erum við að fara að gefa út eða endurskrifa lög um stjórn fiskveiða. Það var tími til kominn að gera þau enn skýrari en það eru 35 bráðabirgðaákvæði inni sem ekki hafa gildi og detta því sjálfkrafa út með þessari breytingu. Ég tel að fleiri nefndir ættu að taka sér þetta til fyrirmyndar og henda út ákvæðum sem ekki eiga rétt á sér í dag og gera lög almennt læsilegri og skiljanlegri en þau eru. Í 2. breytingatillögu eru þrjár breytingar á lögunum og hljóðar a-liður svo: „Við 6. gr. b bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó er ráðherra heimilt að veita krókaaflamarksbátum leyfi til að stunda veiðar á botndýrum með þeim veiðarfærum sem til þarf, svo sem plógum og gildrum, svo og til hrognkelsaveiða í net.“ Það er meginregla í lögum um stjórn fiskveiða að krókaaflamarksbátar mega aðeins stunda veiðar með línu og handfærum. Í ákvæði XXIII til bráðabirgða við lög um stjórn fiskveiða er sú undanþága frá þessari reglu að heimilt er að veita krókaaflamarksbátum leyfi til að stunda veiðar með gildrum og plógum á botndýrum og til hrognkelsaveiða í net. Veiðar með gildrum og plógum eru á þessum bátum stundaðar á beitukóngi, ígulkerjum og sæbjúgum. Þar sem ákvæði XXIII fellur niður við endurútgáfu laganna er nauðsynlegt að flytja hana inn í megintexta laganna enda á hún betur heima þar þar sem heimildin er varanleg. Breytingin í b-lið hljóðar svo: „b. Lokamálsliður 6. mgr. 11. gr. orðast svo: Óheimilt er að framselja aflahlutdeild skips nema fyrir liggi samþykki þeirra aðila sem samningsveð áttu í skipinu 1. janúar 1991.“ Hér er í fyrsta lagi lagt að fellt sé úr gildi ákvæði sem verið hefur í lögum um stjórn fiskveiða frá upphafi. Samkvæmt ákvæði þessu var ekki heimilt í fimm ár frá gildistöku laganna að flytja af skipi aflahlutdeild sem rekja má til sérstakra uppbóta sem úthlutað var þegar lögin tóku gildi í ársbyrjun 1991. Ákvæði þetta hefur ekki gildi og hefur nú fallið niður og því þarf að fella það úr lagatextanum. Í öðru lagi er lagt til að ákvæði V til bráðabirgða við lögin sem verið hefur í lögunum frá gildistöku þeirra 1991 verði flutt inn í megintexta þar sem ákvæðið er ótímabundið og er lagt til að bæta því við 6. mgr. 11. gr. Samkvæmt þessu ákvæði þarf samþykki þeirra aðila sem samningsveð áttu í skipi við gildistöku laganna 1. janúar 1991 til þess að flytja af því aflahlutdeild.“ Breytingin í c-lið hljóðar svo: „c. Við 1. málsl. 3. mgr. 17. gr. bætist: og er skipstjórum skylt að veita þeim aðstoð, sbr. 1. mgr. 10. gr. laga nr. 79 26. maí 1997.“ Samkvæmt lögum annast Fiskistofa eftirlit með því að lögum um stjórn fiskveiða sé framfylgt. Heimild til þess að setja eftirlitsmenn um borð í veiðiskip er í lögum nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Þykir eðlilegt í lögum um stjórn fiskveiða að vísa til þessarar heimildar í lögum nr. 79/1997 til að styrkja heimildir Fiskistofu til eftirlits með lögum um stjórn fiskveiða. Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að það er ekki verið að læða hér neinu inn í þetta frumvarp. Þessar viðbætur í breytingartillögunum voru kynntar tímanlega fyrir sjávarútvegsnefndarmönnum og það var lag til að taka þær inn í þessar breytingartillögur. Ég ætla ekki að fara í nánari útfærslu á breytingartillögunum en geri mér grein fyrir því að hér eiga eftir verða miklar umræður um þetta mál. Virðulegi forseti. Við erum að taka til 2. umr. frumvarp til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég hef gert grein fyrir nefndaráliti og breytingartillögum meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Við erum í fyrsta lagi að fella niður 6. gr., sem byggist á því að dagakerfi sóknardagabáta verður lagt niður. Aðeins tveir bátar eru enn starfandi í því kerfi en munu færast yfir í krókaaflamarkskerfi í lok þessa fiskveiðiárs en þá lýkur aðlögunartíma. Það var mikilvæg og skynsamleg ákvörðun að leggja af sóknardagakerfið og færa það yfir í krókaaflamark. þ.e. smábátar fengu úthlutað kvóta. Það var gert í sátt við þorra þeirra aðila er starfa í greininni. Það var tekist á um þetta mál hér á Alþingi en þegar kom að afgreiðslu greiddu ekki nema fjórir þingmenn atkvæði á móti þessum breytingum. Virðulegi forseti. Í 1. umr. var töluvert rætt um hverjir hefðu samþykkt þessar breytingar og hverjir ekki og það var eiginlega borið á mig sem formann sjávarútvegsnefndar að hafa sjálfur staðið fyrir skoðanakönnun um þetta mál en ég ætla nú að vísa því frá mér. Ég ákvað bara að fletta upp í gögnum hjá mér og fór að leita að niðurstöðu kannana sem smábátasjómenn gerðu. Það voru 227 af 292 sem svöruðu þessari skoðanakönnun, sem er mjög jákvæð og sýnir jákvæð viðhorf þeirra aðila sem starfa í þessari grein gagnvart þessum breytingum. Það voru 183 sem sögðu já, 80,6%, en nei sögðu 19,38%. Þetta er mjög athyglisverð niðurstaða og ég hugsa að ef menn hafa áhuga á því geti ég útvegað lista yfir þá aðila sem eru þar. Þar eru menn nefndir á nafn, bæði þeir sem eiga þessa báta og þeir sem  Það er jafnframt verið að bæta við 1. mgr. 11. gr. laganna þar sem samanlögð krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila eða í leigu tengdra aðila er takmörkuð. Hlutfallið í frumvarpinu er að krókaaflahlutdeild verði ekki hærri en 6% af þorski og 9% af ýsu miðað við krókaaflahlutdeild í hvorri tegund. Jafnframt bætist við 2. mgr. 11. gr. um heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar. Breytingartillögur, sem hér eru til umræðu, miðast við 4% í þorski, 5% í ýsu og 5% af heildarverðmæti. Það er og það verður alltaf ágreiningur um þessar prósentur. Sumir vilja hafa þær lægri en aðrir hærri til samræmis við þær prósentur sem eru til staðar í dag. Við erum samt sem áður að skerpa á því að við ætlum að skilja enn betur á milli stóra kerfisins og krókaaflamarkskerfisins. Ég tel mikilvægt að stjórnvöld skilgreini það enn frekar og það er hæstv. sjávarútvegsráðherra að gera með þessu frumvarpi. Ég fagna því sérstaklega að heimilt verði að tilkynna um flutning aflamarks milli fiskiskipa í rafrænu formi. Gerður verður þjónustusamningur við Fiskistofu og árgjald fyrir slíka samninga verði 12 þús. kr. fyrir hvert fiskveiðiár. Í fyrstu er gert ráð fyrir að aðgangur veiti útgerðarmönnum aðeins heimild til þess að flytja aflamark á milli eigin báta en þegar kerfið hefur þróast geti heimildir til flutnings náð til allra sem eru með þjónustusamning. Þetta er eðlilegt meðan þessi mál eru að þróast því gæta þarf öryggis við svo veigamiklar breytingar. Einnig er ákvæði til bráðabirgða þar sem tekið er á því að úthluta aflamarki í úthafsrækju á fiskveiðiárinu 2005/2006, 2006/2007 og 2007/2008, að það leiði ekki til þess að fiskiskip missi aflahlutdeild í úthafsrækju eða öðrum tegundum. Við höfum rætt um vanda rækjuiðnaðarins hér á Alþingi og er þessi breyting eðlileg í framhaldi af því. Að undanförnu hafa veiðar og vinnsla á úthafsrækju gengið illa. Ástand úthafsrækjustofnsins hefur verið lélegt og aðeins heimilt samkvæmt tillögum Hafró að veiða 10 þús. lestir af úthafsrækju á yfirstandandi fiskveiðiári. Það hefur ekki tekist að veiða leyfilegan úthafsrækjuafla síðastliðin ár, bæði hefur veiðin ekki verið sem skyldi og markaðsaðstæður ekki nógu góðar. Virðulegi forseti. Ég hef sagt það áður að þrátt fyrir lög um stjórn fiskveiða er ekkert það heilagt í þeim að ekki megi breyta eða taka tillit til aðstæðna hverju sinni og það er verið að gera hér varðandi rækjuveiðarnar. Við munum á morgun, á milli 2. og 3. umr., leggja fram smábreytingartillögu varðandi rækju á Flæmingjagrunni í sjávarútvegsnefnd, á fundi sem stefnt er að því að halda í hádegishléi. Jafnframt er verið að endurgreiða útgerðargjald vegna úthlutaðs aflamarks í úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2005/2006. Veiðigjald samkvæmt V. kafla laganna vegna úthafsrækju á fiskveiðiárunum 2005/2006, 2006/2007 og 2007/2008 skal innt í lok hvers fiskveiðiárs miðað við landaðan úthafsrækjuafla fiskiskipa á því fiskveiðiári. Hér er um tímabundnar lagabreytingar að ræða vegna þeirra erfiðleika sem upp hafa komið í veiðum og vinnslu á úthafsrækju og ber að fagna því. Vonandi næst að rétta úr kútnum í veiðum og vinnslu á úthafsrækju en það er mjög mikilvægt fyrir sjávarbyggðir hér á landi þar sem rækjuveiðar og vinnsla hefur verið nokkuð stór þáttur í atvinnulífinu. Virðulegi forseti. Við í sjávarútvegsnefndinni fengum á fund okkar Sigurð Líndal þar sem beiðni kom frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni sem spurði hvort þetta bráðabirgðaákvæði, ef að lögum verður, varðaði 75. gr. stjórnarskrárinnar - það var eðlilegt að fá hann á fund þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra svaraði því þannig til að þetta hefði ekki verið kannað við 1. umr. Ég hef látið taka nokkra punkta saman sem Sigurður sagði um þetta mál, gott að það komi fram hér í umræðunni. Hann telur að þetta sleppi, þ.e. að ekki sé um brot á stjórnarskrá að ræða. Sýnist að frambærilegar ástæður séu fyrir setningu bráðabirgðaákvæðisins. Ákvæðið takmarkast við þá sem hafa fengið úthlutað veiðiheimildum. Ósanngjarnt sé ef þeir missa veiðiheimildir sínar við þær aðstæður sem nú eru uppi í rækjunni. Ákvæðið er tímabundið og gildir aðeins í þrjú ár. Vísað til væntingarréttar sem oft er vitnað í, t.d. hjá Mannréttindadómstólnum og Evrópudómstólnum. Hann telur að væntingarréttur þeirra sem byggja vonir sínar á að þeir geti nýtt sér þetta sé ekki sterkur. Með vísan til 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða hefur hann þó þá leiðbeiningu um túlkun að löggjafinn hefur víðtækari rétt til að takmarka eignarréttindi og atvinnufrelsi. Það leiðir af eðli málsins þótt hann telji að umrædd 1. gr. sé merkingarlaus að öðru leyti. Hér er ekki síður verið að vernda atvinnuréttindi þeirra sem veiða úthafsrækju. Þeir hafa fjárfest í atvinnutækjum og þjálfað mannskap. Atvinnufrelsið takmarkast af því. Jón Gunnarsson spurði hvort ekki væri rétt að setja almennar reglur þegar efnisleg rök búa að baki slíkum aðgerðum. Sigurður taldi viss verndarrök felast í greinargerðinni, þ.e. að hér væri ekki eingöngu um að ræða efnahagsleg rök. Hæstv. sjávarútvegsráðherra á hrós skilið fyrir þessar breytingar, niðurfellingu 6. gr., þar sem dagakerfið er lagt af, verið að styrkja og skerpa milli stóra og litla kerfisins, verið að einfalda flutning á aflamarki fiskiskipa með rafrænni skráningu svo og að bregðast tímabundið við erfiðleikum sem verið hafa í rækjuveiðum og -vinnslu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að renna hér yfir umsagnir um þetta mál og taka bara stutt úr hverri umsögn. Akraneskaupstaður gerir ekki athugasemdir við þetta. Alþýðusamband Íslands styður þessar breytingartillögur en bendir jafnframt á að við ákvörðun á hámarkskrókaaflahlutdeild þurfi að gæta þess að þeir sem starfandi eru í krókaaflamarkskerfinu verði ekki fyrir fjárhagslegu tjóni vegna þess að þeir hafi áður en frumvarpið kom fram fjárfest í krókaaflahlutdeild sem leiðir til þess að þeir fara yfir hámarkið. Byggðastofnun segir: „Í öðru lagi er verið að setja reglur um hámark krókaaflahlutdeilda í þorski og ýsu, sem heimilt er að séu í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila. Byggðastofnun telur nauðsynlegt að setja slíkar reglur til að tryggja að aflahlutdeild dreifist á fleiri fyrirtæki og þar með líklega fleiri byggðarlög og hafi þannig áhrif víðs vegar um land.“ Frá Dalvík er þetta lagt fram, í Eyþingi er ekki tekin afstaða. Farmanna- og fiskimannasambandið telur aflahlutdeild smábáta á kostnað annarra fiskiskipa komna langt umfram það sem eðlilegt er að sanngjarnt geti talist. Miðað við þann veruleika sem búið er við um þessar mundir er Farmanna- og fiskimannasambandið sammála því að hámarka skuli hlutdeild einstakra aðila í þessum útgerðarflokki rétt eins og er í öðrum. Fiskistofa gerði ekki athugasemd við frumvarpið. Fjórðungssamband Vestfirðinga segir: „Miðað við núverandi fiskveiðistjórnun er byggðakvótinn einn af þeim fáu möguleikum sem stjórnvöld í landinu hafa til að bregðast við þeirri röskun sem minnkandi veiðiheimildir hafa á einstökum svæðum.“ Bæjarstjórn Grindavíkur leggur til að 2. gr. frumvarpsins verði felld niður. Hafró gerir ekki athugasemdir. Bæjarráð Húsavíkurbæjar gerir ekki athugasemdir. LÍÚ gerir ekki athugasemdir, ræðir aðeins um veiðigjaldið. Við höfum þegar kynnt umsögn Landssambands smábátaeigenda. Borgarráð vísaði þessu í stjórnsýslu- og starfsmannasvið, það hefur ekkert komið frá þeim. Ríkisskattstjóri segir: „Ekki er tilefni af hálfu embættisins til að gera athugasemdir við frumvarp þetta.“ Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum: „Frumvarpið er til umsagnar í sveitarfélögum á Suðurnesjum. Stjórnin vísar til umsagna þeirra.“ Sjómannasamband Íslands styður meginatriði frumvarpsins sem hér er fjallað um nánar um hverja grein frumvarpsins. Sveitarstjórn Súðavíkur gerir ekki athugasemdir við frumvarpið. Verðlagsstofa telur sér ekki fært að veita umsögn. Vélstjórafélagið hefur ekki athugasemd við frumvarpið. Þetta er mjög athyglisvert hvað margir eru hlynntir þessu frumvarpi og hafa gefið jákvæðar umsagnir. Virðulegi forseti. Ég legg síðan til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Frú forseti. Ég gat því miður ekki verið viðstaddur 1. umr. þessa máls, ég veit að það hefur örugglega hryggt hv. formann sjávarútvegsnefndar, og hugsanlega kann það að valda nokkru um vanþekkingu mína á örfáum atriðum sem tengjast málinu. Ég heyrði á máli hv. þingmanns að hann lítur ekki á lögin um stjórn fiskveiða sem einhvern heilagan hlut. Hv. þingmaður sagði að það mætti breyta þeim ef þyrfti. Ég velti því hins vegar fyrir mér á hvaða grundvelli menn eru reiðubúnir til að breyta stjórnkerfinu. Það hefur alltaf verið sagt að stjórn fiskveiða á Íslandi sé byggð á vísindalegum rökum og ég velti því þá fyrir mér á hvaða vísindalegu rökum sú tillaga er reist að ekki eigi að fara hærra í hámarkinu en 6% í þorski og 9% í ýsu. Þegar menn taka ákvarðanir af þessu tagi, leggja fram svona tillögur, þá hljóta þeir að gera það á grundvelli einhverra vísindalegra raka. Menn hljóta að gera það samkvæmt ráðgjöf einhverra sem hafa sérþekkingu á greininni og nú veit ég að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson hefur samviskusamlega sinnt starfi sínu sem formaður nefndarinnar og hann hlýtur að hafa rannsakað þetta til hlítar. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Á hvaða grundvelli eru þessar prósentutölur reistar? Er það ekki örugglega gert á grundvelli einhverrar vísindalegrar skoðunar?

Virðulegi forseti. Ég skal viðurkenna að ég saknaði þess að sjá ekki hv. þm. Össur Skarphéðinsson við 1. umr. en veit að hann á eftir að koma sterkur inn í umræðuna í dag. Ég held að það séu engin vísindi á bak við þetta. Frumvarpið sem lagt var fram í upphafi byggðist á því að enginn yrði fyrir skerðingu. Þeir aðilar sem voru með mestar aflaheimildir í þessum flokki þegar frumvarpið var sett fram var fyrirtæki í Grindavík sem ég nefndi áðan. Það var með 5,59% í þorski og 8,8% í ýsu. Við erum að tala um 6% og 9%. Síðan leggur Landssamband smábátaeigenda meiri áherslu á að þetta verði minnkað niður í 3% og þetta verði nær því að vera einstaklingsútgerð en að fyrirtæki stækki mikið í þessari atvinnugrein.

Frú forseti. Ég hef það að meginreglu í umræðum um smábáta að ég fylgi alltaf því sem Landssamband smábátaeigenda segir. Ég tel að þeir hafi mikið og gott vit á þessum málum. En þá hefur það komið fram hjá hv. formanni sjávarútvegsnefndar að þetta mál er ekki byggt á neinum vísindum. Það er bara gripið utan úr loftinu, byggt á einhverju sem ekki er einu sinni tilfinning kannski. Það er sem sagt einhvers konar tilviljun sem veldur því að það er þessi tala en ekki einhver önnur. Eða er það rangt hjá mér? Getur verið að það sé einhver hugsun á bak við þetta? Ég held, frú forseti, að það hljóti að vera, og að hæstv. sjávarútvegsráðherra og þar með formaður sjávarútvegsnefndar telji að hæfilegt sé að fara ekki hærra en þetta sem hámark. Mig langar því að spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar. Ef löggjafinn telur að ekki eigi að fara hærra en 6% í þorski og 9% í ýsu og 6% í eigu tengdra aðila, er þá ekki jafnnauðsynlegt að hafa hámörkin jafnlág í öðrum greinum flotans?

Virðulegi forseti. Við höfum fengið upplýsingar, bæði í smáa kerfinu og stóra kerfinu, hvernig hlutföllin eru þar. Ég tel að menn eigi alltaf að vera að skoða þetta. Þetta kom fram í umræðum á þingi þegar hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um þetta mál, hafði frumkvæði að því, hvernig kerfið virkaði. Hvort þessi heildarprósenta í þorskinum, 12%, næði bara yfir stóra kerfið yfir heildina. Þá kom í ljós að skerpa þarf á þessu og það er verið að gera með þessu frumvarpi og kannski aðeins að brjóta upp á milli kerfa. Ég held að það sé alveg lykilatriði. En ég sagði áðan að ekkert væri það heilagt að ekki mætti breyta því og við erum að breyta ýmsum hlutum og eigum að skoða aðra hluti.

Frú forseti. Við ræðum nú enn eina breytinguna á lögum um stjórn fiskveiða. Það eru tvær, þrjár, upp í fjórar breytingar á ári sem gera þarf á þessum lagabálki þar sem menn tala mikið um nauðsyn þess að halda stöðugleika og gera litlar breytingar. Það sem vekur athygli við þessi frumvörp núna um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða er hvað miklar breytingar sjávarútvegsnefnd leggur til á þeim eftir að þau eru komin hér inn í þingið og eftir að hæstv. ráðherrann hefur lagt þau fram. Hæstv. sjávarútvegsráðherra færði hér ákveðin rök fyrir því í máli sínu við 1. umr. að rétt væri að miða við 6% í þorski í krókaaflahámarki og 9% í ýsu, samtals 6% af heild. Hv. framsögumaður sjávarútvegsnefndar rífur niður öll þau rök hér í ræðu sinni og leggur til, og meiri hluti nefndarinnar, allt aðrar prósentur en ráðherrann færði rök fyrir í 1. umr. Mig langar að spyrja hv. formann hvað veldur að meiri hluti sjávarútvegsnefndar er á svo allt annarri skoðun en ráðherrann þegar hann lagði fram sitt frumvarp og meiri hlutinn virðist ekki taka undir rök hæstv. ráðherra sem hann flutti hér í 1. umr. varðandi þessar prósentur. Annað sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er að hann nefndi að tillögurnar eins og þær koma núna frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar komi til með að koma sér afar illa fyrir eitt fyrirtæki. Það fyrirtæki þurfi í raun að endurskoða alla sína starfsemi og verði fyrir talsverðum skaða af þessum breytingum. Sami hv. formaður stóð hér áðan og talaði um jöfnunarpottinn. Að ekki mætti skerða afturvirkt rétt manna sem þeir hefðu áður haft. Var þá að tala um útgerðir sem aldrei höfðu fengið úthlutað úr jöfnunarpotti. Að þær yrðu að fá að halda þessum rétti sínum. Því spyr ég hv. formann: Hvað um fyrirtækið Stakkavík í Grindavík? Á það engan rétt?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að meiri hluti sjávarútvegsnefndar er að breyta upphafsfrumvarpi, tillögum hæstv. sjávarútvegsráðherra. Við erum aðeins að nálgast tillögur stjórnar Landssambands smábátaeigenda. Við förum ekki niður í 3% eins og þeir vissu. Við förum í 4% í þorsk og 5% í ýsu og 5% í heild. Þetta er svona millivegur. Eins og ég nefndi áðan á ég von á að bæði Stakkavíkurmenn og landssambandsmenn séu ekkert ánægðir með þetta. Aðrir vilja 3% af öllu, hinir vilja halda frumvarpinu eins og það var. Þannig að við erum bara að reyna að fara einhvern milliveg. Ég tel að þessir aðilar eigi náttúrlega eðlilega að leita réttar síns. Við vitum það alveg í gegnum tíðina að menn hafa verið að sækja á, bæði í dómskerfinu og líka hjá umboðsmanni Alþingis, til að kanna rétt sinn þegar menn eru að breyta lögum. Það er ekkert óeðlilegt að benda mönnum á það ef þeir eru ósáttir við það sem er að gerast hér.

Frú forseti. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar Guðjón Hjörleifsson svaraði ekki spurningu minni, af hverju réttur fyrirtækis í Grindavík varðandi þá lagasetningu sem hér er verið að leggja fram sé eitthvað minni en réttur þeirra sem eru umrædd í þeirri lagasetningu sem við ræddum í málinu á undan. Ég sé engan mun á þessu og þau rök sem hv. formaður færði í 1. umr. fyrir því að menn yrðu að halda rétti sínum hljóta að eiga alveg eins við í þessari umræðu. Það er annað sem vekur athygli mína. Það er að í breytingartillögu meiri hluta sjávarútvegsnefndar er komið inn með fullt af atriðum sem ekki voru í frumvarpi ráðherrans. Það er verið að koma með þrjár eða fjórar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem ekki voru inni í frumvarpi ráðherrans og aldrei hafa verið ræddar hér í 1. umr. Svo var hv. formaður sjávarútvegsnefndar að boða hér breytingartillögu milli 2. og 3. umr. þannig að við komum til með að hafa hér frumvarp, fullt af atriðum sem aldrei hafa verið rædd og svo til viðbótar á að koma með eitthvað nýtt milli 2. og 3. umr. Finnst hv. formanninum þetta boðleg vinnubrögð?

Virðulegi forseti. Ég ræddi við lögfræðinga sem unnu við þetta frumvarp og þeir töldu að varðandi réttinn að aðlögun í þrjú og hálft ár væri það mikil að það skapaði ekki kröfur. En síðan verður það að koma í ljós. Það er rétt að við erum að gera þrjár til fjórar breytingar sem ekki voru í umræðunni. Við erum að skrifa lögin upp á nýtt og með því erum við að taka út 35 bráðabirgðaákvæði sem ekki eru í gildi. Ég held að lögin verði langtum hreinni og aðgengilegri eftir það. Varðandi Flæmingjagrunnið þá var búið að kynna það í sjávarútvegsnefnd og meira að segja ræða við fulltrúa LÍÚ á seinasta fundi sjávarútvegsnefndar, svo það er langur fyrirvari á því. Við frestuðum fundi í sjávarútvegsnefnd af því við ætluðum að hitta fulltrúa Samtaka fiskvinnslu án útgerðar á morgun líka, þannig að þá megi renna þessari breytingartillögu í gegn. Það var rætt um það eftir umræðuna.

Frú forseti. Hér hafa hv. þingmenn verið að ræða þetta frumvarp í samhengi við hagsmuni jafnvel eins fyrirtækis. En ég vil líta á þetta frumvarp í víðara samhengi. Ég vil líta á þjóðarhagsmuni. Ég er viss um að með þessu frumvarpi er verið að festa í sessi kerfi sem hefur engu skilað. Upprunalegt markmið fiskveiðistjórnarkerfisins var að stækka fiskstofnana svo þeir skiluðu meiru í þjóðarbúið. En niðurstaðan, eftir að þetta kerfi hefur verið við lýði í áratugi er að það er mínus árangur. Það er mjög átakanlegt að verða vitni að því að formaður sjávarútvegsnefndar, kemur úr sjávarplássi sem hefur farið mjög illa út úr þessu kerfi, sem er verið að festa hér í sessi. Sá sem flutti þetta frumvarp, hæstv. sjávarútvegsráðherra, kemur einnig úr sjávarplássi sem hefur farið illa út úr þessu kerfi. Menn koma hér og flytja þetta og eru síðan að festa þetta í sessi. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er hér að flytja þetta mál nú, hvort honum hafi aldrei dottið í hug að skoða þessa hluti upp á nýtt í staðinn fyrir að vera að festa í sessi ónýtt kerfi sem hefur komið heimabæ hans mjög illa. Mér finnst það vera með ólíkindum að menn sjái ekkert annað en þessa vitleysu. En árangursleysið er algert. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann í einlægni hvort honum hafi ekki komið til hugar að það væri kannski kominn tími til að snúa við blaðinu.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson erum ekkert sammála um hvort þetta sé gott eða slæmt kerfi. Ég tel þetta vera gott kerfi. Hann talaði um að ég kæmi úr sjávarplássi. Ég kem úr Vestmannaeyjum og ég held að það sé almenn sátt með þetta kerfi þar. Eyjamenn hafa staðið sig vel við að vinna í þessu kerfi og hafa ekki verið að missa aflaheimildir. Það er mikilvægt að menn sem hafa svona ábyrgð heima fyrir reyni að tryggja aflaheimildir áfram. Ég er þingmaður úr Suðurkjördæmi og þar er Grindavík, Þorlákshöfn og Höfn sem eru ágætar sjávarbyggðir, og ég held að almennt sé ánægja með þetta kerfi af því menn eru tilbúnir að starfa í því og starfa eftir þeim leikreglum sem eru í gildi.

Frú forseti. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar segir að það sé árangur af kerfinu. Hvaða árangur? Það væri fróðlegt að hann greindi okkur frá því. Vitnar hann þá í sjálfan sig eins og í fyrri ræðum? Það er fleira sem ég furða mig á í þessum málflutningi. Þegar menn segja að það sé almenn ánægja með þetta kerfi þá er það alls ekki rétt. Ég vil einnig að hv. þingmaður velti fyrir sér kjörum þeirra sem starfa í þessu kerfi og eru leiguliðar. Það fara kannski tveir þriðju af tekjum þeirra til einhverra sem eru skráðir fyrir aflaheimildunum. Þetta er auðvitað algerlega óþolandi. Það er verið að festa þetta í sessi. Mér finnst það alveg stórundarlegt að menn einkaframtaksins skuli vera að búa til eitthvað lénsherrakerfi hér þar sem sjómenn greiða meiri hlutann af tekjum sínum til einhverra lénsherra. Ég vil spyrja enn og aftur: 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það hefur gengið misjafnlega að byggja upp veiðistofna. En með þessu kerfi erum við að reyna að vernda fiskstofna. Ég trúi því ekki að menn vilji fara að leyfa villtar veiðar. Varðandi leiguliðana er það náttúrlega markaðsverð sem ræður hverju sinni. Menn hafa töluvert rætt um þessa veiðiskyldu, hvað hún eigi að vera há. Því hærri sem hún verður er ljóst að leiguverð mun hækka á markaðnum, þannig að það er kannski mesti ágreiningurinn um það, hvað hún megi vera há í prósentum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir áliti minni hluta sjávarútvegsnefndar á þskj. 925 í því máli sem við hér ræðum. Nefndin hefur fjallað um málið og hefur meiri hluti nefndarinnar lagt til veigamiklar breytingar á frumvarpinu. Verulegar efnislegar breytingar eru lagðar til á 2. gr. frumvarpsins og einnig eru tekin upp í nefndarálit og breytingartillögur meiri hlutans atriði sem ekki voru í því frumvarpi sem sjávarútvegsráðherra lagði fyrir Alþingi þann 23. janúar sl. Þau atriði sem þar um ræðir voru því ekki til umfjöllunar við 1. umræðu málsins og voru ekki heldur send umsagnaraðilum til umsagnar. Minni hlutinn telur að þrátt fyrir að um sé að ræða innsetningu bráðabirgðaákvæða í ótímabundinn texta laganna sé nauðsynlegt að gefa hagsmunaaðilum og öðrum sem gefa vildu umsögn um breytingarnar rétt til þess að setja fram sín sjónarmið og átelur þau vinnubrögð meiri hlutans að hafna því að þær breytingar sem um ræðir kæmu fram í sérstöku frumvarpi sem fengi síðan hefðbundna þinglega meðferð sem að sjálfsögðu felur í sér þrjár umræður og umsagnarferli. 1. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir að brott falli ákvæði sem í gildi eru varðandi sóknardagakerfi fyrir krókabáta, þar sem í gildandi lögum er gert ráð fyrir að ákvæðin sem um ræðir falli niður í lok þessa árs, en einungis tveir bátar eru nú í sóknardagakerfi. Hér er endanlega verið að leggja niður sóknardagakerfi krókabáta og festa í sessi eitt kerfi fyrir alla smábáta. Fulltrúar minni hlutans í nefndinni mótmæltu kröftuglega þegar sjávarútvegsráðherra lagði fyrir Alþingi tillögur þess efnis að leggja niður sóknardagakerfið og setja alla smábáta í aflamark. Þau mótmæli voru að engu höfð og því er nú komið að því að leggja endanlega af einu eftirstöðvar sóknarstýringar við stjórn fiskveiða á Íslandi. 2. gr. fjallar um nauðsyn þess að setja sérstakar takmarkanir á krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila umfram þær almennu takmarkanir sem nú gilda um aflahlutdeild í lögunum um stjórn fiskveiða. Að óbreyttum lögum gætu í raun tvær útgerðir smábáta haft yfir að ráða öllum aflaheimildum í krókaaflamarkskerfinu og þær þannig safnast á afar fáar hendur og mun færri en raunin er í hinu hefðbundna aflamarkskerfi. Helst mætti halda að í flýtinum við að koma öllum smábátum úr sóknardagakerfi yfir í aflamarkskerfi hafi sjávarútvegsráðherra yfirsést þetta atriði og því sé nú nauðsynlegt að koma hámarki á aflahlutdeild í krókaaflamarkinu. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögur um verulegar breytingar á þeim hlutföllum sem heimilt verður að hafa á einni hendi frá því sem um ræddi í frumvarpinu. Frumvarpið gerði ráð fyrir að hámark krókaaflahlutdeildar í þorski yrði 6%, 9% í ýsu og aldrei meira en 6% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar. Umsagnir um þetta hlutfall voru mismunandi og komu fram sterk rök bæði fyrir hærri hlutfallstölum en einnig lægri. Af upplýsingum sem lagðar voru fyrir nefndina liggur ljóst fyrir að ein útgerð að minnsta kosti var komin nálægt þeim hlutföllum sem lagt var til að yrðu hámark og við 1. umræðu í þinginu lýsti sjávarútvegsráðherra því yfir að ekki væru nein vísindaleg rök á bak við tillögur um þau hlutföll sem fram komu í frumvarpi ráðherrans. Reynt hefði verið að taka mið af stöðu einstakra útgerða á þeim tíma sem frumvarpið var samið. Tillaga meiri hlutans um breytta hámarkshlutdeild eða 4% í þorski, 5% í ýsu og 5% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar er mikil breyting frá upprunalegu tillögunum í frumvarpinu og verða fleiri en ein útgerð fyrir áhrifum af þessum nýju tillögum. Þær útgerðir verða fyrir afturvirkum áhrifum af lagasetningunni og nýjar takmarkanir leggja þeim á herðar þá skyldu að bregðast við hinum breyttu lögum og minnka hlutdeild sína frá því sem nú er. Meiri hlutinn leggur til að þær útgerðir sem þegar eru yfir þeim hlutföllum sem koma fram í breytingartillögum meiri hlutans fái aðlögunartíma til að flytja krókaaflahlutdeild af skipum sínum fram til 1. september 2009 þannig að aflahlutdeildir rúmist innan ramma laganna. Lagasetning sem tekur réttindi af einstökum tilgreindum einstaklingum eða lögaðilum, sem þeir höfðu innan gildandi laga, orkar alltaf tvímælis og er það skoðun minni hlutans að því hefði verið rétt að leita leiða til þess að heimila þeim aðilum sem við framlagningu frumvarpsins væru yfir hinum nýju takmörkunum að halda stöðu sinni. Hægt hefði verið að búa þannig um hnútana í lagasetningunni að umræddir aðilar gætu ekki aukið við núverandi hlutdeild sína og í þeim tilfellum sem þeir flyttu frá sér aflahlutdeild gætu þeir ekki flutt aflahlutdeild til sín að nýju meðan þeir væru yfir þeim hámörkum sem giltu að lögunum settum. Það er álit minni hlutans að hefði sú leið verið farin væri hægt að fallast á þær hlutfallstölur sem meiri hlutinn leggur nú til að gildi sem hámarkshlutdeildir. Þar sem ekki reyndist hljómgrunnur innan nefndarinnar fyrir þeim sjónarmiðum er það á ábyrgð meiri hlutans að leggja til afturvirkar íþyngjandi ráðstafanir sem bitna á einstökum útgerðaraðilum en hafa aftur á móti lítil sem engin áhrif á stöðu annarra. Í 3. gr. frumvarpsins er heimild til Fiskistofu til að gera þjónustusamninga um rafrænar tilkynningar um flutning aflamarks milli fiskiskipa og kveðið á um að gjald fyrir hvern þjónustusamning skuli nema 12.000 kr. Víðtækar heimildir eru síðan í greininni til handa sjávarútvegsráðherra til setningar reglna um skilyrði fyrir gerð samninga og honum heimilt að víkja frá ákvæðum sem nú gilda um framkvæmd flutnings aflamarks og greiðslu gjalda þess vegna. Það er álit minni hlutans að gjald fyrir samninga vegna þessa ákvæðis ætti í meira mæli að fara eftir umfangi og fjölda færslna í gegnum hið rafræna skráningarkerfi, þannig að meira samband en ráð er fyrir gert verði milli nota og greiðslu fyrir afnot af hinu nýja kerfi. Einnig er nauðsynlegt að tryggja að öll skilyrði sem nú eru í gildi varðandi flutning séu áfram fyrir hendi þannig að magn, verð og aðrar upplýsingar vegna flutningsins liggi fyrir og að aðkoma Verðlagsstofu skiptaverðs verði með óbreyttum hætti. Mikilvægt er að flutningur aflamarks milli skipa sé rétt skráður og að með einföldum og gegnsæjum hætti sé hægt að nálgast allar upplýsingar um slíka flutninga. Ákvæði til bráðabirgða er tilkomið vegna sérstaks vanda rækjuútgerðar og virðist markmiðið vera að bregðast á tímabundinn hátt við aðstæðum sem uppi eru í greininni. Minni hlutinn telur mikilvægt að stjórnvöld komi til móts við rækjuiðnaðinn í þeim erfiðu innri og ytri skilyrðum sem nú eru fyrir hendi og ein leiðin til þess er í gegnum þau úrræði sem stjórnvöld hafa í lögum um stjórn fiskveiða. Í 9. gr. laga um stjórn fiskveiða segir, með leyfi forseta: „Á hverju fiskveiðiári skal ráðherra hafa til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema allt að 12.000 lestum af óslægðum botnfiski í þorskígildum talið sem hann getur ráðstafað þannig: 1. Til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda. 2. Til stuðnings byggðarlögum, í samráði við Byggðastofnun, þannig: a. Til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. b. Til byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað hafa afla í viðkomandi byggðarlögum og sem veruleg áhrif hefur haft á atvinnuástand í byggðarlögunum.“ Það er álit minni hlutans að hægt sé að mæta vanda rækjuiðnaðarins með ráðstöfunum samkvæmt 9. gr., en bráðabirgðaákvæðið sem fram kemur í frumvarpi sjávarútvegsráðherra gerir ekki ráð fyrir að hefðbundnum aðferðum sé beitt til að takast á við vanda greinarinnar heldur er með ákvæðinu reynt að fara nýja og um margt umdeilda leið til lausnar vandans. Minni hlutinn varar við aðferðum sem ganga gegn almennum skilyrðum um veiðiskyldu og telur vænlegra til árangurs að mæta vandanum með sömu aðferðum og gert hefur verið áður þegar um er að ræða ófyrirsjáanlegan vanda einstakra greina eða svæða. Minni hlutinn telur rétt að við aðstæður eins og nú eru uppi í rækjuveiðum og vinnslu sé gjald vegna úthlutaðs aflamarks í úthafsrækju einungis greitt af lönduðum afla. Minni hlutinn telur að atriði sem minnst var á í upphafi nefndarálitsins og ekki hafa komið fram í frumvarpstexta eða verið send umsagnaraðilum til umsagnar eigi ekki heima í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Endurútgáfa laganna er ein og sér ekki nægjanleg ástæða til þess að hnýta óskyldum atriðum við áður framkomið lagafrumvarp og réttara hefði verið að áliti minni hlutans að lagatæknilegar breytingar sem nauðsynlegar kunna að reynast til endurútgáfu komi fram í sérstöku frumvarpi sem fái venjubundna þinglega meðferð. Breytingar á lögum um stjórn fiskveiða eru tíðar og sífellt verið að breyta einstökum atriðum laganna. Það er álit minni hlutans að nauðsynlegt sé að taka til endurskoðunar lögin í heild sinni í stað þess að sífellt séu gerðar tilraunir til að bæta úr ágöllum sem á lögunum eru og mun minni hlutinn því ekki standa að samþykkt þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar. Undir þetta nefndarálit minni hluta sjávarútvegsnefndar skrifa Jón Gunnarsson og Kristján L. Möller. Herra forseti. Eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans og eins breytingartillögum sem lagðar eru fram hér er verið lagt til að gera tillögur um talsvert miklar breytingar á því frumvarpi sem lagt var fram af hálfu sjávarútvegsráðherra. Breytingarnar eru það miklar að maður veltir fyrir sér hvernig stendur á því aftur núna í þeim málum sem við erum að ræða í dag, um stjórn fiskveiða, sé lagt fram frumvarp með ákveðnum rökstuðningi og ákveðnum forsendum sem sjávarútvegsnefnd telur síðan ástæðu til að gjörbreyta í meðferð sinni. Mig langaði aðeins, herra forseti, að minnast á orð hæstv. ráðherra í 1. umr. um þetta frumvarp sem við ræðum en þar var hæstv. ráðherra spurður að hvað lægi að baki því að ákveða 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% af heildarverðmæti. Þá svaraði hæstv. ráðherra eftirfarandi, með leyfi forseta ætla ég að lesa upp úr ræðu hæstv. ráðherra: „Það er auðvitað þannig að þær prósentutölur sem hv. þingmaður spurði um eru engin vísindaleg nálgun, það ber að sjálfsögðu að játa. Eins og ég sagði áðan eru þær ekki hugsaðar á þann hátt að þær séu takmarkandi í sjálfu sér miðað við núverandi ástand heldur fyrst og fremst til að hafa áhrif á framtíðina, væntingar og ákvarðanir um hana. Ákvörðun um þær er m.a. tekin í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfðum um hámarkshlutdeild einstakra útgerða og þær eiga ekki að leiða til þess að menn þurfi að selja frá sér eða neitt þannig.“ Svona svaraði hæstv. ráðherra því hvernig stæði á því að í frumvarpinu væru prósenturnar sem um ræðir í krókaaflamarki 6% í þorski, 9% í ýsu og 6% af heildarverðmæti.  Á þessu hefur orðið talsvert mikil breyting. Formaður sjávarútvegsnefndar hv. hefur beygt ráðherrann í málinu og mig langar að fara betur yfir rökin sem hæstv. ráðherra hafði fyrir þessum prósentum við 1. umr. Mér þóttu þau rök að mörgu leyti skynsamleg. Mér fannst þau taka manneskjulega á því að þurfa að setja hámark á þá menn sem starfa í greininni, eftir lögum sem nú þegar eru í gildi, en um leið að taka á vanda sem allir sáu að var vaxandi og mundi fyrirsjáanlega aukast í framtíðinni. Hæstv. ráðherra sagði í umræðunni um þetta í 1. umr., með leyfi forseta: „Ljóst er að mikil sameining krókaaflahlutdeildar hefur orðið og ástæða þykir þess vegna til að setja þær takmarkanir sem hér er lagt til þannig að krókaaflahlutdeildin dreifist á fleiri fyrirtæki og þar með sjávarbyggðir.“ Hæstv. ráðherra hélt áfram og sagði: „Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mjög mörg orð um þetta. Þessi mál hafa verið talsvert rædd og sú þróun sem hér er í rauninni verið að bregðast við hefur átt sér stað býsna hratt. Yfir þessi mál var farið á síðasta hausti og eftir athugun taldi ég ekki ástæðu til að leggja fram frumvarp í þessa veru þá vegna þess að það gerir maður í síðustu lög að koma í veg fyrir að menn geti þróað útgerð sína með skynsamlegum og hagkvæmum hætti og vil ég ekki bregða fæti fyrir það og ekki er verið að gera það með frumvarpi þessu.“ Stöldrum aðeins við þessi rök hæstv. ráðherra. Síðasta haust skoðuðu hæstv. ráðherra og starfsmenn hans í ráðuneytinu stöðuna og töldu ekki ástæðu til að bregðast við. Það segir hæstv. ráðherra í þinginu. Hvernig var staðan þá? Hún var þannig að þá var útgerð komin yfir 5% í þorski í krókaaflamarki. Hæstv. ráðherra taldi ekki ástæðu til að bregðast við. Hæstv. ráðherra lýsir því að hann hefði viljað gefa mönnum kost á að verða svolítið stærri. Hvað þýðir „að þróa útgerð sína með skynsamlegum og hagkvæmum hætti“ í kerfi þar sem menn reyna að ná meiri hlutdeild? Það hlýtur að þýða að hæstv. ráðherra hefur ekki viljað grípa inn í og stoppa þróunina heldur leyfa mönnum að safna að sér meira af þessum heimildum, kaupa meira af þessum heimildum til sín. Hann hefur væntanlega metið það svo á þeim tíma að gott væri fyrir útgerðina í krókaaflamarkinu að geta stækkað og ná ákveðinni stærð. Hann virtist í haust ekki telja að 5% hafi verið hættuleg stærð. Síðan segir hæstv. ráðherra ef ég les áfram, með leyfi forseta: „En hins vegar hefur þróunin verið býsna hröð og þegar við vorum að búa til lögin í kringum smábátakerfið var alltaf gert ráð fyrir því, og það var pólitískt markmið í sjálfu sér sem ég held að allir hafi verið sammála um, að mjög mikilvægt væri að eignaraðildin í smábátakerfinu væri býsna dreifð, bæði vegna þess að það er skynsamlegt í sjálfu sér að eignaraðild sé dreifð en líka vegna þess að það mun ásamt öðru stuðla að því eða a.m.k. ýta undir að það fiskveiðistjórnarkerfi sem var búið til með hagsmuni hinna dreifðu byggða fyrir augum, að aflahlutdeildirnar og aflaheimildirnar, rétturinn til fiskveiða sé dreifðari heldur en hann væri ef þetta þróast í þá átt sem maður gæti ella séð fyrir sér og kynnu að vera einhverjar vísbendingar um.“ Síðan segir hæstv. ráðherra: „Þegar þessi mál eru skoðuð er það ekki svo að margar útgerðir séu út af fyrir sig með mjög stórar aflahlutdeildir. Það er fyrst og fremst ein útgerð sem er eitthvað nálægt því þaki sem hérna er verið að kveða á um en aðrar útgerðir eru miklu lægri, kringum 2% og þaðan af lægra. Það er því ekki þannig“ - sagði hæstv. ráðherra í 1. umr. og það voru skilaboð hans út til greinarinnar - „að engin dreifing sé í þessu kerfi. Með frumvarpinu er einfaldlega verið að reyna að stuðla að og tryggja tiltekna þróun. Þess vegna er þetta ekki frumvarp sem í sjálfu sér“ - og nú er mikilvægt að hlusta - „breytir núverandi ástandi í miklum mæli heldur mun fyrst og fremst hafa áhrif á framtíðarákvarðanir manna.“ Þannig er það nú einu sinni með lagasetningu að henni er ætlað að hafa áhrif á framtíðarákvarðanir manna. Afturvirk lagasetning hefur aldrei verið talin ganga. En einhverra hluta vegna virðist sem meiri hluti sjávarútvegsnefndar og hv. formaður sjávarútvegsnefndar Guðjón Hjörleifsson meti það svo að í þetta skipti sé í lagi að setja afturvirk lög sem íþyngi ákveðnum einstaklingum eða ákveðnum lögaðila en hafi lítil áhrif á aðra, sértæk lög sem sett eru vegna þess að ein útgerð er komin yfir það hámark sem hv. formanni sjávarútvegsnefndar þykir tilhlýðilegt. Ef sú leið hefði verið farin sem lögð var til í frumvarpi hæstv. ráðherra, að miða við stöðu útgerðanna eins og hún er eða var þegar lagafrumvarpið var lagt fram, væru menn ekki að standa í þessari umræðu hér. Þá væru menn að setja hámark á þessa þróun og segja: Við erum að senda þau skilaboð í gegnum lagasetningu og setja mjög skýrar reglur til framtíðar litið að ekki verði leyfilegt að safna aflaheimildum á svona fáar hendur. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda, þar sem þeir lögðu til 3% í þorski, 3% í ýsu og 3% af heildarkrókaaflamarki eða krókaaflahlutdeild, var önnur málsgrein þar sem fram kom að þeir legðu einnig til að sett yrði ákvæði til bráðabirgða í lögin sem heimilaði þeim sem væru yfir þessum hámörkum þegar lögin væru sett að halda stöðu sinni í tíu ár, stendur í bréfi Landssambands smábátaeigenda, og jafnframt að þetta yrði endurskoðað að tíu árum liðnum. Það hefði þess vegna verið hægt að framlengja það í tíu ár í viðbót. Þegar hv. formaður sjávarútvegsnefndar segir að hann sé að fara að vilja Landssambands smábátaeigenda í málinu, reynt sé að mætast á miðri leið, þá er það ekki alveg rétt. Vegna þess að talsverður munur er á því hvort sett er í lög, eins og hér er verið að gera, að einstaklingar sem fá á sig afturvirk lög hafi þrjú ár til að bregðast við þeim og leiðrétta stöðu sína eða hvort verið er að setja í lög að þeir fái að halda stöðu sinni í tíu ár og eftir þann tíma verði hún skoðuð. Í nefndaráliti minni hlutans kemur þetta sjónarmið einmitt fram, að nær hefði verið í þessari lagasetningu að setja einstefnuloka í lögin þannig að þeir aðilar sem störfuðu á þeim tíma sem lögin voru í gildi, ekki vitandi betur en þeir væru fylgjandi lögunum sem í gildi væru á hverjum tíma, að ekki væru sett íþyngjandi afturvirk lög á þá eina heldur fengju þeir að halda lagalegri stöðu sinni sem þeir höfðu samkvæmt gildandi lögum en síðan gætu menn þá tekið það til baka. Ef þeir minnkuðu mættu þeir ekki stækka aftur, eins og fram kom í áliti minni hlutans, það væri sem sagt einstefnuloki á þangað til ákveðnu hámarki væri náð. Til að tefja ekki umræðuna frekar en orðið er ætla ég ekki að bæta miklu við þau atriði sem nefnd voru í nefndaráliti minni hluta sjávarútvegsnefndar. Þar var farið yfir öll þau atriði sem fram koma í núverandi frumvarpi og þeim viðamiklu breytingartillögum sem frá sjávarútvegsnefnd koma. Ég vil enn og aftur ítreka að við erum alls ekki að fjalla hér um sama frumvarp núna í 2. umr. og við fjölluðum um þegar hæstv. ráðherra lagði það fram. Það er algjörlega sammerkt með þessu frumvarpi eins og við vorum að ræða áðan um jöfnunarpottinn, gjörólíkt frumvarp frá því sem hæstv. ráðherra lagði fram. Hæstv. ráðherra hlýtur að þurfa að fara að spyrja sig þeirrar spurningar hvort ekki sé rétt að reyna að vanda frumvörpin betur sem frá honum koma svo hv. sjávarútvegsnefnd þurfi ekki aftur og aftur, tvisvar á dag, að leggja til verulegar breytingar nánast í öllum efnisatriðum frumvarpsins þannig að það sé tækt að mati nefndarmanna.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að átta mig betur á því sjónarmiði sem fram kom hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, sem mér skildist að væri eitthvað á þá lund að lögum um stjórn fiskveiða mætti ekki breyta þannig að það breytti stöðu þeirra sem störfuðu miðað við gildandi lög. Sem dæmi nefndi hann þetta frumvarp sem hér er og þeir sem hefðu verið að vinna innan kerfis smábátanna samkvæmt lögunum sem eru í gildi í dag, að ekki mætti til framtíðar litið gera neinar breytingar á þessum lögum sem breytti aðstæðum þeirra. Ég spyr hvað þetta þýði, virðulegi forseti. Þýðir þetta að hv. þingmaður er að boða að aldrei megi gera neinar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða? Þýðir þetta t.d. að fyrningarleiðin er alveg úti af borðinu? Það þætti mér nú skaði því að ég var dálítið veikur fyrir þeirri leið. Ég er reyndar á þeirri skoðun að gera þurfi verulegar breytingar á þessu kerfi og það verði ekki gert öðruvísi en að nýtt kerfi verði verulega frábrugðið því gamla og þá þurfi menn einhverja aðlögun úr núverandi kerfi í nýtt kerfi og menn geta kallað það fyrningarleið eða einhverja aðra leið til að komast frá ranglæti til réttlætis, eigum við ekki að segja það, virðulegur forseti? Ég spyr því hv. þm. Jón Gunnarsson hvort hann sé í rauninni búinn að festa sig í þeim heimi sem við búum í í dag, sem er þá væntanlega besti heimur allra heima sem aldrei megi breyta til framtíðar litið.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerir sér upp skilningsleysi og lætur eins og hann skilji ekki það mál sem hér var til umræðu. Ég ætlaði nú hv. þingmann skarpari en svo að hann skildi þetta ekki. Það sem kom fram máli mínu var ósköp einfalt. Að sjálfsögðu má breyta lögum um stjórn fiskveiða og það gerir Alþingi. En við þær breytingar hlýtur Alþingi að þurfa að halda sig við almennar breytingar, ekki einstakar breytingar sem snerta tiltölulega mjög fáa af þeim sem starfa í greininni en aðrir sem starfa innan sama kerfis eftir sömu lögum verða ekki fyrir neinum breytingum. Afturvirk lagasetning sem heftir með almennum hætti athafnafrelsi manna þannig að enginn sé tekinn út úr heldur gildi þetta jafnt um alla er að mörgu leyti þolanlegri en afturvirk lagasetning sem beinist gegn einum aðila eða tveimur, skiptir ekki öllu máli hvað þeir eru margir, þ.e. ef þeir eru mjög fáir, það er annað mál en þegar verið er með almennum hætti að breyta lögum eða lagabálkum eins og lögum um stjórn fiskveiða. Ef hv. þingmaður hefði hlustað á niðurlag nefndarálits minni hlutans hefði hann heyrt það sem þar koma fram að minni hlutinn nefndi í nefndarálitinu að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða væru tíðar og sífellt verið að breyta einstökum atriðum laganna og það væri álit minni hlutans að nauðsynlegt væri að taka til endurskoðunar lögin í heild sinni í stað þess að sífellt séu gerðar tilraunir til að bæta úr ágöllum sem á lögunum eru. Við höfum lýst þeirri skoðun okkar að við teljum fulla nauðsyn á að taka lögin um stjórn fiskveiða algjörlega til endurskoðunar og oft og tíðum leyfi ég mér að segja, herra forseti, a.m.k. stundum, hefur mér heyrst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vera á sömu skoðun.

Virðulegi forseti. Já, við erum á sömu skoðun í því að taka þarf þetta kerfi allt upp í heildarendurskoðun, en ég ætla ekki að fjalla um það núna heldur reyna að átta mig á málflutningi hv. þingmanns. Hann segir að það verði að vera almennar breytingar. Ég vil halda því fram, virðulegi forseti, að frumvarpið og breytingartillögurnar falli einmitt undir þetta, þær boða almennar breytingar. Verið er að setja almennar leikreglur inn í smábátakerfið sem þeir sem þar kjósa að starfa í framtíðinni verða að beygja sig undir. Ég held að ekki sé hægt með neinum rökum að neita því að þetta eru reglur sem verið er að setja, almennar leikreglur í kerfinu, og hafa skýran tilgang sem ég heyri ekki annað en að hv. þingmenn séu í grundvallaratriðum sammála um. Ég spyr: Er þá hv. þingmaður að segja að þær almennu leikreglur sem menn ætla sér að setja verði að vera þannig að þær snerti engan sem í dag er í kerfinu? Það er það sem mér skildist á hv. þingmanni, að athugasemdir hans við tillögur meiri hlutans væru þær að þessar almennu leikreglur sem meiri hlutinn leggur til að verði settar komi við einhverja sem eru í kerfinu í dag og þeir verði að laga sig að þeim reglum. Þá spyr ég: Telur hv. þingmaður að það séu almennar leikreglur ef sumir verða að fara eftir þeim og aðrir eru undanþegnir þeim? Það er það sem mér heyrist að hv. þingmaður sé að tala fyrir, að einhverjir séu undanþegnir almennu leikreglunum. Það er það sem mér finnst einkennilegt að heyra, virðulegur forseti, vegna þess að við erum ekki með afturvirkar breytingar heldur framvirkar breytingar sem er algjörlega hið andstæða við það sem hv. þingmaður hélt fram.

Herra forseti. Ég hefði ákaflega gaman af því ef hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gæti útskýrt fyrir okkur það sem hann sagði að hægt væri að setja almennar reglur sem ekki hefðu áhrif á neinn, hvernig í ósköpunum á það að vera hægt? Það er ekki hægt að setja almennar reglur sem ekki hafa nein áhrif. Menn setja almennar reglur sem hafa áhrif á alla þá sem starfa í greininni, það er það sem menn gera. Það gerði hæstv. ráðherra með frumvarpi sínu þegar hann lagði það fram og með rökum sínum í 1. umr. fór hæstv. ráðherra sérstaklega yfir það og lagði vel á sig að útskýra af hverju prósenturnar væru 6%, 9% og 9% af heild, vegna þess að eftir skoðun var það álit hæstv. ráðherra og ráðgjafa hans í sjávarútvegsráðuneytinu sem komu að frumvarpsgerðinni að best væri að gera þetta svona til að vera ekki að setja sérstakar íþyngjandi ákvarðanir á einn eða tvo aðila í greininni en ekki aðra. Mér þótti hæstv. ráðherra gera það ágætlega. Það er kannski í dúr við ástandið milli stjórnarflokkanna eins og það er þessa dagana að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem situr á Alþingi fyrir Framsóknarflokkinn, telur sig þurfa að koma hér upp og hnýta sérstaklega í þessi rök hæstv. sjávarútvegsráðherra. Það gerir hv. þingmaður einmitt með orðum sínum því að ég fór yfir og gerði í málflutningi mínum rök hæstv. sjávarútvegsráðherra í raun að mínum, að eðlilegast hefði verið að fara þá leið sem ráðherrann lagði til. En það er alveg auðséð að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er ekki sammála hæstv. ráðherra í því og er náttúrlega partur af meiri hluta sjávarútvegsnefndar sem afgreiðir málið út með þeim hætti að gjörbreyta frumvarpi hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða aftur en um er að ræða annað mál en við ræddum undir síðasta dagskrárlið. Hér er verið að flytja frumvarp sem varpar í raun rekunum á sóknardagakerfið fyrir krókabáta sem fellur niður í lok þessa árs en 1. gr. frumvarpsins sem nú er flutt fjallar um að felld verði úr lögum um stjórn fiskveiða ákvæði um sóknardagakerfi fyrir krókabáta. Sóknardagakerfið var leið sem grunnslóðarflotinn fann í kvótakerfinu fyrir nokkrum árum og gat þannig byggt sig upp að nýju í ákveðnum byggðarlögum og gerði m.a. kleift að stórefla útgerð að nýju í byggðarlögum, t.d. á Vestfjörðum, sem höfðu lent mjög harkalega úti í hinu framseljanlega kvótakerfi sem keyrt var yfir sjávarútveginn og byggðirnar vítt og breitt um landið, kvótakerfi sem hafði að engu réttindi eða hagsmuni íbúanna í byggðarlögunum heldur var því ætlað að ganga fyrst og fremst hagsmuna stórútgerðar og fjármagnseigenda í sjávarútvegi. Með lögum í fyrra var sóknardagakerfi þessara báta breytt í framseljanlegar aflaheimildir, nokkuð sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs börðumst gegn. Við vildum halda sóknardagakerfinu því það gaf þó vissa möguleika, bæði fyrir nýja aðila til að koma inn í fiskveiðarnar og einnig hafði það sýnt sig að vera afar mikilvægt fyrir sjávarbyggðir sem m.a. höfðu orðið illa úti í kvótakerfinu og fyrir fiskvinnsluna í þeim byggðum. Þá sýndi sig líka hversu smábátaflotinn var mikilvægur fyrir þá fiskvinnslu sem ekki rak eigin útgerð. En hagsmunir stórútgerðar, þessi ofboðslega blinda trú á takmarkalausa hagkvæmni stærðarinnar og að ganga erinda fjármagnseigenda réð ferð hjá ríkisstjórninni, sem í svo mörgu öðru. Í þessu frumvarpi er endanlega verið að fella sóknardagakerfið úr lögum. 2. gr. er einmitt dæmigerð um hvernig lög eru sett hugsunarlaust um stjórn fiskveiða. En eins og frumvarpið var flutt á sínum tíma, segir í 2. gr., með leyfi forseta: „Við 1. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Þó skal samanlögð krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila, eða í eigu tengdra aðila ekki nema hærra hlutfalli en 6% af þorski og 9% af ýsu miðað við heildarkrókaaflahlutdeild í hvorri tegund. Við fyrri málslið 2. mgr. bætist: eða meira en 6% af heildarverðmæti krókaaflahlutdeildar.“ Það reyndist nefnilega svo að eftir að aflaheimildir smábátanna voru gerðar framseljanlegar og sóknardagakerfið lagt af fóru útgerðaraðilarnir að kaupa upp aflaheimildir. Þetta gekk mjög hratt fyrir sig. Í frétt sem birtist í Morgunblaðinu 19. október 2005, herra forseti, má sjá hvaða áhrif eins árs reynsla af þessu kerfi, þ.e. að leggja niður sóknardagakerfið og gera það framseljanlegt, hefur haft á smábátaflotann. Þar segir, með leyfi forseta: „Miklar breytingar hafa orðið á smábátaflotanum við afnám sóknardagakerfisins. Bátarnir hafa stækkað og þeim hefur fækkað. Við upphaf þessa fiskveiðiárs, þ.e. frá 1. september 2005, voru krókaaflamarksbátar 628 og hafði fækkað um 108 á einu fiskveiðiári. Meðalstærð bátanna er nú 6,19 brúttótonn og hafa þeir að meðaltali stækkað um 17,5% frá árinu 2003. Nú er 571 krókaaflamarksbátur með hlutdeild í þorski og hefur þeim fækkað um 113 báta á einu ári. Nú eru 78 bátar, eða 13,7% heildarinnar með helming allra aflaheimilda í þorski en fyrir ári voru 128 bátar með helming veiðiheimildanna. Það hefur því orðið veruleg samþjöppun í þessu flota, bátum lagt og heimildir færðar yfir á aðra báta. Mikil tilfærsla hefur orðið á aflaheimildum milli staða. Langmest hefur flust til Reykjaness, sem hefur bætt við sig 2.903 þorskígildum og 1.621 tonni af þorski. Mest af þessu hefur flust til Grindavíkur, eða 1.207 tonn af þorski. En mest hefur þó verið flutt frá Vestfjörðum eða 1.840 þorskígildi og 1.704 tonn af þorski.“ Við þessa breytingu er alveg ljóst að þeir landshlutar sem höfðu lent hvað harðast í kvótakerfinu á sínum tíma, þegar kvótinn var miskunnarlaust keyptur burt úr byggðunum, nú verða sömu byggðarlög aftur hart úti. Enn og aftur leggst þetta kerfi með fullum þunga á að rýra kjör og möguleika fólksins sem hafði sest að eða búið um langan aldur í þessum byggðarlögum og byggt upp þennan atvinnuveg á heimaslóð, fiskvinnslu og útgerð, ekki var gerður greinarmunur á rétti þeirra sem unnu í landi eða á sjó, allir áttu jafnan hlut að því að nýta og vinna þau verðmæti sem fiskurinn er, og eftir stendur fólk varnarlaust gagnvart þessari miskunnarlausu fiskveiðistjórn. Þessi breyting hefur orðið aðeins á einu ári bara á þessum bátaflota við það að leggja niður dagabátana og gera þá að framseljanlegum kvóta. Við lifum aftur slíka samþjöppun sem á nú að fara að bregðast hér við, þessa miklu samþjöppun. Það er svo sem góðra gjalda vert að bregðast við samþjöppun sem er að verða á smábátaflotanum. En þetta var samt fyrirsjáanlegt í því kerfi sem þarna var sett upp og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vöruðum við því á sínum tíma að með breytingunni væri enn verið að auka á samþjöppun í sjávarútveginum og skerða kjör og möguleika sjávarbyggðanna vítt og breitt um landið. Þessi tilraun að setja þarna mörk á fékk mjög afdráttarlausa umsögn, t.d. Landssambands smábátaeigenda sem hvöttu mjög til þess að hærri mörkin yrðu færð niður, gerð lægri. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að hámarkið væri miðað við 6% af þorski og 9% af ýsu, sem hver einstaklingur eða útgerð, eða lögaðili mætti eiga af heildarkrókaaflamarkshlutdeildinni. En stjórn Landssambands smábátaeigenda leggur til að þessi stærð sé neðar og ég vil leyfa mér að vitna til umsagnar Landssambands smábátaeigenda hvað varðar þetta mál. Í umsögn þeirra sem dagsett er 21. febrúar 2006 segir, með leyfi forseta: „Á fundi stjórnar Landssambands smábátaeigenda mánudaginn 20. febrúar 2006 tók stjórnin til umfjöllunar frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einars K. Guðfinnssonar, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem takmarkar krókaaflahlutdeild fyrirtækja og einstaklinga. Stjórnin samþykkti eftirfarandi: „Stjórn Landssambands smábátaeigenda telur að þau hámörk sem sett eru í framkomnu frumvarpi séu allt of há og beinir þeirri eindregnu áskorun til hæstv. sjávarútvegsráðherra og sjávarútvegsnefndar Alþingis að lækka þau í 3%.“ Jafnframt lýsir stjórn Landssambands smábátaeigenda því yfir að hún telur eðlilegt að sett séu ákvæði til bráðabirgða gagnvart þeim aðilum sem nú þegar kunna að vera komnir yfir 3% hámörk þar sem núverandi stöðu þeirra verði ekki raskað en slíkt ákvæði kæmi til endurskoðunar að 10 árum liðnum. Stjórn Landssambands smábátaeigenda minnir á að aflaheimildir smábátaflotans eiga sér sterkar sögulegar rætur í einstaklingsútgerð og dreifðri eignaraðild. Barátta félagsins hefur frá upphafi byggst á þeim grunni og enginn vafi leikur á að hið sama gildir um hinn mikla stuðning stjórnvalda og almennings.“ - Ég vil sérstaklega nefna „almennings“ því mér hefur ekki fundist stjórnvöld sýna smábátaútgerðinni stóran skilning, t.d. með því að afnema sóknardagakerfið. - „En af framangreindum tillögum telur stjórn Landssambands smábátaeigenda að hún mæti tvenns konar sjónarmiðum, annars vegar því að veiðiheimildir smábátanna safnist ekki á örfáa báta og hins vegar að raska ekki stöðu þeirra sem mestar veiðiheimildir hafa í krókaaflamarkinu nú um stundir.“ Ég held að flestum hafi komið á óvart hversu samþjöppunin var orðin mikil og hvað hún hafði gengið hratt fyrir sig. Þannig að þegar var verið að ræða þessi viðmið bjuggust engir við, eða a.m.k. bjóst ég ekki við að þetta væri komið svo hátt sem raun ber vitni hjá einstaka útgerðum. Nú hefur meiri hluti hv. sjávarútvegsnefndar lagt til að þær hámarkshlutfallstölur sem voru í upphaflega frumvarpinu verði lækkaðar, þ.e. 6% af þorski, hámark af þorski og 9% í hámarki af ýsu verði að lækkað niður í 5% og hlutfallstölur í heildarverðmæti krókaaflamarkshlutdeildar verði lækkaðar úr 6% niður í 5%. Mér finnst þetta vera til bóta og viðbrögð meiri hlutans eru því jákvæð. Ég hefði viljað ganga enn lengra, ég tel að það hefði átt að lækka þetta enn meir. Það er nauðsynlegt að tryggja þessari útgerð þá fjölbreytni sem henni er mikilvæg, að sem flestir geti stundað þessa útgerð og sett sér hámark til að einstaklingar eða einstakir lögaðilar geti ekki sölsað hana undir sig, eins og leitt geti til í óbreyttum lögum. Þess vegna hef ég lagt fram hér breytingartillögur á þskj. 1084, þar sem mér þykir rétt hvað þetta varðar að fara fullkomlega að tillögum Landssambands smábátaeigenda varðandi hámörkin, þ.e. að hámarkshlutdeild einstaklings eða lögaðila í útgerð í þessum flota megi aðeins vera 3% af heildarkrókaaflamarkshlutdeildinni bæði hvað varðar þorsk og ýsu, að hámarkið sé sett 3%. Sömuleiðis verði hlutfallstölurnar í heildarverðmæti krókaaflamarksins einnig 3% eða eins og tillaga Landssambands smábátaeigenda gerir ráð fyrir. Mér finnst mjög mikilvægt að tekið sé á þessu máli strax. Það hefði náttúrlega átt að gera þetta í fyrra um leið og dagakerfið var afnumið eða réttara sagt veitt heimild til að breyta sóknardögum í aflamarkshlutdeild, þá hefði átt að setja jafnframt strax hámark, en betra er seint en aldrei og er það í sjálfu sér hægt að fagna að þetta sé komið fram nú því breytingarnar eru það örar. Við sjáum hvað er að gerast í öðru. Við sjáum hverju við stöndum frammi fyrir t.d. í landbúnaðinum þar sem einstakir lögaðilar eru nú að safna framleiðslurétti í mjólk og beingreiðslum í sauðfé. Þar hafa ekki enn verið sett nein hámörk þannig að einstakir aðilar, lögaðilar, stunda nú nánast hömlulaus uppkaup á mjólkurkvóta, framleiðslurétti í mjólk, og þar af leiðandi líka ávísun ríkisvaldsins á beingreiðslur í mjólk. Sama er varðandi sauðfé. Þetta er ógnvænlegt og mér þykir mjög miður það kraftleysi sem virðist vera af hálfu forsvarsmanna landbúnaðarins hvort sem það er hjá Bændasamtökunum eða hér hjá landbúnaðarráðherra og stjórnvöldum, það er kraftleysi í þeim að taka ekki á þessu máli. Ég hef flutt á Alþingi lagafrumvarp þar sem lagt er til að sett sé hámark á eign einstaklings eða lögaðila í framleiðslurétti á mjólk og kjöti og reyndar í öðrum matvælagreinum, bæði til að tryggja dreifða og örugga framleiðslu en líka til að tryggja matvælaöryggið á því sviði vegna þess að því færri aðilar sem eru í greininni þeim mun meiri áhætta er náttúrlega ef eitthvað kemur upp á. Svo er líka afar óeðlilegt, eins og í landbúnaðinum, að einstakir lögaðilar geti með þessum hætti safnað að sér stuðningi ríkisins við þessa framleiðslu sem miðar fyrst og fremst að því pólitískt að tryggja dreifða búsetu, góða landnýtingu og matvælaöryggi. En eins og nú er eru þar engar skorður settar. Því ber að fagna að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur auga fyrir því að þessu þurfi að kippa í liðinn þó að hann hefði átt að gera það í fyrra.  Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti lýst því yfir að þetta kerfi sé eins pottþétt og lagt er nú upp og hér er ætlunin, og að ekki sé með klókindum og refskap eða með öðrum nálgunum eða ímyndun hægt að komast aftan að kerfinu og safna upp aflaheimildum.  Varðandi ákvæðið um þá sem nú þegar eru komnir yfir hámörkin sem sett eru þá finnst mér eðlilegt að þeir fái aðlögunartíma til að færa sig aftur niður, því að þessar fiskveiðiheimildir eru ekki eign í þeim skilningi að þær séu eignarheimildir heldur eru þetta fyrnanleg réttindi sem fyrnast á ákveðnum tíma og hvort það tímabil eru fimm ár eða tíu ár skiptir ekki meginmáli. Aðalmálið er að hin pólitísku mörk séu sett og síðan aðlagi útvegurinn sig að þeim. Þessi lágmörk eru kannski meginmálið sem ég vildi koma hér að, herra forseti, að forðast samþjöppun og tryggja dreift eignarhald á útgerðinni. Ég hef leitt hugann að því hvort ekki væri rétt að setja lög um einstaklingsútgerðir sem hefðu ákveðinn forgang, einstaklingsútgerðir miðaðar við ákveðinn stærðarflokk báta og útgerðaraðila, einstaklingsútgerðir þar sem sett væri sú kvöð að eigandi aflamarksheimildanna yrði jafnframt að vera á bátnum og það væri ekki hægt að vera með aflaheimild eins og hverja aðra verslunarvöru hjá aðilum sem eru kannski óviðkomandi útgerð að öðru leyti. Það skiptir miklu máli í þessum atvinnuvegi að tryggja einstaklingsframtakið hjá þeim sem raunverulega eru í útgerð og stunda fiskveiðar og það eru einmitt þeir sem eru greininni, byggðunum og atvinnuveginum í heild mjög dýrmætir. Ég teldi brýnt að setja lög um einstaklingsútgerðir og að þau mundu þá verða ein girðingin enn til að koma í veg fyrir uppsöfnun aflaheimilda á hendur aðila sem kannski tengjast ekki einu sinni útgerð að öðru leyti. Varðandi önnur atriði sem þetta frumvarp kveður á um þá fór ég við 1. umr. ítarlega yfir þann þátt sem lýtur að rækjuútgerðinni. Rækjuútgerðin á Íslandi stendur frammi fyrir gríðarlegum vanda. Hann hefur verið fjölþættur, gengið hefur verið mjög óhagstætt, það hefur verið skortur á rækju á Íslandsmiðum og aflabrestur á öðrum miðum sem Íslendingar hafa sótt og verð á mörkuðum hefur einnig verið mjög lágt. Rækjuverksmiðjunar eru nú hver á fætur annarri að loka af þessum ástæðum, sem eru gríðarleg áföll fyrir þær byggðir sem um er að ræða. Mér finnst ábyrgð þjóðarinnar vera mikil í þessum efnum vegna þess að sú stefna var sett upp, meira eða minna handstýrt af stjórnvöldum, að hvert byggðarlag ætti að sérhæfa sig á einhverju sviði innan sjávarútvegsins. Eitt byggðarlagið skyldi vera með rækju, annað með saltfisk og það þriðja með frystingu, flakavinnslu og þess háttar. Þetta átti að skapa svo mikil samlegðaráhrif og skila svo mikilli hagkvæmni fyrir sjávarútveginn í heild. Þetta var síðan byggt upp. Heilu byggðarlögin voru sett undir það að láta sjávarútveg sinn hvíla langmest á rækjuiðnaði en nú þegar á bjátar, þegar sýnt er að t.d. rækjan gengur ekki upp, a.m.k. ekki eins og er, þá standa þessi byggðarlög meira eða minna varnarlaus, ofurseld þessari hagræðingarstefnu og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar. Mér finnst þjóðfélaginu bera samfélagsleg skylda til að styðja við uppbyggingu á fjölþættu atvinnulífi á viðkomandi stöðum á ný sem byggir á auðlindum og afli á heimaslóð. Númer eitt væri t.d. að fara að stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að þriðjungur fiskveiðiheimildanna yrði bundinn byggðarlögunum. Það væri strax mikilvægt skref í þá átt. Eins og fiskveiðistjórnarkerfið er nú og skipan mála í fiskvinnslu þá eru íbúarnir í viðkomandi byggðarlögum gjörsamlega ofurseldir þessu þrátt fyrir að þeir hafi í gegnum áratugina byggt upp þessa auðlind. Það frumvarp sem við erum að fjalla um, þó að í litlu sé, er að bregðast aðeins við þessu og hindra frekari samþjöppun varðandi krókaaflamarksbátana með því að setja á þá hámark og það finnst mér vera spor í áttina þó að það hefði mátt gerast fyrr. Ég legg til að þessi hámörk séu lægri, að hámarkið sé bundið við 3% hvað varðar bæði þorsk og ýsu og heildaraflamarksverðmæti, að það sé sett sem hámark og þar verði farið að tillögu Landssambands smábátaeigenda sem hefur einmitt bent á gríðarlegt mikilvægi þessarar útgerðar sem okkur ber, að mínu viti, skylda til á Alþingi að standa vörð um. Ég legg það til en ítreka það sem ég hef áður sagt að þessi atriði í frumvarpinu og sérstaklega breytingar af hálfu meiri hluta sjávarútvegsnefndar eru þó mikilvægt spor í þessa átt.

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt að minna á í upphafi að tilgangur laga um stjórn fiskveiða er eins og segir í 1. gr. í lögum nr. 38/1990, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra“ - þ.e. fiskstofnanna - „og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.“ Ætli við verðum ekki að líta svo á, hæstv. forseti, að það frumvarp sem við ræðum hér sé fram komið vegna þess að menn hafi áhyggjur af því hvað verði um trausta atvinnu og byggð í landinu, ef svo heldur fram sem verið hefur um samþjöppun aflaheimilda í því kerfi sem almennt er nú kallað smábátakerfið en heitir í dag krókaaflamarkskerfi. Miklir tilflutningar hafa orðið á aflaheimildum og menn hafa vitað lengi að slíkur tilflutningur hefur veruleg áhrif á atvinnustig í byggðarlögum sem verða fyrir því að missa frá sér aflaheimildir eða þar sem skipum fækkar mikið - í framhaldi af því hefur fiskvinnslustöðvum fækkað og vinnustöðum í fiskvinnslu. Þetta hefði, hæstv. forseti, ekki átt að koma neinum á óvart, því að þessi þróun hefur öll verið skrifuð í skýrslur sem unnar hafa verið fyrir stjórnvöld. Það hefur oft verið sagt hér, þegar við höfum verið að velta fyrir okkur þeirri ákvörðun stjórnvalda að kvótasetja aukategundir í veiðikerfi smábátanna, þorsk, ýsu, ufsa, keilu, löngu o.s.frv., hvaða afleiðingar það mundi hafa. Ég hygg að margir hafi bent á að þegar þessar tegundir yrðu allar komnar inn í kvóta yrði líklega sama þróun í veiðikerfi smábátanna og varð í hinu almenna aflamarkskerfi. Það yrði sem sagt samþjöppun, verð á kvóta mundi hækka og fiskiskipum fækka. Í kjölfarið mundi svo fylgja fækkun atvinnutækifæra á mörgum stöðum landsins og fólksfækkun. Því miður hefur þetta víða gengið eftir eins og sagt og skrifað hefur verið. Ég er með tvær skýrslur fyrir framan mig, hæstv. forseti. Í fyrsta lagi skýrsluna Sjávarútveg og byggðaþróun á Íslandi sem var unnin fyrir Byggðastofnun í mars 2001. Það er fróðlegt að glugga í samantekt í henni vegna þess að hún var gerð í þeim tilgangi að skoða hvaða áhrif tilflutningur á aflaheimildum hefði á þær byggðir sem höfðu orðið fyrir því, hvaða áhrif það hefði á byggðir þar sem skipum hefði verulega fækkað eða fiskvinnslustöðvum fækkað í kjölfar minnkandi aflaheimilda. Síðan var unnin önnur skýrsla sérstaklega fyrir Vestfirði, en eins og allir vita eru Vestfirðir ákaflega háðir fiskveiðum og sjávarútvegi og sennilega enginn landshluti eins háður því hlutfallslega um áratugi. Gerð var sérstök úttekt á áhrifum kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum á byggð á Vestförðum sérstaklega. Hæstv. forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt, þegar við nú skoðum afleiðingarnar af kvótasetningunni í smábátakerfinu, að við rifjum upp viðvörunarorðin sem stjórnvöld og alþingismenn fengu að heyra ef lagt yrði út á þá braut sem stjórnvöld síðan gerðu. Stjórnarandstaðan mælti öll eindregið gegn því að aukategundirnar yrðu kvótasettar og eins mælti hún gegn því að veiðikerfi smábátanna á handfærum, þ.e. sóknardagakerfið, yrði aflagt. Samt voru þessar leiðir báðar farnar og það var auðvitað meiri hlutinn hér í Alþingi, þingmenn ríkisstjórnarflokkanna, sem keyrði þessar breytingar fram. Við erum núna að fást við afleiðingarnar af þessum gjörðum og því tel ég rétt að rifja upp hvaða vitneskju menn höfðu áður en þessi lög voru sett, áður en þessi verk voru unnin - við erum núna að takast á við afleiðingarnar af þeim og reyna að sporna við því að samþjöppunin verði allt of hröð og setja takmörkun á það hvað eitt fyrirtæki megi eiga miklar aflaheimildir í krókaaflamarkskerfinu, veiðikerfi smábátanna. Mig langar að vitna í þessar skýrslur eftir hendinni og vil byrja á að vitna í skýrsluna um Sjávarútveg og byggðaþróun á landinu í heild. Þar eru tekin nokkur dæmi sem ég ætla að vitna í. Eins og ég sagði var henni skilað á árinu 2001 og var hún úttekt á því hvað hefði verið að gerast í stóra kerfinu og menn hefðu þar af leiðandi átt að geta lært af því. Menn voru að skoða ákveðna þróun sem hafði átt sér stað. Í lokasamantekt segir m.a., með leyfi forseta: „Mest er skerðingin á Vestfjörðum, þar sem veiðiheimildir í þorskígildistonnum eru um 45% af því sem þær voru fiskveiðiárið 1992/93.“ Þær hafa sem sagt dregist saman um 45% á árunum frá 1993 og fram til fiskveiðiársins 2001. Þetta hafði gerst, hæstv. forseti, á sama tíma og veiðiheimildir í þorski höfðu þó verið að aukast, höfðu aukist um 8% á yfirstandandi fiskveiðiári þegar þessi skýrsla var unnin árið 2001, samanborið við fiskveiðiárið 1992–1993. Þegar þessi vitneskja lá fyrir gátu menn auðvitað séð að mikil hætta var í því fólgin að aflaheimildir færu frá sjávarútvegsstöðum þar sem atvinnulíf var einhæft og byggði að stórum hluta á einni undirstöðuatvinnugrein. Á fiskveiðiárinu 1992/1993 var úthlutað aflamarki í þorski til skipa sem höfðu heimahöfn á Vestfjörðum, rúmlega 23.000 tonnum af þorski. Þegar skýrslan var unnin á árinu 2000–2001 var þorskúthlutunin orðin aðeins tæp 13.000 tonn. Hafði minnkað um 10.338 tonn á þessu árabili þrátt fyrir að aflaheimildir hefðu aukist á milli áranna. Í kjölfar þessara hremminga átti ákveðin þróun sér stað og sú þróun var afar dapurleg fyrir umræddar byggðir. Í þessari skýrslu segir, með leyfi forseta, undir millikaflanum Byggðarlög í vanda: „Á 15 árum, þ.e. 1980 til 1994, fjölgaði íbúum á Ísafirði og Hnífsdal um 217. Frá 1995 til 2000“ - á sama tíma og aflaheimildirnar fóru frá þessum stöðum - „fækkar þeim öll árin og nemur fækkuninni samtals 433 íbúum.“ Árið 1996 voru starfandi sjö fiskvinnsluhús á Ísafirði og í Hnífsdal með yfir 35 manns og fleiri við fiskverkun. Samtals störfuðu hjá þessum fyrirtækjum 620 manns í fullu starfi. Það fór hins vegar svo, hæstv. forseti, að störfum í fiskvinnslu hjá umræddum fyrirtækjum, með 35 manns og fleiri í vinnu á Ísafirði og í Hnífsdal, fækkaði um 430. Sama þróun varð í Hrísey. Þar voru íbúar 277 í árslok 1994 en voru 188 árið 2000. Á þeim tíma höfðu aflaheimildir Hríseyinga minnkað úr 4.038 tonnum niður í 579 tonn fiskveiðiárið 2000/2001 eða um 3.459 þorskígildistonn. Mönnum hefði átt að vera það ljóst, með því einu að líta á þessa skýrslu sem var unnin almennt yfir landið, hvað það hefði að segja fyrir sjávarbyggðir sem voru með tiltölulega einhæfan atvinnuveg ef aflaheimildir færu í miklum mæli frá ákveðnum stöðum, skipum fækkaði og fiskvinnslustöðvum fækkaði. Það er sem sagt bein tenging á milli þess í sjávarbyggðunum að aflaheimildirnar séu til staðar og að fólk geti búið þar og hafi þar atvinnutækifæri. Í lokaorðum skýrslunnar segir svo, með leyfi forseta: „Hér að framan hefur verið leitast við að svara þeirri fyrirspurn stjórnar Byggðastofnunar hvort lögin um stjórn fiskveiða hafi haft áhrif á byggðaþróun í landinu. Ljóst er að ákvæði laganna um frjálst framsal veiðiheimilda hefur haft víðtækar afleiðingar á þróun byggðar í landinu með tilflutningi aflaheimilda á milli landshluta og einstakra byggðarlaga. Þetta hefur leitt til verulegrar skuldaaukningar í sjávarútvegi, lækkunar launa í fiskvinnslu í samanburði við aðrar atvinnugreinar og fólksflótta af landsbyggðinni.“ Svo segir í þessari almennu skýrslu sem var unnin fyrir Byggðastofnun árið 2001 þar sem verið var að kortleggja hvað það þýddi ef mikið yrði um tilflutninga og samþjöppun á aflaheimildum og ef skip færu úr einu byggðarlagi í annað og yrði safnað saman til tiltölulega fárra fyrirtækja. Sú þróun hafði átt sér stað í stóra aflamarkskerfinu og þess vegna hefði öllum mátt vera ljóst að nánast væri fullvissa fyrir því að færum við sömu leið í smábátakerfinu, þ.e. ef við færum eftir sama laga- og regluverki, og kvótasettum allar tegundir í smábátakerfinu, mundu hefjast þar uppkaup og tilflutningur aflaheimilda fyrir fjármuni. Það er einmitt það sem hefur gerst, hæstv. forseti. Við sitjum uppi með það vandamál í byggðaþróun og íslenskum sjávarútvegi, að fólkið fer þaðan sem aflaheimildirnar fara, alla vega í þeim byggðum þar sem ekki er eitthvað annað til staðar, eða verið að byggja eitthvað annað verulega upp sem á þá að koma í staðinn fyrir þau störf sem tapast í sjávarútveginum. Það á því miður við um mjög mörg byggðarlög á Íslandi sem háð eru sjávarútvegi að þau hafa tapað aflaheimildum. Einstaka byggðarlag hefur aukið við aflaheimildir sínar. En þau eru tiltölulega fá. Vandi þeirra byggðarlaga sem minni aflaheimildir, færri skip, minni fiskvinnslu og lægri laun yfir heilan landshluta, eins og t.d. má nefna um Vestfirði þar sem laun fólks voru á árum áður verulega yfir landsmeðaltali, 12–15% yfir landsmeðaltali. Þau eru núna undir landsmeðaltali. Þetta hefur mjög neikvæð áhrif. Þetta máttu menn vita að mundi gerast. Til að kaupa upp aflaheimildir þurfa menn yfirleitt að skuldsetja sig, einnig þeir sem eru fyrir í sjávarútveginum. Þeir fjármunir sem notaðir eru til uppkaupa á aflaheimildum eru teknir að láni. Þar af leiðandi hafa skuldir sjávarútvegsins vaxið og þær hafa vaxið mikið. Þegar þessi skýrsla var unnin höfðu þær vaxið um rúm 60%, aðeins á fimm árum, frá 1995–2000, eða úr 108 milljörðum í 173 milljarða á föstu verðlagi, hæstv. forseti. Þetta er hægt að segja almennt um afleiðingar af kvótakerfinu og hvað getur fylgt á eftir, ef þróunin verður sú sama og orðið hefur. Allar líkur bentu til að svo yrði í framhaldi af þessari lagasetningu. Þess vegna var það langt frá því út í bláinn þegar stjórnarandstaðan varaði ríkisstjórnina við að fara þessa leið. Hún varaði menn ítrekað við að fara þessa leið. Dæmin voru til á borðunum. Það var búið að vinna forvinnuna og draga fram upplýsingar sem sýndu mönnum fram á hvað gæti fylgt á eftir. Því miður hefur það víða gengið eftir. Við horfum upp á mikinn vanda í sumum byggðarlögum, sem betur fer ekki í öllum en vandinn er allt of víðtækur, vítt og breitt um landið. Þá ætla ég að víkja aðeins að hinni skýrslunni, hæstv. forseti, sem ég tók með mér upp í þennan ræðustól, sem var líka unnin fyrir stjórnvöld til að kortleggja hvaða afleiðingar fylgdu kvótasetningu. Það var gert með því að vinna sérstaka skýrslu fyrir Vestfirði eingöngu, sem eru eins og menn vita mjög háðir sjávarútvegi. Þeirri skýrslu var skilað í október árið 2001. Því var velt upp hvað mundi gerast á Vestfjörðum þegar ýsa, ufsi og steinbítur yrðu sett inn í kvótakerfið. Þar segir, með leyfi forseta: „Miðað við landaðan afla á síðasta fiskveiðiári og úthlutað krókaaflamark má áætla að afli vestfirskra krókaaflamarksbáta verði 6.200 tonnum minni á þessu fiskveiðiári“ - þ.e. frá árinu 2001/2002 - „en á því síðasta, miðað við slægðan afla, samkvæmt upplýsingum frá Fiskistofu.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Fyrirsjáanlegt er að samdráttur í aflaverðmæti hjá vestfirska krókabátaflotanum muni nema rúmum milljarði á nýhöfnu fiskveiðiári vegna kvótasetningar ýsu, ufsa og steinbíts, sé miðað við meðalverð á fiskmörkuðum í síðasta mánuði.“ Síðan segir: „Miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum afla, vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa, má gera ráð fyrir því að ársverkum í landvinnslu á Vestfjörðum fækki um 93, sé miðað við upplýsingar frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Landssamband smábátaeigenda gerir ráð fyrir því að störfum við smábátaútgerð á Vestfjörðum fækki um 160–200 vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa.“ Hæstv. forseti. Þessar upplýsingar lágu allar fyrir þegar menn fóru þessa leið. Stjórnarliðar geta ekki haldið því fram að þeir hafi farið út í þetta án þess að því væri spáð með neinum hætti hvar þeir mundu lenda og hvaða áhrif þetta hefði á byggðir og byggðaþróun, tekjuöflun og þar með afkomuna í heilum landshlutum. Nýverið hittum við þingmenn Norðausturkjördæmis fólk af Norðvesturlandi sem var að fara yfir atvinnumálin með okkur á því svæðinu í kjördæminu. Þar höfðu menn auðvitað verulegar áhyggjur. Rækjuveiðin við Húnaflóann, sem var oft uppistaðan í atvinnu byggðanna þar, er hrunin. Fiskveiðiheimildir á stöðunum eru litlar, fiskvinnsla lítil og atvinnumöguleikar höfðu dregist verulega saman á þessu sviði. Samþjöppun aflaheimildanna hefur leitt til þess að margir bátanna voru seldir þar sem menn töldu sig ekki hafa nægar aflaheimildir til þess að gera út eftir að kvótasetningin hafði átt sér stað. Eða þá hitt að menn ákváðu að heppilegur tími væri til að ná þessum peningum út úr greininni og hætta bara. Afleiðingarnar urðu því miður þær að útgerð hefur dregist saman á Norðurlandi vestra. Fólk stendur frammi fyrir því að þrátt fyrir að þorskur hafi gengið inn í Húnaflóann og ýsan og þar sé mikil veiði þá er ekki þar með sagt að þær heimildir tilheyri byggðunum við Húnaflóann. Bátarnir eru tiltölulega fáir. Ég held að það séu tveir bátar eftir á Hvammstanga. Þetta er staðan, hæstv. forseti. Því er ekki undarlegt að sveitarstjórnarmenn komi til að ræða við fulltrúa kjördæmisins á Alþingi um stöðuna í atvinnumálum á sínu landsvæði. Það er ömurlegt til þess að vita að þegar þorskurinn gekk inn í Húnaflóann og át upp rækjuna þá fengu menn ekki að bjarga sér og veiða fiskinn í flóum og fjörðum, í því verslunarkerfi sem orðið hefur raunin. Við stöndum frammi fyrir þessum vanda og ræðum þess vegna frumvarp um hvort setja eigi takmörkun á það hve mikil samþjöppun geti orðið í eignarheimildum í smábátakerfinu. Það er út af fyrir sig mjög eðlilegt að stjórnvöld grípi til að setja einhverja takmörkun á það en það er svolítið seint í rassinn gripið, hæstv. forseti. Þetta máttu menn allt saman vita og hefðu betur sett sér reglurnar úr því að stjórnarmeirihlutinn hafði svo einbeittan vilja til að fara þessa kvótasetningarleið. Menn hefðu betur sett sér reglurnar um það strax í upphafi, hvernig menn vildu leyfa þessum heimildum að færast til. En það er ekki eins og við séum alltaf að horfa á skilgreiningu fiskveiðistjórnarlaganna út frá því hvernig litið er á eignarhald í stóra aflamarkskerfinu. Við erum auðvitað að tala um, geri ég ráð fyrir, að litið sé á sömu skilgreiningar varðandi þessa eignarhaldstakmörkun sem sett er inn í krókaaflamarkskerfið eins og nú þegar er mörkuð í 11. gr. a og 11. gr. b í lögum um stjórn fiskveiða. Þar er talað um aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila o.s.frv., einnig aflahlutdeild fiskiskipa sem aðilar hafa á kaupleigu eða leigu til 6 mánaða eða lengur og síðan er skýrt út hverjir teljist tengdir aðilar, dótturfyrirtæki og móðurfyrirtæki, aðilar þar sem annar aðilinn er einstaklingur eða lögaðili o.s.frv. Ég lít svo á að þótt við séum eingöngu að breyta þessu að því er varðar krókaaflamarkið þá sé nákvæmlega sama skilgreining á eignarforminu þar og í almenna aflamarkskerfinu. Það hlýtur eiginlega að vera svo. Við eigum reyndar að passa upp á að allir séu jafnir fyrir lögum og að lögin séu framkvæmd eins gagnvart þeim sem við eiga að búa, hæstv. forseti. Vitneskjan um afleiðingarnar af kvótasetningu fyrir byggðir og útgerð lá a.m.k. fyrir í tveimur skýrslum. Kannski hafa stjórnvöld látið vinna fyrir sig fleiri upplýsingar þegar þau kvótasettu þessar fisktegundir og tóku þar með hið litla frjálsræði burtu úr fiskveiðistjórnarkerfinu sem þar hafði verið, sem hafði m.a. hjálpað byggðarlögum til að bregðast við samdrætti eins og á Vestfjörðum þegar yfir 10 þús. tonn af þorski hurfu á fimm árum, á árabilinu 1995–2001, af einum útgerðarstað, þ.e. Ísafirði. Frumvarpið sem hér um ræðir tekur til nokkurra atriða. Í fyrsta lagi tekur það til sóknarkerfis dagabátanna, handfærabátanna þar sem segir að 6. gr. laganna falli brott. Það þýðir í reynd að handfærakerfið með sóknardagafyrirkomulagi er aflagt. Í öðru lagi tekur það til hámarkshlutdeildar aðila í þorski, sem var 6% en er komin niður í 4% í breytingartillögum meiri hlutans og niður í 5% í ýsu í staðinn fyrir 9% í frumvarpinu. Ég tel að það sé til bóta að fara niður með þessar prósentur ef maður horfir til þess markmiðs að stjórnvöld séu þó núna að reyna að setja frekari takmörkun á samþjöppun í kerfinu með það að markmiði að draga úr afleiðingum þess slyss, vil ég kalla það, sem varð þegar við fórum þá leið að kvótasetja allar aukategundirnar í smábátakerfinu. Mér finnst að það hafi verið slys og hef ekki séð að það hafi fært byggðunum meira atvinnuöryggi að fara þá leið sem við fórum, eða réttara sagt sem stjórnvöld ákváðu að fara. Eitt er ljóst að ekki er einfalt fyrir einstaklinga að kaupa sig inn í það kerfi í dag á því verði sem er á aflaheimildum. Það gerðist auðvitað nákvæmlega það sama í smábátakerfinu og í stóra kerfinu að verð aflaheimildanna rauk mjög upp. Hefur sennilega aldrei verið hærra en á yfirstandandi fiskveiðiári. Leiguverðið er líka á uppleið í smábátakerfinu og sumir þeir sem áttu báta með tiltölulega litlum aflaheimildum seldu þá frá sér og hugðust síðan kannski halda bátunum eða kaupa jafnvel annan kvótalausan og ætluðu sér að stunda atvinnu með að leigja til sín aflaheimildir tímabundið. Þeir sjá ekki neina glóru í því í dag. Það getur hver einstaklingur reiknað út fyrir sig að þegar menn leigja aflaheimildirnar á 100 kr. kílóið, eins og það er að nálgast í smábátakerfinu, 130, 140, jafnvel 150, í stóra kerfinu, að þá er ekki mikið eftir í afkomu fyrir útgerðina og þann sem er að reyna að gera út. Ég er ansi hræddur um, og hef af því reyndar verulegan ótta, að það leigufyrirkomulag sem við erum með á aflaheimildum í framseljanlegu kvótakerfi hafi orðið til þess að draga verulega úr að allur afli berist á land. Ég hef miklar áhyggjur af því. Það er að vísu svo að menn eru náttúrlega að reyna að veiða stærsta fiskinn og verðmætasta. Fiskurinn er verðmætastur þegar hann er fullur af hrognum og með mikla lifur. En jafnvel þó að menn sækist eftir stærsta fiskinum verður nú fiskurinn ekki valinn á krókana algerlega. Því er ekki að leyna og það vita allir sem vilja vita að stærsti fiskurinn er við landið á hrygningartímanum og mestar líkur til að á þessum tíma árs geti menn stýrt veiðum að einhverju leyti til að veiða stærsta fiskinn. Ég óttast mjög að við séum með leigukerfinu að valda því að verðminni fiskurinn komi alls ekki að landi. Ég er búinn að heyra margan sjómanninn sem hefur talað við mig um þessi mál lýsa því að þar sem menn eru að vinna með leigukvóta séu mjög stífar kröfur um að koma með sem verðmætastan afla að landi og stærsta fiskinn. Menn geta svo dregið ályktanir af því. En ég hygg að það geti orðið til þess að brottkast aukist. Ég held að stjórnvöld þurfi að horfa á það vandamál ekkert síður en það að hrefnan éti ungviðið. Ef við nýtum ekki aflaheimildirnar sem við drepum, erum við að sóa verðmætum. Alveg á sama hátt og hvalirnir hér við land hafa áhrif á nýtingu okkar á stofnunum og afrakstur. Við eigum ekki að hafa löggjöfina þannig að við ýtum undir það. Í frumvarpinu er lagt upp með að taka upp rafrænar tilkynningar um tilfærslu á aflamarki og gerðir verði sérstakir þjónustusamningar um rafrænar tilkynningar um flutning aflamarks milli fiskiskipa. En þar segir, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt að setja nánari reglur um skilyrði fyrir gerð þjónustusamninga og víkja frá ákvæðum 1.–3. mgr. að því leyti sem þau lúta að framkvæmd flutnings aflamarks og greiðslu gjalds vegna hans.“ Hvernig eru 1.–3. mgr. í lögunum í dag? Þær hljóða svona, með leyfi forseta: „Þegar fiskiskipi hefur verið úthlutað aflamarki er heimilt að flytja aflamarkið milli skipa enda leiði flutningurinn ekki til þess að veiðiheimildir skipsins verði bersýnilega umfram veiðigetu þess. Tilkynning um flutning aflamarks skal hafa borist Fiskistofu eigi síðar en 15 dögum eftir að veiðitímabili lýkur.“ Þetta er 1. mgr. af þessum þremur. 2. mgr. er svona, með leyfi forseta: „Tilkynna skal Fiskistofu um flutning aflamarks og öðlast hann ekki gildi fyrr en stofnunin hefur staðfest flutninginn. Í tilkynningu skulu m.a. koma fram upplýsingar um magn aflamarks sem flytja skal, auk upplýsinga um verð, nema þegar aflamark er flutt á milli skipa í eigu sama aðila, einstaklings eða lögaðila.“ Síðan í 3. mgr. segir: „Áður en Fiskistofa staðfestir flutning aflamarks skal stofnunin skrá upplýsingar um flutning aflamarksins samkvæmt tilkynningu þar að lútandi. Ráðherra skal með reglugerð ákveða í hvaða formi tilkynningar til Fiskistofu um flutning aflamarks skuli vera. Sá sem tilkynnir um flutning aflamarks skal greiða Fiskistofu gjald að fjárhæð 2.000 kr. með hverri tilkynningu. Áður en Fiskistofa staðfestir flutning aflamarks skal stofnunin fá staðfestingu Verðlagsstofu skiptaverðs um að fyrir liggi samningur útgerðar og áhafnar um fiskverð til viðmiðunar hlutaskiptum. Hann skal uppfylla kröfur Verðlagsstofu skiptaverðs sem gerðar eru samkvæmt ákvæðum laga nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna.“ Hæstv. ráðherra getur vikið frá þessum skilyrðum með reglugerð og þá er vikið frá viðmiðunarverði Verðlagsstofu skiptaverðs, upplýsingum um verð heimildanna, o.s.frv. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort það sé eindreginn ásetningur hans að setja reglugerð sem heimilar þessi frávik. Hvort rafræna skráningin og rafrænu tilkynningarnar geti ekki eftir sem áður átt sér stað þó ekki sé vikið frá þessum ákvæðum um verð og magn aflaheimildanna, um staðfestingu Verðlagsstofu skiptaverðs varðandi hlutaskiptin og það verð liggi fyrir sem byggist á úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna ef því er að skipta. Þetta tel ég að skipti afar miklu máli. Við skulum ekki gleyma því að þau atriði sem hér eru tilgreind í lögum hafa á undanförnum árum orðið grunnur þess að menn hafa lent í hörðum kjaradeilum m.a. um þessi atriði. Ég vil sérstaklega beina þeim orðum til ráðherra að hann skoði mjög vandlega hvað hér verður aðhafst vegna þess að það er ekki auðvelt held ég að fara frá þessum lagaákvæðum svo ekki rísi upp meiri ágreiningur og nýr ágreiningur milli sjómanna og útvegsmanna, eða þá milli sjómanna og stjórnvalda sem er allt eins líklegt. Síðan er ákvæði til bráðabirgða um úthafsrækjuafla og auðlindagjald vegna úthafsrækjuaflaheimilda. Lagt er til að sá skattur verði innheimtur í lok hvers fiskveiðiárs miðað við landaðan úthafsrækjuafla hvers fiskiskips á því fiskveiðiári. Ég er út af fyrir sig sammála því að það sé miklu betra að taka innheimtu auðlindagjaldsins af lönduðum afla en að gera það með þeirri aðferð sem við höfum verið að gera í lögunum. Þegar þessi lög voru til umræðu á sínum tíma varaði ég sérstaklega við að sú staða gæti komið upp, ef aflaverðmæti skipa í einhverjum ákveðnum útgerðarþætti breyttust verulega milli ára, að útgerðin ætti samkvæmt lögunum eins og þau eru að greiða auðlindagjald miðað við verðmæti aflans árið á undan sem gæti verið í allt öðrum viðmiðunarverðum en sá raunveruleiki sem menn stæðu frammi fyrir á því fiskveiðiári sem þeir ættu að borga. Þetta er einmitt komið upp í rækjunni. Þar hefur bæði orðið afurðaverðfall og síðan hafa auðvitað gengismálin haft veruleg áhrif og mikið fall hefur líka orðið á verði fyrir veidda rækju, svo mikið að rækjuútgerðin hefur nánast lagst af. Ef sú reglan hefði verið sett að auðlindagjaldið væri alltaf borgað t.d. á þriggja, fjögurra mánaða fresti af verðmætum þess sem menn höfðu aflað þar á undan, þá hefðu menn ekkert þurft að setja svona reglu. Hún hefði þá verið innbyggð í lögunum. Hún var reyndar innbyggð í lög hvað varðaði sóknardagabátana sem höfðu ekki úthlutaðar aflaheimildir heldur greiddu af lönduðum afla. Eins og staðan er núna í rækjuútgerðinni tel ég að ekki sé hægt að gera annað en að fara þessa leið, að láta menn ekki vera að borga fyrir úthlutað aflamark sem þeir ekki geta nýtt eða eru ekki að nýta. Hæstv. forseti. Í lögunum um stjórn fiskveiða eru ekki mjög margir þættir sem koma að því að bregðast við vanda byggðarlaganna. Það eru þó atriði er snúa að byggðakvótanum. Í 9. gr. laganna eru heimildir um sérstakar úthlutanir sem byggjast á 12.000 lestum af óslægðum botnfiski í þorskígildum talið til að mæta áföllum sem fyrirsjáanleg eru vegna verulegra breytinga á aflamarki einstakra tegunda til stuðnings byggðarlögum í samráði við Byggðastofnun, eða eins og hér segir, með leyfi forseta: „a. Til minni byggðarlaga sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi og háð eru veiðum eða vinnslu á botnfiski. b. Til byggðarlaga sem orðið hafa fyrir óvæntri skerðingu á heildaraflaheimildum fiskiskipa sem gerð hafa verið út og landað hafa afla í viðkomandi byggðarlögum og sem veruleg áhrif hefur haft á atvinnuástand í byggðarlögunum.“ Þetta eru þær heimildir sem eru til staðar til þess að bregðast við vanda byggðarlaga þar sem atvinnubrestur verður, aflaheimildir dragast saman eða samdráttur verður vegna náttúrulegra aðstæðna. Til þeirra hefur verið gripið m.a. vegna hruns í rækjuveiðum innfjarða, vegna hruns í hörpudisksveiðum. Það verður að segjast eins og er, hæstv. forseti, að veiðar á þessum tegundum voru mestar á svæðinu frá Breiðafirði og yfir á Norðurland, á rækju og hörpuskel, og auðvitað hefur verið reynt að bregðast við. Byggðakvótinn er ein leið, og þær eru ekki margar, til þess að bregðast við þeim vanda sem kemur upp vegna þessara atriða sem eru í lögum um stjórn fiskveiða. Það er ekki óeðlilegt að Fjórðungssamband Vestfirðinga hafi bent á að hægt væri að nota hann til að bregðast við þegar byggðir lenda í vanda af þessum sökum. Svo hafa kannski komið frávik frá þessu eins og á Bíldudal þar sem veiðar hafa verið bannaðar vegna mengunar án þess beinlínis að heimildir kæmu til í staðinn. Þangað hefur hins vegar verið ráðstafað byggðakvóta. Við höfum staðið í því, allir þingmenn Norðvesturkjördæmisins, að reyna að leggja því lið að þar væri hægt að efla atvinnulíf á nýjan leik, m.a. með því að þangað kæmu heimildir að þessum byggðapottum. Ég hef af því spurnir, hæstv. forseti, og vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra að því, að aflaheimildir sem hafi verið úthlutað til Bíldudals í þessum sérstaka tilgangi, að reisa þar við atvinnulíf, hafi verið leigðar af staðnum, hvort ráðherra hafi upplýsingar um það. Ég tel að það sé afar misráðið, ég verð að segja það, og alveg furðulegt að menn geti leyft sér að fara þannig með þær heimildir sem beinlínis eru ætlaðar til þess að bregðast við vanda, að þær séu leigðar frá stöðum þar sem atvinnuleysi er mikið. Það eykur ekki vilja okkar alþingismanna til að standa með fyrirtækjum sem þannig standa að verki á stöðunum. Ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég vonast til þess að það sem ég spyr um sé ekki rétt. Ég óttast hins vegar að það sé það. Mér finnst ekki verjandi gagnvart íbúum á stöðunum að aðilar sem hafa fengið slíka úthlutun til þess að halda uppi atvinnu, gera út eða vinna fisk í viðkomandi byggðarlögum, komist upp með að framkvæma hlutina með þessum hætti. Þetta er auðvitað einn þáttur af sjávarútvegsstefnunni í heild sinni, að hafa það innbyggt að geta brugðist við með því að úthluta sérstökum kvótum, og það er ömurlegt til þess að vita að menn misnoti aðgerðir sem eru ætlaðar íbúunum öllum. Maður fær sig varla til að trúa því, hæstv. forseti, að menn leggist svo lágt að fara þannig með þann rétt sem almennt er markaður fyrir byggðirnar í heild. Hæstv. forseti. Ég hygg að ég hafi nú farið nokkuð yfir frumvarpið og ákvæði þess og reyndar rakið í upphafi máls míns þau varnaðarorð sem voru til á blöðum og stjórnvöld höfðu fyrir framan sig þegar sú leið var farin að kvótasetja aukategundirnar í aflamarkskerfi smábátanna. Síðast fórum við þá leið varðandi handfærabátana og erum núna að leggja niður dagakerfið. Það vill svo til að ég hef fyrir framan mig upplýsingar frá Vestfjörðum sem aðilar sem hafa verið að gera þar út í handfærakerfi á undanförnum árum hafa tekið saman. Þeir munu væntanlega taka slíkar upplýsingar saman aftur í upphafi júnímánaðar þegar sjómannadagurinn rennur upp. Þeir hafa gert það sér til fróðleiks, ekki ánægju, að telja smábáta í höfnum Vestfjarða fyrir kvótasetninguna í handfærakerfinu og eftir. Ég ætla að lesa þessar tölur hér upp, þær eru ágætisáminning fyrir okkur um það hverjar afleiðingarnar hafa verið. Vonandi verður aftur talið núna í upphafi júní 2006. Það væri auðvitað vonandi að bátunum hefði ekki haldið áfram að fækka en ég óttast að svo sé. Árið 2004 voru 44 smábátar í höfn á Patreksfirði á sjómannadaginn, 2005 voru þeir 27. Á Tálknafirði voru þeir 30 árið 2004, þeir voru 16 árið 2005. Á Bíldudal voru þeir 11 árið 2004, þeir voru 4 árið 2005. Á Þingeyri voru þeir 14 árið 2004, þeir voru 9 árið 2005. Á Flateyri voru þeir 23 árið 2004, þeir voru 13 árið 2005. Á Suðureyri voru þeir 39 en 22 ári síðar, 2005. Á Ísafirði voru þeir 33 en 17 árið 2005. Í Bolungarvík voru þeir 44 en 33 ári síðar. Bátum í höfnum á Vestfjörðum hafði fækkað úr 238 á árinu 2004, meðan dagakerfið var við lýði, og niður í 141 á árinu 2005. Ég óttast, hæstv. forseti, að þeim hafi enn fækkað. Það er ömurlegt til þess að hugsa að við þurfum að horfa fram á að atvinnutækifærum fækki í landshluta eins og Vestfjörðum sem til langs tíma hefur sótt nánast alla sína björg í sjó. Við erum svo sem ekki, Vestfirðingar, að sækjast neitt sérstaklega eftir stóriðju og höfum ekki auglýst eftir henni. Við hefðum gjarnan viljað líta svo á að sjávarútvegurinn væri okkar stóriðja og í framtíðinni mundi ferðaþjónustan bætast þar við - með batnandi samgöngum, sem vonandi verður á næstu árum og áratugum, mundum við bæði geta þjónustað hvert annað betur og staðið betur saman og byggt upp í fjórðungnum. Þetta á auðvitað við um fleiri byggðir en Vestfirði, þetta á líka við um Norðurland og Breiðafjörð. Í byggðaáætluninni, sem við munum væntanlega klára einhvern tíma, fyrir árin 2006–2009 stendur m.a. í 17. lið, með leyfi forseta: „Greining sóknarfæra hefðbundinna atvinnugreina og efling opinberrar þjónustu.“ Síðan segir: „Gerð verði úttekt á stöðu landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar á landsbyggðinni og greind helstu sóknarfæri og nýsköpunarmöguleikar þessara hefðbundnu atvinnugreina. Hugað verði að því hvort efla megi opinbera þjónustu við þessar atvinnugreinar á landsbyggðinni, t.d. með flutningi á tilteknum verkefnum.“ Jú, við erum alveg tilbúin að taka við tilflutningi á verkefnum. En ég veit ekki, í ljósi þess sem ég var að lesa hér upp úr áður unnum skýrslum, hvort það efli vilja stjórnvalda til þess að leyfa þessum landshlutum að njóta sjávarins þó að unnar verði nýjar skýrslur í byggðaáætlun fyrir þessi landsvæði. Sem betur fer eigum við enn eitt og eitt stöndugt fyrirtæki sem er að reyna að þróa sjávarútveginn, m.a. þorskeldi. Við bindum vonir við að það geti þróast og orðið þessum landsvæðum lyftistöng í framtíðinni. Við byggjum á því að vita, ekki úr rannsóknum heldur af veiðum rækjubáta í áratugi, að þorskseiðin eru nokkuð örugg á hverju ári í Ísafjarðardjúpi og sama má segja um Húnaflóa. Þetta hafa rækjusjómenn vitað lengi og þurfti ekki sérstakar rannsóknir til þó að þeim beri vissulega að fagna. Það er hægt að efla rannsóknir á lífríki flóanna og fjarðanna fyrir vestan og norðan sem ég hygg að séu mikil uppbyggingarsvæði fyrir fiskstofna hér við land. Það hefur sýnt sig að þegar menn hafa verið að reyna að veiða þorskseiði á undanförnum árum hafa þau verið veiðanleg inni í flóum og fjörðum fyrir vestan og hafa m.a. verið flutt þaðan austur í Eyjafjörð og til Austurlands ef ég veit rétt. En við höfum líka alið þau í sérstakri eldisstöð inni í Ísafjarðardjúpi og síðan sleppt þeim eftir árið til áframeldis í kvíar í Djúpinu. Auðvitað vonum við að þetta verði m.a. eitt af þeim atriðum sem muni efla atvinnustig á þessum landsvæðum í framtíðinni, á Breiðafirði, Vestfjörðum og Norðurlandi, ásamt stórefldri ferðaþjónustu. Ég hef mikla trú á því að ferðaþjónustan muni eflast en til þess þurfum við bættar samgöngur og öruggar samgöngur. Ef við ætlum að reyna að selja ferðaþjónustuna allan ársins hring þarf að vera hægt að koma ferðamönnunum á staðinn. Menn þurfa þá að geta komið þeim á staðinn allan ársins hring. Þó að ferðamenn vilji sækja í óvissuferðir norður í Djúpavík í Reykjafirði á Ströndum, jafnvel yfir vetrartímann, vilja þeir ekki fá óvissuna fyrr en þeir eru komnir þangað. Þeir þurfa ekki á óvissunni að halda á leiðinni norður með því að þurfa að snúa við einu sinni, tvisvar eða jafnvel þrisvar. Það þarf að vera hægt að selja þeim það sem verið er að bjóða þeim og bjóða þeim upp á óvissuna þar sem búið er að búa til ferðir og aðstöðu til þess að selja þeim það sem þeir eru að sækjast í. Ég held að það sé hægt að markaðssetja Ísland á marga vegu, ekki bara yfir sumartímann, en til þess þurfum við að vera framsýn og áræðin. Það gerist ekki með því að draga ár eftir ár úr vegafé inn á þessi svæði því að þarna er ekki þenslu fyrir að fara. Menn finna hana örugglega einhvers staðar annars staðar en á Vestfjörðum og á Norðvesturlandi.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Norðvest. spurði mig fáeinna spurninga sem mér er ljúft að reyna að svara. Hv. þingmaður spurði mig fyrst varðandi 3. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að ráðherra sé heimilt að setja nánari reglur um það sem þar segir og atriði sem lúta að framkvæmd flutnings aflamarks og greiðslu gjalds vegna hans. Ég held að það sé mjög mikilvægt að undirstrika það sem þar segir, að hér er eingöngu verið að veita ráðherra heimild til þess að setja reglur sem lúta að sjálfri framkvæmdinni á flutningi á aflamarkinu, vegna þess að hér er verið að taka upp breytt fyrirkomulag. Í stað þess að þetta gerist þannig að menn sendi tilkynningu til Fiskistofu og fái það síðan staðfest þá er gert ráð fyrir því að þarna sé verið að opna möguleika á að Fiskistofa geri þjónustusamning við tilteknar útgerðir þar sem nánar verður kveðið á um það hvernig nákvæmlega skuli staðið að því að útgerðirnar geti síðan flutt aflaheimildir á milli sín án þess að það hafi með þessum hætti sérstaka viðkomu hjá Fiskistofu. Hérna er eingöngu verið að, má segja, taka upp möguleika sem við nýtum okkur flest í daglegu lífi okkar, við notum tölvutæknina til þess að færa peninga á milli, upplýsingar á milli og þess háttar. Auðvitað verður nákvæmlega frá því gengið þannig að engar þær upplýsingar sem þurfa að vera til staðar, t.d. vegna skattalegra aðstæðna eða vegna aðstæðna í samningum útgerðarmanna og sjómanna - að það sé hallað á nokkuð í þeim efnum. Það er mikilvægt að þetta sé áfram gagnsætt eins og það á að vera. Sá sem hér stendur mun að sjálfsögðu ekki vinna þessar reglur öðruvísi en þannig að öll skilyrði kjarasamninga verði uppfyllt og gengið frá öðrum slíkum atriðum sem nauðsynlegt er að liggi fyrir. Hv. þingmaður spurði mig jafnframt varðandi byggðakvóta til Bíldudals. Mér er ekki kunnugt um það atvik sem hv. þingmaður vísar til en nefni það aðeins að bæjaryfirvöld í Vesturbyggð gengu út frá því og lögðu til sérstök ákvæði sem kváðu á um að reynt yrði að tryggja að þessar aflaheimildir nýttust viðkomandi byggðarlagi og ég vona að svo megi verða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir skýr svör og tek undir síðustu orð hans um að aflaheimildir sem fara eiga til Bíldudals eða Vesturbyggðar nýtist fólkinu sem þar býr og að ekki sé öðruvísi með þær farið.

Frú forseti. Við ræðum hér sjávarútvegsmál í 2. umr. Ég ætla ekki að fara yfir þau tæknilegu atriði sem hafa verið til umræðu, það hefur verið farið rækilega í gegnum það, en það sem ég ætlaði að vekja athygli á er hversu umræðan um fiskveiðistjórn er orðin óskiljanleg og komin langt frá upprunalegu markmiði. Upprunalegt markmið með stjórn fiskveiða var að stýra veiðum þannig að ekki yrði gengið á stofna. Nú virðist annað vera upp á teningnum og umræðan er orðin óskiljanleg og er rekin að einhverju leyti áfram á einhverri hugmyndafræðilegri hagfræði þar sem hægt er að skipta upp fiskstofnum hringinn í kringum landið og deila þeim upp í einhverjar prósentur sem síðan er hægt að útdeila hingað og þangað og þess vegna geta veiðiheimildir safnast saman á einum stað. Þetta er allt hrein og klár della. Ég furða mig á því hvernig í rauninni er komið fyrir þjóðinni. Ef maður les í gegnum þetta litla frumvarp, sem er ekki nema fjórar greinar og svo eitt ákvæði til bráðabirgða, þá eru þar nokkur orð sem eru mjög illskiljanleg fyrir venjulegt fólk í samfélaginu. Það er krókaaflahlutdeild, heildarkrókaaflahlutdeild og aflamark. Síðan má kannski vekja máls á því að ef fólk ætlar að átta sig á sjávarútvegsumræðunni getur það verið flókið vegna þess að þar er árið nú ekki almanaksárið heldur fiskveiðiár. Allt verður þetta til þess að umræðan verður þokukennd og ég er á því að sumir, og þar vil ég nefna hæstv. sjávarútvegsráðherra, séu reyndar löngu búnir að týna sér í þessari umræðu. Ég hef verið að velta því fyrir mér, af því nú tók hann við þessu embætti fyrir ekki svo mörgum mánuðum, hvort maðurinn hafi enga framtíðarsýn eða birtist hún í þessum frumvörpum hér, frú forseti, þar sem eiga að verða einhver prósentuskipti? Síðan er verið að útdeila einhverjum byggðakvótum hingað og þangað. Er það framtíðarsýn Vestfirðingsins fyrir vestfirskar byggðir, þ.e. byggðakvóti sem síðan, eins og komið hefur fram, er jafnvel leigður út eitthvert annað? Allir eru í rauninni hættir að skilja upprunalegt markmið og hvað menn í rauninni eru að fara með þessari stýringu. Áður en lengra er haldið er vert að minnast á það að umræddur hæstv. ráðherra hafði einhvern tíma framtíðarsýn og lofaði fólki, áður en hann var kosinn á þing, að hann mundi aldrei styðja þetta kerfi. Síðan lofaði hann því líka að hann mundi aldrei falla frá því að smábátar hefðu ákveðið frelsi til að sækja í aukategundir. Þetta hefur hann svikið. Hann hefur líka svikið það, frú forseti, að setja sóknardagabáta í kvóta. Þetta eru hrein og klár svik en það sem er kannski verra er að fyrir síðustu kosningar gaf hann til kynna að annar stjórnmálaflokkur ætlaði að svíkja og fordæmdi hann á heimasíðu sinni. Síðan varð það hans fyrsta verk þegar hann settist á þing, kosinn sem þingmaður á þessum forsendum, að ganga á bak orða sinna og ekki í fyrsta sinn. Ég lýsi eftir framtíðarsýn hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég upplifi þessa þingmenn og Sjálfstæðisflokkinn, sem einhvern tíma var flokkur einkaframtaksins, sem hálfgerðan kontóristaflokk og það lýsir sér í þessu frumvarpi. Það er framtíðarsýnin að vera fastur í einhverju kerfi sem skilar ekki nokkrum einasta árangri, a.m.k. ekki þeim árangri að byggja upp fiskstofnana, ekki þeim árangri að viðhalda byggð í landinu, það getur hver maður séð. Ef farið er yfir fleiri þætti og hverju þetta kerfi skilar þá er alltaf talað um einhverja hagkvæmni. Ég spurði hv. formann sjávarútvegsnefndar í umræðunni fyrr í dag í hverju þessi hagkvæmni væri fólgin. Það kom ekkert fram, ekkert skýrt. Þegar hann talaði síðan fyrir ágæti þessa frumvarps vitnaði hann m.a. í orð sjálfs sín um að nýliðun væri betur borgið með þessu frumvarpi en ef ekki hefði verið farið af stað með það. Ég tel að þessir menn og Sjálfstæðisflokkurinn, ég tala nú ekki um Framsóknarflokkinn, þurfi að líta í eigin barm. Er það þetta sem við viljum fyrir Ísland framtíðarinnar? Er það þetta sem við viljum fyrir sjávarbyggðir landsins, að þær séu fastar í einhverju kvótakerfi sem skilar engu nema byggðaröskun og hagkvæmni sem sést ekki, a.m.k. ekki hvað varðar fiskiskipaflotann? Ef farið er yfir hann, og ég hvet þá sem vilja skoða þetta með gagnrýnum og upplýstum hætti að fara yfir skipaskrá landsmanna, þá eru einu nýju skipin hafnsögubátar og olíuskip. Ég fór fyrir þetta fyrr í dag í tölvunni, það er mjög handhægt að sjá það á skip.is að einu skipin sem eru ný í flota Íslendinga eru hafnsögubátar og olíuskip og jú, það eru nokkur ný uppsjávarskip í flotanum. Annars er algjör stöðnun í þessari atvinnugrein. Það lýsir mikilli firringu í Sjálfstæðisflokknum hvernig ástandið er í þessu. Við getum t.d. tekið menntun í þessari grein. Það er alveg lýsandi dæmi að búið er að leggja niður fiskvinnsluskólana og þegar minnst er á þá hér liggur við að hæstv. menntamálaráðherra telji það fyrir neðan virðingu sína að svara því. Ef það væri eitthvað annað, ég tala nú ekki um lögfræðideild og verið væri að stofna kannski þá fimmtu þá væri möguleiki að hún kipptist við og vildi taka mikinn þátt í umræðunni, en þegar um er að ræða menntun í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar mætir Sjálfstæðisflokkurinn ekki til leiks. Það eru fleiri sem mæta ekki til leiks og ég sakna hæstv. forsætisráðherra. Ég veit ekki í hvaða verkum hann er þessa stundina en hann er guðfaðir þessa kerfis og hefði kannski átt að sjá sóma sinn í því að tala að einhverju leyti um framtíðarsýn í þessari atvinnugrein.  Sjálfstæðismenn koma hér stundum eins og í umræðunni fyrr í dag þegar þeir bjuggu til lítinn leikþátt um hvalveiðar þar sem þeir komust að því að hvalurinn æti eitthvað eilítið meira en áætlað hefði verið áður og þess vegna ætti að rannsaka meira og láta fara fram vísindaveiðar a.m.k. í tvö ár enn. En að taka einhverjar ákvarðanir um að hefja alvöruveiðar, nei, um það fást engin svör hjá hv. þingmönnum og ráðherrum Sjálfstæðisflokksins þegar þau mál eru uppi, alls ekki. Það eru fleiri sem ég sakna hér, það eru menn sem koma stundum fram í fjölmiðlum og lýsa yfir miklum áhyggjum og efast um alla þætti fiskveiðistjórnarinnar. Hverjir ætli það séu? Það er t.d. hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hann efast um alla þætti. Samt mætir hann í þingsalinn og alltaf þegar greiða á heimabyggð hans, Flateyri, högg með fiskveiðistjórninni þá er hann mættur annaðhvort á já-takkann eða að hann gufar upp, hann mætir ekki, t.d. þegar verið er að ræða um sóknardagakerfið. Hann mætir hér síðan kotroskinn og vill að ég leiðrétti það, m.a. úr þessum ræðustól, að hann hafi staðið að þessari gjörð, sem hann gerði með fjarveru sinni úr þingsalnum, með því að standa ekki við þau orð sem hann gaf. Þessir menn eru komnir upp að vegg í umræðunni og sérstaklega þó hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann virðist ekki hafa nokkra framtíðarsýn, hann virðist vera eins og hver annar kontóristi, fastur í einhverju kerfi sem er þó að leggjast á heimabyggð hans og byggðir um land allt. Hver er árangurinn? Ég sé hann ekki því miður. Það er annað sem gerist með þessu kerfi eða þessu frumvarpi að þetta eru endalok sóknardagakerfisins. Mér skildist á heimasíðu hæstv. dómsmálaráðherra að það hefði verið til þess að greiða Frjálslynda flokknum eitthvert högg og þá sér maður náttúrlega hvað þessir ágætu landsfeður eru að hugsa um hag þjóðarinnar þegar gengið er fram með þessum hætti á veikustu byggðir landsins - hér hafa verið taldar upp byggðirnar á Vestfjörðum - í því augnamiði að ráðast á minnsta flokkinn á Alþingi. Þetta er auðvitað alveg með ólíkindum og það er náttúrlega stórundarlegt hugarfar sem þarna býr að baki og kom greinilega fram í þessum skrifum hæstv. dómsmálaráðherra. Það eru fleiri þættir sem ég vil minnast á. Það er í sambandi við hagkvæmnina. Hvar er hún að skila sér? Hvar kemur hagkvæmnin fram? Hún kemur ekki fram í launaumslögum sjómanna, alls ekki. Og það er eitt sem ég furða mig á þegar ég les yfir umsagnirnar, m.a. frá ASÍ, að menn skuli ekki hafa meiri áhyggjur af þeim sem vinna í greininni en fram kemur í umsögnunum. Það er nú svo að hluti þeirra sem vinna hættulegustu störfin á hafi úti og sækja björg í þjóðarbúið eru leiguliðar sem búa við afar slæm kjör. Stór hluti af tekjum þeirra fer í það að borga einhverjum sem einhvern tíma sóttu sjóinn. Þetta eru mjög háar upphæðir í hið svokallaða stóra kerfi en það er kerfi þar sem menn nota m.a. net og geta þá mögulega sótt í stærri fisk en þeir gera á krókum, þar þurfa menn að greiða allt að 130 kr. fyrir réttinn sem rennur beint út úr útgerðinni og kemur ekki inn í launaumslög og til skipta fyrir sjómenn. Ég hefði viljað að Alþýðusamband Íslands tæki á þessu máli. Mér finnst það alveg stórundarlegt að þeir virðast vera fastir uppi á Kárahnjúkum með áhyggjur sínar en þegar kemur að sjómönnum landsins er eins og menn séu ekki vakandi fyrir þessu. Og hvað veldur? Ég veit það ekki en e.t.v. er það einhver sofandaháttur, m.a. hjá forustumönnum sjómanna sjálfra að taka ekki á þessum þætti. Í litla kerfinu svokallaða, þar sem veitt er á krókum, er líka hátt leiguverð. Þegar menn tala svo um það hér, eins og hv. formaður sjávarútvegsnefndar, að verið sé að tryggja þar einhverja nýliðun þá er það af og frá og algjör öfugmæli. Með þessu frumvarpi er í rauninni verið að festa þetta kerfi og það verður þessum ágætu mönnum, hæstv. sjávarútvegsráðherra og formanni sjávarútvegsnefndar, ekki til neins sóma, langt í frá. Þarna eru þeir í rauninni að lýsa því að þeir séu fastir í einhverju kerfi, ekki tilbúnir til að breyta einu né neinu þó svo að öll rök hnígi til þess ef þeir litu til þjóðarhags að þyrfti að breytast. Og það mun breytast því að þjóðin getur ekki sætt sig við þá sóun sem þetta kerfi býður upp á. Það er af og frá. Hvernig á að breyta? Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram ýmsar tillögur hvað það varðar og þar er ein tillaga sem væri náttúrlega mjög auðveld og mundi vinda ofan af mjög miklu í þessu kerfi. En þegar þessir hv. þingmenn tala fyrir frjálshyggju þá virðist hún bara eiga heima á ákveðnum stöðum, kannski ef menn eru að ræða einhver málamyndafrumvörp, en þegar komið er að kjarna málsins svo sem eins og í þessum málum þar sem hægt væri að vinda ofan af miklu ófrelsi og auka tækifæri nýrra aðila inn í greinina - þá á ég við ef fiskur yrði settur á markað - þá sér Sjálfstæðisflokkurinn öll tormerki á því. Þá sjá menn í þessum flokki mikla nauðsyn á því að hafa þannig frelsi að hægt sé að flytja jafnvel veiðiréttinn frá heilu landshlutunum eins og gerst hefur, þá er jafnvel talað um frelsi og þó svo að það sé í rauninni líffræðilegt rugl að hætta veiðum t.d. í Bakkaflóa eða vannýta ákveðin fiskimið þá tala menn um frelsi, en ef vera á frelsi til þess að allir geti komist á markað, keypt fisk og hafið vinnslu og það mundi verða vinnslunni mikill vítamínssprauta, þá sjá sömu menn ákveðin tormerki. Ég er sannfærður um að því kerfi sem menn eru að baksa hér með og alltaf að koma með nýja og nýja bót á, sem gerir það jafnvel enn vitlausara en áður, verður kollvarpað fyrr en síðar. Liður í því er m.a. að koma markaðslögmálum á ný inn í þessa atvinnugrein og gera þau virk.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Það er nú búið að fara prýðilega yfir þau mál sem hér eru. Þó vil ég segja fáein orð. Ég ræddi þetta mál við 1. umr. og satt að segja sé ég ekki að orðið hafi á því þannig breytingar að ég geti verið sáttur við það. Reyndar er þetta mál bara hluti af þeirri eindregnu stefnu stjórnvalda að einkavæða veiðiréttinn við landið og það hefur auðvitað staðið yfir undanfarin mörg ár þó að menn hafi aldrei þorað að segja þá hluti upphátt í ræðustól Alþingis. Það er kannski eins gott fyrir þá sem þá stefnu hafa viljað hafa því að það hefði ekki fallið í góðan jarðveg hjá þjóðinni enda hefur þjóðin verið á móti þessu kerfi alla tíð og er enn. Stór meiri hluti er gegn kerfinu líka í Sjálfstæðisflokknum þó ótrúlegt megi virðast því að þeir ganga fremstir í því sjálfstæðismenn að viðhalda þessu kerfi og byggja undir það með öllum hætti. Núna er sem sagt verið að kasta síðustu rekunum á það sem eftir var af pínulitlu frelsi í sjávarútveginum. Menn voru að koma sér upp útgerð í gegnum göt á kerfinu allan þennan tíma alveg þangað til núna. Það var sem sagt í smábátakerfinu sem voru aðeins veikari blettir sem menn gátu notfært sér til þess að hefja nýja útgerð. Það er búið. Þetta eru lokin. Það er hlutverk hv. formanns sjávarútvegsnefndar og hæstv. sjávarútvegsráðherra að koma með síðustu kökuna á borðið. Þetta er hún. Það er ekki hægt að spá neinu nema vondu fyrir þessu kerfi. Við höfum séð alveg hvernig samþjöppunaráhrifin hafa verið í aflamarkskerfinu og við höfum séð hvaða áhrif samþjöppunin hefur á hin ýmsu byggðarlög sem hafa byggt allt sitt á sjávarútvegi. Því er alveg ljóst að framtíðin í þessu kerfi er að svipta fólk frelsi í sjávarútveginum og það finnst mér dapurlegast, vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf verið uppi með frelsi, verið svona með saltfisk í hjartastað eins og skáldið sagði, að það skuli vera hlutverk Sjálfstæðisflokksins að ganga fram í því að taka allt frelsið af fólkinu í sjávarútveginum. Það er niðurstaðan. Nú er þetta að verða bara eins og rollukvótinn. Það er nákvæmlega þannig. Þetta er bara orðið eins og rollukvótinn, alveg nákvæmlega. Það er ekki til frelsi neins staðar. Ef menn ætla að fara í þessa útgerð er þetta bara eins og hjá bændunum með sauðakvótann sem þeir verða að kaupa. Það er meira að segja meira frelsi í framleiðslu á dilkakjöti í þessu landi en í sjávarútveginum því að þar mega menn þó framleiða utan kvóta. Það er ekki hægt að banna þeim það. Hérna skal allt saman vera njörvað fast í lokað einokunarfyrirbrigði sem er eiginlega hvergi hægt að finna nokkurs staðar dæmi um með þeim hætti sem hér er gert. Erindið sem ég átti í ræðustólinn fyrst og fremst var að ræða um eina nýjung sem er í þessu frumvarpi. Þessi nýjung er fólgin í því að koma til bjargar þeim sem eiga kvóta í rækju og bjargráðið sem menn grípa til er að koma með enn eina aðferðina hvað varðar fyrirkomulagið, þ.e. að nú þurfi menn ekki að bera það fyrir sig að stjórna þurfi veiðum í fiskstofn, að ekki þurfa að bera það fyrir sig heldur að hægt sé að bera það fyrir sig að þeir sem séu í viðkomandi útgerð megi ekki missa veiðiréttinn. Nú er veiðirétturinn orðinn aðalatriðið en ekki það að varðveita fiskstofnana sem var afsökunin og rökin voru færð fyrir því að það mætti skerða frelsi manna til að gera út. Þetta frelsi mátti skerða samkvæmt rökstuðningi sem hafður var uppi í sölum Alþingis. Þá mátti skerða þetta frelsi af því að það þurfti að halda aftur af veiðum í viðkomandi fiskstofn. Nú liggur fyrir menn hafa ekki veitt þann kvóta sem útgefinn hefur verið og Hafrannsóknastofnun hefur lagt til að veiða megi úr þessum stofnum og allt í lagi með það. En það hefur ekki verið hagkvæmt. Þá er niðurstaðan að nú geti menn bara farið hina leiðina, að nú þurfi ekki lengur að hafa þau rök í málinu að það þurfi að stjórna veiðum af því að það þurfi að vernda fiskstofninn. Nú eru því allt í einu komin þessi rök í málið, að það þurfi að passa upp á að menn tapi ekki kvótanum sínum. Þetta er aldeilis stórkostlegt. Ég óskaði eftir því að við fengjum að minnsta kosti einn lögspeking til þess að fara yfir málið í nefndinni og hv. formaður nefndarinnar brást vel við því. Ég stakk meira að segja upp á því að ágætur maður, Sigurður Líndal, mundi koma til nefndarinnar og fara yfir það hvort þetta stæðist stjórnarskrá. Ég nefndi nú ekki þetta nafn, Sigurður Líndal, að ástæðulausu. Ég gerði það vegna þess að Sigurður Líndal hefur talað fyrir þeim rökum hvað varðar veiðirétt sem eru lengst til hægri og ganga lengst í því að veiðirétturinn sé eignarréttur útgerðarmanna, enda kom það í ljós þegar á átti að herða að hann hafði uppi þau rökin. En það var athyglisvert að þessi maður sem hefur gengið langlengst, þessi ágæti lögmaður sem ég ber mikla virðingu fyrir - hann hefur bara aðra skoðun en ég hef á veiðiréttinum, að hann sé eignarréttur manna. Hann hefur sem sagt talað fyrir því - en það er athyglisvert að í þeim punktum sem ég hef og nefndaritari tók niður og ég man reyndar eftir og tel að þeir séu ágætlega niður settir af nefndaritaranum þá er í fyrsta lið sagt: „Sigurður Líndal telur að þetta sleppi.“ Ágætur lögmaður Sigurður Líndal segir sem sagt að hann telji að þetta sleppi, þ.e. að ekki sé um brot á stjórnarskránni að ræða. En orðalagið var einmitt með þessum hætti að þetta sleppur, að hann hélt. Hann var ekki alveg viss. Hann hélt að þetta slyppi. Lengra treysti þessi ágæti lögmaður sér ekki til að ganga enda var hann boðaður með litlum fyrirvara á fund nefndarinnar. Síðan í næsta punkti þá sýnist lögmanninum að frambærilegar ástæður séu fyrir setningu bráðabirgðaákvæðisins, að ákvæði takmarkist við þá sem hafa fengið úthlutun á veiðiheimildum og að ósanngjarnt sé að þeir missi veiðiheimildir sínar við þær aðstæður sem nú eru uppi í rækjunni. Ég er algjörlega ósammála þessari niðurstöðu vegna þess að ég tel að það hljóti nú að vera svo að menn geri almennar kröfur til þeirra sem fá veiðirétt, sérstaklega þegar grunnrökin fyrir því að menn fái úthlutað veiðirétti voru frá upphafi þau að takmarka þyrfti veiðarnar. Ég vek athygli á því aftur og enn að það er verið að koma með allt aðra röksemdafærslu inn í þetta mál en menn byggðu grunnrökin á á sínum tíma. Í einum punktinum segir lögmaðurinn, og það er kannski sá punktur sem ætla síðast að nefna frá honum: „Hér er ekki síður verið að vernda atvinnuréttindi þeirra sem eru að veiða úthafsrækju. Þeir hafa fjárfest í atvinnutækjum og þjálfað mannskap. Atvinnufrelsið takmarkast af því.“ Hér er sem sagt strikað undir það að það sem máli skiptir séu ekki rökin sem eru fólgin í því að takmarka þurfi veiðar vegna þess að fiskstofninn þoli ekki ótakmarkaðar veiðar heldur hitt að aðilarnir sem voru að veiða hafi fjárfest í þessu og því þurfi að passa upp á veiðiréttinn þeirra. Það er ekki nóg að úthluta þeim veiðiréttinum. Það dugar ekki. Það er allt í einu ekki nóg. Það er merkileg niðurstaða. Svo er hitt líka, sem mér finnst að bæði hæstv. sjávarútvegsráðherra og ágætu nefndarmennirnir sem fóru yfir þetta virtust ekki hafa tekið mark á, að þær útgerðir langflestar sem eiga hlut að máli eiga veiðirétt í fjölmörgum öðrum tegundum. Það er ekki verið að fara fram á að þeir veiði nema sem svarar 50% af heildarþorskígildum sínum annað hvert ár, vel að merkja. Það þvælist nú ekki fyrir neinum sem á eitthvað af veiðiheimildum af öðru tagi að veiða 50% annað hvert ár, fjórða partinn af sínum veiðirétti. Það er ekki um margar útgerðir að ræða sem veiða eingöngu rækju þó þær séu til. Mér finnst merkilegt að þeir sem hafa staðið hér og varið þetta kerfi og varið upphaf þess og haft grunnrökin að vopni, þ.e. að það þyrfti nú að stjórna fiskveiðunum, eru allt í einu horfnir frá þeirri stöðu og komnir yfir í það að grunnrökin eigi að vera þau að verja þurfi veiðirétt þeirra sem þegar eiga veiðirétt, hvort heldur þeir hafi keypt hann eða átt hann frá upphafi. Ég veit svo sem ekki neitt um það. Það skiptir ekki máli í þessari röksemdafærslu. Þetta segir bara sína sögu um þessi fiskveiðimál í gegnum tíðina. Rökin hafa sjaldan dugað og það hefur komið ný aðferð í hvert einasta skipti sem menn hafa þurft að taka hér á málum. Fjöldi aðferða hefur verið notaður til þess að úthluta mönnum veiðirétti þó yfirleitt sé talað eins og það hafi verið þrjú ár og þriggja ára veiðiréttur. Meira að segja féll nýlega dómur í Hæstarétti sem gengur út á að mönnum skuli skammtaður sá tími sem upphaf veiðiréttar, þ.e. að sé ekki sama hvaða ár séu meira að segja notuð heldur skuli það vera þau síðustu þrjú. Þá skulu menn velta fyrir því sér hvernig veiðiréttur hefur orðið til að ýmsu leyti öðru í gegnum tíðina þar sem Alþingi hefur ákveðið að hann skuli hafa orðið til af hinum ýmsu ástæðum. Við höfum farið yfir kvóta í sölum Alþingis. Menn hafa valið og notað tíu, tólf, fimmtán aðferðir til þess að úthluta veiðirétti meira og minna í stýrðu umhverfi. Þetta er mikið umhugsunarefni. Ég minni bara á þetta vegna þess að allt er þetta meira og minna í stíl. Menn hafa notað hér ótrúlegar aðferðir við að burðast við að reyna að einkavæða fiskstofnana á Íslandsmiðum. Það er niðurstaðan sem menn stefna að en aldrei hafa þeir verið menn til þess að koma og segja það hreint út að það sé það sem þeir ætli sér og vilji og hafa þeir verið beðnir að þegja sem snarast sem hafa látið það út úr sér. Það hefur komið fyrir einstaka frjálshyggjumann að láta það út úr sér að fiskstofnarnir ættu að vera einkaeign. En þeir hafa snarlega verið beðnir að vera nú ekki að bulla þetta því það gæti styggt einhvern. En þangað er nú stefnunni heitið og hefur verið heitið lengi. Eins og ég sagði í upphafi ætla ég ekki að fara yfir þessi mál núna. Ég gerði það við 1. umr. Það hefur engin slík breyting orðið á þessu máli að ég telji ástæðu til að fara yfir það. Hv. þm. Jón Gunnarsson gerði það prýðilega fyrir okkar hönd. Ég vildi koma því að hér sem ég hef verið að segja, sérstaklega um þetta ákvæði til bráðabirgða, vegna þess að þar eru menn að slá enn einn nýja tóninn í þennan fiskveiðikirkjugarð sem þessi lög um stjórn fiskveiða eru.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 79, 24. maí 2005, um uppboðsmarkaði sjávarafla, frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Arndísi Steinþórsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Bjarna Áskelsson frá Samtökum uppboðsmarkaða, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Nefndinni bárust umsagnir frá Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fiskvinnslustöðva og Samtökum fiskvinnslu án útgerðar. Með frumvarpinu er lagt til að skilyrði um það hverjir megi reka uppboðsmarkað með sjávarafla hér á landi verði víkkuð út þannig að þau samrýmist alþjóðasamningum sem Ísland á aðild að. Nefndin bendir á að 1. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir undanþágu frá tvenns konar skilyrðum, annars vegar íslenskum ríkisborgararétti og hins vegar búsetu. Samkvæmt umræddri grein á undanþágan að ná m.a. til Færeyinga, án þess að tekið sé fram hvar þeir skuli vera búsettir. Nefndin telur það ófullnægjandi og leggur því til að bætt verði við að þeir skuli vera búsettir annaðhvort í Færeyjum eða hér á landi. Í athugasemdum við frumvarpið er vitnað í samning Íslands við Færeyjar um fríverslun. Nánar tiltekið er um að ræða samning milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar sem undirritaður var í Hoyvík í Færeyjum 31. ágúst 2005. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðsins „Færeyinga“ í 1. gr. komi: Færeyinga búsettra í Færeyjum eða á Íslandi. Jóhann Ársælsson, Jón Gunnarsson og Magnús Þór Hafsteinsson skrifa undir álit þetta með fyrirvara. Jón Bjarnason áheyrnarfulltrúi er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Guðlaugur Þór Þórðarson og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eins og sagði bárust þrjár skriflegar umsagnir. Í umsögn frá Samtökum fiskvinnslustöðva segir, með leyfi forseta: „Samtök fiskvinnslustöðva mæla með samþykkt frumvarpsins en samþykkt þess felur í sér viðbót við 3. gr. núverandi laga um uppboðsmarkaði sjávarafla en þar er lagt til að skilyrði um það hverjir mega reka uppboðsmarkaði með sjávarafla hér á landi verði útvíkkað þannig að þau samrýmist alþjóðasamningum sem Ísland á aðild að.“ Í umsögn frá Landssambandi smábátaeigenda segir, með leyfi forseta: „Landssamband smábátaeigenda gerir ekki athugasemdir við frumvarpið. … LS telur að breytingin sem hér er lögð til geti einungis haft jákvæð áhrif á starfssemi fiskmarkaða og geti m.a. stuðlað að betri tengingu þeirra við helstu markaðssvæði okkar í Evrópu.“ Frá Samtökum fiskvinnslu án útgerðar kom umsögn en við munum ræða við fulltrúa þeirra í sjávarútvegsnefnd á morgun. En hún var svona, með leyfi forseta: „Samtök fiskvinnslu án útgerðar telja nauðsynlegt og leggja áherslu á að áður en til þess komi að útlendingum heimilist eignaraðild að íslenskum fiskmörkuðum þá verði að: Setja inn í núverandi lög um minni hluta uppboðsmarkaði fyrir fisk ákvæði um dreifða eignaraðild að þeim. Að leidd verði í gildi reglugerð samkvæmt ákvæðum 5. gr. laga nr. 79, frá maí 2005, um uppboðsmarkaði, þar sem kveðið væri á um starfsemi uppboðsmarkaða og þá skilmála sem þeim bæri að starfa eftir, svo og reglugerð um sölu á afla sem ekki er kominn á uppboðsmarkað.“ Friðrik J. Arngrímsson frá LÍÚ og Bjarni Áskelsson frá Samtökum uppboðsmarkaða mættu líka fundinn. Friðrik var alveg sammála þessari breytingu og ekki komu fram neinar athugasemdir við frumvarpið á fundi með Bjarna. Hann sagði að þetta væri gagnkvæmt, þannig að þeir gætu stofnað markað erlendis þar sem þeir eru með viðskiptasambönd erlendis og selji erlendum aðilum fisk, sem hann telur mjög jákvætt. Virðulegi forseti. Ég legg til að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Frú forseti. Eins og kom fram í framsögu hv. formanns sjávarútvegsnefndar Guðjóns Hjörleifssonar, þá skrifaði ég undir það nefndarálit sem hér var farið yfir með fyrirvara og langar mig að gera stuttlega grein fyrir honum. Þessi breyting á frumvarpi um uppboðsmarkaði sjávarafla felst í að heimila íbúum á Evrópska efnahagssvæðinu og færeyskum ríkisborgurum að eiga eða fjárfesta í íslenskum uppboðsmörkuðum. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga að hér gildi reglur um fjárfestingu útlendinga í þessari grein, þ.e. uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla, og geri engar athugasemdir við að þessi hópur útlendinga geti verið í hópi fjárfesta á uppboðsmörkuðum eða eignaraðilar að þeim. Það sem ég vil gera athugasemd við er að í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að þörfin á að breyta þessu byggist annars vegar á ákvæðum samnings um Evrópska efnahagssvæðið. En hins vegar um samning Íslands við Færeyjar um fríverslun sem undirritaður var 31. ágúst árið 2005. Sá samningur sem undirritaður var í Hoyvík í Færeyjum hefur ekki enn verið fullgiltur hér í sölum Alþingis. Við sem undirrituðum nefndarálitið með fyrirvara, þegar mikið lá á að taka málið út úr sjávarútvegsnefnd, gerðum athugasemdir við að það hlyti að vera réttast og réttara að taka þennan samning við Færeyingana hér fyrir í formi þingsályktunartillögu og fullgilda hann áður en hægt væri að fara að vísa í hann sem ástæðu fyrir því að breyta þurfi lögum á Íslandi. Það sem gerðist síðan í framhaldi af þessu var að tillaga til þingsályktunar um fullgildingu Hoyvíkur-samningsins milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar, sú þingsályktunartillaga var lögð fram hér á Alþingi. Hún liggur nú fyrir og við nefndarmenn getum kynnt okkur hana. En eftir sem áður er hér ekki um fullgildan samning að ræða. Ég held að við hljótum að þurfa að ganga þannig um þessi mál að samningur sem á að vera grundvöllur fyrir lagabreytingu á Íslandi hljóti að þurfa fullgildingu hér í sölum Alþingis áður en við notum hann sem ástæðu til að breyta lögununum og þætti mér vænt um að annaðhvort hv. formaður sjávarútvegsnefndar Guðjón Hjörleifsson eða hæstv. ráðherra, af því hann er staddur hér í salnum, tjái sig um þetta mál. Hvort það sé ekki réttari málsmeðferð að taka þennan samning við Færeyinga og fullgilda hann áður en við förum að nota hann sem grundvöll fyrir því að breyta lögum um eignaraðild útlendinga að uppboðsmörkuðum fyrir sjávarafla. Loksins þegar hægt var að komast í að lesa þennan samning, eftir að hann var lagður hér fram, þá runnu eiginlega á mig tvær grímur, því meiri hluti sjávarútvegsnefndar lagði til ákveðna breytingu á því frumvarpi sem lagt var fram. En í frumvarpi sem kom frá sjávarútvegsráðuneytinu stóð að skilyrði um íslenskan ríkisborgararétt og lögheimili hér á landi nái ekki til einstaklinga sem hafa ríkisfang og búsettir eru í aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins eða í aðildarríki stofnsamnings fríverslunarsamninga Evrópu eða til Færeyinga. Breytingin sem nefndin leggur til að gerð verði er að í stað orðsins „Færeyinga“ komi í 1. gr. Færeyinga búsettra í Færeyjum eða á Íslandi. Það er sem sagt verið að þrengja skilgreininguna á Færeyingum frá því frumvarpi sem hæstv. ráðherra lagði hér fyrir þingið. Þegar síðan lesið er yfir samninginn sem gerður er milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar í Færeyjum hins vegar, þá sýnist mér þessi breyting ekki geta staðist. Einfaldlega vegna þess sem segir í 5. gr. samningsins, með leyfi forseta: „Innan gildissviðs þessa samnings er hvers konar mismunun milli íslenskra og færeyskra einstaklinga á grundvelli ríkisfangs, eins og það er skilgreint í bókun 1, bönnuð.“ Hvers konar mismunun á milli íslenskra og færeyskra einstaklinga á grundvelli bókunar 1 er bönnuð. Hvað segir bókun 1? Hún segir, með leyfi forseta: „Í samningi þessum merkir hugtakið „Íslendingur“ einstakling með íslenskt ríkisfang og „Færeyingur“ einstakling með danskt ríkisfang, sem á eða hefur átt lögheimili í Færeyjum.“ Þegar við setjum hér í breytingartillögu við frumvarpstexta, eins og hér liggur fyrir, að í stað orðsins Færeyings komi þrengri skilgreining, þ.e. skilgreining sem segir Færeyinga búsettra í Færeyjum eða á Íslandi, þá erum við að brjóta bókun 1. Því við megum ekki, eins og hún hljómar, setja strangari eða öðruvísi reglur um Færeyinga en um Íslendinga. En það erum við að gera með þessari breytingartillögu eins og nefndin leggur hana fram. Í 5. gr. Hoyvíkur-samningsins er sérstaklega tekið fram og kveðið á um þetta með hliðsjón af fjármagnsflutningum og fjárfestingum, þ.e. það sem snýr að þessu máli hér, þetta eru fjárfestingar í íslenskum fyrirtækjum. Þar segir, með leyfi forseta: „Hvers konar mismunun, að lögum eða í reynd, varðandi frelsi til fjármagnsflutninga eða fjárfestinga, á grundvelli ákvörðunarstaðar fjármagnsins eða fjárfestingastaðar, hvar sem er innan gildissvæðis þessa samnings, er bönnuð.“ Hvers konar mismunun milli Færeyinga og Íslendinga er bönnuð. Því vil ég spyrja hv. formann sjávarútvegsnefndar, eða eftir atvikum hæstv. ráðherra, hvor sem vill svara því, hvort þeir telji að þessi breytingartillaga eins og hún er lögð fram hér standist Hoyvíkur-samninginn eins og í orðanna hljóðan er þar. Ég get ekki fengið það til að ríma eftir að ég sé þennan samning þar sem segir mjög skýrum stöfum í bókun 1, að orðið Færeyingur þýði einstaklingur með danskt ríkisfang sem á eða hefur átt lögheimili í Færeyjum. Þannig að Færeyingur sem átt hefur lögheimili í Færeyjum einhvern tíma og býr núna í Danmörku eða Alsír eða Egyptalandi eða hvar sem er, á samkvæmt bókun 1 að hafa sama rétt og Íslendingur hér á landi varðandi fjárfestingu. Með þessari þrengri skilgreiningu Færeyings sem kemur hérna fram í breytingartillögunni er verið að ganga gegn bókun 1 í samningnum. Mér þætti vænt um að fá svar við þessu áður en við höldum lengra og eins við fyrri spurningu minni, þ.e. hvort ekki sé eðlilegra þegar gerðir eru svona milliríkjasamningar að þeir séu fullgiltir áður en þeir eru notaðir sem grundvöllur fyrir lagabreytingu hér. Og síðasta spurningin varðandi þetta er: Hvernig stendur á því að samningur sem gerður var 31. ágúst árið 2005 er ekki fyrir löngu kominn hér inn í sali Alþingis til fullgildingar? Því það er gert ráð fyrir að hann sé fullgiltur hér og taki ekki gildi fyrr en hann er fullgiltur hér. Frú forseti. Mér þætti vænt um að fá svör frá þeim sem spurningunum er beint til.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur spurt mig þriggja spurninga. Í fyrsta lagi spyr hann hvort ekki hefði verið eðlilegra að fullgilda nýja samninginn milli Íslendinga og Færeyinga áður en þetta væri gert að lögum, með hliðsjón af því að vísað er til samningsins í athugasemdum við lagafrumvarpið. Ég tel að það sé fullnægjandi að gera þetta með þessum hætti. Ef það væri hins vegar þannig að við vísuðum í samkomulagið í frumvarpstextanum sjálfum hefði það auðvitað ekki haft gildi nema að búið hefði verið að fullgilda samkomulagið. Það felur í sér þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Alþingi eitt getur undirgengist. Það er eðlilegt, þegar við förum yfir svona mál, að við vísum í það sem við vitum að er að gerast og er nýjast og sem liggur fyrir að ríkisstjórnin hefur heimilaði fyrir sitt leyti þáverandi utanríkisráðherra að undirrita þetta samkomulag og ber þess vegna pólitíska ábyrgð á þessu máli. Það er núna til meðhöndlunar á þingi Færeyinga. Það liggur líka fyrir, eins og fram kom í máli hv. þingmanns að þessi texti að samningnum hefur verið lagður fram á Alþingi og okkur er þess vegna mögulegt að kynna okkur efni hans. Hv. þingmaður veltir líka fyrir sér hvort breytingin sem hv. sjávarútvegsnefnd vill gera á frumvarpstextanum stangist að einhverju leyti á við Hoyvíkur-samkomulagið, eins og menn hafa kallað þennan samning um íslensk/færeyskt efnahagssvæði. Ég tel að svo sé ekki. Sjávarútvegsnefnd gekk raunar úr skugga um það með því að leita sér ráða og upplýsinga hjá þeim sem komu að undirbúningi að þessu samkomulagi. Ég treysti því þess vegna að með eðlilegum hætti sé séð fyrir þessu. Hv. þingmaður spurði að lokum hver væri ástæðan fyrir því að svo langur tími hefði liðið frá því að samningurinn var undirritaður og þangað til hann var lagður fram á Alþingi. Ég get auðvitað ekki svarað því í sjálfu sér en það er ekki nýmæli að það taki nokkurn tíma frá því að samningur er gerður og hann síðan lagður fyrir þingið. En ég tek hins vegar undir með hv. þingmanni, að það verður auðvitað að ljúka þessu fyrir vorið.

Frú forseti. Ég kannast ekki við að hv. sjávarútvegsnefnd hafi sem slík leitað umsagnar eða ráðlegginga varðandi þessa breytingu. Eins og fram kemur í fyrirvara okkar þegar þetta var afgreitt út úr nefndinni þá snerist hann um að ekki væri búið að birta þennan samning, hann lægi ekki fyrir. Við gátum því á engan hátt, a.m.k. ekki við fulltrúar minni hlutans í sjávarútvegsnefnd, áttað okkur á því af hverju var verið að gera þessa breytingu varðandi Færeyinga. Þegar maður les hana einfaldlega saman við samninginn, les hana saman við það að hvers konar mismunun milli íslenskra og færeyskra einstaklinga á grundvelli ríkisfangs er bönnuð, eins og það er skilgreint í bókun I, þá er verið að mismuna hér. Menn hlytu þá að þurfa að setja inn konar sams konar ákvæði varðandi Íslendinga sem búsettir hafa verið hér eða í Færeyjum en ekki annars staðar. Þetta er ekki sami hluturinn og ég skora á hæstv. ráðherra og formann sjávarútvegsnefndar að fara einu sinni enn yfir þetta áður en frumvarpið verður gert að lögum. Ég sé ekki betur en að þetta hljóti að stangast á við samninginn samkvæmt orðanna hljóðan. Hæstv. ráðherra telur eðlilega að staðið með að afgreitt sé út úr sjávarútvegsnefnd mál þar sem vitnað er í samning sem stór hluti nefndarmanna hefur ekki séð og kannski enginn nefndarmanna á þeim tíma. Það þykir mér ekki eðlilegt. Mér þykir alls ekki eðlilegt að afgreiða mál út úr fagnefnd á Alþingi þar sem vitnað er í ákveðinn samning, sagt að breyting sé gerð vegna hans, þegar enginn í nefndinni hefur séð samninginn. Það eru undarleg vinnubrögð og ef þau eru eðlileg þá er það skrýtið.

Frú forseti. Málið sem hér er til 2. umr., frumvarp til laga um breytingu á lögum um uppboðsmarkaði sjávarafla, felur í sér að opnað er á heimild fyrir erlenda aðila til að eiga hlut og reka uppboðsmarkaði hér á landi fyrir sjávarafla. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar, Guðjón Hjörleifsson, hefur gert grein fyrir nefndarálitinu. Ég á sæti í sjávarútvegsnefnd sem áheyrnarfulltrúi fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og er svo sem samþykkur því með fyrirvara. Fyrirvari minn lýtur í fyrsta lagi að því að ég sé ekki að þetta sé nauðsynlegt, og ekki með þeim hraði sem hér er lagt af stað með. Í öðru lagi vil ég slá varnagla við því að ekki sé verið að opna á aðkomu erlendra aðila, erlendra fjármagnseigenda, í íslenska fiskvinnslu og útgerð. Það hafa í sjálfu sér ekki komið óyggjandi upplýsingar um að svo geti ekki orðið, m.a. í gegnum þessa breytingu, þótt menn telji að líkurnar á því séu ekki miklar. En þar sem peningar og fjárgróðavon er annars vegar er ótrúlegt að sjá hvar menn finna sér leiðir. Við vitum af áhuga og ásælni erlendra aðila til að öðlast hlutdeild og aðkomu að íslensku fiskstofnunum. Það gildir reyndar um allar auðlindir sem við Íslendingar eigum. Erlendir aðilar vilja eignast hlutdeild í þeim eða komast að þeim á einn eða annan hátt. Við þekkjum það með raforkuna, eins og haft var eftir hæstv. iðnaðarráðherra, að margir kæmu hingað, vildu fá að byggja álver og fá ódýra raforku og stundum væri biðröð fyrir framan dyrnar. Hún vildi ekki láta þá bíða. Það er afstaðan, ekki megum við láta þá bíða því að þeir eru komnir um langan veg. Ég vil a.m.k. slá varnagla við því að slíkt gæti verið upp á teningnum hér þó svo að ég ætli alls ekki hæstv. sjávarútvegsráðherra nokkuð í þá veru. Ég treysti á stöðugleika hans og vörn gegn erlendri ásælni í íslenskar auðlindir. Hann getur vart ætlað sér að opna fyrir eða greiða fyrir inngöngu Íslendinga í Evrópusambandið, sem sumir hafa varað við að gæti einmitt gerst, að þarna opnist glufa í þá veruna. Ég minnist þess að við 1. umr. vék hv. fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, að því í ræðu sinni að nú væri hæstv. sjávarútvegsráðherra að opna glufu fyrir umræðuna um inngönguna í Evrópusambandið. Hingað til hefur verið staðinn fastur vörður gegn því að hleypa slíkum aðilum inn í íslenskan sjávarútveg. Hér er síðan flutt frumvarp á grundvelli EES-reglna eða það haft sem afsökun. Mér finnst oft sem menn noti EES-reglur fyrir afsökun þegar þeir geta ekki skýrt málið út með öðrum hætti. En hv. þm. Össur Skarphéðinsson spurði hæstv. ráðherra hvort opnuð yrði glufa fyrir inngöngu í Evrópusambandið með því að brjóta niður eitthvað af varnarmúrunum sem stillt hefur verið upp í kringum íslenskan sjávarútveg. Ég hlusta á svona athugasemdir og legg áherslu á þennan varnagla minn. Ég minni á að í fyrravetur voru þessi sömu lög til umræðu til ítarlegrar umræðu á þinginu og í sjávarútvegsnefnd. Það er því mjög skrýtið að innan við bara rúmu hálfu ári eða tæpu ári eftir viðamikla endurskoðun á lögunum skuli vera aftur gerðar breytingar á þeim. Það finnast mér ótrúverðug vinnubrögð, bæði þá í fyrravetur og eins núna. Við umfjöllun um frumvarp um uppboðsmarkað sjávarafla í fyrravetur var kom fram óttinn við samþjöppun í eignarhaldi og krosseignatengsl á milli útgerðar, fiskvinnslu og uppboðsmarkaða. En þau eru fyrir hendi og býsna mikil. Ég tel að það væri fróðlegt, áður en við ljúkum 3. umr. að það verði upplýst, þessi krosseignatengsl sem eiga sér stað um uppboðsmarkaði sjávarafla, krosseignatengsl á milli fiskvinnslu, útgerðar og uppboðsmarkaða. Þetta er það atriði sem er hvað mikilvægast til þess að tryggja sjálfstæði og hlutleysi uppboðsmarkaða, sem allir hafa lagt áherslu á að sé forsenda fyrir því að þeir geti starfað. Þetta er ein ástæðan fyrir fyrirvara mínum. Ég ítreka að ég teldi mjög nauðsynlegt fyrir þessa umræðu, áður en henni er lokið, að við fáum upplýsingar um eignatengsl, um eignarhald á þeim uppboðsmörkuðum sem eru hér á landi og hafa fengið starfsleyfi. Við vitum að uppboðsmarkaðirnir eru að teygja sig inn í ýmsa þætti fiskvinnslu, aðgerð á fiski o.s.frv. Sumir fiskmarkaðir bjóða upp á að gera að fiski sem er gott og vel, býst ég við, í flestum tilvikum. Ég vil vísa til varnaðarorða sem Samtök fiskvinnslu án útgerðar hafa sent varðandi þetta frumvarp. Þau fengu af einhverjum ástæðum ekki tækifæri til að gera formlegar ábendingar og athugasemdir við frumvarpið. En sjávarútvegsnefnd er sammála um að málið verði kallað inn til nefndar milli 2. og 3. umr. þar sem m.a. verði farið yfir þær athugasemdir sem Samtök fiskvinnslu án útgerðar vilja koma á framfæri, og það er vel. Þær eru nákvæmlega þær sömu og ég hef gert að umtalsefni í fyrirvara mínum. Þeir sendu nefndarmönnum, með leyfi forseta, eftirfarandi umsögn: „Samtök fiskvinnslu án útgerðar telja afgreiðslu áðurnefnds frumvarps sem lög frá háttvirtu Alþingi í öllu falli ekki tímabær nú. Samtökin telja nauðsynlegt og leggja áherslu á að áður en til þess komi að útlendingum heimilist eignaraðild að íslenskum fiskmörkuðum þá verði að: Setja inn í núverandi lög um innlenda uppboðsmarkaði fyrir fisk ákvæði um dreifða eignaraðild að þeim.“ Þetta er nákvæmlega það sama og ég var hér að segja. Ég vil þess vegna fá upplýsingar um núverandi stöðu eignarhalds á fiskmörkuðum. Mér finnst það eðlileg krafa því það er engin ástæða til að halda neinni leynd yfir því. Í öðru lagi óska Samtök fiskvinnslu án útgerðar eftir að leidd verði í gildi reglugerð samkvæmt ákvæðum 5. gr. laga nr. 79 frá maí 2005 um uppboðsmarkaði þar sem kveðið verði á um starfsemi uppboðsmarkaða og þá skilmála sem þeim ber að starfa eftir svo og reglugerð um sölu afla sem ekki er kominn á uppboðsmarkað. Síðan kemur þarna ítrekun á þeirri skoðun samtakanna að uppboðsmarkaðir gegni þýðingarmiklu hlutverki og þurfi að svara ríkum kröfum um hlutleysi, bæði gagnvart kaupendum og seljendum. Þröng eignaraðild, eins og nú er möguleg, stangist augljóslega á við þessa kröfu og geti ekki samrýmst því hlutverki sem uppboðsmarkaði er ætlað að gegna. Þá benda samtökin einnig á að mjög brýnt sé að uppboðsmörkuðum fyrir fisk verði settar skýrar og fullnægjandi starfsreglur. Hafa samtökin lengi lagt ríka áherslu á nauðsyn þess. Nú háttar svo til að forráðamenn markaðanna hafa komist upp með að setja upp viðskiptaskilmála sem eru í fullri andstöðu við viðskiptavini þeirra og sem við teljum stangast á við réttmæta viðskiptahætti. Afleiðingin er sú að því miður logar ófriður milli fiskkaupenda og einstakra fiskmarkaða sem fara sínu fram með slíkum hætti. Ég er hér að vitna til umsagna þessara samtaka. Það er því ekki traustvekjandi að einmitt sömu aðilar skuli sækja fastar fram nú um að umrætt lagafrumvarp komist í gegn. Mér finnst þetta vera alvarlegar ábendingar. Mjög alvarlegar ábendingar. Við höfum fulla ástæðu til að taka alvarlega ábendingar þessara samtaka því Samtök fiskvinnslu án útgerðar eru gríðarlega þýðingarmiklar í okkar fiskvinnslu og sjávarútvegi og útflutningsmálum. Einmitt meðal þessara fiskvinnslna verða nýjungarnar oft til, nýbreytnin í fiskvinnslu. Þessar fiskvinnslur afla dýrra og sérhæfðra markaða erlendis, miklu frekar en þessar stærri útgerðir og fiskvinnslur sem reka útgerð og fiskvinnslu sameiginlega. Þannig að ábendingar þessara samtaka finnst mér mjög alvarlegar og sjávarútvegsnefnd ber skylda til að fara vandlega yfir þær og ræða málið mjög vel áður en það kemur til lokaafgreiðslu. Herra forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa mörg orð fleiri um þetta. Ég vil þó benda á að ég hef hér lagt fram tillögu til þingsályktunar um að sjávarútvegsráðherra verði falið að leita aðgerða til að tryggja að fiskur sem veiddur er við Íslandsstrendur komi á markað hér en ekki sé heimilt að flytja hann óunninn í gámum á markaði erlendis og meira að segja óvigtaðan. Ég hefði viljað sjá okkar ágæta og vaska sjávarútvegsráðherra taka á þeim málum sem ég hef hér tilgreint, stöðu fiskmarkaðanna og sjálfstæði þeirra og að tryggja að við séum a.m.k. ekki með ívilnandi aðgerðir í gangi til að hleypa fiski óunnum á uppboðsmarkaði erlendis eins og við erum með. Því við erum með ívilnandi aðgerðir ef heimilt er að flytja fisk óvigtaðan úr landi á uppboðsmarkaði erlendis, nógu mikil nákvæmni er á mörkuðum hér, og er það gott og blessað. Þannig að ég hefði viljað sjá hæstv. sjávarútvegsráðherra taka á þessum málum, ekki síður en vera að opna möguleika fyrir erlenda aðila til að koma hér inn á uppboðsmarkaði sjávarafla. Það þarf að koma þessum atriðum á hreint áður en slíkt yrði heimilað.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem snýr að Samtökum fiskvinnslu án útgerðar er rétt að það komi fram að á fundi kom tillaga um að senda fjórum umsagnaraðilum erindi. Þau voru ekki þar inni og ekki kom beiðni frá nefndarmönnum um það. Kannski voru það mistök í upphafi. En nefndarmenn hafa hingað til getað bætt við þeim aðilum sem eiga að fá mál til umsagnar, sem er bara mjög eðlilegt. Þannig að ég brást við þegar Óskar Karlsson hafði samband við mig og bað hann um að senda umsögn og ég mundi þá taka málið fyrir á milli umræðna þar sem við vorum búnir að afgreiða málið út. Það er eðlilegur farvegur. Við höfum verið mjög duglegir í sjávarútvegsnefnd og ég held að allir þeir sem hafa beðið um að koma og ræða við nefndina hafi komist að hjá okkur. Þannig að þetta eru bara ágætisvinnubrögð. Þetta er bara til að leiðrétta ef það er misskilningur í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar.

Herra forseti. Varðandi þessa athugasemd hv. þm., formanns sjávarútvegsnefndar, Guðjóns Hjörleifssonar, um það hverjir koma að við að gefa umsagnir eða koma á fund nefndarinnar varðandi málin, verð ég að segja að ég ætla engum að hafa vísvitandi haldið Samtökum fiskvinnslu án útgerðar frá því að koma að málinu með umsögn með eðlilegum hætti og koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Ég ætla það engum. Ég tek undir með formanni og þykir það leitt að það hafi ekki verið gert. Því það er svo eðlilegt og sjálfsagt að þessir aðilar komi sínum athugasemdum að. Mér finnst það ágæt og hárrétt viðbrögð hjá formanni nefndarinnar og nefndinni allri að taka málið inn milli 2. og 3. umr. þar sem þessum aðilum gefst kostur á að koma sínum athugasemdum á framfæri og nefndarmönnum að ræða þær athugasemdir og meta. Ég hef að öðru leyti ekkert við þau vinnubrögð að athuga og tel þau góð í sjálfu sér þó svo við hefðum að sjálfsögðu viljað sjá þessar athugasemdir koma inn í nefndina eins og aðrar athugasemdir á sínum tíma. En vinnubrögð formanns og nefndarinnar varðandi þetta finnst mér alveg hárrétt.

Hæstv. forseti. Ég vil gera að umræðuefni þann samning á milli Íslendinga og Færeyinga sem hér var vitnað til, samninginn sem var gerður í Hoyvík í Færeyjum. Ég tel, hæstv. forseti, að við eigum að lögfesta þann samning áður en við setjum þessi lög sem byggja á samningnum og vitna til orðalags í honum. Ég held að betri svipur væri á því og ég hef ekki trú á því, frekar en verið hefur, að samningur milli Íslands og Færeyja tefji þetta mál mikið. Þeir samningar hafa jafnan farið hér nokkuð greitt í gegnum sali Alþingis og afgreiðslu. Ég tek undir það að ég held það væri betri svipur á því að klára að staðfesta samninginn og afgreiða síðan málið á grundvelli þess að hann hefði fengið lagalegt gildi með staðfestingu Alþingis. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði hér áðan að það hlýtur að vera fróðlegt og kannski nauðsynlegt og rétt í málinu að fá að sjá eignatengslin og eignasamsetninguna á fiskmörkuðum í dag. Það getur ekki skemmt fyrir afgreiðslu þessa máls að slíkt liggi fyrir og menn skoði það. Ég lít svo á, miðað við þau orð sem forustumenn ríkisstjórnarmeirihlutans hafa látið falla í þessari umræðu, að ekki sé með neinum hætti verið að opna inn í íslenska fiskvinnslu eða útgerð. Ég tel þess vegna að það sé ekkert óeðlilegt við að stíga þau skref sem hér eru stigin. Ég hef þann fyrirvara að þessi mynd sé öll sýnileg og það að æskilegt er að eignaraðild að fiskmörkuðum sé dreifð. Ég hef því miður ekki séð athugasemdir Samtaka fiskvinnslustöðva án útgerðar en heyri á formanni nefndarinnar, hv. þm. Guðjóni Hjörleifssyni, að rætt verði við þau samtök áður en þetta mál verður klárað og treysti því að það verði gert. Ég legg til að þessi lagabreyting verði ekki afgreidd frá Alþingi fyrr en við höfum staðfest umræddan samning.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins, frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Arndísi Steinþórsdóttur og Jón B. Jónasson, frá sjávarútvegsráðuneyti, Örn Pálsson, frá Landssambandi smábátaeigenda, og Friðrik J. Arngrímsson, frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Nefndinni bárust umsagnir frá Vélstjórafélagi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Samtökum fiskvinnslustöðva, Sjómannasambandi Íslands, Félagi íslenskra náttúrufræðinga, Hafrannsóknastofnun, Háskólanum á Akureyri, Landssambandi smábátaeigenda og Líffræðistofnun Háskóla Íslands. Í frumvarpinu er lagt til að 660 millj. kr. af því fé sem Verkefnasjóður sjávarútvegsins fékk við sölu á eignum Þróunarsjóðs sjávarútvegsins renni í ríkissjóð. Í athugasemdum við frumvarpið segir m.a.: „Fé þessu skal varið til hafrannsókna og er því við það miðað að hafrannsóknir verði efldar og fé sem varið er til hafrannsókna aukið. Annars vegar er lagt til að í fjárlögum ársins 2006 verði rammi fjárveitinga Hafrannsóknastofnunarinnar hækkaður um 50 millj. kr. og um 100 millj. kr. frá og með fjárlögum ársins 2007. Enn fremur er gert ráð fyrir að reglum um úthlutun úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins verði breytt þannig að á árinu 2006 muni a.m.k. 25 millj. kr. af því fé sem Verkefnasjóðurinn hefur til úthlutunar verða varið til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Auglýst verður eftir umsóknum um styrki til hafrannsókna og geta allir sótt um styrk til sjóðsins. Faghópur mun fjalla um umsóknir og meta þær með hliðsjón af vísindalegu gildi rannsóknaverkefnanna.“ Meiri hlutinn fagnar umræddum áformum og telur brýnt að Hafrannsóknastofnuninni verði veittar 100 millj. kr. til frambúðar frá og með árinu 2007. Þá lýsir meiri hlutinn yfir þeim vilja sínum að á árinu 2006 verði miðað við að sú fjárhæð sem gert er ráð fyrir að verði varið til sérstakra styrkja til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli, að lágmarki 25 millj. kr., verði allt að 40 millj. kr. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson, formaður og framsögumaður, Kristinn H. Gunnarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson og Birkir J. Jónsson. Virðulegi forseti. Hér er tekið til 2. umr. frumvarp um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. En fé þetta kemur í framhaldi af því að gildistími laga um Þróunarsjóð var styttur um rúm fjögur ár og var hann því aflagður 1. október síðastliðinn. Verkefni Þróunarsjóðsins er lokið og hefur þróunarsjóðsgjaldið verið fellt niður en samhliða verið lagt á veiðigjald. Eignir sjóðsins eru komnar upp í rúmar 700 millj. kr. með vöxtum og er búið að selja eignir sjóðsins og greiða upp skuldir. Við lok Þróunarsjóðs var ákveðið að ráðstafa andvirði hans í Verkefnasjóð sjávarútvegsins og skyldi þessum fjármunum varið til hafrannsókna. Hér er um mjög háa upphæð að ræða og kannski ekki skynsamlegt að ráðstafa henni á stuttum tíma. Því hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra lagt til að andvirði þess fjár sem rann í verkefnasjóð sjávarútvegsins renni í ríkissjóð. Það er 660 millj. kr. Í staðinn, sem ég tel vera stóra málið í þessari umræðu, þarf að tryggja til frambúðar viðbótarfjármagn til Hafrannsóknastofnunar í hafrannsóknir. En það eru 50 millj. kr. á þessu ári og aðrar 50 millj. kr. árið 2007. Við erum að tala varanlega um 100 millj. kr. á ári í hafrannsóknir til frambúðar, sem er 10% aukning, og því ber að fagna. Á hverju þingi eru teknar nokkuð margar umræður um hafrannsóknir og fjármögnun til hafrannsókna. Hér er verið að bregðast skynsamlega við. Hvað gera þessar varanlegu 100 millj. kr.? Segjum að þær verði einvörðungu notaðar til að fjölga rannsóknardögum á Bjarna Sæmundssyni og Árna Friðrikssyni. Við erum að ræða um 90 daga í viðbót á hvoru skipi fyrir sig. Níutíu daga. Í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir að reglum um úthlutun úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins verði breytt þannig að árið 2006 muni að minnsta kosti 25 millj. kr. af því fé sem Verkefnasjóður hefur til úthlutunar verða varið til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Meiri hluti sjávarútvegsnefndar gerir tillögu í samræmi við hæstv. sjávarútvegsráðherra um að þessi upphæð geti orðið að 40 millj. kr. Auglýst verður eftir umsóknum um styrki til hafrannsókna og geta allir sótt um styrki til sjóðsins. Faghópur mun fjalla um umsóknir og meta þær með hliðsjón af vísindalegu gildi rannsóknarverkefnanna. Með þessari tillögu vinnst tvennt. Annars vegar eru rannsóknir innan Hafrannsóknastofnunar auknar í kjölfar hærri fjárveitinga og hins vegar gefst öðrum aðilum sem starfa utan Hafrannsóknastofnunar færi á að sækja um styrk til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins til að stunda hafrannsóknir, en sá hópur hefur haft takmarkaðan aðgang að styrkjum til þessa. Hafrannsóknir eru grunnurinn að því að byggja upp þekkingu um hafið og lífríki þess, sérstaklega til að geta metið hvernig hagkvæmast er og skynsamlegast að nýta auðlindir hafsins. Það er mikilvægt að fá varanlegt viðbótarfjármagn til enn frekari hafrannsókna. Í greinargerð sem sjávarútvegsnefnd sendi til fjárlaganefndar vegna fjárlagaársins 2006 stendur m.a., með leyfi forseta: „Nefndin leggur til að í meðförum Alþingis verði Hafrannsóknastofnuninni veitt 50 millj. kr. framlag svo auka megi úthald rannsóknaskipa stofnunarinnar um samtals 87–97 daga á ári. Nauðsynlegt er að úthald skipanna verði aukið svo efla megi veiðarfærarannsóknir og rannsóknir á uppsjávarfiski. Á síðasta ári var úthald Árna Friðrikssonar 211 dagar og úthald Bjarna Sæmundssonar 176 dagar. Á yfirstandandi ári er úthald áætlað 180 dagar á Árna og 203 dagar á Bjarna. Meðalkostnaður á dag við rekstur Árna er 1.150 þús. kr. og Bjarna 900 þús. kr. Tillaga nefndarinnar er byggð á því að úthald skipanna verði 235–240 dagar fyrir hvort skip. Samkvæmt útreikningum Hafrannsóknastofnunarinnar kostar hver viðbótardagur vegna fjölgunar úthaldsdaga um 55–60 á Árna 650–700 þús. kr. og fjölgunar úthaldsdaga um 32–37 á Bjarna 500–550 þús. kr.“ Eins og fram kom í þessari greinargerð hefur verið tekið tillit til vilja sjávarútvegsnefndar og því ber að fagna. Það koma 50 millj. í viðbót árið 2007. Virðulegi forseti. Í áliti minni hluta sjávarútvegsnefndar kemur fram að það hafi orðið sinnaskipti hjá meiri hluta nefndarinnar með tilvísun í nefndarálit í þingskj. 991 í 387. máli 131. löggjafarþings. Á þeim tíma var það ákvörðun að ráðstafa eignum Þróunarsjóðs í Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Þetta er ákvörðun á sínum tíma. En með þeirri breytingu sem nú er lögð fram og við erum að ræða hér þá telur meiri hluti sjávarútvegsnefndar það skynsamlegt til lengri tíma litið að auka fjárveitingar til hafrannsókna um 100 millj. kr. á ári. 100 millj. kr. sem eru komnar til að vera og framreiknast síðan árlega. Það kemur einnig á óvart að í áliti minni hluta sjávarútvegsnefndar skuli ekki minnst á þá breytingu sem meiri hluti sjávarútvegsnefndar gerir, að hækka fé til hafrannsókna úr 25 millj. kr. í allt að 40 millj. kr. Miðað við málflutning þeirra hér á Alþingi hefði ég átt von á að þessu yrði sérstaklega fagnað í áliti minni hlutans. Ég vil einnig geta þess að meiri hluti sjávarútvegsnefndar gerir sér grein fyrir að umsóknir til þessara rannsókna eru metnar hverju sinni. Ef ekki næst að ráðstafa því fé, þ.e. 40 millj. kr., á þessu ári verði því sem eftir stendur ráðstafað og bætt við framlag næsta árs á eftir. Ég ætla að fara aðeins yfir umsagnir um frumvarpið. Vélstjórafélag Íslands hefur ekki athugasemdir við frumvarpið. Sjómannasamband Íslands gerir ekki athugasemdir við frumvarpið enda verði tryggt að fé það sem um ræðir verði nýtt til hafrannsókna. Samtök fiskvinnslustöðva styðja að ofangreint frumvarp verði að lögum. Líffræðistofnun Háskóla Íslands segir, með leyfi forseta: „Markmið með frumvarpinu er að nýta fjármuni úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins til eflingar hafrannsóknum. Þetta er því mikilvægt frumvarp sem brýnt er að verði að lögum því öflugar hafrannsóknir eru forsenda skynsamlegrar nýtingar auðlinda sjávar. Fram kemur að fyrirhugað er að verja hluta fjármunanna til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Með þessu er verið að auðvelda öðrum en þeim sem starfa á Hafrannsóknastofnuninni að stunda hafrannsóknir. Þetta er ákaflega mikilvæg stjórnvaldsaðgerð sem mun eflaust skila sér í aukinni þekkingu á lífríki sjávar. Veruleg reynsla við sjávarrannsóknir er til staðar víða í íslensku samfélagi, t.d. innan Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri og Hólaskóla auk háskólasetra sem tengjast þessum skólum. Auknir möguleikar þessara aðila til rannsókna á lífríki sjávar munu eflaust leiða til nýrrar þekkingar og nýrra atvinnutækifæra. Þetta mun jafnframt leiða til eflingar framhaldsnáms í tengslum við hafrannsóknir og aukinnar nýliðunar sérfræðinga á þessu fræðasviði.“ Í umsögn frá Landssambandi smábátaeigenda segir, með leyfi forseta: „Landssamband smábátaeigenda gerir ekki athugasemdir við frumvarpið. Landssamband smábátaeigenda telur að með frumvarpinu sé stigið mikilvægt skref í að efla hafrannsóknir enn frekar. Auk þess mun samþykkt frumvarpsins opna leið fyrir áhugasama sjálfstætt starfandi vísindamenn og aðra sem búa yfir þekkingu á lífríki sjávar að koma þekkingu sinni á framfæri. Það er skoðun Landssambands smábátaeigenda að það frumkvæði sem frumvarpið gerir þarna ráð fyrir geti, ef vel tekst til, opnað fyrir ferska strauma í hafrannsóknum.“ Í umsögn Háskólans á Akureyri segir, með leyfi forseta: „Háskólinn á Akureyri gerir ekki athugasemdir við meginefni frumvarpsins. Háskólinn á Akureyri fagnar frumvarpi þessu þar sem lagt er til að auka fé til hafrannsókna, bæði til Hafrannsóknastofnunarinnar og einnig til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli. Þetta mun gera öðrum aðilum en Hafrannsóknastofnuninni, svo sem háskólum, kleift að stunda rannsóknir á hafinu og lífríki þess. Aðrir samkeppnissjóðir hafa haft yfir svo litlu fjármagni að ráða að erfitt hefur verið að fá frá þeim styrki af þeirri stærð sem þarf til að stunda hafrannsóknir sem í eðli sínu eru afar kostnaðarsamar. Að ýmsu er að huga í þessu sambandi en það má benda á að sú fjárhæð sem ætluð er í þetta er jafngildi 20 daga reksturs á rannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni RE 200. Það er mjög mikilvægt að þeir sem sækja um þessa styrki eigi vísan aðgang að skipum Hafrannsóknastofnunarinnar sem eru búin ýmsum sérhæfðum tækjum til hafrannsókna.“ Frá Hafrannsóknastofnun segir m.a. þetta, með leyfi forseta: „Með frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er á hinn bóginn ljóst að fjárhagsrammi Hafrannsóknastofnunarinnar hefur nokkuð styrkst þrátt fyrir það sem hér að ofan greinir. Það verður líka að teljast eðlilegt í ljósi þess að fyrri lög um Þróunarsjóð sjávarútvegsins gerðu ráð fyrir að við uppgjör hans skyldu eignir umfram skuldir renna alfarið til rannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Enn er þó þörf fyrir verulega aukningu rekstrarfjár vegna úthalds rannsóknaskipa.“ Umsögnin frá Félagi íslenskra náttúrufræðinga er þannig, með leyfi forseta: „Félag íslenskra náttúrufræðinga telur óeðlilegt að fjármunir sem áður hafa verið eyrnamerktir rannsóknum skuli renna aftur í ríkissjóð. Telur Félag íslenskra náttúrufræðinga að með þeim hætti sé markvisst verið að draga úr fé til rannsókna sem nú þegar er allt of takmörkuðum fjármunum varið í.“ Í umsögn frá Farmanna- og fiskimannasambandinu segir: „Farmanna- og fiskimannasambandið styður frumvarpið og hvetur til aukinna fjárveitinga til haf- og fiskirannsókna.“ Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti minni hluta sjávarútvegsnefndar á þingskj. 857 um frumvarp til laga um ráðstöfun fjár úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins, sem við fjöllum hér um. Samkvæmt lögum nr. 27/2005, um breytingu á lögum nr. 152/1996, um breytingu á lögum nr. 92/1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum, var ákveðið að fjármunir Þróunarsjóðs sjávarútvegsins skyldu renna til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra varið til hafrannsókna. Ekki lágu fyrir endanlegir útreikningar á því hversu miklir fjármunirnir gætu verið, en í umræðum kom fram að um gæti verið að ræða a.m.k. 500–600 millj. kr. Nefndin var sammála um að ekki væri eðlilegt að skilyrða þá fjármuni sem um ræðir með þeim hætti að þeir rynnu einungis til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar, heldur væri eðlilegt að gera þá breytingu að fjármunirnir rynnu til hafrannsókna á samkeppnisgrunni. Í nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegsnefndar um frumvarpið, sem varð að lögum nr. 27/2005, segir: „Gerir frumvarpið ráð fyrir að eignir sjóðsins umfram skuldir renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra verði varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Meiri hluti nefndarinnar er fylgjandi efni frumvarpsins en telur þó ástæðulaust að áskilja í lögunum að andvirði sjóðsins skuli varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar heldur verði jafnframt heimilt að ráðstafa því til hafrannsókna á vegum annarra aðila í samræmi við almennar reglur um ráðstöfun fjármuna úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins.“ Minni hlutinn hefur tekið undir það sjónarmið sem fram kemur í fyrrgreindu áliti meiri hluta sjávarútvegsnefndar frá því í mars 2005 og hefur litið þannig á að féð sem um ræðir eigi að koma til viðbótar því fé sem árlega er sett til hafrannsókna. Minni hlutinn lýsir undrun sinni á þeim sinnaskiptum meiri hlutans sem fram koma í umfjöllun um frumvarp þetta. Frumvarpið sem hér um ræðir gerir ráð fyrir að nú skuli ákvörðuninni, sem tekin var með lögum nr. 27/2005, breytt í þá veru að 660 millj. kr. skuli renna úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins í ríkissjóð. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að tilgangur þess sé að færa umrætt fé úr Verkefnasjóðnum í ríkissjóð og þaðan skuli það renna í fjárlögum næstu ára til Hafrannsóknastofnunarinnar til aukinna rannsókna á hennar vegum. Einungis er gert ráð fyrir að 25 millj. kr. verði varið til samkeppnisrannsókna. Þessi breyting þýðir í raun að fjármunir Þróunarsjóðsins, sem áður höfðu runnið í Verkefnasjóð sjávarútvegsins, eru teknir í ríkissjóð í þeim tilgangi að greiða fyrir auknar rannsóknir Hafrannsóknastofnunarinnar, sem allir eru sammála um að séu nauðsynlegar, í stað þess að fjármögnun slíkra rannsókna sé tryggð í fjárlögum. Minni hlutinn telur nauðsynlegt að verja umtalsvert meira fé til hafrannsókna en gert hefur verið og hefur oft lýst furðu sinni á þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að skera fé til rannsókna á auðlindum hafsins svo við nögl að ekki sé unnt að halda úti nauðsynlegum grunnrannsóknum á hafinu og lífríki þess. Minni hlutinn taldi að það fé sem kom úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins og rann í Verkefnasjóðinn væri löngu tímabær viðbót við rannsóknarfé á þessu sviði og jafnframt væri opnað fyrir rannsóknir annarra aðila en Hafrannsóknastofnunarinnar. Nú liggur fyrir af hálfu meiri hlutans sú stefnubreyting að svo sé ekki og fjármunir Verkefnasjóðsins skuli gerðir upptækir í ríkissjóð. Minni hlutinn leggst gegn samþykkt frumvarpsins og hefur jafnframt lengi bent á nauðsyn þess að setja nýjar reglur um með hvaða hætti er skipað í stjórn Verkefnasjóðs sjávarútvegsins. Það geti varla samrýmst góðum stjórnsýslureglum að sjávarútvegsráðherra skipi einungis undirmenn sína í ráðuneytinu í stjórn sjóðsins og hafi þannig í raun einn um það að segja hvernig hundruðum milljóna af fé sjóðsins er ráðstafað. Nauðsynlegt er að breyta þeim reglum sem um sjóðinn gilda um leið og mikilvægt er að sjóðurinn haldi því fé sem honum var ætlað frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Þetta er gert á Alþingi, 1. mars 2006. Undir þetta minnihlutaálit rita Jón Gunnarsson, Jóhann Ársælsson, Kristján L. Möller og Magnús Þór Hafsteinsson. Herra forseti. Eins og fram kemur í minnihlutaálitinu lýsum við í minni hluta sjávarútvegsnefndar undrun okkar á sinnaskiptum meiri hlutans í nefndinni. Hér við 1. umr. var farið nokkuð ítarlega í gegnum hvaða umræður höfðu átt sér stað í sjávarútvegsnefnd þegar tekin var sú ákvörðun að breyta frumvarpi sem kom inn í þingið frá þáverandi sjávarútvegsráðherra í þá veru að fjármunir Þróunarsjóðs, sem renna ættu í Verkefnasjóðinn, ættu ekki að eyrnamerkjast eingöngu til rannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar heldur bara til hafrannsókna almennt. Um það var nokkuð góð sátt í nefndinni og öllum þótti það skynsamleg ráðstöfun að fjármunir úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins sem útvegurinn sjálfur hefur búið til - því eins og fram kom í ræðu hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra við 1. umr. hefur sjávarútvegurinn, útgerðin og fiskvinnslan, greitt rúma 6 milljarða kr. í Þróunarsjóð sjávarútvegsins á undanförnum 11 árum, ef ég man rétt, og búið til þennan sjóð og búið til þessar milljónir sem nú er verið að gera, að okkar viti, upptækar í ríkissjóð. Þegar hv. sjávarútvegsnefnd sendi erindi til fjárlaganefndar og óskaði eftir að árlegum fjárveitingum til Hafrannsóknastofnunarinnar yrði lyft, og þar var talað um 50 millj. kr. á ári til að auka rannsóknir á vegum stofnunarinnar, var ekki til umræðu að taka fjármuni úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins sérstaklega í það. Það er, herra forseti, ákveðin sögufölsun í því fólgin að halda því fram. Vegna þess að á þeim tíma sem sjávarútvegsnefnd var sammála um að senda fjárlaganefnd erindi um að það yrði að auka fjármuni til hafrannsókna var það ekkert í umræðunni að seilast í þennan Verkefnasjóð, að seilast í fjármuni Þróunarsjóðs sjávarútvegsins og nota þá til að auka fjármagn til grunnrannsókna á vegum stofnunarinnar. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðherra fyrir að sitja hér umræðuna um þessi fjögur mál sem tengjast sjávarútvegsráðuneytinu. Oft og iðulega upplifum við nefndarmenn það að ráðherrar málaflokka gefa sér ekki tíma til eða ómaka sjálfa sig á að sitja við 2. umr. mála sem þeir hafa sjálfir lagt fram, því þá eru málin komin á forræði nefndanna og nefndarformenn fylgja þeim yfirleitt úr hlaði. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur setið umræðuna í dag og í kvöld og ég tel fulla ástæðu til að vekja á því athygli og þakka fyrir það. Spurningin sem ég hafði til hæstv. ráðherra var: Er vitað núna hver lokatalan í uppgjöri Þróunarsjóðs er? Þessi fjárhæð sem hefur verið að vaxa í Þróunarsjóðnum jafnt og þétt frá því við byrjuðum að tala um þetta mál. Ég man eftir því að menn töluðu um þegar frumvarpið kom fram á sínum tíma að upphæðin væri í kringum 400 milljónir, það voru fyrstu tölur frá ríkinu, frá ráðuneytinu. Eftir að hafa farið yfir málið í sjávarútvegsnefnd og kallað eftir frekari upplýsingum töluðu menn um að þetta gætu orðið 500–600 milljónir. Nú er alveg ljóst að mun meira fé kemur út úr Þróunarsjóðnum en gert var ráð fyrir því að hinn 1. október sl. afhenti stjórn Þróunarsjóðsins Verkefnasjóði sjávarútvegsins 689 milljónir og það er ekki lokauppgjör, eftir því sem ég best fæ skilið, heldur er það einhver áfangagreiðsla sem kom úr Þróunarsjóðnum til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins, 689 milljónir. Þegar menn í ráðuneytinu sjá þessa háu tölu er eins og þeir átti sig allt í einu á því um hve mikla fjármuni er þarna að ræða þó að við í minni hlutanum hefðum í umræðunni verið að leiða að því líkur að þetta gætu verið um 500 milljónir miðað við þær upplýsingar sem þá lágu fyrir. Eins og hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni við 1. umr. málsins, að í ljósi þess hvað hér sé um háa fjárhæð að ræða þyki rétt að leggja fram frumvarp sem taki - geri upptækt, leyfi ég mér að segja - 660 milljónir af þessum 689 sem stjórn Þróunarsjóðsins var að skila inn í Verkefnasjóðinn vegna þess að það sé óeðlilegt að svona miklir fjármunir fari inn í sjóð sem úthluti peningum á þeim grunni sem Verkefnasjóður sjávarútvegsins gerir. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra að það er óeðlilegt að svona miklum fjármunum sé ráðstafað úr sjóði sem hefur stjórn eins og hér var um rætt, skipuð á þann hátt sem um er rætt. En minni hlutinn í sjávarútvegsnefnd og við hér minni hlutinn á Alþingi höfum verið að benda á að það sé nauðsynlegt að breyta skipun í stjórn Verkefnasjóðs sjávarútvegsins, það sé ekki eðlilegt að þrír undirmenn ráðherra úr ráðuneytinu skipi þá stjórn og fari með hundruð milljóna kr., því að jafnvel þó að þessar 660 milljónir séu gerðar upptækar þá renna hundruð milljóna kr. í þennan sjóð á hverju ári í svokölluðum hafróafla og upptökuafla. Hvernig sem á það er litið er stjórnun þessa sjóðs ekki í samræmi við hefðbundnar og eðlilegar stjórnsýslureglur. Hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af því þegar hann sér hvað miklir peningar eru komnir inn í sjóðinn og telur eðlilegt, eins og hann nefndi í ræðu sinni við 1. umr., að það sé frekar Alþingi sem úthluti þessum fjármunum, eins og hæstv. ráðherra sagði, í samræmi við ramma fjárlaga, að samþykkt á Alþingi yrði til þess að þessum fjármunum yrði úthlutað. Ef maður væri nýkominn hér inn á þing og sæi ekki hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig, alla vega hjá núverandi ríkisstjórn þar sem ekki verður annað séð en að það sé nánast í höndum ráðherranna eða ríkisstjórnarinnar að marka fjárlagaramma, ég hef ekki orðið mikið var við að þingmenn hvorki stjórnar eða stjórnarandstöðu hafi mikil áhrif á það, þá virðist þetta afskaplega fallegt og það gæti verið eðlilegt að skoða þetta. En það sem hæstv. ráðherra sagði við 1. umr. og ég vil leyfa mér að kalla sögufölsun er að hann fullyrti að það hefði verið lagt til í fjárlögum ársins 2006 og samþykkt á Alþingi að rammi fjárveitinga Hafrannsóknastofnunar yrði hækkaður um 50 millj. kr. Þetta gekk eftir eins og kunnugt er og við samþykktum á Alþingi, sagði hæstv. ráðherra, þessa tilhögun í fjárlögum ársins 2006. Jafnframt var lagt til að rammi stofnunarinnar hækki aftur um aðrar 50 milljónir frá og með fjárlögum ársins 2007, og frá því var greint, og verði þá 100 millj. kr. hærri á árinu 2007 en hann var á árinu 2005. Ráðherra fullyrti síðan í framhaldi af þessu í ræðu sinni að það hefði verið um rætt að þessir fjármunir kæmu úr Verkefnasjóðnum, þetta væri partur af þeim fjármunum sem voru í Þróunarsjóðnum sem ættu að fara í þetta. Ég fullyrði að það var ekki, hvorki í sjávarútvegsnefnd þegar hún sendi erindi sitt til fjárlaganefndar eða síðar, það var aldrei minnst á að þessir auknu fjármunir sem áttu að renna til grunnrannsókna hjá Hafrannsóknastofnun kæmu úr þessum sjóði með þessum hætti, aldrei. Aftur á móti átti Hafrannsóknastofnun eins og aðrir mikinn möguleika á því að sækja um og fá fjármagn til viðbótarrannsókna úr þessum sjóði og það var það sem menn voru að fagna á þeirri stundu þegar ljóst var að svona miklir fjármunir kæmu úr sjóðnum að það gæti komið til sem viðbót á móti því sem áður yrði sett á fjárlögum og allir hafa verið sammála um að sé skammarlega lítið miðað við þennan grunnatvinnuveg okkar sem sjávarútvegurinn þó er enn þá, þeir fjármunir sem lagðir eru til á fjárlögum til að reka þau hafrannsóknaskip sem við eigum og sinna þeim grunnrannsóknum sem nauðsynlegar eru, ég tala nú ekki um í ljósi þess hvernig okkur hefur gengið að byggja upp fiskstofnana. Í framsögu sinni lýsti hv. formaður sjávarútvegsnefndar undrun sinni á því að í nefndaráliti minni hluta sjávarútvegsnefndar væri ekki sérstakur kafli þar sem þeirri tímamótaákvörðun meiri hlutans væri sungið lof og prís, að leggja það til í nefndaráliti sínu að það mætti verja allt að 40 millj. kr. til hafrannsókna á samkeppnisgrunni sem aðrir gætu sótt um. Við í minni hlutanum sáum enga sérstaka ástæðu til að fagna þessu sérstaklega vegna þess að kjarkurinn var nú ekki meiri hjá meiri hluta sjávarútvegsnefndar en sá að í nefndaráliti meiri hlutans stendur „varið til sérstakra styrkja til hafrannsókna á samkeppnisgrundvelli að lágmarki 25 millj. kr.“- þetta er nú bara sama tala og var í frumvarpi ráðherrans - „verði allt að 40 millj. kr.“. Það er ekki gerð breyting, það er ekki gerð breytingartillaga, það er ekki gerð nein bein skuldbinding heldur er eingöngu verið að tala um að þetta gætu orðið 40 millj. kr. Það hefði þá farið betur á því að ganga frá því alla leið þannig að þetta væri bara niðurneglt að það yrði ekki minna en 40 milljónir. Það sem hæstv. ráðherra sagði síðan við 1. umr. var að þeir samkeppnisaðilar sem ætluðu að sækja í þessa fjármuni, sem þá voru 25 milljónir, yrðu að leggja fjármuni á móti og hæstv. ráðherra var í ræðu sinni kominn með þessa fjármuni allt upp í 100 milljónir, sagði að þetta gætu orðið 50 milljónir, 75 milljónir eða 100 milljónir, allt eftir því hvaða reglur menn settu um hvað þyrfti að koma á móti. Við getum rétt ímyndað okkur hverjir það eru í rannsóknum, sjálfstæðum samkeppnisrannsóknum á þessu sviði, sem hafa mikið bolmagn til þess að leggja tugi eða hundruð milljóna á móti styrk sem kæmi frá Verkefnasjóði sjávarútvegsins til að sinna ákveðnum verkefnum, þannig að þessi kvöð sem kemur fram í umræðunni af hálfu hæstv. ráðherra um að ekki verði úthlutað nema fjármunir komi á móti þýðir einfaldlega það að stór hluti þeirra sjálfstæðu vísindamanna eða sjálfstæðu fyrirtækja sem hefðu áhuga á því að sækja í þennan sjóð og stunda viðbótarrannsóknir munu ekki geta gert það. Þá er spurning hvort þeim fjármunum sem þarna er verið að eyrnamerkja verði yfir höfuð úthlutað eða hvort þeir sitji eftir í sjóðnum. Í umsögn um frumvarpið þegar það var lagt fram frá fjármálaráðuneytinu, Fjárlagaskrifstofu kom fram að það væri mat fjármálaráðuneytisins að frumvarpið hefði ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs, verði það að lögum. Þetta þykir mér að mörgu leyti undarlegt mat einfaldlega vegna þess að ef ekki hefði verið seilst í Verkefnasjóðinn til að ná í þessar viðbótar 50 milljónir eða 100 milljónir til hafrannsókna á ári þá hefði örugglega þurft að gera ráð fyrir því á fjárlögum og taka það af hefðbundnum tekjustofnum ríkisins þannig að það hefði haft áhrif á og þessi gerð hefur áhrif á afkomu ríkisins vegna þess að þarna er verið að seilast í fjármuni sem útgerðin bjó til, sem fiskvinnslurnar bjuggu til og búið var að eyrnamerkja hér í fullu samkomulagi á þinginu, ekki beint í ríkissjóð heldur í þennan samkeppnisrannsóknasjóð. En ríkið seilist og tekur 660 milljónir. Um leið og reynt væri að svara því hvort vitað væri hvað mikið kæmi út úr Þróunarsjóðnum væri gott að vita hvort hæstv. ráðherra ætlar að seilast eftir meiri fjármunum í Verkefnasjóð sjávarútvegsins, eins og hér er verið að gera. Ef uppgjörið á Þróunarsjóðnum verður talsvert hærra en þessar 689 milljónir, hyggst ráðherra seilast í það með sama hætti og hér er verið að gera og gera þá fjármuni upptæka í ríkissjóð? Í umsögnum um þetta frumvarp gætti oft og tíðum misskilnings og í mörgum umsögnum sem hv. formaður sjávarútvegsnefndar las hér upp, ég hjó ég eftir því bæði hjá Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri, var verið að fagna því að aukið fé væri lagt til rannsókna. Það er ekki verið að gera með þessu frumvarpi. Það var búið að eyrnamerkja þetta fé til rannsókna. Það eina sem verið er að gera er að gera þetta fé upptækt í ríkissjóð til að beina því síðan á fjárlögum til Hafrannsóknastofnunar en ekki sem viðbót eins og áður var gert ráð fyrir. Ég vona að þeir sem hafa sent þessar umsagnir geri sér grein fyrir því að telji þeir að þetta sé einhver viðbót við fjármuni til hafrannsókna þá hafa þeir lesið vitlaust út úr því sem hér er sagt í lagatexta eða frumvarpi. Gott væri ef hv. formaður sjávarútvegsnefndar gæti svarað því þannig að það væri þó ekki misskilningur sem héngi í loftinu um það hvort með þessu frumvarpi og þessari breytingu sé um að ræða aukið fé til hafrannsókna, því að samkvæmt þeim lögum sem nú gilda var búið að merkja þetta fé til þess þannig að hér er ekki um aukið fé til hafrannsókna að ræða. Ég hjó eftir því í umsögn frá Félagi íslenskra náttúrufræðinga að þeir hafa áttað sig akkúrat á því hvað hér er um að vera og, með leyfi forseta, ætla ég að leyfa mér að lesa þessa stuttu umsögn en þar segir: „Umsögn um frumvarp til laga um Verkefnasjóð sjávarútvegsins. Félag íslenskra náttúrufræðinga telur óeðlilegt að fjármunir sem áður hafa verið eyrnamerktir rannsóknum skuli renna aftur í ríkissjóð. Telur Félag íslenskra náttúrufræðinga að með þeim hætti sé markvisst verið að draga úr fé til rannsókna sem nú þegar er allt of takmörkuðum fjármunum varið í.“ Þetta er í hnotskurn akkúrat það sem þetta frumvarp snýst um, þetta snýst um algjör sinnaskipti hjá flestum meðlimum í meiri hluta sjávarútvegsnefndar, sinnaskipti sem tók örfáa mánuði að fá þá til að framkvæma eða snúast um. Það voru allir algjörlega sammála um það og þar á meðal hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar hann var óbreyttur þingmaður og fulltrúi í sjávarútvegsnefnd, að best væri að gera þetta þannig að eyrnamerkja þetta ekki Hafrannsóknastofnun heldur leyfa Verkefnasjóðnum að úthluta þessu. En þegar ljóst var hvað fjármunirnir voru miklir og að ekki virtist vera hægt að ná í fjármuni eftir eðlilegum leiðum af fjárlögum ríkisins til að auka hafrannsóknir eins og þarf að gera þá hafi þrautalendingin orðið sú að seilast í þennan sjóð, seilast í Þróunarsjóð sjávarútvegsins og þá um leið Verkefnasjóðinn eins og lögin voru þá orðin.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði mig hversu mikil upphæð væri endanlega í Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Ég hef það ekki alveg á reiðum höndum en hygg að það sé mjög nálægt 700 millj. kr. Í ræðu sinni núna fór hv. þingmaður nákvæmlega með sambærilegan texta og hann gerði hér í 1. umr. þegar hann notaði það einfalda trikk að segja sem svo: Nú skulum við gefa okkur það að við þurfum ekkert að hugsa um fjárhagsvanda Hafrannsóknastofnunar. Ef það er þannig þá getum við tekið um það ákvörðun að ráðstafa öllum peningunum úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins til annarra rannsókna. Það er í rauninni það sem hv. þingmaður var að segja. Hann lætur eins og hann hafi ekki tekið eftir því að það er þörf á því að auka fjármuni til Hafrannsóknastofnunar, hann hefur þó sjálfur talað um það í ræðu, flokksfélagar hans hafa talað um það í ræðu, það hefur verið kvartað undan því að við séum ekki að setja nógu mikla peninga þangað. Nú er tekin um það pólitísk ákvörðun að auka varanlega framlög ríkisins til Hafrannsóknastofnunar um sem svari kannski 10%, 100 miljónum á ári, og það þýðir auðvitað að verið er að auka framlög til hafrannsókna í landinu og þar með til rannsóknarstarfseminnar. Síðan erum við að opna hérna inn á samkeppnisrannsóknir alveg eins og við höfðum áformað og til viðmiðunar er sett talan 25–40 millj. kr. eins og meiri hluti sjávarútvegsnefndar leggur til. Hér er auðvitað um heilmikil þáttaskil að ræða og það er verið að opna fyrir nýjar leiðir sem menn eru að átta sig á eins og fram kemur í umsögnum, því þó að hv. þingmanni líki ekki þessar umsagnir eru þær hins vegar kórrétt ábending um að hér er verið að opna á nýjar leiðir til hafrannsókna í landinu. Þetta er samkeppnissjóður og þess vegna er það eðlilegt að þeir sem sækja í þann sjóð leggi fjármuni á móti. Það er sú stefna sem hefur orðið ofan á í Vísinda- og tækniráði sem Alþingi hefur samþykkt lög um og það er sú stefna sem er að verða æ meira ofan á í allri vísindastarfsemi í landinu. Þetta er það vinnulag sem menn vilja helst hafa, þ.e. að menn keppi um þessa fjármuni, leggi fram fjármuni á móti og auðvitað er það þannig 

Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að fé til rannsókna væri ekki aukið í heild sinni. Þetta fé var eyrnamerkt rannsóknum og það er einfaldlega rangt sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra, að sá þingmaður sem hér stendur segi að ekkert þurfi að hugsa um Hafró og að stofnunin hafi nægilega fjármuni til að stunda grunnrannsóknir á hafinu og lífríki þess. Þetta er einfaldlega rangt hjá hæstv. ráðherra. Ég hef og flokksfélagar mínir í Samfylkingunni staðið hér í þessum stól og talað um nauðsyn þess að auka fé til hafrannsókna hjá Hafrannsóknastofnun. Við höfum farið yfir það og það hefur legið skýrt fyrir að auka þyrfti fé á fjárlögum sem bólgna út á hverju einasta ári hjá hæstv. ríkisstjórn. Það virðast nógir peningar til í verkefni þegar á þarf að halda, nema þegar talað er um hafrannsóknir og nauðsynlegar grunnrannsóknir á lífríkinu í hafinu. Þá eru ekki til peningar og ekkert til að auki. En í öll önnur verkefni hjá ríkisstjórninni er hægt að auka við fjármuni, við þurfum ekki annað en sjá hvernig fjárlögin bólgna út ár eftir ár, án þess að mikill afgangur verði til viðbótar við það sem áður var, þótt tekjur ríkisins hafi tvöfaldast á síðustu tíu árum að raungildi, á hverjum degi og á hverju ári. Þrátt fyrir það hefur ekki verið hægt að sækja í fjármálaráðuneytið fjármuni í nauðsynlegar grunnrannsóknir til það reka þann rannsóknarbúnað sem til er. Hlutskipti hæstv. ráðherra er snautlegt, að þurfa að enda málið þannig, til að geta rekið rannsóknarskipin og raunverulegar rannsóknir, að þurfa að seilast í Verkefnasjóð sjávarútvegsins og seilast í Þróunarsjóðinn sem átti að vera til viðbótar þessu fé sem átti að ganga til grunnrannsókna hjá Hafrannsóknastofnun.

Virðulegi forseti. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að hann hefur talað mikið um að setja þurfi meiri peninga í rannsóknir. Hann og flokksfélagar hans eru sérstaklega þekktir fyrir það, að tala um hlutina en þegar kemur að því að reyna að framkvæma þá hlaupa þeir alltaf í skjól. Núna er verið að auka varanlega fjárhagslegan ramma Hafrannsóknastofnunar um 100 millj. kr. á ári. Það er auðvitað aukning á framlögum til hafrannsókna í landinu. Hv. þingmaður hefur samviskusamlega í löngu máli skautað algjörlega fram hjá einni grundvallarspurningu, sem hefði þó átt að vera fyrsta spurningin sem hann spurði í ræðu sinni. Við erum að tala um fé úr Þróunarsjóði upp á um 700 millj. kr. eða eitthvað nálægt því. Við erum að tala um peninga sem runnu inn í Verkefnasjóð en þeir ættu að renna til hafrannsókna. Var það þá meining hv. þingmanns að ekkert af þeim peningum ætti að fara til Hafrannsóknastofnunar? Er það skoðun hv. þingmanns að það hefði átt að ganga þannig fram í þessum efnum að peningarnir færu ekki til hafrannsókna í landinu heldur til annarra rannsókna? Það var algjörlega ómögulegt að skilja hv. þingmann á hvorn veginn hann hallaðist í hinni löngu ræðu sinni áðan. Þótt ég reyndi að rifja upp í huganum það sem hann hafði fram að færa í enn þá lengri ræðu sinni þegar við ræddum málið við 1. umr. í sölum Alþingis þá dugði það ekki. Það er auðvitað þannig að meginhafrannsóknastofnun okkar er Hafrannsóknastofnunin. Við þurfum, til að standa undir þeim grunnrannsóknum og margvíslegum rannsóknum öðrum sem Hafrannsóknastofnun hefur með höndum, þurfum við að sjá til þess að hún hafi næga fjármuni. Ég er fyrstur manna til að viðurkenna að þar vantar talsvert á. Núna varð það pólitísk niðurstaða og pólitískt samkomulag um að auka verulega fjármuni til Hafrannsóknastofnunar. Jafnframt skapaðist svigrúm til að opna á möguleika fyrir sjálfstæða vísindamenn til að stunda rannsóknir. Það mun takast 

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að pólitískt samkomulag var um að auka fé til Hafró. En það var aldrei pólitískt samkomulag um að taka það úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Það var aldrei pólitískt samkomulag um að taka það úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Ég held að það sé full ástæða til að svara þeirri grundvallarspurningu sem hæstv. ráðherra spurði og sagði að ekki væri svarað, þ.e. hvort ekki ættu neinir peningar úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins, ef í honum hefðu verið 800–900 millj. kr., átt að renna til Hafró. Ég held að hæstv. ráðherra þurfi ekki að spyrja svona. Hann veit betur. Við tókum þessa umræðu í sjávarútvegsnefnd meðan hæstv. ráðherra sat þar,  „Gerir frumvarpið ráð fyrir að eignir sjóðsins umfram skuldir renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra verði varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Meiri hluti nefndarinnar er fylgjandi efni frumvarpsins“ -  Hv. þingmaður Einar Kristinn Guðfinnsson held ég að sé höfundur að þessum texta. Eftir að við ræddum þetta fram og til baka í sjávarútvegsnefnd á sínum tíma kom þessi niðurstaða. Ég man ekki betur en að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, sem nú er hæstv. sjávarútvegsráðherra, hafi eindregið verið þeirrar skoðunar þá að ekki væri rétt að fallast á textann í frumvarpi þáverandi sjávarútvegsráðherra 

Virðulegur forseti. Þetta er ótrúleg umræða hjá fulltrúa Samfylkingarinnar, hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Það kom samfylkingarmönnum á óvart hve góðar umsagnir frumvarpið fékk. Það voru þeim mikil vonbrigði. Þeir eru vanir að lesa umsagnir úr ræðupúlti Alþingis en núna var bara lesin umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og Félagi íslenskra náttúrufræðinga af því að aðrar umsagnir voru mjög jákvæðar. Við erum að ræða um að 40 millj. kr., ef þær nýtast ekki á þessu ári, muni leggjast við þær milljónir sem ætlaðar eru til rannsókna á samkeppnisgrundvelli á næsta ári. Við erum að ræða um 50 milljónir til Hafró á árinu og 40 millj. kr. í samkeppnisrannsóknir. Við erum að ræða um 100 millj. kr. 2007 og a.m.k. 25 millj. kr. í samkeppnisrannsóknir. Hvað er að gerast þá? Árið 2010 er a.m.k. höfuðstóllinn farinn. Við erum að ræða um 100 millj. kr. til Hafró til rannsókna til frambúðar, sem munu fylgja fjárlögum. Hvað gerir þetta? Þetta eru 180 dagar á ári á rannsóknarskipum Hafró. Mér finnst menn tala út úr kú í þessu máli. Menn hafa staðið í ræðupúlti Alþingis og rætt um að auka fé til hafrannsókna. Þegar til þess horfir að það verði aukið til frambúðar þá fara menn að snúa út úr. Ég skora á þá að lesa allar umsagnirnar um þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég kannast ekki við að hafa orðið fyrir vonbrigðum með umsagnir sem komu fram í málinu. Ég kannast ekki við að hafa sagt það. Ég benti á að umsagnir sem byrja á að segja að með þessu frumvarpi sé fé til rannsókna stóraukið byggi á röngum forsendum. Ég tók eftir því að hv. formaður sjávarútvegsnefndar svaraði ekki spurningunni sem ég beindi til hans. Ég bað hann um að svara því hvort það væri rétt að með þessu frumvarpi væri fé til rannsókna á hafinu og lífríki þess aukið. Var ekki búið að eyrnamerkja þessa fjármuni til hafrannsókna? Hverju er verið að bæta við? Er ekki fjármunum ráðstafað að mestu leyti í grunnrannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar en ekki lagðir til viðbótarfjármunir? Þegar ríkisstjórnin og þeir sem hana styðja á Alþingi berja sér á brjóst og segja að fé til hafrannsókna sé stóraukið með því að seilast í þennan sjóð til að setja í grunnrannsóknir á vegum Hafrannsóknastofnunar þá er það einfaldlega fölsun. Áðan var kallað eftir því hver mín skoðun væri, hvort úr Verkefnasjóði ættu engir fjármunir að ganga til Hafrannsóknastofnunar. Mín skoðun er ósköp einföld: Meginuppistaðan af þessum fjármunum hefði örugglega, samkvæmt umsóknum, gengið til Hafrannsóknastofnunar. En hún hefði þurft að sýna fram á hvaða verkefni hún ætlaði að ráðast í til viðbótar við grunnrannsóknir. Það var minn skilningur þegar við ræddum um þetta í sjávarútvegsnefnd, að þetta kæmi til viðbótar hefðbundnum grunnrannsóknum sem ríkið ætlaði að standa undir með fjárlögum. En þeir sem hér hafa talað af hálfu ríkisstjórnarinnar virðast algjörlega hafa gefist upp á því, fara auðveldu leiðina 

Virðulegi forseti. Ég spyr sem formaður í nefnd: Hvenær eru umsagnir réttar og hvenær rangar? Ætla menn að leyfa sér það, þegar þeir veita umsagnir, að það sé geðþóttaákvörðun hvenær þær teljast réttar og hvenær rangar? Þetta eru sömu aðilar og hafa gefið okkur umsagnir í áranna rás. Ég man aldrei eftir því að menn hafi sagt: Þetta er bara misskilningur, nú ertu bara að gera einhver mistök. Það sem ég var að segja áðan er það að árið 2010, eða í byrjun árs 2011, verður búið að nýta alla þessa peninga. Við erum með 100 milljónir á ári áfram í viðbót hjá Hafró, á hverju einasta ári, framreiknað samkvæmt fjárlögum. Þetta eru 180 dagar á rannsóknarskipum. Svo koma menn í pontu og taka umræðu utan dagskrár um hafrannsóknapeninga. Þá loksins að eitthvað er gert þá fara menn að leika sér að misskilja það. Hvað telur hv. þingmaður að Hafró eigi að fá mikið af þessum peningum?

Herra forseti. Enn verð ég að leiðrétta hv. formann sjávarútvegsnefndar. Hann heldur því fram að ég hafi talað um að til væru réttar umsagnir í þessu máli og rangar. Það sagði ég ekki. Ég sagði að þegar lesið væri í gegnum umsagnir sem byrjuðu á að verið væri að auka fé til hafrannsókna væri augljóslega um misskilning að ræða vegna þess að með frumvarpinu væri fé til hafrannsókna ekki aukið. Það vakti athygli mína að hv. formaður sprangaði fimlega fram hjá því að svara spurningunni um hvort fjármunir til hafrannsókna mundu aukast með þessu. Svarið við því er bara eitt. Svarið er nei. Ef það koma fram umsagnir, sama frá hverjum þær koma, sem segja að þarna sé fé til hafrannsókna aukið þá hlýtur að vera eðlilegt að benda á að þar gæti einhvers misskilnings. Það vakti einnig athygli mína, herra forseti, að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson stóð hér úthlutaði fjármunum á fjárlögum áranna 2011, 2012, 2013, 2014 og 2015. Ég veit ekki hvaða heimild hv. þingmaður hefur til þess. Ég veit ekki einu sinni hvort hv. þingmaður verður á þingi til að taka þátt í afgreiðslu fjárlaga á þeim tíma. Ég hef ekki hugmynd um hvort ég verð á þingi til að taka þátt í afgreiðslu fjárlaga á þeim tíma. Það er þannig með fjárlögin að það þarf að samþykkja þau frá ári til árs. Þegar þessir fjármunir úr sjóðum Þróunarsjóðs verða uppurnir, ef kjarkurinn verður ekki meiri hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra, svo ég tali nú ekki um hv. formann sjávarútvegsnefndar, til að ná í fé til rannsókna en nú er þá býð ég ekki í að einhverjir viðbótarfjármunir komi, þegar þeim fjármunum sem verið er að „sjanghæja“ úr þessum sjóðum hefur verið eytt í grunnrannsóknir, sem fjármunir úr ríkissjóði í gegnum fjárlög eiga að standa undir.