Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Frv. þetta er stjórnarfrv., lagt fram í Nd., og er um það að framlengja um tvö ár l., sem hafa verið í gildi, viðvíkjandi skattgreiðslu Eimskipafélags Íslands. Við meðferð málsins í Nd. voru gerðar svo miklar breyt. á frv., að Eimskipafélagið getur ekki notað sér þau hlunnindi, sem stóð til, að því yrðu veitt eftir frv., eins og það kom fram í Nd. Fjhn. þessarar d. hefur tekið frv. til meðferðar og lagt til, að það verði fært aftur í það horf, sem það var í, þegar það kom frá ríkisstj., en þó bætt við sem skilyrði fyrir skattahlunnindum, að birt verði skrá yfir hluthafa félagsins. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið. Að vísu er hagur félagsins góður, en þörfin fyrir fé hefur aldrei verið meiri en nú, þar sem félagið hefur af styrjaldarástæðum misst 3 af sínum beztu skipum. Ég þarf svo ekki að fjölyrða frekar um málið. Þetta félag hefur verið álitið sameignarfélag allra landsmanna og hefur unnið það mikið þjóðþrifastarf, að sjálfsagt sýnist vera að veita því þann styrk, sem frv. felur í sér. Ég skal taka það fram, að á fundi n., þar sem málið var til meðferðar, var hv. 3. landsk. þm. ekki við, en hv. 1. þm. Eyf. hefur lagt fram sömu brtt. sem hv. þm. V.-Húnv. kom með í Nd. og meiri hl. n. getur ekki mælt með.



Herra forseti. - Ég skal ekki segja um það, hver niðurstaða fjhn. hefði orðið í þessu máli, ef málið hefði legið þar fyrir til algerlega frjálsrar ákvörðunar. En ég varð var við það í n., að samið hafði verið um málið, og taldi því ekki hafa neina þýðingu að bera fram sérstakt nál. En ég hef þó talið rétt, að atkv. gengju um brtt., sem hv. þm. V.-Húnv. flutti í Nd., einnig í þessari d. og hef því tekið þær upp. Ég hefði verið fús til samkomulags um aðra tilhögun þessa máls en hann hefur lagt til í sínum brtt., en þar sem ekki var eftir því samkomulagi leitað, taldi ég tilgangslaust að bera fram nýjar brtt. Mér finnst ekki úr vegi að rifja upp sögu þessa máls, þar sem ég hef verið við þetta mál riðinn frá upphafi. Þessi l. eru að stofninum til frá 1924, en ekki frá 1928, eins og stóð í einu plaggi um málið í Nd. Þegar fyrst var flutt frv. um skattfrelsi Eimskipafélagsins, var ég einn af flm. þess máls ásamt þm. úr Framsfl. og Íhaldsfl., sem þá var kallaður. Frv. þetta var sent til n., sem ég átti sæti í. N. klofnaði, og lagði meiri hl. til, að frv. yrði samþ. aðeins með þeirri breyt., að félaginu væri ætlað að greiða nokkurt útsvar til Reykjavíkurbæjar, en vera laust við skatt til ríkisins. í þeim meiri hl. voru Jón Kjartansson núv. ritstj. Morgunblaðsins, ég, sem var form. meiri hl., og 1. þm. Árn. Í minni hl. voru Jón Baldvinsson og Magnús Jónsson, núv. 1. þm. Reykv., og lögðu þeir eindregið á móti þessu máli, í fyrsta lagi vegna afstöðunnar til bæjarsjóðs, og báru þeir fyrir sig bréf frá bæjarstjórn Reykjavíkur, en tóku fram í sínu nál., að hið sama gilti um skattfrelsið til ríkissjóðs. En það fór svo, að frv. var samþ. Það er þetta frv., sem er grundvöllur þeirra l., sem síðan hafa gilt, því að 1928 voru þessi l. endursamþ. í lítið eitt breyttri mynd og hafa síðan verið samþ. hvað eftir annað. Aðalástæðurnar til, að þetta frv. var fram borið og samþ. á Alþ. og síðan framlengt, voru fjárhagslegar ástæður félagsins, sem þá voru ekki glæsilegar. Um árabil gat Eimskipafélagið t.d. ekki greitt hluthöfum sínum neinn arð. Af þessum ástæðum var það, að félaginu var veitt skattfrelsi. Við flm. þessa frv. töldum okkur ekki fært að fara fram á annað en að þetta skattfrelsi, sem reyndar var takmörkun á sköttum, gilti til 1928. Ef við hefðum farið fram á lengri tíma, hefði frv. án efa verið fellt. Og þannig hefur það ávallt verið síðan, að þegar l. um skattgreiðslu Eimskipafélagsins hafa verið framlengd, hefur það alltaf verið um ákveðið tímabil, en ekki til frambúðar. Að sjálfsögðu hefur löggjafarvaldið meint eitthvað ákveðið með þessu að setja ekki þessi l. til frambúðar, og hefur það auðvitað verið það, að ef hagur þessa félags breyttist svo verulega, að það ætti jafnhægt með að greiða skatta og önnur fyrirtæki í landinu, væri réttlátt, að það gerði það. Ég held því, að það geti ekki orðið um það deilt, að þær ástæður, sem ollu því, að þessi l. voru sett í fyrstu, séu burtu fallnar, því að sem betur fer hefur félaginu tekizt að bæta hag sinn svo stórlega, að það er sízt hægt að tala um fjárþröng hjá því, eins og áður var gert. En þó að þessar gömlu ástæður til þess, að þetta var fram borið og samþ., séu burtu fallnar, þá geta að sjálfsögðu verið komnar nýjar ástæður til sögunnar, og þær ástæður, sem nú eru taldar til þess að framlengja skattfrelsið eða takmörkun á skattgreiðslum til ríkissjóðs, eru þær, að óvenjuleg þörf sé á því að auka skipastól félagsins, svo að það geti sem fyrst innt það af hendi, sem var ætlunin með stofnun félagsins, en tilgangur þess var að gera okkur Íslendinga alveg sjálfbjarga að því er flutninga til og frá landinu snertir og með ströndum fram, að því leyti, sem fyrir þeim málum er ekki séð á annan hátt af ríkinu sjálfu. En ég held, að það sé ekki hægt að neita því, að þótt brtt. sú, er hv. þm. V.-Húnv. flytur og ég hef tekið upp til prófs, yrði samþ. og félagið njóti þeirra hlunninda, sem þar eru tilgreind, þá væri á nákvæmlega sama hátt hægt að verja fjármunum félagsins til aukningar skipastólsins eins og þótt frv. sé samþ. óbreytt eða með breyt. hv. meiri hl., því að höfuðstóll félagsins minnkar í rauninni ekkert, þó að það gefi út ný hlutabréf sem greiðslu á skatti til ríkissjóðs um ákveðið árabil. Og möguleikar til nýbyggingar verða nákvæmlega þeir sömu fyrir því. Þess vegna er mér það alveg óskiljanlegt, sem ég hef þó séð í blöðum og heyrt í hv. Nd., að till. sem þessi er talin einhver fjandskapur við Eimskipafélagið og nýsköpunarskipastól þess. Að vísu má segja, að nokkuð sé dregið úr gildi hvers hlutabréfs, ef þetta yrði samþ., samanborið við það, að félagið héldi áfram þessum fríðindum kvaðalaust. En þess er að gæta, að ef eignir Eimskipafélagsins væru metnar nú, mundi hlutaféð reynast vera margfalt að verðgildi, og þessi aukning á verðgildinu stafar að ekki litlu leyti frá skattfrelsinu, sem ríkið hefur veitt undanfarin ár. Ég sé því ekki, að ríkið gerði neitt illa við félagið, þó að það gerði því að greiða skatt eins og öðrum fyrirtækjum í landinu, en veitti því þau réttindi að greiða þessa skatta í hlutabréfum. Það liggur t.d. í augum uppi, að ef ekkert ófyrirsjáanlegt kemur fyrir, þá mundi mjög auðvelt að greiða sama arð af hlutabréfunum og gert hefur verið, þó að þessi brtt. hv. þm. V.-Húnv., sem ég hef tekið upp, yrði samþykkt. Ég vil þá, áður en ég lýk máli mínu, geta þess, að ég skildi ekki vel orð hv. frsm. meiri hl. n., enda skýrði hann þau ekki neitt, um það, að félagið mundi ekki geta notað þau hlunnindi, sem fram væru borin í frv. óbreyttu. Enn fremur skal ég geta þess, að mér þótti nú fullríflega til orða tekið hjá honum, þegar hann sagði, að Eimskipafélag Íslands væri sameignarfélag allra landsmanna. Ef ég gæti viðurkennt þau ummæli fyllilega, þá hefði hvorki hv. þm. V.-Húnv. borið fram þessa brtt. né ég tekið hana upp, því að till. er einmitt fram borin til þess að gera félagið að .sameignarfélagi allra landsmanna í ríkara mæli en nú er. Ég held, satt að segja, því miður, að félagið hafi aldrei verið sameignarfélag allra landsmanna. En það var þó svo, þegar félagið var stofnað fyrir rúmlega 30 árum, að mjög almennur áhugi var fyrir því og svo að segja allir þeir, sem ég þekkti, lögðu fram sinn litla skerf. Það hefði því máske mátt segja þessi orð með töluverðum rétti á fyrstu árum eftir stofnun félagsins, en vitanlega er þetta gerbreytt nú á öllum þessum árum, og í raun réttri veit enginn um þetta nú. Má vera, að stofnendur Eimskipafélagsins viti það, en við á hæstv. Alþingi og almenningur ekki, hve margir landsmenn það eru, sem eru í þessu félagi, og það er áreiðanlega ofmælt, að þetta sé sameign allra landsmanna. Ég skal þá í allra síðasta lagi taka fram út af þessari brtt., sem ég hef tekið hér upp, að ég hefði vel getað hugsað mér annað form á því að gera félagið raunverulega að sameign, annaðhvort allra eða a.m.k. sem allra flestra landsmanna, heldur en það form, sem hér er stungið upp á í brtt. En að ég hef ekki farið neitt út í það, er af því, að málið var ekki yfirleitt sent í n. sem slíkt, og ég fann, að það mundi ekki þýða neitt að vera með bollaleggingar um þetta, og þess vegna fannst mér réttast, að atkv. gengju um það, sem atkv. hafa þegar gengið um í hv. Nd., og vera ekki á þessu stigi með neinar till.



Herra forseti. - Við 1. umr. þessa máls benti ég á, hve óheppilegt það væri, að þetta frv. yrði samþ. eins og það kom frá hv. Nd. á þskj. 1202. Ég vil nú leyfa mér að flytja meiri hl. hv. fjhn. þessarar hv. d. þakklæti fyrir þær till., sem hún hefur flutt í málinu, sem sýna, að þeir hafa einnig skilið þá hættu, sem í því er fólgin, ef frv. væri samþ. á þann hátt, sem kemur fram á þessu þskj. Ég verð að segja það, að ég álít, að ef frv. yrði samþ. eins og það kom frá hv. Nd., þá yrði það nokkru lakara en þótt samþ. yrði till. hv. 1. þm. Eyf., vegna þess að ég er sammála hv. frsm. um það, að það er ekki hægt fyrir félagið að njóta skattfrelsis undir þeim ákvæðum, sem eru í frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 1202. Það væri t.d. ekki hægt fyrir félagið að taka eftirlaunasjóð og byggja fyrir hann skip, af því að þessi sjóður er bundinn til allt annars starfs. Þar að auki er ekki gott fyrir félagið að hafa sífellt yfir sér ákvæði eins og í 4. lið, að þurfa að ná saman við viðkomandi ráðh. á hverjum tíma um kostnað af ekki minni rekstri en strandsiglingarnar eru, sem á s.l. árum hafa kostað eitthvað um 3–6 millj. kr., eftir því hvernig þær hafa verið reknar. Væri ekki gott að eiga slíkt yfir höfði sér, og mundi engin ríkisstj. taka þar neina áhættu um, heldur gera sérstakar ráðstafanir til að umskapa reksturinn. Af þessum ástæðum er ég þeirrar skoðunar, að það væri jafnvel betra að samþ. till. hv. 1. þm. Eyf. á þskj. 1244, því að það er rétt, að hún fyrirbyggir ekki, að félagið geti alveg notað að fullu það fé, sem það hefur nú yfir að ráða, til þess að halda áfram að byggja upp skipastólinn. En þessi till. mundi gera allt annað að verkum, - það, að þegar búið væri að samþ. hana, getur hæstv. fjmrh. gengið til félagsins og sagt: Nú er það ég, sem ræð einn, - eins og hann hefur gert alla tíð við Útvegsbankann. Það var sama, hve margir hluthafar voru við bankann. Meðan ríkissjóður átti meiri hl., var beitt valdi við bankann og atkvæðamagn hans takmarkað við 20%. Fjmrh. kom á sínum tíma og sagði: Þið eruð raunar hluthafar og í stjórn, en það er ég einn, sem ræð. Þetta finnst mér vaka fyrir framsóknarmönnum, þegar þeir koma með þessa till., að breyta Eimskipafélaginu í það horf, að viðkomandi ráðh. fái allt vald yfir stjórn félagsins og öllum eignum þess og geti ráðið einn, án þess að spyrja aðra menn. Þetta gæti nú verið gott og blessað, meðan góður maður er í þessari stöðu, t.d. núv. hæstv. fjmrh. En það er með þetta eins og hvað annað, að þegar kemur verri maður, þá sjást afleiðingarnar fljótt, og ég held, að Eimskipafélagið fengi ekki þá samúð, sem það á skilið, ef því yrði breytt í það horf. Hv. 1. þm. Eyf. talaði um það, að hann gæti ekki fallizt á, að Eimskipafélagið væri sameign allra landsmanna. Ég held, að ef þetta er athugað, þá sé það í dag eins mikil sameign landsmanna og á sínum fyrstu árum. Ég held, að það sé orðið fast í meðvitund fólks, að hver, sem kann að eiga hlutabréf í þessu félagi, sé þessi eign sameign allrar þjóðarinnar. Að því er mér skilst, þá er það tvennt, sem veldur því, að okkar þjóð vill ekki láta rífast um Eimskipafélagið. Annars vegar það, að félagið hefur virkilega bjargað þjóðinni frá mjög mikilli glötun á þeim tíma, sem hún hefur þurft á því að halda, og svo hins vegar, að það hefur auk þess verið langsterkasti þátturinn í félagsbaráttu Íslendinga. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að menn vilja ekki láta deila á félagið, þó að ég viðurkenni, að um margt mætti deila. Og þó að ekki eigi allir hlut í félaginu, er ekki hægt að neita því, að það hefur verið rekið þannig, að það hefur hvers manns bón viljað leysa, sem hefur sent erindi sín til þess í því fulla trausti, að þau erindi væru leyst, þó að þeir væru ekki hluthafar. Það er því misskilningur hjá hv. 1. þm. Eyf., að félagið sé ekki alþjóðareign. Þá vil ég einnig mótmæla því, sem hv. þm. hélt fram, að hlutabréf félagsins væru í margföldu verði, því að það, hvað þau eru í háu verði, fer eingöngu eftir því, hvað leyft er að greiða í arð. Ég skal viðurkenna, að þetta er rétt hjá hv. þm., ef gera á Eimskipafélagið upp í dag og selja eignirnar. En þá held ég heyrðist söngur á hæstv. Alþ., ef Eimskipafélagið tæki sig til á næsta aðalfundi, skipti öllum eignunum upp og hætti rekstri. Þá gerði hæstv. Alþ. bezt í því að taka sjóði félagsins og setja í ríkissjóð, því að þá væri það réttlátt. En við vitum, að þetta vakir ekki fyrir Eimskipafélaginu. Fyrir því vakir það eitt að halda áfram að leysa sömu vandamálin og það tók að sér 1915. Og þótt sjóðir félagsins séu meiri nú en þá, þá eru líka erfiðleikarnir, sem fram undan eru, meiri en nokkru sinni áður. Ég vil svo að endingu vænta þess, að hv. þdm. samþ. tili. meiri hl. hv. n., eins og hún liggur fyrir hér.



Herra forseti. - Ég skal ekki lengja mikið umr. um þetta mál, en kemst þó ekki hjá því að segja nokkur orð, til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til málsins. Hv. frsm. meiri hl. tók svo til orða, að Eimskipafélagið væri sameign allra landsmanna. Þetta er ofmælt hjá hv. þm. En ég held, að það sé ósk meiri hl. allra landsmanna, að félagið geti orðið full sameign, þó að ég þykist hins vegar sjá fram á, að engin tök séu á því að koma því til vegar á þessu þingi. Afstaða Eimskipafélagsins nú er mjög einkennileg. Það nýtur allra sömu réttinda og aðstöðu eins og um fullkomlega opinbert fyrirtæki væri að ræða. En yfirráðunum er þannig háttað, að stjórn félagsins og hluthafafundur geta ráðið öllu um stjórn félagsins að öðru leyti en því, hve hátt hlutirnir eru greiddir út. Hluthafar og stjórn félagsins geta þess vegna alveg ráðið því, hvort félagið starfar eins og opinbert fyrirtæki með hag landsmanna allra fyrir augum eða hvort það starfar eins og venjulegt hlutafélag með eiginhagsmuni hluthafanna sjálfra fyrir augum. Enda hefur það verið svo, að jafnan hafa verið skiptar skoðanir um, hvort halda skyldi áfram að veita þetta skattfrelsi, eins og hv. frsm. minni hl. réttilega gat um, og það, hver afstaða manna hefur verið á hverjum tíma til skattfrelsisins, hefur verið mikið eftir því, hver afstaða Eimskipafélagsins hefur verið á líðandi stund. Ég skal viðurkenna, að Eimskipafélagið hefur á margan hátt og oftsinnis, mér liggur við að segja oftast, hagað starfi sínu á þá lund, að það hefur ekki brugðizt þeim skyldum, sem ég vil segja, að skattfrelsið hafi lagt því á herðar. Mér er ánægja að lýsa þessu yfir. En það þýðir ekki að reyna að dylja það, að stundum hefur brugðið stórlega frá þessu. Ég geri þá játningu einlæglega, að ef mig hefði órað fyrir, þegar skattfrelsið var síðast veitt félaginu, fyrir 1943 og 1944, að félagið mundi nota aðstöðu sína á þann hátt, sem það gerði árið 1943, þá hefði ég greitt atkv. á móti skattfrelsinu, og ég hygg, að svo hefði verið um fleiri menn. Ég kemst ekki hjá að minnast nokkuð á, hvernig aðstaða félagsins var á þessum árum. Hún var sú, að félagið fékk að láni hjá ríkinu skip, sem stj. Bandaríkjanna lánaði hingað í því skyni, að ríkisstj. væri mögulegt að fullnægja flutningaþörf landsmanna, og það er enginn efi, að eins og ástatt er í heiminum, voru ýmsir örðugleikar á því fyrir Bandaríkjastj. að missa af þessum skipum til okkar. Á þessum skipum græðir Eimskipafélagið hvorki meira né minna en yfir 20 millj. kr., sem er ekki til neins að leitast við að dylja, að hefur komið fram í hærra verði á vörum, sem skipin hafa flutt til landsins. Nú hafa stjórnarvöldin a.m.k. í orði kveðnu leitazt við að halda niðri dýrtíðinni. Er auðséð, hversu auðvelt það er, þegar félag eins og Eimskipafélagið gerir slíkar ráðstafanir. Ég skal játa, að það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, að vissulega er þörf á þessu fé fyrir félagið í skipabyggingar, og má sjálfsagt með réttu segja, að þeirri þörf verði ekki fullnægt, þó að þetta fé verði allt notað. En það breytir ekki því, að þeir menn, sem eiga Eimskipafélagið, hafa engan siðferðilegan rétt til að afla þessa fjár á þennan hátt, og það er á móti. þeirri yfirlýstu stefnu, sem stjórnarvöld og Alþingi hafa margsinnis látið í ljós. En það, sem skeð er, verður ekki aftur tekið. En mér kom til hugar, þegar þetta varð heyrum kunnugt, hvort ekki væri hægt að grípa til sérstakra ráða, til þess að þingið tæki sér ráðstöfunarrétt á þessu fé, en vegna þess að í gildandi l. um skattfrelsi félagsins eru engin slík ákvæði, þá er það orðið of seint. Eimskipafélagið hefur orðið fyrir miklu áfalli í styrjöldinni, misst þrjú af sínum beztu skipum og hefur mikilla muna þörf. Ég tel því fjarri lagi að taka nokkuð af þessu fé til annars en að bæta úr flutningaþörf landsmanna. Hins vegar skiptir það miklu máli í mínum augum, hverjir eru umráðendur þessa fjár og þeirra verðmæta, sem fyrir það eru keypt. Nú er það mjög haft í munni, að Eimskipafélagið sé þjóðareign, og talið, að þetta megi réttlæta með því, að hluthafar muni vera um 13–14 þúsund. Ég verð að játa, að mér er algerlega ókunnugt um, hversu margir hluthafar eru nú í Eimskipafélaginu. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það veit enginn, ekki einu sinni félagsstj. sjálf. Ég styð það, að það er lítið, sem virðist vera um eigendaskipti á bréfunum, miklu minna en maður verður að gera ráð fyrir, að hlyti að vera að eðlilegum hætti. Sú einfalda skýring mun vera á því, að ekki nema lítill hluti eigendaskipta á bréfunum er tilkynntur til félagsstjórnar, og því fylgist hún ekki með þessu. Ég held, að það sé meira að segja ástæða til að ætla, að talsverður hluti bréfanna sé glataður, og væri ástæða til að innkalla bréfin og ganga úr skugga um, að hve miklu leyti er þannig ástatt, auk þess sem er sjálfsagt, að allur almenningur viti, hvernig ástatt er um eignarhald á bréfunum. Ég legg því mikið upp úr, að á þeim tíma, sem skattfrelsið gildir fyrir, þ.e.a.s. á árinu 1945, verði gengið úr skugga um, hverjir eru hinir raunverulegu eigendur fyrirtækisins, og ég vil ekki neita því, að það, hvaða niðurstöðu sú rannsókn gefur, getur að minni hyggju gefið tilefni til þess, að niðurstaða ýmissa manna til skattfrelsis félagsins verði á einn veg eða annan, breytilegan eftir því, hver niðurstaðan verður. Ég tel, að tryggilegar sé að þessu búið í frv. eins og það kom frá Nd. heldur en í till. meiri hl. n. í þessari d., og mun ég því greiða atkv. á móti till. n. Þar eru ákvæði um það, að tekjuafgangi félagsins frá árunum 1944 og 1945, svo og öðrum sjóðseignum félagsins, verði varið til skipakaupa. Ég sé enga ástæðu til að breyta þessu frá því, sem það er í frv. Ég lít svo á, að eftirlaunasjóður félagsins sé ekki sjóðseign félagsins, heldur sjóður, sem settur er til hliðar til að mæta skuldbindingum, sem félagið hefur tekið að sér vegna starfsmanna sinna. Þá er enn fremur í frv. gert að skilyrði, að samningar náist við félagið um þátttöku í kostnaði við strandsiglingar á þeim grundvelli, sem hlutaðeigandi ráðh. samþ. Þetta leggur meiri hl. til, að sé fellt niður. Er það að minni hyggju várhugavert. Eimskipafélagið flytur hingað til Reykjavíkur mikið af vörum, sem síðan er dreift með öðrum skipum út um land, sérstaklega með skipum, sem Skipaútgerð ríkisins hefur annazt rekstur á, og það er enginn efi, að sú greiðsla, sem Ríkisskip hefur fengið fyrir það, hefur ekki verið hærri en svo, að ekki er unnt að komast hjá halla af því, á sama tíma sem Eimskipafélagið græðir stórfé á að flytja vörurnar til landsins, eftir að hafa greitt þetta flutningsgjald til Skipaútgerðar ríkisins. Það er óeðlilegt, að Eimskipafélagið græði á að flytja vörur til landsins, en Skipaútgerð ríkisins tapi á að flytja þær út um land, þar sem flutningsgjöld Eimskipafélagsins eru miðuð við endanlegan ákvörðunarstað varanna. Ýmsir segja, að það sé fjandskapur við félagið, sem valdi því, ef menn vilji ekki umyrðalaust fallast á skattfrelsið. Ég vil fyrir mitt leyti mótmæla því. Ég skal játa það, að þegar Eimskipafélagið á sínum tíma var stofnað, voru við það tengdar glæstar hugsjónir og miklar vonir og, að því er ég bezt fæ séð, engar arðvonir hjá einstökum mönnum. Hinu er ekki til neins að reyna að leyna, að stofnendum félagsins hefur þegar fækkað mjög og fækkar með hverju ári, sem líður. Bréfin hafa smátt og smátt komizt í eigu annarra eins og hver önnur gjaldgeng verðbréf, sem nema svo og svo miklu verðmæti í krónum og aurum. Það er óhjákvæmilegt, að þeir tímar líði, sem þeir menn stjórna félaginu, sem voru með í stofnun þess og fyrsta starfi og nærðust við þann eld, sem þá logaði. Og þá koma nýir menn, sem líta á félagið eins og hverja aðra eign, og þá er sjónarmiðið breytt. Það er því nauðsynlegt að stefna að því, að félagið megi verða sameign þjóðarinnar, og varast að gera breyt., sem geta valdið erfiðleikum við að ná því marki. Ég vil leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt., sem hljóður þannig: Orðin: „og 1946“ falli niður. - Ég hef stílað þessa brtt. við 1. gr., en athugaði ekki, að hæstv. forseti ber fyrst upp brtt. n., og vil ég því biðja hann að taka brtt. mína sem brtt. við efnismálsgr. till. meiri hl. fjhn., þó að hún hafi verið stíluð við frv., en ég skal taka fram, að þó að þessi till. yrði samþ. sem brtt. við till. n., þá mun ég greiða atkv. gegn þeirri till., en ef brtt. yrði felld, þá óska ég þess, að forseti taki hana sem varatill. við 1. gr. Ég vona, að hæstv. forseti verði við þessum tilmælum mínum, þó að ekki sé formlegar frá því gengið en þetta.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 3. landsk., sem hann hefur nú lýst. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.



Ég vil athuga nokkuð þær breyt., sem orðið hafa á þessu frv. í Nd., og þær till., sem hv. 1. þm. Eyf. hefur borið fram, og minnast lítillega á afstöðu Eimskipafélagsins til siglinga til landsins og til strandferða hér. Ég skal taka fram strax, að ég álít, að till., sem var samþ. í Nd. um að binda á óákveðinn hátt Eimskipafélagið við strandferðirnar, hafi verið borin fram af ókunnugleik og sennilega samþ. í góðum tilgangi, en ekki nógum kunnugleik á sögu þessa máls og aðstæðum öllum. Ég hygg því, að hún sé engan veginn til bóta, hvorki fyrir strandferðirnar né Eimskipafélagið. Aftur á móti er vafasamt, hvort till. hv. 1. þm. Eyf. verður samþ. nú, en hún bendir á það, sem kalla mætti nýskipun í þessum siglingamálum, sem getur orðið í þessari mynd eða svipaðri varanlegt umræðumál síðar meir, eins og kom fram í ræðu hv. 3. landsk., sem minntist á þá breyt., sem gæti orðið í Eimskipafélaginu, þegar áhugamennirnir, sem stofnuðu félagið, féllu frá og félagið yrði í höndum hluthafanna eingöngu peningalegt fyrirtæki. Ég ætla fyrst að minnast á það, sem er aðalgallinn á þeirri breyt., sem Nd. gerði á þessu máli, þegar hún vildi gera þá kröfu til Eimskipafélagsins, að það borgaði til strandferðanna. Það er að vísu mikið satt í því, sem hv. 3. landsk. sagði, að það hefur varla verið réttlátt skipulag á skiptingu á farmgjöldum til landsins nú sem stendur, en það er hlutur, sem ráðuneytið getur alltaf lagað, en þarf ekki löggjöf til, svo að það er ekkert undirstöðuatriði, og ég hygg, að Eimskipafélagið mundi ekki halda til streitu. En það, sem er aðallega að till. n., er það, að þar á að hlekkja saman strandferðirnar og Eimskipafélagið. Félagið er fyrst og. fremst stofnað til að halda uppi siglingum til útlanda, en strandferðirnar eru til flutninga með ströndum fram. Strandferðirnar eru hliðstæðar þjóðvegunum. Þjóðin leggur þá ekki af því, að þeir borgi sig, heldur af því, að það er óhjákvæmilegt. Nú er verið að leggja plan um nýsköpun strandferðanna og reynt að finna þá leið, að þær geti orðið með sem mestum hraða og kostnaður ekki meiri en svo, að þjóðin geti risið undir. Mér skilst, að sú ráðagerð geri ráð fyrir, að fyrir austan og vestan, þar sem þörfin er mest, og á Breiðafirði og til Vestmannaeyja verði góðir flóabátar lagaðir eftir þörfum fólks og flutninga, og það, að ég beitti mér fyrir, ásamt fleiri mönnum, að fá n. skipaða til að rannsaka það mál, var ekki sízt af því, að mér fannst ástandið t.d. á Vesturlandi og í Múlasýslum alveg óviðunandi. Við skulum hugsa okkur allt það fólk, sem þarf að ferðast á Vesturlandi milli fjarða eða innan sýslu og verður að nota tilviljunarferðir með mótorbátum eða að kafa yfir fjöllin. Víðast á Suður- og Norðurlandi er þetta betra. Þar er víðast hægt að nota bíla og samgöngur sæmilegar í mörgum sveitum, en Vestfirðir eru út undan. Ég vil skjóta því til þeirra hv. þm., sem eru hér fyrir Vesturland, að ég held, að aldrei fáist lausn á þessu, nema fenginn sé bátur, sem gengur frá. Arngerðareyri og til Bíldudals eins og skytta í vefstól, með því móti getur maður hugsað sér, að fólkið geti komizt leiðar sinnar tafarlítið og sómasamlega. Sama er að segja um Austurland. Þar verður að ganga bátur milli Hornaf jarðar og Vopnafjarðar, og svo er hugmyndin að bæta við öðru strandferðaskipi á stærð við Esju, en það fer ég ekki út í, en menn vita það, að þessir flóabátar verða mikil tekjuhallafyrirtæki, og ég sé ekki annað en það verði að horfast í augu við það, alveg á sama hátt og vegir og brýr hljóta að kosta ríkið mikið fé. Strandferðirnar hljóta alltaf að verða með tekjuhalla, sem þjóðin verður að bera. Ég tel það mikinn kost, að strandferðirnar eru ríkisfyrirtæki, og af því að hér eru rúmlega 50 þm. og flestir fyrir ákveðin kjördæmi, þá berast stöðugt óskir um strandferðir til þings og stj., svo að þar er lifandi samband á milli. Þegar Eimskipafélagið var stofnað, var það hlutafélag og ekki annað hægt við það að gera, ríkið átti lítinn hlut í því. Þessu félagi var ætlað að vinna að utanlandssiglingum, en ekki strandsiglingum. Í raun og veru virðist manni það heilbrigt, að Eimskipafélagið sigli milli landa, en strandferðaskipin taki svo við, því að félagið verður að standast samkeppni við útlend skip, sem hingað koma, en ef ætti að fara að hlekkja saman félagið og strandsiglingarnar eins og ætlazt er til í frv., eins og það kemur frá Nd., þá er ómögulegt, hvað vel sem félagið er rekið, að það geti staðizt í samkeppninni við útlendinga, því að strandsiglingarnar geta aldrei borið sig, og við, sem búum í þessu landi, verðum að sætta okkur við, að ríkið beri þann halla. Ég held, að þeir, sem samþ. þessa brtt., hafi ekki áttað sig á þessu, að strandferðirnar eiga að vera hjá ríkinu, en ég vil segja, að allar millilandasiglingar séu betur komnar hjá félagi eins og Eimskipafélaginu heldur en ríkið fari út í það. Það er talað um þennan mikla gróða Eimskipafélagsins, og menn krítisera, hvernig hann er til orðinn. En athugum, hvernig aðstaða félagsins er nú. Það hefur misst þrjú af beztu skipum sínum, á nú eitt gott skip, hin eru gömul og meira og minna úr sér gengin. Það verður að fá ný skip í stað þeirra, sem týnzt hafa, og það er enginn vafi, að það ætlar sér að byggja stærri skip en áður og jafnvel fleiri skip. Nú er gert ráð fyrir kælitækjum í öllum slíkum skipum, sem sigla til Ameríku. Þegar á þetta allt er litið, þá sjáum við glögglega, að þótt félagið hafi nú safnað sér álitlegum sjóði og þar til viðbótar komi tryggingarfé skipanna, sem tapazt hafa, þá mun jafnvel það fé ekki nægja til þessara nýbygginga. En svo er eitt enn, sem vert er að athuga, þó að það komi ekki beinlínis við kjarna þessa máls, og það vil ég biðja hv. 3. landsk. að aðgæta vel, þegar hann er að tala um og að sumu leyti með réttu, að Eimskipafélagið hafi sett farmgjöldin of hátt. Hvernig er þessi gróði félagsins til kominn? Hann er fenginn vegna skipa, sem Bandaríkjastjórn lánaði okkur, og á sama tíma og félagið græðir allt þetta fé á útlendu skipunum, þá gera skip félagsins sjálfs ekki betur en bera sig. Og þó að þessi gróði þyki mikill, þá er ég ekki viss um, að hann hefði getað lent á betri stað eða komizt þangað, sem betur hefði verið tryggt, að honum verði varið til skipakaupa, sem við höfum mikla þörf fyrir. Við erum nú að sigla út úr þessu stríði, kannske ekki nema nokkrir mánuðir, þangað til því er lokið. Hvar er nú fé til að hefja nýbyggingar eins og þessa? Er það hjá ríkissjóði, er það hjá bæjarfélagi Reykjavíkur? Ég segi nei. Tveir þessir stærstu aðilar eiga ekki neitt, en aftur á móti hlaðast á þá , ógurlegar kröfur, sem erfitt er að standa undir. Ég bið hv. frsm. minni hl. að athuga það, að þegar við svipumst um í þjóðfélaginu eftir sjóðum, þá sjáum við ekkert, sem við getum tekið til skipabygginga, nema þennan hálfilla fengna sjóð Eimskipafélagsins. Og þegar maður spyr, hvernig þetta fé sé fengið, þá er það gjöf, sem Ameríkumenn hafa gefið Íslendingum. Áður voru það einu möguleikarnir hjá Eimskipafélaginu að kaupa skip með því að fá lán til þess. Ef enginn gróði hefði verið þessi 2 ár, hefði einnig orðið að gera það. En af því að skipt hefur um í þessu máli, þá eru aðrar leiðir færar nú. En það er nú samt svo, að í raun og veru er þessi gróði skattur af okkur þegnunum, þungur skattur ofan á útsvörin, sem eru orðin mjög þung hér í Reykjavík og víðar. En ég geri ráð fyrir, að reynt verði að tryggja, að þessu fé verði eingöngu varið til þjóðfélagsþarfa. Nú mun ég koma að því, sem rætt hefur verið um, að ef frv. verður samþ., bæri að vinna að því að breyta skipulagi Eimskips þannig, að það yrði öllum opið. Það væri þá viðeigandi, að öllum unglingum, við skulum segja 18 ára, væri gefinn kostur á að kaupa hlutabréf í Eimskipafélaginu. Með því væri slegin niður sú „krítik“, að hlutirnir lentu hjá fáum mönnum. Þessu vil ég beina til forráðamanna fél. Þeir ættu að taka það til athugunar, hvort ekki væri hollt fyrir félagið, að inn í það væri hleypt æsku landsins um leið og hún vex upp. Ég tel, úr því að við höfum fengið þessar 20 millj. kr. frá Ameríkumönnum, að ekki eigi að verja þeim í dýrtíðaruppbætur, heldur eiga þær að staðfestast í skipum. Ég álít enn fremur, að það sé mjög athugunarvert, að félagið fái framhald á aðstöðu sinni í 1–2 ár. En þá rennur upp nýr tími. Þótt ég sé enginn spámaður, get ég nokkurn veginn hugsað mér, hvernig þeir tímar verði fyrir Eimskipafélagið. Það, sem gerist hjá Eimskip, þegar stríðinu lýkur, er, að það verður að leggja öllum gömlu ryðkláfunum. Nú, á tímum þessara óheyrilegu farmgjalda, gera þau rétt að bera sig. Þeir tímar eru fram undan, að engin von er til þess, að Eimskip geti rekið þessi skip, en verður í staðinn að fá leigð útlend skip, sem verða vafalaust ódýrari en okkar. Það kemur tímabil, sem vörurnar verða fluttar á útlendum skipum, því að við, fólkið á Íslandi, erum of dýr til þess, að okkar skip geti gert það. Nú vilja kannske sumir segja, að það sé misræmi hjá mér að vilja láta Eimskip fá peninga, þar sem ég álíti, að rekstur þess á íslenzkum skipum hljóti að stöðvast. En ég álít, að það verði ekki um langan tíma, sem Íslendingar una því, að skip þeirra liggi, meðan þjóðin hefur ráð á að gera þau út. Þess vegna vil ég, að Eimskip fái peningana til að verja í ný skip, flugvélar, gistihús og aðra nauðsynlega hluti. Þess vegna álít ég, að framlengja eigi skattfrelsi félagsins út þetta gróðatímabil, sem áreiðanlega verður ekki meira en í 2 ár enn. Og þá kem ég að einu, sem ég skaut að frsm. meiri hl. Það er, að eins og ég álít, að mörg rök hnígi nú að því, að Eimskip fái skattfrelsi, úr því að fél. hefur grætt þessa peninga, svo að það geti byggt upp flota sinn, þá liggja eins mörg rök til þess, að það fái ekki skattfrelsi, þegar þessu tímabili lýkur. Eftir stríðið rísa hér upp stórfyrirtæki, sem vilja láta siglingar til sín taka. En þau munu sjá, að það væri ekkert vit að leggja út í slíkt, eins og framleiðslukostnaði hér er háttað, nema þau fengju tryggingu fyrir því að fá að búa við skattfrelsi eins og Eimskip. Það mundi borga sig langtum betur fyrir þau að taka er,lend skip á leigu. Þess vegna á Eimskip ekki að hafa forréttindi fram yfir alla aðra. Ég ætlast ekki til, að Eimskip verði látið bera þyngri byrðar en normalt er. Það ber að efla siglingarnar og sjómannastéttina, sem er einhver sú bezta í heiminum. Okkur ber að vinna að því að koma upp skipastól og sjómannastétt, sem siglir út um allan heim. En þetta getur ekki orðið nema ef atvinnureksturinn verði arðbær. Okkar ungu menn verða ekki ánægðir með að hafa bara smákænur, sem sigla hér við land og til næstu landa. Það verður að skapa öllum jafna aðstöðu, svo að fyrirtæki geti risið upp, sem gera skip , út til siglinga til landa víðs vegar um hnöttinn. Ég held því, að það fyrsta, sem Eimskip eigi að gera, þegar þessu tímabili lýkur, er að biðjast undan að vera skattfrjálst, því að þegar svo er komið, væri það orðið hindrun á framkvæmdum annarra manna. Og það má það aldrei verða. Ég held við þurfum ekki að hafa vonda samvizku af því, þótt við höfum grætt á skipum, sem Ameríkumenn hafa lánað okkur. Allur gróðinn er af þeim skipum. En við verðum að gera okkur það ljóst, að þetta skipulag getur ekki þrifizt eftir að við förum að sigla upp brekkuna eftir stríðið. Hins vegar greiði ég fyrst atkvæði með till. hv. fyrri þm. Eyf., því að hún stefnir í rétta átt. En ef hún fellur, mun ég greiða atkv. till. meiri hl., þar sem ég álít, að hún bæti úr þeim misskilningi, sem Nd. lét í frv., þar sem ruglað er saman millilandasiglingum og strandferðum. Það er miklu betra, að ríkið hafi strandsiglingarnar heldur en hlutafélag. Þessu var breytt í Nd., en það stafar af ónógri þekkingu á gangi málsins.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. taldi betra að samþ. till., mína, sem að vísu er tekin frá öðrum manni, heldur en samþ. frv. óbreytt. Ég er honum sammála um það, og ég held það sé ekki nein frágangssök að neinu leyti að samþ. þessa till. Það, sem hann hefur mest á móti þessari till., var það, að samkv. henni fengi ríkið raunverulega allt vald yfir Eimskipafél. og ráðh. gæti sagt hverjum, sem væri, í stjórn fél. fyrir verki o.s.frv. Nú er þetta auðvitað ekki rétt, ef hluthafarnir halda saman og nota atkvæðisrétt sinn, ríkið hefur aðeins jafnan rétt samkvæmt till. minni. En ég gat um það í minni fyrri ræðu, að ég hefði verið fús til samkomulags á þessum grundvelli, ef á þetta sjónarmið hefði verið litið í n. Og ég sagði, að ég gæti einnig tekið það til athugunar, ef um það væri að ræða að fá breytingu í þessa átt, að láta nægja minni hlutdeild ríkissjóði til handa heldur en talað er um í till., en láta hlutdeild hans halda áfram að vaxa, þangað til ríkissjóður hefði eignazt helming hlutabréfa. Það mætti hugsa sér, að félagið borgaði á tímabili með hlutabréfum upp í skatta, en það hætti svo, áður en það væri orðið helmingur þeirra. Og þá væri félagið skattfrjálst til frambúðar. Það er gagnrýnt, að ríkið geti ráðið í félaginu samkv. minni till. Það er því til að svara: Hvað er það, sem ríkisvaldið getur ekki ráðið nú? Mér sýnist ríkisvaldið taka sér vald svo að segja hvar sem er. Og samkv. yfirlýstri stefnu núv. ríkisstj. skilst mér, að ekki standi til að draga úr því valdi. Það er auðvitað, að ráðh. eru misjafnir, einn getur verið heppilegur og annar óheppilegur, en hitt efa ég ekki, að þótt stefnur manna séu misjafnlega heppilegar fyrir þjóðina, þá er ég viss um það, að enginn ráðh. úr hvaða flokki, sem hann er, gerir annað en það, sem hann telur, að þ jóðinni sé heppilegt. Ef hann gerir það ekki af þjóðfélagslegum ástæðum, þá gerir hann það af eigingjörnum ástæðum, því að aldrei borgar sig að gera vísvitandi rangt. Ég geri því ekki mjög mikið úr þessum ástæðum hv. þm. En þar að auki er ég fús til frekari samninga um takmarkanir á þessu. Hv. þm. vildi véfengja það, sem ég hafði sagt, að Eimskip mundi ekki vera eins mikil sameign landsmanna og það var. Tveir aðrir þm. hafa vikið að þessu og verið mér sammála um þetta. Og þótt það hafi verið eftir öðrum hugsanagangi, þá komust þeir að sömu niðurstöðu. Og ég er sannfærður um, að það er rétt. Ég gæti einnig hugsað mér þá samkomulagsleið, að í stað þess, að ríkið eignaðist hlutabréfin, þá væri höfð sú tilhögun, að hafið væri nýtt útboð á hlutabréfum. Með því væri félagið gert að meiri sameign þjóðarinnar heldur en það er nú. En þótt það sé ekki rétt, að fél. sé sameign allrar þjóðarinnar, þá er það rétt, sem hv. þm. sagði beint og óbeint, að auðvitað hefur þetta félag mikla samúð allrar þjóðarinnar. Og ég álít það sé alls ekki af neinu samúðarleysi eða illvilja í garð félagsins, þótt slík till., sem ég hef tekið upp; sé borin fram, þótt í það hafi verið látið skína. En það gerði ekki hv. þm., þarf ég ekki að segja þetta til hans. Út af verði hlutabréfanna skal ég geta þess, að ég veit ekki beinlínis, að þau gangi kaupum og sölum. En trúað gæti ég því, ef þau eru seld á annað borð, að þau færu þá æðimikið yfir nafnverð. Og það er vitað, að ef athugaður er hagur Eimskips, þá er verð þeirra í raun og veru orðið margfalt. Það er í sjálfu sér réttmætt að miða við það, hvaða eignir eru á bak við þessi hlutabréf. Og þær eru margfaldar á við hlutafjárupphæðina. Og ekkert félag hefur bætt hag sinn, án þess að hlutabréf þess hækkuðu í verði, og það gildir einu, þótt það sé að þakka aðgerðum löggjafarvaldsins. Og það er ekki hægt að neita því, að gróði Eimskips er fyrst og fremst löggjafarvaldinu að þakka. Hv. þm. S.-Þ. sagði, að gróði Eimskips væri í raun og veru gjöf frá Ameríkumönnum. Ef svo er, má eins segja, að gróði ýmissa fyrirtækja sé gjöf frá Bretum eða einhverjum og einhverjum, sem keypt hafa vörur frá okkur fyrir hátt verð. Slíkar gjafir eru skattlagðar hjá fyrirtækjum. Eimskipafélag Íslands er alls góðs maklegt, en að það sé svo yfir alla gagnrýni hafið, að ekki megi nefna það á nafn, það get ég ekki fallizt á, m.a. vegna þess, að mörg fyrirtæki í landinu greiða mikla skatta, án þess að nokkur landsmaður óski, að rekstur þeirra legðist niður. Nú er mín till. í raun og veru ekki um það að afnema á neinn hátt þau fríðindi, sem Eimskip hefur haft undanfarið. Þess vegna gæti Eimskip notað allt sitt handbært fé og það fé, sem fél. kann að fá, til þess að koma upp nýjum skipastól. Og það er rétt, sem hv. þm. S.-Þ. sagði, að í landinu er ekki til fé í neinum opinberum sjóði til nýrra skipakaupa annað en það, sem Eimskip á. Það er hárrétt að nota féð í sama tilgangi og þess er aflað. Mín till. raskar því ekki á neinn hátt. Ég vil svo segja það að endingu, án þess ég vilji fara langt út í það mál, að ég skil tæplega afstöðu hv. 3. landsk. Mér virðist hann að mörgu leyti sammála mér. Mér virtist munurinn liggja aðallega í því, að hann vildi ganga enn lengra en ég. Ég skildi hann ekki öðruvísi en hann vildi gera Eimskipafél. a.m.k. á sínum tíma að meiri alþjóðarstofnun heldur en það væri. Það, sem ég ekki skildi, var niðurstaðan, sem er sú, að hann ætlar að greiða atkvæði á móti till. minni. Eftir ræðu hans að dæma skildist mér hann ætti að greiða atkvæði með þeirri till., eins og hv. þm. Barð. ætti einnig að gera. Þá ætti þetta að geta orðið miðlunarleið, sem hægt væri að sættast á.



Herra forseti. Það er náttúrlega algerlega rangt skilið hjá. hv. fyrri þm. Eyf. að taka ummæli mín þannig, að ég teldi mig geta fylgt hans till. Ég fullyrti, að hún væri skárri en önnur, sem er ómöguleg, en var komið inn í frv. í Nd. Vitanlega get ég ekki fylgt till. hans, nema ég hafi aðeins um þessa tvo kosti að velja.

Hv. þm. álítur till. til bóta á frv.

Já, eins og frv. er nú. En samþykkt hennar þýðir 11/2 millj. kr. skatt á félagið. Það er ekki hægt að neita því. Ég mun ekki ganga inn á að fylgja þeirri till., nema ég eigi um ekkert annað að velja en milli hennar og frv., eins og það er. Hv. þm. sagði, að samkv. till. hefði ríkið aldrei nema jafnan rétt og hluthafar. Ég tel óþarfa að skýra það hér, að ef ríkið á helming hlutafjár á móti hluthöfum og atkvæðisréttur takmarkast af upphæð þess fjár, sem þeir eiga, þá er útilokað annað en ríkið ráði öllu. Ef annað á að vera, verða öll hlutabréf að koma fram, en það verður aldrei í svona dreifðu hlutafélagi. Auk þess má enginn einn hluthafi hafa meira en 20% af atkvæðum. Því verður ekki neitað, að það er rétt, sem ég hef sagt um þetta. Frá tveim hv. þm. hafa komið fram sterk meðmæli um, að eðlilegt sé að gera þetta félag að meiri almenningseign en verið hefur, m.a. með nýju hlutafjárútboði. Ég vil benda hv. 1. þm. Eyf. og einnig þessum tveim hv. þm. á það, að árið 1938 skrifaði ég langa og ýtarlega grein um þetta mál og stakk þá upp á því, að hlutafjársöfnun yrði hafin, sem næmi ekki aðeins 1 millj. króna, heldur 25 millj. króna. Þá þótti það brjálæði að safna 25 millj. fyrir Eimskipafélagið, og ræddi ég þetta þá við nokkra af stjórnendum félagsins, og þótti þeim það hin mesta fjarstæða að fara inn á þessa braut. En sannleikurinn er sá, að mesta syndin, sem Eimskipafélagið hefur framið, er sú að loka fjársöfnun. Ég álít, að það þyrfti að breyta l. félagsins þannig, að það yrði hægt fyrir hvern einstakling að kaupa ný hlutabréf með nafnverði, svo að ómögulegt yrði að gera félagið að fjársöfnunarfyrirtæki fyrir einstaka menn. Ég vildi því fyrir mitt leyti, - og mæli ég þar ekki fyrir hönd hv. fjvn. -, taka upp umr. um þetta mál, því að mín skoðun er sú, að það eigi að opna hlutafjársöfnun fyrir almenning og aldrei að loka henni. Þegar vel gengur, á að safna félaginu fé, sem það hefur sem varasjóði og getur notað, þegar illa gengur. Þá mundi það koma fram, sem hv. þm. S.–Þ. hefur talað um, að ungum sem gömlum gæfist kostur á að gerast meðeigendur og haldist þá sá andi, sem byrjað var í, þegar félagið var stofnað. - Ég vildi svo leiðrétta það, sem hv. þm. S.-Þ. og einnig hv. 3. landsk. hafa hér sagt, að það er rangt, að Eimskipafélagið hafi flutt vörur til landsins, eingöngu með sínum ágóða, en látið svo skipaútgerðina flytja vörurnar út á land fyrir annað verð. Í flestum tilfellum hefur Eimskipafélagið sjálft dreift þessum vörum. Hef ég sjálfur nokkra persónulega reynslu í þessum efnum, og hafa vörur, sem ég hef fengið fluttar til landsins með skipum Eimskipafélagsins, verið látnar liggja hér í Reykjavík yfir lengri tíma til þess að félagið fengi sjálft tækifæri til að senda þær með sínum eigin skipum út á land. Eimskipafélagið hefur haft. hér ákveðin skip til þess að dreifa vörum sínum út á land og annast þessa flutninga mest með sínum eigin skipum, þótt það hafi einnig sent sérstakan áburð út á land með skipum Skipaútgerðarinnar. Að binda saman strandferðirnar, eins og kemur fram í frv., er það kom frá hv. Nd., þá vildi ég segja það út af ummælum hv. þm. S.-Þ., að ég er ekki sammála honum um þetta mál. Ég veit ekki nema það væri mikill kostur að því að binda saman þetta tvennt, en þó má ekki gera það á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í frv. nú. M.a. hefur verið rætt í n. um það, sem hv. þm. talaði um, hvort ekki væri hægt að tryggja miklu betri strandferðir meðfram ströndum landsins með því að binda þær við aðila, sem flytja vörur til landsins, og ef ekki yrði um sömu eigendur að ræða, þá yrði þetta a.m.k. undir sameiginlegri stjórn, en ekki yrði þar um Eimskipafélagið að ræða, svo að ég er ekki alveg sammála hv. þm. S.-Þ. um þetta mál. Einnig vildi ég leiðrétta það, er hv. þm. S.-Þ. sagði, að það væri rangt að gefa Eimskipafélaginu skattfrelsi, vegna þess að það mundi halda uppi kaupverðinu og „standardinum“ í landinu. Þetta er alveg röng hugsun, því að það hefur sannazt nú, að eftir því, sem ríkissjóður hefur farið dýpra ofan í vasa atvinnurekenda, þá hefur skapazt hjá þeim nýtt viðhorf til þess að fara að bæta kjör manna sinna og greiða þeim hærri laun, og hefur þetta því hækkað dýrtíðina í landinu. Mér er kunnugt um þetta, og hafa þessir aðilar sagt við mig: Okkur finnst betra að láta okkar menn, sem hætta lífi sínu og limum, fá svona mikið af gróðanum, heldur en ríkissjóður taki hann og skilji ekkert eftir. Auk þess er það rangt hjá hv. þm. S.-Þ. að halda því fram, að Íslendingar hafi ekki verið samkeppnisfærir um vöruflutninga fyrir stríð. Mér er vel kunnugt um það, að við gátum alltaf slegið út Norðmenn í þeirri grein hér við land. Ég var þá meðeigandi í einu skipi, sem Eimskipafélagið á nú, og gátum við alltaf fengið hærri frakt heldur en Norðmennirnir, af því að okkar menn unnu betur. Okkar íslenzku menn komu fljótar á staðinn, þeir gættu betur vörunnar og stálu engu af henni. Við fengum því hærri frakt og gátum borgað hærri laun. Reynslan hefur alltaf sýnt það, að ef íslenzku sjómönnunum eru gefin góð skip og góð lífsskilyrði, þá afkasta þeir meiri vinnu heldur en þeir, sem búa við verri kjör. Ég vildi ekki láta þetta mál út úr hv. d. án þess að taka það fram, að reynslan hefur sýnt, að við getum keppt við Norðmenn í þessari grein. Það fór svo, að þetta félag, sem hét h/f Ísafold og varð alltaf að slást við Norðmennina, skilaði ágóða, þegar það hætti störfum, en öll árin, sem félagið starfaði - ekki aðeins síðustu árin - hafði ríkissjóður tekið skefjalausa skatta af fyrirtækinu, en það stóðst samt samkeppnina við Norðmenn, sem enga skatta borguðu hér.

Þeir borguðu heima.

Ég er ekki heldur sammála hv. þm. og þeim öðrum mönnum, sem halda því fram, að ekki skuli byggja nein skip fyrr en að stríðinu loknu. Það verður að byggja skip, því að ef einhverjir menn eiga peninga og vilja stöðva endurnýjun flotans, þar til hægt er að byggja skip fyrir sama verð og var fyrir stríð, þá munu þessir sömu menn fá að komast að raun um það, að við verðum þá búnir að missa allt þetta fé í atvinnubótafé. Þess vegna eru það búhyggindi, og það eru klókir menn, sem halda því fram, að við eigum að viðhalda flotanum, en ekki að grafa peningana, og á því veltur framtíð þjóðarinnar og nýsköpunin. Ég álít, að viðvíkjandi gróðanum frá 1943, sem hv. 3. landsk. þm. var að tala um, að þótt ríkissjóður hefði fengið þessar 23 millj. kr. Eimskipafélagsins til viðbótar, þá hefði þeim milljónum áreiðanlega ekki verið varið betur heldur en ef þessu fé verður varið til þess að byggja upp ný skip, sem yrðu til þess að auka ferðir umhverfis landið og milli landa og sem myndu bæta úr því öngþveiti, sem hefur verið, er og verður sjálfsagt lengi í samgöngumálum vorum.



Það voru tvö atriði í ræðu hv. þm. Barð., sem ég vildi gera athugasemdir við. - Hann heldur því fram, að það sé ekki rétt, sem ég hef hér reynt að sanna, að það væri eðlilega verksviðsmunur á Eimskipafélaginu og strandferðaskipunum. Skal ég ekki ræða mikið um það, en hins vegar vitum við, að um það kom till. fram í hv. Nd., að Eimskipafélagið tæki þátt í kostnaði við strandsiglingarnar. Og ef yfirleitt væri farið að krefjast þess af félaginu, að það borgaði mikið fé í strandferðirnar, þá fyndist mér eðlilegra, að það óskaði frekar eftir að hafa strandferðirnar með ávinningi, en sagði aftur á móti, . af því að þetta væri hugsunarskekkja í eðli sínu, að af því yrði enginn ávinningur. - Hins vegar er ég sammála hv. þm. um það, að ég sé ekki, hvaða ástæða var fyrir Eimskipafélagið að loka nokkru sinni fyrir hlutaféð, og vil nota tækifærið til þess að skora á hv. frsm. meiri hl. fjhn. og hv. þm. Barð., að þeir leggist báðir á eitt um það, að opnaðar verði dyrnar að þessu fyrirtæki, því til gagns og þjóðinni sömuleiðis. - Nú vil ég ekki keppa við hv. þm. Barð. um sérþekkingu hans í útgerðarmálum, en sumt er það þó viðvíkjandi þeim málum, sem hver leikmaður getur skilið. Þegar verið var að byggja upp Eimskipafélagið, var siglingum fyrst haldið uppi til útlanda og að nokkru leyti með ströndum fram. Jafnframt því var gert ráð fyrir nokkrum sérstökum strandferðaskipum, sem hefðu sérstakan ríkisstyrk til þess að bera tekjuhallann, því að strandferðir hér hljóta að verða reknar með tekjuhalla, ef þær eiga að ná tilgangi sínum með ströndum fram. Ég held, að sú hugsjón mundi gefast bezt, t.d. í kjördæmi hv. þm. Barð., að við hefðum næga mótorbáta, með góðum útbúnaði, sem gengju árið um kring, eins og norsku strandbátarnir, og kæmu inn á smáhafnirnar oft á dag. Efalaust yrði mikill munur að slíku fyrir fólkið úti á landi, bæði hvað snertir fólks- og vöruflutninga. En slíkum strandferðum er ekki hægt að halda uppi á eigin kostnað, og væri fjarstæða að fara að binda strandferðirnar við annað fyrirtæki, sem ekki má vera tekjuhallafyrirtæki, heldur verður að vera vel sjálfstætt. Rekstur strandferðanna á Íslandi er dæmdur til þess að vera tekjuhallafyrirtæki, og þess vegna er það ekki sanngjarnt að ætlast til, að það tap falli á herðar Eimskipafélagsins. Þá kem ég að öðru atriði í þessu máli, sem sé því, að það er mjög dýrt að láta skip Eimskipafélagsins, eins og Brúarfoss, koma inn á hverja höfn, og þyrfti því einmitt að leiðrétta það, að Eimskipafélagið byggi ekki skip eins og Dettifoss og Goðafoss, heldur byggi stór skip, sem eiga að ganga milli landa og væru fljót í förum, en noti strandferðabáta eða smáskip milli hafna landsins, því að það versta fyrir Eimskipafélagið er að hafa orðið að þvæla skipum sínum inn á smáhafnirnar, og á það m.a. þátt í því, hve farmgjöldin eru dýr. Þá er ég alveg undrandi yfir því, hvernig hv. þm. Barð. hefur getað komizt að þeirri niðurstöðu, þegar hann lítur á málið í ljósi reynslunnar, að við höfum fengið eðlilega aðstöðu um siglingar með okkar duglegu sjómönnum, sem ég er sammála honum um, að við höfum á skipunum. En það er eins og að tala í austur, þegar á að tala í vestur, að halda því fram, að við séum samkeppnisfærir við Norðmenn á höfunum, og þarf ekki annað en líta á hagskýrslur til þess að sjá, að við megum okkar einskis á höfunum. Við erum með okkar gömlu skip, eins og Nielsen byggði, og þetta er af því, að það hefur verið svo illa haldið á málum okkar í þessu efni. Ég veit, að hv. þm. Barð. er vel kunnugt um það, að það, sem er sérstakt glansnúmer Norðmanna í þessu stríði, er, að þeir áttu skip úti um allan heim. Mér er kunnugt um norskan skipstjóra, sem lá á norsku 10 þús. tonna skipi vestur við Kyrrahaf og hafði Kínverja sem undirmenn á skipinu, því að jafnvel Norðmenn voru of dýrir. Reynslan sýnir, að Norðmenn hafa breitt sig út yfir höfin af einhverjum ástæðum, en við höfum ekki getað það. - Eitt atriði enn þá vildi ég minna þennan stóra skipaeiganda á, að hann ætti að skoða þann aðbúnað, sem undirmennirnir hafa á okkar skipum. Ég minnist þess, að ég kom eitt sinn niður í eitt okkar beztu skipa, maður fer fyrst inn um járnhurð framarlega á þilfari; þá blasir við manni djúp gjá, og þarna niðri er lítil vistarvera fyrir átta menn. Þetta er þeirra annað heimili, og þannig búum við um okkar hetjur. Þetta fyrirkomulag er allt fjörgamalt, og við getum ekki staðizt samkeppni á höfunum, og er því líklegast, að Eimskipafélagið verði að stöðva skip sín að stríði loknu, af því að útlendu skipin verða hlutskarpari í samkeppninni. - Þessar 20 millj. króna, sem félagið hefur grætt, þær hafa ekki komið af okkar eigin skipum, heldur eru þær komnar frá öðrum þjóðum sem nokkurs konar gjöf. Það er mjög óheppilegt, að maður eins og hv. þm. Barð. skuli reyna að loka augunum fyrir því, að við höfum ekki hina minnstu möguleika - undir neinum kringumstæðum - til að keppa á höfunum, nema því aðeins, að við breytum stórlega til, sumpart með því að bæta aðbúnað sjómannanna á skipunum og sumpart með því að gera aðrar kröfur til þeirra.



Herra forseti. - Hv. þm. Barð. hefur að nokkru leyti tekið af mér ómakið af að svara ræðu hv. 3. landsk. þm. og hv. 1. þm. Eyf. Vil ég aðeins í tilefni af því, að þeir lögðu svo mikið upp úr orðum mínum, er ég sagði, að Eimskipafélag Íslands væri sameignarfélag allra landsmanna, og töldu það ofmælt, benda á það, að samkvæmt skýrslu stjórnar félagsins, sem lögð var fyrir aðalfund félagsins s.l. ár, er getið um, hvernig skráningu hluthafa sé varið. Þá var tekið fram eftirfarandi í ræðu Guðmundar Vilhjálmssonar, er hann hélt á aðalfundi 3. júní 1944, - með leyfi hæstv. forseta: „Tala hluthafa í félaginu hefur verið hæst 14609, en nú er hluthafatalan 13724. Er af þessu augljóst, að engin tilraun hefur verið gerð til að safna hlutafénu á fárra manna hendur.“ Ég geri ráð fyrir því, að lækkun sú, sem þarna hefur orðið, sé m.a. vegna uppkaupa, sem gerð voru í Ameríku á sínum tíma fyrir stríð. Þá vil ég og taka það fram, að ég eða skrifstofa mín höfum reynt að útvega hlutabréf úr Eimskipafélaginu fyrir mann nokkurn, - ekki til þess að græða á því, heldur af því, að hann vildi vera félagi. Var auglýst eftir hlutabréfunum yfirleitt í 4–5 ár, og held ég, að það, sem við höfum fengið, hafi numið samtals um 4–5 þús. króna, en síðustu 2–3 ár ekki neitt, og þau, sem seld voru, voru eingöngu frá dánar- og þrotabúum: Hv. 1. þm. Eyf. talaði um, hvers virði þessi bréf væru, en það er fyrir fram vitað, að þau bréf gefa ekki nema 4% og fara aldrei yfir parí eða þar um bil, hversu mikið verðmæti, sem liggur á bak við.

Það er ekkert vitað um það nema meðan l. gilda.

- Hins vegar hefur Eimskipafélagið verið rekið þannig, að það hefur ekki verið rekið sem gróðafyrirtæki, og held ég, að það væri sennilega nú ekki til, ef það hefði ekki fengið skattfrelsi, sem þessi hv. þm. barðist fyrir 1924. Okkar skattalög eru þannig, að það er ákaflega erfitt uppdráttar fyrir þennan atvinnurekstur eða félagið, af því að það hefur ekki verið rekið eftir viðskiptareglum, heldur þannig, að það kæmi að sem beztum notum fyrir almenning. Ég hygg, að það sé nokkuð rétt hjá hv. þm. S.-Þ., að það hafi ekki verið eðlilegur gróði eða skapazt af rekstri eigin skipa, ,heldur af skipum þeim, sem Bandaríkin lánuðu félaginu, af því að þau voru ódýrari í rekstri og fóru fleiri ferðir en búizt var við. Ég álít, að það sé ekki æskilegt eða framkvæmanlegt að fara þá leið, sem hv. 1. þm. Eyf. benti á, meðan öll ráð eru ekki komin í hendur ríkisins. Og nú er svo komið, að skipastóll okkar er horfinn og Eimskipafélagið verður að kaupa skip strax.

Till. mín hindrar það ekki.

Og það er skoðun mín, að það verði ekki. mörg ár þar til hagur Eimskipafélagsins verður öðruvísi en núna. Ég legg til, að till. meiri hl. fjhn. verði samþ.



Herra forseti. - í hv. Nd. hefur verið breytt ákvæði um launakjör allra kennara, þannig að miðað skuli við 9 mánaða kennslutíma. Upphaflega átti þetta ákvæði ekki að ná nema til barnakennara, en nú er það látið gilda um miklu fleiri kennara en þegar frv. var samið. En þegar starfstímanum er breytt þannig, þá raskast sá grundvöllur, sem frv. var byggt á. Til dæmis má benda á, hversu þetta verður um húsmæðraskólana. Þar er kennslutíminn ekki nema 6 mánuðir, og dregst því frá þriðji hluti launanna. Það kann að vera, að þetta séu nægileg laun, en mér virðist litið samræmi í þessu. Kennarar við kennaraskólann fá með þessu móti 7 þús. kr. í hámarkslaun, þar eð sá skóli stendur ekki nema 7 mánuði. Og þótt starf þessara kennara sé kannske ekki erfiðara en barnakennara, þá virðist mér ekki eðlilegt, að nemendur, sem útskrifast úr kennaraskólanum, komi til með að fá hærri laun en lærifeður þeirra, enda var þetta ekki svo í upphaflega frv. Þótt ég hafi ekki skipt mér af einstökum atriðum þessu viðvíkjandi, þá hefði ég lagt til, að þetta yrði lagfært. Ég hreyfði þessu í fjhn., en meðnm. mínir tóku ekki vel í það og töldu, að þetta mætti laga með reglugerð, og sögðu, að í ráði væri að lengja kennslutíma kennaraskólans. En ég álít það ekki æskilegt. Fátækir menn þurfa þess við að nota sumarið, og gildir það þó sérstaklega um þá, sem sækja héraðsskólana. Mér var svarað því í n., að þar mætti koma við námskeiðum, svo að kennslutíminn yrði 9 mánuðir, en mér er ekki kunnugt um. að slík námskeið séu haldin nema þá í sérgreinum, svo sem íþróttum eða matreiðslu, en þá kennslu stunda aðeins kennarar í þeirri grein. Raunar var það svo við kennaraskólann um eitt skeið, að þar var framhaldsnámskeið, og væri gott, ef því væri haldið áfram. Ég hélt, að þetta hefði verið samþ. af gáleysi í fjhn. Nd., en nú er mér tjáð, að svo hafi ekki verið. Gæti þá svo farið, að Nd. samþ. ekki, þótt þessu yrði breytt aftur. Ég hef ekki löngun til að teygja þingið fremur en orðið er, en ég get þó ekki fallið frá till. minni nema því aðeins, að skýr yfirlýsing liggi fyrir frá hæstv. kennslumrh. þessu viðvíkjandi. Ég hef áður lýst afstöðu minni til frv. En nú er það orðið allt annað. Ég tel það, eins og það er nú. alls kostar ofvaxið ríkinu. Auk þess eru stórar stofnanir teknar út, en með því næst ekki sá höfuðtilgangur að samræma launakjör. Þess vegna er það að þótt ég léti frv. afskiptalaust. þegar það fór, þá sé ég mér nú ekki annað fært en vera á móti því. En þótt ég hafi þessa afstöðu, hindrar það ekki, að ég beri fram till. til samræmis. Ég skal svo ekki þreyta frekar umr. um þetta.



Herra forseti. Það hefur verið haldinn fundur í fjhn., og hefur orðið að samkomulagi, að n. flytti ekki sameiginlega neina brtt. Og viðvíkjandi þeirri breyt., sem gerð hefur verið á frv. í Nd., þá má færa fyrir henni rök, en þó eru mjög skiptar skoðanir þar um. Sumir álíta, að ekki komi til mála að miða árslaun við 6 mánaða starf. Ég hefði verið fús til að gera breyt. þessu viðvíkjandi, en þori það ekki, þar eð ég óttast, að það yrði ekki samþ. í Nd. Og ég er hissa á hv. 1. þm. Eyf., að hann skuli koma með þessa till., eins og nú er ástatt, þar sem fylgi flokks hans við þetta mál hefur algerlega brugðizt. Starfsmenn munu vera yfirleitt ánægðir með frv., eins og það er nú orðið, og þess vegna vil ég ekki tefja það, en mæli með því fyrir hönd meiri hl. fjhn., að frv. verði samþ. óbreytt.



Ég ætla ekki að fara að deila við hv. 7. landsk., slíkt er ekki til neins. Það kunna að vera skiptar skoðanir um það, hvort frv. hefur verið breytt til bóta, en um hitt verður ekki deilt, að það hefur hækkað. og samræmi í launagreiðslum næst ekki. þar sem heilir starfsflokkar og stofnanir hafa verið teknar út úr. Mér þykir það mjög leitt, að hv. þm. skuli ekki sjá sér fært að mæla með till. mínni, því að það var auðheyrt á honum, að það er í raun og veru sannfæring hans, að frv. ætti að vera í þessu atriði eins og ég legg til. En það er aðeins af ótta um afdrif málsins í heild, sem hann vill ekki á hana fallast. Nú ætla ég, að hann þurfi ekki að óttast um það út af fyrir sig, þar sem framgangur þessa máls er nú eitt af því, sem stuðningsflokkar núverandi ríkisstj. hafa samið um. Þess vegna getur það varla komið til greina. Hitt kynni náttúrlega að hugsast, að Nd. breytti þessu aftur og frv. færi í sameinað þing, og það tefði þingið um einn dag eða svo. en það er ekki að stofna málinu sjálfu í hættu. Það getur varla komið fyrir. Hv. þm. sagði, að það væru skiptar skoðanir um þetta og margir væru, sem litu svo á, að ekki ætti að gjalda full árslaun fyrir 6 mánaða starf. Já, ég býst við, að það megi finna því margt til framdráttar, að ekki eigi að gjalda full laun fyrir 6 mánaða starf. En það eru ýmsir starfsmenn nefndir í þessu frv., sem í raun og veru hafa helmingi hærri laun og meira en það en þessir kennarar t.d. við héraðsskólana. Og ég lít svo á, að þeim séu ætluð laun fyrir 6 mánaða starf, samanborið við, hvaða árslaun öðrum starfsmönnum ýmsum eru ætluð. Það var svo í frv., að þeim voru ætluð þessi laun, sem þar voru tiltekin, fyrir það starf, sem vitað var, að þeir inntu af hendi. Og þetta hefur fjhn. Nd. fundið og viðurkennt, að því er snertir kennara við gagnfræðaskóla í kaupstöðum, því að jafnframt því, sem hún gerði þessa breyt., þá hækkaði hún þá um einn launaflokk. En kennarar við héraðsskóla og t.d. kennaraskólann og s jómannaskólann og fleiri skóla voru alls ekki hækkaðir um launaflokk vegna þessarar breytingar. Það þarf svo ekki að orðlengja þetta frekar. Hæstv. kennslumrh. er ekki til staðar, enda engar yfirlýsingar frá honum heyrzt um það, hvort hann muni beita valdi sínu til þess að rétta hlut þessara manna, og ef til vill getur leikið nokkur vafi á því, hvað mikið vald hans er í þessu tilfelli, eftir að þetta frv. hefur verið samþ. Þar af leiðandi verður að fara sem fara vill. Ég óska þess, að þessi brtt. mín verði borin undir atkv. hv. d.



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað þetta mál á þskj. 1238 og borið saman við gildandi l. nr. 100 frá 23. júlí 1936, um stýrimannaskólann í Reykjavík, og orðið þess áskynja, að það sé ekki gerlegt að samþ. frv. eins og það liggur fyrir, meðal annars vegna þess, að í 6. gr. l. er ákvæði, sem ekki er tekið upp í þetta frv. og fellur því alveg burt, ef frv. er samþ. óbreytt. Það er því nauðsynlegt að gera breyt. við 3. gr. frv., eins og það liggur nú fyrir, þannig að þetta ákvæði um staðarákvarðanir með radíómiðunum komi aftur inn í frv. Það er einnig nauðsynlegt að gera breytingar á 5. gr. frv., sem eru fólgnar í því að gera þar ýmsar leiðréttingar. T.d. er ætlazt til þess, að orðið „meira“ í upphafi gr. falli niður, eins og stendur í frv., en þetta orð kemur fyrir 4 sinnum annars staðar í þessari sömu gr. Svo að þótt orðið „meira“ sé fellt niður í upphafi gr., þá stendur þetta orð enn í l., og þarf því að fella í burt það orð alls staðar á þeim stöðum, þar sem það á ekki lengur heima, eftir að búið er að breyta frv. Þessa leiðréttingu er að finna á þskj. 1257 undir a-lið, 2. tölulið. B-liðurinn er ekki um annað en að færa þarna til til samræmis við þá breyt., sem búið var að gera. Þá er c-liðurinn um það, að í stað orðsins „segulskekkjumælinum“ komi: stefnumagnsmælinum, en ekki stefnumagnsmælirinn; þetta kemur af því, að þess hefur ekki verið gætt, í hvaða falli það ætti að standa, þegar það kæmi saman við meginmál frumvarpsins. Þá kemur d-liðurinn. Þar er nokkuð breytt orðalagi, þannig að aftan við kaflann komi ný málsgr., svo hljóðandi: Þekking í stórbaugskortum og siglingu eftir stórbaug, í staðinn fyrir, að í frv. er: „Sigling eftir stórbaug og stórbaugskort.“ Að síðustu er e-liðurinn, að aftan við gr. komi ný málsgr., sem hljóðar þannig, og er tekin upp málsgr. alveg eins og hún er í frv. á þskj. 1238: „Ráðherra er heimilt, að fengnum till. skólastjóra, að ákveða, að aðeins skuli kennd tvö af hinum erlendu tungumálum til farmannaprófs.“ Þetta er nokkuð skýrara hér, hvar það eigi að koma í l., svo að ekki verði villzt á því, að það á að koma á eftir þeim kafla l., sem ákveður, hve mörg tungumál á að kenna til þessa prófs. Flestar þessar breytingar eru í raun og veru ekki nema orðalagsbreytingar og leiðréttingar á því, sem af vangá hefur fallið niður, þegar frv. var samið. En þetta hefur allt verið borið undir skólastjóra stýrimannaskólans og einnig borið saman við gildandi lög. Nm. eru sammála um, að þessar breyt. séu nauðsynlegar, til þess að frv. geti náð því, sem því var ætlað. Leggur n. einróma til, að þær verði samþ., eins og þær liggja fyrir á þskj. 1257.