Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg hefi ekki meira að segja fyrir hönd nefndarinnar en það, sem tekið er fram í nefndarálitinu. Þetta mál átti að mæta nokkrum andróðri í þinginu í fyrra, en, sem betur fer, hefir það haft góðan byr nú, og verð jeg að láta í ljós ánægju mína yfir því, og vona, að það gangi heilu og höldnu gegn um háttv. deild. Jeg hefi gert það sem jeg hefi getað, til að bera þetta mál fram til sigurs, og jeg vona líka, að reynslan sýni það, að hjer hafi verið um nauðsynjamál að ræða. Að svo mæltu skal jeg ekki fara fleiri orðum um málið að sinni, en vænti þess, að því verði vísað til 3. umræðu.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Frv. samhljóða þessu frv. var samþ. hjer í þessari háttv. deild og afgreitt til Nd. á síðasta þingi, en dagaði þar uppi, af því að þá var komið að þinglokum. Álit landbúnaðarnefndar er á þskj. 117. En með því, að ástæður flm. frv. (B. K.) eru allítarlegar, þótti ekki þörf að taka þar annað fram en að nefndin mælir með, að frv. nái fram að ganga með litlum breytingum. Aðalbreyting nefndarinnar er sú, að takmarkið til að geta komið til greina við úthlutun erfingjarentu er hækkað upp í 8 ár, í staðinn fyrir 5 ár, eins og stendur í frv., og að börn, sem vinna þetta tiltekna árabil hjá foreldrum sínum, hafi rjett til verðlauna á sama hátt. Jeg hefi heyrt af háttv. deildarmönnum, að nefndin hafi spilt fyrir frv. með því að gera ráð fyrir óhæfilega háum aldri. Og þeim þykir aldursmarkið of hátt. En á þessu hefi jeg aðra skoðun. Ef aldursmarkið er 25 ár, þá sækir óhæfilega mikill fjöldi, en það eru aðeins tíu, sem geta hlotið þetta, og álít jeg því þess vegna, að engu sje spilt, þó aldursmarkið sje flutt þetta upp. Nú er sjáanlegt, að eftir því, sem fleiri geta sótt um þessi verðlaun, hefir hver einstakur umsækjandi minni von um að hljóta þau, því að þá fer úthlutunin fram með hlutkesti, svo þeir verðugustu geta vel orðið á hakanum fyrir þeim, er minna hafa til unnið. Þó að kunni að rísa ágreiningur um þetta atriði, þá verða þó, vona jeg, allir samþykkir, að börn, sem vinna hjá foreldrum sínum, fái sama rjett og önnur hjú. Því það kemur oft fyrir, að börn vinna um margra ára skeið hjá fátækum foreldrum. Brtt. við 4. gr. frv. er, að í stað „landssjóðs“ komi ríkissjóðs.

Björn Kristjánsson Jeg er þakklátur nefndinni fyrir að hafa lofað frv. þessu að lifa og mælt með, að það næði fram að ganga, þó jeg sje ekki alls kostar ánægður með brtt. nefndarinnar, að lengja tímann um 3 ár. Því að þar er lögð áhersla á, að hjú giftist ekki fyr en 28 ára, og það er efamál, hversu holt það er. Þess verður einnig að gæta, að börn eða hjú hafa þjónað innan 20 ára aldurs, því þau eru vanalega fullgild hjú 18 ára eða fyr. Jeg hefði skilið tilgang nefndarinnar með þessu, ef hún hefði fært aldurstakmarkið að neðan niður í 18 ár, og þau þyrftu þá ekki að vera nema 26 ára til að njóta styrksins. Það er líka tæplega hægt að setja eins ströng skilyrði nú og fyrir ca. 30 árum fyrir rjettindum sem þessum. það er til bóta að setja „þar með talin börn hjá foreldrum“, því það er sjálfsagt að skoða þau sem vinnuhjú í þessu sambandi, enda til þess ætlast, þó eigi komi það nógu skýrt fram í frv. Jeg er á móti till. í heild sinni. Vona, að háttv. deild samþ. frv. eins og það lá fyrir, en má þó breyta við 3. umr. hvað viðvíkur börnunum. það er annars gott, ef fleiri vildu taka til máls og láta álit sitt í ljós um þetta.

Sigurjón Friðjónsson Jeg er ekki alls kostar ánægður með frv. það, sem hjer liggur fyrir, og þó enn síður með brtt.hv. landbúnaðarnefndar. Um þetta er fyrst að segja af minni hálfu, að jeg hefi litla trú á því, að fólk verði fest í vistum með fremur smávægilegum verðlaunafyrirheitum. Til þess álít jeg þann straum, sem fellur í gagnstæðu áttina, alt of sterkan. Þó ætla jeg ekkert að snúast á móti frv. af þessari ástæðu, því það, sem hjer á að leggja í sölurnar af ríkisins hálfu, er ekki mikið. Aðalgallann á frumvarpinu tel jeg þann, að jafnframt því að verðlauna vinnumensku, stefnir það að því að verðlauna, að seint sje gifst, eigi fyr en hjónaefnin eru 25 ára - eða 28 ára eftir till. nefndarinnar. - En jeg álít miklu nær sanni að skattleggja einlífi en verðlauna, að minsta kosti eftir 25 ára aldur og jafnvel fyr. Jeg verð því að vera eindreginn á móti brtt. nefndarinnar fyrst og fremst. Jeg mun vera því samþykkur að vísa frv. til 3. umr. í því trausti, að því verði breytt til bóta, þó mjer sýnist reyndar skaðlaust, að það fjelli.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg leyfi mjer að beina þeirri fyrirspum til háttv. nefndar og flm. (B. K.), hvort ætlast sje til, að bæði hjónaefnin þurfi að hafa verið í vist.  (G. Ó.: Jeg tók fram, að annað þyrfti þess)  . Það sjest ekki á frv., en svo þarf þó að vera, ef eftir því á að breyta, sem frsm. vill, og því er það ekki tekið fram ? Jeg leyfi mjer því að skjóta því til nefndarinnar, að hún orði þetta svo, að ekki orki tvímælis um þetta efni.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Eins og jeg bjóst við, risu ýmsir öndverðir gegn brtt.Háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) áleit þetta leggja pressu á fólk, að giftast eigi fyr en 28 ára, en það má þá eins segja, að það sje þyngri pressa heldur en giftast 25 ára, eins og frv. fer fram á. Að menn sjeu í vinnumensku innan 20 ára aldurs, þá var talað um það í fyrra, og þá stungið upp á 16 ára aldri, en okkur fanst ekki geta komið til mála að miða þetta við lægri aldur en 20 ár, sem er lögmætur aldur til að hafa rjett til að vera í lausamensku. En eftir þeim lögum er ekki farið að jafnaði mikið betur en aðflutningsbannslögunum. Hvað því viðvíkur, að ekki megi setja eins ströng skilyrði nú og fyrir 30 árum, þá má segja, að fyrir 30 árum þurfti þeirra ekki við. Háttv. 1. landsk. (S. F.) er hvorki ánægður með frv. nje brtt., segir, að það sje verið að verðlauna það að giftast seint. Það sje miklu nær að skatta einlífi en verðlauna. Háttv. þm. (S. F.) er innan handar að bera hjer fram frv. um það efni; eflaust mundi vera hægt að nota þær tekjur, sem við það fengjust. Hann hefir lagt út í annað eins og vel getur verið, að fleiri yrðu því fylgjandi. Hv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) gat þess, að ekki væri hægt að sjá á frv., hvort bæði brúðhjónin þyrftu að hafa verið í vist þennan ákveðna tíma til að geta notið styrksins, en jeg margtók það fram, að þess þyrfti ekki nema annað, og ef karl og kona, sem unnið hefðu til verðlauna, giftust saman, hlytu þau hvort um sig að sjálfsögðu full verðlaun.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að gera þá fyrirspurn til háttv.flm. (B. K.), hvað hefir vakað fyrir honum, þegar talað er um að giftast. Hjú, sem ekki eru gift, geta hafa staðið eins vel í stöðu sinni og hin og geta því átt alt eins vel skilið að njóta styrks eins og hin. Jeg legg því til, að málið sje tekið út af dagskrá til athugunar.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vildi biðja háttv. nefnd að athuga, hvort ekki væri rjett að strika út tilv. í 1. gr. frv., „samkv. 1. nr. 15, 11. júlí 1911“. Nú liggur fyrir þinginu frv. um erfðafjárskatt, en með því, er það verður að lögum. falla úr gildi lög nr. 15, 11. júlí 1911. Og getur þá orkað tvímælis, hvor lögin eigi að gilda í þessu efni, enda álít jeg tilv. óþarfa. Í 3. gr. frv. er prentvilla, „hjú“ í stað hjúa.

Björn Kristjánsson Fyrirspurn hv.þm. Snæf. (H. St.) um það, hvort ekki væri rjett að styrkja hjú, hvort heldur væru gift eða ógift, get jeg svarað þannig, að semjandi frv., Eiríkur Briem, hefir athugað þetta og komist að þeirri niðurstöðu, að meira væri um vert að styrkja hjú, sem væru gift og ættu börn, heldur en þau, sem einungis hefðu fyrir sjálfum sjer að sjá.

Halldór Steinsson Þessa ástæðu get jeg ekki tekið gilda. því bæði er það, að hjú geta átt fyrir börnum að sjá, þó ógift sjeu, og eins að þau geta haft fyrir gömlum foreldrum eða skyldmennum að sjá. Og sje þetta ekki tekið til greina, mun jeg greiða atkvæði á móti frv.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Mjer er óhætt að segja, að nefndin mun taka til greina það, sem hv.þm. Seyðf. (Jóh. Jóh.) sagði. Háttv. þm. Snæf. (H. St.) vildi ekki láta taka tillit til þess, hvort hjúin væru gift eða ekki, en sumum finst, að nefndin hafi stungið árinni of djúpt í með því að hafa aldursmarkið 28 ár. Jeg fer að álíta, að þetta sje því að kenna, að háttv. 2. þm. G.-K. (B. K.) skoraði á sem flesta að láta álit sitt í ljós. Annars er einkennilegt, að hv.þm. Snæf. (H. St.) skyldi ekki detta þetta í hug fyr en nú, en þó virðist mjer það liggja í augum uppi, að meiri þörf sje á að styrkja gift hjú en ógift. Það er ekki rjett að gera mikið úr þessu, og vona jeg, að deildin átti sig á þessu og samþ. frv. Hafi ekki breytt svo mjög skoðun á því síðan á þinginu í fyrra vetur.