Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd., þar sem það var samþ. við 3. umr. með shlj. atkv. þm., eftir að hv. menntmn. Nd. hafði samróma gert till. um nokkrar smávægilegar breyt. á frv., sem ekki snertu efni þess að neinu meginefni, heldur voru að verulegu leyti formseðlis. Gildandi lög um menntaskóla eru þannig, að því er varðar tölu menntaskólanna og staðsetningu þeirra, að svo segir, að menntaskólar skuli vera tveir, annar í Reykjavík, en hinn á Akureyri og að stofna skuli hinn þriðja í sveit, þegar fé sé veitt til þess á fjárl., en þessi lagaákvæði eru frá árinu 1946. Skv. heimildinni í þessum lögum var síðar stofnaður menntaskóli á Laugarvatni, svo að nú eru starfandi í landinu þrír menntaskólar, í Reykjavík, á Akureyri og á Laugarvatni, og eru skólarnir á Akureyri og Laugarvatni heimavistarskólar. Fyrir nokkru hefur ríkisstj. ákveðið og það hefur verið tilkynnt hér á hinu háa Alþingi, að reistur skuli nýr menntaskóli hér í Reykjavík. Eru fjárveitingar til þess skóla af hálfu Alþingis þegar hafnar og er verið að ganga frá teikningum þess skóla og framkvæmda undirbúningur þegar hafinn. Er að því stefnt, að bygging fyrsta áfanga þess skóla hefjist nú á þessu vori og standa vonir til þess, að byggingu þessa fyrsta áfanga geti verið lokið í haust, þannig að þar geti hafizt kennsla í haust. En eins og lagaákvæðinu er nú háttað, mundi þessi menntaskóli verða hluti af Menntaskólanum í Reykjavík. Það tel ég hins vegar ekki heppilegt, heldur rétt að breyta lagaákvæðinu um menntaskóla á þann veg, að menntaskólar í Reykjavík skuli vera tveir, þ.e. að hinn nýi skóli verði sjálfstæður skóli, sem þá að sjálfsögðu mun fá sína sérstöku skólastjórn. Jafnframt því, að þetta er nauðsynlegt, þá þykir eðlilegt að marka framtíðarstefnuna í skólabyggingarmálum menntaskólanna og við það eru ákvæði þessa frv. miðuð, en í því segir, að menntaskólar á Íslandi skuli vera 6, tveir í Reykjavík, einn á Akureyri, einn á Laugarvatni, einn á Ísafirði, eins og frv. var breytt í hv. Nd., upphaflega stóð „einn á Vestfjörðum“, og einn á Austurlandi. Jafnframt er kveðið svo á, að menntaskólarnir utan Reykjavíkur skuli vera heimavistarskólar. Jafnframt er heimilað að reisa þriðja menntaskólann í Reykjavík eða nágrenni. Enn fremur eru í frv. ákvæði um það, að menntmrn. sé heimilt að koma á fót kennslu í námsefni fyrsta bekkjar menntaskóla við þá gagnfræðaskóla, þar sem nemendafjöldi og önnur skilyrði gera slíka ráðstöfun eðlilega og framkvæmanlega, en þriðja bekkjar deild menntaskóla hefur um nokkurt skeið verið starfrækt á Ísafirði skv. sérstakri heimild menntmrn. Óskir hafa verið uppi um það frá fleiri stöðum og þá sérstaklega frá Vestmannaeyjum að fá heimild til þess að starfrækja þriðja bekkjar deild menntaskóla við gagnfræðaskólann þar og má búast við því, að óskum um slíkt fari fjölgandi á næstu árum og þess vegna þykir rétt að lögfesta almenna heimild til handa menntmrn. til þess að heimila slíka starfrækslu fyrsta bekkjar menntaskólans í tengslum við gagnfræðaskóla, að sjálfsögðu þó að uppfylltum vissum skilyrðum. Þetta frv. fékk hinar beztu undirtektir í hv. Nd., eins og sjá má af því, að það var samþ. með shlj. atkv. og sama vona ég, að verði niðurstaðan hér í hv. Ed. Með samþykkt þessa frv. má segja, að mörkuð sé framtíðarstefna, sem ætti að geta dugað um nokkurn aldur í byggingarmálum menntaskólanna, þar sem gert er ráð fyrir því, að menntaskólar í Reykjavík, heimagönguskólar, verði þegar tveir á næsta hausti og að hinn þriðji verði reistur í Reykjavík eða nágrenni, þegar þörf fyrir hann kemur í ljós og að jafnframt skuli verða starfræktir heimavistarmenntaskólar í hinum landsfjórðungunum þremur, á Vestfjörðum, á Norðurlandi og á Austurlandi. Er þá gert ráð fyrir því, að skólarnir á Vestfjörðum eða á Ísafirði og á Austurlandi verði byggðir í áföngum og þá að sjálfsögðu eftir því sem fé er veitt til þeirra á fjárlögum. Ég leyfi mér svo að endurtaka óskir mínar um það, að þetta frv. fái góðar undirtektir hér í þessari hv. d. og hljóti afgreiðslu nú á þessu þingi og að svo mæltu leyfi ég mér að óska þess, að frv. verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Sjálfsagt fagna því flestir, að með þessu frumvarpi eru gefnar ákveðnar vonir um stórt átak á næstu árum í málefnum menntaskólanna með þeim fyrirheitum, sem frv. felur í sér um stofnun a.m.k. þriggja nýrra skóla og þá væntanlega mjög fullkominna menntaskóla. Og ég er sízt kominn hér upp í ræðustól til þess að lasta þessar fyrirætlanir eða gera lítið úr þeim vonum, sem við þetta frv. er hægt að binda, því að margar af þessum framkvæmdum, sem hér er ráð fyrir gert, eru vafalaus og brýn nauðsyn og hv. Alþingi virðist almennt vera sammála um nauðsynina. En þetta fyrirhugaða stórátak, sem hér á að gera á næstu árum, hlýtur líka að leiða hugann að því, hvernig búið er að þeim menntaskólum, sem nú eru starfandi og hverra aðgerða er þörf til eflingar þeim og til þess að þeir geti þróazt eðlilega á næstu tímum. En ég hygg, að flestum, sem eitthvað þar til þekkja, hljóti að vera það ljóst, að verulegra breytinga og endurbóta er þörf hjá þeim þremur skólum, sem nú eru starfandi. Á sumar þessara nauðsynlegu endurbóta varðandi menntaskólana, sem nú eru starfandi í landinu, er minnzt í grg. með þessu frv., þ. á m. um það, að ákveðið sé að stækka menntaskólann að Laugarvatni í áföngum, sem eiga þó ekki að vera hraðari en það, að það á að taka 5 ár að efla þann skóla, svo að hann geti tekið 100 nemendur til viðbótar. Og það er líka kunnugt um þann skóla, að þar er aðbúnaður nemenda vægast sagt fyrir neðan allar hellur til náms. Má m.a. geta þess, að þar þurfa almennt 4 nemendur að búa í hverju herbergi eða helmingi fleiri, en ætlazt er til og heimavistin er byggð fyrir og þekkja allir, sem í skóla hafa verið, að slíkt eru engin fullnægjandi námsskilyrði, þótt ekki væri annað. Þá er aðeins með einni setningu minnzt á Menntaskólann á Akureyri og segir þar í grg., að þótt byggt hafi verið fyrir skömmu heimavistarhús við Menntaskólann á Akureyri, þá þarf að horfast í augu við, að sjálft skólahúsið er gamalt timburhús, sem krefst endurnýjunar innan tíðar. Að heimavistarhús hafi verið byggt fyrir skömmu við Menntaskólann á Akureyri, er nokkuð mikill misskilningur. Ég tel það a.m.k. ekki skamman tíma, að ekkert hefur verið gert fyrir Menntaskólann á Akureyri hvað húsakynni snertir síðan á dögum nýsköpunarstjórnarinnar. Þá var sú heimavist byggð. Það tók að vísu nokkuð mörg ár að koma henni upp, en það hefur ekkert átak verið gert í sambandi við húsnæðismál Mentaskólans á Akureyri frá því á tímum nýsköpunarstjórnarinnar, og finnst sjálfsagt mörgum það vera harla langur tími, þar sem um er að ræða eina elztu og virðulegustu menntastofnun þjóðarinnar. Það er vissulega rétt, eins og segir í grg., að það verður að horfast í augu við þá staðreynd, að ekki verður komizt fram hjá því til nokkurrar lengdar, úr því sem komið er, að gera eitthvert verulegt átak í sambandi við endurbætur á Menntaskólanum á Akureyri. Og það er ekki aðeins um það að ræða, að allt skólahúsið, þar sem kennslan fer fram, er orðið mjög gamalt og úr sér gengið og að mörgu leyti niðurnítt, heldur er þannig ástatt, að það nægir alls ekki til þess að svara þeim nauðsynlegu kröfum, sem nú þarf að gera, til þess að kennsla geti farið fram með eðlilegum hætti. Er þar þá alveg sérstaklega um að ræða þau vandkvæði, sem eru í sambandi við kennslu í raunvísindalegum námsgreinum, náttúrufræði, eðlisfræði og slíku, en það má segja, að hvorki er til þess húsnæði né önnur aðstaða, eins og nú er. Þetta ástand hefur að vísu lengi verið óþolandi og ég vil segja alveg frá því fyrsta, að stærðfræðideild var stofnuð við Menntaskólann á Akureyri, en þó munu forráðamenn Menntaskólans á Akureyri að sjálfsögðu þola það ástand, sem er í þessum efnum, enn þá verr, eftir að byggt hefur verið nýtt hús yfir þessa starfsemi menntaskólans hér í Reykjavík og á sama tíma og fyrirhugað er að byggja marga fullkomna menntaskóla á næstu árum. En ég veit, að hæstv. menntmrh. er kunnugt um það, enda munu forráðamenn Menntaskólans á Akureyri ekki fyrir alllöngu hafa snúið sér sérstaklega til ráðuneytis hans með óskir og kröfur um skjótar úrbætur í þessum efnum, en till. þeirra er sem sagt sú, að fyrsti áfanginn, sem gerður verði til eflingar Menntaskólans á Akureyri verði, að það verði byggt fullkomið hús yfir hinar raunvísindalegu námsgreinar og þá verði einnig haft í huga, að samkomusalur skólans er orðinn allt of lítill og ófullnægjandi. En varðandi þessa framkvæmd háttar þannig, að sú stóra lóð, sem Menntaskólinn á Akureyri hefur, er óskipulögð og er þess vegna ekki fært að byggja á henni einstakt hús, nema að því sé hugað, hvernig byggingum verður í framtíðinni komið fyrir á skólalóðinni og það gefur því auga leið, að undirbúningur að þessu eina húsi er miklu meiri, af þessum ástæðum, heldur en ella væri. Þess vegna mun það vera tillaga forráðamanna Menntaskólans á Akureyri og krafa, að nú þegar á þessu vori eða sumri verði séð fyrir nægu fé til þessarar undirbúningsvinnu, þannig að teikningar af skólalóðinni og af þessu fyrirhugaða og alveg bráðnauðsynlega húsi geti legið fyrir strax á næsta vori, þannig að framkvæmdir geti hafizt þá. Í þessu sambandi vil ég greina frá því, að það mun vera álit allra kunnugra manna á Akureyri, að viðgerðir á gamla húsinu eða breytingar á því til þess að hola þar niður kennslu í raunvísindalegu fögunum kemur ekki til greina og mundi þegar til lengdar léti verða dýrasta leiðin til þess að bæta þarna úr og það er álit þeirra, að nýtt hús til þessarar starfsemi sé eina viðunanlega lausnin, sem um er að ræða. Mér þykir nú hlýða í sambandi við þetta mál og með sérstöku tillíti til þess, að bæði Menntaskólinn í Reykjavík hefur fengið mikla fyrirgreiðslu til þess að koma þeim málum, sem ég hef rætt hér um í sambandi við Menntaskólann á Akureyri, í viðunanlegt horf og jafnframt er fyrirhugað að byggja marga - ekki bara einn, heldur marga nýja, fullkomna menntaskóla. Þá þykir mér hlýða að spyrja hæstv. menntmrh. um það, hvort hann telji ekki, að þá sé einnig kominn tími til þess að gefa ákveðin fyrirheit um það, að allra nauðsynlegustu breytingar og endurbætur á Menntaskólanum á Akureyri verði framkvæmdar svo fljótt sem verða má og þá á ég við, að málið verði undirbúið á allan hátt tæknilega og fjárhagslega á þessu ári, þannig að framkvæmdirnar gætu hafizt á árinu 1965 og helzt verið lokið á sem skemmstum tíma.



Herra forseti. Ég get vel skilið umhyggju hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) fyrir Menntaskólanum á Akureyri, sem er sannarlega ein bezta menntastofnun á Íslandi og á allt hið bezta skilið af hálfu ríkisvaldsins. Mér var það og algerlega ljóst, að engin skynsemi og engin sanngirni væri í því að ráðgera byggingu nýrra menntaskóla í tveimur landsfjórðungum á Vestfjörðum og á Austurlandi, án þess að áður eða a.m.k. alveg samhliða væri athugað, hvað þyrfti að gera fyrir þá menntaskóla, sem þegar eru fyrir í landinu. Hann gat þess, hv. þm., að miklar framkvæmdir hafa undanfarið staðið yfir og er nú lokið að vissum áfanga til við Menntaskólann í Reykjavík, þannig að aðstaða hans hefur verið stórbætt frá því, sem áður hefur verið, og nú má fullyrða með góðri samvizku, að þar hefur verið komið á hinni fullkomnustu aðstöðu til kennslu í raunvísindagreinum, þar eð sú nýbygging, sem fyrst og fremst er helguð kennslu í þeim greinum, er að rúmmáli stærri, en gamli skólinn og aðbúnaður þar allur hinn fullkomnasti. Jafnframt hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að stækka Menntaskólann að Laugarvatni, að vísu í áföngum, þannig að nemendatala hans geti komizt upp í 200 á næstu 5 árum. En mér var algerlega ljóst, að einnig þyrfti að sinna þörfum og óskum Menntaskólans á Akureyri, um leið og þessi framtíðarstefna væri mörkuð og þess vegna er það, að þegar hafa átt sér stað viðræður milli okkar rektors Menntaskólans á Akureyrí um, hverjar þarfir þess skóla væru nú brýnastar og hann lét þá mjög ákveðnu ósk í ljós f. h. Menntaskólans á Akureyri, að reist yrði nýtt hús fyrir skólann til þess að bæta aðstöðu til kennslu í raunvísindagreinum, þ.e.a.s. að fylgt yrði líkri stefnu þar og fylgt hefur verið við Menntaskólann í Reykjavík. Ég hef fyrir mitt leyti algerlega fallizt á þetta og falið Menntaskólanum á Akureyri að undirbúa nú í sumar tillögugerð um slíkar framkvæmdir, bæði að því er teikningar snertir og kostnaðaráætlanir að sjálfsögðu og hef ég síðan gert ráð fyrir því að gera till. um það í næstu fjárl., að byrjað væri að veita fé til slíkrar framkvæmdar við Menntaskólann á Akureyri. Þetta tel ég vera sjálfsagðan hlut, að sé eitt af nauðsynlegustu og fyrstu verkefnunum í menntaskólamálunum, sem þurfi að sinna. Mér er sem sagt alveg óhætt að gefa þá hiklausu yfirlýsingu, að í sumar mun verða undirbúin bygging nýs húss við Menntaskólann á Akureyri, sem fyrst og fremst mun verða ætlað kennslu í raunvísindagreinum við þann skóla og að næsta Alþingi mun fá til meðferðar tillögur um nokkrar fjárveitingar til slíkrar byggingar, sem ég tel vera bráðnauðsynlega.