Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs frá 1. jan. 1980, en um áramót gengu úr gildi lög nr. 88/1979 um 9% olíugjald til fiskiskipa utan skipta. Meginefni þessa frv. er að lögfesta sams konar olíugjald og gilti á árinu 1979, en lækka það í 5%. Þörfin fyrir gjald af þessu tagi er enn brýn, því að olíuverðshækkunin, sem var tilefni upphaflegu lagasetningarinnar um olíugjald, hefur reynst bæði meiri og langvinnari en vonast var til þegar gjaldið var fyrst ákveðið. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að engin atvinnugrein hefur orðið jafnharkalega fyrir barðinu á hinni gífurlegu olíuverðshækkun á síðustu misserum og sjávarútvegurinn. Þegar í upphafi síðasta árs var olíukostnaðurinn útveginum þungbær og síendurteknar hækkanir á olíuvörum frá þeim tíma hafa enn aukið á þennan vanda. Góð aflabrögð hafa hins vegar bætt nokkuð úr skák. Gasolíuverð er núna rúmlega 155 kr. á lítra, en var fyrir tæpu ári 58 kr. Svartolíuverðið er núna 108 500 kr. pr. tonn, en var 41 800 kr. pr. tonn fyrir ári. Fram undan er hætta á frekari hækkun, en þó eru vonir við það bundnar að nýir viðskiptasamningar við breskt ríkisolíuhlutafélag geti dregið úr þeirri hættu þegar kemur fram á síðari hluta ársins. En allt er það þó háð mikilli óvissu. Í fyrsta skipti voru sett lög um olíugjald í marsmánuði á s.l. ári, um 2.5%. Síðan var það hækkað í 7% frá 15. maí og enn um mitt ár, eða frá 20. júlí, var olíugjaldið utan skipta hækkað í 12%, en að auki kom þá 3% olíugjald til skipta, enda höfðu laun launþega í landi almennt hækkað um 3% í júní. Hinn 28. sept. s.l. varð samkomulag í yfirnefnd Verðlagsráðs um nýtt fiskverð, er gilti frá 1. okt. Ákvörðunin fól í sér að skiptaverð hækkaði um 9.2%. Var forsendan fyrir þeirri ákvörðun að olíugjald til fiskiskipa, sem hafði verið 15%, yrði 9% frá 1. okt., og jafnframt var 3% olíugjaldið, sem komið hafði til skipta, fellt inn í fiskverðið. Um þessa lausn varð algert samkomulag. Þegar verð á olíu var ákveðið hinn 10. des. s.l. var talið að þær gasolíubirgðir, sem þá voru verðlagðar, entust út janúar, en svartolíubirgðir fram í miðjan febrúar. Við þá verðákvörðun var miðað við skráð verð í Rotterdam, sem er 328.83 dollarar að fob-verðmæti, en í des. hefur verðið verið hærra eða á bilinu 350–360 dollarar og í janúar hefur það verið yfir 360 dollara. Það er því líklegt að hér sé um að ræða 7-9% hærra verð samkv. Rotterdam-skráningu en við var miðað í desembermánuði s.l. Gefur það nokkra tölulega hugmynd um hvað fram undan kunni að vera að því er gasolíuverð varðar. Svartolíuverð hefur hins vegar lítið breyst frá því að verðákvörðun var tekin, þannig að það eru ekki líkur á umtalsverðri breytingu á svartolíuverði á næstunni ef dæma má af markaðsverði. Til marks um þær upphæðir, sem hér eru til viðmiðunar, má benda á að 7% hækkun á olíu mundi kosta fiskveiðarnar um 1500 millj. kr. á ári. Með tilliti til þess, hvernig horfur eru nú, er ráðlegt að halda áfram að hafa olíugjald, en hins vegar skynsamlegt að lækka það, enda til þess svigrúm, úr 9% í 5%. Það má minna á í þessu sambandi að útflutningsgjald af sjávarafurðum mun lækka samkv. frv., sem liggur fyrir Alþ., úr 6% í 5.5% og þannig verða til þess að létta greiðslu olíugjaldsins ef að lögum verður. Það er megintilgangur þessa frv., eins og reyndar tveggja annarra frv. sem liggja fyrir Nd., að tryggja sem best hag sjávarútvegsins á árinu 1980 og greiða fyrir fiskverðssamningum sem nú eru í deiglunni og virðist fyrirsjáanlegt að samkomulag geti náðst um, enda verði þau frv. að lögum, sem liggja fyrir hv. Alþ., og þ. á m. frv. sem hér er mælt fyrir. Með tilliti til þess að fiskverðsákvörðun hefur dregist mjög vil ég beina því til d. að hún hraði afgreiðslu þessa lagafrv. eftir föngum þannig að mál þessi öll geti, ef mögulegt er, verið frágengin í kvöld. Það mundi draga úr óvissu í þjóðfélaginu. Ég legg að lokum til að málinu verði vísað til hv. sjútvn. og 2. umr.



Herra forseti. Þegar olíugjald til fiskiskipa kom til umr. hér í deildinni fljótlega eftir að hún tók til starfa bar ég fram þá ósk við hæstv sjútvrh. að hann aflaði d. upplýsinga um hvernig olíugjaldið hefur komið á misjafnan hátt niður eftir veiðitegundum, eftir útgerðarstöðum, eftir tegundum fiskiskipa. Hæstv. sjútvrh. hafði góð orð um að útvega þær upplýsingar. Síðan eru liðnar nokkrar vikur og hæstv. ráðh. hefur haft ærinn tíma til að efna þetta loforð. Ég sakna þess, að hvorki í grg. með frv. né í ræðu hæstv. ráðh. var vikið að þessu einu orði. Ég er þeirrar skoðunar að olíugjald, lagt á með þeim hætti sem hér er gert, sé óeðlileg aðferð til þess að mæta vanda útgerðarinnar, það komi mjög misjafnlega niður og geti beinlínis haft í för með sér verulegan hagnað fyrir fjölmarga aðila og því sé nauðsynlegt að finna aðrar aðferðir í þessum efnum. Ég vil því ítreka þá fsp. mína til hæstv. ráðh., hvers vegna þessar upplýsingar hafa ekki verið veittar. Auðvelt hefði verið á þeim langa tíma sem nú hefur verið að leggja grundvöll að ákvörðun fiskverðs að vinna að öflun þessara upplýsinga. Ég ítreka hér margra vikna gamla ósk við hæstv. ráðh. um að láta þessar upplýsingar í té. Hvað snertir ósk ráðh. um að hraða þessu máli, þá er það ansi seint fram komið. Ráðh. gaf hér í þinginu fyrir nokkru loforð um að það kæmi miklu fyrr fyrir þingið en hann hefur nú lagt það fram. Ýmsir þm. skuldbundu sig í dag, áður en þetta frv. var lagt fram, til annarra fundarhalda en hér í d. Ég tel mikið vafamál hvaða möguleikar séu til þess að verða við ósk ráðh., enda er hún mjög seint fram komin og frv. miklu seinna en hann lofaði þinginu.



Herra forseti. Strax að loknum þeim umr., sem fóru fram hér í desembermánuði, ef ég man rétt, og hv. þm. vitnaði til, gerði ég ráðstafanir til þess að aflað yrði upplýsinga af því tagi sem óskað hafði verið eftir. Ég stóð reyndar í þeirri meiningu að þær hefðu borist sjútvn., en ég mun að sjálfsögðu að fenginni þessari aths. gera ráðstafanir til að ýta við því máli og sjá til þess að þær berist, ef þær hafa ekki verið sendar, sem nú virðist vera upplýst. Í annan stað var minnt á að frv. væri seint fram komið. Það er að sjálfsögðu rétt. Efnisatriði frv. voru send sjútvn. til kynningar fyrir nokkrum dögum, en ekki var unnt að móta afstöðu til upphæðar olíugjaldsins fyrr en í gær, þegar fyrir lá með hvaða hætti væri unnt að ná samkomulagi um fiskverð á grundvelli þess frv. þá um leið sem hér liggur fyrir. Ég hefði viljað geta komið frv. að fyrr og að tími hefði verið rýmri, en aðstæðurnar hafa sniðið mér þennan stakk og ég vænti þess, að menn mæti því með skilningi og það þurfi ekki að verða til þess að raska þeim áætlunum sem þm. hafa haft um notkun tíma síns í kvöld, enda trúi ég að þessi d. sanni það eins og oft áður að hún getur rösklega á málum haldið þegar henni sýnist svo.



Herra forseti. Það blasir að vísu við okkur að engum verður hagur að því að við tefjum afgreiðslu mála af þessu tagi, eins og hagað er olíugjaldsmálinu sem hér liggur fyrir. Hitt er okkur öllum í fersku minni, með hvaða hætti olíugjaldsmálið bar á fjörur okkar síðast, í fyrra, og einnig að óskað var eindregið eftir upplýsingum um skiptingu gjaldsins mjög einarðlega í desember. Ég tel með öllu óviðunandi að þannig skuli staðið að málinu að Ed. sé sett í slíka tímaþvingun sem raun ber vitni um. Varðandi okkur Alþb.-þm. hér í d. er skemmst af að segja, að við erum boðaðir til þingflokksfundar nú kl. 4, einnig að boðaður hefur verið sameiginlegur fundur þingflokks og framkvæmdastjórnar kl. 5 og undan því verður ekki vikist að við sækjum þá fundi. Ég ítreka að ég vil ekki á nokkurn hátt tefja fyrir eðlilegri afgreiðslu þessa máls. En ég sé ekki að það geti staðið nokkrar vonir til þess að deildin afgreiði þetta mál í dag. Það er fráleitt. Vandræðaskapur hæstv. sjútvrh. er viðfangsefni út af fyrir sig, e.t.v. í lauslegum tengslum bæði við tíma og rúm og er þá sérstakt umhugsunarefni fyrir þingflokk Alþfl., en við hljótum að ætla okkur þann tíma, sem þegar hafði verið ákveðinn,til annarra þingstarfa.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur oftar en nú haft þann hátt á að koma með mál sín svo seint til þingsins að allur tímafrestur er nánast úti. Þinginu er stillt upp við vegg eins og hæstv. ráðh. gerði nú. Það hefur ekki tóm til að skoða málið á eðlilegan hátt, enda málið umdeilt. Það er ekki sök þingsins, hvorki þessarar hv. d. né einstakra þm., þótt ekki takist að afgreiða málið innan örfárra klukkustunda frá því að hæstv. ráðh. þóknast að leggja það fyrir deildina. Ég vil taka skýrt fram, að það er hæstv. sjútvrh. sem með seinagangi sínum og töfum í þessu máli ber alla ábyrgð á því hve seint ákvarðanatakan hefur gengið. Það er hvorki samboðið hæstv. ráðh. né þinginu að leggja jafnveigamikið mál í efnahagskerfi landsins og jafnumdeilt mál og hér er á ferðinni fyrir þingið með þeim hætti að mönnum sé gefinn nánast nokkurra klst. frestur til að athuga málið og afgreiða það, enda hefur hæstv. ráðh. óskað eftir að það verði afgreitt í kvöld. Ef málið var í slíkri tímaþröng sem hæstv ráðh. vill hér láta að liggja bar honum að hafa forgöngu um að leggja málið fyrir þing fyrr. Þar að auki hefur hæstv. ráðh. átt hlut að þeim stjórnarmyndunarleik, sem formaður Alþfl. stundar þessa dagana, og hefur í þeim leikaraskap sent þingflokkunum bréf sem hann sjálfsagt krefst svara við, þannig að það er flokkur ráðh., Alþfl., sem á meginsök á þeim fundahöldum sem eru í þinginu í dag fyrir utan deildafundi. Það er því á engan hátt hægt að sakast við aðra en hæstv. ráðh. og flokk hans Alþfl. ef töf verður á afgreiðslu mála hér. Ég tel fullkomlega óverjandi að olíugjaldinu sé hvað eftir annað ýtt í gegnum þingið með þeim þrýstingi að eðlilegar upplýsingar og eðlilegar umr. um jafnumdeilt atriði fáist ekki.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til að taka af öll tvímæli um að forsetar Alþingis geri sérkjarasamninga við starfsfólk Alþingis. Í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, 35. gr., segir: „Forsetar Alþingis hafa aðild og úrskurðarvald um réttindi og skyldur starfsmanna þingsins samkv. lögum þessum.“ Hinn 25. okt. 1974 var undirritaður fyrsti sérkjarasamningur Alþingis og Starfsmannafélags ríkisstofnana fyrir hönd starfsmanna Alþingis. Með gildistöku laga nr. 29/1976, um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, fengu starfsmenn Alþingis fyrst formlegan samningsrétt, þar sem í þeim var m.a. fellt niður undanþáguákvæði um að lög um kjarasamninga opinberra starfsmanna nái ekki til starfsmanna Alþingis. En þar sem fjmrh. fer með kjarasamninga fyrir hönd ríkissjóðs samkv. þeim lögum þykir rétt, til að taka af öll tvímæli um að forsetar Alþingis fjalli um sérkjarasamninga starfsfólks þess eins og hingað til, að setja það ákvæði sem hér um ræðir inn í lögin, hliðstætt því sem er í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Er þá lokið dagskrá þessa fundar, en næsti fundur verður boðaður kl. 6 í dag. Ef þær nefndir verða búnar að ljúka störfum, sem dagskrármálunum var vísað til, verða þau mál tekin fyrir. En í tilefni af því, sem hefur verið sagt í nmr. á þessum fundi, vil ég taka það fram, sem raunar er augljóst, að það er á valdi viðkomandi nefnda hvenær málin verða afgreidd frá þeim.