Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Núgildandi erfðalöggjöf er að mestu leyti nær 100 ára gömul og er þess vegna orðin í ósamræmi við hugsunarhátt manna nú á dögum. Einkanlega er erfðarétturinn víðtækari, en við álítum sanngjarnt nú eftir breytta þjóðfélagshætti frá því, er tilskipunin gekk í gildi. Auk þess eru formskilyrðin óþarflega ströng. Allt þetta og fleira hefur gert það að verkum, að nauðsynlegt var að endurskoða erfðalöggjöfina. Áður hefur komið fram frv. til breyt,, en það féll mönnum ekki í geð, en nú á síðasta Alþ. kom fram um það áskorun, að erfðalögin yrðu enn tekin til endurskoðunar, og það frv., sem hér liggur fyrir, er ávöxtur þeirrar áskorunar. Það er upphaflega samið af Þorsteini Þorsteinssyni sýslumanni, sem ég fékk til þess starfa, en frv. hefur síðan verið athugað í stjórnarráðinu og af mönnum, sem eru sérstaklega fróðir um þessi efni. Þetta frv. er því ávöxtur af grundvallarstarfi Þorsteins Þorsteinssonar sýslumanns og þeirra sérfróðu manna, sem til voru kvaddir. Í þessu frv. er miðað við þá innlendu reynslu, sem fengizt hefur, en auk þess er byggt á erlendri löggjöf. Um ýmis atriði hefur orðið álitamál, eins og um það, hve víðtækur erfðarétturinn skuli vera, og hefur höfunda greint á um, hvar setja skuli mörkin. Um það er erfitt að setja fullkomnar reglur, því fjölskylduaðstæður geta verið mjög misjafnar. En ég hygg, að hér hafi verið farið meðalhófið. Ég efa það ekki, að frv. verður til mikilla bóta, ef samþ. verður, þó að í því séu nokkur atriði, sem hljóta að verða álitamál og erfitt er að finna endanlega lausn á. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fjölyrða um þetta núna, en leyfi mér að óska, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það er nokkuð langt liðið síðan menn urðu þess varir, að húsakostur Menntaskólans í Reykjavík var orðinn allt of lítill og ófullkominn á ýmsa lund. Var þá farið að athuga, hvaða ráð væru heppilegust til úrbóta. Var í því sambandi skipuð byggingarnefnd, og þessi byggingarnefnd lagði til, að byggt yrði nýtt skólahús á öðrum stað í bænum. Síðan var aflað lóðar með þetta fyrir augum, en litlu síðar vildi bærinn fá lóðina til annarra nota, og þá þurfti í samráði við stjórn bæjarins að útvega annan stað fyrir skólann. Þegar þetta var á döfinni, kom það í ljós, að um það voru mjög skiptar skoðanir, hvort heppilegt væri að reisa nýjan skóla, og mætti það mikilli mótspyrnu, bæði hér á Alþ. og utan þess. Þáverandi menntmrh. hafði þetta mál til athugunar og síðan ég, og var niðurstaðan af þeim athugunum sú, að rn. vildi ekki leggja í það, eins og á stóð, en fjárhagur ríkisins var þá farinn að versna, að fara að láta byggja nýtt skólahús á nýjum stað í bænum. Enn fremur var vitað, að mikill ágreiningur var um þetta og mundi það verða til þess að þyngja róðurinn til þess að afla fjár til nýrrar byggingar. Þá hefur og verið athugað að fara aðra leið, sem sé þá að stefna að því að byrja að bæta við húsakost menntaskólans þar, sem hann er núna til húsa, og haga byggingum þannig, að þær gætu orðið liður í byggingum, sem hægt er að nota til frambúðar um lengri tíma, og jafnvel að aðrir skólar eða stofnanir fengju þarna líka stað, ef ekki kæmi síðar í ljós, að aðrir staðir væru heppilegri fyrir það. En það verður að leysa þetta mál úr þeirri sjálfheldu, sem það er komið í, og gera það vel úr garði, svo að það gæti verið opið fyrir síðari tíma að ákveða, hvort á þessum stað skuli vera framtíðaraðsetur skólans eða hvort horfið skuli að öðru ráði. Við athugun á þessu, sem gerð var af fræðslumálastjóra, rektor skólans og húsameistara ríkisins, kom það í ljós, að nauðsynlegt var að færa svæðið nokkuð út, og var lagt til, að ríkið eignaðist lóðir þær og lóðahluta, sem taldar eru í frv. þessu, vegna viðbótarbygginga, sem nauðsyn ber til að reisa á næstunni vegna Menntaskólans í Reykjavík. Þetta er miðað við þær byggingar, sem nauðsyn þykir að reisa. En þessar lóðir eru Amtmannsstígur 2C, Amtmannsstígur 4A og Bókhlöðustígur 7, og auk þess neðri hluti lóðarinnar Þingholtsstræti 14. Þetta er miðað við það, að byggingu verði þannig hagað, að gamla leikfimihúsið verði rifið, en á svipuðum stað, sem það er núna, verði byggt nýtt hús, sem verður hluti af framtíðarbyggingu skólans, og verði það þá byggt frá Bókhlöðustíg. Ef þetta verður framkvæmt, þá er skólinn vel settur með húsakost. En ég fer nú ekki út í það núna að lýsa húsakosti skólans, en eins og þm. vita, þá er skólinn allt of ófullkominn hvað húsakost snertir fyrir alla þá nemendur, sem þar eru nú. Það verður svo aftur annað mál á sínum tíma, hve þingið verður örlátt við framkvæmdir þessara nýbygginga. Ég skal ekki segja, hvernig það er með lóðirnar. Það hafa lítið verið athugaðar kröfur eigendanna, en eins og frv. ber með sér, þá er þarna lagt til, að það verði látið fara fram eignarnám, en samningaleiðin verður að sjálfsögðu reynd. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta hér meira en orðið er, en vil láta það í ljós, að ég er reiðubúinn til þess að gefa n. kost á að athuga þessi plögg nánar. Svo legg ég að endingu til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. 

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta mál er gamalkunnugt hér í d., þar sem það hefur verið flutt nokkrum sinnum áður. Þarf þess vegna ekki ýtarlega framsögu og skal ég vera stuttorður. Efni frv. er það í skemmstu máli, að stofna skuli skóla í húsasmíði, þetta skuli vera heimavistarskóli og honum valinn staður í sveit, sem vel henti hlutverki hans. Um stærð skólans er það tekið fram, að hann skuli rúma allt að 30 nemendur. - Að einu leyti er frv. sérstaklega ólíkt öðrum frv. um skóla. Það er sem sé ætlazt til, að skóli þessi standi að verulegu leyti undir sér sjálfur. Ætlazt er til, að rekstrinum verði hagað þannig, að á vetrum fari fram öðrum þræði kennsla í bóklegum greinum, þeim sem iðnaðarmönnum er mest nauðsyn að vera vel að sér í, en jafnhliða fari fram kennsla í verkstæðum skólans og þar framleitt ýmislegt til húsa, en á sumrin starfi skólastjóri og kennarar skólans að því að kenna nemendum skólans ýmiss konar byggingar, og fari þær byggingar aðallega fram í sveitum og kauptúnum með minna en 300 íbúa. - Samkvæmt 3. gr. frv. eiga rétt til skólavistar þeir nemendur héraðsskóla og gagnfræðaskóla, sem lokið hafa miðskólaprófi í verknámsdeild með 1. einkunn, og sömuleiðis þeir, sem hafa eins mikla kunnáttu í þessum efnum og þeir, er stundað hafa slíkt nám. Önnur ástæðan til þess, að frv. þetta er fram borið, er sú, að geysimikil þörf er fyrir stórfelldar byggingar bæði íbúðarhúsa og peningshúsa í sveitum, og að því er íbúðarhúsabyggingar snertir, gildir sama um flest kauptún landsins, að þörf stórfelldrar endurbyggingar er knýjandi á eins skömmum tíma og hægt væri að koma henni í verk. Önnur meginorsök frv. er sú, að í sveitum og smærri kauptúnum eru lítt fáanlegir faglærðir menn til þess að standa fyrir slíkum byggingum og hér um ræðir, og er skólanum ætlað að bæta úr þessu hvoru tveggja að svo miklu leyti sem skóli, sem er ekki stærri en þetta, gæti annað því. Ég held þess vegna, að þegar á það er litið annars vegar, hvað þörfin, sem frv. er ætlað að leysa, er brýn, og svo hins vegar, að hér er um skóla að ræða, sem gæti að öllu eða verulegu leyti staðið undir rekstri sínum fjárhagslega, sé ekki áhorfsmál fyrir Alþingi að samþ. þetta frv. Vil ég svo mælast til, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og menntmn.



Ég vil aðeins benda á, að frv. þetta var áður í iðnn., og finnst eðlilegast, að það fari þangað, en mun ekki ræða frv. á þessu stigi málsins.



Það eru aðeins örfá orð, og hef ég litlu við það að bæta, sem sagt hefur verið, að þetta mál eigi heima í iðnn. Ég vil benda á, að hér fyrir þinginu hefur legið frv. að merkri löggjöf, sem er hvorki meira né minna en iðnaðarlöggjöfin sjálf, og hefur iðnn. alltaf haft slíkt til meðferðar. Ég mundi því telja, að verið væri að brjóta þær reglur, sem hér hafa gilt um það, til hvaða n. málum skuli vísað, ef þetta mál ætti að fara til menntmn.

Flm. (Hannibal Valdimarsson) : Aðalröksemd mín fyrir því, að þetta heyri undir menntmn., er sú, að hér er um að ræða stofnun, sem ætti beinlínis að falla inn í skólakerfi landsins, og gegnir nokkuð öðru máli um iðnaðarlöggjöfina, sem snertir mörg önnur atriði en beint hina skólalegu hlið iðnmálanna, og get ég því ekki betur séð en að þetta frv. hér eigi að fara til menntmn. Fari samt sem áður svo, að till. mín um menntmn. verði felld, vil ég láta þá ósk í ljós, að hv. iðnn. taki vel á þessu máli og afgr. það fljótt frá n., því að ég hygg, að það hafi einu sinni eða tvisvar dagað uppi í iðnn.