Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. hefur fengið jákvæða afgreiðslu í allshn. Nefndin var sammála um, að þetta væri velferðarmál, með því að mjög miklar líkur væru fyrir því, að smábátaútgerð færi í vöxt í sambandi við friðun landhelginnar, og í þeirri trú, að á grunnmiðin ætti eftir að aukast fiskgengd. Ég sé ekki ástæðu til að reifa málið að nýju, vegna þess að fyrsti flm. gerði það mjög ýtarlega við fyrri hluta umræðunnar, og þar sem n. hefur orðið sammála um afgreiðslu þess, leyfi ég mér að vísa til till. með grg. á þskj. 73 og svo til nál. á þskj. 291.



Herra forseti. Þetta er í þriðja sinn, sem ég flyt till. þá, sem hér liggur fyrir á þskj. 116. Í fyrra var hún afgr. frá allshn. og mæltu nm. allir með því, að hún yrði samþ. Ég hef í rauninni engu við að bæta það, sem ég hef áður mælt fyrir till., en vil aðeins minna á, að launþegadeild Verzlunarmannafélags Reykjavíkur samþykkti á fundi sínum 3. nóv. s. l. svo hljóðandi till. einróma: „Launþegafundur V. R., haldinn 3. nóvember 1952, skorar á Alþ. að samþykkja fram komna þáltill. frá Jónasi Árnasyni um samræmingu á leturborðum ritvéla.“ Eins og ég sagði áðan, mælti allshn. einróma með samþykkt till. í fyrra, og legg ég það undir dóm hæstv. forseta, hvort ástæða er til að vísa till. aftur til þeirrar n. og fresta umr.



Herra forseti. Till. þessi, sem hér liggur fyrir á þskj. 242, er um það, að Alþ. skori á ríkisstj. að hlutast til um, að verzlanir verði skyldaðar til þess að hafa verðmiða á þeim varningi, sem settur er til sýnis í búðarglugga, sýningarkassa eða á annan hátt. Þetta virðist nú í fljótu bragði vera ákaflega lítið framkvæmdaratriði, sem hér er um að ræða, en einhvern veginn hefur það nú vafizt fyrir þeim aðilum, sem ættu að hafa með það að gera, að slíkir verðmiðar væru á vörum, hvort sem það hefur nú verið vilji fyrir því eða ekki. En mér er kunnugt um, að einhverjar umræður hafa orðið um það, t. d. meðal verzlunarstéttarinnar, að þetta væri rétt að gera, en það hefur þó aldrei komizt í framkvæmd. Um þetta eru, að því er ég bezt veit, engar reglur til eins og er. Það var til reglugerð. Hún var frá árinu 1939 og var byggð á l. frá 1937. En samkv. l. um fjárhagsráð, nr. 70 frá 1947, voru að vísu settar reglur um verðmerkingu vara, en þær reglur náðu einungis til þess varnings, sem hámarksverð var á. M. ö. o., þegar nú hefur verið fellt niður hámarksverð á miklum hluta af þeim varningi, sem til sölu er í verzlunum, þá gilda ekki þau ákvæði um verðmerkingu, sem voru í þeim reglugerðum, sem til voru samkv. þessum l. nr. 70 frá 1947, og er því full ástæða til þess, að sett verði slík reglugerð nú að nýju. En ég er ekki í nokkrum vafa um það, að í l. um fjárhagsráð er fullkomin heimild til þess að setja slíka reglugerð, og þess vegna taldi ég ekki, að þetta ætti heima sem lagafrv., aðeins sem áminning til hæstv. ríkisstj. um að setja reglugerð sem þessa. Ég teldi að því mikið hagræði fyrir almenning og fyrir verzlunarfólk, ef þetta yrði regla, að vörur væru verðmerktar. Og í raun og veru, þó að till. gangi nú ekki lengra en svo, að talað sé um búðarglugga eða sýningarkassa eða á annan hátt, þar sem vörur eru til sölu, þá álít ég, að vörur ættu að vera verðmerktar svo víða eða á svo mörgum stöðum í verzlunum sem mögulegt er, þannig að fólk, þegar það kemur inn í verzlun, jafnt og þegar það athugar varning í búðargluggum, viti ævinlega, hvert verð er á þeim, án þess að gera um það fyrirspurnir til verzlunarfólksins. En þetta á þó alveg sérstaklega við um búðarglugga. Það er bara vegna þess, að þegar maður er á gangi um götu og sér hlut í búðarglugga, sem mann kannske langar til að eignast, þá er það önnur hliðin á því máli, hvað hluturinn kostar. Og það verður til þess, að ef verðið er þannig, að maður vill greiða það, þá fer maður að athuga nánar, hvort hluturinn er nothæfur. En ef hluturinn er á því verði, að maður ekki vilji greiða fyrir hann það, sem upp er sett, þá er það látið eiga sig. Enn fremur eru verðmerkingar ákaflega nauðsynlegar sökum þess, að nú er mjög misjafnt verð á vörum og það á algerlega sams konar varningi. Þetta gæti orðið til þess, að þeir, sem hafa ódýrar vörur á boðstólum, sem eru fullkomlega hliðstæðar við aðrar dýrari á öðrum stöðum, alveg án þess að hafa annað fyrir því, en að verðmerkja vörurnar greinilega og setja þær út í gluggana fái til sín verzlunina, sem og réttmætt er. Ég held þess vegna, að þessi litla þáltill. geti orðið til mikils hagræðis. Ég álít, að hún sé ekki einasta til hagræðis fyrir allan almenning, heldur líka fyrir verzlunarfólkið, sem þegar mikið er að gera getur ekki staðið í því að vera að svara því með hvern hlut, hvað hann kosti, í staðinn fyrir að vísa aðeins til verðmerkingarinnar. Það tíðkast alls staðar erlendis eða víðast hvar, þar sem ég hef séð, að vörur séu verðmerktar, ekki einasta þar sem þær eru látnar til sýningar í búðargluggum og þess háttar, heldur inni í verzlunarhúsunum sjálfum. Það eru náttúrlega miklu stærri verzlunarhús þar víða, en hér gerist, en maður gengur þar bara um og veit strax á augnablikinu, hvort verðið er þannig, að maður vilji hafa viðskipti á þessum stað. Ég held, að það geti engin andstaða orðið gegn till. sem þessari, hún sé svo sjálfsögð. Ég legg það undir vald hæstv. forseta, hvort hann álítur rétt að fresta umr. og vísa till. til n. Ég álit það ekki nauðsynlegt, en mun beygja mig algerlega fyrir vilja hæstv. forseta um það mál.



Það er augljóst mál, hver höfuðnauðsyn það er Íslendingum, að framkvæmdar séu á vísindalegan hátt rannsóknir á lifnaðarháttum nytjafiska hér við land, jafnframt því sem haldið yrði uppi rannsóknum í þá átt að leita nýrra fiskimiða. Rannsóknir þær, sem við nú framkvæmum á varðskipinu Mariu Júlíu, eru taldar mjög ófullkomnar, m. a. af því, hvað skipið er lítið til slíkra rannsókna. Til dæmis er það svo, að því er mér er tjáð, að það sé ekki hægt á svo litlu skipi að hagnýta nema að nokkru þá nýjustu tækni, sem fyrir hendi er á þessu sviði, þ. á m. mjög þýðingarmikið tæki, svo nefnt asdictæki, sem nauðsynlegt er að nota jafnhliða dýptar- og fiskimagnsmæli. Við höfum að sjálfsögðu nokkur not af fiskirannsóknum útlendinga, sem uppi er haldið í námunda við Ísland, eftir því sem okkur berast fregnir um niðurstöður af þeim, og samvinna er nokkur með Íslendingum, Norðmönnum og Dönum um síldarrannsóknir í hafinu austan við Ísland, en sú samvinna er eingöngu tengd við það svæði. Íslendingar standa því einir að rannsóknum umhverfis landið og í hafinu sunnan, vestan og norðan við Ísland. Á þessu svæði öllu er mikið verk að vinna, eins og gefur að skilja, í þessu efni og þýðingarmikið, að rannsóknarframkvæmdir á þessu svæði þurfi ekki að dragast vegna þess, að okkur skorti skip af hæfilegri gerð til þessara nauðsynlegu framkvæmda. - Till. þessi miðar að því, að rannsakaðir verði möguleikar á því að fá úr þessu bætt. Mér er bent á það af fróðum mönnum um þessa hluti, að varðskipið Ægir mundi t. d. hvað stærð snertir vera hentugt til þessara rannsókna, en að sjálfsögðu yrði að gera þar einhverjar breytingar, svo að fyrir hendi væru starfsskilyrði fyrir þá vísindamenn, sem standa fyrir þessum rannsóknum. Sjálfsagt er, að n. á Alþingi fjalli um þetta mál, og vil ég þess vegna gera það að minni till. að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og fjvn.



Herra forseti. Það leikur ekki á tveim tungum, að atvinnuvegir íslenzku þjóðarinnar þurfa að eflast og verða æ fjölbreyttari. Þeir höfuðatvinnuvegir, sem þjóðin hefur við að styðjast, eru mjög háðir veðurfari og stopulir, einkum sjávarútvegurinn. Nú er svo háttað í þjóðfélaginu, að suma tíma árs er takmörkuð atvinna á ýmsum stöðum og heildarframleiðsla þjóðarinnar nægir ekki til að ná jöfnuði á viðskiptum við önnur lönd. Samt er þjóðin í vexti, sem betur fer, mannfjöldi eykst með ári hverju, verklegar framfarir eru miklar, enda gerir þjóðin kröfur til þess, og hin síðari ár hefur þjóðin sem heild búið við góð lífskjör. Til þess að þjóðin geti til lengdar notið góðra lífskjara, þarf framleiðslan að aukast. Verklegar framfarir þarf að reisa á fjárhagslega traustum grunni. Eftir því sem fólksfjöldi eykst, þurfa atvinnuvegirnir að verða fjölbreyttari til þess að veita sem flestum landsmönnum aðstöðu til hagnýtra starfa. Mikilvægur þáttur í þessu máli er að hagnýta sem bezt náttúrugæði landsins og gera sér glögga grein fyrir þeim skilyrðum, sem fyrir hendi eru til þess. Mikil auðæfi eru fólgin í fallvötnum landsins og jarðhita. Sú orka, sem þar er bundin, getur orðið undirstaða að mikilli og fjölbreyttri iðnaðarframleiðslu, og enn er ekki hagnýtt nema lítið brot af þeirri orku. Þau stóru fyrirtæki, sem nú er verið að reisa, þ. e. virkjanir við Sog og Laxá og áburðarverksmiðja, verða væntanlega fullgerð, áður en langur tími líður, og nú þegar er hafinn undirbúningur að sementsverksmiðju, sem fyrirhugað er að reisa á næstu árum. Þessi stóru verkefni ber þó að skoða sem áfanga á leið þjóðarinnar. Gera verður ráð fyrir því, að þjóðin hafi kraft til þess og efni á því að halda áfram á sömu braut frá einum áfanga til annars, þótt leiðin milli áfanganna kunni að reynast misjafnlega löng og misjafnlega torfær. En framkvæmdir í þessum efnum þarf að grundvalla á nákvæmum og víðtækum rannsóknum á því, hve fjölbreytt náttúruauðæfi eru til í landinu, hver af þeim er aðgengilegt að hagnýta, hver af náttúruauðæfum landsins geti orðið undirstaða nýrra iðngreina og hvar nýjar iðnaðarstöðvar verði bezt settar. Áríðandi er að vanda sem bezt til þeirra rannsókna, sem að þessu lúta, og taka slíkar rannsóknir að öllum jafnaði langan tíma. Það er kunnugt, að raffræðingum þykir þörf á því að láta fram fara mælingar á fallvötnum um nokkurra ára bil, áður en fallvötnin eru virkjuð, og sem dæmi þess, hve vanda þarf til rannsókna og hve þær taka langan tíma, má nefna sementsverksmiðjuna. Nú eru liðin 15–20 ár síðan fyrst voru gerðar till. um að reisa sementsverksmiðju hér á landi. Þá var að því stefnt, að verksmiðjan yrði reist á Vestfjörðum, af því að þá var ekki annað kunnugt en að þar væru beztu hráefnin til sementsiðnaðar. Árum saman beindust rannsóknir á þessu efni að þeim stað, og till. manna um sementsgerð voru við það miðaðar, en svo breyttist þetta. Skömmu áður en að því kom að undirbúa byggingu sementsverksmiðju fundust hráefni til sementsframleiðslu í Faxaflóa. Það réð úrslitum um það, að verksmiðjunni var valinn staður á Akranesi. Þetta dæmi sýnir, að nauðsyn ber til þess að ætla rúman tíma til rannsókna, áður en ráðizt er í stórframkvæmdir, og að þær rannsóknir séu víðtækar og vandað sem allra bezt til þeirra. Á undanförnum árum hafa verið framkvæmdar rannsóknir á náttúruauði landsins í ýmsum greinum. Hafa þær rannsóknir aðallega farið fram að tilhlutun rannsóknaráðs ríkisins og undir umsjón þess, auk þess sem gerðar eru mælingar á fallvötnum í landinu undir stjórn rafmagnseftirlits ríkisins. Þessar rannsóknir hafa borið árangur á ýmsan hátt. Það er m. a. þeim að þakka, að nú er þegar farið að nota sum jarðefni, sem þóttu ónothæf áður, svo sem vikur til húsagerðar, og gosull er nú unnin úr íslenzku hraungrjóti til einangrunar í húsum. En þær rannsóknir, sem gerðar hafa verið á náttúruauði landsins, eru of skammt á veg komnar, og ekki er til heildaryfirlit yfir þær rannsóknir, sem farið hafa fram, svo að ljóst sé, hvað búið er að rannsaka til nokkurrar hlítar og hvað ekki. Till. sú, sem hér liggur fyrir og ég flyt ásamt hv. 8. þm. Reykv. (RÞ), hv. þm. V-Sk. (JG) og hv. þm. Dal. (ÁB), felur í sér ákvæði um það, að ríkisstj. láti gera sem gleggst yfirlit yfir þær athuganir, sem fram hafa farið á náttúruauði landsins, og láti enn fremur framkvæma nýjar rannsóknir á náttúruauðæfum, sem ætla má að séu mikilvæg fyrir efnahagsafkomu þjóðarinnar og hafa ekki verið rannsökuð áður til neinnar hlítar. Eitt af því, sem veldur erfiðleikum í viðskiptum þjóðarinnar og við framkvæmdir, er skortur á erlendum gjaldeyri. Tvær leiðir eru færar til að ráða bót á því. Önnur er sú að auka framleiðslu til útflutnings, hin er sú að hagnýta betur, en gert hefur verið ýmis hráefni, sem til eru í landinu. Þær rannsóknir, sem fram hafa farið, benda til þess, að litlar líkur séu á því, að hér finnist í jörðu dýrmætir málmar, sem hægt sé að vinna til útflutnings, en það er nokkurn veginn vissa fyrir því, að með vinnslu ýmissa hráefna má draga úr innflutningi til landsins og spara gjaldeyri á þann hátt. Áður hef ég drepið á vikur og gosull til húsagerðar. Nýlega hefur t. d. verið birt frétt um það, að á einum stað í landinu hafi fundizt bergtegund, sem líklegt sé að reynist nothæf í veggflísar í hús. Verið er að rannsaka kolalög á Skarðsströnd. Ætla má, að þar og jafnvel víðar í landinu reynist hagkvæmt að vinna efni úr jörðu til að spara innflutning á erlendu brennsluefni. Árlega er varið nokkrum gjaldeyri fyrir fóðurvörur handa búfé landsmanna. Ætla má, að draga megi úr þeim innflutningi, ef framleitt væri í landinu mikið magn af heymjöli og fleiri innlendum fóðurefnum, og ekki er fullrannsakað, hve mikil verðmæti eru fólgin í þaragróðri við strendur landsins. Við flm. þessarar till. teljum tímabært, að ríkisvaldið hlutist til um, að þessi mál verði tekin til rækilegrar athugunar á sem víðtækustum grundvelli, og væntum þess, að hv. Alþingi geti á það fallizt.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt tveim hv. þm., hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) og hv. þm. S-Þ. (KK), till. um verðtryggingu sparifjár. Efni till. er um það að fela ríkisstj. að taka nú þegar til gaumgæfilegrar rannsóknar, hvort eigi sé hagkvæmt og framkvæmanlegt að koma á þeirri skipun, að bankar og sparisjóðir taki fé til ávöxtunar með skuldbindingu um að greiða uppbætur á það samsvarandi þeirri hækkun, sem verða kann á vísitölu, annaðhvort kaupgjalds- eða framfærslukostnaðarvísitölu á þeim tíma, sem féð er geymt til ávöxtunar hjá þeim óhreyft á sama reikningi, enda sé það eigi skemur en 5 ár, og jafnframt verði þá lántakendum þessa fjár sett það skilyrði, að þeir greiði verðuppbætur á lánsféð á sama hátt, ef vísitalan hækkar á lánstímanum. Þá er og lagt til í till., að ríkisstj. verði falið að vinna að því, að þetta fyrirkomulag um vöxtun sparifjár og útlán þess verði upp tekið, ef rannsóknin leiðir í ljós, að þetta sé hagkvæmt og auðvelt að framkvæma það. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að peningar hafa rýrnað stórkostlega í verði hér á undanförnum árum, og vegna þessara breytinga á verðgildi peninganna hafa orðið mjög miklar eignatilfærslur í þjóðfélaginu. Um þetta er auðvelt að nefna dæmi. Maður, sem seldi húseign sína hér í Reykjavík fyrir 12 árum og lagði andvirði hennar á vöxtu í banka, getur nú ekki keypt nema mjög lítinn hluta af jafngóðu húsi fyrir þann höfuðstól. Hinn, sem keypti húsið og átti til andvirði þess, hefur með þessum viðskiptum varðveitt gildi peninga sinna. Selji hann þessa eign sína nú, getur hann keypt aðra jafngóða í staðinn. En hafi kaupandinn fengið andvirði hússins að láni fyrir 12 árum, þarf hann nú ekki að selja nema örlítinn hluta af húseign sinni til þess að ljúka þessari skuld. Hitt, mestan hluta húseignarinnar, hefur hann raunverulega eignazt fyrir ekki neitt vegna verðbreytinganna, sem orðið hafa á þessu tímabili. - Annað dæmi vil ég nefna. Maður, sem seldi 100 ær fyrir 12 árum og lagði andvirði þeirra í banka, getur nú ekki keypt 10 ær fyrir þá peninga, en hafi kaupandinn fengið andvirði ánna að láni, þarf hann nú innan við 10 ærverð til þess að borga skuldina. Bæði þessi dæmi, sem ég hef nefnt, sýna það sama. Þeir, sem hafa átt peninga geymda í peningastofnunum, hafa tapað meiri hluta eignanna vegna þeirrar stórkostlegu röskunar, sem orðið hefur á fjármálasviðinu. En hinir, sem hafa fengið fé að láni, hafa sloppið við greiðslu á meiri hluta skulda sinna af sömu ástæðum. Verðgildisrýrnun peninganna hefur haft margar óheillavænlegar afleiðingar. Almenn vantrú á gildi peninga hefur skapazt, svo sem eðlilegt er, og áreiðanlega hefur það orðið til þess að auka eyðsluna í þjóðfélaginu. Margir hafa litið svo á, að flest annað væri betri eign en peningar, og hagað sér samkvæmt því, jafnvel fremur keypt óþarfa eða lítt þarfa hluti en að leggja féð fyrir. Þetta hefur líka leitt til kapphlaups um að eignast ýmislegt það, sem menn hafa talið öruggast að ekki lækkaði í verði eða jafnvel búizt við að hækkaði í gildi, eins og t. d. fasteignir. Þetta hefur stuðlað mjög að verðhækkun slíkra eigna. Sú verðhækkun hefur svo aftur leitt til hækkunar á húsaleigu, sem hefur átt mikinn þátt í hækkun á framfærslukostnaði og þar með valdið hækkun á framfærslukostnaði, sem hefur haft í för með sér erfiðleika fyrir þá atvinnuvegi, sem framleiða vörur til útflutnings. Fleiri slík dæmi mætti nefna um óheppilegar afleiðingar af þeirri fjármálalegu röskun og tilfærslu verðmæta, sem orðið hefur í þjóðfélaginu síðasta áratuginn. Af þeim sökum stafar m. a. lánsfjárskorturinn, sem nú er. Það er því vissulega tímabært að taka til athugunar, hvort ekki sé unnt að koma á verðtryggingu sparifjár. Enginn vafi er á því, að slík ráðstöfun mundi öðrum fremur hvetja til aukins sparnaðar og þar með vinna gegn veltufjárskortinum, sem nú veldur erfiðleikum í atvinnulífinu. Það er einnig réttlætismál, að hér verði sú breyting á, að stöðvuð verði rýrnun á peningaeignum jafnt einstaklinga sem ýmissa sjóða og stofnana, þ. á m. margra gjafasjóða, sem myndaðir hafa verið á liðnum tímum af góðviljuðu og fórnfúsu fólki til stuðnings góðum málefnum. En slíkir sjóðir hafa rýrnað stórkostlega að undanförnu, og má vel halda því fram, að þjóðfélaginu beri siðferðisleg skylda til að bæta slíkt að nokkru eða a. m. k. að koma í veg fyrir, að verr fari, en þegar er orðið. Ég hef þegar lýst efni till., og ég vil enn fremur vísa til þeirrar grg., er henni fylgir. Ég vil vænta þess, að allir hv. þm. séu á einu máli um það, að rétt sé að láta fram fara rækilega athugun á því, hvort ekki sé heppilegt og einnig framkvæmanlegt að koma á verðtryggingu sparifjárins. Þá ætti ekki heldur að vera ágreiningur um það, að rétt sé að koma slíkri verðtryggingu á, ef rannsókn sú, sem ríkisstj. lætur fram fara, leiðir í ljós, að það sé hagkvæmt og hægt að koma verðtryggingunni fyrir. Þar sem ég geri þannig ráð fyrir, að ekki sé ágreiningur um, að rétt sé að fela ríkisstj. að láta slíka rannsókn fara fram, þá geri ég ekki till. um, að máli þessu verði vísað til þn. Mun ég þó ekki beita mér gegn því, að till. fari til n., ef ósk kemur fram um það, en vænti hins vegar, að þingið geti fallizt á að samþykkja tillöguna.



Þar sem samþykkt þessarar till. er gersamlega þýðingarlaus, stjórnin getur farið sínu fram eftir sem áður, þá sé ég ekki ástæðu til að greiða atkv. um hana og greiði ekki atkvæði.



Þó að till. fjalli um mál, sem er mjög stórt og þýðingarmikið, þá er hún í sjálfu sér gersamlega gagnslaus, og greiði ég henni því ekki atkv. og sit hjá.



Herra forseti. Með till. þeirri til þál., sem nú er til umræðu, er farið fram á það, að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að fá hentugt skip, er annist landhelgisgæzlu fyrir Norðurlandi í vetur og aðstoði fiskiskip, ef með þarf. Fjvn. hefur athugað till. og leggur til, að hún verði samþykkt allverulega breytt. Eins og tekið er fram í grg. fyrir till., hefur verið mikið um útgerð smærri báta fyrir Norðurlandi undanfarandi ár, og gera má ráð fyrir því, að smábátaútgerð fari þar heldur vaxandi vegna rýmkunar landhelginnar. Veiðar á opnum bátum að vetrinum þóttu ávallt vera áhættusamar hér við land. Á þeim tíma árs er allra veðra von og veðurbreytingar oft og tíðum snöggar. Þegar þannig stendur á, er erfitt fyrir smábáta að ná landi og getur verið ómögulegt með öllu, ef eitthvað er að vél eða útbúnaði og aðstoð bregzt. Það má því segja, að þar sem smábátar eru gerðir út, sé nauðsynlegt, að alltaf sé tiltækilegt gott og traust skip, sem unnt sé að senda á vettvang fyrirvaralaust, ef á þarf að halda. Slíkt skip þarf að sjálfsögðu að vera vel mannað og jafnan tilbúið. Nú er svo háttað á Norðurlandi, að mörg stærri skipanna stunda veiðar hér sunnanlands að vetrinum. Ef engar ráðstafanir eru gerðar, getur því hæglega viljað svo til, að enginn stór bátur eða skip sé tiltækilegt, ef - beðið er um hjálp af bát í sjávarháska. Á það ber og að líta, að þótt góður bátur liggi í höfn, er ekki unnt að grípa til hans, nema allur útbúnaður sé í lagi. Einmitt af þessum ástæðum hafa Norðlendingar lagt á það mikla áherzlu að eignast eigið björgunarskip, sem allan tíma ársins yrði staðsett fyrir norðan. Slysavarnadeildirnar á Norðurlandi hafa beitt sér fyrir þessu nauðsynjamáli og með þeim árangri, að þegar hafa safnazt um 700 þús. kr. Geta má þess, að ríkisstj. hefur sýnt málinu skilning með því að taka upp á fjárlagafrv. fyrir næsta ár 500 þús. kr. til smíði björgunarskútu, en þrátt fyrir hinar góðu undirtektir allra aðila á það án efa nokkuð langt í land, að skútan verði fullgerð og taki að gegna hlutverki sínu við strendur landsins. Á undanförnum vetrum hefur oft og tíðum ekkert varðskip eða eftirlitsskip verið fyrir Norðurlandi. Stafar það að sjálfsögðu af því, að landhelgisgæzlan hefur í mörg horn að líta, meiri ánauð bæði erlendra og innlendra togveiðiskipa annars staðar við strendur landsins á þeim tíma. Skip landhelgisgæzlunnar hafa einnig alltaf verið allt of fá. Hins vegar telja Norðlendingar, að ekki verði við annað unað en að eftirlitsskip, sem annist landhelgisgæzlu og aðstoð við báta, sé fyrir norðan allan veturinn. Vegna stækkunar landhelginnar er og sérstök ástæða til þess að auka eftirlitið. Eins og ég hef áður tekið fram, er efni þessarar till. það, að ríkisstj. hlutist til um það, að orðið verði við þessum óskum Norðlendinga. Fjvn. leitaði þegar í stað umsagnar forstjóra landhelgisgæzlunnar um till. Í svari forstjórans, sem prentað er með nál., er fallizt á sjónarmið Norðlendinga og það tekið fram, að landhelgisgæzlan hafi frá því í vor og þar til nú að staðaldri haft varðskip fyrir norðan. Telur forstjórinn alveg öruggt, að hægt verði að hafa þar skip áfram, þar til aðalvertíðin byrjar fyrir Suður- og Vesturlandi. eftir þann tíma verði unnt að halda gæzlunni áfram fyrir norðan, ef landhelgisgæzlunni tekst að útvega skip, sem notað yrði í viðlögum, ef eitthvert varðskipanna bilaði. Bendir forstjórinn 3 því sambandi á vélskipið Fanney. Þar sem forstjóri landhelgisgæzlunnar taldi líklegt, að landhelgisgæzlan hefði skip til þess að annast eftirlitið fyrir Norðurlandi, sem till. fer fram á, er n. sammála um að mæla með till. þannig breyttri, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að starfsemi varðskipanna verði þannig hagað, að innt verði af hendi fyrir Norðurlandi í vetur nauðsynleg landhelgisgæzla og aðstoð við fiskiskip og sé það samrýmt heildaráætlun um örugga gæzlu og eftirlit við strendur landsins.“ Í brtt. n. felst þá það, að ríkisstj. hlutist til um, að landhelgisgæzlan sjái fyrir skipi til þess að annast eftirlit og aðstoð við fiskiskip fyrir Norðurlandi í vetur, enda verði þær ráðstafanir samrýmdar heildaráætlun um örugga gæzlu og eftirlit við strendur landsins. Nefndin var algerlega sammála í málinu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins nota tækifærið til þess að þakka hv. fjvn. fyrir undirtektir hennar við þetta mál. Hér er um að ræða, eins og hv. frsm. n. hefur að vikið, mjög mikið hagsmunamál fyrir sjómenn og útveg allan á Norðurlandi og því mikils um vert, að hægt sé að leysa þennan vanda. Það hefur oft leitt af sér mikla hættu, að ekki skyldi vera neitt skip norðanlands, sem hægt væri að leita til fyrir sjómenn, sem lent hafa í hrakningum af ýmsum ástæðum á bátum sínum, og því er hér um að ræða mál, sem er ákaflega mikilvægt, að hægt sé að leysa og að þar verði um að ræða varanlega lausn. Ég fagna þess vegna þeim upplýsingum, að gert sé ráð fyrir því, að hægt sé að hafa þetta eftirlitsskip nyrðra nú í vetur og næsta vor, og vænti þess jafnframt, að þannig verði frá þessum málum gengið, að þar geti verið eftirlitsskip að staðaldri á næstu árum a. m. k., þar til hægt verður að koma upp sérstöku björgunarskipi fyrir Norðurlandi.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir á þskj. 171, fer fram á það, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að fella niður varahluta til bifreiða af skrá um bátagjaldeyrisvörur, en veita í staðinn samtökum bifreiðarstjóra og bifreiðaeigenda innflutningsleyfi fyrir nauðsynlegu magni bifreiðavarahluta. Þó að þess sé getið hér í grg. og allmiklar umr. hafi farið fram um það hér á hv. Alþ., að sú ráðstöfun ríkisstj. að auglýsa hinn svo kallaða bátagjaldeyrisvörulista sé ólögleg, þá ætla ég ekki að gera það að sérstöku umtalsefni í sambandi við þessa till. Hitt er aftur á móti staðreynd, að þessi fyrirmæli hafa verið gefin út af stjórnarvöldunum og það hefur síðan orðið til þess, að bifreiðarstjórar og bifreiðaeigendur hafa meðal annarra orðið fyrir því, að allir varahlutar til bifreiðanna eru settir á, þennan bátagjaldeyrislista, og það hefur aftur valdið því, að þessar vörur hafa hækkað svo geysilega í verði, að samtök bifreiðarstjóra telja nú orðið næstum ókleift fyrir bifreiðaeigendur og bifreiðarstjóra að halda bifreiðum sínum í því lagi, sem nauðsynlegt er, bæði vegna almenns öryggis og eins vegna þæginda þeirra farþega, sem bifreiðarnar nota. Ég hef m. a. leyft mér að birta hér sem fskj. með þessari till. ályktun, sem samþ. var í vörubílstjórafélaginu Þrótti 19. okt. s. l., þar sem komizt er svo að orði, að allur fjöldinn af meðlimum þess félags sjái sér nú engin ráð til þess að framkvæma nauðsynlegasta viðhald á bifreiðum sínum. Enn fremur hef ég leyft mér að birta hér sem fskj. verðskrá, sem bifreiðarstjórafélagið Hreyfill hefur fengið uppgefna hjá h/f Ræsi hér í Reykjavík yfir fjölmarga þá hluti, sem nauðsynlegastir eru taldir til viðhalds fólksbifreiðum, og sýnir þessi skrá verð þess magns af varahlutum, sem hér er um að ræða, í maí 1949, í maí 1950, maí 1951 og febrúar 1952. Þessi verðsamanburður sýnir það, að í maí 1949 hefur það magn varahluta, sem þarna er upp talið og að vísu er ekki tæmandi, en þó, eins og ég nefndi áðan, yfir fjölmarga þá hluti, sem sérstaklega þarf á að halda í sambandi við viðhald bifreiða, - að í maí 1949 hefur þetta magn varahluta kostað kr. 10.986.20. Þetta er sem sagt áður en gengisfellingin er framkvæmd og áður en bátagjaldeyririnn kemur til sögunnar. Í maí 1950, eða ári síðar, er þetta sama magn varahluta komið upp í kr. 21.095.40 og hefur þar með hækkað um rúmar 10 þús. kr. á einu ári, eða um 92%. Þegar þetta er orðið, - þá er gengisfellingin komin til sögunnar og byrjuð að verka, þó að hún að vísu eigi eftir að verka meira, þegar fram líða stundir. Í maí 1951 er þetta sama magn varahluta komið upp í kr. 33170.40. Hefur þá orðið á því á því ári ný hækkun, sem nemur kr. 12.075.00, eða ný hækkun, sem nemur 57% til viðbótar við þá hækkun, sem hafði orðið á næsta ári á undan. Þá er gengisfellingin sennilega farin að verka til fulls, eða a. m. k. því sem næst, og þá er einnig byrjað á bátagjaldeyriskerfinu, og er það farið eitthvað að verka til verðhækkunar á þessum hlutum. Í febrúar 1952, þegar gengisfellingin og bátagjaldeyriskerfið er farið að verka til fulls, að því er maður getur ætlað a. m. k., þá er þetta sama magn varahluta komið upp í hvorki meira né minna en kr. 44.180.00. Ný hækkun á þessu ári er rúmar 11 þús. kr., eða 33%a hækkun til viðbótar við þær tvær hækkanir, sem ég hef áður nefnt, og heildarverðhækkunin þá orðin frá því í maí 1949 og þangað til í febrúar 1952 hvorki meira né minna en það, að hún er komin úr kr. 10.986.00 upp í kr. 44.180.00, hækkunin alls á þessu magni varahluta kr. 33.193.83, eða samtals rúmlega 302% hækkun á þessu tímabili frá maí 1949 og fram í febrúar 1952. Það virðist þess vegna liggja nokkuð augljóst fyrir, að þessi hækkun er alveg gífurlega mikil, og þrátt fyrir það að mikil dýrtíð sé í landinu, þá virðist þessi hækkun vera miklu meiri og ekki sambærileg við - að því er mér er kunnugt um - nokkra aðra verðhækkun á því, sem talizt getur jafnmikill nauðsynjavarningur og hér er um að ræða. Gefur því að skilja, að þau ummæli, sem ég áðan nefndi hér, að voru samþykkt í bifreiðarstjórafélaginu Þrótti um það, að bifreiðarstjórum sé að verða erfitt og jafnvel ókleift að halda bifreiðum sínum í tilskildu og nauðsynlegu lagi, eru ekkert út í bláinn, heldur er það bláköld staðreynd. Nú gefur að vísu að skilja, að þrátt fyrir það að gengisfellingin og það álag, sem heimilað hefur verið á bátagjaldeyrinn, hlyti óhjákvæmilega að hafa beinar verðhækkanir í för með sér, svo að talsvert miklu næmi, þá er augljóst, að þessi geysilega verðhækkun er ekki aðeins bein afleiðing af gengislækkuninni og af bátagjaldeyriskerfinu, heldur er augljóst, að þessar aðstæður hafa verið notaðar til þess að leggja alveg óhæfilega á þann varning, sem hér er um að ræða, enda mun það vera staðreynd, að svo er gert. En það er þetta kerfi, sem hefur gefið möguleikana til þess, jafnframt því sem lagt var niður verðlagseftirlitið. Afleiðingin er svo þessi, sem ég hér hef verið að lýsa, að þetta er að gera bifreiðarstjórum og bifreiðaeigendum næstum ókleift að halda bifreiðum sínum í því ástandi, sem þær þurfa að vera í, og það því fremur sem kunnugt er og ekki þarf að rekja hér, - hefur enda verið gert í öðru sambandi, - að mikill fjöldi af þeim bifreiðum, sem hér eru í notkun, t. d. leigubifreiðum til mannflutninga, eru orðnar óhæfilega gamlar, vegna þess að bifreiðarstjórar hafa ekki átt þess nokkurn kost að endurnýja þær með eðlilegum hætti, vegna þess að þeim hefur um langt árabil verið gersamlega neitað um allan innflutning á bifreiðum til þess að endurnýja bifreiðar sínar, og þessi aldur bifreiðanna veldur því, að enn erfiðara er og útgjaldafrekara að halda þeim við á þann hátt, sem gera þarf. Ég held þess vegna, að það sé mjög sanngjörn krafa, að þessum óeðlilega og óhæfilega skatti verði létt af bifreiðarstjórunum og bifreiðaeigendum og þeim gefinn kostur á því, eins og till. fer einnig fram á, að fá sjálfir innflutningsleyfi fyrir varahlutum til bifreiða sinna með eðlilegum hætti, svo að þeir geti á sem hagkvæmastan hátt orðið sér úti um þá og þá áreiðanlega með miklu lægra verði en þeir verða nú að borga fyrir þá, og að það geti þá orðið þeim einhver léttir í því að halda við sínum gömlu bifreiðum, svo að þeir geti notazt við þær eitthvað lengur og kannske þá þangað til ríkisvaldinu þóknast að greiða eitthvað úr, meira en nú hefur verið gert, um innflutning á bifreiðum, svo að þeir geti losnað við gömlu bifreiðarnar og fengið sér nýjar, sem ekki eru þá eins viðhaldsfrekar. Ég vænti þess vegna, að þessari till. verði vel tekið hér á hv. Alþ., og þó að nú sé nokkuð liðið á þing, - það er nú orðinn mánuður síðan þessari till. var útbýtt, þó að hún sé nú fyrst að koma til umr., - þá vinnist þó tími til þess að fá málið afgreitt og að það verði tekið tillit til þess ástands, sem bifreiðarstjórar og bifreiðaeigendur eiga hér við að búa, og þessum óhæfilega skatti af þeim létt. Það hefur verið ákveðin ein umr. um till., en ég geri ráð fyrir, að það sé nú samt rétt, að umr. verði frestað og till. fái athugun í n., sem þá ætti sennilegast að vera allshn.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 182 till. um, að ríkisstj. láti efna til skipulagðrar fiskileitar með vel útbúnu skipi til þess að stunda slíka fiskileit, einkum á djúpmiðunum við Ísland. Hin síðari ár hefur það komið æ betur í ljós, að það er aðkallandi nauðsynjamál, að Íslendingar kanni betur, en hingað til hefur verið gert fiskimiðin í kringum landið og þá alveg sérstaklega fiskimiðin á djúpmiðunum. Hin algengari fiskimið okkar upp við strendur landsins eru sæmilega kunnug landsmönnum, og það hefur eflaust ekki mikið að segja að efna til mikillar fiskileitar á þeim slóðum, en víðáttumikil fiskimið eru við landið víða á útmiðunum, sem enn hafa ekkert verið notuð eða eru sáralítið kunnug landsmönnum. Þetta hefur mjög greinilega komið fram í sambandi við fiskveiðar togaraflotans. Þar sem algengt var, að íslenzkir togarar veiddu hér á landgrunninu á dýpi, sem var í kringum 100–150 faðmar, þá má segja það, að nú sé að verða algengast hjá þeim að veiða á dýpi, sem er 150 og jafnvel rétt fyrir neðan 200 faðma, eða að þeir eru sem sagt, íslenzku nýsköpunartogararnir, komnir út af hinu eiginlega eða venjulega landgrunni okkar, sem miðað hefur verið við 200 faðma dýptarlínu. Þegar þangað út kemur, þá er yfirleitt reynslan sú, að öll kortlagning af þessum svæðum er ákaflega ófullkomin og erfitt fyrir okkar skipstjóra að stunda þarna veiðar. Nú t. d. seinustu árin hafa þessi skip okkar verið að leggja undir sig ný og ný veiðisvæði, alveg sérstaklega í sambandi við hinar miklu karfaveiðar okkar. Stór og víðáttumikil veiðisvæði hafa orðið Íslendingum kunnug, og þeir hafa tekið þar upp mikinn afla af karfa, sem íslenzkum fiskiskipstjórum var algerlega ókunnugt um að hægt væri að stunda veiðar á fyrir örfáum árum. Æði oft hefur þetta orðið svo, að íslenzku veiðiskipin verða að fara á þessar slóðir samkvæmt upplýsingum frá erlendum veiðiskipum. Ég hirði ekki um það nú að þessu sinni að tilgreina í þessu efni einstök veiðisvæði, sem á þennan hátt hafa bætzt við veiðisvæði íslenzkra veiðiskipa, en þau eru mörg. En það mun vera almennt álit íslenzkra togaraskipstjóra, að víða sé enn svo ástatt í kringum Ísland, að þar séu þýðingarmikil veiðisvæði, sem íslenzki togarflotinn gæti notað og veitt á mikið, en hins vegar hafa enn ekki orðið tök á því að afla nægilegra upplýsinga um þessi mið, því að slíkt kostar vitanlega talsverða tilraunastarfsemi og allmikil útgjöld. Nú er það meining mín með þessari till., að ríkisstj. geri ráðstafanir til þess að taka á leigu um nokkurn tíma vel útbúið skip, sem gæti stundað slíkar tilraunaveiðar víða hér á djúpmiðunum í kringum landið. Þetta gera fjöldamargar aðrar fiskveiðaþjóðir í allríkum mæli og miðla síðan veiðiskipunum af reynslu sinni og spara á þann hátt mikið í rekstri skipanna, sem nú verða iðulega hjá okkur að annast þessa leit sjálf, en okkar veiðiskip eru vitanlega allt of dýr í rekstri og óhagstæð til þess að ætla að hafa kannske nærri því allan flotann meira og minna í leit að nýjum fiskimiðum. Þetta verður líka enn þá meira aðkallandi fyrir okkur, þegar svo er komið, að veiðifloti okkar verður að auka ferðir sínar og það í stórum stíl til enn þá fjarlægari fiskimiða heldur en djúpmiðin eru í kringum Ísland. Nú gerist það sem sagt sífellt algengara, að togarafloti okkar leitar til norðurstrandar Noregs, í Hvítahafið, að Bjarnareyjarmiðum og á fiskimið í kringum Grænland, en ef svo kynni nú að reynast, eins og margir búast við, að víða í kringum Ísland sé að finna enn þá þýðingarmikil og góð og auðug fiskimið, sem jafnvel fyllilega samsvara þessum miðum á vissum tímum árs, þá er það sannarlega ómaksins vert að leggja í nokkurn kostnað við að gera út fiskileitarskip, sem rannsaki þessi mið. Ég vil taka það skýrt fram, að hér er ekki átt við sams konar rannsókn eins og þegar rætt hefur verið um sérstakt fiski- eða hafrannsóknaskip, sem rannsakar göngur fisksins og uppeldisskilyrði frá náttúrufræðilegu sjónarmiði, heldur er hér fyrst og fremst átt við fiskileitarskip, fiskveiðaskip, sem getur stundað veiðar á nýjum miðum og rannsakað þar botnlag og aðstöðu til veiða. Ég hef gert ráð fyrir því í þessari till., að verði efnt til þessarar rannsóknar, þá fari hún fram í nánu samstarfi við starfandi togaraskipstjóra á íslenzka veiðiflotanum. Það er alveg ábyggilegt, að togaraskipstjórarnir hafa margir hverjir í huga mjög ákveðin svæði í þessu efni og mundu geta gefið í þessu efni mjög góðar upplýsingar, og er vitanlega sjálfsagt að notfæra sér þeirra þekkingu, þeirra kunnáttu í þessum efnum og haga leitinni sem mest eftir því, sem þeir legðu til. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að öllum upplýsingum, sem fengjust, yrði komið jafnhliða svo að segja til íslenzku veiðiskipanna til þess að gera afrakstur þeirra sem beztan. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þessa till. á þessu stigi málsins, en óska eftir því að, að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til fjvn. - líklega frekar en til allshn. - annars geri ég ekki það að atriði, til hvorrar nefndarinnar till. yrði vísað.



Herra forseti. Það hefur áður legið hér fyrir Alþ., oftar en einu sinni, frv. til l. um breyt. á l. um veitingu prestakalla, þar sem lagt hefur verið til, að þeirri gildandi venju væri hætt að kjósa presta, heldur skyldu þeir skipaðir sem aðrir embættismenn ríkisins. Þessi frv. hafa ekki náð fram að ganga og engin breyting verið gerð á þeirri tilhögun, sem gilt hefur um veitingu prestakalla. Frv. það, sem hér var til meðferðar á Alþ. í fyrra varðandi skipun prestakalla, segir ekkert um það, hvernig háttað skuli veitingu þeirra, og eru því þær reglur áfram óbreyttar. Ástæðan til þess, að ég hef hér ásamt tveim öðrum hv. þdm. leyft mér að bera fram till. til þál. um endurskoðun l. um veitingu prestakalla, er þó ekki fyrst og fremst byggð á því, að æskilegt sé að breyta þessari tilhögun og taka upp þá reglu að skipa presta eins og aðra embættismenn, heldur er það einnig orsök þessarar till., að núgildandi l. um veitingu prestakalla eru með öllu óhæf. Þau eru orðin svo úrelt, enda sett árið 1915, að þar eru margar reglur í sambandi við framkvæmd prestskosninga, sem ekki er hægt að framkvæma og hefur ekki verið gert að undanförnu. Hins vegar vantar þar einnig mörg ákvæði, sem óumflýjanlegt er að hafa í slíkum l. Þetta veldur því, að það er ekki lengur hægt að skjóta því á frest að endurskoða þessi l., hvað sem líður því atriði, hvort eigi að afnema þessa tilhögun um veitingu prestakalla, sem verið hefur. Ég vil því leggja höfuðáherzlu á þá hlið málsins, að hvað sem líður skoðunum manna á því atriði, þá verður ekki gengið fram hjá því lengur að endurskoða þessi l. En hins vegar töldum við flm. rétt, að í sambandi við þá endurskoðun yrði tekið til mjög alvarlegrar yfirvegunar, hvort talið yrði heppilegt að breyta núgildandi skipun um þetta efni og hætta kjöri presta, en skipa þá sem aðra embættismenn eða skipa þá með einhverju öðru móti; það mætti ef til vill setja einhver sérstök ákvæði um, hvaða reglum skyldi um það fylgt. En það er þó ekki slegið föstu í þessari till. neinni afstöðu um það efni, hvort þetta væri heppilegt eða ekki. - Í grg. er á það bent, að æskilegt sé, að þetta komi til álita prestastéttarinnar og almenns kirkjufundar. Þetta mun nú að vísu hafa verið tekið þar til meðferðar nokkuð og verið um það skiptar skoðanir, og hafa verið birt með frv. um þetta efni hér allt þessara aðila. En ég hygg, að það verði ekki með góðu móti hægt að láta þetta svo ganga áfram og því sé mikilvægt að reyna að fá einhverja niðurstöðu í málinu sem allra fyrst. Það út af fyrir sig má segja, að ekki sé nein knýjandi nauðsyn að breyta þeirri skipan á vali presta, sem nú er, að þeir verði áfram kjörnir eins og verið hefur. En hitt stendur óhaggað, að það er mikil nauðsyn, að endurskoðun þessara l. um veitingu prestakalla fari fram, og mun það vera almenn skoðun þeirra safnaðarnefnda, sem hafa þurft að sjá að undanförnu um framkvæmd prestskosninga, að þetta verði gert, því að mörg atriði eru þar svo óljós og mörg atriði vantar þar algerlega, þannig að það er illmögulegt að framkvæma prestskosningu án þess að eiga á hættu, að það valdi deilum og kærum eftir á. Ég vildi mjög mega vænta þess, að hv. þm. vildu á það fallast, að þessi endurskoðun fari fram. Hér er ekki um nein útgjöld að ræða fyrir ríkissjóð á neinn hátt, heldur aðeins að greiða fyrir því, að framkvæmd þessara mála geti orðið á lögformlegan hátt og ekki valdið neinum deilum. Ég vil leyfa mér að leggja til, ef ástæða þykir til, að þessi till. fari til hv. allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram á þskj. 194 till. til þál. um rannsókn á nýtingu vatns frá hitaveitum í kaupstöðum. Þetta mál er eiginlega tvíþætt, þótt till. sé ekki margorð. Hún er annars vegar um það, að hve miklu leyti megi spara erlendan gjaldeyri með því að nýta hið heita vatn, og hins vegar er hún um það að finna ráð til þess að framleiða verðmæti með aukinni nýtingu heita vatnsins. Af þessum tveim atriðum er náttúrlega sparnaður hins erlenda gjaldeyris nærtækari, og maður tekur meira eftir möguleikum, sem eru fyrir hendi á því sviði, heldur en þar sem mundi vera um nýjungar að ræða, þar sem væri um framleiðslu nýrra verðmæta að ræða með aukinni nýtingu vatnsins. Að því er varðar sparnað á erlendum gjaldeyri með aukinni nýtingu heita vatnsins, þá er það mál alveg sérstaklega augljóst hér í Reykjavík. Og með því að ég þekki það bezt, þá þykir mér þægilegt að hafa viðmiðun við það. Hér háttar svo til, að hitaveitan var lögð fyrir mörgum árum og þá að mesta leyti í þau hverfi, sem þá voru byggð. Ofur lítið hefur hún fært út kvíarnar síðan, en það hefur ekki verið mikið. Síðan hafa risið upp ný hverfi í bænum, stór hverfi með rúmgóðum íbúðum og hitafrekum. Öll þessi nýbyggðu hús og nýju hverfin öll nota eingöngu erlent eldsneyti, kol og olíu, til upphitunar. Þetta eldsneyti er keypt fyrir erlendan gjaldeyri, og það er sannarlega ekki svo, að kol og olía fáist í vöruskiptum, heldur verður að nota til þess hinn torfengnasta gjaldeyri að kaupa þessar vörur, þ. e. sterlingspund og dollara. Nú er það þannig, að náttúrlega er það mikið áhugamál öllum þeim, sem búa þannig, er þeir sjá heita vatnið gufa upp úr jörðinni eða renna fram hjá sér án þess að fá að hafa þess not, að þeim sé gert kleift að nota þetta vatn að einhverju meira eða minna leyti. En það mál er nú náttúrlega ekki beinlínis það, sem gæti legið fyrir Alþ. að ráða fram úr; það er frekar bæjarins. En þrátt fyrir það má náttúrlega á það minnast, hverja þýðingu þetta hefur almennt fyrir fólk, sem býr þannig, að það verður að kynda með hinu rándýra eldsneyti, á meðan heita vatnið flýtur fram hjá. Af þessum sökum er það, að það hafa verið uppi um það margar raddir og miklar í hinum nýrri hverfum Reykjavíkur að fá einhver not, þótt takmörkuð væru, af heita vatninu, þótt ekki væri nema svo kallað kranavatn eða sumarhitun. En út af þessum umr. hefur komið í ljós og hefur verið reiknað út af fagmönnum, ekki einasta fagmönnum innan þeirra áhugamannahópa, sem að þessu hafa starfað, heldur einnig fagmönnum, sem bærinn hefur haft á sínum vegum, að það muni vera svo langt frá því, að heita vatnið hér í þessum bæ sé gernýtt, að það sé mikil sóun. En til þess að gernýta heita vatnið þarf miklar athuganir og algerlega nýtt skipulag. Það þarf í fyrsta lagi að finna út möguleika til þess að hindra þá uppgufun eða þá eyðingu, sem verður á hitamagninu við rennslið í lögnunum og kvað vera um 20%. Það þarf einnig að finna möguleika til þess að nota vatnið aftur, láta það fara meira en eina hringferð. Og ef heita vatnið, sem rennur hér til sjávar í Reykjavík, ætti að notast bænum að fullu, þá mundi jafnframt þurfa einhverjar toppstöðvar til þess að nota þá fáu frostdaga, sem við höfum hér í Reykjavík að jafnaði og taldir eru vera um 50. Þeir öruggustu útreikningar, sem fyrir hendi liggja, sýn, að það mundi vera hægt með því heita vatni, sem við höfum hér yfir að ráða, að kynda upp um 60 þús. manna bæ með því að hafa toppstöðvar fyrir allra köldustu dagana. Þetta þýðir í gjaldeyri hvorki meira né minna en um 20 millj. kr. á ári hverju. Þetta er því ekki neitt smáræðis sparnaðarmál, hvernig með þetta mál er farið, og ég vil segja það, að þegar um það er að ræða að spara gjaldeyri, hvort heldur það er á þessu sviði eða öðru, hvenær sem við getum fundið möguleika til þess að búa að því, sem við eigum sjálf, í staðinn fyrir að kaupa það inn, þá er það sama sem unninn gjaldeyrir. Og hversu mikið hefur það ekki að þýða fyrir okkur, sem ár eftir ár búum við aflaleysi og erfiða framleiðslumöguleika, ef við þurfum að afla að sama skapi minna af gjaldeyri fyrir það, að við höfum fundið möguleika til þess að hagnýta eitthvað af því, sem við eigum sjálf? Af þessum sökum er þetta stórkostlegt fjárhagsmál, sem snertir þjóðina alla, þrátt fyrir það að það virðist vera í fljótu bragði Reykjavík næst. Þá er hin hliðin á málinu um notkun heita vatnsins til framleiðslu ýmissa verðmæta. Það er í raun og veru lítt hugsað mál, en það er látið fylgja hér með í þessari till. vegna þess, að það er alveg vafalaust, að hægt er að nota heitt vatn, sem þegar er búið að virkja, til hinna ótrúlegustu hluta, sem bæði mundu horfa til hagsælda og til betri líðanar fyrir þá, sem það gætu. Ég hef svo ekki þessi orð fleiri. Ég leyfi mér að leggja til, að till. þessari verði að umr. lokinni vísað til hv. allshn.