Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í ræðu minni í gær, stuttri ræðu sem ég flutti rétt fyrir kl. 4, taldi ég að hæstv. forsrh. hefði beðið um orðið en hann greip fram í og gat þess að hann hefði ekki beðið um orðið. Það verður þess vegna í upphafi umræðunnar hér í dag að óska eftir því að hæstv. forsrh. verði við þeirri ósk, sem komið hefur fram hjá tveimur stjórnarandstöðuflokkum í þessari umræðu, að hann geri grein fyrir því hvaða stuðning ríkisstjórn hans hefur við það frv. sem hér er til umræðu. Það er merkilegt að hæstv. forsrh. virðist ekki enn þá hafa haft kjark til þess eða getu til að koma hingað upp í ræðustólinn og gera þinginu grein fyrir því hvert sé bakland ríkisstjórnarinnar í þessu frv. Ég vil því ítreka þá ósk, sem bæði hefur verið sett fram af hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og mér að forsrh. --- til að greiða fyrir umræðum um þetta mál því að við höfum í sjálfu sér engan áhuga á því að tefja þær --- geri þingheimi strax þegar ég hef lokið máli mínu eða fljótlega í umræðunni í dag grein fyrir því hver er stuðningur stjórnarþingmanna við þetta frv. Nú heyri ég greinilega að hæstv. forsrh. hefur barið í borðið og beðið um orðið og er það vel. Ég sagði að við ætluðum ekki að tefja umræðu um þetta mál. Það er rétt. Við ætlum ekki að fylgja fordæmi Sjálfstfl. frá þremur fyrri þingum í umræðum um þetta mál. Ég sá það að ýmsir hv. þm. brostu í kampinn þegar ég kom með þennan bunka upp í ræðustólinn og héldu kannski að ég ætlaði að fara að lesa þetta allt saman hér, en það er ekki rétt. Ég ætla að hlífa hæstv. fjmrh. við því. Ég ætla að hlífa formanni þingflokks Sjálfstfl. við því. Ég ætla að hlífa frsm. nefndarinnar, hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, við því. Vegna þess að þetta sem ég er hér með eru ræður þingmanna Sjálfstfl. á móti þessum skatti meðan ég var fjmrh., þær einar og sér og ekkert annað. Það nálgast að vera tvö hefti í þingtíðindum sem Sjálfstfl. talaði á síðasta kjörtímabili gegn þessum skatti. Þetta eru mjög glæsilegar ræður og þar er nú ekki verið að skafa utan af hlutunum í þeim mikla bunka sem hér er. Og það er merkilegt að enn sem komið er skuli það bara vera einn þingmaður Sjálfstfl., hv. þm. Ingi Björn Albertsson, sem hér fékk lófatak á svölum þingsins í gær, sem enn þá hefur sömu sannfæringu og á síðasta kjörtímabili. Kannski ætti ég að gefa hæstv. fjmrh. þennan bunka. Ég ætla ekki að lesa þessar ræður, ég hafði þær bara með mér til þess að sýna magnið, af hve miklu er að taka, alveg endalaust ef menn vilja, eins og Sjálfstfl. gerði fyrir tveimur árum, ræddi þennan skatt dögum saman, hæstv. forsrh., hér í þinginu, dögum saman. Það var nú framlag Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu til að greiða fyrir þingstörfum að berjast svo hart gegn þessum skatti að hann lagði marga daga í þinginu undir umræður um málið. En þessi bunki hér er til afnota fyrir þá þingmenn Sjálfstfl. sem óska eftir honum alveg sérstaklega. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, góður drengur, var á síðasta kjörtímabili í fararbroddi baráttunnar utan þings gegn þessum skatti. Hann var þá og er enn framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands, samstarfsráðs verslunarinnar í landinu. Og þau voru mörg erindin sem Alþingi fékk og ég fékk sem fjmrh. þar sem Verslunarráðið fordæmi þennan skatt með margvíslegum rökum. Ég spurði að því í ræðustól í gær --- vegna þess að ég kynntist þeirri hlið á hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni og áttum við ágætt samstarf þegar ég var fjmrh. að hann vildi vera sjálfum sér samkvæmur og málefnalegur --- hvernig stæði á því að hann væri nú orðinn stuðningsmaður þessa skatts eða hvort hann væri orðinn það. Þingmaðurinn bað um orðið og er líklegast næstur á mælendaskrá og ætla ég ekki að verða til þess að tefja mikið að hann geti komið hér í stólinn. En hann birtist þjóðinni í gærkvöldi á sjónvarpsskerminum, í ellefufréttum sjónvarpsins. Fréttamaðurinn spurði hann um afstöðuna til þessa skatts. Hún kom nú ekki alveg strax heldur kom í upphafi smápistill um mig, sem var ágætur og allt gott um hann að segja, þar sem hann m.a. sagði eftirfarandi: ,,Ég er alveg viss um það að ef Ólafur Ragnar mundi nú hjálpa okkur við það að koma með tillögur, raunhæfar tillögur til þess að skera niður, þá mundi ekki standa á okkur að vera á móti þessum skatti.`` Það er nú það. Þeir eru byrjaðir að auglýsa eftir hjálp. Og sá sem þeir helst sjá til þess að hjálpa sér, það er ég. En mínútuna á undan er ég ávarpaður af þingmanninum Vilhjálmi Egilssyni sem ,,Ólafur Ragnar, vinur minn``. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er kannski líka kominn í þennan hóp þingmanna Sjálfstfl. sem segir það að ef ég sé reiðubúinn að koma og hjálpa þeim, þá væri kannski hægt að fella þennan skatt niður. Ég mun taka þetta til athugunar. Það er greinilegt að ríkisstjórnin þarf á hjálp að halda, hæstv. forsrh. Kannski þarf einhverja aðalleikara í ríkisstjórnarsamstarfið fyrst forsrh. er að eigin áliti bara í aukaleikarahlutverkinu. En fréttamaðurinn spurði hins vegar hv. þm. Vilhjálm Egilsson: ,,En munt þú sem þingmaður Sjálfstfl. styðja þennan skatt núna á verslunar- og skrifstofuhúsnæði eins og þetta liggur fyrir?`` Og þá sagði þingmaðurinn þessi gullvægu orð: ,,Ja, ég er nú að leita mér að þreki til þess.`` Hann er ekki búinn að finna það enn. Hann er að leita sér að þrekinu til að ganga gegn samviskunni, fylgja því sem hann hefur verið á móti, og bætir svo við að til þess að hann geti náð þessu þreki, og nú kemur tilvitnun orðrétt: ,,þá þurfa ýmis hagsmunamál verslunarinnar að ná fram að ganga.`` Stuðningurinn og þrekið er sem sagt skilyrt. Fyrst þurfa að koma ýmis hagsmunamál verslunarinnar og þau þurfa að ná fram að ganga eða með öðrum orðum hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði þjóðinni það í ellefufréttunum í gærkvöldi að hann treysti sér ekki til að greiða atkvæði um þennan skatt fyrr en botn væri kominn í það hvort ýmis hagsmunamál verslunarinnar næðu fram að ganga og nefnir svo sérstaklega í beinu framhaldi: að breyta virðisaukaskattslögunum þannig að hægt sé að stunda pappírslaus viðskipti, koma á fríverslunarsvæði, breyta lögunum um bókhald og svona ýmislegt fleira. En þetta þrennt er nefnt alveg skýrt í viðtalinu í fréttunum í gærkvöldi af hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, að áður en hann fær þrek til að greiða atkvæði með þessum skatti, þá þarf í fyrsta lagi að koma hér upp fríverslunarsvæði, þá þarf í öðru lagi að breyta virðisaukaskattslögunum og þá þarf í þriðja lagi að breyta lögunum um bókhald.  Þar með er annar í viðbót af fulltrúum Sjálfstfl. í efh.- og viðskn. þessa þings fallinn. Hv. þm. Ingi Björn Albertsson neitar að vera í þessu liði og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson tilkynnti þjóðinni það í gær að hann væri ekki enn kominn í það og þyrfti a.m.k. þrjá aðgöngumiða til þess að treysta sér í það lið. Þess vegna er það eðlilegt að menn spyrji hæstv. forsrh. hér í þingsalnum um þann stuðning sem sé fyrir þessu máli í þingflokki Sjálfstfl. Hvað eru það margir þingmenn Sjálfstfl. sem hafa heitið skilyrðislausum stuðningi við þetta frv., hæstv. forsrh.? Hvað eru þeir margir? Það ber svo að geta þess að samstarfsráð verslunarinnar, sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er framkvæmdastjóri fyrir, hefur með bréfi 7. nóv. 1991 til hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar og formanns efh.- og viðskn. þingsins, orðrétt, ,,skorað á þingmenn og ráðherra að fella skattinn niður við meðferð fjárlagafrv.`` Nú kemur spurningin hvort hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ætlar að verða við áskorun þeirra samtaka sem hann er framkvæmdastjóri fyrir og hann sagði þjóðinni í gær að hann væri ekki enn þá búinn að öðlast þrek til þess. Ég hef fulla samúð með því vegna þess að ég kynntist hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni þannig að hann væri drengur góður og vildi heldur fylgja því sem hann hefði fylgt áður. Virðulegi forseti. Ég verð að óska eftir því að hæstv. félmrh. verði viðstaddur umræðuna.

Hæstv. félmrh. kemur kl. 2.

Já, það er gott. Að vísu finnst mér vont að hæstv. félmrh. skuli ekki vera í salnum og ekki er það ætlun mín að tala endilega til kl. 2 til þess að geta átt orðastað við hæstv. félmrh. Ég vil hins vegar endurtaka það sem ég sagði í gær að hæstv. félmrh. setti líka fram skilyrði í haust, alveg eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Hæstv. félmrh. setti líka fram sín skilyrði í áheyrn alþjóðar í sjónvarpi eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Skilyrði hæstv. félmrh. voru á þann veg að hún mundi ekki styðja fjárlagafrv. nema fram gengju þær jöfnunaraðgerðir í skattamálum í þágu láglaunafólks sem forsrh. hefði lofað henni að hún fengi á sérstökum sáttafundi sem haldinn var á skrifstofu forsrh. með þeim utanrrh., félmrh. og forsrh. Og vegna þess að þetta er fyrsta tekjuöflunarmálið, það skattafrv. ríkisstjórnarinnar sem hér er til umræðu, og senn líður að 2. umr. um fjárlagafrv., hún á samkvæmt starfsskrá þingsins að fara fram eftir mjög skamman tíma, rúma viku eða svo eða tæpar tvær vikur, ef ég man starfsskrá þingsins rétt, og það er mjög stuttur tími, þá er óhjákvæmilegt að áður en við göngum til atkvæða um þetta fyrsta skattafrv., fylgifrv. fjárlagafrv., þá lýsi hæstv. félmrh. því hér yfir hvað líði þessum jöfnunaraðgerðum í skattamálum í þágu láglaunafólks sem hún sagði að sér hefði verið lofað og þess vegna samþykkt að fjárlagafrv. yrði flutt. Ég vona að virðulegi forseti komi þessari ósk minni á framfæri við hæstv. félmrh. þegar hún kemur hér til fundar svo að ég þurfi ekki að endurtaka þær óskir mínar á nýjan leik. Virðulegi forseti. Ég ætla á þessu stigi ekki að segja mikið meira um þetta frv. En ég bendi hins vegar hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. á að ekki er nú stórbrotin siglingin þegar greinilegt er að þeir ætla að treysta á atkvæði stjórnarandstöðunnar til að koma fylgifrv. fjárlagafrv. í gegn vegna þess að uppreisnin í þeirra eigin liði er svo mikil að þeir þurfa á stjórnarandstöðunni að halda til að koma málum í gegn. Var þetta sterka stjórnin sem mynduð var í Viðey? Er þetta sterki formaðurinn í Sjálfstfl. sem felldi Þorstein Pálsson með þeim orðum að nú þyrfti sterkan formann og öfluga stjórn, mann sem kynni og gæti og agaði flokkinn á ný, endurreisti Sjálfstfl.? Ja, hvílík endurreisn, það hefur aldrei verið eins mikil uppreisn í þingliði Sjálfstfl. við afgreiðslu stjfrv. og nú, hæstv. forsrh., ef frá er talinn tími Gunnars Thoroddsens. Það er afrek, hæstv. forsrh., að vera búinn að kljúfa Sjálfstfl. svo rækilega á innan við hálfu ári að klofningurinn birtist hér í þingsalnum á hverjum degi. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson lýsti yfir þeirri ósk að ríkisstjórnin gæti leitað til mín með ráð og hjálp. Ég er alveg reiðubúinn að ræða það við hv. þm. Vilhjálm Egilsson en ég vona að hæstv. forsrh. fari ekki að gera eitt og hið sama. Virðulegi forseti. Við munum hlýða á orð forsrh. á eftir og þær tryggingar sem hann hefur. Við munum hlýða á Vilhjálm Egilsson og hæstv. félmrh. og í lok þeirra yfirlýsinga meta hvað næst skal gera í þessari einstöku stöðu sem er komin upp í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi óska síðasta ræðumanni til hamingju með endurnýjun á kjöri hans sem formaður Alþb.

Þakka þér fyrir.

Ég tók reyndar eftir því í framhaldi af því kjöri að hann veitti sjálfum sér stjórnarmyndunarumboð og tilkynnti það í sjónvarpinu. Það væri fróðlegt að heyra hvernig þær stjórnarmyndunarviðræður ganga hjá formanni Alþb. Ég hef ekki kynnst því að það hafi áður verið veitt með þessum hætti. En eins og formaður Alþb. jafnan segir, stórkostleg ný söguleg tíðindi gerast þegar hann á í hlut og þetta stjórnarmyndunarumboð, sem hann veitti sér í sjónvarpinu, er vissulega söguleg og merkileg tíðindi. Ég vildi gjarnan fá að heyra við hvern hann er að ræða um stjórnarmyndun þessa dagana fyrir utan vin sinn, hv. þm. Vilhjálm Egilsson, ef ég skildi þingmanninn rétt. Ég vil líka þakka formanni Alþb. fyrir umhyggju hans fyrir Sjálfstfl. og áhyggjur hans, sem af góðum hug eru sprottnar, út af hinum illræmda og erfiða klofningi í flokknum. Það er gott að vita um vin í raun þegar svona atburðir hafa gerst og enginn er líklegri til að sýna meiri hluttekningu en einmitt hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sem alltaf hefur tekið nærri sér klofning í flokki og aldrei komið nálægt slíku eins og kunnugt er. En ég vil líka um leið og ég þakka áhyggjur þingmannsins vegna óviss stuðnings um mál, sem hér er rætt, fullvissa hann um að enginn vafi leikur á um að fyrir því er góður stuðningur. Þá á ég ekki við þá hjálp sem ég mun náttúrlega fá frá honum vegna þess að hann hefur verið fastur og ákafur fylgismaður þessa máls frá öndverðu. En jafnvel án þess góða og trausta stuðnings er auðvitað traustur þingmeirihluti fyrir meðferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég held að rétt sé nú að ég geri grein fyrir nokkrum atriðum sem upp hafa komið í þessari umræðu og þá sérstaklega að gera tilraun til að svara þeim fyrirspurnum sem til mín hefur verið beint. Spurt var að því í umræðunni: Hvað á að koma í stað skattsins þegar hann verður lagður niður? Ég vísa til þess sem segir í grg. með frv., að þegar skatturinn verður lagður af verður það gert í tengslum við breytingar á skattkerfinu, þegar samræmdir verða eignarskattar og eignatekjuskattar. Hugmyndin er að sjálfsögðu sú að ríkissjóður tapi ekki á þeirri skattkerfisbreytingu. Því hefur þegar verið svarað hver sé afstaða stjórnarþingmanna til þessa frv. Það lá fyrir áður en frv. var lagt fram hver væri afstaða hv. þm. Inga Björns Albertssonar. Hins vegar er það rétt að mér var ekki kunnugt um að hann myndi flytja brtt. sem raunin varð á. Varðandi þær brtt. aðrar, sem fram hafa komið, vil ég segja, án þess að fara út í langt mál, að það er spurning hvort brtt. hv. þm. Kristins Gunnarssonar stenst stjórnarskrárákvæði. Í því sambandi vil ég vitna til texta Ólafs Jóhannessonar, fyrrv. forsrh. og þingmanns, sem hefur skrifað um slík mál en í stjórnarskránni er það áskilið að skattar séu lagðir á samkvæmt jafnræðisreglunni. Um það vil ég ekkert segja að svo stöddu en bendi á að menn þurfa að velta fyrir sér þeirri spurningu þegar tillöguflutningur af þessu tagi á sér stað. Í raun og veru þarf ekki að fara mörgum orðum um brtt. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Henni hefur að sjálfsögðu verið svarað hér í umræðunni. Stuðningurinn kemur fram í atkvæðagreiðslu sem verður í lok þessarar umræðu. En vegna þess að nokkuð hefur borið á að menn hafa viljað rifja upp sögu þessa máls tel ég nauðsynlegt að það komi fram hér og nú og hefur reyndar áður komið fram að þessi skattur var fyrst lagður á samkvæmt lögum frá 1979 í desember eða nóvemberlok, ef ég man rétt. Þá sat ég hér á þingi og man vel eftir umræðum sem urðu um þennan skatt og svokallaðan  segir það rétt vera með höfuðhneigingu. Það voru þessir tveir skattar sem komu samtímis.  Hv. þm. Halldór Ásgrímsson spurðist fyrir um aðra þætti skattamálanna, hvort von væri á þeim. Ég vil upplýsa að þessa dagana er verið að leggja síðustu hönd á þær till. til breytinga á tekju- og eignarskattslögum sem þurfa að fylgja fjárlagafrv. eins og hann réttilega benti á. Ég geri mér vonir um að í næstu viku verði hægt að ræða það mál. Ég tek undir að það hefði verið betra að fá það frv. fyrr fram. En því miður hefur það oft gerst að í desembermánuði hafa komið fram slík frv. til breytinga á tekju- og eignarskattslögunum í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna. Ég kem þá að þætti hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, fyrrv. fjmrh. Hann stóð í ræðustól eins og stundum áður, þandi sig út og sagði við okkur, bæði ráðherra og hv. þm. úr röðum Sjálfstfl., sem nú ætlum að styðja þetta frv., að við værum að svíkja okkar málstað, það væri ekki orð að marka það sem við segðum, við breyttum bara um skoðun eftir því hvort við værum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Nú er það svo að þegar hv. þm. skildi við sem ráðherra, hvarf úr sínum ráðherrastól og menn fóru að skoða arfleifðina kom í ljós að hún var með þeim hætti að ríkið þurfti á öllu sínu að halda og reyndar meiru til að jafna metin á milli gjalda og tekna. Og reyndar hefði þurft heilmiklu meira til en a.m.k. hv. þm. hafði sagt. Gott dæmi um þetta er það sem nú er að koma í ljós að við stjórnarskiptin var sagt að Lánasjóður ísl. námsmanna þyrfti 300--400 millj. Þegar upp er staðið og málið kannað kemur í ljós að í fjárlagafrv. hv. þm. fyrir yfirstandandi ár vantar u.þ.b. einn milljarð á að nægilegt fé sé lagt fram til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Því miður er þetta ekki einsdæmi. Svo er mjög víða. Það var þess vegna ljóst við fjárlagagerð næsta árs að ekki var hægt að gera víðtækar skattkerfisbreytingar til lækkunar. Þetta lá fyrir. Þótt ríkisstjórnin ætli sér ekki að hækka skatta þá verður töf á því að skattar verði lækkaðir. Hins vegar treystum við okkur til að lýsa því yfir að þetta verður vonandi í síðasta skipti sem við leggjum fram frv. um þennan tiltekna skatt enda kemur það fram í grg. með skattinum. En hver er þessi saklausi hv. þm. sem stóð hér og var að kenna okkur um siði og siðleysi í íslenskum stjórnmálum? Hver var hann, maðurinn með geislabauginn sem stóð hér kokhraustur í ræðustól og sagði: Þið gerðuð allt annað þegar þið voruð í stjórnarandstöðu heldur en þið gerið nú þegar þið sitjið við stjórnvölinn? Er þetta ekki alsaklaus þingmaður? Nýsprottinn inn í stjórnmálin? Maður sem hefur aldrei gert neitt af sér, alltaf staðið við það sem hann hefur áður sagt? Maður sem gerði nákvæmlega það í stjórnarstörfum sínum sem hann ætlaði að gera í stjórnarandstöðu? Er þetta ekki flekklausasti stjórnmálamaður Íslands, þessi maður sem kemur hingað upp og gefur okkur hinum einkunnir? Ég spyr ykkur, ágætu þingmenn: Munið þið nokkuð eftir því að það væri rætt um matarskattinn í þessum þingsal á sínum tíma? Man nokkur eftir því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, það var 15. okt. 1987 og kemur líka fram í þingtíðindum, hafi tekið svona til orða --- hann var þá að ræða við fyrrv. fjmrh., hæstv. utanrrh., og hann orðaði hugsanir sínar á þessa leið: ,,Það stendur þess vegna, hæstv. fjmrh., enn þá á þér krafan um að draga matarskattinn til baka. Þegar þú ert búinn að því getur þú komið og rætt við samtök launafólks. Fyrr en þú gerir það ertu brennimerktur maður sem ekki er hægt að teysta.`` Ég les hér orðrétt úr ræðu hæstv. hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar þegar hann var í stjórnarandstöðu 15. okt. 1987. Hann var þá að ræða við þáv. fjmrh., hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson. Svo gerðist það tæpu ári síðar að þessi flekklausi, saklausi þingmaður með geislabauginn, sem Alþb. var að endurkjósa sem formann sinn, komst í ríkisstjórn og gerðist ráðherra. Enda hefur hann stefnt að því lengi að komast í ríkisstjórn og við heyrðum það í ræðu hans áðan að hann vill ólmur komast aftur í ríkisstjórn og ekki sem neinn aukaleikari, heldur sem aðalleikari. Nú, hann komst í ríkisstjórnina og hvert var hans fyrsta verk? Ég veit að þið gætuð giskað á að fyrsta verk hv. þm. hafi verið að fella niður matarskattinn. Eða var það ekki þannig? Nei, það var ekki þannig. Hv. þm. gerðist fjrmh. og þrátt fyrir fyrri orð um að engum fjármálaráðherra væri hægt að treysta, a.m.k. gerði verkalýðshreyfingin það ekki nema hann legði niður matarskattinn, þá sat hv. þm. þetta af sér, sem hæstv. ráðherra þá, hreyfði ekki við matarskattinum, stóð hér keikur og varði hann manna harðast eins og reyndar sæmir fjmrh. ef þeir hafa heilsu til og þrek. Nú kemur þessi maður örskömmu síðar og ætlar að fara að kenna öðrum siði og siðleysi í stjórnmálum. Ég spyr ykkur og ég spyr þjóðina: Hver trúir slíkum manni? Auðvitað gerir það ekki nokkur einasti maður sem hefur lengra minni en til tveggja mánaða. Það er nefnilega þannig og undan því verður ekkert vikist að rifja það upp í þessari umræðu eins og hv. þm. hefur hagað orðum sínum að það var akkúrat ekkert að marka hv. þm. frá því að hann var í stjórnarandstöðu. Hans orð þá höfðu enga merkingu þegar hann kom í ríkisstjórn. Það kann vel að vera að það sé vegna þess að hv. þm. heldur að það að vera í ríkisstjórn sé eins konar leikur. Hann heldur líka að það skipti öllu máli að vera aðalleikarinn í því leikriti. Nei, ég veit að hv. þm. er gamall kennari úr Háskóla Íslands, kennari sem á að upplýsa íslenskan ungdóm um það sem við köllum stjórnmál, hann er stjórnmálafræðingur. Hann segir ungum nemendum sínum frá því hvernig stjórnmál eiga að vera frá degi til dags, hverjar séu línurnar og væntanlega hverjir séu siðirnir og hvert sé siðferðið. Við höfum heyrt ögn af þessu hér í dag. Hv. þm. hefur sagt okkur hinum til syndanna, bent okkur á að það komi fyrir að við gerum stundum annað í stjórn heldur en stjórnarandstöðu. Ég skil vel af hverju hv. þm. gengur úr salnum --- og kemur inn aftur þegar kallað er á hann. Hann er farinn að gegna, blessaður. Það er ágætt.

Ég var bara að afhenda ræðurnar þínar gömlu.

Það er ágætt. Ég benti mönnum á það við 1. umr. hvar þær væri að finna og ég er þakklátur fyrir að hv. þm. skuli hafa tínt þær saman með þeim hætti sem hann hefur gert. Ég vona að hann hafi þá tök á að gefa þær út. Þetta gæti verið það besta sem hann gæfi út um ævina. Það eru orð mín, sem ég hef sagt hér í þingsölunum. Hann mætti þá gjarnan bæta þessari við sem ég er að flytja hér núna til upprifjunar fyrir þjóðina. Það sem skiptir máli í þessu sambandi er að það er afar auðvelt að koma hér upp og halda að þjóðin og þingið hafi steingleymt því sem menn gerðu hér áður. Og ég bið hv. þm. áður en hann fer að kenna okkur hinum næst, áður hann fer að segja hvað sé siðlaust og hvað sé siðlegt í íslenskum stjórnmálum, að muna eftir því að hann átti sjálfur á sínum tíma kost á að efna orð sín frá því þegar hann var í stjórnarandstöðu. Það hefur enginn þingmaður tekið jafnstórt upp í sig eins og hann, en hann kaus að gera það ekki. Og þess vegna segi ég: Öll hans ræða hér í þessari umræðu hún hlýtur að dæmast marklaus þegar af þessari ástæðu einni.

Virðulegi forseti. Í stað þess að gera grein fyrir með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst hækka tekjuskatt og hvernig ríkisstjórnin hyggst fara með aðstöðugjaldsmálið, sem bæði hæstv. forsrh. var spurður um og einnig hæstv. fjmrh., þá kemur hæstv. fjmrh. í ræðustól til að afsaka fyrri afstöðu sína í þessu máli með því að veitast að fyrrum fjrmh. og segja nánast að vegna þess að hann gerði alveg eins þá er allt í lagi að ég hafi gert þetta. Ég bið þessa hæstv. ráðherra, ef þeir vilja greiða fyrir þingstörfum, að svara því sem þeir eru um spurðir og veita þingmönnum upplýsingar um það í stað þess að nota tíma sinn með þessum hætti. Því hlýt ég að endurtaka þessar spurningar: Með hvaða hætti hyggst ríkisstjórnin hækka tekjuskattinn? Með hvaða hætti hyggst ríkisstjórnin fara með aðstöðugjaldsmálið? Er það hæstv. félmrh. sem hefur rétt fyrir sér í þeim efnum? Er það hæstv. forsrh.? Eða er það e.t.v. hæstv. fjmrh.?

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara hv. þm. eins og það er best hægt. Fyrst varðandi aðstöðugjaldið, þá er það mál sem heyrir að sjálfsögðu undir félmrh. og félmrn. Það liggur engin ákvörðun fyrir um það í ríkisstjórninni að þessum skatti eigi að breyta. Um það hafa að sjálfsögðu verið umræður en niðurstaða úr þeim umræðum er ekki enn fyrir hendi. Varðandi tekjuskattinn þá liggur það skýrt fyrir og er sagt frá því í fjárlagafrv. að ætlun stjórnarflokkanna er að fækka frádráttarliðum eða lækka þá og afsláttarliðum og endurgreiðsluliðum í tekjuskattinum. Þeir liðir nema nú á yfirstandandi ári 9--10 milljörðum og hugmyndin er að ná þeim niður um 1 milljarð. Ég get því miður ekki upplýst það núna nákvæmlega í hverju þetta liggur en það verður gert á næstu dögum eins og fyrr hefur komið fram í mínu máli.

Virðulegi forseti. Það hefur þá verið staðfest hér að hæstv. félmrh. hefur rangt fyrir sér þegar hann upplýsir það að stjórnarflokkarnir séu alveg sammála um það að leggja aðstöðugjaldið niður. Þetta sagði hæstv. félmrh. á þingi fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna í landinu. Það er alveg nauðsynlegt að fá úr því skorið hvort hæstv. félmrh. hefur umboð til að segja frá því með þessum hætti. Að því er varðar tekjuskattinn þá hefur hæstv. fjmrh. upplýst að hann muni fljótlega leggja fram frv. um hækkun tekjuskatts um 1 milljarð. Hann hefur hins vegar ekki upplýst með hvaða hætti það verður, en mun leggja frv. fram í næstu viku. Það hlýtur að liggja nokkurn veginn ljóst fyrir í stjórnarflokkunum hvernig að þessari hækkun verður staðið fyrst flytja á frv. í næstu viku. Því trúi ég því að hæstv. fjmrh. geti upplýst þingið betur um það mál þannig að við getum gert okkur betri grein fyrir heildarskattastefnu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ekki hægt fyrir mig að upplýsa þingheim á þessari stundu betur um efnisatriði í fyrirhuguðu frv. ríkisstjórnarinnar vegna þess að það mál á eftir að ræða ítarlega í stjórnarflokkunum. Varðandi aðstöðugjaldið get ég það eitt sagt að það er rétt hjá hæstv. félmrh. að báðir stjórnarflokkarnir munu, eins og ugglaust fleiri flokkar, hafa lýst því yfir á þingum sínum og fundum að þeir séu andsnúnir aðstöðugjaldinu í núverandi mynd. Hins vegar hefur ríkisstjórnin sem slík ekki tekið afstöðu til málsins.

Virðulegi forseti. Fyrir u.þ.b. 40 mínútum síðan óskaði ég eftir því að hæstv. félmrh. kæmi hér í salinn. Þá lýsti hæstv. forseti því yfir að félmrh. mundi koma hingað kl. 2. Ég beindi spurningum mínum til hæstv. félmrh. þrátt fyrir að hún væri ekki komin í trausti þess að hún kæmi hingað kl. 2. Nú hefur orðið hér sá atburður að hæstv. fjmrh. hefur lýst yfir allt öðru en hæstv. félmrh. sagði í þinginu í síðustu viku, ekki bara á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga, heldur einnig hér í þingsalnum. Ég ítreka þess vegna við virðulegan forseta að það er óhjákvæmilegt ef þessi umræða á að halda áfram að hæstv. félmrh. komi nú þegar og staðið verði við það loforð sem gefið var á forsetastóli að hæstv. félmrh. yrði kominn kl. 2. Það er fullkomlega óeðlilegt að við séum settir í þá stöðu að þurfa að eyða þeim möguleikum sem við höfum til þátttöku í þessari umræðu án þess að hæstv. félmrh. komi í salinn. Ef ríkisstjórnin vill greiða fyrir meðferð mála í þinginu, sem ég reyndar stórlega efast um eftir ræðu hæstv. fjmrh., þá ítreka ég þá ósk að hæstv. félmrh. komi hér og spyr virðulegan forseta hvers vegna ekki hafi verið staðið við það fyrirheit að hæstv. félmrh. kæmi hingað kl. 2.

Forseti verður að vísa þeirri spurningu til hæstv. félmrh. því forseti fékk þau skilaboð frá henni að hún gæti því miður ekki komið fyrr en kl. 2 á fundinn og það voru þær upplýsingar sem forseti gaf hér þegar spurt var. Nú hefur forseti gert ráðstafanir til að láta kanna hvort hæstv. félmrh. sé ekki á leiðinni eða rétt ókomin í húsið og mun upplýsa það þegar það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, vinar míns og fyrrv. fjmrh., hlý orð í minn garð og okkar samstarfs meðan hann var fjmrh. En það er vissulega rétt og alveg skylt að geta þess að hann átti þá marga góða spretti í ýmsum málum þótt hins vegar félagar hans í ríkisstjórninni færðu honum sópinn til þess að sópa vandamálunum undir teppið, kannski einum of oft í stað þess að beita hæfileikum hans til þess að skera niður ríkisútgjöldin. Því miður sitjum við nú uppi með þá staðreynd í dag. Mér þykir líka vænt um það hvað hann hefur tekið mikið mark á mér sem framkvæmdastjóra Verslunarráðsins í gegnum tíðina og sérstaklega hvað hann hefur tekið eftir skoðunum mínum á þessum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði í gegnum okkar samstarf. Ég held að við getum verið alveg sammála um það, við hv. þm. Ólafur Ragnar, að þessi skattur er afspyrnuslæmur, hann hækkar vöruverð í landinu. Þótt verslunin greiði skattinn þá neyðist hún til að velta honum út í vöruverðið og þetta rýrir samkeppnishæfni verslunarinnar gagnvart erlendri verslun og er þess vegna hinn mesti óþurftarskattur. Hins vegar sitjum við uppi með það að búið var að sópa svo mörgum vandamálum undir teppið í tíð hv. þm. sem fjmrh. að Sjálfstfl. treysti sér ekki til þess að lofa því að lækka skatta eftir kosningar. Er þetta líklega í fyrsta sinn sem ég man eftir í þeim flokki að menn fari í kosningabaráttu án þess að þora að lofa því að lækka skatta, en venjulega hefur það nú verið á stefnuskránni og menn reynt að framkvæma það í hvert skipti sem þeir hafa haft aðstöðu til. Þess vegna er nú úr vöndu að ráða þegar um svo erfiðan skatt er að ræða og eins líka þegar staðan er svona erfið í ríkisfjármálunum. Undir þetta þarf maður að beygja sig því engum væri gerður greiði með því að auka stórlega halla á ríkissjóði. Þess vegna er sá þingmaður sem hér talar nú í þeirri aðstöðu að þurfa að safna þreki til að greiða atkvæði með þessum skatti. Mér þótti líka afar vænt um það að hv. þm. hálft í hvoru bauð fram aðstoð til þess að benda á leiðir til að lækka ríkisútgjöldin og hjálpa okkur í því. Ég er viss um það að ef hv. þm. lætur verða af því að hjálpa okkur við það og bendir á leiðir til þess að lækka útgjöldin með raunhæfum hætti og finnur upp einhverjar leiðir sem hann kom ekki auga á þegar hann var sjálfur fjmrh., þá reikna ég með því að ekki standi á því að hlusta á þær tillögur og ræða um þennan skatt í því samhengi. En til þess að safna þreki til að standa með skattinum, sem ég hef sagt að ég ætli að gera, þá hjálpar að sjálfsögðu til ef ýmis framfaramál sem snerta viðskipti og atvinnulíf í landinu nást fram. Mörg af þeim málum sem þar er um að ræða voru mál sem störf voru jafnvel hafin að í tíð hv. þm. sem fjmrh. Þar vil ég nefna að hæstv. núv. fjmrh. setti nýlega reglugerð um frísvæði, en það er eitt af þeim málum sem ég held að skipti afar miklu máli fyrir verslun í landinu og gefur henni möguleika á því að verða útflutningsgrein eins og nauðsynlegt er fyrir okkur. Í annan stað hefur hæstv. núv. fjmrh. lýst því yfir að hann hyggist taka upp tollkrít í tengslum við pappírslausar tollskýrslur. Ég er viss um að það er mál sem hv. þm. hafði í huga þegar hann var fjmrh. og rætt var við hann. Enn fremur þarf að taka til hendinni við virðisaukaskattslögin og bókhaldslögin til þess að gera ráð fyrir pappírslausum viðskiptum með skjalaskiptum milli tölva. Hæstv. núv. fjmrh. hefur sýnt mikinn áhuga á því máli, ekki síðri áhuga en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sýndi þegar hann var fjmrh. Ég á nú eftir að ræða betur við hæstv. núv. fjmrh. um tvö mál sem ég tel að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi látið plata inn á sig af embættismönnum þegar hann var fjmrh. Annað málið er það að gerð var sú krafa í tengslum við virðisaukaskattinn að búðarkassastrimlar yrðu geymdir í sjö ár. Ef þessum haugum væri safnað saman á einn stað þyrfti eins og eina íþróttahöll til að geyma þessi ósköp. Það er reyndar mikil spurning af hverju þetta var gert og ég hef aldrei fengið almennilega skýringu á því. Hitt málið, sem ég þyrfti líka að taka upp í góðu tómi, er að í reglugerð sem hv. þm. setti sem fjmrh. krafðist hann þess að sölunótur vegna virðisaukaskatts væru í þríriti. Þessi krafa hefur í sjálfu sér engin tengsl við þarfir fyrirtækjanna eða skattsins vegna þess að það er hægt að fletta upp bókhaldi og fara yfir alla hluti alveg óháð því hvort sölunótur eru í þríriti. Það eina sem hugsanlegt er að þetta skili er það að þegar þeir sem hafa eftirlit með skattinum mæta á staðinn þá geta þeir flett upp sölunótum uppröðuðum alveg sérstaklega fyrir þá. Öll fyrirtæki í landinu hafa því af þessu stórkostlegan kostnað sem ekki bara fylgir því að hafa nóturnar í þríriti heldur er allt geymsluplássið sem fylgir þessu sjálfsagt upp á eina til tvær Þjóðarbókhlöður á ári sem atvinnulífið í landinu þarf að reisa bara til þess að geta hýst öll þessi afrit. Þannig er margur kostnaðurinn sem þarna kemur inn í. En þessi mál eru flest á góðri leið hjá hæstv. núv. fjmrh. og eitt þeirra meira að segja komið í höfn, þannig að ég held að hæstv. núv. fjmrh. verði ekki skotaskuld úr því að uppfylla þessi skilyrði sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var að tala um að ég hefði sett, enda er hæstv. ráðherra búinn að því að hluta. Ég vil síðan endurtaka það að þessi skattur er hinn versti skattur. Líklega ekki margir skattar sem eru jafnvondir vegna þess að hann mismunar atvinnugreinum gróflega. Hann kemur afar ójafnt og tilviljanakennt niður en fyrst og fremst hækkar hann vöruverðið og gerir verslunina óhæfari til þess að keppa við verslun annars staðar. Ég fagna því alveg sérstaklega að fá í hóp bandamanna gegn þessum skatti hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson og hlakka til þess í framtíðinni að geta unnið með honum að því að afnema skattinn á raunhæfan hátt þó að því miður geti víst ekki orðið af því við þessi áramót.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar stefnu sem þessi umræða hefur tekið sýnist mér nauðsynlegt að bæta nokkru við það sem ég sagði í gær. Í þeim umræðum um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem fram fór hér á hinu háa Alþingi í gær, rakti ég fyrirvara okkar þingkvenna Kvennalistans við þetta mál og nefndi að stuðningur við þennan skatt byggðist á því að ríkisstjórnin hefði meiri hluta fyrir þessu máli og að ríkissjóður mætti ekki við tekjutapi við núverandi aðstæður. Til að þessar röksemdir okkar standist verður auðvitað að liggja fyrir hvort stjórnarflokkarnir hafa styrk til að koma málinu í gegn sem koma mun í ljós í atkvæðagreiðslunni sem verður í lok þessarar umræðu og þó enn frekar hvernig annarri tekjuöflun ríkissjóðs verður háttað. Eftir umræðurnar sem hér áttu sér stað í gær kannaði ég nánar hvernig að þessum málum hefur verið staðið á undanförnum árum og komst að því að þegar skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði hefur verið til umræðu á þingi ár eftir ár, hafa önnur tekjuöflunarfrv. ríkisstjórna verið komin fram. Kvennalistinn hefur stutt þennan skatt gegnum árin, eins og áður hefur komið fram, en sá stuðningur hefur byggst á því að jafnan hefur legið fyrir hvernig annarri tekjuöflun ríkisins yrði háttað. Þá hafa þingkonur Kvennalistans litið svo á að þessi skattur væri skárri en ýmsar álögur á heimilin í landinu. Nú bregður hins vegar svo við, þegar verið er að afgreiða þetta mál til 3. umr., að ekkert liggur fyrir um frekari tekjuöflun ríkisins annað en það sem fram kemur í fjárlagafrv. Við hljótum því að bíða þess að önnur frv. komi fram. Það er nefnilega laukrétt sem fram kom í mál hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar í gær, að það er hvorki sanngjarnt né rétt að ætlast til þess að þingmenn taki endanlega afstöðu til þessa máls, þótt um gamlan kunningja sé að ræða, meðan fátt eitt er vitað um tekjuöflunar- og skattastefnu ríkisstjórnarinnar í heild. Afstaða okkar til þessa skatts hlýtur að ráðast af því hvernig dæmið lítur út heild. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan að von væri á öðrum tekjuöflunarfrv. í næstu viku og ég segi enn og aftur: Eftir þeim verður að bíða. Ég fer þess því eindregið á leit, hæstv. forseti, að þessu máli verði frestað þar til þau tekjuöflunarfrv. sem væntanleg koma fram og þingmenn sjá hvernig allt tekjudæmið lítur út. Verði ekki orðið við þessari beiðni get ég engu lofað um stuðning þingkvenna Kvennalistans við þennan skatt.

Herra forseti. Ég ætlaði að leyfa mér að tala hér fyrir frávtill. um þetta mál. Það var undirstrikað af hæstv. fjmrh. að það væri meginregla að starfandi ríkisstjórn á hverjum tíma bæri ábyrgð á tekjuöflun sem fjárlagafrv. væri byggt á til útgjalda. Ég tel því nauðsyn að fá úr því skorið hver stuðningur stjórnarsinna er við það frv. sem þeir hafa svarið svo grimmt af sér að aðeins einn stjórnarsinni skrifað undir nál. fyrirvaralaust. Sá stjórnarsinni var varamaður og er nú horfinn úr þingsölum. Hinir aðilarnir sem skrifuðu undir þetta frv. með fyrirvara voru hv. 1. þm. Vestf., hv. 6. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Norðurl. v. Það hefur að vísu gerst í millitíðinni að hv. 5. þm. Norðurl. v. er að safna kjarki og auðvitað vitum við ekki nema söfnunin verði komin á það stig að hann hafi þann kjark til að styðja þetta þegar til orustunnar kemur, en hvort hv. 6. þm. Reykv. hefur skrifað undir með þeim fyrirvara að þar hafi verið hugmyndin að styðja brtt. til hækkunar eða lækkunar hefur ekki komið fram og ekki heldur hvort það væri til þess að styðja brtt. sem hljóðaði upp á það að fella frv. Af hv. 1. þm. Vestf. er aftur á móti það að segja að af vináttu við hæstv. fjmrh. lýsti hann því yfir að hann ætlaði að styðja frv. En þar var líka fyrirvari. Sá fyrirvari var á þann veg að þetta yrði í síðasta skipti sem hæstv. fjmrh. legði þetta til. Því er mjög valt að treysta. Í fyrsta lagi er ekki vitað til að stjórnin falli á þeim tíma þannig að hugsanlegt er að hann muni leggja þetta til aftur næsta haust. Menn geta horfið af vettvangi af öðrum ástæðum en hæstv. fjmrh. segir aftur á móti að væntanlega verði ekki nauðsyn að bera þetta fram aftur. Hann ætlar sem sagt ekki að loka þeirri leið að það geti hugsanlega gerst að það þurfi að bera þetta fram aftur. Og þá er brostin forsendan fyrir því að 1. þm. Vestf., flm. nál., styðji frv. Í slíku andrúmslofti tel ég eðlilegt að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar. Þar er verið að ræða skattamál eins og fram hefur komið og eðlilegt að þetta sé rætt í samhengi. Frávísunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þar sem greinilegt er að fyrirvaralaus stuðningur er ekki lengur við þetta frv. hjá þeim sem skrifuðu undir nál. samþykkir Alþingi að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar.`` Hér voru fluttar mjög skemmtilegar ræður, bæði af hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., en það er nokkurt ósamræmi í kynningu á afstöðu manna ef hæstv. fyrrv. fjmrh., núv. 8. þm. Reykn., er eini aðilinn sem er talinn hafa haft svo virðulega umsögn um skattamál að vert sé að vitna í þingtíðindi, sem því miður eru allt of lítið lesin miðað við hvað þar er margt vel sagt í þeim fræðum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt til að jafna virðingu manna í þinginu og menn úti í bæ fái ekki það á tilfinninguna að þetta sé eini aðilinn sem segir þar hluti sem vert sé að endurtaka, þá sé örlítið reynt að fara yfir það hvað gáfumenn úr Sjálfstfl. hafa sagt um þessa hluti, um skattana eins og þeir koma þeim fyrir augu. Ég held að þá sé eðlilegt að ég byrji á því, með leyfi forseta, að vitna í hvað frsm. minni hluta fjh.- og viðskn., hv. 4. þm. Reykv., hafði um þetta mál að segja þegar rætt var um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þetta er við 2. umr. 1990. Þá segir svo, með leyfi forseta: ,,Herra forseti. Hér er á ferðinni gamall kunningi okkar alþingismanna eða gamall draugur kannski. En það er ekki ástæða til að fjölyrða mjög um þetta mál. Ég vil aðeins geta þess sem menn ættu nú að vera farnir að skilja að allir skattar eru í eðli sínu eignaupptaka, þ.e. tilfærsla á fjármunum frá einstaklingum, félögum og fyrirtækjum til ríkisvaldsins. Við erum vön því, hv. alþm., núna upp á síðkastið, á síðustu missirum að yfir okkur sé dengt stanslaust nýjum sköttum í einu formi og öðru. Menn segja að þessi skatturinn sé eitthvað skárri heldur en hinn en eins og ég sagði áðan, þá eru allir skattar því marki brenndir að einhver verður að borga þá og auðvitað borga þeir menn, sem hafa viðskipti við fyrirtæki sem eiga skrifstofu- eða verslunarhúsnæði, þennan skatt þegar þeir skipta við viðkomandi fyrirtæki. Það er nú lögmál lífsins að skattarnir lenda á þjóðinni auðvitað og neytendum ekki síst. Mér er ljóst að við hv. þm. Halldór Blöndal erum hér í minni hluta og að meiri hlutinn mun auðvitað samþykkja að framlengja þessum skatti. Hann er jafnslæmur og aðrir skattar og við greiðum atkvæði gegn samþykkt frv.`` Hérna blasir það við að sá sem vitrastur er og reyndastur í þingliði Sjálfstfl. staðfesti það að ríkisstjórnin er að leggja til eignaupptöku, ekkert annað, hvorki meira né minna. Hreina eignaupptöku eins og kommúnistar væru komnir til valda í landinu. Auðvitað tekur hann það skýrt fram að það er af því að þeir eru í minni hluta, hv. þm. og núv. hæstv. ráðherra Halldór Blöndal og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, að þeir eru ofurliði bornir, lenda undir og beygja sig fyrir lýðræðinu að láta eignaupptökuna yfir sig ganga. En það hefði aldrei hvarflað að þessum mönnum að það gæti gerst að núv. hæstv. fjmrh. færi að leggja þær byrðar á þá og láta þá bera þann kross að þeir þyrftu að standa eins og kommúnistar að eignaupptöku í landinu. Hann tekur það skýrt fram að þeir eru ekki að ráðast á eigendur skrifstofu- og verslunarhúsnæðis. Hann tekur það skýrt fram. Þeir eru að ráðast á almenning í landinu, þá sem skipta við þessa aðila. Þeir eru að hafa af þeim peninga. Og svo er eins og það hafi enginn sagt nokkurt orð af viti um skattamál í þessu landi nema hæstv. fyrrv. fjmrh. Þegar hæstv. fjmrh. kemur í pontuna og telur sig þurfa að vitna í þingtíðindin og fortíðina, þá vitnar hann ekki í neinn annan en hæstv. fyrrv. fjmrh. Mér finnst að þetta nái ekki nokkurri átt. Ég bara skil ekki svona vopnaburð þegar önnur eins ummæli liggja nú fyrir af manni sem hefur starfað lengi í fjh.- og viðskn. og verið leiðbeinandi og telur að hann sé nánast búinn að leiðbeina sínum flokksmönnum svo lengi í þessu máli að þeir hljóti að vera farnir að skilja. Auðvitað telur hann umþóttunartíma eðlilegan til þess að menn hafi ráðrúm til að skilja rök mála. Menn þurfa að fá að hugsa sig um. En hann telur að fræðslan í þessum efnum sé komin á það stig að nú hljóti menn að fara að skilja. Samt gerist það. Kannski er það út á þetta tveggja mánaða minni sem hæstv. fjmrh. talaði um að þessi upprifjun hefur ekki átt sér stað á miðju sumri og þess vegna hafi menn álpast til þess að taka þetta inn aftur. Það er mjög óvíst að hv. 4. þm. Reykv. hafi gefið sér tíma til þess núna síðsumars að fara með þennan fyrirlestur yfir sjálfstæðismönnum. Þess vegna er þetta með minnið mjög sterkur punktur í þessu máli. Þetta tveggja mánaða meðalminni getur verið ástæðan fyrir því að þessar upplýsingar hafi ekki verið tiltækar þegar menn þurftu að hafa þær við höndina þegar ríkisstjórnin var að fara yfir hvaða skatta skyldi hafa í landinu. Ég vil eindregið hvetja hæstv. fjmrh. til að lesa þær ræður sem fulltrúar Sjálfstfl. fluttu um þetta mál, kynna sér efni þeirra, láta ekki eins og það sé ekkert í þessum þingtíðindum nothæft til upplestrar, til fróðleiks fyrir þjóðina annað en það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur sagt hér á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur sýnt það með margvíslegum hætti að undanförnu að hún er reiðubúin að greiða fyrir málum hér í þinginu. En það er frumskilyrði þess að það sé hægt að hæstv. ráðherrar taki til máls og svari einföldum spurningum. --- Nú heyri ég að hæstv. félmrh. hefur beðið um orðið og ætlar að verða við þeirri ósk sem fram var borin fyrr í umræðunni og fagna ég því, því að það var ástæðulaust að við hin færum að nýta allan okkar rétt áður en hæstv. félmrh. bæði um orðið.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði alls ekki að skorast undan því að svara fyrirspurn hv. þm. sem hann beindi til mín en mér var ekki ljóst að umræðunni væri að ljúka. Sú spurning sem hv. þm. hefur beint til mín snýst ekki um það frv. sem hér er á dagskrá heldur spurði hv. þm. um tekjujöfnunaraðgerðir, hvort ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir ákveðnum tekjujöfnunaraðgerðum. Vitnaði hv. þm. þá til athugasemda sem fram komu hjá mér áður en frv. til fjárlaga var lagt fram á Alþingi. Það er rétt hjá hv. þm. að ég gerði athugasemd bæði við útgjalda- og tekjuhlið fjárlaga áður en frv. var lagt fram. Það fyrra snerist um það hvernig mætt yrði fjárvöntun á tekjuhlið. Ég tel að umræða um það sé nú á lokastigi og horfur á því að þau sjónarmið sem ég setti þar fram nái fram að ganga. Hitt atriðið sneri að tekjujöfnunaraðgerðum þar sem ég taldi brýnt að ákveðin stefna yrði mörkuð í tengslum við fjárlagagerðina. Í því sambandi er auðvitað ljóst og fram hefur komið að þær breytingar sem orðið hafa í efnahagsmálum frá því að fjárlagafrv. var lagt fram setja ríkisstjórninni ákveðnar skorður. Má í því sambandi nefna að eitt og sér er ætlað að frestun álversframkvæmda hafi þau áhrif að lækka tekjur ríkissjóðs um rúman 1 milljarð kr. Það er auðvitað ljóst að slíkt setur ríkisstjórninni ákveðnar skorður varðandi tekjujöfnunarðaðgerðir. Engu að síður er ljóst að í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar er mörkuð ákveðin stefna sem ég taldi nauðsynlegt. Að hluta til kemur sú stefnumörkun fram með tvennum hætti í stefnu- og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar frá því í október. Þar kemur fram að ríkisstjórnin vill tryggja stöðugleika í efnahagsmálum og stuðla þannig að því að sættir takist um sanngjörn kjör og hún muni í því skyni beita sér fyrir aðgerðum í skatta- og félagsmálum sem koma hinum tekjulægstu til góða. Í annan stað er í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar kveðið á um að þegar á næsta ári verði gripið til sérstakra aðgerða til að draga úr húsnæðiskostnaði leigjenda. Þannig er í tvennum skilningi sett fram ákveðin stefnumörkun í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar að því er varðar tekjujöfnunaraðgerðir. Það er hins vegar skoðun ýmissa að eðlilegt sé að aðilar vinnumarkaðarins, ekki síst verkalýðshreyfingin, hafi áhrif á til hvaða aðgerða verði gripið í skatta- og félagsmálum, enda á það lögð áhersla í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar að í því skyni að sættir takist um sanngjörn kjör muni ríkisstjórnin beita sér fyrir aðgerðum í skatta- og félagsmálum. Niðurstaðan um til hvaða aðgerða verði gripið og hvenær sú ákvörðun verður tekin tengist því líklega kjarasamningum. Annars vil ég segja það, virðulegi forseti, að mér finnst nokkur tvískinnungur í því þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gengur hér fram og kallar eftir tekjujöfnunaraðgerðum fyrir hina verst stöddu í þjóðfélaginu. Mig minnir að það hafi komið fram í blöðum um helgina að það hafi verið hv. þm. Matthías Bjarnason sem hafði þau orð um hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson að hann væri góður leikari og ég get svo sannarlega tekið undir að það er margt satt í þeim ummælum. Ég hef verið félmrh. um fjögurra ára skeið þar sem þrír hv. þm. hafa setið í stóli fjmrh. og ég held --- og segi það af fyllstu hreinskilni --- að ég hafi aldrei átt eins erfitt með að glíma við nokkurn ráðherra að því er varðar ýmsa málaflokka sem snerta láglaunafólk eins og hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson þegar hann var fjmrh. Þeir málaflokkar sem snerta mikið kjör láglaunafólks eru málefni fatlaðra svo að dæmi sé nefnt og uppbygging á félagslegum íbúðum. Ef maður lítur yfir þessi fjögur ár sem ég hef verið í stóli félmrh., þá hef ég mikið barist fyrir því að t.d. Framkvæmdasjóður fatlaðra fengi sitt framlag en þegar maður lítur yfir fjárlögin frá 1988 og til dagsins í dag, þá er það alveg ljóst að í tíð Ólafs Ragnars sem fjmrh. í þrjú ár hefur minnst komið í þennan sjóð. Ef við miðum við verðlag í dag voru á fjárlögum í Framkvæmdasjóði fatlaðra tæpar 300 millj. þegar Jón Baldvin Hannibalsson var fjmrh., en síðan lækka þau í tíð Ólafs Ragnars Grímssonar niður í 270 millj. 1989, niður í 227 millj. árið 1990, og síðan 1991 var svipuð tala á fjárlögum en hækkaði svo rétt fyrir kosningar, þá fer hún upp í 270 millj. Og svo þegar sjálfstæðismaður sest í stól fjmrh. þá eru framlögin í Framkvæmdasjóð fatlaðra 320 millj. kr. Ég held að þessar tölur sýni ljóslega að ég hef átt í mestum erfiðleikum við að halda framlögum í Framkvæmdasjóði fatlaðra þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var fjmrh. Sama má segja um félagslegar íbúðir. Við stóðum frammi fyrir því á þessum tíma í fyrra að ekki var ætlað fjármagn til einnar einustu nýrrar félagslegrar íbúðar á þessu ári og þá var Ólafur Ragnar Grímsson fjmrh. Og það tók verulegan slag hér í þinginu að fá hæstv. fjmrh. inn á það að breyta nú um varðandi þá tölu sem var á fjárlögum þannig að hægt væri að halda áfram uppbyggingu á félagslegum íbúðum eins og verið hafði. Ef það hefði ekki tekist, þá værum við ekki núna að byggja 500--600 félagslegar íbúðir. En núna þegar sestur er í stól fjmrh. sjálfstæðismaður virðist vera auðveldara viðfangs að ná fjármunum inn í þennan mikilvæga málaflokk fyrir láglaunafólk, þ.e. uppbyggingu á félagslegum íbúðum. Í fjárlagafrv. á síðasta ári var gert ráð fyrir 700 millj. en tæplega 1.100 millj. er gert ráð fyrir á næsta ári þannig að hægt verður að halda áfram uppbyggingu félagslegra íbúða. Ég dreg þetta fram, virðulegi forseti, af því að mér heyrist í þessari umræðu að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson beri verulega fyrir brjósti hag láglaunafólks og kalli hér eftir tekjujöfnunaraðgerðum, en ég hef sýnt fram á það, virðulegur þingmaður, að í tveim mikilvægum málaflokkum sem snerta kjör láglaunafólks var aldrei eins erfitt að eiga við nokkurn fjmrh. eins og við hv. þm. til þess að ná eðlilegu fjármagni í þennan málaflokk. Þetta sýnir, virðulegi forseti, að fáir skipta eins um ham og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, þ.e. eftir því hvort hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Virðulegi forseti. Forseti þingsins er ekki öfundsverður af þeim ráðherrum sem hún hefur í þessari ríkisstjórn og viðleitni sinni til að greiða fyrir málum hér í þinginu. Hér voru bornar fram mjög einfaldar spurningar til hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. Þetta voru málefnalegar spurningar og hefði verið auðvelt að svara þeim á mjög skömmum tíma. Hæstv. ráðherrar hefðu getað sagt, eins og þeir reyndar sögðu, að þeir hefðu ekkert í höndunum enn sem komið er til að svara þessum spurningum og látið þar við sitja. Menn hefðu virt það. En þeir hættu ekki þar. Nei. Þeir vörðu meginhluta ræðu sinnar, hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., til þess að ráðast á mig hvað eftir annað út af málum sem alls ekki eru á dagskrá í þessari umræðu, og enginn annar hafði vikið að í umræðunni, ekki nokkur maður, eins og skattlagningu á matvælum, framlög í Framkvæmdasjóð fatlaðra, framlög til félagslegra húsnæðismála á liðnum árum svo að ég nefni nú bara þrjá stóra málaflokka sem þessir tveir hæstv. ráðherrar kusu að taka hér á dagskrá. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hafði ekki ætlað mér að tala langt mál nú í þessum umræðum og fyrri ræður mínar voru stuttar, en ég get ekki setið hér í þingsalnum þegar þessir tveir hæstv. ráðherrar nota tíma sinn, þegar þeir eru beðnir um að svara í stuttu máli einföldum spurningum, til að hefja allsherjarárás á mig. Það er því óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að ég verji nokkuð löngu máli til þess að svara hæstv. ráðherrum, en ég bið virðulegan forseta að skilja að það var ekki minn vilji eða ætlan að tala langt mál hér í þessum umræðum frekar. Þegar ríkisstjórnin kvartar yfir því við virðulegan forseta að mál gangi seint áfram, þá minni ég forseta á það að benda ráðherrunum á þeirra eigin ræður. Hæstv. félmrh. sagði margt í sinni ræðu og áður en ég kem að árásum hennar á mig vil ég fyrst draga það fram sem hún sagði. Í fyrsta lagi sagði hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir að hún hefði enn ekki fengið samþykktar neinar jöfnunaraðgerðir fyrir láglaunafólk innan þessarar ríkisstjórnar, en hún vonaðist til þess að það gæti kannski gerst á næstunni.  Hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti því hér yfir að í lok nóvembermánaðar, þremur mánuðum eftir að hún sagði þjóðinni að skilyrðið fyrir því að hún styddi fjárlagafrv. væri það að hún fengi aðgerðir í þágu láglaunafólks samþykktar í ríkisstjórninni, að hún hefði engar slíkar aðgerðir fengið samþykktar í ríkisstjórninni. Það er mjög mikilvæg yfirlýsing. Öll þessi barátta í þrjá mánuði hefur sem sagt reynst árangurslaus enn sem komið er. Það eru fróðlegar upplýsingar fyrir þá sem trúðu orðum félmrh. í septemberbyrjun. Síðan fer hæstv. félmrh. í ræðu sinni að undirbúa láglaunafólkið í landinu undir það að þetta kunni nú ekki að takast og er byrjuð að finna afsakanir, skýringar á því hvers vegna láglaunafólkið muni ekki fá jöfnunaraðgerðir í skattamálum og öðrum brýnum lífskjaramálum á næsta ári. Hver var skýringin? Vonir um álversframkvæmdir hafa brugðist og þess vegna eru skorður við því hvaða tekjujöfnunaraðgerðir fyrir lágalaunafólk er hægt að leiða hér í lög. Með öðrum orðum: Vegna þess að iðnrh. hefur ekki tekist að tryggja álversframkvæmdir þá treystir félmrh. sér ekki til að skila jöfnunaraðgerðum fyrir láglaunafólk. Eða svo það sé orðað á annan veg, það á að koma niður á láglaunafólkinu í landinu að álversframkvæmdirnar hafa brugðist. Þetta var skýring hæstv. félmrh. hér áðan, að búa láglaunafólkið undir það að ekki yrði hægt að standa við þessi fyrirheit af því að erlendu álfyrirtækin þrjú hefðu dregið sig til baka. Ja, hvílík reisn yfir varaformanni Alþfl. Að það sé láglaunafólkið sem eigi að bera byrðarnar. Hún talaði ekki um það að nú þyrfti að koma hátekjuþrep í tekjuskattinum til þess að jafna lífskjörin vegna þess að álversframkvæmdirnar hefðu brugðist. Hún talaði ekki um það að nú yrði að skattleggja fjármagnstekjur á næsta ári vegna þess að álversframkvæmdirnar hefðu brugðist svo að hægt væri að taka upp tekjujöfnunaraðgerðir. Nei. Hún sagði ekkert af því tagi. Láglaunafólkið í landinu, segir varaformaður Alþfl., á bara að horfa á hraunið og melana á Vatnsleysuströnd þar sem ekkert gerist á næstu tveimur árum og leita þar skýringa á því hvers vegna Alþfl. ætlar ekki að koma með neinar jöfnunaraðgerðir. Er það nú barátta. Er það nú afsökun fyrir því að ætla sér hér í desember að styðja fjárlagafrv. án þess að fá nokkuð fram nema kannski 100--200 millj. Það var þess vegna merkileg yfirlýsing hjá hæstv. félmrh. að henni hefði mistekist og hún er byrjuð að undirbúa skýringarnar með því að benda á álverið og þar með Jón Sigurðsson, flokksbróður sinn, hæstv. iðnrh., sem aðalsökudólginn. Það er hins vegar mikilvægt að fá það fram að innan þessarar ríkisstjórnar hefur enn ekki tekist neitt samkomulag um aðgerðir í þágu láglaunafólks. Síðan sagði hæstv. félmrh. sem enn frekari skýringu á því hvers vegna henni hefði eiginlega ekki tekist neitt á þessum þremur mánuðum, þessari miklu baráttukonu, hæstv. félmrh., sem er svo ánægð með Sjálfstfl., eins og fram kom í hennar ræðu --- það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi að Jóhanna Sigurðardóttir ætti eftir flytja hér sérstakar ástarjátningar til fjmrh. Sjálfstfl. --- en hin skýringin var sú að verkalýðshreyfingin ætti að fá að hafa áhrif á skattamálin í tengslum við kjarasamninga. Hvers konar málflutningur er þetta? Hefur það farið fram hjá virðulegum félmrh. að forsrh., sem hún þjónar, hefur sagt hvað eftir annað að ríkisstjórnin ætti ekki að koma neitt nálægt kjarasamningunum, sagði það síðast við þjóðina eftir viðræðufund með fulltrúum Alþýðusambandisins og annarra samtaka launafólks í landinu að ríkisstjórnin yrði aukaleikari í samningagerðinni vegna þess að það væru launafólkið og samtök þeirra og atvinnurekendur sem ættu einir að semja um launin. Nú kemur félmrh. hér og segir: Það er verkalýðshreyfingin sem á að koma með þessar aðgerðir í skattamálum, ekki ég, félmrh. sem lofaði þjóðinni því í beinni sjónvarpsútsendingu í septemberbyrjun. En forsrh. segir: Verkalýðshreyfingin fær engan aðgang að þeirri umræðu. Tillögur verkalýðshreyfingarinnar eru skýrar, hæstv. félmrh. Hverjar eru tillögur verkalýðshreyfingarinnar í skattamálum? Ég skal fara með þær hér. Þær eru í fyrsta lagi hátekjuþrep í tekjuskatti. Það er líka tillaga Alþb. Í öðru lagi skattur á fjármagnstekjur. Það er líka tillaga Alþb. Í þriðja lagi að fella niður eða minnka skattaafslátt vegna hlutafjárkaupa. Það er líka tillaga Alþb. Og í fjórða lagi að hækka skattleysismörkin. Það er líka tillaga Alþb. í þágu láglaunafólksins. En öllum þessum tillögum, virðulegi félmrh., hefur ríkisstjórn þín nú þegar hafnað. Þetta eru tillögur sem Verkamannasambandið hefur sett fram, sem BSRB hefur sett fram, sem Alþýðusambandið hefur sett fram, sem Kennarasamband Íslands hefur sett fram, sem samtök iðnverkafólks hafa sett fram. Það þarf þess vegna ekkert að velta því fyrir sér hverjar séu óskir verkalýðshreyfingarinnar í skattamálum. Þær liggja alveg fyrir og þær eru hinar sömu og Alþb. hefur flutt tillögu um, en ríkisstjórnin hefur hafnað. En vegna þess að hæstv. félmrh. lýsti því yfir hér áðan að það ætti að fara að tillögu verkalýðshreyfingarinnar í þessum málum, þá er óhjákvæmilegt að spyrja hana: Hverja af þessum tillögum sem ég hef nú lýst ætlar hún og ríkisstjórnin að samþykkja? Er það hátekjuþrep í tekjuskatti? Er það skattur á fjármagnstekjur? Er það minnkun á afslættinum vegna hlutafjárkaupa, sem fjmrh. hefur nú þegar neitað að verði minnkaður? Er það hækkun skattleysismarka, eða hvað er það? Þegar hæstv. félmrh. hafði komið þessu til skila hefði kannski verið auðveldast til að greiða fyrir umræðunni að láta þar staðar numið. En það var ekki gert. Í staðinn fór hæstv. félmrh. að lýsa því hvernig ég sem fjmrh. hefði komið illa fram við hana og láglaunafólkið í landinu og væri nú einhver munur á því hvað hæstv. núv. fjmrh., Friðrik Sophusson, væri mikill vinur láglaunafólksins í landinu. Hann hefði reynst miklu meiri vinur láglaunafólksins í landinu, hæstv. núv. fjmrh. heldur en ég. Og það merkilega var að hæstv. félmrh. virtist vera alvara. Hæstv. félmrh. nefndi umræður í tíð síðustu ríkisstjórnar um framlög til félagslegs húsnæðis. Það væri vel þess virði að fara í gegnum þá umræðu nú því að hver var krafa hæstv. núv. félmrh. í síðustu ríkisstjórn í þeirri umræðu? Jú, ég skal greina frá því hver hún var. Hún var sú --- og hlusti nú námsmenn á Íslandi --- að Lánasjóður ísl. námsmanna yrði skorinn niður. Hæstv. félmrh. neitaði að ræða fjármögnun til félagslega íbúðakerfisins nema gengið yrði að því skilyrði að framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna yrðu skorin niður. Þessi krafa hennar stóð viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, og það endaði með því, til þess að koma til móts við félmrh., að framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna voru skorin niður. Og ég bið hæstv. fjmrh. að hlusta á það hér vegna þess að hæstv. fjmrh. gerði það að einu af ásökunarefnum hans í minn garð í ræðu sinni hér áðan að fjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna hefði ekki verið tryggt nægilega í fjárlögum yfirstandandi árs. Ein af skýringunum, hæstv. fjmrh., er að félmrh. gerði kröfu um það í síðustu ríkisstjórn að framlög til Lánasjóðs ísl. námsmanna yrðu skorin niður. Það var krafa félmrh. um að skera niður framlögin til Lánasjóðs ísl. námsmanna sem er ein af skýringunum á því hvers vegna framlagið var minnkað í fjárlögum núverandi árs. Ég hef heyrt hæstv. félmrh. hæla sér af því utan þings að árið í ár skeri sig úr hvað það snertir hve margar félagslegar íbúðir hafa verið byggðar. Og væri nú vel þess virði fyrir virðulegan félmrh. að fara í gegnum það hér í ræðustólnum hversu margar félagslegar íbúðir voru byggðar á þeim árum þegar ég gekk frá fjárlagafrv., þar með talið árið í ár, og þegar formaður Alþfl. var fjmrh. Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. lýsi þeim samanburði hér í ræðustólnum. Hins vegar verð ég að segja það að ég kunni með vissum hætti að meta það að virðulegur félmrh. lýsti því að ég hefði reynst nokkur harður fjmrh. og erfiður viðureignar, núv. fjmrh. væri miklu linari og auðveldari viðureignar í núv. ríkisstjórn. Ég er ekki viss um að það séu meðmæli fyrir fjmrh. því að auðvitað er það verkefni fjmrh. að vera harður í horn að taka og láta ekki fjárfreka ráðherra sækja allt of mikið í hinn sameiginlega sjóð.  Síðan fór virðulegur félmrh. að ræða framlögin í Framkvæmdasjóð fatlaðra og það var nú ekki stórmannlegt, virðulegi félmrh. Líður hæstv. félmrh. virkilega svona illa í núv. stjórnarsamstarfi að hún þurfi að grípa til þess til að verja sig og réttlæta það fyrir sjálfri sér og þjóðinni að hún sitji frekar með þessum mönnum en okkur að gera því skóna hér í ræðustólnum að ég hafi verið sérstaklega vondur við fatlað fólk, með sérstakan illvilja í garð fatlaðra í tíð síðustu ríkisstjórnar? Ef það mætti nú ekki misskilja það, þá hefði ég sagt að þetta hefði verið tilraun hæstv. félmrh. til að gefa mér högg undir belti. En af því að það má misskilja þá samlíkingu þá ætla ég ekki að nota hana formlega hér. Hitt er alveg ljóst að þær upphæðir sem hæstv. ráðherra fór hér með endurspegla ekkert í þessum efnum. Því eins og allir vita varð á þeim árum sem hún fór hér yfir mikið tekjufall í heildartekjum ríkissjóðs og það var eðlilegt að allar upphæðir yrðu að taka mið af því tekjufalli. Mér finnst það hins vegar vera fyrir neðan virðingu virðulegs félmrh. að koma með röksemdir af þessu tagi, vegna þess að hún veit mætavel að sú vinnuregla gilti að mestu leyti við fjárlagagerð í tíð þeirrar ríkisstjórnar eins og við fjárlagagerð í tíð núv. ríkisstjórnar að einstakir fagráðherrar hefðu afgerandi ákvörðunarvald um það hvernig þeim upphæðum sem komu í hlut þeirra ráðuneyta væri skipt. Það var þess vegna hæstv. félmrh. sjálf sem tók þær ákvarðanir í tíð síðustu ríkisstjórnar að lækka framlögin í Framkvæmdasjóð fatlaðra og hækka frekar eitthvað annað, vegna þess að fjmrn. í sjálfu sér gerði ekki mikinn greinarmun á því ef heildarupphæðin sem í félmrn. fór stóðst áætlanirnar sem settar voru fram. Það var almenn vinnuregla þá eins og nú að verkefni fjmrh. væri fyrst og fremst að tryggja heildarmat ríkisútgjaldanna og skiptingu þeirra milli einstakra ráðuneyta en það félli síðan í hlut einstakra ráðherra að ákveða skiptinguna innan ráðuneytanna. Það er þess vegna fullkomlega út í hött og sýnir best hve illa málið er komið ef hæstv. félmrh. er nú að fría sig algerlega ábyrgðinni á því hvernig hún kaus að skipta því heildarfjármagni sem hún fékk í sinn hlut á síðustu árum. Um það væri hægt að hafa mörg fleiri orð en ég ætla ekki að gera það nú. Hæstv. fjmrh. --- og ég óska eftir að hann sé sóttur, virðulegi forseti.

Hann hefur trúlega ekki farið langt.

Nei, nei ég treysti því. --- Hæstv. fjmrh. flutti hér ræðu sem var að því leyti keimlík ræðu hæstv. félmrh. að í stað þess að halda sig við tiltölulega skýr og stutt svör við þeim spurningum sem fram voru bornar kaus ráðherrann að hefja árás á mig. Hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur nú þegar afgreitt það með mjög snyrtilegum hætti og bent hæstv. fjmrh. á að það er lítil vörn fyrir hann í því að þykjast vera að gera nákvæmlega það sama og ég, en fordæma um leið það sem ég átti að hafa gert samkvæmt hans eigin lýsingu. Mér finnst merkilegt að verða vitni að því hér að hæstv. fjmrh. flytur þá tilvitnun í ræðu mína frá þinginu 1987--1988, ef ég man rétt, sem hann fór oftast með á síðasta kjörtímabili mér til háðungar og skammar og notar þá tilvitnun nú til þess að réttlæta sjálfan sig. Það má segja að enginn veit sína ævina fyrr en öll er, hæstv. fjmrh. Að svo illa skuli vera komið að hann þurfi að grípa til þeirrar tilvitnunar sem hann notaði oftast á síðasta kjörtímabili, til árása á síðustu ríkisstjórn, og segja nánast, eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson benti á: Ja, ég er nú ekkert verri en fyrrv. fjmrh. sem hagaði sér svona, og lýsti því svo. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að ég gagnrýndi matarskattinn, Alþb. gagnrýndi matarskattinn mjög rækilega. Það vita hins vegar allir að Alþfl., sérstaklega formaður Alþfl., hafnaði því að matarskatturinn yrði lagður niður. Við sögðum það alveg skýrt, forustumenn Alþb., þegar við gengum inn í síðustu ríkisstjórn að við gerðum okkur grein fyrir því að þeirri kröfu okkar hefði verið hafnað. Við höfðum ekkert að fela í þeim efnum. Það var algjörlega uppi á borðinu. Það kom ekki fram einhvern tímann í þinginu eins og er að gerast hér og nú með skattinn af verslunar- og skrifstofuhúsnæði, það var sagt strax við stjórnarmyndun. En við bættum við: Við munum hins vegar reyna að leita samkomulags í tíð þeirrar ríksstjórnar til að lækka skattlagningu á matvæli. Og það tókst, hæstv. fjmrh. Okkur alþýðubandalagsmönnum tókst að ná fram þeirri málamiðlun innan síðustu ríkisstjórnar að skattlagning á matvæli var minnkuð um það sem er að núgildi 2--3 milljarðar. Ég er ekki með töluna nákvæmlega hér í höndum en hún er af þeirri stærðargráðu. Og hvernig var sú málamiðlun? Jú, hún var á þann veg að þegar virðisaukaskattur var tekinn upp var ákveðið að fella inn í virðisaukaskattskerfið sérstakar endurgreiðslur á algengustu matvælum, innlendum matvælum, til að tryggja að á þeim væri ígildi u.þ.b. helmings þeirrar skattlagningar sem áður var.

Það er ekki rétt, því það hafði verið gert árið áður.

Það hafði ekki verið gert árið áður, hæstv. fjmrh., og út í það er hægt að fara með hæstv. fjmrh. hér utan ræðutímans vegna þess að ég ætla ekki að tefja þingið á að fara með ráðherranum í gegnum tæknilegar útskýringar af því tagi. Sönnunin fyrir því að það hafði ekki verið gert áður, hæstv. fjmrh., var að 1. jan. 1990, þegar virðisaukaskatturinn tók gildi, lækkuðu matvælin í verði. Það var nú sönnun þess að það hafði ekki verið gert áður. Því ef það hefði verið gert áður þá hefðu matvælin ekki lækkað 1. jan. 1990, en þau gerðu það. Sjálfstfl. stóð hér í ræðustólnum í nóvember og desember 1989 og spáði því að þau mundu síðan hækka strax aftur sem þessu næmi, en það gerðist ekki. Matvælaverðið reyndist nánast óbreytt í eitt og hálft ár eða þar til ríkisstjórnin fór frá. Það er því alveg ljóst að við stigum umtalsvert skref sem nemur 2--3 milljörðum til lækkunar á skattlagningu matvæla eftir að Alþb. tók við fjmrn. Og ég var þakklátur samstarfsmönnum mínum í síðustu ríkisstjórn, m.a. formanni Alþfl. og núv. hæstv. utanrrh., sem ég vissi að átti erfitt í þessu máli, vegna þeirrar gerningahríðar sem á honum stóð vegna matarskattsins, að þeir skyldu taka þátt í þessari málamiðlun. Hún náðist m.a. á ágætum næturfundi sem við sátum á, ef ég man rétt, m.a. ég og hv. þm. Halldór Ásgrímsson sem hér er í þingsalnum. Hæstv. fjmrh. ætti þess vegna ekki að halda hér margar ræður um matarskattinn sem einhverja réttlætingu fyrir því að hann er að svíkja öll kosningaloforð Sjálfstfl. Ef hann ætlaði að fylgja okkar fordæmi þá ætti hann nú þegar að hefjast handa um lækkun skatta af þeirri stærðargráðu sem við knúðum fram á skattlagningu matvæla. Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. veitti engin svör við þeirri spurningu hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar hvernig ríkisstjórnin ætlaði að hækka tekjuskattinn. Nú er um helgina 1. des. um allt land.

Og víðar.

Og víðar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. 

Það byrjaði viku fyrr.

. Hvað er þetta með hv. þm. Össur Skarphéðinsson? Hann kemur alltaf hér í þingsalinn með svona almennar ,,bemærkningar``. En ég tek þeim vel og þakka fyrir þær. Ég er hins vegar ekki enn byrjaður að ræða þessar tillögur í efnahagsmálum sem þingmaðurinn lét birta eftir sig í DV á laugardaginn þar sem hann var myndaður annars vegar með steyttan hnefa og hins vegar tillögur í efnahagsmálum, 

Jú.

Jú, forseti viðurkennir það. Hæstv. fjmrh. segir að það verði ekki fyrr en í næstu viku, í næstsíðustu viku fyrir jólahlé, sem ríkisstjórnin ,,væntanlega``, sagði ráðherrann, kemur hér með tillögur sínar í skattamálum. Og hæstv. fjmrh. ætlast til þess að þingið afgreiði þá á rúmri viku hækkun á tekjuskatti og ýmislegt annað. --- 

Vel.

Þeir ganga vel, jæja.

Það er búið að semja.

Eruð þið búnir að semja? Og er þá fjmrh. búinn að samþykkja öll skilyrðin, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson.

Ekki samtal.

Ég er að reyna að tala við fjmrh. héðan úr ræðustól en ég hef fullan skilning á að þessir samningar þurfi að fara fram þannig að ég er alveg reiðubúinn að bíða eftir því að þeir haldi áfram. --- Hæstv. fjmrh. Ég vil aðeins benda á það að á síðasta þingi og ég held einnig næstsíðasta þingi, alla vega var það þingið 1989--1990 sem þáv. þm. Friðrik Sophusson gagnrýndi það af mikilli hörku að skattafrv. þáv. ríkisstjórnar væru ekki komin fram fyrir desemberbyrjun. Og ef ég man rétt ætlaði hann að neita að afgreiða þau hér á þinginu fyrst svo væri. Ég vil aðeins minna hæstv. fjmrh. á að það er kannski líka á þessu sviði sem hann verður að fara að draga sín fyrri orð til baka. En um það ætla ég ekki að segja fleira hér og nú, en vil aðeins vekja athygli á því að það verður ekki nema rúm vika eftir af starfsáætlun þingsins þegar ríkisstjórnin loksins kemur með aðalfylgifrv. fjárlaganna hér inn í þingið. --- Mætti ég, virðulegi forseti, fá lánaða starfsáætlun þingsins hjá forsetanum? Í starfsáætlun þingsins kemur fram að ætlunin er að 2. umr. um fjárlagafrumvarpsins fari fram á þriðjudaginn kemur, 3. des. Nú hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir að aðalfylgifrumvarp fjárlagafrumvarpsins verði ekki komin fram þá eða verði kannski komin þann dag. Ég vil þess vegna nú þegar, virðulegi forseti, beina þeim tilmælum eindregið til forseta og ríkisstjórnarinnar að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir því að það er ekki hægt að láta 2. umr. fjárlaga fara fram án þess að meginfylgifrumvörp fjárlagafrv. hafi a.m.k. komið til 1. umr. Ég ætla ekki að segja meira um það á þessu stigi en vil aðeins vekja athygli á því að ríkisstjórnin er að stefna meðferð mála hér í þinginu í fullkomna óvissu með þessum vinnubrögðum, þessum drætti, þessu aðgerðarleysi og þessum deilum. Það er því nauðsynlegt að hefja þegar endurskoðun á þessum tveimur síðustu þingvikum í ljósi þeirrar yfirlýsingar sem hæstv. fjmrh. gaf hér áðan. Hæstv. fjmrh. sagði að engin ákvörðun hefði verið tekin í ríkisstjórninni um að breyta aðstöðugjaldinu, sagði síðan í seinna svari sínu að núv. stjórnarflokkar væru að vísu sammála því að breyta aðstöðugjaldinu í núverandi mynd. ,,Í núverandi mynd``, sagði hæstv. fjmrh. Málið hefur, hæstv. fjmrh., ekki snúist um það. Málið hefur snúist um það að leggja aðstöðugjaldið niður, ekki breyta því í núverandi mynd heldur bara taka það burt algjörlega. Ég verð að segja eins og er að þau svör sem hæstv. félmrh. gaf hér í síðustu viku þegar borin var fram fsp. sem mig minnir að hafi komið fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni, ef ég man rétt, og það kann þó að vera misminni,  Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. kaus einnig að setja hér á nokkurt mál þess efnis að það væri svo voðalega vondur viðskilnaður hjá okkur sem vorum í síðustu ríkisstjórn. --- Stór hluti af þeirri ríkisstjórn er nú með hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni.  Ég vil minna hæstv. fjmrh. á það að þegar ég tók við fjmrn. í septemberlok 1988, þá stefndi í það sem varð að fjárlagahallinn, sem skilinn var eftir af þeim fjárlögum sem ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, ríkisstjórn sem hæstv. núv. fjmrh. var í, skildi eftir sig, næmi 13--14 milljörðum að núgildi. Þess vegna er það auðvitað á engan hátt frambærilegt að færa það fram sem afsökun fyrir því að Sjálfstfl. svíki sín kosningaloforð að þeir hafi ekki vitað hvernig ástandið var á undanförnum árum í ríkisfjármálum. Og vegna þess sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði, að Sjálfstfl. hefði í kosningabaráttunni ekki lofað að lækka skatta --- og bið ég nú hv. þm. að hlusta á það --- þá vil ég benda hv. þm. að heimsækja höfuðstöðvar Sjálfstfl., Valhöll. Þar getur hann fengið rit sem gefið var út nokkrum mánuðum fyrir kosningar þar sem frambjóðendur Sjálfstfl. til alþingiskosninga í Reyjavík svöruðu spurningunni hvort þeir lofuðu að afnema alla þá skatta sem þáv. ríkisstjórn setti á.

Þetta hefur ekki náð norður yfir heiðar.

Nei, það er alveg rétt, hv. þm. Þetta náði ekki norður yfir heiðar. Það er alveg rétt. Það var annar Sjálfstfl. norðan heiðar en sunnan heiðar. Það er alveg rétt. 

Við bætum úr því.

Hv. þm. ætlar að bæta úr því. Ég er nú ekki viss um að Norðlendingar verði mjög hrifnir af því. En það sem ég ætlaði að benda þingmanninum á er að allir þingmenn Sjálfstfl. sem hér sitja í þingsalnum, nema hv. þm. Geir Haarde og ég virði hann alltaf fyrir það, allir þingmenn Sjálfstfl. úr Reykjavík sem sitja hér í þingsalnum með forsrh. og fjmrh. í fararbroddi lofuðu kjósendum Sjálfstfl. í Reykjavík skriflega að afnema alla þessa skatta. Svar forsrh. var einfaldlega já við spurningunni. Og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson bætti um betur og sagði: Já, ég ætla að afnema alla þessa skatta og ég ætla líka að afnema alla skattana sem lagðir voru á í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar.  heit, enda dúnkaði hann niður á listanum og var refsað sérstaklega fyrir það af kjósendum Sjálfstfl. í Reykjavík að lofa því ekki að afnema alla skattana. Það er því alveg ljóst, og ég bið þingmanninn að ná sér í þetta rit, ég get að vísu lánað honum eintak ef hann óskar eftir, að það liggja fyrir skrifleg loforð allra þingmanna Sjálfstfl. í Reykjavík, nema Geirs Haarde, að lækka skattana. Ég vil hins vegar að lokum, virðulegi forseti, þakka hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni fyrir góð orð í minn garð. Það er alveg rétt hjá honum, við áttum gott samstarf þegar ég var fjmrh. til þess að hrinda í framkvæmd margvíslegum hagsmunamálum og ég tek eftir því að það eina sem hann getur talið núv. hæstv. fjmrh. til tekna það sem af er eru verk sem voru komin vel á veg þegar ég var í fjmrn. og hæstv. núv. fjmrh. hefur ekki stoppað heldur tryggt að næðu fram. Fyrir þessi góðu orð vil ég þakka. Hins vegar sagði hv. þm. að hann væri enn að safna þreki til þess að styðja þennan skatt og það mundi hjálpa til, það voru hans óbreyttu orð, ef framfaramál næðust fram sem hafin voru störf við þegar 8. þm. Reykn., Ólafur Ragnar Grímsson, var fjmrh. Það getur sem sagt hjálpað þingmanninum til að ganga gegn sannfæringu sinni í þessu máli ef núv. hæstv. fjmrh. ætlar að hrinda í framkvæmd þeim verkum sem hafin voru í tíð minni. Undir lok ræðu sinnar nefndi hv. þm. þessi atriði enn á ný sem skilyrði, það voru hans óbreyttu orð, skilyrði fyrir því að hann samþykkti þennan skatt. Ég vil svo að lokum taka undir með þingmanninum um að það var eins með mig og hann að ég átti voðalega erfitt með að skilja hvers vegna þyrfti að geyma þessa kassastrimla í sjö ár og ræddi það oft við embættismenn ráðuneytisins, en það var sæst á þá málamiðlun innan ráðuneytisins að þetta yrði skoðað þegar virðisaukaskatturinn væri búinn að vera í gildi í svona eitt til tvö ár og væri eitt af þeim atriðum sem ætti að taka upp. Og sama gildir um fjölda þeirra sölunóta sem hv. þm. nefndi. Virðulegi forseti. Það lýsir kannski best ræðu forsrh. að ég hef ekki enn þurft að víkja að henni nokkru orði í þessari ræðu. Enda er forsrh. ekki í salnum og erfitt að gera sér grein fyrir því hvar hann er. En hann var greinilega eitthvað að kvarta undan því hér í ræðu sinni að ég hefði verið að lýsa Alþb. reiðubúið til stjórnarmyndunarviðræðna og mátti kenna nokkurn ótta í máli hæstv. forsrh. Ég óskaði eftir því, hann notaði þau orð sem ég ætla hér að fara með, að hann vildi ,,fá að heyra við hverja ég væri að tala um stjórnarmyndun.``  1 / 2 ár hvort ég þarf að óska honum til hamingju með endurkjör á landsfundi Sjálfstfl. eða hvort það verður einhver annar sem þá verður kjörinn þannig að við munum bíða með að svara þeim hamingjuóskum í sömu mynt þar til ljóst verður hver kosinn verður. Hitt er hins vegar aðalatriðið, virðulegi forseti, að forsrh. svaraði engu um það hverjir það væru í þingliði Sjálfstfl. sem ætluðu sér að styðja þetta frv. Hæstv. forsrh. svaraði því ekki. Hann gat það ekki. Hann sagði það hér að það væri traustur meiri hluti fyrir meðferð málsins --- og átti þá við að þeir stjórnarandstöðuflokkar sem áður hafa stutt þennan skatt mundu væntanlega gera það enn. Ég verð þess vegna enn, virðulegi forseti, að lýsa eftir svörum frá hæstv. forsrh., hverjir það eru í þingliði Sjálfstfl., og kannski Alþfl. en mín spurning var fyrst og fremst um þinglið Sjálfstfl., sem hafa lofað skilyrðislausum stuðningi við þetta frv. Það svar kom ekki og það er enn á ný lýst eftir því.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er merkilegt að þetta er eina tekjuöflunarfrv. sem fram er komið og svo langt er liðið á þingtímann fyrir jól að það eru tæpar þrjár vikur eftir og hver vikan líður hratt. Það er því eðlilegt að við í stjórnarandstöðunni spyrjum hver sé skattastefna ríkisstjórnarinnar. Það hefur verið inntak þessarar umræðu. Menn hafa krafist þess að fá að vita hver sú heildstæða stefna sé. Það er skemmst frá því að segja að fátt hefur verið um svör. Hér hafa þrír hæstv. ráðherrar tekið til máls í dag og það er náttúrlega ekki hægt að bjóða þingheimi upp á það að ræða hæstv. forsrh., þegar hann er krafinn um skattastefnu ríkisstjórnarinnar, fjalli um landsfund Alþb. Það er náttúrlega ekki hægt að sitja undir þessu. Frá landsfundi Alþb. á að segja í fréttum. Það er hlutverk fréttastofu útvarps og sjónvarps að segja frá honum, með allri virðingu fyrir þeim flokki. En svör hæstv. forsrh. hér á Alþingi þegar hann er krafinn sagna um stefnu ríkisstjórnarinnar eru ekki vettvangur til að ræða um landsfund Alþb. En það er fleira merkilegt í þessari umræðu. Hér er fjallað um álagningu skatts á eina atvinnugrein í landinu. Ég hef fylgt þessari álagningu hingað til, samþykkt hana í gegnum tíðina og vegna þess að ég hef talið að hún gæti kannski dregið úr því fjárfestingarkapphlaupi sem er í þessari atvinnugrein. Hún hefur að vísu ekki dregið úr því, en hér ber nú vel í veiði að hafa framkvæmdastjóra Verslunarráðs Íslands til að ræða um þessi mál og það er því eðlilegt að til hans sé beint spurningum varðandi þennan skatt, enda hefur hann, hv. 5. þm. Norðurl. v., tekið þátt í þessari umræðu. Hann hefur að vísu tilkynnt það að hann eigi erfitt með að samþykkja þennan skatt og sagt að það verði að vera háð nokkrum skilyrðum. Og hver skyldu þau skilyrði vera? Hver skyldu vera aðalvandamálin í þessari atvinnugrein? Jú, það eru nótur í þríriti og geymsla fyrir rúllur úr búðarkössum. Þetta eru aðalvandamálin í versluninni. Ég er kunnugur landsbyggðarverslun en við eigum þar við stærri vandamál að etja en þau hvort nótur eru í tvíriti eða þríriti. Mér finnst þetta dálítið einkennilegt. Ég átti von á því að framkvæmdastjóri Verslunarráðsins mundi krefjast þess að aðstöðugjald væri fellt niður af versluninni í landinu. Hann mundi bætast í hóp þeirra sem ætla að styðja hæstv. félmrh. í því að fella niður aðstöðugjaldið.

Það stendur ekkert á því.

Það stendur ekkert á því. Það var verðmæt yfirlýsing. Takið eftir. Þar er framkvæmdastjóri Verslunarráðsins búinn að lýsa því yfir að hann muni bætast í hóp þeirra sem berjast fyrir því að fella niður aðstöðugjaldið. En það er ekki allt sem sýnist í þessu og hv. stjórnarliðar hafa verið efins enda kom það fram hjá hæstv. fjmrh. áðan að ríkisstjórnin hefur ekkert ákveðið og fer undan í flæmingi í þessum efnum. Það hefur m.a. verið rakið af síðasta ræðumanni. Síðasta fimmtudag voru þessi mál til umræðu hér á Alþingi, niðurfelling aðstöðugjalds, og einn af stjórnarliðum sem var í vafa, vafalaust um vilja sinnar eigin ríkisstjórnar í þessum efnum, spurði hæstv. félmrh.: ,,Er þess að vænta að félmrh. leggi fram stjfrv. um niðurfellingu aðstöðugjalds?`` Hæstv. félmrh. svaraði þessu en af því að ég ætla ekki að tefja þingstörf þá mun ég ekki lesa svar hæstv. félmrh. að öðru leyti en því að hún sagði, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Með vísun til þess sem ég hef rakið svara ég fyrirspurninni játandi.`` --- Fyrirspurnin snerist um hvort þess yrði að vænta að lagt yrði fram stjfrv. um niðurfellingu aðstöðugjalds. Hv. 8. þm. Reykn. skaut sér inn í þessa umræðu og taldi hæstv. félmrh. ekki öfundsverðan af því hlutverki að reyna að knýja fram innan núv. ríkisstjórnar ákvörðun um þetta. En fyrirspyrjandi, hv. 5. þm. Reykn., Árni R. Árnason, var harla feginn og sagði: ,,Ég þakka hæstv. félmrh. svör við fyrirspurninni og þarf ekki að ítreka hver þau voru, efnislega jákvæð.`` Þessi hv. þm. virðist draga andann léttar. En eins og kom fram hér áðan þá verst hæstv. ríkisstjórn allra frétta í þessum efnum. Það virðist eiga að draga ákvörðun í þessu máli á langinn. Hve lengi? Það hefur ekkert komið fram um það. Hér hefur þó komið fram í frammíkalli frá hv. 5. þm. Norðurl. v., sem er framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, að hann vill berjast fyrir þessu og ég vona að hv. þm. staðfesti þetta úr ræðustól í þessari umræðu. Ég veit að hæstv. félmrh. hefur fyrir löngu séð hvers lags óréttlæti er falið í aðstöðugjaldinu fyrir sveitarfélögin í landinu. Þess vegna er hæstv. félmrh. að berjast fyrir þessu máli. Spurningin er: Ætlar ríkisstjórnin að fara inn í Evrópskt efnahagssvæði með þetta aðstöðugjald? Eiga hagsmunir Reykjavíkurborgar að ganga fyrir þjóðarhagsmunum að þessu leyti? Er það tilfellið? Ég vona að svör fáist. Ég vil tala skýrt í þessu efni af því að þessi tekjustofn er ótéttlátur, hann þekkist hvergi í nágrannalöndunum og hann mismunar byggðarlögum. Það óréttlæti eykst hröðum skrefum eftir því sem samgöngur batna í landinu og þjónusta færist saman. Af því leiðir að staðir sem mesta þjónustu hafa innan sinna marka eru ofan á og raka til sín í skjóli vaxandi viðskipta. Óhjákvæmilegt er að ræða þetta mál þegar rætt er um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Auðvitað verða menn að ræða þessi mál í samhengi. Og það er ekki boðlegt að hæstv. ráðherrar komi hér í ræðusól og tali eins og véfrétt um þessi efni. Ég undanskil þó hæstv. félmrh. Hann hefur talað skýrt, hann vill fella þetta gjald niður en hæstv. fjmrh. hefur varist allra frétta en verið þó málefnalegur í sinni umræðu. En hæstv. forsrh. talar um landsfund Alþb. þegar þessi mál ber á góma.

Virðulegi forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé, í tilefni af ýmsu því sem fram kom í ræðu hv. 8. þm. Reykn., að segja hér nokkur orð þó ekki sé nema til að bera af sér sakir vegna þess að ýmislegt sem fram kom í máli hv. þm. var beinlínis rangt. Hv. þm. byrjaði á að segja að ég og hæstv. fjmrh. hefðum hafið umræðu um mál sem ekki væri á dagskrá og ekki ætti að vera til umræðu. Ég vil minna hv. þm. á að það var hv. þm. sjálfur sem hóf að ræða mál sem snerti ekki það sem hér var til umræðu, þ.e. skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, en beindi til mín ákveðnum spurningum varðandi tekjujöfnunaraðgerðir. Ég vil í fyrsta lagi segja að fyrrv. fjmrh. ætti ekki að koma á óvart þó ég segi hér að það hljóti að setja ríkissjóði ákveðnar skorður þegar fyrirsjáanlegt er að hann verður fyrir tekjutapi svo nemur a.m.k. einum milljarði á næsta ári og það setji honum ákveðnar skorður t.d. varðandi aðgerðir sem ríkisstjórnin vildi grípa til í sambandi við tekjujöfnun til láglaunahópanna. Ég vil líka mótmæla því sem fram kom hjá hv. þm. þegar hann lét beinlínis að því liggja að ég hefði sett fram í ríkisstjórninni tillögur um lækkun á framlögum í Framkvæmdasjóð fatlaðra eða til þess málaflokks. Ég hef aldrei nokkurn tímann, hv. þm., lagt fram tillögur um lækkun í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ekki eina einustu tillögu í ríkisstjórn. Þær tillögur sem settar voru fram af félmrn. allar götur frá því ég settist í stól félmrh. voru í þá veru að Framkvæmdasjóður fatlaðra héldi þeim tekjustofnum sem hann á að hafa samkvæmt lögum. Allar tillögur um niðurskurð komu því frá fjmrn. og fjmrh. Ég skora á hv. þm. að færa sönnur á mál sitt, vegna þess að hann fer með rangt mál, og tilgreina það hvenær ég hef í ríkisstjórn lagt fram tillögur um niðurskurð á framlögum í þennan málaflokk fatlaðra. Hv. þm. nefndi það hér að öllum ætti að vera ljóst hverjar áherslur verkalýðshreyfingarinnar væru varðandi kjaramál og tekjujöfnunaraðgerðir. Hann nefndi hækkun á skattfrelsismörkum, húsaleigubætur, fjármagnstekjur o.s.frv. Ég er ekki viss um að algjör eining sé um það innan verkalýðshreyfingarinnar til hvaða aðgerða á að grípa í sambandi við tekjujöfnunarþáttinn. Ég hygg að alls ekki sé eining um hvað eigi að hafa forgang; húsaleigubætur, sakttfrelsismörk, millifærsla á persónuafslætti svo eitthvað sé nefnt sem hefur verið til umræðu. Og ég hygg að alls ekki sé eining um hvort hækkun á skattleysismörkum eða húsaleigubætur skili sér best til láglaunafólks. Ef tekjujöfnunaraðgerðir koma til þá er nauðsynlegt að samráð sé haft við verkalýðshreyfinguna og að hún hafi skoðun á því og leggi mat á það hvaða aðgerðir skila sér best til láglaunafólks. Varðandi skatt á fjármagnstekjur sem hv. þm. nefndi þá er alveg ljóst að ríkisstjórnin stefnir að því að taka upp skatt á fjármagnstekjur og ég á von á því að frv. um það efni verði lagt fram á þessu þingi. Varðandi aðgerðir sem hv. þm. nefndi, t.d. til að draga úr skattaívilnunum hjá fyrirtækjum, þá er ég honum sammála um að það verður að skoða það mál alveg sérstaklega. Ég hygg að ríkisstjórnin hafi fullan hug á að skoða ýmsar aðgerðir sem snúa að þeim þætti. Ég tel t.d. mjög brýnt að það sé skoðað að fyrirtæki geta nýtt sér í miklum mæli rekstrartap frá fyrri árum til skattafrádráttar. Uppsafnað rekstrartap frá fyrri árum er kannski 60--70 milljarðar. Það geta fyrirtæki nýtt sér t.d. til þess að minnka tekjuskatt hjá sér. Ég tel að það mál eigi að skoða sérstaklega. Ég hygg að ríkisstjórnin hafi hug á því að skoða ýmsa þætti sem snúa að skattaívilnunum fyrirtækja og taka á þeim málum. Ég tel ekki óeðlilegt að samráð sé haft við verkalýðshreyfinguna um þessa þætti sem ég nefndi og snúa að tekjujöfnunaraðgerðum. Ég vona að hv. þm. sé mér sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég sagði ekkert um það hér áðan að hæstv. félmrh. hefði flutt tillögu í ríkisstjórn um að lækka framlagið í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er því óþarfi fyrir hæstv. félmrh. að koma alvöruþrungin á svip í stólinn og krefjast þess að það verði tilgreint og segja að ég fari með rangt mál. Ég sagði þetta aldrei, hæstv. félmrh. Það sem ég sagði hins vegar var að líkt og í málefnum annarra ráðuneyta hefði félmrn. í tíð fráfarandi ríkisstjórnar, eins og mér skilst að sé einnig í tíð núv. ríkisstjórnar, fengið ráðstöfunarrétt á því að raða fjármagni sem til félmrn. færi í ákveðna forgangsröð. Það er hin almenna vinnuregla. Það hefði þess vegna verið ákvörðun félmrh. sjálfs að vega og meta hvað mikið færi í Framkvæmdasjóð fatlaðra og hvað mikið færi í önnur verkefni innan ráðuneytisins t.d. nýbyggingar í þágu fatlaðra, viðgerðir, starfsmannahald og annað slíkt. Þetta er staðreynd málsins og ég var að mótmæla því áðan að hæstv. félmrh. væri að gera því skóna í lýsingu sinni að það hefði verið fjmrh. einn sem ákvað hvaða upphæðir fóru í Framkvæmdasjóð fatlaðra. Ég vil einnig taka fram að mér finnst merkilegt að hæstv. félmrh. lýsir því yfir, ráðherra samtaka launafólks, að ekki sé eining innan samtaka launafólks um þær tillögur sem ég lýsti hér áðan. Ég var að lýsa ályktunum Verkamannasambands Íslands, ályktunum BSRB, ályktunum Kennarasambands Íslands, ályktunum Samtaka iðnverkafólks og ályktunum Alþýðusambandsins. Því væri fróðlegt ef hæstv. félmrh. upplýsti það hér í salnum hverjir það eru innan verkalýðshreyfingarinnar sem eru á móti þessum ályktunum.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. ætti að vera kunnugt um það --- af því hann talar um forgang innan ráðuneytisins --- að málefni fatlaðra hafa ávallt haft forgang í ráðuneytinu ásamt fjármagni til félagslegra íbúða. Ef hv. þm. spyr hvar hefði átt að taka það fjármagn, þá var a.m.k. ekki hægt að taka það úr Byggingarsjóði verkamanna, sem verulega var skorinn við nögl í tíð hæstv. fjmrh. Hv. þm. nefndi það áðan að ég hefði lagt til að skorið yrði niður fjármagn í Lánasjóð ísl. námsmanna. Það er rangt. Ég gerði oft á tíðum samanburð á því, af því að þetta eru hvort tveggja félagslegir sjóðir, hvað miklu minna ríkisframlag væri ætlað í Byggingarsjóð verkamanna heldur en Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta eru sjóðir sem hafa svipuð útlán og hafa niðurgreitt fjármagn. Ég taldi óeðlilegt hve mikill munur væri gerður á ríkisframlögum í þessa sjóði sem mundi leiða til þess að Byggingarsjóður verkamanna yrði að draga saman sín útlán eða hann stefndi í gjaldþrot eða vaxtahækkanir þyrftu að koma til. Þetta var ég að reyna að leiða hæstv. fyrrv. fjmrh. fyrir sjónir þegar ég gerði samanburð á framlögum til þessara sjóða. En ég var ekki að gera tillögu um að skorið yrði niður heildarfjármagn til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Það er hreinlega rangt. Hvað varðar aðgerðir sem verkalýðshreyfingin vildi að kæmu fram þá hygg ég að skoðanir séu skiptar um það hvaða aðgerðir mundu skila sér best til launafólks. Eru það húsaleigubætur? Er það hækkun á skattfrelsismörkum eða hvað er það? Ég hygg að hv. þm. geti verið mér sammála um að það er alls ekki eining um það innan verkalýðshreyfingarinnar hvaða aðgerðir skili sér best til láglaunafólks.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að staðfesta það að hæstv. félmrh. starfaði ávallt í þeim anda að málefni fatlaðra fengju forgang. Ég hef aldrei sakað hana um annað. Ég var eingöngu að lýsa því að sá forgangur mældist í þeim upphæðum sem hún sjálf las upp hér áðan en lýsti um leið þannig að það væri ég sem hefði ákveðið þær. Forgangsröð málsins birtist í þeim fjármunum sem félmrh. ákvað að setja í Framkvæmdasjóð fatlaðra í samvinnu við aðra ráðherra þegar hún gegndi þessu embætti í tíð síðustu ríkisstjórnar. En mér er ljúft að votta það að hæstv. félmrh. hefur ávallt eins og við fleiri verið skelegg í baráttunni fyrir málefni fatlaðra. Hins vegar varðandi kröfuna um niðurskurð á framlögum í Lánasjóð ísl. námsmanna þá var lýsing hæstv. félmrh. á þeirri atburðarás dálítið brosleg fyrir okkur sem sátum í síðustu ríkisstjórn. Sérstaklega fyrir mig og hæstv. fyrrv. forsrh., sem situr hér í salnum, því það var ekki svo sjaldan sem við hlustuðum á þá kröfu hæstv. félmrh. að ef hún ætti að vera til viðtals um einhverjar breytingar á framlagi í Byggingarsjóðinn þá yrði að skera niður Lánasjóð ísl. námsmanna.

Virðulegi forseti. Þessi umræða um ársskýrslu Byggðastofnunar fyrir árið 1990 er nú orðin æði löng og á sjálfsagt eftir að lengjast töluvert enn. Hún hefur á marga lund verið fróðleg og athyglisverð vegna þess að margir hafa komið að umræðunni sem vel mega til þekkja og hafa löngum áður fjallað um efni af þessu tagi. Reyndar er það athyglisvert að í minn hlut kom að fjalla um ársskýrslu Byggðastofnunar fyrir liðið ár. Auðvitað gefur það auga leið að ég hef hvergi komið að málum þar. Þetta er hins vegar formregla að forsrh. flytur skýrslu um mál þó að hann hafi hvergi nærri komið. Þetta er sem sagt ársskýrsla fyrir ár þar sem hin stjórnskipulega forusta í ríkisstjórn um byggðamál var í höndum fyrirrennara míns og mér er reyndar sagt --- ég hef ekki kannað það sérstaklega --- að þegar skýrslan var flutt árið áður þá hafi af einhverjum ástæðum ekki orðið nein umræða um byggðamál eða svo gott sem engin. Og enginn áhugi á málinu. Nú hefur umræða um málið staðið í nokkra sólarhringa. Það er út af fyrir sig ágætt að áhugi á byggðamálum hafi vaknað hjá þessu ágæta þingi. Margir hv. þm. sem tóku þátt í umræðu um þessi mál vörðu töluverðu af sínum tíma til að fjalla um fáein ummæli mín um byggðamál, bæði hér innan þingsins og eins utan þess. Ég varð var við að margir þessara ágætu ræðumanna voru ekki sammála því sem þar hafði verið sagt af minni hálfu nema síður væri. Jafnvel tóku sumir svo til orða, og af allt of mikilli vinsemd auðvitað, að margt af því sem ég hefði sagt um byggðamálin benti til þess að þekking mín í þeim efnum væri afar takmörkuð og skilningur minn, ef ég réði rétt í það, álíka og þekkingin. Þar sem ég vissi að þetta var allt af góðvild mælt þá var ég með fyrir framan mig töluvert af óskrifuðum pappír, tilbúinn að skrifa hjá mér þegar menn létu af því að fjalla um þessi ummæli mín, skilningsleysi mitt og þekkingarskort. Þá mundu þeir lýsa í þessum löngu umræðum grundvallarhugsun um það með hvaða hætti ætti að móta byggðastefnu á Íslandi og hvernig ætti að fylgja slíkri stefnu eftir. Satt best að segja eru öll blöðin óskrifuð enn þá þó að ég fylgdist glöggt með. Menn voru fjarskalega reiðir yfir hinum og þessum ummælum en höfðu að öðru leyti lítið til málanna að leggja. Þrátt fyrir að um vitra menn og góðgjarna væri að ræða eins og ég hef tekið fram og menn sem örugglega hafa komið mjög lengi að þessum málum öllum. Það var látið að því liggja að þeir sem hlýddu á orð mín um byggðamál gætu lesið út úr hugmyndum mínum að stefnan væri sú af minni hálfu og ríkisstjórnar að þrengja mjög kost þeirra sem að slíkum málum ynnu og þá ekki síst stofnana sem að slíkum hlutum vinna. Ef menn í einlægni hafa áhyggjur af slíku, þá kemur mér á óvart að engin umræða eða sáralítil hafi orðið um skýrslu um Byggðastofnun fyrir ári síðan og árið þar á undan og árin þar á undan. Þegar menn horfa nú á þessa skýrslu, sem þeir hafa eða höfðu hér í höndunum, kannski hefur hún gleymst núna það er langur tími liðinn, og sjá þessi rauðu strik, þessi hallandi rauðu strik niður á við, hart og fast niður á við, sjá þeir vel hvernig þeir, sem voru velviljaðri í byggðamálum en ég og höfðu miklu meiri þekkingu á málum en ég og voru ekki með glannalegar yfirlýsingar eins og ég, fóru með Byggðastofnun í sinni tíð. Þetta sýnir nefnilega eigið fé Byggðasjóðs og Byggðastofnunar í upphafi síðasta áratugs og undir lok hans. Við upphaf voru það 4 milljarðar á sama verðlagi og í lokin 1 1 / 2 . Mér finnst furðulegt að þetta skuli ekki hafa verið rætt þegar skýrslan var til umræðu fyrir ári síðan því að öllum má vera ljóst að þrátt fyrir þekkingarleysi mitt og reynsluleysi ber ég ekki ábyrgð á þessu hruni Byggðasjóðs og fjármagns Byggðastofnunar, ekki stjórnskipulega séð a.m.k., það er þá minn ágæti fyrirrennari, sem nú gengur hér í salinn. Það var líka fundið að því sérstaklega og mjög margir ræðumenn höfðu orð á því að ég hefði sagt hvorki meira né minna en að byggðastefnan hefði brugðist og menn mótmæltu þessu hástöfum. Ég var þarna að sækja í fróðleikssjóð þess, sem vel mátti þekkja til, hæstv. fyrrv. forsrh., fyrirrennara míns, Steingríms Hermannssonar sem sagði þetta ekki einu sinni heldur oft. Hann sagði þetta m.a. á blaðamannafundi, ég hygg að það hafi verið 20. febr. sl. að þar hefði byggðastefnan brugðist. Og hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Því miður hefur byggðastefna sú sem stjórnvöld hafa rekið á liðnum áratug ekki skilað þeim árangri sem vonir voru bundnar við og það þrátt fyrir að miklir fjármunir hafi verið settir í hana.`` Þetta var skýring eftir að fram hafði komið að byggðastefnan hefði brugðist. Og það var sú stefna sem stjórnvöld höfðu rekið á þessum áratug, áratugnum 1980--1990. Hver skyldi nú hafa verið stjórnskipulegur yfirmaður og talsmaður stjórnvalda á þessum sama tíma? Það var örugglega ekki ég þrátt fyrir að umræðan mikla í þrjá sólarhringa hefði kannski getað bent til þess. ( Gripið fram í: Í þrjá sólarhringa? Tók ég rétt eftir því?) Á þriðja sólarhring kannski, það er nú kannski ofmælt þó að hv. þm. sem fram í kallaði talaði held ég í tæpa tvo tíma eða hvað það var þegar hann flutti hina mögnuðu sakamálasögu um hina vestfirsku byggðaáætlun frá árinu 1965. En það er nú það sem gerðist. Það var hæstv. fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson, sem var væntanlega 6--7 ár af þessum áratug eða eitthvað því um líkt, einmitt yfirmaður Byggðastofnunar á þeim tíma, sem sú byggðastefna sem stjórnvöld hafa rekið, fór svona illa. Og það var ekki gripið í taumana fyrr en mönnum datt það í hug á blaðamannafundi í febrúar sl. Þannig að þeir hv. þm., sumir eru hér í salnum, sem fundu mest að því við mig að hafa notað orðalagið ,,að byggðastefnan hefði brugðist`` hefðu kannski átt að tala við einhvern annan þegar tími var til og jafnvel nú í þessum umræðum en mig um þau efni. Ég held reyndar að þrátt fyrir að menn hafi haft orð á því að ósæmilegt og ósanngjarnt væri að segja að byggðastefnan hefði brugðist og teldu sig vera að skamma mig --- en nú hefur komið á daginn að þeir voru að skamma allt annan aðila, fyrirrennara minn --- þá hafi komið fram í ræðum þeirra flestra að mjög margt hafi mistekist í framkvæmd byggðastefnunnar á undanförnum árum. En því fer fjarri að það þýði að allt hafi mistekist í þeim efnum. Og það þýðir ekki heldur, og fjarri því, að menn hafi ekki viljað gera vel og hafi ekki verið að vinna að þessum málum flestir hverjir af miklum heilindum og þeirri trú að verk þeirra mundu meiri árangri skila heldur en nú er viðurkennt að stefnan hafi skilað. Þetta var eitt af því sem sérstaklega var fundið að mínum ummælum fyrir utan það, sem áður hefur verið rætt og ég ætla ekki að gera að umtalsefni, ummæli sem ég viðhafði á flokksráðsfundi Sjálfstfl. og hafa öll auðvitað verið úr lagi færð. En nú hafa þau reyndar verið leiðrétt þannig að ég býst ekki við að þau verði afbökuð um langa hríð enn. Það var eitt atriði sérstaklega sem menn fjölluðu um. Það voru hugmyndir mínar, sem hafa verið í vinnslu og drög að reglugerð fyrir Byggðastofnun. Þessi drög hafa verið í athugun, bæði í ráðuneytinu og hafa verið send til umsagnar í Byggðastofnun. Reyndar er rétt að taka það fram að það hafði verið gert áður en umræðan um Byggðastofnun hófst. Og auðvitað munu menn kynna sér vel og ítarlega þær hugmyndir sem frá Byggðastofnun og forustumönnum hennar koma áður en reglugerð verður sett, það gefur auga leið. En margir þeir, sem fjölluðu um hugmyndir sem þeir höfðu heyrt um að væri að finna í þessari reglugerð, höfðu miklar áhyggjur af því að með henni ætluðu menn sér nánast að drepa Byggðastofnun í dróma og gera henni ófært að sinna þeim málefnum og verkefnum sem henni bæri. Sumir gengu mjög langt í því að segja að mikið væri um það í þessari reglugerð með hvaða hætti ætti að standa að byggðaáætlun. Menn veltu sér upp úr þessu og töldu að nú væri ég og aðrir sem hefðu slíkar hugmyndir að falla í sömu gyfju og fyrrverandi ráðamenn í löndum austan tjalds sem höfðu oftrú á byggðaáætlunum hvers konar. En hvað skyldi vera um þetta að segja í sjálfu sér? Í rauninni ekki annað en það, sem flestir menn virðast hafa gleymt, að lögum um Byggðastofnun var breytt á sl. vori og þær breytingar flestar hverjar snerust um að auka vægi byggðaáætlana. Það voru meginbreytingar frv. Það hlýtur a.m.k. hv. 1. þm. Austurl. að muna því að hann mælti fyrir þessum breytingum í þinginu. Það kemur glöggt fram í ágætri framsöguræðu hans að þetta er einn meginþátturinn í þeim breytingum sem þá er verið að gera á lögum um Byggðastofnun. Forsrn. er síðan ekki að gera annað í þeim drögum að reglugerð, sem unnin hafa verið og ekki auðvitað sett enn þá, en að fylla út í þann ramma og gegna þeirri lagaskyldu sinni að setja slíka reglugerð. Reglugerðarsmíðin tók auðvitað ekki síst mið af þeim vilja Alþingis sem kom fram í lagabreytingatillögum sem var mælt fyrir fyrir ekki löngum tíma síðan. En það var eins og margir þeirra þingmanna, sem hér töluðu, hefðu ekki gert sér grein fyrir því að lögunum var breytt í þessa veru og ekki gert sér grein fyrir hvað fólst í þeim lagabreytingum því að ef reglugerðardrögin þrengdu svo mjög hag Byggðastofnunar gerðu lögin það líka. Menn hafa reynt að halda því fram að það væri vilji núv. ríkisstjórnar og þá kannski sérstaklega minn að draga úr þeim fjármunum sem til byggðamála gengju. Það hafa hvergi komið fram nein ummæli af minni hálfu í þá veru. Hins vegar hef ég sagt að áríðandi væri, og ég tel reyndar að lagabreytingarnar frá því í vor um Byggðastofnun miði í þá átt, að samræma betur en gert hefur verið þau framlög sem til byggðamálanna gengju, ekki bara frá Byggðastofnun heldur frá mörgum öðrum þáttum, sem meira og minna snerta byggðamál og hafa áhrif á byggðarþróun og hversu gott er að stuðla að því að byggðirnar standist og fari ekki jafnilla út úr því og þær fóru á þessum áratug sem sérstaklega var vitnað til á blaðamannafundinum forðum daga. Það voru fleiri sem vitnuðu til þess hvernig þetta hefði allt saman farið, til að mynda hv. 1. þm. Austurl. þegar hann mælti fyrir máli í þinginu, þá rakti hann það svo, með leyfi forseta: ,,Árið 1990 var mismunur brottfluttra og aðfluttra af landsbyggðinni 1070. Það er ástæða til að vekja athygli á því að á árunum 1984--1986 og árið 1989 fækkaði íbúum landsbyggðarinnar en slíkt hefur ekki gerst síðan á árunum 1945--1946.`` Þarna var þáv. hæstv. sjútvrh. að vekja athygli á því með hvaða hætti þessi mál hefðu þróast. Þetta var í mars, tíu dögum eða svo eftir blaðamannafundinn góða þar sem því var lýst yfir að byggðastefnan hefði brugðist og því þyrfti að gera þar á breytingar. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan vegna þess að margoft var fjallað um drög að reglugerð, þá reglugerð sem verið hefur í smíðum að auðvitað verður haft, og aldrei annað staðið til, náið samráð við forráðamenn Byggðastofnunar um þau atriði sem menn vilja marka ramma þar. Það hefur aldrei annað staðið til. Það hefur ekkert verið rekið á eftir forráðamönnum Byggðastofnunar um að skila athugasemdum og hugmyndum sínum. Þegar reglugerðardrögin eru send þangað, þá er það auðvitað gert af fullri einurð og alvöru um það að hlusta á þá sem þar hafa farið með mál og hafa margþætta og ágæta reynslu í þeim efnum. Ég ætla ekki að fjalla um mörg einstök atriði sem mér fannst miður í máli sumra ræðumanna. Mér fannst allmargir þeirra tala með allt að því fullum fjandskap í garð höfuðborgarinnar. Kannski hafa þeir fallið í þá freistingu vegna þess starfs sem ég áður gegndi og talið heppilegt að reyna að koma höggi á mig sérstaklega í því sambandi. Mér finnst það hins vegar ekki viðeigandi að menn tali þannig í garð þess fólks sem hér býr sem er ekki síður góðir og gegnir Íslendingar en þeir sem búa annars staðar á landinu. Ég held að það sé ekki í þágu umræðu um byggðamál að reyna að kasta rýrð á þá sem hér búa eða ala á sundurþykkju eða óánægju milli manna eftir því hvar þeir búa á landinu. Ég hef sannfæringu fyrir því að langflestir hv. þm. eru þess fýsandi með sama hætti og ég að lífvænlega byggð sé hvarvetna að finna á landinu. Í því felst ekki í mínum huga, og ég trúi vart í huga nokkurs þingmanns, að það eigi að þýða að það byggðamunstur sem nú er ríkjandi, eigi með valdboði, miðstýringu eða öðrum aðgerðum að tryggja að breytist ekki. Ég held að sú hugmynd sé afskaplega röng og í raun ekki í þágu byggðanna ef menn hugsa með þeim hætti. Á hinn bóginn getur það þýtt að vilji menn koma í veg fyrir að stundaráföll, tímabundin áföll í hinum ýmsum byggðum, geti það leitt til að þar verði varanleg áföll. Ég er sannfærður um að hugur flestra þingmanna, ekki síður þéttbýlisþingmanna en annarra stendur til að skapa þau skilyrði að hvarvetna megi finna á landinu lífvænlega byggð sem býr við þau kjör sem best bjóðast á landinu hverju sinni eins og frekast er kostur. Menn eigi ekki að reyna með handafli eða öðrum aðferðum að sjá til að tiltekið byggðamunstur breytist ekki um aldur og ævi. Ég held að það sé ekki á færi okkar, hversu miklum fjármunum sem við vildum verja til þess og ég er ekki heldur viss um að það verði í þágu eins eða neins.

Virðulegur forseti. Þessar umræður eru búnar að standa býsna lengi. Það eru komin út tvö hefti þingtíðinda með ræðum úr þessum umræðum og ég ætla því ekki að lengja þessa umræðu mikið. Mig langar samt að koma að fáeinum atriðum sem hafa verið hér í umræðunni og kannski fyrst að því sem hæstv. forsrh. var að segja áðan. Ég var satt að segja búinn að bíða nokkuð spenntur eftir að heyra forsrh. segja okkur hvaða boðskap hann mundi hafa eða hvaða lærdóm hann hefði dregið af þeim ræðum sem hann hefði hlýtt á hér og var búinn að lýsa áður sem mjög áhugaverðum og góðum umræðum. Þess vegna, eins og ég sagði áðan, beið ég spenntur eftir því að heyra hvað forsrh. segði um þetta og hvað hann hefði lært af öllum þessum umræðum. Það fannst mér vera furðulítið. Hann endurtók aftur á móti þær setningar sem við höfum heyrt svo oft í þessari umræðu að byggðastefnan hefði brugðist o.s.frv. sem við kunnum nú orðið alveg. En ég beið og ég hugsaði alltaf með mér: Nú hlýtur það að fara að koma, en þá hélt hann áfram að lýsa því hvað aðrir hefðu sagt í umræðunni og enn kom ekki neitt um hvað hann teldi að ætti að gera í byggðamálum. Og sannast sagna er það ákaflega lítið sem hefur komið fram frá þeim mönnum sem hafa komið hér með þessar klisjur um það að byggðastefnan hafi brugðist æ ofan í æ, talandi um óráðsíu, sukk og annað því um líkt. Það sem hefur komið fram, sem kalla mætti tillögur, er annars vegar að það eru einhverjar óljósar hugmyndir um vaxtarsvæði, það eigi að gefa fólki tækifæri að flytjast á einhver vaxtarsvæði og svo aftur að það eigi að flytja Byggðastofnun til Akureyrar. Ég ætla að koma að því fyrst. Út af fyrir sig get ég vel fallist á þá hugmynd að höfuðstöðvar Byggðastofnunar verði á Akureyri. Hins vegar tel ég að það að flytja Byggðastofnun út á land ætti að gerast með þeim hætti að við setjum ekki upp neitt vandamál þess vegna. Byggðastofnun hefur verið að færa starfsemi sína út á land og ég tel að það sé rétt stefna. Ég álít að í kjölfar þróunar sem e.t.v. verður hjá Byggðastofnun sé hægt að flytja höfuðstöðvarnar. Ég held að það sé ekki góð hugmynd að flytja Byggðastofnun til Akureyrar í einu lagi núna, a.m.k. ekki fyrr en menn eru búnir að komast að þeirri niðurstöðu að Byggðastofnun eigi akkúrat að vera eins og hún er og eigi ekki að vaxa meira á öðrum stöðum á landinu. Ég hef ekkert á móti Akureyri og get vel, eins og ég sagði áðan, hugsað mér að höfuðstöðvar Byggðastofnunar verði á Akureyri, en ég tel að það eigi að vinna skipulega að því að flytja út á land og þess vegna megi endapunkturinn á þeirri áætlun vera að höfuðstöðvarnar fari til Akureyrar. Þeir, sem hafa verið að hrópa á torgum og gatnamótum um óráðsíu og sóun, handahófskenndar fyrirgreiðslur og annað slíkt í sambandi við byggðastefnu á undanförnum árum, hafa komið í ræðustól og talað eins og þeir vildu gera miklu betur. Þess vegna hlustaði ég svona grannt eftir því hvað hæstv. forsrh. mundi segja í umræðunni því að af þeim orðum, sem menn hafa viðhaft, má ráða að menn vilji gera betur. En það hefur ekki komið fram með hvaða hætti eigi að gera svona miklu betur. Ég held því miður að þeir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, a.m.k. sumir hverjir, hafi opinberað í umræðunni allt aðrar hugrenningar heldur en það að þeir vilji gera betur. Ég ætla að vitna í ræðu hv. 3. þm. Reykv. í þessari umræðu. Mér þykir slæmt að hann skuli ekki vera hér mættur en ég ætla nú samt að vitna í hans orð vegna þess að ég tel að hann tali fyrir munn þeirra sem hafa verið með þessar áherslur. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Umræðurnar um Byggðastofnun og byggðastefnu einkennast mjög af því að sumir þingmenn virðast telja að tilfærsla á fjármunum úr vasa skattgreiðenda til landsbyggðarinnar`` --- úr vasa skattgreiðenda til landsbyggðarinnar, mér finnst ekki verið tekið til orða með þeim hætti að maður geti skilið að þetta sé í vinsemd sagt --- ,,fyrir milligöngu stjórnmálamanna og opinberra sjóða eigi ekki aðeins rétt á sér heldur sé beinlínis forsenda þess að byggð þróist með eðlilegum hætti hér í landinu. Aðrir telja að sú tilfærsla á fjármunum skili ekki þeim árangri sem að er stefnt og þess vegna eigi að finna nýjar leiðir. Ég skipa mér í síðari flokkinn. Mér finnst að ekki hafi tekist sem skyldi t.d. við ráðstöfun á þeim 12 milljörðum kr. sem fluttar hafa verið frá skattgreiðendum til landsbyggðarinnar í gegnum Byggðasjóð og Byggðastofnun síðan árið 1972.`` Á öðrum stað í ræðu sinni segir hv. 3. þm. Reykv., og hann er að tala um Byggðastofnun: ,,Er ekki að efa að stofnunin hefur hæfu starfsfólki á að skipa. Nefndarmönnum var t.d. greint frá góðum árangri af svonefndum átaksverkefnum sem felast í því að aðstoða heimamenn í einstökum byggðum við að koma á fót nýrri atvinnustarfsemi eða efla þá sem fyrir er. Viðleitni til þess að ýta þannig undir framkvæmdavilja er lofsverð. Hún fellur einnig í góðan jarðveg hjá þeim sem átta sig á því að kröfugerð á hendur öðrum skilar síður árangri en tilraunir til að leysa vandann sjálfur.`` --- Kröfugerð á hendur öðrum. Hverjir eru þessir aðrir? Mér finnst að þegar menn tala með þessum hætti séu þeir að tala eins og tvær þjóðir búi í landinu. Þó það vilji svo til að landinu sé skipt upp í kjördæmi þá þýðir það ekki að hér búi tvær þjóðir. Við eigum sameiginlegra hagsmuna að gæta, bæði hér á Reykjavíkursvæðinu og úti um allt land. Mér finnst það ömurlegt að hafa tekið þátt í umræðum jafnvel við hv. þm. hér á þinginu þar sem þeir tala um fjárveitingar til hafna og annað slíkt, til vegamála og annað slíkt, eins og það sé einhvers konar gustukaverk við landsbyggðina á viðkomandi svæðum. Þetta hefur maður nú upplifað og ég er á því mjög undrandi. Ég hélt satt að segja að þessi skilningur væri kannski bundinn við einhverja ákveðna hópa, af því að maður hefur orðið var við hann, en ekki að hann næði alla leið hingað inn á þingið. Hæstv. ríkisstjórn sem nú situr vakti náttúrlega ákaflega mikla athygli fólks á sínum tíma þegar hún fæddist í Viðey. Í framhaldi af þeirri fæðingu fóru menn að velta mikið fyrir sér hvers konar afstöðu þessi ríkisstjórn mundi nú hafa til byggðamálanna í landinu. Sumir höfðu af þessu miklar áhyggjur og þar á meðal ég. Það er vegna samsetningar ríkisstjórnarinnar, sem ég ætla nú ekkert að fara út í að lýsa hér, enda þekkja hv. þm. það vel allt saman, en mér létti dálítið þegar fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar, sem hefði mátt segja að væri jákvætt til handa landsbyggðinni, kom fram. Það voru niðurgreiðslur á raforku til húsahitunar. Þá held ég að margir hafi kannski látið sér detta í hug að í kjölfarið mætti búast við fleiri aðgerðum af þessum toga. Síðan hafa farið fram miklar umræður um orð hæstv. forsrh. og hér hafa menn komið í ræðustól og talað um það að orð hans hafi verið slitin úr samhengi og rangtúlkuð og allt að því lögð við hégóma. En ég held að forsrh. hafi talað vel fyrir sig sjálfur í þessum umræðum og skýrt alveg út fyrir mönnum hvað hann á við með sínum orðum. Hann getur haft sínar skoðanir og ég virði þær. En eitt langar mig til þess að segja við hæstv. forsrh.: Mér finnst það lýsa furðulegu skilningsleysi á hlutverki forsrh. þessa lands, sem nýstiginn er út úr herbergi borgarstjórans í Reykjavík, að sitja áfram sem fyrsti borgarfulltrúi höfuðborgarinnar á þeim tímum sem átökin um byggðina í landinu eru eins og þau eru. Það hljóta að verða margvíslegir hagsmunaárekstrar í brjósti manns sem stendur með annan fótinn í borgarstjórn Reykjavíkur og hinn sem forsrh. landsins, yfirmaður allra byggðamála. Það er ekki vegna þess að ég telji að það sé heppilegt að slík átök séu heldur langar mig til að spyrja: Hvernig getur hæstv. forsrh. fjallað með alveg skýrri hugsun, og með lágmarkshlutleysi um mál eins og það að leggja af aðstöðugjaldið? Þegar sveitarfélögin allt í kringum landið hafa sett sig í stellingar í sambandi við það mál, að fá nú loksins leiðréttingu á þeim mismun sem er á tekjum sveitarfélaganna, þá stendur forsrh. landsins í þeim sporum að vera bæði í borgarstjórninni í Reykjavík og forsrh. landsins, yfirmaður allra byggðamála og eins og hv. þm. Egill Jónsson lýsti svo vel: Valdamesti maður byggðamála á Íslandi fyrr og síðar. Þetta tel ég að lýsi skilningsleysi á þeirri stöðu sem hæstv. forsrh. er í. Ég hef líka verið að bíða eftir því að heyra frá ríkisstjórninni um það til hvaða aðgerða hún ætlar að grípa í sambandi við byggðamálin á þessum vetri. Mér finnst satt að segja ótrúlegt að ekki skuli vera komnar fram fleiri fyrirætlanir um það að reyna að laga eitthvað til í byggðamálunum á sama tíma sem yfirlýsingar liggja fyrir um að það verði ekkert hægt að gera til að rétta hlut fyrirtækjanna í landinu nema einhvers konar almennar aðgerðir, þegar við vitum að undirstöðuatvinnuvegirnir standa frammi fyrir gjaldþroti víða um landið. Ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að tími sértæku aðgerðanna sé liðinn og það má í táknrænum skilningi segja að uppboðshaldarinn sé fulltrúi stjórnvalda á Íslandi á þeim stöðum þar sem atvinnulífið er að hrynja. Við hefðum viljað fá að heyra eitthvað um þessa hluti. Mér finnst miklu frekar hægt að segja að ríkisstjórnin hafi hreinlega sofið á verðinum. Hún hafi sem sagt sofið á verðinum gagnvart þeim hlutum sem hún hefði þó getað gert og menn hafa verið að bíða eftir. Hún hefur t.d. látið það gerast sem ég efast ekki um að hún hefði getað haft áhrif á, að rafmagnsverð í landinu hækki stórlega á árinu. Þeir aðilar sem þar um fjalla eiga mjög sterk ítök í stjórn Landsvirkjunar og hefðu getað haft áhrif á raforkuverðið. Ég ætla ekkert að fara að þylja það mál, allir þingmenn hér inni þekkja hvernig það hefur gengið fyrir sig. Ég hefði viljað sjá hér í þinginu koma fram tillögur í sjávarútvegsmálum og byggðamálum núna á þessu hausti frá hendi ríkisstjórnarinnar þar sem væri tekið á vandamálum atvinnulífsins úti um landið. Ég tel að það ætti t.d. að draga markvisst úr því eða ef þurfa þykir, að banna flutning veiðiheimilda á milli byggðarlaga á meðan verið er að endurskoða fiskveiðistefnuna til að koma í veg fyrir að byggðarlög leggist hreinlega af. Mér finnst að það þurfi að lýsa því yfir að það eigi ekki að breyta út frá fiskveiðistefnunni eins og hún er núna, alla vega þangað til menn eru búnir að endurskoða hana. Þess vegna tel ég að það þurfi að lýsa því yfir að tvöföldun línuaflans verði áfram í gildi á meðan. Og það þurfi líka að lýsa því yfir að það verði ekki farið að krukka í sóknarmarkskerfi litlu bátanna undir sex tonnum, vegna þess að það eru mörg byggðarlög allt í kringum landið sem munu verða fyrir miklu áfalli ef það verður gert sem nú stendur til samkvæmt lögunum að úthluta kvóta á litlu bátana árið 1993. Þá verður grundvellinum undan útgerð fjölmargra lítilla báta kippt í burtu og þar með eru sum byggðarlög búin að vera í þeim skilningi að gera út litla báta. Ég tel líka að það eigi að skoða alvarlega, ekki bara að setja reglur um það, hvernig frystiskip eigi að vera í laginu og hvað eigi að vera um borð í þeim, heldur eigi hreinlega að koma í veg fyrir að frysting aflans flytjist út á sjó á meðan verið er að endurskoða þessa fiskveiðistefnu og menn megi draga andann og komast að einhverri niðurstöðu um hvort þetta sé svona afskaplega hagstætt fyrir þjóðarbúið. Þó það sé hagstætt fyrir viðkomandi útgerðir að gera út með þessum hætti þá þarf það ekki að vera hagstætt fyrir þjóðarbúið og við vitum að það tapast fjölmörg atvinnutækifæri vegna þessa. Ég hef líka áhuga á að fá að vita hvort það eigi ekki sem allra fyrst að setja reglur um gæðakröfur í sjávarútvegi. Við höfum lagt fram þáltill. um það. Og eins hvort það eigi ekki að setja reglur um fiskmarkaðina. Mér finnst það hafa komið mjög vel fram í þessum umræðum að við þurfum á því að halda að þingmenn og landsmenn allir taki þátt í mikilli umræðu um byggðamálin og sú umræða þarf að leiða okkur að þeim niðurstöðum að við getum orðið sammála um það að við séum ein þjóð sem býr í einu landi og að landsbyggðarfólk sé ekki neinir þurfalingar á þeim sem búa á þéttbýlissvæðunum, því þannig er það ekki. Ég get líka viðurkennt að stundum kemur fram óeðlileg afstaða til Reykjavíkursvæðisins utan af landsbyggðinni. Við þurfum líka að vinna gegn svoleiðis hlutum. Hæstv. forsrh. var að kvarta undan því að hann hefði orðið fyrir alls kyns árásum. Ég tel nú að hann hafi orðið fyrir hvössustu árásunum frá sínum eigin stuðningsmönnum eða öllu heldur sínum eigin flokksmönnum. Ég hef hér fyrir framan mig síðu úr Morgunblaðinu sem ég vil vitna í, með leyfi hæstv. forseta. Þar er fyrirsögn á viðtali við hv. þm. Egil Jónsson: ,,Ég gef ekki mikið fyrir þessa hvítu bók, segir Egill Jónsson þingmaður Sjálfstæðisflokksins.`` --- Og hann segir að það verði ekki látið líðast ,,að ríkisstjórnin standi að einhverri grisjunarstefnu í landinu``. Hann kallar þetta grisjunarstefnu. Stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum kallar hann grisjunarstefnu. Það þýðir lítið að skamma stjórnarandstöðuna fyrir að taka mikið upp í sig þegar þeir taka mest upp í sig sem ættu að standa næst hæstv. forsrh. Nei, ég tel að sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hafi því miður komið á slíku óvissuástandi gagnvart byggðinni í landinu að hún verði að sýna það með því að leggja fram tillögur og hugmyndir sem hægt er að skoða ef hún ætlar sér að breyta andrúmsloftinu í landinu gagnvart ríkisstjórninni og að fólk fari aftur að trúa því að hægt sé að búa úti um landið, þá þarf hún að leggja fram hugmyndir og breyta afstöðu fólks til sín með þeim hætti. En ég á eftir að sjá þær hugmyndir og þá getum við tekið þátt í umræðum um þær á eftir.

Virðulegi forseti. Það hefur nokkuð tognað úr þessari umræðu um byggðamál þó svo að það hljóti að vera að kenna kunnáttuleysi hæstv. forsrh. á störfum Alþingis þar til hann tók þar setu, þar sem það mátti skilja hans orð þannig að þetta væri í fyrsta skipti sem hér færi fram almenn umræða um byggðamál í Alþingi í tengslum við störf Byggðastofnunar. Það er mikill misskilningur. Annað var það sem kom fram í máli hæstv. forsrh. og það var með blokkina góðu sem hann ætlaði að skrifa tillögurnar niður í. Ég hef ekki tekið öðruvísi eftir en svo að í þessum umræðum hafi komið margt fram athyglivert sem hefði verið full ástæða til að setja niður á viðkomandi blokk. Það fór hins vegar svo að þó að ég hlustaði af mikilli athygli á ræðu hæstv. forsrh. áðan, og var reyndar með blað fyrir framan mig til að punkta niður hvað þar kæmi fram um stefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar í byggðamálum og afstöðu til þeirra atriða sem fram hafa komið í þessari umræðu, að ef ég hefði ekkert ætlað að setja niður á þetta blað annað en þessi atriði þá hefði það verið jafnautt eftir sem áður. Því miður.  Annað sem kom fram í máli forsrh. var að það hefði verið hermt upp á hann að hann hafi sagt að byggðastefnan hafi brugðist. Ég held að það sé mjög hættulega til orða tekið. Við skulum aðeins skoða það. Hefur byggðastefna síðustu 20 ára brugðist? Ég segi hiklaust nei, þó svo að ég muni koma að því síðar að þar er ýmislegt sem hefði mátt mun betur fara. Ég vil minna á það að á þessum tveim áratugum hafa menn lyft grettistaki í samgöngumálum og það grettistak hefur skilað sér á margvíslegan hátt í byggðarþróuninni. Menn geta deilt um suma hluti hvort þeir hafi verið jákvæðir eða neikvæðir en að mínu mati hafa þetta allt saman verið eðlilegir fylgifiskar í breyttu þjóðfélagi. Á sama tíma hefur verið byggt upp heilsugæslukerfi um allt land sem er þess eðlis að það er til þess litið af öðrum þjóðum hvað við stöndum þar framarlega. Ég ætla að nefna til viðbótar menntakerfið. Fyrst með uppbyggingu grunnskólanna í kjölfar grunnskólalaganna og síðan framhaldsskólanna, fjölbrautaskólanna og menntaskólanna út um allt land. Á þennan hátt hefur verið lagður grunnur í byggðamálum sem stendur fyllilega fyrir sínu og er ómetanlegur til þess að byggja á áfram. Ég vil nefna til viðbótar að á þessum tíma hefur landhelgin verið færð út í það horf að við getum nú einir nýtt og nytjað okkar stærstu auðlind, sem eru fiskimiðin. En þrátt fyrir þetta þá eigum við að staldra við núna og líta yfir farinn veg, ekki bara yfir það sem hefur vel tekist til, heldur ekki síður hvað það var sem mönnum yfirsást eða brást. Þar ætla ég að nefna tvö atriði. Annars vegar hefur það því miður gerst að í allt of langan tíma og samfellt að hin almenna efnahagsstjórn fylgdi ekki eftir. Í gegnum ranga skráningu gengisins voru fluttir fjármunir. 12 milljarðarnir, sem hv. 3. þm. Reykv. segir að hafi verið fluttir úr vasa skattborgara og út á landsbyggðina í gegnum ríkissjóð, eru smápeningar hjá þeim fjármunum sem hafa flust í gegnum ranga gengisskráningu frá undirstöðuatvinnuvegunum sem eru eins og við vitum flest öll úti um land að mestu leyti og til þjónustu- og innflutningsgreina. Þarna hefur oft á tíðum ekki tekist nógu vel til og þar ber Sjálfstfl. ekki síður ábyrgð en aðrir. Á þessu bera í raun ábyrgð allir flokkar sem hafa setið við stjórntauminn þessa áratugi. En ég held að mér sé óhætt að segja að ef við skoðum málið þá hafi hvað þetta snertir hallast mest á á þeim árum þegar Sjálfstfl. hefur verið við völd. Þess vegna langar mig til að varpa einni spurningu til hæstv. forsrh. Það stendur hér í blárri bók, sem gefin er út af Seðlabanka Íslands, Greinargerð um ECU-tengingu íslensku krónunnar, að gengisstefnan hafi yfirleitt miðast við þarfir sjávarútvegsins. Það væri þess vegna ástæða til að staldra við og ná þessum gróða sem hefur verið fluttur til sjávarútvegsins til baka með álagningu auðlindaskatts. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh.: Er það hans skoðun að málum sé þannig háttað að í tengslum við það að gengisskráningin undanfarna áratugi hafi miðast við fiskveiðar og vinnslu hafi skapast sá auður í þeim greinum að það sé ástæða til að ná honum til baka með sérstakri skattlagningu, auðlindaskattinum? Og ég vil spyrja hann að því hvort ráðgjafar hans í Seðlabankanum hafi litið yfir liðna áratugi og hvort þetta sé reynslan. Ég held nefnilega að þessu sé þveröfugt farið og ég get endurtekið það sem ég sagði hér áðan að það er kannski það öðru fremur sem hefur brugðist á umliðnum árum, að haga hinni almennu peningastjórn og sérstaklega gengisskráningunni þannig að tekjuskiptingin væri eðlileg og grunnatvinnuvegirnir úti um land héldu því eftir sem nægði til þess að þeir gætu byggt sig upp af eigin aflafé. Ég ætla í framhaldi af þessu að vitna í grein eftir hv. 3. þm. Reykv. sem birtist í Morgunblaðinu í dag. Þar er ýmislegt ágætlega sagt eins og hans er von og vísa, og þar er eitt sérstakt gullkorn, ef ég má vitna í það, með leyfi forseta. Hann er að ræða þar um ágæti viðreisnarstjórnarinnar á sínum tíma og síðan segir í lokin: ,,Á heimsmælikvarða hefur viðreisnarstefna borið sigurorð af félagslegum áætlunarbúskap, ef þannig má að orði komast.`` --- Þar er vitnað til þeirra atburða sem hafa verið að gerast í heimsmálununum núna á síðustu árum. Og þá vitum við það. Svo er guði fyrir að þakka að Jeltsín og þeir félagar fyrir austan hafa bæði lesið Morgunblaðið og fylgst með því sem var að gerast á Íslandi á viðreisnarárunum. Þannig hefur boðskapurinn borist þangað. Það var nú reyndar ekki þetta sem ég ætlaði að gera hér að umtalsefni heldur þar sem kemur að tilfærslu fjármagns og þá ætla ég að vitna í hv. 3. þm. Reykv., með leyfi forseta: ,,Hvarvetna í iðnvæddum og auðugum ríkjum tíðkast að styrkja byggðir sem eiga undir högg að sækja vegna fámennis eða fjarlægða frá þéttbýli. Þessi stefna styðst við góð og gild rök. Henni er hrundið í framkvæmd með misjöfnum hætti. Mestu skiptir að sjálfsögðu að þannig sé staðið að tilfærslu þessa fjár skattgreiðenda að það nýtist sem allra best.`` Hér er komið að atriði sem ég tel ástæðu til að staldra við. Því miður sýnist mér að hér sé svo komið að menn séu búnir að missa sjónir á grundvallaratriðum í okkar efnahagslífi. Hv. þm. vitnar til iðnvæddra ríkja. Hvað er þar að gerast? Þar er það að gerast að menn sjá ástæðu til þess að færa fjármagn frá atvinnugreinunum sem skapa þjóðartekjurnar þar frá iðnaðinum, frá viðskiptunum, sem eru þungamiðjan í atvinnulífi þessara þjóða, til landsvæða sem menn einhverra hluta vegna, oft og tíðum byggðarlegra eða menningarlegra aðstæðna, vilja styrkja þrátt fyrir að þar eigi atvinnulíf undir högg að sækja. Er hægt að bera þetta saman við okkar aðstæður? Hvar er undirstaðan í okkar þjóðarauð og okkar þjóðartekjum? Hún verður til í frumvinnslugreinum, fyrst og fremst í fiskveiðum og fiskvinnslu. Og hvar er þessi starfsemi? Þessi starfsemi er út um allt land. Þess vegna er það öfugmæli að tala um að það þurfi að flytja fjármagn til þessara greina. Landsbyggðin biður ekki um neitt annað en að fá þann eðlilega ramma til þess að verðmætasköpunin í þessum greinum fái að verða eftir í fyrirtækjunum og nýtast þar til uppbyggingar. Því miður fannst mér að hæstv. forsrh. hefði svipaðan skilning á þessum atriðum og það kæmi berlega fram í ræðu hans hér áður. Það er kannski eðlilegt að fara í framhaldi af þessu örfáum orðum um þær aðgerðir sem gripið var til árið 1988 og sem forsrh. hefur kallað sértækar. Á hverju byggðust þær? Þær byggðust á því að bæta undirstöðuatvinnuvegunum upp að einhverju leyti það tap sem þeir höfðu orðið fyrir á tímum langtímafastgengisstefnu. Ég hef sagt það áður úr þessum stól að það hefði kannski verið miklu nær að menn hefðu getað tekið þetta fjármagn og fært það í raun til baka. En um það var ekki að ræða. Þarna var um að ræða skuldbreytingu til þess að gera fyrirtækjunum léttvægara að bera þessar byrðar. Ég ætla að fara örfáum orðum til viðbótar um tilfærslur á fjármunum af því að mönnum er svo gjarnt að ræða um þær. Ég get vitnað í orð hæstv. iðnrh. á iðnþingi þar sem hann kallaði stuðning Byggðastofnunar við fyrirtæki úti á landi að henda peningum í vandamál. Þetta eru nokkuð kaldar kveðjur til þeirra sem eru að berjast fyrir lífi sinna fyrirtækja og sinna byggðarlaga og vita það í raun að þeir þurfa ekkert annað en eðlileg starfsskilyrði til þess að geta ávaxtað sitt fé á eðlilegan hátt. En ég ætla að nefna hér til aðra tilfærslu. Það hefur komið fram á fundum hjá efh.- og viðskn. að ef tekin eru saman sl. 20 ár og athugað hvað verður um það fjármagn sem rennur í gegnum húsnæðiskerfið, þá er skiptingin sú að 75% fara til bygginga á höfuðborgarsvæðinu, 25% á landsbyggðinni. Hvaðan kemur þetta fjármagn? Það kemur fyrst og fremst og öðru fremur með kaupum á skuldabréfum frá lífeyrissjóðunum sem eru úti um allt land. Þarna er annað dæmi um það hvernig peningar hafa færst til. Það er líka umhugsunarefni hvernig húsnæðiskerfið hefur í raun unnið á þennan hátt að því að flýta fyrir byggðarröskun. Það vita allir sem það vilja vita í dag að síðustu tvö árin hafa menn verið að byggja íbúðarhúsnæði á lager hér á höfuðborgarsvæðinu, kannski í von um það að stóri vinningurinn, álverið, kæmi og menn væru að búa sig undir að taka við auknum umsvifum í kringum það, en þetta er engu að síður staðreynd. Það hlýtur að vera athugunarefni hvað það er sem keyrir húsnæðiskerfið áfram á þann hátt sem gert hefur verið. Og það getur ekki verið til hagsbóta að við verjum til þess milljörðum, sem við raunar eigum ekki og eru ekki til, til þess að byggja húsnæði á lager. Ég ætla síðan að koma að ummælum Davíðs Oddssonar um flutningastyrkina. Nú veit ég ekki hvort hæstv. forsrh. hlýðir á mál mitt, ég sé hann reyndar ekki hér í þingsölum eins og er. 

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að þessa stundina mun hæstv. forsrh. vera í sjónvarpsviðtali en kemur óðar þegar því er lokið. Það verður væntanlega ekki langt. Það fer fram hefðbundið viðtal niðri í Kringlu.

Já, ég þakka virðulegum forseta fyrir þessar upplýsingar. Ég vona bara að hæstv. forsrh. flytji þar þá ræðu sem hann flutti hér í þingsölum áðan þannig að menn sjái hver úrræðin eru á þeim bæ. Á meðan beðið er eftir forsrh. ætla ég að koma að öðru máli sem ekki hefur mikið borið á góma hér og það er landbúnaðurinn. Ég vil vekja athygli á því að á síðustu sjö árum hafa íslenskir bændur og íslensk bændaforusta sýnt meiri sveigjanleika og samstarfsvilja um lausn sinna mála en ég hygg að dæmi muni finnast til í nálægum löndum gagnvart mótun landbúnaðarstefnu. Þetta gerir það að verkum að nú er svo komið að ef við horfum til íslensks landbúnaðar og þess umhverfis sem hann býr við, berum það saman við landbúnaðarstefnuna á meginlandi Evrópu, þá er þar orðið mikið gap á milli í þá veru að íslenskur landbúnaður hefur aðlagað sig mun hraðar breyttum viðskiptaháttum með þessar vörur á heimsmarkaði, sem að er stefnt með Uruguay-viðræðunum um GATT sem nú fara fram, heldur en landbúnaður nágrannaríkjanna. Það er að mínu mati jákvætt því ef við horfum yfir liðin ár og áratugi, þá kemur í ljós að gegndarlaus styrkja- og uppbótastefna eins og hefur verið að þróast á meginlandi Evrópu síðustu áratugina innan Efnahagsbandalagsins leiðir ekki til farsældar ef litið er á landbúnaðinn í heiminum í samhengi. Ég vil hins vegar vara hæstv. núv. ríkisstjórn við því að taka nokkrar skyndiákvarðanir gagnvart innflutningsvernd íslensks landbúnaðar og vísa þar til þess sem ég sagði hér áður að ef hann ætti að fara að keppa óheft við innflutning í dag, innflutning þar sem verðlagið byggist á flóknu styrkja- og niðurgreiðslukerfi, þá væri hægt að leggja hann í rúst á örfáum árum. Það eru hins vegar, ekki bara gagnvart viðskiptum með landbúnaðarvörur, að skapast ný viðhorf á alþjóðavettvangi. Það er ekki síður gagnvart umhverfisþættinum. Og það bendir margt til þess að sú alþjóðlega ráðstefna alþjóðabændasamtakanna sem haldin var hér í Reykjavík um miðjan október muni verða kveikjan að því að færa umhverfismálaumræðu í heiminum yfir á nýjar brautir. Af því hef ég haft heimildir bæði frá GATT-viðræðunum og frá FAO-ráðstefnunni sem nú er nýlokið að svo muni vera. Þessi nýju viðhorf beinast í þá veru að gerð verður sú krafa til landbúnaðar hvar sem er í heiminum að hann sé sjálfbær og umhverfisvænn, þ.e. að hann skili landinu til komandi kynslóða ekki síðra en hann tók við því. Það vill svo skemmtilega til að einmitt í tengslum við þessa ráðstefnu fóru forustumenn bændasamtaka víða um land í skoðunarferð um Suðurlandsundirlendið, heimsóttu þar bændur. Eftir þá ferð sögðu þeir að þeim sýndist að það vantaði sáralítið á að íslenskur landbúnaður, sá landbúnaður sem þeir sáu, gæti fallið undir þær kröfur sem menn eru að setja sér í dag um sjálfbæran og umhverfisvænan landbúnað. Í þessu liggja miklir möguleikar fyrir okkur í framtíðinni ef okkur tekst að halda þannig á spilunum næstu missirin að ekki fari verr. Virðulegi forseti. Ég tek þann kost að doka augnablik við ef svo kynni að fara að hæstv. forsrh. sé á leiðinni.

Forsrh. er kominn hér í hliðarsal.

Já. Virðulegi forseti. Ég held þá áfram máli mínu. Ég var þar í ræðu minni áðan að koma að ummælum Davíðs Oddssonar um flutningastyrki. Nú dettur mér ekki í hug að halda því fram að það hafi verið gert af nokkrum illvilja, hvorki til landsbyggðarinnar né nokkurs annars. Í mínum huga bera þessi ummæli öðru fremur vott af reynsluleysi, ég vil ekki segja þekkingarskorti. Örugglega er þetta hugsun sem hefur flogið um hugi flestra einhvern tíma þegar þeir hafa hugsað um byggðamál og byggt upp sínar skoðanir í þeim málaflokki. Þetta eru ummæli sem ættu mjög vel heima á skólafundi í málfundafélagi en eru að mínu mati mjög óviðeigandi úr munni forsrh., einfaldlega vegna þess að það er ekki hægt að setja málin upp á svona einfaldan hátt. Það er nefnilega svo flókið samspil fjölmargra þátta sem ræður því hvar fólk kýs að búa. Það er enginn máttur stjórnvalda svo sterkur að hann geti hvort heldur sem er tryggt búsetu á einhverjum stað eða lagt hana niður. Stjórnvöld geta skapað rammann, þau geta skapað hinn efnahagslega ramma, hinn byggðalega ramma bæði með almennri efnahagsstjórn og félagslegum aðgerðum. Það sem endanlega ræður er síðan ákvörðun einstaklinganna sjálfra á hverjum stað. Kannski var grundvallarmisskilningurinn í ummælum hæstv. forsrh. sá að það er ekkert sem bendir til þess að ef fólk flyst búferlum á annað borð þá kjósi það að flytja á annan stað í sínum landshluta eins og forsrh. kynnti sín ummæli. Því miður hefur það verið þannig að ef menn hafa farið af stað á annað borð á síðustu áratugum þá hafa menn tekið skrefið til fulls og farið alla leið til höfuðborgarsvæðisins. Ég ætla að rekja fyrir hæstv. forsrh. litla sögu úr mínu kjördæmi. Þar lentu ákveðin byggðarlög í vandræðum. Ég skal nafngreina þau í heild, það er Norður-Þingeyjarsýsla. Það var rætt um það m.a. að þorpin þar mundu ekki eiga framtíð fyrir sér. Það getur vel verið að á þeim tímapunkti hefði verið hægt að lokka fólkið í burtu með einhverjum styrkjum. En hver var síðan reyndin, hvað gerðist? Menn rifu sig upp menn tóku höndum saman, m.a. með aðstoð Byggðastofnunar og nú er svo komið að á stöðum eins og Kópaskeri er uppgangurinn slíkur að þar vantar vinnandi hendur til starfa. Ef svo hefði farið að menn hefðu verið styrktir til brottflutnings þegar staðan var þar sem verst þá hefði enginn verið á svæðinu til að nýta þær auðlindir sem þar eru til fiskeldis sem hafa væntanlega staðfest það að fiskeldi á framtíð fyrir sér á Íslandi með uppbyggingu fiskeldisfyrirtækisins Silfurstjörnunnar í Öxarfirði. Þó að stundum sé gott að stytta sér leið í hugsuninni, í skoðanamynduninni með því að einfalda hlutina svona fyrir sér þá á það ekki við þegar æðstu menn þjóðarinnar eru að opinbera skoðanir sínar í byggðamálum. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að ræðu hæstv. forsrh. fyrr í dag í þessari umræðu. Ég skrifaði reyndar niður, ég var með mína blokk og skrifaði orðrétt eftir forsrh., með leyfi forseta. Hann sagði í umræðunni að ,,ýmsir þingmenn hafi talað með fullum fjandskap til höfuðborgarinnar og þeirra sem hér búa``. Þetta held ég að sé atriði sem full ástæða væri til að fara yfir í þingtíðindum. Ég átti að vísu ekki tök á að sitja fyrstu lotu þessarar umræðu en ég hef ekki heyrt slík ummæli hér í þessum umræðum. Að menn hafi talað með fullum fjandskap til höfuðborgarinnar og þeirra sem þar búa. Það hefur heldur enginn ýjað að því að þeir sem hér hafa talað, á stundum að því er mér finnst af litlum skilningi um byggðamál, hafi talað með nokkrum fjandskap til landsbyggðarinnar. Ekki dettur mér í hug að ætla það. Ég vil að landshlutarnir geti unnið saman í sátt og samlyndi. Það held ég að sé vilji allrar þjóðarinnar hvort sem menn búa hér á höfuðborgarsvæðinu eða úti um land. Hins vegar getur það vel verið, og að því ýjaði hæstv. forsrh. líka, að menn hafi séð ástæðu til að minnast á það sem hefur verið að gerast í höfuðborginni á síðustu árum. Þar held ég að hæstv. forsrh. eigi upptökin öðrum fremur. Það var farið af stað með núv. ríkisstjórn með stóryrðum um sukk í landsstjórninni, sjóðasukk. Ég held að það þurfi ekki að leita víða í ræðum hæstv. forsrh. til að finna sukkummælin. Og hæstv. forsrh. getur ekki búist við öðru en að menn hafi í þessari umræðu gripið til þess á stundum að líta til fortíðarvanda í Reykjavíkurborg, af því að menn kusu að færa umræðuna inn á fortíðarvandastigið. Það er mjög eðlilegt að inn í þá umræðu komi umræða um fjárhagsstöðu sveitarfélaga því á það hafa aðilar vinnumarkaðarins lagt áherslu að sveitarfélögin ekki síður en ríkisvaldið verði að skapa það svigrúm sem hæstv. núv. ríkisstjórn hefur talað um að þurfi að skapa fyrir atvinnulífið. Þá er það mjög eðlilegt að menn horfi á það hvernig standi á því að Reykjavíkurborg, með yfirburðastöðu varðandi tekjuöflun meðal sveitarfélaganna í landinu, skuli ekki einu sinni getað staðið þannig að sínum málum að þar séu menn að greiða niður skuldir sínar þessi missiri til að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið, að það skuli þvert á móti gerast að þar hlaðist upp aukinn yfirdráttur við banka til viðbótar mikilli skuldabréfasölu. Þessi umræða á ekki á nokkurn hátt skylt við það að menn séu með fjandskap út í íbúa höfuðborgarinnar. Ég ætla að lokum að draga saman það sem ég tel brýnast í byggðamálum. Ég hef sagt það árum saman að byggðamál frá 1--10 séu að hin almenna stjórn efnahagsmála sé í góðu lagi. Ég hef líka rakið það fyrir hæstv. forsrh. hér úr þessum ræðustól hvernig til hefur tekist á fyrstu mánuðum þessarar ríkisstjórnar. Hvað hefur gerst í vaxtamálum, í gengismálum, í fjármálum ríkisins? Því miður hefur það gerst að raunvextir í dag eru hærri en nokkru sinni fyrr. Og því miður virðist síðasti ársfjórðungur þessa árs ætla að líða þannig að spá Seðlabankans um 16% raunvexti á óverðtryggðu innlendu fjármagni ætli því sem næst að rætast. Það er alveg rétt hjá formanni Vinnuveitendasambandsins, Einari Oddi, að nafnvextirnir fara niður með hraða snigilsins þegar verðbólgan lækkar. En það stendur ekkert á því að hækka þá upp fyrir toppana strax ef verðlagið ætlar að fara að hækka aftur. Við höfum ekkert fengið frá núv. ríkisstjórn annað en óljós fyrirheit um hvað eigi að gera í þessu máli. Þetta þýðir að staða atvinnuveganna hefur versnað svo mikið að það er orðinn gífurlegur þrýstingur á gengismálin. Við búum við gengi í dag sem tekur mið af þörfum innflutningsins og þjónustunnar miklu fremur en frumatvinnugreinanna. Í ríkisfjármálunum, fjármálum ríkis- og sveitarfélaga hefur ekkert það komið fram enn þá sem bendir til þess að þar verði skapað svigrúm. Þvert á móti bendir allt til þess að þrátt fyrir eilitla fyrirhugaða lækkun á fjármagni til húsnæðiskerfisins á næsta ári ætli menn að halda áfram að byggja íbúðarhúsnæði á lager fyrir peninga sem ekki eru til. Í öðru lagi varðandi byggðamálin verða menn að taka mið af breyttu þjóðfélagi. Menn verða að taka mið af því að við lifum orðið í þjóðfélagi sem byggist meira og meira upp á þjónustu, bæði opinberri og almennri. Ef haldast á eitthvert jafnvægi í byggð landsins verðum við að dreifa þessari þjónustu og þar verður að stíga miklu stærri skref en þau að flytja Byggðastofnun norður til Akureyrar. Ekki skal standa á mér að samþykkja það. En það vigtar bara svo ósköp lítið að færa stofnun með 22 starfsmenn út á land. Ef menn eru í alvöru tilbúnir til að skoða þessa leið þá eiga menn að skoða miklu stærri og öflugri þætti líka. Ég bendi á það líka að til þess að við getum búist við því að hér ríki áfram öflug byggð um allt land þá þurfum við áfram að huga að samgöngumálunum. Það er mikið lykilatriði. Því miður sýnist mér að þar séu áform ríkisstjórnarinnar um að draga frekar saman. Ég held að við getum fundið þess dæmi mjög víða að öflugt samgöngukerfi sem tryggir greiðar samgöngur milli landshluta sé forsenda þess að við getum byggt upp nútímaatvinnulíf og viðskipti um allt land. Ef síðan á í dag að draga úr framkvæmdum til vegamála á þeim tíma sem kannski hefði aldrei verið eins hagkvæmt að fara út í slíkar framkvæmdir og einmitt núna vegna verkefnaskorts á sviði verktaka, þá er ég ekki bjartsýnn um þróun byggðanna á næstunni. Ég ætla að lokum að vitna aftur í grein Björns Bjarnasonar, hv. 3. þm. Reykv. Hann segir, og vitnar þar í Sigurð Guðmundsson, forstöðumann þróunardeildar Byggðastofnunar. Hann segir að Sigurður ,,skýrði þessa hugarfarsbreytingu sem nú eigi sér stað á þann veg í nýlegu viðtali við Þjóðviljann, að menn séu hættir að tala um aðflutt vandamál og átti sig á því, að þeir einu sem muni leysa málin séu heimamenn sjálfir. Sé þessi þróun að verða beri að fagna henni, því að hún gengur þvert á hinn ,,félagslega áætlunarbúskap````, eins og þingmaðurinn segir hér í sinni grein. Undir þetta get ég tekið. Það hjálpar mönnum enginn ef menn gera það ekki sjálfir. En þá er frumskilyrðið að í þeim tveim þáttum sem ég nefndi hér áðan, annars vegar hinni almennu efnahagsstjórn og hins vegar í félagslega þjónustuþættinum sem ríkið rekur, þá sjái menn til þess að sá skerfur dreifist jafnt til allra landshluta. Það er á þessu sviði sem mínar áhyggjur eru því að ég sé ekki að núv. ríkisstjórn hafi skilning á þessu, hvað þá getu til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði þegar hann ræddi um skýrslu Byggðastofnunar að Framsfl. væri að draga athyglina frá stefnu flokksins í byggðamálum. Mátti skilja hann svo að það væri af því að við værum að ræða þessi mál hér og létum þau okkur einhverju skipta. Það er hins vegar mikill misskilningur hjá þingmanninum að Framsfl. hafi verið að því. Framsfl. þarf ekki að biðjast afsökunar. Þarf engan að biðja afsökunar á þætti sínum að byggðamálum hin síðari ár. Ef einhver þarf að biðjast afsökunar eru það þingmenn Sjálfstfl. sem lofuðu kjósendum sínum því fyrir réttum sjö mánuðum að gera sérstakt átak í byggðamálum. Það eru þessir menn sem skulda skýringar. Þeir þurfa nú að fara heim í héruð og segja því fólki sem greiddi þeim atkvæði í þeirri góðu trú að þeir ætluðu að verða hér málsvarar byggðastefnu að því miður hafi þeim snúist hugur. Því ég held að fáir menn hafi gengið jafnvasklega fram á jafnstuttum tíma í að skera niður framkvæmdir og hugmyndir sem uppi hafa verið og menn hafa verið að leggja drög að til að efla byggð í þessu landi heldur en þingmenn og stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar. Því miður, segi ég. Þeir byrjuðu á því að skera niður framlagið til Byggðastofnunar um hvorki meira né minna en 20%. Næst gengu þeir að Framleiðnisjóði landbúnaðarins, sem átti að vera sá annar sjóður til að koma til og efla atvinnulíf og byggja upp í hinum dreifðu byggðum vegna samdráttar í hefðbundnum búskap. Framleiðnisjóðurinn er skorinn niður um hvorki meira né minna en 340 millj. kr. Vegagerðin er skorin niður um 20% og það hlýtur óhjákvæmilega að koma m.a. við vegagerð á Vesturlandi og sérstaklega á Snæfellsnesi, og var nú ekki vanþörf á að halda hlutnum þar. Vegaframkvæmdir eru skornar niður um 20%. Heildarframkvæmdafé til hafna á næsta ári eru 220 millj. kr. Nú það er lagður á þungaskattur, sem þýðir hvað? Getur ekki þýtt annað en en hærra vöruverð hjá okkur sem úti á landi búum. Og það nýjasta er að hugmyndir eru komnar upp um að fella niður verðjöfnunargjald á bensíni. Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins á að fénýta og taka hann til þarfa fyrir ríkissjóð sjálfan. Það á að fella niður það meginviðfangsefni Hagræðingarsjóðs, sem menn töldu sem voru hér að tala um byggðamál þegar þessi sjóður var til umræðu, að geta gripið inn í ef hin veikustu byggðarlög lentu í vandræðum vegna þess að þau t.d. misstu skip úr sínu byggðarlagi eða eitthvað álíka. Nú er allur sá möguleiki tekinn burtu einnig.  Hv. 1. þm. Vesturl. sagði einnig að hinir frægu sjóðir, eins og hann orðaði það, sem fyrrv. ríkisstjórn hefði sett upp, hefðu skaðað umræðuna. Ef einhver hefur skaðað umræðuna og valdið tjóni, alvarlegu tjóni á mörgum byggðarlögum í dag á landsbyggðinni þá er það sú neikvæða umræða sem nú hefur verið uppi. Því miður er það svo. Ég efast um að þeir menn sem hafa stofnað til þessarar umræðu geri sér grein fyrir því hvaða áhrif slík umræða hefur þó ekki væri nema fasteignaverð á slíkum stöðum. Ég efast um að menn geri sér grein fyrir því. Hvaða sjóður er þetta nú sem hv. þm. sagði að hefði skaðað svo umræðuna um byggðamál? Mig minnir að hv. þm. Halldór Blöndal, núv. hæstv. samgrh., hafi fundið upp að kalla þetta aumingjasjóð eða sjóð Stefáns Valgeirssonar, venjulega var hann kallaður það sá sjóður sem hv. 1. þm. Vesturl. er hér að vitna til. Ég er með blað fyrir framan mig sem er gefið út 15. sept. 1988 og ef ég glugga aðeins í það þá stendur þar, með leyfi, virðulegi forseti: Eiginfjárstaða fyrirtækja. Og svo kemur: Stofnaður verður sjóður sem hafi það að markmiði að treysta eiginfjárstöðu fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Sjóðurinn skal vera sérstök deild við Byggðastofnun sem annast rekstur hans. --- Þetta er frá Þjóðhagsstofnun og hér er nafnið Þorsteinn Pálsson, forsætisráðherra. Það er nefnilega það. Þessi sjóður sem sjálfstæðismenn hafa verið að djöflast á undanfarið varð til í þingflokksherbergi Sjálfstfl. Þar varð þessi sjóður til. Þótt ekki hafi allt tekist sem þessi sjóður hefur komið að, því miður, þá megum við ekki vera svo ósanngjarnir að segja að þar hafi allt mistekist. Ég ætla ekki að lesa upp fyrirtæki en ég gæti gert það og sýnt fram á með tölum hvað aðstoð þessa sjóðs hefur þýtt fyrir fjölmörg fyrirtæki og gjörbreytt rekstrarstöðu þeirra svo að mörgum mundi bregða í brún ef þeir sæju hvað tókst raunverulega að gera. Hv. 3. þm. Reykv. fór býsna mikinn í þessari umræðu og skrifaði svo í blöðin nokkurn veginn það sama og hann sagði hér. Hann sagði að í 20 ár hefði verið fylgt rangri stefnu í byggðamálum --- það er það 20 ára tímabil sem menn kenna við Framsfl. --- og á þessum árum hafi 12,1 milljarður verið fluttur frá skattborgurum til landsbyggðarinnar. Þetta eru rétt um 600 millj. kr. á hverju ári eða sem svarar til 0,5% af útgjaldalið fjárlaga sem hér er verið að tala um. Auðvitað veit þessi hv. þm. sem hér talaði, því miður er hann ekki hér í dag, að langstærsti hluti þessa fjármagns fór til þess að byggja upp togaraflota landsmanna og hraðfrystiiðnaðinn í landinu. Það er kjarni málsins. Fróðlegt væri að taka saman hvað það var raunverulega stór hluti af þessu fjármagni sem fór til þess að endurbyggja togaraflotann frá grunni og hraðfrystiiðnaðinn í landinu. Var nauðsynlegt að byggja upp og fjárfesta í þessum togaraflota og frystiiðnaðinum? Svo sannarlega var það nauðsynlegt. Þegar samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. lét af völdum, ég held það hafi verið 14. júlí 1971, eftir að hafa setið samfleytt í 12 ár, hafði nánast ekkert verið gert til að byggja upp togaraflotann og hraðfrystiiðnaðinn í landinu. Og það sem verra var, þessi ríkisstjórn hafði engin áform uppi um það að færa út fiskveiðilögsögu okkar Íslendinga. Hún var ekki einu sinni með áform um það. Hvernig ætluðu þessir menn, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur hér verið að lofsyngja, að lifa í þessu landi? Fróðlegt hefði verið að eiga orðastað við hv. 3. þm., Björn Bjarnason, um það mál.

Hefur hann frí í dag?

Hann er sjálfsagt á erlendri grund, a.m.k. sést hann ekki hér í þingsalnum fremur en aðrir þingmenn Sjálfstfl. Þegar samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. hrökklaðist loksins frá völdum varð nánast fjöldaatvinnuleysi á Íslandi og atvinnuvegir þjóðarinnar höfðu verið látnir drabbast niður. Við þær aðstæður tók Framsfl. við forustu þjóðmála og almennri uppbyggingu í landinu. Hæstv. forsrh. talar, þó ekki of langt mál. Það verður nú að segja honum til hróss að hann situr hér í þinginu og gefur sér tíma til þess að vera hér og hlýða á mál manna. Það er meira en hægt er að segja um aðra hæstv. ráðherra. Hæstv. forsrh. hefur kallað þessi ár, þetta 20 ára tímabil, ,,fátæktarstefnu Framsóknarflokksins`` oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Það væri ömurlegt ef satt væri. En hvað sagði hæstv. forsrh., þessi sami hæstv. forsrh., þegar hann flutti okkur stefnuræðu sína 10. okt.? Rétt áður hafði hann talað um það og er enn að tala um að áður en hann komst til valda, hafi ríkt fátæktarstefna. Upphafsorð stefnuræðu forsrh. eru þannig, með leyfi, virðulegi forseti: ,,Við Íslendingar búum við betri kjör en flestar aðrar þjóðir.``  Í þingliði Sjálfstfl. finnast hins vegar nokkrir aðilar sem ofbýður þetta tal ákveðinna þingmanna Sjálfstfl. og átta sig á því að þeir vildu gjarnan sjálfir Lilju kveðið hafa. Þeir eru ekki á því að gefa forsrh. það eftir að Framsfl. eigi þetta tímabil allt. Þeir eru aldeilis ekki á því og telja að Sjálfstfl. hafi vissulega komið þar að málum og auðvitað er það rétt. Framsfl. var ekki einn við völd þetta tímabil. Hann starfaði með fleiri en einum og fleiri en tveimur flokkum og margir komu að. Framsfl. var óslitið við völd þetta tímabil, það er rétt. Og Framsfl. þarf ekki að biðjast afsökunar á því. Hæstv. forsrh. sagði einnig að hann saknaði þess að hann sæi ekki neinar ritaðar tillögur frá þessum flokkum um byggðamál. Vissulega er það svo með mig líka, ég sakna þess að nokkru leyti, en ég undanskil þó einn flokk, þ.e. Framsfl. Hæstv. forsrh. hlýtur að hafa lesið þær tillögur sem þingflokkur Framsfl. hefur þegar lagt fram, bæði sem frv. og þáltill. um byggðamál. Framsfl. er eini flokkurinn sem hefur lagt fram á þessu þingi skýrar, ákveðnar og fastmótaðar tillögur í byggðamálum. Við höfum fylgt eftir þeim tillögum í byggðamálum sem voru unnar í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og sett þær í búning og komið þeim hér inn í Alþingi. Það er meira en hægt er að segja um ríkisstjórnarflokkana. Við vitum ekki, venjulegir þingmenn, og það sama segja mér menn úr þingliði stjórnarflokkanna, hvert þessi ríkisstjórn stefnir í byggðamálum. Ég er alveg viss um að það er rétt. Það stendur á hæstv. forsrh. og núv. ríkisstjórn að koma með tillögur í byggðamálum. Framfl. hefur lagt fram sínar tillögur í byggðamálum og mun gera það áfram, fylgja eftir þeim tillögum sem fyrrv. ríkisstjórn lét vinna. Menn hafa talað um að byggðastefnan hafi brugðist. Vissulega er rétt að það hefur ekki allt tekist sem menn vildu. En margt hefur líka tekist. Sá sem talaði á undan mér, hv. þm. Jóhannes Geir, minntist á eitt byggðarlag. Ég gæti nefnt fleiri byggðarlög sem vegna aðgerða Byggðastofnunar hafa gjörbreytt um svip. Þar var atvinnuleysi og eymd. Núna er þar blómlegt atvinnulíf sem betur fer. Okkur hefur vissulega ekki tekist að gera þetta alls staðar en það hefur tekist á nokkrum stöðum. Vafalaust verður breyting á byggð á Íslandi, ég get tekið undir það með hæstv. forsrh., ég er ekki sleginn þeirri blindu að ég sjái það ekki. Aldrei hefur annað hvarflað að mér og ég hef margsinnis tekið það fram. Það er óhjákvæmilegt að mikil breyting mun verða á byggð á Íslandi. Við eigum auðvitað að viðurkenna það og við eigum að vinna eftir því og þá mun okkur best takast. Þá munum við geta beitt réttum mótefnum. Oft vilja menn vera vitrir eftir á, það er óskaplega einfalt. Ef ég má fara aftur í tímann og vitna í Dagblaðið, gott ef það á ekki afmæli í dag. Oft hefur Byggðastofnun fengið kveðjur frá því blaði, en í leiðara árið 1983 var yfirskriftin eitt sinn: ,,Vormenn að verki.`` ,,Ein efnilegasta atvinnugrein á Íslandi er fiskeldi,`` --- voru upphafsorð leiðarans. Og lokaorð þessarar forustugreinar, virðulegi forseti, voru þannig: Fjöldi Íslendinga sem hefur dugnað, hugvit og þekkingu, hefur gengið fram fyrir skjöldu í fiskeldi. Það starf er nú smám saman að bera árangur í vel þegnum gjaldeyristekjum á erfiðum tíma. Þar eru vormenn okkar að verki. --- Þetta var 1983.  Í júnímánuði 1991 er enn skrifuð forustugrein í þetta blað og er fyrirsögn hennar: ,,Rústir fiskeldis.`` Fyrsta línan er svona: ,,Gjaldþrot fiskeldisstöðvanna kemur ekki á óvart.`` --- Lokasetningin í forustugreininni er þannig: ,,En það er kominn tími til að horfið sé frá þeirri stefnu að skattfé almennings sé notað í ábyrgðarlaus spilavíti.`` Það eru margir, því miður, margir fleiri en ritstjórar Dagblaðsins sem hafa fallið í þessa gryfju. Við gætum skoðað fleiri tilvitnanir úr þessu sama blaði, Dagblaðinu, af því að menn eru að tala um hvernig allt hafi farið úrskeiðis. Hér er forustugrein sem ber yfirskriftina ,,Stöðvum steinullina``. Þar segir m.a., virðulegi forseti: ,,Hin makalausa verksmiðja núverandi ríkisstjórnar á að framleiða úrelta vöru sem hvarvetna er á hröðu undanhaldi í byggingariðnaði.`` --- Og lokaorðin í þessum leiðara eru þannig: ,,6.000 tonna verksmiðja fyrir 610 tonna markað er vitlausasta iðnaðarævintýri Íslandssögunnar, vonlausari en Kröfluvirkjun. Þetta gæludýr verður að stöðva.`` En hvernig var svo skrifað á síðasta ári? 48 millj. kr. hagnaður var á þessu fyrirtæki á fimmta fyrsta heila starfsári fyrirtækisins. Framleiðslan á árinu var 6.163 tonn. Það þyrfti að tala betur við þessa falsspámenn og því miður hafa þeir villt mörgum sýn. Við gætum rætt ítarlegar um þessi fyrirtæki og miklu fleiri þó ég nefni bara þessi því að ég hef haldið þessum greinum til haga. Við gætum skoðað fiskeldið betur. Við gætum líka skoðað loðdýraræktina þar sem þeir sem hafa farið út í þá atvinnugrein hafa nánast verið gerðir ærulausir. Hvaða fréttir berast okkur í dag af þeirri atvinnugrein? Verð skinnanna var komið niður í 1.100 kr., en í dag er það komið upp í 3.000 kr. og stefnir upp í 5.000 kr. Íslenskir bændur eiga heiður skilið hvernig þeir brugðust við þessari grein. Þeir voru undurfljótir að ná tækni í nýju greininni. Þeir fengu litla tilsögn, eignuðust góðan stofn, ósýktan og frjósaman stofn. Þeir framleiddu góð skinn. En því miður hallaði undan þegar verðið féll og margt annað fór úrskeiðis í greininni. Ógæfa þeirra sem fóru í þesssa atvinnugrein var auðvitað sú að menn lentu í að byggja upp þegar verðið var hátt, þeir lentu í djúpri niðursveiflu og hægri uppsveiflu. Það var aðalvandamálið. En ég held að allir sem skoða þetta af einhverri sanngirni viðurkenni að loðdýrarækt á Íslandi á framtíð fyrir sér. En menn hafa velt sér upp úr því að þetta hafi verið hin vitlausustu ævintýr. Ég gæti nefnt fleiri greinar. Ég held nefnilega að menn þurfi að átta sig á því að það er mjög ósanngjarnt ef menn halda að einhver nýr atvinnurekstur fari að skila hagnaði á fyrstu starfsárum sínum. Það er alveg fáránlegt að nokkur maður skuli láta sér detta það í hug. Ég gæti ímyndað mér að eðlilegt væri að nefna svona fjögur til fimm ár þar til nýr atvinnurekstur skili hagnaði. Hæstv. forsrh. vék einnig í máli sínu að byggðaáætlun og þeim reglugerðardrögum sem eru til meðferðar inni í Byggðastofnun og ég ætla ekki að ræða. Ég ætla ekki að ræða um þá reglugerð. Hún er í skoðun og ég sagði þegar ég talaði hér um daginn að ég vonast til þess að menn nái að semja góða reglugerð því að svo sannarlega þarf stofnunin á því að halda. En það er nokkur munur á því að hæstv. forsrh. vék að því að hér á síðasta þingi hefðu verið samþykkt lög um byggðaáætlanir. Það er hárrétt. Það voru samþykkt lög um byggðaáætlanir, mjög merkileg lög að mínu mati og ég fagna því sérstaklega að nú skuli eiga að fara að vinna að byggðaáætlunum. Og ég legg ríka áherslu á það hversu nauðsynlegt það er að við getum virkjað heimamenn einnig í því starfi. Mér fannst forsrh. vilja gera lítið úr því að í þeim reglugerðardrögum, sem nú liggja fyrir, átti að vera óheimilt að lána út fé fyrr en byggðaáætlanirnar lægju fyrir. Það er munurinn. Það finnst mér tæknilega nánast ómögulegt vegna þess að það tekur mjög langan tíma að vinna upp og gera byggðaáætlanir. Þær verða sem sagt að vera mjög vel unnar og það tekur óhjákvæmilega mikinn tíma. En eins og ég segi ætla ég ekki að fara í eitthvert orðaskak um þessi drög að reglugerð. Ég vona að mönnum takist þar að koma með heillega smíð út úr því máli. Ég vil einnig víkja að því sem hæstv. forsrh. sagði að menn hefðu verið að hnjóða í höfuðborgina og menn hefðu talað illa og af fjandskap til höfuðborgarinnar. Ég vil segja það að hann getur ekki verið að tala þar til mín. Ég tala ekki illa til höfuðborgarinnar og hef ekki ástæðu til þess. Og svona eiga menn ekki að tala og allra síst má forsrh. tala í þessum dúr. Auðvitað getur okkur eitthvað greint á. Það er mannlegt og eðlilegt. En mér finnst ég vera búinn að sitja nokkuð stíft yfir umræðunum um byggðamál og ég kannast ekki við það að menn hafi verið með einhvern fjandskap út í höfuðborg okkar. Hún er ekki bara höfuðborg forsrh. Hún er höfuðborg okkar. Okkur er heldur ekkert sama um Reykjavík þannig að það er engum greiði gerður með því að vera alltaf að etja saman landsbyggð og höfuðborgarsvæðinu. Það er engum greiði gerður með slíkum málflutningi. Úr því að ég er farinn að snúa mér að ræðu hæstv. forsrh. þá saknaði ég þess að hann svaraði ekki þeim spurningum sem ég beindi til hans þegar ég ræddi um þessi mál síðast. Og það er alvarlegt og ég segi það og ég meina það, hæstv. forsrh., að ég uni því ekki að liggja undir slíkum áburði eins og þú viðhafðir á flokksráðsfundi Sjálfstfl. Þess vegna bað ég þig um að skýra orð þín hér úr þessum stól þar sem þú segir  ,,Margir stjórnmálamenn hafa haft tilhneigingu til þess þegar þeir hafa kosið að úthluta fé, jafnvel með ólögmætum hætti`` og ég endurtek, ,,jafnvel með ólögmætum hætti að vitna til byggðastefnu í því sambandi. Ekki síst er þetta árátta framsóknarmanna.`` Hvað er forsrh. hér að segja? Er hann með aðdróttanir í garð þeirra sem sitja í Byggðastofnun? Er hann eingöngu að tala um framsóknarmenn sem sitja í Byggðastofnun? Er hann að tala til fyrrv. stjórnarmanna í Byggðastofnun sem núna sitja við hlið hans sem ráðherrar? Hverjir eru það sem hafa verið að lána fé eða úthluta fé með ólögmætum hætti? Ég spurði einnig hæstv. forsrh. hvort hann gæti ekki verið mér sammála um það að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. skulduðu Alþingi skýrslu um afskipti sín af Hraðfrystihúsi Stokkseyrar. Hæstv. forsrh. svaraði því ekki heldur. Ég bíð eftir þessum svörum. Hér er vegið að mönnum og við eigum rétt á því og kröfu að forsrh. skýri mál sitt. Þessi umræða hefur nokkuð dregist á langinn og það er ekki að furða. Ég hef trú á því að hún eigi eftir að dragast verulega lengi ef svo heldur fram sem horfir, ef ríkisstjórnin tekur sig ekki á. Ég hefði gjarnan viljað segja nokkur orð við hv. 5. þm. Norðurl. v. en hann er því miður ekki í salnum fremur en aðrir sjálfstæðismenn. Ég ætlaði meira að segja að sleppa að ræða þann þátt úr ræðu hans sem var gjaldþrotakafli vegna þess að mér er vel við hv. þm. Ég hefði hins vegar gjarnan viljað spjalla við hann um fiskvinnsluna, sem hann vék að, og hvaða aðgerðir menn væru með til þess að bjarga henni frá 9--10% tapi. Og ég ætlaði einnig að spyrja hv. 5. þm. Norðurl. v. og framkvæmdastjóra Verslunarráðs hvaða áhrif hann teldi það hugsanlega hafa á þann straum fólks sem nú leitar á erlenda grund til þess að eiga viðskipti meðan verslunin þarf að búa við 30--35% vexti á vöruvíxlum. Það væri fróðlegt að fá hv. þm. til að leiða okkur í sannleikann um það og hvert mat hans er á þeim þætti. Egill Jónsson vék að því að nýir þingmenn Sjálfstfl. hefðu sannað það í umræðunni að þeir væru góðir fulltrúar byggðastefnu Sjálfstfl. Það er rétt að sumir þeirra, ekki voru þeir nú of margir, töluðu þokkalega í málinu. Einn bar þó af. En ég þarf ekki frekari rökstuðning við í því máli hver hugurinn er. Það skiptir nefnilega ekki svo miklu máli hvernig þeir tala í þessum ræðustól. Verk þessara manna skipta miklu meira máli og það lýsir sér best í frv. til fjárlaga sem liggur fyrir framan okkur. Ég vil segja það í sambandi við byggðamálin að það hefur alla tíð verið vilji landsbyggðarinnar að byggja upp myndarlega og fallega höfuðborg. Og ég mótmæli því að það sé einhver öfund eða tortryggni þar úti í. Ég held að allir Íslendingar hafi viljað standa að því að byggja upp myndarlega höfuðborg. En nú er höfuðborgin komin vel á legg og þess vegna er ekki óeðlilegt að við leitum eftir skilningi höfuðborgarinnar og höfuðborgarbúa á að nú sé nauðsyn á því að efla aðra staði utan höfuðborgarsvæðisins. Á því þurfa íbúar höfuðborgarsvæðisins að hafa skilning. Það er engin spurning, virðulegi forseti, að það hafa orðið vatnaskil í íslenskri pólitík og það hafa orðið vatnaskil á sama tíma í byggðamálum. Og sönnunargagnið er hér, virðulegi forseti, skýrsla Ríkisendurskoðunar um fjárhagsstöðu Byggðastofnunar og Framkvæmdasjóðs Íslands, en svo segir í smágrein sem ég er með úr Morgunblaðinu sjálfu og er þá verið að vitna í Halldór V. Sigurðsson. Hann leggur áherslu á að á þessum tíma hafi orðið stjórnarskipti. Það er kjarni málsins. Það urðu stjórnarskipti í landinu og mikil breyting og því urðu svo snögg vatnaskil.

Virðulegi forseti. Það voru tvær spurningar sérstaklega sem hv. þm. nefndi að ég hefði ekki svarað. Annarri spurningunni reyndar hafði ég svarað við aðra umræðu í þinginu, það var spurning um Hraðfrystihúsið á Stokkseyri og þá niðurstöðu sem varð við nauðasamninga vegna þess fyrirtækis. Og ég svaraði því þá til að í forsrn. hefði legið fyrir fundargerð frá fundi sem þáv. forsrh. hafði haldið í ráðuneytinu þar sem tekin var ákvörðun um það að tilteknir skattar skyldu koma til nauðasamninga. Fundargerð þessi var skrifuð af Helga Bergs bankastjóra. Ég lýsti því hér í þingsalnum að við hefðum ákveðið að virða þessa ákvörðun sem fyrrv. forsrh. hefði tekið, ganga ekki gegn henni. Ég hef skýrt þetta áður. Þingmaðurinn hefur sennilega ekki verið í salnum þá þegar þetta svar var gefið. Varðandi hitt atriðið, þá gæti ég út af fyrir sig rætt um fjölmarga þætti sem ég hef efasemdir um að Byggðastofnun hafi farið eftir þeim lögum sem um hana gilda. Ég er ekki þar með að segja að þar sé um refsiverða hluti að ræða en það hefur verið farið út fyrir þann lagaramma sem Byggðastofnun var settur. Ég get til að mynda nefnt að ég tel afskaplega vafasamt, svo ekki sé meira sagt, að sá fjáraustur sem verið hefur til fyrirtækisins Miklalax fái staðist að lögum. Það er í meira lagi vafasamt svo að ekki sé meira sagt.

Ólöglegt?

Það er í meira lagi vafasamt, hv. þm., að það fái staðist að lögum.

Herra forseti. Hér hafa þau orð fallið að óhjákvæmilegt er að það fáist staðfest úr forsetastóli að umræðunni verði ekki slitið heldur fram haldið og hún kláruð. Það situr enginn undir yfirlýsingum eins og hér hafa fallið, þær látnar veltast í fjölmiðlum dag eftir dag eins og ekkert hafi verið sagt og svo verði málum fram haldið. Þessi stjórn á þinginu gengur ekki upp. Það verður að klára einhver mál og það er eðlilegt að það sé spurt hér og nú: Má treysta því að þessari umræðu verði fram haldið í kvöld þannig að menn geti gert grein fyrir stöðu mála með eðlilegum hætti?

Hv. 2. þm. Vestf. spyr forseta hvort megi treysta því að þessari umræðu verði haldið áfram í kvöld. Forseti vildi gjarnan geta svarað því játandi. En því miður getur hann það ekki vegna þess að formenn þingflokka, sem hafa fundað um dagskrána í dag, hafa orðið sammála um að þessari umræðu ætti að ljúka kl. 7 og síðan verði tekin önnur dagskrármál á kvöldfundi. En forseti getur vel upplýst að hann óskaði eftir því að fá að ljúka umræðunni en vill bæta því við að hann gengur að sjálfsögðu ekki á bak orða sinna varðandi það samkomulag sem gert hefur verið um framhald þessarar dagskrár á kvöldfundi.

Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forseti hafi á því fullan skilnling að það er óhjákvæmilegt að taka upp í upphafi þess fundar umræður um þingsköp. Það gengur einfandlega ekki að þegar samið er um frestun mála og sérstaklega leitað til þess sem hér stendur um vissa tilhliðrun í þeim efnum að þá sé það gersamlega rústað með einhverjum fundum. Að mínu viti var visst samkomulag gert í þeim efnum og ég taldi mig geta treyst því að hér yrði eðlilega staðið að framhaldi umræðna.

Forseti væntir þess að hv. 2. þm. Vestf. hafi ekki staðið forseta að því að fara með rangt mál og þess vegna er hennar svar einungis það að endurtaka það sem hún sagði fyrr. Forseti hafði óskað eftir því að þessari umræðu yrði lokið í dag en gert var samkomulag um að umræðan mætti standa frá kl. 4 til kl. 7 og hugsanlega fram undir klukkan hálfátta, eftir því hvernig stæði á ræðum manna. Nú er klukkan 6.15 svo að sá tími styttist sem þessi umræða getur haldið áfram í dag miðað við þetta samkomulag. Að sjálfsögðu höldum við áfram núna og þá fá hv. þm. sem eiga eftir að taka til máls og eru á mælendaskrá tækifæri til að tjá sig þangað til við verðum að hætta vegna þess samkomulags sem gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Ég hafði ætlað mér að leggja nokkur orð í þessa umræðu áður en henni lyki en mér þykir greinilegt að ummæli hafi fallið á þann veg að henni lýkur ekki í bráð. Ummæli forsrh., þar sem hann ber stjórnarmönnum Byggðastofnunar á brýn að þeir hafi ekki farið að lögum um stofnunina og nefnir þar útlán til ákveðinna fyrirtækja, eru mjög alvarleg svo að ekki sé meira sagt. Svona ummæli þótt væru milli hv. þm., hvað þá frá hæstv. forsrh., gefa tilefni til að fara rækilega yfir málið. Hins vegar ætlaði ég að hnykkja á nokkrum atriðum í sambandi við þessa umræðu vegna þess að þegar henni var frestað síðast hafði hæstv. forsrh., sem ber ábyrgð á byggðamálum, ekki tekið til máls. Í svokallaðri hvítri bók, sem ríkisstjórnin gaf út eftir mikið japl, jaml og fuður er ekki minnst á byggðamál heldur er talað um byggðastefnu í kafla sem heitir ,,Sambúð lands og þjóðar`` og eru þar nokkur atriði sem varða byggðamálin. Þar er þessi fræga setning um vaxtarsvæði. Þar stendur að ríkisstjórnin vilji í samvinnu við heimamenn beita sér fyrir uppbyggingu orkufreks iðnaðar og hlúa að vexti og viðgangi smáfyrirtækja. Ríkisstjórnin muni fylgja eftir áætlunum sínum við jöfnun húshitunarkostnaðar og ríkisstjórnin muni beita sér fyrir flutningi þjónustu. Svo mörg voru þau orð. En það er eitt að setja orð á blað í hvítri bók, annað er hverjar hinar raunverulegu aðgerðir og hver hinn raunverulegi vilji er og hvert fyrstu spor ríkisstjórnarinnar vísa í þessum málum. Við hv. þm. höfum ekki neitt í höndunum um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar nema fjárlögin og menn skyldu þó ætla að í þeim væri myndarlega tekið á þessum málum af hálfu ríkisvaldsins. Við skyldum halda að myndarlega væri tekið á samgöngumálum í fjárlögunum vegna þess að talað er um að tengja vaxtarsvæði saman með góðum samgöngum. Í vegáætlun og framlögum til vegamála er raunverulega dregið úr framkvæmdum þó að leiða megi rök að því að það fjármagn sem er inni á vegáætlun hafi vaxið frá fjárlögum fyrra árs. En þegar nánar er skoðað er um raunverulega minnkun á framkvæmdum að ræða vegna þess að framkvæmdir og greiðslur sem áður hafa verið utan vegáætlunar eru teknar þar inn. Og eftir því sem fréttist úr stjórnarherbúðunum er nú rætt um viðbótarniðurskurð í vegamálum og hafa heyrst þar tölur allt upp í 20%, en þær tillögur hafa ekki séð dagsins ljós enn þá. Ef litið er á flugmálaþáttinn og þau mannvirki, sem nauðsynleg eru til þess að efla flugsamgöngur, er einnig lækkun í fjárlögunum. Ef litið er áfram á samgöngumálin, þá er ætlunin samkvæmt fjárlagafrv. að hækka þungaskatt og það eru fleiri atriði varðandi byggðamál í þessum fjárlögum sem athygli vekja. Ég er ekki að segja að við framsóknarmenn séum ekki til viðtals eða viljum ekki skoða sparnað á ýmsum sviðum. Það er víða niðurskurður í þessum fjárlögum sem snertir landið allt. Þau eru til meðferðar og við tökum að sjálfsögðu fullan þátt í því í fjárln. að ræða þau og þá liði. Hins vegar er ýmis glaðningur sem ætlaður er landsbyggðinni sérstaklega og það eru óvenjulega margir liðir í þessum fjárlögum, sem varða landsbyggðina, sem eru beinlínis skornir niður. Þar eru stærstu liðirnir þeir sjóðir sem eiga að veita einhverja vörn í byggðamálum. Það er Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins sem er tekinn í annað og Framleiðnisjóður landbúnaðarins er skorinn verulega niður. Það er sagt í athugasemdum við frv. sem liggur hér fyrir hv. Alþingi um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, að það sé eðlilegt hlutverk Byggðastofnunar að koma inn og verjast því að kvóti fari úr byggðarlögum og Byggðastofnun eigi að taka að sér það hlutverk sem Hagræðingarsjóði var ætlað, það sé eðlilegt hlutverk hennar. En hvernig skyldi Byggðastofnun vera í stakk búin til að mæta þessu hlutverki samkvæmt frv.? Það er ætlunin að skera niður framlög til Byggðastofnunar um 20% samkvæmt fjárlagafrv. og um leið á stofnunin að taka þetta hlutverk að sér samkvæmt frv. hæstv. sjútvrh. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það mætti lengi telja ef farið væri í gegnum þessa ágætu bók sem heitir Frumvarp til fjárlaga árið 1992. Það er eiginlega það eina sem við hv. þm. höfum handfast um stefnu ríkisstjórnarinnar og fyrirætlanir varðandi byggðamál. Þar eru t.d. áform um að fella algerlega niður framlög til þess umtalaða fyrirtækis Skipaútgerðar ríkisins, svo að við tölum áfram um samgöngumál og hvernig á að tengja saman þessi vaxtarsvæði. Það er alveg ljóst að það fyrirtæki getur ekki veitt þá þjónustu sem ætlast er til af því ef þessi framlög verða felld niður, ef það á annað borð fær að starfa áfram. Samkvæmt upplýsingum frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem borist hafa félmn. Alþingis, fær Jöfnunarsjóður sveitarfélaga, sem ætlað er mikið hlutverk í því m.a. að stuðla að stækkun sveitarfélaganna í landinu sem mér er kunnugt um að hæstv. ríkisstj. þykir bjargráð í byggðamálum, ekki þau framlög sem eru lögbundin samkvæmt mati Sambands ísl. sveitarfélaga og er þó á því full þörf. Hér hafa verið raktar ýmsar fyrirætlanir um byggðamál sem eru væntanlegar í frumvarpsformi og snerta byggðamál. Það hefur verið rakið að ætlunin er að afnema verðjöfnun á bensíni og olíum, að verð á bensíni og olíum verði misjafnt eftir því hvar er á landinu. Þetta er sú mynd sem blasir við og það er alveg sama þó hæstv. forsrh. segi það í tiltölulega hógværri ræðu --- þó að andsvar hans væri ekkert tiltölulega hógvært, þá var ræða hans í upphafi þessarar umræðu í dag tiltölulega hógvær --- að hvergi hafi komið fram í ummælum að draga eigi úr framlögum til byggðamála. Hann sagði eitthvað á þá leið ef ég hef náð hans ummælum rétt niður en þetta var efnisinntak þeirra. Ég held að annað blasi við ef grannt er skoðað. Í öðru lagi segir hæstv. forsrh að við þingmenn, sem höfum talað í þessari umræðu, höfum verið með fjandskap í garð höfuðborgarinnar. Þetta er fjarstæða. Ég hef fyrir mitt leyti varað við afleiðingum þess fyrir höfuðborgina að taka við þeim óþægindum sem verða af þeirri byggðarröskun sem óhjákvæmileg er ef svo heldur fram sem horfir. Ég hef varað við þessu, ekki af fjandskap við höfuðborgina heldur vegna þess að ég ann höfuðborgarbúum þess að hér sé gott mannlíf. Ég er einn af þeim sem þarf atvinnu minnar vegna að vera hér meiri hlutann úr árinu þannig að það kemur alveg eins við mig og aðra hvernig er að lifa í höfuðborg okkar. Það er alger fjarstæða að halda því fram að umræðan hafi einkennst af hatri til höfuðborgarinnar. Ég frábið mér slíks. Það hefur ekki komið fram í mínu máli. Hæstv. forsrh. sagði að það væru skilyrði fyrir lífvænlegri byggð hvarvetna á landinu. Þar er ég honum alveg sammála. Ég held að þessi skilyrði séu fyrir hendi. Það séu skilyrði til góðs mannlífs um allt land. Hins vegar hafa þau ummæli verið fyrirferðarmikil í umræðunni að það eigi að hjálpa fólki til að flytja burt af svæðum sem standa höllum fæti. Það er ekki að undra þó að þau séu fyrirferðarmikil því að þessi skoðun heyrist víða og ummæli hæstv. forsrh. eru engin tilviljun. Það eru ýmsir á þeirri skoðun að það geri ekkert til þó að ýmsir þéttbýlisstaðir úti á landi fari í eyði. Hæstv. forsrh. er ágætur rithöfundur og liðtækur á því sviði. En ég heyrði í öðrum rithöfundi í útvarpsþætti sl. laugardag. Hann var með pistil og kom þar inn á byggðamál í tilefni af umræðum sem hafa verið á hv. Alþingi og í tilefni af ummælum hæstv. forsrh. Í þessum pistli sagði rithöfundurinn eitthvað á þessa leið: Ég harma það ekkert, það skeður ekkert þó að ýmsir þéttbýlisstaðir, sem eiga undir högg að sækja, fari í eyði. Síðan kom skáldlegt framhald. Hornstrandir fóru í eyði fyrir nokkuð mörgum árum. Hvað hefur skeð? Hornstrandir eru sælureitur þar sem grasið og gróðurinn vex upp í mitti og menn geta slappað af, haft það huggulegt og horft upp í loftið og horft á hvönnina sem vex þar yfir mannvirki og hylur þær mannvistarleifar sem þar voru. Er það sú framtíðarsýn sem menn hafa? Er þetta sú framtíðarsýn að grasið vaxi yfir þau mannvirki sem eru úti á landsbyggðinni og hylji þau að lokum? Ég spyr hæstv. forsrh. að þessu af því að hann er skáld eins og sá sem þennan pistil flutti. Ég er ósammála þessu. Það má vera að Hornstrandir séu sælureitur, ég hef því miður ekki komið þar enn þá, ég geymi mér það og hlakka til þess þegar ég fæ tækifæri til þess. En ég hef ekki þá skoðun að það sé hin eilífa sæla þar sem grasið vex yfir leifarnar um mannvist. Mér finnst vera sælureitur þar sem er líf og starf og þar sem möguleikar landsins eru nýttir. Mér finnst það sælureitur þar sem menn lifa í sátt við landið og finna fyrir nálægð þess og nýta auðlindir þess á skynsamlegan hátt. Það gerum við með því að halda byggð í landinu sem víðast. Það er langt í frá að nokkur hafi haldið því fram að byggðin breytist ekki í landinu í tímans rás. En mér finnst sú stefna röng og ég get ekki sætt mig við hana að grípa eigi inn í þá þróun með þeim aðgerðum að flytja fólk burt þegar erfiðleikar steðja að. Fyrir nokkrum dögum var verið að impra á því að ríkisstjórnin sæti á fundum að ræða um aðgerðir til að bregðast við aðsteðjandi vanda í atvinnulífi landsmanna. Það er nú svo að ekkert hefur heyrst um þær aðgerðir nema að það sé möguleiki að lengja lán Atvinnutryggingarsjóðs.

Það kemur.

Það kemur, segir formaður þingflokks Alþfl. sem hefur tekið sig til og teiknað tillögur sínar upp á blað og veifað þeim blöðum framan í ljósmyndara.

Ertu ekki ánægður með það?

Ég var ánægður með það, jú, ég trúi formanni þingflokks Alþfl. til allra góðra verka enda er hann hreystimenni mikið og hann er sjóaður í pólitík eftir vist sína hjá hv. formanni Alþb., hv. 8. þm. Reykn. En það er eitt að veifa blöðum, jafnvel þótt menn séu formenn þingflokka og annað að aðgerðir ríkisstjórnar sjái dagsins ljós. Að lengja lán Atvinnutryggingarsjóðs eru sértækar aðgerðir sem hæstv. forsrh. hefur a.m.k. verið að sverja af sér að ríkisstjórnin muni leggja til. Ef það á að lengja lán sjávarútvegsfyrirtækja þá koma fleiri aðgerðir til greina. Það eru t.d. flest sjávarútvegsfyrirtæki með lán í Fiskveiðasjóði. Hefur ríkisstjórnin rætt það að lengja lán í Fiskveiðasjóði? Það eru aðgerðir sem koma nær öllum útgerðarfyrirtækjum til góða. En ekkert hefur sést um þetta. Og aðgerðir til hjálpar atvinnulífinu úti á landsbyggðinni, sem þarf að þola heiftarlegar þrengingar vegna niðurskurðar á fiskveiðiheimildum og framleiðslutakmarkana í landbúnaði, hafa ekki séð dagsins ljós. Ég ætla ekki að lengja umræðuna meira. Ég þykist vita að hv. þm. eigi ýmislegt ósagt enn þá. Ég ætla nú að hverfa á fund hjá fjárln. og reyna að aðstoða við það að koma fjárlagafrv. áfram, enda veitir nú ekki af ef það á að afgreiða þennan bálk fyrir jól þar sem það er staðreynd að afar fá fylgifrv. eru komin fram en aftast eða aftarlega í fjárlagafrv. er skrá upp á þrjár og hálfa blaðsíðu yfir þær lagabreytingar sem þurfa að fylgja til að þetta frv. gangi í gegn. En nú er, eins og hefur komið fram í umræðunni, 1. des. á sunnudaginn, ef ég man rétt, og hér á að slíta þingi 14. des. samkvæmt starfsáætlun.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram umræða um byggðamál af og til um nokkurt skeið eftir að hæstv. forsrh. lagði fram skýrslu um Byggðastofnun. Samkvæmt lögum um Byggðastofnun er henni ætlað að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmri þróun í byggðamálum almennt. Þannig á hún að gegna lykilhlutverki og hefur gert það. Byggðamál eru ekkert einkamál landsbyggðarinnar heldur mál þjóðarinnar allrar því að meginhluti gjaldeyristekna verður til úti á landi. Því er mikilvægt að menn líti á málin í heild sinni en tali ekki um Stór-Reykjavíkursvæðið og landsbyggðina sem óskyld mál. Það hefur aldrei verið erfiðara að átta sig á stöðunni en einmitt nú. Hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur ekki enn þá markað stefnu í grundvallarmálum um það hvað framtíðin ber í skauti sér fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Þar vantar mikið á. Hver er stefnan almennt í skattamálum? Verður aðstöðugjaldið fellt niður og annar tekjustofn tekinn í staðinn? Hæstv. félmrh. segir já. Hæstv. fjmrh. segir nei. Aðstöðugjöld eru yfirleitt mun lægri úti á landsbyggðinni en hér á Reykjavíkursvæðinu, eins og sést í nýútkominni árbók sveitarfélaganna. Það er gamall og nýr sannleikur. Þar sést að aðstöðugjöld eru hér 23.110 kr. á íbúa á sama tíma og þau eru 7.000 kr. á íbúa á Akranesi svo dæmi sé tekið. Þetta er ekki beinlínis jafnvægi í byggð landsins. Ég ætla ekki að fara nánar út í hið raunverulega óréttlæti sem fylgir aðstöðugjöldum almennt. Það skiptir miklu máli hver verður framtíð þessa skatts þegar talað er um byggðamál. Þessi mál eru alls ekki á hreinu. Það er ekki síður mikilvægt að hafa á hreinu hver stefnan er í landbúnaðarmálum. Það er erfitt að átta sig á því þó maður lesi fram og til baka hina hvítu bók enda tala fulltrúar ríkisstjórnarinnar út og suður almennt um landbúnaðarmál. Hver er stefnan í sjávarútvegsmálum? Fær Alþfl. og hluti sjálfstæðismanna að ráða ferðinni þar? Verða tekin upp veiðileyfagjöld? Verður gamla skrapdagakerfið tekið upp aftur, eða sóknarstýring eins og það heitir núna á betra máli, eins og hluti sjálfstæðismanna hefur talað um? Eða fær stefna hæstv. sjútvrh. að ráða ferðinni? Þetta er alls ekki ljóst. En þetta er eitt af þeim mörgu atriðum sem skiptir höfuðmáli að hafa á hreinu þegar byggðamál eru rædd almennt. Þetta stefnuleysi hefur valdið slíkum ugg og óróa hjá landsbyggðarmönnum að fólk hrópar á festu og skýr og afdráttarlaus svör. Við þurfum að skipuleggja framtíðina. Ég sagði framtíðina. Þjóðin hefur fyrir löngu fengið nægju sína af fortíðarvandaröfli hæstv. ríkisstjórnar og einhverju rausi um rusl undir teppi. Við krefjumst framtíðar fyrir blómlegar byggðir landsins. Það var afar athyglisvert að hlusta á hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. tala til sveitarstjórnarmanna á nýliðnu þingi um fjármál sveitarfélaga. Þar voru menn að krefja um skýr svör í atvinnumálum almennt og það kom fram enn einu sinni að ríkisstjórnin ætlar ekkert að gera. Þeir segja svona og svona út og suður að guð hjálpi þeim sem hjálpa sér sjálfir og það er ágætt svo langt sem það nær, en þegar búið er að kippa grundvellinum undan atvinnuvegunum verður eitthvað að koma til. Grundvöllurinn er ekki til staðar. Háir vextir annars vegar og aðgerðarleysi hins vegar lama undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og það þýðir ekki að stimpla atvinnurekendur almennt sem einhverja aula sem bíða aðeins eftir opinberri náðargjöf eins og skilja mátti auðveldlega af ræðu hæstv. fjmrh. á annars ágætri ráðstefnu sem ég vitnaði til í upphafi. Hér hefur aldeilis verið duglega talað um sjóðasukkið svokallaða og ekkert vantað á þá umræðu og er þá verið að tala um Atvinnutryggingarsjóð. Skyldu vera meiri vanskil í þeim sjóði en hjá öðrum lánastofnunum sem lána almennt til undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar? Hefur það verið skoðað? Ef það hefur ekki verið skoðað þá held ég að það sé verðugt verkefni að skoða það. Ég held að það sé nauðsynlegt að gerð verði úttekt á því. Menn tala um það út og suður að einmitt Atvinnutryggingarsjóður hafi m.a. komið óorði á Byggðastofnun. Ég hef ekki heyrt að aðrir lánasjóðir hafi komið óorði á landsbyggðina þótt þeir hafi lánað til undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar. Við vitum það öll að Atvinnutryggingarsjóður bjargaði því sem bjargað varð á erfiðleikaárunum eftir 1988 og gjörbreytti stöðu margra fyrirtækja. Hann leysti ekki vandann alfarið og menn geta ekki ætlast til þess. En menn geta reiknað út hvað það hefði kostað þjóðfélagið ef ekkert hefði komið til. Halda svo menn í þessu vaxtaokri sem við búum við í dag að það sé ekkert mál fyrir atvinnureksturinn að standa í skilum? Halda menn að loðnubrestur og erfið sala á síld hafi ekkert þar að segja? Hæstv. sjútvrh. hefur bent réttilega á að það þurfi að framlengja lán í Atvinnutryggingarsjóði og varla er það heimsendir þó það sé gert. Ég býst við að flestar aðrar lánastofnanir geri slíkt á erfiðleikatímum og það sé daglegur viðburður hjá lánastofnunum almennt að gera það. En fyrst og síðast skortir stefnu. Það skortir rétta stefnu í vaxtamálum og það verður að lækka verðbólgu. Það erum við þó sammála um. Hún verður að fara niður á við. Ef það verður rekstrargrundvöllur fyrir undirstöðuatvinnuvegina þarf forsrh. ekkert að hafa áhyggjur af því að stofna þennan hreppaflutningasjóð sem hann ræddi um um daginn og taldi vera nýjung og væri allt í lagi að ræða það. Ég hélt satt að segja að hann hefði kannski haft ljóð eftir Einar Benediktsson í huga þegar honum datt það í hug, sem er eitthvað á þá leið: ,,Að fortíð skal hyggja þá frumlegt skal byggja.`` En það var ekki það sem hann hafði í huga. Hann hélt hann væri að byggja eitthvað nýtt. Ég endurtek það að ef sá margumtalaði rekstrargrundvöllur er til staðar er hvergi betra að búa en úti á landsbyggðinni. Og hvergi er auðveldara að búa en þar. En okkur vantar þennan rekstrargrundvöll fyrir fyrirtækin til að það sé rekstrargrundvöllur fyrir heimilin á þessum stöðum. Það er svo gott að búa einmitt úti á landsbyggðinni því að þar þurfum við ekki að vera í bílaröðum og eyða dýrmætum tíma í að leita að bílastæðum heldur getum við verið frjáls með börnin okkar og þau eru í beinum tengslum við atvinnulífið. Þegar ég tala um börnin þá eru þau sá merkilegasti hagvöxtur sem við búum við, það er vöxtur og framtíð unga fólksins í landinu. Þar er hinn raunverulegi fjársjóður falinn og mest um vert að ekki fari ögn til spillis af þeim sjóði. Það er sá hagvöxtur sem erfitt er að ná upp ef eitthvað fer úrskeiðis. Skólamál almennt eru mikið landsbyggðarmál. Það er því mikið áhyggjuefni að margar merkar skólastofnanir vítt og breitt um landið eiga að lognast út af. Reykholt í Borgarfirði er ein þeirra stofnana sem ekki er ætluð króna í fjárlögum 1992. Stofnunin virðist gleymd og grafin. Reykholt er meira en venjulegur skóli og á sér merka sögu eins og menn þekkja og hefur alla burði til að hýsa hvers konar skólahald. Veitt hefur verið á undanförnum árum milljónatugum til að byggja upp staðinn. Nú vantar þennan stað verkefni, eins og svo marga aðra skóla úti á landi þar sem húsnæði er ónýtt. Margir skólanna eru byggðir á jarðvarmasvæði sem gefur ýmsa möguleika. Frumkvæðið verður auðvitað að koma frá heimamönnum sjálfum. En þá verða að koma til jákvæð viðhorf ráðamanna. Flutningur stofnana hins opinbera er ofarlega í hugum margra og fýsilegur valkostur. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. forsrh. hverju við eigum von á í þeim efnum. Eru einhverjir flutningar á opinberum nýjum störfum í deiglunni og þá hvaða störf og hvert? Í því tilefni langar mig að segja frá því að ekki er langt síðan Byggðastofnun auglýsti eftir aðilum sem hefðu áhuga á því að nýta sér fjarvinnslu. Í bréfi Byggðastofnunar, sem var auglýst, kom fram skýr vilji stjórnvalda og að þeir litu jákvætt á tilfærslu verkefna út á land til fjarvinnslu. Það er skemmst frá því að segja að þessum auglýsingum var afar vel tekið og hér er heil bók sem ég er með með nöfnum yfir þá aðila sem hafa áhuga á að nýta sér fjarvinnslu sem atvinnutækifæri og eru með tæki til þess og menntun. Í því bæjarfélagi sem ég þekki best til ætluðum við að nýta okkur þessa möguleika og sendum bréf til nokkurra aðila sem ég mun telja upp. Þeir sem fengu bréf eða boð um það að fara þess á leit við stofnanir að nýta sér fjarvinnsluna voru eftirtaldir: Það var fjmrn., félmrn., dóms- og kirkjumrn., forsrn., Hagstofa Íslands, iðnrn., heilbr.- og trmrn., menntmrn., landbrn., samgrn., sjútvrn., umhvrn., viðskrn., utanrrn., skrifstofa Alþingis, ríkisskattstjóri, skattstjórinn í Reykjavík, Fasteignamat ríkisins, borgarfógetinn í Reykjavík. Þessir aðilar voru beðnir að gefa svör fyrir 20. nóv. Nú hafa þegar borist átta svör og þau eru öll neikvæð. Engin þessara stofnana hefur áhuga á að nýta sér fjarvinnslu. Þetta segir kannski sína sögu um að það er hægara um að tala en í að komast og það er greinilega ekki hlaupið að því að færa verkefni. Auðvitað eru mörg störf sem hægt er að flytja yfir á landsbyggðina ef vilji er fyrir hendi. En það þarf viljann og það þarf jákvætt hugarfar. Ef ég nefni bara eitt dæmi, af hverju er Rannsóknastofnun landbúnaðarins ekki á Hvanneyri? Það er stofnun sem manni sýnist vera borðliggjandi að gæti verið þar. Og það er margt fleira sem virðist eiga svo miklu betur heima úti á landsbyggðinni en þar sem það er staðsett. En það vantar sem sé þennan jákvæða tón, bæði frá landsbyggðamönnum og landsfeðrunum. Og það hefur komið mikill órói í byggðamálaumræðuna með óábyrgu tali og oft þekkingarleysi í umræðu. Menn hafa horft mjög björtum augum til Evrópska efnahagssvæðisins, sérstaklega hvað sjávarútveginn varðar og telja að það muni bjarga mjög miklu á landsbyggðinni. Ég held að það séu nú ýmsir hortittir sem eftir er að ganga yfir og yfirstíga áður en við getum sagt að það muni bjarga miklu á landbyggðinni. Auðvitað viðurkennum við það og virðum að þarna eru viss tollfríðindi sem við munum fá og ég hugsa að síldin vigti þar kannski þyngst. En það kemur líka annað í staðinn og málefni sem eftir eiga að ganga í gegn. Menn verða að viðurkenna það og muna að í sjávarútvegi eiga olíufélög og tryggingafélög stóran hluta og það eru þeir aðilar sem hafa verið að kaupa hlutafé á hinum opinbera markaði og hafa hlutabréfakaup þeirra einmitt bjargað mörgum fyrirtækjum. Ef við göngum í Evrópska efnahagssvæðið mega þessir aðilar ekki eiga hlut í sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi og mega ekki kaupa hlutabréf í sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi. Og hvað gerist þá? Það er spurning sem er algerlega ósvarað. Ég er hrædd um að það væri stór biti að kyngja ef hlutabréfamarkaðurinn lokaðist algerlega fyrir landsbyggðinni en með þessu sýnist mér að hann geri það. Lögfræðingar hafa skoðað þetta fyrir olíufélög almennt og auðvitað geta þau áfram keypt í fyrirtækjunum en ef þau gera það missir fyrirtækið heimild til fiskveiðiréttinda þannig að þar með er það búið. Þetta er auðvitað stórmál fyrir landsbyggðina og nauðsynlegt að verði brotið til mergjar eins fljótt og auðið er. Ég hef ekki hugsað mér að lengja þetta meira. Klukkan er orðin sjö en ég vona að umræðunni verði haldið áfram og knúið verði á um það að skýr stefna í atvinnumálum verði birt innan tíðar. Það þolir enga bið.

Herra forseti. Það hefur oft hitnað í kolunum á Alþingi og ýmis orð verið látin falla sem eru þyngri en æskilegt er. En það sækir margt á hugann þegar maður sér að formaður stærsta stjórnmálaflokks landsins kynnti það á sínum tíma undir rós. Með leyfi forseta vil ég geta þess hvað það er sem núv. forsrh. kynnti undir rós á landsfundi. Davíð Oddsson sagði að fyrrv. ríkisstjórn hefði komið óorði á byggðapólitík þannig að orðið byggðastefna væri nánast orðið að skammaryrði og síðan segir hann: ,,Margir stjórnmálamenn hafa haft tilhneigingu til þess þegar þeir hafa kosið að úthluta fé, jafnvel með ólögmætum hætti, að vitna til byggðastefnu í því sambandi. Ekki síst er þetta árátta framsóknarmanna.`` Við búum í réttarríki og þar er það reglan að þeir sem brjóta af sér, vinna verk með ólögmætum hætti, eiga það yfir höfði sér að þeim sé stefnt, þeir sóttir til saka, gefinn kostur á að verja sitt mál og dómstólar kveði úr um það hverjir gangi lausir og hverjir verði að þola þau þungu örlög að verða settir inn í íslensk fangelsi. Þar hafa margir verið settir inn vegna fjármála. Nú fer ekki á milli mála að þessi ummæli hlutu að hafa áhrif og þau höfðu mikil áhrif í íslensku þjóðfélagi. Það var ekki litið á þau sem neitt grín. Þegar hv. 4. þm. Norðurl. v. spyr við hvað sé átt með þessum ummælum er hann að leita eftir svari við því á hverja það er borið að þeir hafi úthlutað fé, jafnvel með ólögmætum hætti. Hann fær svarið héðan úr ræðustólnum. Það er átt við lánveitingarnar sem Miklilax hefur fengið og e.t.v. þær eftirgjafir sem þar er um að ræða. Mér brá við að heyra þessi ummæli. Mér brá við að heyra þau því að það liggur ljóst fyrir að þegar slíkt kemur upp á og menn eru bornir jafnalvarlegum sökum hlýtur hæstv. forsrh. að hafa legið yfir því eða látið löglærða menn liggja yfir því hvort þessi áburður stæðist. Ég hef ekki nákvæma útskrift undir höndum af andsvari hans. Ég heyrði frammíkall hv. þm. Stefáns Guðmundssonar greinilega þegar hann spurði: ,,Voru þau útlán með ólögmætum hætti?`` Og svar forsrh. var eitthvað á þann veg að hann dró úr því að svo hefði verið, heldur að það væri á mörkunum, heyrðist mér. Ég sé að hann hristir höfuðið þannig að ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. Það er rétt að það sem er nákvæmlega rétt í þeim efnum komi fram. En nú sitjum við Stefán ekki einir í Byggðastofnun. Þetta er sjö manna stjórn. Á því tímabili sem um ræðir sátu tveir af núv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar í þessum sjóði, annar er hæstv. landbrh. og hinn er hæstv. menntmrh. Ég vil að það komi skýrt fram að mér dettur ekki í hug að bera það á þessa menn að þeir hafi brotið lög. Forstjóri Byggðastofnunar er lögfræðingur að mennt og við höfum að sjálfsögðu skýr lagafyrirmæli um það hvernig Byggðastofnun eigi að starfa og hverjar séu heimildir hennar. Meginreglan er sú að í 2. gr. laga komi fram markmið stofnana. Með leyfi forseta vil ég lesa upp hvað stendur í 2. gr. laganna um Byggðastofnun: ,,Hlutverk Byggðastofnunar er að stuðla að þjóðfélagslega hagkvæmri þróun byggðar í landinu.`` Það hlýtur, þegar svo er orðað, að vera matsatriði þeirra sem í stjórninni sitja hvernig þeir skilgreina ,,hagkvæma þróun byggðar`` og þeir hafa verið kosnir til þessara starfa af Alþingi Íslendinga í trausti þess að þeir muni að sjálfsögðu vinna eins og samviska þeirra býður. Í 12. gr., með leyfi forseta, er fjallað um heimildir sem Byggðastofnun hefur til ráðstöfunar fjár. ,,Byggðastofnun veitir lán eða ábyrgðir í samræmi við hlutverk sitt, sbr. 2. gr. laga þessara. Veiting lána, ábyrgða og óafturkræfra framlaga skal byggjast á umsóknum, nema verið sé að afstýra neyðarástandi í atvinnu- og byggðamálum. Stjórn Byggðastofnunar ákveður lánakjör stofnunarinnar. Skal í því efni bæði höfð hliðsjón af fjárhagsstöðu stofnunarinnar á hverjum tíma og tilganginum með lánveitingum hennar.`` Það fer ekki á milli mála að eitt af því sem Byggðastofnun hefur talið að væri í verkahring hennar er að stuðla að nýsköpun í atvinnuþróun á Íslandi, veita nýjum atvinnugreinum möguleika og vissulega eru menn oft og tíðum að taka áhættu. Þeir eru að leggja mat á möguleika ákveðinnar atvinnustarfsemi í framtíðinni. Hv. 4. þm. Norðurl. v. las upp ritstjóragrein þar sem fram kemur í hvaða sýn menn sáu möguleika fiskeldis á Íslandi. Vissulega hafa verðsveiflur í greininni eins og í svo mörgu öðru í þessum heimi skapað þar öldudali og hryggi. Ef hæstv. forsrh. hefur verið það ljóst þegar hann lét þessi orð falla á landsfundi Sjálfstfl. hvað raunverulega var sagt, sem ég efa ekki að honum hefur verið, hlýtur honum miklu fremur að hafa verið ljóst hvílíkri sprengju hann varpar inn í salinn með yfirlýsingu sinni að nafngreina Miklalax í þessu sambandi. Þar með er hann að stimpla sjö stjórnendur þessa fyrirtækis alveg sérstaklega og fleiri en sjö einstaklinga því að það hefur verið skipt um suma stjórnarmenn. Jafnframt er hann að vega að samráðherrum sínum með svo sérstæðum hætti að undarlegt má heita. Ég efa það að í nokkru þjóðþingi á Vesturlöndum mundi forsrh. koma með slíkan áburð nema hann væri staðráðinn í að víkja viðkomandi mönnum úr störfum. Svo stór orð eru hér látin falla. Nú trúi ég því ekki að hæstv. forsrh. hafi hugsað þetta á þann veg. Ég held að hér hafi það gerst að reynsluleysi hafi orðið til þess að kappið bar skynsemina ofurliði. Hæstv. forseti, ég held að það hafi verið verulegur greiði við Alþingi Íslendinga að gefinn var kostur á því að halda þessari umræðu áfram þannig að menn eigi möguleika á vitsmunalegri lendingu umræðunnar. Ef umræða er rofin undir svona kringumstæðum og fjölmiðlar eru látnir matbúa framhaldið án þess að skýringar komi hlýtur það að kalla á stórátök. Ég tel að sú umræða, sem vissulega hefur staðið lengi um byggðamál, hafi verið málefnaleg. Þar undanskil ég ekki ræðu hæstv. forsrh. sem hann flutti um þessi mál. Ég kalla það ekki þó að hann geri þá athugasemd, sem ég tel í glettni setta fram, að það hafi verið einhver sakamálaumræða í gangi út frá mínum orðum um Vestfjarðaáætlun þegar ég vakti athygli á ýmsum hugmyndum sem þar komu fram, sumum sem höfðu verið framkvæmdar og öðrum sem hafði verið ýtt til hliðar. En umræðan hefur verið málefnaleg og hæstv. forsrh. lýsti undrun sinni á því hvers vegna hún stæði svo lengi nú en hefði verið svo stutt í fyrra. Það er út af fyrir sig nokkurt umhugsunarefni hvers vegna þingmenn og þá trúlega stjórnarandstæðingar stóðu ekki upp í stórum stíl þá og gagnrýndu að eigið fé Byggðastofnunar hefði rýrnað. Hvers vegna skyldi það ekki hafa verið gert? Hver skyldi skýringin vera? Er hugsanlegt að ein af ástæðunum fyrir þessu hafi verið sú að þeir gerðu sér grein fyrir að hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, var stjórnarformaður stofnunarinnar og þeir báru traust til hans starfa? Þeir litu ekki svo á að rýrnun á eigin fé Byggðastofnunar væri að kenna mannlegum mistökum þar heldur einfaldlega því að öldurót efnahagsmála gerði það að verkum að stofnun sem öllum lánastofnunum fremur er ætlað að taka áhættur og jafnframt að starfa fyrir opnum tjöldum og því ekki óeðlilegt þó að þar gefi stundum á bátinn. Hvað með stóru töpin sem orðið hafa í bankakerfinu? Þar ríkir bankaleynd. Þar koma hlutirnir ekki upp á yfirborðið fyrr en eftir á og sumir kannski aldrei. Ástæðan fyrir því að umræðan nú um þessa skýrslu er svo löng liggur í tvennu: Í fyrsta lagi að hæstv. forsrh. opnaði þá umræðu með því að ræða á breiðari grundvelli en um skýrsluna og ég ætla ekki að álasa hæstv. forsrh. þó að hann hafi gert það. Við vitum að í dag standa málin þannig að aðalatvinnuvegur landsbyggðarinnar í hinum ýmsu sjávarþorpum er rekinn með halla. Fiskvinnslan er rekin með halla. Ég spyr sjálfan mig að því: Hve lengi þolir atvinnugrein, sem veltir jafnstórum fjárhæðum og íslenskur fiskiðnaður, að vera rekinn með halla? Það hefur komið fram að þetta hafi komið fyrir áður og vissulega er það rétt. Menn hafa deilt um gengisskráningu íslensku krónunnar í þessu sambandi, sérstaklega um það að þegar viðskiptahalli við útlönd verður jafngeigvænlegur og hann stefnir í á þessu ári, upp í 20 milljarða, og aðalútflutningsiðnaður landsmanna er rekinn með halla, fái gengisskráningin ekki staðist. Þá sé raungengi íslenskrar krónu fallið í reynd. En því er haldið uppi og raungengi krónunnar hefur hækkað. Skyldi nokkurn undra þó að byggðunum blæði við þær kringumstæður? Þetta er fljótvirkasta aðferðin til að rústa landsbyggðina. Hæstv. forsrh. hefur gefið þær yfirlýsingar að ekki standi til að fara þá braut. Við vitum ekki hvaða braut hæstv. forsrh. ætlar sér að fara. Við vitum heldur ekki hvort hún er fær. Hitt blasir við að fiskvinnslufyrirtækin hringinn í kringum landið eru rekin með halla. Eins og ég vakti athygli á í minni fyrri ræðu hefur hv. 3. þm. Reykv. þann hæfileika að í stuttu máli kemur hann oft að mikilli hugsun og hann talar um skýra starfsáætlun stjórnarflokkanna. Það er fyrirsögn á grein, sem hann skrifar, þar sem hann talar um 20 ára valdaferil Framsfl. Það er ekki valdaferill meiri hluta Framsfl. heldur stjórnaraðild Framsfl. að ríkisstjórn. Hann segir svo, með leyfi forseta: ,,Á þessum tíma hafa allir samstarfsflokkar framsóknarmanna orðið að laga sig að þeirri staðreynd að stefna og starfshættir Framsfl. byggjast á því að stjórnmálamenn hafi sem mest afskipti af atvinnulífinu og stjórni með handafli.`` Ég spyr: Hvers handafl er það í dag sem heldur uppi raungengi krónunnar og ætlast til að atvinnufyrirtækin skili erlendum gjaldeyri, afhendi hann á lægra verði en það kostar að framleiða hann? Hvers handafl er það og á hvers kostnað? Við könnumst við Áskel Einarsson og hans skrif. Hann hefur skrifað mikið um byggðamál um dagana. Í einu af hans skrifum telur hann að þyngsta höggið, sem dreifbýli á Íslandi hafi verið greitt, hafi verið þegar ömtin voru lögð niður og framkvæmdarvaldið var allt fært á einn stað. Þar talar hann um norður- og austuramtið sem hafði hvort um sig framkvæmdarvald á sínu svæði. Mér er ljóst að þriðja stjórnsýslustigið hefur ekki verið sett á. Ég er og verð samt þeirrar skoðunar að sá árangur náist ekki í byggðamálum sem ég óska eftir nema þriðja stjórnsýslustiginu verði komið á. Ég ætla ekki að hefja langa umræðu um það. Það er eiginlega miklu skynsamlegra að vísa til skýrslu sem þingmenn eiga að eiga aðgang að, þ.e. nefndarálit byggðanefndar þingflokkanna en Lárus Jónsson stýrði þeirri nefnd. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að án þess að þriðja stjórnsýslustigið kæmi til skjalanna mundum við ekki ná því fram að koma nægilegri þjónustu út á land og rétta stöðu byggðanna. En það er eitt að segja að byggðastefnan hafi mistekist, eins og Áskell telur þegar hann sem aldraður maður horfir á taflið og er ekki ánægður með þá þróun sem orðið hefur, eða halda því fram að hún hafi brugðist. Það er ærið umhugsunarefni að átta sig á því hvaða fólksflutningar áttu sér stað á 20 ára tímabilinu á undan, þessu 20 ára tímabili sem nú er verið að tala um og hvaða fólksflutningar áttu sér stað á þessu 20 ára tímabili sem menn halda fram að byggðastefnan hafi brugðist. Í desember 1990 eru búandi á Vestfjörðum 9.798 manns. Í desember, þegar þetta 20 ára tímabil hófst 1970, bjuggu á Vestfjörðum 10.050 en 1971 þegar stjórnin komst til valda bjuggu þar 9.925. Á þessu tímabili varð sem sagt örlítil fækkun en engu að síður var hún innan við 200 manns. En hvers vegna skyldu menn hafa leitað eftir að samin yrði byggðaáætlun fyrir Vestfirði? Hvers vegna skyldu þingmenn Vestfjarða, sjálfstæðismenn, hafa talið að þróunin væri gersamlega óásættanleg í byggðarþróun Vestfjarða? Ef við förum aftur til 1950, sem væri þá 20 ára tímabilið frá 1970--1950, kemur í ljós að 1950 bjuggu á Vestfjörðum 11.166 en 1970 var sú tala komin niður í 10.050. Það hafði fækkað um meira en þúsund manns. En sé farið lengra aftur kemur í ljós að fækkunin þar á undan var enn hraðari. Viðspyrnan sem varð m.a. vegna Vestfjarðaáætlunar, sem kom til framkvæmda í lok viðreisnar og náttúrlega ekki aðalatriðið vegna þess að það voru settir fjármunir í atvinnustarfsemi og uppbyggingu fyrir vestan, varð til þess að þróunin stöðvaðist að verulegu leyti á þessum 20 árum. Nú blasir aftur á móti við sem staðreynd og hún er komin á fljúgandi ferð aftur. Menn segja gjarnan í dag: Ekki ber ég ábyrgð á því sem er að gerast eða var að gerast í sumar. Hvað tekur það langan tíma að stranda skipi? var eitt sinn spurt. Ágætur maður sagði að það tæki 15 mínútur og úr sjóslysasögu Íslands er trúlega hægt að fá það staðfest. Sú aðferð að hafa gengisskráninguna ranga eins og hún er í dag og láta stórfyrirtækjum landsbyggðarinnar blæða er svo hraðvirk aðferð til að koma af stað flutningum frá dreifbýli til þéttbýlis að það er alveg með ólíkindum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að vitna í grein hv. 3. þm. Reykv. Björns Bjarnasonar ,,Byggðastofnun á röngum forsendum`` þar sem hann segir: ,,Hvarvetna í iðnvæddum og auðugum ríkjum tíðkast að styrkja byggðir sem eiga undir högg að sækja vegna fámennis eða fjarlægða frá þéttbýli. Þessi stefna styðst við góð og gild rök``, góð og gild rök stendur hér. ,,Henni er hrundið í framkvæmd með misjöfnum hætti. Mestu skiptir að sjálfsögðu að þannig sé staðið að tilfærslu þessa fjár skattgreiðenda að það nýtist sem allra best.`` Á öðrum stað í þessari grein víkur greinarhöfundur að þeirri tilfærslu sem hann segir að hafi orðið frá skattgreiðendum til byggða í landinu. Þar segir svo: ,,Ástæða er til að vekja athygli á þessu mati stofnunarinnar um leið og þess er getið, að síðan 1972 hafa 12 milljarðar króna verið fluttir með fjárlögum um Byggðasjóð og Byggðastofnun frá skattgreiðendum til þeirra verkefna sem sjóðurinn og stofnunin hafa sinnt. Hafa upphæðir þá verið færðar til verðlags í nóvember 1991.`` Gott og vel. Við Íslendingar höfum ekki alltaf unnið eftir áætlun. Það verður að mínu viti gersamlega vonlaust að gera þá kröfu til þessarar þjóðar, þar sem svo lítill hluti trúir á kenningar sósíalisma, að áætlanir séu það eina rétta. Við höfum aftur á móti viljað hafa þær með, hafa þær til hliðsjónar og í Framkvæmdastofnuninni gömlu var áætlunardeild. Byggðasjóður hafði áætlunardeild. Harkan var orðin svo mikil gegn áætlunardeildum og áætlunargerð að þegar Byggðastofnun er stofnsett með lögum er áætlunardeildin tekin út og engin áætlunardeild höfð. Burt með hana, sögðu menn, hún á ekkert erindi í þessa stofnun. Þar var haft þróunarsvið sem kemst kannski næst því að vinna eins og áætlunardeildir störfuðu en þó alls ekki á þann veg heldur miklu meira sem gagnabanki eða upplýsingaaðili. Hv. 3. þm. Reykv. Björn Bjarnason er sannfærður um að áætlunarkerfi, eins og við könnumst við frá Sovétríkjunum, fimm ára áætlanir voru þar vinsælar, eigi ekki rétt á sér. Þess vegna má segja sem svo að þær hugmyndir, sem fram komu í uppkasti að reglugerð fyrir stofnunina þar sem hugmyndin var að ekkert fjármagn færi út nema samkvæmt áætlunum, komi eins og þruma úr heiðskíru lofti yfir menn. Við hefðum búist við þessu ef Sósíalistaflokkurinn gamli hefði fengið meiri hluta á Alþingi Íslendinga og væri tekinn við. Þá væri samþykkt að ekkert færi út nema fimm ára áætlun lægi fyrir. En að núv. hæstv. forsrh. léti sér detta í hug að þannig ætti að standa að verki höfum við einfaldlega ekki skilið. Ég verð að segja eins og er að ég tel að það sé til merkis um að þar er ekki um að kenna forheimsku okkar því hv. 3. þm. Reykv. virðist hafa þann skilning á málum að það sé hægt að gera góða hluti án þess að allt sé gert eftir áætlun. Nú fer ekki á milli mála ef störf Byggðastofnunar eru skoðuð og sú staðreynd að í stjórn hennar hefur verið kosið hlutfallskosningu á Alþingi að þá hlýtur stærsti stjórnmálaflokkurinn ávallt að hafa haft mikið um það að segja hvernig fjármunum hennar var ráðstafað. E.t.v. er hægt að leiða að því gild rök að hann hafi haft mest um það að segja. En það vekur óneitanlega umhugsun þegar maður sér í sömu greininni viðurkenningu á því að stefna iðnríkjanna, sem hafa lagt stórar fjárhæðir til byggðamál, sé góð og gild en það sem Íslendingar hafa verið að gera sé allt hrein vitleysa. Ég hlýt undir þessum kringumstæðum að spyrja sjálfan mig, hafa þessir menn skoðað þessi mál af þeirri rólegu yfirvegun og með því hlutlausa mati að þeir séu að fara yfir þetta mál sérstaklega en ekki að etja saman byggðum? Ég tek undir með hæstv. forsrh. að það eigi ekki að etja saman byggðum á Íslandi. Við erum ein þjóð og höfum ekki efni á þeim leikaraskap að etja saman byggðum. En er ekki hugsanlegt að eitt af því, sem hafi gert það að verkum að fjármunir Byggðastofnunar fóru á þennan veg, sé sú staðreynd að við höfum oft og tíðum verið að flytja gífurlega fjármuni frá framleiðslusvæðunum með því að skrá gengið með handafli eins og það er gert í dag. Ég held að það sé verðugt verkefni að gera sér grein fyrir hvernig stórveldi, tökum Rómarveldi hið forna sem dæmi, stóð að því að viðhalda og efla sínar byggðir. Það fyrsta sem þeir gerðu var að leggja vegi. Þegar Rómverjar lögðu undir sig land þá lögðu þeir vegi. Mörg mannvirki, brýr og fleira, og margir vegspottar sjást enn í Evrópu eftir Rómverjana frá þessum tíma. Hvernig er staðan á Íslandi? Vissulega höfum við verið að leggja vegi. Þannig höfum við viljað færa byggðirnar saman, þ.e. ekki í kílómetrafjölda heldur í tíma. Það er tíminn sem skiptir máli, hvað maður er lengi að fara á milli byggðanna. Í Vestfjarðaáætlun er gengið út frá að hraði á bíl á milli byggða eftir vegakerfinu séu 40--50 km á klst. Auðvitað hefur bætt vegakerfi með bundnu slitlagi tvöföldað meðalhraðanum miðað við 40 km. Þannig höfum við fært byggðirnar saman. Við erum bara ekki búnir að því. Við eigum veruleg verk eftir en við höfum viljað trúa því að Ísland væri ekki það stórt að þegar vegakerfið væri komið í mjög gott ástand, þ.e. vegir með bundnu slitlagi byggðir upp úr snjó hringinn í kringum landið, þá væri komið á það stig að við værum búnir að færa byggðirnar svo mikið saman að búferlaflutningar, sem þýddu að allir íbúarnir þyrftu að flytja sig frá einum stað yfir á annan, mundu ekki eiga sér stað. Það mundi kannski fjölga mjög mishratt á hinum ýmsum stöðum. Við höfum alltaf gert ráð fyrir því. En svo langt gengi ekki að ákveðnar byggðir mundu í stórum stíl leggjast af. Annað atriði, sem er ærið umhugsunarefni, er hvernig bæði Rómverjar og allir aðrir skiptu ríkjunum niður í reiti og á hverju svæði átti að vera viss sjálfsstjórn. Hvað gerir land þar sem vagga byltingarkenndra hugmynda um framþróun til lýðræðis stóð, Bandaríkin? Hvað gera þeir til að tryggja að þetta stóra land haldi dreifðum byggðum? Þeir skipta því niður í fylki með mikilli sjálfsstjórn. Hvað gerir Þýskaland? Þar er það þannig að það er ekki toppurinn sem ræður fjárveitingum efsta stigsins í stjórnsýslunni. Skammtað er af stiginu þar fyrir neðan hversu miklir fjármunir eru til ráðstöfunar fyrir þá sem eru í toppnum. Þetta segi ég vegna þess að við höfum bæði mátt heyra það í fjölmiðlum og eins af vörum hæstv. forsrh. að hann sé með óskrifað blað sem hann hafi ætlað að skrifa á stefnumörkun í byggðamálum ef einhver stefnumörkun kæmi fram í umræðunum. Að mínu viti eru samgöngurnar grundvallaratriði og að skipta landinu í það stórar stjórnsýslueiningar að þær hafi burði til sjálfsstjórnar og á þeirri forsendu hef ég verið stuðningsmaður þriðja stjórnsýslustigsins. En það verður líka að vera á því skilningur að heiðarlegar leikreglur um skráningu krónunnar verða að vera til staðar. Viðreisnarstjórnin sýndi að því leyti kjark í lok síns ferils þegar hrundar byggðir Íslands blöstu við, ef ekki væri farið í aðgerðir, skráðu þeir gengi krónunnar rétt. Það var engin smáræðis skekkja sem hafði verið komin á skráninguna. Þeir höfðu nefndir sem unnu að því að skipta fjármunum til að koma atvinnulífinu aftur af stað. Einn af þeim þingmönnum, sem hér situr í salnum, á sæti á Alþingi Íslendinga enn, hv. 4. þm. Reykv., hefur sagt mér frá því hvernig þeir unnu að því að koma atvinnulífinu aftur af stað með þessari skiptingu fjármunanna. Þetta fé sem var lánað út var svo seinna vistað í Framkvæmdastofnun Íslands. Hugmyndin að Framkvæmdastofnuninni kemur fram í fimm ára áætluninni fyrir Vestfirði. Í hinum erlendu leiðbeiningum sem Íslendingar höfðu fengið samkvæmt sérstökum samningi --- það má deila um það hvort þessir leiðbeinendur hafi haft einhverjar stjórnmálaskoðanir á þann veg að þarna sé um einhverjar kenningar frá sósíalistum að ræða. Það má vel vera að svo sé. Þetta voru norskir menn. En ég hef þó ekki hugmynd um hvaða skoðanir þeir höfðu á stjórnmálum. En ég hef litið svo á að þeir hafi á þeim tíma verið með hugmyndir sem þeirra samtíð taldi að væru réttar. Ég tel að umræðurnar, sem hafa orðið hér á Alþingi og mjög margir hafa tekið þátt í, undirstriki það að þegar jafnmargir stjórnarþingmenn hafa staðið upp og talað um byggðamál eins og hér hefur gerst, að vísu verður að segja það Sjálfstfl. til hróss að hann á hlutfallslega fleiri sem vilja ræða byggðamál en Alþfl. Það kemur okkur framsóknarmönnum ekkert á óvart. Við höfum ávallt gengið út frá því sem vísu að innan Sjálfstfl. væri þó nokkuð stór hópur sem hefði ákveðnar skoðanir á byggðamálum. Ég held að það hljóti að vera umhugsunarefni þegar bæði hv. 1. þm. Vestf. og hv. 3. þm. Austurl. tala jafnákveðið um þessi mál án tillits til þess að þeir eru stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar og hv. 3. þm. Austurl. hefur sérstaklega lagt mikið upp úr því að vekja athygli íslenskrar þjóðar á því að Sjálfstfl. réði öllum mikilvægustu ráðherraembættunum og bæri því höfuðábyrgð á byggðamálum á Íslandi í dag. Hann hefur undirstrikað þetta. Hann hefur fagnað þessu vegna þess að hann trúir því að þetta verði til framþróunar fyrir byggðirnar. En um leið og hann hefur sagt þetta spyrjum við hinir: Hvernig fara þá átökin um hin stóru mál sem hljóta að eiga sér stað innan þingliðs Sjálfstfl. þegar farið er yfir fjárlög og aðra þætti? Mér er ljóst, alveg eins og kemur í greinargerð Byggðastofnunar sem hún sendir allshn., að það eru einmitt hinar almennu aðgerðir í fjármálum sem hljóta að skipta höfuðmáli um þróun byggðar. Við verjum fjármagni til að byggja félagslegar íbúðir og ég er hlynntur því að það sé gert að vissu marki. Þær eru vissulega stuðningur við það fólk sem á eftir að búa í þeim en þær er líka stuðningur við þau byggðarlög sem fá þessar íbúðir. Ég held að umhugsunarefni væri að skoða hvert þetta fjármagn hefur runnið. Hvaða byggðir Íslands höfum við verið að styrkja með þessum peningum? Hvað eru þær upphæðir stórar á núvirði? Væri það ekki verðugt verkefni fyrir hv. 3. þm. Reykv. sem er áhugamaður um að kafa djúpt í hlutina að skoða hvert þessir fjármunir hafa farið og hvaða styrkir það eru sem þessar byggðir hafa fengið. Ég segi þetta vegna þess að fyrstu aðgerðir, sem ég man eftir að hafa lesið um á prenti um byggðamál hjá þessari þjóð voru þær ákvarðanir, sem teknar voru í tengslum við það að Innréttingarnar hjá Skúla fógeta voru staðsettar í Reykjavík, að styrkja þá Íslendinga til íbúðarhúsabygginga sem vildu setjast að í Reykjavík. Þannig taldi sú samtíð að auðveldast væri að stuðla að byggðarþróun á ákveðnum stað. Ég tel að þetta hafi verið skynsamleg aðgerð. Hún stuðlaði að því að Íslendingar byrjuðu að búa í þéttbýli, ekki aðeins dreift um sveitir landsins. En þessi aðgerð hófst með því að veittur var styrkur til að byggja hús í Reykjavík. Þeir sem hér vildu byggja fengu styrk til þess. Ég held að það hljóti að ræðast af fullri alvöru að ýmis ummæli ráðherra Sjálfstfl. um byggðamál hafa komið við okkur sem erum fulltrúar fyrir jafndreifða byggð og Vestfirði. Hæstv. sjútvrh. hefur boðað það að flytja eigi aflaheimildir frá smærri byggðarlögum til stærri byggðarlaga. Þetta kom fram í ræðu í Vestmannaeyjum og þessi boðskapur hefur verið endurtekinn. Verði þetta gert er í reynd verið að leggja því máli lið að fækka skuli sjávarþorpum á Íslandi. Vel má vera, kæmum við að óbyggðu landi og vildum raða niður byggð, að við mundum standa öðruvísi að en þróunin hefur orðið í dag. En það þarf þó nokkra hörku til þess að boða þetta sem blákalda stefnu. Umhugsun vekur vissulega hvernig hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. tóku á málum Stokkseyrar. Það sækir á mann hvort búið sé að velja þorpin sem menn telja að eigi að afleggja? Er búið að velja þau? Er einhvers staðar til áætlun, vel geymd, þar sem einhverjir sérfræðingar hafa lagt fram hugmyndir um að stefnt skuli að því að fækka þorpum á Íslandi og sett á blað hvaða þorp það eru sem þeir telja að ekki eigi að hafa heils árs byggð í framtíðinni? Verulega athygli vekur líka að hæstv. fjmrh., sem þekkir of vel til atvinnulífs á Íslandi til þess að hann gangi þess dulinn að sjávarútvegurinn á við mikla erfiðleika að etja miðað við þá gengisskráningu sem er, býður að rétta af kompásinn í rekstri fyrirtækjanna, rétta af grundvöllinn eins og hann segir, ef menn samþykkja auðlindaskatt. Það nákvæmlega sama segir hæstv. viðskrh. Ef menn samþykkja auðlindaskatt er hann reiðubúinn að leggja til breytingar á gengi krónunnar. En hæstv. iðnrh. talar um að það þurfi að koma upp sveiflujöfnunarsjóðum. Það vekur þá spurningu hvort hugmyndir séu uppi um það í þeirri lægð sem íslenskt efnahagslíf er í í dag að safna eigi í stóra sveiflujöfnunarsjóði? Við höfum Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Þrátt fyrir allar yfirlýsingar um það að fyrrv. ríkisstjórn hafi skilið alla sjóði eftir tóma, þá hefur það verið upplýst að í þeim sjóði eru um 2,6 milljarðar og það er út af fyrir sig sveiflujöfnunarsjóður. En sá sjóður hefur engan styrkleika til þess að hægt sé að setja hér á fast gengi með tengingu við mynt Evrópubandalagsins. Ég held að einnig sé hollt að hugleiða það sem kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. sem hefur þann eiginleika að hann getur verið svo barnslega einlægur að manni finnst að hann hafi aldrei kynnst neinu öðru en að búa við skjólbelti sem ég vil nú ekki trúa að sé rétt. Ég hygg að hann hljóti að hafa orðið að takast á við lífið eins og aðrir. Hann talar um það sem speki að gjaldþrot sé tæki til að koma rekstri aftur af stað. Það er eins og það sem mest hafi skort hér að undanförnu séu gjaldþrot. Gjaldþrotum hefur nánast rignt yfir íslenska þjóð, bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi. Gjaldþrot er ekkert annað en það að ákveðnir aðilar fá ekki greiddar réttmætar kröfur. Sá sem skuldar greiðir þeim ekki réttmætar kröfur. Vissulega koma bankar og aðrir aðilar oft fyrirtæki af stað aftur á rústum þess sem varð gjaldþrota. En þeir sem ekki fengu greiddar réttmætar kröfur þola ekki nema takmarkaðan skammt og Verslunarráðið hefur gefið það út hvað kaupmannastéttin hefur tapað miklu vegna þess að hún hefur ekki fengið greiddar réttmætar kröfur. Það er umhugsunarefni þegar menn setja það fram nú að í kreppunni í Þýskalandi voru gjaldþrotin svo hröð og keðjuverkanirnar það miklar að þeir sem ekki fengu greiddar réttmætar kröfur hrundu þar til hlutafélagsbankar Þýskalands hrundu. Hvað þolir Íslandsbanki? Hvað þolir Landsbankinn eða aðrir bankar og sparisjóðir þessa lands stór áföll án þess að að því komi að þeir fari sömu leið? Íslandsbanki er ekki nafn á banka sem er að taka til starfa í fyrsta skipti. Fróðlegt er að lesa skýrsluna um afmælisritið sem Útvegsbankinn gaf út þar sem gerð er grein fyrir sögu Íslandsbanka, gerð er grein fyrir Milljónafélaginu sem fór af stað í Viðey og athafnamenn á Vestfjörðum veðsettu eignir á Bíldudal og Patreksfirði af því að hér átti að fjárfesta til þess að græða og svo hrundi allt. Það var ekki bara Milljónafélagið sem hrundi heldur fleiri fyrirtæki. Svo stórt var gjaldþrotið að forráðamenn íslenskrar þjóðar treystu sér ekki til þess að verja bankann. Gjaldþrot hans var staðreynd. Þetta var hlutafélagsbanki og þeir sem áttu innstæður í þessum banka, m.a. í mínu kjördæmi, Ísfirðingar, töpuðu sínu sparifé. Hins vegar þegar kom að erlendum kröfum ákvað íslenska ríkið að semja, greiða skuldir sem það bar ekki ábyrgð á vegna þess að þeir töldu að álitshnekkir Íslendinga út á við yrði svo mikill að þeir yrðu að gera þessa hluti. Ætli það færi ekki eins í dag ef hlutafélagsbanki eins og Íslandsbanki færi á höfuðið? Ætli það yrðu ekki hinir mörgu og smáu sem mundu tapa? Aftur á móti ef skuldbindingar næðu út fyrir landsteinana yrðu þeir greiddir til þess að verða ekki fyrir álitshnekki. Ég verð að segja eins og er að ég hef ekki áhuga á að snúa út úr ummælum hv. 5. þm. Norðurl. v. þegar hann talaði um gjaldþrotin. En greinilegt var að hv. 3. þm. Austurl. sá stóra hættu í þeim ummælum sem hér höfðu fallið. Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf., bar saman framlög til byggðarlaga á seinasta áratugi og áratuginum þar á undan, m.a. vegna þess að framlög voru mjög myndarleg þegar Framsfl. og Sjálfstfl. voru saman í ríkisstjórn undir forustu Geirs Hallgrímssonar. Framlög til byggðamála voru mjög myndarleg þar á undan undir forustu ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar. Hins vegar, þegar hv. 1. þm. Vestf. bar þetta saman, gleymdi hann því að á þessum áratug höfum við verið að veita mjög há framlög til byggðamála í gegnum Framleiðnisjóð landbúnaðarins. Ef þetta er skoðað í samhengi kemur í ljós að við höfum ekki veitt minni framlög á þessum áratugi en á hinum til byggðamála. Við höfum aftur á móti staðið frammi fyrir meiri erfiðleikum vegna þess að sóknin til sjávarins gat verið svo hörð 1970--1980. Ég held líka að það hljóti að vera umhugsunarefni og vil þar taka undir með hv. 1. þm. Vestf. hvort hægt sé að fara jafnblint eftir hugmyndum fiskifræðinga og við gerum. Það er merkileg grein í sjómannablaðinu Víkingi sem segir frá því þegar farið var yfir ákveðna kenningu sem bandarískur vísindamaður setti fram. Skólastúlka gagnrýndi hana fyrst og var náttúrlega kveðin í kútinn. En löngu seinna þegar farið var að skoða málið í botn kom í ljós að hún hafði rétt fyrir sér en vísindamaðurinn ekki. Við vitum ekki jafnmikið og við þyrftum að vita um hafið og kannski er það hættulegra en allt annað ef vísindamenn telja sig vita meira en þeir raunverulega vita. Eitt er víst, þeir skulda íslenskri þjóð skýringu á því hvers vegna við getum ekki veitt meiri þorsk en þeir segja að óhætt sé að veiða í dag. Er skýringin úr Vestmannaeyjum rétt að 100 þúsund tonnum af fiski sé fleygt í hafið? Er sú skýring rétt? Eru það drauganetin við Reykjanes og víða annars staðar, sem halda áfram að veiða ár eftir ár, sem valda því að við getum ekki landað meiri fiski? Eða er það vegna þess að við erum farnir að nýta svo mikið aðra fiskstofna sem eru æti þorsksins eða er það vegna þess að einhver skilyrði í hafinu hafi versnað? Þeir hafa ekki sagt okkur hvað þeir telja í þessum efnum. En íslenska þjóðin hlýtur að fara að krefja vísindamenn sína um skýringar. Ég held að það sé umhugsunarefni þó að menn segi að sú kvótaskerðing sem er ákveðin komi ekki til með að hafa áhrif í dag. Fiskveiðiárið byrjar 1. sept. og um leið og tilkynningin kom um það að veiðiheimildirnar væru skertar svona mikið fóru allar lánastofnanir að endurmeta hver væri staða þeirra, hvort þetta eða hitt fyrirtækið, miðað við þann aflakvóta sem það hefði, gæti staðið við skuldbindingarnar og hvert einasta fyrirtæki fór að skipuleggja sínar veiðar miðað við það að dreifa þeim þannig að áhrifin komu strax fram. Það er mikill misskilningur að áhrifin af þessari tilkynningu um veiðiheimildirnar hafi ekki haft áhrif. Ég varð hissa þegar hv. 5. þm. Austurl. kom með þá samlíkingu að framsóknarmenn væru að þvo hendur sínar af því að hafa komið nálægt byggðamálum síðustu 20 árin. Þessi samlíking er tekin úr Biblíunni og allir vita hver það var sem þvoði hendur sínar eftir að hafa staðið að ákveðnum dómi. Ég held nú satt best að segja, þó að ég efi ekki að þessi ungi þingmaður Austfirðinga hafi jákvæðar hugsanir til byggðamála og jákvæðari en almennt gengur og gerist í hans flokki að hann hafi ekki efni á svona yfirlýsingum. Ég tek undir það sem hv. 4. þm. Norðurl. v. sagði. Við framsóknarmenn höfum ekkert að fela í þessum efnum. Við getum með sanni sagt að við höfum barist fyrir byggðamálum síðustu 20 árin og lengur. Og hvað sem hver segir, þá er enginn stjórnmálaflokkur sem hefur stöðugt legið undir harðari gagnrýni þeirra manna sem hafa viljað etja saman þéttbýli og dreifbýli í þessu landi. Enginn stjórnmálaflokkur hefur verið rægður eins í þéttbýli á Íslandi, hér í höfuðborginni, vegna þess að allir vissu það að þessi flokkur vildi byggja landið allt. Það var gamla stefnuskráratriði Framsfl. að vinna að framför landsins alls. Þeir sem vildu vinna að framför landsins alls vildu ekkert síður vinna að framför Reykjavíkur en annarra svæða. En þeir vildu vinna að framför landsins alls. Aftur á móti kom fram hjá hv. 5. þm. Austurl. að ríkisstjórnin verður að hafa afskipti af atvinnulífinu. Ég hef aldrei borið það á forustumenn Sjálfstfl. að þeir væru kommúnistar. En hvernig má það vera að þeir ráku bæjarútgerð ár eftir ár --- og hvað skyldu þeir vera með mörg fyrirtæki núna? Þeir hafa byggt mjög myndarlega yfir veitingahúsarekstur hér í bænum og afhent hann síðan til rekstrar. Hvað borgar leigjandinn mikið? Borgar hann eitthvað upp í fjármagnskostnað vegna þess húsnæðis? Borgar hann reksturinn, þ.e. kostnaðinn sem menn hafa af ræstingu, upphitun og öllu slíku? Nei. Hér gerist það að peningar greiðenda, sem reka hér veitingastofur í bænum, fara í að greiða þetta. Hvað væri þetta kallað annars staðar? Væri þetta ekki kallað sósíalismi? Reykjavíkurborg stendur að Landsvirkjun, stóru orkufyrirtæki sem á eignir í öllum kjördæmum landsins. Þetta eru ekki bara hagsmunir Reykjavíkur sem verið er að tala um. Þarna er verið að tala um atvinnurekstur, orkubúskap. Hvað er það kallað erlendis þegar menn standa að slíku? Hafa einhverjar hugmyndir komið fram hjá sjálfstæðismönnum um að selja eigi hlut Reykjavíkur í Landsvirkjun á þeirri forsendu að borgin eigi ekki að standa í svona löguðu? Aðeins einn sjálfstæðismaður hefur talað á þann veg þann tíma sem ég hef verið á Alþingi. Það var hv. þm. Albert Guðmundsson. Hinir hafa talað um það að ríkið eigi að selja sinn hluta, ekki að Reykjavíkurborg eigi að selja. Hvernig kemur þetta heim og saman við kenningarnar um það að allir aðrir séu að vinna að sósíalisma í landinu? Mér sýnist það vera út og suður. Ég held að rétt sé hjá hv. 5. þm. Austurl. að núv. ríkisstjórn kemst ekkert undan því að skipta sér af atvinnumálum frekar en aðrar ríkisstjórnir, hvort sem þær hafa verið leiddar af sjálfstæðismönnum, framsóknarmönnum eða alþýðuflokksmönnum, hafa komist undan því í gegnum árin. Hv. 3. þm. Austurl. bar félögum sínum í Sjálfstfl. sérstaklega gott orð.

Forseti vill aðeins fá að trufla hv. þm. í ræðu sinni og spyrja hvort hann þurfi langan tíma til að ljúka henni. Það var meiningin að gera kvöldverðarhlé á þessum fundi eins og áður hefur komið fram, en ef hv. þm. á ekki mikið eftir vill hann kannski ljúka henni en annars gera hlé.

Þannig stendur af sér að ég á þó nokkuð langan tíma eftir þannig að ef það er ákvörðun forseta að hafa hlé mun ég ekki setja mig upp á móti því, sérstaklega með tilliti til þess hve forseti var liðlegur að verða við því að láta þessa umræðu halda áfram. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Ég vil inna forseta eftir því hvort hæstv. forsrh. hafi fjarvistarleyfi þessa stundina eða hvort honum beri ekki að sinna þinglegum skyldum eins og öðrum þingmönnum. Ég þarf að eiga orðastað við hæstv. forsrh. vegna þeirra viðtala sem hann lét hafa við sig í ýmsum fjölmiðlum í dag, útvarpsstöðvum og sjónvarpsstöðvum. Óska ég því eftir upplýsingum um það hvort hæstv. forsrh. sé ekki væntanlegur í salinn.

Hæstv. forsrh. hefur verið hér á fundinum í allan dag, en þannig stendur á að hann er upptekinn í kvöld og á erfitt með að vera hér.

Hefur hæstv. forsrh. fjarvistarleyfi?

Já. Hæstv. forsrh. hefur upplýst forseta um það að hann geti því miður ekki verið hér nema eitthvað brýnt komi upp á.

Hæstv. forseti. Ég tel það afar brýnt að hæstv. forsrh. verði kallaður hingað til að sinna þinglegum skyldum vegna þeirra afar ódrengilegu ummæla er hann lét hafa eftir sér í viðtölum við sjónvarpsstöðvar og útvarpsstöð í eftirmiðdag. Ég tel alveg óhjákvæmilegt að hann komi hér og svari fyrir þau stóru orð sem hann lét falla þar. Það verður ekki við það unað að hann sé einhvers staðar úti í bæ í leyfi.

Forseti veit ekki betur en að hæstv. forsrh. sé einmitt að sinna þinglegum skyldum þó að hann sé ekki staddur hér í húsinu, en forseti mun að sjálfsögðu reyna að koma þessum skilaboðum til hans og athuga hvort hann getur komið hérna eins og óskað er eftir.

Hæstv. forseti. Hér er þá aftur kominn til umræðu hinn gamli kunningi, frv. til laga um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Um þetta hefur spunnist nokkur umræða sem vonlegt er og var tilefnið m.a. að nefndarálit, ekki ýkja mikið að vöxtum en þeim mun athyglisverðara, neðri hlutinn á því, þ.e. undirskriftirnar, birtist hér í þinginu fyrir nokkrum dögum síðan á þskj. 132. Þar skrifa nefndarmenn í efh.- og viðskn. undir og allir með tölu með fyrirvara utan einn, varaþingmaður Alþfl., en þennan ágæta varaþingmann Alþfl. sáum við í sjónvarpsfréttunum í kvöld þar sem hann lýsti veðri og vindum fyrir landsmönnum, en hann er sá eini sem ekki hefur fyrirvara á afstöðu sinni til frv. Af eðlilegum ástæðum fýsti okkur stjórnarandstæðinga að fá upplýsingar um það hvað fyrirvarar hv. stjórnarliða merktu. Ekki verður sagt að það hafi skýrst að neinu ráði. Þó höfum við fengið þær skýringar að sökum hetjuskapar treysti þeir sér til þess allmargir að breyta frá fyrri afstöðu sem hefur yfirleitt lýst sér í hatrammri andstöðu við þetta mál hér á þingi undanfarna vetur --- en sem sagt, sökum hetjuskapar, þar sem hæstv. fjmrh. sýni fegurst fordæmi allra, ætli þeir sumir hverjir að skipta um skoðun og styðja málið. Andstaða eins hv. þm. stjórnarliðsins liggur fyrir, Inga Björns Albertssonar, í nál. minni hluta á þskj. 139. Sá hv. þm., 5. þm. Reykv., heiðrar okkur ekki með nærveru sinni hér í kvöld, a.m.k. ekki enn sem komið er.

Jú, jú, hann er hér.


             Það er upplýst að hann sé hér á vakki einhvers staðar og það gleður okkur stórlega. Hann flytur m.a. brtt. við skattinn á þskj. 140 og það er að sjálfsögðu enn eitt óvissuatriðið í þessu máli hver verða örlög þeirrar brtt. sem þar er flutt af einum stjórnarliða og hvort megi ætla að málið breyti um eðli við 2. umr. sökum þess samstöðuleysis eða sundrungar öllu heldur sem einkennir afstöðu stjórnarliða í málinu. Af öllum þessum ástæðum og fleirum sem óþarft er að endurtaka höfum við stjórnarandstæðingar óskað eftir því að staða málsins skýrist við þessa umræðu. Í raun og veru er ekki við það unandi að þetta fyrsta skattafrv. hæstv. ríkisstjórnar gangi til atkvæða og nái fram að ganga í einhverri fullkominni óvissu um það hvernig það tengist tekjuöflunarstefnu ríkisstjórnarinnar, hver meiri hluti liggur að baki því meðal stjórnarliða. Þarf auðvitað ekki að útlista fyrir þingvönu fólki að tæplega er við því að búast að stjórnarandstaðan hefji atkvæðagreiðslur um tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar eigandi það jafnvel á hættu að þurfa að bera á ábyrgð þeirri stefnu vegna þess að ekki sé fyrir hendi þingmeirihluti meðal stjórnarliða. Við slíkar aðstæður mundu menn að sjálfsögðu krefjast þess að málin skýrist því væntanlega er það svo að stjórnarandstaðan ætlar ekki, og allra síst við þessar aðstæður, að fara að taka ábyrgð á stjórnarathöfnunum hverri á fætur annarri án þess að hafa þá möguleika á að semja um framgang mála og hafa áhrif á þá stefnu sem þar er verið að keyra fram. Slíkt getur auðvita ekki gerst að stjórnarandstaðan fari að hjálpa ríkisstjórninni í gegnum þingið með einstök mál sem hana kann að bresta meiri hluta fyrir án þess að þá komi til samræðna með ríkisstjórn og stjórnarandstöðu og málið fari í raun og veru í allt annan farveg. Þetta var það sem ég gerði að umtalsefni í fyrri ræðu minni og spurði hæstv. forsrh. nokkurs af þessu tilefni. Svörin voru eins og við var að búast og maður er farinn að venjast hjá hæstv. forsrh., satt best að segja engin, meira og minna út og suður, og því miður hafa málin þar af leiðandi ekkert skýrst í raun fyrir utan einhverjar almennar kokhraustar yfirlýsingar um það að þetta mál muni vera í öruggum farvegi o.s.frv. Enn síður kom náttúrlega nokkuð bitastætt fram um áform hæstv. ríkisstjórnar að öðru leyti í tekjuöflunarmálum ríkisins, og hefði þó verið tilefni til, m.a. vegna skrautlegs framlags einstakra hv. stjórnarliða í umræðurnar, að fá frekari upplýsingar um það, t.d. þegar hv. þm. Vilhjálmur Egilsson upplýsir okkur um það að hann ætli í raun og veru að selja stuðning sinn við frv. með því að fá annað í staðinn til handa versluninni í landinu. Það er ekki að sjá annað en að einstakir þingmenn stjórnarliðsins séu fyrir opnum tjöldum komnir í hrossakaup um stuðning sinn við frumvörp ríkisstjórnarinnar. Það sé í lagi að leggja skatt á verslunina sem menn hafi að vísu alltaf verið á móti, ef menn fái þá eitthvað annað í staðinn henni til hagsbóta, þá væri atkvæði hv. þm. hugsanlega falt. Þetta var sem sagt það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. hafði til málanna að leggja svo að hann sé endursagður, með frjálslegum hætti. Þá er líka ástæða til að spyrja: Hvað er það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. á að fá í staðinn? Hvaða ráðstafanir eru það til handa versluninni? Ég hef t.d. áhuga á að vita hvort hagsmunir strjálbýlisverslunarinnar séu þar innan borðs. Ég barðist við það í síðustu ríkisstjórn, þeirri sem ég sat í, að kveikja skilning hæstv. þáv. viðskrh. á því að það væri orðið brýnt byggðamál að taka á málefnum strjálbýlisverslunarinnar og það mál komst svo langt hjá þeim vaska manni að hann setti það í nefnd. Síðan hef ég ekki af því heyrt. Er eitthvað á ferðinni þar? Er framkvæmdastjóri Verslunarráðsins, sem heiðrar okkur með nærveru sinni af og til í líki hv. 5. þm. Norðurl. v., með eitthvað í pokahorninu þegar hann talar um málefni verslunarinnar eins og hann hefur gert í þessu sambandi? Það held ég að væri ástæða til að fá skýrt hér. Auk þess er það, hæstv. forseti, galli að hafa ekki hæstv. viðskrh. með okkur úr því að málefni verslunarinnar hafa dregist inn í þetta með þessum faglega hætti sem málflutningur hv. 5. þm. Norðurl. v. gefur tilefni til. Hér er að sjálfsögðu um að ræða sérstaka skattlagningu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði þannig að hæstv. viðskrh. ætti auðvitað að sjá sóma sinn í því að sitja undir umræðunni með hæstv. fjmrh. Og enn frekar ætti hann að gera það nú eftir að mál verslunarinnar hafa borist inn í þetta með nefndum hætti. Sömuleiðis er af þessum sökum ástæða til að ræða aftur og rifja upp þá brtt. sem er að finna á þskj. 156 frá hv. 5. þm. Vestf. og ég lýsti reyndar nokkuð afstöðu minni til í fyrri ræðu, en þar er í raun og veru á ferðinni sú hugsun sem er vel þekkt t.d. í nágrannalöndunum, að það sé óhjákvæmilegt að taka að einhverju leyti tillit til starfsskilyrða verslunarinnar og þjónustunnar þegar á hana eru lagðir skattar og með öðrum hætti tekið á starfsskilyrðum hennar. Það liggur í hlutarins eðli og er reyndar alþekkt gegnum ársreikninga fyrirtækja og afkomutölur að afkoma í verslun og ýmissi þjónustu í strjálbýlinu er mjög slök og hlýtur svo að vera í raun og veru þegar horft er til þess hvernig aðstæður allar eru þar. Á sama tíma eru í hópi þeirra sem greiða þennan skatt í stærstu þéttbýliskjörnum landsins mörg af mestu gróðafyrirtækjum landsins. Það er því auðvitað harla sérkennilegt þegar menn koma svo hér og væla og gráta undan því að þetta sé alveg einstaklega ósmekklegur og ógeðfelldur skattur, sömu snillingar og eru að leggja hér sérstaka skatta á námsmenn og sjúklinga og barnafjölskyldur. Þeir harma það að Eimskip skuli þurfa að borga skatta af skrifstofuhúsnæðinu sínu eða Hagkaup af Kringlunni sinni, telja þetta alveg einstaklega óréttlátt og mikið svínarí, að þessi gróðafyrirtæki, sem upp til hópa eru á þeim svæðum landsins þar sem hagur verslunar og þjónustu er hvað bestur, skuli vera skattlögð. Ég er hins vegar alveg tilbúinn til að skoða það að breyta formi þessa skatts og þá jafnvel í meira mæli en er að finna í brtt. hv. 5. þm. Vestf. Auðvitað eru ýmsar fleiri aðferðir hugsanlegar til þess að ná svipuðum tekjum af þessari starfsemi. Ég bendi á að þetta yrði í raun og veru í formi einhvers konar veltuskatts eða jafnvel tekjutengt með einhverjum hætti gagnvart versluninni þannig að reynt yrði með þeim hætti að ná til þeirra verslunar- og þjónustufyrirtækja sem betur mega sín og þannig hlífa strjálbýlisversluninni. Hæstv. fjmrh. hafði uppi efasemdir um það, enda lögfræðingur að mennt, að brtt. hv. þm. Kristins Gunnarssonar stæðist ákvæði stjórnarskrár um jafnræðisreglu gagnvart sköttum. Ég held að það sé ástæðulaus ótti hjá hæstv. fjmrh. En ef svo er að hún í þessu formi valdi þeim vandkvæðum eða áhyggjum í því sambandi er hægur leikur að breyta tillögunni þannig að um endurgreiðslu á skattinum að hluta til yrði að ræða til valinna aðila. Slíkar reglur eru vel þekktar í skattakerfinu og valda engum manni áhyggjum gagnvart ákvæðum stjórnarskrár þannig að þá væri það fyrst og fremst tæknileg vinna sem að þyrfti að framkvæma til að tryggja það með öllu að ákvæðin brytu ekki í bága við stjórnarskrá á nokkurn hátt. Ég saknaði þess í að hæstv. fjmrh. gæfi upp einhverja efnislega afstöðu til tillögunnar burt séð frá þessum lagatæknilegum eða stjórnarskrárbundnu atriðum sem hann lýsti áhyggjum af.

Ég er á móti tillögunni.

Ertu ekki á móti skattinum líka, hæstv. fjmrh.

Ég er á móti tillögunni.

Nú, tillögunni já, mig minnti nefnilega að fjmrh. hefði líka verið á móti skattinum, en er það sennilega ekki núna. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. og helst hv. 5. þm. Norðurl. v. upplýsi okkur eitthvað um það hvað er á ferðinni --- hvað líður kaupskap þeirra hæstv. fjmrh. og 5. þm. Norðurl. v. um stuðning hans við frv. Nú höfum við nýlega fengið bréf frá mjög virðulegum klúbbi hér í bænum með einhverjum alvirðulegasta bréfhaus sem maður hefur séð, bláhvítur víða og undir hann rita mikil stórmenni. Hvorki meira né minna en Bjarni Finnsson Kaupmannasamtökum Íslands, Jóhann J. Ólafsson Verslunarráði Íslands og Kristján Einarsson Félagi íslenskra stórkaupmanna. Þetta eru nú engir smákarlar og maður hefði einhvern tímann haldið að fyrrum framkvæmdastjóri Stjórnunarfélagsins og virðingarmaður í heldri manna röðum á þessu sviði í höfuðborginni, hæstv. fjmrh., 2. þm. Reykv., hefði tekið mark á svona mönnum. En það er ekki því að þessir menn leggjast eindregið gegn þessari skattlagningu á verslunina og tína þar ýmislegt til. Að hagur verslunarinnar sé ekki nógu góður, þetta rýri samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar gegn þeirri erlendu og þingmönnum og ráðherrum væri nær, eins og segir í bréfinu, með leyfi forseta, ,,að fella skattinn niður og einbeita sér frekar að því að draga saman umsvif hins opinbera``. Það má út af fyrir sig að líta á samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar gagnvart erlendri. Mér er þó mikið nær skapi að skoða þetta hvað snertir innbyrðis samkeppnisstöðu verslunarfyrirtækjanna í landinu og eins og ég hef þegar lýst tel ég sjálfsagt mál, ef hæstv. ríkisstjórn hefur á því einhvern áhuga, að láta efh.- og viðskn. stjórna því milli umræðna í þinginu að útfærðar yrðu breyttar tillögur um innheimtuform þessa skatts sem kæmi réttlátar og sanngjarnar niður gagnvart verslun og þjónustu í landinu eftir því hvernig afkoma er. Það væri mjög að skapi okkar alþýðubandalagsmanna sem jafnaðarmanna, eins og nú er sagt, að reynt yrði að  Hæstv. forseti. Ég hlýt að spyrja áður en ég lýk máli mínu í von um að fá svör, hvort hæstv. ríkisstjórn sé ákveðin í því að láta þetta mál ganga til atkvæða að lokinni þessari umræðu, þ.e. á þessum fundi eða hinum næsta, eða hvort menn eru tilbúnir til að staldra við í þessu máli, m.a. í ljósi þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram í umræðunni, bæði frá ýmsum stjórnarandstæðingum og eins frá hv. stjórnarsinnum, eins og hv. 5. þm. Reykv., sem flytja brtt. við málið. Þessar brtt. voru ekki kunnar þegar efh.- og viðskn. fjallaði um málið á fundum sínum. Þær hafa komið fram síðar eða undir umræðunni, þó að vísu skylt sé að taka fram að hv. 5. þm. Reykv. fór ekki á nokkurn hátt dult með afstöðu sína í efh.- og viðskn. og má enginn misskilja mig svo. En mér finnst að mörgu leyti vera breytt staða í málinu og með tilliti til að nú eru frv. rædd í einni málstofu þingsins og þar af leiðandi einungis um þrjár umræður að ræða tel ég eðlilegt að þegar slíkir hlutir gerast að gert yrði hlé á 2. umr. um málið og efh.- og viðskn. fengi það til sín og gæti skoðað það í ljósi þeirra brtt. sem fram eru komnar. Út af fyrir sig eru kannski ekki mörg fordæmi fyrir því hvernig eðlilegast er að vinna við slíkar aðstæður því þetta mun vera eitt af fyrstu málum sem kemur frá nefnd við hið nýja skipulag þingsins. En ég leyfi mér að beina þeim tilmælum til virðulegs forseta að það verði íhugað þegar svona ber til, að mál er við 2. umr. og er þá einungis ein eftir ef henni lýkur, að eðlilegra væri að brtt. og ný sjónarmið, sem upp hafa komið í máli, gengju til nefndar á því stigi og síðan kæmi málið aftur fyrir og 2. umr. yrði lokið. Og ef ekki næðist samkomulag yrði tekist á um þau mismunandi sjónarmið sem uppi væru í málinu í formi brtt. Ef hæstv. forseti hefur á þessu aðra skoðun og telur eðlilegra að ljúka umræðunni og ganga svo til atkvæða um þessar brtt. án þess að þingnefnd hafi átt kost á því að ræða þær þá hefði ég líka gjarnan viljað heyra rökstuðning fyrir því hvort það hefur verið rætt í tengslum við setningu þingskapalaganna eða í forsrn. að þetta skuli vera vinnutilhögunin við slíkar aðstæður. Það gegnir augljóslega allt öðru máli um slíka hluti nú þegar þingið starfar í einni málstofu og ein og sama þingnefndin lýkur vinnu um frv. Síðari deild og síðari þingnefnd er ekki til staðar til að yfirfara brtt. og umræður í hinni fyrri og af þessu leiðir að menn þurfa væntanlega að skapa sér nýjar vinnureglur um slíka hluti. Ég vil sem sagt undirstrika það að lokum varðandi efni frv. að ég tel mjög æskilegt að menn séu tilbúnir til að setjast niður og skoða það á nýjan leik. Ég er alls ekki frá því að við hv. þm. næðum allir saman um að breyta þessu máli þannig að sæmileg samstaða gæti skapast um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu og kannski ekki síður milli strjálbýlis og þéttbýlis, því í raun er það svo að við þingmenn, sem þekkjum til mála í strjálbýlinu, getum ekki annað en viðurkennt að það er býsna erfitt að forsvara það að leggja þennan skatt á þau verslunar- og þjónustufyrirtæki úti á landsbyggðinni sem lepja dauðann úr skel og hafa jafnvel orðið gjaldþrota unnvörpum á undanförnum árum eins og mörg kaupfélög og verslunar- og þjónustufyrirtæki á landsbyggðinni. En væntanlega fæ ég svör við þessu, bæði því sem ég hef beint til hæstv. forseta, hæstv. fjmrh. og e.t.v. kemur svo 5. þm. Norðurl. v. og getur upplýst okkur um kaupskap sinn við hæstv. fjmrh., fyrir hvað hann var falur í þessu máli. En ég hafði vænst þess að hæstv. félmrh. yrði að sjálfsögðu viðstödd umræðuna þegar hún héldi áfram vegna þeirra ummæla sem hún lét falla í þessu efni í dag og hlýt þess vegna að spyrja hæstv. forseta hvað sé til tíðinda af nærveru hæstv. félmrh. --- Er hæstv. félmrh. ekki í húsinu?

Hæstv. félmrh. mun ekki vera kominn í húsið miðað við töfluskjá forseta, en forseti er að láta athuga hvort hennar sé ekki að vænta hér.


             Klukkan er hálf tíu þannig að ég fer þá að beina máli mínu til hæstv. félmrh. úr því að hún er væntanleg. Ég sé mig knúinn til að segja nokkur orð af því tilefni sem gafst vegna íblöndunar hennar hér í umræður í dag sem var satt best að segja allsérkennileg að mínu mati. Þó er nú óþægilegra að hæstv. félmrh. sé ekki mættur til leiksins.  En, virðulegur forseti, vegna þess að mér er mikið í mun að greiða fyrir framgangi mála og hraða þingstörfum með öllum tiltækum ráðum ætla ég að flytja ræðu mína yfir hæstv. félmrh. þó að hæstv. ráðherra sé ekki mættur.

Hæstv. félmrh. mun vera kominn í húsið og er þess að vænta að hann birtist í salnum.

Þá vænkast mjög vor hagur og get ég þá senn lokið máli mínu ef hæstv. félmrh. heiðrar okkur með nærveru sinni, því ég ætla satt best að segja fyrst og fremst að eiga við hæstv. félmrh. nokkur mjög vinsamleg orð og það stafar auðvitað af því að mér er mjög hlýtt til hæstv. félmrh. þó að kærleikar með okkur séu kannski ekki jafnmiklir og virðast vera orðnir með hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. því það kom berlega í ljós í umræðunni í dag að þeim hefur orðið vel til vina í ríkisstjórninni. En sem sagt, hæstv. félmrh. hóf hér það sem mér fannst allsérkennileg umræða af litlu tilefni og fór út í það sem hlýtur að kallast ,,pólitísk samanburðarfræði`` og lagði þar mælistiku yfir fjmrh., fyrrv. og núv., ekki til að mæla lengd þeirra heldur getu þeirra til þess að skaffa henni, hæstv. ráðherranum, fé í ýmsa sjóði og taldi að sá hefði verstur verið viðskiptis sem við vorum bæði samtíða í ríkisstjórn, þáv. hæstv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson. Nú ætla ég ekki að fara efnislega út í þessa samanburðarfræði og dettur það ekki í hug, svo vitlaust sem það er. En hitt undrar mig ef hæstv. félmrh. telur það skynsamlegan málflutning að draga inn í umræðu af þessu tagi mat á velvilja eða málefnabundinni afstöðu manna sem stýrt hafa fjrmn. fyrr eða síðar. Jafnljóst og hæstv. félmrh. hlýtur að vera hversu breytilegar aðstæður eru uppi á hverjum tíma, sömuleiðis ætti hæstv. félmrh. að vera það jafnljóst að það getur verið breytilegt milli ára hvernig fagráðherrar, og þá í samráði við fjmrh. hvers tíma, kjósa að leggja áherslur í fjárveitingum. Síðan tók hæstv. félmrh. það ráð þegar hv. 8. þm. Reykn. benti henni á þessa augljósu staðreynd að misskilja 8. þm. Reykn. og bera honum þungar sakir á brýn. Mig furðar þetta þeim mun meir ef hæstv. félmrh. er að reyna að segja okkur að hún telji þá ríkisstjórn sem nú situr betri í félags- og velferðarmálum en þá sem fyrir var. Ég átti satt best að segja ekki von á að heyra hæstv. félmrh. reyna að halda slíkri fásinnu fram af því að ég þykist vita að félmrh. á ekki allt of sæla daga í þessari ríkisstjórn og ég trúi því ekki nema hæstv. félmrh. valdi mér þeim stórkostlegu vonbrigðum að koma hér upp og lýsa því yfir að hæstv. félmrh. sé ánægður með það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera á fjölmörgum sviðum og lýtur að félags- og velferðarmálum. Ég trúi því t.d. ekki að hæstv. félmrh. sé ánægður með ýmislegt sem gert hefur verið og til stendur að gera í heilbrigðiskerfinu. Ég trúi því ekki. Þá hef ég illa þekkt þá manneskju ef svo er. Ég trúi því ekki að hæstv. félmrh. sé ánægður með margt það sem fjárlagafrv. boðar gagnvart skólamálum, gagnvart málefnum barna og barnafjölskyldna og svo gæti ég áfram talið. Ég hafði ekki hugsað mér og hef ekki hugsað mér að fara að særa hæstv. félmrh. upp í umræðum hér á Alþingi á þessum vetri út af þessum hlutum sem fæstir eru á hennar verkefnasviði í ríkisstjórninni. Ég tel nær að beina geira mínum að hæstv. fjmrh. og þá þeim fagráðherrum öðrum eins og hæstv. heilbrrh. sem væntanlega eru þarna fyrst og fremst ábyrgir. Hitt verð ég að segja að ef hæstv. félmrh. býður til slíkra hluta með ásökunum af því tagi sem hún hafði hér uppi í garð fyrri ríkisstjórnar og hv. 8. þm. Reykn., þá áskil ég mér auðvitað allan rétt í þessum efnum. En þau heilræði ætla ég að leyfa mér að gefa og vona að þau teljist ekki stærilæti af minni hálfu að vara hæstv. félmrh. við áður en hún heldur lengra inn á þessa braut. Ég held að það verði ekki neinum til framdráttar og ekki hæstv. félmrh. frekar en öðrum að fjalla um samstarfið í fyrri ríkisstjórn með þeim hætti sem hæstv. félmrh. gaf aðeins tóninn til fyrr í dag. Það er umræða sem ég tel að sé að skemmta skrattanum og vil síst sjá hæstv. félmrh. lenda úti í því feni. Auðvitað á hæstv. félmrh. ekki sæla daga í þessari íhalds- og afturhaldsstjórn sem hefur sýnt klærnar í meira mæli en nokkur stjórn um langt árabil t.d. gagnvart því sæmilega jafnréttissinnaða velferðarkerfi sem hér hefur verið byggt upp í landinu og margt má auðvitað um segja. Eitt gott má þó um það segja en það er að í 40--50 ár hefur ríkt um það þokkaleg pólitísk samstaða að mönnum skuli ekki mismunað með tilliti til efnahags gagnvart undirstöðuþáttum þjónustu í velferðarkerfinu. Því miður er það svo og kannski veldur það því að hæstv. félmrh. er jafnórótt og raun ber vitni og grípur þess vegna til þess að slá frá sér í blindni, eins og stundum gerist, að þessar staðreyndir þjaka hæstv. ráðherra. Hæstv. félmrh. taldi enn fremur að ýmsir þingmenn, þar á meðal held ég hv. 8. þm. Reykn. og fleiri, hefðu ekki mikil efni á því að tala um heilindi og ættu helst ekki að taka sér það orð í munn. Ég ætla ekki að bera hæstv. félmrh. það á brýn að hún sé ekki hreinskiptin í framkomu og sæmilega heil í sínum hlutum. Það eru frekar aðrir hlutir sem mér gæti orðið á óvart að saka hana um eins og að vera stundum dálítið ósveigjanleg í samvinnu en meira mun ég nú ekki hafa það. En hæstv. félmrh. er, held ég, sæmilega hreinskiptin og þess vegna veit ég að ríkisstjórnarmyndunin sl. vor hlýtur að hafa verið henni á móti skapi. Ef þingmenn Alþfl. vilja umræður um hreinskiptni held ég að væri rétt að kalla til sögunnar hv. þm. Alþfl. á Norðurl. e. og Austfjörðum og spyrja þá út í málflutning þeirra á sl. vori sem kjósendur þar máttu hlusta á. Kjósendur heyrðu og trúðu að þeir væru einlægir stuðningsmenn þess að haldið yrði áfram vinstra samstarfi í landinu eftir kosningar. Er það sú hreinskiptni sem Alþfl. telur ástæðu til að hrósa sér af? Ég efa ekki að þessir hv. þingmenn mæltu þarna af heilum hug um að þeir vildu halda áfram slíku samstarfi. Telja þeir það sem síðan gerðist og þá framkomu sem kjósendur þeirra urðu vitni að eitthvað til þess að hrósa sér af? Kjósendur voru algerlega sviknir og látnir halda að þeir væru með atkvæði sínu að leggja lóðir á vogarskálar vinstra samstarfs og vinstri ríkisstjórnar í landinu. Nei, virðulegi forseti. Ég mun ekki undir þessu dagskrármáli fara lengra út í þessa sálma. En úr því að talsmenn Alþfl. í umræðunni tóku upp með þessum heilagleika spurninguna um hreinskiptni og heiðarleika í stjórnmálum, þá held ég að ég hafi ekki farið lengra út af línunni heldur en þeir. Ég vænti þess, virðulegur forseti, að hæstv. fjmrh. svari spurningum mínum fjótlega um það hvort hann sé tilbúinn til að hugleiða að þessari umræðu verði ekki lokið í ljósi þeirra breytingartillagna og sjónarmiða sem hér hafa komið fram. Að umræðan fái að halda áfram fram eftir kvöldinu og mælendaskrá verði nokkurn veginn tæmd en síðan fái fjh.- og viðskn. tíma til að koma saman og líta yfir málið og skoða þær tillögur sem hafa verið fluttar og skili síðan áliti sínu á nýjan leik til þingsins sem þá geti lokið afgreiðslu málsins, 2. og 3. umr. Enn fremur óska ég eftir því að hæstv. forseti sem verkstjórinn hér á þingi lýsi afstöðu sinni til þeirra sjónarmiða varðandi málsmeðferð sem ég hef hér reifað.

Hæstv. forseti. Mig er farið að lengja eftir hæstv. forsrh. og leyfi mér því að spyrja hvort ekki sé von á honum í hús fljótlega.

Forseti var búinn að upplýsa hv. þm. um að hæstv. forsrh. hefði tjáð forseta að hann gæti ekki verið á þessum fundi í kvöld vegna anna á öðrum vettvangi og það er ástæða þess að hann hefur ekki komið enn í húsið. Forseti vill benda hv. þm. á að hann er næstur á mælendaskrá í því máli sem er á dagskrá.

Það mál, hæstv. forseti, er algerlega óskylt því máli sem ég vildi ræða við hæstv. forsrh. sem ég kom hér aðeins inn á fyrr í kvöld undir þingskapaumræðu. Tilefni þess að ég vil ræða við hæstv. forsrh. eru ummæli þau sem hann viðhafði í sjónvarpinu á báðum stöðvum og á a.m.k. einni útvarpsstöð seinni partinn í dag varðandi umræður sem hér fóru fram í gær um þyrlumál. Vægast sagt voru þau ummæli ódrengileg svo ekki sé meira sagt eða ósmekkleg svo að orð hæstv. forsrh. séu notuð. Ég skildi hæstv. forseta svo fyrr í kvöld að það yrði gerð tilraun til þess að fá hæstv. forsrh. til þess að sinna sínum þinglegu skyldum. Nú ég skil orð hæstv. forseta á þá leið að sú tilraun hafi brugðist og ekki sé hægt að fá hæstv. ráðherra hingað í kvöld. Ég vil af því tilefni geta þess að ég mun fara fram á utandagskrárumræðu á morgun vegna þeirra ummæla er hæstv. forsrh. viðhafði í þeim tilgangi að bera af mér sakir og einnig til þess að fá fram í dagsljósið misræmi í málflutningi annars vegar hæstv. forsrh. og hins vegar hæstv. dómsmrh. um fyrirhuguð þyrlukaup.

Hæstv. forseti. Ég hef sagt það sem ég þarf að segja í þessu máli en alltaf má bæta einhverju við. Í fyrri ræðu minni lýsti ég skoðunum mínum í gegnum tíðina á þessum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og lét þar koma skýrt fram að ég hef alla tíð verið á móti skattinum. Ég hef flutt brtt. við hann og ávallt greitt atkvæði á móti honum. Sú afstaða mín er óbreytt. Hins vegar virðist vera svo hjá mörgum og flestum flokkum, ég ætla ekki að segja öllum, að það sé merki um kjark og dug að standa á þingi, hér í þessu ræðupúlti í stjórnarandstöðu, mæla kröftuglega á móti málum, koma síðan árið eftir, vera þá hinum megin við borðið og mæla þá með því máli sem áður var mælt á móti. Mér er tjáð að það sé merki um kjark og dug að svíkja stefnur. Sé svo, þá er ég kjarklaus og duglaus og ég skammast mín ekki fyrir það í þessu máli. Ég hef rakið það hvernig þessi skattur mismunar bæði atvinnugreinum og byggðum og hversu ranglátur hann er og hefði vissulega verið freistandi að hafa hér við höndina bæði fyrri ræður mínar og eins annarra sem mæltu á móti þessum skatti á síðustu árum. Einnig kom fram í fyrri ræðu minni að á Reykjavíkursvæðinu sérstaklega eru þúsundir fermetra af ónotuðu skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Þetta húsnæði ber fullan skatt þrátt fyrir það að enginn arður komi af því. Þetta er að sjálfsögðu mjög ranglátt og ber að leiðrétta. Ég fór einnig yfir þátt landsbyggðarverslunarinnar og lýsti eftir skoðunum landsbyggðarþingmanna á þessum skatti. Þeir hafa verið í röðum að ræða byggðamál, atvinnumál og kjaramál landsbyggðarinnar með geislabaug yfir höfði en ætla alveg hiklaust að greiða atkvæði með þessum skatti, með þeim skatti sem mun íþyngja landsbyggðarverslun og hefur gert alla tíð. Hvert fer skatturinn? Hann fer að sjálfsögðu beint út í verðlagið. Hvað þýðir það þegar skatturinn fer beint út í verðlagið? Það þýðir að vöruverð hækkar og tæplega er það landsbyggðarverslun til framdráttar. Ég held að landsbyggðarþingmenn, og ég var það sjálfur á síðasta kjörtímabili, viti vel að landsbyggðarverslunin berst í bökkum og ef þeir vita það ekki ættu þeir að skreppa út í kjördæmin og kíkja inn í verslanirnar. Þessir menn ætla hins vegar að greiða þessum skatti atkvæði sitt. Einn hv. þm., hv. 5. þm. Vestf., hefur flutt brtt. á þskj. 156 þar sem gert er ráð fyrir að sérstakur eignarskattur skuli nema 2,25% af skattstofni skv. 3. gr. í sveitarfélögum með 10 þús. íbúa og fleiri en 0,75% annars staðar. Hann er haldinn nákvæmlega sama veikleika og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Þeir eru báðir með kringlótt augu. Þeir sjá ekkert nema Kringluna þegar þeir tala um skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Kringlan er þeirra sjóndeildarhringur. Og öll verslun og allt skrifstofuhúsnæði í landinu skal dæmt eftir Kringlunni. Þetta eru kringlóttu augun þessara tveggja hv. þm. Ég held að þeir mættu gjarnan labba hér um bæinn og kíkja í litlu hverfaverslanirnar, kíkja á einyrkjana, kíkja á skrifstofukompurnar sem eru víðast hvar og ræða við það fólk um réttlæti þessa skatts og fara þangað með Kringluaugun sín. Svo virðist vera að til þess að réttlæta skattinn þá verði að miða við glæsibyggingu. Ef við tækjum Kringluna í burtu og byggðum hreysi væri sennilega kominn grundvöllur fyrir því að taka hann af. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um bruðl í verslun. Vel má vera að eitthvað sé til í því og gjarnan er vitnað til Kringlunnar. En ég get sagt hv. þm. að ekki eru allar verslanir í Kringlunni reknar með hagnaði. Þar verða eigendaskipti mjög ört. Hins vegar ef bruðl er í verslun fá eigendur sem fyrir því að standa að bera ábyrgð á því sjálfir. Þeir leita ekki í opinbera sjóði eins og ýmsar aðrar atvinnugreinar gera. Þar mega menn fara á hausinn og verða gjaldþrota. Þá er þessum heilögu mönnum með geislabauginn yfir höfðinu nákvæmlega sama. Eingöngu vegna þess að það er þetta ljóta orð, verslun. Síðan kemur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og leggur fram brtt. Hvað vill hann gera? Hann vill hækka skattinn á Reykjavíkursvæðinu upp í 2,25%. Hann vill íþyngja enn meir, hann vill hækka vöruverðið enn meir og ætli hann sé að hugsa um hag neytenda þá? Ætli hann sé að hugsa um kjaramálin, að lægra matvöruverð til að mynda sé besta kjarabót sem völ er á? Ætli hann sé að hugsa um hálfa þjóðina sem býr á þessu svæði? Nei, aldeilis ekki. Hann er með kringlóttu augun, hann er að horfa á Kringluna og ekkert annað og það er kominn tími til að menn víkki aðeins sjóndeildarhringinn.  En hvað vill hv. þm. meira? Hann vill hjálpa landsbyggðarversluninni. Hann vill lækka skattstofninn niður í 0,75% í byggðarlögum sem hafa færri en 10 þús. íbúa. Af hverju stígur hann þá ekki skrefið með mér niður í 0,5%? 

KEA er þar.

KEA er þar. Þessir menn vilja ekkert hjálpa landsbyggðarversluninni og því fólki sem hefur atvinnu af henni eins og mun koma hér mjög glöggt í ljós þegar atkvæðagreiðslan fer fram. Síðan eru menn að tala um það að jólaverslun flytjist úr landi og eru að básúna það. Af hverju vilja menn þá ekki leggja því lið að skatturinn verði lagður niður og stuðla að lækkuðu vöruverði? Því ekki? Ég skora á þessa menn að svara. Hv. þm. Jóhannes Geir sagði það sem hann sagðist ekki ætla að segja. Það sem er mjög sniðugt til þess að planta einhverri hugmynd að segja eitthvað en ætla ekki að segja það. Hann sagðist ekki trúa því að brtt. mín og afstaða mín í þessu máli væri sýndarmennska. Þetta var í sjálfu sér alveg nóg. Það var búið að planta. Ef það er sýndarmennska að fylgja stefnu síns flokks, ef það er sýndarmennska að fylgja sannfæringu sinni, þá er allur málflutningur hv. þm. sýndarmennska vegna þess að ég trúi því að hann mæli fyrir munn síns flokks og eftir hans stefnu og eftir eigin sannfæringu. Ég veit að málflutningur hans er ekki sýndarmennska og ég ber virðingu fyrir þeim þingmanni sem ég er nú að tala við. Hér hefur mikið verið kallað eftir því hver stuðningur Sjálfstfl. sé í þessu máli. Það kom fram strax við 1. umr. Aðeins einn þingmaður leggst gegn frv., sá sem hér stendur og allt fjaðrafok í kringum það er bara til þess að slá ryki í augu á fólki. Hæstv. forseti. Ég hef hér umsögn starfsráðs verslunarinnar þar sem enn eitt árið er lagst mjög harkalega gegn þessum skatti. Ég veit ekki hvort vitnað hefur verið í þessa umsögn eða ekki en ég ætla að fá að gera það og gera þau orð að mínum. Þar stendur m.a., með leyfi forseta, ég ætla ekki að lesa alla umsögnina: ,,Þegar skatturinn var lagður á í upphafi árið 1979 var hann einungis hugsaður til eins árs. Raunin hefur hins vegar orðið sú að hann hefur verið framlengdur á hverju ári til eins árs í senn. Skattur þessi sem einungis er lagður á þröngan hóp aðila er hæpinn út frá skattalegum sjónarmiðum og rýrir samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar. Hann á sinn þátt í því að draga verslunina úr landi og kemur óhjákvæmilega fram í verðlagningu. Samstarfsráð verslunarinnar mótmælir því einnig að niðurfelling þessa skatts sé nú skilyrt við upptöku nýs skatts á fjármagnstekjur, skatts sem samstarfsráð telur að ekki sé tímabært að taka upp vegna lítils sparnaðar og lélegrar eiginfjárstöðu fyrirtækja. Samstarfsráð verslunarinnar skorar á þingmenn og ráðherra að fella skattinn niður við meðferð fjárlagafrv. og einbeita sér frekar að því að draga saman umsvif hins opinbera. Með því móti væri verið að stíga skref í þá átt að jafna samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar öllum til heilla.`` Undir þetta rita fulltrúar Kaupmannasamtaka Íslands, Verslunarráðs Íslands og Félags íslenskra stórkaupmanna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á það í seinni ræðu sinni að ég hefði ekki kynnt brtt. í efh.- og viðskn. sem er alveg rétt. Og hitt er líka rétt hjá honum að mín andstaða gegn frv. kom mjög skýrt fram. Ég vil minna hv. þm. á brtt. sem ég flutti á síðasta þingi við þingskapalögin nýju, þar sem gert var ráð fyrir því að á vissum stigum máls færu brtt. til nefndar og fengju þar umfjöllun. Það held ég enn þann dag í dag að sé rétt að gera og menn eigi að íhuga það með opnum hug hvort það kalli ekki á vandaðri vinnubrögð en ella. Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það að í mínum huga eiga menn og flokkar hvar sem þeir eru að vera ábyrgir orða sinna hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Þeir eiga að fylgja þeirri stefnu og þeirri skoðun sem þeir boða hverju sinni.

Virðulegi forseti. Í seinni ræðu sinni um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði kom 5. þm. Reykv. víða við og talaði sérstaklega til okkar landsbyggðarþingmanna sem hér höfum tekið til máls undir umræðunni um þetta frv. Ég vil taka það skýrt fram að mín afstaða til frv. byggist á nákvæmlega sama grunni og hv. 5. þm. Reykv., þ.e. á því að taka ekki aðra efnislega afstöðu til málsins í stjórnarandstöðu en í stjórn. Það er svo annað mál að við stjórnarandstæðingar sem skrifuðum undir nál. í efh.- og viðskn. gerðum það með fyrirvara, m.a. þeim fyrirvara að við viljum fá að sjá áform ríkisstjórnarinnar að öðru leyti um skattamál áður en við greiðum þessu atkvæði. Ég get farið í gegnum hinn efnislega grunn á bak við þessa skatttöku með hv. 5. þm. Reykv. Hann reyndi að gera það tortryggilegt að ég benti á þá veilu í tillögu hv. 5. þm. Vestf., ef hann ætlaðist til þess að sú tillaga ætti að vera til að létta undir verslun á landsbyggðinni. Ég benti á veilu í tillögunni ef það væri tilgangurinn, annað gerði ég ekki í umræðu um það, þannig að ég vísa því á bug að þar hafi ég verið að því vegna þess að það tengdist minni nágrannabyggð. Annað hef ég ekki að segja um þetta mál nema að ég skil ekki viðkvæmni þingmannsins gagnvart því að ég sagði að ég tryði því ekki að hann væri með sýndarmennsku, enda hefði ég ekki reynt hann að því. Það voru mín orð í umræðunni í gær.

Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram mjög fróðlegar umræður um þennan skatt, eðli hans og tilgang og afstöðu manna til hans í gegnum tíðina sem hefur verið breytileg hjá býsna mörgum núverandi stjórnarliðum. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Reykv. að mér þykir það skrýtin skilgreining á kjarki og dug að svíkja sína stefnu og stóru orðin sem menn viðhöfðu meðan þeir voru í stjórnarandstöðu og mér þykir þeir menn að meiri sem standa við sína sannfæringu án tillits til stjórnaraðildar eða ekki. Hvað varðar þá brtt. sem ég hef flutt þá lýtur hún að þeirri viðleitni að dreifa þessum skatti á verslunargeirann nokkurn veginn eftir efnum. Auðvitað er hugsanlega hægt að gera það með öðrum hætti og jafnvel betri nálgun en þetta er svona viðleitni til þess að menn séu nokkuð jafnbærir á að greiða þennan skatt því afkoma fyrirtækisins, veltan eða tekjurnar, er nokkur mælikvarði á það hvernig menn eru til þess búnir að borga skatt af þessu tagi. Það er óumdeilanlegt að tekjur per rúmmetra eða fermetra eru ákaflega mismunandi eftir því hvar verslunin er staðsett. Að því leyti er ég að reyna að koma í veg fyrir það með þessari brtt. að landsbyggðarversluninni verði íþyngt umfram þéttbýlisverslunina sem óhjákvæmilega verður ef sama prósenta er látin ganga yfir allt landið, þar sem við höfum það fyrir okkur að skattstofninn, fasteignamatið, er orðið samræmt um allt land. Ég hafði líka hugsað mér annan tilgang sem þessi skattur gæti þjónað og það er að vera hagstjórnartækni, vera bremsa á frekari fjárfestingar á þeim stöðum þar sem næg er fjárfestingin fyrir í þessari atvinnugrein. Það er út af fyrir sig rétt að svo virðist sem skatturinn hafi ekki verið það hér á höfuðborgarsvæðinu á undanförnum árum, eins og hann hefur verið lagður á, þannig að það má draga þá ályktun að hann hafi verið of lágur og vilji menn nota skattheimtu sem tæki til þess að koma í veg fyrir frekari fjárfestingu en nauðsynlegt er þá er trúlegt að hann yrði að vera eitthvað hærri. Hv. 5. þm. Reykv. spurði hvers vegna ég og aðrir þingmenn vildum ekki leggja skattinn niður og stuðla þannig að því að flytja verslunina inn í landið. Ég er ekki viss um að það hafi nokkur áhrif á það hvort verslunin flytjist inn í landið eða ekki, þótt þessi skattur verði felldur niður. Raunar getur maður bent á þá þróun innan lands að verslunin hefur verið að flytjast frá dreifbýlisversluninni yfir á höfuðborgarsvæðið þrátt fyrir að þessi sami skattstofn sé í Reykjavík. Það hefur ekki komið í veg fyrir að verslunin hér á höfuðborgarsvæðinu gæti boðið betur í samkeppninni. Ég held líka að skatturinn sé þrátt fyrir allt það lágur að upphæð í samanburði við þann verðmismun sem virðist vera á vöru erlendis og innan lands að þótt hann yrði felldur niður hefði það ekki nein merkjanleg áhrif á samkeppnisstöðu innlendrar verslunar gagnvart hinni erlendu. Ég held að það væri meira þarfaþing fyrir verslunina á Íslandi að reyna að gera sér grein fyrir því hvernig á því stendur að svona mikill verðmismunur er á vöru hér innan lands borið saman við t.d. Írland eða England. Ég held að það besta sem við gerðum fyrir verslunina væri að reyna að draga fram skýringar á þessum mun, í hverju hann er fólginn því þá eru menn frekar til þess bærir að grípa til aðgerða sem skila árangri. Ég vil nefna eitt atriði sem ég tel að skipti verulegu máli, og reyndar var það að nokkru leyti verið dregið fram fyrir nokkrum árum, og það er flutningskostnaður á vöru til landsins sem er nokkuð mikill og að mínu mati óeðlilega hár og er m.a. um að kenna miklum skorti á raunhæfri samkeppni í siglingum til og frá landinu með vörur. Það er einmitt ágætt tækifæri fyrir þann flokk, Sjálfstfl., sem helst hefur lagt fyrir sig, a.m.k. í orði, að vera flokkur sem berst fyrir samkeppni, að beita sér fyrir því af einhverjum krafti að brjóta upp þá einokun sem Eimskipafélag Íslands hefur í millilandasiglingum hér á landi. Ég held að það væri það þarfasta verk sem menn geta unnið fyrir íslenska verslun. Ég hef þá farið nokkuð yfir þau rök mín fyrir tillögunni og svarað þeim sjónarmiðum sem fram komu í máli hv. 5. þm. Reykv. og tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að hafa mörg fleiri orð um þetta mál annað en að ítreka að ég geng út frá því að ef það er niðurstaða manna að leggja á skatt af þessu tagi, þá er eðlilegt að það sé framkvæmt þannig að hann leggist ekki misþungt á fyrirtæki eftir staðsetningu þeirra á landinu eins og hann óhjákvæmilega gerir ef um er að ræða eina óbreytanlega prósentutölu fyrir alla. Hitt er svo mál sem menn geta svo sem rökrætt lengi hvort skatturinn eigi að vera, hvort hann sé réttlátur eða ranglátur, en ég vil þó segja um þennan skatt að það er býsna margt hér í þjóðfélaginu sem mér finnst ranglátara heldur en þessi skattur. Og ég er ekki tilbúinn til að byrja herferð hinna réttlátu á því að fella niður þennan skatt. Við ættum þá að bera niður annars staðar áður.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessar ágætu umræður sem farið hafa fram um þetta mál og svara þeirri fyrirspurn sem til mín var beint frá hv. þm. Steingrími Sigfússyni. Henni vil ég svara á þá leið að mér finnst eðlilegt að þessari umræðu ljúki með atkvæðagreiðslu. Ef hv. nefnd óskar hins vegar eftir því að taka málið til skoðunar á milli umræðna þá getur hún að sjálfsögðu ákveðið það sjálf. Ég held að það sé ekki góð regla að ráðherrar séu að setja nefndum fyrir, en af góðum kynnum mínum við formann nefndarinnar er ég viss um að hann er ugglaust tilbúinn til þess á milli umræðna að láta umræður í nefndinni fara fram. Ég vona þá að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín hefur verið beint í þessari umræðu. Ég ítreka þakkir fyrir ágætar og fróðlegar og skemmtilegar umræður.

Forseti vill taka það fram að hann mun að sjálfsögðu gera viðvart þeim hæstv. ráðherrum sem óskað er eftir að séu við þessa umræðu, en það mun vera hæstv. sjútvrh. og svo að sjálfsögðu sá ráðherra sem málið varðar, hæstv. viðskrh. Þeir eru báðir í húsinu. Hæstv. sjútvrh. er hér í hliðarsal og fylgist með umræðunni og hæstv. viðskrh. verður látinn vita að umræðan sé að hefjast.

Hæstv. forseti. Maður verður eiginlega snortinn þegar maður heyrir að það séu hvorki meira né minna en tveir ráðherrar í húsinu. Það er bara stóratburður eins og þetta þróast hér undanfarna dagana. Það er alveg fullnægjandi fyrir mig að þeir séu hér hæstv. viðskrh. og sjútvrh. Ég geri ekki kröfu til þess að hæstv. forsrh. sé hér þar sem ég hef ítrekað reynt að spyrja hann hvort það sé svo í þessari ríkisstjórn að hann sé fyrir efnahagsmálum í þessu ráðuneyti en við því hafa engin svör komið. Að sjálfsögðu væri það ekki óeðlilegt að yfirráðherra efnahagsmála væri viðstaddur umræður um kerfisbreytingar í peningamálum af því tagi sem hér eru á ferðinni. En með vísan til þessa rökstuðnings, að hæstv. forsrh. hefur ekki gefið neitt út á það að hann færi með efnahagsmál í þessari ríkisstjórn, þá sé ég ekki ástæðu til að eiga við hann frekari orðaskipti um þau mál. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um Seðlabanka Íslands. Eru breytingarnar tvenns konar eins og mönnum er væntanlega kunnugt. Í fyrra laginu sakleysisleg orðalagslagsbreyting sem stafar af aðlögun bankalaga að nýsettum lögum um fjárfestingu erlendra aðila, lögum nr. 34 frá þessu ári. Hin breytingin lýtur að því, og það mun ég aðallega gera hér að umtalsefni, að unnt sé að breyta núgildandi fyrirkomulagi á gengisskráningu krónunnar þannig, eins og segir í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,að gengi krónunnar geti ráðist í auknum mæli af framboði og eftirspurn á markaði.`` Satt best að segja er sú breyting, þegar það er lesið og samkvæmt orðanna hljóðan, nokkuð sérkennileg því að í 2. gr. frv. segir að 18. gr. laga um Seðlabanka Íslands skuli orðast svo, og ég les upphafið, með leyfi forseta: ,,Seðlabankinn ákveður að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar hvernig verðgildi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum skuli ákveðið. Heimilt er að ákveða að gengi krónunnar miðist við einn erlendan gjaldmiðil, samsettan gjaldmiðil, eins og ECU eða SDR, eða meðaltal gjaldmiðla, ýmist með eða án fráviksmarka.`` Þessi stórkostlega setning, þetta mikla bókmenntaafrek sem er 2. málsl. 2. gr. frv. segir á mannamáli í raun og veru að Seðlabankinn eigi að ákveða gengi íslensku krónunnar einhvern veginn og hann hafi fullt frelsi til að gera það eins og honum sýnist. Hann geti tengt það við þessa eða hina myntina, eina sér eða samsetta, með eða án fráviksmarka og ótilgreindar stærðir. Á venjulegri íslensku mundi þetta nú bara hljóða svona: ,,Seðlabankinn skal ákveða gengi íslensku krónunnar einhvern veginn.`` Í sjálfu sér segir því þetta frv. ekki neitt og minna en ekki neitt um það hvað í vændum kann að vera í þessum efnum. Það er alveg ljóst að verið er að útbúa til handa Seðlabanka og ríkisstjórn galopna heimild til þess að fara með gengismálin hvað þetta snertir, hvað viðmiðanir snertir, eins og mönnum sýnist á þessum bæjum. Nú er ég ekki að segja endilega að það sé óeðlilegt í sjálfu sér að þetta sé svona, að Seðlabankinn, og þá í samráði við ríkisstjórn, sé ekki bundinn af lögum til þess að hafa þetta fyrirkomulag með einum hætti eða öðrum fremur. Það er ekki aðalmálið í mínum huga heldur hitt að það verður að vera ljóst hvað menn ætlast fyrir í þessum efnum og það er mál sem ég held að Alþingi hljóti að vilja láta sig varða, hvernig menn hyggjast gera þá miklu grundvallarbreytingu í peningamálum, peningamálastjórn og í raun og veru í öllu okkar efnahags- og atvinnulífi sem markaðsskráning á gengi krónunnar óumdeilanlega væri ef það er það sem í vændum er. Tenging krónunnar, fastbinding krónunnar, þ.e. á því formi að um fast og óumbreytanlegt gengishlutfall milli íslensku krónunnar annars vegar og t.d. veginnar körfu Evrópumynta hins vegar yrði að ræða, er hlutur sem ég tel ekki raunhæfan og ekki líklegan til að vera á dagskrá á næstu árum, jafnvel þó svo að menn séu að gera því skóna að það sé unnt innan fárra ára að hafa íslenska efnahagskerfið tilbúið undir slíka breytingu. En auðvitað er það alveg ljóst að yrði farið út í slíkt, þá væri þar um mjög mikla breytingu að ræða. Síðan segir, svo að ég haldi mig við 2. gr. frv., að Seðlabankanum skuli vera heimilt með kaupum og sölu á erlendum gjaldeyri eða öðrum aðgerðum sem hann telur nauðsynlegar að hlutast til um að gengi krónunnar sé innan þeirra marka sem ákveðin kunna að verða. Og hann skuli síðan einu sinni á dag skrá gengi, sem hann er tilbúinn til að eiga viðskipti á, og það skuli teljast hið opinbera gengi o.s.frv. Þarna er þá komið að því sem hlýtur að vera meginkjarni umræðna um þessa breytingu ef menn á annað borð taka það alvarlega að hér eigi að stíga skref í þessa átt, það er það hlutverk sem Seðlabankanum hlýtur að vera ætlað í hinum nýja heimi, í hinni nýju framtíð, að kaupa eða selja erlendan gjaldeyri eða grípa til annarra aðgerða sem hann telur nauðsynlegar til að hlutast til um að gengi krónunnar sé innan þeirra marka sem ákveðin kunna að verða. Hvað er hér verið að segja? Væntanlega er verið að segja það að Seðlabankinn verði þá að taka upp það verkefni sem seðlabankar annarra landa í stærri hagkerfum hafa með höndum að vera sá stóri jafnvægisstillir á markaði með gengi sem gerir það kleift að halda sæmilega stöðugu gengi og hafi í höndum nægjanlega öflugt tæki, sé sjálfur nægjanlega öflug stofnun til þess að leika þetta hlutverk. Og það er eiginlega það fyrsta sem ég held að sé ástæða til að staldra rækilega við og spyrja sig að áður en ég ræði um það hvort hugmynd eins og fastbinding krónunnar við ECU, sem er þó nefnd í frv., sé raunhæf og þá hvernig yrði að henni staðið og hvaða afleiðingar hún hefði. En það er spurningin um þessa stofnun, Seðlabanka Íslands, sem hæstv. utanrrh. hefur upplýst þjóðina um að menn fáist aðallega við að naga blýanta. Er þessi stofnun, svo gamni sé nú sleppt, í stakk búin til þess eða er eitthvað í vændum sem gerir hana í stakk búna til þess að leika þetta hlutverk, að jafnvægisstilla þannig markað með gjaldeyri á Íslandi að gengi krónunnar geti orðið sæmilega stöðugt? Ég verð að játa að um það hef ég miklar efasemdir. Augljóslega vantar fyrir það fyrsta fyrirkomulagið sjálft þar sem það er ekkert til á Íslandi sem heitir markaður með gengi, kaup og sala í venjulegum skilningi þess orðs, þar sem margir aðilar geta haft áhrif með hreyfingum óháðir hver öðrum innbyrðis á einum og sama deginum. Hér festir Seðlabankinn gengið og skuldbindingur sig til þess að kaupa á sama verði sólarhringinn út. Mér er tjáð að til þess að afstýra óhöppum í því fyrirkomulagi, þá sé í gildi óformlegt samkomulag milli bankanna, viðskiptabankanna og Seðlabankans, sem í reynd þýði það að gjaldeyrisviðskipti fari yfirleitt ekki fram fyrir hádegi hvern dag, til þess að afstýra því að menn geti nýtt sér breytingar sem væru líklegar eða menn mætu líklegt að þýddu óvænta hreyfingu í gengi og þannig gætu einstakir aðilar spilað á þetta kerfi sem við lýði er hér uppi á Íslandi enn þann dag í dag. Væntanlega yrði það þá eitt af fyrstu skrefum að koma upp einhvers konar gengismarkaði hvort sem það yrði í formi millibankamarkaðar til að byrja með eða með einhverjum öðrum hætti. En augljóslega vantar í raun og veru þessi stjórntæki. Það vantar leikvanginn sjálfan ef svo má að orði komast og síðan vantar leikreglurnar. Og það vantar dómara í líki þess seðlabanka sem verður auðvitað að vera til ef svona fyrirkomulag á að geta gengið og nægilega öflugur og stór til þess að hafa þá yfirburðastöðu á þeim markaði sem í hlut á að geta með afli sínu stillt þar jafnvægið þannig að það sé innan skikkanlegra marka. Þá hljótum við að spyrja okkur að því hvernig gengismarkaður á Íslandi yrði að líkindum, a.m.k. svona á fyrstu árum slíks markaðar. Er ekki hætta á því að í fyrsta lagi yrðu of fáir og of tengdir aðilar þar með viðskipti til þess að einhver eðlilegur markaður gæti verið á ferðinni? Forsenda þess að markaðurinn sé í raun og veru brúklegur sem tæki er ekki síst að þar séu þá á ferðinni nægjanlega margir, nægjanlega dreifðir og óskyldir aðilar til þess að eðlileg sjónarmið ríki á markaðnum. Ef slíkt er fyrir hendi, þá getur einn yfirburðasterkur aðili, einn mjög öflugur aðili vissulega haft umtalsverða stjórn á hlutunum með því að beita afli sínu og það gera hinir sterku seðlabankar nágrannaríkjanna. En er Seðlabanki Íslands eitthvað í líkingu við þau tæki eða stendur eitthvað til að breyta honum þá og efla hann í þá veru? Og með hvaða hætti á það þá að gera, hæstv. viðskrh.? Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ekki þurfi einasta að stokka nánast upp þessa stofnun, Seðlabanka Íslands, og gera það með góðum fyrirvara áður en menn svo mikið sem huga að, láta sér detta í hug breytingar af þessu tagi, ég tel að það þurfi líka að endurskipuleggja stjórnkerfi Seðlabankans og það liggur við að ég leyfi mér að segja hér úr þessum ræðustóli að manna hann upp á nýtt. Ég held sem sagt að það sé langt í land að við séum hér á Íslandi með á hendi annars vegar þær forsendur fyrir einhverjum markaði og hins vegar þann stóra bróður eða dómara til að skakka leikinn sem er auðvitað óhjákvæmilegt ef eitthvert vit og einhver alvara á að vera í áformum um markað, raunverulegan markað sem ræður gengisskráningu og ég tala nú ekki um, ef einhver aðili á að tryggja það með afli sínu að halda jafnvægi á genginu. Þetta segi ég vegna þess að mér finnst sá misskilningur vaða uppi í þessum efnum að með því einfalda patenti að tengja krónuna við ECU, leysist bara öll vandamál og á Íslandi komist á um aldur og ævi stöðugt gengi, engin verðbólga og alheimssæla. En er það nú svo? Er það líklegt? Nei. Staðreyndin er sú að í sjálfu sér breytir tenging við ECU engu um stöðugleika gengisins ef forsendurnar eru ekki fyrir hendi. Það eru hinar efnahagslegar forsendur sem verða að gera stöðugt gengi mögulegt og þá geta menn hnýtt spottann við ECU eða dollar eða eitthvað annað sem þeim býður að binda trúss sitt við. Þess vegna held ég að það sé óhjákvæmilegt áður en menn fara að ræða það að skoða þær forsendur sem fyrst verður að skapa hér uppi á Íslandi til þess að unnt sé að gera þetta. Ég held að það væri fróðlegt, af því að ég veit að hæstv. viðskrh. hugsar margt um þessi mál, að hann reifaði kannski aðeins ítarlegar fyrir okkur hvernig menn sjá þetta þá hugsanlega fyrir sér af því að frv. sem hér er á ferðinni, er ákaflega fáort um slíka hluti. Hvernig sér hæstv. viðskrh. fyrir sér markaðinn þróast? Hvernig sér hann fyrir sér breytingar á Seðlabankanum eða þá öðrum stjórntækjum sem í þessu sambandi yrðu nýtt? Og á hve löngum tíma telur hæstv. viðskrh. raunhæft að slík þróun geti orðið ef menn ætla sér ekki út í glannaskap og vitleysu í þessum efnum? Ég vil taka til hliðsjónar þau miklu mistök sem að mínu mati voru gerð þegar vöxtum var skyndilega og nánast fyrirvaralaust og án nokkurs umtalsverðs undirbúnings sleppt lausum á Íslandi. Það var að mínu mati ákaflega barnaleg aðgerð og óraunsæ, enda fór illa. Við höfum í raun og veru meira og minna misst tökin á vaxtaþróun í landinu eftir að þær breytingar voru gerðar á árunum 1985--1986 sem íslenska bankakerfið og íslenski peningamarkaðurinn var á engan hátt í stakk búinn til að takast á hendur. Ekki eins og að þeim var staðið, að láta sér detta það bara í hug einn góðan veðurdag að nú væri skynsamlegt að hafa frjálsa vexti, bara svona, og þá væri allt í lagi. Menn töluðu sig upp í hita, hinir rólegustu menn eins og núv. hæstv. sjútvrh., um þá miklu kerfisbreytingu sem þarna væri að eiga sér stað í vaxtamálum á þessum tíma. En hún var ekki mjög skynsamleg, satt best að segja. Það væri nær lagi, gæti maður hugsað sér, að núna eða á næstu árum værum við að stíga síðustu skrefin í þróun sem hefði verið tekin í áföngum á þeirri braut að losa um miðstýrðar ákvarðanir í vaxtamálum og láta einhvern markað í vaxandi mæli yfirtaka það hlutverk að ráða hér vaxtastiginu. Þá hefðum við e.t.v. sloppið að einhverju leyti við þær kollsteypur í vaxtamálum sem við erum búin að ganga í gegnum síðan þessi mislukkaða og illa undirbúna ákvörðun var tekin 1985--1986. Og því er ég að segja þetta að ég er ekki frá því að það megi finna vissar hliðstæður í þeirri kerfisbreytingu sem hér er til skoðunar, að hverfa frá fastákvörðuðu gengi með þeim hætti sem við höfum búið við, og yfir í eitthvert annað fyrirkomulag. Ég tel óðs manns æði að láta sér detta í hug að það geti gerst með farsælum hætti öðruvísi en þá á löngum tíma og með margvíslegum undirbúningsaðgerðum sem komi á undan en ekki á eftir og þá í skynsamlegum áföngum. En svo er ástæða til að gleyma ekki því stóra viðfangsefni í þessu sambandi, hvort svona fast gengi, föst binding krónunnar sé efnahagslega skynsamleg ráðstöfun yfirleitt, ,,überhaupt``, eins og mundi slett vera á þýsku ef maður gripi til þess einu sinni hér í þessum ræðustóli. Það er a.m.k. skárra en mörg önnur tungumál sem stundum fljóta hér með íslenskunni.

Über alles bara.

Viðskrh. er vel að sér á þýðversku þannig að það er óhætt að eiga við hann orðastað að einhverju leyti á því tungumáli, greinilega. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka til umræðu og vil gera það af minni hálfu, ekki síst af því að hæstv. sjútvrh. er viðstaddur umræðuna, hvort það eru yfirleitt, a.m.k. nú og í sjáanlegri framtíð á Íslandi, þær efnahagslegu og atvinnulegu aðstæður fyrir hendi að svona breyting, yfir í það t.d. að fastbinda gengi krónunnar við ECU. Eru þær fyrir hendi? Ég hef þess vegna tekið hér með mér upp í ræðustólinn þær skýrslur sem vísar stofnanir hafa verið að birta um þetta efni og mér til mikillar ánægju er hér skýrsla frá Þjóðhagsstofnun, dagsett í september 1991, skýrsla í fallegri rauðri kápu frá Þjóðhagsstofnun til viðskrh. --- og gleður það mig að í ríkisstjórninni skuli ekki vera hættar að koma skýrslur með svona rauðri kápu þó að sá sem hér talar sé ekki þar um þessar mundir, en eins og ég veit að hæstv. viðskrh. man, komu skýrslur í rauðri kápu frá samgrn. á ákveðnu árabili. --- En í þessari skýrslu er margt býsna vel sagt að mínu mati. T.d. segir í helstu niðurstöðum Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta, sem ég góðfúslega fæ: ,,Rétt er þó að vekja athygli á því að ef gengisstefnan er trúverðug skiptir í sjálfu sér ekki meginmáli hvort gengi krónunnar er tengt ECU eða einhverri annarri samsetningu viðskiptamynta. Hins vegar eru pólitísku rökin sem felast í því að æskilegt sé að Ísland tengist Evrópu nánari böndum í framtíðinni.`` Þetta fannst mér mjög athyglisverð setning, í og með vegna þess að hún kemur frá Þjóðhagsstofnun og það er auðvitað nokkuð kúnstugt að Þjóðhagsstofnun skuli vera að færa hér fram hin pólitísku rök í máli af þessu tagi. Að vísu upplýsir Þjóðhagsstofnun réttilega að í sjálfu sér sé þetta rugl um tengingu við ECU eða SDR ekki málið heldur það að gengisstefnan sjálf sé trúverðug og forsendurnar séu fyrir hendi. Þá er það bara tækniatriði hvort menn kjósa að binda tauminn við það mikla skip, ECU, eða SDR-prammann eða eitthvað annað. En það er þetta með pólitísku rökin. Skyldi það valda áhuga miklum sem upp hefur skotið kollinum víða á síðustu mánuðum að rjúka til og tengja aumingja litlu íslensku krónuna við þessa stóru myntheild Evrópu, að menn sjái í því eitthvert pólitískt grand? Þá held ég nú að vissara sé að fara að biðja guð að hjálpa sér, ef menn eru virkilega á þeim brautum að vera að hugsa um slíka hluti, pólitíska hluti, en ekki efnahagslega eða viðskiptalega. Ég hlýt því að spyrja --- og er nú ekki skaði að hafa hér fyrrum yfirmann þessarar stofnunar sem er þar vel húsum kunnugur í gervi hæstv. viðskrh.: Hvað er hér verið að fara? Hvað er Þjóðhagsstofnun að gefa í skyn með þessari setningu um hin pólitísku rök? En þeir hjá Þjóðhagsstofnun segja að aðalatriðið sé að gengisstefnan sé trúverðug og þeir segja að fastgengisstefna --- sem það er auðvitað að binda krónuna við einingu eins og til að mynda ECU sem væntanlega verður ekki leyft að hreyfast mikið í framtíðinni, það er þar með um leið fastgengisstefna, ekki bara binding við eitthvað heldur felst líka í aðgerðinni nánast að festa gengi íslensku krónunnar --- þeir segja: Fastgengisstefnan verður hins vegar ekki trúverðug nema efnahagsleg skilyrði séu fyrir hendi sem gera kleift að framfylgja henni. Skilyrðin eru einkum þessi --- og síðan er það talið upp í löngu máli að stjórn efnahagsmála þurfi að gjörbreyta. Þar er í raun og veru sagt að það kerfi sem við búum við í ríkisfjármálum og peningamálum og við alla stjórnun efnahagsmála sé á engan hátt undir það búið að taka á sig slíka breytingu. Ég þarf ekki að lesa í gegnum þá röksemdafærslu Þjóðhagsstofnunar, svo sjálfsagt mál er það sem þar stendur að þeirra mati að þeir fullyrða ósköp einfaldlega: Stjórn efnahagsmála þarf að gerbreyta. Þeir segja í öðru lagi: Í því skyni að skapa tiltrú á gengisstefnunni er brýnt að breyta fyrirkomulagi gengisskráningarinnar. Hverfa þarf frá því fyrirkomulagi að Seðlabankinn tilkynni einhliða verð hverrar myntar eins og nú er gert og komi á fót markaði með erlendan gjaldeyri, það ræddi ég hér áðan. Og þeir telja að það yrði að vera hlutverk Seðlabankans að sjá til þess með óbeinum aðgerðum, m.a. kaupum og sölu á gjaldeyri og vaxtastefnunni, að gengi krónunnar héldist innan þeirra marka sem stjórnvöld ákveða. Þetta má allt telja eðlilegt og í samræmi við þær hugmyndir sem ég var að lýsa hér áðan að hlytu að verða að liggja til grundvallar ef svona kerfisbreyting ætti að verða. En þeir segja fleira hjá Þjóðhagsstofnun. Þeir eru með þriðja punkt í þessum helstu meginforsendum og skilyrðum sem fyrir hendi þurfa að vera og ég ætla að leyfa mér að vekja athygli hv. alþm. dálítið á þeim punkti. Þeir segja: ,,Að baki ákvörðuninni um almenn laun og kjör verður að liggja raunsætt mat á efnahagslegum forsendum. Í þessu felst í stórum dráttum að almennar launabreytingar (í krónum talið)`` --- nú orðið er vissara sem sagt að taka það fram við hvaða gjaldmiðil er átt, þó um laun uppi á Íslandi sé verið að fjalla --- ,,verða að vera í hátt við þróun þeirra í helstu viðskiptalöndunum ef hagvöxtur er svipaður. Þegar skilyrði þjóðarbúsins eru óhagstæð er hins vegar óhjákvæmilegt að almenn laun hækki minna en í viðskiptalöndum og jafnvel lækki í krónum talið ef þjóðarbúið hreppir mikinn andbyr.`` Ég hlýt að vekja athygli hv. þm. á því sem hér er verið að segja. Það er í raun og veru verið að segja að þetta yrði mjög öflugt tæki, mjög öflug svipa á launamenn í landinu til þess að gæta hófs, svo ekki sé nú meira sagt, í kaupkröfum. Fast gengi og tenging krónunnar við ECU mundi setja nýjan og þrengri ramma utan um kjarasamninga í landinu og ákvarðanir um kaup og kjör heldur en fyrir hendi er í dag. Ég veit í sjálfu sér ekki hvað maður á að fara langt út í þessa umræðu, hversu alvarlega maður á að taka þessi skilaboð en þau eru þarna greinilega fyrir hendi og þau hljóta að hafa vakið athygli einhverra fleiri en mín. Það væri til að mynda ástæða til að spyrja að því hvað verkalýðshreyfingin hefur um þennan boðskap að segja og hver hennar afstaða verður til þessara hugmynda m.a., ef þessi skilningur er lagður í þetta, með í bland við hin hreinu peningalegu rök. Og þá er hér komið tvennt inn í myndina til viðbótar gengis- og peningamálunum sjálfum sem ástæða er til að íhuga. Hið fyrra eru hin pólitísku rök um tenginguna við Evrópu og hið síðara eru þeir klafar, sá rammi sem hér yrði að mati höfunda skýrslunnar í raun verið að setja utan um verkalýðshreyfinguna og launafólk í landinu. Með öðrum orðum: Það yrðu launin í landinu sem yrðu þá að taka að sér það hlutverk að jafna þær sveiflur sem peningakerfið og gengisákvarðanakerfið réði ekki við í hinu nýja fyrirkomulagi. Til þess að hægt yrði að festa gengið og halda því innan settra marka, þegar sveiflur væru í afkomu þjóðarbúsins, yrðu launamenn að gjöra svo vel að taka það á sig að lækka þá alveg sérstaklega hjá sér kaupið umfram verkafólk í nálægum löndum til þess að markmiðin um gengisfestuna næðu fram að ganga. Nú kemur viðskrh. sjálfsagt og segir að ég sé ekki mikill spámaður að skilja það ekki að þegar minna er til skiptanna þá verði bara að skipta minna o.s.frv., en það er ekki bara það sem málið snýst hér um, þetta er líka spurningin um það með hvaða hætti sveiflur, áföll eða ávinningar eru tekin á efnahagskerfið í heild sinni og ég get ekki annað séð en hér sé í raun verið að boða að það hljóti að verða launamenn, einir og sjálfir, sem á sínu baki beri þær byrðar. Það eru að vísu skemmtilegir kaflar, satt best að segja, hér á bls. 3 þegar kemur svo að trúverðugri gengisstefnu og starfsskilyrðum sjávarútvegsins af því að höfundar skýrslunnar gera sér grein fyrir því að það er ekki trúverðugt að fjalla um þessa hluti mikið hér uppi á Íslandi nema taka eitthvað á því hvernig þetta komi við sjávarútveginn. Reyndar er rétt að vekja athygli á lymskulegri setningu efst á bls. 3 í þessari skýrslu Þjóðhagsstofnunar, sem slær eiginlega botninn í það sem ég var að ræða áðan um viðhorf til samninga og kjaramála í tengslum við fastgengi, en þar segir berum orðum, með leyfi forseta, og vísar til alls þess sem á undan er gengið um vinnumarkaðinn og gengi krónunnar: ,,Af þessu má sjá að mun meira raunsæis yrði að gæta á vinnumarkaði en við óbreytta stefnu.`` Það er nefnilega það. Það eru alveg skýr skilaboðin og boðskapurinn sem í þessu felst. Kaupið hefur verið allt of hátt á köflum, það er vandamálið og menn hafa verið óraunsæir og því verða menn að semja um lægra kaup, þá væntanlega í sjávarútveginum og er kannski verið að segja það að starfsfólk í fiskvinnslu hafi haft of hátt kaup á köflum undanfarin ár og þess vegna hafi í raun og veru ekki verið hinar réttu fræðilegu forsendur fyrir föstu gengi. Ég hverf þá að sjávarútveginum og fastgenginu og segi, eins og í skýrslunni, að augljóst er að þetta mundi þýða miklar breytingar á starfsskilyrðum sjávarútvegsins. Í raun og veru segja höfundar skýrslu Þjóðhagsstofnunar að trúverðug gengisstefna gjörbreyti starfsskilyrðum sjávarútvegsins þannig að ekki yrði unnt að taka tillit til afkomu í sjávarútvegi, hvort hún væri góð eða miður góð, hvort afli væri að vaxa eða minnka, hvernig okkur vegnaði á mörkuðum. Allt yrði það að berast uppi með öðrum hætti en þeim að breyta gengi krónunnar. Síðan er farið mörgum orðum um það hversu ógæfulega til hafi tekist á undanförnum árum, að menn hafi jafnan gripið til þess ráðs að fella gengið þegar illa hafi gengið. Síðan ef afurðaverð og afli hafi aukist og tekjur hafi aukist, þá hafi kostnaðarhækkanir innan lands yfirleitt elt uppi þann bata í sjávarútveginum. Og þegar svo aftur hafi syrt í álinn hafi menn ekki mátt við neinu, gengið hafi orðið að fella á ný o.s.frv. Þetta finnst mér að vísu vera dálítið einfölduð söguskoðun. Ég tel út af fyrir sig að það megi vel skoða ákveðin tímabil í sögu liðinna ára og þá ekki síst undangenginna ára þar sem mönnum hefur einmitt tekist að komast þó nokkuð upp úr þessu fari og ég nefni að sjálfsögðu síðari hluta árs 1989 og allt árið 1990. Þá voru að vísu hagstæð ytri skilyrði. Þá var búið að laga raungengið til. En það sem mönnum tókst þá fyrst og fremst var að þetta síðasta gerðist ekki sem Þjóðhagsstofnun talar um. Innlendu kostnaðarhækkanirnar eltu ekki uppi batann um alllangt skeið og raungengi krónunnar hélst af þeim ástæðum svipað í alllangan tíma, a.m.k. á árinu 1990. En svo kemur nú aðalspekin í skýrslunni hvað sjávarútveginn snertir og þá er alveg sérstaklega æskilegt að hæstv. sjútvrh. leggi eyrun við því að þeir höfundarnir eru með það á hreinu hvað þurfi að gerast í íslenskum sjávarútvegi áður en þessi mikla kerfisbreyting geti gengið í gegn. Sem sagt: ,,Ljóst er að sjávarútvegur þarf að vera undir það búinn að taka á sig miklar sveiflur í afkomuskilyrðum verði gengi krónunnar fest. Þetta kemur skýrt fram í athugunum Þjóðhagsstofnunar sem gerð er grein fyrir í viðauka hér á eftir. Því er líklegt að beita verði sveiflujöfnunarsjóðum og skattalögum til að gera greininni kleift að taka á sig þessar sveiflur. Jafnframt verður hagstjórn að sjálfsögðu að miða að sama marki.`` Þeir segja síðan í áframhaldi, þessir snillingar, að til þess að þetta allt saman megi verða, þá sé alveg nauðsynlegt að reka sjávarútveginn og aðrar útflutningsgreinar með góðum hagnaði í sæmilegu árferði þannig að greinarnar geti myndað þær innstæður, þá sjóði, það eigið fé sem til þurfi til að bera uppi sveiflurnar og komast yfir lægðirnar þegar þær ganga í garð. Öll getum við sjálfsagt verið sammála um að þetta sé hið æskilega, að sjávarútvegurinn og útflutningsgreinarnar fái tímabil þar sem þær eru reknar með góðum hagnaði um alllangt skeið og verði þannig í stakk búnar til þess að þola þessar sveiflur. Og þá er alveg sjálfsagt mál að skoða það og spyrja: Hvernig stendur sjávarútvegur á Íslandi í dag í þessu sambandi? Er hann í góðum færum til þess að mynda sjóði, hagnað og taka á sig það sem til þarf til næstu missira litið? Svarið er nei. Það er hann ekki. Sjálfsagt er enginn sá aðili sem mest þyrfti á því að halda í raun fær um það, þ.e. þær atvinnugreinar sem yrðu verulega háðar, að breyttu breytanda, sveiflum af því tagi sem sjávarútvegurinn býr við eða þá aðrar greinar sem mæta kostnaðarsveiflum af öðrum tilefnum, t.d. ferðaþjónusta sem að sjálfsögðu er líka háð því hvernig gengi krónunnar er skráð. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. ekki síður en hæstv. viðskrh. gefi eitthvað upp um áform ríkisstjórnarinnar í þessu sambandi áður en frv. með galopnum heimildum til handa Seðlabanka og ríkisstjórn til að gera það sem þessum aðilum sýnist, þess vegna þegar á næsta ári eða hinu þar næsta, fer hér í gegnum þingið. Ég segi a.m.k. fyrir mitt leyti að ég vil gjarnan vita hvort mönnum dettur það í hug, eins og í raun og veru er boðað hér í skýrslunni að kæmi til greina, að gera þessa breytingu strax að einu til tveimur árum liðnum. Að vísu er það niðurstaða skýrslunnar hvað hina nánustu framtíð snertir, eins og sagt er á bls. 4, að flest rök hníga því að því --- eins og þetta er fallega orðað á íslensku --- ,,flest rök hníga því að því að ekki sé tímabært að tengja íslensku krónuna við ECU.`` Svo segir: ,,Þótt þannig megi draga í efa að ECU tenging krónunnar sé tímabær virðist margt mæla með því að gengisstefnan verði við það miðuð að slík tenging verði möguleg innan eins til tveggja ára, sé það talið æskilegt af ,,pólitískum`` [innan gæsalappa sem ég setti í mitt eintak] og efnahagslegum ástæðum.`` Aftur skýtur pólitíkin upp kollinum í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun. Og ég spyr nú bara: Er Þjóðhagsstofnun orðin einhver ,,politburó`` hjá ríkisstjórninni? Hvað er hún að skipta sér af pólitík? Hvað eru pólitísk ákvörðunaratriði og álitamál að þvælast inn í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun? Var hún beðin að leggja pólitískt mat á það hvort það væri fyrir sjávarútveginn annars vegar og hins vegar gengismálin og varðandi Evrópusambúðina, skynsamlegt að festa gengi krónunnar og þá tengja það jafnvel við ECU? Ég vil fá að vita hvað hér er á ferðinni. Hvaða pólitík er þetta sem þarna er verið að tala um? Hvaða pólitísku rök eru það sem eru talin á undan hinum efnahagslegu sem gera það að verkum að höfundar skýrslu Þjóðhagsstofnunar eru að velta því fyrir sér að til greina geti komið að fastbinda og tengja gengi íslensku krónunnar við ECU? Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Er þetta hans pólitík, hæstv. sjútvrh.? Er það kannski eitthvað sem við megum vænta að komi upp úr endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar, að þessar breytingar verði gerðar á starfsskilyrðum íslensks sjávarútvegs? Vildi hæstv. sjútvrh. vera svo vinsamlegur að svara því hér í umræðunum hvenær hann telur líklegt að íslenskur sjávarútvegur verði þannig á sig kominn að hann fullnægi þeim skilyrðum sem höfundar skýrslu Þjóðhagsstofnunar telja að hann þurfi að gera áður en hægt sé að tala um að festa gengi krónunnar? Ég er svo, hæstv. forseti, nokkurn veginn búinn að rökstyðja það nægjanlega, held ég, í mínu máli og með mínum spurningum að það er mín afstaða og mitt sjónarmið að það sé með öllu ótímabært og vægast sagt óskynsamlegt að slá nokkru föstu um það að kerfisbreyting af þessu tagi geti komið til sögunnar á næstu árum. Það vantar því miður --- því miður segi ég --- nánast allar forsendurnar til þess sem taldar eru upp. Samt gera menn gælur við að þetta geti gerst á einu til tveimur árum. Ætla menn að koma hérna upp virkum samkeppnismarkaði þar sem gengi er selt og keypt? Ætla menn að gerbreyta Seðlabankanum, endurskipuleggja hann og endurmanna? Ætla menn að láta sjávarútveginn hagnast þannig að hann eigi digra sjóði, sé orðinn stöndugur, eigi mikið eigið fé og þoli, ef því er að skipta, djúpar sveiflur í afkomu á einu til tveimur árum? Ja, guð láti gott á vita, en sýnið þið mér fram á það hvernig það á að gerast á svona skömmum tíma. Ef það er ekki raunsætt og líklegt að slíkt gæti orðið, þá eiga menn ekki að vera að gera gælur við þessa hluti með þeim hætti sem a.m.k. hér er verið að gera. Það er nauðsynlegt að stjórnvöld tali mjög skýrt í þessum efnum því að hér eru mjög mikil og viðkvæm hagsmunamál á ferðinni sem geta haft afgerandi áhrif á ákvarðanir stjórnenda fyrirtækja og áætlanagerð og ákvarðanatöku í heilum atvinnugreinum og það er ekki hægt að vera með jafnafdrifaríka hluti og fyrirkomulag á gengisskráningu krónunnar í einhverri loftkastalagerð og gera gælur við það að gjörbreyta þar tilhögun mála, jafnvel bara í næstu framtíð. Af því að ég veit að hæstv. sjútvrh. hefur ágætar tilhneigingar til raunsæis þá vænti ég ekki síður góðs af svörum hans í þessum efnum og ég held að það væri öllum fyrir bestu áður en þessi mál komast lengra að ríkisstjórnin gerði okkur skýra grein fyrir viðhorfum sínum og áformum í þessum efnum af því að þetta frv. er eins úr garði gert og raun ber vitni að í því er verið að veita galopnar heimildir til þess að fara með þessi gengisskráningarmál nánast eins og fara gerist. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, tímans vegna, af því að ég vil ekki lengja umræður meira en óhjákvæmilegt er, að fara ítarlega yfir í skýrslu Seðlabankans sem er allmikil að vöxtum um þetta sama efni frá sama tíma nánast, septembermánuði. En þar er að mörgu leyti að finna svipuð viðhorf í þessum efnum og sett eru fram í hinni rauðu skýrslu Þjóðhagstofnunar og hún varð mér meira að yrkisefni af því að hún er öllu skýrar fram sett og á samþjappaðra máli og niðurstöðurnar dregnar saman í styttri og skýrari texta heldur en er kannski í þessu mikla lesmáli Seðlabankans. Meginniðurstaðan er þó sú sama, ef ég hef lesið mig rétt í gegnum þessa pappíra, að tenging af því tagi sem menn hafa verið með milli tannanna undanfarnar vikur og mánuði sé tæpast raunhæf að óbreyttu, núna eða á næstunni. Út af fyrir sig er ekki nokkur deila um það af minni hálfu við þessa spekinga enda væri það nú skárri hofmóðurinn ef ég leyfði mér að standa í ágreiningi við þá um það að til þess eru ekki forsendur að taka slíka ákvörðun nú. Þess vegna vil ég fyrst og fremst spyrja um hvað menn ætlast fyrir í þessum efnum og hvaða tíma menn sjá fyrir sér. Nú er enn ein óvissan hangandi yfir oss eða var a.m.k. þangað til kl. 7 í kvöld nema ef vera skyldi að loftið hafi hreinsast vegna kvöldfréttanna um uppákomurnar í Evrópska efnahagssvæðinu. Það er auðvitað sú staðreynd sem við yrðum að taka mið af ef það er ætlunin að keyra okkur inn í það með góðu eða illu. Þá mun auðvitað margt breytast í þessum efnum og við neyðast til þess, nauðugir viljugir, að gera hér ýmsar ráðstafanir vegna þess frelsis í fjármagnsviðskiptum og hreyfingum og fjárfestingum sem þar með kæmi yfir oss og mundi að sjálfsögðu líka óhjákvæmilega hafa margvísleg áhrif á skipan gengismála. En ég tel að við eigum að reyna eftir því sem kostur er að skoða þessa hluti og ræða sjálfstætt á okkar forsendum og það hef ég verið að reyna að gera. Bara eins og við sem sjálfstæð þjóð séum á okkar eigin sjálfstæðu forsendum að taka ákvarðanir um það hvernig við ætlum að haga þessum málum á næstu árum. Ég tek það fram að lokum til að fyrirbyggja allan misskilning ef einhverjum dettur það í hug að ég sé talsmaður algerlega óbreytts ástands í þessum efnum um aldur og ævi. Ég er ekki að flytja þann málstað hér. Ég tel að sjálfsögðu að við þurfum að huga að því með hvaða hætti við aðlögum okkar viðskiptakerfi á þessu sviði jafnframt öðrum að nýjum tímum og breyttum háttum. Við eigum að reyna að fylgja eftir í frjálsræðisátt og í átt til þeirra breytinga sem eru að verða í viðskiptakerfum umhverfis okkur en við Íslendingar verðum samt sem áður að muna eftir og vera raunsæ gagnvart því hver við erum, hvar við erum og hvers konar sérhæft lítið hagkerfi og atvinnulíf við þurfum hér að halda utan um. Þess vegna held ég að það sé í raun og veru geysilega stór og afdrifarík ákvörðun, sérstaklega hvað útflutningsatvinnuvegina snertir sem hér er til umræðu, og alveg nauðsynlegt að hún einkennist af raunsæi og ábyrgð en menn geri ekki gælur við einhverjar fínar formúleringar utan úr heimi um frjálst gengi og markað og ECU-tengingar eða hvað það nú er sem menn fá inn í höfuðið. Heldur horfi menn á þetta raunsætt og fyrst og fremst út frá okkar eigin hagsmunum. Ég vil sem sagt hafa allan fyrirvara á um áform ríkisstjórnarinnar gagnvart bæði aðferðum og tímasetningum í þessu efni, einkum og sér í lagi ártalinu 1993. Bæði vegna þeirrar stöðu sem uppi er í Evrópusamningamálunum og hefði verið ástæða til ef hæstv. utanrrh. er hér einhvers staðar í nágrenni við landsteinana að hann kæmi sem fyrst til þings þannig að við gætum fengið upplýsingar frá honum sjálfum og fréttir um þá atburði sem þar virðast hafa átt sér stað í samningunum og gætu svo sannarlega haft hér áhrif eftir því á hvern veginn fer með samningana um hið Evrópska efnahagssvæði og aðild okkar Íslendinga að þeim. Herra forseti. Ég held að ég sé þá nokkurn veginn búinn að tæma það sem ég vildi ræða. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. ráðherra og minni á þá sem lýtur að hinu skringilega orðalagi 2. málsl. 2. gr. og spyr hæstv. viðskrh. hvort orðhagir menn á hans heimili, vinnumenn hans í viðskrn., geti ekki reynt að koma sér saman um skiljanlegra orðalag heldur en í þessari setingu: ,,Heimilt er að ákveða að gengi krónunnar miðist við einn erlendan gjaldmiðil, samsettan gjaldmiðil, eins og ECU eða SDR, eða meðaltal gjaldmiðla, ýmist með eða án fráviksmarka.`` Forseti, ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu stórt mál, miklu stærra heldur en umfang þess frv.í máli sem hér er fram borið. Ég fór fram á það þegar þessi umræða var í gangi fyrir helgina að henni yrði frestað þar til hæstv. sjútvrh. gæti tekið þátt í henni. Ég tel að þetta mál tengist sjávarútveginum meira en nokkrum öðrum atvinnuvegi okkar. Hv. 4. þm. Norðurl. e. varð tíðvitnað til hinnar rauðu bókar sem kemur frá Þjóðhagsstofnun. Ekki veit ég hvort það á eitthvað skylt við litinn á bókinni en ég hef tilhneigingu til að grípa hér ofan í bláa ritið, ekki síst vegna þess að þar fer mjög vel saman hið pólitíska litróf ríkisstjórnarinnar og málflutningur í þeirri skýrslu. Það á kannski ekki síst við þar sem mjög lítið fer fyrir hinum rauða lit Alþfl. í þeirri stjórn sem nú situr. Mér finnst einkenna þessa umræðu, og einkennir of mikið stjórnmálaumræðu hjá okkur í dag og e.t.v. ekki síst hjá hæstv. núv. ríkisstjórn og hæstv. núv. viðskrh., að það er gripið til hinna einföldu aðgerða. Menn sjá lausnirnar í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, menn sáu lausnirnar í samningnum um álver og nú sjá menn enn eitt lausnarorðið í tengingu krónunnar við ECU. Þess vegna er það athyglisvert sem kemur fram í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, og þeir segja beinum orðum, að tengingin við ECU sé í raun og veru einungis táknræn aðgerð til staðfestingar á markmiðum sem hægt er að ná eftir öðrum leiðum og þurfi ekki að viðhafa neina ákveðna tengingu við ákveðinn gjaldmiðil eða körfugjaldmiðla. Mér finnst áhyggjuefni að svo er komið. Framsóknarmenn, nokkrir góðir framsóknarmenn, unnu heilt sumar fyrir tveimur árum í efnahagsnefnd og komust að þeirri niðurstöðu að eitt af því sem við þyrftum að breyta væri að gera gengisstefnuna frjálsari þar sem verð gjaldmiðilsins réðist af framboði og eftirspurn og í gegnum það væri hægt að skapa frumframleiðslugreinunum eðlilegan skerf eða þann skerf sem þeim ber af þjóðartekjunum. Mér sýnist að það sem hér er lagt til sé að þessum frjálsa gjaldeyrismarkaði eigi að setja mjög þröngar skorður. Og þar með er tekið frá okkur hagstjórnartæki sem hlýtur að vera nauðsynlegt hjá þjóð sem býr við eins sveiflukennda atvinnuvegi og við. Ég vil bara minna á að þetta er ekkert einsdæmi hjá okkar þjóð. Ég minni á það sem hefur verið að gerast í Finnlandi síðustu mánuðina þar sem þeir hafa vegna ytri aðstæðna gengið í gegnum mikla efnahagskreppu og hafa þurft, eftir mjög skamman tíma, að víkja frá ákvörðun sinni um tengingu finnska marksins við ECU. Ég ætla í upphafi að vitna aðeins í bláu bókina. Ég ætla fyrst að bera niður á bls. 48. Þar kemur kafli sem heitir ,,Upphafsstaða við fastgengistengingu``, með leyfi forseta. Þar stendur þetta: ,,Til þess að unnt sé að taka ákvörðun um fasta tengingu krónunnar við ECU, eða aðra gjaldmiðlasamsetningu þarf ekki aðeins að sannreyna, að þjóðarbúið geti tekið á sig þær sveiflur, sem vænta má, að gangi yfir það, heldur verður upphafsstaðan að vera traust og samsvara þeim meðalskilyrðum þjóðarbúsins, sem sveiflurnar hverfast um. Ekki má treysta á grundvallarskilyrði fiskistofna, viðskiptakjara og framleiðni, er séu betri en að jafnaði til langs tíma litið.`` Nú hefur, virðulegi forseti, verið svo komið að alveg hefur gengið fram af þeim sem þetta semur, þannig að hann botnar málsgreinina: ,,Þetta mætti einnig orða svo, að meta þurfi, hvort gengi krónunnar verði að breyta, svo að það fái staðist slíka tengingu til lengdar.`` Þetta vekur upp ýmsar spurningar og m.a. um málfar á slíkum opinberum plöggum sem okkur eru fengin í hendur. Ég vorkenni ekki okkur þingmönnum að sitja yfir því að þýða slíkar skýrslur en mér finnst það hins vegar meira áhyggjuefni, hæstv. viðskrh., þar sem þetta kemur frá ráðuneyti sem fellur undir þann ráðherra, ef svo er komið að málfar á opinberum skýrslum hjá þjóð okkar sé orðið þannig að ekki sé hægt að ætlast til þess að hinn almenni bogari skilji hvað verið er að ræða um. Virðulegi forseti. Ég vil fara fram á að sjútvrh. komi í salinn þar sem kemur nú að þætti sjútvegsins í þessu máli. Hér segir einnig í skýrslu Seðlabankanns, með leyfi forseta, á bls. 60. ,,Loks er nauðsynlegt að meta upphafsstöðu fastgengistengingar með hliðsjón af því, hvort tilefni sé til kerfislægrar gengisbreytingar, sem þyrfti að ljúka af, áður en tengingin sé afráðin. Með kerfislægri gengisbreytingu er átt við þá, sem framkvæmd sé í eitt skipti fyrir öll til þess að veita svigrúm fyrir skynsamlegrar innbyrðis afstöður í framleiðslukerfinu, en án tilefnis ytri áfalla eða innri þenslu. Kerfislæg gengisaðlögun getur þó fallið saman við þá, sem gerð er í framvindusamhengi, og getur þá orðið örðugt um trúverðuga aðgreiningu þar á milli.`` Ekki er nema von að hæstv. sjútvrh. hristi höfuðið. En ég skil þessa langloku þannig að Seðlabankinn sé að segja að gengið sé rangt skráð, þannig að eigi að festa það til lengri tíma þurfi fyrst að eiga sér stað gengisfelling. Nú vil ég biðja hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh. að greina mér frá því í svörum sínum á eftir hvernig þeir túlka þessa málsgrein. Síðan er haldið áfram: ,,Gengisskráning krónunnar hefur að miklu leyti tekið mið af rekstrarafkomu sjávarútvegsins, ýmist beint eða í krafti hins mikla vægis hans í útflutningstekjum. Hann hefur þá sérstöðu að nýta afgjaldsfrjálsa sameiginlega og takmarkaða auðlind. Af því leiðir, að hagur einkaaðila af að nýta þessa auðlind gengur mun lengra og nær fiskstofnum heldur en svarar til þjóðhagslegrar hagkvæmni. Þegar þannig er komið að mörkun afrakstursgetu veiðistofnanna og veita þarf frekari hvatningar til þróunar atvinnuvega, á sú hvatningarþörf ekki við um sjávarútveginn, sem þá mundi eyða meiri verðmætum til að sækja óbreyttan afla eða gengi á sjálfa stofnana. Leiðin til lausnar þessum vanda er að jafna metin með sérstöku gjaldi á veiðarnar, svo sem fiskihagfræðin leggur áherslu á, eða takmarka veiðarnar með aflakvótum eða sóknarmarki. Fyrri leiðin samrýmist frjálsræði í athöfnum og jafnræði til tekjuöflunar, en hin síðari byggist á úthlutun verðmætra réttinda til sumra umfram aðra.`` Það kemur mjög greinilega fram í skýrslu Seðlabankans að þeir setja tengingu krónunnar við ECU í samhengi við upptöku auðlindaskatts á sjávarútveginn. Ég mun í framhaldi af þessu varpa fram þeirri spurningu til hæstv. ráðherranna beggja hvort þeir séu sammála þeirri skoðun sem hér er sett fram að gengið hafi um árabil miðast við þarfir sjávarútvegsins. Ég sé að hæstv. sjútvrh. hristir höfuðið og ég er honum alveg sammála. Ég held ef við skoðum framvindu sögunnar að gengið hafi því miður miklu oftar miðast við neysluna og þarfir innflutnings og þjónustu. Síðan er önnur spurning sem ég ætla að varpa fram til hæstv. viðskrh.: Hvaða trygging er fyrir því að áhrif kerfislægrar gengisaðlögunar, eins og Seðlabankinn nefnir hér, eyðist ekki í tímans rás eins og áhrif annarra gengisfellinga sem hér hafa verið gerðar? Ég mun næst vitna í ræðu hæstv. viðskrh. á iðnþingi nú fyrir nokkru. Þar kemur einmitt fram þessi skoðun hans að hægt sé að aðlaga rekstrarskilyrði sjávarútvegsins í eitt skipti fyrir öll. Ég gríp, með leyfi forseta, niður í ræðu hæstv. viðskrh. þar sem hann hefur rætt um breytingar í efnahagslífi okkar og segir síðan: ,,Núv. ríkisstjórn hefur haldið og mun halda þessu starfi áfram. Tekin hefur verið ákvörðun um að stefna þegar á þessum vetri að myndun virks gjaldeyrismarkaðar hér á landi. Gerðar verða ráðstafanir til að hægt verði að tengja íslensku krónuna við ECU til að staðfesta stefnu stöðugleika í gengi. Á það mun reyna á næstu missirum hvort þetta tekst. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að dregið verði úr vægi verðtrygginga fjárskuldbindinga jafnfram opnun fjármagnsmarkaðarins`` o.s.frv. Síðan kemur fram í næsta kafla ræðunnar að hæstv. viðskrh., eins og Seðlabankinn, setur þetta í samhengi við upptöku veiðileyfagjalds. Ég ætla ekkert að þreyta hæstv. viðskrh. með því að lesa hér millikafla sem er um uppbyggingu álvera. Síðan kemur aftur, með leyfi forseta: ,,Í því sambandi er að mínu áliti einna mikilvægast að jafna til frambúðar það misvægi milli atvinnuvega sem felst í starfsumhverfi þeirra hér á landi. Meðan sjávarútvegurinn fær endurgjaldslausan aðgang að þeim ríkulegu sjávarauðlindum mun þetta misvægi haldast. Ég vona að núverandi ríkisstjórn og Alþingi beri gæfu til að jafna stöðu atvinnuveganna með veiðileyfagjaldi eða leigu í einhverri mynd. Slíkt leigugjald er unnt að taka upp í áföngum án þess að íþyngja í raun sjávarútveginum. Sé tekið tillit til hennar í gengisskráningu og öðrum ákvörðunum stjórnvalda, sem áhrif hafa á sjávarútveginn, getur gjaldtakan í raun verið hlutlaus gagnvart fjárhagsstöðu sjávarútvegsins. Veiðileyfagjald mun færa ríkissjóði tekjur sem m.a. mætti nota til að lækka virðisaukaskattinn sem aftur mundi auka viðskipti og veltu innan lands.`` Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvrh., er hann sammála þeirri skoðun hæstv. viðskrh., að hægt sé að leggja á veiðileyfagjald sem í raun sé hlutlaust og muni ekki íþyngja sjávarútveginum? Þetta virðist byggja á þeirri skoðun, sem fram kemur í skýrslu Seðlabankans, að með kerfislægri gengisaðlögun, ef ég man rétt, sé hægt að aðlaga þannig starfsskilyrði sjávarútvegsins í eitt skipti fyrir öll, að þaðan í frá muni veiðileyfagjald ekki vera íþyngjandi fyrir hann. En það kemur þrátt fyrir þetta fram í sömu málsgrein hjá hæstv. viðskrh. í þessari ræðu að veiðileyfagjaldið á að færa ríkissjóði tekjur til að hægt sé m.a. að lækka virðisaukaskatt. Hér er komið að einhverri hagfræði sem mér er ómögulegt að skilja. Það er hægt að leggja skatt á heila atvinnugrein til að standa undir sameiginlegum sjóðum þjóðarinnar án þess að það sé íþyngjandi fyrir hana. Ég ítreka þessa spurningu til hæstv. sjútvrh.: Telur hann að þetta standist í raun? Ég vil í framhaldi af þessu fara fram á við hæstv. viðskrh. að hann útfæri fyrir okkur í þessari umræðu eða sýni okkur útfærðar hugmyndir sínar um upptöku veiðileyfagjalds. Flóran er nefnilega nokkuð fjölskrúðug þegar að því kemur að menn fari að rökstyðja sitt mál. Ég vil varpa hér fram örfáum spurningum. Í fyrsta lagi. Á að leggja veiðileyfagjaldið á við núverandi aðstæður, þ.e. með gjaldtöku á þær aflaheimildir sem nú eru við lýði eða er meiningin að aflaheimildirnar séu settar á uppboð og það sé hæstbjóðandi sem hljóti hnossið og á þann hátt eigi að pína fram hagræðingu í sjávarútvegi? Það er algerlega nauðsynlegt að það komi fram hvora leiðina hæstv. viðskrh. vill fara. Í öðru lagi. Hvað með skiptahlut sjómanna? Eiga sjómennirnir að taka þátt í veiðileyfagjaldinu út frá þeirri röksemdafærslu að þetta gjald sé ekki íþyngjandi fyrir sjávarútveginn? Þá væri rökrétt að þeir ættu að borga sinn skref af sínum aflakvóta. Ef ekki og til ætti að koma, áður en til þessara aðgerða er gripið, kerfislæg gengisaðlögun sem ég þýði sem gengisfellingu og síðan ætti aflagjaldið ekki að vera tekið af aflahlut sjómanna eins og útgerðarinnar, þá þýddi það að þarna væri verið að raska verulega tekjuskiptingunni á milli sjómanna og hins vegar landverkafólks sem yrði að bera kostnaðinn eins og aðrir af gengisfellingunni. Ég spyr líka hæstv. viðskrh.: Hvaða gróði það er sem sægreifarnir eru að sækja. Sægreifarnir eru væntanlega þeir sem eru að selja aflaheimildir. Hvað eru þessir aðilar í raun að framselja? Eru þeir ekki að framselja skuldbindingar sem þeir hafa óhjákvæmilega þurft að taka á sig til að geta nytjað þessa auðlind? Ég sé að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hristir höfuðið.  Ég vil einnig spyrja hæstv. viðskrh.: Hvað með þá aðra aðila sem nýta íslenskar auðlindir? Hvað með Kísiliðjuna í Mývatnssveit? Á hún ekki að borga fyrir sitt hráefni? Hvað með þá sem byggja á ferðaþjónustu? Eiga þeir ekki að borga fyrir afnot af auðlindum landsins? Hvað með íslenska bændur? Eiga þeir ekki að borga auðlindaskatt fyrir afnot af landinu? Þannig mætti lengi spyrja. Ég ætla í þessu sambandi að koma að eilítið annarri hlið þegar rætt er um gjaldtöku á sjávarútveginn. Það er þáttur Efnahagsstofnunar Háskóla Íslands en það er að mínu mati áhyggjuefni hvern málflutning forstöðumenn svo virðulegrar stofnunar leyfa sér að hafa frammi þegar kemur að umræðum um atvinnulíf þjóðar okkar. Sá málflutningur, sem fulltrúar hennar hafa haft uppi í þessu máli, er ekki sæmandi svo virðulegri stofnun. Þetta hefur líka verið áberandi í málflutningi þessarar stofnunar, Efnahagsstofnunar Háskóla Íslands, gagnvart íslenskum landbúnaði. Ég hef séð fulltrúa Háskóla Íslands, virðulegur mann, prófessor við Háskóla Íslands, halda því fram í greinaskrifum um íslenskan landbúnað að reiknuð markaðsvernd, það er tala sem er mismunurinn á innlendu framleiðsluverði búvara og því sem væri hægt að fá slíkar vörur á lægstu spottmörkuðum á heimsmarkaði, sé peningar sem komi úr sameiginlegum sjóðum landsmanna, úr ríkissjóði. Því miður er það svo að málflutningurinn gagnvart auðlindaskattinum frá þessum aðilum er ósköp svipaður. Ég man eftir nokkrum þessara manna úr skóla norður frá Akureyri fyrir 20 árum síðan. Þeir gengu þá með svartar ,,spanjólur`` og trúðu á Marx og Lenin. Það segir kannski sína sögu. Þeir menn hafa yfirleitt ekki færst til þroska með árunum heldur hefur það oftast gerst að þeir hafa á einhverjum tímapunkti umpólast. Ég ætla í þessari umræðu um auðlindaskattinn og hvernig menn tengja hann upptöku ECU að fara örfáum orðum um ræðu hæstv. sjútvrh. sem hann flutti á aðalfundi LÍÚ, með leyfi forseta: ,,Síðustu mánuði hefur umræðan um skattheimtu í sjávarútvegi verið fyrirferðarmikil í þjóðfélaginu. Að baki búa að mestu leyti ólík tilfinningasjónarmið og þekkingarskortur. Hugmyndir þessar eru bæði sundurlausar og óljósar. Það eina sem virðist sameina fylkingar hinna nýju skattheimtumanna Íslands eru slagorðin eins og sægreifar og samlíking um það hverjir ferðist á fyrsta farrými og hverjir í gripalest. Fjölmiðlar hafa meiri áhuga á gaspri af því tagi en raunverulegum efnahagslegum staðreyndum og rökum í málinu. Það lýsir best veikum málflutningi nýskattheimtumanna þegar kennarar við Háskóla Íslands treysta sér ekki til að fá athygli fjölmiðlanna nema byggja málflutning sinn á slíkum slagorðum.`` Hæstv. sjútvrh. segir: ,,Fjölmiðlar hafa meiri áhuga á gaspri af því tagi en raunverulegum efnahagslegum staðreyndum.`` Þess vegna spyr ég hæstv. sjútvrh.: Flokkar hann málflutning hæstv. viðskrh. í ræðu sem hann flutti á iðnþingi sem gaspur af þessu tagi eða gerir hann einhvern greinarmun á málflutningi hæstv. viðskrh. um upptöku veiðileyfagjalds og annarra í okkar þjóðfélagi? Seinna í ræðu sinni segir hæstv. sjútvrh., með leyfi forseta: ,,Þannig kemur í ljós þegar farið er yfir málflutning nýskattheimtumannanna að hann er ýmist órökstuddur með öllu eða illa grundaður. Augljóst er að röksemdir ganga út og suður og þvert á aðrar. Hér er því hvergi heila brú að finna.`` Þetta er þungur dómur yfir skoðunum samráðherra um málaflokk þess hæstv. ráðherra sem þessi orð lét falla. Að lokum, virðulegi forseti, ætla ég að vitna í ræðu hæstv. sjútvrh. þegar hann dregur saman mál sitt í lokin. Þá segir hann: ,,Í fyrsta lagi væru þeir`` það eru þeir sem vilja taka upp auðlindaskattinn, ,,að veikja undirstöðu verðmætasköpunar og velferðar í landinu. Í öðru lagi að stuðla að ójöfnuði á milli fólks í framleiðslu annars vegar og neyslu og þjónustu hins vegar og í þriðja lagi að breikka gjána milli þéttbýlis og dreifbýlis.`` Nú vil ég spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála þessum samandrætti samráðherra síns, hæstv. sjútvrh. um afleiðingar upptöku veiðileyfagjalds í sjávarútvegi? Ég held að við þingmenn eigum fulla heimtingu á því að þessir hæstv. ráðherrar geri þingheimi grein fyrir skoðunum sínum á Alþingi en láti ekki við sitja að lýsa þessum skoðunum á ársfundum hagsmunasamtaka úti í bæ. Það er ýmislegt sem mætti tína til til viðbótar varðandi tenginguna við ECU. Ég ætla að lokum að koma að einu atriði og þar minni ég fyrst á þá skoðun Þjóðhagsstofnunar að hér sé einungis um að ræða táknrænt atriði. Það sem ég ætla að koma að er að samkvæmt báðum skýrslunum er verið að breyta áhættuþættinum í utanríkisverslun okkar á þann hátt að áhættan í verslun við Evrópuríkin minnkar eðlilega þar sem gjaldmiðill yrði tengdur við Evrópugjaldmiðla en áhættan við utanríkisviðskipti og útflutningsverslun við aðra heimshluta mundi aukast eins og þar væru menn að taka áhættu vegna sveiflna sem á gjaldmiðli þeirra mundi ganga í aðra átt en í Evrópu. Ég hef alla tíð verið Evrópusinni. Ég held að menningarlega eigum við þar samleið miklu frekar en annars staðar í heiminum. Hins vegar er ég líka þeirrar skoðunar að við eigum að búa þannig um hnútana að við eigum sem auðveldast með að stunda útflutning okkar, sem er okkur svo mikilvægur, hvert sem er í heiminum. Þess vegna sé ég ekki í fljótu bragði rökin fyrir því að fasttengja krónuna við ECU ef það er bara táknræn aðgerð, ef það getur haft skaðvænleg áhrif gagnvart viðskiptum okkar við aðra heimshluta. Og ég veit og hef fyrir því heimildir að þeir, sem eru að vinna fyrir okkur í útflutningsverslun vestur í Bandaríkjunum, hafa af þessu miklar áhyggjur. Þetta er líka áhyggjuefni að mínu mati ef svo fer að ekki næst sá árangur í alþjóðaviðræðum um tollamál sem vænst er núna og sú staða kemur upp að heimsbyggðin skiptist í þrjár viðskiptablokkir. Í þeirri stöðu verðum við að hafa aðstöðu til að geta stundað okkar viðskipti í hvaða átt sem er. Virðulegi forseti. Ég fer að ljúka máli mínu en ég ætla að lokum að minnast örfáum orðum á þau óbeinu orðaskipti hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. í útvarpsfréttum í kvöld þar sem kom fram verulegur skoðanaágreiningur um stöðu sjávarútvegsins og þörfina á því að grípa til aðgerða. Þetta vekur margar spurningar og áleitnar hugsanir og það er eftirtektarvert að hæstv. forsrh. situr hér þolinmóður undir ræðum okkar stjórnarandstæðinga en virðist síðan nota hvert tækifæri sem býðst til að berja á stjórnarliðum og jafnvel sínum samráðherrum. Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að segja að mér finnst þetta ekki vænlegt til árangurs og við þurfum ekki að búast við miklum árangri af ríkisstjórn sem lýtur slíkri forustu. Því miður datt allt of mörgum það í hug á sl. vori en það er nú væntanlega ekki lengur. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu, í það minnsta fyrri ræðu við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að fara aðeins aftur í aldir til að byrja með eins og ég geri oft að vana mínum. Íslendingar hafa löngum verið forlagatrúar en í því felst að allt sé fyrir fram ákveðið og að ekki verði vikist undan örlögunum. Nú falla öll vötn til Dýrafjarðar, sagði Vésteinn í Gísla sögu Súrssonar er honum var ljóst að skapanornir höfðu ofið honum örlög. Dýrafjörður hæstv. ríkisstjórnar er Evrópa, gott ef ekki Evrópubandalagið. Þangað falla nú öll vötn og engu líkara en hæstv. ríkisstjórn trúi því statt og stöðugt að undan aðlögun að öllu því sem evrópskt er verði ekki vikist. Að sjálfsögðu þarf að þróa atvinnulíf, bankastarfsemi, viðskipti og laga þessa þætti þjóðlífsins að nútímaviðskiptaháttum eftir því sem okkur hentar best. En mér virðist sem Evrópu-hugsjónin sé þar alls ráðandi og fullmikil einstefna ráði för. Það er margt gott til Evrópu að sækja og þær þjóðir sem þar búa eru okkur skyldastar í menningu og lifnaðarháttum. En heimurinn er stærri og hefur upp á fleiri kosti að bjóða. Hvert frv. á fætur öðru berst inn í þingsali undir þeim formerkjum að nú eigi að laga lög, reglur og stofnanir að evrópskum veruleika löngu áður en hið háa Alþingi hefur tekið afstöðu til samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði. Að vísu geta stjórnvöld ákveðið að tengjast Evrópu þótt enginn samningur komi til, einfaldlega vegna þess hve vægi Evrópu er mikið í viðskiptum Íslendinga nú um stundir. En það er alveg ljóst hvað er á ferð. Í grg. þess frv. sem hér er til umræðu segir, með leyfi forseta: ,,Til að skapa nauðsynlegar forsendur fyrir því á fjármagns- og gjaldeyrismarkaði að unnt sé að tengja gengi krónunnar við ECU með trúverðugum hætti þurfa að koma til veigamiklar skipulagsbreytingar. Þar er um að ræða nauðsyn þess að rýmka reglur um skilaskyldu á erlendum gjaldeyri til að unnt sé að byrja að þróa gjaldeyrismarkað, styrkja stjórntæki Seðlabankans í peningamálum og afla lagaheimilda til að gengi krónunnar geti ráðist af framboði og eftirspurn á markaði.`` Af þessu orðum má ljóst vera að stefnan hefur verið tekin á tengingu við hina evrópsku gjaldmiðla ECU. Er þar fetað í fótspor annarra þjóða á Norðurlöndum. Ég tel vel koma til greina að skoða ECU-tengingu rétt eins og aðra möguleika sem snúa að því að koma skikki á gengisskráningu íslensku krónunnar. Með slíkri tengingu er hugsanlegt að skapa aukinn stöðugleika og aga með því atvinnulífið. En áður en það verður gert þurfa að koma til ákveðin skilyrði. Í mínum huga snýst sú umræða sem þarf að fara fram um þetta mál ekki um réttmæti ECU-tengingar eða annarrar tengingar íslensku krónunnar við erlenda gjaldmiðla heldur um það hvort sú lagaheimild sem farið er fram á í þessu frv. sé tímabær og hvort það sé rétt af Alþingi að veita ríkisstjórninni og Seðlabankanum það vald að ákveða gengi íslensku krónunnar með þessum hætti við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðfélaginu og fram undan eru. Treystum við hæstv. ríkisstjórn til að fara með þetta vald? Í sumar er leið bað hæstv. viðskrh. Seðlabankann og Þjóðhagsstofnun um álit á hugsanlegri ECU-tengingu. Niðurstaða beggja þessara stofnana var sú að ECU-tenging væri ekki tímabær að sinni. Í skýrslu Seðlabankans var nefnt árið 1993 en tekið fram að áður yrðu að eiga sér stað veigamiklar breytingar á gjaldeyrismálum og í hagstjórn. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn efnahagsmála þarf að gerbreyta. Stefnan í ríkisfjármálum og peningamálum verður að styðja fastgengisstefnuna með því að tryggja að heildareftirspurn í efnahagslífinu samrýmist hverju sinni stöðugleika í verðlagsmálum. Þetta yrði mikil breyting frá þeirri stefnu sem fylgt hefur verið undanfarna áratugi.`` Það er sem sagt kallað á gagngera stefnubreytingu í efnahagsstjórn landsins eigi ECU-tenging að koma til greina. Þá er á það bent í skýrslu Þjóðhagsstofnunar að koma verði á fót markaði með erlendan gjaldeyri eins og stefnt er að í því frv. sem hér er til umræðu. En jafnframt segir þar, með leyfi forseta: ,,Rétt er að vekja athygli á því að Norðmenn, Svíar og Finnar höfðu mikla reynslu af þessu fyrirkomulagi áður en þeir tóku ákvörðun um að tengja gjaldmiðla sína ECU.`` Enn fremur er á það bent í skýrslu Þjóðhagsstofnunar að áður en kemur að ECU-tengingu þurfi að eiga sér stað breyting í launamálum. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Að baki ákvörðuninni um almenn laun og kjör verður að liggja raunsætt mat á efnahagslegum forsendum. Í þessu felst í stórum dráttum að almennar launabreytingar (í krónum talið) verða að vera í hátt við þróun þeirra í helstu viðskiptalöndum ef hagvöxtur er svipaður. Þegar skilyrði þjóðarbúsins eru óhagstæð er hins vegar óhjákvæmilegt að almenn laun hækki minna en í viðskiptalöndum og jafnvel lækki í krónum talið ef þjóðarbúið hreppir mikinn andbyr.`` Enn segir í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta: ,,Trúverðug fastgengisstefna gerbreytti starfsskilyrðum sjávarútvegsins.`` Nokkru síðar segir: ,,Til þess að fastgengisstefna geti talist raunhæf er hins vegar óhjákvæmilegt að skapa þau skilyrði að sjávarútvegsfyrirtækin verði almennt rekin með verulegum hagnaði í góðæri og geti þolað tap í hallæri.`` Þetta þýðir að áður en ECU-tenging kemur til greina þarf að gjörbreyta hagstjórn, koma á jafnvægi og stöðugleika í efnahagslífinu, koma á fót gjaldeyrismarkaði, laga launamarkaðinn að því sem gerist í helstu viðskiptalöndum og sjá til að sjávarútvegsfyrirtækin verði almennt rekin með verulegum hagnaði. Þetta er ekkert smáverkefni í litlu landi. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála þessari greiningu Þjóðhagsstofnunar á þeim skilyrðum sem þurfi að vera til staðar. Það tekur tíma að breyta rótgrónum hagstjórnaraðferðum hvort sem þær hafa reynst vel eða illa. Skýrsluhöfundar mæla með því að góður tími verði tekinn í að þróa gjaldeyrismarkað. Við hljótum að spyrja hvort hið íslenska hagkerfi með öll sín smáu fyrirtæki og 255.000 manns sé nógu burðugt til að halda uppi þeim frjálsa gjaldeyrismarkaði sem krafist er. Hvað þarf til að slíkur markaður gangi upp? Ég get ekki gert mér grein fyrir því hver stærðargráðan þarf að vera, þ.e. gjaldeyrisveltan, en reynslan kennir okkur að markað sem stjórnast af framboði og eftirspurn þarf að undirbúa afar vel og kynna rækilega. Reynslan af húsbréfakerfinu ætti að vera okkur víti til varnaðar. Þar hefur hin ósýnilega hönd markaðskerfisins verið upptekin við eitthvað allt annað en að stýra markaðnum og hluti viðskiptavinanna bara kaupir og kaupir og tapar og tapar þegar þeir ættu að halda að sér höndum. Þetta segir mér að Íslendingar kunna ekkert á svona kerfi. Verulegt uppeldisstarf þarf að eiga sér stað bæði meðal atvinnurekenda og launafólks áður en eðlilegt ástand skapast. Við gætum nefnilega staðið frammi fyrir því að gjaldeyrinn færi eitthvert allt annað en inn á hinn frjálsa galdeyrismarkað. En slíkt er vel þekkt frá ríkjum þar sem stöðugleiki efnahagslífsins er ekki allt of mikill. Varðandi vinnumarkaðinn er hollt að minnast þess að á undanförnum áratugum hefur hann einkennst af miklum óróa. Kjararýrnun hefur verið veruleg ef horft er nokkur ár aftur í tímann og allsendis óljóst á þessu augnabliki hvert stefnir í þróun kjarasamninga. Þá er Bleik brugðið ef samtök launafólks á Íslandi sætta sig við launalækkanir og betur heima setið en af stað farið ef ECU-tenging kemur í veg fyrir þá nauðsynlegu uppstokkun á íslensku launakerfi sem þarf að eiga sér stað, einkum í þágu kvenna. Það er því miður harla fátt sem bendir til verulegs eða nokkurs hagnaðar í íslenskum sjávarútvegi á næstunni, með undantekningum þó. Af þessu öllu mál ljóst vera að það þurfa að líða meira en eitt ár eða tvö áður en ECU-tenging reynist raunhæf. Skýrslur Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar voru gefnar út í september áður en ljóst var að um verulegan aflasamdrátt yrði að ræða á næsta ári og áður en því var lýst yfir að ekkert yrði úr byggingu álvers að sinni. Það má því ljóst vera að þegar Seðlabankinn lét í ljós þá skoðun að hugsanlega yrði tímabært að tengja íslensku krónuna við ECU árið 1993 byggðist sú skoðun á öðrum efnahagsforsendum en nú blasa við. Við erum því miður enn á leið niður í öldudal og því fátt sem bendir til þess að hér takist að skapa nauðsynlegar forsendur á næstu árum sem leyfa jafngagngerar breytingar og lagðar eru til í þessu frv. Frá stríðslokum hefur íslenskt efnahagslíf einkennst af miklum sveiflum. Þær eiga rætur að rekja til ýmist mikils afla eða aflabrests, til þess að verð á fiskafurðum hefur verið í hámarki eða tekið miklar dýfur eftir ástandi heimsmála, framboði keppinauta og eftirspurn á heimsmarkaði. Þá hefur brokkgeng stjórn efnahagsmála heima fyrir iðulega haft miður góð áhrif á ástandið. Því miður bendir fátt til þess að sá tími sé runninn upp er þjóðlífið líði áfram í hægum jöfnum straumi þess stöðugleika sem ríkisstjórnin segir hornstein stefnu sinnar. Þvert á móti horfum við fram á samdrátt, versnandi kjör, gjaldþrot og nauðsynlega sameiningu fyrirtækja sem sennilega mun leiða af sér tilfinnanlegt atvinnuleysi. Sjávarútvegurinn stendur víða höllum fæti og það er afar ólíklegt að á næstu árum takist að mynda þá sveiflujöfnunarsjóði sem nauðsynlegir eru eigi ECU-tenging að koma til greina. Á slíkum tímum, sem ég hef hér verið að lýsa, verður tenging við ECU því harla fjarlæg. Það væri mjög óráðlegt af stjórnvöldum að lýsa opinberlega yfir því markmiði sínu að tengjast ECU fyrr en ljóst verður að íslenskt efnahagslíf er á leið upp úr öldudalnum og slík tenging nálgast það að verða raunhæf. Það yrði mikið áfall fyrir íslenskt efnahagslíf ef krónan okkar stæðist ekki þau mörk sem sett yrðu og við megum ekki við fleiri áföllum. Þegar við okkur blasir betri tíð með blóm í haga þarf svo að skoða málið upp á nýtt. Það getur heldur ekki verið rétt af stjórnvöldum að afsala sér því hagstjórnartæki sem gengisstýring er meðan svo dökkt er fram undan. Með þessum orðum er ég ekki að mæla með gengisfellingu og vona svo sannarlega að til hennar komi ekki. Við skulum hins vegar minnast þess að fyrir aðeins fáeinum dögum urðu Finnar að láta undan síga. Gengi finnska marksins féll verulega vegna þeirra þrenginga sem yfir Finna hafði gengið í kjölfar breytinganna miklu í Sovét, hvort sem orsakir þeirra má rekja til síðari byltingarinnar svokölluðu eður ei. Gengisfelling finnska marksins er verulegt áfall fyrir finnskt efnahagslíf og sýnir að í raun stóðst tengingin við ECU ekki þegar á reyndi. Mín niðurstaða er því sú, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að tenging við ECU þarfnist verulegs undirbúnings sé þetta frv. ekki tímabært. Ég tel affarasælast að bíða átekta, sjá hverju fram vindur í efnahagsmálum og gæta þess að gefa ekki út neinar ótímbærar yfirlýsingar um okkar viðkvæmu krónu. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvort hann telji að nauðsynlegar aðstæður muni verða til staðar eftir u.þ.b. tvö ár og hvort hann telji raunhæft að fylgja málinu fast eftir við núverandi aðstæður. Ég vil einnig beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort hann telji að staða sjávarútvegsins leyfi þá breytingu sem hér er lögð til. Við skulum ekki gleyma því að í frv. einu og sér felst ákveðin yfirlýsing af hálfu stjórnvalda. Ég tel ekki rétt að Alþingi veiti ríkisstjórninni og Seðlabankanum það mikla vald sem farið er fram á í frv. því sem hér er til umræðu við þær aðstæður sem nú ríkja. Þótt hæstv. viðskrh. sé maður rólegur og kurteis og ólíkur sumum samráðherrum sínum að því leyti sýnist mér á framsögu hans í málinu að hann sé býsna ákveðinn í að koma því í gegn. Róa niður ána og út á Dýrafjörð hvað sem tautar og raular. Ég held að við hin, sem hér sitjum ættum að taka af honum bátinn áður en lagt verður upp í ótímabæran róður á meðan veður eru válynd. Öll él birtir upp um síðir og þegar það gerist skulum við sjá hvort við getum ekki sameinast um gengisstefnu sem horfir til framfara og styrkir jafnt stöðu atvinnurekstrar sem launafólks hvort sem þá verður horft til Evrópu eða út í hinn stóra heim.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni allstórt mál sem teygir anga sína víða í íslenskum efnahags- og atvinnumálum eins og fram hefur komið. Það kemur vel fram í greinargerðum Seðlabankans og Þjóðhagsstofnunar þar sem er allt undir í senn, launamál, atvinnustig, verðbólga, viðskipti við útlönd, ríkissjóður, skattastefna, félagsleg þjónusta og svo að sjálfsögðu stefna í utanríkisviðskiptum yfirleitt, eins og hv. 18. þm. Reykv. benti á áðan. Auðvitað má segja að hér sé sérstaklega til meðferðar lagaákvæði um Seðlabankann sjálfan í heild. Hér er verið að opna seðlabankalögin. Í fyrsta sinn er flutt róttæk breyting við seðlabankalögin síðan lögin voru sett í því formi sem þau eru núna. Þegar lögin voru sett á sínum tíma fluttu ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, einar 25 eða 26 brtt. við þau sem allar voru felldar af þáv. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. Hérna skapast tækifæri til býsna mikillar alhliða umræðu um Seðlabankann, seðlabankalögin og áhrif þeirra. Ég vil víkja að því, virðulegi forseti, að ég tel að þetta frv. eins og það lítur út sé í rauninni ákaflega sérkennilegt frá þinglegu sjónarmiði séð. Ég vil leyfa mér að gagnrýna frv. eins og það er hér flutt. Það stendur hér, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að ákveða að gengi krónunnar miðist við einn erlendan gjaldmiðil, samsettan gjaldmiðil, eins og ECU eða SDR, eða meðaltal gjaldmiðla, ýmist með eða án fráviksmarka.`` Hér er afar sérkennilega að orði komist og ég efa það að texti af þessu tagi sé þinglegur vegna þess að það er með öllu óljóst hvað í honum felst. Það mætti út af fyrir sig segja hér: Seðlabankanum er heimilt að ákveða gengi krónunnar miðað við hvað sem er, eins og hv. 4. þm. Norðurl. e. benti á. Því í rauninni er engin viðmiðun í þessum texta og engar forsendur. Þær eru að vísu til annars staðar í seðlabankalögunum, ef ég kann þau rétt, að því er varðar viðskiptajöfnuð og fleiri slíka þætti. En ég tel að orðalagið á greininni sé óeðlilegt vegna þess hvað það er opið og ég tel að það sé fyrst og fremst gagnrýnivert fyrir það líka að þetta er pólitískt orðalag, það er ófaglegt. Ríkisstjórnin og hæstv. viðskrh. ákváðu í vor að skoða þetta mál sérstaklega með stórum hátimbruðum yfirlýsingum um að það ætti að tengja íslensku krónuna við ECU. Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun börðu í raun og veru á puttana á hæstv. viðskrh. og töldu að þetta væri vitleysa, væri óframkvæmanlegt eins og staðan er og sendu frá sér þessar myndarlegu greinargerðir sem hv. þm. hafa hér á borðum sínum. Þess vegna er staðreyndin auðvitað sú að hún er algerlega út í hött þessi innskotssetning --- eins og ECU eða SDR --- hún er fullkomlega ófagleg. Burt séð frá efni málsins í sjálfu sér að öðru leyti er þetta hortittur og með öllu óeðlilegt að setja þetta upp með þeim hætti sem hér er gert. Um efni málsins að öðru leyti má svo sem margt segja, virðulegi forseti. En ég vil sérstaklega leggja á það áherslu á þessu stigi málsins að ég tel að hér sé algerlega og óeðlilega að hlutunum staðið eins og þetta er hér sett fram. Þetta er eins og stjórnmálaályktun frá landsfundi Alþfl. og það hafi verið ákveðið rétt sí svona að gera þetta frekar en ekki neitt. Því það hefur eins og kunnugt er gengið heldur brösuglega hjá hæstv. viðskrh. að koma málum hér fram hvort sem hann hefur verið í því hlutverki eða því hlutverki að vera iðnrh. Umræðan um tenginguna við ECU fer fram við mjög sérkennilegar aðstæður. Vandi sjávarútvegsins er gífurlega mikill eins og ég mun koma að síðar í ræðu minni. Og hæstv. sjútvrh. mun hafa flutt í ríkisstjórninni í morgun tillögu um aðgerðir í sjávarútveginum sem væri nauðsynlegt að grípa til tafarlaust að því er fréttamenn töldu. Aftur á móti sagði hæstv. forsrh. að það væri tóm vitleysa hjá hæstv. sjútvrh. og það væri alveg ástæðulaust að gera neitt í málefnum sjávarútvegsins strax. Eins og við er að búast hafði sjútvrh. ekki aðstöðu til þess að kveðja sér hljóðs utan dagskrár til að biðja um utandagskrárumræðu á morgun eins og hv. þm. Ingi Björn Albertsson til að svara forsrh. sínum. En auðvitað gæti það gerst eins og fleira sérkennilegt í ríkisstjórninni að næsta nýjung í samskiptum stuðningsmanna stjórnarinnar væri sú að hæstv. sjútvrh. bæði um umræður utan dagskrár til að ræða við hæstv. forsrh. um stöðuna í sjávarútveginum og setja hann inn í þau mál. En staðreyndin er sú að sú yfirlýsing sem hæstv. forsrh. flutti í kvöld í fjölmiðlum um það að ekkert þyrfti að gera í sjávarútveginum er með ólíkindum, þó að maður sé nú að verða ýmsu vanur frá þessum manni sem hefur hagað yfirlýsingum sínum þannig allt frá því að hann varð forsrh. að þingdagarnir hafa ekki dugað til til að ræða það sem hann lætur út úr sér. Og ég verð að segja að það er mjög skrýtið, virðulegi forseti, að hafa umræður um veigamikil efnahagsmál heilu kvöldin án þess að hæstv. forsrh. sé á staðnum og það er rétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að það gengur náttúrlega ekki. Ég bendi t.d. á að þegar hv. 1. þm. Austurl. var sjútvrh. var undirritaður oft býsna drjúgur við að kalla hann hingað við ólíklegustu tækifæri. Ég man eftir því að hv. 1. þm. Austurl. var ekki alltaf ýkja hamingjusamur með það. Hann kom nú samt. Ég vildi inna forseta eftir því hvaða opinberu erindi það eru sem hæstv. forsrh. er að sinna í kvöld sem hamla því að hann geti sinnt þingskyldum sínum. Hvað er það sem er svo mikilvægt að hæstv. forsrh. getur ekki tekið þátt í veigamiklum umræðum um efnahagsmál eins og þessi á sama degi og hann gefur út yfirlýsingar um það að ekkert þurfi að gera í sjávarútveginum, ekki neitt, og alls ekki að vera að tímasetja það neitt. Ég held að það væri æskilegt að hv. alþm. fengju að ræða eitthvað við ráðherrann um þá hluti sem hann hefur sett fram í fjölmiðlum í dag fyrir náttúrlega utan þessi ósköp með árásirnar á hv. þm. Inga Björn Albertsson. Það var auðvitað alveg með ólíkindum hér í fjölmiðlum í kvöld. En því miður heldur hann sig í burtu og heldur sig auðvitað alltaf í burtu þegar hann getur mögulega losað sig við umræður hér í þessari virðulegu stofnun. Það er auðvitað nauðsynlegt að ræða um heildarefnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar vegna þess hver húsbóndi ríkisstjórnarinnar er í efnahagsmálum. Það er hæstv. forsrh. Og hvað er það sem hann hefur lagt til í efnahagsmálum í seinni tíð? Hann hefur í fyrsta lagi lagt til að ekkert verði gert í sjávarútvegsmálum. Hann hefur í öðru lagi lagt til að fólk verði flutt utan af landi hingað til Reykjavíkur, væntanlega í tómu Ármannsfellsblokkirnar sem íhaldið hefur látið hafa lóðir hér ómældar á undanförnum árum. Það gæti orðið huggulegt fyrir þá á Suðureyri að búa saman í tveimur Ármannsfellsblokkum. Þetta var reynt á Grænlandi þar sem heilu byggðarlögin voru flutt í blokkir niður í Nuuk og menn gátu talað mállýskuna sína á einum stigagangi af því að það var passað að þeir sem höfðu búið saman í einu plássi fengju að vera þar o.s.frv. Þetta er það eina sem hæstv. forsrh. Íslands hefur lagt til. Það er að flytja fólk nauðungarflutninga í Ármannsfellsblokkirnar í Reykjavík. Svo hefur hann lýst því yfir í kvöld að það eigi ekkert að gera í sjávarútvegsmálum. Ég vil gjarnan inna hæstv. forseta eftir því hvaða opinberum erindum hæstv. forsrh. er að sinna í kvöld sem koma í veg fyrir að hann geti gegnt embættisskyldum sínum á Alþingi. Ég tel að það sé auðvitað yfirgengileg óvirðing við þessa virðulegu stofnun að hæstv. forsrh. skuli ekki koma hingað í kvöld þegar verið er að ræða þetta mál eftir yfirlýsingu hans í kvöldfréttunum um það að ekkert eigi að gera í sjávarútvegsmálum. Ég vænti þess að hæstv. forseti geti gefið mér hér á forsetastóli skýringu á málinu. Ég er reiðubúinn að gera hlé á ræðu minni meðan sú yfirlýsing er gefin. Ég vona að hún sé ekki það flókin að það taki langan tíma. ( Forseti: Forseti getur ekki upplýst hv. þm. um það hvaða skyldum hæstv. forsrh. er að gegna í kvöld. Forseti hefur upplýst það fyrr í kvöld að forsrh. gat því miður ekki verið hér vegna starfa á öðrum vettvangi og hann lét forseta vita af því og forseti skýrði frá því strax í upphafi þegar hún var innt eftir því hvort forsrh. yrði viðstaddur. Hins vegar hafa verið mál á dagskrá sem heyra undir aðra ráðherra og þeir hafa verið til staðar til þess að hlýða á umræður og taka þátt í þeim þannig að það hefur væntanlega ekki komið að sök. Forseti vill minna á það að forsrh. hafði setið í 4 1 / 2 klukkutíma stanslaust meðan byggðaumræðan fór fram. Hann fór héðan úr húsinu þegar klukkan var nærri hálfníu í kvöld. Þetta eru þær upplýsingar sem forseti getur gefið á þessari stundu.) Ég vil flytja hæstv. forseta kærar þakkir fyrir þá ítarlegu ræðu sem hún flutti af forsetastóli um það vandamál sem forsrh. Íslands er um þessar mundir.

Forseti var ekki að flytja ræðu heldur aðeins að svara og reyna að svara sem best þeirri spurningu sem var lögð fyrir forseta.

Ég þakka forseta fyrir það glögga og ítarlega svar sem hún hefur gefið við spurningunni sem ég bar fram um fjarvistir forsrh. og er satt að segja engu nær. Hæstv. forsrh. sat nú ekki bara hér í 4 1 / 2 tíma í dag. Hann talaði reyndar rétt áður en hann fór, flutti hér ræðu sem er upp á 20--30 línur í þingtíðindum þar sem hann leyfði sér að ljúka umræðunni með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Varðandi hitt atriðið, þá gæti ég út af fyrir sig get ég rætt um fjölmarga þætti sem ég hef efasemdir um að Byggðastofnun hafi farið eftir þeim lögum sem um hana gilda. Ég er ekki þar með að segja að þar sé um refsiverða hluti að ræða`` --- ekki refsiverða endilega --- ,,en það hefur verið farið út fyrir þann lagaramma sem Byggðastofnun var settur.`` Sem sagt, lögin hafa verið brotin þó að það sé ekki refsivert. ,,Ég get til að mynda nefnt að ég tel afskaplega vafasamt, svo ekki sé nú meira sagt, að sá fjáraustur sem verið hefur til fyrirtækisins Miklalax fái staðist að lögum.`` Það er í meira lagi vafasamt svo að ekki sé meira sagt. Í meira lagi vafasamt að það fái staðist lög. Með öðrum orðum, þetta voru síðustu orð hæstv. forsrh. þegar hann gekk úr salnum í kvöld eftir að hafa setið hér í hvorki meira né minna en 4 1 / 2 klukkutíma. Þetta er nú glæsilegt, verð ég að segja, mikið afrek og ber að þakka það alveg sérstaklega, að hneigja sig í duftið. Síðustu orðin eru þau að hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hafi farið út fyrir lagaramma Byggðastofnunar þó það sé kannski ekki beint refsivert. Hæstv. forsrh. segir að hann sé kannski ekki beint tugthúsmatur fyrir það sem hann hefur gert og ég tala nú ekki um ósköpin þar sem eru hæstv. landbrh. og samgrh., sem er nú orðinn svo hljóður í seinni tíð að maður gleymir honum jafnvel. Þetta eru síðustu orðin sem forsrh. Íslands segir úr þessum stóli í kvöld. Og svo þegar þingmenn opna fyrir viðtækin sín heyra þeir í forsrh. sem segir: ,,Það þarf ekki að gera neitt í sjávarútvegsmálum.`` Og svo þarf að taka hann í gegn, þennan Inga Björn Albertsson. Og rétt áður er hann búinn að segja: ,,Hv. 1. þm. Vestf. og hæstv. samgrh. og landbrh. eru lögbrjótar.`` Og svo koma menn ekki til að svara fyrir sig.  Og hvað er þetta litla vandamál sem hæstv. forsrh. telur að þurfi ekkert að gera í? Hvernig ætli þau horfi nú, þessi smáatriði í sjávarútveginum? Hvernig lítur það út? Hvernig er það? Hallinn á frystingunni er -4,3 í september. Hallinn á söltuninni er -14,6. Hallinn á botnfiskvinnslunni í heild er -7,5. Hann hefur kannski ekki lesið þessar töflur. Þær eru samt frá Þjóðhagsstofnun sem heyrir undir hann. Síðan er þetta borið saman við afkomu vinnslunnar hér á sl. ári. Svo er farið yfir afkomu veiðanna þar sem það kemur fram að þar hafi einnig átt sér stað mjög verulegar sviptingar. Ég verð að segja það alveg eins og er að þó að menn kunni kannski að láta útfæra byggingar sem eru fagrar og flóknar og setja þær á dýrustu lóðir í heimi, aðra upp á hitaveitutanka og hina út í Tjörnina, og þó að menn fái mikið af atkvæðum fyrir það í borgarstjórnarkosningunum í Reykjavík, þá er alveg bersýnilegt að þessir menn botna ekkert í því af hverju þessi þjóð lifir. Hún lifir á fiski. Þannig liggur það. Og það er greinilegt að við erum með forsrh. í landinu sem botnar ekkert í því undirstöðuatriði og segir að þetta megi bara allt saman rúlla og fara á hausinn og grisjast.

Það eru bara hornsíli í Tjörninni.

Ja, það fer nú sennilega að verða lítið um hornsíli þar eftir að ráðhúsinu var troðið þar ofan í. Ætli þessi eini fiskstofn Tjarnarinnar fari ekki að verða heldur tæpur líka? Þetta eru trakteringarnar sem þingmenn fá frá hæstv. forsrh. Og gamanlaust, virðulegi forseti, er ekki ástæða til þess að forseti kalli forsrh. fyrir sig og ræði aðeins við hann um samskiptin við þingið vegna þess að þingmenn hafa auðvitað kvatt sér hljóðs hér utan og innan dagskrár af minna tilefni en þeim yfirlýsingum sem hæstv. forsrh. hefur dúndrað yfir þjóðina í dag. Hér er auðvitað um slík tíðindi að ræða að það er útilokað annað en um það sé fjallað og þau mál rækilega rædd hér og engin ástæða til að draga það neitt við sig. Það frv. sem hér liggur fyrir byggist fyrst og fremst á þeirri forsendu að sú stefna sem fylgt hefur verið í efnahags- og atvinnumálum á Íslandi undanfarin 20 ár hamli gegn hagvexti. Og hv. þm. Björn Bjarnason, sem er nú illa fjarri góðu gamni, hélt því fram fyrir nokkru að hér hefði verið fylgt efnahagsstefnu sem hefði haft í för með sér stöðuga afturför um 20 ára skeið. Hvernig horfir það við, virðulegi forseti? Ef við skoðum hagvöxt í aðildarríkjum OECD 1970--1988 kemur í ljós að hagvöxtur er óvíða meiri en á Íslandi. Hann er t.d. á árinu 1971 13,1%, 1972 sá næsthæsti í OECD-ríkjunum og þegar þetta 20 ára tímabil er skoðað, kemur það í ljós að hagvöxtur á Íslandi er meiri en í OECD-ríkjunum og meiri en í Evrópubandalagsríkjunum á þessum tíma þannig að það er alveg ljóst að í rauninni hafa orðið til hér mjög veruleg verðmæti í hagkerfinu. Menn skulu ekki neita sér um að horfast í augu við þá staðreynd að þrátt fyrir allt hefur verið hérna feykilega mikil verðmætasköpun á síðustu 20 árum og á hún auðvitað fyrst og fremst rætur sínar að rekja í tvennu: Annars vegar stóraukinni vinnu kvenna og hins vegar verulega aukinni sókn í þá fiskstofna sem við höfum innan okkar landhelgi. Þetta er ég nú að minna á, virðulegi forseti, fyrst og fremst vegna barlóms um síðustu 20 ár og að hér hafi verið allt í steik. Þetta er vitleysa. Það stenst ekki. Staðreyndin er hin og ef við berum saman árin 1970--1990, viðreisnarárin margrómuðu, þá kemur í ljós að útkoman er prýðileg á síðari hluta tímabilsins þ.e. á árunum 1970--1990. En þrátt fyrir þetta tyggja menn það upp í greinargerð Þjóðhagsstofnunar og gagnrýnin á efnahagskerfið byggist m.a. á því að hún hamli hagvexti og örvi því ekki í reynd atvinnu þegar til lengri tíma er litið. Ég held að það séu í raun og veru engin rök fyrir þessum fullyrðingum. Það eru aðrir þættir sem hamla hagvexti hér heldur en hinir almennu þættir sem hafa ráðið úrslitum um þróun efnahagslífs á Íslandi á undanförnum 20 árum. Það sem ég tel að hafi fyrst og fremst hamlað hagvexti síðustu árin er vaxtaokrið. Vextirnir og vaxtakostnaðurinn hafa tekið til sín svo ofboðslega fjármuni frá fyrirtækjum og einstaklingum að það hefur dregið úr hagvaxtargetu og þenslumöguleikum og almennum vaxtarmöguleikum þjóðabúsins. En þetta má auðvitað aldrei segja vegna þess að það væri brot á ,,etikettinu``, brot á því að allt sé af hinu góða sem heitir frelsi og aftur frelsi jafnvel þó að það sé frelsi fjármunanna til að brjóta niður fjárhag heimila og einstaklinga og fyrirtækja í landinu með hrikalegum afleiðingum, hryllilegum félagslegum afleiðingum sem þúsundir manna hafa orðið að horfast í augu við. Hverjar eru forsendur þess að hér væri tekið upp eitthvað sem heitir stöðug efnahagsstjórn? Auðvitað er það skynsamlegt að reyna að stuðla að slíku eins og síðasta ríkisstjórn gerði. Forsendurnar eru samstarf í þjóðfélaginu, launafólks og atvinnurekenda og ríkisstjórnar, en ekki stríð. Samvinna þéttbýlis og dreifbýlis, en ekki stríð. Núv. ríkisstjórn hefur stuðlað að alhliða átökum í þjóðfélaginu sem hljóta að enda með því að það hafi neikvæð efnahagsleg áhrif og hættuleg efnahagsleg áhrif. Það er alveg útilokað að ná árangri í efnahagsmálum öðruvísi en um sé að ræða samvinnu allra þessara aðila, bæði launamanna, framleiðenda, atvinnurekenda og ríkisstjórnar í landinu. Hins vegar erum við núna með slíka stöðu að það er fylgt stefnu sem heitir ,,kemur-mér-ekki-við`` af hálfu ríkisstjórnarinnar og forsrh., sem hefur kosið sér stór hlutverk um dagana, er allt í einu orðinn aukaleikari, stærsti atvinnurekandi landsins. Ríkisstjórn sem ræður ekki við að skilja þetta grundvallaratriði í efnahagsstjórn, sem er samvinna allra þessara aðila, mun ekki leysa þann vanda sem felst í kröfunni um stöðugt efnahagskerfi í landinu. Það er útilokað. Auk þess verður auðvitað að breyta stjórntækjum efnahagsmála í sumum meginatriðum og þá auðvitað alveg sérstaklega Seðlabankanum. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Hvað er að frétta af frv. eða tillögum um breytingar á lögum um Seðlabanka? Hvernig hugsar viðskrh. sér að taka á því máli? Á að halda áfram pólitískum ráðningum bankastjóra í Seðlabanka eins og núv. hæstv. viðskrh. beitti sér fyrir í síðustu ríkisstjórn undir mótmælum okkar alþýðubandalagsmanna? Hvernig hugsar hæstv. viðskrh. sér að taka á málefnum Seðlabankans? Seðlabankinn er í raun og veru óbrúklegur sem stjórntæki eins og er. Hann er að mörgu leyti eins og slytti. Hann er faglega vanhæfur á mörgum sviðum þó að þar séu tugir úrvals starfsmanna sem gera margt annað þarflegt en að naga blýanta. Hvernig hugsar hæstv. viðskrh. sér að taka á þessu máli sem lýtur að Seðlabankanum, miðbankanum sem á auðvitað að vera úrslitaþáttur í yfirstjórn peningamála í landinu? Ef menn ætla að bíða eftir því að sett verði ný seðlabankalög með þessari ECU-tengingu, sem er nú kannski skynsamlegt að gera, þá eru menn ekki að tala um að það gerist neitt á næstunni þannig að það er alveg ástæðulaust, virðulegi forseti, að vera að halda kvöldfund út af þessu frv. Það er náttúrlega bara hver önnur fjarstæða. Þetta gerist ekkert í bráð, kannski fyrir aldamót, ég veit það þó ekki. Það liggur ekkert á þessu. En það er auðvitað þessi sami strekkingur og venjulega hjá hæstv. viðskrh. Hann er búinn að bíta sig fastan í þetta og hangir á þessu eins og steinbítur á borðstokk og það má ekki horfast í augu við staðreyndirnar sem eru þær að þetta er tóm vitleysa. Það liggur ekkert á þessu vegna þess að það eru engar forsendur til þess að gera þetta. Eitt af því sem talin er nauðsynleg forsenda í skýrslu Þjóðhagsstofnunar er það að breyta þarf ákvörðunum um laun í landinu. Það er athyglisvert. Að baki ákvörðuninni um almenn laun og kjör verður að liggja raunsætt mat á efnahagslegum forsendum, að sjálfsögðu. En hvað er verið að segja með þessu, virðulegi forseti? Það er verið að segja að það á að koma einu haftinu enn, einni snörunni enn á launafólkið í landinu. Svigrúm verkalýðshreyfingarinnar til þess að rétta sinn hlut á hverjum tíma verður þrengra en verið hefur. Það er verið að búa til enn eitt stjórntækið til að hafa hemil á launafólki. Það er nokkuð athyglisvert að á meðan var verið að ræða þetta fyrr í kvöld sat í forsetastólnum einn af leiðtogum verkalýðshreyfingarinnar, hv. þm. Karl Steinar Guðnason. Fróðlegt væri að vita hvernig þeir menn sem þar eru í forustu sjá það fyrir sér. Ég er ekki viss um að menn kannski átti sig á því í einstökum atriðum hvaða afleiðingar þetta getur haft. En það getur haft þær afleiðingar að það sé verið að þrengja enn frekar að fólki, eða a.m.k. segir Þjóðhagsstofnun það. Síðan er gert ráð fyrir því sem meginrökum að trúverðug fastgengisstefna gerbreyti starfsskilyrðum sjávarútvegs. En til þess að það sé hægt að koma því á að fastgengisstefna teljist raunhæf er hins vegar óhjákvæmilegt að skapa þau skilyrði að sjávarútvegsfyrirtækin verði almennt rekin með verulegum hagnaði í góðæri og geti þolað tap í hallæri. Hvernig ætli þessir hlutir standi með okkar sjávarútveg? Er hann tilbúinn til að taka á sig fastgengi á þeim rökum? Auðvitað ekki. Það liggur fyrir enda þótt hæstv. forsrh. virðist ekki botna í því. Það sem er að gerast í þessu efni, virðulegi forseti, er það að með frv. er verið að stíga skref í þá átt að flytja þau stjórntæki sem áður voru í höndum Alþingis og ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins út og út á markaðinn einan. Við skulum gera okkur grein fyrir því að áður en seðlabankalögin voru sett fyrst 1961, ef ég man rétt, var það Alþingi sem réði gengisskráningunni. Alþingi réði gengisskráningunni. Talið var að með því að flytja gengisskráninguna yfir til Seðlabankans væri Alþingi að afsala sér mjög miklu valdi. Nú er ekki verið að flytja gengisskráninguna og festa hana hjá ríkisstjórninni heldur er verið að segja: Gengisskráning frá ríkisstjórninni og ekki yfir til Seðlabankans heldur til markaðarins eins. Út af fyrir sig er ég ekki að tala fyrir því, virðulegi forseti, að gengisskráning og efnahagsstjórn á Íslandi verði eyland í öllum atriðum, það er útilokað mál. Það er algerlega útilokað mál og algjör fjarstæða að leggja þá meiningu í mín orð. En hins vegar er ljóst að þetta er skref í þá átt að þrengja að helstu stjórntækjum þeim sem við höfum haft í efnahagsmálum á Íslandi og spurningin er þá hvort menn eru tilbúnir til að sætta sig við það og taka afleiðingunum af því sem m.a. þýða atvinnuleysi. Atvinnuleysi, því að það hefur auðvitað verið þannig að menn hafa fært til gengið hér frekar en að láta skella yfir stórfellt atvinnuleysi á framleiðslusvæðum landsins. Menn hafa talið að versti kosturinn sem yfir þjóðina gæti komið væri stórfellt atvinnuleysi. En með því að binda sig fasta í einhverja alþjóðlega reglustiku í þessum efnum er meiri hætta á atvinnuleysi en ella og það er sá þáttur sem eru veigamestu rökin fyrir ECU-tengingunni í öllum þessum pappírum. Að þá geti menn orðið neyddir til að sætta sig við lakara atvinnustig en við höfum haft til þessa. Ég er ekki alveg viss um að menn hafi gert sér grein fyrir því hvernig þessir hlutir t.d. snúa við landsbyggð. En ég er nokkuð sannfærður um það að þetta, eins og aðrir þættir almennra markaðstenginga, er landsbyggðinni skeinuhættara og erfiðara en t.d. þéttbýlinu. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að það sé nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því í fyrsta lagi að það frv. sem hér liggur fyrir er að mörgu leyti óþinglegt. Í öðru lagi liggur ekkert á að taka þetta mál fyrir af því að það eru engar efnahagslegar forsendur á Íslandi í dag til að ákveða að hér verði tekin upp svokölluð ECU-tenging á okkar gjaldmiðli. Þess vegna er langeðlilegast, virðulegur forseti, að vísa þessu frv. eins og það er núna frá því að það er ekki nokkur ástæða til að eyða tíma í þetta. Ég er ekki að segja að það þurfi að ráða neinum úrslitum til eða frá þótt þetta mál fari til nefndar og fái þar eðlilega meðferð. En það er auðvitað algjörlega út í hött að fara að afgreiða þetta og enn þá vitlausara er það nú, virðulegi forseti, þegar mörg mikilvæg mál liggja fyrir þinginu, að láta ræða þetta núna þegar komið er fram á nótt. Ef hérna væri um að ræða einhverjar ráðstafanir t.d. til að bjarga sjávarútveginum, taka á hans vandamálum. Ef hér væri um að ræða einhverjar ráðstafanir sem snertu fólkið í byggðarlögunum allt í kringum landið, Bolungavík og víðar, þar sem menn standa frammi fyrir gífurlegum vanda. Ef hér væri verið að setja lög sem mundu ráða úrslitum um það hvernig afkoma fólksins yrði í þessum plássum eftir nokkra daga. Það er nú eitthvað annað, það er ekkert svoleiðis hér uppi, virðulegi forseti. Hér er um að ræða almennt metnaðarmál hæstv. viðskrh., sem á þessu stigi málsins hefur ekki neitt með veruleikann að gera. Og þess vegna langeðlilegast að gleyma þessu bara í bili. Auðvitað má segja að það sé kannski skiljanlegt að hæstv. viðskrh. langi til að fá málið af því að allt gengur heldur brösuglega hjá honum að öðru leyti. Þannig sé kannski betra að fá þetta ECU en ekki neitt, á bak við þetta liggja kannski einhverjar sálrænar ástæður. En það á ekki að duga fyrir Alþingi Íslendinga. Þess vegna er það þannig, virðulegi forseti, að auðvitað eiga menn að taka um það ákvörðun að fresta þessu máli nú eða þá að taka sér drjúgan tíma í að ræða það. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. í sambandi við efnahagsmálin almennt í tengslum við þetta frv. ef það er svona mikilvægt allt í einu. Hvernig snertir þetta frv. afkomu framleiðslunnar í landinu? Hvaða vonir eru það sem t.d Bolvíkingar geta bundið alveg sérstaklega við þetta frv.? Eða aðrir framleiðslustaðir á Íslandi? Hvaða lausn felst í þessum pappír? Ég minni á það hér, virðulegi forseti, að í síðustu viku spurði ég hæstv. forsrh.: Hvenær er að vænta efnahagsráðstafana frá ríkisstjórninni vegna aflasamdráttar og af öðrum ástæðum? Hverju svaraði hæstv. forsrh. þá? Hann svaraði að það kæmi núna í þessari viku. Það er nokkuð skrýtið þegar maður er búinn að heyra það í fjölmiðlunum að það gerist ekki neitt fyrr en eftir margar vikur. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar hjá hæstv. viðskrh. í hvaða samhengi menn sjá þetta. Og af hverjum í ósköpunum er verið að hafa kvöldfund um þetta? Ég tel að það sé sjálfsagt mál að hafa kvöldfund um mál sem eru brýn og þarf endilega að afgreiða.

Næturfund.

Já, þegar mikilvæg mál eru á ferðinni, hv. þm. Össur Skarphéðinsson. T.d. ef formaður Alþfl. flytti hérna efnahagstillögu sína í frumvarpsformi. 

DV á 10 ára afmæli í dag.

DV á 10 ára afmæli í dag eins og hæstv. viðskrh. bendir á. En DV hefur ekki þannig opinbera stöðu að það jafngildi frumvarpsflutningi. Það er misskilningur hjá hinum unga þingmanni og nýja að halda að það jafngildi frumvarpsflutningi að leggja fram tillögur í DV. Það er ekki þannig. Það þarf að koma með þær hér. Það heitir frv. til laga um ráðstafanir í efnahagsmálum eða eitthvað þvíumlíkt sem ég er fús til að leiðbeina hv. þm. með við tækifæri. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson er hins vegar sá snillingur að hann finnur það að allt er í steik að verða hjá ríkisstjórninni í atvinnumálum og þess vegna hefur hann ákveðið að leggja mikla vinnu í það að koma saman tillögum í efnahagsmálum þar sem á að fara mjög vítt og breitt yfir málin, t.d. að taka á vanda skipasmíðaiðnaðarins, sem heyrir undir hæstv. iðnrh., og alls konar fleiri mál sem ráðherrar Alþfl. hafa ekki mikið verið að sinna. Ég verð að segja alveg eins og er að það má svo sem öfunda þá ráðherra Alþfl. að hafa annan eins snilling í formennsku í þingflokknum sem hefur ráð undir rifi hverju, að ekki sé nú fastar að orði kveðið, og það þjóðráð. Auðvitað er nauðsynlegt að fara yfir þessi mál í heild, virðulegi forseti, á þessari stundu. Úr því að menn kjósa að taka næturfund í að fjalla um málið. Og það er rétt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson bendir á að auðvitað er það eðlilegt að við jafnaðarmenn tökum alveg sérstaklega á þeim málum vegna þess að við viljum auðvitað jafna því sem er til. En hérna er ekki verið að flytja tillögur um að jafna neinu út í þjóðfélaginu, það er svo langt frá því.

Sumir vilja jafna fortíðina við jörðu.

Ja, mér hefur heyrst það á hæstv. ríksstjórn að hún vilji jafna fortíðina við jörðu. Það er sennilega aðalverkefnið að jafna allt við jörðu sem fyrrv. ríkisstjórn lét eftir sig. Það er út af fyrir sig rétt ábending hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem ég heyri að er nú óðum farinn að gagnrýna núv. ríkisstjórn um leið og hann flytur tillögur fyrir ráðherrana sína. Ætlar hann kannski að taka við af einhverjum þeirra?

Er boðið upp á það?

Ég ræð þessu ekki, hv. þm., og forseti er svo auk þess alltaf að gagnrýna okkur fyrir það að vera að tala saman þannig að ég þori ekki að ræða þetta mikið lengur. En spurningin er auðvitað sú hvort hv. þm. Össur Skarphéðinsson vill taka þátt í þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem nauðsynlegt er að fari fram hér á Íslandi þannig að við getum komið frá þessari ríkisstjórn sem er einhver sú óvinsælasta og versta sem þjóðin hefur nokkurn tímann haft. Nei, virðulegi forseti, ég óska eftir upplýsingum um það áður en lengra er haldið í minni ræðu hvort það er ætlunin að vera hérna miklu lengur. Hvaða rök eru fyrir því að keyra þetta mál áfram? Það er auðvitað nauðsynlegt að vita það.

Forseti hafði nú hugsað sér að leyfa hv. þm. að ljúka ræðu sinni og síðan telur forseti að það sé heppilegur tími til að fara að ljúka fundinum.

Virðulegi forseti. Jafnan hefur það verið svo að mér hefur fallið vel stjórn hæstv. forseta á þessari virðulegu samkomu og ég get ekki neitað því að svo er einnig nú. Ég tel að þetta sé skynsamleg niðurstaða hjá hæstv. forseta, þannig að menn fari að taka sér tíma í aðra og brýnni hluti því að það liggur ekkert á frv. sem nú er til umræðu. Það liggur ekkert á því og á ekki að nota kvöldfundi í að ræða um slík mál. Ég lýk máli mínu að sinni, hæstv. forseti, og skora á hæstv. viðskrh. að draga þetta frv. til baka. Það er alger óþarfi að flytja þetta mál hérna. Það á ekkert erindi við þjóðina eins og er hún bíður eftir öllu öðru en þessu.