Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eggert Haukdal, 6. þm. Suðurl., Egill Jónsson, 3. þm. Austurl., Finnur Ingólfsson, 11. þm. Reykv., Gísli S. Einarsson, 4. þm. Vesturl., Guðjón Guðmundsson, 5. þm. Vesturl., Jóhannes Geir Sigurgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vesturl., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh.

Virðulegi forseti. Breytingar hafa verið gerðir á sölu á kjörum á áburði frá Áburðarverksmiðjunni og það sem er alvarlega gagnrýnisvert í því efni er að áburðarverð til bænda í Árnessýslu, Rangárvallasýslu og til að mynda Borgarfirði hefur hækkað þar sem þeir eru látnir greiða niður áburðarkostnað til annarra landshluta. Um þetta vil ég eiga orðastað við hæstv. landbrh. því mismuninn verður að leiðrétta. Á hverju ári ákveður Áburðarverksmiðjan verðlista þar sem miðað er við sama verð til bænda utan Þorlákshafnar, Eyja, Akraness og Borgarness þar sem hafnir eru, en þessar hafnir eru ekki til í kerfi Áburðarverksmiðjunnar. Að öðru leyti miðar Áburðarverksmiðjan við eitt verð frá öllum höfnum landsins og hefur þá tekið inn jöfnunarkostnað sem allir bændur landsins greiða og er um 1.200--1.300 kr. á tonn. Ef þessari jöfnun yrði hætt mundi áburður lækka um 6% eða þar um bil tonnið en það kostar um 23 þús. kr. Fyrir þremur árum var það fyrirkomulag tekið upp hjá Áburðarverksmiðjunni að sunnlenskir bændur, borgfirskir og fleiri sem ekki áttu greiðan aðgang að höfnum stutta leið og sóttu áburð að dyrum Áburðarverksmiðjunnar fengu 500 kr. afslátt á tonnið á áburði. Sá afsláttur hefur verið felldur niður og þó svo áburðarverð hafi nú nýlega lækkað um 3,5% þá er hert á mismunun gagnvart þeim bændum sem eiga langa leið að höfnum. Það er því fyrst að spyrja: Er eðlilegt að nota Áburðarverksmiðjuna sem byggðastyrkjatæki? Það er einnig í fyllsta máta óeðlilegt að neytendur landbúnaðarvara borgi hærra vöruverð með því að Áburðarverksmiðjan sé notuð sem tæki til mismununar og úthlutunar styrkja til bænda. Bestu svæðin ættu að fá að njóta sín í stað þess að verða refsað. Nefna má að bændur í Vestur-Skaftafellssýslu fá sérstakan áburðarstyrk frá Áburðarverksmiðjunni eða sama og kostar að flytja tonnið af áburði frá Reykjavík til Akureyrar. Kærleikur Áburðarverksmiðjunnar nær þannig austur að Sólheimasandi en bændur vestan Sólheimasands, t.d. bændur undir Eyjafjöllum, verða að greiða 2.500 kr. fyrir flutninginn á tonni að bæ auk hlutdeildar í flutningsjöfnun til annarra landsvæða. Sú 3,5% lækkun, sem ég gat um, þýðir 700 kr. lækkun á tonnið til bænda almennt, en 200 kr. til sunnlenskra bænda, þ.e. Árnessýslu og Rangárvallasýslu auk borgfirskra bænda, á Kjalarnesi og víðar. Þarna er um alvarlega mismunun að ræða og í beinum peningum fyrir bændur til að mynda í Árnessýslu og Rangárvallasýslu þýðir þetta 14 millj. kr. Það er mikil upphæð í erfiðri stöðu bænda og erfiðri stöðu landbúnaðar og þess vegna vil ég spyrja landbrh. hvað hann hyggist gera í þessum efnum því að hæstv. landbrh. hefur sýnt það að hann vill að menn sitji við sama borð og að ekki sé mismunun í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt varð sú breyting nú um áramótin að innflutningur á áburði hefur verið gefinn frjáls og af þeim sökum hafa auðvitað viðhorf og samkeppnisstaða Áburðarverksmiðjunnar gerbreyst frá því sem áður hefur verið. Það háttar svo um flutninga til og frá landinu að ef vara er skráð á hafnir úti á landi þá kostar það hið sama frá erlendum höfnum hvort sem við erum að tala um Seyðisfjörð, Akureyri, Reyðarförð eða Reykjavík þannig að flutningskostnaðurinn er inni í verðinu. Að vísu hafa sumir haldið því fram að það sé e.t.v. skammt í það að krafa muni koma upp um það að tillit verði tekið til kostnaðar í sambandi við vöruflutninga til og frá landinu þannig að afskekktar byggðir sitji þar við verra borð heldur en verið hefur. Þessar raddir eru vissulega uppi, en á hinn bóginn er það svo að flutningskostnaður er hinn sami hvert sem farið er. Þegar við erum að ræða um samkeppnisstöðu Áburðarverksmiðjunnar nú erum við auðvitað að tala um það að hún geti mætt samkeppninni hvar sem er á landinu og ég vil líka minna á að sl. 10 ár hefur Áburðarverksmiðjunni verið mjög vel stjórnað eins og sést á því að áburðarverð á sl. ári var að meðaltali aðeins 57% að raungildi af því sem það hafði verið 10 árum áður. Ég held að það liggi líka fyrir að Áburðarverksmiðjan nú er betur undir samkeppni búin gagnvart öðrum löndum en áður var sem gefur bjartsýni á að lengur en ella sé hægt að halda áburðarframleiðslu hér áfram þannig að hún sé samkeppnisfær. Ég hlýt líka að minna á í þessu sambandi að verðjöfnun hefur verið á ýmsum framleiðsluvörum, bæði innlendum og erlendum, hvort sem við tölum um bensín eða olíu. Við getum líka aðeins rifjað upp að samkeppni í verslun er orðin svo hörð hér á landi að innlendir framleiðendur eru látnir greiða flutningskostnað fyrir vörur út á land, t.d. til Akureyrar, sem er gert að skilyrði í mörgum tilvikum fyrir því að um slík viðskipti geti orðið að ræða. Auðvitað má segja að það sé umdeilanlegt með hvaða hætti Áburðarverksmiðjan eigi að svara hinni erlendu samkeppni. Stjórn verksmiðjunnar veltir því upp hvort það geti orðið til hagræðis og jafnræðis við neytendur að lögleiddur yrði sérstakur flutningsjöfnunarsjóður vegna tilbúins áburðar með svipuðum hætti og gildir um flutningskostnaðarjöfnun á sementi svo sem gert var þegar Sementsverksmiðjan missti einokunaraðstöðu sína. Þá er talið augljóst að slík löggjöf hefði gert samkeppnisstöðu verksmiðjunnar til muna betri gagnvart innfluttum áburði. Á hinn bóginn taldi stjórnin að sá háttur hefði mikla fyrirhöfn í för með sér, skýrslugerð og kostnað þannig að til lengdar mundi verðmiðlun af því tagi óhjákvæmilega leiða til hærra áburðarverðs en ella. Því væri best að horfast í augu við orðinn hlut og mæta samkeppni á jafnréttisgrundvelli með bættri þjónustu, betri vöru, lægra og samkeppnishæfu verði og betri skilmálum en vænta má að samkeppnisaðilar gætu boðið. Af þessu leiðir að enda þótt verðskrá Áburðarverksmiðjunnar geri ráð fyrir ákveðnu grundvallarverði eru það fyrrgreindir aðilar, kaupendur og endurseljendur, umboðs- og umsýsluaðilar sem ráða endanlegu verði til neytenda. Ef verksmiðjan ætlaði sér að semja við einstaka neytendur um sérstakan afslátt eftir því hvar þeir búa þá væri hún í raun komin í verðsamkeppni við sjálfa sig, segir í minnisblaði sem ég fékk frá Áburðarverksmiðjunni en auðvitað er það ljóst að endurseljendur hafa nokkurt svigrúm til samninga og geta gefið bændum kost á að flytja sjálfir áburð sinn ef þeir telja sér hag í því. Ég hef ekki tíma til að ræða þessi mál frekar í fyrri ræðu minni en málið er flókið og menn hafa verið að reyna að finna leiðir til þess að styrkja samkeppnisstöðu Áburðarverksmiðjunnar til þess að hún geti starfað áfram.

Virðulegi forseti. Mér fannst ekki að hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, ræddi þetta mál af mikilli sanngirni áðan þegar hann talaði um það að Áburðarverksmiðjan væri notuð sem tæki til mismununar og byggðastyrkja. Verksmiðjan er að taka upp nýtt verðlagskerfi og lækkar verð til bænda. Hún ætlar að selja áburðinn á sama verði í öllum höfnum landsins eins og gert er í Gufunesi og það er gott mál. Við seljum bensín og olíur á sama verði um allt land og það er líka gott mál. Við fáum hins vegar ekki rafmagn á sama verði um allt land og það er afleitt og ber að leiðrétta. Við njótum ekki símaþjónustu á sama verði um allt land og það er afleitt mál og það þarf að leiðrétta. Matvöruverð er víða hærra úti á landi og það þarf einmitt að leiðrétta. Hins vegar fáum við víst áfengi á sama verði um allt land og það er gott mál. 

Hæstv. forseti. Hertar reglur á bændur, lækkað kaup til bænda. Svik á fyrirheitum upp á hundruð milljóna í tíð núv. ríkisstjórnar, nýjum möguleikum er ekki svarað á neinn hátt þannig að landbúnaðurinn býr við meiri óvissu en nokkru sinni fyrr. Hvað þetta atriði varðar sem hér er rætt utan dagskrár þá er það eitt dæmið enn. Að vísu skil ég Áburðarverksmiðjuna. Hún verður að mæta hinni erlendu samkeppni og verja sinn markað. En ég tel hins vegar hiklaust að Áburðarverksmiðjan verði að hafa allar hafnir inni í dæminu, það verði að koma jöfnunarpunktur á Selfoss eða Þorlákshöfn og eins hér á Vesturland, Akranes til þess að mæta og menn búi við sömu kjör. Ég hvet því hæstv. landbrh. að taka það upp að það verði punktur alveg eins og Höfn í Hornafirði, Seyðisfjörður, Húsavík, Akureyri, Sauðárkrókur, Ísafjörður og Sunnlendingar njóti þess að eiga þó þessa ágætu höfn í Þorlákshöfn. Ég hef í rauninni miklu meiri áhyggjur, hæstv. landbrn., af þeirri stefnu sem hefur verið fylgt í tíð núv. ríkisstjórnar. Samdrátturinn í landbúnaðinum ógnar ekki bara Áburðarverksmiðjunni. Við eigum gríðarlega möguleika og því er ekkert mikilvægara nú en að marka nýja framsýna landbúnaðarstefnu sem tekur mið af þeim gríðarlegu möguleikum sem íslenskur landbúnaður á í breyttum heimi. Þá mun Áburðarverksmiðjan dafna. Þá munu kjör íslenskra bænda batna o.s.frv.

Hæstv. forseti. Það var dálítið furðulegt að heyra hv. 3. þm. Suðurl. koma hér upp og kvarta yfir afleiðingum af þeim samþykktum sem hann er búinn að gera. Það var núv. ríkisstjórn sem breytti skipulagi á áburðarverslun hér á landi, skipulagi sem samkvæmt upplýsingum hæstv. landbrh. hefur leitt til þess að á síðustu 10 árum hefur áburðarverð lækkað svo að það er aðeins 57% af því sem það var þá. En við breytt skipulag núverandi ríkisstjórnar neyðist Áburðarverksmiðjan til þess að fara að hugsa um markaðinn, berjast fyrir markaðnum í samkeppni við innflutning þar sem innfluttur áburður er á sama verði á öllum höfnum. Þá eru því miður þau sjónarmið sem verða ofan á og þau sanngirnissjónarmið sem hv. 3. þm. Suðurl. nefndi og hefur verið fylgt hingað til að ekki er lengur möguleiki að halda þeim uppi. En vissulega má segja að það sé hagur allra bænda að Áburðarverksmiðjan haldi hlut sínum og ekki komi aðrir inn á markaðinn hér því að ef þannig færi og það yrði farið að flytja inn áburð í stórum stíl raskast rekstrargrundvöllur hennar að sjálfsögðu og framleiðslukostnaðurinn færi upp úr öllu valdi. En fyrst og fremst, það sem gerst hefur hér er bein afleiðing af samþykktum hv. 3. þm. Suðurl. og annarra stjórnarliða.

Frú forseti. Þegar við ákváðum að gerast aðilar að EES-samningnum var náttúrlega kveðinn upp dómur yfir Áburðarverksmiðjunni. Það er tímaspursmál hve lengi hún lifir. Hæstv. landbrh. hefur verið að láta sér detta í hug að framleiða þar sink í því húsnæði sem Áburðarverksmiðjan ræður yfir núna og framtíð hennar er mjög óviss, þ.e. framtíð hennar er ekki björt. Mér finnst hins vegar alveg óþarfaupphlaup hjá hv. 3. þm. Suðurl. að fara hér í utandagskrárumræðu út af þessu atriði. Hann segir að mismununina verði að leiðrétta. Ég tel að það sé eðlilegt að flutningsjafna vöru eins og áburð þannig að hann sé á sama verði hvar sem er á landinu með sömu rökum eins og olíu og annað slíkt og ég tel að það sé þakklætisvert hjá Áburðarverksmiðjunni ef hún reynir að vinna í þessum anda.

Virðulegi forseti. Það var með ólíkindum að heyra hv. þm. Jón Helgason, fyrrv. landbrh., tala um það að Áburðarverksmiðjan gæti ekki sýnt sanngirni í verðlagningunni og reyna að færa rök fyrir því, hreint ótrúlegt vegna þess að þau lög sem hafa verið samþykkt um Áburðarverksmiðjuna, um breytingu á Áburðarverksmiðjunni yfir í hlutafélag, segja ekkert um það að stjórn verksmiðjunnar geti ekki sýnt sanngirni í verðlagningu á vörunni. Ekkert annað. Það er ótrúlegt að þingmaður Sunnlendinga skuli tala svona. En eins og flestum er kunnugt var Áburðarverksmiðju ríkisins breytt í hlutafélag sumarið 1994, gert vegna EES-samninga og þar sem ekki var í rauninni rúm til þess að einokunarverslun væri með áburð og ekki í anda samningsins. Hér áður fyrr var stunduð víðtæk byggðastefna eða styrkjastefna í gegnum áburðarflutningsjöfnun út á land. Einu bændur þessa lands, sem fengu borgað fyrir þessa styrkjaleið voru bændur sem bjuggu ekki nálægt höfnum, þ.e. eins og ég vék að í fyrri ræðu minni, í Kjós, á Kjalarnesi, Borgarfirði, Árnessýslu og Rangárvallasýslu þar sem Þorlákshöfn er ekki talin höfn í skilningi Áburðarverksmiðjunnar. Það er hugsað um þetta mál á þeim nótum að þeir bændur sem lengst eiga að sækja að höfnum eða allt að 180 km eigi að fá jöfnunarstyrk. Þess vegna var líka furðulegt að heyra hv. þm. Pál Pétursson tala um það að þessi málflutningur byggðist ekki á því að það ætti að jafna áburðarverð, sem hann mælti með, því að þessi umræða er eingöngu til þess að stuðla að jöfnun og sanngirni í þessum efnum. Það er alveg augljóst líka að lækkun Áburðarverksmiðjunnar á verði, 3,5%, er hækkun til þeirra bænda sem ég hef nefnt hér sérstaklega í ákveðnum héruðum landsins. Það er hækkun. Það kemur mér ekkert á óvart að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson komi af fjöllum eins og svo oft í mörgum málum en um þetta snýst málið. Menn geta skoðað þessar einföldu tölur og lagt þær á borðið ef Áburðarverksmiðjan ætlar að semja við dreifingaraðila og bændur, auðvitað ætlar hún að gera það. Virðulegi forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja að ef landbrh. beitir sér ekki í þessu efni til leiðréttingar, og ég vona að hann hlutist til um það, þá verður að hvetja sunnlenska bændur til þess að flytja inn áburð beint erlendis frá á hagstæðara verði og það er ekki til góða fyrir Áburðarverksmiðjuna á Íslandi eða íslenskan iðnað yfirleitt.

Hæstv. forseti. Það var alger uppspuni sem hv. 3. þm. Suðurl. hóf ræðu sína á að ég hefði talað um breytingu á Áburðarverksmiðju ríkisins úr beinu ríkisfyrirtæki yfir í hlutafélag. Ég minntist ekki einu orði á það. En veit ekki hv. 3. þm. Suðurl. að hann samþykkti samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem kippti fótum undan því skipulagi sem hér hefur ríkt í áburðarsölumálum með þeim árangri sem náðst hefur? Er það rangt að hann viti það ekki?

Það er rangt hjá þingmanninum.

Nei, það er ekki rangt.

Alrangt.

Ekki frammíköll.

Þá held ég að hv. þm. viti ekki hvað hann hefur verið að samþykkja því að a.m.k. hafa þau rök verið færð fyrir því að afnema einkarétt Áburðarverksmiðjunnar á áburðarsölu að það sé skylda samkvæmt EES-samningnum. Það er fróðlegt ef hæstv. landbrh. vill lýsa því yfir að það sé rangt og vænti ég að hann geri það í sinni ræðu hér á eftir. 
            

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að auðvitað gerðu samningarnir um hið Evrópska efnahagssvæði það óhjákvæmilegt að innflutningur á áburði yrði leyfður. Þannig stóðu málin fyrir síðustu kosningar þegar hv. þm. Jón Helgason stóð að stuðningi sínum við ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og það var ekki einhver uppfinning ríkisstjórnarinnar sem nú situr að bæta því inn í samningana. Því hafa allir þingflokkar fyrir utan Kvennalistann staðið að því að málin yrðu með þeim hætti ef málið er skoðað með réttum hætti. Ég legg áherslu á að áður hefur verið nokkur flutningsjöfnun á áburði hér á landi. Auðvitað má deila um það hvernig menn eigi að setja upp verð og annað þvílíkt. Kjarni málsins er sá að stjórn Áburðarverksmiðjunnar er að reyna að rata þann meðalveg sem tryggir að hún sé samkeppnisfær við innfluttan áburð. Auðvitað er alltaf hægt að segja við hvaða höfn sem er: Ef ég næ ekki þessu fram þá kaupi ég erlendan áburð. Það er auðvitað létt verk að segja það. En þetta er sá vandi sem Áburðarverksmiðjunni er á höndum og ég hygg að sú lausn sem hún hefur fundið sé viðunandi enda felur hún í sér verðlækkun á áburði til allra bænda á landinu, líka til sunnlenskra bænda. Það er athyglisvert að þessi árangur skuli nást þrátt fyrir það að ýmis rekstrarkostnaður hafi hækkað á sl. ári. Þannig hækkar t.d. raforka til Áburðarverksmiðjunnar um um það bil 25% frá janúarmánuði 1994 til janúarmánaðar 1995. Ég vil svo að síðustu leggja áherslu á að auðvitað er það ekki mál sem verður rakið á Alþingi hvaða samningum Áburðarverksmiðjan hefur náð eða einstakir umboðsaðilar við Áburðarverksmiðjuna og auðvitað hafa umboðsaðilar á Suðurlandi nokkurt svigrúm til þess að bjóða viðskiptavinum sínum að flytja áburðinn heim að sínum bæjarvegg ef þeim svo sýnist og þeir telja það hagkvæmt, einnig norður.

Hæstv. forseti. Það er að verða einkenni hæstv. ráðherra, hæstv. landbrh., að þeir svara ekki spurningum. Ég ætlaði því, hæstv. forseti, að spyrja hæstv. landbrh. hvort hann teldi ekki eðlilegt að taka það upp að Þorlákshöfn eða Selfoss verði punktur á Suðurlandi til jafnræðis við Ísafjörð, Seyðisfjörð, Höfn á Hornafirði, Akureyri, Húsavík, Sauðárkrók og þar verði sama verð á áburði og í Gufunesi. En nú er hæstv. ráðherra rokinn á dyr eins og vant er þegar á að tala eitthvað af viti við þessa menn.

Þar sem ljóst er að ekki næst fram atkvæðagreiðsla nú vegna þess að ekki eru nægjanlega margir hv. þm. mættir hér í húsi þá verður henni frestað. 

Borist hefur ósk um að ræðutími í umræðunni um skýrsluna fyrir talsmenn flokka verði lengdur í 25 mín. í fyrri umferð og byggist það á 48. gr. þingskapa. Ef ekki eru andmæli þá mun forseti haga umræðum þannig og ræðutíminn er þá á þann veg að ráðherra hefur allt að 30 mín. í fyrri umferð en 15 mín. í þeirri síðari. Talsmenn flokkanna hafa allt að 25 mín. í fyrri umferð en 15 mín. í þeirri síðari. Aðrir ræðumenn hafa 15 mín., tvisvar sinnum.

Hæstv. forseti. Tilefni þessarar umræðu er beiðni hv. þm. Ragnars Arnalds o.fl. þingmanna um skýrslu um framkvæmd búvörusamningsins sem undirritaður var 11. mars 1991. Skýrslan liggur nú fyrir og er hér til umræðu. Ég þarf ekki að rekja í smáatriðum efni samningsins né aðdragandann að því að hann var gerður. Pólitíski þrýstingurinn vissi að því að fella niður útflutningsbætur enda höfðu þær verið veittar í óhófi og án þess að nokkur hliðsjón væri höfð af því að öðrum þræði yrði byggur upp viðundandi markaður. Aðilar vinnumarkaðarins þrýstu á um hagræðingu og lækkað vöruverð og bændur gerðu sér grein fyrir því að aðstæður voru að breytast og kölluðu á uppstokkun og breyttar áherslur. Í þessu ljósi var skipuð sjö manna nefnd landbrn., aðila vinnumarkaðarins og Stéttarsambands bænda í kjölfar þjóðarsáttarsamninganna 1990. Sú nefnd skilaði tillögum sínum í ársbyrjun 1991 sem búvörusamningurinn var síðan byggður á. Meginefni samningsins fólst í aðlögun sauðfjár- og mjólkurframleiðslu að innlendum markaðsþörfum, afnámi útflutningsbóta, breyttu fyrirkomulagi við framleiðslustýringu og upptöku beinna greiðslna til bænda í stað niðurgreiðslna á heildsölustigi. Þá voru sett ákveðin markmið um verðlækkun kindakjöts samkvæmt skilgreindum framleiðnikröfum. Samningurinn kvað jafnframt á um það hvernig sauðfjárframleiðslan skyldi aðlöguð markaðsaðstæðum á tveimur árum með uppkaupum ríkisins á fullvirðisrétti og flatri skerðingu að því marki sem uppkaupin dygðu ekki til. Um nánari útfærslu á aðlögun mjólkurframleiðslunnar og framleiðnikröfur í þeirri grein var síðan samið í ágúst 1992. Spurt er um hvernig til hafi tekist um framkvæmd samningsins og um að ná markmiðum hans. Þegar við nú lítum til baka yfir þau tæp fjögur ár sem liðin eru af samningstímanum er auðvelt að meta árangurinn á sumum sviðum en annað er óljósara eins og fram kemur við lestur skýrslunnar. Með búvörusamningnum skuldbatt ríkissjóður sig til að kaupa fullvirðisrétt allt að 3.700 tonnum og greiða förgunarbætur fyrir allt að 55.000 fjár. Í því efni var miðað við að heildarfullvirðisrétturinn væri allt að 12.000 tonn að meðtöldum þeim framleiðsluheimildum sem ekki voru nýttar til framleiðslu vegna leigusamninga við Framleiðnisjóð eða fjárleysis vegna riðuniðurskurðar. Miðað var við að ríkissjóður keypti fullvirðisrétt þannig að eftir stæðu 8.300 tonn sem var þá nálægt innanlandsneyslu kindakjöts. Ef þessi markmið næðust ekki með kaupum á fullvirðisrétti skyldi koma til niðurfærsla á öllum fullvirðisrétti. Það var von aðila að sem minnst þyrfti til þess að koma. Reyndin varð sú að keypt voru út 1.956 tonn en niðurfærður réttur nam samtals 1.706 tonnum. Í raun var stór hluti þeirra 1.956 tonna sem keypt voru út hrein niðurfærsla þar sem margir bændur kusu heldur að selja hluta af rétti sínum til að fá hærri bætur en greiddar voru fyrir niðurfærslu. Í þessum tölum komu e.t.v. fram mestu vonbrigðin hvað samninginn varðar. Samningsaðilarnir höfðu gert sér vonir um að sá fullvirðisréttur sem var óvirkur vegna leigu til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins eða þar sem skorið hafði verið niður við riðuveiki mundi að stórum hluta skila sér í sölu þannig að flöt skerðing yrði lítil. Þetta gekk ekki eftir enda tæplega raunhæfar væntingar, sérstaklega á þeim svæðum þar sem fjárlaust var vegna niðurskurðar en sauðfjárræktin var að öllu eðlilegu meginstoð landbúnaðar. Vegna áframhaldandi samdráttar í neyslu kindakjöts hefur greiðslumark sauðfjárbænda verið skert árlega eins og fram kemur á bls. 6 í skýrslunni. Það sést að greiðslumark þessa árs er að meðaltali 29% lægra en virkur fullvirðisréttur var haustið 1991. Vissulega hefur framleiðendum með kvóta fækkað nokkuð eða úr 3.300 í 2.700 á tímabilinu en það eru einkum smáframleiðendur og menn í þéttbýli sem hætt hafa. Þannig að sú skerðing sem taflan sýnir kemur að langmestu leyti fram í smækkun sauðfjárbúanna. Með búvörusamningnum voru viðskipti með greiðslumark gefin frjáls. Reyndin hefur þó orðið sú að sáralítil sala hefur átt sér stað á sauðfjárgreiðslumarki eins og fram kemur í töflu á bls. 8 í skýrslunni. Hér kemur vafalítið til sú meginástæða sem einnig á við um litla sölu til ríkisins á sínum tíma að atvinnuástandið hefur verið lakara að undanförnu en áður var og bændur því ófúsari en ella að láta af framleiðslurétti sínum og leita á önnur mið. Framboð á kvóta hefur því verið lítið og verðlag úr öllu hófi. Nokkru öðru máli gegnir um mjólkurframleiðsluna. Þar hafa viðskipti verið nokkur þrátt fyrir hátt verðlag enda er jákvæð þróun í stærð kúabúa þrátt fyrir það að framleiðsluheimildir hafi verið skertar nokkuð. Þrátt fyrir þá óhagstæðu þróun sem ríkt hefur í sauðfjárbúskap og ég hef hér rakið var staðið við þá framleiðnikröfu sem skilgreind var fyrstu tvö árin sem var 2% verðlækkun haustið 1991 og 4% lækkun haustið 1992. Sl. haust hafði verð til bænda lækkað um 10% að raungildi frá því sem var fyrir samningsgerðina en það er auðvitað ekki einfalt að sjá fyrir möguleikana á frekari verðlækkunum næstu ár eins og aðstæður eru nú. Lækkun kostnaðar við slátrun hefur ekki gengið eftir á sama hátt og veldur þar vissulega miklu hversu bág fjárhagsstaða er hjá flestum sláturhúsum landsins og þungar skuldaklyfjar. Það er svo metið að slátur og heildsölukostnaður hafi lækkað um 3,3% frá haustinu 1991 en vegna þessu hversu sjóðagjöld hafa lækkað hefur raunverð dilkakjöts í heildsölu lækkað um 9--10%. Enn má svo geta þess að vegna erfiðrar birgðastöðu hefur verð til bænda verið skert um 5% hvert haust síðan 1992 og þeim fjármunum að miklu leyti varið til verðlækkunar með ýmiss konar tilboðum sem í gangi hafa verið. Ef við nú metum stöðuna í dag þá liggur eftirfarandi fyrir: Útgjöld ríkisins vegna búvöruframleiðslu hafa dregist saman um 3,5 milljarða að raungildi á ársgrundvelli frá því sem var að meðaltali á síðasta kjörtímabili en útgjöldin til landbúnaðarmála alls um 4,3 milljarða á sama tíma. Í öðru lagi. Virkur framleiðsluréttur í sauðfjárrækt hefur minnkað um 29%, úr rúmum 10 þús. tonnum í 7.200 tonn á þessu ári. Framleiðslan hefur hins vegar ekki minnkað að sama skapi. Margir bændur framleiða umtalsvert magn til útflutnings samkvæmt umsýslusamningum við sláturleyfishafa og á því verði sem fæst. Markaðirnir eru takmarkaðir, verðið of lágt og sauðfjárbændur glíma enn við verulegan birgðavanda. Í þriðja lagi. Verðlækkun á kindakjöti hefur gengið eftir a.m.k. hvað framleiðendur varðar. Enn er þörf á verulegu átaki til að hagræða í slátrun til að bæta samkeppnisstöðuna hér heima og skapa grundvöll fyrir sókn á markaði erlendis. Í fjórða lagi. Framkvæmd búvörustjórnunarinnar er nú ákveðnari en áður var á meðan kvótastýringin var í mótun og ýmsar aðgerðir handahófskenndar. Í fimmta lagi. Tekist hefur að aðlaga mjólkurframleiðsluna markaðsaðstæðum og mæta þar umsömdum hagræðingarkröfum en mjólkurverð til framleiðenda hefur lækkað um 9% og smásöluverð á nýmjólk um 15% frá 1991. Þetta er að ýmsu leyti jávætt en eftir stendur að sauðfjárbændur búa í dag almennt við lakari kjör en viðgengist getur til lengdar eins og ég hef reyndar rakið bæði á fundum Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélagsins. Áætlað hefur verið að rauntekjur sauðfjárbænda af búskap sínum hafi lækkað um a.m.k. 40% á síðustu árum og í ýmsum tilvikum meir. Á móti kemur að vísu að svo virðist sem þeim hafi tekist þrátt fyrir erfitt atvinnuástand að auka nokkuð tekjur sínar utan bús. Samt sem áður vantar nokkuð á að sauðfjárbændur séu hálfdrættingar á við aðrar stéttir þegar litið er til fjölskyldutekna. Þetta er auðvitað alvarlegasta vandamál landbúnaðarins í dag og það sem þarf að takast á við þegar við hugum að endurskoðun búvörusamningsins sem ég hef þegar átt nokkrar viðræður við bændasamtökin um. Það er alveg ljóst í mínum huga að breytingar eru nauðsynlegar sem fela í sér aukinn sveigjanleik í framleiðslustjórninni án þess þó að hefja nýja kollsteypu sem hefði í för með sér glundroða og mikið óöryggi fyrir bændastéttina. Við eigum enn eftir að finna og ná saman um slíka leið. Og auðvitað getur ekki falist í kerfisbreytingu nein sú töfralausn sem færir stéttinni samstundis auknar tekjur. Á hinn bóginn þarf að auka hvatann til frekari aðlögunar í greininni og skapa möguleika fyrir þá sem ekki eiga þar framtíð fyrir sér til að hasla sér völl á öðrum vettvangi eða veita t.d. rosknum bændum afkomutryggingu með því að þeir annað tveggja dragi úr eða láti af framleiðslu en kvótinn haldist þó á jörðinni. Ekki þarf að fara um það mörgum orðum hér að staða ríkissjóðs hefur verið mjög þröng allt þetta kjörtímabil. Því hefur vissulega verið gengið fastar fram í sparnaði á sviði landbúnaðarmála en ella hefði verið og ekki hafa gefist sóknarfæri á ýmsum þeim sviðum sem ég hefði kosið. Þær stofnanir sem sinna kennslu, rannsóknum og leiðbeiningum fyrir landbúnaðinn hafa allar orðið að lúta ströngu aðhaldi en það hefur á hinn bóginn a.m.k. á sumum sviðum leitt til markvissari nýtingar á fjármunum og skýrari markmiða. Hvað varðar þær skuldbindingar sem ríkissjóður undirgekkst með búvörusamningnum væri þó ósanngjarnt að halda öðru fram en að við þær hafi verið staðið í öllum veigamestu atriðunum. Þannig er ljóst að staðið hefur verið við allar greiðslur til bænda bæði vegna uppkaupa á fullvirðisrétti og beingreiðslurnar síðan. Reyndar gerði ríkið betur í uppkaupunum en samningurinn kvað á um með því að bjóða hærri greiðslur síðara kaupárið en ákveðið hafði verið en þetta var gert til að freista þess að fá fleiri til að selja fullvirðisrétt sinn og draga þannig úr flatri niðurfærslu. Nokkur ágreiningur kom upp vegna mats á birgðasölu við upphaf samningstímans svo sem frá er greint í skýrslunni og kom ríkisvaldið til móts við gagnrýni bænda sem að hluta til var réttmætt. Staðið hefur verið við framlög til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og Lífeyrissjóðs bænda en hvað Jarðasjóðinn varðar vantar verulega á að hann hafi í reynd fengið þau framlög sem samningurinn kvað á um. Framlög til hans á fjárlögum 1992 og 1993 voru ákveðin samkvæmt samningnum 75 millj. kr. hvort ár og skyldi fjárins aflað með sölu jarðeigna. Þær sölur skiluðu sjóðnum einungis 21 millj. kr. þessi tvö ár. Hins vegar reyndist lítil sem engin ásókn í að selja sjóðnum jarðir á þessum árum þannig að varla reyndi á fjárþörfina. Ég vil í þessu samhengi, hæstv. forseti, aðeins skjóta því inn vegna þess að ég tel nauðsynlegt að það liggi fyrir skjalfest í gögnum þingsins að þau ummæli sem voru höfð eftir mér á nefndaráliti meiri hluta fjárln. í sambandi við jarðræktarframlög voru ekki undir mig borin og voru ekki mín orð. Gagnrýni hefur komið fram á það að ríkisvaldið hafi ekki efnt þau ákvæði í Viðauka II með búvörusamningnum sem varðar fjáröflun til Byggðastofnunar til að greiða fyrir annarri atvinnuuppbyggingu á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárrækt. Það er vissulega rétt að stofnunin hefur ekki fengið sérgreint fjármagn í samræmi við þetta ákvæði. Hitt er ljóst að ákvæðið fól ekki í sér skuldbindingu um annað en lánsfé og menn geta velt því fyrir sér að hve miklu gagni það hefði komið á umræddum sauðfjársvæðum. Með fyrri fjárveitingum á fjárlögum yfirstandandi árs hafa Byggðastofnun á hinn bóginn verið tryggðar 90 millj. kr. sem framlög til fyrrgreindra verkefna. Um bókun 6 með samningnum sem oft er vitnað til og gaf væntingar um 2 milljarða kr. til landgræðslu og skógræktar fram að aldamótum skal ég ekki að hafa mörg orð. Orðalag þeirrar bókunar eitt og sér sýnir að samningsaðilunum hefur tæplega verið alvara eða þeir sjálfir trúað því að þetta væri raunhæft. Ég harma það hins vegar að hafa ekki getað tekið betur á í þessum málaflokkum en raun ber vitni en bendi jafnframt á að heildarframlög til landgræðslu og skógræktar hafa orðið hærri á þessu kjörtímabili en árin þar á undan þrátt fyrir þá örugleika sem við höfum þurft að glíma við í ríkisfjármálum. Það er vissulega ástæða til í nýjum búvörusamningi að huga að þessum málaflokki og einnig rannsókna- og þróunarstarfinu af meiri festu og með skýrari markmið en gert var í þeim samningi sem hér er til umræðu. Ég skal svo, herra forseti, ekki hafa þessi orð miklu lengri. Ég vil leggja áherslu á að í nýjum búvörusamningi hljótum við að leggja til grundvallar með hvaða hætti við getum komið til móts við sauðfjárbændur. Ég vil leggja áherslu á þann þátt málsins hvernig við getum og til hvaða aðgerða við getum gripið til þess að treysta markaðssókn íslenskra landbúnaðarvara á erlendum mörkuðum og hér innan lands eins og ég hef raunar gert ítarlega grein fyrir á öðrum vettvangi. Í þriðja lagi vil ég leggja áherslu á mikilvægi þess að fastar verði tekið á skipulagi rannsókna- og þróunarstarfs og skólastarfi í landbúnaðinum sem ég hygg að verði auðveldara en áður eftir að bændasamtökin hafa skipulagt sig með nýjum hætti og sameinast.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir þá ítarlegu skýrslu sem hann hefur gefið Alþingi um framkvæmd búvörusamnings samkvæmt beiðni okkar níu þingmanna Alþb. Hér er um ágætt yfirlit að ræða sem felst í þessari skýrslu, ágætt yfirlit um stöðu landbúnaðarins og stöðu búvörusamningsins. Hæstv. ráðherra fól framkvæmdanefnd um búvörusamninga að vinna skýrsluna fyrir ráðuneytið og það held ég að hafi verið skynsamlegt af hans hálfu, enda er hún býsna fróðleg og gagnleg, þessi skýrsla. En þó er hún ekki hafin yfir gagnrýni, það skal tekið skýrt fram. Þessi skýrsla sannar það að minni hyggju, sem flestum mun nú vera ljóst, að það vantar töluvert mikið á að staðið hafi verið við þau fyrirheit sem ríkisvaldið gaf við gerð búvörsamnings. Hitt er annað mál að það er vafalaust óumdeilt að búvörusamningurinn hefur gert sitt gagn. Hann hefur stuðlað að jafnvægi í framleiðslu mjólkur og kindakjöts en hins vegar verður að viðurkennast að flatur niðurskurður í sauðfjárrækt varð miklu meiri en gert var ráð fyrir. Núv. ríkisstjórn, sem fékk það verkefni að framkvæma búvörusamninginn, hefur hins vegar staðið sig heldur slælega í ýmsum þáttum samningsins eins og ég ætla að víkja að hér á eftir. Það er um að ræða margvíslegar vanefndir á samningnum, t.d. hvað varðar framlög í Jarðasjóð, framlög til landgræðslu og skógræktarstarfa og framlög til atvinnubóta í sveitum í gegnum Byggðasjóð. Enn er ekki sjáanleg nein viðleitni í þá átt að bæta bændum það tjón sem þeir verða fyrir vegna fyrirhugaðs innflutnings búvara en það var einmitt ein af forsendum samningsins samkvæmt 9. gr. að því jafnvægi sem stefnt var að með samningnum yrði ekki raskað með innflutningi á samningstímanum. Ekki eru heldur hafnar viðræður um áframhaldandi stefnumörkin í samræmi við 10. gr. samningsins. Niðurstaðan virðist því vera sú að á þessu kjörtímabili hefur því miður heldur lítið verið aðhafst í málefnum landbúnaðarins enda verður það að segjast alveg eins og er að ríkisstjórnin hefur verið hálfpartinn óstarfhæf í þessum efnum eins og fleirum vegna endalausra innbyrðis illdeilna og þarf ekki að rekja þá sögu öllu frekar hér. Ég ætla nú að víkja að einstökum spurningum sem fram voru bornar en fyrst var spurt um það hvernig hefði tekist til að ná eftirtöldum markmiðum: Í fyrsta lagi að stuðla að því að í landinu gæti þróast hagkvæmur og öflugur landbúnaður og í öðru lagi að lækka vöruverð til neytenda án þess að það kæmi niður á afkomumöguleikum bænda. Við höfum fengið ítarlegt svar við þessari spurningu og ég vil taka undir það sem hér kemur fram að því miður voru allt of fáir reiðubúnir að selja allan sinn framleiðslurétt og eins og ég tók fram hér áðan þá var hin flata skerðing í sauðfjárrækt með beinni niðurfærslu þar af leiðandi allt of mikil. Framleiðslueiningar minnkuðu og tekjurnar lækkuðu. Þessi mikli samdráttur leiddi því ekki til þeirrar hagræðingar sem vonast var til fyrir þá sem héldu áfram og slátur- og heildsölukostnaður hefur heldur ekki lækkað. Ef staðið hefði verið við fyrirheitin um tveggja milljarða framlög til landgræðslu og skógræktarstarfa og 400 millj. kr. framlög til atvinnubóta í sveitum í gegnum Byggðasjóð í nánum tengslum við kaup á fullvirðisrétti þá hefði vafalaust mátt stuðla að því að 300--350 sauðfjárbændur af alls um 2.700 hefðu alfarið snúið sér að nýjum störfum. Þá hefði fyrri niðurfærslan nægt og flatur niðurskurður orðið miklu minni. Í tengslum við slíka stefnu, nýtt stórátak í landgræðslu og skógrækt, hefði ég talið æskilegt að friða ákveðin svæði alfarið fyrir sauðfjárbeit, bæði í grennd við þéttbýli og vegna sérstakra gróðurverndarsjónarmiða, þar á móti hefði þá mátt skera þeim mun minna niður á þeim svæðum þar sem byggðir eru í mestri hættu vegna samdráttarins og best henta til sauðfjárræktar. Spurt var um það hvernig hefði tekist til að ná þeim markmiðum að koma á og viðhalda jafnvægi í framleiðslu og sölu mjólkur- og sauðfjárafurða, lækka opinber útgjöld til þessarar framleiðslu og til að stuðla að því að landbúnaður verði í sem mestu samræmi við landkosti og æskileg landnýtingarsjónarmið. Við höfum fengið hér ítarlegt svar ráðherrans. Ég vil benda á það í þessu samhengi að forsendur búvörusamningsins um neyslu innan lands á kindakjöti hafa raunverulega brugðist enda hefur markaðurinn dregist saman um 200--300 tonn á ári að meðaltali. Þetta hefur orðið mikil sparnaður fyrir ríkissjóð til viðbótar við annan áformaðan sparnað en heildarsparnaður ríkissjóðs milli áranna 1991 og 1993 var rúmir 4 milljarðar kr. Miðað við þessar brostnu forsendur hefði ekki verið óeðlilegt að ríkið hefði nýtt sér að einhverju leyti þennan viðbótarsparnað til þess að auðvelda bændum að vinna upp erlenda markaði fyrir lambakjöt. Ég vík síðan að framlögunum til Byggðastofnunar. Í svari ráðherrans segir eingöngu. ,,Samkvæmt upplýsingum frá Byggðastofnun hafa verið veittar 20 millj. kr. á grundvelli Viðauka II.`` Búið, punktur basta. Mér fannst nú þetta svar óneitanlega ansi stutt og efnislítið miðað við þá miklu vanefnd sem þarna var á ferðinni. Samkvæmt búvörusamningnum var kveðið á um það að Byggðatofnun yrði útvegað fjármagn til að greiða fyrir annarri atvinnuuppbyggingu á þeim stöðum sem viðkvæmastir eru fyrir samdrætti í sauðfjárframleiðslu. Upphæðin var 100 millj. árið 1992, 100 millj. 1993 og 50 millj. á árinu 1994--1997. Nú hafa hins vegar einungis komið 90 millj. í þessum tilgangi og því er ljóst að það vantar á um 210 millj. kr. fyrir árin 1992--1995. Hæstv. ráðherra lét að því liggja hér áðan að þarna hefði átt að vera um lánsfé að ræða. Þetta er ekki rétt hjá ráðherranum. Fyrrv. landbrh. Steingrímur Sigfússon hefur staðfest í ræðu hér á Alþingi að við gerð búvörusamningsins hafi það legið ljóst fyrir að um bein framlög átti að vera að ræða. Samkvæmt greinargerð frá Byggðastofnun hafa þau sauðfjárræktarsvæði verið skilgreint þar sem samdráttur í sauðfjárrækt er alvarlegastur og þar kemur greinilega fram að mikil vá er fyrir dyrum ef ekki verður úr bætt. Ég vil vekja á því athygli að fjárln. gaf síðan Byggðastofnun fyrirmæli um það í áliti sínu 20. des. 1994 hvernig verja ætti þessu fé og segir þar, með leyfi forseta: ,,Veittir verði styrkir og/eða lán til nýjunga í atvinnulífi á svokölluðum sauðfjárræktarsvæðum og til þess að styrkja þá starfsemi sem fyrir er og tengist sauðfjárframleiðslu. Verði m.a. veittir styrkir til afurða- og vinnslustöðva á sauðfjárræktarsvæðum er geri þeim kleift að fá viðurkenningu til útflutnings á mikilvæg erlend markaðssvæði.`` Ég vil láta það koma hér fram að ég tel ákaflega hæpið að eyða þessu fé til framkvæmda í sláturhúsum. Ég tel eðlilegra að þessu fé sé öllu varið til atvinnuaukningar í sveitum og tel að þessi fyrirmæli fjárln. um ráðstöfun fjárins séu algerlega út í hött. Þá vík ég að spurningunum um lífeyrissjóðinn. Í svari ráðherrans kom fram að árlega hefðu verið veittar 10 millj. kr. sérstaklega á grundvelli Viðauka II. En ég vil benda á að um leið og þetta aukaframlag var veitt upp á 10 millj. kr. í sjóðinn samkvæmt búvörusamningi voru önnur framlög skorin niður og staðreyndin er sú að málefni lífeyrissjóðsins eru í miklu uppnámi eins og skýrt kemur fram í einróma áliti landbn. 2. des. sl. en þar er vakin á því athygli, með leyfi forseta: ,,Þann 1. jan. 1993 tók gildi ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að binda ríkisframlög í Lífeyrissjóð bænda við þær búgreinar einar sem falla undir búvörusamninginn, þ.e. mjólkur- og sauðfjárframleiðslu. Samtals námu iðgjöld úr þessum tveimur greinum 84% af heildariðgjöldum árið 1993.`` Það er sem sagt vakin á því athygli í ítarlegri umfjöllun landbn. um þetta mál að sjóðurinn hefur lent í miklum vandræðum út af því að framlög til hans hafa verið skorin niður með þessum hætti. Einnig vekur landbn. athygli á því að fjárveitingar hafa ekki verið verðbættar eins og kveðið er á um í búvörusamningnum og æskir þess eindregið að það verði leiðrétt. Ég vík þá að spurningunni um kaup á fullvirðisrétti. Spurt var um það hvernig tekist hefði til um að ná markmiðum um kaup á fullvirðisrétti í sauðfjárrækt og spurt hvort hafi verið fylgt eftir að þeir aðilar lóguðu fjárstofni sínum sem seldu fullvirðisrétt sinn og fengu förgunarbætur fyrir fullorðið fé. Ég hef ekki tíma til að rekja hér allt svar ráðherrans enda er hann búinn að gefa það og það liggur fyrir skriflega, en í niðurlagsorðum svarsins segir, með leyfi forseta: ,,Því var fylgt eftir að förgun fjár væri í samræmi við gerða samninga en síðan hefur ekki verið sérstaklega fylgst með ásetningi þessara aðila.`` Ég vil vekja athygli á þessum lokaorðum. Miklar sögur ganga um framleiðslu og sölu kjöts umfram heimildir. Ástæða er því til að ætla að umframsala hafi talsverð áhrif til að minnka skráða neyslu. Menn eiga ekki rétt á beinum greiðslum úr ríkissjóði jafnhliða framleiðslu umfram heimildir. Það liggur í hlutarins eðli. Þess vegna tel ég að það verði áfram að fylgjast með ásetningi, t.d. með búfjártalningu. Svarti markaðurinn grefur undan núgildandi kerfi og svo lengi sem bændur una þessu kerfi og byggt er á framleiðslustýringu þá virðist óhjákvæmilegt að tryggja að það sé ekki grafið undan kerfinu innan frá. Ég vík þá að landgræðslu og skógrækt sem spurt var um og það má glöggt sjá á svari ráðherrans að þar er ekki um neina raunaukningu að ræða til skógræktar og landgræðslumála í samræmi við þá yfirlýsingu sem gefin var í bókun 6 í búvörusamningi. Það er að vísu reynt að gera lítið úr þeirri yfirlýsingu sem gefin var um þetta efni með því að kalla hana viljayfirlýsingu, sem því miður hafi ekki verið kostur á að standa við, en auðvitað er alveg ljóst að þetta var fyrirheit um tvo milljarða til landgræðslu og skógræktar og það er alveg sama hvað menn kalla þessa yfirlýsingu. Vissulega var þetta viljayfirlýsing en hún er alveg jafngild fyrir því. Það stóð: ,,Í ljósi þeirrar lækkunar á ríkisútgjöldum sem verður þegar til lengri tíma er litið, ekki síst vegna afnáms útflutningsbóta, telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs í tengslum við nýja landgræðsluáætlun stórauknu fjármagni til þessara verkefna á komandi árum eða um tveim milljörðum kr. út samningstímann. Slík fjárveiting kæmi til viðbótar við aðrar fjárveitingar til landgræðslu og skógræktar. Störf við þau verkefni gætu að nokkru leyti komið í stað þess samdráttar í atvinnu til sveita sem minni sauðfjárframleiðsla hefur í för með sér enda verði bændum tryggður forgangur að störfum við landgræðslu, skógrækt og landbætur hvers konar.`` Eins og ég hef sagt, þá hefur engin raunaukning orðið á fjárveitingum til landgræðslu og skógræktarstarfa. Samningurinn var gerður til 6 ára og það mætti því ætla að það hefðu átt að koma þarna 330 millj. kr. á ári hverju til þessara verkefna og ég hef þegar nefnt að ég tel fullkomlega raunhæft að það hefðu hugsanlega 300--350 sauðfjárbændur getað fengið störf við landgræðslu, skógrækt og önnur skyld störf í þágu þjóðfélagsins jafnhliða því sem þeir hafi lagt niður búskap og með þessu hefði unnist tvennt: Við hefðum annars vegar aukið framleiðslurétt bænda að sama skapi og um leið tvöfaldað framlög til skógræktar og landgræðslu en á þeim verkefnum er tvímælalaust mjög mikill áhugi í landi okkar. Ég vík síðan að spurningunni um birgðastöðuna 1992. Það var spurt: Hvernig afsetti ríkissjóður þær birgðir kindakjöts sem voru til í landinu við lok fyrri búvörusamnings? Hver urðu áhrif þess fyrir sauðfjárbændur? Síðan er í svari ráðherrans reynt að gera grein fyrir því sem gerðist hvað varðar birgðir kindakjöts sem skráðar voru í landinu 31. ágúst 1992. Ég vil leggja á það áherslu að þarna voru gerð mjög örlagarík mistök. Í 6. gr. búvörusamningsins ábyrgðist ríkissjóður að birgðir þann 1. sept. 1992 yrðu ekki umfram áætlaða þriggja vikna neyslu eða um 500 tonn. Það sem afgangs væri ætlaði ríkið að taka út af markaðnum og flytja út en í ágúst 1992 var hafin mikil kjötútsala og seld 1.500 tonn eða um 700 tonnum meira en reikna mátti með og því voru aðeins 300 tonna birgðir eftir. Afleiðingin varð lítil sala mánuðina þar á eftir og nýr birgðavandi sem bændur hafa síðan þurft að ýta á undan sér. Aðgerðir ríkisvaldsins til að koma til móts við gagnrýni bænda hafa engan veginn dugað til að mæta þessum vanda. Ég held því að hér sé á ferðinni enn eitt af mörgum dæmum um ógreidda skuld ríkisins við uppgjör búvörusamningsins. Síðan var spurt að því hversu mikil framlög hefðu komið til Framleiðnisjóðs á árinu 1992--1994. Ég hef tekið eftir svari ráðherrans um þau mál en vil minna hér á álit landbn. Alþingis 2. des. sl. en þar stóð, með leyfi forseta: ,,Framleiðnisjóður hefur aðeins varið 10--12% af ráðstöfunarfé sínu til atvinnusköpunar í sveitum. Nefndin telur að þetta sé ekki í samræmi við þær væntingar og þau áform sem lágu til grundvallar tilurð sjóðsins. Þess vegna leggur nefndin ríka áherslu á að fjárveitingar Framleiðnisjóðs taki í auknum mæli mið af þeirri miklu þörf sem fyrir hendi er í sveitum landsins til eflingar atvinnulífi.`` Þá komum við að framlögum til Jarðasjóðs en það var spurt um hver þau hefðu verið á árunum 1992 og 1993 í samræmi við Viðauka II. Í viðauka II stóð: ,,Til Jarðasjóðs renni til viðbótar árlegum framlögum ákveðið fjármagn í upphafi samningstímans til að kaupa jarðir bænda sem afsalað hafa fullvirðisrétti og jarðir sem ekki seljast á frjálsum markaði. Leitað verði leiða til að Jarðasjóður geti aðstoðað þau sveitarfélög sem vilja sjálf fá jarðirnar til ráðstöfunar.`` Við þetta hefur ekki verið staðið, það er alveg ljóst. Hér er því um beinar vanefndir að ræða. Það er vitað að Jarðasjóður hefur ekki keypt jarðir sem honum hafa boðist vegna fjárskorts. Jarðasjóður átti einmitt að geta orðið mikilvægt stjórntæki til að auðvelda endurskipulagningu landbúnaðarins en það hefur algerlega brugðist og ég get enn vitnað í einróma álit landbn. Alþingis 2. des. 1994 þar sem einmitt er vakin athygli á þessu sem ég hef hér lýst. Ég nefni það hér að spurt var hver hafi verið niðurstaða endurskoðunar á kerfi verðlagningar sauðfjárafurða og kostum umboðsviðskipta. Síðan var spurt: Hefur skipan fimmmannanefndar verið breytt, sbr. bókun 4? Svar ráðherrans var ákaflega stuttort, enda ekki miklu að svara sennilega. Hann segir einungis, með leyfi forseta: ,,Endurskoðun á kerfi verðlagningar sauðfjárafurða hefur ekki leitt til breytinga og skipan fimmmannanefndar hefur ekki verið breytt.`` Samkvæmt bókun 4 með búvörusamningi varð samkomulag um að breyta fimmmannanefnd í sjö manna nefnd með því að bæta við einum fulltrúa afurðastöðva og einum fulltrúa bænda en bændur eiga ekki neinn fulltrúa í nefndinni. Af einhverjum undarlegum ástæðum hefur ekki verið gerð nein tilraun til að standa við þetta ákvæði samkomulagsins. Síðan var í skýrslubeiðninni beðið um svör við þeim spurningum hvort einhver ákvæði samningsins hefðu verið endurskoðuð og ef svo er á hvern hátt og hvort samningsaðilar hafi ræðst við vegna breytinga á starfsumhverfi landbúnaðarins með tilkomu alþjóðasamninga og innflutnings búvara og hvort hafin væri úttekt á framkvæmd samningsins sbr. 10. gr., hvort viðræður hafi farið fram um áframhaldandi stefnumörkun, hvort þær hafi verið undirbúnar sbr. 10. gr. Í svari ráðherrans kemur skýrt fram að á þessu sviði hefur ákaflega lítið verið gert. Það stóð sem sagt alveg skýrt í 9. gr. búvörusamningsins: ,,Aðilar eru sammála um að forsenda samnings þessa sé að reglum verði ekki breytt eða ákvarðanir ekki teknar um innflutning búfjárafurða þannig að teflt verði í tvísýnu því jafnvægi og þeim árangri sem að er stefnt.`` Og í 10. gr. stóð: ,,Að fjórum árum liðnum skulu samningsaðilar gera úttekt á framkvæmd samningsins með tilliti til markmiða hans. Í framhaldi af því skal hefja undirbúning viðræðna um áframhaldandi stefnumörkun á þessu sviði.`` Svar ráðherrans ber hins vegar með sér að þótt miklar breytingar séu að verða á starfsumhverfi landbúnaðarins með tilkomu alþjóðasamninga og innflutnings búvara þá eru viðræður enn ekki hafnar. Ég tel að ekki veiti af að þær séu hafnar hið bráðasta og verð að átelja það sinnuleysi sem þessi vanræksla ber með sér. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég leggja á það áherslu vegna þess að tími minn er senn á þrotum og ég get ekki fjallað um svör ráðherrans öllu frekar að auðvitað er það staðreynd að íslenskur landbúnaður stendur nú á miklum tímamótum. Eftir gerð EES- og GATT-samninga er staða landbúnaðarins afar tvísýn og það er alveg óhjákvæmilegt að það verði mörkuð skýr stefna til framtíðar í ljósi breyttra aðstæðna. Við sem stóðum að þessari skýrslubeiðni töldum óhjákvæmilegt að það væri dregið sem skýrast fram hvað hefði farið úrskeiðis í framkvæmd búvörusamningsins, hvað hefði verið vanefnt, hvað hefði gleymst og hvar hefði mátt gera betur. Þessi skýrsla er töluverður áfellisdómur yfir núv. hæstv. ríkisstjórn og hæstv. landbrh. og landbrn. og það er alveg ljóst að hann hefði mátt gera betur og það er það sem ég vil koma hér að. Ég vil svo leggja áherslu á það að lokum að þessi skýrslubeiðni var fyrst og fremst hugsuð sem innlegg í hreinskilnislega umræðu sem óhjákvæmilega þarf að fara fram um stöðu landbúnaðarins og stefnumótun til framtíðar og ég ætla að vona að umræðan komi þannig að töluverðu gagni.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka skýrslubeiðendum fyrir það að biðja um þessa skýrslu. Betur hefðu þeir beðið hæstv. þáv. fjmrh., Ólaf Ragnar Grímsson, að skrifa undir búvörusamninginn og alla fylgisamninga þannig að við hefðum sloppið við þá vandræðalegu umræðu og vandræðalegu meðferð sem af því hefur hlotist að núverandi ríkisstjórn hefur getað skotið sér á bak við það að ekki var formlega gengið frá öllu af hálfu fyrrv. fjmrh. En það er sannarlega ástæða til þess að ræða málefni landbúnaðarins og að því leyti er fengur að þessari skýrslu. Þessi skýrsla liggur nú fyrir og ég verð að játa það að mér finnst þetta vera fremur lítilfjörleg skýrsla og hún svarar ekki öllum spurningunum. E.t.v. var ekki spurt réttra spurninga í öllum tilfellum. En þetta er ákaflega sorgleg skýrsla því jafnvel þó að skýrsluhöfundar taki ekki mikið upp í sig, þeir læðast um á kattaþófum, þá er þessi skýrsla opinberun á þeim harmleik sem hefur verið að gerast í sveitum landsins á þeim tíma sem búvörusamningurinn hefur gilt. Hún opinberar þau botnlausu vandræði sem leidd hafa verið yfir fjölda bændafjölskyldna í landinu. Þessi skýrsla sýnir samdrátt. Hún sýnir hrörnun, hún sýnir fátækt sem hefur haldið innreið sína í sveitir landsins. Búvörusamninginn, þó vafalaust hafi hann verið gerður í góðri trú á sínum tíma af þeim sem að því máli komu, hefur ekki reynst bjargráð fyrir bændur og það er augljóst þegar þessi skýrsla er skoðuð. Ríkisvaldið hefur ekki staðið við sinn hluta samningsins og íslensk bændastétt stendur miklu verr núna en hún gerði við upphaf samningsins. Það er ekki einungis í sveitunum sem þessi samdráttur hefur komið niður. Þéttbýlið sem byggist á úrvinnslu landbúnaðarafurða er náttúrlega nátengt framleiðslunni í sveitunum og þar hefur líka samdrátturinn orðið mjög tilfinnanlegur. Ef framleiðslan hrynur þá hrynja þorpin og bæirnir þar sem þjónustustörf við landbúnað eru verulegur þáttur í atvinnulífinu. Ef við gefum okkur að það séu í kringum 4.000 bændur á Íslandi þá er a.m.k. óhætt að margfalda þá tölu með fjórum eða fimm til að finna út hvað margir lifa á landbúnaði. Nú hefur landbúnaðarframleiðslan dregist saman, þ.e. fyrst og fremst sauðfjárframleiðslan. Hún hefur dregist saman þannig að bóndi sem átti 400 ær við upphaf samningstímans setti á um 260 í haust. Þetta gefur náttúrlega augaleið hver breyting hefur orðið á kjörum þessa fólks. Hæstv. landbrh. sagði hér rétt áðan að þetta hefði orsakað yfir 40% tekjulækkun. Ég held að það sé óhætt að segja 40--60% tekjulækkun a.m.k. og það fólk sem sauðfjárframleiðslu stundar er ekki hálfdrættingar í fjölskyldutekjum á við aðra. Nú er staða bænda mismunandi, meira að segja sauðfjárbænda því sem betur fer eru örfáir sem hafa enn þá þokkalega afkomu af sauðfjárrækt en þeir eru sárafáir. Það eru sárafá bú á Íslandi sem eru yfir því sem var grundvallarbú þegar samningurinn var gerður. En hvað á að gera við þetta fólk sem stundað hefur sauðfjárframleiðslu og nú eru ekki orðnir hálfdrættingar á við aðra í landinu að tekjum til? Það hefur orðið fyrir tekjutapi, eignirnar eru vannýttar og það er mikið dulið atvinnuleysi í sveitum. Menn hafa verið að éta upp eignir sínar og margir eru búnir að safna neysluskuldum til þess að draga fram lífið. Þeir hafa ekki möguleika á atvinnuleysisbótum þó ótrúlegt megi virðast. Bændur eru látnir greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð en honum er lokað fyrir þeim. Hann er harðlokaður fyrir bændum, þeir þurfa að gefa upp alla von og segja sig hér um bil til sveitar til þess að hafa einhverja möguleika á að fá einhverjar hundsbætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta fólk hefur að engu að hverfa. Atvinnuástand í þéttbýlinu er þannig að það er ekki um auðugan garð að gresja til stórfelldra þjóðflutninga úr sveitum landsins í bæina eins og stendur. Það er kannski ástæða til að velta því aðeins fyrir sér hverjar eru orsakirnar fyrir því að sauðfjárframleiðslan er svona illa komin. Sauðfjárbændur búa einir kjötframleiðenda við kvóta. Þeir búa einir kjötframleiðenda við framleiðslutakmarkanir. Raunar búa kúabændur líka við framleiðslutakmarkanir en það er tiltölulega auðvelt að breyta umframmjólk í nautakjöt og það er fyrst og fremst skýringin af hverju framleiðslutakmarkanirnar í nautgriparæktinni hafa tekist, menn hafa getað gefið kálfunum umframmjólk og þrengt þar með að kjötmarkaðinum. Meiri skerðing kemur náttúrlega ekki til greina því það er algjör dauðadómur. Ég held að auðveldasta leiðin til þess að snúa þessari þróun við sé að lofa sauðfjárbændum að framleiða meira en þeir hafa heimildir til núna. Innanlandsmarkaðurinn er of lítill og það er ekki líklegt að neysluhlutföll kjöttegundanna breytist dilkakjöti í hag alveg á næstunni. Þá er engin leið önnur en að flytja út og leggja aukna áherslu á útflutning. Nú hefur útflutningi verið nokkuð sinnt og reyndar unnið stórmerkilegt starf að reyna að kynna lífrænan landbúnað og þá möguleika sem þar geta skapast vegna hreinleika og sérstakra aðstæðna á Íslandi þá á það að vera Íslendingum þægilegra en flestum öðrum sauðfjárframleiðendum að framleiða hreint og ómengað kjöt. En þrátt fyrir þetta gefur útflutningurinn ekki viðunandi tekjur þannig að hann geti orðið bjargráð eins og stendur nema til komi a.m.k. einhver tímabundinn markaðsstuðningur. Ég tel að það ætti að binda þennan markaðsstuðning við prósentu af skilaverði þannig að inn í kerfið yrði byggður hvati, byggð svipa á útflytjendur að reyna að ná sem allra hæstu verði. Útflutningsbæturnar unnu sér að vissu leyti til óhelgi með því að það var ekki borgað prósentvís út á skilaverðið heldur var borgað það sem á vantaði að skilaverðið næðist upp í grundvallarverð. Það má geta þess að sjávarútvegur og útflutningsiðnaður hefur búið við verulegan markaðsstuðning líka og markaðsleitarpeninga. Það var ekki stoltur hæstv. landbrh. sem stóð hér áðan og flutti þessa skýrslu og lifandis ósköp kenndi ég í brjósti um hæstv. landbrh. fyrir þetta að þurfa að koma hér og leggja fram skýrslu eins og þessa sem við höfum í höndunum. Hann er búinn að vera landbrh. í fjögur ár. Hann bjó að vísu ekki til þennan samning en hann sá um framkvæmd hans og var ábyrgur fyrir framkvæmdinni eins og hún hefur tekist til. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að benda á, það þarf reyndar ekki að benda á það, það er öllum ljóst að það hefur verið vesöl frammistaða hjá hæstv. landbrh. Nú veit ég það að hæstv. landbrh. hefur viljað gera betur og hann hefur búið við að vissu leyti óhægar aðstæður þar sem hæstv. utanrrh. hefur tekið að sér að vera yfirlandbúnaðarráðherra og tekið fram fyrir hendurnar á hæstv. landbrh. En það má líka spyrja hvort það var sómasamlegt hjá hæstv. landbrh. að láta undan hæstv. utanrrh. æ ofan í æ. Hæstv. landbrh. fór að tíunda hvað þyrfti að vera í nýjum búvörusamningi. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvað líður gerð nýs búvörusamnings. Ég hef grun um að það sé harla lítið sem búið er að gera í því efni. Það er kannski eins skynsamlegt að vera ekki að fela þessum hæstv. landbrh. að ganga frá málinu og láta það heldur bíða nýrrar ríkisstjórnar í þeirri von að ný ríkisstjórn hafi meiri skilning á málefnum landbúnaðarins en þessi hefur haft. Á búvörusamningstímanum hefur fjármagn frá hinu opinbera, þ.e. frá ríkinu til landbúnaðarins verið stórskert. Landbúnaðurinn hefur orðið fyrir miklu meiri skerðingu af hendi hins opinbera en nokkur önnur atvinnugrein í landinu. Ég tel að í nýjum búvörusamningi, sem e.t.v. einhvern tímann verður gerður og vonandi verður gerður, sé það óhjákvæmilegt að opna aftur fyrir umtalsverðan útflutning á dilkakjöti. Ég tel jafnframt að það verði að endurskoða beingreiðslurnar. Beingreiðslurnar voru teknar upp sem framlag til neytenda. Í staðinn fyrir að greiða vöruna niður, svo að neytendur gætu fengið hana ódýrari voru teknar upp beinar greiðslur. Þær eru ekki styrkur til bænda, þær eru í eðli sínu náttúrlega styrkur til neytenda. Ég held að það þurfi að athuga í þessu sambandi hvort ekki sé rangt að markaðstengja beingreiðslurnar eins og gert hefur verið, hvort það eigi að hafa þær framleiðslutengdar. Ég held að það þurfi líka í þessu sambandi að athuga vandlega GATT-samninginn og þær skyldur sem hann leggur okkur á herðar, hvort núverandi form stenst. Við höfum heimild til grænna greiðslna og e.t.v. væri formandi að gera þessar greiðslur með einhverjum hætti grænar. Ég held að það sé ómögulegt annað en að endurmeta landbúnaðarstefnuna í heild og þá líka með tilliti til þess að íslenska landbúnaðarstefnan, sú sem fylgt hefur verið undanfarin ár, rímar engan veginn við landbúnaðarstefnu umheimsins. Við erum alveg sér á báti, við höfum farið aðra leið en löndin í kringum okkur, heldur en flest eða öll önnur lönd. Við komumst ekki hjá því að taka eftir þessu, við komumst ekki hjá því að reyna að samræma okkar landbúnaðarstefnu því sem gerist í kringum okkur. Við erum nefnilega ekki einir í heiminum. Nú steðjar ný ógn að landbúnaðinum eða ný hætta þar sem með alþjóðasamningum hefur verið opnað fyrir innflutning landbúnaðarvara sem ekki hafa verið að undanförnu fluttar til landsins. Við erum orðnir aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni og það leggur okkur skyldur á herðar. Ég tel að við höfum lent GATT-málinu eða aðildinni að Alþjóðaviðskiptastofnuninni mjög vel í Alþingi á milli jóla og nýárs og sú ályktun sem þar var samþykkt um fullgildingu sáttmálans eða fullgildingu aðildar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni hafi verið eftir atvikum sú besta hugsanleg úr því sem komið var. Við styrktum stöðu hæstv. landbrh. eða landbrh. framtíðarinnar geysilega mikið með þeirri ályktun sem hér var samþykkt. Nú hefur landbrh. fullkomið vald á þessu máli ef hann vill beita því. Eins og fram hefur komið áður í þessari umræðu og ég hef getið um fyrr þá hefur búvörusamningurinn verið stórlega vanefndur. Það er sök núv. ríkisstjórnar. Það er á ábyrgð núv. hæstv. landbrh. Hv. 3. þm. Norðurl. v. var að stinga upp á því í ræðustól áðan að fara í búfjártalningu eða ásetningstalningu. Fyrrv. landbrh., Steingrímur J. Sigfússon, lagði einu sinni í það að láta fara að telja búfé landsmanna og ég held að það hafi haft frekar lítið upp á sig enda var mikið til rétt talið fram. En búfjártalning segir út af fyrir sig ekki alla söguna um framleiðslugetuna eða hver framleiðslan verður. Hv. þm. Ragnar Arnalds telur ekki lömbin innan í ánum og hann sér heldur ekki hvort þau verða kílóinu þyngri eða léttari á næsta hausti. Þannig að ég veit ekki hvort þetta hefur verulega þýðingu. Ég er vantrúaður á tröllasögur sem ég hef heyrt um heimaslátrun og einhverja mikla sölu fram hjá sölukerfinu. Ég held að menn hafi miklað það fyrir sér. Ég a.m.k. þekki ekki til þeirra viðskiptahátta að það sé gert í neinum stórum stíl þannig að ég held að það sé ekki eitt af vandamálunum í þessu dæmi. Ég tel að landbúnaður á Íslandi eigi framtíð fyrir sér og landbúnaður sé eðlilegur þáttur í þjóðarbúskapnum en þá verður að skapa honum skilyrði til eðlilegs rekstrargrundvallar. Bændafólk þarf að lifa og hafa tekjur til jafns við aðra og það á rétt á lífskjörum til jafns við aðra. Ég tel að það sé verkefni næstu ára að sjá til að svo verði. Bændur eru að endurskipuleggja félagssamtök sín og ég el þá von með mér að hin nýju samtök verði öflug og sterk brjóstvörn fyrir bændastéttina og beri gæfu til að standa á rétti hennar og standa að endurreisn stéttarinnar sem slíkrar. En ríkisvaldið verður líka að bregðast við og skapa þau skilyrði að landbúnaður verði rekinn hér með sæmilegum hætti. Frú forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að fullyrða að bændur eru líka fólk.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka þeim sem báðu um þessa skýrslu, hv. þm. Alþb. sem á sínum tíma báðu um skýrsluna og hæstv. landbrh. fyrir þá skýrslu sem nú er komin fram. Í skýrslu hæstv. landbrh. segir að erfitt sé að setja fram staðhæfingar um þróun íslensks landbúnaðar sl. þrjú ár og segja til um það hvort landbúnaður sé hagkvæmur og öflugur. Að sjálfsögðu eru allar slíkar alhæfingar vafasamar en mér hefur virst að slíkt hafi ekki alltaf vafist fyrir þeim starfsmönnum sem hér ganga um þingsali. Ég tel því það til sóma að hæstv. landbrh. geri sér grein fyrir því að það er vafasamt að hægt sé að koma með slíkar yfirlýsingar. Þróun íslensks landbúnaðar meginhluta þess tíma sem íslenska lýðveldið hefur staðið hefur falið í sér ýmis óheillaspor þó margt fleira hafi orðið til góðs. Af því sem til óheilla horfir og skeði snemma í tilveru lýðveldisins má nefna niðurbútun jarða á Íslandi. Fjölmargar stórar jarðir voru skornar niður í smáskika og urðu þar af leiðandi þegar til lengdar lét mjög óhagkvæmar í rekstri. Annað var það að bændur voru hvattir til þess að nota fyrst og fremst tilbúinn áburð. Einmitt þann áburð sem verið var á þessum morgni að kvarta undan hvað kostaði að flytja. En jafnvel að vannýta þann lífræna áburð sem þeir höfðu við fjósdyrnar hjá sér og aðrar húsadyr. Þetta var líka þróun sem gekk allt of langt og fór í vitleysu. Hagræðing og samvinna t.d. um samnýtingu tækja og því um líkt var ekki heldur höfð á oddi nema bara fyrstu árin á þessu 50 ára skeiði sem ég er að tala um. Þá var það mjög algengt að bændur slógu sér saman um dýrar vélar og nýttu þær saman. Síðan hefur þróunin gengið í þá átt að hver bóndi út af fyrir sig þurfti að eiga dýrar vélar og samnýting varð minni og minni. Ég held að tækjakostur í íslenskum landbúnaði og kostnaðurinn við hann hafi farið fram úr öllum eðlilegum mörkum. Það er eitt af því sem hefur valdið því hversu erfið staðan er í íslenskum landbúnaði í dag. Sá niðurskurður eða fækkun gripa sem hefur verið boðaður og knúinn fram hefur orðið til þess að bændur eru orðnir láglaunastétt. Sums staðar virðist farið offari þannig að skortur á nýmjólk er yfirvofandi á vissum stöðum í landinu og einnig er það kunnugt að Íslendingar hafa eða höfðu um hríð möguleika á að flytja út mjólk og mjólkurafurðir til Grænlands en höfðu ekki afl til þess, svo mikill var niðurskurður nautgripa orðinn á Suðurlandi. Það hafa miklar framfarir orðið í framleiðslu mjólkurafurða og tilboðin eru margvísleg. Framboð á kjötvöru hefur einnig orðið fjölbreyttara en áður en miklar framfarir og hagræðingu þarf enn til þess að bændur geti lifað mannsæmandi lífi, einkum á það við um sauðfjárbændur. En það er sannfæring mín að sauðfjárbú þurfa að stækka en fækka til þess að hver bóndi geti haft sæmandi lífsafkomu og hver bændafjölskylda. Því miður erum við Íslendingar aðeins 260 þús. og neysla okkar er því vissum takmörkunum háð. Við það bætist svo að neysluvenjur almennings, einkum ungs fólks, hafa gjörbreyst. Neysla á vörum úr innfluttu hveiti og kornvörum hefur aukist mjög mikið vegna þess að slíkur matur er bæði auðetinn, auðmeltur og ódýr. Í samkeppni hallar því enn á kjötframleiðendur. Þetta er vandamál sem allir hljóta að standa frammi fyrir og gera sér grein fyrir. Í skýrslu hæstv. landbrh. kemur í ljós að fáir vildu selja allan framleiðslurétt sinn og því varð flati niðurskurðurinn þeim mun meiri. Þetta hefur auðvitað bitnað afskaplega illa á bændum og þeirra umsvif hvers um sig hafa því orðið miklu minni en í rauninni var þörf fyrir til að lifa af. En hvert áttu bændur að fara ef þeir hættu búskap? Atvinnuleysið hefur blasað við síðustu árin á Íslandi og verið sífellt vandamál. Þeirra beið því mjög oft ekkert annað en aðgerðaleysi og atvinnuleysi, eitthvað það vonlausasta sem til getur verið fyrir þann sem alla tíð hefur unnið og það meira að segja í frelsi búskaparins því fá störf, þó þau séu bindandi, eru eins frjáls eins og starf bóndans sem getur hagað sínum störfum eftir eigin þörfum, vilja og löngunum að svo miklu leyti sem náttúruleg lögmál búskaparins leyfa. Atvinnuleysi hefur þar af leiðandi blasað við þessum bændum og bændafjölskyldum og fjárframlögin hafa brugðist til að skapa önnur störf í sveitunum eins og þegar hefur komið fram í dag. Ég tel að framtíð íslensks sauðfjárbúskapar byggist á því að við getum unnið erlenda markaði. Erlenda markaði getum við aðeins reitt okkur á ef sú vara sem við bjóðum getur talist sérstök eða lúxus. Við verðum því að leggja áherslu á að aðstoða bændur til að fara út í lífrænan búskap. Íslenskt lambakjöt er afburðagott á bragðið eins og við vitum, um það erum við sammála, en við erum ekki samkeppnisfær við Nýsjálendinga og fleiri þjóðir í suðri því þeir geta rekið risabúgarða með þúsundum fjár á meðan við með okkar litlu jarðir höfum aðeins örsmáar einingar. Við höfum sem sagt skorið allt of mikið niður. Við höfum aldrei haft slíka risabúgarða eins og þjóðirnar í suðri en þessi niðurskurður jarða sem hófst fyrir 1950, ef ég man rétt, var mjög óheillavænlegur. Lífræn framleiðsla á íslensku fjallalambi mun í framtíðinni geta orðið arðuppspretta sem kveður að. Það er líka dapurlegt að lesa um það í skýrslunni hve hægt miðar að skapa bændum störf við landgræðslu og skógrækt. Skógarbændum og landgræðslubændum þarf að fjölga. Landið okkar þarfnast þess. Það þarfnast þess sárlega og fólkið í sveitunum þarf að eiga völ á þessum störfum. Þetta er því höfuðnauðsyn allrar þjóðarinnar. Hv. þm. Ragnar Arnalds hefur í ágætri ræðu hér á undan rakið þá bresti sem orðið hafa í framkvæmd búvörulaga og vonandi á hæstv. landbrh. einhver bitastæð svör við því. En ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. landbrh. hvort hann og hans ráðuneyti hafi lagt drög að því að koma á útflutningi mjólkur og mjólkurafurða til Grænlands, næsta nágrannalands okkar, og sé svo hvort bændur á Suðurlandi hafi fengið stuðning til að laga framleiðslu sína að því. Einnig vil ég spyrja hæstv. landbrh. um það hvað líði stuðningi hans við eflingu lífrænnar ræktunar með það fyrir augum að afla markaðar fyrir þá úrvalskjötvöru sem við höfum upp á að bjóða. Það kom fram í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar að markaðsöflun væri í gangi en gaman væri að vita nánar um það hversu langt það er komið og hversu öflugt það starf er og vona ég að hæstv. ráðherra muni geta svarað einhverju um það. Samdráttur í íslenskum landbúnaði er sorgarsaga. Bæði ég og aðrir þingmenn þekkja sorglega þróun þessa og höfum heyrt sagnir um furðuleg viðbrögð ráðamanna við því þegar markaðir fyrir sauðfjárafurðir virtust vera að opnast. Sagnir um furðulega þröngsýni og fákænsku. Slíkt má ekki henda. Íslenskar landbúnaðarafurðir er úrvalsvara og of mikill niðurskurður er það sama og að brjóta eitt af fjöreggjum þjóðarinnar. Ég er sammála hv. þm. Páli Péturssyni um það að bændur þurfi að fá heimildir til að framleiða meira hver um sig. Við eigum góða möguleika og ef rétt er á haldið mun þetta fjöregg reynast okkur hið vænsta.

Hæstv. forseti. Varðandi mjólkursölu til Grænlands get ég ekki annað sagt en að þegar ég var þar á ferð fyrir rúmlega ári þá ræddi ég það við grænlenska ráðamenn og landbúnaðarmenn sem ég hitti en ég hygg að úr því hafi lítið komið. En það er laukrétt að um að leið og samgöngur þangað verða greiðfærari þá opnast þar ákveðnir möguleikar. Um hina lífrænu ræktun er það að segja að nú fyrir jólin var samþykkt rammalöggjöf um það hvernig við ættum að standa að stöðlum í lífrænni ræktun og lífrænum útflutningi. Reglugerð sem er byggð á þeirri löggjöf er nú á lokastigi og ég vonast til þess að hægt verði að ganga frá henni í þessum mánuði. Ég vil svo að lokum minna á að fyrir þinginu liggur frv. um stuðning sem allir stjórnmálaflokkar standa að um markaðsstuðning og athuganir á útflutningi á lífrænum vörum frá Íslandi. Og loks er það í athugun hvort og með hvaða hætti rétt sé að nýta aðstöðuna á Sámsstöðum og með vissum hætti á Tumastöðum einnig sem tilraunastöð fyrir lífræna ræktun og garðyrkju.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin. Ég held að það séu miklir möguleikar til þess að við getum selt mjólk og mjólkurafurðir á Grænlandi. Ég hef að vísu ekki talað við háttstandandi ráðamenn þar en ég hef talað við aðra aðila sem hafa sýnt þessu þó nokkurn áhuga. Ég er viss um að þarna er leið fyrir okkur. Ég vil líka fagna því að verið er að vinna að því að lífræn ræktun og útflutningur lífrænna vara komist á. Þetta tvennt, lífræn ræktun og útflutningur á lífrænum vörum, er áreiðanlega eitt af því sem er gulls ígildi fyrir okkar smáu þjóð og hreina land.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Það eru áreiðanlega möguleikar til útflutnings á landbúnaðarvörum til Grænlands og eins til Færeyja meira en við höfum nýtt okkur. Samgönguráðherra Grænlands hefur hefur gert samning við Íslendinga um að greiða fyrir samgöngum á milli landanna og slíkur samningur er einnig í undirbúningi við Færeyinga. Það er enginn vafi á því að þegar meiri festa kemst á þessa flutninga þá skapast svigrúm til þess að nýta sér markaðsmöguleikana í þessum löndum báðum.

Hæstv. forseti. Það eru nærri fjögur ár síðan núv. hæstv. landbrh. tók það að sér að móta og stjórna landbúnaðarstefnu núv. ríkisstjórnar. Það hefði því verið ástæða til þess að ætla að hann notaði þetta tækifæri sem hér gefst að ræða um þá skýrslu sem hér er til umræðu til þess að gefa víðtækt yfirlit yfir þessi störf og þær línur sem hann hefði lagt í landbúnaðarmálin fyrir framtíðina. En það hefur komið hér fram það fór fyrir fleirum en mér finnast að það ekki rismikil ræða sem hann flutti. Að vísu er þessi skýrsla um afmarkaðan þátt landbúnaðarins, þ.e. framkvæmd búvörusamningsins frá 1991. Sá þáttur er þó mjög mikilvægur og augljóst að framkvæmd hans byggist mjög á almennri stöðu landbúnaðarins og einnig að hann hefur áhrif út fyrir það þrönga svið sem honum er ætlað að fjalla sérstaklega um. Því hefði það verið eðlilegt að ráðherra hefði gert meiri grein fyrir stöðu landbúnaðarins á breiðari grundvelli. Það sem mér fannst einkenna ræðu hæstv. landbrh. var afsökunartónn. Ýmislegt hefði mátt fara betur að hans mati og margt bíður framtíðarinnar að leysa. Þetta finnst mér endurspegla það viðhorf hæstv. landbrh. að landbúnaðurinn sé vandamál, vandamál sem verið er að glíma við en ekki annar undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar með þeim mörgu möguleikum sem þar felast ef rétt er á málum haldið. Það hafa verið rakin af öðrum hv. ræðumönnum þau atriði sem fram koma í fyrrnefndri skýrslu og ég ætla ekki að endurtaka margt af því. En það er óhætt að fullyrða að búvörusamningurinn sem gerður var 1991 var byggður á bjartsýni af hálfu Stéttarsambands bænda sem gerði þann samning, bjartsýni sem því miður hefur ekki ræst. Sala á kindakjöti hefur fallið meira en menn vonuðust til. Það skiptir þó ekki minna máli sú þróun sem orðið hefur í atvinnulífi þjóðarinnar, þ.e. atvinnuleysið sem hóf innreið sína með valdatöku þessarar ríkisstjórnar. Það var gengið út frá því að bændur mundu nota sér það í miklu ríkari mæli en raunin hefur á orðið að vinnu var víða hægt að fá við önnur verkefni í nágrenni bændabýlanna þannig að það væri hægt að sækja vinnu annað þó að menn héldu áfram búrekstri sínum og byggju á jörðunum. Því miður hafa þessir möguleikar minnkað mjög mikið vegna atvinnuþróunarinnar og víða lokast alveg. Að sjálfsögðu hefur þetta almenna atvinnuástand líka leitt til þess að sumir sem e.t.v. hefðu viljað hætta búskap ef örugga vinnu væri að fá annars staðar að þeir hafa orðið að halda áfram að vera á jörðum sínum og reyna að nýta það sem þar er að hafa. En þó að þróunin hafi orðið sú að forsendurnar hafa ekki ræst þá hefur núv. hæstv. ríkisstjórn ekkert gert til þess að bæta bændum þessi áföll þrátt fyrir það, eins og hér kom skýrt fram hjá hæstv. landbrh., að útgjöld ríkissjóðs vegna þessa samnings hafa lækkað um a.m.k. 3,5 milljarða. Það hefur ekki aðeins verið látið sitja við það að bæta ekki þessi áföll heldur hefur einnig verið skorið víða niður en samningurinn kveður á um, má segja á öllum öðrum sviðum til landbúnaðarins. Það eru rakin nokkur dæmi um það í áliti landbn. við fjárlög yfirstandandi árs sem sent var til fjárln. og þegar hefur verið gerð nokkur grein fyrir. Ég vil aðeins minnast á það að í sambandi við Framleiðnisjóð landbúnaðarins þar sem sagt hefur verið að staðið hafi verið við framlög til hans af núv. hæstv. ríkisstjórn, þá var það svo að í lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum var ákvæði um það að árið 1992 skyldu renna til Framleiðnisjóðs 4% af verðmæti heildarframleiðslu. Það hafði verið þannig undanfarin ár og var þá á sjöunda hundrað millj. kr. Við þetta ákvæði laganna var ekki staðið við fjárlagagerð fyrir árið 1992 þar sem í þeim fjárlögum voru aðeins 340 millj. til Framleiðnisjóðs. Það hefur verið rætt um jarðræktarframlögin og ég vil sérstaklega vekja athygli á þeim erfiðleikum sem framkvæmd hæstv. landbrh. á jarðræktarframlögunum veldur bændum, þ.e. að það er reiknað með þessum framlögum í verðlagsgrundvelli sem verður af þeim sökum nokkuð lægri þrátt fyrir það að þessi framlög skili sér ekki. Hæstv. ráðherra sagði að staða mjólkurframleiðslunnar væri allviðunandi skildist mér á honum en það þarf ekki annað en að líta til þeirra staðreynda að á síðustu fjórum árum hafa mjög fá fjós verið byggð í landinu, svo fá að það hefur verið reiknað út að það tæki 200 ár að endurnýja öll fjós með slíkum hraða. Sjá allir í hvert óefni stefnir þegar þannig er ástandið en þessi staðreynd segir fyrst og fremst eitt, að afkoma og öryggisleysi bænda í þessari búgrein er svo mikið að þeir treysta sér ekki til þess að leggja út í slíka fjárfestingu. Í þessu sambandi vil ég aðeins víkja að furðulegri yfirlýsingu hæstv. landbrh. hér áðan þar sem hann sagði fullyrðingu sem kemur fram í framhaldsnefndaráliti við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1994 frá meiri hluta fjárln. hreinan uppspuna. En í þessu áliti segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Meiri hluti fjárln. hefur ákveðið í samráði við landbrh. og fjmrh. að leggja til 40 millj. kr. framlag vegna áburðarhúsa og vatnsveitna sem byggð voru á árunum 1992 og 1993 enda uppfylli jarðabætur þessi skilyrði jarðræktarlaga um greiðslur framlags. Jafnframt vilja sömu aðilar láta það koma skýrt fram að ekki verði um frekari fjárveitingar að ræða til framkvæmda samkvæmt jarðræktarlögum.`` Þessi setning var mikið til umræðu hér við afgreiðslu fjáraukalaganna og ekki datt hæstv. landbrh. í hug að andmæla þessu þá. Ef þetta eru ósannindi af hverju var hæstv. landbrh. að draga það að leiðrétta þetta þangað til að búið væri að afgreiða fjáraukalögin? Var það til þess að reyna að róa sitt lið að samþykkja þetta eða hver var tilgangurinn? En það sem mér að sjálfsögðu finnst alvarlegast er að meiri hluti fjárln. skuli koma og leggja fram í sínu nál. algjöran uppspuna. Ég vildi nú vonast til þess að einhver af þessum hv. þm. sem þar skrifuðu undir, en það eru þeir Sigbjörn Gunnarsson, form. og frsm., Sturla Böðvarsson, Einar K. Guðfinnsson, Gunnlaugur Stefánsson, Árni Johnsen og Árni M. Mathiesen, geri grein fyrir þessum vinnubrögðum sínum hér. Það er algjörlega ólíðandi annað en á þessu fáist skýring og það komi skýrt fram hver það er sem er að segja ósatt. Hver er að blekkja hvern? En vissulega er það táknrænt fyrir áhuga núv. stjórnarflokka á landbúnaðarmálum að hæstv. landbrh. er eini fulltrúi stjórnarflokkanna við þessa umræðu. Aðrir hlaupa í felur og þora ekki að láta sjá sig. Hvorki formaður hv. landbn. eða varaformaður láta sjá sig við þessa umræðu. Það sýnir áhuga þeirra á þessum málum eða kannski hafa þeir ekki þrek til að koma hér og vera við þessa dapurlegu umræðu. Því miður er nú tími minn senn á þrotum að þessu sinni en ég vildi að sjálfsögðu aðeins víkja að nokkrum þeim atriðum sem hæstv. landbrh. sagði að biði framtíðarinnar að leysa. Hæstv. ráðherra vék að því að hann hefði í lok mánaðarins gefið út reglugerð um verðjöfnun við útflutning á vörum sem innihalda landbúnaðarhráefni. Ég spurði ítrekað eftir þessari reglugerð fyrir áramótin og reyndar hefur það verið gert áður og þá lýsti hæstv. ráðherra því yfir að hún yrði gefin út í öndverðum þessum mánuði og það stóðst, hún var gefin út 27. jan. En þó að ég vilji ekki gera lítið úr þeim ávinningi sem kann að felast í þessum reglum og vissulega ber að þakka það sem gert er þá held ég að flestir hafi orðið fyrir vonbrigðum með það hversu takmarkað efni þessarar reglugerðar er. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra að því af hverju reglugerðin var ekki víðtækari. Hvaða lagaheimildir eða lagaákvæði komu í veg fyrir að hægt væri að hafa reglugerðina víðtækari? Tími minn er senn á þrotum svo ég hef ekki tækifæri til að ræða fleira sem snertir framtíðina en ég vildi aðeins vekja athygli á orðum hæstv. forsrh. sem sagði við umræðu um lánsfjárlög fyrir áramótin, með leyfi forseta: ,,Hagsmunir atvinnulífsins og skilyrði hafa ekki verið betri í langan tíma í landinu þrátt fyrir að ýmsar ytri aðstæður hafi til skamms tíma gengið okkur í óhag. Samkeppnisstaða atvinnulífsins hefur batnað mjög mikið á þessum tíma.`` Er þessi trú hæstv. ríkisstjórnar á stöðu, hinni framúrskarandi góðu stöðu íslenskra atvinnuvega, ástæðan fyrir því að ekki hefur verið gert neitt til að styrkja stöðu sauðfjárræktarinnar? Er það af því að hæstv. ríkisstjórn lifir í þeirri trú að þetta sé allt í góðu lagi eða er hæstv. ríkisstjórn búin að afskrifa algjörlega að landbúnaðurinn og ýmsar greinar hans teljist til atvinnulífs þjóðarinnar?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst út af jarðræktarframlögunum aðeins segja að ég man ekki betur en hv. þm. hafi þegar hann var landbrh. átt í erfiðleikum með að standa fullkomlega í skilum við bændur í sambandi við jarðræktarframlög og væri rétt að fletta því upp og athuga hvort hann geti með sínum embættisrekstri forðum staðið við þau stóru orð sem hann sagði hér um þau efni. Ég vil í annan stað segja að það er auðvelt að koma nú á þessum erfiðleikaárum sem síðasta ríkisstjórn skildi eftir sig fyrir hv. þm. sem var ráðherra á veltuárunum á síðasta áratug og hafði þá alla möguleika til þess að vinna að hagræðingu í sauðfjárbúskap hér á landi. Það væri gott ef hann kæmi hér upp og segði okkur frá því hvað hann hafi verið að gera til þess að afla markaða erlendis með öllu því fé sem þá rann úr ríkissjóði í gegnum Samband ísl. samvinnufélaga og um aðra slíka sjóði. Hvar var uppbyggingin á hinum erlendu mörkuðum á lambakjötinu sem við tókum í arf? Hvað var gert á þeim tíma til þess að reyna að stemma stigu við þeim ofvexti sem sannanlega var í sauðfjárræktinni og bændur nú súpa seyðið af? Og hvar var löggjöfin sem hv. þm. studdi sig við þegar hann var að skammta mönnum úr hnefa búmark og framleiðslurétt? Hvar var löggjöfin sem hann studdist við og hvernig er slóðin sem við horfum nú á frá þessum árum og sýnt hefur verið fram á að ekki standist lög?

Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh. svaraði litlu af þeim spurningum sem ég bar fram til hans. Það sem ég var fyrst og fremst að gagnrýna var þessi yfirlýsing sem hæstv. ráðherra gaf um að ekki ætti að greiða meira til jarðræktarframlaga í framtíðinni sem hann að vísu sagði að væri rangt og ég vildi fá skýringu á því hver það væri þá sem segði ósatt. Þegar ég var landbrh. var árlega veitt til jarðræktarframlaga 300--400 millj. kr. en vissulega er það rétt hjá hæstv. ráðherra að framkvæmdir voru þá það miklar að þessi upphæð nægði ekki alltaf til að greiða þannig að það þurfti að geyma milli ára. Mér finnst hæstv. ráðherra vera fljótur að gleyma ef hann man ekki eftir setningu laganna um framleiðslu, verðlagningu og sölu búvara sem hann samþykkti á Alþingi eins og aðrir sem studdu þáv. ríkisstjórn og reyndar fleiri. Lögin voru samþykkt mótatkvæðalaust. Að sjálfsögðu var aðlögun framleiðslunnar byggð á þeim lögum og margvíslegar ráðstafanir gerðar. A.m.k. töluðu bændur þá um harkalega aðlögun að mörkuðunum og þá var í fyrsta skipti raunverulega tekið á til þess að aðlaga framleiðsluna markaðsaðstæðum. Ég held að það hefði verið affarasælla að reyna að ganga hægar fram en gert hefur verið.

Hæstv. forseti. Það liggur alveg beint við ef við tölum um þróun í landbúnaði og hvernig einstakir ráðherrar hafa staðið sig sem landbrh. að taka tímabilið frá 1971, eftir að Ingólfur Jónsson frá Hellu hætti, sjá hvað síðan hefur gerst og lesa þunga áfellisdóma sem Sigurður Líndal prófessor og aðrir hafa kveðið upp úr um það hvernig staðið var að framkvæmdinni þar sem bent er á það að valsað hafi verið með framleiðslurétt bænda án þess að lagabókstafur væri fyrir hendi og þar sem við getum rakið dæmi um sorgleg slys sem hentu í einstökum tilvikum.  landbúnaðarins, vegna þess að við sitjum uppi með vandamál frá þessum tíma og það er þess vegna sem byggðavandinn er svo mikill í dag. Það er þess vegna sem sauðfjárbændur eru svo hart leiknir og hafa svo þröngan kost að það hefur verið haldið illa á þeirra málum og þeir illa undir þá erfiðleika og þann samdrátt búnir sem við stöndum nú frammi fyrir.

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að hæstv. landbrh. vill fara langt aftur í tímann og talar um Ingólf Jónsson, fyrrv. hæstv. landbrh., sem kom útflutningsbótunum á og sagði við bændur: Þið skuluð framleiða og framleiða og framleiða. Þið skuluð auka framleiðsluna. Það skiptir engu máli hver tilkostnaðurinn verður því það á bara að auka framleiðsluna. Það eru afleiðingar af þessari stefnu sem við höfum verið að glíma við í meira en tvo áratugi og reyndar lengur. En að öðru leyti fékk ég lítil svör frá hæstv. ráðherra við því sem ég var að spyrja um, um þau atriði sem þar höfðu komið fram. Eins og ég sagði var grundvöllur að aðlögun lagður með lögunum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Á þeim lögum var byggt. En síðan, eins og ég sagði, var samningurinn 1991 byggður á bjartsýni um það hvernig þróunin yrði en því miður, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þegar þær forsendur brugðust þá greip núv. hæstv. ríkisstjórn ekkert til þess að hlaupa þar undir bagga heldur þvert á móti var skorinn niður stuðningur á öllum sviðum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða fortíðina mikið, hún er að baki, það er framtíðin sem skiptir máli. Hins vegar vill hæstv. landbrh. ræða fortíðina og kenna öllum öðrum um en Sjálfstfl. Ég vil minna hæstv. landbrh. á það að flokksbróðir ráðherrans, hv. þm. Pálmi Jónsson, varð landbrh. árið 1980 og ég minnist þess að á fyrsta búnaðarþingi sem hann boðaði sína stefnu þá sagði hann: Samdráttarskeiði í landbúnaði er lokið. Var það nú mælt af fullri ábyrgð, hæstv. ráðherra? Ég vil, hæstv. forseti, þakka þessa skýrslu um framkvæmd búvörusamningsins. Hún er auðvitað tímabær og það sem kannski vekur athygli mína við þessa umræðu er að það eru alþýðubandalagsmennirnir sem biðja um þessa skýrslu, hv. þm. Ragnar Arnalds, Steingrímur J. Sigfússon, Ólafur Ragnar Grímsson, Svavar Gestsson, Guðrún Helgadóttir, Hjörleifur Guttormsson, Ragnar Elbergsson, Kristinn H. Gunnarsson og Margrét Frímannsdóttir. En hvernig er svo staðan í þingsalnum þegar skýrslan er rædd? Hvar eru þeir sem báru ábyrgð og fóru með landbúnaðarmálin þegar þessi samningur var gerður? Þegar stefnumörkun í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt var mörkuð síðast undir leiðsögn hv. þm. Steingríms Sigfússonar, ráðherrans sem gafst upp í landbúnaðarmálum á Íslandi, sá enga framtíð, sá ekkert ljós, heldur gafst upp? Hvar eru þessir menn? Það er auðvitað fróðlegt að flokksbróðir hans, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, var þá fjmrh. og var hinn mikilvægi hlekkur í gjörð þessa samnings.

Týndi hlekkurinn.

Hann er sjálfsagt týndi hlekkurinn eða hlekkurinn sem sveikst um að skrifa undir mikilvæg ákvæði samningsins. Það getur vel verið að augun í þessum alþýðubandalagsmönnum stækki þegar þeir heyra sannleikann en hér er þetta skýrt, að ýmis mikilvæg ákvæði búvörusamningsins frá 1991, sem var kannski agnið til að þess að bændur skrifuðu undir þennan samning, snýr að ýmsu í viðaukum aftur í samningnum. Þar sá hv. þm. og fyrrv. fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson ekki ástæðu til þess að styðja íslenskan landbúnað. Hvar eru þessir menn nú? Hvers vegna senda þeir fram saklausan mann, hv. þm. Ragnar Arnalds, til þess að ræða um gerðir sínar við núv. hæstv. landbrh.? Alþb. ber fulla ábyrgð. Það sá ekkert ljós, það sá enga von nema þá í atvinnustefnu íslensku þjóðarinnar, að hún yrði með eðlilegum hætti. Því miður er það svo að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur á mörgum sviðum svikið þennan búvörusamning en þeir gera það líka í skjóli þess að hæstv. fyrrv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, skrifaði ekki undir viðaukana. Hér stendur það skýrt. Það snýr að landgræðslu og skógrækt og mörgum fleiri atriðum þar sem áttu að koma milljarðar til þess að milda skelfinguna sem var fram undan, til þess að gefa mönnum nýja von. Alþb. ber fulla ábyrgð á þessu. Ég lái þeim ekki þó að þeir hafi ekki séð hina nýju von því að framsýni hefur ekki verið ríkjandi í þeim flokki í gegnum tíðina og mörg grundvallaratriði í stefnunni að bregðast um allan heim. En núv. ríkisstjórn, núv. hæstv. landbrh. er vorkunn. Ég vorkenni honum af því að hann er ágætur maður og góður Íslendingur að sitja í ríkisstjórn þar sem hann getur kennt litlum Alþfl. um alla hluti, að hann geti ekki ráðið við nýja stefnumótun þess vegna. Sjálfstfl. á á Alþingi Íslendinga 26 þingmenn. Núv. hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, er ekki síðri þröskuldur í íslenskum landbúnaðarmálum í dag en hæstv. utanrrh., Jón Baldvin Hannibalsson. Staðan er sú að á síðustu fjórum árum hafa íslenskir bændur staðið frammi fyrir hertum reglum á mörgum sviðum sem leiða af sér aukinn kostnað á búum þeirra og skerða afkomu þeirra með ranglátri reglugerð þar sem allt of hratt er farið. Þetta snýr bæði að sauðfé og ekki síður að mjólk. Þar ber hæstv. landbrh. að kynna sér málið. Kaup bænda hefur lækkað. Það hefur komið til flöt skerðing á framleiðslurétt bænda sem þýðir að launaliður t.d. sauðfjárbænda hefur lækkað um 50% í mörgum tilfellum. Hrein svik á búvörusamningi og greiðslum til bænda eins og fram kemur í áliti landbn., sem ég er hér með í höndunum við fjárlög, eru upp á 800--1.000 millj., hæstv. ráðherra. Og því miður er staðan sú á nýjum tímum þar sem allt í einu blasa við mörg ný tækifæri um víða veröld til þess að markaðssetja íslenska landbúnaðarvöru að þá eigum við ekki landbrh. Við eigum ekki forustu í ríkisstjórninni til að þora að marka nýja stefnu og taka á móti hinni nýju von. Hæstv. landbrh. var í upphafi ferils síns digurbarkalegur og sagðist svo sem ekki þurfa að éta það sem Steingrímur J. Sigfússon hefði gert. Hann væri tilbúinn að taka búvörusamninginn upp og endurskoða hann með hagsmuni bænda að leiðarljósi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann tilbúinn og hvers vegna hefur hann ekki gengið í það verk? Hefur Stéttarsamband bænda farið fram á það að slíkt verði gert miðað við breytta stöðu? Við skulum hugsa okkur samdráttinn sem sauðfjárbændur standa frammi fyrir upp á 50%. Þeir eru að fá skilaverð úr útlöndum á sinni dýrmætu afurð af því að fólkið biður um hana upp á 150--200 kr. á kg. Ef hæstv. landbrh. tæki nú samninginn upp og segði: Við skulum draga úr atvinnuleysinu. Við skulum bæta 100 kr. á kg með markaðsstyrk. Við skulum í einhverjum tilfellum, sem heimild er til og ekki hefur verið fylgt eftir, sjá til þess að sauðfjárbændurnir fái greiddar atvinnuleysisbætur sem kaupskerðingunni nemur. Þá værum við kannski komnir með verð til bóndans upp í 300--350 kr. Þá fengjum við áfram ull og skinn sem eru að hækka í verði. Sem betur fer hafa konur á Íslandi tekið ullarmálin að vissu leyti í sínar hendur og eru að ná stórkostlegum árangri í framleiðslu afurðanna. Við skulum gera okkur grein fyrir því að ullarpeysur einar eru seldar úr landinu fyrir 300 millj. til ferðamanna. Ég hef séð glæsilega frammistöðu kvenna í ullarmálum í mínum kjördæmi eins og austur í Þingborg og víðar. Hæstv. ráðherra, það voru bundnar vonir við að vegna breyttra aðstæðna væri starfandi ríkisstjórn sem viðurkenndi að það eru allt önnur tækifæri, það eru allt aðrar sólir á lofti en voru fyrir fjórum árum vegna þess að mannkynið er að biðja um hreinar, mengunarlausar afurðir. Þess vegna er full ástæða til að taka þennan búvörusamning upp með nýjum hætti og eru hrein svik á frammistöðu hæstv. ráðherra að hafa ekki gert það miðað við þessar aðstæður. Núv. ríkisstjórn hefur gefið innflutning á landbúnaðarvörum frjálsan. Við stöndum frammi fyrir því að einn hæstv. ráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, boðar þær kjarabætur að landbúnaðinum á Íslandi skuli fórnað, við skulum bara gefa hann frjálsan, tolllausan og láta erlenda bændur hafa þennan markað sem þýddi auðvitað að ekki bara 4--5 þús. bændur mundu missa sína atvinnu heldur 10--15 þús. þéttbýlisbúar. Undir þetta taka ýmsir aðilar í þjóðfélaginu og er það sorglegt þegar hin staðreyndin blasir við að við eigum nú nýtt tækifæri til að efla byggðir Íslands með dýrmætri landbúnaðarframleiðslu og fullvinnslu afurðanna í landinu eins og margar afurðastöðvarnar hafa verið að á síðustu árum. Ég býst ekki við því, hæstv. forseti, að hæstv. landbrh. muni auðnast að vinna mörg afrek hvað landbúnaðinn varðar þá hundadaga eða þá fáu daga sem eftir lifa af kjörtímabilinu og eru að tölu eins og hundadagarnir voru hjá Jörundi. Það er mikilvægt að ný ríkisstjórn verði skipuð með þeim hætti að þar komi vilji til þess að endurskoða búvörusamninginn miðað við nýjar ástæður, gefa sauðfjárbændum það tækifæri sem þeir sannarlega eiga og er enginn vafi í mínum huga að er þjóðhagslega hagkvæmt þegar til lengri tíma er horft. Gagnvart annarri þróun er það náttúrlega mjög alvarlegur hlutur að horfa upp á samdrátt landbúnaðarins. Það er ferðaþjónustan sem verður að byggjast á landbúnaðinum allt í kringum landið. Því er spáð að á næstu 15 árum muni atvinnu í ferðamennsku fjölga um 50% í heiminum og enn meira á Íslandi. Við erum að fá 180 þús. útlendinga ár hvert. Þeim á kannski eftir að fjölga í 280 þús. einhvern tíma og auðvitað borða þeir okkar afurðir og kaupa þjónustu hér. En það er enginn vafi, hæstv. forseti, að Framsfl. verður á nýjan leik að taka landbúnaðarmálin í sínar hendur og hafa forustu um endurreisn sauðfjárræktarinnar miðað við þau glæstu tækifæri sem nú blasa við í landinu. Það hefði auðvitað verið gagnlegt að ræða landbúnaðarmálin í heild sinni því að getuleysi ríkisstjórnarinnar í málefnum landbúnaðarins snýr ekki bara að þessum tveimur búgreinum. Það snýr að öllum hinum greinunum, það snýr ekkert síður að garðyrkjunni, það snýr ekkert síður að þeim miklu möguleikum sem íslenski hesturinn á o.s.frv. Það hefði því auðvitað verið enn mikilvægara að ræða heildarstöðu íslensks landbúnaðar miðað við núverandi aðstæður. En það á kannski ekki að vera að þreyta sig á því. Hitt er mikilvægast, sem ég hef hér sagt, að ný ríkisstjórn verði mynduð sem fyrst og hún taki af festu á þessum búvörusamningi, endurskoði hann og þá má það ekki gerast eins og gerðist hjá Alþb. að fjmrh. sé stikkfrí. Hann var hafður stikkfrí. Var það fyrir þéttbýlið eða var það til þess að ekki væri hægt að standa við búvörusamninginn? Þetta eru stórar spurningar sem blasa við. Við verðum að ná nýrri sátt um landbúnaðinn innan ríkisstjórnar, innan Alþingis, við aðilana í þjóðfélaginu. Við eigum svo mörg glæst og góð tækifæri, hæstv. forseti.

Nú hafa þrír hv. þm. og ráðherra óskað eftir að veita andsvar. Forseti hafði ætlað að gera hlé á þessum fundi en telur ófært að kljúfa sundur ræðu og andsvar. Þess vegna ætlar hann að veita þingmönnum heimild til að veita andsvar við ræðunni en einungis einu sinni hverjum, þ.e. tvær mínútur og síðan svarar ræðumaður í tvær mínútur.

Virðulegur forseti. Það er nú að koma hér fram einn daginn af öðrum að innan Framsfl. er kominn upp alveg nýr frelsari sem hefur algerlega óbundnar hendur af gerðum flokksins og viðhorfum forustunnar og boðar gull og gleðitíð á hverju sviðinu af öðru. Þetta gerðist í gær þegar hv. þm. fór hér upp með umræðu utan dagskrár og réðist harkalega að því kerfi sem Framsfl. hefur njörvað niður í sambandi við fiskveiðistjórnun og núna hentar hv. þm. að koma upp og boða gull og gleðitíð í landbúnaði bara ef Framsfl. fái að komast til valda og áhrifa. Hann er ansi fljótur að gleyma og er tiltölulega tillitslaus gagnvart sínum samflokksmönnum og þar með þingmönnum úr eigin kjördæmi. Hver man ekki eftir því hver var landbrh. 1983--1988? Hvar man ekki eftir því hver fór með landbúnaðarmál frá 1971 og tók við af Ingólfi Jónssyni þeirri stefnu sem hér var nefnd áðan og var samfellt til 1979 í landbrn.? Það er satt að segja, virðulegur forseti, með slíkum fádæmum þegar þingmaður úr landbúnaðarkjördæmi á Suðurlandi kemur upp og það hefur fennt svona gersamlega fyrir alla glugga þegar litið til fortíðar. Nú eiga menn bara að gleyma Framsfl. og hlut hans í landbúnaðarmálum á þessu tímabili þegar grunnurinn var lagður að búmarkskerfinu á sínum tíma, þegar kvótakerfið var njörvað niður, handónýtt kerfi í báðum tilvikum og flokkur sem streittist við það með Sjálfstfl. ár eftir ár og áratug eftir áratug að standa fastur í sambandi við kerfisbreytingu í landbúnaði sem var auðvitað löngu nauðsynleg til ákveðinnar aðlögunar og tekið var á með búvörusamningnum af ráðherra Alþb. í landbúnaðarmálum.

Hæstv. forseti. Ég boða nú kannski enga sérstaka gleðitíð eða gull og græna skóga. Ég minnti á ný tækifæri sem allir eru sammála um. Ég sá t.d. meistarakokkana sakna þess við þessar aðstæður þegar tækifærin voru víða í veröldinni að eiga þá ekki neinnar forustu eða hjálpar að vænta í markaðssetningu afurðanna, hvorki úr landbrn. né annars staðar. Hitt er annað mál að ég skil þó að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson haldi svona ræðu yfir mér því að auðvitað sér hann hvað það er fáránlegt að ræða stefnumörkun í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt, njörvaðan samning sem þeir gerðu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þingmenn Alþb. núv. og voru ráðherrar þá, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, annar landbrh. hinn fjmrh., þegar beðið er um skýrslu þá eru þeir báðir fjarri, þá eru þeir báðir með fjarvistarleyfi í þinginu. Var það ekki sérkennileg niðurstaða að þeir skyldu hvorugur vera hér í dag til þess að fylgja eftir þeim gjörningi sem þeir gerðu fyrir hönd íslenskra bænda og töldu mikilvægt að fá? Ég gerði ekki annað, hv. þm., en að sakna þessara ágætu manna og sannarlega hefði verið full ástæða til þess, hæstv. forseti, að biðja um frestun á þessari umræðu og hafa þessa menn hér viðstadda eða eru þeir með veikindaleyfi? Hvers vegna veiktust þessir menn og hurfu í dag? Ástæðan er einföld. Þeir hafa auðvitað ekki viljað vera við þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Það eru einungis fjögur atriði. Í fyrsta lagi er það ekki rétt hjá hv. þm. að ríkisstjórnin hafi gefið innflutning á landbúnaðarvörum frjálsan og hlýtur hv. þm. að hafa mismælt sig. Ég vil í annan stað svara þeirri fyrirspurn hans hvort ég hafi boðist til þess að taka upp viðræður við bændasamtökin um nýjan búvörusamning. Ég hef gert það bæði opinberlega og í einkasamtölum en eins og sakir standa nú þá er verið að bíða stofnfundar nýrra bændasamtaka. Jafnframt standa kosningar fyrir dyrum og er nauðsynlegt af beggja hálfu og eins af einstökum stjórnmálaflokkum að gera grein fyrir sínum málum og undirbúa jarðveginn fyrir nýjan búvörusamning og er unnið að því áfram í landbrn. Ég hygg að það séu varla forsendur til þess hjá þeim sömu flokkum og ákváðu án skilyrða á öndverðu ári 1991 að leggja útflutningsbætur með öllu niður, hversu mikill sem samdrátturinn yrði hér á landi á mörkuðum fyrir lambakjöt þá skyldi samt sem áður engin smuga vera fyrir útflutningsbætur. Að nú skuli hv. þm. rétt fyrir kosningar stinga upp á 100 kr. á kg þá verkar það ekki sannfærandi. Það er svona yfirboð. Að lokum vil ég aðeins segja það við hv. þm. að auðvitað ber hann ábyrgð á búvörusamningnum. Hann var í stjórnarmeirihluta þegar að þeim samningi var gengið og hann getur ekki skotið sér á bak við þáv. hæstv. fjmrh. Ólaf Ragnar Grímsson þó ég taki undir með honum að eyðan þar sem nafn hans hefði átt að standa er mjög áberandi.

Hæstv. forseti. Það var nú svo í GATT-samkomulaginu að meginreglan skal vera frjáls innflutningur sem ríkisstjórnin markaði og hefur staðið á öllum reglum og það gerðist hér síðast í vetur að allri lagagerð og allri ákvörðun um tolla og hvernig við þessum nýja samningi yrði tekið var frestað til næsta Alþingis. Núverandi ríkisstjórn eða stjórnarflokkar réðu ekki við málið. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segist vera að undirbúa jarðveg til þess að hægt sé að taka búvörusamninginn upp. Ég tel það mikilvægt. Ég hef ekkert skotið mér undan þeirri ábyrgð eins og hann fullyrti að ég beri sem þingmaður ábyrgð á búvörusamningnum. Það geri ég vissulega og tel þó eigi að síður að þeir menn sem þá fóru með þessi mál, hæstv. landbrh., hann ekki fremur en kannski aðrir sáu hvað fram undan var en nú vitum við það fjórum árum síðar að það eru ótal nýir möguleikar fyrir íslenskar landbúnaðarafurðir og þess vegna var ég að leggja hér áherslu á að það er sorglegt að sitja uppi með ríkisstjórn sem ekki viðurkennir þessar staðreyndir og vinnur úr málinu. Hvað útflutningsbæturnar varðar, hæstv. ráðherra segir að þetta sé yfirboð af minni hálfu að tala um 100 kr. Ég tel það ekkert yfirboð, hæstv. ráðherra. Það mundi tryggja stöðu sveitanna, efla sauðfjárræktina, draga úr atvinnuleysi og miða við einmitt, hæstv. forseti, þá markaði sem við eigum von í í sauðfjárframleiðslunni, þá er ekkert mikilvægara en að viðurkenna þá staðreynd og taka upp styrki með þessum hætti þó menn kalli það ekki útflutningsuppbætur.

Virðulegi forseti. Ég get ekki neitað því að mér fannst upphlaup hv. þm. Guðna Ágústssonar í garð Alþb. hér áðan nokkuð undarlegt og mér fannst þessi árás á hendur fyrrv. ráðherrum Alþb. harla yfirborðsleg. Það er vissulega ekkert nýtt að það gerist að Framsfl. og ráðherrar hans standi að aðgerðum en síðan geri einstakir þingmenn flokksins tilraun til þess að skjóta sér undan ábyrgð eftir á. Þetta gerðist vorið 1991. Þá stóð Framsfl. að gerð búvörusamningsins en það mátti heyra í einstöku kjördæmum hjáróma raddir þar sem menn þóttust ekki bera neina ábyrgð á því sem þeir voru nýbúnir að rétta upp hönd til stuðnings við. Ég vil láta það koma hér fram að að sjálfsögðu báru stjórnarflokkarnir allir á sínum tíma fulla ábyrgð á búvörusamningnum, líka Framsfl. og þingmenn hans sem greiddu atkvæði með honum við afgreiðslu lánsfjárlaga á Alþingi. Hv. þm. sem þá voru ráðherrar, Ólafur Ragnar Grímsson og Steingrímur J. Sigfússon, skrifuðu undir búvörusamninginn fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og í samráði við ríkisstjórnina og forustumenn stjórnarflokkanna á þeim tíma, þar á meðal í samráði við þáv. forsrh. Steingrím Hermannsson. Þeir gerðu það á þann hátt sem eðlilegt þótti á þeim tíma. Það er auðvitað hin mesta fjarstæða að koma nú fjórum árum seinna og segja að þetta hafi verið gert á allt annan hátt en gera hefði átt því að auðvitað báru þingmenn og ráðherra Framsfl. fulla ábyrgð á þeirri tilhögun sem þarna var viðhöfð. Og ég ætla sannarlega að treysta því að þingmenn Framsfl. leitist við í framtíðinni að standa við gerðir sínar og sinna ráðherra þegar þeir eru í samstarfi við aðra flokka, þar á meðal við Alþb. sem vel má vera að verði innan tíðar og við skulum vona það að svo fari. En ég vil svo að endingu eindregið mælast til þess við virðulegan forseta að hann fresti þessari umræðu í dag eftir að mælendaskrá er tæmd vegna þess að það er alveg hárrétt að það kom sér mjög illa fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að geta ekki verið viðstaddur þessa umræðu. Hann hefði gjarnan viljað það og ég kem þessum tilmælum eindregið á framfæri við forseta.



Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ragnar Arnalds hefur viðurkennt að eyðan er stór að hafa ekki mennina hér sem gerðu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar fyrrv. búvörusamning. Ég tek undir orð hans að auðvitað ber þeim að vera hér og áttu að vera hér í dag. Ég gerði lítið annað en vekja athygli á að þeirra væri saknað. Ég hef ekkert skotið mér undan ábyrgð í þessu máli. Ég hef bent á að skaðinn hvað landbúnaðinn varðar er auðvitað að hafa í framhaldi af því að nýjar vonir kviknuðu, nýir möguleikar, að sitja uppi með ónýta ríkisstjórn gagnvart aðalatvinnuvegi landsmanna, landbúnaðinum. Ég er sannfærður um að ef Framsfl. og Alþb. hefðu náð fylgi áfram og skipað ríkisstjórn saman síðustu fjögur árin þá hefðu þessir flokkar miðað við þá miklu möguleika sem landbúnaðurinn á í útflutningi tekið búvörusamninginn upp á nýjan leik með það að markmiði að gefa bændunum nýtt tækifæri eins og þeir eiga. Ég er alveg sannfærður um það. Hitt er annað mál að Alþb. verður að viðurkenna það að eyðan í búvörusamningnum er afar stór þar sem vantar nafn fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, og á því hef ég vakið athygli. Og vissulega hefur það skaðað búvörusamninginn því að það var kannski agnið sem gerði það að verkum að menn sáu að það var vilji alla vega landbrh. til að koma til móts við bændur en fjmrh. gerði það viljandi eða óviljandi að láta nafn sitt vanta, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Þegar við mættum í morgun á tilsettum tíma til þingstarfa til þess að vinna eftir auglýstri dagskrá þingsins tilkynnti forseti það úr ræðustól að því miður væri ekki hægt að vinna eftir ákveðinni dagskrá í dag vegna þess að það skorti á að þingmenn mættu til starfa. Ég veitti því þá athygli að það vantaði yfirgnæfandi meiri hluta af þingmönnum stjórnarliðsins. Þá ákvað forseti að fresta þessum lið og ganga til dagskrár og taka fyrir annað mál. Nú bregður svo við að nýju þegar á að ganga til atkvæðagreiðslu að enn skortir á að það sé hægt að ganga að eðlilegum þingstörfum og enn eru það stjórnarliðar, þingmenn Alþfl. og Sjálfstfl., sem skortir í þinghúsið til þess að eðlileg þingstörf fari fram. Aðeins einn ráðherra hefur verið í allan morgun til þess að vera við umræður. Það er aðeins einn ráðherra enn í þessu húsi, virðulegur forseti, og ég held að það sé því orðið tímabært að menn fari yfir þessi mál og láti ekki þá sem ætíð ganga til þingstarfa gjalda fyrir hina.

Forseti getur tekið undir að það er mjög slæmt þegar þingmenn mæta ekki til þingfundar, en það lá fyrir þegar í haust að það yrði fundur hér í dag. En við þessu getur forseti ekkert gert.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir skýrsluna um framkvæmd búvörusamnings sem liggur fyrir og mig langar að tjá mig í örfáum orðum um innihald hennar. Ég held að það sé alveg ljóst af þeim umræðum sem hafa verið í morgun og af skýrslunni sjálfri að það hefur alls ekki verið að öllu leyti staðið við gerðan búvörusamning, einkum hvað varðar framlög til Jarðasjóðs og skógræktar og flatur niðurskurður á framleiðsluréttindum hefur orðið meiri en til stóð. Það er einnig jafnljóst að ekki hefur að öllu leyti tekist að ná þeim markmiðum sem að var stefnt. Sem sagt, það var gerður samningur og við hann var ekki staðið. Er þetta alvarlegt mál eða er við öðru að búast? Þarf ekki fólk að geta treyst því að ef samningur er gerður að við hann verði staðið? Auðvitað hlýtur það fyrirkomulag að stangast á að gera samkomulag til þriggja til fjögurra ára undir lok kjörtímabils og ætlast svo til að ný ríkisstjórn standi við þann samning, ríkisstjórn sem stýrir fjárlögum frá einu ári í senn. Í þetta skipti áttu sér stað stjórnarskipti og því fór sem fór. Það er því spurning hvort það fyrirkomulag, sem hefur tíðkast að undanförnu, þ.e. að gera búvörusamning undir lok kjörtímabils, er það stjórntæki sem dugar til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt í íslenskum landbúnaði. Þurfum við eitthvað betra stjórntæki eða ætlumst við til að bændur verði sjálfir að bregðast við þeirri stöðu sem þeir eru komnir í einir og óstuddir? Skýrslan hefur sannfært mig um að það þarf að finna traustari leiðir til að ná þeim markmiðum að í þessu landi geti þróast hagkvæmur og öflugur landbúnaður og að vöruverð til neytenda lækki án þess að kjör bændastéttarinnar verði lakari en annarra stétta. Síðast en ekki síst verðum við að reyna að átta okkur á því að það verður að lækka opinber útgjöld til þessarar framleiðslu því að satt best að segja er þessi hlið á íslenska hagkerfinu alveg með ólíkindum og hefur verið til margra áratuga og löngu er orðið tímabært að stefna í þá átt að veruleg hagræðing eigi sér stað eins og virkilega hefur verið unnið að á undanförnum árum. Því ber að fagna því að það hefur tekist að lækka framlög til landbúnaðar um 3,5 milljarða á ársgrundvelli en það er töluvert betur sem verður að gera ef duga á. En það þarf að sjá til þess að fólkið, sem starfar að landbúnaði, bændakonur og bændur, hafi að einhverju öðru að hverfa og mér virðist ljóst að þessi skýrsla segir okkur ekki alveg hvernig staða bænda er. Við sjáum engan veginn af henni hvað það er annað sem bændur gera úti í sveitum landsins. T.d. vitum við að konur hafa m.a. staðið þar að öflugri uppbyggingu, ferðaþjónustu og annars konar starfsemi, ullariðnaði og öðru slíku, oft af miklum krafti og hugmyndaauðgi. En það þarf að gera betur til þess að skapa aukin atvinnutækifæri úti í sveitunum þannig að þetta gerist og allir geti við unað. Að mínu mati þarf að finna fleiri valkosti í atvinnutækifærum úti um sveitir landsins og þar tel ég að ferðaþjónustan sé efst á blaði, svo og lífræn ræktun og öll sú starfsemi sem byggir á því að hér er enn þá hreint og fagurt land. Konur úti um sveitir hafa verið að gera margt að þessu leyti og frumkvæði þeirra þarf að styrkja mun betur en hingað til hefur verið gert. Stundum er undan því kvartað að þær ráðist ekki í of dýrar framkvæmdir. Þess vegna fá þær ekki þá styrki sem þeim ber að mínu mati. Í annan stað þarf að finna öflugra stjórntæki en að gera búvörusamning undir lok kjörtímabils af einni ríkisstjórn sem skuldbindur næstu ríkisstjórn til að standa við hann 3--4 ár fram í tímann. Ég er þeirrar skoðunar að tíminn til þess að gera slíkan samning ef vilji er fyrir hendi til þess að gera hann, sem ég tel að eigi að gera, sé í upphafi kjörtímabils þannig að allir aðilar geti tekist af heilindum á við það verkefni sem fram undan er í íslenskum landbúnaði. Það þurfti að finna öflugra stjórntæki til að ná fram því markmiði að hér verði rekinn landbúnaður sem allir geti verið stoltir af. Vandinn í þessari atvinnugrein á sér auðvitað hliðstæður bæði í landbúnaði annarra landa og í okkar eigin sjávarútvegi. Nú reynir verulega á okkur stjórnmálamenn að finna betri og réttlátari leiðir til þess að stjórna bæði landbúnaðinum og sjávarútveginum ef við eigum að geta komist upp úr þeirri efnahagskreppu eða lægð og stöðnun sem hér hefur ríkt allt sl. kjörtímabil eða í tíð núv. ríkisstjórnar ef við viljum börnum okkar von um bjartari framtíð.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þm. sem hér talaði um að það er mikil þörf á því að efla nýsköpun í sveitum landsins og fjölga þar atvinnumöguleikum og þar þarf sannarlega að gera betur en gert hefur verið. En það er tvennt í ræðu hv. þm. sem ég vildi gera smáathugasemdir við. Það er í fyrsta lagi þar sem hún kom að því að hér rynni óeðlilega mikið fjármagn af opinberri hálfu til stuðnings við landbúnaðinn hjá okkur og hitt atriðið varðaði spurninguna um gerð samnings í lok kjörtímabils. Það er nú svo að ég held að ef grannt er skoðað sé stuðningur við íslenskan landbúnað í rauninni ekki meiri en hægt er að rökstyðja þó að vissulega sé þörf á því að reyna að ná slíkum stuðningi niður með skynsamlegum aðgerðum og með búvörusamningnum var stigið verulega stórt skref í þá átt. Ég held að hv. þm. ættu að líta til grannlanda, m.a. til Evrópusambandsins og hvernig þar er staðið að málum í sambandi við það og ekkert er óeðlilegt þó að stutt sé við grundvallaratvinnugrein eins og landbúnaðinn þó að deila megi um hvaða aðferðum er beitt í þeim efnum. Þrýstingurinn af hálfu neytenda á lægra vöruverð á sínar skýringar og er eðlilegur út af fyrir sig en þó ber að gjalda varhug við því að einblína ekki á slíkt og öll erum við neytendur, bændur sem aðrir í þessu landi. Hitt atriðið, virðulegi forseti, aðeins eitt orð um það. Ég tel að samningur sem gerður er af réttu stjórnvaldi við hagsmunasamtök eins og bændasamtökin sé fullgildur á þeim tíma sem markar hann og út af fyrir sig sé ekki við því að búast að ríkisstjórn nái því á fyrsta starfsári síns starfstíma að gera heildstæðan samning. Þess vegna átti það sínar skýringar að þessi samningur var gerður í lok kjörtímabils og hann heldur auðvitað fullu gildi og skuldbindur þá ríkisstjórn sem við tekur á meðan hún segir honum ekki upp.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni sem gerði athugasemdir við ræðu ræðumannsins hér á undan. Ég vildi bæta því við að við verðum að hafa það í huga þegar talað er um að samningur hafi verið gerður í lok kjörtímabils og hann hafi bundið þá ríkisstjórn sem tók við að með þessum samningi var verið að spara fyrir ríkissjóð miklu stærri upphæðir á þeim árum sem komu í kjölfarið, þ.e. árunum 1992--1995, en nam því sem ríkisstjórnin hefur svo aftur svikist um að standa skil á, sem sagt að ríkisstjórnin hefði ekki þurft að verja nema bara hluta af sparnaðinum sem búvörusamningurinn fól í sér fyrir ríkissjóð til þess að standa við öll ákvæði samningsins. Þetta finnst mér að þurfi að koma greinilega fram. Eins er rétt að hafa það í huga að þegar búvörusamningurinn hafði verið gerður þá var hann lagður fram sem fylgiskjal í tengslum við þær efnahagsaðgerðir sem þá var gengið frá áður en þing var rofið og fór heim og það stóðu allir flokkar að þeim aðgerðum þannig að þeir flokkar sem síðar urðu stjórnarflokkar og tóku við að kosningum loknum báru ekkert síður ábyrgð á þessum búvörusamningi en hinir sem gerðu hann. Með það í huga þá hefur núv. ríkisstjórn ekki neina minnstu afsökun fyrir því að hafa svikið efni búvörusamningsins og þau ákvæði sem þar voru.

Hæstv. forseti. Sú skýrsla sem hér er til umræðu um framkvæmd búvörusamningsins er vissulega tímabær og umræða um hana sömuleiðis. Þetta mál á í sjálfu sér ákaflega langan aðdraganda og það eru orðin ein þrjátíu ár síðan farið var að taka á þessum málum. Fyrst í þá átt að auka hér búvöruframleiðslu og síðan í þá átt að draga úr henni og hefur á ýmsu gengið. En nú undanfarin áratug eða svo hafa verið gerðir búvörusamningar og þeir hafa haft það meginmarkmið annars vegar að koma böndum á landbúnaðarframleiðsluna og svo einkum og sér í lagi í seinni tíð að draga beint úr útgjöldum ríkisins til landbúnaðarmála. Það má vel vera að það sé ágætt, það þarf auðvitað að draga alls staðar úr útgjöldum ríkisins eins og nokkur kostur er en það skiptir miklu máli hvernig það er gert og til hvers það er gert. Bændur og landbúnaðurinn hafa í mjög langan tíma búið við ákaflega erfiðar aðstæður og í rauninni ekki verið neinar einfaldar leiðir til að komast frá þeim vandamálum sem þar hefur verið við að etja og það tengist auðvitað ástandi á ýmsum öðrum sviðum þjóðlífsins sem hefur gert það að verkum að svigrúm hefur verið minna en menn hefðu sjálfsagt óskað sér. Ég ætla ekki sérstaklega að ræða um framkvæmd búvörusamningsins. Ég ætla samt að ræða hér örlítið um þessa skýrslu og önnur þau mál er þessu tengjast. Þessi búvörusamningur, sem segja má að sé á vissan hátt á enda runninn, er að ýmsu leyti ágætur. En hann er ekki nema að hluta til stefnumarkandi og hann er aðeins gerður til fjögurra ára. Í raun má segja að það er engin eiginleg stefna, engin eiginleg formleg stefna ríkjandi í landbúnaðinum. Það má reyndar segja það líka um aðra atvinnuvegi þjóðarinnar. Það er engin heildstæð stefna ríkjandi. Það er tekið á ýmsum atriðum með ýmsum hætti en það er ekki til nein heildstæð stefna sem setur fram skýr markmið og gefur fyrirheit um hvert stefna skuli og hvernig. Það er vissulega verulegum fjármunum varið til landbúnaðarmála, en hvert er markmiðið? Þegar menn ræða um þær fjárveitingar sem fara til landbúnaðarmála þá mega menn ekki einblína á þá upphæð sem þar er um að ræða heldur verða menn líka að skoða hvað fæst fyrir þá upphæð og hvað mundi gerast ef þessum fjármunum væri ekki varið með þeim hætti sem raun er á. Þá hygg ég að ýmislegt kæmi upp sem e.t.v. breytti skoðun fólks á því hvernig þessi mál eru framkvæmd. En aftur að stefnumörkun í landbúnaðarmálum. Ég sagði hér áðan að ég teldi að það væri engin heildstæð stefna til í atvinnumálum og heldur ekki landbúnaðarmálum og þegar við víkjum að búvörusamningnum, hvert er þá hið raunverulega markmið með þessum samningi? Er ætlunin að tryggja eða stefna að ákveðnum hlutföllum milli búgreina í landinu? Eða vill Alþingi nýta landbúnaðinn til þess að ná fram ákveðnum markmiðum í byggða- og búsetumálum? Eða vill Alþingi með búvörusamningi við bændur, sem heitir reyndar ,,Stefnumörkun í mjólkurframleiðslu og sauðfjárrækt``, vill Alþingi með slíkum samningi tryggja ákveðið umfang í þessum búgreinum sem hér um ræðir, sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu? Svona mætti reyndar áfram spyrja. Það er auðvitað nauðsynlegt að kanna til hlítar hvernig hefur tekist til með framkvæmd þessa búvörusamnings um einstök atriði hans. En það sem mestu máli skiptir samt þegar upp er staðið er til hvers hefur hann leitt þegar á heildina er litið og hver er staða bænda þegar samningurinn er að renna út. Í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir tel ég að komi nokkuð glöggt fram sú mynd sem blasir því miður afar víða við þegar farið er um sveitir landsins og bændur og bændafólk er sótt heim. Það er ljóst að mjólkurframleiðslan stendur mun betur en sauðfjárframleiðslan en samt sem áður gerir hún ekki meira en að standa í stað og þó hækka skuldir bænda í hlutfalli við eignir þeirra. Eiginfjárhlutfall búanna lækkar. Þegar maður snýr sér aftur að sauðfjárræktinni þá er myndin því miður miklu dekkri og daprari. Kannski eru það einhverjir áfangasigrar að það hafi tekist að lækka verð bænda á sauðfjárafurðum um 8%, að það hafi tekist að lækka slátur- og heildsölukostnað um 3% rúmlega og verð til neytenda hafi lækkað talsvert líka á sama tíma og verð á annarri matvöru hefur hækkað. Allt er þetta ágætt þangað til maður fer að horfa á bakhliðina á þessari medalíu. Þá kemur í ljós að launageta búanna hefur lækkað um rúmlega 25% og í flestum tilvikum er hér um beina kjaraskerðingu að ræða einfaldlega vegna þess að þó menn segi: bændur geta bara farið í eitthvað annað, snúið sér að einhverju öðru, sótt vinnu utan bús og annað og fleira í þeim dúr, þá er það bara ekki svona einfalt. Á tímum atvinnuleysis þá er ekkert annað að snúa sér, menn eiga ekki í önnur hús að venda og það er einmitt það sem er að gerast. Hagur bænda versnar og það sem þeir geta gert er að ganga á eigur sínar, þeir sem þær eiga. Hinir einfaldlega flosna upp og hverfa frá eignum og óðali slyppir og snauðir og hafa í sjálfu sér ekki annað að gera en að leita á mölina, annaðhvort á vit atvinnuleysisins eða þá ef þeir eru svo heppnir að geta fengið einhverja vinnu. Þess vegna held ég að staðan í landbúnaðinum sé því miður þannig að bændur eru einfaldlega, ekki kannski í öllum tilvikum en í allt of mörgum, að éta upp eignir sínar ef svo má að orði komast. Þeir búa við ákaflega mikið óöryggi, þeir vita ekki hvað verður næsta ár, verður enn frekari verðlækkun, verður samdráttur í framleiðsluheimildum? Svo mætti áfram telja auk þess sem EES-samningurinn og nú GATT-samningurinn hafa að sjálfsögðu ákveðið óöryggi í för með sér fyrir bændur. Þeir búa líka við það að verð á eignum er ákaflega lágt, jafnvel þó þeir vilji fara eða þurfi að fara. Það er nú svo að framleiðsluheimildirnar ganga kaupum og sölum og er ákveðið verð á framleiðsluréttinum. Það er svo að ef reiknað er gangverð á framleiðslurétti og ef slegið er lauslega á vélar og bústofn þá er oft hægt að selja jarðir með allri áhöfn og öllu sem þeim fylgir fyrir verð sem svarar til þessara tveggja þátta þannig að íbúðarhús bóndans og fjölskyldunnar, jörðin og ýmislegt annað sem henni kann að fylgja, það er í raun orðið verðlaust. Það getur ekki verið glæsilegt að losa sig við eignir sínar þegar svo er ástatt. Enda er það svo að mjög margir bændur veigra sér við að selja sínar eignir einfaldlega vegna þess að þeir fá langt undir sannvirði fyrir þær og ævistarfið er ákaflega lítils metið þegar upp er staðið, a.m.k. í krónum og aurum hvað þetta varðar. Það er heldur ekki fýsilegt fyrir ungt fólk að taka við jörðunum í mörgum tilvikum einfaldlega vegna þess að í fyrsta lagi er ljóst að það verður erfið afkoma og í öðru lagi þá er hún ákaflega ótrygg þar sem hún þó er fyrir hendi. Það er líka óvissa í sveitum landsins í kjölfar EES- og GATT-samninganna einfaldlega vegna þess að það hefur ekki verið tekið á þessum málum með þeim hætti að óyggjandi sé og menn vita ekki að hverju þeir ganga og það er kannski það sem er það alvarlegasta að menn eru bara skildir eftir í óöryggi og óvissu um framtíðina, meira heldur en nauðsynlegt er því enginn veit í sjálfu sér nákvæmlega hvað framtíðin mun bera í skauti sér. Það þarf sjálfsagt að gera annan búvörusamning og halda utan um praktísk málefni ef svo má að orði komast. En það þarf að koma til í landbúnaði miklu skýrari stefnumörkun heldur en núna er og menn verða að vita að hverju þeir ganga. Það er ekki hægt að bjóða mönnum upp á það ár eftir ár að það sé stefnt að því að verð á afurðunum lækki og jafnframt verði samdráttur í framleiðslunni. Ungt fólk vill ekki kaupa framleiðslurétt jafnvel þó hann sé falur vegna þess að það veit ekki hvort hann er 10, 20 eða jafnvel 30% lægri eftir aðeins örfá ár. Það vill enginn kaupa sér verðmæti með slíkum afföllum og slíkri óvissu. Þess vegna verður að koma til miklu skýrari stefnumörkun. Það verður að koma til heildstæð stefna í landbúnaðarmálum. Hún verður að taka til þess magns sem á að framleiða, menn verða að vita að hverju þeir ganga. Hér þýðir ekkert að vera með skipulagt undanhald, það verður að spyrna við fótum og menn verða að segja: Þangað ætla ég og þarna ætla ég að vera og fyrir því verða menn síðan að berjast og taka á málinu með þeim hætti. Þetta er forsenda þess að það geti orðið eðlileg þróun í landbúnaði sem er jú öllum atvinnuvegum nauðsynleg. Það er rétt að slík stefna taki auðvitað til fjölmargra annarra þátt og hugsanlega þátta eins og að búvöruframleiðslan sé sveigð meira en verið hefur til ákveðinna landshluta eftir búgreinum o.s.frv. miðað við landkosti. Ég vil í lok máls míns spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi beitt sér fyrir úrbótum í þessum málum. Hvort hann hafi beitt sér fyrir heildstæðri stefnumörkun og hvort hennar sé von. Hvort menn sjái hana fljótlega eða hvort hann telji að þetta sé allt í eðlilegu lagi og besta gengi. Ég vil gjarnan vita hvort hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir því að málum verði þannig komið að bændur geti búið við lágmarksatvinnuöryggi, að maður tali nú ekki um eðlilegt atvinnuöryggi, eða hvort bændur eigi áfarm að búa við það öryggisleysi sem verið hefur. Hvort þeir verði áfram að láta reka á reiðanum og aðeins vona það besta. Ég held að slíkt ástand sé því miður ákaflega létt í vasa bænda og og það sem er kannski enn þá verra er að það er líka létt í vasa þjóðarinnar þegar upp verður staðið og til framtíðar er litið.

Hæstv. forseti. Það eru a.m.k. tvö ár síðan ég lýsti þeim skoðunum mínum, bæði á fundi Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda, að ég teldi forsendur búvörusamningsins brostnar eins og þær voru hugsaðar af þeim sem undirrituðu samninginn á öndverðu ári 1991 og hef boðið bændum að við færum að ræða um það hvort ekki sé rétt að taka upp aðra framleiðslustýringu en verið hefur og sveigjanlegri. Það er því síður en svo að ég hafi ekki vikið að þessum málum. Ég vil líka segja við hv. þm., því hann er kunnugur atvinnustefnu Framsfl., Framsfl. var hér í ríkisstjórn samfleytt í 20 ár frá 1971 til 1991 og hv. þm. er að tala um heildstæða stefnu í atvinnumálum. Hún leiddi til þeirra hörmunga sem við sjáum sauðfjárræktina nú í og í þessum búvörusamningi var um það samið, eins og hv. þm. er kunnugt, að það yrðu sérstök uppkaup ríkisins á framleiðslukvótum til haustsins 1991. Það væri rétt að hv. þm. gerði grein fyrir því hvernig á því stóð að atvinnuástandið var með þeim hætti þetta sumar að menn treystu því ekki að þeir gætu fengið atvinnu annars staðar. Hverjir höfðu farið með landbúnaðarmálin lengst af þetta tímabil? Hvernig eru sjávarútvegsmálin? Við sjáum hvernig komið er fyrir þorskstofninum, við erum báðir kunnugir fyrir norðan. Við vitum hvernig þorskstofninn hefur dregist saman. Var það hin heilsteypta stefna formanns Framsfl., Halldórs Ásgrímssonar, sem leiddi til þess hruns sem við horfum nú á í sambandi við þorskstofninn? Svo vil ég spyrja hv. þm. af því hann talar um að búvöruframleiðslan sé sveigð til ákveðinna landshluta. Ég hef spurt þá að því á stéttarsambandsþingi hvort þeir geti hugsað sér þvílíkt. Og ég vil spyrja hann af því hann talar um að það eigi að miða við landkosti hvort hann hafi einhverjar ákveðnar hugmyndir um það hvernig á að snúa sér í þeim efnum, t.d. í okkar eigin kjördæmi, Norðurlandskjördæmi eystra, hvaða skoðun hann hafi á framleiðslustýringu í því kjördæmi út frá þessum forsendum sem hann var að lýsa hér.

Virðulegur forseti. Þetta var að mörgu leyti ákaflega skemmtileg ræða og fróðleg og af því að ég er nú varaþingmaður þá er ég bara talsvert upp með mér að ráðherrann beri slíkt traust til mín að hann beinir öllum spurningunum til mín og svarar ekki nokkrum sköpuðum hlut. Það er glæsilegt. En mér þykir líka vænt um að ráðherrann hafi lýst því yfir fyrir tveimur árum að forsendur búvörusamningsins væru brostnar og væntanlega veit hann þá hvað er til bóta. Það er ekki nóg að benda á að eitthvað sé slæmt og geta síðan ekkert bætt úr því. Hann hlýtur að hafa einhver svör frekar en það að segja að allt sé ómögulegt. Ég verð þess vegna því miður að vísa spurningunni til baka: Hvað ætlar hann þá að gera í staðinn? Eða hvað ætlaði hann? Það er ekki mikill tími því miður til stefnu fyrir ráðherrann en þó, það má alltaf taka sig á og betra er seint en aldrei í langflestum tilvikum. Þess vegna spyr ég aftur og endurtek spurningar mínar, sem ég vona að ráðherrann muni, hvað hann ætli sér í þessum málum og hvað hann hafi gert. Það er svo allt annað mál að þó það hafi oft verið sagt um hæstv. ráðherra að hann sé framsóknarmaður í Sjálfstfl. þá má hann ekki ofmetnast af því og það þýðir ekki að benda á Framsfl. alltaf þegar eitthvað bjátar á. Hér verða menn að standa fyrir máli sínu eins og þeir eru og ef hann vill gerast framsóknarmaður þá á hann bara að ganga í flokkinn, það er enginn millivegur þar á. En ég held nú að ýmislegt sem hafi farið miður í atvinnumálum . . .

Afi hans var nú í Framsfl.

Já, það eru góð ummæli um afa hans. En ég held að ýmislegt það sem hér hefur farið miður í atvinnumálum, ég veit ekki hvort það er vegna þess að Framsfl. hafi verið bæði í stjórn og utan stjórnar heldur er miklu líklegra að það sé þrátt fyrir það og það held ég að menn ættu að hafa í huga.

Hæstv. forseti. Mér er mjög ljúft að segja hv. þm. það ef hann hefur ekki með því fylgst að ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé mjög nauðsynlegt að auka það svigrúm sem bændur hafa í framleiðslu og tel að þau framleiðslumörk sem nú er miðað við 80%, séu of stíf. Ég hef jafnframt beitt mér fyrir því og raunar fengið það lögfest að heimildir séu til þess að bændur geti komið að öðrum störfum eins og landgræðslustörfum og gróðurvernd og öðru þvílíku, en það hefur því miður ekki verið mikið um að eftir því hafi verið leitað. Ég hef jafnframt bent á að það sé mjög hollt og gæti verið skynsamlegt að bjóða þeim bændum sem hafa minnkandi starfsorku, annaðhvort vegna aldurs eða veikinda, að þeir geti dregið úr framleiðslu sinni, svo lítið sé nefnt. Þessu tilboði hefur á hinn bóginn ekki verið tekið af bændasamtökunum, því miður. Ég hef enn fremur vakið máls á því að það sé eðlilegt að standa öðruvísi að útflutningsmálum, t.d. á dilkakjöti, en verið hefur og hef mjög vitnað til hinnar raunalegu sögu sem bændur hafa gengið í gegnum, hvernig fór fyrir öllu útflutningsfénu sem rann í gegnum SÍS, hvernig á því hefur staðið að engir markaðir eru erlendis fyrir kjötið og hef talað um það að nauðsynlegt sé að bændur reyni að koma sér saman um það hvernig þeir geti staðið saman að sínum markaðs- og sölumálum sem einn maður og geti barist á hinum erlendu mörkuðum sem gæti skilað árangri. Undir þetta hafa raunar ýmsir ágætir bændur tekið, meira að segja sumir sem telja að ekki sé lengur pláss fyrir þá í Framsfl. eins og Guðmundur á Stekkum.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki mikla ástæðu til að halda þessu orðaskaki áfram. Það hefur ekkert breyst í þessari umræðu og það hefur ekkert lýst hvað það varðar að það vantar hér, ég sagði það áðan og ég endurtek það, heildstæða stefnu í málefnum landbúnaðarins. Það er alveg sama þó menn tíundi einhverjar hugsanlegar orsakir fyrir því, það breytir ekki því að þessa stefnu vantar. Hún er forsenda þess að það sé hægt að taka á þessum málum þannig að þjóðin og bændur geti við unað. Ég ætla ekkert að fara að taka upp gamlar lummur og hálfviðbrenndar um SÍS og útflutningsmál og annað þess háttar. Það er löngu liðin tíð. Við verjum okkar tíma miklu betur með því að taka á vandamálunum en karpa um eitthvað gamalt sem við getum sjálfsagt aldrei orðið sammála um. 
             Það er annað sem ég vildi einnig endurtaka: Staða bænda er þannig, alveg sama hvað hver segir og hvað hefur gerst og hvað menn hafa viljað, að þeir eru að eyða upp eignum sínum, þeir eru að éta upp eignir sínar eins og sagt er á mannamáli. Þeir hafa ekki viðunandi afkomu og hafa ákaflega fá úrræði og búa við ákaflega mikla óvissu. Þetta eru staðreyndir sem allir geta fengið að kynnast, líka hæstv. landbrh. Ef menn bara fara um sveitirnar og ræða við það fólk sem þar býr þá kemur þetta í ljós og er svo skýrt og greinilegt. Það er það alvarlega í þessu máli og það er áríðandi og mikilvægt að við snúum okkur að þessu. Við framsóknarmenn í öllum flokkum eigum að snúa bökum saman og berjast til bættra lausna í þessum málum.

Hæstv. forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram um skýrslu hæstv. landbrh. um framkvæmd búvörusamnings hefur mestan part farið hófsamlega fram. Menn hafa rætt þessi vandamál af yfirvegun og þekkingu og það er rétt að vekja á því athygli að landbúnaðurinn er í þeirri stöðu að það er eðlilegt að ræða þau mál á þeim nótum. Út af þessu hefur að vísu aðeins brugðið og einstaka ræðumaður hefur veist að hæstv. landbrh. og talað til hans með nokkrum gusti. Það er sjálfsagt að gera sér grein fyrir því að núv. hæstv. landbrh. og núv. hæstv. ríkisstjórn tóku við erfiðu hlutverki. Það hlutverk var erfitt í fyrsta lagi vegna þess að það hafði gengið og hefur gengið mikil lægð yfir efnahagskerfi landsmanna. Það hefur verið samdráttur í efnahagslífinu og það hefur verið samdráttur í þjóðartekjum allt frá árinu 1988 og allt fram á síðasta ár. Þessi staða hefur auðvitað sett sitt mark á þá möguleika sem hafa verið til ráða fyrir landbúnaðinn eins og aðra í þessu þjóðfélagi. Það hefur m.a. átt þátt í því að það hefur verið allt önnur staða til að afla opinberra fjármuna til stuðnings landbúnaðinum heldur en ef veltiár væru í þjóðfélaginu. Þetta er sjálfsagt og nauðsynlegt að hafa í huga og ég hygg að allir þeir sem ræða þessi mál af einhverri yfirvegun hafi á þessu fullan skilning. Í annan stað þá var staða hæstv. landbrh. erfið að því leyti að hann tók við ákaflega niðurnjörvuðu og margbrotnu kerfi sem fyrri ríkisstjórnir höfðu komið á. Hann tók við búvörusamningi sem næsta ríkisstjórn á undan hafði samið um í lok síns starfstíma þó þannig að sá samningur hafði ekki í öllum greinum verið undirritaður af þáv. hæstv. fjmrh. Þær bókanir sem fylgdu með samningnum höfðu ekki, ef ég man rétt, verið staðfestar af þáv. hæstv. fjmrh. sem auðvitað veikti þær bókanir. Það kerfi sem komið hafði verið á af fyrri ríkisstjórnum og grundvallaðist á lagasetningu er að mínum dómi komið út í mikla blindgötu og alveg ósýnt hvort hægt sé að búa við það kerfi til nokkurrar frambúðar. Það er mín skoðun að það sé rétt sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan að hann hafi gert grein fyrir því, sem ég hef margoft heyrt hann segja, að forsendur búvörusamningsins væru brostnar og það yrði að taka hann upp til endurskoðunar en því miður hefur, eftir því sem hann greindi hér frá, það verk ekki komist verulega áfram vegna þess að því hefur kannski ekki verið sinnt af hálfu bændasamtakanna eins og skyldi, að ganga á lagið, að grípa þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra á lofti og taka til við að endurskoða þennan samning. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta ástand en ég tel að það liggi fyrir að hæstv. landbrh. hefur þurft að heyja varnarbaráttu fyrir landbúnaðinn á sínum ferli vegna þeirrar stöðu sem er í þjóðfélaginu og vegna annarra orsaka sem hér hafa verið ræddar af ýmsum aðilum. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi yfirleitt haldið vel á málum í þessari varnarbaráttu sem oft hefur verið erfið. Auðvitað má deila um einstök atriði eins og alltaf er í stjórnarathöfnum og hv. þm. geta stundum sagt að í einhverjum atriðum sé kannski hægt að gera betur. Slíkt er jafnan svo. En meginniðurstaðan er sú að eftir því sem ég þekki til hefur hæstv. ráðherra það álit að honum hafi tekist að halda vel á málum í þessari erfiðu stöðu. Hann hefur staðið mjög fast á verði fyrir hagsmuni landbúnaðarins og fyrir hagsmuni okkar Íslendinga þegar þurft hefur að takast á um ýmis ágreiningsefni er varða alþjóðasamninga sem við Íslendingar höfum verið að taka þátt í, bæði að því er varðar EES-samninginn og ekki síður að því er varðar GATT-samninginn. Sú staða hefur ekki alltaf verið auðveld fyrir hæstv. ráðherra því það hefur ekki alltaf verið alveg einboðið að bæði þeir sem standa núv. ríkisstjórn og þeir sem standa að málum á ýmsum stigum þess hafi verið á einu máli. En honum hefur tekist að standa þar fast á verðinum og hefur hlotið virðingu fyrir. Það er sjálfsagt að geta þess og muna eftir því að í þeirri varðstöðu hefur hann haft óskoraðan bakhjarl í hæstv. forsrh. Ég hjó eftir því hér í umræðum að mitt nafn var nefnt. Hv. 5. þm. Suðurl., Guðni Ágústsson, nefndi nafn mitt. Allir vita það í þessum sal að hv. þm. er manna fornlegastur í tali, að yfirbragði og háttum þegar hann stígur í ræðustól.

Og hugsun.

Og hugsun, segir hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Það er sjálfsagt rétt. En það er undarlegt með jafnforneskjulegan mann hvað honum hentar illa söguskoðun. Hvenær sem hann fer að vitna til einhverra sögulegra atriða þá má nærri því bóka að hann fer rangt með. Hann sagði hér og hafði eftir mér að sá sem hér stendur, Pálmi Jónsson, hafi á sínu fyrsta búnaðarþingi, eins og hann orðaði það, væntanlega fyrsta búnaðarþingi sem ég kem á sem ráðherra, gefið þá yfirlýsingu að samdráttarskeiði í landbúnaði væri lokið. Eins og ýmsar aðrar tilvitnanir þessa hv. þm. í söguleg atriði er þetta rangt. Ég gaf enga slíka yfirlýsingu. Á hinn bóginn gaf ég yfirlýsingu af þessu tagi á þriðja ellegar fjórða búnaðarþingi sem ég kom á sem ráðherra. Og hvað hafði þá gerst? Þá hafði það gerst að þegar ég tek við ráðherraembætti í landbúnaðarmálum þá hafði mjólkurframleiðsla í landinu verið árið áður 120 milljónir lítra en að öðru ári var hún komin niður í 103 milljónir lítra eða sem næst í samræmi við innanlandsmarkaðinn. Þetta hafði tekist með þeim stjórntækjum sem þá voru til. Á sama tíma hafði það gerst að nokkuð hafði dregið úr sauðfjárframleiðslu en ég starfaði eftir þeirri stefnu að um leið og við yrðum að draga saman mjólkurframleiðslu þannig að hún væri við hæfi innlenda markaðarins þá gætum við ekki dregið saman aðrar framleiðslugreinar landbúnaðarins að neinu verulegu marki fyrr en við hefðum aukið atvinnu í sveitum í öðrum greinum. Það var það sem ég átti við að þyrfti að haldast í hendur að atvinna ykist í öðrum greinum í sveitum samtímis því sem framleiðsla drægist saman í undirstöðuframleiðslugreinunum. Ég er ekki að kenna þeim sem á eftir fóru, þeim landbrh. eða þeim ríkisstjórnum sem á eftir fóru um að á þessari stefnu varð ekki framhald eða a.m.k. tókst ekki að halda slíkri stefnu því á þessum árum gátu menn ekki séð fyrir að loðdýraræktin mundi hrynja, að fiskeldið mundi í flestum greinum fara á hausinn og engin af nýgreinum landbúnaðarins mundi í rauninni standa uppi sem einhver burðarás önnur en ferðaþjónusta. Þetta vil ég aðeins uppfræða hv. 5. þm. Suðurl. um og biðja hann að gæta sín aðeins á sögulegum atriðum þegar hann flytur yfirlýsingar í þessum ræðustól. Hv. 2. þm. Suðurl. talaði hér til hæstv. landbrh. af nokkrum þjósti. Hv. þm. er hæglátur maður og dagfarsprúður og allra manna hæglátastur sem eru hér á þessari samkomu og það fer honum vel. Það fer honum hins vegar ekki jafn vel þegar hann fer að tala af miklum þjósti eins og hann gerði í dag til hæstv. landbrh. vegna þess að enginn ráðherra sem farið hefur með landbúnaðarmál á síðari árum hefur komið eins í bakið á íslenskum bændum og í bakið á forráðamönnum bændastéttarinnar og hv. þm. Jón Helgason, 2. þm. Suðurl., þegar hann var ráðherra landbúnaðarmála.

Vill þingmaðurinn ekki endurtaka þetta?

Ég skal skýra í hverju þetta er fólgið. Það gerðist þegar hv. þm., þá hæstv. ráðherra, setti reglugerð við búvörulögin árið 1985. Í þeirri reglugerð var tekin upp ný viðmiðun um framleiðslu, horfið frá svokölluðu kvótakerfi og tekinn upp svokallaður fullvirðisréttur. Það voru engin tengsl höfð á milli réttar einstakra bænda í sauðfjárframleiðslu á milli fullvirðisréttarkerfisins og kvótakerfisins. Þannig var fullvirðisréttarkerfið miðað við framleiðslu á annaðhvort árinu 1983 eða 1984 en alls ekki við þann rétt sem menn höfðu áunnið sér eða fengið með kvótakerfinu. Þetta var gegn því sem hafði verið lýst yfir af forustumönnum bændasamtakanna hvað eftir annað og af þeim sem talað höfðu af hálfu íslenskra stjórnvalda, þvert gegn því og varð til þess að einstakir bændur hvarvetna um landið lentu í þeirri stöðu að þeir voru með einni undirskrift ráðherra sviptir sínum framleiðslurétti. Ég held að hv. þm. Jón Helgason verði að muna eftir þessu áður en hann fer að tala af þjósti til þeirra sem nú fara með þessi mál af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég held að það sem skiptir máli umfram allt annað í landbúnaðarmálum sé það að framleiðsla verður að byggjast á sölu. Þess vegna segi ég enn, eins og ég hef löngum sagt, að það verður að sinna markaðsmálum umfram allt annað. Því ef við getum ekki selt þá er þýðingarlaust að framleiða. Markaðsmál verða að vera númer eitt, tvö og þrjú í öllu því sem forustumenn bænda og forustumenn af hálfu stjórnvalda beita sér í fyrir hagsmuni landbúnaðarins. Ég held að það sé engin spurning að innlendi markaðurinn sé alltaf þýðingarmestur. Þess vegna verðum við að endurtaka, ekki kannski í sama formi heldur í ýmsum tilbrigðum Íslenskt, já takk og gæta þess að leitast við að haga málum þannig að innlenda markaðnum sé sinnt, að reynt sé að þóknast duttlungum hans og bæta stöðuna gagnvart þeim sem eru neytendur í landinu, sem er öll þjóðin, og vinna þar stöðugt verk. 

Hæstv. forseti. Þetta var um margt merkileg ræða og ágæt á sinn hátt. Hv. þm. efaðist um þær söguskýringar sem ég hefði hér haft í frammi og fór um þær mörgum orðum. Síðan í lokin þegar hv. þm. var búinn að rekja þetta þá staðfesti hann að þarna muni aðeins þremur árum því hann hafi gefið þessa yfirlýsingu um að samdrættinum í landbúnaðinum væri lokið ekki í upphafi tímabilsins sem hann var ráðherra, ekki á fyrsta búnaðarþingi, heldur á því síðasta. Svona skildi ég hv. þm. Ég ætla ekkert að ræða um þetta. Ég man eftir að þessi yfirlýsing olli því að það fór fagnaðarbylgja um Suðurland og vinsældarlisti hv. þm. Pálma Jónssonar hækkaði verulega.

Þetta hefur verið rétt fyrir kosningar.

Þetta var rétt fyrir kosningar, hv. þm. En ég held eigi að síður að þessi yfirlýsing hefði kannski getað náð árangri eins og staðan er orðin í dag. Nú vil ég, vegna ræðunnar spyrja hv. þm., sem gerði mikið úr því að hæstv. ráðherra hefði tekið við öllu niðurnjörvuðu. Allt í lagi, ráðherrann tók við þessu niðurnjörvuðu úr margra manna og ríkisstjórna höndum. En þegar menn taka við einhverju niðurnjörvuðu og það eru ný tækifæri, eins og hér kemur fram hjá meistarakokkunum í Morgunblaðinu 22. jan. sl., er þá ekki rétt, hv. þm., og er þá ekki mikilvægt að eiga ríkisstjórn sem leysir fjötrana? Við ný tækifæri ber að leysa fjötrana. Þrátt fyrir yfirlýsingar í upphafi ferils síns um að hann vildi leysa fjötrana hefur hæstv. ráðherra því miður ekki svarað því kalli þegar bændasamtökin hafa leitað eftir því að samningurinn yrði endurskoðaður.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. viðurkennir að hafa farið rangt með. Það skiptir auðvitað máli hvort yfirlýsing er gefin í upphafi ferils eða eftir að tiltekinn ráðherra og tiltekin ríkisstjórn hefur starfað og bætt úr þeim miklu vandræðum sem þá var við að etja í offramleiðslu. Ég ætla ekki að ræða það frekar en bara benda þessum ágæta þingmanni og forneskjulega í tali á að huga betur að því að hafa hlutina rétta þegar hann fer með þá.

Þú meinar ártölin.

Ný tækifæri, segir hv. þm., og það er út af fyrir sig rétt að við eigum allt undir því að reyna að nýta þau tækifæri sem þó bjóðast fyrir landbúnaðinn. Ég segi það og ítreka að við eigum tækifæri í útflutningi. Þau eru kannski á litlum mörkuðum, sérstökum mörkuðum og dýrum mörkuðum, en hreinleiki og sérstæð gæði íslenskrar framleiðslu eru slík að við eigum að geta nýtt þessi tækifæri þannig að þau verði okkur til hagsbóta og eigi þátt í því að tryggja framtíð íslensks landbúnaðar.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það að ég viðurkenndi að ártalið hafði skolast til en yfirlýsingin sem ég fór með eftir ráðherranum var rétt. Hann hefur staðfest það hér að hún var rétt. Ég ætla ekkert að fara að rífast um það atriði. Það var yfirlýsing á þeim tíma og féll með þessum hætti. Ég er ekkert að ásaka hv. þm. eða hans feril sem landbrh. Ég stend ekki í neinum deilum um það atriði. En ég vil nú spyrja hv. þm. sem viðurkennir að það geta blasað við ný tækifæri og möguleikar. Ég ræddi það t.d. við hæstv. landbrh. í morgun, sem hann hefur ekki svarað, að miðað við þær niðurstöður sem nú blasa t.d. við þegar bændur eru að fá 150--200 kr. í skilaverð af ýmsum sérmörkuðum sem menn eru að finna úti í Evrópu hvort ekki væri þá vel verjandi og hefði ríkisstjórnin ekki átt að bregðast þannig við að taka upp markaðsstyrk, eða útflutningsbætur með öðrum hætti, kannski upp á 50--100 kr. til þess að gefa mönnum tækifæri til að innbyrða þennan markað? Þarna tel ég að ríkisstjórn og hæstv. ráðherra hafi brugðist illþyrmilega í störfum sínum því að það er ekki nóg að segja: Við erum hér með samning sem fjötrar. Samningar eru við breyttar aðstæður til þess að segja þeim upp. Það er sorglegt að lesa viðtalið við meistarakokka sem hafa farið um heiminn. Íslenska varan hefur verið að vinna sigra og íslenska iðnaðarfólkið hefur verið að vinna sigra en einn þeirra segir t.d.: Við eigum í EB 600 tonna kvóta fyrir lambakjöt en það er ekki vilji til að nýta nema fyrir 20 tonn. Það er sorglegt, hæstv. forseti, að hafa ónýta ríkisstjórn á tímum þar sem mörg ný tækifæri blasa við.

Hæstv. forseti. Hv. þm. verður að gera sér grein fyrir því að sölumeðferð vara er á hendi verslunaraðila. Auðvitað getur hæstv. ráðherra blandað sér í það og kvatt menn til þess að stunda það starf og kannski gripið til nokkurra aðgerða annarra. En meginatriðið er það að sölumeðferð vara er á hendi þeirra sem annast verslun og viðskipti. Ég veit til þess að á ódýrum markaði úti í Danmörku hjá verslunarkeðjunni Irma tókst að fá skilaverð sem var 150--160 kr. fyrir kg af dilkakjöti eins og hv. þm. nefndi hér. Úr því að hægt er að fá 150--160 kr. hjá Irma í Danmörku þá tel ég öruggt mál að hægt sé að fá verulega hærra verð hjá sérmörkuðum sem geta tekið við og boðið dýra vöru. Út af fyrir sig er því ekkert hægt að segja um það annað en ítreka að slíku þarf að sinna og slíkt er eitt höfuðverkefni sem þarf að fást við til þess að tryggja hagsmuni landbúnaðarins. Ég ætla ekki að svara hér fyrir hæstv. landbrh. um útflutningsbætur. Það var fyrri ríkisstjórn sem tók útflutningsbætur af, þar á meðal hv. þm. sem hér er að tala um útflutningsbætur að nýju. Það ferst honum því ekki sérstaklega vel.

Hæstv. forseti. Það voru þung orð sem hv. 2. þm. Norðurl. v. hafði um mín störf hér áðan sem ég vil algerlega mótmæla. Sú reglugerð sem hann minntist á var gerð samhliða samningi og forsenda fyrir samningi sem gerður var við Stéttarsamband bænda og undirritaður 28. ágúst 1985 af fulltrúum Stéttarsambandsins, þeim Inga Tryggvasyni, Magnúsi H. Sigurðssyni, Hermanni Sigurjónssyni og Þórarni Þorvaldssyni, með fyrirvara um samþykki aðalfundar Stéttarsambands bænda og þar var þessi samningur staðfestur. Að segja að ég hafi þar komið aftan að bændum er því algerlega rakalaus fullyrðing. Það sem hv. þm. mun reyna að finna stoð í sínu máli var það að í þessari reglugerð var gengið út frá því að miða við framleiðslu síðustu ára þannig að heimildum yrði úthlutað til þeirra sem stæðu í búrekstri en ekki til hinna sem væru hættir eða hefðu dregið saman. Sú hugsun sem þarna lá að baki var að þeir nytu þessa magns, sem var það mesta sem hægt var að ná, en ekki þeir sem ekki væru með búreksturinn. Ég er sannfærður um að það var rétt því að að öðrum kosti hefði það orðið þá þungt í skauti að úthluta til hinna sem ekki höfðu framleiðslu á bak við sinn rétt. En að öðru leyti hef ég ekki tíma til að fara frekar út í þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég sagði aldrei að þessi samningur og reglugerð sem fylgdi á eftir hefði ekki hlotið samþykki eftir á. Hins vegar kom þetta í bakið á öllum yfirlýsingum sem áður höfðu gengið af hálfu bændasamtakanna. Mér er mjög vel kunnugt um það vegna þess að ég var í nánu sambandi við forustumenn bændasamtakanna á þessum tíma. Og því var margyfirlýst að þeir sem áttu kvóta eða búmark á jörðum sínum, að það yrði ekki af þeim tekið. Það var margyfirlýst af forustumönnum bændasamtakanna og þeim mönnum sem voru í forsvari fyrir landbúnaðinn á stjórnmálavettvangi og þessi reglugerð kom gersamlega í bakið á þeim. Fjölmargir aðilar keyptu jörð á þessum tíma með miklum kvóta. Það var kannski engin eða lítil framleiðsla og forsvarsmenn bændasamtakanna sögðu: Þú mátt treysta því að kvótinn verður ekki af þér tekinn en síðan var hann af tekinn með undirskrift ráðherra. Með því var í senn farið þannig í bakið á þessum mönnum og brotin niður jafnræðisregla sem ber að hafa í heiðri samkvæmt íslensku stjórnarskránni. Það er álit lagamanna að þar með hafi verið farið gersamlega í bága við stjórnarskrána. Ef mál væri höfðað þá mundi þessi gerningur væntanlega verða dæmdur ógildur.

Hæstv. forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki borið ábyrgð á yfirlýsingu forustumanna bændasamtakanna á þeim tíma en þessi samningur og reglugerð voru unnin í nánu samráði við bæði forustumenn og starfsmenn Stéttarsambands bænda og þeir hljóta að bera ábyrgð á sínum gerðum gagnvart bændum og ráðherra hlýtur að vera í góðri trú þegar hann semur um slíkt. Hitt get ég sagt að á næstu árum á eftir var reynt að koma til móts við þá sem í erfiðleikum stóðu og horfa á málin út frá sjónarmiðum bænda en hæstv. landbrh. var nokkuð þungorður um slík vinnubrögð áðan og gagnrýndi þau. Hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði að ég hefði verið þungorður í garð hæstv. landbrh. Kannski hefur það haft einhver áhrif á mig að ég var áheyrandi á fundi með hæstv. landbrh. í gærkvöldi. Þar var hann gagnrýndur fyrir ýmislegt af sunnlenskum bændum sem voru a.m.k. á annað hundrað og gagnrýndu hans vinnubrögð. Þegar hann svarar þá segir hann að það eigi ekki að vera gagnrýna sig fyrir vinnubrögð og ásakanir um frjálshyggju. Hann gæti eins kallað fundarmenn framsóknarhunda. Það er virðingin sem hann ber fyrir sunnlenskum bændum.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu hér áðan, þá mun þessi umræða að mestu leyti hafa verið málefnaleg og efnisleg og menn haldið sig við staðreyndir. Þó mun hafa legið það sérkennilega á hv. þm. Guðna Ágústssyni, ágætum vini mínum og baráttufélaga til margra ára í umræðum að hann mun hafa kosið að fara með einhverjar sérkennilegar árásarsögur á þann sem hér stendur sem eiga sér enga stoð í veruleikanum og eru í hrópandi ósamræmi við það álit sem forustumenn bændasamtakanna, allir gæðastimplaðir framsóknarmenn í marga ættliði, hafa lýst yfir opinberlega að beri að hafa um fjármálaráðherraferil undirritaðs gagnvart bændastéttinni. Hv. þm. Guðni Ágústsson er fyrsti maðurinn úr röðum þeirra sem vilja telja sig forustumenn bænda sem hefur farið fram á opinberan vettvang með yfirlýsingar af því tagi sem hann lét frá sér fara hér í dag. Er kosningaskjálftinn í framsóknarmönnum á Suðurlandi virkilega orðinn svo mikill að þeir veigra sér ekki við að koma hér í ræðustól á Alþingi með staðlausa stafi sem forustumenn bændasamtakanna sjálfir eru reiðubúnir að bera til baka? Ég ræddi við Hauk Halldórsson, forustumann bændasamtakanna, eftir að þessi ræða var flutt, mann sem formaður Framsfl. hyllti sérstaklega á fimmtugsafmæli hans fyrir nokkrum dögum síðan. Og Haukur Halldórsson, formaður Stéttarsambands bænda og hinna nýju samtaka landbúnaðarins, tjáði mér að ég mætti fara með það hér í ræðustól á Alþingi, hann væri reiðubúinn að staðfesta það, og ég fer með það orðrétt, ,,að það skipti sköpum fyrir landbúnaðinn að Ólafur Ragnar Grímsson undirritaði sem fjmrh. búvörusamninginn``. Tilvitnun lýkur í Hauk Halldórsson, forustumann bændasamtakanna. Ég held að hv. þm. Guðni Ágústsson ætti að kynna sér betur það sem hann fer með nema það sé þannig komið fyrir þeim manni sem nú situr í sæti Jóns Helgasonar, öðrum af mætum forustumönnum bændasamtakanna hjá Framsfl. á Suðurlandi, að örvæntingin sé slík að hann hirði ekkert um staðreyndir í málinu. Ég ætla ekkert að verja löngum tíma hér til þess að ræða þetta. Ég tel þetta satt að segja svo ódrengilegt og ómaklegt að það taki því ekki að vera að ræða það. En ég veit að hv. þm. Jón Helgason er örugglega reiðubúinn að bera vitni um það hvernig ég brást við þegar ég tók við fjármálaráðherraembættinu gagnvart bændasamtökunum og hagsmunasamtökum bænda þegar hagsmunamál bænda höfðu lent í slíkri óreiðu í tíð ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar þegar Jón Baldvin Hannibalsson var fjmrh. að það varð að gera sérstakt átak til þess að greiða úr þeirri óreiðu sem nam mörg hundruð millj. kr. sem leyst var úr fyrir áramótin 1988--1989 í góðri samvinnu við hv. þm. Jón Helgason og forustumenn bændasamtakanna á þeim tíma. Það sem landbrh. Framsfl. í þeirri ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar tókst ekki í embætti landbrh. tókst honum hins vegar sem þingmanni og forustumanni bændasamtakanna í ágætri samvinnu við hinn nýja fjmrh. haustið 1988. Ég þekki hv. þm. Jón Helgason það vel að drengskap og virðingu fyrir sannleikanum að hann er örugglega reiðubúinn að segja hv. þm. Guðna Ágústssyni þá sögu. Hv. þm. Guðni Ágústsson var ekki viðstaddur undirritun búvörusamningsins en þar flutti Haukur Halldórsson, forustumaður Stéttarsamtaka bænda, sérstakar þakkir til þáv. fjmrh., þess sem hér stendur, fyrir hlut hans í gerð búvörusamningsins og undirritun búvörusamningsins. Það var nefnilega þannig, hv. þm., að fjmrh. bar engin skylda til þess að undirrita eitt eða neitt varðandi búvörusamninginn. Málið lá þannig fyrir. Fjmrh. bar engin skylda til að undirrita eitt eða neitt verðandi búvörusamninginn. Það var forustumönnum bændasamtakanna kunnugt og þeir fóru þess vegna ekki fram á það að fjmrh. undirritaði eitt eða neitt varðandi búvörusamninginn. En það var sá sem hér stendur sem tók sjálfstæða ákvörðun, hafði sjálfur að því frumkvæði að mæta til undirritunarinnar og undirrita það --- og nú bið ég þingmanninn að hlusta vel --- undirrita það sem bændasamtökin sem samningsaðili höfðu gengið þannig frá að undirrita skyldi. Það var ekkert það skjal við undirritun búvörusamningsins sem farið var fram á að yrði undirritað sem ég undirritaði ekki. Þetta vita forustumenn bændasamtakanna og eru reiðubúnir að bera vitni um það hvar sem er og hvenær sem er. Þess vegna er það í senn bæði ódrengilegt, óeðlilegt og á engan hátt í samræmi við sannleikann og efnisþætti máls að ætla nú að fara að gera eitthvað mikið mál úr því hér á Alþingi 1995, að fjmrh. Ólafur Ragnar Grímsson hafi ekki undirritað einhverja þætti búvörusamningsins sem aldrei var farið fram á að hann undirritaði. Ég held að það væri nær fyrir hv. þm., sem ég hélt að hefði kannski meiri áhuga á að ráðast á Sjálfstfl. í komandi kosningabaráttu heldur en Alþb., að gera mál úr því bæði hér í þingsalnum og á Suðurlandi að það var eitt af fyrstu verkum núv. landbrh. og núv. fjmrh. --- ég bið þingmanninn að hlusta og láta ekki hv. þm. Árna Johnsen trufla sig --- að fara bæði í ræðustól hér á Alþingi og á Suðurlandi með þá staðreynd að það var eitt af fyrstu verkum núv. landbrh. og núv. fjmrh. að senda búvörusamninginn til ríkislögmanns til þess að fá álit á því hvort ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, Halldór Blöndal hæstv. landbrh. og Friðrik Sophusson hæstv. fjmrh., gætu ekki rift búvörusamningnum í heild sinni. Hæstv. landbrh. Halldór Blöndal vildi nefnilega rifta búvörusamningnum í heild sinni, ég tala nú ekki um hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson og Alþfl. Síðan kom álit ríkislögmanns og hvað stóð í því, hv. þm.? Að vegna undirritunar þáv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar, væri ekki hægt að rifta búvörusamningnum. Það getur hv. þm. lesið í greinargerð ríkislögmanns til hæstv. fjmrh., Friðriks Sophussonar. Og ég man ekki betur en hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson, hafi síðan borið mig sökum hér á Alþingi fyrir það, að mig minnir í formlegum umræðum en kann þó að hafa verið á öðrum vettvangi, að ég hafi undirritað búvörusamninginn sem fjmrh. Málið liggur nefnilega þannig, hv. þm., að núv. ríkisstjórn, Sjálfstfl. og Alþfl., vildu rifta búvörusamningnum í heild sinni og svipta bændasamtökin og bændastéttina í landinu öllum þeim réttindum og ákvæðum sem þau fengu í búvörusamningnum. Og það var aðeins eitt sem kom í veg fyrir það ætlunarverk núv. ríkisstjórnar, það var undirritun þáv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar. Ég hélt satt að segja að Framsfl. ætlaði að vera í fylgd með okkur í þessari komandi kosningabaráttu, að ráðast á Sjálfstfl., að ráðast á Alþfl, en það er greinilegt að það er eitthvað annað sem er upp á teningnum hjá leiðtoga Framsfl. á Suðurlandi vegna þess að hann hefur notað þessa umræðu hér til þess að koma með ómaklegar, ódrengilegar og ósannar árásir á formann Alþb. Staðreyndin er nefnilega sú, hv. þm., að það var aðeins eitt atriði sem bjargaði hagsmunamálum bænda í búvörusamningnum í tíð þessarar ríkisstjórnar og það var undirritun fjmrh. Þess vegna væri nær að hv. þm. Guðni Ágústsson, ef hann vill meta einhvers hagsmuni bænda, væri álíka drengur og forustumaður bænda, Haukur Halldórsson, og bera sannleikanum vitni í þessu máli. Nú er hæstv. landbrh. búinn að berja í borðið og af hverju er það? Vegna þess að það er akkúrat þessi flötur á búvörusamningnum sem hæstv. landbrh. er illa við, hv. þm. Hann fagnaði auðvitað árásum hv. þm. Guðna Ágústssonar, eins og hann gerði hér fyrr í umræðunum. Og það var stórkostlegt að hæstv. landbrh., maðurinn sem vildi rifta öllum búvörusamningnum í bandalagi með Friðriki Sophussyni og bað ríkislögmann að finna leiðir fyrir sig um það hvernig væri hægt að rifta búvörusamningnum, er svo að segja í andsvari við ræðu Guðna Ágústssonar að auðvitað sé það alveg rétt hjá þingmanninum að það hafi eiginlega verið hið versta mál að það voru ekki fleiri undirritanir hjá fjmrh. á búvörusamningnum. Hvílíkur tvískinnungur hjá hæstv. landbrh. Hvílíkur tvískinnungur. Hæstv. landbrh. Halldór Blöndal vildi eyðileggja búvörusamninginn enda töluðu margir frambjóðendur Sjálfstfl. í síðustu þingkosningum gegn búvörusamningnum. Hv. þm. Egill Jónsson talaði gegn búvörusamningnum. Hv. þm. Pálmi Jónsson talaði gegn búvörusamningnum. Ég veit ekki hvað hæstv. ráðherra Halldór Blöndal gerði í Norðurl. e.

Hvað gerði ég annars staðar?

Ja, ég fylgdist nú ekki svo mikið með kosningabaráttu hv. þm. þá. Það var áður en hann tók persónuleikabreytingu við það að setjast í ráðherrastól þannig að ég satt að segja hafði ekki mikinn áhuga á málflutningi þingmannsins eftir að hafa setið undir ræðum hans í stjórnarandstöðu í efri deild á kjörtímabilinu þar á undan. Nei, hv. þm. Guðni Ágústsson, við skulum frekar sameinast um það að skamma núv. ríkisstjórn fyrir það sem sannað er í greinargerð ríkislögmanns, að það var núv. ríkisstjórn sem ætlaði að framkvæma einhverja stærstu atlögu að bændastéttinni sem fyrirhuguð hefur verið og skipulögð hefur verið með því að rifta búvörusamningnum með fjmrh. Friðrik Sophusson og frjálshyggjuliðið í Sjálfstfl. í fararbroddi og með aftanívagn, hæstv. landbrh., sem þá var reiðubúinn að ganga í þá för þó honum hafi kannski vaxið manndómur síðar á kjörtímabilinu til að rísa upp gegn ætlunarverkum þess liðs. En sem nýgræðingur í ráðherrastól 1991 var hann reiðubúinn að hanga aftan í frjálshyggjuvagninum í Sjálfstfl. og fá ríkislögmann til að gefa út úrskurð um það að búvörusamningurinn væri ónýtur.

Hæstv. forseti. Mér verður það alltaf áhyggjuefni þegar ég sé hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson svona sáran og viðkvæman og dapran og ég sé, því miður, að Alþb. er að þrengja að þessu karlmenni í pólitík. Það er búið að hengja einhvern dall aftan í Alþb. með óháðum sem kannski ,,bekenna`` ekki að þessi gamli framsóknarmaður eigi þar samleið. En það var nú önnur saga. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var ekki hér í morgun. Hann veit ekkert hvað hann er að tala um. Hann er að bera upp á mig rangar sakir. Ég skammaði ríkisstjórnina hiklaust fyrir hvernig hún hefði farið með búvörusamninginn. Ég var í sjálfu sér ekki að gera annað hér. Ég sagði, hv. þm., að það væri óeðlilegt að þessi skýrsla sem Alþb. bað um, að þeir menn sem stóðu í forsvari, annar fjmrh. og hinn landbrh. á þeim tíma, væru ekki hér. Ég gerði kröfu um að þeir yrðu hér í þinginu. Ég vakti að vísu athygli á því að í búvörusamningnum, þegar kæmi að bókununum, sem hefðu kannski verið agnið sem gerði það að menn skrifuðu undir, vantaði undirskrift hæstv. fyrrv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar. Nú hefur hv. þm. staðfest það að hann var aldrei beðinn að skrifa undir. En hins vegar sagði ég jafnframt að ég væri sannfærður um að ef Framsfl. og Alþb. hefðu náð þeirri gæfu að sitja í ríkisstjórn áfram og hefðu stýrt fleyinu síðustu fjögur ár þá hefðu þeir miðað við nýjar aðstæður í markaðsmálum landbúnaðarins endurskoðað búvörusamninginn, minnkað fjötrana sem í honum voru til þess að gefa mönnum tækifæri til að nálgast þessa nýju markaði. Fyrir utan hitt að ég er sannfærður um að ef þessir tveir flokkar hefðu verið saman þá hefði atvinnustefnan í landinu verið öðruvísi og þá hefði búvörusamningurinn kannski fremur náð því markmiði sem honum var ætlað. En að ég hafi hér verið með árásir í þá veru sem hv. þm. var að lýsa er ekki rétt.

Virðulegi forseti. Ég met þessa ræðu sem hv. þm. flutti hér og ætla í sjálfu sér ekki að hafa neina eftirmála af þessu máli. Ég tel að það sé upplýst og skýrt og liggi ljóst fyrir. Ég er þingmanninum alveg sammála um að það hefði öðruvísi verið haldið á framkvæmd þessa máls ef við hefðum setið áfram við stjórnvölinn, ég tala ekki um ef við hefðum verið einir. Auðvitað var það vandamál að vera með Alþfl. í öllu þessu verki. Það er dálítið fróðlegt, bæði fyrir áhugamenn um stjórnmál og aðra, að fletta upp í yfirlýsingum formanns Alþfl. þegar við vorum að gera búvörusamninginn á sínum tíma. Það var nú einmitt þetta nýja bandalag Jóns Sigurðssonar, þáv. viðskrh., fjmrh. Friðriks Sophussonar, utanrrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem varð til þess að það varð eitt af fyrstu verkum núv. ríkisstjórnar að reyna að ónýta búvörusamninginn. Það ætlunarverk gekk hins vegar ekki upp eins og ég hef upplýst vegna þess að ríkislögmaður úrskurðaði að nafn þáv. fjmrh. á samningnum gerði það að verkum að það væri ekki hægt. Ég er alveg sannfærður um það að þingið hefði ekki þurft að eyða svona miklu af sínum dýrmæta tíma í deilur ef okkar stefna hefði fengið að ráða þessu áfram og landbúnaðurinn hefði haft meiri og betri möguleika til þess að sækja inn á nýja markaði. Það er auðvitað þannig að í veröldinni þar sem menn biðja um holl og heilbrigð matvæli og barátta gegn mengun er orðið eitt af höfuðviðfangsefnum þjóða um víða veröld á íslensk matvælaframleiðsla, hvort heldur er af landi eða úr sjó, mikla möguleika til þess að færa þjóðinni aukinn auð.

Hæstv. forseti. Nú kunni ég betur við svipinn á hv. þm. Það var glaðara yfir honum og sársaukinn var að mestu horfinn. Ég sagði að vísu í morgun það eitt um fyrrv. landbrh., Steingrím J. Sigfússon, að hann hefði verið ráðherrann sem gafst upp. Bændasamtökin gáfust kannski líka upp. Við stóðum að þessum búvörusamningi en það sem ég er að velta fyrir mér og alltaf að reyna að vekja athygli á eru þessi fjögur glötuðu ár með nýjum tækifærum sem er svo sorglegt að við skulum hafa misst af, að eiga ekki landbrh. í þeirri stöðu. Mín ræða hér í morgun var söknuður yfir því að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skyldi ekki vera hér og ég sakna þess enn að hv. þm. og fyrrv. landbrh. Steingrímur Sigfússon skuli bjóða þinginu upp á það að vera fjarri við þessa umræðu, skuli ekki hafa farið fram á frestun á umræðunni svo að hann gæti verið hér viðstaddur.

Virðulegi forseti. Það er misskilningur hjá hv. þm. að þáv. landbrh. Steingrímur J. Sigfússon og forustumenn bændasamtakanna hafi eitthvað gefist upp við gerð búvörusamningsins. Ég tel þvert á móti að búvörusamningurinn beri vitni um kraft, stórhug og áræði bæði forustumanna bænda og þáv. landbrh. til þess að flytja þessi mál inn á eðlilegan farveg og færa landbúnaðinum ákveðið skjól á þeim erfiðu tímum sem allir sáu að voru fram undan. Ég fullyrði það við hv. þm. að ef núv. ríkisstjórn hefði komið að þessum málum án búvörusamningsins og farið í gegnum þá umbrotatíma sem verið hafa á liðnum fjórum árum þá stæði landbúnaðurinn á Íslandi enn verr ef hann hefði ekki haft þetta skjól sem forustumenn Alþb., Framsfl. og forustumenn bændasamtakanna smíðuðu landbúnaðinum í búvörusamningnum, þann skjólgarð sem núv. hæstv. landbrh. vildi rífa á fyrstu mánuðum sínum í embætti.

Tek undir þetta.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á því hvað hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni gengur til þegar hann heldur því fram fullum fetum að ég hafi ekki viljað standa við búvörusamninginn. Ég hélt að ég hefði sagt það bæði fyrir síðustu kosningar og eftir, einnig eftir að ég kom í sæti landbrh. að við hann vildi ég standa þannig að þetta er eitthvert misminni. Hitt er rétt að þannig var frá honum gengið bæði af ríkisstjórn og með öðrum hætti að þá var talið tryggara að fá um það úrskurð ríkislögmanns hver væri staða samningsins til þess að hægt væri að fylgja honum eftir og standa við hann. Þannig var það mál vaxið. Ég vil líka segja að það kemur mér pínulítið á óvart ef samningurinn var gerður með því hugarfari af hv. þm. og er kannski skýring á því að hann kaus að skrifa ekki undir hann allan að hann hafði hugsað sér að taka upp útflutningsbætur þegar eftir kosningarnar eins og hann gaf í skyn hér áðan þegar hann sagði að ef hann hefði áfram verið fjmrh. þá væri annað ástand á markaðsmálum landbúnaðarins og gaf fyllilega í skyn að þá hefði komið til fjárveiting úr ríkissjóði til þess að stuðla áfram að útflutningi á dilkakjöti. Nú má vel vera að það sé rétt hjá hv. þm. að það hafi fyrir honum vakað með því að skrifa ekki undir samninginn að hann hafi viljað halda útflutningsbótum áfram og má þá segja að það sé rétt og gott að það komi fram þó seint sé nú við þessar umræður.

Virðulegi forseti. Það sýnir nú best hve hæstv. landbrh. telur sig hafa veikan málstað að verja að hann skuli telja sig þurfa að grípa til útúrsnúninga af því tagi sem fram komu í ræðu hans áðan. Það er staðreynd, hæstv. landbrh., enda hefur hæstv. fjmrh. staðfest það að ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin skrifaði ríkislögmanni til þess að óska eftir því hvort könnun færi fram á því hvort ekki væri hægt að rifta búvörusamningnum var sú ætlun ráðandi afla í ríkisstjórninni að rifta honum. Það þýðir ekkert fyrir aðstoðarmann landbrh. að sitja hér í hliðarherbergi og hrista hausinn yfir því eða fyrir landbrh. að berja í borðið. Þetta liggur bara fyrir og fjmrh. hefur ekkert verið að liggja á þessu. Það þurfti ekkert að kanna stöðu samningsins sérstaklega hjá ríkislögmanni. Samningurinn var allur með hefðbundnum hætti. Það láta engir menn kanna það hvort samningur er gildur nema þeir sem ætla að rifta honum, það vita nú allir bara af mannlegu atferli. Þeir sem eru ánægðir með samninginn og ætla sér að fara eftir honum fara ekki að hringja í lögfræðinga og kanna hvort þetta sé í lagi. Hver var að heimta að ónýta samninginn? Ekki bændasamtökin, ekki fyrrv. ríkisstjórn, ekki verkalýðshreyfingin. Það var bara einn aðili sem hafði heimtað það opinberlega og það var Alþfl. og frjálshyggjuliðið í Sjálfstfl. og þess vegna var könnunin gerð til að vita hvort það væri ekki hægt að framkvæma þann vilja frjálshyggjuliðsins í Sjálfstfl. og Alþfl. í nafni ríkisstjórnarinnar allrar að rifta búvörusamningnum. Útúrsnúningur hv. þm. úr orðum mínum um markaðsmál landbúnaðarins er auðvitað fullkomlega út í hött. Hæstv. landbrh. veit það væntanlega og ef hann veit það ekki þá er hann nú satt að segja ansi blár í þessu öllu saman blessaður að það er hægt að stunda útflutning á landbúnaðarafurðum frá Íslandi án útflutningsuppbóta.

Herra forseti. Það kom tvennt fram hjá hv. þm. Annað var það að hann er enn þeirrar skoðunar að ekki sé rétt að taka upp útflutningsuppbætur á nýjan leik eins og ég skildi hv. þm. Ég vona að það sé ekki útúrsnúningur, hann leiðréttir þá. En það kom líka fram hjá hv. þm. að hann hafði mistalað sig þegar hann talaði um að ég hefði ekki viljað standa við búvörusamninginn. Ég vildi standa við hann. Ég taldi nauðsynlegt að fyrir lægi skýrlega hvaða stöðu ég hefði gagnvart búvörusamningnum og hann væri kannaður sérstaklega. Hitt er svo annað mál og ekki gefst tími til þess hér í andsvari að fara yfir það með hv. þm. hvers vegna orðalagið er svo mismunandi í einstökum greinum samningsins. Það er auðvitað vegna þess að hann er háll í ýmsum atriðum og ástæðan fyrir því er sú að síðasta ríkisstjórn stóð ekki heil að samningnum. Og þegar hv. þm. er að tala um þá nafnana Jón Sigurðsson og Jón Baldvin Hannibalsson, hvernig þeir hafa verið eftir stjórnarskiptin 1991, þá er hann auðvitað að tala um reynslu sína af þeim fyrir kosningarnar og hvernig þeir töluðu þá um búvörusamninginn. Ég held að þetta liggi alveg ljóst fyrir. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Eins og kom fram í seinni ræðu hv. þm. þá var hann ekki að skírskota til mín og það liggur alveg ljóst fyrir að þegar ég settist í sæti landbrh. gaf ég þá yfirlýsingu og hef staðið við hana að ég vilji standa við búvörusamninginn og tel hann gildan. Það er kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Það fer enginn fjmrh. að óska formlega eftir álitsgerð ríkislögmanns um gildi samnings sem fjmrh. hefur undirritað ef sá ráðherra sem undirritaði hann með honum og er áfram í embætti landbrh. er andvígur því. Hæstv. landbrh. hafði það algerlega í hendi sér, vilja til þess að stöðva það að ríkisstjórnin legði af stað í þennan leiðangur að reyna að ónýta búvörusamninginn.

Af hverju átti ég að stöðva það? Var ekki samningurinn skýr?

Vegna þess að það var búið að undirrita samninginn af tveimur ráðherrum og þetta er eini samningurinn sem ráðherrar í núverandi ríkisstjórn hafa ritað til ríkislögmanns um hvort ekki væri hægt að ónýta eða hvaða gildi hefði. Ef málflutningur ráðherrans er eingöngu á þann veg, enda sést náttúrlega hvað ráðherrann er órór hérna í salnum, ef málflutningur ráðherrans er á þann veg að þetta hafi bara verið akademísk æfing til að vita um gildi samningsins svona almennt og yfir höfuð, þá er auðvitað fullt af samningum bæði í fjmrn., landbrn. og öðrum ráðuneytum sem hefði mátt senda til embættis ríkislögmanns til þess að vita hvort þau væru í gildi svona almennt séð, en auðvitað var það ekki þannig. Þetta var eini samningurinn sem sendur var til ríkislögmanns 

Það var um kaup á tveim . . .

Og þess vegna er það auðvitað alveg ljóst að málið liggur þannig, enda sjá menn bara viðkvæmni ráðherrans hér í salnum þegar þetta er dregið hér upp, ferill Sjálfstfl. gagnvart þessu máli, varaformanns Sjálfstfl. Friðriks Sophussonar í embætti fjmrh. Varðandi útflutningsbæturnar, þá ætla ég ekkert að endurtaka það sem ég sagði hér áðan. Það er illa komið fyrir landbrh. á Íslandi ef hann gerir sér ekki grein fyrir því að íslenskur landbúnaður á mikla útflutningsmöguleika án útflutningsuppbóta.

Hæstv. forseti. Það hefur ítrekað kom fram við þessa umræðu að menn sakna fyrrv. landbrh. við hana og ég tel út af fyrir sig að það sé óheppilegt að hún fari fram án þess að hann sé hér til staðar. Mér finnst eftir að þessi krafa hefur verið ítrekuð og út á þetta sett og eftir að hv. 3. þm. Norðurl. v., formaður þingflokks Alþb., fór fram á það að umræðunni yrði frestað þannig að hæstv. fyrrv. landbrh. gæti verið við hana, þá sé full ástæða til þess að hæstv. forseti taki málið til skoðunar og fresti þessari umræðu þannig að menn gætu lokið við hana og haft hæstv. fyrrv. landbrh. hér til svara.

Forseti vill geta þess það er alllangt síðan þessi umræða var ákveðin af forsætisnefnd. Sú ákvörðun var tilkynnt fulltrúum allra flokka á hv. Alþingi og ekki komu athugasemdir fram. Hv. 4. þm. Norðurl. e., fyrrv. hæstv. landbrh., vissi um þetta eins og aðrir og honum ber að vera hér á fundi eins og öðrum hv. þingmönnum. Kjósi hann að sinna öðrum störfum sem honum kann að vera sjálfrátt, þá er það hans mál, en það hefur verið tekin um það ákvörðun að ljúka þessari umræðu í dag.

Hæstv. forseti. Mér þykir menn ganga býsna hart fram í því að ljúka þessari umræðu í dag. Ég tel að það hefði verið full ástæða til þess að fresta henni. Þó svo það hafi legið fyrir um nokkurn tíma að þessi umræða ætti að fara fram í dag þá lá það ekki fyrir að menn söknuðu svo sárt hæstv. fyrrv. landbrh. sem fram hefur komið og ég hefði talið að þó menn sem ættu eftir að tala vikju kannski ræðum sínum hér, þá væri kannski ekki stórhættulegt þó að þessi umræða yrði sett af stað aftur svo að þeir þingmen sem sárast hafa saknað hæstv. fyrrv. landbrh. fái þá a.m.k. að tala við hann um þetta mál. En ég heyri hvað hæstv. forseti hefur hér sagt.

Hvar er þingmaðurinn?

Ég hef ekki upplýsingar um það hvar hv. þm. er staddur núna, en hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði í morgun að hann hefði tjáð sér að hann ætti enga möguleika á að vera hér staddur í dag og þætti það mjög miður.

Herra forseti. Ég tel að úrskurður herra forseta sé eftir atvikum réttur. Ekki það að ekki megi tala um landbúnaðarmál við hv. 4. þm. Norðurl. e., Steingrím J. Sigfússon. En ég vek atygli á því að hann er ekki með fjarvist í dag og það finnst mér skipta verulegu máli. Hann hefur ekki beðið um fjarvistarleyfi og hann sinnir ekki þingskyldum sínum á þessum degi og þess vegna finnst mér tæplega efni til þess að rökstyðja þá kröfu sem hér hefur komið fram frá Alþb.

Virðulegur forseti. Það hafa þegar orðið allmiklar umræður af tilefni þeirrar skýrslu sem hér er rædd og það er sannarlega mjög góðra gjalda vert því að það er mikil þörf á því að ræða stöðu landbúnaðarins á grundvelli þess samnings sem gerður var 1991 og mjög eðlilegt að inn í þær umræður fléttist ýmislegt sem tengist framtíðinni því að það er auðvitað þangað sem við þurfum að horfa meira en til fortíðar þó að af henni beri að reyna að læra. Ástæðan fyrir beiðni þingflokks Alþb. um skýrslu er einmitt tilkomin af því að við töldum rétt og æskilegt að fá svör varðandi búvörusamninginn sem enn er í gildi og starfa ætti eftir samkvæmt honum að landbúnaðarmálum að því er varða samskipti ríkisins og bændastéttarinnar. Ég tel að hæstv. landbrh. hafi reitt hér fram málsgagn sem verulegt gagn sé að að fá í hendur til þess að styðjast við m.a. varðandi umræðu um framtíðaraðgerðir í framhaldi af þessum samningi og vegna hugsanlegra breytinga sem verið er að tæpa á að rétt væri að gera á samningnum. Ég tel að hæstv. landbrh. hafi látið vinna þetta mál með mjög eðlilegum hætti að fela framkvæmdanefnd búvörusamninga þar sem sæti eiga fulltrúar Stéttarsambands bænda og fulltrúi fjmrn. og landbrn. að vinna þessa skýrslu og það sé staðið að því með hlutlægum hætti og kannski að mörgu leyti betri en oft og tíðum gerist varðandi svör við skýrslubeiðnum af þessum toga. Hér er í rauninni ekkert verið að draga fjöður yfir það sem aflaga hefur farið í framkvæmd búvörusamningsins eða þau ákvæði sem ekki hefur verið staðið við þó að þar megi vafalaust finna eitthvað ef vel er leitað og lengi megi spyrja og leita fyllri upplýsinga um einstök atriði, þá hefur þessi skýrsla þá kosti að það er hægt að byggja á henni einnig við leit að frekari upplýsingum. Ég held að það sé fyrir alla aðila mjög gagnlegt, fyrir okkur hér á Alþingi og fyrir aðila að búvörusamningnum, að fá þetta mál fram hér með þessum hætti og fá það rætt. Ég tel líka að sú umræða sem hér hefur orðið um málið hafi verið efnisleg í mörgum greinum þó að eðlilega hafi kastað hér í kekki milli manna og mér finnst það fyrst og fremst vera einn hv. þm. sem hefur skorið sig úr í þessum efnum með ótrúlega ómálefnalegu framlagi til umræðunnar, fullyrðingum og öðru sem hann hefur nú dregið til baka og á ég þar við hv. þm. Guðna Ágústsson sem fór hér mikinn í umræðunni fyrr, en var síðan eins og umskiptingur þegar til andsvara var fjmrh., sem hann réðist á af mikilli hörku í umræðunni áður, fyrrv. hæstv. fjmrh., nú óbreyttur þingmaður, Ólafur Ragnar Grímsson, formaður Alþb. Ég tel að burt séð frá þessu þá hafi margt komið fram sem að gagni megi verða. Það er svo að íslenskur landbúnaður á í vök að verjast, hefur átt það um allnokkurt skeið og það eru miklar ástæður til þess að hafa áhyggjur af stöðunni eins og hún er nú, eins og þróunin hefur verið í einstökum greinum, sérstaklega í sauðfjárrækt á undanförnum árum en einnig litið til framtíðar vegna þeirra mjög svo breyttu aðstæðna sem við landbúnaðinum blasa vegna alþjóðlegra samninga sem Alþingi hefur fjallað um og staðfest og stjórnvöld hafa áður gert og lagt fyrir þingið. Þar á ég við EES-samninginn sem andstætt því sem fullyrt var í fyrstu grípur inn á ýmsa þætti landbúnaðar og kemur þar mjög við einstakar greinar, t.d. í sambandi við gróðurhúsaafurðir og innflutning sem tengist þeirri framleiðslu svo dæmi sé tekið. En þó enn frekar og miklu frekar sá stóri samningur sem var samþykktur af flestum á þingi 30. des. sl., það er þál. um þann samning, þ.e. GATT-samningurinn á grundvelli Úrúgvæ-viðræðnanna, Úrúgvæ-lotunnar sem gjörbreytir stöðu íslensks landbúnaðar frá því sem verið hefur og hlýtur auðvitað að vera eitt af því sem og kannski það sem öðru fremur ætti að horfa til hvernig menn ætla að taka á en núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ekki staðið skil á því hvernig hún vilji eða ætli og telji rétt að bregðast við þeim samningi í einstökum atriðum með útfærslu á grundvelli lagabreytinga og öðru því sem málinu tengist. Þetta er í rauninni sú nýja blika sem er á lofti varðandi aðstæður fyrir íslenskan landbúnað. Það viðurkenna allir að það er verið að tefla í mikla tvísýnu aðstöðu þessarar atvinnugreinar og þess fólks sem hana stundar á kostnað annarra atvinnugreina og annarra hagsmuna sem menn meta að samanlagt réttlæti að ganga til samnings. Ég var í hópi þeirra sem sátu hjá við afgreiðslu þessa máls og taldi ekki rétt að gerast ábekingur þessarar þáltill. sem hæstv. utanrrh. bar fram og færði fyrir því rök í máli á Alþingi. Ég tel í rauninni að það væri mikil þörf á því að fara yfir þetta mál áður en gengið verður til kosninga og auðvitað ber ríkisstjórninni skylda til þess, raunverulega siðferðileg skylda, að færa fram sína stefnu til lykta í sambandi við þetta stóra mál með því að leggja hér fyrir þingið lagabreytingar, tillögur að lagabreytingum, og reyna að koma þeim í höfn til þess að standa skil á þeirri stefnu sem hún hefur keyrt fram hér og ber fulla ábyrgð á að því er varðar þennan stóra alþjóðlega samning. Ég tel það í rauninni með miklum fádæmum að þeir þingmenn sem standa að þessum samningi skuli láta það vera meginhuggun sína að ná fram þeirri breytingu sem vissulega var efnisleg og skiptir máli, ég neita því ekki, að forræði í sambandi við þennan samning verði öðru fremur á hendi landbrh. í framtíðinni. En efnislega skiptir það ekki miklu í sambandi við þá gífurlega stóru breytingu sem hér er verið að innleiða fyrir íslenskan landbúnað og um leið fyrir íslenskan þjóðarbúskap að því er varðar þennan samning. Ég tel að fyrst ríkisstjórnin ekki treystir sér til þess að leggja hér útfærð lagafrv. og sýna hvernig hún vildi útfæra þetta mál þá hafi hún ekki átt neina heimtingu á því að Alþingi færi að taka á þessu máli í því formi sem gert var rétt fyrir áramótin. Það er m.a. á grundvelli þess sem ég rökstuddi það að vera ekki aðili að þessu burt séð frá því að ég met það svo að þessi stóri alþjóðlegi samningur sé óvænlegur í mörgum greinum litið til frambúðar, þar á meðal varðandi umhverfismál heimsins og aðstæður þeirra sem búa utan hinna stóru þéttbýlu svæða sem telja sig í bili fá efnahagslega uppskeru af þessum samningi og því opna kerfi sem þar er verið að innleiða. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að fjalla frekar um það en taldi þörf á að minna á þetta stóra mál sem hér kemur inn á svið þessa búvörusamnings, inn á gildistíma hans, nánast inn á miðjum gildistíma þessa samnings, og gjörbreytir forsendum sem fyrir lágu þegar þessi samningur var gerður. Það er satt að segja ekki vel að verki staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að ætla sér ekki annað en að fá hina almennu blessun og verða við kröfu Alþfl. og formanns Alþfl. og hæstv. utanrrh. um þetta efni. Þar hefði ég viljað sjá hæstv. landbrh. standa öðruvísi að málum, standa betur í ístaðinu að því er það snertir. Ef litið er yfir liðna tíð í sambandi við landbúnaðarmál og menn hafa eðlilega dvalið talsvert við liðinn tíma þá er það svo að margt hefur verið mislagt og það hefur mjög skort á það af okkar hálfu og það er ekki rétt fyrir mig frekar en aðra að skorast undan ábyrgð í þeim efnum en það hefur mjög skort á að menn næðu að bera fram og sameinast um útlínur, þó ekki væri annað en meginlínur í stefnumörkun varðandi þróun íslensks landbúnaðar. Og við gjöldum þess í dag að það verk var ekki unnið, það verk var ekki unnið þegar miklar breytingar urðu á markaðsstöðunni innan lands og þar urðu vissulega veruleg þáttaskil nálægt árinu 1980. Það kerfi sem farið var að innleiða hér 1979 á þeim tíma sem fyrrv. formaður Framsfl., hv. þm. og áður ráðherra, Steingrímur Hermannsson, fór með landbúnaðarmál að vísu ekki um langa hríð, þá var tekið upp þetta búmarkskerfi sem átti að verða haldreipi um skeið. En síðan eru gerðar á því breytingar á árunum sem á eftir fóru og gífurlegt óvissutímabil og síðan innleitt það kerfi fullvirðisréttar árið 1985 byggt á stöðu manna á undangengnum fáum árum. Ég held að það hafi sjaldan verið gengið í rauninni á jafnóhreinum forsendum fram gagnvart fjölda manna og gerðist gagnvart bændum landsins á þessum tíma þegar verið var að, ég leyfi mér að segja, sullast á mjög óljósum forsendum í sambandi við skömmtun á framleiðslurétti bænda á einstökum jörðum og landinu í heild samanlagt eins og gerðist á þessum tíma. Sárin eftir þessi vinnubrögð eru enn þá opin víða í sveitum landsins. Það er satt að segja mjög merkilegt að ekki skuli hafa verið farið í dómsmál í meira mæli en raun ber vitni út af þeirri málsmeðferð sem stjórnvöld létu sér sæma að standa að á þessum árum. Ég ætla hins vegar ekki að hefja neinar persónulegar árásir á einstaklinga sem réðu málum á þessum tíma eða fóru með mál, við eigum að reyna að nota skoðun þessara mála til að læra fyrir framtíðina. Þá er um að ræða framtíð sem er óöruggari og ótraustari vegna GATT-samningsins m.a. og ekki síst en verið hefur um langt skeið og hefur þó óvissan verið ærin í sambandi við málefni landbúnaðarins. Það er líka ástæða til þess vegna þess að auðvitað eru menn að horfa á vaxtarmöguleika annarra greina nú sem fyrr fyrir sveitafólk að menn hafi í huga að mörgu leyti mjög misheppnaðar tilraunir til að skjóta fótum undir nýjar búgreinar og hvernig á var haldið. Þar hef ég m.a. í huga loðdýrarækt og fiskeldi sem var mjög eðlilegt að menn festu augun á og reyndu að færast í fang og að líta til sóknar í sveitum landsins þar sem mönnum urðu mjög mislagðar hendur fullyrði ég vegna stjórnvaldsaðgerða, bæði vegna þess sem gert var og ekki var gert í þessum efnum og af því þurfum við sannarlega að læra. Ég er alveg viss um að í báðum þessum stóru greinum felast möguleikar og það er að sýna sig nú að í loðdýraræktinni, sem fór jafnilla og raun ber vitni, er fólk sem heldur velli þrátt fyrir allt og sama er að gerast í fiskeldi. En þarna urðu þau heljarstökk í fjárfestingu sem raun ber vitni um. Menn gættu ekki að sér og fjöldi manna fór að færast í fang á óvissum forsendum og sumpart mjög hvattir til þess af hinu opinbera að fara út í slíka framleiðslu, slíkar greinar. Ég sé það, virðulegur forseti, að það er ekki tími til þess af minni hálfu að fara hér yfir í einstök atriði í skýrslunni sem varðar það sem ekki hefur verið staðið við. Yfir þau efni fór hv. þm. Ragnar Arnalds. Ég ætla aðeins í lokinn að beina einni fyrirspurn til hæstv. landbrh. áður en ég vík úr stólnum --- vona að ég fái ráðrúm til þess --- sem varðar viðauka II í búvörusamningnum um kaup á jarðnæði eins og þar var heitið. Ég bar fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra á þingi um það hvers vegna ekki hefði verið staðið að jarðakaupum á grundvelli umsókna sem þó komu og þær voru fáar. En ráðherrann svaraði því til að það hefði ekki verið metið rétt. Ég hef ekki sannfærst um að þar hafi verið rétt að máli staðið og ég bið hæstv. ráðherra um frekari skýringar á því að ekki varð þó orðið við þeim fáu umsóknum sem komu um óskir og ég met að hafi í raun verið gildar eins og þær lágu fyrir.

Virðulegi forseti. Það er sérstætt í þessari umræðu um búvörusamninginn og framkvæmd búvörusamnings hvernig alþýðubandalagsmenn hafa vaðið fram með neyðaróp og gert þessa umræðu að ákalli um hjálp í komandi kosningabaráttu. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hrópaði hástöfum á hjálp frá hv. þm. Guðna Ágústssonar og annarra framsóknarmanna en í kjölfarið kemur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og ræðst á Guðna Ágústsson og kallar hann umskipting. Það er mikið fjaðrafok í Alþb. um þessar mundir. Það hefur verið sérkennilegt í þessari umræðu að hlusta á formann Alþb. gefa út stórar yfirlýsingar sem þó eru löngu fjaraðar út því hv. þm. er uppurinn af digrum yfirlýsingum sínum og málefnafátækt hans er slík að hann hrópar í sífellu til fortíðarinnar en reynir að búa til nýja sögu öndvert við gang mála eins og kom hér fram í umræðunni fyrr. Í Sneglu-Halla þætti greinir frá því þar sem Þjóðólfur og Sneglu-Halli deila fyrir Haraldi Sigurðarsyni konungi. Haraldur Sigurðarson konungur var elskur að Íslendingum og gaf marga góða hluti til Íslands, m.a. klukku góða til Þingvalla. Í Sneglu-Halla þætti víkur að því þar þeir deila Halli og Þjóðólfur að Halli segir, með leyfi herra forseti: ,,Það hygg ég að Þorljótur héti faðir Þjóðólfs. Hann bjó í Svarfaðardal á Íslandi og var hann fátækur mjög en átti fjölda barna. En það er siður á Íslandi á haustum að bændur þinga til fátækra manna og var þá engi fyrri til nefndur en Þorljótur faðir Þjóðólfs og einn bóndi var svo stórlyndur að hann gaf honum sumargamlan kálf. Síðan sækir hann kálfinn og hafði á taum og var lykkja á enda taumsins. Og er hann kemur heim að túngarði sínum hefur hann kálfinn upp á garðinn og var furðulega hár garðurinn en þó var hærra fyrir innan því þar hafði verið grafið torf til garðsins. Síðan fer hann inn yfir garðinn en kálfurinn veltur út af garðinum. En lykkjan er á var taumsendanum brást um háls honum Þorljóti og kenndi hann ei niður fótum. Hékk nú sínumegin hvor og voru dauðir báðir er til var komið. Drógu börnin heim kálfinn og gerðu til matar og hygg ég að Þjóðólfur hefði óskert sinn hlut af honum.`` Sem sagt föðurbana sínum. Nú er því í mörgu þannig farið fyrir stöðu Alþb. og ekki síst í þessari umræðu um landbúnaðarmál að fátæktin er mikil og á það að því leytinu til við líkingu þessarar sögu. Það sem hefur kannski verið sérkennilegast í samskiptum Alþb. og Framsfl. í gegnum tíðina er að þessi tvö stjórnmálaöfl hafa keppst við að hengja hvort annað þegar færi hefur gefist. Þannig fór því einnig í málflutning hér fyrr í dag þegar formaður Alþb. hrópaði á hjálp til framsóknarmanna en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson kallaði þá umskiptinga, a.m.k. hv. þm. Guðna Ágústsson og vil ég nú taka upp hanskann fyrir félaga minn á Suðurlandi. Það segir kannski líka svolítið um stöðu Alþb. og óróann þar sem kemur fram hér í dag, sem er mjög sérstæður í þessari umræðu, að formaður flokksins skuli í síbylju kalla á hjálp annarra flokka til að ráðast á Sjálfstfl. Kannski er eitt atriðið í þeirri taugaveiklun einmitt tengt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, að það trufli eitthvað formann hans því Hjörleifi hefur nú tekist það á Austurlandi sem hvorki Sjálfstfl. né Framsfl. hefur tekist, þ.e. að knésetja Alþb. En mér þótti ástæða til að segja nokkur orð um þessa stöðu því mér fannst það sérkennilegt hvernig alþýðubandalagsmenn nota þessa umræðu til ákalls um hjálp og aftur hjálp í komandi kosningabaráttu.

Herra forseti. Þessar umræður hafa farið mjög víða og verið mjög gagnlegar og mörg atriði komið fram sem vert er að athuga betur og íhuga. Ég vil fyrst segja það að ég hafði örlítið gaman af því áðan þegar hv. þm. Jón Helgason sagði að ég hefði kallað sunnlenska bændur framsóknarhunda. Má kannski rétt vera að maður hafi brugðið á glens. Þegar sagt er við mann að maður sé frjálshyggjudraugur þá vill svo til að í stuðla stendur framsóknarhundur. Veit ég nú ekki hvort er fallegra orð, að vera frjálshyggjudraugur eða framsóknarhundur. Má kannski segja að það sé svona svipaður munur á því eins og mér og hv. þm. Jóni Helgasyni. Verður nú hvor að una við sitt í þeim efnum. Þetta var nú í gamni sagt eins og allir vita.  Ef maður víkur aftur að landbúnaðarumræðunni hér þá vil ég fyrst segja að það var alveg laukrétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að það hafa verið mjög mismunandi áherslur í landbúnaðarmálum innan ýmissa flokka. Ég geri ráð fyrir að Alþfl. sé að því leyti heilsteyptur í þeim efnum að hann hefur haft mjög ólíka stefnu öðrum stjórnmálaflokkum í landbúnaðarmálum. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að það var af þeim sökum sem ég taldi að það mundi styrkja mig sem landbrh. að fá úr því skorið skýrlega hver væri staða búvörusamningsins. Auðvitað vegna þess að ég leit svo á að það væri lögformlegur samningur sem bæri að standa við. Vil ég nú víkja frá mér öllum aðdróttunum um önnur efni þó ég viti að menn grípi oft til ýmissa, menn bregða stundum á glens í þessum ræðustól hér og segja meira en þeir kannski til fullnustu meina. Ég vil líka segja að sú aðfinning hv. þm. er rétt að ekki hafi nægilega mikið fé verið veitt til landgræðslu og skógræktarstarfa miðað við búvörusamninginn, þó hann sé ekki afgerandi í þeim efnum á hvaða árabili þau framlög komi. Ég hef raunar oft sagt að það hafi valdið mér vonbrigðum að geta ekki knúið fram meiri fjárveitingar til þessara málaflokka, en skýringin er að sjálfsögðu sú mikla lægð sem efnahagsmálin hér á landi hafa verið í, sú barátta sem við höfum átt við ríkissjóðshallann. En á hinn bóginn þá beitti ég mér fyrir lagasetningu þess efnis, eins og ég hef áður sagt, að bændum yrði gefinn kostur á því að snúa sér að þessum störfum en halda beingreiðslunum þannig að þeirra framleiðslukvóti gæti nýst öðrum, sem hefði auðvitað komið sér vel þar sem hærra verð hefði fyrir hann fengist heldur en í útflutningi. En eftir því hefur ekki verið leitað að falla undir þetta ákvæði laganna. Það er aðeins einn bóndi sem hefur spurt mig um þau skilyrði sem séu fyrir slíku og að því leyti er ég ekki sannfærður um að hv. þm. Ragnar Arnalds hafi rétt fyrir sér þegar hann segir að sauðfjárbændum mundi sjálfkrafa fækka um 300--350 ef hægt yrði að fjölga þeim sem sinntu landgræðslu eða gróðurverndarstörfum.

Ekki sjálfkrafa.

Þannig að þá erum við auðvitað farin að tala um það hvort slíkum aðgerðum eigi að fylgja einhver skylda eða nauðung á þeim jörðum sem eru kannski á viðkvæmustu svæðunum. Ég hef alltaf sagt að ég vilji ekki fara þá leið heldur telji sjálfsagt að samningsleiðin sé farin og það verði bændum í sjálfsvald sett hvort þeir taki þennan kostinn. En það liggur alveg ljóst fyrir að ég er þess mjög hvetjandi að við reynum að fara leiðir eins og þessar og ég tel að þær séu færar og við eigum að leggja á þær meiri áherslur. Ég vil jafnframt ítreka það sem ég sagði áður hér í andsvari, að ég tel óhjákvæmilegt að finna leiðir til þess að auka svigrúmið í framleiðslunni fyrir sauðfjárbændur. Ég er á hinn bóginn ekki sammála þeim sem eru að leita eftir leiðum til að tryggja í sessi þá byggð sem er endilega nú á þessu ári. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að reyna að vinna að aukinni hagræðingu á sviði sauðfjárbúskaparins með því að finna einhverjar leiðir til að búin geti orðið stærri og það getum við ekki að óbreyttum horfum í útflutningi nema einhvers staðar leggist niður sauðfjárrækt. Þannig að við erum auðvitað að tala um að sama þróun verði í sauðfjárræktinni og mjólkurframleiðslunni að því leyti að búum fækki, þó ég geri mér auðvitað grein fyrir því eins og aðrir hv. þm. að sauðfjárbændur muni í vaxandi mæli leita eftir leiðum til að fjármagna eða standa undir heimilistekjum með öðrum hætti en búskapnum einum. Það er laukrétt að það er freistandi að reyna að leita að meira fjármagni en við nú höfum til atvinnuuppbyggingar í strjálbýli. Það er nú svo um ferðaþjónustuna að víða er fullbyggt, víða er of mikið af húsnæði þannig að varla verður lengra gengið í þeim efnum. Það hefur nokkuð verið um beiðnir um iðnaðaruppbyggingu en því miður kannski ekki á þeim svæðum sem höllustum fæti standa. Það er líka laukrétt hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að sums staðar hefur loðdýraræktin gengið upp. Það er auðvitað ekki víða, en sums staðar hefur það gerst. Það er líka rétt að sumum hefur tekist í bleikjueldi og jafnvel laxeldi að ná árangri sem er mjög eftirtektarverður og skapar vissan atvinnugrundvöll. Upp á þessum málum öllum verðum við að fitja nú eða hljótum við í landbrn. að fitja við bændasamtökin og ég vil reyna að leggja áherslu á að við komum eitthvað áleiðis áður en stofnfundur hinna nýju bændasamtaka verður haldinn þannig að upplýsingar og a.m.k. mínar skoðanir liggi skýrar fyrir þá en nú er í sambandi við þau mál sem bændur kjósa að leggja fyrir. Vegna þess sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði hér síðast þá er ég honum sammála um það að það er nauðsynlegt að gefa því meiri gaum og fá heimildir til þess að kaupa upp jarðir þar sem menn hafa neyðst til að selja kvóta sinn og koma með þeim hætti til móts við þá bændur sem vilja eða eiga kannski ekki heimangengt að geta sótt atvinnu sína í nærliggjandi staði. Við verðum að gefa þessu gaum og öðru því sem má verða til þess að treysta byggðina í sessi og þessi mál eru raunar í sérstakri skoðun nú í landbrn. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Ég tók þessa umræðu svo að hún væri fyrst og fremst um búvörusamninginn eins og hann liggur fyrir og hef ekki séð ástæðu til að nota tækifærið til að fara út í almennar landbúnaðarumræður.

Herra forseti. Þetta hafa að mínu mati verið fróðlegar og gagnlegar umræður, a.m.k. að sumu leyti gagnlegar og ýmislegt komið þar fram. Sumt var reyndar fyrirséð hvernig þróun mála mundi verða. Mig langar til, með leyfi forseta, að vitna til ræðu sem ég flutti 10. febr. 1992 þegar lögfest var breyting á lögum um framleiðslu og sölu á búvörum, þ.e. þá voru gerðar lagabreytingar í framhaldi af búvörusamningnum og þetta var stjfrv. sem hæstv. landbrh. bar fram. Ég sagði 10. feb. 1992: ,,Búvörusamningur hefur verið gerður og við stöndum frammi fyrir þeim veruleika og verðum að lifa við hann. Ég ætla ekki að ræða hann í smáatriðum hér eða nú. Með þessum búvörusamningi hefur bændastéttin tekið á sig miklar fórnir. Og það eru reyndar ekki einu fórnirnar sem bændastéttin hefur tekið á sig á undanförnum árum því að með geysilegri framleiðsluskerðingu, sem ég efast nú um að almenningur geri sér grein fyrir hvað hefur verið þungbær, hafa bændur tekið á sig feiknarlegar fórnir. Því er við að bæta að bændur gerðu þjóðarsáttina mögulega með því að falla frá kröfum, réttmætum kröfum sem þeir áttu til verðhækkana á sinni framleiðslu í framhaldi af verðhækkun aðfanga, þannig að bændur hafa út af fyrir sig tekið á sig miklu meiri skerðingu heldur en aðrar stéttir í þjóðfélaginu.`` --- Lýk ég hér að vitna til þess sem ég sagði í upphafi samningstímans. Þrátt fyrir að ég liti svo á þegar samningurinn var eða vekti athygli á þessu þegar breytingar voru gerðar á búvörulögunum til samræmis við búvörusamninginn þá var ég ekki svo forsjáll að sjá fyrir að búvörusamningurinn yrði ekki uppfylltur eins og hefur komið berlega í ljós. Búvörusamningurinn hefur ekki verið uppfylltur af hendi ríkisstjórnarinnar. Á þskj. 353, nál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjárlaga, þá er prentað sem fylgiskjal VIII álit landbn. um frv. til fjárlaga. Þar er m.a. farið nokkuð ítarlega yfir búvörusamninginn og m.a. stuðst við úttekt Ríkisendurskoðunar. Hér segir t.d. þegar verið er að fjalla um efndirnar: ,,Framleiðnisjóður hefur aðeins varið 10--12% af ráðstöfunarfé sínu til atvinnusköpunar í sveitum.`` Um Jarðasjóð ríkisins segir: ,,Samkvæmt búvörusamningnum áttu fjárveitingar til Jarðasjóðs að vera 150 millj. kr. árin 1992 og 1993. Þær hafa hins vegar reynst miklu lægri eða aðeins 21 millj. kr.`` Um Byggðastofnun segir: ,,Þá liggur enn fremur fyrir að einungis hafa verið veittar 20 millj. kr. til þessara verkefna og vantar því 230 millj. kr. til að við þetta ákvæði hafi verið staðið og að viðbættri fjárveitingu fyrir næsta ár nemur það sem á skortir 280 millj. kr.`` Um Lífeyrissjóð bænda segir að þar vanti 25 millj. kr. Um landgræðslu og skógrækt segir: ,,Engin aukning hefur orðið á fjárveitingum til landgræðslu og skógræktarstarfa þrátt fyrir yfirlýsingu samningsins í þessu efni samkvæmt bókun VI. Þessi staðreynd gengur gegn þeirri stefnumörkun Alþingis sem staðfest var í þingsályktun á 113. löggjafarþingi og ríkisstjórnin byggir stefnu sína í landgræðslumálum á í starfsáætlun sinni. Fjárveitingar til þessa málaflokks eru ekki í neinu samræmi við þessar mikilvægu áherslur.`` Hvað segir nú um landgræðslu og skógrækt í búvörusamningnum? Jú, herra forseti. Þar segir í bókun VI: ,,Á liðnum árum hafa áherslur breyst í málefnum landgræðslu og landverndar. Í ljósi þeirrar lækkunar á ríkisútgjöldum sem verður til lengri tíma litið, ekki síst vegna afnáms útflutningsbóta, telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs í tengslum við nýja landgræðsluáætlun stórauknu fjármagni til þessara verkefna á komandi árum eða um 2 milljörðum kr. út samningstímann. Slík fjárveiting kæmi til viðbótar við aðrar fjárveitingar til landgræðslu og skógræktar. Störf við þau verkefni gætu að nokkru leyti komið í stað þess samdráttar í atvinnu til sveita sem minni sauðfjárframleiðsla hefur haft í för með sér enda verði bændum tryggður forgangur að störfum við landgræðslu, skógrækt og landbætur hvers konar.`` Það er athyglisvert, herra forseti, að undir þessar bókanir, þessar 12 bókanir sem fylgja samningnum, skrifaði þáv. hæstv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, ekki. Hann hefur að vísu munnlegt drengskaparvottorð frá Hauki Halldórssyni og hefur sjálfsagt tekið þar við verðskulduðu þakklæti og kannski hefur hann aldrei verið beðinn að skrifa undir þessar bókanir. En af því hann skrifaði ekki undir bókanirnar þá hefur hæstv. núv. fjmrh. haft þær að engu og þetta eru marklaus plögg. Vegna þess að fyrrv. fjmrh. skrifaði ekki undir þá telur núv. hæstv. fjmrh. sig ekki bundinn af bókununum. Það var litið á þær af hálfu bænda sem óaðskiljanlegan þátt samningsins. Það var litið á pakkann í heild og á grundvelli þess var þessi samningur samþykktur. Herra forseti. Mér finnst að það sem standi upp úr eftir þessa umræðu sé það að við verðum að leggja höfuðkapp á það að fara að flytja út sauðfjárafurðir. Ég hef klifað í bráðum tvö ár á því að það væri eina raunhæfa leiðin út úr vandanum. Ég fékk litlar undirtektir fyrst en æ fleiri eru að sjá eins og ég að þetta er skynsamlegt og það er óhjákvæmilegt að flytja út og til þess þarf markaðsstuðning. Við 3. umr. fjárlaga nú fyrir jólin fluttum við hv. 2. þm. Suðurl., Jón Helgason, brtt. við 6. gr., þ.e. að verja hluta af jöfnunargjöldum sem lögð verða á samkvæmt ákvæðum GATT-samningsins til stuðnings sölu á landbúnaðarafurðum erlendis. Því miður náði þessi tillaga ekki fram að ganga, en ég hygg að þeirri hugsun sem að baki liggur hafi vaxið fylgi og vænti þess að áður en mjög langt um líður verði sú lína tekin. Ég ætla ekki að orðlengja þetta meira, herra forseti. Ég ætla að láta þetta nægja í bili.

Virðulegur forseti. Mér er frekar hlýtt til þingmanna Framsfl., eins og raunar allra minna þingbræðra hér og systra, en það er nú svo að það er eitt sem einkennir dálítið framsóknarmenn og þeir skera sig dálítið úr öðrum þingmönnum og þingmönnum annarra flokka og það er hversu auðveldlega þeir falla í þá gryfju að búa sér til áróðursklisjur og sammælast um að flytja þær sammælt, þó þar séu menn auðvitað misjafnlega vandir að virðingu sinni og sumir taka ekki þátt í þeim leik. Þá er ég að vísa til þess sem fram hefur komið hér í þessari umræðu og hv. þm. Páll Pétursson lætur sér sæma að klifa hér á enn og aftur og það er um það að hæstv. fyrrv. fjmrh. hafi ekki skrifað undir bókanir með búvörusamningi og af þeim sökum hafi eftirmaður hans auðveldlega getað svikið ákvæðin eða núv. ríkisstjórn. Menn skulu taka eftir því að hér er Framsfl. kominn af stað í kosningaleiðangurinn, í kosningabaráttuna, með þessa stöðluðu klisju sem á að hafa uppi fund eftir fund, bæ frá bæ. Það eru þessi vinnubrögð sem setja blett á Framsfl. öðrum flokkum fremur. Mér kemur það kannski ekki á óvart þó hv. þm. Páll Pétursson fari hér í sama farið og hv. þm. Guðni Ágústsson, þrátt fyrir það sem hér hefur komið fram. Þetta er leiðinlegt, það er leiðinlegt til þess að vita að þessir hv. þm. skuli ekki vera sómakærari en svo að hafa slíkt uppi. En það er líka athyglisvert og verður athyglisvert að sjá og heyra þetta hér á komandi vikum fram að kosningum og menn geta átt von á því að þetta verði haft uppi við kaffiborðin sem og á fundum og skulu búa sig undir það, bændur landsins og sveitafólk almennt.

Herra forseti. Á þeim degi urðu þeir Heródes og Pílatus vinir. Það er mér nokkur nýlunda að heyra hv. 4. þm. Austurl. bera persónulegt og sérstakt blak af hæstv. fyrrv. fjmrh., Ólafi Ragnari Grímssyni, og guð láti gott á vita. Það getur verið að hann þokist eitthvað nær formanni flokks síns eftir því sem fækkar hjá honum á Neskaupstað í liði hans. En því miður þá er nafn fyrrv. fjmrh., Ólafs Ragnars Grímssonar, ekki undir þeim bókunum sem fylgja búvörusamningnum. Hæstv. núv. fjmrh. hefur ekki viljað uppfylla þær skyldur sem bókanirnar leggja á hann og á ríkissjóð og ber því við að nafn fyrrv. fjmrh. standi ekki þar undir. Nú er ég ekki að leggja hæstv. fyrrv. fjmrh., Ólafi Ragnari Grímssyni, það beinlínis til lasts, það getur verið að það hafi gleymst að láta hann skrifa undir eða þá að penninn hafi verið orðinn þurr eða eitthvað. Eða þá að honum hafi legið svo á að fara að láta Hauk Halldórsson hæla sér í samkvæminu þar sem hann undirritaði að hann hafi bara ekki mátt vera að því að ljúka verkinu og skrifa undir til enda. En einhverra hluta vegna þá vantar þessar bókanir og fram hjá því kemst náttúrlega hinn nákvæmi fræðimaður hv. 4. þm. Austurl., Hjörleifur Guttormsson, ekki. Ég get sýnt honum búvörusamninginn, ég er með hann hér á borðinu mínu og þar er bara ekki nafn Ólafs Ragnars Grímssonar.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Páll Pétursson gerði nákvæmlega það sem ég bjóst við, að staðfesta það sem ég var að segja hér frá, hvernig klifað yrði á þessari lummu hvað svo sem hver segði. Menn ættu að taka eftir því þegar hv. þm. fer að tala ofan í sig, setur í kverkarnar og fer að tala ofan í sig. Það gerði hann hér og hann á áreiðanlega eftir að láta svipað í sér heyra bæ frá bæ í Norðurl. v. og þeir framsóknarþingmenn sem eru ekki sómakærari en svo að fara að nýta slíka lummu. Það mun ekki koma á óvart.

Herra forseti. Það er nýlunda að maður þurfi að þrátta um form við hv. 4. þm. Austurl., sem er formfastur maður og mjög nákvæmur í athugunum sínum á pappírum og man þar allt bæði stórt og smátt. Því miður er hið fagra nafn Ólafs Ragnars Grímssonar ekki undir þessum bókunum. Hv. þm. kallar reyndar manninn alltaf hv. þm. Ólaf Grímsson, því hann notar ekki millinöfn fólks ef honum líkar illa við það, en hann er sjálfsagt tilbúinn að taka Ragnars nafnið með í kippuna núna. Ég tel mér fullkomlega heimilt að skýra frá staðreyndum og ég lít ekki svo á að hv. 4. þm. Austurl. geti með nokkrum rétti talið það einhverja sérstaka árás á Alþb. þó skýrt sé frá staðreyndum.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt vegna þess að það hefur verið endurtekið hér hvað eftir annað að leiðrétta það sem sagt hefur verið hér um að fyrirheit hafi verðið brotin í sambandi við landgræðslu og skógrækt. Orðrétt segir svo í búvörusamningi, síðari málsgrein, með leyfi hæstv. forseta, sem að þessu lýtur: ,,Í ljósi þeirrar lækkunar á ríkisútgjöldum sem verður til lengri tíma litið ekki síst vegna afnáms útflutningsbóta telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs`` --- ég endurtek --- ,,að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs í tengslum við nýja landgræðsluáætlun stórauknu fjármagni til þessara verkefna á komandi árum eða um 2 milljörðum kr. út samningstímann. Slík fjárveiting kæmi til viðbótar við aðrar fjárveitingar til landgræðslu og skógræktar. Störf við þau verkefni gætu að nokkru leyti komið í stað þess samdráttar í atvinnu til sveita sem minni sauðfjárframleiðsla hefur í för með sér enda verði bændum tryggður forgangur að störfum við landgræðslu, skógrækt og landbætur hvers konar.`` Þarna er ekkert loforð gefið um þessa 2 milljarða og getur hv. þm. gengið úr skugga um það ef hann nennir að fletta upp í samningnum. Það er líka rangt hjá hv. þm. að framlög til landgræðslu og skógræktarstarfa hafi minnkað á þeim árum síðan þessi ríkisstjórn kom að völdum. Ég ætla að rifja upp tölurnar: Árið 1989 240 millj. kr., árið 1990 321 millj. kr., árið 1991 370 millj. kr., árið 1992 447 millj. kr., árið 1993 árið 430 millj. og svo minnkaði nokkuð á sl. ári eða niður í 413, en samt sem áður mun meira en var það ár sem mest var í tíð síðustu ríkisstjórnar og auðvitað enn þá frekar ef tekið er meðaltal af öllum þessum árum. Þannig að það er líka rangt að framlög til þessara starfa hafi minnkað.

Herra forseti. Í bókun VI segir, eins og hæstv. landbrh. var að lesa: ,, . . . telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs``. Samningsaðilar, hverjir voru það? Það voru annars vegar landbrh. fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og hinn samningsaðilinn var Stéttarsamband bænda sem gerðu með sér eftirfarandi samning. Þegar ríkisstjórnin eða landbrh. í umboði ríkisstjórnarinnar og stéttarsambandið komu sér saman um að gera kröfu þá held ég að menn skilji að það er ekki óeðlilegt að bændur litu svo á að þarna væri um ákvörðun að ræða. Hvað varðar hitt atriðið um landgræðslu og skógrækt þá vil ég leyfa mér að vitna til þingskjals 353 þar sem er álit landbn., undirskrifað af Agli Jónssyni og nefndinni allri, að vísu tveir með fyrirvara, þar sem segir: ,,Engin aukning hefur orðið á fjárveitingum til landgræðslu og skógræktarstarfa þrátt fyrir yfirlýsingu samningsins í þessu efni samkvæmt bókun VI. Þessi staðreynd gengur gegn þeirri stefnumörkun Alþingis sem staðfest var með þingsályktun á 113. löggjafarþingi og ríkisstjórnin byggir stefnu sína í landgræðslumálum á í starfsáætlun sinni. Fjárveitingar til þessa málaflokks eru ekki í neinu samræmi við þessar mikilvægu áherslur.`` Herra forseti. Hv. 3. þm. Austurl., Egill Jónsson, er ekki viðlátinn hér í salnum, en landbrh. hefur þá við hann að sakast og landbn. ef þetta er ekki rétt.

Herra forseti. Sú skýrsla sem ég er með hér í höndum og tók tölurnar úr er unnin fyrir landbrn. af framkvæmdanefnd búvörusamninga sem í eiga sæti tveir fulltrúar Stéttarsambands bænda og fulltrúi fjmrn. og landbrn. Það er sjálfsagt að bera þessar tölur undir fulltrúa stéttarsambandsins hvort hér sé einhver villa í þessu þingskjali, en þingskjalið er alveg afgerandi um það sem ég sagði og það geta ekki verið tveir sannleikar í málinu, það er útilokað. Annað hvort hlýtur að vera rétt. Samkvæmt þessari skýrslu hér, sem er unnin m.a. af Stéttarsambandi bænda, hefur orðið aukning til skógræktar og landgræðslustarfa og má vera að hv. þm. vilji hafa einhvern framsóknarsannleika í þessu máli og þá er ekki við að gera. Hitt vil ég segja, að ef síðasta ríkisstjórn vildi skuldbinda ríkissjóð til að leggja 2 milljarða út samningstímann til skógræktarstarfa hvers vegna var þá ekki fastar kveðið að orði en svo: ,, . . . telja samningsaðilar eðlilegt að gera kröfu til þess að varið verði af hálfu ríkissjóðs``. Þetta er auðvitað ekki skuldbindandi. Þetta þýðir á mæltu máli að það er opnað fyrir það að viðræður takist milli samningsaðila um að verja auknu fé til landgræðslu og skógræktarstarfa. Þetta snýr að því. Menn geta auðvitað verið með missterk orð loðinnar merkingar, það fer kannski eftir því hvaðan menn eru af landinu. En það er alveg ljóst að þetta er ekki skuldbinding sem hægt er að festa sig í, því miður. Ég hef á hinn bóginn talið að það sé rétt að taka fastar á þessum málaflokki í sambandi við framlengingu búvörusamnings.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í langar orðahnippingar við hæstv. landbrh. út af Agli Jónssyni, hv. 3. þm. Austurl. En í þskj. 353, sem ég hef verið að vitna til, segir Egill Jónsson og vitnar til Ríkisendurskoðunar, ekki bara Egill Jónsson heldur öll hin ábyggilega landbn., að engin aukning hafi orðið á fjárveitingum til landgræðslu og skógræktarstarfa þrátt fyrir yfirlýsingu samningsins í þessu efni samkvæmt bókun VI. Nú er það rétt og það var ég búinn að reka augun í, að í skýrslu landbrh., sem samin er af nefnd hans, eru aðrar tölur. En þetta er kannski ekki mál sem skiptir öllu máli, hvort það vantar 1,8 milljarða eða 2 milljarða. Það sem upp úr stendur er að það eru stórlegar vanefndir. Varðandi það hvort bændur hefðu átt að sjá í gegnum það á sínum tíma að orðalagið væri ekki nógu skorinort í bókun VI, það kann að vera. Ég hygg að vísu að á þeim tíma hafi bændur yfirleitt trúað því að það mætti treysta orðum og yfirlýsingum landbrh. og þegar hann gerði kröfu í samkomulagi við stéttarsamtökin þá næði hún fram að ganga. Það eru kannski breyttir tímar, því miður.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. sagði áðan í upphafi ræðu sinnar eða gaf í skyn, að það ætti ekki að taka alvarlega orð sem menn létu falla í hita umræðu og ég skal ekkert deila um það við hann, ég get a.m.k. fallist á það að auðvitað eru það málefnin sem skipta mestu máli en ekki það hvaða ummæli menn láta falla. Í þessari umræðu hafa sem betur fer ýmis málefni landbúnaðarins borið á góma sem ég vonast til að geti orðið jákvæð fyrir það starf sem allir hafa látið í ljós að þurfi að vinna, þ.e. að styrkja stöðu landbúnaðarins. Það sem mönnum hefur m.a. verið bent á í sambandi við úrræði framtíðarinnar er ferðaþjónusta, en ég vil taka undir þau varnaðarorð sem jafnframt hafa verið færð að ekki má einblína á einn möguleika og ganga þar allt of langt. Við hljótum að verða að fara með gát í fjárfestingu á því sviði. Það sem hins vegar þarf að gera á þeim vettvangi er að huga meira að betri nýtingu þeirrar fjárfestingar sem fyrir er og þá það að auka möguleika þeirra sem hingað kynnu að vilja koma til þess að eyða tímanum. Að finna sem flest sem laðar þá til að koma hingað. Náttúra landsins gerir það að sjálfsögðu og er þar stærsti þátturinn, en bæði er þá að kynna hana og gera gestum kleift að njóta þess besta sem hún hefur að bjóða og svo að sjálfsögðu ýmislegt fleira sem hægt er að gera þar til stuðnings. Það kom fram áðan í ræðu hæstv. ráðherra ýmislegt sem ég get tekið undir og eitt vil ég sérstaklega nefna. Það er sú áhersla sem hann lagði á að bændur stæðu saman um hagsmunamál sín. Þeir yrðu að standa saman um útflutningsmálin, það gengi ekki að þar væri hver að vinna í sínu horni og togast á jafnvel og skemma hver fyrir öðrum. Undir þetta vil ég taka en sérstaklega fagna því að hér finnst mér að hæstv. ráðherra hafi tekið alveg heljarstökk í stefnubreytingu. Það vakti athygli margra bænda þegar hæstv. ráðherra, ekki löngu eftir að hann tók við sínu embætti, lýsti yfir þeirri skoðun sinni að bændur ættu í auknum mæli að fara að slátra sjálfir heima hjá sér og koma afurðunum sjálfir á markað, hver að fara með sitt krof og reyna að bjóða það neytendum. Þetta leist mönnum alls ekki á og ég býst við að e.t.v. þetta viðhorf sem hæstv. ráðherra setti þá fram hafi átt töluverðan þátt í því að fundarmönnum á þeim fundi í gærkvöldi sem áður hefur verið rætt um fannst að stefna hæstv. ráðherra væri nokkuð frjálshyggjuleg. En ég vil fagna því að hæstv. ráðherra skuli hér vera búinn að læra af reynslunni. Það sem ég held þó að eftir standi fyrst og fremst í huga þeirra sem á fundinum voru sem ég nefndi áðan, fyrir utan þau orðaskipti sem ég hef nefnt, var sú niðurstaða sem kom í sambandi við framtíðina. Ágætir starfsmenn hæstv. ráðherra skýrðu þar frá gangi mála, m.a. GATT-samningnum. En þegar menn spurðu: Hvert er framhaldið? Hvernig verður staðan? Þá varð að gefa það svar: Ákvörðun liggur ekki fyrir, það veit enginn. Og ég vil taka undir með hv. 4. þm. Austurl., að þetta er eitthvert alvarlegasta mál íslensks landbúnaðar í dag og ákaflega alvarlegt að svo mikil eyða skuli vera þar í. Það var að sjálfsögðu ljóst strax og samningurinn hafði verið undirritaður af hæstv. utanrrh. að þarna þyrfti að ganga hreint til verks og taka ákvarðanir. Það gerðu Norðmenn t.d. Og þegar þeir lögðu fram þáltill. um staðfestingu á GATT-samningnum á Stórþinginu, mig minnir að það hafi verið 7. okt. í haust, þá lögðu þeir fram alla útreikninga sem þurftu að fylgja þessu máli. Hér er t.d. fylgiskjal frá norska utanríkisráðuneytinu til Stórþingsins um tolla og álögur. Það er eitt atriði í sambandi við það sem mig langar að spyrja hæstv. landbrh. um. Ég ætla ekki að reyna að bera fram fleiri spurningar en það snertir fyrsta liðinn í þeirri skrá um tolla sem Norðmenn voru að setja. Hann fjallar um lifandi dýr og fyrsti liðurinn þar eru hestar. Þar er tollurinn ákveðinn 44,25 norskar kr. á hvert kíló, lifandi vigt. Þetta mun þýða eitthvað á annað hundruð þúsund króna toll á íslenska hesta sem eru fluttir til Noregs. Áður voru þeir fluttir inn á undanþágu. Mér hefur verið tjáð að a.m.k. 200 íslenskir hestar hafi verið fluttir til Noregs á síðasta ári svo að hér er um töluvert stóran lið að ræða fyrir þá bændur sem höfðu þessa möguleika. Mig langar því að spyrja hæstv. landbrh. að því: Hvað gerði íslenska ríkisstjórnin til að koma í veg fyrir að þessi tollur væri lagður á og hvernig brugðust Norðmenn við þeirri málaleitan? Þetta er aðeins eitt dæmi af svo ótal mörgum um það hvað það skiptir miklu máli hvernig á málefnum Íslendinga er haldið í alþjóðasamningum. Ég ætla ekki að fara að telja upp fleiri en nefni þetta sem dæmi af því að þetta er fyrsti liðurinn í þeirri skrá sem norska ríkisstjórnin lagði fram í Stórþinginu til þess að ganga alveg frá þeim málum sem þurftu að fylgja fullgildingu GATT-samningsins. Við vitum að því miður var allt annar háttur á hér. Þegar þáltill. var lögð fram fylgdi þar ekki nokkur stafur. Það kom strax fram krafa um það, bæði hér á þinginu og í utanrmn., að ályktunin yrði ekki samþykkt nema þessi lagasetning gæti orðið samhliða. Síðan þegar Alþingi kemur til fundar eftir jólin þá kemur fram sú krafa í utanrmn. að málið skyldi afgreitt berstrípað og hvort sem um það næðist sátt eða ekki. Það var þá sem ég taldi að það væri betri kostur að leggja fram tillögu um viðbót sem síðan var flutt af meiri hluta utanrmn. og samþykkt samhljóða á Alþingi, með hjásetu einhverra að vísu. Ég nefni þetta hér vegna þess að í þessari viðbót er hæstv. landbrh. algjörlega lagðar línurnar hvernig skal vinna að þessu. Honum er falin ábyrgð málsins og sagt alveg út frá hvaða forsendum hann eigi að vinna. Þegar hæstv. ráðherra er búinn að fá þetta í hendur svona, einróma samþykki Alþingis eða a.m.k. allra stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar, af hverju var þá ekki gengið í málið og þessi frumvörp lögð fram nú á þinginu? Ég get ekki séð að það hafi verið eftir neinu að bíða fyrir hæstv. landbrh. eftir svo afdráttarlausa samþykkt Alþingis. Hæstv. utanrrh. vildi gera lítið úr samþykkt Alþingis í þessu máli jafnvel þó að hann hefði samþykkt hana sjálfur og vitnaði til fortíðarinnar, til einhverrar nefndar, minnir mig, sem hefði verið falið að vinna að þessu máli á vegum ríkisstjórnarinnar. En ég tel að með samþykkt tillögunnar skipti fortíðin ekki máli. Þarna var mörkuð skýr stefna og eftir henni bar að sjálfsögðu hæstv. landbrh. og ríkisstjórninni að fara. Í sambandi við framkvæmd GATT-samninganna eru að sjálfsögðu svo margir óvissuþættir að það er ákaflega erfitt bæði fyrir samtök bænda og stjórnvöld að marka neina stefnu af viti fyrr en ákvörðun um framkvæmd samningsins liggur fyrir. Ég vil að sjálfsögðu þakka hæstv. landbrh. fyrir það boð sem hann gaf um að hann væri til viðræðu um stefnumörkun nú á næstu vikum. Að sjálfsögðu hlýtur slíkt boð að verða þegið. En grundvöllurinn sem á að byggja á getur ekki nema að mjög takmörkuðu leyti verið fyrir hendi meðan þetta veigamikla atriði er í algjörri óvissu. Ég vonast til þess samt sem áður að árangur verði og ég vænti þess að þær ábendingar sem fram hafa komið í þessari umræðu verði gagnlegar í þessu skyni og megi auðvelda að ná því markmiði, sem að sjálfsögðu allir eru sammála um sem tekið hafa þátt í þessari umræðu, að vinna að því að styrkja stöðu íslensks landbúnaðar.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að það kom mér mjög mikið á óvart þegar hv. þm. sagði að í gærkvöldi hefði borið á góma þá stefnu sem stéttarsambandið er sammála mér um að rétt sé að taka upp, að athuga með hvaða hætti bændur geti selt framleiðslu sína heima á býlum sínum. Auðvitað höfum við alltaf gengið út frá því að farið yrði að lögum í því efni. Það er því mikill misskilningur hjá hv. þm. ef hann telur að það sé einhver einkaskoðun mín að það sé skynsamlegt og rétt að reyna að bæta stöðu bænda samkvæmt markaðnum, mikill misskilningur, og rétt að lesa ályktanir stéttarsambandsins í því sambandi. Fyrirspurn hans laut að því hvað við hefðum gert vegna þeirra greina sem hann las upp í Noregi um tollígildi á lifandi hesta sem fluttir yrðu til Noregs. Þá er um það að segja að landbrn. hefur haft samband við utanrrn. og raunar út af samsvarandi ákvæði hjá Svíum þar sem spurst er fyrir um það hvort það sé hugsað að þessi ákvæði taki til innflutnings á íslenskum hestum og auðvitað skírskotað til forsögunnar í því efni. Ég vil að lokum segja að það er svolítið erfitt að fara almennt í umræður um GATT-samningana eftir að maður hefur talað tvisvar og hefur ekki heimild til að tala hið þriðja sinnið. Ég hefði auðvitað tekið virkan þátt í þeim umræðum ef hv. þm. hefði um það beðið í sinni fyrri ræðu.

Hæstv. forseti. Fyrst um GATT-samningana. Ég hafði líka takmarkaðan tíma í minni fyrri ræðu og komst því ekki svo langt að víkja að þeim. Það er sjálfsagt eðlilegt að landbrn. snúi sér til utanrrn. í sambandi við erlend samskipti, þannig liggja leiðir. En því miður varð ég litlu nær um það hvað utanrrn. hefur gert í þessu máli og hvers við megum vænta. Að lokum aðeins um að það hafi komið ráðherra á óvart þetta með að bændur færu að slátra sjálfir hver út af fyrir sig. Ég held að hann hafi eitthvað misskilið orð mín því að ég sagði að ég byggist við að þessi skoðun sem hæstv. ráðherra mjög hélt á lofti fyrir nokkru síðan hefði e.t.v. átt einhvern þátt í þeim frjálshyggjustimpli sem hann fékk á sig á fyrrnefndum fundi en ekki að það hefði borið þar sérstaklega á góma. Ég held að það sé alveg augljóst að ef menn eiga að standa saman við sölu afurða þá gera þeir það ekki með því að slátra hver fyrir sig enda sjáum við held ég öll hversu dýrt það yrði ef hver bóndi ætti að fara að koma upp aðstöðu til þess að annast sína slátrun sjálfur miðað við þær kröfur sem gerðar eru.

Hæstv. forseti. Ég hef orðið var við það stundum að það er verið að reyna að snúa út úr því þegar ég er að tala um að það sé mjög æskilegt að bændur geti gert meira úr afurðum sínum en þeir hafa gert. Það má auðvitað hugsa sér að það sé sláturhús á hverjum bæ ef menn endilega vilja. Það eru ekki mín orð. Það er hægt líka hægt að fara með fé til slátrunar og sækja síðan skrokkinn. Það er auðvitað hægt að gera þetta með ýmsum hætti.

Setja upp verslun.

Setja upp verslun meira að segja. Það var nú einu sinni verslun rétt við Lómatjörn ef ég man rétt, hv. þm. Þannig að það er nú hægt að hugsa sér ýmsar leiðir. En staðreyndin er sú að bændur margir hverjir hafa nóg af tíma sem þeir geta ekki nýtt til tekjuöflunar. Og þá er spurningin: Hvaða leiðir geta þeir farið til þess að svo verði? Hvernig geta þeir nýtt tímann? Fjöldi bænda reykir fisk, silung, fjöldi bænda reykir kjöt. Hvar vill hv. þm. draga mörkin? Það er því síður en svo að bændur komi hvergi nærri fiskverkun eða kjötverkun á býlum sínum og selji síðan. Ég held meira að segja að það sé töluvert um það í Vestur-Skaftafellssýslu og gæti orðið þingmanninum til leiðbeiningar, ef hann óskaði eftir, um að finna slík býli. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessar umræður lengri en það hefur ekki verið í mínum huga að ýta undir ólöglega heimaslátrun eða eitthvað þvílíkt, það er ekki rétt.

Hæstv. forseti. Ég var einmitt að þakka hæstv. ráðherra fyrir það hvaða áherslu hann legði á það að bændur stæðu saman um sín afurðasölumál. Vonandi hafa hans ummæli þá verið misskilin áður sem mér virtust ganga í öfuga átt. En að sjálfsögðu er það fagnaðarefni ef bændur geta gert framleiðslu sína verðmeiri eins og hæstv. ráðherra nefndi og ég þekki að sjálfsögðu vel af eigin reynslu iðnað heima á býlunum. En það er náttúrlega allt annað en samstaða um afurðasöluna, afurðasölusamtökin, og, eftir því sem ég gat best skilið á hæstv. ráðherra, fækkun sláturhúsanna. Mér skilst að hann leggi mikla áherslu á það. Og ég hygg að það sé töluverð stefnubreyting frá því sem áður var.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um landgræðslu, nr. 17/1965, með síðari breytingum. Að flutningi þess stendur auk mín hv. þm. Kristín Einarsdóttir. Frv. er í fimm greinum og ákvæði til bráðabirgða og þar er um að ræða fyrst og fremst viðauka við núverandi lög um landgræðslu þó að vissar breytingar felist um leið á gildandi ákvæðum laga. Ég ætla að gera hér stutta grein fyrir því sem um ræðir varðandi lagabreytinguna. Gert er ráð fyrir að 1. gr. gildandi laga orðist svo: ,,Tilgangur laga þessara er þríþættur: að stuðla að gróðurvernd, að koma í veg fyrir eyðingu gróðurs og jarðvegs og að græða upp örfoka og lítt gróið land. Við framkvæmd laganna skal byggt á vistfræðilegri þekkingu og varúðarreglu. Við það skal miðað að viðhalda líffræðilegri fjölbreytni og náttúrulegum gróðri landsins.`` Breytingin sem hér er um að ræða er að aukið er við tilgangsþáttinn, hinu fyrsta sem upp er talið, að stuðla að gróðurvernd. Síðari málsliðurinn er viðbót þar sem gert er ráð fyrir að við framkvæmd laganna sé byggt á vistfræðilegri þekkingu og varúðarreglu. En varúðarreglan er viðmiðun sem er farið að taka upp í alþjóðlegri umræðu um umhverfismál, eitt af meginatriðum til viðmiðunar í þeim efnum og að því vikið í skýringu við 1. gr. þar sem bent er á skilgreiningar á slíkri reglu. Síðan er það 2. grein frv. sem gerir ráð fyrir að ný grein bætist við lögin. Það er í rauninni meginefni þessa frv. og tilefni. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Því aðeins skal taka til notkunar í landgræðslu innflutta plöntutegund að fyrir liggi jákvæð umsögn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Rannsóknastöðvar Skógræktar ríkisins, Náttúruverndarráðs og Líffræðistofnunar Háskóla Íslands. Sé nauðsyn talin á skulu þessir aðilar í samvinnu við Landgræðslu ríkisins beita sér fyrir rannsóknum á viðkomandi tegund, einkum með tilliti til þess hvort hætta sé á að hún valdi röskun á lífríkinu þannig að vegið sé að fjölbreytni þess og náttúrulegum gróðursamfélögum. Landbúnaðarráðherra skal að höfðu samráði við umhverfisráðherra setja í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd skv. 1. mgr.`` Þá er það 3. gr. frv. sem felur í sér umorðun á 40. gr. laganna um landgræðslu og er svohljóðandi samkvæmt frv. þessu: ,,Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Rannsóknastöð Skógræktar ríkisins ber ásamt Landgræðslu ríkisins að leita nýrra leiða við uppgræðslu lands og gera rökstuddar tillögur um plöntutegundir sem vænlegar gætu orðið til landgræðslu, enda falli þær að ákvæðum laga þessara um varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni og verndun náttúrulegra gróðurlenda.`` 4. gr. frv. er umorðun á 41. gr. laga um landgræðslu svohljóðandi: ,,Landgræðslu ríkisins, eða öðrum aðilum, er heimilt að fjölga plöntum af þeim tegundum sem ákveðið hefur verið að nýta til landgræðslu á grundvelli laga þessara. Landbúnaðarráðherra skal að höfðu samráði við umhverfisráðherra setja í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd skv. 1. mgr.`` Þarna er talað um tegundir og að Landgræðslunni eða öðrum aðilum sem eðlilegt er að taka hér inn, áður var eingöngu fjallað um Landgræðsluna, nú er það opnað fyrir það eðlilega að aðrir geti staðið að slíkri framleiðslu og fjölgun á plöntum sem þarna er að vikið. Ákvæði til bráðabirgða er tvíþætt. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því að metið verði hvernig fara skuli með þær tegundir sem nú eru notaðar til landgræðslu. Fyrsti töluliður ákvæðisins er svohljóðandi: ,,Rannsóknastofnun landbúnaðarins skal að höfðu samráði við Náttúruverndarráð og Líffræðistofnun Háskóla Íslands leggja mat á hvort einhverjar tegundir, sem nú eru notaðar til landgræðslu, falli ekki að alþjóðlegum skuldbindingum og lagaákvæðum um varðveislu líffræðilegs fjölbreytileika og verndun náttúrulegra gróðurlenda og skila um það áliti til ráðherra fyrir árslok 1995. Landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra skulu fjalla sameiginlega um álitið og gefa út fyrirmæli til Landgræðslu ríkisins á grundvelli þess.`` Annar töluliður ákvæðis til bráðabirgða er svohljóðandi og um annað efni: ,,Landbúnaðarráðherra skal í samráði við umhverfisráðherra skipa nefnd til að endurskoða lög nr. 17/1965, um landgræðslu, með síðari breytingum, og leggja fram á Alþingi frumvarp að nýjum lögum um gróðurvernd og landgræðslu eigi síðar en haustið 1996.`` Þetta er efni þessa frv. sem hér er flutt. Ég ætla fyrst, virðulegur forseti, að víkja aðeins að síðari hluta ákvæðis til bráðabirgða, þ.e. að þörf sé á að taka lögin um landgræðslu í heild sinni til endurskoðunar. Þau eru gömul að stofni til og hefur lítið verið breytt, þeim lögum sem sett voru 1965. Það þarf auðvitað engan að undra þótt að sitthvað í þeirri löggjöf sé ekki í takt við tímann og nýja sýn til mála á ýmsum sviðum og nýja þekkingu. Því er það að mati okkar flm. meira en tímabært að taka lögin í heild sinni til endurskoðunar og því gert ráð fyrir því að svo verði gert. Mér varð satt að segja enn frekar ljóst en mér hafði verið áður þegar ég fór yfir þetta af tilefni þessa frv., sem er í rauninni viðbót við lögin, hversu mjög skortir á að gildandi löggjöf svari kalli tímans. Og ég vænti þess að þetta atriði hljóti góðar undirtektir og verði hrundið í framkvæmd, jafnvel að það verði undirbúið nái þetta frv. ekki fram að ganga á þessu þingi. Því að það getur ekki verið nema eðlilegt að fara yfir svo gamla löggjöf um svo mikilvægt málefni og hér um ræðir. Í sambandi við efni frv., sem varðar val og notkun á plöntum sem nýttar eru til landgræðslu, þá er af hálfu okkar flm. verið að leitast við að finna leið til þess að skapa og koma á skynsamlegum vinnubrögðum í þessu máli og reyna að koma á með löggjöf sátt um vinnubrögð sem hafa verið og eru mjög umdeild í landi okkar og sem er mjög bagalegt vegna þess að almennt er mjög ríkur vilji á að tekið sé á í þessum efnum. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, menn þekkja það allir sem hafa komið nálægt þessum málaflokki, að það er verulegur ágreiningur uppi um þær aðferðir sem beitt er. Með tillögum þessa frv. er leitast við að bæta þar úr og það er fyrst og fremst það sem er nýmæli. Í gildandi löggjöf er ekki tekið á þessum þætti. Markmiðið er að það verði reynt að tryggja að notkun innfluttra plantna til landgræðslu falli að stefnu um gróðurvernd sem og alþjóðlegum skuldbindingum um verndun líffræðilegrar fjölbreytni og er þá vísað til alþjóðasamnings sem staðfestur var hér á Alþingi á síðasta ári. Má í þessu sambandi vitna til 8. gr. þess samnings, sem vikið er að í grg., ég leyfi mér að vitna til þess, með leyfi forseta: ,,Hver samningsaðili skal eftir því sem hægt er og viðeigandi koma í veg fyrir að fluttar séu inn erlendar tegundir sem ógna vistkerfum, búsvæðum eða tegundum, að öðrum kosti stjórna þeim eða uppræta þær.`` Í grg. og í sérstöku fskj. er vakin athygli á starfi starfhóps sem vann á síðasta ári og veturinn 1993--1994 og var settur á að tillögu umhvrh. í samvinnu við hæstv. landbrh. Starfshópurinn vann að framkvæmdaáætlun í umhverfismálum og landbúnaði og skilaði af sér skýrslu til umhvrh. um ástand, markmið og leiðir í þessum efnum í maímánuði 1994. Má segja að við flutningsmenn byggjum í rauninni efnislega á tillögum þessa starfshóps en tilnefndur forustumaður í hópnum var Sveinbjörn Eyjólfsson, deildarstjóri í landbrn., að ég held, sem leiddi þetta starf. Ég átti þátt í þessu starfi ásamt 18 öðrum tilnefndum aðilum frá stofnunum, ýmsum stofnunum sem þessi mál varða og frá samtökum, bæði í náttúruvernd og eins í landbúnaði. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að það var afar ánægjulegt að vinna að þessu máli, þessari stefnumörkun sem hópurinn stóð að, vegna þess hversu vel var haldið þar á máli. Þar átti formaður hópsins góðan hlut að máli og ég tel í rauninni að afurð þessa starfshóps hafi fengið minni athygli en vert væri. Vonandi á það eftir að verða þótt ekki hafi mikið á því borið. Það hefði verið full ástæða til þess t.d. að víkja að þessari afurð í umræðunni sem fór fram áður um búvörusamninginn og um landbúnaðarmál nokkuð almennt undir dagskrárlið en ég gaf mér ekki tíma til þess sérstaklega að gera það. Ég vek athygli á áliti starfshópsins um leið og ég vísa til þess í heild sem fylgiskjals, en þar segir í kafla um innflutning plantna, með leyfi forseta: ,,Enn sem komið er hafa innfluttar tegundir valdið lítilli röskun á íslenskum gróðurlendum en mörg dæmi eru um að slíkar tegundir séu að breiðast út. Gildandi löggjöf um innflutning plantna tekur ekki til eftirlits og varúðarráðstafana vegna hugsanlegrar ógnunar við vistkerfi landsins. . . . Umræða um notkun á innfluttum tegundum og varúðarráðstafanir þeirra vegna þarf að vera þáttur í gerð landgræðslu- og skógræktaráætlana sem vinna á fyrir opnum tjöldum. Í slíkum áætlunum þarf að taka afstöðu til einstakra tegunda með hliðsjón af þeim markmiðum sem stefnt er að á hverju svæði fyrir sig.`` Og í tillögum segir jafnframt: ,,Innfluttum tegundum verði ekki dreift til notenda fyrr en lagt hefur verið mat á hugsanlegan skaða sem leitt gæti af dreifingu viðkomandi tegundar. . . . Sett verði löggjöf um innflutning tegunda og um útrýmingu skaðlegra tegunda. Þar verði m.a. tekið tillit til skuldbindinga í rammasáttmála um verndun fjölbreytileika lífs og samþykkta Evrópuráðsins. Kveðið verði á um það hver beri ábyrgð á því að meta hugsanlegan skaða af innfluttum tegundum áður en dreifing þeirra hefst.`` Þetta læt ég nægja sem tilvitnun í þennan starfshóp. Eðlilega spyrja menn hvað það sé sem verið sé að vísa til varðandi það sem orðið er í landinu. Það er staðreynd, það sem liggur fyrir, og þar eru ákveðnar tegundir sem eru að nema land hér og hafa talsvert verið umræddar fyrir utan Alaskalúpínu sem mjög hefur borið á góma í þessu sambandi og verið tilefni sérstakra ráðstefna sem eingöngu hafa fjallað um þá tegund. Ég er hér með afurðir af einni slíkri fyrir framan mig en þar fyrir utan má nefna ýmsar fleiri tegundir eins og t.d. Spánarkerfil og skógarkerfil sem eru allstórvaxnar tegundir og öflugar sem gera sig gildandi. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að taka upp neina sérstaka umræðu um þetta á grundvelli þess sem er að gerast eða að því er varðar einstakar tegundir. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að menn líti á þessi efni almennt og reyni að forðast tilfinningasemi sem hefur um of verið áberandi í sambandi við þessa umræðu, þar sem menn eru að skiptast í einhverjar fylkingar með og móti einhverjum tegundum og ágæti þeirra. Það sem mestu máli skiptir er að finna ásættanleg vinnubrögð til þess að eðlilegrar varúðar sé gætt og til þess að sem bestum árangri verði náð. Ég vísa síðan til þess, virðulegur forseti, og ætla ekki hér að fara að nýta þann tíma sem ég hef til að reifa þetta mál þó að vert væri, en það er nokkuð liðið á dag, og vísa til þess sem segir í grg. um nauðsynina á heildarendurskoðun laga um landgræðslu. Þar er vikið að, bara í upptalningarstíl, ýmsum atriðum sem þyrfti að taka á í sambandi við endurskoðun slíkra laga eða gildandi laga og þá í ljósi þess að setja nýja löggjöf. Og ég vænti þess að það verði tekið eftir þessu og að það verði ráðist í það nauðsynlega verkefni að skoða lögin í heild. En ég tel jafnframt brýnt að tekið verði á þessu máli sérstaklega, sem fyrst og fremst er viðbót við gildandi löggjöf, og við flutningsmenn, sem höfum flutt þetta, höfðum við undirbúning málsins samband við ýmsa aðila frá rannsóknastofnunum sem heyra undir landbrn., eins og sérfræðinga hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, hjá Skógrækt ríkisins, Tilraunastöðinni á Mógilsá og fulltrúa frá Náttúruverndarráði einnig sem við leituðum til og fleiri aðilar sem gáfu okkur góð ráð í sambandi við undirbúning málsins sem ég vona að verði til framdráttar því máli sem við erum hér að flytja. Að lokum, virðulegur forseti, legg ég til að málinu verði vísað til hv. landbn. en óska jafnframt eftir að það fylgi með að nefndinni verði gjört eða þess verði óskað að landbn. leiti álits umhvn. varðandi málið svo sem eðlilegt er þar sem gert er ráð fyrir því að bæði ráðuneytin, landbúnaðar og umhverfismála, taki á í sambandi við gróðurvernd og ýmsa þætti sem tengjast því máli sem hér er flutt.

Hæstv. forseti. Ég held að hér sé hreyft merkilegu máli og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að gera ýmis atriði í sambandi við landgræðslustörf og gróðurvernd skýrari en nú er. Og menn verði líka að reyna að glöggva sig á því hvert við erum að fara í þessum málefnum öllum. Ég vil raunar segja að þessi mál hefur, sérstaklega nú tvö sl. ár, oft borið á góma milli mín og forstöðumanna sérstaklega Landgræðslunnar og einnig Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og ég hef nú fyrir skömmu beðið sérfræðinga Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að skila til mín minnismiðum sem komu einmitt að því efni sem þetta frv. fjallar um. Þannig að ég tel að hér sé mjög þörfu máli hreyft sem verði að athuga gaumgæfilega og tek undir þau orð hv. flm. að nauðsynlegt sé að eyða tortryggni og metingi sem er á milli þeirra manna sem starfa að þessum málum. Ég sé ekki á þessu stigi ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég vona að þetta mál fái mjög ítarlega og góða skoðun í þingnefndum og í þeim stofnunum sem þetta mál heyrir undir og þykist vita að það verði alvarlega á því tekið.

Frú forseti. Það þarf kannski ekki að bæta við mörgum atriðum. Það hefur verið gerð grein fyrir því hér í framsögu og eins í grg. með þessu frv. hver tilgangurinn er með því að leggja það fram. En ég vil aðeins leggja áherslu á atriði sem ég tel mjög mikilvægt að verði tekið inn í löggjöfina og það er líffræðilegur fjölbreytileiki eða líffræðileg fjölbreytni, eins og það er orðað í 1. gr., að viðhalda henni, því það er eitt af því sem ég held að við þurfum að vara okkur nokkuð á. Til þess að við getum gert okkur grein fyrir því hvaða áhrif innlendar plöntur hafa á íslenskt vistkerfi þá er mjög nauðsynlegt að gera á því rannsóknir eins og hægt er og reyna að kanna það hvaða áhrif plöntur hugsanlega geta haft í íslensku vistkerfi. Það er ekki nóg að gera sér eingöngu grein fyrir hvernig plönturnar haga sér í því vistkerfi þar sem þær hafa sín heimkynni heldur verður að líta á það hvernig þær haga sér þegar þær koma á nýja staði. Mig langar í því sambandi að vitna hér í útdrátt úr erindi sem Þóra Ellen Þórhallsdóttir hjá Líffræðistofnun háskólans flutti í mars á síðasta ári til þess að leggja áherslu á þetta en þar segir hún, með leyfi forseta: ,,Reynslan sýnir annars vegar að hegðun tegundar í sínum gömlu heimkynnum segi lítið um stöðu eða hegðun í því nýja. Og hins vegar að framandi tegundir breiðast fyrst og fremst út í opnu og óröskuðu landi en ná yfirleitt ekki fótfestu í lokuðum samfélögum. Má af því ráða að samkeppni við innlendan gróður hamlar oft útbreiðslu. Með því að kanna eiginleika íslenskra gróðurlenda má fá nokkra hugmynd um hvers konar umhverfi þau bjóða aðfluttum tegundum.`` Síðar segir hún í þessum útdrætti: ,,Dæmin sýna að útbreiðsla nýrra tegunda getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir innlend vistkerfi. Veiti innlenda tegundin hinni nýkomnu litla samkeppni myndar hún oft víðáttumiklar hreinar breiður og útrýmir innlendum gróðri. Þetta leiðir til minni fjölbreytni eins og það hugtak er skilgreint innan vistfræðinnar hvort sem fjölbreytni er reiknuð innan samfélagsins eða yfir stærri landsvæði.`` Þetta finnst mér mjög mikilvægt að tekið sé tillit til, ekki síst í ljósi þess að Íslendingar hafa gerst aðilar að samningnum um líffræðilegan fjölbreytileika og voru með fyrstu þjóðum til þess að undirrita þann samning. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að þetta atriði sé tekið inn í löggjöfina. Eins og fram kemur í grg., og ætla ég ekki nema rétt að vitna til þess á bls. 3, þá eru þar talin upp nokkur dæmi þess erlendis að innfluttar tegundir, eða þessar fimm tegundir sem settar eru inn á ný svæði sem ekki eru þeirra upprunalegu heimkynni hafa haft veruleg skaðleg áhrif. Bæði er þar um að ræða að ákveðnar jurtir hafa útrýmt öðrum jurtategundum eða jafnvel að dýrategundir hafa horfið, bæði er þá þar um að ræða skordýr en einnig eru dæmi um stærri dýr eins og t.d. fugla þar sem vistkerfið hefur breyst það mikið að bústaðir þeirra eyðileggjast. Þannig að þarna verðum við að fara að gæta okkar mjög ef við ætlum ekki að eyðileggja íslenska vistkerfið. Hér á landi hefur það því miður orðið svo að flutt hefur verið inn tegund, lúpínan, sem hv. 4. þm. Austurl. nefndi varla, vildi varla nefna af skiljanlegum ástæðum því að það hefur verið einkennileg deila uppi hér á landi. Mönnum hefur verið skipt í tvo hópa, með eða á móti lúpínu, eins og það heitir, og deila mjög sérkennilega þannig að ef maður efast um ágæti lúpínunnar sem landgræðsluplöntu hvar sem er á landinu þá liggur við að maður sé á móti landgræðslu. Ég ætla nú samt að leyfa mér að benda á að mjög margir hafa orðið til þess að vara við notkun lúpínunnar í þeim mæli sem hefur verið gert. Það er hægt að benda á sérfræðinga Rannsóknastofnunar landbúnaðarins sem hafa skrifað margar greinar og hafa varað við því að hún sé notuð með þeim hætti sem gert er. Þeir benda jafnframt á það að víða getur lúpínan átt við en það er allt of víða þar sem hún á alls ekki að notast þar sem hún getur breiðst yfir mjög stór landflæmi og ræðst ekki neitt við neitt og útrýmir öðru gróðurfari. Þetta höfum við dæmi um og til þess að ég þurfi nú ekki að lýsa því með mínum eigin orðum, þó að ég vildi það gjarnan, þá langar mig til að vitna hér í grein eftir Borgþór Magnússon sem er sérfræðingur á Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Hann hefur reyndar skrifað mjög margar greinar en það er ein grein hér sem mig langar til að vitna til sem er reyndar úr skýrslu um starfsemi Rannsóknastofnunar landbúnaðarins þar sem hann talar um, með leyfi forseta, ef ég má vitna orðrétt í það sem hann segir: ,,Í lúpínubreiðunni verða miklar breytingar á jarðvegi og öðrum umhverfisaðstæðum. Hafi einhver gróður verið fyrir á landinu hverfur hann í skugga lúpínunnar og býr þar við þröng kjör þrátt fyrir aukna frjósemi jarðvegs.`` Og aðeins síðar: ,,Smám saman myndast síðan samfellt botnlag í breiðunni og á það ásamt skuggaáhrifum þátt í að útrýma þeim gróðri sem fyrir var á landinu. Á þessu stigi er lúpínan nær einráð í gróðurfari breiðunnar.`` Hann er að lýsa þarna framvindunni hvernig hún hegðar sér. Þarna getur með því að nota plöntur, hvort sem þær heita nú lúpína eða eitthvað annað sem er allsráðandi og fer yfir gróið sem ógróið land, haft mjög víðtæk áhrif til að raunverulega útrýma öðrum gróði og e.t.v. dýralífi líka. Og þess vegna verðum við að fara ákaflega varlega og í ljósi þess tel ég mjög nauðsynlegt að setja hið fyrsta ákvæði inn í núgildandi landgræðslulög að því er varðar þetta atriði. Og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að frumvarp sem þetta verði samþykkt. Ég hefði gjarnan viljað sjá miklu fleiri breytingar á landgræðslulögum en ég tel að í ljósi þess hve stuttur tími er til stefnu að þá sé það útilokað. Að vísu er nokkuð síðan þetta frv. var lagt fram en ekki hefur verið hægt að mæla fyrir því fyrr en nú. En legg hins vegar áherslu á að það þurfi heildarendurskoðun á lögum um landgræðslu eins og fram kemur hérna í grg. með þessu frv. og fram kom í máli hv. 1. flm. Ég tel að þetta sé ekki það flókið frv. og það ætti að vera það mikil samstaða um efni þess að það þurfi ekki að taka langan tíma fyrir nefnd að athuga hvort hún getur ekki fallist á frv. Það hefur verið haft samband við ýmsa aðila sem hafa lýst ánægju sinni með að slík ákvæði komi inn í núgildandi lög og ég vil líka meina að þetta sé í samræmi við þær skuldbindingar sem Ísland hefur tekið á sig þannig að það ætti ekki að vefjast fyrir Alþingi að taka þessi ákvæði inn í núgildandi landgræðslulög á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. flutningsmönnum fyrir að hreyfa hér afar mikilvægu máli. Ég hef haft tækifæri til þess að skoða þessi mál svolítið og átti m.a. sæti í þeim starfshópi um umhverfi og landbúnaðarmál sem vitnað er til í grg. með frv. Það er hins vegar alltaf álitamál þegar umdeild atriði eru til umræðu hvernig staðið skuli að því að komast að niðurstöðu í málefninu og þá á ég við hvernig meta skuli hvort að tiltekin planta geti geti skaðað umhverfið ef hún kemst út í náttúruna óheft. Í 2. gr. frv. er fjallað um þetta og þar er gert ráð fyrir því að áður en planta sé notuð til landgræðslu þá þurfi að liggja fyrir jákvæðar umsagnir fjögurra rannsóknaraðila, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Rannsóknastöðvar Skógræktar ríkisins, Náttúruverndarráðs og Líffræðistofnunar Háskóla Íslands. Ég velti því fyrir mér hvort að þetta sé ekki heldur viðamikið batterí sem þarna þyrfti að koma að málinu áður en hægt væri að taka plöntuna til notkunar. Og í málum þar sem skoðanir geta verið skiptar --- og þá undirstrika ég skoðanir --- hvort það sé þá ekki nánast verið að tryggja það með því að hafa svo marga umsagnaraðila að einhver þeirra muni alveg örugglega segja nei. Og því væri hugsanlegt að málinu væri farið á hinn veginn, að í staðinn fyrir að fyrir liggi jákvæð umsögn allra þessara fjögurra stofnana, hvort það væri ekki nægjanlegt að fyrir liggi jákvæð umsögn einhverra þessara fjögurra aðila. Ég nefni þetta bara svona til umhugsunar um það hvernig að þessu skuli staðið. Þessu máli verður væntanlega vísað til hv. landbn. þar sem ég á sæti og fæ tækifæri til þess að fjalla um þetta þar og skoða það frá öllum hliðum ásamt öðrum hv. nefndarmönnum.

Virðulegur forseti. Ég þakka þær ábendingar sem hér hafa komið fram og undirtektir hæstv. landbrh. sem mér fannst taka mjög jákvætt undir efni þessa máls sem hér er flutt. Og það sem kom fram frá hv. 3. þm. Reykn., um hvernig með skuli farið og hversu margir skulu kvaddir til að meta hugmyndir um nýjar tegundir til landgræðslu, þá er þetta eitt af því sem verður að teljast álitaefni. Ég bendi hins vegar á til stuðnings þeirri tillögu sem liggur fyrir í þessu frv. að ég held það skipti verulegu máli að þeir aðilar sem samkvæmt eðli máls telja sig hafa orð að segja um þessi efni, og ég held að það gildi um alla þessa fjóra sem hér eru, að það sé æskilegt að þeir komi að málinu. Ég hef ekki svo mikinn ótta af því að menn fari að taka á þessu á einhverjum öðrum forsendum heldur en samkvæmt bestu sérfræðinga og bestu manna yfirsýn. Ég held að það sé einmitt sú nálgun sem við þurfum og það hugarfar sem við þurfum að rækta í sambandi við innflutning tegunda inn í okkar lífríki, að reisa ekki múra og tortryggni heldur reyna að eyða því. Og hér er vikið að því að ef nauðsyn sé talin á þá eigi í samvinnu við Landgræðslu ríkisins að beita sér fyrir rannsóknum á viðkomandi tegund og hegðun hennar. Með svona vinnubrögðum ætti að mega koma í veg fyrir eða a.m.k. að minnka óvissu verulega og koma í veg fyrir deilur. Ég held að það sem hafi skort á sé einkum og sér í lagi að þessi mál hafi haft farveg í stjórnkerfinu og mönnum hafi þótt með réttu að það væri gengið ógætilega fram í sambandi við málið. Menn hefðu þar of rúman rétt, sem er raunar svo rúmur að þessu leyti að það þarf enginn að spyrja kóng eða prest í okkar landi áður en hann fer að dreifa framandi tegund út í umhverfið, eða þannig líta menn á og það er erfitt að finna beina leiðsögn í lögum þar að lútandi. Þannig að ég held að þetta sé skynsamlegt sem hér er lagt til með frv. Ég vísa hins vegar til þess að landbrh. er ætlað í samráði við umhvrh. að setja nánari reglugerð um framkvæmd 1. mgr. 2. gr. sem hv. þm. vék sérstaklega að og þar er auðvitað hægt að kveða á um nánari útfærslu. Og mér þykir það mjög góðs viti að hv. þm. Árni M. Mathiesen á sæti í landbn. og hefur unnið að þessu máli í starfshópi sem skilaði sameiginlegri niðurstöðu og treysti því að það verði til að greiða fyrir skoðun málsins og afgreiðslu. Ég þakka fyrir.