Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrir fyrirspurnar á þskj. 1163, um samninga samkvæmt lögum um opinber fjármál, frá Birni Leví Gunnarssyni; frá dómsmálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 961, um fjölda lögreglumanna 1. febrúar 2020, frá Karli Gauta Hjaltasyni, og loks frá heilbrigðisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 1066, um athyglisbrest með ofvirkni (ADHD), frá Unu Maríu Óskarsdóttur.

Forseti hyggst nú leita afbrigða fyrir því að taka megi bæði dagskrármálin á dagskrá en of skammt er liðið frá útbýtingu þeirra. Í ljósi þeirra óvenjulegu aðstæðna sem nú eru uppi hefur forseti óskað eftir því við formenn þingflokka að afbrigðin verði veitt samkvæmt heimild í 1. mgr. 80. gr. þingskapa. Formenn þingflokka hafa tjáð forseta að fyrir liggi samþykki þeirra fyrir hönd þingflokka sinna um að bæði dagskrármálin megi koma á dagskrá. Afbrigðin skoðast því samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um sérstakt tímabundið fjárfestingarátak. Þetta er ein af þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin telur nauðsynlegt að ráðast í til að vinna gegn samdrætti í hagkerfinu í kjölfar heimsfaraldursins. Fjárfestingarátakið er hluti af fyrstu viðbrögðum ríkisstjórnarinnar til að styðja við efnahagsstarfsemi og fjárfestingar um land allt. Fjárhagsrammi átaksins er ákvarðaður í frumvarpi til fjáraukalaga sem þegar hefur verið mælt fyrir. Hér er fyrirhugað að ráðast í beinar fjárfestingar á vegum ríkisins fyrir 15 milljarða kr. strax á þessu ári. Þá er einnig gert ráð fyrir því að fyrirtæki í eigu ríkisins ráðist í fjárfestingar eða flýti framkvæmdum til að örva efnahagslífið fyrir allt að 5 milljarða kr. til viðbótar við fjárfestingarátak ríkisins. Alls er því um að ræða opinberar fjárfestingar fyrir 20 milljarða kr. í fjölbreyttum fjárfestingarverkefnum sem munu gagnast samfélaginu öllu. Ráðstöfun þessi á sér ekki hliðstæðu en til hennar er gripið við þær sérstöku aðstæður sem nú ríkja. Útbreiðsla kórónuveirunnar og ráðstafanir til að hamla útbreiðslu hennar hafa þegar haft mjög mikil áhrif á efnahagslífið og búast má við því að þessi áhrif muni aukast. Núverandi efnahagsástand með hratt minnkandi eftirspurn, efnahagsslaka og lítilli atvinnuvegafjárfestingu kallar á að ráðist verði í auknar fjárfestingar á vegum hins opinbera. Við mat á fjárfestingarverkefnum þessa átaks var sérstök áhersla lögð á mannaflsfrek verkefni sem hægt væri að ráðast í á þessu ári. Á grundvelli þessa var lagt til að skapaður væri rammi fyrir allt að 15 milljarða kr. til fjárfestingarverkefna auk fjárfestingarfélaga hins opinbera eins og ég hef áður komið inn á. Þessi framlög koma til viðbótar um 74 milljörðum kr. til fjárfestingar sem gert er ráð fyrir í gildandi fjárlögum fyrir árið 2020. Aukningin nemur því u.þ.b. fimmtungi. Í tillögu þessari er lagt til að Alþingi álykti um nánari sundurliðun á framangreindum heimildum niður á verkefnaflokka og einstök fjárfestingarverkefni. Verkefnaflokkarnir eru eftirtaldir: 1. Aukið viðhald og endurbætur á fasteignum ríkisins. Hér er um að ræða fjölbreytt verkefni sem dreifast víða um landið og verða flest unnin á vegum Ríkiseigna. 2. Nýbyggingar og meiri háttar endurbótaverkefni. Hér eru m.a. undirbúningsverkefni vegna nokkurra bygginga á vegum þriggja ráðuneyta. Verkefnin verða unnin í samvinnu viðkomandi ráðuneyta og Framkvæmdasýslu ríkisins. 3. Samgöngumannvirki. Í þessum flokki eru fjölbreyttar nýframkvæmdir auk viðhaldsverkefna og má segja að þessi verkefni séu um allt land og taki sömuleiðis til allra samgöngugreina, þ.e. vega, flugvalla, hafna og breikkunar brúa. 4. Orkuskipti, grænar lausnir og umhverfismál. Þau verkefni sem hér um ræðir eru á ábyrgðarsviði umhverfis- og auðlindaráðuneytis og endurspegla áherslu á loftslagsmál og uppbyggingu á friðlýstum svæðum. 5. Önnur innviðaverkefni. Meðal verkefna á þeim lista er ýmiss konar mikilvæg styrking innviða sem ætlað er að bæta úr veikleikum sem fram hafa komið í óveðrum undanfarinna mánaða og má vísa til sérstakrar skýrslu sem kom út rétt um mánaðamótin febrúar/mars, seint í febrúar ef ég man rétt. Þar hafði sérstakur starfshópur verið að störfum og kom fram með tillögur. Á þeim lista er t.d. áætlað að hraða framkvæmdum vegna snjóflóðavarna, svo eitt dæmi sé tekið. Jarðstrengir eru annað dæmi. 6. Rannsóknir, nýsköpun og skapandi greinar. Hér er um að ræða framlög sem að mestu munu renna til faglegra sjóða sem veita fjármuni til einstakra verkefna. Þetta teygir sig frá grunnrannsóknum yfir til hagnýtra rannsókna, auk mikilvægra framlaga til skapandi greina. 7. Stafrænt Ísland og upplýsingatækniverkefni. Undir þennan flokk falla fjölbreytt verkefni á sviði nýsköpunar, upplýsingatækni, netöryggis og stafrænnar þjónustu. Má nefna að við erum að vinna að því að flýta 400–500 þjónustuferlum hins opinbera og færa yfir á stafrænt form. Við ætlum sem sagt að stórefla island.is og markmið okkar er að færa Ísland í fremstu röð þjóða í stafrænni opinberri þjónustu. Við erum í þriggja ára verkefni til að ná markmiðum okkar hvað þetta snertir. Það sem við höfum nú þegar eru mjög víðtækar tengingar en það heldur sérstaklega aftur af okkur í samanburði við aðrar þjóðir hvað það skortir á þjónustuna. Hérna er ætlunin að bæta í og hraða þannig innleiðingu þessa verkefnis. Það er áætlað að bara í þessum verkefnum geti orðið til um 140–170 ársverk. Eins og sjá má af þeim flokkum sem ég hef hér farið yfir er sérstök áhersla lögð á fjölbreytt verkefni. Þau skapa strax ný störf, þvert á samfélagið, og ná m.a. til hefðbundinna iðnstarfa en einnig annarra starfa eins og í þekkingariðnaði. Þá er gert ráð fyrir stuðningi við menningu og íþróttastarf í landinu. Að mati ríkisstjórnarinnar er mikilvægt að þessi verkefni gagnist til að skapa nýja eftirspurn sem er mikilvægt við þær aðstæður sem hafa skapast. Sú eftirspurn þarf að vera eftir fjölbreyttum tegundum starfa og eins verða menn að gæta að því að tækifæri séu fyrir landsbyggðina eins og höfuðborgarsvæðið, fyrir karla sem og konur. Við munum leggja sérstaka áherslu á að eiga gott samstarf við fyrirtæki af öllum stærðum og gerðum og í grunninn er verið að styrkja samfélagið til lengri tíma litið. Það er grundvallarmunurinn á því að fara í fjárfestingarátak eins og þetta sem getur aukið framleiðni og arðbær verkefni og hinu að fjölga einfaldlega störfum hjá hinu opinbera að með því er ekki sama tryggingin fyrir því að við náum að efla okkur sem samfélag. Þessi áform eiga það öll sameiginlegt að það er raunhæft að hrinda þeim í framkvæmd strax á þessu ári. Ég ætla að lokum að minna á það að um leið og ríkisstjórnin teflir fram þessari sérstöku þingsályktunartillögu samhliða fjáraukalagafrumvarpinu vegna ársins 2020 er, eins og áður hefur verið boðað, unnið að undirbúningi enn stærra fjárfestingarátaks sem ætlunin er að taki til næstu þriggja ára. Við höfum áður komið inn á það. Þar getum við séð fyrir okkur að lagt verði upp með allt að 60 milljarða átak yfir það tímabil. Það væri þá hluti af þeirri fjármálaáætlun sem kemur fyrir þingið á vormánuðum að fara nánar ofan í saumana á þeim verkefnum. Virðulegi forseti. Ég legg til að þegar við höfum lokið umræðum um fjárfestingarátakið verði málinu vísað til hv. fjárlaganefndar þingsins og síðari umr.

Herra forseti. Fyrst vil ég segja að Samfylkingin styður að sjálfsögðu þær framkvæmdir sem búið er að ákveða að ráðast í en við veltum engu að síður fyrir okkur af hverju ekki er sett meira í nýsköpunarmál á þessum tímapunkti. Við sjáum að nýsköpunarkaflinn í frumvarpinu er einungis 2 milljarðar sem er 0,2% af fjárlögum ríkisins. Þetta væri innspýtingin sem myndi skipta okkur gríðarlega miklu máli á þessum tímapunkti. Þetta er innspýting sem krefst í rauninni bara pennastriks af hálfu þingsins. Við getum ákveðið að tvöfalda eða þrefalda, fjórfalda Tækniþróunarsjóð, Rannsóknasjóð og Innviðasjóð með engum fyrirvara. Sömuleiðis vil ég spyrja hæstv. ráðherra af hverju ekki hafi verið settur aðeins meiri kraftur í hinar verklegu fjárfestingar. Við sjáum að sveitarfélögin, hvort sem litið er til Suðurnesja eða fyrir norðan, vestan eða á höfuðborgarsvæðinu, hafa komið upplýsingum til ráðuneytisins um að fleiri verkefni séu tilbúin og væri hægt að ráðast í núna. Ég veit að eitthvað kemur síðar meir en núna er tíminn til að spýta í 

Virðulegi forseti. Ég verð að andmæla því að 15 milljarðar séu lítið á þessum tímapunkti. Ef við skoðum það bara og setjum í samhengi við að heildarframlögin til samgöngumála á þessu ári er þetta gríðarleg innspýting. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að sveitarfélögin komi með og fari líka í að hraða framkvæmdum. Við vonumst til þess og væntum þess að sveitarfélögin geri það. Við erum með væntingar um að opinberu félögin gerir það líka. 15 milljarðar eru það sem við töldum raunhæft að væri hægt að hrinda strax í framkvæmd. Það er að koma apríl og þrír mánuðir liðnir af árinu. Við erum að horfa til næstu níu mánaða og samkvæmt því stöndum við frammi fyrir því að koma gríðarlega miklum fjármunum strax út. Ég veit ekki hvort það er raunhæft að fjórfalda samkeppnissjóðina sem hv. þingmaður vísar til. Við þurfum að hafa eitthvert eðlilegt úthlutunarhlutfall úr sjóðunum en það eru vissulega álitamál hvar maður á að draga mörkin. Við höfum verið að gera það á undanförnum árum, alveg eins og við höfum stóreflt rannsóknir og þróun. Ætli nýsköpun sé ekki eitt af meginþemum stjórnarsáttmálans þannig að ég get tekið undir að það er mikilvægur 

Herra forseti. Í bankahruninu var ríkissjóður rekinn fyrsta ár eftir hrun með 216 milljarða kr. halla sem uppreiknað er 300 milljarðar. Sá halli hjálpaði okkur að verja velferðina og störf. 15 milljarðar eru lítið í þessu samhengi, þetta er 1,5% af ríkisfjármálunum. Við getum gert meira og við getum gert það núna. Sveitarfélögin eru tilbúin með verkefni sem hægt væri að ráðast í núna þegar kemur að samkeppnissjóðunum. Tækniþróunarsjóður er ekki stór biti, þetta eru rúmir 2 milljarðar. Við fáum upplýsingar í fjárlaganefnd að einungis einn þriðji af þeim verkefnum sem skora hæst fá úthlutun úr þeim sjóði. Það er afskaplega auðveld leið fyrir okkur til að bregðast við þessu ástandi með því að setja ríflega í þessa sjóði. Nýsköpun er lykilatriði í svona ástandi. Það eru nýsköpun og verklegar opinberar fjárfestingar sem munu koma okkur upp úr þessu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur hér þverpólitískan stuðning, ég fullyrði það, við að setja meiri fjármuni í verklegar fjárfestingar sem hægt er að ráðast í núna og ekki síður í nýsköpun. Hér eru bandamenn hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að kvarta undan því að hafa meðbyr, það er bara gott að fá mikinn stuðning við það að ráðast í verkefni sem eru mannaflsfrek og örva eftirspurn. Varðandi verklegu framkvæmdirnar held ég að það sem bíði okkar helst sé að vera raunsæ í því hversu miklu er hægt að koma út. Við höfum verið í sérstöku átaki við að byggja Landspítala og okkur hefur ekki tekist að setja svona háa fjárhæð út á hverju ári. Við höfum verið meira að reyna að dansa í kringum 6 milljarðana. Það er gríðarleg innspýting ef menn vilja meina að það sé bara ekkert mál að henda 30 milljörðum út á seinni átta, níu mánuðum ársins. Það er misskilningur. 15 milljarðar eru há fjárhæð. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að sjóðirnir séu mikilvægir enda erum við að efla sjóðina í þessari tillögu. Við erum að setja 400 milljónir í bæði grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir, en það er ekkert vit í því að setja þessa fjárhæð í samhengi við hallann eftir hrun. Hallinn núna er allt annað umræðuefni en þetta átak og mig myndi ekki að undra þó að hallinn færi í 200 milljarða. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara yfir þessa þingsályktunartillögu. Það er margt ágætt í henni, margt gott, en hins vegar brenna eðlilega nokkrar spurningar á þingmönnum og mun ég koma betur að þeim í ræðu á eftir. Mig langar fyrst að spyrja hæstv. ráðherra út í þær upphæðir sem lúta að samgöngumálum. Sýna þessar tölur umfang þeirra verkefna sem t.d. Vegagerðin lagði fram? Er þetta upphæðin sem Vegagerðin taldi unnt að fara í framkvæmdir fyrir á þessu ári eða var talan fundin fyrst út og svo reynt að búa til einhver verkefni inn í hana? Mér finnst skipta máli hvernig aðferðafræði er notuð við þetta því að Vegagerðin hefur augljóslega yfirsýn yfir það hvar þörfin er og hvar ekki. Síðan langar mig að spyrja ráðherra hvort það sé einhver mótsögn í því að í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að hægt sé að framlengja þessi verkefni fram yfir þær dagsetningar sem eru í fjáraukalagafrumvarpinu. Þar er skilyrt að verkefni hefjist fyrir 1. september 2020 og ljúki fyrir 1. apríl 2021. Stangast þetta að einhverju leyti á við fjáraukalagafrumvarpið sjálft?

Virðulegi forseti. Það er væntanlega hugsað þannig, ef ég skil spurninguna rétt, að ónýttar fjárheimildir geti að einhverju marki fengist fluttar áfram ef verkefninu hefur ekki verið lokið. Í mörgum tilvikum erum við að ræða um verkefni sem munu þurfa að halda áfram. Við gerum beinlínis ráð fyrir að þau verði fjármögnuð í næstu fjármálaáætlun og komi inn í næstu fjárlög. Sum verkefnanna sem við erum að setja af stað með þessu átaki eru kannski tveggja, þriggja ára verkefni þannig að þau munu þurfa fjármagn á komandi árum. Við höfum ekki fengið lista frá Vegagerðinni og spurt: Hversu miklu fé getið þið varið á þessu ári? og samþykkt það allt. Samt var farið yfir það sem væri sérstaklega mannaflsfrekt og væri raunhæft að ráðast í á þessu ári. Arðsemi skiptir líka máli. Það er það sem við vorum helst að leita að.

Herra forseti. Ég þakka svarið. Það er vissulega margt á þessum lista sem við höfum séð sem og í þessari þingsályktunartillögu. Ég kem kannski að því í ræðu minni á eftir. Þetta eru samt ekki allt framkvæmdir. Sumt af þessu varðar einhverjar fjárfestingar sem ég get ekki séð að skapi neitt sérstaklega mörg störf þó að sjómælingadufl séu keypt og endurnýjuð. Það er rangt að segja að þetta sé stórkostlegur framkvæmdapakki þegar svona hlutir eru inni. Þetta er ágætt, það er rétt, en við höfum séð stærri aðgerðir þegar kemur að efnahagsmálum og förum kannski yfir það síðar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort mat hafi verið lagt á það hversu mörg störf verði til við þessar aðgerðir og hvar þau verði til. Verða þau til í einkageiranum eða verða þau til hjá ríkinu? Hvert er hlutfallið? Hefur þetta verið skoðað? Var lagt mat á þetta? Það skiptir máli þegar við erum að fara í svona pakka að menn geri sér grein fyrir því hversu mikið stendur eftir.

Virðulegi forseti. Við höfum ekki farið í heildstætt mat á því hversu mörg störfin eru. Ég nefndi dæmi um að í hugbúnaðargeiranum gætu orðið til, út af Stafrænu Íslandi, 140–170 ársverk. Það eru fyrst og fremst forritunarstörf sem kæmu inn í rammasamningana og eru allt störf í einkageiranum. Í mannaflsfrekum verkefnum í vegavinnu er uppistaðan í öllum þeim verkum unnin sömuleiðis í einkageiranum. Allt sem úthlutað er úr samkeppnissjóðunum er unnið ýmist í háskólasamfélaginu eða í einkageiranum, sérstaklega allt sem tengist hagnýtum rannsóknum. Svona mætti halda áfram að telja. Það sem stendur upp úr er að við höfum sérstaklega reynt að forgangsraða verkefnum sem munu tryggja störf og auka arðsemi samfélagsins til lengri tíma. Við getum síðan haldið áfram umræðu um það endalaust í sjálfu sér hversu stórt lán við eigum að taka til þess að fara í framkvæmdir af því að við erum að taka lán til að gera þetta.

Virðulegur forseti. Höldum aðeins áfram með störfin og forgangsröðunina. Forgangsröðun Pírata í þessu er að verja heimili, tryggja heilbrigðisþjónustu og nýsköpun. Hérna ræðum við forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og fjölda starfa. Mig langar að spyrja dálítið um þá forgangsröðun því að það virðist eitt ákveðið atriði hafa gleymst. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að verkefnin skapi eftirspurn eftir ólíkum tegundum starfa, jafnt kvenna sem karla og að þau dreifist um landið.“ En nú er það svo, virðulegi forseti, að tveir þriðju hlutar þessa fjárfestingarátaks, eða um 10 milljarðar, eiga að renna í byggingarframkvæmdir og vegagerð og við fyrstu sýn virðast það vera mjög karllæg verkefni. Það er erfitt að færa rök fyrir því að þessi verkefni virki atvinnuskapandi fyrir konur til jafns við karla. Ég vil spyrja ráðherra hvort það hafi verið farið eftir lögum um opinber fjármál varðandi kynjaða fjárlagagerð þegar var verið að skoða þau verkefni sem hér liggja fyrir

Virðulegi forseti. Þetta er, eins og ég rakti í máli mínu, tillaga sem á sér enga hliðstæðu. Hún er unnin við afar sérstakar aðstæður og í sjálfu sér er ekkert í lögum sem kveður á um að það kæmi fram þingsályktunartillaga eins og ég er að leggja hana fram hér. Einhver hefði sagt að þetta hefði átt að vera sérstakt lagafrumvarp. Sumt af því sem við ræðum um er líka í öðru þingskjali sem heitir samgönguáætlun hér í þinginu og er þar með röðun inn á einhver önnur ár, þannig að við erum í öllu tilliti í afar sérstöku umhverfi. En það var mín hugmynd að við myndum leggja þetta fram í sérstakri þingsályktunartillögu þannig að þingið hefði eðlilega aðkomu að því að raða verkefnunum saman og ákveða á endanum fjárhæðirnar í gegnum fjáraukalagafrumvarpið. Það finnst mér vera mjög lýðræðislegt þó að það kunni ekki að vera eftir ströngustu reglum laga um opinber fjármál sem mér finnst ekki eiga við í þessu tilviki. Byggingarframkvæmdir geta verið með mörg kvennastörf, sérstaklega allt það sem snýr að hönnun og undirbúningi verka. Það eru alveg augljóslega t.d. í arkitektastéttinni á Íslandi ágætishlutföll karla og kvenna.

Virðulegi forseti. Við slaufum þessu einmitt þegar það er neyðarástand, þá skiptir kynjuð fjárlagagerð ekki máli. En að öðru. Í lögum um opinber fjármál er gert ráð fyrir kostnaðar- og ábatagreiningu ásamt forgangsröðun verkefna. Ef við værum að vinna betur samkvæmt lögunum væri þá ekki auðveldara að finna arðbær og hnitmiðuð verkefnin til að bregðast við slaka á réttum stöðum? Eins og er er slíkt í rauninni bara að finna í samgönguáætlunum okkar þar sem verkefni liggja mun betur fyrir en á öðrum vettvangi. Þess vegna er þetta fjárfestingarátak kannski svona miðað að byggingar- og vegaframkvæmdum, af því að það er staðurinn þar sem er að finna framkvæmd samkvæmt lögum um opinber fjármál. Ef við værum með það í öllum þeim geirum sem fjárlögin koma að væri þetta fjárfestingarátak mögulega fjölbreyttara og t.d. kynjaðra.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mikilvægt að gera sér grein fyrir því þegar maður er að taka ákvarðanir hver áhrifin af þeim verða. Hér höfum við, með okkar besta fólki í stjórnkerfinu, safnað saman hugmyndum að framkvæmdum sem hægt er að ráðast í á þessu ári. Það er síðan rýnt alveg sérstaklega af hópi embættismanna, einkum hagfræðinga, með hliðsjón af þeim viðmiðum sem ég hef hér verið að nefna. Kostnaðar- og ábatagreining verður hins vegar aldrei einhver hrein raunvísindi. Þetta er að verulegum hluta byggt á hagfræðilegu mati sem aldrei er hægt að segja að veiti manni nákvæmt svar upp á kommustaf. En ég held að ef menn leggja alla hefðbundna mælikvarða á þau verkefni sem hér eru undir, dreifingu þeirra, tegund og eðli, komist þeir að því að þau eru mjög vel til þess fallin að mæta þessum áherslum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna. Auðvitað styðjum við í Viðreisn þá aukningu í þeim opinberu fjárfestingum sem hér er verið að kynna. Það sem mér er hins vegar efst í huga er að það er alveg ljóst að niðursveifla, útbreiðsla og áhrif af Covid-19 hafa reynst töluvert meiri en við gerðum ráð fyrir þegar lagt var af stað með þessi áform. Þetta er viðbótarfjárfesting upp á 15 milljarða og við getum sagt að bein innspýting í þessum fyrsta aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar sé 60 milljarðar, um 2% af landsframleiðslunni. Við erum að horfa hér á niðursveiflu sem gæti hæglega verið 5–8%. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að standa í einhverri samkeppni um hver dregur upp dekkstu myndina. Við vonum bara hið besta en gerum auðvitað það sem við getum til að spyrna við fótum. Innan fjárlaganefndar er töluvert rætt um að bæta verulega í og ég spyr: Kæmi til greina af hálfu hæstv. ráðherra að gera nákvæmlega það, auka verulega í þessa fjárhæð, að í stað 15 milljarða værum við að tala um 25–30 milljarða viðbótarfjárfestingu á þessu ári?

Virðulegi forseti. Það sem ég hefði áhyggjur af varðandi það að fara í 30–40 milljarða viðbætur á níu mánuðum er einfaldlega að koma þessum peningum í vinnu, að ráða nógu margar vinnuvélar og fá hagstætt verð ef menn ætla að troða peningum ofan í verktakageirann. Við gætum misst stjórn á framboði og eftirspurn. Ég held að það sé ekki vænlegt fyrir okkur að lenda í einhverju kapphlaupi um yfirboð í því hvað við trúum að hægt sé að troða miklum peningum út í fjárfestingar í hagkerfinu. Miklu nær er að við setjumst yfir það af yfirvegun og spyrjum í rólegheitum: Hvað er raunhæft að koma miklu út og hver eru þau verkefni? Sumar hugmyndir sem hafa flogið fyrir eru einfaldlega enn á hugmyndastigi og alls ekki komnar á hönnunarstig. Þegar menn eru farnir að nefna tugi milljarða í þessari umræðu held ég að menn séu komnir út fyrir næstu áramót og að sú umræða eigi heima í því sem við ætlum að taka fyrir í næstu fjármálaáætlun. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Hvað er raunhæft að gera? Það er ágætt að hafa í huga að að jafnaði er fjárfesting í hagkerfinu um 20% af landsframleiðslu, um 600 milljarðar. Ég hygg að sú fjárfesting muni fá mjög mikið högg á þessu ári. Atvinnulífið sem er að fara í gegnum alveg fordæmalausa dýfu mun skera allar fjárfestingar niður sem það mögulega getur. Byggingariðnaður er sagður vera við frostmark við þessar kringumstæður. Það má horfa víðar og sjá augljós merki þess að verulega muni draga saman í fjárfestingum. Þess vegna held ég að við finnum alveg svigrúm fyrir 15 milljarða í viðbót. Það má nefna sem dæmi að hægur leikur væri að horfa meira í sprotana okkar. Við sjáum a.m.k. lífsmark í þeim. Það væri hægt að hækka endurgreiðslumarkið á rannsókna- og þróunarkostnaði. Það væri hægt að bæta inn í samkeppnissjóðina og annað þess háttar. Þar geri ég ráð fyrir að hægt væri að koma út einhverjum milljörðum. Það væri hægt að spýta strax í framkvæmdir við Landspítala. Ég sakna þess enn og aftur, þrátt fyrir allt tal um annað, að ekki sé nein áhersla á aukna uppbyggingu hjúkrunarrýma sem væri hægt að koma þó nokkrum milljörðum í. Við erum ekki farin að nefna 

Virðulegi forseti. Við höfum sagt að við viljum taka þannig á málum núna að við viljum frekar gera meira en minna. Þegar kemur að fjárfestingunni sem við munum eignast sem samfélag er þeim mun heldur ástæða til að láta taka dálítið hressilega til sín við þessar aðstæður. Við teljum að við séum að gera það þó að alltaf megi deila um það nákvæmlega hvort stoppa hefði átt í 15 eða fara upp í 18 eða 20 milljarða. Það er tilgangslaust að fara mjög djúpt í þá umræðu án þess að hafa eitthvað fyrir framan sig til að ræða um, einhverjar hugmyndir, einhverjar tillögur, einhver ákveðin verkefni, og spyrja hvort raunhæft sé að hrinda þeim í framkvæmd. Varðandi rannsóknir og þróun hef ég mælt fyrir hverju málinu á eftir öðru til að auka svigrúm fyrirtækja til að draga slík mál frá rekstrarkostnaði sínum gagnvart sköttum og styð ég það heils hugar. Hið sama gildir um sjóðina. Hins vegar er spurning hvenær við erum komin í eðlileg hlutföll úthlutunar. Í þessum verklegu framkvæmdum þarf bara að fara yfir listana. 

Herra forseti. Engum dylst að íslenskt atvinnulíf er núna að ganga í gegnum fordæmalausa tíma og að mikið mun reyna á efnahagslega og félagslega innviði landsins. Samfylkingin styður að sjálfsögðu allar góðar hugmyndir og aðgerðir. Það er mikilvægt í þeim aðgerðum sem fram undan eru að við fókuserum fyrst og fremst á almenning og heimilin í landinu. Við þurfum að huga að þeim samhliða því að huga að fyrirtækjunum. Ég hef sérstakar áhyggjur af litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem eru auðvitað hryggjarstykkið í íslensku atvinnulífi. Ég er að tala um örfyrirtæki sem eru með frá einum til tíu starfsmenn. Við þurfum sérstaklega að huga að þessum aðilum sem eru að stórum hluta í ferðaþjónustu en líka í öðrum geirum íslensks atvinnulífs. Fulltrúar ferðaþjónustunnar hafa komið á fund fjárlaganefndar og þeir hafa vægast sagt lýst stöðunni þannig að þeir séu að ganga í gegnum hamfarir. Áfallið nær langt út fyrir raðir ferðaþjónustunnar því að eftirspurn eftir annarri þjónustu í öðrum geirum atvinnulífsins hefur líka dregist mjög hratt saman. Það skiptir máli að vanda til verka og nota hugmyndafræði Keynes, að við notum ríkisfjármálin til að auka eftirspurn á meðan eftirspurn einkaaðila dregst saman. Við sjáum að ríkisstjórnin hefur kynnt 230 milljarða kr. aðgerðapakka en hann er hins vegar að stærstum hluta greiðslufrestir af opinberum gjöldum, ábyrgð á lánum eða úttekt fólks á eigin sparnaði, séreignarsparnaði. Gott og vel, ef við tökum það frá er hin raunverulega innspýting ríkissjóðs á þessum tímapunkti einungis um einn þriðji af þessum 230 milljörðum, 60–70 milljarðar. Ráðherrar hafa sagt að þeir vilji gera meira en minna. Mér finnst það ekki vera í þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér og ekki heldur í fjáraukalagafrumvarpinu sem við erum enn að ræða. Við getum gert meira. Allir eru sammála um það, allir flokkar og þjóðin kalla eftir frekari aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar og það er svo sannarlega þörf á því. Við sjáum ef við lítum bara á fjárfestingarhlutfallið að það er ekkert sérstaklega hátt, um 15 milljarðar. Fjárlög ríkisins eru 1.000 milljarðar þannig að 15 milljarðar til viðbótar á þessum tímapunkti eru um 1,5%. Í hvaða kokkabókum telst það vera mikil viðbótarinnspýting? Ég veit að hér er boðað að meira komi seinna en þörfin er núna og það er hægt að gera meira. Ég hef engar áhyggjur af því, eins og hæstv. fjármálaráðherra talaði um, að það þurfi að troða peningum út í atvinnulífið eða til verktaka. Það er ekki tilfellið. Núna eru til verkefni sem hægt er að ráðast í fyrir meira en 15 milljarða. Þetta veit ríkisstjórnin vegna þess að hún hefur fengið minnisblöð frá sveitarfélögunum um að hægt sé að ráðast í fleiri verkefni núna. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa forgangsraðað flýtingu framkvæmda á verkefnum sem m.a. er ekki að finna í þessari þingsályktunartillögu. Sömuleiðis sendu sveitarfélögin á Suðurnesjum aðgerðaáætlun upp á 13 blaðsíður um verkefni sem hægt væri að ráðast í. Sömu sögu mætti segja frá ýmsum stöðum úti á landi. Nú þurfa hjól atvinnulífsins sem hefur hægt allverulega á að fá innspýtingu frá hinu opinbera. Samtök iðnaðarins sem eru í nánum tengslum við félagsmenn sína hafa kallað eftir a.m.k. helmingi meiri innspýtingu en hér er þegar kemur að verklegum framkvæmdum. Við getum gert það. Það er röð aðgerða og fjárfestinga sem við getum ráðist í. Þess vegna hvatti ég hæstv. ráðherra til að nýta sér meðbyrinn sem er í þessum þingsal. Hann getur svo sannarlega fengið stuðning til að setja meiri fjármuni á þessum tímapunkti til að mæta högginu. Við höfum ítrekað sagt það, ég held allir þingmenn, að við erum saman í þessu. Leysum þetta saman. Hér eru framkvæmdir og sjóðir sem hægt er að efla strax. Það er svo auðvelt að efla sjóði eins og Tækniþróunarsjóð sem er lykilsjóður atvinnulífsins. Hann er rúmir 2 milljarðar. Þetta er ekki stærri sjóður en það. Við sjáum að hægt væri að auka fjármuni í þann sjóð bara með einu pennastriki, ekki þyrfti að hanna eitt eða neitt, fá álit Vegagerðarinnar og samgönguráðuneytisins eða neitt svoleiðis. Við getum einfaldlega ákveðið að efla þessa sjóði. Tækniþróunarsjóður á einungis að fá 400 milljónir í þessari þingsályktunartillögu. Það er ekki nóg. Það er meira að segja langt frá því að vera nóg. Tækniþróunarsjóður fær umsóknir frá fólki og fyrirtækjum en getur einungis veitt fjármuni til 27% þeirra verkefni sem fá hæstu einkunn. Þarna úti eru svo mörg verkefni sem uppfylla skilyrði sjóðsins sem eru ströng, en það er ekki nægilegt fjármagn til að styrkja. Sömuleiðis hefur verið kallað eftir auknum peningum í endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Það býr líka til störf, herra forseti, þannig að sjóðirnir eru gríðarlega auðveld leið fyrir okkur bara núna, seinna í dag liggur við, að setja meiri pening í til að stuðla að nýsköpun. Það er nýsköpun sem mun hjálpa okkur að komast upp úr þessu. Töfraorðið er nýsköpun. Núna er fjöldinn allur af fólki að fara að missa vinnuna eða fara í minna starfshlutfalli. Mikil hreyfing verður á atvinnumarkaðnum þannig að nú er einmitt tækifæri hins opinbera til að sýna meira á sín spil þegar kemur að nýsköpun. Sömuleiðis er hægt að styrkja meira menningu, listir og íþróttir. Það er sérstakur liður í þingsályktunartillögunni. Það vita allir sem vilja vita að menningin, listir og íþróttir fá mikið högg núna. Þetta er líka nokkuð sem við getum ákveðið að bæta í. Þetta er lítið mál. Ég átta mig vel á því að það getur verið flóknara að ráðast í verklegar framkvæmdir því að þær þarf að bjóða út, hanna og undirbúa, en aftur ítreka ég að miðað við þær upplýsingar sem við höfum a.m.k. eru fleiri framkvæmdir en upp á 15 milljarða tilbúnar í slaginn. Ég ætla að nefna örfá dæmi. Fasteignir heilbrigðisstofnana úti á landi eiga að fá 400 milljónir í þessu plaggi. Þar er sannarlega hægt að gera betur og vil ég sérstaklega nefna heilsugæsluna í Reykjanesbæ eða heilsugæsluna á Akureyri og legudeildirnar þar. Þetta eru fyrirbæri sem við þekkjum mjög vel og vitum sem höfum heimsótt þessa staði og fengið upplýsingar þar að þarna eru tilbúin verkefni til að ráðast í. Það eru fjölmargar góðar hugmyndir, t.d. aðgerðaáætlun fyrir Suðurnesin. Það er búið að nefna hér Reykjanesbrautina og aðrar vegaframkvæmdir. Hjúkrunarrýmin eru stórt mál. Það er hægt að fjölga um 70 hjúkrunarrými bara núna án þess að byggja eitt eða neitt í viðbót. Það er pláss á hjúkrunarheimilum en það vantar pening í reksturinn. Það vantar einungis 1 milljarð til að fjármagna 70 hjúkrunarrými. Það skapar störf í því ástandi sem við erum í, ekki síst kvennastörf. Við skulum hafa það í huga að störfin mega ekki einskorðast við hefðbundin karlastörf. Þetta skapar störf, fyrst og fremst fyrir konur, en það léttir líka af spítölunum. Þetta er aðgerð sem við getum strax ráðist í. Sömuleiðis er hægt að fara af stað nú þegar með tvö hjúkrunarheimili í Reykjavík samkvæmt upplýsingum þaðan. Ég er bara að nefna góðar hugmyndir sem hægt er að ráðast tiltölulega hratt í. Rafvæðing hafna liggur fyrir. Nefnum Listaháskólann, hann er búinn að vera í startholunum lengi varðandi að byggja hann upp og nú liggur fyrir greining á bestu staðsetningu hans, kjörið tækifæri til að ráðast í það. Það má byggja upp björgunarmiðstöð sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera. Setjum kraft í húsnæði sem myndi sameina ríkislögreglustjóra, lögregluna, almannavarnir, Landhelgisgæsluna og slökkviliðið. Þetta er komið langt í undirbúningi. Þessi verkefni sem ég er að nefna eru öll komin langt í undirbúningi. Gert er ráð fyrir að liðurinn um breikkun einbreiðra brúa fái einungis 700 milljónir sem mér skilst að sé svona ein og hálf brú. Ekki svo að skilja að ég viti hvernig á að gera brýr tvíbreiðar en eftir því sem mér skilst eru þetta mannaflsfrekar aðgerðir en ekkert sérstaklega flóknar. Það er hægt að ráðast tiltölulega hratt í þær. Listi yfir einbreiðar brýr liggur svo sannarlega fyrir. Hér gætum við einfaldlega tvöfaldað eða þrefaldað þá upphæð sem dæmi. Það eru fjölmörg verkleg verkefni sem ég er að reyna að flagga úr þessum ræðustól, og mun auðvitað gera í fjárlaganefnd, verkefni sem við getum ráðist tiltölulega hratt og vel í. Um það snýst þetta allt saman, herra forseti. Ég deili ekki sömu áhyggjum og hæstv. ráðherra að það væri vandamál að finna verkefni. Við munum gera miklu meira. Við skulum nýta okkur ríkisfjármálin til að milda þetta högg. Ég gat um það í andsvari til ráðherra áðan að fyrsta árið eftir hrun, ég held að hæstv. forseti hafi verið fjármálaráðherra, var halli ríkissjóðs 216 milljarðar. Ef við uppreiknum í núgildandi verðlag eru það um 300 milljarðar. Hæstv. ráðherra áttar sig fullvel á að það verður mikill halli á ríkissjóði. Það er fullkomlega eðlilegt í svona ástandi en við þurfum þá að spýta talsvert í verklegar framkvæmdir, a.m.k. í sjóðina. Við getum verið sammála um að setja aðeins meira í sjóðina. Ég veit að það er mjög gott samtal innan fjárlaganefndar núna um að gera aðeins betur á þessum tímapunkti. Ég veit að hæstv. ráðherra kemur með fleiri frumvörp, seinni fjárauka síðar á árinu og annað slíkt. Ég er að hvetja til góðra verka. Hann hefur meðbyr í þessum þingsal og meðal þjóðarinnar um að hér séu settir meiri 

Virðulegi forseti. Ég er ánægður að heyra þennan tón um mikilvægi þessa máls og ég skil vel að menn séu kappsamir um að ganga jafnvel lengra á einstaka sviðum. Þá er bara mitt aðalinnlegg inn í þá umræðu að menn séu raunsæir af því að nú eru þrír mánuðir liðnir af árinu og við eigum eftir að fara í fjármálaáætlun og fjárlög fyrir næsta ár. Það er í sjálfu sér ekkert unnið með því að setja út fjármuni sem munu ekki koma að gagni fyrr en á næsta ári. Það er þá í raun og veru umræða sem á heima vegna fjárlagaársins 2021. Þetta segi ég þegar ég heyri tölur eins og 30 milljarða í viðbót eða eitthvað slíkt. Það held ég einfaldlega eftir að hafa setið yfir þessu, þetta skjal fæðist ekki án undirbúnings, að séu algerlega óraunhæfar tölur. Ég vil segja varðandi hallann á fyrri tíð, borið saman við það sem er að gerast núna, að menn verða aðeins að skoða það hvernig hallinn varð til 2009, hvernig hann var saman settur. Ríkið var þar nauðbeygt til að stíga inn í fjármálakerfið og verja gríðarlega háum fjárhæðum til að endurreisa fjármálakerfið sem var stór hluti af hallanum á þeim tíma. Ef menn hafa áhyggjur af því að hallinn verður ekki nógu mikill á þessu ári þá held ég að það muni fljótt renna af mönnum vegna þess að allt sem við sjáum, síðast með sviðsmyndir frá Seðlabankanum í gær, eru vísbendingar um að við erum að fara í mjög hressilegan halla. Ef menn vilja bæta ofan á þann halla einhverjum 30, 40, 50 milljörðum, eins og ég skynja á umræðunni hér, þurfa þeir aðeins að staldra við og spyrja sig: Hvernig á að fjármagna þetta allt saman? Það þarf að vera einhver undirliggjandi hugsun um það hvernig við eigum að fjármagna hallann sem er óumflýjanlegur, bara út af því sem leiðir af tekjuhruni hjá ríkinu og stórauknum útgreiðslum úr almannatryggingum. Ef menn ætla síðan að fara að bæta í sértækar aðgerðir einhverjum upphæðum sem eru langt umfram það sem við höfum verið að leggja til þá geta menn farið að setja í ákveðna óvissu fjármögnun á þessu öllu saman.

Herra forseti. Ég og hæstv. ráðherra þurfum ekkert að rífast um það hvað sé raunhæft og hvað ekki. Í rauninni ætti ég að snúa andsvarinu upp á ráðherrann og spyrja: Ef verktakar, atvinnulífið og sveitarfélög telja raunhæft að ráðast í frekari fjárfestingar núna, er þá ekki hæstv. ráðherra tilbúinn að mæta því? Við getum alveg rifist um það í þessum sal, hvorugur einhver sérfræðingur í vegagerð eða samkeppnissjóðum, en ef þessir aðilar telja að þeir geti nýtt peningana núna er þá ekki hæstv. ráðherra til í að mæta því? Er það ekki ágætismillileið? Eins og ég segi er ég enginn sérfræðingur í því hvað kallar á að tvöfalda vegi eða brýr en ef aðilarnir sem starfa á því sviði segja okkur í meðförum nefndarinnar að þeir gætu þegið meiri peninga núna, erum við þá ekki bara sammála um að gera það? Er það ekki ágætisbyrjun? Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að við þurfum að vera raunsæ. En varðandi sjóðina er fullkomlega augljóst að það er mjög raunhæft og raunsætt að setja meira í þá. Fyrir þetta áfall náði Tækniþróunarsjóður ekki að sinna þeim verkefnum sem til hans bárust þótt þau uppfylltu skilyrði um hæstu einkunn. Þetta eru ekki stóru tölurnar en Tækniþróunarsjóður er ótrúlega mikilvægt fyrirbæri, Rannsóknasjóður, Innviðasjóður o.s.frv. Þetta eru allt sjóðir sem eru aðeins brotabrot af ríkisfjármálunum en gætu gagnast svo vel á þessum tímapunkti. Það þarf auðvitað að fjármagna hallann með einum eða öðrum hætti en sem betur fer, og hæstv. ráðherra hefur ítrekað dregið það fram í dagsljósið, skuldar ríkissjóður ekkert sérstaklega mikið, skuldastaðan er u.þ.b. 30% af landsframleiðslu sem er öfundsvert og ég vil hrósa hæstv. ráðherra fyrir að ná þeirri stöðu. Svigrúmið til skuldsetningar til að mæta ríkishalla er því svo sannarlega fyrir hendi og þá skulum við endilega nýta okkur það á þeim krítíska tímapunkti sem við erum núna á í hagsögunni.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það er ekki uppbyggilegt að við séum að takast á um það hér í ræðupúlti hversu miklu sé hægt að koma út. En þessi listi er unninn með nokkur atriði í huga sem ég hef verið að minnast á. Í fyrsta lagi að það sé raunhæft að hrinda þessum málum í framkvæmd á þessu ári. En það er fleira sem við erum að horfa til þannig að það er ekki eina spurningin sem þarf að svara, hvort hægt sé að koma peningunum út á þessu ári. Við erum að reyna að líta til verkefna sem mæta stöðunni sem er uppi í hagkerfinu þannig að við séum sérstaklega að horfa til mannaflsfrekra verkefna. Þau hafa fengið forgang umfram önnur. Auðvitað má nefna á þessum lista einhver frávik frá þeirri áherslu. Ég ætla ekki að segja að þetta sé algerlega tært, eingöngu raðað eftir mannaflaþörf í hverju verkefni, en það var mjög mikið horft til þess. Í þriðja lagi verðum við að hafa augun á því hversu arðbærar fjárfestingarnar eru. Mér finnst t.d. ekki skipta sérstaklega miklu máli núna að taka einhverjar framkvæmdir sem eru inni í langri framtíð, eitthvað í umræðunni, og flýta til ársins 2020 sem auka ekki neina arðsemi fyrir þjóðfélagið. Þá ættum við frekar að taka önnur mál. Þetta eru nokkrir lykilmælikvarðar sem við höfum viljað horfa til sem ég held að menn ættu áfram að reyna að styðjast við í vinnu þingsins.

Herra forseti. Ég tek undir það að við þurfum að forgangsraða og einmitt forgangsraða mannaflsfrekum iðnaði vegna þess að það blasir við að atvinnuleysi er að fara að aukast. Þegar eru 10.000 manns atvinnulausir á Íslandi og 30.000 bein störf eru í íslenskri ferðaþjónustu. Hugsið ykkur, 30.000 sem eru að fá högg núna, það er aldeilis. Við sjáum að atvinnuhorfur námsmanna í vor og sumar eru að verða að engu þannig að við þurfum einhvern veginn að mæta svona afmörkuðum hópi þegar kemur að atvinnumálum. Ég tek því undir það að við þurfum að stuðla að mannaflsfrekum verkefnum sem ná til beggja kynja. Það eru svo sem allir sammála um að við þurfum að hafa kynjagleraugun á þegar kemur að þeim verkefnum. Síðan eru það hin verkefnin sem eru kannski ekki mannaflsfrek en eru arðsöm, það eru auðvitað nýsköpunin og grænar lausnir. Maður vill helst ekki vera neikvæður í ræðustóli á þessum tímapunkti en það eru ákveðin vonbrigði að grænar lausnir og rannsóknir og nýsköpun fái rúma 2 milljarða. Munið að við erum með 1.000 milljarða í fjárlögum fyrir þetta áfall, þannig að hér getum við sett aðeins meira í og sérstaklega með arðsemi í huga, af því að hæstv. ráðherra nefndi það. Það er nýsköpun sem mun koma okkur upp úr þessu, nýsköpun í landbúnaði, sjávarútvegi, orku, í tæknigeiranum. Það er nýsköpun sem unga fólkið mun leita til og eldra fólk sömuleiðis. Það er það sem er lykilorðið, nýsköpun, nýsköpun, nýsköpun. Svo eru önnur tækifæri eins og með hjúkrunarheimilin. Við erum með minnisblað í fjárlaganefnd um að hægt sé að ráðast í nú þegar 70 ný hjúkrunarrými án þess að byggja eitt einasta nýtt hús. Auðvitað þurfum við að byggja fleiri hjúkrunarrými og það er mannaflsfrekt en það er t.d. arðsamt verkefni að ákveða hér að það verði einfaldlega 70 hjúkrunarrými með því að setja einungis 1 milljarði meira í reksturinn. Þetta léttir síðan á spítalanum sem er núna undir ótrúlega álagi. Við eigum eftir að skoða það aðeins betur í fjárlaganefnd en í fjáraukalögum  Aftur ítreka ég samstarfsvilja Samfylkingarinnar 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa framsögu á þessu mikilvæga verkefni sem við stöndum öll frammi fyrir og þarfnast stöðugs endurmats vegna þess að hlutirnir breytast hratt. Áhrifanna af þeim gríðarlega samdrætti sem við stöndum frammi fyrir vegna Covid-19 farsóttarinnar gætir í öllum greinum þjóðfélagsins og viðbrögð Alþingis þurfa því að vera hröð. Hagkerfið fer hratt niður á við og það er orðin nánast engin eftirspurn. Samtök atvinnulífsins sögðu t.d. á fundi með fjárlaganefnd að þau hefðu aldrei séð annað eins, við sæjum fram á tugprósenta samdrátt í landsframleiðslu, meira jafnvel en í hruninu 2008 og 2009. Í stærri iðnríkjum gætir allt að 10% samdráttar. Það er því ákaflega mikilvægt, herra forseti, að flýta þeim fjárfestingum sem mest sem hægt er að flýta og ráðast í nýjar. En þær verða að vera fjölbreyttar og réttar og ég tek undir það með hæstv. ráðherra að þær þurfa helst að vera arðsamar einnig. Atvinnuleysið er að aukast hratt og eru að verða miklar breytingar á atvinnumarkaði. Því miður er það svo að í samfélaginu er hópur sem býr ekki við afkomuöryggi þegar eitthvað bjátar á. Samdrátturinn gæti jafnvel orðið meiri en menn ætla. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir að í besta falli verði samdrátturinn sá sami og í fjármálakreppunni 2008–2009. Í besta falli. Það kom fram á fundi fjárlaganefndar með Samtökum iðnaðarins að það eru lausafjárerfiðleikar hjá helmingi félagsmanna í samtökunum. Það verði erfitt hjá mörgum fyrirtækjum að greiða gjöld á gjalddaga á komandi vikum og mánuðum. Sá fjárfestingarpakki sem við ræðum í þessari þingsályktunartillögu er því ákaflega mikilvægur. Við getum svo deilt um það hvort hann sé nægilega öflugur. En við höfum rætt það innan fjárlaganefndar að nauðsynlegt væri að hækka þessa heildarupphæð og bæta við verkefnum. Ég vil þakka formanni fjárlaganefndar fyrir ð að vera opinn fyrir öllum tillögum í þeim efnum og sýna þar ríkan samstarfsvilja við okkur í minni hlutanum. Við Miðflokksmenn höfum lagt fram tillögur og svo aðrir flokkar í minni hlutanum og þær tillögur eru nú til skoðunar í nefndinni. Ég vænti þess og vona að menn sjái að þarna eru tillögur sem væri hægt að ráðast í og bæta inn í þennan fjárfestingarpakka. Við í Miðflokknum erum kannski ekki að tala um að það þurfi að bæta við tugum milljarða í þetta skiptið vegna þess að það koma væntanlega fleiri björgunarpakkar síðar á þessu ári. En það er hægt að bæta við einhverjum milljörðum í verkefni sem eru nú þegar tilbúin og gætu skipt miklu máli. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara sérstaklega yfir einstök verkefni í þessari þingsályktunartillögu, vil bara segja það að við í Miðflokknum styðjum þau heils hugar og leggjum áherslu á að þau komist sem fyrst til framkvæmda og nýtist þannig í því að lágmarka það tjón sem við stöndum frammi fyrir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Við styðjum þessar tillögur heils hugar og vonumst til þess að það sé hlustað á tillögur okkar að sama skapi og við erum tilbúin í allt samstarf í þeim efnum. Ríkissjóður er sem betur fer vel í stakk búinn að mæta þessum áföllum eins og komið hefur fram og það gefur okkur svigrúm til að auka við fjárfestingar á vegum hins opinbera á flestum sviðum. Það er einfaldlega svo, herra forseti, að það er samfélagslegt hlutverk ríkissjóðs að koma nú myndarlega inn í fordæmalausar aðstæður. Það kom einnig fram hjá Samtökum iðnaðarins að byggingarmarkaðurinn er nánast kominn í frost. Í þeim geira starfa um 16.000 manns. Hægt væri einnig að ráðast í íbúðafjárfestingar í gegnum svokölluð hlutdeildarlán. Þetta kom fram á fundinum. Það má einnig nefna það hér í tengslum við þessa umræðu að mikilvægt er að hvetja landsmenn til að skipta við innlenda þjónustuaðila og innlenda verslun og velja íslenskt. Þetta hefur allt mikið að segja. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra að verja störfin. Það starfa um 43.000 manns í iðnaði, um 16.000 í byggingargeiranum, eins og ég nefndi, og um 17.000 í framleiðslu og 12.000 í hugverkaiðnaði. Þetta eru því gríðarlega fjölmennar stéttir sem við erum að ræða um og þessi átaksverkefni skipta þær verulegu máli. Það er gríðarlega mikilvægt að bregðast myndarlega við samdrættinum. Samtök iðnaðarins lögðu það til á fundi fjárlaganefndar að hækka þennan fjárfestingarpakka um 30–35 milljarða kr. Þau nefndu einnig að svokallaðar girðingar í frestunarákvæðum stjórnvalda væru of háar. Það er eitthvað sem er nauðsynlegt að skoða. Ég hjó eftir því að ráðherra kallaði eftir því að sar tillögur væru raunhæfar. Ég tek undir það og hann vísaði jafnframt í að það væri verkefni nefndarinnar í þeim efnum að fara yfir þetta. Og ég ítreka bara það sem ég sagði áðan, herra forseti, að við erum öll boðin og búin í nefndinni og í minni hlutanum til að eiga samstarf, koma með tillögur og reyna að finna þau verkefni sem eru þegar tilbúin og hægt er að ráðast í. Það eru fjölmörg verkefni sem eru tilbúin, hönnun lokið o.s.frv., sem hægt er að ráðast í, sem eru ekki í þessum pakka. Við höfum lagt það fram á fundi nefndarinnar og ég vona svo sannarlega að það verði skoðað. Ég vil varpa því fram að ég tel eðlilegt að Landsvirkjun komi að þessum fjárfestingarpakka með einhverjum hætti, öflugt fyrirtæki sem hefur dregið úr framkvæmdum síðustu árin. Það sama á við um veitufyrirtækin, það er nauðsynlegt að þau auki framkvæmdir sínar í ljósi þessa. Ég legg enn og aftur áherslu á að skuldastaða ríkissjóðs er góð. Hún er u.þ.b. 27% af vergri landsframleiðslu, minnir mig, í samanburði við að á Ítalíu er hún 130%, þannig að menn sjá að við erum í raun og veru í öfundsverðri aðstöðu til að takast á við þær fordæmalausu aðstæður sem blasa við í samfélaginu. Þá eigum við að nýta okkur það svigrúm sem við höfum með því að koma myndarlega inn með fjárfestingar hins opinbera til að lágmarka tjónið. Þess vegna tel ég, herra forseti, að það sé vel hægt að bæta í þennan pakka. Og enn og aftur ítreka ég að Miðflokkurinn er svo sannarlega tilbúinn til að koma með alla þá vinnu sem þarf tilað það verði að veruleika.

Virðulegur forseti. Viðhald og endurbætur fasteigna 2 milljarðar. Nýbyggingar og meiri háttar endurbætur 700 milljónir. Samgöngumannvirki 6,2 milljarðar. Orkuskipti, grænar lausnir og umhverfismál 1,4 milljarðar. Önnur innviðaverkefni 1,6 milljarðar. Rannsóknir, nýsköpun og skapandi greinar 1,75 milljarðar. Stafrænt Ísland og upplýsingatækniverkefni 1,35 milljarðar. Loksins núna í neyðarástandi er hægt að fara að sinna upplýsingatækniverkefnum sem er búið að kalla eftir í mörg ár. Það er einmitt einkenni margra þessara verkefna, sem er eins og ráðherra segir, raunhæft að fara í á þessu ári. Ástæðan fyrir því er að það er búið að vera að kalla eftir þeim verkefnum í mörg ár. Þau eru loksins orðin raunhæf þegar það er komið neyðarástand. Það finnst mér áhugavert. Og þegar sagt er að gera meira heldur en minna er gott að skoða samhengið þar. Samtals eru þetta 15 milljarðar í fjárfestingarátak sem mætti kalla fyrstu viðbrögð ríkisstjórnar við samdrætti sem margir spá að verði verri efnahagskreppa en hrunið var forðum. Þegar á heildina er litið verður að segja að í þessum pakka sé ýmislegt ágætt að finna en ég er þó nokkuð hugsi yfir forgangsröðuninni. Undirstaðan í átakinu virðist að mjög miklu leyti vera steypa. Steypa, steypa og meiri steypa. Smá malbik líka, en mest steypa í annars konar verkefni. Meira að segja grænu lausnirnar svokölluðu eru mikið til steypulausnir líka og það sem er ekki steypa er að hluta til malbik. Tveir þriðju af þessu fjárfestingarátaki eru steypa og malbik. Ég dreg ekki úr mikilvægi þeirra steypuverkefna sem stungið er upp á en þetta eru allt verkefni sem hafa ekki hlotið náð fyrir augum ríkisstjórnarinnar fyrr en nú. Allt eru þetta verkefni sem hafa ekki komist í fjárlög eða samgönguáætlun hingað til þótt óskað hafi verið eftir því í þó nokkurn tíma. Þó að margt gott sé í þessu plaggi eru augljós göt í þessari fjárfestingaráætlun. Sem dæmi má nefna að það vantar mikið upp á innspýtingu í nýsköpun og upplýsingatækni. Í því samhengi vil ég taka undir með Samtökum iðnaðarins sem hafa bent á að áætluð aukaframlög í Tækniþróunarsjóð geti ekki talist nema dropi í hafið. Fram hefur komið að Tækniþróunarsjóður hafi einungis fjármagn til að styrkja 27% þeirra umsókna sem sjóðurinn mat til hæstu einkunnar sem fýsileg verkefni í síðustu umsóknarlotu. Tækniþróunarsjóður er með um 2 milljarða þannig að þarna er 70% viðbót af verkefnum sem eru með hæstu einkunn sem væri bara mjög auðvelt að styðja, augljóslega tilbúin verkefni. Samtök atvinnulífsins leggja til 3 milljarða sem ætti að vera auðveldlega hægt að koma út í þennan sjóð eingöngu, hvað þá til allra hinna sjóðanna eins og Rannsóknasjóðs, Innviðasjóðs, sóknaráætluna landshluta, umhverfissjóða eins og loftslagssjóð og fleiri. Tækifærin liggja beinlínis fyrir framan okkur en ríkisstjórnin velur steypu. Skakka steypu meira að segja því að það er kynjaskekkja og umhverfisskekkja í tillögum ríkissjóðs að mínu mati. Það er fyrirsjáanleg efnahagslægð fram undan og sitt sýnist hverjum um hversu djúp hún verður en margir búast við verri niðursveiflu en var í efnahagshruninu 2008. Á sama tíma eigum við að vera að glíma við umhverfisvá og sinna skuldbindingum okkar vegna alþjóðasamninga. Það er ekkert sem kemur niður á efnahagshorfum sem slíkum. Þar er tækifæri að finna þannig að það er ekki eitthvað sem við eigum að hunsa. Áætlun ríkisstjórnarinnar lýsir því svo sem að 1,4 milljarðar verði settir í orkuskipti, grænar lausnir og umhverfismál. En mér finnst ríkisstjórnin heldur frjálsleg í túlkun sinni á því hvað teljast vera umhverfismál og grænar lausnir. Af umræddum 1,4 milljörðum á um þriðjungur eða 500 millj. kr. sléttar að fara í orkuskipti fyrir bílaleigur, þungaflutninga á landi og rafvæðingu hafna. Sömu 500 milljónir eiga að nýtast í aukið átak til bindingar kolefnis með skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis. Það vita allir sem vilja vita að þessi verkefni eru miklu dýrari en 500 milljónir og auðveldlega svo á þessu ári. Ég geri ekki lítið úr nauðsyn uppbyggingar göngustíga t.d., sem er flokkað sem grænt mál, uppbygging göngustíga innan friðlanda fyrir 315 milljónir. Átroðningurinn á ýmsum stöðum hefur valdið gríðarlegum skemmdum á undanförnum árum. Það er vissulega gott fyrir umhverfið að minnka líkur á áframhaldandi skemmdum með aðgerðum sem þessum. Uppbygging á aðstöðu á vegum þjóðgarða fær 300 milljónir. Það er hægt að flokka það sem umhverfismál en samt tæplega, þetta er frekar samgöngu- og innviðamál. Jökulsárlón fær 50 milljónir í bílastæði, aðkomuveg, heimtaugar ásamt spennivirki, vatnsveitu og ljósleiðaratengingu. Það er líka pínulítið erfitt að skilgreina þessar framkvæmdir sem umhverfismál. Fráveitumál, uppbygging hjá sveitarfélögum fær 200 milljónir. Er þetta ekki innviðamál frekar en umhverfismál? Vissulega eru afleiðingar lélegra fráveitumála slæmar fyrir umhverfið en það er einfaldlega spurning um að fráveitumál uppfylli kröfur. Í tillögunni segir að veruleg þörf sé á uppbyggingu í þessum málaflokki. Það er ekkert nýtt. Það er spurning hversu langt er hægt að fara með túlkun ríkisstjórnarinnar á því hvað teljist í raun og veru vera umhverfismál. Ég skynja a.m.k. ákveðinn grænþvott í þessum reikningi. Kynjaskekkjan er líka áhyggjuefni. Við eigum að vera með kynjuð fjárlög og þar af leiðandi kynjuð fjáraukalög samkvæmt lögum um opinber fjármál. Nauðsyn þessa skilyrðis endurspeglast vel í fjárfestingarátakinu. Tveir þriðju upphæðarinnar virðast augljóslega fara í verkefni sem skapa aðallega karlastörf og þau virðast augljóslega skapa mestan hagnað fyrir karla. Síðast þegar ég vissi voru u.þ.b. jafn margir karlar og konur í landinu. Eða er þetta kannski karlakreppa sem við erum að fara að detta í? Sjáum við á næstunni bara atvinnuleysi meðal karla? Ef svo er þá getur vel verið að þetta séu mjög kynjuð fjáraukalög, en mér sýnist ekki. Það vekur einnig athygli mína að ekki er hugað að tveimur augljósum vandamálum í tillögum ríkisstjórnarinnar. Það eru varnir fyrir heimilin og fjármögnun heilbrigðiskerfisins. Þótt Seðlabankinn segi verðbólgu fara lækkandi þá kostar nákvæmlega ekkert að setja inn varnir áður en skaðinn er skeður. Slík varúðarráðstöfun kemur í veg fyrir leiðréttingarfíaskó eins og í síðustu kreppu þar sem þeir fengu mest sem þurftu á minnstri hjálp að halda. Gerum þetta fyrir fram núna. Það væri betri bragur að því. Nú er einnig kominn tími til að huga að menntakerfinu. Það er fyrirsjáanlegt álag á menntakerfið næsta haust miðað við spár um atvinnuleysi. Þar eru tækifæri til að leggja vel í rannsóknasjóði og í almenn framlög. Allt þetta segir okkur líka að þessi ríkisstjórn með femínista og græningja í forsvari var ekki tilbúin með nein stór fjárfestingarverkefni sem eru græn og atvinnuskapandi fyrir konur t.d. Það var ekki einu sinni stórt, grænt femínískt verkefni á teikniborðinu. Ég segi þetta vegna þess að hér er áherslan greinilega lögð á verkefni sem liggja fyrir, eru tilbúin til þess að drífa af stað á þessu ári. Auðvitað er mikilvægt að tvöfalda brýr og malbika vegi. Mér finnst líka mikilvægt að koma flugvallarmálum landsbyggðarinnar í lag, setja 6 milljarða í samgöngumannvirki og 2 milljarða í viðhald á byggingum. Þetta er allt mikilvægt. En það er ákveðin forgangsröðun sem endurspeglast í fjárfestingarátaki ríkisstjórnarinnar sem vekur athygli á götunum í henni. Þótt ég fagni ýmsu í þessum áætlunum, eins og því að það standi til að efla loksins snjóflóðavarnir og styrkja innviði okkar gegn óveðrum eins og við sáum um daginn, þá sakna ég margs sem út af stendur. Nú er ég ekki að segja að ríkisstjórnin eigi ekki að tvöfalda allar brýr og malbika alla vegi í landinu en það mætti skoða hvað þarf til þegar á heildina er litið, a.m.k. mætti leggja jafn mikið í nýsköpun og grænar lausnir. Tækifærin eru þar til staðar eins og sést með Tækniþróunarsjóð. Ég sé ekki að það sé gert ráð fyrir því að styrkja loftslagssjóð. Hvers vegna ekki? Af hverju þurfa rannsóknir, nýsköpun og skapandi greinar einungis að fá 1,7 milljarða í innspýtingu þegar við vitum að þessar greinar eru framtíðin, þegar við vitum að þar er um að ræða arðbærar fjárfestingar? Bara Tækniþróunarsjóður einn gæti tekið alla þessa fjárhæð, 1,7 milljarða, og komið henni í arðbær nýsköpunarverkefni og til frumkvöðla á örskotsstundu. Píratar leggja áherslu á nokkur atriði á þessum tímapunkti. Það þarf að tryggja varnir fyrir heimili landsins. Þar þarf að huga að viðkvæmum hópum, ekki gleyma neinum hópum núna eins og gleymdust síðast. Hugum að viðkvæmum hópum á þessum tímapunkti, að öldruðum, öryrkjum, fátækum, námsmönnum, leigjendum, öllum sem við gleymdum í síðasta hruni. Þá þarf að tryggja fjármögnun heilbrigðiskerfisins og aðgang fólks að heilbrigðiskerfinu á þessum tímum. Að lokum þarf að setja allt í botn í nýsköpun á öllum sviðum samfélagsins og í öllum landshlutum. Það er búið að leggja til aðgerðir til að halda fyrirtækjum á lífi en það vantar fyrirsjáanlegt skjól fyrir heimilin ef allt fer á versta veg, sem getur gerst mjög skyndilega. Það er fyrirsjáanlegur kostnaður í heilbrigðiskerfinu vegna faraldursins. Það kostar ekkert að tryggja fjármögnun núna í stað þess að gera það eftir á. Það er jákvæður tónn í fjárlaganefnd og ég hlakka til þess að sjá þingið taka á þessum málum. Ég vona innilega að jákvæði tónninn skili sér í góðum tillögum til afgreiðslu þingsins en við spyrjum að leikslokum með það því að dæmin sýna að ýmiss konar jákvæðir tónar hafa skilað sér á misgóðan hátt.

Hæstv. forseti. Eins og aðrir vil ég þakka fyrir það mál sem hér er til umræðu og þakka fyrir að verið sé að bregðast við. Ég dreg ekkert af mér í því að segja að margt í þessu máli er fínt, þarna eru margar góðar tillögur. Ég ætla samt að fara aðeins í gegnum þær af því að ég held að nauðsynlegt sé að átta sig aðeins á þeim. Ég sakna þess að ekki sé reynt að setja fram upplýsingar um það hversu mörg störf eigi að verða til við þessar aðgerðir og hvar þau eigi að verða til. Ég hef á tilfinningunni að sumar af þessum aðgerðum muni leiða til þess að störf verði til þar sem kannski er ekki þörf fyrir þau, t.d. hjá ríkisstofnun eða í ríkisbatteríinu öllu saman. Ég hef smááhyggjur af því að þetta hafi ekki verið metið. Ekki er gott að átta sig á því hve mikið af þessum fjármunum verður svo eftir hjá ríkinu, þ.e. fer út og kemur aftur inn. Fjármunirnir hefðu þurft að fara út og verða eftir þar til að ná sem mestu út úr þeim. Ég sakna þess að ekki sé mikið gert varðandi byggingariðnaðinn, rafstrengir eru ekki hluti af innviðauppbyggingunni sem þarna á að fara í o.s.frv. Maður hefur það svolítið á tilfinningunni að listinn hérna sem ég ætla aðeins að fara í gegnum hafi verið unninn þannig að menn hafi hist með fullt af óskum, lagt þær á borðið og síðan hafi verið reynt að raða inn í 15 milljarða rammann þannig að allir fengju eitthvað. Það er svolítið þannig lykt af þessu eins og þarna hafi verið samkoma þar sem reynt var að deila hlutum út. Hér kemur fram að menn hafa áttað sig á því, frá því að fjáraukalagafrumvarpið var lagt fram, að sumir af þeim ágætu hlutum sem hér eru nefndir muni ekki klárast innan þess tímaramma sem gefinn er upp og komi þar af leiðandi ekki að gagni á næstu mánuðum. Eins og fram kemur í þingsályktunartillögunni hefur þegar verið haft orð á því að hægt sé að flytja verkefni fram á næsta ár þrátt fyrir að það hafi verið skilyrt í fjáraukalagafrumvarpinu að verki yrði lokið í síðasta lagi 1. apríl 2021 en yrði að hafa hafist 1. september 2020. Á bls. 4 í skýringum með málinu segir að mikilvægt sé að verkefnið skapi eftirspurn eftir öllum tegundum starfa, jafnt kvenna sem karla. Ekki er hægt að sjá að þeim markmiðum sé náð eitthvað sérstaklega, enda sýnist mér sem reynt sé að láta alla hafa eitthvað í ríkisstjórninni í þessu plaggi. Á bls. 5 er talað um að taka eigi það fram þegar um undirbúnings- eða hönnunarverkefni er að ræða. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að töluvert af þessum fjármunum, sem hefðu þurft að fara strax í vinnu og búa til störf, fari í hönnunar- og undirbúningsvinnu. Þá veltir maður fyrir sér hvar sú vinna muni fara fram. Er þetta hönnunar- eða undirbúningsvinna innan ríkisstofnana, innan ráðuneytanna? Hvað af þessu fer út til einkaaðila? Síðan ætla ég aðeins að fara í gegnum nokkrar af tillögunum því að ég skil ekki sumt af þessu. Kannski er það bara mitt vandamál að skilja það ekki. Hér er talað um verkefni á ábyrgð Ríkiseigna, viðhald á ýmsum fasteignum á vegum ríkisins. Á einum stað stendur: „Endurskipulagning á vinnurýmum Stjórnarráðsins.“ Hversu mörg störf mun endurskipulagning á vinnurýmum Stjórnarráðsins skapa? Hér er líka talað um hönnun og endurbætur á þingsal. Ég veit ekki hvað á að endurbæta í þessum ágæta þingsal. Vonandi munu einhverjir fá vinnu við að mála eða bólstra upp á nýtt en þetta er bara ágætur salur. Á bls. 7 stendur síðan að áformað sé að byggja nýja hjúkrunardeild á Húsavík. Þau áform hafa væntanlega verið til í þó nokkurn tíma. Eru til teikningar? Verður tryggt að farið verði í þetta verkefni sem er mjög mikilvægt? Af hverju er þá ekki meira af byggingarframkvæmdum í þessum tillögum, t.d. að byggja fleiri hjúkrunarrými sem vantar víða um land? Á bls. 8 er talað um hönnun og undirbúning á alls konar jarðvinnuframkvæmdum. Er um að ræða hönnun og undirbúning sem Vegagerðin mun sjá um og fara þá fjármunir til Vegagerðarinnar eða munu verkfræðistofur úti í bæ sjá um þetta allt saman? Hér segir aftur um Vegagerðina, með leyfi forseta: „Í kjölfar óveðurs í vetur er þörf á endurnýjun ýmissa kerfa og mæla. Upplýsingagátt vega, upplýsingakerfi um veður og sjólag, endurnýjun öldudufla …“ Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta á að búa til þau störf sem við þurfum á að halda. Í þetta eiga að fara 150 milljónir sem eru kannski ekki svo há tala en þetta eru samt fjárfestingarverkefni og ég fæ ekki alveg séð hvaða máli þetta skiptir til að reyna að búa til störf í því mikla atvinnuleysi sem er augljóslega fram undan - að endurnýja ölduduflsmæla. Á bls. 9 er talað um að hraða innviðauppbyggingu til að stuðla að orkuskiptum í samgöngum. Ég ætla að fá að lesa setninguna: „Markmið verkefnisins er að hraða innviðauppbyggingu til að stuðla að orkuskiptum í samgöngum á landi og haftengdri starfsemi.“ Í hvað eiga þessir fjármunir að fara? Eiga þeir að fara til fyrirtækja eins og Orku náttúrunnar sem er að reisa hleðslustöðvar eða í hvað á þetta að fara? Síðan stendur hér: „Sérstaklega verður horft til bílaleiga og þungaflutninga á landi og rafvæðingar hafna.“ Í allan þennan pakka eru 500 milljónir. Inni í þessu er líka átak til bindingar kolefnis með skógrækt, landgræðslu og endurheimt votlendis. Það er vandséð hvað á raunverulega að gera í þeim verkum sem þarna eru talin upp. Hvernig ætla menn að búa til störf í bílaleigum og þungaflutningum á landi? Síðan er ein tillagan, virðulegur forseti: „Uppbygging á aðstöðu fyrir þjóðgarða. Til skoðunar er að byggja upp og bæta aðstöðu Vatnajökulsþjóðgarðs við Skaftafell. Einnig er til skoðunar að byggja upp aðstöðu við Mývatn.“ - Þarna eru 300 milljónir. Síðan er einhver besta framkvæmdin, ég verð að segja eins og er að menn fá gríðarlega mikið fyrir peningana með tillögu um 50 milljónir í fyrsta áfanga viðbyggingar grunninnviða á Jökulsárlóni með uppbyggingu bílastæðis, aðkomuvegar, heimtaugar ásamt spennivirki, vatnsveitu og ljósleiðaratengingu. Ég veit ekki hver þessi fyrsti áfangi er nákvæmlega en hann er ekki allt þetta. Á bls. 10 er talað um verkefnið Ísland ljóstengt, aukið átak. Vissulega þarf að plægja strengi og tengja, eitthvað verður til þarna, en ég hefði viljað sjá rafstrengina líka, þ.e. að bæta raforkuöryggið í landinu. Síðan er fjárfesting vegna stjórnunar og samhæfingar innviða, margháttaðar aðgerðir til að stýra betur og samhæfa grunninnviði landsins. Ég skil bara ekki að þetta skapi einhver sérstök störf. Á bls. 11 segir, með leyfi forseta: „Efla Rannsóknasjóð og Innviðasjóð með það að markmiði að tryggja alþjóðlegt samkeppnishæfi á vísindastarfi og rannsóknaumhverfi með bættri fjármögnun.“ Ég átta mig ekki á því hvaða störf eru þarna. Þetta er örugglega mikilvægt til framtíðar en ég get ekki séð að þetta hjálpi okkur með störf í þessum mánuði eða í ágúst. Síðan er talað um framlög til fjárfestinga í innlendri garðyrkju. Það er mjög gott að hvetja til innlendrar garðyrkju en hvers vegna er ekki farið í að lækka orkuverð til garðyrkjunnar? Það myndi ekki síður skipta máli en þessi liður. Síðan á að setja peninga í skráningu menningarminja sem er örugglega mikilvægt og gott. Talað er um Stafrænt Ísland og það allt saman og þar er lagt í alls konar vinnu og fjárfestingar, ágætt að stytta eigi ferla fyrir íbúa landsins, en síðan er hér nokkuð sem kallast þingmannagátt: „Þingmannagátt er hluti af þróun stafrænnar þjónustu fyrir kjörna fulltrúa þjóðarinnar þar sem öll gögn sem tengjast þingstörfum þeirra eru á einum stað.“ Þar eru 65 milljónir. Vonandi fá einhverjir forritarar störf við þetta en ég er mjög hugsi yfir þeim tillögum sem hafa komið fram. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst bullandi kosningalykt af þessu. Ég held að ríkisstjórnin sé að undirbúa að setja fram mál sem hún getur nýtt sér, ekki í bráð heldur næsta haust og næsta vetur þegar líður að kosningum. Mér finnst ekki gott ef svo er. Það sem þarf að gera strax er að setja peninga í framkvæmdir sem kalla á mannafl. Það þarf að byggja húsnæði. Það þarf að fara í mislæg gatnamót og þess háttar og síðan þarf vitanlega að tala við ferðaþjónustuna, sem hefur orðið fyrir mestum skaða, um hvað skipti hana mestu máli. Við þurfum að vera tilbúin þegar landið opnast aftur. Mér finnst því miður þær tillögur sem hér eru uppi ekki vera mjög fókuseraðar á akkúrat ástandið í dag. Þetta er meira og minna einhver óskalisti frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögur um sérstakt tímabundið fjárfestingarátak þar sem gert er ráð fyrir því að til sérstakra verkefna verði varið 15 milljörðum kr. Aðstæður eru vægast sagt sérstakar og við erum sem samfélag að reyna að bregðast við áfalli sem við vitum ekki alveg á þessari stundu hversu mikið verður. Þó er ljóst að það verður umtalsvert. Það skiptir miklu máli við þessar aðstæður að við grípum til ráða sem veita okkur öllum, atvinnulífinu og almenningi í landinu, tiltrú á að verið sé að gera það sem skynsamlegt er og gera nóg. Þá er betra á síðari stigum að geta dregið úr ef í ljós kemur að ekki var þörf á eins miklu átaki og ráðist var í. Þær tillögur sem hér liggja fyrir eru að mörgu leyti ágætar, í þeim er mjög margt gott. Ég tel samt nauðsynlegt að gera betur og ég held að það sé líka mjög mikilvægt að við hugsum í senn til skamms tíma, sem er það sem brýnast er að takast á við, en líka til lengri tíma. Við megum ekki gleyma því sem við höfum því miður stundum gleymt í fortíðinni, að fjölbreytni í atvinnulífinu er okkur gríðarlega mikilvæg. Við sjáum núna að stærsta höggið verður í ferðaþjónustunni sem hefur byggst alveg gríðarlega hratt upp. Við höfum orðið mjög háð ferðaþjónustunni. Áður urðu aðrar atvinnugreinar svona stórar og fyrirferðarmiklar og ég held að það sé mjög gott að huga að því til lengri tíma að reyna að breyta til og gera atvinnulífið fjölbreyttara. Þess vegna tel ég og við í Viðreisn mjög mikilvægt að við hugsum til nýsköpunar í landinu. Við teljum raunhæft og skynsamlegt að grípa til ráðstafana sem hafa áhrif til skemmri tíma en ekki síst til lengri tíma. Í því sambandi höldum við að skynsamlegt sé að lyfta svokölluðu endurgreiðsluþaki vegnar rannsókna og þróunar en það er þannig að fyrirtæki sem stunda nýsköpunar- og þróunarstarfsemi geta fengið frádrátt frá skatti vegna slíks starfs. Ég tel mjög mikilvægt að við hækkum það til að efla rannsóknir og nýsköpun. Á sama hátt er mikilvægt að við beinum fjármagni til sjóða eins og Tækniþróunarsjóðs. Það liggur fyrir að hjá þessum sjóðum sem hafa gert mikið gagn er hlutfall umsókna sem fá styrk mjög lágt. Það liggur á bilinu 10–14%. Það er ljóst að mjög margar góðar hugmyndir og mörg verkefni fá ekki brautargengi þótt þau hafi verið metin fullverðug en peningar eru einfaldlega ekki til. Benda má á önnur verkefni sem eru líka brýn, eins og t.d. það að fjárfesta myndarlega í og hefja byggingu á hjúkrunarheimilum. Við vitum að þar er mikill skortur. Það að byggja hjúkrunarheimili er því liður í að leysa vanda sem við stóðum frammi fyrir áður, en það er vinnuaflsfrekt. Það eru samgöngumannvirki sem þarf að ráðast í og þar er líka mjög mikilvægt að við hugum að því að ráðast í framkvæmdir sem eru arðbærar en skapa um leið vinnu. Þar er hægt að gera betur að okkar mati. Má þar nefna verkefni eins og brýr við Ölfusá og Hornafjarðarfljót. Það ætti að ráðast strax í þær framkvæmdir. Það er hægt. Almennt held ég að rétt sé að segja að hér séu tillögur sem sumar eru mjög góðar, aðrar síðri og mætti setja spurningarmerki við enn aðrar. Á þessu stigi máls held ég að það sé mjög mikilvægt að þeir sem um þetta fjalla í framhaldinu ræði saman, leggi saman í púkk og reyni að bæta þessar tillögur. Við í Viðreisn höldum að bæta þurfi í, það þurfi að færa örlítið til, eða jafnvel talsvert, áherslur í þessum fjárfestingum. Ég er sannfærður um að ef ríkisstjórnin hlustar og stjórnarandstaðan vandar sig getum við bætt þetta og getum þá framkallað plan á þessu sviði sem verður okkur til heilla þegar upp er staðið. Ég heiti á stjórnvöld og stjórnarandstöðu að taka höndum saman. Best er að geta gert þetta í sátt og samlyndi. Auðvitað eru áherslur mismunandi en þegar upp er staðið held ég að það ætti að vera hægt að ná góðum árangri fyrir samfélagið á þessum erfiðu tímum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum í tengslum við undanþágur frá CE-merkingum á persónuhlífum. Frumvarpið er lagt fram í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru en mikil óvissa ríkir vegna kórónuveirunnar sem veldur Covid-19 sjúkdómnum. Sú óvissa lýtur m.a. að því hvort nægjanlegt framboð verði í Evrópu á þeim tækjum og búnaði sem nauðsynlegur er til að stemma stigu við útbreiðslu sjúkdómsins sem og til að meðhöndla sýkta einstaklinga. Því þykir nauðsynlegt að tryggja að Vinnueftirlit ríkisins geti heimilað að fenginni rökstuddri beiðni innflutning á persónuhlífum sem ekki eru CE-merktar til að nota hér á landi vegna útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Markmið frumvarpsins er þannig að tryggja að ekki verði skortur hér á landi á nauðsynlegum persónuhlífum fyrir heilbrigðisstarfsmenn til að hefta eins og kostur er útbreiðslu Covid-19-sjúkdómsins og til að takast á við afleiðingar af frekari útbreiðslu sjúkdómsins. Áhersla er þó lögð á að innflytjendur þeirra persónuhlífa sem hugsanlega verður heimilt að flytja inn án CE-merkinga tryggi að hlífarnar uppfylli viðurkenndar öryggis- og heilbrigðiskröfur enda þótt þær séu ekki CE-merktar. Áður en Vinnueftirlitið veitir heimild til innflutningsins mun stofnunin því meta hvort þær persónuhlífar sem um ræðir hverju sinni uppfylli viðurkenndar öryggis- og heilbrigðiskröfur sem talið er að verði að gera til slíks búnaðar. Ekki er gert ráð fyrir að undanþága frá CE-merkingum gildi um almennan innflutning á persónuhlífum heldur eingöngu persónuhlífar sem eru nauðsynlegar fyrir heilbrigðiskerfið í tengslum við útbreiðslu Covid-19 sjúkdómsins. Þar sem gengið er út frá því að um tímabundið ástand sé að ræða er jafnframt gert ráð fyrir að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu gildi í afmarkaðan tíma eða einungis til loka þessa árs. Þá er efni frumvarpsins í samræmi við tilmæli framkvæmdastjórnar ESB um samræmismat og markaðseftirlit í tengslum við yfirvofandi hættu vegna Covid-19 sjúkdómsins. Virðulegi forseti. Áhrif frumvarpsins eru fyrst og fremst þau að unnt verður að tryggja nægjanlegt framboð af persónuhlífum fyrir heilbrigðisstarfsfólk hér á landi þrátt fyrir hugsanlegan skort á slíkum búnaði innan Evrópu. Er þetta einkum mikilvægt í ljósi þess að birgðir á persónuhlífum fara ört minnkandi í landinu og óvissa er um hvort framleiðendur CE-merktra persónuhlífa geti annað eftirspurn á Evrópska efnahagssvæðinu við þær aðstæður sem nú eru uppi og ekki sér fyrir endann á. Ég legg því mikla áherslu á að þetta frumvarp verði samþykkt á Alþingi sem allra fyrst og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. velferðarnefndar.