Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þeim rúmlega tveim áratugum, sem liðnir eru síðan lauk mesta hildarleik í sögu Evrópu og alls heimsins, hafa verið stigin fleiri og stærri spor til aukinnar samvinnu milli ríkja í Evrópu en nokkru sinni fyrr. Upphaf þessarar auknu Evrópusamvinnu var stofnun Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu árið 1948. Megintilgangur þeirra samtaka var að stuðla að efnahagsendurreisn Evrópu eftir eyðileggingu styrjaldarinnar. Bandaríkjamenn áttu frumkvæðið að þessum samtökum og veittu Evrópuþjóðunum stórfellda efnahagsaðstoð, Marshallaðstoðina svonefndu, til endurreisnarstarfsins. Jafnframt beitti Efnahagssamvinnustofnunin sér fyrir því, að endurreisnarstarfið færi fram á grundvelli síaukins viðskiptafrelsis og frjálsari gjaldeyrísviðskipta, þar sem það var eitt aðalmarkmið hennar að afnema hvers konar höft á viðskiptum og koma á fót marghliða greiðslukerfi. Þessi starfsemi Efnahagssamvinnustofnunarinnar bar mikinn og góðan árangur þegar á fyrri hluta áratugsins 1950–1960. Skömmu eftir lok styrjaldarinnar hafði einnig verið gerður allsherjarsamningur um lækkun tolla, hið svonefnda „Almenna samkomulag um tolla og viðskipti“ eða GATT. Viðleitnin til að ná miklum og almennum tollalækkunum, samkv. þessu samkomulagi, bar þó ekki eins mikinn árangur og vænzt var. Hins vegar kom samkomulagið í veg fyrir tollastyrjaldir og verulegur árangur náðist í fyrra í lækkuðum tollum á iðnaðarvörum við lok margra ára viðræðna innan GATT, viðræðna, sem nefndar hafa verið „Kennedy“–viðræðurnar. Þeirri skoðun óx smám saman fylgi á árunum eftir styrjöldina, að enn nánara samstarf Evrópuríkja í viðskipta– og efnahagsmálum en komið hafði verið á fót með Efnahagssamvinnustofnun Evrópu væri nauðsynlegt til þess að efla efnahagsþróun álfunnar og stjórnmálaeiningu. Án slíkrar samvinnu gætu Evrópuríkin ekki keppt á efnahagssviði við stórveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin og þá ekki heldur varðveitt stjórnmálaáhrif sín á gang heimsmála. Evrópuþjóðum bæri því að stofna til enn nánari samvinnu eða dragast ella æ meira aftur úr. Fyrsta raunhæfa niðurstaða þessarar stefnu var sú, að ríkin sex, sem nú mynda Efnahagsbandalag Evrópu, komu sér saman um stofnun kola– og stálbandalags Evrópu, er tók til starfa 1952, en með því var komið á fót sameiginlegum markaði fyrir kol og stál innan þessara ríkja. Árið 1955 efndu þessi rík til ráðstefnu í Messína á Ítalíu og var þá tekin ákvörðun um að halda áfram á sömu braut og stofna til víðtæks efnahagsbandalags, er hafa skyld að uppistöðu sameiginlegan markað fyrir öll við skiptalöndin. Bretar tóku í fyrstu þátt í við ræðunum um þessa nýju og stórauknu efnahagssamvinnu, en hættu þeirri þátttöku í árslok 1955 Sexveldin héldu hins vegar samningum sínum áfram og náðu samkomulagi rúmlega ári síðar. Í marz 1957 var undirritaður í Róm samningur mill Frakklands, Ítalíu, Þýzkalands, Belgíu, Hollands og Lúxemborgar um stofnun Efnahagsbandalags Evrópu og tók bandalagið til starfa 1. janúar 1958. Kjarni þessa samnings er, að í aðildarríkjunum er komið á fót sameiginlegum vörumarkaði. Á 12–15 árum skyldi komið á algeru tollabandalag aðildarríkjanna. Þetta þýddi, að fella skyldi niður alla tolla og öll höft milli aðildarríkjanna, en taka jafnframt upp sameiginlegan toll gagnvart löndum utan bandalagsins. Síðustu leifar tolla milli aðildarríkjanna voru felldar niður 1. júlí s.l. eða alllöngu fyrr, en upphaflega hafði verið ráð fyrir gert. Þegar samningurinn kemur til fullra framkvæmda á að gilda sú almenna regla, að hreyfing vinnuafls og fjármagns sé ekki heft af þjóðernisástæðum og réttur ríkisborgara bandalagsins til atvinnurekstrar og þjónustu sé viðurkenndur. Samkomulagið um stofnun Efnahagsbandalagsins þótti auðvitað miklum tíðindum sæta í Evrópu og heiminum öllum. Að undirlagi Breta hófust innan Efnahagssamvinnustofnunarinnar í París víðtækar umr. um viðskiptamál Vestur–Evrópu yfirleitt. Hugmynd Breta var sú, að öll ríki Efnahagssamvinnustofnunarinnar skyldu gera með sér viðskiptasáttmála þess efnis, að felldir yrðu niður tollar og höft af viðskiptum ríkjanna innbyrðis, en hverju ríki skyldi hins vegar frjálst að ákveða tolla sína gagnvart þeim ríkjum, sem ekki stæðu að samkomulaginu. Þessar viðræður báru ekki árangur og lauk þeim seint á árinu 1958. Þá hófust viðræður milli sjö landa í Vestur-Evrópu, - Austurríkis, Bretlands, Danmerkur, Noregs, Portúgals, Sviss og Svíþjóðar, - um stofnun viðskiptabandalags sín á milli og lauk þeim með stofnun Fríverzlunarsamtaka Evrópu, sem svo hafa verið nefnd, í janúar 1960. Sáttmálinn milli ríkjanna, sem gerður var í Stokkhólmi, fjallar fyrst og fremst um afnám tolla og viðskiptatálmana milli aðildarríkjanna. Ákvæði hans taka eingöngu til viðskipta með iðnaðarvörur, en hvorki til viðskipta með landbúnaðarafurðir né óunnar eða lítt unnar sjávarafurðir. Unnar sjávarafurðir, svo sem freðfiskur, mjöl, lýsi og niðursuðuvörur, teljast hins vegar til iðnaðarvarnings, þó að nokkrar sérreglur gildi að vísu um innflutning freðfisks til Bretlands. Þá er gert ráð fyrir, að sérstakir samningar milli einstakra aðildarríkja séu gerðir um viðskipti með þær vörur sem samningurinn nær ekki til, þ.e.a.s. landbúnaðarafurðir. Voru slíkir samningar t.d. gerðir milli Svía og Dana og milli Dana og Breta þegar í upphafi. Tilgangurinn með stofnun Fríverzlunarsamtaka sjöveldanna var tvíþættur: Annars vegar vildu aðildarríkin styrkja aðstöðu sína í samkeppni við Efnahagsbandalagsríkin með því að veita hvert öðru tollalækkanir, sem sexveldin yrðu ekki aðnjótandi. Hins vegar vildu þau styrkja sameiginlega samningsaðstöðu sína, ef til þess kæmi, að reynt yrði að koma á allsherjarsamkomulagi um viðskiptamál Vestur–Evrópu. Tollalækkanirnar innan Fríverzlunarsamtakanna hafa, eins og í Efnahagsbandalaginu, orðið hraðari, en upphaflega áætlunin gerði ráð fyrir. Hafa nú allir tollar í viðskiptum milli ríkja Fríverzlunarsamtakanna verið afnumdir. Reynsla af starfsemi viðskiptabandalaganna tveggja hefur orðið mjög jákvæð fyrir aðildarríkin. Viðskiptin milli ríkjanna innan hvors bandalags um sig hafa stór aukizt og er talið, að starfsemi þeirra hafi átt verulegan þátt í þeim efnahagsframförum og þeirri lífskjarabót, sem átt hefur sér stað í þessum ríkjum. Hins vegar hefur viðskiptaaðstaða aðildarríkja hvors bandalags um sig í aðildarríkjum hins bandalagsins versnað verulega. Þetta hefur leitt til þess, að hvert af öðru af ríkjum minna bandalagsins, Fríverzlunarsamtakanna, hefur tekið að leita eftir aðild að stærra bandalaginu, Efnahagsbandalaginu. Hófu Bretar könnun á hugsanlegri aðild að Efnahagsbandalaginu þegar sama árið og Fríverzlunarbandalagið var stofnað eða 1960 og formlegar viðræður hófu þeir ári síðar. Þessar tilraunir Breta til aðildar að Efnahagsbandalaginu strönduðu, eins og kunnugt er, á andstöðu Frakka í ársbyrjun 1963. Fleiri ríki Fríverzlunarsamtakanna æsktu aðildar að Efnahagsbandalaginu, en viðræður um það féllu niður um leið og samningar strönduðu milli Breta og Efnahagsbandalagsins. Þá sóttu Bretar aftur formlega um inngöngu í Efnahagsbandalagið á s.l. ári, og hið sama gerðu Danmörk, Noregur og Svíþjóð auk Írlands. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að þær aðildarviðræður strönduðu enn á ný á andstöðu Frakka í desember s.l. Ekki er að sjá, að neinar þær hugmyndir, sem uppi hafa verið um gerð einhvers konar viðskiptasamkomulags milli Bretlands og Efnahagsbandalagsins, muni bera árangur. Efnahagsbandalagið samþykkti hins vegar fyrir nokkrum árum, að Grikkland og Tyrkland gerðust aukaaðilar að Efnahagsbandalaginu. Fríverzlunarsamtökin hafa og stækkað við aukaaðild Finna að því bandalagi. Í stórum dráttum er staða mála því sú nú, að Evrópa er klofin í tvær viðskiptaheildir, sem ætla verður, að starfi sjálfstætt, nú um skeið a.m.k. Ísland gerðist aðili að stofnun Efnahagssamvinnustofnunarinnar í Evrópu í París og tók þátt í endurskipulagningu hennar 1960, er stofnuninni var breytt í Efnahags– og framfarastofnunina og Bandaríkin og Kanada gerðust beinir aðilar að henni. Þessi aðild hefur reynzt okkur mikilvæg og gagnleg á margan hátt. 1948–1953 urðu Íslendingar aðnjótandi hinnar rausnarlegu efnahagsaðstoðar Bandaríkjanna. Íslendingar höfðu margvíslegt hagræði af greiðslukerfi því, sem stofnendur komu á fót. Fyrir forgöngu Efnahagssamvinnustofnunarinnar afnámu smám saman öll aðildarríki hennar innflutningshöft á öðrum sjávarafurðum, en nýjum fiski. Að sínu leyti framkvæmdu Íslendingar skuldbindingar aðildarríkjanna um afnám innflutningshafta og aukið frelsi í gjaldeyrisviðskiptum á árunum upp úr 1960. Að till. Íslendinga hefur stofnunin gert margvíslegar athuganir á sjávarútvegsmálum Vestur-Evrópu, og innan stofnunarinnar var á sínum tíma, einnig að till. Íslendinga, komið á fót sérstakri sjútvn., sem starfa skal stöðugt að athugunum á sjávarútvegsmálum aðildarríkjanna og stuðla að því, að viðskipti með sjávarafurðir verði sem frjálsust. Þá má geta þess, að Evrópusjóðurinn, sem er ein af stofnunum þessara samtaka, veitti Íslandi yfirdráttarlán í sambandi við þá endurskoðun efnahagsmála, sem fram fór 1960, en einmitt slík starfsemi er höfuðhlutverk þessa sjóðs. Þetta lán var endurgreitt á árunum 1961 og 1962. Þá hefur Ísland á fyrri árum orðið aðnjótandi margvíslegrar tækniaðstoðar frá Efnahagssamvinnustofnuninni og arftaka hennar, Efnahags– og framfarastofnuninni. Íslenzk stjórnvöld tóku þátt í þeim viðræðum, sem fram fóru innan Efnahagssamvinnustofnunarinnar árið 1957 og 1958 um stofnun fríverzlunar svæðis allra aðildarríkja stofnunarinnar. Þær umr. fóru út um þúfur í árslok 1958. Íslendingar tóku hins vegar engan þátt í undirbúningsviðræðum að stofnun Fríverzlunarsamtakanna, sjöveldanna, enda ekki til þeirra viðræðna boðið. Þegar Bretar hófu viðræður sínar við Efnahagsbandalagið árið 1961 og fleiri þjóðir í Fríverzlunarsamtökunum sóttu um tengsl við það, var almennt búizt við, að Efnahagsbandalagið og Fríverzlunarsamtökin rynnu saman í eina stóra viðskiptaheild í framhaldi af þeim viðræðum. Af þessum sökum þótti ríkisstj, á sínum tíma eða seint á árinu 1961, einsýnt að kanna yrði til hlítar með hvaða hætti Íslendingar gætu bezt tryggt viðskiptahagsmuni sína, ef til slíkrar sameiningar viðskiptabandalaganna kæmi og var hinu háa Alþingi gerð grein fyrir viðræðum fulltrúa Íslands á erlendum vettvangi um þau mál á sínum tíma. Þegar Kennedy–viðræðurnar svonefndu hófust á vegum GATT árið 1964, var augljóst, að niðurstaða þeirra viðræðna gæti haft þýðingu fyrir viðskiptahagsmuni Íslands, en í Kennedy–viðræðunum var rætt það frumkvæði Bandaríkjanna, að allar þjóðir lækkuðu tolla sína um allt að 50% með þeim hætti, að hver þjóð um sig fengi jafnmikil tollfríðindi hjá öðrum þjóðum og hún lækkaði tolla sína. Til þess að geta orðið aðili að þessum mikilvægu viðræðum, gerðist Ísland árið 1964 bráðabirgðaaðili að GATT og hefur nú gerzt fullgildur aðili að þeim samtökum. Í Kennedy–viðræðunum náðist nokkur árangur fyrir Íslendinga, einkum afnám tolls á freðfiskblokk í Bandaríkjunum og lækkaður síldarlýsistollur í Bretlandi. Hins vegar fólu þessar viðræður ekki í sér neina lausn á almennum viðskiptavandamálum Íslendinga, enda aldrei við því að búast, að svo gæti orðið. Á s.l. ári taldi ríkisstj. orðið tímabært, að kannað yrði, hvort hagkvæmt væri fyrir Ísland að gerast aðili að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, EFTA. Gerði hún það að till. sinni við þingflokkana, að stofnuð yrði n. til þess að kanna þetta mál. Í n. voru tilnefndir Magnús Jónsson fjmrh., Helgi Bergs framkvæmdastjóri og sem varamaður hans Tómas Árnason hrl., Pétur Benediktsson bankastjóri og Lúðvík Jósefsson alþm. og sem varamaður hans Haukur Helgason bankafltr. Gylfi Þ. Gíslason viðskrh. var formaður n. Ritarar hennar voru Þórhallur Ásgeirsson ráðuneytisstj. og Einar Benediktsson deildarstj. Á vegum n. hefur viðskrn., í samvinnu við ýmsa aðila, samið skýrslu um Fríverzlunarsamtök Evrópu og hefur alþm. öllum verið afhent hún. EFTA–nefndin hefur hingað til haldið alls 19 fundi og rætt þar skýrsluna og önnur atriði varðandi hugsanlega aðild að EFTA. N. hélt einnig fund með norskum sérfræðingi, sem hingað kom á vegum ríkisstj. og Félags ísl. iðnrekenda, um þessi mái. Þá hefur n. ráðgazt við fulltrúa útvegsmanna og útflutningssamtaka landbúnaðar, iðnaðar og verzlunar og við fulltrúa frá A.S.Í. og atvinnurekendum. N. lítur þannig á, að með þessari skýrslugerð og með þeim viðræðum, sem n. hefur átt, hafi þeim áfanga verið náð, að hægt sé að taka ákvörðun um, hvort sækja eigi um aðild að EFTA og fá úr því skorið, hvort og með hvaða kjörum Ísland gæti gerzt aðili að samtökunum. Fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, sem sátu í EFTA–nefndinni, hafa af ýmsum ástæðum talið æskilegt, að ákvörðun um umsóknaraðild að EFTA væri frestað. Ríkisstj. telur hins vegar rétt að hefja nú þegar könnun á því með hvaða kjörum Ísland gæti gerzt aðili að samtökunum. Endanleg afstaða til þessa máls verður auðvitað ekki tekin fyrr en niðurstöður af væntanlegum samningaviðræðum við EFTA liggja fyrir. Þótt stjórnarandstöðuflokkarnir standi ekki að flutningi þessarar till. og umsókn um aðild verði því eingöngu á ábyrgð ríkisstj., ef þessi till. verður samþ., mun ríkisstj. samt áfram æskja eftir samstarfi við stjórnarandstöðuna um málið og láta hana fylgjast með því, sem í því gerist. Meginrök fyrir því, að ríkisstj. telur nú rétt að hefjast handa um könnun á því með hvaða kjörum Ísland geti gerzt aðili að Fríverzlunarsamtökunum, eru þessi: Um það bil 40% heildarviðskipta Íslendinga eru við Fríverzlunarsamtakalöndin. Í þessum löndum má búast við mjög aukinni eftirspurn á næstu árum og áratugum eftir ýmsum helztu útflutningsafurðum Íslendinga. Ef við stöndum utan samtakanna, mundu aðrar fiskveiðiþjóðir og þá fyrst og fremst Noregur, Danmörk og Bretland, fullnægja þessum auknu þörfum, en Íslendingar enga hlutdeild eiga þar að eða verða að sætta sig við lægra verð fyrir útflutning sinn til þessara landa. Við mundum þá missa af þeim skilyrðum til aukins útflutnings. Slíkrar þróunar hefur raunar gætt á áberandi hátt undanfarin 2–3 ár. Enn fremur er á því enginn vafi, að í aðildarríkjum Fríverzlunarsamtakanna er nú markaður, er mun vaxa á komandi árum, fyrir iðnaðarvörur, sem nú er unnt eða væri í framtíðinni unnt að framleiða á Íslandi á samkeppnisfæru verði bæði vegna skilyrða Íslands til orkuframleiðslu og hagnýtingar fossaafls og jarðhita og vegna annarra aðstæðna. Ef Íslendingar standa til frambúðar utan Fríverzlunarsamtakanna, gætu þeir að sjálfsögðu enga aðild átt að slíkum markaði eða vexti hans. Það er enn fremur hugsanlegt, að Íslendingar gætu innan Fríverzlunarsamtakanna með sérstökum samningum við einstök aðildarríki og þá fyrst og fremst Norðurlandaþjóðirnar, hlotið markað fyrir sauðfjárafurðir á hagstæðara verði, en þeir eiga nú kost á erlendis. Þá er þess að geta, að meðan Íslendingar standa utan Fríverzlunarsamtakanna, verða þeir að greiða tolla af öllum vörum, sem þangað eru fluttar, meðan framleiðendur samkeppnisafurða, t.d. í Noregi og Danmörku, geta selt sínar afurðir tollfrjálst, þ.e.a.s. fyrir mun hærra verð. Þannig hlýzt bein verðhækkun á íslenzkum útflutningsafurðum af aðild að Fríverzlunarsamtökunum. Mundi það t.d. hafa veruleg áhrif á síldarlýsisverðið. Einnig mundi það t.d. hafa hagstæð áhrif á freðfiskmarkaðinn í Bretlandi. Það er á hinn bóginn fjarri mér að gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem aðild að Fríverzlunarsamtökunum mundi hafa í för með sér. Þeir erfiðleikar lúta að þrennu. Við yrðum á einhverju tilteknu tímabili að afnema alla verndartolla. Öllum tollum, sem eingöngu er ætlað að afla ríkissjóði tekna, eða svonefndum fjáröflunartollum, mættum við halda. Afnám þeirrar tollverndar, sem íslenzkur iðnaður hefur notið, jafnvel þótt á tiltölulega löngum tíma væri, mundi að sjálfsögðu hafa ýmsa erfiðleika í för með sér. Um leið ber að geta þess, að tollvernd íslenzks iðnaðar er minni, en margir telja og samtök iðnaðarins sjálfs telja afnám allra verndartolla enga frágangssök, ef hún gerist á löngum tíma samkv. fyrirfram gerðri áætlun, og henni fylgir mótun alhliða stefnu í iðnaðarmálum, sem tryggir vöxt og viðgang iðnaðarins á grundvelli jafnræðis við aðrar atvinnugreinar og út á við. Í þessu sambandi er og þess að geta, sem ég nefndi áðan, að í stað verndaðra iðngreina, sem sumar hverjar mundu e.t.v. verða að leggjast niður, a.m.k. í núverandi mynd, þá skapast skilyrði fyrir stofnun nýrra iðngreina til útflutnings. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að þegar á heildina er litið, mundi aðild að Fríverzlunarsamtökunum ekki leiða til minnkaðs iðnaðar, heldur þvert á móti til aukins iðnaðar á Íslandi og þá fyrst og fremst til fjölgunar stórra fyrirtækja í iðnaði, en hins vegar hlutfallslegrar fækkunar smáfyrirtækja, sem mörg hver hafa þróazt í skjóli tollverndar og innflutningshafta. Í EFTA–skýrslunni er frá því greint, að miðað við árið 1966 sé áætlað, að um 3.800 manns hafi unnið við iðnaðarframleiðslu, þar sem mætti ætla, að beinna áhrifa mundi gæta af afnámi tolla og hafta samfara aðild að EFTA. Eru það tæp 5% alls vinnandi fólks á Íslandi og um 19% þeirra, sem þá störfuðu í iðnaði. Þær framleiðslugreinar í matvælaiðnaði, sem einkum eru taldar verða fyrir áhrifum af breytingu verndar, eru kex– og súkkulaðigerð, drykkjarvöruiðnaður, kaffibrennsla og matarefnagerð. Ýmsar aðrar greinar í matvælaiðnaði skipta hér ekki máli, þar sem þær falla ekki undir ákvæði EFTA–sáttmálans, svo sem smjörlíkisgerð og vinnsla íslenzkra landbúnaðarafurða. Reyndar á þetta einnig við um kaffibrennslu, þar sem kaffið er ekki EFTA–vara. Aðrar iðngreinar, sem ákvæðin um fríverzlun taka til og mundu verða fyrir beinum áhrifum af niðurfellingu tolla, þótt í mjög mismunandi mæli sé, eru gólfdreglagerð, prjónlesiðnaður, skógerð, fataiðnaður, húsgagnasmíði, innréttingasmíði, skinna– og leðuriðnaður, málningargerð, sápugerð, sementsframleiðsla, raftækjasmíði, sútun, spuni og vefnaður. Með hliðsjón af þeim breytingum, sem gera má ráð fyrir á næstu áratugum á tölu atvinnufólks og skiptingu þess milli atvinnugreina, verður ekki talið, að vandamálið varðandi atvinnu 3.800 manns á næstu áratugum sé alvarlegt. Efnahagsstofnunin hefur gert ráð fyrir því, að atvinnufólki muni fjölga um 45% á árunum 1965-1985 eða um 34 þús. En á þessu tímabili verður fyrirsjáanlega um að ræða örari aukningu, en áður hefur átt sér stað. Hinn mikli mannfjöldi, sem bætist á vinnumarkaðinn á komandi árum, hlýtur að hafa grundvallarþýðingu fyrir allt mat á þróun efnahagsmála á Íslandi og aðgerðir á því sviði. Samkv. áætlun Efnahagsstofnunarinnar er gert ráð fyrir, að mannfjöldi, sem stundar fiskveiðar, muni standa í stað og vera um 5.000 manns. Í landbúnaðinum muni verða lítils háttar fækkun, hækkun í beinum tölum, en hlutfallsleg lækkun úr 19% árið 1965 í 13% 1985. Jafnhliða þessu er gert ráð fyrir nokkurri hlutfallslegri aukningu í úrvinnslugreinum eða úr 49% í 50%. Það mundi þýða beina aukningu þessa atvinnufólks úr 37 þús. í 55 þús., þ.e.a.s. um 18 þús. manns. Í þjónustugreinum er gert ráð fyrir hlutfallslega mestri aukningu eða úr 31% árið 1965 í 37% árið 1985. Þá eykst fjöldi þessa atvinnufólks úr 23 þús. í 40 þús. eða um 17 þús. manns. Þessar tölur um atvinnudreifinguna eru að sjálfsögðu ekki spádómur Efnahagsstofnunarinnar, heldur er með þeim gefið til kynna við hverju verði að búast, ef takast á að ná æskilegri aukningu þjóðartekna. Með hliðsjón af þessum breytingum verður, eins og ég sagði áðan, atvinnuvandamál þessa fólks, sem nú starfar í tollvernduðum iðnaði, óverulegt samanborið við þá möguleika, sem ættu að skapast fyrir þróun iðnaðarins og aukna atvinnu, ef Ísland gengur í Fríverzlunarsamtökin. Reynsla annarra þjóða hefur verið sú, að lækkun tolla og afnám hafta, leiði til örari hagnýtingar á tæknilegum umbótum og nýjungum, meiri aukningar á framleiðni og betri nýtingar framleiðsluþátta en ella. Hér á landi hefur á undanförnum áratugum verið fylgt allhandahófskenndri verndarstefnu gagnvart iðnaðinum og hefur hún ekki tryggt, að hér kæmust á fót þau fyrirtæki, sem hagkvæmust væru frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Hæfileg erlend samkeppni og frjáls aðgangur að stórum markaði mundi eflaust stuðla að því, að hér kæmust á fót þjóðhagslega hagkvæmari fyrirtæki, en starfa mundu í skjóli verndarstefnu. Auðvitað þarf að gera margs konar ráðstafanir og taka margs konar tillit, ef iðnaðurinn hér á landi á að geta lagað sig að þeim breytingum, sem eiga sér stað í iðnaði vestrænna landa. Í fyrsta lagi yrði að ráða sérstaka bót á þeim fjárhagsvandamálum, sem verða á vegi iðnaðarins vegna aðlögunarinnar. Í annan stað er ljóst, að láta verður iðnaðinum í té aukna leiðbeiningaþjónustu að því er varðar rekstrartækni og sölumál. Við þetta má bæta því, að aukin samvinna eða jafnvel samruni íslenzkra fyrirtækja gæti orðið til hagsbóta. Samstarf við erlend fyrirtæki, sem svo mjög hefur gætt á Norðurlöndum undanfarin ár, mundi og geta haft aukna þýðingu. Slík atriði yrði að athuga vandlega af hálfu ríkisvaldsins og iðnaðarins sjálfs í sambandi við aðild Íslands að EFTA, ef af henni yrði. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að geta þess, að lengd aðlögunartímans veitir verulegt svigrúm. Ekki verður nein skyndileg breyting á aðstöðu íslenzks iðnaðar, þótt gengið yrði í EFTA. Hráefnis– og vélatollar eru nú svo háir, að nettóverndin þyrfti ekki að minnka til muna í mörgum tilvikum fyrstu árin. Þann tíma er hægt að nota til þess að endurbæta rekstur eldri fyrirtækja og afskrifa fjármagn í fyrirtækjum, sem þurfa að leggja út á nýja braut. Ef verndar–, hráefnis– og vélatollar eru afnumdir á t.d. 10 ára tímabili í ákveðnum stigum samfara því, að iðnaðurinn fengi strax frjálsari aðgang að stóru markaðssvæði, mundu viðhorf öll í iðnaðarmálum breytast. Þá yrði hægt að hefja undirbúning iðnþróunar á ákveðnum forsendum, en einmitt óvissan um stefnuna í tolla– og viðskiptamálum hlýtur að draga úr áhuga manna á því að leita að nýjum verkefnum. Aðild að EFTA gæti því orðið til þess, að alhliða stefna í iðnaðarmálum yrði mótuð, en þar er um að ræða brýnt hagsmunamál íslenzks iðnaðar. Annað aðalvandamálið í sambandi við aðild að Fríverzlunarsamtökunum eru þau áhrif, sem tollalækkunin hefur á fjármál ríkissjóðs. Íslendingar hafa nú hærri tolla, en nokkur nálæg þjóð og þeir afla sér hærri hundraðshluta af ríkistekjunum, með innheimtu tolla, en nokkur önnur þjóð, sem um er vitað. Afnám verndartolla mundi því hafa gagngerð áhrif á fjármál ríkisins, en það mundi að sjálfsögðu draga úr áhrifunum, ef samkomulag fengist um, að afnám verndartollanna ætti sér stað á tiltölulega löngum tíma. Í EFTA– skýrslunni er þess getið, að tekjutap ríkissjóðs við, að allir verndartollar, svo og hráefnis–, véla– og orkutollar iðnaðarins hefðu ekki verið lagðir á 1967, hefði að öðru óbreyttu numið nær 1.000 milljónum króna. Er það nær 1/5 hluti heildartekna hins opinbera á rekstrarreikningi á því ári. Þetta er þó ekki vandamál, sem mundi bera að í náinni framtíð. Hugsanlegur aðildarsamningur að EFTA gæti þýtt, að tollalækkanir okkar hæfust árið 1970. Þó ekki sé gert ráð fyrir lengra aðlögunartímabili, en 10 árum, yrðu íslenzkir tollar enn tiltölulega mjög háir fyrstu 2–3 árin eftir gildistöku aðildarsamningsins og tekjur því ekki verulega skertar. Engu að síður er að sjálfsögðu tímabært, að tekið verði til gagngerðrar athugunar, hvernig bregðast megi við því vandamáli, sem ríkissjóði verður á höndum vegna hugsanlegrar aðildar landsins að fríverzlun. Tveir möguleikar eru fyrir hendi til að bæta ríkissjóði tekna missinn vegna afnáms verndartollal. Annars vegar kæmi til greina hækkun á söluskatti, en hann er víða um lönd mun hærri en hér. Hins vegar kæmi til greina hækkun fasteignagjalds, sem alls staðar í nálægum löndum er miklu hærra, en hér tíðkast, þótt yfirleitt sé þar um að ræða tekjustofn sveitarfélaga, en ekki ríkissjóðs. Í því sambandi væri þó til athugunar að tekjuskattur yrði fyrst og fremst skattur fyrir ríkissjóð, en hins vegar fengju sveitarfélögin fasteignagjöldin sem tekjustofn fyrir sig. Í þriðja lagi mundu viðskiptin við Austur-Evrópu verða nokkurt vandamál. Þó er þetta vandamál ekki erfitt og miklu síður, en áður var. Kemur þá hvort tveggja til, að þessi viðskipti eru nú ekki eins mikilvæg og áður og fara ekki að öllu leyti fram á jafnkeypisgrundvelli. Austur–Evrópuþjóðirnar geta nú einnig háð miklu harðari samkeppni, hvað snertir verð og vörugæði, en áður var. Á það má einnig benda, að bæði Austurríkismenn og Finnar hafa getað haldið áfram miklum viðskiptum við Austur-Evrópu þrátt fyrir þátttöku í Fríverzlunarsamtökunum. Samningurinn gerir ráð fyrir, að innflutningshöft séu afnumin, en um 89% alls innflutningsins til landsins eru nú frjáls, 11% háð leyfum. Verulegur hluti þeirra vörutegunda, sem háðar eru leyfum, er skráður á landbúnaðarvörulista EFTA, en fríverzlunar ákvæðin taka alls ekki til hans og mætti því beita innflutningshöftum að því er snertir þær vörur, þótt Ísland væri orðið aðili að samtökunum. Langstærsti flokkurinn, sem háður er leyfum enn, er olíur og benzín, en nauðsynlegt er að viðhalda óbreyttu fyrirkomulagi varðandi viðskipti með þær vörur vegna viðskiptanna við Sovétríkin. Um þetta atriði yrði væntanlega að semja sérstaklega við EFTA. Aðrir vöruflokkar, sem háðir eru leyfum og falla undir fríverzlunar ákvæðin, eru yfirleitt ekki mikilvægir fyrir austurviðskiptin. Gefa þarf enn fremur sérstakan gaum að þeim áhrifum, sem tollalækkun gagnvart EFTA–löndum hefði á jafnkeypisviðskiptin við Austur–Evrópu. Árið 1967 námu kaup okkar á þeim vörum frá Austur–Evrópulöndum, þar sem um tollamismun yrði að ræða, um 163 millj. kr. Af þeirri upphæð námu skipakaup frá Austur–Þýzkalandi 111 millj. kr. Innflutningur skipa er tollfrjáls, þannig að sala þeirra frá löndum utan EFTA mundi á engan hátt torveldast, þótt Ísland gerðist aðili að samtökunum. Þau vörukaup, sem sætt hefðu tollamismunun, ef Ísland hefði verið aðili að EFTA árið 1967, námu því raunverulega aðeins um 50 millj. kr. eða rúml. 6% af heildarinnflutningnum frá þeim löndum, en hann var 1.814 millj. kr. á þessu ári. Þessi 50 millj. kr. innflutningur var svo að segja allur frá öðrum Austur–Evrópulöndum en Sovétríkjunum, þ.e.a.s. Póllandi, Austur–Þýzkalandi og Tékkóslóvakíu. Jafngildir þetta því, að breyting tolla vegna aðildar Íslands að EFTA mundi engin áhrif hafa á viðskipti okkar við þá þessara þjóða, sem langmestu máli skiptir, Sovétríkin. Helztu vörutegundirnar, sem hér er um að ræða frá þrem fyrrnefndum löndum, eru vefnaðarvörur, en það er um 40% tollur, fatnaður með 65% toll, skór með 60–65% toll og súkkulaðivörur, ferðabúnaður o.fl. með 90–100% toll. Augljóst er, að jafnhár tollur og er á þessum vörum mundi torvelda mjög sölu þeirra hingað frá löndum utan EFTA. En Ísland hefur að sjálfsögðu fullt frjálsræði til þess að lækka þessa tolla og aðra verndartolla að vild gagnvart löndum utan Fríverzlunarsamtakanna. Væri eflaust rétt, að þessir tollar væru ekki hærri en svo, að þeir torvelduðu ekki austurviðskiptin. Sjálfsagt er að gera á engan hátt lítið úr erfiðleikum þess fyrir Íslendinga að tengjast Fríverzlunarsamtökunum. Engu að síður er það skoðun ríkisstj., að viðskiptahagræði, sem af því mundi hljótast bæði í nútíð og þó einkum í framtíð, væri mun þyngra á metunum. Auk þess má ekki meta þetta mál, sem hér er um að ræða, út frá þröngum stundarhagsmunum. Hér er um stærri sjónarmið að tefla. Íslendingar eru hluti af Vestur–Evrópu. Þar er ekki aðeins stærsta viðskiptasvæði þeirra, heldur er menning Íslendinga grein vestur–evrópskrar menningar. Íslendingar hafa komið á í ríki sínu þjóðfélagsháttum, sem eru grundvallaðir á sömu hugsjónum um frelsi og mannhelgi og mótað hafa iðnaðarríki Vesturlanda og landið liggur miðsvæðis í þeim heimshluta, sem lýðræðisríkin báðum megin við Atlantshaf hafa bundizt órjúfandi samtökum að vernda. Allt bendir þetta til þess, hversu ríka hagsmuni Íslendingar hafa af því, að sú mikilvæga þróun, sem nú á sér stað í Vestur-Evrópu, verði ekki til þess að losa um tengslin milli ríkjanna, sem eru miðdepill þessarar þróunar, ekki aðeins vegna þess að viðskiptahagsmunir séu í hættu í bráð, heldur einnig vegna hins, að þegar til lengdar lætur er um að ræða allsherjartengsl okkar, menningarsamstarf og stjórnmálasamstarf við þær þjóðir, sem okkur eru skyldastar og búa við líkt þjóðfélag því, sem hér er og við höfum öldum saman haft saman við að sælda. Framhjá þessum atriðum er ekki hægt að horfa. Hér er, að þessu leyti, alls ekki um dægurmál að ræða og er það í sjálfu sér annars eðlis en þau mál, sem skipt hafa mönnum í stjórnmálaflokka í lýðræðisríkjum. Nauðsynlegt er, að við höfum opin augun fyrir þeirri þróun, sem nú er að eiga sér stað í Vestur–Evrópu, hvort sem okkur líkar hún betur eða verr. Þessi þróun má ekki verða til þess að skilja milli Íslands og Vestur–Evrópu og þar með milli Íslands og vestrænna landa yfirleitt. Íslendingar eiga að stefna að því að vernda tengsl sín við lýðræðisríkin báðum megin við Atlantshaf, efla þessi tengsl og bæta þau. Aukið samstarf við hin Norðurlöndin á sviði efnahagsmála er og mjög æskilegt, en aukið samstarf Norðurlandanna innan EFTA er nú mjög á dagskrá. Íslendingar gætu ekki orðið aðilar að slíku Norðurlandasamstarfi án þess að eiga aðild að EFTA, svo að leiðin til þátttöku í því er þátttaka í EFTA. Íslenzkt þjóðfélag hlýtur framvegis, eins og hingað til, að mótast á sömu grundvallarsjónarmiðum og þjóðfélög nálægra lýðræðisríkja og hlýtur því í aðalatriðum að þróast á svipaðan hátt og þau gera. Þess vegna er nauðsynlegt, að Íslendingar geri sér grein fyrir því, með hverjum hætti Ísland geti tekið þátt í þeirri þróun í viðskipta– og efnahagsmálum álfunnar, sem nú á sér stað. Hér er hins vegar ekki um einfalt mál að ræða. Þótt tengsl Íslands við nágrannalönd og skyldleiki þjóðfélags þess við þjóðfélag þeirra sé augljós, er hitt jafnljóst, að vegna smæðar þjóðarinnar, fjarlægðar frá öðrum löndum og einhæfni náttúruauðlinda, hefur Ísland að mörgu leyti algera sérstöðu. Jafnframt þeirri stefnu að halda tengslum við nágrannalönd okkar og efla þau og fylgjast með þjóðfélagsþróun þeirra, hljótum við að halda fast við mikilvæg sérkenni hvers þjóðfélags, sem við höfum komið á og leggja áherzlu á að halda í eigin höndum úrslitavaldi yfir þróun efnahagsmála okkar og hagnýtingu náttúruauðlinda landsins. Íslendingar hljóta að treysta því, að fyrir þessum sjónarmiðum sé fullur skilningur hjá stjórnvöldum allra þeirra ríkja, sem við mundum þurfa að semja við um þessi mál. Í rauninni skiptir nú ekkert meira máli fyrir framtíð Íslendinga, en einmitt, hvernig okkur tekst að finna réttan meðalveg milli einangrunar og of náinna tengsla við umheiminn, milli stöðnunar og of skjótra breytinga. Hvernig eiga Íslendingar annars vegar að keppa að því að gera Ísland kleift að vera þátttakandi í þeirri þróun viðskipta– og efnahagsmála álfunnar, sem nú á sér stað, en tryggja þjóðina hins vegar fyrir þeirri hættu, sem þessi þátttaka getur falið í sér vegna smæðar hennar og einhæfni náttúruauðlinda landsins? Ef till. þessi, sem hér er til umr., verður samþ., mun ríkisstj. þegar í stað senda beiðni til Fríverzlunarsamtakanna um aðild. Æskilegast er, að aðildar beiðnin geti legið fyrir ráðherrafundi samtakanna, sem halda á í Vínarborg 21.–22. þ. m. Er því æskilegt, að hið háa Alþ. hraði afgreiðslu þessarar till. Ég legg áherzlu á, að ríkisstj. mun áfram hafa samstarf við stjórnarandstöðuflokkana í þessu máli og sérstaka áherzlu legg ég á, að aðildarumsóknin jafngildir að sjálfsögðu ekki aðild. Aðildarumsóknin er leið til þess að kanna með hvaða kjörum Ísland getur orðið aðili að Fríverzlunarsamtökunum. Þegar samningaviðræður hafa leitt það atriði í ljós, kemur að því, að Íslendingar taki ákvörðun um það, hvort þeir vilji gerast aðilar eða ekki. Mun þá málið í heild verða lagt fyrir Alþ. og það taka endanlega ákvörðun. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til síðari umr. og til hv. utanrmn.



Herra forseti. Ég tel, að ákvörðun um aðildarbeiðni Íslands að EFTA eigi að fresta. Ég er því alls ekki andvígur, að kannað sé, hvort og með hvaða kjörum Ísland geti gerzt með einhverjum hætti aðili að EFTA, en ég tel það ekki tímabært eins og sakir standa. Ég býst við því, að það geti orðið óhjákvæmilegt fyrir Íslendinga að tengjast EFTA með einhverjum hætti. Ég býst við, að framvindan geti orðið sú. En áður en slíkt getur orðið, þurfum við að athuga margt hjá okkur sjálfum og við þurfum að lagfæra margt hjá okkur sjálfum. Ég held, að við séum ekki við því búnir, eins og sakir standa nú, að gera þær stökkbreytingar eða þá aðlögun, sem þarf. Að vísu er gert ráð fyrir, að aðlögunartími fáist og vitaskuld skiptir það máli, hver hann verður. En það er út af fyrir sig gagnslaust að senda inn umsókn, nema við séum búnir að gera það dæmi upp við okkur sjálfa. Ég tel þann tíma, sem til þess er valinn að taka ákvörðun um þetta mál, illa valinn. Þjóðin hefur um þessar mundir um ærið annað að hugsa. Þjóðin stendur nú frammi fyrir hrikalegri vandamálum í efnahagslífi og atvinnumálum, en oftast nær áður. Það er um þau mál, sem þarf að hugsa. Það er við þau vandamál, sem Alþ. og ríkisstj. þurfa og eiga að glíma. Þegar þannig er ástatt, er ekki ástæða til að fara að fást við þetta svokallaða EFTA–mál, en það þarf enn mikillar athugunar við, að mínum dómi, því að það er laukrétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér er engan veginn um einfalt mál að tefla, heldur er hér um málefni að ræða, sem getur haft ýmsa kosti í för með sér, en hefur líka augljóslega ýmis vandkvæði í för með sér og þetta þarf að vega og meta og athuga margt fleira í því sambandi. Hér er að vísu aðeins um óskuldbindandi umsókn að ræða. En það er samt ekki hægt að senda slíka umsókn út í bláinn. Það er eins og þar stendur, að í upphafi skyldi endirinn skoða. Áður en umsókn, jafnvel þótt óskuldbindandi sé, er send, þurfum við að gera okkur rækilega grein fyrir málinu í heild. Hvaða réttindi og hvaða kvaðir fylgja aðild að EFTA? Eftir hverju er þar að sækjast sérstaklega fyrir Íslendinga og hvaða undanþágur eru það, sem Íslendingar þurfa sérstaklega að fá o.s.frv.? Þess vegna er það, að fyrst og fremst verðum við að gera okkur grein fyrir því, hvaða markmið það séu, sem við ætlum að stefna að með samningum við EFTA. Um það ætla ég, að flestir séu sammála, að Ísland þurfi þar á ýmsum sérákvæðum og undanþágum að halda. En mér sýnist mikið skorta á, að fullnægjandi athugun hafi farið fram á þessum efnum. Alþ. þarf að gefast ríkulegt tóm til þess að athuga þessi atriði og svo er um mörg önnur efni í sambandi við þetta mál, þó að ég nefni þau nú ekki sérstaklega í mínu máli hér. Vegna þess efnahagsvanda, sem við er að glíma, má vænta viðtækra efnahagsaðgerða á næstunni. Ég tel, að ýmsar þær efnahagsaðgerðir þyrftu að vera þess háttar, að óvíst er, að þær séu í samræmi við þá stefnu, sem EFTA er byggt á. Ég býst t.d. við því, að það geti orðið óhjákvæmilegt á næstunni að takmarka innflutning á ýmsum þeim iðnaðarvörum, sem nú keppa harðast við íslenzka framleiðslu. Ég tel því skynsamlegast að bíða með EFTA–málið, þar til gengið hefur verið frá efnahagsaðgerðum. Að þeim gerðum, getur margt legið ljósara fyrir en nú. Það er auðvitað algerlega tómt mál að tala um aðild að EFTA, nema við komum okkar efnahagsmálum í viðunandi horf, nema efnahags– og verðlagsþróun hér á landi verði með eitthvað líkum hætti og í þeim löndum, sem eru í Fríverzlunarbandalaginu. Það er alger forsenda fyrir því, að aðild Íslands að Fríverzlunarbandalaginu geti komið til greina. Það má segja, að eitt aðalatriði EFTA–samningsins sé, eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, niðurfelling verndartolla á iðnaðarvörum og að einhverju leyti niðurfelling á unnum sjávarvörum og jafnvel á unnum landbúnaðarvörum. Það er augljóst mál, að niðurfelling slíkra tolla skapar stórkostlegt vandamál. Þar er í fyrsta lagi um að tefla mjög stórkostlegt tekjutap fyrir ríkissjóð og hæstv. ráðh. nefndi í því sambandi um 1.000 millj. kr. Það er augljóst, að það tekjutap þarf að bæta ríkissjóði upp með einhverjum hætti. Ég hygg, að það sé ekki svo auðveit nú að benda á leiðir til þess að bæta ríkissjóði slíkan tekjumissi og ég efast um, að það verði auðvelt, jafnvel þó að nokkur aðlögunartími fáist. Og ég verð að segja það, að þeir tekjuliðir, sem hæstv. viðskrh. nefndi í því sambandi, sýnast mér ekki sérstaklega lokkandi. Og það mætti segja mér, að þegar þar að kæmi, mundi vefjast fyrir ýmsum að finna leiðir til þess að bæta ríkissjóði upp það tekjutap, sem hann verður fyrir með þessum hætti, með viðunandi móti. Þetta er vissulega alvarlegt, en þó er hitt miklu alvarlegra, að mínum dómi, að niðurfelling verndartollanna hlýtur að hafa mjög mikil áhrif á innlendan iðnað, eins og reyndar hæstv. viðskrh. líka gerði grein fyrir og viðurkenndi. En ég held, að það liggi alveg ljóst fyrir og kemur reyndar fram í þeirri EFTA–skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram, að ýmislegt af þeim iðnaði, sem nú er hér í landinu, getur ekki staðizt þá samkeppni, sem verða mundi, ef óheftur tollfrjáls innflutningur frá EFTA–löndunum kæmi til greina. Hann væri dauðadæmdur. Við þessar iðngreinar vinnur margt fólk, eins og hæstv. ráðh. líka gerði grein fyrir. Ég held, að ef þessar iðngreinar falla niður með skjótum hætti, mundu hljótast af því veruleg vandkvæði. Það mundu margir verða atvinnulausir og það mundu geta hlotizt af því staðbundin vandkvæði á einstökum stöðum. Ég efast um, að við höfum, eins og sakir standa og atvinnumálunum nú er háttað, efni á því að leggja þessar iðngreinar, sem hér er um að tefla, í rúst. Það þarf eitthvað að koma í staðinn, sem tekur við því fólki, sem atvinnulaust verður við það, að þessar iðngreinar geta ekki starfað lengur, þegar þær eiga að mæta óheftri samkeppni erlendis frá. En þá segja menn: „Það mun hinn stóri markaður, sem opnast við aðild að Fríverzlunarbandalaginu hafa í för með sér. Þá opnast alveg nýir möguleikar fyrir útflutningsframleiðslu á iðnaðarvörum.“ Betur, að satt væri, og það vona ég, að muni verða, þegar til kemur. En ég verð að segja, að ég held, að það liggi ljóst fyrir, að ef slíkir draumar eiga að geta rætzt, þarf að gera hér mjög miklar breytingar á allri efnahagsþróun og þá þarf að marka stefnu í iðnaðarmálunum. Og að mínum dómi þyrfti að marka þá stefnu, áður en horfið er að því ráði að gerast aðili að EFTA, og það á að marka þá stefnu, áður en horfið er að því ráði að sækja um aðild að EFTA, því að auðvitað þurfa menn að gera sér grein fyrir þessum málum, áður en þeir leggja umsókn fram, enda þótt hún sé óskuldbindandi, en það liggur ljóst fyrir, að þessi stefna í iðnaðarmálunum, sem er alveg nauðsynleg forsenda fyrir því, að hægt sé að gera sér nokkra raunhæfa von til þess, að útflutningur á iðnaðarvörum geti orðið í stórum stíl, hefur enn ekki verið mörkuð. Og það kemur alveg glöggt fram í þessari skýrslu um Fríverzlunarbandalagið, sem hér hefur verið lögð fram. Það kemur m.a. fram hér á bls. 55 í þessari skýrslu, sem ég vildi leyfa mér að vitna til, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir svo: „Í þessari skýrslu er ekki ætlunin að meta afkomu og vaxtarmöguleika íslenzks iðnaðar eða einstakra greina hans við þær breyttu aðstæður, að hann njóti frjáls aðgangs að stóru markaðssvæði, en taki jafnframt að lokum á sig fulla samkeppni utan frá. Þær ýmsu upplýsingar, sem fyrir liggja og aðrar, sem afla þyrfti frá iðnaðinum sjálfum, geta varpað ljósi á mörg atriði, sem þarna skipta máli. Slík rannsókn á málefnum iðnaðarins og einstökum greinum hans, sem legið gæti til grundvallar mótun alhliða stefnu í iðnaðarmálum, er meginverkefnið, sem bíður úrlausnar. Er það vegna þeirrar fyrirsjáanlegu aukningar atvinnufólks, sum sjá verður fyrir starfi í iðnaði og áður er vikið að og í raun óháð öllum bollaleggingum um þátttöku Íslands í fríverzlun. Slík þátttaka mundi að sjálfsögðu gera úrlausn verkefnisins enn brýnni.“ Það er sem sagt viðurkennt hér, að þessi rannsókn þurfi að fara fram. Það er viðurkennt, að þessa alhliða stefnu í iðnaðarmálum þurfi að móta. Það er líka viðurkennt, að þessi rannsókn hefur ekki farið fram og þessi stefna hefur ekki verið mótuð til þessa. Það kom fram hjá hæstv. viðskrh., að aðild að EFTA mundi ýta mjög á eftir því, að mótuð yrði alhliða stefna í iðnaðarmálum og hið sama kemur fram í þessari skýrslu bls. 56. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aðild að fríverzlun yrði því opinbera sá hvati, sem til þarf að móta þá alhliða stefnu í iðnaðarmálum, sem nauðsynleg er, og því einnig, að þessu leyti, iðnaðinum til mestra hagsbóta.“ Ég verð að segja, að mér sýnast málefni iðnaðarins vera svo mikilsverð, að það þurfi ekki að bíða eftir aðild að EFTA með að móta alhliða stefnu í iðnaðarmálum. Það á vissulega að vera hægt að móta alhliða stefnu í málefnum iðnaðarins án þess að verið sé að hugsa um EFTA. Það þarf að gera og það á að gera og það á að gera strax, alveg án tillits til þess, hvort við erum að hugsa um aðild að EFTA eða ekki. En ef við erum og þegar við erum, að hugsa um aðild að EFTA, er það brýnt, að þessi stefnumótun hafi áður farið fram, því að annars ganga menn út í þetta með bundið fyrir augun. Ég verð að segja, að ég efast alveg um, að við höfum efni á því, eins og sakir standa, að afnema alla verndartolla, jafnvel þó að nokkurt aðlögunartímabil fengist. Þess vegna held ég, að það hljóti að verða eitt af viðræðuefnunum við EFTA að fá einhverjar undanþágur í þessu efni, einmitt vegna algerrar sérstöðu Íslands. Það er enn í þessari skýrslu, sem hér liggur fyrir, rækilega undirstrikað, að það þurfi að móta stefnu i málefnum iðnaðarins. Það er bent á, að markaðurinn sé hér of þröngur, en í framhaldi af því segir svo hér á bls. 63 í þessari skýrslu, með leyfi forseta: „Með þátttöku í fríverzlun EFTA–landanna má draga úr þessum hömlum á uppbyggingu heilbrigðs iðnaðar, sem framleiddi bæði fyrir innanlandsmarkað og útflutning. Samhliða því yrði að marka heildarstefnu hins opinbera, sem stuðlaði að örari iðnþróun á samkeppnisgrundvelli.“ Hér er sem sagt alls staðar verið að tala um nauðsyn þess, að mótuð sé alhliða stefna um þróun iðnaðarins og því er ég sammála, en sá er munur á minni afstöðu og – að því er virðist – afstöðu hæstv. ráðh., að ég tel, að þetta þurfi að gera, áður en við hverfum að því ráði að æskja inngöngu í EFTA, því að það þarf enginn að ætla, að þessi mál, þessi vandkvæði, leysist, eins og af sjálfu sér, við inngöngu í EFTA. Það getur verið skemmtilegt að byggja skýjaborgir, en skýjaborgir leysa engan vanda. Við þurfum að líta raunsætt á þessi mál. Við þurfum að kanna, hvað þarf að gera varðandi og fyrir íslenzkan iðnað, til þess að nokkur von geti verið til þess, að hann geti keppt á erlendum markaði við iðnaðarvörur háþróaðra iðnaðarþjóða. Það er engan veginn nóg, að það opnist hundrað milljóna manna markaður. Við verðum að vera þar samkeppnishæfir og hvernig er aðstaða íslenzks iðnaðar í dag til þess? Ég held, að það sé ekki ofsagt, að hún sé veik. Hún sé mjög veik. Íslenzkur iðnaður á einmitt í dag við ýmsa örðugleika að etja, m.a. fjárhagsörðugleika, eins og hæstv. ráðh. vék reyndar nokkuð að. Ég hygg, að framleiðslukostnaður hér sé í mörgum tilfellum meiri en í þeim löndum, sem við ætlum að leita markaða í. Ég hygg, að það liggi líka nokkuð mikill aðstöðumunur í þeirri fjarlægð, sem er milli Íslands og þessara markaðslanda, sem við ætlum að sækja til. Það þarf áreiðanlega meira en drauma eina til þess, að útflutningsframleiðsla á iðnaðarvarningi geti orðið raunveruleiki. Það þarf áreiðanlega mikið að gera fyrir iðnaðinn og það þarf áreiðanlega mikið að bæta aðstöðu hans, og það þýðir ekki að víkja sér undan því verkefni með því að segja, að þetta verði gert síðar. Vissulega þarf að gera þetta. Það þarf að móta alhliða stefnu í iðnaðarmálum og það þarf að bæta aðstöðu iðnaðarins. Þá vil ég aðeins víkja að 16. gr. EFTA–samningsins, sem hæstv. ráðh. fór reyndar ekki mikið inn á. En í þeirri grein felst, að útlendingar, þ.e.a.s. ríkisborgarar í þessum aðildarlöndum Fríverzlunarbandalagsins, hafi jafna aðstöðu á við Íslendinga til þess að stofnsetja fyrirtæki og reka atvinnufyrirtæki hér á landi á vissum sviðum. Ég skal aðeins segja það í stuttu máli, að ég tel útilokað, að Íslendingar geti gengið undir þessi ákvæði undantekningarlaust. Slík jafnréttisákvæði eru hættuleg. Jafnréttisákvæðin í sambandslagasamningnum við Danmörku þóttu hættuleg á sínum tíma, þegar Dönum einum var fengið hér jafnrétti, svo hættuleg, að sumir alþm. létu það ráða sínu atkv. og greiddu atkv. á móti sambandslögunum af þeim ástæðum, að þeir töldu það jafnrétti, sem þar var um að tefla, svo hættulegt. En augljóst er, að þau jafnréttisákvæði, sem hér er um að ræða, eru miklu varhugaverðari og auðvitað er hér í raun og veru ekki um nein jafnréttisákvæði að tefla, vegna þess, hve Íslendingar eru fámennir borið saman við þann fjölda, sem á að njóta þessara réttinda. Að vísu er rétt, að það eru ýmsir fyrirvarar í 16. gr. Þeir fyrirvarar eru ekki fullkomlega ljósir, og ég held, að það sé vafasamt, að í þeim sé fólgin nægileg vörn. Þetta mál þyrfti að athugast betur og hvaða undanþágur það væru í þessum efnum, sem Íslendingar þyrftu að reyna að tryggja sér. Í þessari skýrslu, sem hér hefur verið lögð fram, er vitnað í það, að Norðmenn hafi siglt fram hjá þessu skeri með því að setja hjá sér sérstaka sérleyfalöggjöf. Það hefði auðvitað verið æskilegt, að í þessari skýrslu, sem hér liggur fyrir, hefði verið gerð nánari grein fyrir því efni og ég held, að það sé einmitt eitt þeirra atriða, sem þarf að athuga nánar, áður en ákvörðun er tekin um þetta mál, hvernig Norðmenn hafa komið þessu fyrir hjá sér. En auðvitað er aðstaða Norðmanna, þó að smáþjóð sé, allt önnur en Íslendinga í þessu sambandi. Nú berast þær fregnir, að Bretar hafi boðað, að 10% tollur skuli lagður á innflutt freðfiskflök frá öðrum ríkjum innan Fríverzlunarbandalagsins. Það er sá tollur, sem við greiðum, en höfum einmitt ætlað að komast undan með inngöngu í EFTA. Mér finnst dálítið skrýtið og mér finnst það skjóta dálítið skökku við, að einmitt í sömu mund, - að einmitt þá daga, sem þvílíkar fregnir berast, - erum við að taka ákvörðun um að beiðast inngöngu í EFTA. Er ekki réttara að bíða dálítið átekta og fresta ákvörðun um þetta efni, meðan séð verður fyrir endann á þessum fyrirætlunum Breta? Og ætli þessi ráðagerð Breta verði ekki nægilegt verkefni fyrir ráðherrafundinn í Vínarborg, þegar hann kemur saman í þessum mánuði, þó að hann fáist ekki við umsókn um aðild Íslands? Menn segja auðvitað sem svo, að það sé ekki hundrað í hættunni, þó að send sé inn óskuldbindandi umsókn, það sé eftir að taka ákvörðunina og hún verði tekin, þegar það liggur fyrir, með hverjum skilyrðum við getum gerzt aðilar. Það er rétt, en ég held að það sé mjög óhyggilegt að senda umsókn á meðan við höfum ekki gert okkur fullkomlega grein fyrir því sjálfir að hverju á að stefna. Ég held, að það sé ekki hyggilegt að mæta til samningsviðræðna án þess að hafa alveg á hreinu, að hverju á að stefna með samningunum. Það er að vísu rétt, sem hæstv. ráðh. drap á, að ýmis þau hagsmunasamtök, sem samband hefur verið haft við, hafa lýst sig samþykka þessari umsókn, en þó er það svo, að hjá þeim öllum hafa komið fram fyrirvarar og einmitt frá iðnaðinum hefur slíkur fyrirvari verið sterklega undirstrikaður, þar sem í bréfi frá iðnrekendum er einmitt vitnað til ályktunar, sem síðasta ársþing iðnrekenda gerði og lögð var áherzla á, að fram færi rækileg athugun á því, hvernig framtíðarhagsmunir ísl. atvinnulífs verði bezt tryggðir með tilliti til þeirrar þróunar, sem átt hefur sér stað á undan förnum árum á sviði alþjóðaviðskipta. Ég held sem sagt, að við þurfum að gefa okkur tóm til þess að athuga miklu nánar, heldur en mér virðist, að gert hafi verið hingað til, eftir hverju við ætlum að sækjast með einhvers konar aðild að EFTA, hvaða skilyrði við þurfum að setja í því sambandi og hvaða undanþágu við þurfum að fá. Það er frumskilyrði, að við sjálfir vitum, þegar til samninga verður gengið, að hverju skuli stefnt. Ég fellst á, að það sé ekki eðlilegt, að það sé tekið fram í sjálfri umsókninni, en að mínum dómi ætti það að koma fram í greinargerð með þessari þál. Það verður að liggja fyrir skrásett og bókfært, hvað það er, sem á að sækjast eftir í þessu sambandi. Það má segja, að nokkrar upplýsingar sé um það að finna í þeirri grg. eða bréfi, sem flokkunum var sent um þetta efni, þar sem lögð er áherzla á nokkur atriði. Þar er nefnt, að við þurfum að fá 10 ára aðlögunartímabil, að við þurfum þegar við inngöngu í bandalagið að fá fullt tollfrelsi, sem samtökin hafa komið á. Í þriðja lagi, að við fáum undanþágu fyrir afnámi innflutningshafta á olíum og benzíni, og í fjórða lagi, að freðfisk innflutnings fyrirkomulaginu í Bretlandi yrði breytt með tilliti til þarfa okkar. Eins og ljóst er af þessu, fer því fjarri, að þarna sé vikið að öllum þeim atriðum, sem ég tel nauðsynlegt, að komi fram í þessu sambandi og áherzla sé lögð á í sambandi við fyrirhugaða samninga. Og m.a. minni ég aftur á atvinnurekstrarréttindin. Ég minni aftur á iðnaðarmálin. Að vísu má segja, að margt í sambandi við iðnaðarmálin og mótun stefnunnar í þeim sé ekkert samningamál, heldur sé það mál okkar sjálfra að móta þá stefnu og gera þær ráðstafanir, sem gera þarf. En ég held, að þrátt fyrir allt, þá verði ekki hjá því komizt að sækjast eftir einhverri sérstöðu í þessum samningum að þessu leyti. Ég held, að það sé alveg óraunsætt að gera ráð fyrir því, að það verði hægt að opna hér allt upp á gátt, eins og gert er ráð fyrir. Það þarf áreiðanlega margt að breytast hjá okkur til þess. Og eins og ég sagði, þá álít ég, að þessi atriði hefðu átt að koma skýrt fram og vera mörkuð í grg. með þál. En það er ekki gert. Ég álít óeðlilegt, að það sé ekki gert og þess vegna er hér um ótakmarkað umboð að ræða, stjórninni til handa. Ég álít óeðlilegt, að henni sé veitt slíkt ótakmarkað umboð. Það er a.m.k. tæplega hægt að ætlast til þess, að stjórnarandstæðingar veiti henni slíkt umboð. Það held ég, að allir hljóti að skilja. Ég vil taka það skýrt fram, eins og ég hef raunar áður gert, að ég er því ekki andvígur, að Íslendingar kanni, hvort og með hverjum hætti þeir geti fengið einhvers konar aðild að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, enda þótt ég telji ákvörðun um það nú ekki heppilega. Ég tel, að það sé mjög óæskilegt og geti verið skaðlegt, að Íslendingar einangrist viðskiptalega. Þess vegna verður að finna leið til heppilegra tengsla við EFTA. Og það er vissulega rétt og athyglisvert, eins og hæstv. viðskrh. drap á í sinni ræðu, að grannþjóðir okkar láta vel af sinni reynslu í þessu efni og það er að sjálfsögðu atriði, sem orkar á mann, þó að hitt verði alltaf að hafa í huga, að aðstaða þeirra er í raun og veru mjög ólík þeirri aðstöðu, sem hér er fyrir hendi. En hvað sem um það er, þá álít ég sem sagt ekki neitt bráðaðkallandi að leggja fram þessa umsókn nú. Ég álít, að við missum ekki af nokkrum strætisvagni, þó að þessi umsókn bíði næsta ráðherrafundar, en hann verður væntanlega í vor eða næsta sumar. Ég sé því enga ástæðu til þess fyrir stjórnina að knýja málið hér fram með nokkru hraði. Ég held að það þurfi enn, eins og ég hefi lítillega vikið að, mikillar athugunar við. Af þessum ástæðum, sem ég hef rakið, þ.e.a.s. vegna efnahagsástandsins væntanlegra efnahagsaðgerða, ófullnægjandi athugunar á grundvallaratriðum, m.a. varðandi stefnuna í iðnaðarmálum og þess, að grg. með þál. er ekki svo úr garði gerð, sem ég tel nauðsynlegt, legg ég til, að þessu máli verði frestað fyrst um sinn og að EFTA–nefndin haldi áfram að starfa og kanni málið betur en hún hefur gert til þessa. Þar sem hér er þó aðeins um óskuldbindandi umsókn að ræða, mun ég ekki gera þetta mál að miklu eða sérstöku kappsmáli. Hvernig, sem um það fer, tel ég mikils vert út af fyrir sig, að þannig sé á málinu haldið, að stjórnin og stjórnarandstaðan geti átt um það samstarf framvegis og ég skildi yfirlýsingu hæstv. ráðh. á þá lund, að þannig væri fyrirhugað að halda á þessu máli.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í þessum umræðum, þá hefur starfað um nokkurt skeið sérstök n., skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka hér á Alþ., til þess að kanna þetta mál, sem sú þáltill. fjallar um, sem hér liggur nú fyrir til umr. Í rauninni er það svo, að þessi n. hefur ekki lokið störfum enn, að mínum dómi, en hæstv. ríkisstj. eða flokkar þeir, sem hana styðja, hafa þó talið nauðsynlegt að flytja hér fyrirliggjandi till., um aðildarumsókn að Fríverzlunarsamtökunum, þó sýnt væri, að samstaða væri ekki orðin í nefndinni um að flytja málið. Ég vil því gera hér grein fyrir afstöðu okkar Alþb.–manna til þessarar till. Við Alþb.-menn teljum rangt að leggja fram umsókn um aðild að EFTA, eins og nú er ástatt. Við bendum á, að nú er við þannig vandamál að fást í efnahags– og atvinnumálum, að óhjákvæmilegt er, að okkar dómi, að grípa til ráðstafana í innflutnings– og gjaldeyrismálum, sem mundu fara mjög í bág við grundvallarstefnu EFTA–samkomulagsins. Auk þess hafa Bretar nýlega ákveðið að leggja 10% innflutningstoll á freðfisk frá EFTA–löndum og þannig lýst yfir stefnu, sem er andstæð hagsmunum Íslendinga. Þá teljum við einnig, að nauðsynlegt sé, að ljósar liggi fyrir en nú, hver verða mundu grundvallarskilyrði af Íslands hálfu fyrir aðild að EFTA. Við teljum því rétt að fresta málinu og áfram verði unnið að athugun á því, hvort hagkvæmt sé, að Ísland tengist EFTA með einum eða öðrum hætti. Ég skal nú rökstyðja nokkru nánar þessa afstöðu okkar til þessarar till. og gera þá jafnframt nokkra grein fyrir okkar viðhorfum til málsins sem heildar. Það er okkar álit, eins og fram er tekið í þessari afstöðu okkar, að nú sé þannig komið í okkar efnahagsmálum, að það verði ekki undan því vikizt, eins og gjaldeyrisstaðan er þegar orðin, að grípa til ráðstafana, a.m.k. um stundarsakir, sem miða að því að draga úr innflutningi á ýmiss konar varningi til landsins eða stöðva hann alveg á tímabili, en slíkar ráðstafanir mundu auðvitað vera svo að segja í þveröfuga átt við það, sem ætlast er til samkvæmt EFTA–samningnum. Við teljum, að það sé mjög óheppilegt að leggja fram beiðni um aðild og taka upp viðræður við EFTA–löndin um aðild Íslands að samtökunum, einmitt um sama leyti og við teljum óhjákvæmilegt að gera þess háttar ráðstafanir í okkar efnahagsmálum. Við teljum það mjög óheppilegt og í rauninni óeðlilegt að sækja um aðild einmitt á þeim tíma. Þá teljum við einnig, að illa fari á því að leggja nú fram aðildarbeiðni um leið og Bretar tilkynna þá ráðstöfun sína, að þeir ætli að leggja 10% innflutningstoll á innflutt hraðfryst fiskflök til Bretlands, en þar var einmitt um að ræða eitt af aðalatriðunum, sem vöktu fyrir okkur nú eins og ástatt er. Það var einmitt að fá þau hlunnindi, sem a.m.k. var talið líklegt, að við gætum fengið með aðild að EFTA, þ.e.a.s. að losna undan því að þurfa að borga 10% toll af þeim freðfiskflökum, sem við kynnum að selja til Bretlands. Ef þau ákvæði, sem gilt hafa í Bretlandi varðandi innflutning á freðfiskflökum fyrir skandinavísku löndin, sem aðild hafa að EFTA, eru felld niður, þá er erfitt að sjá eftir hverju við værum að sækjast með aðild okkar að þessum samtökum, sérstaklega eins og nú standa sakir. Við teljum því mjög óheppilegt að tilkynna um aðildarumsókn okkar einmitt um sama leyti og Bretar lýsa yfir þessari afstöðu sinni. Þá er það einnig okkar afstaða, að við teljum, að áður en lögð er fram beiðni um aðild, sé nauðsynlegt, að sem víðtækust samstaða sé sköpuð hér innanlands fyrir því, hvaða grundvallarkröfur eigi að gera eða setja fyrir aðild Íslands að þessum samtökum. Að sjálfsögðu hefur nokkuð verið rætt um þau atriði í þessari EFTA–nefnd, sem starfað hefur, en hún hefur engan veginn lokið við þær umræður enn. Þau atriði, sem hér hafa komið fram í þessum umræðum, sem telja mætti sjálfsögð grundvallarskilyrði af Íslands hálfu fyrir aðild okkar, er að leita eftir því, að iðnaður okkar fái a.m.k. 10 ára aðlögunarmöguleika og atriði eins og að reyna að ná sérstöku samkomulagi um, að hægt sé að halda áfram í aðalatriðum þeim viðskiptum, sem Ísland hefur haft við Austur–Evrópulöndin. Þessi atriði og nokkur önnur, sem hér hefur verið minnzt á, eru að okkar dómi engan veginn fullnægjandi. Hér koma til ýmis önnur mjög mikilvæg atriði, sem afstaða manna til þarf að liggja ljós fyrir. Í þeim efnum vildi ég alveg sérstaklega nefna, að það er augljóst, að ef Ísland gerðist aðili að EFTA og skuldbindi sig til að fella niður á ákveðnu tímabili alla tolla á iðnaðarvörum, sem fluttar eru til Íslands frá EFTA–löndum, að þá kemur að sjálfsögðu strax upp sú mikla spurning, hvernig eigi að fara með tollana á sams konar vörum frá öðrum löndum en EFTA–löndum. Dettur nokkrum manni í hug, að hægt verði að bjóða okkar stóru viðskiptalöndum, eins og t.d. Bandaríkjunum annars vegar og Sovétríkjunum hins vegar, upp á það, að við tollum iðnaðarvarning frá þeim, sem nemur 40, 50 eða 60% á sama tíma, sem sams konar vörur, sem fluttar yrðu inn, t.d. frá Bretlandi eða öðrum EFTA–löndum, væru ekki tollaðar neitt? Nei, ég hygg, að öllum sé ljóst, að slíkt kæmi ekki til greina. Það yrði einnig að koma til mjög veruleg tollalækkun gagnvart þeim löndum, sem eru utan EFTA–svæðisins. Þá er aðeins spurningin þessi: Geta menn þá t.d. fallizt á það sjónarmið, að um leið og við færum niður tolla á vörum frá EFTA–löndum, sé óhjákvæmilegt að gera það nokkurn veginn í sömu hlutföllum gagnvart a.m.k. þýðingarmestu viðskiptasvæðum okkar, sem standa utan EFTA. Þetta er atriði, sem ég fyrir mitt leyti legg mjög mikla áherzlu á og tel, að skipti miklu máli. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef þannig yrði haldið á málum, að með þátttöku okkar í EFTA tækjum við upp tollastefnu, sem raunverulega mismunaði allverulega, t.d. Sovétríkjunum annars vegar og Bandaríkjunum hins vegar, borið saman við EFTA–löndin, þá mundu þessi ríki láta okkur kenna á því í viðskiptum sínum við okkur á öðrum sviðum. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, miðað við fyrri samningagerðir, sem við höfum staðið í, t.d. við Austur–Evrópulöndin, að þau mundu taka tillit til þess arna í því verði, sem þau gæfu okkur kost á fyrir þær vörur, sem við værum að selja til þeirra. Þetta hefur sem sagt komið fram áður í svipuðum tilfellum í viðskiptum okkar, t.d. við þau lönd. Það liggur einnig fyrir, að Bandaríkin hafa að undanförnu verið að senda frá sér mjög harðorðar hótanir til ákveðinna landa í Evrópu, um að þau muni taka upp ákveðnar ráðstafanir, gagnráðstafanir, í nokkuð svipuðum tilfellum sem þessum, ef þau telji, að það sé verið að beita þau misrétti í viðskiptum. Nú liggur það hins vegar fyrir, að okkar þýðingarmestu markaðssvæði, eins og nú standa sakir, eru einmitt í Bandaríkjunum og Austur–Evrópu og það skiptir því mjög miklu máli fyrir hagsmuni þjóðarheildarinnar, hvernig á þessu máli verður haldið. Það hefur komið fram í þeim upplýsingum, sem fengizt hafa frá þeim, sem kunnugir eru framkvæmdinni á þessu EFTA–samkomulagi, að það verður að sjálfsögðu tilhneiging hjá hinum sterku aðilum innan EFTA, eins og t.d. Bretum, að reyna að knýja okkur til þess að mynda svona mismunun í tollum á milli EFTA–landanna annars vegar og hins vegar landa, sem standa utan svæðisins. Á því er enginn vafi. Það hafa þeir reynt að gera í ýmsum tilfellum við þær þjóðir, sem nú eru innan EFTA. Ég tel því, að mjög miklu máli skipti í þessum efnum að koma sér saman um, á hvaða megingrundvelli ætlunin er að standa, ef til aðildar kynni að koma. Þetta hefur ekki ennþá verið gert. Ég veitti því þó athygli, að hv. viðskrh. sagði hér, þegar hann talaði fyrir tillögunni, að hann teldi, að í þessum efnum yrði að gæta þess að haga ákvörðun um tolla frá löndum utan EFTA–svæðisins þannig, að ekki hlytust þar af vandkvæði fyrir íslenzka hagsmuni. En ég tel sem sagt, að þetta atriði liggi engan veginn nægilega ljóst fyrir. Það er þó mjög mikilvægt. Ég vil einnig benda á annað atriði, sem engin samstaða hefur enn verið sköpuð um, en það er, hvaða grundvallarskilyrði skuli vera frá hálfu Íslendinga í sambandi við þátttöku varðandi ákvæði 16. greinar EFTA–samkomulagsins, þar sem fjallað er um eignarrétt og atvinnurekstrarréttindi borgara annarra EFTA–landa, t.d. á Íslandi, ef Ísland yrði þar aðili að, eða þennan gagnkvæma rétt borgara í EFTA–löndum hvers í annars landi. Ég tel fyrir mitt leyti, að það þurfi að marka þá stefnu, að það sé alveg ákveðið af okkar hálfu, að ísl. stjórnarvöld verði að hafa þar fullan ákvörðunarrétt um í hverju einstöku tilfelli, hvort borgarar annarra EFTA–ríkja eigi að fá hér réttindi til atvinnurekstrar eða annarrar starfsemi til jafns við Íslendinga eða ekki. Það verði að liggja alveg ljóst fyrir, að við stefnum að slíkum ákvæðum. Þetta tel ég, að liggi ekki fyrir. Það er t.d. upplýst, að það beri að skilja ákvæði þessarar 16. greinar EFTA–samningsins þannig, að um það sé ekki að villast, að borgarar EFTA–lands fái í hverju EFTA–landi um sig sams konar rétt og heimaaðilar hafa, t.d. til þess að koma upp og reka heildsöluverzlun. Upplýsingar um þetta atriði liggja þó alveg ljósar fyrir. Það mundi allt svo þýða, að ef Ísland gerðist aðili að EFTA, þá fengju brezkir borgarar sama rétt og Íslendingar til þess að koma upp og reka heildsölufyrirtæki hér á landi. Hins vegar er það aftur upplýst, að þessi réttur nái ekki til t.d. smásölurekstrar. Þessi ákvæði ná auðvitað miklu lengra út, heldur en aðeins til heildsölurekstrar. Þau ná einnig til ýmiss konar atvinnurekstrar, þar sem um er að ræða framleiðslu á svonefndum EFTA–varningi eða vörum, sem falla að fullu undir EFTA–ákvæði. Þarna er því um mjög mikilvægt atriði að ræða, þar sem þarf að liggja nokkuð ljóst fyrir, hver afstaða okkar Íslendinga er áður, en gengið er að því að semja við erlenda aðila um þátttöku í þessum samtökum. Það hefur nokkuð verið rætt um það hér, hvaða kostir mundu fylgja því, að Ísland gerðist aðili að EFTA og ég tók eftir því, að hv, viðskrh. orðaði það eitthvað á mjög almennan hátt og þó mest þannig, að hann teldi, að þetta gæti skapað okkur mikla möguleika til viðskipta við EFTA–löndin í framtíðinni, þegar við hefðum komið upp útflutningsiðnaði hér á landi. En það er rétt að gera sér grein fyrir því, að eins og nú standa sakir, mundum við ekki hafa mikinn hag af því að verða aðilar að EFTA. Það er rétt, að við mundum spara okkur nokkrar greiðslur í tollum, eins og nú standa sakir, einkum í Bretlandi af útfluttu síldarlýsi, eitthvað lítillega af fiskimjöli og mjög lítið af niðursoðnum sjávarafurðum. Af þessum vörutegundum og einnig eitthvað lítillega af frosnum fiskflökum, þá hefðum við getað sparað okkur, ef reglurnar stæðu áfram um 10% tollalækkunina. En þarna er um tiltölulega litlar fjárhæðir að ræða miðað við það, sem verið hefur. Á undanförnum árum hefur þessi tollur af útflutningi frá okkur til Bretlands numið frá 14.4 millj. “66 til 41.4 millj. “65. Hér er ekki um fjárhæðir að tefla. Það er rétt, að hér gæti verið um talsverðar fjárhæðir að ræða, ef síldarlýsis framleiðsla okkar væri mjög mikil, því að stærstu kaupendurnir eru í Bretlandi. En brezki fiskmarkaðurinn hefur verið þannig, nú um nokkurra ára bil a.m.k., að hann hefur verið svo miklu lakari, en sá markaður, sem við hefðum getað snúið okkur að í Bandaríkjunum og Sovétríkjunum og í nokkrum öðrum löndum, að jafnvel þó við hefðum ekki þurft að borga 10% tollinn, þá hefðum við ekki notað þann markað, nema að sáralitlu leyti. Ég held því, að eins og háttað er framleiðslumálum okkar og útflutningsmálum, sé hér ekki um mikið að tefla, eins og sakir standa. Ég vil hins vegar ekki neita því, að það geti orðið í framtíðinni, að hér verði byggður upp einhver útflutningsiðnaður, sem þyrfti mjög á að halda að komast inn á markað EFTA–landanna og þá vitanlega fram hjá öllum tollum þar. Það gæti t.d. komið til þess, að við legðum meiri áherzlu, en við höfum gert á uppbyggingu niðursuðuiðnaðar og niðurlagningariðnaðar og þá gæti komið til þess, að þarna sköpuðust nokkrir möguleikar fram yfir þá, sem við höfum haft. Því vil ég ekki neita. En það er líka rétt að gera sér grein fyrir því, að markaður fyrir þessar vörur er sérstaklega erfiður viðureignar einmitt í þessum löndum. Á þessum markaði eru fyrir aðilar, t.d. með niðursoðnar sjávarafurðir og niðurlagðar sjávarafurðir, sem þar eru búnir að vera í mörg, mörg ár og búnir að vinna sér þar fótfestu. Og það verður ábyggilega ekkert auðvelt verk fyrir okkur að komast inn á þennan markað, jafnvel þó að þar væri ekki um neinn innflutningstoli að ræða. Það hefur líka sýnt sig, að við höfum leitað til ýmissa annarra aðila á þeim tímum, sem við höfum verið að byggja upp iðnað af þessu tagi. Við seljum nú, - t.d. í sambandi við okkar niðursuðuvörur, - langsamlega mest einmitt til Austur–Evrópusvæðisins. Verði það svo ofan á, að Bretar neiti með öllu að afnema 10% tollinn á frosnum fiskflökum, eins og þeir hafa lýst yfir nú, get ég ekki séð, að hagnaður okkar af því að ganga í EFTA sé, eins og sakir standa, nema hverfandi lítill. Og út frá því sjónarmiði sé ég ekki, að það sé nokkuð, sem kallar á með að leggja fram aðildarbeiðni einmitt nú áður, en við höfum að fullu komið okkur saman um, hvaða grundvallarskilyrði við viljum setja í sambandi við slíka samninga og á þeim tímum, sem við þurfum í rauninni fremur að snúa okkur að öðrum málum, en glíma við þetta mál. Það er ekkert, sem knýr hér á. En með þessu segi ég ekki, að ekki sé rétt að halda áfram að athuga þetta mál og kanna, með hvaða hætti við gætum helzt tengzt þessu verzlunarsvæði, þótt síðar yrði. Því er heldur ekki að neita, að það er vissulega hugsanlegt, að það takist að byggja upp aðrar iðngreinar, sem gætu orðið útflutningsgreinar, en þær, sem tengjast við okkar sjávarútveg. Það er ekki útilokað, og það ber vitanlega að leita að öllum slíkum möguleikum. En ég held, að þetta liggi ekki fyrir í dag. Það er a.m.k. mjög erfitt að fá nokkuð fram um, hvaða íslenzkur iðnaður á öðrum sviðum geti tekið þátt í útflutningi að ráði. Það er eigi að síður rétt og ég geri mér grein fyrir því, að það þarf að vinna að því að koma upp slíkum greinum, - reyna að styrkja þær til útflutnings - og þá væri vissulega hagstætt að hafa réttindi innan slíks verzlunarsvæðis og hér er um að ræða. En þetta sem sagt liggur ekki fyrir nú að mínum dómi. Ég minntist á það áður, að það væri skoðun okkar Alþb.–manna, að svo væri nú komið í okkar efnahagsmálum, að við mundum þurfa að grípa til a.m.k. bráðabirgðaráðstafana í þá átt að vernda íslenzka framleiðslu meira, en er í dag, bæði til þess að spara okkur gjaldeyri og eins til þess að auka vinnu í landinu sjálfu. Við erum ekki einir um þessa skoðun. Ég hef t.d. veitt því athygli, að nýlega afstaðið flokksþing Alþfl. gerði einmitt samþykktir í þessa sömu átt og ég efast ekki um, að slík samþykkt hefur ekki farið fram hjá hv. viðskrh., sem nú er orðinn formaður Alþfl. En í verkalýðsmálaályktun þessa síðasta flokksþings Alþfl. segir m.a. um þetta atriði, orðrétt: „Hagsmunir íslenzks iðnaðar verði tryggðir í samkeppni við innfluttar iðnaðarvörur með verndartollum eða með því að stöðva innflutning á þeim iðnaðarvörum, sem orsakað hefur samdrátt í íslenzkum iðnaði.“ Hér er því beinlínis lýst yfir sem stefnumáli þessa flokksþings, að það þurfi að grípa til aukinna verndarráðstafana fyrir innlendan iðnað. Ég hygg því, að það séu æði margir, sem eru á þeirri skoðun nú, að það sé þörf á að grípa til slíkra ráða, og þá sýnist okkur mjög óeðlilegt, að á sama tíma, sem við þurfum að setja slík lagaákvæði, séum við að óska eftir aðild að EFTA og þá einnig með það í huga, að það er ekkert, sem virkilega knýr á með að leggja fram þessa beiðni einmitt nú. Það er sem sagt augljóst mál, að það eru ýmiss konar vandkvæði fyrir okkur Íslendinga að gerast aðilar að fríverzlunarsvæðinu og við þurfum þar að gæta vel að þeirri sérstöðu, sem við höfum á ýmsum sviðum. En ég get tekið undir það, sem hæstv, viðskrh, sagði hér, að við þurfum auðvitað líka að gæta vel að því, að við einangrumst ekki frá eðlilegum viðskiptum við Evrópuþjóðir. Mér er það alveg ljóst, að til þess gæti dregið, ef við héldum allt of fast í ýmsar einangrunarreglur, sem hér hafa gilt og því tel ég, að við þurfum að huga vel að, með hvaða hætti við getum tengzt t.d. Fríverzlunarbandalaginu á þann hátt, að ekki þurfi að koma í bága við hagsmuni okkar hér sem heildar. Ég efast ekkert um, að það mundi verða mikil breyting fyrir íslenzkan iðnað, þegar til þess kæmi, að sú tollvernd, sem hann nú nýtur í ýmsum greinum, væri afnumin. Ég held, að það gæti varla öðruvísi farið en svo, að ýmsar iðngreinar, sem hér hafa verið starfandi á undanförnum árum, hlytu að leggjast niður að mestu eða öllu leyti. Það er út af fyrir sig mikið alvörumál fyrir okkur, nema það sé nokkuð tryggt um leið, að aðrar komi í staðinn. Það liggur hins vegar ekki ljóst fyrir, að svo mundi verða. Af þeim ástæðum tel ég, að varlega þurfi að fara með framkvæmd þessa máls og hef ég því talið réttast að láta það bíða nú um sinn og vinna að því innan þeirrar n., sem með málið hefur haft að gera, að það yrði athugað betur og reynt yrði að fá meiri samstöðu um málið, en enn er orðið. Ég hef hér í aðalatriðum gert grein fyrir afstöðu okkar Alþb.–manna til þessarar till. og til málsins sem heildar. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða það hér í lengra máli að þessu sinni, en við leggjum sem sagt til, að þessi till. verði ekki samþykkt nú og málið verði lagt niður að þessu sinni.



Herra forseti. Ég skal láta mér nægja að vísa til þeirra almennu röksemda, sem hafa verið færðar fram fyrir því, að rétt sé að samþykkja þessa till. Ég get ekki fallizt á, að allir þeir efnahagsörðugleikar, sem við nú óneitanlega eigum í eða sá ágreiningur um aukinn toll á frystum fiski, sem Bretland hefur ákveðið einhliða, eigi að verða til þess, að við nú frestum okkar ákvörðun. Það er vitað mál, að greiður aðgangur að góðum mörkuðum hlýtur að verða höfuðforsenda fyrir sæmilegum lífskjörum hér á landi, og nú þegar eru löndin innan EFTA höfuðmarkaðslönd okkar. Og eins og fram hefur komið í umr., m.a. hjá hv. síðasta ræðumanni, talsmanni Alþb., þá mundi aðild að EFTA ekki eingöngu greiða fyrir sölu á sumum okkar gömlu útflutningsvörum, heldur einnig skapa nýja möguleika, þó að þeir séu óvissir enn. En einmitt þvílíka möguleika verðum við nú mjög að hafa í huga og reyna að efla eftir föngum. Eins er það, að ágreiningur, sem nú er kominn upp um þessa nýju ákvörðun Breta um toll af innflutningi á frystum fiski, hlýtur að verða samningsatriði á milli EFTA–landanna. Það er ljóst, að niðurstaða þeirra samninga hlýtur að hafa mjög rík áhrif á það, hvort við höfum mikla eða litla hagsmuni af því að gerast þarna aðilar. Ef þessi tollur helzt og verður á okkar frysta fiski til Bretlands, þá er ljóst, að hagsmunir okkar af inngöngu í EFTA verða mun minni en ella. Þess vegna hygg ég, að það sé mjög óhyggilegt af okkur, ef við reynum ekki eftir föngum að minna á hagsmuni okkar í þessu sambandi og gæta þess í þeim samningum, sem óhjákvæmilega verða teknir upp um þetta atriði, að okkur verði ekki gleymt, þannig að búið verði af öðrum aðilum að gera samninga, sem geri það enn erfiðara fyrir okkur, en ella að njóta þeirrar tollívilnunar, sem við höfum talið, að við mundum verða aðnjótandi á vissu magni af hraðfrystum fiski, ef við gerðumst aðilar að EFTA. Ég held þess vegna, að einmitt þessi tvö atriði - bæði núverandi efnahagsörðugleikar og 10% nýi tollurinn í Bretlandi - eigi að sýna okkur fram á, að það má ekki dragast, að það sé kannað, hvort við getum fengið aðild að þessum samtökum með aðgengilegum kjörum. Um það erum við allir sammála, eins og fram hefur komið, að þótt vissir hagsmunir séu af því að ganga í EFTA og það viðurkenna allir, þá geta skilyrðin orðið slík, að ógerlegt sé fyrir okkur að ganga undir þau og þess vegna verðum við nauðugir viljugir að verða utan samtakanna. Úr þessu fæst ekki skorið nema við könnun. Það má auðvitað segja, að æskilegast væri, að sú könnun væri fullkomin. En enginn hlutur í veröldinni er nú fullkominn og alltaf verður að taka einhverja áhættu. Æskilegt er, að við getum þarna sett skilyrði og allir erum við sammála, að án vissra lágmarksskilyrða er fráleitt fyrir okkur að gerast aðilar. Hins vegar skulum við þá líka muna, að við ræðumst ekki einir við og það verður að kanna, með hvaða kjörum aðrir vilja fallast á, að aðild okkar verði veitt. Án slíkrar könnunar er þetta allt í óvissu. Þá verður þetta tal fram og aftur öllum til óþurftar. Ég hygg, að það sé langbezt, að úr þessu fáist skorið sem fyrst. Það gleður mig, að það hefur komið fram, bæði hjá talsmönnum Framsfl. og Alþb., að þeir eru því samþykkir, að því er mér skilst, að gerast aðilar, ef kjörin verða aðgengileg. Þá er að kanna, hvort aðgengileg kjör fáist eða ekki. Við vitum það fyrirfram, að áhugi aðildarríkjanna er misjafnlega mikill fyrir því, að við gerumst þarna aðilar. En við verðum þá einnig að ganga á það lag og vekja skilning á okkar sérstöðu hjá þeim, sem nú hafa e.t.v. á henni minni skilning, en sumir aðrir. Ég tel sjálfsagt, að í þeirri könnun, sem þannig fari fram, verði haft samráð við hv. stjórnarandstæðinga, hvernig sem fer um afstöðu flokka að öðru leyti, og vitanlega er nú ekki um það að ræða að taka ákvörðun um, hvort við eigum að verða þarna aðilar, heldur einungis, hvort þetta eigi að kanna. Og ég tel, að það sé hætta á ferðum, ef við drögum ákvörðunina um þá könnun. Jafnframt er rétt að gera sér það ljóst, að ætíð verða einhverjir annmarkar samfara aðild að slíkum samtökum og þá er að meta það, þegar þar að kemur, hvort annmarkarnir sýnast meiri en kostirnir. En vissulega er það athyglisvert, einnig fyrir okkur, að reynsla allra EFTA–þjóðanna hefur verið sú, að þær hafa talið, að annmarkarnir hafi reynzt minni, en í upphafi var gert ráð fyrir og kostirnir meiri. Og það er einnig athyglisvert, að Norðurlöndin, sem áratugum saman, má segja, höfðu leitazt við að koma á nánu efnahagssamstarfi sín á milli og helzt tollabandalagi, fundu í raun og veru fyrst hvert annað innan EFTA. Það var í samstarfinu innan EFTA, sem skapaðist það samstarf milli jafnvel Norðurlandanna innbyrðis, sem þau höfðu verið að leitast endalaust við að koma á, en ekki tekizt með sérsamningum sín á milli og það getur enginn fylgzt með norrænni samvinnu, umr. í Norðurlandaráði eða á fundum í undirn. þess, þar sem þessi mál ber á góma, án þess að veita því athygli, hversu mjög ríka áherzlu allar þessar fjórar þjóðir leggja á þann hagnað, sem þær hafa haft af því að vera í EFTA. Nú játa ég, að það stendur öðruvísi á með þessar þjóðir og þess vegna höfum við hingað til ekki treyst okkur til þess að gerast þarna aðilar. En við höfum séð svo mikið og lært af þeirra fordæmi, að það er ljóst, að það má ekki gera of mikið úr annmörkunum, ekki gefast upp fyrir fram, um að þeir verði leystir, heldur skoða málið til hlítar og kanna, hvort við munum geta fengið jafnmikinn hag af því að gerast þarna aðilar eins og aðrar þjóðir. Og fyrir fram sé ég ekki ástæðu til þess að ætla annað, heldur þvert á móti, að okkar mjög einhlíða efnahagslíf geti hagnazt verulega á því að taka þátt í þessu samstarfi. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þetta mál. Ég vísa til þeirra almennu umr., sem fram hafa farið, en vildi sérstaklega vekja athygli á því, að ég tel ekki, að núverandi örðugleikar eða þessi skyndi ákvörðun Breta eigi að verða til þess, að við frestum málinu, heldur ýti þau atvik undir það, að við eigum að kanna, hvort við getum fengið aðgengileg kjör, annars sé hætta á því, að drátturinn verði okkur til tjóns.



Herra forseti. Umr. virðast hafa fallið í þann farveg, að í aðalatriðum virðast þeir ræðumenn, sem tekið hafa til máls, hafa verið sammála um það, að æskilegt væri fyrir Íslendinga að stefna að því að tengjast Fríverzlunarbandalagi Evrópu með tilliti til þess stóra markaðar, sem þar er boðið upp á. Hins vegar hefur orðið ágreiningur um það í umr., hvort tímabært sé að sækja um aðild til þess að kanna með hverjum hætti Íslendingar gætu tengzt Fríverzlunarbandalagi Evrópu. Samkv. ákvæðum þessa samnings, EFTA–samningsins, er Fríverzlunarbandalag Evrópu fríverzlunar svæði með iðnaðarvörur og tilteknar sjávarafurðir. Og meginkvöðin við aðild að EFTA er að fella niður verndartolla á iðnaðarvörum. Hagsbótin, aftur á móti, sem fylgir aðildinni, er aukinn frjáls aðgangur að 100 millj. manna markaði, sem telur þær þjóðir, sem hvað fremstar eru meðal iðnaðar– og viðskiptaþjóða. Það er gengið út frá því, að þær þjóðir, sem gerast aðilar, fái aðlögunartímabil til afnáms tolla og hafta og hefur verið talað um að miða við 10 ár í því efni. Samningurinn er ekki gerður til ákveðins tíma, heldur er gert ráð fyrir því, að aðilar geti sagt sig úr bandalaginu með tilteknum hætti og er gert ráð fyrir 12 mánaða uppsagnartíma. Um breytingar á ákvæðum samningsins skal slíkt borið undir aðildarríkin til samþykktar. Hér liggur fyrir til umr. till. til þál. um aðildarumsókn að Fríverzlunarsamtökum Evrópu, EFTA. Hér er um að ræða mjög alvarlegt mál, mál, sem kemur til með að hafa veruleg áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar um langa framtíð. Það varðar fyrst og fremst viðskiptahagsmuni okkar, en hefur áreiðanlega auk þess áhrif á, hvernig íslenzkt efnahagslíf og atvinnuvegir þróast á næstu árum og áratugum. Þess vegna er okkur Íslendingum vandi á höndum um það, hvernig tekið skuli á málinu. Þegar litið er til lengri framtíðar, álít ég, að þýðingarmikið sé fyrir Íslendinga að fá aðgang að þessum markaði. Íslenzka þjóðin hefur óvefengjanlega mikla sérstöðu meðal þjóðanna og jafnvel meðal þeirra þjóða, sem eru aðilar að EFTA. Það er eðlilegt, að tengsl Íslands við EFTA markist af þeirri sérstöðu. Þess vegna er þýðingarmikið, að við gerum okkur ljóst þegar í upphafi, hvað það er, sem við sækjumst eftir í samningum við EFTA–ríkin um aðild okkar. Mér sýnist þetta ekki koma nægjanlega fram, hvorki í aths. við þáltill., sem hér er til umr., né í skýrslu EFTA–nefndarinnar. En hvaða atriði eru það helzt, sem hér koma til álita? Hvaða stefna er það, sem Íslendingar eiga að byggja á umsókn umaðild að EFTA? Ég vildi nefna nokkur atriði og þá er það fyrst, að Íslendingar fái sem allra lengst aðlögunartímabil til niðurfellingar eigin tolla, sem kvöð yrði um niðurfellingu á, og mætti nefna í þessu sambandi 10–20 ár. Í öðru lagi, að við njótum þegar við inngöngu fulls tollfrelsis gagnvart EFTA–löndunum. Að við fáum undanþágu fyrir afnámi innflutningstolla á olíum og benzíni eða annað jafngott fyrirkomulag. Í fjórða lagi, að athugað verði, hvort við getum fengið frekari undanþágur fyrir iðnað okkar og þá auðvitað hverjar. Að við fáum breytt ákvörðun Breta í annaðhvort að hækka samanlagðan útflutning Skandinavísku þjóðanna á frystum fiskflökum til Bretlands úr 24 þús. smál. árlega eða Ísland fái viðunandi kvóta fyrir freðfiskútflutning sinn til Bretlands. Að það sé tryggt, að íslenzk stjórnarvöld hafi úrslitaráð um stofnsetningu og rekstur atvinnufyrirtækja ríkisborgara EFTA–landa á Íslandi. Þá vildi ég víkja stuttlega að því, hvaða áhrif líklegt er, að innganga í EFTA mundi hafa á íslenzka atvinnuvegi. Auðvitað fer ekki hjá því, að einhverjar endurtekningar komi fram á því, sem aðrir ræðumenn hafa hér áður minnzt á. Ef við lítum fyrst á landbúnaðinn, er aðalreglan sú, að afnám tolla og hafta, svo og samkeppnisreglur gilda ekki um landbúnaðarvörur. Af framleiðsluvörum Íslendinga taka fríverzlunar ákvæði EFTA, þegar litið er til landbúnaðarins, aðeins til ullar og skinna og vara, sem unnar eru úr þeim. Ef við lítum nánar á þetta og athugum, hvaða þýðingu þetta hefur, er það þegar ljóst, að það mundi verða jákvætt fyrir íslenzkan landbúnað, að Íslendingar gerðust aðilar að EFTA, ef litið er á hann sem slíkan. Um það þarf ekki að deila. Á ullinni hafa ekki verið teljandi tollar í aðildarríkjum samtakanna og svo er heldur ekki um óunnar saltaðar gærur, en þannig er mikill meiri hluti af íslenzkum gærum fluttur út. Aftur á móti hafa verið nokkrir tollar á unnum, sútuðum gærum eða frá 12–15%, í þeim löndum, sem við helzt skiptum við í þessu efni, sem eru Danmörk, Svíþjóð og Bretland. Árið 1967 voru fluttar út 800 þús. saltaðar gærur, en aðeins 45 þús. sútuð skinn. Það er enginn vafi á því, að þessi mismunun á tollum hefur nokkur áhrif í þessum efnum. Að öðru leyti en því, sem ég hef nú lýst, virðast EFTA–ákvæðin ekki hafa áhrif á stöðu íslenzks landbúnaðar. Ef við lítum aftur á sjávarútveginn, þá falla undir EFTA–ákvæði sjávarafurðir. Það eru fyrst og fremst fryst fisk– og síldarflök, frystar afskeljaðar rækjur, fiski– og síldarmjöl og lýsi, niðursoðnar og niðurlagðar sjávarafurðir, tilbúnir frystir fiskréttir og hvalaafurðir. Þær sjávarvörur, sem aftur á móti falla ekki undir fríverzlunar ákvæði EFTA eru ísaður eða nýr fiskur, heilfrystur, saltaður, þurrkaður og reyktur fiskur ásamt skeldýrum, að undanteknum þó ákveðnum rækjutegundum. Það mætti e.t.v. orða það svo, að helzti ávinningur Íslands af því að ganga í EFTA, væri fólginn í væntanlegri aukningu á sölu sjávarafurða til EFTA–landanna. Því er ekki að neita, að það fellur nokkur skuggi á þetta nú, þegar Bretar hafa lýst því yfir, að ríkisstj. hafi ákveðið að leggja 10% toll á innflutning frystra fiskflaka frá Fríverzlunarbandalagslöndunum, þar sem þau virðast ekki sinna samkomulagi um að takmarka innflutning sinn til Bretlands á þessum vörum. Í raun og veru er þetta ákvæði um hámarkskvóta í andstöðu við anda samningsins og bendir nú kannske til þess, að við eigum í vændum erfiðleika í þessu sambandi. Í sambandi við sjávarútveginn koma auðvitað viðskiptin við Austur–Evrópuþjóðirnar til athugunar og það er lögð á það áherzla af hálfu samtaka sjávarútvegsins, að þeim viðskiptum verði ekki stofnað í hættu. Ef við lítum svo á iðnaðinn, þá er það auðvitað ljóst, að þar eru aðalvandkvæðin í sambandi við aðild að Fríverzlunarbandalagi Evrópu og aðalkvöðin, sem við Íslendingar verðum að gangast undir með aðild að EFTA er að fella niður verndartolla á iðnaðarvörum á tilteknum tíma. Hvaða þýðingu hefur þetta fyrir íslenzkan iðnað? Þetta er auðvitað lang–þýðingarmesta spurningin, sem svara verður í sambandi við þetta mál. Stenzt verulegur hluti íslenzks iðnaðar þá raun, sem fylgir aðild að EFTA? Ég álít, að veikasti punkturinn í EFTA–skýrslunni fjalli einmitt um þetta atriði. Um þetta segir - og hefur nú raunar verið vitnað til þess í ræðum fyrri ræðumanna - á bls. 55 í skýrslunni, með leyfi hæstv. forseta, að í þessari skýrslu sé ekki ætlunin að meta afkomu og vaxtarmöguleika íslenzks iðnaðar eða einstakra greina hans við þær breyttu aðstæður, að hann njóti frjáls aðgangs að stóru markaðssvæði, en taki jafnframt að lokum á sig fulla samkeppni utan frá. Það er mjög þýðingarmikið í þessu efni, að við vitum sjálfir, hvaða undanþágur það eru á sviði iðnaðarins, sem við viljum fara fram á í sambandi við aðild að EFTA eða í sambandi við samninga um hugsanlega aðild að EFTA. Þess vegna væri mjög æskilegt og nauðsynlegt, að fyrir lægi eins ítarleg könnun í þessu efni og unnt er að koma við og að slík könnun lægi fyrir, áður en við sækjum um inngöngu í Fríverzlunarbandalagið. Það má benda á í þessu efni ýmsar undanþágur frá þeirri höfuðstefnu, sem samningurinn markar, undanþágu, sem sum ríki hafa fengið, eins og t.d. Austurríki og Sviss varðandi vörur eins og framleiðslu á súkkulaði og kexi. Bretar hafa sett hjá sér kvóta um innflutning á frystum fiskflökum og Bretar hafa sett á hjá sér 15% innflutningsgjald á vörur án þess að ráðfæra sig um það áður við hinar aðildarþjóðirnar. Og þetta hefur gerzt án þess að slitnaði nokkuð upp úr samningum, þó að aðrar aðildarþjóðir hafi lýst mikilli óánægju með þessa ráðstöfun, þegar hún var gerð á sínum tíma. Það er gerð grein fyrir því, hvernig þetta gerðist hér í EFTA–skýrslunni, en þessi dæmi og mörg fleiri, sem mætti benda á, sýna eða benda til þess, að það sé ástæða til þess að ætla, að þessar þjóðir meti okkar sérstöðu á þá leið, að unnt verði fyrir okkur að fá samninga um einhverjar til slakanir í sambandi við verndartolla á iðnaðarvörum okkar. Og þess er að vænta, að þessar þjóðir sýni Íslandi góðan skilning í samningum með tilliti til sérstöðu landsins, en vitanlega verðum víð sjálfir að vita, hvaða undanþágu við viljum sækjast eftir. Það er ekki von til þess, að aðrir bendi okkur á slíkt. Og ég álít, að það sé þýðingarmikið, að slík vitneskja, að svo miklu leyti, sem hún gæti legið fyrir, liggi fyrir þegar í upphafi og verði við hana miðað, þegar sótt er um aðild að Fríverzlunarsamtökunum. Það hefur verið rætt um það hér í umr. áður, að nauðsyn bæri til að móta alhliða stefnu í iðnaðarmálum, alveg sérstaklega með tilliti til þess, að við hugsanlega tengjumst nú Fríverzlunarbandalagi Evrópu. Rannsókn á málefnum iðnaðarins og einstökum greinum hans, sem lagt gæti grundvöll að mótun alhliðastefnu í iðnaðarmálum með tilliti til inngöngu í EFTA, bíður úrlausnar, segir í skýrslu EFTA–nefndarinnar. Það er mjög þýðingarmikið, að við gerum okkur ljóst, þegar við förum að hreyfa þessum málum og ræða þau við aðildarþjóðir EFTA, gerum okkur ljóst, að það verður að breyta um stefnu í iðnaðarmálum og það mjög verulega, ef íslenzkur iðnaður á að hafa nokkra möguleika til þess að lifa af og þróast með eðlilegum hætti innan EFTA eða undir EFTA–ákvæðum. Það er almenn afstaða af hálfu frammámanna iðnaðarins, að íslenzkur iðnaður geti ekki komizt af innan EFTA, nema hann verði settur á bekk með öðrum útflutnings atvinnuvegum og þá fyrst og fremst sjávarútveginum. Það er ljóst, að það mál á mjög langt í land og þarf auðvitað að skoðast rækilega. Ef við lítum til þess, hvernig horfir í efnahagsmálum þjóðarinnar einmitt núna í þann mund, sem umsókn um aðild að EFTA er sett fram, eru auðvitað allir sammála um það, að fyrir dyrum standa alvarlegar ráðstafanir í efnahagsmálum. Hverjar þær ráðstafanir verða, er ekki vitað. Í hvaða átt þessar ráðstafanir ganga, er heldur ekki vitað, t.d. hvort þær miðast við það að skapa iðnaðinum, þegar til lengdar lætur, aðstöðu, sem gerir honum kleift að þróast og starfa innan EFTA. Um það liggur ekkert fyrir. Ef þær ráðstafanir ganga gegn þeirri almennu stefnu, að auðvelda Íslandi aðild að EFTA, þá vaknar spurningin: Er skynsamlegt að leggja inn umsókn samtímis? Meðan ekkert er um það vitað, hverjar slíkar ráðstafanir verða og með hliðsjón af mjög alvarlegu ástandi íslenzkra atvinnuvega, er þá ekki hyggilegra að fresta umsókn um aðild að sinni? Bíða átekta, þar til mótuð hefur verið heildarstefna iðnaðarins, eins og segir í EFTA–skýrslunni og ég vitnaði til hér áður. Þetta segi ég ekki vegna þess, að ég sé almennt andvígur því, að Ísland sæki um aðild að EFTA til að kanna, með hverjum hætti við getum tekið upp efnahagssamvinnu við EFTA–ríkin eða tengzt bandalaginu, heldur vegna hins, að meðan við sjáum ekki fram úr hinum miklu erfiðleikum íslenzkra efnahagsmála, hinkrum við, við í þessu efni.



Herra forseti. Nú er illt í efni. Það vantar hæstv. fjmrh. hingað í salinn. Mér er ekki nóg að hafa hér hæstv. viðskrh., ég verð að hafa hinn líka. Báðir voru þeir í svonefndri EFTA–nefnd og þetta er líka mál, sem snertir fjmrh. mjög. Ég sé því ekki annað, en ég verði bara að doka við, þangað til hann er mættur, nema hæstv. forseti vildi fresta fundi þangað til. Hann er kominn, hæstv. ráðh., það gleður mig. Þá er hægt að byrja. Fyrir skömmu var þm. afhent bók, sem nefnist „Skýrsla um Fríverzlunarsamtök Evrópu (EFTA).“ Þetta er allmikið rit, 122 bls. Skýrslan er sögð samin í viðskrn. og er hún verk þeirra embættismanna, sem um hana hafa fjallað. Framan á kápu bókarinnar, efst til vinstri, er prentað: „EFTA–nefndin“. Sú nefnd var sett á laggirnar í desember í fyrra og átti hún að athuga, hvort hagkvæmt væri fyrir Ísland að gerast aðili að Fríverzlunarsamtökum Evrópu. Í n. völdust 5 menn, þar af tveir ráðh. og er annar þeirra formaður n. N. hefur ráðið sér tvo ritara og ekki af verri endanum, ráðuneytisstj. og deildarstj. í stjórnarráðinu. Nm. og ritarar þeirra virðast ekki hneigjast mjög að bókaramennt, því að ég hef frétt, að engar fundargerðir hafi verið skráðar á fundum n., og það eina, sem n. hefur skilað af sér til Alþ. í rituðu máli, er formálinn fremst í bókinni, og hann er 27 línur. Að þessu leyti virðist EFTA–nefndin svokallaða vera svipuð saumaklúbbum, að þar er ekkert skrifað, en nokkuð skrafað. Að öðru leyti er þetta ekki sambærilegt og ég vil biðja elskulegar frúrnar afsökunar á því, að ég nefni þetta tvennt í sömu andránni, þeirra ágætu smáfélög og EFTA–nefndina. Á bls. 66 í bókinni eru þátttökuríkin í Fríverzlunarsamtökunum talin upp, sjö að tölu og þar að auki er Finnland aukaaðili að samtökunum. Á bls. 9 segir, að aðildarríkin stofni til tollfrjálsra og haftalausra viðskipta sín á milli og á bls. 34 segir, að meginskuldbindingin með aðild að EFTA, sé niðurfelling verndartolla og hafta á iðnaðarvörum. Mér sýnist ástæða til að athuga viðskipti okkar við önnur lönd, EFTA–löndin sérstaklega. Hagtíðindin segja okkur, að árið 1966 hafi vöruskiptajöfnuðurinn í viðskiptum við önnur lönd verið okkur óhagstæður um 806 millj. kr. og árið 1967 um 2.820 millj. kr. Og ekki batnar enn. Á fyrstu 9 mánuðum þessa árs, jan. til sept., að báðum meðtöldum, var hallinn 2.733 millj. Í skiptum við EFTA–löndin hefur hallinn á vöruviðskiptunum orðið okkur í óhag þessi: 1966 um 411 millj., 1967 um 1.008 millj. Verstir viðskiptis eru nágrannar okkar, Danir og Norðmenn. Hallinn á vöruskiptunum við þá, okkur í óhag, hefur verið 1966 699 millj., 1967 957 millj. og fyrstu 8 mánuði ársins 1968, þ.e. frá janúarbyrjun til ágústloka, 684 millj. kr. Mér þykir trúlegt, að flestir menn séu sammála um, að það leiði til glötunar að halda áfram að auka skuldir þjóðarinnar við útlönd svo gífurlega sem nú er gert, enda eru sjálfsagt takmörk fyrir því, hvað mörg og stór eyðslulán er hægt að fá hjá öðrum þjóðum. Og þó að unnið sé að því að auka útflutning eftir því sem mögulegt er, hygg ég, að greiðslujöfnuðurinn verði ekki lagfærður, nema með því að draga úr innflutningi fyrst og fremst frá þeim nágrannalöndum okkar, EFTA–löndunum, sem kaupa minnst af okkur. En hvernig má það verða eftir að við erum komnir í EFTA–samtökin og getum hvorki beitt innflutningshömlum né tollahækkunum gegn þessum löndum? Það er mér ráðgáta. Önnur spurning í sambandi við þetta mál er sú, hvernig ríkissjóður geti bætt sér upp tekjutapið við niðurfellingu tolla af vörum frá EFTA–löndunum. Og þó að við kunnum að fá einhvern frest í því efni, þannig að við þurfum ekki að fella tollana af vörum frá fríverzlunarlöndunum strax niður að öllu leyti, kemur bráðum að því, að þeir verða að hverfa. Og fráleitt verður hjá því komizt að lækka einnig tolla af vörum frá öðrum þjóðum, sérstaklega þeim, sem kaupa mest af okkar útflutningsvörum. Hér verður því vafalaust um mjög háar fjárhæðir að ræða, sem ríkissjóður missir vegna tollalækkana. Á bls. 40 í hinni merku bók er nokkuð að þessu vikið. Þar segir, að það sé að sjálfsögðu tímabært, að tekið verði til gagngerðrar athugunar, hvernig bregðast megi við því vandamáli, sem ríkissjóði verður á höndum vegna hugsanlegrar aðildar landsins að fríverzlun. Og síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hefur fjmrn. nú í undirbúningi heildarendurskoðun á tekjuöflunarkerfi hins opinbera, m.a. út frá þeirri forsendu, að Ísland taki þátt í EFTA og verður þar að nokkru leyti stuðzt við erlenda sérfræðiaðstoð. Búast má við, að þessu verki verði lokið á árinu 1969, þannig að tillögur að fjáröflun hins opinbera, með tilliti til breyttra aðstæðna, lægju fyrir, áður en þátttaka hæfist.“ Samkvæmt þessu er ekki gert ráð fyrir, að hinir innlendu sérfræðingar, aðstoðarmenn hæstv. ríkisstj., dugi til, heldur þurfi að fá erlenda sérfræðiaðstoð og þetta er nú í undirbúningi, segja embættismennirnir. En ég held, að það hefði átt að vera búið að athuga þessa hluti, áður en farið var að ræða um að ganga í EFTA. Það er talið, að niðurstöður af þessum athugunum muni liggja fyrir einhvern tíma á árinu 1969. Hvort svo verður, veit enginn náttúrlega. Á bls. 41 í bókinni eru einnig nokkrar hugleiðingar um þetta, hvernig með skuli fara. „Til mála kæmi,“ segir þar, með leyfi hæstv. forseta, „að hugsanlegt tap ríkissjóðs þessa vegna, það er á þessu stigi órannsakað mál, yrði bætt upp með því að hækka tolla á nokkrum þýðingarmiklum tolllágum vörutegundum, svo sem kornvörum, kaffi og sykri.“ Og þá er það söluskatturinn, sem hæstv. viðskrh. var að minnast á í þessu sambandi í sinni ræðu. Það er orðinn eftirlætisskattur hans nú í seinni tíð. Það söng dálítið öðruvísi í honum, áður en hann tók þátt í þeirri ríkisstj., sem hann situr í núna. Þá taldi hann, með réttu, að sá skattur væri allra skatta verstur, en nú er hann ágætur og til hans á að grípa skilst manni - æ, nú fór fjmrh. víst burtu. Það var nú verra. Ég vona, að hann verði ekki lengi.  Íslendingar þurfa að kosta kapps um að framleiða iðnaðarvörur til útflutnings í framtíðinni. En leiðin til að efla iðnaðinn er ekki sú að halda áfram að eyðileggja þann iðnað, sem fyrir er í landinu, en að því er stefnt með því að leyfa hömlulausan og tollfrjálsan innflutning á erlendum iðnaðarvörum. Ríkisvaldinu ber að aðstoða innlend iðnaðarfyrirtæki við rannsóknir á markaðsmöguleikum fyrir íslenzkar iðnaðarvörur hjá öðrum þjóðum og markaðsleit fyrir þær. Á þetta ber að leggja hina mestu áherzlu. Og þegar nýir möguleikar opnast til sölu á útfluttum iðnaðarvörum héðan, getur verið fullkomlega réttmætt að veita útflytjendum þeirra opinbera aðstoð, meðan þeir eru að ná fótfestu í markaðslöndunum, t.d. með útflutningsuppbótum eða á annan hátt, en slíkt er útilokað, eftir að við erum komnir í EFTA. Ef tækist að vinna verulega markaði fyrir íslenzkar iðnaðarvörur erlendis, mætti þegar svo væri komið, taka til athugunar að leita eftir þátttöku í EFTA, til að fá niður fellda tolla af okkar útflutningsvörum, ef það þá álitist hagkvæmt. Þá fyrst væri komið í ljós um hvað við þyrftum að semja við Fríverzlunarsamtök Evrópu varðandi iðnaðinn. Nú er þetta allt í lausu lofti og því er ekki tímabært að senda umsókn. Ef EFTA lifir áfram, verðum við í kallfæri við það, hvenær sem okkur þykir hagkvæmt að leita einhverra samninga við það. En sá tími er ekki kominn. Fyrst þarf að rannsaka ýmsa hluti, sem eftir er að skoða. EFTA–nefndin segir í þeim fáu línum, sem hún hefur lagt fyrir alþm. á bls. 3 í bókinni, að nú hafi þeim áfanga verið náð, að hægt sé að taka ákvörðun um, hvort sækja eigi um aðild að EFTA og fá úr því skorið, hvort og með hvaða kjörum Ísland gæti gerzt aðili að samtökunum. Þetta er ákaflega vafasöm fullyrðing, að ekki sé meira sagt. EFTA– nefndin hefði átt að rannsaka ýmislegt varðandi þetta efni, t.d. um tekjuöflun ríkissjóðs í stað tollanna, sem lækka eða falla niður, um afkomu iðnaðarins og hvernig unnt sé að bæta viðskiptajöfnuðinn við aðrar þjóðir, ef við gerumst aðilar að EFTA. Ekkert af þessu hefur nefndin gert, en það hefði hún átt að gera og athuga fleira í þessu sambandi og því tel ég rétt að fela henni að athuga málið nánar, áður en Alþ. stígur nokkurt skref í áttina til inngöngu í Fríverzlunarsamtökin. Svo er að lokum ein fsp. til hæstv. fjmrh. Mig langar að frétta hjá honum, hve mikill kostnaður er orðinn við klúbbinn, sem nefndur er EFTA–nefnd. Ég get nú ekki ætlazt til þess, að hæstv. ráðh. hafi þessa tölu í höfðinu, en ég hef það fyrir satt, að það sé símasamband á milli Alþingishússins og stjórnarráðsins og gæti hann þá trúlega fengið þetta upplýst eftir þeirri leið hjá sínum mönnum í rn., því að ég óska að fá svar við þessu um kostnaðinn við n. á þessum fundi.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. beindi til mín þeirri fsp. í lok ræðu sinnar, hvað væri orðinn mikill kostnaður af EFTA–nefndinni til þessa. Af EFTA–nefndinni er mér vitanlega enn ekki orðinn neinn kostnaður annar, en fjölritun þessarar ágætu bókar, sem hv. þm. heldur nú á. Ég skal ekki segja, hvað honum finnst til um bókina, það er annað mál. EFTA–nefndin hefur enn ekki fengið greidd nein laun. Þeir menn, sem eru tilfærðir ritarar n., eru starfsmenn við stjórnarráðið og taka sín laun þar og þeim hefur ekki verið aukreitis borgað til þessa. Hvað kemur til með að verða að lokum kostnaður við þessa n., get ég ekki upplýst á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Eftir að hafa hlýtt á málflutning leiðtoga stjórnarandstöðuflokkanna um þessa till., er mér mikil ánægja að geta sagt, að þar var um mjög hóflegan málflutning að ræða. Það kom greinilega fram í ræðum beggja flokksleiðtoganna, að þeir viðurkenna, að þeir gera sér fulla grein fyrir mikilvægi þessa máls, sem hér er um að ræða. Í ræðum okkar, sem hér höfum talað af hálfu stjórnarflokkanna, hefur hins vegar einnig komið greinilega fram, að við gerum okkur fulla grein fyrir þeim vanda, sem þessu máli er samfara, þeim vanda, sem aðild að Fríverzlunarsamtökunum er samfara. Og ég skil ummæli þeirra þannig, að þeir séu reiðubúnir til þess að verða við þeirri ósk ríkisstj. að hafa áfram sams konar samstarf við ríkisstj. og hingað til hefur verið um að ræða við allan undirbúning málsins. Að öðru leyti eru það aðeins tvö atriði, sem fram komu í ræðum flokksleiðtoganna, sem ég vildi gera að umtalsefni með örfáum orðum. Annað var það, sem formaður Framsfl. sagði um 16. gr., þ.e.a.s. jafnréttisákvæði 16. gr. á ýmsum sviðum atvinnurekstrar. Varðandi það vildi ég aðeins endurtaka og undirstrika það, sem ég sagði að mjög vel yfirveguðu máli í framsöguræðu minni, en þar sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt þeirri stefnu að halda tengslum við nágrannalönd okkar og efla þau og fylgjast með þjóðfélagsþróun þeirra, hljótum við að halda fast við mikilvæg einkenni þess þjóðfélags, sem við höfum komið hér á og leggja áherzlu á að halda í eigin höndum úrslitavaldi yfir þróun efnahagsmála okkar og hagnýtingu náttúruauðlinda landsins.“ Það er bjargföst sannfæring mín, að mjög vel athuguðu máli og að undangengnum viðræðum við aðila, sem ég hef trú á, að hafi nákvæma þekkingu á málinu og ber fullt traust til, að þessum skilyrðum, þessari stefnu sé hægt að framfylgja samfara aðild að EFTA, sumpart með löggjöf hér innanlands og sumpart með samningum við EFTA–samtökin sjálf. Ef þetta er misskilningur, á það eftir að koma í ljós og þá á eftir að koma í ljós í hverju sá misskilningur kann að verða fólginn. Það mál allt mun verða lagt algerlega undanbragðalaust fyrir Alþ. á sínum tíma, og þá getur hver þingflokkur og hver þm. tekið þá afstöðu til þess, sem hann telur sannasta og réttasta. Hitt atriðið var í ræðu hv. formanns þingflokks Alþb. og laut að þeirri óvæntu, skyndilegu og ég vil segja furðulegu ráðstöfun Breta nú alveg nýlega að leggja á 10% toll á innflutt fryst flök frá hinum EFTA–löndunum. Ég ræddi þetta mál ekki í framsöguræðu minni og gerði það af ráðnum hug. Ég gerði það vegna þess, að enn veit enginn um hvers konar ráðstöfun hér er að ræða. Það liggur fyrir, að brezka stjórnin hefur tekið ákvörðun um, að 10% tollur verði lagður á innflutt fryst fiskflök. En það liggur ekkert fyrir um það, hvort hér er um að ræða beina bráðabirgðaráðstöfun, sem ég vona, að sé, og eigi að gilda t.d. út þetta ár eða eitthvað fram á næsta ár, meðan samningum lýkur milli EFTA–landanna um innflutning á frystum fiski til Bretlands. Þær samningaviðræður hafa staðið yfir undanfarnar vikur. Um það hefur verið vitað, með því hefur verið fylgzt. Bretar hafa verið að óska eftir tryggingum fyrir því, að ekki yrði flutt meira til Bretlands af frystum flökum frá hinum EFTA–löndunum en samningsbundið magn eða það magn, sem gert er ráð fyrir í EFTA–samningnum sjálfum, 24 þús. tonn. Innflutningurinn hefur á þessu ári farið fram úr því, fór það raunar líka í fyrra og hitteðfyrra og það er sem gagnráðstöfun gegn því, sem Bretar hafa gert þessa ráðstöfun. Það hafa staðið yfir - og standa enn yfir mér vitanlega - samningaviðræður milli helztu fiskútflutningsþjóðanna í EFTA og Breta um þessi mál, þó að þar hafi hvorki gengið né rekið, en ég trúi því ekki, að þeim samningum sé lokið með þessari ákvörðun Breta, heldur geri ég ráð fyrir, að á þeim muni frekar verða hert, því að þetta getur ekki verið endanleg lausn á því deilumáli, sem þar var um að ræða og ég skal ekki víkja nánar að hér. En jafnvel þó að hér væri um ráðstöfun að ræða, sem tekin væri til nokkurra ára, sé ég ekki, að þessi skyndiákvörðun Breta geti verið rök gegn því, að við könnum nú með hvaða skilyrði við getum fengið aðild að EFTA. Ég mundi þvert á móti segja, að það væru viðbótarrök fyrir því, að við ættum að reyna að hraða þessari könnun. Í fyrsta lagi, mundum við fá fyrr en ella aðstöðu til þess að fá að vita, hvað hér er raunverulega á ferðinni. Er hér um að ræða skyndiákvörðun, lið í viðskiptastefnu Breta gagnvart öðrum EFTA–löndum eða er hér um að ræða stefnubreytingu af hálfu Breta varðandi innflutning á freðfiskflökum? Leiðin, til þess að fá úr þessu skorið, er einmitt að hefja þær könnunarviðræður, sem þessi till. gerir ráð fyrir, að hafnar verði. Jafnvel þó að það ólíklega kæmi í ljós, að hér væri um stefnubreytingu af hálfu Breta að ræða, útilokar það auðvitað ekki, að nýr EFTA–aðili fengi tollkvóta á frystum fiski, þ.e.a.s. fengi heimild til að flytja ákveðið magn af frystum fiskflökum til Bretlands án greiðslu tolls, alveg eins og hin EFTA–löndin fengu, þegar EFTA var stofnað 1960, leyfi til þess að flytja tolllaust til Bretlands 24 þús. tonn, þótt Bretar annars héldu þeirri skoðun, að freðfiskur ætti ekki að vera EFTA–vara, ekki að vera vara, sem tollfrelsi gilti um. Eitt af því, - ef till. verður samþ., - sem íslenzk stjórnvöld mundu að sjálfsögðu leggja mikla áherzlu á að kanna, er það, hvað hér er raunverulega á ferðinni og reyna að fá sem fyrst úr því skorið, ef hér er um stefnubreytingu af hálfu Breta að ræða, hvort við gætum ekki fengið undanþágu frá þessari ákvörðun, þ.e.a.s., hvort við gætum ekki tryggt okkur tollkvóta í Bretlandi. Mér er það fullkomlega ljóst, - ég játa það fúslega, - að ef við ættum ekki kost á slíku, þá stórminnkar hugsanlegur hagnaður okkar af því að gerast aðili að Fríverzlunarsamtökunum. Það er mér jafnljóst eins og hverjum öðrum. Þessi atriði vildi ég láta koma fram áður en þessum umr. lyki, herra forseti.



Herra forseti. Það er aðeins ein lítil fsp. til hæstv. viðskrh. Það hefur komið fram í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir um umsókn Íslands að EFTA, að til þess að fá úr því skorið með hvaða kjörum Íslendingar gætu fengið aðild að EFTA, þurfi að senda beina umsókn um inngöngu. Það fáist engar upplýsingar nema bein umsókn liggi fyrir. Ég vil í þessu sambandi aðeins benda á, að á bls. 18 í þeirri skýrslu, sem þm. hafa fengið, er getið um könnunarviðræður Júgóslava um tengsl við bandalagið. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Önnur dæmi slíks samstarfs eru aukaaðildarsamningar Finna við EFTA, könnunarviðræður Júgóslava um tengsl að bandalaginu“ o.s.frv. Vegna þessarar setningar, sem hér stendur á bls. 18, langar mig að biðja hæstv. viðskrh. um nánari upplýsingar um þessar könnunarviðræður, t.d. um það, hvort Júgóslavar sendu beina umsókn um inngöngu í EFTA og ef ekki, er þá hugsanlegt, að Íslendingar geti fengið könnunarviðræður án umsóknar og jafnvel tengsl án inngöngu? Þetta vildi ég biðja hæstv. viðskrh. að upplýsa.



Herra forseti. Júgóslavar sendu ekki umsókn um aðild og þær könnunarviðræður, sem fram hafa farið, hafa mér vitanlega verið í losaralegu formi. Það hefur ekki verið um að ræða alvarlegan áhuga Júgóslava - að því er ég bezt veit - um aðild að samkomulaginu. Þetta atriði var vandlega athugað, hvaða form væri bezt að hafa á þessu og niðurstaða varð sú, - eins og ég segi, að vandlega athuguðu máli, - að eðlilegast væri að efna til þeirra viðræðna, sem nú er meiningin að efna til, á grundvelli umsóknar. Það væru mestar líkur á því, að þá fengjust viðræður við þá aðila, sem mikilvægast er að ræða við, þ.e.a.s. fullkomlega ábyrga aðila, sem taka mætti fullkomið mark á, ef svo mætti segja. Það liggur alveg ljóst fyrir, að í umsókninni felst engin skuldbinding. Finnar fóru nákvæmlega eins að, þegar þeir óskuðu, - þegar þeir hugðust tengjast bandalaginu á sínum tíma. Niðurstaða þeirra viðræðna varð af ýmsum ástæðum aukaaðild eða sérstök tengsl við EFTA. Niðurstaða okkar umsóknar gæti orðið, - þó að hún sé í formi almennrar umsóknar, - gæti orðið nákvæmlega sams konar samningur og Finnar gerðu við EFTA, ef okkur sýnist það henta betur heldur en full og óskoruð aðild.