Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnlánasjóður var stofnaður með l. nr. 12 10. jan. 1935 og hefur nú starfað um 28 ár. Lengst af hefur sjóðurinn haft lítið fé til ráðstöfunar, vegna þess að á fyrstu árum hafði hann ekki yfir öðru fé að ráða en því, sem greitt var til hans árlega, að vísu endurgjaldslaust, úr ríkissjóði, sem var þá 25 þús. kr., og svo vextir af þeim lánum, sem fyrir þetta fé voru veitt. Síðar var ríkissjóðstillagið hækkað í 65 þús. kr. á ári með l. 27. júní 1941, og enn siðar, eða 7. maí 1946, var ríkisframlagið hækkað í 300 þús. kr. á ári. Enn síðar hefur framlagið verið hækkað með ákvörðun í fjárl. og hefur nú hin síðustu ár verið 2 millj. á ári. Það hækkaði fyrst verulega á árinu 1957 og þá upp í 1 millj. 450 þús. kr. árlega.. Þarna hefur nokkurt fé safnazt fyrir, en vöxtur sjóðsins þó gengið mjög hægt. Það hefur að vísu verið ráðgert, að sjóðurinn fengi einnig lán, sem hann gæti endurlánað, en ég hygg, að lítið eða ekkert hafi orðið úr því og sjóðurinn hafi annaðhvort aldrei fengið lánið eða ekki verulegt lán fyrr en á árinu 1961, þegar honum voru veittar 15 millj. kr. af svokölluðu PL-480 lánsfé, sem að vísu var möguleiki til þess að gæti orðið ég hygg 61/2 millj. hærra eða 21.5 millj. En enn mun sjóðurinn ekki af því fé hafa fengið nema um 15 millj. Það er að vísu ráðgert og má telja öruggt, að sjóðurinn geti fengið áframhaldandi fé til ráðstöfunar að láni úr þessum sama PL-480 sjóði, bæði nú snemma á þessu ári og eins á næsta ári, eitthvað milli 10 og 15 millj. hvort árið a.m.k. Það hefur því á seinni árum verulega vaxið ráðstöfunarfé sjóðsins, en þó hvergi nærri hrokkið til fyrir þörfum. Það má raunar segja, að verkefni sjóðsins hafi verið nokkuð takmarkað. Það var upphaflega ætlazt til þess með 1., að það væri tvíþætt, annars vegar til þess að lána til véla og meiri háttar verkfæra og hins vegar til rekstrar. Framkvæmdin mun hafa orðið sú, að rekstrarfé muni ekki hafa verið veitt úr þessum sjóði, heldur hafi lánin, a.m.k. að langsamlega mestu leyti, farið til vélakaupa og meiri háttar áhalda, eins og ætlazt hafði verið til. Ráðstöfunarfé hefur aldrei verið svo mikið, að það hafi þótt fært að gera sjóðinn að rekstrarlánastofnun fyrir iðnaðinn. Á þessum árum, sem sjóðurinn hefur starfað, þessum 30 árum, hefur verkefni iðnaðar í þessu landi stóraukizt. Iðnaður er nú orðinn miklu margþættari eg við hann starfa margfalt fleiri menn en gerðu á árinu 1935. Það hefur því orðið vaxandi þörf fyrir stofnlán til handa iðnaðinum umfram það, sem iðnlánasjóðurinn gat veitt, sem sé einungis til véla og verkfæra. Það hefur hins vegar enginn sjóður verið til, sem hefði það að hlutverki sérstaklega að lána til iðnaðarnýbygginga, hvað þá til fasteignakaupa til handa iðnaðinum. Féð, sem iðnlánasjóður hefur haft yfir að ráða, hefur ekki hrokkið til þessa, enda lagaákvæðin, sem um sjóðinn hafa gilt, þess eðlis, að ekki hefur verið heimilt að lána úr sjóðnum í þessu skyni. Að vísu hefur nokkuð verið bætt úr þessu á seinni árum eftir tilkomu Framkvæmdabankans, sem hefur annazt um lánveitingar til einstakra iðnaðarfyrirtækja, auk þess sem fiskiðnaðurinn hefur leitað til annarra stofnana og ekki verið talið, að iðnlánasjóður ætti að annast hans þarfir, hvorki fiskiðnaðar né þá heldur þess iðnaðar, sem einkanlega hefur starfað fyrir landbúnaðinn. Þegar ég tala um fiskiðnað, á ég fyrst og fremst við hraðfrystiiðnaðinn, vegna þess að í einstökum tilfellum mun eitthvað hafa verið greitt fyrir niðursuðuiðnaði á fiski eða a.m.k. ráðgert, að slíkt væri hægt að gera. En þó að bæði fiskiðnaður og landbúnaðariðnaður, ef svo má segja, hafi ekki verið tengdir þessum sjóði á þann veg, að hann ætti að sjá fyrir þeirra þörfum, hefur féð, sem hann hefur haft yfir að ráða, hvergi nærri hrokkið til jafnvel brýnustu þarfa vegna hins mikla vaxtar iðnaðarins á þessu tímabili. Menn hafa því lengi velt því fyrir sér, á hvern hátt hægt væri að bæta úr stofnlánaþörf iðnaðarins og einkanlega komið inn á iðnlánasjóð, en fram að þessu hefur ekki náðst samkomulag við þá aðila, sem hér eiga mest í húfi, um lausn á þessum vanda. Á árinu 1960 voru menn, sem fengið höfðu það starf að gera álitsgerð um lánaþörf iðnaðarins, beðnir um að athuga m.a. endurskoðun á l. um iðnlánasjóð og hvernig hægt væri að afla meira fjár til hans, en frá þeim komu litlar raunhæfar tillögur í þessum efnum aðrar en ábending um aukin fjárframlög úr ríkissjóði, vegna þess að þá treystu menn sér enn ekki til þess að leggja á iðnaðinn sjálfan þá skyldu að inna af höndum fé, sem rynni í iðnlánasjóð, þ.e. stofnlánasjóð handa iðnaðinum. En slíkur háttur hefur, eins og kunnugt er, lengi verið hafður á varðandi sjávarútveginn, að hann hefur verið gjaldlagður sjálfur til þess að byggja upp þá stofnlánasjóði, sem hann síðar hefur haft not af. Og nú á síðasta ári var svipaður háttur tekinn upp varðandi landbúnaðinn. Eftir það virtist enn auðsærra en áður, að yfirleitt bæri að hafa sama hátt á um iðnaðinn, og var þó sá vandi sérstaklega þar fyrir hendi, að erfitt reyndist að finna, við hvaða gjaldstofn skyldi miða. Það var ekki fyrr en reglurnar voru settar um aðstöðugjald á ýmiss konar atvinnurekstur, sem menn fundu þann stofn, sem eðlilegt væri að byggja á í þessum efnum. En fyrirmælin um þetta aðstöðugjald voru sett á síðasta ári, eins og kunnugt er. Um svipað leyti voru svo skipaðir í nefnd til þess að gera nýjar till. um iðnlánasjóð þeir Jónas Rafnar alþm., Eggert Þorsteinsson alþm., Gunnar J. Friðriksson framkvæmdastjóri og Bragi Hannesson hdl., framkvæmdastjóri Landssambands iðnaðarmanna. Þessir menn hafa nú komið sér saman um og samið það frv., sem hér er lagt fram. Höfuðnýjungarnar í því frv. eru annars vegar till. um að skattleggja eða gjaldleggja iðnaðinn til handa iðnlánasjóði og er þá ráðgert 0.4% gjald, sem innheimtist af iðnaðinum í landinu og er lagt á sama stofn og aðstöðugjald samkv. l. nr. 69 28, apríl 1962, um tekjustofna sveitarfélaga. Er ráðgert, að þetta gjald muni verða svo mikið, að a.m.k. muni nema 7 millj. kr. á ári og þó sennilega eitthvað hærra. Þarna er sjóðnum því fenginn verulegur tekjustofn miðað við það, sem hann hingað til hefur notið. Í samræmi við það er hin höfuðbreytingin, að verkefni sjóðsins er mjög víkkað frá því, sem verið hefur. Nú er ætlazt til, að hann verði eiginlegur stofnlánasjóður fyrir iðnaðinn, en ekki eingöngu til kaupa á vélum og stærri áhöldum, eins og verið hefur í framkvæmd til þessa. Hins vegar er felld niður heimildin, sem verið hefur í lögum, að úr þessum sjóði megi lána fé til rekstrar. Það þykir ekki heppilegt að blanda þessu tvennu saman, enda eins og ég sagði áður, þá mun þessi rekstrarfjárlánaheimild litt eða alls ekki hafa verið notuð. Héðan í frá getur sjóðurinn því lánað, ef hann hefur fé til, ekki einungis til kaupa á vélum og stærri áhöldum, heldur einnig til húsbygginga og eftir atvikum til fasteignakaupa, og er þá miðað við, að hann láni í mesta lagi allt að 60% af kostnaðarverði. Með þessari miklu aukningu á tekjum sjóðsins, ásamt áframhaldandi fjáröflun með lánveitingum honum til handa, eins og ég áður drap á, ætti að verða allvel séð fyrir því, að sjóðurinn geti leyst sitt þýðingarmikla verkefni af hendi. Ég vil sérstaklega drepa á, að t.d. varðandi lánveitingar til byggingar smiðastöðva fyrir stálskip, sem nú er verið að koma upp á nokkrum stöðum í landinu, þá hef ég þegar átt tal um það við sjóðsstjórnina, að sjóðurinn reyni að greiða fyrir þessum nýja og væntanlega mjög þýðingarmikla atvinnurekstri, og er fullt samkomulag um það við sjóðsstjórnina, að svo verði gert. Hinar föstu tekjur og væntanleg lán honum til handa eiga að verða svo rífleg, að aliar líkur eru til þess, að sjóðurinn geti þarna, eins og í mörgum fleiri tilfellum en áður, hlaupið undir bagga, svo að verulega muni um. Þetta eru þær höfuðbreytingar, sem í frv. felast. Um einstakar minni háttar breytingar, meira tæknilegs eðlis, sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða. Ætlazt er til þess, að sjóðurinn haldi áfram að verða starfræktur í nánu sambandi við Iðnaðarbanka Íslands, eins og hefur varið frá stofnun Iðnaðarbankans, áður var hann starfræktur í sambandi við Útvegsbanka Íslands. Er samið sérstaklega um þá þóknun, sem bankinn fær fyrir þau afgreiðslustörf, sem hann innir af höndum fyrir sjóðinn. Hins vegar hefur sjóðurinn sjálfstæða stjórn, skipaða þremur mönnum, einum, formanninum, tilnefndum af iðnmrh., öðrum af Landssambandi iðnaðarmanna, þriðja af Félagi ísl. iðnrekenda. Þessir menn hafa úrslitaráð um, hvaða lán eru veitt úr sjóðnum, en ég hygg, að þeir hafi hingað til haft náið samstarf um allar lánveitingar við bankastjóra Iðnaðarbankans, og tel ég víst, að það samstarf haldist héðan í frá sem hingað til og úrslitaráðin verði, eins og ég segi, hjá sjóðsstjórninni. Það á ekki að verða breyting á skipan hennar að öðru leyti en að nú á hún að vera skipuð til 4 ára í stað 3 áður. Þá er í frv. fyrirmæli um, hvernig lánveitingum skuli hagað, t.d. varðandi það, að ef erlent lán er tekið til handa sjóðnum, þá á að lána féð aftur út með gengisfyrirvara, og önnur slik fyrirmæli, sem eiga að tryggja hag sjóðsins. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Það er mikil þörf á því að efla iðnlánasjóð. Eins og ljóst er af sögu hans, sem nokkuð er rakin í grg. þessa frv., hafa fjárráð hans oftast nær verið mjög litil og hann þess vegna ófær til þess að sinna því verkefni, sem honum var ætlað. Iðnaðurinn hefur ekki heldur átt annars staðar völ á hagkvæmum lánum, hvorki stofnlánum né rekstrarlánum. Þess vegna er það kunnara en frá þurfi að segja, að hjá iðnaðinum hafa verið mikil lánsfjárvandræði að undanförnu, og skal ég ekki hafa um það mörg orð, en augljóst er, hve bagalegt það er og hefur verið fyrir iðnaðinn, sem er orðinn geysiþýðingarmikill atvinnuvegur hér á landi, orðinn einn af höfuðatvinnuvegunum, og þýðing hans hefur farið sívaxandi og mun vafalaust fara sívaxandi í framtíðinni. Það gefur því auga leið, hversu þýðingarmikið það er, að reynt sé að bæta úr þeim lánsfjárvandræðum, sem þessi atvinnuvegur hefur átt við að stríða að undanförnu. Þess vegna álít ég það vel farið, að fram er komið frv. þetta um iðnlánasjóð. Með því er Alþingi gefið tækifæri til þess að gera þær ráðstafanir í þessum efnum, sem þörf er á og tiltækilegar þykja. Framsóknarmenn vilja vinna að því með öllum skynsamlegum ráðum, að lánsfjárvandræði iðnaðarins séu leyst, eftir því sem þörf krefur og ástæður frekast leyfa. Það er þess vegna sjálfsagt að athuga þetta frv. og þær leiðir, sem þar er bent á, athuga þær gaumgæfilega og með velvilja. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram hér við 1. umr. þessa máls, þar sem hér er um mjög þýðingarmikið mál að ræða í sjálfu sér, sem eru lánamál iðnaðarins. En það er þó ljóst, að hér er ekki fjallað um nema annan af þeim tveimur höfuðþáttum, sem þar koma til greina, þ.e.a.s. stofnlánin, en eftir sem áður eru óleyst og þarf að fjalla um og athuga rekstrarlán til iðnaðarins. Eins og ég áðan sagði, vildi ég aðeins láta þessar almennu aths. koma hér fram strax, en vil á hinn bóginn taka það fram, að ég er ekki viðbúinn því á þessu stigi málsins að taka afstöðu til þessa frv. í einstökum atriðum. Það er þá fyrst tímabært, þegar það hefur verið rækilega kannað í þeirri n., sem það fær til meðferðar, og þá m.a. athugað nánar, hver afstaða iðnaðarins og iðnaðarsamtakanna er til þessa máls og hverjar óskir þau samtök hafa fram að flytja í þessu sambandi. Ég vil þó aðeins bæta því við, að ég efast mjög um, að þau úrræði, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, séu fullnægjandi til þess að leysa lánsfjárvandræði iðnaðarins. Bæði efast ég um, að það fjármagn, sem gert er ráð fyrir að sjóðurinn hafi yfir að ráða samkv. þessu frv., sé nægilegt til þess að fullnægja stofnlánaþörfinni í mjög vaxandi iðnaði, og eins hitt, sem ég aðeins drep á, að hér er ekki neitt komið að hinum þætti þessa vandamáls, þ.e.a.s. rekstrarfjárvandanum. Í öðru lagi vil ég benda á þá sérstöku skattlagningu, sem hér er ráðgerð til iðnlánasjóðs, þar sem gert er ráð fyrir, að meginhluti þess fjár, sem sjóðurinn á að fá, sé fenginn með þeim hætti, að sérstakt gjald, skattur, sé lagt á iðnaðinn sjálfan. Ég efast mjög um ágæti þessarar leiðar. Það er að vísu rétt, eins og hæstv. ráðh. tók fram, að fyrir þessari aðferð finnast nú fordæmi, þar sem eru gjöld bæði í fiskveiðasjóð og stofnlánadeild landbúnaðarins. En ég efast mjög um, að það sé heppileg aðferð og skynsamleg að hafa þennan hátt á, að vera með þessa mörgu sérskatta til hinna ýmsu sérþarfa. Við höfum einn allsherjar söluskatt, eins og kunnugt er, en svo er með þessum hætti farin að leggja á nýja skatta, í raun og veru að mér virðist söluskatta, bæði á landbúnaðarvörur, sem rennur í stofnlánadeildina, og á afurðir sjávarútvegsins, sem rennur í fiskveiðasjóð, og svo er nú enn bætt við þriðja úrræðinu, sérstöku gjaldi á iðnaðinn, sem á að renna í iðnlánasjóð. Mér finnst þessi háttur ekki vera í samræmi við þá stefnu, sem hér hefur verið talsvert höfð á orði, að það væri stefnt að því að gera skattakerfið einfaldara og óbrotnara. Manni virðist fljótt á litið, að það væri einfaldara að taka þetta sem mest í einu lagi og útdeila því síðan til þarfanna, en ekki vera með alla þessa mörgu sérstöku skatta. Þetta vildi ég taka fram, en vildi þó um leið taka það fram, að ég held því alls ekki fram, að það sé hægt við skattlagningu að beita einni ákveðinni formúlu, heldur held ég, að það verði oft að haga sér eftir aðstæðum. En samt sem áður sýnist mér þetta heldur vafasöm aðferð. Ég vil þó ekki að svo stöddu taka neitt af skarið um þetta gjald, af því að það stendur í greinargerð og það hefur maður ekki út af fyrir sig ástæðu til að rengja, að stjórnir iðnaðarsamtakanna hafi lýst sig samþykkar þeirri tekjuöflunarleið, sem lögð er til í frv., og ég verð að játa, að það er atriði, sem hlýtur að vega mjög þungt í þessu sambandi, ef fyrirsvarsmenn þessara stétta hafa lýst sig samþykka þessu skattgjaldi. En einmitt þetta atriði finnst mér að þurfi að kanna alveg sérstaklega í þeirri n., sem málið fær til meðferðar. Og enn vil ég segja það, að ef á að hverfa að þessari aðferð, kannske í ríkara mæli en þegar er orðið, að skattleggja atvinnuvegina til þess að afla fjár í lánasjóði sína, finnst mér fyrir mitt leyti alveg óviðeigandi leið að taka þetta í slíku skattheimtuformi. Ég álít, að ef þennan hátt ætti að hafa á, væri það eina rétta og sæmilega að innheimta þetta hjá viðkomandi atvinnurekendum sem stofnfjárframlag þeirra til þessara lánasjóða og láta þá eiga þar sín stofnsjóðstillög á sérstökum reikningi, sem þeir svo gætu, þegar tilteknum skilyrðum þar um væri fullnægt, fengið greidd, t.d. þegar þeir hættu við þann atvinnuveg, sem þeir hafa fengizt við. Þetta finnst mér að ætti að koma til athugunar í sambandi við þetta mál. Ég er ekki með þessu, þó að ég taki þetta fram eða bendi á það, að lýsa neinni blessun minni yfir þessari aðferð. En sé hún á annað borð viðhöfð, að láta atvinnuvegina þannig standa undir sinum eigin lánasjóðum og leggja þeim til fjármagnið, þá finnst mér alveg sjálfsagt, að það sé ekki lagt á þá sem skattur, heldur þannig, að þeir leggi það fram sem sín tillög, sem þeir eigi í þessum sjóðum. Hitt, að leggja þetta á sem hreinan skatt og vera að leggja þennan skattinn á þarna og hinn skattinn á hér, það er, eins og ég sagði, að ég held, ákaflega vafasöm aðferð, og það minnir á þjóðsöguna um manninn, sem var á hestbaki og hafði á eigin baki ákaflega þungan poka, og þegar sá, sem honum mætti, spurði, hvers vegna hann reiddi þetta á sjálfum sér, en hefði það ekki á hestinum, var svar hans á þá lund: Hesturinn ber ekki það, sem ég ber, - þó að hann sæti raunar á hestinum sjálfur með pokann á bakinu. En svona skattheimta virðist vera byggð á nokkuð svipuðum sjónarmiðum. En þetta hlýtur allt að koma til nánari athugunar í þeirri n., sem málið fær til meðferðar. Að lokum vildi ég svo aðeins benda á stjórnarfyrirkomulagið á þessum sjóði, sem ég held að hljóti líka að koma til athugunar í n., og frá mínu sjónarmiði er a.m.k. athugunarefni, hvort réttlátt er eða heppilegt að hafa þann hátt á, sem þar er ráðgerður, þó að það sé að vísu ekki um beint nýja skipun á stjórn iðnlánasjóðsins að ræða. En í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að tveir af þremur stjórnarmönnum lánasjóðsins séu nefndir til af samtökum iðnaðarmannanna, þ.e.a.s. af þeim, sem lánin eiga að fá. Ég held, að það sé nokkuð vafasamt að fara út á þá braut að ætla lántakendum sjálfum meiri hluta í stjórn þeirra lánastofnana, sem veita þeim lán. Ég tel iðnaðarmennina og samtök þeirra alls góðs makleg, og er ekki neitt vantraust á þeim, þó að ég segi þetta. En ég vil aðeins benda á þetta, að mér finnst þetta ekki eðlilegt, að láta þá þannig hafa meiri hluta í þessari stjórn. Hitt er annað mál, hvort þeir ættu þar fulltrúa, ef svo væri um búið, að það væri þá ekki meiri hluti, sem þar væri um að ræða. Ég skal svo, herra forseti, láta þetta nægja á þessu stigi málsins. Umr. frestað.



Herra forseti. Ég hygg, að það fari ekki milli mála, eins og komið hefur fram í ræðu hæstv. ráðh. og hæstv. síðasta ræðumanns hér um það mál, sem er á dagskrá, að hér er fjallað um mikið nauðsynjamál, mál, sem hefur sífellt þyngt á um úrlausn á undanfarin ár. Stofnlánaskortur í iðnaðinum hefur verið mjög tilfinnanlegur, þeim mun tilfinnanlegri sem aukin tækni hefur krafizt nýrra véla og aukins húsakosts til þessarar mjög svo þýðingarmiklu starfsgreinar. Ég hygg enn fremur, að allir geti orðið sammála um að fagna framkomu þessa frv. og að menn greini ekki á um það út af fyrir sig, eins og kom fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e., þótt uppi séu nokkrar efasemdir um það, hvort hér sé fundin endanleg lausn þessa vandamáls í heild. Hún verður sjálfsagt seint fundin, svo sem um aðrar lánaþarfir í landinu. En engan vildi ég þó að greindi á um það, að með samþykkt þess frv., sem hér er á dagskrá, en lagt til um merkan áfanga til lausnar þessa vanda, og þó að það leysi hann ekki allan, ættu menn að geta orðið sammála um, að þessum áfanga yrði náð. Það voru aðeins tvö atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég vildi sérstaklega undirstrika og reyna að koma hér á framfæri nánari skýringum á, sem e.t.v. liggja ekki nægjanlega ljóst fyrir í þeirri grg., sem fylgir frv. Það er í fyrsta lagi sú skattaálagning, sem hér er gert ráð fyrir, 0.4%. Um það varð samkomulag í þeirri mþn., sem undirbjó frv., að þýðingarlaust væri að setja þar aðra tölu en þá, sem aðilar samþ., þ.e.a.s. þeir aðilar, sem áttu að standa skil á þessum greiðslum til sjóðsins. Og svo er. Þessi tala er hér sett með fullu samþykki þeirra og að þeirra eigin sameiginlegu tillögu. Þetta vildi ég að kæmi skýrt fram, ef það er ekki nógu skýrt í grg. Hv. 3. þm. Norðurl. e. lagði á það áherzlu með meginhluta síns ræðutíma. að efast um, að hér væri lagt inn á rétta braut, þ.e. sérstaka skattlagningu til aukningar lánsfjár í þessari starfsgrein, og efaðist þá jafnframt um, að það væri rétt, sem þegar hefði verið gert í þessum efnum, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Hann benti jafnframt á eða lét að því liggja, - ég vona, að það sé ekki misskilningur, - að það væri jafnvel eðlilegra að hafa þessa skattheimtu í einu lagi, og benti í því sambandi á söluskattinn, en því fé yrði síðan deilt í sundur til þeirra aðila, sem helzt væru taldir þurfandi fyrir það. Ég verð nú að hafa þau sömu orð og hann hafði um þetta frv., að ekki mundi ég reiðubúinn til þess í dag að auka söluskattinn um það, sem þessum skattheimtum þegar nemur, og þá, ef þetta frv. nær fram að ganga, því, sem bættist inn í þann skatt einnig, því að mér hefur heyrzt það hér í umr. um þann skatt að undanförnu, að það væri ekki sérstök hrifning yfir því, að hann yrði hækkaður. Það er sjálfsagt tími til þess á næstu árum að ræða þann vanáa út af fyrir sig, hvort rétt sé að afla tekna til lánastarfsemi í þýðingarmestu atvinnugreinum okkar, sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði. En mér virðist, að löggjafinn hafi þegar viðurkennt með tekjuöflun til landbúnaðar og sjávarútvegs, að þessi leið skuli a.m.k. fyrst um sinn reynd, og réttir aðilar hafa á það fallizt, að þetta yrði einnig gert í iðnaði. Annars hefði að sjálfsögðu þessi skattheimta ekki verið lögð til hér, a.m.k. var undirbúningsnefndin þannig sinnuð, að hún hefði ekki lagt inn á þær brautir, sem hér er um að ræða, nema það hefði verið gert í fullu samkomulagi við hlutaðeigandi aðila. Stjórnarfyrirkomulagið var einnig mjög rætt í n., og nefndarmenn voru á einu máli um það, í fyrsta lagi, að um aðra skipan en hefði verið á stjórn iðnlánasjóðs væri vart að ræða, og þess vegna skyldi henni haldið áfram. Auk þess væri sjálf skattlagningin, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að þessir aðilar eigi að standa skil á, þannig, að það væri óeðlilegt að breyta frá þeirri skipan, sem verið hefur um þessi mál, þegar féð hefur nær eingöngu komið annars staðar frá. Þessi atriði vildi ég að kæmu fram sem mín skoðun þegar í upphafi þessa máls og eins það, að meðan nefndin sjálf yfirfer málið, sem fær það til umr., vissu hv. þdm. allir, að sú prósenttala, sem hér er lögð til til tekjuaukningar og tekjuöflunar fyrir sjóðinn, er gerð í fullu samráði og með fullu samkomulagi við hlutaðeigandi aðila og eftir þeirra eigin tillögum.



Herra forseti. Ég vil þakka vinsamlegar undirtektir, sem frv. hefur fengið. Það er ekki eðlilegt, að menn vilji binda sig með afstöðu til einstakra atriða frv., fyrr en það hefur verið athugað í n., og er sízt athugasemd við það að gera. Ég er út af fyrir sig sammála hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ), að sem almenna reglu tel ég það vera óheppilegt að deila sköttum niður og ætla þá í sérsjóði. Nú er mér það að vísu ljóst, að þetta hefur oft verið gert og verður vafalaust oft gert héðan í frá, einfaldlega vegna þess, að þeir, sem sérstök áhugamál hafa, telja þeim betur borgið, ef slíkar sérstakar tekjur eru ætlaðar í þessu skyni, heldur en ef lotið er almennum úthlutunarreglum úr ríkissjóði. En þó að um það megi deila, hvort heppilegt sé að hafa þessa reglu varðandi venjulegar ríkistekjur og venjuleg ríkisútgjöld, - og ég heyrði það, að við hv. 3. þm. Norðurl. v. erum þar að meginstefnu til sammála, hvernig sem okkur kemur svo saman um þær einstöku undantekningar, sem við báðir þekkjum að þegar eru fyrir hendi og vafalaust á eftir að gera, - þá vil ég leggja áherzlu á, að hér stendur töluvert öðruvísi á um. Hér er sem sagt alls ekki um eiginlegan hluta ríkissjóðsins að ræða, heldur sérstakan sjóð, bankastofnun, sem á að gegna alveg afmörkuðu verkefni, sem við báðir, ég og hv. þm., erum áreiðanlega sammála um að þarf að hafa aðra stjórn en sá almenni ríkissjóður, vegna þess að ekki kæmi okkur til hugar að ætlast til þess, hvað sem tekjunum í iðnlánasjóð liður og hvernig sem þeirra er aflað, þá væri lánum úr þessum sjóði úthlutað með sama hætti og venjulegum útgjöldum úr ríkissjóði. Hér er því um að ræða sjóð, sem er í eðli sínu sérstaks eðlis og á að hafa og hlýtur að hafa sérstaka tilveru, ef á annað borð er til hans stofnað, og þá er eðlilegt, að honum sé ætlaður sérstakur tekjustofn. Hv. þm. getur að vísu sagt, eins og hann segir: Það er eins hægt að verja nógu miklu fé í þessu skyni úr ríkissjóði. - Þetta er hægt að segja, en það er erfiðara að sanna það með tilliti til reynslunnar. Nú er iðnlánasjóður orðinn 28 ára gamall. Þennan tíma hafa allir þeir flokkar, sem nú eru á Alþingi, einhvern tíma verið í ríkisstjórn, og ekki efa ég, að þeir telji sig allir bera góðan hug til iðnaðarins. Engu að síður er niðurstaðan sú, að enn er fjármálum iðnlánasjóðs mjög ófullnægjandi fyrir komið, og það er einmitt vegna þess, að hingað til hafa menn ekki orðið sammála um eða komið auga á annan tekjustofn honum til handa en ríkissjóð, ag það er ekki fyrr en á allra síðustu árum, sem ríkissjóði er falið að greiða til sjóðsins þær fjárhæðir, sem nokkuð verulega muni um, jafnvel þó að við berum saman breytt peningagildi frá því, sem var í upphafi sjóðstilverunnar, miðað við það, sem nú er. Það er fyrst á allra síðustu árum, sem farið er að veita fé, sem við getum sagt að verulega muni um, og við verðum þó að játa, og ég ekki síður en hv. þm., að þær fjárveitingar hafa reynzt, - jafnvel svo stórhækkaðar sem þær eru, allsendis ófullnægjandi einfaldlega vegna þess, að kröfurnar eru svo margar, sem á ríkissjóðinn eru gerðar, að það er mjög erfitt að láta slíkt sérstakt verkefni, sem með eðlilegum hætti er nokkuð utan við hið venjulega verkefni ríkisútgjalda og ríkissjóðs, ná nægu jafnrétti við úthlutun úr honum við afgreiðslu fjárlaga. Þarna þurfum við ekki annað en líta til reynslunnar, sjá, hversu hún er orðin löng, og athuga, hvernig til hefur tekizt, að það er fyrst nú, þegar tvennt tekst, fyrst að útvega verulegt fé að láni til sjóðsins, sem fyrst tókst á árinu 1961, og svo nú þegar þeir aðilar, sem gjaldið ber að leggja á, koma sér saman um að vilja gjalda slíkt fé til sjóðsins, sem við höfum von um, að nokkuð rætist úr þeim miklu fjárvandræðum, sem hér hafa átt sér stað. Við ,gætum óskað eftir því, að þetta mál væri hægt að leysa öðruvísi. En við höfum séð, að vandamál sjávarútvegsins voru leyst á þennan veg, og við gætum haft mismunandi trú á því, hvort þau hefðu verið leyst, ef þessi leið hefði ekki veríð fundin. Þar ber raun vitni. Við sáum, hvernig komið var fyrir landbúnaðarsjóðunum, þegar slík gjöld voru lögð á landbúnaðarvörurnar af illri nauðsyn, hvort sem menn eru sammála um þá ákvörðun eða ekki. Og við sjáum, að það er fyrst þegar menn koma sér saman um slíka gjaldálagningu til þessa sjóðs, sem vonir virðast vakna um það, að loksins fari að hilla undir það, að sjóðurinn verði starfi sínu vaxinn. Þetta er atriði, sem eðlilegt er að mönnum sýnist sitt hvað um, og það er mjög eðlilegt, að hv. þm. óski eftir því að kanna það til hlítar, hvort aðilar hafi sjálfir lýst sig fúsa til að inna þetta gjald af hendi. Ég þykist hafa vissu fyrir því, að rétt sé hermt í grg. um það atriði, og hef raunar fengið það staðfest af forustumönnum þeirra samtaka, sem þar eiga hlut að máli. En sízt hef ég á móti því, að hv. nefnd kanni þetta mál, og ég er sannfærður um það, að því betur sem hún skoðar það, því betur sannfærist hún um, að það eru ekki önnur úrræði fyrir hendi en þau, sem hér er bent á, ef menn í alvöru vilja, að þessi sjóður sé efldur, sem ég efast ekki um að hv. 3. þm. Norðurl. v. vill ekki siður en ég. Ólafur Jóhannesson: Herra forseti. Út af orðum hv. 10, þm. Reykv. vildi ég aðeins taka það fram, að orð mín bar náttúrlega ekki að skilja á þá lund, að ég væri að leggja til, að allsherjar söluskattur eða skattar væru auknir. Það er vitað mál, að við framsóknarmenn erum litlir fylgjendur þess fyrirkomulags. Hins vegar benti ég aðeins á þá staðreynd, að þegar sambærilegir skattar eru álagðir og innheimtir í þrennu eða fernu lagi, eins og virðist að gert mundu verða, eftir að þetta skattgjald hefði verið samþykkt, er ekki óeðlilegt, að sú spurning vakni, hvort ekki sé heppilegra að steypa þessu eitthvað meir saman og hvort hér sé ekki um óþarfar krókaleiðir að ræða til þess að ná þessu fjármagni. Þetta vildi ég aðeins taka fram og þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri.

Frv. vísað til 2, umr. með 13 shlj. atkv. og til iðnn: með 13 shlj. atkv.