Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri h.l. (Karl Kristjánsson): Herra forseti. Eins og þingskjöl bera með sér, þá áttu allshnm. ekki samleið um málið. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, og til þess eru aðallega 3 ástæður. Sú fyrsta, að meiri hl. telur frv. til bóta, í öðru 1agi, að form þess sé viðunandi, og í þriðja lagi, að svo langt er áliðið þingtímans, að ef breyt. yrði á því gerð, þá mundi það vera sama og að málið dagaði uppi. Minni hl. leggur fram brtt. og boðar, að ef þær nái ekki fram að ganga, þá muni hann leggja fram fleiri, og þess vegna er ekki hægt að gizka á, hvað fyrir kann að 1iggja við 3. umr. frá minni hl. Ég vil með nokkrum orðum minnast á einstakar gr. þessa frv. 1. gr. húsaleigul. fjallar um það, að húseigandi hafi rétt til að segja upp leigusamningi, ef hann eða skyldmenni hans þurfa á því að halda. Aðalbreyt. í 1. gr. þessa frv. er í því fólgin að taka upp í l., þá skyldmennatölu, sem til greina kemur, systkini húseigenda, og það má að sjálfsögðu telja sanngjarnt. Í öðru lagi er í þessari gr. brtt. um tímatakmarkið fyrir því, hvað lengi húseigandi á að hafa átt eignina; það var frá 9. sept. 1941, en færist til 1. jan. 1946. Má það að sjálfsögðu eðlilegt heita, af því að takmarkið hefur haldizt síðan l. þessi gengu í gildi. 2. gr. frv. felur í sér þá breyt., að skylt sé að láta barnafjölskyldur sitja fyrir húsnæði, sem á að leigja. Vafalaust mun enginn hafa á móti því, og allri þótti n. það til bóta. 3. gr. er um þá breyt., að fækkað sé mönnum í húsaleigunefnd Reykjavíkur, að 3 menn skipi þá n. framvegis, en áður voru þeir 5. Satt að segja virðist þetta eðlilegt, bæði vegna þess, að engin sérstök trygging er fyrir því, að ráðið verði betri ráðum, þó að fleiri menn komi saman, og svo líka hitt, að svo mikið er um nefndastörf, að rétt er að draga úr fyrirhöfn í þessum efnum, þar sem því verður við komið. - Þá er það, hvernig þessi n. er skipuð. Áður voru 2 menn skipaðir af bæjarstjórninni, 2 af ríkisstj. og 1 af hæstarétti. Nú er lagt til, að n. verði þannig skipuð, að Leigjendafélag Reykjavíkur tilnefni einn mann, Fasteignaeigendafélagið einn og hæstiréttur einn. Vafalaust er það til bóta, að leigjendur og húseigendur, þeir aðilar, sem þarna eiga að beinastan hlut, fái aðstöðu til að vera þátttakendur í þessari n. Þá er enn fremur lagt til, að sú breyt. verði á, að n. haki nú öll þátt í að meta leigusamninga, en áður var það n. úr nefndinni; er það eðlilegt, þegar nm. hefur verið fækkað. 4. gr. frv. er um það, að utan Reykjavíkur skuli valið á mönnum í húsaleigun. vera á sama hátt og í Reykjavík, þegar 1eigjendafélagsskapur og fasteignaeigendafélag er fyrir hendi. 5. gr. felur í sér ákvæði um hámarksverð á húsaleigu, en áður hefur það ekki verið. Það virðist vera mjög mikil trygging í því fyrir leigutaka. Þau hámörk, sem tiltekin eru í frv., eru á þá leið, að gera má ráð fyrir, að húsaleiga í mörgum tilfellum lækki, ef l. verður framfylgt. 6. gr. er um hækkun á viðurlögum, og ætti enginn að hafa neitt við það að athuga. 7. gr., sem telja má að ýmsu leyti aðalgr., er um það, hvernig skuli leysa upp þessa löggjöf. Nú er það svo í landi okkar, að telja má, að þjóðin sé farin að þjást af nokkurs konar lagavaldi. Þetta er kannske fyrir ofrausn löggjafarþingsins og að ýmsu leyti einnig fyrir það, að yfir þjóðina hafa gengið sérstakir tímar, hernámið, stríðsáhrifin, sem gerðu lagasetningu í ýmsum efnum nauðsynlega, sem ekki er ástæða til, að við búum við á normal tímum. Nú virðist það svo, að minni hl. hafi mjög mikið við það að athuga, að löggjöfin sé afnumin. En ég fyrir mitt leyti lít svo á, að það sé mjög skynsamlega til lagt að gera ráð fyrir því, að þjóðin sjálf leysi sig undan löggjöfinni eftir því, sem hún telur rétt vera. Ég tel það ofur heilbrigt, að þau sveitarfélög, sem það vilja, geti haldið hjá sér þessari löggjöf, en önnur megi leysast undan henni, því vitanlega er það víðs vegar um landið, að húsaleigul. eru ekkert nema pappírsgagn. Aðallega eru þau fyrir Reykjavík, og það er engin ástæða til að ætla, að Reykjavík hafi ekki dug til þess að framlengja þessi l., ef henni virðist þau þurfa að gilda áfram hjá sér. Minni hl. leggur til, í till. sinni, að það verði látin um land allt fara fram rannsókn á húsnæðisvandamálunum og reglugerð verði gefin út, sem segi fyrir um slíka rannsókn. Mér finnst þetta bera vott um það, að enn sé hugsað of mikið um að vafstrast að óþörfu í þessum félagsmálum, og mér finnst fjarstæða að leggja það á sveitarfélög landsins, þar sem l. hafa ekki sérstaka þýðingu, að senda út n., skrifa skýrslur og vefja sig þannig í fyrirhöfn og skjalafargan. Það er enginn vafi á því, að þau sveitarfélög, sem það vilja, geta látið slíka rannsókn fara fram, þó að þetta frv. verði að l. Af framangreindum ástæðum vil ég þess vegna leggja áherzlu á, að frv., eins og það liggur fyrir, verði samþ.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. skýrði frá og sjá má af skjölum, þá klofnaði allshn. um þetta mál. Meiri hl. vill láta samþ. frv., en minni hl., ég og hv. 6. landsk., leggur til, að það verði fellt í núverandi mynd. Aðalefni þessa frv. er 7. gr., og frv. er beinlínis borið fram til þess að fá ákvæði hennar samþ. það er tilgangurinn, þetta er höfuðatriðið. En samkv. 7. gr. falla húsaleigul. og allar hömlur á verzlun með húsnæði og með verðlagi þess niður smátt og smátt og að fullu og öllu 14. maí 1952. Önnur ákvæði frv. eru þess vegna ekki til frambúðar og hafa aðeins takmarkað gildi. Ef 7. gr. væri hins vegar felld niður, þá horfir málið allt öðruvísi við. Ég fyrir mitt leyti gæti þá fallizt á sum atriði frv. og mundi þá flytja við það þær brtt., sem ég teldi nauðsynlegar til þess að sníða af því hina smærri annmarka. En þetta er sem sagt höfuðatriðið og það, sem máli skiptir. Ef frv. væri samþ. í núverandi mynd, þá er erfitt að gera sér grein fyrir því ástandi, er mundi skapast, og fyrst og fremst hér í Reykjavík, en víst er um það, að það mundi verða mjög illt, og þeir, sem að því standa í núverandi mynd, taka þess vegna á sig mikla og þunga ábyrgð, og þeir eiga eftir að verða dregnir til ábyrgðar. Ef hins vegar húseigendum er frjálst að segja upp húsnæði án þess að á því séu nokkrar hömlur og semja um húsaleiguna eftir geðþótta við því verði, sem þeim sýnist, þá verða engin takmörk fyrir því, hvað húsaleigan getur orðið há, m. ö. o., það verður svartur markaður á allri húsaleigu í þessum bæ. Það er lögmál, sem ekki verður umflúið, að þegar mikill skortur er á einhverri vöru, en ekkert verðlagseftirlit og engar hömlur á verðlagi, þá er hún seld á okurverði, á svartamarkaðsverði. Nú þarf ekki um það að ræða eða deila, hve gífurlegur skortur er á húsnæði hér í Reykjavík, það ætla ég að allir hv. dm. viti, og um það liggja fyrir svo órækar sannanir. Það væri t. d. fróðlegt fyrir hv. dm. að lesa greinar Tímans fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í vetur um húsnæðisástandið hér í Reykjavík. Þær athuganir, sem fram hafa farið hér í Reykjavík, lýsa ástandinu og lýsa því beinlínis óhugnanlega. Verði þetta frv. samþ., þá má búast við því, að þúsundum Reykvíkinga verði kastað á götuna. Allir vita, hversu efnahagsástæður manna fara versnandi, það er ekki nóg með það, að laun manna lækki vegna gengislækkunarinnar, heldur fer atvinnuleysi mjög í vöxt. Við slíkar aðstæður er sýnilegt, að fjöldi fólks, sem ekki á sjálft íbúð sína, fær bókstaflega ekki risið undir þeim háu upphæðum, sem gera má ráð fyrir, að það verði að greiða, þegar allar hömlur eru úr gildi felldar, og jafnframt er mönnum bannað að byggja yfir sig. Hvað er verið að gera með slíkum ráðstöfunum? Hvað Reykjavík snertir, þá er verið að flæma fjölda fólks frá húsi og heimili og þar með úr bænum. Hvert á fólkið að flýja, eins og atvinnuástandið er nú annars staðar á landinu? Það er sem sagt verið að gera gyllingar til þess að koma þessu fólki á vonarvöl, og þetta er ekki ofmælt. Því hefur verið haldið fram, að það mundi verða meira framboð af húsnæði, ef húsaleigul. væru úr gildi felld, vegna þess að þá mundi verða boðið til leigu húsnæði, sem nú er ónotað. Það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar um það, hvað mikil brögð eru að því, en ef svo er, þá ber hinu opinbera að gegna þeirri skyldu að gera ráðstafanir til þess, að l. séu í heiðri höfð og ónotað húsnæði sé leigt út. Leigjendafélag Reykjavíkur hefur sent Alþ. álit sitt í þessu máli og mótmælir í því áliti samþykkt þessa frv. En um þetta atriði stendur í áliti Leigjendafélagsins eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Því hefur af ýmsum verið haldið fram, að með niðurfellingu á þeirri takmörkun á rétti húseigenda til að segja upp leiguhúsnæði, sem felst í 1. gr. húsaleigul., mundi skapast aukið framboð á leiguhúsnæði, vegna þess að vegna þessa ákvæðis sé minna leigt af húsnæði til íbúðar, en ella mundi vera. Að voru áliti er það augljóst, að slíkar röksemdir fá ekki staðizt, þar eð ekki hefur verið möguleiki til þess að fullnægja leiguíbúðaþörfinni með húsnæði því, sem til er, og langt frá að það hafi verið mögulegt, og vöntunin á húsnæði hefur aukizt, en ekki minnkað nú síðustu árin.“ Þetta er álit Leigjendafélags Reykjavíkur. Í l. um gengisskráningu o. fl., sem samþ. voru á þessu þingi, er svo fyrir mælt, að inn í vísitöluna, sem nú er í gildi samkv. þeim l., skuli taka hæstu húsaleigu, þ. e. a. s. leigu í húsum, sem byggð eru eftir 1945, en í þeirri vísitölu, sem áður gilti, var miðað við lægstu húsaleigu. Það var þetta ákvæði, sem var aðalhamla þess, að fulltrúar stjórnarflokkanna legðu í að afnema húsaleigul. til þessa, eins og nú er komið fram og sjá má af því, að strax er lagt í það, þegar þessu ákvæði hefur verið breytt. Sem sagt, það var ekki umhyggja fyrir fólkinu, sem fékk þá til að hika, heldur umhyggja fyrir vísitölunni, ótti við það, að vísitalan hækkaði og almenningur sæi betur, hversu miklu hann er rændur af kaupi sínu með festingu kaupgjaldsvísitölunnar. Nú er þetta ekki lengur fyrir hendi, nú hefur það ekki áhrif á hina nýju vísitölu., þó að leigan í gömlu húsunum sé hækkuð til samræmis við leigu í nýjum húsum. Ýmsir spáðu, þegar þetta ákvæði var sett inn í gengisl., að það væri fyrirboði þess, að húsaleigul. yrðu felld niður og leigan hækkuð í eldri húsum, öðrum þóttu það ljótar getsakir, en það hefur sannazt, að þessar getsakir voru á rökum reistar. Nú mun því verða haldið fram og á það bent, að samkv. 7. gr. er bæjarstjórnum heimilt að láta sum ákvæði húsaleigul. vera í gildi áfram þrátt fyrir þetta frv., og á það var bent af hv. frsm. meiri hl. En ég hef gengið út frá því, að 7. gr. kæmi öll til framkvæmda þrátt fyrir þetta ákvæði, a. m. k. í flestum bæjum, en náttúrlega varðar það Reykjavík mestu. Ég hef gengið út frá þessu vegna þess, að ég þykist vita, að frv. hafi tilgang, nefnilega þann tilgang að afnema húsaleigul. og allar hömlur á verzlun með húsnæði, og ég tel víst, að þeir, sem að frv. standa, hafi kynnt sér vilja a. m. k. bæjarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík, og ég geri ráð fyrir, að sá meiri hl. sé sama sinnis og flokksmenn hans hér á Alþ. Minni hl. hefur gert brtt. við 7. gr., þ. e. a. s. að hún falli niður. Minni hl. n. telur það fullkomið ábyrgðarleysi að samþ. 7. gr. þessa frv. án þess að nokkur athugun fari fram um ástandið í húsnæðismálunum í bænum, m. a. eins og það er nú. Slík allsherjar athugun hefur ekki farið fram síðan 1946 og var í rauninni ekki lokið þá. Við höfum því borið fram brtt. á þá leið, að í stað 7. gr. komi gr. þess efnis, að slík rannsókn verði látin fara fram og að þeirri rannsókn lokinni leggi félmrn. till. sínar fyrir Alþ., þ. e. a. s. næsta reglulegt Alþ. Þeir, sem ekki geta samþ. þessa till., láta sig engu skipta ástandið í húsnæðismálum landsmanna, en líta eingöngu á málið frá sjónarmiði húseigenda. Það er sagt, að það sé ekki hægt annað en að mæla á móti því, að þetta sé samþ., vegna þess að þá dagi málið uppi. En ég vil benda á það, að það eru ýmis mál, sem ætlazt er til að nái fram að ganga, sem eru ekki eins langt komin og þetta, svoleiðis að það er vandalaust, ef vilji er fyrir hendi, að láta frv. ná fram að ganga, þó að þessi breyt. yrði samþ. Þetta eru því tylliástæður. Enda nær það engri átt, þegar frv. eru tekin fyrir seint á þingi, að þá sé sú röksemd notuð gegn brtt. og gagnrýni á frv., að það sé svo áliðið þings, að ekki sé hægt að samþ. breyt., og þess vegna verði að láta þau ná fram að ganga, hversu skaðleg sem þau eru og hversu mikil nauðsyn sem er á því að breyta þeim, vegna þess að þau geti dagað uppi. Svona röksemdir eru fráleitar. Ef um er að ræða þýðingarlitlar brtt. allra síðustu daga þingsins um mikilvæg frv., þá er kannske hægt að segja slíkt um þetta, annars ekki, en þegar farið er að gera þetta að reglu síðustu daga og síðustu vikur þingsins, þá er það svo fráleitt, að engu tali tekur. Verði þessi till. felld, þá leggjum við minni hl. til, að frv. verði einnig fellt. Yrði hún samþ., þá væri hægt að reyna að endurbæta frv. svo, að hægt væri að mæla með samþykkt þess.



Virðulegi forseti. Ég held hér á tveimur þskj. í hvorri hendi. í vinstri hendi held ég á frv. til l. um stóríbúðaskatt, sem flutt er af 3 hv. þm. Framsfl. hér í d., en í hægri hendi held ég á frv. því til l. um húsaleigu, sem hér er til umr. Ég er að þessu leyti eins og hv. Framsfl. Hann heldur á þessum tveimur frv., því fyrrnefnda í vinstri hendinni fyrir kosningar, en því síðarnefnda í hægri hendinni eftir kosningar. Hv. Framsfl. hefur talið það eitt af stefnumálum sínum að gera róttækar breytingar í húsnæðismálum bæjanna, og hann hefur viljað telja sig málsvara alþýðunnar í bæjum og kaupstöðum í þessum efnum. Ég hefði því búizt við, að hann reyndi að fá framgengt þeim róttæku aðgerðum, sem hann hafði boðað, og þegar frv. um stóríbúðaskatt var flutt, hefði ég búizt við, að flokkurinn berðist djarflega fyrir því, en það er nú að koma í ljós, að það er ekki það frv., heldur hitt, sem ég held á í hægri hendinni, sem á að ná fram að ganga. Í þessum frv. eru tvær gerólíkar stefnur. Stefnan í þessu frv., sem hér er til umr., er að gera ekki neitt í húsnæðismálum bæjanna. Hins vegar á að nema úr gildi l., sem hafa verndað fólkið í bæjunum, að vísu með nokkrum fresti, en stefnan er að gera ekki neitt, og það er ekki ný stefna, því að slík hefur lengi verið stefna Sjálfstfl. Einn af forustumönnum Sjálfstfl. lýsti yfir því á Alþingi á sínum tíma, að bezta stefnan í húsnæðismálunum væri að gera ekki neitt. Þessi maður er að vísu horfinn af þingi nú, en er eftir sem áður einn af ábyrgustu mönnum flokksins, og á ég hér við formann fjárhagsráðs, sem hefur í hendi sinni valdið til þess að leyfa umbætur í húsnæðismálunum, en sjálfsagðasta og bezta leiðin til þess er að byggja ný hús. Ekki eru heldur nema nokkur ár síðan hæstv. núv. dómsmrh., þáv. borgarstjóri í Reykjavík, lýsti yfir sömu stefnu. Fyrir hans atbeina var samþ. ályktun í bæjarstjórn Reykjavíkur þess efnis, að húsbyggingar væru bænum óviðkomandi. Hins vegar virðist Sjálfstfl. horfinn frá þessari stefnu, því að nú að undanförnu hefur bærinn látið byggja mikið og gott húsnæði, og er út á það aðeins að setja, að það hefur verið of dýrt fyrir fátækt fólk. En hin stefnan, sem Framsfl. hélt fram fyrir kosningar, er að gera róttækar ráðstafanir til þess, að það húsnæði, sem til er, sé notað til hin ýtrasta. Þetta var yfirlýst stefna flokksins, og kemur hún greinilega fram í frv., sem ég held á í vinstri hendinni. Þar á að leggja skatt á húsnæði, sem ekki er notað eins vel og skyldi. Einnig hefur verið bent á skömmtun húsnæðis. Hvort tveggja miðar að því, að vegna neyðarástands þess, sem nú ríkir í húsnæðismálunum, þá verði að nýta sem bezt allt húsnæði, sem til er. Þegar frv. um stóríbúðaskatt var til umr., sagðist hæstv. dómsmrh. vilja láta vel athuga ákvæði um slíkan skatt, en síður væri hann fylgjandi skömmtun. Hins vegar hefur hv. þm. Barð. frekar verið fylgjandi skömmtun, og lýsti hann yfir því, er frv. kom til n. Hann er aftur ákveðinn andstæðingur skattsins. Frv. um stóríbúðaskatt er ekki komið frá n., og ber þar m. a. til, að n. hefur eytt afar miklum tíma í stórmál, eins og tryggingamálin, en á þeim tíma, sem frv. var í athugun hjá n., rétt fyrir bæjarstjórnarkosningar, lagði Framsfl. opinberlega sem mesta áherzlu á að standa við stefnu sína í því frv. Hv. 8. þm. Reykv. tjáði sig að vísu fúsa til að fallast á breytingar á frv., t. d. um að draga úr refsiaðgerðum þess og lækka skattstigann. Ég held, að ég megi segja, að bæði ég og hv. 4. þm. Reykv. höfum einnig hallazt að því, að ákvæði frv. væru heldur róttæk, og að úr þeim mætti draga án þess, að frv. missti gildi sitt, en þegar að því kom, að n. ætti að afgreiða frv., þá kom í ljós, að aðeins eitt af þremur frv. um húsnæðismál, sem fyrir þessu þingi liggja, ætti að fá afgreiðslu samkv. samningum hv. stjórnarflokka, og það er frv., sem hér liggur fyrir til umr. Þá var sú breyting á orðin, að þeir hv. þm. Sjálfstfl., sem áður voru til viðtals um skömmtun húsnæðis eða breytt ákvæði um stóríbúðaskatt, tóku nú slíkt ekki í mál. Furðar mig ekki á því, þó að þeir hallist að sinni gömlu stefnu um að gera ekki neitt, og lít ég nú svo á, að Sjálfstfl. hafi aftur tekið upp þá stefnu að gera ekkert til að bæta úr neyð þeirra þúsunda alþýðufólks, sem búa í ófæru og heilsuspillandi húsnæði, eða þess fólks, sem hrakið verður út á götuna, ef þetta frv. nær fram að ganga óbreytt. Og ef þetta frv. nær fram að ganga óbreytt, þá hefur Framsfl. líka tekið upp þá gömlu stefnu íhaldsins, sem túlkuð var á sínum tíma af Magnúsi Jónssyni, stefnuna að gera ekki neitt. Með þeirri brtt., sem fyrir liggur, er sú ein breyting gerð að skjóta málinu á frest til aðgerða næsta Alþingis, þannig að í sumar skuli hæstv. félmrh. láta fara fram gagngera rannsókn á ástandinu og leggja svo till. til úrbóta fyrir næsta þing. Sé ég ekki, að það sé neitt neyðarbrauð fyrir flm. frv. um stóríbúðaskatt að hallast að þessari lausn. Framsóknarmenn ættu sízt að vantreysta hæstv. félmrh., og með þessu er Framsfl. gefið tækifæri til þess að marka stefnu sína á ný og leggja hana fyrir næsta Alþingi. Einmitt vegna þess, að ljóst er, að nú er miklum erfiðleikum bundið að byggja ný hús, þá er enn meiri ástæða til þess að gera allt, sem unnt er, til þess að það húsnæði, sem til er, verði notað sem bezt. Ég bíð eftir afstöðu þeirra hv. þm., sem fluttu frv. um stóríbúðaskatt, og afstöðu þess flokks, sem lýsti sig fylgjandi róttækum aðgerðum í húsnæðismálunum, til þessarar brtt. um að undirbúa svo sem bezt verði við komið till. til úrbóta í þessu þýðingarmikla vandamáli.



Herra forseti. Ég get lýst yfir því sem minni skoðun, að ég tel, að eins og nú standa sakir, verði ekki húsnæðisspursmálið leyst, nema með skömmtun, en fyrir því hefur aldrei verið vilji á hv. Alþingi. Hvað snertir frv. í vinstri hendi hv. 7. landsk., þá segi ég aðeins um það, að frv. um slíkt efni hafa alltaf legið fyrir Alþingi annað veifið og það, meira að segja, áður en ég kom á þing. Aldrei hafa þessi frv. náð fram að ganga, og eyði ég ekki frekari orðum að frv. í vinstri hendinni, þar sem engar líkur eru til þess, að það fái framgang nú. Frv. það, sem hér er til umr., er bót á því ástandi, sem um er að ræða, en í sambandi við brtt. hv. minni hl. allshn. vil ég leyfa mér að benda hæstv. ríkisstj. á, að í þessari till. er sá rauði þráður réttur, því að það vantar almenna athugun á húsnæði. Nú á skv. l. að fara fram almennt manntal í haust, og beini ég því til hæstv. ríkisstj., að um leið og það er tekið, þá verði teknar glöggar og góðar skýrslur um húsnæði og allt, sem að því lýtur. Það kostar eitthvað lengri töf á hverjum stað fyrir þann, sem tekur manntalið, en það munar ekki miklu, og það er alveg nauðsynlegt að safna þessum skýrslum, og það kostar mjög lítið, ef það er gert á þennan hátt, sem ég hef bent á. Áður hefur verið safnað smávegis upplýsingum um húsnæði í sambandi við manntal, en allt var það ófullnægjandi, en auðvelt er á þennan hátt að fá fullkomnar skýrslur, sem fljótlegt er að vinna úr með þeim tækjum, sem nú eru til á hagstofunni. Þegar þessar skýrslur liggja fyrir og úr þeim hefur verið unnið, þá er hægt að fara að tala í alvöru um breyt. á þessu frv., sem hér liggur fyrir og mun eiga að samþ. sem lög. En lög gilda ekki um aldur og ævi, þótt enn séu kannske til einstaka atriði úr Járnsíðu og Jónsbók og hvað þær nú heita allar lögbækurnar. Ég vil því eindregið mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún láti þessa skýrslusöfnun fara fram. Það gefst til þess upplagt tækifæri við manntalið, og þegar við höfum skýrslurnar og niðurstöður þær, sem fást af þeim, þá getum við athugað, hvaða leiðir séu heppilegastar til úrbóta í þessu vandræðamáli.

Frsm. meiri hl. (Karl Kristjánsson) : Herra forseti. Hv. frsm. minni hl. viðurkenndi það, að mörg atriði í þessu frv. væru til bóta, en taldi frv. fyrst og fremst borið fram vegna 7. gr., og hún gerði það að verkum, að húsaleigulögin ættu ekki að vera til frambúðar. Þetta er ekki rétt, því að þau geta orðið til frambúðar í þeim bæjum, sem það vilja. Hv. þm. sagði mig vera mótfallinn brtt. minni hl. vegna þess, að tæpt væri með afgreiðslu málsins, en ég er aðallega á móti till. efnislega, þar sem ég tel þær óþarfar, því að bæjarfélögin sjálf geta komið á þessari athugun hjá sér, ef þeim sýnist ástæða til. Það er talað um, að þetta skipti mestu fyrir Reykjavík, en hún ætti sjálf að kunna fótum sínum forráð, og er ekki nema eðlilegt, að hún meti sjálf skókreppu sína. Hv. 7. landsk. hampaði hér tveimur þskj. frá sama flokki. Öðru þeirra hefur lítt verið hampað hér, og er máske gott að vita, að það á sér hér unnendur, en það rekst ekki á nokkurn hátt á það frv., sem hér er til umr. En hér þarf ekki eingöngu að tala um hægri og vinstri stefnu, heldur miklu fremur ríkisstefnu og bæjarstefnu. Ég vil ekki, að ríkisvaldið blandi sér í fleira, en nauðsyn ber til, og því þykir mér rétt, að bæjarfélögin ráði sjálf, hvort þau hafi húsaleigulögin áfram í gildi. Það má enn fremur segja, að hér sé um að ræða valdstjórnarstefnu og frelsisstefnu. Við erum komnir nokkuð langt í því að marka okkur bás með ríkisafskiptum. Lagaflækjurnar eru orðnar svo miklar, að menn vita ekki sitt rjúkandi ráð. Menn eru orðnir eins og molbúarnir með fæturna flækta saman og það verri þó, að þeir þekkja ekki sína fætur, þótt barið sé á þá. En þetta frv. er til að greiða úr flækjunni, svo að menn geti þreifað á því, hver þeirra fótur er. Sannleikurinn er sá, að valdstjórnarstefnan er búin að eyðileggja virðingu manna fyrir lögunum. Af mjóum þvengjum læra hundarnir að stela, og af oflöggjöf læra menn að brjóta lögin og hætta að bera virðingu fyrir þeim. Ég álit rétt að láta menn meta sjálfa, hvort menn vilja hafa lög eða ekki. Og mér finnst rétt, að Reykjavík sé út af fyrir sig og sé sjálf látin kosta sínar húsaleigunefndir. Það hefur mikið verið talað um húsnæðisvandræðin í Rvík, og mér hefur oft ógnað sá mikli áróður, sem hafður hefur verið í frammi fyrir nauðsyn þess að byggja þar stöðugt meira og meira, þegar jafnframt hefur svo verið talað um, að hún væri orðin allt of stór, svo að hún ætlaði að sliga landsbyggðina. En með því að ofbyggja þannig í Rvík er boðið upp á síaukna fólksfjölgun þar utan af landi, og byggðin dregst eftir því saman og vandinn vex. Ég skal ekki orðlengja þetta, en taka það enn fram, að ég álít, að frv. þetta geri hvort tveggja - efli heimastjórn héraðanna og leysi lögviðjar, og aðalatriði nál. meiri hl. er þetta, að við lítum svo á, að rétt sé að frv. verði gert að lögum óbreytt.



Herra forseti. Það var út af ummælum hv. 7. landsk., sem mér þykir rétt að segja nokkur orð og svara ummælum hans um persónulega afstöðu mína í heilbrigðis- og félagsmálan. Hv. þm. taldi, að vonir hefðu staðið til, að samkomulag næðist á milli fulltrúa Sjálfstfl. í n. og hinna fulltrúanna um breytingu á frv. um stóríbúðaskatt. Ég vil nú í þessu sambandi lýsa því enn yfir, sem ég hafði áður gert í n. og hér við umræður, að af tvennu illu vildi ég heldur að tekin yrði upp skömmtun á húsnæði, en stóríbúðaskattur. Ef taka ætti upp skömmtun, verður það ekki gert nema af undangenginni ýtarlegri rannsókn og ekki nema knýjandi nauðsyn teljist þá vera fyrir hendi. Sé slíkt ástand fyrir hendi í bænum, að ekki þyki hjá því mega komast, þá mun bæði ég og aðrir beygja sig undir skömmtun. En á því er reginmunur og á beinum refsiaðgerðum eins og stóríbúðaskattinum gagnvart þeim, sem með framtaki og dugnaði eiga mestan þátt í að bæta úr húsnæðisþörfinni og byggt hafa yfir sig sjálfir. Þetta vil ég taka skýrt fram. - Um afstöðu hins n.-fulltrúans, hv. þm. Seyðf., gildir sú yfirlýsing, er hann hefur gefið hér, að ef frv. um stóríbúðaskatt ætti fram að ganga, þá vildi hann vera með að semja heldur um hvert atriði, sem horfa þætti til bóta í frv., og fá því breytt, en að samþykkja það eins og það væri. Annars er það nú svo, að fyrst þegar mál þetta kom fyrir, þá var ákafi meiri hl. n. svo mikill að berja það strax í gegn, að það mátti ekki einu sinni bíða eftir umsögnum viðkomandi aðila, og ég fékk því aðeins framgengt, að fyrirspurnir væru gerðar til þeirra með því skilyrði, að svör bærust innan 14 daga. En þessi ákafi hefur nú minnkað síðan, og ástæðan til þess er sú takmarkalausa andúð, sem almenningur sýndi frv. fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í vetur. Þá opnuðust augu flm. frv. og nm. fyrir því, að hér væri farið út á ranga braut og ólíklega til vinsælda, og þess vegna hefur nú verið tekin sú stefna að salta það mál. Út af ummælum hv. 1. landsk. um það, að þetta frv. stefndi út í hreint öngþveiti og þeir sem að því stæðu mundu verða dregnir til ábyrgðar fyrir gerðir sínar, þá vil ég benda honum á, að ef sá spádómur rætist, að þúsundum manna verði kastað á dyr, ef húsaleigulögin verða afnumin, - heldur hann þá virkilega, að það verði gert til þess að láta húsin standa auð? - Nei! Það verður fyrst og fremst gert til þess að losna við fólk, sem menn hafa orðið að sitja uppi með vegna laganna, þó það hafi verið hreint kvalræði að búa með því öll þessi ár. Og það vita allir, að á mörgum stöðum hefur sambúð manna verið þannig af þessum sökum, að kalla má hreinasta víti. Þessir leigjendur verða nú að fá sér annað húsnæði og aðrir koma í þeirra stað. Það hverfur ekkert af þessum húsum af markaðnum, þótt lögin séu felld úr gildi; en það hverfur mikið af úlfúð og takast upp skynsamlegri samningar um húsnæði, og eklan verður beinlínis minni með samþykkt þessa frv., því að frelsið í þessum efnum mun leysa þann vanda, sem ekki tókst að leysa úr með kúgunarráðstöfunum. Í þessu sambandi vil ég benda á, að þá, sem ráða yfir húsnæði, má flokka í þrennt. Í fyrsta flokkinum eru þeir, sem reist hafa sér íbúðir af frjálsum vilja og framtaki; sá flokkur er langstærstur og mun ráða yfir 80–90% af öllu húsnæði í landinu. Þessir menn hafa sjálfir komið upp sínum húsum og ekki fengið til þess neina aðstoð, en þeir eiga langmestan þátt í að leysa þann vanda, sem húsnæðisvöntunin er. En hvernig hefur verið farið með þessa menn? Þeir hafa beinlínis verið hundeltir og ofsóttir látlaust af vinstri flokkunum, og þessi mál hafa verið reyrð í þá fjötra, að þeir hafa alls ekki verið þessara eigna sinna ráðandi né fengið að ráðstafa þeim eins og öðru, sem þeir hafa átt. Og þó hafa þessir menn leyst þann vanda, sem hið opinbera hefði annars orðið að taka að sér, og án þess að fá til þess nokkra hjálp. Þá eru í öðrum flokkinum þeir menn, sem hafa byggt hús í landinu og fengið til þess aðstoð í lánum eða styrkjum hins opinbera, sbr. t. d. lögin um verkamannabústaði. Loks eru svo í þriðja lagi þeir, sem bær og ríki hafa byggt yfir, og er sá hópur langminnstur. Á þann flokkinn, sem stærstur er og hefur að langmestu leyti átt þátt í að leysa húsnæðisvandamálin, hefur verið hafinn skipulagður áróður, og hann hefur of lengi orðið að þola það, að réttur hans væri stórlega skertur með slíkri lagasetningu sem húsaleigulögin eru. Þau hefði átt að vera búið að afnema fyrir löngu. Og enda þótt þetta frv. gangi ekki nægilega langt, þá verður þó að teljast að því stórkostleg bót á því neyðarástandi, sem ríkt hefur í þessum málum, og þær hrakspár, sem um það hafa verið hafðar, munu reynast fjarstæður einar. Ég mun því ljá þessu frv. fylgi mitt og sé ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum; vildi aðeins láta það koma fram, sem nú er sagt.



Herra forseti. Það er alkunna, að húsaleigulögin hafa fyrst og fremst komið að gagni í kaupstöðum og aðallega í Reykjavík, og enda þótt þörf sé ýmiss konar breytinga á þeim lögum, þá eru þau þó til mikillar verndar því fólki, sem býr í leiguhúsnæði. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki um að ráða bót á þeim ágöllum, heldur um að afnema þessa löggjöf í áföngum. Það var gert hér að umtalsefni af hv. 7. landsk., að það sætti furðu, að frv. Framsfl. um stóríbúðaskatt, sem fram kom á s. l. hausti, skuli nú alveg vera horfið í skuggann. Það miðaði þó að því, að það húsnæði, sem fyrir hendi er, yrði hagnýtt betur, en gert er. En við því er nú sem sagt ekki hreyft lengur, og stjórnarmeirihlutinn virðist ekki ætla því lengra líf. Í stað þess er nú tekið upp úr salti frv. þeirra sveitakjördæmaþingmanna, Jörundar Brynjólfssonar og Páls Þorsteinssonar, um húsaleiguástandið í Reykjavík, sem vænta mætti, að sumir aðrir þm. hefðu nú máske betri skilning á; enda er það sannast sagna, að ekki er fjallað um þessi mál af miklum skilningi í frv. hv. þm. En hafi það frv., sem hér var til umræðu í upphafi þings um stóríbúðaskatt, og önnur slík horfið í skuggann, þá má nú segja um þetta frv., að það lítið, sem í því var af efni og innihaldi, er það kom frá hendi hv. flm., það hafi nú verið þurrkað út við meðferð þá, er það hefur hlotið í hv. Nd. 1. gr. frv. hljóðar nú upp á það, að húseigendur megi segja upp húsnæði, ef þeir geta fært sönnur á, að þeir þurfi þess fyrir sjálfa sig, systkini sín eða skyldmenni í beinni línu, kjörbörn eða fósturbörn. Samkv. ákvæðum 1. gr. er þannig hægt að setja enn fleira fólk á kaldan klaka, en áður var. Samkv. orðanna hljóðan í 2. gr. frv., eins og hún var orðuð upphaflega, þá skyldu barnafjölskyldur hafa forgangsrétt að húsnæði, sem leigt er öðrum, en skyldmennum leigusala. Nú stendur svo í frv. eftir afgreiðsluna frá Nd., með leyfi hæstv. forseta: „ .. skal hann (leigusali) leitast við að leigja hana fjölskyldu, er hefur á framfæri sínu börn innan 16 ára aldurs . . . . “ - Já, mikið held ég þeir leitist við að láta barnafjölskyldurnar sitja fyrir, er þeir velja sér leigjendur, blessaðir húseigendurnir í Rvík. Það er ekki aldeilis ónýtt fyrir barnafjölskyldurnar að styðjast við þennan lagastaf! -Ákvæðið um, að þær skuli hafa forgangsrétt, er þurrkað út, en í stað þess eiga húseigendur að „leitast við“ að láta þær sitja fyrir um húsnæði. - Vinstri hlið frv. er visnuð. Í upphaflega frv. stóð, að ef leigusali sjálfur seldi ekki barnafjölskyldu íbúð sína á leigu, skyldi hann gefa húsaleigunefnd kost á að ráðstafa íbúðinni á þann hátt, áður en hann leigði hana öðrum. Nú er þetta ákvæði orðið svo, að leigusali skuli „jafnan leita tillagna húsaleigunefndar um ráðstöfun íbúðarinnar, áður en hann leigir hana öðrum.“ –Þannig er búið að gera 2. gr. frv. að slíku skrípi, að það er ekki sæmandi fyrir Alþingi að láta annað eins frá sér fara. Í staðinn fyrir „forgangsrétt“ barnafjölskyldnanna er nú komin „viðleitni“ húseigenda, enda þótt allir viti, að húseigendur hafa ekki viljað leigja barnafjölskyldum og æska bæjarins er af þeim sökum í heilsusamlegum háska stödd, hrakin í kjallaraíbúðir og bragga. Hefði sannarlega verið þörf á að ráða þar bót á með annars konar aðgerðum, en þessari loðmullu, sem gerir húseigendum frjálst að komast algerlega hjá íhlutun húsaleigunefndar. Má vera, að hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. A-Sk. haldi, að svona ákvæði komi að gagni, en ég býst við, að hv. 8. þm. Reykv. a. m. k. trúi því ekki. Þá er þriðja gr. frv., og er þar talað um, að skipa skuli húsaleigunefnd í Rvík. Og hvernig á hún svo að vera skipuð? Jú, það á að vera einn fulltrúi fyrir fasteigendur og annar fyrir leigjendur og hæstiréttur á svo að skipa þriðja manninn, sem væntanlega verður fasteigandi, svo að þeir fá þannig tvo fulltrúa í n., sem á að dæma í málum þessum, sem fyrst og fremst eru þó mál leigjenda - því þó það kunni að vera peningaspursmál fyrir húseigendur, þá er það á hinn bóginn lífsafkomuspursmál fyrir mikinn þorra leigjenda. Og eins og hér er í pottinn búið, þá er það undir hælinn lagt, hvort þessi nýja lögfræðingaskrifstofa verður leigjendum til nokkurrar verndar. Þá er ekki gaman að sjá breytinguna á 5. gr., frá því sem upphaflega var þar tiltekið. Hámarksleiga fyrir hvern ferm. gólfflatar var áður ákveðin 7 kr. og lækkandi, ef lofthæð var undir 2,50 m. Þetta hefur nú tekið þeim breytingum, að 7 kr. hámarkið er bundið við hús, sem reist eru fyrir 1944. Í gömlum timburhjöllum í Rvík skal 100 fermetra íbúð þannig goldin með kr. 700 á mánuði. Svo hækkar hámarkið í húsum, sem byggð eru 1945 og síðar, og þar á 100 fermetra íbúðin að kosta 800–900 kr. á mánuði. Ég hefði nú fremur átt von á því, að Framsfl. hefði látið gamla hámarkið standa, en lækkað það í eldri húsum niður í 5 kr. En nei, ónei! Það var heldur hækkað upp í 8–9 kr. í hinum nýrri húsum. Vitaskuld er ranglátt að hafa hið sama gjald, hvort sem húsin voru ný eða gömul, en 7 kr. hámarkið var nóg og bar að lækka það í eldri húsunum. Vinstri hlið upphaflega frv. er þannig gersamlega visin orðin. Áreiðanlega gerist ekkert það í sumar í húsnæðismálum Rvíkur, sem geri það knýjandi nauðsyn að samþykkja þetta frv. nú. Og fulltrúar Framsfl. þurfa ekki vegna kosningaloforða sinna að fylgja þessu máli. Þvert á móti. Ef þeir vildu nota tækifærið og innleysa örlítið af sínum kosningavíxlum á þessu þingi, þá ættu þeir að samþ. brtt. okkar hv. 1. landsk., svo að hæstv. félmrh. geti á meðan sólin skin í sumar undirbúið skynsamlegar aðgerðir í þessum málum fyrir næsta vetur, er þing kemur aftur saman. Og hvernig geta framsóknarmenn haft nokkuð á móti því, að það fari fram slík könnun á íbúðarhæfu húsnæði í Rvík í sumar? Þeir hljóta þá að hafa gleymt ýmsum þeim upplýsingum og myndum, sem birtust ásamt kosningaloforðunum í Tímanum í haust, ef þeir telja hér engra rannsókna þörf. Og ég held það yrði betra að fá niðurstöður slíkra rannsókna í skýrsluformi, heldur en átakanlegar lýsingar á ástandinu einar saman, þó prentaðar séu með rauðu yfir þverar síður í Tímanum. Hafa þm. Framsóknar nokkuð á móti því, að upplýsingar séu fengnar um stærð og nýtingu húsnæðis - um stóríbúðirnar, sem standa ónotaðar að mestu, og um þúsundirnar, sem í bröggunum búa, sumum svo lélegum, að húsmæðurnar verða að standa þar í vaðstígvél- um við vinnu sína? Hafa þeir nokkuð á móti því, að upplýsinga sé aflað um þá tugi þúsunda, sem fátækt fólk hefur orðið að borga í húsaleigu umfram það sem kvittanirnar segja til? Hafa hv. þm. Framsfl. nokkuð á móti því, að þeir gæfu skýrslu um þetta, sem fyrir ókjörunum hafa orðið? Hafa hv. þm. Framsfl. nokkuð á móti því, að félagsmálaráðuneytinu berist skýrslur um húsnæðisástandið í Reykjavík? Hafa hv. þm. Framsfl. nokkuð á móti því, að hæstv. félmrh. fái skýrslur um ástand þessara mála í sínar hendur og leggi skynsamlega löggjöf um lausn þessara mála fyrir næsta þing? Ég get ekki skilið það. En með því að samþykkja brtt. okkar hv. 1. landsk. þm. gæfist kostur á slíku. En enginn þessara hv. þm. getur bent á nokkuð, sem réttlæti það, að þetta fái ekki að biða sumarlangt. Nei, endirinn á sögu þessa þings skal vera vaxandi húsnæðisskortur, og þó að menn hafi nú einhver tök á því að byggja, þá er varla hægt að kría út fjárfestingarleyfi til þess hjá fjárhagsráði, jafnframt fer fjárhag manna hrakandi, meðal annars vegna gengislækkunarinnar, en húsnæðisleysið eykst, og það verður meiri neyð og meiri þörf fyrir húsnæði um næstu jól. Það á ekki að koma í veg fyrir það, með því að skattleggja ónotað og Illa notað húsnæði, og það má ekki taka upp skömmtun á húsnæði. Það er meiningin hjá þessum nöbbum að þvo sér um hendurnar með því að samþykkja þetta plagg, til þess að sýna Reykjavík, að eitthvað hafi verið gert í húsnæðismálunum. En ég held, að það sé engin þörf á þessum þvotti, hann verður að minnsta kosti lélegur Pílatusarþvottur. Það eina, sem vit væri í að gera núna fyrir Framsfl. eftir allar vanefndirnar frá því í haust og vetur, er að koma málinu í hendur félagsmálaráðherra, sem er einn af forustumönnum flokksins, í trausti þess, að það verði tekið myndarlegum tökum til þess að ráða fram úr því yfir sumartímann, því að það liggur miklu meira á því, heldur en að afnema húsaleigulögin. Hv. þm. Barð. barmaði sér mjög yfir því, hve fasteignaeigendur væru hörmulega fjötraðir í eigin húsnæði, þeir væru algerlega ósjálfráðir um ráðstöfun á því. Þetta höfum við allt heyrt áður, og ég get vel skilið það frá hans sjónarmiði, - það er eins og með íhaldsmenn yfirleitt. En frá mínu sjónarmiði lítur þetta dálítið öðruvísi út, jafnvel þó að ég hafi sjálfur orðið að hlíta ákvæðum þessara laga og leigja út íbúð, sem ég hefði kannske gjarnan viljað ráðstafa eftir eigin geðþótta. Frá mínu sjónarmiði líta húsaleigulögin út sem nauðsynleg ráðstöfun til þess að fyrirbyggja okur á húsaleigu, og hafa þar af leiðandi orðið til blessunar, og það færi jafnvel betur, ef slíkar hömlur hefðu verið settar á fleiri sviðum þjóðfélagsins, og vil ég því snúa við orðum hv. þm. Barð. og segja, að við ættum að gráta, að það skyldi ekki hafa verið gert.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. sagði hér nokkur orð, og meðal annarra þau, í sambandi við afnám húsaleigulaganna, að sér þætti það skrýtið, ef ekkert húsnæði yrði á boðstólum við sæmilegu verði, þegar búið er að kasta þúsundum manna á götuna, því að ef það væri rétt, að verðið færi eftir eftirspurninni og framboðinu, þá gætu ekki verið miklir örðugleikar á því.Ég verð að segja það, að þetta er hrein hundalógik, sem ekki er einu sinni samboðin hv. þm. Barð., ekki einu sinni samboðin honum. Það er ekki eingöngu vegna þess að leigan er svo lág núna, að þeim verður kastað út á götuna úr því húsnæði, sem þeir búa í og ekki er hægt að segja upp. Húseigendurnir geta þá fengið ennþá meira fyrir leiguna af því að framboðið er ekki í neinu samræmi við eftirspurnina eftir húsnæði. Nú er ekki svo að skilja, að þetta húsnæði, sem þannig losnar, verði ekki leigt aftur, en látið standa autt. Þetta verður leigt aftur, en þá verður eftirspurnin orðin ennþá meiri eftir húsnæði, því að það verða fyrst og fremst allir, sem nú eru húsnæðislausir, og auk þess allir, sem sagt verður upp. Ef leiga var áður 100 krónur á mánuði, fer hún í 500–600 kr. Þetta ætti hv. þm. að geta skilið. En hverjir eru það þá, sem fá þetta húsnæði? Það eru þeir, sem hafa peningana til þess að leigja út fyrir undir slíkum kringumstæðum. Þeir, sem þá segja upp húsnæði, fá 5–6 sinnum meira fyrir það. Með öðrum orðum: þar sem hlutfallið á milli framboðs og eftirspurnar er þannig, að framboðið er miklu minna, þá verður afleiðingin sú, að svartur markaður verður á öllu húsnæði. Þeir, sem ekki hafa efni á slíku, verða hraktir frá húsi og heimili. Það liggja fyrir um það staðreyndir, svo að það þarf ekki að bíða eftir neinni reynslu til þess að sjá það, það getur hver maður sagt sér sjálfur. En ég geri ráð fyrir því, að það sé þýðingarlaust að benda hv. þm. Barð. á staðreyndir. Þær hrökkva af honum eins og vatn af gæs. En reynslan mun skera úr þessu, og þegar sú reynsla er komin, þá munu þingmenn Framsfl. og Alþfl. sannarlega verða dregnir til ábyrgðar. Þá sagði hv. þm., að sá munur mundi á verða, eftir að húsaleigulögin væru úr gildi numin, að þá mundi húsaleigan byggjast á vinsamlegum samningum milli húseiganda og leigjanda. Já, ég get svona rétt trúað því, að það skapi vinsemd hjá manni, sem sagt hefur verið upp húsnæði, sem hann borgar 100 krónur fyrir, þegar hann þarf að borga fyrir það 500–600 krónur til þess að fá að halda því áfram. Það er óttalega trúlegt! Hins vegar get ég trúað því, að húseigandi verði heldur vinsamlegri, þegar hann fær 5–6 sinnum meira fyrir leiguna. Hv. þm. talaði um frelsi í þessu sambandi. Við skulum minnast ofurlítið á það frelsi, sem hv. þm. er fylgjandi í húsnæðismálunum, það er frelsi húseiganda til þess að segja upp húsnæði, til þess að geta fengið meina verð fyrir, og þetta frelsi er honum svo annt um, að honum er alveg sama, þótt hundruðum og þúsundum manna sé kastað á götuna fyrir það; það er þá frelsi fyrir þá menn á götunni. En hvað þá um frelsi þeirra manna, sem vilja byggja? Þeir eru ekki fjötraðir af húsaleigulögunum. Þeir, sem vilja byggja og hafa einhverja möguleika til þess, þeir eru fjötraðir vegna þess, hve dýrt það er að byggja, þeir eru fjötraðir vegna innflutningshafta og hárra vaxta. En hvað segir hv. þm. um frelsi þeirra manna, sem hafa möguleika til þess að koma sér upp húsi, en er bannað það? Hverjir eru það, sem eru höfundar að slíku frelsi? Erum það við? Eða eru það kannske flokksbræður hans? Hvað segir hv. þm. Barð. um það, ef ég kem fram með till. um það, að þeim mönnum, sem möguleika hafa á því að byggja, skuli það frjálst, án tillits til þess, hvort leyfi fjárhagsráðs liggi fyrir? Ef hann vill ekki hlíta því, þá ætti hann að tala sem allra minnst um frelsi. Hv. frsm. meiri hl. sagði það í sinni ræðu, að þetta frv., sem hér ætti að fara að gera að 1ögum, gæti orðið til frambúðar, ef bæjarfélögin aðeins vilji það. Já, það er nú rétt. Það er svo á pappírnum. En spurningin verður þá, hvort þau vilji, að þau séu til frambúðar. Þetta skiptir mestu máli hér í Reykjavík. Og hvað vill þá meiri hluti bæjarstjórnarinnar í Reykjavík? Meiri hluti bæjarstj. í Reykjavík er skipaður sjálfstæðismönnum og stendur að baki þessu frv., eins og þeir gera á þingi með framsóknarmönnum. Þessi flokkur vill afnema húsaleigulögin, og hann vil] og hefur barizt fyrir afnámi þeirra. Það er því helber hræsni að setja þetta ákvæði inn í frv., því að tilgangurinn er bersýnilega sá, að þetta komi til framkvæmda hér í Reykjavík, jafnskjótt og auðið er, því að ef það hefði ekki verið tilgangurinn, þá hefði sannarlega komið hljóð úr horni við umr. um málið, um að þetta ákvæði tæki ekki til Reykjavíkur. Þetta er því einber hræsni. Þetta er auðvitað gert í þeim tilgangi að afnema húsaleigulögin í Reykjavík.

Ræður þá ekki meiri hluti kjósenda bæjarstjórninni í Reykjavík?

Jú, en það eru önnur mál, sem hefur verið veifað framan í kjósendur fyrir kosningarnar í vetur, en nú eru 4 ár til næstu kosninga, svo að það er nægur tími til þess að framkvæma þetta, og þess vegna er þetta gert nú. Hv. frsm. sagði nú í seinni ræðu sinni, að hann væri mótfallinn till. okkar efnislega, af því að hvert bæjarfélag getur látið fara fram rannsókn á húsnæðisástandinu hjá sér, en í fyrri ræðu sinni sagðist hann vera henni mótfallinn, af því að það væri bara óþarfa vafstur. Hér er verið að samþ. frv., sem verður til þess að skapa hið mesta neyðarástand, fyrst og fremst hér í Reykjavík, og þá er það kallað óþarfa vafstur að láta fara fram slíka rannsókn. Spurningin er ekki um það heldur, hvort setja eigi löggjöf, sem skapar slíkt neyðarástand, alveg út í bláinn, en nokkurrar rannsóknar á húsnæðisástandinu og án þess að athuga það, hverjar afleiðingar slík löggjöf mundi hafa í för með sér. Því að aðalatriðið í þessu máli er, að sú rannsókn fari fram áður, en ekki eftir, að lögin eru sett. Hvað „vafstrið“ snertir, þá er hér ekki um neitt óþarfa vafstur að ræða, því að, þessi rannsókn er mjög einföld og auðvelt að framkvæma. Hv. 1. þm. N-M. sýndi meðal annars fram á það í sinni ræðu, að það væri hægt að fá upplýsingar þessar í sambandi við manntalið og að mikið af þessu lægi fyrir í brunamatinu. Í frv. framsóknarmanna um stóríbúðaskatt er einnig gert ráð fyrir slíkri rannsókn, og að hún verði framkvæmd fyrir 1. júní, svo að af því er sýnilegt, að flutningsmönnum þess frv. hefur ekki fundizt það erfitt eða miklum vandkvæðum bundið að framkvæma slíka rannsókn. Nei, það er ekki neitt vafstur, sem veldur því, að þm. getur ekki fallizt á till. okkar. Hv. þm. sagði, að það þýddi ekki neitt að tala um frv. um stóríbúðaskatt núna, það væri orðið svo áliðið þings, og það mundi ekki vera hægt. að afgreiða það fyrir þinglausnir, enda hefði það líka verið borið fram á undanförnum þingum, en þá hafi ekki verið hægt að afgreiða það. En þá er spurningin: Hvers vegna hefur ekki verið hægt að samþykkja þetta á undanförnum, þingum, og hvers vegna er ekki hægt að samþykkja það núna? Hvers vegna er þessu máli þá svo, flýtt í gegnum þingið núna? Ætli það sé ekki af því, að viljann hafi vantað til þess að samþ. það? Ætli það hafi ekki vantað viljann hjá framsóknarmönnunum? Auðvitað eru agnúar á frv., sem þurft hefði að laga, en það, hefði engu að síður verið meiri hluti samþykkur frv. um stóríbúðaskatt, ef Framsfl. væri því fylgjandi. En það er sama ástæðan fyrir því, að það er ekki gert nú, og áður það, sem Framsfl. heldur á í vinstri hendinni fyrir kosningarnar, er ekki til þess að samþykkja eftir kosningar: Framsfl. leggur fram tvö frv. um húsnæðismál á þessu þingi: þetta frv., sem hér er til umr., og frv. um stóríbúðaskatt. Þessu frv. heldur Framsókn á í hægri hendi og hefur samvinnu við sjálfstæðismenn um að afgreiða, en ekki hitt. Annað frv. er lagt fram fyrir kosningar, og það á ekki að samþykkja eftir kosningar. Hitt, frv. í hægri hendinni, er lagt. fram eftir kosningar, og það er samþ. Hvernig sem framsóknarmenn reyna að koma sér undan þessu, þá geta þeir það ekki. Hv. þm. talaði um tvær stefnur, sem um væri að ræða í þessu máli: heimastjórnarstefnu og íhlutunarstefnu ríkisins, og væri þetta heimastjórnarstefnan, sem felst í frv. Má ég þá spyrja: til hvorrar stefnunnar telst frv. um stóríbúðaskatt? Þá sagði hv. þm., að hann væri mótfallinn því að koma mönnum til að brjóta lög. Hvað þá um ákvæði 5. gr. þessa frv.? Heldur hv. þm., að þeim verði framfylgt um hámarksverð, og heldur hann, að það verði gert, þegar búið er að afnema allar hömlur á húsnæði og búið er að segja öllum upp? Hann veit, að það er algengt nú, að menn verði að borga oft svo þúsundum skiptir bara til þess að fá íbúðina, og verða svo að greiða fulla leigu eftir sem áður. Hann veit, að það er hrein vitleysa, að þetta frv. bæti eitthvað úr því, eins og hv. 6. landsk. þm. hefur sýnt fram á. „Á mjóum þvengjum læra hundarnir að stela.“ Og þetta eru ekki mjóir þvengir, heldur eru þeir breiðir. Þetta telur hann kost á þessu frv., en þetta ákvæði er einmitt mjög siðspillandi. Þrátt fyrir allt, sem hv. þm. segir, þá koma húsaleigulögin að miklu gagni, einmitt af því að hindranir eru settar við því að segja leiguhúsnæði upp. Það er nú sannleikurinn í málinu. Hv. þm. minntist á húsnæðisástandið í bænum. 1946 fór fram allsherjar rannsókn á húsnæði í bænum, svo að það má segja, að það sé kominn tími til þess að láta aðra slíka fara fram nú, en skýrslur af þessari rannsókn 1946 geta gefið verðmætar upplýsingar um ástandið, eins og það var þá. Íbúðir í bröggum voru þá 326, en síðan er vitað, að þeim hefur sama sem ekkert fækkað. Af þessum braggaíbúðum voru taldar lélegar eða óhæfar 70%. Íbúarnir í þessum íbúðum voru árið 1947 2.114, þar af 836 börn. Þá var enn fremur gerð athugun á kjallaraíbúðum 1946. Þeirri athugun var aldrei að fullu lokið, en skýrslur sýna, að það hafa verið rannsakaðar 1.884 kjallaraíbúðir, en eins og ég sagði áður, þá var rannsókninni ekki lokið að fullu, svo að viðbúið er, að mikill fjöldi þeirra hafi orðið útundan, en af þessum 1.884 íbúðum voru 50% lélegar eða óhæfar til mannabústaða, en allar voru þær ólöglegar. Þetta er nú það, sem rannsóknin 1946 sýnir. Árið 1946 voru um 6 þús. manns í þessum kjallaraíbúðum, þar af voru 2 þús. manns í lélegum, en 670 í mjög lélegum eða óhæfum, eða samtals tæplega 3 þús. manns í mjög lélegum eða óhæfum íbúðum. Þetta allt er hægt, að lesa í skýrslu hagfræðings bæjarins, nýútkominni. Húsnæðisþörfin, sem hann áætlar í Reykjavík, er um 500–600 nýjar íbúðir á ári. Heildarniðurstaða þessarar skýrslu frá 1946 sýnir, að allt að 1.000 fjölskyldur eru svo að segja húsnæðislausar, þ. e. a. s. búa í óhæfum bráðabirgðaíbúðum.

Ég bið hv. þm. að afsaka. Á hann mikið eftir af ræðu sinni?

Nei, ég er rétt búinn með ræðuna. Hv. frsm. meiri hl. hélt fram í sinni ræðu, að það væri of mikið byggt í Reykjavík, eða það yrði að athuga, hvort ekki væri of mikið byggt í Reykjavík. Nú er það vitanlega fjarstæða, að það sé of mikið byggt í Rvík. handa því fólki, sem þar á heima, eins og ég hef rækilega sýnt fram á, svo hv. þm. hlýtur að ætlast. Til, að fólkið eigi að flytja þaðan burt. Nú vil ég spyrja hann: Hvert á fólkið að flýja? Er atvinnuástandið í bæjunum betra? Hann á sjálfsagt við, að það eigi að fara upp í sveit. En hvað eru það margir í sveitinni, sem geta borgað það kaup, að lífvænlegt sé? Þetta mundi þýða það, að leysa yrði heimilin upp. Ég man ekki betur, en gert hafi verið ráð fyrir því í áliti hagfræðinganna um gengisskráningu, að það mundi verða samdráttur í landbúnaðarframleiðslunni og flótti úr sveitunum. Hvert á fólkið að flýja? En út af þessu vil ég spyrja hv. þm. að því, hvers vegna hann gat ekki fengið inni fyrir þessa skoðun sína í Tímanum fyrri partinn í vetur eða haust. Þá voru birtar ákaflega margar greinar um húsnæðismál í Tímanum, feikilega skeleggar greinar. Það var auðséð, að flokkurinn hafði sérstakan áhuga fyrir húsnæðismálum. Fyrst slíkar skoðanir voru uppi í Framsfl., þá er undarlegt, að þessi skoðun skyldi ekki koma þar fram. Það sýnir sig meira að segja nú, að það er þessi skoðun, sem er ríkjandi hjá Framsfl. Hvers vegna fékk hún ekki inni í blöðunum, þegar mest var rætt um húsnæðismálin? Nei, það voru aðrar greinar, sem þá fengu þar inni. Það mun hafa verið 8. janúar, sem grein kom í Tímanum, ein af mörgum um húsnæðismál. Þar segir svo, orðrétt: „Hin hræðilega aðbúð í bragga- og fátækrahverfum bæjarins sviptir fólkið trú á lífið og framtíðina og hlýtur óhjákvæmilega að skilja eftir geigvænleg för í þjóðlífinu, ef ekki verður tekið í taumana og ráðin bót á ófremdarástandinu.“ Síðan segir frá því, að á s. l. hausti bjuggu 1.677 manns, þar af 419 börn, í bröggum og öðru húsnæði af því tagi og mikill fjöldi fólks í öðru húsnæði, sem telja verður með öllu óviðunandi. Þá stendur í annarri grein um svipað leyti: „Í mörgum af verstu vistarverunum, sem fólk í Reykjavík verður að sætta sig við og að áliti allra dómbærra manna eru heilsuspillandi hverjum sem er, búa fjölmargir, sem læknar hafa sérstaklega lagt bann við, að mættu dvelja í vondum húsakynnum heilsufars síns vegna. Margs konar heilsubrestir þjá þetta fólk, sumt er nýútskrifað frá Vífilsstöðum og Reykjalundi og þarf umfram allt að njóta góðra skilyrða, meðan það er að venjast eðlilegu starfslífi á nýjan leik.“ Þá segir í annarri grein um þessar mundir: „Blaðið hefur gert sér far um að sýna sem gleggst bölvun húsnæðisleysis, sem þúsundir manna, þar á meðal fjölmargar barnafjölskyldur, eiga við að búa. Það hefur reynt að sýna fram á, hvaða afleiðingar það hlyti að hafa fyrir mannfélagið, ef stór hluti af börnum bæjarins á í framtíðinni, eins og verið hefur nú um skeið, að alast upp við slíka kosti. Þær afleiðingar hljóta að verða andlegar og líkamlegar og höfuðstað landsins og þjóðinni býsna rýrar. Það hefur sýnt fram á, hvernig þrekminna fólkið gefst smám saman upp í hinni vonlausu baráttu, þegar samfélagið vill ekki eða hirðir ekki um að veita því liðsinni til þess að losna úr utangarðsvist í alls konar hrófum, sem eru eins fjarri því að vera mannabústaðir og skútar uppi í fjöllum. Það hefur sýnt fram á, hversu ægilegt ástand hér hlýtur að skapast, jafnskjótt og bóla tekur á verulegu atvinnuleysi. Og það hefur sýnt fram á, hvernig menn, sem raunverulega eru sjúklingar og ekkert annað, eru settir gersamlega á guð og gaddinn, í stað þess að búa þeim sjúkrahúsvist, þar sem þeir gætu unnið fyrir sér á sómasamlegan hátt, náð heilsu á ný og orðið nýtir menn í þjóðfélaginu. Framsóknarflokkurinn berst fyrir alhliða umbótum í kaupstöðum landsins. Hann hefur einsett sér að brjóta niður ofurvald fjárplógsmanna og uppræta spillinguna í þjóðfélaginu og gera eymdina og ranglætið útlægt. Vilji nógu margir kjósendur veita honum brautargengi, skapast ný viðhorf.“ Ójá, það voru nógu margir kjósendur, sem veittu honum brautargengi, og nú er árangurinn að koma í ljós, sá, að þúsundum kjósenda verður kastað á götuna. Það mætti lengi halda áfram að lesa upp úr Tímanum. Það mundu verða miklu skeleggari ræður, en ég get flutt frá eigin brjósti. M. a. stendur einhvers staðar, að það sé býsnazt yfir, ef einhverjum sé styttur aldur úti í löndum, en hitt sé látið viðgangast, að börn í Reykjavík séu beinlínis borin út og svipt lífi vegna þess ástands, sem er í húsnæðismálum bæjarins. Og nú kemur bjargráðið. Það er þetta frv. Og þegar framsóknarmenn eru spurðir að því, hvað þetta fólk eigi til bragðs að taka, sem verður kastað úr íbúðum sínum, þá er svarið, að Reykjavík sé orðin of stór og fólkið eigi að flytja burt upp í sveit, en ég býst við, að það standi í þeim að svara því, hvert það eigi að flýja, þangað sem það geti lifað.



Herra forseti. Áður en gengið er til atkv. um þetta mál, vil ég taka það fram, að við flm. óskum að taka það til baka, og þess vegna tel ég þann leik að hafa atkvgr. um málið nú mér óviðkomandi og tek því ekki þátt í atkvgr.

Forseti (BSt) : Hv. þm. veit, þar sem hann hefur verið forseti, að þar eð frv. hefur verið tekið upp aftur, þá verður að ganga atkvgr. um það.



Herra forseti. Úr því að þetta frv. var nú einu sinni komið fram og við það slík brtt. sem þessi, þá finnst mér nú erfitt að komast fram hjá henni og segja nei, vegna þess málefnið, sem hún flytur. En ég vil með hliðsjón af því, hvers konar flækjufrv. þetta er orðið, marka afstöðu mína til þess með því að skipta mér ekki af því, sérstaklega vegna þess að mér finnst það vera orðið meira glettur milli einstakra hv. þm. Þess vegna greiði ég ekki atkv. um þessa brtt. frekar en annað í sambandi við þetta frv.



Herra forseti. Ég er nú andvígur þeirri reglu, sem tekin er upp í þessu frv. og kemur fram í þessari brtt., þ. e. a. s. að veita sérstakar undanþágur frá skatti. Ég tel, að miklu frekar eigi að auka styrk til Sambands berklasjúklinga á fjárlög í trausti þess, að svo verði gert, þátt síðar verði segi ég nei. Brtt.402 felld með 5:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: RÞ, StgrA, BrB. nei: PZ, VH, GJ, KK, BSt. EE, HV, HG greiddu ekki atkv. 6 þm. (LJóh, ÞÞ, BBen, FRV, HermJ, JJós) fjarstaddir. 3 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Ég get ekki verið með þessari till., m. a. vegna þess, að í hana vantar ákvæði um, hvernig skipta eigi börnum, sem í þessu tilfelli hjón hafa á framfæri sínu, til frádráttar.



Herra forseti. Ég hef flutt á þessu þingi frv., sem hv. fyrri þm. N-M. gat um, þar sem greinil. hefur komið í ljós, að ég tel persónufrádráttinn of lágan. En með tilvísun til ummæla hv. 1. þm. N-M. segi ég nei.



Herra forseti. Ég er, að vísu andvígur 1. gr. frv., en tel 2. gr. vera til bóta eins og hún er og get þess vegna greitt atkv. með frv. til Nd., í von um, að hún lagi það. Ég segi já.



Ég greiði ekki atkv. með tilvísun til þess, að upphaflegu flm. frv. höfðu tekið það til baka.



Herra forseti. Ég er nú í sjálfu sér efnislega samþykkur þessari brtt. að því leyti, sem hún gengur í þá átt að hætta beinni samsköttun hjóna. En hins vegar tel ég óeðlilegt að láta þetta aðeins ná til þeirra hjóna, þar sem konan vinnur utan heimilisins, og þess vegna greiði ég ekki atkv. um brtt. Brtt. 373 samþ. með 8:2 atkv. - 607 felld með 7:4 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HG, StgrA, BrB. nei: KK, PZ, RÞ, VH, BBen, GJ, BSt. EE greiddi ekki atkv. 5 þm. (HermJ, JJós, LJóh, ÞÞ, FRV) fjarstaddir. 2 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Herra forseti. Þar sem búið er að samþ. fjárlög á þessu þingi, sem gera ráð fyrir ákveðnum tekjum af þessum skatti, og þar sem reiknað hefur verið út, að sá frádráttur, sem lagt var til að heimilaður yrði í frv., sem hv. 8. þm. Reykv. hefur flutt áður á þessu þingi, þar sem þó var lagt til, að hann væri lægri en þetta, mun nema allt að 30 millj. kr. í tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, svo að þetta, sem hér er lagt til, mundi þá nema stærri upphæð; í öðru lagi hefur nú verið lagt fram frv., sem öll hæstv. ríkisstj. stendur að og verður því væntanlega samþ., sem fer í svipaða átt og þetta, og eftir því sem ég veit bezt, hefur hæstv. ríkisstj. haft um þetta frv. samráð við fjvn., svo fyrir því er ráð gert; - af þessum ástæðum sé ég mér ekki fært að samþ. þetta, þótt ég viðurkenni, að persónufrádrátturinn er of lágur. Ég segi nei.



Herra forseti. Þar sem brtt. mínar á þskj. 318 hafa verið felldar, þá mun ég ekki treysta mér til að fylgja öðrum brtt. eða frv. í heild og segi því nei.