Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tilkynning hefur borist um kjör formanns og varaformanns í fjárln.: Formaður Karl Steinar Guðnason og varaformaður Sturla Böðvarsson.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. finnst sennilega skörin vera farin að færast upp í bekkinn þegar einn af hinum vanþakklátu oföldu kálfum, sem hann ræddi um í framsöguræðu sinni, kemur í þennan ræðustól til að taka þátt í umræðu um frv. hæstv. ríkisstjórnar um Evrópskt efnahagssvæði, sem við hv. alþm. erum víst allir sammála um að getur orðið afdrifaríkasta mál sem Alþingi hefur fengið til meðferðar frá stofnun lýðveldisins. Ég vek ekki athygli á þessum ummælum hæstv. utanrrh. í framsöguræðu hans um íslenska bændur vegna þess að það sé nýlunda að heyra slíkt hjá honum, heldur vegna þess að mér finnast þau skýrt dæmi um það skítkast og skæting sem einkenndu ræðuna í stað málefnalegra skýringa á kostum og göllum þessa mikilvæga málefnis. Rauður þráður í ræðunni voru ásakanir um tvöfeldni í garð fyrrv. samstarfsflokka í ríkisstjórn sem stóðu að samþykkt um að ganga til samninga um Evrópska efnahagssvæðið með ákveðnum fyrirvörum árið 1989, af því að við viljum nú skoða með gagnrýnum augum útkomuna þegar hún er smátt og smátt að birtast okkur í hinu gífurlega pappírsflóði sem er að koma á borð þingmanna. Þegar ákvörðunin um að EFTA-ríkin gengju til samninga við Evrópubandalagið var tekin árið 1989 taldi ég að þá værum við fyrst og fremst að ganga til samninga um útvíkkun á þeim viðskiptasamningum sem við höfum innan EFTA og með bókun 6 við Evrópubandalagið, ekki stefna að pólitískum samruna eins og virðist leiða af þeim gögnum sem nú eru lögð fyrir okkur. Sú staðreynd kemur hins vegar víða fram og birtist mér m.a. í erlendri fréttaskýringu, rétt eftir að Danir felldu Maastricht-samkomulagið, þar sem sagði að að því felldu þá mundi það skilja Dani eftir í lakari stöðu en EFTA-löndin sem hafa sameinast Evrópubandalaginu í Evrópsku efnahagssvæði eða áforma að gera það. Það gefi EFTA-löndunum tækifæri til að hafa áhrif á lög hins sameiginlega markaðar Evrópubandalagsins sem muni skapa grundvöll og löggjöf þess. Fáum mun hægt að telja trú um að við getum ráðið miklu um lagasetningu Evrópubandalagsins en eftir að við höfum tengst eða gengið í Evrópska efnahagssvæðið, þá tengir það okkur og EFTA-ríkin Evrópubandalaginu nánar en Danir eru án Maastricht-samkomulagsins samkvæmt þessari fréttaskýringu. Það er því ekki aðeins réttur þeirra sem samþykktu að fara í þessar viðræður árið 1989 að vita hvaða ávinning við gætum fengið úr úr þeim að fara eftir hinum hollráðu ábendingum og áskorunum um að skoða hvert einasta atriði þeirra með gagnrýnu hugarfari heldur beinlínis skylda. Ábyrgð þeirra er að sjálfsögðu meiri en annarra ef hrapallega tekst til. Jafnvel þó við hefðum séð fyrir niðurstöður samningsins í smáatriðum árið 1989 og verið samþykk þeim væri engu að síður nauðsynlegt að skoða þær nú í nýju ljósi vegna alls þess sem gerst hefur á alþjóðavettvangi síðan og flestir viðurkenna að hafi skapað breytta heimsmynd. Ég ætla ekki að rekja þá breytingu en læt nægja að nefna aðeins andstöðu Dana við Maastricht-samkomulagið og þau áhrif sem hún virðist hafa haft á viðhorf almennings í mörgum löndum hins væntanlega Evrópska efnahagssvæðis til þessarar bandalagsstefnu. En að sjálfsögðu byggist sú viðhorfsbreyting á mati af þeirri reynslu sem þessar þjóðir hafa fengið eftir því sem tíminn líður. Í frétt í blaðinu The European, sem var í setustofu okkar þingmanna í síðustu viku, er sagt að nú væru eins miklar líkur til að Frakkar felldu Maastricht-samkomulagið í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu í næsta mánuði. Í þessari frétt er eftirfarandi setning um Maastricht-samkomulagið í lauslegri þýðingu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú hafa meira að segja sumir háttsettir embættismenn í Evrópubandalaginu viðurkennt að Maastricht-samkomulagið hafi verið úr tengslum við almenningsálitið og þar með að það hafi átt skilið höfnun Dana. Einn þeirra sagði um leið og hann lýsti undrun á dirfsku samningsins: Við sjáum nú að samningurinn gekk of langt á sviði pólitískrar samvinnu og var ekki líklegur til að geðjast neinum.`` Hér er sett fram sú skoðun að kerfið í Brussel sé búið að byggja upp sinn eigin heim sem ekki er í tengslum við raunveruleikann. Þetta kerfi reyni svo að auka völd sín og áhrif í andstöðu við vilja og hagsmuni fólksins. Það eru því lítil sannindi í ásökun hæstv. utanrrh. í framsöguræðu hans um óyfirstíganlega vanmetakennd þeirra Íslendinga sem vilja beita rökréttri hugsun og heilbrigðri dómgreind við ítarlega skoðun á þessu örlagaríka máli. Þvert á móti höfum við, sem það viljum gera, svo mikla trú á kostum landsins og viti, þekkingu og framtaki þjóðarinnar að við teljum að hún eigi margra góðra kosta völ ef rétt er á málum haldið. Það er að vísu erfitt að ætla sér að keppa við þá skýjaborg sem hæstv. utanrrh. ætlar samningnum að reisa hér þar sem gullgæsirnar hans eiga að koma fljúgandi til þeirra sem á þær vilja kalla. En á meðan hæstv. ráðherra finnur þeirri skýjaborg ekki fastari grundvöll að standa á en fram kom í ræðu hans er erfitt að treysta því að hún muni veita okkur skjól. Þar gætu þó skýr svör við einföldum spurningum veitt nokkrar upplýsingar. Því vil ég spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann ætli EES-samningnum að skapa hér svipað ástand í efnahags-, atvinnu- og félagsmálum og nú er í Evrópubandalagslöndunum. Þar er margt hægt að bera saman, en ég nefni aðeins eitt. Við vitum að þar er gífurlegt atvinnuleysi sem óttast er að fari enn vaxandi. Í fréttum frá Bretlandi, sem liggur okkur næst, var í sumar sagt að allt að þriðjungur ungs fólks í sumum borgum hefði enga atvinnu. Afleiðingarnar væru örvænting, upplausn og óeirðir sem enginn kynni ráð við. Þar í landi fleyta samt sjálfsagt margir rjómann ofan af á kostnað þess hluta þjóðarinnar sem kaffærist. Er það slíkt samfélag sem hæstv. utanrrh. vill skapa hér? Eða telur hæstv. ráðherra líklegt að þegar Íslendingar verða komnir undir hina stóru sæng Evrópska efnahagssvæðisins muni þar verða einhver staður sem veiti okkur betri yl en öðrum? Er ekki líklegra að það verði hinir sterkari sem þar nái í bestu aðstöðuna jafnvel þó við vantreystum ekkert yfirlýsingum í skálaræðum, sem hæstv. ráðherra ræddi um og við skiljum mætavel að ráðherrarnir kjósi stundum að gleymdust fljótt. En ef við viljum hvorki leiða yfir okkur ástand sem nú er í Evrópubandalagslöndunum né teljum líklegt að okkar hlutur verði þar betri en annarra, telur hæstv. utanrrh. þá að innganga Íslands og annarra EFTA-landa í Evrópska efnahagssvæðið muni bæta svo hag Evrópubandalagsins að það sé eftirsóknarvert að rugla reytum okkar sem mest saman með þeim? Við sem spyrjum slíkra spurninga og óskum eftir svörum við þeim fáum ásakanir um að vilja hafa þetta gullna tækifæri af þjóðinni. Jafnframt er bæði beint og óbeint gefið í skyn að þjóðinni yrði varpað út í ystu myrkur einangrunar og fátæktar og allar bjargir bannaðar þar sem þetta tækifæri komi aldrei aftur ef það verður ekki notað nú. Það er þessi einstrengingslegi málflutningur sem vekur líka þá spurningu af hverju málstaðurinn þurfi á honum að halda. Það hefði óneitanlega verið meira traustvekjandi ef hæstv. utanrrh. hefði líka vikið eitthvað að hinni hliðinni. Hver verður t.d. beinn útlagður kostnaður okkar af aðildinni? Hvert verður gjald okkar til EFTA vegna þess kerfis sem þar þarf að koma upp? Hve há verður greiðsla okkar til byggðastyrkja í Evrópubandalagslöndunum? Verður hún margföld á við það sem núv. hæstv. ríkisstjórn telur rétt að verja til byggðamála á Íslandi? Og hversu marga þarf íslenska ríkisstjórnin að ráða til að vinna á sínum vegum að EES-málum bæði hérlendis og erlendis? Og hver er áætlaður kostnaður við það? Í lögum er ákvæði um að áætlun um aukin útgjöld skuli fylgja frumvarpi. Af hverju minntist hæstv. utanrrh. ekkert á það sem lagaskylda er að gera í framsöguræðu sinni eða greinargerð með frv.? Og að lokum má spyrja: Hvað hafa margir nú þegar verið ráðnir til starfa og hver verður kostnaðurinn við það á þessu ári, hvernig sem afgreiðslu samningsins um Evrópska efnahagssvæðið reiðir af hér og í öðrum EFTA-löndum? Ég tel líka að það sé lágmarkskrafa að við fáum skipurit til að skýra í grófum dráttum allt þetta flókna kerfi sem við eigum að beygja okkur undir. Hvað á að koma á fót mörgum stofnunum, nefndum og ráðum og hvernig eiga málefni okkar að ganga þar á milli Heródesar og Pílatusar? Ef málin hefðu verið kynnt þannig fyrir þjóðinni á myndrænan hátt í stað orðavaðals eins og í framsöguræðu hæstv. ráðherra, þá hygg ég að þjóðin fengi næga þekkingu til að taka afstöðu til málsins. Í útvarpsspjalli á laugardaginn kom fram sú ábending að gagnlegra hefði verið fyrir hæstv. ráðherra að leita til Námsgagnastofnunar til að útbúa eitthvert slíkt efni í staðinn fyrir að snúa sér að auglýsingastofum um útgáfu áróðursbæklinga. Að sjálfsögðu vöknuðu fjölmargar aðrar spurningar undir framsöguræðu hæstv. utanrrh. Þegar hann ræddi um bókun 3 við samninginn þar sem kveðið er á um jöfnunargjöld á unnar landbúnaðarvörur, vék hann ekkert að því sem kom fram í umræðum um það mál á Alþingi á sl. vori. Þá sögðu hæstv. landbrh. og viðskrh. að ágreiningur væri milli íslensku ríkisstjórnarinnar og Evrópubandalagsins um skilning á ákvæði sem hæstv. utanrrh. féllst á að setja inn í samninginn að kröfu Evrópubandalagsins 4. des. 1991 um að þau skuli aldrei eða undir engum kringumstæðum, eins og segir í frumtextanum, vera hærri en árið 1991. Hæstv. viðskrh. var þá svo hreinskilinn að segja, með leyfi forseta, að ,,orðalagið hefði mátt vera þéttara. En úr því verður bætt á vettvangi samningsaðila eins og ákvæði segja til um í samningnum. Málið verður útkljáð á vettvangi sameiginlegu nefndarinnar sem ákvæði eru um í samningnum.`` Með öðrum orðum, við eigum að samþykkja samninginn enda þótt við vitum ekki nema í honum séu ákvæði sem skerða markað íslenskra mjólkurvara um 10%. Samkvæmt ummælum hæstv. viðskrh. fæst niðurstaða um það ekki fyrr en eftir að samningurinn hefur tekið gildi, sameiginlega nefndin tekin til starfa, ágreiningnum vísað til hennar og hún fellt úrskurð sinn. Aðrar EFTA-þjóðir eins og Norðmenn og Finnar, sem gerðu sérstakar bókanir til að tryggja hagsmuni sína á þessu sviði, hafa reyndar ekki verið í neinum vafa um að Íslendingar sömdu algjörlega af sér. Þrátt fyrir þessi tilvitnuðu orð hæstv. viðskrh. á Alþingi í vor gaf landbrh. út eftirfarandi yfirlýsingu í tengslum við gerð búvörusamnings varðandi töku jöfnunargjaldanna. Þau mál töldu fulltrúar framleiðenda vera óljós og ófullnægjandi vegna þess að skýringar stjórnvalda höfðu ekki fengist. Í þeirri yfirlýsingu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Til fulltrúa ríkisins í samninganefnd við búvörusamninga. Ríkisstjórnin hefur fjallað um fyrirspurn fulltrúa ríkisins í samninganefnd við búvörusamninga varðandi yfirlýsingu um álagningu og töku verðjöfnunargjalda af unnum innfluttum landbúnaðarafurðum í væntanlegum EES-samningi sem kemur fram í erindi til ríkisstjórnarinnar frá 10. ágúst sl. Ríkisstjórnin staðfestir að tekin verða að fullu breytileg gjöld skv. 2. gr. bókunarinnar um almenna meginreglu verðjöfnunar við innflutning vara sem falla undir tollflokka sem taldir eru upp í 1. málsgr. 2. tölul. í 5. gr. í viðbæti 1 við bókun 3 með EES-samningi. Af öðrum vörum sem falla undir bókunina fer hins vegar eftir 2. málsgr. 2. tölul. 5. gr. í viðbæti 1. Fulltrúum ríkisins er hér með falið að kynna fulltrúum bænda í samninganefndinni hvernig fyrirhugað sé að að framkvæmd verði staðið samkvæmt ofanskráðu. --- Halldór Blöndal.`` Hér fullyrðir ríkisstjórnin að jöfnunargjöld verði tekin þrátt fyrir fyrrnefnd ummæli hæstv. viðskrh. þar sem hann segir að um heimild til þess að taka þau verði ekki vitað fyrr en sameiginlega nefndin hafi útkljáð ágreining. Því hlýtur sú spurning að vakna hvort það var ósatt sem hæstv. viðskrh. sagði á Alþingi í vor þegar hann sagði að það lægi ekki fyrir fyrr en að löngum tíma liðnum. Eða af hverju segja ráðherrar eitt í dag og annað á morgun um þetta atriði? Og af hverju minntist hæstv. utanrrh. ekkert á þennan ágreining heldur fullyrti að samningurinn bitnaði ekki á landbúnaðinum? Fyrst og fremst er þó ástæða til að spyrja: Af hverju varð hæstv. utanrrh. við kröfu Evrópubandalagsins um að bæta þessu fráleita ákvæði inn í samninginn 4. des. 1991, einum og hálfum mánuði eftir að hann sagði Alþingi að loknum fundi 22. okt. að samningurinn væri fullfrágenginn og tilbúinn til undirritunar? Sagði hann Alþingi þá ósatt? Enn fremur má spyrja: Hefur hæstv. ráðherra gert margar aðrar slíkar breytingar á samningnum að kröfu EB eftir að hann sagði Alþingi að samningurinn væri fullfrágenginn? Eru mörg önnur atriði í samningnum sem nú þegar er ágreiningur um skilning á milli ríkisstjórnarinnar og Evrópubandalagsins sem verða að bíða eftir úrskurði sameiginlegu nefndarinnar til að fá niðurstöðu um? Fyrir utan það sem allir vita um fiskveiðisamninginn og enn er ófrágenginn. Er það virkilega svo að það skipti ekki öllu máli hvað stendur í samningnum og fylgigögnum hans? Sú spurning vaknar eftir það sem kom fram á viðræðufundum EFTA og Evrópubandalagsins um framkvæmd landbúnaðarmála fyrr í sumar. Þar vildu fulltrúar Evrópubandalagsins lítt hlusta á rök EFTA-fulltrúanna og sögðu að svona væri þetta hjá Evrópubandalaginu og þannig skyldi það vera því þangað yrðu EFTA-löndin hvort sem er komin innan skamms. Það er reyndar í samræmi við mörg ákvæði samningsins um að ekkert megi stangast á við dóma og úrskurði Evrópubandalagsins. Erfitt var að skilja hæstv. utanrrh. þegar hann ræddi um forúrskurði dómstóla sem hann taldi Íslendingum mikilvæga. Hann virtist telja það jákvætt að Evrópubandalagsdómstóllinn hafnaði sameiginlegum dómstól svo niðurstaðan varð sérstakur EFTA-dómstóll, hliðstæður EB-dómstólnum. 107. gr. samningsins fjallar um þetta og er hún þannig, með leyfi forseta: ,,Í bókun 34 eru ákvæði er gefa EFTA-ríki kost á að heimila dómstóli eða rétti að biðja dómstól Evrópubandalaganna að ákveða túlkun EES-reglna.`` 1. gr. bókunar 34 er þannig, með leyfi forseta: ,,Þegar vafi leikur á túlkun ákvæða í samningnum, sem að efni til er eins og ákvæði í stofnsáttmálum Evrópubandalagsins, með áorðnum breytingum eða viðbótum, eða gerðum sem samþykktar hafa verið samkvæmt honum, í máli sem er fyrir dómstóli eða rétti í EFTA-ríki, getur dómstóllinn eða rétturinn, telji hann það nauðsynlegt, beðið dómstól Evrópubandalaganna að taka ákvörðun í slíku máli.`` Hér er á báðum stöðum talað um dómstól Evrópubandalaganna. Er varla hægt að skilja annað á orðanna hljóðan en hér sé átt við einn sameiginlegan dómstól, eða hver er skýringin á þessu orðalagi þegar kemur hins vegar fram að dómstólarnir eiga að vera tveir? Í athugasemdum með 107. gr. segir hins vegar svo m.a., með leyfi forseta: ,,Með 107. gr. og bókun 34 við EES-samninginn er opnað fyrir þann möguleika að dómstólar í EFTA-ríkjunum geti leitað eftir forúrskurði til EB-dómstólsins ef vafi rís um túlkun á þeim reglum EES-samningsins sem eru eins og EB-réttur. Forúrskurður felur í sér að EB-dómstóllinn úrskurðar um túlkun á EES-reglu áður en dómstóll í aðildarríki kveður upp endanlegan dóm í máli sem byggist á slíkri EES-reglu. Dómstólar í EFTA-ríkjunum væru bundnir af slíkum úrskurði ef eftir honum væri sótt.`` ,,Skilyrði fyrir heimild dómstóla í EFTA-ríkjunum til að leita eftir forúrskurði til EB-dómstólsins er að viðkomandi ríki hafi tilkynnt um að það ætli að nota bókun 34 og heimila dómstólum sínum að sækja forúrskurði til EB-dómstólsins. Bókunin getur ekki tekið gildi fyrir Ísland án slíkrar tilkynningar. Enga nauðsyn ber til þess að gefa slíka tilkynningu. Slík heimild til handa íslenskum dómstólum mundi krefjast lagaheimildar og jafnvel stjórnarskrárbreytingar. Ekkert EFTA-ríki hefur gefið til kynna að það komi til með að heimila dómstólum að nota þessa heimild. Í samningi milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls er gert ráð fyrir að EFTA-dómstóllinn hafi vald til að gefa álit um túlkun á EES-reglum samkvæmt beiðni frá dómstólum í aðildarríkjum. Slík álit yrðu ekki bindandi fyrir íslenska dómstóla.`` 34. gr. samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun dómstóls er þannig, með leyfi forseta: ,,EFTA-dómstóllinn hefur lögsögu til að gefa ráðgefandi álit varðandi túlkun á EES-samningnum. Komi upp álitamál í þessu sambandi fyrir dómstóli í EFTA-ríki getur sá dómstóll eða réttur, ef hann álítur það nauðsynlegt til að geta kveðið upp dóm, farið fram á að EFTA-dómstóllinn gefi slíkt álit. EFTA-ríki getur í eigin löggjöf takmarkað rétt til að leita eftir slíku ráðgefandi áliti við dómstóla og rétti geti úrlausn þeirra ekki sætt málskoti samkvæmt landslögum.`` Eins og fram kemur hér er 107. gr. túlkuð svo að um tvo dómstóla sé að ræða. En af hverju talaði hæstv. utanrrh. aðeins um EFTA-dómstólinn í ræðu sinni? Ætlar ríkisstjórnin ekki að nota heimildina um forúrskurð EB-dómstólsins? Af hverju finnst hæstv. ráðherra mikilvægt að leita forúrskurðar EFTA-dómstólsins, í stað þess að treysta á dómgreind íslenskra dómara, en ekki til EB-dómstólsins? Í athugasemdum með frv. til laga um öflun álits EFTA-dómstólsins um skýringu samningsins um EES, sem nú hefur verið lagt fram frá dómsmrh., segir, með leyfi forseta: ,,Álitið á aðeins að vera ráðgefandi, eins og segir í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins, og bindur það því ekki héraðsdómara við úrlausn máls, þótt vissulega verði að telja að eftir því yrði að öðru jöfnu farið, að því leyti sem úrlausnin veltur á álitaefninu.`` Hæstv. dómsmrh. virðist því telja að íslenskur dómari sé mjög háður slíkum forúrskurði þó ekki sé kveðið eins fast að orði og um EB-úrskurði enda erfitt að sjá hvaða staða er að ganga gegn honum. Það kom líka skýrt fram í máli hv. 10. þm. Reykv. fyrr í þessari umræðum að hér er aðeins verið að fara krókaleið að því markmiði að EB-úrskurði skulum við hlíta. Drög dómsmrh. að frv. til laga um breytingu á ýmsum lögum sem varðar réttarfar, atvinnuréttindi og fleira vegna aðildar að samningnum um EES voru lögð fyrir allshn. fyrir skömmu og því frv. hefur verið dreift á hv. Alþingi. Við athugun nefndarinnar á þessu frv. komu fram margar spurningar. Í athugasemdum við 3. gr. frv. er fjallað um bókun 5, um stofnsamþykkt EFTA-dómstólsins, og segir þar m.a. að í 23. gr. samþykktarinnar sé byggt á því að vitnaleiðslur fari fram fyrir dómstólunum sjálfum í samræmi við starfsreglur dómstólsins. EFTA-dómstóllinn geti kvatt vitni eða sérfræðing fyrir sig. Í tengslum við þá heimild, segir eftirfarandi í íslenskri þýðingu á 26. gr. hennar: ,,Reynist vitni óáreiðanlegt eða rjúfi vitni eða sérfræðingur eið skal EFTA-ríki fara með slíkt brot á sama hátt og brot gegn dómstóli sínum á sviði einkaréttar. Hlutaðeigandi EFTA-ríki skal í því tilviki fara í mál við viðkomandi fyrir það til bærum dómstóli.`` Því næst segir: ,,Þessi þýðing ákvæðisins er ekki í samræmi við frumtexta greinarinnar.`` Nú hljóta alltaf að geta gerst mistök við þýðingu á svo miklu og erfiðu efni eins og samningurinn og öll fylgigögn hans eru. Hins vegar eru liðnar nokkrar vikur síðan þetta kom í ljós og formaður allshn. hafði þá þegar sent þennan texta til umsagnar margra aðila áður en hann var lagður fyrir nefndina. Þannig var með frv. dómsmrh. búið að tilkynna fjölmörgum aðilum nokkru áður en hæstv. ráðherra flutti sína ræðu að þýðing samningsins væri í einhverjum atriðum ekki í samræmi við frumtextann. Þrátt fyrir það sér hæstv. ráðherra enga ástæðu til að sýna hv. alþm. þá tillitssemi að hafa fyrirvara um það í framsöguræðu sinni og benda á þau atriði sem þegar er vitað um. Í þessu frv. hæstv. dómsmrh. kemur einnig hvað eftir annað fram að dómar Evrópudómstólsins hafi mikil áhrif á framkvæmd reglna og tilskipana Evrópubandalagsins sem við eigum nú að lögfesta. Hæstv. utanrrh. hefur líka hvað eftir annað lýst því hér yfir að engin þörf sé fyrir hv. alþm. að hafa neina vitneskju um það hvað í þeim stendur þegar spurt er um þýðingar á þeim. Í frv. er einnig ákvæði um rýmkun á réttindum til fasteignakaupa en ekki til að þrengja þau, og segir m.a. í grg., með leyfi forseta: ,,Það leiðir af III. hluta samnings um Evrópska efnahagssvæðið og viðaukum V, VII og XII að veita verður ríkisborgurum annarra samningsríkja sama rétt til fasteignakaupa hér á landi og íslenskum ríkisborgurum að því leyti, sem það er nauðsynlegt til að nýta þau réttindi sem samningurinn veitir til frjálsra fólksflutninga, staðfestu og þjónustustarfsemi. Með ákvæðum 20.--23. gr. frumvarpsins eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögum nr. 19/1966 um eignarrétt og afnotarétt fasteigna þessu til samræmis. Í 22. gr. frumvarpsins er gengið út frá því að sá, sem nýtur ofangreindra réttinda, þurfi ekki að afla sérstaks leyfis til fasteignakaupa hér á landi.`` Um þetta efni er einnig fjallað í álitsgerð þeirra Ólafs Walters Stefánssonar, Stefáns Más Stefánssonar og Tryggva Gunnarssonar sem þeir gerðu fyrir dómsmrn. og landbrn. Þar er margítrekað að allar takmarkanir á landslöggjöf sem fela í sér misrétti EES-þegna eru andstæðar EB-rétti og bannaðar. Og jafnframt að dómstóll EB hafi mikil áhrif við þróun fordæmisreglna á þessu sviði því það séu dómar hans sem skipti hér máli. Enn fremur segir þar, með leyfi forseta: ,,Í öllum tilvikum er það þó skilyrði að reglurnar séu með þeim hætti að þeim sé beitt þannig að ekki feli í sér mismun gagnvart þeim sem getur byggt rétt á EES-reglum samkvæmt framansögðu. Sá sem kaupir fasteign hér á landi með stoð í EES-rétti samkvæmt framangreindu verður væntanlega ekki beittur misrétti með hliðsjón af þjóðerni sínu við hóflega öflun fasteigna til tímabundinnar dvalar, t.d. sumarbústaða. Öflun lands og jarða verður aðeins bundin skilyrðum t.d. um búsetu sem ekki fela í sér misrétti.`` Það er því vandséð að mikið hald sé í girðingum hæstv. utanrrh. um þá möguleika sem hann telur að séu fyrir hendi til að hindra landakaup útlendinga á meðan ekki kemur nokkur stafur á blaði um það frá ríkisstjórninni, enda verðum við alltaf að hafa það í huga að það er ekki vilji Íslendinga, hugkvæmni við byggingu girðinga eða lög frá Alþingi sem ræður því hvernig framkvæmdin verður heldur fyrst og fremst túlkun Evrópubandalagsins. Hæstv. utanrrh. hæddist að kjarnleysi forustumanna sjávarútvegsins fyrir að þora ekki að mæla með samningnum þrátt fyrir að hann muni að mati hæstv. ráðherra verða lyftistöng til fjölbreyttra atvinnuhátta. Ekki skal lítið gert úr gildi þess að skapa sjávarútveginum betri kjör. En ég hef í sumar komið í fleiri en eitt frystihús þar sem fiskur er unninn í neytendapakkningar í miklu magni og seldur beint í erlendar verslanir, tollfrjáls með góðu verði. Það er því alrangt að tollur sé á öllum unnum fiski til Evrópubandalagsins og tollur komi í veg fyrir alla vöruþróun, þvert á móti, þarna var um fullunnar neytendapakkningar að ræða. Hæstv. utanrrh. vitnaði í fríverslunarsamning Bandaríkjanna og Kanada máli sínu til stuðnings í framsöguræðu sinni. Þessi málflutningur hæstv. ráðherra gefur mér tilefni til að vitna í nokkur atriði um undirbúning og framkvæmd þess samnings sem koma fram í kanadískri bók er kom út á síðasta ári. Höfundur hennar heitir Mel Hurtig. Er hann fyrirlesari, rithöfundur og stjórnmálamaður sem hefur verið heiðraður af mörgum kanadískum háskólum og fengið fjölda annarra viðurkenninga. Í upphafi bókarinnar segir hann m.a., með leyfi forseta, að í ársbyrjun 1985 hafi áætlun kanadísku ríkisstjórnarinnar verið að byrja að mynda andstöðu svo að um mitt ár var það augljóst að ríkisstjórnin þyrfti mikið áróðursátak. Fríverslunarsamningurinn var ákaft gylltur fyrir Kanadamönnum sem allra meina bót við öllu því sem þjakaði Kanada. Aldrei fyrr í sögu þjóðarinnar hafi svo miklu afli og svo miklum peningum verið veitt í svo öfluga fjölmiðlabaráttu sem ætluð var til að hafa áhrif á skoðanir fólks og niðurstöðu kosninga. Ríkisstjórnin með nokkrum héraðsstjórnum í félagi við stórfyrirtækin, bæði innan og utan Kanada, varði fjármagni sem á sér enga hliðstæðu til að sannfæra Kanadamenn um að hinn áformaði fríverslunarsamningur væri ekki aðeins nauðsynlegur heldur væri hann örugglega allra meina bót fyrir efnahagsvandamál þeirra. Mest af hinum mörgu tugum milljóna dollara sem eytt var í þessa baráttu kom annaðhvort frá skattgreiðendum eða frá aðilum sem ekki voru gefnar upplýsingar um hverjir væru. Mikið kom frá fyrirtækjum sem stjórnað var af erlendum aðilum. Þegar lokasamningurinn var loksins kynntur almenningi til skoðunar 11. des. 1987 hafi margt óvænt komið í ljós. Samningamenn Kanada höfðu látið undan á mörgum mjög mikilvægum sviðum, mjög mikið var slakað á reglum um hindrun á eignaraðild Bandaríkjamanna, heimildir Kanada til að stjórna eigin orkubirgðum og orkuverði voru stórlega skertar og tilslökun á hlut Kanada í auðlindum sínum. Allan tímann var kanadísku þjóðinni kynntur samningurinn sem var undirritaður undir því yfirskini að þeir væru að losna við tolla. Neysluvöruverð mundi lækka og útflutningur verða auðveldari með öruggum aðgangi að Bandaríkjamarkaði. Raunverulega var tollalækkun aðeins lítill hluti af víðtækum lista yfir mikilvæg svið viðræðna. Um mörg þeirra vissi þingið, fjölmiðlar og kanadíska þjóðin ekki en Kanada lét af hendi verslanir, jarðir, hús og verksmiðjur til að fá það sem kynnt var sem ,,öruggur aðgangur``. Það er nú augljóst að hann fengu þeir ekki. Fyrstu tvö ár samningsins hefur viðskiptajöfnuður við Bandaríkin versnað, ekki batnað, bandarísk lög, ekki alþjóðalög, eru oftast lögð til grundvallar við lausn á viðskiptaárekstrum Kanada og Bandaríkjanna. Eftir að GATT-samningur í Tókíó 1979 var kominn til framkvæmda voru tollar á iðnaðarvörum frá Kanada til Bandaríkjanna aðeins 4% af tollskyldum vörum. 80% af kanadískum útflutningi til Bandaríkjanna var tollfrjáls. Augljóslega voru tollar ekki hindrun fyrir mestan hluta af útflutningi Kanada til Bandaríkjanna. Í mörg ár hafði Kanada haft jákvæðan viðskiptajöfnuð við nágrannann í suðri. Það ótrúlega gerðist að meðan samningamenn Kanada veittu margar örlagaríkar eftirgjafir, svo að möguleikar þeirra til að skipuleggja eigin framtíð og stjórna eigin efnahag minnkuðu mjög, allt til þess að fá öruggan aðgang að Bandaríkjamarkaði og losna við hinn litla toll sem eftir var, þá leyfðu þeir bandaríska dollaranum að hækka nærri því um 25% frá því að fríverslunarsamningurinn kom á dagskrá í Kanada og þangað til hann tók gildi 1989. Ótrúlegt. Kanadamenn létu af hendi stjórn á eigin landi til að losna við toll sem nam 2--3% og á sama tíma var samþykkt áætlun sem lagði 25% refsigjald á allan kanadískan útflutning til Bandaríkjanna. Hið háa gengi Kanadadollars bæði hindrar útflutning og eykur innflutning. Hvernig gat Kanada verið svo heimskt að fara inn á leikvöll samningsins og senda lið út á völlinn með þunga járnkúlu og sverar keðjur hárra vaxta og tilbúið hátt gengi dollarans? Kanada á nú í miklum efnahagslegum og stjórnmálalegum erfiðleikum. Þeir sem trúa á eigið land og telja mikilvægt að halda tilveru sinni skulu gera það sem þeir geta til að kynna þessar upplýsingar fyrir vinum, ættingjum og samborgurum. Ef Kanada ætlar að halda velli verður að fella ríkisstjórn Mulroneys í næstu kosningum og það verður að mynda í staðinn ríkisstjórn sem hefur afl og visku til að ógilda hinn hræðilega samning og færa Kanada aftur þau grundvallarverðmæti sem flestir Kanadamenn hafa lengi virt og eflt: sanngirni, samúð, lýðræðislegar endurbætur, jafnrétti og efnahagsstefnu sem virðir mannleg verðmæti. Ég ætla ekki að draga þessa umræðu með lengri endursögn úr þessari bók en margt er í henni sem er áreiðanlega gagnlegt fyrir hv. alþm. að lesa. Ég vil því bæta henni við þau gögn sem hv. 8. þm. Reykn. benti á að gott væri að kynna sér um þennan samning. En í tilvitnunum sem ég las kemur fram að kanadíska ríkisstjórnin hefur fallið fyrir freistingunni að oftúlka þýðingu tollalækkunarinnar eins og mér virðist hæstv. utanrrh. okkar gera í framsöguræðu sinni. Þar kemur líka fram að stórfyrirtækin í Kanada vörðu gífurlegu fjármagni, bæði innlendu og erlendu, til að fá samninginn samþykktan. Stórfyrirtækin litu því ekki svo á að hann væri í þágu hagsmuna neytenda eins og hæstv. utanrrh. reyndi að telja okkur trú um, heldur væri þetta aukna frelsi fyrst og fremst í þágu stórfyrirtækjanna. Það er vegna þróunar síðustu ára að rekstur er í ört vaxandi mæli að færast í hendur fárra alþjóðlegra stórfyrirtækja. Það kemur m.a. fram í matvæladreifingum þar sem þau geta þá sett framleiðendum stólinn fyrir dyrnar um afurðaverð en ákveðið verð til neytenda án tillits til þess sem þau greiða framleiðendum og margfaldað þannig gróða sinn. Slíkt er að sjálfsögðu í anda frjálshyggjunnar sem er kjarninn í þeirri stefnu sem Evrópubandalagið og þar af leiðandi EES á að byggjast á, eins og m.a. kom fram í ræðu hv. 10. þm. Reykv. hér í umræðunni. Í bók Mel Hurtigs kemur fram hvernig reynslan í Kanada strax á fyrstu árum fríverslunarsamnings þeirra sýnir að sú stefna er að brjóta niður velferðarkerfi þeirra og skapa hinn harða og tillitslausa heim frjálshyggjunnar. Ég hef minnst hér á örfá af þeim fjölmörgu atriðum sem við alþingismenn þurfum á næstu vikum og mánuðum að taka tillit til við meðferð og afstöðu okkar til þessa örlagaríka máls sem hér er til meðferðar og jafnframt varpað fram nokkrum spurningum og athugasemdum um efni sem hljóta að hafa áhrif á þá afstöðu. Að sjálfsögðu verðum við alltaf mjög háð því sem er að gerast á alþjóðavettvangi hvernig sem við skipum okkur í hóp annarra þjóða. Spurningin er hins vegar hvort við eigum að afsala íslensku ríkisvaldi rétti til að taka ákvarðanir um framvindu mála hérlendis á mörgum sviðum fyrir það að telja sjálfum okkur trú um að geta haft einhver áhrif innan hins stóra bandalags, þó að talsmenn Evrópubandalagsins hafi reyndar sagt skýrt í greinargerð að slíkt sé algjör blekking, eða hvort við eigum að afþakka hugsanlegan, óljósan ávinning og halda rétti okkar til að taka ákvarðanir á eigin spýtur eftir því sem okkur finnst skynsamlegast á hverjum tíma. Fyrir meira en þremur árum setti hæstv. utanrrh. sér það markmið að ná fram þessum samningi. Þá var heimurinn annar en hann er í dag. Síðan hefur hæstv. ráðherra unnið af ofurkappi að ná þessu markmiði, m.a. að mynda núv. ríkisstjórn til að tryggja sér nógu marga til að styðja hann hér á Alþingi athugasemdalaust. Það er því mannlegt að vilja keyra hann hér í gegn án efasemda og gagnrýni þó að í hann vanti ýmsar forsendur sem í byrjun voru taldar algjört skilyrði fyrir gerð hans. En jafnvel þó þeim skilyrðum hefði verið fullnægt hlýtur að verða að meta það vel hvort hugmynd sem fæddist í veröld sem var eigi við í dag.

Virðulegi forseti. Mig langar til þess í upphafi máls míns að fjalla aðeins um hugtak sem ég kalla leikreglur í viðskiptum. Þessar leikreglur getum við nefnt að séu öll okkar viðskiptalöggjöf, reglugerðir, stjórnvaldsfyrirmæli og jafnvel stjórnarskráin sjálf sem ráða því við hvaða skilyrði atvinnulífið starfar af hálfu stjórnvalda, hvernig skyldum og réttindum er skipað. Þessar leikreglur í víðtækasta skilningi eru nefnilega mjög ráðandi um það hvernig atvinnulífi hverrar þjóðar vegnar, hvort það nýtur skilyrða til hagvaxtar, hvort réttindi og skyldur eru óljós, hvort fyrirtæki þurfa að þola geðþóttaákvarðanir eða hvort þau búa við tiltölulega stöðugt lagalegt umhverfi þar sem þeir sem standa í rekstri geta verið þokkalega vissir um hvað býr þeim, hvað kemur, hvað má, hvað má ekki og hvernig þeirra starf allt saman getur þróast. Það er grundvallaratriði í skilningi á sögu og því hvernig hagvöxtur óx á Vesturlöndum á sínum tíma að rekja það til þróunar þessara leikreglna, sérstaklega þróunar eignarréttarins og ýmissa framfara einmitt á sviði viðskiptalöggjafar. Um langan aldur hafði það verið eilíft viðfangsefni þeirra sem réðu ferð í stjórn lands að sjá til þess að það væri hægt að brauðfæða íbúana. Það var sífellt viðfangsefni hvernig ætti að auka framleiðslu jafnhratt og íbúafjöldi jókst og í rauninni var það um langan aldur að lífskjör stóðu nokkurn veginn í stað. Það er ekki fyrr en kannski fyrir svona 200 árum að viðskiptalöggjöf fer að taka þeim breytingum að skilyrði skapast fyrir framfarir. Þetta gildir enn þann dag í dag og það má segja að undirstaða framfara á Vesturlöndum hafi einmitt verið þessar breytingar sem hafa verið að gerast í löggjöfinni ekki síður heldur en þær tækniframfarir sem harfa orðið á þessum tíma. Lykilatriðið í viðskiptalöggjöf sem skilar árangri er einmitt að það sé skýrt kveðið á um réttindi og skyldur og kannski fyrst og fremst að í löggjöfinni ríki gagnkvæmni, að það sem veiti einum rétt skapi öðrum skyldur og að þetta standist nokkurn veginn á bæði milli einstaklinganna og fyrirtækjanna. Það er líka afar mikilvægt fyrir framþróun í atvinnulífi hvers lands að það sé einhver stöðugleiki í löggjöfinni þannig að fyrirtæki sem eru að starfa þurfi ekki að búast við því að löggjöfinni sé umturnað, það séu gerðar viðamiklar breytingar á einni viku sem breytir mjög starfsskilyrðum, heldur er nauðsynlegt að það sé sá stöðugleiki að menn geti svona nokkurn veginn verið vissir um hvað bíður þeirra eftir mánuð eða ár. Á þessu byggjast t.d. allar fjárfestingar og allar þær ákvarðanir sem teknar eru til lengri tíma. Það hefur líka sannast í uppbyggingu á þessum leikreglum í viðskiptum að markaðshagkerfi hefur í grundvallaratriðum yfirburði yfir það hagkerfi sem kennt er við sósíalisma, svo maður tali ekki um hvers kyns útgáfur af einræði og vanþróuðum hagkerfum þar sem menn hafa reynt alls kyns tilraunir á þessu sviði. Og það er líka athyglisvert að þetta markaðshagkerfi hefur líka reynst best til þess að fást við þau vandamál sem upp koma þegar við reynum að auka hagvöxt. Ég nefni t.d. sérstaklega í þessu sambandi umhverfismál. Ef við lítum til þess hvaða lönd hafa náð bestum árangri í umhverfismálum og hvar menn hafa mesta virðingu fyrir umhverfinu, hvar menn telja mest á ríða að viðhalda náttúrunni og níðast ekki svo á henni með framförum og fjárfestingum og umbreytingum að hún líði fyrir, þá er það einmitt í hinum vestræna heimi. Í kommúnistaríkjunum fyrrverandi horfa menn upp á hver náttúruspjöllin eftir önnur. Í þriðja heimnum er stórkostlegt virðingarleysi fyrir náttúrunni mjög víða og í rauninni er það einungis í þeim löndum sem kenna sig við markaðshagkerfi þar sem einhverjar umtalsverðar framfarir hafa orðið á þessu sviði. Það er líka í þessum löndum þar sem atvinnulíf og þeir sem eru að reka fyrirtækin eru hvað helst meðvitaðir um þessa þætti. Rauði þráðurinn í umfjöllun atvinnulífssamtaka um umhverfismál er einmitt að huga að því sem kallað er sjálfbær þróun, að atvinnulífið gangi ekki svo nærri umhverfinu að það komi í veg fyrir framþróun þess þegar fram líða stundir. Þetta er stefnumörkun sem hvarvetna á sér stað og þetta á sér einungis stað einmitt í okkar heimshluta þar sem við höfum valið okkur þær leikreglur að hafa markaðshagkerfi. Við í okkar vestræna heimi gerum líka þær kröfur á hendur atvinnulífinu að það haldi uppi lífskjörum sem eru sambærileg eða ekki síðri en þar sem annars staðar tíðkast í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við og það eru einmitt þau lönd í heiminum sem hafa náð hvað mestum árangri í efnahagsmálum. En til þess að geta uppfyllt slíkar kröfur þarf atvinnulífið líka að búa við leikreglur, starfsskilyrði sem gerir því kleift að ná slíkum árangri. Þetta er kannski grundvallartriði þegar við fjöllum um þennan samning um hið Evrópska efnahagssvæði sem hér liggur fyrir. Þetta er spurning um það hvaða leikreglur við viljum að íslenskt atvinnulíf búi við, spurning um það hvort þessar leikreglur eigi að vera áreiðanlegar og spurning um það hvort þessar leikreglur eigi að skapa mönnum réttindi og skyldur sem séu í senn sanngjarnar og hvetji til árangurs. Eitt megineinkenni hagvaxtar í heiminum á undanförnum árum hefur verið mikil aukning utanríkisviðskipta. Þetta er kannski eitt megineinkenni þeirrar uppsveiflu í efnahagslífi sem varð á síðasta áratug. Á áratugnum þar á undan, þ.e. á áttunda áratugnum, var almenn stöðnun í heimsviðskiptum og almenn stöðnun í efnahagslífi. Ástæðan fyrir því var fyrst og fremst sú að í kjölfar olíukreppu og hækkandi orkuverðs gripu mörg ríki til verndaraðgerða, aðgerða sem virkuðu hamlandi á milliríkjaviðskipti en þegar kom fram á níunda áratug breyttu mörg ríkin um stefnu og menn sneru við blaðinu og fóru að leggja mikið upp úr utanríkisviðskiptum. Þetta hefur verið algert lykilatriði í hagvexti á síðustu árum. Það hefur skipt sköpum í því hvort þjóðum hefur vegnað vel eða ekki, hvort þeim hefur tekist að byggja upp sterkar alþjóðlegar samkeppnishæfar útflutningsgreinar sem gætu markaðssett sínar vörur á hvaða markaði sem er í heiminum. Það hefur líka verið einkennandi í þessari þróun að ríkin hafa verið að opna sína markaði, menn hafa verið að taka upp sambærilegar leikreglur, menn hafa verið að hverfa frá ríkisstyrkjum og menn hafa verið að stuðla að því að samkeppni gæti aukist. Þetta þurfum við líka að hafa í huga þegar við ræðum samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Eitt í viðbót sem við skulum velta fyrir okkur er spurningin um það hvernig þessar leikreglur í viðskiptum, sem eru meira og minna að verða sambærileg milli þeirra þjóða sem eru að ná mestum árangri, koma við það sem við köllum fullveldi og það hugtak eða sjálfstæði, og hvernig þetta kemur líka heim og saman við okkar umfjöllun um þennan samning. Því er haldið fram að með því að skrifa undir samning sem þennan, þar sem við tökum upp hinar sameiginlegu reglur varðandi utanríkisviðskipti á stóru sviði, séum við að draga úr okkar fullveldi, skerða okkar sjálfstæði.

Samkvæmt því sem sérfræðingar utanrrn. segja, skjalfest plagg.

Það hefur stundum verið rætt að hagfræðingar hafi ýmsar skoðanir á hlutunum og það gildir ekki síður um lögfræðinga að þeir hafa mismunandi skoðanir á hlutunum, enda væru þeir líklega ekki sú stétt sem þeir eru í dag ef það ekki væri þannig. En það sem mig langar til að velta fyrir mér í þessu sambandi er hin viðskiptalaga hlið þessa máls. Ef við skrifum ekki undir samning sem þennan og erum í rauninni ekki aðilar að neinum milliríkjasamningi um viðskipti, hvernig skyldi það þá koma út fyrir eitthvert fyrirtæki, íslenskt fyrirtæki sem stundar milliríkjaviðskipti? Nú er það svo að íslensk fyrirtæki, hvort sem þau flytja inn vörur eða flytja út vörur, starfa á fjármagnsmarkaði, taka lán eða kaupa vörur til fjárfestinga frá útlöndum þurfa að skrifa undir samninga við erlenda aðila. Þetta eru yfirleitt samningar milli einkaaðila. Stundum eiga opinberir aðilar hlut að máli, en ég vil fullyrða að í öllum þessum samningum, kannski með örfáum undantekningum, er miðað við það að erlendir dómstólar skeri úr ef deilur verða. Eins og staðan er í dag eru íslenskir aðilar sjálfir að afsala til útlanda í sínum deilumálum dómsvaldi og úrskurðarvaldi á flestum þeim sviðum sem viðskiptin eru á. En með samningnum sem við höfum fá okkar fyrirtæki smárétt, ekki mikinn, en einhvern rétt og í þessu samhengi get ég ekki tekið undir það að með samningnum sem slíkum séum við að afsala okkur fullveldi eða afsala okkur réttindum. Við erum þvert á móti að fá meiri rétt en við mundum ella hafa. Við getum líka velt því fyrir okkur hvað gerist að óbreyttu ef íslenska ríkið lendir upp á kant við erlent ríki vegna ríkisstyrkja eða einhverra aðgerða í okkar atvinnulífi eða vegna einhverra annarra ástæðna. Nú er það svo í þeim fríverslunarsamningum sem við höfum í dag að ef eitthvað kemur upp þá eru heimildir til aðgerða og gagnaðgerða ef ekki næst saman og því fyrirkomulagi er að hluta til haldið í samningnum sem við höfum nú. Hvaða bolmagn halda menn að íslenska ríkið hafi til þess að beita viðskiptaþvingunum og hvaða bolmagn halda menn að önnur ríki hafi til þess að beita okkur viðskiptaþvingunum? Ég vil halda því fram að við höfum býsna lítið bolmagn, við höfum býsna litla möguleika til þess að ná fram okkar rétti ef eitthvað bjátar á. En með samningnum fáum við þó smámöguleika, ekki mikla. Ég vil t.d. nefna það í þessu sambandi að í þeim milliríkjadeilum sem hafa verið líklega mestar í sögu okkar lýðveldis, þ.e. í þorskastríðunum við Breta, þá datt okkur ekki í hug að við hefðum bolmagn til þess að beita Breta einhverjum viðskiptaþvingunum. Við nefndum það stundum að réttast væri að útiloka breskar vörur frá íslenska markaðnum. En við hættum við það samstundis og það var nefnt vegna þess að við vissum að það mundi skaða okkur en ekki Breta. Mín niðurstaða er sú að með því að skrifa undir þennan samning séum við í raun að fá meiri rétt en við höfum, að við séum að styrkja okkar fullveldi. Eitt einkenni á efnahagsþróun og þróun atvinnulífs nú á tímum er að rekstur er meira og meira að verða alþjóðlegur. Fyrirtæki eru með starfsemi í mörgum löndum, fyrirtæki selja á markaði í mörgum löndum, byggja upp alþjóðleg vörumerki og gera ýmsar slíkar ráðstafanir til þess að geta aukið starfsemi sína og bætt lífskjör. Þetta er líka grundvallaratriði fyrir okkur ef við viljum byggja upp okkar útflutning. Okkar sjávarútvegur mun í framtíðinni meira og minna þurfa að þróast einmitt í samstarfi við erlenda aðila. Við getum ekki selt okkar vörur á erlenda markaði nema með því að byggja upp öfluga starfsemi erlendis og tengja okkur við erlend fyrirtæki. Mikið hefur verið rætt í þessum umræðum um stjórnarskrármálið, hvort það væri nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni eða ekki. Ég verð að segja það að mér finnst það afar óheppilegt, svo ekki sé meira sagt, að síðasta ríkisstjórn sem hafði mikið vald á þessu máli skyldi ekki sjálf á þeim tíma gera þær ráðstafanir sem þeir sem í henni sátu telja nú nauðsynlegar. Ef allt hefði verið eðlilegt í þessu máli hefði síðasta ríkisstjórn að sjálfsögðu lagt fram tillögu og frv. til breytingar á stjórnarskránni fyrir síðustu kosningar og fengið það afgreitt þá í því skyni að það væri hægt að taka á málinu nú þegar samningurinn liggur fyrir. Ég ætla ekki að bæta við neinu um lögfræðileg efni þess sem menn ræða í sambandi við stjórnarskrána. Ég vil hins vegar benda á eitt sem mér finnst að menn taki ekki mikið á en það er að heimilt er að segja þessum samningi upp með 12 mánaða fyrirvara og á það benda fjórmenningarnir í sinni álitsgerð. En þá vaknar auðvitað sú spurning: Eru þeir sem mæla í mót samningnum nú tilbúnir til þess að lýsa því yfir að þeir ætli sér að segja þessum samningi upp þegar og ef þeir komast til valda? Megum við eiga von á því við næstu kosningar að núverandi stjórnarandstaða mæti með það baráttumál að segja samningnum upp? 

Það þarf ekki, hann verður aldrei samþykktur.

Það þarf ekki, segir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. En ég vil minna á í þessu sambandi að þegar EFTA-samningurinn var samþykktur þá gengu Alþb. og Framsfl. ekki til kosninga vorið 1971 með það að markmiði að segja þeim samningi upp þrátt fyrir að Alþb. væri á móti honum. Og meira en það, næsta ríkisstjórn þar á eftir gerði samning við Evrópubandalagið, fríverslunarsamning, mjög hliðstæðan EFTA-samningnum og þannig hygg ég að muni fara fyrir, ja, segjum Alþb. ef svo ólíklega skyldi nú vilja til að það kæmist aftur í ríkisstjórn, að það mun ekki segja þessum samningi upp. Annað sem kemur líka til er að það má búast við því, og ég er raunar viss um að Alþingi mun samþykkja þennan samning og að það verður ekki samþykkt frv. til breytinga á stjórnarskrá. En mun stjórnarandstaðan, ef hún kemst til valda eftir næstu kosningar, þá flytja frv. til laga um breytingar á stjórnarskránni til þess að bæta úr því sem er gert á hennar hlut að því sem þeir telja? Og eigum við von á því fyrir næstu kosningar, ef svona gengur eftir, að stjórnarandstaðan muni boða í raun tvennar kosningar ef þeir komast til valda? Ég hygg að nauðsynlegt sé að við fáum svör við þessu í umræðum um þetta mál á næstu vikum. Það mætti fjalla mikið um þennan samning, af hverju hann er til kominn, um innri markaðinn að Evrópubandalaginu, þýðingu hans, af hverju við þurfum að taka þátt í þessu og af hverju við munum gera það. Ég vil einungis segja það að ef við skoðum Íslandssöguna, þá er í rauninni alveg ótrúlegt hvað hlutir hér á Íslandi hafa þróast í samræmi við það sem er að gerast og hefur verið að gerast í Evrópu og hvernig atburðir í Evrópu hafa haft áhrif á það sem gerist hér. Við getum þess vegna sagt sem svo að landnám Íslands hafi orðið vegna atburða í Noregi. Við tókum kristni á svipuðum tíma og aðrir. Síðan misstum við sjálfstæði. Það má halda því fram að stór ástæða fyrir því að við misstum það á sínum tíma hafi einmitt verið klúður í viðskiptalöggjöf okkar. Það má halda því fram. Við skiptum um sið, aflögðum kaþólskan og tókum upp lúterskan í kjölfarið á breytingum í Evrópu. Við viðurkenndum danskt einveldi í kjölfar breytinga sem urðu í Evrópu. Uppgangur þjóðernishyggju á síðustu öld hafði víðtæk áhrif hér og var kannski ástæða þess að okkur tókst að ná sjálfstæði. Á þessari öld erum við ekki ósnortin af þeim breytingum sem verða í Evrópu. Á kreppuárunum tókum við upp stjórnarhætti sem voru við lýði í Evrópu og í helstu viðskiptalöndum okkar. Eftir stríð erum við að vísu tíu árum á eftir því sem gerist. Við viðhöldum innflutningshöftum tíu árum eftir að Evrópubúar og helstu viðskiptalönd okkar hafa aflagt þau. Við göngum í EFTA tíu árum eftir stofnun þess. Þetta er í rauninni í fyrsta sinn sem við ræðum samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði að við tölum um að fylgja þeirri þróun sem hefur verið í viðskiptum í Evrópu á þessari öld á sama tíma og hún gerist. Yfirleitt höfum við verið tíu árum á eftir tímanum. En ég held að það hljóti að vera lykilatriði í þessu öllu saman ef við Íslendingar ætlum okkur að ná sömu lífskjörum og sama hagvexti og gildir í kringum okkur að við verðum að fylgjast með þróuninni. Nokkuð hefur verið rætt um hvort Evrópska efnahagssvæðið sé varanlegt fyrirkomulag, hvort við munum á næstu árum þurfa að gjörbreyta samningnum og hvort atburðir í Evrópu og stækkun Evrópubandalagsins muni gera þetta allt saman að einhverri hringavitleysu. Að sjálfsögðu liggur það fyrir núna að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði verður ekki varanlegt fyrirkomulag fyrir flest EFTA-ríkin. Við munum innan eins árs, tveggja eða þriggja ára þurfa að gera upp hug okkar gagnvart Evrópubandalaginu. Margir geta gert upp hug sinn gagnvart Evrópubandalaginu með því að segja strax nei og afgreitt málið í einni slíkri stuttri setningu. Nei. En við erum ekki ein í heiminum. Við munum þurfa að svara þeirri spurningu hvort við viljum gerast aðilar, sækja um aðild að Evrópubandalaginu með almennilegri, alvarlegri úttekt á því hvað það þýðir fyrir okkur og hvað ekki. Síðan á grundvelli slíkrar úttektar þurfum við að ákveða hvort við viljum sækja um aðild eða ekki. Þetta er allt of stórt mál til þess að hafa svör eins og já eða nei á hraðbergi. Alveg er sama þótt menn afgreiði slík mál í einni hendingu núna með því að vera fullvissir um að þeir vilji ekki sækja um aðild. Á endanum hljóta það að verða hagsmunir okkar, hagsmunir atvinnulífsins, hagsmunir þjóðarinnar, markmið okkar hvað við viljum, hvort við viljum sambærileg lífskjör og eru í Evrópu sem ráða því hvort við sækjum um aðild eða ekki.

Virðulegur forseti. Ég sé að forsrh. er ekki staddur hér og heldur ekki utanrrh. en ég vildi gjarnan hafa þá viðstadda umræðuna.

Forseti mun gera ráðstafanir til að gera þeim báðum viðvart en báðir hæstv. ráðherrar eru í húsinu.

Á ég þá að hinkra við?

Ef hv. þingmaður vill ekki hefja ræðu sína fyrr en þeir eru komnir í salinn þá er allt í lagi --- ég vona að það verði engin stund --- þeir hljóta að vera rétt ókomnir.

Já, ég vil gjarnan hafa þá viðstadda. Virðulegur forseti. Í framsögu minni fyrir þessu máli ræddi ég þær álitsgerðir sem fram hafa komið frá lögfræðingum og m.a. þær efasemdir sem koma fram hjá þeim fjóru sérfræðingum sem utanrrh. skipaði og mjög ákveðnum niðurstöðum bæði frá dr. Guðmundi Alfreðssyni og prófessor Birni Þ. Guðmundssyni. Ég las einnig upp úr skýrslu utanrrh. frá í mars 1991 þar sem hann lýsir nauðsyn þess að gera breytingar á stjórnarskránni vegna þeirra ýmsu þjóðréttarlegu samninga sem nauðsynlegt muni verða að lögfesta. Ég verð að segja eins og er að það veldur mér miklum vonbrigðum að stjórnarsinnar hafa brugðist afar illa við þessu og vísað öllum þessum lögfræðilegu álitum á bug. Sérstaklega kom mér á óvart ræða hæstv. viðskrh. sem virtist eingöngu vilja byggja á áliti fjórmenninganna og gaf ekkert fyrir önnur álit sem hafa komið fram. Ég var einnig undrandi að hlusta á hæstv. forsrh. nota mestan tíma sinn til þess að lýsa því að áður hefði verið gengið á snið við stjórnarskrána að mati lögfræðinga, meira að segja tvisvar í einu og sama málinu eins og hæstv. forsrh. rakti. Ég minnist þess hins vegar ekki að fyrir hafi legið svo afgerandi álit lögfræðinga í neinu máli, a.m.k. sem ég hef kynnt mér, þegar málin voru til afgreiðslu. En það er hárrétt að komið hafa fram fjölmargar ábeindingar um það eftir á að ákveðin mál fái ekki staðist stjórnarskrána. Ég held að ef svo ákveðin álit hefðu komið fram, t.d. í þeim tilfellum sem hæstv. forsrh. rakti þegar málin voru til meðferðar, hefðu þeir mætu menn sem að þeim málum stóðu hugsað sig um tvisvar áður en þau hefðu verið lögfest. Ég vil líka segja það að ég geri mjög mikinn mun á því að færa vald á milli stofnana hér heima eða t.d. að Alþingi veiti framkvæmdarvaldinu ríflegt umboð ef ég má orða það svo, eða að færa vald til erlendra alþjóðlegra eða fjölþjóðlegra stofnana. Mér finnst afarmikill munur vera á þessu. Nokkra furðu mína vekur hvað menn virðast rugla saman ýmsum alþjóðlegum samningum sem við höfum gerst aðilar að eins og Mannréttindasáttmála Evrópu, varnarsáttmálanum og því sem verið er að gera nú, þ.e. að lögfesta þann þjóðréttarsamning sem fyrir liggur um EES. Á þessu er mjög mikill munur og má þar t.d. vísa á bls. 96 í bók Ólafs Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands, þar sem mjög skýrt er tekið fram að á þjóðréttarsamningi og landslögum er mikill munur. Ólafur Jóhannesson segir þar að túlka beri lög til samræmis við þjóðarétt eins og frekast er unnt en þjóðarétturinn víkur fyrir landsréttinum ef til áreksturs kemur. Þetta er vitanlega kjarni þessa máls. Með því sem nú er verið að gera þá er verið að gera þjóðréttarsamninginn að landsrétti. Það er þess vegna sem við, sem þetta frv. flytjum, teljum að það fái ekki staðist stjórnarskrána. Ég ætlaði mér einnig að ræða dálítið um það sem kom fram hjá hv. þm. 5. þm. Norðurl. e. fyrir helgina. Ég sé að hann hefur vikið sér úr salnum --- ég sé að hann er kominn í salinn. Ég sagði að ég ætlaði að koma dálítið nánar að því sem hv. 5. þm. Norðurl. e. ræddi hér en ég gat í þeim athugasemdum sem ég gerði við ræðu hans. Hv. þm. ræddi töluvert um álit sem Stefán Már Stefánsson hafði gefið á sínum tíma og er með það álit í höndunum. Það álit var gefið fyrir vinnuhóp þriggja aðila í utanrrh. og fjallaði ekki síst um forúrskurðina sem hann telur að standist ekki stjórnarskrána. Í dag er viðurkennt að forúrskurðirnir standast ekki stjórnarskrána. En fjórmenningarnir leggja það til hliðar vegna þess að þá þarf íslenskur dómstóll að biðja um forúrskurð. Þess vegna segja þeir: Það er ekki raunhæft mál í dag. Það er ekki nema íslenskur dómstóll biðji um forúrskurð að yrði að breyta stjórnarskránni til að dómstóllinn gæti beðið um hann því hann á að verða bindandi. Inn á þetta gat ég ekki komið eins og ég hefði viljað. Eins og kemur mjög greinilega fram einmitt af þessari ástæðu í skýrslu hæstv. utanrrh. á bls. 21, sem ég er nú reyndar margbúinn að lesa hér, en ætla að lesa einu sinni enn, með leyfi forseta: ,,Forúrskurðirnir fjalla um túlkun á þjóðaréttarskuldbindingum innan EES en samkvæmt íslenskum rétti ber að túlka íslensk lög í samræmi við þjóðaréttarskuldbindingar. EES-dómstóllinn yrði ekki æðri dómstólum í aðildarríkjunum. Forúrskurðarkerfið byggir hins vegar á samstarfi EES-dómstólsins og landsdómstóla. Fari landsdómstóll ekki eftir túlkun EES-dómstólsins í málinu þá gildir niðurstaða landsdómstólsins gagnvart aðilum málsins.`` Ég hef ekki litið á þetta með forúrskurðina í málinu eins og það er núna, það er á ósköp svipaðan máta sem alvarlegasta málið, alls ekki. Ég hef litið á það sem algert aukamál. Það er ýmislegt annað, valdaframsal, sem ég hef rakið mjög og ætla ekki að fara að endurtaka og kemur mjög greinilega fram hjá bæði Birni Þór Guðmundssyni og Guðmundi Alfreðssyni og sömuleiðis frá Ragnari Aðalsteinssyni og reyndar mætti nefna fleiri. Þar er þetta beina valdaafsal t.d. til eftirlitsstofnunarinnar, sem getur ákveðið fésektir, og til EES-dómstólsins. Auk þess er löggjafarvaldið í raun selt úr landi og allur undirbúningur undir frumvörp af þessu tagi er ekki hérna heima heldur hjá embættismönnum erlendis eins og ég rakti mjög ítarlega í framsöguræðu minni sem ég tel fyrst og fremst varða við stjórnarskrána. Það var óþarfi að breyta stjórnarskránni út af þessu áliti Stefáns um forúrskurðina. Reyndar hefur hvað eftir annað verið sagt hér af valdamönnum að þetta komi ekki til af því að íslenskir dómstólar muni ekki biðja um slíka forúrskurði. Þá er það í lagi ef þeir biðja ekki um forúrskurði. En þeir geta ekki beðið um forúrskurði jafnvel þótt þeir vildu nema að breyttri stjórnarskrá. Í raun og veru er sem sagt ýmislegt annað framsal valds. Ég vil geta þess að í utanrmn. fengum við Björn Þ. Guðmundsson prófessor á föstudaginn til viðtals og það var afar fróðlegt viðtal. Ég hefði gjarnan viljað að sem flestir hefðu hlustað á það. Prófessor Björn segir að hann sé ekkert endilega á móti EES-samningnum, hann tekur enga afstöðu til þess. Hann rakti á mjög fræðilegan máta á þessum fundi ástæðurnar fyrir efasemdum sínum. Hann lét okkur m.a. hafa ljósrit af kafla úr mesta fræðiriti sem skrifað hefur verið í Danmörku um stjórnarskrána og er eftir prófessor Max Sørensen og fjallar um þessi mál eins og þau litu út í Danmörku áður en 20. gr. var tekin í dönsku stjórnarskrána árið 1953. Ég vil eindregið leggja til að þeir sem á annað borð hafa áhuga á þessu máli og vilja skoða það --- eins og ég veit að hæstv. forsrh. hlýtur að hafa --- verði sér úti um þessa bók eða a.m.k. þennan kafla. Ef ég má lesa hér aðeins, með leyfi forseta, á minni menntaskóladönsku sem er ekki allt of góð: Hér segir prófessorinn: ,,Herved melder sig imidlertid særlige forfatningsmæssige problemer. Det er et fundamentalt og gennemgående princip i dansk forfatningsret, at retlig myndighed overfor borgerne udføres af de organer, der direkte er indsat ved grundloven.`` --- Eða með öðrum orðum að valdið yfir borgurunum er algjörlega á hendi þeirra sem stjórnarskráin ákveður og það er sem sagt 2. gr. stjórnarskrárinnar hjá okkur. Svo segir hann áfram: ,,Ganske vist kan lovgivningsmagten indenfor visse grænser overføre sin egen kompetence til andre organer, og den kan i et vist omfang forrykke kompetencefordelingen mellem domstole og administration men heraf følger ikke, at den kan overføre beføjelser til organer, der står udenfor det danske forfatningssystem.`` Hann kemst að þeirri niðurstöðu að það geti vel verið, eins og hæstv. forsrh. hefur rakið hér, að löggjafarvaldið framvísi einhverju af sínu valdi til annarra innlendra aðila, þ.e. framkvæmdarvaldsins eða dómstóla, en það komi alls ekki til mála að stjórnarskráin danska, sem er grunnurinn að okkar stjórnarskrá, heimili það að flytja vald til stofnunar sem er utan Danmerkur, utan danska ríkisvaldsins. Hann segir hér áfram: ,,I mangel af anden løsning måtte man derfor antage, at hvis Danmark ønskede at blive medlem af en international organisation, der skulle kunne udføre retslige myndigheder direkte over danske borgere, uden om dansk forfatnings retslige myndigheder, måtte det ske ved, at det i det enkelte tilfælde vedtage sem beslutning eftir fremgangsmåden for grundlovsændringer.`` Hann segir sem sagt hér að ef Danir hafi viljað gerast aðili að alþjóðlegri stofnun sem hefði eitthvert vald yfir borgurunum þá hefði orðið að breyta stjórnarskránni og svo rekur hann það hér nánar og þess vegna var það gert 1953. Þetta er langur kafli og mjög margt fróðlegt í honum, en ég ætla ekki að lesa meira. Þetta vísar beint í þær furðulegu vangaveltur fjórmenninganna að 2. gr. íslensku stjórnarskrárinnar gæti þýtt erlend framkvæmdarvald eða dómsvald sem ég held vitanlega að allir sjái að getur ekki átt sér stað. Því finnst mér að þessi umfjöllun um dönsku stjórnarskrána, sem er svo lík þeirri íslensku, eigi mjög mikið erindi til þeirra sem vilja skoða það mál sem hér er til umræðu. Það er líka fróðlegt að prófessor Björn vakti athygli okkar á því að Stefán Már Stefánsson, sem er sérfræðingur í Evrópurétti, skrifaði með skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir 1988 grein sem fjallar um þörf á lögfestingu þjóðréttarsamninga. Þar kemst Stefán að þeirri niðurstöðu að ef það eigi að lögfesta þjóðréttarsamninga sem hafi eitthvert yfirþjóðlegt vald þurfi að breyta stjórnarskránni. Hann segir hér, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er hugsanlegt að Ísland verði aðili að alþjóðastofnun í framtíðinni sem samkvæmt ákvæðum viðkomandi þjóðréttarsamnings getur tekið ákvarðanir sem hafa bein réttaráhrif þannig að það bindi stjórnvöld viðkomandi ríkis í sérhverju tilliti svo og borgara þess með sama hætti og lög. Það er lögskýringaratriði hverju sinni hvort þjóðréttarsamningurinn feli í sér slíkar heimildir.`` Síðan segir hann: ,,Komi til þjóðréttarsamninga af þessu tagi verður að ætla að breyta þurfi stjórnarskránni því óbreytt leyfir hún tæpast framsal lagasetningarvalds til annarra ríkja eða alþjóðastofnana.`` Þetta segir sjálfur Stefán Már sem menn hafa vitnað töluvert í. Það er fróðlegt að hans skoðun skuli hafa breyst, eins og kemur fram í skýrslu fjórmenninganna, því í skýrslu fjórmenninganna er viðurkennt, beinlínis viðurkennt, að um framsal valds er að ræða sem hefur áhrif á íslenskt ríkisvald og á borgara þessa lands. Það gerir eftirlitsstofnunin með sínum ákvörðunum um fésektir og fjölmargt fleira og það gera reyndar dómstólar einnig og allur löggjafarferillinn sem gert er ráð fyrir hjá EES. Þannig má enn draga fram fjölmargt sem er fróðlegt. Reyndar vil ég geta þess hér að prófessor Björn lagði mikla áherslu á að um þetta færi fram fræðileg umræða. Hann telur sem sagt að það sé ekki nóg, eins og hæstv. viðskrh. telur fyrir sig, að lesa skýrslu fjórmenninganna sem er ekki mjög fræðilegt gagn heldur þurfi að fara fram fræðileg umræða um þetta mál. Mér finnst sjálfsagt að sú sérstaka nefnd sem kjörin verður til að fjalla um þetta mál láti fara fram slíka fræðilega umræðu um málið, helst fyrir opnum tjöldum ef hægt er. Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þetta mjög. Hér spurði hv. þm. Vilhjálmur Egilsson að því hvort stjórnarandstaðan muni þegar hún kemst til valda --- ég held það sé óhætt að orða það svo --- breyta stjórnarskránni. Svarið við því er að það verður æði mikið sem þarf að hreinsa til þegar hún kemst til valda. Vitanlega má segja að það sé dálítið seint að breyta stjórnarskránni nokkrum árum eftir að búið er að brjóta hana og gæti orðið mjög vandmeðfarið. En ég vil svara því fyrir mitt leyti að ég tel sjálfsagt að skoða þennan EES-samning þá og með tilliti til stjórnarskrárinnar og gera úr því það besta sem hægt er. Ég skal ekki segja hvort best yrði að segja honum upp, hann taldi það ekki koma til greina, en það mætti líka, eins og ég hef hvað eftir annað bent á og við framsóknarmenn höfum samþykkt, hefja þegar viðræður við Evrópubandalagið um að breyta þessu í tvíhliða samning og ganga þá þannig frá honum og stjórnarskránni að slíkur tvíhliða samningur fái staðist. Það er kannski eitt allra stærsta atriðið og forða okkur með því frá þeim þjóðarvoða sem því mundi fylgja ef menn færu að álpast inn í Evrópubandalagið sjálft. Ég skal ekki hafa um þetta mörg fleiri orð. Það er hygg ég að allra mati sem skoða málið án hræðslu við kosningar eða eitthvað þess háttar enginn vafi á því að vald er framselt, á því er ekki nokkur vafi. Það viðurkenna allir aðilar. Ég vil líka leyfa mér að fullyrða að þeir sem skoða þetta grannt og fara í gegnum þau gögn sem liggja fyrir hljóti í hjarta sínu að viðurkenna að 2. gr. íslensku stjórnarskrárinnar heimilar ekki að selja ríkisvald úr landi til yfirþjóðlegra stofnana. Þar er átt við innlendar stofnanir og eingöngu innlendar stofnanir. Þetta kemur svo greinilega fram, líka í sambandi við dönsku stjórnarskrána og fleira mætti rekja í þessu sambandi. Ég held satt að segja að hæstv. ríkisstjórn mundi mjög vaxa af því að gera breytingu á stjórnarskránni og hreinsa til í þessu eins og hæstv. utanrrh. leggur til í skýrslu sinni frá mars 1991. Ég held að hún mundi vaxa svo af því að það gæti jafnvel orðið hættulegt fyrir okkur stjórnarandstæðinga. Við erum ekki að flytja þetta frv. vegna kosninganna. Við erum að flytja þetta vegna þess að það þarf að breyta stjórnarskránni vegna ýmissa alþjóðlegra samninga og ég hef sagt að fyrir mitt leyti vil ég breyta stjórnarskránni til þess að þeir sem geta hugsað sér að fylgja EES-samningnum geti það samvisku sinnar vegna.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að eftir því sem fleiri flutningsmenn þessa frv. flytja ræður hér, þeim mun erfiðara á ég með að átta mig á því um hvað þetta mál snýst. Frv. þeirra snýst um að það verði heimilað að framselja íslenskt ríkisvald með ákveðnum hætti. Það er hins vegar staðreynd að það er mat þeirra fjögurra lögfræðinga, sem hafa komið hér við sögu og vitnað hefur verið til, að þeir telja ekki nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni vegna EES-samningsins. Það taldi hv. ræðumaður sjálfur, Steingrímur Hermannsson, fram til þess að kosningar fóru fram á sl. vori og m.a. í svari til Hjörleifs Guttormssonar í Tímanum 8. febrúar 1991, tekur hann alveg af skarið um það að hið yfirþjóðlega vald sem felist í dómstólnum, sem hann ber saman við Mannréttindadómstólinn í Strassborg og ýmsa gerðardóma sem Ísland hefur átt aðild að, sé ekki þess eðlis að það þurfi að breyta stjórnarskránni. Ég verð að viðurkenna það, virðulegur forseti, að ég skil ekki þennan málflutning. Annaðhvort verða menn að flytja mál sitt til stuðnings frv. sem þeir flytja en ekki til þess að tala um allt annað. Það er ekki verið að færa slíkt vald til EFTA-stofnananna að nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskránni.

Hv. þm. hefur endurtekið það nokkuð oft hér í ræðustól að ekki sé þörf á að breyta stjórnarskránni. Mig langar til að spyrja hv. þm. hvort honum þótti ekki fróðlegt að hlusta á Björn Þ. Guðmundsson prófessor á fundinum hjá okkur á föstudaginn og hvort það breytti í engu hans skoðun á málinu. Hefur hv. þm. farið yfir það sem ég rakti áðan, eftir Max Sørensen, danska prófessorinn og skoðað hvernig sá þekkti og frægi fræðimaður leit á dönsku stjórnarskrána áður en henni var breytt, þegar hún var sem sagt eins og stjórnarskráin okkar núna? Er það virkilega svo að þetta hafi ekki minnstu áhrif á svo skarpan og gegnan mann eins og hv. þm. er? Það þykir mér ótrúlegt. Þá hlýtur að vera eitthvað annað sem bindur hv. þm. við að það megi ekki breyta stjórnarskránni. Ég rakti áðan að málið var alls ekki komið á það stig, þegar síðasta ríkisstjórn fór frá, að það þyrfti að taka afstöðu til breytinga á stjórnarskránni. Okkur var ljóst að forúrskurðir fengju ekki staðist gagnvart stjórnarskránni. En forúrskurðir, eins og ég rakti áðan, eru minnsti hluti þessa máls í raun og veru því þeir eru undir dómstólum viðkomandi ríkis komnir, þ.e. ef dómstóllinn biður um þá yrði að breyta stjórnarskránni. Málið er núna komið á lokastig. Nú liggur það fyrir í heild sinni, upplýst að um valdframsal er að ræða --- það upplýsa fjórmenningarnir, það upplýsa margir, margir fleiri, og slíkt valdaafsal má að okkar mati alls ekki eiga sér stað nema stjórnarskránni verði breytt.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni að það var ákaflega fróðlegt að hlusta á Björn Þ. Guðmundsson í utanrmn. en ég verð að segja það að hans röksemdir og umræðurnar þar breyttu ekki þeirri skoðun minni að EES-samningurinn brýtur ekki í bága við stjórnarskrána. Ég vil einnig leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna til þess sem hv. 7. þm. Reykn. sagði í fyrrnefndri blaðagrein. Hann sagði: ,,Ég er þeirrar skoðunar að slíkur dómstóll geti verið eins mikilvægur fyrir okkur ef ágreiningur rís og fyrir aðrar þjóðir innan EES. Við megum ekki ala með okkur þá minnimáttarkennd að okkar hlutur hljóti að vera fyrir borð borinn í slíkum dómstóli. Við mundum eiga þar dómara og höfum menn sem geta flutt okkar mál, ekki síður en aðrir.`` Þetta er kjarni málsins. Það er ekki verið að framselja neitt vald. Það er verið að koma á fót dómstóli til að dæma um ákveðið réttarsvið sem við erum að skapa og það er ekki hægt að bera EES-samninginn saman við Evrópubandalagið. Þess vegna er ekki hægt að álykta af orðum Max Sørensens um EES um það sem hann var að segja þegar hann var að ræða um aðild að Evrópubandalaginu. Það er ekki hægt að bera þessa ólíku hluti saman.

Virðulegi forseti. Fyrst um Max Sørensen. Í því sem ég las áðan er ekkert minnst á Evrópubandalagið heldur bara á framsal valds og Max Sørensen segir: Stjórnarskráin heimilar ekki framsal valds úr landi jafnvel þó að það tíðkist innan lands. Þetta er skólabókardæmi um það sem hér hefur gerst. Hvort það er aðild að EB eða öðrum alþjóðasamtökum skiptir út af fyrir sig ekki máli þó að miklu meira framsal valds sé að sjálfsögðu þegar um EB er að ræða. Ég sagði í minni framsöguræðu að ég hefði talið dómstól betri leið fyrir okkur og því var það mál skoðað. En ég sagði líka í minni framsöguræðu að að fengnum slíkum álitum lögfræðinga um dómstólinn hefði ég talið sjálfsagt að breyta stjórnarskránni og efna til kosninga. Og það vil ég endurtaka hér. Ég fullyrði að ég hefði beitt mér fyrir því eins og málin eru og stóðu.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. 7. þm. Reykn. að forúrskurðirnir væru ekki vandamál nú. Ég vek athygli þingheims á þessari setningu. Það er að sjálfsögðu grundvallaratriði að forúrskurðirnir eru ekki vandamál nú. Það er að sjálfsögðu ástæðan fyrir því að m.a. fræðimenn eins og Stefán Már Stefánsson líta svo á að samningurinn, eins og hann er nú, sé ekki brot á stjórnarskránni. Það sem ég var að ræða um í minni ræðu fyrr var að eins og EES-samningurinn var hugsaður í tíð fyrri ríkisstjórnar var inni ákvæðið um forúrskurði EES-dómstólsins sem er öðruvísi myndaður, hefur öðruvísi skuldbindingar en EFTA-dómstóllinn hefur nú og það var gert ráð fyrir því að slíkir úrskurðir yrðu bindandi. Það var einmitt um þetta atriði sem Stefán Már Stefánsson hafði gefið álit og taldi að þarna gæti verið um að ræða brot á stjórnarskránni. Auðvitað hljótum við að líta á í hvaða farvegi þetta samningamál var á meðan Steingrímur Hermannsson, hv. 7. þm. Reykn., var forsrh. en ekki að líta á málið í ljósi þess hvernig það lítur út nú eftir að Evrópudómstóllinn er m.a. búinn að komast að þeirri niðurstöðu að einmitt þetta atriði, um forúrskurði EES-dómstólsins, samrýmist ekki hans eigin valdsviði. Það lá ljóst fyrir fyrir kosningarnar í maí að það var einmitt það sem einkenndi EES-dómstólinn, hann hafði það valdsvið, svipað valdsvið eins og EB-dómstóllinn hafði, m.a. til að gefa forúrskurði sem eru bindandi.

Virðulegi forseti. Það er orðið heldur leiðigjarnt að endurtaka sig svo oft hér. Forúrskurðirnir voru ekki vandamálið þá eða nú. Ég las úr skýrslu utanrrh., sem ég vona að hv. þm. taki trúanlega, þar sem hann segir --- ég skal lesa þetta í þriðja eða fjórða sinn: ,,Fari landsdómstóll ekki eftir túlkun EES-dómstólsins í málinu þá gildir niðurstaða landsdómstólsins gagnvart aðilum málsins.`` Þeir eru bindandi fyrir þá sem báðu um og kunna að biðja um forúrskurðina. Þar sem landsdómstóllinn er æðri forúrskurðinum --- þessi málsgrein fjallar um forúrskurðinn, ég las hana alla áðan, ég vona að ég þurfi ekki að lesa hana í heild sinni --- og annaðhvort þarf að biðja um forúrskurði eða þeir eru ekki æðri landsrétti, þá eru þeir ekki brot á stjórnarskránni. Ég er með alla skýrsluna frá Stefáni Má. Hann fjallar um það ef það verður sett í landslög að forúrskurði skuli fá. En hæstv. utanrrh. gerði sér að sjálfsögðu grein fyrir því að það var ekki hægt. Þess vegna stóðu samningar þannig þegar skýrslan var gerð í mars 1991 að forúrskurðir áttu ekki að vera æðri landslögum. Þess vegna brutu þeir ekki í bága við stjórnarskrána.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. Steingrímur Hermannsson vitnar hér mjög stíft í skýrslu utanrrh. sem hann hefur keppst við ásamt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni að lýsa yfir að ekki hafi verið samstaða um í ríkisstjórn. Ég hef hins vegar sýnt fram á það að með ýmsum hætti hafði hv. þm., þegar hann gegndi forsætisráðherraembætti, borist upplýsingar um það að hugsanlega væri þarna um að ræða ákvæði sem brytu í bága við stjórnarskrána. Og þá spyr ég: Lét hann fara fram á vegum síns embættis sérstaka sjálfstæða athugun á þessu máli eða treysti hann þáv. og núv. utanrrh. Jóni Baldvini Hannibalssyni fyrir því að sjá um þetta mál eingöngu?

Virðulegi forseti. Ég bar mikið traust til hæstv. utanrrh. í þá tíð en hins vegar hafði ég líka lögfræðing, sem var minn aðstoðarmaður, sem fylgdist með þessum málum. Ég held að vel hafi verið gengið frá forúrskurðunum. Hér segir Stefán Már í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Í heild má segja að það sé óumdeilt að forúrskurðir dómstóls EB séu bindandi fyrir þann dómstól aðildarríkis sem óskaði eftir forúrskurði.`` Það er því alltaf um það að ræða að dómstóllinn óski eftir forúrskurði. Þetta er löng skýrsla og margt fróðlegt í henni. Hv. þm. getur fengið hana lánaða ef hann vill. Það var alltaf um það að ræða að óska eftir forúrskurði og það er í lagi eins og kemur fram hjá fjórmenningunum. Annars er maður farinn að endurtaka sig svo oft að það er orðið þreytandi. Það minnir mann á orðin um að skvetta vatni á ákveðna dýrategund. Ég vona að ég þurfi ekki að gera það mikið oftar.

Virðulegi forseti. Ég hafði hálfpartinn búist við því að hæstv. utanrrh. mundi kjósa að koma hér inn í umræðuna fyrst hann er kominn til þings. Við stjórnarandstöðuflokkarnir höfðum samþykkt að hefja umræðuna þótt hann væri fjarverandi. Ég vil segja það í upphafi, virðulegi forseti, að ég er út af fyrir sig tilbúinn að fresta ræðu minni ef hæstv. utanrrh. vill taka til máls. Það er búið að segja svo mikið um hann og hans verk og hans skýrslur og hans sjónarmið í umræðunni fram að þessu að það er satt að segja óeðlilegt að halda henni áfram án þess að ráðherrann taki til máls. Ég er því tilbúinn, þó ég hafi verið næstur í röðinni, að bíða með mína ræðu ef hæstv. ráðherra vill koma inn í umræðuna núna.  Fyrst er að segja frá því að þegar hæstv. ráðherra var í burtu spurðist ég fyrir um það sl. fimmtudag hvort það væri virkilega rétt að gerð hefði verið skoðanakönnun í utanrrn. eða á vegum utanrrn., um viðhorf þjóðarinnar til EES-samningsins og utanrrn. hefði ekki enn þá birt þessa könnun. Þessi fyrirspurn mín varð til þess að hæstv. iðnrh., sem var staðgengill hæstv. utanrrh., fór í það með miklu írafári að láta skoðanakannanafyrirtækið senda út fréttatilkynningu síðdegis á fimmtudag um þessa könnun en þó þannig að þar voru algjörlega valin úr fáein atriði sem um var spurt en alls ekki nefnd önnur. Ég óskaði svo eftir því í þessari umræðu hvað eftir annað að þessi könnun sem væri opinbert gagn, kostuð af opinberu fé, yrði lögð hér á borð þingmanna. Hæstv. utanrrh. varð ekki við þeirri ósk og hefur ekki orðið við henni enn. Ég vil enn á ný ítreka það að þessi könnun verði lögð fram hér í þjóðþinginu vegna þess að hún hefur eingöngu verið lögð fram í utanrmn. Hins vegar þegar þessi könnun er skoðuð fer maður að skilja hvers vegna hún hefur verið feimnismál í utanrrn. Það er auðvitað alveg ljóst að meginniðurstöður þessarar könnunar eru í senn áfellisdómur um verk utanrrh. og áfellisdómur yfir stefnu hans og ríkisstjórnarinnar gagnvart EES-samningnum. Það kemur í ljós í þessari könnun að aðeins 13% þjóðarinnar bera traust til utanrrn. varðandi kynningu á EES-samningnum. Þrátt fyrir það að utanrrh. hefur knúið það fram hér á Alþingi hvað eftir annað að hann einn fái fjármuni úr opinberum sjóðum sem núna nema mörgum milljónum króna til þess að kynna EES-samninginn leiðir þessi könnun það í ljós að aðeins 13% Íslendinga lýsa því yfir aðspurðir hverjum þeir treysti best til að miðla þjóðinni upplýsingum um EES, að þeir treysti utanrrn. og öðrum ráðuneytum best til þess. Hins vegar treysta 31,8% Alþingi og 27,7% treysta fjölmiðlunum. Það eru um 60%, hæstv. utanrrh., sem treysta Alþingi og fjölmiðlum betur en utanrrn. til þess að kynna þjóðinni EES-samninginn. Þegar utanrrn. hefur sjálft látið gera könnun af þessu tagi, þó það hafi skiljanlega verið feimnismál af hálfu ráðuneytisins að leggja hana fram, þá blasir það auðvitað við hæstv. utanrrh. að við verðum að einhenda okkur í það hér á Alþingi að flytja fjármunina sem eru í fjárlögum yfirstandandi árs til kynningarstarfs á vegum utanrrn. á EES-samningnum yfir til Alþingis og til fjölmiðlanna. Við hljótum rökrétt að bregðast við þessum niðurstöðum í könnun utanrrn. með því að láta þá sem þjóðin treystir til að kynna samninginn efnislega fá fjármunina en ekki láta þá vera áfram hjá þeim sem þjóðin treystir greinilega ekki. Ég vil segja það vegna þess að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er hér í salnum og ég vil biðja forsrh. að hlusta á það, þótt hann sé í hliðarsal, að það er mikil traustsyfirlýsing í garð fyrrv. formanns utanrmn. að í þessari könnun utanrrn. skuli flestir treysta Alþingi til að kynna EES-samninginn. Sá maður sem hefur stýrt verkum á Alþingi varðandi EES-samninginn er hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Það er glæsilegt fyrir hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson að það skuli næstum því þrisvar sinnum fleiri Íslendingar treysta honum en utanrrh. til að kynna efni EES-samningsins. Það var því alla vega ekki hægt að sækja efnivið í þessa könnun til að koma hv. þm. úr formannsstöðu í utanrmn. Það vekur hins vegar athygli að það var einmitt um sömu mundir og hæstv. utanrrh. fékk efni þessarar könnunar í hendur, að þjóðin treysti hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni betur en honum, að hann fór að gera kröfu um það við forsrh. að hv. þm. Eyjólfi Konráði Jónssyni yrði vikið úr formennsku í utanrmn. Það er ekki eina atriðið sem þessi könnun varpar ljósi á í atferli hæstv. utanrrh. síðustu vikurnar, því margt sem hefur valdið manni undrun síðustu vikurnar í atferli hæstv. utanrrh. skýrist þegar maður sér þessa könnun. Annað atriðið er afstaðan til tvíhliða samningsins. Ég var satt að segja dálítið undrandi á því að sama daginn og hæstv. utanrrh. mælti fyrir EES-samningnum hér á Alþingi birti hann í Morgunblaðinu veigamikla grein, nærri því tvær síður, til þess að svara grein minni um stefnu Alþb. um tvíhliða samning Íslands og Evrópubandalagsins sem hafði birst í Morgunblaðinu u.þ.b. einum og hálfum mánuði áður. Í einn og hálfan mánuð þagði utanrrh. um málið. Sama daginn og hann mælir fyrir EES-samningnum á þingi birtir hann breiðsíðu í Morgunblaðinu til að ráðast á tillöguna um tvíhliða samning, tillögu okkar alþýðubandalagsmanna. Ég velti því fyrir mér þennan morgun hvernig stæði á þessari tímasetningu. Af hverju er ráðherrann að koma núna, einum og hálfum mánuði síðar, og sýna okkur þá virðingu í Alþb. og mér sérstaklega, að sama daginn og hann ávarpar þingið og þjóð sína um þennan EES-samning þá kemur breiðsíða á móti tillögunni um tvíhliða samning? Jú, skýringin kemur í þessari könnun. Vegna þess að í könnuninni kemur það í ljós að utanrrn. er í u.þ.b. mánuð búið að hafa það í höndunum að fleiri Íslendingar styðja stefnu okkar alþýðubandalagsmanna um tvíhliða samning en þeir sem styðja stefnu utanrrh. og ríkisstjórnarinnar um EES-samninginn. Andstaðan gegn tvíhliða samningi milli Íslands og Evrópubandalagsins er minni en andstaðan við EES-samninginn, eða með öðrum orðum, utanrrh. varð að horfast í augu við þá döpru staðreynd fyrir hann, en ánægjulegu fyrir okkur í Alþb., að könnun utanrrn. sjálfs leiddi það í ljós að meiri stuðningur var við okkar stefnu en stefnu hans og ríkisstjórnarinnar þótt hann sé búinn að hafa yfir tvö ár til að kynna þjóðinni sína stefnu, búinn að hafa milljónir úr opinberum sjóðum til að kynna þjóðinni sína stefnu, búinn að hafa herskara af embættismönnum og fjölmiðlafyrirtækjum og auglýsingastofum til að kynna þjóðinni sína stefnu. En við í Alþb. höfum ekki fengið krónu til að kynna okkar stefnu. Ein grein eftir formanninn birtist í Morgunblaðinu og síðan fréttatilkynningar eftir miðstjórnarfund okkar í júlímánuði en samt nýtur tillaga okkar um tvíhliða samning meiri stuðnings en EES-samningur utanrrh.

Hvernig skýrir það tímasetninguna?

Það skýrir þá tímasetningu, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að utanrrh. vissi það að þjóðin studdi okkar stefnu meira en hans eigin stefnu. Þess vegna var það brýnt fyrir hann að ráðast fram á ritvöllinn í Morgunblaðinu sama daginn og hann mælti fyrir EES-samningnum á Alþingi til að reyna að höggva gegn þeirri tillögu okkar um tvíhliða samning milli Íslands og Evrópubandalagsins sem nýtur meiri stuðnings.

Vissi hann það ekki einum og hálfum mánuði fyrr?

Nei, það vissi hann ekki einum og hálfum mánuði fyrr, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, og er nú tími til kominn að þingmaðurinn fari að lesa sér til í málunum áður en hann heldur áfram að kalla fram í í þingsalnum því það er alveg greinilegt að staðreyndirnar hafa eitthvað brenglast í hans huga. Könnun utanrrn. leiðir það í ljós að þegar Íslendingar eru spurðir hvort þeir séu sammála því að það sé hægt að ná hagstæðari samningi um EES í tvíhliða viðræðum milli Íslands og EB þá eru 33,5% af heildinni sammála því en 20,8% eru ósammála. --- Er nú skiljanlegt að bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. séu farnir úr salnum vegna þess að það er mjög erfitt að hlusta á þessar staðreyndir. Ég vil hins vegar, virðulegi forseti, ítreka að það var eitt af því sem við ætluðumst til þótt við værum ,,líberal`` í því að ráðherrann gæti farið í burtu að þá yrði hann þó hérna við umræðuna þegar hann væri kominn. --- Það ánægjulega auðvitað fyrir okkur í Alþb. er að í stuðningsmannahópi allra stjórnmálaflokka á Íslandi, líka Alþfl., kemur fram meiri stuðningur við tvíhliða samninginn en andstaða. Það er meiri hluti af kjósendum Alþfl., hæstv. utanrrh., sem er sammála þeirri skoðun að tvíhliða samningur sé hagstæðari en EES-samningurinn. Það er meiri hluti kjósenda Sjálfstfl. sem er sammála því að tvíhliða samningur sé hagstæðari fyrir Ísland en EES-samningurinn. Svo er auðvitað meiri hluti kjósenda Framsfl., Alþb. og Kvennalistans sammála því að tvíhliða samningur sé hagstæðari fyrir Ísland en EES-samningurinn. Með öðrum orðum nýtur tillaga okkar alþýðubandalagsmanna í þessu máli, tillagan um tvíhliða samning milli Íslands og Evrópubandalagsins í stað EES-samningsins, meiri stuðnings í kjósendahópi allra stjórnmálaflokka í landinu. Þrátt fyrir alla þá fjármuni, allan þann tíma og allan þann mannafla sem utanrrh. er búinn að hafa til að kynna sinn málstað þá hafnar þjóðin honum. Maður skilur því ósköp vel hvers vegna þessi könnun var feimnismál í utanrrn. og farið með hana nánast eins og jarðsprengju sem enginn mátti stíga á. En það er ekki búið. Það kemur líka fram í þessari könnun að minni hluti kjósenda Sjálfstfl. er fylgjandi EES-samningnum. Það er aðeins 41,6% af kjósendum Sjálfstfl. fylgjandi EES-samningnum. Ég tel það ekki síður merkilegt hvað kjósendur Alþfl. velja. Það eru 52,8% af kjósendum Alþfl. sem eru fylgjandi EES-samningnum. Eða með öðrum orðum, utanrrh. er með 2,8% umfram 50% í sínum eigin kjósendahópi. Könnun utanrrn. leiðir það í ljós að séu stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna lagðir saman þá er minni hluti í stuðningsliði ríkisstjórnarflokkanna sammála EES-samningnum. Hvílík niðurstaða. Hvílík niðurstaða fyrir ráðherrann, að í fyrsta lagi séu bara 13% þjóðarinnar sem treysta honum til að kynna samninginn en yfir 60% sem treysta Alþingi og fjölmiðlum. Í öðru lagi sé mun meira fylgi við tvíhliða samninginn milli Íslands og EB, sem Alþb. hefur lagt til, en við EES-samninginn og sá stuðningur sé í kjósendahópi allra stjórnmálaflokka á landinu, líka Alþfl. Í þriðja lagi komi það í ljós að í stuðningsmannasveit Sjálfstfl. og Alþfl., ef saman er lagt, sé það minni hluti kjósenda ríkisstjórnarflokkanna sem styður EES-samninginn. Ég spyr, hæstv. utanrrh.: Hvaðan kemur hið lýðræðislega umboð að ætla sér að fara í gegn með slíkan samning hér í þinginu án þjóðaratkvæðagreiðslu? Utanrrn. sjálft hefur haft frumkvæði að því að gera könnun sem styður það að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki lýðræðislegt umboð, hvorki frá þjóðinni né sínum eigin kjósendum til að staðfesta þennan samning hér á Alþingi. Ég hugsa að utanrrh. eigi eftir að sjá mikið eftir því að hafa beðið um þessa könnun því hún er satt að segja einhver versti dómur sem nokkur ráðherra á Íslandi hefur fengið um sína meginstefnu og sín verk og ekki getur hann dregið könnunina í efa vegna þess að hún er gerð af hans ráðuneyti og á hans ábyrgð. Þar að auki, virðulegi utanrrh., leiðir þessi könnun í ljós að það er rangt sem ráðherrann sagði í framsöguræðu sinni á Alþingi, að atkvæði um EES-samninginn mundi í stórum dráttum falla eftir flokkspólitískum línum. Þetta sagði ráðherrann orðrétt í framsöguræðu sinni. Þetta reynist bara vera skrök, svo maður noti hversdagslegt orð, þegar maður fær loksins í hendur leynikönnun utanrrn. því í leynikönnun utanrrn. kemur það einmitt í ljós að afstaðan til samningsins, bæði andstaðan og stuðningurinn, gengur þvert á hinar flokkspólitísku línur. Staðreyndirnar eru því alveg þveröfugar við það sem hæstv. utanrrh. sagði í sinni framsöguræðu og er það nú ekki það eina sem hann fór rangt með. Það kemur t.d. í ljós að andstaðan gegn samningnum er í öllum stjórnmálaflokkum. Það eru um 10% kjósenda Alþfl. á móti samningnum, 50% af kjósendum Framsfl., um 20% af kjósendum Sjálfstfl., 57% af kjósendum Alþb. og 43% af kjósendum Kvennalistans ef tekið er af heild. Stuðningurinn er 52,8% í Alþfl., 18% í Framsfl., 42% í Sjálfstfl., 16% hjá kjósendum Alþb. og 13% hjá kjósendum Kvennalistans. Það er einmitt þannig, virðulegi ráðherra, að þegar staðreyndirnar eru skoðaðar vekur það athygli að þetta gengur þvert á allar flokkalínur. Ég skil satt að segja ekki af hverju hæstv. ráðherra sá nauðsyn á því að falsa þessar staðreyndir í framsöguræðu sinni nema hann hafi ætlað að skáka í því skjólinu að könnunin yrði aldrei birt. Hann ætlaði að skáka í því skjólinu að könnunin yrði leyniplagg utanrrn. Það vekur auðvitað athygli að gagnstætt því sem hæstv. iðn.- og viðskrh. sagði á Alþingi sl. fimmtudag, segir aðstoðarmaður utanrrh., Þröstur Ólafsson, sá maður sem ráðherrann hefur sýnt einna mestan trúnað á undanförnu ári, í viðtali við Tímann alveg skýrt, með leyfi forseta, að ,, . . . könnunin hafi ekki verið hugsuð til birtingar``.

Að athuguðu máli.

Ja, það stendur nú ekkert að athuguðu máli  Nú ætla ég ekkert að dæma það hér hvor segir satt og hvor segir ósatt, starfandi utanrrh., Jón Sigurðsson, hér í þingsalnum sl. fimmtudag eða aðstoðarmaður ráðherra, Þröstur Ólafsson, í viðtali við Tímann. Það er í sjálfu sér aukaatriði í málinu á þessu stigi. Það er alla vega ljóst að utanrrn. hafði ekki frumkvæði að því að birta þessa könnun. Birtingin var knúin fram vegna fyrirspurnar minnar og kröfu hér í þingsalnum sl. fimmtudag. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því beint: Er hann ekki sammála því að niðurstaða þessarar könnunar hljóti að leiða til þess að þeir fjármunir, sem eru til ráðstöfunar til kynningar á EES-samningnum, hljóti nú að fara til Alþingis og fjölmiðlanna til þess að þeir aðilar sem þjóðin treystir annist kynninguna svo utanrrn. verði bara að horfast í augu við það að það eru ekki nema rétt rúm 10% af almenningi sem treystir því og þess vegna sé nauðsynlegt fyrir okkur að almenningur fái upplýsingar frá þeim sem hann treystir? Mér fannst líka sérkennilegt að könnunarfyrirtækið var látið túlka niðurstöðurnar á þann veg í fréttatilkynningu sinni að þjóðin hefði ekki mikla þekkingu á málinu. Ég veit ekki alveg hver var tilgangur þeirrar túlkunar eða hvort þetta var einfaldlega hugsun þeirra sem fréttatilkynninguna sömdu. Ég vil hins vegar segja það að þegar maður skoðar könnunina þá er ekki hægt að vera sammála þessari túlkun. Í fyrsta lagi kemur það fram að þegar spurt er um einstök efnisatriði eins og vinnumarkað, fjárfestingar og fjölmargt annað, þá telur yfirgnæfandi meiri hluti almennings sig hafa nægar upplýsingar til þess að mynda sér skoðun. Sú spurning sem könnunarfyrirtækið leggur út af og utanrrh. hefur sjálfur greinilega verið að reyna að leggja út af í framsöguræðu sinni er þannig sett fram að menn eru beðnir að meta það sjálfir hvort þeir hafi næga þekkingu á málinu. Það er auðvitað allt annað heldur en mat á því hvort sú þekking er fyrir hendi. Ég hitti ágætan lækni á málverkasýningu um helgina. Hann tók sem dæmi að ef hann væri spurður í skoðanakönnun: Hefur þú næga þekkingu á læknisfræði? Þá mundi hann segja nei, hann hefði ekki næga þekkingu á læknisfræði. Þannig að ef menn eru spurðir: Hefurðu næga þekkingu á viðkomandi máli, þá eru það ekki nema örfáir menn eins og hv. þm. Björn Bjarnason, formaður utanrmn. sem upplýst hefur verið að er einn af þessu 1,7% í könnuninni sem taldi sig hafa næga þekkingu. Þar að auki endurspeglar það í raun og veru ekki kjarna málsins. Ég hef hitt menn sem hafa sagt það atriði, að mér virðist, að það sé ekki hægt að tryggja eignarhaldið á landinu, girðingarnar gagnvart jarðakaupum útlendinga muni ekki halda. Þessir menn hafa sagt: Það er mér út af fyrir sig alveg nægilegt til þess að hafna samningnum. Ég þarf ekkert að lesa 10 þúsund blaðsíður til þess Annað atriði sem menn hafa nefnt er að í 4. gr. samningsins er 350 milljónum manna veittur sams konar réttur og íslenskir ríkisborgarar hafa haft í efnahagslífi okkar fram að þessu. Og menn hafa sagt: Við viljum varðveita þessi forréttindi íslenskra ríkisborgara og þetta eitt er mér alveg nægilegt til þess að vera á móti samningnum. Spurning könnunarfyrirtækisins um þekkingarmat almennings sjálfs segir þannig einfaldlega ekki neitt. Ef ég hefði verið í sporum utanrrh., þá hefði ég frekar hampað hinum atriðunum til þess að sýna þó að kynningarstarfið hefði einhvern árangur borið heldur en vera orðinn svo aðþrengdur í vörninni vegna þjóðaratkvæðagreiðslutillögunnar að það sé nauðsynlegt að reiða fram svörin við atriðum af þessu tagi. Það hefur einnig komið fram í utanrmn. og í svörum utanrrn. sl. fimmtudag gagnvart fyrirspurnum mínum að þetta er ekki í fyrsta sinn sem utanrrn. gerir slíka könnun. Í desember í fyrra var birt hér könnun á vegum Félagsvísindastofnunar. Við lásum niðurstöður þeirrar könnunar með athygli í Morgunblaðinu. Þar voru m.a. veitt svör við því hve stór hluti þjóðarinnar kynni vel að meta störf utanrrh. að EES-samningnum og hve stór hluti þjóðarinnar kynni lítt að meta störf utanrrh. Það kom ekki fram í neinum blöðum sem birtu þessa könnun í desember að þessi könnun hefði verið unnin fyrir utanrrn. Það má vera að það hafi kannski komið fram í útvarpi eða sjónvarpi en ég held að það hafi hvergi komið fram í blöðum og eitt er víst að það kemur ekki fram í skýrslu Félagsvísindastofnunar um þessa könnun vegna þess að Félagsvísindastofnun lætur þess hvergi getið að það hafi verið utanrrn. sem var verkbeiðandi og greiðandi að þeirri könnun. Ég vil segja við virðulegan utanrrh. að mér finnst það ekki alveg við hæfi að utanrrn. sé hvað eftir annað að láta framkvæma pólitískar kannanir af þessu tagi þar sem spurt er um viðkvæma hluti á verksviði ráðuneytisins, svarendur flokkaðir eftir því hvaða stjórnmálaflokk þeir aðhyllast og hvað þeir kjósi í þingkosningum og þessi gögn síðan notuð sem grundvöllur auglýsingastarfsemi kynningaráróðurs og málflutnings í utanrrn. án þess að segja alveg skýrt þegar fyrri könnun er birt af hálfu Félagsvísindastofnunar: Þetta er verk sem utanrrn. bað um og utanrrn. greiddi. Og án þess að tilkynna þá hér á þinginu strax við upphaf umræðunnar að utanrrn. hefði látið gera nýja könnun og niðurstöður þeirra yrðu kynntar þinginu í stað þess að þegja um það þunnu hljóði vikum saman að slík könnun hefði verið gerð og niðurstöður hennar lægju nú fyrir og hefðu legið fyrir í margar vikur í utanrrn. Slík vinnubrögð vekja tortryggni. Ég verð að vísu að hæla ráðherranum fyrir það að í seinni könnuninni lagði hann ekki út í það að láta spyrja almenning hvaða álit hann hefði á utanrrh. sem var eitt af þeim atriðum sem spurt var um í fyrri könnuninni.

Hvernig var það þá?

Ég heyri nú greinilega að formaður þingflokks Alþfl. hefur mikinn áhuga á að fá að vita hver var afstaða almennings til utanrrh. í þessari könnun. Ég tel það nú ekki vera neitt aðalatriði í þessu máli en hins vegar má segja að utanrrh. hefði mátt fá aðeins hærri einkunn í almenningsálitinu en hann fékk í þessari könnun. Það sem ég er að segja, 

Nú er fundartími á enda í dag. Ef hv. þm. á eftir aðeins stutta stund til að ljúka sínu máli, þá mundi forseti umbera það en að öðru leyti vildi forseti biðja hv. þm. að fresta ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það er nú svo sem ekki mjög löng stund sem ég á eftir en ég held hins vegar að það væri ógerningur að ljúka ræðu minni á þeim fáeinu mínútum sem forseti hefur í huga vegna þingflokksfunda og er því reiðubúinn að gera hlé á ræðu minni.

Þá frestar hv. 8. þm. Reykn. ræðu sinni og þessari umræðu er frestað.

Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.