Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með till. þeirri, sem hér liggur fyrir, er farið fram á það, að ríkisstj. láti fara fram á næsta ári nákvæma rannsókn á brúarstæði á Hornafjarðarfljótum. Við Hornafjarðarfljót eru staðhættir svo sérstæðir, að í sambandi við brúargerð mun þörf vera á, að nákvæm rannsókn fari þar fram á aðstöðu allri, áður en til framkvæmda getur komið. - Upptök fljótanna eru í Vatnajökli. Renna tvær jökulár undan rótum jökulsins, sitt hvorum megin við allhátt fell. Lausleg athugun hefur farið fram á brúarstæði þar, en þessar ár, einkum hin svonefndu Austur-fljót, breyta oft um farvegi, svo að ekki hefur þótt aðgengilegt að byggja brýr á þeim slóðum. En þegar neðar dregur á sléttlendið, dreifast þessar ár yfir stórt landssvæði milli tveggja gróðursælla sveita, Nesjahrepps og Mýrahrepps. Á mörkum þess, þar sem þessi vatnsfláki telst fljót eða fjörður, liggur þjóðvegur yfir hann í miðju héraði, og sú leið var fjölfarnasta leiðin milli hreppa í sýslunni, meðan ferðazt var á hestum. En þessi leið hefur oft reynzt torfær eða ófær á bifreiðum, og hefur þá verið horfið að því ráði meira og meira að fara aðra leið nær sjó og yfir Hornafjarðarfljót á ferju. Á síðari árum hefur tækni fleygt mjög fram, og með hinum stórvirku tækjum, sem nú eru notuð til vegagerðar, hefur reynzt stórum auðveldara en áður að gera miklar framkvæmdir á því sviði, og með þessum stórvirku tækjum er það leikur einn að vinna ýmis verk, sem ókleift var að leysa af hendi áður. Þar, sem þjóðvegurinn liggur yfir Hornafjarðarfljót, sem lengi var hinn fjölfarnasti í héraðinu, eru 4–5 km leið á milli sveitanna Nesjahrepps og Mýrahrepps. Á þeim tímum árs, þegar jökulvötn eru að jafnaði lítil, er mikið af þessu svæði þurrar eyrar, en þær leggjast undir vatn í vatnavöxtum. Austur-Skaftfellingar hafa komið auga á það, að miklar líkur benda til þess, að hægt sé með viðráðanlegum kostnaði að ýta þarna upp görðum með jarðýtum og gera á þann hátt fyrirhleðslur við Hornafjarðarfljót á þessum slóðum, veita þeim með þessum hætti í mjóa ála og brúa síðan á einum stað eða fleiri. Reynslan sýnir, að í jarðveginum þarna er mjög mikið gróðurmagn. Ef eyrar sleppa við ágang vatns einhver ár, breytast þær í gróið land á tiltölulega stuttum tíma. Sennilegt er, að svo megi haga fyrirhleðslum, að stór landssvæði, sem vatn rennur nú yfir í vatnavöxtum, verði að fullu og öllu varin ágangi vatna, ef slíkar fyrirhleðslur eru gerðar. Mundi þá stækka að miklum mun á fáum árum gróðurlendi sveitanna báðum megin við Hornafjarðarfljót. En áður en hægt er að ráðast í framkvæmdir á þessu sviði, þarf vitanlega nákvæm athugun að fara fram á því, hvar fyrirhleðslur yrðu bezt settar og hve langar þær þyrftu að vera og hvort hagkvæmara er að gera þarna eina stórbrú eða smærri brýr á tveimur eða þremur stöðum, en það er aðeins þetta, sem farið er fram á með till. þeirri, sem hér liggur fyrir, að slík rannsókn verði gerð þegar á næsta ári. Ég tel eðlilegt, að þessi till. fari til nefndar á milli umræðna, og mér er ljóst, að það er álitamál, hvort hún ætti að fara til fjvn. eða allshn. sameinaðs þings. Af slíkri rannsókn sem farið er fram á í till. mundi vitanlega leiða dálítinn kostnað, en það er samt engan veginn stórfellt fjárhagsatriði. Af því leiðir, að ég leyfi mér nú að leggja til, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn., en því fer þó fjarri, að mér sé það nokkurt kappsmál, til hvorrar n. till. fer.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þáltill. á þskj. 109, og er þar farið fram á, að rannsakað verði, hvað unnt sé að gera til þess að koma í veg fyrir frekari landspjöll af völdum Dyrhólaóss í Mýrdal. Landspjöll þessi eru svo tíð og stórfelld, að ef ekkert verður hægt að gera í þessu efni, þá er ekki annað líklegt en að hið blómlega engi í Mið-Mýrdal fari í algera auðn með tímanum. Það eru 25–30 býli í Mýrdal, sem eiga engjalönd hér að, og það líður varla svo nokkurt ár, að ósinn brjóti ekki meiri eða minni landspildu af þessu blómlega engi. Heilt byggðarhverfi, Dyrhólahverfið, stefnir í fullkomna auðn, ef ekkert verður að gert. Ég hef ekki þá þekkingu á þessum málum, að ég viti, hvað tiltækilegt er að gera til þess að bjarga frá þessum landspjöllum, en það, sem máli skiptir, er, að unnt sé að koma í veg fyrir, að ósinn stíflist, að hann hafi varanlegt útfall, eins og hann hafði víst í fornöld, að ég hygg. Það eru til gömul munnmæli, sem herma, að Dyrhólaós hafi fyrr á öldum haft útfall undir eyjarhalanum að austanverðu og að hann hafi runnið út í svonefndan Bolabás og þá hafi ósinn aldrei stíflazt. Ég veit ekki, hvað hæft er í þessu, en inn úr Bolabás eru göng, og hefur verið komizt þar 70 faðma undir bergið, eða þriðjung leiðarinnar, og ekki ólíklegt, að þessi gömlu munnmæli séu rétt og að þarna hafi stíflazt af einhverjum orsökum, annaðhvort að ofanverðu eða einhvers staðar á leiðinni. En ef takast mætti að koma ósnum þarna í gegn á ný, þá mundi vera öruggt, að þarna yrðu ekki frekari landspjöll. Ýmislegt bendir til, að í fornöld hafi verið miklu blómlegra um að litast umhverfis Dyrhólaós en nú er. Í Njáls sögu segir, að Kári Sölmundarson hafi reist bú að Dyrhólum, en það mundi hann ekki hafa gert, ef ekki hefðu verið þar góðir landkostir. - Til er samningur frá 17. öld, þar sem Kerlingardalsbræður leyfa bændum í Dyrhólahverfi upprekstur í Koltungum, sem er land í Kerlingardalsafrétt, fyrir reiðingsskurð norðan undir Dyrhólaey. En nú er ekki nokkur reiðingur til þarna og ekkert nema sandauðn. Þar, sem Dyrhólaós hefur verið að brjóta land, hefur stundum komið upp rekaviður og allt að 2 metra þykkt jarðlag ofan á. Þetta sýnir, að yfirborð óssins hefur verið miklum mun lægra áður fyrr en nú er. En það er mjög aðkallandi, að það verði athugað gaumgæfilega, hvað unnt er að gera til þess að vernda þetta blómlega land þarna í Mið-Mýrdal. Hingað til hefur verið reynt að moka ósinn út, og hefur verið gert áður fyrr æði mikið að því, en alþm. skilja, að eftir því sem fækkar fólki á heimilunum, – nú er víðast hvar ekki nema einyrkjabúskapur, þar sem áður var fjölmenni á heimilum, - má heita, að það sé ókleift verk að moka út. Reynt hefur verið að nota þarna jarðýtu, en það er engan veginn hættulaust að hafa jarðýtu á þessum stað til þess að moka út ósinn, vegna þess að stundum kemur það fyrir, þegar verið er að moka hann, að þá hleypur hann með miklu kasti, svo að það getur verið stórhætta fyrir mann, sem er á slíku verkfæri, að vera þarna að verki. Það, sem máli skiptir, er að reyna að finna einhver ráð til þess, að ósinn hafi öruggt útfall. Mýrdalurinn er of falleg og blómleg sveit til þess, að hann eyðileggist, máske fyrir sinnuleysi, ef eitthvað er hægt að gera til bjargar. Ég leyfi mér að leggja til, að þessari þáltill. verði vísað til hv. fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Í sambandi við fyrirspurn mína hér í Sþ. fyrir 3 vikum um lán til Iðnaðarbankans minntist ég á þær skýrslur, sem hagstofan hefur nýlega látið frá sér fara um atvinnuskiptingu landsmanna. Þessar skýrslur sýndu ljóslega, svo að ekki verður lengur um það deilt, að iðnaðurinn er nú orðinn sá atvinnuvegurinn, sem flesta landsmenn hefur á framfæri, eða fullan þriðjung þjóðarinnar. Þar með er þó ekki lagður dómur á, hver hinna þriggja höfuðatvinnuvega sé nauðsynlegastur þjóðhagslega séð. Það eitt, að á iðnaði byggir nú langstærstur hluti landsmanna afkomu sína, hlýtur að gera það nauðsynlegt í hugum allra hv. alþm., að svo sé að þessum atvinnuvegi búið, að hann megi sem bezt gegna sínu margþætta hlutverki í þjóðhagskerfinu. Með þessar staðreyndir í huga höfum við hv. 5. landsk. þm. (EmJ) leyft okkur að leggja fram þáltill. þá, sem útbýtt hefur verið á þskj. 86. Eins og till. ber með sér og í grg. hennar segir, er hún fram komin vegna ítrekaðra óska iðnrekenda um nauðsynlega leiðréttingu á bátagjaldeyrislistanum svonefnda. Síðasta till. um þetta efni var samþ. á fundi Félags ísl. iðnrekenda 10. okt. s. l. og er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Almennur fundur Félags ísl. iðnrekenda, haldinn laugardaginn 10. okt. 1953, skorar á ríkisstjórnina að taka nú þegar járn- og trésmíðavélar af bátalistanum, þar sem slíkur tollur á framleiðslutækjum iðnaðarins veldur innlendri iðnaðarframleiðslu óhæfilegum erfiðleikum.“ Þessi till. Félags ísl. iðnrekenda er nánast gömul ítrekun um sömu aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins. Iðnmrh. sendi stjórn Félags ísl. iðnrekenda þann 17. nóv. 1951 bréflegar óskir um, hvaða áhrif frílistinn hafi haft á iðnaðarframleiðsluna, og um aðrar ástæður fyrir samdrætti í framleiðslunni. Stjórn Félags ísl. iðnrekenda svaraði þessum óskum ráðherra með bréfi dags. 28. nóv. 1951 og gat þess þá m. a. í till. sínum til úrbóta á því neyðarástandi, sem þá ríkti, að nauðsyn væri á í fyrsta lagi, að við væntanlega endurskoðun bátalistans væru allar tilbúnar fatnaðarvörur, þ. á m. skór, settar á bátalistann og nokkrar fleiri tegundir iðnaðarvara, sem framleiddar eru innanlands. Í öðru lagi, að allar efnivörur til iðnaðar og umbúðir um iðnaðarvörur, sem ekki eru framleiddar í landinu, verði settar á almennan frílista. Til viðbótar þessum óskum eru nú settar fram óskir um, að einnig vélar og áhöld til iðnaðar verði felldar niður af bátagjaldeyrislistanum, en í þess stað settar inn á listann fullunnar iðnaðarvörur, sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu, án þess þó að heildarupphæð bátagjaldeyrisins aukist frá því, sem nú er. Þær vélar, sem hér um ræðir, eru í fyrsta lagi vélar til trésmíða, tollskrárnr. 53, í öðru lagi vélar til blikk- og járnsmiða, tollskrárnr. 49. Jafnframt verður að telja ranglátt og óeðlilegt um nauðsynlegar vörur til iðnaðarframleiðslu, sem eru undir tollskrárnúmerum 8–12 á bátalistanum, en það eru m. a. hvers konar dúkar, aðrir en ull og baðmull, og þá sérstaklega hin nýju gerviefni sem almennt eru notuð í hvers konar vinnuföt og yfirhafnir, tollskrárnúmer 38, 39, 39a, 41, 45 og 46, þar sem á er hvers konar nauðsynjavarningur til járnsmíði og viðgerðar véla, ásamt t. d. járnsaum til skósmíða o. s. frv., séu háðar bátagjaldeyrisálagi. - Sömu söguna er að segja um eftirfarandi tollskrárnr.: 9, 11, 12, 14, 16, 17, 4 og 7, jafnframt 8 og 15, þar sem undir er hvers konar nauðsynjavarningur til húsagerðar og húsgagnagerðar ásamt efnivörum til iðnaðar, eins og í tollskrárnr. 9, 9a og 8, þ. e. til plastiðnaðar, bökunar, sælgætisframleiðslu og svo framvegis. Flestir þeir, er nú standa í byggingarframkvæmdum, eru til þess knúðir af hinum geigvænlega húsnæðisskorti og þar við bætist svo lánsfjárskorturinn. Það virðist því í hæsta máta óeðlilegt, að verið sé að íþyngja þessu fólki með álagi bátagjaldeyrisins. Yrði farin sú leið, sem till. okkar hv. 5. landsk. ætlast til, að taka framantaldar tegundir nauðsynjavarnings undan álagi bátagjaldeyris, mætti innlenda iðnaðinum til verndar setja í þess stað á listann ýmsar vörur, sem nú eru á hinum almenna frílista, svo sem tollskrárnr. 14, 16. 26 og 28, sem undir heyra hvers konar ullarvörur, ullarfatnaður, sem viðurkennt er, að er framleiddur innanlands með mestu ágætum. - Ýmsar fleiri vörur mætti og setja í staðinn á listann í samráði við samtök iðnrekenda og iðnaðarmanna. Tilgangur þessarar þáltill. er augljós. Vélar og ýmsar efnivörur til innlendrar iðnaðarframleiðslu eiga ekki að vera háðar hinu gífurlega bátagjaldeyrisálagi; sömuleiðis óhjákvæmilegir hlutir til handverksiðnaðar, svo sem til húsbygginga o. fl. Það er hins vegar augljóst, að hæstv. ríkisstj. telur nauðsynlegt, að heildarupphæð bátagjaldeyrisálagsins raskist ekki til lækkunar, eins og stefna hennar hefur borið með sér, og þá viljum við flm., að settar verði inn á listann sams konar vörur og framleiddar eru í landinu og hlotið hafa fullkomna og almenna viðurkenningu, þó þannig, að heildarupphæð bátagjaldeyrisálagsins aukist ekki frá því, sem nú er. Allar þessar ráðstafanir yrði þó að gera í nánu sambandi og samstarfi við samtök iðnaðarmanna. Með þessum ráðstöfunum yrði verulega bætt úr þeirri rangsleitni, sem innlendur iðnaður hefur verið beittur, fyrst með hinum gegndarlausa innflutningi erlendra iðnaðarvara að honum óviðbúnum í sárum hráefnaskorti og síðan hinum geigvænlegu rekstrarfjárvandræðum. Ég vil að lokum ítreka fyrri ummæli mín um nauðsyn þess, að hæstv. Alþ. gefi þessum mikilvæga atvinnuvegi meiri og umhyggjusamari gætur en hingað til. Samþykkt þáltill. þessarar er spor í þá átt. Að lokinni fyrri hluta umr. þessa máls vildi ég óska eftir því, að umr. yrði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Þegar umr. var frestað um þessa fsp., sem nú er hér aftur á dagskrá, fyrir viku eða nálægt því, þá stóð svo á, að hæstv. viðskmrh. (IngJ) hafði hér flutt töluvert þungorða ræðu, sem hann beindi m. a. til mín, og í þeirri ræðu spurði hann mig tveggja spurninga. Hann spurði mig, hvers vegna ég hefði ekki borið fram þá fsp., sem hér væri til umræðu, úr því að mér væri svo mikið áhugamál að ræða þetta, og í öðru lagi, hvort ég hefði sofið á því máli, sem umræðurnar snerust nú aðallega um, þ. e. a. s. um verðlagsmál á mjólk í Vestmannaeyjum. Ég vil ekki láta hjá liða að svara þessum spurningum. Í fyrsta lagi gerði ég ekki þessa fsp. vegna þess, að ég reynist reyndar vera öllu betur að mér í þessu máli en ráðh. og hef þess vegna ekki um mikið að spyrja í því efni. Hann hélt því hér fram í sinni fyrstu ræðu um málið, að ríkisstj. hefði hvarvetna staðið við þau loforð, sem gefin voru í sambandi við verðlag, ekki einasta á mjólk, heldur á ýmsum fleiri vörutegundum í sambandi við lausn vinnudeilunnar í desembermánuði í fyrravetur. Ég kunni ekki við það að sitja undir slíkum upplýsingum án þess að gefa ráðherranum þær upplýsingar, að í öllum atriðum væri þetta loforð ríkisstj. brotið í því byggðarlagi, þar sem ég á búsetu, en alvarlegust væru brotin í sambandi við verðlag á mjólk, þar sem ríkisstj. hafði lofað því, að mjólkin skyldi seld á kr. 2.71 lítrinn, en raunin orðið sú, að mjólkin er seld á kr. 3.00 til 3.16 lítrinn; allt meginmagn þeirrar mjólkur, sem seld er í Vestmannaeyjum. Um hitt, þá aðdróttun ráðh., að ég hafi sofið á málinu, vil ég aðeins svara því, að það eru nú til ýmiss konar fleiri hugsanlegar leiðir til þess að fá þetta leiðrétt heldur en að fara með það í fyrirspurnatíma í Alþingi. Ég hef upplýst það, að mér og hv. þm. Vestmanneyinga kom saman um það að flytja málið ekki sérstaklega inn í þingið fyrr en séð yrði, hver yrði afstaða framleiðsluráðs landbúnaðarins, sem nú hefur þetta mál á dagskrá sinni og tekur það væntanlega fyrir á fundi, sem það heldur núna einhvern alveg næstu daga. Að þeim fundi loknum gæti ráðh., ef til vill, átt von á því, að ekki einasta ég, heldur einnig samflokksmaður hans, þm. Vestm., hefði eitthvert orð um þetta mál að segja í þinginu, þó að það verði væntanlega þá ekki neinar fyrirspurnir sérstaklega. En þó að hæstv. viðskmrh. hafi haldið því fram í sinni fyrstu ræðu, að ríkisstj. stæði hvarvetna við sín loforð, þá var hann nú reyndar runninn ofan af því, a. m. k. að nokkru leyti, í sinni síðari ræðu um málið, og var hann þá kominn inn á allt aðra braut. Hann var sem sé kominn inn á þá braut, að ríkisstj. hefði aldrei lofað þessu tiltekna verði á mjólk í Vestmannaeyjum. Ég vil nú til leiðréttingar á þessari missögn ráðherrans leyfa mér að vitna hér í þau plögg, sem urðu til þess, að vinnudeilan varð leyst í Vestmannaeyjum. Hún leystist þar reyndar degi síðar en hér í Rvík og víðast hvar annars staðar, og það var einmitt vegna ákvæðanna um verðlag á mjólk. Ég efast ekki um það, að hæstv. viðskmrh. sé það ekki einasta kunnugt, heldur viðurkenni hann það líka, að við lausn þessarar deilu kom Gunnlaugur Briem, starfsmaður stjórnarráðsins, fram fyrir hönd ríkisstj. og flutti hennar boðskap til þeirra aðila, sem að öðru sömdu um lausn þessarar deilu. Á fundi í Verkalýðsfélagi Vestmannaeyja, sem hafði lausn deilunnar til meðferðar, lágu fyrir upplýsingar Gunnlaugs Briems um, hver kjör ríkisstj. byði til lausnar deilunni. Voru upplýsingarnar í símskeyti og vottuðu hans staðfestingu á því, að verðlag á mjólk skyldi lækka úr kr. 3.25 í kr. 2.71. Nú er það að vísu alveg rétt, sem ráðh. hélt fram, að mjólk hefði verið dýrari í Vestmannaeyjum en annars staðar fyrir þetta verkfall. Hún var dýrari en kr. 3.25. En Verkalýðsfélag Vestmannaeyja samdi alls ekki upp á þetta, heldur gerði það sína fyrirspurn um það, hvort mjólkin ætti einnig að lækka í Vestmannaeyjum niður í kr. 2.71, þó að hún hafi þar áður verið dýrari en tiltekið var í hinu upphaflega skeyti. Fulltrúi Alþýðusambands Íslands, Jón Sigurðsson, sem mun vera framkvæmdastjóri Alþýðusambandsins, gaf hins vegar þær upplýsingar símleiðis, að hann hefði fengið loforð ríkisstj. fyrir því, að verðið ætti alls staðar, þ. á m. í Vestmannaeyjum, að vera kr. 2.71 á lítra, og sendi daginn eftir skeyti, sem ég hef hér afrit af og hljóðar á þessa leið: „Hef fengið yfirlýsingu sáttanefndarmannsins Gunnlaugs Briems stjórnarráðsfulltrúa, að niðurgreidd verði öll mjólk, sem seld er mjólkurbúð, og verðið það sama hvar sem er á landinu, kr. 2.71 lítri.“ Skeytið er undirritað af Jóni Sigurðssyni. Það liggur þess vegna alveg hreint fyrir, að verkamenn í Vestmannaeyjum sömdu um þetta mjólkurverð. Það er þess vegna aðeins spurningin: Er það ríkisstj. sjálf, sem brýtur þetta? Hefur Gunnlaugur Briem farið hér með staðlausa stafi og lofað öðru fyrir hönd ríkisstj. en hann hafði umboð til? Eða þá í þriðja lagi: Hefur fulltrúi Alþýðusambands Íslands ekki fengið þær staðfestingar hjá stjórnarráðinu eða stjórnarráðsfulltrúa, sem hann sendir til Vestmannaeyja sem staðfestingu? Ef hæstv. viðskmrh. getur fært sönnur á það, að stjórnarráðsfulltrúinn hafi gert það, sem hann hafði ekki umboð til, eða að fulltrúi Alþýðusambandsins fari með rangt mál, getur komið til greina að sýkna ríkisstj. af því að hafa brotið sinn samning. En á meðan slíkt liggur ekki fyrir, þá hef ég það fyrir satt, að ríkisstj. hafi brotið gerða samninga og að henni beri að leiðrétta það.



Herra forseti. Ég er hér með fyrir framan mig samning þann, sem varð til að leysa verkföllin í desembermánuði s. l. Í upphafi þess samnings segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur í samræmi við tillögur sínar varðandi lausn núverandi kjaradeilu verkamanna og vinnuveitenda, er birtar voru 16. þ. m., ákveðið, að eftirfarandi ráðstafanir skuli koma til framkvæmda, ef síðar greind miðlunartillaga verður samþ. og aflétt verður verkföllum þeim, sem nú eru háð að verð á lítra nýmjólkur lækki úr kr. 3.25 í kr. 2.71, verð á kartöflum lækki úr kr. 2.45 í kr. 1.75 á kg, verð á kaffi lækki úr kr. 45.20 í kr. 40.80 á kg, verði á sykri lækki úr kr. 4.14 í kr. 3.70 á kg, verð á saltfiski lækki úr kr. 5.60 í kr. 5.20 á kg, verð á brennsluolíu lækki um 4 aura á lítra, verð á benzíni lækki um 4 aura á lítra og flutningsgjöld til landsins lækki um 5%.“ Og ríkisstj. lofar að sjá um, að þetta verði gert og að með þessu fái hún heimild til að lækka vísitöluna um 5.18 stig. Menn taka sjálfsagt eftir því, að þetta er orðað þannig um fimm fyrstu liðina, að verðið á að lækka í kr. 2.71 á mjólkurlítra, í kr. 1.75 á kartöflukg. í kr. 40.80 á kaffi, í kr. 3.70 á sykri og í kr. 5.20 á saltfiski, en á hins vegar að lækka um 4 aura á lítra, að því er snertir brennsluolíu og benzín. Þar er það ákveðið, um hve marga aura skuli lækka á einingu. Það er alveg óyggjandi, að það var álit allra, sem þarna komu við sögu, að hvað sem verðið væri á mjólk, kartöflum, sykri og saltfiski hingað og þangað um landið, þá væri - það hið umsamda verð, sem það skyldi lækkað í samkv. skuldbindingu ríkisstj., sem skyldi gilda um allt land, og það er ekki stafur til um það, að Vestmannaeyjar séu þar undanskildar. Ég hef alltaf litið svo á, að Vestmannaeyjar tilheyrðu íslenzka ríkinu, og þegar íslenzka ríkisstj. semur um ákveðið verðlag fyrir vörutegund um allt land. þá eigi Vestmannaeyjar að fylgja með. Það var miklu víðar en í Vestmannaeyjum, sem verðlagið á mjólkurlítra var annað en kr. 3.25 og annað en kr. 45.20 verð á kg af kaffi. En það hefur alls staðar verið látið gilda verðlagið, sem það átti að lækka í, nema í Vestmannaeyjum, og svo að því er snertir Siglufjörð með sumarverðið, sem var tekið upp núna á sumarmánuðunum á ýmsum vörum, er ekki virðist hafa verið munað eftir skuldbindingum ríkisstjórnarinnar heldur að því er það snertir. Verðið átti að lækka í þetta, að því er þessar fimm vörutegundir snerti, en um ákveðna auratölu á einingu í tveimur tilfellum. Það er tvenns konar orðalag, og er mjög broslegt og kátlegt og grátlegt, ef hæstv. ráðh. hefur farið línuvillt og ríkisstj. öll í þessu máli.



Herra forseti. Það vill nú svo til, að ég hef hérna samninginn fyrir framan mig, þann samning, sem hv. 3. landsk. var að vitna í hér áðan. Það hefur mest verið rætt um Vestmannaeyjamjólkina. Og það er ekki vegna þess, að ég unni ekki Vestmanneyingum alls góðs, þótt ég segi hér það, sem rétt er, að Vestmanneyingar hafa ekki undir þeim kringumstæðum, sem þeir nú hafa, neina kröfu á ríkisstj. um að fá mjólkina á kr. 2.71, og skal ég færa rök að því. Það er, eins og kunnugt er, langt síðan og hefur kannske alltaf verið, að verðlag á mjólk í Vestmannaeyjum hefur verið mun hærra en t. d. hér í Reykjavík. Og síðan mjólkurlögin komust í gildi hafa Vestmanneyingar beinlínis sótt um leyfi til þess að selja mjólkina dýrari en annars staðar er. Ég er hérna með bréf í höndunum, sem bæjarstjórn Vestmannaeyja skrifaði framleiðsluráði landbúnaðarins 1948, og framleiðsluráð vitnar í þetta bréf, og vil ég leyfa mér að lesa hér upp skýringar framleiðsluráðs á því, með leyfi hæstv. forseta: „Reykjavík, 20. nóv. Í sambandi við umræður þær, sem að undanförnu hafa farið fram á Alþingi og víðar um mjólkurmálin í Vestmannaeyjum, og samkv. ósk herra Gunnlaugs Briems skrifstofustjóra viljum við taka fram eftirfarandi:“ Gunnlaugur Briem óskaði eftir þessu bréfi frá framleiðsluráði eftir að hafa átt viðtal við framleiðsluráð, því að ég sneri mér til Gunnlaugs Briems, sem var í sáttanefndinni og þessum málum kunnugastur, til þess að fá enn fyllri upplýsingar frá hans hendi um þetta mál, ef ske kynni, að ég hefði nú ekki haft algerlega á réttu að standa hér s. l. miðvikudag. - Bréf framleiðsluráðsins er þá svo: „1) Um nokkurra ára skeið hafa ýmsir örðugleikar komið fram í sambandi við framkvæmd mjólkursölunnar í Vestmannaeyjum. Orsök þeirra er aðallega sú, að eyjarnar eru ekki sjálfum sér nógar hvað snertir framleiðslu nýmjólkur- og að framleiðslukostnaður mjólkurinnar þar er meiri en annars staðar á landinu. Sama er að segja um aðflutning viðbótarmjólkur úr landi. Þeir flutningar eru ávallt dýrir og erfiðir. 2) Af þessum sökum óskaði bæjarstjórn Vestmannaeyja eftir því í byrjun júlímánaðar 1948, að mjólkurverð yrði ákveðið 60 aurum hærra í Vestmannaeyjum en annars staðar á landinu. Við þessum óskum varð framleiðsluráð, enda hafði það til þess heimild í 27. gr. framleiðsluráðslaganna. Var mjólkurverð þá ákveðið í Vestmannaeyjum kr. 2.50 hver lítri í staðinn fyrir kr. 1.90 annars staðar á landinu. Þessi verðmismunur hækkaði nokkuð, þegar frá leið, með hækkandi mjólkurverði. Í nóvembermánuði 1952 var útsöluverð mjólkurinnar kr. 4.00 í Vestmannaeyjum, þegar það var kr. 3.25 annars staðar á landinu. 3) Þegar verkfallinu létti í desembermánuði 1952, ákvað ríkisstj. að auka niðurgreiðslur á mjólk úr 42 aurum í 86 aura á lítra. Með því að láta Vestmannaeyjamjólkina verða aðnjótandi niðurgreiðslnanna lækkuðu framleiðendur í Eyjum mjólkurverðið í kr. 3.14 eða um 86 aura. Mjólk frá mjólkurbúi bæjarins var hins vegar lækkuð niður í kr. 2.70, en mjólk, sem verzlun Helga Benediktssonar seldi og keypt var frá mjólkursamsölunni í Reykjavík, var þá seld á kr. 3.00. Þessa mjólk selur samsalan Helga Benediktssyni á kr. 2.50 fob. Reykjavík. Mjólkin er því núna seld kr. 0.84 til kr. 1.30 ódýrari en hún var áður vegna niðurgreiðslna ríkisins. Eins og sakir standa, eru Vestmanneyingar ekki á neinu ákveðnu mjólkursölusvæði. Þetta þýðir það, að þangað mega öll mjólkursamlög selja mjólk og mjólkurvörur, án þess þó að nokkurt eitt þeirra beri ábyrgð á sjálfri mjólkurdreifingunni í Vestmannaeyjum. Næsti fundur framleiðsluráðs, sem haldinn verður í byrjun desember, mun hins vegar taka ákvörðun um það, hvort svo verður framvegis eða hvort Vestmannaeyjar verði úrskurðaðar sem sérstakt sölusvæði eða heyri t. d. til Reykjavíkurbæ.“ Ef það verður ákveðið, að Vestmannaeyjar heyri til Reykjavíkursvæðinu, þá er ekkert um það að villast, að eftir það muni Vestmanneyingar fá mjólkina á sama verði og hún er seld hér í Reykjavík. Á meðan það er ekki ákveðið, að Vestmannaeyjar fylgi Reykjavíkursvæðinu, og þær hafa ekki komizt í þau samtök, sem gilda um mjólkursölu, þá hafa þeir ekki neina kröfu á þessu, eins og fram kemur hér. En þrátt fyrir þetta hefur verðmismunurinn í Vestmannaeyjum minnkað um 84 aura til kr. 1.30 frá því í desember 1952, miðað við það, sem mjólkurverðið var áður í Vestmannaeyjum og gilti hér. Þetta hefur gerzt þrátt fyrir það, þótt ekki væri skylt að gera verðmuninn minni. Og eins og segir hér í bréfinu, þá var ákveðið að auka niðurgreiðsluna úr 42 aurum í 86 aura. Og það hefur ekki aðeins verið gert í Vestmannaeyjum að auka niðurgreiðsluna um þetta, heldur hefur það raunverulega í framkvæmd orðið miklu meira, þótt mjólkin í Vestmannaeyjum sé samt sem áður nokkru dýrari í dag en hún er hér í Reykjavík. Hv. 9. landsk. vitnaði í Gunnlaug Briem áðan og las upp skeyti frá Jóni Sigurðssyni, þar sem Jón Sigurðsson vitnar í Gunnlaug Briem, að hann hafi yfirlýsingu um það í höndunum, að seld mjólk í mjólkurbúð skuli vera framvegis í Vestmannaeyjum á sama verði og hún er seld í Reykjavík. Hér er áreiðanlega ruglað nokkuð saman og um misskilning að ræða, því að það. sem Gunnlaugur Briem hefur meint með þessu, er mjólk, sem væri seld úr mjólkurbúð, löggildri mjólkurbúð, sem væri í samtökum mjólkurframleiðenda á viðurkenndu mjólkursölusvæði Reykjavíkur, - og að þessi skilningur hlýtur að hafa verið í skeytinu, staðfestist hér með bréfi, sem ég hef frá Gunnlaugi Briem, og með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa það upp: „Þegar rætt var um verðlækkun þá á nauðsynjavöru, sem ríkisstj. beitti sér fyrir með niðurgreiðslum úr ríkissjóði í samningaumleitunum atvinnurekenda og vinnuþega í s. l. desembermánuði, þá var jafnan miðað við verðlagið á þessum vörum í Reykjavík. Og orðalag samkomulagsins ber þetta með sér, þar sem segir, að verð á nýmjólk lækki úr kr. 3.25 í kr. 2.71. en mjólkurverðið í Reykjavik var þá kr. 3.25 á þessum tíma.“ Af hverju er ekki tekið fram í samningunum, að mjólkin, þar sem hún er hærri en kr. 3.25, skuli einnig lækka niður í kr. 2.71? T. d. mun hún hafa verið 4 kr. í Vestmannaeyjum. Af hverju er ekki tekið fram í samningunum, að þar sem mjólkin í Vestmannaeyjum sé 4 kr., þá skuli niðurgreiðslan vera þeim mun hærri á þeim stað? Það segir ekki, vegna þess að það var ekki til þess ætlazt. - Og enn heldur Gunnlaugur Briem áfram: „Vísitala framfærslukostnaðar hefur ávallt verið miðuð við verðlag í Reykjavík. Íbúar annarra kaupstaða og kauptúna hafa hér ekki borið skarðan hlut frá borði. Enda þótt einstaka vörutegundir væru seldar með lægra verði í Reykjavík en annars staðar á landinu, þá voru aðrar vörur og þjónusta seldar - þar hærra verði. Sérstaklega hefur húsaleiga verið hærri í Reykjavík en utan hennar. Niðurgreiðslan þurfti að sjálfsögðu að vera fyrir fram ákveðin á hinum einstöku vörutegundum, og verður það ekki dregið í efa, að það væri rétt framkvæmd á samkomulaginu að greiða mjólkurverðið í Vestmannaeyjum niður um sömu upphæð og gert er í Reykjavík, enda þótt vitað væri, að mjólkin væri seld þar lægra verði en í Vestmannaeyjum. Mjólkurframleiðendur gátu að sjálfsögðu ekki sjálfir skammtað sér niðurgreiðslu úr ríkissjóði að eigin geðþótta með því að ákveða sjálfir söluverð mjólkurinnar og senda síðna hlutaðeigandi ráðuneyti reikning fyrir hækkunina.“ Þetta segir Gunnlaugur Briem, sem var í samninganefndinni, og ég ætla, að hv. 9. landsk. og hv. 3. landsk. leyfi sér ekki að draga í efa, að það, sem Gunnlaugur Briem segir í þessum efnum, sé rétt. Samningurinn er líka hérna hjá mér, og þar segir í 1. tölulið a: „Verð á lítra nýmjólkur lækki úr kr. 3.25 í kr. 2.71.“ - Úr 3.25, þar sem hún er 3.25. En það segir ekki í samningnum, að þar sem mjólkin er hærri, þar skuli hún einnig lækka niður í kr. 2.71, vegna þess að það er ákveðið, að niðurgreiðslan skuli hækkuð úr 42 aurum í 86 aura. Það er ákveðið, hvað niðurgreiðslan skuli vera mikil. Og hvernig stendur svo á því, að Hannibal Valdimarsson og Karl Guðjónsson. þótt hann vilji styðja Vestmanneyinga, eru að reyna að belgja sig hér upp og túlka þennan samning algerlega skakkt til þess að reyna að vekja glundroða og óánægju með það samkomulag, sem náðist í desember og hefur verið haldið af öllum aðilum? Hvers vegna er verið að reyna að básúna þetta og gera þetta að einhverju stórmáli? Er ekki nóg um sundrungina hér, þó að það sé ekki gert að ástæðulausu? Og við Karl Guðjónsson, hv. 9. landsk., vil ég segja þetta: Það er rétt stefnt hjá honum að reyna nú að vinna að því, að framleiðsluráðið taki Vestmannaeyjar inn í mjólkursölusvæði Reykjavíkur. Takist það, þá fá Vestmanneyingar mjólkina á sama verði og aðrir landsmenn. Og ég verð nú að segja það, að Vestmanneyingar eiga allt gott skilið; þeir ættu það sannarlega skilið, að - þetta mætti komast í framkvæmd. En það hefst ekki með því að vera að herma svik upp á ríkisstj. í framkvæmd þessa máls. Það hefst aðeins með því að taka þetta mál raunhæfum og réttum tökum, og mér skilst, að hv. þm., Karl Guðjónsson, 9. landsk., sé kominn á þá skoðun, að það sé nú bezta leiðin og að sleppa stóryrðunum um svikin og vanefndir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til þess að vera að fjölyrða meira um þetta. Ég ætla, að þetta sé nóg. Ég get vitanlega ekki gert við því, þótt þessir hv. þm. leyfi sér að koma hér upp aftur og fullyrða eitthvað út í bláinn, sem ekki stenzt. Það geta þeir náttúrlega gert, ef þeir halda, að - þeir vinni málinu eitthvert gagn með því. En þeir gera það þá á móti betri vitund, því að samningurinn er hér, og hann er alveg ótvíræður hvað mjólkina snertir, og skoðun nefndarmanna er hér einnig á blaðinu.

En hin atriðin?

Hv. þm., Bergur Sigurbjörnsson, spyr hér um hin atriðin. Nú, ég hélt að það hefði verið alveg útrætt um þau. Ég hélt, að hv. þm., Bergur Sigurbjörnsson, hefði fengið þær upplýsingar hér á miðvikudaginn var, að það væri alveg nægjanlegt, þar sem ég vitnaði í verðgæzlustjóra og að hann taldi, að verðgæzlunni væri þannig hagað, að það væri auðvelt að komast eftir því, ef um einhverjar vanefndir væri að ræða á því samkomulagi, sem gert var í desembermánuði. s. l. Og verðgæzlustjóri sagði við mig, að hann hefði enga ástæðu til þess að ætla eftir hina nánu eftirgrennslan verðgæzlunnar, að um nokkrar vanefndir væri að ræða. Ég veit ekki, hvort þetta er nóg fyrir hv. þm., Berg Sigurbjörnsson, en þetta er áreiðanlega nóg fyrir flesta aðra, sem vilja heyra þetta og ekki hafa einhverja sérstaka löngun til þess að spinna lopann og ræða þetta mál eitthvað meira í auglýsingaskyni. Það getur vel verið, ef vantar t. d. efni í Frjálsa þjóð, að það sé heppilegt að fá umr. eitthvað lengdar, jafnvel þótt menn telji nú, að það sé lítið á þeim að græða. En ef það væri nauðsynlegt fyrir hv. þm., þá tel ég það nú ekkert eftir að hlusta á hann.

Forseti (JörB): Á ræðuborðinu eru límd nöfn þingmanna og þeir kenndir við sitt kjördæmi og einnig röðun á landsk. þingmönnum. Hæstv. ráðh. varð það nokkrum sinnum á að nefna þingmenn með nöfnum, en til þess er ekki ætlazt, heldur að þeir séu kenndir við kjördæmi eða þá eftir röð við landskjör. Ég vil vænta þess, að hæstv. ráðh. og aðrir gæti þess í ræðum sínum framvegis. Það er aðeins við útvarpsumræður, sem skylt er að nefna nafnið líka. - Hv. 8. landsk. hefur talað tvisvar, en hefur kvatt sér hljóðs. En hann mun ætla að bera af sér sakir, og tekur hann til máls.



Herra forseti. Það er rétt, ég hef kvatt mér hljóðs til að bera af mér sakir. Ég skal vera mjög stuttorður. Þó get ég ekki látið hjá líða að vekja athygli á því, að í svörum sínum hér um fsp. mína um þessi mál hefur hæstv. viðskmrh. teygt lopann út af mjólkurverðinu í Vestmannaeyjum, sem er í sjálfu sér smáatriði og aukaatriði í sambandi við vanefndir ríkisstj. á öllum þessum samningi. Sakirnar, sem ég ætlaði hins vegar að bera af mér, eru þær, að þegar þetta mál var á dagskrá hér síðast, þ. e. á miðvikudaginn var, þá lýsti hæstv. viðskmrh. því hér yfir með mörgum orðum, að ég hefði haldið því fram, að sökin á vanefndum ríkisstj. á þessum málum væri hjá opinberum embættismanni, þ. e. a. s. verðgæzlustjóra. Þetta er rangt. Ég tók fram, að verðgæzlustjóri hefði ekki haft nokkra möguleika til þess að fylgjast með þessum samningum og rækja þá skyldu, sem hann hefði átt að rækja í sambandi við það, vegna þess að ríkisstj. láðist að setja honum reglugerð um verðlagningu þeirra vara, sem ákveðið var að skyldu lækka með samningnum um verkföllin í desember 1952. Ríkisstjórninni láðist að setja honum þessa reglugerð til þess að fara eftir. Og ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskmrh., hvernig stóð á því, að þessi reglugerð um það, hvernig þessar vörur skyldu verðlagðar, svo að verðið lækkaði samkv. samningnum, var ekki sett. Hvernig stendur á því, að verðgæzlustjóri hefur ekki getað staðfest einn einasta verðlagsútreikning í sambandi við þessar umræddu vörur í samningnum alla tíð síðna? Hvernig stendur á því, að hann hefur ekki getað staðfest þessa útreikninga, heldur hefur orðið að kvitta fyrir móttöku á verðlagsútreikningunum? Ég vona, að hæstv. ráðh. sjái sér fært að svara þessari spurningu, ef hann heldur, að allt sé með felldu í þessu sambandi. Þá vil ég líka taka það fram að gefnu tilefni, að hæstv. ráðh. sagði, að það væri um meiri háttar grín að ræða, ef ég spyrði um hluti, eins og ég lýsti yfir, sem ég vissi fyrir fram svarið við. Það hefur komið í ljós berlega hvað eftir annað, að þetta er nauðsynlegt fyrir þm. Það er nauðsynlegt fyrir þm. að vita svarið fyrir fram, vegna þess að ráðherrar hafa verið staðnir að því að gefa hér rangar upplýsingar. Þessu til sönnunar vil ég nefna hér enn eitt dæmi, þó aðeins mjög lauslega, sem fram hefur komið hér og kom s. l. miðvikudag í umr. um verðlagsmál. Þar leyfði hæstv. viðskmrh. sér að geta um það til staðfestingar því, hvað álagning hefði lítið hækkað síðan hún var gefin frjáls, að inn hefði verið fluttur slatti af vefnaðarvöru fyrir 1800 krónur og álagning hefði verið aðeins kr. 1.60 hærri á þennan slatta en ef hún hefði verið undir verðlagsákvæðum. Þetta er fullkomlega rangt í öllum atriðum. Þessi vörusending hefur aldrei verið flutt til landsins. Upplýsingarnar, sem ráðh. hafði í höndunum, var tilbúið talnadæmi, sett upp til að sýna mismunandi álagningaraðferðir og hvernig vörurnar hækkuðu eftir því, hvaða aðferð væri notuð. Það má vel vera, að hæstv. ráðh. hafi misskilið þessar upplýsingar, sem hann hafði, og þess vegna farið rangt með, en þá ber honum skylda til að leiðrétta það hér. Ef hann hins vegar leiðréttir það ekki, þá hefur hann farið vísvitandi rangt með, og þá verður það aldrei nógsamlega vítt, að ráðh. skuli leyfa sér hér úr ræðustóll á hinu háa Alþ. að fara vísvitandi með rangar og falsaðar upplýsingar.

Forseti (JörB): Mér skildist, að hv. 3. landsk. hefði kvatt sér hljóðs, en hann er búinn að tala tvisvar. 

Já, ég er sakaður um það að bera samningssvik á ríkisstjórnina, sem ég hafi samið við.

- Hv. 3. landsk. segir aðeins örfá orð.



Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, hvernig hann vill skýra það, að það skuli vera tvenns konar ákvæði í þessum samningi, þar sem ríkisstj. skuldbindur sig um að lækka benzín um 4 aura á lítra og lækka brennsluolíu um 4 aura á lítra, en hins vegar lofar að ábyrgjast það, að verð á lítra af mjólk færist í kr. 2.71, og hvernig hann vill halda því fram, að ríkisstj. sé ekki sek um vanefndir, þegar hún ekki fullnægir því, að verð á lítra nýmjólkur sé kr. 2.71 um allt land, að verð á kartöflum sé kr. 1.75 um allt land og verð á kaffi kr. 40.80 um allt land, því að hún hefur lofað að færa verðið á þessum vörum niður í þetta, en lofaði ekki í - þessu tilfelli að lækka mjólk um 54 aura á lítra. Ég held fast við það, að meðan hæstv. ríkisstj. sér ekki um, að verðið sé fært niður í það, sem í samningnum frá 19. des. segir, þá hafi hún vanefnt þann samning, og kemur ekkert við málinu, hvað hún hefur verið að baksa við að semja milli Vestmanneyinga og mjólkursamsölunnar í Rvík. Hún átti að standa við þennan samning. Meðan hún ekki hefur gert það, heldur brotið hann, eins og upplýst er, að því er snertir margar vörutegundir á Siglufirði og mjólkina í Vestmannaeyjum, þá er hún sek um vanefndir og hefur stórkostlega torveldað það, að tekið sé mark á hæstv. ríkisstj. sem samningsaðila oftar en gert hefur verið.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. gat þess í framsöguræðu fyrir þeirri fyrirspurn, sem hér er enn til umr., að farið hefði verið í kringum samkomulag það, sem gert var milli stéttarfélaganna og ríkisstj. varðandi álagningu á nauðsynjavörur, á þann hátt, að álagningargrundvelli hefði verið breytt þannig, að sama álagningahundraðstala gæfi milliliðum hærri krónutölu í álagningu en átti sér stað áður. Það, sem hv. þm. sagði um þetta efni, var allt saman rétt. En þessu hefur hæstv. viðskmrh. reynt að andmæla aðeins að mjög litlu leyti. Umræðurnar hafa hins vegar fyrst og fremst snúizt um mjólkurverðið í Vestmannaeyjum, sem þó er, eins og hv. 8. landsk. þm. tók fram áðan, að vísu ekki fallegt mál, en þó aðeins smámál við hliðina á því, sem hér hefur átt sér stað. Hv. 8. landsk. þm. nefndi að vísu aðeins fá töludæmi máli sínu til sönnunar. Ég skal nú lofa hv. þm. að heyra töludæmi, óvefengjanleg töludæmi, sem sanna það svart á hvítu, að í kringum þetta samkomulag hefur verið farið á hinn vitaverðasta hátt og að því er virðist án þess að nokkuð hafi verið gert til þess að leiðrétta þetta misferli. Ég hef hér fyrir framan mig útreikning á vörusendingu, sem samkomulagið gilti um, að innkaupsverði 100 þús. kr. Fyrst er útsöluverðið reiknað eftir verðlagsákvæðunum, meðan þau voru í gildi. Þá verður svokallað kostnaðarverð þessarar vöru 195 þús. kr., heildsöluverð að meðtöldum söluskatti, tolli og bátagjaldeyri 283 þús. kr. og smásöluverðið 341 þús. kr. Nú er hér einnig reiknað til samanburðar, hvernig sama vörusending kemur út samkvæmt samkomulaginu, sem gert var við stéttarfélögin. Ég rek það ekki nánar, en get þess, að útsöluverðið er þá 361 þús. kr., þ. e. a. s. hækkun um 20 þús. kr. frá því. sem verið hefði, meðan verðlagsákvæðin voru í gildi, en það var nokkur lækkun frá því, sem verið hafði, áður en samkomulagið var gert, vegna þess að álagningin í hundraðstölum var lækkuð nokkuð. En nú kemur mergurinn málsins. Svo hef ég hér í þriðja lagi gert útreikning á því, hvert útsöluverð þessarar vöru verður, eftir að kaupmenn hafa breytt álagningargrundvelli sínum á þann hátt, sem þeir hafa gert, þó að þeir hafi haldið sömu álagningu að hundraðstölu, en það hafa þeir gert. Þeir virðast hafa haldið að leggja aðeins 10% á í heildsölu og 28% í smásölu, en þeir hafa breytt þeim grundvelli, sem lagt er á, þeir hafa hækkað hann og þannig auðvitað fengið hækkaða álagningu í krónum reiknað, sem er auðvitað hið eina, sem máli skiptir. Ég nefni hér eftir aðeins heildsöluverðið til þess að gera þetta sem gleggst. Það heildsöluverð, sem var 290 þús. kr. samkvæmt samkomulaginu, reynist 301 þús. kr. samkvæmt þeirri venju, sem kaupmenn hafa tekið upp núna og hefur verið látin óátalin. Og smásöluverðið, sem reyndist 361 þús. kr., reynist 393 þús. kr. á sömu vörusendingunni, þótt hundraðstalan í álagningunni sé óbreytt, aðeins vegna þess að lagt er á fleiri grundvallarliði en áður. M. ö. o., ef miðað er við gömlu verðlagsákvæðin, þá var það verð, sem átti að vera á þessari sendingu, 5.9% hærra samkvæmt samkomulaginu, en samkvæmt hinum breyttu reglum milliliðanna er verðið 15.4% hærra. Sú hækkun, sem hefur orðið á útsöluverðinu vegna hinna breyttu reikningsaðferða kaupmannanna að óbreyttri hundraðstöluálagningu, nemur 8.9%. Það er m. ö. o. ómótmælanleg staðreynd, að útsöluverð á samkomulagsvörunum hefur hækkað um 8.9% vegna þess, að milliliðirnir hafa breytt útreikningsaðferðum sínum á álagningargrundvellinum, þótt þeir hafi haldið hlutfallstöluálagningunni óbreyttri.



Herra forseti. Ég tel það nú ákaflega mikils virði, að hv. síðasti ræðumaður viðurkenndi það, að kaupmenn og kaupfélög hafi staðið við álagningarprósentuna, sem gert var samkomulag um s. l. desembermánuð. Það hef ég nú ekki heyrt hann gera fyrr. En það er mikils virði, að hann skyldi gera þetta, vegna þess að það er góð aðstoð við mig að kveða niður þær fullyrðingar, sem ýmsir hv. þm. hafa verið með bæði í dag og s. l. miðvikudag, að samkomulagið við ríkisstj. hafi verið svikið og þetta loforð ekki haldið. Hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason - (Forseti grípur fram í.) - ég sagði Gylfi Þ. Gíslason. Hæstv. forseti talaði um það hér áðan, að það væri aðeins við útvarpsumræður, sem væri skylt að nefna nafn. Við venjulegar umr. er skylt að segja hv. þm., en ég minnist þess ekki, að það sé nokkurs staðar bannað, að nafnið sé nefnt með. Annars er sjálfsagt að verða við þessum óskum hæstv. forseta og fara að þingsköpum. - En það, sem ég vildi nú segja við hv. 1. landsk. í sambandi við verðgrundvöllinn, er það, að ég er sannfærður um, að ef hann hefði verið í verðlagsnefnd eftir að gengisbreytingin átti sér stað og sýnilegur vaxtakostnaður hækkaði og eftir að sú breyting var gerð á innflutningsreglunum að gera innflytjendum skylt að borga fyrir fram, opna rembusa að tveimur þriðju eða jafnvel 100% fyrir vörum, sem ekki komu til landsins fyrr en eftir 6 mánuði eða ár, þá hefði jafnvel þessi hv. þm. viðurkennt þetta og fengizt til að taka þessa kostnaðarliði með inn í verðlagsgrundvöllinn. En það, að þessi hv. þm. viðurkennir hér, að kaupmenn og kaupfélög hafi staðið við álagningarprósentuna, er mér og öðrum hv. þm. alveg nóg og staðfestir, að það er rétt, sem ég hef farið með. Ég hef nú ekki viljað kveða fastar að orði en svo, að það væri í öllum aðalatriðum, en þetta kemur nú í ljós þegar verðlagsskýrslurnar birtast, sem verður sennilega í fyrri hluta næsta mánaðar. Þetta er nóg um það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, og vil ég þakka honum fyrir það, hversu hann var óvenjulega sanngjarn í sinni síðustu ræðu. Hv. 3. landsk. (HV) var að tala hér áðan um samkomulagið og mjólkurverðið, sagði, að það væru bein svik hjá ríkisstj. að hafa ekki greitt mjólkina í Vestmannaeyjum niður í kr. 2.71, eins og talað væri um. Hitt er þó tekið fram á öðrum stað alveg ákveðið, að niðurgreiðslan skuli hækkuð úr 42 aurum í 86 aura. Og það segir hér í 1. lið í samningnum: „Verð á lítra nýmjólkur lækki úr kr. 3.25 í 2.71“ - þar sem mjólkin var kr. 3.25. En það segir ekki, að þar sem mjólkin var 4 kr., eins og í Vestmannaeyjum, skuli hún einnig lækka niður í kr. 2.71. Ef til þess hefði verið ætlazt, þá hefði verið tekið fram í samningnum: og þar sem mjólkin er hærri en kr. 3.25, hækkar niðurgreiðslan sem því nemur. - En það er ekki, og það álit, sem ég las hér upp áðan frá Gunnlaugi Briem skrifstofustjóra, sem var í samninganefndinni, staðfestir, að það var rétt, sem ég sagði hér s. l. miðvikudag, og að hv. 3. landsk. og aðrir, sem hafa haldið því fram, að ríkisstj. hafi svikið, hafa farið hér með rangt mál, að vísu óviljandi, en ég ætlast til, að nú, þegar þeir hafa fengið staðreyndirnar, hætti þeir þessum hvalablæstri og viðurkenni, að þeir hafi haldið þessu fram s. l. miðvikudag vegna þess, að þeir hafi haft rangan skilning á málinu. Og ég sé það á hv. 9. landsk. (KGuðj), að hann er ánægður með þær upplýsingar, sem hann hefur fengið. Hann er ánægður með það, að hann hefur nú fengið leiðbeiningu um það, hvaða ráð hann á að hafa til þess að vinna fyrir Vestmanneyinga í þessu máli, og það er það ráð, sem ég hef bent honum á. Nú, hv. 8. landsk. (BergS) vantar efni í blaðið, og þess vegna hefur hann verið hér með fullyrðingar, sem enginn tekur mark á og allir hafa gaman af, sem þekkja svona mátulega mikið til mannsins. Hann sagði hér áðan, að sá vöruslatti, sem ég hef verið að tala um s. l. miðvikudag, upp á 1800 kr., hefði aldrei verið fluttur til landsins og þetta væri hrein vitleysa, sem ég hefði farið með. Svona fullyrðingar út í bláinn eru vitanlega ekki þess verðar, að maður sé að fara hér upp í ræðustól til þess að mótmæla þeim, en ég er hér með verðútreikninginn og samanburðinn á þessu, skrifaðan af verðgæzlustjóranum sjálfum, og þess vegna ætti þessi hv. þm. ekki að leyfa sér að koma hér með svona hlægilega fullyrðingu eins og hann var með hér áðan. Þetta ætla ég nú að nægi. Ég ætlast til, að þessir hv. þm., sem hafa verið með svigurmæli í garð hæstv. ríkisstj. fyrir vanefndir á samningnum, hætti þessu, eftir að ég hef lesið hér upp staðreyndirnar og gert þeim þær algerlega ljósar.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. Borgf. vil ég taka eftirfarandi fram: Ríkisstj. í heild og hv. Alþ. hafa enn ekki látið álit sitt í ljós um þáltill. hv. þm. Borgf. varðandi Grænland. Meðan vilji hv. Alþ. er ekki kunnur og það hefur ekki sagt skoðun sína á málinu, mun ég vissulega ekki gera neitt, sem talizt getur afsal meintra réttinda Íslendinga til Grænlands.



Herra forseti. Á þeim þingfundi, er hæstv. viðskmrh. var spurður um olíumálið, upplýsti hann, að það hefði ekki þótt ástæða til að setja nein skilyrði um verðlag til notenda olíunnar í sambandi við hina hagstæðu samninga, sem hæstv. ríkisstj. hafði gert á olíuinnkaupunum, vegna þess að olíur heyrðu undir hámarksverðsákvæði fjárhagsráðs. Ég hef seinna fengið upplýsingar um það, sem ég tel öruggar, að þetta svar hæstv. ráðh. er að nokkru leyti rangt. Það mun vera staðreynd, að hvorki svartolíur né smurningsolíur, - og allir vita, að smurningsolíur eru dýr vara og munu þannig nema nokkuð miklu að krónutölu í hinum umrædda samningi, - heyra ekki undir hámarksverðsákvæði fjárhagsráðs, og þykir mér miður, að um svona veigamikið atriði og þarna er um að ræða skuli hafa verið mishermt hjá hæstv. ráðh., þegar hann hafði fengið tóm til að svara þessu, ekki undir hinum almennu umr. um frumvarpið um olíueinkasölu, heldur einmitt í spurningatíma, þegar ætla má, að hæstv. ráðh. hafi gefizt nægilegt tóm til að undirbyggja svör sín, svo að þau væru áreiðanleg.



Herra forseti. Það, sem hér hefur verið sagt, hefur verið sagt í dálítið alvarlegum tón. Hv. l. landsk. þm. (GÞG) hringdi til mín áðan og sagðist þurfa að gefa veigamiklar upplýsingar hér í Alþ. um það, að ég hafi farið með rangar staðreyndir. Ég benti honum á, að ég hefði nú lítinn tíma til þess að grennslast eftir því, hvort það væru rök, sem hann hefði að mæla. Vitanlega þætti mér mjög slæmt, ef það reyndist svo, að það væri ekki rétt, sem ég segði hér í þingi eða annars staðar. Ég fór þess vegna fram á það, að hann frestaði því til næsta miðvikudags að fara með þær fullyrðingar, sem hann viðhafði hér áðan, því að þá væri hægt að fá glöggar upplýsingar um það, hvort ég hefði farið með rangt mál eða hvort þær staðhæfingar, sem hann fór með hér áðan, væru að öllu leyti réttar. Hv. þm. þarf ekki aðeins að vitna í Morgunblaðið, hann getur einnig vitnað í Alþýðublaðið um það, sem ég sagði hér á þingfundi s. l. miðvikudag, og það blað, sem ég las upp úr, og þær tölur, sem ég nefndi hér í þinginu, hafði hv. þm. fyrir framan sig, þegar hann var að skrifa þá grein, sem birtist í Alþýðublaðinu. Og hafi ég misskilið eitthvað, þá hefur hann einnig gert það. En tölurnar, sem ég nefndi hér s. l. miðvikudag, voru réttar, og þær eru óhagganlegar. Ég vil upplýsa, að það, sem rætt er um heildarkostnað verðgæzlustjóra, sem var 1949 760802 kr., er rétt og óvefengjanlegt. Heildarkostnaður við skrifstofu verðgæzlustjóra 1952 var 592900, og er það einnig rétt og óhagganlegt. Heildarkostnaður við verðlagsskrifstofu fjárhagsráðs árið 1952 var 195050 kr.; það er einnig rétt. En hv. 1. landsk. þm. segir, að bæta eigi 195050 kr. við 592900 kr., þegar samanburðurinn er gerður á verðgæzlunni nú og 1949, vegna þess að verðgæzlan 1949 og verðlagsákvarðanir voru undir sama hatti, en nú er þetta aðskilið. Þetta er þó ekki nema að nokkru leyti rétt, eftir nýjustu eftirgrennslan. Það er vitanlegt, að 1949, þegar verðlagsstjóri fór með þessi mál, þá voru einnig menn í fjárhagsráði, sem unnu að nokkru leyti að verðlagsákvörðunum, og mun það hafa verið Hermann Jónsson, eins og nú, og tekið laun hjá fjárhagsráði.  Útkoman hjá hv. 1. landsk. er þá þessi, að það var ekki 100 þús. kr. lækkun á verðgæzlunni, heldur 37 eða 38 þús. kr. hækkun frá 1949. En það, sem þó hefur gerzt, er það, að í staðinn fyrir tólf menn, sem áður störfuðu við verðgæzluna, starfa nú átta menn. Og ef það er ekki lækkun, stafar það af því, að það hefur orðið kauphækkun frá 1949 til ársins 1952. Annars er það dálítið einkennilegt, að hv. 1. landsk. og fleiri eru samtímis að fárast yfir því, hver kostnaður er við verðgæzluna, um leið og þeir eru að tala um það, að verðgæzlan sé of linlega framkvæmd. Það hefur ekki verið stefna okkar að draga úr verðgæzlunni, og ég tel, að það sé nauðsynlegt að hafa hana ekki slakari en verið hefur, alveg eins þótt hámarksákvæðin hafi verið afnumin. Eins og ég sagði, þá er sjálfsagt að hafa það, sem réttara reynist í þessu. Ef það er réttara að leggja kostnaðinn við verðlagsskrifstofu fjárhagsráðs við skrifstofu verðgæzlustjóra, þegar samanburðurinn er gerður við kostnaðinn 1949, þá er sjálfsagt að hafa það svo, og hv. þm. hefur komið sinni athugasemd að. En ég tel, að það hefðu verið heppilegri vinnubrögð að gefa mér tíma til að rannsaka þetta mál alveg til hlítar, en ekki að koma með þessar fullyrðingar hér í deildinni alveg fyrirvaralaust. Það, sem hv. 3. landsk. þm. (HV) var að tala hér um áðan, er olían, að smurningsolían og svarta olían muni ekki vera nú undir hámarksákvæðum. Þetta mun vera rétt hjá hv. þm. Ég sagði hér við umr., að olían væri undir hámarksákvæðum, og það er rétt, að sú olía, sem mest áhrif hefur á atvinnulífið, þ. e. benzín og öll önnur olía, - svartolían er aðeins lítill þáttur, mjög lítil notkun á henni og ekki hægt að nota hana, vegna þess að það þarf alveg sérstök tæki til þess. Smurningsolían mun hins vegar ekki nú vera undir hámarksákvæðum, en mér er ekki kunnugt um, að álagningin hafi verið hækkuð á smurningsolíunni, eftir að hámarksákvæðin voru afnumin, svo að út af fyrir sig, þótt olían sé ekki undir hámarksákvæðum, þessi liður hennar, en álagningin ekki hækkuð, þá sýnist mér, að það skipti ekki svo miklu máli. En það er rétt, sem ég sagði, aðalolían er undir hámarksákvæðum.



Herra forseti. Mér þykir vænt um, að hæstv. viðskmrh. skuli hafa tekið þann kostinn að játa missögn sína, en ekki hinn, að berja höfðinu við steininn og staðhæfa, að upplýsingar mínar séu ekki réttar. Í ræðu hans fólst alger játning á því, að ummæli hans á miðvikudaginn var um lækkun á kostnaði verðgæzlunnar voru röng. Ályktun hans var röng, byggð á misskilningi á þeim tölum, sem honum höfðu verið fengnar og hann las upp. Þetta get ég út af fyrir sig metið við hæstv. ráðherra. Um bollaleggingar hans um málið að öðru leyti skal ég ekki ræða, þar sem mér skildist á hæstv. forseta, að efni málsins væri hér ekki til umr., þótt hæstv. ráðh. hafi hins vegar rætt það allmikið í sinni ræðu. - Hann sagði, að því hefði verið skotið að sér rétt í þessu, að einn af starfsmönnum fjárhagsráðs nú, Hermann Jónsson, hafi áður, 1949, einnig verið á launum hjá fjárhagsráði. Eins og ég skaut fram í, er þetta rangt. Mér er þetta mál allt mjög vel kunnugt og veit það, að Hermann Jónsson var starfsmaður hjá verðlagsstjóra á verðlagsskrifstofunni, þangað til síðasta breyting var gerð á fjárhagsráðslögunum og skipulaginu var breytt. Þá var hann fluttur ryfir til fjárhagsráðs og þar með yfir á launaskrá þess. Laun hans eru því innifalin í þeirri tölu, sem ráðh. nefndi sem kostnað við verðlagsskrifstofuna. Varðandi hitt, að rétt hefði verið að láta þessar upplýsingar bíða til næsta miðvikudags, svo að ráðh. gæti búið sig betur undir svarið, verð ég að segja, að það er algerlega ástæðulaust. Ég hygg, að ráðh. hafi skilið fullkomlega, hvað hér er um að ræða, og sjái fullljóst, að honum skjátlaðist á miðvikudaginn var. Það var því alveg ástæðulaust að fresta því um viku að játa, að honum hefði skjátlazt. Ástæðan til þess, að ég vildi ekki sætta mig við neinn slíkan frest, er sú, að ég veit með óyggjandi vissu, að það, sem ég sagði um þetta, var rétt. Þá vissu hef ég frá sjálfum starfsmanni og trúnaðarmanni hæstv. ráðh., verðgæzlustjóranum. Ég gerði mér erindi til hans, þegar ég fékk grun um, að þetta væri rangt, og spurði hann sömu spurninga sem é.g spurði hæstv. ráðh. og fékk játandi svar við þeim, þ. e., að það væri rangt, sem fram hefði komið í ræðu viðskmrh. s. l. miðvikudag, og að það væri rangt, sem stóð í blöðunum á grundvelli hans ræðu. 



Það er helzt að heyra á hv. 1. landsk., að hann hafi kastað einhverri ægilegri pólitískri bombu hér inn í þingið með þeim upplýsingum, sem hann var að gefa. Var helzt að skilja, að hér væri eitthvert hneykslismál á ferðinni. Ég get ekki séð með bezta vilja, hvar sú hneykslunarhella liggur, sem hann hefur verið að veltast um við þessar umræður. Hæstv. ráðh. gaf tölurnar, eins og þær liggja fyrir, og eins og þær liggja fyrir í upplýsingum hans eru þær réttar. Það sem hneykslar hv. þm. virðist vera það, að ráðh. skuli ekki hafa tekið framræðu sinni, að núverandi kostnaður fjárhagsráðs vegna verðlagsákvarðana hafi ekki verið lagður við kostnað verðgæzlunnar. Auðvitað átti ekki að gera það, vegna þess að það er sitt hver kostnaður. Hitt er svo annað mál, hvort þetta tvennt var sameinað 1949. Það er alveg rétt og þarf ekki að deila um. Það var sameinað þá. Þegar flokksmaður hv. þm. tók við verðgæzlunni, bætti hann við þremur eða fjórum starfsmönnum, vegna þess að honum fannst ekki nægilegur mannafli til þess að afkasta því verki, sem hann ætlaði þá að vinna. Þegar þessu starfi var skipt, fóru - að mig minnir - þrír eða fjórir af starfsmönnum verðgæzlunnar til fjárhagsráðs í þá skrifstofu, sem fjárhagsráð sjálft hefur í sambandi við verðlagsákvarðanir. Eftir voru þá á skrifstofu verðgæzlustjóra 12 menn. Þegar breyting var gerð á hámarksákvæðunum og þau voru að miklu leyti afnumin, þá var þessu fólki fækkað. Nú starfa á skrifstofunni 8 manns. Það getur hver maður lagt saman þessar tölur og gert sér grein fyrir þeim. Hvers vegna er nú kostnaður við 8 manns á verðgæzluskrifstofunni og þrjá menn á verðlagsskrifstofu fjárhagsráðs um 600 þús. kr. á ári, í staðinn fyrir að áður hafði verðgæzlustjóri eða verðlagsstjóri, fyrir 1949, miklu fleira fólk, sem ekki kostaði nema 560 þús. kr.? Ég hélt, að hv. þm. væri nógu glöggur reikningsmaður til þess að sjá, að hér er ekki um neina eyðslusemi að ræða. Þessu fólki er ekki borgað meira en lög mæla. Á þessari skrifstofu eru ekki nú nema 8 manns, og á hinni skrifstofunni er þrennt, eða samtals 11 manns. Heldur hv. þm., að þessu fólki sé borgað eitthvað meira en öðrum embættismönnum ríkisins, sem eru í svipuðum flokki? Dettur honum það í hug? - Nei, sannleikurinn er aðeins sá, að það hafa gerzt talsvert miklar kauphækkanir á þessu tímabili og kauphækkanir hafa orðið af vísitöluhækkun, sem var afleiðing af gengislækkuninni, eins og við vitum. Þess vegna virðist mjög einkennilegt, að hv. þm. skuli vera að gera hávaða í þinginu út af því, sem hann hefur alls ekki gert sér grein fyrir. Hann er að hengja sig í það, að tvær tölur hafi ekki verið lagðar saman. Það hefur enginn verið að fullyrða hér neitt, og það, sem hann segir, - ja, hvað sannar það? Það sannar, að hann hefur ekki athugað málið, jafnvel þótt hann hafi farið til verðgæzlustjóra klukkan 8 í morgun.

Forseti (JörB): Hv. 1. landsk. þm. hafði á orði við mig í byrjun þessa fundar, að hann mundi kveðja sér hljóðs utan dagskrár til þess að koma að leiðréttingum. Ég lét þess getið, að í sjálfu sér hefði ég ekki á móti því, ef ekki leiddi af því umr. um málefnið, en það væri ekki til þess ætlazt í þessum tíma.

Ég stofnaði ekki til þeirra.

Nú, má vera, að svo sé, en það leiðir hvað af öðru. Úr því að farið er að ræða málefni, einhverja þætti þess, þá býður það frekari umræðum heim. Nú er síður en svo, að ég amist við því, að þingmenn komi að leiðréttingum, ef um eitthvað slíkt er að ræða. En ég vil biðja hv. þm. nú að gæta þess að fara ekki að ræða málefnalega, þegar þeir kveðja sér hljóðs til að koma á smáleiðréttingum án þess að fara að rökræða málefni frekar en orðið er.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskmrh. fyrir það, að hann viðurkenndi, að það hefði verið ónákvæmni hjá sér, þegar olíumálaspurningarnar voru hér á dagskrá, að segja, að olíur væru undir hámarksákvæðum fjárhagsráðs um verðlag. Hann játaði nú, að sér hefði láðst um þau atriði, sem hann sagði að vísu að væru ekki þýðingarmikil, að svartolíur og benzín væru ekki undir verðlagsákvæðum. Það er sem sé það rétta í málinu. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem hér hefur verið rætt, vil ég aðeins segja það, að undarlegt þykir mér, ef hv. 3. þm. Reykv. telur ástæðulaust að gera veður út af því, hvort það hafi gleymzt að leggja tvær tölur saman. Ef það kæmi t. d. fyrir í bókhaldi hans eigin fyrirtækis, þá yrði röng niðurstaða bókhaldsins; það er gefinn hlutur. Og hér er um að ræða, hvað er rétt og hvað er rangt. Í annan stað er það þetta. Það var upplýst hér af hæstv. ráðh., að það hefði lækkað tilkostnaður við verðgæzluna við það, að verðlagseftirlitið hefði verið lagt niður. Nú er upplýst með tölum, sem ekki hafa verið vefengdar af hæstv. ráðh., að tilkostnaðurinn í krónutali hefur hækkað þrátt fyrir það, þótt búið sér að leggja verðlagseftirlitið niður. Verðgæzlan kostar og þessar skrifstofur, sem þá voru reknar, nú meira að krónutölu, þegar ekkert verðlagseftirlit er, heldur en það kostaði meðan verðlagseftirlits var gætt, og það er hneyksli.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. gerði flokksbróður sinum, eins og fyrri daginn, mesta ógagn með því að blanda sér þetta mál. Það er alltaf ógagn að því fyrir þann, sem hv. 3. þm. Reykv. ætlar að styðja. Reyni hann að leggja einhverjum manni lið með máli sínu, þá bregzt það varla, að hann gerir honum ógagn. Svo gerðist einnig hér áðan. Hann staðhæfði, að það ætti ekki að leggja saman tölurnar um kostnað verðgæzlunnar og verðlagsskrifstofunnar, endurtók það einum tvisvar eða þrisvar sinnum. Þetta er þveröfugt við það, sem hæstv. viðskmrh. játaði að ætti að gera. Ráðherrann skilur málið og kaus þann drengilega kost að játa missögn sína. Hann viðurkenndi; að það ætti að leggja tölurnar saman. Svo kemur flokksbróðir hans, lemur höfðinu við steininn og segir: nei. Það er rétt að láta þá flokksbræðurna um að deila um það, hvort þetta hafi átt að gera eða ekki. Allir aðrir en hv. 3. þm. Reykv., sem á málið hafa hlýtt, vita, að til þess að geta gert samanburð við kostnaðinn 1949 verður að leggja saman kostnaðinn við verðgæzluna nú og verðlagsskrifstofuna nú, því að þessi starfsemi var hvor tveggja innifalin og greidd af kostnaðinum fyrir 1949, sem hæstv. ráðh. nefndi. Að öðru leyti lagði hv. 3. þm. Reykv. áherzlu á, að það væri engin eyðslusemi, sem kæmi fram í þessum tölum, sem hæstv. viðskmrh. hefði nefnt. Hann kallar það enga eyðslusemi, að það skuli enn kosta 788 þús. kr. að halda uppi verðlagsákvörðunum og verðgæzlu í landinu, að það skuli kosta 27 þús. meira nú að leggja á nokkur hámarksákvæði og halda uppi verðgæzlu en það kostaði 1949. Samt sem áður er í millitíðinni búið að afnema nær allt verðlagseftirlit og nær allar verðlagsákvarðanir. Ein höfuðröksemdin, sem fram var flutt, þegar skipulagsbreytingin var gerð á verðlagsmálunum, var sú, að það ætti að spara með þessu. Því var heitið, að það ætti að leggja niður gífurlegt skrifstofubákn, spara mörg hundruð þúsundir króna, og hver er svo niðurstaðan? Niðurstaðan er 27 þús. kr. hækkun á kostnaði. Auð'vitað hefur kaup hækkað nokkuð á þessum tíma, en starfsmannafækkunin hefði átt að vera svo mikil, miðað við verkefni, að heildarkostnaðurinn hefði átt að stórlækka. Þetta er mergurinn málsins. Það er þetta, sem ekki hefur tekizt, og það er þetta, sem ég leyfi mér að staðhæfa að sé óverjandi bruðl og eyðslusemi á opinbert fé.

Forseti (JörB): Ég ætla, að hv. 1. landsk. finni nú, að hann er farinn að ræða málefnalega það, sem farið hefur verið að tala um utan dagskrár.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð. - Hv. 3. landsk. þm. (HV) var að tala um það hér áðan, að það hefði verið ónákvæmni hjá mér að fullyrða hér s. l. miðvikudag, að olíur væru undir hámarksákvæðum. Það eru flestar olíur undir hámarksákvæðum, - og hvað eru það mörg prósent af olíuinnflutningnum, sem eru ekki undir hámarksákvæðum? Ég hef það ekki hér fyrir framan mig, en ég veit, að það eru örfá prósent, þannig að fullyrðingar mínar í sambandi við olíurnar eru réttar. Og þegar hv. þm. veit það einnig, að álagning á smurningsolíum hefur ekki hækkað síðan ákvæðunum var létt af, þá ferst honum ekki að gera veður út af þessu. Annars vilja þeir félagarnir, Hannibal og Gylfi; reyna að gera sér mat úr þessum spurningatímum, og það er ekkert óeðlilegt, þótt þeir vilji reyna að afla sér fóðurs, þegar farið er að ganga á forðann. En Gylfi Þ. Gíslason hlýtur að vera það skynsamur maður að skilja, að það er ekki hægt að gera hvort tveggja, að krefjast þess, að eftirlit sé haft með verðlaginu og að ekki sé neinn kostnaður við það. Gylfi Þ. Gíslason fárast yfir þeirri eyðslusemi, að það skuli vera eytt nú 760 þús. kr. í verðgæzluna. Vill Gylfi Þ. Gíslason gera það að till. sinni, að verðgæzlan verði afnumin? Er það orðin pólitík og stefna Alþfl. að afnema verðgæzluna? Ætla þeir að þjóna fólkinu í landinu með því? Ég held, að Gylfi Þ. Gíslason ætti að reyna að gera sér grein fyrir því, að þessar fullyrðingar hans geta ekki staðizt. - Hann sagði hér áðan, að ég hefði viðurkennt, að það ætti að leggja þessar tölur saman, sem við vorum að tala um hér áðan. Ég sagði: Ef við leggjum þessar tölur saman, þá er ályktunin, sem ég gerði hér s. l. miðvikudag, ekki rétt. Ef við hins vegar leggjum þær ekki saman, þá er það, sem ég sagði, í öllum atriðum rétt. - Og hv. þm., Gylfi Þ. Gíslason, fékk þetta plagg hjá mér s. l. miðvikudag og skrifaði greinina í Alþýðublaðið, sem birtist s. l. fimmtudag, eftir þessu blaði. Og hann virðist a. m. k. þá hafa verið í vafa um það, hvort ætti að leggja tölurnar saman eða hvort það ætti aðeins að gera samanburð á kostnaði skrifstofu verðlagsstjóra 1949 og verðgæzlunni 1952. Þar í liggur munurinn, og það er enginn glæpur, sem hér hefur átt sér stað. Það eru engin vísvitandi ósannindi, sem hér hefur verið farið með. Við Gylfi Þ. Gíslason erum þá báðir jafnsekir, því að við notum báðir þetta sama blað sem heimild, blaðið, sem ég nú er með í höndunum, því að Gylfi Þ. Gíslason skrifaði sína grein í Alþýðublaðið eftir þessu blaði. Hvað er þá að segja um þetta? Það er ekkert annað en það,að það getur hvort tveggja staðizt. Það getur hvort tveggja staðizt, sem hér hefur verið sagt. Það tekst ekki að gera úr þessu neinar bombur eða að gera mig hér að ósannindamanni, og það er aðalatriðið, að það skuli nú ekki hafa tekizt, og það er líka mikið atriði frá mínu sjónarmiði, að hvorki Gylfa né Hannibal tekst að afla sér fóðurs, jafnvel þótt á forðann sé farið að ganga, því að ég veit það, að sé hætta á því, að þeir sjálfir horfalli, þá verður einhver til þess að hlaupa undir baggann og hjálpa þeim.

Forseti (JörB): Ég ætla, að umr. um þetta málefni geti verið lokið, það græðist ekki á frekari umr. 



Herra forseti. Mér finnst nú, að sumir hv. þm. hafi haft það mikið rúm í dagskrá hér á þinginu, að þeir þyrftu þess vegna ekki að eyða miklum tíma utan dagskrár, en fyrst byrjað er á þeim sið hér að leiðrétta utan dagskrár það, sem fram hefur komið við þinglegar umræður málanna, þá vildi ég leyfa mér að geta hér eftirfarandi atriðis, sem kannske hefur legið of lengi óleiðrétt. Hv. 1. landsk. sagði hér í umr. um kosningabandalög, að þar væri að leita fordæma til Svíþjóðar um kosningabandalög með sama hætti og þeir leggja til, Alþfl.-menn, í sínu frv. Ég hef í höndunum bréf frá sendiherra Íslands í Osló, þar sem eru ummæli um kosningabandalögin í Noregi. Skal ég ekki sérstaklega víkja að því, þótt það væri kannske ástæða til. En um þetta atriði vil ég segja þetta, til þess að leiðrétta það, sem fram hefur komið um þetta mál í ummælum hv. 1. landsk. Sendiherrann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki varð ég þess var, þegar kosningalögin voru hér tekin til endurskoðunar s. l. vetur, að till. væru uppi um að innleiða þessa skipan aftur (þ. e. a. s. kosningabandalög). Hins vegar komu fram till. um að innleiða hér svokallað innra listasamband, sem gildir í sænsku kosningalögunum, en það er í því fólgið, að sama flokki er heimilað að hafa tvo lista innan sama kjördæmis og slá saman atkvæðunum, er þingsætum er úthlutað.“ Sama flokknum! - Í framhaldi af þessu segir svo: „En þessi till. var felld hér með miklum atkvæðamun. Eina kosningasambandið, sem nú er í lögum hér, er á þann veg, að tveir eða fleiri flokkar geta sameinazt um einn lista, og fer þá kosning þingmanna af þeim lista eftir atkvæðamagni hans og röðin á listanum á venjulegan hátt.“ Vegna þess að hv. 1. landsk. þótti ástæða til að fara að leiðrétta hér hluti, sem fram hafa komið í fyrri umræðum, þá taldi ég ekki ástæðu til að draga lengur að leiðrétta þetta, þar sem ég hafði þessar upplýsingar hér á milli handa.



Herra forseti. Það er mikil bót í máli, að þingræður skuli liggja frammi og að ég skuli muna svo vel framsöguræðu mína um kosningabandalögin, að ég get á andartaki fundið ummæli, sem afsanna algerlega hvert orð í því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði um málið. Hann sagði áðan, að ég hefði sagt í framsöguræðu minni, að í Svíþjóð giltu svipaðar reglur og við höfum stungið upp á með kosningalagafrv. okkar hér í hv. Nd. Ég sagði þveröfugt í ræðu minni, og hefur því. hv. þm. hlustað mjög illa, þegar málið var til umræðu í fyrsta skipti. Orðrétt sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: „Kosningabandalög voru tekin í sænsku kosningalögin árið 1921, og tilhögun kosningabandalaganna þar var sú, að tvenns konar bandalög voru heimiluð, annars vegar bandalög á milli flokka og hins vegar bandalög á milli einstakra frambjóðenda sama flokks, þannig að flokkur gat boðið fram tvo eða fleiri frambjóðendur og látið leggja saman atkvæði þeirra og talið þau öll greidd flokknum í heild. Einkum síðara fyrirkomulagið hafði sætt talsverðri gagnrýni í Svíþjóð.“ - Nákvæmlega sama sem sendiherrann segir í bréfinu. - En reynslan af kosningabandalögunum í heild hafði þó sýnt, að þau stuðluðu að jafnari skiptingu þingsæta þar í landi heldur en ella, en þar eru ekki einmenningskjördæmi, heldur alls staðar kosið hlutfallskosningum í fleirmenningskjördæmum. Þetta ákvæði hafði verið rætt mjög á síðasta ári eða síðustu tveim árum í Svíþjóð, og á síðasta ári, rétt fyrir kosningarnar, var gerð breyting á sænsku kosningalögunum til bráðabirgða, þar sem heimildin til kosningabandalaga var afnumin, en hins vegar breytt þeim reglum, sem gilda við útreikning kjörinna þingmanna í kjördæmum, þar sem kosið er hlutfallskosningum, en það eru öll kjördæmilandinu, þannig að réttur minni flokkanna var skertur með afnámi heimildarinnar til kosningabandalaga, en rétturinn hins vegar aukinn með breyttri aðferð við útreikning á kjörnum þingmönnum í kjördæmunum. Væri kannske ástæða til þess að ræða þetta mál síðar eða skýra nánar frá þessari tilhögun, ef umræður um þetta mál lengdust.“ Þetta tekur af öll tvímæli um það, að hv. þm. hefur alrangt eftir mér í ræðu minni, og hér er því um hið neyðarlegasta frumhlaup að ræða.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. hefur alveg alrangt eftir mér, að ég hafi vitnað sérstaklega í framsöguræðu hans. Ég vitnaði almennt í ræður hans, og það er náttúrlega til allt of mikils mælzt, að hann fari að lesa þær allar upp aftur. Þetta, sem hann las upp núna, var mér ósköp vel kunnugt um. En bæði hann og aðrir fyrirsvarsmenn þessa máls, kosningabandalags flokka, hafa hvað eftir annað vitnað í það, að fordæmin væru í Svíþjóð, þrátt fyrir það að Gylfi Þ. Gíslason í framsöguræðunni, eins og ég þakkaði honum fyrir, hefði þurft að leiðrétta grg. frv. um þetta efni. Fyrst er borið fram frv. með grg., svo er flutt framsöguræða og leiðrétt vitleysan í grg., en svo eru haldnar fleiri ræður, þar sem aftur er farið að halda fram vitleysunni úr grg., og það sker úr í þessu máli, - og eftir stendur frumhlaup þessa hv. þingmanns.

Forseti (JörB): Hv. 1. landsk. gerir örstutta athugasemd.



Herra forseti. Hún skal vera örstutt. Ég þarf ekki nema fáein orð til þess að reka það ofan í þingmanninn, sem hann sagði nú síðast. Ég skora á hann að finna stað í einhverri ræðu minni um kosningabandalagsfrumvarpið, þar sem ég hafi haldið fram, að nú gildi Svíþjóð ákvæði um kosningabandalög. Sá staður er ekki til.

Ég hef ekki sagt það.

Veit hv. þm. þá ekki einu sinni, hvað hann segir? Það er sannleikurinn í málinu. Hv. þingmaður veit ekkert, hvað hann hefur verið að segja um þetta mál.

Forseti (JörB): Það mun nú öllu réttlæti fullnægt og umræðu um þetta atriði lokið.