Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrsta verk þessarar ríkisstj., eftir að hún tók við 23. des. s.l., var að undirbúa samningaviðræður við bátaútgerðarmenn og sjómenn um næstu vertíð og úthald bátanna til fiskveiða. Strax daginn eftir, eða 24. des., var nefnd skipuð til þess að annast þessar viðræður. Í þessa n. voru skipaðir sömu menn og um þetta hafa fjallað áður, þ. e. a. s. þessir: Gunnlaugur Briem ráðuneytisstjóri, Jónas Haralz ráðuneytisstjóri, Davíð Ólafsson fiskimálastjóri, Benjamín Eiríksson bankastjóri, Pétur Pétursson alþm., Tómas Árnason deildarstjóri og Haraldur Jóhannsson framkvæmdastjóri eða formaður útflutningssjóðs. Þessir menn tóku svo til starfa 26. des., eða á 2. dag jóla, og hafa haldið áfram starfi sínu sleitulaust, þangað til samningum þessum var að fullu lokið um miðjan yfirstandandi mánuð. Viðræðurnar hófust á því að ræða við bátaútvegsmenn. Og það má segja, að samkomulag hafi náðst við þá um áramótin, eða það skeikaði ekki meiru, en einum eða tveim dögum a. m. k., að þessum viðræðum við þá væri þá lokið, að undanskildu því auðvitað, að ef skiptaverðið til sjómanna breyttist frá því, sem gert hefur verið ráð fyrir, þá breyttist einnig samningurinn við útgerðarmennina samkv. því. Samningurinn við sjómennina var svo undirskrifaður 3. jan. og átti því að heita, að þessu væri öllu lokið rétt um mánaðamótin eða um áramótin, þannig að róðrarnir gætu hafizt, eins og gert var ráð fyrir, í byrjun mánaðarins. Þessi samningur við bátasjómennina var þó því skilyrði bundinn, að sjómannafélögin samþykktu samninginn, en um það var nokkur ágreiningur, sem ég mun koma að síðar. Við ákvörðun samningsins við bátaútvegsmenn var gengið út frá tveim meginreglum: í fyrsta lagi, að lagður væri til grundvallar við þessa útreikninga meðalafli síðustu 5 ára, eins og gert hefur verið að undanförnu og í öðru lagi því, að útgerðarmennirnir fengju upp borna þá nettóhækkun tilkostnaðar, sem þeir hefðu orðið fyrir á s. 1. ári eða frá því, að síðasti samningur var gerður. Fyrrv. hæstv. ríkisstj. hafði gert ráðstafanir til þess, að nokkrar athuganir færu fram um þetta efni. Og þeir, sem þá athugun framkvæmdu, höfðu komizt að þeirri niðurstöðu, að til þess að mæta þeim hækkunum, sem orðið hefð, og til þess að mæta þeim hækkunum, sem þá var gert ráð fyrir að mundu verða á skiptaverðinu, sem reiknað var með að mundu verða eitthvað svipaðar og almennar launahækkanir hefðu orðið í landinu, þyrfti í kringum 105 millj. kr., eins og hér kom fram í umr. um frv. um niðurfærslu verðlags og launa, sem var hér til umr. s. l. fimmtudag og föstudag. Þessi áætlun var miðuð við 185 vísitölustig í kaupi. Þegar farið var að athuga þetta betur og farið var að semja við útvegsmennina, kom í ljós, að þeir gátu bent á nokkra kostnaðarliði, sem hefðu breytzt á þann veg, að það væri ekki unnt að komast hjá því að taka tillit til þeirra. En það, sem mestu máli skipti, var þó hitt, að þegar lokið var samningunum við sjómennina, þá kom það í ljós, að hækkunin á skiptaverðinu til þeirra hafði orðið talsvert hærri, en gert hafði verið ráð fyrir í þessum undirbúningsáætlunum fyrrv. hæstv. ríkisstj. Skiptaverð og hlunnindi bátasjómanna hækkuðu samkv. hinum nýja kjarasamningi meira, en búizt hafði verið við. Hækkun skiptaverðsins reyndist vera 13%, úr 1.55 kr. í 1.75 kr. pr. kg af slægðum fiski með haus, en við það bættist hækkun dánarbóta og dagpeninga vegna veikinda, er jafngilti um 1% af skiptaverðinu. Samtals varð því hækkunin á skiptaverðinu um 14%, en það svarar til u. þ. b. 16.5% hækkunar meðalhluts á bátum í Faxaflóa. Hækkun verkamannakaups, sem allar aðrar fyrri áætlanir voru miðaðar við, hafði hins vegar ekki verið meiri en 10.7% og hækkun skiptaverðs, sem til þeirrar hækkunar svaraði, 9%, ef miðað er við hlutaskipti þau, sem í gildi eru við Faxaflóa, þannig að hækkun á skiptaverðinu til hásetanna varð þarna upp undir það 50% meiri en gert hafði verið ráð fyrir, þegar áætlun fyrrv. hæstv. ríkisstj. var samin. Það fór þess vegna ekki hjá því, að endanlegir samningar við útgerðarmennina hækkuðu, enda gerðu þeir það mjög verulega, eða úr þessum 105 millj., sem gert hafði verið ráð fyrir, upp í 147 millj. kr., allt miðað við vísitölu 185. Þeir, sem að þessum samningum unnu, sem sumir hverjir höfðu verið með í því að búa út áætlunina fyrir fyrrv. hæstv. ríkisstj., fullyrða, að það sé fullt samræmi á milli þeirrar áætlunar, sem gerð var í desembermánuði - eða nóv. og des. - og þeirrar útkomu, sem raunverulega hefur orðið af þessum samningum við útgerðarmennina, miðað við þá hækkunarliði, sem komið höfðu í ljós og við þá hækkun á skiptaverðinu, sem ég hef nú greint frá. Þegar bátaútvegsmennirnir komu til viðtals við þessa nefnd ríkisstjórnarinnar, þá lögðu þeir fram kröfu um það, að hækkunin í bótunum til hvers báts skyldi nema 181.531 kr., eða sem svaraði 38.4 aurum á kg. Þegar um þetta var farið að ræða milli n. og útvegsmannanna, kom í ljós, að um verulegan hluta af þessari upphæð, eða um 99.256 kr., var ekki ágreiningur, þ. e. a. s. nefndin, sem um þetta mál fjallaði af hálfu ríkisstj., féllst á 99.256 kr. af 181.531 kr., sem fram var sett sem krafa, án nokkurra aths., vegna þess að þessir liðir voru óvefengjanlegir. Í viðbót við þessar 99 þús. kröfðust svo útgerðarmenn greiðslu á iðgjaldatryggingum, á sama hátt og þeir höfðu fengið seinni hluta ársins 1958, en átti að falla niður frá áramótum, sem nam 32.258 kr. á bát, og hækkunar á veiðarfæralið 36 þús., til að mæta kostnaði við bráðafúatryggingu 10 þús. kr., og síðan voru viðbótarliðir fyrir tryggingu á munum skipverja og áhættutryggingu samtals að upphæð 3.390 kr. Af þessum kröfum öllum voru teknar til greina af samninganefnd ríkisstj. 10 þús. kr. vegna bráðafúatrygginganna og upp í hina liðina alla 13.390 kr., þannig að það, sem útvegsmenn fengu umsamið af kröfu sinni, sem í upphafi var 181.531 kr. á bát, varð 122.646 kr., eða um það bil 2/3 hlutar. Langsamlega mestur hlutinn af þessari upphæð var óumdeildur af öllum, sem að þessum samningum komu. En um viðbótarkröfurnar, sem frá útvegsmönnum komu umfram þetta, þótti orka tvímælis um sumar og niðurstaðan af þeim samningaumræðum, sem um það fóru fram, varð, eins og ég sagði, sú, að teknar voru til greina 10 þús. kr. til greiðslu vegna bráðafúatrygginganna og 13.390 kr. upp í allar aðrar kröfur, sem frá útvegsmönnum komu og þjarkað var um, eins og gengur, þangað til þessi niðurstaða fékkst. En á það vil ég leggja áherzlu, að það, sem samkomulagi þurfti að ná um, eða það, sem ekki var óvefengjanlega óumdeilt af þessum aðilum, var tiltölulega mjög lítill hluti af þeirri heildarupphæð, sem hér er um að ræða, eða 13 þús. kr. rúmlega af 122 þús. kr., rétt í kringum 10%. Ég tel, eftir því sem ég gat fylgzt með þessum samningum og mér var sagt frá gangi þeirra frá degi til dags, að þá sé ekki unnt að segja annað, en þessir samningar hafi verið tiltölulega hagkvæmir. Mér er einnig sagt, að um þá hafi ekki verið ágreiningur í nefndinni, allir nefndarmennirnir, sem voru af öllum flokkum, hafi verið um þetta sammála og sumir meira að segja leyft að hafa eftir sér, eins og hér kom fram í umr. á föstudaginn var, að þessir samningar væru þeir beztu fyrir ríkisstj. og útflutningssjóð, sem hægt hefði verið að hugsa sér að ná. Sjómannasamningurinn, sem gerður var 3. jan. s.l., gerði, eins og ég var raunar búinn að minnast á, ráð fyrir, að skiptaverðið til háseta hækkaði um 13% og þar að auki fengju þeir hækkaðar tryggingar og hækkaðar dánarbætur og sjúkradagpeninga og ýmislegt fleira. En í þessum samningum við sjómenn eru tvö meginatriði, sem vert er að vekja athygli á: annað sú hækkun fiskverðsins, sem ég hef lýst, og sú breyting, sem gerð var frá fyrrverandi samningi, að fiskverðið skyldi breytast með vísitölu miðað við 185 til hækkunar og lækkunar, eftir því sem vísitalan breyttist. Þegar samningurinn var undirritaður, gerðu sjómannasamtökin fyrirvara um þetta atriði og óskuðu, að ríkisstj. gæfi svofellda yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: Ef samningar takast á milli L.Í.Ú. og sjómannasamtakanna um fiskverð og kauptryggingu á þessu ári, þá er ríkisstj. því samþykk, að ef vísitalan breytist frá 185 stigum, skuli fiskverð hækka eða lækka í hlutfalli við breytingu þá. Enn fremur samþykkir ríkisstj., að í fyrirhugaðri lagasetningu um efnahagsmál muni hún leggja til, að kjör sjómanna samkvæmt samningi þessum verði ekki skert. Þetta hefur af hálfu sumra viðsemjendanna, fulltrúa sjómanna í nefndinni, verið túlkað þannig, að þetta ætti að þýða það, að ríkisstj. skuldbindi sig til þess, að hvaða efnahagsaðgerðir sem hún kynni að bera fram á Alþingi, þá yrðu þær þannig úr garði gerðar, að sjómenn misstu einskis í við þær breytingar. Aftur á móti var sá skilningur lagður í þessa yfirlýsingu af hálfu nokkurra aðilanna frá samninganefnd sjómanna, að þessi áskilnaður gilti aðeins um grunnkaupsbreytingu eða um kauptryggingu sjómannanna, en ef efnahagsaðgerðirnar yrðu framkvæmdar með vísitölubreytingu, þá yrðu sjómennirnir að sætta sig við sams konar skerðingu á sínum kjörum og aðrir landsmenn yrðu að gera. Ég vil taka það fram sérstaklega að gefnu tilefni hér í umr. á föstudaginn um lögin um niðurfærslu verðlags og launa, þar sem sagt var, að ríkisstj. hefði breytt um skoðun á þessu atriði, hún hefði verið um það spurð undir gangi málsins, hvort hún vildi á þetta fallast með þeim skilyrðum, sem ég lýsti fyrst, að kjör sjómanna yrðu á engan hátt skert með þessum efnahagsaðgerðum, og hún hefði fallizt á það. Þetta er ekki rétt, því að ríkisstj. hefur alla tíð verið þeirrar skoðunar, að ef farið yrði inn á þá braut, sem nú hefur verið farið, að fella niður eða lækka vísitölu án bóta, eins og borið hefur verið fram frv. um, þá yrði það að ná til allra stétta þjóðfélagsins, sjómannanna eins og annarra. Þetta undirstrikaði ríkisstj. í bréfi sínu til Alþýðusambands Íslands, sem ég vil leyfa mér að lesa hér upp hluta úr, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir svo: „Við undirskrift samnings Landssambands íslenzkra útvegsmanna og sjómannasamtakanna innan Alþýðusambands Íslands um fiskverð o.fl., dags. 3. þ. m., gerði sjómannasamninganefnd sjómanna fyrirvara svo hljóðandi - svo kemur fyrirvarinn, eins og ég las hann upp hér áðan. Síðan segir: „Þar sem ágreiningur hefur komið upp um það milli fulltrúa sjómannasamtakanna innan A.S.Í., sem að samningnum stóðu, hvernig skilja beri framangreindan fyrirvara við samninginn um fiskverð til skipta, þá tekur ríkisstj. fram, að hún samþykkir fyrirvarann með þeim skilningi, að fyrri málsliðurinn í fyrirvaranum taki til hvers konar breytinga á kaupgreiðsluvísitölu, en síðari liðurinn eigi eingöngu við grunnkaup og kauptrygginguna.“ Með þessum skilningi var svo samningurinn lagður fyrir sjómannafélögin hvert af öðru, bæði hér við Faxaflóa og annars staðar og þó að á því yrði nokkur töf að fá hann alls staðar samþykktan, þá hefur nú þetta samkomulag verið samþykkt alls staðar, þar sem ég veit til, með þessum skilningi á fyrirvaranum. Ég skal ekki fara út í að ræða frekar þau átök, sem um þetta hafa orðið, né heldur þau viðbrögð, sem sjómannafélögin hafa haft um afgreiðslu málsins. En kjarni málsins er sá, að þessir samningar hafa tekizt og bátarnir eru nú flestir eða allir, sem til veiða er ætlað að fara, komnir á sjó og stunda sína róðra og hafa sem betur fer í mánuðinum aflað með allra bezta móti. En afleiðingin af þessari hækkun skiptaverðs og annarra hlunninda til bátasjómannanna hefur svo orðið sú, að útkoman úr dæminu, sem varð 105 millj. kr. fyrir áramótin, eða í nóvember og desember, þegar þessi athugun var gerð, hefur nú hækkað upp í þessar 147 millj. kr., sem ég nefndi áðan. Með því að umreikna þennan samning til 175 vísitölustiga verðs hefur tekizt að lækka þessa upphæð, bótaupphæð til bátanna, úr 147 millj. kr. um 80 millj. kr. röskar, en það þýðir fyrir útflutningssjóð og ríkissjóð útgjaldalækkun, sem þessu nemur, er vísitöluniðurfærslan verður gerð úr 185 niður í 175. Síðan var þessum samningum haldið áfram við hraðfrystihúsin, við framleiðendur skreiðar og saltfisks og við togaraeigendur. Hraðfrystihúsin voru, ef ég má svo segja, sérstakt vandamál í þessum samningum, vegna þess að þeirra aðstaða til sinnar starfsemi er mjög misjöfn eftir því, hvar þau eru starfandi á landinu, hvaða möguleika þau hafa til þess að ná sér í afla og hvaða möguleika þau hafa til þess að vinna úr aflanum á hagnýtan hátt. Það fer ekki á milli mála, að vegna hins aukna afla, sérstaklega vegna hins aukna karfaafla hjá togurunum síðari hluta ársins, hafa nokkur frystihús, bæði hér í grenndinni og annars staðar, fengið miklu meira hráefni til vinnslu heldur, en þau nokkurn tíma óraði fyrir og heldur en reiknað hefur verið með í þeirra rekstraráætlun. Á sama tíma hafa þau fengið tæki til vinnslunnar mjög verulega bætt með flökunarvélum, sem gera tilkostnað við vinnsluna minni, en annars hafði verið reiknað með. Þessi frystihús eru aftur á móti tiltölulega fá, en stór. En vandinn liggur í því að miða ekki heildarfyrirgreiðsluna við frystihúsin við þessi stóru frystihús, vegna þess að þá mundu þau minni óumflýjanlega mörg og kannske flest vera dæmd úr leik. Í öðru lagi má segja, að þessi metvinnsla, sem stóru frystihúsin hafa haft í ár, er langt fram yfir það, sem teljast verður normalt hjá stóru frystihúsunum og engin trygging er fyrir, að svo haldi áfram á næsta ári, þó að sem betur fer séu nokkrar líkur til, að þessum karfaveiðum vestur við Ameríkustrendur verði eitthvað haldið áfram. Vandinn í þessu var sá að miða þá aðstoð, sem frystihúsunum er veitt, við það, að þessi aðstoð kæmi fyrst og fremst minni húsunum til góða. Þetta var gert af samninganefndinni á þann hátt að miða þær auknu bætur, sem frystihúsin fengju, við sérbætur á smáfisk og tegundir og tímabundnar bætur í stað þess að miða þær við almennan fisk, sem hefði gefið stóru húsunum hlutfallslega meiri hlutdeild í þessum bótum, en þau fá nú. Niðurstaðan af þessum samningum við frystihúsin varð þess vegna sú, að þau fá í auknar sérbætur 8.7 millj. kr. eftir samningnum, miðað við venjulegt aflamagn, en á hinn bóginn gefa þau eftir vegna lækkaðs rekstrarkostnaðar um 18 millj. kr. í hækkuðu verði til báta og togara, sem nemur 7 aurum á hvert kg. þannig að heildarniðurstaðan af aðstoðinni til frystihúsanna, ef maður má kalla hana svo, verður sú, að í staðinn fyrir auknar bætur upp á 8.7 millj. kr. greiða frystihúsin í hækkuðu verði til fiskimanna og útgerðarmanna 7 aurum meira en áður, en það nemur í heild um 18 millj. kr., sem verkar til þess að draga úr þeim bótum, sem útflutningssjóðurinn þarf að greiða bátunum. Sama hækkunin kemur fram á skreið og saltfiski og var talið, að þessar tegundabætur þyrftu einnig að ná til þeirra, vegna þess að það hefur verið talinn á því nokkur vafi, hvort saltfisks- og skreiðarverkun gæti haldið áfram í svipuðu formi og hún hefur verið undanfarið í samkeppninni við hraðfrystihúsin, ef þetta yrði ekki gert. En það er talið höfuðnauðsyn, að verkun skreiðar og saltfisks leggist ekki niður, vegna þess að það er sú tegund fiskframleiðslunnar, sem gefur okkur gjaldeyri til frjálsrar ráðstöfunar, en hraðfrystihúsin gefa aftur hlutfallslega meira af jafnkeypisgjaldeyri. En bæði skreiðarvinnslan og saltfisksvinnslan hafa fallizt á að gefa fyrir hráefnið 7 aurum meira á kg eins og frystihúsin vegna lækkaðs tilkostnaðar. Dæmið kemur þá út fyrir saltfiskinn þannig, að þeir fá í bótum 9.4 millj. kr., en láta frá sér aftur vegna hækkaðs fiskverðs til bátanna 5.5 millj. kr., þannig að nettó í þeirra hlut verður aðeins 3.9 millj. kr. Og hjá skreiðarverkendum verður þetta þannig, að upphæðin, sem þeir láta af hendi, og upphæðin, sem þeir fá, verður nánast alveg sú sama. Með þessum breytingum á bótum til sjávarútvegsins breytast líka útflutningsbæturnar á útfluttar landbúnaðarvöru, og er talið, að sú hækkun muni nema um 6.5 millj. kr., miðað við vísitölu 175. Til viðbótar þessu er svo aðeins eftir að geta um samningana við togarana. Þeir hafa fengið í sinn hlut hækkað fiskverð frá fiskvinnslustöðvunum, þessa margnefndu 7 aura á kg. en aðrar auknar bætur fá þeir ekki neinar, þannig að þessi 12.7 millj. kr. hækkun, sem gert er ráð fyrir að togararnir fái, er eingöngu frá fiskvinnslunni runnin og ekki á neinn hátt frá útflutningssjóði né á annan hátt frá því opinbera. Ég hef heyrt því haldið fram, að togararnir hafi haft svo gott ár árið sem leið, að af þeim hefði mátt eitthvað taka eða lækka þeirra verð. En því er til að svara, að fjöldi þeirra hefur að vísu haft miklu betri afkomu árið sem leið, en þeir hafa haft áður, en afkoman áður var líka svo hörmuleg, að flestir togaraeigendur drógu á eftir sér skuldahala frá þeim árum, þegar útgerðin hafði verið rekin með halla, sem langt frá því hefur verið unninn upp enn með því eina góða ári, sem þeir hafa upp á síðkastið, árinu 1958. Auk þessa hefur svo verið farið út í það, sem ekki varð hjá komizt, vegna þess að kaupgjaldsvísitalan var 202 í janúarmánuði, en ekki 175, að veita sérstaka uppbót vegna þessa, sem talin mun nema í heild 6.8 millj. kr. Enn fremur var gengið inn á það og tekið upp í samninginn, að bráðafúatryggingin frá 1958 yrði nú greidd. Að vísu skilst mér, að alltaf hafi verið gengið út frá, að þetta yrði greitt af því opinbera, en hér hefur það verið staðfest. Einhver smáatriði kunna að vera fleiri, sem ég hef ekki minnzt á, en það er þá svo óverulegt, að ég tel það litlu eða engu máli skipta og upplýsist þá kannske frekar í umr. síðar. Loks er rétt að geta þess, að í þessum tölum, sem hafa verið fundnar um heildarútgjöldin á árinu, eru tvær áætlunartölur, þ. e. fyrir sumarsíldveiði og haustsíldveiði, sem ekki hefur verið samið um og því er ómögulegt að segja endanlega fyrir um, hve háar munu verða, en hér hafa verið teknar upp í heildartöluna 20.5 millj. kr. í þessu skyni og er þá reiknað með, að hækkunin til síldveiðanna verði nokkurn veginn hlutfallsleg við þá hækkun, sem orðið hefur á þorskveiðunum. Ég held, að ég þurfi ekki að fara út í þessa samningagerð frekar,og um einstakar gr. frv. eða frv. í heild er litlu við að bæta. Þar eru í 1. gr. ákvæði, sem tryggja, að þessar bætur á smáfiskinn og sérbæturnar á fisk verði greiddar. Í öðru lagi er tekið upp ákvæði um bæturnar fyrir janúarmánuð. Og í þriðja lagi er tekið þar upp ákvæði um, að útflutningssjóður megi greiða niður verð á beitu, sem er þannig til komið, að þegar hraðfrystihúsin, sem tóku að sér þessa niðurgreiðslu áður, höfðu hækkað verð sitt til skipanna um 7 aura á kg, þá treystu þau sér ekki til þess að halda áfram þessari niðurgreiðslu og varð þess vegna að færa hana frá þeim yfir á útflutningssjóð. Í 2. gr. eru ákvæði, sem tryggja það, að framleiðsluvörur landbúnaðarins á verðlagsárinu 1958–59 verði látnar njóta sömu aðstöðu eftir þessa samninga og þær höfðu áður, þannig að þær njóti beztu kjara. Í 3. gr. er svo tekin upp heimild til þess að greiða vátryggingarnar, bæði almennar sjótryggingar og bráðafúatryggingar. Fleira held ég ekki að sé ástæða til að taka fram. Ég ítreka það, að nefndin, sem frá þessu gekk, var öll sammála um afgreiðslu málsins, og ég tel, að þessir samningar séu eftir atvikum og meðan þessu skipulagi er haldið eins hagstæðir fyrir hið opinbera, bæði útflutningssjóð og ríkissjóð, og hægt er að búast við, og þó tryggt, að útgerðin geti haldið áfram óhindrað, eins og hún hefur gert. Ég ætla, að þetta mál hafi verið í fjhn., og leyfi mér að leggja til að, að þessari umr. lokinni verði málinu til þeirrar nefndar vísað, sérstaklega með hliðsjón af því, að hv. fjhn. mun hafa fengið í hendur öll gögn, sem um þetta mál eru til, þá samninga, sem við útvegsmenn hafa verið gerðir og þau bréf, sem á milli hafa farið ríkisstj. annars vegar og fulltrúa hinna ýmsu samningsaðila hins vegar, og mun þess vegna þegar nokkuð hafa kynnt sér málið. Ég leyfi mér sem sagt, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað að þessari umr. lokinni til hv. fjhn.



Herra forseti. Vegna þess að þetta mál var talsvert mikið rætt í sambandi við frv. um niðurfærslu kaupgjalds og verðlags, þá er minni ástæða til þess að ræða það almennt nú, en ella hefði verið. Eins og kunnugt er, urðu þær umr. nokkuð almenns efnis og var rætt æði mikið á víð og dreif um viðhorfið í efnahagsmálum og raunar nokkuð stjórnmálaviðhorfið almennt. Ég mun þess vegna ekki efna til almennra umr. í sambandi við þetta mál, en víkja nokkuð að einstökum þáttum í þessu frv. eða í sambandi við það, sem mér sýnist nauðsynlegt að fá nokkru gleggri upplýsingar um, jafnvel áður en málið fer til hv. fjhn. Ég vil þá fyrst leyfa mér að minna á, að eitt af því, sem talið var efnahagsmálalöggjöfinni, sem sett var s. l. vor, sérstaklega til gildis og var tvímælalaust ávinningur, var það, að hún færði aukið samræmi í efnahagsmálin og efnahagslífið. Það var minnkaður stórkostlega sá mismunur, sem gerður var á milli einstakra atvinnugreina og var orðinn ákaflega háskalegur að allra dómi. Þessi mismunur var ákaflega mikið minnkaður og samræmi yfirleitt stórkostlega aukið. Nú sýnist mér aftur á móti sá ágalli vera á þessu frv., og vil aðeins benda á það, að nú sé ekki því sama til að dreifa, heldur sé það því miður þannig, að yfir höfuð verði þær ráðstafanir, sem þetta frv. gerir ráð fyrir til viðbótar, til þess að auka aftur þann mismun, sem hefur verið æði lengi á milli einstakra greina í þjóðarbúskapnum. Það er náttúrlega ekki hægt að segja, að þetta sé spor í rétta átt. Á þetta vil ég benda. Þá vil ég þessu næst minnast á þann þátt, sem að landbúnaðinum lýtur í þessari löggjöf. Eins og menn sjálfsagt vita margir, sem kunnugir eru þessum efnum, þá hefur landbúnaðurinn búið við sömu útflutningsuppbætur, sama stuðning við sinn útflutning og bátaútvegurinn hefur fengið hann beztan, þ. e. a. s. sömu kjör og bátar á þorskveiðum eða bátaútgerð til þorskveiða. Mér er ekki alveg ljóst, hvernig beri að skilja orðalag þessa frv. að þessu leyti, en vil mega skilja það svo, að þannig eigi þetta að vera áfram. En þetta hefur verið reiknað þannig, að það hafa verið teknar saman allar bætur, sem bátaútvegurinn á þorskveiðum hefur fengið, hvort sem það hafa verið útflutningsuppbætur, niðurgreiðsla á vátryggingariðgjöldum eða aðrir fleiri liðir slíkir og hafa þeir verið teknir saman og landbúnaðinum síðan verið ákveðin útflutningsuppbót, sem samsvarar öllum þessum hlunnindum samanlagt. Ég vil spyrjast fyrir um það og vil, að það komi skýrt fram, hvort það sé ekki meiningin, að skilja eigi þá gr. frv., sem um þetta fjallar, á þann hátt, að þessu eigi að halda áfram. Ég er ekki að segja, að það sé hægt að skilja þetta öðruvísi, en það er breytt um orðalag á gr., og til þess að þetta sé ljóst, þá þarf náttúrlega að hnitmiða orðalagið. Ég vildi vita, hvort hæstv. ríkisstj. lítur ekki svo á, að sú regla, sem gilt hefur um þetta, eigi að halda áfram. Þá vil ég sérstaklega benda á það, sem ég hef stundum bent á áður, að ég tel það vafasamt og hef talið, að síldveiðarnar fyrir Norður- og Austurlandi eigi að búa við allt aðrar uppbætur, en t. d. síldveiðar annars staðar við Ísland. Ég tel þetta ákaflega hæpna ráðstöfun, þó að þetta hafi verið svo um margra ára skeið. Menn hafa fært fyrir þessu þær ástæður, að það væri von meiri afla, þegar veitt væri með herpinótum og í snurpunætur, heldur en þegar eingöngu væri veitt í reknet og þess vegna ættu menn að geta sætt sig við lakari uppbætur á Norður- og Austurlandssíld, en aðra síld. Þessi rök tel ég ekki góð og gild. Þetta eru leifar frá þeim hugsunarhætti eða frá því viðhorfi, sem var til síldveiðanna við Norðurland hér áður, á meðan þar voru stórfelld uppgrip, en síðan þar fór að verða reytingsveiði árlega, eiga þessi rök alls ekki við. Ef gert er ráð fyrir álíka veiði á þessum slóðum og verið hefur nú árum saman, þá er engin frambærileg rök hægt að finna fyrir því, að þessi atvinnuvegur skuli búa við miklu lakari uppbætur, en nokkur önnur grein sjávarútvegsins. Er í þessu efni stórkostlega hallað á þá, sem stunda þessa veiði og þá, sem eiga mikið undir henni, bæði þá, sem reka báta til síldveiða og þá, sem á bátunum vinna og einnig þann mikla fjölda fólks í þeim byggðarlögum, þar sem tekið er á móti síldinni og eiga afkomu sína undir þessari atvinnugrein. Ég hef bent á þetta áður, þegar ég hef undanfarið átt um þessi mál að fjalla í ríkisstjórnum, en það hefur aldrei fengizt, að í þessu væri haft fullt samræmi. Var þó stigið stórt skref í áttina til samræmis í þessu tilliti í efnahagsmálalöggjöfinni í fyrra. Nú átta ég mig ekki alveg á því til fulls, eins og þetta liggur fyrir í dag, hvort hér er enn efnt til meira ósamræmis að þessu leyti, en verið hefur, hvort það dregur í sundur á milli þessara síldveiða og síldveiða annars staðar við landið. Þetta tel ég að þurfi að athuga mjög gaumgæfilega í þeirri nefnd, sem fær málið til meðferðar. Þá vil ég víkja hér að einu miklu nýmæli, sem hefur komið fram nú í sambandi við þetta mál, en ekki eru ákvæði um í sjálfu frv., en getið er um í grg. frv. og í þeim bréfum, sem farið hafa á milli hæstv. ríkisstj. og útgerðarsamtakanna í sambandi við samninga, sem gerðir hafa verið um rekstrargrundvöll sjávarútvegsins, eins og farið er að orða það. Þetta nýmæli minntist hæstv. forsrh. líka á lauslega í sinni ræðu, en það er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „að breytist grunnkaup eða kaupgreiðsluvísitala frá þessu“ (þ. e. a. s. frá 185) „endurskoðast samkomulagið í samræmi við þær breytingar.“ Svo stendur: „Þó skal sú endurskoðun ekki hafa áhrif á þá upphæð sérstakra bóta, sem að framan getur.“ Og í öðru bréfi, sem er til annarra aðila, er á þessu mjög svipað orðalag. Þar stendur: „Breytist grunnkaup eða kaupgreiðsluvísitala frá þessu, endurskoðast samkomulagið í samræmi við þær breytingar.“ Þó er sá fyrirvari, að það hafi ekki áhrif á þessar svokölluðu sérbætur. Geri ég ráð fyrir því, þó að ég hafi það ekki hér fyrir framan mig, að sams konar ákvæði séu í bréfinu til þriðja aðilans, sem er Landssamband íslenskra útvegsmanna, en þessi bréf, sem ég var að lesa úr, eru til fiskvinnslustöðvanna. Hér er um stórfellt nýmæli að ræða, því að áður hefur það verið þannig, að það hefur verið gert samkomulag á milli ríkisstj. með alþingisstuðningi annars vegar og svo útgerðarsamtakanna hins vegar um ákveðinn rekstrargrundvöll og hlunnindi og fiskverð í því sambandi og þetta samkomulag hefur gilt tiltekinn tíma, en ekki verið fest við vísitöluspóluna. En hér er farið inn á þá braut að festa þetta bæði við vísitöluna og einnig, að endurskoða skuli þetta allt saman í samræmi við grunnkaupsbreytingar, sem verði. En eins og bent er á í grg. frv., þá leitar stjórnin ekki neinnar lagaheimildar í þessu sambandi. Það er ekkert á þetta minnzt í frv., heldur aðeins greint frá því í grg., að þetta samkomulag hafi verið gert. Mér sýnist hér vera á ferðinni mikið stórmál og mikil nýjung, sem þurfi að skoða ofan í kjölinn og átta sig á því, hvernig viðhorfið er í raun og veru eftir þessar bréfgerðir hæstv. ríkisstj. og vildi ég í því sambandi reyna að fá þetta dálítið skýrara með því að bera fram spurningar um það atriði. Þá kemur fyrst til athugunar: Hvaða gildi hefur þessi yfirlýsing eða þessi samningur? Ber að skoða þetta sem samning hæstv. ríkisstj. við útgerðarmannasamtökin? Ber að skoða þetta sem samning, sem sé orðinn skuldbindandi fyrir ríkið, þannig að ef hér verði breytingar á grunnkaupi og vísitölu, þá eigi þessi samtök orðið lagalega kröfu á ríkið fyrir hækkuðum bótum, sem því svarar? Og ef hæstv. ríkisstj. lítur þannig á þetta og þetta telst vera þannig löguð skuldbinding, hvernig er þá hægt að komast hjá því að fá úr því skorið á hæstv. Alþ., hvort það vill samþykkja þessa skuldbindingu eða ekki? Verður ekki að leita lagaheimildar fyrir þessu, ef hér er um skuldbindingu að ræða, - lagalega skuldbindingu? En ef þannig er á þetta litið, að hér sé aðeins um að ræða viljayfirlýsingu hæstv. ríkisstj., en enga skuldbindingu, þá horfir málið náttúrlega öðruvísi við. En hvaða trygging er þá í þessu fyrir útgerðarmenn eða þau samtök, sem hér eiga hlut að máli? Ef þetta er aðeins viljayfirlýsing hæstv. ríkisstj., sem ekki hefur þingmeirihluta að baki sér til þess að festa þetta í lög, þá er þetta bara viljayfirlýsing minnihlutastjórnar, en þá þarf líka að koma fram, að það sé ekki annað. En ef hér er um að ræða raunverulega lagalega skuldbindingu fyrir ríkið, þá verður að fjalla um þetta á einhvern annan hátt, en þann að segja aðeins frá þessu og láta síðan lönd og leið í sambandi við þá löggjöf, sem verið er að setja um þessi efni. Í þessu sambandi kemur einnig upp spurningin um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar, hvort sem hér er um skuldbindingu lagalega að ræða eða aðeins viljayfirlýsingu af hennar hendi, - hvernig hún ætlar að snúast við þessu máli, ef það kæmi í ljós, að grunnkaup hækkaði og vísitala hækkaði, eftir að hæstv. Alþ. er farið heim og situr ekki lengur, en stjórnin aðeins minnihlutastjórn? Hvernig hefur hún þá hugsað sér að standa við viljayfirlýsingu sína, að ég nú ekki tali um, hvernig hún hafi hugsað sér að standa við lagalega skuldbindingu sína, ef hún hefur gert slíka skuldbindingu með þessu? Og hvernig hefur þá hæstv. ríkisstj. hugsað sér tekjuöflun í sambandi við þær nýju ráðstafanir, sem þá kæmu til greina? Mér sýnist alveg óhjákvæmilegt vegna fordæmis og framtíðarinnar, að þetta atriði sé krufið til mergjar, hvernig þessu er í raun og veru háttað, hvað það er, sem hér hefur gerzt, hver hefur skuldbundið hvern í þessu sambandi og hvernig með skuli fara. Loks vil ég svo í sambandi við þetta atriði minnast á, vegna þess að það er óljóst eftir bréfunum, sem gerð hafa verið, hvernig þetta er hugsað í einstökum atriðum varðandi uppgjör á kauphækkunum, að það hlýtur að vera einhver regla, sem þar er hugsuð, því að í bréfunum stendur aðeins: breytist grunnkaup eða vísitala. Það er náttúrlega ljóst með kaupgreiðsluvísitöluna, það er tiltekinn hlutur, sem menn hafa fyrir framan sig. En hvað meina menn með þessu, breytist grunnkaup? Hvaða reglur hafa menn komið sér saman um í því tilliti, ríkisstj. annars vegar og þessi samtök hins vegar? Hvernig á það að mælast og vegast, hver breyting á grunnkaupi almennt er, því að nú vitum við, að grunnkaup er oft að taka breytingum, ein stéttin í dag og önnur á morgun? Hvernig á að ráða fram úr því, hversu oft á að skoða þetta? Ég hef ekki orðið var við neina reglu um það, hversu oft eigi að skoða og þá ekki heldur, hvernig eigi að meta þetta í sambandi við endurskoðun. En það stendur á hinn bóginn, að það skuli endurskoða í samræmi við þær breytingar, sem verða. Þá er það um heildaráætlunina í efnahagsmálunum. Þau koma nú fram í mörgum bútum, eins og kunnugt er og erfitt að fá yfirsýn um, hvernig heildarmyndin verður og í ýmsu tilliti nokkuð óljóst enn. Þó gerði hæstv. forsrh. nokkra tilraun við 1. umr. málsins um lækkun kaupgjalds og verðlags til þess að bregða upp mynd af því, hvernig hann hugsaði heildarmyndina. Og honum fannst, að það mundi vera um 170–180 millj., sem þyrfti að mæta og hafði þá samkv. því, sem fram kom í umræðunum, gert ráð fyrir því að hækka tekjuáætlun útflutningssjóðs frá því, sem sérfræðingar höfðu verið að meta áður, um talsvert verulega fjárhæð með tilliti til væntanlegrar lántöku. Þegar hann hafði gert ráð fyrir þessu, þá talaði hann um 170–180 millj. og þá gerði hæstv. ráðh. ráð fyrir því, að þessu ætti að mæta með því að skera niður 40 millj. eða svo á fjárlfrv. og með því að hækka tekjuáætlun fjárl. Það var ekki alveg ljóst, hvort hæstv. ráðh. áleit, að það væri hægt að hækka áætlunina um 83 millj. eða hvort það yrði að hækka hana einungis um 83 millj. mínus 35 millj. eða svo fyrir hugsanlegum umframgreiðslum. Þetta kom ekki ljóst fram. En það hefur verið talað um í þeim herbúðum, að það gæti jafnvel komið til greina að hækka áætlunina um 83 millj. og síðan að nota eitthvað af greiðsluafgangi s. l. árs til þess að greiða niður hallann, sem fyrirsjáanlegur væri á þessu ári. En svo var allt óljóst um, hvernig ætti að fara með þá milljónatugi, sem enn þá munar, ef dæmið er hugsað svona. En í þessu sambandi og án þess að fara í kappræður um þetta fram og aftur núna vil ég spyrja um tvennt eða þrennt til þess að reyna að fá smátt og smátt, ef unnt væri, skýrari mynd af því, hvernig þetta allt saman er hugsað. Það er þá í fyrsta lagi: Virðist stjórninni, að það megi byggja á því, að 6 millj. dollara lán í Bandaríkjunum fáist? Er það mál að færast í það horf, að stjórnin telji óhætt að byggja á því, að það muni fást? Er ef til vill þessi bjartsýni, sem menn verða nú varir við hjá stjórnarflokkunum í sambandi við afgreiðslu efnahagsmálanna núna, að einhverju leyti miðuð við, að þeir ætli að fara fram á að fá meiri lán en þessar 6 milljónir dollara? Er það fyrirhugað, eða er það ekki fyrirhugað? Í annan stað langaði mig til þess að spyrjast fyrir um, hvort það sé nokkuð nær, nú en áður virtist koma fram, að stjórnarflokkarnir stæðu saman um að skera niður á fjárl. um 40 millj. og hvort það mundi vera mögulegt að fá í sambandi við þetta mál upplýsingar um, hvað það væri, sem þeir ætluðu að skera niður. Þó að það komi bezt í ljós afstaðan alveg endanlega í sambandi við fjárl., þá snertir þetta allt, sem ég er að tala um núna, þetta mál, því að hér er um að ræða, hvernig eigi að mæta þessum gífurlegu, stórfelldu nýju skuldbindingum, sem í þessu frv. felast, - hvort það sé nokkuð nær, en áður um það, að stjórnarflokkarnir standi saman um að skera niður um 40 millj. á fjárl., og hvað það er, sem þeir hafa hugsað sér að skera niður. Loks vildi ég leyfa mér að spyrja, hvort stjórnarflokkarnir standa saman um að nota greiðsluafganginn eða eitthvað talsvert af honum til þess að mæta þeim halla, sem fyrirsjáanlegur er á öllum þessum afgreiðslum í ár, hvort það sé frá því gengið. Ef kæmu skýr svör við þessum spurningum, þá væri miklu nær en áður, að menn gætu áttað sig á því, hvert verið er að fara, en eins og allir sjá, þá er ómögulegt að átta sig á því, nema meginlínurnar varðandi afgreiðslu efnahagsmálanna geti orðið dregnar upp og þá ekki aðeins það, sem hæstv. forsrh. hugsar sér, heldur það, sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um. Loks vil ég benda á í þessu sambandi, að þegar verið er að tala um þessar 170–180 millj., sem vanti, sem hæstv. forsrh. talar um að þurfi að mæta og ég talaði um í því sambandi 230 millj., vegna þess að ég taldi þá ekki með tekjuauka útflutningssjóðs væntanlegan vegna lánsins, - sá mismunur stafar af því, - en þegar talað er um þessar stóru fjárhæðir, þá er þó ekki svo sem eins og það sé hægt að álíta, að öll kurl séu komin til grafar í þessum fyrirætlunum, sem nú eru fram undan, það vantar vafalaust mikið á það. Og það liggur í því, að nú hafa verið teknar skuldbindingar um það að hækka við sjávarútveginn, ef nokkrar hækkanir verði yfir höfuð og það er sú áhætta, að þær geti orðið og þá bætist vitanlega við þessa fjárhæð. Í annan stað hefur stjórnin sjálf látið í það skína, að það muni geta farið svo, að það verði að auka niðurgreiðslur til þess að ná því marki, sem hún hefur sett sér varðandi vísitöluna í sambandi við ákvörðun um að miða kaupgjaldið við 175. Það kostar líka mikla peninga, auk þess sem sannleikurinn er sá, að ósamræmið af niðurgreiðslunum er þegar orðið svo mikið, að það er sízt á það bætandi. En það er önnur saga. Þarna geta sem sagt komið til greina verulegir útgjaldaliðir umfram þessar fjárhæðir, sem við hæstv. forsrh. höfum nefnt, auk þess sem það hefur aldrei komið fyrir, að afgr. hafi verið fjárl. þannig, að ekki hafi komið í ljós einhverjir liðir, sem þingið neyddist til að setja inn á þau, en fyrir slíku er alls ekki gert ráð í þessum bollaleggingum. Það er gert ráð fyrir því, að það þurfi engu að bæta nýju inn á fjárl. nema aðeins grunnlaunauppbótunum til opinberra starfsmanna og vegna elli- og örorkutrygginganna. En þó að miklir ráðdeildarmenn séu teknir við þessum málum, þá verður aldrei hægt að gera ráð fyrir því, að það verði hægt að komast alveg hjá því að taka til greina eitthvað af nýjum liðum inn á fjárl. Og þá kemur það líka inn í þessa fjárhæð, sem þarf að mæta með niðurskurði og tekjuöflun. Loks vil ég benda á eitt atriði, sem er að vísu ekki alveg ljóst, en mér sýnist þó vera eins og ég ætla að greina. Eins og menn vita, voru í fyrra teknar út af fjárl. niðurgreiðslurnar og varð mikill úlfaþytur út af því, eins og menn muna og útflutningssjóði var ætlað að standa undir þessum greiðslum. Það þótti alveg eðlilegt að skilja þarna á milli, að útflutningssjóður stæði undir öllum uppbótunum til framleiðslunnar og öllum niðurgreiðslunum, vegna þess að þessi tvenns konar útgjöld eru í raun og veru eins og tveir endar á sama prikinu, ef svo mætti segja. Það liggur í því, að eftir því sem niðurgreiðslurnar eru meiri, eftir því eru útflutningsuppbæturnar yfir höfuð minni og svo aftur öfugt. Og það sýndist alveg eðlilegt málefnalega, að þetta væri allt í einum stað. En mér sýnist helzt á þessu frv., sem hér liggur fyrir, og grg., að nú sé ætlunin að koma þessu þannig fyrir, að sumt af niðurgreiðslunum verði hjá útflutningssjóði framvegis og sumt á fjárl. Held ég þó, að allir hljóti að geta verið sammála um, að sízt sé það til bóta eða geri þessa mynd skýrari að grauta þessu svo herfilega að hafa sumt af niðurgreiðslunum á fjárl. og sumt á útflutningssjóðnum. Ég held, að það sé ekki nema um tvær aðferðir að ræða í þessu, önnur aðferðin er sú, sem fyrrv. stjórn hallaðist að, að hafa allar þessar greiðslur á útflutningssjóðnum eða þá að færa þær aftur allar yfir á fjárl. Þetta vil ég benda á. Þeir, sem áttu erfitt með, að því er þeir sögðu sjálfir í fyrra, að fylgjast með þessu, ef greiðslurnar yrðu færðar allar inn í útflutningssjóð, hljóta náttúrlega að eiga enn erfiðara, ef tekinn verður sá háttur að hafa niðurgreiðslurnar bæði hjá útflutningssjóði og ríkissjóði. Og þykir mér það einkennilegt, ef þeim, sem þóttust hafa mikinn áhuga fyrir því að hafa þetta skýrt og einfalt, þ. e. sjálfstæðismenn, líkar það að grauta þessu svona. Annars er þetta fyrirkomulagsatriði. En það er þó ekki einskisvert, vegna þess að það er ástæða til að reyna að hafa þessi mál eins skýrt uppsett og mögulegt er, þau eru alveg nægilega flókin fyrir því. Og sú uppsetning, sem ofan á varð í fyrra, er alveg tvímælalaust langskýrust og langeðlilegust. Það er að hafa alveg sér reikningshald fyrir allar þessar ráðstafanir vegna atvinnuveganna og framleiðslunnar, en hafa ríkisbúskapinn sjálfan út af fyrir sig. Ef menn vilja ekki hafa þetta svona, þá er að setja þetta allt inn undir ríkisbúskapinn og inn á fjárl. En allra verst er að skipta sumum liðunum í þessu niður á fjárl. annars vegar og útflutningssjóð hins vegar. Ég skal svo láta máli mínu um þetta lokið, en ég vænti þess, að hæstv. forsrh. vilji koma inn á þessar fyrirspurnir, sem ég hef gert.



Herra forseti. Með frv. þessu, sem hér hefur verið lagt fram, er gert ráð fyrir því að breyta lögunum um útflutningssjóð á þá lund, að ríkisstj. fái heimild til þess að greiða þær auknu bætur til framleiðslunnar, sem samningar hafa nú verið gerðir um við fulltrúa framleiðenda. Eins og hæstv. forsrh. hefur gert hér grein fyrir, áætlar ríkisstj., að þessar auknu bætur muni nema, miðað við árið, fyrir útflutningssjóð 77.7 millj. kr. Auk þess hefur svo verið skýrt frá því, að þær niðurgreiðslur, sem þegar hafa verið ákveðnar á vöruverði til viðbótar við það, sem áður var í gildi, muni kosta í kringum 75 millj. kr. yfir árið og er útflutningssjóði einnig ætlað að greiða þessa fjárhæð. Þá hefur hér einnig verið skýrt frá því, að ríkisstj. muni bæta við þegar ákveðnar niðurgreiðslur nokkru og ég hygg, að það verði varlega metið, að það muni kosta 20–30 millj. kr., miðað við þær upplýsingar, sem hér hafa komið fram í fyrri umr. um þessi efnahagsmál. Þessar viðbótargreiðslur á útflutningssjóður einnig að greiða. Auk þessa er svo einnig upplýst hér, að enn sé ósamið um bætur til framleiðslunnar vegna síldveiðanna á komandi sumri, en hins vegar sé í þessu dæmi reiknað með tiltekinni upphæð til aukinna útgjalda þar, en mér þykir alveg augljóst, eins og ég skal víkja að síðar, að sú áætlun sé hæpin og muni ekki fá staðizt og þar muni einnig verða um aukin útgjöld að ræða fyrir útflutningssjóð fram yfir það, sem hér hefur verið gert ráð fyrir af ríkisstj. Þá hefur einnig verið bent á það réttilega, að nú eru samningar við framleiðsluna í því formi, að hún á kröfur fram yfir þetta, sem hér hefur verið talið. Hún á kröfur á að fá enn auknar bætur, sem nemur hækkun á grunnkaupi, ef slíkar hækkanir kynnu að verða og hækkun á vísitölu, sem kann að verða fram yfir það, sem þessir útreikningar eru byggðir á. Og hygg ég, að flestir verði að telja, að það séu verulegar líkur til þess, að þarna komi einnig nokkur viðbótargreiðsla, sem kemur til með að leggjast á útflutningssjóð. M. ö. o.: Meginefni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er það að heimila ríkissjóði að taka á sig þessar viðbótargreiðslur, sem hér hafa verið ákveðnar eða um samið eða hér er gert ráð fyrir, - viðbótargreiðslur, sem varla geta numið undir 200 millj. kr. yfir árið, það er varla hugsanlegt. En sé það svo aftur athugað, hvað gert er ráð fyrir í frv. til þess að koma á móti þessum fjárhæðum, þannig að útflutningssjóður geti raunverulega staðið við þessar skuldbindingar, þá kemur í ljós, að þann kaflann í frv. vantar með öllu. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv. að tryggja útflutningssjóði neinar tekjur á móti þessum skuldbindingum, sem hér á að festa í lög. Þetta er auðvitað furðuleg uppbygging á löggjöf, að koma hér aðeins með þennan þátt málsins, en ætla að láta hinn liggja með öllu eftir í fullkominni óvissu. Ég verð líka að álíta, að ríkisstj. hafi fundið þetta, þegar hún var að undirbúa málið. Hún lýsti hér yfir í umr. um fyrra frv., þar sem gert er ráð fyrir því að strika út 10 vísitölustig af kaupgjaldsvísitölunni, að hún væri ekki enn að fullu tilbúin með þetta frv. um breytingar á útflutningssjóði og það væri enn í smíðum og mundi koma síðar. Það er alveg útilokað, að það hafi getað þvælzt fyrir ríkisstj. að semja frv. á þeim grundvelli, sem þetta frv. er uppbyggt. Það hefði átt að geta orðið til svo að segja samdægurs eða daginn eftir að samningar höfðu farið fram við útvegsmenn, því að frv. er þannig uppbyggt, að það gerir aðeins ráð fyrir því að veita ríkisstj. heimild til þess að mega auka greiðslur samkv. nokkrum tilteknum liðum. Nei, ég hygg, að miklu líklegra sé, að ríkisstj. hafi í upphafi ætlað sér, að jafnhliða því sem hún bað um lagalega heimild til þess að mega taka á sig auknar útgjaldabindingar, þá ætlaði hún sér að hafa með í frv. tekjustofnana þar á móti, til þess að sjóðnum væri þetta kleift. En svo hefur hún bara valið þennan ágæta kost, að gefast með öllu upp á því að leita uppi nokkrar tekjur, ná samkomulagi um nokkrar tekjur og biðja síðan Alþingi um að veita sér lagalega heimild til þess að mega lofa þessum útgjöldum, en láta sem sagt tekjuhliðina alveg eiga sig. Hæstv. forsrh. hafði hér í umr. um vísitölufrv. gert nokkra grein fyrir því, hvernig hann gæti hugsað sér, að afla mætti tekna til þess að standa undir þessum auknu útgjöldum. Hann lýsti því þó yfir, að þetta væru aðeins lausar hugmyndir, e. t. v. væri hér um nokkra óskhyggju að ræða, eins og hann orðaði það. En hann gerði þó lauslega grein fyrir því, hvernig hann gæti ímyndað sér, að afla mætti tekna á móti þessum auknu útgjöldum, þó ekki nándarnærri að öllu leyti, miðað við þau útgjöld, sem sýnilegt er að hér muni til falla, en þó að mestu leyti. En í þessum sömu umr. benti ég á það, að vitanlega væri aðeins lítið sagt af þessu máli, þó að hæstv. forsrh. gæti sagt hér, væntanlega í nafni síns flokks, með 8 þm. að baki, að hann fyrir sitt leyti hefði viljað afla tekna á þennan hátt, sem hann lýsti. Það, sem öllu máli skiptir að fá að vita, er það: Hefur ríkisstj. eitthvert þingafl til þess að gera m. a. þessa óskhyggju hæstv. forsrh. að einhverjum veruleika? Ég spurði sérstaklega um það, hvort annar stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., vildi t. d. gangast við þessari tekjuöflun, sem þarna var lýst, hvort Sjálfstfl. mundi vilja fallast á það að lækka útgjöld á fyrirliggjandi fjárlagafrv. sem næmi 40 millj. kr. og þannig spara þá upphæð og það jafngilti vitanlega tekjuöflun fyrir útflutningssjóð. Ég spurði einnig um það, hvort Sjálfstfl. vildi styðja þá hugmynd, að hækka mætti tekjuhlið frv. um 83 millj. kr., þannig að það gæti jafngilt 83 millj. kr. tekjum fyrir útflutningssjóð. Ég spurði einnig um það, hvort Sjálfstfl. mundi standa að þeirri hugmynd að taka 20 millj. kr. af greiðsluafgangi s. l. árs og nota hann í þessu skyni. Aðaltalsmaður Sjálfstfl. hér í deildinni, hv. 1. þm. Reykv. (BBen), svaraði þessu á þá lund, að hann sagði, að Sjálfstfl. væri á allan hátt óbundinn í sambandi við afgreiðslu fjárl. Hann hefði ekki gert neitt samkomulag um það og hann lofaði í þessu efni engu. Mér þótti það svo alveg ljóst á öllum hans málflutningi hér í sambandi við þetta mál, að Sjálfstfl. er ekkert líklegur til þess að samþykkja það, að þetta fé fáist, sem hæstv. forsrh. var hér að minnast á, að út af fyrir sig mætti e. t. v. fá í þessu skyni. Nú er það alveg augljóst mál, að það er ekki hægt að bjóða hv. alþm. upp á það að taka hér við frv., sem gerir ráð fyrir auknum útgjöldum upp á 200 millj. kr., sem lofar framleiðendasamtökum í landinu ákveðnum fjárhæðum, án þess að það sé fengin einhver trygging þá um leið, þegar þetta frv. kemur fram og á að ganga til afgreiðslu, að fé fáist upp í þessar skuldbindingar og vitanlega á fjáröflunin að koma inn f frv. sjálft. Það er algert ábyrgðarleysi af hæstv. ríkisstj. að ætla einhliða að biðja um lögfestingu á þessu, án þess að þar fylgi með a. m. k. fullgild yfirlýsing frá meiri hluta Alþingis um, að það verði örugglega séð um að afla tekna í þessu skyni og þá vitanlega einnig hvernig. Þetta er vitanlega aðalatriði þessa máls. Ég verð að segja, að eftir það, sem þegar hefur komið fram í þessu máli, þá þykir mér, að allt bendi til þess, að þannig sé ætlað að standa að afgreiðslu efnahagsmálanna hér að þessu sinni, að ganga frá loforðum um útgjöld, en skilja hins vegar algerlega eftir alla tekjuöflun, skjóta henni á frest, láta hana bíða þangað til næsta haust, láta sem sagt framleiðsluna og þetta allt saman ganga á loforðum þennan tíma, skapa hér lengri og meiri skuldahala, en hér hefur safnazt nokkurn tíma áður í þessum efnum og kalla þannig yfir sig nýja stórkostlega erfiðleika á komandi hausti. Ég hef lýst því áður yfir í þessum umr., að út af fyrir sig get ég vel fallizt á ýmsar þær hugmyndir, sem fram hafa komið hjá hæstv. forsrh. um tekjuöflun í þessu skyni. Ég gæti vel hugsað mér það, að hægt væri að lækka fjárlagafrv. fyrirliggjandi um ca. 40 millj. kr. En ég veit það mætavel, ég hef tekið þátt í því að ræða við flokkana hér á Alþingi, m. a. í sambandi við stjórnarmyndun, um möguleika í þessum efnum. Og ég hafði skilið það svo, að það væru ekki möguleikar til þess að fá þetta í framkvæmd. Mér sýnist, að það komi hér glögglega fram enn. Og hvers vegna þá, ef málin standa þannig, að vera að flagga með svona till., sem ekki geta náð fram að ganga, en ætla, á meðan verið er að flagga með þeim, að þetta sé kannske hugsanlegt, að koma þannig í gegn skuldbindingum á móti? Nei, þeir, sem samþykkja skuldbindingarnar og vilja ganga frá þeim, eiga líka að standa við þær og afla tekna þar á móti. Ég veit, að Sjálfstfl. þykir ákaflega þægilegt að skjóta sér undan þessum vanda, þó að hann styðji ríkisstj., láta þennan hluta málsins vera óleystan og bíða fram á næsta haust, koma þessum vanda a. m. k. fram yfir einar eða tvennar kosningar. Ég skal þá víkja með nokkrum orðum að samningum þeim við framleiðendur, sem þegar hafa farið fram og hæstv. forsrh. hefur gert nokkra grein fyrir. Ég hef áður sagt í þessum umr., að augljóst sé að mínum dómi að þannig hafi verið samið nú að þessu sinni við útgerðina í landinu, að það sé gert ráð fyrir því að bæta rekstrarkjör útgerðarinnar nokkuð frá því, sem þau hefðu bezt orðið samkvæmt fyrri samningum. Ég er alveg sannfærður um þetta og því sannfærðari sem ég athuga málið betur. Aðeins þau atriði, sem hér eru viðurkennd af flestum og ég skal nú greina, sanna þetta. Í grg. þessa frv. er frá því skýrt, að athugun hafi farið fram á því, hvaða bætur útgerðin öll þyrfti að fá, miðað við kaupgjaldsvísitöluna 185 stig, til þess að hún fengi að fullu bætt öll útgjöld, sem komið hefðu fram vegna grunnkaupshækkananna, sem orðið hafa á s. l. ári. Á þessu fór fram aðeins talnalegur útreikningur og efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. taldi, að samkv. beinum talnalegum reikningi mundi þetta nema í kringum 105 millj. kr. Það kom þó strax í ljós, að í þessari tölu hafði hann gert ráð fyrir því að breyta stórkostlega fyrningarafskriftum hjá framleiðslunni í landinu frá því, sem áður hafði verið, og gerði þar af leiðandi ráð fyrir allmiklu hærri bótum af þeim ástæðum. En ef hins vegar hefði átt að miða við hliðstæðar fyrningarafskriftir og áður höfðu gilt, þá hefði upphæðin 105 millj. orðið allmiklu lægri. Það var svo einnig viðurkennt af þessum sömu aðilum, sem höfðu athugað þetta mál, að eins og grunnkaupshækkanirnar hefðu íþyngt útgerðinni, sem þessu næmi, sem sagt eitthvað minna en 105 millj., getum við sagt, þá höfðu aðrir liðir komið til í rekstri útgerðarinnar, sem höfðu orðið miklum mun hagstæðari, en sá grundvöllur var byggður á, þegar síðast var við útgerðina samið. Það hafði sem sagt sýnt sig, að útflutningsverð á fiski hafði hækkað allmikið á árinu í ýmsum greinum og að vegna stóraukins aflamagns hafði afkomugrundvöllur frystihúsanna í landinu breytzt frá því, sem miðað hafði verið við í samningunum við útgerðina. Meðaltals frystihúsið, sem lagt var til grundvallar við samningana, var orðið miklum mun stærra og átti vitanlega að byggja á því. Þeir menn, sem ríkisstj. fól að gera samanburð í þessum efnum, komust að þeirri niðurstöðu, að þeir liðir, sem hefðu verkað til hagsbóta í rekstri frystihúsanna, næmu fyllilega til jafns við það, sem aukin útgjöld höfðu fallið á þessa framleiðslu vegna grunnkaupshækkananna og að af þeim ástæðum ætti ekki að bæta upp frystihúsunum sérstaklega vegna grunnkaupshækkunarinnar. Nú var stærsti hlutinn af þessum 105 millj., sem ég gat um áðan, að var þó of há tala, einmitt auknar bætur til frystihúsanna í landinu, eða um 37 millj. kr. Það gat því ekki farið neitt á milli mála, eins og grundvöllurinn lá fyrir, að þá áttu bæturnar til framleiðslunnar, miðað við vísitöluna 185, ekki að verða 105, heldur allmiklum mun lægri upphæð, þó að aðeins þetta sé tilgreint, sem ég hef nú nefnt. En það má nefna margt annað fleira, sem þarna kom inn í líka. Hins vegar er nú upplýst hér í umr. af hæstv. forsrh. og liggur fyrir í grg. frv., að raunverulega var samið við útgerðina á þessum grundvelli, miðað við vísitöluna 185, þannig að heildarbæturnar áttu að vera 159 millj. kr., þegar allt var talið. Það fer því vitanlega ekkert á milli mála, að hér var samið um allmiklum mun meiri bætur, miðað við hliðstæðan grundvöll, heldur en útgerðin bjó við áður. Eins og ég hef einnig sagt áður í þessum umr., er það mál út af fyrir sig, hvort rétt þykir að bæta hag framleiðslunnar enn til viðbótar við það, sem áður var, t. d. um einar 60–70 millj. kr. Og séu a. m. k. efni á því að öðrum kosti að gera það, þá gat það komið til greina, sérstaklega, ef því hefði verið réttilega og skaplega deilt. En ég hef ekki séð það í þessu frv. né öðru, sem hefur verið lagt fram nú á Alþingi í sambandi við lausn þessara mála, að það hafi komið fram, að það hafi verið sérstök aðstaða til þess eða sérstök ástæða til þess að fara í það að bæta þann rekstrargrundvöll framleiðslunnar, sem hún hafði sjálf samið um áður og sjálf lýst yfir áður að væri mjög vel viðhlítandi og hafði skilað rekstri framleiðslunnar þannig, að flestir þættir hennar höfðu komið út með jákvæðan rekstur á s. l. ári. Hefði það legið fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefði haft getu til þess að auka bæturnar til framleiðslunnar um 50–60 millj. kr. fram yfir það, sem áður var, án þess að leggja þyrfti ný gjöld á landsmenn sérstaklega eða grípa hér til ráðstafana, sem ég hygg að muni verða til hinnar mestu ógæfu í þessum efnum, sem sé að reyna að knýja fram kauplækkun gegn vilja verkalýðssamtakanna í landinu, - hefði ríkisstj. getað fært útgerðinni þetta á tiltölulega auðveldan og léttan hátt og staðið við loforðin, þá skyldi ég hafa stutt hana til þess, því að ég er á þeirri skoðun, að út af fyrir sig megi enn örva meira, en gert hefur verið, þátttöku í þessari undirstöðuframleiðslu okkar Íslendinga, sem er okkar sjávarútvegur sem heild. En það hefur ekki verið vandinn fram að þessu að semja við útvegsmenn út af fyrir sig um það að veita þeim sem allra mestar bætur. Það er vitanlega hægt að fallast á hvaða kröfur sem þeir setja frá, og það er hægt að ná samningum við þá tiltölulega auðveldlega og fljótlega með því að ganga að þeirra kröfum. Vandinn hefur alltaf legið í því, að það sé hægt að tryggja, að því, sem við þá er samið, verði réttilega til þeirra skilað, að þeir geti fengið þetta greitt og það sé grundvöllur í landinu fyrir því að afla þeirra tekna, sem þarf til þess að standa við skuldbindingarnar, án þess að allt sporðreisist um leið. Það eru auðvitað margir þættir í sambandi við þessa samninga, sem hefði verið nokkur ástæða til þess að ræða hér um, en ég skal nú gera það í mjög stuttu máli. Mér er það alveg ljóst, að það hefur mjög skort á í þessum samningum, að þannig væri á málunum haldið, að það kæmi fram, sem koma átti fram og ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. hafi vanrækt að fylgjast svo með samningagerðinni sem hún átti að gera. Ég tók t. d. eftir því, að hæstv. forsrh. minntist hér á, að í sambandi við auknar kröfur útgerðarinnar, sem rétt hefði þótt vera að ganga inn á, hefði verið m. a. hækkaður veiðarfærakostnaður. Jú, ég hafði vitanlega verið búinn að kynna mér þessa samninga allmikið áður og fylgzt með þeim. Ég vissi mætavel um þessar kröfur af hálfu útgerðarmanna og þeir voru reyndar búnir að heyra mín andsvör í þeim efnum. Ég vissi, að það var rétt, að það hafði orðið hækkun á veiðarfærum á línuútgerð. Að vísu var sú hækkun sáralítil fram yfir það, sem beinlínis hafði verið gert ráð fyrir í því fiskverði, sem samið var um við útgerðina í maímánuði s. l. En það var þó um lítils háttar hækkun þar að ræða. En þar á móti kom svo aftur það, að skýrslur lágu fyrir um, að aðeins 20% af heildarafla bátanna er veitt með línuveiðarfærum. 80% af afla bátanna á s. l. ári var veitt í net, sem netafiskur. Þar hafði aftur breytingin orðið sú, að þar hafði orðið stórkostleg lækkun á veiðarfærum fram yfir það, sem metið var í samningunum við útgerðarmennina seinast. Lækkunin hafði orðið svo mikil í veiðarfærakostnaði netabáta, að þrátt fyrir það, þó að 55% gjaldið félli á veiðarfærin með löggjöfinni frá því í maí í vor, þá hækkaði útsöluverð á netum ekki. Hér kom nefnilega til nýr innflutningur á netum, sem var verið að taka hér í notkun, frá Japan, sem þýddi stórkostlega verðlækkun. Það vitanlega náði því aldrei nokkurri átt og hefði vitanlega ekki verið samþykkt af neinum þeim, sem var kunnugur þessum málum, að fallast á kröfur um að hækka þennan lið um veiðarfærakostnað, eins og þarna stóð á, síður en svo. Þá er einnig að minnast á það, að þannig hafði verið haldið á samningum síðast, að raunverulega var um tvö bótatímabil að ræða fyrir útgerðina á s. l. ári. Annars vegar var öll vetrarvertíðin eða til 15. maí og gilti þar um allt annað bótakerfi, en frá 15. maí og út árið, en þá tóku við reglurnar, sem settar voru með löggjöfinni um útflutningssjóð, sem var samþ. hér á Alþingi 28. maí. Með löggjöfinni 28. maí var ákveðið að stórhækka fiskverð frá því, sem áður hafði verið. Þessi hækkun á fiskverðinu var byggð upp þannig, að hún átti að mæta auknum útgjöldum í rekstarkostnaði bátanna og skipanna frá því, sem hafði verið á fyrra bótatímabilinu og einnig til þess að jafnast á við vátryggingargreiðslur, sem bátarnir höfðu fengið sérstaklega á fyrra hluta ársins. Auk hins lægra fiskverðs fengu bátarnir greidd fyrir sig úr útflutningssjóði vátryggingariðgjöld bátanna. En síðari hluta ársins átti fiskverðið að hækka mikið og það var hækkað, en vátryggingastyrkurinn átti að falla niður jafnframt. Nú hefur hins vegar verið samið á þeim grundvelli, að bátarnir eiga áfram að njóta vátryggingastyrksins, en einnig hins háa fiskverðs, sem þeir höfðu fengið í staðinn fyrir það, að vátryggingastyrkurinn hafði verið felldur niður í áætluninni. Nú var það svo, að bátarnir fengu að vísu að halda þeim hlutanum af vátryggingastyrknum síðari hluta ársins, sem átti að falla niður, af því að þar var um aðeins tiltölulega lítinn hluta að ræða, því að meginhluti tryggingatímabilsins var liðinn, en þetta fengu bátarnir seinni hluta ársins sérstaklega vegna þess, að þeir fengu minni uppbætur á sumarsíldveiðina en þeir hefðu annars átt að fá og til viðbótar við of lágar sérstakar uppbætur á sumarsíldina fengu þeir að halda út árið vátryggingastyrknum. Þegar samningarnir eru nú endurnýjaðir á þennan hátt, er því alveg augljóst mál, að með því að bátarnir fá nú að halda áfram vátryggingastyrknum og hinu hærra fiskverði, þá er hér um verulega aukningu að ræða á bótunum til þeirra frá því, sem áður hafði verið. Þess hefur nefnilega ekki verið gætt, hvernig þessir hlutir féllu þarna saman. Hins vegar er aftur það, að bæturnar til sumarsíldveiðanna þurfa að hækka tiltölulega meira, en aðrar bætur, vegna þess að þær höfðu verið jafnaðar upp í síðustu samningum m. a. með þessum vátryggingastyrk síðari hluta ársins. Ég er því ákaflega hræddur um það, að áætlunartala hæstv. ríkisstj. um það, hvað heildarbæturnar muni nú kosta vegna síldveiðanna á komandi sumri, að þær bætur muni í framkvæmd reynast meiri, en hún reiknar með og þær ættu að vera meiri, ef þær verða látnar hækka til samræmis við það, sem aðrar bætur hafa hér verið látnar hækka um í þessum samningum. Eitt atriði er það enn, sem rétt er að minnast á í sambandi við þessa samningagerð og er mjög mikilvægt. Nú er gert ráð fyrir því í fyrsta skipti að hafa þann hátt á að breyta bótunum til útgerðarmanna á árinu eftir því, hvort grunnkaup hækkar eða vísitala hækkar. Þetta hefur aldrei verið gert áður. Það hefur verið talið nokkurn veginn lágmark að semja við útgerðina a. m. k. fyrir eitt úthaldstímabil í einu óbreytt, en ekki að þurfa að margbreyta því á sama útgerðartímabilinu. Eins og ég vék að áður, er vitanlega hætta á því, að þarna geti bæturnar þurft að hækka af þessum ástæðum og auk þess er ég alveg viss um, að þetta mun kosta mikið erfiði og mikinn vanda og margfalda útreikninga, því að ef ég þekki mína ástkæru útgerðarmenn vel í þessum efnum, þá munu þeir koma og sækja hverja smábreytingu, sem orðið hefur á grunnkaupi, hvar sem hún kann að verða, enda hafa mennirnir samning upp á það samkvæmt þessu. En á sama tíma sem útgerðarmenn hafa vitanlega hugsað vel um sinn hag í þessum efnum og komið honum fram, þá dettur botninn úr af hálfu ríkisvaldsins á alveg hliðstæðum grundvelli hinum megin. Áður hafði verið gert ráð fyrir því, að svo gæti farið, að útflutningsverðið á afurðunum hækkaði. Vitanlega getur komið til þess, að verðið á frosnum fiski, saltfiski eða skreið erlendis hækki frá því, sem miðað hafði verið við í áætlunum. Og þá hafði áður verið gert ráð fyrir því, að heimild væri frá hálfu ríkisins til þess að draga af bótunum, ef um teljandi hækkun yrði að ræða á útflutningsverðinu sjálfu, frá því, sem áætlanir voru gerðar um. Nú sé ég ekki þetta ákvæði eða hef ekki heyrt minnzt á það hér. Sé það einhvers staðar að finna í samningum, þá væri æskilegt, að það væri upplýst. En mér er nær að halda, að þetta atriði sé þar ekki nú. Það hefur a. m. k. ekki verið greint frá því. Nú liggur það hins vegar fyrir, að verðlag erlends hefur farið hækkandi á þýðingarmiklum útflutningsgreinum í þessum efnum og þar með breytist heildarafkoma framleiðslunnar. Og samningar hafa staðið yfir núna þessar vikurnar. Á meðan verið var að semja við framleiðendur, hafa samningar staðið yfir við einn stærsta kaupandann að frosnum fiski, og frystihúsin í landinu kröfðust þess í þessum samningum að fá 16% hækkun á útflutningsverðinu.  Það kann vel að vera þrátt fyrir þær athugasemdir, sem ég hef hér gert varðandi þessa samninga, að það sé rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að það hafi verið álit ríkisstj. og samningamanna hennar, að þeir samningar, sem voru gerðir við framleiðsluna, hafi verið þeir beztu og þeir hagstæðustu, sem hægt var að ná við útgerðarmenn. Það má vel vera. Ég skal ekki neita því. Ég vil ekki neita því á neinn hátt, að það hafi beinlínis þurft að semja um þessi atriði. En það út af fyrir sig, þó að svo sé, réttlætir ekki á neinn hátt að ætla að fara að segja rangt frá um það, að bæturnar eru raunverulega meiri, rekstrargrundvöllurinn á að vera hagstæðari, en útgerðin hefur búið við fram til þessa samkvæmt þessum samningum, því að það er hann tvímælalaust. Hæstv. forsrh. vék hér nokkuð að einum lið í þessum samningum sérstaklega, en það voru samningarnir um skiptaverð til sjómanna. Hann gat þess, að fulltrúar sjómanna hefðu skrifað undir samkomulagið, sem gert var, með ákveðnum fyrirvara, þar sem m. a. sagði, að þetta væri háð því skilyrði, að ríkisstj. skuldbyndi sig til þess, að kjör sjómanna samkvæmt þessum samningi yrðu ekki í einu eða neinu skert með efnahagsmálalöggjöf hér á Alþingi. Og síðan gat hæstv. forsrh. þess, að í ljós hefði komið á eftir, að ýmsir fulltrúar sjómanna hefðu ekki skilið þennan fyrirvara allir eins, en ríkisstj. hefði svo aftur tilkynnt það á eftir, að hún hefði á þessu ákveðinn skilning, m. a. þann, að það mætti skerða kjör þeirra með efnahagsmálalöggjöf frá því, sem þessi samningur, sem undirskrifaður var við sjómenn, sagði til um. Mér fannst hæstv. forsrh. segja nokkuð vilhallt eða ónákvæmt frá því, sem þarna hafði gerzt. Það, sem þarna hafði gerzt, var það, að fulltrúar sjómanna, fulltrúar útgerðarmanna og fulltrúar ríkisstj. höfðu komizt að samkomulagi um ákveðið skiptaverð og ákveðin kjör til handa sjómönnum. Síðan skrifa allir aðilarnir undir og eitt ákvæðið í þessum samningum er þessi yfirlýsing, sem hæstv. ráðh. las upp, að ekki mætti skerða kjör sjómanna frá því, sem segði í samningunum. Og undir samninginn og þar með undir þessa yfirlýsingu skrifuðu bæði fulltrúar sjómanna, útgerðarmanna og fulltrúar ríkisstj., þrír að tölu. Það er bezt að segja það eins og það er, að ráðuneytisstjórinn, formaður nefndarinnar, Gunnlaugur Briem, einn alþm., Pétur Pétursson, þm. Alþfl., og formaður stjórnar útflutningssjóðs, Haraldur Jóhannsson hagfræðingur, allir þessir þrír menn skrifa með eigin hendi undir samkomulagið með þessum fyrirvara á. Að vísu er það rétt, að þessir þrír fulltrúar ríkisstj., eins og fulltrúar sjómanna og eins og fulltrúar útvegsmanna, höfðu allir viðbótarfyrirvara á, fulltrúar sjómanna sögðu: Enda verði þessir samningar samþykktir í félögunum, - og fulltrúar útgerðarmannanna sögðu: Enda verði þessi samningur staðfestur af Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, og fulltrúar ríkisstj. sögðu: Enda verði þessi samningur samþykktur af ríkisstj. - Þetta er á ósköp venjulegan hátt, þegar gengið er frá samningum á milli samninganefnda. En svo fóru bara málin þannig, að þegar hæstv. ríkisstj. fór að kynna sér þennan samning, sem þarna hafði verið gerður og hennar fulltrúar höfðu skrifað undir og hægt er vitanlega að sanna og sýna, hvenær sem er, því að undirskriftaplaggið liggur fyrir enn, - þegar hæstv. ríkisstj. sá þetta, þá vildi hún ekki fallast á að vera bundin samkvæmt þessari yfirlýsingu og lýsti því yfir, að hún vildi ekki staðfesta þetta svona, heldur með þeim skilningi, að hún mætti breyta kjörum sjómanna frá því, sem sagði í þessum samningum, m. a. með niðurskurði á vísitölu, sem yrði látinn ná til skiptaverðsins á fiski. Þetta var óneitanlega mjög sjaldgæfur háttur, að þetta skyldi koma svona fram. Ég verð líka að segja, að það er alveg óvenjulegur hlutur að sitja að samningaborði, í þessu tilfelli við fulltrúa sjómanna, og pæla við þá um það, hvort eigi að hækka skiptaverð til þeirra á fiski um 15 aura á kg, 16 aura á kg eða 20 aura á kg, og það er búið að togast á um þetta, einn og einn eyri, í nokkra daga, og svo, þegar loksins er búið að ná samkomulagi, þá stendur annar aðilinn upp, sem gert hefur samkomulagið, og segir: Ja, þó að ég hafi nú gert þetta samkomulag og við höfum verið að pæla í þessu, þá áskil ég mér rétt til þess að breyta því, eftir því sem mér sýnist, bara núna næstu daga á eftir. - Ég segi það, það er hætt við því, að það verði erfitt að ætla að setjast að samningaborði með sömu mönnum aftur, þegar svona er á málum haldið. Miklu eðlilegra var, fyrst ríkisstjórnin hafði beinlínis í huga og var búin að ákveða á þessari stundu að ætla að lækka hið umsamda skiptaverð til sjómanna úr 20 aurum niður í 11 aura, að semja samtímis og hún var að ákveða það að ætla að setja þessa löggjöf, að semja þá við þá aðeins um 11 aura og ekkert annað. En hinn hátturinn er valinn, að semja fyrst um háa tölu, slá því síðan upp í blaði ríkisstj.: Mikil hækkun á verði til sjómanna, 20 aura fiskverðshækkun á kg, - og ýmsir sjómenn vitanlega samþykkja þetta og fara á stað og vilja veiða sinn fisk upp á góð kjör, en eftir örfáa daga kemur í ljós, að þetta var eintómt gabb, það var ekki svo mikið. Þetta eru óheppileg vinnubrögð og leiddu líka til þess, að við sjálft lá, að í stærstu verstöðinni í landinu, sem jafnan hefur verið kröfuhörðust í samningum um fiskverðið, yrði verkfall, sem hefði getað orðið verulegt tjón af. En þetta leystist þar á síðustu stundu á þann hátt, að þar tókst sjómönnum að knýja útgerðarmenn til þess að láta af sínum hluta sem þessu nam, þessum 9 aurum, sem ríkisstj. ætlaði með sérstakri löggjöf frá Alþingi að lækka skiptaverðið um og útgerðarmenn þar urðu að borga sjómönnum þetta viðbótarverðmæti, þannig að þeir gætu haldið áfram að fá það, sem þeir höfðu sannanlega um samið, þessa 20 aura á kg. Útkoman er svo sú, að sjómenn í stærstu verstöðinni, í Vestmannaeyjum, búa við allt önnur kjör, en sjómenn á öðrum stöðum. Ja, hvað verður svo, t. d. 1. næsta mánaðar, þegar gert er ráð fyrir því, að lækkunarregla ríkisstj. komi til greina og fiskverðið detti niður um þessa 9 aura frá því, sem um var samið? Það skyldi vera, að það yrðu ekki einhvers staðar truflanir í rekstri af þessum ástæðum? Ég tel fyrir mitt leyti, að þetta ákvæði eða vinnubrögðin í þessum efnum hafi verið mjög óheppileg og óeðlileg á allan hátt. Hitt er svo vitanlega ekkert nýtt atriði, að það er hægt að deila um það endalaust, hvort réttmætt hefði verið, að sjómenn fengju í þessu tilfelli meiri hækkun, en 11 aura á hvert fiskkíló eða minni. Það er vitanlega alltaf hægt að deila um það, hvað eigi að ganga langt til móts við þeirra kröfur um bætt kjör. Á undanförnum árum hefur verið reynt að bæta kjör bátasjómanna allverulega. Ég álít, að þar hafi verið stefnt í rétta átt. Það er mín skoðun, að þó að nú hafi verið samið við bátasjómenn um 20 aura hækkun á skiptaverðinu, þá hefði það aðeins verið til góðs. Ég segi það hins vegar alls ekki, að aðrar tillögur í þeim efnum hafi ekki átt fyllilega rétt á sér líka, að þarna yrði samið um eitthvað minna. Það er vitanlega alltaf álitamál og ég fyrir mitt leyti hefði ekki mælt með því að fara þarna upp í hæsta hún, hefði það orðið til þess, að allt hefði hér gengið úr böndunum í kaupgjaldsmálum af þeim ástæðum. En ég tel enga ástæðu til að búast við því í þessu tilfelli. Eins og ég vék að í upphafi míns máls, þá er aðalatriðið í sambandi við þetta frv. ekki samningarnir, sem nú eru orðnir að veruleika, við útgerðarmenn, hvort þeir hafi fengið nokkru betri rekstrargrundvöll en þeir bjuggu við áður eða ekki eða búi hér við nákvæmlega sama. Það er vitanlega hægt að halda því fram. Ég hef gert hér grein fyrir minni skoðun í þeim efnum og hef mína skoðun alveg ákveðna í því. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er hitt, að hér er verið að setja löggjöf til þess að leysa þann vanda, sem við var að glíma í efnahagsmálunum og það er vitanlega engin lausn á þeim vanda að lögfesta aðeins ný loforð, aukin útgjöld, en sjá ekki fyrir á sama tíma neinum nýjum tekjum. Ég er alveg sannfærður um það eftir þá reynslu, sem hefur fengizt í þessum efnum áður, að það verður útgerðinni í landinu ekki til góðs, að stefnt sé í þá átt að stórauka skuldahalann í sambandi við loforðin til útgerðarinnar. Það var það, sem háði henni alveg sérstaklega einmitt eftir að ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. lét af völdum 1956. Ég vil svo ljúka þessum hugleiðingum frá minni hálfu með því að inna enn einu sinni eftir því við hæstv. forsrh., sem reyndar fleiri ræðumenn hér hafa gert, hvort ekki sé mögulegt, jafnhliða og gengið er frá þessu frv. hér á Alþ., að setja inn í frv. tekjuöflunarliðina á móti, ákveða nú í sambandi við afgreiðslu þessa frv., hversu mikið á að taka frá ríkissjóði til útflutningssjóðs í þessu skyni, ákveða tekjuhliðina hér jafnframt, eða þá a. m. k. fá hér hreina og klára yfirlýsingu frá hinum stjórnarflokknum, Sjálfstfl., að hann standi með Alþfl. að þessum hugleiðingum, sem hæstv. forsrh. gerði hér grein fyrir að hann gæti hugsað sér í sambandi við tekjuöflun til þess að leysa þennan vanda. Ég inni eftir því einu sinni enn, hvort ekki er hægt að fá hér afgreidda báða þætti þessa máls, svo þýðingarmikið sem málið er í eðli sínu.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla, sem fallið hafa í þessum umr., þykir mér rétt að ítreka það, sem kom fram af minni hálfu í umr. um stöðvunarfrv. hæstv. ríkisstj., að réttara hefði verið að mínu áliti og okkar sjálfstæðismanna, að allt þetta vandamál hefði verið leyst samtímis, að samið hefði verið við útgerðina, tekjuöflun ákveðin og afgr. fjárl. allt í einu eða um svipað leyti, þannig að alþm. og allir aðilar hefðu getað tekið afstöðu til málsins í heild, en ekki í smábitum, eins og nú er óhjákvæmilegt að gert verði. Ég drap á það þá, að þetta kynni að hafa leitt til þess, að eitthvað hefði frestazt, að flotinn hefði lagt úr höfn eftir áramótin og ég skildi, að hæstv. ríkisstj. hefði valið þann kost að koma flotanum sem fyrst á veiðar, þó að þessir annmarkar fylgdu. Sannleikurinn er sá, að hæstv. ríkisstj. hafði einfaldlega ekki ráðrúm til þess, ef ekki átti að verða töluverður dráttur á því, að flotinn gæti farið á veiðar, að hafa þann hátt á, sem ég nú gerði grein fyrir að æskilegastur hefði verið. Það var afleiðing þess, hversu hæstv. ríkisstj. tók við völdum seint á árinu, að hún hefur einfaldlega ekki komizt til þess að afgr. málið með öðrum hætti, en gert hefur verið. Hún varð að snúa sér að því fyrst að koma flotanum af stað, síðan að semja sitt stöðvunarfrv., leggja þetta frv. fram og þar næst er ætlunin, að því er mér hefur skilizt, að snúa sér að afgreiðslu fjárlaga. Það má segja, eins og ég hef bent á, að annar háttur hefði verið æskilegri. En ég tel, að hæstv. ríkisstj. sé engan veginn aðfinningarverð fyrir að hafa haft þennan hátt á vegna þess, hvílíkt neyðarástand ríkti, þegar hún tók við völdum og hversu snöggar ákvarðanir og skjótar framkvæmdir þurftu að verða, til þess að ekki stöfuðu vandræði af. Mér er ljóst, að þessu eru ýmsir annmarkar samfara. Ég drap á þá í umr. um daginn og skal ekki ítreka þá nú. En mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hv. 2. þm. S-M. (LJós) vítir nú hæstv. ríkisstj. fyrir þetta og telur það með einhverjum ósköpum, að hún skuli fara svona að. Það var einmitt sami hátturinn, sem fyrrv. hæstv. ríkisstj., sú sem þessi hv. þm. var sjútvmrh. í, sami hátturinn, sem hafður var á af hennar hálfu á s. l. ári. Þá voru útgerðarmönnum gefin tiltekin fyrirheit um áramótin, en það var ekki fyrr en í maílok, sem hæstv. ríkisstj. kom sér saman um ráðstafanir til þess að efna þau fyrirheit. Það væri að vísu gott, ef hv. þm. hefði lært af reynslunni. Hann talaði um, að nú mundi skapast mikill halli og verða vandræði, þegar á árið liði, úr því að þessi háttur væri á hafður. Já, hann talar þarna af reynslu. Loforðin, sem gefin voru fyrir áramót eða um áramótin 1957–1958, voru ekki efnd fyrr, en með bjargráðalögfestingunni í maílok 1958 og nú erum við að finna afleiðingarnar af þeim ósköpum, sem þá voru lögfest, að í stað þess, að verðbólgan hefur frá 1946 þangað til nú á ári vaxið um 10% að meðaltali, þá er afleiðing þessara bjargráða, efnda hæstv. fyrrv. sjútvmrh. og félaga hans á loforðunum til útgerðarmanna fyrir liðlega ári, áhrif þeirra eru þau, að verðbólgan vex a. m. k. um 20–30% og sennilega meira árlega að dómi þess sérfræðings, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. aðallega byggði ráðstafanir sínar á, að svo miklu leyti sem þær horfðu í skynsamlega átt, þótt hún yfirgæfi hans till., þegar til úrslita kom, þannig að allt varð botnlaust að lokum. Það er því sízt að ófyrirsynju, að hv. þm. talar um, að þessi háttur kunni að hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér, og einmitt með vitundina um þá hættu hefðum við sjálfstæðismenn kosið, að allt annar háttur hefði verið á hafður, sem því miður var ekki hægt að koma við nú. En ég treysti því fastlega, að hæstv. ríkisstj. láti ekki dragast fram í maí, eins og hennar fyrirrennari gerði, að efna sín loforð og standa við þau fyrirheit, sem gefin hafa verið og hún skilji þá ekki allt eftir botnlaust eins og hennar fyrirrennari gerði, heldur treysti ég því, að strax og meðferð stöðvunarfrv. er lokið, þá verði farið í að semja fjárl., ljúka samþykkt þeirra á allra næstu vikum. Og þó að enn sé ekki komið samkomulag á milli flokka um afgreiðslu þeirra, einfaldlega og fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að ekki hefur unnizt tími til þess að snúa sér að meðferð þeirra sökum þeirra miklu anna, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið í varðandi þá málaafgreiðslu, sem hún hefur þurft að annast á fáum vikum, en að réttu lagi hefði þurft mánaða undirbúning til, treysti ég því, að þá komist á samkomulag milli meiri hl. þings um miklu skaplegri meðferð þeirra mála, en hingað til hefur verið. Þetta verður að sýna sig, hvernig til tekst. Um það skal ég engu spá. En þeir, sem hér hafa verið með aðfinningar af þessum efnum, ættu sízt að hafa haft þær í frammi til þess að rifja upp og minna landslýðinn enn á þann hörmungarviðskilnað, sem þeir höfðu á þessum málum. Um einstaka liði þessa frv. skal ég ekki fjölyrða. Þeir verða að sjálfsögðu athugaðir nánar í n. Hv. 2. þm. S-M. vildi halda því fram, að útgerðarmenn hefðu fengið of mikið. Í öðru orðinu sagði hann þó, að vel mætti vera, að ekki hefði verið hægt að ná betri samningum, en hér er gert. Ég verð að segja, að með þessu ómerkti hann gersamlega allar sínar aðfinningar. Ég vil benda á, að þessir samningar eru nú gerðir af sömu sérfræðingum og unnið hafa að málum undanfarin ár. Eina breytingin, sem orðin er, er sú, að nú hefur hæstv. forsrh. fyrst og fremst fylgzt með þessum samningum, Emil Jónsson, í stað hæstv. fyrrv. sjútvmrh., Lúðvíks Jósefssonar. Ég veit ekki um neinn mann á Íslandi, sem hefur hælt sjálfum sér af því, að hann hafi veitt útgerðarmönnum, betri fyrirgreiðslu og meiri, en hæstv. fyrrv. sjútvmrh. Eina breytingin er þá sú frá því, sem verið hefur, að í stað þess, að nú var ekki þessi maður við, sem að eigin sögn var ætíð reiðubúinn til þess að rétta eina gjöfina eftir aðra að útgerðarmönnum, nú er hann farinn frá og annar tekinn við. Mér sýnist það sízt benda til þess, að líklegt sé, að útgerðarmenn hafi nú fengið óhóflega mikið. Þetta þarf auðvitað að rannsaka og verður sjálfsagt skoðað ofan í kjölinn. En að gefnu þessu tilefni frá hv. 2. þm. S-M. um það, hve útvegurinn hafi haft góða afkomu á s. l. ári, vil ég spyrja hæstv. sjútvmrh. núverandi að því, hvort það sé rétt, að a. m. k. tveir togarar hafi nýlega lent í stórkostlegum vanskilum, annar þeirra liggi ónotaður í höfn á Austurlandi og togari úr nágrannakaupstað þar sé svo illa staddur, - og ég hygg, að hv. 2. þm. S-M. sé þar engan veginn sérstaklega ókunnugur, - hann sé svo illa staddur, að ríkissjóður hafi hans vegna nýlega orðið að greiða 800 þús. kr. Ef þetta er rétt, þá bendir það sízt af öllu til þess, að útvegurinn hafi verið ákaflega vel staddur á s. l. ári. Eða hefur þessum fyrirtækjum tveimur verið svo sérstaklega illa stjórnað, að ríkisstj. þurfi þar að taka í taumana og gera sérstakar ráðstafanir? En það er ekki nóg, að þessu sé svarað. Ég vil eindregið skora á hæstv. ríkisstj. að gera Alþingi grein fyrir fjárreiðum þessara fyrirtækja og annarra slíkra, þannig að alþm. fái betri skil á þeim stórkostlegu fjárhæðum, sem þarna virðast vera að ganga í súginn. Að lokum vil ég segja það, að þessar umr. með mati á því, hvort eigi að borga nokkrum aurum meira eða minna með hverju fiskkílói og annað slíkt, sýna betur, en flest annað réttmæti þess, sem ég lagði áherzlu á í umr. á dögunum, að allt þetta kerfi er búið að ganga sér til húðar, að Alþingi Íslendinga er sízt af öllu hæfur vettvangur til þess að annast ákvarðanir þessara mála, enda er það svo, að það er ekki Alþingi sjálft, sem þeim ræður, nú frekar en áður. Það er ríkisstj., sem um þetta semur, í stað þess að þetta sé ákveðið eftir eðlilegum lögmálum viðskiptalífsins, sem er ein brýnasta nauðsyn að verði á ný tekin til heiðurs og gildis á Íslandi.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að bera hér fram fsp., sem ég ætlaði að beina til hæstv. dómsmrh., í sambandi við störf landhelgisgæzlunnar. Ég sé nú, að hæstv. ráðh. er ekki mættur, en hins vegar er mættur hér í d. hæstv. forsrh., svo að ég vildi leyfa mér að mega beina fsp. minni þá til hans í staðinn. Fsp. mín er í tilefni af því, að frá því hefur verið skýrt nýlega í útvarpi og blöðum, að skipherrann á varðskipinu Þór hafi gert samning við flotaforingjann Anderson á einu af brezku herskipunum, sem hér eru við land, um sérstakar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir skemmdir brezkra togara á veiðarfærum íslenzkra báta. Mér þótti fregn þessi, eins og hún er birt í blöðum, harla athyglisverð, og ég vildi gjarnan fá hér nokkru nánari upplýsingar um, hvað hér hefur raunverulega verið að gerast. Í tilefni af því vildi ég sérstaklega beina þeirri fsp. til hæstv. dómsmrh., sem ég sé að nú er kominn í d., hvort hann vildi ekki kynna hér fyrir þingheimi, hvaða samkomulag raunverulega hefur átt sér stað milli íslenzku landhelgisgæzlunnar og fulltrúa hinna erlendu skipa, sem hér eru að brjóta íslenzk landhelgislög. Í fréttinni er skýrt frá því, - ég styðst hér við frásögn í Mbl., - þar er sagt um það, sem þarna hafi gerzt, á þessa leið: „Tók Eiríkur það fram, eftir að hann var kominn um borð í hið brezka herskip til viðræðu við flotaforingja þar, að eingöngu hefði verið rætt um ráðstafanir til að vernda veiðarfæri vertíðarbátanna án hliðsjónar af því, hvort þau liggja í sjó innan eða utan 12 mílna landhelginnar.“ Samkv. fréttinni er nánar sagt, að skipherrann á íslenzka varðskipinu hafi tekið að sér að koma því til íslenzku bátanna, að þeir forðist að leggja veiðarfæri sín í sjó í veg fyrir togara, þar sem þeir eru að veíðum fyrir. Nú vildi ég í tilefni af þessu spyrja: Er það rétt, sem þessi frétt virðist bera með sér, að samið hafi verið við hinn brezka flotaforingja um það, hvernig íslenzkir bátar skyldu leggja veiðarfæri sín í sjó innan 12 mílna landhelgi Íslands? Getur það átt sér stað, að íslenzka landhelgisgæzlan standi í samningum við brezka flotaforingjann um það, hvernig bátar okkar hafi leyfi til þess að leggja veiðarfæri sín í sjó innan okkar lögákveðnu landhelgistakmarka? Slíkt væri vitanlega, ef satt væri, mjög fráleitt og væri þar horfið inn á þá braut að fara að semja við yfirgangsmennina af okkur þann rétt, sem við teljum að við eigum alveg ótvírætt. Þá vildi ég einnig spyrjast fyrir um það í tilefni af þessu, hvort bátum okkar hafi verið settar einhverjar reglur um það, hvernig eða hvar þeir megi leggja veiðarfæri sín í sjó utan 12 mílna svæðisins, því að það er vitanlega ekkert samningamál við Breta, hvar við Íslendingar megum leggjá okkar veiðarfæri í sjó, einnig fyrir utan 12 mílna mörkin. Eins og kunnugt er, þá eru til gildandi reglur, sem Bretar eru aðilar að með okkur og fjöldamörgum öðrum þjóðum, að togurum og öðrum slíkum skipum beri skylda til þess að virða rétt þeirra aðila, sem lagt hafa veiðarfæri í sjó þar fyrir, sem þeir koma að, og það er með öllu óheimilt fyrir togskip að fara með veiðarfæri sín yfir þau veiðarfæri, sem liggja í sjó, svo framarlega sem veiðarfærin eru eðlilega merkt, þannig að kleift sé fyrir togskipið að forðast þau. Það, sem okkur ber að gera í þessum efnum, er vitanlega aðeins að halda því fast að okkar veiðiskipum, að þau setji glögg merki á veiðarfæri sín, það liggi alveg ljóst fyrir, hvar veiðarfærin eru í sjó, og Bretar verði síðan að halda sér að fullu og öllu við þá samþykkt, sem þeir eru aðilar að, að virða rétt þeirra, sem á undan eru komnir á miðin og eiga þar veiðarfæri fyrir liggjandi í sjó. Síðan hljótum við vitanlega að halda því fram, að það séu ný lögbrot af hálfu Breta, ef þeir ætla að toga á óleyfilegan hátt, brjótandi þessa samþykkt líka, yfir þau veiðarfæri, sem löglega liggja í sjó. Í tilefni af þessu vil ég ítreka þá ósk mína að fá upplýsingar nánar um þessa frétt, en vara að öðru leyti við því, að á nokkurn hátt sé farið inn á þá braut, að íslenzk stjórnvöld fari að semja við yfirmenn herskipanna, sem hafa ráðizt gegn okkur með ofbeldi og brjóta okkar lög, varðandi veiðar íslenzkra skipa hér við land, því að slíkt gæti verið hættulegt fyrir okkar landhelgismál. Ég ítreka svo ósk mína til hæstv. dómsmrh. um það að upplýsa hér fyrir þingheimi nokkru nánar, hvað þarna hefur raunverulega verið að gerast.



Herra forseti. Hv. 2. þm. S-M. spyrst fyrir um það, hvort samið hafi verið um, hvar íslenzkir bátar megi leggja veiðarfæri sín innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi, og hvort slíkir samningar hafi verið gerðir milli foringja íslenzka varðskipsins Þórs og brezks flotaforingja. Það er rétt, að viðræður fóru fram milli þessara aðila nú fyrir nokkru. En ég staðhæfl, að samningar um það, hvernig íslenzkir bátar megi leggja veiðarfæri sín innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi, hafa ekki átt sér stað, enda hefði það að sjálfsögðu verið fjarstæða og markleysa, og foringi varðskipsins hefur engar heimildir til að gera slíka samninga. Í öðru lagi er spurt, hvort settar hafi verið reglur um það, hvar íslenzkir bátar megi leggja veiðarfæri í sjó utan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar. Það hefur ekki heldur verið gert og ekkert um þetta samið við hinn brezka flotaforingja. Það er vitað mál, að það hefur því miður æði oft viljað við brenna, að erlend veiðiskip hafa farið með veiðarfæri sín yfir veiðarfæri íslenzkra báta hér í kringum land og skemmt þau eða eyðilagt. Viðtal það, sem átti sér stað milli Eiríks Kristóferssonar og flotaforingjans brezka, var einungis um það að reyna að bægja frá þeirri hættu, sem stöðugt vofir yfir um slíkar skemmdir á veiðarfærum bátanna okkar. Viðtal þeirra snerist eingöngu um þetta. Þar var ekki verið að ræða um veiðarfærin innan 12 mílna landhelginnar, heldur fyrir utan, eða e.t.v. væri réttara að orða þetta þannig, að landhelgislínu bar ekki á góma í því efni, enda stóð það ekki til. Niðurstaðan af þessum viðræðum varð sú, eftir því sem mér hefur verið tjáð, að brezki flotaforinginn hét því að áminna brezku veiðiskipin um að fara með varúð í grennd við bátana og gæta þess að skemma ekki veiðarfæri þeirra, enda er þá til þess ætlazt, að veiðarfæri íslenzku bátanna séu sómasamlega merkt, þannig að auðveldara sé að vekja á þeim athygli. Þetta er allt og sumt, sem ég get upplýst í þessu máli, og eftir því sem ég bezt veit, er þetta allt og sumt, sem fór fram milli þessara aðila í þessu viðtali nú fyrir fáum dögum.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir það, sem hann hefur hér upplýst um þetta mál. Mér þykir ljóst af því, sem hann hefur hér sagt, að þær fréttir, sem hafa verið birtar í útvarpi og blöðum, séu staðlausar með öllu og í rauninni alveg gripnar úr lausu lofti. Ber þá vitanlega að mótmæla þeim. Í þessum fréttum greindi útvarpið frá því og stendur í blöðunum, að eftir að þeir hefðu gert með sér samkomulag, skipherra íslenzka skipsins og hinn erlendi flotaforingi, þá birti hinn erlendi flotaforingi það brezka flotanum. Í tilkynningunni frá honum var ýtarlega greint frá samkomulaginu, sem þeir gerðu sín á milli, er sagt. En ef samkomulagið er ekki varðandi það, hvernig íslenzk skip leggja sín veiðarfæri innan 12 mílna landhelginnar og ekki heldur utan 12 mílna landhelginnar, þá er mér alveg hulið, hvaða ýtarlegt samkomulag hefur verið gert. Það er svo mál út af fyrir sig, að það eru ákaflega óviðkunnanleg vinnubrögð, að íslenzki varðskipsstjórinn fari um borð í eitt af þessum herskipum til þess að ræða þar við flotaforingja um þessi mál. Eins og ég benti á, er vitanlega frá okkar hálfu ekkert annað í þessum málum að gera en það, að við eigum að brýna fyrir okkar mönnum, að þeir haldi alþjóðalög og reglur í þessum efnum, þeir merki sín veiðarfæri á eðlilegan hátt, og síðan verðum við vitanlega að ganga eftir því, að þeir, sem standa að þessum samþykktum, haldi þær, og kæra þá ella. Það er alveg rétt, að það hefur vitanlega oft komið fyrir, að bæði erlendir togarar og innlendir hafa lent í veiðarfærum íslenzkra báta. Og það er alveg sama, hvernig veiðarfærin verða merkt, það verður ekki hægt að koma algerlega í veg fyrir þetta, því að þar sem er um að ræða veiði skipa í náttmyrkri, getur verið mjög erfitt að ætla að fyrirbyggja, að togskip kunni að lenda í veiðarfærum báta. Slíkt hefur æði oft hent, og milli Íslendinga innbyrðis er það svo, að komi það fyrir, að togari lendi í veiðarfærum báta, þá er hann bótaskyldur og mjög algengt, að bátar fái fullar bætur fyrir veiðarfæratjónið, og sama er vitanlega að segja um erlenda togara. Samkvæmt því, sem hæstv. dómsmrh. hefur hér sagt; liggur fyrir, að það hefur ekkert samkomulag verið gert um það, hvernig íslenzkir bátar leggja sín veiðarfæri, hvorki innan né utan landhelginnar, og vil ég í tilefni af því og þessum fréttum óska eftir því, að frá ríkisstj. hálfu sé þessum fréttum mótmælt sem staðlausum, því að það er sýnilegt, að þá eru þessar fréttir rangar.