Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Það var sérstaklega eitt atriði í ræðu hv. þm. Borgf., sem hann notaði sem undirstöðuatriðið í allri sinni árás á hv. 1. flm. þessarar till., sem ég vildi leiðrétta. Það er alveg óþarft að vera að kasta fram atriðum, sem eru langt frá því að vera sannleiknum samkvæm. Hv. þm. Borgf. byggði megnið af ræðu sinni á því, að till. væri komin fram vegna þess, að hjá hv. 2. þm. N.-M. væri gremja yfir því, að tekið hefði verið bein úr munni hans, þar sem öðrum manni hefði verið falið það starf, sem hann hefði haft í kjötverðlagsnefnd. Mér er skylt að upplýsa það, sem fyrrv. landbrh., að 2. þm. N.-M. óskaði eftir því, hvað eftir annað við mig, að vera laus við þetta starf og gerði það fyrir þrábeiðni mína að gegna því áfram, því að ég hafði þá sannfæringu, að ekki væri hægt að fá betri mann til þessara starfa. Það er því í hæsta máta ósanngjarnt af hv. þm. Borgf. að kasta fram ummælum sem þessum og byggja á þeim ádeilu sína á þennan hv. þm., þar sem þau hafa ekki við nokkur rök að styðjast. Hins vegar er það ekki ætlun mín að lengja umræðurnar um þetta mál, en þegar komið er með aðdróttanir, jafnósanngjarnar og þessar, þá finnst mér sjálfsagt, að þeim sé hrundið. Annars vil ég taka það fram, að það er ekki atriðið, sem um er deilt, hvort haldið hafi verið eftir nægilegu magni af síldarmjöli handa bændum til fóðurbætis. Ég álít mjög vafasamt, að þetta sé höfuðatriði málsins. Ég hygg, að þm. geti sannfærzt um það, að það er mjög líklegt, að nægilegu mjöli hafi verið haldið eftir í landinu til fóðurbætis. Ég get upplýst það hér, að Jón Árnason, sem á að hafa lagt á ráðin um þetta, kannast ekki við, að borið hafi verið undir hann, hverju magni skyldi halda eftir, enda hefur það verið upplýst í grein, sem birt var í Morgunblaðinu. Hann tjáir mér, að þegar mjölið var selt úr landi, hafi viðskiptanefnd látið í ljós þá skoðun, að ekki mætti halda eftir minna en 6000 smálestum, en annars yrði ríkisstj. að ákveða það. Ég get upplýst það, að þau mistök, sem hafa hér sýnilega átt sér stað, eru fyrst og fremst þau, að þegar síldarmjölið var selt svona ódýrt, mátti ekki eiga sér stað, að mjölið væri ekki auglýst og pantana krafizt fyrir ákveðinn tíma. Það hefur verið siður, enda í lögum bundið, að pantanir yrðu að vera komnar fyrir víssan tíma. Þessi regla var brotin. Og það, sem sannfærir mig um það, að síldarmjölsmagnið, sem haldið var eftir, sé ekki höfuðatriðið í þessu máli, er það, sem kemur fram í grg. tili. Það eru send skeyti til helmings allra kaupfélaga í landinu, og það kemur í ljós, að í heild hafa þau fengið minna síldarmjöl nú en þau seldu í fyrravetur, og þó er það óumdeilt atriði, að miklu meira er til í landinu. Spurningin er: Hvar er þetta mjöl? Það er meira til í landinu en í fyrra, en þó kemur í ljós, að kaupfélögin fá minna til að selja. Hvar er mjölið? Ég hef ekki sönnur fyrir því, en ég hef nokkuð áreiðanlegar fregnir um það, að það hafi verið keypt til áburðar og liggi í stórum bunkum, þar sem það á ekki að vera. Þetta hlaut svona að fara, þegar mjölið er selt með því verði, að það er ódýrara en tilbúinn áburður. Þess vegna er það, að brot á þeirri reglu að auglýsa mjölið og krefjast pantana fyrir réttan tíma, mátti sízt af öllu eiga sér stað núna. Hitt atriðið, sem ég álít athyglisvert, eru auglýsingar þær, sem birtar voru í útvarpinu rétt fyrir kosningarnar. Ég var þá á ferðalagi úti um land. Ég var spurður að því, hvað eftir annað, hvort óhætt mundi vera að treysta þessum auglýsingum. Ég var á ferðalagi, þegar síðustu umræðurnar fóru fram, og var þá birt yfirlýsing frá formanni Búnaðarfélags Íslands, þar sem talið var líklegt, að hægt væri að sinna öllum pöntunum, sem fyrir lágu. Þá kom ég á bóndabæ einn, þar sem verið var að setja á, og sagði bóndinn þá við mig mjög glaður, að það mundi vera óhætt að treysta yfirlýsingum stj., því að nú væri komin yfirlýsing frá Búnaðarfélagi Íslands líka. Samkvæmt þessu ætlaði hann svo að setja á. En daginn eftir kosningarnar kemur svo yfirlýsing um, að bændur fái aðeins 60% af pöntunum sínum, en reynslan er bara sú, að sumir fá alls ekkert. Af því leiðir, að nú eftir hátíðarnar er þegar byrjaður niðurskurður. Það hefur þegar verið skorið niður, að mér er sagt, um 1000 fjár, og það er áreiðanlegt, að margir bændur verða í vetur að slátra einhverju af fé sínu, af því að þá skortir fóðurbæti. Og þar sem síldarmjölið er mest notað, á beitijörðum fram til dala, er viða samgöngum þannig háttað, að ekki er hægt að koma síldarmjölinu til þeirra yfir veturinn. Það er því þetta tvennt, sem ég álít næstum því ófyrirgefanlegt í þessu máli.

Finnur Jónsson. Herra forseti. - Ég vil svara fáeinum orðum nokkrum aths., sem komu fram hjá hv. þm. Str. Ég hygg það sé rétt, sem hann sagði, að nógu miklu síldarmjöli hafi verið haldið eftir í landinu. Hins vegar er það ekki rétt, að útflutningsn. hafi látið í ljós nokkurt álit um það, hvort mjölbirgðir væru nægilegar, heldur hefur viðskiptan. haft það mál með höndum. Þá hygg ég það sé misskilningur hjá hv. þm., að hægt hefði verið að skipta mjölinu hæfilega, ef allar pantanir hefðu verið komnar fyrir septemberlok. Það hefur aldrei verið siður að bíða með að afgreiða pantanir, þar til þær hafa allar verið komnar, heldur hafa þær verið afgreiddar um leið og þær hafa borizt. Það hefði því ekki bætt úr neinu, þó að pantana hefði verið krafizt fyrir septemberlok. Hitt er annað mál, að sú reynsla, sem fengizt hefur, vegna þeirra mistaka, sem hafa átt sér stað, virðist benda. ótvírætt í þá átt, að þegar farið er að gefa vöru, þá verður líka að skammta hana. Í því liggur yfirsjón ríkisstj. að átta sig ekki á því, að þegar farið er að gefa vöru að einhverju leyti, þá fara menn að birgja sig óeðlilega mikið upp, ef útlát eru ekki takmörkuð. Hins vegar væri rétt, ef hv. þm. veit um síldarmjölshauga hér og þar, þá ætti að ganga í þá hauga og flytja úr þeim til bænda þeirra, sem annars verða að skera niður fé sitt vegna fóðurskorts. Vitanlega var það ekki ætlunin, að síldarmjölið væri keypt til áburðar, og ef hv. þm. Str. veit um þessa hauga, þá á hann að upplýsa, hvar þeir eru. (HermJ: Ja, hvar er mjölið? Ég spurði). Hann segist vita um hauga, þá á hann að upplýsa, hvar þeir eru. Þá er það annað í sambandi við þetta mál, sem ég vil minna á. Það var bent á það á sumarþingi, m.a. af mér, að við Alþflm. mundum fylgja þeirri till., að bændur fengju mjölið lágu verði, með því skilyrði, að tekið yrði tillit til þessarar styrkveitingar við ákvörðun afurðaverðsins. Þessu hafa þær n., sem ákveðið hafa afurðaverð landsmanna, engu sinnt. Yfirleitt er það svo, að þær ákvarðanir, sem samþykktar voru í sumar og þetta mál snerta, hafa n. þær, sem ráða afurðaverði bænda, að engu haft. Ég vil því spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún vilji ekki, þegar hún ákveður þær uppbætur á verði landbúnaðarafurða, sem búið er samkv. þáltill. að samþykkja, taka til athugunar, hvort rétt muni vera að fylgja þeim fram að öllu leyti, þar sem n. þær, sem ákveða afurðaverð, hafa að engu haft vilja Alþ. Það væri ástæða til að spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún vilji ekki taka til athugunar samþykktir þessar og gera sér grein fyrir því, hvort ekki verður búið að margráðstafa þeim tekjuafgangi, sem hún gerir sér vonir um, þegar þær hafa verið framkvæmdar. Ef tekjurnar verða 90 milljónir og útgjöld 65 milljónir, og ef svo á að verja 25 millj. í verðlagsuppbætur til að stöðva dýrtíðina, þá er auðséð, að allur tekjuafgangur fer í þetta. Nú hafa verið gerðar ýmsar samþykktir, t.d. að leggja 10 millj. í raforkusjóð og svo og svo mikið í jöfnunarsjóð ríkisins, og svo er uppbótin á landbúnaðarafurðir þar að auki. Það lítur út fyrir, að það sé þegar búið að ráðstafa helmingi meira fé en því, sem inn kemur. Í sambandi við þetta mál vil ég benda á, að það er nauðsynlegt að láta gera athuganir í þeim tilgangi að finna vísitölu landbúnaðarafurða. Það hefur margsinnis verið bent á það hér á Alþ., að það væri ekki sanngjarnt að reyna ekki að finna vísitölu landbúnaðarafurða eins og kaupgjalds. Eins og þm. vita, þá er verð landbúnaðarafurða í raun og veru kaupgjald bænda. En fyrir því er enginn grundvöllur fundinn. Það er vissulega lítil von til, að hægt sé að gera eitthvað af viti í dýrtíðarmálunum, ef ekki er leitazt við af ríkisstj. og Alþ. að finna hann. Mér er sagt, að margar bændur hafi nú það góða afkomu, að þeir telji þær uppbætur, sem nú eru fyrirhugaðar, hreint og beint hlægilegar. Þær séu svo háar, að þeim sjálfum blöskri, enda munu þær nema um 4500 kr. á hvert býli. Ef þetta er rétt, þá ber ríkisstj. og Alþ. að athuga, áður en það er of seint, þær ábendingar að finna vísitölu landbúnaðarafurða, áður en farið er að greiða út þann tekjuafgang, sem heppilegra væri að verja á annan hátt.



Ég skal ekki vera margorður, en ég þarf. að svara nokkrum orðum úr ræðum þeirra hv. þm. Borgf og hv. þm. G.-K. Hv. þm. G.-K. komst þannig að orði, að mér færist lítilmannlega að vilja færast undan ábyrgð, sem ég og Búnaðarfélag Íslands bærum í þessu máli. Nú er ekki ætlun mín að skorast undan ábyrgð á því, sem miður hefur farið, sem ég tel, að réttilega megi eigna Búnaðarfélagi Íslands. En ég vildi leiðrétta missagnir, sem fram hafa komið um afskipti Búnaðarfélags Íslands af málinu. Hitt finnst mér ekki sómalegt af háttv. þm. G.-R. að vilja bera Búnaðarfélag Íslands sem skjöld fyrir sig í öllum þeim ádeilum, sem hann hefur orðið fyrir í þessu máli, og það langt um efni fram. Því að sannleikurinn er sá, að Búnaðarfélag Íslands var aldrei til ráða spurt í þessu máli, fyrr en komið var fram á haust og málið komið í fullkomið öngþveiti. Ég hef leitað í bréfum Búnaðarfél. Ísl. og hvergi fundið þess vott, að ríkisstj. hafi skrifað því nokkurn staf um þetta mál fyrr en í haust. Þess vegna vil ég leiðrétta það hjá hv. þm. G.-K., sem hann fullyrti hér á fyrri fundi, að nákvæmlega sömu aðferðir hefðu verið hafðar á þessu ári sem á undanförnum árum viðkomandi pöntunum og úthlutun á síldarmjöli. Það er ekki rétt, að svo hafi verið, því að ef þeirri reglu hefði verið fylgt, eins og að undanförnu, að láta pantanir á síldarmjöli vera komnar fyrir mánaðamótin ágúst og september, þá hefði verið tími til þess að hafa skömmtun og skiptingu á síldarmjölinu, sem hefði komið bændum að notum. Og þá hefðu þær birgðir komið bændum að fullum notum, sem Búnaðarfélag Íslands stakk upp á, að skyldi vera haldið eftir í landinu. Ef pantanir hefðu komið fyrir 1. sept., þá hefði verið hægt að skammta eftir pöntunum og þeim birgðum, sem til voru í landinu, og þá hefði betur farið en fór. Og ef stjórn Búnaðarfélags Íslands hefði verið kunnugt um þessar miklu pantanir þannig í tæka tíð, þ.e.a.s., ef þeirri sömu reglu hefði verið fylgt í þessu efni og gert hefur verið á undanförnum árum, þá hefðu skammtanir getað farið fram nógu snemma. Hv. þm. G.-K. tók það óstinnt upp fyrir mér, þegar ég sagði, að skýrslur, sem sendar voru, hefðu verið óábyggilegar. Þær voru það vegna þess, að þær pantanir, sem okkur voru sendar og okkur var skipað að vinna úr, voru ekki allar þær pantanir, sem þá voru fyrir hendi og fram komnar. Það vantaði allar pantanir fyrir síldarverksmiðjuna á Hjalteyri. Við víssum ekkert um þær og tókum ekkert tillit til þeirra. Auk þess var, að eftir að við skömmtuðum síldarmjölið; var tekið við pöntunum frá Síldarverksmiðjum ríkisins, er við gátum ekki tekið til greina, af því að þær komu svo seint. Þess vegna urðu þær upplýsingar, sem við gáfum, rangar. Ég tel þó, að samkvæmt þessum upplýsingum og þeim, sem síðar komu fram, þá hefði verið hægt að láta meira en 60% til þeirra manna, sem ekki voru búnir að fá allt sitt síldarmjöl afgreitt. En það raunalegasta við þetta allt er það, að ekki einu sinni þessi 60% hafa verið afgreidd. Ég hef hitt bændur, sem hafa fengið einn 30%, annar 40% og hinn þriðji 50% af því síldarmjöli, sem þeir hafa pantað. Einn þessara manna, sem hefur stórt bú, sagði mér, að ekkert lægi fyrir honum annað en að slátra þremur of kúm sínum bráðlega. Þessir menn hafa eðlilega sagt: Hvar eru þessi 75%, sem ríkisstj. lofaði okkur í haust? og: hvar eru þessi 60%, sem ríkisstj. lofaði okkur? Og ég hef ekki getað svarað þessu nema með nokkrum kinnroða fyrir hönd Búnaðarfélags Íslands og sérstaklega með kinnroða fyrir hönd ríkisstj., sem gaf þessar skýrslur, sem ég hef getið.



Mér hefur þótt þessar umr., sem hér hafa farið fram, að ýmsu leyti nokkuð undarlegar. Hv. 1. flm. þessarar þáltill. (PZ) hefur lagt áherzlu á það, að hann vildi fyrst og fremst miða við það, að það væri hægt að útvega fóðurbæti handa þeim mönnum, sem vantar hann. En umr., og ekki sízt frá þessum sama hv. þm., hafa snúizt upp í ádeilu á fyrrv. hæstv. ríkisstj., af því að hún hafi verið ranglát viðvíkjandi úthlutun á síldarmjölinu og að finna henni það til foráttu, að hún hafi ákveðið verðið á þessari vöru of lágt. Ég álít henni það þó til hróss, að hún ákvað verð á því lágt, og því eigi ekki að færa fyrrv. hæstv. ríkisstj. það til lasts, að hún hafi ákveðið verð á því of lágt. Varðandi það, sem hér er kastað fram af meðhaldsmönnum þessarar þáltill., að það hljóti að liggja meira eða minna síldarmjöl í haugum einhvers staðar á landinu, sem nota eigi til áburðar, og að nú væri vegna fóðurskorts farið að skera niður fénað á landinu í stórum stíl, þá vil ég óska þess, að þeir menn, sem kasta þessu fram, gefi upplýsingar um það, hvar þetta sé. Ég efast um, að nokkuð af þessu sé rétt. Ef menn hafa grun um það, að fyrirliggjandi sé síldarmjöl einhvers staðar, sem nota eigi til áburðar, er eðlilegt, að gerð sé krafa um, að sömu menn, sem tala um, að slíkt muni eiga sér stað, bendi á, hvar þetta muni helzt vera, því að það er full þörf á því, að meira sé til af síldarmjöli í landinu til fóðurs en nú er, og þetta síldarmjöl, sem nota ætti til áburðar, þyrfti þá að taka til útbýtingar til fóðurs. Ég hef ekki heyrt um, að farið sé að skera niður fénað af heyjum, og langar mig þess vegna til að fá frekari upplýsingar um, ef svo er, hvar það muni vera, því að ég leyfi mér að efast um, að byrjað sé á því. Hitt er kunnugt, að ekki hefur verið hægt að fullnægja öllum pöntunum á síldarmjöli, sem fram hafa komið, og ég tel ekki, að hægt sé að ásaka fyrrv. hæstv. ríkisstj. um það, þó að svo hafi farið. Og það má segja, að það sé undarleg krafa, ef á að gera þá kröfu til ríkisstj., hver sem hún er, að hún annist um það, hvernig síldarmjöli skuli úthlutað innan héraða. Ég veit ekki betur, en að hjá Kaupfélagi Húnvetninga á Blönduósi t.d. hafi síldarmjöli verið úthlutað hlutfallslega til manna eftir pöntunum, en ekki þannig, að sumir viðskiptamenn eða neytendur hafi fengið allar sínar pantanir á því afgreiddar, en aðrir ekki neitt. En ef sá misjöfnuður kann að hafa átt sér stað einhvers staðar á landinu, þá er það sök þeirra, sem verzla með síldarmjölið, en ekki ríkisstj. En um aðalariðið, sem fyrir flm. þessarar þál.-till. virðist vaka með flutningi till., að láta skipa þessa 5 manna rannsóknarn. til þess að athuga og fá upplýst, hvernig síldarmjöli hafi verið úthlutað á s.l. sumri, vil ég segja það, að ég held, að það væri miklu nær sanni að vísa því máli til þeirrar stofnunar, sem bændur eiga að geta treyst og er þeirra stofnun, Búnaðarfélags Íslands. En hitt geng ég inn á, að það, sem helzt bæri að rannsaka í þessu sambandi, er það, hvort hægt sé að fá fóðurbæti handa þeim mönnum, sein hann skortir. Að öðru leyti get ég ekki farið út í umr. um málið, af því að mér er afmarkaður tími, en vil leggja til við hæstv. forseta, ef þessari þáltill. verður vísað til n., þá verði það fjvn.

Ingólfur Jónsson Hv. þm. Ísaf. (FJ) talaði um það hér áðan, að verðlag landbúaðarvara væri ákveðið út í bláinn. Hér er talað af vanþekkingu þess manns, sem ekki þekkir til staðhátta í sveitum. Verðlag á kjöti á síðasta hausti var ákveðið í samræmi við óskir búnaðarsambanda og óskir deildarstjóra í Sláturfélagi Suðurlands, sem höfðu komið saman á fundi og gert till. um, hvað bændur þyrftu að fá fyrir kjötið á síðasta hausti til þess að standast þann kostnað, sem hækkað kaup hafði í för með sér. Þessi hv. þm. (FJ) veit manna bezt, hve mikið kaup hækkaði á síðasta ári, og honum er kunnugt um, að grunnkaup var hækkað um 25–30% í ágúst s.l. En ólíklegt ei; að hv. þm. Ísaf. ætlist til þess, að bændur fái engar úrbætur í samræmi við grunnkaupshækkanir verkamanna og þeim verði ekki gelt mögulegt að halda búrekstri sínum áfram. Verð á kjöti á síðasta hausti var ákveðið í samræmi við það, sem bændur þurftu að fá fyrir vöruna og við þær óskir, sem búnaðarsambönd og deildarstjórar í Sláturfélagi Suðurlands báru fram. Það, sem þessi hv. þm. segir um það, að það sé athugunarvert, hvort Alþ. eigi að standa við gerðar skuldbindingar um verðlag á þessari vöru, það er að læta gráu ofan á svart um það, sem sagt hefur verið um þetta efni. Og þar sem hv. þm. Ísaf. talaði um, að bændum blöskraði að taka við þeim uppbótum, sem þeim voru ætlaðar, þá er það líka af ókunnugleika sagt hjá þessum hv. þm., sem ekki hefur gefið sér tíma til að setja sig inn í kjör bændanna. Annars held ég, að það væri ekkert óhollt fyrir okkar þjóð, þó að landbúnaðurinn kæmist að einhverju leyti úr þeirri úlfakreppu, sem hann var í, þannig að bændur losuðu sig við eitthvað af skuldum sínum og kæmu út úr þessu stríði betur búnir undir það að mæta kreppu eftir stríðið heldur en eftir síðustu heimsstyrjöld. Og þó að ekki þyrfti að stofna kreppulánasjóð eftir þessa yfirstandandi heimsstyrjöld, held ég, að enginn þyrfti að harma það. Hér hefur mikið verið talað um síldarmjöl og úthlutun á því. Það er vitað, að bændur hafa ekki fengið allar þær pantanir afgreiddar, sem þeir hafa gert um síldarmjöl. Pantanir hafa komið upp á 12 þúsund tonn síldarmjöls, að því er fulltrúi í stjórnarráðinu hefur tjáð mér. Það, sem notað var á s.I. ári af síldarmjöli, var 5 þús. tonn. Ríkisstj. fór á s.l. sumri til Búnaðarfélags Íslands til þess að leita ráða um það, hve mikið skyldi ætla til notkunar innan lands af síldarmjöli á þessum vetri, og hún fékk það sval, að ráðlegt væri að áætla það 6500 tonn á móti 5000 tonnum, sem notuð voru á s.l. vetri. Þótti það ríflega áætlað. En þegar þetta var, var það kunnugt, að til voru í landinu 8200 tonn af síldarmjöli og 1000 eða 2000 tonn af fiskimjöli. Það virtist því svo sem ekki mundi koma til skorts á fóðurmjöli. Þar sem forseti hefur tilkynnt, að tími minn sé liðinn, lýk ég máli mínu um sinn.

Sveinbjörn Högnason Hv. þm. A.-Húnv. byrjaði mál sitt á því að segja, að þessar umr. væru nokkuð undarlegar. Og ég get vel skilið það, að eftir því sem þetta mál rifjast upp, finnist honum og fleirum því vera þannig farið, því að málið er vissulega harla undarlegt og sennilega það undarlegasta, sem hæstv. Alþ. hefur nokkurn tíma horft upp á. Hvernig á málum þeim, sem hér hefur verið rætt um, hefur verið haldið í höndum ríkisstj., er áreiðanlega eitt af þeim undarlegustu málum, sem komið hafa fyrir á síðustu árum, svo ekki sé meira sagt. Því er þannig háttað, að Alþ. ákveður að selja síldarmjöl við tiltölulega lágu verði til bænda til þess að hægara sé. fyrir þá að afla þess, og úthlutun á því til þeirra síðan framkvæmd þannig, að menn fyrst í stað eru látnir fá allt, sem þeir hafa pantað af því, en síðan sett stopp við, svo að margir fá ekki nema kannske helming af pöntunum og sumir alls ekki neitt. En hv. þm. A.-Húnv. ætti ekki að þykja þetta undarlegt í sjálfu sér, því að þetta eru stjórnarhættir íhaldsins bæði hér og annars staðar, handahóf, hlutdrægni og hirðuleysi, ekki að hafa almenningsheill fyrir augum, heldur hjálpa einstökum mönnum, þó að þjóðarheildin og fjöldi manna bíði stórtjón og baga fyrir það. Þetta hefur nú orðið í þessu máli. Þegar veittur hefur verið styrkur til þess að lækka verð á þessari vöru, þá er það vitanlega gert til þess, að síldarmjölið geti komið að sem beztum notum fyrir neytendur í landinu, og þá verður annaðhvort að skammta það eða sjá um, að nægilega mikið sé til af því í landinu til þess að veita það öllum, sem vilja fá það. Annars er opin leið fyrir hlutdrægni, þannig að sumir stórgræði á verðlækkuninni, en aðrir bíði tjón fyrir vöntun á vörunni og verði að skera fé sitt. En það er eðlilegt, að þetta fari svo í höndum þessa flokks, Sjálfstfl., því að hans sjónarmið er ekki þjóðarhagsmunir heldur hagsmunir einstakra manna. Eitt vil ég spyrja fyrrv. ríkisstj. um. Hvenær og hvar fékk hún vitneskju um það, að ekki væri hægt að fullnægja öllum pöntunum á síldarmjöli? Tveimur dögum fyrir kosningar í haust lét hún auglýsa, að allir gætu fengið nóg síldarmjöl, því að nóg væri til af því í landinu. En tveim dögum eftir kosningar, 20. okt., lét hún hins vegar auglýsa, að ekki væri hægt að láta menn hafa nema 60% af pöntunum þeirra á síldarmjöli. Hvaðan fékk ríkisstj. upplýsingar um það á þessum fáu dögum, að hún hafði sagt og látið auglýsa það tveimur dögum fyrir kosningar, sem reyndist ósatt í þessu máli? Getur fyrrv. ríkisstj. borið Búnaðarfélag Íslands sem skjöld fyrir sig í þessu efni? Mér þætti æskilegt að fá svar við þessu, m. a. vegna þess, að hv. 2. þm. Rang. auglýsti það á öllum fundum fyrir kosningar, að allir þar austur frá gætu fengið nóg síldarmjöli Sumir þar hafa fengið nóg síldarmjöl, en sumir ekki neitt. Þess vegna er það einkennilegt, er hv. þm. A.-Húnv. heldur því fram, að pantanir hafi verið afgreiddar hlutfallslega jafnt. Hvernig gátu líka kaupfélög vitað það í haust, að þau yrðu svikin um 40% af pöntunum sínum? Fyrstu mennirnir, sem síldarmjöl tóku, fengu allt, sem þeir höfðu pantað, vegna þess að engum datt í hug, að stjórnin sviki gefin loforð. Engum datt í hug, að sú ríkisstj. sæti í landinu, sem sviki í þessu efni svo sem raun varð á.

Forseti (HG): Þar sem umr. um þetta mál virðast nú munu ætla að ganga úr hófi fram, en margir eru enn á mælendaskrá, geri ég það að till. minni, að umr. verði lokið, þegar þeir hv. þm. hafa talað, sem nú eru þegar á mælendaskrá, og að ræðutími verði styttur niður í 5 mínútur. Vil ég bera þetta undir atkv. hv. þm.



Sé hér um verulegar misfellur að ræða eða eitthvað, sem þyrfti úrbóta við til þess að landsmenn fengju nægilega mikinn fóðurbæti, þá hygg ég þá aðferð, sem viðhöfð er nú hér á hæstv. Alþ., að flytja þetta mál alveg einhliða flokkslega með þeim eindregnu sjúkdómseinkennum flokkskergju, ekki til þess fallna, að til úrbóta verði í þessu máli. Ég ætla ekki að ræða málið vítt, heldur hefur aðeins eitt atriði málsins orðið til þess að ég stóð upp. Það hefur sem sé verið talað um það af ýmsum hv. þm. nú í þessum umr., hvort ekki hafi verið rétt að skammta síldarmjölið. Þetta atriði hefur verið gert að aðalræðuefni af ýmsum háttv. ræðumönnum nú í hæstv. Sþ., og er von, að það hafi verið haft orð á þessu, því að þegar ríkið leggur svo mikið fram sem gert hefur verið viðkomandi þessari vörutegund til þess að gera aðgengilegra fyrir menn að kaupa hana, þá er eðlilegt, að slíkt atriði sé rætt. En um það, hvernig átt hafi að koma fyrir slíkri skömmtun, hafa aðilarnir, sem það mál snertir mest, fyrrv. hæstv. ríkisstj. og Búnaðarfélag Íslands, illu heilli skotið sér hvor á bak við annan til að reyna að koma sökinni af sér á hinn aðilann. En hvernig áttu þessir aðilar að skammta þessa vöru, þegar komin voru síðustu forvöð? Til þess að geta komið fram skömmtun á þessari vöru, hefði þurft að hafa aðra skipun á þessu. Það hefur verið talað um þá reglu hér sem það, sem ætti að fara eftir við þá skömmtun, að tal;a tillit til þess, hve mikið kaupendur síldarmjölsins hafa pantað. En nú er það svo um pantanir á þessari vöru, að þær hafa verið gerðar af notendum af mesta handahófi. Það eru til margir neytendur, sem panta svo litið sem þeir gera ráð fyrir að komast af með minnst og vilja ekki fara lengra í pöntunum sínum. Um aðra er þveröfugu máli að gegna, þeir panta langt fram yfir þarfir, og spursmál er, hvort ekki eru til þeir menn, sem pantað hafa síldarmjöl til sölu eða geymslu. Má ætla, að slík tilfelli séu til. Til þess að finna grundvöll til þess að byggja á sanngjarna skömmtun á þessari vöru þyrfti að finna mælikvarða, sem hægt væri að fara eftir. En meðan svo er; að ekki eru lögmæt fóðurbirgðafélög í sveitum almennt, er þessu skömmtunarmáli ekki komið í hið æskilegasta horf, því að fóðurbirgðafélögin er sá aðili, sem fara ætti eftir um þarfir landsmanna á hverjum stað fyrir fóðurbæti. Hefðu þau verið til á s.l. sumri og verið sett til þess að gera till. um þetta efni, þá hefði verið öðru máli að gegna. Ég segi þetta til ábendingar viðkomandi framkvæmdum í þessum efnum í framtíðinni. Grundvöllur undir skömmtun á síldarmjöli nú hefði hlotið að verða að meira eða minna leyti af handahófi. En ég bendi á þetta sem æskilegan hlut, að fóðurbirgðafélögunum væri fengið áhrifavald til þess að gefa Búnaðarfélagi Íslands þær upplýsingar, sem nauðsynlegar væru til þess að byggja á niðurstöður í þessu efni. Þessu vil ég skjóta fram til athugunar vegna framtíðarinnar og líka til athugunar fyrir þá menn, sem talað hafa digrast um ólag, sem á sölu og úthlutun síldarmjöls hafi orðið á s.l. hausti.

Finnur Jónsson Hv. þm. Mýr. (BÁ) vildi enn halda fram, að það hefði verið einhver trygging í því fyrir þá menn, sem panta síldarmjöl, ef þeim hefði verið gert að skyldu að panta það fyrir lok ágústmánaðar, eins og hann sagði, að stæði í l. ákvæði um. Nú er það ekki í l., heldur hitt, að mjöl skuli panta fyrir lok septembermánaðar. Þess vegna er, samkv. 12. gr. l. um síldarverksmiðjur ríkisins, búið að afgreiða mjög mikið af síldarmjölinu í lok septembermánaðar, og til frekari skýringar vil ég slá upp 1. málsgr. 12. gr. l. um síldarverksmiðjur ríkisins. Hún er svona: „Síldarverksmiðjum ríkisins skal skylt að selja samvinnufélögum, bæjarfélögum, hreppsfélögum og búnaðarfélögum það síldarmjöl, sem slík félög panta fyrir 30. september ár hvert.“  Hv. 2. þm. Rang. hélt því fram, að ég vildi láta verðlagsn. níðast á framleiðendum í landinu. Þetta er ekki rétt. En ég hef sagt, að það vantaði grundvöll fyrir verðlagsákvörðunum á vörum bænda. Nú er vitað, til hvers hv. 2. þm. Rang. var settur í kjötverðlagsn., hann var settur þar til þess að bjóða upp kjötverðið á móti Framsfl. Hvaða grundvöll hann hefur fyrir sínum verðlagsákvörðunum, getur hann ekki sýnt fram á eða sannað, því að sá grundvöllur er ekki til. Ef þeir, sem telja sig vera málsvara bænda, vilja hafa hreint mjöl í pokanum, hvers vegna vilja þeir þá ekki láta finna vísitölu fyrir afurðaverði bænda? Hvers vegna eiga bændur að því leyti að vera öðruvísi settir en embættismenn, sjómenn og verkamenn, sem taka laun sín eftir vísitölu? Það er vegna þess, að hv. 2. þm. Rang. vill hafa tilefni til hess að nota verðlagið á landbúnaðarafurðum sem kosningabeitu í héruðum landsins. Það hefði nú ekki verið goðgá, þó að ríkisstj. hefði látið fara fram rannsókn á því, hvort kjötverðlagsn., þegar hún ákvað kjötverðið í haust, hefði reiknað með því, að það fengjust uppbætur úr ríkissjóði til Iandbúnaðarins, sem næmu 4-5 þús. kr. á hvert býli í landinu. Og það hefði verið gott, ef hv. 2. þm. Rang. hefði verið undir það búinn að færa einhver rök fyrir, að svo hefði verið. Meðan slík rök koma ekki fram, er full ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að athuga, hver grundvöllur er undir verðlagi því á landbúnaðarvörum, sem hér hefur verið sett, og hvort rétt sé að halda sér við þær samþykktir, sem gerðar hafa verið um uppbætur úr ríkissjóði, þegar slíkur háttur er hafður á störfum kjötverðlagsn. eins og þegar þessi maður (lngJ) var settur inn í þá n.

Sigurður Þórðarson Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að það væri ekki sök ríkisstj. fyrrverandi, þó að mistök hefðu orðið á úthlutun síldarmjöls hjá kaupfélögum og öðrum verzlunum innan héraða. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að þegar maður, sem stendur fyrir verzlun, veit ekki annað en að hann fái visst ákveðið magn af síldarmjöli, gætir sá sami maður þess ekki að draga neitt úr því, sem menn fá afgreitt eftir sínum pöntunum. Af þeirri ástæðu var það á s.l. hausti, að þeir, sem fyrst komu, fengu allt það síldarmjölsmagn, sem þeir pöntuðu, en ekki hinir, sem síðar komu, þegar vitað var orðið um, að ekki fengist allt síldarmjöl, sem pantað hafði verið af verzlunum. Þannig var það líka hjá okkur í Skagafirði. Við munum hafa pantað síldarmjölið 4. sept. og hinn 5. sept. fengum við svarskeyti, sem ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp. Það er svo: „Samþykkjum selja yður allt að 200 tonn síldarmjöl. Síld.“ Það var ómögulegt fyrir mig að búast við öðru, en að við þetta yrði staðið. Svo fékk ég ekki nema 60% af þessu, en vissi ekki um það fyrr en tveimur dögum eftir kosningar. Það er því ekki að ófyrirsynju, að þetta mál verði rannsakað. Og mér þykir undarlegt að bera hv. flm. brigzlum fyrir það að fara fram á, að ríkisstj. láti rannsaka þetta mál, sem ég fullyrði, að er mesta stjórnarfarslegt hneyksli, sem komið hefur fram á Íslandi. Ef svo er, að þetta vörumagn er til í landinu og því svo vitlaust og ranglega úthlutað, að sumir bændur hafa fengið allt, sem þeir hafa pantað a.m.k. eða meira, en vitað er, að aðrir hafa fengið miklu minna en þeir pöntuðu, og kannske ekki neitt, þá er fyllsta ástæða til, að rannsókn fari fram á þessu. Og ég fer í mál við ríkisstj. fyrir hönd ríkissjóðs, ef fellir verður í Skagafirði af þessum sökum. Ég heyri, að einn hv. þm. segir, að við fáum fiskimjöl. Ég átti tal við bónda einn í Skagafirði ekki fyrir löngu, sem á 14 kýr. Hann sagði, að hann yrði að fella nokkuð af sínum skepnum, ef hann fengi ekki fiskimjöl héðan að sunnan. Þó var það nokkur bót fyrir okkur Skagfirðinga, að við áttum 500 poka af þurrum beinum, sem við fáum malað. Bændur fóðra ekki búpening sinn á diguryrðum hér á Alþ. Við krefjumst þess fyrir bændanna hönd, að athugað sé, hvort síldarmjöl er til í landinu, og að reynt sé að útvega þeim bændum síldarmjöl, sem mest þurfa þess, ef það liggur í bunkum einhvers staðar í landinu til þess að notast til áburðar á komandi vori. Ég tala ekki þessi orð af illvilja til fyrrv. hæstv. ríkisstj. En það er næsta undarlegt, að fram til kosninga fullyrðir hún, að nóg síldarmjöl sé til í landinu og allir geti fengið eins og þeir þurfa, en strax eftir kosningar auglýsir hún, að ekki sé hægt að láta menn hafa nema 60% af því, sem þeir hafi pantað af síldarmjöli. Og þó hafa sumir alls ekki einu sinni fengið það magn. Það er ekki sanngjarnt, að þeir, sem pantað hafa síldarmjöl á tilskildum, lögmætum tíma og hafa skeyti um það frá síldarverksmiðjum ríkisins, að þeir fái það magn, sem pantað var, séu svo sviknir um það. Það er mál, sem áreiðanlega þarf að taka til rannsóknar.



Út af ummælum hv. þm. Str. (HermJ) um það, að það muni liggja í haugum síldarmjöl í landinu, sem ætlað sé til áburðar, vil ég leyfa mér að benda á, að hæstv. Alþ. hefur aldrei gefið heimild til þess, að ríkissjóður greiddi mismun á verði þess síldarmjöls, sem notað væri til áburðar í landinu. Og það gefur tvöfalda ástæðu til þess að rannsaka málið. Því að ef einhverjir menn hafa fengið keypt síldarmjöl á síðasta ári, sem ætla það til áburðar, þá eru þeir menn skyldir til að endurgreiða mismun þann á verði fyrir það, sem ríkissjóður hefur greitt. Hv. þm. V.-Sk. mæltist mjög óvirðulega og óþinglega um þetta mál, en gætti þess hins vegar ekki, ef sannleikur hefði verið í því, sem hann sagði í ásökunum sínum á ríkisstj., bar honum skylda til að reyna að setja undir þann leka á sumarþinginu s.l. og leggja til eitthvað um það, hvernig úthluta ætti þessari vöru, þegar vitað var, að ekki var (eftir því sem hann sagði) hægt að trúa ríkisstj. til þess að úthluta þessari vöru. Þar með kallaði hann yfir sjálfan sig þá þyngstu ásökun, sem nokkur maður getur kallað yfir annan mann, og gerði það með harla óþinglegum orðum, er hann talaði um fyrrv. hæstv. ríkisstj. En þegar þessi hv. þm. (SvbH) hefur starfað að því að gera þessa stofnun, Alþ., að hinu óþinglegasta þingi, sem setið hefur, og gerir það af hatri til meðbræðra sinna hér á Alþ., þá er óskandi, að það opnaði augu þjóðarinnar fyrir því, hvert stefnir um mál þjóðarinnar, þegar svo vel gefnir menn eins og hv. þm. V.-Sk. er nota gáfur sínar til þess að spilla friði og öllum þinglegheitum um öll mál hér á hæstv. Alþ.



Það hefur verið upplýst í þessum umr., og ekki af neinum véfengt, að síldarmjöl hefur verið selt hlutfallslega lægra verði á þessu ári heldur en nokkurn tíma áður. Það hefur líka komið í ljós, að það hafi verið haldið eftir til fóðurs meira síldarmjöli á s.l. sumri heldur en nokkru sinni áður. Í þriðja lagi hefur komið í ljós í þessum umr., að fyrrv. ríkisstj. hefur í samráði við Búnaðarfél. Íslands ákveðið, hve miklu síldarmjöli ætti að halda eftir. Hér hafa tveir hv. stjórnarmeðlimir í stj. Búnaðarfélags Íslands talað, þeim ber að vísu ekki alveg saman. En undarlegt er, að þetta mál skuli vera gert að árásarefni á fyrrv. hæstv. ríkisstj., að ríthlutun síldarmjöls og pöntunum á því var hagað eins og gert var. Hitt er eðlilegt, úr því að pantanir fóru svo langt fram yfir allar áætlanir, að eitthvað raskaðist frá því, sem menn vildu vera láta. Varðandi það, sem hv. 1. þm. Skagf. (SÞ) sagði, að ekki væri hægt fyrir verzlunarstjóra og kaupfélagsstjóra að vara sig á því, þegar ekki kom allt síldarmjölið, sem búið var að biðja um og gera ráð fyrir að senda, þá er um það það að segja, að það hefur verið lofað fiskimjöli í staðinn fyrir það síldarmjöl, sem ekki fæst, en búið var að panta. Ef það fer svo, að það mjöl fæst fyrir sama verð og síldarmjölið var selt fyrir, mega menn vel við una. En hinu hefur stj. ekki tök á að líta eftir, ef það er rétt, að mikil brögð hafi verið að því, að sumir, sem pöntuðu síldarmjöl, hafa fengið meira af síldarmjöli en þeir höfðu pantað, en sumir ekkert.

Hún átti að standa við sín loforð

. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. V.-Sk. (SvbH ) talaði um það, að hér hefði ekki verið að verki annað en íhaldsflokkur, og verk íhaldsins væru slæm, hvar sem væri í heiminum, þá er það að athuga um þennan hv. þm., að hann vill gera allt að flokksmálum. Um allt, sem aflaga fer, vill hann kenna pólitískum andstæðingum, án tillits til þess, hvort í þeim málflutningi sé um nokkra sanngirni að ræða. Að öðru leyti hef ég ekki tækifæri á fimm mínútum til að fara nánar út í það, sem þó væri ástæða til að fara út í, nefnilega fullyrðingar þeirra manna, sem tala um, að fyrrv. hæstv. ríkisstj. sé ámælisverð fyrir frammistöðu sína í þessu síldarmjölsmáli.



Það voru ummæli, sem féllu hjá mér, sem hv. þm. Ísaf. tók skakkt upp og hafa síðan verið höfð eftir í þeirri mynd hér í hv. d. Ég benti hv. þd. á, að mér fyndist rætt nóg um það, hvernig síldarmjölinu hefði verið skipt, og meira en hitt, að ekki hefðu verið nægilega miklar birgðir til af því í landinu. Og ég benti á, að það hlytu að liggja birgðir af því einhvers staðar í landinu og þyrfti, ef mögulegt væri, að finna, hvar það væri, þar sem mikil þörf væri fyrir það til fóðurs. Í því sambandi benti ég á tölur, sem koma hér fram í skýrslu. Þar kemur fram, að árið 1941 hafa félög, sem þar eru tiltekin, keypt 38335 poka af síldarmjöli, en í ár 35556 poka af því. Þó er hér jafnhliða upplýst, að síldarmjöl hafi verið til í landinu um 3 þús. tonnum meira nú í sumar heldur en í fyrra. Af þessu hlýtur maður að álykta, að síldarmjöl hljóti að vera niður komið þar, sem ekki er brýn þörf fyrir það. Og það er víst, að síldarmjöli var hlaðið í mótorbáta, og ekki er vitað, hvert með það hefur verið farið, en líklegt, að það síldarmjöl hafi átt að notast til áburðar. Þess vegna er nauðsynlegt að rannsaka þetta. Það var lesið hér upp úr 12. gr. l. um Síldarverksmiðjur ríkisins, þar sem lagt er fyrir Síldarverksmiðjur ríkisins að selja samvinnufélögum, bæjarfélögum, hreppsfélögum og búnaðarfélögum það af síldarmjöli, sem slík félög panta fyrir 30. september ár hvert. Ef pantanir eru látnar koma upp á síldarmjölið í september, þá hefur það sýnt sig á undanförnum árum, að það er ákaflega auðvelt að hafa eftirlit með þessu. Pantanir koma tiltölulega fljótt, og viðkomandi aðilar fylgjast vel með, hvað bændur og aðrir þurfa af síldarmjöli. Frá þessari reglu hefur verið víkið á s.l. sumri og hausti, þvert ofan í þær reglur um þetta, sem bundnar eru í l. Því að þegar gefnar eru sérstakar ívilanir um verð á síldarmjölinu, þá er ekki eðlilegt að láta einstaklinga kaupa það upp, heldur láta félög sitja fyrir kaupum á því sem fulltrúa einstaklinganna. En nú var einstaklingum leyft að kaupa síldarmjölið og fylltir af því bátar, og ekki er vitað, hvert með hefur verið farið. Því að það er víst, að nú liggur síldarmjöl einhvers staðar í landinu, þar sem ekki er eins mikil þörf fyrir það og ætti að vera hjá kaupendunum. Ég álít sérstaklega varhugavert, þar sem síldarmjölið var nú selt með sérstaklega lágu verði að víkja frá þeirri reglu, sem bundin er í l. og hefur verið farið eftir á undanförnum árum. Það, sem sérstaklega er þungamiðja þessa máls, eru yfirlýsingar þær, sem gefnar voru af ríkisstj. rétt fyrir kosningarnar og síðan daginn eftir kosningarnar eða svo var auglýst, að þeir, sem pantað hefðu síldarmjöl, fengju 60% af pöntunum sínum - og það hafa þeir ekki einu sinni fengið. Sá vinnuháttur, að láta bændur fá loforð slík sem þessi, sem svikin voru svo strax eftir kosningarnar, það er vinnuaðferð, sem ekki á að eiga sér stað í nokkru landi, þar sem er stjórnarfar, sem menn geta sætt sig við.

Ingólfur Jónsson Hv. þm. V.-Sk. (SvbH) lýsti yfir því hér í hæstv. Alþ., að ég hefði á framboðsfundum í haust lofað bændum, að þeir skyldu fá nóg síldarmjöl í haust. Ég mun hafa gert það, og hafði ástæðu til að halda, að nóg síldarmjöl væri til. Stjórn Búnaðarfélags Íslands hélt því fram í Frey, sem sendur var um allt land í október s.l., að nóg síldarmjöl mundi verða til í vetur handa bændum. Ég sendi pöntun á síldarmjöli í september og hafði fulla ástæðu til að halda, að öll pöntunin kæmi. Kemur þetta álit mitt heim við það, sem hv. þm. Str. upplýsti, að nóg síldarmjöl hafi verið þá til. En það er mjög óvenjulegt, að pöntuð séu 12 þús. tonn af síldarmjöli, og því eðlilegt að halda, að ekki sé nauðsyn á öllu þessu síldarmjöli til fóðurs á þessum vetri, heldur hafi menn viljað birgja sig upp til næsta vetrar og nota sér lágt verð. En það hefur sýnt sig, að bændur hafa ekki yfirleitt fengið þær pantanir af síldarmjöli, sem þeir hafa óskað. Það kaupfélag, sem ég er forstjóri fyrir, pantaði 250 tonn af síldarmjöli, en fékk ekki afgreidd nema 150 tonn. En ég hef fulla von um, að bændur þeir, sem pöntuðu hjá mínu kaupfélagi síldarmjöl, verði þó ekki í vandræðum, heldur geti haldið sínum skepnum vel fóðruðum, enda hafa þeir fengið fiskimjöl og fóðurblöndu eftir þörfum. Allir hafa þeir fengið töluvert síldarmjöl, og ég held, að mér sé óhætt að halda fram, að þeir í venjulegum vetri þurfi ekkert að óttast í þessu efni. Það hefur verið mikið rætt um það og það notað sem hart ádeiluefni á fyrrv. ríkisstj., að síldarmjöl var ekki nóg upp í pantanir. Það er eins og þeir, sem nota það fyrir ádeiluefni á fyrrv. ríkisstj., gleymi því, að sú ríkisstj. fór til Búnaðarfélags Íslands og fékk þar ráðleggingar um, hve mikið þyrfti að ætla til næsta vetrar af síldarmjöli. Sé því einhver ásökunar verður í þessu efni, þá er það Búnaðarfélag Íslands. Og fyrrv. ríkisstj. fór vissulega alveg þá réttu leið, þegar hún leitaði til Búnaðarfélags Íslands um þetta. Og það þurfti að skera úr þessu fljótlega, vegna þess að samningar höfðu verið gerðir um sölu á síldarmjöli erlendis, og þurfti því að ákveða, hve mikið mætti flytja út. Ég held því, að hæstv. Alþ. ætti ekki að eyða lengri tíma í umr. um þetta mál. Hins vegar er ekkert á móti því að rannsaka, hvort tilhæfa er í því, að síldarmjöl liggi einhvers staðar í haugum innanlands, sem á að nota til áburðar. Ef svo skyldi reynast, er sjálfsagt að taka það síldarmjöl til notkunar og fóðurs á þeim stöðum, þar sem menn vantar það upp í pantanir og þurfa nauðsynlega að fá það. Tími minn er nú búinn, en ég átti eftir að svara hv. þm. Ísaf. Verð ég að láta það bíða seinni tíma.



Ég get litlu einu svarað af því, sem ég vildi svara, af því að ræðutími er takmarkaður. Því er haldið fram af hv. þm. G.-K., hv. þm. Borgf., hv. þm. A.-Húnv. og fleirum, að ríkisstj. fyrrv. hafi afgr. síldarmjölið eftir ábendingu Búnaðarfél. Íslands. Það er nú upplýst af fyrrv. ráðh., að sala á síldarmjölinu hafi farið fram um mánaðamótin júní og júlí. En það er upplýst, að það bréf, sem skrifað var af ríkisstj. til stjórnar Búnaðarfélags Íslands, var dagsett 5. ágúst. Það sjá nú allir hv. þm., að stj. Búnaðarfélags Íslands gat ekki ráðið því, hve miklu væri haldið eftir af síldarmjöli, sem búið var að selja meira en mánuði fyrr en hún skrifaði bréf sitt. Það er því ekki ástæða til að ásaka stj. Búnaðarfélags Íslands fyrir það, þó að of litlu síldarmjöli væri haldið eftir. Hv. þm. Ísaf, talaði um það, að verðlagsn. styddist ekki við vísitölu fyrir tilkostnaði bændanna. Þetta er í sjálfu sér rétt, því að slík vísitala hefur aldrei verið til útgefin. En jafnvíst er hitt, að slíka vísitölu hef ég á hverju ári reynt að finna með tveimur ólíkum leiðum, annars vegar eftir þeim búreikningum, sem fyrir liggja, sem þó alltaf eru gamlir, þegar maður fær þá, og hins vegar eftir skattskýrslum bændanna sjálfra. Ég hef alltaf sundurliðað, hvað ég hef talið, að t.d. kaupgjald, fóðurbætiskaup, fæðiskostnaður og annað fleira - milli 10 og 20 liðir mundi skapa bændum mikinn kostnaðarauka við búrekstur sinn, miðað við fyrri ár. Þetta hef ég gert til þess að mynda mér skoðun um þá grunnvísitölu fyrir kostnað bænda við búrekstur sinn, sem hægt væri að fara eftir, og hef gert þetta allt frá því árið 1934. Sumir liðir hafa hækkað á þeim tíma, en aðrir lækkað. Eftir upplýsingum formanns kjötverðlagsn. þá eru það 13 þús. eða 14 þús. fjár, sem slátrað var í haust eftir sláturstíð. Af hverju var þetta gert“ Svari þeir, sem vilja. Var það ekki gert vegna skorts á fóðri, sem aftur stafaði af svil;um ríkisstj. í síldarmjölsmálinu? Ég vil taka undir þá ósk hv. þm. Barð., að þetta mál verði rætt, svo að stefna fyrrv. ríkisstj. og pólitík í þessu máli megi verða þjóðinni til lærdóms, svo að þjóðin megi njóta góðs af, því að til þess eru vítin að varast þau, og enginn bóndi, sem kynnist störfum og afgreiðslu fyrrv. ríkisstj. í máli þessu, mun úr því bera snefil af trausti til hennar til eins eða neins.



Sú sorglega staðreynd hefur komið hér fram í dagsljósið, sem vitað var um áður, að síldarmjöl vantar mjög tilfinnanlega út um allt land. Og ég held, að það sé nærri von, að svo hafi farið. Það var ekki til þessa máls stofnað á Alþ. í sumar til þess að það yrði til þjóðar heilla. Byrjunin var þannig. Því var ekki gleymt af blöðum Sjálfstfl. í sumar að tala um þann mikla velvilja í garð bænda, sem hin fyrrv. ríkisstj. hefði til síns ágætis, sem kæmi fram í lækkun verðs á síldarmjölinu, og öllum almenningi fannst það sjálfsagt, eins og á stóð: En því var þá bætt við strax, að í ramsfl. hefði eiginlega verið á móti þessu máli, hv. þm. Str. (HermJ) hefði staðið upp til andmæla gegn þessari verðlækkun. Þetta voru fyrstu, en ekki síðustu ósannindin, sem fram komu af hálfu Sjálfstfl. í þessu máli. Ég játa, að ég var svo auðtrúa, að ég hélt, að ríkisstj. meinti vel í þessu máli með lækkun verðsins á síldarmjölinu og hún ætlaði að hjálpa almenningi í þessu efni á komandi vetri. Þær vonir hafa nú brugðizt. Og nú fyrst förum við að sjá, að til þessa máls var stofnað í allt öðrum tilgangi. Það áttu sem sé að fara fram kosningar í haust, og þá veitti ekki af að skinna upp á bændafylgi Sjálfstfl., sem hafði sýnt sig að vera mjög lítið við kosningarnar á síðasta vori. Ég hef þá trú, að þetta mál hafi verið tekið upp til þess, sem nú er líka komið fram. Því að hefði ríkisstj. meint það, sem hún sagði, að þetta væri af umhyggju fyrir bændum landsins, þá hefði ekki farið svo, sem komið er á daginn. Hvað varð um sildarmjölið, sem til var rétt fyrir kosningarnar í haust, að því er tilkynnt var af stjórnarvöldunum í útvarpið kvöld eftir kvöld fyrir kosningar? Því að þegar fyrstu tölur nar um kosningaúrslit í kjördæmunum voru lesnar upp í útvarpinu, þá kom einnig auglýsing í útvarpinu um það, að menn gætu ekki fengið nema tiltölulega lítinn hluta af því síldarmjölsmagni, sem þeir höfðu pantað. Um þetta vil ég fá upplýsingar, áður en málið er til lykta leitt. Ég býst við, að flestir bændur hafi trúað því í haust, að til væri nóg síldarmjöl og að þeir mundu fá það, sem þeir höfðu pantað, enda var því óspart haldið fram af blöðum Sjálfstfl. í haust. Og keppinautur minn við kosningarnar í Rangárvallasýslu hv. 2. þm. Rang. (lngJ) sagði í haust við bændur: „þið skuluð koma til mín, ég mun hafa nóg síldarmjöl.“ En ég býst nú við, að hann vanti nú síldarmjöl alveg eins og aðra. Það var stofnað til þessa máls að verðlækka síldarmjölið alveg í ákveðnum tilgangi, ekki vegna bænda, heldur til þess að skinna upp á bændafylgi Sjálfstfl. fyrir kosningarnar í haust.



Það er nú skammtaður tími hjá mér eins og öðrum hv. þm. Enda er síðari hluti þessara umr. þannig, að það er ekki eftirsóknarvert að halda áfram umr. með slíkum hætti. En það hefur greinilega komið fram í dag, hve öfgarnar geta farið langt, þegar síðasti hv. ræðumaður sagði, að til þess máls að lækka verð á síldarmjöli hefði verið stofnað af illvilja við bændur, en ekki búskapnum til heilla. Í ræðu hv. 1. flm. sýndi sig líka, að þungamiðjan hafði ekki lagazt í kollinum á honum síðan hann talaði síðast, þegar hann talaði um bréfaskipti ríkisstj. við Búnaðarfélag Íslands. En ef hv. þm. Str. (HermJ) heldur því fram, að það hafi verið brotnar reglur með því að selja einstaklingum síldarmjöl, þá var það einnig gert í stjórnartíð hans, og það síldarmjöl var sent til Akraness og viðar. Þá kom einnig síldarmjöl með bátum, sem komu að norðan, og það voru útgerðarmenn þeirra báta, sem áttu það og seldu. Þegar þessi hv. þm. (HermJ) því deilir á fyrrv. hæstv. ríkisstj., þá deilir hann líka á sjálfan sig fyrir hans stjórn.

Þetta getur ekki verið rétt

. Ég skal færa honum heim sanninn um þetta síðar, ef hann óskar. Mér þykir ekki ástæða til að fara langt út í þetta mál. En þegar hv. þm. Str. talar um, að nóg síldarmjöl hafi verið til upp í pantanir, þá er því til að svara, að það er ljóst, að þegar sá ráðgjafi, sem ríkisstj. hafði í þessu efni, Búnaðarfél. Íslands, til tók 6500 tonn, en pantanir fóru langt fram úr því, þá er vitað, að skortur mundi verða á þessari vöru til þess að fullnægja pöntunum. Og þegar sagt er, að stjórn Búnaðarfélags Íslands hafi gefið það út, að menn geti fengið fullnægt pöntunum sínum, þá hélt hún því fram, að fóðurmjöl væri til í landinu upp í pantanir.

Hvar er það mjöl?

. Það eru 800 tonn. sem til eru, en sumt er óunnið.  (raddir af þingbekkjum: Er það í sjónum?)  . Já, sumt er í sjónum  Hv. þm. Str. sagði, að ég hefði látið falla ómakleg orð um hv. 2. þm. , N.-M. (PZ) í sambandi við þetta mál, þar sem hann hefði látið í ljós við sig, að hann vildi losna úr kjötverðlagsn. Það getur vel skeð, að hann hafi gert það. Ég hef frétt um það eftir hv. 2. þm. N.-M., að það væru einhver bréf uppi í stjórnarráði um þetta. Þau hafa ekki fundizt.

Þau eru ekki til

. Og um það, að ég hefði vikið að hv. 2. þm. N.-M. sem undirmanni í stjórn Búnaðarfélags Íslands er það að segja, að hann veik að mér sem yfirmanni í stjórn Búnaðarfélags Íslands. Og hafi ég rétt að honum köpuryrði, þá verðskuldaði hann þau sannarlega.



Ég álít, að eitt hafi komið í ljós í umr. hjá þessum síðasta hv. ræðumanni, sem ekki var upplýst áður, að upplýsingar fyrrv. ríkisstj. um, að nóg síldarmjöl væri til í landinu, hafi byggzt á því, að nóg væri til af fiski í sjónum, en að auglýsingin, sem síðast var gefin út, um það, að síldarmjölið yrði ekki nóg til þess að fullnægja öllum pöntunum, hafi hins vegar byggzt á því, að ríkisstj. hafi þá verið búin að ákveða að stöðva veiðar togaranna. Ég er hræddur um, að búpeningur bænda verði ekki beysinn, ef á að fóðra hann á því fiskimjöli, sem er í sjónum og veiðist, þegar togararnir ganga ekki til fiskveiða. Það voru því full ósannindi, þegar ríkisstj. lét auglýsa það rétt fyrir kosningarnar í haust, að nóg síldarmjöl væri til í landinu. Það var ekki til nóg í landinu, heldur „í sjónum“. Hvers vegna lét ríkisstj. ekki auglýsa það líka? Á þessu máli: hefur af fyrrv. ríkisstj. verið haft það sleifarlag, að það er algerlega óviðunandi, að Alþ. láti málið ekki til sín taka, að koma fram ábyrgð á hendur þeim mönnum, sem fóru með þessi mál. Hv. þm. Barð. (GJ ) sagði, að ég hefði farið með ósönn orð. Hvers vegna kom hann ekki með þau?  Það kemst ekki friður á fyrr en þetta mál er rannsakað og sökudólgarnir eru látnir sæta ábyrgð. Hv. fyrrv. forsrh. (ÓTh) lofaði að leggja fram skýrslur um þetta mál í haust. Þær eru ekki komnar fram enn. Og það eru þá ekki fyrstu svikin í þessu máli, heldur sennilega þau tíundu. Það var lofað síldarmjöli í haust, það var ekki staðið við þau loforð. Og ég hef enga trú á því, að þeir menn, sem ekki stóðu við þau loforð, standi fremur við loforð um fiskimjöl. Því að þessir menn hugsa ekki um annað en að halda fram því, sem þeir álíta bezt fyrir sig í svipinn.