Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því miður gat ég ekki verið við, þegar framhaldsumr. fóru fram í þessu máli hér í hv. þd. Málið var flutt 18. des. s. l., og er því mál til komið að ljúka þessari umr. og koma því til n. Samt get ég ekki látið hjá líða að taka nokkur atriði úr ræðu hæstv. landbrh. til athugunar, þó að hún gefi ekki tilefni til mikilla andsvara. Ég tek það ekki nærri mér, þó að hæstv. landbrh. beri mér á brýn vanþekkingu á málum landbúnaðarins. Ég tel hann ekki þess umkominn að dæma þar um. Ég er hins vegar tilbúinn að leggja það undir dóm þeirra, sem landbúnað stunda, hvort þekking mín og skilningur á þessum málum er minni en hæstv. landbrh. Ég vil með því gefa honum kærkomið tækifæri til þess að standa við þá fullyrðingu sína. Ég vil því gefa hæstv. landbrh. kost á því að mæta mér á fundi í hans kjördæmi til þess að ræða um stefnu núv. ríkisstj. í landbúnaðarmálum. Hann ætti ekki að vera smeykur við það að leggja það undir dóm sinna umbjóðenda, hann með alla þekkinguna á þessum málum á móti minni vanþekkingu og reynsluleysi. Hæstv. ráðh. ætti ekki að hræðast dóm sinna kjósenda, ef hann hefur staðið sig eins vel sem landbrh. og hann vill vera láta í þessum ræðum sínum. Sunnlenzkir bændur hljóta að vera réttlátir í dómum sínum, ekki sízt þegar 1. þm. þeirra og ráðh. á í hlut. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeirri yfirlýsingu hæstv. landbrh., að hann hafi ákveðið að flytja nú á þessu þingi frv. þess efnis, að bændum verði gefinn kostur á að breyta lausaskuldum sínum í föst lán. Eins og greiðslugetu bænda er nú komið, er þetta mjög brýnt mál, sem við framsóknarmenn höfum mjög barizt fyrir, og þarna sést, hverju barátta okkar hefur til leiðar komið, þó að í minni hluta séum hér á hv. Alþ. Hins vegar vil ég undirstrika eftirtalin atriði: Sú könnun, sem hefur átt sér stað á efnahag og skuldum bænda og að sögn hæstv. landbrh. er að verða lokið, sýnir ekki rétta mynd af þessum málum, þar sem skuldir bænda munu vera þar í mörgum tilfellum vantaldar. Mun þetta koma fram, þegar hver og einn bóndi leggur fram sína lánsumsókn. Til þessa munu liggja fleiri en ein orsök og ekki þeim að kenna, sem þessa könnun hafa gert. En þetta ber að hafa í huga við meðferð málsins. Þessi breyting á lausaskuldum bænda í föst lán nær því aðeins tilgangi sínum, að lánin verði löng og vöxtunum mjög í hóf stillt, því að verði ársgreiðslurnar af þessum lánum allt að því víxilvextir, ofbýður það greiðslugetu fjölda bænda, eins og nú horfir, og þá er ávinningurinn ekki mikill. Þetta mál þarf að skoða mjög vel og reyna að leysa það á þann hátt, að það nái tilgangi sínum. Og í sumum tilvikum þurfa að koma til skuldaskil og því miður í æðimörgum - eða það er minn grunur, að það þurfi að gera það í æðimörgum tilvikum. Eitt þótti mér athyglisvert við ræður hæstv. landbrh., að hann sneiddi að mestu hjá þeim veigamestu efnisatriðum, sem fram komu í minni frumræðu. Hins vegar kom það í ljós, að hæstv. ráðh. hafði ekki lesið þetta frv., er hann flutti sína fyrri ræðu, því að hann sagði, að það hefði verið flutt sams konar frv. af framsóknarmönnum í Ed., og flest annað var í samræmi við þetta, engu líkara en hæstv. ráðh. væri mjög miður sín og utan gátta. Eitt af því, sem hæstv. landbrh. sagði og átti að vitna um hans miklu stjórnvizku og hvað hlutur okkar bænda hefði batnað mikið undir hans stjórn á þessum málum, var það, að 1966 hafi verið viðurkennt, að á 6 árum hafi kaupgjaldsliður verðlagsgrundvallarins hækkað um 144°%, en kaupgjald verkamanna hafi á sama tíma hækkað aðeins um 100%. Og ráðh. heldur áfram og spyr, með leyfi forseta: „Hvers vegna gerðist þetta? Það gerðist vegna þess, að ríkisstj. vildi ekki, að hlutur bændanna væri lakari en annarra vinnandi stétta. Þess vegna varð þessi leiðrétting að koma.“ Þetta er líklega það, sem á máli hæstv. landbrh. flokkast undir það að vera heiðarlegur málflutningur. Eða skilur hæstv. landbrh. virkilega eins lítið í þessum málum og þessi ummæli hans gefa til kynna? Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að kanna, hvort þessar tölur, sem hæstv. ráðh. sló fram, eru réttar, og víst gæti það hitzt svo á, að þær væru það, þó að það sé þá ein af örfáum undantekningum í þessum umræddu ræðum hans. Ég ætla að ganga út frá því, að tölurnar séu réttar. En mér er þó ljóst, að það segir ekkert um það, hvort bændur hafa fengið leiðréttingu sinna mála eða ekki á þessum árum. Á meðan ekki fæst viðurkenndur í verðlagsgrundvellinum nema hluti af þeim rekstrarvörum, sem til búrekstrarins þarf, hvað þá það fjármagn, sem er bundið í tækjabúnaði, ræktun og byggingum, þá gefur vinnuliðurinn í verðlagsgrundvellinum enga bendingu í þá átt, hvort bændur hafa fengið leiðréttingu mála sinna á umræddu tímabili eða ekki. Hafi magntölur rekstrarvaranna í samræmi við vaxandi notkun þeirra ekki fengizt viðurkenndar, eins og átt hefur sér stað á þessu tímabili, og hin hraðvaxandi fjármagnsþörf vegna óðaverðbólgu, þá verkar það á vinnuliðinn fyrst og fremst og beinlínis ákvarðar, hvað vinnan hefur í sinn hlut. Það var það, sem skeði t. d. á árinu 1967, þegar bændur náðu ekki því að hafa hálfar tekjur viðmiðunarstéttanna. Og það sýnir, hvernig þessi viðleitni hæstv. ráðh. hefur tekizt til að rétta hlut bændanna. Þar er að finna blákaldan og beiskan sannleikann um það, hvernig tekizt hefur í þessu efni, en ekki í þessum samanburðartölum hæstv. landbrh. Ég er ekki viss um, að lánastofnanir og verzlunarfyrirtæki taki fullyrðingar og sjálfhælni hæstv. landbrh. sem góðan og gildan gjaldmiðil frá bændum, því miður. Ef það væri, þyrftu þeir engu að kvíða, því að nóg er af hvoru tveggja. Og þó að valdaferill hæstv. landbrh. sé ein sorgarsaga, sem virðist ætla að fá skuggalegan endi, þá er þessi barnalegi ávani hans að segja hag bænda og afkomu þeirra miklu betri en er ámælisverðari en allt annað, enda hefur þetta orðið til þess, að óábyrg öfl í þjóðfélaginu hafa fengið vopn í hendur til þess að afflytja þessi mál á marga vegu, eins og t. d. bændafækkunarfrv. Alþfl. ber helzt með sér. Er það ekki líka einsýnt, að öll aðstaða hæstv. landbrh. er miklu verri til að sækja öll mál fyrir bændur innan ríkisstj., þegar hann viðhefur slíkan málflutning við hvert einasta tækifæri, sem gefst? Ég held, að enginn skynsamur og ábyrgur maður, svo að ég noti orð ráðh. sjálfs, muni telja slík vinnubrögð vænleg til árangurs. Með þessum málflutningi er hæstv. ráðh. að gera þessi mál enn erfiðari úrlausnar fyrir hann sjálfan. Hæstv. landbrh. sagði m. a. í seinni ræðu sinni um þetta mál, með leyfi forseta: „Það eru betri skil hjá stofnlánadeild landbúnaðarins á árinu 1968 heldur en áður. Það er minna ógreitt við síðustu áramót hjá stofnlánadeildinni heldur en áður. Og það staðfestir ekki þá staðhæfingu, sem hér var viðhöfð áðan, og það nálgast það að vera ekki heiðarlegur málflutningur hjá 2. þm. Sunnl.“ Þannig talar hæstv. landbrh. En þó liggur það fyrir, sem allir aðrir vita, sem á annað borð fylgjast nokkuð með þessum málum, að vanskilin hafa farið vaxandi hjá stofnlánadeildinni ár frá ári. 31. des. 1968 voru 77.7 millj. í vanskilum af þess árs greiðslum eða 60% af heildarupphæð. Árið áður, eða 31. des. 1967, voru 62.4 millj. af greiðslum frá því ári í vanskilum, eða 52% af heildarfjárhæð, og höfðu því hækkað um 15.3 millj. á þessu eina ári. Þó segja þessar tölur ekki allan sannleikann, því að við síðustu áramót voru vanskil eldri lána miklu meiri en nokkurn tíma áður. Ég læt þetta nægja, enda sýnir það nógu vel, hvernig sá málflutningur er, sem hæstv. landbrh. temur sér. Hæstv. landbrh. segir, að ég hafi sagt í minni frumræðu, að það hafi ávallt verið stefna núv. ríkisstj. að draga úr framleiðslunni, að fækka bændum. Ég held, að þetta fari eitthvað á milli mála hjá hæstv. ráðh., enda er sannleikurinn sá, að hæstv. landbrh. hvatti bændur mjög til þess að stækka búin og framleiða meira. Hins vegar breytti hann lánakjörum á þann veg, að vextir plús stofnlánaskattur þrefölduðu greiðslur bænda til stofnlánadeildarinnar, þannig að lánakjörin að skattinum meðtöldum eru hærri en nokkurn tíma víxilvextir. Hæstv. landbrh. sagði við bændur, að það skipti þá ekki neinu máli, hvað vextir hækkuðu og allt annað, sem til búrekstrarins þyrfti, þeir fengju það allt aftur í hækkuðu verði á afurðum sínum. Höfuðtilgangur stofnlánaskattsins var sagður sá, að hægt væri að auka stofnlánin til bænda. Hvernig hefur verið staðið við það loforð? Framkvæmdamáttur lánanna hefur lækkað um 10% á viðreisnartímabilinu frá því, sem áður var. En það er rétt hjá hæstv. landbrh., að bændur hafa haldið áfram að byggja og rækta, enda til þess sérstaklega hvattir af ráðh. sjálfum. Og framleiðsla þeirra hefur aukizt, þrátt fyrir það að nú séu komnar á sjötta hundrað jarðir í eyði. En skuldirnar uxu hjá bændum þrátt fyrir hagstætt árferði fram til ársins 1966. Ástæðurnar fyrir því voru óðaverðbólga í landinu. Aukin notkun rekstrarvara fékkst ekki viðurkennd við verðlagningu búvara og aðeins hluti af öðrum útgjöldum, t. d. í sambandi við vélar og rekstur þeirra, og aðeins lítill hluti af því fjármagni, sem nútímabúskapur þarf. En hin raunverulega bændafækkunarstefna fer ekki að verða ráðandi afl hjá ríkisstjórnarflokkunum fyrr en á árinu 1967. Þó að vitað væri áður um afstöðu forustu þess flokks, sem enn gengur undir nafninu Alþýðuflokkur, og án efa hafi afstaða hans ráðið miklu um það, að hlutur bænda var flest árin miklu lakari en viðmiðunarstéttanna, þá urðu þáttaskilin í þessum málum í sambandi við verðlagninguna 1967. Það var þá, sem stefna Alþfl. í landbúnaðarmálum var upp tekin, bændafækkunarstefnan. Og árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Mjólkurframleiðslan hefur dregizt það saman, að í allan vetur er framleiðslan aðeins fyrir daglega notkun. Smjörfjallið, sem var talið þjóðarböl fyrir 2–3 árum, er aðeins orðið lítil þúfa, og allt bendir til þess, að hún verði horfin með öllu um miðjan næsta vetur. Bændur hafa ekki fengið neina hækkun vegna þeirra hækkana, sem orðið hafa á rekstrarvörum þeirra af völdum gengisfellingarinnar í nóv. s. l. Þeir fengu þó hækkun 1. jan. 1968 vegna gengisfellingarinnar 1967. Hækkunin, sem bændur áttu að fá nú, mun vera um 6.4% á verðlagsgrundvöllinn, sem þýðir 13% lækkun á vinnulið grundvallarins, fái þeir ekki hækkunina. Nú liggur það fyrir, að stór hluti bændastéttarinnar getur ekki keypt áburð á tún sín í vor, þó að áburðarverð hækki ekkert, hvað þá ef áburður hækkar sem svarar gengisfellingunni. Ef ekki verður borið á nema að hluta, verður tilsvarandi minni heyskapur í landinu nema í mjög góðu árferði. Það mundi þýða mikla fækkun á bústofni landsmanna næsta haust, afleiðingin af því mjólkurskortur næsta vetur og alger skortur á vinnsluvörum mjólkurinnar um miðjan vetur. Þá hefur draumur Alþfl. rætzt. Í þessu sambandi vil ég leggja þá spurningu fyrir hæstv. landbrh.: Hvers virði verður hinn aukni húsakostur bænda, sem þeir hafa byggt að undanförnu, ef þessi þróun verður ekki stöðvuð, og hvers virði verður hin aukna ræktun liðinna ára fyrir bændur, ef þeir hafa enga möguleika til að fá áburð á tún sín? Ætli skuldabagginn, sem þessar framkvæmdir leiddu af sér, verði ekki mörgum bóndanum ofviða og þjóðinni framkvæmdin til lítils gagns, ef framvindan verður eins og nú horfir? Ætli það reynist ekki bændum dýrt spaug að hafa farið eftir leiðsögn og áeggjun hæstv. landbrh. undanfarin ár um að stækka búin, rækta og byggja meira og meira, ef hann bregzt þeim nú, eins og allt útlit er fyrir? Og hann vinnur það til að ráða engu til þess að hanga í ráðherrastóli enn í nokkrar vikur. Ég hafði meiri trú á hæstv. landbrh. en þetta. Það hlýtur þó að vera mikil raun fyrir hæstv. ráðh., er hann ekur um Suðurland á túnaslætti og sér heil flæmi af graslausum, gulum túnum, tákn um dugleysi og mistök þeirra manna, sem hvorki skilja þjóðina né þekkja landið, sem þeir telja sig þó borna til að stjórna. Þeirri hugmynd hefur verið slegið fram, að það ætti að taka mikinn hluta af gengishagnaði landbúnaðarins nú til þess að borga niður verð á tilbúnum áburði. Hér er háskaleg hugsunarvilla á ferðinni. Í lögum um gengishagnað landbúnaðarins er sagt, að hann skuli ganga til landbúaaðarins. Með því að greiða niður verð á áburði með gengishagnaðinum fer hann ekki til bændanna, heldur til þess að borga niður vöruverð í landinu. Á þessu er meginmunur, sem bændur þurfa að átta sig á. Ég veit ekki betur en Stéttarsamband bænda hafi lagt til, að allur gengishagnaðurinn gangi til útflutningssjóðsins, og mun ekki af veita, til þess að bændur nái grundvallarverði á framleiðslu sína. Það er réttlátasta ráðstöfunin á gengishagnaðinum og kæmi bændastéttinni nú að langmestu gagni, eins og greiðsluvandræðum þeirra er nú háttað. Ef gengishagnaðurinn fer ekki í útflutningssjóðinn, þarf að setja stórkostlegt verðjöfnunargjald sérstaklega á kindakjöt. Það væri óréttlátt og gæti orðið háskaleg ráðstöfun, þar sem sauðfjárbændur standa nú allflestir mjög höllum fæti. Ég tek því mjög undir till. Stéttarsambands bænda um ráðstöfun gengishagnaðarins, en tel þá hugmynd að nota hann til þess að borga niður verð á áburði fráleita, og með því móti væri honum ekki ráðstafað samkvæmt gildandi lögum. Ekki fer það á milli mála, að hæstv. landbrh. ber höfuðábyrgð á málum landbúnaðarins og hvernig komið er fyrir bændastéttinni. Ef hann mannar sig ekki upp og tekur þessi mál úr höndum hæstv. viðskmrh. og sér um, að bændur fái hlut sinn réttan, er mikil hætta á því, að stofnlánadeildin verði fyrir meiri áföllum á næstu árum en dæmi eru til um nokkra lánastofnun til þessa í landi okkar. Ef við framsóknarmenn hefðum verið í þessari samsteypustjórn með Alþfl. í stað Sjálfstfl., og væri sama, hvaða hv. þm. Framsfl. hefði farið með landbúnaðarmálin, þá hefðu þeir verið búnir að segja af sér fyrir löngu, hefði Alþfl. tekizt að ná þeim kverkatökum, sem manni virðist, að þeir hafi náð á hæstv. landbrh. nú. Framsóknarmenn sætta sig ekki við það og gera sér það ekki að góðu að vera ávarpaðir hér á hv. Alþingi sem hæstv. landbrh., en vera það ekki. Ef við komum ekki málum fram samkv. yfirlýstri stefnu þess ráðh., sem með málaflokkinn fer, eða samkv. yfirlýstum málefnasamningi, þá eru forsendur fyrir samstarfi brostnar og lýðræðisleg viðbrögð að segja af sér. Af þessum ástæðum fór vinstri stjórnin frá. Hæstv. landbrh. sagði undir þessum umr., að stefnan í landbúnaðarmálum væri óbreytt, að hann hefði rétt hlut bændanna frá því, sem áður var. Hæstv. viðskmrh. sagði Verzlunarráðinu, hver væri stefna Alþfl. í landbúnaðarmálum, lét flokksþing Alþfl. samþykkja þá stefnu og setja hana fram sem skilyrði fyrir áframhaldandi samstarfi um stjórn landsins. Menn geta svo velt því fyrir sér, eftir hvorri stefnunni er farið. Hafa bændur fengið þær hækkanir, sem urðu á rekstrarvörum landbúnaðarins vegna áhrifa gengisfellingarinnar, til baka í hækkuðu verði á framleiðslu sinni? Hvaða stétt í þjóðfélaginu verður að taka á sig með tvöföldum þunga áhrif gengisfellingarinnar önnur en bændur, aukinn framleiðslukostnað heimilanna eins og aðrir, en auk þess allar hækkanir á rekstrarvörum, sem þýðir a. m. k. 13% hækkun á vinnulið grundvallarins? Ef hæstv. landbrh. hefur ekki getu eða dug til að rétta hlut bændanna nú, þá skora ég á hann að segja af sér.



Herra forseti. Ég stanzaði í ræðu minni, þegar hæstv. landbrh. hafði gengið frá. Ég vildi ekki vera að tala til hans, þegar hann væri ekki viðstaddur. Hann hélt hér mikla ræðu, þegar þetta mál var á dagskrá hér um daginn, og hann var eitthvað svo kvartsár og ólíkur sjálfum sér orðinn, meyr og siðavandur við þm. og talaði mikið um óheiðarleika í öllu, sem við sögðum, við hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég fyrir mitt leyti kann ekki við þennan tón hjá hæstv. ráðh. Ég vil langtum heldur, að hann sé harðvítugur og skammi okkur andstæðinga sína. En mér fannst einhvern veginn, að maður, sem er orðinn svona siðavandur eins og hæstv. ráðh., hann ætti eiginlega frekar að vera prestur eða biskup heldur en vera stjórnmálamaður, því að það veitir ekki af að vera dálítið harður af sér í því starfi. En ég kann nú eiginlega ekki við það og veigra mér heldur við því að vera hér að deila við þennan ágæta hv. samþingismann minn, sem hæstv. landbrh. er. Mér fellur á marga lund vel við hann og þykir leiðinlegt að þurfa að vera að deila við hann hér. En mér fannst ég ekki geta annað en komið hér upp í ræðustólinn til þess að svara nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðu hans og hann beindi aðallega til mín. Hæstv. landbrh. spurði í sambandi við þetta frv. okkar, hvað mundi hafa orðið um stofnlánadeildina t. d. nú í þetta sinn, ef þetta frv. hefði orðið að lögum fyrir áramótin, því að þá hefðu menn ekki greitt af lánum sínum, þá hefði það dregizt. Ég hygg, að það sé nú þannig með flesta, sem lán fá nú orðið í stofnlánadeildinni, að lánin gangi upp í það að greiða af fyrri lánum, svo að það hefði ekkert annað skeð á þessum mánuðum en það, að þetta hefði verið óuppgert og dregizt, þangað til nýrri skipan hefði verið komið á þessi mál, og ég hygg, að það liggi nú í loftinu, að hæstv. ráðh. muni beita sér fyrir því að breyta lausaskuldum bænda í föst lán, og þá hefði auðvitað þetta uppgjör farið fram um leið. Ég held því, að stofnlánadeildin hefði ekkert sérstaklega liðið af þessum sökum. Hún fær líka talsvert fé á annan hátt en með afborgunum af lánum, árgjöldum, þar sem er skatturinn af bændum og neytendunum og framlag ríkissjóðsins, þannig að ég hygg, að það hefði ekkert skeð háskalegt þessa mánuði af þeim sökum hjá henni. Þá sagði hæstv. ráðh., að það hefði verið minna nú um áramótin s. l. ógreitt af lánum bænda hjá stofnlánadeildinni heldur en á sama tíma í fyrra. En samkv. því, sem stofnlánadeildin sjálf gefur upp um þetta, var það þannig, að vanskil af heildarupphæð voru 31. des. 1967 53% eða 62.4 millj. og núna 31. des. 1968 voru þau 60% eða 77.7 millj., enda hefur stofnlánadeildin auglýst það, að hún láni ekki neitt núna nema til allra nauðsynlegustu framkvæmda. Ég hef hér í höndum auglýsingu frá stofnlánadeildinni, og þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í endinn á þessari auglýsingu: „Stofnlánadeildin telur ástæðu til að hvetja bændur til ýtrustu varkárni með byggingarframkvæmdir og aðra fjárfestingu á árinu og telur horfur á, að ekki verði unnt að gefa lánsloforð nema til alveg bráðnauðsynlegra framkvæmda.“ Ég hygg, að þessi tilkynning stafi af því, að stofnlánadeildin sé hrædd um það, að hún fái ekki greiðslur af árgjöldum og geti þar af leiðandi ekki veitt lán. Það er ekki af því, að henni sé ekki vel kunnugt um það, að í sveitum landsins er enn þá mikið ógert. Það þarf mikið að byggja og það þarf mikið að rækta á Íslandi enn þá. Og við vitum það, að allar framkvæmdir og byggingar og ræktun þarf síns viðhalds með og það þarf að endurnýja þessar framkvæmdir, en það verður ekki gert nema með stuðningi frá lánastofnun. Ráðh. sagði, að það væri mikil gróska í búskapnum á Suðurlandi og hann vissi ekki til þess, að jarðir þar væru að fara í eyði, og hann sagði líka, að framleiðslan færi vaxandi. Ég get vel tekið undir það með ráðh., að á Suðurlandi eru mjög margir ágætir bændur, sem betur fer. Það er ekki svo illa komið, að það séu ekki margir góðir bændur til enn þá í landinu. Skárri væru það nú ósköpin. Að vísu er þessi ríkisstj. búin að vera við völd í 9 ár, en bændur eru seigir og þola talsvert margir hverjir. Og það hafa alla tíð verið til góðir bændur á mestu hörmungartímum þjóðarinnar, meira að segja voru til ýmsir bændur, sem stóðu upp úr og voru traustir efnalega, og svo er það enn í dag, og það er talsvert mikið til af slíkum bændum á Suðurlandi. En því miður eru hinir líka mjög margir og allt of margir, á Suðurlandi ekki síður en annars staðar, sem hafa erfiðan fjárhag og allt of erfiðan. Og framleiðslan hefur farið minnkandi núna undanfarið. Það var nokkur minnkun á mjólkurframleiðslunni á árinu 1967. Og enn gerðist það sama á árinu 1968, þá minnkaði hjá sunnlenzkum bændum mjólkurframleiðslan um 2.5%. Það var 880 þúsund lítrum minna, sem Mjólkurbú Flóamanna tók á móti á s. l. ári heldur en á árinu áður. Það gerir sjálfsagt um 9 millj. í tekjuskerðingu fyrir bændur á Suðurlandi. Þá get ég upplýst ráðh. um það, að ég veit til þess, að á Suðurlandi hafa ýmsir hætt algjörlega við mjólkurframleiðslu, og hún hefur hraðminnkað núna. Það stafar að vísu eitthvað af lélegri heyjum en verið hafa undanfarið. Ég get nefnt sem dæmi 2 hreppa, þar sem ég er mjög vel kunnugur í báðum þeim hreppum. Í öðrum hreppnum standa auðir á fjórða hundrað básar í nýlega byggðum fjósum, sem er búið að tæma. Og í hinum hreppnum standa auðir á annað hundrað básar, líka í ágætum nýlega byggðum fjósum. Það segir til sín þetta í framleiðslunni, og menn hætta ekki þessari framleiðslu nema af því, að þeir telja hana ekki hagstæða og telja sig ekki geta lifað á þessari framleiðslu. Ég get ekki ímyndað mér, að það sé af öðru. Margir þessara bænda sitja í húsum á þessum jörðum og sumir stunda atvinnu í þorpum til þess að hafa ofan af fyrir sér með. Það sést í nýjasta hefti Hagtíðinda, að mjólkurkúm hefur fækkað á árunum 1966 og 1967 um 5000 á öllu landinu. Sauðfé hefur á sama tíma - að vísu ekki fækkað svo mikið, en það eru þó um 19 þús. sauðkindur, sem hefur fækkað um á þessum árum. Ef þessar kýr stæðu allar mjólkandi á básunum sínum, þá mundu þær sennilega skapa um 15 millj. lítra af mjólk, og það hefði sannarlega ekki veitt af því núna hér á Suðurlandi, að við bændurnir hefðum getað haft meiri mjólk til sölu. Það hefur orðið að skrapa saman hingað og þangað, inn til dala og út um strandbyggðir norðanlands í vetur, mjólk til þess að flytja hingað suður á Reykjavíkurmarkaðinn með ærnum kostnaði og hefði ekki verið hægt nema af því, að tíðin hefur verið alveg sérstaklega hagstæð. Þetta er auðvitað mikið hættuspil fyrir þennan mikla neytendafjölda hér við Faxaflóa. ef þessi framleiðslugrein rýrnar mikið og dregur úr henni. Bændurnir, sem stunda þetta, þurfa að geta búið við svo góð kjör, að neytendurnir séu nokkurn veginn öruggir um það, að þeir geti útvegað þeim þessa nauðsynlegu vöru daglega. Ég tók eftir því, að þegar hæstv. landbrh. var kominn á búnaðarþing, - ég hlustaði á ræðu hans þar, - þá var þó nokkuð annað hljóð komið í strokkinn hjá honum heldur en þegar hann var að tala til mín hér á dögunum. Þá sagði hann, að 3.4% bænda væru svo illa staddir, að þeir yrðu að hætta búskap, nema þeir fengju einhverja sérstaka hjálp til að geta haldið áfram, þ. e. a. s. um 160 bændur. Og það er það sorglega við þetta, að að líkindum eru þetta yngri mennirnir úr hópi bændastéttarinnar, sem svona er ástatt fyrir. Það eru mennirnir, sem hafa byrjað búskap á undanförnum svokölluðum viðreisnarárum og orðið að kaupa vélar og bústafn og framkvæma margt og taka mikil lán einmitt á þessum erfiðu tímum fyrir búskapinn. Þá sagði ráðh. á búnaðarþinginu, ef ég hef tekið rétt eftir, að það mundu vera um 19% bænda þar fyrir utan, sem þyrftu sérstaka fyrirgreiðslu til þess að geta haldið áfram búskap. Þetta kalla ég háa tölu. Þetta munu vera um 10–12 hundruð bændur, sem þá er svo komið fyrir, að þeir þurfa alveg sérstaka hjálp til þess að geta haldizt við búskapinn. Ég veit, að hæstv. landbrh. þykir ekki skemmtilegt að þurfa að gefa svona skýrslu, því að ég efast ekkert um, að hann hefði viljað, að þetta væri á annan veg. Mér dettur ekki í hug að halda annað. Og þá sagði hæstv. ráðh. um þau 77%, sem þá væru eftir af bændum, að mikið af þeim væru menn með ágætar aðstæður, en þó mundu þar vera innan um menn, sem þyrftu að fá lausaskuldum sínum breytt í föst lán. Hafi ég tekið rétt eftir því, sem hann sagði, þá var það svona. Og þetta er sannarlega ekki glæsilegt, því að ég verð að álíta. að a. m. k. hér á Suðurlandi hafi verið góðæri, - ja, ég vil segja síðan 1955. Það hefur ekki komið nokkurt erfitt ár hér á Suðurlandi síðan 1955. Annað mál er það á Norðurlandi, þar sem hafa gengið mikil harðindi. Þar hefur náttúrlega verið erfiðara. Hér á Suðurlandi höfum við bændur ekki haft ástæðu til að kvarta undanfarin 13–14 ár. Þetta er útkoman eftir þessi viðreisnarár, og í ofanálag á þetta er það þannig, að það getur enginn bóndi, sem af einhverjum ástæðum þarf að hætta, annaðhvort vegna elli eða heilsubrests, selt eignir sínar. Það kaupir enginn, það verður að láta þetta af hendi fyrir svo að segja ekki neitt. Hæstv. landbrh. sagði, að það hefði aldrei fyrr en í hans stjórnartíð verið hugsað um það að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Átti hann þá við 1962, þegar hann beitti sér fyrir því, og þetta var nauðsynlegt vegna þess, hvernig upphaf viðreisnarinnar verkaði á bændastéttina, gengisfellingarnar 1960 og 1961. En það var ekki liðið lengra en fram á árið 1962, þegar varð að breyta lausaskuldum bænda í föst lán, sem margir höfðu þá mikið gagn af að vísu. En það er ekkert undarlegt, þó að þetta hafi ekki verið gert áður, því að þess hefur aldrei þurft, þess hefur aldrei verið óskað. Það hefur verið búið þannig að landbúnaðinum á áratugunum áður, að það þurfti ekki að gera þetta. Það komu engar óskir fram um slíkt frá bændunum. Ráðh. segir, að það hafi orðið mikil eignaaukning hjá bændum á s. l. árum, og ekki skal því neitað, að það hefur ýmislegt verið keypt. Það hafa verið keyptar vélar og húsgögn og bílar, eins og hann sagði, sjónvarpstæki og þess háttar, eins og hann var að tala um, og hann furðaði sig ekki á því, þó að það hefðu safnazt lausaskuldir, þegar menn hefðu verzlað svona mikið og keypt hitt og þetta af þægindum og húsgögnum. En ég verð nú að segja það, að það er nú ekki beisinn atvinnuvegur, sem getur ekki veitt fólki þau þægindi, að það geti átt stól til að sitja í - og ég vil segja bíl nú á þessum tímum. Það er í raun og veru ekki hægt að vera sveitabóndi nú á tímum nema eiga farartæki, svo að mér finnst þetta ekki nein sönnun fyrir því og ekki til þess að réttlæta það, að skuldasöfnun hefur orðið. Hún hefur vitanlega orðið vegna þess, að atvinnuvegurinn, tekjur bændanna hafa ekki getað staðið undir þeim lífsnauðsynlegu þægindum, sem þeir þurfa að veita sér ekki síður en annað fólk. Já, vinnandi stéttir landsins hafa sopið illt seyði af gengisfellingunum, sem hafa farið fram hér á landi 4 sinnum á undanförnum 9 árum, og þeirri óstjórn, sem af því hefur leitt á efnahagsmálum á öllum sviðum. Þó hefur, held ég, engin stétt farið eins illa út úr þessu eins og bændastéttin. Mér dettur í hug í sambandi við það saga af sparisjóðsbók einni, mig langar til að segja þá litlu sögu: Það var árið 1941, sem bóndi einn austur í Árnessýslu lagði 10 lambsverð inn í sparisjóðsbók handa syni sínum. En þessi sonur hans var þá í heimanbúnaði, ætlaði að fara út í heiminn, ætlaði að hverfa úr föðurgarði, og bóndinn vildi ekki skilja þannig við son sinn, að hann léti hann ekki hafa eitthvað úr búi sínu til þess að grípa til, ef á þyrfti að halda. En það fór nú þannig fyrir þessum syni bóndans, að hann kom sér vel áfram, varð dugandi maður og þurfti ekki að grípa til sparisjóðsbókarinnar. Hún hefur þess vegna legið alla tíð í skúffu hjá honum. Hann hefur ekki látið færa inn vextina og vaxtavextina fyrr en núna fyrir áramótin í vetur. Það eru liðin 27 ár síðan þetta gerðist, eins og ég sagði áðan, 1941. Nú lét hann færa inn vexti og vaxtavexti af þessum 10 lambsverðum í sparisjóðsbókina sína fyrir áramótin, og það stóð alveg heima, að þegar búið var að leggja saman í bókinni, þá var í henni nákvæmlega eitt lambsverð. Og hvað er svo hægt að kaupa fyrir þetta eina lambsverð? Það er hægt að kaupa hérna úti í næstu búð eina miðlungsdýra reykjarpípu fyrir þetta eina lambsverð, - ég spurði um verð á þeim þar í morgun. Ég nefni þetta sem dæmi. Nei, það fór því miður fyrir hæstv. landbrh. og hans félögum í hæstv. ríkisstj. líkt og vinnumönnunum á kirkjustaðnum, sem segir frá í gamalli sögu. Þá langaði til að efnast og bæta hag sinn, alveg eins og ríkisstj. langaði til að bæta hag þjóðarinnar, - ég efast ekkert um það, - svo að þeir fundu upp á því, að þeir fóru út í kirkjugarð og ætluðu að vekja þar upp einn af þeim framliðnu til þess að afla sér auðsins. Ríkisstj. hins vegar fann upp viðreisnina. Þeir vöktu upp einn náunga. En þegar hann kom upp úr gröfinni, þá vildi svo illa til, að þetta var gamall strandmaður og talaði ekki íslenzku, heldur eitthvert mál, sem þeir skildu ekki, svo að þeir réðu ekki við hann, hvorugir skildu aðra. Og það hefur farið eins fyrir hæstv. ríkisstj. að þessu leyti. Viðreisnin og ríkisstj. hafa hvorug skilið aðra, og út úr þessu hefur komið sá óskapnaður, sem við öll eigum nú við að búa, og þau vandræði í efnahagsmálunum, er allir kannast við.



Herra forseti. Fyrir um það bil einni viku urðum við hér í deildinni áheyrendur að spjalli þriggja samherja í stjórnarflokkunum. Þeir, sem tóku þátt í þessu, voru hv. 9. landsk. þm., Bragi Sigurjónsson, hv. 11. landsk. þm., Bjartmar Guðmundsson, og hv. 4. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson. Þeir töluðu um landbúnaðarmál, enda var á dagskránni frv. um framleiðsluráð landbúnaðarins, sem einn þeirra hefur borið fram. Þeir félagar settu dálítinn sjónleik á svið hér í þingdeildinni, vildu láta líta svo út sem þeir væru örlítið ósammála. Þeir voru þarna að látast eins og börnin stundum. Ekki fannst mér sjónarspil þeirra takast með neinum ágætum, enda sagði einn þeirra, að þeir leikararnir ættu stundum dálítið erfitt með að skilja hver annan. Ég held, að það komi ekki svo mjög að sök, þó að skilningurinn sé ekki fullkominn. Allir þessir góðu drengir eru innilega sammála um að fylgja mömmu sinni, þ. e. a. s. ríkisstj., hvað sem hún gerir. Hér á þingi greiða þeir allir atkvæði um öll mál, sem nokkra þýðingu hafa, þar með talin landbúnaðarmál, nákvæmlega eftir fyrirmælum mömmu. Má því segja, að þetta séu góð og hlýðin börn. En það er verst, að mamman, þ. e. a. s. hæstv. ríkisstj., er ekki nógu vel hæf til að ala upp krakka. Stjórnarheimilið er ekki gott, því miður. Að vísu fara ekki sögur af miklum deilum þar, enda held ég, að hæstv. forsrh. hafi sagt hér á þingi í vetur, að ráðh. allir væru á einu máli. Líklega er samkomulagið þar allgott hjá húsbændum og krökkunum. En gallinn er bara sá, og hann er stór, að samkomulagið þar er um vitleysur, margar og stórar. Og þetta hefur orðið allri þjóðinni dýrt. Það hefur valdið henni miklu tjóni. Þess vegna er stjórnarheimilið vandræðaheimili, og líklega ætti barnaverndarnefnd að hafa þarna nokkurt eftirlit.  Þetta mál, sem hér liggur fyrir, var fyrst tekið til umr. 18. des. í vetur. Þar flutti hæstv. landbrh. ræðu, og hann talaði þar m. a. um útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur, sem núv. ríkisstj. hefði komið á, og sagði, að þetta hefði oftast nægt til þess, að bændur hefðu fengið fullt verð fyrir alla framleiðsluna, en svo hefði ekki verið áður en núv. ríkisstj. kom til valda. Þá hefðu bændur orðið sjálfir að bera hallann af því, sem út var flutt. Þarna skrikaði hæstv. ráðh. fótur. Hann hlýtur að vita það, að á þeim tíma höfðu bændur rétt til þess að jafna hallann á útflutningnum með hækkun á verði á því, sem þeir seldu innanlands, og þessi réttur þeirra hafði verið staðfestur með hæstaréttardómi, svo að þarna hefði hæstv. ráðh. getað sagt rétt frá. Hæstv. ráðh. sagði í þessari sömu ræðu, að þegar núv. ríkisstj. kom til valda, hefði verið breytt um landbúnaðarstefnu, tekin upp ný stefna. Þetta er að vissu leyti rétt hjá hæstv. ráðh. Og nýja stefnan var sú að þrengja kosti bændastéttarinnar með ýmsu móti. Við framkvæmd á þessu kom til Teits og Siggu, eins og segir í gömlu máltæki. Einn af ráðh. er allra fremstur þeirra að því leyti, að hann flytur flestar ræður, en það er, eins og allir vita, hæstv. menntmrh. og viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, doktor að nafnbót. Ef til vill flytur hann einn jafnmargar ræður og allir hinir. Við öll tækifæri, sem bjóðast, talar hann og talar um flest milli himins og jarðar og þar á meðal um landbúnaðarmál. Það hefur komið í hans hlut að marka stefnuna í þeim málum og lýsa henni í töluðu máli. Þetta hefur hann gert árlega, einkum á kaupmannafundum. Og hæstv. ráðh. hefur gert þetta mjög skilmerkilega, eins og hans er von og vísa. Þegar hann er þannig búinn að marka stefnuna og lýsa henni glögglega fyrir kaupmönnum og öðrum landsmönnum, þá kemur til kasta Siggu, þ. e. a. s. hæstv. landbrh., að annast um framkvæmdina, - þegar Teitur er búinn að lýsa stefnunni. Nú er það svo um þessa hæstv. ríkisstj., að stefnufesta mun ekki verða fyrirferðarmikið orð í ævisögu hennar. En þó má segja, að þessi stefna hennar í landbúnaðarmálum, að þjarma að bændum með ýmsu móti, hefur tekizt svo vel, að bændur eru nú og hafa verið um skeið tekjulægsta stéttin í þjóðfélaginu samkvæmt því, sem opinberar skýrslur herma. Stjórnin hefur komið þessu fram með ýmsu móti. Ég ætla aðeins að nefna hér eitt dæmi um hernaðaraðgerðir hennar gegn bændum. Það er skatturinn á bændurna. Snemma á valdaferli sínum fékk hæstv. stjórn þinglið sitt til að samþ. lög um að leggja sérstakan skatt á bændur, allþungan, og skyldi hann renna til einnar deildar í Búnaðarbankanum. Þetta þekktist ekki áður. Fyrir daga þessarar stjórnar þurftu bændur ekki að borga neinn slíkan skatt. Þó fengu þeir framkvæmdalán í Búnaðarbankanum á þeim tíma engu síður en nú og með miklu hagstæðari vöxtum en nú eru. Innheimta þessa skatts á bændur hófst 1963, og nú um næstliðin áramót, - í árslok 1968, var þessi skattur orðinn með vöxtum og vaxtavöxtum samtals yfir 92 millj. kr. Ég held, að landbrh. ætti að endurgreiða bændum þennan skatt. Það kæmi sér vel fyrir þá nú á erfiðleikatímum að fá þetta endurborgað. Ég skal að vísu játa, að það er ekki víst, að það sé svo auðvelt fyrir Siggu að borga þetta út nú þegar. Í fyrsta lagi getur skeð, að Teitur banni henni það. Í öðru lagi er ég ekki öruggur um, að það sé nóg í peningabuddunni hjá hæstv. fjmrh. til þess að snara þessu út í einu vetfangi. En hérna mætti nota aðra aðferð. Stjórnin gæti látið tölvuna reikna út skattgreiðslu frá hverjum einstökum bónda frá upphafi og bæta þar við vöxtum. Og þessar upphæðir mætti færa hverjum einstökum bónda til tekna í sérstökum reikningi í Búnaðarbankanum. Það mætti setja reglur um það, að þetta yrði endurgreitt þeim - þessi inneign yrði greidd þeim á vissu árabili, svo gætu þeir líka notað þessar innstæður til þess, eftir því sem þeir þyrftu, að greiða með þeim árgjöld til stofnlánadeildarinnar af lánum, sem þeir hafa fengið þar. Þetta mundi, ef hæstv. landbrh. gæti komið þessu í framkvæmd, auka mjög veg hans. Þetta yrði honum til sóma. Náttúrlega þyrfti að gera meira. Um leið og þessi endurgreiðsla yrði ákveðin, þyrfti Alþ, að afnema þennan rangláta skatt, sem nú er lagður á bændur. En ef svo skyldi fara, að hæstv. landbrh. fengi ekki nógan stuðning til þess verks frá sínu liði í Alþfl. og Sjálfstfl., þá tel ég eiginlega víst, að framsóknarmenn á þingi væru fúsir til að rétta honum hjálparhendur við það nauðsynjaverk. Já, ég vil endurtaka það, að ég tel, að af þessu mundi hæstv. ráðh. hafa sóma, en hitt eykur ekki veg hans, að koma í þennan ræðustól, eins og hann gerir stundum, belgja sig hér út og fara með ýmsar fullyrðingar, sem hafa ekki við rök að styðjast.