Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að matarhlé mun vara í eina klukkustund, frá kl. 1 til kl. 2 vegna nefndafunda.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að gagnrýna harðlega pólitískan skæruhernað Landssambands íslenskra útvegsmanna gagnvart löngu tímabærum breytingum á kvótakerfinu. Kyrrsetning fiskveiðiflotans við bryggju alla þessa viku er ólögleg aðgerð og siðlaus og undir liggur lítt dulbúin hótun LÍÚ um að þetta sé einungis fyrsta aðgerðin, forsmekkurinn að því sem koma skal. Það er viðbúið að kjör landverkafólks í fiskvinnslu víða um land muni skerðast svo um munar ef svo heldur fram sem horfir. Deilan snýst í raun um hvort þjóðin eigi að njóta eignarhalds á auðlind sinni eða hvort auðlindaarðurinn, sem undanfarið hefur numið tugum milljarða kr. á ári, allt upp í 75 milljarða, eigi áfram að renna að mestu í vasa útgerðarmanna í landinu. Höfum í huga forsögu þessa máls og tilurð kvótakerfisins á sínum tíma fyrir tæpum 30 árum. Þar er lýsandi þessi frásögn manns sem þá var í hringiðu atburðanna, með leyfi forseta. Þar segir: „Kvótakerfinu var komið á með hraði um áramótin 1983–1984. […] Hins raunverulega uppruna kvótakerfisins þarf ekki að leita langt yfir skammt. Fiskiþing gerði samþykkt um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar haustið 1983 þar sem sjónarmið Landssambands íslenskra útvegsmanna varð ofan á. Landvinnslan og þeir sem vildu að fiskveiðiheimildir fylgdu byggðum urðu undir. […] Þegar hagsmunaaðilar í útgerð höfðu komið sér saman um nýtt fiskveiðistjórnarkerfi treystu stjórnmálamenn sér ekki til að ganga gegn þeirri niðurstöðu. Halldór Ásgrímsson studdi stefnu LÍÚ og féllst á rök útgerðarmanna fyrir kvóta á skip.“ Þetta sagði Steingrímur Hermannsson, fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins og sjávarútvegsráðherra í ævisögu sinni fyrir nokkrum árum. Frásögn hans staðfestir að kvótakerfið var skilgetið afkvæmi LÍÚ sem berst nú hatrammlega gegn því að þjóðin fái sanngjarna hlutdeild í auðlindaarðinum og aukins jafnræðis verði gætt við úthlutun nýtingarleyfanna. Þar skal beitt amerískri áróðurstaktík, en forsvarsmenn LÍÚ skulu hafa í huga að hótanir, ofbeldi og skemmdarverk eru ekki  Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur mun ekki láta kúga sig til hlýðni í fiskveiðistjórnarmálinu 

Virðulegi forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með skýrslu sem var unnin af sérfræðingum fyrir hæstv. fjármálaráðherra um áhrif lækkunar höfuðstóls húsnæðislána. Í skýrslunni er enn einu sinni lögð áhersla á að draga fram kostnaðinn fyrir skattgreiðendur og lífeyrisþega. Engar efasemdir koma fram í skýrslunni um hvort skuldsett heimili geti tekið að sér að fjármagna skuldbindingar lífeyrissjóðanna. Engin tilraun er gerð til að meta afleiðingar þess að taka ekki á skuldavandanum sem að mínu mati, frú forseti, er tifandi tímasprengja. Mörg heimili eru á leið í þrot vegna viðvarandi verðbólgu og vegna væntanlegs verðhruns á fasteignamarkaði, sérstaklega ef þeir sem ekki geta selt í dag fasteignir sínar í úthverfum Reykjavíkur neyðast til að skila þeim vegna þess að þeir eru orðnir of skuldsettir. Skýrsluhöfundar fjalla ekki um þær leiðir sem við sem höfum talað fyrir almennri leiðréttingu höfum lagt til, til að fjármagna leiðréttinguna. Það eru að minnsta kosti tvær leiðir færar. Það er að Seðlabankinn gefi út skuldabréf sem greitt yrði niður með skatti á hagnað bankanna eða að taka upp nýkrónu á mismunandi gengi. Ríkisstjórnin hefur hafnað almennri leiðréttingu og innleitt sértæk úrræði. Í ljós hefur komið að þau gagnast fyrst og fremst þeim tekjuháu, eru tímafrek og dýr og að mínu mati, í raun algert fíaskó. Skuldavandinn verður ekki leystur nema fastir vextir komi í stað verðtryggingar, fasteignalán verði leiðrétt og sértæk skuldaúrræði geti tekið við öllum þeim sem þessar tvær aðgerðir hjálpa ekki.

Virðulegi forseti. Helst langar mig að svara hv. þm. Skúla Helgasyni en ég ætla ekki að eyða miklum tíma í svo ómálefnalegan og órökstuddan áróður eins og hann flytur.  Mig langar að tala um annað, virðulegi forseti, það er ferðaþjónustan. Hún er vaxandi grein og það er ánægjulegt. Hún hefur verið árstíðabundin en við stefnum að því að efla hana enn frekar og vera með öfluga ferðaþjónustu allt árið. Við búum í stórbrotnu landi þar sem náttúran heillar, hálendið heillar. En þetta býður hættunni heim og við sjáum afleiðingar þess í mjög vaxandi útköllum hjá björgunarsveitum landsins. Fyrir nokkrum árum fórum við björgunarsveitarmenn gjarnan í sumarfrí yfir sumarið, við sögðum: Sjáumst að hausti. Yfir sumarið voru aðeins örfá útköll. Nú er þetta orðinn einn mesti annatími ársins hjá björgunarsveitunum í landinu. Ég vil vekja máls á þessu vegna þess að það er mjög mikilvægt að fólk átti sig á því að þetta mikilvæga sjálfboðaliðastarf kostar auðvitað heilmikinn rekstur og heilmikla fjármuni. Það er mikilvægt að ferðaþjónustan átti sig á því, þar sem ekki eru sóttir stórir rekstrarstyrkir í ríkissjóð, að hún verður að standa þétt við bakið á björgunarsveitunum, til að hægt sé að veita þjónustu og auka öryggi ferðamanna. Ég hef ekki nákvæma tölu um fjölda útkalla en þau skipta tugum bara á síðustu tveimur mánuðum, apríl og maí, og mjög mörg eru þau vegna ferðamanna. Að nýloknum sjómannadegi vil ég einnig nefna í örstuttu máli það öfluga starf sem unnið er í öryggi sjómanna á hafinu. Slysavarnafélagið Landsbjörg rekur 14 björgunarskip, stór björgunarskip hringinn í kringum landið og útkallafjöldi hefur vaxið mjög hjá þessum skipum, sérstaklega eftir að strandveiðar hófust. Það er ágætt að búa við þetta mikla öryggi en það kostar einnig mikið. Þessi skipafloti er í góðu standi en fram undan er þó þörf á miklu viðhaldsátaki 

Forseti minnir á að ræðutími er tvær mínútur og biður menn að virða hann.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi kvótakerfið sem hér var nefnt. Það er athyglisvert að heyra hvernig menn tala um það því að það sem við Íslendingar búum við í dag er hagkvæmur sjávarútvegur og auðlind sem er ekki ofveidd. Ef forsvarsmenn LÍÚ bjuggu það kerfi til hljótum við bara að þakka þeim fyrir það. En aðgerðir útvegsmanna, bæði þeirra sem eru innan LÍÚ og ekki innan LÍÚ, af því að það taka flestir þátt í þessu, eru studdar af sjómönnum og landverkafólki. Það eru fleiri en útgerðarmenn sem hafa skilning á því hversu alvarleg staða er uppi í sjávarútveginum. Það er kannski helst forusta ASÍ sem skilur það ekki og það kemur reyndar ekki á óvart. Heimilin eru kannski það sem mestu skiptir í dag og hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom inn á það og ég tek undir þau orð hennar að skýrslan sem nefnd var veldur miklum vonbrigðum, að því leyti að sömu forsendur eru gefnar í upphafi og áður. Það er nánast samið við aðila sem skrifa þessa skýrslu og áður hafa skrifað skýrslur um þetta sama efni. Það er í sjálfu sér fátt nýtt í þessu nema að enn og aftur fáum við það staðfest að stjórnvöld gerðu gríðarleg mistök þegar bankarnir voru endurreistir með því að nýta ekki það tækifæri sem þá gafst til að lækka skuldir heimilanna. Það er mál sem stjórnvöld verða að fara að horfast í augu við. Ef það svigrúm, eins og það var kallað á þeim tíma, hefði verið nýtt, væri staðan svolítið önnur fyrir íslensk heimili í dag. Ég held að flestir sjái að ekki er öll nótt úti enn. Það er hægt að fara í aðgerðir. Þær kosta að sjálfsögðu fjármuni en það þarf líka að svara því hvað það kostar að gera ekki neitt fyrir heimilin. Hvað kostar að láta heimilin vera áfram í þeirri stöðu sem þau eru í í dag? Það kostar marga milljarða. Þeir milljarðar fara þá ekki út í samfélagið til að efla hagvöxt og skapa atvinnu um leið annars staðar í hagkerfinu.

Frú forseti. Það er rétt að vekja athygli á því að fyrir nokkru afgreiddi allsherjar- og menntamálanefnd út til síðari umræðu tillögu til þingsályktunar um forvirkar rannsóknarheimildir lögreglu, mál sem er flutt af átta þingmönnum úr þremur flokkum. Fyrstu flutningsmenn eru hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, Róbert Marshall og Birgir Ármannsson. Það hefur verið nokkur ágreiningur um það á síðustu missirum hvaða leið sé heppilegust í þessu efni. Hér er lagt til að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að leggja fyrir Alþingi frumvarp sem veiti lögreglunni sambærilegar heimildir og lögreglan í öðrum norrænum ríkjum hefur til að rannsaka og grípa til fyrirbyggjandi aðgerða gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Telja flutningsmenn að það sé nauðsynlegt að veita lögreglunni sambærilegar heimildir og lögreglan annars staðar á Norðurlöndunum hefur, sérstaklega þegar um er að ræða glæpastarfsemi sem teygir einatt anga sína yfir landamæri. Það er mikilvægt að lögreglan í einstökum ríkjum hafi sambærilegar heimildir á milli landa. Á móti kemur að mikilvægt er að gæta varfærni, eins og margir hafa bent á, og stíga varlega til jarðar. Sjálfur hef ég oft haft efasemdir um hversu langt eigi að ganga í þessa átt, hve langt slíkar heimildir eigi að ná og hvort hægt sé að beita þeim með óeðlilegum hætti. Það er mikilvægt að skilyrða þessar heimildir við tiltekna tegund rannsókna. Lögreglan hefur kallað mjög eftir slíkum heimildum eins og kemur fram í umsögnum og þess vegna held ég að í þessari tillögu sé lögð til mjög heppileg leið. Ég vona að málið drukkni ekki í málþófskófinu og öllu sem nú er uppi því þetta er eitt af þeim mikilvægu málum sem þarf að klára. Ég vona að þingið nái að afgreiða tillöguna og hún verði samþykkt og ráðherra verði falið að útbúa frumvarp með sambærilegum heimildum. Þegar ráðherra og ráðuneyti hafa unnið þá vinnu kemur frumvarpið að sjálfsögðu til þingsins og fer í gegnum hefðbundið þingferli, þrjár umræður og nefndarvinnu þannig að Alþingi getur unnið þetta mál mjög vandlega eftir að ráðherra kemur með það til þingsins. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað margt að ræða á þessum tímapunkti. Ég vildi hins vegar ræða eitt sem við höfum lítið rætt, og er ástæða fyrir því enda tel ég mikilvægt að við séum ekki að þvælast inn í mál eins og forsetakosningar. En ég held að það sé að koma betur og betur í ljós að við hv. þingmenn hefðum átt að nýta tækifærið á þessu kjörtímabili til að skýra þá þætti stjórnarskrárinnar sem eru hvað óljósastir eða réttara sagt sem menn hafa túlkað á ýmsa vegu. Það er afskaplega dapurt að við skulum ekki hafa nýtt tímann sem skyldi og ömurlegt að við skulum ekki hafa getað náð saman um til dæmis það hvernig eigi að framkvæma þjóðaratkvæðagreiðslur. Ástæðan fyrir því að ég ræði þetta er að ég vil í það minnsta segja mína skoðun á þessu, en ég tel að málum sé þannig fyrir komið að þingrofsrétturinn sé hjá hæstv. forsætisráðherra, alveg sama hver það er. Ég held að miklu máli skipti að það sé ekki neinum vafa undirorpið. En við hv. þingmenn berum hins vegar mikla ábyrgð í þessu efni, að við skyldum ekki hafa gengið fram á þeim tíma þegar menn voru sammála um að það þyrfti að fara í stjórnarskrármálin, að við skyldum ekki hafa borið gæfu til þess á þessu kjörtímabili að vinna hlutina betur. Afleiðingin er sú að við erum ekki enn þá komin á þann stað að geta rætt efnislega um hluti eins og þessa.

Virðulegi forseti. Það gengur ýmislegt á í málefnum Evrópusambandsins hér á landi og er róðurinn orðinn mjög þungur því að í könnunum eykst andstaðan við það. Það stendur á Evrópuvaktinni í dag að sendiherra Evrópusambandsins, Timo Summa, sé á förum frá Íslandi og að starf hans hafi verið auglýst laust til umsóknar. Ég hef spurt fulltrúa í hv. utanríkismálanefnd hvort þetta hafi verið til umræðu í nefndinni og svo er ekki. Einhver flótti virðist brostinn á í sendiráði ESB á Íslandi. Haldið hefur verið uppi mjög málefnalegri gagnrýni á sendiherrann, sendiráðið sjálft og Evrópustofu sem starfar á vegum Evrópusambandsins. Færa má fyrir því rök að þessir aðilar hafi brotið gegn 41. gr. Vínarsamningsins um stjórnmálasamband ríkja þar sem þeir hafa blandað sér mjög freklega í viðkvæm innanríkismál hér á landi. Að auki hef ég bent á að líklega séu þessir aðilar líka að brjóta lög um prentmiðla frá 1978 vegna þess að allur pólitískur áróður frá erlendum ríkjum er hreint og beint bannaður. Ég tel að hægt sé að lögjafna milli laga um prentmiðla og þess sem er að gerast á netinu, með auglýsingum á netmiðlunum frá þessum aðilum. Ég ætla að fagna því sérstaklega að þessi aðili sé á förum því að eins og fram hefur komið var sendiherra Þýskalands meira að segja farinn að blanda sér inn í þessar viðkvæmu upplýsingar. En nú er rétt að þagna, hv. þingmenn.

Virðulegur forseti. Ef útvegsmenn eru ekki að nýta þær heimildir um þessar mundir sem ríkið hefur gefið út þeim til handa til að sækja sjóinn og miðin í kringum landið er einsýnt að ríkisstjórnin á nú þegar að hefja undirbúning að því að innkalla þær heimildir og endurráðstafa þeim upp á nýtt svo að tryggt sé að þær verði nýttar. Þá tel ég jafnframt að ríkisstjórnin eigi að skoða hvort ekki sé ástæða til og fær leið að rýmka verulega þær strandveiðar sem nú eru stundaðar. Með þeim hætti væri jafnvel hægt að bjóða út veiðiheimildir, auka verðmætasköpun í strandveiðum og auka tekjur ríkisins til að standa straum af víðtæku björgunarstarfi sem hv. þm. Jón Gunnarsson mælti fyrir áðan. Það er rétt sem hv. þingmaður segir. Á mörgum stöðum er verið að vinna mjög glæsilega vinnu á þeim vettvangi og vantar fjármuni. Það er sjálfsagt mál að sækja það meðal annars með því að endurráðstafa veiðiheimildum og nýta þá peninginn. 
             Það er algerlega ótækt, virðulegur forseti, að ein stétt manna ákveði, með þeim hætti sem nú hefur verið gert, að hætta veiðum og hafa þannig áhrif á heildarmyndina, hafa þannig áhrif á fjölmargar aðrar stéttir og nota það sem hótun og þvingunaraðgerðir í réttindabaráttu sinni. Ríkisstjórnin hlýtur að taka á því máli og hlýtur að fara yfir það hvernig hægt er að endurheimta þær heimildir og nýta þær á annan veg; láta aðra hafa og nýta fjármagnið meðal annars til þess að styrkja við björgunarstarf sem unnið er á hálendinu og á miðunum í kringum landið.

Virðulegi forseti. Á hátíðisdögum og hér í þessum ræðustól tala talsmenn ríkisstjórnarflokkanna fyrir því að breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu verði gerðar í nafni sáttar, í nafni réttlætis, í nafni þess að eftir áratugadeilur eigi nú að koma fram með þessi frumvörp til að setja niður þær deilur. Þess vegna er það kostulegt að heyra hv. þm. Skúla Helgason og hv. þm. Róbert Marshall koma hingað með sína samfylkingarfrasa og lýðskrum eina ferðina enn og gera ekkert annað en að viðhalda ósætti og ýta undir deilur. Þeir vita, nákvæmlega eins og við hin sem hér erum, að þær aðgerðir sem útvegsmenn hafa farið í eru með stuðningi sjómanna, eru með stuðningi landverkafólks, eins og til dæmis kom fram í heimabæ hv. þm. Róberts Marshall á fjölmennum fundi í gær. Þar mættu yfir 400 manns og sýndu stuðning sinn í verki. Þetta er leið greinarinnar til að á hana sé hlustað. Þetta er leið greinarinnar til að ná athygli stjórnvalda til að tryggja að umsagnir sem komið hafa fram við þessi frumvörp verði teknar alvarlega og til að knýja stjórnvöld til að setjast niður. Ef ríkisstjórnin meinar eitthvað með því sem haldið er fram um sátt þá er þarna stórt tækifæri til en sátt í greininni verður ekki þvinguð fram með einhverju offorsi eins og núverandi stjórnarflokkar halda. Hún næst aðeins ef menn 

Frú forseti. Þær ólöglegu aðgerðir sem LÍÚ stendur núna fyrir með því að kyrrsetja flotann og taka þar með landverkafólkið sitt og sjómennina í gíslingu, beita fyrir sig mannlegum lifandi skildi í stríði þeirra við stjórnvöld, lýsir auðvitað best því hugarfari og þeirri óbilgirni og hörku sem einkennt hefur framgöngu þeirra ágætu samtaka í stríði sínu við stjórnvöld undanfarin missiri. Þessar aðgerðir koma harðast niður á þeirra eigin fólki, ekki síst landverkafólkinu. Það er ódrengilegur leikur, sem leikinn hefur verið í þessari umræðu undanfarin missiri, að ýta undir ótta fólks, skapa ótta og ugg og ýta undir óöryggi fólks um afkomu sína og barna sinna eins og LÍÚ hefur stundað í stríði sínu við allt og alla síðustu missiri. Það hlýtur að vera íhugunarefni fyrir stjórnvöld þegar þessi valdamiklu samtök beita afli sínu á þennan veg og neita að nýta auðlindina fram undan landsteinum. Það hlýtur að koma til álita hjá stjórnvöldum að hugleiða það hvernig þessum verðmætum verði helst bjargað og hvernig best sé að koma málum þannig fyrir að landverkafólk njóti atvinnu og haldi tekjum sínum. Auðvitað hlýtur það þá að koma til greina að úthluta þessum verðmætum með öðrum hætti og þetta hlýtur að herða stjórnvöld enn frekar í þeirri fyrirætlan sinni að innkalla allar aflaheimildir og úthluta þeim að nýju á nýjum forsendum. Ég vil líka minna á það að í sameiginlegri bókun nokkurra hagsmunasamtaka í sáttanefndinni fyrir tveimur árum, meðal annars Sjómannasambandsins, var lögð á það megináhersla að aflaheimildum yrði úthlutað í formi 15 ára nýtingarsamninga, 15 ára ekki 20.

Forseti minnir á að ræðutíminn er tvær mínútur og biður hv. þingmenn um að virða hann.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir hans ræðu og taka undir orð hans varðandi forvirkar rannsóknarheimildir. Ég sé að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur líka afgreitt mál er varða grundvallarskilgreiningar á löggæslu á Íslandi og gerð löggæsluáætlunar fyrir Ísland. Ég vil einnig óska eftir því að við reynum að klára það mál jafnhliða á þessum lokadögum þingsins. Það sem mig langar þó að nefna núna er það sem menn hafa verið að ræða hér, þ.e. aðgerðir útvegsmanna. Ég skil svo sem málflutning Samfylkingarinnar, ég verð að segja það, hann er mjög kunnuglegur. Þetta er það sem Samfylkingin er búin að gera út á alveg frá stofnun þess ágæta stjórnmálaflokks, að hjóla í útgerðina, hjóla í útveginn, eins og þessi grein sé rót alls hins illa. Það er hins vegar svo merkilegt að flestir úti í heimi virðast líta þessa atvinnugrein og fiskveiðistjórnarkerfið öðrum augum en Samfylkingin. Ég veit ekki betur en fyrirheitna landið, Evrópusambandið, líti til Íslands og horfi til þess að þetta sé það kerfi sem líklega væri best að taka upp. Ég vil líka segja það við hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem vilja klára viðræður og taka hraðlestina inn í Evrópusambandið, að þegar þangað er komið þá held ég að þeir hinir sömu þingmenn verði að fara að venja sig við aðgerðir af þessu tagi. Ég veit ekki betur en sjómenn í Evrópusambandinu hafi stíflað hafnir til að leggja áherslu á sín mál. Bændur hafa hellt mjólk og kúamykju á götur til að leggja áherslu á  
            

Forseti biður um einn fund í salnum.

Frú forseti. Ég bað um orðið meðal annars vegna orða formanns allsherjar- og menntamálanefndar út af forvirkum rannsóknarheimildum sem við höfum verið að fara mjög vel yfir í nefndinni - vonandi náum við að klára nefndarálitið þannig að málið komi til umsagnar. En ég get hins vegar ekki orða bundist eftir að hafa horft og hlustað á allar þessar friðardúfur frá Samfylkingunni flykkjast hingað upp í pontuna. Ég verð að viðurkenna að nú erum við að tala undir liðnum störf þingsins. Ég sakna þingmanna Samfylkingarinnar og óska eftir því og vonast til þess að þeir láti sjá sig og láti í sér heyra, ekki síst þeir sem hafa verið á Suðvesturhorninu, þingmennirnir þar, til að tjá sig um veiðigjaldið, um málefni útvegsmanna, sjómanna og annarra. Það er alveg með ólíkindum að þegar frjáls félagasamtök leyfa sér að vera ósammála ríkisstjórninni þá sé farið hingað upp í ræðustólinn með offorsi og skammir látnar dynja yfir þingmönnum og ekki bara yfir þeim heldur líka yfir hópi útgerðarmanna sem leyfir sér að mótmæla því offorsi sem ríkisstjórnin fer fram með í veiðigjaldsmálinu og ekki síður hvað varðar breytingarnar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Ef hagsmunasamtök í samfélaginu eru ekki sammála ríkisstjórninni þá er þeim einfaldlega sagt að halda kjafti og vera úti. Þannig er orðbragðið hér á þingi. Ef hagsmunasamtök leyfa sér að vera ósammála ríkisstjórninni þá er þeim einfaldlega sagt að vera úti. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að vekja athygli þingheims á tölvupóstum sem okkur þingmönnum hafa borist að undanförnu þar sem hv. þingmenn eru hvattir til að styðja Vaðlaheiðargangaframkvæmdina. Þessir póstar hafa komið frá sveitarstjórnum ekki bara í Eyjafirði heldur líka í Þingeyjarsýslum, Hörgársveit, Skútustaðahreppi, Eyjafjarðarsveit og frá Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar. Það er góð og mikil samstaða um þessa framkvæmd á norðausturhorni landsins enda áttar fólkið sig á mikilvægi hennar. Hv. þm. Þór Saari svaraði einu þessara bréfa og lét að því liggja að það væri hægt að taka það lánsfé sem nota á í framkvæmdina og setja í önnur verkefni. Hv. þingmaður reynir þar að etja saman einstaka verkefnum á landsbyggðinni. Það er ekki rétt að gera það. Það er ljótur leikur. Það er ekki réttlætanlegt að taka lán og auka vaxtakostnað ríkissjóðs í því árferði sem nú er. Það er hins vegar réttlætanlegt í undantekningartilvikum þegar fólk er reiðubúið að standa sjálft straum af framkvæmdinni og borga notendagjöld eins og reyndin er varðandi Vaðlaheiðargöng. Ef fólk skilur það ekki segi ég: Það er ekki réttlætanlegt að taka lán og setja í heilbrigðiskerfi landsmanna. Við ætlum ekki að byggja dvalarheimili og láta notendur dvalarheimilisins greiða kostnaðinn við byggingu heimilisins, bara svo það sé á hreinu, virðulegi forseti. Ég vil biðja þá þingmenn sem reyna að etja saman einstökum verkefnum að láta af því. Það skiptir miklu máli að framkvæma úti á landi. Norðfjarðargöng eru gríðarlega mikilvæg samgöngubót, Dýrafjarðargöng eru gríðarlega mikilvæg samgöngubót, 

Virðulegi forseti. Það er dapurlegt að heyra þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins verja pólitískan skæruhernað LÍÚ eins og gert er undir þessum dagskrárlið og halda því fram að þær aðgerðir sem LÍÚ skipuleggur núna um land allt njóti stuðnings fiskverkafólks um land allt. Hvað hafa menn fyrir sér í því, af því að hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um órökstuddan málflutning? Halda menn virkilega að Alþýðusamband Íslands, sem núna hefur eðlilega brugðist harkalega við þessum aðgerðum, sé ekki í sambandi við umbjóðendur sína,  
             Ég sagði að þetta væri dapurlegur málflutningur en hann kemur því miður ekki á óvart, enda var það kjarninn í málflutningi mínum áðan 

Ósanngjarnt.

Þess vegna erum við með kvótakerfi sem 70% þjóðarinnar hefur verið andsnúið, eins og við höfum séð aftur og aftur í skoðanakönnunum. Þess vegna er leiðangur ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur um að breyta þessu kerfi og færa það í þá átt að þjóðin fái loksins sanngjarnan og eðlilegan hlut af því að úthluta þessum takmörkuðu gæðum sem leyfð eru til að nýta sameiginlega auðlind, ekki bara mikilvægur, hann er bráðnauðsynlegur svo við náum að endurreisa þetta samfélag. Að sjálfsögðu er fullkomlega eðlilegt, eins og hv. þingmaður Róbert Marshall sagði, að skoða það hvort tími sé kominn til að endurskoða þessar heimildir sem útgerðarmenn hafa haft ef þeir halda áfram að hegða sér með þeim ofbeldisfulla hætti sem við höfum orðið vitni að.

Virðulegur forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan að mér finnst full ástæða til að ríkisstjórnin skoði hvort ekki sé hægt að endurúthluta þeim veiðiheimildum sem ekki hafa verið nýttar í þessari viku og um þessar mundir. Það er fullkomlega eðlilegt að það sé skoðað og það er dálítið undarlegt að verða vitni að því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins bregðist við, eftir að maður hefur stungið upp á þessu, eins og þeim hafi verið tilkynnt að það yrði enginn hádegismatur, þeir bregðast ókvæða við og koma hingað upp sárir og móðgaðir. Er ekki bara verið að tala um að við nýtum þær heimildir sem til staðar eru fyrir alla? Eru ekki hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sífellt að tala um mikilvægi sjávarútvegsins fyrir þjóðarbúið allt, ekki bara fyrir útvegsmenn heldur líka fyrir fiskvinnslufólk? Virðulegi forseti. Ég talaði í síðustu viku við konu sem tók þátt í svonefndum auglýsingum hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Hún býr í Vestmannaeyjum og hún tjáði mér það að viðbrögðin við þátttöku hennar í auglýsingunni hefðu verið slík að hún gerði sér þá loksins ljóst að það væru miklu fleiri í Vestmannaeyjum sem væru á móti þessu kvótakerfi en hana hafði nokkru sinni grunað.  
            

Virðulegi forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að virðulegum forseta er auðvitað vandi á höndum þegar gera á athugasemdir við málflutning þingmanna og orðfæri. Það getur verið matskennt. En ég vil bera það undir hæstv. forseta hvort það sé viðeigandi að hv. þingmenn tali um þá baráttu sem er í landinu með þeim hætti sem gert var, að hér sé talað um að atvinnurekendum sé skítsama um starfsfólk sitt, eins og hv. þingmenn orðuðu það.

Ætlar þú að vanda um fyrir öðrum núna? Ætlar þú að vanda um fyrir öðrum í því?

Að hér sé verið að búa til mannlega lifandi skildi, 

Forseti vill geta þess að þingmenn hafa mjög ríkan málfrelsisrétt 

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um veiðigjöld. Þetta frumvarp er annað af tveimur sem ætlað er að breyta því fiskveiðistjórnarkerfi eða því fyrirkomulagi sem við höfum við fiskveiðar í dag. Grunnhugmyndin með þessu frumvarpi er sú að í íslenskum fiskveiðum sé auðlindaarðurinn slíkur að það beri að skattleggja hann sérstaklega. Í 10. gr. frumvarpsins er talað um hvernig reikna á nákvæmlega rentu og annað slíkt. Ég tel að miðað við hvernig umræðan hefur verið og hvernig fjallað er um auðlindarentu og fiskihagfræði í þessu frumvarpi sé ekki úr vegi að byrja á því að útskýra hvað auðlindarenta er. Árið 1911, fyrir réttu 101 ári síðan, kom út mjög merkileg grein eftir Danann Jens Warming í Nationaløkonomisk Tidsskrift í Danmörku. Greinin, sem bar nafnið „Ålegårdsretten“, er fyrsta stóra framlagið til fiskihagfræði þar sem reynt er að skilgreina hvernig umframarður verður til í fiskveiðum og hvað auðlindarenta er. Jens Warming hafði komið auga á það … 

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa forseta og tala til hans úr ræðustóli Alþingis.

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra leyfir mér kannski að halda áfram með mál mitt. En Jens þessi Warming hafði orðið þess áskynja að það fyrirkomulag ríkti í álagildruveiðum í Danmörku að landeigendur sem áttu land að sjó þar sem ála var von, getum við sagt, tóku gjald af álaveiðimönnum til að hafa nytjar af jörðinni en ekki síst til að hafa stjórn á álaveiðunum. Warming kom auga á að með því fyrirkomulagi var mun meiri hagnaður hjá álaveiðimönnum miðað við önnur svæði þar sem ekki var tekið gjald og þar sem ekki var nein stjórn á veiðunum. Warming lagði höfuðið í bleyti og komst að því að með því að takmarka veiðarnar á þennan hátt væri hægt við nýtingu náttúruauðlinda, og hann hafði sérstaklega í huga fiskveiðar, að mynda auðlindarentu sem leiddi til mikillar hagkvæmni í veiðum. Grein Warmings vakti ekki mikla athygli í vísindasamfélaginu en árið 1954 kom út grein eftir Kanadamanninn Scott Gordon þar sem hann komst að sömu niðurstöðu og Jens Warming og markar það upphaf fiskihagfræðinnar eins og við þekkjum hana í dag. Að vísu hafa orðið breytingar og endurbætur eins og við þekkjum en í grundvallaratriðum getum við lýst því hvernig auðlindarentan verður til með því að ímynda okkur fiskveiðar. Í fiskveiðunum er fjöldi sjómanna það mikill og það fjármagn sem er notað við fiskveiðarnar slíkt að umframarðurinn eyðist allur, þ.e. auðlindarentan er núll. Í þessum ímynduðu fiskveiðum hugsum við okkur að gefin séu einkaleyfi til veiða og að þessi einkaleyfi séu framseljanleg á milli þeirra útgerða sem stunda fiskveiðarnar. Einhverjir vilja fara út úr veiðunum og selja þá einkaleyfi sín til annarra sem vilja stunda veiðar áfram. Aðrir sameina einfaldlega fyrirtæki sín o.s.frv. Niðurstaðan af þessu er sú að sjómönnum fækkar mjög sem stunda fiskveiðarnar og fjármagnið sem notað er við fiskveiðarnar minnkar mjög mikið. Nýtingin á sóknargetunni batnar mjög mikið en það magn sem við komum með að landi breytist ekki vegna þess að einkaleyfin hafa ekki áhrif á hvað sjórinn getur framleitt af fiskum, ef við orðum það með svo undarlegum hætti. Það sem gerist er að á nokkrum árum fækkar skipum og sjómönnum sömuleiðis og auðlindarenta fer að myndast. Í frumvarpinu er talað um að innheimta eigi hluta af þessari auðlindarentu fyrir ríkið vegna þess að þjóðin eigi auðlindina. Hver hefur orðið raunin á Íslandi? Raunin hefur orðið sú að fiskiskipum hefur fækkað mjög, nákvæmlega eins og fiskihagfræðin spáði fyrir um, frá því kvótakerfið var sett á árið 1983, í kjölfar útkomu svörtu skýrslu Hafró. Þar var því spáð að fiskstofnar mundu hrynja við Ísland ef ekkert yrði að gert. Fiskiskipum hefur fækkað úr um það bil 2.600 í um 1.100. Þá tel ég ekki strandveiðarnar með vegna þess að þær eru nýlegt fyrirbæri og þar er ekki um mjög mikinn afla að ræða. Nákvæmlega eins sem fiskihagfræðin spáði fækkaði sjómönnum og minna fjármagn var notað í útgerðina og þá varð til þessi auðlindarenta sem Jens Warming kom auga á í athugunum sínum árið 1911 og Scott Gordon árið 1954. Þá myndaðist þessi umframhagnaður. Þetta er lýsing á því gæfuspori sem Íslendingar tóku árið 1983 sem leiddi til þessa umframarðs sem er í fiskveiðum í dag. Spurningin er síðan: Hverjir njóta þessa auðlindaarðs? Kostnaðarstrúktúrinn í útgerð á Íslandi er þannig að fyrst er borgað fyrir olíu og veiðarfæri af þeim tekjum sem koma inn við fiskveiðar. Eftir það er þeim tekjum sem verða til við sölu aflans skipt á milli útgerðanna annars vegar og sjómannanna hins vegar. Þeim er skipt í hlutföllum þannig að útgerðin fær um það bil 60% og sjómennirnir um 40%. Af þessu er augljóst að auðlindaarðurinn eða auðlindarentan sem orðið hefur til í fiskveiðunum skiptist á milli útgerðanna og sjómannanna í hlutföllunum 60/40. Síðan eru sjómennirnir skattlagðir og þeir borga tekjuskatt af tekjum sínum sem rennur í ríkissjóð og útgerðirnar borga skatta af hagnaði sínum sem renna einnig í ríkissjóð. Svo ég leiðrétti mig aðeins er annars vegar tekið af tekjum sjómannanna í ríkissjóð og hins vegar í sveitarsjóð, út af útsvarinu. Af þessari lýsingu má auðveldlega sjá að auðlindaarðurinn sem orðið hefur til við að þessi einkaleyfi hafa verið innleidd í fiskveiðar, sem við köllum í daglegu tali kvótakerfi hér á Íslandi, rennur til sjómanna og til útgerða og síðan að hluta til til ríkissjóðs og sveitarfélaga. Það eru þessir þrír aðilar sem skipta á milli sín auðlindaarðinum. Í frumvarpinu er fjallað um að hluti útgerðarinnar verði skattlagður meira en gildir um hefðbundin fyrirtæki á Íslandi. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að eftir að kostnaður af óskiptu hefur verið greiddur, eftir að laun hafa verið greidd, stendur eftir einhver upphæð. Síðan er svokölluð árgreiðsluaðferð notuð til að reikna út það sem þykir hæfilegur hagnaður og svo er það greiðsla fyrir fjármagnsnotkun í útgerð sem dregin er frá þeirri upphæð sem eftir stendur. Eftir er einhver upphæð sem nú á að skattleggja sem kölluð er framlegð eða umframframlegð og er sögð vera um 80–90 milljarðar á þessu ári. Ríkið ætlar á næstu fimm árum að taka upp í 70% af þessari framlegð í ríkissjóð. En takið eftir, ekki er talað um að taka eigi auðlindaarðinn sem fellur í hlut sjómannanna, að skattleggja hann sérstaklega, þannig að taka á þetta útgerðarmegin. Deilan í dag snýst raunverulega um hve stóran hluta af þessari framlegð ríkið á að fá í sinn hlut og hve stóran hluta útgerðin á að fá. Það er kannski óþarfi að segja það en það er rétt að fram komi að af þeim 30% sem eftir eru þegar búið er að reikna auðlindagjaldið út er greiddur tekjuskattur. Þá borga útgerðirnar tekjuskatt sem er 20% þannig að eftir verða um það bil 15% af þessari reiknuðu framlegð hjá útgerðunum. Þá er sagt að verið sé að skattleggja auðlindaarðinn en eins og þeir vita sem hlýddu á mál mitt þegar ég útskýrði hvernig auðlindaarðurinn verður til, eru engin tengsl þarna á milli. Hér er því búið að rugla saman hugtökum og rugla saman því sem raunverulega á að fjalla um, þ.e. auðlindarentunni, við einhverja reiknaða framlegð sem reiknuð er á einhverri skrifstofu úti í bæ, nánar tiltekið Hagstofunni. Í fyrsta lagi stoppa ég strax við aðferðina, þ.e. það hvernig veiðigjaldið er lagt á. Það er gert á rangan hátt. Í öðru lagi er einungis hlutur útgerðarinnar skattlagður og í þriðja lagi er sú skattlagning allt of há, það er allt of mikið að taka þessi 70%. Um þetta snýst deilan.  Svo er annar vinkill á málinu, þ.e. hitt frumvarpið sem er breyting á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þar er verið að gera breytingar sem leiða til þess að það ferli sem ég lýsti í byrjun, hvernig farið er úr óhagkvæmum veiðum, þ.e. ólympískum veiðum þar sem auðlindarentan er engin, yfir í það að gefa einkaleyfi, sem við köllum kvótakerfi í daglegu tali, sem leiðir til þess að til verður auðlindarenta. Hitt frumvarpið snýst um að snúa þessari þróun við, þ.e. annars vegar að fjölga sjómönnum sem stunda fiskveiðar og hins vegar að fjölga bátum sem stunda fiskveiðar þannig að auðlindarentan eyðist þarna á altari óhagkvæmni. Það er verið að gera veiðarnar óhagkvæmari. Við skattleggjum því meira en við byggjum það á kerfi sem gert er óhagkvæmara í hinu frumvarpinu. Þetta er allt afar sérstakt og það er ekki mikil hugsun í þessu. Í hinu frumvarpinu, þ.e. frumvarpi um breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu, er annar þáttur sem kemur í veg fyrir að kerfið verði hagkvæmt, það er að eftir 20 ár er í raun sólarlag á því kerfi sem við þekkjum í dag, eftir 20 ár verður framsal ekki leyft lengur, þ.e. hagkvæmar útgerðir geta ekki lengur keypt út óhagkvæmar útgerðir, auk þess að þegar kvóti er seldur á þessu 20 ára tímabili eru 3% tekin til ríkissjóðs í svokallaða leigupotta. Það eykur óhagkvæmnina í greininni og minnkar þann skattstofn sem ég var að reyna að lýsa áðan og veiðarnar verða óhagkvæmar. Þetta er grundvallarhugsunin, eða öllu heldur grundvallarvanhugsunin í þessum frumvörpum, fyrst er kerfið gert óhagkvæmt og síðan eru skattar á það hækkaðir. Það er svipað því, af því að ég sé að í hliðarsal situr maður sem hefur mikið vit á landbúnaði og þekkir hann vel, og að ætla sér að reyna að mjólka mjólkurkú meira en minnka við hana fóðrið um leið. Eins og hv. þingmaður veit er það ekki góð búmennska. 
             Eins og ég hef lýst málinu er það mjög vanhugsað. Ef ég kem aðeins að deilunum sjálfum hafa mikil orð verið höfð um þá sem reyna að standa vörð um núverandi kerfi. Þar er talað um grímulausa hagsmunagæslu fyrir stórútgerðina, þar er talað um að LÍÚ, eða „líúg“ eins og forsætisráðherra kallar þau samtök, hafi verið inni á gafli hjá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum  Þar af leiðandi getum við sagt að þessar tilraunir ríkisstjórnarinnar til að gjörbylta kerfinu hafi leitt til góðs að því leyti að stöðugt fleiri skilja þá hagsmuni sem liggja þar undir, þeir skilja að þeir hagsmunir liggja hjá þjóðinni. Það er ekki eins og menn hafa reynt að mála það upp, og sérstaklega Samfylkingin, að hér séu nokkrir sægreifar og kvótakóngar sem liggi eins og ormar á gulli á fjöreggi þjóðarinnar og þjóðin njóti þess á engan hátt. Ég útskýrði áðan hvernig auðlindaarðurinn, hagkvæmnin í veiðunum leiðir inn í þjóðfélagið og stöðugt skilja fleiri hvar hagsmunirnir liggja. Þess vegna er mjög dapurlegt að hlusta á hv. þingmenn tala á þeim nótum sem ég lýsti. Við heyrðum í umræðum undir liðnum um störf þingsins fyrr í dag orðalagið sem notað er um útgerðirnar og útgerðarmenn. Við heyrðum hvernig er talað um að enginn þeirra sem vinnur við fiskveiðar og vinnslu sé sáttur við þetta kerfi og að verið sé að nota fólk eins og mannlega skildi. En þá er rétt að grípa aðeins inn í og benda á hver raunveruleikinn er. Í gær var haldinn samstöðufundur í Vestmannaeyjum til að verjast þessum frumvörpum. Um 470 manns sóttu fundinn, sem hlýtur að teljast góð mæting á alla mælikvarða. Þar voru sjómenn og landverkafólk sem mætti til að sýna aðgerðum útgerðarmanna stuðning. Sagt er að mikil samstaða hafi verið á fundinum og að hann hafi verið sóttur af öllum stéttum og starfsgreinum, að fyrirtæki hafi lokað og starfsmenn hafi fjölmennt á fundinn. Það er kannski rétt að geta þess að það voru ekki útgerðarmenn sem héldu þennan fund heldur stéttarfélag sjómanna og landverkafólks. Þar var samþykkt ályktun sem hljómar eitthvað á þessa leið, með leyfi forseta: „Ályktun fundar landverkafólks og sjómanna í Vestmannaeyjum í Höllinni 4. júní 2012.“ - Ég minni á, áður en ég hef lesturinn á ályktuninni, að til þessa fundar var boðað og hann haldinn af stéttarfélögum sjómanna og landverkafólks þannig að útgerðarmenn komu ekki þar nærri. Ályktunin hljómar svona, frú forseti: „Frumvörpin um sjávarútveginn, sem liggja nú fyrir Alþingi eru klárlega aðför að kjörum sjómanna og landverkafólks. Það er morgunljóst að auðlindagjald í sjávarútvegi kemur til með að rýra kjör sjómanna og landverkafólks. Allir aðilar sem hafa skilað umsögnum um frumvörpin eru sammála um að svo sé. Fundurinn tekur heilshugar undir þá skoðun að auðlindagjald í sjávarútvegi sé í raun landsbyggðarskattur.“ Síðan er fjallað eitthvað um kjarasamninga milli sjómanna og útgerðarmanna og að þeir séu á borði ríkissáttasemjara. Síðan segir: „Frumvarpið um auðlindagjald í sjávarútvegi setur kjaraviðræður sjómanna og útvegsmanna í mikið uppnám og stefnir í að mikil harka hlaupi í viðræðurnar. Ríkisstjórn hinna vinnandi stétta stendur fyrir því með frumvarpi um auðlindagjald í sjávarútvegi, að skapa glundroða og óeiningu meðal þjóðarinnar.“ Takið eftir, þetta eru ekki útgerðarmenn sem tala hér, þetta er samþykkt á fundi sem verkalýðsfélög sjómanna og landverkafólks stóðu að. Síðan segir: „Fundurinn ályktar að frumvarpið um fiskveiðistjórnina sé stórt skerf afturábak fyrir Vestmannaeyjar. Pólitískir pottar eru ekki sú lausn sem hugnast sjómönnum og fiskverkafólki í Vestmannaeyjum. Undanfarin ár hafa stjórnvöld margoft rýrt okkar hlut með alls konar breytingum á kvótakerfinu. Nú skal enn höggvið í sama knérunn og aflaheimildir færðar frá Vestmannaeyjum til annarra sem stjórnvöld hafa velþóknun á. Þessu mótmælum við harðlega og sættum okkur ekki við áframhaldandi skerðingar á okkar kostnað.“ Svo mörg voru þau orð. Þetta sýnir að sá málflutningur sem við heyrðum hér fyrr í dag hjá hv. þm. Skúla Helgasyni, hjá hv. þm. Róberti Marshall og hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur á ekki við nein rök að styðjast í raunveruleikanum. Það er hreinlega verið að segja ósatt í ræðustól þegar sagt er að engin verkalýðssamtök eða engir fulltrúar landverkafólks eða sjómanna séu þeirrar skoðunar að þetta sé slæmt fyrir umbjóðendur þeirra. Hér hefur hlutunum eitthvað verið snúið á hvolf, held ég. Það er alltaf auðvelt að finna eitthvert eitt dæmi og þrátt fyrir að það sé ansi áhrifamikið og margir hafi staðið að því í hinum mikla útgerðarbæ, Vestmannaeyjum er rétt að reyna að leita fleiri dæma. Á vefmiðlinum visir.is segir í gær, með leyfi virðulegs forseta: „Sjómenn styðja ákvörðun Landssambands íslenskra útvegsmanna um að halda skipum heima til þess að mótmæla frumvörpum stjórnvalda um auðlindagjald og fiskveiðistjórnarkerfið.“ Síðan er vitnað til viðtals við formann kjararáðs Sjómannafélags Íslands: „Þetta er tvíþætt. Það eru annarsvegar þessar aðgerðir þeirra. Ef þær væru frístandandi þá myndum við styðja þær. […] Það sem verður rifið af þeim […] endar illa fyrir okkar kalla.“ Þetta segir formaður kjararáðs. Síðan er fjallað um að verið sé að deila um launin og það megi rekja til þessara frumvarpa eða afleiðinganna af þessum frumvörpum. Hér er komið annað dæmi þar sem þeir sem starfa beint við auðlindina eru ósáttir og gefa mjög sterkar yfirlýsingar um að ekki sé rétt haldið á málum. Jafnframt hafa heyrst raddir um að boðaðir verði fleiri slíkir samstöðufundir úti um allt land, að boðað verði til þeirra af landverkafólki og sjómönnum, auk þess sem má af fréttum dæma að bátar sem ekki eru innan Landssambands íslenskra útvegsmanna séu í stoppi. Við sjáum til að mynda að í Grindavík fer enginn bátur á sjó. Það er ekki hægt að segja að þær útgerðir séu í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þar af leiðandi dreg ég þá einföldu ályktun af því sem ég hef farið hér yfir, af því sem ég hef endurtekið úr fréttum, að það sé víðtæk mótstaða við þessi tvö frumvörp hjá þeim starfsmönnum sem starfa við greinina, hvort heldur sem eru sjómenn eða landverkafólk. Maður spyr sig hvernig stjórnvöld geti farið fram með slíku offorsi í jafnmikilvægu máli og þessu og jafnmikilli andstöðu við þorra þjóðarinnar, að því er virðist, hvort heldur sem það eru þeir sem starfa við greinina eða umsagnaraðilar um frumvörpin, þar sem einungis ein umsögn er jákvæð, ég held að það sé umsögn Samfylkingarfélagsins á Suðurlandi, með fullri virðingu fyrir þeim félagsskap. Reyndar var álit frá Reykjavíkurborg óneitanlega nokkuð merkilegt þar sem sagði eitthvað á þá leið: Einungis þúsund starfsmenn í Reykjavík starfa við sjávarútveg þannig að hann skiptir engu máli fyrir okkur Reykvíkinga. Það lýsir kannski þeirri firringu sem ríkir hjá þeim sem komnir eru langt frá grunnatvinnuveginum. Maður hugsar óneitanlega um hvernig standi á því að svo óhönduglega sé haldið á málum og hvers vegna ríkisstjórnin fari fram af jafnmiklu offorsi og gert er í þessu máli og á jafnóvandaðan hátt. Þetta er þriðja tilraun þessarar ríkisstjórnar til að gjörbylta íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Það er að verða árlegur viðburður að gerðar séu tilraunir í þessa átt og ef maður reynir að spá í pólitíkina í því öllu saman skilur maður ekkert hvað þessu fólki gengur til. Það er vissulega rétt að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er talað um að breyta eigi fiskveiðistjórnarkerfinu og það hefur verið hið stóra markmið Samfylkingarinnar í mjög mörg ár að umbylta því einhvern veginn. Upp hafa komið alls konar hugmyndir en einhvern veginn hafa þær alltaf fallið niður dauðar. Þetta mál átti að verða málið sem menn ætluðu að slá sér upp á. Það er athyglisvert að skoða skoðanakannanir, hvaða áhrif þetta hefur haft á fylgi flokkanna í skoðanakönnunum. Það er óhætt að segja að þetta mál, að umbylta fiskveiðistjórnarkerfinu, hafi ekki reynst sú ferð til fjár sem menn héldu. Við sjáum að fylgi Vinstri grænna er komið niður í eins stafs tölu, getum við sagt, fylgið hefur hrunið af Vinstri grænum. Ef við skoðum fylgi Samfylkingarinnar er það komið niður í algjört grunnfylgi, rúm 17% segjast mundu kjósa Samfylkinguna í alþingiskosningum. Auðvitað gæti það verið tilviljunum háð að þessir flokkar bíði slíkt afhroð í skoðanakönnunum. Þá er athyglisvert að velta fyrir sér því sem einn af stjórnmálaskýrendum Samfylkingarinnar sagði í sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum aðspurður hvernig stæði á þessu fylgishruni í skoðanakönnunum við vinstri flokkana. Þá nefndi hann breytingar á kvótakerfinu sem helstu ástæðuna fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn bættu við sig og að framlagning sama máls af ríkisstjórnarflokkunum leiddi til þessa mikla fylgishruns vinstri flokkanna. Allt er þetta nú öfugsnúið, ferðin sem átti að verða til fjár hefur reynst vera þessum flokkum til gríðarlega mikils tjóns ef marka má útskýringar þessa stjórnmálafræðings Samfylkingarinnar, sem ég held að sé ekkert ólíklegt vegna þess að eins og ég hef rakið hér hefur skilningur á fiskveiðistjórnarkerfinu aukist mjög mikið á þessu kjörtímabili við framlagningu þessara gölluðu mála sem nú hafa verið lögð fram hér í þriðja skiptið.

Þetta er ekki alslæmt.

Hér hrópar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson utan úr sal að þetta sé ekki alslæmt, nákvæmlega eins og ég sagði fyrr í ræðu minni er þetta alls ekki alslæmt. Þessum málum hefur fylgt upplýsing, stöðugt fleiri skilja um hvað hagsmunirnir snúast, það er ekki  Það fer að líða að lokum þessarar ræðu minnar. Ég hef í fyrsta lagi farið yfir upphaf fiskihagfræðinnar og á hvaða kenningum hugmyndir um auðlindarentu eru byggðar. Ég hef í öðru lagi hrakið algjörlega skoðanir hv. þingmanna Samfylkingarinnar sem komu hér í morgun upp í ræðum og lýstu því yfir að þetta væri barátta LÍÚ, eða „líúg“ eins og forsætisráðherra segir, en ekki hins almenna Íslendings. Að lokum hef ég sýnt fram á að hugsanlega hafa þessi frumvörp sem lögð hafa verið fram núna þrjú ár í röð leitt til þess að meðvitund og upplýsing um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið hefur aukist 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir hans ræðu. Mjög athyglisvert er hvernig hann hnýtir þessa lausu enda saman og vísar til ríkisstjórnarinnar og sérlega þeirra orða sem nú er verið í nota í samfélaginu í samfylkingarspunanum að Sjálfstæðisflokkurinn mælist svo stór vegna þess að svo mikil umræða sé um fiskveiðistjórnarkerfið. Alveg hreint dásamlegt vegna þess að við vitum að það hefur náttúrlega verið stefnumark Samfylkingarinnar og Vinstri grænna að tala það kerfi niður. Mig langar að vísa í rit frá Vinstri grænum sem heitir Hafið bláa hafið - Áherslur og tillögur Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum. Þetta er gefið út í mars 2009. Þar kemur fram, með leyfi forseta: „Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs sem fram undan er. Þótt íslenskur sjávarútvegur glími nú við erfiðleika vegna mikilla skulda og versnandi efnahagsástands á sínum helstu markaðssvæðum er ljóst að möguleikar Íslendinga til gjaldeyrisöflunar og verðmætasköpunar liggja að stórum hluta í sjávarútveginum. Sjávarútvegurinn mun að öllum líkindum enn á ný reynast það hreyfiafl sem knýr íslenskt hagkerfi áfram þegar mest á reynir.“ Þetta eru þriggja ára gömul ályktunarorð Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þarna er viðurkennt að sjávarútvegurinn sé það hreyfiafl sem knýr allt hér á landi og sé nauðsynlegt okkar hagkerfi. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Hvað varð til þess að þessi stefnubreyting varð hjá flokknum? Því að þeir virðast hafa verið kosnir á þing með ákveðin kosningaloforð. Nú á að rústa íslenskum sjávarútvegi allt fyrir þrjósku hæstv. 

Virðulegi forseti. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þessar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu risti ekki mjög djúpt hjá Vinstri grænum. Ég held að einfaldlega hafi verið hrossakaup á milli Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Ljóst er að þetta hefur verið hjartans mál, við getum bráðum sagt í áratugi, hjá Samfylkingunni að leggja á veiðigjald eða að grafa á einhvern hátt undan útgerðum á Íslandi. Samfylkingin hefur notað fiskveiðistjórnarkerfið og útgerðina á Íslandi sem einhvers konar grýlu til þess að þjappa sér saman. Það á rætur sínar að rekja til hugmyndafræðinnar, þeirrar vinstri sinnuðu hugmyndafræði sem Samfylkingin byggir á. En af einhverjum ástæðum hefur flokkurinn sem er enn lengra til vinstri, þ.e. Vinstri grænir, ekki fest jafndjúpar rætur í þeirri hugmyndafræði að fiskveiðar og annað slíkt eigi að vera á hendi ríkisins. Ég held því að sú skýring að Vinstri grænir hafi skrifað upp á það, raunverulega í mótsögn við stefnu sína, að fara út í þessa gjörbyltingu á fiskveiðistjórnarkerfinu eigi fyrst og fremst rætur í því að þeir hafi verið að reyna að ná saman um ríkisstjórn með 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Já, það er merkilegt að velta fyrir sér hvers vegna þessi stefnubreyting hefur orðið hjá Vinstri grænum í þessum málum en þeir virðast nú vera farnir að gefa ansi mikið eftir, því að einnig fær Evrópusambandsumsóknin að vera óáreitt þar sem hún er án íhlutunar þeirra. Ég gaf meira að segja hv. þingmönnum Vinstri grænna í þarsíðustu viku tækifæri hér til að leiðrétta þann kúrs og gaf þeim tækifæri til að standa við stefnuskrá flokks síns með því að leggja það til að þjóðin fengi að greiða atkvæði um Evrópusambandið samhliða gervitillögum stjórnlagaráðs frá ríkisstjórninni, en það varð nú ekki. Þeir virðast vera að gefa mikið eftir í þessu máli. Ég bendi á að formaður Vinstri grænna, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, kemur einmitt úr landsbyggðarkjördæmi þar sem sjávarútvegur skiptir gríðarlega miklu máli. Mér finnst það mjög táknrænt hjá útgerðarmönnum að hafa ekki sent flotann út á haf til veiða á ný eftir sjómannadaginn til að undirstrika það að þetta er bein árás á sjávarútveginn í heild sinni. Jafnframt er þetta allra tap vegna þess að með því að rústa því góða kerfi sem við búum við tapa allir. Ég er ekki bara að tala um þá sem starfa við fiskvinnslu eða veiðar heldur er ég einnig að tala um hina almennu borgara sem þurfa að fá endurgreiðslur með einhverjum hætti gegnum skattkerfið. Það verður spennandi að sjá hvort ríkisstjórnin ætli að eiga samtal við útgerðarmenn. Þar upplýsti ríkisstjórnin að hún vilji fara fram með málin í ófriði en ekki friði, og nú er það endanlega ljóst að stjórnarflokkarnir eiga ekki bara í stríði við stjórnarandstöðuna, 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé mikið til í þessu hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að einhvern veginn tekst ríkisstjórninni alltaf að lenda upp á kant við allt og alla. Við sjáum til dæmis hér í hv. Alþingi að bragurinn á þinginu er náttúrlega enginn. Hér eru stöðugar deilur og það virðist ekki vera hægt að koma neinu máli áfram án þess að það leiði til átaka þrátt fyrir að í grundvallaratriðum eigi málin, flestöll mál, að vera þannig að menn ættu að geta sameinast um þau. Ég held að þetta lýsi bara einu, karakter hæstv. forsætisráðherra. Karakter hæstv. forsætisráðherra er þannig að oft eru mikil átök. Það eru átök og hótanir og ljóst er að þegar það leiðir inn í og raunverulega þyngir skapgerð verkstjóra ríkisstjórnarinnar þá fer eins og fer hérna stundum hjá okkur að mikil átök verða og oft hatrammar deilur hér inni. En það leiðir lengra, það leiðir út í þjóðfélagið, til hagsmunasamtaka og út til almennings. Núna er hæstv. forsætisráðherra komin í persónulegt stríð, er reyndar búin að vera í persónulegu stríði lengi við LÍÚ. Ég held að það breytist ekki fyrr en hér verði skipt um forsætisráðherra og til valda komist manneskja 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er munur á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Í stefnu Framsóknarflokksins um veiðigjald er lagt til að á nýtingarsamninga í potti 1 verði lagt árlegt veiðigjald, þ.e. svokölluð auðlindarenta. Nú hefur fulltrúi Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd stigið fram og sagt að framsóknarmenn séu reiðubúnir að skoða hækkun á auðlindarentu sem nemur því sem kom fram í fjárlögum fyrir árið 2012. Það er töluverð lækkun frá því sem ríkisstjórnarflokkarnir leggja til í dag. Það sem mig langar til að heyra frá hv. þingmanni er hvar mörkin liggi hjá Sjálfstæðisflokknum. Mér hefur fundist skorta á skýra stefnu frá Sjálfstæðisflokknum og ég held að það sé rétt að Sjálfstæðisflokkurinn komi fram og segi hvar hann sé reiðubúnir að lenda málinu. Er allt fast? Einhver verður að sýna frumkvæði og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson gerði það og sýndi frumkvæði. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann líka, ef tími gefst til að svara því í andsvari hans, hver hann telji að áhrifin verði á Austurlandi. Nú starfa þar mörg öflug sjávarútvegsfyrirtæki sem halda uppi góðum lífsskilyrðum þar og ljóst að margir, ekki bara sjómenn heldur líka fólk í fiskvinnslu, munu missa störf sín. Hefur þingmaðurinn kynnt sér hvaða áhrif þetta mun hafa á Austurlandi? Að mínu mati mun þetta gera aðstæður mun erfiðari á Austurlandi en þær eru í dag.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisspurningar. Í fyrsta lagi, hvað varðar mun á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegsmálum, þá er hann ekki ýkja mikill. Það munar þessum pottum, það er mesti blæbrigðamunurinn getum við sagt. Jafnframt segir hv. þingmaður að sig vanti einhvers konar mörk til að skilja hvar línan sé raunverulega hjá okkur í veiðigjöldum. Það er ljóst að við stóðum að tillögum sáttanefndarinnar um nýtingarsamninga og veiðigjöld og það er stefnan okkar. Aftur á móti er rétt að þar kemur hvorki fram árafjöldinn á nýtingarsamningunum, sem ég tel að eigi að vera í kringum 25–30 ár, né heldur upphæðin sem á að greiða fyrir veiðigjöldin. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni, án þess að það sé einhver sérstök opinber stefna Sjálfstæðisflokksins, að það er ekki fjarri lagi að notast við þær tölur sem eru í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. að veiðigjöld verði á milli 10 og 11 milljarðar miðað við afkomuna eins og hún er í dag en taki síðan breytingum eftir því hvernig afkoman verður í greininni. Ég held að að því leytinu til sé ekki nema blæbrigðamunur á stefnu þessara tveggja afla.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnaleg og heiðarleg svör. Ég held nefnilega að það sé mikilvægt að það komi fram að við sem erum ósammála þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram höfum lagt fram okkar sýn á málin. Við í Framsóknarflokknum höfum verið með mjög ítarlega útfærða stefnu í sjávarútvegsmálum almennt og einmitt talað um að það sé réttlætanlegt í því árferði sem við búum við að hækka auðlindarentuna. Ég fagna því að hv. þingmaður sé sammála okkur um það. Það segir okkur líka, sem er sorglegt, að málið er komið í þennan farveg af pólitískum ástæðum. Það er ekki þannig að himinn og haf sé á milli mælenda hér á þingi heldur vill Samfylkingin eða forsvarsmenn hennar einfaldlega hafa málið í ágreiningi. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, bæði Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur stóðu að sáttatillögunni svokölluðu og allir aðilar komu þar að borðinu, en Samfylkingin virðist vilja rjúfa þá sátt og ég tel það mjög miður. Ég mundi gjarnan vilja heyra hvaða áhrif hv. þingmaður telur að þessar breytingar komi til með að hafa á okkar ágæta kjördæmi vegna þess að sjávarútvegur er einfaldlega undirstöðuatvinnugrein þar eins og reyndar landbúnaður og álframleiðsla í Fjarðabyggð og vonandi víðar, hvað sem öðru líður. Nýsköpun er einmitt mest í sjávarútveginum og skapar afleidd störf í miklum mæli.

Virðulegi forseti. Áður en ég svara spurningunni held ég að rétt sé að taka fram að hér hefur verið talað um að verið sé að leggja á veiðigjöld upp á 15 milljarða og það sé of hátt. En það er ekki alls kostar rétt vegna þess að á næstu árum munu veiðigjöldin fara yfir 20 milljarða og rétt er að hafa það í huga. Við erum því að tjalda til einnar nætur með þessa 15 milljarða. Hvað varðar áhrif á Austurland er ljóst að þau verða gríðarlega mikil. Ef við skoðum til dæmis Fjarðabyggð þar sem megnið af uppsjávarfiski er unnið á Íslandi, þýðir veiðigjaldið eins og það var lagt fram, bara fyrir þetta sveitarfélag, að fyrirtæki þar þurfa að borga að ég held um 3.700 milljónir, í kringum 700 þúsund kr. á hvert mannsbarn í Fjarðabyggð. Það mun augljóslega hafa gríðarlega mikil áhrif. Eflaust kemur eitthvað til baka en nettó gætu þetta verið 3.000 milljarðar í Fjarðabyggð. Að taka slíka peninga út úr tæplega 5.000 manna sveitarfélagi er náttúrlega gríðarleg blóðtaka og getur ekki flokkast undir neitt annað en skatt á landsbyggðina. Áhrifin verða því gríðarlega mikil og alvarleg á þær byggðir sem byggja á sjávarútveginum.

Virðulegi forseti. Hér er ég að fara í mína fyrstu ræðu í þessu máli og vil ítreka að hér er ekki verið að stunda eitthvert málþóf ef fólk heldur það. Hver þingmaður fær að tala fyrst í 40 mínútur, síðan í 20 mínútur og svo í 10 mínútur eftir því hvernig málinu vindur fram. Eins og greinilega hefur komið fram erum við að ræða frumvarp til laga um veiðigjöld sem sætt hefur mikilli gagnrýni. Ég talaði um sátt áðan, þá sátt sem hæstv. forsætisráðherra kallar sífellt eftir hér í þingsalnum. Nú er orðið opinbert að sátt hæstv. forsætisráðherra gengur í raun bara í eina átt, er einstefna, er einstefna í þá átt að ef hún fær ekki sjálf að ráða er engin sátt. Nú hefur þessi ósátt hæstv. forsætisráðherra sloppið út í samfélagið sjálft. Hér liggja skip við bryggju, sjómenn og útgerðarmenn neita að setja þau á flot á ný og halda til veiða nema hæstv. forsætisráðherra tali við þá og finni einhverja lausn á þessu máli og hæstv. forsætisráðherra og Samfylkingin kollsteypi ekki sjávarútveginum. Hann er okkar helsta tekjuuppspretta nú um stundir og í raun má fullyrða að það sé ekki síst sjávarútveginum að þakka að okkur sem þjóð hefur þó gengið þetta vel að jafna okkur eftir hrunið. Íslenskir sjómenn og útgerðarmenn voru tilbúnir að veiða makrílinn sem synti sem ný auðlind inn í fiskveiðilögsögu okkar. Þá var allt tiltækt, flotinn fór á haf og sótti þessi verðmæti upp á 30 milljarða, frú forseti. Þessu ætlar ríkisstjórnin að kollsteypa og að kippa fótunum undan. Það er alveg hreint ótrúlegt en kemur mér svo sem ekki á óvart þegar Samfylkingin og hæstv. forsætisráðherra eiga í hlut því að í síðustu kosningabaráttu töluðu þau þannig að hér ætti að breyta sjávarútvegskerfinu og taka upp fyrningarkerfi í sjávarútvegi, helst fyrir hádegið þann dag sem þau tóku við stjórnartaumunum í Stjórnarráðinu. Hvað höfum við þingmenn mátt þola hér? Frumvarp eftir frumvarp hefur komið fram í þinginu, handónýt frumvörp sem ekki nokkur einstaklingur eða fræðimaður úti í samfélaginu hefur getað skrifað undir eða samþykkt. Það eru rúmir 300 dagar til kosninga og kjörtímabilið að verða búið og þá leggja menn þetta mál fram núna í örvæntingarfullum krampa til að reyna að standa við kosningaloforðin og það er sama sagan. Ég hef spurt í andsvörum í þinginu hvort hægt sé að nafngreina einn eða tvo aðila sem eru fylgjandi frumvarpinu. Það er ekkert um svör vegna þess að enginn sem komið hefur fyrir atvinnuveganefnd hefur talið að frumvarpið ætti að fara óbreytt í gegn. Mér finnst þetta mjög alvarlegt og líka sérstaklega hver staða þingsins er orðin hjá þessari ríkisstjórn. Það má segja að ríkisstjórnin líti svo á að Alþingi eigi að vera stimpilpúði fyrir allan vitleysisganginn sem þeim dettur í hug í Stjórnarráðinu. Það er ekki hlutverk löggjafans. Komi ríkisstjórn fram með jafngerónýtt mál og þetta er skylda þingsins og þingmanna að leiðrétta kúrsinn og breyta málinu á þann hátt í fyrsta lagi að það standist önnur lög og stjórnarskrá og í öðru lagi að skapa sátt um málið úti í samfélaginu. Ég hef oft undrað mig á því þegar meirihlutaríkisstjórnir hér á landi koma í gegnum þingið með miklu ofbeldi svona ólögum eins og oft hefur gerst hjá þessari ríkisstjórn. Hún hefur margoft verið dæmd í Hæstarétti af verkum sínum. En þetta fólk heldur áfram og dettur ekki í hug að láta af embætti þó svo að slíkt teldist nauðsyn og krafa væri gerð um það í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Nei, þessi ríkisstjórn þarf nefnilega ekki að fara að lögum. Því miður virðist svo vera í þessu landi að fjölmiðlar séu í liði með ríkisstjórninni í stað þess að þeir séu í liði með stjórnarandstöðunni til að benda á það sem miður fer hjá núverandi valdhöfum. Þetta er hreint með ólíkindum. Ég verð, vegna þess að ég er að ræða stöðu þingsins, jafnframt að minnast á það og ég þreytist ekki á því, að ég hef fundið lausn á þessu vandamáli. Í þrjú ár hefur verið saltað í þinginu frumvarp mitt um lagaskrifstofu Alþingis, sem hefði það hlutverk að fara yfir frumvörp og þingsályktunartillögur áður en málin eru lögð fram í þinginu. Slíkt mundi skila miklum vinnusparnaði og ekki síst langtum færri dómsmálum þannig að ríkisstjórnin kæmist ekki í gegn með ólög í krafti meiri hlutans. Viðbrögð hæstv. forsætisráðherra við þessu voru að stofna lagaskrifstofu í forsætisráðuneytinu undir sjálfri sér og heitir hún að mig minnir lagaskrifstofa forsætisráðuneytisins eða eitthvað slíkt. Það er fáránlegt hvernig peningum er mokað inn í ráðuneytin eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Ég hef kallað þetta kratavæðingu og ég er alltaf að verða sannfærðari og sannfærðari um að það sé ekkert annað en kratavæðing að ýta undir sjálfa sig og byggja upp í ráðuneytunum en láta löggjafann sjálfan sitja á hakanum. Það má líka fullyrða að með þessu, eins og til dæmis þetta mál er unnið, er gert mjög lítið úr störfum þingsins. Hér er nefndasvið og þar eru ritarar sem gera allt sitt besta til að laga málin með þingmönnum en það er ekki hlustað á nein varnaðarorð. Svo við tölum nú ekki um allt fólkið sem hefur komið fyrir atvinnuveganefnd og reynt að benda á hvað mætti betur fara í frumvarpinu og hvað þyrfti að laga, hvað séu hættuleg ákvæði varðandi framtíð atvinnugreinarinnar og annað. Það er ekki hlustað á þetta fólk. Það er, frú forseti, hreinlega verið að gera lítið úr þessu fólki. Ég segi ekki annað en það: Hvenær hætta álitsgjafar að koma fyrir nefndir þingsins þegar þeir fá svona meðhöndlun? Hvenær rennur upp sá dagur að fólk segi bara: Hingað og ekki lengra, það er tímaeyðsla og peningaeyðsla að mæta á nefndasvið Alþingis vegna þess að það er eins og að tala við steininn. Þetta er hreint með ólíkindum og ég get staðfest að svona er þetta líka inni í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þegar hið svokallaða stjórnarskrárfrumvarp kom þar inn var það alveg sama sagan. Ekki var hægt að finna einn einasta sérfræðing eða fræðimann sem gat mælt með því að það yrði lagt fram sem þingskjal vegna þess að það voru svo miklir ágallar á því. Þá var leikinn tafaleikur eftir tafaleik, málið kom aldrei efnislega til umfjöllunar og hvert er það komið núna? Jú, það á að setja það í þjóðaratkvæðagreiðslu með tilbúnum spurningum frá ríkisstjórninni. Það er ekkert sem segir að þessar spurningar sem á að spyrja um séu sprottnar frá þjóðinni. Við vitum að Hæstiréttur ógilti stjórnlagaþingskosningarnar og það var Alþingi sem skipaði stjórnlagaráð þannig að það er ekki hægt að tala um að þetta séu hugmyndir sem sprottnar séu frá þjóðinni, enda eru ríkisstjórnarflokkarnir náttúrlega líka búnir að krukka mikið í málið, þeir treystu sér ekki til að leggja það óbreytt fram. Á þann stað er málið komið. En ég hugsa að sérfræðingum sem komu fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé að ákveðnu leyti nokkuð létt því að það vannst að minnsta kosti sá varnarsigur að hægt var að fresta málinu aðeins lengur og fá sex til sjö lögfræðinga til að lesa málið yfir. Þeir eiga að skila tillögum að breytingum á frumvarpinu til þingsins í haust. Það vannst því varnarsigur og í þessu máli ætlum við framsóknarmenn líka að vinna varnarsigur gegn þessari vanhæfu ríkisstjórn. Ekki er hægt að ræða þetta mál öðruvísi en að minnast á þá þverpólitísku nefnd sem var skipuð af forsætisráðherra undir forustu þáverandi hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Það var komin mikil sátt í það nefndarstarf og það var að vissu leyti kraftaverk vegna þess að sá spuni hefur verið keyrður í samfélaginu undanfarin ár af vinstri flokkunum að það sé svo mikill skoðanaágreiningur á milli vinstri flokkanna annars vegar og svo Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins hins vegar. Þarna náðist skynsamleg sátt, allir gengu sáttir frá borði og skrifa átti frumvarp sem byggðist á þeirri sátt. Hvað gerðist þá? Það var allt of mikil sátt fyrir hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur þannig að hún varð að kveikja í málinu, sprengja það. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir kann líklega ansi vel að láta fjölmiðla spila með sér. Hún vill hafa málin í ósátt til þess að hún geti komið í ræðustól, steytt hnefann, talað illa um aðila úti í samfélaginu og kallað þá öllum illum nöfnum, þeir eru kvótagreifar, sjálftökumenn og ég veit ekki hvaða orð sú ágæta kona notar ekki yfir þá, til dæmis í því máli sem við ræðum nú, um veiðileyfagjaldið. Svona vill hún hafa þetta, fara þetta á hnefanum, hún er hörkukerling, hún lætur ekki vaða yfir sig, en því miður, frú forseti, í hinu orðinu biður hún um að hér séu málin rædd í sátt. Allir landsmenn eru búnir að sjá í gegnum þetta ferli hæstv. forsætisráðherra, allir sjá að hér í þinginu er sett upp leikrit á hverjum einasta degi. Og það er hentugt fyrir hæstv. forsætisráðherra að vera verkstjóri í ríkisstjórn þar sem er alltaf eitt logandi mál í gangi, eitt logandi mál. Við erum nýbúin að fara í gegnum stjórnarráðstillögurnar, allt í ósátt og ekki hlustað á stjórnarandstöðuna, en á meðan hæstv. forsætisráðherra hefur alltaf eina eldkúlu á lofti í samfélaginu getur hæstv. ríkisstjórn gert allt annað í skjóli nætur. Hún getur komið í gegnum þingið málum sem eru jafnvel hættuleg fyrir íslenska þjóð eða verið að aðhafast eitthvað í ráðuneytunum sem þolir illa dagsljósið, því að hér er mikið í húfi. Við vitum að á meðan ein glerkúla er á lofti í einu og allt logandi í ósátt geta ráðuneytin, sem dæmi, unnið að því að aðlaga sig að Evrópusambandinu vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er sá aðili sem gengur fram fyrir skjöldu í því ásamt hæstv. utanríkisráðherra Össuri Skarphéðinssyni. Þau vita jafn vel og allir aðrir að þegar landsmenn fella ESB-umsóknina í þjóðaratkvæðagreiðslu þarf líklega að leggja Samfylkinguna niður, því að Samfylkingin hefur eitt stefnumál og það er að ganga í Evrópusambandið, að því er stefnt. Virðulegi forseti. Veiðigjöld verða ekki rædd öðruvísi en að almennt sé farið yfir náttúruauðlindir því að veiðileyfagjald er gjald sem lagt er á auðlind. Það eru ýmsar leiðir til þess að ná inn skattfé af auðlindum sem eru í almannaeigu, t.d. grænir skattar, sérstök gjöld, tollar og uppbætur. Mig langar því að snúa mér núna að því hvað náttúruauðlind er og tala síðan um fiskveiðistjórnar- og greiðslumarkskerfið, hvers vegna fiskveiðistjórn var upphaflega komið á hér á landi, hvernig lagaþróun fiskveiðistjórnarkerfisins hefur verið háttað og ég ætla einnig að minnast á nokkra tímamótadóma sem fallið hafa á þessu sviði sem hafa breytt kerfinu. Svo ætla ég að fara yfir hvernig viðmiðunarárin og veiðireynslan koma inn í þetta. Fjölmargar náttúruauðlindir sem gegna veigamiklu hlutverki í framleiðslu eða hafa mikil áhrif á vellíðan fólks eru án eignarréttar. Þær eru því ekki markaðsvörur og markaðsöfl geta ekki stjórnað nýtingu þeirra. Slíkar náttúruauðlindir eiga á hættu að vera ofnýttar, stundum svo verulega að þeim er eytt með öllu. Sem dæmi má nefna að geirfuglinn okkar var náttúruauðlind sem var eytt með öllu vegna þess að enginn stýrði veiðum eða seldi kvóta á veiðar á honum. Þetta á við um ýmsar aðrar dýrategundir sem eru í útrýmingarhættu í heiminum. Aðrar auðlindir lúta stjórnun af einhverju tagi. Sum hagfræðileg vandamál ríkja geta stundum leitt til lagasetningar á þessu sviði. Á sama tíma og hagfræðileg vandamál koma upp við stjórnun náttúruauðlinda vegna ágangs einstaklinga, fyrirtækja og í sumum tilfellum opinberra aðila til nýtingar þeirra er oft gripið til aðgerða af hálfu ríkisvaldsins til að koma böndum á nýtinguna. Eru þá oftar en ekki sett lög til að ná tökum á auðlindastjórn. Gott dæmi um slíka lagasetningu eru lög nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, sem felld voru brott með lögum nr. 2006, um stjórn fiskveiða. Í lögunum var sjávarútvegsráðherra veitt heimild til að ákveða hámark þess afla sem veiða mátti af ákveðnum fisktegundum á tilteknu tímabili til að koma í veg fyrir ofveiði. Þá getur lagasetning haft í för með sér hagfræðileg áhrif. Ágætt dæmi um slíkt er þegar Alþingi setti hér lög nr. 85/2002, um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Var með þessari lagasetningu stigið skref í átt að auðlindagjaldi í fiskveiðum og tekið upp það sem nefnt var veiðigjald. Þessi lög voru sett árið 2002, sem hrekur þá mýtu sem er keyrð stanslaust í fjölmiðlum af fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki taka upp veiðileyfagjald. Strax árið 2002 stóðu þessir flokkar fyrir því að sjávarútvegurinn færi að greiða veiðileyfagjald. Annaðhvort vita hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna ekki af því eða kjósa að spila leikinn á þann hátt að veiðileyfagjald hafi aldrei verið til. Virðulegi forseti. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort um hreina vanþekkingu sé að ræða eða hreinan spuna. Fyrir það þurfa þingmenn þessara flokka að svara. Meira að segja hæstv. forsætisráðherra fer fram með þessi rök og líklega veit hún ekki betur þrátt fyrir að hún sé búin að starfa í þessu húsi í bráðum 35 ár. Hún og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingrímur J. Sigfússon voru þá þingmenn og samþykktu það þegar breytingin var gerð á fiskveiðistjórnarkerfinu varðandi veðsetningu í sjávarútvegi. Þetta þarf að rifja upp. Þau koma alltaf fram eins og heilagar kýr og kenna einhverjum öðrum um, en þau voru í þessum sal og greiddu atkvæði með þessu. Hugtakið auðlind er mjög víðfeðmt og nær til margra þátta samfélagsins. Talið er að allir þættir náttúrunnar, jörðin, lífríkið, vatnið, sólarljósið og loftið geti talist til náttúruauðlinda. Auðlindir geta verið skilgreindar sem þjóðareign, svo sem fiskstofnar og orkulindir. Afskipti ríkisins ná samt til margra annarra auðlinda en þeirra sem beinlínis eru taldar þjóðareign. Samfélagið sjálft hefur tekið á sig að stuðla að verndun mikilvægra þátta umhverfisins, svo sem hreinleika andrúmsloftsins, og sett reglur um nýtingu dýrastofna og annarra þátta lífríkisins. Segja má að náttúruauðlindir geti verið beinn þáttur í neyslu eins og til dæmis útivistarsvæði og veiðisvæði fyrir villt dýr. Þær auðlindir sem ekki teljast vera náttúruauðlindir eðli málsins samkvæmt eru t.d. mannauður, þekkingarkerfi, gagnagrunnar og önnur hliðstæð verkefni sem menn hafa skapað. Nú ætla ég að fara aðeins yfir þróun fiskveiðistjórnar- og greiðslumarkskerfisins vegna þess að ekkert slíkt er í þessu frumvarpi. Þessu er dengt fram sem frumvarpi til laga og grunnurinn ekki skoðaður og ekki rökstutt hvers vegna þarf að fara í þessar breytingar nú. En það er kannski ekki nema von vegna þess að nýjasti rökstuðningur ríkisstjórnarflokkanna felst í því að vísa sífellt í tillögur stjórnlagaráðs sem hafa enga lagalega stöðu. Ég sagði í ræðu um daginn að þetta væri ekki lögfræði, þetta væri heimspeki. Að byggja lagafrumvörp á ósamþykktum tillögum sem hafa enga lagastoð, það er ein vitleysan sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir. Þegar fiskveiðistjórnarkerfið á Íslandi er skoðað má sjá að það er um margt líkt upptöku greiðslumarks í landbúnaði og úthlutun losunarheimilda. Það er gaman að minnast á losunarheimildirnar vegna þess að eins og vinstri flokkarnir hafa pönkast á Framsóknarflokknum fyrir að hafa staðið fyrir þessu sjávarútvegskerfi, sem er nú að skila þjóðinni miklum tekjum, talið kerfið algjörlega galið og talið það færa einstaka greiðslur til ákveðinna aðila, þá innleiddu þessir sömu vinstri flokkar um leið og þeir komust í ríkisstjórn úthlutunarkerfi losunarheimilda og gengu inn í evrópska losunarheimildakerfið. Það er byggt upp á nákvæmlega sama grunni og fiskveiðistjórnarkerfið og greiðslumarkið í landbúnaði, þ.e. á veiðireynslu, á framleiðslumagni og mengunarreynslu. Svona er nú hræsnin hjá ríkisstjórninni, hún vill rústa íslenska sjávarútvegskerfið um leið og hún tekur upp algjörlega sambærilegt kerfi varðandi gróðurhúsalofttegundirnar. Það kerfi er nú orðið þannig að breyta þarf lögum um Seðlabanka Íslands til þess að aðilar sem þurfa losunarkvóta - þá er ég að vísa í stóriðjuna og álverið, Steinullarverkmiðjuna á Sauðárkróki - þurfa að fá gjaldeyri í gjaldeyrishöftunum til að kaupa losunarkvóta til að starfsemin geti haldið áfram í landinu. Kerfið er því farið að virka alveg eins og kvótakerfið og ég hef til dæmis verið að rannsaka hvort ekki myndist jafnmikil eign í því kerfi og í sjávarútveginum. Til að útskýra þetta aðeins betur þá hefur í öllum þessum þremur kerfum verið farin sú leið að velja ákveðið viðmiðunarár sem ákvarðar magn gæða sem ríkið úthlutar til atvinnureksturs. Notendur gæðanna þurfa ekki að reiða af hendi gjald fyrir nýtinguna og þeir sem eru til staðar í atvinnurekstrinum á hinu tiltekna viðmiðunarári njóta forgangs við úthlutun. Nýliðun í öllum atvinnugreinum verður af þessum sökum erfið og umdeilt hvort viðkomandi réttindi skapi eignarréttindi notanda. Í þessu eru kerfin þrjú alveg eins og þau eiga það sammerkt að upphaflega er byggt á mengunarreynslu og fiskveiðireynslu en ekkert gjald fyrir þegar úthlutunin á sér stað. Nú langar mig til að fara aðeins í sögu okkar því að frá upphafi Íslandsbyggðar nutu landsmenn allir réttar til þess að veiða í hafalmenningum. Sá réttur var ekki grundvallaður á einkarétti af neinu tagi og byggðist heldur ekki á því að hver og einn einstaklingur ætti eignarrétt að fiskstofnum eða neinu hafsvæði við Ísland. Var því um almannarétt að ræða. Slíkur réttur hefur ekki verið talinn eign í skilningi 72. gr. stjórnarskrárinnar. Er almannaréttur því ekki varinn af ákvæðinu. Þessi skipan fiskveiða hélst óbreytt þar til á ofanverðri 19. öld er sett voru lög sem veittu heimild til að takmarka og banna notkun einstakra veiðarfæra á tilteknum svæðum. Síðar komu heimildir til friðunar einstakra svæða fyrir veiðum og loks voru sett lög um að ákveðnar veiðar skyldu háðar leyfi sjávarútvegsráðherra. Voru lagaheimildir af þessu tagi grundvöllur stjórnunar fiskveiða hér á landi. Með slíkri löggjöf var takmörkuð hin áður óhefta heimild almennings til að veiða í hafalmenningum og hin forna regla Grágásar og Jónsbókar þrengd. Þetta var gert meðvitað með lagasetningu hér á Alþingi. Lagaheimildir hafa æ síðan verið grundvöllur stjórnunar fiskveiða hér á landi. Ekki hefur verið talið að lagasetning með það að markmiði að hefta veiðar við Íslandsstrendur til verndar fiskstofnum brjóti gegn atvinnufrelsisákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar þar sem almannahagsmunir voru í húfi vegna ofveiði við landið. Að auki var lagasetning í því skyni leið til að uppfylla skyldur sem íslenska ríkið hafði gengist undir samkvæmt hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna um verndun og stjórn fiskstofna. Þær almennu heimildir sem höfðu gilt fram að þessu til veiða á miðunum við landið stóðu því ekki í vegi fyrir að slíkar reglur væru settar. Fiskveiðistjórn Íslendinga frá lokum heimsstyrjaldarinnar síðari hefur að verulegu leyti verið byggð á lögum nr. 44/1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Útfærsla landhelginnar í nokkrum skrefum byggði á þessum lögum. Mismunandi leiðir voru farnar við fiskveiðar um miðbik síðustu aldar og seinni hluta hennar. Árið 1975 var landhelgin færð út í 200 sjómílur og sköpuðust eftir það forsendur fyrir skilvirkni í stjórn fiskveiða. Það sama ár gaf Hafrannsóknastofnun út skýrslu sem sýndi fram á að þorskstofninn væri ofveiddur og takmarka þyrfti veiðar verulega og það var gert í ljósi almannahagsmuna. Árið 1976 breyttust forsendur fiskveiða þegar fiskveiðilögsagan hafði verið stækkuð í 200 sjómílur. Talið var mikilvægast við þessa aðgerð að íslensk skip sátu nú ein að veiðum botnfisk- og flatfisktegunda innan þessa stóra hafsvæðis. Með lögum nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, fékk sjávarútvegsráðherra heimild til að ákveða hámark þess afla sem veiða mátti af ákveðnum fisktegundum á tilteknu tímabili. Á árabilinu 1978–1983 kom hið svokallaða skrapdagakerfi til sögunnar en með því voru sóknardagar skipa takmarkaðir á þann hátt að skipum var bannað að stunda tilteknar veiðar á vissum tímabilum. Síðan gerist það árið 1984 með frumvarpi sem varð að lögum nr. 82/1983, um breytingu á lögum nr. 81/1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, að kvótakerfið var tekið upp. Með lagasetningunni voru tekin af tvímæli um heimild ráðherra til að ákveða heildarafla úr tilteknum fiskstofnum með reglugerð. Í fylgiskjali með frumvarpinu kom fram að hvert fiskiskip yfir 10 brúttólestum skyldi fá úthlutað heimild til að veiða tilgreint magn af ákveðnum botnfisktegundum og var heimildin nefnd aflakvóti eða aflamark. Var kvótinn fyrsta árið miðaður við aflareynslu viðkomandi skips síðustu þriggja ára á undan, svonefndum viðmiðunarárum. Við setningu reglugerðar 44/1984, um stjórn botnfiskveiða var aflamark bundið við skip en ekki við einstaklinga og lögaðila. Kerfið var þó ekki hreint kvótakerfi því að einstöku skipum var heimilt að velja sóknarmark sem byggðist á heimild til að stunda botnfiskveiðar ákveðinn dagafjölda, með nokkrum takmörkunum þó eins og t.d. þorskafla. Framsal aflamarks á þessum tíma var því einungis heimilt til aðila sem höfðu skip með almenn veiðileyfi. Hefur þetta sérkenni íslenska kvótakerfisins haldist alveg fram á þennan dag eða réttara sagt þar til ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur tók við völdum og hefur haldið uppi árásum á þetta góða kerfi síðan. Á árabilinu 1986–1989 varð ákveðin breyting. Fram til ársins 1986 var val milli aflakvóta og sóknarmarks takmörkunum háð. Á árunum 1986–1987 voru þessar heimildir rýmkaðar en þrengdar aftur árið 1988. Á þessum árum voru nánast allar fiskveiðar og þar með talin nýting fiskiskipa háðar leyfum og takmörkunum, eins og ég fór yfir áðan, en síðan gerist það árið 1990 með lögum nr. 38/1990, að kerfið varð bundið við allar veiðar og þær urðu leyfisbundnar, sbr. 4. gr. laganna. Í athugasemdum sem fylgdu frumvarpinu var tilgangur laganna sagður vera að marka meginreglur um framtíðarskipan stjórnar fiskveiða og skapa grundvöll fyrir hagkvæmni og skynsamlegri nýtingu fiskstofnanna til þess að hámarksafrakstri auðlindarinnar yrði náð fyrir þjóðfélagið í heild. Varanleiki löggjafarinnar var rökstuddur með því að hann skapaði nauðsynlegar forsendur fyrir ákvörðunum um fjárfestingar og annað sem hefði langtímaáhrif. Væri langur gildistími laganna í raun forsenda þess að hagræði það sem að var stefnt næðist. Í lögunum kom fram að árlega var öllum þeim skipum sem fullnægðu almennum skilyrðum laganna veitt eitt almennt veiðileyfi sem veitti heimild til þess að veiða þær tegundir sem ekki sættu sérstöku aflamarki, með ákveðnum takmörkunum þó. Þá var við það miðað að öllum fiskiskipum sem höfðu leyfi til að veiða í atvinnuskyni var úthlutað fastri aflahlutdeild í leyfilegum heildarafla út frá veiðireynslu þeirra. Skyldi sjávarútvegsráðherra ákveða heildarmark hverrar tegundar ár hvert að tillögum Hafrannsóknastofnunar. Árið 1998 var lögunum aftur breytt og með lögum nr. 12/1998 var framsal aflamarks rýmkað. Með lagasetningunni var heimilað að færa aflamark á milli skipa og skyldu viðskiptin fara fram í gegnum kvótaþing. Um kvótaþing giltu lög nr. 11/1998 en þau eru nú fallin úr gildi. Hlutverk þess var að annast tilboðsmarkað fyrir aflamark, vera vettvangur viðskipta með aflamark og annast greiðslumiðlun milli kaupenda og seljenda aflamarks og að miðla upplýsingum um viðskipti á þinginu. Ekki þurfti að tilkynna kvótaþingi um flutning ef aflamarkið var flutt milli skipa í eigu sama aðila, einstaklings eða lögaðila, og með fleirum smávægilegum undantekningum. Með þessum lögum var sett inn ákvæði sem setti eignarhaldi stærðarhámark en ástæða þótti til að festa í lög að aflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila eða tengdra aðila gæti ekki farið umfram tiltekið hámark tiltekinna tegunda. Hér sýndi því löggjafinn í verki vilja til að tryggja dreifða eignaraðild að sjávarútvegsfyrirtækjum. Í athugasemdum við frumvarpið var settur inn kafli um sterka og háværa þjóðfélagsumræðu um efnið, hún rakin að nokkru og nefnt að hún hafi snúist um að þetta mundi leiða til þess að yfirráð fárra yfir auðlindinni yrðu að veruleika, um samkeppnisskort og áhrif þeirra sem réðu auðlindinni eins og stjórnvöld og lánastofnanir, svo eitthvað sé nefnt. Í frumvarpinu kom greinilega fram hversu skiptar skoðanir voru á þessum tíma um fiskveiðistjórnarkerfið en vilji löggjafans var að bæta kerfið svo flestum mundi líka. Það er mjög sérstakt að lesa þetta frumvarp því að ég man ekki eftir því að þjóðfélagsumræða á hverjum tíma fari inn í greinargerð frumvarps. En um þetta var tekin ákvörðun á þessum tíma og augljóst að mikill æsingur var yfir þessu. En þarna var lagður grunnur að því sterka fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Eftir að þessi lög voru sett féll tímamótadómur sem olli miklu fjaðrafoki í samfélaginu. Í þeim dómi komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að leyfi til veiða í fiskveiðilandhelgi Íslands yrði til frambúðar ekki eingöngu bundin við skip sem haldið hafði verið til veiða á ákveðnum tíma. Þá brást löggjafinn við með lagasetningu með lögum nr. 1/1999. Í athugasemdum við það frumvarp sem var samþykkt kemur fram að úrelding skipa sem voru í flotanum sé ekki lengur forsenda fyrir því að ný skip fái leyfi til að veiða. Veiðileyfakerfið sem sett var með lögum nr. 38/1990 var þar með afnumið. Tekið var upp kerfi sem byggðist á því að öll fiskiskip sem höfðu haffærisskírteini og skrásett voru á skipaskrá Siglingastofnunar Íslands eða sérstaka skrá stofnunarinnar fyrir báta undir 6 metrum fengu leyfi til að veiða. Leyfið var þar með bundið við skip. Svo má nefna smávægilegar breytingar. Veiðigjald var tekið upp árið 2004 með lögum nr. 85/2002 og upphaf innheimtu á veiðigjaldi hófst þann 1. september 2004. Ég vísa því aftur á bug að hér hafi ekki verið greitt veiðigjald í sjávarútveginum eins og vinstri flokkarnir halda fram nú en það hentar því miður í spunann hjá þeim eins og málið er keyrt í dag. Þeir gerast þar með sekir um að segja ósatt, en ég ætla að vonast til að það sé vegna vanþekkingar á kerfinu en ekki að yfirlögðu ráði. Síðan voru sett lög nr. 42/2006, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Í athugasemdum við lagafrumvarpið kemur fram að eignarhaldi krókabáta sé sett stærðarhámark á sameiginlega krókaaflahlutdeild fiskiskipa í eigu einstakra aðila, einstaklinga eða lögaðila eða í eigu tengdra aðila. Samkvæmt 4. gr. laganna var lagt til að þegar lögin öðluðust gildi skyldi fella meginmál þeirra inn í lög nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, og gefa þau út sem ný lög, nr. 116/2006, og tóku þau gildi 17. ágúst 2006. Þarna var búið að gera svo miklar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða frá 1990 að talið var betra að Alþingi mundi sameina þessi lög og gefa út sem ný lög vegna þess að þá yrðu þau skiljanlegri og það voru komnar svo margar breytingar við lögin frá 1990. Ég vísa því þannig jafnframt á bug að hér hafi verið óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi frá því að Framsóknarflokkurinn fór í ríkisstjórn. Eins og ég hef farið yfir hafa verið gerðar miklar lagabætur á lögum um stjórn fiskveiða, lagabætur sem voru gerðar með almannahagsmuni að leiðarljósi og gerðu kerfið sanngjarnara og, sem ekki má gleyma, í raun sterkara, enda sjávarútvegur okkar aðalatvinnugrein. Þegar viðmiðunarár og veiðireynsla eru skoðuð, til dæmis vegna þessa frumvarps og í tilfelli losunarkvótans eins og ég fór yfir áðan þar sem eru viðmiðunarár og mengunarreynsla, og þegar sett eru lög sem takmarka atvinnufrelsi eða þrengja atvinnuréttindi manna, verður að gæta þess að raska sem minnst atvinnuháttum þeirra sem lögin ná til. Þetta var haft í huga þegar lög nr. 38/1990 voru sett og tekið tillit til hefðar þeirra sem höfðu stundað fiskveiðar í atvinnuskyni á viðmiðunarárunum og þar með reynt að koma til móts við þá og virða atvinnuréttindi þeirra. Var við það miðað að þau skip ein kæmu til greina við veitingu leyfanna sem höfðu fengið veiðileyfi samkvæmt lögum nr. 3/1988 og höfðu ekki horfið úr rekstri. Með lögum nr. 38/1990 voru heimildir til að veiða á sóknarmarki að fullu afnumdar og sóknarmarksbátum endanlega reiknuð aflahlutdeild. Ákvörðun aflamarks var miðuð við verðmæti afla lönduðum innan lands í þorskígildum á árunum 1987–1989. Skipum var skipt í mismunandi flokka og reiknað var meðaltalsaflamark hvers flokks í hlutaðeigandi tegundum. Var með þessu stigið það skref að ákveðnir aðilar fengu í skjóli ríkisvaldsins úthlutað gæðum í formi atvinnuréttinda til nýtingar og þessi réttindi njóta enn fremur verndar eignarréttarákvæðis 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þrátt fyrir meginregluna um að aflahlutdeild skuli vera óbreytt milli ára hefur sjávarútvegsráðherra allt frá upphafi haft töluvert svigrúm til að auka eða skerða aflahlutdeild skipa. Ræðst það af ástandi stofna hverju sinni og breytingum í afla milli ára. Talið hefur verið að aflaheimildir hafi sérstöðu að því leyti að aflamark skips ræðst af hlutdeild þess í úthlutuðum heildarafla hverju sinni og úthlutað heildaraflamark ræðst m.a. af ástandi stofna hverju sinni. Slík skerðing á aflamarki getur því ekki leitt til bótaskyldu því að slíkt er dæmi um almennar takmarkanir eignarréttarins á friðunargrundvelli og í samræmi við grundvallarmarkmið laga um stjórn fiskveiða. Sem dæmi um þetta má nefna að í júlí 2007 ákvað sjávarútvegsráðherra að skerða afla næsta fiskveiðiárs á eftir úr 193.000 tonnum í 130.000 tonn eða samtals um 63.000 tonn. Var þessi niðurskurður í samræmi við tillögur Hafrannsóknastofnunar og ráðherra var að sjálfsögðu heimilt að fara í þessar aðgerðir vegna ástands á fiskstofnum í kringum landið. Það má sem sagt bæði auka kvóta og minnka kvóta án þess að bætur þurfi að koma fyrir. Svo er hér smávegis í viðbót um framsal veiðiheimilda. Heimildir til framsals aflaheimilda hafa verið til staðar frá upphafi kvótakerfisins árið 1984, þó í mismiklum mæli hafi verið og því framsali settar afar þröngar skorður. Varanlegt framsal aflaheimilda var óheimilt, enda var fiskveiðistjórn fyrir fram markaður ákveðinn tími í lögum um framtíðarhlutdeild skips í heildaraflanum. Um þennan kafla verð ég að lesa, frú forseti, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingrímur J. Sigfússon samþykktu þessa lagabreytingu á Alþingi en vilja alltaf hvítþvo sig af því. Við setningu laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, var skipum ákveðin varanleg aflahlutdeild og ljóst var að aflahlutdeild skips gæti skipt sköpum um verðmæti þess og þar með einnig um veðhæfi þess. Með lögunum var framsal veiðiheimilda rýmkað verulega. Eftirleiðis voru því kaup á veiðiheimildum eina leið þeirra sem ekki höfðu veiðireynslu á viðmiðunarárunum til að komast inn í kerfið. Ýmis eignarréttarleg álitaefni hafa sprottið af löggjöf um stjórn fiskveiða og þar er til dæmis að nefna Hrannarmálið þar sem Hæstiréttur leit svo á að aflahlutdeild sem veitt var á grundvelli þáverandi laga um stjórn fiskveiða, 38/1999, teldist til eignarréttinda og yrðu aðilar ekki sviptir aflahlutdeild bótalaust. Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að úthlutuð veiðiheimild væri fémæt réttindi sem gengi kaupum og sölum þótt aðilar hefðu ekki að lögum tryggingu fyrir því að þeir gætu síðan notað hana til tekjuöflunar ef löggjafinn mundi breyta lögunum. Öðru máli gegnir ef löggjafinn mundi breyta almennum skilyrðum fyrir aflahlutdeild á grundvelli almennra og hlutlægra sjónarmiða. - Þetta var úr dómnum. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er á þrotum. Ég er rétt að byrja að ræða þetta mál þannig að ég óska eftir því að ég verði sett aftur á mælendaskrá. Ég hef ekki meiri tíma í þetta sinn en kem til með að einbeita mér að veiðileyfagjaldinu enn frekar í næstu ræðu.

Forseti vill tilkynna að sérstök umræða sem átti samkvæmt dagskrá að vera kl. 14.30 í dag frestast til kl. 16.30.

Frú forseti. Eins og kunnugt er lokaði Landsbankinn um síðustu mánaðamót fjölda útibúa sinna á landsbyggðinni. Það voru sjávarbyggðirnar og Snæfellsnesið, Vestfirðir og Austfirðir sem urðu fyrir högginu, Króksfjarðarnes, Súðavík, Flateyri, Bíldudalur, Eskifjörður, Fáskrúðsfjörður. Þessar sömu byggðir hafa mátt sæta stórfelldum niðurskurði, t.d. í heilbrigðisþjónustu og annarri stoðþjónustu, á undanförnum missirum. Framgangan eins og hún birtist almenningi er eins og í stríðsrekstri, það er nánast fyrirvaralaust tilkynnt, bæði til sveitarstjórna og starfsmanna, um lokanir. Það er gert rétt fyrir stórhátíð og samfélagið stendur agndofa eftir. Það er mjög mikilvægt að undirstrika að bankastarfsemi sem slík er ekki bara til sjálfrar sín vegna. Hún er fyrst og fremst þjónustustarfsemi við íbúa, fyrirtæki og samfélög vítt og breitt um landið. Banki eins og Landsbankinn ber þess vegna ríkar samfélagslegar skyldur, banki á landsvísu, banki í ríkiseigu að meiri hluta. Þess vegna verður Landsbankinn líka að lúta þeim kröfum, þeim væntingum og þeim skyldum sem á hann eru lagðar í þeim efnum, hvort sem þær eru skrifaðar eða óskrifaðar. Við viljum hafa landið allt í byggð, við viljum vernda og nýta auðlindir þess og samfélög en það gerist ekki sjálfkrafa. Landsbankinn ber þess vegna meiri skyldur en aðrar stofnanir sem ekki eru starfræktar á landsvísu. Vissulega hefur tækni í fjarskiptum og samgöngum breytt hér miklu en það er líka nokkuð sem heitir viðskiptavild, nærþjónusta sem Landsbankanum og öðrum slíkum stofnunum ber að hafa í huga. Þótt hann sé almennur viðskiptabanki á samkeppnismarkaði er fjarstæða að hann verði ekki að lúta samráði og kröfum eigenda sinna í skyldum við almenning. Sparisjóðirnir gegndu vissulega mikilvægum svæðisbundnum hlutverkum á sínum tíma og gera enn og þótt illa hafi farið fyrir sumum þeirra þýðir það ekki að sparisjóðahugsjónina sem slíka eigi að leggja fyrir róða. Nei, það verður að byggja upp heildstæða bankaþjónustu, fjármálaþjónustu við landsmenn óháð því hvar þeir búa. Jafnframt verður sú starfsemi að taka þátt í þeirri samfélagslegu ábyrgð að styrkja sitt innra samfélag eins og aðrir. Við gerum kröfur, t.d. í sjávarútvegi, á að sjávarbyggðirnar njóti þess að búa sem næst auðlind sinni og fái ákveðinn forgang hvað það varðar. Allir verða þess vegna að bera þessa sameiginlegu ábyrgð. Þetta verður eins og keðjuverkun; ef Landsbankinn lokar á Súðavík og var þar í samstarfi við Íslandspóst um rekstur póstþjónustu, þá er sú þjónusta jafnframt í uppnámi. Aðrir aðilar sem þar höfðu komið saman og byggt upp ákveðna þjónustumiðstöð standa núna berari eftir. Hið sama getum við sagt í Grundarfirði þar sem um 90% af eldri borgurum höfðu sín viðskipti við Landsbankann. Nú er búið að loka honum. Eldri borgarar eru ekki á netinu á hverjum tíma til að sinna viðskiptum sínum þótt margir séu þar flinkir. Þetta verður keðjuverkun. Ég beini þessu því til hæstv. fjármálaráðherra sem fer með hlutabréfið í Landsbankanum og ber þannig fyrir hönd okkar hér, Alþingis, ríkisstjórnar, ábyrgð á eigendastefnu bankans og hvernig hann framkvæmir hana. Þessi vinnubrögð og samfélagsábyrgð á ekki að þurfa að skrifa sérstaklega inn í eigendastefnu. Hún á að liggja ljós fyrir, hún á að vera hluti af þeirri vitund sem bankinn starfar eftir. Ég krefst þess að hæstv. fjármálaráðherra beiti sér fyrir því að þessar lokanir Landsbankans um síðustu mánaðamót verði afturkallaðar og farið verði í skipulega vinnu um það hverjar eru forsendur fyrir breytingum og hverjar ekki og hverjar eru samfélagslegar skyldur viðkomandi banka á hverjum stað. Svona vinnubrögð eins og Landsbankinn hefur sýnt í þessum minni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að óska eftir þessari sérstöku umræðu. Þann 24. maí sl. tilkynnti Landsbankinn um hagræðingaraðgerðir sem meðal annars fela í sér sameiningu og lokun útibúa á Austurlandi, Vestfjörðum, Snæfellsnesi og í Reykjavík og sameiningu deilda í höfuðstöðvum bankans. Þess má geta að þessar hagræðingaraðgerðir ná aðallega til útibúa sem Landsbankinn yfirtók hjá Sparisjóði Keflavíkur fyrir rúmu ári. Bankinn áætlar að um 400 millj. kr. sparist á ári með þeim breytingum. Slíkar hagræðingarákvarðanir eru algjörlega á forræði stjórnar hans en ekki eigenda, samanber lög um hlutafélög og eigendastefnu ríkisins. Í eigendastefnunni er skýrt tekið fram að Bankasýsla ríkisins sem fer með eignarhlutina skuli ekki taka þátt í daglegum rekstri banka og sparisjóða. Lengi hefur verið bent á að aukinnar hagræðingar sé þörf í íslenska fjármálakerfinu. Í ársskýrslu Bankasýslu ríkisins á síðasta ári kemur til dæmis fram að á Íslandi eru um 2.500 íbúar á hvert útibú samanborið við 3–5 þús. íbúa á hvert útibú annars staðar á Norðurlöndunum. Þær hagræðingaraðgerðir sem hafa átt sér stað í fjármálakerfinu að undanförnu hafa verið fleiri á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni enda er þar auðveldara með samgöngur allt árið um kring. Frá árinu 2005 hefur útibúum í Reykjavík fækkað um 57% en útibúum úti á landi um tæpan þriðjung, þ.e. 32%. Í dag eru rúmir tveir þriðju hlutar allra afgreiðslustaða og útibúa banka og sparisjóða utan höfuðborgarsvæðis og í ársskýrslu Bankasýslu ríkisins á síðasta ári kemur fram að um 5.300 íbúar séu á hvert útibú á höfuðborgarsvæðinu og um 2.100 íbúar á hvert útibú á Suðurnesjum. Hins vegar eru 500–700 íbúar á hvert útibú á Austurlandi og Vestfjörðum. Á sumum þéttbýlisstöðum á landsbyggðinni er samrekstur útibúa Landsbankans og Íslandspósts. Þá vaknar óneitanlega sú spurning hvort aðgerðir Landsbankans hafi einnig áhrif á rekstur þessara póstafgreiðslustöðva sem væri mjög miður. Þar sem lokanir Landsbankans taka gildi um næstu mánaðamót hefur Pósturinn lagt fram bráðabirgðaáætlun til að tryggja áfram póstþjónustu í þeim bæjarfélögum sem um ræðir. Í áætluninni er gert ráð fyrir að í Grundarfirði verði starfsmaður Póstsins sem muni sinna áfram afgreiðslu í húsnæði Landsbankans en afgreiðslutíminn styttur og dreifingin verður óbreytt og í Súðavík, á Flateyri, Bíldudal og Fáskrúðsfirði mun starfsmaður dreifa og taka á móti pósti og verður með aðstöðu í húsnæði Landsbankans til að byrja með og verður afgreiðslutími styttur. Þetta fyrirkomulag er tímabundið og hefur Íslandspóstur lýst því yfir að unnið verði að framtíðarlausn sem hentar umsvifum hvers bæjarfélags fyrir sig og er áætlað að þeirri vinnu verði lokið 1. september 2012. Mér er kunnugt um að á sumum ofangreindra þéttbýlisstaða er verið að skoða samstarf við aðra aðila en Landsbankann svo þjónustan haldist óskert. Önnur leið sem Íslandspóstur hefur verið að þróa fyrir minni þéttbýlisstaði er svokallað pósthús á hjólum. Um Íslandspóst gilda önnur lögmál en um Landsbankann því að hann starfar að hluta til á einokunarsviði og um þá starfsemi gilda lög um póstþjónustu nr. 19/2002 og heyrir starfssvið hans undir innanríkisráðherra. Í lögunum segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið skal tryggja öllum landsmönnum á jafnræðisgrundvelli aðgang að ákveðnum þáttum póstþjónustu, alþjónustu, með ákveðnum gæðum og á viðráðanlegu verði. Við úthlutun rekstrarleyfa fyrir póstþjónustu, sbr. 14. gr., getur Póst- og fjarskiptastofnun lagt kvaðir á rekstrarleyfishafa, einn eða fleiri, um að þeir veiti alþjónustu á starfssvæði sínu.“ Íslandspóstur er því háður samþykki Póst- og fjarskiptastofnunar um lokun útibúa og Alþingi þarf að taka afstöðu til þess hvort Landsbankinn eigi að starfa með öðrum hætti en aðrir bankar á sama samkeppnismarkaði og þá um leið hvaða afleiðingar það kunni að hafa. Bæði hvað varðar starfsemi Landsbankans og Íslandspósts gera lögin ráð fyrir mjög takmörkuðum afskiptum ráðherra en hvað sem því líður finnst mér tímabært að þessi mál séu skoðuð heildstætt. Ég hef því sem ráðherra byggðamála farið þess á leit við Byggðastofnun að hún taki saman skýrslu um þróun og stöðu á þessari þjónustu og greiningu þjónustuþarfar á landsbyggðinni hvað þetta varðar. Þegar skýrslan verður tilbúin mun ég kynna hana fyrir Alþingi.

Forseti. Það er skiljanlegt að fólk vítt um land vilji hafa bankaútibú á sínum stað svo það séu fleiri störf í heimabyggð. Staðreyndin er engu að síður sú að íslenska bankakerfið er allt of stórt. Starfsmenn eru einfaldlega of margir, útibúin of mörg og almenningur á Íslandi ber kostnaðinn af því. Þetta er bara mjög einfalt mál og ég tel að stjórnmálamenn eigi að tala um þetta eins og það liggur hreint og klárt fyrir. Það þýðir í rauninni ekkert að skjóta sér á bak við það út af ríkisbankanum að einhver annar beri ábyrgð á þessu en ríkisstjórnin eða eigandi bankans. Það segir í eigendastefnu ríkisins að stjórn og starfsemi opinbers eignarhalds eigi að styðja við og vinna að markmiðum eigenda. Til að svo megi vera þarf aðkoma eigenda að stefnumörkun og markmiðum félagsins að vera skýr og ótvíræð. Enn fremur segir í eigendastefnunni að félagið skuli vinna að þeim samfélagslegu markmiðum sem eigandi stefnir að með eignarhaldinu. Að sjálfsögðu starfar þessi banki á ábyrgð ríkisstjórnar hverju sinni sem fer með eignarhaldið. Þrátt fyrir það reyna menn að skjóta sér á bak við Bankasýsluna eða jafnvel eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gerði í viðtali við Ríkisútvarpið, reyndi að koma ábyrgðinni yfir á fjármálaráðherra. Hver og einn veltir þannig vandanum yfir á einhvern annan en sjálfan sig í þessu máli. Það er furðulegt að horfa upp á þennan tvískinnung í umræðunni. Menn í stjórnarliðinu eru æfir yfir einhverjum störfum í þessari starfsemi sem vissulega er yfirmönnuð en á sama tíma vinna þeir að framgangi frumvarpa þar sem mat þeirra sem gerst þekkja er að þar muni fækka um fleiri hundruð störf í einni atvinnugrein í tilteknum bæjarfélögum úti um land, þ.e. í sjávarútvegi. Svo standa menn hér á blístrinu af hneykslun yfir einhverju sem þeir hafa sjálfir ákveðið, með afskiptaleysi hugsanlega, um leið og þeir tala fyrir því að leggja niður störf í tugatali, svo maður tali nú ekki um áhrifin af því frumvarpi um veiðiskattinn sem Landsbankinn sjálfur 

Virðulegi forseti. Ég þakka frummælanda fyrir þessa umræðu. Fyrr hef ég nefnt þrjú atriði sem ég tel að hæstv. fjármálaráðherra þyrfti að skoða varðandi það sem hefur verið að gerast. Í fyrsta lagi að endurskoða eigendastefnuna, í öðru lagi að tryggja og styðja að sett verði ákvæði um að eitt af því sem tillit verði tekið til við sölu á eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum verði byggðasjónarmið og í þriðja lagi, sem hv. þm. Jón Bjarnason o.fl. hafa talað fyrir, að tryggja ákvæði í stjórnarskrá um jafnræði hvað varðar búsetu. Ég vildi hins vegar ræða meira almennt um byggðastefnu á Íslandi. Í fjöldamörg ár, í áratugi, hefur verið rekin mjög árangursrík byggðastefna á Íslandi og hún hefur byggst á því að byggja upp í Reykjavík, á suðvesturhorninu, og hefur skilað umtalsverðum árangri. Til að tryggja aukið jafnræði á milli ólíkra landshluta verðum við að hætta þessum smáskammtalækningum sem hæstv. fjármálaráðherra var hér að tala um, svo sem eins og um pósthús á hjólum, og horfa frekar til þess hvað samvinnuhugsjónin kennir okkur. Þar skiptir mjög miklu máli að horfa til þess að tryggja að fólk geti unnið saman, að fólk hafi möguleika á því að bera ábyrgð á sjálfu sér, á sínum samfélögum, og dreifa valdi. Við höfum séð alveg gífurlega samþjöppun á valdi akkúrat hér í Reykjavík. Það sem hefur virkað í byggðaaðgerðum hefur verið menntun í heimabyggð, vaxtarsamningarnir sem hafa gengið út á það að fólk sé sterkara þegar það vinnur saman. Ég vil hins vegar horfa til þess að við reynum í mun meira mæli að tryggja að fjármunirnir fari heim til fólksins, að fólk fái að ráðstafa skattinum sem það borgar í sameiginlega sjóði í sinni heimabyggð, í sínum landshluta, þannig að það geti sjálft haft möguleika á því 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þjónustustig á landsbyggðinni og þá ákvörðun Landsbankans að loka nokkrum útibúum þar. Við vitum að fyrir hrun hafði bankastarfsemin þanist mikið út og sú þensla var fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu. En eftir hrunið hefur orðið mikil endurskipulagning í fjármálakerfinu og hefur fjöldi fólks misst vinnuna. Víða á landsbyggðinni á öll þjónusta í vök að verjast og þegar einni stoð er kippt undan hrynur annað í kjölfarið. Landsbankinn hefur samfélagslegar skyldur sem banki allra landsmanna í meirihlutaeigu ríkisins. Honum er ekki stjórnað af ríkisvaldinu dagsdaglega, þar kemur Bankasýslan til sem skilur að hugsanleg pólitísk afskipti af daglegum viðskiptalegum ákvörðunum en greinilega þarf að endurskoða eigendastefnu ríkisins miðað við framgöngu hans í lokun útibúa vítt og breitt um landið án neins samráðs við ríki, sveitarfélög eða samstarfsaðila eins og Íslandspóst. Auðvitað átti að leita allra leiða til að mæta þessari hagræðingarþörf með öðrum ráðum í samstarfi við þá aðila sem hefðu getað skoðað möguleika á samstarfi. Þeir möguleikar eru fyrir hendi og það er ljótur leikur hjá Landsbankanum að skella bara í lás án þess að kanna með heimamönnum, fyrirtækjum og öðrum aðilum, möguleika sem væru í stöðunni. Þannig rís banki eins og Landsbankinn ekki undir nafni, hann hefur verið í ímyndarherferð um landið og þarna hefur hann ansi mikið misstigið sig, að ég tel.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér í sérstakri umræðu fyrirkomulag þjónustu á landsbyggðinni. Tilefnið er lokun sjö útibúa Landsbankans á landsbyggðinni um mánaðamótin með afar skömmum fyrirvara og án undangenginnar umræðu. Víða á þessum stöðum eru engin önnur bankaútibú svo að um algjöra lokun bankaþjónustu er að ræða. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem farið er í slíkar lokanir. Mikil umræða varð um slíka lokun á Stöðvarfirði árið 2010 og eftir þá umræðu hélt ég að leikurinn yrði ekki endurtekinn án umræðu. Þá var kallað eftir byggðastefnu Landsbankans og svörin voru þau að hún væri í smíðum. Ég leitaði á heimasíðunni en sá hvergi umfjöllun um hana þar en talað er um að samfélagsstefna sé í smíðum. En þar eru greinilega komin ákveðin leiðarljós því að svar Landsbanka allra landsmanna um samfélagslega ábyrgð gagnvart litlum byggðarlögum á heimasíðunni er eftirfarandi: „Samfélagsleg ábyrgð felst ekki í því að reka afgreiðslustaði sem ekki bera sig. Samfélagsleg ábyrgð felst í því að skapa arðbær störf. Þeirri stefnu fylgir bankinn í þessum aðgerðum.“ Ég verð að viðurkenna að skilningur minn og Landsbankans fer ekki saman í því hvað felst í samfélagslegri ábyrgð. Í mínum huga eiga byggðastefna og samfélagsleg ábyrgð ekki síst að felast í því að viðurkenna að strjálbýlt land og þjónusta við það er ekki alltaf arðbært í efnahagslegu tilliti en það eru samfélagslegir og efnahagslegir hagsmunir allra landsmanna að halda landinu í byggð. Til að slíkt megi vera mögulegt verður að vera lágmarksþjónusta vítt og breitt um landið. Bankastarfsemi er dæmi um slíka þjónustu. Auðvitað hefur þörfin fyrir bankaútibú og langan afgreiðslutíma minnkað með tilkomu bættra samgangna, netbanka og tölvupósts, en það er hópur fólks sem ekki getur nýtt sér netþjónustu og ferðast helst ekki um fjallvegi og erfiðar skriður til að sækja sér lágmarksþjónustu. Mér finnst því að leita hefði átt annarra lausna en endanlegrar lokunar, svo sem samstarfs við aðrar stofnanir um sameiginlega afgreiðslustaði og afgreiðslutíma eins og víða hefur verið gert. Slík viðleitni er að mínu mati lágmarkið í samfélagslegri ábyrgð. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að hefja þessa umræðu hér vegna þess að það er mjög mikilvægt að við tölum í heild um fyrirkomulag þjónustuskerðingar á landsbyggðinni. Tilefnið er lokanir útibúa Landsbankans en það er fjölmargt annað sem við þurfum að ræða varðandi þjónustuskerðingu á landsbyggðinni, þar á meðal hvernig farið er inn í grunnþjónustuna. Mér þætti reyndar athyglisvert að hæstv. ráðherra gæfi okkur aðeins innsýn í það hvort hún tekur undir sjónarmið þeirra þingmanna sem hér hafa talað, sérstaklega hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, sem taldi að stjórnvöld ættu að beita sér í því að fá þessari ákvörðun Landsbankans breytt, og með hvaða hætti það yrði þá gert. Eða er hér um að ræða ágreining á milli ríkisstjórnarflokkanna? Frú forseti. Við höfum upplifað það á síðustu árum að það þarf að skera niður, meðal annars í ríkisrekstri og rekstri fyrirtækja, og það bitnar í mörgum tilvikum á þeirri þjónustu sem landsmenn geta fengið. Alvarlegast er þegar verið er að skerða grunnþjónustu og þar er einna erfiðast að horfa upp á þegar verið er að minnka aðgang að til dæmis heilsugæslunni. Það bárust af því fréttir í vikunni að verið er að loka heilsugæslunni í Vík í Mýrdal eftir hádegi þannig að þar er bara opið fyrir hádegi. Þessi breyting tók gildi fyrirvaralaust sama dag og hún var tilkynnt. Enn og aftur virðist ekki hafa verið haft nokkurt samráð. Við höfum margítrekað talað um samráðsleysið þegar verið er að fara í aðgerðir sem þessar og þetta mál er mjög alvarlegt. Hér er verið að skerða þjónustu mjög mikið og tvo daga í viku er heilsugæsla á Kirkjubæjarklaustri ekki heldur opin eftir hádegi, næsti staður er þá Hvolsvöllur og síðan á Höfn í Hornafirði. Hér er um að ræða alvarlega skerðingu á grunnþjónustu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta upp í sérstakri umræðu. Ég held að það sé afar brýnt að þessi mál séu tekin til umfjöllunar. Staðan er sú að landsbyggðin hefur mátt þola gríðarlegan niðurskurð á mjög mörgum sviðum frá hruni. Eins og hv. málshefjandi kom inn á er það einkum í heilbrigðismálum, við höfum horft upp á það í grunnþjónustunni að ekki hvað síst er verið að skera niður á landsbyggðinni. Við höfum líka séð þetta í fjárútlátum til samgöngumála í viðhaldi vega og fleira sem bitnar mjög harkalega á landsbyggðinni. Og nú skyldi maður ætla, þegar maður hlustar á hæstv. fjármálaráðherra og hv. stjórnarliða, marga hverja, koma hér upp að nú sé mögulegt að grípa til aðgerða þar sem ríkissjóður sé stærsti eigandi í Landsbankanum. En, nei, hingað kemur hæstv. fjármálaráðherra og heldur tæknikratíska ræðu sem hefði getað verið flutt árið 2007, ber því við að það sé eigendastefna sem ríki, ekki sé hægt að grípa inn í og annað. Hv. stjórnarliðar taka þar undir. Eigendastefna ríkisins var samþykkt 1. september 2009. Þá var núverandi ríkisstjórn við völd, þá var sitjandi ríkisstjórn við völd, og ríkisstjórnin hefur alla möguleika til að taka á þessu máli. Hún hefur alla möguleika til að sýna landsbyggðinni að einu sinni eigi að standa í lappirnar og ekki eigi að flytja allt til Reykjavíkur. Ég kalla eftir því að hv. stjórnarliðar og hæstv. ráðherrar, sem hafa komið hér upp og lýst áhyggjum sínum af stöðu landsbyggðarinnar, vakni nú af þyrnirósarsvefninum og fari að beita sér fyrir málum landsbyggðarinnar. Þetta orðagjálfur sem hefur verið hér, um viljann til að standa með landsbyggðinni og draga úr flutningi fólks þaðan til höfuðborgarsvæðisins - 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og fyrir þann einhug sem kemur fram hjá öllum ræðumönnum um að þarna hafi ekki verið rétt að verki staðið, þarna hafi ekki verið farið yfir málin, þarna hafi ekki verið unnið á siðferðislega réttum forsendum og einnig út frá almannasjónarmiðum, byggðasjónarmiðum, þjónustuskyldum, viðskiptavild og öðru slíku. Það er athyglisvert að í rökum Landsbankans fyrir þessum aðgerðum, og það kom fram í orðum hæstv. ráðherra, er talað um að ná eigi fram hagræðingu, sparnaði í rekstri bankans. Samt hafa ekki verið lagðar fram tölur aðrar en þær að hugsanlega gætu sparast einar 400 milljónir. Ég velti fyrir mér hvort húsaleigan hafi verið svona há, hvort laun þessara tveggja eða þriggja starfsmanna á hverjum stað hafi verið svona há eða - ja, þegar við veltum því fyrir okkur í samanburði við laun yfirstjórnenda bankans, hvar er verið að spara og hvaða rök eru lögð fram? Ég legg áherslu á að að sjálfsögðu þarf að gæta hagræðis og tryggja samkeppnisstöðu þjónustustofnana eins og Landsbankinn er, en hann ber sína ábyrgð. Ég þakka fyrir það að sett verði í gang vinna til að reyna að treysta stoðir þeirrar þjónustu sem er og er verið að reyna að halda í, eins og Íslandspóst, á þeim stöðum sem hæstv. ráðherra nefndi, en ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort ekki verði gengið enn frekar að Landsbankanum, að minnsta kosti að ráðherra og ríkisstjórn sendi Landsbankanum bréf og lýsi vanþóknun sinni á þessum vinnubrögðum og krefjist þess að vinnubrögðunum verði breytt og þetta mál tekið upp að nýju og endurskoðað. Það er það sem ég tel vera hlutverk ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og það er líka skylda Landsbankans 

Virðulegi forseti. Í eigendastefnu ríkisins um fjármálastofnanir segir, með leyfi forseta: „Alþingi skilgreinir í lögum þátttöku ríkisins í rekstri fyrirtækja sem rekin eru sem sjálfstæðir lögaðilar, svo sem fjármálafyrirtæki, og veitir til þess nauðsynlegar lagaheimildir.“ Einmitt í þeim anda verður framkvæmdarvaldið að starfa, Alþingi setur lögin og eftir þeim verða ráðherrarnir að fara, hvort sem þeim líkar betur eða verr. Um meðferð eignarhlutar ríkisins í fjármálastofnunum gilda sérlög, lög nr. 88/2009, um Bankasýslu ríkisins. Samkvæmt þeim fer sú stofnun með eigendavald ríkisins í bönkunum þremur, auk fimm sparisjóða. Ákvarðanir Landsbanka Íslands eru á ábyrgð stjórnar þess banka og eru ekki bornar undir fjármálaráðherra. Því getur ráðherra ekki hampað sjálfum sér fyrir vinsælar ákvarðanir bankans og tekur heldur ekki á sig óvinsælar ákvarðanir hans. Svona vildum við sem mynduðum meiri hluta þingsins fyrir setningu þessara laga hafa það og ég tel enn að þessu valdi og ábyrgð sé best fyrirkomið með þessum hætti. Við þurfum hins vegar stöðugt að vera á varðbergi gagnvart þjónustu á landsbyggðinni og bregðast við ef hún verður óásættanleg og meta hvort lögum eða stefnum þurfi að breyta í kjölfarið. Í september 2009 setti þáverandi fjármálaráðherra eigendastefnu fyrir fjármálastofnanir í eigu ríkisins. Þar er kveðið á um að bankar og fjármálastofnanir sem ríkið á eignarhlut í þjóni markvisst heimilum og fyrirtækjum í landinu en stjórnendum bankans falið það vald að framkvæma þá stefnu með nánari hætti. Þáverandi fjármálaráðherra hafði fullt samráð við hv. efnahags- og viðskiptanefnd um setningu þessarar eigendastefnu. Frá nefndinni bárust formlegar athugasemdir sem að fullu var tekið tillit til. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hef ég sem ráðherra byggðamála falið Byggðastofnun að gera athugun á þróun og stöðu þeirrar þjónustu sem hér um ræðir og einnig að 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um veiðigjöld. Ég mun í þessari ræðu minni fara svolítið vítt og breitt um þetta frumvarp og þau frumvörp sem eru í farvatninu og um mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar sem sjávarútvegurinn er. Við vitum öll að sjávarauðlindin er takmörkuð. Þess vegna er fiskveiðistjórn nauðsynleg svo ekki verði gengið óhóflega að auðlindinni.

Nei, nei, nei, nei, nei …

Núverandi fiskveiðistjórnarkerfi var fyrst sett á laggirnar eftir takmarkalausa ofveiði um áratuga skeið og til þess gert að vernda auðlindina og gera hana sjálfbæra. Samhliða, virðulegur forseti, höfðu menn ekki rætt hugsanlegar afleiðingar sem slíkt kerfi gæti haft á byggðaþróun í landinu. Ýmsir gallar hafa komið í ljós og sum sveitarfélög farið halloka. Til þessara þátta verður að líta þegar breyta á núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Framsali kvóta hefur bæði verið hrósað og andmælt. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, að þá sem hafa yfir að ráða kvóta eigi að hluta að skylda til veiða. Það á enginn að geta eingöngu haft sitt lifibrauð af því að leigja kvóta. Mér er jafnljóst, virðulegur forseti, að um þessa skoðun eru deildar meiningar. Í ljósi þess sem til stendur að gera í fiskveiðistjórnarkerfinu og veiðigjöldum eins og þau liggja fyrir er fróðlegt að skoða það sem aðrir en við Íslendingar höfum að segja um það kerfi sem er við lýði. Í The Economist segir að íslensk veiðistjórnun sé ein sú besta í heimi. Svo virðist sem flestir aðrir en ríkisstjórn Íslands sjái kosti íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Þykir hún, þ.e. stjórnunin, til fyrirmyndar víða í heiminum, bæði vegna hagkvæmni veiðanna og ekki síður vegna takmörkunar á sókn í fiskstofna. Í nýjasta hefti The Economist er fjallað um þann árangur sem bandarísk fiskveiðistjórn hefur náð eftir áralanga ofveiði og nú er talið að 79% þeirra 250 stofna sem fylgst er með á bandarísku hafsvæði séu ekki lengur ofveiddir. Í greininni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Nú er svo komið að bandarískur sjávarútvegur er næstum því jafn vel rekinn og sá besti í heimi, í Noregi, Íslandi, Nýja-Sjálandi og Ástralíu. Engu að síður geta Bandaríkjamenn gert enn betur.“ Í síðustu viku birtist grein eftir bandaríska ráðgjafann og bloggarann Tim Worstall í vefútgáfu bandaríska viðskiptatímaritsins Forbes. Þar spyr hann hvers vegna Íslendingar ætli að eyðileggja besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi með fyrirliggjandi frumvarpi til laga um fiskveiðar. Víða er því pottur brotinn, virðulegur forseti, hvað varðar skoðun fólks á því hvort og þá hvað verið er að gera með fiskveiðistjórnarkerfi okkar Íslendinga og veiðileyfagjald sem fyrirhugað er að leggja á. Hvers vegna ætlar Ísland að eyðileggja besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi? spyr Tim Worstall í grein í vefútgáfunni. Hann segir, með leyfi forseta: „Nú er útlit fyrir að Íslendingar ætli að taka þann þátt út úr fiskveiðistjórnarkerfi sínu sem gerir það að verkum að það virkar; möguleikann á því að selja eða leigja aflaheimildir.“ Í grein sinni fjallar Worstall um mikilvægi sjávarútvegs fyrir íslenskt efnahagslíf. Þá nefnir hann til sögunnar þau vandamál sem fylgja nýtingu náttúruauðlinda í heiminum sem víðast hvar hefur verið misheppnuð að hans mati og hann nefnir sérstaklega til sögunnar sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Ísland sé hins vegar ein fárra undantekninga - ein fárra undantekninga. Í lok greinar sinnar segir Worstall: „Eitt fárra landa sem raunverulega hefur tekist að fást við og leysa alvarlegt umhverfisvandamál sem fiskveiðum fylgir hefur ákveðið að eyðileggja það kerfi sem hefur skilað þessum árangri.“ Það hlýtur að vera svolítið sérstakt, frú forseti, þegar erlendir sérfræðingar sem ekki hafa neinna hagsmuna að gæta, í það minnsta ekki hér á landi, hafa þessar skoðanir á því sem við sjálf erum að leggja til. Ég verð að segja, frú forseti, að það var frekar skondið að hlusta á umræðu hér áðan um samráðsleysi Landsbanka Íslands við hinar dreifðu byggðir landsins, þegar Landsbankinn ákvað að leggja niður útibú, fækka útibúum og fækka þar með störfum og segja upp fólki, á sama tíma og ríkisstjórnarflokkarnir eru með stórmál í bullandi ágreiningi, ekki bara innan þings heldur við samfélagið allt vítt og breitt um landið. Það er dálítið hlálegt að kalla síðan eftir eigendastefnu ríkisins í bankanum til að breyta því sem þessir sömu aðilar tala hástöfum fyrir að sé ákall þjóðarinnar um breytingu, þ.e. að fara í breytingar á sjávarútvegskerfinu og innheimta hér veiðigjald. Virðulegur forseti. Almennt er það viðurkennt að þeir sem stunda vinnu sem byggist á leyfi stjórnvalda hafa öðlast atvinnuréttindi sem njóta verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar um eignarrétt. Slík réttindi verða því ekki tekin frá viðkomandi í einu vetfangi án bóta. Til þess verður að horfa þegar ákvarðanatökur um breytingar á kerfinu eru fyrirhugaðar. Ég hef reyndar þá trú, virðulegur forseti, að jafnt stjórn, stjórnarandstaða og hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, fiskverkafólk, sjómenn og útgerðarmenn, nái að lokum lendingu sem er farsælust fyrir þjóðina í heild, að heildarhagsmunir ráði för en ekki sérhagsmunir, hvorki sérhagsmunir einstakra flokka, einstakra stjórnmálamanna né hugmyndafræði einstakra stjórnmálaflokka eða sérhagsmunir einstakra útgerða, heldur náum við sátt í samfélaginu um þessa mikilvægu atvinnugrein sem hér hefur verið stunduð frá aldaöðli og hefur verið undirstaða farsældar í landinu. Ég man þá tíð, virðulegur forseti, fyrir 1983, áður en núverandi fiskveiðistjórnarkerfi kom, fædd og uppalin í sjávarþorpi úti á landi, þegar sjávarútvegurinn stýrði öllu. Þar lifðu önnur fyrirtæki á því að þjónusta sjávarútveginn og gera enn. Þá upplifðum við að ef illa gekk féll gengið eða gengið var fellt og sú aðgerð bitnaði á öllum öðrum atvinnugreinum í landinu. Ég þekki það líka af eigin raun eftir að hafa verið í innflutningi að gengið var fellt vegna þess að sjávarútvegsafurðirnar þurftu á því að halda og þjóðin þurfti, eins og sagt var stundum, á því að halda. Þá hækkuðu skuldir þeirra sem voru í innflutningi erlendis á meðan annað aflið naut hagnaðar. Virðulegur forseti. Um þetta getum við endalaust deilt. Fortíðin er nokkuð sem við eigum að læra af. Nútíðinni lifum við í og framtíðina verðum við að móta með sem skynsamlegustum hætti í þessum málum sem öðrum fyrir land og þjóð. Ef það er vilji löggjafans að hámarka þjóðhagslegan ávinning af sjávarauðlindinni og að sjávarútvegurinn verði arðsamur og búi við stöðugt rekstrarumhverfi virðist mér sem margar fyrirhugaðar breytingar á þeim frumvörpum tveimur sem þegar hafa verið lögð fram séu í andstöðu við þann vilja löggjafans. Landsbankinn sem var til umræðu í sérstakri umræðu áðan er eini bankinn í meirihlutaeigu ríkisins. Hann varar eindregið við samþykkt frumvarpa sjávarútvegsráðherra í óbreyttri mynd og segir, með leyfi forseta: „Landsbankinn gerir athugasemdir við að ekki hafi verið gerð ítarleg og nákvæm greining á áhrifum tillagnanna á raunverulegar rekstrarforsendur þeirra fyrirtækja sem nú starfa í sjávarútvegi hér á landi. Þá virðast ekki hafa verið metin heildar þjóðhagsleg áhrif frumvarpanna, þar með talin ýmis afleidd áhrif tillagnanna á atvinnu, byggðamál og samfélag. Landsbankinn varar eindregið við samþykkt frumvarpa sjávarútvegsráðherra, annars vegar frumvarps til laga um veiðigjöld og hins vegar frumvarps til laga um stjórn fiskveiða. Sérfræðingar bankans telja að samþykkt frumvarpanna muni ekki einungis koma harkalega niður á íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum og starfsmönnum þeirra heldur verði þjóðhagslegir hagsmunir einnig fyrir borð bornir.“ Virðulegur forseti. Þetta er kannski grunnurinn að því sem menn hafa verið að ræða. Voru þessir þjóðhagslegu hagsmunir metnir af ríkisstjórnarflokkunum þegar ákveðið var að leggja þessi frumvörp fram? Mér segir svo hugur að það hafi ekki verið gert vegna þess að ég trúi því ekki að svo margir séu andsnúnir þeim hugmyndum sem ríkisstjórnarflokkarnir leggja fram einungis af vondum hvötum og af því þeir vilji ekki breyta neinu. Ég hef trú á því að margir tali um það sem skiptir verulega máli. Það hefði skipt verulega máli að skoða þjóðhagslega hagsmuni áður en þessi frumvörp voru lögð fram. Síðan kemur annað, virðulegur forseti, sem skiptir einnig máli. Áætlað tap Landsbankans sjálfs, sem er að stórum hluta og að mestu í eigu ríkisins, vegna breytinga á frumvörpunum nemur um 31 milljarði. Ef það tap er sett í samhengi við þær skatttekjur sem frumvarpinu er áætlað að skapa kemur í ljós að frumvarpinu um veiðigjöld eru áætlaðar skatttekjur á árunum 2012–2024 sem nemur og var fyrir breytingar 36,3 milljarðar. Þær skatttekjur sem ríkissjóður hefði fengið án breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu og nettóáhrifin á ríkissjóð á næstu þremur árum yrðu því jákvæð um 5 milljarða ef einungis er tekið tillit til taps Landsbankans. Þess ber að geta, virðulegur forseti, að álitið er að væntanlegt tap Landsbankans, verði frumvörpin óbreytt að lögum, kunni að verða nokkuð meira. Jafnframt er þess getið að ein af alvarlegustu athugasemdum Landsbankans við frumvörpin varðar bann á framsali aflahlutdeildar frá og með árinu 2032. Eins og ég vitnaði til áðan, þ.e. í Worstall og tímaritið The Economist, vekur það furðu manna að taka eigi út úr fiskveiðistjórnarkerfinu það sem hefur skilað hvað mestri hagkvæmni og hagræðingu. Að mati Landsbankans og vitna ég nú í hann, með leyfi forseta: „Sérfræðingar í auðlindahagfræði eru almennt sammála um að framsal aflaheimilda gegni lykilhlutverki í að auka hagkvæmni af takmarkaðri auðlind til lengri tíma litið. Með framsali skapast forsendur fyrir því að hagkvæmari rekstur taki við af óhagkvæmari rekstri. Reynslan sýnir að framsal aflahlutdeilda hefur verið drifkraftur í þeirri miklu hagræðingu sem orðið hefur í íslenskum sjávarútvegi undanfarna áratugi og þannig stuðlað að verulega aukinni arðsemi.“ Virðulegur forseti. Það er einkum þetta framsal sem hefur farið fyrir brjóstið á mörgum og er það sem margur venjulegur maður sem ekki bindur afkomu sína við sjávarútveginn hefur horft öfundaraugum til, eða kannski ekki öfundaraugum heldur viljað að hlutirnir væru öðruvísi og ekki talið að fara ætti þannig með auðlind sjávar sem margir telja að sé í eigu þjóðar. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, að hægt sé að halda framsalinu með einum eða öðrum hætti en það þurfi að binda innan greinarinnar, að binda þurfi framsalið við að sá sem kaupir eða leigir sé skikkaður til veiða. Ég hef þá trú að menn geti náð samkomulagi þar um þannig að framsal aflaheimilda samhliða veiðigjaldi verði fólki ekki jafnmikill þyrnir í augum og hefur verið hingað til. Líka hefur verið rætt um að óvissan um hvers konar fiskveiðistjórnarkerfi taki við að loknu nýtingarleyfi dragi úr öllum langtímafjárfestingum og leiði til þess að skipin eldist, þróun og hugsanleg nýting verði minni en ella og enn og aftur að hömlurnar á framsali aflaheimilda og að lokum bann stuðli að því að hagkvæmni og hagræðing í sjávarútvegi verði almennt minni. Virðulegur forseti. Ég velti fyrir mér hvort það ríki hjá stjórnarmeirihlutanum einhver langtímahugsun um breytingu auðlindarinnar eða hvort þetta sé eingöngu hugmyndafræðileg nálgun stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka sem kann aldrei góðri lukku að stýra. Ríkir þar langtímahugsun um félagslega og hagfræðilega hagkvæmni breytinganna? Hefur stjórnarmeirihlutinn látið reikna út hvort þessar breytingar verði til lengri tíma litið þjóðhagslega hagkvæmar? Ég held ekki. Virðulegur forseti. Hér hafa stjórnarliðar í það minnsta talað um að verið sé að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu í þá veru að setja á veiðigjald vegna þess að þjóðin kalli eftir slíku og þjóðin vilji þetta óréttláta kerfi burt og vilji kalla yfir sig eitthvað annað. Ég tilheyri þjóðinni en í þessum ræðustól virðist alltaf vera sem þjóðin sé eitthvert afmarkað mengi sem stjórnmálaflokkar hafa eignað sér og geta vitnað til í tíma og ótíma, ótilgreint mengi sem enginn veit í raun og veru hvað er. Stjórn Verkalýðsfélags Akraness gæti hugsanlega verið eitt mengi þjóðarinnar sem vísað er til þegar ríkisstjórnarflokkarnir tala um þjóðina sem vill breytingar á óréttlátu kerfi. Í umsögn Verkalýðsfélags Akraness segir, með leyfi forseta: „Stjórn Verkalýðsfélags Akraness getur ekki undir nokkrum kringumstæðum stutt áðurnefnd lagafrumvörp“ - um stjórn fiskveiða og veiðigjald - „á meðan ekki hefur farið fram ítarleg rannsókn á hvaða áhrif þessi frumvörp hafa á atvinnuöryggi og kjör fiskvinnslufólks, sjómanna og síðast en ekki síst á byggðir þessa lands.“ Síðar segir: „Það er mat félagsins að það svigrúm sem útgerðin hefur verði notað til að lagfæra og leiðrétta launakjör fiskvinnslufólks, en þau eru verkalýðshreyfingunni, Samtökum atvinnulífsins og útgerðinni til ævarandi skammar. […] Stjórn Verkalýðsfélags Akraness veltir því fyrir sér hvort fyrirhugað auðlindagjald sé af sama meiði og kolefnisskatturinn sem átti m.a. að leggja á Elkem Ísland fyrir áramót, en sú skattlagning stefndi atvinnuöryggi þeirra sem þar störfuðu í algjöra óvissu eins og frægt var.“ Það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að stórt mengi þjóðarinnar óttast þær breytingar sem ríkisstjórnarflokkarnir hyggjast gera á fiskveiðistjórnarkerfinu og veiðigjaldinu. Ég skora á stjórnarmeirihlutann og stjórnarandstæðinga á þingi að taka höndum saman með heildarhagsmuni þjóðar að leiðarljósi og færa þessi frumvörp í átt til sáttar en ekki sundrungar. Það hlýtur að vera meginmarkmið okkar þótt okkur greini á í pólitík að þessi helsta atvinnugrein þjóðarinnar sé stunduð í þokkalegri sátt. Verum sammála um að gera ákveðnar breytingar hvort heldur er á fiskveiðistjórnarkerfinu og/eða veiðileyfagjaldi, en gerum það í sátt en ekki sundrung. Hættum gífuryrðum um að sumir hafi rétt fyrir sér en ekki aðrir og horfum á hagsmuni þjóðarinnar í heild. Búum ekki til einstök mengi þjóðarinnar til að styrkja málstað okkar í ræðustól á Alþingi. Það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að það eru æði margir og æði margar umsagnir sérfræðinga, sveitarfélaga og hagsmunasamtaka í sjávarútvegi sem fara gegn tillögu ríkisstjórnarflokkanna. Þess vegna ítreka ég enn það sem ég sagði: Stjórn, stjórnarandstaða, hagsmunasamtök sjómanna, fiskverkunarfólks og útvegsmanna, tökum höndum saman um að breyta þessu kerfi í sátt í stað sundrungar. Við vitum að við þurfum að breyta ákveðnum þáttum. Höfum kjark til að gera það saman í stað þess að steyta hnefa hvort heldur er í sölum Alþingis eða annars staðar í samfélaginu því að það mun aldrei leiða okkur að þeim endapunkti sem við getum vel við unað þannig að sjávarútvegurinn verði í náinni framtíð rekinn með arðsemi, hagkvæmni og hagræðingu að leiðarljósi og þar af leiðandi verði öflugt atvinnulíf vítt og breitt um landið. Verum þess minnug að sjávarútvegurinn er ekki eingöngu útgerðarmenn, sjómenn og fiskverkunarfólk heldur starfar fjöldinn allur af öðrum fyrirtækjum í kringum sjávarútveginn, þjónustufyrirtækjum. Í sumum sveitarfélögum vítt og breitt um landið er engin önnur atvinnugrein sem styrkir stoðir og innviði samfélagsins meir en sjávarútvegurinn. Horfum til þessara þátta. Ég ítreka enn: Leggjum okkur fram við að ná sátt í þessu mikilvæga máli. Virðulegur forseti. Mig langar síðan að beina orðum mínum að athugasemdum með tillögum um veiðigjald. Ég vil taka það fram, eins og ég gerði í ræðu minni í eldhúsdagsumræðum, að ég er hlynnt því sem ég kalla veiðigjald og sumir vilja kalla skatt, en ég tel og ítreka að útfærsluna verður að vinna í samvinnu löggjafans og hagsmunaaðila með heildarhagsmuni umfram sérhagsmuni að leiðarljósi. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að við séum að fara fram með frumvarp um veiðigjald, sem sumir vilja nefna skatt, sem við hefðum hugsanlega þurft að kanna betur í tengslum við stjórnarskrána. Í umsögnum tveggja aðila sem ég ætla að leyfa mér að fjalla aðeins um eru gerðar athugasemdir við stjórnskipuleg atriði. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í Helga Áss Grétarsson. Í neðanmálsgrein segir og er ekkert farið í grafgötur með það: „Staða mín sem sérfræðings við Lagastofnun Háskóla Íslands hefur verið fjármögnuð með tveim samstarfssamningum Lagastofnunar og Landssambands íslenskra útvegsmanna.“ Helgi Áss Grétarsson er engu að síður lögfræðingur. Hann segir, með leyfi forseta: „Í frumvörpunum er ekki að finna fullnægjandi greiningu á hvernig þau skerða stjórnskipulega verndaða atvinnuhagsmuni handhafa aflaheimilda og krókaaflaheimilda. Ekki er útilokað að samspil sumra ákvæða frumvarpanna leiði til þess að ríkissjóður verði bótaskyldur á grundvelli eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar.“ Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til laga um veiðigjöld er lagt til að lögð verði á almenn veiðigjöld og sérstök veiðigjöld. Í skilningi laga eru þessi gjöld skattur. Yfirlýsingar um sameign þjóðar eða þjóðareign á villtum og vörslulausum nytjastofnum sjávar hagga þessu ekki.“ Virðulegur forseti. Þetta er eiginlega svolítið skemmtileg lýsing á því sem við köllum auðlind í eigu þjóðar en virðulegur lögfræðingur kallar villtan og vörslulausan nytjastofn. Það er allt í lagi að hafa að hluta til gaman að því hvaða orð menn nota máli sínu til áherslu. Virðulegur forseti. Helgi Áss segir enn fremur að í frumvarpi til laga um veiðigjöld sé lagt til að stjórnvöldum verði falið mat við ákvörðun sérstaks veiðigjalds og þau hafi heimild til að veita undanþágur frá gjaldinu. Hann telur þessa skipan mála orka tvímælis með hliðsjón af 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar og segir, með leyfi forseta: „Það stenst vart stjórnskipulegar kröfur um meðalhóf og jafnræði að leggja á sérstakt veiðigjald á einstaka gjaldskylda aðila á grundvelli almennra upplýsinga um rekstur fiskveiða í atvinnuskyni og enn síður á grundvelli upplýsinga um rekstur sem skattþegninn er ekki að sinna, þ.e. útgerð án fiskvinnslu. Eins og þessar frumvarpstillögur eru úr garði gerðar er líklegt að þær brjóti í bága við 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.“ Ég held, virðulegur forseti, að í ljósi þessa sé æðimargt sem við þurfum að endurskoða og velta fyrir okkur hvað við erum að gera og hvernig vinnubrögð við á Alþingi leggjum til þegar við förum í frumvarpsgerð sem getur verið jafnafdrifarík og það frumvarp sem við ræðum hér og fleiri frumvörp sem við eigum sjálfsagt eftir að ræða. Sömuleiðis, virðulegur forseti, segir í álitsgerð Bonafide lögmanna um veiðigjaldið, með leyfi forseta: „Veiðigjöldin hafa öll einkenni skattlagningar. Lagaheimild skattlagningar þarf að vera skýr og ótvíræð - 1. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar.“ Þetta háttvirta lögmannafyrirtæki segir að reikniregla varðandi sérstaka veiðigjaldið sé óljós og matskennd og gjaldstofninn afar óskýr. Svo segir, með leyfi forseta: „Afturvirk skattlagning óheimil samkvæmt 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar.“ Þar segir lögmannsfyrirtækið Bonafide: „Af frumvarpinu er ljóst að fyrirhugað er að innheimta skatt á þessu ári, þ.e. næsta fiskveiðiári,“ - sem hefst frá og með 1. september - „á grundvelli upplýsinga um tekjur sem stofnuðust þegar skattskylda var ekki til staðar að þessu leyti.“ Er það þar af leiðandi talið brjóta í bága við 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar. Virðulegur forseti. Enn fremur segir: „Óheimilt er að framselja skattlagningarvald til stjórnvalda“ - eða framkvæmdarvaldsins, það er Alþingi sem hefur skattlagningarvaldið. Því segir að sérstakri ráðherraskipaðri nefnd sé „ætlað að ákveða veiðigjaldið hverju sinni, að ýmsu leyti út frá nokkuð matskenndum þáttum […] Til dæmis miðað við reiknaða rentu vegna veiða og vinnslu án þess að fyrir liggi nákvæm skýring á því hvað fellur undir vinnslu.“ Virðulegur forseti. Við höfum oft talað um það á Alþingi að við þurfum að vanda okkur við lagasetningu. Þegar lögmenn hafa áhyggjur af því að þau frumvörp sem verið er að leggja fram gangi hugsanlega í berhögg við ákvæði stjórnarskrárinnar hlýtur löggjafinn að þurfa að fara vel ofan í saumana á slíku, hversu mjög sem hann annars kann að vera hlynntur því sem fyrir er lagt. Ég ítreka það enn, virðulegur forseti, að ég er hlynnt veiðigjaldi en ég áskil mér þann rétt að hafa þá skoðun að aðferðafræðin við úrvinnslu slíks verði að vera í lagi lagalega séð og hún verði að vera í sátt við löggjafann og í sátt við hagsmunaaðila, þá heildarhagsmuni en ekki sérhagsmuni. Menn hafa hins vegar, virðulegur forseti, áhyggjur af því hvort og hvernig veiðigjald komi við útgerðina. Svo virðist sem hagnaðarforsendur hafi ekki verið kortlagðar, ef við getum sagt svo, og því gæti virðisrýrnun vegna fyrirhugaðra breytinga á kerfinu í heild sinni haft í för með sér alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútvegsfyrirtækin í landinu. Ég held, virðulegur forseti, að það hafi líka komið fram hjá þeim sérfræðingum Daða Má Kristóferssyni og Stefáni B. Gunnlaugssyni sem skipuðu hóp sem fór yfir þessi frumvörp að beiðni atvinnuveganefndar að þeir teldu að veiðigjöldin eins og þau komu fyrir í frumvarpinu væru á röngum grunni og aðferðafræðin væri óviðunandi. Ég held að það hljóti að vera óumflýjanlegt fyrir löggjafann, ætli hann sér að ljúka þessum málum, að hafa það fyrst og fremst á hreinu hvort þær aðgerðir sem löggjafinn hyggst stefna í hvað varðar veiðigjald séu byggðar á lagalegum grunni samkvæmt stjórnarskránni, að við förum ekki undir nokkrum kringumstæðum gegn eða sniðgöngum stjórnarskrána hvað það varðar. Virðulegur forseti. Maður veltir því stundum fyrir sér í pólitík þegar jafnmikill ágreiningur er um frumvörp eins og þessi - það kann að vera ágreiningur innan flokka, ekki bara á Alþingi því að flokkar okkar eiga sér mun víðtækari skírskotun en seta þingmanna segir til um, ágreiningur getur verið innan allra flokka um það með hvaða hætti sé skynsamlegast og best að stjórna fiskveiðum - að okkur er algjörlega ljóst og um það erum við sammála að við ætlum ekki að stefna aftur í ofveiði einstakra stofna og stofna auðlindinni í hættu. Við ætlum að halda áfram að vernda hana til hagsbóta fyrir núverandi kynslóðir og fyrir komandi kynslóðir. Þá hljótum við að ræða um það með hvaða hætti við í heild og í sátt í samfélaginu teljum almannahagsmuni ráða umfram sérhagsmuni. Þegar menn hafa farið mikinn og talað um að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins tölum fyrir sérhagsmunum finnst mér það ætíð vera dapurt vegna þess að ég sit hér og tala sem þingmaður sem hefur ákveðna skoðun á því að sjávarútvegurinn eigi að dafna og blómstra og skila arðsemi og hagnaði. Ég er hlynnt því að þeir sem stunda sjóinn og veiða úr þessari sameiginlegu auðlind leggi til þjóðarbúsins sérstakt gjald þar að lútandi þótt þeir séu endalaust að leggja til þjóðarbúsins í annarri mynd, svo það sé nú sagt. Það má aldrei gleyma öllum þeim ávinningi sem samfélagið hefur af sjávarútvegi, hvort heldur er í tekjum sjómanna, útvegsmannanna sjálfra eða fyrirtækjanna sem starfa í nágrenni sjávarútvegsfyrirtækjanna og þjónusta þau með einum eða öðrum hætti. Það eru heildarhagsmunir, þ.e. hagsmunir almennings í landinu, sem ráða för þegar við veltum fyrir okkur með hvaða hætti við viljum og getum breytt þessum fyrirtækjum og fiskveiðistjórnarkerfinu og hvernig við getum lagt á veiðigjald. Við getum ekki ætlað okkur að leggja á veiðigjald eða veiðiskatt sem brýtur hugsanlega í bága við stjórnarskrána. Við getum heldur ekki ætlað okkur að leggja á veiðiskatt eða veiðigjald - mér finnst veiðiskattur bara fallegra orð, virðulegur forseti - sem stefnir fyrirtækjum stórum sem smáum með einum eða öðrum hætti í þrot. Það getur ekki verið vilji löggjafans og það getur aldrei verið í þágu almennings eða að heildarhagsmunir þjóðarinnar séu í húfi ef í slíkt stefnir. En menn greinir á um þetta. Sveitarfélög vítt og breitt um landið hafa sent inn umsagnir til atvinnuveganefndar og tjáð ótta sinn við að alvarlegt ástand blasi við í ýmsum sjávarþorpum verði þessi frumvörp óbreytt að lögum. Fólk óttast að flótti verði einfaldlega frá þessum svæðum missi fólk vinnuna. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Við erum ekki eingöngu að ræða sjávarútvegsfyrirtækin sjálf, fiskverkunarfólkið og sjómennina heldur erum við líka að tala um alla þá stoðþjónustu í kringum þessi mikilvægu fyrirtæki í hverju og einu sveitarfélagi, svo ekki sé rætt um nýsköpun í tengslum við sjávarútveginn vítt og breitt. Engum hefði dottið í hug á mínum unglingsárum að úr fiskinum sem manni fannst ekki alltaf sérlega spennandi yrðu síðar búnar til snyrtivörur. Það hvarflaði ekki að mér á þeim tíma þegar ég var í gúmmístígvélum með hvíta svuntu í frystihúsinu á Akranesi og mér var alltaf kalt. Þannig hafa sprottið upp nýsköpunarfyrirtæki sem sjá sér hag í þeirri auðlind sem fiskurinn er með öðrum hætti en sjávarútvegsfyrirtækin. Hvað verður um fjárfestingar þessara fyrirtækja? Það er svo margt, virðulegur forseti, sem tengist þessum tveimur frumvörpum sem við þingmenn jafnt sem hinn almenni borgari þurfum að ræða af yfirvegun og horfa, eins og ég tel mig hafa gert, til heildarhagsmuna en ekki sérhagsmuna. Ég trúi því og treysti að meirihlutaflokkar Samfylkingar og Vinstri grænna, ríkisstjórnin sjálf, stjórnarandstaðan og þeir aðrir sem að þessu máli geta og þurfa að koma nái sátt í stað sundrungar og að heildarhagsmunir íslenskrar þjóðar verði hafðir að leiðarljósi í þessu máli sem og öllum öðrum sem við sem löggjafi eigum að sinna. Virðulegur forseti. Það verður spennandi að fylgjast með umræðunni á þingi og í samfélaginu á næstu vikum og mánuðum. Þetta er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar og hefur verið frá örófi alda. Á honum munum við byggja um langa framtíð. Honum verður að tryggja hagkvæm rekstrarskilyrði, hagkvæmt umhverfi skatta, stöðugt umhverfi skatta og stöðugt rekstrarumhverfi. Þannig skilar sjávarútvegurinn landi og þjóð mestri arðsemi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það er munur á stefnu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegsmálum. Í stefnu Framsóknarflokksins er lagt til að á nýtingarsamninga í potti 1 verði lagt árlegt veiðigjald, svokölluð auðlindarenta. Nú hefur þingmaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, komið fram og sagt að þessi auðlindarenta ætti að vera í samræmi við þær tillögur sem komu fram í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012, um 10–11 milljarðar. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann út í stefnu Sjálfstæðisflokksins hvað þetta varðar. Ég held að það sé rétt að stjórnarandstaðan komi með tillögur sínar og leggi þær í púkkið, en ég hef ekkert heyrt frá sjálfstæðismönnum. Ég sakna þess svolítið. Reyndar sagði hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson að hann væri sammála þessari nálgun eins og ég skildi hann þótt hann treysti sér ekki til að tala fyrir hönd allra sjálfstæðismanna. Ef Sjálfstæðisflokkurinn er reiðubúinn í þessar breytingar, eru þá einhverjar aðrar sem hann er reiðubúinn að gera líka? Ég held að málin séu einfaldlega komin í óefni vegna þess að það er hagur einhverra pólitískra afla að hafa þau í ágreiningi. Það var búið að lenda málinu í sáttanefndinni svokölluðu en af einhverjum ástæðum ákvað Samfylkingin og Vinstri grænir að skella málinu inn eins og það er í bullandi ágreiningi sem hefur leitt af sér borgarafundi víðs vegar 

Virðulegur forseti. Stefna Sjálfstæðisflokksins hefur verið sú að það fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur verið við lýði megi skoða og lagfæra og sníða af því ágalla. Sjálfstæðisflokkurinn er sá flokkur sem lagði veiðigjaldið á þannig að hann er líka hlynntur því en Sjálfstæðisflokkurinn segir jafnhliða að það verði að skoða sjávarútveginn í heild sinni og meta þjóðhagsleg áhrif áður en menn breyta á einni stundu. Ég get ekki og hef ekki forsendur til að taka afstöðu til tillögu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um það hvernig eigi að fara með það sem er í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2012. Ég ítreka bara það sem ég hef sagt. Við sjálfstæðismenn áttum fulltrúa í sáttanefndinni, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hann lagði ýmislegt gott til og stóð að þeirri sáttanefnd. Ég hef þá trú að við sjálfstæðismenn styðjum þá sáttanefnd og þær tillögur og útfærslur sem þar voru lagðar til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég held samt að sjálfstæðismenn ættu að setjast niður og ákveða hvar þeir setja sín mörk. Þegar hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom fram og setti sín mörk voru þau ekki eitthvað til að prútta um. Þau eru einfaldlega það sem við sættum okkur við og við erum ekki reiðubúin að teygja okkur eitthvað upp á við hvað það varðar. Mér finnst sú taktík sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra beitir, að skella fram einhverjum óraunhæfum hugmyndum sem gera alla vitlausa og boðað er til borgarafunda víðs vegar um land, röng. Ég held að þetta séu gamaldags stjórnarhættir, gamaldags stjórnmál. Ég verð samt að segja fyrir mína parta að ég sakna þess að Sjálfstæðisflokkurinn stígi fram og segi: Þetta viljum við - í staðinn fyrir að koma endalaust upp og segja: Við erum til í að skoða breytingar. Ég mundi vilja sjá stefnu þeirra. 

Virðulegur forseti. Ég þakka umhyggjuna sem hv. þingmaður hefur fyrir Sjálfstæðisflokknum, að beina honum á einhverja braut um það hvernig flokkurinn eigi að vinna. Ég held við séum fullfær um það.

Má forseti biðja um hljóð í þingsal meðan ræðumaður hefur orðið?

Ég sagði í ræðu minni áðan og ég er enn þeirrar skoðunar að hver flokkur geti haft sína skoðun á því hvað sé skynsamlegast hverju sinni. Sú skoðun ein og sér getur ekki verið eins og hv. þingmaður lagði til, að henni verði ekki haggað. Með þeim hætti verður aldrei náð neinni sátt. Menn þurfa í þessu máli eins og öllum öðrum að gefa eftir sitthvað af sínu til að ná sameiginlegri sátt um fiskveiðistjórnarkerfið og veiðigjaldið. Þannig er það. Að ætla sér að setja punkt og hvika ekki frá því sjónarmiði get ég ekki stutt. Ég er ekki sérfræðingur í sjávarútvegsmálum. Ég hef ákveðnar skoðanir á þeim en ég get ekki lagt hér fram lausnir. Ef svo væri mundi ég gera það strax.

Forseti hvetur til þess að haldinn sé einn fundur í þingsal.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hér hefur verið töluverð umræða um áhrif af þessu veiðigjaldi, jafnvel á einstök fyrirtæki. Landsbankinn hefur sagt að það muni kosta bankann 31 milljarð kr. og það er auðvitað talsverð fjárhæð. Í miðri umræðu um veiðigjaldið berast okkur fregnir af því að Landsbankinn, þessi fjármálastofnun sem er eign okkar landsmanna allra, hafi tekið ákvörðun um að loka litlum útibúum allt í kringum landið til að spara 400 millj. kr. sem er einungis lítið brot af þeim kostnaði sem mun falla á bankann ef þetta veiðigjaldafrumvarp nær fram að ganga. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hún telji rétt hjá ríkisstjórninni að þetta háa veiðigjald hafi ekki áhrif á einn eða neinn. Sjáum við ekki einmitt áhrifanna gæta á landsbyggðinni? Það er verið að loka útibúum til þess að fjármálastofnanir eigi upp í þessi veiðigjöld. Hvað finnst hv. þingmanni um það þegar menn tala um að skattleggja einstök byggðarlög með þessum hætti eins og talað hefur verið um í sambandi við veiðigjaldið og einstök fyrirtæki eins og Landsbankann? Hvað finnst hv. þingmanni um það þegar sömu þingmenn koma svo fram og bera því við að þetta sé gert með það að markmiði að styrkja stöðu landsbyggðarinnar? Ég hefði viljað fá vinkil hv. þingmanns á stöðu landsbyggðarinnar út frá þessu máli og hvað hv. þingmanni finnst um ummæli ýmissa stjórnarliða þess efnis að það frumvarp sem við ræðum hér sé ekki hvað síst hugsað til þess að styrkja stöðu landsbyggðarinnar.

Virðulegur forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að þegar núverandi fiskveiðistjórnarkerfi var sett á laggirnar höfðu menn ekki rætt hugsanlegar afleiðingar sem slíkt kerfi gæti haft á byggðaþróun í landinu og að ýmsir gallar hefðu komið í ljós og sum sveitarfélög farið halloka. Ég orðaði það svo í ræðu minni að til þessara þátta yrði að líta þegar breyta ætti núgildandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ég er þeirrar skoðunar að ef við ætlum okkur að halda byggð í landinu þurfum við fyrst og fremst að ræða byggðaþróun samhliða fiskveiðistjórnarkerfinu en ekki fiskveiðistjórnarkerfið og síðan byggðaþróun vegna þess að þetta helst í hendur. Það er ljóst að mörg sveitarfélög hafa farið halloka. Það er líka ljóst, eins og fram kemur í flestum umsögnum sveitarfélaga vítt og breitt um landið, að sveitarfélögin óttast að fyrirtækin á þessum svæðum geti ekki og muni ekki standa undir veiðigjaldi. Hvað varðar það þegar hv. þingmaður spyr um forsendur Landsbankans fyrir því að loka útibúum er ég þeirrar skoðunar að í fyrsta lagi eigi ríkið ekki að eiga banka og í öðru lagi eigi stjórnvöld eða pólitískir aðilar ekki að skipta sér af rekstri fyrirtækja þó að þau séu í ríkiseigu. Hins vegar verða menn að ræða í heild sinni samhliða því að loka útibúum á landsbyggðinni, loka heilsugæslustöðvum, loka sjúkrahúsum og ganga fram með þeim hætti sem frumvörpin um fiskveiðistjórnarkerfið og veiðigjaldið segja til um hvernig þeir ganga að landsbyggðinni Það er önnur umræða sem ætti kannski að taka í sérstakri umræðu um byggðaþróun í landinu, hvernig við horfum til byggðanna og viljum sjá þær blómstra hverja á sinn hátt. Það er ljóst að 

Frú forseti. Nú hefur komið fram í umræðunni og m.a. hjá fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að veiðigjaldið rynni hugsanlega óskipt til samtaka sveitarfélaga eða til landsbyggðarinnar á nýjan leik. Margir hafa fjallað um að þetta sé hreinn og klár landsbyggðarskattur. Það gerði til að mynda núverandi hæstv. efnahags-, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sínum tíma þegar hann talaði um að veiðigjald sem rynni beint í ríkissjóð væri klárlega landsbyggðarskattur. Nú hefur þeirri hugmynd verið varpað fram að þetta veiðigjald renni á einhvern hátt til landsbyggðarinnar aftur, sé eyrnamerkt og fari hugsanlega til samtaka sveitarfélaga eða þeirra sveitarfélaga sem eru þar starfandi, til atvinnuþróunarverkefna á landsbyggðinni o.s.frv. Er hv. þingmaður fylgjandi slíku eða telur hann rétt að þetta gjald renni beint í ríkissjóð eins og núverandi frumvarp gerir ráð fyrir?

Virðulegur forseti. Ég er ekki fylgjandi því að veiðigjald sé eyrnamerkt einstökum sveitarfélögum. Ef við erum að tala um þjóðareign hlýtur arðurinn af þjóðareigninni að renna í ríkissjóð og það er síðan ríkissjóðs eða fjárlagavaldsins, Alþingis, að útdeila þeim fjármunum með einum eða öðrum hætti. Að öðrum kosti erum við ekki að tala um þjóðareign. Ég ræddi þetta á síðasta þingi þegar við töluðum um þau frumvörp sem þá komu fram og ég er enn sömu skoðunar. Það fer ekki saman í mínum huga að ræða um þjóðareign á auðlindinni annars vegar og ætla hins vegar að eyrnamerkja þá fjármuni sem koma vegna veiðigjalds til einstakra sveitarfélaga vítt og breitt um landið. Ég ítreka að við þurfum að taka umræðu um byggðaþróun og þjónustu við landsbyggðina sem slíka og hvernig við viljum sjá landið byggjast í náinni framtíð. Það er aftur önnur umræða.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega og málefnalega ræðu sem var fróðlegt og ágætt að hlusta á. Ég held nefnilega að það sé nokkuð breið pólitísk samstaða um kjarna málsins eins og kom fram hjá hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni áðan. Það er breið pólitísk samstaða um að innheimta eigi auðlindagjald fyrir aðgang að auðlind í þjóðareigu sem er takmörkuð. Það er grundvallaratriðið. Mín skoðun er sú að gjaldið megi ekki verða íþyngjandi og það eigi ekki að raska stöðu greinarinnar, enda er það þannig byggt upp að það taki ekki til nema þegar um er að ræða umframhagnað eftir skilgreinda ávöxtunarkröfu, afskriftir, laun og það allt. Þess vegna er spurningin sem eftir stendur forsendur gjaldtökunnar. Þar getur menn greint á og aðferðafræðin er alltaf umdeilanleg hver sem hún er en markmiðið stendur eftir. Um það er ágæt samstaða í þinginu þó svo að Sjálfstæðisflokkurinn sé kannski óskýrastur í því máli, þ.e. að þjóðin öll fái hlutdeild í arðinum með gjaldtöku. Eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir nefndi áðan hóf Sjálfstæðisflokkurinn gjaldtökuna á sínum tíma þó að í litlum mæli væri. Ég vildi eiginlega draga þetta fram til að sýna hvað er stutt á milli manna þrátt fyrir umræðu hér dögum saman. Það er sátt um að innheimta gjaldið. Okkur greinir á um forsendur og upphæð gjaldtökunnar nema hvað Framsóknarflokkurinn er orðinn samhliða stjórnarflokkunum eftir breytingar á fyrri tillögum stjórnarflokkanna um gjaldið. Það er orðið miklu hóflegra og skynsamlegra núna en það var áður, það er sanngjarnara og mjög í takt við það sem Framsóknarflokkurinn talar fyrir. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið eins afdráttarlaus um hvað hann fellir sig við. Hvað telur hann vera hóflegt og sanngjarnt auðlindagjald ef framlegðin er upp á 75–80 milljarða kr.? Þingmenn hans og talsmenn þurfa að færa sig nær lausninni og nefna einhverjar tölur og stærðir sem þeir geta fellt sig við.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég verð að viðurkenna það hér og nú að ég er ekki í stakk búin og hef ekki forsendur til að velta því upp með hvaða hætti eða hvernig eigi að reikna og hvaða aðferðafræði eigi að hafa þegar veiðigjaldið er annars vegar. Ég hefði kosið að það væri eins og sagt er í þessu frumvarpi og get fallist á að það sé einhver föst greiðsla sem allir inna af hendi og síðan miðist annar þáttur við hagnað fyrirtækisins þegar frá er dreginn kostnaður. Þá verður líka að hafa í huga að sú prósenta sem við ætlum að leggja á má aldrei verða svo há að sá sem rekur fyrirtækið sjái sér ekki hag í því að reka það með arði. Við þekkjum það frá því á árum áður að þannig var það ekki. Þá var gróðinn einkavæddur, eins og við segjum stundum, hann fór í fyrirtækin en tapið var þjóðnýtt. Þannig útgerð ætlum við ekki að fá aftur. Aldrei. Ég horfi til þess að hægt sé að hafa tvo þætti, annars vegar fast gjald og hins vegar einhverja útreikninga á arðseminni eftir að hún liggur fyrir. Hversu hátt það á að vera verður alltaf, virðulegur forseti, að miðast við að hvati sé fyrir fyrirtækin að reka sig vel til að skila sem mestu inn í fyrirtækin og sem mestu til samfélagsins og að sjálfsögðu líka til eigenda sinna. Hvatinn verður að vera fyrir hendi annars erum við með ónýtt kerfi.

Frú forseti. Ég tek undir hvert einasta orð sem þingmaðurinn sagði. Ég held nefnilega að gjaldið megi ekki vera óhóflegt eða íþyngjandi og þess vegna held ég að við séum að nálgast ágæta niðurstöðu. Ég vildi sérstaklega draga fram í rökræðum við hv. þingmann að um prinsippið er sátt. Um forsendurnar er rökrætt og deilt en við höfum síðustu vikuna nálgast niðurstöðu í málinu. Ég get tekið undir allt sem hv. þingmaður sagði, líka þegar hún nefndi að vel hefði tekist til með stjórn fiskveiða á síðustu áratugum. Okkur hefur nefnilega tekist vel að vernda stofnana og byggja þá upp. Nú er og hefur verið síðan framsalið var heimilað og tilteknir aðilar seldu sig út úr greininni o.s.frv. deilt um annars vegar aðgengi að auðlindinni og hins vegar um forsendur og upphæð gjaldtökunnar fyrir aðgengi að takmarkaðri auðlind, takmörkuðum gæðum í þjóðareigu. Það er mergurinn málsins. Við erum þó komin hingað. Nú á einungis eftir að lenda því hverjar forsendurnar verða. Ég held að sé afar stutt þangað til við komumst að niðurstöðu um það.

Virðulegur forseti. Það væri óskandi að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson yrði sannspár og það væri afar stutt í að við næðum hér sátt í stað sundrungar um þetta mikilvæga mál sem snýr að sjávarútvegi í landinu. Það kann að vera að stutt sé á milli manna og vonandi er það svo. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að ég er hlynnt því að innheimt sé veiðigjald. Sjálfstæðisflokkurinn kom því á. Við þurfum að finna þann farveg sem sátt ríkir um hjá löggjafanum og hagsmunaaðilum í sjávarútvegi með heildarhagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Ég ítreka enn og aftur að til að þessi atvinnugrein verði arðbær verður að vera hvati í kerfinu fyrir þá sem fiskinn veiða og þá sem fyrirtækin eiga að standa sig. Það verður að vera hvati til að menn séu reiðubúnir að greiða arð til samfélagsins. Þess vegna verður svokölluð auðlindarenta að vera sanngjörn.

Frú forseti. Ég kem hér fyrst og fremst til að mæla fyrir breytingartillögu sem ég og hv. þm. Atli Gíslason stöndum saman að, um breytingar á lögum um veiðigjöld sem hér er verið að leggja til. Ég ætla að byrja á því að fara í gegnum þá breytingartillögu en eins og svo rækilega hefur komið fram á síðustu dögum er hér til umræðu frumvarp til laga um veiðigjöld og þar eru bæði tilgreind markmið og gildissvið í þeim efnum. Rætt hefur verið mjög ítarlega um veiðigjaldið og hvernig það skuli tekið, það skuli tekið af afla og að einhverju leyti af tiltekinni vinnslu sem ég ætla ekki að fara út í hér. Ég ætla fyrst og fremst að ræða um veiðigjaldið sjálft og lýsa því yfir að taka veiðigjalds sem slíks, sem auðlindagjalds, er ekki endilega stærsta mál í mínum huga. Meginatriðið er að sjávarútvegurinn sé til þess að efla og treysta atvinnu og byggð í landinu og skila tekjum, launatekjum og eignatekjum, til þeirra sem þar vinna og skapa líka tekjur fyrir þau samfélög þar sem sjávarútvegur er stundaður. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að öll veiðigjöldin renni beint í ríkissjóð. Reyndar fer álagningin eftir nokkuð flóknum reiknireglum og mjög hefur verið deilt um hvort þær eigi sér forsendur eða ekki, hversu vel þær séu grundaðar o.s.frv. Ég deili reyndar þeim áhyggjum sem komið hafa fram um reiknislegar forsendur þessa veiðigjalds. Ef menn fara í veiðigjald á annað borð fyndist mér rétt að gera það nánast með kílóa- eða nefskatti á hvert þorskígildistonn frekar en að vera með mjög flóknar reiknireglur. Það er mjög mikilvægt að einfaldleikinn sé sem mestur og að allar línur séu sem skýrastar, bæði til þess að kerfið virki og einnig til þess að um það skapist framkvæmdarleg sátt. Deilur geta staðið um hugmyndafræðina á bak við það en miklu máli skiptir að um framkvæmdina sé sátt og að hún sé einföld. Það tel ég kannski helsta vanda þessa frumvarps, hve flókinn bakreikning og grunnreikning er lagt upp með. Þó að ég skilji vissulega þá hugsun sem að baki er, að geta tekið tillit til vanda einstakra útgerða. En gjaldstofn eins og þessi þarf að vera einfaldur. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að öll þessi veiðigjöld renni beint til ríkisins og það ráðstafi þeim. Að vísu er tilgreint, í 2. gr. frumvarpsins, um markmið með gjaldinu: „Veiðigjöld eru lögð á í þeim tilgangi að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og fiskvinnslu og til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar.“ Það hefur verið alveg skýr stefna af minni hálfu í umræðunum um lög um stjórn fiskveiða og breytingar að það á að standa vörð um rétt og stöðu sjávarbyggðanna sem hafa margar hverjar átt undir högg að sækja í því kerfi sem undanfarið hefur ríkt og við höfum lofað að bylta og breyta. Bæði hafa ýmsar sjávarbyggðir staðið veikar fyrir þeim lögum og reglum sem gilt hafa um svokallað kvótakerfi og hins vegar líka gagnvart því ef breytingar verða í stofnstærðum, veiðistofni o.s.frv. Við munum eftir þorskniðurskurðinum mikla sem bitnaði einmitt hvað harðast á þessum veiku byggðum. Nú þegar á að taka veiðigjöld af veiddum fiski tel ég afar mikilvægt að þá sé einmitt horft til þess hvernig það komi við þessar sjávarbyggðir. Í þeim frumvörpum sem ég hef lagt fram sem ráðherra, þar sem gert hefur verið ráð fyrir veiðigjaldi, reyndar hóflegu, hefur verið miðað við að ákveðinn hluti renni beint til viðkomandi sveitarfélaga, sjávarbyggða sem tengjast þá viðkomandi útgerð beint. Að sjálfsögðu rennur stór hluti til ríkisins til að standa undir þeim markmiðum sem tilgreind eru í 2. gr. frumvarpsins. Ég hef líka lagt áherslu á að veiðigjöld gengju með beinum hætti til að styrkja rannsóknar- og þróunarstarf í sjávarútvegi. Þess vegna höfum við hv. þm. Atli Gíslason, sem var formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í tvö ár - samstarf okkar var mjög gott og náið, þegar ég var ráðherra, - lagt til þessa breytingartillögu: „Á eftir 12. gr. komi ný grein, ásamt fyrirsögn, svohljóðandi: Ráðstöfun veiðigjalda. Tekjum af veiðigjöldum skal ráðstafað þannig: 1. 50% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna í ríkissjóð. 2. 40% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skulu renna til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skip er skráð. 3. 10% tekna af veiðigjöldum skulu renna í rannsóknasjóð til að auka verðmæti sjávarfangs, AVS-sjóð, með það að markmiði að stuðla að rannsóknum, nýsköpun og þróun ásamt markaðsmálum í íslenskum sjávarútvegi.“ Við leggjum svo til að fyrirsögn III. kafla verði breytt í: Álagning, innheimta og ráðstöfun. Í stuttri greinargerð sem fylgir þessum tillögum okkar segir, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsfyrirtæki á landsbyggðinni greiða um 80% af innheimtum veiðigjöldum og tilfærsla fjármagns frá þessum byggðum til höfuðborgarsvæðisins er veruleg. Bráðabirgðaúttektir gefa til kynna að annarri hverri skattkrónu almennings af landsbyggðinni sé endanlega ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu. Sjávarbyggðirnar vítt og breitt um landið verða að fá forgang í að njóta afraksturs auðlinda sinna. Frumvinnslugreinarnar hafa undanfarna áratugi farið í gegnum mikla og langvarandi endurskipulagningu í kjölfar gjörbreytts rekstrarumhverfis. Þetta hefur gengið nærri þeim samfélögum sem hafa byggst að miklu leyti upp á grunni þeirra og á þessum tíma urðu greinileg kaflaskil í íbúaþróun þar til hins verra. Mikilvægt er að bæði aflaheimildir og hluti tekinna veiðigjalda renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara og frekari brottflutnings íbúa. Með breytingartillögunni er því lögð til önnur og réttlátari skipting tekna af veiðigjöldum en í frumvarpinu þar sem gert er ráð fyrir að gjöldin renni öll í ríkissjóðs. Umsagnaraðilar hafa einnig bent á að ólíklegt sé að byggðaaðgerðir frumvarpsins“ - og reyndar beggja þeirra frumvarpa sem hér eru undir - „næðu þeim markmiðum sem stefnt er að. Því er mikilvægt að grípa til aðgerða til að rétta af stöðu sjávarbyggða með því að tryggja þeim hlutfall tekna af veiðigjöldum. Breytingin er leið til sátta og tekur mið af þörfum sjávarbyggðanna sem hafa mörg lýst yfir áhyggjum af áhrifum fyrirliggjandi frumvarps. Með henni er jafnframt komið til móts við athugasemdir og sjónarmið sem bárust um fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem lagt var fram á síðasta þingi (þskj. 1475, 827. mál) þar sem bent var á mikilvægi þess að horfa til búsetu og byggðasjónarmiða. Áréttað skal að við töku veiðigjalda verður að hafa hliðsjón af áhrifunum af fiskveiðistjórnarlögunum í heild. Jafnframt þarf að horfa til jafnræðissjónarmiða þegar aðgengi að einni náttúruauðlind er skattlagt sértækt umfram aðrar auðlindir.“ Frú forseti. Það er mín skoðun að annaðhvort hefði átt að leggja þessi frumvörp fram saman ellegar, eins og hefur verið í fiskveiðistjórnarlögum, að veiðigjaldið hefði verið hluti af frumvarpi um fiskveiðistjórn. Það er ekki hægt að líta þannig á að veiðigjaldið sé sjálfstætt frá annarri skipan fiskveiðistjórnarmála. Fiskveiðar eru ekki bara skattstofn sem slíkur heldur hluti af atvinnu- og framleiðslustarfsemi Íslendinga. Því finnst mér óeðlilegt að leggja fram sérstakt frumvarp til laga um veiðigjald, það hefði átt að vera hluti af frumvarpi til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða eða nýjum fiskveiðistjórnarlögum. Þannig var það í þeirri vinnu sem unnin var af hálfu mín sem ráðherra á sínum tíma og í umræðum þá var farið rækilega í það að veiðigjöld væru hluti af heildarlögum um stjórn fiskveiða og ættu að vera þar inni. Ég vil líka leggja áherslu á að þegar veiðigjöld eru tekin með þessum hætti út úr skapast sú umræða hvort um er að ræða gjald fyrir aðgang að auðlindinni eða skatt á þá sem veiða hana. Umræðan um það hvort þetta er skattur eða auðlindagjald verður þá í stjórnsýslulegri óvissu og það tel ég miður í meðferð á þessu máli en þannig er það sett fram hér í þinginu. Ef menn vilja leggja á aðgengisgjald að sjávarauðlindinni, af hverju eru ekki samtímis slík gjöld lögð á orkuna, á náttúruperlur - ferðaþjónusta er orðin stóratvinnugrein - og á náttúruauðlindir í landbúnaði? Þarna skortir verulega samhengi í hlutina en ég undirstrika að ég er í sjálfu sér ekki hlynntur gjaldlagningu á náttúruauðlindir með þessum hætti, ég tel að auðlindin eigi að skila sér í öflugu samfélagi, öflugu mannlífi og í tekjum fyrirtækja og einstaklinga. Sjávarútvegurinn er ein meginstoð, grunnstoð, atvinnulífsins víða út um land og ekki hvað síst í þeim byggðum sem hafa átt undir högg að sækja í þeirri þjóðfélagsþróun sem verið hefur undanfarin ár. Stjórnvöld bera sína ábyrgð í þeim efnum. En taka sérstaks veiðigjalds af þessari auðlind, frá þessum sjávarbyggðum, inn í ríkissjóð er því ósanngjörn og þessi breytingartillaga er einmitt flutt til að árétta það og leggja til að skipting þessa veiðigjalds verði á þann veg að sjávarbyggðirnar fái eðlilega hlutdeild sína í því. Ég bendi líka á að sú breytingartillaga sem við hv. þm. Atli Gíslason flytjum er líka í samræmi við 28. gr. fiskveiðistjórnarfrumvarpsins sem lagt var fram á síðasta þingi vorið 2011. Það frumvarp var samþykkt af ríkisstjórn og fór þá fyrir þingið þó svo að sumir hafi seinna meir hlaupið frá því. Það var engu að síður samþykkt. Eitt af grunnatriðunum sem ég setti í það frumvarp var það að hafa yrði byggðasjónarmið að leiðarljósi við samningu fiskveiðistjórnarfrumvarpa og við mat á áhrifum þeirra á sjávarbyggðirnar. Áður en ég vík að öðrum þáttum vil ég enn á ný vitna í þá álitsgerð sem ég sem ráðherra bað Vífil Karlsson um að vinna, en hann er hagfræðingur og samfélagsfræðingur og lektor við Háskólann á Bifröst, að því er ég best veit. Hann hefur starfað mjög mikið með sveitarfélögum og landshlutasamtökum við að meta áhrif stjórnvaldsaðgerða á möguleika og þróun byggðar. Hann hefur tekið með mjög afdráttarlausum hætti undir sjónarmið margra sveitarfélaga sem telja að með því að skattleggja landsbyggðarsamfélögin á þann hátt sem hér er lagt til, með því að allt veiðigjaldið renni í ríkissjóð, sé í raun lagður á landsbyggðarskattur, viðbótarskattur og -álögur á íbúana. Í ljósi rökstuðnings hans er þessi breytingartillaga flutt um að hluti af veiðigjöldunum renni til sjávarbyggðanna, til sveitarfélaganna aftur. Við höfum líka lagt til að einnig megi skoða hvort þetta megi fara í gegnum jöfnunarsjóð, að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga ráðstafi þessu fjármagni eftir skilgreindum reglum til sjávarbyggða, sveitarfélaga og landshlutasamtaka. En ég ætla að vitna hér til álitsgerðar Vífils Karlssonar, með leyfi forseta: „Framan af 20. öldinni var mikill vöxtur í frumvinnslugreinunum. Almenningur lét ekki sitt eftir liggja heldur fylgdi uppbyggingunni eftir og byggði sér heimili en sveitarfélögin byggðu upp nauðsynlega þjónustu af ýmsu tagi. Frá upphafi níunda áratugarins hafa frumvinnslugreinarnar farið í gegnum mikla og langvarandi endurskipulagningu í kjölfar gjörbreytts rekstrarumhverfis. Þetta hefur gengið nærri þeim samfélögum sem hafa byggst að miklu leyti upp á grunni þeirra og á þessum tíma urðu greinileg kaflaskil í íbúaþróun þar til hins verra. Þessi samfélög hafa setið uppi með fjárfestingar sem heft hafa uppbyggingu á þeirri þjónustu sem íbúar gera kröfu til í dag. Afleiðingarnar eru þær að myndast hefur stór gjá á milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og annars staðar á landinu að þessu leyti sem hefur í raun stigmagnað vandann. Möguleikar þessara sveitarfélaga til að auka tekjur sínar fara stöðugt þverrandi þar sem íbúum fjölgar mjög lítið eða jafnvel fækkar. Þegar horft er til uppruna og ráðstöfunar opinbers fjármagns benda bráðabirgðaúttektir til að annarri hverri skattkrónu almennings af landsbyggðinni sé endanlega ráðstafað á höfuðborgarsvæðinu. Það grefur undan staðbundnum hagvexti á landsbyggðinni. Þessu þyrfti að vera öfugt farið á svæðum sem farið hafa í gegnum þá miklu endurskipulagningu og þrengingar sem þeim fylgdu frá upphafi níunda áratugarins og nefndar voru áðan. Því má segja að standi hugur ráðamanna til að hækka veiðigjald í sjávarútvegi sé mikilvægt að hluti þess renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara sem leiddi óhjákvæmilega til frekari brottflutninga íbúa. Beinast liggur við að endurgreiðslan renni til viðkomandi sveitarfélaga. Með því er báðum sjónarmiðum mætt, þ.e. í fyrsta lagi að stuðla að því að ekki verði enn frekari samdráttur á landsbyggðinni og í öðru lagi að veiðigjaldið fari frá þeim sem nýta auðlindina og til þjóðarinnar í gegnum rekstur hins opinbera og almannaþjónustu. Þetta er einnig mikilvægt í ljósi þess að fjárhagur margra þessara sveitarfélaga er ekki góður af þeim sökum sem áður sagði og mörg þeirra nutu ekki ávaxta svokallaðs góðæris. Þá var gengi íslensku krónunnar sterkt um tíma og nærri sögulegu hámarki sem setti enn meiri pressu á útflutningsgreinar eins og sjávarútveginn. Samhliða skerðingu í aflaheimildum hafa þessi samfélög því varið hendur sínar með skuldsetningu til að halda fyrirtækjunum gangandi og svigrúm til annarra framkvæmda hefur verið í lágmarki. Þess utan er þetta mikilvægt til að stuðla að dreifðri búsetu í landinu. Ísland er ríkt af náttúruauðlindum sem hefur alltaf verið forsenda fyrir byggð í landinu. 90% allra útflutningstekna í landinu koma frá atvinnugreinum sem nýta sér náttúruauðlindirnar: Sjávarútvegur, stóriðja og ferðaþjónusta (frítímaiðja). Færa má rök fyrir því að starfsemi þessara atvinnugreina yrði mun óhagkvæmari ef hún væri ekki stunduð dreift um landið. Nútímasamfélagi verður ekki haldið úti á Íslandi nema með öflun erlends gjaldeyris og við núverandi aðstæður skiptir hvert pund máli.“ Og áfram segir Vífill Karlsson: „Þegar hugað er að endurgreiðslu veiðigjaldsins til sveitarfélaganna þyrfti að finna hlutfall, h, fyrir hvert og eitt þeirra sem tæki mið af staðbundnu ráðstöfunarhlutfalli - þ.e. hversu háu hlutfalli íbúarnir ráðstafa af tekjum sínum innan sveitarfélagsins. Þetta hlutfall lækkar eftir því sem nær dregur höfuðborgarsvæðinu en þetta hlutfall mældist 74% (af ráðstöfunartekjum) á Austfjörðum fyrir rúmum 10 árum svo dæmi sé tekið.“ Síðan fylgja með tillögur hans að útreikningi á skiptingu þessa veiðigjalds eftir sveitarfélögum og legu þeirra. Mér finnst mjög mikilvægt í þessari umræðu og í því hvernig við nálgumst töku þessa veiðigjalds að menn geri sér grein fyrir því hvaðan verið er að taka þessa fjármuni og hverjir það eru sem borga. Sjávarbyggðirnar á Vestfjörðum og á Austfjörðum búa við stórhækkandi flutningskostnað sem skerðir enn meira samkeppnisstöðu þeirra, bæði fyrirtækjanna og íbúanna á viðkomandi stöðum. Margar þessar byggðir búa líka við hæsta raforkuverð á landinu fyrir íbúa sína og einnig fyrirtæki á viðkomandi svæðum. Þrátt fyrir yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda, og ekki bara þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr heldur ríkisstjórnarinnar sem sat þar á undan og þar á undan, það er eins og þetta hafi verið lögmál, og þrátt fyrir mjög hátíðleg loforð um að koma með beinar jöfnunaraðgerðir til að rétta þessa samkeppnisstöðu af og láta alla búa við jöfn skilyrði hvað varðar aðgengi, fjarskipti, samgöngur, raforku, skólakostnað o.s.frv. hefur það ekki gengið eftir og fjarri því. Hvað varðar til dæmis eldsneytiskostnað vegna flutninga er samkeppnisstaða landsbyggðarinnar mjög skert. Þó að hér séu gefnar yfirlýsingar um að þeir fjármunir sem ætlunin er að taka inn í ríkissjóð eigi svo að renna beint til jöfnunaraðgerða, hefur það sýnt sig að ríkissjóður er svo upptekinn af mörgum öðrum verkefnum, brýnni verkefnum, einmitt á höfuðborgarsvæðinu, að ekki hefur náðst að standa við þau loforð sem gefin hafa verið. Það er ekki bara þessi ríkisstjórn heldur ríkisstjórnir sem setið hafa á undan. Ég get líka nefnt raforkuna. Þegar ný raforkulög voru samþykkt á sínum tíma, sem ég var mjög andvígur, þegar markaðsvæðing raforkukerfisins var talin eitt brýnasta málið, átti að koma fjármagn úr ríkissjóði til að jafna raforkuverð um allt land. Það hefur ekki gengið eftir og við erum fjær því nú ef eitthvað er. Gjaldtaka eins og hér er lagt upp með, að gjaldið eigi að renna beint í ríkissjóð og að taka eigi það frá samfélögum úti um landið er mjög hættuleg og andstæð minni stefnu og minni hugsun. Þessi tillaga er flutt vegna þess að ég tel það grundvallaratriði að ekki sé farið svona inn í meginatvinnugrein landsmanna, landsbyggðarinnar og sveitarfélaganna sem eiga allt sitt undir afkomu í þessum greinum, og þessi gjöldin tekin án þess að þau renni til baka í tilgreindum hlutföllum. Við höfum skattkerfið til að skattleggja fyrirtæki og einstaklinga, hagnað þeirra og arð. Þar gilda skattalög og það verða aðrar atvinnugreinar að sætta sig við og gera það. Ef menn vilja breyta skattalögum til að ná frekar til arðs og hagnaðar í sjávarútvegi þá eiga menn bara að skoða það en ekki að fara út í svona beina gjaldtöku á samfélögin, sjávarbyggðirnar, án þess að gera sér grein fyrir því hverjar afleiðingarnar verða. Ef tillaga okkar yrði samþykkt mundi hún koma verulega til móts við þessi sjónarmið og sætta íbúa landsins vítt og breitt um landið við þessa gjaldtöku þar sem þeir sjá þá greinilega að hún skilar sér til baka til samfélaga þeirra. Ég tel þetta grundvallarmál og legg áherslu á það. Frú forseti. Ég vil í þessu efni líka víkja að rannsóknastarfseminni. Það þarf að tryggja grunn rannsókna- og þróunarstarfsemi í sjávarútvegi og matvælavinnslu og reyndar í öllum grunnþáttum atvinnulífsins. Eftir að hafa kynnst starfsemi verkefnasjóðs sjávarútvegsins, AVS-sjóðsins sem var ætlað að styrkja verkefni sem stuðla að auknu verðmæti íslensks sjávarfangs og efla samkeppnishæfni sjávarútvegs, fiskeldis og þróunarstarf því tengdu, verð ég að segja að það er gríðarlega mikilvægt að þetta þróunar- og rannsóknastarf eigi sér fastan grunn. Það er í hæsta máta eðlilegt að greinin, ein stærsta grein okkar, sjávarútvegurinn, taki þátt í að fjármagna þann sjóð. Þá er líka mjög mikilvægt að viðkomandi sjóður fái að starfa sem næst atvinnugreinunum og það hefur hann gert á undanförnum árum. Þrátt fyrir takmarkað fjármagn hefur hann skilað miklum árangri og mikið þróunarstarf verið unnið. Sjóðurinn hefur verið stuðningur við þróunarstarf í sjávarútvegi. Í minni tíð sem sjávarútvegsráðherra lagði ég sérstaka áherslu á fullvinnslu afla og að vinna úr hinum ýmsu aukaafurðum, sem menn kölluðu svo, í sjávarútvegi. Ég minnist þess þegar fyrst kom skýrsla til ríkisstjórnarinnar um hver væru helstu sóknarfærin í íslensku atvinnulífi og þá var ekki minnst á landbúnað og sjávarútveg. Ég gerði strax mjög alvarlegar athugasemdir við það, taldi að innan sjávarútvegs og landbúnaðar væru einmitt gríðarleg sóknarfæri sem hefur líka komið á daginn. Skýrslunni var þá breytt en ég hefði þó viljað sjá enn sterkari áherslur af hálfu ríkisstjórnar sem ég sat í þá í þeim efnum. Þegar umræða kom upp um að leggja AVS-sjóðinn, rannsóknasjóð sjávarútvegsins, inn í aðra miðstýrða sjóði - gott og vel með góða sjóði eins og Rannís og aðra slíka sjóði sem hafa skilgreind verkefni - lagðist ég alfarið gegn því og sagði að það væri gott að þessir sjóðir ættu með sér gott samstarf, bæði á vísindalegum og verkefnalegum grunni, en ekki mætti steypa þeim saman í einn stóran, miðstýrðan sjóð. Þá voru ekki allir sammála mér, það var meira að segja hart sótt af ákveðnum félögum mínum í ríkisstjórn að AVS-sjóðurinn, rannsóknasjóður sjávarútvegsins, yrði lagður niður og settur þar inn. Ég lagðist afdráttarlaust gegn því og ég er stoltur af því að hafa þennan tíma staðið vörð um rannsóknasjóð sjávarútvegsins. Þess vegna ítreka ég, og það er í tillögum mínum hér, að hann verði skilgreindur sem sjálfstæður sjóður. Í vinnu okkar hv. þm. Atla Gíslasonar í sjávarútvegsmálum var búið að vinna drög að frumvarpi til laga um rannsóknasjóð sjávarútvegsins sem var ætlað að fylgja með ef Alþingi samþykkti að hluti af veiðigjaldi rynni til sjávarútvegsins, og reyndar hvort heldur sem er. Þá hefði verið til sérstakt frumvarp sem treysti stöðu rannsóknasjóðs sjávarútvegsins. Tillögur að slíku frumvarpi eru til. Ég nefni þetta vegna þess að þau eru svo mörg átakamálin milli þeirra sem þekkja vel til greinarinnar, og ekki bara til þessarar greinar heldur til allra annarra atvinnugreina landsins, sem eru henni kunnugir, og þeirra sem ekki eru kunnugir en hugsa út frá áhuga sínum á að ná miðstýrðu valdi yfir einhverju. Þannig hafa þessi átök um rannsóknasjóð sjávarútvegsins verið, þar skarast sjónarmið þeirra sem vilja ná þessu með valdi, miðstýrt í einn stóran rannsóknasjóð og hinna sem eru kunnugir atvinnulífinu, kunnugir því hvað þessir sjóðir hafa haft mikið gildi og hve mikilvægt það er fyrir þróun atvinnugreinar, alþjóðlegrar samkeppnisatvinnugreinar eins og sjávarútvegurinn er, að hafa slíkan atvinnuþróunarsjóð. Ég minni á að í Noregi er þetta skipulag viðhaft. Reyndar er sá þróunarsjóður miklu öflugri og sjávarútvegurinn greiðir miklu hærri hlut inn í þann sjóð. Þá vinnur hann jafnframt að markaðsmálum. En þær þjóðir sem eiga allt sitt undir atvinnugrein eins og þessari hafa talið mikilvægt að eiga sinn sameiginlega þróunarsjóð. Slíkan sjóð átti landbúnaðurinn líka, Framleiðnisjóð landbúnaðarins, en því miður var hann skorinn niður í aðhaldsaðgerðum ríkisstjórnarinnar, menn voru nauðbeygðir til þess. Engu að síður er það að mínu mati eitt af mikilvægustu atriðunum fyrir þróun landbúnaðar og matvælavinnslu í landinu, sem tengist fjölþættum möguleikum landbúnaðarins, að sá þróunarsjóður verði líka efldur og að atvinnugreinarnar komi að því að mynda þann fjárhagslega grunn sem þarf til að byggja upp sterkan sjóð sem snýr beint að þessari atvinnugrein. Við höfum til dæmis séð hvernig þetta er með ferðaþjónustuna, það er atvinnugrein sem hefur vaxið mjög hratt og er orðin ein stærsta útflutningsgrein okkar. Ætli hún sé ekki nettó önnur stærsta útflutningsgrein landsins, í öðru eða þriðja sæti? Þar hefur einmitt verið kvartað stórlega undan því að aðgengi þeirra sem vinna að þróunarstarfi í ferðaþjónustu að rannsóknasjóðum hefði verið mjög takmarkað og mjög erfitt. Þar geldur greinin þess að vera ný og búa ekki yfir þeim hefðum sem margir miðlægir rannsóknasjóðir hafa gert kröfu um og sett sem forsendu fyrir umsóknum. Ég hef lagt til að ferðaþjónustan eigi sinn grunnþróunarsjóð svo að hún geti sótt þar um styrki í afmörkuð og tiltekin verkefni. Frú forseti. Ég hef farið hér yfir það að þegar taka á upp gjaldtöku af ákveðinni atvinnugrein í meintum sértækum tilgangi umfram almenna skattlagningu verða menn að geta skilgreint til hvers. Til að hægt sé að ná sátt um slíka gjaldtöku verður hún að vera þannig að viðkomandi aðilar, sem má segja að gjaldtakan bitni á, geti samsvarað sig því sem verið er að gera. Það er ekki gert í frumvarpinu sem lagt er fram um veiðigjöld. Þar er bara alfarið, með góðum yfirlýsingum, lagt til að gjaldið fari í ríkissjóð og ríkissjóður ráðstafi því svo mildilegast eins og markmiðsgreinin segir til um. Þetta er óásættanlegt fyrir íbúa sjávarbyggðanna, íbúa og fyrirtæki sem lenda í sértækri skattlagningu. Þess vegna mæli ég afdráttarlaust með því, eins og ég hef gert í þeim frumvörpum sem ég hef flutt, að hluti af veiðigjaldi renni aftur til sjávarbyggðanna eftir beinum leiðum. Vel má finna leið gegnum landshlutasamtökin. Vel má vera að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga geti orðið þar millilending og ráðstafað gjaldinu til viðkomandi sjávarbyggða og landshluta samkvæmt skilgreindum kröfum. Það má vel vera og þarf bara að útfæra. En það verður engin sátt um stórfellda töku veiðigjalds af einni atvinnugrein, sjávarútveginum, sem rennur beint í ríkissjóð, ég tala nú ekki um þegar verið er að taka það af þeim samfélögum sem eiga allt sitt undir greininni. Við getum deilt um það hvernig haldið hefur verið á málum á undanförnum árum, margt hefur ekki verið gert vel. Sjávarbyggðirnar hafa staðið veikt og misst frá sér heimildir. En ef sú útfærsla sem hér er lögð til tekur gildi mun þetta áfram bitna hart og með beinum hætti á þessum samfélögum. Ég legg því líka áherslu á að svona veiðigjöld, sértæk gjaldheimta, verði ekki aðskilin frá öðrum almennum stjórnunaraðgerðum varðandi fiskveiðar og fiskvinnslu. Ég tel, þvert á vilja og óskir hinna hörðu markaðssinna, að ríkinu beri að halda uppi vegvísi um það hvernig viðkomandi atvinnustarfsemi er byggð upp og setja henni mörk, skilyrði og kvaðir. Sjávarbyggðirnar vítt og breitt um landið, hvort sem er á Vestfjörðum, Snæfellsnesi, Vesturlandi, Suðvesturlandi, Austfjörðum, Norðurlandi, Vestmannaeyjum eða á Suðurnesjum, eiga sinn rétt til að njóta afraksturs auðlindarinnar og að hún byggist þannig upp að hún treysti og efli byggð og atvinnu á viðkomandi svæði. Þess vegna er þessi tillaga okkar hv. þm. Atla Gíslasonar lögð fram um að tekjum af veiðigjöldum skuli ráðstafað á þann veg að 50% fari til ríkissjóðs, 40% til viðkomandi sveitarfélaga og samfélaga og 10% í sérstakan rannsóknasjóð. Ég tel að það sé grundvallaratriði til að sátt geti skapast um veiðigjaldatöku af því tagi sem hér er mælt fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmanni um að æskilegt væri að hafa reikniregluna sem stuðst er við við útreikning auðlindagjaldsins sem einfaldasta. Eins vil ég líka taka undir með hv. þingmanni um að eðlilegast væri að rætt væri um að greitt yrði auðlindagjald af öllum auðlindum landsins. Hv. þingmaður kom töluvert inn á byggðatengingar í ræðu sinni og hefur svo sem gert það oft áður. Ég skil breytingartillögu hans og hv. þm. Atla Gíslasonar þannig að koma eigi til móts við þær byggðir sem verið er að færa tekjurnar frá með þessum landsbyggðarskatti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að í þessu frumvarpi og í hinu frumvarpinu séu nægjanlegar byggðatengingar eins og hann hefur svo oft talað fyrir og hefur sýnt það í frumvörpum sínum. Eru þær nægilegar að öðru leyti, jafnvel þótt þessi tillaga um útdeilingu á veiðigjaldinu upp á 40% til baka til sveitarfélaganna og sjávarbyggðanna, verði hugsanlega samþykkt? Nú er búið að kynna svokallaða fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar um hvernig eigi að ráðstafa hluta af auðlindagjaldinu, og þar finnst mér verið að kaupa menn til fylgis. Ég vil spyrja hvort hv. þingmaður geti tekið undir það. Mér finnst þetta svipað og næsta mál sem er á dagskrá þegar þessum umræðum lýkur, um svokallaða IPA-styrki. Þar er búið að setja fé í ákveðin verkefni og þá er auðvitað mjög mikilvægt að málið verði samþykkt til þess að verkefnin gangi eftir. Mér finnst fingraförin á þessu vera svipuð, fjármunum er útdeilt áður en búið er að afla þeirra. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það sjónarmið mitt að þetta megi heita sambærileg meðferð á málum.

Frú forseti. Ég mun koma að því í umræðu um sjálft fiskveiðistjórnarfrumvarpið þegar það kemur til þingsins hvar skilur verulega að í þeim áherslum sem ég hafði sem ráðherra. Það er alveg klárt að ég lagði áherslu á byggðatengingar, að treysta stöðu sjávarbyggðanna og að reyna að verja stöðuna þar sem hún var farin að láta undan og hvernig mætti vinna hana til baka. Ég minni á að hér á Alþingi var samþykkt bráðabirgðaákvæði til þriggja eða fjögurra ára þar sem ríkinu var heimilt að koma inn í sölu aflaheimilda, kaupa eða leysa til sín aflaheimildir sem var verið að selja úr sveitarfélögum, sem nam hærra hlutfalli en 20% af heildarafla í hlutdeild sem var lögfest í viðkomandi sveitarfélagi, að ríkið gæti komið inn og stöðvað þær sölur. Forsendan er að treysta aflaheimildirnar í viðkomandi byggðarlögum. Veika hlið beggja þessara frumvarpa er að í þeim eru eiginlega allar byggðatengingar skornar af og markaðsvöldin látin ráða ferð. Það örlar að vísu á óljósum hugmyndum varðandi leigukvóta í fiskveiðistjórnarfrumvarpinu, að hann geti verið byggðatengdur en útfærslan er mjög óljós. Ég tel því að þarna sé eiginlega brotið blað, þarna skilur verulega að við stefnu míns flokks, að ég tel, ef ég vitna í stefnu okkar í ritinu Hafið, bláa hafið. Þar leggjum við megináherslu á að treysta stöðu sjávarbyggðanna 

Virðulegi forseti. Ég vil koma því að í þessu andsvari að ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa staðið vörð um svokallaðan AVS-sjóð, rannsóknasjóð sjávarútvegsins. Það var staðfest í ræðu hv. þingmanns að sumir hafa hugmyndir um að leggja hann niður og reyna að koma honum í önnur verkefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann vék að því í ræðu sinni, um frumvarpið sem lagt fram síðastliðið vor og hann mælti fyrir. Ég tek undir að mér þótti líka mjög ósmekklegt hvernig einstaka hæstv. ráðherrar lýstu því sem einhvers konar bílslysi en höfðu þegar samþykkt að það yrði lagt fram. Ég man eftir því að í því voru þessar hugmyndir hv. þingmanns sem eru í þeirri breytingartillögu sem hann mælir fyrir núna, um að færa hluta af auðlindagjaldinu aftur til sjávarbyggðanna. Þá var það afgreitt þannig af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að það stangaðist á við stjórnarskrána. Svo náðist aldrei að ræða það og skoða almennilega í meðförum þingsins af því að málið dagaði uppi, ef ég má nota það orðalag. Voru þessar athugasemdir hæstv. fjármálaráðherra skoðaðar sérstaklega í ráðuneytinu á þeim tíma?

Frú forseti. Jú, það var skoðað mjög rækilega. Það er ekkert sem bannar að tekjur af slíkri gjaldtöku sem þarna er um að ræða geti ekki runnið til sveitarfélaganna. Þetta var því fullkomlega innistæðulaus gagnrýni af hálfu fjármálaráðuneytisins í umsögn þess, en sýnir kannski í hnotskurn hvernig tengslin eru að slitna á milli stjórnsýslunnar sem staðsett er hér, ráðuneytanna, stofnana o.fl. - hvort sem það er ómeðvitað eða ekki - við grasrótina vítt og breitt um landið í samfélögunum og sjávarbyggðunum og við atvinnugreinarnar þar. Það er stöðugt að trosna sambandið og vitneskjan um hvað þar fer fram og hvaða hagsmunir brenna á fólki þar. Það kemur kannski hvað skýrast fram einmitt í þessu. Tillaga okkar hv. þm. Atla Gíslasonar er einmitt til að undirstrika að ef það verður af gjaldtöku 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðu hans. Ég er hér með rit sem heitir Hafið, bláa hafið - Áherslur og tillögur Vinstri grænna í sjávarútvegsmálum, gefið út í mars 2009 eða fyrir rúmum þremur árum. Þetta er gefið út rétt fyrir kosningarnar. Nú hefur komið í ljós að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingrímur J. Sigfússon var búinn að semja um það við Samfylkinguna fyrir kosningar að greiða fyrir því að umsókn um aðild að Evrópusambandinu færi inn og það vissu fáir. Í ljósi þess langar mig til að lesa upp úr þessum bæklingi, með leyfi forseta: „Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn íslensks efnahags- og atvinnulífs sem fram undan er. Þótt íslenskur sjávarútvegur glími nú við erfiðleika vegna mikilla skulda og versnandi efnahagsástands á sínum helstu markaðssvæðum er ljóst að möguleikar Íslendinga til gjaldeyrisöflunar og verðmætasköpunar liggja að stórum hluta í sjávarútveginum. Sjávarútvegurinn mun að öllum líkindum enn á ný reynast það hreyfiafl sem knýr íslenskt hagkerfi áfram þegar mest á reynir.“ Hver er skoðun þingmannsins á því að nú virðist hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, hafa skipt um skoðun í þessu? Flestir þeir aðilar sem hafa komið fyrir atvinnuveganefnd, ef ekki allir, hafa gagnrýnt þetta frumvarp mjög mikið og telja að það rústi sjávarútveginum og sérstaklega verði landsbyggðin illa úti verði það að veruleika. Úr því að þingmaðurinn hv. Jón Bjarnason situr í þingflokki Vinstri grænna, vil ég spyrja: Hefur farið fram umræða um það hvers vegna hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur umpólast í þessu máli líka?

Frú forseti. Af þeim tveimur flokkum sem mynda ríkisstjórn er engin launung að Samfylkingin er mun markaðshyggjusinnaðri og ekki hvað síst hvað varðar sjávarútveginn en Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Það er gott að vita að hv. þingmaður er vel að sér í stefnuskrá Vinstri grænna um sjávarútvegsmál og hefur lesið Hafið, bláa hafið, því að það er mjög góð bók og þar er á einum stað tekið saman meira um sjávarútveginn, skipulag sjávarútvegs og möguleika okkar í þeim efnum en ég hef séð annars staðar.  Ég vil minna á ákveðna þætti sem ég beitti mér fyrir sem ráðherra, til dæmis strandveiðarnar. Menn geta deilt um ýmislegt í útfærslu strandveiðanna en þær skiptu að mínu mati gríðarlega miklu máli. Þar er vissulega tekið upp að menn greiði ákveðið leyfisgjald til þeirrar hafnar sem er verið að landa til, en það er tengingin við viðkomandi svæði og samfélag sem lögð er til grundvallar. Ég minni líka á skötuselinn sem setti allt upp í loft. Samtök atvinnulífsins, með LÍÚ innanborðs, sagði upp stöðugleikasáttmálanum og allt átti að fara á heljarþröm út af nokkur hundruð tonnum af skötusel. Hluti af því gjaldi sem tekið var fyrir skötuselinn rann einmitt til uppbyggingar og þróunarverkefna á landsbyggðinni í viðkomandi sjávarbyggðum og mæltist mjög vel fyrir. Mér fannst það rangt þegar samþykkt var við fjárlög þessa árs að taka það fé beint í ríkissjóð í staðinn fyrir að leyfa því áfram að renna til þróunar- og rannsóknaverkefna í minni sjávarbyggðum eins og það hafði gert.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa rifjað upp skötuselsmálið. Það var allsérstakt og varð til þess að Samtök atvinnulífsins sögðu upp stöðugleikasáttmálanum, eins og mig minnir að það plagg hafi heitið, þau eru nú svo mörg plöggin sem ríkisstjórnin hefur skrifað undir og með ýmsum nöfnum að ekki er hægt að henda á því reiður lengur. Hv. þm. Jón Bjarnason svaraði ekki spurningu minni og því ætla ég að grípa aftur niður í þetta rit sem heitir Hafið, bláa hafið. Það er kannski jafninnihaldsríkt og Litla gula hænan, en virðist alla vega ekki vera innihaldsríkt núna vegna þess að Vinstri grænir fara ekki eftir því. Hér stendur, með leyfi forseta: „Umræður um sjávarútvegsmál hafa því miður lengi verið fastar í deilum um kvótakerfið sjálft á kostnað þess að rætt hafi verið um sóknarfæri greinarinnar til framtíðar.“ Hvergi nokkurs staðar í frumvarpinu um veiðileyfagjöldin sem við ræðum er að finna sókn til framtíðar, annað en að sturta þessu inn í ríkissjóð fyrir útdeilingu 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að í Hafinu bláa stendur ekkert að mig minnir um töku sértækra veiðigjalda eða auðlindagjalda, enda hefur það ekki verið ofarlega á stefnuskrá Vinstri grænna heldur það að treysta sjávarútveginn sem atvinnugrein og öfluga útflutningsgrein og jafnframt að á hana séu gerðar kröfur, samfélagskröfur, byggðakröfur o.s.frv. Það er það sem við stöndum fyrir enda segir í samstarfsyfirlýsingunni, með leyfi forseta: „Að treysta atvinnu, efla byggð í landinu og skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar …“ Þessu er líka gerð skil í stefnuskrá Vinstri grænna. Hitt er alveg hárrétt hjá þingmanninum, ég hef sagt hér að áherslur mínar lágu á byggðatengingar 

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég ætla að einsetja mér að virða tímamörk. Hv. þingmaður talaði talsvert um það í ræðu sinni að nauðsynlegt væri að tryggja jafnræði við skattheimtu og að hér sé lögð til sérstök skattheimta á þessa atvinnugrein umfram aðrar og þess vegna hafi hv. þingmaður lagt fram breytingartillögu um það hvernig úthluta eigi þessum skatti þannig að 40% tekna af veiðiskattinum fari beint til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skipið er skráð. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji eðlilegt að færa inn í íslenska löggjöf samsvarandi ákvæði um útdeilingu skatttekna ríkisins varðandi önnur svæði og aðra landshluta og skattheimtu almennt. Telur hv. þingmaður rétt að þeim sköttum sem innheimtir eru almennt af þeim íbúum og fyrirtækjum til dæmis á Suðurlandi verði í meira mæli ráðstafað sérstaklega til landshlutasamtaka á Suðurlandi? Ég spyr vegna þess að þær byggðir sem standa hvað höllustum fæti í landinu eru byggðir líkt og Skaftárhreppur þar sem fólksfækkun hefur verið mikil og aldur íbúanna hefur hækkað gríðarlega á undanförnum árum. Engar sértækar aðgerðir virðast vera í pípunum af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Reyndar hafa ýmsir hv. þingmenn talað mikið um svokallaða IPA-styrki sem fara í verkefnið um Kötlu jarðvang sem er á þessum slóðum en það er ekki til þess gert að efla byggðina eitt og sér þótt það verkefni sé ágætt út af fyrir sig. Mig langaði að spyrja almennt: Telur hv. þingmaður rétt að breyta skattkerfi okkar og úthlutun skatta sem innheimtir eru á þennan hátt?

Frú forseti. Skattheimtan er fyrst og fremst til þess að jafna aðstöðu fólks, ríkið innheimtir skatta og síðan er ríkinu skylt að jafna aðstöðu fólks. Við þekkjum það erlendis frá, ég held að það sé enn við lýði t.d. í Norður-Noregi og Norður-Svíþjóð, að skattalögum er beitt þannig að þeir sem búa fjærst frá stærstu þjónustukjörnunum fá stuðning í gegnum skattafslátt. Þetta er þekkt víða um lönd, fyrirtæki fá endurgreiddan hluta af fjarlægðarkostnaði til að jafna aðstöðu. Þetta er því mjög þekkt og ég tel að við eigum að horfa til miklu ríkari jöfnunaraðgerða, en þá megum við ekki byrja á því að taka það út úr viðkomandi samfélagi nema að vel athuguðu máli. Í tilfelli Skaftárhrepps tel ég að þar ættu einmitt að koma til sértækar aðgerðir. Þarna er gríðarlega öflugt og gott landbúnaðarland á mörgum sviðum, þarna eru náttúrlega miklir möguleikar til ferðaþjónustu, en þegar grunnurinn er orðinn svona veikur er erfitt að sækja fram af þeim sem búa þar, en margir eru að gera þar mjög vel eins og við þekkjum. Ríkinu og okkur ber að hafa hið vökula auga á landinu öllu og íbúunum á öllu landinu, ekki bara hið þrönga auga hér á suðvesturhorninu. Það tel ég að skorti verulega á. Lokanir Landsbankans á útibúum núna úti um land sýna hvað sjóndeildarhringurinn er að verða afar þröngur og það finnst mér líka birtast í þessum frumvörpum um sjávarútveg sem hér eru til umræðu. Þar greinir verulega á við þau frumvörp sem ég vann að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætis andsvar. Ég treysti því að þegar á þarf að halda muni hv. þingmaður ásamt öðrum hv. þingmönnum sem hafa talað vel um að styrkja byggðir í Skaftárhreppi leggjast á árarnar með okkur þingmönnum kjördæmisins sem höfum miklar áhyggjur af stöðunni. Ég nefni þar hv. þm. Mörð Árnason sérstaklega, sem hefur talað mikið um Skaftárhrepp í umræðunni um IPA-styrkina og Kötlu jarðvang. Hefur hv. þingmaður hugsað sér að leggja fram frekari breytingar á íslenskri löggjöf þar sem þessi sjónarmið þingmannsins um að skatturinn renni meira til heimabyggða eru höfð til hliðsjónar, ekki bara í gegnum veiðigjaldið heldur almennt? Hefur hv. þingmaður hugsað sér að leggja fram slíkar breytingar í þinginu?

Frú forseti. Það er ýmislegt í gangi í þeim efnum. Ég minni á að verið er að undirbúa, það ég best veit, útboð á strandsiglingum, koma þeim aftur af stað, kanna möguleika á að koma þeim í gang. Þær skipta miklu máli fyrir hinar dreifðu sjávarbyggðir varðandi flutninga. Einnig er í undirbúningi form endurgreiðslu að hluta til á flutningskostnaði fyrirtækja eftir fjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu þannig að viss nálgun af þessu tagi er í gangi og ég legg áherslu á að áfram sé unnið á þeim vettvangi. Hátt verð á olíum og bensíni er tvímælalaust fjarlægðarskattur, öll skattlagning sem kemur þar á er tvímælalaust skattlagning á fjarlægðir, þannig að ég tel að þar eigi að fara enn þá betur ofan í málin og vita hvort það megi jafna aðstöðuna. Jöfnun aðstöðu er 

Virðulegi forseti. Fákeppni ríkir á íslenskum fjármálamarkaði. Hann var fákeppnismarkaður fyrir hrun en er það enn þá frekar eftir hrun. Þetta er mikið áhyggjuefni og spilar stóra rullu núna þegar við horfum upp á þau miklu umbrot sem hafa orðið í neti útibúa bankanna og sparisjóðanna allt í kringum landið. Þetta er ekki æskilegt ástand. Við þurfum fjölbreytni á bankamarkaði eins og annars staðar og slík fjölbreytni er ekki í neinni mótsögn við það að við viljum auðvitað öll að dregið sé úr kostnaði í bankakerfinu. Það kom fram í ræðu Páls Gunnars Pálssonar, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, á málþingi um stöðu og framtíð sparisjóðanna þann 4. maí sl. að mikil samþjöppun, mæld á alþjóðlegan viðurkenndan mælikvarða, teljist vera fyrir hendi ef samþjöppunarstuðullinn mælist 1.800 stig. Fram að hruni var samþjöppunin hér á landi sem svaraði 2.000 stigum, núna er hún, á sama mælikvarða mæld, hins vegar rúmlega 3.000 stig, hefur sem sagt aukist um 50%. Þetta er mjög óæskileg þróun. Jafnvel þegar dreifing á fjármálamarkaði var miklu meiri en hún er núna komst Samkeppniseftirlitið að því að þrír stóru bankarnir þá, Landsbanki, Kaupþing og Glitnir, hefðu verið í markaðsráðandi stöðu, en hvað þá núna þegar samþjöppunin er orðin svona miklu meiri Við sjáum birtingarmyndina þegar þessir þrír bankar loka útibúum, t.d. úti á landsbyggðinni, eiga viðskiptavinirnir ekki miklar varnir, þeir eiga ekki í mörg önnur hús að venda. Nálægðin við þjónustuna hverfur, menn geta ekki snúið sér annað því að jafnvel þó að nútímabankaviðskipti fari æ meira í gegnum net og tölvur og grafi þannig má segja undan því neti útibúa sem við höfum búið við er það engu að síður svo að með lokun útibúa á landsbyggðinni sérstaklega hverfur sú nálægð þjónustunnar sem bankaútibúin hafa veitt. Það þýðir því ekki að ræða lokun einstakra útibúa og skerta þjónustu af þeim orsökum án þess að ræða samhengið og það er samhengið við þá fákeppnisaðstöðu sem er sífellt að verða samgrónari stöðunni á fjármálamarkaðnum. Það hefur margt lagst á eitt og stuðlað að þessu. Að sjálfsögðu erum við fámenn þjóð og sérstaða okkar af þeim ástæðum og fleirum hefur vitaskuld sitt að segja, en stjórnvöld geta líka ráðið miklu og þar liggur einmitt hundurinn grafinn. Því miður, að mínu mati, hafa stjórnvöld beinlínis leitt þessa þróun vísvitandi eða óafvitandi. Þau hafa fremur stuðlað að fákeppninni en dregið úr henni. Hvað er þá átt við? Í fyrsta lagi hefur verið óstöðugleiki og óvissa í efnahagslífinu hér á landi. Gjaldeyrishöftin hafa gert erlend viðskipti erfiðari fyrir lítil fjármálafyrirtæki og þar með stuðlað að samþjöppun. Stjórnvöld hafa aukið regluverk og eftirlit. Það mælir enginn gegn eðlilegu eftirliti en við verðum að gæta þess að sveiflast ekki öfganna á milli, að við förum ekki í það vegna reynslunnar af bankahruninu að setja á laggirnar svo flókið og dýrt eftirlitskerfi að það verði beinlínis ofviða öðrum en stærstu leikendunum á þessum markaði. Með skipulegum hætti hefur kostnaður vegna eftirlits, trygginga og skatta verið stóraukinn. Bæði við síðustu fjárlagagerð og fjárlagagerðina þar á undan voru boðaðar stórauknar álögur á fjármálafyrirtæki. Það var örugglega talið vinsælt, fáir vorkenna fjármálafyrirtækjum að borga meira í ríkiskassann, en það var líka alveg ljóst að litlu fyrirtækin áttu erfiðara með að ráða við þennan aukna kostnað. Niðurstaða allra þeirra sem skoðuðu þetta á sínum tíma var að slíkar álögur legðust þyngra á ný og smærri fyrirtæki á fjármálamarkaði. Nú eru stórar ákvarðanir fram undan, virðulegi forseti. Ríkissjóður fer með ráðandi eignarhlut í fimm sparisjóðum og getur því í krafti eignarhalds síns ráðið mjög miklu um framvinduna og hvernig fjármálamarkaðurinn mun þróast í þessu sambandi. Það skiptir þess vegna mjög miklu máli hver áform ríkisstjórnarinnar eru varðandi sölu á eignarhlutunum í sparisjóðunum. Það er mín skoðun að strax eigi að útiloka að þessir sparisjóðir verði seldir til annarra fjármálastofnana, þar með talið stóru bankanna. Við eigum fremur að stuðla að því að sparisjóðirnir geti orðið að nýju öflugur valkostur og mótvægi á fjármálamarkaði og stuðlað þannig að virkri samkeppni. Sparisjóðirnir sjálfir hafa uppi áform um sameiningar og rætt hefur verið um markaðssókn þeirra inn á höfuðborgarsvæðið að nýju, sem er ákaflega mikilvægt, en þar starfar nú enginn sparisjóður, ekki frekar en á Suðurnesjunum og ekki frekar en á svo mörgum landsvæðum núorðið. Því vil ég spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um hver áformin séu í þessu sambandi, hvernig verði staðið að sölu á eignarhaldi ríkisins í sparisjóðunum og hvort hæstv. ráðherra telji að til greina komi að þeir verði ekki seldir stóru fjármálafyrirtækjunum.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu, hún er mjög þörf og gild. Ef við hefðum haft meiri tíma til að ræða þá skýrslu sem hér var dreift á dögunum um framtíðarfyrirkomulag í fjármálakerfinu hefði umræða um það auðvitað átt mjög vel heima undir þeim lið, um framtíðarskipan fjármálakerfisins. Það er út af fyrir sig rétt að hér er fákeppni á þessum markaði en það er ekki nýtilkomið og hendur stjórnvalda voru nokkuð bundnar þegar hér féllu þrír bankar. Þeir voru endurreistir hver fyrir sig en það hefur síðan ekki breytt því að nokkrar minni fjármálastofnanir hafa horfið yfir móðuna miklu einfaldlega vegna þess að þær reyndust ekki lífvænlegar. Það var ekki metið svo að það væri verjandi eða réttlætanlegt að ráðstafa stórfelldum skattpeningum til þess að halda þeim gangandi, enda ljóst að þörf var á að hagræða í bankakerfinu og það var auðvitað stórkostlega ofvaxið íslensku efnahagslífi eins og það var árin áður en það hrundi. Ef við lítum á markaðsstöðuna núna eru stóru bankarnir þrír mjög áþekkir hvað varðar innlán, hver um sig með um 30%, en þegar kemur að útlánum er Landsbankinn stærstur með um 37% en Arion og Íslandsbanki innan við 30%. Fjöldi starfsmanna hér á bak við viðskiptavini er talsvert minni en á öðrum Norðurlöndum og þegar kemur að fjölda útibúa og íbúa á bak við hvert útibú sker Ísland sig nokkuð úr en þó hefur orðið talsverð þróun hér eins og reyndar annars staðar frá því að það voru um 1.500 íbúar á bak við hvert útibú á árunum í kringum aldamótin því að þeir eru nú um 2.500. Þessi tala er hins vegar nær 4.000 að meðaltali annars staðar á Norðurlöndum. Þetta geta hv. þingmenn lesið á bls. 100 og 101 í nefndri skýrslu og þar eru fróðlegar myndir um þetta mál. Auðvitað hefur íslenskur fjármálamarkaður gengið í gegnum gríðarlegar breytingar. Hér voru um hálft sjöunda þúsund starfsmanna á þessum markaði í kringum aldamótin, fóru yfir 9 þúsund, um eða yfir 9 þúsund, og eru nú taldir vera um 8 þúsund í dag. Fækkunin hefur að sjálfsögðu orðið mest á höfuðborgarsvæðinu enda fjölgaði fólki mest á því svæði. Það er óumflýjanlegt að gera ráð fyrir því að þessar breytingar haldi áfram. Bankakerfið er yfirmannað í dag miðað við allar venjulegar þarfir fyrir þá þjónustu. Það skýrist auðvitað að hluta til af því að bankarnir eru enn að vinna úr hruninu og með talsvert af starfsmönnum sem bundnir eru í því. Fyrir þinginu liggur frumvarp um sparisjóði sem ég tel ákaflega mikilvægt að Alþingi reyni að ljúka afgreiðslu á. Það er talið nauðsynlegt til þess að þeir geti treyst stöðu sína, verið vænlegur kostur fyrir nýja aðila að leggja þeim til stofnfé eða eigið fé, auk þess sem sú löggjöf er talin falla betur að séreðli sparisjóðanna og þörfum og þeir verði fyrst og fremst viðskiptabankar í hefðbundnum skilningi eða sparisjóðir í gamla andanum. Frá sjónarhóli samkeppni á þessum markaði vil ég tala alveg skýrt í þeim efnum sem efnahags- og viðskiptaráðherra að ég tel mjög mikilvægt að sparisjóðirnir og einhver minni fjármálafyrirtæki hafi starfsgrundvöll þannig að við sitjum ekki uppi með þrjá stóra viðskiptabanka og ekkert annað. Varðandi aðkomu ríkisins að þeim sem eiganda er mér ekki kunnugt um annað en að haldið sé við þær reglur sem mótaðar voru á sínum tíma í aðdraganda þess að ríkið lagði fé eða breytti kröfum í stofnfé í sparisjóðum. Það er einfaldlega þannig að það sem ríkið óskar sér að gera í þeim efnum er að stofnfjáreigendur fái þann hlut, leysi hann til sín, bæði þeir sem fyrir eru og nýir, til að byggja á nýjan leik upp öflugt stofnfjáreigendabakland fyrir sparisjóðina. Svo fremi sem grundvöllur sé fyrir rekstri þeirra og stuðningur og vilji sé til þess í heimabyggðum tel ég engan vafa leika á því að það er þetta sem ríkið á að reyna að laða fram og beita afli sínu til að gera. Við horfumst auðvitað í augu við miklar breytingar einnig hvað tæknivæðinguna snertir eins og hér hefur komið fram og þá staðreynd að um 80% af hefðbundnum samskiptum viðskiptamanna við viðskiptabanka fara nú yfir netið. Það er mikilvægt að horfa til stöðunnar í hinum dreifðu byggðum. Þar tel ég að þeir aðilar sem þar geta leikið hlutverk eigi að tala saman og það sé mikilvægt að Íslandspóstur, fjármálastofnanir, sveitarfélög og jafnvel fleiri aðilar eins og ÁTVR eða lyfjafyrirtæki, mögulega almannatryggingar, skoði möguleikana á því að búa til stöðvar sem gera það kleift að hafa starfsemi sem víðast og bæta rekstrargrundvöllinn undir slíkum einingum þegar margir deila með sér kostnaði af húsnæði og öðru slíku. Mér hefur komið í hug sú hugmynd að Byggðastofnun taki forustu í því að reyna að laða menn til slíks samstarfs þar sem þörf er á. Engu að síður er það þannig að við getum ekki ætlast til þess að fjármálafyrirtæki frekar en aðrir haldi til langframa úti starfsemi sem ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu. Ég held að hún sé mjög brýn og gott að hún skuli geta farið fram hér í dag. Ég vil líka þakka hv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, fyrir innlegg hans. Ég held að það sé rétt að opnað verði á þann möguleika að stofnfjáreigendur geti leyst til sín þá sparisjóði sem standa undir sér, en ég staldraði eilítið við fullyrðingar um að sparisjóðirnir verði að geta staðið undir sér. Við þurfum að horfast í augu við það að miðað við það lagaumhverfi sem sparisjóðirnir búa við er afar óhagkvæmt að reka þessar litlu einingar. Við höfum á undanförum árum tekið upp þær samkeppnisreglur sem hafa komið frá Evrópusambandinu nánast gagnrýnislaust. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að margar af þessum reglum eiga ekki við hinn íslenska veruleika. Við erum fámenn þjóð í stóru landi og sparisjóðirnir verða að hafa möguleika til að reka bakvinnslu og tölvuver einhvern veginn á sameiginlegan máta, eitthvað sem er bannað samkvæmt lögum í dag. Það er hryggilegt að horfa til þess að mörg smærri fjármálafyrirtæki hafi farið niður í kjölsogi stóru bankanna. Einnig að samþjöppun hafi aukist um 50% og að verið sé að loka útibúum hjá Landsbankanum víðs vegar á landinu. Ég held að við ættum að horfa dálítið til þess núna að Fjármálaeftirlitið er að verða að einhverju risabákni með yfir 2 milljarða á fjárlögum þessa árs. Þar starfa nú um 130 starfsmenn en störfuðu 30 fyrir hrun. Það var vissulega lítið en þegar fjármálakerfið hefur 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa umræðu. Hún er mikilvæg, þ.e. þróun mála á endurreistum fjármálamarkaði á Íslandi og sú staðreynd að fábreytni er meiri eftir hrun. Ég tel að það eigi sér tvær í sjálfu sér einfaldar skýringar. Í fyrsta lagi er meginskýringin á því að sparisjóðirnir hafa týnt tölunni augljós, þ.e. bankahrunið kippti grundvellinum undan rekstri flestra þeirra og pólitíska ábyrgðin á því er alveg skýr; í fanginu á þeim flokkum sem einkavæddu bankana fyrir réttum 10 árum. Hins vegar hefur útibúum fækkað út af því að landslagið í fjármálastarfseminni er allt annað en var fyrir nokkrum árum, 80% af öllum bankaviðskiptum fara núna í gegnum netið eða símann, heimsóknir í útibú eru margfalt færri en var og hét fyrir tíma heimabankavæðingarinnar. Nýlegar hagræðingaraðgerðir Landsbanka Íslands hafa verið gagnrýndar af ýmsum innan þings sem utan og menn hafa höfðað til samfélagslegrar skyldu ríkisbankans. Ég tek það fram að ég skil vel reiði fólks í umræddum byggðum sem horfa fram á minnkaða þjónustu í heimabyggð. Það er sérstaklega kaldhæðnislegt í ljósi þess að Landsbankinn fór um landið fyrir nokkrum vikum og kynnti nýja stefnu um samfélagslega ábyrgð. Við verðum hins vegar að finna umræðunni réttan farveg hér í þinginu. Ég tel að sá farvegur sé í gegnum endurskoðun á eigendastefnu ríkisins gagnvart fjármálakerfinu. Við þurfum því að taka umræðuna um mismunandi skyldur ríkisbanka og einkabanka og hvernig við viljum að ríkisbankinn hagi sér þannig að það réttlæti eignarhald ríkisins í samkeppni við einkabankana. Ríkisbanki getur gegnt mikilvægu samfélagslegu hlutverki, t.d. við að aðstoða við endurreisn atvinnu- og efnahagslífs á krepputímum, veita fjármagn til nýsköpunar, styðja við bakið á frumkvöðlum og vaxtargreinum, leggja lið skuldugum heimilum í greiðsluvanda o.s.frv. Til þess að svo megi verða þarf eigendastefnan að vera skýr. Í henni þarf að vera afdráttarlaus leiðsögn um þær áherslur sem viðskiptabanki í almannaeigu þarf að fylgja til að sýna í verki samfélagslega ábyrgð.

Frú forseti. Fyrir hrun átti sér stað mikið raðeignarhald og krosseignarhald þannig að eigið fé allra hlutafélaga á Íslandi blés út eða mjög margra og þar af sérstaklega bankanna og sparisjóðanna. Þegar hrunið varð féll þetta saman, þetta loft, og varð að engu og eftir stendur að ríkið er búið að taka yfir flesta stærri sparisjóðina. Sumir hafa verið látnir fara í gjaldþrot sem mér finnst miður, eins og Spron, og ríkið tók yfir bankana líka. Nú er það þannig að það má leiða allt vald í þessum stærstu bönkum og sparisjóðum, stærstu sparisjóðum, til ríkisins. Fjármálaeftirlitið tilnefnir skilastjórnirnar, skilastjórnirnar tilnefna bankaráðin í bönkunum og þannig hríslast valdið niður og efst situr ríkið. Íbúðalánasjóður heyrir líka undir ríkið. Það eru eingöngu lífeyrissjóðirnir sem maður getur sagt að séu á vissan hátt sjálfstæðir gerendur enn þá, en þar er líka heilmikil tilhneiging til að seilast til valda af ríkinu. Svo eru einstaka litlir sparisjóðir úti á landi sem hafa lifað af. Ég held að við verðum að stefna að því að flytja þetta vald frá ríkinu. Það er ekki heilbrigt og ekki gott að stjórnmálamenn stýri öllu fjármálakerfinu í landinu. Ég held að menn þurfi að stefna að því að selja bankana, reyna að selja stofnbréf í sparisjóðunum, en áður en menn geta gert það verður að breyta lögum um raðeignarhald og krosseignarhald. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á þann möguleika að bönkunum, sparisjóðunum og hlutafélögum almennt verði stolið frá minni sparifjáreigendum. Ég kalla það að stela frá minni sparifjáreigendum þegar með raðeignarhaldi og krosseignarhaldi völd eru færð í burt og einhverjir aðilar taka yfir fyrirtækin í krafti þess að misnota hlutafélagaformið.

Frú forseti. Íslenskur fjármálamarkaður er fákeppnismarkaður. Hann var það líka fyrir hrun þegar þrír stærstu bankarnir höfðu um 73% markaðshlutdeild í innlánum. Á síðasta ári var þetta hlutfall þriggja stærstu bankanna orðið 94% og skýrist helst af því að sparisjóðirnir runnu inn í stóru bankana, SpKef, Byr og Spron, inn í Landsbankann, Íslandsbanka og Arion banka. Þetta er óhugnanlega hátt hlutfall og mikil samþjöppun hefur átt sér stað. Ég vil í því sambandi vekja athygli á kafla 6.2 í hinni ágætu skýrslu hæstv. ráðherra hér um framtíðarskipan fjármálakerfisins. Þar kemur fram, frú forseti, að í kjölfar fjármálakreppu fari umræðan oft að snúast um samruna og stækkun banka. Síðan segir, með leyfi forseta: „Fjölmargar hagrannsóknir hafa verið gerðar á áhrifum bankasamruna. Niðurstaða þeirra flestra er að bankasamruni hafi ekki í för með sér aukna hagræðingu.“ Þar kemur einnig fram að eigendur ofmeti oft stærðarhagkvæmni eða telji auðveldara að takast á við niðurskurð í rekstri í kjölfar samruna. Einnig að hagræðingu megi ná fram með tæknilegum umbótum, með aukinni sjálfvirkni, með betri nýtingu mannauðs og, frú forseti, með endurskoðun útibúanets banka og sparisjóða og aukinni samvinnu á milli þeirra. Undir þetta vil ég sérstaklega taka. Frú forseti. Við hrun var bankakerfið nær tíu sinnum stærra en verg landsframleiðsla okkar og allir eru sammála um að þá var bankakerfið allt of stórt. Trúlega er það enn of stórt þó að það sé nú orðið ekki nema tvöföld þjóðarframleiðsla. Ég er þó ekki að segja að stærðin réttlæti nýlegar lokanir á sjö útibúum Landsbankans. Það er eðlilegt að það sé kallað eftir fleiri og fjölbreyttari bankastofnunum, en aðeins einn nýr aðili hefur komið inn á þennan markað í stað þeirra fjölmörgu sem hafa hætt. Ég vil minna á frumvarp hæstv. ráðherra um sparisjóði, en það er athyglisverð tilraun til að endurfjármagna sparisjóðina og til að endurlífga sparisjóðakerfið. Ég hvet hv. þingheim til 

Frú forseti. Fyrst vil ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál hér upp. Sú þróun sem er að verða í fjármálakerfinu er gríðarlega alvarleg, eins og hv. þingmaður lýsti hér. Einkum og sér í lagi er þetta mjög alvarlegt fyrir mörg smærri byggðarlög og nýlegar fréttir af lokunum útibúa Landsbankans eru mjög alvarleg tíðindi, og eins hvernig staðan og þróunin hefur verið varðandi málefni sparisjóðanna. Ef menn skoða eigendastefnu ríkisins, til að mynda varðandi Landsbankann, kemur alveg skýrt fram að hluti af henni er að tryggja samkeppni á fjármálamarkaði og fjölbreytni. Ég held að það sem þarna vanti sé að þeirri eigendastefnu sé í öllu fylgt. Varðandi sparisjóðina af því að þeir voru til umræðu, m.a. hjá hæstv. ráðherra, þá fagna ég því að vilji sé til þess að stofnfjáreigendur fái að kaupa stofnfé ríkisins. Ég vil líka hvetja hæstv. ríkisstjórn til þess að taka málefni sparisjóðanna upp og fylgja því fast eftir. Það er gríðarlega mikilvægt að við, þingið og þjóðin, förum að huga að því hvernig við getum byggt upp sparisjóðina á nýjan leik út frá þeirri hugsun sem þeir voru upphaflega byggðir, út frá samvinnuforminu og þeirri hugsun sem sparisjóðirnir byggja á sem fjármálastofnanir í hefðbundnum bankaviðskiptum og með góðar tengingar við sín byggðarlög. Ég held, sér í lagi í ljósi þessara frétta um Landsbankann og lítils vilja til að taka á því máli, m.a. hjá hæstv. ráðherra, fjármálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn, að það sé gríðarlega mikilvægt að hraða allri uppbyggingu sem tengist sparisjóðunum og að þar sé hugað að samvinnuhugsjóninni sem sparisjóðakerfið á svo sannarlega að byggjast á og byggðist 

Frú forseti. Ein meginforsenda þess að hér á landi þrífist lífvænlegt samfélag er að við tryggjum það sem best að á hverjum tíma fái þau samfélög sem hér hafa myndast, lítil og stór, að þróast og þroskast með breyttum samfélagsháttum. Til þess verks duga engir betur en það fólk sem samfélögin byggir. Það er hlutverk ríkisins að styðja og styrkja það fólk til sjálfsbjargar og til þess að það geti notið sköpunar og framkvæmdagleði sinnar, hvort heldur er um að ræða atvinnu og nýsköpun eða hvíld frá störfum. Þetta er og hefur ætíð verið grunnstef jafnaðarstefnunnar. Til að þetta sé mögulegt verður ríkisvaldið að tryggja aðgang að grunnþjónustu á sviði menntunar og heilbrigðisþjónustu og ekki síður á sviði löggæslu og aðgengis að dómstólum og yfirvöldum. Einn er sá þáttur sem við ræðum nú sem ekki má heldur vanrækja en það er aðgengi að fjármálaþjónustu, jafnnauðsynleg og hún er öllu fólki auk þess sem hún tryggir staðbundna þekkingu og fjölbreytt atvinnutækifæri í smærri byggðarlögum. Á þessu hefur orðið misbrestur. Annars vegar vegna þeirra ófara sem bankakerfið skapaði sér, þar með talið óvarleg þensla sparisjóðanna og röng stefnumótun þeirra. Við núverandi aðstæður ber okkur skylda til að skapa forsendur fyrir því að banka- og fjármálaþjónusta fái þrifist um landið allt og telji samþjappaðir einkabankar það ekki hlutverk sitt verður ríkið að bregðast við. Í þeirri stöðu sem við erum nú er tvennt í boði. Annars vegar að skerpa samfélagslegt hlutverk þess banka sem ríkið fer með eignarhald á, þ.e. Landsbankans, og ef eigendastefna bankans er ekki nógu skýr þurfum við að skýra hana og laga hana. Hins vegar ber okkur að sjá til þess að sparisjóðum í almannaeign verði búin þau skilyrði að þeim verði fært að stunda sjálfbæra fjármálaþjónustu samhliða því að vera stoð í sínu byggðarlagi. Ég tek undir með málshefjanda um nauðsyn þess að gæta að þessum hagsmunum þá er eignarhlutur ríkisins er seldur. Við höfum gott tækifæri á þessu þingi, ágætir þingmenn, til að gera á þessu bragarbót þegar við göngum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir málflutning hans og sérstaklega vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það viðhorf sem kom fram í hans máli áðan þegar hann sagði það stefnu sína að hann vildi að stofnfjáreigendur í sparisjóðunum úti um landið gætu átt þess kost að leysa til sín stofnfé ríkisins. Þetta er að mínu mati ákaflega mikilvæg yfirlýsing vegna þess að allt sem gert er núna í framhaldinu mun auðvitað miklu ráða um það hvernig við sjáum fjármálamarkaðinn þróast á komandi árum. Við getum auðvitað dvalið við fortíðina og við þurfum auðvitað að gera það í mjög mörgum tilvikum, en núna erum við einfaldlega í þeirri stöðu sem ég var að lýsa að hér er mikill fákeppnismarkaður og hér hefur orðið mikil samþjöppun. Helsta mótvægið gegn þeirri samþjöppun eru sparisjóðirnir. Þess vegna skiptir öllu máli hvernig staðið verður að sölu á stofnfé þeirra. Sú staða getur nefnilega auðveldlega komið upp, ef ekki er hugað að þessu, að sparisjóðakerfið gufi hér endanlega upp, og fjármálafyrirtækin, sem eru sem betur fer ákaflega öflug fyrirtæki með mikið eigið fé og mikla fjárhagslega burði, eiga auðvitað mjög hægt um vik að eignast sparisjóðina úti um allt land og þá verður auðvitað til enn meiri fábreytni á okkar markaði. Ég tel að sparisjóðirnir hafi verið að vinna mjög mikilvægt starf í gegnum tíðina. Ég tel líka að sparisjóðirnir hafi verið að svara kalli tímans með alls konar stefnumótunarvinnu sem þeir hafa verið að vinna, sem felur meðal annars í sér hugmyndir þeirra um frekari sameiningar til að geta stundað sína öflugu markaðssókn. Ég tek jafnframt undir það með hæstv. ráðherra að það er nauðsynlegt núna þegar við horfum fram á það að bankaútibú eru að leggja upp laupana að við reynum að leita annarra lausna. Ég tek undir þá hugmynd að það verði athugað hvort hægt sé að steypa saman þjónustustofnunum á þessum svæðum til þess að efla þær. Ég tel til dæmis að það hafi verið mjög vel heppnað á sínum tíma þegar Íslandspóstur fór inn í afgreiðslur bankanna. Þá var því mótmælt mjög harðlega á Alþingi og reynt að gera það tortryggilegt. En ég ætla að fullyrða eitt að ef það hefði ekki gerst hefði þessum bankaútibúum úti um landið verið lokað miklu fyrr. Það kom 

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu. Ég tel að það hafi verið samhljómur hér í máli manna um meðal annars mikilvægi þess að tryggja fjölbreytni með því að sparisjóðirnir eigi sér tilvistargrundvöll og sömuleiðis að hafa í huga að samkeppni og of mikil samþjöppun á fjármálamarkaði sé að sjálfsögðu ekki æskileg um leið og við verðum að vera raunsæ hvað það snertir að Ísland þarf náttúrlega ekki á að halda einhverju ofvöxnu bankabákni sem er dýrt. Það þarf líka að vera skilvirkni og skynsemi og hagkvæmni í þessari starfsemi eins og allri annarri, því að ef menn ekki gæta þess eru það einfaldlega viðskiptavinirnir að lokum sem bera þann kostnað í hærri vaxtamun o.s.frv. Af því að hér var nefndur eftirlitskostnaðurinn og ýmis kostnaður sem hefur lagst á fjármálakerfið þá er það út af fyrir sig rétt. Hann er óvenju þungur um þessar mundir af ýmsum ástæðum sem við þekkjum, m.a. vegna þess að Fjármálaeftirlitið hefur þurft að hafa mikið umleikis til að ná utan um ástandið sem hér hefur skapast og til að rannsaka mál og koma þeim frá sér, en við gerum ráð fyrir því að sá kostnaður sé nú í hámarki og fari síðan lækkandi. Sama gildir um kostnað af rekstri embættis umboðsmanns skuldara sem er umtalsverður og fjármálastofnanirnar deila á sig, kostnað við eftirlitsnefnd um skuldaúrvinnslu og fleira þar fram eftir götunum. Nú má fara að gera sér góðar vonir um að það fari að draga úr þessum kostnaði, og mögulega einnig þeirri þátttöku bankanna í sérstökum vaxtaniðurgreiðslum sem þeir bera, þannig að þá ætti að létta á þessum útgjaldalið og það verði til bóta. Ég deili ekki skoðunum með hv. þm. Pétri Blöndal að ríkið sé hér alltumlykjandi og ráði þessu öllu. Það finnst mér ekki vera rétt mynd af hlutunum þó að óbeint séu í eigu skilanefnda sem á sínum tíma voru skipaðar af hinu opinbera, bankar í gegnum eignarhaldsfélög o.s.frv. Að lokum legg ég aftur áherslu á að ég held að það sé ákaflega mikilvægt að reyna að fá saman að borði þá aðila sem gætu lagt saman kraftana til að veita betri þjónustu í hinum dreifðu byggðum. Íslandspóstur, sparisjóðir eða bankar og sveitarfélögin sem í sumum tilvikum hafa komið að málum, eins og til dæmis á Raufarhöfn þar sem nú er í boði bankaþjónusta og póstdreifing vegna þess að menn náðu 

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er genginn úr þingsal þegar þessi umræða hefst. Ég hef svo sem ekki séð mikið af honum við umræðuna hér í dag nema á opnum fundi hjá Brim hf. aðeins fyrr í dag, en hann er nú í hliðarsal og ég vona að hann fari að gefa sér aðeins meiri tíma til að fylgjast með umræðunni og taka þá eftir atvikum meiri þátt í henni. Við vorum á fundi hjá útgerðarfélaginu Brimi fyrr í dag þar sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon var framsögumaður. Ég hafði rætt við forstjóra Brims fyrir hádegi og spurt hann að því hvort ekki væri svigrúm til að við gætum tekið aðeins til máls þar stutta stund, þingmenn stjórnarandstöðunnar, en hann taldi óæskilegt að úr yrði eitthvert pólitískt karp á þeim fundi eins og hann orðaði það. Við hlustuðum því á hæstv. ráðherra og þegar kom að því að beina spurningum til hans á þessum opna fundi, sem okkur var boðið sérstaklega til, ætlaði ég að fá að spyrja ráðherra en ég fékk ekki einu sinni að reiða fram spurningar til hans. Ekki veit ég hvort um var að ræða eitthvert samkomulag milli hæstv. ráðherra og þeirra hjá Brimi eða hvernig þetta kom til en þannig var alla vega í pottinn búið. Ég held að það sé heppilegt þegar fyrirtæki taka svo stórpólitísk mál til umræðu, eins og þetta mál er, að fleiri en ein rödd heyrist héðan af þingi vegna þess að vissulega er sáttin ekki hér. Það er eftirtektarvert að hæstv. ráðherra skuli ekki gefa sér meiri tíma til að vera við þessa umræðu en raun ber vitni og er það kannski í samræmi við það hvernig haldið hefur verið á þessu máli af hans hálfu þar sem ekkert samráð hefur verið og mjög lítið verið hlustað á þær athugasemdir og umsagnir sem borist hafa. Ég las viðtal við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Steingrím J. Sigfússon nú á dögunum, öðru hvorum megin við helgina, þar sem hann fullyrti að frá því að hann tók við í ráðuneytinu um áramót hefðu verið haldnir tugir funda með aðilum þar sem farið hefði verið yfir málið og það skýrt og skoðunum komið á framfæri. Staðreyndin er sú, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni og verður ekki of oft ítrekað þegar ráðherrann kýs að halla sannleikanum í svona máli, að innan atvinnuveganefndar beindi hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson þeirri spurningu til allra gesta sem komu hvert samráðið hefði verið - þetta á við um fulltrúa launþega, sjómanna, fiskverkafólks sem og fulltrúa útvegsmanna, Landssambands smábátaeigenda, fjármálastofnana og sveitarfélaga - og svarið var alltaf það sama, að ekkert samráð hefði verið haft. Það kom fram hjá forstjóra Brims í dag hve mörg atriði hefði mátt leysa og hve mikinn misskilning hefði mátt forðast með því að hafa samráðsferlið virkara á þessum tíma - og nú fagna ég því að hæstv. ráðherra er kominn í salinn og ætlar vonandi að gefa sér tíma til að vera hér með okkur. Hann sagði að það hefði mátt leysa mörg mál og skýra margt út sem hefði ekki þurft að verða að þeim ágreiningsmálum sem raun ber vitni ef menn hefðu haft vit á því að setjast niður saman áður en þetta var lagt fram og fara yfir málin. Við getum til dæmis tekið grundvallaratriði eins og reikniregluna og svo margt annað sem að einhverju leyti er búið að bæta úr í frumvarpinu þó að ekki sé nóg að gert að mínu mati. Hv. þm. Björn Valur Gíslason hafði orð á því að fullt tillit yrði tekið til þess sem sanngjarnt væri að gera. Slíkt verður ekki fundið út nema menn tali saman. Það sem einum finnst sanngjarnt finnst öðrum ósanngjarnt í svona deilumálum og til að ná einhverri niðurstöðu verða menn að setjast niður og reyna að finna sáttaleiðina. Ég verð að segja að það var heldur aumlegur bragur á þinginu við upphaf þingfundar í morgun þegar við hlustuðum á hv. þingmenn stjórnarflokkanna, Róbert Marshall, Skúla Helgason og Ólínu Þorvarðardóttur, gagnrýna þær aðgerðir sem útvegsmenn á stórum og smáum skipum um allt land hafa gripið til við þær aðstæður sem uppi eru í þeirra málaflokki. Það er ekkert óeðlilegt við það að útvegsmenn kjósi að funda með starfsfólki sínu svipað og forstjóri og eigendur Brims gerðu í dag. Það eru allir í landi, menn koma alls staðar að af landinu af skipum þeirra og sest er yfir þetta í fyrirtækinu. Það átti að vera vinnufundur með öllu þessu fólki fram eftir degi. Það er tækifæri sem býðst ekki oft þegar allir starfsmenn eru í landi að ná þeim öllum saman. Hvað er óeðlilegt við að þetta fólk setjist niður? Af hverju er það ólögmætt að fyrirtæki ákveði að funda með starfsfólki sínu og fara yfir stöðu mála þegar svo mikið ágreiningsmál er uppi og borga því full laun á meðan? Ummælin voru ómakleg. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hafði á orði að verið væri að nota starfsfólkið sem mannlega skildi í þessari baráttu. Hv. þm. Róbert Marshall frekar en Skúli Helgason, eða annar hvor þeirra, talaði um að vinnuveitendum væri skítsama um starfsfólk sitt. Ég gerði athugasemdir við þetta við hæstv. forseta og ég stend við þær athugasemdir. Er þetta sá sáttatónn sem slá þarf í þessu máli þegar hv. þingmenn koma fram með þessum hætti og nota slíkt orðfæri? Ég held ekki, ekki frekar en það orðfæri sem hæstv. forsætisráðherra hefur valið að nota í ummælum sínum um þá sem starfa í þessari stétt. Svo er ýjað að því að verið sé að verja sérhagsmuni en stjórnarliðar standi hins vegar vörð um almannahagsmuni. Það eru almannahagsmunir að sjávarútvegur sé vel rekinn. Það er grundvallaratriði fyrir íslenskt samfélag að við höfum þann arðbæra sjávarútveg sem við höfum í dag. Auðvitað liggur það í augum uppi að ef greinin er skattlögð, eins og stendur til að gera, mun það óneitanlega hafa áhrif á kjör starfsfólks í þessari stétt. Þetta er ein kaka og það er skipting hennar sem kemur alltaf til álita þegar verið er að semja um launakjör. Það verður minna eftir af kökunni eftir því sem kostnaður útgerða í landinu eykst. Við getum öll sett okkur í þau spor að ákveðið yrði að hafa flatan skatt á alla launþega í landinu. Við gætum þá tekið dæmi af Alþingi. Kæmi það ekki meira við þingmann á almennum launum en hæstv. forsætisráðherra sem er kannski á tvöföldum launum þingmanns ef skatturinn væri flatur á alla? Það yrði auðvitað hlutfallslega meira á þá sem bera minna úr býtum. Nákvæmlega það sama mun gerast í því kerfi sem hér liggur fyrir. Það er verið að tala um flatan skatt sem er reiknaður út frá einhverri jafnri stöðu í greininni og auðvitað kemur hann miklu verr við þau fyrirtæki sem einhverra hluta vegna eru veikari fyrir. Fyrirtæki geta verið missterk og ástæðurnar að baki því eru margar. Það þarf ekki eingöngu að vera rekstur viðkomandi fyrirtækis sem þar vegur þyngst vegna þess að aðstæður fyrirtækja eru mjög mismunandi. Aðstaðan getur til dæmis verð misjöfn út frá byggðarlegu tilliti. Við getum til dæmis horft á útgerðarmann sem gerir út bát frá Siglufirði og annan sem gerir út frá Bolungarvík. Líkur eru á því að báturinn frá Bolungarvík geti sennilega róið 30–40% fleiri daga en báturinn frá Siglufirði út frá landfræðilegum aðstæðum. Þar er meira skjól fyrir veðrum, fleiri staðir eru til að fara á eftir mismunandi áttum þegar staður fyrir opnu hafi á Norðurlandi er ekki eins vel varinn. Út frá veðurfarslegum aðstæðum er mismunurinn mikill. Eðlilega eru tekjumöguleikar útgerða minni við þannig aðstæður, þær veiða kannski heldur minna og þar með verða tekjurnar minni. Þessi flati skattur sem leggst á getur haft gríðarleg áhrif. Af þessu hafa sveitarfélög og launþegasamtök miklar áhyggjur. Fram hefur komið mikil gagnrýni af þeirra hálfu á það hvernig unnið var að þessum frumvörpum. Ég vil nefna ASÍ sem dæmi sem telur í umsögn sinni að allt of langt sé gengið í sértækum aðgerðum og þær komi til með að veikja rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Spurt er að því hvaða áhrif þetta hafi á launahlutfall fiskverkafólks. Drífandi, stéttarfélag í Vestmannaeyjum, segir afar ámælisvert að engin skoðun hafi farið fram við undirbúning frumvarpsins á áhrifum þess á kjör almenns verkafólks í sterkum sjávarbyggðum þar sem ljóst sé að áhrifin muni koma hvað skýrast fram. Eining-Iðja skorar á ríkisstjórn Íslands að rannsaka ítarlega hagrænar og félagslegar afleiðingum þeirra breytinga sem frumvörp um stjórn fiskveiða og veiðigjöld munu hafa í för með sér fyrir sjávarbyggðir, sjávarútveg, starfsöryggi og kjör launafólks í greininni. Það sama heyrum við frá sveitarfélögum víða um land. Ég gríp hér niður í umsagnir, til dæmis frá bæjarstjórn Fjallabyggðar þar sem þess er krafist af ríkisstjórn Íslands og Alþingi að áhrif fyrirhugaðra breytinga á stjórn fiskveiða á viðbótarskattlagningar útgerðanna verði reiknuð út að fullu af hlutlausum aðilum og niðurstöður kynntar opinberlega áður en lengra verður haldið. Áhyggjur allra þessara aðila - hægt er að telja upp fjölmarga, ég gríp bara niður í örfáar umsagnir - eru á sömu nótum. Hvað er undirliggjandi í þessum umsögnum? Það er óttinn, óttinn við þau áhrif sem þessi frumvörp munu hafa á byggðir og fyrirtækin í byggðunum. Fram kom á fundum atvinnuveganefndar, í öllu því ferli sem þar hefur verið, að óttinn væri það versta, óttinn væri rót þess að byggðaþróun hefði verið eins og raun ber vitni. Þar var opnað á mjög áhugaverðar hugmyndir um hvernig byggja mætti upp fiskveiðistjórnarkerfi sem tryggði að ákveðin kjölfesta kæmist á í þessum byggðum. Ég held að það sé atriði sem okkur ber skylda til að skoða í framhaldi af þessu, skoða hvernig við getum komið á kerfi sem standi undir því að vera kjölfesta þannig að fyrirtæki og einstaklingar vilji fara í fjárfestingar á þessum stöðum, geti séð framtíð sinni borgið og hún sé tiltölulega traust til lengri tíma litið. Virðulegi forseti. Er ágreiningur um veiðiskatt? Einn hv. þingmaður kom hingað upp áðan og sagði að stefna Sjálfstæðisflokksins væri óskýr í þeim efnum. Hún er ekki óskýr í þeim efnum. Sjálfstæðisflokkurinn var jú sá flokkur sem stóð fyrir því ásamt Framsóknarflokknum að koma veiðigjaldi á. Veiðigjaldi var komið á og hugmyndin var að byggja upp sátt um sjávarútveg til framtíðar á þeim nótum. Hægt var farið af stað og hefði þurft að þróa þá leið áfram. Sú pólitíska sátt sem náðist um þá leið á sínum tíma var eyðilögð í umræðunni, fyrst og fremst af núverandi stjórnarflokkum, með ábyrgðarlausum málflutningi, það er ekkert hægt að orða það öðruvísi, með málflutningi þar sem talið var að ganga þyrfti miklu lengra gagnvart íslenskum sjávarútvegi, leggja þyrfti á hann enn þyngri klafa, sægreifarnir og kvótakóngarnir þyrftu að borga enn meira, það gengi ekki að hafa þetta með þessum hætti. Þessi umræða hefur verið mjög skemmandi og oft á villigötum. Við sjáum það best endurspeglast í kosningaloforðum Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar þar sem fara átti fyrningarleiðina og hana átti að fara á mjög skömmum tíma, það átti að ýta henni í gang strax. Þingmenn þess flokks og forusta hans hefur verið á flótta undan eigin tillögum allt þetta kjörtímabil, það er ekki flóknara en svo. Þau hafa verið rekin til baka með allar þær hugmyndir sem fram hafa komið. Það hafur ekki staðið steinn yfir steini í málflutningi þeirra um fiskveiðistjórnarkerfið fram að þessu. Maður veltir því stundum fyrir sér hvort þetta hafi verið gert viljandi eða stafi af vanþekkingu. Hvort tveggja er auðvitað mjög alvarlegt. Það er mjög alvarlegt ef vanþekking forustu þessa flokks og þingmanna er svo mikil að þau hafa ekki áttað sig á því að þessi leið var ófær. Það er ljóst að útskýra hefur þurft málin fyrir sumum þingmönnum, t.d. fyrir þeim sem sitja með okkur í atvinnuveganefnd, til að þeir skilji það sem verið er að fjalla um. Ef þetta er hins vegar viljandi er það ekki síður alvarlegt vegna þess að þá er verið að beita þessu mikilvæga máli, því þjóðþrifamáli sem sjávarútvegurinn er, í pólitískum tilgangi og slíkt er ómerkilegt og gríðarlega alvarlegt gagnvart íslenskri þjóð. Þetta mun hafa mikil áhrif á fyrirtækin í greininni, um það verður ekki deilt. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra rakti ágætlega í andstöðu sinni við svipaðar hugmyndir fyrir nokkrum árum þau grundvallaratriði sem enn eiga við gegn því að ganga of langt í veiðiskatti. Þetta mun hafa áhrif á fjárfestingargetu fyrirtækjanna og mun þar með koma niður á fjárfestingum þeirra í heimabyggð. Þetta mun hafa áhrif á fjármögnunarmöguleika þeirra, t.d. til kaupa á aflaheimildum til að styrkja útgerðina í heimabyggð. Þetta mun hafa áhrif á möguleika þeirra á framlagi til samfélagslegra þátta en eins og oft hefur komið fram eru sjávarútvegsfyrirtækin burðarásar í að styrkja starfsemi í heimabyggð sinni, sem betur fer. Ég fullyrði að almennt séð er mikil og góð hugsun í flestum útgerðarfyrirtækjum fyrir samfélagslegri ábyrgð, þau hafa mikla samfélagslega ábyrgð þar sem þau eru. Ég ræddi um það í morgun, undir liðnum störf þingsins, hve mikilvæg starfsemi björgunarsveitanna okkar væri. Ég boðaði að sameiginlegt átak yrði að vera með Slysavarnafélaginu Landsbjörgu, sem hæfist á næsta ári, til að standa við bakið á þeim í að fara í ákveðið viðhaldsprógramm varðandi björgunarskipaflota okkar. Engir aðrir standa betur á bak við það félag en útgerðarmenn um allt land, þeir standa mjög vel á bak við félagið. Þetta mun hafa mikil áhrif á þessa hluti. Þess vegna erum við í þessum línudansi, við verðum að finna út hvar við getum sett þennan veiðiskatt sem í sjálfu sér er þverpólitísk samstaða um að verði lagður á. Hann verður hins vegar að taka mið af getu og má ekki skerða um of þá þætti sem ég hef hér rakið. Hann verður líka að taka tillit til mismunandi stöðu fyrirtækja sem getur verið af svo mörgum ástæðum, hún getur legið í því hvar fyrirtækin eru staðsett á landinu. Það má ekki vera þannig að öll útgerð fælist frá ákveðnum svæðum. Við verðum að taka tillit til tekjumöguleika fyrirtækjanna. Við verðum að taka tillit til stöðu þeirra. Ef þetta eru ung fyrirtæki sem eru skuldsett, hafa verið að byggja sig upp, verður að taka tillit til þess. Í ljós hefur komið að staða fyrirtækja í krókaaflamarkinu er slæm. Það hefur í sjálfu sér ekki komið á óvart og eru engar nýjar fréttir. Það er út af því að þessi fyrirtæki hafa fjárfest mikið undanfarin ár vegna breytinga í fiskveiðistjórnarkerfinu. Þess vegna standa þau verr hvað skuldir varðar og þess vegna mega þau síður við nokkrum skerðingum. Það er svo sem tekið ákveðið tillit til þess í breytingum en ekki var lagt upp með það. Gjarnan er talað um að nú sé fjárfestingarþörfin mikil en ekki hafi verið fjárfest hér á árunum 2003–2006. Hæstv. sjávarútvegsráðherra talaði um þetta á fundi hjá Brimi áðan og ekki þvældist hann fyrir þá. Afkoman var nefnilega ekkert góð þá, en fjárfestingar hafa legið niðri síðastliðin ár vegna þeirrar óvissu sem núverandi ríkisstjórn hefur skapað greininni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Ég veit að hann situr í atvinnuveganefnd og hefur skipt sér af þessu máli og reynt að koma því á réttan kjöl. Mér skilst að það hafi gengið hálfilla í nefnd að fá meiri hlutann til að hlusta á rök annarra nefndarmanna og svo þeirra aðila sem komu til þess að bæta þá hörmung sem liggur hér fyrir. Mig langar að spyrja þingmanninn út í það þegar þáverandi hæstv. fjármálaráðherra skipaði 2. nóvember 2011 nefnd þriggja manna sem voru tilnefndir af honum og forsætisráðherra og ráðherra sjávarútvegsmála. Verkefnið fyrir þá nefnd var að móta heildstæða stefnu um framtíðarfyrirkomulag skattlagningar í sjávarútvegi. Það kemur fram í byrjun athugasemda við lagafrumvarp þetta. Er hægt að upplýsa hvaða aðilar þetta voru því að frumvarpið virðist byggja á þessu? Svo langar mig til að spyrja hvort hafi komið fram í nefnd hvort þetta séu skattar eða gjöld því að þetta er ýmist kallað veiðigjöld eða gjaldtaka. Fyrir íslenskum lögum eru skattar og gjöld alls ekki það sama því að gjöld er heimilt að leggja á og þá skulu gjöldin öll renna til þeirra þátta sem fyrir fram er ákveðið í lögum en sköttum má ráðstafa á annan hátt. Hefur farið fram umræða um þetta í nefndinni og er vitað hvora leiðina á að fara samkvæmt frumvarpi þessu vegna þess að þetta er afar misvísandi? Þetta kemur fram í lagagreinunum, í textanum um lagagreinarnar og í athugasemdum. Það er grundvallarmál upp á ráðstöfun gjaldsins til framtíðar hvort um gjöld eða skatta er að ræða.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það um samþingmenn mína úr stjórnarflokkunum í atvinnuveganefnd að þeir eru ákaflega misjafnir þegar kemur að þessu máli. Formaður nefndarinnar hefur stýrt fundum af röggsemi og þeir hafa gengið vel. En það er misjafnt hljóð í mönnum þar úr stjórnarliðinu, aðrir tala af meiri skynsemi en hinir, ég verð að segja það alveg eins og er, virðulegi forseti. Eru þetta gjöld eða skattur? Það er ekki hægt að tala um þetta öðruvísi en sem skatt. Alla vega er það niðurstaða sérfræðinga að umræða um auðlindagjöld eigi ekki við í þessu tilfelli eins og þetta er útfært og það þarf að breyta þá hlutum til að hægt verði að kalla þetta slíkt. Ég vil taka undir með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra því að mér er tíðrætt um hann og hans fyrri skoðanir í þessu máli. Hann sagði í ræðu fyrir nokkrum árum, með leyfi forseta: „Álagning veiðigjalds er einhvers konar brúttóskattur eða veltuskattur. Við höfum verið að hverfa frá því að leggja á veltuskatta.“ Hann talaði hér um skatta. Hann sagði að þetta væri sérstakur skattur á eina atvinnugrein og í ljósi þess að fjölmargar atvinnugreinar nýta með einum eða öðrum hætti sameignir þjóðarinnar án þess að því fylgi sérstök skattlagning væri útilokað að leggja þennan skatt á sjávarútveg eingöngu. Þetta hefur ítrekað komið fram í ræðum þingmanna, m.a. ræðu formanns atvinnuveganefndar. Honum var tíðrætt um skattheimtu. Við skulum bara kalla þetta það sem þetta er, þetta er skattur en við hugsum hann sem einhvers konar veiðigjald eða veiðiskatt. Það er kannski meginmálið að um það var niðurstaða í sáttanefndinni á sínum tíma að einhvers konar 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar. Eins og ég fór yfir áðan er um grundvallarmismun að ræða hvort þetta er skattur eða gjöld, sem sýnir jafnvel hversu illa frumvarpið er unnið frá upphafi vegna þess að þar er ýmist talað um veiðigjald eða skatt. Ég veit ekki hvort það er til komið vegna ósættis í ríkisstjórnarflokkunum, að vísu hafa Vinstri grænir ekki veiðigjald á stefnuskrá sinni en þeir vilja fá einhvers konar auðlindarentu. Í frumvarpinu kemur fram að ríkisstjórninni verði treyst til að skipta því út hvernig þetta eigi að vera. Svo er sagt að það sé þjóðarinnar að ávaxta og fá hlutdeild í þessari auðlind en í hinu orðinu er talað um að nota eigi þá skatta eða gjöld sem koma út úr þessu í gæluverkefni ríkisstjórnarinnar. Mig langar að benda á að það er stórhættulegt að fikta mikið í skattkerfinu. Mér skilst að ríkisstjórnin sé búin að breyta skattkerfinu hér 170 sinnum eftir að hún tók við völdum. Ég fékk svar frá hæstv. fjármálaráðherra í gær, sem ætlaði aldrei að berast mér hingað í þingið. Ég lagði fram fyrirspurn í mars á þessu ári og minni á að það eiga að líða ellefu virkir dagar þar til svar berst. Þar kemur í ljós að eftir að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, fór fram með breytingar á virðisaukaskattskerfinu 2009 hafa tekjur ríkissjóðs á þessum þremur árum farið úr 32 milljörðum af innlendum virðisaukaskatti niður í mínus 9 milljarða en kerfið á alls ekki að geta virkað í mínus. Þarna vantar rúma 40 milljarða upp á virðisaukaskattstekjur ríkissjóðs. Ég segi því við þingmenn og hæstv. ríkisstjórn: Gangið hægt um 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að taka sérstaka umræðu um svokallað auðlindagjald af náttúruauðlindum landsins. Það er eðlilegt að við skoðum það í samhengi. Margar atvinnugreinar nýta auðlindir landsins með einum eða öðrum hætti og eitthvert jafnræði þarf að vera á milli atvinnugreina. Það er einnig nauðsynlegt að við fáum okkar helstu sérfræðinga á því sviði að borðinu til að vinna það mál fyrir okkur. Við eigum auðlindahagfræðinga sem eru í heimsklassa og það er í raun synd hversu lítið er hlustað á þá og gagnrýni þeirra. Er til einhvers að mennta þetta fólk ef það á síðan ekki að hlusta á það?  Skattgreiðslur og auknir skattar þýða ekki endilega auknar tekjur. Það höfum við reynt að segja hæstv. ráðherra allt þetta kjörtímabil.

Já.

Hann er að læra af biturri reynslu. Við höfum dæmin fyrir okkur. Auknir skattar draga úr hvata, auka svarta atvinnustarfsemi og draga úr fjárfestingu. Ég hræðist virkilega í þessu máli núna, þegar okkur er svo mikilvægt að sú þarfa 

Frú forseti. Af því að hv. þm. Jón Gunnarsson var með vangaveltur um það eða lét hálfpartinn að því liggja að ég hefði haft einhver afskipti af því hvernig nefndur fundur sem fram fór í hádeginu á vegum Brims með starfsmönnum sínum fór fram og mér var sérstaklega boðið að sækja þá er því fljótsvarað: Ég hafði að sjálfsögðu engin afskipti af því á nokkurn hátt. Ég þekktist fundarboðið af því að mér fannst það til fyrirmyndar hvernig þarna var staðið að málum, að vilji væri til að skiptast á skoðunum og taka rökræðu um þessi mál í stað þess að talast við með stóryrðum eftir atvikum héðan úr ræðustóli, í gegnum fjölmiðla, í gegnum áróðurs- og auglýsingaherferðir eða þrýstingsaðgerðir. Ég þekktist boðið ekki síst í virðingarskyni við starfsmenn og það hvernig stjórnendur fyrirtækisins stóðu þar að verki en hafði að sjálfsögðu engin afskipti af því hvernig þeir höguðu fundinum, það var allt í þeirra höndum.

Virðulegi forseti. Þetta voru bara vangaveltur hjá mér um það hvernig þetta hefði verið til komið. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að þessi fundur var að mörgu leyti til fyrirmyndar. Svona fundir hafa verið haldnir um allt land núna. Við fréttum af milli 400 og 500 manna fundi í Vestmannaeyjum í gær þar sem verkalýðsfólk og útgerðarmenn voru mjög einhuga. Ekki var annað að finna á þeim fundi sem við vorum á í dag en að mikill einhugur væri í fólki þar, starfsmönnum og vinnuveitendum. Þess vegna eru kannski ummæli margra þingmanna hér um ólögmæti þess að fyrirtæki ákveði að funda með starfsfólki sínu og leggja niður hefðbundna starfsemi á meðan mjög ómakleg. Ég get ekki séð hvað er ólöglegt við það að eitthvert fyrirtæki ákveði að taka starfsdaga með starfsmönnum sínum til að funda um mál þegar staðan er eins og nú. Ekki er hægt að flokka það undir annað en pólitískar yfirlýsingar frá Alþýðusambandinu hvernig það hefur svarað þessu. Eitt fannst mér reyndar óheppilegt við fundinn í dag hjá Brimi og það var hve einhliða hann var. Þetta var umræðu- og samfundur starfsmanna fyrirtækisins og stjórnenda. Ég hringdi í forstjóra Brims í morgun og spurði hann hvort við fengjum ekki tækifæri til að segja þarna nokkur orð og hann sagðist ekki vilja að farið yrði í einhverjar pólitískar rökræður í ræðustól og ég skildi það. En að ég sem var boðinn á þennan opna fund skyldi ekki mega leggja eina einfalda spurningu fyrir hæstv. ráðherra þótti mér svolítið einlitt, ég verð að segja það, virðulegi forseti. Hitt voru bara vangaveltur hjá mér um það hvort það hefði komið einhver ósk fram um slíkt og ég efast ekki um að ráðherra fari með rétt mál í því.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér annað af tveimur málum sem snúast um breytingar á sjávarútvegsmálunum, annars vegar um veiðigjaldið og hins vegar um hið svokallaða stóra frumvarp sem snýr kannski að enn frekari breytingum sem gætu að mínu mati og margra annarra haft mikil áhrif á getu útgerðarfyrirtækjanna til að greiða það auðlindagjald sem um ræðir. Það hefur komið fram í atvinnuveganefnd að þær breytingartillögur sem sýnt hefur verið á af hálfu meiri hlutans eru mjög óverulegar og nánast engar. Það er líka rétt að fram komi að síðan í gærkvöldi hafa verið haldnir einhvers konar fundir á vegum hv. þingmanna, fulltrúa stjórnmálaflokkanna í hv. atvinnuveganefnd, um það hvort möguleiki sé að ná einhverri lendingu í því máli. Það er eðlileg krafa að upplýsingar liggi fyrir um afdrif þess máls þannig að umræðan um þessa gjaldtöku, þennan auðlindaskatt eða landsbyggðarskatt eins og ég vil kalla þetta, geti orðið eðlilegri og skynsamlegri. Afleiðingarnar sem hitt frumvarpið hefur í för með sér geta orðið til þess að allmörg fyrirtæki sem eiga að standa undir því gjaldi sem hér er verið að fjalla um, gangi þær breytingar eftir, geti ekki staðið undir því. Þeir óháðu sérfræðingar sem farið hafa yfir málin hafa talið að nánast öll fyrirtækin færu á hausinn ef þetta gengi eftir og það hefur komið fram að þeir standa enn við þá niðurstöðu sína á meðan ekki hefði verið sýnt frekar á spilin í seinna málinu, þ.e. í hinu stóra frumvarpi um breytingar á stjórn fiskveiða. Það er mikilvægt að rifja upp í þessari umræðu þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið og viðbrögð einstakra stjórnarþingmanna, sérstaklega hér í morgun, sem voru mjög ósmekkleg að mínu mati. Það varð niðurstaða þessara óháðu sérfræðinga sem fóru yfir tillögurnar og frumvörpin fyrir hv. atvinnuveganefnd, voru sérstaklega beðnir um það af hálfu hennar - ég ætla bara að vitna orðrétt í tvær setningar í áliti þeirra, þær eru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það var mat höfunda að tilgangslaust væri að meta áhrif frumvarpsins í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki er líklegt til að standa undir þeim álögum.“ Það var ekkert flóknara en það. Síðan hefur verið kallað eftir því í þessari umræðu hvort einstaka hv. þingmenn í stjórnarflokkunum hafi gert athugasemdir við að frumvörpin væru lögð fram með þeim hætti sem gert hefur verið en enginn hefur gefið sig fram. Maður spyr sig að því hvers vegna hv. þingmenn stjórnarflokkanna skuli samþykkja að frumvörpin skuli lögð fram án þess að búið sé að meta áhrif þeirra á fyrirtækin og landsbyggðina og sjávarútvegsplássin. Það er algjörlega klárt, og enginn hefur mótmælt því, að þessi skattlagning mun að sjálfsögðu hafa áhrif á fyrirtækin, hve mikil er auðvitað misjafnt eftir fyrirtækjum. Hugsanlega mun hún setja sum þeirra á hausinn en önnur ekki. Ekki er heldur um það deilt að þessi skattlagning mun hafa mikil áhrif á plássin sem byggja afkomu sína fyrst og fremst á sjávarútvegi. Um það er ekki deilt, en hversu mikil áhrifin verða er ekki vitað. Þau gætu orðið mjög alvarleg á mörgum stöðum. Í frumvarpinu er verið að fanga það sem stjórnarliðar hafa kallað auðlindarentu, bæði í veiðum og vinnslu, og síðan á að setja það yfir á útgerðina. Þetta er dálítið flókið og erfitt viðfangsefni og ég ætlast til að menn taki það alvarlega. Eftir að frumvarpið fer til meðferðar í atvinnuveganefnd koma til grundvallarbreytingar í þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn lagði til. Ég get svo sem sagt fyrir mitt leyti að ég tel þær flestar ef ekki allar til bóta. Það var algjörlega ófært að umræðan skyldi standa um það hvort þær álögur væru um 140% eða 70% eða 60% - menn voru að rífast um þær forsendur sem áttu að liggja fyrir til að reikna út gjaldstofninn og komust ekki að niðurstöðu. Auðvitað gat það aldrei gengið að menn kæmust ekki lengra í umræðunni en það. Ég fagna því að þessi sérfræðingahópur, veiðigjaldsnefnd heitir þetta nú, verði fenginn til að fara yfir og bæta þau gögn sem vinna á úr til að reyna að finna út hver hin svokallaða auðlindarenta er. Þegar sú vinna er búin og niðurstaða fæst ætlast maður til þess að ekki þurfi að rífast um að verið sé að reikna gjaldið út frá réttum grunni. Menn geta síðan haft ólíkar skoðanir á því hvað sé eðlileg arðsemi af fjárfestingunni og hve hátt gjaldið á að vera, það er allt annað mál. Hér er líka lagt til af hálfu meiri hluta nefndarinnar að fallið sé frá þeirri vitleysu sem upphaflega var lagt af stað með. Fyrir fiskveiðiárið 2012–2013, sem byrjar 1. september í haust, er lagt til að annars vegar verði sérstakt veiðigjald á öll ígildi, svokölluð þorskígildi, en síðan verði aukagjald, sem er rúmar 29 kr. á þorskígildið í botnfiskveiðum og rúmar 33 kr. á hvert þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum. Ég kallaði eftir því í fyrri ræðu minni hvort hv. atvinnuveganefnd hefði farið mjög ítarlega yfir svokallaða þorskígildisstuðla því að þeir eru nú ekki óskeikulir frekar en önnur mannanna verk. Hv. þm. Kristján L. Möller, formaður hv. atvinnuveganefndar, var með einhverjar bráðabirgðatölur sem hann hafði komist yfir um að svokölluð EBITDA í sjávarútveginum á árinu 2011 hefði verið um 75 milljarðar og þá á eftir að greiða vaxtakostnað og annað. Ég hef kallað eftir frekari skýringum á því, en ekki fengið þær enn, hvernig þetta skiptist til að mynda á milli útgerðarflokka þannig að menn geti gert sér grein fyrir hvað þetta þýðir. Ég vildi fá það fram í umræðunni hver væri ástæðan fyrir því að gjaldið væri ekki hið sama á uppsjávarveiðar og botnfiskveiðar, hvort það hefði verið skoðað nægilega vel í hv. atvinnuveganefnd. Ég fékk ekki skýr svör um það. Við eigum hins vegar að vita það, öll sem hér erum inni, að afkoman getur verið gríðarlega mismunandi innan ákveðinna útgerðar- og vinnsluflokka. Við þekkjum til dæmis hinar gríðarlegu sveiflur í uppsjávarveiðunum þar sem stundum er lítil veiði og síðan alveg gríðarlega mikil. Á árinu 2011 og nú á árinu 2012 gerðust til að mynda mjög ánægjulegir hlutir þar sem makríllinn skilaði um 30 milljörðum í útflutningstekjur og síðan fengum við þessa gríðarlega stóru og góðu loðnuvertíð í vetur sem skilaði jafnmiklu. Það er mjög mikilvægt, þegar menn ætla að reyna að fanga þetta auðlindagjald, að það verði ekki þannig að það hafi varanleg áhrif á fyrirtæki og muni skiptast misjafnlega niður á milli fyrirtækja. Menn hafa rætt í svörum og andsvörum um fund sem haldinn var í dag á vegum Brims, sem mér finnst til mikillar fyrirmyndar. Þar voru tekin tvö dæmi, reikningsdæmi sem félagið hafði skoðað sérstaklega út frá sinni útgerð og þekkti nákvæmlega. Upplýsingarnar komu beint frá því þannig að ekki var um neinar ágiskanir að ræða heldur var bara reiknaður út kostnaðurinn við að ná í ígildi í gulllaxi og síðan ígildi í makríl. Þá lagðist það þannig út hjá þessu fyrirtæki að í því tilviki sem verið var að veiða gulllax var auðlindarenta fyrirtækisins 172% en þegar fyrirtækið var að veiða makríl var auðlindarentan sem það fyrirtæki skilaði miðað við þorskígildisstuðlana 13,6%. Það er því gríðarlega mikilvægt að mjög vandlega sé skoðað að þorskígildisstuðlarnir séu réttir, að fyrirtækin sem sækja í viðkomandi tegundir greiði sannarlega það sem ætlunin er af hálfu stjórnvalda. Ef stjórnvöld ætla sér að ná í ákveðið hlutfall þarf það að vera í réttu hlutfalli við það sem gerist í einstaka tegundum. Eftir þennan fund hef ég verið að hugsa hvort skynsamlegt væri fyrir hv. atvinnuveganefnd að færa bara út krónutöluna á ígildið. Ég er ekki viss um að það væri neitt afleitt. Ég hef reyndar hugsað þetta á hinn veginn, að náð væri í svokallaða auðlindarentu með öðrum hætti, en eftir að maður fer að skoða þorskígildisstuðlana, og ég hef gert það undanfarið, er klárlega mismunur þarna á milli. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort það væri ekki einnar messu virði fyrir hv. atvinnuveganefnd að skoða hvort hægt sé að meta þetta. Þorskígildisstuðull er reyndar fundinn þannig út að menn taka áætlað útflutningsverðmæti og síðan magnið sem veitt er og þá er hægt að finna út hvert ígildið í viðkomandi tegund er og þorskurinn er alltaf einn. Ef tegundin er verðmætari en þorskur fer stuðullinn upp fyrir einn og ef hún er minna verðmæt fer hann niður fyrir einn, bara í hlutfalli. Ég velti því fyrir mér hvort skynsamlegt sé að skoða þetta út frá þessum punkti og þá væri hugsanlega líka hvati í kerfinu, maður getur líka hugsað það þannig. Þegar viðkomandi útgerð, alveg sama hver hún er, ætlar að fara að veiða ákveðna tegund - við skulum nefna makríl sem dæmi sem hægt er að gera mjög mikil verðmæti úr með því að frysta hann og einnig er hægt að gera mikil verðmæti úr honum með því að bræða hann. Ef fyrirtæki eða útgerð ætlar að veiða 1 kíló af makríl, af hverju borga þá bara ekki allir sama gjald fyrir kílóið? Er kannski einhver hugsunarvilla í þessu? Ef menn veiða 1 kíló af makríl og vinna hann úti á sjó, á frystiskipi, er verið að selja afurðina eða kílóið á 250 kr. um það bil. Þá gildir svokallað hlutaskiptakerfi, eins og við vitum, gagnvart sjómönnunum, og þá koma gríðarlegar skatttekjur í ríkissjóð. En ef sama fyrirtæki veiðir til að mynda makríl og landar honum í vinnslu á kannski 40–50 kr., bræðir hann þar en fær kannski nettó sama út fyrir fyrirtækið þá er virðisaukann búinn til í gegnum bræðsluna. Þar af leiðandi er borgað miklu minna í beinum tekjuskatti í ríkissjóð. Ég hef verið að hugsa eftir umræðuna hér í gær hvort það geti líka verið hvetjandi fyrir þá sem eru að veiða að reyna að gera sem mest verðmæti úr hverju kílói, alveg sama hver tegundin er. Þegar menn hugsa um auðlindarentuna setja þeir uppsjávarskipin hér og síðan allar botnfiskveiðarnar til hliðar en það er spurning um hvort við eigum að fara þessa leið. Ég hef verið að hugsa þetta töluvert í dag og í gær, og reyndar oft áður, en af því að þessi mismunandi auðlindarenta blasir svona við manni, til dæmis af þessum tveimur tegundum, verður maður auðvitað hugsi yfir þessu. Ég held að það væri einnar messu virði fyrir hv. atvinnuveganefnd að skoða þetta sérstaklega og ég hvatti til þess að nefndin skoðaði sérstaklega þorskígildisstuðlana, hvernig þeir mundu virka, út frá þessu. Það gefur augaleið að þegar menn leggja mismunandi gjald, svokallað sérstakt gjald, ekki grunngjaldið sem er 9,50 á alla, hljóta að vera einhverjar forsendur fyrir því af hverju það er gert þannig. Það hefur auðvitað blasað við mjög mikil skekkja í þorskígildisstuðlunum og sérstaklega þegar nýjar tegundir koma inn. Þær eru veiddar og síðan eru menn að þróa og vinna markaðina og þá getur það gerst að útflutningsverðmætið getur hækkað mjög fljótt þegar menn eru búnir að finna markaðinn og fara í þá vinnu sem því fylgir. Ég held því að það sé þess virði fyrir hv. atvinnuveganefnd að skoða þetta. Annað sem snýr að því sem ég sagði áðan er að seinna frumvarpið mun hafa mjög mikil áhrif á getu viðkomandi fyrirtækja til að standa undir skattlagningunni. Æskilegt er að menn komi með þær upplýsingar inn í þingið og það er eðlileg krafa. Útilokað er að klára þá umræðu sem nú stendur fyrr en vitað er hvernig á að lenda því máli. Ég ætla líka að halda því til haga að ég er sammála hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvað varðar þá vitlausu meðgjöf sem verið hefur í pottana. Það er náttúrlega kapítuli út af fyrir sig og hefur viðgengist áratugum saman, alveg frá því að kerfið var sett á. Það er undarlegt að þeir sem eiga aflahlutdeild í fjórum fisktegundum skuli einir borga í allar þessar hliðarráðstafanir í kerfinu, hvort heldur það er vegna línuívilnunar, strandveiða, byggðapotta, skel- og rækjubóta eða hvað þetta allt heitir. Þá er ekkert spurt að því hvort á sama tíma sé verið að auka pottinn og jafnvel verið að skera niður í þessum sömu heimildum, sem er auðvitað alveg vonlaus staða. Það ruglar töluvert hvernig greinin í heild sinni getur staðið undir þeim álögum sem verið er að leggja á hana. Að mínu viti er löngu tímabært að breyta þessu. Heiðarleg tilraun var gerð til þess í fyrra en margir börðust á móti því og náðu að setja það til hliðar, alla vega það árið, en auðvitað kemur það til baka aftur. Það er lykilatriði að þetta verði leiðrétt. Þetta er algjört réttlætismál og ég hef nú stundum sagt, í fullri alvöru, við þá sem hafa skammast hvað mest við mig út af þessu, að kannski sé bara kominn tími til þess að þeir sem ekki hafa þurft að greiða í þessa potta hingað til, og kvarta mjög undan því að þurfa að taka þátt í því, geri það bara einir í svona 10–15 ár og létu þá aðila sem væru með hinar fisktegundirnar fjórar í friði á meðan. Hér er einungis verið að gera kröfu um að þeir komi að hluta til að greiðslu inn í þá potta sem þegar hafa verið settir fastir. Þetta er algjört réttlætismál að mínu mati. Oft er gott að halda því til haga sem menn eru sammála um, hvar sem þeir standa í pólitík. Einnig hafa verið gerðar athugasemdir um að meta þurfi þetta út frá einstökum byggðarlögum. Ég get tekið undir það en ég vil hins vegar benda á að það hefur aldrei verið metið, eftir því sem ég best veit, af hálfu stjórnvalda á hverjum tíma hvað muni gerast þegar verið er að skera niður þorskkvótann, ýsukvótann eða steinbítinn á sama tíma og verið er að skaffa þessa meðgjöf inn í pottana. Hvaða áhrif hefur það á þá landshluta sem þar eru undir? Á þremur árum hefur ýsukvótinn verið minnkaður úr 105 þús. tonnum niður fyrir 50 þús. tonn, þetta hefur ekkert verið metið. En fyrir þá sem láta inn í pottinn eykst bara hlutfallið í prósentum talið af því að alltaf er fyrst tekið í pottinn en síðan úthlutað. Hann er óhreyfanlegur. Það stendur til að breyta því núna, sem er í samræmi við niðurstöðu sáttanefndarinnar og að mínu viti er rétt að gera það þannig. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að farið verði mjög vandlega yfir þetta og seinna málið verði klárað áður en umræðu um þetta mál lýkur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá góðu umræðu sem verið hefur um veiðigjaldafrumvarpið á undanliðnum dögum og tengt frumvarp sem stundum hefur verið kallað tvíburafrumvarpið og snýr að fiskveiðistjórnarmálinu. Að mestu leyti hefur mér fundist umræðan málefnaleg en þó hafa menn á stundum reynt að tala sig til andstöðu við meginefni málsins sem er kannski pólitísk þörf. Ef til vill vilja einhverjir tefja fyrir framgangi málsins og það er þá út af fyrir sig pólitísk aðferð til að hægja á þeirri breytingu sem unnið er að. Fiskveiðistjórnarkerfið, sem hefur bráðum lifað í hálfan mannsaldur, hefur verið bitbein Íslendinga um áraraðir, áratugi. Nú er mál að linni og að sem flestir leggi í púkkið og myndi breiða sátt um þetta helsta lífsviðurværi íslensku þjóðarinnar. Hér þurfa ef til vill allir að gefa eitthvað eftir af ýtrustu kröfum sínum til að skapa sátt til langs tíma, breiða sátt sem lifir af þetta kjörtímabil og þau næstu. Á sínum tíma var núverandi fiskveiðastjórnarkerfi komið á til að hægja á sókn Íslendinga í fiskstofnana hringinn í kringum landið. Þetta var í sjálfu sér nauðsynleg aðgerð til að sporna við ofveiði á Íslandsmiðum um langt árabil. Við komum á hinu svokallaða aflamarki byggðu á veiðireglu Hafrannsóknastofnunar sem kemur til ákvörðunar á hverju ári. Það var í sjálfu sér eðlilegt eftir sóknartíma fyrri ára að takmarka aðgang fiskiskipa að þessari auðlind ella hefði illa farið til allrar framtíðar. Frú forseti. Skekkjan var hins vegar sú að byggja á þriggja ára veiðireynslu í kringum árin upp úr 1980. Það var auðvitað mjög umdeilt á sínum tíma að afmarka þetta við svo þröngan tíma og var í sjálfu sér ákveðinn happdrættisvinningur fyrir þá sem þá voru að veiðum. Með síðari tíma breytingum hafa þessir aðilar setið svo til einir að þessum stóru, miklu og gjöfulu kjötkötlum sem auðlind sjávar gefur og veitir þeim sem hana nýta. Vandi kerfisins hefur í sjálfu sér ekki einvörðungu snúist um kvótakerfið sem slíkt, þ.e. að takmarka aðgang að auðlindinni, heldur hafa síðari tíma breytingar gert það að verkum að menn hafa getað fénýtt þessa þjóðarauðlind sér til framfæris. Í sjálfu sér hefur verið gerð ákveðin einkavæðing á þjóðarauðlindinni með varanlegu framsali. Ég var á sínum tíma mótfallinn því í þeirri mynd sem það blasti við þá og þó að framsalið sem slíkt hefði verið ákveðin hagræðingaraðgerð var andlag þeirrar aðgerðar til þess fallið að skapa það ósætti sem við búum við í samfélaginu í dag. Vandi kerfisins, frú forseti, er fyrst og síðast sá að útgerðaraðilar geta á einni nóttu selt sig út úr greininni, hirt einir gróðann af henni, yfirgefið byggðarlagið og skilið það eftir í rúst atvinnulega séð. Það er meginmeinsemd þess kerfis sem við búum við í dag, ásamt því að framsalskerfið og reyndar fleiri þættir í kerfinu hafa gert að verkum að menn hafa ekki þurft að veiða það sem þeim hefur verið úthlutað heldur hafa þeir einfaldlega getað leigt meginhluta þess sem þeir hafa fengið úthlutað  Kerfið hefur verið gagnrýnt harkalega, annars vegar fyrir þær sakir að menn hafa ekki þurft að veiða aflahlutdeild sína að stórum hluta heldur getað leigt hana til annarra aðila með þeirri verðmyndun sem í því felst og hins vegar að menn geta selt sig út úr greininni á einni nóttu og skilið eftir byggðarlög í atvinnulegri einsemd og eymd ef út í það er farið. Á þessu þarf að taka og á þessu er verið að taka með veiðgjaldafrumvarpinu og breytingum á stjórn fiskveiða í hinu fyrra frumvarpi sem er reyndar viðameira en veiðigjaldafrumvarpið. Hvaða leiðir eru til sátta til að taka á þessum vanda kvótakerfisins? Þær hafa verið ræddar, ekki einu sinni, ekki tvisvar og ekki þrisvar heldur margoft. Leiðir til sátta hafa verið ræddar um langt árabil og má nefna að tvíhöfða nefndin tók til starfa 1993, auðlindanefndin í kringum aldamótin 1999/2000, endurskoðunarnefndin 2001 og síðan fiskveiðistjórnarnefndin 2009 undir forsæti Guðbjarts Hannessonar. Á liðlega 20 ára tímabili hafa menn freistað þess að ná sátt um fiskveiðistjórnarmálið. Út á hvað hafa þessar sáttatilraunir gengið? Þær hafa að meginhluta byggt á sömu niðurstöðum, allar þær nefndir sem hafa fjallað um endurskoðun á kerfinu frá 1993 og allar breytingartillögur sem hafa verið gerðar á kerfinu frá 1993, gildir einu hvaða stjórnmálaflokkar hafa setið við völd, hafa lotið sömu niðurstöðu um að það eigi að vera aflahlutdeildarkerfi og svokallað frjálst kerfi, að aflamarkinu sé skipt í tvo potta, að taka eigi upp auðlindagjald og afkomutengt gjald ásamt hinu fasta gjaldi. Samtals hafa 11 nefndir, ef ég man rétt, unnið að þessum breytingartillögum á 20 ára skeiði og alltaf hafa menn komist að svipaðri ef ekki sömu niðurstöðu. Þótt menn reyni að tala sig til andstöðu við breytingar og þótt menn reyni að tala fyrir óbreyttu kerfi hafa allar sérfræðinganefndir sem hafa komið að þessu máli á undanliðnum 20 árum komist að þeirri niðurstöðu að skipta eigi kerfinu í tvo potta, tvö kerfi, og taka upp auðlindagjald með einum eða öðrum hætti, afkomutengt gjald, ásamt hinu fasta gjaldi. Munurinn á milli stjórnmálaflokka hefur verið minni en menn skyldu ætla af umræðunni um þetta mál á undanliðnum árum. Ég tel þann stóra greiningarmun á stefnumálum þriggja stærstu flokkanna sem hafa höndlað með þetta mál á síðustu árum og áratugum ekki vera fyrir hendi þegar kemur að útfærslunni á breyttu kerfi, þ.e. Samfylkingarinnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og má reyndar bæta Vinstri grænum við ef út í það er farið. Sjálfstæðismenn hafa sjálfir talað um það í þessum stól og víðar í samfélaginu að hóflegt veiðigjald kunni að vera á bilinu 10–12 milljarðar. Framsóknarmenn hafa verið á sömu nótum ef ég skil þá rétt. Hér erum við að tala um 15 milljarða kr. veiðigjald samkvæmt breytingartillögum við það frumvarp sem við fjöllum um hér í dag og höfum gert undanfarna daga. Munurinn er ekki stórkostlegur. Jafnvel LÍÚ hefur ljáð máls á því að taka upp aukið veiðigjald í skrifum sínum og stefnumálum og þegar kemur að hinum frjálsa potti hafa talsmenn Landssambands íslenskra útvegsmanna talað fyrir því að annar potturinn verði á að giska 12 þús. tonn á árlegum grunni en hér er verið að tala um 20 þús. tonna pott í stóra fiskveiðistjórnarmálinu. Meiningarmunurinn er því ekki eins og himinn og haf skilji menn að, jafnvel stjórnvöld og Landssamband íslenskra útvegsmanna, og allt tal um það að menn geti ekki náð saman um þetta mál er eingöngu til þess fallið að auka á ósætti, tefja málið og gera það að verkum að við náum ekki sátt um þetta stóra ef ekki stærsta hagsmunamál íslenskrar þjóðar, sem verður að mínu viti að takast í þetta skiptið. Frú forseti. Hvað er hóflegt veiðigjald? Auðvitað greinir menn á um það og ef til vill útfærsluna líka, jafnvel sérfræðinga líka. Útgerðarmenn eru sammála því að koma á hóflegu veiðigjaldi. Landssamband íslenskra útvegsmanna er sammála því að taka upp aukið sérstakt veiðigjald. Formaður þess hefur talað fyrir því að taka rentu af hagnaði í greininni. Menn eru því á sömu blaðsíðu hvað það varðar. Útfærslan, tölurnar eru hins vegar það sem menn þurfa að setjast niður og ákveða. Það er vel framkvæmanlegt. Í pólitík eiga menn frekar að fjalla um sættir en ósætti og það held ég að sé vel hægt í þessu máli eins og mörgum öðrum hagsmunamálum þjóðarinnar. Ég var ekki hrifinn af því veiðigjaldi sem fyrst var sett á í óbreyttu frumvarpi, ég taldi það úr hófi. Nú hefur komið fram breytingartillaga sem gerir ráð fyrir mun hóflegra gjaldi, 15 milljörðum. Hvað er það í hinu stóra samhengi þegar við erum að tala um að framlegðin í sjávarútvegi sé um þessar mundir 75–80 milljarðar? Þá erum við að tala um jafnvel innan við 20% af því sem greinin er að gefa af sér og við höldum inni ávöxtunarkröfunni allri. Ef við horfum til þess sem best gerist í kapítalískasta ríki veraldar, sem væntanlega heitir Bandaríki Norður-Ameríku, sjáum við að framlegðin í helstu ágóðagreinunum þar, í drykkjarvörugeiranum og tóbaksiðnaðinum, er á bilinu 23–25% en hefur verið um 30% í íslenskum sjávarútvegi. Framlegðin í sjávarútvegi hér á landi er langtum meiri en í arðvænlegustu greinum hins kapítalíska ríkis Bandaríkjanna. Við þessar breytingar í sinni ýtrustu mynd færi framlegðin niður í 18% en verður sennilega meiri miðað við þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram við þetta frumvarp þegar veiðigjaldið fer úr 24 milljörðum niður í 15. Við erum sem betur fer enn að sjá gríðarlega framlegð af íslenskum sjávarútvegi enda þótt við leggjum á þetta veiðigjald sem er orðið hóflegt að mínu viti. Ef við þurfum að ná enn breiðari sátt um málið skulum við vinna okkur til niðurstöðu en veiðigjald sem er á bilinu 12–15 milljarðar er hóflegt miðað við núverandi stöðu. Við vitum það vel sem höfum talað um þetta mál á síðastliðnum dögum að þetta er sveiflugjald, það lagar sig að afkomu útgerðarinnar og tekur þess vegna tillit til árferðis og stöðu greinarinnar á hverjum tíma þannig að það fylgir einfaldlega framlegðinni. Þetta er niðurstaðan þegar við ræðum um hið hóflega veiðigjald. Munurinn á milli stjórnmálaflokka er mun minni en orðræðan gefur til kynna og munurinn á milli hagsmunaaðila, LÍÚ og Landssambands smábátaeigenda annars vegar og stjórnvalda hins vegar, er mun minni en hefur verið látið í veðri vaka í umræðunni á undanliðnum vikum, mánuðum og jafnvel árum. Nú er því lag að komast að endanlegri sátt um þetta efni og leggja þennan ágreining til hliðar þessari mikilvægu atvinnugrein til farsældar. Hún þarf þá sátt sem um er rætt, hún þarf að gefa meira af sér til þjóðarinnar en hún gerir nú um stundir enda gerum við ráð fyrir einkaafnotum að gjöfulustu auðlind þjóðarinnar eins og hingað til. Það er óásættanlegt að greinin gefi ekki eðlilega rentu til þjóðarinnar umfram það sem hún gerir nú. Um það snýst sáttin. Það er svo önnur saga hvað við gerum við rentuna og hvert hún fer. Ég mun koma að því síðar í ræðu minni. Við höfum í umfjölluninni um breytingar á veiðigjöldum fengið á fund okkar í hv. atvinnuveganefnd fjöldann allan af gestum og að mínu viti tekið tillit til margra ábendinga sem þar hafa komið fram. Það hefur verið ánægjulegt að vera á fundum með hagsmunaaðilum. Margir hafa sagt það hér í þessari pontu að ekkert hafi verið á þá hlustað og gagnrýnin hafi öll verið á einn veg, mjög neikvæð. Svo er ekki. Gagnrýnin hefur að mínu viti verið mjög málefnaleg, að vísu stundum gildishlaðin því að auðvitað reyna menn að verja sitt þegar mikið er í húfi. Ég vil, frú forseti, til dæmis vekja athygli á umsögn sem ég tek ágætlega mikið mark á og er frá þeim sem bera hag launafólks fyrir brjósti sem er Alþýðusamband Íslands en það á mikilla hagsmuna að gæta í þessari grein. Umsögn Alþýðusambands Íslands um þetta mál í heild sinni er ágætisvitnisburður um það sem koma skal. Í niðurstöðum umsagnar Alþýðusambands Íslands segir, með leyfi forseta: „Það að byggja auðlindarentuna sem hlutfall af framlegð að teknu tilliti til kostnaðar við fjárfestingar […] viðheldur hvatanum til að þróa og efla greinina.“ Síðar segir, frú forseti, að ef gjaldmiðillinn fellur niður fyrir langtímajafnvægi færi það umframverðmæti til þjóðarinnar en ekki fárra útgerðarmanna. Enn segir að gagnvart fiskverkafólki og sjómönnum muni sérstaka gjaldið ekki koma í veg fyrir að launahlutfallið hækki. Og aftur: „Þrátt fyrir að eigendur sjávarútvegsfyrirtækjanna missi spón úr sínum aski […] mun afkoman í sjávarútvegi […] laða framtakssama atvinnurekendur að.“ Enn aftur segir: „… sérstaka veiðigjaldið, auðlindagjaldið, sem hlutfall af framlegð tryggir þjóðinni réttmætan hlut í afrakstri auðlindarinnar, en stjórnvöld ofmeta umfangið vegna tímabundins veikleika krónunnar.“ Hér er um efnislega málefnalega gagnrýni frá Alþýðusambandi Íslands að ræða. Litið er á kosti og galla frumvarpsins og komist að þeirri niðurstöðu að áfram verði bullandi sókn í þessari atvinnugrein og hún geti vel tekið við auknu veiðigjaldi. Vel að merkja, kannski hittir Alþýðusambandið naglann á höfuðið í þeirri umsögn sem ég gat um áðan að umframverðmætin fari til þjóðarinnar en ekki fárra útgerðarmanna. Kannski er það einmitt meginmeinsemdin sem verið hefur í kerfinu að einstaka útgerðir hafa auðgast stórkostlega, sem í sjálfu sér er nauðsynlegt og gott, en sá umframhagnaður sem er af einkaafnotum af þjóðarauðlindinni, sannkallaðri þjóðarauðlind, hefur ekki aukið fjölbreytni starfa úti á landi nema að takmörkuðu leyti heldur hefur hann farið í vasa örfárra sem hafa haft einkaafnot af þjóðarauðlindinni. Þar liggur meinsemdin. Það má ekki vera svo að molarnir hrjóti af borðum örfárra til að efla íþróttafélög og styrkja karlakóra í byggðarlögunum hringinn í kringum landið heldur á umframrentan að fara í raunverulega uppbyggingu á innviðum og atvinnumöguleikum til að mæta afleiðingum núverandi kvótakerfis sem hefur á margan hátt aukið einhæfni í störfum úti á landi en ekki fjölbreytni starfa. Mín pólitík er einfaldlega þessi: Ég vil sjá þessa þjóðarauðlind nýtast í meira mæli til almennrar uppbyggingar í innviðum, störfum og fjölbreytni starfa úti á landi í stað þess að auðurinn fari að mestu leyti í vasa örfárra manna sem geta eytt þeim peningum að vild í hvað eina sem þá lystir. Þetta er mín pólitík. Auðvitað greinir menn á um þetta. Sumir vilja að örfáir einstaklingar í hverju samfélagi auðgist mjög ríkulega og úr hófi fram á kostnað annarra, aðrir eru þeirrar skoðunar að kjör eigi að jafna betur yfir samfélagið. Ég er þeim megin í pólitík. Þess vegna tel ég að það sé afskaplega mikilvægt til sáttar í samfélaginu að breyta þessari einkavæðingu á þjóðarauðlind í þá stefnu að dreifa afkomunni betur um samfélagið, til sveitarfélaganna til uppbyggingar sem ákveðin er af samfélagi þeirra en ekki góðmennsku einstakra manna sem styrkja karlakóra eftir því sem þeim þykir henta. Þetta er mín pólitík. Frú forseti. Við höfum á undanliðnum dögum fjallað um þetta frumvarp í hv. atvinnuveganefnd og gert margvíslegar breytingar á því eins og á gjaldinu sem við lækkuðum umtalsvert - ég og margir fleiri liðsmenn atvinnuveganefndar töldum það vera rétt og að sjálfsögðu enn fleiri þingmenn - og við aðlöguðum það veruleikanum, lengdum aðlögunarferlið. Allar breytingar hafa verið til lækkunar á álögum og annað eftir því. Auðvitað höfum við hlustað vandlega á þá sem hafa komið fyrir nefndina og tekið mark á því sem þar hefur komið fram. Eftir stendur að við erum að gera þá grundvallarbreytingu fyrir utan fastagjaldið að taka upp sérstakt veiðileyfagjald, sveiflugjald, sem færir umframarðinn, þegar tekið er tillit til ávöxtunarkröfu og annars kostnaðar og launa, betur til þjóðarinnar en gert hefur verið. Við erum að láta fleiri njóta arðsins af auðlindinni en verið hefur til þessa og það er mergurinn málsins. Það er hins vegar álitamál hvernig á að koma þessum umframhagnaði til þjóðarinnar. Ég er fulltrúi landsbyggðarinnar á þingi og er oftsinnis eins og aðrir þingmenn úti á landi áminntur um að meginhluti af skatttekjum samfélagsins verði til úti á landi, sumir segja 2/3 hlutar, og að 2/3 hlutum sé svo eytt í Reykjavík sem hefur vitaskuld eðlilegar skýringar, þar er jú meginvirki heilbrigðisþjónustunnar, meginvirki menntunar og lista og annarra fjárfrekra potta sem ríkissjóður leggur til. Það verður hins vegar meira að sitja eftir úti í landi í uppbyggingu en gert hefur verið til þessa. Stundum hef ég í samtali mínu við kjósendur og íbúa úti á landi haft það á orði hvort ekki ætti að setja sérstakt auðlindagjald á íbúa höfuðborgarinnar fyrir þá auðlind sem þeir hafa betri aðgang að en aðrir landsmenn sem er öruggari aðgangur að bestu heilbrigðisþjónustunni, öruggari aðgangur að bestu menntun, öruggari aðgangur að bestu og mestu þjónustunni, betri og meiri aðgangur að bestu og hæstu og glæsilegustu menningunni - og síðast en ekki síst betri og öruggari og meiri aðgangur að fjölbreyttustu atvinnutækifærunum. Stærsta byggðaaðgerð Íslandssögunnar hefur einmitt verið sú að velja þessari starfsemi stað á nánast einu póstnúmeri og það má spyrja sig í öllu þessu samhengi hvort það sé ekki auðlind út af fyrir sig sem eigi að greiða fyrir. Það er gert víða um heim, eins og í Noregi og fleiri löndum sem jafna ekki kjör íbúanna bara eftir launum heldur líka eftir aðgangi að þjónustu og þar með töldum vörum. Hér hefur verið lögð fram breytingartillaga um það að auðlindarentan, auðlindagjaldið, sérstaka gjaldið, skili sér til sveitarfélaganna að 40% hluta, 10% í sjóði og síðan helmingurinn til ríkissjóðs. Hv. þm. Jón Bjarnason og kollegi hans hv. þm. Atli Gíslason leggja þessa breytingartillögu fram og ég hef ákveðna samúð með því. Ég vil ekki sjá það verða að veruleika að auðlindarentan skili sér að stærstum hluta til þess hluta samfélagsins sem gerir minnst út. 87% af veiðiheimildum þjóðarinnar eru úti á landi, 13% í Reykjavík, og þegar svo er um hnútana búið að ákveðið er með tilteknum stjórnvaldsaðgerðum að búa til mestu fjölbreytnina í atvinnu, menntun, heilbrigðisþjónustu og annarri þjónustu á einum stað verður mestur hluti af auðlindarentunni að fara einmitt sem andlag út í byggðirnar til að efla þar fjölbreytni starfa og treysta þjónustu hins opinbera í hinum dreifðum byggðum hringinn í kringum landið þar sem gerðar eru kröfur til íbúanna að keyra jafnvel 400 km til að fara í mæðraskoðun, svo að dæmi sé tekið. Skoða þarf mjög afgerandi og tilhlýðilega hvernig auðlindarentunni verður skilað aftur til þeirra byggða sem sannarlega þurfa á henni að halda og eiga hana skilið vegna þess að uppbygging opinberrar þjónustu hefur setið eftir úti á landi en verið í öndvegi á höfuðborgarsvæðinu. Þetta má gera með ýmsum hætti. Sumir segja að sérstaka gjaldið eigi einfaldlega að fara til sveitarfélaganna, aðrir segja að sérstaka gjaldið eigi að fara að einhverju leyti til landshlutasamtakanna. Ég er ekkert endilega sammála því að það eigi að fara til samtaka sem hafa ekki lýðræðislegt umboð í sjálfu sér, sem eru landshlutasamtökin. Eðlilegra væri að það færi að einhverju leyti til sveitarfélaganna sjálfra, en þá benda menn á móti á að það eru til sveitarfélög sem eru landlukt og hafa ekki aðgang að sjó, eiga þau þá ekki að fá neitt? Þetta er útfærsluatriði sem þarf að skoða en aðalatriðið er, frú forseti, að það finnist lausn á þessu vegna þess að þetta gjald má ekki verða landsbyggðarskattur, það má ekki verða enn einn skatturinn sem að meginhluta verður til sem frumlag úti á landi en er að meginhluta eytt í höfuðborginni. Þetta er útfærsluatriði sem vonandi næst góð sátt um. Ég held að íbúar höfuðborgarsvæðisins hafi skilning á því að þessi gjaldstofn, sem að meginhluta er staðsettur úti á landi, fari að einhverju leyti til þeirra svæði, í innviði og til að auka fjölbreytni starfa. Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að fiskveiðistjórnarfrumvarpið sjálft hafi ekki þau áhrif á veiðigjaldafrumvarpið að það dragi úr arðsemi og hagkvæmni greinarinnar. Ég hef talað fyrir því að auðlindarentan geti aldrei skilað neinu að ráði nema arðsemi og hagkvæmni greinarinnar verði höfð að leiðarljósi enn um sinn og til framtíðar. Þess vegna verðum við að ganga hægt um gleðinnar dyr þegar við komum að því að breyta innviðum aflahlutdeildarkerfisins og fara okkur hægar í uppbyggingu hinna frjálsu potta en þeir sem tala frekast fyrir þeim vilja. Það er ef til vill leið til frekari sáttar. Aflahlutdeildarkerfið tekur mið af aðstæðum hverju sinni og fer upp með auknum afla og niður með skornum afla. Ég tel að frjálsi potturinn eigi að lúta sömu lögmálum. Við búum jú við lífrænt kerfi og getum ekki sett inn eins konar hörð, þykk gólf sem viðtekið lögmál þess lífræna massa sem um ræðir í kerfinu. Eitt skal þar yfir alla ganga að mínu viti. Engu að síður er ég talsmaður þess að auka við leigupottinn frá því sem nú er, eða hinn frjálsa arm fiskveiðistjórnarkerfisins. Við höfum á undanliðnum árum lagt töluvert af mörkum með byggðakvóta sem á sér nokkuð langa sögu og varð til af aflasamdrætti á sínum tíma, til að mæta honum. Eins höfum við farið út í aðrar aðgerðir. Sjálfstæðisflokkurinn var sá flokkur sem opnaði þetta kerfi að miklu leyti með þeirri umdeildu ákvörðun sem tekin var innan flokksins en margir sjálfstæðismenn guldu varhuga við því að fara í línuívilnunina. Hún jók mjög aðgang inn í hið svokallaða frjálsa kerfi, ef svo má nefna. Aðrar leiðir hafa verið farnar eins og strandveiðar á allra síðustu árum, skelbæturnar og ákvæði er lýtur að sérstökum fisktegundum. Allt hefur þetta verið gert til að koma til móts við þá sem eiga erfitt með að koma sér inn í greinina og vilja veiða og njóta auðlindarinnar í einhverjum mæli. Það er í sjálfu sér óviðunandi að menn geti ekki komið sér inn í þessa grein með öðru móti en að kaupa sig inn í hana af þeim sem fyrir eru. Þannig gerast ekki kaupin á hinum frjálsa markaði að mínu viti. Ef ég ætlaði að opna blómabúð í næstu viku þyrfti ég ekki að byrja á því að kaupa mér einhvern ákveðinn hlut af þeim sem fyrir eru á markaðnum í blómabransanum. Ég einfaldlega leigði mér snoturt húsnæði og byrjaði rekstur án þess að þurfa að kaupa einhvern hlut af þeim sem fyrir eru í greininni. Eða hitt sem er álíka gagnrýnisvert, að leigja mér part úr hlutdeild annarra blómasölumanna á markaði. Þannig gerast ekki kaupin á hinum frjálsa markaði og eiga ekki að gerast, heldur er eðlilegt að menn í tilviki sjávarútvegsins leigi af þeim sem eiga sannarlega auðlindina en ekki af þeim sem telja sig eiga hana með sögulegum rétti. Ég tel að það sé mjög eðlilegt að koma til móts við gagnrýni mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna í þessu efni og opna aðgang með eðlilegri verðmyndun með leigupottakerfinu. Mjög líklega má einfalda það kerfi. Sumir segja að það eigi bara að vera leigupottakerfi og annað ekki, leggja eigi niður strandveiðar og byggðakvóta og hvað þetta nú allt saman heitir og ef til vill línuívilnun, skelbætur og annað slíkt, en auðvitað verður samt sem áður að taka tillit til ákveðinna þátta í kerfinu þar sem aðstæður geta verið mjög misjafnar hringinn í kringum landið. Við getum ekki talað um þetta kerfi sem eitt og hið sama þegar við annars vegar erum að fara örfáar mílur út á Breiðafjörðinn til að ná okkur í afla eða mörg hundruð sjómílur í færeyska lögsögu til að veiða kolmunna. Það eru mjög breytilegar aðstæður innan kerfisins þannig að auðvitað verðum við alltaf með sértækum aðferðum að taka tillit til sérstakra aðstæðna sem geta til dæmis verið gjörólíkar á Snæfellsnesi miðað við það sem er í Fjarðabyggð og allt öðruvísi í Vestmannaeyjum en á Vestfjörðum. Sértækar aðgerðar í þessu kerfi verða því alltaf til staðar. Þær hafa verið innleiddar af Sjálfstæðisflokknum, Vinstri grænum, Samfylkingunni og væntanlega Framsóknarflokknum líka og verða til frambúðar vegna þess að við erum alltaf að taka tillit til þess lífræna massa sem er í sjónum og aðstæðna sem eru ríkjandi á hverjum stað. Það breytir ekki því að kerfið þarf að vera arðsamt og leita þarf hagkvæmni í öllum meginatriðum. Það hefur verið að gerast á síðustu árum. Það verður ekki svo í framtíðinni að við gerum út í ríkulegum mæli frá öllum 65 höfnum landsins, frú forseti. Hagræðingin hvað sem stefnumálum stjórnmálaflokka líður mun fela það í sér að gert verður út í meira mæli frá færri stöðum, á stærri skipum og í stærri framleiðslueiningum. Nútíminn er einfaldlega að banka á dyr þessarar atvinnugreinar eins og annarra atvinnugreina og við munum ekki geta staðið í vegi fyrir þeim breytingum þó svo að við getum með hinu frjálsa kerfi að einhverju leyti komið til móts við ákveðna rómantík eins og felst í línuívilnuninni, sem eru grænar fiskveiðar og mjög atvinnuskapandi og veita beitningafólki víða um land mikla vinnu og smábátasjómönnum sömuleiðis. Þetta getur því farið saman en við megum ekki gleyma því að frumvörp eftir stefnu stjórnmálaflokka geta hamlað hagræðingu í greininni. Frú forseti. Það er ýmislegt sem þarf að laga í þessum veiðigjaldamálum og fiskveiðistjórnarmálum. Ég nefni hér nokkur atriði. Ég tel að allir aðilar innan aflakerfisins eigi að borga sérstakt veiðigjald, ég tel óeðlilegt að undanskilja þar þá sem eru undir 70 eða 30 tonnum. Ég tel að það þurfi að skoða mjög vel hvaða vald við erum að framselja til veiðigjaldsnefndar. Ég tel að það þurfi að skoða mjög vel hverjir séu tengdir aðilar þegar við tökum tillit til skuldsetningar, þar með þeirra sem eru nýkaupendur í kvótakerfinu. Við þurfum að skoða einstefnulokann á milli kerfanna. Við viljum ekki með þessari breytingu gera að verkum að stórútgerðirnar leigi til sín það sem smábátarnir hafa úr að spila. Við þurfum líka að skoða hvernig menn komast út úr greininni. Það má ekki vera þannig að þeir komist bara með sínar skuldir út úr greininni. Það er eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða mjög rækilega. Við þurfum líka að skoða hvernig við stækkum frjálsa pottinn til framtíðar og í hvaða hlutföllum og eins og ég gat um fyrr í ræðu minni hvernig við höldum samræminu í kerfinu þegar kemur að hlutdeildinni. Að síðustu þurfum við að skoða það, frú forseti, hvernig við skilyrðum þessi nýtingarleyfi vegna þess að ég tel að það sé ekki gert nema að uppfylltum ákveðnum skilyrðum eins og samningum við launþega og að menn virði allan umhverfisrétt o.s.frv. ella geti þeir átt það á hættu að missa leyfið. Leyfi á að vera þannig að menn geti eðlilega fengið það  Frú forseti. Ég áskil mér rétt til að tala enn frekar um þetta mál og bið forseta að setja mig aftur á mælendaskrá. Ég þakka fyrir.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Ég ætla að spyrja í fyrsta lagi: Telur hann hægt að ræða um skatta og afkomu greinar þegar ekki er búið að fjalla um kerfið sjálft, sem enn þá er til umræðu í nefndinni? Er hægt að ræða um skatta á tekjur sem liggja inni í öðru frumvarpi, t.d. þar sem arðsemin gæti minnkað verulega? Þá vildi ég spyrja um sveiflukenndan rekstur eins og uppsjávarfiskveiðar. Þar getur verið gífurlegur hagnaður stundum, eins og hefur komið fram í gögnum, en líka mikið tap. Hvað gerist ef búið er að skattleggja burtu hagnaðinn þegar tapið verður og ekkert er til í rekstrinum? Svo vil ég spyrja hann um afstöðu gagnvart landsbyggðinni. Fulltrúi þjóðarinnar í þessu dæmi er ráðherra, ríkisvaldið, og þangað streyma peningarnir frá landsbyggðinni.

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurninguna voru þessi mál, tvíburamál, skilin að. Ef til vill voru þetta síamstvíburar sem voru skornir í sundur, ef svo ósmekklega má að orði komast. Sumir hafa bent á að eðlilegra hefði verið að tala um þau í einu lagi, fella þau saman í eitt frumvarp og ef til vill hefði verið ágætur bragur á því. Ég tel hins vegar að forsendurnar liggi fyrir hvað varðar fiskveiðistjórnarmálið til þess að ræða veiðigjaldsmálið, þar liggja ýmsar staðreyndir á borðinu. Hvað uppsjávarfiskinn varðar er þetta einmitt vandi kerfisins. Við erum að vísu að búa til tvo stuðla gagnvart botnsjávarfiski og uppsjávarfiski. Það getur verið mjög erfitt fyrir þetta kerfi þegar til dæmis nýir uppsjávarstofnar koma inn í landhelgina. Þegar þeir fara í veiði getur það haft áhrif á hitt kerfið, botnfiskinn, þegar kemur að rentunni, þannig að þetta þarf að útfæra. Ég sé að tími minni er á þrotum þannig að ég mun svara því sem 

Frú forseti. Ég fyrirgef hv. þingmanni að koma með svarið í næsta andsvari. En í stóra frumvarpinu er til dæmis mikil takmörkun á framsali. Eftir 20 ár er ekkert framsal og það gerir arðsemi greinarinnar mjög varasama, eykur ávöxtunarkröfu í greininni þannig að hún mun ekki skila þeim hagnaði sem er forsenda þess sem við erum að ræða í þessu frumvarpi. Síðan varðandi ríki og þjóð, sem ég vildi gjarnan að hv. þingmaður kæmi inn á. Sér hann engan mun á ríki og þjóð? Sér hann ekki mun á ríkisvaldinu, ráðherrum, stjórnmálamönnum og þingmönnum og öðrum slíkum og svo Jóni og Gunnu sem starfa kannski á Hvolsvelli eða Vík í Mýrdal eða einhvers staðar í frystihúsi í Vestmannaeyjum?

Frú forseti. Ég þakka góðar spurningar frá hv. þingmanni. Hann spyr um Jón og Gunnu og ég talaði einmitt um það í ræðu minni að ég vil ekki að þetta sé landsbyggðarskattur sem skili sér í hítina heldur fari með skilyrtum hætti aftur til þjóðarinnar.  Hvað varðar landsbyggðina að öðru leyti tel ég að það verði að huga að því að þessi renta skili sér með afgerandi hætti út á land enda er til hennar stofnað á því svæði. Ég sé að tíminn er aftur að renna út, en varðandi framsalið hefur það líka verið gagnrýnt af stórútgerðinni. Ég minni á orð forstjóra Samherja sem hefur goldið varhuga við 

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ræða hv. þingmanns olli mér töluverðum vonbrigðum.  Ég vil þó nefna eitt. Við þingmenn Norðausturkjördæmis vorum að fá bréf frá áhöfnum þriggja skipa í kjördæminu, Jóni Kjartanssyni SU 111, Aðalsteini Jónssyni SU 11 og Hafdísi SU 220. Áhafnirnar spyrja einfaldlega þessarar spurningar og ég ætla að biðja hv. þingmann að svara henni: Er það félagslegt réttlæti og nýliðun að hafa af okkur atvinnu og gefa til þeirra sem sumir hafa selt sig út úr kerfinu allt að þrisvar sinnum en veiða nú frítt í boði ríkisstjórnar hinna vinnandi stétta?

Frú forseti. Hv. þingmaður má hafa allar skoðanir á ræðu minni. Við erum sjálfsagt ósammála um margt í pólitík, en við erum sammála um að það eigi að taka upp hóflegt veiðileyfagjald. Sjálfstæðisflokkurinn hefur líka lagt áherslu á að taka upp hóflegt veiðileyfagjald og hefur talað þar um 10–12 milljarða. Við erum því að ná saman um hóflegt veiðileyfagjald. Ég hef talað fyrir því að við eigum að setja loka fyrir það að þeir sem eru búnir að selja sig úr kerfinu komist aftur inn í það. Það finnst mér fullkomlega eðlilegt vegna þess að þeir sem á annað borð eru búnir að selja sig út úr kerfinu hafa greinilega engan áhuga á að fara inn í það aftur, til hvers voru þeir annars að selja sig út úr kerfinu upphaflega? Þannig að það sé hreinu. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að ef menn eru að fara út úr kerfinu skuli þeir fara út úr kerfinu. 
            

Fari þeir sem fara vilja og komi þeir sem koma vilja, sagði einhver, forseti góður. Hv. þingmaður nefndi það áðan að ef hann ætlaði að setja á stofn blómabúð væru engin takmörk fyrir því sem hann vildi gera. En ef ríkisstjórn Íslands eða stjórnvöld og Alþingi væru búin að setja takmörk á fjölda blómabúða í landinu af einhverjum ástæðum eins og gert var varðandi nýtingu fiskstofna, þyrfti hv. þingmaður að kaupa sig inn í þann atvinnurekstur, það eru alveg hreinar línur.  Hv. þingmaður sagði í grein sem hann skrifaði fyrir allnokkru: „Útgerðarfyrirtæki sem sýnt hafa mestu samfélagslegu ábyrgðina, mestan virðisaukann og mestu byggðafestuna, eiga auðvitað að njóta forgangs.“ Finnst hv. þingmanni það frumvarp sem hér er til umræðu um veiðiskattinn mæta þessum sjónarmiðum sem hann setti fram í rituðu máli fyrir örfáum missirum síðan?

Frú forseti. Fyrst að blómunum. Það sem ég hef gagnrýnt er það að ef ég ætla að fara í blómabransann vil ég kaupa minn hlut af raunverulegum eigendum en ekki af þeim sem af einhverjum sögulegum ástæðum hafa eignast hlut í kerfinu. Ég vil með öðrum orðum fara út í útgerð með því að leigja af þjóðinni miklu frekar en einstaklingum í greininni.  Hvað hitt málið varðar - sem var aftur hvað? 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Ég hjó eftir því að í ræðunni talaði hv. þingmaður um fyrst um framsalsvandann, eins og hann kallaði það, þar sem er verið að selja eða leigja kvóta. Þingmaðurinn talaði um að veiðigjaldinu væri ætlað að taka á framsalsvandanum bæði hvað varðar leigu og varanlega framsalið. Má ég biðja hv. þingmann um að útskýra aðeins á hvaða hátt hækkun á veiðigjaldi mun taka á þessum vanda og hvernig það getur leitt til þess að framsalið minnki eða hverfi bæði hvað varðar leigu og varanlegt framsal?

Frú forseti. Ég man ekki eftir því að ég hafi orðað þetta þannig en ég hef talað fyrir því annars vegar að hækka veiðileyfagjaldið og koma eðlilegum hluta af framlegðinni, umframhagnaðinum til þjóðarinnar, ekki endilega til ríkisins heldur þjóðarinnar. Ég hef talað fyrir því að takmarka framsalið að einhverju leyti en það er ekki endilega samhengi þarna á milli. Framsal upp að ákveðnu marki er eðlilegur partur af hagræðingu greinarinnar, ég hef alltaf talað fyrir því. Ég hef líka talað fyrir því að það eigi að vera eðlileg veð innan greinarinnar, einfaldlega vegna þess að þannig gerist það á öðrum markaði. Menn stofna leigubílastöð upp á sömu býti. Það er hið varanlega framsal sem ég hef gagnrýnt en ekki það eðlilega framsal sem lýtur að skiptingu á fisktegundum milli útgerða, 

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að gefa mér þá að hv. þingmaður hafi mismælt sig í ræðunni  Hv. þingmaður talar um að veiðigjaldið sem lagt er til hérna sé hóflegt, 15 milljarðar, en er það alveg rétt, virðulegi forseti? Er verið að leggja til 15 milljarða? Ég hélt að núna á fimm árum ætti þetta að trappast upp úr 15 milljörðum í 21 milljarð og eina breytingin sem hefði gerst væri að það væri verið að hægja á því hvernig veiðigjaldið færi upp í fullt veiðigjald, 

Frú forseti. Ég hef talað fyrir hóflegu veiðigjaldi og að það sé til dæmis í samræmi við þær sveiflur sem eru í greininni og það er verið að taka tillit til þeirra. Ég hef talað fyrir því að veiðileyfagjöldin taki tillit til mismunandi aðstæðna, hvernig menn hafa komið inn í greinina; hvort þeir eru nýkomnir inn í greinina eða löngu komnir inn í greinina til dæmis. 24 milljarða kr. veiðigjald upphaflega var að mínu viti úr hófi fram. Ég hef verið nær því að tala um 15 milljarða og tel að það eigi að vera sú vísitala sem framtíðin byggist á. Síðan náttúrlega hækkar það sem kemur inn í ríkissjóð eftir því sem greininni vex ásmegin. Við sjáum það á öllum spám að aflaaukning á að verða umtalsverð á næsta ári og miðað við veiðireglurnar ættum við að vera ágætlega stödd á næsta ári og ég tala nú ekki um þarnæsta fiskveiðiári. Við þurfum að komast að niðurstöðu um hvað sé hóflegt veiðileyfagjald. Ég minni á að sjálfstæðismenn hafa sjálfir nefnt 10–12 milljarða. Við erum að tala um 15 milljarða. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að það væri sýn hans að veiðileyfagjaldið mundi efla og styrkja landsbyggðina. Ég verð nú að segja að miðað við þær raddir sem heyrast af landsbyggðinni hafa þær fremur verið í þá átt að þarna sé um landsbyggðarskatt að ræða og er ekki á bætandi miðað við reynslu af sitjandi ríkisstjórn í heilbrigðismálum, löggæslumálum og niðurskurði til þessara málaflokka. Mig langaði að fá hv. þingmann til þess að útskýra það aðeins hvernig hann telji að milljarðaskattlagning á fyrirtæki á einstökum svæðum sé liður í því að styrkja landsbyggðina, því að þær sveitarstjórnir sem hafa tjáð sig um málið og þær eru svo sannarlega ekki stjórnarandstöðusveitarstjórnir eingöngu, 

Frú forseti. Það skal ég með glöðu geði gera. Ég tel að aukið sérstakt veiðileyfagjald sé réttlætanlegt vegna þess að umframhagnaðurinn af einkaafnotum til langs tíma af þessari gjöfulu þjóðarauðlind hefur ekki skilað sér með eðlilegum hætti. Ég tel, og það er mín pólitíska sýn á málið, að umframhagnaðurinn eigi ekki að rata í vasa örfárra manna heldur fremur til samfélagsins alls. Núverandi kerfi gerir ráð fyrir því að umframhagnaðurinn af kerfinu rati í vasa örfárra manna með ákveðinni einkavæðingu á þessu fiskveiðistjórnarkerfi en ekki sjálfkrafa til samfélagsins, þannig að veiðigjaldið að mínu viti á að skila sér betur til 

Frú forseti. Já, við deilum kannski þeirri pólitísku sýn, ég og hv. þingmaður, að vilja veg landsbyggðarinnar sem mestan. Hins vegar hlýtur það að vera misskilningur hjá annaðhvort hv. þingmanni eða hjá stórum hluta sveitarstjórnarmanna allt í kringum landið og íbúum í þessum byggðarlögum, því að enginn túlkar þetta sem styrkingu við landsbyggðina eins og hv. þingmaður gerir. Við höfum reynsluna af sitjandi ríkisstjórn. Þeir fjármunir sem renna inn til ríkissjóðs renna ekki aftur út á landsbyggðina. Hvernig getur það til að mynda styrkt sveitarfélagið Fjarðabyggð, sem er í kjördæmi hv. þingmanns, að 3.700 milljónir eigi að renna út úr því sveitarfélagi árlega? Maður hlýtur að vona það innilega að sitjandi ríkisstjórn hyggi ekki á frekari landsbyggðarstyrkingar á þessu kjörtímabili því að ég er ekki viss um að landsbyggðin þoli það.

Frú forseti. Ég skal svara þessu andsvari með glöðu geði. Ég vil minna á það að við niðurskurð vegna hrunsins, mesta niðurskurð sem farið hefur verið í á lýðveldistímanum í ríkisfjármálum, var 600 manns sagt upp í hinum opinbera geira. Það var lítið brot af því sem gerðist úti á hinum almenna vinnumarkaði, þannig að ríkisstjórnin hlífði einmitt opinberum störfum hringinn í kringum landið, en 37% aukning varð á tíu síðustu árunum í opinbera geiranum hvað störf varðar.  Ég tel einfaldlega og segi það enn og aftur að það eigi að vera eðlileg renta af þessari gjöfulu þjóðarauðlind, rentan verður ekki eðlileg nema hún renni til samfélagsins frekar en einstakra manna. Auðvitað er það svo að sveitarfélögin reyna að verja sín fyrirtæki. 

Frú forseti. Við ræðum hér þrjú nefndarálit frá hv. atvinnuveganefnd og nokkrar breytingartillögur sem hafa komið inn, bæði frá meiri hluta hv. atvinnuveganefndar og frá einstökum þingmönnum. Ég hef áður kvartað undan því að við séum að ræða skattlagningu á rentu eða arð af sjávarútvegi, en sú renta eða arður hlýtur að vera mjög háð því hvernig starfsumhverfi greinarinnar er. Því er stórlega breytt með því frumvarpi sem er í hv. atvinnuveganefnd, til dæmis er framsal takmarkað allverulega, frú forseti, og bannað eftir 20 ár. Það frumvarp býr til mikið óöryggi í greininni vegna þess að þar er sagt að menn hafi 20 ár til að vinna. Eftir fimm ár eru 15 ár eftir. Eftir tíu ár eru tíu ár eftir. Árið 2032 nálgast eins og dómsdagur. Að reka fyrirtæki með svoleiðis hangandi yfir sér þýðir að menn hafa mjög litla trú til framtíðar vegna þess að 20 ár eru í augum einstaklinga og jafnvel fyrirtækja ekki eilífð. Ég hef hins vegar lagt fram frumvarp þar sem gert er ráð fyrir að þessu yrði dreift á 40 ár og þá erum við farin að nálgast eilífðina í hugum einstaklinga og fyrirtækja, en kannski ekki í huga þjóðar, alls ekki. Ég ætla að ræða hér á eftir um skattafræði og verð á brauði, frú forseti, en fyrst um nefndarálit meiri hlutans. Í því er gerð tilraun til að mæta þeirri miklu gagnrýni sem hefur komið á þetta frumvarp. Þar segir til dæmis, með leyfi frú forseta: „Að mati meiri hlutans er óþarft að fjalla nánar um það markmið að baki álagningu almenns veiðigjalds að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og fiskvinnslu.“ Ég tel að til dæmis fiskvinnslan eigi að vera utan við þetta, því að hún tengist í raun ekki auðlindarentu. Spurningin er sú hvort aðilar sem stunda einhverja atvinnugrein eigi að sjá um eftirlit með henni og borga eftirlit með sjálfum sér og rannsóknir. Það er álitamál. Mér skilst að aðilar Landssambands útgerðarmanna hafi lagt til að þeir tækju þetta bara að sér, það séu hagsmunir þeirra að auðlindin sé rannsökuð og ég held menn ættu að skoða það frekar. Það er nokkuð sem er hættulegt við þetta og þá ætla ég að koma inn á skattafræði. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að almennt veiðigjald verði 8 kr. Síðan í breytingartillögum meiri hlutans er þetta fasta gjald sem allir greiða hækkað og verður 9,5 kr. Þessi fasti kostnaður er hækkaður um 20%. En hann er stórhættulegur. Við höfðum einu sinni fyrir langa löngu hér á Íslandi skatt, aðstöðugjald, sem var 1% af veltu fyrirtækja og var þar ekki tekið tillit til afkomu. Þetta gjald tekur ekki tillit til afkomu. Það er 9,5 kr. að tillögu meiri hluta nefndarinnar og tekur ekki tillit til afkomu greinarinnar og getur virkað skelfilega ef afkoman er slæm eða jafnvel neikvæð og getur valdið því að rústa atvinnugreininni þegar verst lætur. Svona skattlagning er mjög hættuleg og það sýndi sig á sínum tíma hér á landi. Svo var aðstöðugjald aflagt sem betur fer. Hinn skatturinn er 70% af tekjum umfram vexti og ýmis gjöld, reyndar eru vextirnir lækkaðir. Ég á eftir að fara í gegnum það hvernig þetta frumvarp allt er eins konar sovétfrumvarp, þess vegna ætla ég að ræða um verð á brauði, frú forseti. Þegar búið er að reikna alla gjaldaliði, ávöxtun og rekstur, olíukostnað, laun og annað slíkt, skal 70% af rentunni eða afgangnum renna til ríkisins. Þegar um er að ræða sveiflukenndar atvinnugreinar eins og frumvarpið ber með sér er þetta hættulegt. Greinin er mjög sveiflukennd ef maður lítur aftur í tímann. Inn í afkomu greinarinnar kemur til dæmis gengið á íslensku krónunni. Þegar það fellur mikið, ef maður lítur í raun á þetta með evruaugum, lækka allir launaliðirnir nema hlutur sjómanna sem er gengistryggður. Laun sjómanna eru gengistryggð, en allur annar kostnaður innlendur fellur. Þannig batnar afkoma greinarinnar allverulega þegar gengið fellur. Þá er spurningin: Er virkilega meiningin að halda genginu svona lágu? Ef gengið batnar, hækkar, til hagsbóta fyrir íslensk heimili almennt, því þau hafa borið af þessu kostnaðinn, versnar hagur atvinnugreinarinnar. Hann hefur verið mjög sveiflukenndur í gegnum tíðina, mjög sveiflukenndur. Þá er það spurningin: Hvað gerist í grein sem er mjög sveiflukennd og að meðaltali kemst ágætlega af? Þegar mikill hagnaður er er myndaður varasjóður eða greiddar upp skuldir, síðan þegar harðnar á dalnum nota menn varasjóðinn til að borga taprekstur og geta þannig lifað af mjög erfiða tíma. Þannig ætti góður rekstur að vera. Hann er reyndar ekki alltaf svo. Menn eyða og bruðla þegar vel gengur og svo eiga þeir ekkert til þegar illa gengur. Það er ekki góður rekstur og við eigum ekki að miða við slíkt. Ef ríkið af græðgi sinni tekur með skattlagningu 70% af hagnaðinum þegar vel gengur og skilur ekkert eftir, þá getur verið að greinin í heild sinni fari mjög illa þegar tap verður á rekstrinum, t.d. ef gengið styrkist, ef verð lækkar í útlöndum, ef óáran tekur á sig mynd í Evrópusambandinu, til dæmis ef evran lendir í einhverjum áföllum sem er stór hætta á, þarf greinin að taka á sig áföll. En þá er ekkert eftir því ríkið er búið að taka 70% af hagnaðinum. Það er einmitt þetta sem er svo stórhættulegt þegar menn skattleggja of mikið. 70% er ansi mikið. Í nefndaráliti meiri hlutans er farið ítarlega í gegnum þetta og ég verð að segja að þetta nefndarálit er mjög gott, það er til dæmis ítarlega farið í gegnum vandamálið um muninn á milli skatts og leigu. Þeir sem skrifa álitið komast að þeirri niðurstöðu að þeir verði að skilgreina þetta gjald sem skatt. Þá er spurningin hver leggur skattinn á, hver ákvarðar skattinn. Ég fellst ekki á það sem þeir segja hér að með litlum breytingum sé í rauninni búið að koma í veg fyrir að um framsal skattlagningarvalds sé að ræða. Ég held að eftir sem áður sé um framseljanlegt skattlagningarvald að ræða sem ekki er heimilt, auk þess sem álagningarvaldið, þ.e. hver ákveður hvað eigi að greiða, er sömuleiðis ekki í lagi. Þannig að hvort tveggja er ekki nægilega gott. Þeir benda reyndar á, vegna þeirrar gagnrýni að þetta sé afturvirk skattlagning, að frumvarpið taki gildi 1. september nk. og það sé miðað við kvótaárið sem þá taki gildi. En það er miðað við reynslu fyrir tveimur árum þannig að menn geta í raun ekki brugðist við. Það eru engin dökk teikn á lofti núna en ég er ansi hræddur um að eitthvað mjög slæmt gæti gerst sem gerði það að verkum að greinin stæði frammi fyrir mjög miklum áföllum og fyrirtæki gætu séð fram á að þau yrðu fyrir miklu tapi. Samt eru þau að greiða gjald miðað við hagnaðinn fyrir tveimur, þremur árum. Þetta held ég að geti verið mjög skaðlegt. Menn áttu auðvitað að vinna mikið betur að því að færa skattlagningartímann nær í tíma. Meiri hlutinn tekur sem sagt á þessu og reynir að laga það, en ég tel að honum hafi ekki tekist það. Í álitinu er rætt um lögveðið. Margir lánveitendur eru að uppgötva það sér til hrellings að veð halda ekki vegna þess að löggjafinn er búinn að setja ýmsar kröfur, t.d. varðandi byggingar, skatta á fasteignir og annað slíkt sem er lögveð á undan öðru veði og getur þannig eyðilagt andlag lánveitingar eftir á. Þetta þýðir náttúrlega að lánveitendur verða mjög tortryggnir og passa sig á því að lána ekki til slíkra. Í frumvarpinu er lögveð tekið í skipi fyrir greiðslu veiðigjalds en það getur gert það að verkum að mjög erfitt getur verið fyrir menn að fá lán út á skip sem þeir ætla að kaupa. Kannski er það allt í lagi fyrir stóru útgerðirnar sem eru moldríkar og með mikið eigið fé, en það getur verið mjög erfitt fyrir menn sem ætla að byrja í greininni og verða að fá lán út á skip en fá það ekki vegna þess að það er hætta á lögveði inn á skipið. Þeir fá þá ekki lánveitingu. Menn treysta ekki rekstri hjá þeim sem eru nýbyrjaðir og þetta getur leitt til þess að nýliðun verði mjög erfið í þessari grein. Þannig vinnur þetta frumvarp á margan hátt gegn nýliðun og því sem allir eru að tala um á góðum dögum að það þurfi að gera ungum mönnum kleift að koma inn í greinina. Þetta ákvæði um lögveð vinnur gegn því. Síðan er rætt um áhrif á landsbyggðina. Ég kom inn á það í andsvari áðan að vöxtur ríkisvaldsins er að mestu leyti í Reykjavík. Vöxtur ríkisvaldsins undanfarna áratugi og hálfa öld eða lengur, hefur leitt til þess að mannfjöldi streymir til Reykjavíkur og höfuðborgarsvæðisins en fólki fækkar að sama skapi úti á landi. Eftir því sem ríkisvaldið vex meira, þeim mun erfiðara á landsbyggðin uppdráttar. Hún þarf að sækja allt sitt til ríkisvaldsins. Hingað koma sveitarstjórnir í ferðalög og beiðast þessa eða hins, vilja fá sjúkrahús eða vegi eða eitthvað slíkt. Vöxtur ríkisvaldsins hefur skaðað landsbyggðina mjög mikið. Með þessu frumvarpi er verið að auka enn vöxt ríkisins. Menn gera það undir því loðna yfirskini að það sé verið að gera eitthvað fyrir þjóðina. Þá kem ég nefnilega inn á það sem er mitt uppáhaldsmál, sem er munur á ríki og þjóð. Í sumum ríkjum eru tvær þjóðir. Ég nefni Belgíu, þar eru Vallónar og Flæmingjar og sums staðar í heiminum er sama þjóðin í mörgum ríkjum eins og Kúrdar í Tyrklandi og víðar þar sem er sama þjóðin í mörgum ríkjum. Það er því ekki samasemmerki á milli ríkis og þjóðar. Svo má auk þess rökstyðja að í Kína séu mjög margar þjóðir ef við skilgreinum þjóð sem fólk sem talar sama tungumálið. Kínverjar skilja ekki hver annan nema þeir tali sameiginlegt tungumál sem er mandarín. Þannig að ríki og þjóð eru ekki endilega það sama og sérstaklega ekki í þessu dæmi því hverjir munu fara með þetta veiðigjald? Hverjir munu ráðstafa því? Það er ríkisstjórnin eða meiri hluti Alþingis sem eru stjórnmálamenn. Það er búið að taka skatt af öllum fyrirtækjum í sjávarútvegi og dæla honum til Reykjavíkur, þar er honum dreift náðarsamlegast eftir alls konar öðrum sjónarmiðum heldur en þeim sjónarmiðum sem Jón og Gunna mundu hafa ef þau ættu þetta fé. Þess vegna held ég að menn þurfi að skoða miklu nánar muninn á ríki og þjóð. Þegar þeir eru að ota þjóðinni fyrir sig og segja að fiskstofnar við strendur Íslands séu sameign þjóðarinnar, eru þeir í rauninni að nota hugtakið þjóð og sameign til að koma á skattlagningu á alla greinina sem rennur svo til ríkisins og fer bara í hítina. Þetta er það sem mönnum hefur ekki tekist að leysa og ég sé ekki að það leysist neitt með þessu. Síðan er hér farið yfir ýmsar athugasemdir. Það er farið í gegnum athugasemdir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og Deloitte ehf. og farið vel í gegnum muninn á afstöðu þessara aðila. Hv. meiri hluti atvinnuveganefndar segir að ekki hafi verið sýnt fram á að veiðigjöld frumvarpsins séu almennt of há. Þá held ég að menn séu dálítið mikið fastir í núverandi stöðu. Sjávarútvegurinn hefur undanfarin tvö, þrjú ár búið við óvenjulega stöðu, óvenjulega góða stöðu. Það er vegna þess að gengi krónunnar er mjög lágt skráð, frú forseti. Ég ætla að vona að það verði ekki svona lágt skráð til framtíðar vegna þess að þá verður staða heimilanna áfram bágborin. Ég held að það vilji menn ekki, við væntum þess að krónan styrkist og þá verður staða sjávarútvegsins aftur ekki eins góð. Verð á matvælum, þar með sjávarafurðum, er einnig mjög hátt sem stendur og kaupmáttur er mjög mikill víða um heim, t.d. í Evrópusambandinu þangað sem við flytjum út gífurlega mikið af fiski. Þetta hefur haldið verðinu uppi. Ég reikna ekki með að eftirspurn eftir matvælum minnki í heiminum af því að Kínverjar og Indverjar eru farnir að borða, en í löndum þeirra var áður hungursneyð. Þeir flytja inn mikið af matvælum. En staðan í þeim löndum, sérstaklega Kína, er orðin dálítið hæpin, hún er ekki jafnörugg og blómleg og hún var. Og staðan í Evrópusambandinu er mjög hættuleg eins og ég gat um áðan. Ef eftirspurnin eftir sjávarafurðum lækkar mikið getur það haft mjög skaðleg áhrif á útflutninginn og afkomu greinarinnar, það getur orðið til þess að veiðigjöldin sem þarna á að leggja á, sérstaklega fasta veiðigjaldið 9,5 kr., verði mjög skaðleg, frú forseti, og greinin standi hreinlega ekki undir því. Síðan er hér farið í gegnum athugasemdir Daða Más Kristóferssonar og Stefáns G. Gunnlaugssonar um sveiflurnar í gengi krónunnar og gengi sjávarútvegsfyrirtækja. Meiri hlutinn leggur ekki mikla áherslu á það. Mér finnst í öllu þessu máli, og það ætla ég að ræða áður en ég fer að ræða um verðið á brauði, að hóparnir sem styðja það að taka auðlindarentuna af útgerðarmönnum með þessum hætti og hinna sem vilja fara varlega og jafnvel ekki gera neitt, sem ég er ekki alveg sáttur við, talist bara ekki við. Það virðist vera að þegar ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn semur svona frumvörp sé hreinlega ekki rætt við þá aðila sem eru gerendur í greininni, útgerðarmennina sjálfa. Það finnst mér ekki nógu sniðugt. Sumir hafa talað um það hvernig þessi verðmæti verða til, um auðlindir og hvar mörkin liggi. Hvar stoppum við með auðlindirnar? Ætla menn að skattleggja hitaveiturnar? Á Sauðárkrókur að fara að borga gífurlega mikið af því hann er með alveg sérstaklega hagkvæma hitaveitu? Hvert á hann að borga? Á Reykjavík að fara að borga fyrir heita vatnið? Eiga sveitarfélög þar sem eru raforkufyrirtæki að fara að borga? Og sveitarfélög sem hvorki hafa sjávarútveg, raforku né hitaveitu, ég nefni Vík í Mýrdal, frú forseti, mér skilst að hún hafi ekkert af þessum auðlindum, ætti hún ekki að fá rentuna til sín af því að hún nýtur þess ekki í neinu? Svo hafa menn bent á það að grasið á túnum getur verið mjög mikil auðlind. Það er einmitt þannig í Mýrdalnum. Þannig að það kynni að vera að menn færu að skattleggja bændur fyrir nýtingu á túnum. Ég veit ekki hvar menn ætla að stoppa. Menn hafa reyndar ekki talað um þá auðlind sem ég hef talað um sem eru rafsegulbylgjur. Á þeim eru náttúrulegar takmarkanir. Rafsegulbylgjur eru mikið notaðar til að þjónusta síma og tölvur og net, þær eru eðlilega takmarkaðar og ríkið úthlutar þeim og við það myndast verðmæti sem er auðlind. Kolefnislosun hef ég líka nefnt sem auðlind. Allar þessar auðlindir byggja á mannauði. Menn virðast gleyma því. Fyrir 100 árum var sjávarútvegur ekki nein auðlind á Íslandi. Íslendingar voru sárafátækir þannig að þetta getur ekki hafa verið auðlind. Við Íslandsstrendur fórst fjöldi sjómanna á hverju ári, því miður. Sem betur fer hefur sú staða gjörbreyst. Árið 2008 var fyrsta árið sem enginn sjómaður fórst, þá hættum við að borga það verð fyrir auðlindina. Það stafar hins vegar af því að verkfræðingar, tæknifræðingar og góðir iðnaðarmenn hafa byggt skip sem eru orðin nánast örugg. Tækni hefur fleygt fram varðandi staðsetningu, fjarskipti og allt slíkt. Mannauðurinn hefur gert það að verkum að sjávarútvegurinn er orðinn auðlind. Hann var það ekki áður. Áður gátu Íslendingar ekki veitt upp fiskinn úr miðunum en núna geta þeir það auðveldlega, ef ekki væri takmörkun. Sama er að segja um orkuverin, áður fyrr voru jökulárnar til bölvunar. Þetta hef ég svo sem sagt áður og er farinn að endurtaka mig. Jökulárnar voru til bölvunar áður en þær voru brúaðar með mannviti, mannauði, það voru verkfræðingar, iðnaðarmenn og aðrir slíkir sem brúuðu jökulárnar. Síðan komu þessar miklu virkjanir. Kárahnjúkavirkjun er verkfræðilegt undur, það er aðallega mannauðurinn sem er þar að verki auk fjármagns sem byggir líka á mannauði, því að það þarf mannauð til þess að skapa mikil og stór lán. Þannig að allar þessar auðlindir byggja á mannauði. Menn þurfa að hafa það í huga. Menn verða síðan að átta sig á því að það er takmörkunin sem býr til verðmæti. Til dæmis búum við flestöll í húsum og aðgangurinn að þessum húsum er takmarkaður, mjög verulega. Eignarrétturinn segir að sá einn sem á húsið megi fara inn í það óboðinn. Það þarf sérstaka heimild dómara til að rannsóknarmenn geti farið inn á heimili manns. Þannig að aðgangurinn að heimilinu er takmarkaður og þar með er eignarrétturinn orðinn mjög sterkur, þá myndast verðmæti. Ef allir gætu vaðið inn í húsið og notað það eins og þeir vildu, væru engin verðmæti fólgin í því að eiga hús, húseigandinn gæti ekki einu sinni gist í því sjálfur. Það er takmörkunin sem býr til auðlegðina og takmörkun felst í því að þeir sem vilja byrja að nýta hana þurfa að borga einhverjum öðrum sem fer út. Í því felst auðlegðin og auðlegðarrentan. Vandamálið við þessi frumvörp öll eru vinstri stimpillinn á þeim. Það er ekki einu sinni vinstri stimpill, þetta er sovétstimpill. Þá fer ég að tala um verðið á brauði. Í þessu frumvarpi er meira að segja talað um að það eigi að vera 8 og 10% ávöxtunarkrafa í sjávarútvegi. Einhverjir menn í ráðuneytinu eru farnir að víla og díla um það, frú forseti, hvaða ávöxtunarkrafa eigi að vera í ákveðinni atvinnugrein. Hæstv. fjármálaráðherra spurði mig að því hérna hvaða ávöxtunarkröfu ég mundi sætta mig við. Þá sagði ég: Jú, ef ég væri í einhverju sovétkerfi og þyrfti að taka ákvörðun um þetta mundi ég segja að hún ætti að vera um 11% að lágmarki. Alþingi Íslendinga, ríkisstjórn og aðrir, á ekki að ákveða ávöxtunarkröfu í einni atvinnugrein, það er fáránlegt. Á sama hátt á hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrímur J. Sigfússon ekki að ákveða verð á brauði. Verð á brauði myndast í fyrirbæri sem er kallað markaður. Það er markaðurinn sem ákveður að verð á brauði skuli vera 260 kr., en ekki eitthvað annað. Ef einhver reynir að selja brauð á 5.000 kr. …

Nú vill forseti óska eftir því að hv. þingmaður fari að finni hentugan stað í ræðu sinni til að gera hlé.

Já, ég hugsa að ég biðji um það núna, vegna þess að verð á brauði er nefnilega undirstaðan að því sem ég ætla að tala um. Ég ætla þá að byrja á því þegar þessu matarhléi er lokið.

Ég var þar kominn í máli mínu að ég fór að ræða um verðlagningu á brauði sem ég hafði reyndar lofað að gera dálítið áður. Ég man þá tíð að verð á brauði var ákveðið af verðlagsnefnd. Það var svokallað vísitölubrauð; franskbrauð, rúgbrauð og normalbrauð, þrjár tegundir. Svo voru einhverjir menn að baka eitthvað annað, en það gátu þeir selt frjálsu verði. Þá töldu menn að einhver nefnd gæti ákveðið verð á brauði. Frá þessari hugmyndafræði eru menn löngu horfnir víðast hvar í heiminum, meira að segja í Sovétríkjunum fyrrverandi, núna Rússlandi og í Kína þar sem eru kommúnistaríki. Þar eru menn fallnir frá því að miklu leyti að ákveða verð eða umgjörð atvinnurekstrar ofan frá. Þeir láta það fyrirbæri sem heitir markaður, herra forseti, um verðlagninguna. Það er markaðurinn sem ákveður verð á brauði, olíu, bensíni o.s.frv. Það hefur gefist nokkuð vel að treysta þessum herra markaði. Hann sér nokkuð vel um þetta og bregst fljótt við ef er skortur o.s.frv., sem hin opinbera verðlagning gerir ekki. Af hverju er ég að tala um þetta, herra forseti? Vegna þess að það frumvarp sem við ræðum hér og sérstaklega frumvarpið sem við ræðum ekki, um umgjörð atvinnugreinarinnar, gengur allt út á það að við í ræðustól Alþingis ræðum prósentur, ávöxtunarkröfu á einhverja atvinnugrein, ræðum um verð á olíu og laun starfsmanna og annað slíkt sem er bara ekkert okkar hlutverk. Við eigum að setja ramma utan um þjóðlífið, en ekki að ákvarða nákvæmlega hvað normalbrauðið á að kosta, þetta skuli vera gjaldið á auðlegðina o.s.frv. Það sem vantar inn í þessa atvinnugrein er samkeppni. Hana hefur alltaf vantað. Okkar vestrænu þjóðfélög ganga einmitt út á samkeppni og markaðsverð á vörum. Samkeppninni er ætlað að ná niður markaðsverðinu þannig að neytendur njóti þess. Það er trú margra, þar á meðal mín, að það sé besta leiðin til þess að neytandinn fái eins gott og lágt verð og kostur er og eins góða vöru og mögulegt er. Þetta er sýn mjög margra. En það virðist vera að hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn gangi allt út á það að ákveða alla hluti fyrir borgarana ofan frá og ákveða umhverfi atvinnugreina. Ég lít þannig á að til sé eitthvert fyrirbæri sem heitir aflahlutdeild, þ.e. hlutdeild í afla Íslands á einhverju ákveðnu ári. Segjum árið 2017, þá er til einhver hlutdeild sem er samanlagt 100%. Nú veit enginn hvað veiðist árið 2017, ekki nokkur maður, menn vita ekkert hvernig stofnarnir verða þá eða hvernig markaðurinn hegðar sér. Samt hygg ég að það væri hægt að selja á markaði markaðshlutdeild í þessari veiði, t.d. 1%. Hana væri hægt að selja og markaðurinn mundi mjög fljótlega finna hvað er rétt verð fyrir 1% aflahlutdeild ársins 2017. Þetta vantar inn í kerfið í dag. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ræddi um vandamálið með gulllax og grálúðu, ég man nú ekki alveg hvaða tegundir hann nefndi, það væri orðið svo dýrt að sækja þessar tegundir út á miðin að þær útgerðir sem veiddu þær mundu leggjast af. Það er einmitt vandinn, herra forseti, að þegar er orðið dýrt að sækja einhverjar tegundir lækkar verðið á þeim, þ.e. á heimildina til að veiða þær. Í stað þess að útgerðirnar leggist af borga menn bara minna af því að tilkostnaðurinn er orðinn svo mikill við að ná í þessa tegund og það er ekki eins mikill akkur í því að veiða þessar tegundir eins og t.d. þorskinn. Þannig að markaðurinn ætti að sjá um þetta. Ég mundi vilja að menn settu aflahlutdeildir á Íslandsmiðum á markað. Ég er flutningsmaður að frumvarpi, reyndar einn, þar sem þetta er gert og öllum aflahlutdeildum er dreift á þjóðina, einum fertugasta á hverju ári til 40 ára. Þá mega Jón og Gunna veiða 23 þorskígildiskíló í 40 ár. Svo reyna þau að selja þessa aflahlutdeild sína eins og allir aðrir og það myndast markaður. Þarna gæfist ágætis ávöxtunartækifæri fyrir til dæmis lífeyrissjóði, fyrir einstaklinga, fyrir sveitarfélög og aðra. Þetta gengur út á markað sem er gjörsamlega öndvert við þá tillögu sem við ræðum hér sem gengur út á sovétkerfi og -skipulag. Verð og meira að segja ávöxtunarkrafa á atvinnugreinar á að ákveða í ráðuneytum, meira að segja í ræðustól Alþingis, því hæstv. sjávarútvegsráðherra bað mig um að nefna rétta ávöxtunarkröfu um daginn þegar við ræddum þetta í 1. umr. Ég sagði þá að það væri sennilega rétt að hafa hana 11% ef ég ætti yfirleitt að vera í því hlutverki. En auðvitað vil ég ekki vera í því hlutverki. Það er fáránlegt að þingmenn þjóðarinnar sem eiga að setja ramma utan um þjóðfélagið séu að ákveða ávöxtunakröfu á sjávarútveg. Þetta á að sjálfsögðu að ákvarðast af markaðnum eins og allt annað. Þegar menn eru búnir að setja aflahlutdeildirnar á markað þarf að breyta þeim í aflamark á hverju ári. Tímanlega fyrir 1. september þarf að segja hver þessi aflahlutdeild eigi að vera, það megi veiða svo og svo mikið af þorski, löngu, karfa eða grálúðu o.s.frv. Þá breytist þessi aflahlutdeild yfir í aflamark og það fer líka á markað. Ef verð á þorski í heiminum verður lágt af einhverjum ástæðum, það hefur kannski fundist bein í flaki og farið hátt í fjölmiðlum og á netinu, þá lækkar verðið á því aflamarki og getur hækkað á einhverri annarri. Þetta er sá markaður sem ég trúi á og þarf að vera til staðar, bæði varðandi aflahlutdeildina og aflamarkið. Ef þetta væri þannig værum við með algjöra markaðsvæðingu. Að sjálfsögðu þarf að fylgja því algjört frjálst framsal. Aflahlutdeildin er bara eitthvað sem einhver á og á rétt til að veiða 1% af öllum afla árið 2017 eða 2019 eða 2035 eða hvaða ár það nú er. Hann hefur þessi réttindi, hann þarf ekkert að eiga skip, en ég mundi kannski gera kröfu til þess að hann væri Íslendingur. Það er kannski eina krafan. Síðan breytist þetta yfir í aflamark á viðkomandi ári, og fer aftur á markað, þannig mun útgerðin gefa af sér langmestan arð. Hver græðir á því? Þjóðin, alveg sérstaklega því samkvæmt mínum hugmyndum á að dreifa arðinum á þjóðina, íbúana. Það frumvarp sem við ræðum hér og allur sá vandræðagangur sem menn eru með í tengslum við það er af tvennum toga. Annars vegar á að segja að ríkið sé samasem þjóð. Steingrímur J. Sigfússon hæstv. ráðherra sé sama og Jón og Gunna. Í mínum huga er hann ekkert Jón og Gunna. Það er langt í frá. Þau borga skatta en hann sem fjármálaráðherra tekur við þeim sköttum. Þá brýtur á vinskapnum eða samasemmerkinu. Svo eru menn með einhvers konar landsbyggðarstefnu í þessu. Menn ætla sér að halda byggð á ákveðnum stað með því að setja þangað kvóta. Af hverju skyldi kvótinn hafa farið frá þessum stað? Vegna þess að það var ekki lengur arðbært að veiða fisk á þeim stað. Ég nefni Siglufjörð og síldina sem hvarf. Þá hefði verið fáránlegt að setja til dæmis kvóta í þorski yfir á Siglufjörð. Það var reyndar ekki gert því að þá var ekki búið að finna upp þessa landsbyggðarstefnu. Reyndar voru síldarverksmiðjurnar starfræktar á Siglufirði í áratugi eftir að síldin hvarf. Það má segja að það hafi verið ákveðinn landsbyggðarstyrkur. Hann fólst þó að minnsta kosti ekki í því að þvinga menn til að veiða þorsk eða eitthvað annað sem borgaði sig ekki að veiða á þeim stað. Svo hefur sú staða reyndar breyst. Mér finnst að markaðurinn og frjálst val manna eigi að ráða því hvað þeir vilja veiða á ákveðnum stað. Ef þróunin er sú að veiðar hverfa á einhverjum stað, annaðhvort vegna þess að samgöngur eru ekki nógu góðar við staðinn eða eitthvað slíkt, eiga menn að hlíta því. Það má styrkja byggðir með öðru, t.d. með því að styðja við ferðaþjónustu eða nýjungar á því sviði, einhverja nýsköpun, eitthvað slíkt. Menn geta stuðlað að atvinnusköpun á ákveðnum stöðum án þess að þvinga menn til að veiða fisk sem kannski borgar sig ekki að veiða á þeim stað. Mér finnst þetta frumvarp sem við ræðum hér mjög mengað af þeirri hugsun að það þurfi að sjá til þess að þessi pottur fari þarna og þessi fari hingað. Frumvarpið sem við erum ekki að ræða er sérstaklega þessu marki brennt. Fyrir utan það er þetta frumvarp mjög mengað af vinstri sovétmennsku. Þetta er ekki einu sinni jafnaðarmennska, heldur sovétmennska, það á að ákveða allt saman ofan frá af skrifborðum í ráðuneytum, hinum grænu skrifborðum. Nokkuð hefur verið rætt um laun og álögur á greinina. Ég veit ekki hvað menn halda. Hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur af ágætum fundi í dag hjá Brim og segir að launin skipti ekki máli því reiknireglan taki launin út fyrir áður en gjaldið er lagt á. Nú, það var mjög athyglisvert. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra veit ekki að fyrirtæki borga laun af afkomu sinni. Ef þau hafa ekki neina afkomu, ef enginn hagnaður er í greininni, er mjög erfitt fyrir fyrirtæki að borga laun. Það getur jafnvel verið og hefur gerst að fyrirtæki sem eru utan kvóta og kaupa veiðiheimildir, leigukvóta svokallaðan, semji við sjómennina um töluvert lægri hlut. Það þykir ekki fínt en er samt til staðar vegna þess að fyrirtæki borga laun eftir getu sinni. Ef gengur mjög vel hjá fyrirtæki þekkja þeir sem hafa unnið hjá slíkum fyrirtækjum að það er tiltölulega auðveldara að fá launahækkun en hjá fyrirtæki sem er á leiðinni að fara á hausinn. Um leið og álögur eru lagðar á fyrirtæki er það síður fært um að borga há laun. Það er mjög einfalt. Þetta þurfa menn að hafa í huga, jafnt sjómenn sem landverkafólk og aðrir sem vinna í greininni. Þetta mun hafa áhrif upp alla greinina, líka í vinnslunni, þó það sé ekki beint samhengi þar á milli. Það er reyndar gert ráð fyrir hérna þótt ég sjái ekki hvað vinnslan kemur auðlindinni við. Þetta mun hafa áhrif á vinnslu og þetta mun hafa áhrif á markaðssetningu og sölu hjá fyrirtækjunum sem í mínum huga er ekki síður mikilvæg en sjómaðurinn og fiskvinnslufólkið. Ég er ekki búinn að fara í gegnum nefndarálit 1. og 2. minni hluta. Ég ætla að geyma mér það. Ég er að miklu leyti sammála þeim nefndarálitum. Ég fór að einhverju leyti í gegnum nefndarálit meiri hlutans, ég er ekki búinn að klára það alveg. Þetta eru mjög áhugaverð nefndarálit og mér finnst þau öll vel unnin, ég vil að taka það fram, þótt ég sé ekki sammála nefndaráliti frá meiri hluta atvinnuveganefndar. Síðan eru hérna tvær eða þrjár breytingartillögur, ein mjög viðamikil, frá meiri hlutanum. Ég er búinn að fara í gegnum nokkur atriði eins og það að hækka fastagjaldið sem er stórhættulegt að mínu mati. Svo er tillaga frá Þór Saari um að allir borgi bara 99 kr. á hvert þorskígildi, það gæti svo sem verið lausn að hafa eitthvað slíkt, ekki endilega 99 kr. en eitthvert gjald sem gilti í tvö ár meðan menn væru að draga andann og reyna að ná sáttum á milli stríðandi fylkinga. Svo er breytingartillaga frá hv. þingmönnum Atla Gíslasyni og Jóni Bjarnasyni þar sem er talað um ráðstöfun veiðigjalda. Þar kemur einmitt fram þessi hugsun um landsbyggðina og hvernig menn ætla að halda byggð í landinu og slíkt, sem ég held að menn eigi ekki að gera með því að deila út peningum eftir fyrirframgefinni formúlu. Það er nefnilega ekki þannig að hægt sé að skipuleggja efnahagslífið ofan frá.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir yfirgripsmikla ræðu sem hann flutti reyndar með hléi eins og gengur. Það sem mig langar að spyrja þingmanninn út í er sá kafli í hans ræðu þar sem hann fjallaði um landsbyggðina og það, eins og ég skildi hv. þingmann, að verið væri að útdeila einhverjum gæðum til einstakra byggðarlaga til að þau yrðu lífvænlegri o.s.frv. Við getum örugglega haft ýmsar skoðanir á því hvernig best sé að standa að því að halda öllu landinu í byggð ef það er eitthvert markmið. Í fyrsta lagi þurfa menn að hafa það sem markmið að halda landinu í byggð. Það er hins vegar þannig í dag, ef ég man rétt, að af hverjum 3 kr. sem landsbyggðin býr til í tekjum fyrir land og þjóð verða 2 kr. eftir á höfuðborgarsvæðinu en 1 kr. fer til baka út á land. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé eðlilegt að skiptin séu þannig, hvort það sé ekki eðlileg krafa hjá þeim sem búa úti á landi að meiri fjármunir komi til þess að jafna t.d. þjónustu, samgöngur, heilbrigðisþjónustu og ýmislegt þess háttar. Eins hvort sá veiðiskattur sem nú á að leggja á leggist ekki misþungt á landsmenn vegna þess að þetta er sérstakur skattur sem á að leggjast á fyrirtæki sem eru í útgerð og 85–90% af aflaheimildum eru úti á landi. Það má færa fyrir því rök að þetta sé að stórum hluta landsbyggðarskattur. Er hv. þingmaður sammála mér um að hann deilist ekki jafnt á þegnana heldur eftir því hvar þeir búa?

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar spurningar sem hafa reyndar verið ræddar nokkuð. Byggð í landinu helgast af ýmsum þáttum. Í fyrsta lagi þarf að vera byggðavænlegt því að menn þurfa að geta lifað á einhverju á þessum stöðum. Menn hafa lifað á sauðfjárrækt. Menn hafa lifað á verslun við sauðfjárrækt. Menn hafa lifað á landbúnaði annars. Menn hafa verið með sjávarútveg víða um landið. Fyrst, fyrir einni öld eða tveimur, voru menn með smábáta sem voru gerðir út næst miðunum og mynduðu grunn fyrir byggð. Síðan óx vélvæðingin og hraðinn í markaðssetningunni. Það þarf að koma með fisk strax á markað sem gerir að verkum að vissir staðir á landinu koma ekki til greina til að vinna slíkan fisk. Þannig eru stöðugar breytingar á byggðinni. Ég nefni t.d. Strandir í þessu sambandi. Þar býr ekki nokkur maður, þar er töluvert mikil ferðamennska en það býr enginn þar. Hv. þingmaður kom inn á það sem ég nefndi lauslega í byrjun ræðu minnar, vöxt ríkisvaldsins. Vöxtur ríkisvaldsins var mikill þegar minn ágæti flokkur var við stjórn. Ég held að mestu mistök okkar á þeim tíma, þeim 18 árum, hafi verið að láta velferðarkerfið og vöxt ríkisvaldsins verða svo mikinn. Það þýðir ekkert annað en að ríkið vex í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu. Það er eðli ríkis að vaxa í miðju valdsins. Fyrir það líður landsbyggðin stöðugt. Þessi tala um 2 kr. sem Reykjavík fær af hverjum 3 kr. er náttúrlega vegna þess að Reykjavík er miðja markaðssetningarinnar í þessum fyrirtækjum, hún er ekki síður mikilvæg, 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að frumvarpið auki vöxt ríkisvaldsins, í það minnsta sýnist mér að ríkið ætli sér að verða einhvers konar fisk- eða kvótamiðlari eða -sali eða hvernig það er hugsað og búa til eitthvert kerfi í kringum það sem ráðherra er svo meira og minna með puttana í, ef ég skil þetta rétt. Hv. þingmaður talar um vöxt ríkisvaldsins, að það sé ekkert skrítið að hann verði þar sem stjórnunin er og allt það. Það kann að vera rétt. Ég held ekki að hv. þingmaður hafi verið að færa nein sérstök rök fyrir því, en það eru margir aðrir þættir sem er hins vegar misgefið af í samfélaginu þegar horft er til landsbyggðar og höfuðborgar. Þess vegna stendur enn eftir að mínu viti sú spurning hvað réttlæti það að svo lítið af tekjunum sem landsbyggðin skapar rennur aftur til baka út á landsbyggðina þrátt fyrir að höfuðstöðvarnar séu í Reykjavík þegar kemur að opinberum rekstri. Það hefur hins vegar sýnt sig að með því að færa verkefni út á land hefur það styrkt byggð, það hefur skapað fleiri atvinnutækifæri og samkeppni á vinnumarkaði þannig að fólk hefur getað skipt um störf eða menntað sig til að taka þátt í öðrum störfum. Það er því ekki eitthvert lögmál að vöxturinn þurfi að vera á höfuðborgarsvæðinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það hvort komi til greina, ef við viljum ekki breyta þessu heldur vera með kerfið óbreytt þannig að vöxturinn verði á höfuðborgarsvæðinu, að styrkja landsbyggðina með einhverjum öðrum hætti, t.d. með því að nota skattkerfið, að annars konar skattur verði fyrir þá sem búa fjær höfuðborginni. Það eru dæmi um það frá Noregi. Ef ég man rétt eru líka dæmi frá Bandaríkjunum þar sem Washington hefur ekki sama vægi á þingi og önnur svæði eða fylki í Bandaríkjunum. Það er mjög áhugavert að velta þessu fyrir sér 

Herra forseti. Þetta eru mjög áhugaverðar pælingar. Það er rétt að á tyllidögum hafa stjórnmálamenn gjarnan talað um að flytja verkefni út á land en þegar til þess kemur lyppast menn niður.  Ég held að lausnin sé að minnka hreinlega ríkið. Um leið og við minnkum ríkið hafa menn meira bolmagn til að fjárfesta úti á landi. Það eru geysilega mörg tækifæri finnst mér með netvæðingu, með ljósleiðaravæðingu og öllu slíku. Það skiptir í rauninni engu máli hvar t.d. verkfræðingur situr sem er að reikna eða teikna hús í Hong Kong. Alþjóðavæðingin getur leitt til þess að fólk fari að nýta kosti landsbyggðarinnar, kosti sveitanna, og það hvað heimurinn hefur skroppið saman með netinu. Ég er ekki hrifinn af því að skattleggja mismunandi eftir landsvæðum vegna þess að það býður heim spillingu og misnotkun sem er að mínu mati ærin fyrir. Menn skrá þá lögheimili einhvers staðar úti á landi og búa áfram í Reykjavík og njóta þannig skattfrelsis. Ég er ekki hrifinn af því. Ég mundi gjarnan vilja skoða að búa til forsendur fyrir því að fólk vinni úti á landi og búi þar.

Virðulegur forseti. Ég er alls ekki sammála þessari eindregnu andstöðu hv. þingmanns við byggðatengingar. Hv. þingmaður hefur tröllatrú á hinum frjálsa markaði. Ég held að það sé alveg óhætt að kalla hv. þingmann sannan frjálshyggjumann. Hann má eiga það að hann er sjálfum sér samkvæmur í því. Hvað varðar til að mynda kenninguna um að útgerð leiti í hagkvæmasta og besta formið með hinum fullkomlega frjálsa markaði þarf það ekki að verða raunin, það getur orðið mjög tilviljanakennt. Til dæmis getur mjög ákafur útgerðarmaður á einum stað, ekkert endilega besta staðnum, ákveðið að taka gríðarlega há lán, kaupa til sín meiri kvóta en hann getur síðan staðið undir og þar með skemmt fyrir öðrum byggðum án þess að geta sjálfur rekið fyrirtæki sitt á sem hagkvæmastan hátt. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur sem væri skemmtilegt að fara nánar út í síðar, en ég hef ekki tíma til að ræða núna í þessu stutta andsvari. Ég hefði viljað spyrja hv. þingmann út í annað sem hann kom inn á og ég var alveg sammála um sem er á hversu undarlegum forsendum oft er rætt um þær tillögur sem hér eru til umræðu, til að mynda þann furðulega misskilning hæstv. sjávarútvegsráðherra að gera sér ekki grein fyrir því að laun eru einfaldlega tekin af tekjum fyrirtækis, þau koma ekki úr tilteknum potti hjá fyrirtækinu sem þýðir að hægt sé að taka nánast ótakmarkað af öðrum pottum. Spurningin er þessi: Er hv. þingmaður sammála mér um að það sé verulegt áhyggjuefni á hve röngum forsendum menn ræða þessi miklu hagsmunamál? Við sáum t.d. þingmenn koma hingað upp í dag og tala um hluti eins og framlegð án þess, 

Herra forseti. Ég hef ekki endilega tröllatrú á markaði heldur hef ég trú á því að markaðurinn sé besta tækið til að leysa t.d. vandamál varðandi verðlagningu og búa til ódýra vöru. Þess vegna erum við með Samkeppniseftirlit. Þess vegna höfum við samkeppni. Ég held að allir hv. þingmenn séu meira og minna sammála þessu, nema kannski helst vinstri grænir, ég veit það ekki. Hv. þm. Samfylkingarinnar eru held ég örugglega sammála því að markaður og samkeppni eigi að gilda. Það er því undarlegt að sjá þetta frumvarp sem er alveg þvert á þá hugmyndafræði nánast í öllum greinum. Hv. þingmenn ætla meira að segja að ákveða ávöxtunarkröfu á ákveðna atvinnugrein, sem er alveg út í hött. Það er háð framboði og eftirspurn og markaðsvöxtum og áhættuvöxtum og öðru slíku. Varðandi það að menn fari tilviljanakennt og velji sér stað, það hefur gerst. Það sem spilar mjög sterkt inn í þetta er ættjarðarást og átthagatengsl eða átthagavilji. Þetta gerir það að verkum að útgerðin vinnur að mörgu leyti ekkert með arðsemi í huga. Ég skrifaði einu sinni grein um það af hverju útgerðin vildi ekki græða. Af hverju leigja menn ekki frá sér þann kvóta sem þeir geta leigt, helminginn, á því verði sem bauðst og tvöfalda eða þrefalda hagnaðinn? Menn gerðu það ekki. Það hugsa ég að sé vegna þessara átthagatengsla en líka vegna þess sem ég vona að sé ekki rétt, að menn hafi bundist samtökum um að halda verðinu á kvótanum uppi til að það lækkaði ekki óeðlilega mikið því að þá kæmi samkeppni frá nýliðum og veðhæfni fyrirtækisins gæti líka verið í voða.

Virðulegur forseti. Það sem ég óttast að hv. þingmaður klikki kannski helst á er að meta átthagatengslin til verðmæta. Þau eru töluvert mikils virði. Það er mikils virði fyrir fólk að geta búið í þorpi eða bæ sem það ber miklar tilfinningar til og starfað þar áfram. Í því liggja raunveruleg verðmæti þótt ef til vill sé erfitt að reikna þau í excel-skjali. Ég ætla að halda áfram með það sem ég kom inn á síðari hluta fyrra andsvars sem er hversu skökk þessi umræða er. Að hluta til virðist það vera vegna þess að þeir sem um þessi mál fjalla, a.m.k. af hálfu stjórnarmeirihlutans, virðast ekki gera sér grein fyrir grundvallaratriðum þeirrar atvinnugreinar sem hér er til umfjöllunar. Ég nefni eitt dæmi: Mikilvægi þess fyrir samfélagið allt að sem hæst verð fáist fyrir íslenskar sjávarafurðir. Allir eru meira og minna sammála um það held ég að sjávarauðlindin sé ein sú mikilvægasta og verðmætasta sem Íslendingar hafa yfir að ráða, en þá ættu menn líka að vera sammála um að mikilvægt sé að fá sem hæst verð fyrir þessa auðlind. Eins og kerfið hefur verið byggt upp, þ.e. með því að gefa fyrirtækjunum tækifæri á að skipuleggja sig og vinna afurðir sínar á þann hátt að þær skili sem hagkvæmustu verði, hefur verð á íslenskum sjávarafurðum stöðugt farið hækkandi og er líklega það hæsta í heimi núna, þ.e. íslenskar sjávarafurðir gefa hærra verð en til að mynda norskar, danskar eða frá Síle eða Kína eða einhvers staðar annars staðar. Það eru raunveruleg verðmæti sem skila sér til þjóðarinnar allrar. 

Herra forseti. Þetta var mjög athyglisverð spurning og mjög athyglisverð pæling vegna þess að fyrirtæki er ekki bara að veiða fisk í sjávarútvegi, það er líka að gera eitthvað úr honum sem er þá framleiðslan, jafnvel að flytja hann nýjan til útlanda, og svo er það markaðssetningin. Markaðssetningin er mjög mikilvæg. Hún kostar. Það þarf að vera hvati fyrir hana. Málið er að ég er hræddur um að þetta frumvarp eyðileggi þann hvata. Við fáum mjög gott verð fyrir auðlind okkar vegna þess að markaðssetningin er mjög góð og það er vegna þess sem ég nefndi áðan í ræðu minni að auðlind yrði ekki til nema með mannauði. Það er mannauður bundinn í sjávarútvegsfyrirtækjunum, frábærum veiðiaðferðum, frábærri tækni við veiðiaðferðir og frábærri tækni í vinnslu. Ég hef horft á svona fyrirtæki, þetta er eiginlega tölvuheimur. Síðan er frábær tækni notuð við markaðssetningu, mikil samkeppni er á því sviði og þar standa fyrirtæki sig mjög vel. Það er mjög mikill mannauður í sjávarútvegi. Ég óttast að það frumvarp sem við ræðum hérna með öllum þessum sovétreglum og föstu reglum og mikilli skattlagningu þegar vel gengur og engri þegar illa gengur og allt það, svo maður tali nú ekki um frumvarpið sem við ræðum ekki og er í nefnd, frumvarpið sem takmarkar framsal og allt það - það er stórhættulegt fyrir íslenska þjóð að fá yfir sig svona sovétkerfi sem er hvergi nokkurs staðar við lýði. Það er löngu búið að leggja þetta af í Sovétríkjunum og Rússlandi, þetta er hvergi við lýði. Menn eru að taka upp svona kerfi á Íslandi. Ég óttast að fyrir það muni allur sjávarútvegurinn líða.

Virðulegur forseti. Í fyrstu ræðu minni fór ég yfir nokkur sérfræðiálit sem bárust þinginu, nánar tiltekið hv. atvinnuveganefnd, vegna þessa máls og það er ekki ofsögum sagt að þau álit hafi verið mjög afdráttarlaus um þá miklu galla sem á þessu frumvarpi eru. Ég hef hugsað mér að halda áfram þar sem frá var horfið í þessari yfirferð, enda er tilgangurinn með þessum umræðum hér að reyna að bæta málið með því að benda á gallana og helst hugsanlegar lausnir. Áður en ég held áfram þar sem frá var horfið í síðustu ræðu verð ég að nefna áhyggjur mínar af þeirri umræðu sem hefur farið fram um þetta mál, bæði í þingsal í dag af hálfu nokkurra hv. stjórnarliða og í fjölmiðlum, vegna þess að umræðan og röksemdafærsla þess fólks sem leggur fram þetta mál og berst fyrir samþykki þess bendir því miður allt of oft til þess að menn hafi hreinlega enga hugmynd um hvað verið er að leggja fram - hafi í fyrsta lagi ekki kynnt sér sérfræðiálitin sem ég nefndi, en leggi auk þess sjálft mat á eigið frumvarp á röngum forsendum. Ég skal nefna dæmi. Hér hafa hv. þingmenn stjórnarliðsins talað mikið um framlegð, að framlegð í íslenskum sjávarútvegi sé svo mikil að það megi vel leggja á hana enn hærri gjöld en gert er ráð fyrir í því frumvarpi sem við erum að ræða. Einn hv. þingmaður nefndi það hér áðan að framlegð í íslenskum sjávarútvegi væri á við það sem gerðist í gosdrykkjaframleiðslu í Bandaríkjunum. Það þótti hv. þingmanni til marks um það að framlegðin væri gríðarlega mikil. Í ræðu hans, og raunar mátti skynja það sama í ræðum fleiri hv. þingmanna, var ekki annað að heyra en hv. þingmenn vissu ekki hvað orðið framlegð þýddi og væru því að leggja mat á þessar tillögur út frá ranghugmyndum eða misskilningi. Framlegð er einfaldlega tekjur að frádregnum breytilegum kostnaði - breytilegum kostnaði. Af því að dæmið um gosdrykkjaframleiðendur í Bandaríkjunum var nefnt getum við sagt til einföldunar, gefið okkur dæmi, um að það kosti sem nemur 30 kr. að framleiða hverja gosdós þegar búið er að byggja verksmiðjuna og ráða fólk til starfa og þar fram eftir götunum. Þá má með rökum nokkurra stjórnarliða í umræðu um þessi mál halda því fram að framlegðin af hverri gosdós sé 70 kr. ef hún er seld á 100 kr., lítum fram hjá skattgreiðslum. Með öðrum orðum, fyrst hver gosdós skili 70 kr. framlegð hljóti bandaríska ríkið að geta skattlagt þennan iðnað með þessa gríðarlega miklu framlegð og sett til að mynda 30 kr. gosskatt eða gosgjald á hverja dós og gert gosdrykkjaframleiðslu í Bandaríkjunum að miklum tekjustofni fyrir ríkið og vegna þess að framlegðin sé 70 kr. séu 30 kr. ekki svo mikið, menn hafi áfram 40 kr. í framlegð. Hver væri gallinn á þessu fyrirkomulagi? Hann er auðvitað sá að þegar menn tala um framlegð gleyma þeir að taka með í reikninginn allan fasta kostnaðinn. Það kostaði auðvitað gosdrykkjaframleiðandann töluvert að byggja verksmiðjuna, kaupa öll tækin og líklega tók hann lán til þess og þarf að borga af þeim vexti á hverju ári. Svo er auðvitað fjöldi fólks á föstum launum við það að vinna hjá gosdrykkjaframleiðandanum. Hann þurfti kannski að kaupa gríðarlega stóran bílaflota og þyrfti því að kaupa eldsneyti á bílaflotann og borga ökumönnum laun til að keyra gosdrykkina um allt land. Þannig mætti lengi telja. Hugsanlega er því meðalkostnaðurinn við hverja framleidda gosdós 90 kr. Hvaða áhrif hefði það þá að leggja 30 kr. gosdrykkjagjald á hverja dós? Það mundi einfaldlega þýða að fyrirtækið tapaði 20 kr. af hverri seldri dós. Svo að ég rifji upp forsendurnar sem ég gaf mér þá voru 30 kr. í breytilegan kostnað við hverja dós og í ofanálag 60 kr. í fastan kostnað, flutningskostnað og slíkt, söluverð 100 kr., þannig að það væri 10 kr. hagnaður af hverri seldri dós. Samkvæmt kenningum stjórnarliða yrði 30 kr. gjald lagt á hverja dós vegna þess að framlegðin væri svo mikil en það þýddi að fyrirtækið tapaði á hverri seldri dós og færi fljótlega á hausinn. Því miður er það sem við sjáum á áliti allra sérfræðinga sem um þetta hafa fjallað að miðað við þá gjaldtöku sem áformuð var stæðu fyrirtækin einfaldlega ekki undir henni. Kannski er skýringin sú að stjórnarliðar hafa ekki hugmynd um hvað framlegð þýðir, gera sér ekki grein fyrir fasta kostnaðinum og halda nánast að allt sem fæst fyrir hvern seldan fisk séu hreinar tekjur. Af umræðunum má helst skilja að þær fari eingöngu til eigenda fyrirtækjanna. Eins og komið hefur fram hér fyrr í kvöld gleyma menn líka laununum og telja að þau komi einhvers staðar allt annars staðar frá, eins og skilja mátti á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í sjónvarpsfréttum fyrr í kvöld. Kannski er þetta allt saman á misskilningi byggt. Þá væri nú gott ef menn brytu odd af oflæti sínu og hlustuðu á sérfræðingana sem benda á alla gallana við þær tillögur sem hér eru til umræðu. Það virðist vera að þrátt fyrir allt tal um fagleg vinnubrögð, upplýsta umræðu og sérfræðiþekkingu eigi það eingöngu við þegar hægt er að finna einhverja sérfræðinga sem tala máli ríkisstjórnarinnar og samþykkja það sem hún hefur þegar gefið sér sem niðurstöðu. Ef mat sérfræðinganna fer ekki saman við það sem stjórnarliðar hafa ákveðið, jafnvel þó að það sé byggt á misskilningi eða röngum forsendum, er ekkert gert með mat þeirra. Þetta hlýtur að vera áhyggjuefni almennt í störfum þingsins, en þó sérstaklega þegar um er að ræða hagsmuni sem varða grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, hagsmuni sem varða allan almenning í landinu. Annað sem mér gremst við að fylgjast með umræðunni er orðræðan sem minnir helst á hvernig talað var hér á millistríðsárunum af hálfu íslenskra kommúnista þar sem stjórnarliðar gefa sig stöðugt út fyrir að vera einu fulltrúar fólksins, almannahagsmuna, en aðrir séu fulltrúar einhverra sérhagsmuna. Það eru hagsmunir alls almennings í landinu að með þá mikilvægu og verðmætu auðlind sem sjávarauðlindin er sé farið á þann hátt að hún skili sem mestum arði til þjóðarinnar, sem mestum verðmætum. Þess vegna eru það hagsmunir alls almennings, það eru ekki sérhagsmunir, að búa til það kerfi, það fyrirkomulag, sem hvetur til sem hagkvæmastrar nýtingar og að verð fyrir auðlindina sé sem hæst til að auðlindin nýtist samfélaginu sem best, til að samfélagið allt fái sem mest út úr auðlindinni. Það á að vera markmiðið þegar menn semja frumvörp um stjórn fiskveiða. Í staðinn fáum við alveg dæmalausa orðræðu þar sem menn láta eins og þeir einir séu fulltrúar fólksins. Við höfum því miður oft heyrt slíka umræðu í gegnum tíðina, þá helst í ríkjum þar sem stjórnvöld hugsa ósköp lítið um hagsmuni fólksins. Það er reyndar fylgni þar á milli að þeim mun meira sem stjórnmálamenn tala eins og þeir séu hinir einu sönnu fulltrúar þjóðarinnar eða fólksins þeim mun verr fer fólkið út úr stjórnarfari þeirra. Hér til að mynda fyrr í dag kom hv. þm. Skúli Helgason nánast eins og beint úr tímavél frá 1930 og sagði að þeim sem rækju útgerðarfyrirtæki, þeim sem störfuðu í sjávarútvegi, væri, svo að notað sé orðbragð hv. þingmanns, „skítsama“ um starfsmenn sína. Það er undarlegt að heyra slíkt orðalag á þessum tímum og ber vott um ótrúlega vanþekkingu á störfum í þessari grein eins og sjá má af fjölmörgum ályktunum sjómanna og landverkafólks gegn þeim tillögum sem hér eru til umræðu. Hverjum er skítsama um þetta fólk? Hvort eru það þeir sem vilja hámarka arðinn af auðlindinni og borga í flestum tilvikum, vonandi en auðvitað ætti það að vera í öllum, sanngjörn laun fyrir vinnuna eða stjórnvöld sem koma fram með tillögur sem beinlínis eyðileggja verðmæti og draga úr getu fyrirtækjanna til að borga sjómönnum og verkafólki sæmileg laun? Í gær ályktuðu á fimmta hundrað manns á fundi í Vestmannaeyjum, sjómenn og landverkafólk, samhljóða um að með því frumvarpi sem við ræðum væri vegið að kjörum sjómanna og landverkafólks. Samt leyfa hv. stjórnarliðar sér að koma hingað upp með algjörlega innantómar yfirlýsingar og jafnvel svívirðilegar um að allir nema þeir séu að níðast á almenningi, einmitt þegar sama fólk leggur fram frumvörp sem skaða hagsmuni alls almennings. Margir stjórnarliðar hafa líka rætt um það hversu miklir vinir landsbyggðarinnar þeir séu, ekki hvað síst hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hér áðan, og sagst vilja styrkja stöðu hennar. Hvert er mat sveitarfélaga á landsbyggðinni á þeim tillögum sem hér eru til umræðu? Það verður ekki hjá því komist að líta aðeins á það því að það er mjög afdráttarlaust. Skoðum til að mynda greinargerð sem barst atvinnuveganefnd Alþingis frá Dalvíkurbyggð. Ég les bara síðasta kaflann undir fyrirsögninni „Umsögn um mál nr. 658 – frumvarp til laga um veiðigjöld“, með leyfi forseta: „Hið sérstaka veiðigjald virðist mjög hátt en það felur í sér að minnsta kosti sexföldun á núverandi gjaldi. Bæjarráð hefur áhyggjur af örlögum útgerðarfyrirtækja sem keyptu viðbótarveiðiheimildir eftir þorskniðurskurðinn 2007 og skuldsettu sig þess vegna. Það er ljóst að fyrirtæki munu þurfa að hagræða og endurskipuleggja í kjölfar svo mikillar hækkunar veiðigjalds, ef þau lifa hana af, því hið sérstaka veiðigjald sem ætlað er að skila auðlindarentunni til þjóðarinnar tekur mið af heildararðsemi í greininni, veiðum og vinnslu, en ekki stöðu eða arðsemi einstakra fyrirtækja. Þau borga sitt krónugjald miðað við heildarafkomu greinarinnar, ekki fyrirtækis síns. Á það hefur verið bent að þetta fyrirkomulag kunni að kippa stoðunum undan fiskvinnslu án útgerðar þar sem útgerðir án fiskvinnslu muni í vaxandi mæli telja sig þurfa að hafa eigin vinnslu til að ná sem mestri arðsemi út úr rekstri sínum. Þar með er fiskvinnsla án útgerðar í mikilli hættu því minna verður á fiskmörkuðum. Á Dalvík eru tvö rótgróin fjölskyldufyrirtæki með samtals um 70 manns í fiskvinnslu, án útgerðar. Daði Már Kristófersson og Þóroddur Bjarnason sem settu saman álit fyrir ríkisstjórnina um áhrif frumvarpanna búast við „umhleypingum á næstu árum meðan útgerðin lagar sig að breyttum aðstæðum“ og segja að áformuð lagasetning muni verða „mjög íþyngjandi fyrir rekstur sjávarútvegsfyrirtækja“. Enn fremur að hækkun veiðigjalds muni án efa „kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum“. Það er mat bæjarráðs að landsbyggðin hafi fengið næga ,,umhleypinga“ á undanförnum árum og að ekki sé á það bætandi. Þá er það galli að það frumvarp sem boðað er um breytingar á skattalöggjöf skuli ekki liggja fyrir jafnhliða frumvarpi um veiðigjöld. Samkvæmt úttekt KPMG mun veiðigjald skipa og báta frá Dalvíkurbyggð verða tæplega 700 millj. kr. Þá má ætla að þeir fjármunir sem koma úr 40% af andvirði þess sem leigt er upp úr leigupotti og eiga samkvæmt frumvarpi að ganga til sveitarfélaga verði á bilinu 7–40 millj. kr. miðað við skiptingu eftir íbúafjölda. Það er skoðun bæjarráðs Dalvíkurbyggðar að leigugjald úr potti eigi að ganga beint til sveitarfélaga til að mæta þeirri mögulegu útsvarslækkun sem þau verða fyrir og þá í samræmi við mikilvægi sjávarútvegs á hverjum stað. Þá eigi að nýta hið sérstaka veiðigjald til uppbyggingar innviða í landinu. Þannig yrði arðurinn sýnilegur og nýttist öllum landsmönnum. Bæjarráð ítrekar þá afstöðu að hafa þurfi gott samráð um breytingar á kerfinu sem geti skilað almennri sátt í málinu og að sem fyrst verði eytt óþarfa óvissu og óöryggi þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Bæði þær fjölskyldur sem lifa af sjávarútvegi og þau sveitarfélög sem byggja afkomu sína á nýtingu þessarar mikilvægu auðlindar þurfa á traustara starfsumhverfi að halda. Fyrir hönd bæjarráðs Dalvíkurbyggðar Svanfríður Jónasdóttir, bæjarstjóri“ Ég vek athygli á því að bæjarstjórinn í Dalvíkurbyggð er ekki einhver sem almennt væri hægt að skilgreina sem pólitískan andstæðing ríkisstjórnarinnar. Þetta er greinargóð, stutt lýsing á áhrifum þess frumvarps sem við ræðum hér á eitt byggðarlag. Lýsingarnar eru fjölmargar því að sveitarfélög um allt land hafa sent aðvaranir vegna þessara frumvarpa, ekki hvað síst frumvarpsins um hækkun veiðigjalda, til Alþingis og bent á hversu víðtæk og skaðleg áhrif frumvörpin hefðu á byggðirnar. Þrátt fyrir þetta koma þingmenn hingað upp og reyna að telja sjálfum sér trú um það, og jafnvel öðrum, að þeir séu með þessu á einhvern hátt að styrkja stöðu landsbyggðarinnar, þótt fulltrúar hvaðanæva að af landsbyggðinni séu á einu máli um skaðsemina sem af þessu hlýst. En þar eins og í tilviki sérfræðiálitanna kjósa stjórnarliðar einfaldlega að líta fram hjá ábendingunum, láta eins og þeir sjái þær ekki og halda áfram millistríðsorðræðu sinni og yfirlýsingum um að þeir séu einu fulltrúar fólksins í landinu, enda þótt bæði sérfræðiálit þeirra sem starfa í greininni og álit frá sveitarfélögum vítt og breitt um landið sýni fram á að það er alls ekki raunin. Mér sýnist ég hafa tíma, virðulegur forseti, til að fara stuttlega yfir annað álit frá sveitarfélaginu Fjarðabyggð. Reyndar verð ég að láta nægja að lesa síðustu línurnar, en þar segir, með leyfi forseta: „Bæjarráð ítrekar bókun bæjarstjórnar frá 9. júní 2011 um að mikilvægt sé að stjórnvöld og hagsmunaaðilar setjist aftur að sáttarborði og vinni að frumvarpi um sjávarútvegsmál sem styrki greinina til framtíðar, sníði þá agnúa af kerfinu sem hvað mest eru umdeildir með hagsmuni íslensks samfélags að leiðarljósi. Það liggur ljóst fyrir að boðuð frumvörp munu hafa mikil áhrif á rekstur sjávarútvegsfyrirtækjanna í Fjarðabyggð. Fyrir liggur að svigrúm fyrirtækjanna til fjárfestinga mun verða mun minna sem um leið hefur áhrif í samfélaginu þar sem margir stórir og smáir þjónustuaðilar byggja rekstur sinn á ýmiss konar þjónustu við greinina. Skattheimta á þeim mælikvarða sem boðuð er í frumvörpunum er gríðarleg færsla á fjármunum frá samfélaginu hér á Austfjörðum í ríkissjóð. Þegar gerðar eru breytingar á umhverfi atvinnugreinar eins og sjávarútvegs, sem snertir afkomu og starfsöryggi fjölda fyrirtækja og starfsmanna þeirra um allt land, er nauðsynlegt að allir hagsmunaaðilar komi að því verki. Bæjarráð Fjarðabyggðar telur að tillögur „sáttanefndarinnar“ hafi verið skref í rétta átt þar sem allir hagsmunaaðilar náðu niðurstöðu um þær breytingar sem hægt er að gera og yrðu í sátt við þjóðina. Eins og fram hefur komið, og færð eru rök fyrir í þessu erindi, mun frumvarpið í þeirri mynd sem það liggur fyrir hafa veruleg neikvæð áhrif á atvinnulíf á svæðinu, tekjur sveitarfélagsins og samfélagið í Fjarðabyggð. Bæjarráð Fjarðabyggðar mótmælir því framlögðum frumvörpum og hvetur stjórnvöld til að boða til breiðs samráðs um sátt og framtíð fiskveiðistjórnar og auðlindaskatt á íslenskan sjávarútveg.“ Þetta sýnist mér vera frá bæjarráðinu öllu. Það er nefnilega gegnumgangandi í þessu máli að umsagnir fara ekki eftir því hvaða flokkar eru við völd á hverjum stað, í þeim eru einfaldlega fulltrúar fólks í hverju sveitarfélagi að benda á staðreyndir málsins. Eins og sjá má á þeim tveimur dæmum sem ég hef lesið hér upp úr er líka ákall um það að menn ráðist í samstarf og samræðu við þá sem starfa í greininni, fólkið í landinu, um þessar breytingar í þeirri von að það megi koma þar inn 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann gat um 500 manna fund í Vestmannaeyjum. Þeir voru með ályktun. Ég vil spyrja hann: Getur verið að á 500 manna fundi í Vestmannaeyjum, sem er yfir 10% af íbúafjöldanum, sé verið að gæta sérhagsmuna og hverra þá? Útgerðarinnar í Vestmannaeyjum? Eða hvernig lítur hv. þingmaður á slíkan fund kjósenda og fund sem ályktar svo? Þá vildi ég spyrja hv. þingmann því að við erum að ræða hérna frumvarpið um auðlindagjald. Það kemur fram í því frumvarpi að afkoman er afskaplega sveiflukennd. Hún er sum árin engin, 2004 held ég að hafi verið árið sem afkoman eða tekjurnar voru engar. Þetta sveiflast af ýmsum ástæðum, bæði vegna þess að gengi og fiskverð sveiflast og mjög margt kemur inn í það, olíuverð o.s.frv. Í fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin samþykkti um daginn er gert ráð fyrir því að út úr þessu auðlindagjaldi komi að minnsta kosti 17 milljarðar. Það er sem sagt búið að ráðstafa peningum af þessu gjaldi sem við erum að ræða og er ætlunin að skapa atvinnu, en á sama tíma á það að leggjast á fyrirtæki sem eru þegar búin að tilkynna að þau muni bregðast við með því að skera niður atvinnu. Í rauninni er þetta ekkert annað en að hræra í sama pottinum, það er verið að skapa atvinnu á einum stað og skerða hana á öðrum. Svo eru forsendurnar þær að það gangi nú glimrandi vel í greininni þannig að hún geti borgað þetta auðlegðargjald.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði um skilgreiningu á orðinu sérhagsmunir, orði sem margir hv. stjórnarliðar hafa tekið sér í munn í þessari umræðu, og hvort það gætu talist sérhagsmunir sem mörg hundruð manna fundur í Vestmannaeyjum ályktar um. Nei, ég er ekki þeirrar skoðunar að það geti talist sérhagsmunir. Það hljóta að vera hagsmunir samfélagsins sem þessi fundur snerist um. Raunar virðast sérhagsmunir, eins og orðið er notað í þessari umræðu, vera skilgreindir þannig að allt annað en hagsmunir Samfylkingarinnar séu sérhagsmunir. Ef menn eru ekki að gæta hagsmuna Samfylkingarinnar eða þeirra leiða sem hún telur rétt að fara þá eru þeir að gæta sérhagsmuna, það eru hins vegar almannahagsmunir ef menn tala máli Samfylkingarinnar. Þetta minnir okkur náttúrlega dálítið á hvernig menn nálguðust hlutina í löndum Mið- og Austur-Evrópu stóran hluta 20. aldarinnar. Þá voru það óvinir alþýðunnar, óvinir ríkisins jafnvel, sem gagnrýndu stjórnvöld vegna þess að stefna stjórnvalda var samkvæmt skilgreiningunni stefna sem varðaði almannahagsmuni, jafnvel þó það væri ekki svo í raun. Við virðumst svolítið vera komin inn á sömu braut í umræðunni um þetta mál, að raunveruleikinn sé eitt en skilgreiningar stjórnvalda á hugtakanotkun sinni allt annað. Hv. þingmaður nefndi líka hversu sveiflukennd afkoma í greininni væri og að ekki væri tekið mið af því í þessum tillögum. Það er hárrétt og ekki nóg með það heldur virðist í þessum tillögum beinlínis gert ráð fyrir því að gengi krónunnar verði áfram lágt og lækki jafnvel enn frá því sem nú er. Þannig að stjórnvöld eru með þessum tillögum að gefa það út að þau ætlist til þess að gengi gjaldmiðilsins verði lágt um ókomna tíð.

Herra forseti. Þetta síðasta var mjög athyglisvert vegna þess að það er hjalað á góðum stundum um stöðu heimilanna og hún er að miklu leyti tengd genginu, þ.e. þegar gengi krónunnar er lágt hækkar verð á öllum vörum, bleium jafnt sem eplum og bensíni, og heimilin hafa það slæmt. Það er mjög slæmt ef það er eins og hv. þingmaður getur um að forsenda þessara áætlana sé að gengið haldist lélegt. Hv. þingmaður talaði líka í ræðu sinni um markaðinn og markaðssetningu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann því að mér hefur stundum fundist að ekki sé mikil samkeppni í greininni í dag og hafi ekki verið undanfarin ár: Er hv. þingmaður sama sinnis, að það sé ekki mikill sveigjanleiki eða markaðsvæðing í greininni í dag? Getur verið að núverandi kvótakerfi hafi einhverjar hömlur innbyggðar gegn því að afli fari t.d. á markað eða menn leigi frá sér kvóta sem er skynsamlegt að gera? Getur verið að einhverjir innbyggðir ættjarðarhömlur séu á stjórnum útgerðarfyrirtækja? Varðandi sveiflukennda afkomu og fjárfestingaráætlun gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að skapa störf á einum endanum með því að valda fækkun starfa á hinum endanum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann sammála því að þetta sé reyndin þegar upp er staðið?

Virðulegur forseti. Já, það er ótrúlegt en satt að forsendur þessara tillagna eru þær að gengi gjaldmiðilsins verði áfram lágt og um leið forsendur svokallaðrar fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar sem á að gilda á næsta kjörtímabili ef Samfylkingin nær að halda völdum. Hv. þingmaður spurði út í núverandi kerfi og galla þess, hvort skorti þar á samkeppni og hagkvæmni. Það má alveg taka undir það með hv. þingmanni að á núverandi kerfi eru ýmsir gallar. Reyndar held ég að stór hluti ástæðunnar fyrir því hversu stirt kerfið er og markaður lítill, eins og ég held að hv. þingmaður hafi orðað það, eða áhrif markaðarins takmörkuð, sé sá mikli kostnaður sem útgerðarfyrirtæki hafa lagt í vegna hagræðingarinnar sem hefur verið undanfarin 30 ár. Það er auðvitað búið að vera mjög dýrt fyrir þá sem eftir eru í greininni að kaupa aðra út og halda svo rekstrinum gangandi þrátt fyrir síendurtekinn niðurskurð aflaheimilda. Það eru ýmsir gallar á kerfinu. Ég deili ekki við hv. þingmann um það, enda erum við vonandi báðir sammála um að mikilvægt sé að gera breytingar á kerfinu til úrbóta. Það er eitt af því sem er svo slæmt við þá nálgun sem við ræðum hér á tillögur stjórnarflokkanna að þeir koma í raun í veg fyrir nauðsynlega umræðu og nauðsynlegar úrbætur á kerfinu. Til að svara svo lokaspurningu hv. þingmanns um tilfærslurnar þá eru menn auðvitað í þessum tillögum að færa sömu hlutina fram og til baka en ekki að skapa ný verðmæti, í rauninni þvert á móti - þeir eru að draga úr verðmætasköpun.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að ræða hv. þingmanns var ákaflega athyglisverð. Hægt væri út af fyrir sig að fara í ýmsa þætti ræðunnar og spyrja nánar út í þá. Ég ætla aðeins að dvelja við einn þátt, þ.e. vangaveltur hv. þingmanns um framlegðina sem gengur eins og rauður þráður í gegnum þessa umræðu alla vegna þess að veiðigjaldið ræðst svo mikið af framlegðinni eins og allir vita. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður benti á að eins og stjórnarliðar hafa talað mætti ætla að framlegðin væri hin endanlega tala út úr rekstrarreikningi fyrirtækja. Það er eins og menn geri ekki ráð fyrir því að menn þurfa að standa undir föstum kostnaði, fjármagnsliðum og þess háttar. Auðvitað er það þannig að framlegðin segir einhverja sögu, til dæmis um rekstrarárangurinn. Hins vegar er staðan í sjávarútveginum dálítið sérstök. Í fyrsta lagi er það einatt þannig að afkoman í sjávarútveginum er mjög mismunandi milli einstakra greina. Við sjáum aftur í tímann að framlegðin og reksturinn í uppsjávarfiskinum var frekar slök og hefði til dæmis gefið neikvæða rentu miðað við útreikninga ríkisstjórnarinnar. Núna er framlegðin þarna hins vegar góð, hún er lakari annars staðar en hún er almennt talað góð í greininni. Í öðru lagi er staða fyrirtækjanna í sjávarútveginum misjöfn. Meðaltalstölurnar segja ekki alla söguna. Þegar ég segi að staða fyrirtækjanna sé misjöfn þá er það svo að sum fyrirtæki hafa orðið að fara í fjárfestingar sínar í óefnislegum eignum á síðustu árum, til dæmis í krókaaflamarkinu sem var einfaldlega ekki til fyrir 10 árum. Það að ætla sér að setja hátt veiðigjald á þann hluta útgerðarinnar - eins og menn hefðu látið sér detta það í hug fyrir 10, 15 árum að setja svona mikið veiðigjald, 15 milljarða, á sjávarútveginn, það hefði auðvitað engum dottið í hug þá. Þetta segir okkur hversu illa þetta mál var hugsað í upphafi þó að núna væri búið að einhverju leyti að koma til móts við það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái þetta núna, hvernig sýn hans sé á sjávarútveginn í ljósi mismunandi 

Virðulegur forseti. Ég velti fyrir mér hvort við þurfum ekki að reyna að fá hv. stjórnarliða til að skilja grundvallarhugtökin áður en þeir fara að byggja kenningar og frumvörp á misskilningi, því að svo virðist vera að ekki gæti bara misskilnings heldur ranghugmynda um grundvallarhugtök eins og framlegð í sjávarútvegi. Annað sem mér finnst mjög undarlegt í málflutningi stjórnarliða og hv. þingmaður kom aðeins inn á er að þeir tala nú eins og auðlindin skapi sjálfkrafa verðmæti. Það má nánast skilja þá stundum sem svo að forsendur þeirra byggi á því að fiskurinn, eins og ég hef nefnt áður sem dæmi, stökkvi bara sjálfur upp úr sjónum og komist einhvers staðar í tölvu, fari á fiskmarkað, selji sig þar aftur út í sjó og syndi til Hollands og þar upp eftir kanalnum í Amsterdam og upp á disk hjá einhverjum. Þannig reikni menn verðið. Menn taka hreinlega ekki með í reikninginn alla kostnaðarliðina eins ótrúlegt og það nú er þegar um er að ræða ríkisstjórn í landi sem er að fjalla um stærstu og mikilvægustu atvinnugrein landsins. Það hefur tekið svolítinn tíma fyrir okkur í stjórnarandstöðu, ég tala nú ekki um fólk í samfélaginu, að gera sér grein fyrir því að svona geti þetta verið, að við séum með ríkisstjórn sem ræðir um grunnatvinnuveg þjóðarinnar án þess að átta sig á grundvallarhugtökum. En þetta virðist því miður vera raunin. Svo reyna menn að bæta þetta upp með hugtakanotkun og eins og því að þeir séu fulltrúar þjóðarinnar og aðrir sem andmæli þeim séu bara gæslumenn sérhagsmuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og það sem jók við það sem hann var áður búinn að ræða um framlegðina fannst mér áhugavert. Mig langar að rifja aðeins upp að í umsögn Alþýðusambands Íslands er fjallað dálítið um þetta einmitt út frá sjónarhóli framlegðarinnar. Þar er vakin athygli á því sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið óþreytandi að segja okkur sem er það að þetta fyrirkomulag sé mjög næmt fyrir afkomubreytingum í sjávarútvegi. Það er talið þessu frumvarpi mjög til tekna að þegar hagur útvegsins versnar lækkar veiðigjaldið eða veiðiskatturinn. Þegar hann batnar hækkar veiðiskatturinn, segir hæstv. ráðherra. Alþýðusamband Íslands hefur velt þessu aðeins fyrir sér. Þeir hafa skoðað hvaða áhrif það hefði til dæmis á veiðiskattinn ef gengi krónunnar mundi styrkjast um 20%. Af hverju segja þeir 20%? Jú, það er nefnilega þannig að ein af forsendum kjarasamninganna er að gengi krónunnar styrkist um 20% fyrir lok þessa árs. Þeir eru að vísu mjög svartsýnir á að það gangi eftir af ástæðum sem blasa við öllum mönnum, en engu að síður segja þeir: Gefum okkur að gengi krónunnar styrkist um 20%. Hvað gerist þá varðandi veiðiskattinn? Miðað við frumvarpið sem gekk út á að veiðiskatturinn yrði 24–25 milljarðar kr. er það niðurstaða Alþýðusambands Íslands að veiðiskatturinn gæfi ekki 24–25 milljarða miðað við frumvarpið heldur 8–9 milljarða. Með öðrum orðum, botninn er dottinn algjörlega úr þeirri hugmynd um að eyða síðan þeim peningum til þarflegra verkefna til dæmis í vegamálum og slíkra hluta, vegna þess að ef gengi krónunnar styrkist er stór hluti veiðiskattsins horfinn. Þá vaknar spurningin: Er það ekki ljóst mál - ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeirri skoðun með mér - að framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar er sú að í fyrirsjáanlegri framtíð verði gengi krónunnar álíka veikt og er núna? Er þetta meðvituð stefna? Hæstv. ráðherra svaraði andsvari mínu þannig á föstudagskvöldið að hann væri andsnúinn eða ósammála Alþýðusambandinu um að gengi krónunnar ætti að styrkjast um 20%. Þá vitum við það. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður nefnir annað sláandi dæmi um það hversu illa unnin þessi frumvörp eru. Ekki aðeins skortir skilning á grundvallarhugtökunum sem unnið er út frá heldur eru forsendurnar líka í beinni andstöðu við forsendur annars staðar. Forsendur kjarasamninga stangast á við forsendur þessara frumvarpa. Hv. þingmaður sagði að vísu að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefði lýst sig ósammála því að gera ætti ráð fyrir styrkingu krónunnar en það þýðir þá að hæstv. ráðherra hefur annaðhvort skipt um skoðun frá því kjarasamningar voru gerðir eða gert kjarasamninga á röngum forsendum. Mér þykir reyndar líklegasta ástæðan fyrir þessu ósamræmi vera sú eins og ég kom reyndar inn á í ræðu minni og fyrri andsvörum að menn hafi ekkert haft fyrir því að reikna dæmin út, hafi ekki einu sinni kynnt sér grundvallarhugtökin sem þeir eru að fást við. Þeir byrja á því að búa til einhverjar tillögur, reyna síðan að aðlaga forsendurnar að þeim. Þegar það gengur ekki upp fara menn í upphrópanir um að allir þeir sem gagnrýna þá séu gæslumenn sérhagsmuna, óvinir alþýðunnar eða eitthvað slíkt. Ég náði ekki áðan að klára að svara alveg til fulls andsvari hv. þingmanns um ólíka stöðu fyrirtækja sem eru öll skattlögð á sama hátt. Það er vissulega einn af mörgum göllum við þetta frumvarp en ég held að besta lausnin á því vandamáli sé að skattleggja einfaldlega hagnað sjávarútvegsfyrirtækja og hafa þá skattlagningu jafnvel hærri en annars staðar gerist. Það er að vísu almennt ekki góð regla að hafa misháa skatta á ólíkar atvinnugreinar en til að koma til móts við þau sjónarmið að menn verði núna þegar vel gengur að greiða gjald fyrir nýtingu auðlindarinnar mætti með mestri hagkvæmni 

Virðulegi forseti. Grundvöllur þeirrar skattlagningar sem við erum að ræða hér virðist vera sá að um sé að ræða einhvers konar ríkiseign, þjóðareign, og því eigi að taka umframgjöld af þessari atvinnugrein, meiri gjöld en tekin eru með almennri skattlagningu á aðra atvinnustarfsemi. Það er þess vegna rétt að rifja aðeins upp hvernig það kerfi sem við búum nú við varð til og hvers vegna það varð til. Staðan var sú að það voru augljóslega allt of mörg skip á Íslandsmiðum. Það voru allt of margar fiskvinnslustöðvar til að vinna þann afla sem barst á land þannig að afrakstrinum af auðlindinni var sóað í ríkum mæli. Menn stóðu frammi fyrir því að þetta gæti ekki gengið svona áfram. Það lá fyrir að bregðast þyrfti við með því að draga úr afla og að greinin gæti ekki með nokkru móti staðið undir slíku miðað við þann fjölda skipa og fiskvinnslustöðva sem þá var. Þetta var rekstrarumhverfið. Tap á rekstri sjávarútvegsfyrirtækja, aðgerðir ríkisvaldsins til að mæta því tapi og aðstoða greinina, áhrif stöðu sjávarútvegsins á gengi íslensku krónunnar - allir þessir þættir gerðu það að verkum að hin mikla auðlind í hafinu nýttist þjóðinni ekki sem skyldi, heldur var hún þvert á móti farin að kosta fjármuni úr ríkissjóði. Hugsunin á bak við aflamarkskerfið var þessi: Með því að úthluta aflamarki til þeirra sem þá voru í greininni við veiðar og höfðu að baki rekstrarsögu var verið að senda eftirfarandi skilaboð: Þeir sem vilja halda áfram rekstri í þessari atvinnugrein verða að nota þá fjármuni sem þeir mynda meðal annars til þess að kaupa þá út úr greininni sem ætla sér að hætta og geta ekki staðið í rekstri. Þá spyrja menn: Var það ekki óréttlátt, hefðu þær greiðslur, þeir fjármunir sem fóru til þessara manna, ekki átt að renna í ríkissjóð? Svarið er nei. Vegna þess að með því að koma hlutunum svona fyrir gátu þeir sem urðu að hætta útgerð og fiskvinnslu, í það minnsta upp að vissu marki og margir alveg, komið í veg fyrir gjaldþrot fyrirtækja sinna því að þeir gátu greitt birgjum sínum og lánardrottnum almennt upp í kröfur og þannig farið út úr greininni. Með öðrum orðum, hinn skuldsetti íslenski sjávarútvegur sem var í rekstrartapi breyttist þannig að afkoma batnaði og stór hluti þeirrar afkomu var nýttur til þess að gera upp rekstur þeirra fyrirtækja sem hurfu út úr greininni. Vissulega eru til dæmi, virðulegur forseti, um að einstakir útgerðarmenn hafi staðið vel og ákveðið að selja aflaheimildir sínar og þannig farið út úr greininni. En rétt er hafa það líka í huga að framan af var verðið á aflaheimildum ekki mjög hátt vegna þess að arðsemin var einfaldlega ekki nægjanleg í greininni. Það tók tíma frá því að aflamarkskerfið var sett upp þar til greinin fór að skila meiri arðsemi og gat staðið undir hærra verði á aflaheimildum. Þetta er alveg nauðsynlegt að hafa í huga, virðulegi forseti, þegar við veltum fyrir okkur þeirri spurningu hversu sanngjarnt þetta kerfi er sem við búum við af því það er svo gjarnan haft á orði og jafnvel hrópað að það sé svo ósanngjarnt og eitthvað verði að gera til þess að breyta því. Ég held að þegar menn líta til þessarar sögu sjái þeir að þessi þróun, þessi atburðarás, var þjóðinni til heilla. Það hefði ekki verið gott fyrir íslensku þjóðina ef til dæmis hefði verið tekin sú ákvörðun að einungis hluti af þeim sem stunduðu útgerð á þeim árum sem kvótakerfið var tekið upp fengi að halda áfram og aðrir yrðu að hætta og yrðu þar með gjaldþrota. Því á hverjum hefðu þau gjaldþrot lent? Vissulega á birgjum slíkra fyrirtækja, vélsmiðjum, netagerðum og öðrum slíkum þjónustuaðilum, en einna helst hefðu þau lent á opinberum lánastofnunum, Landsbankanum, Útvegsbankanum, Fiskveiðasjóði Íslands og öðrum lánastofnunum sem voru í eigu ríkisins og höfðu lánað inn í þessa grein. Þessar lánastofnanir gátu fengið til sín greiðslur vegna þess að þeir sem voru að hætta í greininni fengu greitt fyrir veiðiheimildir sínar. Auðvitað er þetta flókin saga og margbrotin og hægt að finna fjölmörg dæmi um mismunandi afgreiðslu þessara mála, en svona er heildarmyndin, virðulegi forseti. Ég er þess vegna ekki sammála þeirri hugsun að leggja eigi á einhvers konar auðlindagjald á þeim grundvelli að gefin hafi verið einhver verðmæti frá ríkinu til einstaklinga, þau hafi verið veitt endurgjaldslaust. Ég tel að sú hugsun sé ekki rétt og standist ekki nána skoðun. Eins ber að hafa það í huga að langstærsti hluti þeirra sem eru nú í þessari atvinnugrein hefur keypt til sín stóran hluta aflaheimilda sinna. Það er því ekki hægt að leggja gjald á þá sem nú þegar eru farnir út og hafa selt frá sér aflaheimildir sínar. Hitt, sem er engu að síður líka mikilvægt, er að afli hefur dregist mjög saman, einkum og sér í lagi þorskafli. Þeir sem keyptu til dæmis aflaheimildir þegar þorskveiðin var mun meiri en hún hefur verið á síðustu árum, hafa mátt sæta verulegri skerðingu. Vissulega er sú áhætta fólgin í verðlagningu á aflamarkinu. Sá sem kaupir til sín kvóta veit að það er möguleiki á því að annaðhvort verði dregið úr kvótanum og þar með minnki verðmætið sem viðkomandi rekstraraðili hefur milli handanna, eða að afli aukist. Þetta endurspeglast auðvitað í verðinu. Það er samt sem áður nauðsynlegt, virðulegi forseti, að hafa þetta í huga þegar menn velta fyrir sér þeirri spurningu hvort eitthvað hafi verið gefið. Ég sagði í fyrri ræðu minni að ég mundi í þessari ræðu víkja nokkuð að stöðu landsbyggðarinnar. Þegar kvótakerfið var sett á, sáu menn að ef ekki yrði gripið inn í þróunina mundi þessi meginatvinnuvegur þjóðarinnar og höfuðatvinnuvegur landsbyggðarinnar lenda í þvílíkum rekstrarvandræðum að til mikilla vandræða mundi horfa í öllum sjávarbyggðum landsins. Með öðrum orðum var ákvörðunin um að taka upp aflamarkskerfið ekki bara ákvörðun um að styrkja sjávarútveginn, hún var líka ákvörðun um að gefa þeim fyrirtækjum sem voru burðarásar á landsbyggðinni tækifæri til þess að þau yrðu rekin með hagnaði. Þetta snýst allt um það að hægt sé að reka fyrirtæki með hagnaði, þau geti greitt laun, menn geti treyst því að þau geti veitt atvinnu, þau geti fjárfest og geti líka tekið þátt í almennri uppbyggingu samfélagsins með því að styrkja við íþróttir, menningu, listir og menntastarfsemi. Til þess að svo sé hægt þarf að vera hagnaður. Enn og aftur, virðulegi forseti, við vorum að sóa öllum hagnaðinum með því að hafa opinn aðgang, allt of mörg skip og allt of margar vinnslur. Það byggðamynstur sem hefur þróast á Íslandi, sjávarþorpin, sjávarbyggðirnar, þróaðist með þeim hætti sem raun varð á meðal annars á grunni þess að þorskveiðar á Íslandi voru á löngu árabili á bilinu 300 til 400 þús. tonn. Þessi afli sem að langmestum hluta kom að landi var unninn og það var vinnuaflsfrek starfsemi. Síðan gerðist það að vísindamenn okkar á þessu sviði áttuðu sig á því og sáu að við höfðum ofveitt þorskstofninn, því miður, og hjá því varð ekki komist að draga allverulega úr þorskveiðum. Auðvitað geta menn deilt um það hversu mikið átti að draga úr þeim, en það var alveg ljóst að það varð að gera. Þorskveiðin sem hafði verið áratugum saman einhvers staðar á bilinu 300 til 400 þús. tonn fór allt niður í 130 þús. tonn. Hún hefur reyndar verið að smámjakast aftur upp og er komin yfir 170 þús. tonn. Þessi þróun hafði gríðarlega alvarleg áhrif á stöðu landsbyggðarinnar og einkum og sér í lagi stöðu þeirra byggðarlaga sem byggðu afkomu sína á þorskveiðum. Er ég þá meðal annars að vísa til sjávarþorpanna á Vestfjörðum. Það var ekki bara það að aflinn minnkaði, hitt var líka - og það skiptir verulegu máli í þessu samhengi - að tækninni fleygði fram og það dró úr vinnuaflsþörfinni og á sama tíma jókst það hlutfall af þorskafla sem var frystur úti á sjó. Þetta hafði þau áhrif að fiskveiðibæirnir, sérstaklega þorpin sem byggðu sitt á þorskveiðunum en líka stærri samfélögin, stærri kaupstaðir, urðu fyrir gríðarlegum búsifjum. Minni afli barst að landi og störfum fækkaði. Þetta er eitt af því sem hefur gert landsbyggðinni mjög erfitt fyrir. En jafnvel enn verri áhrif hafði þróunin á gengi íslensku krónunnar. Krónan var langtímum saman allt of sterk og endurspeglaði ekki framleiðslugetu og þá hagkvæmni sem var í íslenskum sjávarútvegi. Tapið í greininni var það mikið að alltaf var gerð krafa um að fella þyrfti gengið til þess að greinin gæti staðið undir skuldbindingum sínum. Á móti því var auðvitað staðið vegna þess að um leið og gengið var fellt hækkaði verðbólgan og verð á innfluttum vörum fór upp sem gerði það að verkum að kaupmáttur almennings lækkaði. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, það er bein tenging á milli afkomu í sjávarútvegi og afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna og gengis íslensku krónunnar. Afkoman myndar pressu á íslensku krónuna. Ef afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna versnar til muna myndar það pressu á hana til lækkunar. Lækkað gengi íslensku krónunnar gerir það að verkum að lífskjör almennings skerðast. Þannig var staðan. Á sama tíma og óhagkvæmni ríkti í sjávarútvegi og dregið var úr þorskveiðinni var gengi íslensku krónunnar haldið of sterku. Fastgengisstefnan sem hér var dró allan mátt úr fjölmörgum sjávarútvegsfyrirtækjum og kom þeim mörgum hverjum á kné. Það er því að mínu mati röng skoðun að það hafi verið kvótakerfið og aflamarkskerfið sem hafi valdið mestum skaða í hinum dreifðu byggðum við sjávarsíðuna, eins og stundum er sagt. Þvert á móti held ég að þeir þættir sem ég lýsti hér áðan hafi vegið mun þyngra. Nú, virðulegi forseti, erum við að ræða hér frumvarp þar sem lagt er til að verulegar fjárhagslegar byrðar verði lagðar á íslenskan sjávarútveg. Vissulega skilar greinin núna betri afkomu en áður. Það er alveg hárrétt og út á það hefur allt þetta starf gengið síðustu áratugi við að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að þessi mikla auðlind skili rentu, hún skili afrakstri, hún skili hagnaði. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni hvernig ég tel að best sé að slíkur hagnaður, arðurinn, dreifist um samfélagið, hvernig hann nýtist samfélögum best. Staðan var sú að sjávarþorpin og -byggðirnar stóðu frammi fyrir þessum vanda og núna er þetta lagt til. Það sem mér þykir einna verst er hvernig að þessu hefur verið staðið. Í upphafi var lagt fram frumvarp sem kom inn í þingið og hlaut eina umræðu og fór síðan til nefndar, og það var augljóst að allt reikniverkið sem lagt var til grundvallar var snargalið, fullkomlega ónýt hugmynd. Það er reyndar ótrúlegt að sá hæstv. ráðherra sem ber ábyrgð á því að koma hér til þings með slíkt vanbúið og stórgallað frumvarp í jafnmikilvægu máli, skuli í það minnsta ekki hafa beðið þingheim afsökunar. Það er eiginlega alveg furðulegt að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa gert það því að þegar svona nokkuð lagt er fram myndar það pólitíska óvissu. Það dregur úr trausti manna á stjórnvöldum. Sumir hafa sagt, virðulegi forseti, að þetta hafi verið einhvers konar klækindaspil, eitthvert útspil hæstv. ráðherra um að setja fram nógu brjálaðar hugmyndir til þess að hann gæti síðan búið sér til samningsstöðu og dregið í land. En svona, virðulegi forseti, vinna menn ekki, ekki þegar um er að ræða grundvallaratvinnuveg heillar þjóðar, hryggjarstykkið í allri atvinnustarfsemi úti um allt land. Sú hugmynd, virðulegi forseti, að taka eigi gjald af þessari meginatvinnugrein landsbyggðarinnar á þeirri forsendu að þannig séu menn að styrkja landsbyggðina, að það eigi að taka allan hagnaðinn út úr þessum fyrirtækjum að stórum hluta, gera þeim erfiðara fyrir með fjárfestingar, gera þeim erfiðara fyrir að hækka laun sinna starfsmanna o.s.frv., og segja síðan að við stjórnmálamennirnir ætlum okkur í okkar óendanlegu visku að útdeila þessum fjármunum þannig að landsbyggðin verði betur stödd en áður - sú hugmynd er ekki trúverðug. Ég vona að hv. þingmenn taki það ekki til sín persónulega en ég hef ekki mikla trú á því, burt séð frá því hversu góðum kostum þeir þingmenn sem sitja á þessu þingi eru búnir eða þeir sem síðar verða kosnir, að úthlutun þessa gjalds muni leiða til þess að landsbyggðin komi betur út fyrir vikið heldur en ef af gjaldtöku yrði ekki. Það er einu sinni þannig, virðulegi forseti, að ríkissjóður er óseðjandi hít. Allar fagrar fyrirætlanir um að síðar meir þegar menn hafi bjargað ríkissjóðnum og komið honum á réttan kjöl, muni þeir breyta eðli málsins, breyta ráðstöfun gjaldsins og þetta verði aftur látið renna til byggðanna. Það sér hver maður hversu ólíklegt það er. En á hitt hef ég bent og ítrekað rætt hér úr þessum ræðustól, að að baki þessu öllu saman er þetta undarlega hugtak þjóðareign. Ef menn ætla sér að vera samkvæmir sjálfum sér og leggja þetta gjald á á grundvelli þess að hér sé um að ræða þjóðareign, gengur það náttúrlega ekkert upp. Það segir sig sjálft að ekki verður hægt að deila þessu gjaldi út nema jafnt til allra Íslendinga óháð búsetu þeirra af því að ef um er að ræða þjóðareign vænti ég að það sé þjóðareign í þeirri merkingu að allir Íslendingar hafi sama rétt. Ég legg reyndar þann skilning í hugtakið þjóðareign, og hef reifað það áður, að um sé að ræða ríkiseign. Þjóðareign sé orð sem búið er til til þess að fela hina raunverulegu merkingu. Ráðstöfun þessa gjalds mun alltaf verða sú, hygg ég, að það mun bara renna óskert inn í ríkissjóð. Ég er þess vegna á móti álagningu þess. Ég er á móti því af þeim ástæðum sem ég hef lýst áður í ræðu um þetta sama mál í gær og ég er á móti því vegna þess að þetta er skattlagning sem leggst á landsbyggðina. Ég tel að miðað við þá þróun sem hefur þar verið í þessari atvinnugrein og í byggðamálum þjóðarinnar í heildina litið sé óskynsamlegt með öllu að leggja sérstakt gjald á meginatvinnuveg landsbyggðarinnar. Ég tel það mjög óskynsamlegt. Ég tel það ekki til þess fallið að styrkja byggðirnar í kringum landið. Að lokum vil ég segja þetta, virðulegi forseti. Málið er ófullburða. Það er óundirbúið. Það er ónýtt. Það á ekkert erindi inn í þingsal í þessu formi. Það á að vinna þetta mál miklu betur vegna þess að þegar þessari umræðu verður lokið verða gerðar töluverðar breytingar á málinu og enginn hefur lagt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn talaði um að hann væri á móti þessari breytingu, á móti því sem hér er verið að leggja fram. Ég get tekið undir það með honum, í það minnsta er mjög bratt farið. Ég er býsna upptekinn af því sem mér sýnist, að ríkið sé með þessu að leggja sérstakan skatt á hluta af Íslendingum, á hluta af fyrirtækjum í landinu. Skatturinn kemur klárlega mismikið niður á landsbyggð og höfuðborg svo ekki sé dýpra í árinni tekið og mun að sjálfsögðu hafa áhrif á rekstur þessara fyrirtækja í heild, þar á meðal koma niður á launum sjómanna og annarra þegar fyrirtækin þurfa að draga saman til að mæta þessum aukna kostnaði. Það held ég að allir sjái, líka verkafólk í fiskvinnslu. Það er eðli þeirra sem standa í rekstri að mæta þeim kostnaði sem kemur upp. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hvort það geti í raun verið eðlilegt að leggja á sérstakan skatt með þessum hætti sem kemur í 85–90% tilvika niður á landsbyggðinni sem nú þegar á í vök að verjast til að geta hreinlega staðið undir þeim væntingum sem íbúar þar gera. Restin er skattur á höfuðborgarsvæðið sem mun að sjálfsögðu ekki síður hafa mikil áhrif þar. Ef fyrirtækin þurfa að draga saman, hvort sem það er úti á landi eða í Reykjavík eða á öllu höfuðborgarsvæðinu, þá hefur það mikil áhrif á höfuðborgarsvæðið því að 80–90% allra fyrirtækja sem þjónusta sjávarútveginn eru á því svæði. Mér finnst eins og bæjaryfirvöld á höfuðborgarsvæðinu hafi ekki tekið eftir því hvernig atvinnulíf þeirra er byggt upp.

Virðulegi forseti. Hvað varðar bæjaryfirvöld í Reykjavík reikna ég með að þau séu það upptekin að mæla vegalengdir yfir í öskutunnu borgarbúa að þau hafi lítinn tíma til að setja sig inn í svona mál. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir, að gjaldið sem verður lagt á sjávarútveginn kemur ekki bara niður á sjávarútvegsfyrirtækjunum og landsbyggðinni heldur líka þeim sem þjónusta þessi fyrirtæki. Þetta liggur svona: Ef gjaldið er lagt á þennan rekstur með þeim hætti sem til er stofnað þá skerðist mjög fjárfestingargeta þessara atvinnufyrirtækja, hún verður minni, sem þýðir að fyrirtæki sem þjónustar þessa grein fá minni viðskipti og það dregur úr öllu. Fyrirtæki eins og Marel, sem eiga uppruna sinn í því að þjónusta sjávarútveginn, byggja m.a. á því að hér hafi verið til staðar mjög öflugur heimamarkaður, öflug fyrirtæki sem gátu fjárfest í tækni og tekið áhættu í slíkum fjárfestingum, áhættu í tækniþróun. Fyrirtæki sem berjast í bökkum og eiga ekki fjármuni til að fjárfesta og taka áhættu í slíkum fjárfestingum verða ekki góður grunnur fyrir hátæknifyrirtæki sem síðan búa til hundruð starfa fyrir vel menntaða Íslendinga. Það er einmitt þetta samhengi sem mér sýnist hv. flutningsmönnum hafa yfirsést í þessu máli. Auðvitað er það rétt sem hv. þingmaður nefnir hér, að þessi skattlagning leggst mismunandi á byggðir landsins. Hún leggst beint á og kemur mjög hratt fram í hinum smærri byggðum, en hún mun líka koma fram á höfuðborgarsvæðinu. Það er akkúrat þetta sem ég nefndi í ræðu minni í gær. Það er miklu betra fyrir þjóðfélagið, miklu betra fyrir hagkerfið að þessi fyrirtæki séu öflug og geti fjárfest og veitt síðan arðinum út þannig að til verði ný tækifæri og nýir klasar myndist eins og hefur gerst í kringum sjávarútveginn, tækifæri þar sem felast vel launuð störf sem eru ekki beint í sjávarútvegi heldur tæknigeiranum sem styður við sjávarútveginn.

Virðulegi forseti. Það hefur einmitt vantað svolítið í þessa umræðu að menn skoði þetta dæmi í heild. Við höfum séð merkilegt fyrirbæri sem kallast sjávarklasinn hér á landi - ég kalla hann fyrirbæri - sem er að reyna að halda utan um og ná utan um öll þau verkefni sem eru í tengslum við sjávarútveginn beint og óbeint, þar á meðal eru mörg fyrirtæki eða verkefni er tengjast nýsköpun, tækni og þróun. Mörg þessara verkefna hafa orðið til vegna samstarfs fyrirtækja eða manna, sem eru með fínar hugmyndir, og fyrirtækja í sjávarútvegi sem hafa lagt til fjármuni, aðstöðu, þekkingu og reynslu, bæði um borð í skipum og í landi. Þar af leiðandi hefur orðið til samstarf milli fyrirtækjanna sem mér er sagt að sé að mörgu leyti einstakt þegar við horfum til samkeppnislanda okkar. Það er ekki nóg með að við séum með sjávarútveg sem nýtur engra ríkisstyrkja og er vel rekinn heldur erum við líka með sjávarútveg sem starfar mikið með fjölda fyrirtækja í þróun og nýsköpun. Maður sér fyrir sér, frú forseti, að þegar dæmið verður skoðað í heild verði þetta kannski sá hluti sem fyrst verði farið í að skera niður eða látinn mæta kostnaði sem verður til annars staðar. Síðan munu menn fara inn í fyrirtækin og svo koll af kolli. Þar af leiðandi held ég að áhrifin verði jafnvel meiri og fyrr í þessum greinum og geira en menn hafa gert sér grein fyrir. Það sem gleymist líka er að mikil hætta er á að sá mannauður sem hefur orðið til í sjávarútveginum og í tæknigreinunum tengdum sjávarútveginum fari annað, menn leiti annað með hugmyndir sínar og þekkingu. Það er nokkuð sem við megum að sjálfsögðu ekki láta gerast. Þar af leiðandi er mjög mikið undir því komið að sjávarútvegurinn verði áfram öflugur, verði áfram vel rekinn, hafi getu til að fjárfesta og setja fjármuni í tækni og nýsköpun. Það hlýtur að vera verkefni okkar að sjá til þess að þessi frumvörp komi ekki í veg fyrir slíkt.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé vá fyrir dyrum ef þetta frumvarp gengur fram af þeim ástæðum sem hér voru nefndar, þ.e. að geta sjávarútvegsins til að fjárfesta og til að þróa vinnslutækni sína og veiðitækni verður minni. Það þýðir að sá sjávarútvegsklasi sem hér var nefndur mun minnka, dragast saman, þar mun fækka störfum og það sem meira er - þegar minni fjármunir eru til að fjárfesta dregur það líka úr samkeppnishæfni íslensks sjávarútvegs, það dregur úr samkeppnismöguleikum okkar. Þá verð ég aftur að nefna, virðulegi forseti, að þegar það gerist og sjávarútvegur annarra landa tekur jafnvel fram úr okkar mun það meðal annars hafa þær afleiðingar að gengi íslensku krónunnar mun veikjast. Til að geta haldið áfram að flytja út fiskinn á markaði, ef við erum ekki með bestu fáanlegu tækni í samkeppninni, mun samkeppnisstaðan á mörkuðum veikjast og það mun kalla á að gengi krónunnar veikist líka til samræmis. Það er þetta samhengi sem mér virðist flutningsmenn frumvarpsins horfa fram hjá. Það er tekin einhvers konar stillimynd af stöðu mála og menn ímynda sér að það hafi ekki áhrif að taka alla þessa fjármuni út. Það sem gerist t.d. hvað varðar laun sjómanna og fiskverkafólks er að þegar dregur úr tæknigetunni, þegar dregur úr framþróuninni, þegar dregur úr hagnaðinum og samkeppnishæfnin við annan sjávarútveg minnkar þá minnkar líka smám saman, ekki á einum degi, ekki á einum mánuði heldur eftir því sem tíminn líður, getan til að greiða laun. Því ef samkeppnisstaðan er orðin léleg verður hagnaðurinn minni og möguleikarnir á því að greiða launin minni. Þannig er það. Það er þess vegna fullkominn misskilningur að halda því fram að þetta frumvarp leiði ekki til þess að laun í þessari grein lækki þegar fram líða stundir.

Virðulegur forseti. Ég er feginn að heyra að hv. þingmaður er sammála því mati mínu að það frumvarp sem við ræðum sé byggt á vægast sagt mjög gölluðum forsendum. Svo virðist vera af umræðu um þetta mál að dæma, af orðum stjórnarliða og flutningsmanna frumvarpsins, sem þeir hafi hreinlega misskilið eða kosið að líta fram hjá nauðsynlegum forsendum. Til að mynda virðast menn ekki gera sér grein fyrir því hvað orðið framlegð þýðir og telja að framlegð sé hreinn hagnaður sem hægt sé að taka stórt hlutfall af. Í stað þess að fallast á ábendingar, í stað þess að taka mið af tugum álita og viðvarana sem hafa borist frá sérfræðingum, sveitarfélögum og fólki sem starfar í greininni kjósa menn að fara í ham og svara fyrir sig með orðræðu sem, eins og ég nefndi áðan, minnir helst á stjórnmálaumræðu á Íslandi á millistríðsárunum þegar talað er um sægreifa og reynt að ala á tortryggni milli hópa í samfélaginu. Hér kom einn hv. þingmaður fyrr í dag og hélt því fram að þeim sem rækju fyrirtæki í sjávarútvegi væri, svo að vitnað sé beint í hv. þingmann, frú forseti, „skítsama“ um starfsmenn sína. Þetta finnst mér vera verulegt áhyggjuefni. Ég vildi gjarnan heyra álit hv. þingmanns á hættunni sem fylgir slíkri orðræðu en einnig hvort hv. þingmaður sé sammála mér um það að flest þau rök sem hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa haft fram að færa í þessu máli undanfarna daga hnígi að því að hér verði öll útgerð á hendi ríkisins, ríkið sjái einfaldlega 

Virðulegi forseti. Hvað varðar þá orðræðu sem hv. þingmaður vitnar til er ég mjög sammála honum um að það er engan veginn eðlilegt eða við hæfi hvernig sumir hv. þingmenn og aðrir hafa talað um þessa atvinnugrein og þá sem í henni starfa. Ég leyfi mér að segja, virðulegi forseti, að þeir sem tala með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti úr ræðustól áðan, með tilvitnun í annan hv. þingmann, eru rökþrota. Þeir ætla sér ekkert að ræða þetta mál út frá rökum. Þeir ætla sér að vinna pólitíska sigra með upphrópunum, með því að setja merkimiða á fólk, með því að gera því upp hvatir og með því að sverta heila atvinnugrein. Það eru rökþrota menn sem þannig tala. Hvað varðar misskilning á mörgum af þeim grundvallaratriðum sem reynt er að byggja á í þessu frumvarpi get ég líka tekið undir með hv. þingmanni. Maður hefði haldið að úr því að til stóð að búa til frumvarp sem ætlað var að grípa utan um auðlindarentuna þá yrðu fengnir til þess starfa sérfræðingar á því sviði, kallaðir væru fram sérfræðingar á sviði auðlindahagfræði sem hefðu djúpan skilning á hugtakinu auðlindarenta og rentuhugtakinu í hagfræðinni. Ég verð að segja eins og er, að þegar litið er til þeirra sem eru skrifaðir fyrir þessu frumvarpi og hafa unnið tæknivinnuna þar að baki er ekkert sem bendir til þess að um neina slíka sérfræðiþekkingu hafi verið að ræða, heldur þvert á móti, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hv. þingmanni vannst ekki tími til að svara síðustu spurningu minni. Mér gefst því tækifæri til að endurorða hana, hún var kannski ekki alveg nógu vel orðuð. Það sem ég á við er að ýmis rök ef rök skyldi kalla sem stjórnarliðar hafa fært fyrir þeim frumvörpum sem við ræðum hér, um sjávarútvegsmál, eru þess eðlis að ef menn tryðu rökunum í raun ættu þeir allt eins að vera þeirrar skoðunar að ríkisrekstur væri hið eðlilega rekstrarfyrirkomulag sjávarútvegs. En þó að ég sé andvígur ríkisrekstri í sjávarútvegi er ég eindregið þeirrar skoðunar að stjórnvöld þurfi að haga stjórn fiskveiða þannig að sú auðlind skili sem mestu til samfélagsins alls. Þar tel ég að hinn frjálsi markaður, stefna frjálshyggjunnar, dugi ekki til, til að mynda hvað varðar stöðu byggðarlaga. Hv. þingmaður nefndi réttilega að byggðaþróun á undanförnum áratugum hefði meira með samdrátt í veiðum að gera og óhjákvæmilega hagræðingu í sjávarútvegi  Er hv. þingmaður sammála mér um það að hlutir á borð við tengsl fólks við upprunastað sinn eða nærumhverfi, þá bæi eða þorp sem það hefur alist upp í eða búið í lengi, séu raunveruleg verðmæti og sé því eitt af því sem huga þurfi að þegar hannað er kerfi til að stýra fiskveiðum?

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar ríkisútgerðirnar. Já, ég held að það sé rétt að ef menn eru þeirrar skoðunar og hafa þá trú að fyrst og fremst sé hér um að ræða þjóðareign, ríkiseign, og ekki sé hægt að tryggja að þjóðin njóti arðs af nema með því að fara fram með þessari tegund af gjaldtöku, og halda áfram röksemdafærslunni enda þeir akkúrat í þeirri hugsun sem hv. þingmaður lýsti svo ágætlega og skýrt og skilmerkilega, þá enda þeir á að segja: Það borgar sig og er eðlilegt út frá hagsmunum þjóðarinnar að ríkið sjái um útgerðina. Hvað varðar þá spurningu sem er reyndar mjög veigamikil og mikilvæg sem hv. þingmaðurinn bar upp, varðandi byggðirnar, stöðu þeirra og möguleika manna á að búa í heimabyggð sinni, er ég líka sammála hv. þingmanni um hvað það er mikilvægt og það beri að meta til verðmæta. Það er þess vegna sem ég hef alla tíð verið hlynntur einhvers konar kerfi byggðakvóta sem gripi inn í þegar byggðaþróun yrði mjög óæskileg, þar sem yrðu hraðar og óæskilegar byggðabreytingar. Nú gætu auðvitað hv. þingmenn spurt hver ætti að meta það hver óæskileg byggðaþróun er. Ég geri mér grein fyrir að það er erfitt mat, en þegar um er að ræða yfirvofandi hrun byggða eða mjög miklar breytingar í byggð, t.d. vegna þess að afli hafi verið seldur út úr byggðarlaginu eða aflaheimildir, er rétt að til sé kerfi sem grípi þar inn í. Ég tel það mjög mikilvægt. Ég get nefnt dæmi, virðulegi forseti, um byggðarlög þar sem ríkisvaldið hefur brugðist hvað þetta varðar, þar sem hefur verið rík ástæða til að grípa til aðgerða og ekki verið gert vegna þess að ríkið var svifaseint og stóð sig illa. Við erum því sammála, ég og hv. þingmaður, um að það eru verðmæti fólgin í möguleikum manna á að búa í heimabyggð og æskubyggð sinni. Það er þó ekki hægt að ganga óendanlega langt í því og menn verða að vera þar skynsamir. Þess vegna er ég hlynntur byggðakvótakerfi.

Virðulegi forseti. Ég á kannski ekki stóralvarlegt erindi við hæstv. forseta en eftir því sem ég kemst næst er enginn stjórnarþingmaður í húsi nema hæstv. forseti. Ég held að full ástæða sé til að forseti geri ráðstafanir til að kalla í hús stjórnarþingmenn, í það minnsta þingmenn sem bera ábyrgð á þessu máli, þannig að þeir geti setið og hlustað á það sem fram fer. Nú kann að vera að þingmenn séu á skrifstofum sínum en það er held ég sanngjörn krafa að einn eða fleiri úr stjórnarþingmannahópnum og atvinnuveganefnd séu á svæðinu og geti hugsanlega komið í andsvör við stjórnarandstöðuþingmenn sem tala hér eða veitt þær upplýsingar sem kallað er eftir. Í fullri vinsemd bið ég hæstv. forseta að reyna að gera mönnum viðvart um að þeir mæti í þingsal og verði við þessa umræðu með einum eða öðrum hætti.

Frú forseti. Í ljósi þess fordæmis sem hæstv. forsætisráðherra setti hér fyrir nokkrum dögum tel ég tilefni til þess að virðulegur forseti geri hlé á þingfundi á meðan verið er að leita að hv. stjórnarliðum svo að þeir geti fylgst með og helst tekið þátt í umræðunni. Fyrir skömmu bað hæstv. forsætisráðherra um að hlé yrði gert á fundi vegna þess að ekki væru nógu margir hv. þingmenn í sal til að hlusta á boðskapinn. Það sama hlýtur að eiga við þegar við ræðum þetta mikla hagsmunamál. Ef mér skjátlast ekki er hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, næstur í ræðustól. Það hlýtur að vera nokkurt áhyggjuefni ef þessi tilraun ríkisstjórnarinnar til að innleiða sósíalisma, sem birtist í frumvörpum hennar um stjórn fiskveiða, leiðir til þess að almenningur sveiflast frá vinstri yfir til hægri. 

Frú forseti. Ég kem hingað upp í líkum tilgangi og ræðumennirnir tveir á undan mér til að spyrja hæstv. forseta hvort hún geti gert ráðstafanir til að fá eins og einn eða tvo stjórnarliða í hús. Það er eiginlega ómögulegt að ræða þetta mikilvæga mál. Hér er enginn staddur úr atvinnuveganefnd þingsins. Hæstv. forseti er að vísu stjórnarliði en af augljósum ástæðum er henni ekki kleift að taka þátt í umræðum sem stendur. Ég óska eftir því að frú forseti svari þeirri spurningu hvort til standi að kalla til stjórnarliða til að taka þátt í umræðunni, ella er borðleggjandi að við þurfum að fresta henni. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem erum hér í salnum gætum alveg eins sest niður í þingflokksherbergi okkar 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem fram hefur komið. Það er mjög óeðlilegt að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli ekki sýna okkur þá virðingu að vera viðstaddur umræðu í einu mikilvægasta máli ríkisstjórnarinnar. Í raun ætti hæstv. forsætisráðherra einnig að vera hér. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði orð á því í dag að hann hefði sótt fund hjá fyrirtækinu Brimi í Reykjavík, fyrst og fremst til að hitta starfsfólkið, sjómenn og annað starfsfólk sem þar var, en hann sýnir okkur sem störfum á Alþingi ekki sömu virðingu. Hann telur okkur sennilega ekki þess virði. Þetta er ekki gott, virðulegi forseti, og ég hvet forseta 

Tíminn er liðinn, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mjög mikilvægt og stór hluti stjórnarandstæðinga á eftir að flytja sína fyrstu ræðu. Það er því langur vegur frá að uppi sé málþóf eða eitthvað annað slíkt. Við erum að ræða þetta mikilvæga mál sem snýr að aðalatvinnugrein þjóðarinnar. Eitt er að koma til þings með frumvarp sem kemur svo í ljós við skoðun að er handónýtt, regluverkið er bilað, byggt á misskilning, annað er þegar umræða fer fram um hið sama mál sem menn hafa verið staðnir að að leggja fram með slíkum ósköpum að koma þá ekki og taka þátt í umræðunni og hlusta á skoðanir annarra hv. þingmanna. 

Frú forseti. Við ræðum hér ýmis nefndarálit og breytingartillögur. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hv. þm. Þór Saari hvaða hugsun lægi að baki því að setja 99 kr. í almennt veiðigjald á hvert þorskígildiskíló og hvernig það virkaði þjóðhagslega, af því að hann er hagfræðingur. Ég sakna hans við umræðuna sem og fleiri, bæði nefndarmanna og þeirra annarra sem flytja hér og skrifa undir nefndarálit.

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess, í samræmi við óskir fundarmanna og þingmanna, að formanni og nefndarmönnum í hv. atvinnuveganefnd verði gert viðvart um að þeirra sé óskað hér í þingsal.

Frú forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp ríkisstjórnarinnar til laga um veiðigjöld. Í fyrri umræðum um þetta mál vakti ég máls á fjölmörgum atriðum sem lúta að undirbúningi þess að málið kom fram hér á þinginu, algjörum skorti á samráði og síðan því meginsjónarmiði mínu að hér væri allt of langt gengið í gjaldtökunni sem frumvarpið snýst um. Það er ágætt að rifja upp í örstuttu máli nokkur meginatriði sem snúa að aðdraganda þess að málið er hér fram komið. Í því sambandi er mikilvægt að geta þess um leið að þetta mál kemur ekki inn í þingið einangrað sem tillaga til breytinga á umgjörð sjávarútvegsins heldur kemur það samhliða öðru máli sem tengist stjórn fiskveiða. En um þessi mál, um það hvaða gjöld sé hægt að leggja á sjávarútveginn og hvað sé sanngjarnt framlag sjávarútvegsins til þjóðarinnar, sanngjarnt afgjald fyrir aðganginn að auðlindinni, hefur lengi verið rætt og mikið verið deilt um í langan tíma. Þannig var töluvert mikið tekist á um þau mál og mjög ólík sjónarmið uppi áður en svokölluð auðlindanefnd var sett á laggirnar en hún skilaði álitsgerð með fylgiskjölum í september árið 2000. Þá skýrslu hef ég hér í höndum og vil rifja upp að sú nefnd nálgaðist þetta verkefni út frá miklu víðara sjónarhorni en ríkisstjórnin hefur gert í þessu einstaka máli. Sú nefnd leit á afgjald fyrir aðgang að nýtingu náttúruauðlinda í miklu víðara samhengi en bara í tengslum við sjávarútveginn einan. Sú nefnd fjallaði líka um hugmyndir um að taka upp í stjórnarskrá skýrt ákvæði sem tæki af skarið um að náttúruauðlindir Íslands væru í þjóðareign. Síðan hefur reyndar talsvert verið tekist á um inntak hugtaksins þjóðareign en málið var skoðað í miklu víðara samhengi en ríkisstjórnin hefur gert með þessu frumvarpi. Ég vísa í því sambandi til þess að nefndin tók til sérstakrar skoðunar vatnsaflið, jarðhita og námur, auðlindir á eða undir sjávarbotni, rafsegulbylgjur til fjarskipta, umhverfisgæði og loks var viðruð hugmynd um sérstakan þjóðarsjóð sem stundum hefur verið nefndur auðlindasjóður. Auk alls þessa ræddi auðlindanefndin að sjálfsögðu um nytjastofnana á Íslandsmiðum. Það var rauði þráðurinn í niðurstöðu nefndarinnar sem skilaði af sér fyrir bráðum tólf árum að það væri mikilvægt, til að ná fram frekari sátt um nýtingu sjávarauðlindarinnar á Íslandi, að gera ákveðna kerfisbreytingu sem gæti til dæmis falist í gerð nýtingarsamninga og jafnframt að tekin yrði upp gjaldtaka, hófleg gjaldtaka fyrir nýtingarsamninga. Frá því að nefndin skilaði af sér hefur margt verið sagt og áfram verið tekist á í þessum efnum. En sú grundvallarbreyting var gerð að veiðigjald var tekið upp. Það er óhætt að segja að það hafi verið í anda þess sem rætt var um við starf auðlindanefndarinnar, nokkuð hóflegt gjald. Það var ávallt lagt upp með það. En mikilvægt er að hafa í huga að alltaf var horft til þess að leggja gjald á auðlindarentuna, á það sem stundum hefur verið kallað í þessari umræðu umframhagnaður. Það sem gerst hefur síðan hefur meira snúist um ákvæðið í stjórnarskránni sem ég vék stuttlega að. Átök hafa verið í þinginu um það hvernig það mætti orðast. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram sína hugmynd að slíku ákvæði, stjórnarflokkarnir voru með sína útgáfu þegar þeir störfuðu sem minnihlutaríkisstjórn með stuðningi Framsóknarflokksins fyrir kosningarnar 2009. Áfram hafa síðan þróast hugmyndir í skýrslu stjórnlagaráðs og stjórnlaganefndin var með sína útgáfu af þessu en minna hefur verið rætt um auðlindarentuna sem slíka. Á þessu kjörtímabili var settur saman starfshópur allra hagsmunaaðila, og stjórnmálaflokkarnir áttu þar sína fulltrúa, sem skilaði skýrslu í september 2010 sem hét Skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Vissulega er aðaláherslan í henni á stjórn fiskveiða og minni áhersla á auðlindagjaldið sem slíkt. Hins vegar er engum blöðum um það að fletta að starfshópurinn leit þannig á að fyrst þyrfti að útkljá ágreining um stjórn fiskveiða til lengri tíma áður en menn kæmust að niðurstöðu um gjaldtöku fyrir nýtingarréttinn. Það er augljóst, vegna þess að gengið er út frá því í skýrslunni, meiri hluti starfshópsins kemst að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að færa sig úr varanlegri úthlutun aflaheimilda yfir í tímabundna samninga og fyrir það eigi að koma gjald. Það sjá allir í hendi sér að þar er verið að tala um einhvers konar gjald í anda þess sem við ræðum hér, einhvers konar auðlindarentugjald fyrir aðgang að auðlindinni, gjald sem greitt er vegna þess að í skjóli slíks aðgangs myndist sérstakur hagnaður, umframhagnaður, af nýtingu auðlindarinnar. Þrátt fyrir þá vinnu sem átti sér stað á þessu kjörtímabili, þrátt fyrir þá miklu vinnu sem átti sér stað á fyrri kjörtímabilum og allt það sem sagt hefur verið fram á þennan dag, gerðist það fyrr á þessu ári að sjávarútvegsráðherrann lokaði sig af, hunsaði meira eða minna allt það sem áður hafði verið sagt og unnið með og hóf undirbúning að framlagningu þessa frumvarps. Eins og margoft hefur komið fram í fyrri umræðum um þetta mál, og í þeirri sem nú stendur yfir, var ekkert samráð haft við nokkurn mann um þá útfærslu sem birtist í frumvarpinu. Í þessari 2. umr. um málið er dálítið skrautlegt, ég held það megi segja það, kannski líka dálítið grátbroslegt, að sjá nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar þar sem nefndin taldi tilefni til að kalla til slíkan fjölda umsagnaraðila og álitsgjafa á frumvarpinu að þeir rúmast ekki á heilli blaðsíðu. Það tekur langt á aðra blaðsíðu að telja alla þá upp sem nefndin taldi að þyrftu að hafa skoðun á málinu, fá tækifæri til að tjá sig um það. Enginn þeirra sem var kallaður til umsagnar í nefndinni sagðist áður hafa fengið tækifæri til að tjá sig um málið við ráðherrann, enginn. Ekkert samband um nokkurn skapaðan hlut. Það er býsna athyglisvert þegar við skoðum síðan breytingarnar sem nefndin leggur til að gerðar verði á frumvarpinu vegna þess að þá kemur í ljós að ráðherrann og ráðuneytið hefði kannski betur leitað frekari ráðgjafar og álits utan ráðuneytisins áður en ráðist var í gerð frumvarpsins. Áður en ég fer út í þau efnisatriði sem renna stoðum undir það sem ég er að segja vil ég minna á að í upphaflega frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ríkið taki til sín í formi veiðigjalds um það bil 25 milljarða á ári. 25 milljarða í viðbótargjald af útgerðinni í landinu, gjald sem að hluta til er hugsað sem gjald vegna fiskvinnslunnar en það er allt innheimt af útgerðinni. Þetta sama gjald hefur til skamms tíma verið um og í kringum 1 milljarð en hefur smám saman verið að hækka í tíð þessarar ríkisstjórnar upp í 2 til 3 milljarða. Til skamms tíma var gert ráð fyrir að það yrði á næstu árum á bilinu 9 til 10 milljarðar. Í október á síðasta ári kom fram skýrsla frá ríkisstjórninni um efnahagsmálin á árunum 2012–2015 þar sem gerð var grein fyrir því að hugmyndir ríkisstjórnarinnar um aukið veiðigjald ættu að skila ríkinu um það bil 9,3 milljörðum, hygg ég hafi verið, á milli 9 og 10 milljörðum. Þetta var í október. Eftir að ríkisstjórnin hafði starfað í tvö og hálft ár hafði hún komist að þeirri niðurstöðu að það væri hóflegt og skynsamlegt að taka um það bil 9 til 10 milljarða í nýtt viðbótargjald, að færa gjald sem áður hefði verið á bilinu 1 til 3 milljarðar upp í 9 til 10 milljarða. Það kom fram í skýrslunni frá því í október um að þetta yrði gjaldið miðað við horfur um aflabrögð næstu árin. Nokkrum vikum síðar er þessu frumvarpi síðan teflt fram. Þá hafði sjávarútvegsráðherrann fundið, ekki 1 eða 2 eða 5, ekki 10, nei, 15 milljarða í viðbót sem hann ætlaði að finna. 15 milljarðar höfðu bæst í sarpinn miðað við það sem ríkisstjórnin kynnti að yrði gjaldlagning á sjávarútveginn í október. Það var í október sem sagt var að þetta yrði gjaldið næstu árin. Á nokkrum vikum voru fundnir 15 milljarðar og sú upphæð kynnt áfram sem auðlindarenta, sem gjald sem ætti að taka vegna umframhagnaðarins. Ekki vegna venjulegs hagnaðar sjávarútvegsfyrirtækjanna. Nei, vegna þess að sjávarútvegurinn mundi mynda svo mikinn umframhagnað að hægt væri að sækja 15 milljarða til viðbótar við það sem áður var talið, nokkrum vikum fyrr. Algjörlega óskiljanlegt og órökstutt með öllu. Höfum í huga að strax og fyrstu umsagnaraðilar komu inn í atvinnuveganefnd, eins og ágætlega er lýst í nefndaráliti 1. minna hluta atvinnuveganefndar, þeirra hv. þingmanna Einars K. Guðfinnssonar og Jóns Gunnarssonar, kom fram að þessir útreikningar væru á misskilningi byggðir, þeir væru byggðir á gögnum sem ekki væru hugsuð til útreikninga af þessu tagi. Það er vel rakið í nefndaráliti hv. þingmanna 1. minni hluta að strax hafi komið í ljós að slíkir ágallar væru á útreikningnum að ekki væri hægt að byggja á þeim. Manni verður auðvitað hugsað til þess, ekki síst vegna allrar umræðunnar sem átt hefur sér stað undanfarin missiri og undanfarin ár um ábyrgð í íslenskum stjórnmálum, hver beri ábyrgð á vinnubrögðum af þessu tagi. Hver ber ábyrgð á því og hvernig ætla menn að axla ábyrgð á því að leggja fram frumvarp á þinginu þar sem gögnin sem allir útreikningarnir byggjast á, grundvallarforsendan, eru ónothæf til útreikninganna? Hvað gerir nefndin með allt það sem gerst hefur? Hún leggur til að dregið verði úr skattlagningunni um um það bil 10 milljarða en líklega er það ofmat hjá meiri hluta nefndarinnar, líklega mun þegar upp verður staðið verða innheimt gjald sem er hærra en 15 milljarðar. Um það eru að minnsta kosti margir umsagnaraðilar sammála. Ég kannast ekki við að nokkur úr ríkisstjórninni, sérstaklega ekki sá sem tefldi málinu fram, hafi farið upp í þennan ræðustól og beðist afsökunar á þessum alvarlegu mistökum. Það eru ekkert annað en afglöp í starfi að leggja slíkt fyrir þjóðþingið eins og hér gerðist. Menn ættu að hafa þann manndóm í sér að koma hingað og biðjast afsökunar á þessum alvarlegu mistökum. Ekki á það síst við þegar horft er til þess að færustu sérfræðingar okkar, sömu sérfræðingar og ráðuneytið kallaði sér til ráðgjafar á síðustu metrunum við vinnu frumvarpsins, segja undir vinnu nefndarinnar að meiri hluti útgerðarinnar í landinu ráði ekki við gjaldið. Sú mynd blasir sem sagt við að sjávarútvegsráðherrann í landinu leggur til gjaldtöku á útgerðina í landinu sem mun setja stóran hluta útgerðarfyrirtækjanna rakleiðis og lóðbeint á hausinn. Veltum því aðeins fyrir okkur hvort ekki sé rétt við þær aðstæður að kalla að minnsta kosti eftir afsökunarbeiðni. Það er að minnsta kosti hægt að rekja það af nefndaráliti og breytingartillögum hv. atvinnuveganefndar að meiri hlutinn hefur gert sér grein fyrir því að hér hefur allt of geyst verið farið, allt of djúpt seilst í vasa útgerðarinnar í landinu og miklar ranghugmyndir verið uppi um það hversu langt væri hægt að ganga. Ekki er það þó sagt berum orðum og ég hygg að meiri hlutanum hafi tekist nokkuð vel upp með að fóðra þá hugsun inn í svona loðið orðalag um nauðsyn á einstaka breytingartillögum en það býr ekkert annað þar að baki en vissan um að málið, eins og því var teflt fram í upphafi, gengur alls ekki upp. Ég mun svo koma betur inn á það að ég tel að þrátt fyrir breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar sé frumvarpið enn stórgallað og það er allt mjög vel rakið í áliti 1. minni hluta. En hvers vegna gera menn þetta? Hvers vegna segir ríkisstjórnin í október að hún sjái fyrir sér 10 milljarða gjald á útgerðina næstu árin sem hóflegt gjald, sem nokkurs konar auðlindarentu, en nokkrum vikum síðar kemur til sögunnar 25 milljarðagjald? Skyldi það vera þetta hér? Skyldi það vera það sem menn kalla fjárfestingaráætlun og kynnt var á vordögum þessa þings? Skyldi það vera sú staðreynd að fram undan eru kosningar? Skyldi það vera löngunin til að fara að gera einhverja vinsæla hluti og ná sér í atkvæði hjá kjósendum? Skyldi það vera að menn hafi þurft að finna einhverja leið til að sjúga til ríkisins peninga til að fara í vinsælar framkvæmdir? Það er erfitt að verjast þeirri hugsun þegar maður skoðar þá fjárfestingaráætlun sem kynnt var 18. maí síðastliðinn og skoðar hvernig hugmyndin er að fjármagna þær framkvæmdir sem þar eru kynntar til sögunnar. Fjármögnunin er kynnt sérstaklega á einni glærunni sem fylgdi fjárfestingaráætluninni. Þar eru þrír liðir: Sala banka og/eða arður frá bönkunum - um það er fullkomin óvissa. Auðlindasjóðurinn, sérstakt veiðileyfagjald - það er það sem við erum að tala um hér. Og síðan segir á þessari glæru að sérgreindum verkefnum sem fjármagna eigi með fiski og með bönkum verði haldið sérgreindum. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að það sé fátt annað en þörfin fyrir að ráðast í uppbyggileg verkefni sem hafi knúið menn áfram í þessu máli. Hafi menn einhverjar efasemdir um það ætla ég að benda þeim á að meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til að veiðigjaldið sem við ræðum hér verði reiknað út með alveg sérstakri aðferð næst eða í fyrsta sinn sem það leggst á en í framtíðinni verði síðan notuð önnur aðferð. Hver á þessi önnur aðferð að vera til framtíðar? Jú, hún á að vera sú að í framtíðinni á að styðjast við ráðgjöf frá nefnd sem á að koma hér á fót og ég hygg að hafi verið kölluð veiðigjaldsnefnd eða eitthvað álíka. Eftir að hún hefur verið skipuð fer af stað einhver vinna sem snýst um að finna út hver sé hin eiginlega auðlindarenta í atvinnugreininni. Hver er hún? Þetta sýnir í fyrsta lagi að málið er algjörlega vanbúið til umræðu í þinginu vegna þess að þessa vinnu áttu menn að sjálfsögðu að vinna áður en frumvarpið kom fram, það er algjör grundvallarforsenda. Þetta sýnir í öðru lagi að gjaldið sem komið verður á í upphafi, með fastri krónutölu, á ekkert skylt við auðlindarentu nema þá að menn hafi verið svo heppnir að hitta akkúrat á krónutöluna sem endurspeglar auðlindarentuna. En hver trúir því í raun þegar gjaldið sem um er rætt sveiflast um tugi milljarða á milli vikna? Það trúir því auðvitað enginn maður. Þegar menn búa svona um hnútana, að kasta fram einhverri hugmynd að krónutölu sem veiðigjaldi, fastri krónutölu á hvert þorskígildistonn, en segja svo um leið að í framtíðinni verði byggt á einhverju faglegu mati á raunverulegri auðlindarentu og koma síðan á sama tíma með sérstaka fjárfestingaráætlun inn í þingið og segja: Þetta er það sem við ætlum að gera á grundvelli þess að við erum að fara að innheimta í kringum 15 til 20 milljarða - þá sjáum við að hér býr ekkert annað að baki en pólitík, atkvæðakaup, örvænting í aðdraganda kosninga, hræðsla við kjósendur. Þessi vinna, sem við ræðum hér, hefur ekkert með umræðuna um raunveruleg auðlindagjöld að gera, hún á ekkert skylt við þá vinnu sem unnin var árið 2000 og birtist í þessari álitsgerð auðlindanefndarinnar. Þetta á ekkert skylt við þá faglegu vinnu sem að jafnaði hefur verið grundvöllur að frumvörpum um breytingar á stjórn fiskveiða í landinu eða jafnmiklum stórmálum og því sem birtist í stórfelldri nýrri gjaldtöku á grundvallaratvinnugrein í landinu. Allt þetta er meðal þeirra ástæðna sem við teflum fram í umræðunni. Menn segja að við í stjórnarandstöðunni stöndum hér í málþófi en ég treysti því að þeir sem hafa gefið sér tíma og lagt við hlustir í þessari umræðu sjái í gegnum þann áróður. Stóra samhengi hlutanna hvað sjávarútveginn varðar er það að í dag er nokkuð breið samstaða um það á þinginu - ég hygg að enginn flokkur á Alþingi sé undanskilinn í því efni, allir þingmenn eru meira eða minna sammála um það - að það er svigrúm til aukinnar gjaldtöku vegna veiða við Íslandsstrendur, það er svigrúm til þess. Það er algjör umpólun í samanburði við það sem var fyrir 15 árum, jafnvel fyrir 10 árum eða 20. Menn létu sig ekki dreyma um það fyrir 20 árum að orðið væri tímabært að huga að sérstakri gjaldtöku af sjávarútveginum vegna umframhagnaðar. Hver hefði leyft sér að viðra þá hugmynd á árunum 1980–1990? Hverjum hefði dottið það í hug? Þá var meginreglan sú að bæjarútgerðirnar þurftu stöðugt aukinn stuðning frá útgjaldsgreiðendum í viðkomandi sveitarfélögum. Þá var mest rætt um það á þingi hvernig ríkið gæti stutt við sjávarbyggðirnar þannig að störfin mundu ekki hverfa, vegna þess að fyrirtækin voru öll meira eða minna rekin með halla. Og það er reyndar enn hinn dapri veruleiki flestra annarra þjóða en okkar Íslendinga. Þetta stóra samhengi er gríðarlega mikilvægt að hafa með í umræðunni um þetta mál. Við verðum að gera okkur grein fyrir því hvað það er sem hefur lagt grunninn að þeirri miklu breytingu sem orðið hefur á þessum tiltölulega skamma tíma frá því að mest var rætt um það í þessum sal hversu mikið væri réttlætanlegt að setja inn í greinina yfir í það að við tökumst nú á um hversu mikið sé hægt að taka út úr henni. Kerfisbreytingar hafa orðið í greininni og hagræðing hefur náðst fram sem hefur skapað grundvöllinn að þessu. Hagræðing sem meðal annars náðist fram á grundvelli frjálsa framsalsins og þess að menn drógu stórlega úr afkastagetu flotans. Það kostaði miklar fórnir, það var meira eða minna allt fyrir séð, en það var nauðsynlegt og við höfum uppskorið árangur af því, ekki bara með því að ríkið og mörg sveitarfélög þurfa ekki lengur að styðja fjárhagslega við bakið á útgerðunum heldur líka með því, og kannski er það enn mikilvægara, að fyrirtækin hafa blómstrað, þau hafa getað greitt hærri laun og þau hafa getað endurfjárfest inn í greinina þannig að við höfum stöðugt verið að bæta tæknina og skila meiri arðsemi veiðanna. Fyrir hvern og einn Íslending er útgerðin að skila meiri hagnaði. Það eru okkar sameiginlegu heildarhagsmunir. Það er því fráleitt að við séum að ræða það að bæta á útgerðina einhverjum tugum milljarða í nýja gjaldtöku, sem 1. minni hluti atvinnuveganefndar bendir réttilega á að er ekki gjald vegna þess að það kemur ekkert í staðinn frá ríkinu heldur skattur. Þetta er ekkert annað en nýr skattur. Það er fráleitt að ræða um slíkan skatt þegar í pípunum er annað frumvarp sem gjörbreytir umhverfi útgerðarinnar. Það er ekki hægt að ræða málin þannig. Þetta skildi auðlindanefndin, þetta skildu þeir sem störfuðu í starfshóp um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, þetta hafa menn almennt skilið, þetta hafa verið almenn sannindi sem maður ætti ekki að þurfa að rekja. Það er fáránlegt að vera að taka það til umræðu að stórauka gjaldtöku á útgerðina í landinu þegar lög um stjórn fiskveiða, rekstrarlegt umhverfi útgerðarinnar, eru ekki einu sinni komin út úr nefnd. Það er fáránlegt. Ég hef rakið hér starf auðlindanefndarinnar og starfshópsins, og hver aðdragandinn var að fyrri frumvörpum sem hafa breytt í grundvallaratriðum umhverfi sjávarútvegsins á Íslandi. Mig langar því að vekja athygli, þó ekki væri nema bara þingmanna Samfylkingarinnar, á því að þegar Evrópusambandið gerir breytingar á stjórn fiskveiða innan sinna vébanda þá er það gert þannig, og sú vinna stendur yfir, að menn leggja fram grænbækur og hvítbækur sem eru ræddar í þaula í þjóðríkjunum og á Evrópuþinginu, og á milli þingsins og framkvæmdastjórnarinnar, aftur og aftur og sendar út til hagsmunaaðila áður en þeir komast að niðurstöðu um næstu skref. Þannig hefur fiskveiðistefna Evrópusambandsins verið í endurskoðun allt frá því að ríkisstjórn Íslands, og reyndar fyrir þann tíma, sótti um aðild að Evrópusambandinu. Þegar Íslendingar sóttu um aðild að Evrópusambandinu árið 2009 var þá þegar hafin vinna við endurskoðun á fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Mig minnir að hún hafi farið af stað fyrir alvöru árið 2008. Enn er ekki komin niðurstaða í þá vinnu, hún er unnin af yfirvegun. Reyndar er Evrópusambandið slík málamiðlunarvél að það tekur upp undir áratug að gera breytingar. En mig langaði til að vekja athygli þeirra sem standa að þessu máli á því að sambandið sem þeir horfa til, Evrópusambandið, hefur annað verklag í þessum efnum. Það eru fjölmörg atriði sem ástæða væri til að taka hér upp og ræða sérstaklega, sem er gert mjög vel í nefndaráliti 1. minni hluta. Ég hef minnst á að við erum í raun og veru að tala um skatt. Við erum, eins og bent er á í nefndarálitinu, að ræða frumvarp sem leiðir í íslenska löggjöf skattlagningu sem á sér enga hliðstæðu annars staðar. Það kemur jú að hluta til til vegna þess að annars staðar er auðlindarentan ekki slík að mikið svigrúm sé til gjaldtökunnar en engu að síður eru engin fordæmi fyrir máli af þessum toga. Í nefndarálitinu er jafnframt bent á að fram hafi komið athugasemdir um að frumvarpið stæðist ekki stjórnarskrá. Ég hef áður nefnt útreikningana sem byggðir eru á tölum frá Hagstofunni og eru hugsaðir í allt öðrum tilgangi en þeim að vera grundvöllur að skattlagningu eða gjaldtöku. Í nefndarálitinu er vikið að áliti Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar, sem starfa annars vegar við Háskóla Íslands og hins vegar við Háskólann á Akureyri, þar sem komið er inn á hvaða áhrif það muni hafa fyrir sjávarútvegsfyrirtækin að fara þessa leið. Það er ágætlega dregið fram í sérstakri fyrirsögn að ekkert fyrirtæki sé líklegt til að standa undir þeim álögum. Þar er verið að vísa til þess sem birtist í frumvarpinu að 53 af 75 fyrirtækjum ráða ekki við hækkunina. Við erum ekki að tala um að þeim þyki mikið í lagt. Nei, við erum að tala um að þau ráði ekki við hækkunina. Það þýðir að enginn hagnaður er eftir. Ég gæti haldið áfram að nefna ýmsa ágalla sem svo vel eru raktir í nefndarálitinu og ég veit að nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd hafa áður gert grein fyrir þeim. Ég ætla ekki að tína það allt til í smáatriðum en það að fyrirtækin ráði ekki einu sinni við gjaldtökuna er með slíkum ólíkindum að manni verður orða vant. Hvað eru menn að hugsa sem leggja slíkt til við þjóðþingið? Hvernig ætla menn að bera ábyrgð á slíkum hugmyndum? Hvernig ætla menn að bera ábyrgð á því að hafa lagt slíkt til? Hvar eru gagnrökin sem sýna fram á að einhverjir þessara útreikninga séu rangir? Það hefur nefnilega verið ágætlega rakið í nefndarálitinu sem ég hef vísað til, að engin gögn hafa verið unnin sem sýna fram á að þessir útreikningar séu rangir. Eitt er það atriði sem mig langar til að nefna sérstaklega. Það er að með þessu veiðigjaldi virðist vera gengið út frá því að skynsamlegt sé að ríkið búi til einhvers konar fyrirmyndarsjávarútvegsfyrirtæki, að hægt sé að þvinga fram með löggjöf óskafyrirtæki ríkisstjórnarinnar sem starfar í sjávarútvegi. Þetta gerist með því að í frumvarpinu eru fyrirtækjum skammtaðir ákveðnir lykilþættir rekstrarins og þau eru síðan skattlögð í samræmi við það. Það er bara sagt sem svo: Það er hæfilegt að fyrirtækið sé með svo og svo mikinn fjármagnskostnað, það er ágætt að fyrirtæki sem starfar í sjávarútvegi sé með svo og svo mikla afskriftarþörf. Það er rétt að gera ráð fyrir því að framlegð þess sé svo og svo mikil og að rekstrarkostnaðurinn sé svo og svo hátt hlutfall af tekjunum. Þegar menn hafa gefið sér allar þessar forsendur hafa þeir fengið út einhverja meðaltalstölu og það er hún sem er síðan skattlögð í frumvarpinu. Ég rakti það við 1. umr. þessa máls að þetta rifjaði upp ákveðna dæmisögu sem ég heyrði einu sinni, ég ætla ekki að rekja hana aftur hér. En við skulum ímynda okkur að við séum ekki að tala hér um sjávarútvegsfyrirtæki heldur heimilisrekstur. Þá væri ríkisstjórnin að mæla fyrir frumvarpi þar sem sagt væri: Já, það er hæfilegt að heimili sé rekið út frá raðhúsi sem er um það bil 170 fermetrar. Í 170 fermetra húsi er ágætt að það séu eins og tvö barnaherbergi. Og í húsi þar sem eru tvö barnaherbergi er mátulegt að keyptur sé inn matur fyrir svona 39 þús. kr. á mánuði. Og þar er líka ágætt að áskrift sé að annarri sjónvarpsstöðinni og hæfilegt að það sé einn bíll. Þegar við höfum gefið okkur alla þessa útgjaldaliði og miðum við meðallaun þeirra sem búa í slíku húsnæði, þá skulum við skattleggja það sem út af stendur með 70% skatti. Yfir lengri tíma er vafalaust hægt, þó að það taki 100 ár, að búa þannig um hnútana að við endum öll í raðhúsi sem er að ósk ríkisstjórnarinnar. Þannig munu menn væntanlega yfir lengri tíma ná að móta öll útgerðarfyrirtækin í landinu með svona hugmyndafræði. En er það æskilegt? Er það líklegt til að hámarka afrakstur þjóðarinnar af útgerð við Íslandsstrendur? Ég er sannfærður um að svo er ekki. Og ég er líka sannfærður um að það er röng hugsun sem birtist í þessu frumvarpi, og birtist í öllu því sem ég var að rekja, sem er þessi: Sjávarútvegsfyrirtækjum er í raun og veru, samkvæmt þessu frumvarpi, bannað að fjárfesta í óskyldum rekstri. Það er verið að reyna að búa þannig um hnútana að í framtíðinni verði allur hagnaður sem myndast í greininni svo naumt skammtaður að það verði bara eitthvað eftir til að endurfjárfesta í greininni sjálfri. Það hefur margoft verið fordæmt í þessum sal að menn skuli hafa leyft sér á umliðnum árum að fara með eitthvert rekstrarfé út úr sjávarútvegsfyrirtækjunum í óskyldan rekstur. Vissulega fóru menn fram úr sér þar í mörgum tilvikum en er eitthvert vit í að banna slíkt? Hníga einhver rök til þess að sjávarútvegsfyrirtækin í landinu séu einu fyrirtækin sem eiga að sæta einhverjum sérstökum hömlum þó að það birtist ekki nema með óbeinum hætti eins og í þessu frumvarpi? Það er auðvitað ekki nokkurt einasta vit í því. En hvað leggur nefndin til? Nefndin leggur til að vegna þess að sum fyrirtæki hafi á undanförnum árum skuldsett sig, til dæmis vegna kaupa á aflaheimildum og reyndar sérstaklega vegna slíkra kaupa, eigi þau fyrirtæki að fá sérstaka ívilnun þegar kemur að greiðslu þessa gjalds. Taka eigi sérstakt tillit til þeirra sem skuldsettu sig til að kaupa aflaheimildir. Hvers vegna er sú breytingartillaga gerð? Jú, hún er til komin vegna athugasemda um að þau fyrirtæki muni fara lóðbeint á hausinn ef ekki verði tekið tillit til þessa. Það er verið að reyna að bjarga einhverjum þeirra frá gjaldþroti. Ég er ekki að segja að verið sé að reyna að tryggja greiðslu auðlindarentu í þessum tilvikum. Nei, það er bara verið að reyna að bjarga þessum fyrirtækjum frá gjaldþroti. En hvers konar kerfi sitjum við þá uppi með ef þessi breytingartillaga nær fram að ganga? Þá blasir þessi veruleiki við: Þeir sem hafa skuldsett sig hressilega til að kaupa aflaheimildir á undanförnum árum eru í einhverjum vildarhópi ríkisstjórnarinnar og þurfa ekki að greiða sama gjald og aðrir. Hinir sem höfðu rekið fyrirtækin sín með varfærnari hætti, lagt til hliðar, lagt áherslu á að byggja upp eigið fé, forðast skuldsetningu, og keyptu aflaheimildir með eiginfjárframlagi borga fullan skatt. Það er refsað fyrir ráðdeildina. Og höfum í huga að við erum að tala hér um skatt, að skattur sé greiddur með ólíkum hætti þegar kemur að þessum sjónarmiðum. Þetta er alveg með ólíkindum að menn sjái ekki hvers konar veruleika verið er að bjóða upp á. Þegar jafnharkaleg gagnrýni á frumvarpið og raun bar vitni birtist fyrir nokkrum vikum sagði sjávarútvegsráðherrann: Gott og vel. Það er gagnrýnt hversu hátt gjaldið er en það er að minnsta kosti komin sátt um það að fyrirtækin þola eitthvað meira og þess vegna verðum við að halda áfram með málið og klára það í þinginu. Þetta finnst mér vera dæmi um rökþrota ráðherra, ráðherra sem leggur af stað með frumvarp þar sem hugsunin er sú að taka auðlindarentu af einni atvinnugrein, að skattleggja umframhagnað, en endar svo með því að segja: Við erum að minnsta kosti sammála um að þeir geti borgað meira. Það er það eina sem stendur eftir. Og því miður er málið komið aftur hingað inn í þingið jafngallað og illa hugsað og ég hef rakið. 

Virðulegur forseti. Við höfum séð í umræðum um þetta mál, bæði hér í þingsal og í fjölmiðlum, að afstaða margra stjórnarliða til málsins virðist byggð á hreinum misskilningi. Þeir virðast ekki átta sig á grundvallarhugtökum málsins. Þeir skilja til að mynda ekki hvað hugtakið framlegð þýðir, telja að framlegð sé einhver tala sem hægt sé að skattleggja nánast 100%. Hv. þingmaður lýsti því hvernig ætlunin væri, að því er virtist, með frumvarpinu að búa til fyrirmyndarsjávarútvegsfyrirtæki, sjávarútvegsfyrirtæki eins og ríkið telur rétt að það sé, með ákveðna afskriftarþörf, ákveðna framlegð, ákveðna rekstrarafkomu o.s.frv. Öll röksemdafærsla fyrir þessu hefur verið á þann veg að í raun sé óviðeigandi að einkafyrirtæki skili hagnaði sem fáist með því að nýta þessa auðlind. Er hv. þingmaður sammála mér um það að miðað við þessar forsendur og þessa röksemdafærslu ættu stjórnarliðar, ef þeir ætluðu að vera samkvæmir sjálfum sér, í raun bara að tala fyrir ríkisútgerð? Ég held að slíkt fyrirkomulag væri reyndar mjög óheppilegt og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé sammála mér um það. En er hv. þingmaður sammála mér um það að allsherjarfrjálshyggja sem stjórnkerfi fiskveiða dygði ekki heldur? Er hann ekki sammála mér um það að við þurfum að hanna kerfi sem tryggi sem best heildarhagsmuni samfélagsins og þar með talið verði litið til búsetu? Eru þau gæði sem felast í því að fá að búa og starfa á þeim stað sem menn hafa alist upp á eða kjósa helst að búa á ekki verðmæti sem menn verða að taka með í reikninginn þegar menn hanna kerfi til að stýra fiskveiðum?

Frú forseti. Já, ég er út af fyrir sig sammála hv. þingmanni um það að ef við ætluðum að láta stjórn fiskveiða á Íslandi ráðast af arðsemissjónarmiðum einum og hunsa allt annað þá hygg ég að við mundum skapa slíka ósátt um nýtingu auðlindarinnar að um greinina yrði enginn friður, og þvert á móti mun meiri ófriður en við höfum mátt búa við. Þess vegna er það sem við höfum í þessu tilliti verið með dálítið blandað kerfi sem þó hefur fyrst og fremst verið drifið áfram af hagkvæmnisrökum, að útgerðin gæti gert út af hagkvæmni og okkur hefur gengið best allra þjóða í að laða fram hagkvæmni við útgerð á Íslandi þannig að fyrirtækin geti skilað arði sem aftur treystir byggðirnar. Ég ætla ekki að rekja allar hliðarráðstafanirnar sem við höfum innleitt í því sambandi, það má náttúrlega nefna byggðakvótann, línuívilnun, rækju- og skelbætur og krókaaflamarkskerfið og hitt og þetta, allt hugsað til þess að vera með svona blöndu. Og svo er það hitt atriðið, hvort þetta jaðri ekki við ríkisútgerð. Jú, ég tel að þeim hugmyndum, sérstaklega eins og frumvarpið kom fyrst fram, en aðeins hefur verið dregið úr því einkenni málsins, megi líkja við það að til hafi staðið að ríkisvæða hagnaðinn í greininni og einkavæða allt tapið. Á slæmu árunum átti að skilja fyrirtækin eftir með allt tapið en þegar vel gekk átti að taka allan hagnaðinn. Nefndin hefur að nokkru leyti komið til móts við þetta með breytingartillögu þar sem horft er yfir lengri tímabil þar sem meðaltalið ræður. En segja má að frumvarpið hafi í sinni upphaflegu mynd verið býsna nærri því að ríkisvæða útgerð við Íslandsstrendur en láta einkaframtakið um puðið.

Virðulegi forseti. Skynsamlegt fiskveiðistjórnarkerfi verður að miða að því að ná fram sem mestri verðmætasköpun en líka að innihalda jákvæða hvata, þ.e. hvata sem ýta undir æskilega þætti í starfsemi sjávarútvegsfyrirtækja. Hv. þingmaður nefndi að í frumvarpinu væri gert ráð fyrir því sem ég held hann hafi kallað sérstaka skuldsetningarívilnun og það er alveg rétt að gert er ráð fyrir því í frumvarpinu. Er hv. þingmaður sammála mér um það að í þessu felist hugsun sem hefur verið gegnumgangandi hjá ríkisstjórninni og birst meðal annars í nálgun ríkisstjórnarinnar á skuldsetningarvanda heimilanna? Þar hefur á engan hátt verið komið til móts við fólk sem setti fyrst og fremst sitt eigið fé í húsnæði, eða reyndi að byggja upp eign í fasteign sinni. Eingöngu eru komið til móts við þá sem skuldsettu sig mikið og í raun bara þá sem komnir eru í þrot. Það er með öðrum orðum verið að gefa út þau skilaboð að eðlilegasta hegðunin, sú skynsamlegasta, á undanförnum árum hafi verið sú að taka sem mest að láni, jafnvel að endurnýja hús að öllu leyti fyrir lánsfé, þannig að skuldirnar á því færu sem mest upp fyrir verðmæti eignarinnar. Einungis er komið til móts við það fólk á meðan ekkert er gert til að verja eigið fé heimilanna. Er þetta ekki sama hugsun og birtist í þessu frumvarpi og er gegnumgangandi í stefnu ríkisstjórnarinnar? Er hv. þingmaður þá ekki sammála mér um að þetta sé mjög hættuleg nálgun, að gefa hvað eftir annað út þessi skilaboð, þessa neikvæðu hvata, segja fólki og fyrirtækjum að refsað verði fyrir ráðdeild?

Frú forseti. Jú, ég er sammála hv. þingmanni um það að ekki á að refsa fyrir ráðdeild. Besta leiðin til að koma í veg fyrir að menn lendi í þeirri sjálfheldu sem birtist í ýmsum áherslum ríkisstjórnarinnar um þetta er að vera með fyrirbyggjandi aðgerðir. Við getum tekið mörg dæmi um fyrirbyggjandi aðgerðir í þessu efni á hinum ýmsu sviðum. Við gætum til dæmis sagt sem svo að við ættum að hvetja fólk til að byggja upp eigið fé til fyrstu fasteignakaupa í stað þess að lofa því fyrir fram háum vaxtabótum vegna vaxtabyrðarinnar. Hv. þingmaður segir að misjafnlega hafi verið komið fram við þá sem lögðu eigið fé í fasteignir og þá sem skuldsettu sig, það er rétt, ég get tekið undir það. En við vitum það báðir, ég og hv. þingmaður, að það er líka býsna mikið á ríkið lagt að reyna að leiðrétta stöðu beggja eftir á. Tilhneigingin verður alltaf sú að reyna að laga stöðu þeirra sem eru í verri stöðu. Oft þykir mönnum ekki nóg að gert en við verðum líka að gæta okkar á því að ríkisvæða ekki allan vandann. Kannski eru bestu skilaboðin oft og tíðum þau að koma ekki til bjargar, svipað og íslenska ríkisstjórnin gerði haustið 2008 þegar því var neitað að ríkisvæða skuldir bankanna og send voru út þau skýru skilaboð, nokkuð sem umheimurinn hafði fram að þeim tíma talið útilokað að ein ríkisstjórn mundi gera. En í dag undrast menn að þeir skyldu hafa fengið óvænt þetta skólabókardæmi um það hvað gerist ef ríkisstjórnin neitar því sem allir höfðu gert ráð fyrir að hún gerði. Niðurstaðan virðist almennt vera sú að það hafi verið gott fyrir fólkið í landinu. Ég hygg að við gætum rakið hér fjölmörg fleiri dæmi, t.d. lánsveðin þar sem hugmyndin er að fella niður lánsveð. Maður spyr sig: Hvað með þá sem höfðu fengið lánað eigið fé í fasteignakaup og ekki getað endurgreitt, ekki er neitt gert fyrir þann sem 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu þar sem hann leitast meðal annars við að draga fram þann mismun sem finna má í þeim tillögum sem stjórnarflokkarnir leggja fram um hin ýmsu mál. Nú vitum við að Evrópusambandið hefur gjarnan sagt að Ísland geti verið fyrirmynd þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Hins vegar er það þannig að sá stjórnmálaflokkur sem helst vill ganga í Evrópusambandið vill helst taka þetta kerfi og leggja það niður með öllum tiltækum ráðum. Ég velti því fyrir mér hvort þarna geti í besta falli verið einhver misskilningur á ferðinni eða hvort menn séu hreinlega komnir í mótsögn við sjálfa sig hvað þetta varðar. Við höfum séð að í öllum þeim athugasemdum sem komið hafa fram, eða í það minnsta í þeim flestum, og haft eftir nefndarmönnum í atvinnuveganefnd, er sárlega kvartað yfir samráðsleysi við gerð þeirra frumvarpa sem hér um ræðir og ekki síst þess frumvarps sem við ræðum núna, um veiðigjaldið, veiðiskattinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort eitthvað af því samráði sem boðað hafði verið á þessu kjörtímabili, frá árinu 2009, hafi í hans huga gengið eftir og hvort það sé þá ekki fullkomlega óásættanlegt að fara fram með mál sem þetta sem hlaut á sínum tíma meðferð í nefnd sem reyndi að ná fram sátt í málinu, kasta því til hliðar og koma svo með mál, ekki bara einu sinni heldur í það minnsta tvisvar, í fullkominni mótstöðu við alla aðila sem helst eiga að koma að málinu.

Frú forseti. Jú, ég tel að það hafi verið mjög mikil mistök af hálfu ráðherrans. Kannski er það vegna þess að ráðherrann hafði lent í tímaþröng, maður veit ekki, oft spila einhverjir slíkir mannlegir þættir inn í. Menn eru einfaldlega búnir að koma sér í þá stöðu að þeir hafa ekki lengri tíma og kannski hefur líka skort á viljann til að hlusta. Þess vegna eru málin kláruð án þess að leita samráðs og síðan er komið með þau inn í þingið. Það hefur þá komið í ljós að slíkt skilar ekki betri árangri en raun ber vitni. Eins og ég rakti í ræðu minni áðan er alveg ótrúlegt að sjá þann langa lista yfir umsagnaraðila sem nefndin taldi nauðsynlegt að leita til þegar maður hefur í huga að ráðuneytið talaði ekki við nokkurn mann, það er alveg ótrúlegt. Vinnubrögð af þessu tagi eiga ekki að líðast og það á heldur ekki að líðast að svona stórt mál komi jafnseint fram á þinginu og raun ber vitni. Varðandi hitt atriðið er ekki annað hægt en taka undir það með hv. þingmanni að þetta er allt mjög einkennilegt, að leggja fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu og þar með að lýsa því í raun yfir að menn vilji gangast undir fiskveiðistjórn þeirra á sama tíma og því er haldið hátt á lofti hér að við séum með besta kerfið. Það er líka einkennilegt að tala fyrir því að við séum með kerfi sem hefur yfirburði yfir kerfi annarra landa en vera síðan stanslaust að ráðast að rótum þess kerfis með breytingum á borð við þær sem þegar hafa verið gerðar á þessu kjörtímabili og felast í þeim tveimur frumvörpum sem eru til meðferðar á þinginu í dag.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það sé nánast sama hvaða mál ríkisstjórnin eða þingmenn leggja fram á Alþingi, það er ekki forsvaranlegt að fara fram með málið í tímaþröng og síst mál sem snerta kannski grundvallarhagsmuni þjóðarinnar líkt og sjávarútvegsmálin eða stjórnarskrá lýðveldisins og þannig mætti áfram telja. Mig langar hins vegar að minnast á það við hv. þingmann í þessu seinna andsvari að ég fæ ekki séð í þeim gögnum sem við höfum að frumvörpin, veiðigjaldsfrumvarpið í þessu tilviki, veiðiskatturinn, hafi verið borin saman við heimildir í stjórnarskrá, hvort það hafi á einhverjum tímapunkti rekist á við ákvæði í stjórnarskrá. Mér finnst það nokkurt áhyggjuefni. Nú skilaði sérfræðingur við Lagastofnun Háskóla Íslands, Helgi Áss Grétarsson, inn umsögn um þetta mál, um veiðiskattinn. Þrátt fyrir að hafa haft lítinn tíma til að vinna það álit telur hann upp fimm atriði sem þarf að skoða með tilliti til stjórnarskrárinnar. Meðal annars kemur fram að hann telur vafasamt að stjórnvöldum sé falið matið við ákvörðun sérstaks veiðigjalds og þau hafi heimild til að veita undanþágur, að þetta geti skarast á við jafnræði og þess háttar. Þessi sérfræðingur veltir öðrum hlutum líka fyrir sér, vitnar aðallega til 77. gr. stjórnarskrárinnar og reyndar til fleiri greina. Ég spyr: Er ekki alvarlegt að fara fram með mál sem margir telja, og þar á meðal lögfræðingar sem hafa skilað inn athugasemdum, að geti orkað tvímælis í samanburði við stjórnarskrána, eða stjórnarskrárbundinn rétt þeirra sem sinna veiðum í dag, að fara með það í gegnum þingið eins og ekkert hafi í skorist?

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þegar fram koma ábendingar í vinnu nefndar við yfirferð frumvarps um að það mál kunni að stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar beri að gæta varúðar og menn verði einfaldlega að gefa sér tíma til að ganga úr skugga um að engin stjórnarskrárleg álitaefni felist í frumvarpinu sem ekki hafa verið gaumgæfð nákvæmlega. Mér sýnist á nefndarálitum í þessu máli að mjög hafi skort á að fylgt hafi verið eftir ábendingum um þessi efni. Um leið og við ræðum þetta frumvarp er ég líka viss um að það eru ekkert síður stjórnarskrárleg álitaefni varðandi hitt málið, þ.e. frumvarpið um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þar eru líka stór álitamál sem snerta stjórnarskrána og fullt tilefni er til þess að taka það til umræðu hér í þingsal. Hv. þingmaður nefndi eitt atriði sem er það að menn komist með misjöfnum hætti frá þessum skatti, að heimildir séu til að veita undanþágur, og að því hafi verið velt upp að það kunni að jaðra við brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, þ.e. að allir eigi að vera jafnir fyrir lögunum. Það er mjög mikilvægt atriði. Mér finnst líka mikilvægt í því samhengi að velta því fyrir sér: Hvaða hugsun býr þar að baki ef menn ætla sér að veita undanþágur og búa til svigrúm, eins og við nefndum áðan, fyrir þá sem eru sérstaklega skuldsettir o.s.frv.? Eru menn þá ekki í raun að segja að við ætlum að innheimta hér gjald en bara af þeim sem gera þetta vel og almennilega og hafi eitthvað upp úr því? Allir skussarnir, allir hinir, sem gera þetta með óarðbærum hætti sleppa við gjaldtökuna. Var einhver að biðja um slíkt kerfi?

Frú forseti. Ég bað um það hér áðan að gert yrði hlé á fundi áður en hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hæfi ræðu sína til að stjórnarliðar hefðu tök á því að koma í salinn og fylgjast með og taka þátt í umræðunni. Það er nefnilega orðið mjög mikilvægt að skapa hér ákveðið mótvægi. Eftir þrjú ár af sósíalisma við stjórn landsins hafa allir í raun gefist upp á því stjórnkerfi. Þá er komin upp sú hætta að við sveiflumst frá vinstri yfir til hægri. Þess vegna er mjög mikilvægt úr því sem komið er að stjórnarliðar taki að minnsta kosti þátt í því að skapa einhvers konar jafnræði, einhvers konar jafnvægi  Reyndar flutti hv. þm. Bjarni Benediktsson ágætisræðu hér áðan. En ég hefði talið eðlilegt, frú forseti, að stjórnarliðar, sem leggja þetta mál fram, tækju þátt í umræðunni og reyndu að mynda einhvers konar jafnvægi í þinginu því að menn hafa meira og minna gefist upp á 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Það er eins og ekki sé mikil sannfæring fyrir þessu máli hjá stjórnarliðum. Út af fyrir sig skilur maður það. Málið hefur hlotið mikla gagnrýni. Það eru sennilega fá dæmi um að mál hafi hlotið aðra eins gagnrýni, nema kannski það sjávarútvegsfrumvarp sem kom hér fram á sama tíma á síðasta ári, víðtæka gagnrýni frá öllum umsagnaraðilum. Auðvitað er eðlilegt að stjórnarliðar komi hér og geri grein fyrir þeirri vinnu sem þeir hafa unnið og þeim breytingartillögum sem þeir hafa lagt fram á þessu frumvarpi. Það er ekki nema sjálfsögð virðing að að minnsta kosti sá ráðherra sem leggur málið fram fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, mál sem ríkisstjórnin telur  Ég hvet virðulegan forseta 

Forseti hvetur virðulegan þingmann til þess að gæta að tímamörkum.

Frú forseti. Fyrr í kvöld óskaði ég eftir því að hv. þm. Þór Saari, sem hér flytur breytingartillögu sem við þurfum að greiða atkvæði um, kæmi og útskýrði fyrir hv. þingheimi hvernig hann rökstyðji hagfræðilega 99 kr. almennt veiðigjald. Það yrðu 45 milljarðar, frú forseti, sem bættust við hið sérstaka veiðigjald. Ég vil fá að vita hver er hugsunin á bak við þetta, hvort þetta sé einhvers konar björgun sjávarútvegs eða hvort meiningin sé að eyðileggja atvinnugreinina með einu stuttu slagi þannig að ríkið geti tekið yfir.

Virðulegi forseti. Ég er að velta fyrir mér hvort einhverjir úr meiri hluta atvinnuveganefndar séu í húsi til að hlýða á þessa umræðu eða að fylgjast með henni. Hv. þm. Magnús Orri Schram er í salnum og þökkum við að sjálfsögðu fyrir að hann sé að fylgjast með umræðunni en það væri vel ef aðrir væru hér sem eru í nefndinni. Að sjálfsögðu geta menn verið á skrifstofum sínum að horfa á, við þingmenn vitum það. Frú forseti. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal um að hér frammi liggur breytingartillaga frá hv. þm. Þór Saari og þingmaðurinn er ekki á mælendaskrá. Ég veit að forseti getur kannski ekki ræst út þingmenn, sem eru búnir að setja fram breytingartillögur, núna til að vera á vaktinni en það er full ástæða að vekja athygli á því að hér liggur frammi breytingartillaga sem er mikilvægt að fá umræðu um.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið kallað eftir því að hv. þm. Þór Saari komi hingað til að fjalla um þá breytingartillögu sem hann hefur flutt við þetta veiðigjaldafrumvarp. Það hefur vakið athygli manna að samkvæmt henni mundi veiðigjaldið hækka, skilst mér, um 45 milljarða kr. Þetta vekur auðvitað mikla undrun og ekki að ástæðulausu sem menn kalla eftir því að hv. þingmaður geri grein fyrir sjónarmiði sínu. En það er ekki síður mikilvægt að fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna komi hingað. Við skulum ekki gleyma því að þegar þetta frumvarp var fyrst lagt fram og þegar textinn var lesinn í gegn og rýndur af sérfræðingum kom í ljós að eins og texti frumvarpsins var skrifaður hefði veiðigjaldið ekki orðið 15 milljarðar eins og nú er verið að tala um, ekki 25 milljarðar eins og stóð í greinargerðinni heldur 50 milljarðar kr. Það var í raun og veru það sem frumvarpið boðaði. Greinargerðin sagði annað en þetta var talið svo vitlaust 

Frú forseti. Mér finnst þegar við ræðum þessi frumvörp frá ríkisstjórninni að menn hafi ekki sett sér nægilega skýr markmið. Það er vilji manna að nálgast hugsunina þannig að fiskstofnarnir við strendur landsins séu sameign þjóðarinnar. Það er númer eitt, tvö og þrjú og ég held að flestir séu sammála því markmiði. Spurningin er hvernig eigi að nálgast það. Mér finnst hv. stjórnarliðar ekki hafa sagt mér eða öðrum hv. þingmönnum hvernig þeir ætli að nálgast það verkefni að ná í arð af þessari sameign þjóðarinnar, og ekki nóg með að ná í hann heldur að koma honum til þjóðarinnar. Það er kannski öllu verri og þyngri róður. Ég lít ekki á hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. sjávarútvegsráðherra sem íslenska þjóð, þau eru smáhluti af henni en langt í frá öll þjóðin. Mér finnst menn gera mikil mistök í því að vera stöðugt að tala um ríki sem þjóð. Þarna má segja að minn flokkur hafi átt þátt í því að skapa þessa hefð vegna þess að með sáttanefndinni, sem minn flokkur tók þátt í og féllst á, var í rauninni viðurkennt að sjávarauðlindir í kringum landið væru eign ríkisins en ekki þjóðarinnar því að þegar menn semja við einhvern, eins og sáttatillagan gekk út á, eru þeir að semja við eigandann. Ég er ekkert að semja við einhvern Jón Jónsson um leigu eða arð af húsi sem hann á ekki. Menn hljóta því alltaf að semja við eiganda auðlindarinnar. Mér finnst að menn séu búnir að gera þau mistök og þurfi að fara að vinda ofan af því að sjávarútvegsrentan og auðlindin séu í eigu þjóðarinnar en ekki ríkisins. Ef við lítum á núverandi stöðu og núgildandi reglur sem hafa verið nokkuð lengi í gildi er eitt einkenni á þeim reglum og á þeirri stöðu mjög mikill skortur á markaði. Ég hugsa að velflestir hv. þingmenn trúi á markaðinn sem tæki til að finna út verð á vörum og þjónustu og til að ná fram lægsta verði sem hægt er með nægilega mikilli samkeppni. Markaður með aflaheimildir er mjög rýr, það er ekki mikið selt eða keypt af varanlegum heimildum, t.d. er mjög lítið verið að selja af fiski á markaði. Það er því eins og sjávarútvegsgreinin öll hafi ekki mikla trú á markaði. Í þessu sambandi, frú forseti, verð ég að segja að núverandi kvótahafar hafa annaðhvort keypt kvótann dýru verði eða aldrei selt hann. Ég ætla að endurtaka þetta, frú forseti, vegna þess að það er alltaf verið að tala um kvótagreifa. Núverandi kvótahafar hafa annaðhvort keypt kvótann dýru verði fyrir íslenskar krónur eða aldrei selt hann. Það er því mjög slæmt að kalla núverandi kvótahafa kvótagreifa. Það eru frekar þeir sem hafa selt kvótann frá sér og breytt þessum réttindum í peninga sem hægt er að kalla kvótagreifa eða eitthvað slíkt en það er ekkert verið að tala um þá. Það er ekkert verið að tala um að taka eitthvað frá þeim eða skattleggja þá. Eitt dæmi um lítinn markað er að sjávarútvegsfyrirtæki verða að veiða helminginn af aflaheimildum sínum, það er regla í dag. Það þýðir að þeir mega leigja helminginn. Ég varpaði fram í grein fyrir mörgum árum, áratug, spurningunni: Af hverju vill útgerðin ekki græða? Ég spurði vegna þess að best rekna sjávarútvegsfyrirtækið var þá með hagnað upp á 20 kr. á kíló, þorskígildiskíló, mig minnir að það hafi verið Grandi, og þá var leigukvótinn 100 kr. og Grandi hefði getað fimmfaldað hagnað sinn með því að leigja helminginn af kvótanum og leigja jafnvel skipin með. En þeir gerðu það ekki og maður spyr sig: Af hverju gerðu þeir það ekki? Það hefði verið skynsamlegt. Þarna koma til mjög dularfull öfl, frú forseti, sem ég hef aldrei getað skilið. Í fyrsta lagi eru ákveðnar félagslegar hömlur á stjórnun sjávarútvegsfyrirtækja. Þau geta eiginlega aldrei hegðað sér skynsamlega því að það er horft gagnrýnum augum á allt sem þau gera. Þetta er ekki eðlilegur markaður. Þess vegna er ekki eins mikið selt af leigukvóta og ella. Svo gæti líka verið, frú forseti, að þetta sé hreinlega samráð, samráð sjávarútvegsfyrirtækja að halda uppi verði á leigukvóta, vegna þess að þegar lítið er selt af leigukvóta hækkar verðið að óbreyttri eftirspurn. Það getur því verið, eða ég hef enga aðra skýringu á því af hverju kvótinn var ekki leigður út og hefur ekki verið leigður út en þá að menn haldi uppi verði á leigukvótanum til að minnka samkeppni nýliða inn á markaðinn og til að halda uppi verði á varanlega kvótanum því að leigukvótinn er ekkert annað en ávöxtun á varanlega kvótanum. Ef leigukvótinn verður mjög ódýr lækkar verðið á varanlega kvótanum líka í kjölfarið og þá hverfur veðandlag skulda fyrirtækjanna. Það er því eitthvað skrýtið í gangi með markaðssetningu á núverandi fiskveiðikerfi. Ég ætla ekki að ræða mikið meira um þetta því að ég þarf að fara að snúa mér að breytingartillögum sem hér hafa verið lagðar fram. Ég gat um það áðan, frú forseti, að fyrir liggur breytingartillaga við frumvarpið um að 1. málsliður 7. gr. orðist svo: „Almennt veiðigjald skal vera 99 kr. á hvert þorskígildiskíló …“ Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar var þetta 8 kr. Hér er gert ráð fyrir að það verði 99 kr. Ég held að þetta sé engin prentvilla. Í breytingartillögum stjórnarmeirihlutans í hv. nefnd var lagt til að þetta almenna veiðigjald yrði 9,50 kr. Hv. þm. Þór Saari, sem er hagfræðingur, tífaldar það verð. Ég hef ekki fengið neina einustu skýringu á því hvað er á bak við þessa tillögu. Mér finnst, frú forseti, að menn eigi ekki að komast upp með það eða þingið eigi ekki að láta bjóða sér það að ekki sé lögð fram skýring á því hvað það þýði að taka 45 milljarða fast verð af útgerðinni. Hér kemur einmitt formaður nefndarinnar. Hann getur kannski útskýrt fyrir mér og öðrum hvað þessi tillaga frá hv. þm. Þór Saari þýðir eiginlega, að hækka almenna gjaldið upp í 99 kr. á hvert þorskígildiskíló. Hvað mundi það þýða fyrir útgerðina að borga 45 milljarða fast á hverju ári áður en hitt gjaldið er lagt á, sem kæmi þá til viðbótar? Ég sé ekki betur en að það þýddi að sjávarútvegsfyrirtækin færu strax á hausinn. Það getur vel verið að það sé tilgangurinn með þessari breytingartillögu en þá þarf það að koma fram að menn ætli að setja öll sjávarútvegsfyrirtæki á hausinn eða Hreyfingin eða þessi hv. þingmaður. Síðan eru breytingartillögur sem ég ætla ekki að gefa mjög mikið vægi. Það eru breytingartillögur frá hv. þm. Atla Gíslasyni og hv. þm. Jóni Bjarnasyni um hvernig eigi að ráðstafa veiðigjöldunum. Þar stendur að 50% tekna af veiðigjöldum hvers fiskveiðiárs skuli renna í ríkissjóð. Gott og blessað, þá geta þau farið í framkvæmdaáætlunina þar sem ríkisstjórnin er búin að ráðstafa þessum peningum í að búa til jafnmikla atvinnu og hún minnkar hjá útgerðarfyrirtækjunum, væntanlega þannig að nettó haldist mannfjöldinn eða atvinnutækifærin. Síðan segja þeir að 40% tekna af veiðigjöldum skuli renna til þess sveitarfélags eða landshlutasamtaka þar sem skip er skráð. Nú veit ég ekki hvað það þýðir. Sennilega þarf að skrá skip í sveitarfélagi þar sem er höfn en þó er ég ekki alveg viss um það. En það er ljóst að mörg sveitarfélög fá aldrei neinar tekjur af þessu, t.d. Hveragerði, Vík í Mýrdal eða önnur slík. - Reyndar kom ég inn á það fyrr í kvöld og kannski ég bæti því við núna að Vík í Mýrdal hefur engar þekktar auðlindir, hvorki hita, fallorku né fiskveiðiheimildir, bara fólk og tún. Ég kom nefnilega inn á það að þar er mikið af góðu grasi og það getur vel verið að einhverjir sem fara offari í auðlindahugsuninni vilji skattleggja það líka. - Síðan eiga 10% teknanna að renna til rannsóknarsjóða til að auka verðmæti sjávarútvegs, sjávarfangs. Þetta er sem sagt meiningin frá hv. þingmönnum Atla Gíslasyni og Jóni Bjarnasyni. Mér finnst ástæða til að nefna þær breytingartillögur sem hér eru. Ég var ekki búinn að klára ágætt nefndarálit frá meiri hluta hv. atvinnuveganefndar sem undir rita hv. þingmenn Kristján L. Möller, formaður, Björn Valur Gíslason, framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Ólína Þorvarðardóttir, með fyrirvara. Þau hafa öll rætt þetta mál. Ég var þangað kominn í því máli að ég var að lesa um rentuna og það sem Daði Már Kristófersson og fleiri hafa bent á um aðferðafræðina. Svo kom einnig fram að fiskur „sem veiddur er af erlendum skipum en er keyptur til vinnslu hér á landi“ - einn umsagnaraðili benti á það og sýnir það hvað umræðan og umsagnir hafa mikið að segja því að það er tekið tillit til þess í breytingartillögum meiri hlutans að fiskur sem veiddur er af erlendum aðilum og seldur til landsins komi til frádráttar, hann er væntanlega ekki auðlind íslenskrar þjóðar. Á síðu 9–13 í greinargerð meiri hlutans er töluvert flókinn texti. Ég veit ekki hvort ég eigi að leggja í að lesa hann, með leyfi forseta: „Sú gagnrýni hefur komið fram að misræmi felist í reiknaðri ávöxtun á verðmæti rekstrarfjármuna milli veiða og vinnslu þar sem lagt sé til að verðmæti skipa fylgi vátryggingarverði þeirra en aðrir rekstrarfjármunir, sem að stærstum hluta tilheyra fiskvinnslu, séu metnir á stofnverði. Að mati meiri hlutans er framangreind athugasemd réttmæt. Þó er að hluta tekið tillit til hennar í frumvarpinu nú þegar með því að lagt er til að ávöxtunarkrafa í fiskvinnslu verði hærri (10%) en í fiskveiðunum (8%) m.a. í ljósi þess að meiri óvissa ríkir um verðmat eigna fiskvinnslunnar.“ Þetta er ekki auðskilið en ég geri ráð fyrir því að nefndin hafi sett sig mjög vel inn í þetta. Hún leysir þetta því að hún gerir ráð fyrir því í ljósi þeirra breytinga sem meiri hlutinn hefur lagt til. Nú les ég aftur, frú forseti: „Í ljósi þeirra breytinga sem meiri hlutinn hefur lagt til að verði gerðar á útreikningi rekstrarkostnaðar er aftur á móti eðlilegt að ávöxtunarkrafan sé sú sama og miðað er við í fiskveiðum.“ - Það er sem sagt lagt til að þetta sé 8%. Það var einmitt þetta sem ég ræddi, frú forseti, við hæstv. sjávarútvegsráðherra, að við á hinu háa Alþingi erum farin að ræða um að ákvarða ávöxtunarkröfu í atvinnugreininni. Þá komum við inn á það sem ég ræddi hér fyrr í kvöld, um verðlagningu og verðmyndun á brauði sem flestir treysta markaðnum fyrir en hér er markaðnum greinilega ekki treyst fyrir neinu. Þykir mér það undarlegt því að ég hef trú á því, frú forseti að um 80% þingmanna hafi trú á markaðnum. Ég held að hv. þingmenn Samfylkingarinnar vilji samkeppniseftirlit og samkeppni og trúi því að markaður með samkeppni búi til lægsta mögulega verðið. Það er trú flestra á Vesturlöndum og víðar um heim, í Japan og víðar, að markaðurinn sjái til þess. En hér er gengið svo langt að Alþingi Íslendinga ætlar að fara að ákvarða ávöxtunarkröfu í sjávarútvegi. Síðan er talað um sveiflur í rentu og þar stendur, með leyfi forseta: „Voru færð rök fyrir því að sjá megi fyrir að álagning sérstaks veiðigjalds geti orðið meiri til lengri tíma litið en lagt er upp með í frumvarpinu. Þó bendir meiri hlutinn á að frumvarpið gerir ráð fyrir að útgerðarfyrirtæki haldi á hverjum tíma eftir 30% rentunnar auk þess sem ávöxtun rekstrarfjármuna er ríflega áætluð og því ekki mjög líklegt að samþykkt frumvarpsins leiði til gjaldlagningar neikvæðrar rentu.“ Það er sem sagt rætt um neikvæða rentu og hvað gerist þá. Mér finnst að menn þurfi að ræða þetta. Þegar vel gengur í uppsjávarveiðum og öðrum greinum sjávarútvegs er allt skattað burt 70% og útgerðarfyrirtækin halda 30% eftir. Svo þegar illa gengur er fasta veiðigjaldið að sjálfsögðu borgað en þá er engin fita eftir til að halda lífi í útgerðinni og þola mögru árin. Þá gerist það nefnilega að sífellt fleiri og sennilega mjög stór hluti útgerðarinnar fer á hausinn. Hvað skyldi þá gerast þá, frú forseti? Fiskurinn verður auðvitað veiddur eftir sem áður. Þá kemur ríkisútgerð. Ég er nærri viss um að annaðhvort tækju ríkisbankarnir yfir viðkomandi fyrirtæki eða ríkisvaldið sjálft til að halda veiðunum áfram. Það er því ekkert skrýtið að margir þingmenn hafi sagt að þessi frumvörp bæði, og þá sérstaklega hitt frumvarpið sem við ræðum ekki, sem nefndin er enn að höndla með, muni leiða til ríkisútgerðar, Ríkisútgerðar Íslands ohf. Ég man þá tíð að hér á landi voru bæjarútgerðir o.s.frv. og eitt einkenni á þeim rekstri öllum var stöðugt tap og stöðugt var verið að setja peninga úr sveitarfélögum í reksturinn. Ég ætlaði að fara meira í gegnum þetta nefndarálit stjórnarmeirihlutans í hv. atvinnuveganefnd en mér gefst ekki tími til þess því að ég ætla að ræða núna um það sem ég nefndi í upphafi, þ.e. markmiðið að koma arðinum frá auðlindinni til þjóðarinnar og þá er ég ekki að tala um ríkið. Ég lít svo á að þjóðin séu íbúar landsins og hv. þingmenn verða að fara að skoða hvernig við komum þessari auðlind til íbúa landsins og aukum öryggi útgerðarinnar og aukum framsalsfrelsið. Nú er víst öll útgerð meira og minna bundin við höfn. Af hverju skyldi það nú vera? Það er vegna þess að menn eru eitthvað óhressir með þau frumvörp sem við erum að ræða hérna. Þetta er ekki í fyrsta skipti, svona var þetta líka í fyrra og árið þar áður. Það hafa verið endalausar árásir á útgerðina. Hvað skyldi þetta þýða í ávöxtunarkröfu þeirra sem vilja lána til útgerðarinnar og þeirra sem vilja fjárfesta í útgerð að vita að það er stöðugt verið að ráðast á útgerðina? Hún býr nánast stöðugt við það ástand að sigla í land. Það kostar mjög mikið og það kostar þjóðarbúið mjög mikið. Þeir sem lána útgerðinni verða að krefjast hárra vaxta og þeir sem fjárfesta í útgerð þurfa krefjast mikils og hás arðs. Ég hef flutt hérna frumvarp sem leysir þennan vanda. Frumvarpið dreifir kvótanum á íbúa landsins, sem ég tel vera svona nokkurn veginn þjóð þó að ég taki mér sjaldan orðið þjóð í munn vegna þess að þeir tala mest um þjóðareign og þjóðarsátt og annað slíkt sem eru í einræðisríkjum - ég minni á Sovétríkin, Hitler og fleiri. Mitt frumvarp gengur út á það að dreifa fiskveiðiheimildunum til íbúa landsins og gera þær algjörlega frjálsar. Hlutdeildin er óháð veiðum eða nokkrum sköpuðum hlut, menn eigi bara rétt á því að veiða 1% af til dæmis öllum afla sem veiddur verður árið 2018. 

Frú forseti. Ég er nú ekki hlynntur hugsjónum hv. þingmanns um fullkomna markaðsvæðingu eða frjálshyggjuvæðingu sjávarútvegs á Íslandi. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um hættuna sem hann kenndi við Sovétríkin og er oft áberandi í frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður talaði um að það gæti endað með ríkisútgerð ef fram héldi sem horfði með þessi frumvörp og fyrirtæki í sjávarútvegi yrðu gjaldþrota. Ég velti fyrir mér hvort það megi ekki halda því fram að miðað við þá hugmyndafræði sem lögð er til grundvallar í þessum frumvörpum og þá orðræðu sem viðhöfð hefur verið til þess að rökstyðja þau þá væri eðlilegt að stjórnarliðar, ef þeir ætluðu að vera samkvæmir sjálfum sér, töluðu einfaldlega fyrir ríkisútgerð vegna þess að röksemdafærslan hnígur öll að því. Það hafa þeir að vísu ekki gert, þeir hafa ekki talað fyrir ríkisútgerð, vonandi vegna þess að þeir gera sér grein fyrir því að með ríkisútgerð mundi hagur þjóðarinnar ekki vænkast. Þá yrði sjávarútvegurinn ekki í stakk búinn til að bæta lífsgæði í landinu. Hvers vegna ætli það sé ef ríkisútgerðin fengi allar tekjur og þar með ríkið allan hagnaðinn til sín? Jú, einfaldlega væntanlega vegna þess að hagnaðurinn af því yrði minni. Er hv. þingmaður sammála mér um að það sem við ættum að gera sé að búa til fiskveiðistjórnarkerfi sem tryggir heildarhagsmunina en liður í því séu markaðslegir þættir? Þeir væru þó innan ákveðins ramma vegna þess að fullkomið frelsi er ekki til þess fallið að tryggja hagsmuni almennings og hagsmuni heildarinnar og hámarksverðmætasköpun í íslenskum sjávarútvegi, þ.e. að menn fái jafnmikið fyrir 

Frú forseti. Í annað sinn í kvöld hef ég rekist á það að hv. þingmaður setur samasemmerki milli hugmynda minna um markað og frjálshyggjuvæðingar. Frjálshyggjan hefur á sér mjög slæmt orð, margir hafa kennt henni um hrunið. Sumir hafa talað um nýfrjálshyggju til þess að skilja hana frá þessari frjálshyggju. Ég var bara að tala um markað og trú á markað sem ég held að velflestir flokkar, líka þeir sem trúa á samvinnuhreyfingu og þeir sem trúa á jafnaðarmennsku hafi ekki kastað frá sér. Ég hygg að flestir þingmenn Samfylkingarinnar, þeir sem á mál mitt hlýða, geti fallist á að þeir vilji hafa samkeppni, þeir vilji hafa samkeppniseftirlit, og markað. Það getur því ekki verið hugsunin á bak við þetta að vera algjörlega á móti markaði. Hins vegar er þetta frumvarp þannig að það er allt saman í þá veru að ekki er talað um markað. Það er meira að segja sagt að Alþingi ákveði ávöxtunarkröfu, hún skuli vera 8%. Það á að ákveða verðið, það á að segja hvernig eigi að reikna út hagnaðinn. Hagstofan á að gera þetta og hitt og bara grípa inn í reksturinn. Einn útgerðarmaður sagði líka við mig fyrir ekki löngu þegar hann var búinn að kynna sér þessi frumvörp: Get ég ekki sótt um að verða bara opinber embættismaður og fá lífeyrisréttindi eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra og haft það bara huggulegt og vera ekkert að þessu, standa ekki í þessari áhættu sem ég stend í alla daga? Það er nefnilega þannig að allt þetta sem við ræðum hér, skattlagningin og allt saman, gengur út á það að öllu sé stýrt ofan frá. Frumkvæði útgerðarmanna og dugnaður hverfur, þess vegna munum við tala í framtíðinni um ríkisútgerð ohf., hvort sem er beint á forminu eða að efni til.

Virðulegur forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hv. þingmanni að í flestum flokkum sé fólk sem trúi á virkni markaðarins. En ég hafði skilið tillögur hv. þingmanns um fiskveiðistjórnarkerfi, ef kerfi skyldi kalla vegna þess að það byggði fyrst og fremst á frjálsræði, þannig að hinn frjálsi markaður ætti að vera allsráðandi. Ég taldi það vera nokkurn veginn skilgreininguna á frjálshyggjunni. Það væri reyndar áhugavert að heyra skilgreiningu hv. þingmanns á frjálshyggju. Hv. þingmaður benti í ræðu sinni á atriði sem er mjög mikilvægt og það var - af því að menn eru farnir að tala um hvað sé eðlileg ávöxtunarkrafa í sjávarútvegi - hversu dýr óvissan væri fyrir sjávarútveginn. Þar er ég alveg sammála honum. Það er mjög dýrt fyrir hverja atvinnugrein ef hún býr við óvissu. Við sjáum það til dæmis núna að menn eru farnir að reikna með sérstöku pólitísku óvissuálagi þegar þeir meta hugsanlegar fjárfestingar á Íslandi vegna þess hversu pólitísk óvissa er orðin mikil hér. Óvissa er eitt af því sem við ættum að stefna að að draga úr með fiskveiðistjórnarkerfinu. Það væri hins vegar held ég ekki gert með því til að mynda að ríkið á hverju ári héldi uppboð á öllum kvóta. Það er dálítið frjálshyggjuleg kenning sem helst hefur heyrst frá nokkrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og mér hefur reyndar þótt jafnvel til hægri við hv. þm. Pétur H. Blöndal. Það fyrirkomulag held ég að væri ekki til þess fallið að skapa stöðugleika í greininni og gera fyrirtækjunum kleift að hámarka verðmæti auðlindarinnar.

Frú forseti. Mér entist ekki ræðan áðan til að fara ofan í ávöxtunarkröfuna og áhættuna, sem hv. þingmaður spurði hér að. Það er hárrétt hjá honum, óvissan er dýr fyrir þjóðfélagið, fyrir fyrirtæki og fyrir alla. Hún kemur fram í hærra álagi á vexti og hún kemur fram í því að fjárfestar krefjast hærri arðs. Hún er mjög dýr fyrir sjávarútvegsfyrirtækin á Íslandi og alveg sérstaklega þegar ráðist er á þau reglulega á hverju vori eins og gert hefur verið undanfarið. Arðurinn af auðlindinni byggir á fiskverði. Fiskverð fer hækkandi vegna eftirspurnar á heimsmarkaði eins og ég hef getið um þannig að fiskverð mun væntanlega hækka meira en til dæmis neysluverðsvísitalan. Hún hækkar að jafnaði meira til 10, 20, 30 ára en aðrar vísitölur að öllu jöfnu, þannig að fjárfesting í kvóta eða aflahlutdeild sem væri örugg og menn treystu ætti að bera mjög lága vexti, jafnvel 1%, jafnvel neikvæða vexti, af því að hún mun hækka meira en vísitalan. Í dag horfum við á það að veiðiheimildir eða leigukvótinn er um 10% af varanlegu verði þannig að ávöxtunarkrafan í dag á þeim litla markaði sem er til, ég vil benda á það að hann er mjög lágur, er um 10%. Það að hún lækki svona mikið, úr 10% niður í 1 til 2%, mundi gera að verkum að verðmæti eignar útgerðarmanna yrði miklu meira þrátt fyrir afskriftir í mínu kerfi en núverandi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður eyddi töluverðum tíma af ræðu sinni í að fjalla um ríkisútgerð eða það sem ég held að hann hafi hreinlega kallað sovétisma. Maður sá fyrir sér að hér yrði sett á fót stofnun eða opinbert fyrirtæki sem héti RÚV, sem stæði fyrir Ríkisútgerð vinstri manna, sem hv. þingmaður gæti þá haft horn í síðu ef hann fjallaði um það. Mér heyrðist hv. þingmaður einnig nefna samvinnuformið í ræðu sinni, mér hefur kannski misheyrst, það getur verið. Samvinnurekstrarformið er mjög heppilegt til ýmissa hluta, þar á meðal að reka fyrirtæki eins og við höfum séð ágætlega í sjávarútvegi, ekki síst á Íslandi þar sem eitt af öflugustu fyrirtækjum í sjávarútvegi er einmitt rekið af samvinnufyrirtæki. Víða um heim er, ætli það sé ekki um milljarður manna skráður í samvinnufélög og samvinnuhreyfingar í alls konar rekstri, þar á meðal fjármálastarfsemi og ýmsu öðru. Það rekstrarfyrirkomulag er því ekki síðra en hvað annað til að reka sjávarútvegsfyrirtæki jafnt sem fjármálastarfsemi og annað. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er ekki glæsileg framtíðarsýn að horfa til þess að hér verði sveitarfélög á ný, eða ríkið, í einhvers konar útgerðarstarfsemi eða annist umsýslu með aflaheimildir. Þar af leiðandi geri ég miklar athugasemdir við hitt frumvarpið, ekki veiðigjaldafrumvarpið varðandi þetta. Veiðigjaldið er hins vegar hugsað sem skattur sem leggst á suma, ekki aðra, skattur sem leggst á sum fyrirtæki og hefur þar af leiðandi áhrif á tekjur þeirra og væntanlega tekjur þeirra sem þar vinna. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í hvort það sé ekki áhyggjuefni, fyrir utan það sem ég nefndi með rekstrarfyrirkomulagið, að fyrirhugað er að taka eina atvinnugrein út fyrir sviga og þá þær stéttir sem hafa atvinnu af þeirri atvinnugrein 

Frú forseti. Jú, ég nefndi samvinnufélög og eftir því sem ég þekki best byggja þau á markaði. Þau byggja á markaði og samkeppni og voru einmitt stofnuð á sínum tíma sérstaklega til að veita samkeppni og lækka verð. Mér þykir því ekkert skrýtið þó að stærstu útgerðarfyrirtækin séu rekin í samvinnuformi, það finnst mér vera mjög eðlilegt. Varðandi orðaleikinn með RÚV hef ég í tvígang flutt frumvörp um að selja RÚV til starfsmannanna, eða þeir hafi forkaupsrétt, af því að ég tel að þar sé ríkið sem eini eigandinn með mjög sterka stöðu, eignarhald á fjölmiðlum heitir það víst. Það er einn aðili sem á Ríkisútvarpið og starfsmenn þess vita hver ákveður útgjöldin til stofnunarinnar, þ.e. fjármálaráðherra. Það er eins gott að vera góður og blíður við hann. Varðandi launin hefur hæstv. sjávarútvegsráðherra sagt á fundi í dag, í sjónvarpinu í kvöld og víðar að þetta frumvarp muni ekki koma við launin. Hann er náttúrlega bara hræddur við sjómenn, það er ekkert annað, við skulum bara orða það hreint út, hann óttast að styggja sjómenn og hugsanlega aðra. Ég get sagt að öll skattlagning á fyrirtæki gerir þau síður hæf til að borga laun sem og annað. Þau geta ekki borgað sömu laun og áður þegar búið er að skattleggja þau svona mikið, og út af hlutaskiptunum verða fyrirtækin enn verr sett sem getur hugsanlega orðið til þess að einhver fyrirtæki verði gjaldþrota og þá munu stéttarfélög sjómanna jafnvel lækka kröfur sínar um laun til að halda fyrirtækjunum gangandi. Skattlagningin mun því hafa áhrif á launin.

Virðulegur forseti. Ég held líka að það sé einsýnt að þegar fyrirtæki þarf að bregðast við auknum kostnaði, þegar það hefur minna fé til annarra hluta rekstrarins mun fyrirtækið grípa til einhvers konar aðhalds, jafnvel fækka skipum, loka vinnslum o.s.frv., sem þýðir að sjálfsögðu færri störf. Hugsanlega munu fyrirtækin þurfa að segja upp. Fyrirtæki gætu þurft að semja við starfsfólkið um að minnka vinnu o.s.frv. Það er augljóst að aukaálögur sem þessar, sem er sýnt að komi mjög illa við mörg fyrirtæki, kannski ekki alveg öll en mörg, munu hafa þessi áhrif. Það sem mig langar líka að velta upp við hv. þingmann er að í þeim umsögnum sem ég hef séð frá fjármálafyrirtækjum, þar á meðal Samtökum fjármálafyrirtækja, Arion banka, Landsbankanum o.fl., er varað við því að frumvarp um veiðigjöld nái fram að ganga vegna þeirra áhrifa sem það kann að hafa á þau fyrirtæki sem þessar stofnanir eiga viðskipti við, sem þær hafa lánað fjármuni til eða keypt einhverjar skuldir sem þau eiga í dag eða innleyst eða hvernig þetta allt saman virkar nú. Þau vara hreinlega við því að fyrirtækin verði verr í stakk búin til þess að standa við skuldbindingar sínar. Fyrirtæki sem hafa farið í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu þurfa jafnvel að gera það aftur til að bregðast við þeim breyttu aðstæðum sem verða eftir að þetta frumvarp er komið í gegn, ef það nær að fara alla leið. Einnig kemur t.d. fram í umsögn Arion banka að bankinn sjái fram á að þurfa að leysa til sín ákveðinn hluta af þeim veðum sem hann á í dag vegna þess að fyrirtækin muni ekki geta rekið sig áfram. Þá velti ég fyrir mér hvort stjórnvöld séu hreint og beint að ýta undir það að fleiri fyrirtæki lendi í fanginu á fjármálastofnunum eða að fjármálastofnanirnar sitji uppi verðminni en ella og þar af leiðandi verði mun erfiðara að selja þær 

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þessi frumvörp hafa hlotið mjög neikvæða umfjöllun í umsögnum og menn tala opinskátt um að mörg sjávarútvegsfyrirtæki muni fara á hausinn, sem þýðir að starfsmenn viðkomandi sjávarútvegsfyrirtækja verði atvinnulausir. Þetta þurfa menn að horfast í augu við. Svo ætlar ríkisstjórnin að nota peningana af þessu til að setja í gang atvinnusköpun. Það er því bara verið að hræra í pottinum, enda verður engin ný fjármunamyndun í kerfinu þegar einn er skattlagður til að setja fjármunina í eitthvað annað. Þá hræra menn í pottinum og væntanlega verða jafnmörg störf eftir sem áður eða nokkurn veginn. Varðandi þá hugsun að bankarnir eignist fyrirtækin gerist það hugsanlega hraðar en það sem ég spáði hérna áðan um að skatturinn mundi hleypa fyrirtækjunum í fangið á ríkinu þegar fyrirtækin gætu ekki borgað veiðigjaldið sem er forgangsveð og ríkið mundi því eignast skipin. Það getur alveg eins gerst eins og hv. þingmaður bendir á og kom fram í umsögnum fjármálafyrirtækjanna að bankarnir eignist skipin. Þá förum við bráðum að sjá bankaútgerð því að eitthvað verða þeir að gera við skipin, þeim fylgir kvóti og heimildir og annað slíkt, þannig að við munum væntanlega sjá bankaútgerð við hliðina á ríkisútgerðinni.