Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil vekja eftirtekt hv.þm. á því, að þegar fjárlögin voru lögð fyrir hv.Nd., benti jeg á þær leiðir, er jeg taldi rjett að hv. Alþingi færi í fjármálunum. Taldi jeg rjett að hraða tekjuaukafrv. sem mest, og enn fremur nauðsynlegt, að kolin og saltið væri látið vinna upp þann halla, er landsverslunin hafði beðið af þeim vörutegundum. Hv. Alþingi hefir nú farið þá leið að samþykkja salttollinn, og efast jeg ekki um að hallinn á kolum verði unninn upp á þá leið, sem jeg taldi rjett vera. En ef vel ætti að vera, þyrfti að sjá fyrir því, að fjárlögin fyrir árin 1920–1921 færu ekki út úr þinginu með halla, er greiða þyrfti með lánum. En slíkur halli er nú fyrirsjáanlegur. Í fjárlagafrv., eins og það kemur frá Nd., er tekjuhalli áætlaður kr. 498,504.02, en eftir frv., eins og stjórnin lagði það fyrir, var gert ráð fyrir 347,910 kr. tekjuhalla. Hefir hann því aukist um kr. 150,594 í Nd., og virðist það í fljótu bragði ekki vera mikið. En þess er að gæta, að við tekjubálk fjárlagafrv. hafa bæst tekjuaukar, sem áætlaðir hafa verið 1,300,000 kr. á fjárhagstímabilinu, og mun það ekki of hátt áætlað. og þegar það bætist við þær 150,594 kr., sem jeg nefndi áðan, hefir hv.Nd. bætt inn í frv. útgjaldaaukum, er nema rúmlega 1 miljón og 450 þús. krónum. Auk þess halla, er verður samkvæmt fjárlagafrv., bætist við stórhalli eftir launalögunum. Geng jeg þá út frá því sem gefnu, að tekjuhalli eftir frv., eins og það kemur frá Nd., muni nema um 1 miljón á ári. Og ef ekki er dregið úr útgjöldunum, er sýnilegt, að um tveggja miljóna kr. tekjuhalli verður á fjárhagstímabilinu, auk þess sem ýms frv. hafa verið samþ., eða verða fyrirsjáanlega samþ., sem gera ráð fyrir mjög miklum útgjöldum. Að því er snertir skuldir ríkisins, gamlar og nýjar þegar gengið er út frá því, að landsverslunin greiði ríkissjóði það, sem hún skuldar, og skipunum verði hagkvæmlega realiserað, nema þær um 5½ miljón kr., auk þess sem jeg geri ráð fyrir því að 1 miljón kr. tekjuhalli verði á yfirstandandi ári. Að vísu er ekki víst, að svo mikill halli verði á þessu ári, og skal jeg í því sambandi nefna að formaður fjárveitinganefndar Nd. hefir jafnvel áætlað, að hann muni enginn verða. Að vísu hafa tekjuaukar á þessu ári numið mjög miklu; t. d. nam tunnutollurinn um 600 þús. kr., en útgjöldin verða hins vegar afarmikil voru í fyrra um 4 miljónir króna, og þykir mjer því varlegast að gera ráð fyrir miljón króna tekjuhalla á yfirstandandi ári. Þegar lagðar eru saman skuldirnar gamlar og nýjar skuldir milj. kr., tekjuhalli á yfirstandandi ári 1 milj. kr. og tekjuhalli á næsta fjárhagstímabili 2 milj. kr., verða þær samtals 8½ milj. kr. Auk þess er gert ráð fyrir að tekin verði lán til brúagerða. húsabygginga. vitabygginga o. fl., og býst jeg því við að ekki líði á löngu áður en skuldirnar verða orðnar 16 miljónir króna, eða áttfaldar á við það, sem þær voru fyrir stríðið. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þessa sálma. Vildi jeg draga upp mynd af fjárhagnum, er hv.þm. gætu haft fyrir augum. Skal jeg að eins geta þess, áður en jeg sest niður, að tekjuaukafrv munu koma fram í hv.Nd., er draga talsvert úr hallanum.

Magnús Kristjánsson Jeg er þakklátur hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) fyrir skýrslu þá um fjárhaginn, er hann hefir nú gefið. En jeg vildi leyfa mjer að leita frekari upplýsinga hjá honum, þar sem mjer þótti tölur þær er hann fór með, allháar, ef um skuldir er að ræða, sem lítið eða ekkert kemur á móti; en það verður jafnframt að líta á, því ekki er rjett, að þjóðinni skiljist að óþörfu, að landið sje sokkið í svo botnlausar skuldir, að hún þurfi þess vegna að vera án nauðsynlegra endurbóta. Í þeim skuldum, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) mintist á, álít jeg að sjeu falin lán til verðbrjefakaupa, ritsíma og annara arðberandi fyrirtækja, sem geta staðið straum af sjer sjálf. Sje lánum varið í slík fyrirtæki, er vafasamt hvort rjett er að kalla þau skuldir í eiginlegum skilningi. og þetta þarf að vera ljóst þingi og almenningi. Hæstv. fjármálaráðherra (S E gerði ráð fyrir að einnar miljón kr. tekjuhalli myndi verða á yfirstandandi ári. Jeg hygg að varla sje svo langt komið að hægt sje að segja með neinni vissu, hvort svo verður eða ekki. Jeg fyrir mitt leyti hafði gert mjer vonir um, að tekjuhalli myndi verða mjög lítill á þessu ári, þegar alt kemur til alls en ekkert skal jeg fullyrða um það. En jeg vil ekki að fjárhagsástandið sje málað svartara en nauðsynlegt er, og álít skaðlegt að koma ótrú inn hjá þingi og þjóð um það efni, og að það muni leiða til enn frekari kyrstöðu. Hvað snertir fjárlögin, lítur að vísu svo út, sem tekjuhalli muni verða á þeim en jeg hygg að það sje þó ekki fullskoðað því alloftast hefir svo reynst, að tekjur hafa farið fram úr áætlun, og að vísu hefir það sama átt sjer stað um útgjöldin, en þó ekki í eins stórum mæli og tekjurnar. Geri jeg mjer því góða von um, að ástandið verði ekki svo slæmt, sem útlit er fyrir í fljótu bragði. Um þetta verður aldrei sagt með vissu, en hitt er nauðsynlegt, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) skýri frá, að hve miklu leyti skuldirnar eru eyðslufje, og að hve miklu leyti þær sjeu fólgnar í arðberandi eignum. Þetta er nauðsynlegt að vita, og þá fyrst þegar vitneskja er fengin um þetta, geta menn gert sjer í hugarlund, hve langt er hægt að ganga í framkvæmdum. Jeg býst við, að hv.þm. sjeu eins kunnugir fjárhag ríkisins og jeg, en komi slík viðbótarskýrsla ekki frá hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), hygg jeg að ræða hans geti valdið misskilningi á því hvernig fjárhagsástand ríkisins er.

Fjármálaráðherra (S. E.) Eins og hv.þm. er kunnugt, hefir verið prentuð skýrsla yfir eignir og skuldir ríkisins, sem fylgiskjal með landsreikningnum 1916–17. Samkvæmt þeirri skýrslu eru eignir ríkisins miklu meiri en skuldir þess, og er sá munur um 11 miljónir króna. Þegar litið er til fjárhagsins, eins og hann er nú í augnablikinu, þá er því engan veginn ástæða til þess að barma sjer en óneitanlega virðist mjer það ískyggilegt að gera fjárlögin þannig úr garði að lán verði að taka til þess að greiða halla á þeim. Ef halda á fjárhag ríkisins í sæmilegum horfum, verður að ganga svo frá fjárlögunum að þau beri sig, og er þá um tvent að velja, annaðhvort að skera af útgjöldunum og ganga þá heldur nálægt framkvæmdum þótt nauðsynlegar sjeu, eða að sjá fyrir tekjuaukum svo jöfnuður geti haldist milli útgjalda og tekna. Virðist mjer að hv.þm. verði að athuga þetta vel. Skuldir landssjóðs hefi jeg áætlað að mundu við síðustu áramót hafa numið um 5½ milj. kr., að frádregnum lánum til landsverslunarinnar og bókfærðu verði skipanna. Er þá ekki tekið tillit til 1 milj. kr. gróða landsverslunarinnar. Tekjuhalla yfirstandandi árs hefi jeg gert 1 milj., en sú áætlun er ekki ábyggileg. Má gera ráð fyrir miklum tekjum á árinu. En hins vegar má einnig búast við miklum útgjöldum. Síðasta árs útgjöld fóru 3.514 þús. fram yfir áætlun, en gjöldin venjulega meiri síðara ár fjárhagstímabilsins. Eftir þessu ættu gamlar og nýjar skuldir við áramót með framangreindum frádrætti að nema um 6½ milj., og er varla hægt að telja það mjög vondan fjárhag eftir öllum ástæðum, þar sem á móti standa eins miklar eignir og jeg hefi tekið fram áður, en samkvæmt skýrslu um eignir og skuldir ríkisins má gera ráð fyrir 11 milj. fram yfir skuldir. En jeg vil fastlega vara við því, að þetta ástand getur breyst til hins verra og það jafnvel á tiltölulega skömmum tíma sjerstaklega ef farið verður inn á þá hálu braut, að taka lán sem eyðslufje. Má í þessu sambandi benda á að fullar líkur eru til, að í fjárlögunum verði 2 milj. kr. halli, ef ekki bætast nýir tekjuaukar við, og er það laglegur skuldaauki. Það er og ljóst, að á þessu þingi hefir auk þessa verið lagður grundvöllur að miklum skuldaauka. t d. með húsagerðarfrumvarpinu, brúargerðarfrv. og strandgæslufrv., svo að fyrirsjáanlegt er, að skuldirnar aukast við það að miklum mun, en hve langt muni verða þangað til að því rekur, fer eftir því hve mikið þessum framkvæmdum verður hraðað. En þó að hægt verði ef til vill að fá lán til framkvæmda ýmissa þá mun sannast að erfitt verður að fá fje til þess að greiða fjárlagahalla.

Magnús Kristjánsson Jeg er þakklátur hæstv. fjármálaráðherra (S E.) fyrir greinargerð sína, sem kemur alveg heim við það, sem jeg hafði haldið fram. Það er nauðsynlegt að málið liggi alveg ljóst fyrir almenningi. Það virðist svo, sem skifta mætti skuldum landssjóðs í þrent. Í fyrsta lagi skuldir, sem stafa af því að fje hefir verið tekið að láni til fyrirtækja, sem standa sjálf straum af sjer. Í öðru lagi skuldir, sem stafa af lánum, er ganga til þess að auka eign landsins, jafnvel þótt ekki sjeu þau arðberandi. Í þriðja lagi eru þau lán, sem eru hreint og beint eyðslufje. Einhvern veginn á þennan hátt þarf að greina skýrsluna í sundur, svo að hún sje ekki villandi fyrir almenning. En þótt landið taki lán, sem borga þarf í framtíðinni, þá þarf það engum að vaxa í augum. Hitt er annað mál, hvort ekki myndi rjettast að breyta um stefnu þá, sem verið hefir um lántökur Það er mjög óviðkunnanlegt, að stjórnin sje úti um allar jarðir til þess að snapa út peninga, hitt væri miklu nær, að stjórnin sneri sjer til Landsbankans, er sæi um framkvæmdir á því, að útvega lánið. Væri þá auðvitað rjett að leita fyrst eftir lánum innanlands.

Fjármálaráðherra (S. E.) Þegar bornar eru saman gömlu skuldirnar og nýju skuldirnar, að frádregnu fje því, sem er í landsverslun og skipum, þá sjest hjer um bil, hvað mikið fje hefir farið til eyðslu. Að vísu er þetta ónákvæmt, því að bæði var fje í sjóði, er stríðið byrjaði, og svo hafa hins vegar ýmsar upphæðir aftur aukið eign landsins, en mjög miklu munar hjer ekki, sbr. skýrslu fjárhagsnefndar um þetta atriði í Nd. Það er alveg rjett, eins og hv.þm. (M. K.) sagði, að lán til eyðslu eru óþægilegustu lánin, og því hefi jeg altaf verið að reyna að berjast gegn fjárlagahallanum. Aftur á móti eru lán til framleiðslufyrirtækja, sem landssjóður græðir á, enginn baggi fyrir landssjóðinn. Öðru máli er að gegna um húsabyggingarlán. Þó að þau sjeu ekki til eyðslu, þá þarf þó landssjóður stöðugt að greiða vöxtu af þeim, án þess að þau gefi arð af sjer, þó að þau sjeu verðmæt eign. Þess ber yfirleitt að gæta, að tekjuaukarnir ofbjóði ekki gjaldþoli manna. Jeg ítreka það, að einmitt af því, að þetta þing hefir gengið svo langt inn á lánabrautina, þá sje þeim mun meiri ástæða til þess að gæta að því, að árlegi hallinn verði ekki mjög mikill; ella myndi fjárhagur landsins verða bágborinn. Lánstraust landsins er nú að vísu gott, en ef menn með köldu blóði, eins og menn virðast nú gera, ganga frá fjárlögunum með miklum halla, þá efast jeg um það, að lánstraustið haldist.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það hefir verið svo rækilega talað um þetta frv. hjer í háttv. deild, að jeg sje enga þörf á að bæta neinu við það, og það þeim mun síður, þar sem engin brtt. hefir verið borin fram við frv. Jeg vænti því, að hv. deild samþykki það.

Magnús Torfason Það urðu eftirminnilegar umræður um þetta frv. hjer síðast; þessar umræður um þetta skattaörverpi stjórnarinnar voru með öllu ástæðulausar frá minni hálfu; jeg hafði ekki bekst til við nokkurn mann, en hjelt mjer við efni málsins. Sá, sem á sökina á því, er hæstv. fjármálaráðherra (S. E.), og hann hjelt þar áfram sínum upptekna hætti, að vega að þm. dauðum. En sjerstaklega voru þessar umræður eftirminnilegar frá hálfu fjármálaráðh. (S. E.), því þær voru algert brot á þeirri þingvenju, er ráðherrar vorir hafa farið eftir hingað til. Við þm. höfum haft frið fyrir ráðherrum landsins, ef við höfum ekki bekst til við þá, en hjer hóf hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) persónuleg brigsl til mín og á þá stefnu, er jeg hefi fylgt í fjármálum, og vildi stimpla mig sem einhvern fjármáladjöful, og þá, sem annari stefnu fylgja, sem fjármálaengla, og hlýtur þá hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sjálfur að vera erkiengillinn. Þá var það og nýtt að heyra borin fram hrein og bein ósannindi úr ráðherrastól. Jeg skal ekki segja um það, hvort það hefir verið viljandi eða óviljandi, því hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) er eitt af þjóðskáldum vorum. Skal jeg nú færa orðum mínum stað. Hann (S. E.) sagði, að jeg hefði verið á móti öllum tollum nema hundaskattinum. Skal jeg nú rekja það mál nánar. Tolllagafrv. hækkaði fjárhagsnefndin hjer, og átti jeg góðan þátt í því. Að því er snertir útflutningsgjaldið, þá er hjer eitt satt, að jeg vildi lækka einn lið, en jeg bætti líka 9 liðum við, og sneið af frv. ýmsar hringavitleysur, sem í því voru hjá hv.Nd. Hins vegar reyndi jeg ekkert til að lækka salttollinn og talaði ekki orð um síldartunnutollinn. Þetta er þá afstaða mín til aðalskattafrv. sem fram hafa komið, og geta menn af þessu sjeð, hvað jeg hefi verið óleiðitamur í hækkununum. En fyrst hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hefir álpast út á þessa braut, er ekki úr vegi að athuga lítillega framkomu sjálfs hans í þessum málum. Fyrst má þá minna á það, að ekki var honum mikið um „halann“, í öðru lagi vildi hann lækka suðusprittstollinn (Fjármálaráðherra skellihlær), og í þriðja lagi vildi hann draga úr tóbakstollinum.  Þá gerði hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) enn þá einu sinni mesti veður út af hundapólitíkinni. Þar átti jeg að hafa verið með hækkun, þvert ofan í sjálfan mig. Þessi skattur var 50 kr. þegar frv. kom frá Nd., en jeg kom með till., og bjó hana til sjálfur, um að hafa hann 10 kr. á sumum hundum. Þetta er því alveg öfugt við ráðherrasannleikann. Jeg hefi einmitt lækkað þennan toll og verið þar stefnu minni samkvæmur. Þá komum við að skattkálfunum fimm. Það var jeg, sem ýtti undir hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) með vitagjaldsfrv., og það var jeg, sem kom með frv. um hækkun afgreiðslugjaldsins. En tekjurnar, sem bæði þessi frv. gefa, verða um 300 þús. kr. Hins vegar var mjer ekki um það, að stjórnin bar fram frv. um bifreiðaskatt,  Að því er við kemur því í ræðum hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), sem snerti efnið sjálft, man jeg ekki eftir öðru en því, að menn ættu að geta bygt hús í Reykjavík með ágóða. Jeg hefi spurt kunnuga menn um þetta, og þeir segja þetta fjarri lagi, þar sem húsaleigulögin nái líka yfir allar nýbyggingar. Í öðrum kaupstöðum, utan Reykjavíkur, er nú ekkert bygt, nema það, sem bæjarfjelögin sjálf láta gera. Alt þetta virðist mjer benda á, að ekki hafi hæstv. fjármálaráðh. farið alveg rjett með þetta atriði. En að því er snertir skatt þennan yfirleitt, skal jeg minna á það, að 1877 var húsaskatturinn miðaður við eignaskattinn, en ekki við ábúðarskattinn, og verður þá alt annars eðlis. Þá mega menn einnig muna eftir því, að til er nokkuð, sem heitir fyrning. Og það er ekki síður að virða upp hús fyrir fyrningu, og sjálfur hefi jeg selt hús langt undir húsaskattsverðinu. Úti um land hafa hús víða ekki staðið í því verði, sem þau voru bygð fyrir. Ef maður hefir orðið að flytjast burtu, hefir hann oft orðið að selja hús sitt til rifs. Sömuleiðis hafa embættismenn, sem neyðst hafa til að byggja, oft stórtapað á því, og það svo, að bú þeirra hafa orðið gjaldþrota þess vegna. Húsin virðast því ekki vera sjerlega ábyggilegar eignir. Það er líka vitanlegt,að sumir, sem áttu hús fyrir stríðið, hafa ekki grætt, síður en svo. Alt þetta gerir það að verkum, að skattur þessi getur ekki orðið rjettlátur nema á örfáum mönnum. Það hefir verið sagt, að koma ætti á jöfnuði í samanburði við ábúðarskattinn. En menn verða þá að minnast þess um leið, að ábúðarskattinn átti að hækka til að jafna skakkann milli atvinnuveganna. En sú hækkun hefir reyndar aldrei komið fram. En það væri svo sem ekki ósvipað „stjettajöfnuði“ hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), að auka svona drápsklyfjarnar á bæjalýðnum til að vega upp á móti fjöðrinni, sem lögð var á landbúnaðinn. Þar sem hjer er að eins um að ræða einar 25 þús. kr., sje jeg, að öllu þessu athuguðu, ekki ástæðu til að samþykkja frv.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg slapp svo vel út úr eldhúsdeginum í hv.Nd., að jeg þurfti enga ræðu að halda. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) hefir viljað bæta mjer þetta upp með því að halda ofurlítinn eldhúsdag í þessari hv. deild. Jeg skal nú játa það, að hin eilífa kyrð á ekki svo vel við mig, að jeg taki mjer það nærri, þó smástormkippir dreifi mollunni dálítið. Háttv. þm. (M. T.) kvartaði um það, að jeg hefði ráðist á sig dauðan. En þetta er nú eiginlega þingskapanna sök, því samkvæmt þeim er jeg ódauðlegur, en háttv.þm. Ísaf. (M. T.) dauðlegur. Með ánægju hefði jeg gefið þm. orðið aftur, ef jeg hefði ráðið. En meira hygg jeg að háttv.þm. (M. T.) græði á því að vera dauður heldur en lifandi í þessu máli. Hv. þm. (M. T.) kvartaði um það, að hann hefði ekki frið fyrir ráðherranum. Ef hann á við þann frið, að fá sjálfur að skjóta örvum að mjer, án þess að þeim sje skotið aftur að honum, þá má hann ekki búast við friði frá mjer. Því svo er sá málstaður, er jeg ver hjer, að síst hefi jeg ástæðu til þess að sýna þingmanninum meiri þolinmæði en jeg hefi gert. Hv. þm. (M. T.) sagði sömuleiðis, að jeg hefði farið með ósannindi um sig og persónuleg brigsl. Jeg hefi verið að reyna að grafa það upp, hvað hann átti við, en ekki fundið neitt. Væri fróðlegt að heyra hver ósannindin eru, sem jeg hefi farið með í garð þm. Þá þykir mjer það mjög gleðilegt að heyra það frá slíkum manni sem hv þm. Ísaf. (M.T.), að jeg skuli vera orðinn þjóðskáld. Ummæli manns, sem svo gott vit hefir á skáldskap, eru mjer ærin viðurkenning, þó skáldalaun fylgi ekki með. Hvað sem líður öllum þeim umbúðum, sem hv.þm. (M. T.) vefur ummæli mín í, var kjarni þeirra sá, að hann hefði verið yfirleitt mjög óþjáll í skattamálum á þessu þingi. Þessu þýðir ekki að neita, því auk okkar beggja eiga tólf sómamenn sæti í þessari hv. deild, og þeir vita allir, að jeg segi satt. Jeg held þess vegna, að það væri best fyrir hv.þm. Ísaf. (M. T.), sjálfs sín vegna, að taka aftur þessi ummæli sín. Hann játaði sjálfur, að hann hefði ætlað að draga suma liði út úr frv. um útflutningsgjald, hann ætlar að bana húsaskattslögunum og hann var á móti bifreiðaskattinum móti síldartollinum og vildi að minsta kosti draga mjög úr salttollinum, og móti nálega öllu yfirleitt. Og svo má ekki segja, að hann hafi verið örðugur í skattamálunum. Þessi háttv.þm. vildi tileinka sjer vitagjaldið. Ef hann vill hafa ánægju af þessu, og getur liðið eitthvað betur fyrir það á kvöldin, þá skal jeg ekki ræna hann ánægjunni. Það væri synd. En geta má þess þó, að jeg var farinn að ræða mál þetta við vitamálastjóra áður en þing kom saman, og væri hægt að færa full rök að því. Þá sagði hv.þm. (M. T.), að jeg sjálfur hefði verið tregur til að fylgja ýmsum tekjuaukum, og nefndi til suðuspritttollinn. Það var satt, að mjer þótti hann koma hart niður á fátæklingum, og fjekk hann lækkaðan. Annars veður hv.þm. Ísaf. (M. T.) reyk í þessu, eins og svo mörgu öðru, því öllum er kunnugt um, hvað mikla áherslu jeg hefi lagt á að auka tekjur landssjóðs og hvað oft jeg hefi gert grein fyrir hinni brýnu nauðsyn, sem á því er. Það, sem vakið hefir aðallega þennan storm í sálu hv.þm. Ísaf. (M. T.), eru ummæli mín um hundaskattspólitík hans. Og merkilegt er það. Því jeg skildi svo afstöðu hans þar, að mjer væri óhætt að lofa hana, og gerði jeg það mjög fúslega; það var hálmstráið, sem jeg rjetti háttv.þm., en nú ýtir hann því líka frá sjer, með því að kannast ekki við framkomu sína þar. Eftir eldhúsdagsræðuna kom hv.þm. (M. T.) að frv., sem hjer liggur fyrir. Það er ekki nema mannlegt, að hann gerði lítið úr röksemdum mínum, en öllum öðrum en hv. þingmanni ættu þær að mega. Jeg tók fram, að gömlu húseigendurnir þyldu þennan skatt allra manna best, þar sem svo mikil verðhækkun hefði orðið á eignum þeirra, er þeir yrðu mjög mikið varir við, ef þeir leigðu öðrum, en einnig þó þeir byggju sjálfir í húsum sínum, þar sem húsaleiga þeirra væri miðuð við ástandið á undan stríðinu. Að því er aftur þá snerti, sem bygðu nú, þá væru þeir nú mjög fáir, en ef þeir bygðu til að leigja, þá væri húsaleigan svo há, að þeir þyldu skattinn, þó hann auðvitað kæmi ver niður á þá, en aldrei yrði náð fullkomnu rjettlæti í nokkurri skattalöggjöf; annars væri þessi skattur svo lágr, að hann kæmi ekki hart niður á neinum. Hefi jeg ekki ástæðu til að útmála þetta frekar en jeg gerði við 2. umr. Þá mintist þingmaðurinn á ábúðarskattinn. Hann hvílir nú í friði hjá nefnd í Nd., og er það ekki mín sök. Það liggja órækar sannanir fyrir því, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) hefir reynst mjög örðugur í skattamálunum á þessu þingi. Hvert orð er satt sem jeg hefi um það sagt, sem og hv. deild er kunnugt, og mig furðar ekki á því, þó hv.þm. (M. T.) iðrist eftir framkomuna, en hinu furðar mig á, að hann skuli afneita henni. Jeg hefði gaman af að heyra þau „persónulegheit“, sem jeg hafi átt að viðhafa í hans garð. Hann hefir enn ekki bent á þau, og er það af þeirri einföldu ástæðu, að hann getur það ekki.

Magnús Torfason Eins og menn muna var það hæstv. fjármálaráðh. (S. E.), sem gerði þetta 25 þús. króna frv. að fjárlagafrv. Hann hefir 70 sinnum 7 sinnum sagt, að þingið verði að fara „ósköp varlega“, og talað háum tónum um þá ábyrgð, sem hvíldi á þeim, sem væru á móti þessum hans mikla tekjugetnaði, þeir væru óþjóðhollari og verri þm. en hann o. s. frv.  Hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) hefði verið betra að halda sjer fyrir utan þessa deilu. Hann, sem jeg hefi aldrei sagt öfugt orð um, fór að skjóta örvum að mjer, maður, sem þingið hefir sýnt óendanlegt um- burðarlyndi og jafnan hlíft fyrir aldurs sakir. Honum hefði verið sæmra að vera ekki að kasta grjóti úr sínu þunna glerhúsi. Jeg get slegið því föstu, að hæstv. fjármálaráðherra hefir ekki getið neitað því að jeg hefi verið fylgjandi stærri tekjuaukum, að síldartollinum undanteknum.  Hæstv. fjármálaráðherra segir, að jeg hafi verið örðugur í skattamálunum. Jeg hefi þó bent honum á nýjan skattauka, sem mikið mun muna um.  Um vitagjaldið vil jeg að eins segja það, að hafi hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hafi það gjald í huga fyrir þing, þá hefir meðgöngutími hans verið lengri en í meðallagi. Þar sem jeg mintist á, að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir verið fylgjandi lækkun á sköttum frá því, sem verið hefir í frv., sem fram hafa komið, þá var það gert til að sýna honum sjálfum fram á, að það þarf ekki að vera nein minkun að því, að geta ekki fylgt öllum skattaálögum, sem einhverjum og einhverjum kann að detta í hug. Jeg skal viðurkenna að það var upphaflega mín tillaga að hafa 2 kr. skatt á suðuspritti, sem og var samþykt. Að því er „halanum“ viðkemur, þá barði jeg hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) til að greiða honum atkvæði. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) þarf ekki að vorkenna mjer. Mín aðstaða er góð, og þar sem mjer er sjerstaklega vel við ráðherrann persónulega, vildi jeg óska, að hans afstaða væri ekki verri.

Fjármálaráðherra (S. E.) Hv. þm. Ísaf. (M.T.) á erfitt með að staðfesta brigsl sín í minn garð. Hann gat ekki bent á eitt einasta óvirðingarorð, sem jeg hafi viðhaft í hans garð. Hann segir, að ekki sje hægt að hafa hendur í hári mínu. Það er alveg rjett, því jeg hefi ekkert sagt af því, sem hann langar nú svo innilega til að jeg hefði sagt. Hann bar mjer á brýn, að jeg hefði gert lítið úr sjer, en þeirri ásökun hefði hann átt að beina að sjálfum sjer, fyrst hann getur ekki fundið digurmælum sínum stað. Það er svo langt frá því, að jeg hafi áreitt hv.þm. Ísaf. (M. T.) að fyrra bragði. Hann hefir þvert á móti oft skotið örvum að mjer sem stundum hafa snúist í lofti gegn honum sjálfum. Hv. þm. (M. T.) er með dylgjur um það, að hann hafi gefið mjer bendingu um nýjan tekjustofn, en vill ekki segja, við hvað hann á. Jeg man ekki eftir neinu slíku. Það er að vísu satt, að nýtt skattafrumvarp er nú á leiðinni, en jeg hefi altaf gengið út frá, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) verði á móti því, eins og öðrum stórum tekjuaukum. Hv. þm. kallaði aðstöðu sína góða, og óskaði mjer jafngóðrar samvisku. Ekki get jeg tekið undir þá ósk, því mjer leikur grunur á, að samviska hans muni vera nokkuð mórauð eftir framkomu hans í skattamálunum á þessu þingi.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það væri ekki gott fyrir ókunnugan, sem hingað kæmi, að geta upp á því, að hjer færu fram umræður um húsaskatt. Fyrstur tók til máls hv.þm. Ísaf. (M. T.), að því er virtist mest til að verja framkomu sína í skattamálum yfirleitt. Hann byrjaði á að þakka sjer vitagjaldsfrumvarpið og aukatekjufrv. En jeg býst við, að það frv. gefi síst meiri tekjur en lestagjaldsfrv., sem það á að koma staðinn fyrir. Þótt húsaleigulögin sjeu ófrjálsleg, þekki jeg ekki til, að menn geti ekki leigt hús sín fyrir fulla leigu þeirra vegna. Sú ástæða, að frv. um ábúðarskatt hafi lagst fyrir til svefns í hv.Nd., kemur ekki hjer til greina, því sá skattur hefir hækkað, af því hann er reiknaður í álnum og þær greiddar eftir verðlagsskrám, er hafa hækkað, en svo er því ekki farið um húsaskattinn; hann er ákveðinn í krónum og hefir því ekki fylgst með verðhækkuninni. Viðvíkjandi því, er hæstv. fjármálaráðh. sagði um hundaskattinn, skal jeg taka það fram, að það, sem hann hafði eftir mjer, var alt rjett, því jeg skýrði rjett frá, svo hann hafði enga ástæðu til að taka neitt aftur af ummælum sínum um hann.

Magnús Torfason Þar sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) hefir skýrt frá því að hann ætli að leggja fleiri fjáraukafrv. fyrir þingið, þá vildi jeg óska þess, að frv. þetta væri tekið út af dagskrá og atkvæðagreiðslunni frestað, þar til þau koma fram.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje enga ástæðu til þessarar frestunar, því ríkissjóði er þörf miklu meiri tekna en frv. þessi gera ráð fyrir.

Halldór Steinsson Fyrir hönd meiri hluta fjárhagsnefndar óska jeg þess, að atkvæðagreiðslan fari fram nú þegar.

Forseti: Þar sem ágreiningur hefir risið um, hvort rjett sje að fresta atkvæðagreiðslunni eður eigi, tel jeg rjettast að bera það undir hv. deildarmenn. Till. þm. Ísaf. (M. T.) um að fresta atkvgr. um málið feld með 8:6 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: K. E., K. D., M. K., M. T., G. G., G. B. nei: G. Ó., H. St., H. Sn., Jóh. Jóh., S. E., S. J., S. F., E. P.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil leyfa mjer að láta þess getið, að orsökin til þess, að þetta er komið fram í frumvarpsformi, er sú, að stjórnin fór þess á leit við fjárveitinganefnd Nd., að tekið væri upp í fjárlög og fjáraukalög fjárveiting til viðbótar við geðveikrahælið á Kleppi. Hv. fjárveitinganefnd svaraði stjórninni á þá leið, að hún sæi sjer ekki fært að taka upp í fjárlögin fjárveitingu, er ef til vill myndi nema ½ miljón kr. á fjárhagstímabilinu. Þar sem jeg get fallist á, að ástæða sje til þess fyrir hv. fjárveitinganefnd að hliðra sjer hjá þessu, sýndist eina úrræðið til að koma þessu í framkvæmd, að fá heimild með lögum til húsagerðarinnar og þá til lántöku um leið. En úr því gengið var inn á þá braut, að fá heimild til þessarar húsabyggingar með sjerstökum lögum, þótti ekki nema eðlilegt, að fleiri byggingar væru teknar með, - enda hefði helsta mótbáran gegn þessu frv. verið sú, ef ekki hefðu verið teknar fleiri húsabyggingar upp í það, sem nauðsynlega þurfa að komast í framkvæmd. Um nauðsynina á þessari viðbót við Klepp þarf jeg ekki að tala. Alþingi hefir þegar viðurkent hana með því að veita fje til undirbúnings byggingunni. Teikningar og kostnaðaráætlanir eru þegar fengnar, sem byggja má eftir, og sama er að segja um íbúðarhúsið á Hvanneyri, en aftur á móti ekki um Eiðaskóla. Viðvíkjandi nauðsyninni á að byggja íbúðarhús og skólahús á Eiðum skal jeg láta þess getið, að umsóknir hafa komið um hann frá 60–65 nemendum, og verður líklega ekki hægt að veita nema helming þeirra inngöngu vegna húsnæðisleysis, og má búast við að enn örðugra reynist þegar fleiri deildir eru teknar til starfa. - Sje jeg því ekki, að komist verði hjá því að byggja, ef skólinn á að koma að nokkrum verulegum notum. Þar á móti er ekki hægt að segja, að svo langt sje komið með landsspítalann. Þar er kostnaður allur óákveðinn enn. - En nú er verið að afla teikninga og kostnaðaráætlana um hann, og verða þær að sjálfsögðu lagðar fyrir Alþingi áður lagt verður út í að byggja hann. Hins vegar flýtir það fyrir undirbúningnum, ef vissa er fengin fyrir því, að hann komi að notum, ef hann reynist tryggilegur. Málið var afgreitt með svo miklum flýti við 1. umr., að mjer hugkvæmdist ekki að leggja til, að því væri vísað til nefndar, og þá að sjálfsögðu til fjárveitinganefndar. Vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki muni vera heppilegra að fresta umr. og vísa frv. til fjárveitinganefndar Mál þetta er svo mikilsvert, að mjer finst ekki verða hjá því komist, að það verði athugað í nefnd, og sje því nú vísað til hennar, kemur í sama stað niður og það hefði verið gert við 1. umr. Af þessari ástæðu fer jeg ekkert út í brtt. þær, er fram hafa komið við frv., að þessu sinni.