Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

1996-04-16 13:33:12# 120. lþ. 119.99 fundur 255#B varam Þórunn Sveinb#, Forseti RA Þ_120 S_119_99 X_RA B_255 M_vþ R_R F_F F_A P_Ab Y_0807382269 Z_0-00-49 [prenta uppsett í dálka] 119. fundur RITARI: J LESARI: ÁÞ Forseti (Ragnar Arnalds): Borist hefur eftirfarandi bréf, dagsett 15. apríl 1996. ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi í næstu tvær vikur af persónulegum ástæðum leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Samtaka um kvennalista í Reykjavík, Þórunn Sveinbjarnardóttir stjórnmálafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv.`` Kjörbréf Þórunnar Sveinbjarnardóttur hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

1996-04-16 13:34:34# 120. lþ. 119.99 fundur 255#B varam Þórunn Sveinb#, Forseti RA Þ_120 S_119_99 X_RA B_255 M_vþ R_R F_F F_A P_Ab Y_0807382269 Z_0-00-47 [prenta uppsett í dálka] 119. fundur RITARI: J LESARI: ÁÞ Forseti (Ragnar Arnalds): Þórunn Sveinbjarnardóttir, 19. þm. Reykv., hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna reglugerðar nr. 176/1996, um birtingu, útgáfu og aðra meðferð upplýsinga úr álagningarskrá, skattskrá og virðisaukaskattskrá. Tilefnið er það að í þessari reglugerð eru næsta einstæð ákvæði þar sem almenningi er bannað að reikna út upplýsingar úr skattskránni. Með öðrum orðum er bannað samkvæmt reglugerðinni að reikna og sérstaklega eftir vísitölu. Upphaf þessa máls er það að eins og oftar þegar um núv. ríkisstjórn er að ræða að Verslunarráð Íslands klagaði. Það kvartaði vegna þess að ýmsir fjölmiðlar voru að birta upplýsingar úr skattskrám og reiknuðu þá út eða áætluðu hvað viðkomandi einstaklingar eða fyrirtæki hefðu e.t.v. haft í tekjur. Sagt var frá þessari beiðni Verslunarráðsins í hinu víðlesna málgagni okkar Alþýðubandalagsmanna, Vikublaðinu, 11. nóvember 1994, undir fyrirsögninni ,,Efnafólk vill fela tekjurnar með ritskoðun á fjölmiðla.`` Núna á dögunum birtir Vikublaðið niðurstöðu þessa máls: ,,Ritskoðun samkvæmt beiðni Verslunarráðsins.`` Verslunarráðið sneri sér til ýmissa aðila og bað um að settar yrðu reglur til að koma í veg fyrir að of mikið yrði reiknað á grundvelli þeirra upplýsinga sem koma í skattskrám og álagningarskrám. Verslunarráðið hafði samt snúið sér til tölvunefndar. Tölvunefnd hafði hafnað beiðni Verslunarráðsins. Verslunarráðið hafði snúið sér til umboðsmanns Alþingis. Umboðsmaður Alþingis hafði hafnað beiðni Verslunarráðsins að því er þessa hluti varðar og taldi ekki ástæðu til að grípa inn í málið að neinu leyti vegna þessara fyrirtækja og einstaklinga sem báru sig aumlega vegna blaðafrétta um tekjur og tekjubreytingar. Niðurstaðan varð hins vegar sú í fjmrn. að setja þessa einstöku reglugerð og í henni eru nokkur mjög fróðleg efnisatriði. Í fyrsta lagi það að öll útgáfa upplýsinga úr álagningarskrá er óheimil. Samt á skráin að liggja frammi í hálfan mánuð. Í öðru lagi er upplýsingaútgáfa óheimil hvort heldur sem er í heild eða að hluta eins og stendur í reglugerðinni. Í þriðja lagi segir: ,,Þó er heimilt að birta fjölmiðlum upplýsingar úr álagningarskrá á þeim tímum sem hún liggur frammi.`` Með öðrum orðum mega fjölmiðlar eða almenningur lesa álagningarskrána. Í fjórða lagi stendur síðan: ,,Upplýsingar úr álagningar-, virðisauka- og skattskrá má aðeins birta á þann hátt sem þær koma fyrir í skránum.`` Með öðrum orðum, það má birta upplýsingarnar nákvæmlega eins og þær eru skrifaðar niður í viðkomandi skrá en ekki á neinn hátt öðruvísi. Í fimmta lagi segir: ,,Öll úrvinnsla upplýsinga úr skránum er óheimil``. Þetta er orðrétt úr reglugerðinni. Öll úrvinnsla upplýsinga úr skránum er óheimil. Í sjötta lagi: ,,svo sem umreikningur álagðra gjalda yfir í tekjur ...`` Það er sérstaklega tekið fram að óheimilt sé að umreikna álögð gjöld yfir í tekjur. Í sjöunda lagi er líka bannað að umreikna skattana yfir í veltufjárhæð fyrirtækjanna. Það er orðrétt bannað í reglugerðinni. Í áttunda lagi er samanburður milli ára sérstaklega bannaður. Orðrétt: ,,samanburður milli ára`` er tiltekinn sem vítavert athæfi. Það kemur að vísu ekki fram í reglugerðinni hversu langa fangavist menn þurfa að fara í fyrir að bera þetta saman milli ára en til að hnykkja á þessu segir að lokum: ,,framreikningur til núvirðis með vísitölureikningi``. Hann er sérstaklega bannaður. Sem sagt, fjmrn. er sérstaklega uppsigað við vísitölureikning. Af þessu tilefni, hæstv. forseti, og vegna þess að Vikublaðið fletti ofan af þessu máli, ákvað ég að fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann geri grein fyrir málinu. Ég spyr hann ekki af hverju hann setti reglugerðina heldur spyr ég hann: Hefur fjmrh. fellt þessa reglugerð úr gildi? Ef ekki nú þegar, hvenær ætlar hann að fella reglugerðina úr gildi?

Virðulegi forseti. Í 98. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, er kveðið á um tvenns konar skrár. Annars vegar er um að ræða álagningarskrá, hins vegar skattskrá. Skattstjórar leggja fram álagningaskrár þegar lokið er álagningu opinberra gjalda. Sú skrá liggur frammi hjá skattstjórum í tvær vikur og er aðgangur að henni öllum frjáls á þeim tíma sem hún liggur frammi. Í álagningarskrá skal tilgreina þá skatta sem hafa verið lagðir á hvern gjaldanda samkvæmt lögunum. Hafa fjölmiðlar ávallt nýtt sér þennan aðgang og birt úr þeim upplýsingar. Þegar kærumeðferð er lokið birtir skattstjóri skattskrá og gefur hún réttari mynd af álögðum sköttum. Skattskrá skal liggja frammi í tvær vikur. Heimil er opinber birting á þeim upplýsingum um álagða skatta sem koma fram í skattskrá, svo og útgáfa þeirra upplýsinga í heild eða að hluta. Ekki er heimilt að gefa út álagningarskrá enda gefa upplýsingar úr álagningarskrá ekki til kynna endanlega álagningu opinberra gjalda þar sem kærumeðferð er ólokið þegar skráin er lögð fram. Álagningar- og skattskrár eru persónulegar upplýsingar um fjárhagsmálefni manna sem falla innan gildissviðs laga nr. 121/1989, um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, sbr. 1. gr. þeirra laga. Þess vegna fjallar tölvunefnd lögum samkvæmt um slík mál. Af því að hv. þm. sagði að þetta væri ættað úr fjmrn. og ég reyndar heyrði á hans máli að hann hefur ekki kynnt sér þetta mál mjög náið vil ég taka það fram að reglugerðin byggist á bréfi tölvunefndar sem fer með þessi málefni, dags. 9. nóv. 1995 til ríkisskattstjóra. Þar er tekið fram að eftirfarandi skilmálar skulu gilda um birtingu upplýsinga úr umræddum skrár. Ég les hér, með leyfi forseta, úr bréfi tölvunefndarinnar. Þar segir: ,,Upplýsingar úr álagningar- og skattskrám má aðeins birta á þann hátt sem þær koma fyrir í skránum. Úrvinnsla upplýsinga, t.d. umreikningur álagðs gjalds yfir í tekjur eða veltufjárhæð, samanburður á milli ára, framreikningur til núvirðis með vísitölureikningi o.s.frv. er óheimill.`` Menn geta auðvitað hlegið að þessu bréfi tölvunefndar en hún hefur lögsögu í málinu. Síðan segir: ,,Óheimilt er að birta kennitölur í álagningarskrám og skattskrám sem ætlaðar eru til opinberrar birtingar hvort heldur á pappír eða á tölvutæku formi.`` Síðan er fjallað sérstaklega um álagningarskrá sem ég tel ekki ástæðu til þess að fara yfir í stuttu máli en er auðvitað sjálfsagt að upplýsa. Það skal tekið fram að víðast erlendis tíðkast ekki að birta álagningarskrár eins og í Svíþjóð, Danmörku og Bretlandi svo að ég nefni dæmi, heldur einungis skattskrá. Í áliti umboðsmanns, af því að það var minnst á hann, umboðsmanns Alþingis frá 22. júní 1995 var fjallað um kvörtun fimm skattaðila vegna birtingar á skattupplýsingum í fjölmiðli. Eru þar m.a. raktar á ítarlegan hátt umræður á Alþingi um upplýsingar úr skránum. Þar kemur fram að umboðsmaður sé sammála þeirri afstöðu tölvunefndar að upplýsingar sem fram koma á álagningaskrá og skattskrá falli undir ákvæði laga nr. 121/1989 og staðfestir því í einu og öllu lögsögu tölvunefndar í málinu þannig að það er ljóst hver niðurstaða umboðsmanns Alþingis er. Reglugerðin sem vitnað hefur verið til um birtingu, útgáfu og aðra meðferð upplýsinga er þess vegna afrakstur samstarfs ríkisskattstjóraembættisins og tölvunefndar og byggir á niðurstöðu umboðsmanns Alþingis. Það er ljóst að hún er í samræmi við sjónarmið tölvunefndar og álit umboðsmanns Alþingis. En ég tel eðlilegt í tilefni af fram kominni gagnrýni að litið sé á þetta mál aftur og það skoðað. Ég hef reyndar fyrir helgina beðið um að starfsmenn ráðuneytisins, skattstjóraembættisins og tölvunefndar líti á þetta mál. Þangað til er engin ástæða til þess að afnema reglugerðina enda hefur hún enga þýðingu fyrr en í fyrsta lagi í sumar, þ.e. í ágúst þegar álagningarskrá verður næst lögð fram. Þess skal getið að ég finn hvergi dæmi um það að Verslunarráð Íslands hafi staðið að þessu. Það sá ég reyndar í þessu víðlesna Vikublaði þar sem segir: ,,Ritskoðun samkvæmt beiðni Verslunarráðs.`` Ég veit hvergi til þess að það hafi komið að málinu en síðan er gert mikið úr þessum umreikningi. Það sem vakti helst athygli mína þegar ég las þessa forsíðu var mynd af þremur þingmönnum. ,,Nýjar þingkonur`` stendur undir myndinni og á myndinni eru Sigríður Jóhannesdóttir, Ingibjörg Sigmundsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, þannig að mér sýnist að sá umreikningur sem mesta athygli vekur í þessu víðlesna fjöldablaði hafi verið þessi umbreyting sem átti sér stað á þessum hv. þm.

Hæstv. forseti. Það fer nú að verða spurning hvaða upplýsingar eru birtar og hvernig. Þetta mál sem hér er til umræðu er allsérkennilegt því að um árabil hefur það tíðkast, og ekki veit ég hversu löng saga er þar að baki, að skattskrár hafa verið lagðar fram og birtar almenningi. En um áratuga skeið hefur það tíðkast að blöð hafa farið ofan í þessar skrár og tekið saman lista yfir hæstu skattgreiðendur, skoðað ákveðna hópa o.s.frv. og reiknað auðvitað út frá þeim upplýsingum sem þar hafa birst. Nú hefur það gerst að fjmrn. tekur af skarið og telur að það sé ekki lögum samkvæmt að birta og nýta sér þessar upplýsingar. Það verður að segjast eins og er að útfærslan er mjög sérkennileg af hálfu ráðuneytisins því að þegar einu sinni er búið að birta skrárnar, þá er náttúrlega afar erfitt að takmarka það að menn reikni út hvað býr að baki. Ég vil vekja athygli á því að á hinu háa Alþingi er til umræðu frv. til laga um upplýsingalög. Þar er í 5. gr. gert ráð fyrir því eins og segir þar, með leyfi forseta: ,,Óheimilt er að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá samþykki sem í hlut á.`` Nú er það spurningin að ef þessi lög ná fram að ganga í vor, verður þá í rauninni bannað lögum samkvæmt að birta upplýsingar af því tagi sem við erum að ræða um? Þarna kemur auðvitað að því að skilgreina hvað eru persónulegar upplýsingar. Samkvæmt lögum um skráningu og meðferð persónuupplýsinga þá segir einmitt, með leyfi forseta, í 1. gr.: ,,Með persónuupplýsingum er átt við upplýsingar sem varða einkamálefni, fjárhagsmálefni eða önnur málefni einstaklinga ...`` þannig að spurningin er náttúrlega: Hafa lög verið þverbrotin um árabil með birtingu skattskráa eða er þar um að ræða eðlilegar upplýsingar til almennings? Þetta er spurning sem við þurfum að svara á hinu háa Alþingi og það gefst tækifæri til þess við meðferð frv. til upplýsingalaga.

Virðulegi forseti. Á allra síðustu árum hafa komið fram með vaxandi þunga kröfur frá launþegum þessa lands um að jafna byrðar. Allir launamenn sem ég þekki eru meira en fúsir til að axla sinn hlut í að viðhalda velferðarkerfi okkar og leggja sitt af mörkum. En þegar gerð er úttekt á skattskránni og þar með framlagi ólíkra aðila til samneyslu, svíður sanngjörnu fólki það sem þar er að sjá. Sama er að segja um þá staðreynd að einstaklingar með verulegar eignir og veruleg umsvif eru að borga svokallað vinnukonuútsvar á meðan launamaðurinn í næsta húsi greiðir af öllu sínu sína tíund. Í mörgum tilfellum er um að ræða að þeir sem eru í rekstri hafa stofnað eignarhlutafélag. Á fullkomlega löglegan hátt geta t.d. einyrkjar hagað eignarformi, launa- og arðgreiðslum á þann veg að þeir greiða sáralítil gjöld. Og sá þáttur, virðulegi forseti, á enn eftir að versna með því frv. sem rætt verður í dag, með þeim breytingum á skatti á arð sem í því felst. Í stað þess að unnið sé að því að gera skattskrána skýrari og opnari, gegnsærri hvað varðar að yfirlit fáist yfir framlag allra þjóðfélagsþegna til samneyslunnar, þá er gripið til eins konar feluleiks, reglugerð er sett sem lokar á eða skerðir umfjöllun í stórum dráttum. Ég óska eftir að hæstv. fjmrh. hlýði á lokaorð mín þar sem hann hefur ekki hlýtt á þessi örfáu orð sem ég hef haft fram að færa. Ég skora á hæstv. fjmrh. að setja nú þegar í gang vinnu í fjmrn. sem hafi það að markmiði að skýrara yfirlit fáist yfir álögur allra skattgreiðenda, að það verði haft að leiðarljósi og jafnframt hvernig þær álögur verða til. Það er óþolandi að sett sé reglugerð sem dregur úr þeirri upplýsingaskyldu sem viðgengist hefur hér. Mér finnst undarlegt að fjmrh. setur reglugerð sem hann skýlir sér á bak við tölvunefnd í og ótrúlegt ef hann verður að lúta lögsögu tölvunefndar í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það sætir furðu að á þessum tímum sífellt aukinnar kröfu um opnun þjóðfélagsins og upplýsingaskyldu, ekki síst frá stjórnvöldum, skulum við standa frammi fyrir því að fjmrn. gefi út reglugerð sem koma á í veg fyrir að hægt sé að fá eðlilegan aðgang að skattskránni og að mönnum sé bannað að reikna eins og formaður Blaðamannafélagsins orðaði það. Þetta eru þvílík vinnubrögð að verði þessu ekki breytt, þá verður Alþingi að grípa í taumana. Við vitum að lífsstíll margra í þjóðfélaginu fer oft ekki saman við hvað viðkomandi greiðir í skatta til samfélagsins og við því hefur verið reynt að bregðast. M.a. hefur verið stofnuð eftirlitsnefnd í einu sveitarfélagi til að bera saman skatta og lífsstíl, einmitt í því skyni að veita aðhald og reyna að hafa áhrif til varnar skattsvikum í þjóðfélaginu. Eins hafa fjölmiðlar á margvíslegdan hátt reynt að veita aðhald gegn skattsvikum og m.a. nýtt skattskrána og álagningarskrána í því skyni sem ég tel tvímælalaust að hafi ákveðin varnaðaráhrif gegn skattsvikum. Með reglugerð ráðherrans er komið í veg fyrir þetta aðhald sem ég hélt satt að segja að ráðherranum væri fengur að í baráttunni við skattsvikin. Ég geri ekkert með það hver hefur lögsögu í málinu, hvort það sé tölvunefndarinnar að gefa út úrskurð eða fyrirmæli í þessu máli eða fjmrh. að setja reglugerð. Ef tölvunefndin eða hæstv. fjmrh. getur hengt sig á einhvern lagabókstaf í lögum um meðferð og skráningu persónuupplýsinga, þá ber þegar í stað að fella úr gildi þetta ákvæði og taka þennan kaleik frá hæstv. fjmrh. Aðalatriðið er að þetta mál verði leiðrétt nú þegar og eðlilegur aðgangur verði að álagningarskránni og skattskránni. Treysti ráðherrann sér ekki til þess þarf umsvifalaust að leggja fram lagafrumvarp í málinu og láta Alþingi taka af skarið. Annað verður ekki liðið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki hvernig hjá því er komist að hæstv. fjmrh. endurskoði þessa reglugerð. Ég ætla að leyfa mér í því sambandi að vitna í 4. gr. reglugerðarinnar en þar er hvorki meira né minna en kveðið á um að öll úrvinnsla upplýsinga úr skránum, þ.e. álagningar-, virðisauka- og skattskrá sé óheimil, svo sem umreikningur álagðra gjalda yfir í tekjur og veltufjárhæð, samanburður milli ára o.s.frv. Þarna er ekki talað um að upplýsingar sem byggjast á slíkum útreikningum séu óheimilar heldur að mönnum er bannað að framkvæma slíka útreikninga hvort sem það er gert í því skyni að upplýsa um þá eða ekki. Og hvaða refsiákvæði skyldu liggja við því ef menn færu út í það að stunda svona reikning án þess að ætla sér að birta hann opinberlega? Nú er þetta gert t.d. í fjmrn. Þar bera menn saman tölur á milli ára úr álagningar- og skattskrá þó að það sé eingöngu ætlað í vinnu hæstv. ráðuneytis. Nú á að banna það. Hvaða refsing liggur við því ef fjmrn. heldur engu að síður áfram að stunda slíkan samanburð? Menn vita það líka að það er vani skattstjóra, þegar þeir leggja slíkar skrár fram, að láta þess getið hvað breyst hefur í niðurstöðum milli ára og gera samanburð á ýmsum upplýsingum úr þessum skrám frá fyrra ári og birta það í fréttatilkynningu. Nú er þetta bannað. Samkvæmt þessu er þetta bannað því að þetta er alveg afdráttarlaust. A.m.k. er þeim bannað að birta þessar upplýsingar sem þeir hafa þó getað birt hingað til því það stendur hér svart á hvítu að öll úrvinnsla sé bönnuð, svo sem umreikningur, samanburður milli ára og framreikningur. Og þetta er fortakslaust bannað. Ég flutti fyrir nokkru ásamt þingmönnum tillögu um að upplýsingar yrðu heimilaðar úr álagningar- og skattskrá. Ég hef ekki breytt minni skoðun í því. Ég tek undir með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að ef í gildandi lögum eru ákvæði sem koma í veg fyrir það, þá ber að breyta þeim lögum.

Herra forseti. Hlutverk tölvunefndar er að sjá til þess að ný tækni raski ekki friðhelgi einkalífsins um of. Það hlutverk er góðra gjalda vert. Hins vegar er það ekki gott mál ef það hlutverk kemur í veg fyrir að það sé hægt að fylgjast með skattsvikum eða það vanti það aðhald sem birting upplýsinga úr skattskrá gefur. Það atriði þarf nánari skoðunar við. Ég tek undir það. Birting upplýsinga úr skattskrá hefur verið til aðhalds og það veitir ekki af því í þessum efnum. Hins vegar er það allt annað mál sem er ekki til umræðu hér að fjölmiðlar hafa kannski gjarnan birt lista um þá sem greiða hæstu skattana í stað þess hverjir greiða hin svokölluðu vinnukonuútsvör og gera úttekt á því, en það er önnur saga. Hitt er annað mál að það verður að búa svo um hnútana að það sé eðlileg upplýsingagjöf í þessu efni. Ég er sammála því sem hefur komið fram við þessa umræðu að þetta mál þarf að taka sérstaklega til meðferðar og umræðu í tengslum við upplýsingalög sem eru í meðferð hjá allshn. þingsins. Það er t.d. viðurkennt af blaðamannastéttinni að sú löggjöf sé mikið framfaraspor. Þetta atriði, sem kemur beint inn á þá löggjöf, þarf að taka þar sérstaklega til umræðu. Ég vildi gjarnan leggja lóð mitt á vogarskálarnar til þess því að ég á sæti í þeirri nefnd og þetta mál er einmitt sérstaklega til umfjöllunar þar.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu, sem hér hefur farið fram, og þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Þó svo að hann reyndi að sjálfsögðu að skýra aðstæður og verja málið fannst mér örla á því í lokin að hann gæti hugsað sér að breyta reglugerðinni enda held ég nú að vilji þingmanna standi til þess að það verði svo og ég skora á hæstv. ráðherra að hlusta á það. Mér fannst kannski að hann hefði mátt lesa pínulítið betur það sem liggur fyrir skrifað í málinu, m.a. þann ítarlega úrskurð sem umboðsmaður Alþingis hefur sent frá sér um þetta mál, þ.e. úrskurð nr. 1299/1995. Af því að hæstv. ráðherra bar tölvunefnd fyrir sig þá ætla ég líka að vitna í tölvunefnd því að hér segir í niðurstöðu umboðsmanns, með leyfi forseta: ,,Taldi nefndin það ekki á valdi sínu að takmarka birtingu fjölmiðla á efni skránna þennan sama tíma``, þ.e. þann tveggja vikna tíma sem álagningarskrárnar liggja frammi. Það er a.m.k. niðurstaða umboðsmanns að þetta sé afstaða tölvunefndar. Ég bið hæstv. fjmrh. að setja sig aðeins betur inn í það og síðan það sem segir í úrskurði umboðsmanns neðst á bls. 16, með leyfi forseta: ,,Ég er sammála tölvunefnd um að á grundvelli þessa lagaákvæðis verði aðgangur fjölmiðla að álagningarskránni hvorki takmarkaður né skorður reistar við heimild þeirra til að birta efni álagningarskrár meðan hún er á annað borð aðgengileg almenningi á grundvelli þessara lagaheimilda.`` Ég tel það alveg augljóst mál að lesa þetta dæmi þannig, líka eftir að ég hef lesið umræðurnar frá Alþingi á sínum tíma þar sem við áttumst m.a. við, ég og hæstv. núv. fjmrh., að það er útilokað að gefa út reglugerðina á þessum grundvelli. En ég vil síðan bæta því við af hverju nefndi ég Verslunarráðið, hæstv. forseti, og hæstv. fjmrh. mótmælti því. Það er vegna þess að það var lögmaður Verslunarráðsins sem sneri sér til þessara aðila, tölvunefndar og umboðsmanns, á sínum tíma og óskaði eftir íhlutun þeirra um málið. Varðandi túlkun Alþingis á málinu ætla ég bara að lokum, hæstv. forseti, af því að sá forseti situr nú þarna sem þar er akkúrat núna að leyfa mér að vísa til ummæla hv. þm. Ragnars Arnalds í efri deild á sínum tíma þegar þetta mál og nákvæmlega þetta ákvæði var til meðferðar. Ég er sammála því, hæstv. forseti, að Alþingi verður að grípa í taumana eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði og það er skynsamleg ábending hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni að gera það á grundvelli upplýsinga lagafrv.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef sagt áður að ég hef óskað eftir skoðun á málinu á grundvelli umræðna sem hafa orðið um þetta mál og þeir sem þurfa að koma að því eru auðvitað þeir sem hafa lögsögu í málinu. Þó að einhverjir þingmenn vilji blása á slíka lögsögu er ráðherrann ekki æðri í lögunum sem betur fer kannski. Þetta liggur fyrir og þingið verður að sjálfsögðu látið fylgjast með því. Ég vil einnig láta koma fram að líkast til mundi það engu breyta þótt ég afnæmi reglugerðina því að tölvunefndin hefur vald í málinu og reglugerðin verður að byggjast á lögum og það er afstaða tölvunefndarinnar sem blífur í málinu.

Til hvers var þá reglugerðin sett?

Reglugerðin er sett vegna þess að það er góður siður í lögfræði, sem ég veit að allir þeir sem hafa einhvern tíma komið nálægt lögfræði þekkja, að safna á einn stað heimildum og úrræðum um tiltekin atriði. Það er það sem gekk ráðuneytinu til og ekkert annað enda breytir reglugerðin ekki lögum. Vandinn er auðvitað sá sem hefur komið fram í umræðunum og ég skal alveg fúslega viðurkenna það að ég sé ekki hvernig á að fara að þessari reglugerð eða að niðurstöðutölu nefndarinnar. Þótt upplýsingarnar séu birtar og síðan sagt að það megi ekki reikna eftir þeim er ekki hægt að banna fólki að reikna og koma með alls konar fyrirvara þá auðvitað mun það verða gert og það er vandamálið. Við ráðum þessu ekki. En menn mega ekki gleyma því af hverju tölvunefndin setur þessar skorður. Það er vegna þess að tölvunefndin telur að ekki megi safna saman upplýsingum, breyta þeim í tekjur, gefa út sérstakar skrár vegna þess að þær mundu verða seldar þeim sem hefðu áhuga á því að senda svokallað ,,junk mail`` til þessara aðila sem þarna eiga í hlut og þeir eigi rétt á því að fá að vera í friði fyrir slíku. Virðulegi forseti. Ég vildi að þetta kæmi fram. Málið er til skoðunar. Ég hef auðvitað lesið mjög vandlega niðurstöðu umboðsmanns Alþingis. Umboðsmaður fjallar ekki nákvæmlega um þetta mál sem við erum að tala hér um heldur fyrst og fremst um tímasetningar og um álagningarskrána en tölvunefndin sendi sérstakt bréf til ríkisskattstjóra út af þessum yfirlýsingum eins og fram hefur komið. Það er því að sjálfsögðu alrangt sem kom fram í hinu víðlesna blaði sem var vitnað til í upphafi en ég vonast til þess að það blað leiðrétti nú fyrri frétt sína.

Með vísan til 3. mgr. 63. gr. þingskapa leggur hæstv. fjmrh. til að 3. og 4. dagskrármál verði rædd saman enda er 4. dagskrármálið fylgifrv. með hinu 3., þ.e. tekjuskattsfrv. Ef ekki eru gerðar athugasemdir við þessa ósk verða þessi mál nú tekin fyrir samtímis.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvörpum til laga, þ.e. annars vegar frv. um tekjuskatt og eignarskatt, 421. máli þingsins. Það frv. er að finna á þskj. 750. Einnig mæli ég fyrir frv. á þskj. 751, 422. mál. Með frv. þeim sem hér eru til umræðu er lagt til að tekin verði upp samræmd skattlagning allra fjármagnstekna einstaklinga. Í þessu felst tvennt: Annars vegar verði vaxtatekjur skattlagðar en þær eru nú skattfrjálsar. Hins vegar verði aðrar fjármagnstekjur, þ.a. arður, söluhagnaður og leigutekjur, skattlagðar á sama hátt en í því felst skattalækkun frá því sem nú er. Ég mun skipta framsögu minni í þrennt. Í fyrsta lagi geri ég grein fyrir aðdraganda þessa máls en hann er orðinn nokkuð langur. Í öðru lagi rek ég megintillögur frv. og í þriðja lagi mun ég fjalla sérstaklega um áhrif tillagnanna. Ég mun einnig í þessu samhengi fara nokkrum orðum um sérstakt frv. formanna þriggja af fjórum stjórnarandstöðuflokkunum. Aðdragandi skattlagningar fjármagnstekna er orðinn nokkuð langur. Í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar var á árunum 1988--1990 unnið að tillögugerð um skattlagningu vaxtatekna en sú stjórn náði þó engri niðurstöðu í málinu. Vorið 1992 skilaði nefnd, sem ég skipaði, tillögu um að tekin yrði upp skattlagning raunvaxta. Þessi hugmynd þótti mörgum flókin í framkvæmd og málið kom aldrei til kasta Alþingis. Hins vegar var gefin út fróðleg skýrsla sem hefur orðið uppspretta margs konar upplýsinga um málið frá þeim tíma og síðar. Þær tillögur sem liggja fyrir í þessu frv. má í reynd rekja til yfirlýsingar fyrri ríkisstjórnar í maí 1993 í tengslum við gerð kjarasamninga en af hálfu ASÍ og VSÍ var talið heppilegast að skattlagningin yrði í formi lágs skatthlutfalls á nafnvexti í staðgreiðslu. Í kjölfarið var skipuð nefnd til að útfæra þessar hugmyndir og lágu tillögur hennar fyrir haustið 1993. Ekki varð þó af afgreiðslu málsins, m.a. vegna aðgerða til að lækka vexti í landinu og var talið heppilegra að bíða með þessar hugmyndir um sinn. Þá lá einnig fyrir skýrsla sem fór aldrei í frumvarpsform og var reyndar rædd lauslega í þáv. ríkisstjórn en aldrei lögð fyrir þingflokka eða Alþingi. Í desember 1994 gaf fyrrv. ríkisstjórn út yfirlýsingu sem m.a. átti að greiða fyrir gerð kjarasamninga sem þá stóðu fyrir dyrum. Þar var m.a. kveðið á um skipan nefndar til þess að gera tillögur um skattlagningu fjármagnstekna með þátttöku allra þingflokka og fulltrúa Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins. Þessi nefnd var síðan skipuð sl. vor og var henni falið að gera tillögur um hvernig heppilegast væri að standa að skattlagningu fjármagnstekna. Nefndin skilaði fyrir skömmu áliti sínu og tillögum og eru þær kynntar í frv. nær óbreyttar og ég vísa þá til fskj. með því frv. sem hérna liggur fyrir. Eins og fram kemur í skilabréfi nefndarinnar hefur hún unnið út frá því grundvallarviðhorfi að ná víðtækri samstöðu um málið. Nefndarmenn komu að þessari umræðu með ólík sjónarmið jafnt um það hvort taka beri skattinn upp, hvaða leiðir skuli fara og hvort hann eigi að vera mikilvæg tekjulind fyrir ríkissjóð. Sú tillaga sem hér liggur fyrir og nefndin varð sammála um er málamiðlun og verður að skoða hana í því ljósi. Þessi sjónarmið og afstaða nefndarmanna voru höfð að leiðarljósi þegar tillögurnar voru kynntar í ríkisstjórn og í þingflokkum stjórnarinnar og lögð áhersla á að tillögur nefndarinnar yrðu lagðar óbreyttar fram á Alþingi þar sem ætla mætti að um þær gæti tekist víðtæk samstaða. Ég held, virðulegi forseti, að það þurfi að undirstrika þetta atriði alveg sérstaklega að fulltrúar þingflokkanna og fulltrúar aðila vinnumarkaðarins komu að þessu starfi, ekki bundnir af þingflokkum sínum þó að ég viti til þess að sumir þeirra og sem betur fer flestir hafi gert þingflokkunum grein fyrir stöðu málsins, það var litið á niðurstöðuna sem málamiðlun. Í ljósi þess barðist ég til að mynda gegn því að menn væru að gera breytingar á slíku frv. og kaus heldur að það væri notað sem stjfrv. þó ég vissi að í nefndinni hafi komið fram sjónarmið sem gætu hafa leitt til þess að fluttar yrðu breytingartillögur á þinginu. Þetta vildi ég að kæmi fram því að það skýrir hvers vegna þau efnisatriði eru í frv. Það er auðvitað augljóst því að áhugi manna er mismikill á efninu auk þess sem menn vildu fara mismunandi leiðir en vegna þess að þetta var málamiðlun allra stjórnmálaflokkanna sem eiga sæti á Alþingi, þ.e. fulltrúa þingflokkanna, var frv. lagt fram með þessum hætti. Mér er þó fyllilega ljóst að sjálfsögðu að hér var ekki verið að binda þingflokkana með neinum slíkum hætti enda þótt menn væru tilnefndir hver af sínum þingflokki þá gátu þeir ekki bundið þingflokkana og tóku það auðvitað sérstaklega fram. Ég er hins vegar einungis að skýra hvernig stendur á því að ríkisstjórnin hreyfði ekki málið og taldi ekki ástæðu til. Þegar fjallað er um markmið skattlagningarinnar er gjarnan vísað til þriggja atriða, þess að afla tekna, jafna tekjuskiptinguna og hafa áhrif á atferli fólks og/eða fyrirtækja. Þessi atriði hafa öll verið áberandi í þjóðfélagsumræðunni um skattlagningu fjármagnstekna. Þannig hafa margir talið óréttlátt að vaxtatekjur einstaklinga skuli vera skattfrjálsar og bent á að Ísland skæri sig úr hvað þetta varðar í samanburði við aðrar þjóðir. Erfitt sé að finna rök fyrir því að vaxtatekjur einstaklinga njóti þessa skattalega forgangs umfram atvinnutekjur og einnig umfram aðrar fjármagnstekjur, svo sem arð, húsaleigutekjur og söluhagnað. Þannig hefur verið bent á að í atvinnurekstri séu vaxtatekjur skattlagðar eins og hverjar aðrar tekjur. Þá hefur verið nefnt að í þröngri fjárhagsstöðu ríkissjóðs sé óhjákvæmilegt að líta til skattlagningar á vöxtum. Enn fremur hefur verið vísað til þess að þeir einstaklingar sem hafa hærri tekjur og meiri eignir njóti yfirleitt meiri vaxtatekna og því muni skattalagning vaxta stuðla að tekjujöfnun. Síðast en ekki síst hefur verið bent á það misræmi í skattlagningu fjármagnstekna sem birtist í skattfrelsi vaxta og skattlagningu annarra fjármagnstekna hamli gegn áhættufjárfestingu í atvinnulífinu. Við ríkjandi aðstæður sé einfaldlega arðbærara og áhættuminna að fjárfesta í skattfrjálsum verðbréfum en öðrum eignum. Við þetta bætist að vaxtaberandi eignir séu að stærstum hluta undanþegnar eignarskatti öfugt við aðrar eignir. Þessi atriði eru talin ráða miklu um að eiginfjárhlutfall íslenskra fyrirtækja er almennt of lágt. Ýmsir hafa hins vegar vakið athygli á því að hærri eignarskattar hér á landi en almennt tíðkast í nágrannalöndunm vegi á móti skattfrelsi vaxta að því marki sem vaxtaberandi eignir eru eignarskattsskyldar enda hafi háir eignarskattar í sumum tilvikum beinlínis verið réttlættir með því að vextir væru skattfrjálsir. Enn fremur hefur verið bent á að samanburður á vaxta- og atvinnutekjum sé ekki einhlítur þar sem stór hluti greiddra vaxta sé í reynd verðbótaþáttur en ekki tekjur auk þess sem fólk hafi yfirleitt einhver vaxtagjöld á móti vaxtatekjunum. Þótt þannig hafi komið fram margvísleg sjónarmið í umræðunni er niðurstaðan ótvírætt sú að flest stjórnmálaöfl telja æskilegt að taka upp skattlagningu vaxtatekna. Árum saman hefur verið um það rætt hér á landi að skattleggja vexti og helst að samræma skattlagningu allra fjármagnstekna. Af þessu hefur þó ekki orðið og gildir einu hvaða flokkar hafa setið í ríkisstjórn. Þetta stafar ekki af einhlítri andstöðu einhvers stjórnmálaflokks gegn skattlagningu af þessu tagi. Meira máli skiptir sú óvissa sem hefur ríkt um áhrif skattsins á sparnað, vaxtastig, fjárstreymi til útlanda og stöðuna almennt á íslenskum fjármagnsmarkaði. Jafnframt vex mörgum í augum aukin upplýsingagjöf og ný flækja í framtölum manna. Einnig hafa ýmsir haft áhyggjur af áhrifum skattsins á afkomu einstakra hópa. Þrátt fyrir skattfrelsi vaxta er peningalegur sparnaður einstaklinga hér á landi minni en æskilegt er talið og ýmis rök hníga að því að skattlagning vaxta ein og sér kunni að gera hvort tveggja í senn, draga úr sparnaði og auka neyslu. Sú þróun gæti raskað jafnvægi á fjármagnsmarkaði, hækkað vexti og dregið úr fjárfestingum. Enda þótt flestar þjóðir skattleggi vexti og skatthlutfallið sé víða hátt er hægt að finna lönd þar sem komast má hjá að greiða skatt af vöxtum. Skattlagning vaxta kann því að leiða til þess að fé streymi úr landi. Því hefur verið samstaða um að ganga verði til verksins með gát. Af framangreindum ástæðum er ljóst að samstaða mun því aðeins nást um skatt á vexti að hann verði einfaldur í framkvæmd og skatthlutfallið sé lágt. Tillögur frv. endurspegla þetta og gera ráð fyrir því að lagður verði 10% skattur á nafnvexti, afföll og gengishagnað án heimildar til frádráttar vaxtagjalda og kostnaðar á móti fjármagnstekjum. Jafnframt verði heimilt að nýta persónuafslátt til frádráttar skattinum. Það kemur einungis hinum tekjulægstu til góða, þ.e. þeim sem hafa tekjur undir skattleysismörkum en lausleg áætlun bendir til þess að nálægt fjórði hver einstaklingur sem hefur einhverjar vaxtatekjur lendi í þessum hópi, þ.e. hópnum sem ekki ber skatt þar sem hann er undir skattleysismörkum. Það er auðvitað vegna þess að í hópnum er fjöldi fullorðins fólks sem á einhverjar innstæður en hefur lokið sínum starfsdegi. Þótt 10% vaxtaskattur yrði tekinn upp væri að öðru óbreyttu enn mikill munur á skattlagningu hlutafjár, leigu- og söluhagnaðar annars vegar og flestra vaxtaberandi eigna hins vegar. Skattkerfið hefði því áfram þau áhrif að beina fjármagni inn á lánamarkað fremur en í áhættufjárfestingu í atvinnulífinu. Mismunun í skattlagningu vaxta og annarra fjármagnstekna hefur unnið gegn æskilegri og nauðsynlegri eiginfjármyndun í íslenskum fyrirtækjum og staðið þeim fyrir þrifum. Það getur skipt sköpum fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu að fólk fjárfesti í hlutafé. Í því sambandi er sérstaklega mikilvægt að þeir aðilar sem hafa mikið fé umleikis taki með hlutafjárkaupum þátt í því að auka eigið fé í atvinnurekstri. Af þessum ástæðum er mikilvægt að allar fjármagnstekjur einstaklinga séu skattlagðar með svipuðum hætti. Eins og ég hef áður nefnt eru tillögurnar í reynd tvíþættar. Annars vegar að tekin verði upp skattlagning vaxtatekna, en þær eru nú skattfrjálsar, hins vegar og jafnframt að allar aðrar fjármagnstekjur verði skattlagðar á svipaðan hátt en í því felst skattalækkun frá því sem nú er. Meginatriði tillagnanna eru þessar: 1. 10% skattur verði lagður á allar fjármagnstekjur einstaklinga, þ.e. vexti, verðbætur, afföll, gengishagnað og tekjur af hlutdeildarskírteinum, tekjur af arði, leigu íbúðarhúsnæðis og söluhagnað. Þar er ekki síst verið að tala um söluhagnað hlutabréfa þar sem kannski reynir mest á þetta en þess gætir að sjálfsögðu annars staðar líka. 2. Skatturinn verði innheimtur í staðgreiðslu af greiðanda fjármagnstekna þar sem því verður við komið en endanlegt uppgjör verði á framtali. 3. Einstaklingum verði heimilt að nýta persónuafslátt sinn til greiðslu fjármagnstekjuskatts en ekki er gert ráð fyrir sérstöku frítekjumarki vegna fjármagnstekna. 4. Skatturinn reiknast af öllum vaxta- og fjármagnstekjum án frádráttar vaxtagjalda eða annars kostnaðar. 5. Skattlagning fjármagnstekna verði almenn og án undantekinga. Fjármagnstekjur lífeyrissjóða verði þó ekki skattlagðar. 6. Í kjölfar skattlagningar vaxtatekna verði tekjutenging ýmissa bótagreiðslna hins opinbera skoðuð sérstaklega. Virðulegi forseti. Hér verður ekki sérstaklega fjallað um það hvað gera skuli við tekjur þegar þær koma af þessum skatti en ýmsum þykir álitlegt að þær yrðu notaðar til skattalækkunar og þá fyrst og fremst með það í huga annars vegar að lækka eignarskatt um leið og eignarskattsstofninn yrði breikkaður. Hins vegar hafa verið uppi hugmyndir um að nýta þurfi fjármagn til að koma til móts við eðlilegar óskir fjölmargra til að hægt sé að lækka svokölluð jaðaráhrif í tekjuskattskerfinu. Að undanförnu hafa orðið nokkrar umræður um skattlagningu fjármagnstekna samkvæmt tillögum nefndarinnar. Þar hefur á köflum gætt nokkurs misskilnings og ónákvæmni sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Þetta á ekki síst við um ýmislegt sem fram kemur í frv. sem þrír hv. þm. og flokksformenn flokka sem sæti eiga á Alþingi hafa lagt fram. Ég tek fram að nauðsynlegt er að geta þess að þessir flokkar eru Alþfl., Alþb. og Þjóðvaki. Kvennalistinn tekur ekki þátt í flutningi þessa frv. en allir þessir flokkar áttu aðild að nefndinni. Ég vek athygli á því að í skýrslu nefndarinnar er fjallað ítarlega um áhrif þessarar skattlagningar. Þar kemur fram sú eindregna skoðun að skattlagning vaxtatekna feli í sér aukið samræmi í skattlagningu tekna. Auk þess stuðli hún að tekjujöfnun þar sem tekjuhærri og efnameiri einstaklingar hafa alla jafna meiri vaxtatekjur en hinir tekjulægri. Ég tek fram að þetta eru sjónarmið allra nefndarmanna, ekki bara sumra. Skattlagning vaxtatekna hefur vitaskuld þau áhrif að skattbyrði einstaklinga sem hafa einhverjar vaxtatekjur þyngist frá því sem nú er að því marki sem persónuafsláttur nýtist ekki til greiðslu vaxtaskatts. Skattbyrði þeirra sem nú hafa tekjur af arði, húsaleigu og söluhagnaði en ekki vaxtatekjur minnkar hins vegar þegar á heildina er litið. Tekjuháir einstaklingar munu þannig greiða mun hærri skatt en hinir tekjulægri og af því leiðir að skattlagning fjármagnstekna er tekjujafnandi þegar á allt er litið. Þessu til viðbótar má nefna að gert er ráð fyrir að heimilt verði að nýta persónuafslátt til greiðslu fjármagnstekjuskatts. Við það má ætla að verulegur hluti einstaklinga með lágar tekjur og litlar fjármagnstekjur greiði engan fjármagnstekjuskatt þegar upp er staðið. Lausleg áætlun bendir til þess að fjórðungur þeirra einstaklinga sem hafa einhverjar vaxtatekjur lendi í þessum hópi eins og ég hef áður gert grein fyrir. Eins og fram kemur í áliti nefndarinnar, og ég vek athygli á því að nefndin er sammála um þessa skoðun, er einfaldlega rangt að halda því fram að skattlagning fjármagnstekna lendi fyrst og fremst á þeim sem hafa minnstar fjármagnstekjur. Þessi skattlagning er tekjujafnandi þegar upp er staðið. Á þetta legg ég áherslu, þetta kemur fram í áliti nefndarinnar og um það er ekki ágreiningur í nefndinni. Þá er einnig mikilvægt að halda því til haga að það gilda sömu frítekjumörk um fjármagnstekjur samkvæmt tillögum nefndarinnar og um aðrar tekjur og eins og ég nefndi áður munu fjölmargir einstaklingar geta nýtt sér persónuafslátt upp í greiðslu fjármagnstekjuskatts eða nálægt því fjórði hver einstaklingur. Í þriðja lagi vil ég nefna að með þessari skattlagningu er ekki verið að búa til nýtt skattkerfi eins og sumir hafa haldið fram. Þvert á móti er skattlagning fjármagnstekna felld inn í lög um tekjuskatt og eignarskatt eins og sést á því frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu. Bæði frv. eru til breytinga á núgildandi lögum. Í fjórða lagi vil ég vísa á bug þeim fullyrðingum að þessi útfærsla á skattlagningu fjármagnstekna stuðli að meiri skattsvikum. Nefndin komst að þveröfugri niðurstöðu, nefnilega að hætta á skattsvikum sé minni með þessari aðferð. Það er auðvitað gamalkunnugt og hefur tvívegis komið fram í skýrslum sérfræðinga um skattsvikamál að það sem gildir er að hafa sem fæstar undanþágur, draga úr frádráttarliðum og afsláttum ýmiss konar en halda hlutföllunum niðri þvert á það sem gert er í tillögu þremenninganna. Í fimmta lagi vil ég vekja athygli á því að nefndin komst að þeirri niðurstöðu að eðlilegt og æskilegt sé að skattleggja allar fjármagnstekjur einstaklinga með sama hætti. Það sé óheppilegt að skattleggja sumar fjármagnstekjur með einum hætti og aðrar með öðrum hætti. Sú aðferð leiðir til mismununar og hefur óheppileg áhrif á viðskipti á fjármagnsmarkaði og sparifjármyndun í landinu. Auk þess telur nefndin afar æskilegt fyrir uppbyggingu atvinnulífs og atvinnusköpun í landinu að skattleggja arð og söluhagnað með sama hætti og vexti. Þetta er margítrekað í áliti nefndarinnar. Ekki bara einstaklinga í nefndinni heldur nefndarinnar allrar. Allra, líka fulltrúa Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Ég er sammála þessu álit nefndarinnar og tel þess vegna rangt að halda því fram að skattlagning arðs og söluhagnaðar annars vegar og vaxtatekna hins vegar séu tvö óskyld mál. Þetta eru þvert á móti allt greinar á sama meiði og því fullkomlega eðlilegt að fella skattalega meðferð þeirra undir sama hatt. Í sjötta lagi vil ég benda á að þær tillögur sem hér liggja fyrir og gera ráð fyrir tiltölulega lágu skatthlutfalli án sérstakra ívilnana umfram nýtingu persónuafsláttar eru ekki hugsaðar sem fyrsta skref í átt til aukningar skattlagningar síðar meir. Það er mesti misskilningur. Eins og fram kemur í áliti nefndarinnar telur hún valið standa á milli þess að hafa skatthlutfall án sérstakra ívilnana annars vegar og hins vegar þess að hafa hærra skatthlutfall með ýmsum afsláttar- og frádráttarliðum. Nefndin valdi fyrri kostinn, ekki þann síðari. Og þetta val gengur eins og rauður þráður í gegnum nefndarálitið og um þetta er nefndin fullkomlega sammála, líka fulltrúi Alþfl. og fulltrúi Alþb. og fulltrúi Þjóðvaka. Ástæðan fyrir því að nefndin mælir með þessari leið er ekki síst sú að hún er mun einfaldari í framkvæmd auk þess að vera skilvirkari og heppilegri frá sjónarmiði skatteftirlits og innheimtu. Önnur og ekki síður mikilvæg ástæða er að nefndin telur þessa leið líklegri til að valda minni röskun á fjármagnsmarkaði. Þetta atriði er afar mikilvægt og vil ég undirstrika það. Enda segir sig sjálft að hærra skatthlutfall hlýtur að hafa meiri áhrif á vexti og sparnað og stuðla frekar að fjárflótta en sú leið sem kynnt er í þessu frv. Reyndar var þetta margrætt í nefndinni. Í þessu sambandi er líka rétt að benda á að í málflutningi sumra sem um þetta hafa fjallað hefur því verið haldið fram annars vegar að þessi skattlagningaraðferð dragi úr sparnaði og hvetji til fjárflótta og hins vegar að eðlilegra sé að hafa skatthlutfallið hærra. Það er auðvitað augljós þversögn í þessum málflutningi enda kemst nefndin að gagnstæðri niðurstöðu eins og ég hef margsinnis minnt á. Um öll þessi atriði er fjallað afar skýrt og skilmerkilega í áliti nefndarinnar og ég vil hvetja hv. þm. til að kynna sér þá lesningu vel enda er það ágætur texti sem auðvelt er að skilja. Ég vil þá víkja sérstaklega nokkrum orðum að þeim sjónarmiðum sem fram koma í frv. þriggja hv. þm., þ.e. formanna Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Með tilvísun til þess sem segir í áliti nefndarinnar og allir nefndarmenn voru sammála um, að þetta væri málamiðlun margvíslegra sjónarmiða verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með það frv. Ég tel þetta vera dæmi um undarleg og óskiljanleg vinnubrögð enda í algjörri andstöðu við afstöðu þeirra eigin fulltrúa í nefndinni. Ég vil í þessu sambandi geta þess að ég hef átt viðræður við fulltrúa Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins og þeir hafa ítrekað fyrri afstöðu og lýst yfir fullum stuðningi við álit nefndarinnar og þær tillögur sem ég hef mælt fyrir. Þá vek ég athygli á því sem að ég veit auðvitað að Kvennalistinn er fullfær um að gera sjálfur, að fulltrúi Kvennalistans í nefndinni hefur lýst sömu sjónarmiðum í dagblaðsgrein nýlega enda stendur Kvennalistinn ekki að frv. þremenninganna. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um einstök efnisatriði frv. þremenninganna. Mér skilst að Þjóðvaki, Alþb. og Alþfl. hafi beðið um sérstaka útvarpsumræðu um málið annað kvöld og þá gefst auðvitað betra tækifæri til þess. Þó kemst ég ekki hjá því að vekja athygli á því að í frv. og greinargerð þess koma fram sjónarmið sem nefndin hafði áður fjallað mjög ítarlega um. Ekki einungis formaður nefndarinnar, fulltrúar stjórnarflokkanna og aðilar vinnumarkaðarins heldur líka fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, þar á meðal fulltrúar Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Og hver var niðurstaðan? Niðurstaðan var mjög afdráttarlaus og eindregin, nefnilega sú að allir nefndarmenn höfnuðu þessum sjónarmiðum og völdu þá útfærslu sem fram kemur í nefndarálitinu og því frv. sem ég mæli hér fyrir. Annaðhvort hljóta þess vegna formennirnir þrír og höfundar frv. að vera ósammála sjónarmiðum sinna eigin fulltrúa í nefndinni eða þessum fulltrúum hefur snúist hugur. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um það enda kemur það væntanlega fram í frekari umræðum á eftir. Erfitt er að meta nákvæmlega áhrif tillagnanna á tekjur ríkissjóðs. Talið er að skattlagning vaxtatekna einstaklinga ein og sér geti skilað um 800 millj. kr. í ríkissjóð þegar áhrifin eru að fullu komin fram. Í þessum tölum hefur verið tekið tillit til lækkunar tekna ríkissjóðs vegna nýtingar persónuafsláttar á móti greiðslu vaxtaskattsins en þau áhrif má meta nálægt 100 millj. kr. Af aðilum sem nú eru skattfrjálsir en mundu greiða skatt samkvæmt tillögunum, þ.e. ýmis félagasamtök og opinberir aðilar, féllu til um 300 millj. til viðbótar. Loks er skattlagning annarra fjármagnstekna talin geta skilað um 250 millj. kr. tekjum miðað við skattstofninn eins og hann er áætlaður í dag samanborið við 450 millj. skatttekjur samkvæmt gildandi lögum, eða 200 millj. kr. minna en í dag að öðru óbreyttu. Á móti þessu tekjutapi vegur hins vegar að þessi breyting örvar væntanlega hlutabréfakaup og stuðlar auk þess að bættum skattskilum húsaleigutekna. Sá skattstofn mun því án efa stækka frá því sem nú er. Þess vegna er óvíst hve miklum skatttekjum ríkissjóður mun tapa af öðrum fjármagnstekjum þegar upp er staðið. Samanlagt má því gera ráð fyrir því að skattlagning fjármagnstekna geti skilað ríkissjóði nálægt einum milljarði kr. í tekjur þegar fram líða stundir. Tekjuáhrifin eru hins vegar minni framan af eða á bilinu 600--700 millj. kr. þar sem hluti vaxtateknanna kemur ekki til úborgunar fyrr en að nokkrum árum liðnum. Heildaráhrifin á afkomu ríkissjóðs ráðast síðan endanlega af því hvort og þá í hvaða mæli aðrir skattar lækka á móti, svo og því hvort og þá hvernig skattstofninn breytist við álagningu skattsins. Einnig þarf að kanna sérstaklega hvort ástæða sé til að létta undir með einhverjum þeim sem skatturinn fellur á og þarf að ræða það að sjálfsögðu sérstaklega, eins og t.d. þátt sveitarfélaganna í þessu máli. Um áhrifin á sparnað, vaxtastig og fjárstreymi úr landi gilda um margt svipuð sjónarmið. Álagning vaxtaskatts mun ein og sér væntanlega fremur stuðla að hærri vöxtum en lægri. Jafnframt má ætla að skattlagning vaxta kunni að leiða til þess að fjármagn leiti fremur úr landi en inn. Á móti vegur að skatthlutfallið er lágt og framkvæmdin er einföld. Hvort tveggja dregur úr áhrifunum á vaxtastig og fjárstreymi úr landi. Enn fremur mun lækkun skatta á aðrar fjármagnstekjur hafa gagstæð áhrif, þ.e. auka fjárfestingu í hlutabréfum og þannig minnka lánsfjárþörf fyrirtækja sem aftur stuðlar að lægir vöxtum en ella. Að öllu samanlögðu er því ekki líklegt að tillögurnar, verði þær samþykktar, valdi teljandi röskun á fjármagnsmarkaði heldur munu þær þegar fram í sækir hafa jákvæð áhrif á vexti, sparnað og uppbyggingu atvinnulífs. Virðulegi forseti. Ég hef rakið aðdraganda frv. og helstu tillögur er lúta að samræmdri skattlagningu fjármagnstekna. Í lokin vil ég aðeins undirstrika það sem ég hef þegar sagt að hér er á ferðinni málamiðlun þar sem valinn er sá kostur sem talinn hefur verið líklegastur til að víðtækt samkomulag næðist um. Sú útfærsla sem hér er kynnt er sameiginleg niðurstaða eftir ítarlegar umræður fulltrúa allra þingflokka, Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins eftir að hópurinn fjallaði um ýmsar leiðir og hafnaði þeim, m.a. þeirri leið sem formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka gera að sinni tillögu eins og ég hef áður lýst. Ég tel engan vafa leika á því að sú leið sem kynnt er í þessu frv. er besta, kannski ætti maður að segja skásta leiðin, til þess að tryggja allt í senn; tekjujöfnun, sem minnsta röskun á fjármagnsmarkaði, einfaldasta framkvæmd og sem best skattskil. Ég minni á að allra síðustu að þetta frv., sem er stjfrv. og ég mæli að sjálfsögðu með að verði samþykkt, er málamiðlun og rann í gegnum stjórnarflokkana sem slíkt þó að sumir aðstandendur hefðu síðan kosið að hlaupa undan merkjum. Ég legg, virðulegi forseti, til að frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Það var eftirtektarvert í framsöguræðu hæstv. ráðherra hversu sannfæringarkraftur hans var lítill. En þó að hér væri um að ræða stjfrv. eins og hann réttilega gat um, þá gat hann aldrei nægilega vel undirstrikað það að hér væri um að ræða málamiðlun sem stjórnarandstaðan þar á meðal þyrfti að koma að og hefði komið að. Það er rétt að leiðrétta hæstv. ráðherra í nokkrum atriðum og byrja á því að vekja athygli hans á því að nefndarálitinu, á öftustu tveimur blaðsíðunum, fylgir bókun fulltrúa fjögurra stjórnarandstöðuflokka við það frv. sem hann er hér að mæla fyrir. Þar segir að lyktum, með leyfi forseta: ,,Í ljósi þess sem að ofan greinir skrifa undirrituð undir nefndarálitið og telja það ásættanlegt með vísan til bókunar þessarar, en áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og almennrar þjóðfélagsumræðu --- sem og þeir stjórnmálaflokkar Alþýðuflokkur, Alþýðubandalag, Þjóðvaki og Kvennalisti sem þau eru fulltrúar fyrir í nefnd um fjármagnstekjuskatt, þar með að styðja breytingartillögur sem til bóta geta talist, en sættast á og styðja niðurstöður nefndarálitsins að þeim frágengnum.`` Með öðrum orðum, hér er um það að ræða að þau viðhorf sem ég og fleiri í þessari nefnd reifuðu og héldu mjög á lofti í nefndarstarfinu sjálfu munu eðlilega ganga aftur í umræðum á hinu háa Alþingi. Og ég mun kappkosta fyrir mína parta og margir eru mér sammála um það, að ná fram þeim nauðsynlegu breytingum á þessu frv., sem ég mun raunar gera nánari grein fyrir á eftir í almennum umræðum, sem til bóta horfa. Það er líka rétt á þessum vettvangi, strax og í upphafi umræðunar, að minna á að málamiðlunin var nú ekki meiri en svo að í fjárlagafrv. hæstv. ráðherra á fyrstu dögum októbermánaðar, lýsti hann fyrir hönd ríkisstjórnarinnar því yfir hver yrði niðurstaða þessarar nefndar. Þá átti nefndin eftir að vinna í heila fjóra mánuði. Og sjálfur skrifstofustjóri hæstv. ráðherra kom þar m.a. örfáum vikum síðar með tillögur sem gengu í allt aðra átt. Fulltrúi þingflokks Sjálfstfl. í nefndinni kom með hugmyndir í aðra veru. Nefndarstarfinu var því alls ekki lokið þannig að hér er auðvitað fyrst og síðast um að ræða þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin er ábyrg fyrir og hæstv. ráðherra getur ekki skotið sér undan því.

Virðulegi forseti. Það er ekki undarlegt að hv. þm. kveinki sér undan ræðu minni áðan. Það er hárrétt sem hann sagði að nefndarmenn og þar á meðal hann áskildu sér þann rétt að styðja brtt. eins og hann sagði réttilega. En það kemur hvergi fram, hvorki í hans máli né annarra þeirra sem nú hafa sameinast um að flytja hér önnur frv., að þeir ætluðu að flytja nýtt frv. Það skiptir auðvitað öllu máli í þessu. Varðandi frv. til fjárlaga þá lá það fyrir í haust. Það byggðist á sjónarmiðum sem komu fram vegna yfirlýsingar ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. á þeim tíma sem gengið var til kjarasamninga. En þá var bókað alveg sérstaklega af hálfu manna --- og viðstaddir þar voru þeir félagar sem sitja hér í salnum og ræðast nú við, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Jón Baldvin Hannibalsson. --- Þeir skrifuðu undir þá yfirlýsingu að skatturinn skyldi vera með lágu hlutfalli og í þeim anda sem lýst var í fjárlagafrv. þannig að það ætti ekki að koma neinum á óvart. Aðalatriði málsins er þetta, virðulegi forseti, að það segir í nál. sem þessir hv. þm. skrifuðu undir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Nefndarmenn komu að þessari umræðu með ólík sjónarmið, jafnt um það hvort taka beri skattinn upp, hvaða leiðir skuli fara og hvort hann eigi að vera mikilvæg tekjulind fyrir ríkissjóð. Sú tillaga sem hér liggur fyrir og nefndin er sammála um er málamiðlun sem skoða verður í því ljósi.`` Bókunin vísar til flutnings brtt. og þess vegna eru það undarleg vinnubrögð þegar maður sér að menn koma með sérstök ný frv. en bíða ekki eftir því að stjfrv., málamiðlunarfrv. sé lagt fram. Það er í ljósi þessa sem nauðsynlegt er að íslenska þjóðin fái að kynnast þessum vinnubrögðum á morgun þegar útvarpsumræður verða í þessum sal.

Virðulegi forseti. Já, það er alveg brýn nauðsyn á því að íslenska þjóðin fái að kynnast mismunandi sjónarmiðum til þessa grundvallaratriðis sem hér um ræðir, nefnilega þeirra að það er vilji okkar jafnaðarmanna að nýta sérstakan vaxtaskatt, fjármagnstekjuskatt, til þess að jafna kjörin í landinu og til þess að afla tekna fyrir ríkissjóð til samfélagsþjónustu. Þar kannski fyrst og síðast skilja leiðir. Þar eru hin efnislegu ólíku sjónarmið sem annars vegar má finna hjá hæstv. ríkisstjórn dagsins í dag og hins vegar í þeim viðhorfum sem stjórnarandstaðan stendur fyrir. En enn og aftur til að það sé nú alveg á hreinu, þá hvet hæstv. ráðherra til þess að lesa sitt eigið fjárlagafrv. og rifja upp hvað í því stendur upp á punkt og prik því þar er nefnilega vitnað til þeirrar nefndar sem þá var að fjalla um þessi mál og sagt efnislega í þá veru að allt benti til þess að niðurstaðan yrði á þennan eða hinn veginn, þegar það lá alls ekkert fyrir á þeim tímapunkti hver yrði meginniðurstaða þessarar nefndar. Það var raunar ekki fyrr en á síðustu vikum þess nefndarstarfs að meiri hluti nefndarinnar ákvað að fara þessa leið en ekki aðra. Ævinlega lá fyrir viðhorf mitt a.m.k. í þessum efnum sem hér er drepið á í þessari séstöku bókun sem ég sé að ráðherra hefur nú fundið eftir að ég benti honum á hana.

Virðulegi forseti. Hér kemur hv. þm. sem sat í þessari nefnd sem ég hef gert að umtalsefni. Hann kveinar nú undan því að í fjárlagafrv. sem lagt var fram 1. október hafi sá spádómur verið birtur að allt benti til ákveðinnar niðurstöðu. Síðan líða fjórir eða fimm mánuðir og hv. þm. skrifar undir málamiðlun sem sýnir að spádómurinn reyndist réttur. Nokkrum vikum seinna ætlar hann að nota þann atburð að út kom fjárlagafrv. síðasta haust í upphafi október til að segja: Þetta voru vinnubrögðin og þess vegna hljótum við núna að hverfa frá okkar fyrri afstöðu um að leggja fram málamiðlunina og leggja fram sérstakt frv. Þetta er ekki traustvekjandi málflutningur. Hv. þm. kom hér fram og sagði: Við alþýðuflokksmenn viljum jafna kjörin, við viljum afla tekna fyrir ríkissjóð. Og þar skilur á milli. Í nefndarálitinu sem hv. þm. skrifar undir í málamiðluninni eru þetta röksemdir með því frv. sem hér til umræðu að það jafni kjörin og afli ríkissjóði tekna. Sú niðurstaða varð til eftir að aðrir kostir voru skoðaðir, þar á meðal kostir sem boðið er upp á í frv. Alþfl., Þjóðvaka og Alþb. Auðvitað mega menn kveinka sér undan þessu nú. En þetta eru staðreyndir málsins og þær þurfa nauðsynlega að koma fram. Þetta eru staðreyndir um vinnubrögð fyrst og fremst sem ég held að fæstir vildu líkja eftir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur sem kristölluðust í orðaskiptum hér áðan. En ég sé mig knúna til að gera athugasemd við orðaval hæstv. ráðherra þar sem hann tók mjög sterkt til orða og margítrekaði að nefndarmenn hefðu hafnað öðrum leiðum en þeirri sem fram kemur í stjórnarfrv. Ég lít ekki svo á að allir nefndarmenn hafi hafnað öðrum leiðum. Mér finnst það of sterkt til orða tekið. Þetta var málamiðlun, þetta var sú leið sem menn urðu ásáttir um að hægt væri að ná samstöðu um. En það er ekki þar með sagt að öllum öðrum leiðum hafi verið hafnað.

Virðulegi forseti. Það kom fram í mínu máli hélt ég mjög skýrlega að í bókun kemur fram, og undir hana ritar fulltrúi Kvennalistans, að menn áskilja sér rétt til að breyta frv. samkvæmt sínum sjónarmiðum, flytja brtt. Það er tekið sérstaklega fram svo þetta er alveg hárrétt. En ég hef líka lesið grein fulltrúa Kvennalistans í Morgunblaðinu þar sem kemur mjög skýrt fram að hún styður þessa leið sem málamiðlun. Það er það sem allt þetta mál snýst um. Það snýst um það að farið er af stað með málamiðlun. Og ég bið hv. þm. að taka eftir því að það var ekkert augljóst að ríkisstjórnin ætti að flytja þetta frv. Það gat vel verið að það væri eðlilegra að t.d. þingnefnd flytti frv. til að koma öllum að. Niðurstaðan varð hins vegar sú, af því að málið barst til ráðherrans, að við hlytum að leggja fram þessa málamiðlun jafnvel þótt einstakir þingmenn stjórnarflokkanna vildu kannski fara einhverjar aðrar leiðir af því að siðferðilega hlytu allir að vera bundnir af því að málamiðlunarfrv. yrði lagt fram á þingi, hvað sem menn síðar gerðu í þinginu. Ég skil mjög vel að það er engin bundinn af því að flytja brtt. Þess vegna kom mér mjög á óvart að rétt um það leyti, eða skömmu eftir að ég lagði fram frv.. kom nýtt frv. sem þrír formenn fluttu. En ég er þakklátur Kvennalistanum fyrir að taka ekki þátt í þeim leik en virði að sjálfsögðu að Kvennalistinn er ekkert bundinn af efnisatriðum þessa frv. og getur flutt brtt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að ítreka það sem fram kom hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur og sem skýrlega kemur fram í bókun fjórmenninganna sem mönnum hefur orðið tíðrætt um. Fjórmenningarnir og þeir flokkar sem þeir standa fyrir hafa ekki hafnað öðrum leiðum. Þetta kemur skýrlega fram í bókun fjórmenninganna og ég mun gera nánari grein fyrir því hér á eftir. Eins og fram kemur í skilabréfi nefndarinnar sem vann að undirbúningi frumvarpanna átti ég sæti í nefndinni og tók því þátt í að undirbúa þær tillögur sem hér liggja frammi. Það kom fljótlega í ljós í starfi nefndarinnar að þeir sem þar sátu þar voru ekki á eitt sáttir um það hvernig staðið skyldi að tillögunum. Þau sjónarmið heyrðust í nefndinni að ekki væri æskilegt að leggja skatt á fjármagnstekjur, sumir höfðu þá skoðun. En á meðal þeirra sem studdu slíka skattlagningu var einnig ágreiningur um leiðirnar sem fara skyldi. Niðurstaðan varð eins og kunnugt er samhljóða nefndarálit með fyrirvara fjögurra nefndarmanna sem skiluðu sérstakri bókun þar sem dregin eru fram ýmis atriði er öðruvísi mættu fara að mati þeirra sem undir bókunina skrifuðu. Nefndarmennirnir fjórir, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna á þingi, gerðu nokkrar efnislegar athugasemdir við tillögur nefndarinnar. Að auki er þar bent á atriði sem rekja má til ýmissa aðgerða ríkisstjórnarinnar á meðan á nefndarstarfinu stóð sem ógnuðu þeirri samstöðu sem þó hafði náðst inni í nefndinni um að ná fram meginmarkmiði nefndarstarfsins sem var að koma með raunhæfar tillögur um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts. Bent er á í bókun fjórmenninganna að nefndin hafi víkkað út starfsvið sitt og þar er tekið fram að hún hafi m.a. fjallað um breytingar á skattlagningu arðs sem og leigu íbúðarhúsnæðis og söluhagnaði en ekki eingöngu um skatta á vaxtatekjur eins og fyrri nefndir af svipuðum toga gerðu. Þá er tekið fram í bókuninni að það hafi truflað verulega samstarfsviljann í nefndinni að í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 1996 hafi fjmrh. tekið af skarið í miðju nefndarstarfi og fullyrt þar hverjar yrðu meginniðurstöður nefndarinnar. Hæstv. ráðherrann talar nú um þetta sem spádóm sinn og að slíkur spádómur hefði ekki átt að trufla neinn sem inn í nefndinni starfaði. En ég get staðfest að þessi spádómur hæstv. fjmrh. hafði veruleg áhrif á starfið í nefndinni og ógnaði þar starfsfriði. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, eins og fram kom hér hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, að þegar verið er að vinna að efnislegum tillögum í nefnd truflar það nefndarstarfið þegar fram kemur í frv. til fjárlaga sem lagt er fyrir þingið að svona muni verða gert. Það er fullkomin ósvífni. Sú aðgerð ríkisstjórnarinnar að leggja sérstakan fjármagnstekjuskatt á ellilífeyrisþega og bótaþega almannatryggingakerfisins var ekki til að stuðla að vinnufriði í nefndinni. Eins og kunnugt er var þeirri aðgerð harðlega mótmælt af stjórnarandstöðunni enda fullkomlega óviðunandi að taka þann hóp sérstaklega út úr og leggja á hann fjármagnstekjuskatt fyrstan allra, hóp sem síst skyldi sorfið að. Ofan á allt fer ríkisstjórnin þá leið að setja á laggirnar nefnd. A.m.k. bárust þau tíðindi á meðan við störfuðum í nefndinni um skatt á fjármagnstekjur að búið væri að skipa aðra nefnd er ætti að vinna að endurskipulagningu tekjuskattskerfisins að því er mér skildist. Ég hef reyndar ekki séð skipunarbréf þeirrar nefndar eða nákvæmlega hvað henni var ætlað að gera en hún átti a.m.k. að skoða skattareglur og þar var stjórnarandstöðuflokkunum ekki boðið að eiga sæti. Sú nefnd átti að vera skipuð fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna og aðilum vinnumarkaðarins. Það kom fram í áliti margra í nefndinni um fjármagnstekjuskatt að starf hinnar nefndarinnar, svo framarlega sem hún hefur hafist handa --- og það væri fróðlegt að heyra það frá hæstv. ráðherranum hvort sú nefnd sé starfandi, mundi að verulegu leyti skarast við það starf sem verið væri að vinna í nefndinni um fjármagnstekjur. Það kom oft upp í nefndinni að það væri á margan hátt óeðlilegt að fjalla sérsteklega um þennan þátt skattkerfisins. Ég veit að hæstv. fjmrh. þekkir þá umræðu og ég get sagt það fyrir mína parta að ég hefði talið eðlilegra að fjalla um þetta heildstætt. Það kemur reyndar fram í bókun fjórmenninganna að þeir voru frekar á því að þetta fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts væri hluti af hinu almenna tekjuskattskerfi og skyldi skoðað í heild við skattlagningu annarra tekna. Eins og fram kemur í bókun fjórmenninganna höfðu þau atriði sem hér voru nefnd mikil áhrif á nefndarstarfið þótt þau hafi ekki leitt til þess að starfið hafi flosnað upp, sem þó hefði getað orðið niðurstaðan. Það sem réði því að starfið hélt áfram þrátt fyrir ólíkar áherslur um leiðir var sá einlægi vilji flestra nefndarmanna, reyndar ekki allra, að koma á skattlagningu fjármagnstekna eins og tíðkast alls staðar í löndunum í kringum okkur. Skattlagning fjármagnstekna er réttlætismál auk þess sem hún samræmist því sem almennt gerist í skattkerfi okkar. Það hefur hins vegar ekki náðst pólitísk sátt um málið þrátt fyrir að fleiri nefndir hafi áður starfað með svipuð markmið í huga. Það má segja að til þess að ná því grundvallarmarkmiði hafi nefndarmenn verið tilbúnir til að teygja sig nokkuð langt. Í bókuninni er bent á ýmsar aðrar leiðir sem koma til greina við álagningu fjármagnstekjuskatts. Bent er á að 10% flatur nafnvaxtaskattur kalli á tvískipt tekjuskattskerfi, annars vegar skatta á launatekjur og hins vegar á fjármagnstekjur, en slík aðferð leiðir til ákveðinnar mismununar og óréttlætis. Meginatriðið er þó, segir í bókuninni, að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp eins og í öllum nágrannalöndum okkar. Sú leið sem hér er lagt til að farin verði er að mörgu leyti gölluð en þó ásættanleg að öðrum tilgreindum valkostum frágengnum. Síðan segir í bókuninni: ,,Því vilja undirritaðir nefndarmenn árétta að verði hún að veruleika sé hún aðeins til bráðabirgða, gildi einungis um skamma hríð og verði þannig áfangi á leið til heildstæðrar skattlagningar fjármagnstekna sem taki mið af öðrum megineinkennum íslensks skattkerfis þar sem reynt verði að verja kjör þeirra sem minna mega sín og stuðla að auknum tekjujöfnuði í þjóðfélaginu.`` Með þessum orðum í bókun fjórmenninganna er verið að draga fram þær megináherslur sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu við álagningu skattsins í nefndinni. En þar sem hinn pólitíski vilji ríkisstjórnarflokkanna var ljós í upphafi og kemur fram í þeirri leið sem nefndin á endanum fór, er valið að draga þessar séráherslur fram í sérstakri bókun. Eins og kom hér fram fyrr í dag er jafnframt tekið fram að þeir sem undir bókunina skrifa áskilji sé allan rétt í málinu þegar það kemur til almennrar þjóðfélagsumræðu og Alþingis, sem og þeir stjórnmálaflokkar sem þeir eru fulltrúar fyrir, þar með rétt til að styðja breytingartillögur sem til bóta geta talist. Það hafa nú verið lögð fram frumvörp af hálfu formanna Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka og í þeim birtast hugmyndir áþekkar þeim sem voru nokkuð mikið til umræðu í nefndinni. Það kom þó skýrt fram í nefndarstarfinu af hálfu fulltrúa stjórnarflokkanna að svo stór skref yrðu ekki tekin af hálfu ríkisstjórnarinnar. Fyrir mína parta var það ljóst að með slíkum tillögum næðist ekki samstaða hér á þinginu. En á það mun væntanlega reyna annað kvöld þegar frv. stjórnarandstöðuformannanna þriggja verða rædd. Ég tel reyndar fráleitt að halda því fram að þótt fjórmenningarnir hafi skrifað undir nál. með þeim efnislegu fyrirvörum sem fram komu í bókuninni áskilji þeir sér ekki rétt til að geta rætt hér efnislega um aðrar tillögur, hvort sem þær eru í formi frumvarpa sem eru lögð fram eða ekki. Ég tel það fráleita túlkun. Það er rétt að benda líka á það líka að þótt hæstv. fjmrh. hafi áðan verið að reyna að snúa út úr því, þá eru þær tillögur sem þar koma fram að mestu leyti í þeim anda sem talað er um í bókun fjórmenninganna, þ.e. heildstæð skattlagning fjármagnstekna sem tekur mið af öðrum megineinkennum íslensks skattkerfis þar sem reynt er að verja kjör þeirra sem minna mega sín og stuðla að auknum tekjujöfnuði í þjóðfélaginu. Ég vil árétta og tel mjög brýnt að fjármagnstekjuskatti verði komið á. Það er sú afstaða sem ég gekk út frá þegar ég skrifaði undir nál. Þótt sú leið sem hér er farin í áliti nefndarinnar sé ekki sú besta sem ég hefði viljað sjá, tel ég hana þó betri en enga. Eins og fram kemur í bókun nefndarinnar og engum hefði átt að koma á óvart, telja þeir sem undir bókunina skrifa þessa leið að mörgu leyti gallaða. Þar er sérstaklega bent á nokkur atriði sem fjórmenningarnir telja að betur mætti fara. Þeir tala um að það hefði verið æskilegra að hafa sérstakt frítekjumark þannig að þeir sem hafa litlar fjármagnstekjur sleppi við skattinn. Upphaflega var ekki gert ráð fyrir neinum slíkum undanþágum í nefndinni en vegna fram kominnar gagnrýni var komið til móts við kröfuna um frítekjumark með því að gera ráð fyrir að þeir sem það á við geti nýtt persónuafslátt sinn til frádráttar. Þetta er skref í rétta átt en eigi að síður getur skatturinn komið illa niður á fjölda fólks með lítinn sparnað sem ég tel eðlilegra að nytu skattleysis. Slíkar hugmyndir koma fram í frumvörpunum sem formennirnir þrír lögðu hér fram og verða rædd annað kvöld og mun ég fara efnislega nánar ofan í þau mál þegar þar að kemur. Þar er gert ráð fyrir ákveðnu frítekjumarki. Sú leið sem farin er í tillögu nefndarinnar og birtist í stjfrv., þ.e. að hafa ekki sérstakt frítekjumark, er í raun rökstudd með því að skatthlutfallið sé það lágt að það sé of viðurhlutamikið að hafa miklar undanþágur frá greiðslunum. Það að heimila nýtingu persónuafsláttar er hins vegar skref í rétta átt til hins betra en eins og ég hef nefnt áður að með því að hafa fjármagnstekjuskattinn sem hluta af almenna tekjuskattskerfinu hefði verið tryggilegast fyrirkomið að tillit væri tekið til annarra þátta í efnahagslegu umhverfi fólks eins og tekna annars staðar frá. Annað atriði sem ég vildi gjalda varhug við er lækkun skatthlutfalls á arðgreiðslum, einkum með tilliti til þess að í öðrum löndum eru þær víðast hvar skattlagðar að fullu. Ég tel hins vegar rétt að minna á að meginrökin fyrir lækkuninni eins og þau eru rakin í áliti nefndarinnar eru þau að eðlilegt sé að allar fjármagnstekjur séu skattlagðar með sömu skattprósentu, auk þess sem lækkunin sé líkleg til að glæða fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Síðastnefndu rökin tel ég eiga nokkurn rétt á sér og vera vel frambærileg en þau fyrri hljómuðu ekki að mínu mati sannfærandi. Það mætti allt eins halda því fram eins og tekið er fram í bókun fjórmenninganna að eðlilegra væri að samræmingin ætti að felast í því að allar tekjur, almennar launatekjur og fjármagnstekjur, eigi að lúta sömu lögmálum eins og víða tíðkast. Þetta er einmitt áréttað í bókun fjórmenninganna. Kjörorðin í skilabréfi nefndarinnar eru lágt skatthlutfall og einföld framkvæmd, nokkuð sem er vissulega pólitískt umdeilt atriði. Það eru til fleiri leiðir um fyrirkomulag skattsins sem færar eru og það eru til leiðir sem eru meira í takt við aðrar meginreglur íslensks tekjuskattskerfis. Ég tel að þær tillögur, sem hér hafa verið lagðar fram af formönnum flokkanna þriggja, séu meira í tengslum við það sem íslenskt tekjuskattskerfi gerir almennt ráð fyrir. Ég vil hins vegar ítreka það sjónarmið að ég tel það vera mjög mikið réttlætismál að skatt á fjármagnstekjur verði komið á þannig að fjármagnstekjur verði skattlagðar eins og aðrar tekjur. Ég tel að annað verði algjörlega óviðunandi og hróplega óréttlátt. Þess vegna verður að breyta því fyrirkomulagi sem verið hefur að slíkar tekjur séu skattfrjálsar meðan launatekjur fólks eru skattlagðar að fullu. Eins og fram hefur komið fyrr í umræðunum hafa fleiri nefndir unnið að tillögum um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts og það hefur ekki verið nægilega pólitískur vilji til að koma málinu í gegn sem ég tel vera slæmt. Það er hins vegar ekki svo að hvaða tillögu sem er séu betri en engar og vissulega eru ýmis atriði í tillögum nefndarinnar umdeilanleg en auk breytinga á arðgreiðslunum, sem ég nefndi áðan, má nefna það hvort og að hvaða marki eigi að veita undanþágu frá skattgreiðslum. Nefndin leggur til að skattlagningin sé almenn en þó verði fjármagnstekjur lífeyrissjóða og söluhagnaður íbúðarhúsnæðis ekki skattlagt auk þess sem lögð er áhersla á að tekið verði sérstaklega á skattlagningu ávöxtunar skaðabóta vegna líkamstjóns. Við útreikning þessara bóta hefur verið gengið út frá ákveðnum forsendum um skattfrjálsa ávöxtun og nefndin leggur til að gefinn sé ákveðinn aðlögunartími að því að slíkar tekjur, þ.e. tekjur af skaðabótagreiðslum verði skattlagðar, og lagði nefndin til að sá aðlögunartími yrði fimm ár. Um þetta var nokkuð skeggrætt í nefndinni og komu ýmis sjónarmið fram, m.a. þau að þessar tekjur ætti að skattleggja að fullu en aðrir töldu að þær ættu að vera algjörlega undanþegnar. Nefndin fer hins vegar þá leið að gefa ákveðinn aðlögunartíma en gerir jafnframt þá tillögu að fjmrh. beini þeim tilmælum til allshn., sem fjallar um skaðabótamálin, að hún skoði hvernig farið skuli með skaðabótauppgjör vegna eldra kerfis. Að lokum, herra forseti, vegna orða hæstv. fjmrh. í upphafi um að hann hafi kynnt málið í herbúðum sínum, ef ég skildi mál hans rétt, á þeim nótum að hér væri um samkomulagsmál að ræða, þá vil ég taka það fram að bókun fjórmenninganna segir svo ekki verður um það efast að þeir sem skrifa undir hana áskilja sér allan rétt í málinu svo og þeir flokkar sem þeir eru fulltrúar fyrir, þar með talið að leggja fram aðrar tillögur. Þessi fyrirvari er tilkominn í ljósi þess sem áður hafði komið fram hjá okkur að við teldum aðrar leiðir vænlegri. Hæstv. ríkisstjórn kaus að flytja tillögur nefndarinnar óbreyttar þrátt fyrir að hún hafi vitað um þennan áskilnað fjórmenninganna og því er ekki sanngjarnt að gera að því skóna í þinginu að ríkisstjórnin hafi ekki vitað betur, eins og mér þótti hæstv. fjmrh. vera að gefa í skyn í upphafi, en fullt samkomulag hafi verið um málið því það var ekki einhugur um þessa tilteknu leið. Þetta vissi hæstv. ráðherra þótt fjórmenningarnir hafi farið þá leið að skrifa undir álitið með fyrirvara og bókun í stað þess að vera með sérálit. Það hefði alveg eins verið hægt að fara þá leið. Þetta er matsatriði þegar ágreiningur er um leiðir á hvern hátt ágreiningi eru gerð skil. Við kusum að gera það á þennan hátt og ég tel það beinlínis rangt að hæstv. fjmrh. hafi ekki vitað betur en að hér væri um fullt samkomulagsmál að ræða þegar hann kemur málinu síðan í gegnum þingflokk sinn eins og það kemur út úr nefndinni vegna þess að bókunin, með þeim fyrirvörum sem í henni felast, er lögð fram um leið og gengið er frá áliti nefndarinnar. Svona málflutningur er út í hött og sæmir ekki hæstv. fjmrh. í þingsölum.

Virðulegi forseti. Það sem ég sagði áðan var að menn hefðu orðið sammála um tillögurnar eins og þær lágu fyrir sem nú er að finna í þessu stjfrv., þær væru málamiðlunartillögur. Ég ætla að lesa það upp undir hvað hv. þm. ritaði.

Hv. þm. veit það vel.

Það er fyrir aðra líka. Hann er ekki einn í salnum. Orðrétt, með leyfi forseta: ,,Sú tillaga sem hér liggur fyrir og nefndin er sammála um er málamiðlun sem skoðað verður í því ljósi.`` Sem nefndin er sammála um. 

Herra forseti. Ég byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. fyrir að gera mér grein fyrir því undir hvað ég skrifaði en ég tek það fram að mér var fyllilega ljóst undir hvað ég var að skrifa. Mér hefur greinilega verið það betur ljóst en hæstv. fjmrh. Í fyrsta lagi tek ég fram að menn voru í nefndinni að gera tillögur til fjmrh. Menn voru ekki að búa til einhverja endanlega niðurstöðu sem þeir teldu vera rétta og það hefur þegar verið rakið og kemur fram í nál. Hins vegar ítreka ég að það stendur í bókun nefndarinnar að þeir sem undir nál. rita áskilja sér allan rétt í málinu þar með að styðja brtt., ekki bara að styðja brtt., þannig að þetta er einungis túlkun hæstv. fjmrh. á bókuninni. Aðrir, sem rita undir hana og sem sömdu hana og ættu væntanlega að vera meðvitaðir um það hvað þeir voru að gera, hafa kosið að túlka hana öðruvísi. Það er vandamál sem verður ekki leyst hér en það er ekkert sem útilokar það í bókun nefndarinnar að lagðar séu fram sérstakar tillögur þar sem fram komi þau efnisatriði sem fulltrúar þessara flokka lögðu áherslu á í nefndinni.

Virðulegi forseti. Hv. þm. getur ekki fremur en hver annar, sem skrifar undir álitið, viðurkennt að það er skrifað undir það með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Sú tillaga sem hér liggur fyrir og nefndin er sammála um er málamiðlun sem skoða verður í því ljósi.`` Hvers vegna er ég að gera þessar athugasemdir? Það er vegna þess að þegar málið kemur til ríkisstjórnarinnar og til stjórnarflokkanna þá koma fram ótal raddir í þingflokkum þessum sem segja: Er ekki rétt að breyta þessu eða laga þetta að okkar sjónarmiðum? Fjmrh. segir: Nei, mér finnst það vera óskynsamlegt og í raun og veru ósiðlegt vegna þess að við áttum fulltrúa í þessari nefnd og þetta er málamiðlunarniðurstaða. Hins vegar geta menn tekið frv. og breytt því í meðförum þingsins enda hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar skrifað undir það að þeir geti hugsað sér að styðja brtt. Allir hv. þm. vita að þegar þeir skrifa undir nál., sem margoft er gert í þinginu, skrifa menn oft undir með þessu orðalagi að þeir áskilji sér rétt til þess að styðja brtt. Í því felst að þeir styðji brtt. en ekki að þeir ætli sér að flytja nýtt frv. heldur er akkúrat hið gagnstæða sem átt er við. Sá sem segist ætla að styðja brtt. ætlar hugsanlega að styðja þær brtt. sem koma fram við viðkomandi frv. en ekki að stuðla að því að nýtt frv. komi fram. Þetta hélt ég að hv. þm. eins og aðrir þingmenn vissu. Þetta liggur fyrir og þótt ýmsir verði nú ókyrrir í sætum sínum, þar á meðal formaður þingflokks Alþb., verða staðreyndir að fá að koma fram í þessu máli.

Herra forseti. Það er greinilegt og hefur komið margsinnis fram í máli hæstv. fjmrh. að hann hefur misskilið efni þessarar bókunar. Þegar undir nál. er ritað með vísan til bókunar þá þarf væntanlega að túlka skilning þess sem undir bókunina skrifar með vísan til þess sem stendur í bókuninni. Þar eru ákveðnir fyrirvarar sem hæstv. ráðherra hefur kosið að túlka á einn veg. Það er hans mál, aðrir kjósa að túlka það á annan veg og þannig horfir málið við í dag. Niðurstaðan er sú að þær tillögur verða efnislega ræddar í þinginu sem fram komu hugmyndir um í nefndarstarfinu og voru þær ræddar mjög ítarlega. Þeir fulltrúar, sem rituðu undir bókunina a.m.k. fulltrúar þeirra flokka sem standa að hinum frv. tveimur, lýstu yfir að þeir vildu gjarnan gera að sínum tillögum þó að þeir gætu fallist á þessa leið að öðrum tillögum frágengnum eins og ég lít sjálf á minn fyrirvara. En það að hæstv. ráðherra hafi skilið þetta á þennan veg er alfarið hans mál.

Virðulegi forseti. Það er eftirtektarvert við upphaf umræðunnar hversu mikill ótti virðist hafa gripið um sig í hjarta hæstv. fjmrh. um að ítarleg efnisleg umræða skuli fara fram um kosti og galla við þær ýmsu leiðir, þá ýmsu valkosti sem til greina koma við upptöku skatts af þessum toga. Öðruvísi mér áður brá. Einhvern tímann tel ég mig hafa heyrt það af vörum hæstv. ráðherra og ráðherrum þessarar ríkisstjórnar að þeir hefðu það styrkan þingmeirihluta fyrir 20 þingmenn af 63, að þeir þyrftu ekki að skríða undir sængina hjá hv. stjórnarandstöðu og njóta atbeina hennar við að koma málum fram í þinginu. Væntanlega er þessi nýi tónn í hæstv. ráðherra tilvísun á það að við megum eiga von á breyttum vinnubrögðum í þinginu í samstarfi og samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu. Út af fyrir sig er ég tilbúinn til þess að taka í þá útréttu sáttarhönd og koma t.d. að því verkefni með hæstv. ráðherra að kasta út af borðinu frv. til breytinga á vinnulöggjöf og fleiri bastörðum sem hér hafa gengið aftur í þinginu á síðustu vikum. Ég vil taka undir það með ráðherra. Ég tel hins vegar alveg nauðsynlegt að allrar sanngirni sé gætt um það mál sem hér um ræðir. Ég fagna því mjög einlæglega að frv. um upptöku fjármagnstekjuskatt skulu nú loks vera komin á vettvang hins háa Alþingis því það er að sönnu alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra í framsöguræðu hans að menn hafa alloft og um alllangt skeið gert tilraunir til þess að undirbúa frv. til laga sem miðar að þessu en gengið hægar en ella. Hann rifjaði upp tilraunir ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar í þeim efnum og síðan ítrekaðar tilraunir fráfarandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, samstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl, í þessa sömu veru. Og það eitt út af fyrir sig, sem er auðvitað ekki svo veigalítið, að þessi mál skulu nú komin hér á borð þingmanna og það horfir til þess vonandi að menn sjái fyrir endann a.m.k. tímabundið á því að við bætum hér úr og skattleggjum vaxtatekjur en undanþiggjum þær ekki eins og verið hefur um alllangt skeið, er stórt skref í rétta átt. Það vil ég undirstrika mjög rækilega og mun koma nánar að því á eftir, sem sýnir kannski þau heillegu og sanngjörnu vinnubrögð sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar sýndu í þessari margnefndu nefnd um fjármagnstekjuskatt. Þannig er að almennu launafólki finnst skattarnir of háir, almennu launafólki finnst skattsvikin of mikil. Almennt launafólk hefur ekki áttað sig á réttmæti þess að ein tegund tekna, vaxtatekjur, er einhverra hluta vegna undanþegin skattskyldu og að þeir sem njóta þar í sumum tilfellum verulegra tekna þurfa allt í einu ekki að standa skil á þeim tekjum sínum í eðlilegu afgjaldi til samfélagsþjónustu. Þetta er ósköp skiljanlegt. Almennur launamaður á erfitt með að láta enda ná saman og finnur því verulega fyrir því þegar verulegur og stór hluti launa hans er af honum tekinn og notaður til samneyslunnar, til að reka spítalana, til þess að reka velferðarþjónustuna í heild og breidd. Þess vegna er þrátt fyrir allt mjög víðtæk sátt í samfélaginu um þennan svokallaða fjármagnstekjuskatt. Það er með öðrum orðum beinlínis krafa á okkur stjórnmálamenn að við látum hendur standa fram úr ermum og gerum nú eitthvað í því loksins að koma böndum á þessar tekjur og að þeir sem hafa umtalsverðar tekjur af vöxtum verði látnir eins og aðrir greiða sinn sanngjarna skerf til samfélagsþjónustunnar. Það er lykilatriði þessa máls, virðulegi forseti, sem við verðum að halda mjög rækilega til haga. Þess vegna er það beinlínis röng framsetning af hálfu hæstv. ráðherra að tala sýknt og heilagt um að niðurstöður nefndarinnar margumræddu hafi verið málamiðlun, málamiðlun sem m.a. tók mið af því að svo og svo margir, hugsanlega í nefndinni eða a.m.k. í þingflokki hæstv. ráðherra, væru í andanum á móti því að leggja þennan skatt á. Þessi nefnd átti ekki að taka afstöðu til þess heldur þvert á móti var það í skipunarbréfi nefndarinnar að hún ætti að koma með tillögur um fyrirkomulag á þessum skatti. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin, hæstv. ráðherra hafði tekið um það pólitíska ákvörðun að það ætti að leggja þennan skatt á. Þannig að þessi nefnd átti ekki að þurfa að standa í neinum málamiðlunum innbyrðis, ég skildi það a.m.k. aldrei þannig, gagnvart einstökum nefndarmönnum eða einstökum þingmönnum hugsanlega Sjálfstfl. hvort þessi skattur ætti yfirleitt að vera á lagður eða ekki. Það er því beinlínis röng framsetning af hálfu hæstv. ráðherra að menn hafi í þessari nefnd verið að kaupa friðinn hjá hugsanleg einhverjum andstæðingum þess að leggja á vaxtaskatt. Að sönnu hef ég eyru eins og hæstv. ráðherra og hef auðvitað lagt við hlustir þegar einstakir þingmenn Sjálfstfl. eru að lýsa hinum fjölmörgu vanköntum sem þeir sjá á því að leggja þennan skatt á og vilja sannarlega innst inni ekkert frekar en að þetta frv., og þá ekki síður frv. formanna stjórnarandstöðuflokkanna, dagi uppi í skúffum og verði aldrei eitt né neitt. Það er auðvitað sú hótun, virðulegi forseti, sem hér vomir yfir. Það er ekkert flókið að lesa úr orðum hæstv. ráðherra þegar hann kemur hér aftur og aftur í upphafi þessarar umræðu og segir: Gott fólk, hér er um málamiðlun að ræða og ef það er þannig að einhverjir þingmenn ætli að hlaupast undan merkjum og fara að styðja einhverjar aðrar útfærslur en nefndin segir til um þá veit ég ekkert hvað verður. Þá er ekkert hægt að fullyrða um það hver niðurstaða mála verður. Þannig að ég hlýt að spyrja beint að því, virðulegi forseti. Er það einlægur ásetningur hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar, þingmeirihlutans, 40 af 63, að ljúka lagasetningu um vaxtaskatt á yfirstandandi þingi? Eða ber að taka þá hótun hæstv. ráðherra alvarlega, að ef stjórnarandstaðan leyfir sér að leggja fram tillögur til breytinga um hvernig þessi skattur skuli á lagður, þá sé hættan mjög verulega sú að hinir hörðu andstæðingar skattsins í flokki þingflokks sjálfstæðismanna --- hugsanlega framsóknarmanna, þeir eru náttúrlega ekki við þessa umræðu frekar en fyrri daginn --- þá bara verði ekki neitt úr neinu.

Hvar flokkarðu mig?

Ég bið hv. þm. margfaldrar afsökunar. Gunnlaugur Sigmundsson situr hér og ætlar að leggja ...  Það er auðvitað nauðsynlegt, virðulegi forseti, að við glöggvum okkur á pólitískri stöðu málsins, þessum ytri merkjum í málinu. Í nefndarstarfinu spurði ég sérstakan fulltrúa ráðherra í nefndinni, þ.e. formann nefndarinnar, þráfaldlega hvort að hann vissi hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlaði að höndla þann afrakstur sem nefndin skilaði frá sér. Formaður nefndarinnar fór margfaldlega til hæstv. ráðherra að beiðni nefndarmanna og spurði að því hvort menn ætluðu að gera eitthvað með þetta eða hvort að hér yrði um að ræða enn eina skýrsluna, enn eina samantektina um þá valkosti sem til greina kæmu þegar upptaka fjármagnstekjuskatts væri annars vegar. Þeir eru dágóðir, pappírarnir, sem þegar hafa verið teknir saman um þetta mál. Í maí 1992 varð til heilmikill doðrantur þar sem menn lögðu til ákveðna útfærslu. Sú útfærsla var að sumu leyti ekki ólík því sem gengur nú aftur í frv. formanna stjórnarandstöðuflokkanna. Sú nefnd komst að þeirri niðurstöðu að gert yrði ráð fyrir því að samræma skattlagningu allra tekna. Meðal þessara tillagna var að vaxtatekjur yrðu skattlagðar eftir að raunvaxtaþáttur hafi verið einangraður og hann látinn mynda skattstofn. Og til þess að draga úr áhrifum þessarar skattlagningar á smærri sparendur var gert ráð fyrir sérstökum skattafrádrætti vegna vaxtagreiðslna. Þannig hefði um fjórðungur tekjuhæstu skattborgaranna greitt í reynd þessa skattahækkun sem þar var gerð tillaga um. Það er ekkert launungarmál að um þessar útfærslur, um þessa skýrslu náðist ekki samkomulag í þáverandi ríkisstjórn og í raun og sanni heldur ekki um þá nefndarniðurstöðu sem birtist okkur þann 14. október 1993 og var raunar útskrifuð í frv. til laga og var eins og ráðherra gerði réttilega grein fyrir framhald af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í maí það sama ár gagnvart aðilum vinnumarkaðarins þar sem kveðið var á um það að þessi skattlagning skyldi upp tekin. Það var ekki síst vegna þess að menn sáu ákveðna mjög alvarlega vankanta á þessari útfærslu sem hér gengur eftir í frv. hæstv. ráðherra. Að sumu leyti er raunar gengið þar miklu lengra sem gerir það að verkum að þessi meginmarkmið skattlagningar vaxtatekna, þ.e. réttlætissjónarmiðin, jafnræðissjónarmiðin, aukinn möguleiki til tekjujöfnunar í samfélaginu, þeim möguleika er tapað. Þá er ég að vísa til þess, virðulegi forseti, fyrst og síðast að menn fóru að kroppa í arðinn. Menn fóru að kroppa í leigutekjurnar og söluhagnaðinn en það var út af fyrir sig ekki í upphaflegu skipunarbréfi þessarar nefndar. Nefndinni var ekki gert, eins og segir raunar núna á titilblaði þessa nefndarstarfs, að samræma skattlagningu fjármagnstekna. Það segir ekki neitt um það í skipunarbréfi hæstv. ráðherra, þannig að það var seinni tíma mál. Eðlilega hafa menn í upphafi þessarar umræðu staldrað eilítið við það hvernig menn stóðu að nefndarstarfinu. Ég skal segja það bara eins og það kom fyrir af skepnunni. Það kom auðvitað mjög til álita strax á fyrstu vikum og mánuðum þessa nefndarstarfs hvort það væri nokkur grundvöllur til sameiginlegrar niðurstöðu og menn tókust mjög hart á um þær grundvallarleiðir sem til álita komu. Það var hins vegar mitt mat og ég tel og trúi því að það hafi verið rétt mat, að ef einhverjir einstakir fulltrúar stjórnarandstöðunnar hefðu á þeim tímapunkti sagt sem svo að þær meginhugmyndir sem uppi væru og meiri hluti nefndarinnar, þar á meðal fulltrúar stjórnarflokkanna og fulltrúar aðila vinnumarkaðarins, ætluðu að knýja í gegn væru óaðgengilegar þá hefði nefndarstarfinu verið skellt ofan í skúffu. Með öðrum orðum, ég er sannfærður um það og raunir vofir sú hætta yfir enn þá eins og ég gat um í upphafi, virðulegi forseti, að áhugi stjórnarflokkanna á því þegar til kastanna kemur að koma þessum nýja skatti á, burt séð frá aðferðum og leiðum, er ekki meiri en svo að þeir taka sumir hverjir mjög fagnandi ef þeir geta sagt og það munu þeir reyna hér í þessum umræðum: Sjáiði stjórnarandstöðuna. Nú ætlar hún að bregða fæti fyrir það og rjúfa þá sátt og samstöðu um þá málamiðlun sem um þessi mál náðist í umræddri nefnd. Ég hlýt hins vegar að gagnálykta og spyrja ráðherrann beint á sama hátt: Ef þetta frv. ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra er málamiðlun, hvaða valkostir eru það þá aðrir í þessu frv. sem hann mælir fyrir sem hann vill sjá? Hvar hefur hann dregið í land? Hvaða viðhorf hefur hann þurft að bakka með til þess að ná þessari svokölluðu málamiðlun? Hvernig hefði hann viljað sjá þetta frv. öðruvísi en hér birtist okkur í hans eigin frv.? Ég hef ekki heyrt eitt aukatekið orðu um það og ég bið hæstv. ráðherra að leggja við hlustir og svara mér ef hann getur. Hvar hefur hann þurft að slaka til? Hvaða sjónarmið hans er ekki að finna í frv. hans? Og hvaða sjónarmið eru það önnur í hópi þingmanna hans sem menn hafa hér selt? Ég skal hins vegar, virðulegi forseti, upplýsa að það eru einstök atriði sem inn í þetta komu vegna þess að fulltrúar stjórnarandstöðunnar sumir hverjir marghömruðu á nauðsyn þess að reyna að lagfæra verstu brestina í frv. M.a. nefni ég það að sérstaklega kom þar inn fyrir tilverknað þeirra að sveitarfélögum þyrfti að bæta þann skaða sem þetta frv. mun valda. Og einnig hitt sem er ekki svo lítilvægt því að það var eitt grundvallaratriðið af hálfu okkar stjórnarandstæðinga í þessu nefndarstarfi, að til þess að verja fermingarpeningana, til að verja þessa smápeninga sem framkalla einhverjar krónur eða hundraðkalla í vaxtatekjur hjá hinum smáu, þá yrði í fyrsta lagi og sem æskilegast væri að hafa þar frítekjumark eins og við getum um okkar greinargerð. En niðurstaðan var sú að formaður nefndarinnar lagði til, sem er skref í rétta átt þó aðeins sé um hænufet að ræða, að nýta mætti ónýttan hluta persónuafsláttarins til þess að greiða þessar smáu upphæðir. Það er auðvitað dæmi um það sem ekki hefði gerst hefðu fulltrúar stjórnarandstæðinga farið út úr nefndinni strax þegar skarst í odda um hin stóru grundvallaratriði. Ég vil líka árétta það sem ég gat um í stuttu andsvari, virðulegi forseti, að í byrjun október var það sem spásögn fjmrh. birtist okkur hv. þm. í formi þess að hann sagði fyrir um að niðurstaða þessa álits yrði eins og raun hefur orðið á. Nú heitir það orðið spásögn. Á sama tíma engu að síður var í nefndinni og raunar mörgum vikum síðar, m.a. skrifstofustjóri hæstv. ráðherra sjálfs, skrifstofustjóri fjárlaga- og tekjuskrifstofu, ef ég man rétt heiti þess kontórs, með hugmyndir sem gengu í allt aðra átt. Og hv. þm. muna hver varð niðurstaða þeirra mála. Þeim ágæta embættismanni var hreinlega sparkað út úr nefndinni af hæstv. ráðherra. Þau viðhorf voru ekki talin æskileg í þessu nefndarstarfi þó auðvitað hafi hinir kjörnu fulltrúar haldið þeim mjög á lofti allt frá byrjun og gerðu þá enn, hvað sem leið spásögn hæstv. ráðherra í fjárlagafrv. hans sjálfs. Virðulegi forseti. Það er auðvitað fjöldamargt kúnstugt við þetta mál. Ég hef því miður ekki haft til þess tíma í þessari stuttu ræðu, sem auðvitað væri æskilegt, að fara mjög rækilega ofan í efnisatriði frv. nákvæmlega þ.e. hvernig að þau birtast skattgreiðendum, hvernig þau koma misjafnlega við þá eins og útfærslan er. Ég verð að árétta það, virðulegi forseti, því það virðist vera svo að hæstv. ráðherra skilji það ekki eða geti ekki lesið að fulltrúar stjórnarandstæðinga skrifa undir þetta nál. með vísan til bókunar, samanber bókun. Þessa bókun er að finna sem fylgiskjal með frv. ráðherrans sjálfs og ég verð að fara þess á leit við hæstv. ráðherra að hann lúslesi hana og reyni að skilja hvað þar stendur. Þar stendur eitt fyrst og síðast að við teljum mikilvægt að þessi skattur verði á lagður og við höfum líka í okkar nefndarstarfi og okkar vinnubrögðum freistað þess að ná um það víðtæku samkomulagi og sátt um niðurstöður. Það hefðu hins vegar ákveðin tilgreind atvik sem hér eru rakin komið í veg fyrir að svo gat orðið. Og að lyktum í ljósi þessa var það niðurstaða okkar, þar sem þessi útfærsla sem meiri hluti nefndarinnar kemst að nær ekki þeim meginsjónarmiðum sem við stóðum fyrir og stöndum fyrir, þá hlutum við að áskilja okkur allan rétt í þessu máli sem og þeir flokkar sem við vorum fulltrúar fyrir, til að styðja breytingar sem til bóta gætu horft varðandi þau mál. Hvort það er í formi brtt. við þetta frv. ráðherra sérstaklega eða í formi sjálfstæðra frv. er algjört aukaatriði þessa máls. Miklu hreinlegra er á þessu stigi málsins að það séu tiltölulega skýrar línur. Ég vil segja það, virðulegi forseti, strax hér og nú af því að hæstv. ráðherra kvartar yfir því að fá ekki þessar brtt. sem hann kallar eftir. Þær munu væntanlega, ef svo fer sem ég sannarlega vona að þetta mál fái frekari framgang í þinginu, birtast við 2. umr. þannig að brtt. fær hæstv. ráðherra væntanlega af því að hann hefur kallað eftir þeim sérstaklega.

Styður þingmaðurinn málið?

Styður þingmaðurinn málið? Þetta gengur út yfir gröf og dauða. Það er ekki aðeins að hæstv. ráðherra sem kann ekki að lesa heldur einnig hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Ég bið Kristin H. Gunnarsson að lesa sér til í þessari bók. Ef hann á hana ekki getur hann fundið hana. Ég styð þær breytingar sem stjórnarandstaðan og formenn stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram um þessi mál og er að finna í frv. sem verður til umræðu í þinginu annað kvöld. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson verður náttúrlega viðstaddur sem og hæstv. ráðherra. Þá ætti mönnum að vera það algerlega ljóst skilji þeir það ekki núna.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði sjálfur að það hefðu verið mikil átök í þessari nefnd í byrjun. Menn hefðu tekist mikið á. Það voru sem sagt átök og það var samið. Ég var í upphafi og er mjög efins og set spurningarmerki við það hvort eðlilegt sé að leggja skatta á vexti þegar sparnaðurinn er ekki meiri en við sjáum í dag. Það voru sem sagt átök og ég sem fulltrúi míns þingflokks í nefndinni féllst á að leggja skatta á vexti sem málamiðlun og þetta er eins og þegar maður sest niður. Ef ég ætla að selja hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni bíl semjum við um verðið. Okkur kemur saman um að verðið eigi að verða 500 þús. kall fyrir þennan bíl. Þegar við erum búnir að semja um verðið og gera samning kemur hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson og segir: Nei, heyrðu, við skulum byrja að semja aftur. Ég legg til að ég borgi 250 þús. kr. Og þá segir hann: Út frá 500 kallinum. Þetta gerir maður ekki, alls ekki. Og ég get sagt að ég hef aldrei upplifað aðra eins stöðu. Menn eru búnir að takast á í tíu mánuði um mál. Það er komin málamiðlun sem allir eru sammála. Það var beðið um fyrirvara. Þeir koma ekki. Það var beðið um fyrirvara ef vera skyldi. Þeir komu ekki. Svo þegar menn eru búnir að skrifa undir málamiðlunina, málin eru tilbúin, þá kemur bókun. Og nú kannast þessi hv. þm. ekki við neitt. Mér hefur verið sagt að þetta sé pólitík. Ef svo er, langar mig ekki til að læra pólitík. Ég kalla þetta óheilindi.

Virðulegi forseti. Það fór eins og mig grunaði. Það er augljóst mál að málamiðlun í huga hv. þm. Péturs H. Blöndals er fólgin í því að hann ætlar að láta það yfir sig ganga að skattleggja vaxtatekjur. Hann er með öðrum orðum í hjarta sínu andvígur því að leggja skatt af þessum toga á og hans málamiðlun er fólgin í því að sansast á það. Þetta er ekki það sem þessi nefnd var að fjalla um. Í skipunarbréfi nefndarinnar hafði verið gengið út frá þeirri forsendu að það skyldi skattleggja vaxtatekjur. Það var hins vegar fyrirkomulag þeirrar skattlagningar sem nefndin átti að fást við þannig að ég var aldrei á neinu stigi í þessu nefndarstarfi að kaupa stuðning Péturs H. Blöndals til þess yfirleitt að leggja á fjármagnstekjuskatt, aldrei. Ég kaupi hann ekki fyrir eina einustu krónu. En það er eftirtektarvert að hæstv. fjmrh. skuli skipa þennan fulltrúa sinn sérstaklega til þess að leggja fram tillögu um útfærslu á skatti sem hann er í hjarta sínu andvígur. Það segir kannski meira um þann tvískinnung sem er að finna í Sjálfstfl. þegar allt kemur til alls og hvort menn vilja yfirleitt taka þátt og undirgangast þá pólitísku ábyrgð að leggja slíkan skatt á. Ég hef haft miklar efasemdir um það og þær fara ekki minnkandi.

Herra forseti. Hv. þm. segir að ég sé í hjarta mínu andvígur þessum skatti. Svo er ekki. Í skipunarbréfi nefndarinnar segir að henni sé ætlað að gera tillögur um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts og það getur t.d. verið 0% skattur. Það er ekkert sem bannar það. Það er fyrirkomulag á fjármagnstekjuskatti. Það getur falist í því að það verði ekki skattlagning á fjármagnstekjur nákvæmlega eins og er með sjómannaafslátt og annað slíkt. Það sem náðist fram fyrir minn tilverknað var að skatturinn var lagður á allar fjármagnstekjur enda er í skipunarbréfi nefndarinnar verið að fjalla um allar fjármagnstekjur, ekki bara vexti. Eftir að það náðist fram varð ég sáttur við þessar tillögur. Ég held að þær séu mjög mikilvægar og ég kem að því í máli mínu á eftir. Þær eru mjög mikilvægar til þess að beina sparifé landsmanna til atvinnulífsins, sem við lifum öll á, en ekki bara til ríkisins.

Herra forseti. Ég átti ekki sæti í þessari frægu nefnd þannig að ég get ekki tekið þátt í því að láta bóka hvað standi í bókunum. En ég hef reynt að lesa frv. og hef minn skilning á því, þótt aðrir hafi e.t.v. einhvern annan skilning á því. Ég ætla að leyfa mér að fjalla um efnisatriði þessa frv. en sleppi umfjöllun um bókanir einstakra manna. Ísland hefur um nokkurt skeið haft þá sérstöðu ásamt örfáum löndum öðrum í Evrópu að skattleggja ekki vaxtatekjur sem verða til af innstæðum í innlendum bönkum. Þetta hefur að mínu mati verið af hinu góða, ekki síst á tímum óðaverðbólgu eins og við bjuggum við til skamms tíma. Með árunum hefur þó sú krafa ýmissa afla í þjóðfélaginu um að komið sé á fjármagnstekjuskatti orðið háværari þó oftar en ekki sé ekki byggt á öðrum rökum en þeim að um sé ræða ákveðið jafnrétti milli þegnanna sem felst víst í því að þeir greiði sem græði eins og það er oft kallað. Þeir sem hugsað hafa dýpra um þessi mál hafa þó haft af því áhyggjur að með tilkomu slíkrar skattlagningar samhliða því að nú eru fjármagnsflutningar milli landa frjálsir og óhindraðir gæti slíkur skattur leitt til fjárflótta úr landi og hækkandi vaxtastigs en hækkað vaxtastig hefur óumdeilanlega í för með sér samdrátt í nýjum fjárfestingum. Almenningur og margir stjórnmálamenn sem setja fram kröfur um vaxtaskatt gera sér litla grein fyrir því samhengi sem er á milli sparnaðar og vaxtastigs og vaxtafjárfestingar og atvinnustigs. Það er þannig engan veginn nægjanlegt ef við viljum viðhalda fullri atvinnu að fjárfestingin í þjóðfélaginu sé jöfn frá ári til árs heldur verður hún að aukast jafnt og þétt. Það má e.t.v. best orða þetta með því að vitna í ágætt bókmenntaverk þar sem segir að hagkerfið verði að hlaupa hraðar og hraðar til þess eins að ná að standa kyrrt. Í þessu ljósi hafði ég af því nokkrar áhyggjur þegar ákveðið var að leggja nú á enn einn skattinn, fjármagnstekjuskatt, en við nánari skoðun á því frv. sem hér liggur fyrir held ég að ég geti sagt að ég sé sæmilega sáttur við þær breytingar sem verið er að gera og tel að ef litið er heildstætt á málið séu breytingarnar mjög til bóta. Því miður er það svo að það er nánast regla að skortur á víðsýni ríður ekki við einteyming þegar samin eru frumvörp um skatta og nýjar álögur. Og þegar skattar eru einu sinni komnir á hefur reynslan sýnt að þeir eru fáir, fjármálaráðherrarnir, sem hafa kjark til þess að afnema skatta. Löngu er vitað að mismunun í skattlagningu ólíkra sparnaðarleiða hér á landi hefur dregið úr vilja almennings til að leggja fé í atvinnulífið að ekki sé minnst á fjármagn til nýsköpunar og áhættusamari verkefna. Einstaklingar jafnt og fyrirtæki velja sér mismunandi sparnaðarleiðir. Meðan einn vill hafa sparifé sitt á bankareikningi kýs annar að kaupa hlutabréf og sá þriðji að kaupa húsnæði til útleigu. Í sjálfu sér er ekki eðlismunur hér á. Einungis er um að ræða mismunandi leiðir að sama marki, þ.e. að varðveita sparifé og helst að sjá það vaxa og dafna. Í dag er æðimikill munur á skattalegri meðferð á hinum ýmsu sparnaðarleiðum og fráleitt að taka upp skatt á sparifé án þess að samræma skattlagningu hinna ýmsu sparnaðarforma í leiðinni eins og hér er reyndar lagt til. Slík samræming er réttlætismál auk þess sem mismunandi skattaleg meðferð vaxta og arðs býður misnotkun heim og hamlar gegn eðlilegri eiginfjármyndun í íslenskum fyrirtækjum. Í þeim tillögum sem fulltrúar allra þingflokka og ASÍ hafa lagt fyrir ríkisstjórnina er lagt til að hin ýmsu og um margt mismunandi sparnaðarformi fái sömu skattalegu meðferð, þ.e. að 10% flatur skattur komi á allar fjármagnstekjur hvaða nafni sem þær nefnast jafnhliða því sem felld verði niður sérstök frítekjumörk á arðgreiðslur. Þetta eru að mínu mati óvenjuróttækar hugmyndir af skattfrv. að vera og bera jafnvel með sér vott af víðsýni. Mér er að vísu ljóst að þeir fáu einstaklingar sem fá miklar arðgreiðslur greiða á eftir 10% skatt af öllum arðtekjum í stað þess að greiða almennan tekjuskatt af arði sem er umfram frítekjumark. Skattgreiðslur þessa hóps munu lækka meðan skattgreiðslur aukast lítillega hjá þeim sem áður voru innan frítekjumarks. En þetta er í mínum huga einfaldlega það verð sem við greiðum fyrir að fá einfaldara og skilvirkara og betra skattkerfi sem þjónar heildarhagsmunum landsmanna betur en það skattkerfi sem við höfum haft til þessa. Á hitt ber þó einnig að líta að í frv. ríkisstjórnarinnar um fjármagnstekjuskatt er ákvæði sem heimilar einstaklingum að nýta persónufrádrátt sinn til greiðslu á fjármagnstekjuskatti sem ég tel mjög mikilvægt með tilliti til þess að stór hluti sparifjáreigenda er fólk með ellilífeyri og ekki aðrar tekjur. Þá er og afar mikilvægt það ákvæði í frv. sem heimilar þeim sem fjárfesta í hlutabréfum að jafna í allt að fimm ár tap sem verða kann á kaupum á hlutabréfum í einu félagi á móti arði sem verður á öðrum hlutabréfum. Hér er um mikilvægt ákvæði að ræða þar sem hlutabréfaviðskipti eru í eðli sínu áhættuviðskipti og ef löggjöfin verður ekki lagfærð með þessu móti búum við enn um ókomin ár við að mismunun í skattlagningu vaxta og annarra fjármagnstekna vinnur gegn nauðsynlegri eiginfjármyndum í fyrirtækjum. Þessi breyting er einkar áhugaverð fyrir þá sem lagt hafa sig eftir nýsköpun íslensks atvinnulífs og glímt við það að afla hlutafjár fyrir áhættusöm verkefni á sviði nýsköpunar þar sem vitað er fyrirfram að allt eins miklar líkur eru á því að fjárfesting sú sem fé er lagt í tapist. Það er ekki nokkur vafi á því að auðveldara verður að afla áhættufjár til slíkra verkefna ef fjárfestar geta dregið töp sem verða kunna á fjárfestingum frá öðrum fjármagnstekjum næstu fimm árin. E.t.v. má taka svo djúpt í árinni að segja að verði slíkt ákvæði að lögum sé það stærri áfangi að örvun íslenskrar nýsköpunar og atvinnulífs en það fjármagn sem stjórnvöld hafa til þessa veitt til slíkra verkefna og er ég þá að líta til baka til allmargra ára. Undanfarinn áratug hafa flest ný störf bæði hér á landi og í nágrannalöndum orðið til í litlum og meðalstórum fyrirtækjum og er almennt viðurkennt að hagvöxtur komandi ára verði fyrst og fremst til fyrir það frumkvæði og þá nýsköpun sem á sér stað í slíkum fyrirtækjum. Engu að síður er ljóst að áhætta fjárfesta við að leggja fé í rekstur slíkra fyrirtækja er býsna mikill. Það er gamall og nýr sannleikur að tiltölulega lítill hluti nýrra fyrirtækja nær því að lifa í fimm ár. Stofnanafjárfestar eins og lífeyrissjóðir og aðrir slíkir eru í eðli sínu áhættufælnir og forðast að leggja fé í slík fyrirtæki meðan þau hafa ekki enn sannað tilveru sína. Í flestum tilvikum kemur stofnfé því frá fjölskyldu og vinum stofnenda auk einstaklinga sem eiga fé aflögu og eru tilbúnir til að taka vissa áhættu til að ná þeirri ánægju sem því fylgir að vera með í verkefni sem e.t.v. nær að vaxa og dafna. Heldur hefur farið lítið fyrir slíkum einstaklingum hér á landi þó vissulega séu þeir til en þeim mun örugglega fjölga til muna ef frv. verður lögleitt. Annað grundvallaratriði fyrir örvun nýsköpunar sem er að finna í þessu frv. ríkisstjórnarinnar er það ákvæði að gengishagnaður skuli skattleggjast eins og aðrar fjármagnstekjur með 10% flötum skatti. Því aðeins mun það takast að fá óviðkomandi eða utanaðkomandi fjárfesta til að leggja fram áhættufé til nýsköpunar að menn eigi von á gengishagnaði á hlutafé. Að óbreyttum lögum er hvati fjárfestis til að taka áhættu næsta lítill. Honum er þá boðið upp á að leggja fram fé í rekstur þar sem vitað er með tilvísun til tölfærðilegra staðreynda að næsta litlar líkur eru á að fyrirtækið nái að lifa í fimm ár og ef svo vel tekst til að reksturinn gangi og fjárfesti takist að selja hlutabréf með hagnaði er það þannig í dag að gengishagnaðurinn er skattlagður með allt að 47% skatti. Við þessar aðstæður er ekki að furða þó að menn kjósi heldur að leggja fé sitt á bankareikninga. Verði frv. hins vegar að lögum horfir dæmið allt öðruvísi við. Fjárfestir greiðir þá einungis 10% skatt verði hagnaður af fjárfestingu en tap má draga frá arði annarra fjárfestinga næstu fimm ár. Þau tvö grundvallaratriði, sem ég hef farið yfir, hafa að mínu mati svo mikla þýðingu fyrir framþróun íslensks atvinnulífs að þó ég sé ekki hrifinn af nýjum sköttum tel ég að þessi atriði réttlæti ein og sér þetta frv. um fjármagnstekjuskatt, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram, og ég vona að það verði afgreitt sem fyrst sem lög frá Alþingi.

Herra forseti. Í reynd erum við að fjalla um tvö þingmál þó að umræðan snúist formlega aðeins um annað þeirra en það er stjfrv. um fjármagnstekjuskatt og frv. hinna þriggja flokksformanna, hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, Margrétar Frímannsdóttur og Jóhönnu Sigurðardóttur. Herra forseti. Það eru viss tímamót að það skulu vera rædd frumvörp um fjármagnstekjuskatt á hinu háa Alþingi. Stjfrv., sem hér er til umræðu, er þarft mál. Það er í samræmi við ríkisstjórnaryfirlýsingu frá því í fyrra en vitaskuld er hægt að betrumbæta það og það frv. sem flokksformennirnir þrír leggja fram og verður rætt á morgun er enn betra hvað varðar útfærslu á fjármagnstekjuskatti. Fyrsta niðurstaða málsins er vitaskuld sú að það er þingmeirihluti fyrir því að taka upp fjármagnstekjuskatt hér á landi. Það eru góð tíðindi og sjálfsögð því að Ísland er eina landið í næsta umhverfi og þó víðar væri leitað sem hefur ekki lagt skatt á fjármagnstekjur. Grunnhugsunin í þessu er alþekkt. Við höfum þannig skattkerfi að fólk greiðir skatta af launatekjum sínum en hins vegar hafa mjög margir tekjur af fjármagni sínu. Þá er eðlilegt að skattleggja það svipað og vinnutekjur. Þetta er sú grundvallarafstaða sem menn eru almennt sammála um þó svo menn geti tekist á um útfærslu málsins. Þetta er sú niðurstaða sem hefur orðið víðast erlendis. Þetta stjfrv. er reyndar ekki fyrsta atlaga stjórnvalda að þessu máli. Það hafa verið starfandi einar þrjár, fjórar nefndir varðandi þetta efni. Þær hafa skilað áfangaskýrslum og sumar þeirra hafa skilað frumvarpsdrögum. En málið er komið lengra í þetta sinn þar sem það frv. sem hér liggur fyrir sem stjfrv. er byggt á niðurstöðum nefndar og er flutt nær óbreytt frá því nefndaráliti. --- Herra forseti. Ég sé að hæstv. fjmrh. hefur sjálfsagt rétt brugðið sér frá en það væri æskilegt ef hann væri viðstaddur 1. umr. síns eigin máls. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði varðandi frv. ríkisstjórnarinnar á gagnrýninn hátt. Frv. er miðað við að lagður verði á 10% fjármagnstekjuskattur og hér er vitaskuld verið að tala um einstaklinga utan atvinnurekstrar. Einn meginókostur þessa frv. er sá að nýtt kerfi er hannað í kringum fjármagnstekjur í stað þess að fella það inn í núverandi skattkerfi eins og frv. flokksformannanna, sem ég greindi frá, gerir ráð fyrir. Það er eiginlega synd og ber að harma þá afstöðu hæstv. fjmrh. að hafa ekki léð máls á því að þessi frumvörp væru rædd sameiginlega og þá í umgjörð eins og stjórnarandstaðan vildi, þ.e. það yrði rætt um það í útvarpi og sjónvarpi eins og réttur er til og hefði hæft þessu mikilvæga máli. Það gerir það að verkum að aðalumræðan um málið fer fram í sjónvarps- og útvarpsumræðu annað kvöld þó svo nokkuð forskot verði tekið á sæluna í dag en það hefði vitaskuld verið heppilegra, herra forseti, að málin hefðu verið rædd öll saman. Það má benda á að fyrri nefndir reyndu að útbúa tillögur um skattlagningu á raunvexti. Það þekkist hins vegar hvergi í heiminum og sú aðferðafræði hefur verið lögð á hilluna enda vandséð að það hafi nokkurn tilgang eftir að okkur tókst að ná tökum á verðbólgunni. Sömuleiðis er til bóta að fella fjármagnstekjuskatt inn í staðgreiðslukerfið sem er gott kerfi og hefur reynst vel í skattaumhverfinu og eftirlit innan þess kerfis er tiltölulega auðvelt. Hins vegar er ástæða til þess að vekja sérstaklega athygli á því að það eru ekki einungis vextir sem hingað til hafa verið skattlausir, sem verða skattlagðir með 10% skatti, heldur eru felldar undir þá skattlagningu ýmsar tekjur aðrar sem hingað til hafa verið skattlagðar innan tekjuskattskerfisins. Hér er t.d. um arð að ræða, söluhagnað eða leigutekjur. Þessi útfærsla ríkisstjórnarinnar, herra forseti, þýðir verulega skattalækkun fyrir fjármagnseigendur í landinu. Rökin sem færð eru fyrir þessu eru m.a. að gera þetta sérstaklega til að örva fjárfestingar í hlutabréfum finnst. Þetta finnst mér ekki gilda eða ekki vera mjög veigamikið því að það væri þá betra að reyna sérhæfar aðgerðir til að örva fjárfestingar í hlutabréfum. Má benda á að slíkt fyrirkomulag er nú þegar við lýði þegar keypt eru hlutabréf af hálfu einstaklinga vegna þess að þau eru frádráttarbær frá skatti eftir vissum reglum. Annað sem fylgir sérstakri gjöf ríkisstjórnarinnar til handa fjármagnseigendum er að breytt er möguleikum varðandi jöfnunarbréfaútgáfu. Það verður heimilt að greiða út arð sem nemur ónýttri jöfnunarbréfaútgáfu. Það vill segja okkur að félag, sem hefur ekki fullnýtt heimild sína, segjum t.d. að menn ættu 25% heimild ónýtta, þá geta þeir hækkað arðgreiðslur um 25%, dregið þessar viðbótargreiðslur frá tekjum félagsins og þar með lækkað tekjuskatt þess en þessum 25% aukaarði er komið til hluthafanna sem þyrftu einungis að greiða af því 10% skatt í stað þess að greiða hin hefðbundnu 43%. Hér er náttúrlega um að ræða verulega mismunum og ívilnun til handa fjármagnseigendum í stjfrv. frá því sem áður var í lögum. Einnig má benda á að það sem er jafnvel enn alvarlegra varðandi stjfrv. að vera með mismunandi kerfi, sem kemur skýrt fram í stjfrv., er að einstaklingar sem reka núna fyrirtæki persónulega taka náttúrlega hagnað sinn sjálfir og greiða þá af því tekjuskatt á hefðbundinn hátt um 41--46%. Allir þessir aðilar munu breyta í rekstri sínum í einkahlutafélög, ehf., og taka hagnaðinn út úr rekstri fyrirtækisins í formi arðs og greiða af þeim hagnaði 10% skatt. En það má benda á að hagnaður félaga er nú skattlagður með 33%. Þannig er hægt að sýna fram á að einstaklingur sem hefur haft eina milljón í hagnað af fyrirtækjarekstri getur lækkað skatta sína auðveldlega úr 450 þús. niður í 100 þús. Þetta er mjög alvarleg útfærsla á stjfrv. sem hér er lögð fram. Það er sem sagt ívilnað á mjög áberandi hátt á þrenns konar vettvangi, þ.e. að fella arð og söluhagnað á leigutekjur undir 10% skatt í stað þess að hafa það hefðbundið í skattkerfinu. Það er í öðru lagi að nýta jöfnunarbréfaútgáfu á þann hátt sem ég lýsti áðan til ívilnunar við arðsútgreiðslu og það að þessi möguleiki sem opnast fyrir menn að taka út hagnað í félögum með 10% skattlagningu í stað hefðbundinnar álagningar sem einstaklingur. Hér er náttúrlega um að ræða verulegar ívilnanir sem koma fram í þessu frv. Það er hægt að finna að því, hæstv. fjmrh., að það skuli ekki hafa verið skýrt betur í þessu stjfrv. því öll ábyrgð á því er náttúrlega á herðum ráðherra þó nefnd hafi unnið útlínur eða unnið málið. Ég held að þær smugur sem ég hef verið að lýsa til hagsbóta fyrir fjármagnseigendur og fyrirtækjarekstur séu með þeim hætti að menn hafi hreinlega ekki alveg áttað sig á því þegar frv. var samið. Það er t.d. sérkennilegt að hugsa sér að sjá fyrir því að í stjfrv. eða nefndarálitinu skuli fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar standa óskiptir af því áliti en það voru einmitt fulltrúar stjórnarandstöðunnar, hinir pólitísku fulltrúar, sem bentu á ýmsa veikleika í stjfrv. og m.a. er vikið að þessum þáttum sem ég gat um. Ef um einhvers konar málamiðlun væri að ræða hefði það hefði það vitaskuld þurft að koma fram með skýrari hætti bæði í nefndarálitinu og frv. en gert er. Annað sem er mjög ámælisvert varðandi stjfrv. er sú atlaga sem gerð er að sveitarfélögunum því að þeim er haldið utan við skattkerfið. Það er þannig að sveitarfélögin verða af um það bil 300 millj. kr. frá því sem nú er. Þetta er náttúrlega ófær útfærsla sem ber að leiðrétta og er tekist á um í frv. flokksformannanna þriggja sem ég gat um. Það að setja upp kerfi sem rýrir beinlínis möguleika sveitarfélaganna frá því sem nú er, því að þau greiða náttúrlega vitaskuld þennan skatt, nær ekki nokkurri átt. Ég geri fastlega ráð fyrir að hér hafi hreinlega verið um handvömm að ræða en ef skipulagt kerfi er á ferðinni hefði verið rétt að það hefði verið dregið skýrar fram af hæstv. fjmrh. Því hefur verið haldið fram að skattlagning fjármagnstekna þýði fjárflótta og það er aðeins komið inn á það í nefndarálitinu og fyrri nefndarálitum. Ég tel hins vegar að það séu óþarfaáhyggjur. Ég hef bent á að fjármagstekjur eru alls staðar skattlagðar í kringum okkur þannig að menn væru þá bara að flýja úr einum skattinum í annan og það er ekkert óeðlilegra að skattleggja fjármagnstekjur frekar en að skattleggja launatekjur. Ég tel því ekki vera hættu á því og það er ekki hægt að benda á nein rök fyrir því að stjórnarfrumvarpsleiðin eða frv. flokksformannanna leiði til fjárflótta enda er hér um að ræða tiltölulega mjög litlar upphæðir. Stjórnarfrumvörpin gera ráð fyrir að leggja þennan skatt á alla aðila hvort sem þeir hafa verið undanþegnir skatti eða ekki. Síðan er sett upp kerfi til að pikka þá út úr álagningunni sem eiga ekki að bera hana. Þar ber einna hæst lífeyrissjóðina en þess er getið sérstaklega í stjfrv. að þeir skuli undanþegnir fjármagnstekjuskatti. Þetta er hins vegar ekki svo einfalt mál þegar litið er á lífeyrissjóðina. Við höfum verið að gera breytingar á lífeyrissjóðskerfinu undanfarin ár. Lífeyrisgreiðslur eru skattskyldar hér eins og annars staðar. Lífeyrisiðgjöld eru núna undanþegin skatti og það var verið að gera síðustu breytingar í þá átt núna á þessu ári. Í stjfrv. er gerð tillaga um að undanþiggja vaxtatekjur lífeyrissjóðanna þeim 10% skatti sem hér er gerð tillaga um. Það er gert með þeirri röksemd að hér eigi ekki að vera tvísköttun en röksemdin sem er notuð í frv. er fyrst og fremst sá mismunur sem er milli opinbers kerfis og almenna kerfisins. Opinbera kerfið getur staðið við skuldbindingar sínar með fjárframlagi frá þriðja aðila, þ.e. ríkinu. Það er lagaskylda ríkisins á meðan almennu sjóðirnir geta ekki fjármagnað þennan vaxtaskatt nema með því að skerða réttindi. Þessi rök eru ekki mjög vel útfærð í nefndarálitinu og hefði þurft betri skýringar við þó svo að meginhugsunin sé ljós. Þá má benda á að spariskírteini, sem hafa verið skattfrjáls og þess vegna borið lága vexti, eru ekki eins spennandi kostur fyrir lífeyrissjóðina sem hafa þá skattfrelsi. Það mun ekki vera sérstakur ávinningur fyrir lífeyrissjóðina þrátt fyrir að vextir af spariskírteinum verði skattlagðir eins og annar sparnaður. Það þarf því að gæta vandlega að áhrifum þess á fjármagnsmarkaðinn þar sem lífeyrissjóðirnir skipta verulegu máli en eru líka í samkeppni við aðra aðila. Matsatriðin varðandi lífeyrissjóðina hefur m.a. verið bent á í einu nefndarálitinu af hálfu Sveins Jónssonar, aðstoðarbankastjóra Búnaðarbankans, sem er einn færasti sérfræðingur á þessu sviði. Það kemur fram í greinargerð hans frá því í október 1993 að menn eiga að hafa skattgreiðslur á vaxtatekjur sem líkasta meðferð annars sparnaðar. Það er ósamræmi í því í frv. sem við erum að ræða hér. Það þarf líka að líta á skattlagningu á vaxtatekjur lífeyrissjóðanna. Það eru ekki skattlagningar á sjóðina heldur á vaxtatekjur þeirra einstaklinga sem aðild eiga að sjóðunum. Það verður að hafa í huga hlutverk lífeyrissjóðanna á fjármagnsmarkaði okkar og þeir gera mjög margt annað en að greiða lífeyri, m.a. greiðslu annarra trygginga auk þess sem hið opinbera ellilífeyriskerfi stendur við hlið hins almenna lífeyrissjóðskerfis. Þannig þarf auðvitað að skoða þessi mál í heild. Ég hefði kosið að menn hefðu skoðað lífeyrissjóðskerfið í samhengi við áhrif þess á íslenskum fjármagnsmarkaði og litið til þess með hvaða hætti skattaleg meðferð á að vera og uppstokkun á lífeyriskerfinu væri þá hluti af því. Mér hefði fundist ástæða til að leysa lífeyrissjóðsmálið, skattlagningu á lífeyrissjóði og hlutverk þeirra á fjármagnsmarkaði samhliða. Ég veit að ýmsir hv. þm. eru sammála mér í því að það er brýnt að taka á þeim málum. Annað atriði sem varðar þessa umfjöllun eru eignarskattarnir en það er ekki snert á þeim í frv. Það er beinlínis tekið fram í áliti nefndarinnar með stjórnarfrv. að það hafi ekki verið á sviði nefndarinnar sem mér finnst dálítið vafasöm þrenging á starfssviði hennar. Mér finnst hún að öðru leyti hafa farið aðeins út fyrir það svið þegar henni hentaði en látum það vera. Hér eru eignarskattar nokkuð háir miðað við önnur lönd en þeir eru líka settir upp á annan hátt. Hér erum við með stóra eignarpósta, eignarskattsfrjálsa, svo sem spariskírteini og bankainnstæður. Það er einsdæmi í heiminum og það hefði mátt skoða hvort ekki hefði átt að lækka eignarskattsprósentuna og breikka eignarskattsstofninn. Mér finnst fyllilega koma til álita að fella niður almennan eignarskatt samhliða því að tekinn væri upp fjármagnstekjuskattur og leggja þá eignarskatt einungis á verulegar eignir svona eins og hátekjuskattur er notaður í okkar kerfi en láta að öðru leyti fjármagnstekjuskattinn koma að nokkru leyti í staðinn. Breikkun eignarskattsstofnsins og að taka þá inn til mats á skattskyldum eignum þá þætti sem þar eru fyrir utan finnst mér að hefði mátt skoða. Þess má geta að lagt er til í stjórnarfrv. að skatthlutfallið verði 10%. En það má geta þess svo menn átti sig á því að þar er verið að tala um á mjög sambærilegan hátt í frv. flokksformannanna, meðalskattlagning er um 11% og fer í liðlega 18%. Þetta mun væntanlega skila svipuðum tölum þó fyrir utan þau göt sem ég hef nefnt á stjfrv. sem gera það sennilega að verkum að þar er um að ræða verulegt ofmat á þeim tekjum sem reiknað var með inn í ríkissjóð. Það eru þessi atriði sem ég nefndi hér áðan, hvernig hægt er að breyta atvinnurekstri í hlutafélagsform og taka hagnað út með arði, það er útfærsla um arðgreiðslu miðað við uppfærslu hlutabréfa og það er þessi breytta skilgreining á tekjum sem falla þá núna undir 10% skatt. Mér finnst að þetta hefði mátt skoða betur. Það er ýmislegt sem bendir til þess að fjármagnstekjufrv. ríkisstjórnarinnar muni ekki skila mjög miklu í ríkissjóð og það sé frekar létt byrði af þeim sem fjármagnssterkir eru í þessu þjóðfélagi og íþyngja frekar þeim sem minna mega sín. Það átti ekki að vera tilgangur manna þegar þessi Lilja var kveðin. Frv. stjórnarinnar er því miður með þeim ágalla að hér séum við komin með Hróa hött með öfugum formerkjum. Útfærslan er þannig að það eru lagðir skattar á þá sem minna mega sín varðandi þessar fjármagnstekjur en þeim ívilnað sem meira mega sín. Ég tel hins vegar að í stjórnarfrv. í heild séu ýmsir veikleikar á tæknilegri útfærslu og ástæða til að draga það skýrt fram hér miklu frekar en að hafna með öllu þeirri útfærslu sem þar er. Ég tel að hægt sé að betrumbæta þá hugsun sem þarna er á ferðinni og leggja þar til grundvallar m.a. frv. flokksformannanna eða skoða þetta betur í þingnefnd vegna þess að það er mjög mikilvægt að þetta frv. verði lögfest í vor. Ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að ríkisstjórnin sem leggur fram stjfrv. ætli að afgreiða málið í vor. Það er gert ráð fyrir því og hæstv. fjmrh. hefur verið spurður að því hvort það sé ekki einlægur vilji hans að stefna að afgreiðslu málsins. Ég geng út frá því að svo sé en það væri vissulega gott ef hann gæfi um það skýra yfirlýsingu. Það kom mjög skýrt fram í nefndarstarfi, sem menn hafa gert hér nokkuð að umtalsefni, að auðvitað var áskilinn þar réttur að flytja brtt. eða vera með önnur sjónarmið um þetta efni alveg eins og stjórnmálaflokkarnir hafa vitaskuld efni til. Það má einnig benda á það sem kemur fram í bókun stjórnarandstæðinga í nefndinni að það er starfandi nefnd með fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna og aðilum atvinnumarkaðarins að vinna heildstæðar tillögur að íslensku tekjuskattskerfi. Það eru auðvitað ekki góð vinnubrögð að ætla sér að endurskoða íslenskt tekjuskattskerfi án þess að kalla stjórnarandstöðuna til ráðagerða sem getur bæði lagt til þekkingu á málaflokkum og e.t.v. annað pólitískt mat sem ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur þó vitaskuld rétt á að hafna. Ég tel hins vegar að séu þessi mál skoðuð í heild þá sé áríðandi að lögfesta málið á vorþingi. Útfærslan í stjfrv. er ekki nógu fullkomin og það má alveg hugsa sér og stjórnarandstaðan er fús til að liðsinna við breytingar sem þarf að gera á því frv. þannig að það falli betur að þeim upprunalegu markmiðum. Ég sé ekki ástæðu til annars en að lýsa því yfir að það eigi að greiða leið þessa máls, þ.e. stjfrv. að teknu tilliti til flokksformannafrv. og lögfesta þetta mál fyrir vorið. Ég hafna því að ríkisstjórnin vilji láta brjóta á því að stjórnarandstaðan vilji koma í veg fyrir þetta mál með vinnubrögðum, það er rangt. Ýmsir stjórnarþingmenn hafa dregið dálítið lappirnar varðandi lögfestingu á fjármagnstekjuskatti yfirleitt. Ég tel hins vegar að alvara málsins hafi komið alveg skýrt fram í því að það er lagt fram stjfrv. á hinu háa Alþingi og það er vitaskuld þingmeirihluti fyrir því. Ég tek undir þær spurningar sem hafa verið bornar fram af ýmsum stjórnarandstæðingum varðandi það efni hvort hér sé ekki um að ræða verkefni sem menn ætla að einhenda sér í sameiginlega til að hægt verði að lögfesta vorþingi skynsamlega útfærslu á fjármagnstekjuskatti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir orð hans um eignarskattinn. Ég geri ráð fyrir að við munum ræða það í efh.- og viðskn. þegar þar að kemur að ástæða sé til að lækka hann. En það var eitt atriði sem ég vildi gjarnan koma inn á og það var það sem hann nefndi að menn gætu nú tekið út tekjur sínar sem arð frá fyrirtækjum í stað þess að taka þær út sem laun. Þarna er ákveðinn misskilningur í gangi. Þetta var rætt í nefndinni. Það er þannig að ef maður eða fyrirtæki hans hefur 1.000.000 kr. í tekjur er það hagnaður. Af því er borgað 330 þús. kr. í skatt, fyrirtækið borgar það sem skatt af hagnaði sínum til ríkisins. Þá eru eftir 660 þús. kr. Af því borgar maðurinn þá 10% í fjármagnstekjuskatt eða 66 þús., samtals 396 þús., þ.e. tæp 40%. Ef hann greiðir sér það sem tekjur þá aftur á móti getur hann dregið frá 10% í lífeyrissjóð sem er vissulega eign hans eftir sem áður. Þá eru eftir 900 þús. kr. sem verða skattaðar með 42% skatti og það gefur 378 þús. í skatt. Hann borgar því minni skatt með því að borga sér þetta sem laun en að borga fyrst tekjuskatt af hagnaði og svo aftur fjármagnstekjuskatt af arðinum. Þetta er mjög svipað. Þetta var rætt mikið í nefndinni og talið vera mjög eðlilegt að þetta kæmi jafnt út.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að umræður um fjármagnstekjuskatt skuli loksins komnar inn á Alþingi. Það hefur verið stefna okkar kvennalistakvenna um margra ára skeið að það ætti að taka upp fjármagnstekjuskatt. Í stefnuskrá Kvennalistans segir að það beri að skattleggja fjármagnstekjur eins og aðrar tekjur. Þar með er ekki sagt að útfærslan sé sú að það eigi að vera 42% skattur heldur má auðvitað hugsa sér ýmsar leiðir í því. Þegar hæstv. fjmrh. fór þess á leit við stjórnarandstöðuna sl. vor að hún skipaði fulltrúa í nefnd um fjármagnstekjuskatt var það nokkuð rætt í röðum þáv. stjórnarandstæðinga hvort ætti að taka þátt í því starfi. Við kvennalistakonur komumst að þeirri niðurstöðu það væri rétt að taka þátt í umræðum og tillögugerð um fjármagnstekjuskatt og að það væri ekki rétt að hafna því og m.a. yrði líklegra að það tækist að koma á slíkum skatti ef allir stjórnmálaflokkar stæðu að því. Fulltrúi okkar í þeirri nefnd sem skipuð var, Kristín Einarsdóttir, hv. fyrrv. þm., hafði verulegt samráð við okkur þingkonur og við fylgdumst nokkuð grannt með störfum nefndarinnar þó það væri alltaf ljóst af hennar hálfu að hún ætlaði ekki að binda þingflokkinn nákvæmlega við þær tillögur sem yrðu lagðar fram. Hins vegar endaði málið á þá leið og ég vil geta þess að þegar það varð ljóst að stefndi í þá tillögugerð sem nú liggur fyrir þá kom til umræðu hvort við tækjum þátt í því eða hættum þessu starfi. Niðurstaðan varð sú að taka áfram þátt í vinnunni og að það réði meiru að koma á þessum skatti fremur en hvort útfærslan yrði einu skrefinu nær eða fjær þeim hugmyndum sem við höfðum. Það má segja að þær hugmyndir hafi verið nokkuð í átt við þær tillögur sem formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka hafa lagt fram. Hins vegar er alveg ljóst að á þeirri leið eru margir gallar og hún er erfið í framkvæmd o.s.frv., en ég ætla ekki að fara að ræða hana hér. Hún verður til umræðu á morgun. Mergurinn málsins er sá að nefndin, sem skipuð var og í áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka ásamt fulltrúum Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins, komst að niðurstöðu sem er málamiðlun eins og margoft hefur verið komið hér að. Þó að fjórir nefndarfulltrúar hafi með bókun lýst ákveðnum fyrirvörum gagnvart þessari tillögu var samt niðurstaðan sú að standa að tillögunum. Eins og segir í bókun og margoft hefur verið vitnað til telja þessir fjórir nefndarmenn nefndarálitið ásættanlegt með vísan til bókunar þessarar en áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og þar með að styðja brtt. sem geta talist til bóta. Hæstv. forseti. Ég verð að segja það sem skoðun mína að ég undrast mjög þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og meðferðina á málinu. Þetta er málamiðlun. Hér eru allir að teygja sig í ýmsar áttir þar með talið við kvennalistakonur og aðrir. Vissulega eru ákveðnir gallar á þessu frv. og þættir sem þyrfti að skýra nánar en niðurstaðan hlýtur að vera sú að reyna að koma á fjármagnstekjuskatti. Það að gefa sér rétt til að styðja brtt. þýðir ekki að menn hafi rétt til að leggja fram tillögur sem ganga í allt aðra átt, voru ræddar ítarlega í nefndinni og ljóst var að ekki náðist samkomulag um. Það náðist ekki samkomulag um þá leið. Þess vegna er ég mjög ósátt við þessi vinnubrögð. Mér finnst heldur leitt þegar stjórnarandstöðunni er loksins hleypt að verkum, sem er ekki of oft, hvorki hjá þessari ríkisstjórn né annarri, að þá skuli menn ekki standa við þá niðurstöðu sem fæst. Ég minnist þess sannast að segja ekki frá pólitískum ferli mínum, sem er svo sem ekki ýkjalangur, að hafa nokkurn tímann orðið vitni að svona vinnubrögðum. Mér finnst þetta leitt þó ég ítreki það að það eru ákveðnir gallar á þessari útfærslu. Ég mun koma að þeim síðar í mínu máli. Inntak frv. er í þá veru að hér er verið að leggja 10% flatan skatt á allar fjármagnstekjur sem hefur það í för með sér að vaxtatekjur verða nú skattlagðar eftir nokkurra ára hlé. Fyrir allnokkrum árum var skattur á vaxtatekjur en þá voru vextir reyndar neikvæðir þannig að það var ákveðið að fella þann skatt niður sem betur hefði aldrei verið gert. En á móti þessu kemur að skattprósenta á aðrar fjármagnstekjur er samræmd þannig að það verður lækkun á ýmsum tegundum fjármagnstekna, t.d. arði, söluhagnaði og leigutekjum. Í frv. og nál. eru auðvitað miklar vangaveltur um það hvaða áhrif skatturinn muni hafa á þessar breytingar. Það er margítrekað að erfitt er að gera grein fyrir þeim áhrifum. En almennt er niðurstaðan sú að þessi prósenta sé svo lág að það sé ólíklegt að hún hafi veruleg áhrif á fjármagnsmarkaðinn og að þessi lækkun á öðrum sköttum vegi þar upp á móti þannig að áhrifin verði einhvers staðar nálægt núllinu þó að erfitt sé um það að spá. Í greinum sem hafa verið skrifaðar vegna þessa máls og reyndar í gögnum sem hafa borist þingmönnum spá ýmsir því að þessi skattur muni hafa veruleg áhrif og hafa í för með sér fjármagnsflótta. Það er talið upp í tugum liða þvílík gífurleg áhrif þetta mundi hafa og það er kannski eðlilegt að þeir sem hafa vaxtatekjur snúist til varnar. Ég man eftir að hafa setið á fundi með aðallega fullorðnu fólki sem óttaðist mjög þennan skatt. Það gætir oft misskilnings. Það er eins og fólk haldi að það eigi að skattleggja beint inneignir í bönkum en ekki bara vextina. Sú megingagnrýni sem komið hefur fram á frv. snýr fyrst og fremst að lækkun skatta. Hún snýr fyrst og fremst að þeirri lækkun skatta sem hér um ræðir og þar með sé verið að færa peninga til hinna ríkari í stað þess að taka af þeim peninga. Þá verða menn að skoða það. Ég verð að segja að ýmsir þeir sem hér hafa talað í dag og þeir sem ég hef talað við um þetta mál hafa greinilega ekki kynnt sér nægilega vel hvorki greinargerð frv. né nál. þar sem koma fram ítarlegar upplýsingar. Menn verða að átta sig á því hverjir það eru sem hafa vaxtatekjur. Hverjir eru það? Hverjir eru það sem fá arð og hversu mikill er hann? Hvaða reglur gilda núna um skattlagningu á arði? Það kemur mjög greinilega fram að meðal þeirra sem hafa vaxtatekjur er langsamlega stærsti hópurinn fólk yfir sjötugt. Það er langsamlega stærsti hópurinn. Í töflum í álitinu er tengt saman aldur og tekjur fólks. Hér kemur greinilega fram að því meiri tekjur sem fólk hefur því meiri fjármagnstekjur. Þannig að þessi rök um að það sé verið að leggja byrðar á þá sem verst standa að vígi eru algjörlega út í hött. Þetta er algjörlega út í hött og mér finnst þetta í rauninni spilla mjög fyrir þessu máli og umræðum að tala svona því við erum að tala um að fólk sem á milljón í banka og fær 7,5% vexti á þá upphæð, borgi 7.500 kr. í vaxtaskatt, fjármagnstekjuskatt, 7.500 kr. ef fólk á eina milljón í banka. Eru þetta þeir sem verst standa að vígi? Er þetta þvílík upphæð að það beri að gera eitthvert veður út af henni? Ég spyr aftur: Hverjir eru það sem hafa vaxtatekjur? Það er gerð mjög ítarleg grein fyrir því í frv., í þessum töflum sem hér eru. Mér finnst meiri spurning með þessa lækkun á arði. Það finnst mér vera miklu stærri spurning. Þá er að skoða hvað það þýðir. Eins og fram kemur í nál. eru núna greiddar um 800 millj. í arð samkvæmt skattframtölum sem fyrir liggja og af þeirri fjárhæð voru greiddar 160 millj. kr. í tekjuskatt og útsvar. Með þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til, mundi þessi upphæð lækka niður í 80 millj. Við erum að tala um skattalækkun upp á 80 millj. kr. Það kemur líka hér vel fram hverjir það eru sem fá greiddan arð. Hverjir eru það? Langsamlega stærsti hópurinn sem fær greiddan arð eru hjón með yfir 4 millj. kr. í tekjur. Það er langsamlega stærsti hópurinn. Maður hlýtur að spyrja: Hvað er líklegt að fólk geri við þennan arð? Hvað gerir það við þennan arð? Ef hann er lagður í banka þá þarf að greiða af honum vaxtaskatt þar. Er ekki líklegast að það náist fram sem er einn megintilgangurinn með þessari lækkun fyrir utan það að samræma skattprósentu, að þessir peningar fari í frekari fjárfestingar í atvinnulífinu? Er það ekki mjög líklegt? Vegna þess að við erum að tala um fólk sem hefur verulegar tekjur fyrir. Menn binda þá von við þessar breytingar að þær verði til þess að það fólk sem fær greiddan verulegan arð verji þeim peningum til annarra fjárfestinga hvort sem það eru hlutabréf eða hvað sem það er. Ef það kemur í ljós að þessir peningar hverfa út í bláinn, þá verður að taka á því. En eins og málum er nú háttað er 10% frítekjumark hvað varðar arðgreiðslur. Eftir því sem fram kemur hér og fram kom hjá fulltrúa okkar í nefndinni, þá miða menn arðgreiðslur við þetta frítekjumark. Menn miða við það að halda sig innan ákveðins ramma. Það hefur verið bent á að fyrirtæki muni fara þá leið að breyta sér í hlutafélög og fara ýmsar krókaleiðir til að lækka sína skatta og það þarf að kanna alveg sérstaklega. Það þarf að kanna það alveg sérstaklega í hv. efh.- og viðskn. hvort hér er verið að opna glufur fyrir fyrirtæki. En ég fæ ekki séð að það sé verið að því. Þeir sem hafa haldið því fram þurfa að rökstyðja það í þessari umræðu. Tíminn líður hratt, hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vil beina til hæstv. fjmrh. Eina breytingin sem gerð var frá tillögum nefndarinnar er sú að taka forseta Íslands út úr hópi þeirra sem eru skattskyldir. Það er vísað til þess í greinargerðinni að á Alþingi sé til meðferðar frv. um skatta forseta Íslands. Ég á nú ekki von á að það frv. verði afgreitt og í sjálfu sér er það ekki stórmál. Þó er það auðvitað grundvallarspurning hvort einhver þegn þessa samfélags eigi að vera undanþeginn skatti. En þetta er eina breytingin sem var gerð á tillögum nefndarinnar. En það sem mig langar að spyrja nánar út í er í fyrsta lagi áhrif sem talað er um varðandi sveitarfélögin. Það er alveg ljóst að sveitarfélögin munu verða fyrir tekjutapi af völdum þessarar skattbreytingar og það er vakin athygli á því. Það er vakin athygli á því í nál. að þessi áhrif munu koma fram. Því er beint til hæstv. ráðherra að það þurfi að taka upp sérstaklega og hann kom að því í sínu máli. Ég vil spyrja hann hvernig hann hyggist bregðast við tekjutapi sveitarfélaganna. Í öðru lagi gerist það með þessum breytingum að ýmis félög sem hingað til hafa verið skattfrjáls, við getum tekið sem dæmi Rauða krossinn, Hjálparstofnun kirkjunnar og fleiri slíka aðila sem geta legið inni með miklar bankainnstæður þó það sé hugsanlega tímabundið, lenda í þessum skatti. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um afstöðu hans til þess hvort það væri rétt að hafa heimild í lögunum fyrir hæstv. fjmrh. til að veita undanþágu frá slíkum skatti. Það hefur verið bent á að það er mjög erfitt í framkvæmd að vera með undanþágur og eina leiðin í því væri svona eftiráundanþága af hálfu hæstv. fjmrh. En þá kemur spurningin um hverjir eiga að fá slíkar undanþágur. Það eru sérstaklega stofnanir og félög sem sinna hjálparstarfi af ýmsu tagi. Það má segja að það sé mjög óréttlátt þegar verið er að safna fé meðal almennings að það skuli svo vera skattlagt þannig að þetta er atriði sem ég vil að verði athugað alveg sérstaklega. Það er tvennt í viðbót og hið fyrra eru eignarskattarnir. Það hefur verið bent á það og kemur vel fram í greinargerð nefndarinnar að eignarskattar hér á landi eru með þeim hæstu sem fyrirfinnast, að minnsta kosti í Evrópu. Nefndin leit svo á að það væri ekki hennar hlutverk að taka á þeim. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvað fyrirhugað er varðandi eignarskattana. Þeir skila verulegum tekjum í ríkissjóð. Við erum að tala um væntanlega milljarð í tekjur af fjármagnstekjuskatti. Ætla menn að þurrka þann ávinning út með því að lækka eignarskatta? Hvaða vangaveltur eiga sér stað varðandi þetta atriði í fjmrn.? Þá er það enn eitt atriði sem ég vil draga í efa eða mér finnst vera spurning varðandi þá framsetningu sem hér er. Það snýr að húsaleigutekjum. Menn fullyrða bæði í frv. sjálfu og í nál. að með því að leggja 10% skatt á húsaleigutekjur í stað þeirra reglna sem nú gilda og eru þannig að það má hafa 25 þús. kr. í leigutekjur áður en byrjað er að leggja á skatt, muni verða til þess að leigutekjur verði frekar taldar fram. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvernig menn komast að þeirri niðurstöðu. Það er auðvitað hægt að reikna dæmi. En er það ekki staðreyndin að á meðan leigjendur hafa engan hag af því að telja fram leigu af því þeir fá engan frádrátt eða neitt út á það, hvers vegna skyldu menn þá fara að gefa það upp að þeir hafi leigutekjur frekar en ...

Hvað með þetta heiðarlega?

Já, þá kemur það að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur mikla trú á heiðarleika fólks og við skulum vona að það reynist satt vera. En miðað við þau skattsvik og undandrætti sem við búum við núna í okkar skattkerfi, leyfi ég mér að efast um að þetta rætist. En það eru ýmsar leiðir til að komast að því og hafa eftirlit með því. Herra forseti. Tíma mínum er að ljúka og niðurstaða mín er sú að ég set ákveðið spurningarmerki við ákveðna þætti í frv. Hér er um að ræða mjög lága skattprósentu og einfalda framkvæmd. Við stöndum frammi fyrir því að um þessa leið náðist sátt í nefndinni þó það hafi komið ákveðið bakslag í þá sátt og ég fæ tækifæri til þess, hæstv. forseti, að skoða það nánar í nefnd. En að sjálfsögðu stöndum við við það samkomulag sem við kvennalistakonur höfum gert.

Virðulegur forseti. Út af orðum hv. 14. þm. Reykv. um nefndarstarfið og fyrirvara þingflokkanna vil ég segja alveg eins og er að ég tel að sá fyrirvari sem þarna er og var borinn undir þingflokk minn opni fyrir að unnt sé fyrir flokkana að standa að flutningi þingmála á þessu sviði. Ég segi það alveg eins og er og vil láta það koma skýrt fram að ef ég hefði áttað mig á því að einhver maður einhvers staðar bæri brigður á að við hefðum þennan rétt í þingflokki mínum þá er ég þess fullviss að við hefðum ekki staðið að bókun af þessu tagi. Við töldum með öðrum orðum að bókunin opnaði málið algjörlega. Þetta segi ég, hv. þm., vegna þessarar ræðu því að mér er auðvitað mikið í mun þegar fólk okkar á í hlut og er í nefndum á vegum ríkisstjórnarinnar eða annarra að menn umgangist hlutina með heiðarlegum og eindregnum hætti. Það stóð aldrei annað til af okkar hálfu. Þess vegna segi ég það þegar hæstv. fjmrh. bregður okkur um óheilindi í þingflokki mínum að ég vísa því á bug. Það var ekkert slíkt uppi af okkar hálfu. Ég tel að orðalag bókunarinnar sé algjörlega opið að því er varðar flutnings frv. Að setja málin upp með öðrum hætti er hreinn útúrsnúningur að mínu mati. Þá er ég ekki endilega að svara hv. þm. heldur líka því sem komið hefur fram áður en einnig því sem kom fram í ræðu hv. þm. og segi það líka að túlkun fjmrh. á afstöðu okkar í nefnd af þessu tagi hvetur okkur til þess að fara framvegis varlega í nefndum sem eru á sviði þess ráðherra sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Ég get ekki annað en verið ósammála þessari túlkun og þetta hefur náttúrlega verið töluvert til umræðu. Það segir í bókuninni í lokin, með leyfi forseta, ,,þar með að styðja breytingartillögur ...`` Það sem mér finnst vera mergurinn málsins er að menn ræddu í nefndinni ýmsar leiðir og fóru í gegnum þær leiðir sem komu til greina, þar með talda þá leið sem formenn þriggja stjórnmálaflokka leggja til í frv. sínu. Ég get ekki litið svo á að þar sé um brtt. að ræða vegna þess að það er allt önnur leið. Það er allt önnur aðferð til nálgunar málsins. Ef við hefðum gefið okkur betri tíma á sínum tíma til að skoða niðurstöður nefndarinnar hefði verið miklu hreinlega að mínum dómi að kljúfa nefndina og lýsa því yfir að þessi leið sem verið er að leggja til væri ekki ásættanleg. En niðurstaðan varð þessi. Hér er talað hvað eftir annað um nefndina, nefndin telur, nefndin er sammála um og menn segja í bókun að þeir telji það ásættanlegt. Þess vegna finnst það ekki góð vinnubrögð að leggja svo til að farin sé allt önnur leið.

Virðulegi forseti. Það er ekki mál hv. 14. þm. Reykv. að túlka mál fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra. Ég var að því. Ég túlka málin nákvæmlega eins og ég gerði hér áðan að menn hefðu í góðri trú staðið að bókun af þessu tagi og þar með opnað málið í heild. Ég tel að það sé orðhengilsháttur af hálfu fjmrh. að líta þannig á að með bókuninni hafi menn lokað öðrum pólitískum leiðum. Ég vil ekki sitja undir því á meðan ég er formaður þingflokks míns að vera brugðið um óheilindi af því tagi sem komu m.a. fram í máli hans. Ég segi það líka að ég tel að sú túlkun á málinu sem kom fram hjá hv. 12. þm. Reykn., Kristínu Halldórsdóttur, fyrr í dag hafi verið 100% rétt. Ég er sammála henni en ósammála flokkssystur hennar.

Hæstv. forseti. Það sem fram kom fyrr í dag hjá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur var að fullyrðingar hæstv. fjmrh. varðandi það að öðrum leiðum hefði verið hafnað væri ekki rétt. Við kvennalistakonur höfum ekki hafnað öðrum leiðum og erum ekki einu sinni sannfærðar um að sú leið, sem hér er farin, sé betri en sú sem hv. formenn þingflokka leggja til. Hins vegar er mergurinn málsins sá að við, eins og fulltrúar annarra flokka, tókum þátt í starfi nefndar, nefndin komst að niðurstöðu, menn skrifa undir álit, gefa sér rétt sem eðlilegt er til að leggja fram brtt. og fylgja brtt. Ég lýsi þeirri skoðun minni að mér finnst ekki rétt eftir allt þetta nefndarstarf, eftir það að hafa komist að niðurstöðu að leggja þá til að farin sé önnur leið. Það finnst mér vera mergurinn málsins.

Þingmaðurinn hefur fengið útskýringar.

Já, ég hef heyrt útskýringarnar og ég er ekki sammála hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að tala við annan þingmann í andsvari en þann sem flutti hér ræðuna, hitt verður að bíða til betri tíma. En í ræðu hv. þm. komu fram sjónarmið um skattlagningu á t.d. innstæðum félagasamtaka. Staðreyndin er sú að þetta var kannað í nefndinni. Menn komust að því að það væri svo auðvelt að færa á nöfn félagasamtaka að það væri best að hafa þetta allt undir einum hatti, undir einum skatti, ef hann væri bara nægilega lágur. Það er ekki reiknað með að slík samtök séu með miklar upphæðir í einu í langan tíma inni á reikningi hjá sér þótt það geti komið toppur. Varðandi sveitarfélögin tek fram að það er misskilningur sem hefur sést að skattskyldar tekjur af framtöldum söluhagnaði af húsaleigu sé 2,6 milljarðar kr., þetta voru 1,2 milljarðar á síðasta ári. Tekjur sveitarfélaganna eru að áliti fjmrn. rúmlega 100 millj., sveitarfélögin vilja sjálf segja að þetta séu 133 millj. en ekki 230 millj. eins og kemur fram í frv. formannanna þriggja. Þar að auki má gera ráð fyrir að sveitarfélögin þurfi að bera skatt eins og ríkið reyndar líka ef skatturinn er lagður á og það gæti verið kannski 70 millj. kr. eða eitthvað þar um bil. Það er líka mjög erfitt að koma í veg fyrir að sá skattur sé álagður. Mér finnst hins vegar mjög vel koma til greina að í staðinn sé litið til einhverra annarra þátta er varða samstarf ríkis og sveitarfélaga þannig að ríkið sé bara ekki að taka þetta án þess að nokkuð komi í staðinn. Það finnst mér að þurfi að skoða sérstaklega. Um eignarskattinn vil ég einungis segja að ekki liggja fyrir neinar tillögur en skoðun mín er sú að þegar fjármagnstekjuskattur sé lagður á þá þurfi í framtíðinni að lækka eignarskattinn og breikka stofninn. Það sé eðlileg afleiðing af því starfi sem hér hefur átt sér stað.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum í dag er niðurstaða úr nefnd fulltrúa allra flokka og ASÍ og VSÍ. Þessi nefnd starfaði í tíu mánuði og eins og hér hefur komið fram voru mikil átök í byrjun en hún komst að sameiginlegri niðurstöðu um að leggja 10% skatt á allar fjármagnstekjur. Herra forseti. Staðan núna í skattlagningu fjármagns er eftirfarandi: Við erum með fimm tegundir tekjuskatts á fjármagnstekjur. Við erum með þrjár tegundir af eignarsköttum. Ég ætla að fara í gegnum þetta. Í fyrsta lagi eru vextir, afföll og verðbætur skattfrjáls í dag. Það er fyrsta tegund skattlagningar. Sömuleiðis söluhagnaður af íbúðarhúsnæði. Í öðru lagi er húsaleiga skattskyld með 42 og 47% skatti. En þó eru 80% af húsaleigunni til frádráttar tekjum, allt að 25 þús. kr. á mánuði. Það þýðir að af 31 þús. kr. leigutekjum er greiddur skattur af 20%. Menn borga í reynd 8,4--9,4% skatt eftir því hvort þeir eru í 42% eða 47% skattþrepi, hvort þeir borga hátekjuskatt eða ekki. Í þriðja lagi er arður skattskyldur hjá einstaklingi umfram 131 þús. og þá með 42% og 47%. Í fjórða lagi er söluhagnaður hlutabréfa og lausafjármuna skattskyldur að fullu en sölutap er eingöngu frádráttarbært ef menn eru svo heppnir að lenda í því sama árið og þeir græddu. Annars kemur sölutapið ekki til frádráttar. Í fimmta lagi eru reglur um söluhagnað íbúðarhúsnæðis sem líka eru fjármagnstekjur. Þær eru skattfrjálsar ef þær eru innan stærðarmarka en annars eru þær skattskyldar og ef menn hafa átt eignina í fimm ár en annars eru þær skattskyldar með 42% eða 47%. Við erum með þrjár tegundir af eignarskatti, þ.e. venjulegur eignarskattur sem er 1,2% og 1,45% af eigninni. Það eru bankainnstæður, þær eru skattfrjálsar umfram skuldir. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum sem er skattfrelsi spariskírteina sem eru skattfrjáls óháð skuldum. Það hefur leitt til þess að þeir sem nenna ekki að borga eignarskatt gera það ekki vegna þess að þeir kaupa spariskírteini rétt fyrir áramót og taka til þess lán og af því að þetta eru eignamenn, þeir borga eignarskatta, fá þeir að sjálfsögðu hagstæð lán með veði í viðkomandi spariskírteinum og þeir fá lága vexti, svipaða vexti og eru á spariskírteinunum sjálfum, og eignastofninn dettur niður sem nemur láninu og spariskírteinunum. Þetta er einföld aðferð til að komast hjá eignarskatti fyrir þá sem nenna ekki að greiða hann með núverandi skattfrelsi spariskírteina sem er algjörlega út í hött og ég hef margoft lýst yfir. Svo er skattlagning fyrirtækja 33% og eignarskattur 1,45%. Þetta eru þessar mismunandi skattlagningar fjármagns sem eru átta talsins og stjórnarandstaðan, þ.e. formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka leggja til eina leiðina enn sem er 42% og 47% skatt á 60% af fjármagnstekjum, takið eftir 60% af fjármagnstekjum, þó ekki af fyrstu 40 þús. kr. Þetta kemur út sem 25% skattur á nafnvexti mínus 10 þús. endurgreiðslu úr ríkissjóði. Það verður misnotað, þetta var rætt mikið í nefndinni. Herra forseti. Allt það sem ég hef rætt um er mismunandi form fjármagns. Menn spara á ýmsan máta. Sumir leggja í banka, aðrir kaupa spariskírteini, sumir kaupa íbúðir og það var vinsælt á meðan allt hitt var með neikvæðum vöxtum, þá fjárfestu Íslendingar í steinsteypu eins og frægt er. Þeir eru skynsamir menn, Íslendingar. Sumir kaupa skuldabréf, sumir vilja taka áhættu í áhættufé og aðrir tryggja í spariskírteinum. Þetta er allt saman fjármagn sem menn leggja á ýmsan máta til hliðar. Arður af þessu eru vextir, það er arður af hlutabréfum, það er söluhagnaður hlutabréfa. Ég sé engan mun á því hvort menn kaupa hlutabréf og selja þau eftir árið með 10% hagnaði eða hvort þeir kaupa hlutabréf og fá arð eftir árið 10%. Ég sé heldur engan mun á því hvort menn kaupa spariskírteini og selja eftir árið með 10% hagnaði. Það er enginn munur þar á. Herra forseti. Ef við lítum á þennan frumskóg í ekki stærra landi, skatt á fjármagnstekjur, þá segir það mér eftirfarandi: Það virðist vera vilji löggjafans að beina fjármagni frá atvinnulífinu til íbúðarhúsnæðis sem er skattfrjálst og til bankanna þar sem er eignarskattsfrelsi og vextirnir skattfrjálsir, til ríkisins þar sem spariskírteinin eru bæði með eignarskattsfrelsi og vaxtafrelsi, frá atvinnulífinu. Sparifjáreigandum er gefið merki um það: Ekki fjárfesta í atvinnulífinu, ekki setja þína peninga í atvinnulífið sem þó þarf fé til fjárfestinga sem aftur á móti stuðlar að aukinni atvinnu. Þetta allt saman hefur leitt til þess að íslenskur atvinnurekstur er ákaflega veikur. Hann er með mjög veikt eigið fé og þolir ekki minnsta andbyr. Ef eitthvað bjátar á hefur hingað til þurft að fella gengið til þess að bjarga atvinnulífinu vegna þess að það á ekkert eigið fé. Það byggir mjög mikið á lánsfé, enda hefur allt skattkerfið miðað að því að beina fjármagni yfir í lánsfé frá áhættufé, þ.e. hlutafé. Þetta hefur leitt til fjármagnsskorts og lítilla fjárfestinga og við sjáum nú afleiðinguna sem atvinnuleysi. Herra forseti. Þegar leggja á skatt á fjármagnstekjur er að ýmsu að gæta, sérstaklega þegar á að fara að skattleggja vexti. Það er í fyrsta lagi eðli fjármagns. Hvernig myndast fjármagn? Það er með því að einhver neitar sér um eitthvað. Hann hættir við að kaupa sér snjósleða og leggur heldur peningana í banka. Hann hættir við að fara í utanlandsferð og leggur heldur peningana í banka eða kaupir fyrir þá hlutabréf. Menn verða að fresta eyðslu og það gera þeir sjálfviljugir. Það er enginn sem þvingar þá til þess nema í gegnum lífeyrissjóðina þar sem er þvingaður sparnaður. Sparnaður er frjáls og þess vegna er hættulegt að leggja háa skatta á sparnaðinn vegna þess að menn geta hreinlega hætt að spara. Hluti af vöxtum eru raunvextir og verðbætur, vextirnir sundurliðast í raunvexti og verðbætur og verðbæturnar eru að sjálfsögðu ekki tekjur. Verðbæturnar eru bara til að viðhalda fjármagninu eins og hér hefur komið fram. Það sem menn óttast líka eftir að frelsi fjármagnsflutninga er komið á er að það bresti á fjármagnsflótti. Skattlagningin má því ekki vera mikil. Það þarf að huga að bankaleyndinni sem er mjög mikilvægt atriði. Það er dálítið merkilegt að bankaleyndin er að mínu mati ekki til þess að forðast skattstjóra. Bankaleyndin er til þess að forðast börnin sín og ættingja svo þau viti ekki að gamla fólkið eigi peninga í banka eða annars staðar. Margir gamlir menn og gamlar konur hafa talað við mig og þau óttast eiginlega ekkert frekar en það að börnin þeirra og ættingjar komist að því að þau eigi peninga í banka og láti þau ekki í friði. Í nefndinni var rætt mikið um skattlagningu lífeyrissjóða. Niðurstaðan varð sú af tveimur ástæðum að skattleggja ekki lífeyrissjóði. Það er í fyrsta lagi að inngreiðslur í lífeyrissjóði eru frádráttarbærar frá skatti, þ.e. inngreiðslur eru skattfrjálsar. Svo hlaða inngreiðslur á sig vöxtum en þegar kemur að greiðslu lífeyris er hann skattlagður að fullu, þar með talin inngreiðslan og vextirnir. Vextirnir eru því skattlagðir þegar greiddur er lífeyrir. Þetta er rökstuðningur fyrir því að skattleggja ekki vaxtatekjur lífeyrissjóða. Það er allt annað en t.d. kaupa spariskírteini, þá geta þeir ekki dregið kaupin frá skatti. En þegar kemur að því að menn fá greitt út sinn lífeyrissparnað, ef við köllum það svo, dettur engum manni í hug að skattleggja stofninn, inngreiðsluna, sem tekjur eins og gert er hjá lífeyrissjóðunum. Herra forseti. Á að skattleggja vexti? Við höfum hér á landi mjög lítinn sparnað, mjög lítinn á alþjóðlegan mælikvarða, allt of lítinn. Við höfum gert ráðstafanir í vissum atriðum til þess að hvetja menn til vissrar hegðunar eins og sjómannaafslátturinn, hlutabréfakaupin og frádráttur þeirra er dæmi um. Ég lít þannig á að menn geti haft vextina skattfrjálsa til þess að hvetja menn til sparnaðar. En ég skynja þann pólitíska vilja að koma á fjármagnstekjuskatti og ástæðan fyrir því er sú að við erum búnir að hafa háa raunvexti mjög lengi. Tekjur almennings hafa verið lækkandi og skattheimtan kemur þyngra niður á fólki og því finnst hart að vera að borga háa skatta af tekjum á meðan aðrar tekjur, fjármagnstekjurnar, eru skattfrjálsar. Þetta er sá pólitíski vilji sem við stöndum frammi fyrir. Auk þess er svo langt síðan sparifjáreigendur voru hlunnfarnir á verðbólguárunum þar sem milljarðar voru teknir af þeim, hundruð milljarða, að menn eru búnir að gleyma því auk þess sem sparifjáreigendur í dag er annað fólk. Þetta er ástæðan fyrir því að menn vilja skattleggja vaxtatekjur og í nefndinni beygði ég mig fyrir þessum rökum. En ég benti jafnframt á að vextir eru ekki einu fjármagnstekjurnar. Herra forseti. Tillaga nefndarinnar er málamiðlun eins og hér hefur komið fram. Hún er að það skuli leggja 10% skatt á allar fjármagnstekjur. Það skal leggja skatt á vexti, verðbætur og afföll án verðbreytingarfærslu, án vaxtagjalda. Það á að leggja skatt á gengishagnað án taps af gengistapi. Það á að leggja skatt á arð án þess að taka tillit til þess að menn geta tapað hlutafé og sölutaps sem hlutafé. Það á að leggja skatt á leigu án þess að taka tillit til kostnaðar. Þetta er sem sagt skattur á inngreiðslur. Það á að leggja 10% skatt á söluhagnað hlutabréfa en vegna sérstaks eðlis hlutabréfa á að taka tillit til sölutaps á fimm árum. Undanþágur eru eingöngu veittar vegna lífeyrissjóða og íbúðarhúsnæðis. Þá er gert ráð fyrir því að einstaklingar geti nýtt sér ónýttan persónuafslátt til greiðslu á fjármagnstekjuskatti og það er gert ráð fyrir því að fjórðungur þeirra sem lægstar hafa tekjurnar, fjórðungur þeirra sem hafa vaxtatekjur muni geta nýtt sér þetta og það er umtalsvert. Svo er eitt sem var frumskilyrði í nefndarstarfinu og það er að skatturinn greiðist þá fyrst þegar vextirnir myndast eða þegar fjármagnstekjurnar myndast. Það er ekki greiddur skattur af reiknuðum tekjum. Hér hefur nokkuð verið rætt um Hjálparstofnun kirkjunnar. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir kom inn á það og fleiri. Þetta var rætt líka í nefndinni hvort það væri ekki ástæða til þess að undanskilja þessa aðila. Í fyrsta lagi veldur sérhver undanþága brotum á skattinum og gerir eftirlitið miklu erfiðara auk þess sem ég benti á að það getur vel verið að gömul kona eða gamall maður sem er búinn að spara alla ævina og hefur einhverja innstæðu til þess að lifa á í ellinni, það eru ekki allir í lífeyrissjóðum, ætti kannski bágar með að borga skatta af vöxtum sínum en Hjálparstofnun kirkjunnar auk þess sem þessar stofnanir, hjálparstofnanir og aðrar góðgerðarstofnanir, hafa að sjálfsögðu ekki að markmiði að vera með stórar fúlgur á vöxtum. Herra forseti. Tökum dæmi um greiðslur af þessum skatti. Ef maður á 3 milljónir í banka og fær 5% nafnvexti sem er nokkuð algengt, þá er hann með 150 þús. kr. í vaxtatekjur. Af því borgar hann 15 þús. kr. skatt samkvæmt þessum tillögum. Áður greiddi hann ekki neitt. Nú er hugsanlegt að þessi skattur hækki vexti. Það komu að þessu þrír aðilar. Í fyrsta lagi sparifjáreigandinn sem fær vextina, í öðru lagi bankinn sem tekur vaxtamun og í þriðja lagi skuldarinn sem borgar vextina. Einhver af þessum þremur mun borga skattinn og mér segir svo hugur að það munu verða allir þrír. Bankarnir neyðast til þess að minnka sinn vaxtamun, skuldarinn neyðist til að borga eilítið hærri vexti og sparifjáreigandinn fái eilítið lægri vexti. Það er því ekki víst að maðurinn tapi eða borgi 15 þús. kr. Kannski verða það ekki nema 7 þús. eða þaðan af minna, kannski 3 þús. kr. sem hann borgar. Ég vil taka það fram vegna misskilnings sem komið hefur fram að lögin taka gildi 1996--1997 og skattur reiknast eingöngu á vexti af fjármagnstekjum frá þeim tíma, þ.e. vextir af langtímaspariskírteinum eru skattfrjálsir til næstu áramóta þótt menn séu búnir að afla heilmikilla tekna og vextirnir greiðist seinna. Hér hefur líka verið rætt um hlut sveitarfélaganna. Ég verð bara að segja með sömu rökum og áður að ég vorkenni þeim ekki frekar að borga þennan skatt en gömlu fólki sem er búið að spara alla ævi. Þetta kemur að sjálfsögðu hart niður á öllum þeim sem eiga fjármagn og fá vaxtatekjur. Það er að sjálfsögðu ekki hlutverk sveitarfélaga að sitja uppi með digra sjóði og fá miklar vaxtatekjur. Herra forseti. Afleiðing af þessu frv. er sú að mínu mati að velta á hlutabréfamarkaði mun stóraukast. Fólk sem ekki hefur selt hlutabréf sín með hagnaði vegna þess að það leggst á þau 42% og oftast 47% skattur, mun selja núna. Öll sala á slíkum eignum leiðir til góðs vegna þess að sá sem kaupir hefur yfirleitt meiri áhuga og elju til að sinna sinni eign. Hugvitsmenn, sjávarútvegur og nýsköpun mun fá fjármagn. Þetta er allt saman áhætturekstur þar sem eru kannski 90% líkur á því að hlutafé sem lagt er fram tapist. Í dag er gersamlega útilokað samkvæmt skattalögum að leggja peninga í svona atvinnurekstur vegna þess að þegar það tapast kemur ríkinu það ekki við en þegar verður hagnaður, sem þá væntanlega er myndarlegur, leggur ríkið fyrst 33% skatt á söluhagnað af hlutabréfum og skattleggur svo í alla enda og kanta. Það er því mjög óskynsamlegt að fjárfesta núna í hugbúnaði og öðrum áhættusömum rekstri. Það breytist við þessi nýju skattalög. Auk þess mun vilji manna til að fjárfesta í atvinnulífinu að öðru leyti aukast. Ég geri því ráð fyrir því að atvinnulífið fái meira áhættufé en hingað til hefur verið. Og eins og komið hefur fram munu skattskil af leigu væntanlega aukast. Það sem þetta frv. hefur í för með sér er að það er hætt að stýra fjármagni. Menn ætla ekki að stuðla að því að fólk fjárfesti í atvinnulífinu en það er hætt að banna því það. Herra forseti. Við getum ekki rætt um fjármagnstekjuskatt eða skattlagningu fjármagnstekna án þess að tala um fjármagnið og skatt af því, sem eru eignarskattarnir. Það er aðeins eitt land í Evrópu sem er með hærri eignarskatta en Ísland og það er Noregur. Þar eru þeir mjög svipaðir, 1,3% og 1,2%. Öll önnur lönd OECD eru með miklu lægri skatta á eignir. Ég tel mjög brýnt og legg til að efh.- og viðskn. ræði það að þegar þessi skattur verði lagður á verði eignarskattar lækkaðir niður í 1% og jafnvel að eignarskattsstofninn verði breikkaður þannig að spariskírteinin verði eignarskattsskyld, a.m.k. þau sem á eftir að gefa út. Það verður til að breikka eignarskattsstofninn enn frekar og lækka skattinn niður í kannski 0,7% eða 0,5% eins og hann er víðast hvar í kringum okkur þar sem á annað borð er eignarskattur. Herra forseti. Margir óttast að þessi prósenta, 10% fjármagnstekjuskattur, verði hækkuð og það er raunsætt að óttast það. Ég minni á söluskattinn. Ég minni á virðisaukaskattinn. Ég minni á staðgreiðsuskattinn sem byrjaði með rúm 35% og er kominn upp í 42% eða jafnvel 47%. Þetta er vissulega til staðar. En ég bendi þeim sem óttast þetta á að ef það verður vilji fyrir því á hv. Alþingi að leggja háa skatta á vexti, geta menn alveg eins lagt fram frv. til þess og sett hann á eins og að hækka prósentuna. Það er jafnalvarlegt og hefur sömu afleiðingar varðandi fjármagnsflótta og annað slíkt eins og rætt var um í nefndinni. Herra forseti. Það er ekki hægt að ræða um skattlagningu á vexti án þess að taka með verðbólgu og verðbætur. Ef verðbólgan verður hér á landi 10--20%, sem vonandi gerist ekki en gæti gerst að fenginni reynslu, þá verður þessi skattlagning óbærileg. Hún verður óbærileg vegna þess að hún verður mjög há skattlagning á raunvexti og það eru tekjurnar sem menn hafa af þessum skatti. Ég mun því leggja til við hv. þingnefnd, efh.- og viðskn., að skoða hvort hægt sé að setja varnarákvæði inn í lögin þannig að ef verðbólgan fer yfir ákveðið mark, verði þessi skattlagning lækkuð. Ég tel að það sé mjög brýnt. Þetta verður að sjálfsögðu rætt innan efh.- og viðskn. Einig mætti taka upp verðbreytingafærslu sem gerir þessa skattlagningu töluvert flókna.

Herra forseti. Samkvæmt Morgunblaðinu 10. mars var hv. þm. Pétur Blöndal, einn af höfundum þess frv. sem hér er á dagskrá, á fundi með ungum sjálfstæðismönnum. Hann var spurður hvaða rökfræði lægi að baki þessum skatti frv. Svar hans var samkvæmt Morgunblaðinu að rökfræðin væru engin. Það væri hins vegar einhver sálfræði og orðrétt: ,,Það væru engin rök fyrir því að byggja upp heilt skattkerfi fyrir 600 millj. kr. tekjur.`` Það vill svo til að ég er alveg sammála hv. þm. en ég bendi á að þaðan af síður eru rök fyrir því að byggja upp heilt skattkerfi, sem hér er verið að gera, sem um leið veldur ríki og sveitarfélögum umtalsverðu tekjutapi, sem öllum sérfræðingum sem málið hafa skoðað ber saman um, til þess fyrst og fremst að lækka skatta á þau 10% framteljenda sem eiga yfir 60% af fjármagnstekjunum á Íslandi. Rökin í málflutningi hv. þm. eru þau að þetta sé nauðsynlegt til þess að hvetja þessi 10% til að fjárfesta meira í fyrirtækjum. Svarið við því er að hann hefur enga tryggingu fyrir því að þetta sé skynsamlegasta leiðin til þess að örva menn til arðbærrar fjárfestingar í fyrirtækjum. Það sem verið er að gera er að hvetja fyrirtækin með uppfærslu á nafnverði hlutabréfa til þess að greiða út hærra hlutfall í skattfrjálsum arði. Hver er kominn til með að fullyrða að þeim arðgreiðslum til hinna ríkustu verði varið til nýsköpunar í atvinnulífi fremur en til neyslu? Jafnvel þótt ég sé sammála því sem hv. þm. er að segja að skattkerfið okkar er tóm þvæla og flækja og eins og hann benti ágætlega á að þegar menn eru með mismunandi skattlagningu bregðast auðvitað fjármagnseigendur við og færa tekjur sínar úr hásköttuðum formum í lágskattasmugur. Það er það sem er hættulegast við það sem hv. þm. er að leggja til í frv.

Herra forseti. Ég kom inn á það í andsvari áðan og vil nú ekki auka ræðutíma minn með því að koma inn á það að þessi smuga lokast. Það er nefnilega smuga í dag og ég get bent hv. þm. á einar þrjár þvottavélar, ein til að þvo eignarskattinn, sem ég nefndi áðan, önnur til að þvo arð með því að breyta arði í vexti og þriðja til að þvo leigu, með því að breyta leigu í vexti. Þetta er hægt í dag en þetta verður ekki hægt eftir að frv. er orðið að lögum vegna þess að þetta er allt skattlagt eins. Auk þess geta menn ekki breytt tekjum í vexti eins og hægt er í dag vegna þess, eins og ég gat um áðan, að fyrst borga fyrirtækið 33% skatt af hagnaði og svo þarf að borga 10% skatt af arðinum, sem er greiddur út, þannig að þessi smuga lokast. Auðvitað eiga menn að vinna að því að hafa skattkerfin einföld og rökrétt og það er akkúrat það sem ég taldi mig hafa náð fram í nefndinni og taldi vera ávinning minn að nú á að skattleggja allar fjármagnstekjur eins. Ég ætla að vona að hv. þm. geti tekið undir að það sé æskilegt að hafa kerfin einföld og þannig að þau taki á öllum þáttum eins og það, sem er sérstaklega mikilvægt, að vera ekki að beina fjármagni eitt eða annað, vera ekki að breyta hegðun manna með skattlagningu.

Herra forseti. Það er rangt sem hv. þm. heldur fram að hér sé verið að einfalda skattkerfið. Það er verið flækja það. Það er verið að búa til tvö skattkerfi. Annars vegar fyrir launþega og lífeyrisþega, hins vegar fyrir fjármagnseigendur. Skattar laun- og lífeyrisþega eru í hárri álagningarprósentu, hinir skattarnir eru í lágri prósentu og það er rangt að það sé verið að setja allar fjármagnstekjur í einn flokk. Ég get nefnt skattstofn upp á 22 milljarða kr., þ.e. reiknað endurgjald sjálfstæðra atvinnurekenda og hlut manna í sameignarfélögum sem er undanskilinn og þeir munu bregðast við með því að færa til tekjur sínar í lágskattasmuguna. Þetta mun valda ríkissjóði þvílíku tekjutapi að það er vonlaust mál fyrir hv. þm. að gera sér vonir um að tekjurnar af þessum skatti verði til þess að lækka eignarskatt á Íslandi vegna þess að það verða engar tekjur, það verður tap.

Herra forseti. Ég hef ekki trú á því að þessi spá rætist vegna þess að þeir möguleikar, sem eru nefndir, eru ekki til staðar. Það að við séum að búa til tvö skattkerfi, er hárrétt. Það á að skattleggja fjármagnstekjur með einum hætti, 10% skatti og það á að skattleggja tekjur launþega með öðrum hætti, með 42--47% umfram frítekjumark. Ég vil benda hv. þm. á að ekki nema þriðjungur framteljenda greiðir tekjuskatt þannig að það er ekki þannig að menn borgi háa skatta af tekjum og síst af öllu lífeyrisþegar sem eru flestir undir tekjuskattsmörkum og borga engan tekjuskatt. Það er því ekki verið að flækja eins og ég gat um áðan. Það voru fimm tegundir skattkerfa fyrir fjármagnstekjur og tvær fyrir tekjuskatt og nú á að fækka þeim niður í eina tegund fyrir fjármagnstekjur.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að koma að kurteislegri ábendingu til hv. þm. Péturs H. Blöndals, 16. þm. Reykjav., um atriði sem kom fram í ræðu hans þegar hann sagði að eingöngu lífeyrissjóðirnir væru undanþegnir þessum skatti. Mér finnst að orðið ,,eingöngu`` sé kannski nokkuð hæpið í þessu sambandi þar sem lífeyrissjóðirnir eru sennilega stærsti sparifjáreigandinn í landinu. Með þeim hugmyndum sem settar eru fram er verið að búa til tvenns konar hugsanlega fjárfesta, tvenns konar hugsanlega aðila sem hafa áhuga á vaxtagreiðslum. Annars vegar verða aðilar sem njóta skattfrelsis. Þeir eru fyrirferðarmestir á sparifjármarkaðnum. Þeir munu geta orðið ráðandi um vaxtakröfur og kröfur til hagnaðar af hlutabréfum. Við hliðina á þessum verða aðilar sem borga 10% af hagnaði sínum af þessum fjárfestingum. Það er því ljóst að ráðandi aðilinn mun halda niðri vaxtastigi og arðsemiskröfum til hlutabréfa. Þetta getur ekki skilist á annan hátt en þann að það auki verulega hættuna á útstreymi fjár frá landinu. Ég er því þeirrar skoðunar að menn hafi í þessu máli nokkuð vanmetið hættuna á þessu útstreymi. Menn settu 10% skattinn í lægri mörk þess sem talið var vera hættumörk en ég held að m.a. sú staðreynd að þarna er verið að búa til tvo hópa fjárfesta þar sem annar greiðir skatt en hinn ekki, geti þar með haft áhrif í þá átt að þarna verði enn meiri hætta á útstreymi fjár en menn hafa metið það í þessu frv.

Herra forseti. Það er hárrétt að lífeyrissjóðirnir eru fyrirferðarmestir á fjármagnsmarkaðnum og fjármagn þeirra ræður vöxtunum. Ef fjármagnið verður mjög fyrirferðarmikið, sérstaklega ef tekst að lækka halla ríkissjóðs, munu vextirnir lækka á fjármagnsmarkaðnum til óhagræðis fyrir aðra sparifjáreigendur en að sjálfsögðu er það vilji margra að vextir lækki. Sumir munu ekki líta það neitt döprum augum að vextirnir lækki og sérstaklega ekki atvinnulífið. En það er ljóst að lífeyrissjóðirnir munu ákvarða vextina og þess vegna mun skattlagningin ekki valda þeirri vaxtahækkun sem hún ætti að gera eðli málsins samkvæmt og þar er ég alveg sammála. Varðandi það að fjármagnið flýi til útlanda er þetta mjög fínn línudans til þess að hafa prósentuna ekki of háa þannig að fjármagnið streymi ekki út. Þetta eru akkúrat rökin fyrir því að hafa þetta 10%. Ég lagði reyndar til í nefndinni að þetta yrði 8% en menn vildu hafa það 10, það er sennilega fallegri tala, en það er ljóst að sérhver hækkun á prósentunni getur valdið fjármagnsflótta til nágrannalanda sem leggja ekki skatt á fjármagnstekjur.

Herra forseti. Þetta var afskaplega glögg og góð ræða hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Hann gerði góða grein fyrir störfum nefndarinnar sem undirbjó frv. Það kom skýrt fram í máli hans og hefur reyndar komið fram í fleiri ræðum í dag að menn lögðu á það höfuðáherslu í nefndarstarfinu að ná samstöðu allra fulltrúa í nefndinni. Sú samstaða náðist, eða það héldu menn a.m.k., alla vega skrifuðu allir nefndarmenn undir niðurstöðuna þó þeir hafi hlaupið frá henni núna eftir að málið kom inn í þing. Á bls. 5 í athugasemdum kemur fram, með leyfi forseta: ,,Sú tillaga sem hér liggur fyrir og nefndin er sammála um er málamiðlun sem skoða verður í því ljósi.`` Mér finnst niðurstaðan af þessari málamiðlun ekki nógu góð og 10% flatur skattur á alla vexti er slæm niðurstaða. Hún er slæm vegna þess að það má ekki gleymast að verulegur hluti sparifjár landsmanna er geymdur á venjulegum bankabókum sem bera um 1% vexti eða með öðrum orðum lægri vexti en verðbólgan er hjá okkur og er hún þó með því lægsta sem gerist í nokkru landi í dag. Þessar bankabækur, sem margir aldraðir og börn eiga, eru því miður með neikvæða vexti og því neikvæðari sem verðbólgan er meiri og mér finnst alveg fráleitt að skattleggja slíka vexti. Á bls. 7 í athugasemdum stendur, með leyfi forseta: ,,Skattbyrði þeirra sem nú hafa tekjur af arði, húsaleigu og söluhagnaði, en ekki vaxtatekjur, minnkar hins vegar þegar á heildina er litið.`` Þetta segir mér með öðrum orðum að hagsmunum sparifjáreigenda er fórnað fyrir hlutafjáreigendur. Með tilliti til þess að sú samstaða sem varð í nefndinni og leiddi til þessa frv., sem er málamiðlun, er rokin út í veður og vind þá vænti ég þess að frv. taki verulegum breytingum í meðförum hv. efh.- og viðskn. en sú aðferð sem hér er lögð til dregur úr sparnaði og eykur eyðslu. Ég tel að það verði að vera gólf á fjármagnstekjuskatti þannig að fólk geti átt eðlilegt sparifé í friði því að það þarf að hvetja fólk til sparnaðar en sú aðferð sem hér er lögð til gerir það ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði að þessi niðurstaða væri ekki nógu góð og ég get tekið undir margt af því sem hann kom með á móti þessu, t.d. að það skuli yfirleitt vera til að borga 1% vexti á almennar sparisjóðsbækur og þaðan af lægra í 2% verðbólgu, þ.e. meðan menn eru að tapa skuli bankarnir ekki sjá sóma sinn í því að borga þá a.m.k. þá vexti sem gefa 0% raunvexti. Þetta er vandamálið. Það eru stórar fúlgur inni á þessum reikningum og ég hygg að skattlagning þessara vaxta muni þá a.m.k. hrista upp í þeim mönnum sem ráða vöxtunum að þeir hækki þá upp í verðbólguna og kannski 10% umfram þannig að menn séu þá sléttir. Það getur verið afleiðing af svona skattlagningu að kröfurnar um arðsemi aukast, líka hjá þeim sem eru með fé í hlutafé. Hv. þm. sagði að hagsmunum sparifjáreigenda væri fórnað fyrir hlutabréfaeigendur. Ég nefndi þetta þannig að hægt sé að stýra sparifé inn í bankana, það er hægt að stýra fólki, sparifjáreigendum, þetta er allt saman fjármagnseigendur, það er hægt að stýra þeim frá hlutabréfum og inn í bankana. Það er hægt og ef mönnum sýnist að hlutabréfamarkaðurinn gefi meiri og betri vexti er þeim að sjálfsögðu frjálst að setja sitt sparifé þar. Reyndar er það þannig með eldra fólk að það getur að sjálfsögðu ekki tekið ríka áhættu en ég get alveg séð fyrir mér að börn mundu geta keypt hlutabréf og tekið áhættu því þau eiga allan vinnuferilinn eftir.

Herra forseti. Það virðist vera orðið einkenni, jafnvel kækur hjá hæstv. fjmrh. að firra sig ábyrgð á öllum stjórnarathöfnum. Fyrr í dag þegar athygli var vakin á því að hann hefði sett reglugerð sem ritskoðaði heimildir til þess að birta upplýsingar úr skattskrám, sagði hæstv. ráðherra: Ekki ég, tölvunefnd. Nú leggur hæstv. ráðherra fram mikilvægt frv. í skattamálum og flytur framsögu þar sem hann segir: Ekki ég. Það er nefnd sem flytur þetta. Herra forseti. Ég get ekki að því gert að ég segi það eins og er. Mér finnst það ámælisvert að hvorki í framsöguræðu hæstv. fjmrh. né í greinargerð og athugasemdum með frv. er vikið einu einasta orði að þeim skattalegu áhrifum og afleiðingum frv. sem öllum sérfróðum mönnum sem ég hef rætt við um málið ber saman um að skipti sköpum og séu þýðingarmest. Og hver eru þau? Þau eru að áhrif frv. verða til þess að lækka skatta svo nemur hundruðum millj. kr., sumir segja milljörðum. Á hverja? Á þann hluta fjármagnseigenda sem er 10%, í tveimur efstu tekjubilunum, og á samkvæmt áætlun um 60% af fjármagnstekjum í landinu. Ríkissjóður og sveitarfélög verða því fyrir tekjutapi af þessu og maður spyr: Er þetta það sem lagt var upp með þegar ákveðið var að freista samkomulags milli stjórnmálaflokka um réttlætismálið að skattleggja vaxtatekjur eins og aðrar tekjur? Svarið við því er nei. Þetta var ekki í erindisbréfi nefndarinnar. Nefndinni var falið að ræða hvernig ætti að koma skattinum fram, þ.e. að velja milli þeirra tveggja meginleiða sem hafa verið í umræðunni á undanförnum árum, en þær eru flatur lágur skattur eða það að vera innan tekjuskattskerfisins með öllum þeim kostum sem það býður upp á til þess að stilla greiðslugetuna eftir efnum og ástæðum. Það var verkefni nefndarinnar. Og þegar ég segi: Aðalskattaáhrif þessa frv. verða stórfellt tekjutap og þar að auki stóraukinn tekjuójöfnuður, þá er ljóst að það er gert þveröfugt á við það sem lagt var upp með, sem var að afla tekna og jafna tekjuskiptinguna. Hverjar eru ástæðurnar? Skýringarnar eru tvær. Ég tók eftir því sérstaklega í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals að hann hældi sér af því að það væri hans afrek. Í fyrsta lagi vegna þess að skattlagning á arð, söluhagnað, leigutekjur og aðrar slíkar fjármagnstekjur er lækkuð úr hámarkinu 47% innan tekjuskattskerfins í 10%. Í annan stað vegna þess að heimildir hlutafélaga til þess að uppfæra nafnverð hlutabréfa eru rýmkaðar mjög verulega. Og hvaða afleiðingar hefur það? Það þýðir að 10% skattfrjáls arður til hlutabréfaeigenda verður aukinn mjög verulega. En á móti kemur að tekjuskattsgreiðslur lögaðila eða fyrirtækja munu minnka og eiga hlut í því að tekjur ríkisins minnka. Eitt í viðbót. Það er grundvallaratriði í þessu máli og rangfærsla sem hér hefur verið haldið fram, að þetta hafi verið nauðsynlegt til þess að samræma skatt á allar fjármagnstekjur, vegna þess að það er ekki gert. Staðreyndin er sú að stórir flokkar raunverulegra fjármagnstekna sem eru reiknað endurgjald sjálfstæðra atvinnurekenda og hlutur í sameignarfélögum, skattstofn sem skilaði 1994 22 milljörðum kr., eru utan við þetta kerfi og eiga áfram að vera í óbreyttu tekjuskattskerfi. Nú vitna ég í formann efh.- og viðskn. sem gjarnan segir í skattamálum: Löggjafinn getur gert það sem hann vill. En svo er komið að fólkinu að bregðast við. Og það vill svo til að fjármagnseigendur á Íslandi eru ekki asnar. Þeir skilja þessi skilaboð og nákvæmlega eins og hv. þm. var að lýsa því hér áðan hvernig menn nýta sér skattahagræði, færa til fjármagn úr einum flokki í annan til þess að spara sér skattlagningu, þá munu þeir bregðast við. Hvað munu þeir gera? Ef þó ekki væri nema helmingur þeirra fjölmörgu þúsunda sjálfstæðra atvinnurekenda á Íslandi breyttu sér í ehf. eða hf. og færðu til skattlagninguna á þessar tekjur sínar, færðu hana yfir í arð sem er stórlega rýmkað og skattfrjálst upp að 10%, þá má meta það svo að þeir spari sér skattlagningu frá því sem nú er upp á svona um það bil 1,5 milljarða. Ég er að tala um helmingstilfærslu því að sumir munu kannski ekki hirða um þetta. Hafa menn áttað sig á því hvílíkur fjöldi þessir sjálfstæðu atvinnurekendur eru sem munu auðvitað grípa til þessa skattahagræðis? Það má segja um þetta: Ríkisstjórnin er að gera tilboð sem þeir hafa ekki efni á að hafna eins og það er kallað á réttu máli.  Nú veit enginn það betur en hv. þm. Pétur Blöndal, enda kom það fram í hans máli, að ef menn eru að búa til tvö skattkerfi sem hér er verið að gera, þá munu menn færa til tekjur, ávinna sér skattahagræði og hver einasti sérfræðingur sem ég hef talað við, endurskoðendur og sérfræðingar í skattakerfinu, staðfesta það við mig að þetta séu hin ófyrirséðu en megináhrif þessa frv. Hæstv. fjmrh. víkur ekki að því orði, segir reyndar: Ekki mitt mál, það er einhver nefnd að vinna í málinu. Málið er bara ekki á dagskrá. Í raun og veru er þetta afleiðing af þeirri sérsköttunarleið sem ríkisstjórnin hefur valið. Hún hefur valið að fara í lágan, flatan skatt. Það er álitamál og það er hægt að færa mörg rök með og á móti því. En hún hefur valið að fara út úr tekjuskattskerfinu. Og hver eru rökin fyrir því? Hvers vegna er allt í einu orðinn ágreiningur um tekjuskattsstofninn og tekjuskattshugtakið í skattalögum? Grundvallaratriðið er þetta: Því aðeins að heildartekjur einstaklings séu lagðar til grundvallar sem skattstofn er hægt að leggja greiðslubyrðina eftir efnum og ástæðum. Til þess þurfum við að hagnýta okkur það kerfi sem við höfum, með persónuafslætti og skattfrelsismörkum, til þess að tryggja aukinn tekjujöfnuð ef við viljum það. En það er kjarni málsins að það er ekkert hugsað um það. Staðreyndin um dreifingu á fjármagnstekjum á Íslandi er sú að 60% af þeim eru í höndunum á 10% af framteljendum. Tillögur formanna stjórnarandstöðuflokkanna eru um það að dreifing skattbyrðarinnar endurspegli það að allur þorri sparifjáreigenda á landinu, þessir sem Guðjón Guðmundsson var að ræða um að þeirra hagsmunum væri verið að fórna fyrir hagsmuni hinna fáu fjármagnseigenda til þess nákvæmlega að tryggja þeirra hag, að allur þorri almennra sparifjáreigenda yrði skattfrjáls utan þessa kerfis en skattbyrðin yrði í samræmi við dreifingu hinna peningalegu eigna, þ.e. 10% í efstu tekjubilunum mundu borga um það bil 50% en eign þeirra er um 60% af tekjunum. Hvað hafa hv. stjórnarsinnar sér til málsbóta í þessu efni? Þeir segja í fyrsta lagi: Þetta er nauðsynlegt samræmingarinnar vegna. Það er rangt. Það er ekki verið að samræma. Það er verið að búa til tvö tekjuskattskerfi. Almennir launþegar og lífeyrisþegar eiga áfram að búa við hina fræðilegu hámarksskattlagningu 42--47%, en hinum raunverulegu fjármagnseigendum, hlutafjáreigendunum, eru gefnar gjafir. Þeir eru færðir niður og aðrir munu síðan færa sitt fjármagn til til þess að komast í þessar skattasmugur. Þeir segja að það sé nauðsynlegt að gera þetta til þess að nýta skatttekjurnar til þess að lækka eignarskattinn. Nú vil ég, að dr. Pétur Blöndal, hv. þm. og stærðfræðingur, reikni það út fyrir mig hvernig nota eigi tekjurnar af skattstofni sem mun svipta ríkissjóð og sveitarfélög hundruð millj. kr., til þess að lækka eignarskatta. Það eru engar tekjur til þess og það eru engin rök fyrir því vegna þess að þetta er sami hópurinn. Á þá virkilega að leggja flatan nafnvaxtaskatt á sparifjáreigendur á Íslandi og nota þá litlu peninga sem koma inn af því til þess að niðurgreiða skatta hinna ríku og líka til þess að lækka eignarskattana á þá? Ég er þeirrar skoðunar að ef um væri að ræða raunverulegan fjármagnstekjuskatt sem lyti þeim lögmálum að hann væri til tekjujöfnunar, þá kæmi til álita að lækka eignarskatta því að það er staðreynd og ég neita aldrei staðreyndum, að þeir eru hærri hér en í flestum löndum. Ef tekjurnar eru raunverulega skattlagðar, þá ætti ekki að skattleggja stofninn. En þessi skattlagningaraðferð er bara einfaldlega ekki til þess. Einu rökin sem mark væri á takandi sem ég hef heyrt í allri þessari umræðu í dag og ég held að ég hafi jafnvel hlustað á þetta allt saman, eru þessi: Þetta er nauðsynlegt til þess að hvetja hlutafjáreigendur, hina raunverulegu fjármagnseigendur á Íslandi, þessi 10%, til þess að leggja aukinn hlut í fyrirtæki. Ég spyr: Halda menn að almennir launþegar sem til viðbótar við sín lágu laun og háu jaðarskatta sem ekkert á að lagfæra, hafi mikið fé aflögu til þess að leggja í fyrirtæki? Heldur þingmaður Kvennalistans það virkilega þegar hún er að mæla með þessari vitleysu?

Enda sagði ég það ekki.

Nei.

Þeir sem eiga arð fá ...

Það er einmitt þannig. Þetta er mesta tekjuójafnaðarfrv., skattafrv., sem komið hefur fram á Alþingi í háa herrans tíð. Það er verið að gefa hinum ríkustu í landinu verulegar gjafir og það er verið að skattleggja eyri ekkjunnar til þess að auðvelda það. Þetta er blekkingaleikur. En ef rökin eiga að vera að þetta sé samt sem áður nauðsynlegt eins og nýfrjálshyggjumennirnir hérna tveir hafa verið að segja, til þess að örva til þátttöku áhættufjármagns í atvinnulífinu, örva nýsköpunina et cetera, skulum við fara örfáum orðum um það. Minn flokkur hefur sýnt í verki að það skortir ekki á skilning af okkar hálfu á nauðsyn þess að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Það höfum við sýnt í verki á undanförnum árum. Það gerðum við t.d. með því að lækka tekjuskatta á fyrirtæki niður í eitthvert það lægsta sem er núna á sambærilegum breiddargráðum. Það gerðum við með því að afnema aðstöðugjaldið sem var mikil barátta. Þegar Ísal kemur núna að fjárfesta á Íslandi þá segja þeir: Við förum ekki fram á neinar undanþágur frá gildandi lögum á Íslandi um skattlagningu fyrirtækja. Þetta er ókei, fínt. Þetta er alveg sambærilegt við það sem er í útlöndum. Fyrirtækin eru núna umvörpum að birta upp úr ársreikningum sínum afleiðingarnar sem eru batnandi hagur, aukinn hagnaður og auknar arðgreiðslur. En nú fá þeir nýjan glaðning vegna þess að fyrir utan þær arðgreiðslur sem þeir eru að fá, á með því að uppfæra til nafnverðs, að auka þessar skattfrjálsu arðgreiðslur enn í stórum stíl. Og þá segja menn: En fer þetta ekki allt í fjárfestingu og nýsköpun? Hver ætlar að segja að það sé svo? Hver er trygging manna fyrir því? Hafa menn ekki heyrt eitthvað um það hvernig hópar sem þannig ráðstafa fjármagni --- það eru einhver lögmál sem ráða því hverju er varið til neyslu og hverju er varið til fjárfestingar. Það er engin trygging fyrir því að þetta sem meginmarkmið muni ganga eftir. Ég tek það fram til þess að ég verði ekki misskilinn: Það er ástæða til þess að einfalda skattkerfið á Íslandi. Það er margt rétt af því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í því efni. Þetta er hinn mesti bastarður og það er fullkomin ástæða til þess að huga að því að örva allan almenning á Íslandi, ekki bara hinar fáu ríku, til aukinnar þátttöku í atvinnulífinu. Þá er spurningin: Hvernig á að gera það? Á að gera það með sérstökum lágum sköttum fyrir hina ríku eða á að gera það með eðlilegum hætti og almennum leikreglum innan tekjuskattskerfisins? Og ég spyr enn: Hvar er pólitíska forgangsröðunin? Á að gera það núna? Eða á að gera það t.d. á eftir ykkur, herrar mínir, þegar búið er að gera eitthvað í því að leiðrétta mesta ranglætið í íslenska skattkerfinu sem eru tekjutengingarnar og refsijaðarskattarnir á ungar barnafjölskyldur sem eru hættar að geta unnið sig út úr skuldum vegna þess að þetta eru vinnuletjandi skattar? Það er spurt um forgangsröðina sem er pólitíska málið í þessu. Menn spyrja fulltrúa Kvennalistans, stjórnarandstöðuflokkana og framsóknarmennina sem lofuðu gulli og grænum skógum fyrir kosningar og ætla að leysa greiðsluvanda heimilanna. Hvað segir formaður Framsfl. í viðtali við Morgunblaðið 10. mars? Hann segir: Aðalgallinn við þessar tillögur er að þetta lækkar skattana á þá sem hæstar hafa tekjurnar. Hann veit það, endurskoðandinn, hann veit hvað er að gerast. Hann segir að það sé aðalgallinn. En ég spyr: Lofuðuð þið kjósendum fyrir kosningar að þið ætluðuð að lækka skatta á hinum tekjuhæstu?  Ég verð að viðurkenna að mér er nokkuð heitt í hamsi eftir að hafa hlustað á það hér að umræðan hefur snúist klukkustundum saman um einhvern orðhengilshátt með einhverja nefnd. Málið sjálft, sem er eitthvert stærsta skattamál sem lagt hefur verið fyrir þing, virðist ætla að hverfa í skuggann af slíkum orðhengilshætti. Hér höfum við hæstv. fjmrh. sem mælir fyrir málinu, hann er að vísu fjarverandi núna og það skiptir mig engu máli, án þess að víkja einu einasta orði að því sem skiptir sköpum um þetta frv. Hverjum er það í hag? Ég hlustaði vel eftir því sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson, 4. þm. Vesturl., sagði áðan. Ég held að hann hafi lög að mæla. Það er verið að fórna hagsmunum sparifjáreigenda á Íslandi fyrir hagsmuni tiltölulega fámenns hóps hlutafjáreigenda. Ef menn meina eitthvað með því sem þeir sögðu þegar lagt var upp í þessa ferð, þ.e. að afla ætti tekna fyrir ríkissjóð sem síðan mætti verja til frekari tekjujöfnunar með því að létta jaðarsköttunum af barnafjölskyldunum, þá halda menn sig innan skattkerfisins. Það eru okkar tillögur að halda okkur innan skattkerfisins þannig að heildarskattstofninn séu heildartekjur einstaklingsins. Við skilgreinum skattstofn vaxtatekna sem 60%. Af hverjum gerum við það? Það er af því að við viljum ekki, eins og hv. þm. Guðjón var að vara við, skattleggja verðbætur sem er nú verið að gera, skattleggja neikvæða vexti sem nú er verið að gera og stórar fúlgur inni á þeim reikningum, hv. þm. Pétur Blöndal. Samkvæmt okkar tillögum er þá engin nauðsyn á því að hafa sérstakan frádrátt vegna vaxtaútgjalda á móti. Við höfum frítekjumark, 80 þús. kr. fyrir hjón. Og þegar allt þetta kemur saman, skilgreining á skattstofni, frítekjumark og persónuafsláttur, verður skattprósentan samkvæmt okkar tillögum 11% í byrjun, en verður 18% þegar skatturinn er að fullu kominn til framkvæmda. Það er samt sem áður þriðji lægsti vaxtatekjuskattur í OECD. Og ég tek undir að við eigum að gæta hófs, við eigum ekki að fara of langt og allra síst í byrjun. En hver er þá munurinn á þessum tillögum? Munurinn á tillögum okkar og þeirra er þessi: Okkar tillögur eru tekjuöflun fyrir ríkið, einn milljarður á fyrsta ári, 1,7 milljarðar þegar tillögurnar eru að fullu fram komnar og hlutur sveitarfélaganna tryggður. Tillögur þeirra eru tekjutap fyrir ríkið og greiðslubyrðin af skattinum er sú að allur almenningur greiðir þennan flata skatt en sérréttindaliðið fær sérstaka meðferð í sérstaklega lágum skatti, arðgreiðslum upp á 10% og söluhagnaði. Okkar tillögur mæta betur lykilmælikvörðunum um það að úr því að allur þorri almennra sparifjáreigenda lendir ekki í skattinum, eru minni líkur á því að þær stuðli að vaxtahækkun. Úr því að hér er ekki verið að leggja skatt á neikvæða vexti eða verðbótaþáttinn hefur það svipuð áhrif. Og að því er varðar fjárflóttann, þá spyr ég: Hvert ætla þeir að flýja? Þetta er þriðji lægsti skattur eða svo í OECD. Þeir geta að vísu farið til Tyrklands eða Grikklands. Ætla þeir að taka gengisáhættuna af því? Vitið þið hverjir þessir skattar eru í Bretlandi og í Bandaríkjunum, bæði grunnskattarnir og jaðarskattarnir? Þeir eru miklu, miklu hærri en það sem við erum að leggja til. Síðan hitt, það verða engar tekjur til ráðstöfunar til þess að fullnusta markmiðið um frekari tekjujöfnun í þessu kerfi. Þetta er í raun og veru kjarni þessa máls. Ég spyr og það skulu vera mín lokaorð: Hafið þið, hv. þingmenn, látið mata ykkur á þessu illa unna nefndaráliti? Takið þið það á nafnvirði? Viljið þið fara á bak við línurnar? Viljið þið leita til sérfræðinganna í skattkerfinu og biðja um dæmin þegar þið farið að spyrja: Er þetta sem ég er að segja satt eða ósatt? Er raunverulega verið að færa á silfurfati verulegar skattalækkanir undir því yfirskyni að hér sé verið að koma á einhverjum réttlætismálum um aukinn jöfnuð í þjóðfélaginu? Þetta eru viðvörunarorð. Ég bið alla þingmenn hvar í flokki sem þeir standa að skoða þetta mál rækilega áður en þeir gera upp hug sinn um það að bera ábyrgð á því á fölskum forsendum að samþykkja eitthvert lagafrv. sem er einhver mesti gjafapakki sem Alþingi Íslendinga hefur með skattalögum samþykkt að afhenda þeim sem mest hafa efnin í þessu þjóðfélagi.

Herra forseti. Ég þarf enn að leiðrétta þann misskilning sem gætt hefur í máli manna hér og nú síðast í máli hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar. Það er það að menn breyti einkarekstri í ehf. Geri menn það, þurfa þeir að leggja fram hlutafé í einhverju formi sem skattstjóri viðurkennir. Annað er að gera það með því formi að leggja fram a.m.k. 400 þús. kr. og þá geta menn fengið 40 þús. kr. á ári skattfrjálst frá fyrirtækinu. Hitt er að skattar bæði á fyrirtæki og einstaklingi, eins og ég kom inn á áðan, eru hærri en ef menn borguðu bara sjálfum sér. Ég skil því ekki þetta dæmi hv. þm. Ef menn leggja fram hærri upphæð, t.d. íbúðina sína, þá eru ákvæði um að það megi reikna mönnum leigu og það er gert. Og þá þarf að borga skatta af þeirri leigu. Þessar 400 þús. kr. sem þeir leggja í þetta ehf. sem hlutafé geta þeir alveg eins lagt í banka eða keypt fyrir þær spariskírteini og fengið arðinn skattfrjálsan. Í dag er þessi möguleiki fyrir hendi og hann er miklu vænlegri í dag en hann verður eftir að búið er að samþykkja 10% skatt á vexti. Í dag er enginn skattur á vexti og að sjálfsögðu geta menn breytt öllum þessum einkarekstri í svona fyrirbæri, ehf., ef menn kæra sig um og ef skattstjóri samþykkir það. Varðandi það að lækka skatta á hátekjumenn er rétt hjá hv. þm. að skattur á arð lækkar, sérstaklega háan arð. En þessir menn geta alveg eins keypt spariskírteini í dag. Af hverju eiga þeir sem eiga stórar fúlgur í spariskírteinum ekki að borga skatta en bara þeir sem fá arð? Og ef menn eru með háar tekjur af arði geta þeir komið því yfir í vexti og borga þá engan skatt í dag. Þetta minnkar því möguleika á skattsvikum.

Herra forseti. Eins og ég sagði hef ég leitað mjög í smiðju til endurskoðenda og skattsérfræðinga út af þessu máli og til svars því sem hv. þm. sagði ætla ég að gefa honum eitt dæmi. Rekstrarhagnaður einstaklinga og sameignarfyrirtækja var 7 milljarðar kr. árið 1994. Þeir eru nú skattlagðir með liðlega 40% skatti og að viðbættu tryggingagjaldi gaf þetta skattyfirvöldum 3,1 milljarð í tekjuskatt plús tryggingagjald. Nú gaf ég þessum endurskoðanda það dæmi að þessir aðilar breyttu um rekstrarform og yrðu ýmist ehf. eða hf. Endurskoðandinn benti á að til þess að finna út breytingarnar yrði nauðsynlegt að reikna út a.m.k. tvö tilvik. Það sem hagstæðast var ríkissjóði var það að við gáfum okkur að helmingurinn yrði innan en helmingurinn utan þessara skattfrjálsu 10% marka arðs og þá væri niðurstaðan sú að tekjurnar yrðu 1,7 milljarðar og skattalækkunin sem þessir aðilar tryggðu sér væri upp á 1,4 milljarða kr. Ég tek það fram að þetta er hagstæðasta dæmið af þremur sem ég fékk frá þessum endurskoðanda um áhrif þessarar formbreytingar, þ.e. hvernig þessir aðilar mundu nýta sér tilboð ríkisstjórnarinnar um að færa til fjármagn sitt af skatthagræði, breyta um rekstrarform og njóta lækkunarinnar sem í þessum tillögum felst.

Herra forseti. Þetta voru mjög athyglisverðar upplýsingar. Það eru sem sagt 7 milljarðar í tekjur sem þessir menn hafa og helmingurinn á að koma sem arður. Það þýðir 35 milljarða í hlutafé. Hvar í ósköpunum tekur fólk þetta fé? Geti það lagt fram 35 milljarða í hlutafé til að geta fengið 10% af því skattfrjálst, getur það alveg eins átt það í spariskírteinum eða í bankainnstæðum og fengið vexti. Þetta er einhver meinloka og ég vil benda á að nefndin hafði mjög færa skattsérfræðinga ráðuneytisins sér til leiðsagnar og þeir mátu að þessi skattur mundi valda tekjutapi hjá þeim sem hafa hæstar arðgreiðslurnar upp á um 200 millj. til lækkunar en ekki neina milljarða.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt að það hafi skort mjög á við undirbúning þessa máls að menn hafi leitað eftir að fá umsögn starfandi sérfræðinga í skattkerfinu um skattaleg áhrif þessara tillagna og hvernig hægt verður að tryggja eftirlit með skattframkvæmdinni og tryggja tekjur. Ég sagði, hv. þm., að ég hefði tekið það dæmi sem einna hagstæðast var að mati endurskoðanda fyrir ríkissjóð. Ef við tökum eitt tilvik á sömu forsendum og ég gaf upp áðan og gefum okkur að ekkert af þessum 7 milljörðum falli innan 10% reglunnar, sem þýðir að hlutafélögin hafa ekkert hlutafé, ekki neitt, þá yrðu skatttekjurnar samt 2,8 milljarðar, þ.e. skatthagræðið væri þá ekki nema 300 millj. kr. Ég er með tugi dæma frá mönnum sem eru starfandi í skattkerfinu eða frá sjálfstæðum atvinnurekendum. Þeir munu að vísu njóta nafnleyndar en þeir segja þetta: Þetta er hraksmánarlega illa unnið. Það verður gríðarlega erfitt að framfylgja þessu í framkvæmd eða hafa nokkurt eftirlit með þessu. En ég endurtek: Meginskattalagaáhrifin verða þau að það verða umtalsverðir tilflutningar og þeir gætu ekki orðið, hv. þm., ef það væri rétt sem hér hefur verið haldið fram að það væri búið að samræma með þessum tillögum skattlagningu á allar fjármagnstekjur. Það er bara ekki svo og þeir sem vinna í kerfinu vita að það er ekki svo.

Hæstv. forseti. Það var auðheyrt að hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni var heitt í hamsi og það er kannski ekki nema von ef hann trúir því að það sé rétt sem hann heldur fram að hér sé verið að færa fjármagn stórkostlega til í samfélaginu. Ég vil ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan að þennan þátt þarf að kanna alveg sérstaklega, þennan þátt sem snýr að arðgreiðslum fyrirtækja. Og að því leytinu vil ég taka undir þau sjónarmið hans. En hins vegar get ég ekki annað en gert athugasemd við þann þátt málflutnings hv. þm. þegar hann er að tala um jaðarskatta og það sé fyrst og fremst verið að skattleggja þá sem næst standa. Ég veit ekki betur en hv. þm. eigi manna mest þátt í því að auka jaðarskatta hér á landinu með þátttöku í sinni síðustu ríkisstjórn. Það er því ekki mjög sannfærandi þegar hann er að básúna það. En batnandi manni er best að lifa. Við hljótum líka að hugsa til þess hverjir það eru sem hafa vaxtatekjur. Ég vil minna aftur á að það kemur fram í greinargerðinni að að meðaltali fá einstaklingar 75 þús. kr. á ári í vaxtatekjur og hjón helmingi hærri fjárhæð. Þetta gerir 7.500 kr. skatt með 10% skatti, 15 þús. fyrir hjón. Og það kemur jafnframt fram að það eru þeir tekjuhærri sem hafa mestar vaxtatekjur. Öryrkjar og gamalt fólk sem er undir skattleysismörkum er varið í þessum tillögum og að því leytinu er hægt að taka undir þennan 10% skatt. En hinn þáttinn sem snýr að arðgreiðslunum þarf auðvitað að kanna sérstaklega. Ef það er rétt sem fram kemur í máli hv. þm. að hér sé verið að opna glufur til þess að fyrirtæki breyti rekstri sínum, þá skulum við bara líka sameinast um að stoppa þetta, hv. þm. Og ég vil bæta því við að hér hafa stjórnarþingmenn verið með athugasemdir við frv. og ég spyr bara: Er fylgi við þetta frv. í ljósi þeirra umræðna sem hér hafa átt sér stað í dag? Er meiri hluti fyrir þessu frv.?

Herra forseti. Hv. þm. segir: Það þarf að athuga þetta miklu betur með hin skattalegu áhrif tillagnanna, hvort t.d. þau dæmi sem ég hef nefnt eru rétt. Ég vek athygli á því að hér er komið frv. af hálfu hv. stjórnarflokka, hæstv. ríkisstjórnar. Ég hefði talið að áður en frv. kæmi fram ættu menn að hafa spurt ekki hvað síst út í þetta atriði. Ég segi það, hv. þm., vegna þess að þetta var ekki í erindisbréfi nefndarinnar. Nefndinni var falið að ræða hvernig ætti að útfæra vaxtatekjuskatt. Ég spyr: Hvar kom smyglgóssið inn? Hvenær gerðist það að Sjálfstfl. gerði að skilyrði fyrir stuðningi við vaxtatekjuskattinn að þessar skattalækkanir upp á hundruð milljóna kr. til hinna efnamestu næðu fram að ganga? Hvenær nákvæmlega í þessu undirbúningsstarfi, sem áreiðanlega fór ekki fram í nefndinni, féllst Framsfl. á þá málamiðlun? Það er hin pólitíska málamiðlun sem er á bak við þetta. Að lokum, hv. þm. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði. Ég ber mína ábyrgð á því að annars vegar, vegna tekjutengingar bóta bæði launþega og lífeyrisþega, erum við komnir út í hreinar öfgar með jaðarskatta. Það er rétt. Það er gagnrýni sem er réttilega að mér beint og þeim sem með mér störfuðu í ríkisstjórn. Ég ætla ekki að bera fram neinar málsbætur í því aðrar en þær að á þeim þrengingartímum var þetta úrræði sem menn ofbeittu sem sparnaðarráðstöfun og sáu ekki nægilega fyrir hversu alvarlegar afleiðingarnar væru. Við höfum hins vegar sagt og ég minni á að allir flokkar sögðu fyrir síðustu kosningar: Þetta er komið í óefni, þessu verður að breyta. Sá flokkur sem lengst gekk í að lofa breytingum var Framsfl. Samt sem áður er hér verið að leggja fram skattafrv. hvað eftir annað en það er ekkert tekið á þessum málum. Það er ekki hægt að tala um aukinn jöfnuð í íslenska skattkerfinu fyrr en á þessu hefur verið tekið.

Hæstv. forseti. Ég hygg að í erindisbréfi nefndarinnar hafi verið talað um fjármagnstekjuskatt. Nefndarmenn hafa rökstutt verk sitt með þannig að þeir hafi þar verið að líta á allar hliðar þess máls. Ég ætla ekki að fara að gera hér enn einu sinni að umtalsefni þessa ágætu bókun en það sem mér finnst skipta mjög miklu máli er það atriði sem hv. þm. gerði að sínu meginmáli sem er þessi möguleiki fyrirtækja til að breyta rekstrarformi sínu og greiða út arð og koma sér þar með undan skatti. Þetta er auðvitað meginspurning og að því er ekki vikið í þessu áliti. Í ljósi þess hljótum við að spyrja, og ég mun ganga í að kanna það mál betur, hvernig þetta er allt vaxið. Við munum að sjálfsögðu gera það í hv. efh.- og viðskn. Mér finnst þetta mjög stórt mál, ég ítreka það. En ég endurtek spurningu mína sem hv. þm. getur ekki svarað. Er meiri hluti hér á þingi í þessu máli? Er verið að leiða í ljós þætti sem nefndin hafði ekki skoðað nægilega vel? Reyndar hefur það verið tekið fram af nefndarmönnum að auðvitað kynnu að vera þar ágallar á sem væri hlutverk Alþingis að bæta úr. En eins og málið stendur núna, er ég farin að efast um að hér sé nokkur meiri hluti. Og hvert erum við þá að halda í þessu máli öllu saman?

Herra forseti. Er meiri hluti fyrir þessu máli? Það er massífur meiri hluti á Alþingi Íslendinga á bak við hæstv. ríkisstjórn. Þetta er stjfrv., það er búið að fara í gegnum þingflokka beggja stjórnarflokkanna. Við hljótum því að gera ráð fyrir að það sé meiri hluti í stjórnarflokkunum á bak við þessa niðurstöðu, það er stjórnin sem flytur málið. Spurningin er síðan sú: Er hún búin að binda það pólitísku samkomulagi að skilyrði fyrir framgangi raunverulegs vaxtatekjuskatts sé smyglgóssið sem ég kalla? Þ.e. þessi lækkun á skattlagningu arðs, söluhagnaðar, eignartekna o.s.frv. Eða er málið þannig vaxið að þegar það kemur í nefnd þá geti menn aftur vikið að upphaflegu erindisbréfi og spurt: Eru svo miklir meinbugir á þessu og ófyrirséðar skattalegar afleiðingar slíkar að það stefni í aukin ójöfnuð og tekjutap? Og þá er spurningin þessi: Eru hv. stjórnarliðar þá, ekki síst Framsfl., tilbúnir til að ræða málið efnislega og jafnvel skoða hina leiðina sem við formenn stjórnarandstöðuflokkanna leggjum til? Ég fullyrði að hún skilar tekjum, hún skilar auknum tekjujöfnuði og hún býður ekki upp á þessar skattundandráttarleiðir.

Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á því að því sem næst allir þingmenn stjórnarflokkanna eru nú horfnir úr þessum sal. Sá ráðherra sem ber málið fram er ekki lengur viðstaddur. Hæstv. forseti tilheyrir vissulega stjórnarflokkunum og er mikils virtur þar á bæ. Aðeins einn ráðherra er hér mættur, hæstv. félmrh. og er það vel. Ég sé ekki betur en að af nefndarmönnum stjórnarliðsins í þeirri nefnd sem á að fá málið til meðferðar sé hv. þm. Pétur H. Blöndal einn til að hlusta á þann málflutning sem hér fer fram. Hv. þm. Vilhjálm Egilsson, formann nefndarinnar sem væntanlega á að taka þessi mál til umfjöllunar, hef ég ekki séð hér alllengi. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir er ekki hér. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir er ekki hér. Hv. þm. Gunnlaugur M. Sigmundsson var hér áðan 

Vegna ummæla hv. þm. vill forseti taka fram að þingmanninum var kunnugt um að hæstv. fjmrh. mundi fara frá um stundarsakir. Hann kemur hingað innan skamms, a.m.k. innan hálftíma. Hvað hitt atriðið varðar þá tekur forseti undir með hv. þm. Hann saknar margra þeirra manna sem sitja í þeirri nefnd sem á að fá málið til meðferðar þó hér séu einstakir menn eigi að síður. Þessi staða var rætt í forsn. á mánudaginn var eftir að hv. þm. Ágúst Einarsson tók hana hér upp. Það er skoðun forsn. að menn í viðkomandi nefndum eigi að sinna umræðunni og vera í þingsalnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka ummæli forseta og að málið hafi komið til umfjölunar í forsn. Ég vænti þess þá að hæstv. forseti láti stjórnarliða í efh.- og viðskn., a.m.k. formanninn sem á að stýra málum í vinnslu á vegum Alþingis, vita af því að þetta mál er hér til umræðu. Það er ekki bara eðlilegt heldur óhjákvæmilegt að formaður þeirrar nefndar, sem á að taka við hverju málinu á fætur öðru sem verið er að ræða hér á löngum þingfundum efnislega dag eftir dag, sjái sóma sinn í að vera viðstaddur þær umræður. Að formaður nefndar skuli gera sig sekan um að vera fjarverandi hvern daginn á fætur öðrum sem slík mál eru rædd er vanvirða, ekki síst eftir að forsn. hefur fjallað um málið og beint þeim tilmælum til þingmanna sem um mál eiga að fjalla að þeir fylgist með efnislegum umræðum sem eiga sér stað áður en það vinnsluferli hefst á vegum Alþingis. Ég man satt að segja ekki eftir því, og er ég nú búinn að sitja hér nokkuð lengi, að formenn þingnefnda hafi komið sér hjá því að vera viðstaddir þegar mál eru tekin til 1. umr. sem eru jafnumdeild og viðamikil og þau mál sem hér er verið að fjalla um.

Vegna þessara ummæla hv. þm. getur forseti einnig sagt að hann hefur ekki séð hér hv. þm. Vilhjálm Egilsson um nokkra hríð en mun gera honum viðvart að þessi umræða sé í gangi og hv. þingmenn óski nærveru hans.

Herra forseti. Ég get ekki annað en komið hér upp og sagt að mér þykja þessi ummæli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hvað varðar hv. þm. Vilhjálm Egilsson afar ódrengileg. Það hefur síst staðið á því að Vilhjálmur Egilsson hafi sinnt góðum störfum hér á Alþingi. Þótt það sé vafalaust svo í dag að nauðsyn banni að hann geti verið hér á fundi með okkur, finnst mér fullkomlega ástæðulaust að standa hér upp til að gera það sérstaklega að umræðuefni. Ég man ekki til þess að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hafi staðið hér upp til að kvarta yfir því þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur ekki getað komið til fundar þegar nauðsyn hefur bannað honum það. Ég verð að segja að mér þykja þessi ummæli ódrengileg.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir ábendingar hv. 4. þm. Vestf. og segja það einnig við hæstv. forseta að það er sérkennilegt og umhugsunarefni að þetta er líklega í þriðja eða fjórða sinn á tiltölulega mjög stuttum tíma sem talin er ástæða til að gera athugasemdir við það að hér vanti ýmsa hv. þingmenn í salinn þegar verið er að ræða mikilvæg mál. Hæstv. forseti hefur jafnan tekið þessum ábendingum vel. Ég tel ástæðu til að þakka það. Hins vegar virðist vandinn vera sá að þessum skilaboðum hafi ekki verið komið með strengilegum hætti á framfæri við forustu þingflokka ríkisstjórnarinnar og kann það að vera skýringin á því að árangurinn virðist enn ekki vera mikill. Skýringin kann að einhverju leyti líka að vera sú, hæstv. forseti, að mér sýnist á fjarveruskrá að forusta þingflokka stjórnarflokkanna sé öll með fjarvistarleyfi og hafi verið núna um skeið vegna annarra erinda á alþjóðlegum vettvangi. Það gerir það að verkum að það er erfitt að ræða um málið hér. En ég verð þó að segja að ég fer fram á það af fullri alvöru við hæstv. forseta að ef það er ætlunin að stuðla almennt að sæmilegum svip á þinghaldinu er nauðsynlegt að á þessu máli verði tekið umfram fögur orð í þessum ræðustól sem við metum engu að síður mikils.

Virðulegi forseti. Ég neita því alfarið að ég sé að bera hv. þm. Vilhjálm Egilsson einhverjum persónulegum sökum. Það hefur hins vegar alltaf verið siðvenja á Alþingi að formenn þeirra fagnefnda sem eiga að fjalla um mál, hverjir svo sem það hafa verið, hafa lagt sig fram um að vera viðstaddir umræðu um þá málaflokka sem undir þá heyra nema þeir hafi formleg fjarvistarleyfi. Hvernig halda menn að umræða um fjárlög væri á Alþingi Íslendinga ef formaður fjárln. væri ekki viðstaddur umræðuna? Ég er ekki að veitast persónulega að hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni, ég er að vekja athygli á því að hvað eftir annað hefur það gerst að sá þingmaður sem gegnir formennskustörfum í efh.- og viðskn. þingsins er fjarverandi þegar langar efnislegar umræður eiga sér stað um mál sem mikill ágreiningur er um og það gengur ekki.

Forseti ítrekar að hann mun ræða þetta efni áfram í forsn.

Herra forseti. Þegar hæstv. forsrh., Davíð Oddsson tók við stjórnarforustu fyrir fimm árum í sinni fyrri ríkisstjórn var eitt af fyrirheitum þeirrar ríkisstjórnar að komið yrði á fjármagnstekjuskatti eins og tíðkast í öllum nálægum löndum og ætti að sjálfsögðu að vera löngu komið á hér á landi. En árin liðu og ekkert bólaði á fjármagnstekjuskattinum. Árið 1993 flutti ég tillögu, eina af mörgum tillögum sem ég hef flutt hér í þinginu um fjármagnstekjuskatt, ásamt öðrum þingmönnum Alþb. Við umræðu um þá tillögu vakti ég á því athygli að hæstv. fjmrh. hefði ekið sér undan því í tvö ár að hafa forustu um að koma á fjármagnstekjuskatti. Ég spáði því þá að hæstv. fjmrh., sem var sá sami þá og er nú, mundi finna leiðir til að ýta þessu á undan sér með ýmiss konar athugunum, nefndarskipunum og rannsóknum þannig að hann þyrfti örugglega ekki að leggja á neinn fjármagnstekjuskatt áður en kæmi til næstu kosninga. Ég minnist þess að þetta þótti sumum nokkuð fráleit fullyrðing. En hún átti eftir að rætast. Allt síðasta kjörtímabil leið án þess að þessum skatti yrði komið á eins og kveðið hafði verið á um í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hér hóf störf sín vorið 1991. Við alþýðubandalagsmenn höfum ekki aðeins barist fyrir þessu máli frá árinu 1993. Það eru tíu ár liðin síðan við fluttum okkar fyrstu tillögur um fjármagnstekjuskatt. Í ríkisstjórn sem Steingrímur Hermannsson veitti forstöðu á árunum 1988--1991 flutti þáv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, margar tillögur um fjármagnstekjuskatt en þær náðu ekki fram að ganga. Nú þegar þetta frv. ríkisstjórnarinnar kemur loksins fram er það að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að málið skuli vera komið á þennan rekspöl. Vissulega dregur það nokkuð úr ánægju okkar að þá er valin álagningaraðferð sem er óneitanlega afar gölluð og mjög óréttlát. Það er að sjálfsögðu hægt að leggja þennan skatt á með ýmsum hætti. Þar koma fyrst og fremst til greina tvær meginleiðir. Annars vegar er hugsanlegt að um sé að ræða brúttóskatt, eins og hér er gerð tillaga um, og hins vegar kemur til álita að um sé að ræða nettóskatt. Það kemur til greina að leggja skattinn á utan núverandi tekjuskattkerfis eða þá alfarið innan kerfisins. Það kemur til greina að um sé að ræða flatan skatt eins og hér er gerð tillaga um eða að skatturinn sé hafður stighækkandi með þeim hætti að leyft er ákveðið frítekjumark eða persónuafsláttur, sérstaklega í þessu skyni, og við það verður skatturinn stighækkandi. Það er einmitt hér sem leiðir skilja. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa valið sína leið, þeir hafa valið flatan brúttóskatt en Alþb., Alþfl. og Þjóðvaki hafa orðið ásáttir um að flytja frv. sem kemur til umræðu á morgun og felur í sér nettóskatt sem lagður er á innan núverandi tekjuskattskerfis og er með persónuafslætti sem gerir skattinn stighækkandi. Ríkisstjórnarflokkarnir bera það fram sem rök fyrir máli sínu að flatur brúttóskattur af því tagi sem hér er gerð tillaga um sé einfaldari og verði fljótvirkari. Ég held að út fyrir sig sé nokkur sannleikskjarni í þessu en þetta eru líka einu kostirnir. Gallarnir eru fjöldamargir. Það er verulegur galli á slíkum skatti að ekki skuli vera neitt frítekjumark sérstaklega vegna fjármagnstekna vegna þess að þannig er verið að flytja skattbyrðina yfir á hinn breiða fjölda sem er kannski að kaupa eitt og eitt spariskírteini og á tiltölulega litlar inneignir og hefur þar af leiðandi litlar fjármagnstekjur og verður nú að fara að borga slíkan skatt. Aftur á móti þeir sem eiga miklar eignir og hafa miklar tekjur sleppa tiltölulega vel vegna þess að skattprósentan er þetta lág, einungis 10%. Svo bætist hitt við sem hér hefur orðið nokkuð að umtalsefni að til samræmingar að því er þeir segja skjóta þeir inn ákvæðum sem fela það í sér að skattur er verulega lækkaður á arði af hlutafé. Eins og kunnugt er er þetta núna þannig að arður af hlutafé er skattlagður að fullu í tekjuskattskerfinu með sömu prósentu og launatekjur eftir að ákveðnu frítekjumarki er náð sem þýðir að allir geta átt þess kost að undanskilja vissar arðgreiðslur tekjuskatti en þegar því marki er náð hefst skattlagning og þá skattlagning að fullu. Þetta er það kerfi sem hefur ýtt undir það að líklega tugir þúsunda manna hafa keypt hlutabréf í atvinnulífinu á liðnum árum og nýtt sér þessa heimild skattalaga til að vera undanþegnir skatti af arðgreiðslum auk þess sem kaupin á hlutabréfunum hafa veitt mönnum ákveðin skattafslátt þar að auki. Nú er þessu breytt nákvæmlega eins og með fjármagnstekjurnar að það á ekki lengur að hlífa þeim sem eiga tiltölulega lítið hlutafé. Það á ekki að hlífa þeim lengur eða hvetja þá til þess að taka þátt í fjármögnun atvinnulífsins, hins vegar á að gera þeim lífið léttara sem eiga gríðarlega miklar hlutafjáreignir með því að lækka skattinn af arði á hlutafé úr þeirri prósentu sem nú gildir almennt, rúmlega 40%, og niður í 10%. Það hefur verið fullyrt í þessum umræðum að í mörgum tilvikum geti þetta þýtt hreina skattalækkun fyrir þá sem eiga mikið hlutafé. Ég efast ekki um að það er töluverður sannleikur í því. Auðvitað er það einstaklingsbundið og fer eftir því hver hlutföllin eru, hvort hlutaféð er verulegt miðað við þá verðbréfaeign sem menn eiga. Þetta getur verið mjög einstaklingsbundið og misjafnt hjá mönnum en stóra breytingin er samt sú að þarna er verið að lækka skatta fyrir þá sem eiga mestar eignir og þá sérstaklega mest hlutafé sem í mörgum tilfellum getur þýtt verulega miklar arðgreiðslur. Annar megingalli á þessu kerfi er sá að það er verið að skattleggja ýmsa óverðuga. Ég kalla að það sé verið að skattleggja óverðuga þegar einstaklingur sem á minni inneignir en hann skuldar er látinn borga fjármagnstekjuskatt en þess munum við sjá þúsundir dæma á komandi árum ef þetta frv. verður að veruleika. Það er auðvitað mjög algengt að fólk skuldar þau lán sem það hefur tekið til að eignast íbúðir, þar getur verið um verulegar fjárhæðir að ræða sem fólk þarf að borga í vexti á ári hverju en svo er það samhliða því að kaupa spariskírteini eða einhver verðbréf til að eiga einhvern sparnað. Nettóútkoman af þessu tvennu, þ.e. vöxtum af skuldum og svo aftur vöxtum af inneignum, kann í mjög mörgum tilvikum að vera neikvæð fyrir fólk þannig að fólk borgar raunverulega meiri vexti en það fær. Eftir sem áður ætlar ríkisstjórnin að skattleggja þetta fólk og láta það borga skatt af vöxtunum sem það fær án nokkurs tillits til vaxtanna sem það borgar. Þá má nefna fjöldamarga aðila í þjóðfélaginu sem eru skattfrjálsir í dag. Það eru líknarfélögin, það eru ýmsir styrktarsjóðir, sem eru skattfrjálsir í dag, og sjálfseignarstofnanir sem reknar eru í almannaþágu sem eiga oft á tíðum töluverða sjóði, lifa á þessum sjóðum og eiga nú í fyrsta skipti í sögunni að fara að borga skatta. Þetta mundi ekki verða ef nettóskattsleiðin væri valin. Þetta gerist vegna aðferðarinnar sem ríkisstjórnin velur að taka upp brúttóskatt. Nákvæmlega sama gildir að sjálfsögðu um sveitarfélögin sem oft og tíðum eiga verulegar inneignir. Þau geyma rekstrarfé sitt í innlánsstofnunum, hafa af þeim tekjur og mér skilst að bara þessi þáttur muni kosta sveitarfélögin hátt á annað hundrað millj. kr. á ári í aukin útgjöld vegna þess að þau lenda með rekstrarfé sitt í þessum brúttóskatti. Þetta er enn einn ókosturinn við þá leið sem ríkisstjórnin er að velja. Þar að auki má svo benda á það að ef brúttóskattleiðin er valin, fá sveitarfélögin ekkert í sinn hlut af þessari skattlagningu en ef nettóskattleiðin er valin eins og við höfum lagt til, fá sveitarfélögin sinn réttmæta hlut í þessari skattlagningu vegna þess að þá gengur þetta inn í tekjuskattskerfið og kemur þeim til góða í gegnum það. Og bara með þessum hætti mun það kerfi sem við leggjum til, þ.e. nettóskattkerfið, gefa sveitarfélögunum milli 300--400 millj. árlega, miðað við að tillögur ríkisstjórnarinnar myndu ekki veita sveitarfélögunum neinar tekjur. Þá er það mjög eftirtektarvert eins og fram hefur komið í þessum umræðum að brúttóskattkerfið á ekki að gefa nema rétt um einn milljarð en nettóskattkerfið mundi gefa 1.700 millj. kr. Þetta gerist þó að greiðendurnir séu verulega miklu færri í nettóskattkerfinu vegna þess að svo mörgum smáum sparendum er hlíft. Það sýnir þá um leið hvað er verið að gera hátekjumönnunum og þeim sem miklar fjármagnstekjur hafa mjög til góða með því að velja þessa aðferð, að tekjurnar af nettóskattkerfinu skuli vera 70% meiri en þær sem ríkisstjórnin gerir hér ráð fyrir með sínu kerfi þó að gjaldendurnir séu verulega miklu færri samkvæmt nettóskattkerfinu. Margt annað mætti tína til sem tíminn leyfir ekki. Það hefur verið reynt að gera það að aðalatriði í þessum umræðum að nefnd hafi verið að störfum til undirbúnings málinu. Í henni hafi átt sæti nokkrir stjórnarandstæðingar og þeir hafi tekið þátt í nefndarstörfunum og tekið þátt í því að nefndin skilaði áliti. Þar af leiðandi séu þeir bundnir og eigi bara að halda sér saman. Auðvitað er þetta hin mesta fjarstæða. Það hefur margsinnis komið fram í umræðunum og þarf ekki að endurtaka það að stjórnarandstæðingar sem tilnefndir voru í nefndina a.m.k. frá Alþfl., Alþbl. og Þjóðvaka, höfðu fyrirvara um afstöðu sína og bentu á það að aðrar leiðir væru skynsamlegri. Þess vegna er auðvitað alger tímaeyðsla að vera að velta sér upp úr þessari hlið málsins frekar. Við verðum einfaldlega að skoða kosti og galla þessara tveggja kerfa, bera kostina og gallana saman og velja skynsamlegustu leiðina. Það er það eina sem er vit í. Því miður er það svo að ríkisstjórnin valdi röngu leiðina með því að flytja þetta frv. En vegna þess að hér kom fram hjá talsmanni Kvennalista áðan, hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur, að það hefði kannski komið til greina að flytja breytingartillögur en ekki sjálfstætt frv., þá vil ég vekja athygli hennar og allra annarra á því að það er að sjálfsögðu ekkert því til fyrirstöðu að þeir sem vilja velja skynsamlegu leiðina í þessu máli, flytji tillögur stjórnarandstæðinga sem brtt. við stjfrv. þegar þar að kemur og málið kemur úr nefnd. Það að þetta er hins vegar flutt sem sérstakt frv. eða sérstök frv. er til þess að málin liggi sem skýrust fyrir þegar umræður hefjast í þinginu um málið og almenningur í landinu geti átt betur með að átta sig á aðalatriðum málsins. Ég tel þess vegna að það hafi verið mjög skynsamlegt og rétt að flytja þetta svona í tvennu lagi. En eins og ég segi þá er ekkert því til fyrirstöðu að tillögur stjórnarandstöðunnar yrðu síðan á síðara stigi fluttar sem brtt. við stjfrv. ef mönnum sýnist svo.

Herra forseti. Fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga hafa sett fram nokkra gagnrýni á það að ekki hafi nægjanlegt samráð verið haft við sveitarfélögin í nefndarstarfinu og sett fram fullyrðingar um það að sveitarfélögin verði af umtalsverðum fjármunum verði þetta að lögum. Ég mun beita mér fyrir því við sveitarfélögin og fjmrn. að reyna að komast til botns í því um hvaða upphæðir er að ræða og hvernig úr því skuli bæta. Um þetta mál vil ég segja að þegar ég sá þetta frv. þá sá ég vissulega á því ákveðna galla en einn meginkost. Hann var sá að það væri pólitísk samstaða um þetta mál. Ég sá undirskriftir nefndarmanna og vissi ekki betur en um pólitíska samstöðu þeirra væri að ræða og það taldi ég ekki vera lítils virði. Síðan las ég bókun sem prentuð er sem fskj. og vitna til hennar, herra forseti: ,,Í ljósi þess sem að ofan greinir skrifa undirrituð undir nefndarálitið og telja það ásættanlegt með vísan til bókunar þessarar, en áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og almennrar þjóðfélagsumræðu --- sem og þeir stjórnmálaflokkar, Alþýðuflokkur, Alþýðubandalag, Þjóðvaki og Kvennalisti sem þau eru fulltrúar fyrir í nefnd um fjármagnstekjuskatt, þar með að styðja breytingartillögur sem til bóta geta talist, en sættast á og styðja niðurstöður nefndarinnar að þeim frágengnum.``

Herra forseti. Hæstv. félmrh. staðfesti það sem fram hefur komið áður í umræðunum að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki nægilegt samráð við Samtök sveitarfélaga þegar frv. þetta var á undirbúningsstigi. Hann staðfesti einnig að Samtök sveitarfélaga hefðu kvartað yfir því mikla tekjutapi sem sveitarfélögin yrðu fyrir og hét því að hann mundi láta kanna þessa hlið málsins nánar og þá um leið hversu mikið tekjutapið væri. Ég þakka honum fyrir þessa yfirlýsingu sem ég tel að hafi verið mjög gott og gagnlegt að fá og treysti honum vel til þess að láta rannsaka þessa hlið málsins ofan í kjölinn. En varðandi yfirlýsinguna sem hann vitnaði í þá hefði ég nú óskað eftir því að hann læsi hana alla en sliti hana ekki úr samhengi eins og hann gerði áðan. Auðvitað er alveg ljóst að þeir sem gengu frá þessari bókun þegar nefndaráliti var skilað, voru að koma því sjónarmiði á framfæri að önnur leið væri skynsamlegri, þó þeir vissulega láti um leið koma fram að betri sé einhver fjármagnstekjuskattur en enginn og að þessi leið hafi orðið sú sem víðtækust samstaða í nefndinni varð um. Sem sagt þeir kusu aðra leið og komu sínum fyrirvara og sínum athugasemdum alveg skýrt og greinilega á framfæri með bókunum sínum.

Herra forseti. Þetta mál gengur til nefndar. Málið er ekki orðið að lögum og það er hægt að bæta úr ágöllum sem á því kunna að finnast. Mér kom það hins vegar mjög á óvart að stjórnarandstaðan skyldi bregðast við eins og hún hefur gert í ljósi þess undir hvað búið var að skrifa hér. Að vísu áskilja þessir tilteknu nefndarmenn sér rétt til þess að flytja eða styðja brtt. sem til bóta geta talist en niðurstaðan er sú að sættast á að styðja niðurstöður nefndarinnar að þeim frágengnum. Þetta tel ég nú ekki vera það að boða byltingarkennd frv. eða ólíka heildarlöggjöf um efnið. Og það er ekki eins og þetta sé eitthvert smáfólk sem þarna er að skrifa upp á. Það er sjálfur varaformaður Alþfl., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, og skærasta stjarna Alþb., hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, 

Herra forseti. Ég vil biðja hæstv. félmrh. sem er nú fornkunningi minn og vinur af Norðurl.v. því ég hef aldrei vitað annað en að hann væri all vel læs, að lesa alla bókunina en ekki bara einstök orð eða setningar og sérstaklega að festa sér í minni þau orð þar sem að nefndarmenn, með leyfi forseta: ,,... áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og almennrar þjóðfélagsumræðu ...`` Og ég bið hann einnig að festa sér í minni, með leyfi forseta, lokaorð nál. þar sem segir að þeir áskilji sér rétt til þess: ,,... að styðja breytingartillögur sem til bóta geta talist, en sættast á og styðja niðurstöður nefndarálitsins að þeim frágengnum.`` Það kemur sem sagt alveg ljóst fram að þeir 

Herra forseti. Þau frumvörp sem hér eru til umræðu fjalla í aðalatriðum um tvö efnisatriði. Annars vegar er um að ræða nýjan skatt á vaxtatekjur og hins vegar er um að ræða lækkun á sköttum og samræmingu annarra fjármagnstekjuskatta. Samkvæmt frumvörpunum er gert ráð fyrir því að hinn nýi vaxtatekjuskattur muni skapa ríkinu tekjur upp á 800 millj. kr. og til viðbótar því munu koma 300 millj. kr. vegna breytinga á skattlagningu félagssamtaka, en að lækkun á sköttum á aðrar fjármagnstekjur vegna samræmingarinnar muni leiða til 200 millj. kr. minni tekna hjá ríkissjóði. Í allt eru þetta því tæpur milljarður kr. sem ríkið ætlar sér í nýjar og auknar tekjur af völdum þessarar skattheimtu. Ég er fylgjandi því að annað efnisatriðið sem ég nefndi nái fram að ganga, að við lækkum skatta á fjármagnstekjur og efast reyndar um að það verði um 200 millj. kr. tekjulækkun að ræða hjá ríkinu vegna þess að ég geri ráð fyrir því að lækkun á þessum sköttum muni örva viðskipti á verðbréfamarkaðnum og ýta undir frekari vöxt í okkar efnahagslífi og það muni verða um meiri arð að ræða sem verði skattlagður og að skil muni verða betri á öðrum fjármagnstekjum, svo sem húsaleigutekjum, en raun ber vitni í dag. Þess vegna tel ég að það ætti að vera hægt að lækka aðrar fjármagnstekjur en vaxtatekjurnar um þá upphæð sem hér er að ræða án þess að til lækkunar kæmi á tekjum ríkissjóðs. Ef svo yrði, væri ásættanlegt að mínu mati að til að bæta upp það tekjutap yrðu skattendurgreiðslur vegna kaupa á hlutabréfum lækkaðar þar á móti því að þær endurgreiðslur eiga að þjóna sama tilgangi og ég tel að lækkunin á sköttunum muni þjóna, þ.e. að örva viðskipti með hlutabréf, örva verðbréfamarkaðina og verðmætasköpun í fyrirtækjum þjóðarinnar. Ég er hins vegar, herra forseti, ósammála því að við leggjum skatt á vaxtatekjur. Áður en lengra er haldið er ekki hægt að sleppa því að fjalla aðeins um tilurð þessa máls og málsmeðferðina. Af þeim málum sem ég hef komið að og fjallað um á Alþingi á undanförnum árum eru þau ekki mörg þar sem leitað hefur verið eins víðtæks samstarfs á milli flokkanna, stjórnar og stjórnarandstöðu, til að fá niðurstöðu sem hefði víðtækt og breitt fylgi. Þetta starf hófst á síðasta kjörtímabili þegar Sjálfstfl. og Alþfl. sátu við stjórn og fengu stjórnarandstöðuna að borðinu og það hélt áfram eftir að Sjálfstfl. og Framsfl. voru komnir í stjórn og Alþfl. hélt starfinu áfram ásamt Alþb. og Kvennalistanum og Þjóðvaka sem þá var nýr flokkur á Alþingi. Um þetta náðist samstaða sem kom fram í skýrslu sem er grundvöllur frumvarpsins. Það var því á grundvelli þessa víðtæka samkomulags sem ég lagðist ekki gegn því innan þingflokksins að frv. yrði lagt fram þótt ég sé andsnúinn því að það sé lagður skattur á vaxtatekjur. Kannski kom það ekki mjög á óvart að stjórnarandstaðan skyldi leggja fram nýtt frv. í kjölfarið á framlagningu frv. ríkisstjórnarinnar. Menn gátu kannski sagt sér það af bókuninni, þótt það kæmi ekki fram þar, að menn gætu átt von á einhverju frá stjórnarandstöðunni. Menn áttu kannski ekki von á því strax. Maður átti frekar von á því að þeir gripu til þess ráðs strax og þeir hefðu til þess tækifæri, stjórnarandstöðuflokkarnir, Alþfl., Alþb., Þjóðvaki og Kvennalistinn, að hækka fjármagnstekjuskattana, eins og þeir reyndar boða í bókuninni, en að þeir legðu fram nýtt frv. í kjölfarið á frv. ríkisstjórnarinnar sem þeir höfðu þó allir samþykkt. Ég sé því enga ástæðu til þess af minni hálfu að sýna þessu frv. nokkurt umburðarlyndi eða þeim þáttum þess sem ég er andsnúinn og mun ég aðeins í örfáum orðum ræða hverjar eru ástæður þess að ég er á móti því að lagður verði á vaxtatekjuskattur.

Ertu hættur að styðja ríkisstjórnina?

Nei, hv. þm. Ég er ekki hættur að styðja ríkisstjórnina. Þessi vaxtatekjuskattur hefur verið réttlættur með því að það þurfi að vera réttlæti í skattlagningu og vaxtatekjuskattur sé sérstakur réttlætisskattur. Í því sambandi er ekki spurt um hvað varð um sparifé þeirra landsmanna sem brann upp á dögum verðbólgunnar. Hvar var réttlætið þá? Og ef við ætlum að leggja sérstakt réttlæti til grundvallar vaxtatekjuskatti, þurfum við þá ekki að fara í gegnum allt skattkerfið hjá okkur og leggja réttlætið til grundvallar við hvern einasta skatt sem við höfum lagt á? Ég er viss um að það yrði erfið endurskoðun á skattalögunum ef við ættum alltaf að leggja fullkomið réttlæti til grundvallar. Því hefur líka verið haldið fram að það sé nauðsynlegt að leggja á þennan skatt til þess að afla aukinna tekna til að lækka aðra skatta. En hið raunverulega verkefni sem við stöndum frammi fyrir er að lækka útgjöld ríkissjóðs til þess að geta lækkað heildarskattana. Það er það sem skiptir mestu máli, ekki endilega innbyrðis skipting á þeim sköttum sem við greiðum. Hvers vegna er ég á móti þessum vaxtatekjuskatti? Það er ekki grundvallaratriði af minni hálfu að vera á móti vaxtatekjuskatti. Það er ekkert prinsipp sem segir að ekki megi leggja á vaxtatekjuskatt. Ég tel einfaldlega að aðstæður í þjóðfélagi okkar, okkar efnahagslífi og peningakerfi sé þess eðlis að það sé ekki skynsamlegt að leggja á vaxtatekjuskatt. Ástæðurnar eru eftirfarandi: Sparnaður á Íslandi er lítill. Hann er mun minni en í nágrannalöndum okkar eða þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við og sá sparnaður sem á sér stað er kerfisbundinn sparnaður í lífeyrissjóðunum að langstærstum hluta. Hinn peningalegi sparnaður, þ.e. í bönkum og sparisjóðum er þaðan af minni miðað við það sem gengur og gerist hjá öðrum þjóðum. Og það er í þennan peningalega sparnað hjá bönkum og sparisjóðum sem hinn almenni borgari leitar þegar hann þarf á láni að halda, þegar hann þarf að taka svokölluð neyslulán eða slá víxil. Hann fer ekki til lífeyrissjóða til þess að slá víxla. Hann fer í bankann eða sparisjóðinn til þess að gera það. Ég tel því mjög líklegt og jafnvel nokkuð öruggt að sparnaður muni minnka, alveg örugglega hinn peningalegi sparnaður hjá bönkum og sparisjóðum, og því muni samkeppnin um það fjármagn sem þar er að finna aukast og vextirnir þar með hækka. Önnur ástæða fyrir því að ég tel varhugavert að leggja á vaxtatekjuskatt er að við búum í dag við opið fjármagnskerfi. Þeir aðilar sem hafa yfir verulegum fjármunum að ráða eiga mjög hægt um vik með að fara með sína fjármuni úr landi. Það munu að vísu væntanlega aðeins vera þeir sem hafa yfir verulegum fjármunum að ráða sem það gera því að fyrirhöfnin er of mikil fyrir þá sem eiga lítinn sparnað og þar með mun þessi skattur hugsanlega frekar leggjast á þá sem hafa litla fjármuni umleikis. Það er jafnframt líklegt að kostnaðurinn af skattinum muni skiptast á einhvern hátt á milli þeirra sem eiga innlánin og lánþegana. Að öllu þessu samandregnu er því mjög líklegt og nánast öruggt að vextir munu hækka. Ef það gerist af völdum þessa vaxtatekjuskatts hvar er þá réttlætið sem lagt er til grundvallar skattheimtunni? Reyndar má sjá þess merki í skýrslu nefndarinnar að höfundarnir gera sér að einhverju leyti grein fyrir þessu vandamáli. Það kemur m.a. fram í innganginum á bls. 6 í skýrslu nefndarinnar þar sem segir að álagning vaxtaskatts ein og sér muni væntanlega fremur stuðla að hærri vöxtum en lægri. Skattlagning vaxta kunni að leiða til þess að fjármagn leiti fremur úr landi en inn. Það er sennilega þess vegna sem nefndin brá á það ráð að leggja fremur lágan, flatan skatt á allar fjármagnstekjur. En það er hins vegar ekki allt sem sýnist í þessu sambandi og nauðsynlegt að við gerum okkur grein fyrir því hver hin raunverulega skattprósenta er, hversu stóran hlut af raunávöxtuninni á vöxtum á innstæðum í bönkum væri verið að greiða sem vaxtatekjuskatt. Miðað við nokkur algeng innlánsform og 2,7% verðbólgu mun skattur á raunvexti, hinar raunverulegu tekjur, verða á bilinu 15--30%. 2,7% verðbólgu er einmitt spáð á yfirstandandi ári. Það eru innlánsformin með lægstu vextina sem greiða hæstu skattana vegna þess að í flötu skattheimtunni er verðbótaþátturinn mun stærri en þegar vextirnir eru háir og þeir bera því lægri vextina. Þetta gerir það einnig að verkum að þessi skattheimta verður mjög viðkvæm fyrir hærri verðbólgu. Ef verðbólgan færi í 5%, sem við einu sinni töldum mjög lága verðbólgu hér á landi, væri skattheimtan á bilinu 20--46%. Ef hún færi í 10%, sem þótti góður árangur í verðbólgumálum fyrir 10 árum, þá væri skattheimtan 30--80%. Ef við hins vegar færum í 15% verðbólgu, sem var svona nokkuð stöðugt ástand á köflum fyrir ekki mjög löngu síðan, þá er skattheimta komin í 35--110%. En þetta er auðvelt að laga ef vilji stendur til þess með því að lækka prósentuna ef við einhvern tíma verðum svo óheppin að hafa ríkisstjórn sem missir tökin á verðbólguþróuninni. Þetta eru í aðalatriðum þær ástæður sem ég vil nefna fyrir andstöðu minni við þennan vaxtatekjuskatt. Hann mun leiða til fjármagnsflótta, hann mun leiða til minni sparnaðar og hann mun leiða til hærri vaxta. Í því sé ég ekkert réttlæti. Ég tel hins vegar að við getum samþykkt það jákvæða sem er í frv. sem er lækkun skatta án þess að þar þurfi að koma til minni tekjur ríkissjóðs. Við eigum að geta fjármagnað það með því að lækka endurgreiðslu vegna hlutafjárkaupa sem þjónar sama tilgangi. Ég tel því að við eigum að sleppa þjóðinni við þennan vaxtatekjuskatt. Ef við viljum fá tekjur til að lækka aðra skatta eigum við fyrst og fremst að lækka ríkisútgjöldin til að geta lækkað heildarskattheimtuna.

Virðulegi forseti. Það fór á þann veg sem ég spáði í ræðu minni fyrr í dag að einn af öðrum kæmu þeir út úr skápnum, hv. þingmenn Sjálfstfl. og lýstu andstöðu sinni við skattlagningu vaxtatekna. Það er að gerast hér og nú og hún er býsna fróðleg og eftirtektarverð röksemdafærslan hjá þeim hv. þingmönnum sem nú birtast og lýsa yfir andstöðu sinni í grundvallaratriðum við það að skattleggja vexti. Hún er þessi: Vegna þess að stjórnarandstaðan hefur uppi aðrar hugmyndir um það með hvaða hætti eigi að skattleggja vaxtatekjur og fjármagnstekjur, er ég laus allra mála. Þá er þessi málamiðlun sem ég sættist á í mínum þingflokki, nota bene þingflokki Sjálfstfl., langstærsta flokks þjóðarinnar, úr sögunni. Vegna þess að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson ætlar að styðja brtt. við fyrirliggjandi frv. ríkisstjórnarinnar styðja þeir það ekki heldur. Hvað er hér á seyði, virðulegi forseti? Er nú svo komið að það er hlaupinn flótti í stjórnarliðið, ekki aðeins í þessu máli heldur fleirum? Er vigt stjórnarandstöðunnar á hinu háa Alþingi með þeim hætti að við getum átt þess von að stjórnarþingmenn hlaupi undan merkjum í hverju málinu á fætur öðru vegna þess að stjórnarandstaðan hv. hefur einhverjar þær skoðanir á málum? Þetta er mjög eftirtektarvert og lærdómsríkt. Á hinn bóginn segi ég það efnislega um röksemdir hv. þm. og spyr einfaldlega: Ef öll þau sjónarmið sem hann lýsti í ræðu sinni til vansa fyrir upptöku vaxtaskatts eiga við á Íslandi, hvers vegna í veröldinni hafa þessi sömu vandamál ekki verið uppi í öðrum vestrænum ríkjum sem öll hafa gripið til þess ráðs að skattleggja þessar tekjur eins og aðrar?

Herra forseti. Það kemur mér á óvart ef hv. 9. þm. Reykn. telur að ég sé að koma út úr skápnum. Það hefur lengi verið vitað að ég væri mótfallinn vaxtatekjuskatti og hann þarf ekki annað en lesa blöðin til þess sjá greinar eftir mig um það efni. Hvað varðar það hvernig öðrum þjóðum hefur vegnað í þessu efni, þá var einmitt grundvallarforsendan í mínum málflutningi sú að sparnaður er minni hjá okkur en hjá þessum þjóðum. Þær þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að sparnaður til fjárfestingar sé að minnka í sínu atvinnulífi. Það er þess vegna sem ég er á móti þessari skattheimtu. Það er ekki á neinum grundvallarforsendum eins og ég sagði í minni ræðu. Það er vegna þess að ég tel þetta óskynsamlegt vegna þess hvaða áhrif það hefur á peningakerfið, bankakerfið og vextina sem hinn almenni borgari þarf að greiða í landinu. En varðandi málamiðlanir, þá hef ég ekki gert neina málamiðlun í þessu máli, hvorki í mínum þingflokki né annars staðar en hins vegar sýnt ákveðið umburðarlyndi vegna þess að það var verið að reyna að ná víðtækri samstöðu um lausn í þessu máli. Sú samstaða hefur greinilega brostið og því er engin forsenda fyrir því að ég sýni málinu umburðarlyndi. En það er reyndar ánægjulegt að hv. 9. þm. Reykn. er aftur kominn í salinn og ég held að það hefði að minnsta kosti verið fræðandi fyrir hann að vera í salnum þegar hv. formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, 9. þm. Reykv., hélt ræðu sína áðan og hreinlega tugtaði hv. varaformann sinn til vegna þess hvernig hann stóð sig í nefndarstarfinu og hvaða verki hann hefði skilað þar. Það hefði hins vegar verið gaman að sjá hann fara upp í andsvar við hv. formann Alþfl. til þess að verja þar gerðir sínar í nefndinni.

Þetta er ósæmilegt. Þetta voru almennar umræður formanns.

Virðulegi forseti. Ég hef fengið það staðfest hér og nú að ástæðan fyrir því að hv. þm. hefur kosið að hverfa frá svonefndri málamiðlun og því að hann ætli að styðja þetta stjfrv. er sú að hv. stjórnarandstaða er með aðrar hugmyndir um leiðir í málinu. Hv. þm. sem hér stendur gerði ekki meira en það í því nefndaráliti sem hér hefur verið margrætt, að hafa fyrirvara um leiðir að þessum markmiðum. Nú hins vegar kemur það í ljós að hv. stjórnarþingmaður Árni Mathiesen samþykkti það með semingi í sínum þingflokki, en þó með fyrirvara um það að stjórnarandstaðan ætti líka að samþykkja þetta frv. óbreytt til þess að hann gæti stutt það. Þetta er orðið ákaflega kúnstugt fyrirkomulag, virðulegi forseti. Og ég spyr: Eru þetta einhver ný vinnubrögð sem við í stjórnarandstöðunni megum vænta að gildi um önnur hin stóru mál? Eru einhver þau mál eða stjfrv. sem hv. þm. eða aðrir stjórnarþingmenn hafa samþykkt í sínum þingflokki, háð þessum saman fyrirvara, nefnilega þeim að ef stjórnarandstaðan leggst gegn þeim, þá séu þeir lausir allra mála? Þetta eru algerlega glæný vinnubrögð á hinu háa Alþingi og segir kannski meira en minna um þann innri styrk sem þessa ríkisstjórn vantar þrátt fyrir hinn öfluga og stóra þingmeirihluta í þingmönnum talið, 40:23. Þetta er auðvitað spásögn um það sem koma skal þegar þetta kjörtímabil mun líða. Upp úr þessari ríkisstjórn mun brotna innan frá og hv. ágæt stjórnarandstaða þarf auðvitað lítið að öðru leyti að hjálpa til við það þegar hún fer að molna að innan og týna tölunni og hinn stóri þingmeirihluti þeirra að verða æ minni og minni þar til öxin og sverðið falla í komandi kosningum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla um það sem hv. 9. þm. Reykn. sagði um hvernig hann á von á því að ríkisstjórnin molni innan frá. Við verðum bara að sjá hvernig hans spádómar rætast. Ég deili þeim ekki með honum. En hann hefur hins vegar miklu meiri reynslu en ég af því að horfa upp á flokka molna innan frá eins og rifjað var mjög skilmerkilega upp þegar flokkur hans átti afmæli nú á dögunum. En hann hefur eitthvað misskilið mig ef hann hefur haldið að ég ætlaði að styðja upptöku vaxtatekjuskatts. 

Herra forseti. Þetta er nokkuð furðuleg yfirlýsing hjá hv. þm. Árna Mathiesen og ég óska eftir frekari upplýsingum um málavexti ef þingmaðurinn má vera að því að hlusta á mig. Hér hefur hæstv. fjmrh. borið fram stjfrv. og gat ekki um neinn fyrirvara varðandi það mál. Hér kemur þingmaður í ræðustól og segist ekki styðja þetta mál, ekki efnislega og ekki formlega. Ég tel reyndar að þingmaðurinn sé ekki vel upplýstur um efnisatriði málsins og vil geta um hræðslu hans um áhrif á sparnað og fjármagnstekjuskatt. Það er vikið að því í nefndarálitinu. Það er hægt að flytja lært mál um það. Það er ekki talið beint samhengi þar á milli, en látum það vera. Þetta er að minnsta kosti ástæðulaus ótti. Það sem ég vil fá að vita, því ég tek mark á því þegar stjfrv. er borið fram, er að þingmaðurinn upplýsi mig: Ætlar hann að standa að lögfestingu þessa stjfrv. eða þeirri útfærslu sem verður eftir nefndarstörf í vor? Ef ekki, eru fleiri sama sinnis í Sjálfstfl. og hann varðandi þetta efni? Það er nauðsynlegt að fá að vita, herra forseti, vegna málsmeðferðar og frekari umræðu, hvort hæstv. fjmrh. er að sýnast og blíðka þar með Framsfl. með framlagningu frv., en hafi aldrei ætlað sér að lögfesta skatt á fjármagnstekjur eins og maður veit að sterkar raddir eru um í Sjálfstfl. Við verðum að vita nákvæmlega hvort hér er á ferðinni blekkingarleikur eina ferðina enn, sem snýr ekki einungis að stjórnarandstöðunni sem hefur komið heiðarlega fram í málefnalegri umræðu, heldur líka að þessum ræfils Framsfl. sem er þarna með í þessu ríkisstjórnarsamstarfi, þannig að það eigi að henda þessu frv. út af borðinu með þessum vinnubrögðum í þinginu. Ég óska eftir því að hv. þm. upplýsi um stjórnarandstöðu í Sjálfstfl. varðandi þetta tiltekna frv. þannig að við getum áttað okkur á vinnubrögðum á næstu vikum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að tala fyrir aðra en sjálfan mig. Ég hef aldrei sagt það neins staðar að ég ætli að styðja upptöku á vaxtatekjuskatti. Ég mun hins vegar styðja það í frv. sem ég tel vera til bóta og ég mun taka þátt í vinnslu þessa máls þannig að ef það stefnir í það að vaxtatekjuskattur verði samþykktur, þá mun ég reyna að koma í veg fyrir að um verði að ræða stærra slys en ella, með því t.d. að fella hugsanlegar brtt. frá stjórnarandstöðunni sem boðaðar voru í bókuninni svokölluðu sem fylgdi með nefndarálitinu. Ég held því að eftir þetta svar ætti hv. þm. Ágúst Einarsson ekki að velkjast í neinum vafa um það hver mín afstaða er í málinu.

Herra forseti. Svör hv. þm. voru skýr. Hann er andvígur þessu máli eins og ég gat um, bæði formlega og efnislega. Hann svaraði bara fyrir sjálfan sig. Ég bað hann hins vegar að upplýsa um afstöðu annarra þingmanna. Hann sagði réttilega að hann gæti það ekki. Hann er ekki þingflokksformaður Sjálfstfl. Ég óska hins vegar eftir því að hæstv. fjmrh. geri betur grein fyrir þessum þætti sem ég spurði hv. þm. um. Hvað mikil alvara fylgir þessu máli af hálfu hv. þm. Sjálfstfl.? Og með tilliti til framhaldsvinnubragða, þá er eðlilegt --- þetta er andsvar þannig að hæstv. fjmrh. verður að koma upp við annað tækifæri, nema til að bera af sér sakir sem hann getur vafalaust gert. Það má eiginlega segja að það sé verið að bera á hann sakir. --- Ég veit vel að hv. þm. Árni M. Mathiesen fellst alveg á það að þetta eru alveg réttmætar spurningar sem ég er að bera fram. Ég vil gjarnan fá að vita af hvaða alvöru þessi umræða er haldin af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Reykn. hafði orð á því í sinni ræðu og fór reyndar nokkuð langt aftur í umræðunni um skatta og skattlagningu, að það væri eiginlega óbærilegt að leggja réttlæti til grundvallar í skattlagningu. Ég er honum gersamlega ósammála í þessu efni. Ég tel að það sem á að leggja til grundvallar í skattlagningu er einmitt réttlæti. Álagning fjármagnstekjuskatts hefur verið lengi í undirbúningi og enn lengur í pólitískri umræðu í landinu. Almenningi er satt að segja alveg óskiljalegt að þeir sem eiga fjármagn og hafa af því fjármagni ríflegar tekjur skuli sleppa við að greiða af þeim skatt eins og verið hefur á meðan allir aðrir greiða skatta af sínum launatekjum. Við jafnaðarmenn höfum barist fyrir því árum saman að koma þessu réttlætismáli í höfn og höfum talið það eitt mesta óréttlæti þessa þjóðfélags að fjármagnstekjur skulu ekki hafa verið skattlagðar eins og aðrar tekjur. Fátæk einstæð móðir sem vinnur baki brotnu við að framfleyta sér og börnum sínum þarf að greiða yfir 40% skatt af tekjum sínum jafnvel þó hún berjist í bökkum hvað afkomu fjölskyldu hennar varðar. Þá má alveg rifja upp að það eru ófá dæmi um það að fólk er að vinna allan daginn og tekur svo til við að skúra eða slíkt þegar kvöldar. Þá er allt tínt til og af öllu er borgaður skattur svo fremi að tekjur séu yfir skattleysismörkum. Alveg eins er með stórskuldugar barnafjölskyldur. Þær borga tekjuskatt af launatekjum sínum á meðan fjármagnseigandinn borgar engan skatt af sínum vaxtatekjum. Ég tel að þessi mismunun sé ein stærsta efnahagslega meinsemd í íslensku efnahagslífi og að þessi meinsemd skipti þjóðinni í ólíka hópa og sundri henni. Það voru miklar vonir bundnar við störf nefndar um fjármagnstekjuskatt sem samþykkt var í desember 1994 með samkomulagi í fyrrv. ríkisstjórn. Nú var takmarkinu loksins náð. Nú átti að gera. Það var snjallt hjá hæstv. fjmrh. að fara í herbúðir pólitískra andstæðinga og leita þar eftir foringja til að leiða nefndarstarfið. Það er óumdeilt að sá sem leiddi starfið er hæfileikamaður, en ég tel að hann hafi valið að fara þá leið að semja til þess að ná samkomulagi um frv. og semja arð inn í þetta frv. sem hefur gert það að verkum að það er óásættanlegt. Þegar líða tók á störf nefndarinnar fóru einmitt að berast fregnir af því að ýmislegt annað góss yrði í nefndarálitinu en skattur á vexti. Þegar þetta mál lá fyrir og menn fóru að kljúfa innihaldið til mergjar, þá liggur við að manni hafi sortnað fyrir augum. Hér var ekki á ferðinni tillaga um fjármagnstekjuskatt heldur öfugt. Hér var komin fram tillaga um að aflétta skatti af fjármagnstekjum úr yfir 40% skatti niður í 10% og þetta er þungamiðja umræðunnar. Þetta hefur verið þungamiðja umræðunnar í dag og það á að staldra við þetta og stjórnarliðar eiga að horfast í augu við hvað þetta gerir. Tillagan er um að létta verulega skattgreiðslum af fjármagnstekjum, þ.e. arðtekjum, en taka á móti upp vaxtaskatt sem skili 600--800 millj. kr. upp í það gat sem lækkun skatts af arðgreiðslum býr til. Það er þarna sem réttlætinu sem ég var að tala um í upphafi máls míns er fullkomlega misboðið. Við erum stundum að velta því fyrir okkur í þessum sal hvað skipi okkur í ólíkar fylkingar. Ég hef oft sagt að jafnaðarmannahugsunin sé lífsskoðun. Í þeirri lífsskoðun felst að þjóðfélagið sé skipulagt þannig að það verði enginn undir og að með réttlátri skattlagningu sé stefnt að því að jafna kjör. Þetta er grundvöllurinn í þeirri hugsun. Í því felst að sá sem lítið hefur borgar enga eða litla skatta, að sá sem meira hefur borgi meiri skatta og sá sem mikið hefur borgi mikið. Það er að skattlagning taki mið af greiðslugetu. Að með sköttum og tilfærslum sé búið til það stýrikerfi sem gerir unnt að skapa réttlátt þjóðfélag. Það er mikilvægt að hafa að leiðarljósi við þessi verk að allir einstaklingar lifi með reisn og að leitast sé við að umhverfi einstaklings sé hvetjandi. Það er mjög mikilvægt að umhverfi einstaklings sé hvetandi þannig að í engu sé dregið úr drifkrafti hans til frumkvæðis, starfa og framkvæmda fyrir sitt samfélag. Þetta er mikið grundvallaratriði vegna þess að í þessu felst krafan um sanngirni og réttláta skiptingu, en það er líka krafa um að skattlagningu sé þannig háttað að hún sé ekki letjandi og að frumkvæði einstaklingsins og hæfileikar njóti sín ávallt í samfélaginu til framþróunar þess. Það er hins vegar í blóra við alla réttsýni að aflétta sköttum af þeim sem mest hafa, en það er gert með frv. ríkisstjórnarinnar. Það eru reyndar og hafa verið mjög deildar meiningar um 10% vaxtaskatt vegna þess hve slíkur flatur skattur kemur ójafnt niður og sökum þess að ekkert frítekjumark er á þeim skatti. En það sem er versti þáttur þessa frv. er að skattur af arði er lækkaður. Þegar einstaklingur á í hlut er hann lækkaður úr yfir 40% skatti og niður í 10%. Það er sá þáttur þessa máls, ágætu þingmenn, sem er svo yfirgengilega óréttlátur og það er sá þáttur þessa máls að inn í frv. var tekin breyting á skattlagningu á arði sem hefur eiginlega sundrað þeim möguleika að ná sátt um 10% flatan vaxtaskatt sem ýmsir vildu skoða til að byrja skattlagningu þess fjármagns sem fram að þessu hefur verið óskattlagt. Þetta er mergurinn málsins. Í umræðunni í dag hefur mjög verið snúið út úr þessari staðreynd. Ef við skoðum hver eru einkenni frv. ríkisstjórnarinnar má segja að það séu fjögur atriði. Það eru búin til tvenns konar skattkerfi, nýir aðilar munu verða skattlagðir sem hafa ekki lent í skatti áður, sveitarfélög verða skattlögð og nýting persónuafsláttar er tekin upp utan tekjuskattskerfisins. Ég ætla aðeins að staldra við þessa þætti. Fyrst það að búin eru til tvenns konar skattkerfi. Annars vegar er skattkerfi fyrir launatekjur og hins vegar fyrir fjármagnstekjur. Fjármagnstekjur eru teknar út úr tekjuskattskerfinu og það er búið til um þær sérstakt skattkerfi. Þetta gerir ekki bara að flækja skattkerfið í heild heldur opnar þetta fyrirkomulag undankomuleiðir til skattsvika eins og ávallt þegar sú leið er opnuð að verið sé að flytja fjármagn á milli kerfa. Þessar tillögur gera heldur ekki ráð fyrir að allar fjármagnstekjur séu meðhöndlaðar á þennan hátt, hagnaður af einkarekstri mun áfram verða skattlagður sem laun. Þetta ákvæði er stórvarasamt og mun örugglega leiða af sér verulegt tekjutap fyrir ríkissjóð, jafnvel svo milljörðum króna skiptir. Það er því ekki verið að tala eingöngu um mismun milli einstaklinga eftir því hvaða nafn tekjur þeirra bera heldur einnig eftir því formi atvinnurekstrar sem þeir velja sér. Þetta eru einfaldar staðreyndir en það sem skiptir máli. Það er hætt við að láta borga skatta eftir greiðslugetu því það verður marklaust ef ekki er miðað við heildartekjur. Annað atriði sem ég nefndi sem einkenni á þessum frv. er að nýir aðilar verða skattlagðir og það er ástæða til að nefna það þannig að það sé með í umræðunni. Þessir aðilar eru t.d. líknarfélög, félagasamtök, stjórnmálaflokkar og styrktarsjóðir. Sveitarfélög verða skattlögð, sá skattur er upp á u.þ.b. 75 millj. kr. sýnist okkur og þau verða jafnframt af u.þ.b. 230 millj. kr. skatttekjum vegna sameiginlegs skattstofns með ríkinu sem nú er en verður klofinn upp. Með því að færa skatttekjurnar af arði og vaxtatekjum út úr hinum sameiginlega potti ríkis og sveitarfélaga og gera þær að sérskattstofni fyrir ríkissjóð er verið að rýra tekjur sveitarfélaganna alls um um u.þ.b. 300 millj. kr. Hjá félmrh. kom fram í umræðunni fyrr í dag að hann upplýsti að eftir viðræður við Samtök sveitarfélaga hefði hann ákveðið að beita sér í þessu máli þó við vitum reyndar ekki hvað út úr því kemur. Í fjórða lagi nefndi ég nýtingu persónuafsláttarins en með því að hafa vaxtatekjur inni í skattkerfinu nýtist persónufrádráttur á eðlilegan hátt, þ.e. hann nýtist á móti sköttum. Nýting persónuafsláttar á móti vaxtaskatti, sem ákveðinn er utan kerfisins, hefur því óeðlileg áhrif auk þess að vera mjög flókinn og erfiður í framkvæmd, einkum með tilliti til þess að þarna er möguleiki á millifærslu á persónuafslætti milli maka, þ.e. persónuafsláttur verður millifærður bæði milli maka og milli kerfa. Það er ástæða til að skoða þann þátt nokkuð vel. Alvarlegustu gallarnir á frv. ríkisstjórnarinnar eru þó fyrirsjáanlegt tekjutap sem það hefur í för með sér. Það virðist einkum vera tvennt sem þar kemur til. Annars vegar breyting rekstrarforms margvíslegs einkarekstrar í einkahlutafélagaformið eins og komið hefur fram í umræðunum í dag til að losna undan hærri skattgreiðslum. Það hefur verið upplýst að það megi reikna með að þetta séu tekjur sem á árinu 1994 námu um 22 milljörðum kr. og skiluðu u.þ.b. 7 milljörðum kr. í skatttekjur það ár. Með því að lækka skattlagningu á þessar tekjur úr yfir 40% niður í 10% verða skatttekjurnar lækkaðar samsvarandi. Hér lítur því út fyrir að það verði um milljarða gjöf að ræða frá ríkissjóði til einstaklinga í rekstri og fjármagnseigenda. Það er hins vegar svo að heimildarákvæðið, sem felst í 6. gr. ríkisstjórnarfrv., heimilar að greiða skattfrjálsan arð út úr fyrirtækjum miðað við nafnverð að viðbættum ónýttum rétti til útgáfu jöfnunarhlutabréfa og með heimild til að hækka þessa heimild árlega miðað við breytingu á verðbreytingarstuðli. Hér er um að ræða miklar fjárhæðir sem framvegis verða ekki skattlagðar og munu upphæðir skipta hundruðum milljarða kr. Þá má ekki gleyma því að með samþykkt þessa lagafrv. er verið að létta skattlagningu af söluhagnaði. Hlutabréf sem seld eru, svo dæmi séu tekin, og eru seld á margföldu nafnverði hafa verið skattlögð sem nemur mismuninum að teknu tilliti til ónýttra heimilda skattstjóra. Hér getur verið um verulegar fjárhæðir að ræða jafnvel svo milljörðum skipti. Virðulegi forseti. Mig langar af þessu tilefni að taka eitt dæmi sem varðar þær breytingar sem verða ef frv. það sem nú hefur verið lagt fram sem stjórnarfrv. verður lögfest. Við skulum hugsa okkur stórt hlutafélag og auðvitað eru þau nöfn sem ég nota tilbúningur. Stórt hlutafélag ABC hf., hélt nýlega aðalfund og birti ársreikninga. Hluthöfum var greint frá ónýttri heimild til útgáfu jöfnunarhlutabréfa en hún er í tilfelli þessa fyrirtækis 50% á nafnverð en heildarnafnverð hlutabréfa er 370 millj. kr. Við skulum taka dæmi eins eiganda og kalla hann Jóhann. Jóhann á 12% í félaginu en það er að nafnvirði 44 millj. kr. Samkvæmt gildandi lögum getur ABC hf. borgað út 10% skattfrjálsan arð sem væru þá 37 millj. kr. samtals af hlutabréfaeign fyrirtækisins. En með hækkunarheimild sem verður samkvæmt frv., sem við erum að ræða, hækkar grunnurinn úr 370 millj. kr. í 550 millj. kr. og skattfrelsi útborgaðs arðs hækkar um 18 millj. kr. úr 37 millj. í 55 millj. kr. Við þetta lækka skattgreiðslur ABC hf. um 6 millj. kr. af því að ABC fyrirtækið hefði greitt 33% af 18 milljónunum sem nú fara beint út í arð. Þar eru 6 millj. sem koma ekki lengur til ríkisins. En Jóhann sem á 44 millj. kr. fengi 4,4 millj. kr. í arð samkvæmt gildandi lögum. En hann fengi 6,6 millj. kr. eftir að við værum búin að breyta lögunum og lögfesta það frv. sem hér er. Samkvæmt gildandi lögum mundi Jóhann greiða 2,4 millj. í skatt af 4,4 millj. sínum en eftir breytingu samkvæmt þessu frv. mundi Jóhann aðeins greiða 360 þús. kr. Þannig mundu skattgreiðslur Jóhanns til ríkisins lækka um liðlega 2 millj. kr. Þetta er afskaplega gott fyrir Jóhann en það var ekki þetta sem stefnt var að með hrópum okkar í þessum þingsal á liðnum árum um að setja lög um skatt á fjármagnstekjur. Aldeilis ekki. Þetta dæmi er einfalt og skýrt. Ég tek fram, virðulegi forseti, að ég hef ekki reiknað þetta sjálf en góður reiknimeistari hefur gert það og ég fullyrði að þetta dæmi er rétt. Ég er hneyksluð á þessu. Þarna fara miklar upphæðir, 4,8 millj. sem er aflétt með breytingu á meðferð arðs, beint í vasann. Ég hlýt að spyrja þingmenn og ég hlýt að spyrja þjóð mína: Hvað er verið að gera í krafti samræmingar? Ég veit að hæstv. fjmrh. er einhvers staðar að hlusta á ræður okkar þó hann sé ekki í salnum. Ég er svo sem ekki með neinar spurningar til hans í ræðu minni annað en að það væri áhugavert að heyra viðhorf hans til þess að þetta sé eitthvað sem hægt sé að réttlæta. Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan rifja það upp að þegar samkomulag var gert um kjaramál að kröfu verkalýðshreyfingarinnar á sínum tíma gerði hún kröfu um að það yrði unnið frv. um 10% vaxtaskatt. Undirrituð settist í þá nefnd og sú nefnd hafði verkefnið að útfæra á skýran hátt frv. um 10% vaxtaskatt. Ég lærði ýmislegt þá. Meðal annars að þessi skattur --- það er rétt hjá hv. þm. Árna Mathiesen að þessi skattur leggst mjög fljótt á og það er einfalt að leggja hann á í bönkum og sparisjóðum sem flatan skatt sem leggst á allt vegna þess að það á ekki að aflétta bankaleynd. Við vitum að samkvæmt könnun sem gerð var fyrir nokkrum árum reyndust almennir launamenn, börn og aldraðir eiga stærstan hluta bankainnstæðna. Skatturinn sá hefði skilað 100--150 millj. fyrsta árið en síðar, þegar skattur á vexti verðbréfa hefði farið að skila sér, mátti búast við að hann skilaði 600--700 millj. í ríkissjóðs sem ég get ímyndað mér að sé hlutfallslega sú sama upphæð og verið er að tala um í sambandi við þetta frv. Innheimtuaðilar skattsins hefðu orðið allmargir, bankar, sparisjóðir, verðbréfasalar, allir á landinu og skattur á vexti langtímabréfa hefði ekki skilað sér fyrr en að loknum líftíma þeirra, t.d. af húsbréfum en nú er lánstími þeirra reyndar mun lengri en 25 ár. Eftir þá yfirferð var ég ófeimin að lýsa því yfir við minn þingflokk að ef þetta frv. kæmi inn á Alþingi ætti ég afar erfitt með að styðja það. Þó var það eingöngu um þennan flata vaxtaskatt. Okkur hafði verið fengið það verkefni að útfæra skatt sem verkalýðshreyfingin gerði kröfu um og hin ólíku sjónarmið okkar í nefndinni komu vissulega fram þegar nefndarálit var skilað. Mig undraði ekki að frv. skyldi aldrei koma fram á Alþingi vegna þess að þegar búið var að lýsa hvað í því fælist var ég sannfærð um að verkalýðshreyfingin hefði fallið frá að keyra það fram. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, að hér hafi verið endurvakin upp einhvers konar draugur með því nefndarstarfi sem átt hefur sér stað og með þessu ofurkappi sem lagt hefur verið á 10% vaxtaskatt. Ég vil halda því fram að það hefði eflaust verið reynt af ýmsum að ná sátt um það af því að fólk vildi byrja að taka skref í fjármagnstekjuskatti til að ná máli hingað inn og til að ná lögfestingu á einhverju skrefi. En það að draga inn í þetta frv. lækkun á arði er svo alvarlegt mál að allir sem skoða það af einhverri einlægni hljóta að hugsa sig um áður en þeir vilja keyra þetta mál fram. En fjármagnstekjuskatt viljum við fá, við viljum setja hann í lög, virðulegi forseti. Enginn skal því skilja orð okkar og gagnrýni þannig að við viljum tefja það mál. Að öðru leyti vísa ég til frv. okkar sem mun fá umfjöllun annað kvöld.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur sem ég vildi koma inn á. Hún gat um það að meginmarkmiðið sé að umhverfi skattalaga sé hvetjandi fyrir einstaklinga, það megi ekki draga úr frumkvæði. Þetta er yndislegt vegna þess að hv. þm. gerir ekki ráð fyrir því að breyta skattlagningu á hlutafé og söluhagnaði af hlutafé sem er virkilega þess eðlis að það letur menn til fjárfestingar, það letur menn til að taka áhættu og hreinlega bannar mönnum að taka þátt í áhætturekstri. Þannig er það í dag. Tökum dæmi um mann sem kaupir hlutabréf í tveim fyrirtækjum, segjum í nýsköpun, fyrir 100.000 kr. í hvoru fyrir sig og annað tapast. Þá er ríkið ekki með. Segjum að hitt fyrirtækið gangi vel og hann geti selt hlutabréfið með tvöföldum hagnaði eftir tvö til þrjú ár. Þá er það skattlagt að fullu. Og þessu ætlar hv. þm. að halda áfram. Þegar maðurinn stendur eftir með 200.000 kr. eftir tvö til þrjú ár er það eina sem hefur breyst það að hann er með sömu upphæðina í tekjur, sömu eignina. En hann á að borga skatt af 100.000 kr. tekjum, þ.e. 42.000 kr. Hann tapar á þessu og auðvitað gera menn þetta ekki. Það gerir þetta ekki nokkur maður. Þannig að núverandi kerfi er mjög letjandi til þátttöku í atvinnurekstri og þessu á ekki að breyta samkvæmt vilja hv. þm. Enn einu sinni verð ég var við þann misskilning að sjálfstæðir atvinnurekendur geti farið út í það að misnota kerfið. Ég útskýrði rétt áðan að þeir geta það ekki. Ef þeir vilja fá þann arð skattfrjálsan sem þeir borga sjálfum sér út, þurfa þeir að hafa tífalt meira hlutafé bundið í fyrirtækinu. Þeir þurfa að hafa 10 millj. bundnar til að geta fengið milljón kr. arð skattfrjálsan, annars borga menn fyrst 33% skatt af fyrirtækinu sem er skattlagning hagnaðar fyrirtækisins og síðan 10% vegna launþegans eða þess sem á þetta. Það er verra fyrir manninn að fara þá leiðina heldur en að hafa þetta bara sem sjálfstæðan atvinnurekstur og geta dregið frá skatti 4% iðgjald í lífeyrssjóð o.s.frv. Skattlagning er lægri með þeim hætti að borga sér út sín laun heldur en fara í gegnum fyrirtæki. Ég skil ekki af hverju maður þarf að heyra aftur og aftur um það að menn munu misnota þetta svona.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert hve hv. þm. Pétri H. Blöndal hefur verið í mun að svara næstum hverjum einasta ræðumanni stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Vörn hans varðandi fjármagnstekjur og hvernig með þær er farið er með svo miklum ástríðuþunga að það er næstum því óviðfelldið að einmitt þessi ágæti þingmaður, sem mér líkar ágætlega við, skuli vera svo ákafur talsmaður þessa máls. Hann er ergilegur yfir því að við vekjum athygli á að það er hægt að flytja fjármuni á milli kerfa. Mig langar að benda á mjög mikilvægan hlut, ef tími minn leyfir. Það hafa orðið gífurlegar breytingar hjá rekstraraðilum, t.d. einyrkjum, sem hafa farið í eignarhlutafélög. Þegar menn voru að velta fyrir sér í vetur skattgreiðslum í götunni sinni og upp úr kafinu kom að launamenn ríkisins voru milljónamennirnir en þeir með neysluna og eignirnar borguðu ekkert kom einmitt í ljós að þeir nýttu sér eignarhlutafélagaformið. Þeir greiddu sér lág laun og skráðu jafnvel hús og bíla á fyrirtækin. Að vísu þurfti að borga einhvern hlunnindaskatt en þeir gátu tekið greiðslu út af höfuðstól og farið það frjálslega með fjármagnið að þegar upp var staðið voru skattgreiðslur til ríkisins mjög lágar. Það er erfitt að fjalla um slíka hluti í ræðustól Alþingis en ég skal með glöðu geði setjast niður á morgun með hv. þm. Pétri H. Blöndal og fara yfir þau dæmi sem ég settist yfir með fagaðila frá skattinum til að kanna hvernig svona skattgreiðslur verða til. Þegar ég brýndi fyrir hæstv. fjmrh. í dag að breyta skattskránni þannig að hún yrði gagnsæ og sýndi tilurð tekna og þar með tilurð skattgreiðslna sem eru sumar fáheyrðar, fáheyrðar á þann veg að þær eru svo lágar miðað við neyslu fólks, var ég einmitt að vísa til þess sem ég lærði við þessa skoðun á þessum vetri. Hins vegar er okkar frv. þess eðlis að það sýnir miklu breiðari skattstofn og við munum að sjálfsögðu ræða það annað kvöld og hv. þm. gefst tækifæri til að ræða það frv. við okkur í framhaldsumræðum á fimmtudag.

Herra forseti. Það er orðið erfitt að gera stjórnarandstöðunni til hæfis. Hún kvartar undan því að stjórnarþingmenn séu ekki mættir, taki ekki þátt í umræðunni og nú er kvartað undan því að ég taki of mikinn þátt í umræðunni. Þetta er orðið dálítið erfitt. Málið er það að ég átti þátt í þessari nefnd sem fulltrúi míns flokks og þar tók ég marga rimmuna og rispuna um það hvernig þessari skattlagningu skuli hagað. Ég er ekkert hlynntur þessari skattlagningu eins og hún liggur fyrir, alls ekki. Ég get tekið undir margt af því sem hér hefur komið fram af gagnrýni. En þessi niðurstaða er málamiðlun og mesta deilan var einmitt við fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni um það hvort það ætti að leggja skatta á raunvexti eða nafnvexti, hvort ætti að hafa vaxtagjöldin frádræg eða ekki. En það er einu sinni þannig að þegar ég er búinn að taka þátt í svona málamiðlun þá stend ég við hana, öfugt við aðra sem voru í nefndinni. Það finnst mér dapurlegt, en það lýsir betur þeim en mér. Varðandi það að menn misnoti kerfið til skattsvika vildi ég gjarnan ræða við hv. þm. um það í góðu tómi að þessi dæmi sem eru nefnd verða ekki lengur raunhæf þegar nýi skatturinn er kominn á. Þau eru til staðar í dag. Í dag er mögulegt, eins og ég gat um, bæði að hreinsa arð af skatti, hreinsa leigutekjur af skatti og hreinsa eignir af sköttum. Og þetta nefndi ég í nefndinni. En eftir að þessi skattlagning er komin á er það eina sem stendur eftir skattfrelsi spariskírteina. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal er einn af þeim fulltrúum stjórnarflokkanna sem er mjög duglegur að taka þátt í umræðum. Hann tekur mjög mikinn þátt í þingstörfum þó ég hafi sjálf aldrei haldið því fram að þingstörf í sal séu mælikvarði á þingstörf þingmanna. En miðað við það hefur hann staðið sig mjög vel fyrir hönd síns flokks. Ég lasta það ekki og ég lasta það heldur ekki að hann er í umræðunni í dag. Ég vek bara athygli á þeim ástríðuhita sem hann hefur lagt í málið og það vekur sum okkar kannski dálítið til umhugsunar. Varðandi það þegar hann vísar til nefndarstarfsins vil ég bara árétta að fulltrúar bæði Alþfl. og Alþb. gerðu mjög vel grein fyrir afstöðu sinni í dag varðandi afgreiðslu mála úr nefndinni. Það kom m.a. fram hjá Bryndísi Hlöðversdóttur, og ég var undrandi að heyra það, að þeim hefði borist til eyrna að verið væri að endurskoða tekjuskattskerfið í annarri nefnd og þar var auðvitað stjórnarandstaðan ekkert með. Þessi ofuráhersla á að stjórnarandstaðan hefði komið að nákvæmlega þessu frv. hefur gert það að verkum að það er eins og það sé smáleikrit í gangi með framlagningu þess og það hvernig tekið hefur verið á þessu máli. Fulltrúar okkar, Alþfl. og Alþb. hafa mjög vel og skilmerkilega gert grein fyrir afstöðu sinni og ég hef sjálf komið inn á það að að margra áliti hefði verið ásættanlegt að skoða 10% vaxtaskatt, þótt flatur sé. Væntanlega er það af því að menn þurftu að semja um einhverja niðurstöðu, ekki við okkur í stjórnarandstöðu heldur við aðra, sem þeir tóku inn arðinn. Þetta er mál sem verður að horfast í augu við. Hins vegar tek ég eftir því að hv. þm. áréttar það að hann var ekkert hlynntur þessari skattlagningu. Ég er ekkert hissa á því. Hann er að ergja sig yfir því að við séum að tala um einhvern undandrátt. Við skulum ekki gleyma því að venjulegi launamaðurinn sér umsvifin, eignirnar, neysluna og reksturinn hjá nágranna sínum og þegar hann skoðar skattamálin eru greiðslur hans allar löglegar. Það er því ekki einu sinni hægt að tala um skattsvik heldur eru það tækifærin sem sumum gefst til að hagræða tekjum sínum eins og best hentar sem gilda. Og það er verið að gefa slík tækifæri eins og ég sýndi fram á með dæmi sem ég fór skýrt og skilmerkilega í gegnum.

Herra forseti. Í upphafi málsins vék hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir að því að ég hefði ekki viljað gæta réttlætis í skattlagningu. Það er algjör mistúlkun á mínum orðum. Það sem ég hins vegar sagði var að það væri afar erfitt að gæta réttlætis í skattlagningu, þar orkar svo margt tvímælis. Það hefur margsinnis í fortíðinni ekki verið gert og að réttlæta einn tiltekinn skatt með því að hann sé sérstakur réttlætisskattur er þar af leiðandi ekki skynsamlegt samanborið við annað sem við hefðum gert. Við verðum að láta það sama gilda um allt og því er afar erfitt fyrir okkur að endurskoða alla skattalöggjöfina í ljósi þessa réttlætis sem verið er að tala um varðandi vaxtatekjuskattinn. Í máli mínu lýsti ég því jafnframt hvernig þetta réttlæti kæmi fram í væntanlegum vaxtahækkunum á bankalánum til hins almenna borgara. Þar er réttlæti í málinu ekki að finna að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að eiga nein frekari orðaskipti við hv. þm. Árna Mathiesen. Ég hlustaði mjög vel á ræðu hans og e.t.v. hefur hann ekki gert sér grein fyrir því hvernig orð hans virkuðu á okkur hin. Hann dró fram hvernig óréttlæti hefði einkennt skattlagningu alveg frá því að verðbólgan geisaði og lét þau orð falla að það væri nú kannski erfitt að finna réttlæti og þýddi ekkert að vera að vísa til þess. Það gaf mér tilefni til að punkta niður orð hans og nota þau í inngangi ræðu minnar. Þau orð skipta reyndar ekki svo miklu máli vegna þess að það er bjargföst afstaða mín að réttlæti skuli liggja að baki skattlagningu.

Herra forseti. Auðvitað fer það eftir hugarástandi hvers og eins hvernig hann vill skilja þau orð sem falla hér. Ég get ekkert að því gert þótt hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skilji orð mín öðruvísi en ég hafði ætlað áheyrendum að skilja þau. Hins vegar finnst mér verra ef eitthvað af því sem hún hefur sagt í ræðu sinni skiptir ekki máli. Við reynum yfirleitt á hv. Alþingi að segja það sem skiptir máli. Ég held að við gerum öll þær kröfur til sjálfra okkar. Ef það er bjargföst trú hennar að það eigi að byggja þetta mál sem önnur á réttlæti, sem ég vona að sé rétt skilið hjá mér í afstöðu hennar, þá er ég sannfærður um að hún er á villigötum með það frv. sem hún ætlar að styðja og formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa kynnt því að þar mun óréttlætið verða enn þá meira en hægt er að segja að það sé í því frv. sem ríkisstjórnin hefur lagt fram.

Virðulegur forseti. Það er alrangt hjá þingmanninum að það sem ég hafði að segja í ræðu minni skipti ekki máli. Fyrir mig skipti hvert einasta orð máli í afstöðu minni. Það sem ég sagði var að orð þingmannsins og afstaða hans og útskýringar á afstöðu hans til réttlætis í skattamálum skiptu mig ekki máli vegna þess að það er bjargföst afstaða mín að réttlæti eigi að liggja til grundvallar. Við skulum hafa þetta skýrt.

Hæstv. forseti. Allir skattar orka tvímælis og erfitt er að kortleggja áhrif þeirra. Oft og tíðum hefur annað komið í ljós en menn ætluðu. Hér hefur í dag talað mikill frelsari í skattamálum, hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson. Ég hef séð hann boða nýja skattatrú á Alþingi og koma í gegn heilum lagabálkum um breytingar. Ég hygg eftir á að fróðlegt væri að rifja þann boðskap upp og hvernig hann gekk eftir. Ég minnist þess að þessi hv. þm. barði staðgreiðslukerfið áfram sem ráðherra.  Eins og hér hefur komið fram hefur þessi hv. þm. staðið að jaðarsköttum og síðasta ríkisstjórn ber þar mikla ábyrgð. Ég vil segja um þennan skatt eins og marga aðra að hann orkar tvímælis. Ég vil þó strax lýsa því yfir að ég tel það mjög eðlilegt og hef talað fyrir því í flokki mínum að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp. Það væri mjög eðlilegt að fjármagnið ekki síður en vinnan eða eignirnar, sem væru að skila einstaklingunum tekjum, sætu við sem líkast borð. En skattar hafa því miður líka það lögmál að þeir vilja hækka og vondir skattar, sem settir eru á til skamms tíma, búa við það lögmál að þeir vilja haldast og jafnvel hækka líka og vara að eilífu. Amen. Þannig hefur nú því miður verið. Við getum séð hvernig tekjuskatturinn í staðgreiðslunni hefur þróast, kominn upp í 42%. Við getum séð hvernig virðisaukinn hefur þróast, orðinn 24,5%. Framsfl. stöðvaði á dögunum að hann færi í 25%. Það er alltaf auðvelt að hækka skatta en það skilar ríkissjóði ekki alltaf miklu. Ég minnist þess að á síðasta kjörtímabili var tekjuskattur á fyrirtækjum lækkaður. Hvað þýddi það? Það þýddi að ríkissjóður fékk meira inn á eftir. Auðvitað geta skattar orðið of háir og þá leitar fólkið sinna leiða. Ég vil segja eins og hæstv. félmrh. af því að ég sá það nál. sem hér hefur verið rætt um að ég var sama sinnis og hann að hér væri merkileg pólitísk staðreynd á ferðinni þar sem stjórn og stjórnarandstaða hefðu náð saman um mál. En því miður verður að segjast eins og er að stjórnarandstaðan hefur í dag með mjög ómerkilegum hætti gert menn sína að ómerkingum. Ég vil lesa til áréttingar lesa, með leyfi forseta, hluta af þeirri bókun sem hér er og hljóðar svo: ,,Í ljósi þess sem að ofan greinir skrifa undirrituð undir nefndarálitið og telja það ásættanlegt með vísan til bókunar þessarar en áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og almennrar þjóðfélagsumræðu --- sem og þeir stjórnmálaflokkar Alþfl., Alþb., Þjóðvaki og Kvennalisti sem þau eru fulltrúar fyrir í nefnd um fjármagnstekjuskatt, þar með að styðja brtt. sem til bóta geta talist en sættast á og styðja niðurstöður nefndarálitsins að þeim frágengnum.`` Skýrari getur gjörðin ekki verið og það sem meira er að þessi bókun og þessi gjörð gekk til allra þingflokkanna. Þingflokkar stjórnarandstöðunnar fjölluðu um þetta mál, blessuðu gjörðir manna sinna og sögðust fylgja því. En þeir voru eins og Njáll forðum því að þeir tóku sér leyfi til að verða vitrari ef betri tillögur kæmu fram.  Hæstv. forseti. Ég hafði efasemdir í þingflokki mínum um að málið væri fullkomið. Ég dró fram ýmsar efasemdir þegar þingflokkurinn var að fjalla um málið. Mér fannst einfaldleikinn að vísu tiltölulega góður í málinu en það var tvennt sem hræddi mig. Það var að lífeyrissjóðirnir skyldu ekki sitja við sama borð og kem ég nánar að því og það var að hlutabréfaeigendur væru að hagnast á málinu. Enn fremur hræddi það mig alveg geysilega þegar ég sá hverjir sátu í nefndinni. Ég fann að varnarmaður litla mannsins, sem á sitt saklausa fé í banka, var vart til staðar. Formaður nefndarinnar var Ásmundur Stefánsson. Það er langt síðan hann var í ASÍ. Hann hefur fyrir löngu gengið Mammoni á hönd. Hann er einn af æðstu bankastjórum Íslandsbanka og hugsar sjálfsagt öðruvísi.  Ég vil enn fremur fara yfir nokkur atriði. Það er engin vafi í mínum huga að sparnaður í þjóðfélaginu er mjög mikilvægur og hinn almenni sparnaður þarf að eiga sér stað og það þarf að venja fólk á að spara peninga frá unga aldri. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni í dag var sparnaður hér orðinn nánast enginn fyrir verðtryggingu en hefur vaxið mjög síðan. Hygg ég að þetta þjóðfélag væri illa statt eða verr statt ef menn hefðu ekki náð því fram að stöðva brunann á sparifé landsmanna. En ég minntist á að þarna væri það sem ég óttaðist að lífeyrissjóðirnir eiga ekki að sitja við sama borð. Lífeyrissjóðirnir með allt sitt fé ...  Þá tek ég undir með þeim manni sem ég minntist í upphafi ræðu minnar, hv. 9. þm. Reykv. Jóni Baldvini Hannibalssyni, að þá væri verr farið ef skuldug fyrirtæki og skuldugir húsbyggjendur sætu eftir með hærri vexti en áður. Við skulum líka velta fyrir okkur hverjir eiga peningana í bankakerfinu. Hverjir eru það í meginatriðum? Yfir 60% af sparifénu í bankakerfinu eiga þeir sem eru 60 ára og eldri og hafa lagt þá þar fyrir sjálfum sér og sínum til hjálpar. Ég finn það núna þrátt fyrir tiltölulega háa vexti á bestu bókum bankanna, sem eru kannski þó ekki nema 5--6% raunvextir, að margur kvartar undan að þeim þyki vaxtagreiðslur lágar. Þannig að ég gæti óttast það að þegar ríkið færi að taka 10% þá mundi þessi flótti með einhverjum hætti eiga sér stað og þetta fólk vildi verja peningum sínum í annað sem er kannski einmitt óskyggja þeirra nefndarmanna sem mér finnst að hafi látið hjarta sitt slá hér fremur með hlutabréfamarkaðnum en hinum frjálsa sparnaði í bankakerfinu. Og þetta leiðir af sér að við hækkum jaðarskatta á eldra fólki. Hitt er líka vert að íhuga við þetta mál að menn mega ekki ana í það þannig að allir tapi á því. Tíminn í dag segir t.d. frá því að vaxtagreiðslur ríkissjóðs hækkuðu um 16% í fyrra og voru 12,4 milljarðar. Og segir frá enn fremur að 1,4 millj. kr. fari í vexti á hverri klukkustund hjá ríkinu. Nú er þarna um að ræða að hluta til erlendar skuldir en að hluta til innlendar. Og hér er talað um að þessi skattur muni skila ríkissjóði kannski 600--700 milljónum til að byrja með og kannski meira síðar. En það gæti farið svo að ríkið stæði eftir og hefði tapað á tiltækinu. Þess vegna vil ég nú trúa því að miðað við þann vilja sem kom fram í starfi nefndarinnar að þingnefndin muni fara mjög vel yfir þetta og þingflokkarnir og menn reyni að ná saman um skynsamlegar tilfærslur eða lagfæringar á frv. Það er enginn vafi í mínum huga að útfærslan er ekki eins og hún á að vera. Mér finnst, því miður, eins og ég gat um í mínum þingflokki og hef hér nefnt, að þeir sterku sem aðallega eiga peninga í bréfum græði stórlega ef þessar tillögur ná fram en hinir gætnu sparendur sem eru að leggja lítið fyrir í hverjum mánuði og eiga sitt í bankakerfinu muni gjalda og verði að gjalda skattmanni allt sitt og gott betur, jafnvel eins og komið hefur fram í dag, ekki bara 10% af vöxtunum heldur froðuna líka. Er þar vert að sjá ef maður skoðar ákveðna bók að 12% verðbólga hirðir alla vextina af ákveðnu formi. Þannig að ég tel að þingið standi frammi fyrir því að málið hefur dálítið sundrast. Það hefur ekki fallið alveg nógu heppilegan farveg. Stjórnarandstaðan hefur með ómerkilegum hætti hlaupið frá því ...  Ég vil ljúka máli mínu með að trúa því að Alþingi hafi enn tíma til þess að færa þetta mál í betri búning og geti náð fram skynsamlegum fjármagnstekjuskatti þar sem allir fjármagnseigendur sitja við sama borð og það slys gerist ekki að við séum að hygla milljarðaeigendum stórlega. Ég vil ekki að hagsmunum sparifjáreigenda og bankanna verði fórnað því ég geri mér grein fyrir því að ef þetta fer illa, verða vextir að hækka í bankakerfinu og þá fer illa fyrir mörgum. Ég lýk ræðu minni, forseti, með þeim orðum að þingflokkarnir og nefndin fari á ný yfir þetta mál og þingið reyni sem heild að ná saman um svona viðkvæmt en viðamikið og mikilvægt málefni.

Herra forseti. Ég er sammála lokaorðum seinasta hv. þm. og formanns bankaráðs Búnaðarbankans ... 

Hæstv. forseti. Hv. þm. taldi gjörðir sínar í staðgreiðslu og virðisaukaskatti réttarbót. Ég er svo sem ekkert að sakast við hv. þm. Ég studdi þá ríkisstjórn sem hann var í en ég minnti á þetta mál. Ég er sannfærður um að því miður hafa launþegar á Íslandi verið fátækari síðan. En ég minnti hér á í upphafi hvernig hv. þm. hafði talið á fingrum sér að skattsvik tileyrðu sögunni. Nú ætla ég ekki að kenna hv. þm. um það því ég tel að það þurfi að fylgja virðisaukaskattslögunum vandlega eftir. Hvað lífeyrissjóðina varðar og að tvískattleggja þá. Auðvitað er ég ekki talsmaður þess að tvískattleggja þá en mér finnst þar sem þeir eru orðnir svona nýtt bankakerfi og eru úti á markaðnum og eru að eignast Ísland má segja --- hv. þm. kannast við þau orð. Þeir eru að ná til sín stærri og stærri sneið af þjóðarauðnum --- að það verði að fara mjög vandlega yfir það að lífeyrissjóðirnir sem eiga þessa 314 milljarða og stefna í að eiga hvað líður 400 milljarða, sitji við sama borð og annað peningakerfi í landinu.

Herra forseti. Hv. þm. sagðist hafa lýst efasemdum sínum um stjfrv. í umræðum í þingflokki sínum. Það er sjálfsagt að meta umhyggju hans fyrir hag sparifjáreigenda því ég hygg að það sé rétt sem komið hefur fram í þessum umræðum, að hér er verið að fórna hagsmunum sparifjáreigenda fyrir skattívilnanir til tiltölulega fámenns hóps stórra fjármagnseigenda sem eiga umtalsvert hlutafé. Þá er á það að benda af því hv. þm. nefndi hina íþyngjandi jaðarskatta, að það frv. sem hann þrátt fyrir allt ber ábyrgð á sem stjórnarþingmaður mun valda tekjutapi fyrir ríkissjóð en ekki skapa honum tekjur. Þar með brestur bogi þeirra stjórnarliða. Ef forgangsmálið ætti að vera það að létta skattbyrði þeirra sem verst eru leiknir í núverandi skattkerfi, þeirra sem bera hina hæstu jaðarskatta, er ekki hægt að nota tekjurnar af þessum svokallaða vaxtatekjuskatti því þær verða engar og minni en engar til þess að ráða bót á því. Ég átti kannski von á því að hv. þm. hefði minnst þess, þegar hann lýsti efasemdum sínum, að hann hefði rifjað upp kosningaloforð þeirra framsóknarmanna í seinustu kosningum. Það er alveg víst að þeir lofuðu þá aldrei neinum manni að það yrði þeirra forgangsmál að lækka skatta á þeim sem eru efnamestir í þessu þjóðfélagi.

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Framsfl. lofaði því ekki að lækka skatta á hátekjumönnum og honum ber að gera það ekki. En ég vil segja við hv. þm.: Þetta frv. er ekki orðið að lögum. Við getum enn varið hag sparifjáreigenda. Við getum enn náð saman um þetta frv. Hv. þm. hefur hlaupið frá því sem varaformaður hans gerði í þessu máli. Þeir stjórnarandstæðingar sem tóku þátt í þessu fóru með þetta mál fyrir sína þingflokka og þar var það blessað. En öðruvísi hefur farið, því miður, þannig að mér finnst að stjórnarandstaðan hafi brugðist. En ég vil trúa því að við deilum ekki um þetta mál eins og hér hefur verið gert í dag heldur reynum að ná saman um það á nýjan leik og þá með öllu skynsamlegri hætti en frv. ber með sér.

Herra forseti. Ég held að það skipti mestu máli í þeirri umræðu sem hefur farið fram að hv. þm. Guðni Ágústsson, einn af þingmönnum Framsfl. hefur lýst því yfir að hún hafi m.a. haft þau áhrif á hann að hann að telur rétt að málið verði skoðað að nýju. Með öðrum orðum, þær ábendingar og þær brtt. sem fram hafa komið við þessa umræðu hafa gert það að verkum að þessi hv. þm., eini þingmaður Framsfl. sem hér hefur tekið til máls, hefur komist að þeirri niðurstöðu að það þurfi að skoða málið betur. Og það er vel. Að sömu niðurstöðu höfum við stjórnarandstæðingar komist og það er boðað í bókun fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Menn hafa sagt: Af hverju er það ekki flutt sem breytingartillögur við frv. ríkisstjórnarinnar? Það er einfaldlega vegna þess að aðkoma stjórnarandstöðuflokkanna að málinu er svo gerólík að það verður að flytja breytingartillögur stjórnarandstöðuflokkanna sem sérstakt þingmál en ekki sem breytingartillögur við mál ríkisstjórnarinnar. Það sem er gert er því nákvæmlega það sem boðað var í bókun fulltrúa stjórnarandstæðinga í nefndinni þó svo að breytingartillögur stjórnarandstæðinga verði að flytja eðli málsins samkvæmt á sérstöku þingskjali.

Hæstv. forseti. Vissulega er það rétt hjá hv. þm. að umræðan í dag hefur haft áhrif á skoðanir þess er hér stendur. Hann gat þess enn fremur að ég hefði haft athugasemdir. Í fyrsta lagi óttaðist ég hvernig nefndin var skipuð og að hún mundi bera meira fyrir brjósti hagsmuni hlutabréfanna og lífeyrissjóðanna en hins litla sparanda í bankakerfinu. Þessi rök hafa komið fram þannig að mér er ljúft að lýsa því yfir að þetta mál er ekki orðið að lögum og ég vil ná í þessu máli sem skynsamlegastri niðurstöðu sem raskar sem minnst peningamarkaði á Íslandi og má aldrei verða til þess að vextirnir hækki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þetta stutta svar hans við andsvari sem hann flutti áðan. Af því tilefni get ég ekki látið hjá líða að benda á að þessi hv. þm. hefur setið í allan dag og hlustað á þann málflutning sem hér hefur farið fram og myndað sér skoðanir, m.a. á grundvelli hans og þeirrar afstöðu sem hann tilkynnti að hann hefði áður haft í sínum flokki. Hvernig má það svo vera, virðulegi forseti, að þeir sem um málið eiga að fjalla í efh.- og viðskn. að tveimur mönnum undanskildum skuli láta sig hafa það að vera fjarverandi alla umræðuna í dag því að þessi hv. þm., Guðni Ágústsson, á því miður ekki sæti í þeirri þingnefnd sem á að fjalla um málið. Hins vegar hefur hann vegna þess að hann hefur setið hér í allan dag og fylgst með málefnalegum umræðum komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að skoða málið að nýju sem hann lýsti áðan. Það hefði betur farið ef formaður þeirrar nefndar sem á að fjalla um málið og þingflokksformaður hv. þm. Guðna Ágústssonar sem á einnig sæti í nefndinni hefðu eins og hann setið hér í allan dag og hlustað á málflutning manna því að sjálfsagt hefði mátt gera ráð fyrir að þeir hefðu komist að sömu niðurstöðu og hv. þm. Guðni Ágústsson, enda ekkert síður greindur vel en aðrir framsóknarmenn, að þessi málflutningur gæfi tilefni til þess að ætla að það þyrfti að skoða málið að nýju.

Hæstv. forseti. Vissulega hef ég setið hér í allan dag en eins og ég gat um fór ég vandlega yfir þetta frv. bæði meðan það var í þingflokknum og síðan og hef skoðað það faglega með hinum færustu mönnum á sviði peningamála þannig að ég óttast að hag hins almenna sparenda í bankakerfinu sé ógnað eins og frv. lítur út um þessar mundir. Hitt er annað mál að það hafa fleiri en ég setið hér og fylgst með þessari umræðu og hér er nefndarmaður Framsfl. í efh.- og viðskn., hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, en ég vil segja að mér finnst stjórnarandstöðunni til vansa hvernig hún hefur hlaupið frá málinu. Hún hefur skipt um skoðun og hlaupið frá málinu og er nú því miður á flótta og hún torveldar það að þingið geti náð saman á þeim stutta tíma sem það á eftir um svo stórt mál.

Herra forseti. Ég má til með að taka til máls vegna ummæla síðasta hv. þm., Guðna Ágústssonar, þrátt fyrir að ég hafi verið átalinn fyrir að taka of mikinn þátt í umræðunum. Það er vegna þess að hann gat þess að varnarmaður litla mannsins hefði ekki verið til staðar í nefndinni sem um málið fjallaði. Þetta er dálítið ómaklegt gagnvart þeim aðilum sem þarna tóku þátt og ég verð að segja að nefndin fór mjög mikið í gegnum það hvernig skatturinn kæmi við þá sem eiga lítið sparifé, sérstaklega í bönkum. Niðurstaðan varð sú að nýta persónuafsláttinn til þess að lækka skattbyrðina en vandinn sem við stóðum frammi fyrir var sá að til þess að hægt væri að hafa frítekjumörk yrði að aflétta bankaleyndinni og það vildu menn ekki. Menn tóku það því í kaupbæti að hinn litli sparifjáreigandi yrði látinn borga þennan skatt. Svo er það að sjálfsögðu á valdi bankaráða að hækka vextina þannig að þeir sem hafa a.m.k. lægstu vextina á reikningana sína haldi eigninni. Við skulum gefa okkur eftirfarandi dæmi og biðja hv. þm. að svara því. Gefum okkur að maður eigi 10 millj. Hann er nýbúinn að selja íbúð eða eitthvað slíkt og hann ætlar að leggja það í banka. Þá fær hann 5% vexti, þá eru vextirnir núna 500 þús. kr., skattfrjálsar. Ef hann kaupir fyrir það hlutabréf og fær arð borgar hann 155 þús. kr. í skatt og heldur eftir 345 þús. Ef hann kaupir fyrir það hlutabréf og selur það með 5% hagnaði eftir árið borgar hann 210 þús. kr. í skatt og heldur eingöngu eftir 290 þús. Það er því verulegur munur á því hvernig menn fjárfesta í dag og það er akkúrat niðurstaða nefndarinnar að hætta að mismuna mönnum eftir því hvernig þeir spara. Spurningunni er beint til annarra líka sem hafa verið að tala um að það sé verið að hygla þeim sem eru með mikinn arð að í dag er þeim hyglað sem hafa mikla vexti.

Hæstv. forseti. Eitt sinn var hv. þm. Pétur Blöndal ungur og róttækur maður sem talaði fyrir því að 2% vextir, líklega útlánsvextir, væru það hámark sem atvinnulífið gæti borið. Nú segir hann að bankaráðin geti hækkað vexti en því miður, vextir á Íslandi eru of háir og valda vandræðum í atvinnulífi þannig að sitthvað stangast á. Hafi ég sagt að maður litla mannsins hefði ekki verið til staðar í nefndinni viðurkenni ég að þeir menn sem eiga að bera hagsmuni launþega fyrir höndum voru í nefndinni. En ég hef því miður fyrir löngu fundið að þegar kemur að því að velja á milli fólksins og lífeyrissjóðanna slær hjarta verkalýðsleiðtoganna ávallt lífeyrissjóðamegin og ég held að það hafi gerst í þessu máli. Þess vegna hafi kannski þeir sem ég gat um að eru lífeyrissjóða- og hlutabréfamenn leitt fram þá niðurstöðu sem varð að veruleika. Ég ætla ekki að fara út í útreikninga við hv. þm. enda ekki jafnreikniglöggur og hann.

Herra forseti. Mér finnst að hv. þm. Guðni Ágústsson hafi tekið á málinu af yfirvegun og á þinglegan hátt. Hann sagði að það yrði að skoða málið betur og hefur áhyggjur af útfærslu stjfrv. og ég er sammála honum í mörgum af þeim atriðum. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að þetta frv. gengur á hagsmuni sparifjáreigenda og hagsmunir stórra hluthafa eru látnir víkja og það er sömuleiðis alveg rétt að í nefndarálitinu endurspeglast hagsmunir þessara stóru hluthafa og lífeyrissjóða framar öðrum hagsmunum. Hins vegar er kannski annað alvarlegra í þessu máli. Við höfum heyrt í umræðunni að ýmsir sjálfstæðismenn vilja drepa þetta frv. Sumir hafa lýst í umræðunni beinlínis andstöðu við það og nú er hin pólitíska spurning, sem hv. þm. Guðni Ágústsson stendur frammi fyrir, þ.e. hvort framsóknarmenn ætla að reka af sér slyðruorðið í þessu ríkisstjórnarsamstarfi og hvort þeir ætli að standa að því að lögfesta fjármagnstekjuskatt á þessu vori í þeirri útfærslu sem þingnefnd og þingið kemst þá að. Menn geta þá greitt atkvæði um útfærslu þegar að því kemur ef menn finna ekki samstöðu. En hér er brýnt og hér liggur fyrir hin pólitíska áskorun: Ætlar Framsfl., hv. þm., að lyppast niður í þessu máli eins og fjölmörgum öðrum málum í vetur og ekkert sé að marka orð þessara manna, hvorki hér í þingi né fyrir síðustu kosningar, eða ætla menn að reyna, sem ég veit að hv. þm. hefur burði til, að þoka málinu áleiðis gegn hagsmunum ýmissa í þjóðfélaginu sem endurspeglast í stjfrv.?

Hæstv. forseti. Ég mótmæli því að Framsfl. lyppist niður í hverju málinu á fætur öðru. Þetta eru ýkjur og það er rangt. En það er alveg skýrt að ríkisstjórnin hefur það á stefnuskrá sinni að hér verði tekinn upp fjármagnstekjuskattur og hún hefur það á stefnuskrá sinni að það skuli gert fyrir næsta fjárlagaár. Sem þingmaður í flokki mínum geri ég auðvitað kröfur til þess að Framsfl. og Sjálfstfl. nái saman um þetta mál og ég kysi eins og efni stóðu til að þingið næði saman um svona viðkvæmt mál. Ég held að það skipti miklu máli. Auðvitað gerum við of mikið af því í mikilvægum málum að skipta þinginu upp í stjórnarþingmenn og stjórnarandstöðuþingmenn. Í svona stórum málum eigum við að vinna saman. Ég er því þeirrar skoðunar að málið sé því miður í nokkurri hættu um þessar mundir, bæði hvernig það er komið fram, hvernig það hljóðar og hvernig það hefur farið í umræðunni í dag. En ég vona að betri tímar komi og að við náum saman um að það verði tekinn upp fjármagnstekjuskattur sem raskar sem minnstu í þessu þjóðfélagi.

Herra forseti. Framsfl. hefur mjög þurft að láta undan í stjórnarsamstarfinu. Það er hægt að minna á heilbrigðismál, húsnæðismál og mörg fleiri mál. Ég ætla ekki að hirða um það. Ég bendi hins vegar á að nú reynir á hvort menn ætli að framfylgja þessu kosningaloforði og stefnumáli ríkisstjórnarinnar um að löggilda fjármagnstekjuskattinn. Ég bendi hv. þm. á að fram hefur komið formleg og efnisleg andstaða þingmanna Sjálfstfl. Það er augljóst hvað margir sjálfstæðismenn vilja gera. Þeir vilja draga þetta mál niður. Við sjáum virðingu Sjálfstfl. gagnvart þessari umræðu. Fjmrh. er ekki viðstaddur umræðuna nema endrum og eins. Að vísu er öllum orðið sama um það hvort hæstv. fjmrh. er viðstaddur umræðuna eða ekki en það lýsir ákveðnu viðhorfi gagnvart málinu. Ég tel þetta vera mjög brýnt mál. Ég tel að Framsfl. gæti haft vissa samstöðu með hinum stjórnarandstöðuflokkunum með tilliti til forsögu sinnar og finni þessu máli eðlilegan og góðan farveg. Ég heiti á hv. þm. að taka málið til þannig umræðu í þingflokki Framsfl.

Herra forseti. Þau frumvörp sem eru hér til umræðu eru illa unnin, bæði að formi og efni, og ég ætla fyrst að víkja nokkrum orðum að forminu sjálfu sem frumvörp þessi byggja á. Í 1. mgr. laga nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, er svofellt upphafsákvæði sem skýrir tillgang þeirra laga, með leyfi forseta: ,,Staðgreiðsla opinberra gjalda samkvæmt lögum þessum er bráðabirgðagreiðsla tekjuskatts og útsvars launamanna á tekjuári.`` Í því frv. sem hér er lagt fram um skattlagningu vaxtatekna er hins vegar blandað saman annars vegar endanlegu greiðsluuppgjöri lögaðila og hins vegar bráðabirgðagreiðslum einstaklinga í staðgreiðslukerfi. Ég þekki ekkert dæmi um slíkt og ég vildi gjarnan að hv. þm. Pétur Blöndal væri viðstaddur því að hann er sá eini í þinginu sem hefur gengist við þessu frv. og faðerni þess því að hæstv. fjmrh. hefur verið víðs fjarri og látið eins og þetta sé a.m.k. ekki miklu meira en stjúpbarn hjá sér í þinginu en hv. þm. Pétur Blöndal hefur hagað sér eins og sá sem valdið, frumkvæðið og ábyrgðina ber. Eitt af undirstöðuatriðum í skattalögum á að vera og er hvarvetna ákvæði um eftirlitshlutverk skattyfirvalda, aðgang þeirra að upplýsingum og viðurlög við brotum. Í því frv. um vaxtatekjuskatt, sem hér hefur verið lagt fyrir, er hvergi gert ráð fyrir því að skattstjórar geti sannreynt skattskil. Ég finn þar hvergi ákvæði sem heimilar skattstjórum að kalla eftir upplýsingum og engin ákvæði um viðurlög. Ég sé ekki hvernig hægt er að framfylgja refsingu eða koma henni fram fyrir brot á ákvæðum laganna. Svo að við tökum mjög ákveðið dæmi um það hvað ég er að ræða þá eru í 94. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, ákvæði sem heimila t.d. skattstjórum að krefjast upplýsinga um arðgreiðslur og húsaleigutekjur til þess að þeir geti fylgst með því að rétt skattskil séu þar á gerð. Eftir að skattmeðferð arðgreiðslna og húsaleigubóta hefur verið breytt, ef frv. þetta verður samþykkt, eru engin ákvæði sem tryggja skattyfirvöldum lengur að geta fengið upplýsingar eða krafist upplýsinga um arðgreiðslur og húsaleigutekjur, og hvernig skyldi þá ganga um skil til ríkisins á skatti af þeim greiðslum? Ef ég hefði tíma mundi ég líka gjarnan vilja fara í gegnum frv. grein fyrir grein því að annað eins klúður í lagasamsetningu hef ég sjaldan séð. Til þess að taka eitt dæmi vil ég beina athygli hv. þm. að 2. mgr. 7. gr. en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Sú fjárhæð sem reiknast skv. 3. mgr. skal vera endanleg álagning á fjármagnstekjur. Skulu engin önnur opinber gjöld, sem reiknuð eru á tekjuskattsstofn, leggjast á þessar tekjur. Sömuleiðis skulu tekjurnar ekki taldar til tekjuskattsstofns við útreikning tekjuviðmiðunar barnabótaauka samkvæmt lögum þessum eða til viðmiðunar við útreikning bóta eða annarra greiðslna samkvæmt lögum um almannatryggingar, lögum um húsaleigubætur eða öðrum lögum nema sérstaklega sé kveðið á um það í þeim lögum. Um afdrátt skatts af vaxtatekjum og arði samkvæmt þessari málsgrein skulu á tekjuárinu gilda lög um staðgreiðslu skatts af slíkum tekjum samkvæmt því sem nánar er kveðið á um í þeim lögum.`` Nú spyr ég: Hver hefur samið þetta? Hvað þýðir þetta? Þetta var eins og í gamla daga þegar menn voru að reyna að brjótast í gegnum Hegel og töldu sig vera búna að skilja þegar kom niður blaðsíðuna en þá kom neitunun efst á blaðsíðunni ef maður fletti við. Hver hefur samið þessi ósköp? Ég hef því miður ekki tíma til að fara mjög nákvæmlega í saumana á formsatriðum frv., þ.e. hvernig frá þeim er gengið, en það er illa unnið. Það setur framkvæmdaaðila í stórvanda. Eftirliti með skattskilum verður ekki við komið og það er eins og þetta hafi verið unnið í sem mestri fjarlægð við alla þá sem fjallað hafa um skattamál í íslensku stjórnkerfi og eiga að tryggja að frumvörp, sem eru lögð fram um skattamál séu framkvæmanleg, það sé hægt að hafa eftirlit með þeim og þau séu á mannamáli sem tjái skilning á því sem þar er hugsað. Ég geri þá kröfu til þeirrar nefndar sem fær þetta mál til sín að hún kalli eftir umsögnum þeirra aðila í skattkerfinu sem eiga að framkvæma þessi ósköp eins og frá frv. er gengið af hálfu Péturs Blöndals og félaga. Ég geri þá kröfu, herra forseti, að leitað verði til þeirra sem eiga að sjá um framkvæmdina á málinu og fengin umsögn þeirra og ég leyfi mér að fullyrða að þeir sömdu þetta ekki. Það er dálítið merkilegt til þess að vita eftir allar þær langlokur sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur haft uppi um skattamál áður en hann var kjörinn til þings að fyrsta þingmál sem hann ber ábyrgð á um skattamál, sem lagt er fram á Alþingi Íslendinga, skuli vera vitlausasta skattafrv. sem ég hef séð í þau rúmlega 20 ár sem ég hef setið hér. Ekki vegna þess endilega að efnið sé svo vitlaust, heldur vegna þess að málið er svo illa unnið, lýsir slíkri handarbakavinnu og er svo óskýrt að í hnúkana tekur. Frumvörp þau sem hér eru rædd eru ekki frumvörp um skattlagningu fjármagnstekna heldur um lækkun skatta á arðgreiðslum til stóreignamanna og ef þau verða samþykkt er það stærsta gjöf sem Alþingi Íslendinga hefur nokkurn tíma fært stóreignamönnum í landinu og mig langar til þess að taka nokkur dæmi. Dæmin sanna að vísu ekki en dæmi skýra. Í fyrsta lagi eru um 18 þúsund einstaklingar í landinu sem eiga hlutabréf. Allflestir þeirra eða um 16 þúsund af þessum 18 eru smáhluthafar og eru með hlutafjáreign svo lága að þeir þurfa ekki að borga skatt af arði af hlutabréfum sínum. Nokkur hundruð einstaklinga af þeim 18 þúsund, sem hér eru taldir, eiga hins vegar miklar eignir. Þeir hafa af arði af þessum eignum sínum hingað til þurft að borga 44%. Nú á að breyta þessu, og hvernig? Það á að lækka skattgreiðslur þessara nokkur hundruð stórefnamanna af tekjum af hlutabréfum sínum úr 44% niður í 10%. En það á að taka alla litlu mennina sem eiga smávegis af hlutabréfum í eigu sinni undir skattleysismörkum og skattleggja þá um 10%. Hverjum er verið að hjálpa? Það er verið að hjálpa nokkur hundruð stóreignamönnum á kostnað mörg þúsund manns sem á óverulegar eignir í hlutabréfum. Tökum annað dæmi. Það hefur komið fram að samanlagðar reiknaðar tekjur og hreinar uppgefnar tekjur þeirra sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur mynda álagningarstofn upp á um 21 milljarð kr. Samkvæmt gildandi lögum er greiddur tekjuskattur á milli 7 og 8 milljarða kr. af þessari eign. Verði umrætt frv. að lögum er möguleiki á því að hægt sé að breyta þessu fyrirkomulagi og greiða aðeins um einn fjórða af því í skatta sem menn hafa hingað til þurft að greiða af þessum tekjum. Hv. þm. Pétur Blöndal skilur ekki að það sé hægt. Það er mjög einfalt. Setjum sem svo að hv. þm. sé einn af þessum aðilum og reki t.d. tannlækningastofu. Hann getur hæglega lagt þær eignir fram ásamt jeppanum sínum og tækjum til stofnunar einkahlutafélags og síðan leigt þær eignir út til annars einkahlutafélags sem sér um rekstur tannlæknastofunnar, greiðir viðkomandi fyrra einkahlutafélagi leigu fyrir þá verðmætu muni sem viðkomandi hefur aðgang að. Sá sem leigutekjurnar fær getur hvort sem hann vill lagt þær inn í banka eða enn frekar keypt verðbréf vegna þess að verðbréfavextir gjaldfalla ekki fyrr en á innlausnardegi mörgum árum síðar og losnar þannig við að greiða verulegan hluta af þeim skattgreiðslum sem hann gerir í dag. Ef hv. þm. skilur þetta ekki, þá get ég bent honum á nokkra endurskoðendur sem eru að undirbúa nákvæmlega þetta fyrir fólk. Ég trúi því ekki að maður sem er jafn vel að sér í því hvernig eigi að reka fyrirtæki með árangri og hagnast á því og hv. þm. Pétur Blöndal skuli ekki vita hvernig þetta er gert. Við skulum taka þriðja dæmið. Það er sagt að verið sé að reyna að jafna aðstæður manna. Gera menn sér grein fyrir því að hjón sem hafa allar tekjur sínar af arði, vöxtum eða leigutekjum hafa samkvæmt þessum frumvörpum skattlausar tekjur 5,7 millj. kr. á ári. Skattleysismörk fjölskyldna eða hjóna, sem hafa tekjur af hlutafjáreign og arði, söluhagnaði og leigu, eru 5,7 millj. á ári. Það er ekki fyrr heldur en tekjurnar ná yfir 5,7 millj. á ári sem sú fjölskylda eða þau hjón fara að greiða skatt. Finnst mönnum ekki nokkur munur á því, virðulegi forseti, og skattleysismörkum venjulegs fólks sem hefur aðeins tekjur af vinnu sinni? Við skulum taka dæmi úr raunveruleikanum og vita hvort hv. þm. kannast við það. Fyrirtæki nokkurt, sem er hlutafélag og ég ætla ekki að nefna, og er að hálfu leyti eign 10 einstaklinga hefur samkvæmt opinberri skráningu uppgefið í gengi hlutabréfa í fyrirtækinu á sex- til sjöföldu nafnverði. Ef þessir 10 einstaklingar ætluðu að ,,realísera`` eign sína í dag og selja þessi bréf sín mundi söluhagnaður þeirra nema 850 millj. kr. Miðað við gildandi skattalög þyrftu þeir að greiða 300 millj. þar af í tekjuskatt. Ef frumvörp ríkisstjórnarinnar verða samþykkt breytist þetta á einni nóttu. Hvernig? Eignin minnkar ekki, verðið á hlutabréfunum lækkar ekki, en það er skatturinn sem lækkar úr 300 millj. kr. í 80 millj. þannig að á einni nóttu er verið að færa þessum 10 einstaklingum 220 millj. kr. að gjöf í skattlausri eign verði þessi frumvörp samþykkt auk þess hagræðis sem þeir munu njóta í einkaskattlagningu vegna arðgreiðslna. 220 millj. til 10 einstaklinga á einni nóttu með þessari breytingu í hreina gjöf. Hverjum er verið að hjálpa? Er það litla manninum? Við skulum taka enn annað dæmi úr raunveruleikanum. Nafnvirði hlutabréfa takmarkar nú þann arð sem greiða má skattfrjálst. Samkvæmt frv. verður gerð breyting á því og ekki miðað við nafnverð heldur svonefnt jöfnunarverð. Til er starfandi fyrirtæki á Íslandi, hlutafélag, sem er með nafnverð hlutabréfa sinna upp á einn milljarð kr. og getur nú greitt að hámarki 100 millj. í skattfrjálsan arð. Með þessari breytingu hækkar skattfrjáls arðgreiðsluheimild í 200--300 millj. kr. á ári, með öðrum orðum hún tvö- til þrefaldast. Það hefur þau áhrif að fyrirtæki sem við núgildandi skattalög greiðir 50 millj. kr. í tekjuskatt lækkar tekjuskattsgreiðslu niður sínar í 6 milljónir. Og þeir eigendur sem fá greiddan arð eftir breytinguna hagnast líka á því um mikla fjármuni hver og einn. Fyrir hvern er verið að gera þessa breytingu? Hv. þm. og þeir sem mæla fyrir þessu frv. segja líka að hér sé verið að taka upp staðgreiðslu á vexti. Það er ekki rétt því að eins og ég sagði áðan eru nær öll verðbréf, skuldabréf ríkissjóðs, skuldabréf sveitarfélaga og bankabréf ekki seld með vaxtaákvörðunum heldur með afföllum. Af þeim verðbréfum er enginn staðgreiðsluskattur vaxta greiddur því að hann gjaldfellur ekki fyrr en á innlausnardegi sem getur verið mörgum árum síðar þannig að á hvað virkar staðgreiðslan? Hún virkar fyrst og fremst á banka- og sparisjóðsinnstæður einstaklinga og hverjir eru það sem eiga banka- og sparisjóðsinnstæður? Það er að miklum meiri hluta almennt launafólk með launareikninga sína, börn sem eru að safna, gamalmenni og lífeyrisþegar. Það eru þeir sem eiga að borga staðgreiðsluna en ekki þeir sem eru með verðbréfaeign. Við skulum taka enn eitt dæmi úr raunveruleikanum. Það er talsvert um að eignir ýmiss konar félaga og félagasamtaka, t.d. sóknarnefnda eða kirkjusókna og ýmissa félaga séu geymdar í bönkum eða sparisjóði á nafni sjóðshaldara. Nú verður framkvæmdin þannig að það er tekinn skattur, vaxtaskattur að sjálfsögðu, af vöxtum af þessum inneignum. Ef sjóðshaldarinn er hins vegar með ónýttan persónuafslátt, gjaldkeri sóknarnefndarinnar eða sjóðshaldari félagsins, fær hann prívat og persónulega sendar endurgreiðslur í tékka frá skattyfirvöldum á þeim vaxtaskatti sem félagið sem hann veitir forstöðu eða hefur fjársýslu fyrir hefur greitt. Þannig er þetta. Menn segja nei. Hæstv. fjmrh. segir nei. Ég fullyrði hið gagnstæða og ég bið hæstv. fjmrh. sem ekki vill gangast við faðerninu að þessu frv. að afla sér upplýsinga hjá starfsmönnum skattkerfisins um það hvort rangt sé með farið. Þetta þýðir líka að t.d. foreldrar sem eiga börn eldri en 16 ára sem ekki hafa atvinnutekjur, eru t.d. í skóla og hafa því ónýttan persónuafslátt, geta losnað undan vaxtaskatti sem ónýttum persónuafslætti nemur með því einfaldlega að flytja bankainnstæður sínar yfir á nafn barna sinna í bönkum og sparisjóðum og nýtt sér þannig ónýttan persónuafslátt barna sinna ef þau svo kjósa. Ég er því hræddur um að það verði skrýtið upplitið á þeim sem eiga að framkvæma umrædd frumvörp verði þau að lögum. Herra forseti. Tíma mínum er að verða lokið. Ég ítreka að frumvörpin sem hér eru lögð fram eru ekki bara stórgölluð að inntaki. Inntak þeirra er það eitt að létta stórkostlega byrðum af þeim sem eiga umtalsverðar eignir í formi hlutabréfa eða hafa umtalsverðar tekjur vegna eignaumsýslu eða útleigu húsnæðis. Form frumvarpanna eins og þau eru kynnt á Alþingi er þess eðlis að það er ekki gert ráð fyrir eftirlitshlutverki skattyfirvalda, aðstöðu skattyfirvalda til að krefjast upplýsinga eða aðstöðu skattyfirvalda til að koma fram viðurlögum. Þetta þarf að athuga í þeirri nefnd sem málið fær til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til þess eftir að hafa hlýtt á umræður í dag að gera með örfáum orðum grein fyrir afstöðu minni til málsins og jafnframt draga fram nokkur atriði sem mér finnst hafa fallið í skuggann, atriði sem eru samhljóða niðurstaða nefndar þeirrar sem vann að undirbúningi málsins. Mér finnst að það hafi nokkuð gleymst að halda þeim atriðum til haga sem nefndin varð sammála um þannig að það væri þá gott jafnvægi í umræðunni og menn væru ekki að rökræða út frá öðrum forsendum en þeim sem aðilar eru ósammála um og það lægi ljóst fyrir um hvað menn eru sammála. Ég vil segja í fyrsta lagi almennt um það mál að koma á fjármagnstekjuskatti, að það hefur lengi verið baráttumál flokks míns. M.a. síðast þegar sá flokkur átti aðild að ríkisstjórn var reynt að knýja á um það mál en tókst ekki vegna andstöðu í öðrum flokkum. Þegar svo er komið að náðst hefur niðurstaða sem felur það í sér að fulltrúar allra þingflokka skrifa undir það að þeir muni fylgja þeirri niðurstöðu sem varð, þá tel ég alveg einboðið af minni hálfu að standa við þá niðurstöðu og stuðla að því að frv. þetta verði að lögum. Ég tel að öðrum kosti væru menn að gera lítið úr sinni skoðun fram til þessa ef menn vildu grípa það tækifæri sem nú hefur gefist til að koma á fjármagnstekjuskatti. Það þyrftu að vera afbrigðilegar ástæður fyrir því að leggjast gegn málinu nú. Það þyrftu að vera einhverjar þær ástæður að málið væri þannig búið að það væri svo slæmt að það væri ekki með nokkru móti hægt að una því. Að mati fulltrúa allra flokka er málið ekki það slæmt, þó það sé að mati fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna gallað og þeir vilji sjá á því breytingar, þeir leggjast ekki gegn því að málið verði afgreitt og verði að lögum. Þetta er rétt að árétta m.a. vegna margra sérkennilegra ræðna sem ég hef heyrt í dag frá þingmönnum Alþfl. sem mér finnst satt að segja alveg með endemum í þessari umræðu, að þingflokkarnir eru sammála um þessa niðurstöðu. Hér hefur verið mikið rætt um það og ýmsir ræðumenn tekið það fyrir að skilgreina og gera grein fyrir þeim atriðum sem menn eru ósammála um. Ég ætla ekki að bæta neitt betur um það. Það talar hver fyrir sig í þeim efnum. En ég vil draga fram nokkur atriði sem allir fulltrúar í þessari nefnd voru sammála um og mér finnst vera til bóta, þó að ég taki líka undir það með fulltrúum stjórnarandstöðuflokkanna í þessari nefnd og þar með talið fulltrúum Alþb., að á málinu eru auðvitað gallar. Ég dreg enga dul á að mér þykir eitt og annað í málinu eins og það er búið vera öðruvísi en ef ég réði einn um frágang málsins. En það er bara ekki þannig að skoðanir mínar eða flokksbræðra minna og systra séu einar uppi. Við ráðum ekki málinu einir og við verðum því að leita samkomulags til að ná málinu fram. Samkomulag þýðir að menn verða að víkja frá ýmsu sem þeir vilja og sætta sig við eitthvað af því sem aðrir vilja. Ég vil fyrst nefna það atriði sem fram kemur á bls. 42, atriði sem öll nefndin stendur að. Ég bið menn að taka eftir því. Það fellur ekki undir bókun stjórnarandstöðufulltrúanna. Ég ætla að byrja á bls. 42 en þar segir, með leyfi forseta: ,,Skattlagning vaxtatekna felur í sér aukið samræmi í skattlagningu tekna. Auk þess stuðlar hún að tekjujöfnun þar sem tekjuhærri og efnameiri einstaklingar hafa alla jafnan meiri vaxtatekjur en hinir tekjulægri.`` Með öðrum orðum er það álit nefndarinnar að það að taka upp þennan vaxtatekjuskatt stuðli að jöfnun. Og það þykir mér jákvætt markmið sem ég hygg að a.m.k. stjórnarandstæðingar séu tilbúnir að standa á bak við. Þetta sjónarmið kemur líka fram á bls. 25, þar sem rætt er um hvort hafa eigi sérstakt frítekjumark fyrir vaxtatekjur. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ef allir njóta sérstaks frítekjumarks vegna vaxtatekna fá þeir sem hafa mestar vaxtatekjur hæsta frádráttinn.`` Þarna er sama skoðun sett fram, þ.e. að það að taka upp skattinn sé tekjujafnandi aðgerð sem með öfugum formerkjum þýðir að ef menn ætla að hafa afslátt, þá njóta þeir mest af afslættinum sem þegar hafa mest af þessum tekjum. Annað atriði er á bls. 42. Það fjallar um áhrif skattsins á einstaklinga með lágar tekjur og litlar fjármagnstekjur. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Einnig leggur nefndin til að heimilt verði að nýta persónuafslátt til greiðslu fjármagnstekjuskatts. Við það má ætla að verulegur hluti einstaklinga með lágar tekjur og litlar fjármagnstekjur greiði engan fjármagnstekjuskatt þegar upp er staðið.`` Þetta er álit nefndarinnar allrar. Þá vil ég benda mönnum á annað atriði sem mér finnst líka athyglisvert í niðurstöðum nefndarinnar. Á bls. 5 segir svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur að mismunun í skattlagningu vaxta og annarra fjármagnstekna hafi unnið gegn æskilegri og nauðsynlegri eiginfjármyndun í íslenskum fyrirtækjum og staðið þeim fyrir þrifum. Það getur skipt sköpum fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu að fólk fjárfesti í hlutafé.`` Þetta er álit nefndarinnar allrar. Enn fremur segir í framhaldi af þessu, með leyfi forseta: ,,Af þessum ástæðum er mikilvægt að allar fjármagnstekjur einstaklinga séu skattlagðar með svipuðum hætti.`` Með öðrum orðum kemst nefndin að þeirri niðurstöðu að það sé nauðsynlegt að hafa skattlagninguna með svipuðum hætti á fjármagnstekjur og þetta hafi mikil áhrif á uppbyggingu í atvinnulífi. Þetta er áréttað líka á öðrum stað í þessu áliti, á bls. 43, en þar segir einmitt um samræminguna á skattlagningunni eftirfarandi, með leyfi forseti: ,,Nefndin telur að sú samræming sé ófrávíkjanleg forsenda fyrir traustri eiginfjárstöðu íslenskra fyrirtækja og öflugri uppbyggingu atvinnulífsins, einkum í litlum og meðalstórum fyrirtækjum.`` Þetta er líka samhljóða álit allrar nefndarinnar. Ég ætla ekki að fara að gera lítið úr þessum sjónarmiðum og tel mig ekki hafa fengið fram nein þau rök í umræðunni í dag sem bera þessi atriði til baka. Þessi atriði ættu að styðja menn og styrkja í því að standa á bak við þá málamiðlun sem hefur náðst án þess þó að menn afsali sér þeim rétti að reyna að ná fram breytingum á henni eins og tekið er fram skilmerkilga í bókun fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna. Ég vil líka benda á eitt atriði enn sem mér finnst athyglisvert vegna þess að það hefur verið í umræðunni töluvert ágreiningsefni. Það er álit nefndarinnar á því hvort það eigi að vera sameiginlegt frítekjumark eða hvort það eigi að vera hvert frítekjumarkið fyrir sína tegund af fjármagnstekjum. Það segir á bls. 8 í þessu áliti, með leyfi forseta: ,,Í núgildandi skattkerfi er sérstakt frítekjumark fyrir arð og annað fyrir húsaleigu.`` Síðan eru tillögur uppi um að taka það þriðja fyrir fjármagnstekjur. ,,Nefndin er sammála um að sérstakt frítekjumark fyrir hverja tegund fjármagnstekna eða fyrir fjármagnstekjur í heild flæki skattlagninguna og kalli á hærra skatthlutfall en ella.`` Þetta er álit nefndarinnar og það er áréttað líka á bls. 25, með leyfi forseta: ,,Ef rétt er talið að vera með sérstakan frádrátt vegna fjármagnstekna, standa frekar rök til þess að hafa eitt sameiginlegt frítekjumark vegna allra fjármagnstekna en sérstakan frádrátt vegna hvers þáttar fyrir sig.`` Þetta atriði er líka samhljóða niðurstaða nefndarinnar allrar. Menn geta auðvitað haft mismunandi pólitískar skoðanir á því hvort málin eigi að vera svona eða ekki, hvort menn eigi að hafa öðruvísi skattlagningu á tekjur af eignum og fjármagni en tekjum af launum. Ég hef sjálfur þá skoðun að það eigi að fara með laun peninganna eins og laun vinnunnar, þ.e. skattleggja þetta nákvæmlega eins. Þar með sagt að ég geti ekki sætt mig við einhverja aðra niðurstöðu og mér finnst sú niðurstaða, sem hefur verið dregin fram í meginatriðum í skýrslu nefndarinnar, vera ásættanleg og ég er tilbúinn til að standa á bak við hana og hef dregið fram atriði, veigamikil atriði í sameiginlegu áliti nefndarinnar allrar sem styðja þá niðurstöðu mína.