Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Á öndverðu þessu þingi lagði ég fram frv. til l. um innlánsvexti og vaxtaskatt. Gekk það gegnum 1. umr. og var vísað til fjhn. Síðan hefir ekkert til þessa frv. spurzt. Við umr. um önnur mál hér í d. hefir komuð fram, sérstaklega frá hv.þm. G.-K. og hv. 6. þm. Reykv., að atvinnuvegirnir væru að sligast undir drápsklyfjum, sem þeir gætu ekki risið undir. Ég ætla, að þyngsta lóðið í þessum drápsklyfjum sé vaxtabyrðin. Því þykir mér undarlegt, að þessir hv.þm., sérstaklega hv.þm. G.-K., sem sæti á í n., skuli ekki hafa athugað þetta frv. allan þann tíma, sem það hefir legið hjá n.Nál. hefir enn ekki komið um það. Það lítur því út fyrir, að vilji þessa hv.þm. til þess að létta af drápsklyfjunum sé meiri í orði en á borði. Ég vil nú skora á hæstv. forseta, sem sjálfur er nú kominn í þessa n., að gera gangskör að því, að þetta frv. geti komið sem allra fyrst fyrir hv. d.

Forseti (JörB): Ummæli hv. 2. þm.N.-M. munu verða tekin til rækilegrar íhugunar. Vona ég, að skriður geti nú komizt á það mál, sem hann talaði hér um.

Sigfús Jónsson Ég vil geta þess, að fjhn. tók mál þetta strax til athugunar og sendi hún bönkunum það til umsagnar, en það hafa ekki ennþá komið umsagnir frá þeim.

Hannes Jónsson Ég vil í þessu sambandi endurtaka þá ósk mína til hæstv. forseta, að hann geri gangskör að því að reka eftir þeim málum, sem ég hefi tvívegis gert sérstaklega að umtalsefni, að lægju hjá n. í þinginu. vænti ég, þar sem hann hefir tekið þeirri málaleitun vel, sem nú kom fram um að ýta á eftir, að frv., sem liggur hjá n. nái að sjá dagsins ljós, að hann taki einnig vel undir þessa kröfu mína.

Forseti (JörB): Mér er ekkert annað ljúfara en að málefni þau, sem hv.þm. V.-Húnv. vék að, fái að koma fyrir deildina, og ég mun vekja athygli hlutaðeigandi n. á því, að þau ber að afgreiða.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Það mun vera að bera í bakkafullan lækinn að óska, að hæstv. forseti hlutist til um, að n. skili málum, því það er mjög algengt, að n. setjast á mál og halda þeim mjög lengi hjá sér, og hitt líka, að þdm. vilja ekki una því. Á öndverðu þingi bar ég ásamt fleirum m. a. fram frv. um lækkun berklavarnagjalds sýslusjóða til ríkissjóðs. Mun það hafa farið til hv.fjhn. þessarar d. það minnir mig m. a. á þetta, að nú er útbýtt hér till. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, þar sem tilgangurinn er, að ríkisstj. undirbúi þetta mál. Raunar þolir það enga bið, að einhver lagfæring eigi sér stað á þessu sviði. Vil ég því bæta því við áskoranir annara hv.þm., bæði til hæstv. forseta og hv.fjhn., að þetta mál verði ekki dregið lengur á langinn, heldur fái að koma inn í d.

Forseti (JörB): Ég hefi nokkrum sinnum látið það í ljós við lík tækifæri og þetta, að n. ber að afgreiða á einhvern hitt þau mál, sem til þeirra er vísað, að því leyti sem þær frekast komast yfir, enda þótt þær kunni að vera þeim mótfallnar. Það er á allan hátt þinglegra, og flm. einstakra mála eiga rétt á því, að frv. þeirra fái formlega afgreiðslu í þinginu, en sé ekki stungið undir stól í n. Ég mun beina því til n. deildarinnar, að þær afgreiði nú til d. þau mál, sem mjög lengi hafa verið hjá þeim. Skal ég í því sambandi íhuga ósk hv.þm. V.-Sk.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég kvaddi mér hljóðs út af því, sem hæstv.atvmrh. sagði um möguleika þá, sem hann hefði til þess að ná aftur samvinnu við Sjálfstfl. í utanríkismálanefnd. Hann sagði, að Sjálfstfl. hefði sett fram tvær kröfur, en hann fór ekki rétt með, hverjar þær voru. Hann sagði, að það hefði annarsvegar verið það, að fá yfirlýsingu, sem tryggði það, að þetta kæmi ekki fyrir aftur, og hinsvegar, að fram færi réttarrannsókn. Þessar kröfur voru alls ekki settar fram af okkur, þegar við slitum samvinnu í utanríkismálanefnd. Fyrri krafan var að vísu gerð, að sá ráðherra, sem með utanríkismál fer, gæfi skýrslu, sem sýndi, hvernig málið hefði gengið til. Og hinsvegar var krafa um það, að hann gerði sitt til þess að sjá um, að slíkt kæmi ekki fyrir framvegis, en það var ekki nein krafa um, að réttarrannsókn færi fram. Hæstv. ráðh. sagði, að hann gæti vitaskuld ekki gefið skýrslu um það, sem skeð hefði áður en hann varð ráðh. En hann hefir væntanlega sett sig það inn í málið eftir að hann varð ráðh., að hann hafi vitað, hvað hann samþykkti og gekkst fyrir að væri endurnýjað, og það er mjög sennilegt, að hann hafi kynnt sér málið svo frá upphafi, að hann geti gefið skýrslu um það, sem hann veit um það. Það er vitanlega ekki verið að krefjast þess, að hæstv. ráðh. segi frá neinu ríkisleyndarmáli, heldur því, sem fyrir liggur. Það er rétt eins og þegar prestur er beðinn að gefa skírnarvottorð, en hann hefir kannske verið í annari heimsálfu, þegar barnið var skírt, en hann gefur vottorðið bara eftir bókunum. En það, sem mér finnst aðalatriðið í þessu máli, er að þingflokkarnir og þeirra fulltrúar standa allir jafnt að þessu máli. Það ódrengilega í þessu máli var, að í þessari grein, sem hér um ræðir, var reynt að velta ábyrgðinni yfir á einn ákveðinn flokk. En til þess að samvinna geti haldizt, má ekki gera það. Um réttarrannsóknina var allt annað mál. Það var eftir að samvinnunni var slitið og áfram heldu skrif um þetta mál, að Ólafur Thors - ekki sem þm. eða form. Sjálfstfl., heldur í nafni sínu og bróður síns - gerði þá kröfu til hæstv. ráðh., að hann fríaði bróður hans, sem var sendimaður, með réttarrannsókn undan því, sem var verið að bera á hann. Þetta kom fyrst fram eftir að samvinnu var slitið, og það var því alls ekki sú krafa, sem sett var fram við það tækifæri. Annars virtist mér hæstv. ráðh. taka svo undir þessa ósk mína - því að hann einmitt þvert á móti tók upp málstað hv.þm. S.-Þ. og vitnaði í það, sem hann sagði í þessu máli -, að ég býst við, að hann óski ekki eftir því, að þessa samvinna takist aftur. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði alls ekki með lögunum, sem samþ. voru á síðasta þingi um fisksölusamlagið, verið stefnt til þess að hafa „gruppusystem“ á þeim málum. En ég veit þá ekki, hvað hefir falizt í því, þar sem beinlínis er ákveðið, að löggilda skuli eftir ákveðnum reglum svo og svo marga til þess að annast útflutning á fiski. Það er einmitt það, sem kallað hefir verið „gruppusystem“. En annað mál var það, að hæstv. ráðh. beygði út af þessari braut og kom á móti fisksölusambandinu, sem ekki vildi breyta sinn skipulagi. Gaf þá hæstv. ráðh. út ný lög, sem fisksölusambandið vildi ganga að. En ég vil ekki koma með neina spádóma um, hvernig hefði verið tekið undir þessi lög ef þau hefðu verið einhvernveginn öðruvísi en þau voru. Ég get ekkert vitað um það, og hæstv. ráðh. ekki heldur. En hitt er annað mál, að hæstv. ráðh. gerði rétt, er hann kom á móti fisksölusambandinu til þess að það gæti haldið áfram sínu starfi. Af því að þetta var aðeins stutt aths., skal ég ekki fara út í fleira af því, sem fyrir lá í ræðu hæstv. ráðh. Aðeins vil ég þó minnast á, að þar sem hæstv. ráðh. var að telja upp hin miklu afrek fiskimálanefndar, þá sýndi ég fram á, að sumt af því hefði verið orðað áður, eins og t. d. með herðingu á fiski. Og þar sem hann talaði um, að leitað hefði verið markaða í öðrum löndum, þá hefði það vitanlega verið gert af hverjum þeim, sem hefðu átt að annast þessa verzlun. En það var engin ástæða til að vera að kasta stórfé til slíkra markaðsleita meðan beztu markaðirnir voru opnir fyrir okkar fisk. En þegar takmörkunin kom á Spánarmarkaðinum. þá hlaut hver, sem átti að fara með þessi mál, að leita að nýjum leiðum. Fiskimálan. gerði þetta af því að henni var falið það, en það má ganga út frá því, að þeir sömu menn, sem unnu upp Spánar-, Ítalíu og Portúgalsmarkaðinn, mundu hafa leitað að nýjum leiðum þegar herti að. Það er ekki svo sem menn hafi haldið að sér höndum þangað til fiskmálanefnd kom fram. Það var fyrir nokkrum árum gerð tilraun, sem kostaði hundruð þúsunda, til þess að koma hraðfrystum fiski til Suður-Ameríku. Þetta hefir verið látlaust stríð hjá okkur um fiskmarkaðinn, og það er ekki nema eðlilegt, að fiskimálanefnd tæki upp þetta sama stríð. En það er villandi frásögn að láta líta svo á, sem allur þessi kraftur hafi komið í fisksöluna um leið og fiskimálanefnd var sett á stofn.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég sá í gær fyrstu merki þess, sem ég þó vissi áður, að hv.þm.N.-Ísf. muni vera eitthvað skyldur hæstv. forseta Sþ. Ég sá þá þau greindarmerki, sem ég tæplega hafði búizt við, en sem þó mátti gera ráð fyrir, að lægju leynd í einhverjum afkima vegna þessa merkilega ætternis. Enda fór svo, að hann lét þessa betri parta sína ráða og gafst upp og þagði eftir að hafa hafið árás á mig, vitandi það, að hyggilegast var að fara að mínum ráðum. Það er ekki hægt að segja, að sömu hyggindamerkin hafi komið fram hjá hv. 1. þm. Reykv. Hann hefir haldið nokkrar ræður, þar sem hann hefir farið ýmsum orðum um þann fróðleik, sem ég hefi gefið almenningi um fisksöluna. Ég verð að segja það, sem kannske hryggir hv. 1. þm. Reykv., að það hefir verið með þessar greinar mínar eins og Guðmundur Friðjónsson sagði um Svanhvít, að það ætti enginn Svanhvít, því að henni væri alstaðar stolið. Eins er með þessar greinar mínar, að þær hafa beinlínis verið gleyptar, og ekki sízt í kjördæmi form. Sjálfstfl. Ég býst við, að óhætt sé að segja, að ekkert lesmál hafi komið í Gullbringusýslu í mörg ár, að frádregnu því, sem lesið er af stólnum, sem fólk hefir haft meiri áhuga fyrir en einmitt þessar greinar mínar. Ég er að hugsa um það, þegar ég lýt yfir þetta, hvað það er, sem hefir getað sett hv.þm. þess kjördæmis í svona vont skap. Hvað er það, sem getur glatt kjósendur þm. að vita um, en hryggt þm. sjálfan? Ég ætla að ganga í gegnum nokkra af þessum liðum til þess að vita, hvort hv. 1. þm. Reykv. getur gefið nokkra skýringu á þessu. Ég ætla þá fyrst að taka fisksöluna til Þýzkalands. Union hefir undir forustu Richards Thors borgað Gismondi 330 þús. kr. til þess að kaupa ekki fisk frá Íslandi. Nú er hann farinn að verzla eingöngu við aðra og kenna þeim að framleiða fisk, sem hæfir Ítalíumarkaðinum. Ég vil spyrja hv.þm. að því, hvað geti eiginlega verið því til fyrirstöðu, að þetta mál sé athugað. Hvað getur hindrað Richard Thors frá því leggja plöggin hreinskilnislega á borðið og segja: Þessi rök lágu til þess, að ég borgaði Gismondi 330 þús. kr. Þessi rök liggja til þess, að hann fékk engan fisk árið eftir, og svo ætti hann að færa einhverjar líkur fyrir því, hvers vegna Gismondi er orðinn svarinn fjandmaður Íslands, í staðinn fyrir að vera áður fiskkaupmaður. Hv. 1. þm. Reykv. hlýtur að skilja, að ef formaður getur ekki gefið neina skiljanlega ástæðu fyrir þessu, þá er það ekki sök þeirra, sem áfellast þetta, heldur er það hans sök að hafa gert stórkostlegar ráðstafanir á fé, sem hann átti ekki. Ég get vel skilið, og vil segja hv. 1. þm. Reykv. það, að þögn Ólafs Thors og Richards Thors sé skynsamleg, enda er engar varnir hagt að færa fram fyrir þessu hneyksli, sem þeir skammast sín fyrir að hafa gert, og svo látast þeir vera „fornermaðir“ og halda að með því geti þeim haldizt uppi að þegja um sín axarsköft. Þetta er fyrsti liðurinn í mínu máli. Ég skal svo taka annan lið með hv.þm., sem hann nánar getur athugað. Þeir segja, að ég hafi talað um utanríkismál, sem ekki mátti tala um, en það er sannleikurinn, að vegna samninganna við Spán þurfti að leggja verðjöfnunargjaldið á, og það stendur undirskrifað af Richards Thors 26. maí, að Ásgeir Ásgeirsson hafi þurft að leggja á þetta gjald vegna Spánarsamninganna. Hv. 1. þm. Reykv. hlýtur að vita, að hver einasti maður vissi um þennan skatt, og þar af leiðandi var það ekkert leyndarmál. En svo kom sterk óánægja yfir því, að Ásgeir Ásgeirsson eða hv. 1. þm. Skagf. hafi ekki gefið út bráðabirgðalögin fyrr. Þeir segja, að það sé stjórnarskiptunum að kenna. En það sjá allir, að ekki getur það verið nýju stj. að kenna, sem ekki tók við fyrr en í júlí. Nú hefir hv. 1. þm. Reykv. sjálfsagt veitt því eftirtekt, að Morgunblaðið er að dylgja með, að núv. stjórnarfl. hafi sett þennan skatt á, en ég vil benda á, að þennan skatt var búið að leggja á löngu fyrir kosningar og honum var leynt fyrir öllum stjórnarandstæðingum. Þá vil ég benda hv. 1. þm. Reykv. á það, að eftir öllum rökum hefði hv. 1. þm. Skagf. átt að gefa út þessi bráðabirgðal., en ekki Ásgeir Ásgeirsson.

Hvaða bráðabirgðalög?

. Um fiskskattinn. Þegar nýja stj. er búin að taka við, kemur í ljós, að þetta er hreint atvinnumál, og atvmrh. á að undirskrifa bráðabirgðalögin, en ekki fjmrh. Ég gæti bezt trúað, af því að málið er þannig rekið, að hv. 1. þm. Skagf. hafi alls ekki vitað um hið sanna eðli þess 26. maí, þegar hin lögin eru gefin út. Þess vegna er ekki hægt að áfellast hann, ef honum hefir verið haldið utan við þetta mál eins og okkur andstæðingum þáv. stj. En hv. 1. þm. Reykv. láðist að geta þess, hvers vegna málinu var haldið leyndu fyrir öllum stjórnarandstæðingum þangað til eftir stjórnarmyndun. Þeir ætla að nota sér það, að núv. stj. varð að halda samninga, sem fyrri stj. var búin að gera. Þá fara menn að skilja, að það er ekki tómur drengskapur, sem ræður afstöðu þessara hv.þm. Ég get ekki skilið, hvernig menn vilja fara að halda því fram, að bráðabirgðal. Ásgeirs Ásgeirssonar frá 28. maí hafi verið launungarmál. Skatturinn var lagður á í beinu framhaldi af samningum þeim, sem forstjórarnir höfðu gert. Þá er spurningin, hvort það hafi verið brot framsóknarmanna, að þeir vissu ekki af þessum samningum fyrr en eftir að stjórnartíð þeirra var byrjuð. Er ekki brotið einmitt hjá þeim, sem leyndu framsóknarmenn þessu og fóru að öllu með mesta pukri? Ég vissi t. d. ekki um þessa ráðstöfun fyrr en 14 dögum eftir stjórnarskiptin, þegar þeir, sem þessa ráðstöfun höfðu gert, útskýrðu sínar gerðir.

Hvernig var um Sjálfstfl.?

. Ég er ekki á fundum þeirra og fylgist ekki með í þeirra leyndarmálum, en ég veit þó, að Richard Thors var potturinn og pannan í þessu öllu saman. Þá vil ég spyrja hv. 1. þm. Reykv., hvort það sé leyndarmál, sem allur bærinn vissi raunar, að þegar átti að senda mann til Spánar, þá barðist Kveldúlfur gegn því með öllum ráðum, að Helgi Guðmundsson færi. Morgunblaðið hefir t. d. neitað að taka leiðréttingu frá Helga Guðmundssyni þess efnis, að þegar hann kom til Spánar, löngu eftir að Richard Thors var þangað kominn. Þá var búið að gera þar ráðstafanir, sem hann vissi ekki um. Hví fær hann ekki rúm fyrir þessa leiðréttingu í Morgunblaðinu? Ég spyr hv.þm. ennfremur, hvort það sé ekki rétt, sem úr verulegt atriði í mínum greinum, að þessir herrar, sem að málunum stóðu, sköpuðu sér 24 þús. kr. laun. Mér skilst, að í því embætti, sem hv.þm. gegnir, séu launin ekki nema 1/4 eða 1/5 af þessu. ég skil því ekki í því lítillæti hv.þm., að það skuli særa hans metnaðartilfinningu, þótt bent sé á, að þessi laun séu óþarflega há. Þá er atriði, sem ég hefi bent á í greinum mínum, sem sé það, hvers vegna þessir háu herrar, sem hafa fimmfalt hærri laun en guðfræðiprófessorarnir, reyna ekki að læra eitthvert af þeim tungumálum, sem þeir þurfa á að halda. Ég vil í þessu sambandi skjóta því til hv. 2. þm. Rang., að S. Í. S. hefði aldrei dottið í hug að sýna þá eymd að láta ekki þá menn, sem það hefði sem fulltrúa sína í Englandi eða Þýzkalandi, læra mál þessara þjóða. Verður að leita til fisksölunnar til að finna dæmi um hliðstæðan ræfilshátt, þar sem menn, er hafa það að lífsatvinnu að selja fisk á Spáni, verða að tala þar ensku. Þjóðverjar, sem sendir eru til Finnlands í svipuðum erindagerðum, verða að eyða 2 árum í að læra finnsku, sem er líklega tíu sinnum erfiðara mál en spánska. En í þessum fisksölumönnnm okkar virðist hafa sameinast frekjan og ræfilsskapurinn. Gorgeirinn heima fyrir, en lítilmennskan út á við. Þetta eru menn, sem álitu sig vera hafna yfir alla „krítik“ og hafa haft fólk í sínum flokki, sem fengizt hefir til að líta upp til þeirra, en það er leitt að þurfa að segja það, að Íslendingar geta ekki lengur verið þekktir fyrir, að því sé leynt, að menn, sem tekið hafa sér slík völd í hendur, skuli ekki standa betur undir þeim en raun ber vitni um. Þá kem ég að þeim orðum hv.þm., að ég hafi ausið auri menn í hans flokki. En hann getur þess ekki, að hann hefir skrifað grein, sem er efni í ca. 40 meiðyrðamál, ef ég virti hana þess að höfða þau. Í minni grein eru engin stóryrði, það er ekki verið að tala um níðingsskap eða slíkt, en þar er hinsvegar mörg þung rök, sem hitt hafa þessa háu herra. Ég vil spyrja hv.þm., hvernig standa muni á því, að mín grein er full af hógværð og rökum, en greinar andstæðinga minna hafa ekki annað að geyma en fúkyrði. Ber það vitni um góðan málstað hjá mér, en illan málstað þeirra, eða hvað? Ég vil ennfremur spyrja hv. 1. þm. Reykv., hvort hann treysti sér til að bera saman minn drengskap og sinn. Hans drengskapur kom t. d. fram í því, að hann skrifaði undir rógbréf, meðan ég var erlendis, sem dreift var út um allt land. Þar var sagt, að ég væri suður á Spáni í landshættulegum tilgangi, ég væri þar að fremja föðurlandssvik. Reyndu þeir síðan að standa við þetta rógbréf? Nei! Þeir læddu því inn á meðan ég var fjarstaddur, en hættu svo þessum skrifum áður en ég var kominn heim aftur. Má ekki segja, að þetta sé andstyggilegt, eins og hann sagði sjálfur í sambandi, þar sem það átti ekki við? Ég hefi fyrirlitið þennan rógburð og látið hann að mestu afskiptalausan. Þeir, sem hafa sterkan málstað, þurfa ekki að stökkva upp á nef sér af hverju einu, eins og þeir, sem illan málstað hafa. Þá vil ég enn spyrja hv.þm.: Man hann, hvernig hans blöð létu þegar við Magnús Sigurðsson unnum að því að taka lán í London árið 1930? Þá rigndi niður ásökunum frá þeim um það, að landinu væri þannig stjórnað, að ekki væri hægt að lána því. En lánið fékkst nú samt. Möller varð að snúa við „með uforrettet Sag“ frá Svíþjóð.

Sá kann nú tungumálin

. Betur en sá, sem fram í greip. Þessi stolti bær, Reykjavík, þar sem hans flokksmenn stjórna, mannsins, sem sagði, að ríkinu væri svo illa stjórnað, að það fengi ekki lán - þessi bær varð að bíða í mörg ár eftir láni, árangurslaust, þangað til ríkið gekk í ábyrgð og bjargaði. En þetta eru föðurlandssvik, sem ekki hafa hent nokkurn flokk andstæðinga Sjálfstfl., að spilla fyrir landinu með því að úthrópa það, að ríkið sé svo illa statt, að ekki sé þorandi að lána því. En hitt er annað mál, að þessi rógburður hefir engin áhrif haft, fremur en rógurinn um mig. Eins og mörgum mun kunnugt, kom í sumar grein í Tidens Tegn. Þar sem vitnað var í orð Ólafs Thors á þá leið, að landið væri að fara á hausinn. það er auðvitað ekki amalegt fyrir Tidens Tegn að fá svona ummæli til að vitna í. ég get trúað, að keppinautar okkar, fiskútflytjendur í Noregi, hafi ekki orðið óglaðir af slíkum fréttum. Þessi grein var skrifuð af Íslendingi og send héðan að heiman. Þeir, sem þekkja undanfarin skrif Morgunblaðsins, geta hæglega ímyndað sér, hvert líklegast er að rekja uppruna slíkra greina. Ef hv.þm. vill rannsaka, hvað er rógburður, þá skal hann bera saman sín ræfilslega lævíslega upplognu bréf og mín skrif. Fólkið óskar ekki annars meira en að fá meira frá mér, en sjálfstæðismennirnir þegja og flýja af hólmi, enda þótt þeim sé frjálst að svara mér og hrekja staðhæfingar mínar, ef þeir geta. Þá get ég minnzt á það, að ef til vill er hugsanleg ein ástæða, sem komið gat formanni Sjálfstfl. til að fara úr utanríkismálan. Hans menn eru sem sé riðnir við ýms mál, sem ég get hugsað, að hann kæri sig ekki um að bera ábyrgð á. - Það getur komið fyrir, að borgarar landsins geri slíka hluti erlendis, að ekki sé föðurlandsást að þegja yfir þeim. Því hefir verið haldið fram, að ég hefði framið föðurlandssvik í Spáni. Hefði það verið satt og hefðu þeir vitað það, myndu þeir þá ekki hafa haldið áfram sem menn og reynt að koma fram ábyrgð á hendur mér? Eða væri rétt að þegja um slíka hluti? Ég álít vafasamt, að föðurlandinu sé meiri hagur að því, að þagað væri um slíka hluti, en hinu. Að síðustu vil ég benda hv.þm. á atriði, sem var veikt í afstöðu hans í gær. Það er búið að sanna með rökum. að fyrrv. stj. hafði gert bindandi samninga, eins og ég hefi þegar getið um. Um þessa samninga vissu ekki aðrir en hún og trúnaðarmenn hennar, ekki heldur sósíalistar. Þegar svo núv. stj. tók við, varð hún að gefa út bráðabirgðal. til að standa við þessa samninga. En svo gerist það hérna um daginn, að hv. 6. þm. Reykv. kemur fram með frv., sem hann er áður búinn að leggja fyrir sjútvn., og hv.þm. Vestm. lýsir sig þessu frv. samþ.Hv. 6. þm. Reykv. kveðst áður hafa borið málið undir stj. sambands íslenzkra fiskframleiðenda. Efni frv. er nú það, að fella á niður skatt í markaðs- og verðjöfnunarsjóð, sem áður er búið að koma á, en stofna í þess stað svokallaðan markaðssjóð saltfisks, og á að neyða ríkissjóð til að leggja í þennan sjóð allt að 1 millj. kr. á ári. - (ÓTh hvíslar að MJ). Það verður skemmtilegt tilberasmjör, sem úr strokknum kemur, eftir að búið er að spýta í snakkinn, - ég hlakka til að sjá það. - Það, sem gerist í sjútvn., er þetta, að hv. 6. þm. Reykv. rýfur þessi einu grið, sem þó hefði mátt búast við, að hann myndi halda, samningana um verðjöfnunargjaldið. Ég býst við, að hv. 1. þm. Reykv. og hans góðu vinir geti séð í fundabókum sjútvn., hvenær þetta mál var lagt þar fram. Tilgangur þeirra var þessi: Þeir ætluðu að bera fram frv. um, að verðjöfnunargjaldið yrði afnumið, og bjuggust við, að stuðningsmenn stj. myndu fella þetta. Hugsuðu þeir sér þannig að koma ábyrgðinni af því að halda uppi þessu óvinsæla gjaldi, sem þeir höfðu sjálfir lagt á, yfir á herðar ríkisstj. Úr því að svona var nú komið, að þessir herrar voru búnir að ákveða að reyna að komi þessari ábyrgð yfir á stj., þá sagði ég það, sem allir vissu. Í greinum mínum er samt margt, sem „interesserar“ fólk, ef það er tekið saman á einn stað. Fyrst hv.þm. var að hæla Kveldúlfi fyrir sölutilraunir hans á Spáni, en jafnframt að sletta úr klaufunum á S. Í. S., þá verð ég að hryggja hann með því að skýra frá hinu sanna í því máli, og þess verða þeir að standa reikningsskap frammi fyrir kjósendum. Þessar virðulegu tilraunir Kveldúlfs voru í því fólgnar, að hann lætur frysta fiskinn hér heima og senda hann síðan til Spánar. En þegar svo fiskurinn er fluttur úr skipinu í íshúsin, og sérstaklega þó til smásalanna, skemmist hann, af því að þeir hafa ekki vit á að fara rétt með þessa voru. Ekki getur þetta stafað af því, að þá langi til að tapa á fiskinum. Hér er einungis um vanþekkingu að ræða, sem hrópar um hæfileikaleysi þessara manna. Þess vegna gaf ég hv.þm.N.-Ísf. það vingjarnlegra ráð, sem hann hefir hlýtt. Því lengur sem þeir ræða málið, því lakari verður sem sé afstaða þeirra - ekki af því, að þeir geti ekki haldið ræður. Hv. 1. þm. Reykv. getur t. d. vel haldið 12 tíma ræðu og er vel mælskur, enda þótt Jón heitinn Þorláksson kallaði það slepju, sem út úr honum kom.

Magnús Guðmundsson Ég veit ekki, hvort ég á að þora að segja nokkur orð eftir að hafa hlýtt á hina miklu ræðu hv.þm. S.-Þ., sem bæði hafði í hótunum og skoraði á okkur stjórnarandstæðinga að þegja. Ég ætla þó að dirfast að leiðrétta það, sem hann sagði og snerti mig persónulega. Hann segir, að ég hafi 25. maí 1934 gefið út bráðabirgðalög um verðjöfnunargjaldið vegna Spánarsamninganna. Vitaskuld er þetta algerlega rangt, því að þá var alls ekki búið að semja við Spánverja og sendimenn komu ekki heim fyrr en 15. júní 1934, enda lýsti hv.þm. því yfir, að mér hefði sjálfum verið ókunnugt um innihald samninganna þegar bráðabirgðalögin vorn gefin út. En hvernig á ég þá að hafa getað gefið út lög vegna þessara samninga, sem ég ekki vissi hvernig voru?

Hv. þm. gaf lögin ekki út

. Það lítur ekki út fyrir, að hv.þm. lesi stjórnartíðindin, því ef hann gerði það, gæti hann sjálfur séð, að lögin eru undirskrifuð af mér, en ekki öðrum ráðh., eins og hv.þm. hefir haldið fram. Og hann gæti ennfremur seð, að það er útilokað, að þau séu gefin út vegna Spánarsamninganna, þar sem þeir voru ekki gerðir þegar lögin voru gefin út. Ég vissi ekki um innihald Spánarsamninganna fyrr en um eða eftir kosningar 1934, sem fóru fram 24. júní. Eftir þann tíma gat ekki verið um það að ræða að gefa út bráðabirgðalög, því að stjórnin bjóst við að leggja niður völd þá þegar. Ég hefi lesið það í grein eftir hv.þm., sem kom í N.dbl., að hann ásakar fyrrv. stj. fyrir að hafa ekki gert þetta. Ég verð að segja, að ég finn ekkert ásökunarefni þarna, enda gat ekki verið um þetta að ræða fyrir stj., sem gat búizt við að fara á hverjum degi, þó það drægist nokkuð lengur en búizt var við, að fara að gefa út bráðabirgðalög um Spánarsamningana; það kom alls ekki til mála. Hv. þm. S.-Þ. hélt því fram, að núv. hæstv. stj. hefði verið bundin við samningana, sem gerðir voru 1934. Ég skal viðurkenna, að hún gat talizt bundin við þá árið 1934, en ekki lengur, því vitaskuld þurfti hún ekki að endurnýja þá. En ef ekki hefir verið unnt að gera annað en endurnýja samningana fyrir 1935, er augljóst og sannað um leið, að ekki hefir verið um annað að gera í upphafi en að gera þessa samninga. Þá vil ég upplýsa hv.þdm. um, að það er algerlega rangt, sem hv.þm. S.-Þ. helt fram, að h/f Kveldúlfur hefði barizt gegn því, að Helgi Guðmundsson færi suður á Spán. Sannleikurinn er sá, að bankastjórinn vildi ekki fara, og það var afarerfitt að fá hann til að fara. Og veizlan, sem ég hélt á Staðastað og þessi hv.þm. hefir skrifað um, - en var nú raunar aldrei nein veizla, því aðeins voru þar samankomnir 4 -5 menn - hún var til þess gerð að reyna að fá Helga Guðmundsson bankastjóra til þessarar farar. Úr því að ég er staðinn upp á annað borð, vil en segja örfá orð út af ræðu hæstv.atvmrh. í gær. Hann sagði, að fisksölusamlagið hefði ekki horfið úr sögunni, þó löggjöfin um fiskimálanefnd hefði verið sett, eins og við sjálfstæðismenn hefðum spáð í fyrra. Því er til að svara, að hann sagði sjálfur í umr. í fyrra, að „Union“ gæti ekki starfað áfram.

Eins og hún var

. Hann margendurtók það þá, að í Union væri innbyrðis ósamkomulag, svo hún gæti ekki unnið áfram, og það yrði því að koma upp nýju fyrirkomulagi, sem gæti tekið við þegar Union dræpist. Við sögðum aftur á móti, að Union lifði vel, en hún mundi verða drepin með þessum nýju lögum eða fyrirkomulagi, sem hæstv. ráðh. ætlaði að koma á. En hvað skeður svo? Hæstv. ráðh. greip til þess að gefa út bráðabirgðalög til þess að breyta þessum nýju lögum sínum og til að bjarga þeim félagsskap, sem hann var búinn að segja, að ekki væri lífvænt, en mundi liðast í sundur vegna óeiningar og innbyrðis ósamkomulags forstjóra þess og stjórnar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það eru aðeins skýringar vegna ummæla, sem hér hafa fallið. og örfáar upplýsingar, er ég tel rétt að geta út frá því. - Ég skal ekki ræða við hv. 1. þm. Reykv. um skírnarvottana. Því atriði hefi ég áður að fullu svarað, og vísa aðeins til þess. Það hafa ýmsir haldið því fram, að Spánarsamningarnir, sem gerðir voru vorið 1934, hafi verið endurnýjaðir um haustið sama ár fyrir árið 1935. Þetta er ekki rétt. Það rétta er, að samningunum var ekki sagt upp, en það eina, sem gerðist, var að Sveinn Björnsson sendiherra fór til Spánar í því skyni að fá tryggðan samkv. samningunum sama kvóta fyrir fiskinnflutning árið 1935 og við höfðum árið 1934. Annað gerðist ekki. Að því er snertir ummæli, sem fallið hafa viðvíkjandi Union og meðferð laga um fiskimálanefnd frá síðasta þingi. skal ég ekki fjölyrða þar um. En ég vil aðeins leiðrétta ummæli hv. 1. þm. Skagf., er hann sagði, að ég hefði á síðasta þingi viðhaft þau orð eða fullyrðingar, að Union myndi drepast, þar sem hver höndin væri upp á móti annari. Þetta er alls ekki rétt. Það, sem ég sagði, og ég man vel, hvað ég sagði þá, enda hægt að sjá það í umr. frá því þingi, var á þá leið, að ef Union dæi eftir að lögin væru sett, þá væri henni ekki lífvænt og ekki lífs auðið, vegna þess að henni væru ekki tryggð sérréttindi. Þetta hefir í raun og veru algerlega sannazt. Ég hirði ekki um að gera samanburð á Union eins og hún var og fisksölusamlaginu eins og það er nú; við vitum allir, að það er gerólíkt. Union var áður aðeins samtök 3 manna, sem tóku fisk í umboðssölu. mér liggur við að segja með valdi, þ. e. hvort sem menn vildu eða vildu ekki. Nú er þetta félagsleg samtök meiri hl. allra fiskútflytjenda, þar sem réttur allra meðlima er tryggður með löglegri stjórn og félagslegum samþykktum og með jöfnun atkvæðamagns. Engar hliðstæðar tryggingar voru til fyrir þátttakendur eftir stofnun Union 1932. Auk þessa er nú ríkisstj. tryggð umsjón með starfi þessa félagsskapar, þar sem tveir stjórnarmenn eru nú tilnefndir af henni. Ég skal svo ekki teygja tímann frekar, en úr því að á þetta var minnzt, vildi ég enn einu sinni benda á þessar staðreyndir; annars nægir mér að vísa til fyrri ummæla minna í þessu máli.

Sigurjón Á. Ólafsson [óyfirl.]: Það voru nokkur orð í ræðum tveggja hv.þm., sem fellu hér í þessari hv. d. í gær, sem ég vildi gera aths. við, og skal ég reyna að haga orðum mínum hógværlega. Umr. þessar eru sprottnar af ágreiningi, sem virðist vera milli Sjálfstfl. og stjórnarflokkanna um það, hvort 1/2 eða 3/4% útflutningsgjald skuli renna til sjóðsins eða ekki. Umr. þessar hafa nú farið nokkuð á við og dreif, og skal ég ekki blanda mér inn í það. Hv. 7. þm. Reykv. komst inn á það atriði í svari sínu til mín í gær, sem enginn ágreiningur er um milli flokkanna, og ekki heldur þarf að vera, sem sé nauðsynina á þessum styrk. Ágreiningurinn er aðeins um það, hvort ríkissjóður á að greiða þetta tillag, eins og farið er fram á eða ætlazt til, að verði gert í frv. sjálfstæðismanna, sem fram er komið í hv.Nd., eða hvort taka skuli þetta fé af framleiðslunni beint, - og hvaðan ætti þá að taka þetta fé? Á að taka það af atvinnubótafé, eða af þeim styrk, sem veittur er landbúnaðinum, eða af launaþegum ríkisins, eða hvaðan á að taka það? Ég veit, að þessum hv.þm. sem öðrum er vel ljóst, að nú er mestur vandinn að finna tekjustofna til að standast útgjöld ríkissjóðs. En ef þeir ætlast til að taka helminginn af ágóða fiskverzlunarinnar í þessu skyni, hvar á þá að afla fjár þess í stað? Við teljum, að þetta verði að leggja á framleiðsluna, enda kemur allt í sama stað niður, að raunverulega ber framleiðslan öll þessi gjöld. Allir eru nú sammála um að aflétta 6% gjaldinu, og þá fæ ég ekki seð, að þetta lága hundraðsgjald sé svo ýkjaþungur baggi. Annars er ekki ástæða til að deila um þetta, og ekki að öðru leyti ástæða að svara þeim hv. 1. þm. Reykv. og hv.þm.N.-Ísf., því í rauninni svöruðu þeir engu í minni ræðu í gær og hröktu ekkert af því, sem ég hefi sagt. Hv. þm.N.-Ísf. sagðist ekki hafa verið að beina skektum sínum til verkamanna eða sjómanna, er hann var að tala um illa afkomu útgerðarinnar, heldur til þeirra, sem hafi verið að skrifa um útgerð. Ég held við það, að tónninn í orðum hans var til allra, sem tekið hafa kaup sem óbreyttir verkamenn við útgerðina, og stend því við allt, er ég sagði þar um. Annars þakka ég honum fyrir, að hann hefir nú dregið í land hvað þetta snertir. - þá var eitt, sem hann kastaði fram og er alveg óviðurkvæmilegt og ósæmilegt, þar sem hann sagði, að flokksmenn mínir hafi dregið sér fé frá útgerðinni, og dróttaði því að ónafngreindum mönnum, að þeir hefðu starfað að útgerð í sviksamlegum tilgangi. Ég þekki engan slíkan flokksmann minn. En ef þetta er rétt, því hefir þá ekki þessi hv.þm. dregið þessa menn fram í dagsljósið í ræðu eða riti? Ef hann getur og hefir sannanir ber honum skylda til að sanna þetta athæfi, sem varðar við lög. Ég vil því skora á hann, að hann geri fyllri grein fyrir dylgjum sínum um ónafngreinda menn, sem hann segir, að séu úr mínum flokki. Ef hann er „dauður“ við umr. nú, skora ég á hann að sanna þetta síðar. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég vil aðeins svara 4. þm. Reykv. því, að leggja fyrir hann spurningu, þegar hann spyr, hvar á að taka fé annarsstaðar en af aðalútflutningsvöru okkar. Hvar vill hann taka fé, þegar fiskurinn selst ekki? Ef við gloprum markaðinum niður, vegna þess að við stundumst ekki samkeppnina m. a. fyrir háa tolla og skatta, hvar á þá að taka féð til að tryggja markaði? Svari hv. 4. þm. Reykv. Ég vil svara hæstv.atvmrh. þessu, er hann bar á móti því, að Spánarsamningurinn hefði verið endurnýjaður, heldur hefði honum ekki verið sagt upp og þannig framlengdur. Þetta er ekki nokkurt svar. Hv. þm. S.-Þ. sagði, að stj. hefði verið bundin af samningnum, en hún var þó frjáls að því að segja honum upp, sem hún ekki gerði. Það er nú engin leið að svara hv.þm. S.-Þ. orði til orðs, en mér þótti vænt um þá kvittun, sem hann gaf mér fyrir því, að hann sveið undan því, sem ég sagði hér í gær, að hann hefði farið með andstyggilegan róg um vissa andstæðinga sína, og sannaðist hér sem oftar, að sannleikanum er hver sárreiðastur. Þá finnst mér það leiðinlegt fyrir þennan hv.þm., sem vanur er að þykjast af því og er viðurkenndur fyrir að vera allra manna frakkastur í orði, að hann skyldi bíða með þessa ræðu sína þar til ég var búinn með minn ræðutíma, og ekki nóg með það, heldur beið hann líka þar til ég var búinn með eina aths., svo það er algerlega að þakka drengskap hæstv. forseta, að ég fæ hér tíma til andsvara. Hv. þm. var að tala um, að ekki væri nokkur hlutur lesinn meira í Gullbringu- og Kjós en greinar sínar um fisksölumálin. Þetta er hann nú búinn að segja og margendurtaka í áratug, og ég ætla að trúa því, að þetta sé satt. En árangurinn er þá bara sá, að Gullbringa og Kjós er eitt sterkasta vígi andstæðinga hans. Þar, sem þessi hv.þm. að eigin sögn er mest lesinn og bezt er á hann hlýtt, þar eru andstæðingar hans flestir, og hefir hann sjálfur fellt þennan ágæta og sanna dóm um áhrif sín. Þ. e. skrítið, þegar þessi maður kallar alla aðra en sjálfan sig rógbera. Enda hlógu menn hátt, þegar hann fór að hafa orð á því, að einn maður hvíslaði að mér, hann, maðurinn sem áreiðanlega hefir heimsmet í hvíslingum. Honum ferst ekki að reyna að læðast að öðrum, því allir vita, að helztu þingstörf hans eru í því fólgin að ganga á milli og hvísla, enda sést hann varla í sæti sínu hér í þessari hv. deild. Þessi hv.þm. var enn að rifja upp Gismondimálið, og er þá rétt að rifja það nánar upp og segja rétt frá. Sannleikurinn er sá, að árið 1929 mynduðu fiskinnflytjendur á Ítalíu með sér samtök, svipuð og við hér gerðum síðar um útflutninginn, og í þessum samtökum voru allir fiskinnflytjendur nema Gismondi, hann einn stóð utan við. Þegar sendir voru menn niður til að semja við þá fyrir Union, sögðu þeir: Við verzlum ekki við ykkur, nema þið útilokið þennan skrúfubrjót. Stjórn Union varð ekki sammála um þetta atriði, en það er sláandi í þessu sambandi, að það var Richard Thors og ég ætla Magnús Sigurðsson, sem ekki vildu skipta sér af Gismondi og vildu útiloka hann, en meiri hl. var á móti því. Næsta ár var hann svo látinn eiga sig, og það sýndi sig, að Rich. Thors hafði rétt fyrir sér. En náttúrlega voru það Ítalir sjálfir, sem borguðu Gismondi skaðabæturnar. Þetta er sannleikurinn í þessu máli, þó að hv.þm. S.-Þ. hafi verið að ala á því ár eftir ár, að Rich. Thors hafi greitt 330 þús. fiskverzluninni hér til niðurdreps. Er þetta aðeins hin venjulega löngun þessa hv.þm. til þess að rægja andstæðinga sína. Þá segir þessi hv.þm., að stjórnarandstæðingar hafi verið leyndir því, hvað var að gerast niður á Spáni. Ég held, að hann sé eitthvað ruglaður í því, hverjir hafi verið stjórnarandstæðingar og hverjir ekki. Ég veit ekki betur en þegar það var prófað, er jafnaðarmenn báru fram vantraust á MG, að þá voru 38 atkv. með stjórninni. Þá get ég upplýst hv.þm. um, að við höfum vitað báðir jafnsnemma, hvað stóð í Spánarsamningunum, þar sem við eigum báðir sæti í utanríkismálanefnd, og ég man eftir, að hv.þm. var að vonzkast yfir, að hann hefði ekki vitað um þetta fyrr. Mun hann þá hafa þótzt sjá pólitíska möguleika til að sverta andstæðinga sína. Þá var hann að tala um, að vissir menn hefðu verið því ógurlega mótfallnir að senda Helga Guðmundsson bankastjóra til Spánar. Þessum hv.þm. er nfl. alveg sama, hvað hlutirnir kosta, hann hefir vit á peningum, eða að ekki skuli senda fleiri en þörf er. Þeir menn, sem fóru, voru valdir úr hópi þeirra, sem þekktu fisksölumálin bezt, og bankastjóri Magnús Sigurðsson, sem hingað til hefir þótt þekkja til þeirra mála, er snerta fé og banka. Það, sem hv.þm. á við með þessu tali, er því það, að átt hafi að útiloka hann frá að fylgjast með, hvað gerðist frá upphafi. Þá vil ég minna á, að í samningunum var frá byrjun einn þeirra manna, sem bezt þekkja til, stuðningsmaður þessa hv.þm., fiskfulltrúi okkar á Spáni, Helgi Briem, sem hefir getað gefið fréttir af samningaumleitununum. Það virðist líka vera svo, að hann hafi haft aðstöðu til að fylgjast með ísfiskspökkum Kveldúlfs, þar sem hann veit upp á hár, hvernig þeir hafa grotnað sundur á leiðinni milli heildsala og smásala. Það er því svo að sjá, að hann hafi ekki vantað sambönd. Þarna átti líka hlut að máli Magnús Sigurðsson bankastjóri, sem ég býst ekki við, að skrökvi að hv.þm. S.-Þ., og auk þess sendiherra Íslands í Danmörku, Sveinn Björnsson. Það voru því ekki eintómir glæpamenn úr Sjálfstfl., sem að þessu stóðu. Ég skal ekki fara langt út í skraf hv.þm. um tungumálakunnáttu forstjóranna. Hann talaði í því sambandi um frekju, lítilmennsku og gorgeir. Þessi bægslagangur er víst út af því, að Helgi Briem er góður í tungumálum. En slíkt er nú eins og hver annar hæfileiki, sem mönnum er misjafnlega gefinn. Ég hefi ekki hlýtt forstjórunum yfir til þess að komast að kunnáttu þeirra í þessum greinum, en mér er þó kunnugt um, að Richard Thors talar auk Norðurlandamálanna ensku, þýzku, frönsku og eitthvað í ítölsku. Slíkt þykir nú yfirleitt sæmileg tungumálakunnátta. Auk þess kann einn forstjóranna spönsku sæmilega. Hv. þm. vildi gera lítið úr þessari kunnáttu í sambandi við dönsku kunnáttu sína. Hann er sjálfsagt slarkfær í dönsku, enda þarf hann þess með. En hvernig er það t. d. með annan eins afbragðsmann í augum hv.þm. eins og Jón Árnason, forstjóra S. Í. S.? Kann hann frönsku, spönsku eða ítölsku? Það skyldi maður ætla, og sjálfsagt hebresku og grísku líka. Sennilega kann hann þó ekkert málið, og þarf ekki að vera verri fyrir það. En þetta sýnir nokkurnveginn málflutning hv.þm. Þá varð hv.þm. mjög skrafdrjúgt um bréf, sem hann sagði, að ég hefði skrifað um sig í Mgbl. meðan hann var suður á Spáni, um afskipti hans af fisksölumálum okkar. Já, hver er nú eiginlega kominn til að segja, hvað hv.þm. hefir gert af sér þar? Vinur hans Helgi Briem sækir hann til Parísar, og skömmu eftir að þeir eru komnir til Spánar, fer Helgi Briem að ympra á nýjum samningum. Þeim, sem þekkja grunnfærni og framgirni þessa hv.þm., þykir sú skýring langsennilegust, að hann hafi gefið Helga Briem þessa inntöku. Svo mikið er víst, að skömmu eftir komu hv.þm. S.-Þ. þangað suður fór Helgi Briem til Madrid og fór að ympra á því, að hróflað yrði við Spánarsamningunum. Þetta var einmitt það óheppilegasta, sem hægt var að gera á þessum tíma. Hv. þm. getur gjarnan kallað þetta róg, en hann hefir ekki enn þvegið hendur sínar í þessu máli. Hv. þm. steytti hnefann að hv.þm.N.-Ísf. og sagði, að honum væri bezt að hætta. Hann kvað hv. 4. landsk., forseta Sþ., hafa þagnað, er hann hefði steytt hnefann að honum. Ég veit, að hv. 4. landsk. getur svarað fyrir sig sjálfur, en þó er víst óhætt að segja það, að vafasamt er, að hann hafi allt af þagnað, þótt hv.þm. S.-Þ. hafi steytt hnefann. Þá fór hv.þm. að tala um lánið í Lundúnum, sem „við Magnús Sigurðsson tókum“, sagði hann. Já, ég gæti nú trúað því, að það hefði munað um hv.þm. S.-Þ. á þeim stað og verði tekið eftir honum þegar hann kom. En um leið sagði hann, að maður hefði fengið afsvar um lán í Stokkhólmi handa Reykjavíkurbæ, og út af þessum samanburði við hann nú mjög elginn. En þetta hefir sínar eðlilegu orsakir. Þótt Reykjavík sé í rauninni miklu betur stödd fjárhagslega en landið sjálft, hefir þó ríkið vitanlega meira lánstraust, meðan um nokkurt lánstraust er að ræða, og það er m. a. af því, að það hefir Reykjavík í vasanum. Lánstraust ríkisins þrýtur ekki með öllu, fyrri en allt er þrotið. Annars er það á allra vitorði, að síðustu ár hefir landið nær eingöngu flotið á sköttum og álögum, sem hið opinbera hefir lagt á í Reykjavík. Hann talaði í þessu sambandi um svívirðilegan róg sjálfstæðismanna um fjármálaástand ríkisins. En það væri nógu fróðlegt til samanburðar að fletta upp greinum í Tímanum um lántöku Jóns Þorlákssonar, eða rifja upp allan róginn um það, að Magnús Guðmundsson hefði veðsett tolltekjur landsins 1921. Eða þá það, að Jón Þorláksson hefði orðið að fara niður í kjallaraholur til svindlara til þess að véla sér út lán. En sá sami maður, sem fyrir þessum fréttaburði stóð, kallar það róg, ef talað er um það í blöðum sjálfstæðismanna, sem sjá má í landsreikningum og alstaðar. Hv. þm. minntist í þessu sambandi á grein í „Tidens Tegn“, þar sem vitnað var í útvarpsræðu eftir formann Sjálfstfl. um bágborið fjárhagsástand ríkisins. En hvor ætli sé nú sekari, Ólafur Thors, sem lýsir hinu geigvænlega ástandi í útvarpi, löndum sínum til viðvörunar, eða hv.þm. S.-Þ., sem sökkt hefir ríkinu í þetta hörmulega fjárhagsfen? Þá eru það nú þessar afbragðsgreinar hv.þm. Hvernig stóð annars á því, að það datt alveg úr þeim botninn, þótt búið væri að lofa framhaldi um glæpi Jensenssona, og hv.þm. fer í stað þess að jórtra alveg sömu tugguna upp aftur og komin var áður? Skyldi það ekki vera af því, að einhver flokksmaður hv.þm. hafi komið vitinu fyrir hann, eða öllu heldur tekið um höndina á honum? Þá talaði hann um tilraun Kveldúlfs til hraðfrystingar á útflutningsfiski. Þeir, sem að Kveldúlfi standa, sáu, hvílíkt nauðsynjamál var hér á ferð, og firmað lagði í þessar tilraunir mörg hundruð þúsund krónur, en hafði ekki nægilegt fjármagn til að leiða málið til fulls sigurs. Mér er ekki jafnkunnugt og hv.þm. S.-Þ. lætur að sér sé um það, hve margir pakkar af þessum fiski hafi fúlnað. En hvernig fór um sendingu fiskimálanefndar til Póllands í sumar. Þangað voru send 200 tn. af hraðfrystum fiski. Fiskurinn lá um borð mánuðum saman í pólskri höfn, og kostnaður allur við þessa tilraun hefir víst numið hundruðum þúsunda. Ég er ekki að ásaka neinn fyrir þetta, en þetta sýnir, að það þarf ekki að vera af heimsku og skorti á menntun og tungumálakunnáttu, þótt tilraunir sem þessar mistakist í fyrstu.

Jón Auðunn Jónsson Út af fyrirspurn frá hv-. 4. þm. Reykv. vil ég svara honum því, að hann getur snúið sér til hæstv.atvmrh. og fengið að sjá kæru frá mér á samvinnufélag Ísfirðinga, þ. e. á forkólfana, fyrir að hafa dregið fé út úr sinn eigin fyrirtæki til að bjarga því, og notað til þess aðstöðu sína í bæjarstjórn.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég vil með nokkrum orðum svara þeirri fjarstæðu, er hv. 1. þm. Reykv. hélt fram, að mörg hundruð þúsund króna kostnaður hefði hrúgazt á þann fisk, sem sendur var í tilraunaskyni til Póllands. Fiskimálanefnd hefir hingað til lagt fram vegna þessa 42 -43 þús., en hún var í helmingafélagi um þessa sendingu við íslenzkan mann, búsettan í Khöfn. Annars mun bráðlega verða birt fullkomin skýrsla um málið. Hitt er rétt, að fiskurinn var geymdur í skipinu í sumar, og var það vegna þess, að ekki var dýrara að geyma hann þar en í landi. Fiskurinn kom á óheppilegum tíma, og stafaði það af því, að fiskimálanefnd hafði fengið rangar upplýsingar. Tilraunin tókst því miður en skyldi, en læra má af þessari reynslu, þótt hún yrði nokkuð dýr.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. verður að virða til betri vegar, þótt ég svari ekki þeim ræðum, sem ég heyrði ekki og fluttar voru áður en ég kom. Ég kom inn í málið í þeim svifum, er hv.þm.N.-Ísf. beindi til mín nokkrum vingjarnlegum orðum, en þá var hv. 1. þm. Reykv. að mestu búinn að eyða sínum tíma. Það er nú sjaldgæft um hv. 1. þm. Reykv., að það þurfi að búa til ræður handa honum. En undir þessum umr. hafa aðrir sífellt verið að spýta í hann, og því var ekki illa tilfundið að tala um tilbera eða snakk í því sambandi. Ég skal geta þess út af því, sem hér hefir verið minnzt á veizluna á Staðastað, að kunnugur maður hefir sagt svo frá, að firmað Kveldúlfur hafi ekki verið svo mjög mótfallið því, að Helgi Guðmundsson færi til Spánar, en hv.þm. G.-K. hafi beitt sér gegn því af öllum kröftum. Hitt, að vera að reyna að lokka bankastjórann út í þessa ferð, er ekki óáþekkt því, er slóttugir náungar reyna að fá mann upp á víxil með því að gefa honum flösku. En Helgi Guðmundsson þekkti til á Spáni og vissi, að hann þekkti til þar, og vildi fara, enda var ýtt á eftir honum af þeim, sem vissu að hemil þurfti að hafa á sumum þeirra, sem fyrir voru.

Var það Helgi Briem?

. Hann var valdalaus skrifari og í banni hjá íhaldinu, enda þótt vel kæmi sér fyrir Richard Thors, að hafa hann fyrir túlk. Það var einkennilegt, að hv. 1. þm. Reykv. hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að greinar mínar myndu vera vel virtar í kjördæmi hv.þm. G.-K. Ég sagði aðeins, að greinar mínar myndu bera ávöxt síðar meir. Hann var eitthvað að tala um, að ég myndi ekki vera rétt góður í dönsku. Það erum við hvorugur, en getum þó gert okkur skiljanlega, svo að gott mætti heita, ef forstjórar samlagsins kynnu eins vel spönsku og ítölsku. Þá sagði hv.þm., að Richard Thors hefði engu fengið að ráða í Gismondimálinu. Mér finnst það, satt að segja, dæmalaus fórnfýsi af Richard Thors að berjast á móti því, að Hálfdan Bjarnason fengi allan fiskinn í umboðssölu. En hvernig stendur á því dæmalausa atferli hinna forstjóranna, að þeir þrýsta öllum fiskinum inn á Kveldúlf, sem ekkert vildi hafa með hann að gera? Hv. þm. segir, að það hafi verið hreinasta vitleysa að vera að borga Gismondi, þessum banditt og kvikindi. En ég vil nú spyrja hv.þm., þótt hann sé dauður, hversvegna ekki megi ræða það furðulega fyrirbrigði, að Ólafur Proppé og Kristján Einarsson skuli bera Richard Thors svo ráðum, að Hálfdán Bjarnason fær öll umboðslaunin og Gismondi 330 þúsund? Þó þessi hv.þm. sé guðfræðikennari og of lágt launaður, þá er hann samt ekki nákvæmari í sannleikanum en það, að hann segir, að ég hafi árum saman alið á tortryggni gegn Gismondi. Nú vita allir, að það er ekki nema rúm vika síðan ég fyrst minntist á þennan mann, hvorki á mannfundum eða í blaðagreinum, en þessi vika verður hjá hv.þm. mörg ár. Ef sannleiksást hans er ekki meiri en þetta eða nákvæmari í meðferð ártala. þegar hann er að útskýra guðspjöllin fyrir sínum nemendum, þá er hætt við, að eitthvað geti ruglazt fræðslan. Þá spurði hv.þm., hverjir hefðu verið andstæðingar stj. vorið 1934. Það var fyrst og fremst Alþfl. Svo hafði allur Framsfl. gert tilraun til að fá íhaldsmanninn út úr stj., þennan mæta mann, sem svo mikla áherzlu lagði á að fá Helga Guðmundsson til að fara suður á Spán. Það var þessi þm., hv. 1. þm. Skagf., sem Framsfl. var í fullri andstöðu við, og ennfremur hv. 10. landsk., sem óhlýðnaðist sínum flokki og gerði honum allt til bölvunar, sem hugsazt gat. Og ennfremur Ásgeir Ásgeirsson, hv.þm. V.-Ísf., sem um þessar mundir lét það fréttast vestur í sitt kjördæmi, að hann hlýddi ekki lögum flokksins. Enda hafði það þá beinlínis verið tekið fram af Framsfl., að stj. væri honum greinílega óviðkomandi. Sú röksemd hv.þm., að það hafi verið skylda Héðins Valdimarssonar og Jóns Árnasonar að vera vel fyrir í spönsku, er fullmikil teyging á mínum orðum. Hann getur ekki neitað því, að sú stofnun, sem Jón Árnason er framkvæmdastjóri við, Samb. ísl. samvinnufélaga, hefir menn í skrifstofum sínum í Danmörku og Þýzkalandi, sem eru fullkomlega málfærir í þeim löndum. Jóni Árnasyni hefir ekki dottið annað í hug en að hafa þar færa menn, og vitanlegt er, að sjálfur er hann einnig sterkur á því sviði í þeim löndum, sem hann hefir viðskipti við. Í þeim efnum fullnægir hann hinum ströngustu skilyrðum, þar sem aftur á móti vinir hv.þm. eru vanmáttugir á sínu starfssviði. Hv. þm. játaði á sig rógbréfin um mig út af Spánarför minni. Það var rétt af honum, en hann vildi ekki sanna það, sem í þeim stóð. Hann sagði, að ég hefði ekki sannað sakleysi mitt á Spáni. Hann sagði, að ég hefði ekki sannað sakleysi mitt gegn áburði bréfanna. Herra guð, eins og það sé mín skylda að afsanna það, sem hann skrökvar í vélrituðum bréfum, sem hann dreifir út um land meðan ég er fjarverandi. Hann þagði þegar ég kom heim, hann gat ekkert sannað. Hitt er annað mál, um dylgjur hans og íhaldsins gegn Helga Briem; ég hefi flett ofan af þeim, ég hefi sýnt fram á það, að honum var bannað af íhaldinu að fara til Ítalíu, og hann fór þangað ekki fyrr en í vetur, eftir að núv. stj. tók við völdum. Hann mátti ekki fara þangað fyrir Kveldúlfi, vegna þess, að því meira, sem hann upplýsti um markaðinn í Suðurlöndum, því meiri andstöðu mætti hann hjá íhaldinu, og þegar Helgi Briem fór til Madrid til þess að reyna að verða vísari um það, hvað væri á seiði hjá yfirvöldunum gagnvart okkar fiskmarkaði á Spáni, þá mætti hann hinni megnustu andstöðu frá íhaldinu. Þá risu upp þær kenningar hér á landi, að við ættum ekki að vera að hnýsast um slíkt. Íhaldið vildi, að farið væri að dæmi strútsins, sem stingur höfðinu í sandinn, þegar hann sér hættuna. Það vildi láta skeika að sköpuðu. En Helgi Briem gerði sína skyldu, og þegar hann skrifaði þeim skýrslu um málið, þá lét Ásgeir Ásgeirsson bóka það í utanríkismálanefnd, að ekkert væri athugavert við framkomu Helga Briems. Til hvers er hv.þm. að halda enn uppi dylgjum í þessu máli, eftir að búið er að kveða hann svo greinilega í kútinn í þessari rógsherferð hans á hendur Helga Briem? Mér hefði fundizt honum ætti að nægja það, að vita, að ráðh. er búinn að lýsa því yfir, að álygarnar á Helga Briem voru ástæðulausar og ekkert út á starfsemi hans að setja. Ég býst við, ef hv.þm. heldur áfram með þessar dylgjur, þá verði ég að óska eftir því, að sannanirnar verði birtar.  Hv. þm. hefir orðið að játa, að hann og hans flokkur gerðu það, sem þeir gátu, til þess að spilla fyrir ríkisláninu 1930. Hann hefir játað, að Jakob Möller gat ekki fengið lán handa Reykjavíkurbæ nema með ábyrgð ríkisins, af því Reykjavík var ekki trúað. Hv. þm. veit kannske ekki, að Gautaborg gat á þeim tíma fengið erlent lán, þó Reykjavík fengi það ekki, af því að henni var svo illa stjórnað. Í blöðum Framsfl. hefir aldrei verið gerð tilraun til þess að veikja traust landsins út á við meðan íhaldið var við stjórn. Það reynir íhaldið og Morgunblaðið eins og það hefir vit á, þegar það er í stjórnarandstöðu. Við höfum aftur á móti vítt mök íhaldsins við Kúlu-Andersen, og ég geymi enn umsögn enskra blaða um það, þegar íhaldsstjórnin gerði hann að umboðsmanni landsins við lántökuna frægu 1921.

Ég hefi séð það

. Það er kannske rétt, að ég láti samt prenta það upp úr lánsskjölunum frá 1921, svo hv.þm. haldi áfram að liggja flatur í sínum ófarnaði í þessu máli eins og öðrum.

Magnús Guðmundsson Ég er hissa á því, að hv.þm. S.-Þ. skuli ekki vilja viðurkenna, að það er ómögulegt, að niðurstaða samninganna á Spáni hafi verið grundvöllur bráðabirgðal. frá 26. maí 1934, af þeirri einföldu ástæðu, að þá var ómögulegt að vita, á hvaða grundvelli þeir yrðu reistir, þar sem samningarnir voru ekki gerðir. Þetta ætti hann þó að viðurkenna, því það er misskilningur hjá honum, að brbl. frá 26. maí hafi siglt undir fölsku flaggi.

Til hvers voru þau þá sett?

. Þau voru sett vegna takmarkana á fisksölu okkar til viðskiptalandanna, samskonar og nú er á kjötsölunni; það var ástæðan. Þá get ég ekki heldur viðurkennt, að fyrrv. stj. hafi verið Framsfl. óviðkomandi. Forsætisráðherrann var þó í flokknum þegar brbl. voru sett og samningurinn gerður á Spáni, og hafði verið þar frá upphafi, þó hann færi úr flokknum nokkru seinna. Ég get að vissu leyti tekið það til mín, sem hv.þm. sagði um ofsókn gegn Helga Briem og hann, sem á að hafa verið lagt við því, að hann ferðaðist um markaðslöndin, en hv.þm. veit, að ferðalag hans strandaði á því, að heimild vantaði fyrir fé til slíks, og fór þó kostnaður vegna þess langt fram úr áætlun. Það, sem hv.þm. kallar hér bann, er því ekkert annað en viðleitni stj. til þess að halda sér við fjárl. - Um Kúlu-Andersen þarf ég ekki að tala. Ég hefi áður tekið það fram, að hann hefir aldrei farið með neitt umboð fyrir mig og að ég hefi hvorki heyrt hann eða séð.

Hann fékk þó aurana

. Ekki frá mér.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Út af orðum hv. 1. þm. Skagf. vil ég upplýsa það, að Ásgeir Ásgeirsson vissi það, að eftir að mistekizt hafði stjórnarmyndun Framsfl. á þinginu vorið 1934, þá lýsti flokkurinn því yfir, að stj. væri sér óviðkomandi. Ég ætlast ekki til, að hv.þm. muni þetta, en hitt vil ég benda á, að um stjórnarskiptin var búið að safna saman 340 þús. kr. samkv. brbl., sem hv.þm. segist hafa gefið út, og þetta fé átti að fara í markaðs- og verðjöfnunarsjóð. Brbl. frá 20. ágúst voru því ekki annað en reformering á þessum sjóði. Þetta fyrirbrigði er eins og lækurinn, sem verður að á. Gjaldið er lagt á í maí af fyrrv. stj. Það var upphafið. Það getur vel verið, að það hafi verið eins með hv.þm. og utanríkismálan., að hann hafi ekkert vitað um þetta fyrr en síðar, en Ásgeir Ásgeirsson og Richard Thors voru löngu fyrir 26. maí búnir að taka sínar ákvarðanir með þennan skatt.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Hv. sessunautur minn, þm. Borgf. hefði helzt þurft að vera hér við. En ég skal þá víkja nokkrum orðum að hv. 6. þm. Reykv., þó ég ætlaði ekki að segja meira við hann en ég gerði í fyrri hluta þessarar ræðu, fyrst hv.þm. Borgf. er ekki viðstaddur. Aðalbreytinguna, sem í frv. felst og hann virtist leggja mesta áherzluna á, minntist ég ekki á um daginn. En það eru þessi frjálsu viðskipti milli manna, - hv.þm. telur höfuðatriðið, að þau geti gengið óhindruð gegn því að verðjöfnunargjaldið sé greitt. Þessa afstöðu hans sem íhaldsmanns skil ég mjög vel. Það er svo, að kjötlögin skapa hærra verð á innlenda markaðinum heldur en erlendi markaðurinn getur veitt. A. m. k. er ætlazt til þess, þó komið geti fyrir svo snöggar breyt. á erlenda markaðinum í sláturtíðinni, að verðið verði þar hærra en útlit var fyrir að haustinu, þá verð var ákveðið. Ef þetta yrði nú samþ., að hver maður fengi að slátra hjá sjálfum sér og selja beint til neytendanna, eins og hv.þm. kallar það, þá yrði afleiðingin af því sú, að einstakir menn fengju hærra verð fyrir allt sitt kjöt - eða innanlandsverðið - meðan aðrir yrðu að selja sitt kjöt til sláturhúsanna og flytja það e. t. v. allt út. Maður gæti hugsað sér, að beinu viðskiptin yrðu það mikil, að hitt allt yrði að flytja út. Afleiðingin yrði sú, að það skapaðist afskaplega mikill munur á kjötverðinu milli framleiðenda. Að hv. 6. þm. Reykv. vilji vinna að þessu, skil ég mætavel, því það er grundvallarhugsun íhaldsmanna um allan heim að stuðla að því, að auðnum sé sem misjafnast skipt milli manna, að hann safnist sem mest á fárra manna hendur, og að því styður það að gefa nokkrum einstaklingum aðstöðu til þess að fá miklu hærra verð fyrir afurðir sínar heldur en aðrir geta fengið, meðan hitt styður að því að dreifa auðnum, að gera verðið sem jafnast hjá öllum framleiðendum. Mig furðar því ekkert á þessari afstöðu hv.þm. Ég vildi aðeins draga skýrt fram, hvað á bak við hana liggur, enda ætti það að vera öllum ljóst, sem þekkja stefnu íhaldsmanna um allan heim, hvert hér er stefnt með þessari breytingu. Þá sný ég mér að hv.þm. Borgf., úr því hann er hér kominn. Ég benti á það í gær, að mér gengi verst að svara fyrir mig þegar á mig væri ráðizt fyrir það, að þau félög, sem allt sitt kjöt selja á Reykjavíkurmarkaðinum, skyldu fá að vera þar einráð, þegar þau hafa ekki aðstöðu til að borga bændum eins mikið verð eins og aðrir, sem á þeim markaði selja. Þessu til staðfestingar skal ég benda hv.þm. Borgf. á svar kaupfélags Norður-Þingeyinga viðvíkjandi því hvaða verð hefir verið getið þar fyrir kjöt til bænda árin 1933 og 1934. Það vill svo til, að S. Í. S. hefir selt tvær tegundir af kjöti þessa félags, sauðakjöt yfir 221/2 kg. kroppurinn og kjöt af veturgömlu yfir 18 kg., að öllu leyti hér í Reykjavík sem fyrsta flokks kjöt. Og kaupfélagið hefir greitt bændum fyrir það kr. 1,05 pr. kg. Það er náttúrlega svona og svona að þurfa að bægja þessu kjöti af markaðinum hér, og koma þannig í veg fyrir, að bændurnir fái þetta tiltölulega góða verð, til þess að bændur hér í kring fái að njóta markaðarins, þó þeir fái ekki útborgað eins hátt verð fyrir það kjöt sem þeir selja þar. Þó hefir þetta verið gert, af því litið hefir verið svo á, að það væri sparnaður fyrir þjóðarheildina á flutningskostnaði o. fl. Því hefir hvorki í fyrra eða núna verið flutt meira kjöt að á Reykjavíkurmarkaðinn heldur en talið hefir verið þurfa. En þegar ég kem út um land og bændur ráðast á mig fyrir þetta, þá er ég í hálfgerðum vandræðum að svara. En ég er ekki í neinum vandræðum að svara hv.þm. Borgf., þegar hann ræðst á mig fyrir að leyfa bændum úti um land að koma með dálítinn hluta af kjöti sínu á Rvíkurmarkaðinn til þess að hækka verðið á kjötinu, sem þeir verða að flytja út. Annars skildist mér ræða hv.þm. Borgf. byggð á einum höfuðmisskilningi, nefnilega þeim, að sunnlenzkir bændur sköpuðu sér með verðjöfnunargjaldinu sérstakan einkarétt á innlenda markaðinum. Slíkan rétt fá þeir ekki frekar en aðrir, sem verðjöfnunargjald greiða, því hver, sem verðjöfnunargjaldið borgar, stendur vitanlega jafnt að vígi. Hann sagði, að Sunnlendingar borguðu verðjöfnunargjald, og svo væri kjöt flutt að norðan fullum fetum eftir sem áður. Eins og Norðlendingar greiði ekki verðjöfnunargjald líka? Þeir borga nákvæmlega það sama af því kjöti, sem þeir selja á innl. markaði, og Sunnlendingar. Í þessu liggur misskilningurinn hjá hv.þm. Verðjöfnunargjaldið er greitt til þess að bæta upp verðið á útflutta kjötinu. Á svæði Slf. Suðurl. starfa 3 kaupfélög. Hugsum okkur, að innan þessara þriggja félaga væri það svo, að t. d. kaupfélagið Þór hætti að láta Sláturfélagið hafa kjötið, en léti Sambandið hafa það, og fengi til muna hærra verð en annars. Hver yrði afleiðingin? Hvernig færi þá um framtíð Sláturfél.? Þetta er nú ekki tekið út í loftið, því kaupfélagið Þór seldi í sumar ákveðnum verzlunum kaupmanna meira en því bar hlutfallslega við aðra bændur. Með því útvegaði það þeim hærra verð. En formaðurinn fyrir þessu kaupfélagi er í stjórn Sláturfélags Suðurlands. Skilur þm. Borgf. þá hættu, sem Slf. Suðurl. getur stafað af þessu? Hv. þm. spurði mig að því, hvort ég hefði ekki neitt við það að athuga, að flutt væri á Rvíkurmarkaðinn kjöt af öðrum verðlagssvæðum. Hv. þm. spurði, hvort það ætti ekki að hætta því. Og hann spurði ennfremur: Er von á því, að kjötverðlagsnefndin leyfi meiri innflutning á Reykjavíkurmarkaðinn? Ég svara þessari spurningu með því að segja, að ég geri hiklaust ráð fyrir því. Það er svo um Rvíkurmarkaðinn, að þegar komið er fram í marz eða apríl, eru birgðir, sem nú eru í Rvík og ætlaðar til sölu þar, búnar, - og ætli nokkur heilvita maður láti sér detta í hug að láta kjötið liggja úti á landi, en láta Rvík ekki hafa það, heldur vera kjötlausa? Það dettur auðvitað engum í hug, og ég hygg, að hv.þm. Borgf. myndi ekki detta það í hug heldur, ef hann væri í kjötverðlagsnefnd. Hann getur sagt þetta hér, en þegar út í alvöruna er komið, þá dettur engum í hug að láta kjötið ekki fara þangað, sem hægt er að selja það. Ég veit satt að segja ekki, af hverju þessi spurning hans er fram sett. Það er annaðhvort af því, að hann veit ekki hvað mikið er neytt af kjöti í Rvík, eða þá að það er sett fram af barnalegri fávizku og af því að hann hefir ekki hugsað málið. Hv. þm. sagði, að sumarslátrunin hefði minnkað mikið. Það er rétt. En af hverju hefir hún minnkað? Ég hélt, að hv.þm. Borgf. væri það kunnugt, en ef honum er það ekki kunnugt, þá vil ég segja honum það. - Ég var á ferð í júlímánuði fyrir austan fjall, og frétti ég þá, að mynduð væru samtök um það í Rvík að hætta að neyta kjöts, og að sjálfstæðismenn gengjust fyrir þeim samtökum. Ég trúði þessu ekki þá. Síðan heyrði ég þetta sama, þegar komið var fram í ágústmánuð, og enn trúði ég því ekki. En 15. sept. kom svo hljóðandi auglýsing í Morgunblaðinu: „Neytendafélagið heldur fund í Varðarhúsinu mánudaginn 16. þ. m., kl. 81/2 e. h. Umræðuefni: Markmið og starfsreglur Neytendafélagsins. Málshefjandi hr. alþm. Jakob Möller. Aðeins sjálfstæðismenn velkomnir. Stjórnin.“ Og rétt á eftir kom þessi: „Neytendafélagið. Þeir, sem vilja kynna sér markmið Neytendafélagsins og gerast meðlimir þess, eru vinsamlega beðnir að snúa sér til skrifstofu félagsins, sem er fyrst um sinn á Vitastíg 10 og er opin kl. 5-7 e. m. Sími 2985. Allir sjálfstæðismenn velkomnir. Stjórnin.“ Og strax þegar ég var búinn að lesa auglýsinguna, hringdi ég upp skrifstofuna og þóttist auðvitað vera góður og gegn sjálfstæðismaður. Ég spurði um, hvað þeir vildu ráðleggja mér. Og mér var sagt, að ég ætti ekki að kaupa kjöt frá Sláturfélaginu og ekki frá kaupfélagi Borgfirðinga - ég ætti að kaupa það hjá Nordalshúsi, Tómasi Jónssyni og nokkrum fleiri, sem taldir voru upp. Og eftir þetta allt saman stendur hv.þm. Borgf. upp og segir, að sumarslátrunin hafi minnkað. Nú er það sannað, að sjálfstæðismenn hafa unnið að því, að svo varð. Og hvað skeður? Það, að Nordalsíshús slátrar miklu meira en í fyrra, en Sláturfél. minna. Og svona er þessu varið, hv.þm. Borgf. Ég trúi því ekki, að hv.þm. hafi vitað um ráðið, sem gefið var á skrifstofu neytendafél., eða ráðið, hver þau voru, en það er áreiðanlegt, að flokkurinn stóð á bak við félagið, og það auglýsti fyrir hann. Þær verzlanir, sem meðlimir neytendafél. áttu að kaupa kjöt frá, áttu svo að bola burt þeim félagsskap bændanna, sem hv.þm. er að barma sér yfir, að hafi slátrað minna en í fyrra.

Var samband ísl. samvinnufélaga í neytendafélaginu?

. Ég geri ráð fyrir, að fleiri en þeir, sem eru í neytendafélaginu, hafi fylgt þeim ráðleggingum, sem skrifstofan gaf. Þá talaði hv.þm. mikið um það, að í fyrrahaust hefði kjötið ekki verið hækkað eins mikið og Sláturfél. Suðurl. hefði talið sig þurfa að fá fyrir það, til þess að fá upp í kostnað þann, sem geymsla kjötsins hefði haft í för með sér. Hann vitnaði í það, að í nóvember í fyrra hefði kjötið verið hækkað um 7 aura á kg., og svo ekki söguna meir þangað til í janúar, að það hefði verið hækkað um 8 aura á kg., og hann reiknaði svo út, að félagið hefði orðið fyrir 13 aura skaða frá nóv. og til jan. og svo 5 aura frá jan. og allt árið út. Hv. þm. sagðist hafa hlerað, að nú stæði til að hækka verðið meira. Það er nú svo með þennan hv.þm., að sumt hlerar hann hjá form. Sláturfél. Suðurl., en sumt veit hann með vissu. En Helgi Bergs var á báðum fundunum, er rætt var um verðbreyt., eins 15. nóv., og ég veit ekki betur en hann segði hv. 6. þm. Reykv., hvað gerðist á fundunum, svo að hv.þm. Borgf. hefir getað fengið að vita það hjá honum, og því ekki þurft að hlera neitt. En hv.þm. sagði þarna ekki nema hálfan sannleikann um verðhækkunina í fyrra. Það vantaði á hjá honum, að þegar kjötið var selt út úr frystingu, þá voru I. og 2. flokkur seldir með sama verði. 2. flokkur var í kauptíðinni 10 aurum lægri en 1. fl., en í honum voru kroppar, sem voru 10-12 kg. Þessi flokkur fékk fullkomna hækkun strax, og síðari hluta vetrar meiri hækkun en álitið var, að þyrfti til þess að standa undir frystikostnaðinum. Það voru villandi tölur, sem hv.þm. fór með, að hækkunin hafi ekki verið meiri en 7 aurar. Hún var á nokkrum hlutanum 7 aurar, en öðrum 17 aurar. Þetta getur hv.þm. séð, ef hann les auglýsingu kjötverðlagsnefndar. 2. flokkur kjötsins fær meiri hækkun en kjötið í 1. flokki, eða fyrst 17 aura og svo 25 aura. Hv. þm. vildi halda því fram, að 15 aura hækkunin nú hefði verið gerð vegna áróðurs frá bændanna hálfu. Þetta er með öllu tilhæfulaust. Það, sem gerði það að verkum, að kjötið var hækkað núna meira en í fyrra, var það, að aðstaðan núna var allt önnur en í fyrra. Þegar kjötverðshækkunin var ákveðin 15. nóv. í fyrra, var allt freðkjöt, sem komið var til Englands, óselt, farinn um helmingur af saltkjötinu og sölutregða á hinu, og til sölu í landinu lágu um 300 tonn meira en bjartsýnustu menn gerðu sér vonir um, að þar mundu seljast. Að þessu athuguðu hugsa ég, að enginn sæmilega skynbær maður álasi nefndinni í fyrra, þó hún hækkaði verðið ekki meira. Nú var viðhorfið aftur það, að farið er til Englands allt það freðkjöt, er má flytja þangað fyrir áramót, og það selt góðu verði - eða a. m. k. betra en í fyrra. Megnið af saltkjötinu er líka farið úr landi og selt hærra verði en í fyrra, og innanlandsbirgðirnar eru um 100 tonn minni en í fyrra. Viðhorfið var því allt annað, og engin undur, þó verðið nú væri hækkað, en ekki í fyrra. Þetta sjá allir, sem ekki hafa sett upp svo dökk gleraugu, að þeir sjá ekkert nema vitleysuna í sínum eigin heila. Í þessu sambandi vil ég benda hv.þm. á það, að ef við í fyrra haust hefðum hækkað verðið meira en gert var, þá hefði það hlotið að hafa í för með sér minni sölu. Birgðirnar hefðu þá enzt lengur fram eftir sumrinu, og sumarslátrunin orðið minni. Og það hlýtur hv.þm. að skilja, að það er ekki hægt af sama manni að skammast yfir því, að verðið hafi verið sett of lágt og kjötið ekki selzt nægilega snemma. Þó hefir hv.þm. leyft sér þetta, og því virðist rétt að spyrja hann enn að því, hvort hann telji, að verð kjötsins hafi ekki áhrif á, hve ört það seljist. Ég býst við, að hann telji það, því það gera held ég allir; en geri hann það, sér hann sjálfur, þegar skapið stillist ofurlítið, hvílík fjarstæða er að skamma kjötverðlagsnefnd samtímis fyrir of litla hækkun og að kjötið hafi ekki selzt nægilega ört. Ég geri ráð fyrir því, að allir séu sammála um, að ástæðulaust sé að álasa þeim mönnum, sem ekki vildu hækka kjötið meira en gert var í fyrra. Hv. þm. verður að gera sér það ljóst og svara því afdráttarlaust, hvort hann álítur, að það seljist jafnt af kjöti, hvaða verð sem er á því. Og ef hann álítur, sem ég geri ráð fyrir, að það seljist ekki jafnmikið af kjöti, ef verðið er hækkað, þá verður hann að gera sér það ljóst, hvort birgðirnar hefðu ekki verið meiri og slátrun byrjað seinna, ef kjötið hefði verið hækkað meira en gert var haustið 1934. - Ég þarf ekki að svara hv.þm. miklu meira, því að mikið af því, sem hann sagði, voru hálfkveðnar vísur, og urðu, eins og hann sagði þær, að hálfgerðum ósannindum. Allt tal hans um birgðirnar stafar af því, að Hafnarfjarðarkjötið, sem var 74 tonn haustið 1934, var tvítalið. vegna þess að það var gefið upp hér hjá Helga Bergs og líka frá Hafnarfirði. Þessi villa komst inn í bækurnar, og úr því að hún var uppgötvuð, þá er ekki nema sjálfsagt, að hún sé leiðrétt. Ég svaraði hv.þm. V.-Húnv. að nokkru leyti í gær. Hann hélt því fram, að verðið, sem ég gaf upp á freðkjötinu á Hvammstanga, hafi verið villandi. Ég tók nú með mér bréf um þetta, sem ég ætla að sýna honum. Þar er gefið upp meðaltal verðsins á 1. og 2. flokki, en undirflokkarnir eru ekki taldir sérstaklega. Það, að þetta félag, sem hér um ræðir, sýnir minnsta hækkun. var vegna þess, að það varð, vegna skipaferða til útlanda, og þess, hve frystirúm þess er lítið, að flytja mikið af freðkjötinu til geymslu annarsstaðar, og fékk því á það mikinn aukakostnað. Ég vænti þess, að hv.þm. Borgf. sé nú búinn að sjá, að það hefði verið óforsvaranlegt, ef kjötverðlagsnefnd hefði hækkað kjötið meira en hún gerði haustið 1934. Og ég geri ráð fyrir því, að hann sé líka búinn að sjá, að ef kjötið hefði verið hækkað meira, þá hefði það leitt af sér, að birgðirnar hefðu verið miklu meiri og slátrun byrjað seinna. Ég veit, að hann er líka búinn að sjá, að innanlandsbirgðirnar eru nú 100 tonnum minni en um sama leyti í fyrra. Og ég veit, að hann er nú orðinn sannfærður um, að minnkunin á sumarslátruninni er að kenna félagi, sem hans eigin flokksmenn hafa stofnað. Ég vil mælast til þess, að hann beiti sér á móti þessu félagi, ef hann vill vel því félagi bænda, sem hann er í stjórn fyrir, og ég vil mælast til þess, að hann beiti sér af alefli innan síns flokks fyrir því, að þessi félagsskapur, sem stofnaður var til þess að skaða bændur, sé lagður niður, og í því trausti ætla ég ekki að segja meira.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Ég er hálft í hvoru feginn því að vera búinn að gleyma nokkru af því, sem hv. 2. þm.N.-M. hefir sagt, því það er nóg eftir af þeim graut samt. Ég veit líka varla, hvort það er rétt hjá mér að vera að leggja mig fram til þess að svara honum eftir útreið þá, sem hann hefir fengið, enda stóð lítið eftir af rökum hans eftir að þeir 2 hv.þm. voru búnir að tala, sem staðið hafa upp til þess að andmæla honum. Hann reyndist þar hafa farið með ósannindi í öllum atriðum, og var ekki hægt að sjá, hvort það var af ásetningi eða fávizku. Hann veður hér uppi með rangar tölur um hluti, sem skýrslur liggja fyrir um, af því að hann hirðir ekki um að afla sér upplýsinga um þá, eða þá að hann fer að hætti þeirra manna, sem eru í vandræðum með að styðja mál sitt, og grípa til ósanninda, þegar þeir hafa ekki öðru til að tjalda. Hann fór með ósannindi um það. hvað birgðirnar hefðu verið miklar, hvað sumarslátrunina snerti og hvað verðhækkunina snerti. Allir vita, að hann fer með ósannindi, þegar hann segir, að í 12 sýslum hafi aðeins 5 menn verið óánægðir með kjötsölulögin. Hv. þm. Borgf. sýndi fram á, að sá félagsskapur nær yfir 6 sýslur, sem hefir orðið á einu máli um að lýsa óánægju sinni yfir framkvæmd kjötsölulaganna. Það hefir líka verið svo, að það er varla hægt að finna einn einasta mann, sem er ánægður með kjötsölulögin. Fjöldi manna er ekki einungis óánægður með þau, heldur segir beinlínis, að það sé búið með þeirra búskap, ef ekki fæst breyt. á þeim. Einn misskilningurinn hjá hv.þm. er sá, að hann er alltaf að mótmæla því, að kjötsölulögin séu afnumin, og mótmæla því, að það þurfi ekki að hafa kjötsölulög. En það er ekki verið að ræða um það hér, heldur hvort það þurfi ekki að breyta þeim. En þetta hefir aldrei komizt inn í höfuð hv.þm., og getur það staðið í sambandi við þau ummæli hans, er hann hafði áðan, er hann hneykslaðist á því, að menn skuli ekki sjá annað en það, sem komizt hefir í heila þeirra. Hann sér líklega eitthvað, sem er ekki í hans heila. Okkur hefir nú verið sagt það, að maðurinn þurfi að fá mynd hlutarins inn í heila sinn til þess að geta dæmt um hann. Þegar ég mælti fyrst fyrir breyt., þá gekk ég framhjá einstökum atriðum í l. sjálfum, en það er rétt, að ég komi inn á þau atriði, sem gerð hafa verið að umtalsefni. - Það hefir verið talað réttilega um það, að gallar þeir, sem fram hafa komið á l., hafa verið framkvæmdarávirðing. Ég viðurkenni fyllilega, að þrátt fyrir það, þó l. séu meingölluð frá mínu sjónarmiði, þá hefði tilgangurinn náðst og l. orðið að liði, ef þau hefðu verið framkvæmd á skynsamlegan hátt. En af því að reynslan hefir sýnt, að ekki hafa fengizt menn, sem treystandi var til þess að framkvæma l. á skynsamlegan hátt, þá hafa þau orðið að verulegu tjóni, og vil ég láta breyta l. þannig, að hendur þessara manna séu sem mest bundnar. Brtt. þær, sem ég hefi borið fram. ganga í þá átt, að gera kjötverðlagsnefndinni að skyldu flest af því, sem ætlazt er til, að hún geri. En í l. er ákaflega mikið af heimildum. T. d. er í 3. gr. talað um, að kjötverðlagsn. megi úthluta sláturleyfunum, en með till. minni er það ráð tekið að nema þetta burt, svo að ekki sé hægt að misbeita sláturleyfunum. Og til þess að menn skili það, að leyfunum hefir verið misbeitt, vil ég endurtaka það, sem segir í einn bréfi, sem prentað er í grg. frv. Manni þeim, er það skrifar, var leyfð heimaslátrun í fyrra haust. vegna staðhátta. En nú í haust var honum bannað að slátra heima hjá sér. Honum var skipað að láta slátra fé sínu hjá kaupfélagi, sem þó ekkert slátrunarhús hefir og slátrar því bara á gamla mátann. Þessi framkvæmd kjötlaganna er vísvitandi rangsleitni. Það er gengið á hlut þessa manns og honum gert mikið fjárhagslegt tjón, og það ekki í öðrum tilgangi en þeim að pína hann til þess að vera viðskiptamaður þar, sem hann kærði sig ekki um, nefnilega hjá þessu kaupfélagi. Það er ekki hægt að neita því, að þessi l. gefa tilefni til þess, að miður grandvör kjötverðlagsnefnd fari svona að ráði sínu, þegar gera skal greinarmun á því, hverjum skuli heimila að slátra og hverjum megi heimila að slátra. Það er líka annað atriði, sem ég vildi drepa á í sambandi við framkvæmd þessara l., þar sem einmitt er í I. sjálfum fólgið tilefni til þeirra mistaka, sem átt hafa sér stað hjá kjötverðlagsnefnd um framkvæmd þeirra. Það er viðkomandi verndun markaðsins. Í l. stendur í 10. gr.: „Kjötverðlagsnefnd gerir þær ráðstafanir, sem hún telur þurfa, til þess að innlendi markaðurinn notist sem bezt. Hún hefir eftirlit með því, að gætt sé hagsýni og sparnaðar við slátrun og í allri meðferð sláturfjárafurða og verzlun með þær.“ Svo kemur þar á eftir: „Í því skyni getur nefndin takmarkað fjölda útsölustaða“ o. s. frv. Þetta er hugsunarvilla, að ætla að greiða fyrir sölunni með því að loka sölustöðum, og ekkert annað en vitleysa. Svo síðar í gr. stendur, að n. megi takmarka flutning á milli verðlagssvæða, ef hún telur hættu á því, að markaðurinn ofhlaðist á einhverjum stað. Hvers vegna er n. ekki skipað að gera þetta? Annaðhvort af því, að þeir, sem sömdu lögin, hafa treyst n. of vel, eða að þeir hafa - sem ég vil þó ekki gizka á - ætlað n. að misbeita þessu. En nefndin hefir misbeitt þessu. Það var engum til gagns að offylla kjötmarkaðinn hér í Reykjavík. En það hefir leitt af sér stórtjón fyrir þá, sem búa í nágrenni Reykjavíkur og í nærliggjandi héruðum og hafa borgað verðjöfnunargjaldið til verndunar markaði sínum hér í Reykjavík, sér til handa. Hv. 2. þm.N.-M. las hér upp heillanga runu um það, hvað verðið hefði hækkað á kjötinu. Þeir, sem sæti eiga hér í hv. d. og kunnugleika hafa á hverjum stað, hafa staðið upp og sagt það tilhæfulaus ósannindi. Bæði hefir hv.þm. Borgf. gert það, og hv.þm. V.-Húnv. að því er viðkemur verðlagssvæðinu kringum hann. Hv. 2. þm.N.-M. sagði, að það væri skoplegt, að ég skyldi lesa hér upp verð á kjöti af 12 kindum. eins og það hefði nokkurt gildi sem heildarútkoma. En þetta dæmi er um bónda, sem lagði inn kjöt sitt hjá einu kaupfélagi. Og þetta gildir fyrir allt það kjöt, sem lagt var inn hjá því kaupfélagi. Þetta dæmi sýndi, að bóndi þessi fékk til jafnaðar 581/2 eyri pr. kg. fyrir sitt kjöt. Ég býst við, að útkoman hafi verið svipuð hjá öðrum. Vitanlega er þetta áætlað verð, og við það bætist svo uppbót, bæði verðjöfnunargjald og uppbót, sem fékkst með ríkissjóðsstyrknum. Ég vil leggja áherzlu á það, að þótt allur söngur hv. 2. þm.N.-M. hefði verið réttur, þá miðaðist hann eingöngu við útflutt kjöt. En verðinu á útlenda markaðinum ráðum við ekki. Eða heldur sá hv.þm., að verðhækkunin á erlenda markaðinum nú stafi frá kjötlögunum? Hér kemur fram hjá þessum hv.þm. annaðhvort skilningsleysi eða að hér er um útúrsnúning að ræða. Það er innlenda verðið, sem átti að hafa vald yfir með kjötlögunum. Og mínar brtt. eru stílaðar til þess, að það geti gengið sem jafnast yfir. Ég veit ekki, hvort það er þess vert að eyða orðum að því, sem þessi hv.þm. sagði um neytendafélagsskapinn hér í Reykjavík. Þeir hljóta að vera meiri málamenn en ég, sem hafa skilið hv.þm., þegar hann var að skýra frá samtalinu, sem hann gat um. Og hitt þykir mér jafnlíklegt, að hann hafi sjálfur ekki skilið rétt manninn, sem hann þóttist hafa átt tal við, eða þá að hv.þm. blandi þar dálítið málum, þar sem hann er einn til frásagna. Það er ekki í fyrsta sinn nú, að það er sagt, að sjálfstæðismenn hafi myndað samtök um að hætta að borða kjöt. Þessi rógur held ég að hafi komið fyrst í blöðum Framsfl., og var hann vitanlega tilraun til að rægja sjálfstæðismenn úti um sveitir landsins. Þessi rógur er nú löngu dautt mál. Mér þykir ekkert undarlegt, þó að menn vilji hafa að viðskiptamönnum vini sína. Ég vil heldur skipta við vandaðan mann og góðan heldur en mann, sem ég ekkert þekki eða ég þekki að hinu gagnstæða. Nú er það svo, að flestir þeir góðu viðskiptamenn, sem ég þekki og hér koma til greina, eru í Sjálfstfl., af því að ég er kunnugastur mönnum í þeim flokki. Ég hefi fengið kjöt frá sjálfstæðismönnum og mun gera það, svo lengi sem ég hefi tök á. Ég vil hafa þessi viðskipti frjáls, því að ég er viss um, að það mundi stórum auka kjötneyzlu í landinn, ef neytendurnir fengju að velja sér sjálfir viðskiptamenn. Það væri æskilegt, að hv. 2. þm.N.-M. og aðrir þeir, sem eru á móti mínum brtt., reyndu að sanna, að möguleikum kjötlaganna til þeirrar gagnsemi, sem þeim er ætlað að koma til leiðar, verði að einhverju leyti raskað með því að samþ. þessar breyt. á l. Það er málið, sem hér er um að ræða, en ekki verðlag á erlendum markaði. Hv. 2. þm.N.-M. verður þá að sýna fram á, að það verði til hins lakara, að Búnaðarfélag Íslands og bæjarstjórn eða sveitarstjórn ráði menn í kjötverðlagsn., í staðinn fyrir iðnaðarmannasambandið og Alþýðusamband Íslands, og að það verði til þess, að innanlandsmarkaðurinn notist verr. Hann verður þá einnig að sýna, að frjáls verzlun, bein sala án milliliða, verði til þess, að markaðurinn innlendi notist verr en ella. Hv. þm. verður ennfremur að sýna fram á, að það spilli notkun innanlandsmarkaðarins, að menn borgi misjafnlega hátt verðjöfnunargjald, eftir því hvað þeim er skammtaður góður markaður. Ennfremur, ef þessi hv.þm. vill, að brtt. mínar verði felldar, verður hann að sýna fram á, að það gæti orðið til tjóns á einn eða annan hátt, ef það væri lögfest, að þess skyldi fyllilega gætt, að markaðurinn fyrir kjötið væri hvergi á landinu offylltur. Það var hinn upphaflegi tilgangur þessarar lagasetningar að byggja fyrir, að kjötverðið á innlendum markaði félli við það, að markaðurinn á einstökum stöðum á landinu, og þá ekki sízt hér í Rvík, yrði ofhlaðinn. En slíkt hefir þó átt sér stað. Það er sannað, að kjötmarkaðurinn hefir verið offylltur hér í Rvík nú, eftir það, að kjötsölulögin komu til framkvæmda. Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði hér um skipun kjötverðlagsnefndar, vildi ég bæta því við, að mér er það ekkert sérstakt kappsmál, hvort bændur skipi einir alla stjórnarnefndarmennina, eða þetta verður haft eins og ég legg til að verði. En ef bændur ráða vali þeirra allra einir, þá eiga þeir auðvitað að bera kostnaðinn einir af þessari stjórnarnefnd. En ef ríkisstj. á mikla hlutdeild í tilnefningu þeirra, þá á að greiða kostnaðinn af ríkisfé. Hv. þm. V.- Húnv. setti út á þá till. mína, að haga skuli verðuppbót á útflutt kjöt þannig, að útflytjendur fái jafnhátt nettóverð fyrir kjöt, sem er jafngott að uppruna, hvort sem það er kælt, fryst eða saltað. Sagði hann, að með því væri því kjöti, sem saltað er, gert of hátt undir höfði. En kjötverðlagsn. hefir framkvæmt kjötlögin þannig, að hún hefir leyft mönnum, sem enga aðstöðu hafa til að frysta kjöt sitt, að selja 25-30% af því innanlands. Hitt verða þeir að salta til útflutnings. En af því að saltkjötsverðið er miklu lægra en verðið á frysta kjötinu, þá er beiting l. á þennan hátt sama sem að taka af þeim slátrunar- og verzlunarleyfi. Þetta er stórkostleg misbeiting l., og fyrir slíkt verður að girða. Ef þeir, sem hafa jafngott kjöt og hinir, sem selja það fryst á erlendum markaði, eru neyddir til að selja það saltað á útlendum markaði, þá eiga þeir að fá þeim mun meiri uppbót, að þeir fái jafnhátt nettóverð fyrir sitt kjöt og hinir, sem selja það fryst. Það er fyrir mér aðalatriðið, að menn séu ekki beittir misrétti í þessum sökum.

Bjarni Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr. um þetta mál. En eitt atriði í ræðu hv. 2. þm.N.-M. var þannig, að ég verð að gera nokkra aths. við það. Það kom fram hjá hv.þm. Borgf. ásökun gagnvart kjötverðlagsn. um það, að hún hefði orðið þess valdandi, að kjötmarkaðurinn hér í Rvík hefði í fyrra verið fylltur, með því að hrúga á hann kjöti frá fjarliggjandi héruðum, svo að þeir, sem sá markaður var afhentur með kjötsölul., þeir sömu, sem guldu verðjöfnunargjald til að fá að halda þeim markaði, hefðu ekki getað notað hann til fulls. Þetta er rétt hjá hv.þm. og er sannanlegt með gögnum, sem fyrir liggja. Hann vildi einnig halda því fram, að eins og nú horfði við, væru allar líkur til, að sú saga mundi endurtaka sig á þessu ári. Hv. 2. þm.N.-M. neitaði því og sagði, að kjötbirgðirnar væru nú miklu minni í landinu en í fyrra á sama tíma. En eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja hjá hv.þm. Borgf., skilst mér, að þetta ætli að lenda í sama öngþveiti nú og á síðasta ári. Það má um það deila, hvort þeir, sem búa næst markaðsstað, eigi kröfu á að halda honum fremur en aðrir, sem fjær búa. því hefir verið haldið fram, - með að ég hygg nokkuð miklum rétti -, að þessum málum ætti að haga þannig, að þeir, sem næst byggju hverjum markaðsstað, ættu að sitja fyrir um að fá að nota þann markað, sem þar er; þeir, sem nálægt Rvík byggju, ættu að sitja fyrir markaðinum þar, þeir, sem nálægt Akureyri byggju, ættu að sitja fyrir markaðinum þar, þeir, sem nálægt Ísafirði byggju, ættu að sitja fyrir markaðinum þar o. s. frv. Þetta virðist, af hagkvæmum og landfræðilegum ástæðum, í alla staði hyggilegt. Hinsvegar, þegar svo er komið sem nú er um takmarkanir á erlenda markaðinum, þá er ekki hægt að vísu bændum í héruðum fjarliggjandi innlendu markaðsstöðunum út á gaddinn. Þess vegna var það ráð tekið að leggja nokkurt gjald í sjóð, sem þeir menn eru látnir greiða af verzlunarvöru sinni, sem nota innlenda markaðinn, til þess að bæta hinum upp verðið fyrir sínar afurðir, sem þurfa að selja þær á erlendum markaði. Það mun almennt hafa verið gengið út frá því, að þetta gjald yrði til þess að tryggja þeim bændum innlenda markaðinn, sem næstir búa innlendu markaðsstöðunum, og að hann yrði ekki svo yfirfylltur, að þeir gætu ekki selt þar nema brot af því kjötmagni, sem þeir ættu að geta selt þar. Slíkt er að gefa bændum þessum steina fyrir brauð, að láta það viðgangast, að markaðurinn sé þannig af þeim tekinn. Þessa verður kjötverðlagsn. að gæta framvegis, svo að menn finni, að réttlæti sé í stjórn hennar á þessum málum. Annars fær hún ekki staðizt. Þá var annað atriði, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði, að finna mætti að framkvæmd kjötlaganna, það, að bændum á 1. sölusvæði, þ. e. á Suðurlandi og í Borgarfirði, sem verzluðu við Sláturfél. Suðurl. og kaupfélag Borgfirðinga, væri veittur of ríkur réttur á markaðinum hér í Rvík. Rök hans fyrir því voru þau, að kostnaður hjá þeim við að notfæra sér markaðinn væri meiri en hjá S. Í. S. Sagði hann, að Sláturfél. Suðurl. hefði greitt til bænda 90 aura fyrir hvert kg. af kjöti, kaupfél. Borgf. um 80 aura og S. Í. S. rúmlega eina kr. Mér virðist ályktun þessi ákaflega hæpin hjá hv.þm., og forsendurnar ennþá hæpnari. Ef kaupfél. Borgf. verður salan á Reykjavíkurmarkaðinum miklu dýrari en S. Í. S., þá finnst mér öfugt ályktað, að fyrir það eigi að svipta það kaupfélag að einhverju leyti þessum markaði og fá hann í hendur öðrum. Ástæðan til þess, að notkun Rvíkurmarkaðsins verður dýrari kaupfélagi Borgfirðinga heldur en S. Í. S., er sú, að það félag hefir ekki notið þeirra hlunninda frá því opinbera að fá styrk til frystihúsbyggingar. Þegar frystihúsastyrknum var úthlutað, þá var það framkvæmt þannig, að þeir, sem næstir voru höfuðstaðnum, voru látnir sitja á hakanum í því efni, af þeirri ástæðu, að þeir voru nærri Rvík og áttu þess vegna hægra með að nota markaðinn þar. Hinum, sem fjarri Rvík bjuggu, var veittur þessi styrkur, til þess að þeir gætu betur notað sér útlenda kjötmarkaðinn. Ef öðrum héruðum úti um land hefir með ríkisstyrk til frystiskipa og frystihúsabygginga verið veitt sú aðstoð, að geta með minni kostnaði notað Rvíkurmarkaðinn fyrir sitt kjöt, þá er það ákaflega hart, að þessi héruð eigi með stuðningi þessara forréttinda að fá að bola þeim út af Rvíkurmarkaðinum, sem orðið hafa útundan við veitingu styrksins til frystihúsbygginganna. Það væri líkt og ef t. d. foreldrar létu eitthvert barna sinna vera svo klæðlaust, að það biði heilsutjón vegna þess og rækju það svo út úr fjölskyldunni fyrir það, að það gæti ekki þrifizt. Það verð, sem tekið hefir verið fram, að kaupfél. Borgf. hafi greitt fyrir kjötið, er nettóverðið, þegar búið er að draga frá allan kostnað við söluna, flutningskostnað, frystikostnað og annan sölukostnað, og sömuleiðis vexti af fé, sem í kjötbirgðunum liggur, frá því að tekið er við kjötinu og þangað til búið er að greiða það út. Ég vil nú spyrja hv. 2. þm.N.-M.: Er það svo, þegar hann ber saman verðið á kjötinu hjá þessu félagi og S. Í. S., að þá sé búið að draga þennan kostnað og frystikostnað heima í héraði frá verðinu, sem S. Í. S. borgar fyrir kjötið? Þessari spurningu vildi ég fá svarað. Ég er að litlu eða engu leyti sammála frv. Tilefni þess, að ég stóð upp, var það sérstaklega að svara þeim árásum, sem hv. 2. þm.N.-M., formaður kjötverðlagsn., kom með á hendur þessara tveggja sölufélaga bænda á Suðurlandi og í Borgarfirði.

Gísli Guðmundsson Þær umr., sem fram hafa farið hér í hv. d., hafa meira snúizt um framkvæmd kjötlaganna heldur en frv. það, sem fyrir liggur frá hv. 6. þm. Reykv. Ræða hv.flm. gaf líka nokkurt tilefni til þess. Að svo lítið er rætt um frv. sjálft, geri ég ráð fyrir, að stafi af því, að flestum hv. dm. komi ekki til hugar, að það eða neitt því líkt verði samþ. Enda væri næsta undarlegt, ef slíkt frv. fengi fylgi í hv.þd., því að samþ. þess, sem í þessu frv. felst, yrði til þess að gera núgildandi kjötlög gersamlega áhrifalaus, eða sama sem að nema þau úr gildi. Enda væri það í samræmi við stefnu hv. 6. þm. Reykv. Eitt atriði hefir komið mjög fram við þessar umr. Það er sú svo að segja skipulagsbundna árás, sem virðist hafa verið hafin, aðallega nú upp á síðkastið, í blöðum og hér á hv.Alþ. gegn hagsmunum norðlenzkra bænda og jafnvel bænda á Austfjörðum og Vestfjörðum. Það hefir verið ráðizt á kjötverðlagsnefnd fyrir það, að hún hefir veitt þessum mönnum nokkurn aðgang að kjötmarkaðinum hér í Rvík. - Ég verð að segja það, að mér finnst nokkuð hart að þurfa að hlusta á svona ræður, þegar það er vitað, að það eru þessir bændur, sem hafa átt við mesta örðugleika að stríða í sambandi við kjötsöluna. Og það eru þeir, sem einnig nú eftir að l. voru sett hafa fengið lægst verð fyrir sitt kjöt. Og þrátt fyrir það, að þeir hafa fengið nokkurn aðgang að innanlandsmarkaðinum, þá hafa þeir þó eftir sem áður selt mest á erlenda markaðinum, og þrátt fyrir verðjöfnunargjaldið og ríkisstyrkinn hefir útborgað verð fyrir kjöt, selt á erl. markaði, samt verið lægra en fyrir hitt, sem selt er innanlands. Mætti því fremur þykja ástæða til, að þessir menn kvörtuðu heldur en þeir, sem hafa fengið betri markaðinn og hærra verðið, þó að ég sé manna fúsastur til að viðurkenna, að ákjósanlegast væri, að allir bændur landsins, einnig þeir, sem skárri markaðinn hafa, gætu fengið hærra verð en þeir nú fá, því hefir verið haldið hér fram, einkum af hv.þm. Borgf., að með kjötlögunum hafi verið ætlazt svo til, að bændur í nágrenni Rvíkur hefðu einkarétt til Rvíkurmarkaðsins, svo að ekki mætti flytja þangað kjöt af öðrum verðlagssvæðum, fyrr en séð væri, að þeir gætu selt allt kjöt sitt hér. Ég lít svo á, að þetta sé nokkuð hæpinn skilningur á kjötlögunum. Hv. 2. þm.N.-M., sem er form. kjötverðlagsn., hefir talað hér ýtarlega um þetta atriði, og tók hann það m. a. fram, sem allir ættu að vita, að það eru ekki aðeins bændur á Suðurlandi, sem greiða verðjöfnunargjald, heldur er það greitt af öllu því kjöti, sem selt er á innlendum markaði, hvaðan sem það er. Ef t. d. bóndi á Norður- eða Austurlandi fær að selja kjöt í Rvík, verður hann að greiða verðjöfnunargjald af því og kaupa sér þar með þann rétt, sem hv.þm. Borgf. segir, að sé verið að kaupa með verðjöfnunargjaldinu. Hitt er annað mál, að það er ekki óeðlilegt, að þeir, sem búa í nágrenni þessa markaðar, njóti hans mest, og það kemur í raun og veru af sjálfu sér, m. a. vegna þess, að þeir hafa betri aðstöðu til að selja kjötið, hægra með að koma því á markaðinn og betri sambönd og hafa komið upp hjá sér félagsskap til þess að geta hagnýtt sér sérstaklega þennan markað. En ég get samt ekki látið hjá líða að gera aths. við þetta, þegar því er haldið fram svona eindregið af hv.þm. Borgf., að þeir, sem búa í nágrenni Rvíkur, hafi einkarétt til að selja á Rvíkurmarkaðinum.

Þeir geta ekki fullnægt honum

. Og þar við bætist svo það, sem hv. 2. þm.N.-M. tók fram nú, að þeir geta ekki nærri því fullnægt kjötþörf Rvíkur, og verður því óhjákvæmilegt að flytja þangað kjöt af öðrum verðlagssvæðum. Það er vitanlegt, að það er hægt að fullyrða eitt og annað um það, hvort bændur landsins séu ánægðir eða óánægðir með þessi l. Ég ætla ekki að fara að vitna sérstaklega í þessu efni, en vil aðeins benda á það, að þær ályktanir, sem hv.þm. Borgf. las upp og höfðu verið gerðar á fundi hjá Sláturfél. Suðurl., segja ekkert um það, hvort menn séu ánægðir eða óánægðir með kjötlögin, heldur fjalla þær aðeins um framkvæmdina. Þess vegna getur það - án þess að ég ætli að fara að svara fyrir hv. 2. þm.N.-M., því að hann er fullkomlega fær um það - vel staðizt, sem hann sagði, að hann hefði aðeins hitt 5 bændur, sem hefðu verið óánægðir með kjötlögin.

Og framkvæmdina

. Nei, lögin. sagði hv.þm. Hitt mætti merkilegt heita, ef svo erfið og margháttuð framkvæmd, sem kjötverðlagsn. hefir með höndum, mætti ekki neinni óánægju frá nokkrum manni. Þegar þess er líka gætt, að n. verður, eins og skiljanlegt er, oft að gera upp á milli hagsmuna einstakra manna og kveða upp úrskurði í ýmsum atriðum, þá er það eins og venjulega, að þeir, sem telja, að þeir hafi ekki haft sitt mál fram, verða meira og minna óánægðir, þar til þeir geta áttað sig á því, að það er ekki hægt í slíkum málum að úrskurða svo, að öllum líki jafnvel. En þetta verða þeir að skilja, sem eru að reyna að gera sér grein fyrir því, hvort menn séu ánægðir eða óánægðir með lögin. Mér virðist, að kjötverðlagsn. hafi haft erfitt verk að vinna að ýmsu leyti, ekki sízt vegna þess, hversu margar og andstæðar kröfur hafa borizt til hennar, og sumar þeirra að vísu nokkuð fráleitar. Það er t. d. fundið l. og framkvæmd þeirra til foráttu, að með þeim séu lögð óhæfilega mikil höft á frelsi manna. Það er eitt aðaládeiluefnið, að það sé verið með l. að taka af bændum frelsi til að flytja afurðir sínar á markaðina og selja þær þar. Þetta hefir sérstaklega komið fram hjá sjálfstæðismönnum. En svo koma frá þessum sömu mönnum, sjálfstæðismönnum, jafnharðar ásakanir um það, að í framkvæmd l. séu ekki nógu mikil bönd lögð á bændur, þeir megi ekki hafa eins frjálsar bendur og þeir séu látnir hafa til að verzla með kjötið eins og þeir vilja. - Þá er um það talað, að banna þurfi alveg að flytja kjötið á milli verðjöfnunarsvæða, og það er ráðizt á nefndina fyrir að hafa ekki gert það. Þessar árásir koma frá þeim sömu mönnum, sem mest tala um, hve afarófrjálsir menn séu með flutning og sölu á kjötinu. Það er ekki von, að nefndin geti tekið mikið til greina ásakanir, sem stangast svona greinilega. Menn hafa líka heyrt þær ásakanir í garð þeirra manna, sem framkvæmdu þessi l., að verðið hafi verið sett svo hátt, að það hafi stórspillt markaðinum fyrir bændum. Það hafa verið skrifaðar ótal greinar um það í Morgunbl. og Vísi, að kjötverðlagsn. hafi stórspillt fyrir framleiðendum með of háu verði. Hefði verðið verið sett lægra, þá hefði selzt miklu meira. En svo kemur hv.þm. Borgf. og heldur langa og harðorða ræðu um það, að n. hafi gert bændum stórtjón með því að setja verðið ekki nógu hátt, þegar leið á veturinn. Ég veit ekki, hvort hv.þm. Borgf. meinar þetta, eða hann álítur, að ef verðið hefði verið ákveðið hærra, þá hefðu kjötbirgðirnar selzt betur! Nei, það þýðir ekki neitt fyrir þessa menn að halda þessu hvorutveggja fram, að bændur hafi verið stórskaðaðir bæði á of háu og of lágu verði. Þessar staðhæfingar stangast svo gersamlega. Það hefir verið dregið lítið eitt inn í umr., hver vera mundi sölukostnaður á kjötinu hjá félögum sunnlenzkra bænda. Ég skal játa það, að ég hefi ekki sérstaklega kynnt mér það atriði, en það hefir þó komið fram hjá hv. 2. þm.N.-M., að kostnaðurinn væri hærri hjá Sláturfél. Suðurl. og kaupfél. Borgf. en hjá Sambandinu, og rökstuddi hann þetta með því, að þau hefðu ekki getað borgað eins hátt verð til bænda fyrir kjötið á innlenda markaðinum og Sambandið hefði getað borgað á það kjöt, sem það seldi. Ég skal ekki blanda mér sérstaklega inn í þetta, en vil aðeins beina því til hv.þm. Borgf., sem er í stjórn Sláturfél. Suðurl., að hann taki þessar upplýsingar til leiðbeiningar og geri hvað hann getur til að lækka þennan kostnað. Það væri ábyggilega mikill velgerningur við þá bændur, sem hann vill bera hér fyrir brjósti, ef hægt væri að draga úr þessum kostnaði nú þegar.

Vill hv.þm., að ég taki þetta til athugunar nú þegar?

. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann geti breytt neinu í Sláturfél. á þessum fundi, en ef hann gæti nú bráðlega lækkað eitthvað þennan kostnað, þá væri það áreiðanlega mikilsvert. Ég vil svo enda þessi fáu orð mín á því að minnast á eitt atriði, sem kom fram í framsöguræðu hv. 6. þm. Reykv. Hann var að bera saman þá tíma, sem voru áður en þessi l. komu, og þá tíma, sem eru nú, og sagði, að áður en l. komu hefðu bændur sjálfir ráðið kjötverðinu á innlenda markaðinum, en síðan l. komu hefðu þeir ekki gert það. Ég vil nú spyrja hv.þm. Borgf., sem er í stjórn Sláturfél. Suðurl., hvort það sé satt, að sunnlenzkir bændur hafi ráðið kjötverðinu á innlenda markaðinum 1932 og 1933, hvort þeir hafi ráðið því, að það verð var svo miklu lægra en það varð svo 1934 og verður væntanlega nú í haust. Og ef hann álítur, að þetta sé rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að bændur hafi ráðið verðinu, þá vil ég spyrja hann að því, af hverju þeir hafi ákveðið það svona lágt. Ég bið svo átekta og þykir fróðlegt að heyra, hvernig hv.þm. Borgf. svarar þessu, vegna þess að það er talsvert mikið talað oft og tíðum bæði í Sjálfstfl. og öðrum flokki, sem hefir svipað. afstöðu til þessa máls, um þann mikla mun, að áður hafi bændur ráðið verðinu, en nú geri þeir það ekki. En nú gefur hv.þm. Borgf. væntanlega hinar réttu upplýsingar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það var aðeins lítilsháttar aths., sem ég vildi gera við það, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði út af þeirri aths., sem ég gerði um þá skýrslu, sem hann gerði um verðsamanburð á kjöti 1933 og 1934. Ég hafði talið það víst, að þessi samanburður væri rangur, sérstaklega hvað snerti Hvammstanga. Ég fékk að sjá bréf, sem hann studdist við, þegar hann staðhæfði, að þessi skýrsla sín væri rétt. Í þessu bréfi er skýrt frá því, að tekin hafi verið upp sú regla, að borga sérstaklega slátrunargjald, sem innleggjendur verða að borga úr sínum reikningi, en áður hefir slátrunarkostnaður verið færður inn sem hver annar kostnaður við kjötframleiðsluna. Það er því enginn vafi, að sú staðhæfing mín er rétt, að kjötverðið til framleiðenda hafi verið lægra 1934 en 1933. En eins og ég tók áður fram og vil endurtaka nú, þá er þetta frá mínu sjónarmiði engin ásökun á hendur n. um framkvæmd l., og því síður árás á l. sjálf, því að það er svo, að kjötlögin geta ekki fullnægt þeirri þörf framleiðenda að fá tilkostnaðarverð endurgreitt, og hækkun getur ekki heldur komið til greina, ef verð á útfluttu kjöti er mun lægra. Það er svo þýðingarmikið atriði í þessu efni, að framhjá því verður ekki gengið. Það, sem ég var að benda á í þessu efni, var því aðeins það, að upplýsingar þær, sem hv.þm. gaf, væru ekki réttar, og get ég vel viðurkennt, að hv.þm. væri vorkunn, þó að hann færi þar ekki með rétt mál, vegna þess að hann studdist við plagg, sem hann hafði ekki aðstöðu til að sjá á, að í raun og veru var ekki rétt skýrt þar frá, því að hann tók það fram, að verðmismunurinn hefði orðið 2 aurar, en það var ekki rétt, því að verðið til bænda varð lægra 1934 en 1933. Ég hefði haft tilhneigingu til að gera nokkuð frekari aths. við þetta. M. a. vil ég benda á það, að árið 1933 var tekið meira af ærkjöti í þessu félagi en árið eftir, og verðlagið á því ærkjöti var óeðlilega hátt, vegna þess að bæði var léleg sala á því, sem út úr landinu var selt, og einnig var það, sem selt var hér á landi, selt með sáralágu verði. Varð því skaði á þessu kjöti, sem kom fram í lægra verði á dilkakjöti. Þá má geta þess, að verðið á ærkjöti varð 10 aurum lægra 1934 en árið áður, og þó að það sé ekki mikil upphæð á þessa vörutegund, þá miðar það þó allt á sömu hlið, til þess að draga úr verðinu til bænda árið 1934 miðað við árið 1933. Ég vil einnig taka það fram, að mér liggur við að ætla, þó að mér sé ekki vel kunnugt um það, að styrkurinn frá ríkissjóði hafi komið fram á árinu 1934, en ekki 1933.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það hefir nú komið fram, sem vænta mátti, að hv. 2. þm.N.-M. hefir ekki getað raskað þeim staðreyndum, sem ég bar fram, þ. e. a. s. svo langt sem þær náðu, sem sé hvernig farið hefði með sumarslátrunina í Rvík síðasta haust, og hvernig nú væri ástatt um heildarkjötbirgðirnar í Rvík, og að sumarslátrunin í sumar hefði, vegna of mikils aðflutnings til Rvíkur haustið 1934 og fram eftir vetri, gengið svo mikið saman hjá Sláturfél. Suðurl., að hún hefði minnkað um meira en helming, og í staðinn fyrir það, sem hv.þm. hélt fram, að heildarkjötmagn Rvíkur væri nú minna en í fyrra, þá er það mun meira. Þessum staðreyndum hefir hann ekki hnekkt, og þannig orðið að viðurkenna, að skýrsla hans var í þessum atriðum röng. Nú hefir hv.þm. V.-Húnv. bent honum á, að í öðru atriði er skýrsla hans líka röng, og því hefir hann ekki heldur getað hnekkt. Og ef fleiri hefðu lagt sömu rækt og við við að gagnrýna skýrslur hans, þá má búast við, að víðar hefði komið fram ónákvæmni og röng málameðferð en ennþá er orðið. Ég sýndi einnig fram á það í gær, að hann hefði farið ónákvæmlega með í fleiri atriðum, og kem ég kannske nánar inn á það síðar. Hv. 2. þm.N.-M. felldi nokkuð harðan dóm yfir Sláturfél. Suðurl. og kaupfél. Borgf. út af því, að þau gætu ekki staðizt samkeppnina við S. Í. S., vegna þess að hjá þeim félli meiri kostnaður á vöruna í meðferðinni hér í Rvík. Er engu líkara en hv.þm. álíti sig vera nokkurskonar refsivald yfir þessum félögum í þeirri aðstöðu, sem hann hefir sem form. kjötverðlagsn. Gekk hv.þm. svo langt, að hann sagði blátt áfram, að það væri sín skoðun, að reka ætti þessi félög og alla, sem seldu á Rvíkurmarkaðinum, úr þeirri aðstöðu að fá að njóta markaðarins fyrir sínar afurðir, heldur yrðu þau að selja á erlendan markað eitthvað af sínu kjöti, en þeim mun meira ætti að flytja hingað til Rvíkur af kjöti úr fjarlægari verðlagssvæðum. Það er gott að fá yfirlýsingu um afstöðu hv.þm. sem form. kjötverðlagsn. í þessa átt, því hún gefur vitanlega fullkomið tilefni til þess, að þetta mál sé tekið til alvarlegrar athugunar, en það hefir hingað til ekki verið beinlínis gert. Þá vil ég fara nokkuð inn á það, hver sá grundvöllur var, sem hv.þm. lagði fyrir þessum verðmismun. Hv. þm. sagði, að S. Í. S. hefði selt sauðakjöt og af veturgömlu fé fyrir kaupfélagið á Kópaskeri, sem hefði getað borgað kr. 1.05 fyrir kg. af reyktu kjöti. Nú er það svo hjá Sláturfél. Suðurl., að það sauðakjöt, sem selt hefir verið reykt, hefir fullkomlega staðizt þennan samanburð, þegar eingöngu er tekið reykt kjöt. En samanburður hv.þm. var því ekki á réttum grundvelli byggður, þar sem hann ber þetta reykta kjöt saman við heildarverð kjötsins hjá Sláturfél. Suðurl. En svo dregur hv.þm. þá lævíslegu ályktun af þessum ranga samanburði sínum, að þetta sé sönnun þess, að S. Í. S. borgi hærra verð fyrir kjötið í heild heldur en Sláturfél. Suðurl. og kaupfél. Borgf. Hv. þm. fer þarna vísvitandi með ranga skýrslu, því hann er tæplega svo skyni skroppinn, að hann sé sér þess ekki meðvitandi, að hann fari með villandi samanburð og rangsleitni í garð þessara félaga. - Ég þarf svo ekki að segja meira um þetta, því grundvöllurinn undir þessum samanburði hjá hv.þm. er bruninn niður, og eftir stendur illvilji hans gagnvart þessum félögum og þeim bændum, sem innan þeirra eru. Þessu næst minntist hv.þm. á sumarslátrunina, og hann sagði, að þetta lægi ekki í því, að seinna var byrjað að slátra, heldur lægi það í því, að hér hafi verið komið upp neytendafélagi. Og sagðist hann hafa, til þess að sannprófa þennan félagsskap, blekkt á sér heimildir, hringt hann upp í síma og sagzt vera sjálfstæðismaður, til þess að komast að því, hvað fyrir þessum félagsskap vekti. Ég skal ekkert um þennan félagsskap segja; ég þekki hann ekki. En ég skaut því fram áðan, hvort S. Í. S. mundi vera í þessum félagsskap, því það er staðreynd, að það hætti viðskiptum við Sláturfél. Suðurl. með sumarslátrað kjöt á síðasta hausti. En orsökin til þess, að Sláturfél. seldi minna heldur en áður, var sú, að seinna var byrjað að slátra og framan af sumarslátruninni voru gamlar birgðir að flækjast fyrir. Hv. þm. sagði, að viðskiptin hefðu gengið frá Sláturfél. Suðurl. yfir til kaupmannanna. Ég hefi leitað mér upplýsinga um þetta hjá kaupmönnum eins og Jóni Björnssyni frá Bæ, sem selt hefir mjög mikið af kjöti. Þar er salan miklu minni heldur en í fyrra, eða á móti 900, sem hann slátraði í fyrra, var það 500 nú. Hjá Friðriki í Miðkoti, sem einnig er stór aðili á þessu sviði, hefir salan einnig verið mun minni heldur en í fyrra. Hjá Garðari Gíslasyni er salan líka eitthvað minni, en ég hefi ekki enn fengið neinar tölur um það. - Nú vil ég bara spyrja: Hvert hafa þessir menn farið, sem hv.þm. segir, að hafi hlaupið frá Sláturfél. Suðurl. og kaupfél. Borgf., ef ekki til þessara kaupmanna? En niðurstaða mín sýnir, að þeir hafa ekki farið til þeirra. Það getur náttúrlega verið, að þeir hafi farið til S. Í. S., því það tók upp á því strax í sláturbyrjun að flytja kjöt inn á markaðinn.

Hefir hv.þm. spurzt fyrir hjá Nordalsíshúsi?

. Nei, mér hefir nú láðst að leita þangað, en það er þá hið eina vígi, sem hv.þm. getur flúið til. Þá kem ég að þriðja atriðinu hjá hv.þm., þar sem hann reyndi að bera í bætifláka fyrir sig og n. fyrir aðstöðuna til Rvíkurmarkaðsins og þess, að n. hefir orðið þess valdandi að draga niður það kjötverð, sem ákveðið var haustið 1934 til bænda, með því að leyfa ekki að leggja á fyrir frystikostnaði nema að nokkru leyti. Hr. þm. vildi halda því fram, að ég hefði farið með rangt mál, af því að við sölu á kjöti út úr íshúsunum sé sama verð sett á fyrsta og annars flokks kjöt, og á þann hátt hafi komið fram verðmismunur til góða þeim, sem seldu fryst kjöt. En með þeim útreikningi, sem ég hefi sýnt fram á, og hv.þm. hefir ekki reynt að hrekja, þá er raunverulegur frysti- og geymslukostnaður 20 aur. á kg., miðað við verð á fyrsta flokks kjöti, og hann er byggður á því, að selt sé með sama verði fyrsta og annars flokks kjöt. Þetta gerir því engan mismun, því þessu hefir þannig verið háttað að undanförnu, alveg eins og gert hefir verið nú. Hv. þm. hefir því farið hér með blekkingar, sem líklega eru líka vísvitandi fyrirfram, því hann hefir sennilega vitað, að þessi útreikningur var byggður á þannig lagaðri sölu, að selt væri með sama verði fyrsta og annars flokks kjöt. Þá kem ég að 4. atriðinu hjá hv.þm., og það verð ég að segja, að þar náði flónska hans toppmálinu. Hann sagði sem sé, að ef ekki væri flutt inn á Reykjavíkurmarkaðinn, þá væri búið að selja allar birgðirnar í miðjum marz.

Marz til apríl

. Nú segir hv.þm. í marz til apríl, en það er hvorttveggja jafnvitlaust, og skal ég reyna að sýna fram á það. Birgðirnar hjá Sláturfél. Suðurl. voru haustið 1934 í nóv. 188 tonn, þegar með eru talin þau 8 tonn, sem félagið flutti hingað úr íshúsi sínu á Akranesi. Þessar birgðir átti félagið til sölu fram undir ágústmánaðarlok. Nú situr félagið á sama tíma í haust í Rvík og Hafnarfirði með 260 tonn, og þar við má bæta 30 tonnum, sem vitað er um, að hingað verða flutt af birgðum félagsins á Akranesi, svo útkoman verður 290 tonn. Menn sjá muninn, - birgðirnar eru sem sagt 102 tonnum meiri nú en í fyrra, sem engar líkur eru til, að Sláturfél. geti selt á Rvíkurmarkaðinum með svipaðri aðstöðu og það hefir haft. Salan byggist því á því, að allir kjötkaupmenn kaupi af félaginn til viðbótar við þær birgðir, sem þeir hafa. Ég ætla nú, að þetta nægi til þess að sýna, hvílíka fjarstæðu þessi hv.þm. leyfir sér að viðhafa í þessum málaflutningi, þegar hann segir, að þessar birgðir hér í Rvík verði uppseldar í miðjum marz. Fyrr má nú rota en dauðrota. Og ég verð að segja það, að maður, sem fer með slíka fjarstæðu eins og þetta, þarf ekki að tala um barnalega framkomu hjá öðrum í umr. um þetta mál. Hv. þm. vék þá að því, sem ég hafði haldið fram, að í stað verðjöfnunargjaldsins ættu Sunnlendingar, sem selt hefðu hér á Rvíkurmarkaðinum, ríkt tilkall til þess markaðs. Hv. þm. sagði sem rétt var, að þeir, sem flyttu hingað á þennan markað, yrðu líka að borga þetta verðjöfnunargjald, en réttur þeirra manna, sem fyrir eru, er vitanlega þeim mun ríkari sem þeir eiga að réttu lagi að hafa rétt til þess að láta meira magn inn á þennan markað heldur en aðrir. En ég skal benda á annað atriði, sem tekur af allan vafa um það, að þeir, sem búa kringum Rvíkurmarkaðinn, eigi fyrst og fremst að njóta hans. Samkv. kjötl. er landinu, sem kunnugt er, skipt niður í verðlagssvæði. Og hvað eiga þessi verðlagssvæði að tákna? Vitanlega það, að það verðlagssvæði, sem liggur að markaðsstað, á að hafa forgöngu að því að hafa þar sölu fyrir sínar afurðir. Að þetta er tilgangur l., staðfestir 10. gr.l., sem getur kjötverðlagsnefnd það vald, að ef of miklar birgðir ætla að flytjast inn á eitthvert sérstakt verðlagssvæði, þá eigi hún að taka í taumana. Það er þess vegna alveg í mótsögn við löggjöfina, þegar n. vanrækir þá skyldu sína að sporna á móti því, að markaðurinn hér yfirfyllist. Út af því, sem hv.þm. var að tala um það, að n. hefði gert rétt í því að hækka ekki verð á frystu kjöti síðastl. haust, vil ég benda á það, að þar sem það er tilgangurinn með kjötl., að n. ákveði verð kjötsins á hverju hausti, þá leiðir það af sjálfu sér, að n. á ekki að gera ráðstafanir á sama staðnum, sem verða þess valdandi, að úr þessu verði sé dregið. N. er bundin við að gera engar slíkar ráðstafanir, sem verða til þess að draga úr því, að bændur geti notið þess af verðinn, sem umfram verður sölumeðferðarkostnað. En þetta hefir n. gert með því að leyfa ekki álagningu nema að nokkru leyti á fryst kjöt. Og það hefir leitt til þess að draga niður það verð, sem bændur gætu fengið með hliðsjón af útsöluverðinn. Við skulum athuga þetta nánar. Þeir menn, sem selja kjötið nýtt á haustin, fá uppborið það, sem hægt er að fá út úr söluverðinu eins og n. hefir ákveðið það, en þeir, sem verða að láta svo og svo mikið af kjöti í frystingu og geymslu til sölu fram eftir öllum vetri, og jafnvel fram á sumar, fá ekki hlutfallslega út úr þessu verði, af því að þeir fá ekki að leggja á fyrir þeim kostnaði, sem stafar af frystingunni og geymslunni. Slík ráðstöfun verður því til þess að gera upp á milli bænda. Þeir, sem selja á haustin. hafa betri aðstöðu heldur en þeir, sem verða að bíða með að selja kjöt sitt þangað til seint á veturna. Þetta er ranglátt, þar sem það er alveg gagnstætt þeirri meginhugsun, sem l. eru byggð á, sem sé þeirri, að gera verðið sem jafnast, eftir því sem hægt er. miðað við markaðsskilyrðin á þeim stað, sem kjötið er selt á. Ég ætla, að ég hafi í gær og með því, sem ég hefi sagt til viðbótar nú, gert grein fyrir því, að óánægja, sem risin er upp af framkvæmd þessara l., sé á rökum reist. N. hefir beinlínis gengið á móti anda l. með því að vernda ekki markaðinn og með því að leggja ekki á fyrir geymslu- og frystikostnaði. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó bændur, sem þessi l. voru sett fyrir, láti til sín heyra og óánægjuraddir komi fram, þegar l. eru þannig framkvæmd gagnstætt tilgangi þeirra. Og það verða þeir að láta sér skiljast, sem í n. verða áfram. því hefir verið hreyft hér að bryta skipun þessarar n., en ég hefi litla trú á því, að þetta öryggi fáist nema því aðeins, að bændur sjálfir fái að skipa menn í þessa nefnd. Að því leyti sem hv.þm.N.-Þ. var að tala um það, að fram kæmi í þessum umr. skipulagsbundin árás á Norðlendinga, og þá e. t. v. Vestfirðinga líka, þá vil ég benda honum á, að þetta skipulag er lagt með löggjöfinni sjálfri, sem felur það í sér, að þau svæði, sem að markaðsstöðunum liggja, eigi að hafa forgangsrétt að markaðinum. Það getur náttúrlega verið, að þeir, sem hér eru á þessu verðlagssvæði, geti ekki fullnægt markaðinum, en n. á þá að hafa hliðsjón af því, þegar hún ákveður innflutning annarsstaðar frá, að hann sé eingöngu til viðbótar við það, sem á vantar. Hv. þm.N.-Þ. sagði, að mótsögn væri í því, þegar raddir kæmu fram um það, að verðið væri of hátt sett, og svo kæmu aftur óánægjuraddir, þegar dregið hefði verið úr verðinu. Þetta getur ekki náð til mín. Ég hefi aldrei látið orð um það falla, að verðið hafi verið of hátt sett, heldur hefi ég mótmælt því, að n. gerði þær ráðstafanir, sem yrðu til þess að draga úr því verði, sem n. hefði sett. Hv. þm.N.-Þ. var þá með einhverjar fyrirspurnir til mín út af ummælum, sem fallið hefðu hjá hv. (6. þm. Reykv. Hv. þm. hefir kannske beint þeim fyrirspurnum til mín af því hv. 6. þm. Reykv. var þá ekki hér í d. Hann var nú búinn að tæma svo þingsalinn undir sinni ræðu, að ekki voru nema 2 þm. inni auk forseta, og ég held jafnvel, að skrifararnir hafi líka verið horfnir. En ég verð að biðja hv.þm.N.-Þ. að snúa sér til hv. 6. þm. Reykv. sjálfs, sem nú er hér inni, með fyrirspurnir sínar. Ég held þá, að ekki hafi fleira verið í ræðu hv. 2. þm.N.-M., sem gefur mér ástæðu til þess að taka fleira fram. Ég þykist hafa gert því nokkur skil, sem hann sagði. En ég vil bara segja það, að þessar umr. hafa leitt það í ljós, að við, sem stöndum að kaupfél. Borgf. og Sláturfél. Suðurl., megum fullkomlega vera á verði um okkar hagsmuni, ef sá andi er ríkjandi í meiri hl. kjötverðlagsn., sem fram hefir komið hjá hv. 2. þm.N.-M. í umr. um þetta mál, sem flokksbróðir hans, hv.þm. Mýr., hefir fundið ástæðu til að mótmæla.

Páll Zóphóníasson Það er í raun og veru ekki ýkjamikið, sem ég þarf að svara hv.þm. Borgf., því hann var með tómar fullyrðingar og engar sannanir. En áður en ég byrja að svara honum, langar mig til þess að spyrja hann að einn, og ég gef honum leyfi til þess að grípa fram í. Hvað seljast venjulega mörg tonn af kjöti á Reykjavíkurmarkaðinum frá þessum tíma og þangað til í júnímánuði? Hvað eru þau mörg? - Hv. þm. getur ekki svarað, og þó leyfir hann sér að vera með fullyrðingar um það, sem hann hefir enga hugmynd um. Það er von, að hv.þm. og áheyrendur hlægi að flónsku hans og ráðaleysi nú, þá sýnt er af honum sjálfum, að hann veit ekkert um það, sem hann hefir talað um hér í deildinni og byggt á mikið af kröfum sínum og fullyrðingum. Svona er þessi hv.þm.; hann fullyrðir og fullyrðir og kemur með staðhæfingar, en reynir ekki að færa nokkur rök fyrir þeim. Það eru nú til í landinu 710,5 tonn af freðdilkakjöti og 16i,5 tonn af geldfjárkjöti, sem ætlað er til sölu í landinu. Þetta er 100-200 tonnum minna heldur en seldist í landinu í fyrra, og birgðirnar, sem liggja fyrir í Rvík, er 2 mánaða minni forði heldur en seldist í Rvík í fyrra. Hv. þm. Borgf. getur komið með nýjar tölur, ef hann vill, en þetta er sannleikur. Og stafar það að nokkru leyti af því, að slátrað hefir verið 40 þús. fjár færra nú í ár heldur en í fyrra. Það er rétt, að minna var slátrað hjá Sláturfél. Suðurl. að tiltölu í sumar en í fyrra, en meira t. d. í Nordalsíshúsi. Ég hefi bent hv.þm. á, að neytendafél. hafi átt sinn þátt í þessu. Hvort þm. styrkir félagið, veit ég ekki, en að Sjálfstfl. geri það, er sannanlegt, og ég fullyrði, að Sjálfstfl. stóð að þessu, og ég leyfi mér enn að telja hv.þm. Borgf. einn af leiðandi mönnum í þeim flokki. Ennþá leyfi ég mér það, en hvort breyt. verður á því, læt ég ósagt. Hv. þm. hélt því fram, að hjá mér kæmi í ljós illvilji í garð þeirra félaga, sem selja kjöt sitt á Rvíkurmarkað. En það er nú eitthvað annað. Það, sem ég á einmitt verst með að verja af störfum n., er, að þeim bændum, sem fengu mest verð heim til sín í fyrra, skyldi ekki vera leyft að selja allt sitt kjöt á þennan markað. Engu að síður ætla ég að reyna það á þeim grundvelli, að þeir áttu stytzt að flytja og annars hefði orðið mikill aukakostnaður innanlands á flutningi kjötsins, sem mátti spara, og ég vona líka, að félög þeirra geti lagað svo rekstur sinn, að þau verði samkeppnisfær með verð til bænda. Hv. þm. Borgf. segir, að það hafi verið rétt, að þessi kjötflokkur frá kaupfélaginu í Norður-Þingeyjarsýslu, sem borgaður var út til bænda á 105 aura kg., hafi verið reykt kjöt. Ég geri líka ráð fyrir, að það sé rétt. Ég geri ráð fyrir, að svo hafi verið í þessu eina tilfelli. En þetta kjöt var afreiknað til félagsins eins og annað kjöt, sem selt var á Rvíkurmarkað, á 1 kr. 7,7 aur. Öll sambandsfélögin fengu þetta verð fyrir 1. fl. kjöt, sem S. Í. S. seldi fyrir þau á innlendum markaði, en þar var með dilkakjöt, og skapaði það hækkun á meðalverðinn hjá hverju einstöku félagi, en kom hvergi fram greinilega í verðinu til bænda nema í kaupfél. N.-Þ., þar sem allt kjöt sömu tegundar var selt af S. Í. S. Ef S. Í. S. hefði haft þá aðstöðu að geta látið allt sitt kjöt til sölu, eins og félögin hér syðra, þá hefði það skilað til bænda hærra verði en þau, líklega um 10 aurum. En sá sorglegi sannleikur er til staðar með þessi félög, að þó að heildsöluverð hér á Reykjavíkurmarkaðinum væri kr. 1,15 og þó að búið væri að taka við kjötinu á því verði og svo leyfð 15% verðhækkun í smásölunni, þá er samt svo mikill kostnaður, sem leggst á það hjá Sláturfél., að það getur ekki svarað til bænda nema 92 og 83 aurum. - Þetta er sá sorglegi sannleikur. En nú í haust er það í fyrsta skipti, að Sláturfél. Suðurl. hættir að reka starfsemi sína sem kaupmannastarfsemi. Nú um nokkur ár hefir það keypt kjöt af bændum, og haft tap eða hagnað af því, eftir því hvernig salan var. Og hv.þm. Borgf. þarf ekki að fara langt aftur í tímann til þess að finna, að Sláturfél. varð fyrir miklu tapi, af því það gat ekki selt kjötið á veturna fyrir það verð, sem svaraði til þess, er borgað var fyrir kjötið á haustin. Hv. þm. þarf ekki að fara langt aftur í tímann til að finna það. En nú er það í fyrsta skipti, sem þetta breytist, og vegna sunnlenzkra bænda vil ég gjarnan spyrja hv.þm. Borgf. að því, hvort bændur eigi ekki víst að fá kjötverðið borgað eins og það verður, eða hvort félagið ætlar að færa það yfir á næsta ár, sem það vanborgar bændum við áætlaða verðinu. Í fyrra - þegar það varð fyrir mestu tapinu, að dómi þm. Borgf. - færði það 17 þús. yfir um áramót sem tapað. Ætlar það nú að færa ágóðann yfir til næsta árs um áramótin, eða borga bændum uppbót? Hún hlýtur að verða nokkuð mikil nú, því það borgar bara 80 aura út, en ætti að geta borgað um 88 minnst. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að áætlaða verðið, sem nú er, myndi vera sama og endanlega verðið, sem bændur fengju. En sú breyt. er einmitt orðin á starfsemi Sláturfél., að það greiðir það verð, sem fyrir kjötið fæst, og endurgreiðir til bænda, ef það fer fram úr áætlaða verðinu. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að þessar breyt. á lögunum væru eðlilegar og til mikilla bóta, og hann hélt því fram, að ég hefði alltaf gengið út frá að leggja til, að lögin yrðu felld úr gildi. En það er langt frá því. Ég hefi talað um allar brtt., eða þær þrjár, sem hv.þm. vill gera á l., og ég hefi sýnt fram á, að 2 af þeim eru óframkvæmanlegar, ef að l. yrðu. Önnur er ef til vill ekki óframbærileg, sú, að láta mann koma austan af Norðfirði í byrjun sláturtíðar til að setjast í n., en hún er a. m. k. lítt framkvæmanleg. Ég hefi sýnt fram á, að það er erfitt nú að segja, hvað þau 1103 tonn af freðkjöti, sem eftir er að flytja úf gefa bændum nettó. Það er sama um saltkjötið, að það er erfitt að segja, fyrir hvaða verð seljast þær á 2. þús. tunnur, sem til eru í landinu. Það er ekki auðvelt að segja fyrirfram, hvað bændur endanlega fá fyrir þær, eða reikna út prósenturnar af nettóverði, sem er óþekkt þegar prósenturnar eiga að reiknast út og borgast, sem sé í sláturtíð að haustinu, eftir frumv. höfundar. Ég vil ennfremur benda á 3. brtt., sem hv.þm. leggur mikið upp úr, að leyfð séu bein viðskipti, og um hana vil ég segja, að hún er ekki til annars en að skapa einstökum bændum sérréttindi, láta nokkra menn sitja að hærra verði, en láta hina fá lága verðið. Það er auðvelt að sýna, að þar er verið að koma á stað misjöfnu kjötverði handa bændum, í stað þess að núv. ástand miðar að því, að allir fái sem jafnast verð. Af þessum ástæðum bað ég hv. 6. þm. Reykv., ef hann væri sá drengskaparmaður, sem hann hældi sér af um daginn, að hann sýndi drengskap sinn í því að taka aftur þessa brtt. Ég kalla hann dreng góðan, ef hann gerir það. Annað, sem fram hefir komið við umr., hefi ég hrakið áður, því að þó sagt sé hér á Alþ., að eitthvað sé svo eða svo, eða eins og krakkar segja, „af því“, þá er ég ekki að eltast við það.

Vill hv.þm. vefengja það, sem ég sagði um samanburð hans?

. Hv. þm.N.-Húnv. veit, að stjórn kaupfélags Húnvetninga hefir gefið upp þetta verð, sem ég nefndi.

En það er rangt

. Ég get ekki sagt um það, hvort stjórn kaupfél. hefir gefið mér rangar skýrslur. En hv.þm. hefir sjálfur séð bréfið og veit, að það, sem ég sagði, er rétt.

En niðurstaðan verður samt röng

. Kjósendaræðu þm. Mýr., sem vitanlega var flutt fyrir þá kjósendur hans, sem hér eru nú á pöllunum, sé ég ekki ástæðu til að svara sérstaklega.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Hv. 2. þm.N.-M. sagðist ætla að gefa mér tækifæri til að grípa fram í fyrir sér, en að það kom hik á mig, stafaði af því, að ég hélt, að þm. væri að verða brjálaður, svo hávær var hann, og ég óttaðist, að framítekt af minni hálfu myndi leiða hv.þm. lengra út á hans óhappabraut, svo að ég vildi heldur doka við. Ég vildi ekki verða til að verka þannig á þm., að hann gerði Alþ. að „bíó“, en ég býst við, af undirtektum áheyrenda, að þeir hefðu ekki sótt meir skemmtun á bíó, þó að þeir hefðu borgað 2 til 3 kr. innganginn. Viðvíkjandi spurningunni um kjötbirgðir Sláturfél. Suðurl., þá er það örugg trygging, að ef leyfður er meiri innflutningur á verðlagssvæðið en nú er, ef haldið er áfram á sömu braut og í fyrra og nú, er það að gera hlut þeirra, er á Rvíkurmarkaðinn selja, verri. Ef sá andi, sem ríkir hjá hv. 2. þm.N.-M., fær að ráða áfram, þá gerir það hlut þeirra verri. Hv. þm. bætti enn við um þessa hluti. Nú dró hann Sláturfél. Suðurl. inn í umr. til þess að þjóna sinni illu lund og sínum vondu ákvörðunum gagnvart þessu félagi. Hann sagði, að félagið hefði rekið starfsemi sína á kaupmannsgrundvelli, en það hefði verið gerð breyting á þessu í haust. Þetta er rangt; það hefir engin breyt. verið gerð. Félagið hefir haldið áfram að borga mönnum út eins og áður; aðeins hefir það dregið úr útborgununum, og liggur það ekki sízt í starfi hv. 2. þm.N.-M. í kjötverðlagsnefndinni, sem afleiðing af þeirri rangsleitni, sem n. hefir beitt félagið, að leyfa því ekki að leggja á fyrir geymslu- og frystikostnaði. Það er þá ekki nema afleiðingin af þeim illa hug til þessa félags og kaupfél. Borgf., sem komið hefir fram hjá hv.þm., að búið er að hrekja þau úr þeirri aðstöðu að geta borgað bændum kjötið út á haustin því verði, sem boðið er í vörurnar. Ef hv.þm. vill í stjórn sinni í kjötverðlagsn. þjóna áfram þeirri lund, sem ég hefi lýst, þá er ekkert líklegra en Sláturfél. Suðurl. verði hrakið úr þeirri aðstöðu að geta borgað bændum út kjötið strax að haustinu. En það skiptir bændur allmiklu máli, hvort borgað er út á haustin eða smámsaman. Það er sýnt, að hv.þm. hefir vitandi vits dregið undan, þegar hann gerði samanburðinn á kjötverðinu. En þegar hann dregur bara fram verð á reyktu kjöti hjá kaupfél. Norður-Þingeyinga, en tekur svo til samanburðar heildarverð á kjöti hjá kaupféI. Borgf. og Sláturfél. Suðurl., þá er ekki hægt að komast lengra í blekkingum. En það skilst, þegar þetta er borið fram af illvilja og fjandskap gegn þessum félögum, til þess að hnekkja afkomu þeirra og spilla fyrir bændum. En þetta kemur úr hörðustu átt frá manni, sem falin hefir verið formennska í n., sem á að sjá fyrir hag bænda, og auk þess falið starf við þá stofnun, sem er almennur félagsskapur bænda, þegar slíku skýtur upp, slíkri meinvættishugsjón gagnvart félagsskap bænda í þessu landi. Bændur verða sannarlega að athuga, hversu lengi þeir hafa slíka menn í sinni þjónustu.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Ég verð að játa, að ég heyrði lítið af því, sem hv.þm.N.-Þ. sagði. Ef hann hefir beint spurningu til hv.þm. Borgf. út af því, sem ég sagði, þá vænti ég, að hann komi henni til mín fyrir 2. umr., svo að ég geti svarað henni. - En ég heyrði þó eitt, sem hv.þm. sagði, að í blaðagreinum mínum væri skipulagsbundin árás á norðlenzka bændur. Ég veit ekki, hví ég ætti frekar að hafa tilhneigingu til að hlynna að sunnlenzkum bændum heldur en norðlenzkum. Hv. þm. hefir líklega ætlað þetta slagorð handa kjósendum sínum, svo að hann stæði sig betur á Norðurlandi. En ég held, að hv.þm. hafi enn ekki gert sér grein fyrir, að með kjötsölulögunum var það meiningin að gera öllum bændum jafnt undir höfði, svo að innanlandsmarkaðurinn yrði bændum að meira gagni, og verðjöfnunargjaldið var sett til að jafna hallann, er aðrir höfðu meiri not að útlenda markaðinum. Ég býst samt ekki við, að menn hafi ætlað að slá því föstu, að kjötverðið yrði sama á öllu landinu, heldur yrði komizt sem næst framleiðslukostnaðinum á kjötinu, en hann er ekki sá sami á öllu landinu. Og það var einmitt hlutverk kjötverðlagsn. að sveigja l. eftir þeirri vitneskju, er hún fengi í þessu efni. Þó Reykjavíkurmarkaðurinn offylltist, þá væri það ekki bændum að gagni neinsstaðar. Það yrði til þess, að kjötið brynni inni og seldist minna verði. Það væri illt bæði fyrir sunnlenzka og norðlenzka bændur, og kæmi engum að gagni. Bezt er, að sem mest af kjötinu væri selt sem næst framleiðslustaðnum, því að þá legðist á það minnstur aukakostnaður. Það er t. d. óheppilegt, ef flytja ætti kjöt úr kjördæmi hv.þm.N.-Þ. hingað til Rvíkur, setja það hér í íshús, ef ekki gengi út, eða senda það héðan til útlanda. Það er bezt að selja framleiðsluna ú þeim markaði, sem er næstur. Verðjöfnunin á svo að vera til þess, að aðrir, sem lengra eiga á markað, biði ekki af halla. Ég vildi bæta því við, að það situr illa á mönnum að tala um skipulagsbundna árás á bændur, sem standa að svona aðferðum gagnvart félögunum hér sunnanlands. Það þýðir ekki á móti að mæla, að þau hafa orðið fyrir hirðuleysi, ef ekki beinum árásum. Það liggur mjög nærri, að fastheldni n. við þau ákvæði l., sem gera slíkt misrétti framkvæmanlegt, gefi til kynna, að ætlazt hafi verið til, að þessi félög yrðu kyrkt, eða ætti að neyða þau til að sleppa sjálfstæði sínu. Hv. 2. þm.N.-M. var í fyrri ræðu sinni að tala um einhvern alheimshugsunarhátt, sem ég hefði. Ég veit ekki, hvort alheimurinn hefði átt að koma þessari hugsun inn hjá mér, eða ég eigi að stjórna alheimsíhaldinu. Þetta var svo háfleygt hjá hv.þm., að ég skildi það ekki. En meiningin átti víst að vera sú, að ég vildi misskipta auðnum milli manna. Hann dró það út af brtt. minni, er fæli í sér, að menn mættu hafa frjálsa slátrun. En ég get sagt hv.þm., að þetta atriði er til að jafna auðinn, ef svo mætti nefna. Það er að koma fjölda bænda á vonarvöl, að þeir eru píndir til að taka á sig mikinn milliliðakostnað, í stað þess að þeir gátu áður komið vörum sínum í verð á frjálsum markaði. Það er því að standa með þeim snauðari og jafna auðinn, ef fylgt er till. minni. Hv. þm. klykkti út með því, að ég hefði verið að hæla mér af drengskap í ræðu minni um daginn. Þetta er vitleysa. Orð hafa þar ekkert að segja. Það verður hver að sýna það í verki og framkomu, hvort hann er drengskaparmaður eða ekki. En þetta kem til af því, að hv.þm. var með glósur til mín og vildi gefa í skyn, að ég væri ódrengur, og var að belgja sig út um það. Og því var ég að svara, en alls ekki að hæla mér neitt fyrir drengskap. Ég þarf ekki að gefa frekari skýringar á þessu, en það, sem hv.þm. fór fram á, að ég tæki till. mína aftur, æti mitt eigið afkvæmi, eins og stundum hefir komið fyrir hans flokksmenn, þá tel ég það ekki neinn drengskap. Drengskapur er að fylgja fram máli sínu, hvort sem fleiri eða færri eru með því, en ódrengskapur að láta sveigjast frá því, sem menn álíta rétt vera.

Páll Zóphóníasson Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði síðast, langar mig til að spyrja hann einnar spurningar og vita, hvort hann vill svara mér eða ekki. Hann hefir ekki svarað því áður. Ég sagði, að Sláturfél. Suðurl. hefði breytt um starfsaðferðir, og það hefði áður starfað á kaupmannsgrundvelli. Hv. þm. mótmælti því og sagði, að það hefði ekki starfað áður sem kaupmaður. Þetta er vitleysa, því að það hefir rekið verzlun sína með tapi eða ágóða undanfarið, eftir því hvernig salan hefir gengið, - keypt kjötið ákveðnu verði á haustin, og aldrei borgað það eins og það sýndi sig að það varð að sölu lokinni. Nú hefir það áætlað verð á kjöti svo lágt, að það geti borgað bændum uppbót síðar. Ef það hefir ekki breytt um starfsaðferðir, þá er mér nú spurn: Ætlar félagið að starfa áfram eins og kaupmaður, og eiga bændur þá ekki að fá þá uppbót, sem þeim hefir verið lofuð? - Mér er spurn: Á það að verða þannig?

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Þetta er bara tóm vitleysa, eins og yfirgnæfandi meiri hluti af því, sem hv.þm. hefir sagt um allt þetta mál. Sláturfél. hefir alltaf borgað mismunandi mikið til bænda, eftir því hvað verðið hefir verið hátt. En að Sláturfél. hefir neyðzt til að ákveða minni útborgun til bænda nú, er afleiðing af hinni sorglegu reynslu frá síðasta ári og störfum kjötverðlagsn. Viðvíkjandi spurningunni, hvort við ætlum ekki að borga bændum uppbótina, vil ég svara því, að Sláturfél. Suðurl. hefir alltaf borgað uppbót. Það borgaði yfir 40 þús. kr. uppbót árið áður en kjötverðlagsn. fór að starfa. Það er þess vegna undir starfi kjötverðlagsn. komið, hvort Sláturfél. Suðurl. getur borgað uppbót á þessu ári. Er því mjög seilzt um hurð til lokunnar þegar hv.þm., sem hefir þetta í hendi sér sem form. kjötverðlagsn., spyr mig, hvort Sláturfél. borgi uppbót á þessu ári. Verði einhver afgangur af rekstri félagsins, verður að borga hann sem uppbót, en það fer eftir því, hvort kjötverðlagsn. gengur nú í réttlætisáttina gagnvart þessu félagi frá því, sem verið hefir, eða ekki. Hv. þm. svarar þessu með sinn starfi í kjötverðlagsn.

Gísli Guðmundsson Hv. þm. Borgf. hefir flutt tvær ræður síðan ég talaði áðan, og hefir mælzt skörulega eins og hans er vandi, - a. m. k. talaði hann í fullri hæð. En þrátt fyrir það hefir honum ekki unnizt tími til þess að svara fyrirspurninni, sem ég gerði til hans og taldi eðlilegt fyrir hann að svara, - nefnilega hverjir hefðu ráðið kjötverðinu á innlenda markaðnum áður en kjötlögin komu. Ég bar fram þessa spurningu í tilefni af því, að hv. 6. þm. Reykv. hafði lagt mikla áherzlu á það, að áður en kjötlögin komu hefðu félög bænda á Suðurlandi ráðið þessu verði. Ég benti á, að einmitt þá hefði verðið verið miklum mun lægra en síðan kjötl. komu. Því spurði ég hv.þm. Borgf., hvort rétt hafi verið hjá hv. 6. þm. Reykv., að bændur hefðu virkilega sjálfir ákveðið verðið. Hv. þm. Borgf. vildi ekki svara þessu, en sagði, að ég skyldi spyrja hv. 6. þm. Reykv. um það. Ég gerði það ekki, því að ég bjóst við, að hv.þm. Borgf. myndi vita þetta betur en hv. 6. þm. Reykv. Urðu mér það vonbrigði, að hv.þm. svaraði ekki. En ég veit raunar, af hverju tregða hv.þm. stafar. Ég verð að segja það út af þeim umr., sem fram hafa farið upp á síðkastið, að mér þykir það undarleg staðhæfing hjá hv.þm., þegar hann talar um illvilja hjá þeim mönnum, sem eru að hreyfa því, að rétt væri að vinna að því, að færa niður sölukostnað hjá félögum bænda. Það er illvilji af einkennilegu tægi. Ég minnist þess, að hv.þm. Borgf. hefir talað mjög mikið um það á mannamótum, að hann vilji færa niður rekstrarkostnað ríkisins. Er það af illvilja í garð þjóðarinnar? Ég hefi ekki álitið þetta tal hans af illvilja sprottið, en samkv. hans orðum áðan má álykta sem svo. Hv. þm. virðist viðurkenna, að kjötframleiðslan sunnanlands fullnægi ekki Reykjavíkurmarkaðnum, og þess vegna álítur hann óhjákvæmilegt að flytja að eitthvað af kjöti frá öðrum verðlagssvæðum, en þó ekki fyrr - segir hann - en séð er, hve miklu Reykjavíkurmarkaður tekur við af kjöti, sem framleitt er sunnanlands. Eftir því mætti ekki flytja neitt kjöt af öðrum verðlagssvæðum hingað fyrr en komið er það langt, að hægt er að sjá, hvað selzt hefir á markaðnum hér, því að eftir framkomnum upplýsingum liggja ekki fyrir ákveðnar tölum um það, hvers Rvíkurmarkaður þarfnast af kjöti. Hv. þm. Borgf. var spurður mörgum sinnum um það áðan, hvort honum væri kunnugt um þetta, eða hvort hann hefir gert nokkra rannsókn í þessu efni; og hann gat ekki svarað. Það er ekki von. Hann veit það ekki, og menn vita það yfirleitt ekki. Það liggja engar rannsóknir fyrir. Þess vegna verður kjötverðlagsnefnd að fara eftir áætlun, hugsa sér fyrirfram, hve mikið muni seljast á þessum markaði. Er augljóst, að óþörf eru stóryrði til ámælis í garð kjötverðlagsn., sem hefir þá eina aðferð, sem henni er skylt og hægt er að hafa. Annars efa ég, að hv.þm. Borgf. geri bændum greiða með því að ræða þetta mál á þann hátt, sem hann gerir. Hann þykist tala sem fulltrúi þeirra og gerir það með hávaða og æsingu. Bændur eru hvorki hávaða- eða æsingamenn. Þeir vilja láta ræða málin með rósemi og stillingu og að rök séu borin fram, en ekki tóm stóryrði né hávaði. Hv. 6. þm. Reykv. sagði út af orðum mínum áðan, að ef hann hefði ráðizt á hagsmuni norðlenzkra bænda í þessu máli, þá hafi hann gert það óvitandi. Ég skal náttúrlega taka það gilt sem afsökun af hans hálfu, að þau skaðræðisverk, sem hann hefir framið í þessu máli, hafi verið framin óafvitandi. Annars er það ekki í fyrsta sinni með flutningi þessa frv., sem þessi hv.þm. hefir ráðizt á hagsmuni manna í þessum landshlutum. Ég minnist þess, að bæði hann og flokksmenn hans héldu ýmsar ræður í fyrravetur á Suðurlandi um það, að það væri ákaflega óréttlátt, að sunnlenzkir bændur, sem aðallega nota sunnlenzka markaðinn, borga verðjöfnunargjald. Rökin voru þau, að það munaði svo miklu á kostnaði við að framleiða kjöt á Suðurlandi og Norðurlandi. T. d. sagði hv. 6. þm. Reykv. í þessum umr., að í einu sérstöku héraði, sem ég er kunnugur, væri framleiðsla á kindakjöti svo auðveld, að flest ár kæmu þessar skepnur ekki í hús, og þyrfti ekki að kosta neinu til þeirra. Svo vildi til, að við vorum seinna saman á fundi í þessu héraði, og minnti ég þm. á þau orð, sem hann hafði talað í fjarlægðinni, og óskaði eftir, að hann bæri sig saman við bændur um það, hvort hann hafi hermt rétt. Þá brá svo undarlega við, að hann fór hjá sér og vildi ekkert úr því gera, að hann hefði nein slík ummæli látið sér um munn fara, a. m. k. hefði hann þá gert það óafvitandi. Og þannig fór það þá, að hann færðist undan því að standa reikningsskap á þessum ummælum sínum. En mér finnst, að þetta hefði átt að kenna þessum hv.þm., að hann ætti ekki yfirleitt að halda þessari starfsemi sinni áfram, - að það er yfirleitt ekki ástæða til að sýna norðlenzkum bændum sérstakan fjandskap.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég ætla bara að segja hv.þm.N.-Þ. það, að honum ferst ákaflega illa að gerast siðameistari í þessari hv. deild og tala til manna um það, hvernig þeir skuli haga framkomu sinni. Ég hefi áður við annað tækifæri bent á, að honum ferst þetta e. t. v. allra manna verst. Það getur verið, að ég misskilji þá fyrirspurn, sem hann segist hafa borið fram út af orðum hv. 6. þm. Reykv. En það er ekki þannig, að ég vilji ekki svara þessu. Ég er reiðubúinn til þess. Það er rétt, að bændur hafa haft á Rvíkurmarkaði ákvörðunarrétt um útsöluverð um langt skeið, allar götur frá 1907. Verðið hefir verið mismunandi hátt, eftir því, hver aðstaðan hefir verið til sölu á innanlandsmarkaði. Nú var það svo 1932, að verðið komst þá einna mest niður á erlendum markaði, t. d. á frystu kjöti. Og m. a. varð afleiðing þess, að verð á innanlandsmarkaði lækkaði nokkuð árið 1933. Og þá voru það vitanlega sömu bændurnir, sem ákváðu verðið. Verðið hefir sem sagt gengið upp og niður eftir atvikum. Ég hefi aldrei mælt á móti því. Og á því byggist minn stuðningur við kjötsölulögin, að ég vildi veita framleiðendum aðstoð til að halda verðinu jöfnu, eða jafnara en ef slík l. ekki væru til. Þess vegna þarf ekki að toga úr mér neina viðurkenningu þess, að kjötlögin hafi veitt stuðning í þessu efni, enda er ég stuðningsmaður þeirra l. Það eina, sem ég átaldi kjötverðlagsn. fyrir, er það, að hún hefir dregið niður verðið bjá þeim bændum, sem selja á Rvíkurmarkaði, frá því, sem ákveðið var um haustið, með þeim ráðstöfunum, sem ég lýsti. Hv. þm. þóttist hneykslast á því, að ég hefði beint til hv. 2. þm.N.-M., að hann hefði sýnt illvilja til þessara félaga. Ég hefi ekki beint neinu slíku til hv.þm.N.-Þ., og var ástæðulaust fyrir hann að taka upp þykkjuna fyrir hv. 2. þm.N.- M. En orð mín voru rökstudd fullkomlega, og þarf engu við að bæta. Hv. þm. kvað ekki hægt fyrr en löngu seinna að sjá fyrir, hvað mikið þyrfti að flytja á Rvíkurmarkað til viðbótar því, sem fyrir væri. En þetta er rangt. Strax þegar áætlað er í félögunum um slátrun á haustin, er hægt að sjá, hve mikil hún muni vera á þessu svæði. Í lok sept. og byrjun okt. er hægt að sjá nokkurn veginn með vissu, hvað þurfi að flytja á markaðinn til viðbótar. Þess vegna var tal þm. um þetta einskis virði. - Fleira þarf ég víst ekki að taka fram út af orðum hv.þm.N.-Þ.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Af því að hv.þm.N.-Þ. beindi til mín sérstökum orðum persónulega, stend ég upp. Ég ætlaði raunar að biðja um orðið til þess að segja mína skoðun um það, sem hv.þm. Borgf. hefir nú svarað, en þarf þess ekki frekar. Ég hélt nú sannast að segja, að það væri alveg nóg fyrir þennan hv.þm. að bera fram sína þingmannlegu hryggðarmynd, þó að hann ekki drægi fram þá hryggðarmynd, sem hann hefir gefið á fundum utan þings. Hann þóttist herma það, sem ég sagði á fundi við sunnlenzka bændur. Ég hefi aldrei verið á fundi með þessum þm. með sunnlenzkum bændum. En þennan tilbúna þvætting bar hann á borð í Þingeyjarsýslu sér til framdráttar. Á fundi á Suðurlandi sagði ég það, sem ég hefi alstaðar sagt, að verðjöfnunargjaldið eigi því aðeins rétt á sér, að eitthvað komi á móti. Það vita allir, að verðjöfnunargjaldið er endurgreiðsla fyrir innlenda markaðinn. En ég hefi sýnt með frv., að ég vil láta það vera óbreytt á Suðurlandi, gegn því, að Sunnlendingar njóta nokkurrar verndar á markaðnum. Þetta hefi ég sagt sunnlenzkum bændum, og ekkert annað. Og ég get bætt við, að flestir bændur, sem ég hefi talað við, eru vel tilleiðanlegir til að borga þetta ríflega verðjöfnunargjald, ef þeir fá forgangsrétt að Rvíkurmarkaði. Þegar þessi hv.þm. kom til kjósenda sinna, þurfti hann að gylla sig á allan hátt. Ég ámæli honum ekki fyrir það, ég sá þörfina fullkomlega. Það var það helzta, að hann væri svo mikill vinur bænda, - kannske einhver munur eða þessi höfuðfjandi bændanna, - og svo sagði hann sögur um það, hvernig ég hefði rægt bændur og afflutt þá á allan máta. Það var þá þetta, að ég hefði stælt sunnlenzka bændur upp í því að borga ekki verðjöfnunargjald til Norðlendinga, af því að þeir framleiddu kjöt miklu ódýrara. Ég fór nú ekki meir hjá mér en það, að ég bar það undir bændur sjálfa, hvort þeir framleiddu ekki ódýrara kjöt en Sunnlendingar. Auðvitað sagði ég um leið, að það væri ekki nema heilaspuni þessa manns, að ég hefði stælt Sunnlendinga gegn verðjöfnunargjaldi, og ennfremur að ég hefði sagt, að það kæmi aldrei kind í hús í Norður-Þingeyjarsýslu! Ég spurði þá, hvort sanngjarnt væri, að þeir hefðu engu meira fyrir sína vöru, sem framleiddu hana með meiri fyrirhöfn. Ég spurði þá, hvort þeir væru ekki samdóma um það, að ef Sunnlendingar borguðu verðjöfnunargjald, ættu þeir að hafa forgang að Rvíkurmarkaði. Og ég held, að hv.þm.N.-Þ. hafi haft hina mestu smán af þessari tilraun sinni til að gylla sig á minn kostnað. En innræti hans leiddi hann út í þá ófæru að ætla að ausa annan mann auri. Ef hann tyllir á sig lánuðum og stolnum fjöðrum, virði ég honum það til vorkunnar, en hitt verður hann að þola refsingu fyrir, þegar hann slettir úr klaufum sínum á saklausa menn.

Gísli Guðmundsson Það er leiðinlegt, að þessi fáu orð, sem ég sagði, hafa orðið til að hleypa upp í hv. 6. þm. Reykv., því að það er ekki vel gert að ergja hans stirðu lund, og var ekki ásetningur minn. Ég vík þá að hv.þm. Borgf. Hann svaraði fyrirspurn minni, - að vísu fremur ógreinilega, en þó þannig, að ég verð að telja, að nægi. því að hann gaf yfirlýsingu um það - og geri hann aths., ef ég hefi ekki rétt eftir honum -, að kjötsölulögin hafi hjálpað bændum til að fá viðunandi verð fyrir kjötið. Þá er þar með fallið, eins og hver önnur vitleysa, það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði nú (eins og oftar), að það hafi verið tekinn einhver réttur af bændum til þess að ákveða nógu hátt verð. Ég ætlaði mér að láta hv.þm. Borgf. kveða niður vitnisburð hv. 6. þm. Reykv.; og það hefir hann nú gert. Það er vitanlega alveg rétt hjá hv.þm. Borgf., að þegar komið er fram yfir sláturtíð, er hægt að fá öruggar skýrslur um það, hve miklu slátrað er á hverjum stað og hve mikið kemur af kjöti á markaðinn. En það er ekki hægt að vita fyrirfram, hver neyzlan verður, en það er það, sem er aðalatriðið í þessu máli og gerir það að verkum, að kjötverðlagsn. verður fyrirfram að áætla um, hve mikið kjöt muni þurfa til að fullnægja eftirspurninni. Fleira þarf ég ekki að segja við hv.þm. Borgf. Ég ætlaði að bæta nokkrum orðum við til hv. 6. þm. Reykv. En ég sé, að hann er farinn út, svo að ég lofa honum að hvíla í friði.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að leggja út í að ræða um einstakar gr. eða brtt. við þetta frv., en ég vildi aðeins láta í ljós undrun mína yfir þeirri löggjöf, sem hér er á ferðinni. Mér er í raun og veru alveg óskiljanlegt, hvað allt þetta á að þýða, nema hér sé bara einn liður í þeirri stefnu, að löggjafarvaldið eigi að hafa yfirleitt hönd í bagga með öllum sköpuðum hlutum, sem borgararnir taka sér fyrir hendur. Það hefir svo sem tíðkazt, að löggjafarvaldið hafi sett ákvæði um það, hvernig menn ættu að klæðast, hversu fjölmennar veizlur menn mættu hafa o. s. frv. Það er alveg eins og hér eigi að fara að leggja út á slíka braut, en mér er alveg óskiljanlegt, hvaða ástæða önnur getur verið fyrir þessu frv., og ég vildi gjarnan fá skýringu á þessu hjá þeim hæstv. ráðh., sem stendur að þessu frv. Ég sé, að hann er því miður ekki við. Ég hefi farið í gegnum grg. og reynt að finna þar ástæður fyrir frv., en þar er ekkert að finna, sem réttlæti flutning frv. Þar er að vísu sagt, að önnur ríki láti þessi mál mjög til sín taka, og er svo að sjá, að ástæðurnar fyrir flutningi frv. séu þær, að t. d. Englendingar og Þjóðverjar hafa slíka löggjöf. Þessar þjóðir hafa stórkostlegar vopnaverksmiðjur og hernaðarbákn með höndum, og það er af því, að þær hafa löggjöf um þessi stórkostlegu mál sín. En hvers vegna ætti að vera nauðsyn að setja lög um þetta hér á landi, þar sem enginn hernaður er og hefir ekki verið öldum saman? Mér er þetta alveg óskiljanlegt, og ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort nokkuð það sé að gerast í okkar þjóðfélagi, leynt eða ljóst, sem geri þessa ráðstöfun nauðsynlega. Maður gæti hugsað sér, að hér væru hópar manna farnir að ganga alvopnaðir eða að miklar vopnabirgðir hefðu fundizt einhversstaðar í landinu, sem settu þjóðfélagið í hættu. Ef svo væri, gæti ég skilið, að slíkt frv. kæmi fram. En þá finnst mér, að gefa ætti einhverja yfirlýsingu um það. Annars lítur út fyrir, að hér sé um hreinan skrípaleik að ræða, að setja hér á eftirlit um vopnaburð og sölu á skotvopnum. Ég verð að segja, að mér finnst það nánast hlægilegt að kalla þetta skotvopn og tala um sprengjur í frv. Það er eins og verið sé að gefa til kynna, að hér sé vopnaburður í uppsiglingu. Samkv. 2. gr. skal halda skrá yfir alla menn, sem hafa leyfi til að hafa vopn í vörzlum sínum. Ég veit ekki, hvernig það er nú í sveitum, en í mínu ungdæmi var ekki til það heimili, sem ekki var byssa á. Það var beinlínis einn liður í búskapnum, að menn notuðu byssur, sérstaklega til fugladráps. Það eru mörg dæmi til þess, að menn hafi haft þó talsverðar aukatekjur af því að skjóta rjúpur á haustin, þegar sæmilegt verð hefir fengizt fyrir þær. Það, að gera skrá yfir öll skotvopn í landinu, er hreint ekki svo lítið starf. Að ég nú ekki tali um þá óendanlegu skriffinnsku, sem leiðir af því, að hver maður þarf að sækja um það til skrifstofunnar í hvert skipti, ef hann skemmir byssu sína eða leggur niður byssu og vill fá sér nýtt verkfæri. Þarf hann þá að sanna fyrir rétti, að hann þurfi á byssunni að halda atvinnu sinnar vegna og annað slíkt. Mér finnst þetta satt að segja svo einkennileg löggjöf, ef ekki liggja til grundvallar fullnægjandi ástæður, t. d. það, að stj. hafi komizt að því, að verið sé að hrúga upp vopnabirgðum í landinu og líkindi séu til, að gera eigi vopnaða árás á þjóðfélagið. Ég er ekki svo mikill lögfræðingur, að ég viti, hvort nokkur stoð er til í l. nú til þess að hefta slíkt. Ég vil benda á, að hér er ekkert um það sagt, hver á að hafa þetta eftirlit með höndum, en mér skilst, að það sé ríkisstj., og það er sagt í grg., að stj. eigi að hafa með höndum að vaka yfir vopnasölu og vopnaburði í landinu. Eina vitið, sem hægt er að fá út úr þessu frv., er það, að ríkisstj. sé að búa sig undir að vopna sig og ætli sér að vita vel um styrk andstæðinganna. Ég ætla ekki að gera stj. getsakir um, að hún ætli að taka einræði og styðja það með vopnavaldi, en frv. bendir á, að þetta sé hernaðarráðstöfun í landi, þar sem ekki er vitað, að neinn hernaður sé í. Það væri æskilegt, ef hæstv.forsrh. vildi færa meiri ástæður fyrir þessu en þá, að Englendingar og Þjóðverjar vilja hafa l. um sína stórkostlegu vopnaframleiðslu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. hefir spurzt fyrir um ýmislegt viðvíkjandi þessu frv., og ég skal reyna að verða við því að svara þeim fyrirspurnum með örfáum orðum. Það er þá fyrst og fremst það, að ég hafi ekki borið fram neinar ástæður fyrir því, að þetta frv. er fram komið, og að til þess gætu ekki legið aðrar ástæður en þær, að hér bæri meira á vopnaburði heldur en verið hefir og að flokkar manna gerðu tilraunir til þess að safna að sér vopnum. En ég get ekki verið sammála hv.þm. um, að það réttlæti það að bera fram svona lagað frv. En það er fyrst og fremst vegna þess, að það eru fleiri en Þjóðverjar og Englendingar, sem hafa slíka löggjöf. Ég veit ekki betur en að það séu allar þjóðir, sem banna mönnum alveg að bera vopn nema með leyfi. Ég veit ekki betur en að Danmörk og Svíþjóð hafi svona lög hjá sér. Þetta sést bezt á því, að útlendingar, sem hingað koma, gera talsvert að því að kaupa hér byssur, af því að þeir geta keypt þær hér frjálst, en þurfa leyfi til þess annarsstaðar. Þetta er ekki vegna þess, að menn búist við samtökum til þess að ráðast á ríkisvaldið, heldur vegna þess, að það er talið eðlilegt, að menn, sem hafa svona hættulega hluti í vörzlum sínum, þurfi að fá leyfi til þess. Ég segi ekki, að það séu margar þjóðir, sem hafa það sjónarmið, að koma í veg fyrir, að hópar manna geti vopnað sig. Mér finnst því eðlilegt, að við tökum upp sömu reglu um þetta og nágrannar okkar hafa. Það má líka færa ýmsar aðrar ástæður fyrir því, og ég get fært fram ýms rök fyrir þessu af þeirri reynslu, einmitt af þessu atriði, sem við höfum hér og ég vænti, að hv. 1. þm. Reykv. geti tekið nokkurt tillit til. - Áður en ég sný mér að því vil ég þó minna á, að hv.þm. gat sérstaklega um, að þetta væri falið ríkisstj., - að ríkisstj. ætti að gefa mönnum leyfi til að bera vopn o. s. frv. Það er vitanlega ekkert óeðlilegt við það, því að það eru alstaðar lögreglustjórarnir, sem hafa þetta með höndum, og því ekkert öðruvísi hér heldur en annarsstaðar, þar sem slíkt leyfi þarf. - Viðvíkjandi því, hvort þetta væri réttarnauðsyn, að setja þessar reglur, vil ég benda á, að við höfum rekið okkur á það í starfi lögreglunnar, að unglingar, niður í 8-10 ára, fari með skotvopn hér niðri við höfn, og það hefir hvað eftir annað legið við tjóni, og meira að segja orðið tjón að. Þetta stafar af því, að hvaða óviti sem er getur gengið í búðirnar og keypt vopn eftir eigin geðþótta. Það hefir líka tvívegis komið fyrir hér, að innbrotsþjófar á síðasta ári hafa verið vopnaðir með skammbyssum, og mér finnst óþarfi að gefa slíkum mönnum frjálsræði til að vera vopnaðir eftir því sem þeim þóknast. Mér virðist þessi ástæða vera alveg nægileg rök, og meira en það, fyrir því, að þetta frv. verði að l. - Það er talað um það, að sú skrifstofa, sem hefir með höndum að gefa út leyfin, verði geysilegt bákn, en þetta hefir ekki við nein rök að styðjast, því að þetta hefir alstaðar reynzt lítið verk, vegna þess að skotvopnin endast lengi og jafnvel heila mannsaldra, og það verður lítið verk að halda þessu við eftir að búið er að koma skrásetningunni á. En þó að það sé þannig alveg næg ástæða fyrir hendi til að setja þessi lög, að þessar reglur gilda í öllum siðuðum menningarlöndum, og vegna þess að við höfum rekið okkur á, að það er nauðsynlegt að koma í veg fyrir, að óvitar og unglingar fari með þessi vopn sér og öðrum til tjóns, eins og nú á sér stað, og ennfremur afbrotamenn, sem þjóðfélagið þarf að berjast við, og svo er því ekki að leyna, að á þessum tímum, þegar tíðkast fyrirsátir, sem maður fyrir nokkrum árum hélt að gætu ekki komið fyrir, þá er rétt að fyrirbyggja, að menn geti hópazt saman og notað hættuleg vopn. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur veruleg brögð verði að þessu nú, en það er of seint að gera varúðarráðstafanir. þegar allt er komið í óefni og menn búnir að birgja sig upp með vopn í stórum stíl. Ég álít tvímælalaust, að það eigi að setja slíka löggjöf áður en til þessa kæmi, og þetta frv. sé því þarft og nauðsynlegt og eigi að verða að lögum.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi segja eitt orð út af þessu frv. út frá hagsmunum míns kjördæmis og hins næsta, nefnil. Eyjafjarðarsýslu. Ég hefi heyrt frá hv. 1. þm. Reykv. og öðrum lærðum mönnum mikinn efa um það, hvort nokkur ástæða sé til að hafa eftirlit með skotvopnum. Ég fer ekki út í þá hlið, sem mest hefir nú verið deilt um og snýr að hernaðinum, en halla mér aðeins að því, sem hv.þm. vék að í sinni fyrstu ræðu og við þekkjum flestir, að byssa hefir víðast verið til á heimilum. En síðan mótorbátarnir komu og byssurnar hafa haldizt við hjá hverjum dreng, hefir æðarvarpið ekki haldizt við. Það er staðreynd, að í öllum varplöndum við Eyjafjörð - og auðvitað annarsstaðar, þó að ég þekki þar ekki til - hefir æðarvarpið stöðugt farið minnkandi, og er nú svo komið, að það er ekki nema svipur hjá sjón. Af hverju stafar nú þetta? Jú, það stafar af því, að æðarfuglinn er drepinn af farandmönnum, sem koma t. d. frá Akureyri og geta á svipstundu farið um allan fjörðinn og borið sig eftir fuglinum hvar sem hann er. Ég álít, að það eigi að vera hæfilega mikið til af byssum, eins og mér skilst, að við séum sammála um, hv. 1. þm. Reykv. og ég. Það er ákaflega auðvelt t. d. fyrir lögregluna á Akureyri að vita, hvaða menn það eru þar, sem stunda veiðar með fuglabyssum sem skynsamlega atvinnu, eða hverjir eru líklegir til að vera á óeðlilegum veiðum eftir æðarfugli. Ég greiði því atkv. með þessu frv.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég gerði nokkrar aths. við frv. þetta í gær, en forsrh. var ekki við þá, en nú hefir hann gert nokkra grein fyrir því, í hvaða tilgangi frv. er borið fram. Það má vel vera, að ekki sé ástæðulaust með öllu að setja einhverjar reglur hér að lútandi. En þó að maður líti svo á, að ástæða sé til að takmarka heimild manna til þess að bera vopn, þá álít ég, að í þessu frv. eins og það er séu þær takmarkanir allt of miklar. Hv. frsm. - ég ætla að það hafi verið hv. 2. þm. S.-M. - gat þess, og lagði mikla áherzlu á, að þetta væri ekki annað en umgerð utan um reglugerð. Þetta er rétt og það hefir mér verið ljóst frá upphafi. En það er hægt að skera þá umgerð svo þrönga, að í henni rúmist ekki annað en lögin sjálf. - Í 2. gr. eru ákvæði um það, að þeim einum skuli veitt þetta leyfi, sem sýna skilríki fyrir því, að þeim sé það nauðsyn atvinnu sinnar vegna. Þegar lög mæla svo fyrir, get ég ekki betur séð en að það sé bundið við að setja reglugerðina í samræmi við þetta ákvæði l. Nú er það svo, eins og ég setti fram í gær, að það eru fáir menn á landinu, sem geta sýnt skilríki fyrir því, að þeim sé það nauðsyn atvinnu sinnar vegna að hafa skotvopn. Það má segja, að það sé nauðsynlegt fyrir þá menn, sem lifa á kvikfjárrækt, að hafa skammbyssu til þess að slátra fé. En fyrir utan þetta er naumast hægt að segja, að mönnum sé nauðsyn að hafa byssu. Hinsvegar er það til afarmikilla þæginda, og fyrir suma talsverð tekjuaukning af veiðum, og þá sérstaklega rjúpnaveiðum. Það er líka sérstaklega nauðsynlegt fyrir menn í sveitum að hafa byssu til taks, ef á þarf að halda, og eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði, hefir það verið svo að segja undantekning, að ekki sé til byssa á bæ. Nú skilst mér, að eftir ákvæðum frv. eigi að svipta þessa menn réttinum til að eiga byssu, og taka þær af þeim, sem nú eiga þær. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvernig eigi að fara með þessar byssur. Ekki verða þær þó teknar án endurgjalds. Nú er fjöldi manna, sem eiga byssu, sumpart til skemmtunar og sumpart til þess að fá einhverjar aukatekjur af veiðum. Auk þess margir, sem miklar kyrrsetur hafa og vilja fara á veiðar sér til hressingar, því að eins og ég gat um í gær, þá er skotlistin góð íþrótt, sem æfir höndina, augað og hugann. Er meiningin, að ríkið kaupi allar þessar óþarfa byssur á landinu? Og er það meiningin með frv., að það eigi skilyrðislaust að neita mönnum um að hafa byssur til skemmtunar eða æfinga? Er ekki hægt að ná þeim tilgangi, sem ráðh. ætlast til, þó að þessu ákvæði sé breytt og þó að mönnum, sem engin ástæða er til að ætla, að misnoti byssur, sé leyft að hafa þær, þó að þeir noti þær ekki í atvinnuskyni? Þetta vildi ég, að hæstv.forsrh. og n. vildi athuga nánar til 3. umr. - Hv. frsm. virðist hafa skilið orð mín þannig, þegar ég var að tala um, að það þyrfti nánar að skilgreina orðið vopn, að ég væri beinlínis að hártoga þetta orðalag í frv. Það er öðru nær. Ég segi eins og er, að þarna í 2. málsgr. 1. gr., þar sem segir svo: „Í reglugerðinni skal ennfremur kveðið á um heimild manna til að hafa vopn í vörzlum sínum, og skulu þau ákvæði einnig ná til þeirra vopna, skotfæra, eldvopna o. s. frv., sem eru í vörzlum einstaklinga, félaga og firma við gildistöku laga þessara“, er ómögulegt að sjá annað en að hér sé eingöngu átt við skotvopn. En sannleikurinn er sá, að það er alveg eins mikil ástæða til þess að hindra menn frá að bera á sér annarskonar vopn, eins og t. d. lagvopn og annað slíkt. Hæstv. forsrh. tók fram og lagði áherzlu á, að lög svipuð þessum væru til í öllum löndum Norðurálfunnar. Ég verð að játa, að mér er ókunnugt um þessa löggjöf í nágrannalöndunum, en held þó, að óvíða séu jafnströng ákvæði eins og hér ræðir um. Og ég er hræddur um, að Englendingar kynnu því illa að mega ekki bera byssu nema til atvinnu, eins og skotlistin er vinsæl þar í landi. Ég get ekki skilið, að slík löggjöf geti gilt þar, og ég hygg helzt, að þau séu óvíða svona ströng, og jafnvel hvergi.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Rang. hefir nú gengið inn á í höfuðatriðum, að það muni vera nokkur nauðsyn að setja einhver ákvæði um þetta, sem frv. fjallar um.

Ég sagði ekki annað en það, að það væri ekki alveg ástæðulaust

. Mig furðar ekkert á því, því að vitanlega kemur ekki til mála, að ekki séu einhverjar reglur um þetta hér eins og annarsstaðar. En það er rétt hjá honum, að höfuðtilgangur frv. er að fyrirbyggja, að unglingar og óvitar og misindismenn þjóðfélagsins, hvers kyns sem eru, geti haft vopn eftir því sem þeim þóknast. Að öðru leyti hafa aðfinnslur hv.þm. við frv. við talsverð rök að styðjast. Frv. var í upphafi þannig úr garði gert, að 2. gr. var ekki í því, en henni var bætt inn í siðar til þyngingar á ákvæðum 1. gr. Það er þess vegna rétt hjá hv.þm., að það sé eðlilegt, að 2. gr. væri dálítið öðruvísi en hún er. Það liggur hér fyrir brtt. á þskj. 552, og tel ég rétt, að hún verði samþ. Hún nær alveg því, sem hv. 2. þm. Rang. er að óska eftir að verði tekið inn í frv. Orðið „gagnlegt“ í brtt. í sambandi við orðið „aðalregla“ í frv. verður að álítast nægilega rúmt, og ég mæli með því, að þessi brtt. frá hv.þm. Dal. verði samþ., og hljóðar þá greinin á þá leið, að það sé aðalregla að afhenda ekki öðrum skotvopn en þeim, sem sé það gagnlegt eða nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Annars er svo hægt að athuga það nánar fyrir 3. umr., ef þetta þykir ekki nógu skýrt. Aðaltilgangurinn með frv. var sá, sem ég gat um áðan, og aðalatriðið er, hvort menn geta orðið sammála um, að þessar reglur skuli settar. Um formsatriðin er svo alltaf hægt að koma sér saman, eins og t. d. það, að í 2. gr. sé haft orðið skotvopn heldur en vopn. Ef til vill er það eðlilegra og betur í samræmi við 1. gr., en þetta ósamræmi stafar af því, að 2. gr. var sett inn á eftir, og það er hægt að laga og þarf ekki að verða þrándur í götu frv.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Hér er aðeins um smámál að ræða, sem ég vænti, að geti gengið greiðlega gegnum d. Það er um það að ræða í þessu frv., að flytja til prestssetur á einum stað frá því, sem nú er. Er það vegna þess, að núv. sóknarprestur hefir þegar skipt um bústað og verið alllengi búsettur annarsstaðar heldur en upphaflega. Frv. fylgja á þskj. 336 meðmæli hans með því, að þessi breyt. sé gerð. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en legg til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv.allshn., og vil ég beina þeim tilmælum til hennar, að hún afgr. það fljótlega.

Sigurður Kristjánsson Ég þakka hv.n., að hún hefir fallizt á þetta frv. Sýnist mér ekki skipta máli, þó þessi orðabreyt. sé gerð á því, þar sem gert er ráð fyrir, að framkvæmdin verði hin sama.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) Allshn. hefir orðið sammála um að mæla með, að þetta frv. nái fram að ganga, með þeirri einni breyt., að í staðinn fyrir, að það sé skylt að veita þá undanþágu, sem frv. ræðir um, skuli það vera heimilt. Er út frá því gengið, að þessi undanþága verði veitt í þeim tilfellum, þegar yfirfiskimatsmaður mælir með því og rétt þykir að veita hana, og þykir því fara betur á að hafa þetta heimild heldur en skyldu.