Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson Í frumv. því, er hjer liggur fyrir, er ráðgert að selja stóreign, er landið á, og tel jeg, að betur hefði farið á því, að slíkt mál hefði komið frá stjórnarráðinu. Síðan prestalaunalögin 1907 komust á, eru prestar launaðir úr landssjóði (prestalaunasjóði); allar afurðir af kirkjueignum renna því í prestalaunasjóð. Þess vegna er það, að kirkjueignirnar eru nú landseignir, og það vald, er fer með þær, er stjórnarráðið en ekki kirkjustjórnin. Háttv. flm. gat þess, að farið hefði verið með málið til stjórnarráðsins, og það vísað því frá, en jeg efa, að þetta sje rjett hjá honum. En hafi stjórnarráðið vísað málinu frá sem því óviðkomandi, þá hefur það gert rangt, því það á að meðhöndla slík mál, en ekki biskup, er lítur meira á hag kirknanna en landssjóðsins. Jeg álít, að það sje rjett gert, að selja bæjarfjelaginu land þetta; alt öðru máli væri að gegna, ef ræða væri um að selja það einstökum mönnum. Hafnarfjörður hefur mest not af landinu, og á þess vegna að fá það, en hann á að fá það eftir þeim almennu reglum, er gilda um kirkjujarða- og þjóðjarðasölu og fyrir sannvirði. Þegar sala Húsavíkur var samþykt hjer á alþingi 1911, var slegið fastri reglu um slíka jarðasölu; þá var að eins tekið fram minsta verðið, er stjórnarráðið mætti selja eignina fyrir, eftir það að hún hafði verið virt. Sömu reglu álít jeg að eigi að fylgja hjer, og breyta frumvarpinu í þá átt; jeg vil þess vegna leggja til, að 3 manna nefnd sje kosin til að athuga málið, að umræðu lokinni.

Jósef Björnsson, (framsögumaður): Jeg ætla ekki að vera langorður. Tek það fram fyrir hönd nefndarinnar, að við tökum aftur þingsályktunartillöguna á þskj. 114 og breytingartillöguna á þskj. 132. Það, sem þar er, hefur verið endurprentað á þeirri þingsályktunartillögu, sem hjer liggur fyrir. Hún er, eins og háttv. deild sjer, í 3 liðum. Að því, er snertir 1. liðinn, þá fer hann fram á, að skora á landsstjórnina, að hún beiti lögunum nr. 40, frá 8. nóv. 1901, sem gefa amtmönnum, en nú stjórninni, heimild til að fyrirskipa valdbað þar sem kláði kemur upp, til þess að hindra útbreiðslu hans. Eflaust geta verið skiftar skoðanir um það, hvort ástæða sje til, að skora á landsstjórnina, að beita þessum lögum. Nefndin lítur svo á, að ekkert sje á móti því, þar eð lögin eru heimildarlög, og því er ekki hægt að neita, að lögunum hefur ekki verið beitt nægilega vel undanfarið eftir því, sem nefndin frekast veit. Hún getur ekki litið öðruvísi á, eins og tekið var fram í síðustu umræðu um þetta mál, en lögum þessum hefði mátt beita meir, en gert hefur verið. En af hverju það stafar, veit nefndin ekki. En líkindi eru til þess, að meðráðamenn stjórnarinnar hafi fremur dregið úr því, að lögum þessum yrði beitt. - Að því. er snertir 2. lið tillögunnar, þá vil jeg taka það fram, að nefndin óskar eftir, að mál það, sem hjer liggur fyrir, kláðamálið, verði svo ljóst þingi og þjóð, sem unt er, áður en ráðizt er í jafn kostnaðarsamt og stórt fyrirtæki, sem það er, að tvíbaða alt sauðfje á landinu. Því vill nefndin skora á stjórnina, að hún leiti eftir og afli sjer allra upplýsinga, sem hægt er fá, svo málið verði ljósara, en nokkur tök eru á að það verði nú. Nefndin hefur í þessum lið tekið til greina bendingar hæstv. ráðherra um afstöðu stjórnarinnar til þess að koma fram með rökstuddar tillögur um meðferð málsins. Hún hefur felt það burt, að stjórnin komi fram með nokkurt frumv., en ætlast að eins til þess, að stjórnarráðið geti unnið úr skýrslunum, og það leggi fyrir þingið 1913 útdrátt úr þeim og tillögur sínar í málinu. Hvað 3. liðinn snertir, þá er hann fjárkláðanum mestmegnis óviðkomandi, þó ætla megi, eins og jeg hef tekið fram áður, að þrifaböð geti stutt að útrýmingu hans. Liður þessi er um það, að landsmenn verði spurðir um, hvort þeir vilji ekki heimildarlög, til þess að gera samþyktir um árleg þrifaböð als fjár. Nefndin er í engum vafa um, að árleg þrifaböð eru til hagsmuna fyrir fjáreigendurna. Þó ekki sje litið á annað, en að fjeð þrífst betur. En af betri þrifum leiðir minni fóðureyðslu og meiri hagnað af fjáreigninni yfirleitt, og eru það ærnar ástæður til þess, að óska eftir, að árleg þrifaböð yrðu tekin upp um land alt. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um málið að sinni; en jeg vona, að hin háttv. deild taki þingsályktunartillögunni vel. Að lokum vil jeg að eins bæta því við, að jeg tel, að rjett sje, að hver sjerstakur liður tillögunnar sje borinn undir atkvæði út af fyrir sig.

Jón Magnússon Eins og hv. deild er kunnugt er þetta mál ekki nýtt, 1909 var af stjórninni upphaflega ætlast til, að veittar yrðu 240 þús. kr. til nýrra símalagninga, en sökum fjárhagsástæðna landsins tók þingið ekki nema nokkurn hluta af þeirri tillögu til greina. Á þinginu 1911 var ekki lagt svo mikið til símanna sem landsímastjóri taldi nauðsynlegt. Þá kom fram frumv. frá háttv.þm. S. Þing. (P. J.) og háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. J.) sem var bygt á till. landssímastjórans og samþykt hér við 3. umr., óbreytt í aðalatriðunum, en kom ekki til umr. í efrideild, og nú hefir stjórnin tekið það upp, lítið eitt breytt, sömuleiðis eftir tillögum landssímastjóra. Nefndin leggur líka til að það verði sþ. hér um bil óbreytt, og tek eg alt þetta fram til að sýna, að frv. er vel hugsað og þar tekið tillit til alls, sem krafist verður með sanngirni. Eg vona því, að hv. deild fari ekki að gera á því miður vel hugsaðar breytingar, sem mundu verða málinu til tafar, eða til þess, að það næði alls ekki fram að ganga, því að til þess eru því minni líkur, sem frv. er meira breytt. Það þýðir lítið að vera að bæta inn í það miklu af nýjum símum, því að svo er til ætlast, að haldið verði áfram að leggja síma um landið svo fljótt sem auðið er með nokkurri skynsemd og eftir því sem starfsmenn eru til og efni. Hitt er engin skynsemi, að ætlast til of mikilla eða fljótra framkvæmda. Nefndin leggur nú til, að á frv. verði gerðar tvær óverulegar breytingar. Hún hefir borið sig saman við landssímastj., og kemur ekki með aðrar br.till., en þær, sem hann hefir getað fallist á. önnur br.till. er sú, að sími verði lagður til Hellissands um leið og til Ólafsvíkur. Að því mundi verða hagur, því að þetta er stórt þorp - íbúar á fimta hundrað - og gott fiskiver og liggur skamt frá Ólafsvík, svo að kostnaðurinn yrði ekki mikill, líklega ekki nema 4 þús. kr., svo það er óhætt að segja að skynsamlegt væri að haga þessu þannig. Nefndin hefir ekki fundið ástæðu til að hækka tillag Snæfellsness- og Hnappadalssýslu fyrir þetta. Það hérað hefir þegar lagt mikið til síma, eftir mannfjölda og efnum (8000 kr.) og enn er ætlast til, að það leggi 4 þús. kr. til „Ólafsvíkursímans“. Líka leggur nefndin til, að tekinn verði í 2. flokk sími til Hríseyjar. Hann mundi kosta lítið, og búið að ákveða hvað sveitin leggi fram í tillag til hans en Hrísey er veiðistöð góð og mundi nota símann mikið. Það kom til orða í nefndinni að leggja til um síma frá Akureyri til Grenivíkur, en hvarf frá því aftur. Það kom til orða í nefndinni, hvort ekki væri rétt, áður en farið væri að verja arðinum af landsímanum til nýrra síma af 3. flokki, að draga frá því fé af símalánum, en nefndin hefir þó ekki viljað seinka svo lagningu 3. flokks síma. Nefndinni þótti ekki ástæða til þess, þrátt fyrir ummæli hv. fyrv. ráðherra, að breyta 6. gr., því að hana vantaði skýrslur um það mál, heldur lét hún sér nægja, eftir samkomulagi við fyrv. og núv. ráðherra, að bæta við ákvæði á þgskj. 150, og ætti það að vera nóg. Um aðrar br.till. er þess að geta, að nefndin hefir borið sig saman við landsímastjórann um þær, og áleit hann ekki ástæðu til að taka þá síma, sem þar eru nefndir, upp í 2. fl. Um símann til Suðureyrar í Súgandafirði gat hann þess, að kostnaðurinn mundi verða 9 eða 11 þús. kr. - hann hafði ekki skjölin hjá sér. Um þá síma, sem á þgskj. 182 er ætlast til að bætist í 2. fl., hafði hann það að segja, að ef það ætti að verða, þá væri ástæða til að taka alla þá síma, sem taldir eru í 3. flokki, upp í 2. flokk, að minsta kosti væri rétt að taka símann frá Borgarnesi vestur til Grundarfjarðar, Þingvallasímann o. fl. á undan þeim. Það er ekki mikið unnið við það, að flytja símana yfir í 2. flokk, því að ef frv. verður samþ., verður hvort sem er haldið áfram að leggja þá í þeirri röð, sem þar er gert ráð fyrir, eftir því sem kringumstæður leyfa. Og skyldi það sýna sig, að svo mikil nauðsyn sé á að leggja einhvern 3. fl. síma áður en 2. fl. er fullger, þá geta hlutaðeigandi héruð gert það sjálf og landssjóður svo keypt þá síma á eftir, eins og svo oft hefir verið gert. 3. og 4. brt. á þgskj. 182 þykja nefndinni mjög varhugaverðar; raunar er ekki farið fram á svo fjarska mikið fé, sérstaklega í breyt.till. 3, en eftir á yrði þetta þó dýrt, því að eftir reikningi landsímastj. hafa sveitirnar þegar lagt fram 84 þús. kr. til síma, og ef þgskj. 182 yrði samþ., þá yrði að borga þessar 84 þús. til baka, því að það væri engin sanngirni, að þær sveitir, sem enn hafa ekki fengið síma, sæti svo miklu betri kjörum en hinar. Þótt ýmsar símalínur séu ekki hærra settar, en í 3. fl., þá koma þær þó að sjálfsögðu þegar 2. fl. er lokið, og afgangurinn af tekjum landsímans er ætlaður til þess að leggja þær. Sá afgangur var í fyrra 63 þús. kr., og var það talsvert meira en gert hafði verið ráð fyrir. Og í ár þykir landssímastjóranum sennilegt að tekjurnar verði 75 þús. fram yfir reksturskostnað, svo að alt útlit er fyrir að gott framhald verði á símalagningum, og menn ættu ekki að leggja kapp á að vera að flytja símana úr einum flokki í annan; þeir verða líklega hvort sem er lagðir eftir mati landsímastjórans og samkv. þessu frv. - Nefndin viðurkennir það, að töluvert mælir með brt. á þgskj. 143, sem fer fram á að setja línuna frá Ölfusárbrú að Garðsauka og þaðan til Vestmannaeyja í 1. fl. Sérstaklega er það ósamræmilegt, úr því að línan héðan að Ölfusárbrú er í 1. fl., að hafa þá ekki alla leiðina í sama fl. Þó hefir nefndin ekki viljað fallast á þetta, fyrst og fremst af því, að hún er hrædd við afleiðingarnar af því, að gefa Rangárvallasýslu eftir tillagið til símans frá Ölfusárbrú að Garðsauka. Það munar og miklu, hvort sveitirnar bera sinn hluta af starfrækslukostnaðinum eða ekki, og þá yrði kostnaður við stöðina í Vestmannaeyjum miklu meiri en ella.

Skúli Thoroddsen Af því eg er riðinn við brt. við þetta frv., vil eg leyfa mér að fara um það nokkrum orðum. Yfir höfuð er eg frv. þessu hlyntur, enda vakti eg máls á því, þegar á þinginu 1907, að rétt væri að semja lög um flokkun símanna, til þess að fá gleggra yfirlit yfir þá, í líkingu við það, sem gert er í vegalögunum. Enn fremur vakti eg þá og máls á því, að heppilegra væri, að taka lán til þess að leggja símana um landið, en að taka féð af árlegum tekjum landssjóðs. Eg benti og á það, bæði þá, og oft síðan, bæði á þingi, og í blaði mínu, hve illa mér félli misréttið, sem beitt hefir verið, að því er til símalagninganna kemur, þar sem sum héruð, þ. e. þau, sem aðallandlínan milli Seyðisfjarðar, Reykjavíkur, Akureyrar og Ísafjarðar liggur um, hafa fengið símann sér alveg að kostnaðarlausu, en öðrum gert að skyldu, að leggja fram ákveðinn hluta af kostnaðinum. Þetta er ranglátt, og það því fremur, sem þau héruð, sem afskektari eru og fámennari, ættu þó sízt að gjalda þess. - Skyldan þess vegna einmitt enn ríkari, að láta þau þá þess síður verða öðrum harðara úti, - ætti þvert á móti fremur að vera vílnað í, en hinum, sem fjölmennari eru og betur í sveit komin. Stefna þingsins, að gera það, sem er þveröfugt við það, sem siðferðislega rétt og skylt er, hefir þá og vakið óánægju víða um land, og þótt einstöku héruð hafi viljað vinna það til, að bjóða fram nokkurt fé, gegn landssjóðsframlaginu til símalagningarinnar, af því að þeim var það bráðnauðsynlegt vegna atvinnuveganna, einkum fiskveiðanna, að geta fengið símann sem fyrst, þá má ekkert á slíku byggja, enda hafa þinginu nú að þessu sinni borist umsóknir um eftirgjöf slíkra fjárframlaga, bæði úr Vestur-Ísafjarðar og Barðarstandarsýslu. Hv. framsögumaður (J. M.) sagði út af br.till. minni, sem fer í þá átt, að ætlast ei til tillags frá héruðunum, að ef unna ætti öllum jafnréttis, þá yrði og að endurgreiða úr landssjóði alt það fé, sem héruðin hafa þegar lagt fram að sínum hluta til símanna. Það tel eg sjálfsagt, því að finni maður, að einhver hefir verið beittur ójöfnuði, þá á að bæta honum hann, enda býst eg og við því, að þinginu muni berast öðru hvoru umsóknir um slíkar endurgreiðslur. Eina slíka ræddum vér hér í deildinni nýskeð. Hitt atriðið, sem hann vék að, hve símarnir borgi sig vel, var gamla sagan, sem oft hefir heyrst, og hefi eg í því skyni bent á það áður, að menn gleyma því þá, að reikna vextina af stofnkostnaðinum, og að telja það, sem borgað er „norræna ritsímafélaginu mikla“, svo að skýrslurnar verða þá í meira lagi villandi. - Mönnum er talin trú um, að símalagningar sé stórgróðafyrirtæki, og hefir það þau áhrif, að landsmenn verða miklu heimtufrekari, en ella, og getur því leitt til ills, og hefir óefað gert það. - Eins og háttv. framsm. (J. M.) veit, þá er föst regla hvers manns, er fé leggur í hitt eða þetta fyrirtækið, að telja og til útgjaldanna árlega vexti af því fé, sem hann hefir varið til þess í öndverðu, og fáist þeir ekki, auk annars kostnaðar, þá telur hann fyrirtækið ekki hafa borgað sig. Að öðru leyti skal eg geta þess, að brt. á þgskj. 182 snertir og kjördæmi mitt, að því leyti, sem þar er gert ráð fyrir því, að bætt verði við síma til Snæfjalla, er væntanlega lægi þá um Æðey, að Snæfjöllum og þaðan að Höfða, Grunnavík, en síðan að Hesteyri og að Stað í Aðalvík. - Frá Hesteyri yrði þá og að leggja síma að Höfn á Hornströndum. Hér ræðir um afskektar og fámennar sveitir, en þær ættu ekki að gjalda þess, enda getur það oft haft mikla þýðingu, að því er atvinnu- vegina snertir, fiskveiðarnar, síldargöngur o. fl., að hafa símasamband við norðurhreppana í Norður-Ísafjarðarsýlu. Svo vilja menn og þar, eins og annarstaðar, fá fregnir af því, sem gerist í heiminum, og þurfa þess þá og því fremur, sem þeir eru ver settir að ýmsu öðra leyti. Eg vona því, að þingið hafi ekki á móti því, að samþ. br.till. mína, og það því síður, sem hér er ekki verið að heimta að síminn verði lagður nú þegar, heldur að eins þegar landssjóður sér sér það fært, eða talið verður rétt að taka lán í því skyni. - En vitaskuld er þó hér um það að ræða, sem eigi má við una, að lengi verði dregið að framkvæma. Eg vil sérstaklega taka það fram, hvað Höfn á Hornströndum snertir, að þótt þar sé fáment, mundi þó sími þangað ekki að eins hafa þýðingu fyrir bæina, sem þar eru í grend, eða fyrir Norður-Ísafjarðarsýslu, heldur og fyrir fleiri, því að Höfn er staður, sem fjöldi íslenzkra og útlendra skipa kemur til á ári hverju, þar sem hvergi er eins hæg innsigling inn á trygga höfn, er að fiskveiðunum er verið út undan Horni, eða þar í grendinni. Það mundi því koma sér vel, bæði fyrir Sunnlendinga og Norðlendinga, Norðmenn, Færeyinga o. fl., ef síminn lægi að Höfn. Þá er það og ekki þýðingarlaust, að vita, hvenær hafís kemur að Horni, eða er á reki út undan norðvestur-kjálkanum. Mætti og nefna fleira, er mælir með því, að sími sé lagður til Hafnar á Hornströndum, en að sinni finn eg ekki ástæðu til, að fara um það fleiri orðum.

Ráðherrann (H. H.) Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), talaði mikið um það ranglæti, að sum héruð yrðu að borga tillag til símanna, en sýslurnar sem liggja í leiðinni frá Seyðisfirði til Reykjavíkur hefðu sloppið við það. Má vera að í skjótu bragði kunni að virðast svo, sem þetta sé misrétti, en ef betur er að gáð, munu menn ganga úr skugga um það, að þetta varð svo að vera. Það var ekki hugsan þingsins að hlynna að þessum héruðum öðrum fremur, en það var nauðsyn, að leggja símann um þessar sýslur, til þess að ná því lang-mesta tillagi, sem fram hefir verið lagt til landsímanna af öðrum en landssjóði, 300 þúsund króna tillaginu, sem Stóra Norræna ritsímafélagið lagði fram til þess að koma sæsímanum í samband við Reykjavík og aðra kaupstaði landsins. Þess vegna gat landið slept því, að heimta tillag frá þessum sýslum, enda hefði það ekki verið til neins að krefjast slíks. Þá var víða mótspyrna gegn símalagningunni og ómögulegt að fá sumar sýslurnar til að leggja neitt af mörkum til hennar fyrst í stað. Hinar línurnar, sem síðan hafa bætst við, hafa allar verið lagðar eftir eindreginni ósk héraðanna. Kröfurnar um nýjar símalagningar hafa verið miklu meiri og örari en svo, að unt hafi verið fyrir landsjóð að sinna þeim öllum í einu, og þar sem stjórn og þing verður að hafa einhver takmörk fyrir því, hverjar kröfur skuli taka fyrst til greina, þá liggur beinast við að fara eftir því, hvort menn vilja eitthvað á sig leggja til þess að þeim verði fullnægt. Sama er að segja um tillög sveitafélaga til starfrækslu á aukastöðvum, þ. e. stöðvum, sem ekki eru nauðsynlegar vegna aðalsímans. Hefðu þau tillög ekki verið heimtuð, þá hefði ekki verið mögulegt að koma eins miklu í framkvæmd og gert hefir verið. Síðan 1906 hefir símastöðvum fjölgað úr 22 upp í 93 árið 1911. Verði brugðið frá þeirri reglu að láta sveitafélög leggja nokkuð til starfrækslustöðva, þá getur aukningin ekki með nokkru móti orðið tiltölulega jafn mikil eftirleiðis; landssj. getur ekki risið undir kostnaðinum, sem verða mundi við rekstur stöðvanna, ef landstjórnin ætti að annast hann. Þá sagði hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th), að skýrslan um ágóða landsímans hefði alt af verið röng, vegna þess að gleymst hefði að reikna með rentur af fé því er búið væri að leggja í símalagningar, og í annan stað væri rangt að draga ekki frá tekjunum tillagið til Stóra Norræna félagsins til sæsímans. En hvorugt þetta er rétt athugað. Að því er snertir vexti af stofnkostnaði, má fyrst geta þess, að þegar um önnur opinber viðskiftatæki er að ræða, svo sem vegi, brýr eða önnur samgöngufæri, þá er ekki vant að telja til kostnaðar eða árlegra útgjalda við þau vexti af því, sem kostað hefir að kom þessu upp, heldur er það látið mæta gagninu, sem landsmenn hafa af fyrirtækinu. En jafnvel þótt símarnir séu hafðir að olbogabarni í þessu efni, og annari reglu fylgt, þegar dæmt er um gagnsemi þeirra, þá sést, að þeir þola það. Jafnvel þótt árlegir vextir af stofnkostnaði séu reiknaðir með, þá sést það á skýrslum símans, að hann hefir gefið talsvert meiri tekjur umfram árlegan kostnað við starfrækslu, en vöxtum af stofnkostnaði nemur. Árið 1911 var landssjóður búinn að leggja rúmar 848 þús. kr. í kostnað við símalagningar alls. Það ár voru tekjur af símanum 124.347 kr. og tekjuafgangur var 61.148 kr. Þó nú fullar rentur væru reiknaðar af þessum stofnkostnaði, þá væru þær aldrei meir en ca. 34 þús. kr., og verður þá eftir hreinn arður auk vaxta ca. 27 þús. kr. og þó tillög sýslu- og hreppafélaga til símalagninga frá byrjun, sem nema ca. 84 þús. kr., séu talin með stofnkostnaði, er landið hefir fram lagt, þá verða vextir af honum ekki meira en ca. 37 þús. kr. - Að draga tillagið til sæsímans frá tekjum landssímans nær engri átt, því að það er tvent algerlega ólíkt og aðgreint, símakerfið innanlands og símasambandið við útlönd. Við leggjum til millilandasímans að sínu leyti alveg eins og til millilanda póstskipaferðanna, og kemur það ekkert landssímanum við. Enda er það framlag ekki svo mikið að við fáum það ekki fullkomlega endurborgað með því ómótmælanlega gagni, sem verzlun og viðskifti landsins hafa af símasambandinu við útlönd. Það væri blátt áfram villandi, ef þetta tillag væri tekið upp sem útgjaldaliður í reikning landsímans. Þó að eg geti ekki verið hv. þm, N.-Ísf. (Sk. Th.) samþykkur að þessu leyti, get eg á hinn bóginn fallist á till. hans um síma norður á bóginn frá Ísafirði til Horns. Hann gæti haft mikla þýðingu fyrir veðurfræðina, ísfréttir, skipafréttir, fiskifréttir o. fl., og tel eg rétt, að hugsað sé til að koma því sambandi bráðlega í kring.

Mattías Ólafsson Í frv. þessu er gert ráð fyrir 3 flokkum símalína. Símalínur 1. flokks eru allar þegar lagðar og eru það aðal-línurnar. Línur þær er settar hafa verið í 2. flokk, eru sumar þegar lagðar en aðrar ólagðar enn. Í 3. flokk eru settar ýmsar fyrirhugaðar símalínur, og er ætlast til að þær verði lagðar fyrir arðinn af 2 flokks línunum. Að vísu sagði hv. framsm. (J. M.), að komið gæti fyrir að 3. floks línur yrðu lagðar á undan 2. floks línum, en eg tel vafasamt að svo verði. Þegar gera á slíka flokkun, verður að gæta þess, að í efri flokk séu settar þær línur, sem meira útlit er fyrir að borgi sig eða meiri nauðsyn er á, en í lægra flokk þær sem minni líkindi eru til að beri sig og minni nauðsyn er á, ekki sízt þar sem þær á að byggja fyrir arðinn af hinum. Eg er hræddur um, að þessari reglu sé ekki alstaðar fylgt í frv. Það má benda á línur, sem settar hafa verið í 3. flokk, sem vissa er fyrir að muni gefa meiri arð en sumar þær er settar hafa verið í 2. flokk. Eg hefi komið með br.till. á þgskj. 145, í þá átt að hliðarsíminn til Suðureyrar í Súgandafirði verði settur upp í annan flokk. Eg verð að halda því fram, að sú lína muni gefa betri arð en sumar þær sem eru í 2. flokki, t. d. línan frá Borðeyri til Búðardals. Eg skal taka það fram, að eg vil ekki leggja fjöður í veg fyrir þann síma, en eg álit að Súgandafjarðarlínan ætti að ganga fyrir honum. Eftir því sem landsímastjóri hefir skýrt frá, borgar Vestfjarðasíminn sig einna bezt af öllum símum á landinu, og hann mundi borga sig enn betur ef þessi hliðarlína væri lögð. Suðureyri er áreiðanlega sú bezta veiðistöð, sem til er á landinu. Vestmanneyjar eru að vísu góð veiðistöð, en þó er fisklaust þar nokkurn hluta árs. Sama er að segja um Siglufjörð. En á Súgandafirði er aldrei fisklaust alt árið. Enda hefir þorpinu farið afar mikið fram á örstuttum tíma. Fyrir 18 árum var þar ekkert hús, en nú eru þar nálega 300 íbúar að staðaldri, og á 5. hundrað á sumrum. Þar kemur á land frá 100 til 120 þús. af fiski á hverju ári. Nú eru gerðir út þaðan 30 mótorbátar. Það er því sýnilegt, að þorpsbúum er stór þörf á síma, t. d. til að fá fréttir af síld, sem getur verið á öðrum fjörðum fyrir vestan, þegar hún er ekki á Súgandafirði, til að ná í lækni o. s. frv. Eg sé að nefndin hefir tekið í 2. flokk síma frá Ólafsvík til Hellisands, en sá sími liggur innan eins hrepps, Neshrepps, og skyldi maður því hugsa að hreppurinn ætti að leggja hann. Eg legg ekki í móti þessum síma, en finst að þeir símar ættu að ganga fyrir honum, sem meiri nauðsyn er á og meiri arðsvon af. Hv. framsm.m. (J. M.) sagði, að Súgandafjarðarsíminn mundi kosta 11 þús. kr. En eg hefi lagt fram hér á lestrar salnum áætlun landssímastjóra um hann og er kostnaðurinn þar ekki áætlaður nema 9 þús. kr. Eg get hugsað mér að Súgfirðingar mundu jafnvel fúsir á að hækka tillagið um helming ef það gæti orðið til þess að þeir fengju símann í nánustu framtíð. Allri sýslunni er nauðsyn á símanum. Sjómenn úr öðrum hlutum sýslunnar hleypa oft inn á Súgandafjörð í vondu veðri, og vita þá skyldmenni þeirra ekkert um þá. Það kom fyrir í vor að menn voru 5 daga í vafa um bát, sem hleypt hafði inn á Súgandafjörð í vondu veðri. Þegar litið er á málið frá praktísku sjónarmiði, þá er það sýnilegt, að þar sem byggja á 3. flokks símana fyrir það sem græðist á 2. flokks símum, þá ber að setja þá í 2. flokk, sem útlit er fyrir að gefi meiri arð.

Bjarni Jónsson Eg er meðflutningsmaður að till. á þgskj. 182 og er þar einkum ein, sem eg ber fyrir brjósti, en það er sú till. að sími frá Búðardal að Tjaldanesi um Ásgarð verði tekinn upp í tölu 2. flokks síma. Þessi till. kemur fram samkvæmt ósk kjósenda minna. Mér hefir láðst að koma fram með till. til vara um tiltekið tillag í samræmi við þá málsgrein 5. gr., sem við höfum lagt til að feld sé burtu, ef sú tillaga yrði ekki samþykt, en eg mun koma fram með hana til 3. umr. Aðalástæðan til þess að þessa síma er óskað, er sú, að mjög erfitt er að sækja lækni úr vesturhluta héraðsins. Að vísu hefi eg komið fram með frv. í þá átt, að læknishéraðinu verði skift í tvent, en eg hefi ekki sem allra bezta von um að það verði samþykt. Það munar helmingi fyrir íbúa í vesturhluta sýslunnar að geta símað til Búðardals eftir lækninum. Í Saurbænum dóu ekki alls fyrir löngu 5 eða 6 börn úr barnaveiki fyrir þá sök eina, að ekki varð náð nógu fljótt í lækni. Svínadalur liggur í milli og er mjög illur yfirferðar á vetrum. Þess má einnig geta, að við borð liggur að leiðin inn á Salthólmavík verði mæld. Verði það gert, þá mundi verzlun og kaupskapur í þessum hluta sýslunnar aukast mjög, svo að þörfin á símasambandi við aðra verzlunarstaði, og þá líka Reykjavík, mundi brátt gera vart við sig. En eins og eg benti á áðan, þá er aðalástæðan erfiðleikarnir að sækja lækni, og finst mér því rétt að héraðsbúum verði með þessum síma bætt upp að læknishéraðinu verður ekki tviskift. Þá vildi eg minnast lítið eitt á till. um að fella burtu framlögin frá héruðum. Eg mun ekki taka neinn aðalþátt í umræðunum um það atriði, því að hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) mun tala þar fyrir okkur alla, en eg vil láta þess getið, að eg er enn á þeirri skoðun, sem eg hefi lýst á tveim undanförum þingum, að eg álít það hróplegt ranglæti við þau héruð, sem látin eru borga tillög til símalagninga innan héraðs á móts við hin sem ekkert borga. Hæstv. ráðherra (H. H.) sagði að aðalsíminn frá Reykjavík til Seyðisfjarðar hefði ekki verið lagður styrklaust, en það er ekki rétt, því að hann fékk engan styrk frá þeim héruðum sem hann var lagður um.  Að öðru leyti ætla eg ekki að svara því sem til mín hefir verið talað. Eg hefi að eins viljað lýsa þessari skoðun minni á málinu, sem hefir valdið því, að eg hefi borið fram þessa breytingartillögu ásamt þeim tveimur hv.þm., er á þingskjalinu standa. Og þessu fylgjum við af því að við teljum það rétt, en ekki af því að það sé okkur til hagsmuna eða okkar kjördæmum.

Þorleifur Jónsson Eg á ekki neina br.till. við frv., en vil þó lýsa skoðun minni á málinu. Álít eg mestu nauðsyn að frv., geti orðið að lögum. Eins og við vitum er mikill hluti af strandlengju landsins símalaus og verða símalausu kjálkarnir meir og meir útundan eftir því sem tímar líða. Væri nauðsynlegt að síminn næði til sem flestra verzlunarstaða, að öðrum kosti er hætt við að viðskiftalífið á þeim stöðum, sem síma vantar, verði dauft og erfitt. Tel eg að frv. fari í rétta átt, því að sjálfsagt er og réttlátt að landsmenn hafi sem jöfnust not af símanum og þeim gæðum, er hann hefir í för með sér. í frv. er ekki gert ráð fyrir, hvenær símalagningu 1. og 2. flokks eigi að vera lokið, og stóð eg aðallega upp til þess, að skjóta því til nefndarinnar að koma fram með br.till til 3. umr. í þá átt, að símalagningunni skuli lokið fyrir árslok 1915. Finst mér ólíklegt, ef taka á lán á annað borð, að lengra þurfi að líða en 3 ár frá því byrjað er á símalagningunni og þangað til henni er að fullu lokið. Sérstaklega vildi eg heyra álit hv. framsm. (J. M.) um þetta atriði. Þá vildi eg spyrja nefndina, hver meiningin sé með 9. gr. frv, að hve miklu leyti ætlast er til að hreppsfélögin greiði reksturskostnaðinn. Finst mér óréttlátt ef þau eiga að kosta reksturinn að mestu leyti, þar sem kaupstaðirnir munu engu kosta til. Um br.till. skal eg ekki fara mörgum um orðum. Eg hallast yfirleitt að skoðun nefndarinnar, en heppilegast fyndist mér að landsjóður kostaði aukalínurnar eins og aðallínurnar. En eg býst ekki við að af því verði og þá verður maður að sætta sig við það.  (Bjami Jónsson: Það er hægt að mótmæla)  . Já það er hægt, en mun vera þýðingarlítið. Þetta var aðallega það sem eg vildi athuga, en einkanlega vildi eg heyra álit nefndarinnar um það, hvort hún myndi eigi fús að ákveða að símalagningum þeim er lán er tekið til verði lokið í lengsta lagi á 3 árum.

Eggert Pálsson Br.till. mínar á þgskj. 143 knýja mig til að taka til máls og fara um þær nokkrum orðum þeim til stuðnings. Tillögurnar eru í 4 stafliðum, en eins og allir sjá eru þær í raun og veru ekki nema 2, því að 2. og 4. stafliðurinn er bein afleiðing af þeim fyrsta. Háttv. framsm. (J. M.) fór nú mjúkum höndum um 1. br.till. mína, þó að nefndin í heild sinni hafi ekki viljað fallast á hana, og játaði að hún hefði við mikil rök að styðjast. Enda held eg að allir hljóti að kannast við að svo sé. Br.till. fer fram á það, að allur síminn frá Reykjavík til Vestmanneyja verði 1. flokks sími. Held eg að allir hljóti að sjá, að það er í eðli sínu rétt. Þegar rætt var um Vestmannaeyjasímann á síðasta þingi, kom flestum saman um, að hann mundi verða einhver arðsamasta línan, og hefir nú reynslan fært fullar sönnur á, að þær getgátur hafa haft við rök að styðjast, enda ætlar nú landið, eða þingið fyrir landsins hönd, að kaupa þann síma fullu verði. Þegar litið er til þessa, er ekkert eðlilegra en að þessi arðsama lína verði 1. flokks lína. Mikið af línu þessari er nú þegar í 1. flokki, sem sé héðan úr Reykjavík og austur að Ölfusárbrú, og sama má segja um línuna frá Garðsauka og alla leið í Vestmannaeyjar að hún er í reyndinni 1. flokks lína, að því leyti, að ekkert er lagt til hennar frá hlutaðeigandi sveitarfélögunum. Er þá ekki um annað að ræða en kaflann frá Garðsauka og að Ölfusárbrú. Get eg ekki annað séð, en það sé hálf afkáralegt að skera þann part úr línunni og setja hann í 2. flokk, en hafa báða endana í 1. flokki eða sama sem 1. flokki. Að telja einungis hlutann úr Reykjavík að Ölfusá í 1. flokki tekur sig mjög svo einkennilega út. Mundi sá, er læsi lögin og ekki þekti til, álíta, að Ölfusá væri einhver stór staður, sem sérstaklega arðvænlegt væri að leggja síma til, en að það væri aftur á móti minni arðsvon að símanum þaðan út í Vestmannaeyjar. Þegar frv. var í öndverðu samið fyrir alt að 2 árum, var eðlilegt að þessu væri þannig hagað, þar sem ætlast var til, að tilllag til línunnar allrar, ekki aðeins frá Ölvesá að Garðsauka, heldur og frá Garðsauka til Vestmanneyja, fengist frá viðkomandi héruðum. En nú hefir síminn frá Garðsauka til Vestmannaeyja verið lagður fyrir einstakra manna fé og síðan keyptur fullu verði af landsjóði. Eftir þeirri rás viðburðanna ætti því frv. nú að sníðast. Hygg eg því að hver sem vill líta hlutdrægnislaust á þetta mál, verði að álíta eðlilegast, að öll línan teljist til 1. flokks. Að vísu er hér sá hængur á, skoðað frá landssjóðsins sjónarmiði, og sem eg býst við að sumir þingmenn kunni að blína nokkuð fast á, að tillagið sem Rangárvallasýsla hefir lagt fram, muni við slíka breytingu tapast. Það er býsna sennilegt að svo verði. Eg tel sennilegt og sjálfsagt, að farið verði fram á, að það sem Rangárvallasýsla hefir lagt til álmunnar, 4 þús. kr., verði eftir gefið og það fáist. En á hina hliðina geri eg ráð fyrir, að peningalegi hagnaðurinn fyrir Rangárvallasýslu verði ekki svo mikill fyrir það, sem nemi 4 þús. kr., heldur komi sýslan til að svara út aftur af þessari upphæð til Víkur-símans, svo að tillagið til hans frá héruðunum gæti staðið eins og er í frv., 5 þús. kr., en þyrfti ekki að lækka, eins og nefndin leggur til, niður í 4. þús. kr. - Þessum 4 þús. kr., sem samkv. nefndarálitinu er ætlast til að komi frá kjördæmunum til Víkur-símans, mundi Vestur-Skaftafellssýslu einni verða um megn að rísa undir. En hins vegar víst, að Rangárvallasýsla leggur ekkert til hans, ef hún verður ekki leyst frá tillaginu til símans austur að Garðsauka. En verði hún frá því leyst, mun hún ábyggilega taka á sig fullkomlega sinn hluta af tillagi til síma austur í Vík. Svo að ef þessi brt. mín nær fram að ganga, þá er það ekki síður Vestur-Skaftafellssýsla en Rangárvallasýsla, sem hefir af því not, og flýtir fyrir að Víkursíminn geti komist á, sem hætt er við að lengi gæti dregist að öðrum kosti vegna vantandi tillags. Eg vona nú, að eins og hv.frsm. (J. M.) tók mjúkum höndum á br.till. minni, svo geri einnig deildin hið sama, þegar hún hefir athugað málið, sem eg þykist vita, að hún muni þegar hafa gert. Hvað snertir hina brt. mína, um að bæta inn símalinu frá Eystri-Garðsauka inn að Hlíðarenda, í upptalninguna í 4. gr., þá stafar hún af því, að eg lít svo á, að sú upptalning muni hafa nokkra þýðingu í framtíðinni, þó að háttv.frsm. neitaði því. Eg held að menn mundu telja sig bundna við upptalninguna og láta þá staði, sem þar eru nefndir, ganga fyrir öðrum, að öllu öðru jöfnu. Og ef það yrði tilfellið, þá væri það bæði ósanngjarnt og óeðlilegt, að Fljótshlíð yrði eini hreppurinn í sýslunni, sem ekki hefði símasamband, þegar búið væri að leggja síma þá, sem nefndir eru í 4. gr. Þaðan yrði þá að sækja símasamband út úr hreppnum alla leið út að Eystri-Garðsauka, þegar komið væri símasamband á í öllum öðrum hreppum sýslunnar. Væri það mikið misrétti milli hreppanna innbyrðis, og í mesta máta ósanngjarnt, sérstaklega þegar tillit er tekið til þess, að Fljótshlíð er einhver þéttbygðasta og fegursta sveit þessa lands. Auk þess liggur hún illa við samgöngum, þar sem hún liggur öll á eina hlið. Frá instu bæjum í Fljótshlíð og að Eystri-Garðsauka er ca. 35-40 km., eða álíka leið og héðan upp að Kolviðarhól. Þá má og taka það fram, að Fljótshlíð er ekki eingöngu ein hin fegursta heldur og söguríkasta sveit þessa lands. Fyrir því er það títt, að útlendingar leggja þangað leiðir sínar, og kemur það oft fyrir að þeir leggja ekki minna kapp á að komast þangað heldur en til Þingvalla eða Geysis. Mundi útlendum ferðamönnum þykja einkar þægilegt, að hafa síma á Hlíðarenda, og geta sent þaðan skeyti hvert á land sem vera skyldi. En þó að eg telji það bæði sanngjarnt og á fullum rökum bygt, að þessi brt. mín verði samþykt, þá legg eg þó engan veginn aðaláherzluna á hana, heldur hina, sem eg áður nefndi, því hana tel eg enn þá meira um verða. En annars skal eg leyfa mér að vænta að báðar þessar brt. mínar fái sem beztan byr við atkvæðagreiðsluna í þessari hv. deild, sem eðlilegar og að öllu leyti sanngjarnar.

Halldór Steinsson Það er aðallega út af ummælum hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) að eg vildi segja nokkur orð. Hann talaði mörg fögur orð um Suðureyri við Súgandafjörð, og er í sjálfu sér ekkert út á það setjandi, ef hann hefði ekki fegrað þann stað með því, að kasta skugga á aðra staði. Það sýndi sig líka bersýnilega, að hann var ekki fær um þennan samanburð, er hann myndaðist við að gera, með því að það kom glögglega í ljós, að hann var allsendis ókunnugur þeim stöðum, er hann talaði um. Hann hélt því fram, að krafan um að setja Hellissand úr 3. fl. í 2. fl., væri ekki á rökum bygð, þar sem Hellissandur og Ólafsvík væru í sama hreppi. En þetta er ekki rétt. Ólafsvík liggur í Ólafsvíkurhreppi, en Hellissandur í Neshreppi utan Ennis. Hefði hv.þm. fremur átt að þegja, en að sýna landfræðiskunnáttu sína á þennan hátt. Skal eg nú segja frá ástæðunum fyrir br.till. nefndarinnar. Hellissandur er stórt kauptún og búa þar 450 manns. Auk þess sækja margir þangað á vetrum til sjóróðra úr öðrum hreppum Snæfellsnessýslu og Dalasýslu og jafnvel öðrum fjarliggjandi stöðum. Þar eru tvær verzlanir og kemur þangað fjöldi þilskipa, ýmist til þess að kaupa síld og ís, leggja af sér sjúka menn, o. s. frv. Þá er ekki óalgengt að sjá skip á veiðum útundan Jökli svo tugum og jafnvel hundruðum skiftir. Fyrir þau skip er Hellissandur einmitt mjög heppilegur staður, ef þau þurfa að hafa samband við land. Þá mundi og símastöðin á Hellissandi mikið notuð innan sýslunnar, til þess að ná sambandi við Ólafsvík, Stykkishólm og fleiri staði. Þegar litið er á það, hvað Snæfellsnessýsla hefir lagt mikið til síma, hljóta allir að kannast við, að hún hefir orðið hart úti, í samanburði við önnur héruð landsins. öll línan í gegnum Snæfellsnessýslu kostar um 60,000 kr. og af því hefir sýslan lagt til 12,000 kr. Og auk þess, sem þegar er komið, er gert ráð fyrir línu til Grundarfjarðar, sem sýslan á að kosta. Eru því þyngslin af símalagningunni talsverð á sýslunni, eins og hver maður getur séð. Eg skal geta þess, að vegarlengdin milli Sands og Ólafsvíkur er ekki mikil 8-10 km. og hefir landsímastjórinn áætlað að sími þar á milli mundi kosta um 4.000 kr., og er það smávægilegt í samanburði við þann arð, er hann mundi gefa. Enda hefir landsímastjórinn fallist á þessa till., eins og yfirleitt till. nefndarinnar. Frumv. í heild sinni tel eg þarfasta frv., sem komið hefir fram á þessu þingi. Þörfin er svo mikil, að það er ófullnægjandi, taka spotta og spotta á hverju fjárhags-tímabili, og með því fyrirkomulagi er engin vissa fyrir því, að þeir staðir verði látnir sitja fyrir, þar sem þörfin er brýnust. Breyt.till., sem fram hafa komið, er eg yfirleitt hlyntur, þó að eg geti ekki greitt atkv. með þeim öllum. En það er ekki af því, að eg sé beinlínis á móti þeim. Margir þeir staðir, sem farið er fram á að leggja síma til, eiga mikinn rétt á sér. Reyndar eru nokkrar br.till. þýðingarlitlar, t. d. þær er fara fram á, að auka línum við 3. fl. Eg er hræddur um, að ef br.till. rignir niður, geti það orðið til þess, að svæfa málið á þessu þingi, og það væri illa farið.

Matthías Ólafsson Herra forseti! Hv. þm. Snæf. (H. St.) hefir talað nokkur orð til mín, útaf því sem eg mintist á Hellissand. Það er langt frá því, að eg beri nokkurn kala til þeirrar línu, sem farið er fram á að leggja þangað. En eg tek ekki Hellissand fram yfir Súgandafjörð og tel minni von um tekjur af símalínu þangað, heldur en af línu til Súgandafjarðar. Þó að fleira fólk kunni að vera á Hellissandi, er þar margfalt minni umsetning. Verzlanirnar þar eru útibú frá Ólafsvík, og eg held Stykkishólmi líka.  (Halldór Steinsson: Ekki rétt!)  Sem sagt, eg vil ekki leggja fjöður í veginn fyrir það, að sími fáist til Hellissands, og það er langt frá því að eg vilji lofa Súgandafjörð með því að lasta Hellissand. En þó er eg á því, að Hellissandur hefði setið enn í 3. fl., ef hv.þm. Snæf. (H. St.) hefði ekki átt sæti í nefndinni. Það er mikið áhugamál hjá okkur heima fyrir, að fá 5 síma til Súgandafjarðar, og ef það verður ekki tekið til greina, þá neyðast héraðsbúar til að leggja sjálfir á sig kostnaðinn. Mun þá fara svo, að landið kaupi línurnar síðar meir, þegar það hefir komið í ljós að hún ber sig. Eg er hv.þm. Snæf. (H. St.) þakklátur fyrir landafræðiskensluna. Það er langt síðan að eg las þá fræðigrein, en þá minnir mig, að Ólafsvík væri talin til þess hrepps, er eg sagði. Eg hefi aldrei lagt mig sérstaklega eftir landafræðinni þarna í kringum Jökul, eg hefi heldur reynt að rýna í sitthvað annað. En framvegis skal eg reyna að gera mér far um að fylgjast með ríkjaskipuninni á þessum stöðum, svo eg verði mér ekki til minkunar aftur.

Pétur Jónsson Eg er þakklátur hv. stjórn fyrir að hafa komið með þetta frv. á þingið. Frv. er í öllum aðalatriðum það sama, sem eg og hv. 1. þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.) fluttum inn á þing í fyrra eftir samráði við landsímastjórann. Eg er stjórninni þakklátur, ekki af því, að mínu kjördæmi sé nokkur hagur að frv., ef það verður að lögum, heldur af því að með frv. er fullnægt þeirri hugsjón, sem eg hefi barist fyrir, að komið sé á föstu skipulagi í aðal framkvæmdamálum landsins, atvinnumálum og samgöngumálum, líkt og gert hefir verið í vegamálum, og að girt sé fyrir sem mest má verða hreppapólitík og sundrung í þeim efnum. Með þessu frumv. er séð fyrir því, að þær símalagningar gangi á undan, sem þarfastar eru. Eftir því sem menn hafa talað hér í þessu máli, vakir það ekki fyrir mönnum að haga símalagningunum eftir þörfum, heldur vakir fyrir sumum nokkurs konar jafnréttiskrafa, án tilits til þess, hvernig símarnir borgi sig. Þar sem líkindi eru til að mest verði viðskifti við símann, þar er hans mest þörf. Þetta er líkt og með samgöngur á sjó; skipanna er engi þörf á þá viðkomustaði, þar sem þau geta engi viðskifti haft. Þetta sýnir, að það er ekki rétt að leggja jafnréttiskröfuna til grundvallar við símalagningar. Það var hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.), sem hélt fram þessari jafnréttiskröfu. Hann áleit, að fyrst sími væri komin í eina sveit, þá ætti hver sveit landsins réttlætiskröfu til hins sama. Ef fullnægja hefði átt þessari réttlætislogik hans, þá hefði verið bezt að síminn hefði aldrei komið í nokkura sveit. Þá hefði verið rétt að fleygja í sjóinn þeim 300 þús. kr., er St. nordiske bauð fram til þess að sími væri lagður til Reykjavíkur, leggja þann síma fjallvegi og öræfi alla leið austan af Seyðisfirði, án þess við hefði komið í nokkurri sveit. Með því móti hefðu allar sveitir orðið jafnar. Það mun ókleift að leggja síma í hverja sveit á landinu, og því er valin sú leið, sem frv. fer, að síminn komist í sem flestar sveitir landsins, þannig að þeir staðir, sem standa jafnfætis þeim, sem þegar hafa fengið síma, standa fyrst í frv. Í öðrum flokki er skipað kauptúnum og helztu veiðistöðum, vitanlega til þess að þau dragist ekki aftur úr. Þetta hefir að nokkru verið tekið fram í framsögunni, svo að eg þarf ekki að fara nánara út í það. En ef svo miklu yrði hrúgað inn í 2. fl., að ekki yrði lokið við að leggja símana í þeim flokki á skömmum tíma, þá álít eg lítið unnið við frumv., og þá er útgert um það skipulag, sem frumv. miðar að. Þetta segi eg sérstaklega vegna þeirra brt., sem nú liggja fyrir, t. d. brt. um símalagning til Súgandafjarðar; eg er raunar ekki velkunnugur þar, en þó hygg eg að sú lína standi ekki jafnfætis 2. fl. línum, og veit með vissu, að hún stendur ekki framar sumum línum í 3. fl. Enn freklegar á þetta sér stað um brt. hv.þm. Dal. (B. J.) um línu, sem liggi um Ásgarð til Tjaldaness. Það er sanngjarnt, að sú lína sé i 3. fl., þótt ekki standi hún eins framarlega og flestar línur í þeim flokki. Það er sprottið af ókunnugleika hjá háttv.þm. Dal., að segja að þessi lína standi öðrum framar í þessum flokki. Mér er kunnugt um þetta og hefi margsinnis borið mig saman við landsímastjórann, sem er fyllilega samdóma, og er hann líklega fult eins fær að dæma um þetta og hv.þm. Dal. (B.J.). Það er ekki rétt að gera einum hærra undir höfði en öðrum, að öðru jöfnu. Að samþ. þessar 2 síðastnefndu brt., mundi draga þann dilk á eftir sér, að þær línur, sem framar standa, verða settar í 2. fl., t. d. 2 línur, sem eftir 3. umr. hér í fyrra voru í 2. fl. en samkv. þessu frv. eru í 3. fl., nfl. línan frá Akureyri að Höfða og línan frá Lækjamóti að Hvammstanga. Þeir mega skilja það, hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) og Dal. (B. J.), að ef hlaupið er í kapp með að færa til línurnar, þá muni eg ekki sitja hjá, þar sem eg hefi miklu meiri líkur til að koma fram mínu máli, vegna þess að sanngirnin er mín megin. Við það að koma sem flestum símum í 2. fl., lengist að eins tíminn, og er þá litið unnið. Þá skal eg víkja að till.hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) og hv.þm. Dal. (B. J.) um að kippa burt tillaginu frá héruðunum. Það hefir verið ekki svo lítil ásókn að kippa burt héraðatillaginu frá hliðarlínunum og í sambandi við það verið sagt, að hér væri um jafnréttiskröfu að ræða. En ekki geta allir fengið símann samtímis, né heldur er þörfin alstaðar jafnbrýn. Ef til vill er engi mælikvarði öruggari en hvernig símarnir borgi sig, og fer þá mælikvarðinn eftir því, hve mikið símarnir eru notaðir. Nú er það víst, að sumir símar borga sig ekki, og er þar þörfin þá minst, og eðlilegt að landssjóður skirrist við að leggja fé fram til slíkra síma. En þar sem aftur er veruleg þörf á símum, hafa menn sýnt það og eiga að sýna með því að vilja eitthvað á sig leggja. Ef þessi mælikvarði væri tekinn burtu, yrði ekkert að miða við um þörfina, annað en sögusagnir og ímyndanir. Hér er dálítil veila í, ef á að samþykkja línur, áður en vitað verður, hvort þær borga sig. Þótt eg sé ekki beint á móti símalagningu til Hornstranda og viti ekki, hvað hann kostar né hve mikið hann muni gefa í aðra hönd, þá get eg samt ímyndað mér að hann beri sig ekki. Eg skal þó ekki bera á móti, að til kunni að vera aðrar ástæður til að leggja þennan síma, og því er eg ekki svo mjög á móti því að setja hann í 3. fl., þótt eg álíti vafa á, að landssjóður eigi um langan tíma ráð á að leggja fé í síma, sem ekki hefir meiri líkur til að bera sig en þessi. Eg vildi óska, að menn skirðust við að koma ruglingi á það skipulag, sem frv. hefir í för með sér, eins og það kemur frá stjórninni, þótt það sé mínu kjördæmi í óhag, samanborið við það hvernig frv. leit út eftir 3. umr. í fyrra. Þoki aðrir línum sinna kjördæma sinna upp nú, mun eg ekki gera mér grillu út af því að koma með brt. við 3. umr. um línur míns kjördæmis.

Skúli Thoroddsen Háttv. þm. Dal. (B. J.) hefir að vísu svarað hæstv. ráðherra (H. H.), en þó vildi eg bæta við nokkurum orðum, að því er snertir 2 til 3 atriði. Hæstv. ráðherra (H H.) sagði, að tillaginu frá „Stóra norræna félaginu“ hefði verið varið til símalagningarinnar. Það er hverju orði sannara. En þá er líka aðgætandi að „Stóra norræna ritsímafélagið“ fekk, gegn tillagi sínu, einkarétt hjá landinu, eða fult ígildi borgunar, - sama sem ákveðna borgun. Að réttu lagi átti því eigi eitt hérað landsins öðru fremur rétt til tillagsins, sem land- sjóði var goldið fyrir einkaleyfið, og sem varið var til aðal-símalínunnar, milli Seyðisfjarðar og Reykjavíkur. Þar sem hæstv. ráðherra (H. H.) tók það fram, að það væri nauðsynlegur og réttur mælikvarði, að því er þörf símanna snerti, hvort héruðin vildu nokkuð á sig leggja til þess að fá þá eða ekki, þá vil eg benda á, að vitneskju um þörfina getur þingið fengið á margan annan hátt, bygt t. d. á þekkingu kunnugra þingmanna o. s. frv. Hæstv. ráðherra (H. H.) sagði, að ekki væri rétt að telja árgjaldið frá landsjóði til „Stóra Norræna“, 35 þús. kr., sem kostnað við rekstur landsímanna, en það er um þetta atriði, eins og um vexti af símalagningarkostnaðinum, að eg get ekki verið honum samdóma, þótt raunar skifti það ekki miklu; en aðgætandi er þó, að fé þetta er greitt, til þess að landsíminn geti komið að fullum notum. Viðvíkjandi því, hvernig síminn beri sig, þá hygg eg og, að ef öll kurl koma til grafar, eins og eg drap á, þá sé reyndar of mikið gert úr arðinum, því að þótt nytsamt geti verið, og oft komið sér vel, að embættismenn og stjórnvöld noti símann, og skemtilegt sé að hafa veðurskýrslur, þá eru tekjurnar af því þó ekki peningar í vasann. Háttv. þm. S.-Þing. (P. J.) þótti sanngjarnt, að héruðin greiddu tillag, og sýndu á þann hátt vilja sinn og sönnuðu þörfina. - En hann gætir þess þá eigi, að þetta felur í sér tvenns konar ranglæti gegn héruðunum, er utan aðal símalínunnar eru: 1) að þau fá símann seinna og 2) að þegar þau loks fá hann, verða þau að borga fyrir það. Sami háttv.þm. áleit, að síminn að Höfn á Hornströndum mundi ekki borga sig. Þetta sprettur af ókunnugleika hans, og hefir þó verið bent á, að þangað sækir mesti fjöldi útlendra og innlendra fiskiskipa. Fjölda héraða þeirra, sem tillög er ætlað að greiða, gerir fámennið erfiðara fyrir, og lega og staðhættir eru þannig, að þau eru ver sett; en við það, að símar koma í önnur héruð, virðist svo sem örðugleikarnir vaxi, og þau verði enn meiri útkjálkahéruð, en áður. Það er undarlegt, að leggja á móti því, að afnema héraðatillögin, af því að landsjóður hafi þegar fengið 84 þús. kr. í héraðatillögum, því að ekki munar hann það miklu, að endurgreiða þá upphæð, og bæta þannig gerðan órétt, - verður það eigi að mun tilfinnanlegt, borið saman við sýslu- og hreppsfélögin. Að öðru leyti er eg þakklátur hæstv. ráðherra (H. H.) fyrir það, hvernig hann tók í br.till. að því er snertir væntanlegar símalagningar í Norður-Ísafjarðarsýslu, og vænti þess því, að hún fái góðan byr í deildinni.

Framsögumaður (Jón Magnússon) Eg álít það alveg óþarft að vera að halda nú langa tölu. Aðal-br.till. um að fella burt tillögin frá héruðunum, hefir þegar verið svarað af hæstv. ráðherra (H. H.) og háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) og hefi eg engu þar við að bæta, en það vil eg taka skýrt fram, að nefndin er á móti br.till. á þgskj. 145, um að talsími til Súgandafjarðar sé færður í 2. flokk. Nefndin er sömuleiðis á móti br.till. 1 á þgskj. 182, um að hafa talsímalínu frá Búðardal að Tjaldanesi í 2. flokki. Oss, sem erum í nefndinni, liggur auðvitað í léttu rúmi, hvort það er beint tekið fram í frv. eða ekki, um línuna frá Snæfjöllum til Hafnar á Hornströndum, að hún skuli teljast í 3. flokki, annars er gert ráð fyrir þeirri línu á símakorti, sem liggur frammi á lestrarsalnum, og er hún þar talin í 3. flokki, þó ekki sé það beint nefnt í frv. Það sama er að segja um talsíma til Hlíðarenda, að báðar þessar línur geta falist í 4. gr. frv. þó þær séu ekki nefndar. Háttv. þm. Dal. (B. J.) fann að því, að landssjóður tæki tillög frá sýslunum og kallaði hann það, að taka fé hvar sem hann gæti klófest það; landssjóður leggur nú svo mikið af mörkum til sveitamála, sveitafélaganna, sem þó í raun réttri sveitarfélögin sjálf ættu að kosta, svo að hér verður þá ekki um neina klófesting af landsjóðs hálfu að tala. Því hefir verið haldið fram hér í deildinni, að það mundi verða mikill gróði að síma til Súgandafjarðar, en eftir því sem landsímastjórinn segir, þá mun viðhald á þeim síma verða mjög svo dýrt; óhætt mun vera að treyst því að þetta sé rétt, því hann hefir sennilega athugað allar kringumstæður. Annars hefi eg ekki, að svo stöddu, fleira að athuga.

Jóhannes Jóhannesson Sem formaður nefndarinnar vil eg leyfa mér að taka það fram, að nefndin er sterklega mótfallin br.till. 1. á þgskj. 143, um að flytja talsímalínuna til Vestmannaeyja til 1 flokks, sakir þess að það mundi draga óþægilegan dilk á eftir sér, fyrst og fremst að endurborga 4.000 kr. til Rangárvallasýslu sem hún hefir þegar lagt til línunnar, og í öðru lagi eru endastöðvarnar á fyrsta flokks línum starfræktar að öllu leyti á landssjóðs kostnað. Nú leggja Vestmannaeyingar 400 kr. á ári til reksturs stöðvarinnar í Vestmannaeyjum, en sem mundu falla burt við samþykt þessarar br.till. Nefndin viðurkennir það, að Rangárvallasýsla hafi lagt fram talsvert mikið til þessa talsíma og sýnir nefndin það í verkinu með því, að hún leggur til að lækka til Víkursímans um 1.000 krónur, sem annars mundu leggjast á Rangárvallasýslu. Eg vil því leggja til, að 1. br.till. og þar af leiðandi 2. br.till. á þingskj. 143 verði feldar.

Framsögumaður (Jón Magnússon); Eg þóttist hafa tekið það nógu skýrt fram, fyr í dag, við umræðurnar, það sem hv. form. nefndarinnar sagði, en mér hefir þó gleymst að svara hv.þm. A.-Sk. (Þ. J.) um það, hvenær símalagning 2. flokks línanna yrði lokið. Landsímastjóri sagði, að þeim mundi verða lokið svo fljótt, sem starfskraftar símans og ýmis atvik leyfðu. Til dæmis að leggja ekki mikið síma þau ár, sem efni er dýrt, af því að það eru oft áraskifti á verði efnisins. Landsímastjóri gerði ráð fyrir að lagning 2. flokks lína yrði lokið, í lengsta lagi, á þrem árum og að þá yrði byrjað að leggja 3. flokks línurnar. Stöðvarþjónustuna var gert ráð fyrir að sveitarfélögin kosti.

Eggert Pálsson Eg vildi leyfa mér að gera að eins stutta athugasemd út af orðum háttv. formannns nefndarinnar. Hann sagði, að ef br.till. mín á þgskj. 143, við 2. gr. frv. yrði samþykt, þá yrði landssjóður að gefa eftir 4.000 krónur. Það má nú að vísu segja, að svo yrði, 4 þús. kr. á pappírnum, en í reyndinni yrðu það þó aðeins 3.000 kr. Eg ætlast nefnilega ekki til að br.till. nefndarinnar við 5. gr. frv. yrði samþykt, ef mín br.till. fengi fram að ganga, og fengi þá landsjóður 5.000 króna tillag til Víkursímans, en ef tillaga nefndarinnar yrði samþykt, þá fengi landssjóður þar að eins 4.000 kr., eða 1.000 krónum minna, heldur en ef mín br.till. gengi fram. Eg kom með br.till. mína engu síður með tilliti til Vestur-Skaftafellssýslu, en Rangárvallasýslu, sem ekkert verður fáanleg að leggja og ekkert getur lagt til Víkursímans, ef br.till. mín verður feld. En þá er hætt við að dregist geti nokkuð lengi að Víkurlínan komist á, þar eð búast má við, að jafn fámennri og fátækri sýslu, eins og Vestur-Skaftafellssýsla er, verði þungbært að greiða ein út af fyrir sig það tillag til Víkursímans, sem landsstjórnin heimtar, og eins líklegt að hinir eystri hreppar sýslunar vildu ekki gefa samþykki sitt til að greiða svo mikið fé úr sýslusjóði þótt getuna ekki vantaði, þar sem Víkursíminn kæmi engum hluta sýslunnar að verulegum notum nema syðsta hreppunum eða Mýrdalnum, því að fyrir austan Vík tekur við langur öræfasandur, sem mjög hindrar allar samgöngur þar. Háttv. formaður nefndarinnar fann það einnig athugavert, að ef till. mín yrði samþykt, þá yrði stöðin í Vestmannaeyjum 1. flokks stöð. En þau vandræði í reyndinni mun nú stöðin í Vestmannaeyjum vera 1. flokks stöð og haldið jafn-lengi opinni sem 1. fl. stöð, þótt talin sé í 2. flokki. Svo að þótt hún yrði talin 1. flokks stöð í stað 2. flokks, þá breytir það í raun og veru ekki neinu, nema landssjóður tapar þessum 400 kr., sem Vestmannaeyingar nú leggja til reksturs hennar. En að vera að horfa í jafn smávægilegt sem þetta 400 kr. árstillag frá Vestmannaeyingum, finst mér ekki viðeigandi, síst þegar litið er á það, að þetta er sú línan, sem einna bezt borgar sig, og að minsta kosti er rétthærri til að teljast til 1. flokks en síminn frá Reykjavík til Ölfusár.

Jóhannes Jóhannesson Eg vildi að eins geta þess, að þótt Vestur-Skaftfellingar eigi langt til stöðvar í Vík, þá er það þó tilfellið að þeim sparast mikið meira ómak við að leita þangað til símtala, heldur en að þurfa nú að fara alla leið til Garðsauka. Annars finst mér það ekki svo mjög geypilegt, þó að þeir legðu til 4.000 kr. Mér finst það að vísu mjög óeðlilegt að lína frá Reykjavík til Ölfusár skuli vera í 1. flokki, það hefði hún aldrei átt að vera, enda ættu hvergi að vera 1. flokks línur nema þar sem nauðsyn krefur, og ættu þær þá að geta borið sig sjálfar. Eg vildi ítreka það, að ef br.till. háttv. 2. þm. Rang. (E. P.) yrði samþykt, þá mundi það baka landssjóði svo mikil útgjöld fram yfir það sem nú er.

Benedikt Sveinsson Eg er á sama máli og háttv.þm. S.-Þing. (P. J.) um það, að þær línur eigi að ganga á undan öðrum línum, sem leggja á þangað sem þörfin er mest. En eg er ekki á sama máli um það, að landsjóður eigi eingöngu að kosta þessar línur sem mest þörf er á, en hinar séu kostaðar af héruðunum að meira eða minna leyti. Því að það er hreinasta ranglæti, að það fari saman, að hinar síðarnefndu línur verði bæði látnar bíða lengst og síðan þurfi héruðin, sem útundan hafa orðið, að borga þær úr sínum vasa. Símakerfinu hefir verið líkt við vegakerfið, en það er alveg rangt. Reykvíkingar hafa til dæmis ekkert gagn af vegaspottum lengst norður á Hornströndum eða í öðrum fjarlægum héruðum landsins, en aftur geta þeir haft gagn af hverri einustu aukalínu sem er í sambandi við landsímann, hvar sem er á landinu og símað með þeim. Eg hygg því mjög sanngjarnt, að landið kosti alla síma. Menn hafa líka líkt símakerfinu við viðkomustaði skipa og plágu þá er því fylgi, að menn séu ávalt að biðja um nýja og nýja viðkomustaði; sem satt er, að það getur orðið mörgum skaði að viðkomustaðir skipa séu geypi margir, þótt það kunni að vera hagnaður einstökum mönnum. En þessi samlíking er líka gersamlega röng, því að enginn tapar þó á því, að hann eða aðrir komist í ný símasambönd og geti þá náð í samband við sem flestar stöðvar og er þessu því ekki rétt saman að jafna. Það er bersýnilegt, að það er því betra fyrir landið í heild sinni og hvern einstakan símanotanda hvar sem er, sem símarnir eru fleiri; og sem sagt mér finst ranglátt að láta fátækustu héruðin verða þyngst úti. Menn verða að játa það, að síminn er jafnt fyrir alla. Símakerfi landsins er þeim mun meira virði á sérhverjum stað, því fleiri bygðir og héruð sem síminn kemst í, alveg á sama hátt, sem hverjum símanotanda hér í Reykjavík eru meiri þægindi að bæjarsímanum þegar hann er kominn í 300 hús, heldur en hverjum símanotanda var, meðan síminn var aðeins í 25 húsum. Hv. 1. þm.N.-Múl. (Jóh. Jóh.) sagði, að aukalínumar væri eins og ómagar, sem héngi á höfuðlínunni og að landssjóður ætti ekki að kosta aðrar línur en þær, sem gæti borið sig. Þessu verð eg hvorutveggju að mótmæla. Í fyrsta lagi er alveg óséð, hversu höfuðlínan borgaði sig, ef hún væri ekki notuð af aukalínunum, svo að það mætti víst engu síður með sanni segja, að hún lifði af þeim. Yrði að minsta kosti örðugt að gera þar upp á milli. Í annan stað vil eg benda á, að eg býst við, að mönnum þætti fara að skerðast um póstgöngur hér á landi, ef lagðir væri niður allir aukapóstar, sem ekki væri talið að hefði svo mikið að flytja af bréfum og öðrum sendingum, að frímerkin borguðu kostnaðinn. En eftir þessari kenning háttv.þm. o. fl. manna hér, þá ætti að demba kostnaðinum af aukapóstum á sýslufélög og hreppsfélög, að minsta kosti í strjálbygðari héruðum. Mundi það þykja sanngjarnt eða réttmætt? Nú fara aukapóstar út á hvern útskaga og inn í hvern afdal, að kalla má, og dettur engum annað í hug, en landið kosti þær ferðir. En nú verður símasamböndum bezt líkt við póstsambönd; því fleiri póststöðvar og því fleiri símastöðvar, því fullkomnara alt sambandið í heild og haghvæmara öllum. Þess vegna réttlátast að landssjóður kosti hvorttveggja að öllu leyti. Eg býst reyndar ekki við, að sú réttlætiskrafa verði viðurkend í þetta sinn, en hún getur orðið viðurkend seinna. Eg vil lauslega minnast á heimild landsstjórnarinnar til að láta reisa loftskeytastöð í Reykjavík. Hún er mikið betur orðuð nú, en hún var í stjórnarfrumvarpinu, og hefir brt. mín þá að nokkru verið tekin til greina, en mér finst það undarleg viðbót, sem er á þgskj. 150 og er frá nefndinni, hún er svona: „og í samræmi við gildandi samninga“. Það er svo sem auðvitað að hér yrði ekki sett upp loftskeytastöð í bága við gildandi samninga. Þessi viðbót nefndarinnar er því alveg gagnslaus hortittur.

Ráðherrann (H. H.) Eg er því eiginlega samþykkur, að það ætti ekki að þurfa að taka þetta atriði sérstaklega fram í frumvarpinu. En það skaðar ekkert, og eftir atvikum er æskilegt að brt. verði samþ. fyrir glöggleika sakir. Það er átt við samningana við Stóra-Norræna og Bretland. Það er í samningum þessum, að ekki verði reistar í Danaveldi þráðlausar langskeytastöðvar, án þess að brezka stjórnin viti. Þessir samningar voru samþ. fyrir Íslands hönd, af þáverandi ráðherra. - Vér yrðum auðvitað að taka tillit til þessara samninga þó það ekki væri beint tekið fram í lögum þessum, en sé það beint nefnt, þarf engum að blandast hugur um það fyrirfram, að vér séum samninganna minnugir, og gæti það þannig ef til vill sparað óþarfa fyrirspumir og bréfaskriftir.

Bjarni Jónsson Hv. þm. S.-Þing. (P. J.) vék nokkrum orðum að okkur þremenningunum, sérstaklega að mér.  (Pétur Jónsson: Er þm. Dal. framsögumaður minni hl. ?)  Hann hélt því fram að þeir staðir ættu að ganga fyrir, þar sem þörfin væri mest og sími kæmi að mestum notum. Það er nú gott og blessað, og ekki skal eg hafa á móti því, en það þarf þá að liggja undir dóm einhverra manna, hvar þörfin er mest. Ef þm. væri spurður hver ætti að dæma um það, efast eg ekki um að hann mundi benda á sjálfan sig. En fleiri hafa nasasjón af því, sem gera þarf hér á landi heldur en hann. Hvað sérstaklega viðvíkur brt. minni, sem hann lagist þungt á móti, þá held eg að hann hafi bygt þar á fremur lítilli þekkingu. Talsímalína frá Búðardal að Tjaldanesi mundi óefað verða stórt framfara- og gróðaspor fyrir nærliggjandi sveitir. Þar að auki mundi það koma vel heima við grundvallarreglu hans, að láta kaupstaðina sitja í fyrirrúmi, því að nú þegar er vottur til kauptúns í Salthólmavík. Eg vildi nú að kauptúnunum og sveitunum væri gert nokkuð jafnt undir höfði í þessu efni, og verður hann að fyrirgefa mér, þótt eg fylgi þessari jafnréttisstefnu. Engum gæti dottið í hug að segja að línan frá Hofi í Vopnafirði út í Vopnafjarðarkaupstað sé nauðsynlegri heldur en þessi lína, sem eg fer fram á.  (Pétur Jónsson: Hlutaðeigendur greiddu 40% af kostnaðinum)  . Og ekki er heldur línan frá Grund í Borgarnes svo mjög nauðsynleg. Eða þá línan frá Kalastaðakoti á Akranes, ekki er hún þarfari. En hann getur svarað því, að þessar línur hafi verið lagðar áður. Ekki veit eg heldur hvaðan honum kemur sú vizka í að línan milli Eskifjarðar og Norðfjarðar sé svo merkileg. Sú lína getur ekki jafnast á við nokkra línu í þessum flokki. Eg skal ekki telja fleiri línur til samanburðar. Eg vona að hinn hv.þm. S.-Þing. (P. J.) sjái að þessi lína, sem eg fer fram á, er fult eins nauðsynleg eins og þær, sem eg nú hefi nefnt, og ímynda mér að hann fallist á að leggja hana nú þegar. Eg hefi hér fyrir mér kort af Íslandi, þar sem öll suðurströndin er merkt með rauðum punktastrikum. Hvernig á eg að skilja þetta ? Á eg að bíða eftir síma í Búðardal, þangað til búið er að leggja símalínur austur alla ströndina? Eg skil ekki hvers vegna menn eru að metast um þetta, úr því að hvort sem er þarf að taka lán. Því ekki að taka dálítið stærra lán, til þess að hægt sé að verða við óskum og þörfum fleiri manna?  Hv. frmsm. (J. M.) sagði, ef mér er rétt frá sagt, að sveitirnar væru ekki of góðar til að leggja eitthvað til símanna því þær fengju svo mikinn styrk af landssjóði. Eg skal geta þess, að á seinasta þingi var veittur 1.500 kr. styrkur til skóla á Ísafirði og 1.200 kr. styrkur til skóla á Seyðisfirði, en samskonar skóli í sveit fekk engan styrk. Eg segi þetta til að benda á eitt dæmi um jöfnuðinn, sem sveitunum er sýndur á borð við kauptúnin. Einn þm. sagði að aukalínurnar lifðu á aðallínunum og þess vegna ættu þær að borga eitthvað. Eg held það væri réttara að snúa setningunni við. Það er rétt, sem hv.þm.N.-Ísf. (Sk. Th.) sagði, að því meira sem símakerfið stækkar, því betur mun það bera sig yfirleitt. Það er merkilegt að þm. S.-Þing. (P. J.) skyldi leggja á móti br.till. 2. þm. Rang. (E. P.), eins rétt og sanngjörn eins og hún er. Það sem hann aðallega lagði áherzlu á var, að Vestmannaeyjastöðin yrði dýrari fyrir bragðið. En stöðin í Vestmannaeyjum er eins lengi opin eins og stöðin í Reykjavík. Eg ætla nú að hringja út í Vestmannaeyjar rétt fyrir kl. 9, þegar fundur er úti. Það sem hæstv. ráðherra (H. H.) svaraði til fárra orða, sem þm.N.-Þing. (B. Sv.) sagði, kom mér óvart. Ekki það, að hann nefndi samninginn við „Stóra Norræna“, heldur það, að hann talaði um einhverja samninga við Breta, sem eg hefi aldrei heyrt nefnda. Það væri nógu gaman að vita um þá samninga, hvort þeir hefta rétt okkar til að senda loftskeyti vestur um haf.

Einar Jónsson Eg skal lofa því hátíðlega, að tefja ekki umræðurnar. Eg stend nú eiginlega ekki upp til að gera grein fyrir atkvæði mínu í þessu máli, þar sem eg, eins og eg get ætlast til að allir þingmenn aðrir, séu búnir að mynda sér ákveðna skoðun um málin, eftir að þau hafa legið fyrir í nefndum og á sérstökum þingskjölum við 1. og 2. umr. í alt sumar, heldur til að vita það, að menn eru farnir að leggja það í vana sinn að þreyta deildina með óþörfum umrðum dag eftir dag, og skal eg hreinskilnislega játa það, að eg beini þessum orðum sérstaklega til hv.þm. Dal.  (Bjami Jónsson: Eg þættist hafa unnið þarft verk, ef mér hefði tekist að fæla 1. þm. Rang. (E. J.) út úr þingsalnum, því þangað hefði hann aldrei átt að koma)  get verið samþykkur því, en hygg að þá hefði Dalasýsla ekki átt að baka landinu kostnað með allri mælgi síns þingm., en landið sjálft einkum að spara laun þess sama manns sem viðskiftaráðunauts.

Jón Ólafsson Herra forseti! Það er hér sem oftar verið að toga skækilinn milli kjördæmanna. Eg stend nú ekki upp til að toga skækil míns kjördæmis, hvorki til né frá. Mér finst þetta frv. ekki verðskulda eins ómjúkar undirtektir eins og það hefir fengið. Tala eg það helzt til þeirra manna, sem eru að tala um misrétti. Þegar síminn var fyrst lagður hingað til lands, var sjálfsagt að leggja hann til höfuðstaðarins yfir þau héruð sem beinast lá við. Að sjálfsögðu var ekkert tillag heimtað af þessum héröðum, þó þar væru settar upp stöðvar, úr því að yfir þau þurfti að leggja símann hvort sem var. Síðan hafa nokkur héruð beðið um síma til sín og boðið framlag frá sér til lagningarinnar, og hefir það orðið til þess, að farið var að skattleggja hvert hérað, er síma fær. Við þetta hefir komið fram misrétti við þau héruð er fyrst fengu síma. En nú mætti benda á ýmsa vegi til að jafna þetta misrétti. Það mætti t. d. nefna þann veg, að landssjóður endurborgi þeim sveitum, sem þegar hafa goldið tillag og heimtaði svo ekkert tillag framvegis. En eg býst við að það þætti tilfinnanlegt að snara þeirri upphæð út úr landssjóðnum nú. Það mun nú vera orðið um 80.000 kr. sem sveitirnar eru búnar að leggja fram til símalagningar. En það má benda á annan veg. Ef til vill mætti jafna misréttið með því, að leggja einu sinni fyrir alt gjald á þær sýslur, sem hafa fengið síma. Eg geri þetta alls ekki að tillögu minni, heldur vildi eg að eins benda þm. á, að þetta væri vegur til að jafna misréttið milli héraðanna.

Pétur Jónsson Eg ætla mér ekki að fara að yrðast við hv.þm. Dal. (B. J.), því eg tók ekki eftir því, að hann færði nokkur rök fyrir máli sínu. Mér hefir aldrei dottið í hug að til mín yrði skírskotað um hvað réttast væri í þessu máli. Til þess brestur mig kunnugleik. En eg efast ekki um að óhætt sé að fara að ráðum símastjórans, sem ferðast hefir um alt landið, og er allra manna kunnugastur og hefir bezt vit á hvaða símar bera sig og hvar þörfin er mest. Þar sem landsstjórnin hefir þennan mann fyrir ráðunaut sinn í þessum efnum, hygg eg að vel megi hlíta aðgerðum hennar og treysta henni til að ráða sem bezt fram úr þessum símamálum. - Þó mikið vanti á að eg hafi fullkomna þekkingu í þessu efni, efast eg ekki um að eg er bæði sanngjarnari og betur að mér um símamál heldur en háttv.þm. Dal.  (Bjarni Jónsson: Það er nú rangt.) Viðvíkjandi því sem háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) sagði, skal eg geta þess, að ef framlag héraða til símalagningar væri afnumið og greitt til baka það sem héröðin hafa hingað til lagt fram, sem nú nemur um 120 þús. kr. með því sem nú er gerð áætlun um til 2. fl. síma, - þá yrði það ekki til annars en þess að auka misréttið gagnvart þeim héruðum, sem eftir eiga að fá síma. Þau yrðu þá að bíða, því ekki er hægt að taka ótakmarkað fé til láns til nýrra og nýrra símalagninga, en eg er viss um að héruðunum er miklu bagalegra að bíða lengi eftir síma, heldur en að leggja fram sinn skerf af kostnaðinum við lagninguna. Og það hefir sýnt sig hingað til að héruðin hafa heldur kosið að leggja til fé heldur en að bíða. Eg álít þessu máli bezt borgið með því að landssjóður, héruðin og einstakir menn legðust á eitt og styddu hver annan í að koma því áleiðis. Það er auðvitað sanngjarnt að hvert hérað og hver sveit fái svo fljótt síma sem hægt er og þörf er fyrir, en þau verða þá eitthvað á sig að leggja til þess. En ef ætti að afnema héraðatillögin og borga til baka þeim héruðum, sem þegar hafa fengið síma, þá yrði það, eins og eg sagði áðan ekki til annars en að auka ranglætið við þau héruð, sem bíða og fyrst um sinn verða að biða eftir símalagningu.

Frsm.meiri hl.(Lárus H.Bjarnason); Það er í rauninni óþarfi að fjölyrða um br.till. þær er fram hafa komið. Br.till. á þgskj. 181 og 184 eru allar frá nefndinni og flestar eingöngu orðabreytingar. 1. br.till. á þgskj. 181 er að eins orðabreyting; oss þykir fara betur á að raða setningum þannig hugsunarsamhengið verður gleggra. 2. brtill. er að nokkru leyti orðabreyting, en jafnframt að nokkru leyti efnisbreyting. Að svo miklu leyti sem hún er aðeins orðabreyting kemur hún fram að tilhlutun hæstv. ráðherra (H. H.) er benti á, við 2. umr., að orðalagið gæti valdið misskilningi. En auk þess breytir hún efni frv. með því, að með henni veitist ráðherra heimild til að veita öðrum leyfi til að stofna lotterí hér, ef hinir nafngreindu menn hafa ekki notað leyfið innan tiltekins tíma. Ennfremur er stofnfresturinn styttur með br.till. um 3 mánuði, fluttur frá 31. des. til 1. okt. Við síðustu umræðu var það orðað að leyfisleitendur mundu treysta sér til að stofna lotteríið fyrir 1. júli 1913, en 1. október varð þó ofan á eftir nánari íhugun leyfisbeiðenda, enda leggur nefndin nú til (á þgskj. 184) að lögin gangi fyr í gildi en venjulegt er, sem sé þegar er staðfesting þeirra er birt í B. 3. br.till. á þgskj. 181 er orðabreyting fram komin að tilhlutun hæstv. ráðherra (H. H.). Hann áleit að misskilja mætti orðalag 2. málsgr. 1. gr. e, þannig að ákvæðið: „en þeir hafa fyrirgert“ etc, ætti að eins við þá upprunalegu leyfishafa. Verði orðalaginu breytt eins og við leggjum til, nefnilega í „Leyfishafar fyrirgert“ etc. Þá er a. m. k, ekki hægt um að villast að hér er átt við alla leyfishafa á hvaða tíma sem er, svo sem til var ætlast og raunar lá í orðunum. - 4. og 5. brtill. eru báðar eingöngu orðabreytingar, og í rauninni 6. br.till. líka, um að í stað: „utan ríkis“ komi „utan Danmerkur og nýlenda hennar“. Hv. minni hl. nefndarinnar, þm. Dal. (B. J.), amaðist við þessum orðum við síðustu umr. og komum við því fram með þessa br.till. til að firra hann hræðslu við nýjar innlimunartilraunir. Eg hélt satt að segja, að við mundum verða lausir við óværð af hans hendi ef látið væri af að minnast „ríkisins“, en reynslan sýnir að það á ekki að takast. Br.till. hans á þgskj. 183 sýna að hann er enn ekki ánægður. Þær sýna að hann leggur sig í framkróka til að koma frv. fyrir kattarnef. Annars sé eg ekki betur en að samskonar till. hafi komið fram og verið feld hér áður, og sé svo, þá er það brot á þingsköpunum, að hún er látin koma fram aftur nú. Eg skýt þessu að eins til hæstv. forseta, án þess eg vilji gera frekari rekistefnu út úr því. Annars þarf ekki að eyða mörgum orðum að þessum br.till. háttv.þm. Dal. (B. J.). Eg hefi áður tekið það fram, að ástæða meiri hluta nefndarinnar til að vilja ekki, að seðlar lotterísins séu seldir í Danmörku er eingöngu sú, að að öðrum kosti mundi frumv. hætta búin. Það er ekki óhætt við að frv. yrði synjað staðfestingar ef lotteríinu væri ætlað að keppa við ríkislotteríið danska og nýlendulotteríið. Af sömu rótum er og hitt sprottið, að við viljum ekki að bannið gegn sölu útlendra lotteríseðla nái til danskra lottería. Danska ríkið hefir mikinn arð af lotteríi sínu og stjórnin danska mundi tæplega láta sér lynda að seðlar þess væru útilokaðir frá íslenzkum markaði. Sömuleiðis er hætt við að menn eins og Richelieu og Heide, sem eru aðalmennirnir í nýlendulotteríinu, mundu reyna að bregða fæti fyrir þetta frumv., ef þeim væri meinað að selja seðla hér. Mér þykir það einkennilegt, að háttv.þm. Dal. (B. J.) sem taldi lotterí féglæfra, skuli nú vilja fela núverandi ráðherra, sem hann hefir ekki alt af borið mikið traust til, að leyfa að selja megi jafnt alla seðlana, 50.000 talsins hér á landi! Meiri hluti nefndarinnar vill, að löggjafarvaldið, alþingi í samráði við konung, ákveði hversu hátt markið fyrir sölunni megi vera, enda leggur meiri hlutinn fast á móti báðum br.till. þremenninganna. Mér þykir leitt að þeir hafa ekki viljað fylgja meiri hlutanum í þessu, það því fremur, sem 1 af nefndarmönnunum hafði verið orðaður „foringi“ þeirra.

Framsögum. minni hl. (Bjarni Jónsson); Við síðustu umræðu þessa máls fór eg nokkrum orðum um hvers eðlis það væri, en talaði ekki um undirbúning þess. Það dettur inn á þingið fullkomlega óundirbúið. Enginn hefir um málið hugsað, og engar fullnægjandi bækur eru hér er menn geta fræðst af um það. (Jón Ólafsson: Nægar til!) Undirbúningsleysið sést meðal annars á því, að lögin eru þýðing á lögum fyrir danskt happdrætti, „Kolonial-lotteri“. Þeim er að eins vikið við á fáum stöðum, t. d. er opnað sæti handa gæðingum landsins í stjórn happdrættisins, þar sem stjórnendur eiga að vera 6 og þar af 3 Íslendingar. Eg get ekki séð að þingmönnum hafi gefist nokkur kostur á að kynna sér þetta mál. Eg talaði síðast um skaðsemi slíks fyrirtækis. Eg endurtek það nú, að slíkt happdrætti er afarskaðlegt, og er það ekki mín skoðun einsamals, heldur margra mestu fjármálamanna Norðurálfu. Enginn má halda að eg vilji halda mér sjálfum fram sem átrúnaðargoði. Í enska heiminum eru happdrætti talin hin mesta óhæfa. Afleiðingin af því að Ísland ljær nafn sitt til að leppa slíkt fyrirtæki, verður óhjákvæmileg sú,að landið missir álit og traust í útlöndum; lánstraust mundi þverra, og mundi þetta vega meir en sá hagnaður sem við gætum haft af fyrirtækinu. Enda er sá hagur ekki neitt tröllaukinn, því að árgjaldið getur ekki orðið hærra en 432 þús. kr. ef hver seðill selst. Svo er eitt, ráðherra er gefin heimild til að leyfa að selja megi hér á landi 1.000 seðla af hvorum flokki. Það geta þá orðið 300.000 kr. sem selst fyrir hér, með góðu leyfi, fyrir utan það sem selt getur orðið óleyfilega. Þegar ekki er reist rönd við þessu, mega allir sjá, hversu mikið landsmenn myndu á þessu græða, hvað sem landssjóði líður. Auk þess mundu menn venjast á slík áhættuspil og má það telja illa farið. ' Hv. framsögum. meiri hl. (L. H. B.) talaði um að erfitt mundi verða fyrir mig að gera skiljanlega, fyrir öðrum en sjálfum mér, ástæðuna til að taka burt ákvæðið um að ekki megi selja hér nema 1.000 seðla. Eg vildi með þessu koma í veg fyrir, að það stæði í lögum frá Alþingi að ekki megi selja nema 1/50 í landinu sjálfu. Þegar eitthvert erlent verzlunarfélag vill njóta einhverra réttinda hér á landi, þá fær það vanalega íslenzka menn til að ljá nöfn sín. Slíkir menn eru almennt kallaðir leppar, og hefir það aldrei verið álitið göfugt nafn eða heiðarleg vinna. Ef þetta er látið standa, er leppsbrennimarkið óafmáanlega sett á íslenzku þjóðina. Eða getur nokkrum manni þótt það sómasamlegt að lána nafn landsins til að hægt sé að fara í kring um lögin í öðrum löndum. Það er þess vegna sjálfsagt að samþykkja brt. okkar, að ráðherra ákveði hvernig haga skuli hlutsölunni hér á landi. Svo leggjum við líka til, að bannað sé að selja hluti nokkurs annars peningalotterís hér á landi. Þó ráðherra leyfði að selja hér 2.000 seðla eða meira, yrði það ekki meira en þessir 1.000 seðlar, sem frv. heimilar, að viðbættu því sem selst frá hinu svokallaða Kolonial-lotteríi, og Klasselotteri. Enda má eftir lögum þessum selja hvern seðil þeirra hér á landi, ef þeir ganga út. Að það geti komið til greina, sem framsögum. meiri hl. (L. H. B.) talaði um, að einhverir málsmetandi menn í Danmörku myndu koma í veg fyrir konungsstaðfestingu ef þetta væri bannað, get eg ekki skilið. Væri þetta mótgerð móti Dönum, myndi það vekja óvild í öðrum löndum móti lögunum. Og þeir myndu þá borga okkur í annari mynt, ekki þægilegri. Frá sjónarmiði meiri hluta nefndarinnar ætti að vera nóg að leyfa þessum mönnum að hafa drættina hvar sem þeir vildu, hvort heldur í París eða Hamborg, en ekki einskorða það við Kaupmannahöfn. Væri það þá leyfishafa, að fá sér leyfið þar. En eins og eg hefi áður tekið fram við fyrri umr. þessa máls, álít eg þessa happdrættisstofnun vera landinu til ósóma og fjárhæðina svo litla, að ekki sé gerandi að láta landið stofna sóma sínum í tvísýni fyrir svo lítið. Eg vil því leyfa mér að skora á alla þá, sem atkvæði eiga um þetta mál, að fella það, eða að öðrum kosti samþykkja þær brt., sem við höfum komið fram með.

Ráðherrann (H. H.) Eg stend upp að eins til að lýsa ánægju minni yfir því, hvað þetta mál er vel á veg komið, og eiga hinir ötulu formælendur þess og skattanefndin þakkir skilið fyrir fordómleysið, sem lýsir sér í alúð þeirra við þetta einkaleyfismál. Með þessum hætti nást dágóðar tekjur í landssjóð án þess að leggja nokkurn skatt á almenning, fæst þannig, að því leyti til, með þessu frv. það sama, sem vakti fyrir Alþingi í fyrra og milliþinganefndinni síðastliðinn vetur með einkasölu á kolum og steinolíu, þó að það bresti þá miklu kosti sem hin frv. höfðu í því, að tryggja almenningi betri kaup og fastara og óhvikulla verð en hingað til á mikilvægum nauðsynjum. Mótbárurnar sem komið hafa fram móti þessu frv. eiga í því alveg sammerkt við mótbárurnar á móti einkasölufrumvörpum milliþinganefndarinnar, að þær virðast koma meira frá einhverju öðru líffæri heldur en höfðinu, vera bygðar meira á einhverjum tilfinningum heldur en á skynsamlegri hugsun. Það hefir verið talað með miklum móði um það, að þetta frv. væri landinu til ósóma, að það væri leppmenska fyrir útlendinga og hitt og þetta ljótt og óholt við það, alveg á sama hátt og fimbulfamlað var um, það, að einkasalan væri landinu ósamboðin, gæfi útlendum mönnum hagsmuni, kæmi í bága við sögulega reynslu, skoðanir Skúla sál. fógeta o. s. frv. Eg legg þessar mótbárur alveg að jöfnu, og gleður það mig að sjá að hin hv. þingd. hefir yfirleitt tekið mótbárunum eins og þær eiga skilið, og tekið kjarnan fram yfir hismið.

Framsögum. meiri hl. (Lárus H. Bjarnason) Háttv. framsögum. minni hl., þm. Dal. (B J.) er óþarfi að svara. Hann er nú farinn að yrkja sig upp og það er margbúið að hrekja það alt, sem hann hefir sagt. Þessar brtill. hans eru að eins veiðibrella til að reyna að fella frv. Hæstv. ráðh. (H. H.) vill láta líta svo út, sem þetta sé spor í sömu áttina sem farið var í kolamálinu, og skal eg ekki lá honum það, eins aðþrengdur og hann er í einokunartillögum sínum. En hann hlýtur að sjá, að það er sitt hvað, einkaréttur á svona löguðu fyrirtæki og einokun á almennri nauðsynjavöru. En eg ann honum ósköp vel að lýsa þessum fögnuði sínum. Annars er nefndin honum þakklát fyrir undirtektir hans undir þetta mál og vonar að það takist með hans mikilsverðu hjálp, að fleyta frv. til efri deildar, þrátt fyrir allar tilraunir minni hl. til að fella það.

Framsögum. minni hl. (Bjarni Jónsson) Eg get vel skilið að hv. framsögum. meiri hlutans (L. H. B.) hliðri sér við að svara mér, því hann hefir engin rök fram að bera fyrir sínu máli. Eg undrast undirtektir hæstv. ráðh. undir þetta mál, og eg er honum ekki þakklátur fyrir þær. Það er auðvitað rétt, að þessar fáu krónur, sem þeir ætla að græða á þessari fjárdráttarstofnun, verða ekki borgaðar úr landssjóði, en þær koma þó úr vasa þjóðarinnar, einkanlega þegar þeir hafa ekki manndóm í sér til að banna hér sölu á seðlum annara happdrætta. Þar sem hæstvirtur ráðherra sagði að talaði af tilfinningu í þessu máli en hann með höfðinu, þá eru það að eins hans orð. Þeir menn sem eg hefi vitnað í, tala ekki um þetta af tilfinningu nema þeirri, sem verður að vera þegar um sóma er að ræða. Og það er svo sem auðvitað að eg tala af sómatilfinningu, þegar eg vil halda uppi vörn fyrir sóma míns lands. Það vill nú svo vel til að sú tilfinning, sem hér þarf að vitna í, sómatilfinningin, er rík hjá íslenzkum mönnum og þeir fyrirlíta alla leppmensku. Þarf ekki að leiða nein rök að þessu. Eg skal láta mér nægja þessa almennu athugasemd til svars. Mér komu mjög á óvart þessar undirtektir af stjórnarinnar hendi. Þetta eru vissulega of dýrir peningar ef menn ætla að leggja sóma landsins í hættu fyrir þá.

Jón Ólafsson Herra forseti! Eg ætla mér alls ekki að fara að svara hv.þm. Dal. (B. J.) yfir höfuð. Hann hefir nú ekki fært fram annað en sömu innantómu orðin og við síðustu umræðu, sögð með sama sjálfsánægju-smjörbrosinu og sama spekingssvipnum. Því var öllu svarað með rökum þá, og er óþarfi að endurtaka það nú. En það er að eins ein fullyrðing hans, sem eg vildi leiðrétta. Hann sagði að svona mál hafi aldrei legið fyrir þinginu. En eg minnist þess að fyrir 111) árum var frumv. um stofnun lotterís flutt inn á þing. Það var að mig minnir 1905. Annars skal eg ekki lengja umræðurnar. Eg sé nú að það hefir verið laumað blaði á borðið hjá mér meðan eg var að tala. Það er ef til vill „innlegg“ í málið: Að horfa á 'hann er helvíti, að hlusta á 'hann er kvalræði, að hleypa á 'hann væri hollræði, að hengja' 'hann væri snjallræði. 1) Þannig mismælt af mér, og því ekki leiðrétt hér til rétts máls. J. Ó.

Framsögum. minni hlutans (Bjarni Jónsson) Eg er ekki við því búinn að flytja neitt fagurfræðilegs efnis. Eg hefi ekki setið við að yrkja eins og hv. 2. þm. S. Múl. (J. Ó.), ef vísan er þá eftir hann. Dreg eg efa á það af því að hún er hóti liðlegri en hann er vanur að hnoða nú á seinni árum. Mig furðar ekki svo mjög, þótt hann legði ekki út í að svara mér; til þess er hann víst of innantómur. Það hefir ekki oft heyrst annað en tómahljóð úr þeirri tunnu. Annars skal eg benda á, að það getur verið sanngjarn mælikvarði á röksemdir hans, að hann segir að það séu 11 ár síðan 1905. 

Flutningsm. (Stefán Stefánsson) í 4. gr. frv. er ákveðið að veita megi hreppsfélagi einkarétt til að selja vatn til heimilisþarfa að eins. Þetta þótti okkur flutningsmönnum frv. ófullnægjandi og höfum við því komið með viðaukatillögu í þá átt, að einkaréttur hreppsfélags til að selja vatn, skuli ná til allra þeirra þarfa, sem vatnsveitan geti fullnægt, og er þar átt við verksmiðjur, skip o.fl. Þetta kemur heim við einkaréttarákvæðið í frumv. sem samþ. var í dag um vatnsveitu á Sauðárkróki, svo eg tel víst að enginn háttv. þingm. hafi neitt á móti þessum litla viðauka. Þar sem vatn er dýrt, gæti farið svo að bærinn sæi sér eigi fært að koma á vatnsleiðslu, ef hann fengi eigi slíkan einkarétt og á þeim stað, sem þetta frv. er nú í bili aðallega flutt fyrir, sem er Siglufj., þá mundi þessi réttur verða afarmikið notaður, einkum að því er skip snertir. Frekara hefi eg svo ekki við frumv. að athuga.

Ráðherrann (H. H.) Eg sé, að málið á dagskránni er alment frumv. um vatnsveitu í löggiltum verzlunarstöðum. Nú vil eg spyrja hv. flutnm. (Ó. Br.), hvort ekki nægi þau almennu lög, sem þannig eru væntanleg og hvort nokkuð sé svo sérstaklega ástatt um Sauðárkrók í þessu efni, að ekki geti fallið inn undir hin almennu lög. Væri svo ekki, vil eg skjóta því til háttv. flutnm., hvort han sæi sér ekki fært að taka þetta frv. aftur.

Flutningsm. (Ólafur Briem) Eg get ekki neitað því, að þetta frv. um vatnsveitu á Sauðárkróki hefir mörg sömu ákvæðin að geyma sem það, er nú er nr. 4 á dagskránni. En þó er hér nokkru öðru máli að gegna. Hið almenna frv. um vatnsveitu í löggiltum verzlunarstöðum miðar að því að setja ákvæði um vatnsveitu á þeim stöðum þar sem það er ekki enn gert, setur ákvæði um undirbúning og rannsóknir snertandi slík fyrirtæki. Öllu þessu er lokið á Sauðárkróki. Enn fremur er þess að gæta, að í hinu almenna frumv. er svo ætlast til, að sérákvæði viðvíkjandj upphæðum vatnsskatts séu tekin upp í sérstaka reglugerð er sett verði fyrir hvert kauptún. Mál þetta hefir verið til meðferðar í Ed. og var athugað þar í nefnd og þar sett inn í frumv. það ákvæði, að upphæð vatnsskatts mætti ekki yfirstíga 5 af þúsundi af virðingarverði allra húseigna í heild sinni og ekki fara fram úr 6 af þúsundi virðingarverðs af hverri einstakri húseign. Þess vegna er það, að þótt þetta frv. sé ekki beint nauðsynlegt ef almenna frumv. gengur fram, þá sýnist samt ekkert á móti því að afgreiða frv. sérstaklega, úr því að vatnsveitan er komin á, líkt og hér í Reykjavík voru sett sérstök lög um sama efni.

Ráðherrann (II. H): Mcr finst það vera að auka ómak að samþykkja þetta sérstaka frv. ásamt hinu almenna, enda um leið óeðlilegt. Eg er alls ekki á móti þessu frumv. í sjálfu sér, en mér finst satt að segja alveg óþarft, að það nái fram að ganga, þar sem setja má allar þær reglur, er það hefir inni að halda í reglugerð, sem gera má sér vísa von um staðfesting stjórnarinnar á, samkvæmt hinum almennu lögum um þetta efni, sem eru í aðsigi.

Jón Magnússon Eg vil skjóta því til hv. flutnm. (Ó. Br.). hvort ekki væri hægt að taka málið út af dagskrá.

Flutningsm. (Ólafur Briem) Það virðist eins og þetta frumv. mæti nokkuð örðugum undirtektum. Málið er svo vaxið, að þess var farið á leit við stjórnarráðið á síðastliðnum vetri að það bæri fram sérstakt frumvarp um þessa vatnsveitu eða þá alment frv. um vatnsveitur í kauptúnum. Þessari málaleitan var ekki sint af stjórnarráðinu, heldur vísað aftur með þeim ummælum, að bezt væri að setja sérstök lög fyrir hvert kauptún. En nú eru svör stjórnarinnar alveg gagnstæð. Eg mundi heldur vilja láta taka málið út af dagskrá heldur en að það yrði felt, en með því að óvíst er um afdrif frv. á þgskj. 115 og þetta frv. hins vogar bráðnauðsynlegt, get eg þó ekki orðið við því að taka það aftur, og vona að því að minsta kosti verði leyft að ganga til 3. umræðu.

Ráðherrann (H. H.) Það er langt frá því, að eg vilji vera meinsmaður þess frumv. á nokkurn hátt, að Sauðárkrókur fái einmitt þessar reglur um vatnsveitu sem hér er um að ræða. En hið almenna frv. er framkomið vegna samskonar frumvarpsbeiðni frá öðru kauptúni, Siglufirði, sem einnig er byrjað á vatnsleiðslu og verður að sætta sig við að fá reglugerð en ekki sérstök lög, og finst mér langeðlilegast, að sama gangi yfir bæði kauptúnin. Af því að hið almenna frv. er enn ekki komið í gegnum þingið er ef til vill of snemt að fella þetta frumv. nú og væri því réttast að taka það út af dagskrá og bíða, þangað til víst er um afdrif almenna frumvarpsins.

Guðlaugur Guðmundsson Eg get ekki séð neitt á móti því, að þetta frv. sé samþykt nú, en beðið sé svo með að taka það á dagskrá til 3. umr., unz séð er fyrir um það, hvernig hinu almenna frv. reiðir af.

Valtýr Guðmundsson Mér finst þetta mál ekki eins einfalt og háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) vildi telja það, mér finst þvert á móti töluverður vandi að greiða atkvæði um það. Eg ætla mér ekki að fara út í einstakar greinar frv. en einungis geta þess, að svona mál eiga að undirbúast af stjórninni, en ekki að koma óundirbúin inn á þing. Og þó að nefnd verði skipuð í málið sé eg ekki að það muni leiða til nægilega mikils undirbúnings. Eg vil þess vegna leyfa mér samkvæmt 52. gr. þingskapanna að stinga upp á því að málinu verði vísað til stjórnarinnar til athugunar. Með því móti fengi það rækilegri undirbúning og rannsókn, og það er trygging fyrir því að frv. gangi fram í góðum búningi. Hitt skiftir ekki miklu máli hvort það verður afgreitt á þessu þingi eða því næsta. Það er því tillaga mín, að málinu verði vísað til stjórnarinnar samkvæmt 52. gr. þingskapanna.

Jens Pálsson Jeg á breytingartillögu á þingskj. 324, sem jeg verð að tala nokkur orð um, en jeg skal strax geta þess. að þar hefur orðið prentvilla, „Gerðahverfi“ í stað „Garðahverfi“ eins og allir kunnugir vita. Annars eru prentvillur mjög tíðar nú, síðan einn starfsmaður þingsins veiktist. Mig furðaði stórlega á því, að þessi lína var ekki lögð, þegar landið keypti talsímakerfi Hafnarfjarðar. Þessi lína gizka jeg á sem kunnugur maður að mundi verða 4 í hæsta lagi 5 kílóm. löng; hún liggur um tvö þjettbygð hverfi, Garðahverfi, sem í eru 100 manns, og þaðan í annað í hverfi eða mjög þjettbygt lítið bygðarlag, í Álftanesið, sjálft með 200 manns eða alls um 300 manns; getur verið að skeiki fáeinum manneskjum til eða frá. Hvert heimili í hverfum þessum hefði auðsótt í dagleg not af þessari línu, ef stöð yrði sett í Garðahverfi, t. d. í Görðum og önnur í Sviðholtshverfinu, t. d. í Sviðholti eða á Bjarnastöðum. Og þessir 300 manns hafa allir dagleg viðskifti við Hafnarfjörð í og Reykjavík og því enginn efi á því, að línan mundi verða mikið notuð og óskiljanlegt annað, en að hún borgaði sig vel. Jeg veit það, að ef lína þessi hefði verið lögð strax, er Hafnarfjarðarsímakerfið var keypt, hefði hún getað sparað mjer mjög margar ferðir til Hafnarfjarðar, og margar ferðir til Reykjavíkur; og eins er það, að meðan presturinn situr í Görðum, þá getur hún sparað sóknarbörnum hans margar sendiferðir, og þar sem Hafnarfjörður er læknissetur, má geta nærri, hve oft og stöðugt þessi lína yrði notuð til erindareksturs við lækninn. Betra en ekkert væri því, að fá þessa afar nauðsynlegu símalínu inn í 4. gr.; þá má þó ætla, að hún verði einhverntíma lögð. Til er og önnur hlið þessa litla bygðamálefnis. Sú hlið, að einstakir menn taki sig til og fái leyfi til að leggja þessa stuttu en nauðsynlegu línu. Það, að hún komist inn í 4. gr., gæti örfað framtakssemi þeirra, er kynnu að hafa hug á því, og yrði þessi litla breytingartillaga þá ef til vildi bráðlega að æskilegum notum; enda hefur þessi framkvæmd þegar komið til orða. Þakkir kann jeg hinum háttv. framsm. (E. J.) fyrir hans hlýlegu orð í garð tillögunnar. Mjer þótti rjettara, að tiltaka hverfi í tillögunni, því að það er ekki svo hægt að segja fyrirfram, á hverjum heimilum væntanlegar stöðvar mundu enda. Jeg vil, úr því jeg tók til máls, nota tækifærið til að lýsa yfir því, að jeg yfirleitt er sömu skoðunar sem háttv. 1. þm. Húnvetninga (Þ. J.) um það, hvernig haga ætti símamálum. Um aðrar tillögur, er fram hafa komið, finn jeg ekki ástæðu til að fjölyrða, en vil aðeins taka það fram, að mjer finst margt mæla með tillögunni um símann frá Sauðárkróki til Siglufjarðar, og mun því greiða þeirri tillögu atkvæði mitt.