Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Ottesen Við flm., S. S. og jeg, höfum leyft okkur að koma fram með þessa till. í von um, að gott mætti af því leiða, að nú væri frekar en ella brýnd fyrir mönnum nauðsynin á því, að gæta varúðar í ásetningi búpenings næstkomandi vetur. Útlitið er hið ískyggilegasta, það getur engum dulist. Grasbrestur um alt land, og það svo, að það má vel rætast úr, ef hálfur heyfengur fæst í sumar, miðað við meðalheyafla undanfarið. Svo er það t. d. víða hjer um Suðurland að minsta kosti, að lítil líkindi eru til, að nokkur tiltök verði að byrja slátt á túnum fyr en í lok þessa mánaðar. Þessi óáran í grasvextinum kemur því bagalegar á, þar sem víðast mun vera mjög lítill stuðningur í fyrningum frá fyrra ári. Síðastliðinn vetur var harður, og skall hurð nærri hælum sumstaðar með það, að búpeningur manna fjelli. Nú er það hrossaeignin í landinu, sem mest hætta stafar af. Undanfarin þrjú ár hefir engin hrossasala út úr landinu átt sjer stað. Á þessum árum hefir hrossum fjölgað jafnt og þjett. Og þótt nú megi flytja 1.000 hesta út á þessu ári, þá segir það ekkert, það er eins og krækiber í ámu. Það gerir svo sem hvorki til nje frá. Hjer verður því að grípa í taumana. Það verður að slátra hrossum og það í stórum stíl. Það verður að gera ráðstafanir til þess að opna markað fyrir hestakjöt, miklu meiri en verið hefir hjer á landi. Það verður að reyna að opna markað fyrir það í kaupstöðunum. Síðastliðið haust var slátrað hjer í Reykjavík þó nokkru af hrossum, en aðallega munu hafa verið búið til úr þeim bjúgu og kæfa. Lítið af kjötinu mun hafa verið selt öðruvísi. En betur má, ef duga skal. Á aðalfundi Sláturfjelags Suðurlands, sem haldinn var hjer fyrir nokkru, var það afráðið að senda hingað til slátrunar töluvert af hrossum á úthallandi sumri, og er vonandi, að vel takist. Eins verða menn að grípa til þess, sem ekki getur talist neitt neyðarúrræði eins og komið er, að slátra hrossum til fóðurs handa öðrum skepnum. Hrossakjöt er ágætt skepnufóður. T. d. er það mjög gott handa nautgripum. Hjer rekur nauður til, að eitthvað sje aðhafst. Og það, sem áhrif hins opinbera gætu þá fyrst og fremst náð til, annað en það að hafa áhrif á hrossafækkunina, væri það, að greitt væri fyrir útvegun á innlendum fóðurbæti til skepnufóðurs. Nú mun vera til hjer á landi allmikið af síld frá í fyrra. Jeg hefi heyrt nefndar um 45.000 tunnur. Englendingar eiga síldina og munu vilja selja hana, og hafa þegar selt nokkuð. Verðið á síldinni, þar sem hún liggur, mun ekki vera mjög hátt, enda mun síldin vera allmisjöfn að gæðum, en flutningur á síldinni er aftur á móti afardýr. Nú má síldin ekki verða mjög dýr, til þess að það borgi sig að nota hana til fóðurs, eins og verði á afurðunum er nú komið. Við flutningsmenn till. höfðum því hugsað okkur, að hið opinbera gæti best orðið að liði í þessu efni, með því að haga ferðum þeirra skipa, sem landsstjórnin hefir yfir að ráða, þannig, að sem haganlegast sje þeim, sem síldina kaupa, og í annan stað gæfi dálitla ívilnun í flutningsgjaldinu. Vera má, að heppilegra og tryggara væri, að afskifti landsstjórnarinnar af þessu fóðurbætiskaupamáli næði lengra en þetta; t. d. að landsstjórnin festi kaup á síldinni að einhverju leyti, og að með því væri trygt, að flutt væri til Suðurlands svo og svo mikið af síldinni í sumar og haust, svo að ef ís bæri að Norður- og Vesturlandi í vetur, að síldin væri þá ekki þar innilokuð. Það er nauðsynlegt, að þetta atriði sje athugað gaumgæfilega. Þá er annar liður till., að brýna fyrir sveitarstjórnum að halda fundi í haust með bændum, hver í sínum hreppi, til þess að fá gerðar hyggilegar ályktanir um ásetning búpenings. Þingsályktun í þessa átt var samþykt á síðasta þingi. Það varð þó til þess, að að minsta kosti á sumum stöðum var athygli manna töluvert meir vakandi um þessi efni en endranær, og töluvert gert að því, að afla fóðurbætis á ýmsum stöðum. En reynslan sýndi, að þetta var hvergi fullnægjandi. Sýslumenn heimtuðu þá af forðagæslumönnum, að þeir gæfu sjer tafarlaust upp nöfn þeirra manna í hreppunum, sem að dómi forðagæslumanna settu ekki tryggilega á vetur. Forðagæslumenn sendu þegar að afloknum skoðunum skýrslu um ástandið og tilgreindu það, sem þeim leist ábótavant í þessum efnum. Það munu nú flestir hafa búist við því, að þetta væri í því skyni gert, að hjer ætti að grípa í taumana af því opinbera, þar sem þess væri þörf, og biðu menn eftir að fá fyrirskipanir í þá átt. En þar, sem mjer er um kunnugt, gerðu sýslumenn engar ráðstafanir, þótt ábótavant væri í þessum efnum. Von um aðgerðir úr þessari átt munu því ef til vill hafa heldur dregið úr því, að forðagæslumenn beint skökkuðu leikinn, með því að beita valdi sínu, sem þeir að vonum eru ragir til, fyr en þá um seinan. Þetta getur ef til vill hafa átt sinn þátt í því, að hvatning sú, sem í þingsályktunartill. frá síðasta þingi falst, hefir ekki fyllilega getað náð tilgangi sínum alstaðar. En eins og jeg hefi áður tekið fram, var sú hreyfing, sem þingsályktunin vakti, til allmikils góðs. Við flutningsmenn þessarar till. lítum því svo á, að rækileg hvatning frá hálfu stjórnarinnar í þessa átt, í sambandi við fyrirgreiðslu og aðstoð til útvegunar á fóðurbæti, ætti að geta haft heillaríkar afleiðingar. En stjórnin þarf að standa á bak við þetta með einbeitni og skjótum úrræðum og njóta aðstoðar bestu manna í hverju hjeraði. Og það dugir ekki að láta sitja við orðin tóm. Þetta er svo mikið alvörumál, að öðrum aðalatvinnuvegi landsins verði ekki teflt í voða með gapalegum ásetningi búpenings næsta vetur. Síðasti liður till., um að heimila landsstjórninni nauðsynlegt fje til ráðstafana, er að þessu lúta, hneigist að því, að við höfum gert ráð fyrir ívilnun á flutningsgjaldi á fóðurbætinum, og svo ef til vill að fengnir væru einhverjir góðir og áhrifamiklir menn til að ferðast um hrossaflestu hjeruðin og beita áhrifum sínum í þá átt, að hrossunum verði fækkað. Það er mjög mikilsvert atriði. Það er ekki einungis, að hrosspeningnum einum sje stefnt í voða með því að setja þau á um skör fram, heldur er líka öðrum skepnum teflt í voða, ef ekki er gætt hófs með ásetning hrossanna. Það mun þykja rjett að vísa málinu til nefndar til yfirvegunar, og höfum við flm. ekkert á móti því. Eftir eðli sínu á málið heima í bjargráðanefnd, og leyfi jeg mjer því að leggja til, að málinu verði vísað til þeirrar nefndar. En sökum þess, að nú er komið nær þinglokum, leyfi jeg mjer að leggja áherslu á það, að háttv. nefnd bregði skjótt við og afgreiði málið svo fljótt sem auðið er, svo að það geti orðið afgreitt frá þinginu áður en því verður slitið.

Sigurður Stefánsson Jeg verð að vera háttv.flm. þakklátur fyrir að hafa komið með þessa till. Því að eins og útlitið er nú fyrir annan aðalatvinnuveg landsins, þá eru allar þær ráðstafanir, sem um hefir verið talað á þessu þingi, eintómur hjegómi á við það, ef hægt væri að tryggja landbúnaðinum sem mestan fóðurbæti fyrir búpening á næstkomandi vetri. Útlitið með landbúnaðinn er svo ískyggilegt, að það hefir sjálfsagt ekki verið verra í þeirra manna minnum, sem nú lifa. Eftir því, sem sögur ganga nú utan af landinu, er ekki einungis útlit fyrir, að heyfengur verði hálfu minni en venjulega, heldur víða jafnvel miklu minni en það. Jeg get ekki sjeð, að þingið geti skilið án þess að gera einhverjar ráðstafanir til þess að ráða bót á þessu, ef þess er nokkur kostur. Hjer hefir verið nefndur hrossafjöldinn. Það er rjett álitið, að hann hangir nú eins og Damoklesarsverð yfir höfði landbúnaðarins, og það verður að álítast í alla staði rjett, að hrossin sjeu drepin til bjargar öðrum skepnum. En það var aðallega vegna hins atriðisins, sem jeg kvaddi mjer hljóðs. Það var viðvíkjandi síldarkaupum til skepnufóðurs. Jeg vildi árjetta það, sem hv.flm. (P. O) drap á, að ekki verði einungis gerðar ráðstafanir til að greiða fyrir flutningi á þeirri síld, sem til er eða til verður í landinu, heldur sje það athugað nú þegar, hvort ekki sje rjett, að landssjóður festi kaup á meiru eða minnu af henni. Því að ef síldin er keypt í lausasölu, þá getur farið svo, að þau hjeruð verði út undan, sem ef til vill einna helst þurfa hennar með. Það getur talist nauðsynlegt, að síldin sje í þeim höndum, sem geta „regulerað“, hvernig henni er skift niður. Það er kunnugt, að einstakir menn eru þegar farnir að kaupa síld þá, sem Bretar eiga hjer síðan í fyrra. Verðið á henni er ekki sjerlega hátt á staðnum, þar sem hún liggur, en flutningskostnaðurinn er ærið mikill og kemur auðvitað harðast niður á þeim hjeruðum, sem fjærst liggja. Það gæti því verið mjög æskilegt, ef landssjóður gæti tekið einhvern þátt í flutningskostnaðinum. Nú getur vel verið, að mönnum finnist, að ef landssjóður tekur að sjer kaup á þeirri síld, sem nú er til í landinu, þá geti það spilt fyrir markaðinum á þeirri síld, sem veiðast kann í sumar og verða kann á boðstólum innanlands í vetur, en jeg óttast það ekki svo mjög. Hins vegar er þörfin svo mikil á fóðurbæti, að jeg tel varhugavert að sleppa tækifærinu með kaup á ensku síldinni. Það er því öll ástæða til þess að taka þetta mál til alvarlegrar íhugunar. Hvað ásetninguna sjálfa snertir, þá er sjálfsagt að samþykkja til., enda þótt það sje undir hælinn lagt, hvern árangur hún muni bera; hún getur aldrei gert ógagn. Jeg hygg, að allar hreppsnefndir geri það, sem unt er, til þess að hvetja menn til gætilegrar ásetningar í vetur, en till. er þó ekki ofaukið. Það er satt, að hreppsnefndir gáfu skýrslur síðastliðið haust, til stjórnarinnar, um þá, er forðagæslumönnum þótti setja of djarft á, en um árangur af því hefi jeg ekki heyrt, af hverju sem það stafar. En eðlilega er það erfitt fyrir landsstjórnina að hafa eftirlit með ásetningu bænda á hverjum bæ. Jeg veit til þess, að hreppsnefndir hafa gert það, sem í þeirra valdi stóð, til þess að menn settu gætilega á. Þannig var skorið af heyjum í einum hreppi í Norður-Ísafjarðarsýslu á jólaföstu síðastliðinn vetur, og bjargaði það frá felli í vor. Eu auðvitað gerðu bændur það ekki ótilkvaddir, heldur fyrir áeggjan og forgöngu hreppsnefndar. Jeg hygg, að komið gæti til mála, að þegar væri fest kaup á síld þeirri, sem Bretar eiga hjer á landi, að einhverju leyti. En auðvitað má verðið ekki vera of hátt Þess er að gæta, að flutningskostnaður er mikill, og eitthvað af síldinni kann að vera skemt og óhæft til skepnufóðurs, og er ekkert fyrir þá síld gefandi. Mjer er kunnugt um, að eitthvað hefir þegar verið selt af síld þessari, og mun hún verða seld úr þessu, eftir því sem kaupendur bjóðast að henni.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg get í aðalatriðunum tekið í sama streng um till. þessa sem háttv.flm. (P. O.) og háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Það er gleðilegt að heyra, að þótt ekki hafi verið farið langt með till, er samþykt var í fyrra, þá hefir hún samt orðið til þess að vekja menn, enda mun ekki hafa verið ætlast til meira með henni. Í þessari till. liggur alt hið sama, og þó enn meira, eins og háttv.flm. (P. O.) hefir tekið fram, svo sem að ljetta megi undir með flutning á síldinni, og skilst mjer, að ekki sje eingöngu átt við síld, heldur og við hverskonar fóðurbæti. Enn fremur liggur það í till., að reynt verði að hafa áhrif á ferðir landssjóðsskipanna, þannig að þau geti tekið síldina þar, sem hún liggur aðallega, og dreift henni þangað, sem þörfin er mest, en það er í fjarlægustu hjeruðunum. Ef síldin liggur t. d. aðallega við Eyjafjörð og Siglufjörð, þá gætu menn úr nálægum sýslum náð í síldina án tilfinnanlegs kostnaðar, og yrði þá aðallega að hlaupa undir bagga með Suður- og Austurlandi. Og þótt þessum landshlutum yrði veitt einhver ívilnun í flutningsgjaldi, yrði það samt svo hátt, að síldin yrði þeim dýrari en Norðlendingum og jafnvel Vestfirðingum. Þar sem háttv.flm. (P. O.) mintist á að senda menn upp um sveitir til þess að vita, hvort hross fengjust ekki keypt allgóðu verði,  (P. O.: Það sagði jeg ekki)  , þá skal jeg engu um það spá, hver árangur myndi verða af slíku. En verði menn sendir út á annað borð, mætti auka verkefni þeirra; þeir gætu jafnframt hvatt menn til þess að setja gætilega á og til þess að tryggja sjer nægan fóðurbæti í tíma. Á því er mikill vandi, ef landsstjórnin á að ráðast í að kaupa síld þá, sem Bretar eiga hjer og hefir legið hjer alllengi. Jeg veit til þess, að nokkuð af henni hefir verið keypt, en allmikið er þó óselt. Og þótt menn viti, hvernig sú síld er, sem seld hefir verið, þá hafa menn enga vissu um gæði þeirrar síldar, sem enn er óseld, eða hvernig hún verður undir haustið, þegar fer að kólna í veðri. Jeg verð að lýsa ánægju minni yfir því, að till. er komin fram, og vænti jeg, að hún verði athuguð fljótt og vandlega í háttv. bjargráðanefnd. Jeg vil leggja áherslu á það, að nefndin kynni ejer sem best, hvernig varið er um bresku síldina, hve mikið er óselt af henni, hve góð hún muni vera og hvaða verði hún muni fáanleg. Á því getur oltið mikið. Og verði síldarafli góður í sumar, verður líklega talsvert af nýrri síld á boðstólum, til sölu innanlands, og keppir sú síld þá við bresku síldina. Og eftir því, sem horfur eru á, verður sú síld ekki sjerstaklega dýr, og munu margir þá heldur vilja kaupa vissa og óskemda vöru en vafasama vöru frá fyrra ári. Væri gott, ef háttv. bjargráðanefnd vildi athuga þetta. Jeg á ekki von á, að nokkur háttv. þingdm. muni vera því andvígur, að tilgangi til bjargráðanefndar að umr. lokinni.

Matthías Ólafsson Mig furðar á því, að háttv.flm. (P. O.) skuli hafa þorað að koma fram með slíka till. þessari háttv. deild. Ekki af því, að jeg sje ekki samþykkur till., heldur vegna þess, hvernig hljóðið hefir verið í háttv. deild, þegar rætt hefir verið um forðagæslu. Menn hafa álitið bændur einfæra um að gæta þess, að ekki sje of mikið sett á. En þó þykir mjer gott; að till. kom fram, og mun jeg greiða henni atkvæði. Allir hafa sjeð afleiðingarnar af sjálfræði manna í þessu efni; þær hafa oft og tíðum verið sorglegar. Það hefir verið minst á, hvort ekki væri ástæða til að kaupa upp þá síld, sem Bretar eiga hjer á landi. Jeg verð að ráða frá því, þar sem síldin mun vera orðin mjög ljeleg. Og hins vegar er það víst, að ekki muni skortur á nýrri síld næsta haust. Er því óhyggilegt að festa kaup á henni nú þegar; hún hefir legið mánuðum saman og er því meira og minna skemd og mun naumast verða svo ódýr, að ekki borgi sig betur að kaupa óskemda og nýja síld. Mjer er ekki ljóst, við hvað er átt í 1. lið till. Jeg býst við, að tilgangurinn sje að tryggja, að ekki verði flutt svo mikil síld út úr landinu, að nægur fóðurbætir verði ekki eftir handa bændum. Er jeg því algerlega samþykkur, og eins hinu, að menn gæti þess, að ekki verði sett ofmikið á. Hins vegar get jeg ekki fallist á síðasta málslið till. Jeg sje ekki ástæðu til að heimila, að landssjóður leggi fje til þessa; það ættu bændur sjálfir að gera. Og mjer þykir hjer skjóta nokkuð skökku við atkvgr., er nýlega fór fram um aðra till. hjer í þessari háttv. deild. Sú till. fór fram á að greiða fyrir mönnum með kolavinslu, og sje jeg ekki, að það sje neitt betra, að menn deyi úr kulda, heldur en að skepnur þeirra falli úr fóðurskorti. Jeg mun því koma með brtt. við 2. umr. á þá leið, að þessi liður falli í burt. Ef þingið vill ekki styðja menn á þessum tímum, heldur lætur þá bjarga sjer eins og þeir geta best, þá ætti það að vera samkvæmt sjálfu sjer og samþykkja ekki þessa heimild.

Sigurður Stefánsson Jeg gleymdi að taka það fram áðan, er jeg gat um bresku síldina og samkepni hennar við nýja síld, að það er stórt atriði í málinu, að enn þá hefir engin síld verið veidd. Það gæti farið svo, að síldarveiðin yrði svo rýr, að ekki yrði veitt meira en þessar 50.000 tunnur, sem leyft er að flytja út. Um það er alls ekki hægt að segja fyrirfram, og er altaf rent blint í sjóinn með það. Og veiðist ljelega í sumar, þá er illa farið ef við höfum slept tækifærinu til að kaupa þessa bresku síld. Auðvitað er talsverð hætta á því, að hún sje skemd. En hana þyrfti ekki að kaupa blindandi. Það má ætla, að breska stjórnin ljeti það ekki standa fyrir sölunni, að síldin væri skoðuð áður en hún væri keypt. Gætu síldarmatsmenn annast þá skoðun, og mætti sigla að miklu leyti fyrir þau sker. Jeg er sammála háttv.þm. V.-Ísf. (M. O.) um það, að hættulegt geti verið að kaupa síldina ósjeða, eins og hún er upp og niður. En síldarforðinn, sem Bretar eiga, er svo mikill, að þótt síldin væri ekki keypt öll eða þótt mikið gengi úr henni, þá gætu það verið töluverðar birgðir. Ef landsstjórnin vildi kaupa síldina, er sjálfsagt að fara fram á, að hún verði metin. Ef um óskemda síld er að ræða, er jeg viss um, að hún myndi öll keypt og borguð fyrir haustið, svo að landssjóður þyrfti ekki að eiga þar neitt á hættu. Jeg skal geta þess í þessu sambandi, að jeg símaði nýlega í hrepp einn, þar sem 3.000 tunnur af síld þessari liggja. Bað jeg einn mann þar að segja mjer, hvort síldin myndi óskemd og hæfileg til skepnufóðurs. Jeg fjekk það svar, að nokkuð af henni væri skemt, en maður þessi kvaðst þó vilja kaupa 300 tunnur af henni fyrir hrepp sinn. Hefir þá þessi maður, sem er einkar skýr og glöggur, ekki álitið hana svo skemda, að frágangssök væri að kaupa hana. Að vísu nefndi hann verð, er jeg býst ekki við að umboðsmaður Breta vilji ganga að. Jeg hefi átt tal við umboðsmann Breta um síldarverðið, og kvað hann það mundu verða því ódýrara, sem meira væri keypt í einu. Og ef landssjóður keypti í stórum stíl, hygg jeg, að verðið myndi ekki verða hærra en það, að það borgaði sig fyrir menn úr fjarlægum hjeruðum að kaupa síldina, einkum ef ívilnun fengist í flutningsgjaldinu. Mjer væri þetta ekkert kappsmál, ef jeg væri viss um, að svo mikil síld veiddist í sumar, að nægur forði yrði til manneldis og skepnufóðurs, en um það er ekki hægt að fá neina vissu. Mig furðaði á þeirri ályktun, er hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) dró af öðru máli, er felt var hjer í deildinn. Þótt menn hafi hrasað áður, er betra, að þeir sjái að sjer, heldur en að þeir haldi áfram í villu síns vegar. Nauðsynin er nú brýnni á því en nokkurn tíma áður, að hlaupið verði undir bagga með landbúnaðinum í þessum vandræðum. Bjargráðanefnd mun ekki tefja málið, heldur gera alt til þess, að það fái sem greiðastan gang í gegnum háttv. deild.

Pjetur Ottesen Jeg get fyrir hönd okkar flutningsmanna verið þakklátur fyrir þær undirtektir, er till. okkar hefir fengið hjá hæstv. atvinnumálaráðherra og háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.). Hæstv. atvinnumálaráðherra gat þess, að ívilnun í flutningsgjaldi myndi eiga að ná til alls fóðurbætis. Þetta er rjett skilið, þessi var tilætlun okkar flm., en síldina nefndi jeg sjerstaklega af því, að um þann fóðurbæti verður sennilega aðallega að ræða. Og auðvitað ætti ívilnunin í flutningsgjaldinu að ná aðallega til þeirra, sem lengst þurfa að flytja fóðurbætinn. Viðvíkjandi því, er jeg jeg drap á, að komið gæti til mála að senda menn til að hafa áhrif á bændur í þá átt, að þeir fækkuðu hrossum, mintist hæstv. atvinnumálaráðherra á, að menn þessir gætu ef til vill keypt hross. Jeg átti nú ekki við það, en ef þessir menn gætu orðið milligöngumenn milli kaupstaðabúa og bænda í þessu efni, þá er það ekki nema gott. Um kaup á bresku síldinni skal jeg geta þess, að jeg skaut því að eins fram til athugunar fyrir nefndina, sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, án þess að við flutningsmenn höfum tekið afstöðu til þessa atriðis. Jeg þarf ekki að svara hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Hann tók liðlega í till., að öðru leyti en því, að hann vill ekki fallast á, að landsstjórninni sje heimilað að verja fje úr landssjóði til þessara ráðstafana. Jeg geri ekki ráð fyrir, að það myndi nema svo miklu, að ástæða væri að setja það fyrir sig, en þótt svo væri nú, að til þessa gengi nokkurt fje, þá væri því fje vel varið, eins og landbúnaðurinn stendur nú höllum fæti, enda kæmi það fje svo alment að notum. Getur verið, að ummæli hv.þm. (M. Ó ), er lutu að þessu, hafi verið sprottin af vonbrigðum yfir því, að till. frá honum var nýlega feld hjer í hv. deild, en að öðru leyti hygg jeg, að honum sje þetta ekki kappsmál.

Matthías Ólafsson Háttv. flm. (P. O.) kvað fje það, sem farið er fram á að veita í till., ekki mundu nema svo miklu. En hann getur ekkert um það sagt, hve mikið muni kosta að senda menn um alt land til þess að hvetja menn til að setja ekki of mörg hross á. Jeg gæti trúað því, að það þyrfti að senda allmarga menn til þess að sannfæra alla bændur á landinu um það, að rjettara sje fyrir þá að drepa hrossin sin heldur en að setja þau á. Jeg vil helst ekki fást við þær upphæðir, sem jeg veit ekkert hverjar eru. Og jeg skil ekki, að þingið muni nú vilja veita óákveðna upphæð, þar sem það hefir nýlega synjað að veita alveg fastákveðna upphæð að láni til jafnbrýns bjargráðs og þar var farið fram á. Jeg skal ekkert hafa á móti því, að þingið geri sig hlægilegt enn þá einu sinni. Jeg ætla að koma með brtt. við þetta atriði við næstu umr., og ekki hvað síst til þess að láta þingið bita í skottið á sjálfu sjer, láta það samþykkja að gefa óákveðna upphæð, þvert ofan í það, að það hefir ekki viljað lána ákveðna upphæð í jafnnauðsynlegum tilgangi. Það er satt, að jeg mæli þetta að nokkru leyti af því, að jeg varð fyrir vonbrigðum í öðru máli. Og það er rjett hjá háttv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að menn eigi ekki að vaða áfram í villunni, ef þeir hafa rangt fyrir sjer. En jeg ætla ekki að gera ráð fyrir, að nokkur háttv. þingdm. hafi greitt vísvitandi rangt atkv. Jeg býst við því, að sannfæring háttv. þingdm. hafi ráðið, þótt jeg álíti hins vegar þessa sannfæringu ekki rjetta. Það er sjálfsagt að greiða fyrir því, að menn geti aflað sjer fóðurbætis. En jeg álít ekki neitt að óttast, að svo lítið verði veitt af síld í sumar, að ekki verði ríflegur afgangur, þegar sú sfid, sem leyft er að flytja út, er talin frá. Og þá er sú síld óneitanlega betra fóður heldur en gamla síldin. Hún er án efa orðin skemd. Það er enginn búhnykkur að kaupa gamla og ljelega síld fremur en að kaupa nýveidda síld og greiða um leið fyrir atvinnuvegi, sem á í vök að verjast. Auðvitað yrði það að greiða fyrir honum, því að ekki er víst, að síldin seljist öll, og yrði hin nýja síld þá að geymast og liggja ef til vill undir skemdum.

Hákon Kristófersson Jeg býst við, að háttv.flm. þessarar tillögu hafi gengið gott eitt til með því að koma fram með hana, og hún, ef hún næði fram að gangu, bætti úr vandræðaástandi því, sem er og útlit er fyrir, og get jeg verið því samþykkur að svo mundi verða, sjerstaklega þó með tilliti til 1. liðs till. þar sem gert er ráð fyrir því, að landsstjórnin greiði fyrir útvegun á innlendum fóðurbæti til skepnufóðurs. Býst jeg við, að þar sje einkum átt við síld. Það hefir nú þegar verið farið nokkrum orðum um þetta atriði, en þó vil jeg bæta þar við nokkrum orðum. Vil jeg gera þeirra skoðun að minni, sem heldur vilja nýja síld til fóðurbætis en gamla, þótt ódýrari kunni að vera. Hæstv. atvinnumálaráðherra kvaðst gleðjast yfir því, að till þessi væri fram komin, og vildi benda á nauðsyn hennar. Þá hefði jeg nú talið betur við eiga, að hæstv. stjórn hefði átt frumkvæði að þessari till., heldur en það kæmi frá þingmönnum.  (S. S.: Sama hvaðan gott kemur)  . Það getur rjett verið, en ef hæstv. atvinnumálaráðherra gleðst yfir einhverju, sem fram kemur, og bendir á nauðsyn þess, þá hlýtur hann þegar að hafa sjeð nauðsynina, en látið vera að fullnægja henni. Að hæstv. atvinnumálaráðherra, sem þetta mál heyrir sjerstaklega undir, hefir sjeð, að framkvæmdir í líka átt og till. fer væru nauðsynlegar, en gerir ekkert til að koma þeim í framkvæmd, verð jeg að telja frámunalegt afskiftaleysi af hans hálfu, afskiftaleysi, sem mjer er ekki ljóst með hverju hæstv. ráðherra getur afsakað. Jeg er því till. þessari sammála hvað fóðurbætisbirgðirnar snertir, en álít það ekki mikils virði, þótt farið væri að senda menn út um bygðir þessa lands til þess að hvetja menn til gætilegs ásetnings. Það, að slík till. skuli borin fram, sýnir það eitt, að menn álíta forðagæslulögin nauðalítils virðí. í fyrra, þegar svipuð till. lá fyrir, benti jeg á það, að út af fyrir sig mundi það ekki hafa mikið að þýða að senda menn út um hvippinn og hvappinn, og að það mundi ekki hafa mikið að þýða, þótt stjórnin sendi út brjeflegar áskoranir í þessa átt. Undirskriftir hæstv. stjórnar væru ekki út af fyrir sig svo mikils virði til að tryggja skepnur fyrir fóðurskorti og hungurdauða. Meðan svo stendur, að Alþingi og menn úti um land láta sig í þessu efni „fljóta sofandi að feigðarósi“, er ekki við góðu að búast. Og reynsla áranna sýnir það, að þetta er ekki sleggjudómur, heldur styðjast þessi orð við staðreynd. Það var rjett hjá háttv.flm. (P. O.), að sýslumenn hefðu heimtað skýrslur. Veit jeg ekki, í hverjum tilgangi um þær var beðið, en held, að þær hafi átt að senda til stjórnarráðsins. Í hvaða tilgangi þær áttu að fara þangað skal jeg ekki segja, en hitt veit jeg, að árangurinn af þessari skýrslugerð forðagæslumanna mun ekki hafa orðið til neinna verulegra framkvæmda með útvegun á fóðurbæti. Jeg lít alveg eins á síðustu málsgrein till. og háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), því að jeg er því alveg mótfallinn, að landssjóður veiti fje til að senda menn út um hreppa landsins til þess að hafa eitthvert fóðurbætis- og ásetningsgaspur við búendur. Árangur af því mundi sennilega að eins sá, að nokkrir útvaldir fengju atvinnu sem erindrekar í nokkrar vikur. En jeg veit þó, að auðvitað hefir háttv.flm. gengið hið besta til. Það getur vel hafa vakað fyrir þeim, að veita það til stuðnings mönnum við fóðurbætiskaup.  (S. S.: Til þess að ljetta undir með flutningsgjald)  . Ef þetta á að skilja svo, þá get jeg verið með því.  (S. B.: Best að skilja rjett)  . Jeg tek mjög vel þessari vinsamlegu ráðleggingu vinar míns, háttv. 1. þm. Árn. (S. S ), en honum hefir nú ekki tekist að orða þetta svo skýrt í till. sinni, að á henni mætti sjá, til hvers væri ætlast með fyrirmælum seinustu málsgreinar. Jeg hreyfði því nú í vor í „privat“-samtali við menn innan þessarar háttv. deildar, hvort síðasti vetur hefði ekki sýnt, að full ástæða væri til að breyta forðagæslulögunum og gera ákvæði þeirra mun strangari, skýrari og ákveðnari í ýmsum greinum. Undirtektir eru daufar undir það, og bendir það á, að annaðhvort vita menn ekki, hvernig ástatt er, eða menn álíta málið svo umfangsmikið, að ekki sje hægt að bæta úr. En ástandið er hörmulegt eins og það er; því mun tæplega hægt að neita. Við bændurnir setjum svo á, að það getur að eins gengið ef veturinn er sæmilegur, en sje hann í harðara lagi, þá ganga skepnurnar sármagrar og hálfdauðar undan vetrinum. Það er enginn vafi á því, að hörmulega hefði farið nú í ár, ef blíðviðri hefðu ekki átt sjer stað í alt vor. Og sje það satt, að ekki óverulegar misfellur hafi átt sjer stað í vor, hvernig mundi þá hafa farið, ef illa hefði vorað? Jeg lít svo á þetta mál sem áður, að slíkt kák sem það, að benda mönnum á að halda fundi og gera samþyktir og reglugerðir um ásetning búpenings, sje pappírsgagn eitt. Hjer verður að gera ráðstafanir í fullri alvöru, því að allur hjegómi og alvöruleysi í máli þessu er einkis virði. Jeg verð að líta svo á, að svo framarlega sem hæstv. landsstjórn gerir sitt ítrasta til þess, að 1. lið till. sje fullnægt, þá gæti af því hlotist góður árangur. En jeg get ekki litið svo á 2. lið till., að hann sje neins virði. Vitanlega er ekkert á móti því, að stjórnin, eða sá ráðherranna, sem um þessi mál fjallar, fái þá ánægju að senda nokkur brjef út um land með hans undirskrift. Það er bara pappírseyðsla og raskar ekki gildi till. Og jeg gæti enda fylgt síðustu málsgrein ásamt 1. liðnum, ef ljett yrði undir með flutning og greitt fyrir síldarkaupum, sem vitanlega gæti haft töluverðan kostnað í för með sjer, og með það fyrir augum væri má ske rjett að heimila stjórninni fje til nauðsynlegra framlaga í því skyni. Frekar mun jeg ekki ræða till. að þessu sinni, en mun greiða atkv. með henni, og einnig síðari málsgreininni með þeim skilningi, að fjeð sje ekki ætlað til erindreka út um landið, eða annara óþarfa ráðstafana, er stjórninni ef til vill dytti í hug að framkvæma.

Sveinn Ólafsson Jeg verð nú að segja, að jeg geri mjer ekki von um mikinn árangur, þótt till. þessi yrði samþ., og sjerstaklega ekki um 2. lið, að hann leiði til neinna stórbyltinga. En af því að fyrri liður till. felur í sjer tilraun til að fyrirgirða hættu, er vofað getur yfir næsta vetur, þá mun jeg þó greiða till.atkv. mitt. Um 2. atriðið sýnist mjer, sem það ætti ekki að spilla mikið, eða valda breytingum í neina átt, heldur sje það meinlaust og gagnslítið, eins og mörg pappírsgögn eru. Um þetta fje, sem heimila á landsstjórninni í því skyni að afla fóðurbætis, skal jeg ekki fjölyrða. Mjer sýnist sem sje, að úr því að till. þessi er borin fram, þá leiði það af sjálfu sjer, að veita verði það fje, sem þarf til að framkvæma hana. Jeg geri ráð fyrir, að landsstjórnin tryggi kaupin sem best og leiti sjer upplýsinga um, hve mikið muni keypt, áður en hún festir kaup á nokkrum fóðurbætisbirgðum.  En það var aðallega út af orðum háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), sem jeg stóð upp. Jeg gat ekki vel felt mig við, að hann var, að mjer fanst, hálfgert að kasta hnútum að okkur, sem vorum móti forðagæslulögunum á síðasta þingi. Mjer fanst það ekki heldur vel við eigandi hjá honum eða hæversklega að orði kveðið um þingið nje vegleg ummæli um það, að það „biti í sinn eigin hala“. Sú fyndni hans er nokkuð vafasöm. Jeg var á móti forðagæslulögunum af því, að jeg álít, að Alþingi eigi ekki að óþörfu að blanda sjer í starfsemi eða búnaðaraðferðir bænda eða annara einstakra manna, að slík íhlutun um skör fram sljófgi ábyrgðartilfinninguna hjá þeim og spilli fremur en bæti. Um ásetningar vil jeg láta hreppsfjelögin einráð vera með bændum og ekkert valdboð ofan að. Hjer er ekki á ferðinni neitt brot á þeirri kenningu, heldur er hjer farin nákvæmlega sú leiðin og ekkert valdboð út gefið.  (M. Ó.: Hvað þarf þá þingið að skifta sjer af þessu?)  . Því er svo undarlega farið, að jeg heyri aldrei nema lítinn ávæning af því, sem þessi háttv.þm. (M. Ó.) segir, og get því eigi svarað athugasemd hans. En það verð jeg að segja, að aðdróttun hans til vor þingmanna, sem vorum móti harðvítugum forðagæslulögum í fyrra, um að við göngum hjer á bak orða vorra með því að styðja þessa till., er gersamlega tilefnislaus.

Pjetur Ottesen Jeg skal ekki teygja tímann með því að eyða orðum við háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), og þá helst af því, að mjer virtust mótmæli hans móti þessari till. einkum sprottin af reiði og gremju út af því, að till. hans um lán til þriggja hreppa í kjördæmi hans var feld hjer í deildinni á dögunum. Jeg sje enga ástæðu til að orðlengja út af mótmælum, sem sprottin eru af slíkum hvötum. Háttv. þm. Barð. (H. K.) mælti alllangt mál um till. og fann að ýmsu í henni, en jeg held þó, eftir því sem næst varð komist, að hann í ræðulokin væri kominn að þeirri niðurstöðu að styðja till. Hann taldi alveg þýðingarlaust að samþ. annan lið till., um að brýna fyrir mönnum að gera ályktanir um tryggilegan ásetning búpenings. Þar dygði ekkert nema ströng lagaákvæði. Við flutningsmenn till. álítum aftur á móti, að það sje einmitt rjetta leiðin í þessu máli að hvetja til þess að efla samtök og samvinnu í hjeruðunum um gætilegan ásetning búpenings. Jeg þarf ekki að svara því, sem hann mintist á viðvíkjandi síðasta liðnum. Jeg tók það skýrt fram, að sú heimild, sem þar er gert ráð fyrir, lyti aðallega að því, að ljetta eitthvað undir með ívilnun í flutningsgjaldi hjá þeim, sem lengst þurfa að flytja fóðurbætinn. Svo drap jeg á það, að til mála gæti komið, að stjórnin fengi menn út um land til þess að brýna fyrir mönnum nauðsynina á því að gæta nú varúðar í þessum efnum, einkum með tilliti til hins mikla hrossafjölda víða á landinu, þar sem útlit er nú fyrir lítinn heyafla og heyleysi blasir við. Því taldi jeg, að það gæti verið ástæða til að gera eitthvað í þessa átt, en þykist vita, að stjórnin muni gera sitt besta í þessu máli og fara þær leiðir, er hún telur skynsamlegastar og bestar.