Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (HG): Að þessu sinni fara fram þrjár umferðir flokkanna, og eru tvær fyrstu umferðirnar 15 mínútur fyrir hvern flokk í hverri umferð, en í síðustu umferð 10 mínútur fyrir hvern flokk. Þessir tala í 1. umferð: Fyrir Bændafl. talar hv. 4. landsk. StSt, fyrir Alþfl. þm. Seyðf., HG, fyrir Sjálfstfl. hv. þm. Snæf., TT, fyrir Framsfl. hv. þm. S.- Þ., JJ, og fyrir Kommfl. hv. 5. þm. Reykv., EOl. Fyrstur tekur til máls fyrir hönd Bændafl. hv. 4. landsk., StSt, og talar í 15 mín.



Herra forseti! Góðir hlustendur! Hv. þm. A.-Húnv., JPálm, hefir talað hér í þessum eldhúsumr. bæði í gær og í dag. Hann kvartar um skuldir, of há laun og óþarfa eyðslu hjá ríkinu og stofnunum þess. Og hann heimtar völdin í hendur Sjálfstfl. til að bæta úr þessu öllu. Hann las upp margar tölur eins og hann er vanur við slík tækifæri. Sérstaklega átelur hann stjórnina fyrir of háar launagreiðslur, og telur mikið ósamræmi í tekjum manna, sem vinna hjá því opinbera, og hinna, sem stunda framleiðslustörf. Ég get verið hv. þm. A.-Húnv. sammála um það, að enn meira þurfi að gera að því að jafna kjör manna í landinu, en ég er honum fullkomlega ósammála um, að þetta verði gert með því, og að hagur ríkisins verði bættur með því að fela Sjálfstfl. að fara með stjórn í landinu. Hæstv. fjmrh. hefir þegar gert samanburð, sem sýnir, að í fyrirtækjum, sem sjálfstæðismenn stjórna, eru launagreiðslur yfirleitt miklu hærri en hjá ríkinu. Það getur því enginn búizt við, að Sjálfstfl. myndi lækka launin, þótt honum væri falin stjórn landsins. En enginn veit til þess, að hv. þm. A.-Húnv. hafi nokkuru sinni fundið að því við flokksbræður sína, að þeir greiða miklu hærri laun heldur en þau laun, sem þessi hv. þm., JPálm, telur óhæfilega há hjá ríkinu. Á það má einnig minna, að á undanförnum þingum hafa hv. þm. Sjálfstfl. flutt hverja till. á fætur annari um tekjuhækkanir og útgjaldahækkanir, sem, ef þær hefðu verið samþ., hefðu valdið því, að stórkostlegur tekjuhalli hefði orðið hjá ríkinu. Aldrei hefir sá mikli vandlætari, hv. þm. A.-Húnv., risið úr sæti hér á Alþ. til að mótmæla þeim mörgu gáleysistill., sem flokkur hans hefir borið fram og hefðu aukið ríkisskuldirnar stórkostlega, ef þær hefðu verið samþ. - Geta má þess, að Sjálfstfl. hefir ávallt verið mjög andstæður ríkisverzlunum, sem þó hafa gefið ríkinu mjög miklar tekjur að undanförnu. Á árunum 1932 –1937 hefir ríkissjóður. grætt á tóbakseinkasölunni samtals fast að 31/2 millj. kr. og mikið fé á öðrum einkasölum. Ekkert af þessu Té hefði ríkissjóður fengið, ef Sjálfstfl. hefði ráðið, og áreiðanlega hefði hv. þm. A.-Húnv. verið öðrum þm. í þeim flokki hjartanlega sammála um, að þessar milljónir hefðu heldur átt að renna til einstakra kaupsýslumanna. Það mundi sjálfsagt verða fyrsta verk Sjálfstfl., ef hann kæmist í meiri hl. á Alþ., að leggja niður þessar verzlanir. Og hv. þm. A.-Húnv. mundi greiða atkv. með því. Ég tel sennilegt, að eitthvað mætti spara hjá einstökum ríkisstofnunum, en hitt er víst, að ekki mundi verða mikið bjargráð fyrir ríkisbúskapinn að láta Sjálfstfl. fá ríkisstj. í hendur til þess að leggja þessi fyrirtæki niður. Hv. þm. Snæf. og hv. þm. A.-Húnv. tala um skuldir við útlönd, þó að framtal þeirra sé mjög langt frá því rétta, eins og hæstv. fjmrh. hefir bent á. En hvað hafa sjálfstæðismenn gert til að vinna á móti skuldum við útlönd? Helztu afskipti þeirra af þessum málum er þeirra sífellda nöldur um, að of lítill innflutningur sé leyfður. Þá er öllum kunnugt um hina miklu mótstöðu Sjálfstfl. gegn hækkun tekjuskattsins, sem komið hefir verið á á undanförnum árum og fyrst og fremst snertir hátekjumennina og verkar því sem launalækkun hjá þessum mönnum, hvort sem þeir eru í vinnu hjá ríkinu eða öðrum. Og ekki er kunnugt enn, að hv. þm. A.- Húnv. hafi haft nokkra sérstöðu í þessum málum. Hann belgdi sig út hér áðan yfir tekjum einstakra manna í stjórnarflokkunum, en þessi sami þm. hefir rétt upp höndina við atkvgr. á móti því, að tekjuskatturinn verði hækkaður. Þannig er allur hans ferill. Einn daginn ætlar hann að rifna að endilöngu yfir háum launum hjá einstökum mönnum í stjflokkunum, en næsta dag greiðir hann atkv. með öðrum hv. þm. Sjálfstfl. á móti því, að tekjuskatturinn sé hækkaður. Hvernig á að skilja þetta? Hví er hann að hlífa þessum mönnum við hátekjuskatti? Er það af umhyggju fyrir Pálma Hannessyni eða Vilmundi Jónssyni, sem hv. þm. A.-Húnv. og flokkur hans berst á móti hækkuðum beinum sköttum? Ætli það séu ekki einhverjir aðrir, sem standa nær hv. þm. A.-Húnv. og Sjálfstfl., sem hafa fyrst og fremst hagsmuna að gæta og skipa honum því að vera á móti skattinum? En hvernig er hægt að taka þá stjórnmálamenn alvarlega, sem viðhafa slíka tvöfeldni? Þegar þetta allt er athugað, að sjálfstæðismenn greiða hærri laun í stofnunum, sem þeir ráða yfir, heldur en greidd eru hjá ríkinu, að þeir bera ár eftir ár fram brtt. við fjárl., sem orsakað hefðu stórkostlegan halla hjá ríkissjóði, ef samþ. hefðu verið, að sjálfstæðismenn hafa sífellt heimtað aukinn vöruinnflutning til landsins og að þeir hafa barizt á móti hátekjuskattinum, þá verður ekki annað sagt en að hv. þm. A.-Húnv. sé heilsugóður, betur en í meðallagi, fyrst honum verður ekkert flökurt af því að vera sendur af Sjálfstfl. að útvarpinu til að færa þingheimi og þjóðinni allri þann boðskap, að til þess að lækka launin, til þess að bæta fjárhag ríkisins, til þess að bæta greiðslujöfnuðinn við útlönd og til þess að jafna kjör fólksins í landinu, þurfi að afhenda Sjálfstfl. stjórn landsins. Það er spaugsamur maður, hv. þm. A.-Húnv.

*Stefán Stefánsson: Herra forseti! Hæstv. forsrh. og landbnrh. reyndi að þvo sig í gærkvöldi, eins og Pílatus forðum, af öllum afskiptum af ríkisbúunum á Kleppi og á Vífilsstöðum og skaut sér á bak við þáv. atvmrh., HG, núv. hv. þm. Seyðf. Hæstv. ráðh. gat samt ekki komizt hjá því að vera með nokkrar blekkingar í sambandi við ríkisbúin. Hann kom inn á það, að búin væru ekki sambærileg við bú bændanna, því að þau væru rekin í sambandi við sjúkrahús. En það er ekkert samband á milli sjúkrahúsanna og ríkisbúanna annað en það, að mjólkin er seld frá ríkisbúunum til spítalanna 9–10 au. hærra verði en þeir bændur almennt fá fyrir þá mjólk, sem þeir selja til mjólkurbúanna. Það stendur því óhaggað, sem ég sagði í gærkvöldi, að búreksturinn á ríkisbúunum er sá aumasti sem hugsast má. Ég benti á það, að á síðasta ári hefði orðið um 20 þús. kr. taprekstur á búunum, ef búin hefðu greitt vexti af því fé, sem bundið er í búunum. - Annars skal ég bæta því við til viðbótar því, sem ég sagði í gærkvöldi, að svo aumur er hagur búanna, að ríkisstj., eða ráðh. sá, sem er yfirmaður búanna, hefir ekki séð sér annað fært en að hækka verð mjólkurinnar úr 28 au. upp í 32 au., svo að búin selja mjólkina 13 au. hærra til búanna heldur en meðalverðið er til bænda. Þá kom hæstv. fjmrh. hér fram í gærkvöldi og bar á okkur hv. þm. Snæf., að við værum að ljúga skuldum upp á ríkissjóðinn. Ég byggði mína reikninga á tölum, sem útvarpið flutti, og tók úr riti því, sem skipulagsnefnd atvinnumála hefir látið semja. Ég skora á hæstv. ráðh. að fletta þessum tölum upp og sjá, hvort þar er ekki rétt með farið. Ef hann gerir það ekki, þá stimplar hann ekki aðeins mig sem lygara, heldur líka skipulagsnefnd atvinnumála, en í henni áttu sæti m. a. hv. þm. S.-Þ., JJ, hv. 2. þm. Skagf., StgrS, og hv. 7. landsk., EmJ. Það er gott fyrir þær n., sem hafa starfað og munu starfa í framtíðinni, að fá að vita það, að hæstv. ráðh. viðurkennir því aðeins niðurstöður þeirra, að hann geti notað þær sér til pólitísks framdráttar, en segir þær ósannindi og lygar, ef þær ganga á móti því, sem hann vill vera láta. Við hv. þm. Dal., ÞBr, höfum flutt till. til þál. í fimm liðum um að jafna og samræma laun starfsmanna ríkisins og ríkisstofnana, um að lækka laun þeirra starfsmanna um 15%, er laun taka utan launalaga og hafa samanlagt yfir 4500 kr., um að takmarkaður væri réttur starfsmanna ríkisins til að hafa með höndum mörg störf og taka fyrir margföld laun, um að nöfn þeirra manna væru birt í starfsmannaskrá ríkisins, er hefðu yfir eitt þúsund kr. fyrir aukastörf, og um að birt væri yfirlit yfir ferðakostnað og dagpeninga þeirra manna, er ferðast fyrir ríkisfé. Enda þótt allir þessir liðir séu réttmætir og sjálfsagðir, lagðist hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstjórnarinnar mjög á móti till. Óréttlætið og ósamræmið er mjög áberandi um launagreiðslur hjá hinu opinbera. Má t. d. aðeins á það minna, að prestar landsins hafa að byrjunarlaunum sömu laun og skrifstofudömur hjá ríkiseinkasölunum. Kennarar menntaskólans hafa sömu laun og þeir, er afgreiða tóbak og sígarettur hjá tóbaksverzlun ríkisins. Prófessorar við Háskóla Íslands hafa sömu laun og þeir, sem skrifa vinnótur í áfengisverzlun ríkisins. Það er ekkert um það spurt, hvort menn hafi fórnað beztu árum æfi sinnar til undirbúnings starfi sínu, eða hvort þeir eru teknir án undirbúnings upp af götunni í Reykjavík. Á þessu þarf að ráða bót. Ennfremur er það með öllu óverjandi að hlaða fleiri störfum á einstaka starfsmenn ríkisins, svo sem gert er, og greiða þeim fyrir margföld laun. Slíkar margfaldar launagreiðslur eru spilling ein, sem útrýma þarf, aðeins gerðar til uppkaupa og þóknunar bitlingasjúkum lýð. Eitt starf, ein laun, að því ber að stefna, og að hver starfsmaður ríkisins hafi sómasamleg laun, svo að hann geti fórnað sér og sínum starfskröftum óskiptum fyrir starfið. Við leggjum því til, að takmarkaður verði með lögum eða á annan hátt réttur starfsmanna ríkisins til að hafa með höndum mörg störf og taka fyrir margföld laun, og ennfremur, að nafna bitlingamannanna verði getið sérstaklega í starfsmannaskrá ríkisins og launa þeirra fyrir hvert einstakt starf, aukastörf sem aðalstörf. Myndi slík birting vissulega draga úr bitlingunum. Þá hefir það og tíðkazt, a. m. k. við sumar stofnanir ríkisins, að forstjórar þeirra, sem eru á háum, föstum launum taka dagpeninga, þegar þeir ferðast fyrir stofnunina, hvort heldur er utanlands eða innan. Hafa þessir dagpeningar komizt upp í 50 kr. á dag í ferðum erlendis, en 15 kr. innanlands. Slíkur fjárdráttur af ríkisfé er með öllu óþolandi. Menn, sem eru á föstum launum, og góðum launum, eiga að sjálfsögðu að ferðast án þess að fá aðra greiðslu en ferðakostnaðinn einan. Til að fyrirbyggja slíkt höfum við lagt til, að birt yrði yfirlit með hverju fjárlagafrv. yfir ferðakostnað og dagpeninga starfsmanna ríkisins. Ég vil nú að nokkru bera saman, hvernig ástatt var með þjóðinni 1933, þegar ráðuneyti Ásgeirs Ásgeirssonar fór hér með stjórn, og hversu nú er ástatt, þegar fyrra ráðuneyti Hermanns Jónassonar lét af stjórn. Má af þeim samanburði ráða, hver gifta hefir fylgt ráðuneytinu og samstarfi stjórnarflokkanna undanfarið, og hver árangurinn hafi orðið. 1) Í árslok 1933 voru heildarskuldir þjóðarinnar við útlönd 74,6 millj. Allar líkur benda til þess, að þær séu nú a. m. k. 105–110 millj. En þrátt fyrir tugi millj. kr. skuldaaukningu segir fjmrh., að það sé staðreynd, að skuldirnar við útlönd hafi eigi vaxið í tíð núverandi stjórnar. Ekki er hreinskilninni fyrir að fara. 2) Í árslok 1933 voru engir teljandi erfiðleikar um yfirfærslu gjaldeyris. Í tíð núv. stj. hafa vandræðin á þessu sviði aukizt með ári hverju, og aukast nú með hverjum mánuði. Þetta viðurkennir fjmrh., þegar hann segir, að gjaldeyriserfiðieikarnir muni eiga eftir að vaxa og gripa verði jafnvel til ráðstafana, sem ég tel neyðarráðstafanir, svo sem þess að takmarka og jafnvel skammta nauðsynlegar matvörur. 3) Árið 1933 var öll fátækraframfærsla í landinu um 1,9 millj. Árið 1936 nam fátækrabyrðin nálega helmingi hærri upphæð. Síðastl. ár mun upphæðin hafa farið allverulega vaxandi, frá því sem áður var. Þessi aukning fátækrabyrðarinnar byggist fyrst og fremst á vaxandi atvinnuleysi, enda þótt það væri eitt af því, sem gera átti, að útrýma atvinnuleysinu með öllu. 4) Í febrúar 1933 voru skráðir 623 atvinnuleysingjar í Reykjavík. Á sama tíma 1937 voru þeir 933. Atvinnuleysið í höfuðborginni hefir aldrei verið meira en nú síðan um áramótin. 5) Skattar og tollar hafa stóraukizt. Árið 1933 greiddi þjóðin til ríkisþarfa sem svaraði 119 kr. á hvern einstakling. En 1937 155 kr. Aukningin er því 36 kr. á hvert nef. Eitt af því, sem stjórnarflokkarnir ætluðu að gera, var að aflétta tollum og sköttum. 6) Árið 1933 voru atvinnuvegir landsmanna yfirleitt reknir með tapi. Svo hefir einnig verið áframhaldandi í tíð núv. stj. Og er nú svo komið, að aðalatvinnuvegir landsmanna liggja í meiri og minni rústum, einkum þó sjávarútvegurinn. Svo hefir nú farið, enda þótt stjórnarflokkarnir ætluðu að færa nýtt fjör í atvinnuvegina. 7) Árið 1933 flýði fólkið sveitirnar. Þannig er það enn, þrátt fyrir alla vellíðan og alla sælu, er stjórnarflokkarnir stæra sig af, að hafa flutt út í byggðir landsins. 8) Árið 1933 var það engum erfiðleikum bundið fyrir ríki eða einstaklinga að fá lán í útlöndum. Nú er lánstraust ríkisins og þegnanna þrotið. Má í því sambandi benda á ummæli hv. þm. S.-Þ., JJ, í Nýja dagbl. 20. apríl síðastl., þar sem hann ræðir um lánið til hitaveitu Reykjavíkur, og hvers vegna það hafi ekki fengizt í Englandi. Hann segir meðal annars: „Neitun stjórnarvaldanna þýðir ekki annað en það, að þeim þykir ekki öruggt að lána hingað meira fé, að óbreyttum kringumstæðum. 9) Sjálfsbjargarhvöt einstaklinganna er æ meir og meir lömuð með allskonar ófrelsi og einokunum, þannig kippt styrkustu stoðum undan framtíð einstaklinganna, og þá jafnframt undan afkomu og hag ríkisins. 10) Árið 1933 átti kommúnisminn hér mjög erfitt uppdráttar. Nú dafnar hann sem gorkúla á þeim haug upplausnar og glundroða, er skapazt hefir með þjóðinni í tíð núv. stjórnarflokka. Vera má, að hv. stjórnarflokkum sé eigi með öllu sjálfrátt um, hversu öll þeirra vopn, er þeir ætluðu að beita til fjár og frama þjóðinni, hafa snúizt í höndum þeirra og orðið til ógæfu einnar. Mun það hvorttveggja, að stjórnarflokkarnir kunna ekki vel til vígs - eru eigi færir um að fara með stjórnina á þessum erfiðu tímum, - enda fylgir þeim lánleysi mikið. Ástæðan til vandræða þjóðarinnar er fyrst og fremst það ósamræmi á verðlagi innanlands, er stj. hefir átt sinn þátt í að skapa. Því til sanninda vil ég benda á mjög ýtarlega grein, er hinn merki bóndi, Jón Gauti Pétursson á Gautlöndum, hefir skrifað að tilhlutun S. Í. S. um afkomu landbúnaðarins fyrrum og nú. Hefir grein þessi birzt í blaði Kaupfélags Þingeyinga og mun hafa verið ákveðið á sambandsfundi að birta hana einnig í „Samvinnunni“. En þegar betur var að gáð, mun hafa verið horfið frá því, þar sem greinin kynni að varpa nokkrum skugga eða fölva á hina fölsku gyllingu þeirra framsóknarmanna á vellíðan og batnandi hag bænda. Kemst greinarhöfundur að þeirri niðurstöðu, að það séu eigi viðskiptin við útlönd, verzlunarárferðið, sem erfiðleikunum valdi en að það sé ósamræmið eða misvægið í afurðaverði annarsvegar, og í kaupgjaldi og opinberum gjöldum hinsvegar, sem ófarnaðurinn byggist fyrst og fremst á. Ég vil aðeins minna á, að því er kaupgjaldið snertir, að hann segir, að hækkað kaupgjald og afurðaverð hafi haldizt í hendur á árunum 1900–1919. Þaðan frá dregur svo í sundur, að 1920–1929 þarf til jafnaðar 18 ærafurðir til greiðslu sömu vinnu, sem 10 ærafurðir þurfti áður. Og 1930–1935 þarf 35 ærafurðir. Alveg sama eða svipuð hlutfallshækkun segir hann, að hafi orðið á opinberum gjöldum til sveita. Lýkur Jón grein sinni þannig: „Þetta misvægi þarf að hverfa, ef allt atvinnulíf í landinu á ekki að fara í kaldakol. Og það er fávíslegt að halda, að það lagist af sjálfu sér, þannig að markaðsverð afurða okkar í útlöndum hækki teljandi frá því, sem orðið er. Miðað við verð á öðrum matvælum og hráefnum, er framleiðsla okkar keypt furðu háu verði eftir gæðum og meðferð. Jafnvægi milli afurðaverðs og annars verðlags í landinu fæst því ekki, nema með gengislækkun krónunnar eða öðrum aðgerðum, sem hafa sviplík áhrif til sérstakrar hækkunar á verðgildi afurðanna, sem út eru seldar. Ennfremur segir höfundur, að það þurfi að beita sér fyrir að skapa samræmi í innanlandsverðlagi, ef fólkið á að geta lifað í landinu. Hróp kommúnista um það að auka kaupgetuna, án þess að gæta þess á nokkurn hátt, hvað framleiðslan þolir, hafa stjórnarflokkarnir tekið sér í munn og framkvæmt í verki, skapað þannig falska kaupgetu og gert hvorttveggja í senn, lagt framleiðsluna í rústir og skapað atvinnuleysi og örbirgð hjá verkalýðnum. Heyrzt hefir, að stjórnarflokkarnir, vegna lánleysis sins og hinna auma ávaxta af samstarfinu, hafi nú þegar gefið upp alla von um, að þeim takizt að bjarga þjóðinni frá hruni, og hafi því ákveðið að láta allt fljóta sofandi að feigðarósi. Í krafti þessarar ákvörðunar er sagt, að þeir ætli að taka upp 10 ný boðorð, er þeir segja í fullu samræmi við ávextina af samstarfinu. Eru þau svohljóðandi: 1) Aukum skuldirnar. 2) Blómgist gjaldeyris- og yfirfærsluerfiðleikar. 3) Vaxi fátækrabyrðin. 4) Eflist atvinnuleysið. 5) Tvöföldum tolla og skatta. 6) Lömum atvinnuvegina. 7) Flýjum sveitirnar. 8) Eyðum lánstraustinu. 9) Kyrkjum einkaframtakið. 10) Sköpum góðæri fyrir kommúnismann. Það, sem ef til vill er ljósasta táknið um það ófremdarástand, er nú ríkir með þjóðinni, er sá vöxtur, sem hlaupið hefir í Kommfl. í tíð núverandi stj., enda er Kommfl. mjög þakklátur stjórnarflokkunum fyrir það ástand, er þeir hafa átt beztan þátt í að skapa með þjóðinni. Einustu aðfinnslur þeirra eru, að ástandið eigi er aumara en það er, samanber að eigi hafi verið stjórnað nægilega í anda kommúnismans. Þar, sem sæmileg afkoma er með þjóðunum, þar, sem atvinnulífið stendur í blóma, þar eru engin skilyrði fyrir kommúnismann. Kommúnisminn er byltingarstefna og hlýtur að skapa af sér aðra byltingarstefnu, fasismann, eigi hann eftir að dafna hér frekar en orðið er. Og því ber öllum Íslendingum að vinna að því að uppræta þetta illgresi með þjóðinni. Núv. stjórnarflokkar hafa bæði viljandi og óviljandi skapað það ástand, er hæfir kommúnisma og eflir hans lífsskilyrði. Er slíkum mönnum treystandi til að fara fram með stjórn landsins? Mönnum, sem gengið hafa undir jarðarmen með kommúnistum, blandað við þá blóði? Eru þeir líklegir til að hrinda þessum ófögnuði af þjóðinni? Því aðeins má vænta þess, að Ísland verði áfram í tölu fullvalda ríkja, að allir andstæðingar kommúnismans í hvaða mynd, sem hann kann að birtast, taki höndum saman til viðreisnar landi og þjóð. Og fyrsta skilyrðið til þess, að það megi takast, er að útrýma öllum kommúnisma og hálfkommúnisma úr þessu landi. Og það verður bezt gert með því að efla framleiðsluna, og að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir taki sér í munn kjörorð Bændafl.: Framleiðslan verður að bera sig. Verði því kjörorði fylgt og það framkvæmt og allt við það miðað, þá er einhver von um batnandi tíma.

*Haraldur Guðmundsson: Herra forseti! Hv. 7. landsk., EmJ, gerði í gær grein fyrir afstöðu Alþfl. til stjórnarinnar, en hún er á þessa leið: Hlutleysi með stuðningi gegn vantrausti meðan stj. fylgir sömu stefnu og fyrra ráðuneyti Hermanns Jónassonar, sem Alþfl. átti ráðh. í, og einstakar stjórnarframkvæmdir eða lagasetning ekki gefur tilefni til annars. Alþfl. telur samvinnu bænda og verkalýðs kaupstaða og við sjávarsíðu æskilega, eðlilega og nauðsynlega til að tryggja hag þjóðarmeirihlutans og lýðræði í landinu. Eini möguleikinn til þess, að vinstri stjórn, frjálslynd stjórn, sem gætir réttar og hagsmuna þessara meginstétta þjóðarinnar, fari með völd, er, að þessi samvinna haldist. Því hefir Alþfl. ekki, þrátt fyrir það, sem Alþfl. og Framsfl. hefir greint á um, viljað slíta samvinnunni að svo stöddu, og það jafnvel þótt ágreiningsatriðin væru það mikilsverð, að hann vildi ekki bera ábyrgð á afgreiðslu þeirra þann veg, sem Framsókn kaus að ráða þeim til lykta, með því að hafa áfram ráðh. í ríkisstj., og ákvað því að draga hann út úr stj., eins og gert var við afgreiðslu laganna um gerðardóm í togaradeilunni. Eftirtektarvert er það, að öll þau mál, sem alvarlegastur ágreiningur hefir risið út af milli Alþfl. og Framsfl., eru þess eðlis, að Framsfl. hefir ekki fengizt til þess, að dómi Alþfl., að gera nauðsynlegar ráðstafanir vegna sjávarútvegsins og þess fólks, sem á afkomu sína undir honum. Svo var það vorið 1937, þegar Framsókn neitaði að fallast á till. Alþfl. um rannsókn á rekstri og hag togaraútgerðarinnar og uppgjör gjaldþrota fyrirtækja. Svo var það haustið 1937, þegar Framsfl. afgr. lögin um síldarverksmiðjur ríkisins með Sjálfstfl., og loks á þessu þingi, þegar hann samþ. lögin um gerðardóm í togaradeilunni í stað þess að fallast á till. Alþfl. um að lögfesta till. sáttasemjara um kaup á saltfisksveiðum. Í þessu sambandi kemst ég ekki hjá því að benda á, hversu ranglega blöð Framsfl. segja frá þessu, og er það sérsaklega áberandi í Nýja dagblaðinu 9. apríl 1938, því að þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Danskir jafnaðarmenn vilja heldur gerðardóm en lögfestingu kaups“. Síðan er birt fregn, sem kölluð er útvarpsfregn, um það, að jafnaðarmannastjórnin í Danmörku hafi viljað gerðardóm, en ekki lögfestingu kaups, sem stjórnarandstæðingar hafi stungið upp á. Síðan bætir blaðið við frá eigin brjósti: „Eftir öðrum fréttum að dæma höfðu verkamenn samþ. till. sáttasemjara, en vinnuveltendur hafnað henni. Ef danskir jafnaðarmenn hefðu farið að dæmi Alþfl. hér, hefðu þeir átt að bera fram frv. um lögfestingu kaupsins í stað gerðardóms“. Svo mörg eru þessi orð. Þessi fregn er öll skökk, og ef blaðið hefir ekki vitað þetta, þegar það birti hana, þá hlýtur það að hafa fengið að vita þetta strax á eftir, því að þarna er öllu snúið við. Það var danska stjórnin, sem lögfesti till. sáttasemjara um ákveðið kaup. Það voru Jafnaðarmannaflokkurinn og Radikali flokkurinn, sem samþ. þá till., en andstöðuflokkarnir, íhaldsmenn, vinstrimenn og Retsforbund, voru andvígir henni og kröfðust þess, að settur væri gerðardómur til þess að dæma um kaupið. Það var því alveg samskonar till., sem jafnaðarmannastjórnin samþ., og sú, sem við fluttum um að lögfesta till. sáttasemjara um kaup á saltfisksveiðum. En þessu er alveg snúið við hjá blaðinu, og engin leiðrétting er flutt á þessu. Þetta var atriði, sem ég gat ekki látið hjá líða að beina til hæstv. forsrh. Þessi afstaða í heild til sjávarútvegsins sýnir og sannar, að erfiðleikarnir á samvinnu flokkanna hafa aldrei stafað af því, að Alþfl. hafi ekki skilið og metið nauðsyn landbúnaðarins og fólksins, sem stundar hann, fyrir hina margvíslegu aðstoð og fjárhagsstuðning, sem Alþ. hefir veitt honum síðan stjórnarsamvinnan hófst 1934. En hið sama er því miður ekki hægt að segja um skilning Framsfl. á nauðsyn og aðstöðu þess fólks, sem við sjóinn býr og á allt sitt undir sjávarútveginum, afkomu hans og starfsháttum. Atvinnuleysi og tekjurýrnun verkamanna og sjómanna, sem er afleiðing aflabrestsins gífurlega og saltfisksmarkaðstapanna, er mæðiveiki kaupstaða og sjávarþorpa, sem engu síður þarf að mæta með opinberum aðgerðum en mæðiveiki sveitanna, fjárpestinni. Nú hafa á þessu þingi verið samþ. lög í samræmi við fyrri hluta till. Alþfl. á vetrarþinginu 1937 um rannsókn á rekstri togaraútgerðarinnar, ásamt athugun annara mikilsverðra mála, svo sem bankamála og tolla- og skattamála. Við afgreiðslu þeirra fæst úr því skorið, hvort grundvöllur fæst fyrir áframhaldandi, varanlegri samvinnu milli flokkanna. Áður en ég vík að öðrum flokkum og afstöðu þeirra til ríkisstj., verð ég að beina nokkrum orðum til hæstv. forsrh., HermJ. Ummali hans um stéttabaráttuna gefa fyllsta tilefni til fjölmargra aths. En að þessu sinni skal ég láta nægja að benda á það eitt, að það er hvorki á hans færi né nokkurs annars að koma í veg fyrir hana, meðan svo er fyrir komið okkar þjóðmálum, að stéttirnar búa við hin ólíkustu kjör og andstæða hagsmuni. Með því elnu að koma á gagnkvæmri samvinnu stéttanna, að meginstéttirnar standi saman og styðji hver aðra, má afstýra því böli án stórfelldra skipulagsbreytinga. Að því vill Alþfl. vinna. Vill hann og hans flokkur það? Ég vona, að svo sé. Út af ummælum hans og nokkurra hv. þm. um deilu stýrimanna við útgerðarfélögin, vil ég taka það fram, að það er alveg rangt, að deilan snúist aðallega um kaupgjaldið til þessara manna. Aðalkrafa þeirra er, að þeir fái ákveðinn takmarkaðan vinnutíma, eins og stéttarbræður þeirra í nærliggjandi löndum. Þessi aðalkrafa þeirra verður ennþá ákveðnari vegna aðgerða Framsfl., sem hefir nú með aðstoð Sjálfstfl., fengið samþ. í Nd. frv. um fækkun stýrimanna, sem áreiðanlega, ef það skyldi verða að l., yrði til þess fyrst og fremst, auk annars, að lengja vinnutíma þeirra, sem eftir yrðu. Það er því sízt að furða, þótt hér hafi risið ágreiningur. sem ég þó vona, að muni jafna sig, án þess það þurfi að koma til aðgerða ríkisstj., a. m. k. beinlínis. Það verður að feljast sjálfsagt, að reynt sé til þrautar, áður en til þess komi. Ég skal einnig geta þess, að sá samanburður á kaupi þessara manna hér á landi og annarsstaðar, sem Nýja dagblaðið og Morgunblaðið hafa gert, er mjög villandi. Þar er ekkert tillit tekið til þess, að dýrtiðin hér er 257 á móti 161 þar. Flokksmenn hæstv. ráðh. hafa borið fram frv., sem sýna, að þeim er ekki ljós stéttaraðstaða ýmsra stétta í þjóðfélaginu. Það eru frv. um breyt. á siglingalögunum og breyt. á lögum um iðnaðarnám, sem þeir vona að fá menn innan Sjálfstfl. til að fylgja. Ég vona, að ekki hljótist nein stór vandræði af þessu. En ég get ekki hjá því komizt í sambandi við þetta og fleira að benda hæstv. ráðh. á hið gamla orðtak, að gæta sín fyrir vinum sínum. Ég sé, að í Nýja dagblaðinu, þar sem eru hugleiðingar um hina erfiðu tíma, sem eru svo algengar nú á tímum, er bent á, að eitt bezta bjargráðið sé að afnema kosningaréttinn hjá þeim, sem þurfa að þiggja opinberan framfærslustyrk. Ef margar raddir í hans flokki eru þessari svipaðar og flokkurinn hallast að slíku, þá hygg ég, að hljóti skjótlega að enda sú samvinna, sem verið hefir milli flokkanna og ég vona, að eigi eftir að haldast milli Alþfl. og Framsfl. Ég verð að láta þetta nægja til hæstv. forsrh. Hv. þm. Snæf. hóf ræðu sína á því, að virðingu þingsins færi óðum hrakandi. Ég skal nú ekki margt um þetta ræða við hann. En ég verð að draga það mjög í efa, að ræða, slík sem hann flutti, sé líkleg til þess að bæta úr þessu, ef satt kynni að vera. Hún var að mestu leyti stóryrði og fúkyrði og illyrði, í stað raka, ef svo mætti segja. A. m. k. lánaðist mér ekki að finna rök í hans ræðu. Hv. þm. sagði, að viðskilnaður minn við sjávarútveginn hefði verið hinn ámátlegasti, og talaði um, að framundan væri útlitið ekki glæsilegt og allt væri í kalda koli. Það er rétt, að útlitið framundan er ekki bjart. En er það sök atvmrh.? Ég veit ekki, hvað þessi hv. þm. er langminnugur. En ég vil benda honum á að fletta upp í þingtíðindunum frá 1934 og lesa þar ræðu sins eigin bróður, hv. þm. G.-K., ÓTh, þar sem hann er að lýsa ástandi sjávarútvegsins 1934. Þá var allt í rústum og kalda koli, eftir því sem hann lýsir sjávarútveginum þá, þrátt fyrir eindæma aflabrögð undanfarið og opna markaði. Þrátt fyrir það, þótt svona hafi verið ástatt þá, að dómi hv. þm. G.-K., þá hefir þó lánast að halda sjávarútveginum gangandi síðustu ár, án þess að nokkur röskun hafi orðið á eðlilegu úthaldi. Þetta hefir tekizt þrátt fyrir eindæma aflabrest og þá markaðslokun, sem hv. þm. er kunnugt um. Þetta hefir verið gert þrátt fyrir það, þótt við höfum að mestu leyti tapað mörkuðum okkar á Spáni og á Ítalíu. Þetta veit hv. þm., og hann veit líka, að það er ekki neitt lítið átak, að hafa haldið þessu svo gangandi sem gert hefir verið til þessa tíma. Hann veit líka, að aldrei á nokkru tímabili hefir jafnmikið verið gert að því að létta gjöldum af sjávarútveginum og veita honum stuðning. Hv. þm. veit um skuldaskilasjóð vélbátaeigenda, afnám útflutningsgjalds af saltfiski, afnám kola- og salttolls, og hann veit, að á síðasta þingi var gert ráð fyrir fjárframlögum til sjávarútvegsins, sem nema 11–12 hundr. þús. kr., að mestu leyti nýjar fjárveitingar, og hann veit líka, að þetta á að auka nú á þessu þingi. Hvernig hefði farið, ef þetta hefði verið vanrækt? Hvernig hefði farið, ef útveginum hefði ekki verið haldið gangandi með þessum framlögum, hefði hann verið látinn eiga sig þrátt fyrir öll áföllin, sem hann hefir orðið fyrir? Það er rétt, að ég vildi ekki fallast á að útvegsmenn mættu nota gjaldeyri landsmanna til þess að braska með hann og feila þannig krónuna fyrir landsmönnum. Sömuleiðis er það rétt, að ég var því ekki fylgjandi að kaupa togaraútgerðarmenn hér í Reykjavík til að gera út á saltfisksvertið með því að lofa þeim fríðindum sem námu 40 þús. kr. á skip, eða 1½ millj. kr. alls, að óbreyttu rekstrar- og stjórnarfyrirkomulagi þessara fyrirtækja, eins og t. d. Kveldúlfs. Þetta skal játað. Hv. þm. þótti við sósialistar dýrir í rekstri. Er það undarlegt, þar sem við höfum lagt til sjávarútvegsins svo gífurlegt fé, til atvinnubóta 500 þús. kr., til alþýðutrygginga 550 þús. kr., til framfærslu sjúkra manna 300 þús., og til byggingarsjóða verkamanna 280 þús. kr. Ég veit, að hv. þm. Snæf. þykir við sósíalistar dýrir í rekstri, en fleiri eru það, sem dýrir eru. Þykir hv. þm. Kveldúlfur ekki dýr í rekstri, Kveldúlfur, sem um fleiri ár hefir verið einskonar byggingarsjóður fyrir Thorsbræður? Hver borgar þann rekstur? Ég teldi það fé betur komið í annan byggingarsjóð. Þessi hv. þm. talar úr glerhúsi, þegar hann talar um dýran rekstur. Hann er líka í stjórn fisksölusambandsins. Er það ekki ódýr rekstur? Hv. þm. valdi Alþfl. hæðileg orð og hrokaleg fyrir að afstýra vantraustinu á ríkisstjórnina, eftir að ég var farinn úr ríkisstórninni, og þótti það hin hræðilegasta útreið. Ég þakka hv. þm. umhyggjuna fyrir mér, en ég held, að það stæði honum nær að bera þessa umhyggju fyrir sínum eigin flokki. Það er vitað, að togarastöðvunin var gerð til þess að koma stjórninni í vandræði og velkja hana, í von um að fá íhlutun og áhrif á hana að því loknu. Það sannar meðal annars, að togarastöðvunin var ekki kaupdeila, að stöðvaðar voru ufsaveiðarnar, þar sem engin kaupdeila kom til. Lok togarastöðvunarinnar urðu íhaldsmönnum vonbrigði. Henni lauk svo, að gerðardómurinn var samþ. og íhaldsmenn féllu frá kröfum sínum um óbreytt kaupgjald sjómanna og gengu inn á hækkun. Þeir féllu frá kröfunum um fríðindi frá ríkissjóði, sem námu um 40 þús. kr. á skip, með óbreyttum rekstri togaraútgerðarinnar. Þeir féllust á rannsókn á rekstri togaraútgerðarinnar, sem þeir töldu áður hina mestu óhæfu, en form. Sjálfstfl. talar nú um sem sitt hjartans mál og þykist sjá þar hilla undir uppfyllingu innilegustu óska sinna, ef frv. það verði samþ. Loks fagnar hv. þm. Snæf. yfir því, að útlit sé með, að vinnulöggjöf verði samþ. á þessu þingi. Sú löggjöf er ekki um hækkað kaup og bætt kjör verkamanna. Það er löggjöf, sem bannar atvinnurekendum að reyna að fá félagsbundna verkamenn til að gerast verkfallsbrjóta, sem löghelgar verkföll, jafnvel skyndiverkföll, sem baráttuvopn alþýðunnar gegn atvinnurekendum, sem bannar pólitíska brottrekstra og lögverndar trúnaðarmenn verkalýðsfélaga. Ég verð að segja, að rækilegar getur enginn stjórnmálaflokkur kysst á vöndinn en Sjálfstfl. hefir gert með þessu, og þá ekki sízt þessi hv. þm., eins og ummæli hans hér siðast báru með sér. En í hvaða skyni er allt þetta gert? Til þess að spyrjast fyrir um það hjá Framsfl., hvort hann vilji ekki taka Sjálfstfl. með sér í þjóðstjórn. Í þjóðstjórn með flokki, sem hefir lýst því yfir, að hann muni fylgja sömu stefnu í fjármálum atvinnumálum og viðskiptum framvegis. Nú gerir ekkert til með l. um skipulagning síldarsölunnar, mjólkurlögin, kjötlögin, um fisksöluna, um innflutning og gjaldeyrisverzlun og um tryggingar. Ekkert af þessu skiptir neinu máli, bara ef þessir menn verða teknir inn í þjóðstjórn. Þá má allt þetta haldast. Þeir eru vonlausir um meirihI. síðan „breiðfylkingin“ brást líka, svo að þeir snúa nú vonum sínum til samkomulags við Framsfl. Hverju þeir ætla svo að bjarga með því, það vita þeir bezt. En þetta verður að teljast sú fullkomnasta uppgjöf, sem nokkurn stjórnmálaflokk hefir hent.



Herra forseti, góðir áheyrendur! Ég hefi aðeins örstuttan tíma, en þarf að svara ýmsu í ræðum hv. andstæðinga, einkum frá því í gærkvöld. Í sporum hv. þm. Seyðf., HG, mundi ég ekki minnast á orð eins og að kyssa á vöndinn. Annars mátti segja, að kjörorð ræðu hans væri: „Miklir menn erum við, Hrólfur minn“. Hann taldi í þessari ræðu sinni, að ríkisstjórnin hefði hvorki meira né minna en bjargað sjávarútveginum, og sér hann bjargráðið einna helzt í starfi ýmsra n., sem nú á að fara að skipa. Það er ekki furða, þótt hæstv. forsrh. gæti ekki notazt við þennan úrræðagóða ráðh. Ég ætla annars að snúa máli mínu til sósíalista. Háttv. 7. landsk., EmJ, var í gærkvöldi aðalræðumaður úr hópi sjömenninga hv. þm. Seyðf., HG. Ræða hans bar vott um samskonar vingulshátt og vandræði og gripið hefir alla hersing HG, eftir að HV var rekinn úr matardeild Alþfl. Hv. þm. virðist farin að förlast vígfimin, og ljósið á vita hans var óvenju dauft. Þessi hv. þm. sagði, að það hafi ekki verið unnt fyrir þá félaga að hafa ráðh. úr þeirra hópi í stj. Framsfl. vegna hliðarstökks þess flokks í gerðardómsmálinu. Gott og vel. Það vita allir, sem eiga sæti hér á hv. Alþ., að hæstv. forsrh.. HermJ, beinlínis flæmdi hv. þm. Seyðf., HG, stig af stigi beina leið út úr ríkisstj., og það skilja vist allir þm., að hæstv. forsrh. var orðinn dauðleiður á hv. þm. Seyðf., mannalátum hans annarsvegar, en úrræðaleysi hans hinsvegar. Þeir Haraldur & Co. voru búnir að svíkja sitt aðalstefnumál, samningsrétt verkalýðsins sjálfs í kaupdeilum og höfðu sjálfir borið fram frv. um lögfestingu kaupsins. Þeir þurftu þess vegna ekki að skilja við Framsfl. vegna mismunandi stefnumiða. En úr því að þeir neyddust til að draga ráðh. sinn úr ríkisstj., - hvernig í ósköpunum gátu þeir þá skriðið aftur að værðarvoðum Framsfl., beðizt ásjár og skjóls? Það gera engir nema langþreyttir, örvinglaðir og uppgefnir vegfarendur úr hríðum og óveðrum pólitískra vegleysa. Bugaðir menn báðust gistingar. Ef það var ástæða fyrir þessa sjömenninga, sem kalla sig Alþfl., að draga ráðh. sinn úr ríkisstj., þá leiðir sú ástæða rökrétt og óhjákvæmilega til þess, að þeir hlutu að slíta stjórnarsamvinnu með öllu og neita allri ábyrgð á ríkisstj. Það liggur í augum uppi, að Alþfl. ber jafnt ábyrgð á ríkisstj., hvort sem hann hefir mann í henni eða ekki. Munurinn er aðeins sá, að með því að hafa mann í stj. hefir flokkurinn aukin völd og aðstöðu til að fylgjast með stj. framkvæmdum, en án ráðh. veikari aðstöðu, en sömu óþægindi. Þegar hv. 7. landsk. þm., EmJ, segir, að Alþfl. hafi ekki talið sér kleift að setja mann í ríkisstj., þá beitir hann visvítandi blekkingum. Allir hv. þm. vita, að Alþfl. sótti með mestu áfergju að koma ráðh. í ríkisstj., ekki aðeins einum, heldur tveimur ráðh., en Framsfl. harðneitaði. Samt sem áður gengu þeir HG og félagar í skála Framsfl., ekki sem hirðmenn, heldur sem húskarlar. Það er athyglisverð bersögli, þegar EmJ segist viðurkenna, að Alþfl. hafi teygt sig of langt til samvinnu við Framsfl. - En þetta gerði Alþfl., bætti EmJ við, af því að Alþfl. er ábyrgur flokkur og þarf að ná sem mestu úr öllum atvikum. Þarna kom líklega alveg óvart hin hreinskilnislega játning sósíalistanna. Þeir þurfa, Haraldur & Co., að ná sem mestu úr öllum atvikum, og þess vegna styðja þeir jafnvel forsrh., sem hafði flæmt þá á brott. En handa hverjum vilja þeir ná sem mestu, þessir makalausu foringjar? Hverja hugsuðu þeir mest um undanfarið kjörtímabil? Það þarf ekki annað en að lita á feril þessara manna til að svara þeirri spurningu, það þarf ekki nema skyggnast eitt augnablik inn til þeirra, inn í það fyrirtæki, sem HV, sem er gerkunnugur þessu öllu, kallar nú „beinaverksmiðjuna Skjaldborg“. Þá þekkir maður andlitin. Handa sjálfum sér þurfa þeir enn að ná sem mestu. Þess vegna fórna þeir Haraldur og félagar hans fornum hugsjónum, samþ. vinnulöggjöf, sem þeir undanfarið hafa kallað þrælakúgunarlög, og nudda sér í rólegheitum og spekt utan í ríkisstj. Framsfl. Hv. 7. landsk., EmJ, sagði þó, að samvinnan ylti á starfi þeirra mþn., sem nú starfa í bankamálum, útvegsmálum og skattamálum. En því skyldu þær nefndir slíta samvinnunni? Þeir sjömenningar hafa engin áhugamál önnur en þau, sem Framsfl. skammtar þeim. Og ef þeir skyldu nú verða óþægir í taumi, þá má líklegt telja, að málefni nái samt fram að ganga á þingi, og sósíalistar halda áfram að hanga aftan í. Það eina, sem getur slitið þá úr taumi, er þing Alþýðusambandsins, - sú rödd, sem EmJ sagði í gær, að ég vildi að engu hafa. Maður líttu þér nær. Ég hafði sagt, að þessari samkomu bæru ekki yfirráð yfir Alþingi Íslendinga, og að Alþ. mætti ekki tefja vegna hennar. Þetta fannst EmJ hreinasta goðgá og vottur einræðishneigðar, er ég vildi hafa að engu ályktanir þessa klíkufundar, er hann kallaði vilja alþýðunnar í landinu. Vilji alþýðunnar í landinu kemur fram við hverjar alþingiskosningar, og eftir þeim vilja ber alþm. að fara. Það hafa þeir HG og félagar hans ekki gert. En ef EmJ álítur þing Alþýðusambandsins svo helga samkomu og óvefengjanlega véfrétt um vilja alþýðunnar í landinu, hvernig stendur þá á því, að hann og félagar hans þverskallast af öllum lífs- og sálarkröftum við því að kalla þetta þing nú saman, þrátt fyrir margendurteknar áskoranir fjölda verkalýðsfélaga á hinum alvarlegustu og vandasömustu tímum í sögu þessa félagsskapar? Því má þessi rödd alþýðunnar ekki tala nú? Ég spyr. Og ég skal svara. HG og félagar hans þora ekki að kalla saman alþýðusambandsþing, af því að þeir vita, að rödd þess mun fordæma þá og þeirra valdabrask. En meðan þessu fer fram, ættu þeir sjömenningar sem minnst að tala um þing Alþýðusambandsins. En það hefir komið fram við þessar umr. enn á ný, hversu veik aðstaða hæstv. núv. ríkisstj. er. Hún styðst frá einu máli til annars, einni stjórnarframkvæmd til annarar við þessa fylgislitlu og óttaslegnu sjömenninga. Sjá allir, hversu ófær og veik aðstaða hennar muni vera í öllum stærstu ágreiningsmálum og mestu vandamálum, þegar mest á ríður. Ræða mín í gær virtist hafa farið óstjórnlega í hinar órólegu taugar EmJ. Hann sagði, að hún hefði verið í afturhaldsátt, aðallega, að mér skildist, af því að ég hafði minnzt á hugsanlega fækkun þm. Ég skil vel, að sósíalistum hrjósi hugur við að missa þingsæti, en með eða án fækkun þm. mega þeir ekki sköpum renna. EmJ, fannst ég hneigjast til einræðis og sagði, að ég hefði viljað banna kommúnista. Þetta er hrein blekking. Ég talaði um samstarf allra ábyrgra stjórnmálaflokka til að kveða niður á þingræðislegan og lýðræðislegan hátt hinn rússneska ófögnuð, gera kommúnista valdalausa, forsmáða, aumknnarverða lýðskrumara, eins og þeir eru á Norðurlöndum og í Englandi. Ég veit, að EmJ vill í hjarta sínu ekkert heldur, en hann þorir ekki að taka upp baráttuna, af því að hann er háður fylgi þessara manna og skortir manndóm til að segja þeim til syndanna. EmJ benti á blessun stjórnarfarsins undanfarin ár. Enginn hefir fundið til þeirrar blessunar, nema stjórnarherrarnir sjálfir og þeirra nánasta fylgilið. Ég má svo ekki vera að því að eyða fleiri orðum í hann. - Ég vil þá snúa mér að hæstv. forsrh. Hann var eins og fyrri daginn ánægður með sjálfan sig. Það var allt í stakasta lagi með þinghaldið. Þing hafa áður verið löng, sagði hæstv. forsrh. Og ég vil segja: Langt þinghald er engin synd, ef þingið aðelns hefir afrekað eitthvað nýtilegt og farsælt fyrir þjóðina. Þingin 1924–1927 voru að meðaltali 95 daga. Á því tímabili var þjóðinni bjargað úr fjárhagslegum voða fram til sæmilegrar afkomu. Þá þurfti sjávarútvegurinn engan stuðning ríkisvaldsins, en skip voru byggð til landhelgisgæzlu, og hún mjög aukin, hagsmunum landbúnaðarins var borgið m. a. með stofnun ræktunarsjóðs og byggingu kæliskips. Þá var vinna í landinu handa þeim, sem vildu vinna, og þjóðin undi hag sínum undir öruggri forystu. En í tíð núv. stj. hafa þingin staðið að meðaltali í 108 daga og afrekað það, sem þjóðin nú finnur í öllu sínu daglega lifi. En svipur þingsins hefir og gerbreytzt. Hin fyrri virðing fyrir Alþ. er horfin, og þjóðin litur ekki lengur vonaraugum til Alþ., heldur óttast afglöp þess. Hæstv. forsrh. sagði, að aldrei hefði meiru verið varið til sjávarútvegsins en einmitt nú. Það er vitað, að sjávarútvegurinn hefir á undanförnum áratugum ekki sótt fé í ríkissjóðinn, heldur hafa dropið gullhringar Draupnis í sjóði þjóðarinnar frá þessum atvinnuvegi. En nú, þegar hann er að þrotum kominn og þarfnast stuðnings, þá bjóða stj.flokkarnir þá stoð að skattleggja hann til nefndarstarfa, nefndar, sem fram til þessa hefir í augum útvegsmanna aðeins verið þeim nýr og dýr ómagi. Hæstv. forsrh. talaði af talsverðum skilningi og með fyllstu rökum um þann voða, sem þjóðinni er búinn af ofríki og kúgun einstakra stétta. Hann líkti ofríki stéttanna við yfirgang ættanna á Sturlungaöld. Þetta er rétt samlíking. En hverjir eru það, sem magna ófrið og yfirgang stéttanna? Eru það ekki einmitt stuðningsmenn og bandamenn hæstv. forsrh., sósialistar? Ráðh. minntist á eina kaupdeilu, hina ósanngjörnu stöðvun stýrimanna á skipaflotanum. Þeirri deilu stjórnar Alþýðusambandið og sjömenningarnir, sem ráðh. styðst við á þessu þingi. Það er satt, þjóðfélagið er margklofið í óteljandi stéttaklíkur, sem hver um sig reynir að slíta sig úr eðlilegu sambandi við þjóðfélagsheildina og kúga hana. En höfðingi þessa þjóðfélags heitir HermJ. Hann verndar og eflir þá menn, sem fyrir þessum skemmdarverkum standa. Vilji hæstv. forsrh. bjarga þjóðinni út úr þessum ógöngum, þá þarf hann að taka á sig rögg, og það sem fyrst, áður en það verður um seinan. Annars verður hann aðeins litli hermaðurinn í illum álögum. En varast skyldi hann það að ala þennan hættulega snák við brjóst sér. Þá kem ég að hæstv. fjmrh. Hann var alveg óvenju órökvís í vörn sinni í gær. Það er samt líklega of snemmt að fagna yfir iðrun hans, því að sennilega verður annar tónninn í honum í kvöld. Ráðh. vildi aðeins viðurkenna, að skuldir ríkisjóðs hefðu aukizt um 4 millj. í stjórnartið hans. En hann vildi miða við árslok 1934, en auðvitað ber að miða við árslok 1933, því að núv. fjmrh. réð fjármálunum nær hálft það ár og hóf þegar í öndverðu eyðslustefnu sína. Það stendur því ómótmælt, að ríkisskuldirnar hafa aukizt um 6 millj. kr. En þar við bætist, að ríkisstofnanir hafa aukið skuldir sínar um 412 millj. kr. Ríki og ríkisstofnanir hafa því aukið skuldir sínar í tíð núverandi fjmrh. um 101/2 millj. kr., en þetta hafði hæstv. ráðh. lofað að lækka á valdaferli sínum. Þá brást ráðh. hinn reiðasti við og missti jafnvel alveg stjórn á tungu sinni og skapsmunum, er raktar voru skuldir þjóðarinnar í heild við útlönd. Ég vil nú biðja hæstv. ráðh. að fletta upp í nái. skipulagsnefndar atvinnumála á bls. 36. Þar er skýrsla, sem sýnir, að þessar skuldir voru í árslok 1933 74 millj. 674 þús. kr. Þá vil ég biðja hæstv. ráðh. að fletta upp á bls. 56 í sama nál. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í árslok 1935 hafa skuldirnar við útlönd því verið rétt við 100 millj. króna - og Sogsvirkjunarlánið þó enn að litlu leyti talið“. Þetta segir nú Rauðka. Það er þá ákaflega lágt áætlað að telja þessar skuldir nú 105 millj. En samkv. því hafa skuldir þjóðarinnar við útlönd hækkað í tíð hæstv. fjmrh. um a. m. k. 30 millj. Í skipulagsnefnd atvinnumála áttu sæti m. a. hv. þm. S.-Þ., JJ, form. Framsfl., StgrSt, hv. 2. þm. Skagf., og EmJ, hv. 7. landsk. þm. Ráðh. sagði, að tölur mínar væru „visvítandi fölsun“ og það væri litill þegnskapur að leika sér að því að „ljúga upp skuldaaukningu“, svo að ég viðhafi hin strákslegu og óþinglegu orð ráðh. Þessum ummælum vil ég vísa til þeirra hv. flokksmanna ráðh., sem að þessum tölum standa. Við þá getur hann deilt um þessa fölsun og lygi. En fyrir ráðh. fór svo, að svo magnað var reiðikast hans, að segja má: „Ekki sér hann sína menn, svo hann ber þá líka“. En það er annars athyglisvert, að þegar athugaðar eru tölur skipulagsnefndar yfir skuldirnar við útlönd, þá sést, að í fyrr; valdatíð sjálfstæðismanna, frá 1924–1927, lækka þær um 17,4 millj. (úr 66,7 millj. í árslok 1923 í 49,3 millj. í árslok 1927), en síðan hafa þær hækkað undir fjármálastjórn Framsfl. um liðlega 53 millj. Þess er og að minnast, að það var Jón heit. Þorláksson, sem fyrstur manna benti alvarlega á það árið 1922, á hvaða glæfrabraut þjóðin væri stödd vegna skuldasöfnunar erlendis, og það varð hans hlutskipti að veita viðnám á þessari braut og taka upp nýja stefnu. Þá vildi hæstv. fjmrh. ekki viðurkenna, að hinar duldu greiðslur nú í ár næmu nær 14 millj. Ráðh. hefir nú áður talið þær 6 millj., síðan 10 millj. Nú vil ég fullyrða og vísa til upplýsinga, sem hæstv. ráðh. mun hafa fengið hjá einum helzta trúnaðarmanni Framsfl. á sviði fjármála, að við þörfnumst á þessu ári rúml. 14 millj. kr. í frjálsum gjaldeyri til greiðslu afborgana og vaxta erlendis. - Ég skil að hæstv. ráðh. sé óljúft að viðurkenna þetta. Það er langt stökk fyrir lítinn mann úr 6 millj. upp í 14. millj. Hæstv. fjmrh. var mjög gramur vegna ummæla minna um hið nýja 12 millj. kr. gjaldeyrislán hans. Ég hefi þó aðeins bent á það, að þetta lán er afleiðing af stjórnarstefnu undanfarinna ára og ekkert varanlegt bjargráð. Ég bendi enn á það, að til þessa láns hefði ekki þurft að koma, ef á annan veg og betur hefði verið búið að atvinnulífi þjóðarinnar og framtak manna fengið að njóta sín. Sjálfstæðismenn hafa á öllum undanförnum þingum bent á, í hvert óefni væri stefnt. En rödd okkar hefir verið rödd hrópandans í eyðimörkinni. Það hefir ekki verið á okkur hlýtt. Nú er fram kominn hinn beiski sannleiki. Staðreyndirnar sanna spádóma okkar og hæstv. fjmrh. þarf ekkert að undra, þótt við enn á ný vekjum athygli á verkum ríkisstj. og afleiðingum þeirra. En nú er svo komið á sviði gjaldeyrismálanna samkv. síðustu bréfum frá Bretlandi, að enska verzlunarráðuneytið er opinberlega farið að lýsa eftir vanskilakröfum á hendur Íslendinga. Þetta er sorgleg afleiðing ábyrgðarlítilla verka. - En hv. stjórnarfl. halda áfram að kyrja lofsönginn um sjálfa sig, en - og ég verð að segja því miður -- þeim fækkar óðum, sem geta tekið undir þann söng. Stjórnarflokkarnir hæla sér af verklegum framkvæmdum í landinu. Það er rétt, að einstaka vegir hafa eitthvað lengzt á ýmsum stöðum á landinu. En það, sem mestu máli skiptir, er, að vegurinn til sjálfsbjargar verður stöðugt þrengri og vandrataðri í þjóðfélagi voru. Þar liggur rót meinsemdarinnar.

*Jónas Jónsson: Góðir tilheyrendur! Ráðherrar Framsfl. hafa í gærkvöldi rakið mjög ýtarlega öll þau aðalatriði, sem deilt hefir verið á núverandi ríkisstjórn út af dægurmálum þeim, sem mest hefir verið talað um á síðustu tímum. Mun ég því leiða þau að mestu leyti hjá mér, en víkja nokkrum orðum að tveimur atriðum í ræðu hv. 5. þm. Reykv., EOl, frá síðustu útvarpsumr. Þar hélt hann því fram, að ég hefði veitt honum eina stöðu og boðið honum aðra hér fyrr á árum. Þetta er oflof um mig. Báðar þessar stöður voru háðar valdi annara manna. 10 manna n., sem ég hafði aðeins nefnt einn mann í. Því er þetta oflof um mig h,já hv. þm. samskonar oflof og hv. þm. G.-K., ÓTh. hefir stundum látið mig óverðugan njóta. Hér í þingsalnum kom fyrir atvik eitt um tólfleytið í gærkvöldi, sem minnti á atvik, sem gerðist í Bankastrætinn fyrir mörgum árum, þegar Þórður vinur minn á Kleppi mætti þar pakkhúsmanni, sem var nýlega dáinn. Maðurinn sneri sér að Þórði og ætlaði að heilsa honum, en Þórður sagði honum, sem satt var, að hann væri dauður, en pakkhúsmaðurinn lét sér ekki segjast. Svipað þessu var það, þegar ÞBr, hv. þm. Dal., fór að tala hér um fjármál og landbúnað eins og hann væri lifandi leiðtogi í stjórnmálaflokki. En raunar er þessi hv. þm. dauður pakkhúsmaður í hinu pólitíska pakkhúsi Framsfl., eða öllu réttar, hann strauk þaðan, þegar hann átti að vera að vinna þar, og andaðist svo upp úr því. En af því að hann gerði mér þann sama sóma og maðurinn Þórði á Kleppi, að víkja að okkur framsóknarmönnum nokkrum orðum, þá vil ég minna hann á, að hann ætti að fara varlega í það að kasta hnjóðsyrðum til okkar framsóknarmanna fyrir það, hvað við stöndum okkur illa í skiptum okkar við útlönd. Ég vil benda honum á það, að árið, sem hann tók við stjórn, árið 1932, þá var verzlunarjöfnuðurinn okkur í vil um 10 millj. kr. fyrsta árið, en honum tókst að koma því niður í 2 millj., og 1934, þegar hann stjórnaði ekki nema hálft árið, lagast þetta svo mikið, að það komst upp í 4 millj. 1935 var það svipað, 1936 lagast þetta undir stjórn Framsfl. upp í 7 millj., og 1937 verður verzlunarjöfnuðurinn hagstæður um 8 millj. kr. Ég læt þessar tölur nægja til að tala fyrir sig. Hv. þm. Dal. veit vel, að bændur, sem lifðu við ágæta framleiðslu áður, flosnuðu upp um allt land fyrir það ólag, sem var á verzluninni og hann gat ekki lagað, og upp úr því kom hin geigvænlega kreppuhjálp, sem allir vita, hvaða þýðingu hefir. Það er beinlinis óþolandi af hv. þm. Dal. að kasta hnýfilyrðum að Framsfl. Hans stj. tókst ekki að leiðrétta innanlandsmarkaðinn. En allir vita, hvað núverandi stj. hefir tekizt að gera með skipulagningu á öllu búnaðarlagi, og hefir tekizt að breyta fyrir bændur hallærinu á dögum þBr í góðæri. Hitt er annað mál, þótt fjárpest sú, sem sumir lærðir menn álita að hafi komizt hingað til lands fyrir óheppni á stjórnarárum hans, þjaki bændur nú, en það verður ekki kennt núververandi stj. Þessi orð vildi ég láta falla til þess, að almenningur viti allt um hans flokk, er nú hefir verið felldur til jarðar, og þeir, sem áður voru fylgismenn hans, færu í þá tvo flokka, sem lögðu honum til efnið, meðan það var eitthvað, Framsfl. og Sjálfstæðisfl. Ég vildi eftir þessi fáu orð víkja að afstöðu okkar inn á við og út á við. Afstaðan út á við er sú, að allar stórþjóðirnar, bæði Englendingar, Þjóðverjar og Frakkar, búast stríði, og litlu þjóðirnar nágrannar okkar, svo sem Danir og Svíar, óttast líka að stríð skelli á, þótt þær ekki ætli sér að fara inn í þann rugling. Yfir heiminum vofir stríðshættan með þeim hörmungum, sem fáir geta gert sér í hugarlund, nema helzt þeir, sem annaðhvort hafa farið um stríðslöndin eða talað við það fólk, sem þar býr og kviðir nú fyrir komandi erfiðleikum. En af þessu höfum við Íslendingar ekkert að segja, af því að við erum í góðu sambýli við frændþjóðir okkar á Norðurlöndum og í vinsamlegu sambýli við hinar stærri og fjarlægari frændþjóðir okkar, Þjóðverja og Englendinga. Þeir viðurkenna sjálfstæði okkar og menningu eftir því, sem búast má við vegna þess hve þjóðin er fámenn. Okkar trygging fyrir að halda fullveldi okkar felst í því, að við búum í skjóli við herveldi Breta, sem eru sterkasta sjóveldi heimsins og sterkasta lýðræðisþjóðin, sem til er í heiminum. Þegar við lítum yfir okkar aðstöðu og þá erfiðleika, sem við höfum við að stríða, þá sjáum við, að þeir eru að vísu nokkrir, en við höfum ekkert af þeim mestu erfiðleikum að segja, sem hinar ágætu þjóðir kringum okkur eiga við að búa. Viðfangsefni okkar eru að halda uppi sjálfstæðu menningarríki og nota þær auðlindir, sem landið á, til þess að fullnægja þörfum þjóðarinnar og halda við krafti hennar; með því eina móti getum við haldið við sjálfstæði okkar og andlegu lífi. Eins og áður, munum við ekki geta komizt hjá því að líta á þá mestu erfiðleika, sem við Íslendingar eigum við að búa, þótt þeir séu litlir hjá erfiðleikum annara þjóða, en þeir eru okkur sjálfum að kenna. Ég vil ekki draga úr þeim augnablikserfiðleikum, sem stafa af litlum sjávarafla undanfarin ár, þröngum markaði fyrir aðal útflutningsvöru okkar, saltfiskinn, og fjárpestina, sem herjar á mörg héruð landsins, því að þeir erfiðleikar, sem við eigum við að búa frá náttúrunnar hendi, eru þannig, að það á að vera unnt að yfirstiga þá. En það, sem rétt er að minnast á á þessum tímum, þegar við gerum upp styrk okkar og veikleika, er, að við höfum einskonar leyndan sjúkleika, sem ekki er eins einfaldur. eins og síðasti ræðumaður, hv. þm. Snæf. hélt. Eru þeir erfiðleikar, sem nú steðja að, tekjuhallarekstur, alls ekki núverandi ríkisstj. og hennar illu stuðningsmönnum að kenna. Þetta er miklu eldra mein en svo, að núverandi sfj. eigi sök á því. Hér er um nokkrar gamlar hneigðir Sjálfstfl. að ræða, hneigð til að forðast vinnu á kostnað annara og lifa léttu eyðslulífi. Þetta nær ekki til neins sérstaks flokks út af fyrir sig, en samt nær það minnst til stuðningsmanna Framsfl: Ef við lítum um öxl til ástandsins á Íslandi frá aldamótunum 1900 til stríðsáranna, þá er þar um hæga, rólega og örugga þróun að ræða, allar skuldir voru þá hjá einstaklingum, bæjarfélögum og ríkinu. En svo kom gróðatímabil stríðsáranna og mörgum fannst þeir verða ríkir, ekki aðeins þeir, sem voru það, svo sem forfeður hv. þm. Snæf., heldur líka fólk almennt. Ungir menn hugsuðu ekki mikið um, þótt þeir eyddu 50 kr. í að skreppa austur í Rangárvallasýslu með bíl. En þegar stríðsárunum, með hinum skjótfengna stríðsgróða, var lokið, þá var farið að taka lán. Þetta dýra eyðslulíf nær til ailra stétta. Það nær ekki minnst til margra af samherjum hv. þm. Snæf. í pólitík. Eftir að stríðinu var lokið. varð þessi gróði fljótt uppétinn, og svo var farið að taka lán. Það var einn af stéttarbræðrum þessa hv-. þm., sem stóð fyrir því, að vísu tilneyddur, að taka fyrsta 10 millj. kr. lánið, árið 1921, til þess að halda við eyðslunni. Annar ágætur maður, sem líka var flokksbróðir þessa hv. þm., tók 8 millj. kr. lán erlendis á árunum 1923–1927, sem var flutt inn í landið. Svo tók Framsfl. 10 millj. kr. lán árið 1930, og síðan hafa mörg lán verið tekin erlendis, bæði af ríkinu, bæjarfélögum og einstökum mönnum. 9ð vísu hefir margt nýtilegt verið gert fyrir þetta fé, en eyðslustefnan hefir alltaf haldið áfram. Lífsvenjurnar frá árunum 1914–18 hafa haldizt við allt til þessa. Þegar kreppan skall á árið 1931, benti ég fyrstur manna á að við yrðum að snúa við og gera lífsvenjubreytingu. Þessu var ekki vel tekið, því að þá var settur í ráðherrastól sá linasti af þeim linu. Sú ráðstöfun var eingöngu gerð til þess að forðast átök og tryggja það, að stj. gæti haldið áfram að sitja við völd, án þess að nokkuð væri gert til þess að stöðva eyðsluna. En það, sem nú þarf að gera, er, að taka upp þráðinn frá 1913–14 eða, ef menn vilja heldur, þráðinn frá síðustu aldamótum. Við verðum að byrja á því að láta framleiðsluna bera sig. Við verðum að vinna undir tveim kjörorðum: „Allir eiga að vinna“ og „Framleiðslan verður að bera sig“. Ég vil enda þessi orð mín með því að minna á þessi orð. Í þeim er fólgin stefna okkar framsóknarmanna, sem við munum fylgja, þó að sumir menn virðist kjósa aðra stefnu, og þótt það kosti átök. Við munum gera alla þá menn að samherjum okkar, sem vilja starfa að lausn málanna á friðsamlegan hátt og virða rétt lög og rétt lands og þjóðar, vegna þess að hér er ekki um eins manns verk að ræða, heldur átak þjóðarinnar í heild. Það er spekulationsandinn, sem hefir lagzt yfir þjóðina og allir verða að hjálpast að að kveða niður.

Haraldur Guðmundsson Hv. þm. Snæf. lét svo um mælt, að ég væri allt of mikill oflátungur; ég hefði sagt, að í minni ráðherratíð hefði ég bjargað landinu. Þessi ummæli hv. þm. eru fjarri öllum sanni. Ég sagði, að meðan ég hefði verið atvmrh., hefði tekizt þrátt fyrir það ástand, sem var, þegar ég tók við, og þrátt fyrir ýmislegt það óviðráðanlegt, sem fyrir kom, á meðan ég var ráðh., að halda útveginum nokkurn veginn gangandi með óskertri útgerð. Þetta veit hv. þm., að er rétt. Og hann veit líka, að ef ekki hefði verið varið því fé til stuðnings sjávarútveginum eins og gert hefir verið, hefði ástandið hér á landi nú verið fullkomið neyðarástand. Það var eftirtektarvert við ræðu þessa hv. þm., að .hann ámælti sjömenningunum, sem hann svo kallaði, en talaði ekkert styggðaryrði til hv. 3. þm. Reykv., HV. Sýnir það, hverjum augum hann litur á það starf, sem hann vinnur nú í stjórnmálum landsins. Hv. þm. Snæf., TT, sagðist vera á móti stjórninni. Honum þótti það á skorta, skildist mér, að Framsfl. vildi ekki taka sjálfstæðismann inn í hana, sem þjóðstjórnarmann, skildist mér. Og hv. þm. Dal., ÞBr, sagði, eins og vant er: Ég líka. Um kommúnista og Héðin er það að segja, að þrátt fyrir þeirra löngu orð og löngu ræður er enn óupplýst, sem hlustendur hefðu væntanlega kosið að heyra, hver er afstaða þeirra til ríkisstjórnarinnar. Kommúnistar hafa lýst stjórninni sem verkalýðskúgurum og verkalýðsböðlum og talið upp hermdarverk, sem þeir segja, að hún hafi unnið í garð alþýðu manna. En þegar vantraustið var hér til umr. fyrir nokkrum dögum, lyppuðust þeir niður og voru hvorki með því né móti. Þeirra hlutskipti hefir hinsvegar verið að tala og tala ábyrgðarlaust, en losna við að ráða nokkru um úrslit mála eða sýna yfir höfuð að tala nokkra viðleitni til þess. Hv. 1. landsk., BrB, og þeir aðrir kommúnistar, hafa talað margt um till. kommúnista, um það allt, sem þeir hafi viljað láta gera, sem svo að segja ekkert atkv. hefir fengizt fyrir hér á þingi, nema frá hv. 3. þm. Reykv., HV, sumpart vegna þess, hve fjarstæðar þær eru, og sumpart vegna þess, að búið er að gera þessar ráðstafanir á annan hátt. Ég vil spyrja hv. 1. landsk., BrB, hvaða réttindaaukningu eða hvaða máli til hagsbóta fyrir alþýðuna Kommfl. hafi nokkru sinni komið fram hér á landi? Ég spyr í fullri alvöru. Mér er ekki kunnugt um eitt einasta slíkt mál. Hinsvegar er mér kunnugt um það, það verður að játa sem staðreynd, að hvarvetna blasir það við, að ávinningur alþýðunnar í baráttu sinni fyrir auknum réttindum og hags- og kjarabótum stendur að jafnaði og viðast hvar í öfugu hlutfalli við styrk kommúnista í löndum. Hver var styrkur kommúnista í Þýzkalandi, Ítalíu og Spáni? Eru bezt kjör alþýðunnar í þessum löndum? Hver er styrkur kommúnista á Norðurlöndum? Eru verst kjör alþýðunnar og minnst hennar réttindi í þessum löndum? Ég segi nei. Það er öfugt. Og það vita kommúnistar og Héðinn, að svo er. Hv. 5. þm. Reykv., EO, fagnaði því, að hv. þm. 1.-Ísf. hefði viðurkennt, að Bucharin hefði verið svikari. Hann rómaði mjög ástandið í Rússlandi. Skal ég ekki margt um það segja og ekki leggja neinn dóm á málaferlin þar. En annaðhvort eru þessar sakir, sem á þessa menn sem þar hafa verið ákærðir fyrir landráð, sannar eða lognar. Ef þær eru sannar, þá hafa svo að segja allir stjórnendur þess ríkis á seinni árum verið eins og þeim er lýst; þeir hafa þá brugðizt landi sínu og stjórnarfyrirkomulaginu. Og það ástand er vissulega gífurlega alvarlegt, ef svo er. Allir þessir spámenn kommúnista, sem þeir svo mjög hafa vitnað til, eru þá falsspámenn, ef ekki eitthvað enn verra. Ef hinsvegar hafa á þessa menn verið bornar lognar sakir, - hvernig er þá réttarfarið í þessu landi? Ég hefi fengið bók, sem mér hefir verið send, um þessi réttarhöld, sem virðist vera nákvæm skýrsla um þau. Ég veit ekki, hvort þessi skýrsla er þyngri áfellisdómur um ástandið í þessu landi á þessu sviði, ef ákærurnar eru sannar eða ef þær eru lognar. Alþfl. lítur ekki svo á, að það sé heldur hans hlutverk að leika kappleik við kommúnista eða Héðin, hvorki á þingi eða utan þings, um að koma með till., sem eingöngu eru til þess að sýnast. Hann skoðar það hinsvegar hlutverk sitt hér á þingi og annarsstaðar að koma fram með mál til hagsbóta fyrir alþýðuna og varna því, að óþurftarmái annara nái fram að ganga. Alþfl. hefir komið fram ýmsum nauðsynjamálum fyrir verkalýðinn í landinu, svo sem styrk til verkamannabústaða, auknum kosningarétti alþýðunnar, kjördæmamálinn o.fl. málum. Hann hefir einnig varnað vinnulöggjöf Eggerts Claessens. Þeir segjast vilja sameiningu verkalýðsins, kommúnistarnir. Hv. 1. landsk., BrB, sagði hér þessi orð: „Það versta, sem hægt er að gera, er að nota málskrúð um sameiningu verkalýðsins sem skálkaskjól fyrir annað“. En í þessu efni hafa kommúnistar gerzt sekir. Þeir hafa neitað því eina raunverulega sameiningartilboði, sem kom fram frá Alþfl. nú, því að sameining alþýðu Íslands getur því aðeins orðið, að hún sé gerð á þeim grundvelli, sem meiri hl. getur sameinað sig á. Það, að alþýðan sameini sig á þeim grundvelli, sem meiri hluti hennar getur sameinað sig á, er að vinna að valdatöku alþýðunnar í landinu á lýðræðisgrundvelli, en ekki eftir þeim aðferðum, sem kommúnistarnir vilja fara, sem er að mega ekki vilja ná völdum í landinu eftir lýðræðis- og þingræðisreglum. Hv. 3. þm. Reykv., HV, hefir talað um, að lýðræðinu væri áfátt í Alþfl. og að skipulagi hans þyrfti að breyta. En þeim málum á ekki að skipa hér á hæstv. Alþ. Þeim hlutum ræður Alþfl. sjálfur sem slíkur, hvernig reglur hann setur fyrir stjórn flokksins og á hvern hátt mönnum er vísað löglega brott úr flokknum fyrir brot á löglegum samþykktum. Og hv. 3. þm. Reykv. var vísað úr flokknum fyrir brot á löglegum samþykktum hans. Og þá, eins og kunnugt er, vísaði hann Jóni heitnum Baldvinssyni úr Dagsbrún. Svo er hann farinn að gefa út blað, sem stefnt er á móti þeim flokki, sem hann kennir sig þó við, Alþfl. Héðinn og kommúnistar segjast vilja ganga að stefnuskrá, sem sé samhljóða stefnuskrá norska alþýðuflokksins. En þeir neita að sameinast norska alþýðuflokknum.

Við?

Kommúnistar í Noregi, og það er sami rassinn undir kommúnistum hér eins og þar. Nei. Skraf kommúnista allt um sameiningu er ekkert annað en yfirvarp. Og Héðinn hefir því miður af ýmsum ástæðum látið leiðast til þess að vera erindreki í þessu skemmdarstarfi. Góða nótt!

Einar Olgeirsson Hv. þm. S.- Þ., JJ, sagði mjög skemmtilega sögu áðan, og ég býst við því, að allir hlustendur hafi fundið mjög til þess, hve aumkunarverður hv. þm. Dal., ÞBr var. En nú skal ég segja ykkur sögu, sem að vísu er ekki eins sennileg og hin, - en samt sönn. Og hún er sú, að síðan hv. þm. Dal. og Bændafl. dóu sínum pólitíska dauða, af snertingu við íhaldið, þá hefir hv. þm. S.-Þ. enga heitari ósk en að fara sömu leið, mynda nýja breiðfylkingu með íhaldinu, - og allir vita hver afleiðingin yrði, pólitískur dauði þeirra framsóknarmanna, er það gerðu. Það verður því ekki annað sagt en að íhaldsbráðapestin, sem Bændafl. dó úr, sé farin að smitta inn í Framsókn, og sjálfur formaðurinn sé nú orðinn þar nokkurskonar pólitískt lík í lestinni. Það er þess vegna í rauninni nokkurskonar draugaglíma, sem þessir tveir gömlu samherjar eru að heyja hér í útvarpinu. Hv. þm. Snæf., TT, talaði hér í gær mikið um kröfur útgerðarmanna og aðferðirnar til að bjarga útgerðinni. Og það vantaði svo sem ekkert á, að frelsun útgerðarinnar ætti að koma frá Kveldúlfi og heildsalaklíkunni í Sjálfstfl. En smáútgerðarmennirnir hafa nú eitthvað aðra sögu að segja. Að áliti skipulagsnefndar atvinnumála hefir tap á íslenzka sjávarútveginum verið t. d. árið 1932 tæpar 2 millj. kr., og mun það oft hafa verið nálægt þeirri upphæð. Á sömu árum og tapið er þetta, nemur hreinn gróði verzlunarauðvaldsins í landinu um 5 millj. kr. Þar af mun álagning hringanna, sem verzla með olíu, kol, salt og veiðarfæri við útgerðina, vera upp undir 2 millj. kr. Og hvað hafa svo Kveldúlfarnir - þessir bjargvættir útgerðarmannanna, sem þeir þykjast vera - gert til þess að losa útgerðamennina við þetta farg, sem á þeim hvílir? Kveldúlfarnir hafa, eins og hringarnir, setzt á hið breiða bak fiskimannanna og reynt að sliga þá enn meir. Árið 1934 átti Kveldúlfur aðalþáttinn í því, að verðjöfnunargjaldið illræmda var lagt á útgerðarmenn og sjómenn 5 kr. á hvert skippund. Það var meira en 1 millj. kr. tollur á útgerðina, - og fór allt í mútur til vildarvina Kveldúlfs á Spáni. Svona fara þeir Thorsararnir að því að bera byrðar útgerðarmannanna og losa þá undan farginu, sem á þeim hvílir! Og ætli útgerðarmenn sjálfir að reyna að losa sig undan oki fiskhrings Kveldúlfs og Alliance, þá hika þessir postular verzlunarfrelsisins ekki við að lögbjóða einokun á fiskinum - eins og hv. þm. G.-K., ÓTh, gerði árið 1932, og hv. þm. Seyðf. HG, varð að gera árið 1935 eftir kröfu Landsbankans, og hlaut lof Morgunblaðsins fyrir. Og auk alls þessa fargs, sem hvílir á herðum fiskimannanna frá hendi fiskhrings og söluhringa, þá liggja svo hinar háu rentur hankavaldsins sem mara á útgerðinni, –og þessar háu rentur eru afleiðingin af tveggja áratuga óstjórn og braski einkaframtaksins svokallaða, allt frá Copeland til Kveldúlfs. Við Kommúnistar álitum, að útgerðinni verði ekki komið á heilbrigðan grundvöll, fyrr en vald hringanna sé brotið á bak aftur og yfirráð Kveldúlfs yfir S. Í. F. afnumin, þannig, að samtök útgerðarmanna á lýðræðisgrundvelli fái jafnt yfirráð yfir gjaldeyrinum til innkaupa á útgerðarvörum og ráði sjálfir yfir sölunni á fiskinum, en njóti aðstoðar ríkisvaldsins í sambandi við hvorttveggja. Og jafnframt sé gert upp í Landsbankanum og heilbrigð fjármálastjórn sköpuð í fjármálalífi landsins. Það er ekki von, að Kveldúlfi og hans fylgifiskum, sem lifa á undirokun smáútgerðarmanna og sjómanna, lítist neitt vel á okkar stefnuskrá í þessum málum, því að hún boðar endalokin á óreiðunni og spillingunni, sem hringavaldið þrífst í. Þess vegna var það líkast því, sem hv. þm. Snæf., TT, sleppti sér, þegar hann fór að tala um okkur. Hann ásakaði ríkisstj. fyrir, að „hún hefði látið kommúnistana halda lífi“. Hann heimtaði að okkur yrði útrýmt, kvað hægðarleik að „kyrkja Kommúnismann“, ef menn þ. e. a. s. Kveldúlfur og þjónar hans, stæðu saman. Við hræðumst ekki hótanir þessara herra. Við vitum, að hvaða ráðum, sem þeir beita, þá geta þeir aldrei sigrað. Þið getið bannað okkur, ofsótt okkur, beitt öllum ráðum, sem villimennskan, er nú ríkir í Þýzkalandi og Ítaliu, hefir kennt ykkur. Þið útrýmið okkur aldrei! - Meðan það hneyksli er til, að menn, sem vilja vinna, fá ekki atvinnu, - meðan sú svívirðing helzt við lýði, að þeir, sem vinna, eignist aldrei neitt, og hinir, sem ekkert vinna, eigi allt, - meðan sá glæpur er algild regla í þjóðfélögum, að mennirnir verði að svelta mitt í allsnægtunum, sem þeir hafa skapað, þá verðum við Kommúnistarnir til sem svarnir fjendur auðvaldsskipulagsins. Og það er óhugsandi að útrýma okkur og sléttabaráttu verkaIýðsins, því að sjálf tilvera auðvaldsskipulagsins framkallar frelsisbaráttu alþýðunnar. Og þegar auðvaldsskipulaginu loks yrði útrýmt, og með því stéttaskiptingunni og stéttabaráttunni, því er um leið hugsjón okkar, sósialisminn, kominn í framkvæmd. - Og Thorsurunum vil ég segja það: Þið reynið að halda því fram, að það sé linkind Hermanns Jónassonar og ræfilsháttur hægri mannanna, sem halda komúnismanum við! Nei, mínir herrar. Það eruð þið, sem skapið Kommúnismann. Það er ykkar stórútgerð, togararnir. sem gera ósamtaka bændasyni úr dreifðum býlum landsins að samstilltri heild togarasjómanna, brjóstfylkingu hinnar skipulögðu íslenzku verkamannastéttar. Það er kúgun ykkar í einni klíku með fiskhring, söluhringum og bankavaldi, sem mun þjappa allri alþýðu Íslands saman í eina fylkingu gegn yfirráðum ykkar og fjármálaspiliingunni, sem þið hafið skapað í þjóðlífinu. Það er auðvaldið sjálft, sem hefir skapað verkalýðinn og kennt honum að herjast, og þarmeð hefir það ekki aðeins skapað það afl, sem grefur því sjálfu gröfina, heldur og arftaka sinn. Og sem kunnugt er, þá getur enginn drepið eftirmann sinn, og þess vegna getur auðvaldið heldur aldrei ráðið niðurlögum verkalýðsins. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 7. landsk., EmJ, í gær. - Hann sagði, að Alþfl. hefði ætlazt til þess, að samkomulagið við Framsókn í haust yrði á svipuðum grundvelli og áður. Þetta kemur nú flestum hlálega fyrir sjónir. Hvers vegna var þá Alþfl. að leggja út í kosningarnar 20. júní í fyrra og slíta samvinnunni við Framsfl., ef hann ætlaði að semja á sama grundvellinum og áður, grundvellinum, sem Alþfl. einmitt ekki gat sætt sig við? Nei, það duga engar blekkingar um þetta atriði. Alþfl. fór út í kosningar af því, að hann heimtaði róttækari pólitík en áður, - og hann heimtaði róttækari pólitík vegna þess, að hann vissi, að fólkið sætti sig ekki við þá tvístígandi pólitík, sem rekin var af ríkisstj. og einkum birtist í því, hve háð hún var hinni drottnandi klíku í landinu, Landsbankanum og Kveldúlfi. Þess vegna heimtaði Alþfl. uppgjör Kveldúlfs og breyt. á stj. Landsbankans. En stj. Alþfl. neitaði að skapa í þeim kosningum það eina vald, sem hugsanlegt var, að gæti komið róttækari pólitík fram, - það vald, sem fólst í einingu verkalýðsins. Og því fór sem fór. Og nú er eins og þessi hv. þm. meðlimur í stj. Alþfl., sé búinn að gleyma öllum þessum stóru kröfum, og fer jafnvel að tala um frv-. Alþfl. um breyt. á stj. Landsbankans sem lítilfjörlegt frv., þegar við Kommúnistar nú flytjum það með hv. 3. þm. Reykv., Hv. Öðruvísi mér áður brá, - í fyrra átti þetta frv. að bjarga landinu! Óhamingja stj. Alþfl. og bægri mannanna á síðasta ári á rót sína að rekja til ofstækis þeirra, og neifunar á samvinnu við kommúnista, þvert á móti vilja fólksins. Hv. 7. landsk., EmJ, reynir að afsaka sig með því, að við Kommúnistar höfum ekki viljað samvinnu nema á kommúnistískum grundvelli! Þetta er þvaður og örgustu blekkingar. Engum er kunnugra en þessum hv. þm. um, að grundvöllurinn, sem við buðum Alþfl. að hafa samvinnu á, var grundvöllur lýðræðisins og hagsmunabaráttu aiþýðunnar. Og þessum grundvelli hafnaði stj. Alþýðusambandsins í ofstæki sinn og gorgeir. Samt studdum við ýmsa þessara manna við þingkosningarnar, ekki aðeins í orði, heldur og á borði. Þar á meðal þennan hv. þm. í Hafnarfirði. Og við síðustu bæjarstjórnarkosningar höfðum við sameiginlegan lista þar með honum og komum honum inn í bæjarstj. Var sú samtinna á kommúnistiskum grundvelli? Var kosningasamvinnan í Vestmannaeyjum, á Norðfirði, á Siglufirði og Ísafirði eingöngu á kommúnistiskum grundvelli? Eða kosningasamvinnan í Reykjavík, sem Stefán Jóhann Stefánsson sveik? Stefán Jóh. gat ekkert gagnrýnt í kosningastefnuskrá A-listans við bæjarstjórnarkosningarnar út frá sjónarmiði Alþfl. Það eina, sem þeir reyndu að fetta fingur út í, var, að ætlazt skyldi vera til, að leitað yrði álits styrkþeganna viðvíkjandi framfærslufulltrúunum. Það þótti þeim lýðræðispostulunum víst fullmikið lýðræði. Ekki hefir Alþfl. þurft að kvarta yfir því, að við kommúnistar höfum ekki allsstaðar staðið við skuldbindingar okkar sem ábyrgur flokkur, - en við höfum ástæðu til að kvarta yfir, að hægri menn Alþfl. í Reykjavík hafi beinlínis svikið þær skuldbindingar, sem þeir gengust undir. Þetta þvaður um, að ekki sé hægt að vinna með okkur, er því markleysa. Hv. 7. Iandsk., EmJ, veit ósköp vel, að samvinnan, sem við bjóðum alltaf bæði Alþfl. og Framsfl. er mestmegnis um að framkvæma þeirra eigin stefnuskrár, því að eins og allir vita, eru stefnuskrár Alþfl. og Framsfl. mjög fagrar, og að ýmsu leyti góðar, - en framkvæmdin á þeim er hinsvegar fyrir neðan allar hellur. Við þjóðum þeim sem sé að framkvæma þeirra eigin stefnur, gera kosningaloforð þeirra að veruleika. Og það er það, sem þessum ágætu flokkum er um og ó, því að þeir hugsa sér auðsjáanlega kosningaloforðin sem loforð, en ekki sem efndir. Og einu sinni neituðu alþýðuflokksmenn samvinnu við okkur, af því að það, sem við heimtuðum, að væri framkvæmt, stæði í stefnuskrá þeirra. Til þess svo að fullu og öllu að afsanna allt þetta þvaður hv. 7. landsk. EmJ, um, að ómögulegt sé að hafa samvinnu við kommúnista, því að þeir vilji ekki ganga inn á neitt nema kommúnistiskan grundvöll til samvinnu á, þá skal ég lofa honum að heyra, hvað hv. þm. Ísaf., FJ, sagði fyrir skömmu viðvíkjandi vantrauststill. á ríkisstj. Þetta er prentað í Alþýðublaðinu 8. apríl, og ætla ég að lesa það upp; með leyfi hæstv. forseta: „Ég get einnig nefnt hér sem dæmi um samvinnu flokka, sem á rétt á sér, samninga, sem gerðir hafa verið milli Alþfl. og Komfl. um ýmiskonar framkvæmdir í bæjarmálum úti á landi. Þessi síðari samvinna er þó til orðin á þann hátt, að kommúnistar hafa að öllu leyti gengið inn á stefnu Alþfl. um framkvæmd bæjarmála, þar sem slíkir samningar hafa verið gerðir. en fallið frá sínum fyrri kröfum og stefnum.“ Að vísu er nokkuð orðum aukið hjá þessum hv. þm.. FJ, hvað síðustu orðin snertir, en rangfærslur hans eru a. m. k. í þveröfuga átt við fullyrðingar hv. 7. landsk., EmJ. Annar ber okkur sem sé óþolandi einstrengingshátt á brýn, en hinn takmarkalausa eftirgefni. Orð beggja eru a. m. k. sönnun fyrir þeim takmarkalausa ruglingi, sem nú er hjá hægri mönnunum. Þeir vita ekkert, hvað þeir eiga að segja, af því að þeir þora ekki að segja satt. Svo talaði hv. 7. landsk., EmJ, um, að við hefðum „látið skína í, að við vildum sameiningu“, en það hefði bara verið herbragð! Það er bezt að rifja ofurlítið upp fyrir þessum herrum. - Svarið, sem við venjulegast fengum hjá Alþfl., þegar við buðum upp á samvinnu, var: Við viljum bara sameiningu. Og loks þegar það fór að nálgast, að við gætum farið að athuga málið á þeim grundvelli líka, þá er samþykktin fræga gerð í Dagsbrún í fyrra, og sameiningarsamningarnir hefjast. En hvað segir nú sjálf stj. Alþýðusambandsins, þ. e. a. s. meiri hl., hægri mennirnir, um þetta sameiningartilboð? Hún segir nú, eftir að hún rak Héðin, í yfirlýsingu, sem hv. 7. landsk., EmJ, sjálfur skrifar undir, að sameiningartilboðið hafi aðeins verið herbragð Alþfl. á móti herbrögðum kommúnista, en alls ekki verið meint alvarlega. Þetta er einlægnin hjá þessum mönnum, sem eru að bera ekkur hræsni á brýn. Svo tala þessir menn svart um stefnuskrána, og það er nú sérstaklega „spesiale“ hv. þm. Seyðf., HG. Svona vildum við hafa það, segja þeir, en þetta neituðu þeir að ganga inn á, nefnilega laga- og þingræðisgrundvöll. En hvernig var þá þessi grundvöllur í stefnuskránni í haust? - Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Flokkurinn berst á þingi og í bæjarstjórnum á þingræðisgrundvelli, með löggjöf og hverskyns umbótastarfsemi, að bættum lífskjörum hinna vinnandi stétta“. Er Framsfl. á móti þessu? Nei. Hægri menn Alþfl. geta ekki heldur að því fundið. En þeir segja, að sameiningarstefnuskráin stefni engu síður að blóðugri byltingu, og það, þó að þeir geti hvergi fundið því stað í stefnuskránni sjálfri. Hvernig myndi þeim þá litast á að samþ. það, sem stendur í stefnuskrá norska verkamannaflokksins? Þar segir, að á þeim fima, sem úrslitabaráttan stendur, sé flokkurinn reiðubúinn að beita öllum vopnum og öllu því harðfylgi, sem hann ræður yfir, til að brjóta niður mótspyrnuna, og leggja grundvöllinn að sósialismanum. Þannig hafa Kommúnistar sýnt hina ýtrustu tilslökun gagnvart Alþfl, en hægri menn hans ásaka okkur um einstrengingshátt og það, að við höfum ekki viljað ganga inn á atriði, sem ekki eru nærri eins róttæk og stefnuskrá norska verklýðsflokksins. Svo svara þeir, að þm. Kommfl. geri yfirboð, þegar þeir bera hér á Alþ. fram till., sem ganga í þá átt, að koma almenningi að gagni. En ég vil spyrja þessa hv. þm. Hvað vildi Alþfl. árið 1933, þegar hann bar fram frv-. um að verja 11 millj. kr. til kreppuhjálpar og til verklegra framkvæmda? Var það yfirboð? Eða voru það yfirboð, þegar Alþfl. var að vinna að breyt. á kjördæmaskipuninni og 1. um verkamannabústaði, eða gerði Alþfl. það ekki til að vinna fyrir almenning? Það nær engri átt fyrir hægri menn Alþfl. að halda slíku fram. Þeir ættu að stinga hendinni í sinn eigin barm, áður en þeir ráðast þannig á okkur kommúnista. Ég mun síðar víkja nánar að þessu, sem hv. 7. landsk., EmJ. talaði um áðan, í sambandi við ræðu hans í gær.

Héðinn valdimarsson: Ég ætla að segja nokkur orð um sameiningu Alþfl. og Kommfl., er var ætlazt til, að næði fram að ganga síðastl. haust. Slík sameining er ómöguleg, nema hún komist á þann grundvöll. sem báðum flokkum er sameiginlegur, er væri hinn sami sem norski verkamannaflokkurinn hefir samþ. En hér á landi er það hér um bil útilokað, að takast megi að byggja upp samvinnu Alþfl. og Rommfl., öðruvísi en á grundvelli sameiningarinnar. En hægri menn A1þfl. telja ógerlegt að semja um slíka sameiningu, heldur verði fyrst að leggja Kommfl. niður og alla starfsemi af hans hálfu. Af umr. í gær var aðallega tvennt, er snerti Alþfl. í heild, afstaðan til sameiningar Alþfl. og Kommfl. í einn sósíalistaflokk, og afstaða Alþfl. til Framsfl., og snerta þó bæði þessi mál hvort annað. EmJ, hv. 7. landsk. þm., neitaði að vísu ekki því. að sameining alþýðuflokkanna væri æskileg, en staðhæfði að hún væri ekki möguleg nema á kommúnistiskum grundvelli. Sá grundvöllur, er flokkarnir gátu sameinazt á á síðasta hausti, var ekki kommúnistiskur, heldur hinn sami sem norski verkamannaflokkurinn hefir, og stefnuskráin svo að segja hin sama; sameinaði flokkurinn skyldi vera utan beggja alþjóðasambandanna, kommúnista og sósialdemokrata, fyrst um sinn, og íslenzki Kommfl. að sjálfsögðu lagður niður við sameininguna og öll starfsemi af hans hálfu. Hinsvegar héldu hægrimenn Alþfl. því fram, að ekki væri nógu skýrt á kveðið um lýðræðisgrundvöll flokksins og hótuðu að segja sig úr lögum við aðra alþýðuflokksmenn - kljúfa flokkinn -, ef stefnuskránni yrði ekki breytt á þann hátt sem líklegt þótti, að Kommfl. gæti ekki gengið að. Varð það til þess, að við sameiningarmenn innan Alþfl. frestuðum í bili samþykkt þessarar stefnuskrár, sem vist var um, að gæti sameinað flokkana, og féllumst á að reyna leið hægri mannanna í það sinn. Kommúnistar gengu ekki að þeim till. breytingalaust og siðan hófst klofningsárás hægrimanna sambandsstjórnar á sameiningarmenn Alþfl., eins og kunnugt er. Það, sem aðallega var borið við af hálfu klofningsmanna, var, að það skildi flokkana, að kommfl. vildi ekki segja, að hann vildi taka völdin á lýðræðislegan og friðsamlegan hátt, hvort sem það tækist eða ekki. Hér í þinginu hefir þingflokkur Alþfl. hampað þessu, sérstaklega hv. þm. N. Ísf., VJ, og nokkuð líka hv. þm. Ísaf., FJ, og hv. þm. Seyðf. HG. Þetta er þó þvert ofan í fyrri yfirIýsingar Kommfl. um að flokkurinn óski einskis framar en að þessi leið takist, og er þetta áreiðanlega yfirskinsástæða hjá hægrimönnum. En þessar ásakanir þeirra gefa tilefni til þess að athuga yfirleitt lýðræðisgrundvöIlinn í landinu, hvernig hann er og hvaða kröfur verður að gera til pólitískra flokka, sem vilja telja sig á lýðræðisgrundvelli. Þó að kosningarétturinn sé fyrir atbeina Alþfl. orðinn almennur frá 21 árs aldri, þá er hann ekki til alþingiskosninga jafn að sama skapi, en þá kröfu verður að gera til kosningaréttar í lýðræðislandi. Enn er kjördæmaskipunin úrelt og ójöfn og kosningarréttur kjósenda því mismunandi, eftir því í hvaða kjördæmi þeir eru búsettir. Stjórnmálaflokkarnir í landinu fá ekki hluttöku á þingi eftir atkvæðamagni þeirra í landinu. Gengur þetta sérstaklega út yfir verkIýðsflokkana, en er til framdráttar einum flokki, Framsfl. Stjórnmálaflokkar þeir, sem krefjast Iýðræðisgrundvallar fyrir sjálfa sig og aðra, eins og Alþfl., verða því að krefjast algerðrar breytingar á þessu, réttlátrar kjördæmaskiptingar, Iýðræðisgrundvallar fyrir æðstu stjórn landsins, Alþingi. Framsfl. sem vill telja Kommfl., eins og hann er nú, fyrir utan þjóðfélagið, og að ekki sé hægt að hafa samstarf við hann vegna þess. að hann starfi ekki á lýðræðisgrundvelli, verður þá að sýna sjálfan sig sem Iýðræðisflokk með því að fallast á og jafnvel gangast sem stjórnarflokkur fyrir stjórnarskrárbreytingu, er komi á réttlátri kjördæmaskipun, jöfnum kosningarrétti, lýðræðisgrundvelli, fyrir sjálft Alþingi. Undirtektir undir þetta mái eru prófsteinn á, hversu einlægt mál lýðræðið er fyrir flokkunum. Hingað til er það einmitt Framsfl., sem hefir barizt gegn því, að löggjöfin kæmi á lýðræðisgrundvelli fyrir æðstu stjórn landsins. Aftur á móti hefir Alþfl. ávallt haft forustuna í þeim málum, en nú hefir með málefnasamningslausu samstarfi við Framsókn orðið algerlega hljótt um þau, og er full þörf á að halda þeim málum vakandi. En „miskunnsemin á að hefjast heima fyrir“, og lýðræðisflokkar eiga fyrst og fremst að starfa sjálfir á lýðræðisgrundvelli. Enda er það í raun og veru eina tryggingin fyrir, að stjórnmálalífið í landinu sé yfirleitt á Iýðræðisgrundvelli. Sjálfstfl. starfar yfirleitt ekki á lýðræðisgrundvelli. Þingfl. hans og miðstjórn er mestu ráðandi, en sambandið við kjósendurna utan kosninga losaralegt, og þeir hafa engin tök á innan síns flokks að koma fram áhugamálum sínum á félagslegan hátt. Flokksþing sjálfstæðismanna eru fámenn af kosnum fulltrúum frá félögum. Flestir fulltrúarnir eru sjálfkosnir eða boðnir og skipaðir af miðstjórninni, og flokksþingið hefir engin veruleg pólitísk áhrif. Flokknum er aðallega stjórnað af fámennri klíku stóratvinnurekenda og atvinnustjórnmálamanna. Framsfl. var lengi svipað skipulagður, nema hann náði aðallega til bændastéttarinnar. En fyrir fáum árum var myndaður sæmilegur vísir flokksskipulags á breiðum grundvelli, lýðræðislegum í aðalatriðum, þó að einnig þar séu þingflokknum gefin sérstök völd í þingmálum gagnvart flokknum. Þessi flokkur er samt í innra skipulagi sínu að verða lýðræðisflokkur, og flokksþing hans hin síðustu hafa verið fjölmenn og haft fulltrúa víða að. Alþfl. var stofnaður af verklýðsfélögunum, þannig að samband þeirra og jafnaðarmannafélaga Alþýðusambands Íslands hafði bæði pólitísk og fagleg mál í senn, var bæði stéttarsamband og Alþfl. - Jafnaðarmannafélög hafa lengst af verið fá og fámenn, þungamiðjan verið verklýðsfélögin, en fulltrúar félaganna, kosnir á lýðræðislegan hátt, hafa skipað sambandsþing og kosið sambandsstjórn. Var þetta lengst af fullkomlega lýðræðislegur grundvöllur, og byggt á því, að verklýðsfélögin væru að meirihluta til fylgjandi Alþfl. Eftir 1930, er Kommfl. klofnaði frá Alþfl., varð á þessu stórbreyting. Verkalýðsfélögunum var nauðsyn að vera í félagasambandi innbyrðis, hvað sem stjórnmálunum leið, og þau kusu því að halda áfram að vera í Alþýðusambandinu, enda þótt meiri hluti meðlimanna fylgdi ekki ávallt Alþfl. Rommfl. varð hinsvegar sjálfstæður stjórnmálaflokkur, en meðlimir hans margir áfram í verklýðsfélögunum með atkvæðisrétti um þeirra mál og þar með Alþfl., eins og aðrir verklýðsmenn. Þá var gerð af sambandsþingi Alþýðusambandsins bráða- birgðalagabreyting, er miðaði kjörgengi til sambandsþings við það, að menn væru alþýðuflokksmenn, til þess að vernda hina pólitísku hlið Alþýðusambandsins frá því að sprengjast. En í huga var haft, að samfara þessu yrði að byggja betur upp pólitískt skipulag, þar sem flokksmenn einir hefðu aðgang. Þessi ákvæði hafa síðan staðið. Hið pólitíska skipulag hefir að litlu leyti verið byggt upp, þó að ég og ýmsir aðrir hafi lagt á það ríka áherzlu innan flokksins. Helzt hefir það þó orðið einmitt á síðasta ári, og má þar nefna til vöxtinn í Jafnaðarmannafél. Reykjavíkur. En á 7 árum hafa þessi ákvæði verkað skaðlega bæði fyrir verkalýðssamtökin og Alþfl., af því að skipulagsstarf, sem átti að gera í sambandi við þau, hefir ekki verið unnið. Og nú er hjá öllum þorra alþýðuflokksmanna samkomulag um, að skipulaginu verði að breyta. Eins og nú er háttað málum, hafa að vísu allir meðlimir verklýðsfélaga sambandsins og jafnaðarmannafélaga kosningarrétt á fulltrúum til sambandsþings, sem ákveður bæði um félag og pólitísk mál en kjörgengi hafa aðeins alþýðuflokksmenn. Í faglegu málunum er það ástæðulaust með öllu að gera ekki öllum meðlimum stéttarfélaganna, sem eru opin, jafn hátt undir höfði. Auk þess er kosið á þingið með mjög mismunandi fyrir augum, hjá sumum félögum eftir faglegum línum, en hjá öðrum eftir stjórnmálalit, og þingið verður þannig undarlegt sambland af faglegu og pólitísku fulltrúaliði. En þar að auki verður kosningin í þeim félögum, þar sem ekki er einmitt alþýðuflokksfylgi, oft komin undir því, hvernig þeir meðlimir félaganna, sem fylgja ekki Alþfl., kjósa. Þeir geta oft ráðið um, hver alþýðuflokksmaðurinn verður kosinn. Loks verður þetta ákvæði einnig oft til þess, að menn undirrita skuldbindingar um, að þeir séu alþýðuflokksmenn, til þess að geta setið á þingum vegna faglegra mála þar. Á þennan hátt verður sambandsþingið hvorki rétt fulltrúaráð fyrir hin faglegu mál né fyrir Alþfl., og háðar hliðar alþýðusamtakanna hafa lamazt við þetta. En við allt þetta má svo bæta því, að hvað stefna Alþfl. sé, hvað sé að vera alþýðuflokksmaður, markast af þessum þingum einum, en aðgangur að þeim hefir verið mest kominn undir úrskurðum sambandsstjórnar um inntöku félaga og framkvæmd á stefnu flokksins. Á þennan hátt hefir flokksvaldið annarsvegar einangrazt hjá sambandsstjórninni, en hinsvegar hið lýðræðislega samband við hinn breiða flokk meðlimanna horfið eða orðið mjög losaralegt og óljóst. Þetta hefir haft þau áhrif, því meir, sem þetta ástand hefir lengur staðið, að sambandsstjórnin hefir meira og meira vanrækt að gæta hinnar faglegu yfirstjórnar og látið hana í hendur einum einasta önnum köfnum starfsmanni, en fært sig yfir á pólitíska sviðið og þar gengið meira og meira inn á fámennisstjórnarfyrirkomulagið, með allskonar samningamakki og áhrifum manna, sem tiltölulega lítil ítök höfðu hjá fólkinu, án þess að sambandsstjórn gæti treyst eða vildi treysta á hinn breiða lýðræðislega kjósendagrundvöll í starfsemi sinni. Verklýðsfélögin eru á lýðræðislegum grundvelli. Allir meðlimir hafa þar kosningarrétt og kjörgengi til starfa innan félagsins. Alþýðusambundið sem heild er ekki á lýðræðislegum grundvelli sem stéttarsamband, þar sem allir meðlimir félaganna hafa ekki kjörgengi í allar stöður þess. Og sem stjórnmálaflokkur er það ekki skipulagt á lýðræðislegan hátt, þar sem utanflokksmenn hafa atkvæði um kosningar og úrslit mála þess. Fyrir hvaða flokk sem er hlýtur slíkt skipulag að vera stórskaðlegt og óhæft til lengdar, og fyrir sósíalistiskan flokk er það með öllu óþolandi. Innan Alþfl. hafa því sameiningarmennirnir í sambandi við sameiningu verklýðsflokkanna gert kröfur um, að næsta sambandsþing geri á þessu breytingu: Stéttasambandið verði Alþýðusambandið, það verði faglegt og afnumin flokksskuldbindingin til kjörgengis; en verklýðsflokkarnir sameinist hinsvegar í einn pólitískan flokk, Alþýðuflokk Íslands, undir sínu sérstaka lýðræðisskipulagi, þar sem einungis flokksmeðlimir hafi kosningarrétt og kjörgengi, en flokkurinn geti náð yfir bæði stjórnmálafélög og verklýðsfélög, þó aðeins þá meðlimi verklýðsfélaga, sem telji sig til flokksins, og verði þannig fullt samstarf við verkalýðinn. Þessi baráttu okkar er fyrir því að koma Alþfl. og Alþýðusambandinu á hreinan lýðræðisgrundvöll og gera með bættu skipulagi bæði stéttasambandið og hinn sameinaða flokk fært um að leysa af hendi hlutverk sitt fyrir alþýðuna á Íslandi. En hvaðan kemur svo aðalmótstaðan gegn þessu? Einmitt innan úr sambandsstjórninni og þingflokknum, þar sem völdin hafa á óeðlilegan hátt safnast um of. Nú berjast sömu mennirnir, sem ekki þykjast geta sameinazt kommúnistunum í einum flokki vegna þess, að lýðræðisgrundvöllur stefnuskrárinnar sé ekki nógu glöggt orðaður, gegn því, að Alþfl. og Alþýðusambandið komist á réttan lýðræðisgrundvöll. Og sömu mennirnir, sem mest tala um grundvöll laga og réttar, reyna innan Alþýðusambandsins - án laga og réttar - á allan hátt að kæfa niður raddir fólksins í flokknum og sambandinu. Þeir reyna að halda undir sinni fámennisstjórn tækjum flokks og stéttarsambands, blaði, eignum og nafni. hvað sem það kostar, og skirrast ekki við að stofna til klofnings alþýðusamtakanna um allt land af þessum valdaástæðum. En þá afstöðu hyggjast þeir svo að geta notað aftur til samninga við Framsfl. um þátttöku í ríkisvaldinu. - og þá hverjum til hags? Fámennri stjórn Alþfl. Ég hefi tekið þetta mál svo nákvæmlega fyrir hér vegna þess. að fyrst og fremst er undir lausn þessara mála Alþýðusambandsins komið, hvernig hin pólitíska framtíð ísl. alþýðu verður, því að sköpun sterks og starfandi stéttarsambands annarsvegar og sterks sameinaðs sósíalistisks flokks hinsvegar, á fullkomnum lýðræðisgrundvelli, er skilyrði fyrir vexti og þroska og sjálfstæði alþýðuhreyfingarinnar, ekki siður hér en á öðrum Norðurlöndum, og í öðru lagi hefir slík umsköpun Alþfl. hin mestu áhrif einmitt á sigurför lýðræðisins meðal allrar íslenzku þjóðarinnar. Einmitt þetta skapar ábyrga stjórnmálaflokka, en ekki ábyrgðarlausa þingflokka. Þetta skapar þann grundvöll, sem getur gert varanlegt málefnasamstarf mögulegt milli lýðræðisflokkanna - milli sveitaalþýðunnar og frjálslyndu mannanna í Framsfl. annarsvegar og verkalýðsins og sósíalistanna í hinum sameinaða sósíalistiska lýræðisflokki hinsvegar –staðið á verði um sjálfstæði þjóðarinnar, bætt kjör hennar, aukið frelsi hennar og menningu.



Verður það er varir og það er ekki varir. Við eldhúsumræður í gærkveldi er ég, óbreyttur og afskiptalítill maður, fyrir litla verðleika gerður að þeirri höfuðpersónu í hinum pólitísku viðskiptum, að margur mætti ætla, að ég væri fjórði ráðh., er standa þyrfti á báðar hendur reikning ráðsmennsku minnar. Vænti ég, að mér fyrirgefist, að ég beri að nokkru hönd fyrir höfuð mér, þó að óvenjulegt sé við eldhúsumræður, að slíks gerist þörf fyrir óbreytta þingmenn. Ég, sem er í engu pólitísku félagi og sæki enga pólitíska fundi nema hér á hv. Alþ.. - og fæ nóg af - á að vera svo tilþrifamikill í því félagslífi, eftir því sem hv. Snæf. segist frá, að tillögum rigni þar niður, sem við mitt nafn eru kenndar, og er helzt að heyra sem ég hafi myndað einhvern sérstakan tillöguskóla. Sérstaklega vildi hann telja mér til ámælis einhverja till., sem borin hefði verið upp og felld við lítinn orðstír í Sjómannafélagi Reykjavíkur í sambandi við hina alvarlegu kaupdeilu sjómanna á togaraflotanum í byrjun síðustu vertíðar. Mundi hér ekki fara æði mikið á milli mála? Það var till. frá hv. 3. þm. Reykv., væntanlega studd af félögum hans, kommúnistunum, sem fékk ein 11 atkv. á hinum umtalaða sjómannafélagsfundi, þar sem saman voru komnir mörg hundruð félagsmanna. Aftur get ég, að vísu aldrei þessu vant, ekki af mér svarið þá greiðasemi - en ekki slettirekuskap, sem er óbyggð, er ég reyni að forðast -, að undir mig var borin till., er ég átti nokkurn þátt í að orða og hugði vandlega að orðalaginu - till., er síðan var borin upp og samþ. með yfirgnæfandi atkvæðafjölda á hinum sama sjómannafélagsfundi. Það var sú ályktun - það voru þau orð, sem sjómennirnir kusu að hafa fyrir sér gagnvart hinni uppkveðnu, lögskipuðu og af þeim lítt þokkuðu og varhugaverðu gerð, er þeir í þetta sinn lögðu út á vetrarvertíðina til þess, eins og oft áður, að ger, sitt til þess að hjarga landinu frá fjárhagslegu hruni. En það er um þessa ályktun sjómannafélagsins að segja, að hún hefir síðar verið hér til umr. á hv. AIþ. oftar en í eitt sinn. Hún hefir sérstaklega verið rakin og nákvæmlega sundurliðuð og dæmd af hæstv. forsrh., og niðurstaðan orðið sú, að ekki er um að villast, að sjómennirnir hafa á þessu krítiska augnabliki hitt á að segja nákvæmlega það, sem þeir þurftu að segja, til þess að gera sinn hlut sem beztan, eftir því sem komið var, og án þess að verða hankaðir á einu orði. Þessi niðurstaða er því merkilegri og eftirtektarverðari fyrir það, að hún er niðurstaða sjálfs dómsmálaráðh., áður lögreglustjóra og reynds dómara, og nú opinbers ákæranda. Að því leyti sem ég átti lítinn þátt í að orða þessa till. tek ég ekki við ámæli fyrir, nema úr þeirri átt, þaðan sem mér er í þessu sambandi last kærar, en lof, en það er frá hv. þm. Snæf. og þeim, sem hann er málsvari fyrir. En verkamönnum vil ég segja það, ef þeir hafa ekki vitað það áður, að bækslagangur á félagsfundum er ekki einhlítur. Með slíkum hvalablæstri eru sjaldan samdar fumlausar, vel grundaðar till., og mundu þær sumar, sem nú upp á síðkastið hafa verið bornar upp og samþ. í verkamannafélaginu Dagsbrún í Reykjavík bera því órækt vitni nú þegar og þó sennilega hálfu betur, þegar frá liður. Teldi ég mönnum eins og mér og hv. 3. þm. Reykv., Hv. sæmra, að svo miklu leyti sem við höfum vilja á að leggja samtökum alþýðunnar eitthvert lið, að gjalda henni fósturlaunin og langa skólagöngu með því að aðstoða hana við að hugsa ráð sín sem rækilegast heldur en að eiga þátt í, og ef til vill upptök að, ærslum og uppþotum, sem aldrei skortir lið né stólfætur til - að minnsta kosti ekki meðan heill pólitískur flokkur í landinu hefir slíkt fyrir sína sérgrein. Á þessum eldhúsdegi taldi hv. 3. þm. Reykv. sig hafa meiri ástæðu til að lýsa afstöðu sinni til mín en hæstv. stj., og er mér nú flest borið á brýn, svo sjúklegan viðbjóð, sem ég hefi á öllu tildri, er ég á að vera í útvegunum um metorðaglingur og titla handa vinum mínum. Slíkt gæti ég, og þó tæplega, látið hengja á óvini mína, og sízt þá, sem eru þeir afreksmenn, að þessháttar guli gyllir þá ekki. Þessu líkt er að bendla mig við það, að ég hafi haft áhuga á því, að sr. Sigurður Einarsson fengi dósentsstöðu við guðfræðideild Háskólans. Þessa líka dýrðar og virðingarstöðu! Ég er alveg sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að það sé allt of mikill íburður fyrir guðfræðideildina að fá henni annan eins hæfileikamann og sr. Sigurð Einarsson, og mátti minna duga. Hitt kann hv. 3. þm. Reykv. að hafa merkt á mér í okkar hóp, við fleiri tækifæri en eitt, og rekur vel líklega til þess, hversu ópólitískur ég í rauninni sé, að ég hefi sennilega of barnalega tilfinningu fyrir því, að rétt sé haft við í leik, til þess að vera að hans mati gjaldgengur í pólitík. Jafnvel í svo pólitískt þýðingarlausu máli, eins og var val eins kennara að hinni ómerkilegu guðfræðideild, verð ég að játa, að ég hafði ríka tilfinningu fyrir því, er sr. Birni Magnússyni hafði verið dæmdur sigurinn í keppninni, að ekki mætti begðast, að hann hlyti embættið og mætti einskis í missa fyrir tortryggni, sem eðlilegt var, að upp kæmi í sambandi við dóminn. En þegar rök hnigu að hinn, og síðar sannaðist til fullnustu, að ekki aðeins var sr. Sigurður Einarsson hinn rétti sigurvegari, heldur hafði hann verið beittur hinni fáheyrðustu hlutdrægni og réttnefndum níðingsbrögðum í sambandi við samkeppnisprófið, hafði ég jafnríka tilfinningu fyrir því, að honum bæri embættið, sem um hafði verið keppt. Svo barnalegur er maður á fullorðinsaldri og í miðri pólitíkinni. Hv. 3. þm. Reykv. vill nú verja sína fyrri afstöðu til vinnulöggjafarmálsins með því, að frv. það, er farið var yfir á sambandsstjórnarfundi, að mér og honum viðstöddum, og hann hafði engar athugasemdir við að gera, hafi verið annað frv. en það, sem fyrir Alþ. var lagt og nú hefir verið afgr. til hv. Ed. Þetta er léleg vörn. Ýms uppköst eru til af frv., þar sem kröfur Alþfl. voru settar fram til undirbúnings samkomulagi við Framsfl., svo og kröfur Framsfl. til undirbúnings samkomulagi við Alþfl. Þegar málið var til athugunar í sambandsstjórn, var störfum n.. sem að undirbúningi frv. hafði unnið, að verða lokið. Aðalhöfundur frv. af hálfu Alþfl., Guðmundur Guðmundsson lögfræðingur, hafði fyrir sér eitt undirbúningshandritið að frv., las það gr. fyrir gr. og gat þess jafnharðan um hver atriði hann vænti samkomulags við Framsfl. og hver alls ekki. Samkvæmt því samkomulagi, er Guðmundur Guðmundsson skýrði nákvæmlega frá á þessum fundi, var gengið frá frv. því, sem n. skilaði af sér og birt er í nál. hennar, og þó er það frv. aðgengilegra, því að á síðustu stundu unnu alþýðuflokksmennirnir í n. fulltrúa Framsfl. til samkomulags um nokkur þýðingarmikil atriði, auk þess sem við meðferð málsins í Nd. hafa enn fengizt mikilsverðar lagfæringar á frv. Það var þetta væntanlega samkomulag við Framsfl. um vinnulöggjöf, sem gekk í engu nær kröfum verkamanna og í ýmsu fjær en frv., sem hv. 3. þm. Reykv. tók afstöðu til á umræddum fundi, og með þeim orðum, sem ég hefi hermt upp á hann, sem hann hefir ekki mótmælt og ekki verða skilin í öðru sambandi en því, sem ég hefi skýrt hér frá: „Haldið þið virkilega, að Framsfl. gangi að þessu frv.?“ Svo ótrúlega aðgengilegt fannst honum frv. vera fyrir Alþfl. Hvaða athugasemdir hv. þm. kann að hafa skrifað á eitthvert frumvarpsuppkast í svefnhúsi sínu á eintali við sálu sína, sennilega einhverntíma löngu síðar, þá meira eða minna haldinn orðinn af hinum kommúnistiska anda, og kallar skjallega sönnun um afstöðu sína, kemur ekki ágreiningi okkar minnstu vitund við. Það er opinbert, að hann hefir snúizt í málinu, og þarf engra dularfullra skriflegra gagna að leita um það, því siður sem sá snúningur er að fullu skýrður með hinni pólitísku afstöðu hans nú til Alþfl. annarsvegar og kommfl. hinsvegar. Yólitiskur loddaraleikur er ekki merkilegri fyrir það, þó að hann sé krotaður upp á blað. Ég tek að mörgu leyti til mín og viðurkenni ljúflega ummæli hv. 3. þm. Reykv. um hlédrægni mína fyrr og síðar í hinni pólitísku baráttu fyrir Alþfl.. og það með, að ég megi fyrir það naumast til fl. teljast. Það skýrist ef til vill að einhverju leyti af því, að ég hefi, ólíkt hv. 3. þm. Reykv.. ekki keppt til neinnar forystu, en kosið að mega vera sem allra óbreyttastur liðsmaður, og það þótt mest á skorta, að ég hefi ekki að öllu leyti fengið því ráðið. Það hefir þannig atvikast svo, að ég hefi verið bæjarfulltrúi fl. í tug ára. Aftur tókst mér að draga mig í hlé sem þm. Alþfl. í hans allra öruggasta kjördæmi, en að vísu til að víkja sæti fyrir einum hinum harðduglegasta þm. fl., sem hann nú má allra sízt án vera. En þó lenti það á mér, svo undarlegt sem það má virðast, að vinna fyrir Alþfl. ekki aðeins hans fyrsta sveitakjördæmi, heldur kjördæmi, sem talið var - og var til þess tíma - eitt allra öruggasta sjálfstæðikjördæmi landsins, að ég ætla helzt til jafns við Gullbringu- og Kjósarsýslu. Það er fjarri mér, að ég jafni mér við hv. 3. þm. Reykv. um dugnað, og allra sízt um fyrirgang í pólitík. En hver veit nema hlutskipti hans væri nú annað og betra en það er, ef hann, í stað þess að láta hrapa utan af sér fyIgið kosningu eftir kosningu hér í Reykjavík, til lítillar uppörvunar öðrum landshlutum, hefði sett þar í stað sinn annan mann, boðið sig í vonleysu fram í Gullbringu- og Kjósarsýslu og unnið kjördæmið. Vissulega væri þá hans hlutskipti annað, og þegar fyrir það, að þá væri hann allt annar maður en hann er. Og ef hann hefði ekki mér fremur verið í Alþfl., hefði a. m. k. ekki þurft að bjarga Alþfl. með því að reka hann úr honum. Mér blöskrar ekki stór orð um fylgisleysi Alþfl. frá þeim. sem kljúfa sig út úr honum og þykjast þá jafnan einir hafa umboð til að tala máli alls verkalýðs. Hefi ég af slíku skvaldri nokkra reynslu. Ég minnist þess á Ísafirði 1930, er nokkrir menn yfirgáfu flokkinn þar í nafni kommúnismans og tóku að tala um okkur bæjarfulltrúana og aðra trúnaðarmenn Alþfl. og verkalýðssamtakanna, að sinn leyti eins og hv. 3. þm. Reykv. talar nú um stjórn Alþýðusambandsins og okkur þm., bæjarfulltrúa flokksins í Reykjavík og nær alla trúnaðarmenn hans fyrr og síðar, sem fjandmenn verkalýðsins. Verkalýðurinn vildi þetta og hitt, eitthvað allt annað en við, sem vorum svikarar við verkalýðinn og verkalýðsböðlar. Þessir piltar náðu af okkur blaðinu Skutli og héldu fram þessum kenningum, að mig minnir í heilt ár, án þess að við fengjum rönd við reist, en þess á milli birtu þeir starf kommúnismans eftir Bukharin, höfuðkennimann hins rússneska kommúnisma - sem síðan hefir að vísu játað á sig fyrir hinum rússneska rannsóknarrétti að hafa verið þá, og raunar alltaf, höfuðsvikari sósalismans, njósnari og landráðamaður, og loks ráðbani sjálfs Lenins - að ógleymdum ýtarlegum frásögnum af uppreisninni í Kína, blað eltir blað og mánuð eftir mánuð. Verkamennirnir á Ísafirði voru hættir að vita, hvað gerðist í bænum fyrir fréttum frá Kína. Þar kom, að þá fór að langa til að vita, hvað væri um að vera úti í Krók og niðri í Norðurtanga. Til þess þurftu þeir að koma öllu í samt lag, og það gerðu þeir svikalaust við fyrsta tækifæri. Svo vildi það til, að skömmu siðar buðum við okkur báðir fram í Norður-Ísafjarðarsýslu, ég og Kína-ritstjórinn, sem kallaður var. Kosningin fór svo, að ég. höfuðverkalýðssvikarinn, náði kjördæminn, en ritstjórinn, bezti og vandaðasti piltur, sem kunni stafróf kommúnismans betur en faðirvorið, vissi allt um uppreisnina í Kína og hafði talað máli verkalýðsins í 2 ár, fékk - segi og skrifa - 3 atkv. Það var aliur verkalýðurinn í Norður-Ísafjarðarsýslu þá, og hefir þó farið stórum fækkandi síðan. Á þessu lærðist mér að „verkalýður“ kommúnistanna og þeirra sálufélaga, sem þeir hýða andstæðinga sína með í tíma og ótíma, og vita alltaf upp á hár, hvað vill í hverju einstöku tilfelli, á ekkert skylt við mennina á eyrinni, á sjónum eða í sveitinni. Það er hugtak - abstraktion –sem svarar til heilags anda hinna trúuðu. Þetta heitir síðan kínatímabilið í sögu verkalýðsbaráttunnar á Ísafirði og Vestfjörðum. Ég spái Alþfl. í Reykjavík og landinn yfirleitt öðru Kínatímabili fyrir tilverknað hv. 3. þm. Reykv. Hv. 3. þm. Reykv. lýsti því hátíðlega yfir hér í gærkveldi, að hann væri ekki kommúnisti, og myndi aldrei verða kommúnisti. Hann lætur sér ekki skiljast, að þar með eru örlög hans innsigluð. Spyrjið þið hv. 1. landsk., BrB, og félaga hans hér, sem stjórna Kommfl., hvort þeir séu ekki kommúnistar, og muni ekki alltaf verða kommúnistar. Þeir svara því hiklaust játandi, og standa áreiðanlega við það. Þeir hata sósíaldemokrata og sósialdemokratiska flokka, eins og jafnaðarmannaflokkana á Norðurlöndum, - hata þá eins og pestina. Rekja þeir til þeirra allt illt og spá Norðurlöndum tortímingu fyrir þeirra tilverknað. Höfum við heyrt þær ræður hér á hv. Alþingi, að þegar þeir vilja svívirða núverandi forseta Alþýðusambands Íslands, Stefán Jóh. Stefánsson, blikna öll skammaryrði, sem þeir lengi hafa þó lotið að: hægri foringi, verkalýðssvikari, sósíalfasisti - svartara skal það vera - og hann er réttnefndur fulltrúi sósíaldemokratanna sænsku. Með þessum mönnum - undir forustu þessara manna - ætlar hv. 3. þm. Reykv. að byggja upp verkalýðsflokk, er ekki sé kommúnisfiskur, og þá sósíaldemókratiskur, og hann hyggst að gabba þá þannig, að þeir leiðréttist og lagfærist með því einu, að heitið sósíaldemókratiskur flokkur sé að hálfu leyti þýtt á íslenzku, og sé hinn fyrirhugaði sameinaði flokkur kallaður sósíalistiskur lýðræðisflokkur. Kröfugöngur í Reykjavik eru yfirleitt ekki lærdómsríkar, og skal játað, að þar er kommúnistanna sterkasti leikur. Kröfuganga samfylkingarinnar á sunnudaginn, sem öllum ber saman um, að sízt hafi verið fjölmennari en síðastl. ár, sýndi nokkurnveginn greinilega, hvor var líklegri til að verða hins munnbiti, flokkur kommúnísta eða flokkur hv. 3. þm. Reykv., ef flokk skyldi kalla, lítill halakleppur aftan í fylkingu kommúnista, sem fór geyst fyrir og lét mikið yfir sér. Bar hátt við loft skildi áletraða: Lifi kommúnistaflokkur Íslands (sem þrátt fyrir samfylkingarskrafið á eftir því ekki alveg að fara að leggjast niður) og: Lifi alþjóðasamband kommúnista (sem kommúnistarnir sjálfir segja, að stjórnað hafi verið frá öndverðu og fram til síðustu tíma af flugumönnum kapitalismans, landráðamönnum, njósnurum og morðingjum). Minna hefir farið fyrir spjaldi, ef til hefir verið, með nafni alþjóðasambands jafnaðarmanna, sem allir bræðraflokkar okkar á Norðurlöndum teljast til, og norski alþýðuflokkurinn er alveg nýlega genginn í eftir dýrkeypta reynslu af alþjóðasambandi kommúnista, sem hér á lengi að lifa. Mér er sagt, að lítið barn hafi dregið spjaldkríli, þar sem móta sást fyrir nafni Alþýðuflokksins, og mun enginn fullorðinn hafa fengizt til að halda slíku á lofti, í því selskapi, ekki einu sinni hv. 3. þm. Reykv. sjálfur, sem sæmzt hefði verið að bera stórt spjald áletrað: Deyi Alþýðuflokkurinn - sem er það eina, sem fyrir bandamönnum hans, kommúnistunum, vakír, mænandi eftir aukningu sins eigin flokla á kostnað Alþfl. og umráðum yfir verkalýðssamtökunum í landinu, hafandi hv. 3. þm. Reykv. að ginningarfifli, ráðnir í að kasta honum sjálfum frá sér með hæðiyrðum, að lokinni þiónustu. Alþýðuflokksmenn og konur á Íslandi. Við látum ekki Alþýðuflokkinn deyja! Hjálpumst að því að láta Kínatímabil það, sem hv. 3. þm. Reykv. er að leiða yfir Alþýðuflokkinn og verkalýðssamtökin í landinu, verða sem allra stytzt!

*Þorsteinn Briem: Hv. þm. S.-Þ. mun hafa verið sendur hingað upp í ræðustólinn síðast til þess að gegna hlutverki hinnar afdönkuðu leikkonu, sem hann nú er. Hann mun hafa verið látinn tala nú, til þess að mér gæfist ekki tími til að svara hæstv. ráðh. fyrr en með nokkrum mínútum eftir miðnætti. Bændafl. mun ekki kippa sér upp við það, þótt hv. þm. S.-Þ. tyggi nú enn upp þetta sama, sem framsóknarflokksráðh. hafa alltaf sagt á hverju þingi, að Bændafl. sé dauður. Þeir lifa lengst, sem með orðum eru vegnir. Á meðan Framsfl. er í sæng með sósíalistum og hefir Kommfl. sér til fóta, þá mun Bændafl. eiga góð lífsskilyrði, því að stefna hans á framtíðina fyrir sér. Svo lífskröftug er stefna Bændafl., að hv. þm. S.-Þ. er nú horfinn frá villu síns vegar, þegar hann fordæmdi boðskap Bændafl., að framleiðendur yrðu að fá kostnaðarverð. Hv. þm. er nú farinn að taka annað slagið undir kjörorð Bændafl., að framleiðslan verði að bera sig. Ég fagna þessum framförum hv. þm. S.-Þ. Ég harma það, að hann skuli nú vera svo forsmáður í sínum flokki sem hann er. Það er leiðinlegt, að flokkur hans skyldi, þegar þurfti að kjósa mann í mesta virðingarsæti þingsins, forseta Sþ., velja þá þann manninn, sem fyrirlitlegast allra hafði talað um hv. þm. S.-Þ. hér á þessu þingi. Þeir virðast hafa gert þetta svo sem til að staðfesta fyrir sitt leyti orðin, sem hv. þm. Seyðf. var búinn að segja fyrir fáum dögum um hv. þm. S.-Þ., að sér væri sama hvorumegin hryggjar hann lægi. Og fyrst að hans eigin þingflokkur hefir þannig staðfest þessi orð, þá get ég látið nægja að taka undir þessi sömu orð með honum. - Hv. þm. S.-Þ. þóttist hafa skilað þjóðinni 10 millj. kr. hagstæðum verzlunarjöfnuði 1932. Hann fór frá völdum um mánaðamótin maí og júní það ár. Á þeim degi var verzlunarjöfnuðurinn óhagstæður um 10400000 kr. En þeir, sem við tóku, gátu haldið svo á málum, að þeir gátu skilað 10400000 kr. hagstæðum verzlunarjöfnuði í árslok. Svona er nú sannleikurinn í öllu, sem hv. þm. S.-Þ. sagði. Hann ætti ekki að gera samanburð á fjármálum hjá sér og öðrum, því að hann mun fara því verr út úr því, sem hann fer lengra inn á þá brauf. Ég þarf svo ekki að tala meira við hann. Þegar ég heyri hv. þm. S.-Þ. og hæstv. fjmrh. tala um fjármál landsins undir sinni stjórn, þá kemur mér í hug útlendur maður, sem veitti einu sinni íslenzku verksmiðjufyrirtæki forstöðu. Menn vissu, að fyrirtækið var að tapa, og sumir héldu, að það væri á heljarþröminni. En þegar hluthafarnir spurðu, þá var alltaf sama svarið hjá forstjóranum: „Það gengur bara gott“. Og annað svar var ekki að hafa hjá honum fyrr en fyrirtækið var komið á hausinn. Allt til síðustu daga a. m. k. hefir fjmrh. haft svipuð ummæli. Daginn, sem hann lagði lántökufrv. fyrir þingið, lækkaði að vísu risið dálítið rétt sem snöggvast. En nú virðist hann vera kominn á það lagið aftur að segja „það gengur bara gott“, og útlit fyrir, að hann haldi svo áfram, þangað til landið er komið á hausinn. Þeir hv. þm. S.-Þ. og hæstv. fjmrh. reyna nú sem fyrr að slá sér upp á því að deila á fyrrv. samsteypustjórn. Hún hafi ekki verið nógu dugleg að pína tolla og skatta af landsfólkinu. Hún hafi ekki ráðizt í stórræði, meðan heimskreppan var ægilegust, heldur reynt að fleyta þjóðinni yfir erfiðleikana án bægslagangs og yfirborðsháttar. Nú held ég, að þessari stjórn hefði verið eins gott að hafa lægra ris og lægra fali heldur er. nú er komið á daginn. Nú veit Framsfl. ekkert annað sér til bjargar en slá sér 12 millj. kr. lán. Árlega hafa fjárlögin hækkað. Og árlega hafa vaxið örðugleikarnir, þangað til nú er svo komið, að fáir sjá út úr þeim. Og sjálfur fjmrh. er nú orðinn eins og braskari, sem verður að velta því fyrir sér, hvar og hvernig hægt verði að fá nýtt lán til að fleyta sér yfir næsta misseri. svo að ekki verði gengið að honum sem vanskilamanni fyrir hönd landsins. Skal ég nú víkja að þessari lántöku. Ef á að taka þetta nýja lán, og reyndar hvort sem er, þá tel ég nauðsynlegt, að gerð sé gangskör að því að rannsaka allt fjármálaástandið og alla fjárhagsafkomu lands og þjóðar, til þess að komizt verði að öruggri niðurstöðu um, hvernig unnt sé að ráða fram úr vandræðunum. Það á ekki að velja til þeirrar rannsóknar þá, sem fremstir eru á oddi í flokkadeilum. Það á að velja til hennar glöggustu fjármálamennina eða menn með hagfræðilegri reynslu og þekkingu eftir tilnefningu eða í samráði við stærstu flokka þingsins. Ég tel rétt að taka mennina fremur utan þings en innan. Segjum t. d. að Framsfl. veldi Jónas Þór og Jón Árnason, sjálfstæðismenn hagstofustjórann og einhvern reyndasta og glöggasta mann á fjálmálasviðinu í sínum flokki, og alþýðuflokksmenn veldu einnig glöggan og gætinn mann úr sínum flokki. Og svo fengi þessi fjármálanefnd einn reyndan hagfræðing eða fjármálamann sér til aðstoðar frá einhverri af þeim þjóðum. sem við eigum mest viðskipti við og oss þætti mest undir komið, að eiga traust hjá. Og þessari fjármálanefnd væri svo falið að rannsaka ástandið ofan í kjölinn og komast að niðurstöðu um, hvernig hagað verði fjármálastjórninni hjá ríkisstjórn, bönkum og þingi, til þess að komizt verði aftur á réttan kjöl. Ég geri ráð fyrir, að eftir þá rannsókn yrðu það að vera óskrifuð lög hér á þingi, að rekstrarútgjöld fjárlaga mættu aldrei fara fram úr tiltekinni fjárhæð árlega, sem miðuð væri við gjaldþol þjóðarinnar og atvinnuveganna og þær afborganir fastra lána og lausaskulda og vexti, sem greiða þarf, til þess að þjóðin öðlist viðskiptatraust sitt aftur. Hitt yrði stjórnin og þingið að taka ákvörðun um í hvert sinn, hvernig þessum tilteknu rekstrarútgjöldum yrði skipt. En jafnframt yrði auðvitað að hafa þann hemil á stj., að umframgreiðslurnar yrðu sem minnstar. Það kynni að þykja hart aðgöngu fyrir þingið að handjárna sig þannig sjálft. En af tvennu er það þó betra, að setja sér af frjálsum vilja reglur, heldur en að þingið og stjórnin og öll þjóðin verði handjárnnð af erlendum skuldheimtumönnum. Það blessast aldrei lengi að hafa það eins og hv. þm. Ísaf. vildi hafa með ríkisbrennivínið og tóbakið í gærkvöldi, að slá sér fyrst út tóbak og brennivin, og láta svo vera að borga það á gjalddaga. Annaðhvort verður að láta vera að taka út brennivin og tóbak, sem auðvitað væri bezt, eða þá að borga það skilvislega eins og heiðarlegur borgari. Eins er með lánið. Annaðhvort verður að láta vera að taka nýtt stórlán, eða við verðum að athuga möguleikana á því að geta borgað það. Við verðum með óvilhallri rannsókn og kaldri og rólegri yfirvegun að komast að niðurstöðu um það, hverju þarf að breyta í afgreiðslu fjárlaga, stjórn gjaldeyrismálanna og í öllum fjármálum lands og þjóðar, til þess að geta staðið sem heiðvirðir og ábyrgir menn að þessari 12 milljóna lántöku, í stað þess aðeins að sökkva enn dýpra og stofna til enn meiri óreiðu. Mér finnst framkoma fjármálaráðh. í öllum þessum málum vera næsta fálmandi og óljós. Hann hefir sett sér það sem aðalverkefni að koma á svo hagstæðum greiðslujöfnuði, að vér gætum fullkomlega staðið í skilum við útlönd. Hann hefir margsagt og lagt á það áherzlu, að þessi greiðslujöfnnður hafi náðst bæði árin 1936 og 193 7, þó að nú sé orðið nokkurt hik á. Árið 1935 var tekið lán, og af því hefir fjármálaráðh. sjálfur sagt, að hálf 4. millj. hafi verið flutt inn eða verið sem raunverulegt gjaldeyrislán. Gerum nú ráð fyrir, að það hafi gengið upp í halla ársins 1934. En 1935 var líka nokkur hluti Sogslánsins fluttur inn fyrir innlendum kostnaði. og er sá hluti lánsins því gjaldeyrislán, sem kom upp í greiðsluhalla þess árs. 1936 er enn flutt inn af Sogsláninu fyrir hérlendum kostnaði, og er það því líka gjaldeyrislán. og ætti það þá að hafa bætt upp til fullnustu halla ársins á undan. En 1936 og 1937 hefir tekizt að ná fullum greiðslujöfnuði, eftir því sem hæstv. fjmrh. hefir sagt sjálfur. Hvað er þá eiginlega að, ef treysta má orðum hæstv. fjmrh.? Er ekki allt í lagi. Eða skilst mér það ekki rétt, sem hæstv. fjmrh. hefir sagt og er enn að reyna að segja, að það „gangi bara gott“. Jú, ef orðin ein væru nóg. En svo koma bara staðreyndirnar, sem sýna, að komið er í baklás. Og mér skilst, að þó að hæstv. fjmrh. kannist ekki við þessar staðreyndir í orði, þá hafi hann viðurkennt þær svo sem bezt má á borði með þessari 12 milljóna lántöku, þar sem öll von er gefin upp um greiðslujöfnuð á næstu 3 árum. Hæstv. fjmrh. hlýtur að sjá, að hann er hér kominn í lokaða kví milli sinna eigin orða og ólukku staðreyndanna. Öðru megin hefir hæstv. ráðh. sín eigin orð: „Allt í lagi. Það gengur bara gott“. Hinum megin er staðreyndin: vanskilaskuldir ríkisstofnananna og hinar innifrosnu erlendu skuldir, sem safnazt hafa í bönkunum. Mér fær ekki skilizt, hvernig hæstv. fjmrh. hyggst að komast úr þessari sjálfheldu. Hitt skilst mér betur. hvernig hann er í hana kominn. Hann er svo í hana kominn, að hann veit ekki eða hefir ekki vitað, hvað hinar duldu greiðslur eru miklar. Og því hefir hann alveg rennt blint í sjóinn um það, hvað hægt væri að leyfa mikinn innflutning, til þess að fullur greiðslujöfnuður næðist. Þetta staðfestist af orðum hæstv. fjmrh. sjálfs, því að þau eru ekki á einn veg um þetta atriði. Í fjárlagaræðunni 1935 segir hann: „Greiðslur okkar til útlanda aðrar en fyrir vörur, eru 7–8 millj. meiri en innborganir frá útlöndum, aðrar en fyrir andvirði vara“. ( Alþt. 1935. B. 30). Hér telur hann þá duldar greiðslur vera 7–8 millj. 1936 segir hann enn í fjárlagaræðu: „Fullum greiðslujöfnuði hefir ekki verið náð á árinn (þ. e. 1935). Til þess að slíkt takizt, þarf verzlunarjöfnuðurinn sennilega að vera hagstæður um 8 millj.“ ( Alþt. 1936. B. 28–31). 1938 segir hann í Nýja dagbl. 24. febr.: „Mér virðist allt benda til þess, að hallinn á duldu greiðslunum muni nema allt að 10 millj., ef afborganir af föstum lánum eru taldar með“. - En þær eru taldar vera 5 millj. Fyrir fáum dögum bað ég hæstv. fjmrh. þess, að þingið fengi vegna þessa ósamræmis í umsögnum hans að vita um álit Landsbankans um, hvað þessar duldu greiðslur hefðu verið t.d. nú síðustu ár. Hann svaraði því ekki, en lét sér nægja að lýsa því yfir fyrir þingheimi, að hann sjálfur gæti vel ímyndað sér, að þær væru í kringum 10 milljónir. Þarna er ástæðan til þess, að hæstv. fjmrh. er nú kominn í þessa sjálfheldu, sem hann situr nú fastur í, - að hann hefir ekki vitað um duldu greiðslurnar nema það, sem hann á hverjum tíma gat ímyndað sér. Í þessa sjálfheldu hefði hann ekki þurft að komast, ef hann hefði í tíma, eða um leið og hann hóf gjaldeyrisráðstafanirnar, aflað sér þeirra gagna, sem hann hefir sem fjmrh. allra mann bezt aðstöðu til að afla, um duldu greiðslurnar. Ég efast ekki Um, að svo töluglöggur maður sem fjmrh. er hefði með aðstoð bankanna getað komizt að nokkurn veginn niðurstöðu um þetta, í stað þess að ímynda sér eitthvað og eitthvað, svo að notuð séu hans eigin orð á þinginu fyrir fáum dögum. Þetta hefir hæstv. fjmrh. vanrækt, og það þótt hann vissi, að við þessar duldu greiðslur yrðu allar gjaldeyrisráðstafanir að miðast. Hæstv. fjmrh. hefir því farið eins og manni, sem þekkir ekki það mark, sem hann vill stefna að, og lendir því í ógöngum. Og þegar hann sér, hvernig hann er staddur, þá verður hann eins og villtur maður. Það kemur fát á hann, svo að hann gerir ýmist að tala eins og hann hefir áður talað um að allt sé í lagi og gangi bara gott, eða hann gefur algerlega upp vonina og slær því föstu, að þjóðin geti ekki staðið við skuldbindingar sínar út á við nema með 12 millj. lántöku erlendis. Ég vil halda því fram, að það sé ekki einhlítt að búa við forsjá hæstv. fjmrh. eins í þessum málum. Ég vil halda því fram, að hér þurfi fleiri menn, og það menn, sem meira traust er í um þessi mál, að fjalla með honum. Og ég tel hæstv. fjmrh. mann að meiri, ef hann kannast við þetta. Það kann að þykja harkalegt af Alþingi að handjárna fjármálaráðh. sinn. En það er þó bæði honum og þjóðinni betra en láta erlendan lánardrottinn handjárna hann aftur.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég verð að segja, að ég hefi heyrt sitt af hverju í pólitískum umr. Þó blöskrar mér mest þær blekkingar, sem stjórnarandstæðingar flytja í þessum umr. Hv. þm. Snæf. og hv. 4. landsk. halda því blákalt fram, gagnstætt öllum staðreyndum og prentuðum skýrslum, að skuldir þjóðarinnar hafi hækkað um 20 til 30 millj. síðustu 2 til 3 árin. Þetta eru tilhæfulaus ósannindi, og ég hefi hér í höndunum bréf frá hagstofustjóra, þar sem skýrir frá því, að í ársbyrjun 1935 og þangað til í árslok 1936 hafi þessar skuldir samkvæmt uppgjöri hagstofunnar hækkað um 6,6 millj. kr., eins og ég hefi margoft upplýst; og allt það, sem hv. þm. segir um þetta, er því tilhæfulaust. Það er hvergi, þótt leitað væri með logandi ljósi í áliti skipulagsnefndar, nefnt á nafn, að skuldirnar séu 105 millj. í árslok 1936. Skipulagsn. gerir skuldirnar upp í árslok 1935 og fær 10 millj. hærra en hagstofan á sama tíma, og þessum 10 millj. bæta þeir við skuldaaukninguna, sem kemur fram samkvæmt skýrslum hagstofunnar. Ég hefi rætt þetta mál alveg sérstaklega við hagstofustjóra, og hann álitur að breytingar, sem hagstofuuppgjörið sýnir, séu réttar; er þetta í samræmi við verzlunarjöfnuð og duldar greiðslur. Og ég skal viðurkenna, að mér gremst það, að hv. þm. skuli láta sér sæma slíkan málflutning. Ábyrgur maður í Sjálfstfl. lætur sér sæma að álita, að duldar greiðslur séu nálægt 14 millj. Er hv. þm. Snæf. að flíka því sem hann telur sig hafa úr trúnaðarbréfum frá bankaráði, sem þó eru tómar rangfærslur? Og frá hverjum fær hann þessar upplýsingar? Um duldu greiðslurnar er það að segja, að þær eru að meðtöldum afborgunum 10,5 millj. Mér finnst yfir höfuð vera hér deilt mjög undarlega um þetta mál. Eins og komið hefir greinilega fram í þeim upplýsingum, sem ég hefi gefið um þetta mál, að vanskilaskuldir, sem liggja fyrir í bönkum landsins, stafa ekki af því, að hafi verið gefnar neinar rangar upplýsingar, og það veit hv. þm. Dal. vel og aðrir. En það hefir ekki ennþá tekizt að vega upp verzlunarhallann frá 1931 og 1935, og þaðan af siður þær 2 millj., sem söfnuðust af vanskilum íslenzkra innflytjenda, móti því, sem fest er á vöruskiptareikningnum undanfarið. Þetta veit hv. þm. og flytur þetta á móti betri vitund til þess að blekkja hlustendur í útvarpinu. Alveg af sama toga eru spunnar blekkingarnar, sem hv. þm. A.-Húnv. og Snæf. og hv. 4. landsk. þm. ætla að reyna að koma inn hjá þjóðinni, að rangt séu upp e:erðar ríkisskuldirnar, af því að skuldir ríkisstofnananna hafi vaxið nokkuð síðastl. ár. Á móti þessum skuldum ríkisstofnananna standa ýmsar vörubirgðir og beinlínis peninga-inneign í bönkum vegna yfirfærsluvandræða. Að læða því inn hjá hlustendum í útvarpinu, að fjárhagurinn hafi versnað tilsvarandi þessum skuldum, er vitanlega ekkert annað en vísvitandi blekkingar, eins og hv. þm. hafa látið sér sæma í þessum umr. Og ennfremur telja þeir í þessu uppgjöri lán, sem nemur 750 þús. kr., sem alis ekki var búið að taka fyrir áramót - og það vissu þeir vel - til að stækka útvarpsstöðina. Og ég verð að segja það, að mér finnst það meira en lítill loddaraleikur, sem þessir hv. þm. hafa hér viðhaft frammi fyrir alþjóð manna með því að gefa allar þessar röngu upplýsingar, sem eru - og það er það sorglegasta af því öllu saman - flestar visvítandi rangar. Hv. þm. Dal. sagði, að niðurstaðan hjá okkur viðvíkjandi greiðslujöfnuðinum við útlönd hefði verið verri heldur en á þeim árum, sem hann átti sæti í ríkisstjórninni, þrátt fyrir það, að ég hefði sagt, að eitt aðalhlutverk núverandi ríkisstj. væri það að bæta verzlunarjöfnuðinn. Þetta er algerlega rangt. Verzlunarjöfnuðurinn hjá samsteypustjórninni 1932, sem þeir stjórnuðu ekki nema hálft árið, var hagstæður um 10 millj. kr., enda voru þá í landinu miklar vötubirgðir frá 1930–31. 1933 var verzlunarjöfnuðurinn hagstæður um 21/2 millj. kr., m. ö. o. verulegur greiðsluhalli. En 1934 var hann óhagstæður um 4 millj. kr., hvorki meira né minna, eða a. m. k. 10–11 millj. kr. halli á greiðslunni við útlönd, þótt ekki séu faldar með afborganir af föstum lánum. Þannig skildi sú stj. við, sem hv. þm. Dal. átti sæti í. Það situr því ekki verr á nokkrum þm. heldur en honum að tala eins og hann gerir nú í þessu máli. Síðan 1935, eftir að Spánarmarkaðurinn lokaðist, hefir aftur á móti tekizt að færa þetta þannig til horfs, að 1935 var verzlunarjöfnuðurinn hagstæður um 2 millj. kr., og hefir síðan orðið hagstæðari og hagstæðari með hverju árinu, þannig að hann hefir á þessu tímabili að meðaltali verið 5300000 kr., eða hvorki meira né minna en það, að verzlunarjöfnuðurinn, þrátt fyrir lokun Spánarmarkaðarins, hefir verið bættur um 11 millj. kr. frá því, sem hann var á þeim tíma, sem hv. þm. Dal. hékk við þessi mál. Og það eru ekkert nema blekkingar hjá þessum hv. þm., þegar hann heldur því fram, að það sé ekki samsteypustj., sem ber ábyrgð á afkomu ársins 1934, því að hún sat fram yfir mitt árið og var þá þegar búin að gefa út lauta af innflutningsleyfum ársins. - Sama er að segja, ef maður tekur umframgreiðslurnar. Síðasta árið, sem hv. þm. Dal. átti sæti í ríkisstj., voru þær 5200000 kr., og fyrstu árin eftir að við tókum við stj., þurftum við að vera að greiða loforð, sem þessi hv. þm. hafði skilið eftir sig í stjórnarráðinu. Það hefir sem sagt enginn íslenzkur ráðh. skilið við sitt bæli í stjórnarráðinu með öðrum eins endemum og þessi hv. þm., og er það því að bíta höfuðið af skömminni, að þessi hv. þm. skuli koma hér fram og gera sig breiðan yfir því, að á þeim tímum, sem verið hafa síðan hann sat í ríkisstj. hafi ekki fyllilega tekizt enn að vega upp þau vandkvæði, sem hann stofnaði til, og á ég þar fyrst og fremst við verzlunarjöfnuðinn 1934 og umframgreiðslur sama árs. Hv. þm. Snæf. og eins hv. þm. Dal. hafa talað hér um það, að ef þeirra stefnu hefði verið fylgt í gjaldeyris- og viðskiptamálum, þá hefði ekki þurft að taka 12 millj. kr. lán, og að þá hefði verið hægt að lækka skuldirnar um 4–5 millj kr. árlega. Og hafa sjálfstæðismenn í þessu sambandi vitnað til áranna 1924–27. Ég skal nú nefna nokkrar tölur til að sýna, hvort hér sé um nokkuð sambærilegt að ræða. - Fiskverðið 1921–27 var frá 100–190 kr. per skpd. og aflinn að meðaltali 50 þús. tonn, en meðalverðið nú á seinni árum hefir verið 70–80 kr. og meðalafli 20-28 þús. tonn. Úflutningur saltfiskjar var á þessum 4 árum 96 millj. kr. hærri heldur en hann hefir verið undanfarin 3 ár. En hvernig var svo útkoman í viðskiptunum við útlönd á þessum eindæma góðærum. Niðurstaðan var sú, að þau 2 ár, sem Sjálfstfl. réð þessum málum einn, 1925–26, hækkuðu skuldirnar við útlönd samkvæmt skýrslum hagstofunnar um 9 millj. kr. M. ö. o. það var tekið lán til þess að mæta afborgunum af öllum föstum lánum þessi 2 ár, og þar að auki fluttar inn 9 millj. kr., þó að á þessu tímabili væri fluttur út saltfiskur fyrir 24 millj. kr. meira á ári heldur en undanfarin 3 ár. Þetta er nú það, sem hv. sjálfstæðismenn eru að vitna til og á að vísa manni leiðina um það, að Sjálfstfl. hefði verið þess megnugur að koma í veg fyrir gjaldeyrislántöku. - Hvert mannsbarn á landinu veit, að á þessu tímabili gerði Sjálfstfl. nánast ekkert annað en að hirða þá peninga, sem inn fluttust í góðærinu. Og hvernig halda menn, að ástandið væri nú, ef undanfarin 3 ár hefði verið fylgt þessari sömu stefnu, og á hvað bendir sú stefna hv. stjórnarandstæðinga í fjármálunum nú? Bendir hún til þess, að niðurstaða þessara mála væri betri, ef þeir hefðu fengið að ráða? Hverri einustu niðurfærslu hefir verið mætt af fullum fjandskap af þessum flokkum, og þeir hafa alltaf krafizt þess, að meira væri flutt inn heldur en leyft hefir verið. Og þeir tala nú um vanskilaskuldir, en þeir hafa í raun og veru heimtað, að þær væru miklu meiri, og meira að segja nú þessa sömu dagana, sem þeir eru að tala um vanskilaskuldirnar, eru þeir að heimta af okkur meiri innflutning heldur en við viljum leyfa og láta blöð sín stöðugt róa á okkur út af því. Það er nú kannske til of mikils mælzt, að spyrja þessa hv. þm., sem hér tala fyrir Sjálfstfl., hvaða úrræði það eru, sem þeir vilja hallast að í þessum efnum. Og hvaðan kemur þeim kraftur til þess að halda því fram, eftir allt sem á undan er gengið, að þeir hefðu getað greitt niður fastar afborganir af öllum skuldum og lækkað þær árlega um 41/2 millj. kr. Og ég verð að segja það, að þeim mönnum, sem að meira eða minna leyti bera ábyrgð á því, að á árunum 1925–1934, þrátt fyrir eindæma góðæri, var helmingi óhagstæðari verzlunarjöfnuður heldur en nú á síðustu 3 árunum, þrátt fyrir lokun Spánarmarkaðarins, og koma svo fram hér á Alþ. og dæma okkur, sem stöndum fyrir siðari niðurstöðunni, er ekki klígjugjarnt?



Það var svaki á hæstv. fjmrh. út af því, að við sjálfstæðismenn hefðum farið hér með blekkingar, eins og hann sagði. En ég verð nú að segja, að það sem hann færði fram því til sönnunar, var heldur veikt. Hæstv. fjmrh. sagði viðvíkjandi skuldum ríkisstofnananna við útlönd, sem uxu árið 1937 um 2,9 millj. kr., að það væri algerlega rangt, að þær hefðu raskað skuldum þjóðarinnar í heild við útlönd. Ég veit nú ekki hvernig hæstv. fjmrh. getur . haldið því fram, að það raski ekkí neitt skuldasöfnun þjóðarinnar í heild við útlönd, þegar skuldirnar aukast um 2,9 millj. kr., og eru þar að auki meira eða minna í vanskilum. Hann sagði, að þetta væri í vörum fyrirliggjandi og peningum í bönkum. En ég vil biðja hæstv. ráðh. að sanna það, að vörur þessara stofnana hafi vaxið frá því árið næst á undan. Og að vísu er nokkuð af þessu peningar í bönkum, en ég leyfi mér að efast um, að þeir séu þar allir. Þá var hæstv. fjmrh. mjög mikið að tala um launamálin, sem ég gerði að umtalsefni í gærkveldi. Það var helzt á honum að skilja, að ríkið, sem borgar 6–7 millj. kr. í laun ætti að miða allar sínar launagreiðslur við það, ef einhver einkafyrirtæki greiddu hóflaus laun. Þetta er hin mesta fjarstæða, því að vitanlega er ekki réttmætt, að Alþ. setji lög um laun einkafyrirtækja, og allar ásakanir hæstv. ráðh. til mín um ósamræmi, af því að ég tali ekki um laun einkafyrirtækja eru út í bláinn, af því að við höfum ekkert með slík laun að gera öðruvísi en sem skattstofn. Annars má nú minnast þess, sem hæstv. ráðh. gat um, að launin eru hæst í hönkunum, og yfirmaður þeirra er og hefir verið hæstv. ráðh. Það eru fjmrh. Framsóknar, sem hafa ráðið yfir þeim í 10 ár. Þess má og geta, að fæstir landsmenn vita, hvernig háttað er launum stjórnargæðinganna innan þings og utan og hvernig hrúgað er launum á einstaka menn með allskonar aukastörfum, þó að fjöldi annara hafi ekkert. Ég skal nú taka fáein dæmi og byrja innan þings. Þar er úr nógu að velja, en ég nefni bara einn mann úr hvorum stjfh Hv. þm. Skagf., Pálmi Hannesson, er rektor menntaskólans og hefir 5 þús. kr. laun fyrir það. Hv. þm. N.-Ísf. er landlæknir og hefir 6600 kr. Þetta eru nú hófleg laun, og ekkert við að athuga, ef þar með væri búið. En það er nú ekki alveg. Pálmi Hannesson hefir 3 þús. kr. húsaleigustyrk, 2 þús. kr. í risnu, 1500 kr. fyrir að vera í útvarpsráði, 500 kr. í menntamálaráði, 800 kr. í veiðimálanefnd, 800 kr. fyrir þjóðvinafélagsstjórn, og líklega 1500 kr. fyrir að vera á Alþ., og þá eru komnar 15100 kr. En til þess að auglýsa það, að þessi maður hafi nægar frístundir frá störfum sínum, hefir ríkisstj. nú skipað hann í tvær mþn., í launamálum og íþróttamálum. - Landlæknirinn hefir 3500 kr. fyrir eftirlit með lyfjabúðum og mun hafa neitað að láta það af hendi til lyfjafræðings, sem átti að taka við því. Hann hefir og 2500 kr. fyrir stjórn spítalanna, sem auðvitað ætti að vera hans skylduverk, og svo er hann á Alþ. og hefir því a. m. k. alls um 15 þús. kr. laun. - Svona gæti ég talið röð af gæðingum stj. innan þings og utan, en verst er, þegar þeir hafa há laun fyrir lítil eða nálega engin störf. Nýlega var einn gerður að dyraverði í atvinnudeildinni með 3600 kr. launum, en þegar hann var búinn að vera þar um tíma, kom ráðherrabréf um, að hann ætti líka að hafa 75 kr. á mánuði í húsaleigustyrk. Þessi maður hafði verið rekinn frá annari stofnun, og þarna hefir hann litið eða ekkert að gera annað en að leggja í miðstöðina. Annar starfaði í sömu stofnun og hafði 600 kr. á mánuði þar og 400 kr. annarsstaðar. Í nóv. var annar settur yfir þennan og laun hans lækkuð um 100 kr. og nú eru gefnar þær upplýsingar, að hann hafi eiginlega ekkert annað að gera en að passa þrjár stúlkur, en launin eru 500 kr. á mánuði. Og svona mætti lengi telja, en ég læt hér staðar numið að þessu sinni. Hæstv. fjmrh. ætlaði að slá sig til riddara í gærkveldi á því, að kostnaðurinn við ríkisstj. hefði verið hærri prósentvis 1926 af ríkisgjöldunum heldur en 1936. Hann hefði átt að nefna tölurnar, því að þá væri myndin rétt, en þessi kostnaður er 1936 97769 kr. hærri en 1926. Svona eru rök hæstv. ráðh. Þá sagði hæstv. fjmrh., að mínar till. mundu ekki fá mikinn byr, því að ég væri nokkuð einstæður í launamálum. Eitthvað er nú til í þessu, en það er engin sönnun fyrir því, að ég hafi ekki á réttu að standa, og það vil ég segja hæstv. ráðh., að öll fjvn. hefir samþ. till. frá mér um að afnema allar greiðslur fyrir eftirvinnu og aukavinnu, lengja og jafna nokkuð vinnutíma, og banna greiðslur fyrir skemmtiferðir og tækifærisgjafir alstaðar hjá ríkinu og stofnunum þess. Einnig að ákveða fastan taxta á dagpeningum í ferðalögum starfsmanna ríkisins í þess þarfir. - Mér þykir nú miklu meira ætlað til launa eftir fjárlfrv. eins og það kemur frá fjvn. heldur en ég tel þörf á, en þó vil ég segja hæstv. ráðh. það, sem hann ekki veit, að hjá 20 stofnunum og starfsgreinum er ætlað 280 þús. kr. minna til launa heldur en eytt var 1937. Verði hæstv. ráðh. áfram við starfið 1939 og fylgir þessu, þá er framförin óneitanlega nokkur. Þá var hæstv. fjmrh. að endurtaka það, sem hann hefir svo oft sagt áður, að okkur sjálfstæðismönnum færist ekki að gaspra um eyðslu, því að við bærum einungis fram till. um útgjöld, en hefðum engin úrræði til þess að bæta úr því ástandi, sem nú er fyrir hendi. Þetta ættu stjórnarliðar aldrei að leyfa sér að nefna, því að ég staðhæfi og legg áherzlu á, að enginn flokkur í landinu mundi, svo lengi sem Sjálfstfl. hefir verið í minni hluta, sýna þvílíka ábyrgðartilfinningu og vægð gagnvart ríkisstj. sem hann hefir gert. Um Framsfl. munum við allt of vel hans feril, öll yfirboðin og öfgarnar 1926–27, þegar verið var að telja þjóðinni trú um það, að Jón Þorláksson væri að setja landið á hausinn og glata lánstrausti og sjálfstæði þjóðarinnar. Slíkir menn ættu að fara sér hægt í því að nefna ábyrgðarleysi á nafn. Um Alþýðufl. eru nýrri dæmi til, því að í fyrra bar hann fram á fáum dögum hér á Alþ. nýjar fjárkröfur, sem námu 8–10 millj. kr., af því að þeir slitu stjórnarsamvinnunni til málamynda um stund. Ef við sjálfstæðismenn kæmum einhverntíma þannig fram, mundi víst syngja í tálknunum á hæstv. ráðh., en þá hefir ekki klígjað við að ganga tvisvar síðan í tjóðurbandið hjá Alþfl. Við hv. þm. N.-Ísf., sem brá mér um ósannindi í gær, snertandi rekstrarhalla síldarverksmiðjanna, hefi ég það eitt að segja, að ég hefi ekki reiknað þetta út sjálfur, heldur Jón Gunnarsson framkvstj., og tölurnar hafa verið birtar í stjórnarblöðunum sem rétt niðurstaða. Þá skal ég minnast á eitt dæmi um fjármeðferð stjórnarfl. til flokksþarfa, en það eru auglýsingar ríkisstofnanna. 1937 hafa 6 stofnanir greitt fyrir auglýsingar 19700 kr. Af því hefir Nýja dagblaðið fengið 5338 kr., Alþýðublaðið 4080, en Morgunblaðið 828 kr., Vísir 700 kr. og Þjóðviljinn 333 kr. Hitt hefir farið til tímarita og annara blaða. Auk þessa fá sumar einkasölurnar falsvert fé erlendis frá til auglýsinga. T. d. hefir Tóbakseinkasalan úthlutað 4700 kr. þannig 1936: Til Nýja dagblaðsins 1600 kr., Alþýðublaðsins 2200 kr., Tímans 700 kr. og Skutuls 220 kr. Hve mikið þetta er hjá öðrum stofnunum, er ókunnugt, en þetta sýnir, að blöð stj. eru að talsverðu leyti gefin út fyrir auglýsingar ríkisfyrirtækjanna. Eg hefi svo ekki meiri tíma nú að þessu sinni, en e. t. v. gefst mér tækifæri til þess að taka nokkuð nánar fram um fleiri atriði í þessu sambandi.



Það er margt skrítið um VJ, hv. þm. N.-Ísf. Eitt er það, að hann er montinn. En það eru nú fleiri. En í einu slær hann þá alla út, og það er í því, að hann bælir sjálfum sér alveg sérstaklega fyrir það, að hann sé laus við alla drýldni og fram úr hófi yfirlætislaus! Og ekki sparaði hann áðan að halda sér fram á þennan „yfirlætislausa“ hátt. Hann hælir sér svo sérstaklega af því, hver snillingur hann sé í því að búa til tillögur, - og svo barmar hann sér yfir því, að hann hafi of mikla tilfinningu fyrir því, að haft sé rétt við í leik. Þetta segir maðurinn, sem útbúið hefir þá skaðlegustu till., sem saga íslenzku verkalýðshreyfingarinnar getur um, - till., sem hindraði sameiningu verkalýðsflokkanna á síðasta alþýðusambandsþingi, - till., sem menu nú sjá, að haft hefir þann tilgang að gefa hægri mönnunum tíma til þess að reka HV, hv. 3. þm. Reykv., úr Alþfl. og sprengja flokkinn. Og svo er þessi maður svo brjóstheill að segja. að hann hafi alveg sérstaklega mikla tilfinningu fyrir því, að rétt sé haft við í leik! Ég er nú hræddur um, að dómurinn um þennan hv. þm. verði álíka eins og forðum um Hvamms-Sturlu: „Enginn frýr þér vits, en meir ertu grunaður um græzku“. Þá fór hv. þm. N.-Ísf. álíka heiðarlega að, þegar hann var að tala um Alþjóðasamband kommúnista og þá, sem dæmdir voru í síðustu málaferlunum í Moskva. Hann sagði, að þeir hefðu átt sæti í stjórn Alþjóðasambandsins upp á síðkastið. En þetta er ekki rétt. Enginn þeirra hefir átt sæti þar síðan Kommúnistaflokkur Íslands var stofnaður. Hv. þm. telur þessa menn nú landráðamenn og njósnara, Alþýðublaðið telur þá alla saklausa og mestu heiðursmenn. Mér þykir vænt um, að hv. þm. skuli vera orðinn sannfærður um sekt þeirra af því að lesa málsskjölin frá Moskva. - Hv. þm. N.-Ísf. virtist telja, að fyrst Bucharin hefði svikið sitt föðurland, þá væri óhugsandi, að hann hefði getað skrifað góður bækur hér áður fyrr. En þetta er vitleysa. Bucharin gat vel skrifað góðar bækur hér áður, þótt hann sviki síðar. - alveg eins og þessi hv. þm. t. d. skrifaði einu sinni ágæta grein um mann, sem sveik verkalýðinn. Greinin hét „Með kossi“, - og samt virðist þessi hv. þm. alveg sérstaklega sækjast eftir félagsskap þeirra manna, sem svíkja með kossi. Þá ætla ég að snúa mér að hv. þm. Ísaf., FJ. Hann var að tala um olíuokur. Ég ætla nú að spyrja hann, hvað lengi hann hafi verið í þjónustu BP? Hann og fleiri félagar hans eru nú farnir að tala um olíuokur. Já, þeir þora það nú upp á síðkastið! Öðru vísi mér áður brá! Eða hafa þeir gleymt benzínverkfallinu? Og svo eru þeir að reyna að bendla okkur kommúnista við olíuokur. Ég ætla að biðja þá að athuga Þjóðviljann og það, sem hann segir um síðustu herferð olíuhringanna. Hvers vegna fer ekki Alþýðublaðið og Nýja dagblaðið af stað, sem talað hafa svo djarft um olíuokur? Við skulum vona, að þið fetið í fótspor okkar á morgun, hetjurnar! Hv. þm. Ísaf. varaði verkalýðinn við fláræði kommúnista að kjósa hann á Ísafirði til þings eða Harald Guðmundsson á Seyðisfirði eða styðja Emil í Hafnarfirði? Var hitt ekki frekar fláræði við verkalýðshreyfinguna að berjast eins og Ijón á móti kosningu okkar hér í Reykjavík? Og var það ekki fláræði að reka þann mann úr Alþýðufl., sem þorði að mæta staðreyndunum eins og maður og berjast fyrir einingu verkalýðsins. Það var meira en fláræði, það var fólskuverk. - Og svo eru þessir herrar að tala um það, að Kommfl. sé ekki ábyrgur stjórnmálaflokkur, og hv. þm. N. Ísf. var sérstaklega að gefa það í skyn, að við værum skýjaglópar. En ég vil nú spyrja þá, hvort þeim finnist ekki Kommfl. á Spáni og Frakklandi vera ábyrgir stjórnmálaflokkar. Og finnst þeim ekki Kommfl. vera ábyrgur flokkur á Ísafirði, Siglufirði og Norðfirði, þar sem þeir mynda meiri hl. með Alþfl. og stjórna þessum bæjum með honum? Og ég vil spyrja: Hvað ætla þeir að þvaðra svona lengi, eins og þeir væru launaðir við Alþýðublaðið, í staðinn fyrir að haga sér eins og ábyrgur og raunhæfur stjórnmálaflokkur? - Svo læt ég útrætt um þá. Hæstv. fjmrh., EystJ, kom inn á þetta spursmál um ábyrga stjórnmálaflokka. Ég ætla að leggja ofurlítið nánar út af ræðu hans í því efni heldur en hann gerði sjálfur. Hæstv. ráðh. nefndi stjórnarandstæðinga sem eitt í þessu sambandi. Ég vil algerlega mótmæla því, að Kommfl. sé nefndur í sömu andránni og íhaldið, og skal ég benda á nokkur atriði í því sambandi. Íhaldið bar hér í fyrra fram till., sem þýddu minnkaðar tekjur og aukin útgjöld ríkisins upp á 4–5 millj. kr. Það sýndi ekki lit á að bera fram eina einustu till. um tekjuöflun. Allt var þetta gert í lýðskrumstilgangi, til þess að geta sagt við fólkið: Sjá, allt þetta viljum vér gefa yður! - En ekki nóg með það. A sama tíma, sem Íhaldið reynir þannig að veiða allan almenning til fylgis við sig með till. um takmarkalausan austur úr ríkissjóðnum, sendir það JPálm, hv. þm. A.-Húnv., út af örkinni til þess að prédika sparnað. Þannig er lýðskrumið til beggja handa, og þannig rekur sig hvað á annars horn hjá Íhaldinu. Og svo fer hv. form. Framsfl., hv. þm. S.-Þ., út af örkinni til þess að telja þennan argasta og mótsagnakenndasta lýðskrumsflokk landsins sem ábyrgan stjórnmálaflokk og berst um á hæl og hnakka til þess að komast í stjórnarsamvinnu við hann. En hvað gerum við kommúnistar á sama tíma? Við berum fram útgjaldatill., sem nema um 1 millj. kr., og jafnframt tekjuöflunartill., sem nema álíka upphæð. Við högum okkur sem sagt sem ábyrgur stjórnmálaflokkur, en Íhaldið sem lýðskrumsflokkur. Þá kem ég að því, sem hæstv. fjmrh. sagði um gjaldeyrislánið. Hann var að tala um það, að íhaldið notaði það sem árásarefni á ríkisstj. Við kommúnistar tókum gagnvart spursmálinu um gjaldeyrismálin pólitíska og raunhæfa afstöðu og bentum á, að nauðsynlegt væri, að reynt yrði að forðast þá einangrun, sem við erum komnir í um okkar skuldir, þar sem meiri hluti þeirra er nú við England. Við bentum á, að ef til vill væri bezt að fá þetta lán í Svíþjóð. Og við bentum ennfremur á, hversu óheppilegt væri að láta Landsbankann stjórna þessu láni eða hafa með það að gera á nokkurn hátt, vegna þeirrar reynslu, sem af hans fjármálastjórn er fengin. Íslenzkur verkalýður er óhræddur við að taka á sig ábyrgð á slíkum málum í sameiningu við ríkisstjórnina, og Kommfl. er reiðubúinn til þess. En hann vill ekki taka ábyrgð á pólitík, sem þýðir undanhald og uppgjöf fyrir öflum fjármálaspillingarinnar í landinu. Hann vili ekki taka ábyrgð á pólitík, sem óhjákvæmilega þýðir versnandi kjör fyrir alþýðu landsins. Pólitíkin, sem Kommfl. og allur íslenzkur verkalýður vill vera með í að reka, er sókn fram til betri kjara, bjartara og fegurra lífs fyrir vinnandi stéttir þessa lands, og það þýðir sókn gegn öflum, sem í krafti peningavalds og klíkuskapar halda fyrir fólkinu þeim lífsskilyrðum, sem það þarf að ná, til þess að öðlast betri afkomu og njóta ávaxtanna af vinnu sinni. Hæstv. forsrh. hélt hér hjartnæma prédikun í gær. Hann sagði, að þeir, sem misnotuðu gæðin, sem þeim væru fengin, myndu glata þeim, og þannig væri einnig með frelsið. Við skulum nú heimfæra þessi orð upp á staðreyndirnar í landi voru. Landið okkar er fátækt, en það á mikla möguleika. Og það hefir klifið þrítugan hamarinn til að reyna að nota sér þá. Það hefir m. a. tekið stórlán erlendis, og fólkið hefir sparað fé saman, sem numið hefir 60 millj. Allt þetta hefir verið sett í banka þjóðarinnar og síðan lánað út af bankastjórnunum til nokkurra stóratvinnurekenda. Þessir stóratvinnurekendur hafa ekki aðeins haft frelsi, þeir hafa líka fengið umráðin yfir helztu gæðunum, sem þjóðin gat boðið, og þeim hefir verið trúað fyrir hagnýtingu á því bezta, sem þjóðin á, vinnuafli þúsundanna. Og hvernig hafa þeir nú notað gæðin? Um 40 millj. kr. af fé þjóðarinnar hafa þeir glatað. Togaraflotann hafa þeir látið ganga úr sér án þess að endurnýja hann. En því færri sem togararnir urðu, því fleiri og stærri urðu „villur“ togaraeigendanna, sem hv. þm. S.-Þ., JJ, skrifaði einu sinni svo mikið um. Hann er nú hættur því núna! Og þegar svo kreppti að, fóru þá þessir fínu menn eftir kenningu forsrh. um, að þeir, sem betur væru stæðir, ættu að byrja á fórnfýsinni? Nei. Þegar óstjórn þeirra keyrði svo úr hófi, að þeir gátu ekki einu sinni notað vinnuafl þúsunda verkamanna, þá heimtuðu þessir stóratvinnurekendur stórlækkun á kaupi þeirra allra fátækustu, en sátu sjálfir með 20–30 þús. kr. árslaun og datt ekki í hug að lækka þau. Þegar svo verkamenn sýndu mótþróa, hvað ætlaði þá aðalforsprakki þessara stórskuldugu atvinnurekenda að gera eftir upplýsingum hæstv. forsrh. sjálfs? Hann ætlaði að fangelsa alla helztu trúnaðarmenn verklýðshreyfingarinnar, setja þá í sundhöllina og geyma þá þar. Og nú vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Ef þessi bankaráðsklíka, sem drottnað hefir yfir gæðum þjóðarinnar, hefir ekki misnotað þau, hver hefir þá gert það? Hún hefir haft meira en frelsi. Hún hefir haft forréttindi. Og hún hefir misnotað þau svo herfilega, að hún á að glata þeim. Og vegna yfirgangs þessarar klíku, vegna forréttinda hennar og einokunar á mestu gæðum landsins, hefir þjóðin sjálf, hinar vinnandi stéttir Íslands, ekki einu sinni fengið að njóta frelsis síns. Barátta þjóðarinnar fyrir fullu frelsi sínu er því barátta á móti forréttindum þessara fáu stórlaxa. Og svo spyr ég hæstv. forsrh.: Ætlar hann eftir þau fögru orð, sem hann mælti um misnotkun gæðanna, að standa með forréttindum hinna fáu auðmanna eða með frelsisbaráttu þjóðarinnar fyrir afnámi á yfirráðum braskaranna? Góða nótt? .



Góðir hlustendur! Þetta er síðasta ræðan, sem við kommúnistar eigum kost á að flytja hér í útvarpið í kvöld. Og þar sem tíminn er naumur, ætla ég að reyna að draga það saman í mjög stutt mál, sem sérstaklega hefir einkennt þessar umr. Það, sem alveg sérstaklega vakti athygli við umr. í gærkvöldi, var, hvað allir borgaraflokkarnir, Sjálfstfl., Bændafl. og Framsfl. og þingfl. Alþfl. - hvað allir þessir flokkar voru hjartanlega sammála um það, hversu viðurstyggilegt það væri af alþýðunni að vera að gera kröfur, að vera að gera jafn ósvífnar kröfur og þær, að reynt verði að bæta eitthvað úr atvinnuleysinu, að reynt verði að hamla á móti vaxandi dýrtíð og tekjurýrnun vegna aukins atvinnuleysis með ofurlítið bættum kaupkjörum, að reynt verði að lækka vöruverð o. s. frv. - Hv. þm. Snæf., TT, falaði um hina óseðjandi græðgi neytenda í landinu, sem væru að stofna kaupfélög, og heimtuðu gjaldeyri til innflutnings á nauðsynjavörum í hlutfalli við meðlimafjölda. Það er nú ekki langt síðan gróði heildsala og kaupmanna nam hvorki meira né minna en fimm millj. króna samkvæmt opinberum skýrslum. Það var áður en KRON var stofnað. Hv. þm. Snæf., TT, finnst það alveg fram úr skarandi ósvífni af neytendum, að þeir skuli vera svo gráðugir, að seilast eftir einhverjum hluta af þessum gróða, með því að lækka vöruverðið og heimta gjaldeyri fyrir þau félög, sem að því standa. - Hæstv. forsrh., HermJ, var ekki síður hneykslaður yfir því, að fólk skyldi vera að gera kröfur, - á sama tíma sem tólf hundruð heimilisfeður í Reykjavík ganga að jafnaði atvinnulausir, - á sama tíma sem tekjur verkamanna hafa rýrnað um 2½ millj. kr. á tveimur árum, - og á sama tíma sem heildartekjur Reykvíkinga eru samt sem áður svo miklar, að 7000 kr. koma á hverja 5 manna fjölskyldu, ef þeim væri jafnað niður, og Íslendingar eiga eignir, sem nema lá þús. kr. á hvert heimili, ef þeim væri jafnað niður. Þessi kenning hæstv. forsrh. var svo flutt á enn blygðunarlausari hátt af hv. þm. S.-Þ., JJ. Hv. 7. landsk. þm., EmJ, kallaði það „yfirboð“, þegar kommúnistar fóru fram á það, að atvinnubótaféð yrði aukið ofurlítið, og nokkru meira fé yrði varið til verklegra framkvæmda. Sömuleiðis kallaði hann það „yfirboð“, þegar við lögðum til, að til vitamála yrði veitt það, sem l. raunverulega ætlast til, eða allt vitagjaldið. M. ö. o.: Þingflokkur Alþfl. telur enga nauðsyn bera til þess að vera að auka atvinnuna. Hvað segið þið um þetta, þið sem lesið hafið 4 ára áætlunina, sem gaf fyrirheit um það að útrýma atvinnuleysinu gersamlega? Eða hvað segið þið um þetta, sem lesið hafið Alþýðublaðið, sem stöðugt er að skamma kommúnista fyrir það, að þeir beiti ekki samtakamætti verkalýðsins nógu öfluglega til þess að knýja fram aukna atvinnu? En því verður ekki neitað, að þessi afstaða þingflokksins er í samræmi við stefnu hægri mannanna 1. maí. Þá lýstu þeir því yfir, að þeir létu allar kröfur niður falla, því að þingmenn Alþfl. hefðu gert sitt bezta. Hvaða ástæða var til þess að vera að gera kröfur um aukna atvinnu og þess háttar. Allt slíkt eru nú kölluð „yfirboð“. því að þingmennirnir höfðu gert sitt bezta. Þeir eru fimm hægri alþýðuflokksmennirnir í Nd. Einn er vitamálastjóri, annar er fræðslumálastjóri, þriðji er forstjóri tryggingarstofnunarinnar, fjórði er síldarmálastjóri og fimmti er landlæknir. Það var trúðleikarinn, sem þið heyrðuð í áðan. - Allt saman prýðilega launaðar stöður. Alþýða! Hvað viltu meira? Hvað viltu vera að gera meiri kröfur? Þessir menn eru stöðugt að tala um fórnir, sem verkalýðurinn þurfi að færa. Þeir eru að reyna að koma því inn hjá verkalýðnum, að honum beri siðferðileg skylda til þess að umbera atvinnuleysið, aukna tolla og skatta, vaxandi dýrtíð og minnkandi tekjur. Það sé siðferðileg skylda verkalýðsins að taka öllu slíku með langlundargeði og færa þessar fórnir. Vissulega hefir verkalýðurinn siðferðislegar skyldur og vissulega þarf hann að færa fórnir til samtaka sinna, til þess að binda enda á þetta siðlausa ástand. Þið hafið heyrt þessar stöðugu prédikanir, bæði sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, um að atvinna verði meiri, ef kaupið er lækkað. Þessar prédikanir eru nú raunar ætlaðar fyrir ístöðulaust fólk, sem ekki getur hugsað sjálfstætt. Ef menn gefa sér tóm til þess að hugsa ofurlítið út í þetta, þá er nú í fyrsta lagi augljóst, að markaður fyrir íslenzkar vörur erlendis rýmkast ekki, þótt kaupið lækki. Ísl. útflutningsvörur hafa yfirleitt verið seldar undanfarin ár á erlendum markaði fyrir það verð, sem kaupendurnir hafa viljað gefa fyrir þær, hvorki meira né minna. Það væri frámunalega heimskulegt frá öllu sjónarmiði fyrir lítið og fátækt land eins og Ísland, að fara að gera undirboð á erlendum markaði. Upp úr því væri ekkert að hafa annað en minnkandi tekjur fyrir landið í bráð og lengd og minnkandi gjaldeyri. Um áhrif kauplækkunar í þeim greinum, sem framleiða fyrir íslenzkan markað, er það að segja, að því lægra sem kaupgjaldið er, því meira þrengist markaðurinn, því að kaupgetan minnkar. Hinsvegar aukast við það vonir framleiðenda í þeim greinum um meiri gróðamöguleika, og slíkt lendir jafnan í offramleiðslu, sem hefir í för með sér enn meira hrun og atvinnuleysi. Það er hinsvegar alveg víst, að ef verkalýðnum væri tryggð stöðugri atvinna og þar með auknar árstekjur, þá væri hann reiðubúinn til að lækka tímakaupið. Ef Dagsbrúnarmönnum væri t. d. tryggð atvinna allt árið, þá væru þeir vafalaust reiðubúnir til að lækka tímakaupið niður í kr. 1,20, ef þeim þar með væri tryggð ársvinna, eða 3600 kr. árslaun, sem þeir mundu fá með þessu tímakaupi. Hversvegna gera atvinnurekendur, sem stöðugt eru að tala um, að þeir vilji tryggja mönnum stöðuga vinnu, ef þeir stilli kaupkröfum sínum í hóf, þá verkamönnum ekki slik tilboð? Því mundi áreiðanlega verða vel tekið. - En það er líka annað, sem er sérstaklega athyglisvert í þessu sambandi. Þessir herrar tala aldrei um, að það þurfi að spara á öðrum liðum. Þeir tala aldrei um, að það þurfi að létta af framleiðslunni þeim bagga, sem fólginn er í sníkjulífi yfirstéttarinnar á atvinnuvegunum. Af þessu hljóta menn að sjá, hver hugur fylgi máli, þegar þessir herrar þykjast tala í nafni alþjóðar. Hvert barnið hlýtur að skilja, að þeir tala í nafni þeirrar stéttar, sem lifir sníkjulífi á framleiðslu landsmanna. Að endingu vil ég kveðja hlustendur með þeirri ósk, að allir vinnandi menn og konur til sjávar og sveita megi bera gæfu til að skipa sér þéttar saman í baráttunni fyrir sínum eigin hagsmunum og réttindum, sem er baráttan fyrir hagsmunum og réttindum alþjóðar. Góða nótt!



Því hefir verið haldið fram hér af stjórnarandstæðingum, að mjög hafi verið þyngdir skattar og tollar undanfarið. Ég hefi látið gera um þetta samanburð, þar sem þetta var borið saman, miðað við upphæðina á hvern mann að meðaltali, frá því 1925. Kemur þá í ljós. að meðaltal áranna 19251934 er kr. 100.48, en 1934, næsta ár áður en núv. ríkisstj. tók við, kr. 103.22. Undanfarin 3 ár, 1935–1937, er þetta meðaltal kr. 109.74. M. ö. o. er hækkunin á mann 9 kr. miðað við 1925 -1934, eða 9%, en 61/2 kr. miðað við 1934, eða 51/2%. Ef athugað er, hvað gert hefir verið á þessum sama tíma til aukinnar fyrirgreiðslu fyrir almenning, og að sauðfjárpestin ein hefir kostað ca. 5 kr. á hvert mannsbarn, þá sést, hvað áþjánin er mikil. Þetta eru staðreyndir, sem svara betur en nokkuð annað gífuryrðum hv. andstæðinga. Á þessum sama tíma hafa skattar í Rvík aukizt á hvern mann úr 88 kr. upp í 123 kr., eða um 40%. Hér hefir mikið verið rætt um umframgreiðslu úr ríkissjóði. Við skulum nú athuga sannleikann í þeim efnum. Árið 1934 voru þær 5263000 kr., 1935 2300000 kr., 1936 1500000 kr. og 1937 2300000 kr. Þar af voru um 650 þús. kr. vegna fjárpestarinnar. Ég skal geta þess hv. sjálfstæðismönnum til samanburðar, að þau 2 ár, sem Jón Þorláksson fór með fjármálastjórn, var þetta 24% og 40% á móti 10–15% undanfarin 3 ár. Þessum eldhúsdegi er að lykta. Hann hefir verið með nokkrum öðrum hætti en undanfarið. Það hefir minna verið rætt um meginstefnurnar, en verið meir um útúrsnúninga og rangfærslur um fjármálin. Þetta ber vott um þróttleysi andstæðinganna í að halda fram sinni stefnu. Ég vil að lokum segja það, að þrátt fyrir lokun Spánarmarkaðarins og þrátt fyrir það, að fjárpestin geisar í 7 sýslum, hefir það tekizt á undanförnum 3 árum að auka hjálp til atvinnuveganna án þess að hækka tolla og skatta nema um 4½%. Skuldir ríkissjóðs hafa ekki aukizt og hagur hans ekki versnað. Síðan Spánarmarkaðurinn lokaðist, hefir verzlunarjöfnuðurinn verið hálfu hagstæðari. 1936 og 1937 hefir skuldasöfnunin við útlönd stöðvazt, þó að lausaskuldir hafi safnazt. Þrátt fyrir allt var atvinnuleysi minna síðastl. sumar en undanfarin 5 ár. Við eigum við að stríða ægilega fjárpest, en samt er ekki ástæða til að örvænta. Við skulum komast fram úr örðugleikunum, ekki með því að ljúga skuldum upp á landið, heldur með því að horfast í augu við erfiðleikana eins og þeir eru og láta ráðstafanir gegn þeim sitja í fyrirrúmi fyrir öllu öðru.

Þorsteinn Briem Hæstv. fjmrh. flýði eins og vant er frá röksemdunum og yfir í sömu skammirnar og öll hin fyrri ár í orðastað sínum við fulltrúa Bændafl. Það sýnir veikleikann í vörn hans. Hæstv. ráðh. hrakti það ekkí með einu orði, að verzlunarjöfnuðurinn hefði verið hagstæður um 6½ millj. hjá fyrirrennara hans. En hvernig sem hann reynir að fegra sinn fífil, kemst hann ekki með sinn hagstæða verzlunarjöfnuð hærra en í 5? millj., eða 1200 þús. kr. lægra en í tíð fyrirrennara hans. Hæstv. fjmrh. var að reyna að gera sér mat úr rekstrarhallanum og verzlunarjöfnuðinum 1934. Ég hélt satt að segja, að honum mundi ekki þykja varlegt að bíta svona nærri greninu. Því að eins og allir vita, tók ráðh. við völdum í júlímán. 1934 og ber því sjálfur ábyrgð á h. u. b. hálfu árinu. Allra sízt ætti hæstv. fjmrh. að tala um umframgreiðslurnar 1934, því að nú er í ljós komið, að ýms gjöld, sem raunverulega heyrðu til árinn 1935 voru af núv. stj. rétt á reikningi 1934 og það miklu lengur fram eftir ári 1935 en dæmi munu áður til þekkjast. Hvers vegna? Auðvitað til þess að stj. gæti fegrað sinn fífil með því að koma sínum eigin útgjöldum yfir á reikning fyrirrennara síns. Með slíkri reikningsfærslu getur hæstv. ráðh. komið umframgreiðslunum 1934 nógu hátt. Og það þarf brjóstheilindi til - á eftir slíkri framkomu - að brigsla öðrum um það, sem hann sjálfur hefir til stofnað. Ef menn vilja sjá, hvernig raunverulega er ástatt um umframgreiðslurnar, þá hafa fjárlögin og ríkisreikningurinn síðasta orðið í því efni. Þegar fjárl. og ríkisreikningurinn fyrir 1933 eru borin saman, sést, að útkoman á rekstrarreikningi var um 100 þús. kr. betri en fjárl. gerðu ráð fyrir. Hvenær hefir sú endanlega útkoma á ríkisreikningnum orðið betri hjá núv. stj. en gert var ráð fyrir í fjárl.? Aldrei. 1935 var útkoman 200 þús. kr. lakari. 1936 var útkoman 670 þús. kr. lakari, þrátt fyrir brennivínsgróðann, og 1937 var útkoman 170 þús. kr. lakari samkv. bráðabirgðaskýrslu hæstv. ráðh., en hún á áreiðanlega eftir fyrri reynslu að dæma fyrir sér að breytast svo við endanlegt uppgjör, að útkoman verður a. m. k. eigi minna en 1/4 millj. kr. lakari en fjárl. fyrir 1937 gerðu ráð fyrir. Þetta sýnir, að þrátt fyrir allan áfengisgróðann og þrátt fyrir síauknar álögur til ríkisþarfa, þá hefir núv. stj. á hverju einasta ári staðið verr við áætlun þingsins og þannig haldið verr á því, sem henni var í hendur búið á Alþ., en fyrrv. stj. Tími minn er á enda. Ég kveð góða hlustendur með óskum árs og friðar. Góða nótt.



Manni getur orðið bumbult af að hlusta á blekkingar hv. þm. N.-Ísf. Ég skýrði frá því í umr. í gær, að uppkastið að frv. um vinnudóm hefði verið á allt annan veg en frv., og frv., sem siðar kom fram, verið hrein svík við stefnu Alþfl. Nú vill hv. þm. segja, að þessi uppköst séu ekki þau réttu, heldur hafi komið fram nýtt uppkast. Ég lýsi þetta helber ósannindi, enda munu allir vita það. því að í fyrri ræðu sinni sagði hv. þm. N.-Ísf., að þetta hefði verið síðasta sumar, en það var síðasta haust. Það er rétt að geta hér um þátt hv. þm. N.-Ísf. í þessu máli, en hann er sá, að á sambandsþinginu í nóv. gekk hann á milli manna og hvatti þm. Alþfl. og bæjarfulltrúa Rvíkur til þess að undirskrifa skjal um klofninginn. Hann lítilsvirti meiri hlutann á því sambandsþingi, og sýnir það bezt hug hans og hans manna. Hvers virði eru svo orð hv. þm. Seyðf., HG, um lýðræði? Þegar þessir menn eru búnir að svíkja skriflega samninga í flokknum til þess að hindra það, að stefna meiri hl. gangi fram, er það, að þeir reka mig út flokknum. Það vita allir, að Alþýðublaðið er ekki málgagn Alþfl. Það er af miklu lítillæti, sem hv. þm. 1.-Ísf. talar um sín verk innan flokksins. Hann segist vilja vera óbreyttur flokksmaður. En þegar hann féll í Ísafjarðarsýslu, lá hann 3 ár í sárum án þess að v vilja vinna fyrir flokkinn. Kannske hv. þm. N.-ísf., VJ, hefði t. d. viljað taka að sér forstöðu Dagsbrúnar? Hún var boðin Jóni Baldvinssyni, Stefáni Jóh. Stefánssyní, Ingimar Jónssyni, en allt kom fyrir ekki. Þeir vildu ekki taka þátt í starfi flokksins fyrir utan þingið. Við alþýðuflokksmenn munum láta oss litlu skipta þá menn, sem nú kalla sig þm. flokksins. Þeir eru ekki alþýðufl.menn, heldur svikarar. Við munum halda áfram okkar starfi, en þeir mega fara til þess flokks, sem þeir lúta nú.



Það kom í ljós hjá hæstv. atvmrh., að ádeila mín á há laun snerti viðkvæma strengi í brjósti hans, enda hefir hann í því efni stungið út alla aðra þm. Um spádóma hans um það, hvernig fara mundi, ef við sjálfstæðismenn réðum, vil ég segja það eitt, að hann talar þar um hluti, sem hann veit ekkert um. Hann hafði það eftir mér, að okkur kæmu ekkert við há laun hjá einkafyrirtækjum. Það er ekki rétt, en hitt er rétt, að Alþ. hefir ekkert um það að segja. En að því er snertir mótstöðu mína gegn hækkun á sköttum, hefir það lítið komið til greina á þessu þingi. Jónas Guðmundsson lýsti því hinsvegar yfir í fyrra, að það væri ekki hægt að hækka skattana. Ég vil segja það, að ég mundi bera sæmilegt traust til hæstv. atvmrh., ef hann hefði tekið við stöðu sinni sem frjáls maður, en hann fer í stj. með hengingaról frá sósíalistum um hálsinn, sem hv. þm. N.- Ísf. heldur í. Til hæstv. fjmrh. vil ég segja það, að hann talar ekki um aðra andstæðinga en Bændafl. og Sjálfstfl., og það sannar, að kommúnistar standa stj. ekki fjarri. Hæstv. ráðh. fannst það sýna þróttleysi, að tal okkar andstæðinganna væri aðallega um fjármálin, en þau eru vissulega dagsins mál, og ég vænti, að þjóðin skilji það, að það eru þau mál, sem mikilsverðust eru fyrir okkur á þessum vandræðatímum. Ég óska hv. hlustendum gleði og farsældar á hinu nýja sumri. Góða nótt.



Herra forseti, góðir áheyrendur! Ég hefi aðeins 4 mín. til umráða. - Út af margendurteknum ásökunum vegna rekstrarkostnaðar S. Í. F. vil ég geta þess, að launagreiðslur eru þar 0,75% af umsetningunni, en hjá ríkiseinkasölunum um 5%. Laun forstjóra hafa verið lækkuð um 25% og eru eins og laun meðal framsóknarmanna með viðeigandi bitlingum. Hv. 1. þm. N– M. hefir áreiðanlega hærri laun en forstjórar S. Í. F. - Hv. þm. Seyðf., HG, talar um sparnað. Hann framkvæmdi víst sparnað í tryggingarstofnuninni, tróð sér þangað inn, þó að hann sé þar alóþarfur maður. Hv. þm. blundaði allan daginn, á meðan hann var í ráðh.sessi. Hann segir, að tekizt hafi að bjarga sjávarútveginum. Það er rétt. Þrátt fyrir hv. þm. Seyðf., HG, hefir sjávarútvegurinn bjargazt. Hv. 5. þm. Reykv., EOl, ætti að skilja töp á útgerð, síðan forstjóra síldareinkasölunnar tókst að hafa allt andvirði síldarinnar af sjómönnum. Grobbi hv. þm. N.- Ísf. þarf ég engu að svara. Hann má lifa sæll í ljómanum af sinni sjálfsaðdáun fyrir mér. Umr. þessar sanna, hversu margklofnir hinir svonefndu verkalýðsflokkar eru og hversu innilegt er hatrið á milli forsprakkanna. Aðaláhugamál þessara manna er að svívirða hver annan. Slíkir menn bjarga aldrei þjóðinni úr voða. Þá kem ég að hæstv. fjmrh. Honum finnst allt vera í lagi! Hann talar um blekkingar í sambandi við skuldaaukninguna. En samkv. opinberum skýrslum hafa skuldirnar við útlönd hækkað um allt að 30 millj. kr. Þetta er frá áramótum 1933, en ráðh. vill ekki tala um nema 2–3 síðustu ár. Til samanburðar skal ég geta þess, að í stjórnartíð sjálfst.manna lækkuðu skuldirnar við útlönd um 17,4 millj. En á þessum síðustu 10 árum, sem Framsfl. hefir farið með fjármálastj., hafa skuldirnar hækkað um 55 mill. kr. Þetta eru talandi tölur. Nú í ár þarf nær 14 millj. til greiðslu vaxta og afborgana af skuldum erlendis. Þetta stendur fast. Það mun hæstv. ráðh. reka sig á. Jómfrúræðu hæstv. atvmrh. þarf ég ekki að svara. Hann lætur það sennilega verða sitt hlutverk í ríkisstj. að hrifsa bein og bitlinga frá gírugum flokksmönnum sínum! Vongóður maður, hæstv. atvmrh.! Fyrri ræðu hæstv. fjmrh. vil ég svara þannig, að tollar og neyzlugjöld hafa aukizt úr 6,5 millj. kr. 1933 upp í 9,5 millj. kr. 1937. Þjóðin finnur líka til þessara álaga, hvað svo sem hæstv. ráðh. segir. Ég vil minna hann á, að stefnur stjórnmálaflokkanna voru þrautræddar við vantraustsumræðurnar nýlega. Ég vil loks vekja athygli á því, að skuldir ríkisins og þjóðarinnar hafa aukizt. Skattar og tollar hafa stórhækkað, og atvinnuleysið hefir aldrei verið sárara en nú. Útlitið er dapurt, en þó skal ekki gefizt upp. Það þarf að breyta um stjórnarstefnu. Að lokum aðeins þetta: Það hefir verið hinn rauði þráður í afskiptum stjórnarflokkanna af atvinnumálunum að draga úr athafnafrelsi manna, skapa bönn, ófrelsi og fjötra. Sjálfstfl. vill gerbreyta um stefnu. Það er framar öllu öðru hugðarefni Sjálfstfl. að færa aukið fjör og framtak í atvinnulíf þjóðarinnar. Takmarkið er, að atvinnuvegirnir verði einfærir um að veita allri þjóðinni vinnu og brauð, að atvinnuvegirnir rísi undir menningarlífi sjálfstæðrar og hamingjusamrar þjóðar. Vér viljum ná þessu marki með því að auka frelsi manna og veita þeim hvöt til heilbrigðrar framsóknar og framtaks. Saga íslenzku þjóðarinnar sýnir það meginstöfum, að aukið frelsi hefir ætíð fært þjóðinni auknar framfarir. Sjórnmálabaráttan snýst um hagsmuni manna, einstaklinga, stétta og þjóðarinnar í heild. Sjálfstæðisstefnan sér öllum þessum hagsmunum bezt borgið. Hún er vitund og játning þess, að orka hvers þjóðfélags er fólgin í hugum og höndum fjölda einstaklinga. Einstaklingarnir verða að eiga sér frjálsræði til athafna. Við það skapast auðurinn, sem er hyrningarsteinn hvers þjóðfélags. Auðsöfnun verður síðan næsta viðfangsefnið. Auðjöfnun stjórnarflokkanna miðar niður á við, að því að drepa þá efnaðri án þess að auðga þá efnaminni - að því að gera alla jafnsnauða. auðjöfnun sjálfstæðismanna miðar upp á við, að því að fá sem flestum beina hlutdeild í arði og stjórn stöðugt vaxandi atvinnulífs og þar með að veita sem flestum landsmönnum vorra batnandi afkomu og betri lífskjör. Tími minn er á enda. Góðir sjálfstæðismenn og konur um land allt! Verið viðbúin til baráttu, hvenær sem það kall kemur, verið einnig viðbúin til hollráða fram úr ógöngum liðandi stundar. Að lokum vil ég óska öllum áheyrendum þess, að þeirra lífsbarátta megi á nýbyrjuðu sumri verða háð í sólskini batnandi tíma. Verið þið sæl!