Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur rætt frv. til l. um aðild Íslands að samningi um stofnun aðstoðarsjóðs á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar á tveimur fundum. N. var sammála um að mæla með samþykkt frv., eins og það liggur hér fyrir, en fjarverandi við afgreiðsluna var Albert Guðmundsson.



Herra forseti. Hér höfðu farið fram mjög áhugaverðar umr. þegar þetta mál var til 1. umr. hér. En það, sem mig langaði til að vekja athygli á, er að það er til stór hópur fólks í þessu landi sem hefur að mínu viti öðrum fremur þörf fyrir fullorðinsmenntun eða aðstöðu til fullorðinsmenntunar. Þetta er hópur öryrkja. Að svo er byggist fyrst og fremst á því, að margir verða öryrkjar vegna slysa eða vegna sjúkdóma á fullorðinsárum, þ.e. þegar venjulegum skólaaldri er lokið, og þessi örorka getur orðið til þess að gjörbreyta lífsviðhorfum þeirra og gjörbreyta þörfinni fyrir viðbótarmenntun hjá þessu fólki. Við skulum taka dæmi um mann sem hefur verið hljómlistarmaður og fær síðan liðagigt í hendur. Hann hefur kannske enga aðstöðu til þess að geta stundað sín fyrri störf áfram, en hann getur haft mikla möguleika til starfs ef hann fær aðra menntun. Þetta getur þýtt fyrir þennan mann fullkomna endurmenntun, og það er vegna þessa fólks sem mér finnst að við þurfum að gera betur en gert hefur verið hvað varðar fullorðinsfræðslu. Fyrir nokkrum árum var sett á stofn n. á vegum félmrn. Sú n. heitir Endurhæfingarráð. Hennar hlutverk er í raun og veru að undirbúa öryrkja undir ævistarf, og þetta er gert með því í fyrsta lagi að láta fram fara hæfnispróf á þessu fólki. Ef það kemur í ljós við hæfnispróf að þetta fólk er til einhverra hluta nytsamlegt og getur starfað með aukinni menntun eða aukinni þjálfun, þá er það þessa ráðs að sjá til þess að sú aðstaða sé til í landinu sem þarf til að það geti hlotið menntun. Þegar ég las 5. gr. frv., ákveðið í a-lið 5. gr., um að ríkið veiti styrki til aðila atvinnulífsins, svo og til félagasamtaka og fræðslusambanda, þá kom mér í hug að þarna þyrfti í raun og veru að bæta við Endurhæfingarráði, vegna þess að það má kannske segja að Endurhæfingarráð sé hvorki aðili atvinnulífsins né heldur félag eða samtök, en það hefur nokkra sérstöðu og væri því ástæða til að það væri þarna sérstaklega tekið fram, einkum þar sem fjárskortur hefur háð starfsemi Endurhæfingarráðs á undanförnum árum. Það, sem minnst er á fatlaða í þessu frv., er fyrst og fremst í 17. gr., þar sem segir svo: „Rn. setur reglur um skipan og fyrirkomulag þessara aðalfræðsluþátta, svo og annarra er styrkhæfir teljast, svo sem námskeiða, stuðningskennslu, fullorðinsfræðslu á stofnunum fyrir fatlaða og fleira.“ Þarna er tekið fram að fatlaðir skuli njóta aðstoðar þessara laga og er það vel. Ég minnist þess að um árabil, a.m.k. tvo til þrjá áratugi, hafði ég á hendi stjórn á nokkurri fræðslu fyrir fatlaða á stofnun. Þetta gekk stundum vel og stundum ekki vel, en lengst af vorum við í hálfgerðu basli með fjárhaginn. Þó var þetta komið í allgott lag á tímabili og vorum við komnir upp á Reykjalundi með iðnskóla sem útskrifaði ágætis iðnaðarmenn. Síðan var skipulagi fræðslumála eitthvað breytt og þetta lagðist niður. En á svona stofnunum, sem hafa öryrkja innan sinna vébanda, er a.m.k. alltaf mikil þörf fyrir námskeið og ýmiss konar stuðningskennslu, jafnvel þótt iðnskólafræðsla eða framhaldsskólafræðsla geti farið fram í skólum nágrennisins, eins og reyndar í nágrenni Reykjalundar nú. Þar hefur fræðsla fyrir fatlaða verið tekin upp í nálægum gagnfræðaskóla. En vegna þess hvað þarna er náið samband á milli og hvað mér finnst að öryrkjar hafi mikla þörf fyrir aðstoð skv. þessum lögum, þá hef ég lagt til og vil vekja athygli hæstv. menntmn. á því, að mér fyndist athugandi hvort ekki væri rétt að samtök öryrkja fengju einn af þeim mörgu fulltrúum sem eiga að starfa í svonefndu fræðsluráði. Það eru þarna fjórir fulltrúar frá aðilum vinnumarkaðarins, það eru þrír fulltrúar fræðslusambanda og tveir fulltrúar hins opinbera, og mér finnst ekki óeðlilegt þó að þessi stóri hópur, sem á mjög mikið undir framkvæmd þessara laga, fengi einn mann í þetta fræðslusamband. Þetta var nú það helsta sem mig langaði til að vekja athygli á. Ég held að þessi löggjöf geti reynst okkur mjög merkileg og gagnleg, ekki síst ef hún hjálpar þarna hóp sem hingað til hefur átt í erfiðleikum, ekki síst á sviði starfsmenntunar og reyndar allrar menntunaraðstöðu. Í umr. þegar þetta mál var áður til 1. umr. var minnst á ýmsa áhugaverða þætti fræðslunnar og þ. á m. endurskoðun framhaldsskólastigsins í heild og tekið fram af hæstv. ráðh. að sú endurskoðun væri í gangi og mætti vænta till. frá endurskoðunarnefnd innan skamms. Þegar grunnskólalögin voru hér í hv. d. til umr. 1973 lét ég þess getið að mér fyndist það ekki í samræmi við nútímann hvernig skyldufræðslunni hjá okkur skv. þeim lögum er hagað. Mitt álit var það, að skólaskyldan ætti að hefjast fyrr, við 5–6 ára aldur, en henni ætti að vera lokið um fermingaraldur, um 14 ára aldur. Ég lagði til að skyldunámið hæfist fyrr vegna þess að það er nú að verða mjög almennt að börn á þessum aldri, 4–7 ára aldrinum, séu á dagheimilum. Síðan er svo það að á mörgum heimilum hafa foreldrarnir enga aðstöðu til þess að sinna börnunum eins og skyldi, og það er okkur gífurlega mikils virði að þessi dagheimili séu ekki geymslustofnanir, heldur sé þetta forskóli sem hæfir þeim árgöngum sem þar dveljast. Það er orðið vitað mál og sannað að börn á þessum aldri eru mjög móttækileg fyrir hvers konar fræðslu ef henni er beitt af þar til hæfum kennslukröftum. Þess vegna lít ég svo á að skyldunámið eigi að hefjast fyrr, en hins vegar sé ég enga ástæðu til þess að eftir 14 ára aldur sé um skyldunám að ræða. Mér finnst að þegar endurskoðun framhaldsskólastigsins í heild fer fram, þá eigi að gera ráð fyrir því að um 14 ára aldur geti skólafólkið okkar tekið lokapróf í skyldunáminu og farið í framhaldsskóla, það sem þess óskar. Ég er enn fremur á því að okkar langa skólaganga unglinga sé óþörf og jafnvel hættuleg og eftir 14 ára aldur eigi unglingarnir ekki að vera meira en 6 mánuði í skóla á ári og þá helst tvisvar sinnum 3 mánuði og hinn tímann, undanteknum venjulegum sumarleyfum, taki þeir þátt í atvinnulífinu. Það er ekki nokkur vafi á því að sú tilraun, sem gerð hefur verið á Norðurlöndum og í Ameríku, að lengja námið sí og æ, er að ýmsu leyti varhugaverð. Það hefur verið gert meira og minna vegna ástands atvinnulífsins miklu frekar en með þarfir unglinganna í huga. En ég held að það sé af ótta við atvinnu-leysi unglinga sem þessi stöðuga aukning er og lenging á árlegum skólatíma, en alls ekki að það sé skoðun lærðra manna að það sé nokkrum til gagns að þeir séu 10 mánuði á ári í skóla. Eins og nú lítur út fyrir bæði hjá okkur og ekki síður í okkar nágrannalöndum, þá er líklegt að 20, 22, 25 ára gamlir æskumenn og konur komi til starfa án þess í raun og veru að þekkja nokkurn skapaðan hlut til annarra þátta þjóðfélagsins en mjög takmarkaðs skóla og þess fólks sem þar er hægt að umgangast. Þetta er að mínu viti mjög hættuleg þróun, og ég er sannfærður um að ef unga fólkinu væri gert það að skyldu að taka þátt í atvinnulífinu allt frá 14–15 ára aldri og fram úr, þar til menn taka að sér það lífsstarf sem þeir hafa ákveðið, þá mundum við fá allt aðra kynslóð, miklu fjölbreyttara fólk að þekkingu og menntun, og þar að auki mundi þetta verða fjárhagslega miklu léttara á öllum aðilum sem um fjárhag þessa fólks eigra að sjá. Í öðru lagi hef ég þá skoðun að þetta sé líka heilsufarslega, bæði líkamlega og andlega, mjög mikil nauðsyn, því að það má mikið passa upp á heilsu þessa fólks, ekki síst líkamlega heilsu, til þess að geta haft það í skólum frá 5–7 ára aldri og fram á 25–26 ára aldur, þannig að það komi jafngott að líkamlegri heilsu út úr skólanum. En þátttaka í atvinnulífinu mundi aftur á móti sjá fyrir þeirri þjálfun sem er hverjum manni nauðsyn og þar að auki mundi sú fjölbreytni í umgegni við venjulegt fólk skapa þá andlegu þjálfun, sem er hverju ungmenni nauðsynleg, og miklu fjölbreyttari en skólinn hefur aðstöðu til að veita. Þetta var það sem mér datt í hug að vekja hér athygli á vegna þess að getið var um það að endurskoðun framhaldsskólastigsins væri í gangi. Það gladdi mig mjög að heyra að nú væri lögð áhersla á að fara að hagnýta sjónvarpið betur í fræðslunni. Það er ekki nokkur vafi á því að hvað sem skólavist og öðrum menntunarstofnunum líður, þá fá bæði ungir og aldnir mjög mikla fræðslu gegnum fjölmiðlana, mjög miklu meiri fræðslu en úður var, og þetta er eins konar fullorðinsfræðsla að verulegu leyti og því betur sem hún er rækt, að því meira haldi. getur hún komið okkur öllum. Í sambandi við fullorðinsfræðsluna má einnig geta þess að aldraðir geta haft af henni mikil not, ekki fyrst og fremst til þess að búa sig undir starf, heldur fyrst og fremst sem tómstundaiðju sem marga aldraða vantar. En það er nú víða svo komið að farið er að hafa sérdeildir, eins konar dagheimili fyrir aldraða, þar sem nám og einhvers konar fullorðinsfræðsla er mikill þáttur í því að láta daginn líða, og það er talið af þeim, sem reynt hafa, að þetta geti skapað gamla fólkinu aukna lífsfyllingu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., var lagt fram á síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Ástæðan mun hafa verið sú, að mönnum sýndist að hér væri um kostnaðarsöm nýmæli að ræða sem út af fyrir sig væru allrar athygli verð, en meðan margt væri svo ófullkomið í skólakerfi okkar sem raun ber vitni og þá ekki hvað síst á sviði verknáms og iðnfræðslu, þá væri ekki tímabært að ráðast í þann mikla kostnað sem fylgt hefði samþykkt þessa frv. Nú hefur þetta frv. verið endurflutt, en þó með nokkurri breytingu. Ég vil vekja athygli á þessari breytingu og lýsa því yfir hér að ég tel miklu álitlegra að samþykkja frv. í þeim búningi sem það birtist hér í, vegna þeirrar breytingar sem á því hefur verið gerð. Breytingin felst í viðaukagrein sem er 39. gr. frv., en þar segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en komi til framkvæmd þegar fé er veitt á fjörlögum til hinna ýmsu þátta fullorðinsfræðslunnar, er þau kveða á um. Þó skulu ákvæði 30. og 31. gr. l. koma til framkvæmda eigi að síður en á fjárhagsárinu 1977.“ Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að sú meginstefna, sem í frv. felst, verði lögfest, en hins vegar er gengið út frá því að markmiði laganna verði náð í áföngum og að ekki sé ráðist í þann mikla kostnað, sem fylgir framkvæmd laganna, í einni svipan, heldur er lögð áhersla á 30. og 31. gr. Þessar greinar fjalla í fyrsta lagi um fullorðinsfræðslu í formi námsflokka og námshópa, sem ríkið mun styrkja allt að 75% af sannanlegum kostnaði, og svo hins vegar fullorðinsfræðslu í formi bréfaskólakennslu, sem skal hljóta ríkisstyrk sem nemur 75% rekstrarkostnaðar og útgáfukostnaðar, eins og segir í 31. gr. frv. Ég tel mig hafa fulla vitneskju um að Bréfaskóli Sambands ísl. samvinnufélaga og Alþýðusambands Íslands eigi í mjög miklum fjárhagskröggum um þessar mundir og að allar horfur séu á að þjónusta hans verði skorin niður allverulega ef ekki kemur til opinber tilstyrkur nú þegar, og þar sem ég tel að þar sé um að ræða mjög gæfulega starfsemi og gagnlega, sem síst megi fara nú að skera niður, þá tel ég alveg nauðsynlegt að Alþ. setji nú þegar ákvæði um styrk til þessarar starfsemi, og ákvæði um það efni er einmitt í þessu frv. sem hér er til umr. Það er alveg sérstaklega með þetta í huga sem ég vil óska eftir því við hv. menntmn. að hún taki til athugunar, hvort ekki væri hugsanlegt, að afgreiða frv. með þessari breytingu sem gerð hefur verið á því frá því að það var lagt fram í fyrra.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ég tek alveg undir það sem hv. þm. sagði um nauðsyn þess að styðja öryrkja til þátttöku í fræðslu fullorðinna. Mér þykir trúlegt að það sé alveg rétt hjá honum að það sé eðlilegt að einmitt Endurhæfingarráð yrði beinn aðili ekki síður en stjórnir og forsvarsmenn atvinnuveganna og annarra sem um er rætt í frv. Þetta frv. er í rauninni annars vegar rammi og form fyrir fullorðinsfræðsluna í heild og ákvæði um lágmarksstuðning við ýmsa þætti hennar. Mér sýnist það fljótt á lítið mjög eðlilegt að ákvæði um Endurhæfingarráð verði bætt þarna inn í. Einmitt þessi þörf sem einatt verður - vegna heilsubrests meðal annars - á því að afla sér menntunar til þess að takast á hendur ný störf, hún hlýtur að vera alveg sérstaklega almenn meðal öryrkja. Hv. þm. vek aðeins að endurskoðun löggjafar um framhaldsskólastigið. Í höfuðatriðum er ég honum alveg sammála. Menn vilja sjálfsagt velta því mjög fyrir sér að vísu, áður en horfið er að því að stytta skólaskylduna. En um hitt virðast menn nú vera orðnir sammála yfirleitt, að það sé næsta brýn nauðsyn að auka tengsl skólafólksins á hinni löngu skólagöngu, hvort sem hún er einu ári eða tveimur lengri eða skemmri, - auka tengst þessa fólks við atvinnulífið og við það starf sem unnið er í þjóðfélaginu utan veggja skólanna, já, og um leið má segja utan veggja eða marka heimilanna, eins og nú er komið, því að þau eru ekki lengur þær atvinnustöðvar sem þau áður voru. Ég held hins vegar að í þessum efnum hljótum við að verða að fara okkur gætilega og það af mörgum ástæðum sem ég ætla ekki að fara að eyða tíma í að rekja hér. Það hafa sagt mér ýmsir skólamenn sem fylgjast betur með því, sem skrifað er og talað um skólamál í nálægum löndum heldur en ég hef gert á undanförnum árum, - þeir hafa sagt mér einmitt það sama og fram kom í ræðu hv. þm., að í þeim löndum, þar sem skólaskyldan hefur verið gerð lengst og hléin að sumrinu eru nánast aðeins sumarfrí, þar séu menn mjög alvarlega og í vaxandi mæli að gera sér grein fyrir því að þessi þróun er ekki æskileg. Það er því óhapp sem ætti að vera óþarfi fyrir okkur að láta henda hér, einmitt á þessu landi. En vel má vera að við höfum þegar farið helst til langt í þessu efni. Það hefur komið fram, bæði í umr. hér og í ábendingum út af þessu frv., sem hafa komið fram utan þings, að það væri æskilegra að tengja fullorðinsfræðsluna og skipan hennar meira og betur við sjálft skólakerfið í landinu heldur en hugsað er í þessu frv. Menn segja: Þarna er stefnt að því að koma upp sérstöku kerfi utan við hið almenna skólakerfi, en það ætti að vera óþarfi. Það er heppilegra að tengja fræðslu fullorðinna enn betur og nánar við sjálft skólakerfið og við þær skólastofnanir sem fyrir eru í landinu. Þetta eru ábendingar sem er eðlilegt að menn gefi gaum að og velti fyrir sér. Og ég hygg að þegar sjást þau drög sem væntanleg eru frá framhaldsskólanefndinni, þá verði einmitt sérstaklega eðlilegt að taka þetta atriði til skoðunar, alveg sérstaklega. Ég vil svo bara árétta það sem ég ætla að hafi komið fram í framsöguræðu minni, að tilgangur minn með flutningi þessa frv. núna í lítið breyttri mynd frá því sem það áður var lagt fram er ekki sá að fá á þessu yfirgripsmikla máli hraðafgreiðslu í nokkru formi, heldur að hv. Alþ. taki málið til meðferðar og ef unnt þykir eftir ítarlega skoðun nú og áður að þoka fram einstökum þáttum. Og ef fært þykir að afgreiða málið í heild svona í eitthvað líkri mynd og það er lagt fram, þá teldi ég það mikils virði. En jafnvel þó að svo færi ekki, þá álít ég það líka nokkurs virði að þetta mál sé til skoðunar hjá hv. Alþ. og annars staðar samhliða annarri þeirri endurskoðun á menntakerfinu sem fram fer um þessar mundir.



Herra forseti. Við flytjum á þskj. 398, hv. þm. Ragnar Arnalds, Helgi F. Seljan, Geir Gunnarsson og ég, frv. til l. um sérstakan toll á vörum frá Bretlandi. Ég vil lesa frv. „1. gr. Af öllum vörum, sem fluttar eru til landsins frá Bretlandi, skal greiða sérstakt gjald er nemi 25% af því verði vörurnar, sem tollur er lagður á sbr. 2. gr. 2. gr. Um álagningu gjaldsins gilda reglur laga um tollskrá o.fl. 3. gr. Gjald þetta renni í Landhelgissjóð. 4. gr. Ríkisstj. er heimilt að fella niður þetta sérstaka gjald er bretar hafa viðurkennt 200 sjómílna efnahagslögsögu íslendinga á orði og á borði. 5. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Nú það skal tekið fram nú þegar, að mér varð á skyssa við endanlega hreinskrift uppkastsins að þessu frv., og hún var sú að setja þar ekki inn sérstaka grein með ákvæði um að ekki mætti leggja verslunarálagningu ofan á þann sérstaka toll sem hér um ræðir og á að renna óskiptur í Landhelgissjóð. Þessi skyssa var því alvarlegri sem aðild a.m.k. eins félaga míns, ef ekki fleiri að flutningi frv. var bundin því skilyrði að kveðið yrði á um þetta, sem ég er einnig sammála. Á þessa aths. ber að líta sem munnlega brtt. sem lögð verður fram skriflega á eftir til leiðréttingar á frv. Ég ætla að lesa grg. með frv.: „Ljóst er að landsmenn þurfa á næstu mánuðum að takast á herðar þungar efnahagslegar byrðar til þess að standa straum af eflingu landhelgisgæslunnar, samtímis því sem þeir sæta áníðslu af hálfu breta á ofveidda fiskstofna og hernaðarofbeldi í ofanálag. Þá er hitt ótalið, að við höfum lækkað innflutningstolla á breskum varningi samkvæmt sérstökum samningi við Efnahagsbandalag Evrópu, sem bretar eru aðilar að, og skyldum njóta sams konar kjara varðandi útflutningsvörur okkar til ríkja Efnahagsbandalagsins, sem þó hefur ekki orðið um aðalútflutningsvörur okkar, sjávarafurðir, beinlínis vegna aðgerða breta. Vöruskiptajöfnuður okkar við breta hefur verið svo óhagstæður á liðnum árum að til óskapa má telja. Þannig nam innflutningur okkar frá Bretlandi 8 milljörðum og 7 millj. kr. árið sem leið, en útflutningur okkar þangað aðeins 4.7 milljörðum. Ef miðað er við innflutning okkar frá Bretlandi í fyrra mundi gjald það, sem ráðgert er í frv. þessu, nema hvorki meira né minna en 2 milljörðum kr. Hins vegar er ljóst að tollur af þessu tagi mundi beina viðskiptum okkar inn á aðra markaði að verulegu leyti, en slíkt hlýtur að teljast æskilegt eins og nú er að okkur búið af breta hálfu. Hefði raunar verið sæmst að dómi fim. að leggja algjört bann við verslunarviðskiptum við Stóra-Bretland, ef ekki hefði leitt af slíkri ráðstöfun vandræði fyrir ýmsa sem lítið hafa til slíks unnið, og þá fyrst og fremst í sambandi við kaup á varahlutum í ýmsar vélar. Aftur á móti þykir eðlilegt, að þeir landsmenn, sem fyrir einhverjar sakir kjósa að halda áfram að kaupa breskar vörur við núverandi aðstæður, verði látnir minnast landhelgisgæslunnar sérstaklega í því sambandi.“ Það kæmi mér ekki á óvart þótt frv. þessu yrði andmælt á þeim forsendum að við séum að svo miklu leyti háðir innflutningi frá Bretlandseyjum, að svo margir þegnar séu beinlínis bundnir vörukaupum þaðan, að ósanngjarnt sé að skattleggja þá sérstaklega til stuðnings landhelgisgæslunni. Í grg. með frv. segjum við flm., eins og ég las áðan, að það hefði verið að okkar dómi sæmst að leggja algjört bann við innflutningi þaðan, eins og nú er ástatt, en með sérstöku tilliti til þeirra, sem hafa keypt breskar vélar og þurfa varahluti í þær, teljum við að þessi sérstaki tollur sé æskilegri ráðstöfun, en eðlilegt sé aftur á móti að þeir, sem vilja halda áfram að kaupa ferskar vörur, verði látnir minnast landhelgisgæslunnar í því sambandi. Þetta á raunar einnig við um þá sem þurfa beinlinís að kaupa varahluti í breskar vélar. Við eigum í styrjöld við breta. Við höfum átt í stöðugum átökum við þá allar götur frá 19.58, að við færðum fiskveiðilögsöguna út í 12 sjómílur. Til sanns vegar mætti jafnvel færa að við höfum átt í deilum við þá, allsnörpum, allar götur síðan við færðum út í 4 sjómílur frá grunnlinum samkv. lögum frá 1948 og bretar settu höft við íslenskum innflutningi. Það verður að teljast mjög svo óeðlilegt að við skulum ekki hafa beint viðskiptum okkar gagngert til annarra landa allar götur síðan. Það verður að teljast óeðlilegt að íslenskir innflytjendur skuli ekki hafa leitað fanga fremur í öðrum löndum síðasta aldarfjórðunginn, eins og samskiptum okkar við breta hefur verið háttað, og svo að við göngum enn þá lengra í skilgreiningunni á siðferðilegri hlið utanríkisviðskipta okkar og þeirri pólitísku, þá bera tölur Hagstofunnar, sem nefndar eru í grg. með þessu frv., vægast sagt vott um nokkurn slappleik af hálfu almennings á landi hér, ef tekið er tillit til þess atlætis sem við höfum sætt í meira en aldarfjórðung af valdsmönnum Stóra-Bretlands. Ég er þeirrar skoðunar að það sé tími til kominn að allur almenningur fái að gera sér grein fyrir því við vöruval, hverjir eru vinir okkar og hverjir ekki, og láti sér þetta mál að kenningu verða. Nú er svo komið að allur þorri fólks finnur meira til þess en áður á þessu aldarfjórðungsskeiði hvernig þjóðarhagur og þar með hagur hvers einstaklings er tengdur fiskveiðum. Flest skyniborið fólk gerir sér nú grein fyrir því að eyðilegging fiskíslóðarinnar við landið mundi kalla neyð yfir alþýðu manna. Það má vera að stöku aðili í hópi innflytjenda trúi svo á mátt sinn og megin að hann ímyndi sér að honum prívat og persónulega muni takast að lifa góðu lífi þrátt fyrir þetta. Það má vera, en þó vil ég nú ekki trúa því að nokkur ímyndi sér slíkt. Ég vil ekki heldur trúa því að hagsmunir innflytjenda muni ráða nokkru um afstöðu hv. þm. til þessa máls. Það hefur orðið talsverð breyting á viðhorfi síðan á haustmánuðunum 1959, þegar við stóðum í stríði við bresk herskip innan 12 mílna markanna okkar og sá atburður varð á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að fulltrúar tveggja ónefndra stjórnmálaflokka, sem nú eru tveir ónefndir stjórnmálaflokkar, báru fram till. þar sem lýst var yfir því að landhelgismálið væri kjörum opinberra starfsmanna óviðkomandi og því bæri ekki að gera neinar neinar samþykktir um það á þingi BSRB - og fengu till. samþykkta. Ég vék áðan sérstaklega að málefnum þeirra manna, sem þurfa að flytja inn varahluti í framleiðsluvélar, í aflvélar eða bifreiðar frá Bretlandi og tilgreindi hagsmuni þeirra sem meginástæðuna fyrir því að við félagar, sem stöndum að þessu lagafrv., leggjum ekki beinlínis til að innflutningur frá Stóra-Bretlandi verði bannaður. Það eru hagsmunir þessara aðila sem hafa keypt breskar vélar, - ég vil ekki nota orðið „glæpst“ til að kaupa breskar vélar, þ. á m. framleiðsluvélar, og þurfa að fá keypta varahluti í þær. Ég er þeirrar skoðunar að einnig þeir, sem eiga breskar vélar, dráttarvélar, aflvélar í bátum og bifreiðum, eigi að greiða þennan sérstaka toll af vörum frá Bretlandi. En samkvæmt upplýsingum Hagstofunnar nemur innflutningur á varahlutum í hvers konar hreyfla og í bíla sáralitlum hluta af þessum 8 milljörðum sem hér um ræðir. Samkvæmt þessum upplýsingum Hagstofunnar voru fluttir inn varahlutir í hvers konar hreyfla, hreyfla í dráttarvélum, bilum skipum, fyrir 66 millj. kr. árið sem leið frá Bretlandi, og er það sáralítill hluti af 8 milljarða innflutningi. Aðrir varahlutir í bila fluttir inn frá Bretlandi námu 103.4 millj. kr. eða þessir varahlutir samtals 169.4 millj. kr. af 8 milljarða innflutningi. Ég ítreka það enn, að ég er þeirrar skoðunar að þeir, sem eiga breskar vélar, hafa keypt þær og þurfa á varahlutum að halda í þær, þeir megi þakka fyrir að fá þessa varahluti við núverandi aðstæður með því að greiða 25% toll til Landhelgissjóðs í því sambandi. Aftur á móti þó að tollur væri felldur niður af varahlutum í hreyfla í framleiðsluvélum okkar, gerð yrði undanþága með tolla af þessum varahlutum, þá myndi sú upphæð nema sáralitlu. Eigi að síður gætum við fengið með þessum hætti, miðað við óbreyttan innflutning frá Bretlandi frá því sem hann var í fyrra, allt að því 2 milljarða í Landhelgissjóð.



Herra forseti. Ég leyfi mér að taka til máls um þetta frv. sem hér er lagt fram um sérstakan toll á vörum frá Bretlandi. Þrátt fyrir það að ég hef ekki haft tíma til þess að kynna mér málið nægjanlega vel til þess að segja það sem ég hefði viljað segja og þá sérstaklega við hv. flm. Stefán Jónsson, þá held ég að þetta frv. sé ekki sérstaklega flutt til þess að íslenska þjóðin sem slík eða íslenskt efnahagslíf græði á till., heldur kannske meira af heift út í breta, eins og ástatt er í okkar samskiptum við breska heimsveldið vegna þeirrar landhelgisdeilu sem við stöndum í. Ég sé hér margt sem ég hefði viljað láta kanna miklu betur áður en þetta frv. kæmi til afgreiðslu hér. Ég sé ekkert að því að því verði vísað til n. og mönnum gefist þá tækifæri til að kynna sér rök og mótrök áður en frv. kemur til endanlegrar afgreiðslu. Flm. bendir á í grg. að við seljum til breta fyrir 4.7 milljarða, miðað við síðasta ár geri ég ráð fyrir, en aftur kaupum við frá bretum fyrir 8 milljarða 7 millj. kr. árið sem leið. Ég reikna með því að þessi 8 milljarða kr. innkaup hafi verið gerð frá Bretlandi vegna þess að kaupin hafi þá verið hagstæðust þar. Venjulega er það nú þannig að sérstaklega einstaklingar gera sín innkaup þar sem þau eru hagstæðust vegna þess að þeir eru í beinni samkeppni við innkaupastofnanir sem reknar eru á vegum ríkisins og vegum bæjarins eða Reykjavíkurborgar, þannig að þar er um talsverða samkeppni að ræða. Ég reikna því ekki með að þessi innkaup verði hagstæðari annars staðar frá. Útflutningur okkar til Bretlands nam samkv. grg. flm. 4.7 milljörðum, og það er enginn smámarkaður fyrir Ísland, markaður upp á 4.7 milljarða. - Við yrðum þá að selja þær afurðir okkar einhvers staðar annars staðar. við verðum þá að finna markaði með hraði, og ef slíkir markaðir liggja á lausu, þá held ég að við höfum þegar framleiðslu til þess að beina henni þangað. En ég held að það verði erfiðleikum bundið að finna nýja markaði í skyndi til að koma í staðinn fyrir þann markað sem við höfum á mörgum áratugum unnið upp í Bretlandi. Það er sagt í grg., sem ég var að lesa í fyrsta sinn, því miður, um leið og ég kvaddi mér hljóðs, - ég hafði vonast til að einhver annar talaði í millitíðinni til þess að ég hefði heldur lengri tíma til að lesa grg., - en þar stendur: „Ef miðað er við innflutning okkar frá Bretlandi í fyrra mundi gjald það, sem ráðgert er í frv. þessu, nema hvorki meira né minna en 2 milljörðum kr.“ Ef aftur á móti við færum eftir þessu frv. og því sem seinna stendur í grg., að réttast væri að leggja algjört bann við verslunarviðskiptum við Stóra-Bretland, þá yrði ansi lítið úr þessu gjaldi sem við fengjum af innflutningi frá Bretlandi, því að þetta gjald er eingöngu miðað við innflutning frá Bretlandi. Mér finnst þetta því vera dálítið mótsagnakennt þarna. Þetta er sem sagt flutt til þess að koma helst í veg fyrir nokkur viðskipti, nokkur innkaup frá Bretlandi, og þess vegna álít ég að þessi till. sé frekar flutt af heift í garð breta heldur en af skynsemi. Þess vegna er ég samþykkur því að henni verði vísað í n. og þegar hún hefur fengið sína meðferð þar komi hún hér til frekari umr.



Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður. Ég styð raunar það markmið, sem mér finnst felast í þessari till., að öllu leyti nema einu. Ég álít að við eigum að stöðva innflutning frá Bretlandi á meðan við stöndum í þeim deilum, sem við erum nú í, og mér er enginn akkur að því að gera innflutning frá Bretlandi að féþúfu fyrir okkar landhelgisgæslu. Ég vildi heldur spara-þann gjaldeyri sem þangað fer. Ég nefnilega lít þessa landhelgisdeilu ákaflega alvarlegum augum, ef ég má nota það svo, meira að segja svo alvarlegum, að ég vil á sem flestum sviðum rifta sambandi okkar við breta. Ég get skýrt frá því hér að ég hef í flugráði beitt mér fyrir því að ekki yrðu keypt flugskýli frá Bretlandi. Þeir voru lægstbjóðendur. Þetta var samþ. og ég hygg að það verði ekki gert. Ég álít þetta eðlilegt á meðan svo stendur á sem nú er og bretar hafa þá framkomu á miðunum og gagnvart sjálfum hornsteini okkar efnahagslífs. Ég held við verðum sem sagt að taka þetta mjög föstum tökum. Ég vil ljúka þessum orðum með því sem ég sagði í upphafi, að ég fylgi þessari meginstefnu, en ég er efins um, að við eigum að gera þennan innflutning að féþúfu, heldur loka alveg fyrir hann sem stendur.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, mælti að vísu það sem mér og okkur flm. þessa frv. er einnig skapi næst, eins og segir í grg. með frv., en þar segir: „Hefði raunar verið sæmst að dómi flm. að leggja algjört bann við verslunarviðskiptum við Stóra-Bretland, ef ekki hefði leitt af slíkri ráðstöfun vandræði fyrir ýmsa sem lítið hafa til slíks unnið, og þá fyrst og fremst í sambandi við kaup á varahlutum í ýmsar vélar.“ Undir þetta viðhorf hv. þm. Steingríms Hermannssonar get ég fyllilega tekið. Mér er kunnugt um að þetta, að loka gjörsamlega fyrir innflutning frá Bretlandi, hefur komið til umr„ gerði það í tíð vinstri stjórnarinnar a.m.k., en menn komust að þeirri niðurstöðu að það væri búið að flytja inn svo margar Massey Ferguson vélar og við værum með svo margs konar vélbúnað í fiskiskipunum okkar, að við mundum þurfa að fara krókaleiðir til þess að ná varahlutum í þessar vélar erlendis frá. Af þeim sökum voru talin tormerki á að fara þessa leið. 25% skatturinn á allan innflutning frá Bretlandi mundi að sjálfsögðu leiða til þess að viðskipti okkar mundu beinast að ákaflega miklu leyti annað. Hv. þm. Albert Guðmundsson sagði það alveg dagsatt. Ég sá það þegar hann kom hingað inn í þessa d. að hann hafði ekki tíma til að lesa grg. með frv. og ekki frv. sjálft til hlítar og það ber að virða honum til vorkunnar. Aftur á móti staðhæfi ég það, að hann hefði átt að lesa grg. á enda áður en hann hélt ræðu sína. Þá hefði hann hlíft mér við nauðsyn þess að leiðrétta hann í einu grundvallaratriði. Ég ætla að lesa fyrir hann niðurlag grg. aftur: „Ef miðað er við innflutning okkar frá Bretlandi í fyrra mundi gjald það, sem ráðgert er í frv. þessu, nema hvorki meira né minna en 2 milljörðum kr.“ Svo heldur áfram í grg. og segir: „Hins vegar er ljóst að tollur af þessu tagi mundi beina viðskiptum okkar inn á aðra markaði að verulegu leyti, en slíkt hlýtur að teljast æskilegt, eins og nú er að okkur búið af hálfu breta. Hefði raunar að dómi flm. verið sæmst að leggja algert bann við verslunarviðskiptum við Stóra-Bretland“ o.s.frv. Þarna kemur þetta fram. Ég fer alls ekki dult með þá skoðun mína, - raunar gerði ég grein fyrir henni í framsöguræðu áðan, - að það sé siðlaust athæfi hjá okkur eins og á stendur að versla við breta upp á þau kjör sem við höfum sætt af þeirra hálfu hin síðari árin og það er ekki aðeins nú síðasta ár. Við höfum verið undir fallöxi þeirra allar götur síðan 1948. Það hefði heldur borið vott um pólitískan þroska og sæmilega reisn af hálfu íslendinga að beina ekki svo mjög verslunarviðskiptum sínum til Bretlands eins og við höfum gert á þessum árum þrátt fyrir hugsanlegan hagnað af slíkri verslun. Ég hef áður sagt frá því hversu tiltölulega lágar upphæðir það eru sem fara til kaupa á varahlutum í framleiðsluvélar okkar frá Stóra-Bretlandi skv. upplýsingum Hagstofunnar um þessi verslunarviðskipti í fyrra, að kaup á varahlutum í hreyfla í dráttarvélum, fiskibátum og bílum námu ekki nema 66 millj. kr. Og ef við ætlum nú að taka sérstakt tillit til vesalings fólksins sem á breskar bifreiðar og hlífa því, en láta það þó minnast þess með framlagi í Landhelgissjóð, við hvaða land þessir aðilar versla, þá nemur sú upphæð, sem við keyptum aðra varahluti í bifreiðar fyrir frá Stóra-Bretlandi, ekki nema 103 millj. Þetta er samtals ákaflega lítill hluti af heildarinnkaupum okkar frá Bretlandi sem voru, eins og fyrr segir, 8 milljarðar. Ég andmæli því að við flm. þessa frv. flytjum það af heift út í breta. Persónulega vil ég lýsa yfir því úr þessum ræðustól að ég hata ekki breta. Ég geri mjög ljósan greinarmun á bretum - bresku þjóðinni - annars vegar og útgerðarauðvaldinu On the Humberside sem hefur fengið bresku stjórnina til þess að gera út herskip á miðin okkar fram að þessu, - mjög stóran mun á þessum tveimur aðilum. Og guði sé lof, liggur mér nær að segja, þá er það ekki aðeins á Íslandi sem er talsverður munur á þjóð og ríkisstj. Hann er mjög mikill í Bretlandi, í þessu máli ekki síður en ýmsum öðrum. Ég andmæli því að þetta frv. sé flutt af heift í garð breta. Aftur á móti er þetta frv. flutt til þess að undirstrika þá nauðsyn að fólkið í þessu landi taki af fullkominni alvöru þátt í vörn hinnar nýju fiskveiðilögsögu okkar og geri sér grein fyrir því, að það verður nokkuð á sig að leggja til þess að okkur megi takast að sigra í þeim átökum sem við eigum í núna. Og ég ítreka niðurlagsorðin í grg., að ég tel að það fólk, þeir íslendingar sem vilja þrátt fyrir allt halda áfram að kaupa breskan varning, það eigi að gefa því mjög gott tækifæri til þess að minnast landhelgisgæslunnar sérstaklega með sérstöku framlagi í sjóð hennar.



Herra forseti. Mér finnst ekkert óeðlilegt þó að svona frv. komi fram. Þegar við áttum í deilu við þjóðverja kom fram frv. um hækkun á innflutningsgjöldum á þýskar vörur, og þetta er ekki óeðlilegt. En hins vegar verðum við að sjálfsögðu að hugsa hlutina til enda, t.d. hvaða áhrif þessi vöruhækkun hefur á okkur hér innanlands. Hvað þýðir þetta fyrir okkar vísitölu og hvað þýðir þetta á ýmsum öðrum sviðum? Og þá hugsa ég þetta ekki frá sjónarmiði innflytjenda, eins og flm. gat um, heldur frá sjónarmiði neytenda og þetta eru hlutir, sem e.t.v. mætti gera ráð fyrir. Slík gífurleg hækkun á vörum mætti ekki hafa allt of viðtæk áhrif í okkar þjóðfélagi önnur en að gefa okkur peninga í Landhelgissjóð og lýsa óánægju okkar með framferði breta. En ástæðan til að ég kom hér upp er sú, að mig langar til að vekja athygli n., sem fær þetta mál til meðferðar, á þeirri staðreynd að þær vörur, sem keyptar eru frá þeim ríkjum sem kaupa mest af okkar fiskafurðum og fyrir hagstæðast verð, þær eru ekki samkeppnisfærar við enskar vörur, m.a. vegna þess af þeim eru borgaðir hærri tollar. Lága verðið á flugskýlinu frá Bretlandi byggist mjög líklega á því, að þeir kæmu til með að borga af því lægri tolla en t.d. ef flytja ætti flugskýlið inn frá Bandaríkjunum. Þetta er náttúrlega algjör óhæfa, en vafalaust er þetta í sambandi við samninga okkar við Evrópuríki. Ég held að nú sé svo langt gengið í þessum efnum að við verðum að taka til fullrar athugunar hvort það er sanngjarnt að þær þjóðir, sem kaupa mest af okkar afurðum og fyrir hagstæðast verð, njóti ekki bestu kjara í innflutningsviðskiptum við okkur.



Herra forseti. Ég hafði vonast til þess að hv. 2. þm. Vestf. kæmi ekki með það hér inn í umr. að af tveimur tilboðum, sem lögð voru fram í flugmálastjórn, var annað frá Bretlandi og það kom till. frá honum að því boði yrði ekki tekið, þrátt fyrir það að breska boðið hafi verið lægra. Ég gerði aths. við þá málsmeðferð, en fór ekki lengra í aths. mínum á þeim vettvangi vegna þess að það liggur á að koma flugskýli upp, hvaðan sem það kemur, því fyrr því betra. En sú málsmeðferð að fyrir skyldu liggja aðeins tvö tilboð, er svo annað mál. Hvers vegna lágu ekki fyrir fleiri tilboð. Hver veit hvort breska tilboðið hefði verið það lægsta ef leitað hefði verið á fleiri markaði? Ég held að það sé ekki rétt að taka það mál hér til umr. En ég er honum sammála, að mér finnst óþægilegt að þurfa að sitja undir þeirri samþykkt að vegna landhelgisdeilunnar verði settur sérstakur tollur á breskar vörur. Það er, eins og hv. 2. þm. Vestf. sagði, farið að gera landhelgisdeiluna að féþúfu. Ég tek undir það með honum. Ég er búinn að lesa grg. með frv. núna, en ég sé ekki að það breyti miklu. Það er alveg rétt að það getur komið sér mjög illa á mörgum sviðum og þá sérstaklega í varahlutainnkaupum ef stöðva þarf mestallan þann flota eða vélvæðingu sem átt hefur sér stað úti um landsbyggðina, hjá bændum og víðar. Ég veit að hjá Reykjavíkurborg er afskaplega mikið af vélum sem keyptar eru frá Bretlandi. Ef við þurfum að fara að kaupa varahluti inn annars staðar frá en Bretlandi, þá verður að kaupa í gegnum milliliði í þriðja landi sem hafa lagt sitt gjald á fyrir þá þjónustu, svo að þetta stefnir að því að gera vöruna enn þá dýrari en flm. upphaflega ætluðust til, nema þeir ætlist til þess að kaupa bara hreinlega ný tæki og vörur almennt annars staðar frá og hætta að skipta við breta. En við skulum vera sammála um að það beri að líta á þetta mál og eins landhelgismálið af þroska og reyna að sýna þá reisn sem flm. talaði um. En ég er þeirrar skoðunar að þar sem deila er í gangi, þar er líka lausn að finna. Ég er líka sammála um að við verðum að sýna festu í þeirri baráttu sem við eigum í við breta. Og ég er líka sammála um að ef við gerum það og notum þau meðul sem við höfum yfir að ráða, þá berjumst við til sigurs. Bendir allt á það að við séum langt komnir í þeirri píslargöngu okkar sem landhelgisdeilan er. Ég held að sigur blasi þar við án þess að fara að grípa til slíkra ráðstafana sem þessi till. gerir ráð fyrir. En það er eitt sem gleymist flm. alveg og það er að við getum ekki gert þær ráðstafanir sem við teljum heppilegastar. Ég tel að sú hugsun, sem þarna liggur á bak við, sé vanhugsuð, till. sé vanhugsuð, vegna þess að að sjálfsögðu gera bretar þá einhverjar gagnráðstafanir. Við getum ekki valið um, eins og segir hér í grg., að setja bann á allt annað en varahluti. Af hverju skyldu bretar þá ekki setja bann á útflutning til Íslands? 



Ég tek hér til máls í þriðja sinn og með því á víst að fylgja að hér verði aðeins um örstutta athugasemd að ræða. Ég ítreka það enn sem ég sagði áður, að mér dylst það ekki að 25% tollur á breskar vörur mundi að sjálfsögðu beina innkaupum okkar til annarra landa, enda, eins og segir í grg., teljum við flm. slíkt æskilegt eins og nú er í pottinn búið. Hv. þm. Albert Guðmundsson spurði í fyrri ræðu sinni með hvaða hætti við ætluðumst til þess að við gætum selt vörur okkar í Bretlandi fyrir röska 4 milljarða ef við settum innflutningsbann á breskar vörur hingað til okkar. Sannleikurinn er náttúrlega sá, að þegar hefur verið loku fyrir það skotið að við getum selt ísfiskinn okkar í Bretlandi, okkar aðalverslunarvöru þar, auk þess sem við segjum, eins og stendur í fyrrnefndri grg. sem ég tortryggi hv. þm. um að hafa lesið enn þá, a.m.k. ekki með neinum skilningi, - auk þess sem á það er bent að komið hefur verið í veg fyrir það að við njótum eðlilegra viðskiptakjara í Bretlandi, enda þótt við höfum haldið okkar ákvæði í samningi okkar við Efnahagsbandalagið um lækkun á tollum á vörum þaðan. Ég varð þess ekki var að hv. þm. Steingrímur Hermannsson bæri okkur flm. á brýn að við vildum gera landhelgismálið að féþúfu, þótt hv. þm. Albert Guðmundsson virtist leggja þann skilning í orð hans. Við viljum alls ekki gera landhelgismálið að féþúfu. Við viljum að við sýnum það í viðskiptum okkar, m.a. í vöruinnkaupum okkar, að okkur sé þetta mál nokkur alvara, og við gerum okkur grein fyrir því hvað hér er í húfi og að hugsanlegir hagsmunir einstakra innflytjenda fái ekki lengur að lama okkur í þessu máli. Féþúfa, sagði Albert Guðmundsson, hv. þm., með fyrirlitningu. Þetta orkaði á mig eins og hann væri að afneita sjálfu föðurlandi sínu.



Herra forseti. Ég vit aðeins leiðrétta það hjá hv. 12. þm. Reykv. að ég hafi gert kaup á skýli á Reykjavíkurflugvelli að umræðuefni hér. Það gerði ég að sjálfsögðu ekki. Það er annað mál. Ég nefndi aðeins eitt atriði við þau kaup, það eina atriði að þar var - og ég fagna því mjög - samþ. till. frá mér að hafna tilboðinu frá Bretlandi, sem þó var lægst, vegna þessa ástands sem nú ríkir við breta. Tilboðin voru fleiri en tvö. Það voru nokkur tilboð önnur sem voru stórum hærri, en það voru tvö sem komu til álita. Ég ætla ekki að ræða það frekar. Þessu var hafnað vegna þessa ástands sem núna ríkir, og ég held að það sama eigi að gilda um annan innflutning frá Bretlandi nú. Rétt er að e.t.v. er erfitt að loka fyrir allan innflutning. Þó er það staðreynd að við þurfum að þola ýmis óþægindi af þessari deilu, og ég held að við eigum bara að bera þau, satt að segja. Ég lít svo á málið. Ef við ætlum að hafa engin óþægindi af deilunni, aðeins útiloka það sem er óþægindalaust, þá er ekki mikil alvara í þessu máli hjá okkur. Ef það er alvara í þessari deilu, þá hljótum við að taka á okkur ýmis óþægindi, kannske mikil óþægindi. Því er ég enn helst á þeirri skoðun að rétt sé að stöðva innflutning. E.t.v. mætti fara þá millileið að setja þann innflutning undir leyfi og meta hverju sinni. þó að það sé mér ekki að skapi, satt að segja. Það mætti kannske hugsa þá leið. En ég er sem sagt alveg samþykkur því meginsjónarmiði að það beri að skerða sem allra mest viðskipti okkar við breta á meðan svo stendur sem nú er.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessarar till. hefur gert skýra og glögga grein fyrir þessu máli og er þar ekki miklu við að bæta. Þó get ég ekki orða bundist þegar hv. þm. Albert Guðmundsson, 12. þm. Reykv., kemur hér í ræðustól og heldur því fram að þetta sé vanhugsuð till., það sé vanhugsað að hækka tolla á vörum frá þeirri þjóð sem beitir okkur hernaðarofbeldi hér á miðunum í kringum landið. Ég vil leyfa mér að minna á í þessu sambandi, vegna þess að ég held að það hafi ekki komið fram í þessum umr., að við íslendingar höfum gert viðskiptasamninga við lönd Efnahagsbandalagsins, þ. á m. Bretland, þar sem gert er ráð fyrir því að báðir aðilar lækki tolla á vörum sem fluttar eru inn frá þessum aðilum. Við íslendingar stóðum við okkar hluta þessa samnings með því að lækka tolla á vörum frá löndum Efnahagsbandalagsins í ársbyrjun 1974. En svo brá við að Efnahagsbandalagið sveik sinn hluta samningsins og neitaði að lækka tolla á vörum frá Íslandi, og við það hefur setið allt fram á þennan dag, að Efnahagsbandalagið hefur algjörlega neitað að stranda við sinn þátt í þessum gagnkvæmu skuldbindingum. Það vakti því ekki litla undrun um s.l. áramót þegar íslenska ríkisstj. ákvað að stiga enn eitt skref í sömu átt með því að lækka tolla á vörum frá Efnahagsbandalagslöndunum, þ. á m. frá Bretlandi, á sama tíma og þessi ríki beita okkur beinum viðskiptaþvingunum. Ég þarf ekki að orðlengja þetta mál frestar, en mig langar bara ósköp einfaldlega til að spyrja hv. þm. Albert Guðmundsson, og ég vona að hann treysti sér til að svara því: Var það vel hugsuð eða vanhugsuð ákvörðun af íslensku ríkisstj. að lækka tolla á vörum frá Efnahagsbandalagslöndunum og Bretlandi um s.l. áramót sem nam 800 millj. kr.? Þessi ráðstöfun er ekki aðeins óskiljanleg frá því sjónarmiði í hvaða aðstöðu við erum gagnvart þessum ríkjum í landhelgisdeilunni, heldur líka frá mörgum öðrum sjónarmiðum, m.a. því sjónarmiði að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar á eftir að versna mjög verulega af þessum sökum á næstu mánuðum og missirum og var þó ekki á bætandi við þá erfiðu aðstöðu sem íslenskir atvinnuvegir hafa verið í. Þar að auki þýðir þetta að sjálfsögðu tekjutap fyrir ríkissjóð sem nemur 800 millj. kr. En hv. þm. hefur einmitt verið einn af þeim sem hafa haft hvað mestar áhyggjur af fjármálum ríkisins hér á hv. Alþ. og talað mikið um að þar þyrfti að halda betur á spilunum. Ég vil sem sagt leyfa mér að spyrja hv. þm., úr því að hann var svona snöggur til að dæma þessa till. sem vanhugsaða, hvort hann er þá jafnreiðubúinn að lýsa því yfir að hin ákvörðunin, að lækka tolla á þessum vörum, eins og gert var fyrir aðeins tveim mánuðum, hafi verið að sama skapi vel hugsuð ráðstöfun.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. að neinu mauki. Ég tel eðlilegt að þessi till., svo sem aðrar till. hér, fari til n. og fái þinglega meðferð og menn geti þá gert það upp við sig, þegar þar að kemur, hvernig þeir bregðast við henni. Þess vegna ætla ég ekki að gera till. að sérstöku umtalsefni. En mig langar bara til þess að rifja það upp í sambandi við ræðu síðasta hv. ræðumanns að þeir samningar við Efnahagsbandalag Evrópu, sem hann vitnar til, voru gerðir í tíð fyrrv. ríkisstj. og í þeim samningum var margumrædd bókun 6 á allra vitorði, ríkisstj. sem annarra. Það var sem sagt skilyrði frá Efnahagsbandalaginu til þess að tollalækkun á sjávarafurðum kæmi til greina að samkomulag, viðhlítandi samkomulag, held ég að hafi verið orðað, í fiskveiðideilu þeirri, sem þá stóð yfir, hefði náðst. Það má vel vera að menn séu þeirrar skoðunar að þessum samningum beri að segja upp. En meðan það er ekki gert af Alþ. eða ríkisstj., þá tel ég að ríkisstj., hver sem hún er, verði að standa við þá milliríkjasamninga, sem gerðir hafa verið, þótt í tíð annarrar ríkisstj. hafi verið. Þess vegna var ég samþykkur því fyrir mitt leyti að halda áfram með þessa tollalækkun, að ég taldi það skuldbindingu, og ég verð að leyfa mér að vona að þessi landhelgisdeila taki enda og að við förum þá að njóta lækkaðra tolla í Efnahagsbandalagslöndunum og það geti orðið framkvæmt þannig, sem ég vona a.m.k., tollalækkunin geti orðið á þann veg að hún verði jafnmikil og hún hefði verið ef tollalækkunin hefði allan tímann verið í gildi, en það er náttúrlega mjög mikið atriði fyrir okkur og við verðum að leggja höfuðáherslu á það í áframhaldandi samningum ef einhverjir verða. Ég er ekki svo svartsýnn að halda að landhelgisdeilan standi að eilífu og alls ekki mjög lengi heldur. Ég hef fyllstu trú á því að við séum að hafa þetta landhelgismál í höfn, ef ekki fyrr, þá a.m.k. á Hafréttarráðstefnu, og þá kemur til kasta Efnahagsbandalagsins að standa við þá samninga sem voru undirritaðir af mér fyrir hönd ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og gerðir höfðu verið af viðskrn. þáv. stjórnar undir forustu hv. þm.Lúðvíks Jósepssonar. Ég sem sagt treysti því að þegar sá tími rennur upp, sem vonandi verður bráðlega, þá takist ríkisstj. Íslands, hver sem hún verður, að fá samningana við Efnahagsbandalagið þannig framkvæmda að tollalækkanirnar verði þá jafnmiklar og þær hefðu verið miðað við að samningarnir hefðu verið í gildi allan tímann. - Ég vildi aðeins upplýsa þetta, herra forseti.



Herra forseti. Ég veit ekki hvað það er langur tími sem fer í örstutta atbugasemd, en til mín hefur verið beint spurningum og einnig talsverðum ásökunum sem ég hafði haldið að forseta bæri að víta. Ég vil þó ekki svara þeim ásökunum á annan hátt.  Ég ítreka það að ég álít að þessi till. sé vanhugsuð, vegna þess að hún kemur, eins og hún segir sjálf, fram vegna landhelgismálsins eingöngu og á að falla niður þegar bretar hafa viðurkennt 200 sjómílna efnahagslögsögu íslendinga í orði og á borði. Ég lít enn þá og mun halda áfram að líta á þessa till. sem flutta eingöngu til þess að skapa stigvaxandi deilu við breta. Það kemur mér ekki á óvart úr þessari átt. Spurningu þeirri, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. beindi til mín, hefur nú verið svarað að mestu leyti á þann hátt sem ég hefði sjálfur gert, þó að vísu í fyllra máli af hæstv. ráðh., en ég vil þó bæta því við sem skoðun minni, að ég hefði ekki greitt því atkv. að lækka hér aðflutningsgjöld á sama tíma sem Efnahagsbandalagið gerir það ekki. Ég hefði viljað láta það haldast í hendur. Það er mín persónulega afstaða, en ekki sú afstaða sem ríkisstj. tók, þrátt fyrir það að ég hafi ekki greitt atkv. gegn því á sínum tíma vegna þess að ríkisstj. taldi sig bundna, eins og hæstv. ráðh. skýrði frá, af samþykkt fyrrv. ríkisstj., því miður.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu alveg laukrétt ábending hjá hæstv. utanrrh. að samningurinn við Efnahagsbandalagið var gerður í tíð fyrri ríkisstj. og þar áttu ráðh. Alþb. hlut að eins og aðrir ráðh. sem lutu samþykktum þáv. stjórnarflokka. Hitt er allt annað mál, og ég efast ekki um að hæstv. utanrrh. minnist þess, að á sínum tíma var mönnum ekki fyllilega ljóst hvort Efnahagsbandalagið mundi gera alvöru úr því að beita fyrir sig svokallaðri bókun 6 og láta ekki samningana koma til framkvæmda af sinni hálfu. Það var, minnist ég, töluvert umdeilt atriði hvort til þess kæmi. En síðan hefur reynslan sýnt að Efnahagsbandalagið skirrist ekki við að beita þessari bókun og það ekki aðeins í nokkrar vikur eða mánuði, eins og kannske einhverjir höfðu ímyndað sér að raunin yrði í mesta lagi, heldur í mjög langan tíma, fyrst tæp tvö ár vegna deilu íslendinga við vestur-þjóðverja og síðan nú í framhaldi af því vegna deilu okkar við breta. Ég held því að það sé jafnljóst og verða má, hvort heldur er frá lögfræðilegu sjónarmiði eða bara frá sjónarmiði almennrar heilbrigðrar skynsemi, að það þurfti og það þarf ekki neina uppsögn þessara samninga, það þarf ekki að rifta þessum samningum með formlegum hætti af hálfu Alþ. eða ríkisstj. til þess að komast hjá því að lækka tolla af vörum frá þessum löndum. Hér er einfeldlega um að ræða brostnar forsendur, breyttar aðstæður frá því sem var þegar samningurinn var gerður. Ég er sannfærður um að ekki mundi nokkur erlendur aðili telja íslendingum það til hnjóðs þó að þeir frestuðu því að lækka enn frekar tolla á vörum frá löndum efnahagsbandalagsríkjanna, úr því að reyndin hefur orðið sú að þau lækkuðu alls ekki tolla á vörum frá okkur. Ég held sem sagt að ríkisstj. hefði ekki þurft að styðja sig við neina formlega breytingu á samningum til þess að taka þá sjálfsögðu ákvörðun að fresta þessari tollalækkun, heldur hefði þar einfaldlega verið um að ræða brostnar forsendur. Ég ætla svo ekki að orðlengju um þetta atriði. Það er kannske rétt að minna á það hér, að Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands, báðir þessir aðilar, gerðu kröfu til þess á hendur ríkisstj. að þessari tollalækkun yrði frestað, en hún ákvað samt að láta hana koma til framkvæmda, og þetta tel ég persónulega hneyksli, ég er ekkert að skafa utan af því. Það gleður mig einnig að enda þótt hv. þm. Albert Guðmundsson væri nú heldur mjúkmálli. þegar hann ræddi um gerðir ríkisstj., heldur en þegar hann svo aftur ræddi um tillöguflutning okkar stjórnarandstæðinga, þá virðist hann samt ekki sjá sér annað fært en að fallast á það sjónarmið mitt að þessi tollalækkun um s.l. áramót hefði ekki átt rétt á sér. Ég held að allir hljóti að hafa skilið orð hans á þennan veg. Og úr því að hann er okkur sammála um að tollalækkunin um s.l. áramót átti ekki rétt á sér, þá held ég að hann hljóti við nánari umhugsun, -- því að nú liggur það fyrir í málinu að hann hefur alls ekki hugsað málið og kom hér upp áður en hann hafði almennilega kynnt sér málið, - ég held sem sagt að það hljóti að koma í ljós eftir að hann hefur kynnt sér málið og eftir að hann er nú búinn að fallast á að tollalækkunin um áramótin hafi verið mistök, að það sé rétt að fallast á þessa till. um að hækka þessa tolla aftur.



Herra forseti. Ég satt að segja nenni ekki að lengja þetta mál að neinu marki, en ég ætla að láta duga hér eins og eina setningu í framhaldi af því sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði áðan. Hann sagði að ríkisstj. hefði ekki þurft neina breytingu á samningi eða neina niðurfellingu hans, hvorki frá Alþ. né ríkisstj., til þess að lækka ekki tollana um s.l. áramót. Þetta er vissulega alveg rétt hjá honum: ef menn vilja svíkja samninga, þá þurfa þeir engar samþykktir til þess, þá bara gera þeir það.



Herra forseti. Þar eð þessar umr. hafa nú komist inn á svolítið víðara svið og m.a. farið að ræða um bókun 6 og þannig vildi til að ég hafði þessa bókun við hendina, þá langar mig til að lofa ykkur að heyra hana. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það séu mjög vafasamar forsendur fyrir neitun um að láta hana koma til framkvæmda. Þau atriði bókunar 6, sem hór er um að ræða, hljóða svona, það er í fyrsta lagi fyrsta atriði 2. gr.: „Efnahagsbandalagið áskilur sér rétt til að láta ákvæði þessarar bókunar ekki koma til framkvæmda ef ekki næst viðunandi lausn fyrir aðildarríki Efnahagshandalagsins og Íslands í efnahagserfiðleikum sem leiðir af ráðstöfunum Íslands varðandi fiskveiðirétt.“ Þetta er meginklásúlan í þessari 2. gr. Og síðan kemur nr. 2.: „Nú fæst ekki viðunandi lausn fyrr en eftir þetta tímamark og þá getur Efnahagsbandalagið frestað ákvörðun um framkvæmdaákvæði þessarar bókunar, enda tilkynni það Íslandi þá ákvörðun.“um framkvæmdaákvæði þessarar bókunar, enda tilkynni þá Íslandi þá ákvörðun.“- Að okkar ráðstafanir varðandi fiskveiðiréttindi valdi Efnahagsbandalagsríkjum efnahagserfiðleikum, því held ég a sé mjög erfitt að færa rök fyrir. En mig langaði bara til að lofa hv. d. að heyra hvernig þetta hljóðar, vegna þess að þetta er grundvöllurinn að okkar erfiðleikum með tollana við Efnahagsbandalagið