Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er gamall kunningi að mestu. Það er um framlengingu á l. nr. 113/1949, en þau l. hafa að efni til verið framlengd ár eftir ár nú undanfarið og síðast með þeim l., sem ég nefndi áðan fyrir árið 1949. Eitt nýmæli er þó í þessu frv. Það er um það, að ákvæði er sett um, að 50% hækkun á kaffibæti, sem hefur verið lagt á undanfarin ár samkv. öðrum l., verði nú bætt inn í þessi l., sökum þess að í öðru frv., sem hér liggur fyrir hv. d., er lagt til, að l. nr. 98/1941 verði felld úr gildi, en í þeim l. er heimild til að hækka gjald af kaffibæti um 50%. Þetta er því aðeins tilflutningur, en ekki nýmæli í sjálfu sér, og eins og menn sjá, er þetta frv. framlenging á l., sem undanfarið hafa gilt um gjald af innlendum tollvörutegundum og eru að öðru leyti sannhljóða lögum, sem gilda fyrir þetta ár og hafa gilt undanfarin ár. Fjhn. hefur haft frv. til meðferðar og ekki orðið með öllu sammála um það. Einn nefndarmanna (hv. 11. landsk.) var fjarverandi, er málið var rætt í n.; en annar nm. (hv. 1. landsk.) kvaðst ekki geta fallizt á frv. án þess að gera nánari grein fyrir afstöðu sinni, en ekki boðaði hann þó, að hann mundi gefa út sérstakt nál. Við hinir litum hins vegar svo á, að ríkissjóður megi með engu móti missa þær tekjur, sem hér er um að ræða, og teljum sjálfsagt að framlengja lögin og leggjum til, eins og segir á þskj. 39, að svo verði gert.



Herra forseti. Mér þykir sanngjarnt, að fram komi ýtarlegri grg. fyrir þessu máli en ég mun flytja við þessa umr. Ég geri ráð fyrir því, að þær upplýsingar komi fram í n. þeirri, sem fjallar um þetta mál, en það verður sennilega fjhn. Mun hún þá kalla fyrir sig þá menn, sem af hálfu ríkisstj. rannsökuðu þetta mál og gerðu um það ýtarlega skýrslu, sem er það umfangsmikil, að ekki þótti eðlilegt að prenta hana með þessu frv. Það var á s.l. sumri, að auðsætt þótti, að óvenjulegir óþurrkar herjuðu Austurland og reyndar einnig sum önnur svæði landsins. Það er talið, að slíkir óþurrkar muni ekki hafa komið nema e.t.v. einu sinni á þessari öld. Víða á þessum svæðum voru óþurrkarnir með þeim fádæmum, að ótrúlegt má telja, svo að sums staðar hafði ekki tekizt að afla svo að segja neinna heyja nú, þegar átti að taka gripi á fóður. Ég og búnaðarmálastjóri ræddum um þetta mál. Niðurstaðan af þeim umr. varð sú, að ákveðið var að ræða þetta mál í ríkisstj., og var það gert. Þar stakk ég upp á því, að samstarfsflokkarnir í ríkisstj. tilnefndu sinn manninn hvor til að rannsaka þetta mál, og varð það niðurstaðan. Raunverulega var sá maður, sem ég átti þátt í að tilnefna, sjálfkjörinn, vegna þess að það var búnaðarmálastjórinn, sem af eðlilegum ástæðum er svo að segja sjálfkjörinn til þess að athuga þessi mál. Sjálfstfl. nefndi til af sinni hálfu Árna G. Eylands stjórnarráðsfulltrúa. Þessir menn tóku sér ferð á hendur og ræddu við bændur á óþurrkasvæðunum og öfluðu sér mjög ýtarlegra upplýsinga, að því er þeir telja, og hef ég ekki ástæðu til að draga það í efa. Þessir niðurstöður lögðu þeir síðan fyrir ríkisstj. Það var þegar auðsætt, eftir að þessi skýrsla lá fyrir, að um tvennt var að velja: Annaðhvort varð ríkisstj. að hlaupa undir bagga eða stórkostlegur niðurskurður hlaut að verða á búpeningi, ekki aðeins í sveitunum, heldur einnig í þeim mörgu tugum sjávarþorpa á þessu svæði, þar sem sjómenn og verkamenn lifa jöfnum höndum á landbúnaði og sjávarútvegi, því að það skal tekið fram í þessu sambandi, eins og skýrslurnar líka bera með sér, að ekki lítill hluti af þessari hjálp fer einmitt til þess að styrkja fólk í sjávarþorpunum, sem eru mjög mörg einmitt á þessu svæði. Það er bersýnilegt, að eftir stórfelldan niðurskurð hefði talsverður hluti af þeim, sem þar búa, flosnað upp, því að bú manna á þessu svæði eru svo lítil, einhver þau minnstu á Íslandi, að bændur þar þola ekki neina minnkun á bústofni sínum, einkanlega þó vegna þess, að einmitt á þessu svæði voru harðindin 1949 einna mest og svo geigvænleg, að fátítt er. Eftir að þessi rannsókn lá fyrir, var ríkisstj. á einu máli um að velja þá leið, sem ég er ekki í vafa um, að hyggilegust er, að hjálpa þessum mönnum til sjálfsbjargar og reyna að koma í veg fyrir verulega fækkun á bústofninum, og það er gert m.a. með þeim hætti, sem fram kemur í frv. Niðurstaðan varð því sú að hjálpa þeim, sem höfðu 20% rýrnun eða meira frá meðalheyskap, og er þá ekki tekið tillit til þess, að sá heyfengur, sem menn hafa getað aflað, er stórkostlega skemmdur, svo að hann er alls ekki 80% af venjulegum heyfeng, en þeir, sem hafa orðið fyrir minna tjóni en reiknað eftir þessum reglum, fá enga hjálp. Ég tel rétt að taka fram þegar við 1. umr. þessa máls, að ég hygg, að fáir muni bera á móti því, að eðlilegt hafi verið að veita þessa hjálp, en ummæli hafa komið fram um það, að óeðlilegt hafi verið að skipa þá menn, sem til þess voru kvaddir að rannsaka þessi mál, þar sem annar þeirra er fulltrúi fyrir það hérað, sem mestrar aðstoðar þarf við í þessu sambandi, en hinn var frambjóðandi í sama kjördæmi. Eins og ég sagði áðan, var það sjálfsagt, að búnaðarmálastjóri starfaði að þessum málum, og útilokað að láta hann víkja frá því starfi fyrir það, að hann er þm. fyrir eitt af þeim kjördæmum, sem hér eiga hlut að máli, og ég fullyrði, að sá maður, sem Sjálfstfl. kvaddi til þessarar rannsóknar, er vel valinn til þessa starfs, og það er einu sinni svo, sem betur fer, að margir menn eru svo gerðir, að þótt þeir eigi að rannsaka mál, sem snertir hag m.a. þeirra, sem þeir eru að einhverju leyti umbjóðendur fyrir, þá rannsaka þeir málin ekki siður gaumgæfilega fyrir það og kannske aldrei með meiri samvizkusemi en þegar svona stendur á, og mín athugun á þeirri vinnu, sem þar hefur verið gerð, hefur sannfært mig um það, að með þeim hætti hefur verið að þessum málum unnið. Því miður er það líka þannig, að þessi hjálp, sem hér er veitt, er ekki svo mikil sem vera þyrfti vegna þess, að vetur lagðist óvenjulega fljótt að, svo að bersýnilegt er, að bændur geta ekki treyst á það, að þessi hjálp komi að öllu leyti að því liði, sem þeir töldu ástæðu til að treysta fyrir nokkru síðan, því að vetur hefur lagzt svo snemma að, að þeir hafa orðið að taka upp slátrun á ný víða og voru þó áður búnir að fækka meira en venjulegt er, áður en hin endurtekna fækkun átti sér stað nú. Liðsemd sú, sem veitt er, er á þann hátt, að 2/3 af hjálpinni er veitt sem lán, en 1/3 óafturkræf aðstoð, eða þar um bil. Þessi lán og aðstoð er veitt í samræmi við þá skýrslu, sem þessir tveir nm. hafa gert og byggð er á rannsókn þeirra. Er tilhögunin þannig, að þessi lán og óafturkræfa aðstoð verður veitt í samræmi við þessa skýrslu til hreppanna, en síðan á hver hreppsnefnd að sjá um skiptinguna í sinni sveit, en það er gert ráð fyrir, að Búnaðarbankinn hlaupi undir bagga og veiti þessi lán, og er raunar frá því gengið, ef ekki koma einhver óvenjuleg atvik fyrir, sem kæmu í veg fyrir það. Ég ætla svo ekki að orðlengja meir um þetta mál. Það verður að sjálfsögðu athugað í n., og verða þeir menn, sem rannsóknina hafa framkvæmt, kallaðir fyrir nefndina til að gefa ýtarlegri skýrslu um allar aðstæður. Ég óska svo, að málinu verði vísað til 2. umr., og tel eðlilegast, að það fari til fjhn.



Ég vil leyfa mér að taka fram í sambandi við þetta frv. nú þegar við þessa umr., að ég tel, að það hafi verið rétt af hæstv. ríkisstj. að láta þá rannsókn fram fara, sem gerð hefur verið á afleiðingum óþurrkanna á þeim svæðum, sem þar urðu fyrir þyngstum búsifjum. Ég álít, að það hafi verið sjálfsagt að vinda bráðan bug að því að athuga, hvernig ástandið væri. Ég skal enn fremur játa það, að þótt nokkuð óvenjulegt sé að gefa út bráðabirgðalög svo skömmum tíma áður en þing kemur saman, þá virðist mér þær ástæður hafa verið fyrir hendi, sem réttlættu það, vegna þess hvað sláturtíð var nærri, þegar bráðabirgðalögin voru gefin út, og hlaut að vera að mestu afstaðin, þegar þing kæmi saman. Hæstv. ráðh. gat þess, að ríkisstj. hefði hlotið nokkurt ámæli fyrir að velja þm. þess kjördæmis, sem harðast mun hafa orðið úti, og enn fremur frambjóðanda úr þessu kjördæmi til að athuga heyfeng manna á óþurrkasvæðinu. Ég veit ekki, hversu mikið ámæli hæstv. stj. kann að hafa hlotið af vali þessara manna, en báðir eru þeir ágætisog sómamenn. En ég held þó, að vel hefði mátt takast að finna vel hæfa menn til þessarar athugunar, sem minna voru tengdir t.d. íbúum Norður-Múlasýslu en þessir tveir hv. nefndarmenn. Ég hefði talið það áferðarfallegra, að hvorugum þessara manna hefði verið falin þessi athugun, sérstaklega með tilliti til Norður-Múlasýslu, sem harðast varð úti. Þetta er engan veginn persónulegt ámæli í þeirra garð. Ég veit, að þeir eru valinkunnir sómamenn, eins og allir vita. En þeim er nauðsynlegt að halda vinfengi við kjósendur sína, og einhvern tíma kemur að kosningum, og þá er þeim nauðsynlegt að hafa ekki spillt vinfengi þeirra. Þetta er sagt í fullri vinsemd, en engan veginn til að draga samvizkusemi þeirra í efa. Hæstv. ráðh. gat þess í ræðu sinni áðan, að ætlunin væri, að af þessari upphæð, 41/2 milljón, sem á að veita samkv. 1. gr. frv., ætti að veita 2/3 að láni, en 1/3 styrk. Ég vil spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., hvers vegna þetta er ekki tekið inn í 1. gr. beinlínis, hvað skuli vera lán og hvað óafturkræft framlag, en eins og gr. er, þá á að veita lán og framlag samkvæmt reglum, sem rn. setur. Einnig leyfi ég mér í sambandi við 2. gr. að spyrja ráðh., með hverjum hætti úthlutunin er hugsuð, hvort hún er eingöngu miðuð við það, sem á skortir venjulegan heyafla, við fóðurbrestinn eða við efnahag bænda.



Herra forseti. Það er nú ánægjulegt að heyra, að gert er ráð fyrir, að flestir séu sammála um, að þessi rannsókn væri gerð og gefin út bráðabirgðalög. En það hefur ekki við rök að styðjast, og andmæli ég því að gefnu tilefni, sem sagt hefur verið um ríkisstj. í einu dagblaðanna hér í bæ í þessu sambandi. Þeir, sem finna að því, að þessir menn hafi rannsakað þetta, hefðu gott af að hugleiða það, hvort þeir menn, sem rannsökuðu kreppulánin til sjávarútvegsins, hafi ekki verið úr sjávarútvegskjördæmum.

Ég fullyrði, að aldrei hafi verið skipuð slík nefnd, og bið ég ráðh. að nefna dæmi.

Ég er fullviss um, að þessir menn hafa unnið samvizkusamlega, og eðlilegast er, að þeir, sem málunum eru kunnugastir, vinni að þeim. Viðvíkjandi skiptingu í styrki og lán, þá hef ég ekkert á móti því, að það sé tekið til athugunar í þeirri nefnd, sem um það fjallar, en viðvíkjandi hinu aftur, hvort taka á tillit til efnahags, er því þannig varið, að þessum lánum er skipt á hreppana, og hreppsn. skipta þeim svo aftur á einstaklingana. Finnst ríkisstj. þetta vera eðlilegasta lausnin. Það er möguleiki á því að taka tillit til efnahagsins, þótt þetta sé fyrst og fremst hjálp til allra vegna óvenjulegra óþurrka. Og tjónið er þannig, að við, sem búum í þessum landshlutum, Vestur- og Suðurlandi, gerum okkur ekki í hugarlund, fyrr en við höfum lesið það, hvernig veðráttan hefur verið, og hver ósköp fólkið hefur átt við að búa. Finnst mér svo ekki ástæða til að fjölyrða um málið að sinni.



Herra forseti. Hæstv. ráðherra gerir tillögu um, að þetta mál fari í fjhn., sem ég á sæti í. Finnst mér því rétt að minnast á eitt atriði, áður en málið fer í nefnd. Ráðh. sagði, að það hefði ekki verið hægt annað en gefa út bráðabirgðalög þau, sem prentuð eru á þskj. 24. Ég vil benda á, að á síðasta þingi voru samþ. lög um bjargráðasjóð, og í 5. gr. þeirra laga stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Bjargráðastj. skal gæta vel að öllu, er bendir til þess, að yfirvofandi hallærishætta sé fram undan, og skal hún vera ríkisstj. til ráðuneytis um ráðstafanir, sem miða að því að afstýra hallæri.“ Verkefni bjargráðastj. er því að sjá um þetta; í 1. gr. er ákveðið verkefni sjóðsins, í 9. gr. er ákveðið, hvernig tekjum sjóðsins skuli skipt, og í 11. gr. er ákvæði um að veita styrk úr sjóðnum. Ég sé ekki annað en þessi lög heimili ríkisstj. sömu aðstoð og brbl. gera, því að í 14. gr. segir, að heimilt sé að veita bjargráðasjóði lán, ef hann er í fjárþröng. Mér hefði fundizt eðlilegast, að þetta væri notað og bjargráðasjóður sé notaður, því að honum er ætlað þetta hlutverk. En eðlilegt er, að frv. verði breytt þannig, að 41/2 millj. yrðu látnar renna til bjargráðasjóðs, og hann úthlutaði þeim á þann hátt, sem honum er ætlað. Bjargráðasjóður er ekki nægilega sterkur til þess að mæta áföllum þessum, en í 14. gr. er sagt, að heimilt sé að styrkja sjóðinn, og eðlilegt er, að þetta fé renni til sjóðsins og stjórn sjóðsins fari svo með málið. Ef bjargráðasjóður hefði féð, þyrfti ríkisstj. ekki að skipta sér af málinu. Hér voru settar ákveðnar reglur á síðasta þingi, og eðlilegt væri, að farið yrði með féð samkv. þeim.



Herra forseti. Er ég sá síðari hluta ágústmánaðar, að engin taða og ekkert úthey var komið inn á einum einasta bæ frá miðri N.-Þingeyjarsýslu og að Vík í Mýrdal, hafði ég áhyggjur af, að bændum yrði ókleift að halda stofni sínum. Þess vegna skrifaði ég ríkisstj. um málið 25. ágúst. Að fara þá að skrifa bjargráðastjórn og spyrja hana, var þýðingarlaust. Ég benti á, að hætta væri á, að illa yrði sett á, ef ekkert yrði gert til að tryggja góðan ásetning; fóðurbætir yrði því að verða til nægur, og jafnframt mundi þó verða að fækka, en það þyrfti að verða sem minnst, þar sem búin væru víða svo lítil, að mönnum veitti fullerfitt að lifa af þeim nú, eins og búskaparhættir væru. Frá 25. ágúst breyttist ástandið verulega. Ekkert úthey var þá komið inn, en taðan í S.-Þingeyjarsýslu og parti af N.-Þingeyiarsýslu og S.-Múlasýslu. En úr því að kom fram undir mánaðamótin ágúst-september kom þurrkur í V.- og A.-Skaftafellssýslum og heyið náðist, og svæði, sem ég hélt að yrði verst, varð sæmilegt, en þá var mikið úti af heyi í S.- og N.-Þingeyjarsýslum og S.- og N.-Múlasýslum. Ég held, að hv. 4. þm. Reykv. (HG) þurfi ekki að hafa áhyggjur af því, að við öflum okkur vinsælda af þessu máli, því að til þess að bæta upp fóðurvöntunina þarf 18–19 millj., svo að ég er alveg viss um, að við fáum frekar vanþakklæti en þakklæti, og hv. 4. þm. Reykv. fengi áreiðanlega að heyra það, ef hann kemur á fundi með okkur í sumar. Eins og hæstv. landbrh. hefur tekið fram, á að skipta þessu fé milli sveitarfélaganna, og á þeim svæðum, þar sem bændur fá ekki að slátra nema einn dag á hausti, var þeim sérstaklega nauðsynlegt að fá að vita í tíma, hverrar aðstoðar þeir máttu vænta, áður en þeir fóru að slátra. Ég veit, að þessi aðstoð verður til þess, að talsvert meira verður sett á og að búpeningnum fækkar ekki eins og annars hefði orðið; enn fremur að fólkið í þorpum og kaupstöðum á þessu svæði lendir ekki í algerum mjólkurskorti, sem ella hefði orðið, ef ekki hefði verið horfið að þessu ráði. Hins vegar veit ég það líka, að þrátt fyrir þessa aðstoð munu talsvert margir bændur neyðast til þess að fækka bústofninum og koma til með að þurfa að berjast mjög í bökkum til þess að hafa nóg handa sér og sínum af þeim skepnum, sem þeir halda eftir. Þá vil ég taka það fram, að hér er ekki um það að ræða út af fyrir sig, að vinna bænda á þessum svæðum hefur í sumar gefið þeim litið í aðra hönd og að lítið hefur heyjazt, heldur hitt, að afleiðingin hefði orðið, ef engin aðstoð hefði komið til, að stofninn, sem þeir eiga að lifa af - ekki aðeins í ár, heldur í framtíðinni, - hefði horfið og orðið að engu. Þetta er ekkert sambærilegt við það, þótt maður hafi lítið upp úr sér á sjónum á vertíð. Í því tilfelli gengur það út yfir líðandi ár og sjómaðurinn getur bætt sér tjónið upp á næstu vertíð. Hér er hins vegar um það að ræða að afla fóðurs handa skepnum, sem bóndinn á lífsafkomu sína undir á næstu árum, og þetta gerir það að verkum, að þessi aðstoð er að mínum dómi miklu réttlátari en annars konar aðstoð, sem ríkið hefur áður veitt og ég hef oft getað deilt um. Ég geri ráð fyrir því, að n. ræði þetta mál nánar, en vil taka fram, að hrepparnir hafa enn ekki fengið neitt af þessu fé, en búið er að tilkynna þeim, á hverju þeir eiga von, og þeir hafa gert sínar ráðstafanir innbyrðis um skiptingu á fénu milli hinna einstöku bænda, og eftir því hafa þeir svo getað gert sínar áætlanir um fóðurbæti eða hey handa því búfé, sem þeir setja á í vetur, og þar sem ég hef á hendi eftirlit með fóðurbirgðum og ásetningu í landinu, hef ég tvívegis lagt mjög ríka áherzlu á það við bændur að gæta þess vel að setja ekki óvarlega á og fækka heldur búfénu, ef hætta er á, að aðstoðin hrökkvi ekki. Í sambandi við það, sem hv. 4. þm. Reykv. var að tala um, get ég upplýst, að nokkrir hreppar, sem búnir eru að taka sínar ákvarðanir um skiptingu á fénu, hafa tekið aðstæður manna mjög til greina. Mér er kunnugt um, að bændur, sem hafa heyjað mjög lítið og þess vegna þurfa að fækka búfé verulega, hafa enga aðstoð fengið, af því að hreppsn. vissu, að fjárhagur þeirra var þannig, að þeir gátu sjálfir keypt fóðurbæti eða hey. Ég veit, að hreppsn. hafa sums staðar gætt þessa sjónarmiðs, og geri ráð fyrir, að svo sé alls staðar. Við Árni Eylands höfum reynt að skipta þessu fé milli hreppanna, eftir því sem okkur þótti réttlátast, þannig að við veitum þeim sveitarfélögum aðeins lán, þar sem við vissum að bændur eru sæmilega vel stæðir, en létum þau sveitarfélög fá tiltölulega meiri fjárframlög og minni lán, þar sem menn eru illa stæðir og berjast í bökkum. Við höfum hins vegar ekki getað komið inn á hvert heimili á þessum svæðum, en höfum talað við hvern einasta oddvita í Austur-Skaftafells-, Múla- og Þingeyjarsýslum nema tvo, sem gátu ekki komið á fund, en við þá töluðum við í síma. Enn fremur áttum víð tal við sýslumenn, kaupmenn, kaupfélagsstjóra og aðra oddamenn, sem ráð hafa í bæjarstjórnum, og loks höfum við haft samráð við búnaðarsamböndin á þessum svæðum. Við höfum því reynt að fá eins glöggar upplýsingar um þessi mál og kostur var á óg höfum keppt að því að leysa þetta starf af hendi eins samvizkusamlega og við gátum, og ég er viss um það, að það, sem ég fæ fyrir þetta hjá mínum kjósendum og Árni hjá sínum, verða ekki þakkir, heldur vanþakklæti fyrir að vera ekki nógu aðgangsfrekir við ríkisstj. um ríflegri aðstoð þeim til handa, enda er þeim bændum vissulega vorkunn, sem eru búnir að stríða við að heyja handa skepnunum, en standa svo uppi nær fóðurlausir og fá svo ekki aðstoð frá því opinbera nema kannske handa helmingnum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir þau svör, sem hann gaf við fsp. minni um það, eftir hvaða reglum þessari aðstoð væri úthlutað. Var svar hans á þá leið, að fénu væri úthlutað til hreppsn. á hverjum stað og að þær úthlutuðu því til íbúanna. En mér skildist, að hreppsn. hefðu engar reglur verið settar um það, hvernig þær skyldu haga sér eða að þeim bæri að taka tillit til efnahags manna. Nú hefur hv. 1. þm. N-M. upplýst, að honum sé kunnugt um, að hreppsn. hafi sums staðar úthlutað þessari aðstoð með tilliti til efnahags og ástæðna. En þar sem þetta er lagt á vald hlutaðeigandi hreppsn. án fyrirmæla frá ríkisstj., er það augljóst mál, að við úthlutun í hinum einstöku hreppsn. geta mjög mismunandi sjónarmið verið lögð til grundvallar, og tel ég þetta mjög óheppilegt. Ég álít, að betur færi á því, að hreppsn. væru gefin ákveðin fyrirmæli og reglur um úthlutunina. Það eru hörmulegar upplýsingar, sem hv. 1. þm. N-M. gefur hér í hv. d. Mér skilst, ef öllu rósamáli er sleppt, að hann sé að segja okkur, að hann hafi raunverulega lagt kjördæmi sitt í stórkostlega hættu með þessum störfum sínum fyrir norðan, og ég verð að segja það, að mér finnst það mistök hjá hæstv. landbrh. að hafa hagað þessu þannig, ef upplýsingar hv. 1. þm. N-M. eru réttar og ágizkanir hans á fullum rökum reistar, en það verð ég að draga í efa. Rg hygg, að það sé svo með Norðmýlinga eins og aðra, að þeir kjósi heldur að skerða bústofn sinn nokkuð og fá fjárstyrk fyrir heldur en að skera hann niður með öllu. Betri er hálfur skaði en allur, og vissulega er betra fyrir bændur á þessum svæðum að fá 41/2 millj. kr. styrk heldur en ef þeir hefðu alveg verið látnir afskiptalausir. Mér er því nær að halda, að hv. 1. þm. N-M. hafi frekar unnið sér fylgi í kjördæmi sínu með þessum störfum heldur en óvinsældir, en í hvoru tilfellinu sem er væri æskilegast, að þetta mál hefði engin áhrif, hvorki til að veikja né styrkja aðstöðu hans í kjördæminu. Þá fór hv. þm. út í samanburð á því, hver munur það væri fyrir bóndann að verða fyrir því að missa hey sín og sjómanninn og útgerðarmanninn hins vegar að verða fyrir aflabresti eitt sumar.

Ég minntist ekki á útgerðarmenn.

Hann sagði, að fyrir bóndann þýddi þetta ekki aðeins tap á einu sumri, heldur líka tekjutap og útrýmingu á bústofni næstu ár. Það er nokkuð til í þessu, en þó ekki nema hálfur sannleikur. Hv. þm. gengur út frá því, sem ekki er rétt, að sá búpeningur, sem skorinn er niður, sé verðlaus, en okkur, sem kaupum afurðir bóndans, finnst annað. Ef bóndinn fækkar bústofni sínum um helming, fær hann fyrir það peninga, sem hann getur notað til þess að endurnýja bústofn sinn á næsta ári, en hvað hinn manninn snertir, sem verður fyrir aflabresti, þá er ekki víst, að hann eigi neitt til þess að leggja til hliðar í bili til þess að búa sig undir næsta ár. Svipað má segja um síldveiðimanninn, að hann notar tekjur sínar til þess að búa í haginn fyrir sig í framtíðinni. Það, sem ég á fyrst og fremst við, er það, að þótt bóndinn fækki bústofni sínum, er ekki beinlínis um fjárhagslegt tap að ræða, heldur er honum breytt í önnur verðmæti, sem síðar eru handbær til þess að afla framleiðsluverðmæta. Hins vegar er það rétt, að slíkt getur dregið úr tekjumöguleikum næsta sumar. En þessi hugleiðing hv. þm. leiðir til þess, að enn meiri ástæða er til að undirstrika, að um leið og ég lýsi ánægju minni yfir því, hversu hæstv. ríkisstj. var viðbragðsfljót til rannsóknar á ástandinu í þessum héruðum, að ég verð að harma, að hún hefur ekki verið jafnathugul á ástandið í öðrum héruðum landsins, sem hafa a.m.k. fengið jafnmikið áfall, t.d. Siglufjörður og fleiri staðir á Vestur- og Norðurlandi.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Þetta frv. er ekki nýtt hér í hv. d. Það hefur verið flutt áður á nokkrum þ. sem brtt. við annað frv. um breyt. á vegal., sem þá kom fram. - Það, sem kom mér til þess að leggja frv. þetta fljótlega fram, var það, að ég vildi fá úr því skorið, hve mikið fylgi væri hér fyrir því að bæta nýjum þjóðvegum við þá, sem fyrir eru, og ef það reyndist svo, að hv. þm. væru því meðmæltir, þá væri frv. til breyt. á vegal. nógu snemma tilbúið til þess, að hv. fjvn. gæti athugað, hvort unnt væri að leggja fram eitthvert fé til þessara vega í sambandi við fjárlfrv. Hins vegar lægi ekki svo mikið á þessu frv., ef ekki ætti að koma þessum nýju vegum það fljótt áfram, að einmitt fjárveitingar þessa löggjafarþ. þyrfti að miða við þá, sem mest nauðsyn er fyrir að fá framlag til, ef samþ. verða. Ég ætla hér ekki að tala um einstaka liði frv. Það getur beðið til 2. umr., en ég vil aðeins geta þess, að mjög mikil þörf er fyrir þessa vegi í Dalasýslu, en fjármagn takmarkað, sem sýslusjóður hefur. Er því nauðsynlegt fyrir sýsluna að losna við eitthvað af hinum lengri vegum, svo framarlega sem hv. Alþ. telur ríkissjóð þess umkominn að bæta við vegakerfi sitt. Ég ætla ekki að fara með frekar fjárkröfur á hendur ríkinu, en vil gjarnan fá úr því skorið, áður en fjárl. verða samþ., hvað af þeim vegum, sem nú koma til umr., verða samþ. sem nýir þjóðvegir. - Ég tel sjálfsagt að þessu frv., sem sennilega á eftir að fá á sig langan hala, því að enn er það bara höfuðið og lítið meira, verði vísað til hv. samgmn. og bíði þar eitthvað, ef einhverju verður bætt við það.



Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt, að þingmönnum komi þetta úrræði í hug, því að ríkisstj. var með það á prjónunum lengi framan af. Ekki vegna þess, að bjargráðasjóður hafi svipað fjármagn til umráða og til þarf. Þess vegna hefði orðið að láta féð í bjargráðasjóð og lána það út f.h. ríkissjóðs. En það er ekki auðvelt að hafa þetta fyrirkomulag og raunar útilokað, vegna þess að lagðar eru fram skýrslur um fóðurbirgðavöntunina í hverjum hrepp, og þessir menn gera svo till. um, hvað hver hreppur eigi að fá í óafturkræfu framlagi. Ef átti að koma í veg fyrir niðurskurð, þurftu bændur að vita um það. Ríkisstj. hafði aðeins 2–3 daga til að ákveða, hve mikið skyldi veitt, og bar það svo bráðan að, að hún sendi símskeyti til allra oddvita um það að hafa tilbúinn fund í hreppunum næsta dag og segja til um, hverju skyldi slátrað. Þessi lánaákvörðun, sem varð að taka innan þriggja daga, gerði það ókleift að veita lánin svona, því að þá þyrfti að kalla á stjórn bjargráðasjóðs og segja henni að veita lánin eftir þessari reglugerð. Við ætluðum að gera þetta fram á síðustu stund, en sáum, að það var ekki hægt. En viðvíkjandi því, að ráðh. hafi með þetta að gera, þá er það ekki rétt. Í fyrsta lagi er hið óafturkræfa framlag veitt til hvers hrepps eftir tillögum nefndarinnar. Síðan er það hreppsn., sem ákveður, hvernig lánunum er skipt. Er enginn efi á því, að hver hreppsn. geri það eins samvizkusamlega og henni er unnt. Viðkvæmni manna fyrir slíkum málum má sjá af því, að tveir sjálfstæðisþingmenn sögðu, er ég bað þá um hey í harðindunum 1949: „Við seljum ekki heyið nema fyrir það, sem það var í haust.“ Tel ég, að ómögulegt sé að hafa réttlátari hátt á úthlutuninni. En til þess að bændur fengju að vita um þessa hjálp, svo að þeir gætu hagað slátrun sinni eftir henni, varð ég að framkvæma þetta samstundis.