Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það liggur fyrir að starfsáætlun þingsins er komin nokkuð að fótum fram. Við erum komin hér á aðra viku eftir að starfsáætlun ætti að vera lokið. Samningar hafa ekki tekist um þinglok. Þrír ráðherrar hafa tilkynnt sig undir liðnum um óundirbúnar fyrirspurnir og þegar við erum að undirbúa fyrirspurnatímann kemur í ljós að það eru bara tveir til svara. Við fáum tilkynningu um það með nokkurra mínútna fyrirvara að hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson verði ekki við fyrirspurnatímann. Ég held að þetta sé allt saman til marks um að ríkisstjórnin líti svo á að þingið sé ekki í fyrsta sæti og kannski undirstrikar þetta líka að það er kominn tími til þess að fara að semja hér og ljúka þingstörfum.

Forseta var ekki ljóst fyrr en rétt í þessu að einungis yrðu tveir hæstv. ráðherrar viðstaddir, telur þetta óheppilegt, en ekki var hægt að bregðast við með svo litlum fyrirvara.

Herra forseti. Ég held að það sé einsýnt að hæstv. ráðherrar eru orðnir mjög lúnir eftir veturinn og eru kannski komnir í andlegt sumarfrí úr því að einungis tveir þeirra treysta sér til að mæta í dag í óundirbúnar fyrirspurnir. Hér hafa ekki verið sérstakar umræður um alllangt skeið eða síðan starfsáætlun var tekin úr sambandi. Hér eru ekki undirbúnir fyrirspurnatímar þannig að það er alveg ljóst að hæstv. ráðherrar eru orðnir mjög þreyttir á að mæta í þingið, það tekur greinilega mikið á. Það væri því óskandi að þeir sýndu ákveðið frumkvæði í því að reyna að ná samningum og viðræðum um það hvernig við ætlum að ljúka þingstörfum úr því að þetta álag er orðið þeim nánast ofviða. Ég lýsi því ákveðnum áhyggjum af heilsufari ráðherra, fyrir utan auðvitað hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem er ávallt til svara í óundirbúnum fyrirspurnatíma, svo það sé nú sagt. Ég lýsi yfir ákveðnum áhyggjum af þreytu hæstv. ráðherra og ég held að þeir ættu að nýta þá fáu dropa sem þeir eiga eftir á tankinum til að leggja eitthvað fram til að komast að samkomulagi um að ljúka þingstörfum, ég held að þeim dropum væri vel varið.

Virðulegi forseti. Við erum að keyra eitthvert prógramm hérna sem enginn veit nákvæmlega hvað er og það er heilmikið af verkefnum sem nefndirnar hafa á sinni könnu og þeim er skammtaður klukkutími hér og klukkutími þar sem er engan veginn nægjanlegt og er gestum heldur ekki boðlegt þegar menn þurfa að hlaupa út af miðjum fundum eins og gerðist í morgun. Mig langar þess vegna að benda á að það er tvennt í þessari stöðu. Það er annaðhvort að semja um þinglok, það hefur ekki gengið núna í tólf daga frá því starfsáætlun rann út, eða að setja nýja starfsáætlun og menn fari að vinna almennilega eftir einhverju plani. Ég held að annað hvort þurfi að gerast í dag. Ég hvet forseta til að fara að setja niður fundatöflu, setja niður nýja starfsáætlun þannig að við getum farið að vinna eins og fólk ef við eigum að vera hér áfram, vegna þess að áframhald af því sama gengur ekki og er ekki nokkrum boðlegt.

Virðulegur forseti. Þetta er auðvitað með ólíkindum og verður að gera athugasemdir og mótmæla því að þessum dagskrárlið sé breytt með nokkurra sekúndna fyrirvara. Þingmenn sem eru að koma í salinn og ætla að bera upp ákveðnar fyrirspurnir til ákveðinna ráðherra komast að því að þeir verða ekki viðstaddir. Það hljóta að vera einhverjar skýringar sem ríkisstjórnin hefur á þessari framkomu við þingmenn. Ég óska eftir þeim. Það er algert lágmark að menn útskýri hvernig það geti borið til að menn forfallist með svo skömmum tíma í þennan dagskrárlið. Ég óska eftir því að skýringum frá ríkisstjórninni verði komið til þingmanna. Þetta er óásættanlegt.

Forseti. Þetta er að sjálfsögðu vanvirða við þingið eins og hefur verið raunin hér í allan vetur og núna á þessu sumarþingi. Mér finnst ekki boðlegt að við séum með neitt annað á dagskrá þingsins nema það mál sem er á dagskrá á eftir. Mér finnst ekki boðlegt að settir séu á nefndafundir og þeim er úthlutaður allt of skammur tími. Við höfum ekki fengið neinar sérstakar umræður í langan tíma. Hér eru mjög alvarleg verkföll. Ég mundi mjög gjarnan vilja ræða við heilbrigðisráðherra um það ítarlega. Það er neyðarástand á leigumarkaði og ég mundi gjarnan vilja eiga ítarlega umræður um það hvernig á að bregðast við því, vegna þess að ekki verður brugðist við því með þeim frumvörpum sem hér hafa verið lögð fram. Við náum ekki að vera með eðlilegt þinghald á sama tíma og við erum í þinghúsinu. Mér finnst það ekki eðlilegt, forseti, og ég óska eftir því að öllu öðru verði rutt af 

Herra forseti. Þetta vinnuumhverfi hér er að verða ansi undarlegt og eftir að starfsáætlun rann út hafa lausatökin orðið algjör. Nefndatafla er komin í gang að einhverju leyti en einungis gefinn kannski klukkutími fyrir nefndirnar til að starfa og á þeim tíma þarf að fara yfir alls konar mál því að enginn veit hvað er í forgangi og hvað það er sem ríður á að klára. Svo tekur við dagskrá þingfundar þar sem enginn veit að kvöldi hvenær þingfundurinn á að byrja. Svo bætist það við að ráðherrarnir hafa greinilega einhverju öðru að sinna en að vera hér til þess að svara spurningum þingmanna. Flestir ráðherrarnir, fyrirgefðu, hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir, eru að gera eitthvað annað. Við verðum þess vegna annaðhvort að semja um þinglokin eða, og ég vil þar taka undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, setja aftur einhverja töflu í gang með alvöruskipulagi.

Virðulegi forseti. Ég held að það hljóti að vera kominn tími á starfsáætlun. Kannski hafa flestir hæstv. ráðherrar verið búnir að gera einhver plön og þess vegna eru þeir ekki til svara í dag. Það er kannski búið að bóka vel fram í tímann, eðlilega, og það er kannski akkúrat það sem við þingmenn höfum verið að gera líka. Það er alveg ljóst að hér þarf að koma fram ný starfsáætlun ef ætlunin er að halda áfram þingi, sem er allt í lagi en þá er gott að ramminn sé utan um það. Ég vil hins vegar gera athugasemd við það að hæstv. forsætisráðherra, verkstjóri ríkisstjórnarinnar, víkur úr sal þegar málið snýst um það að verið er að beina gagnrýni gegn honum, m.a. hans verkstjórn og því að ráðherrar hans séu ekki hér til svara. Það er lágmarkskurteisi að hann hlusti á þegar þingmenn kvarta yfir þessari fundarstjórn því að það er ekki heldur samtal, virðist vera, og það er óvirðing í því fólgin, milli ríkisstjórnarinnar og forseta þingsins 

Herra forseti. Þetta er sannarlega sérstök staða sem við erum í í þinginu. Ég er viss um að forseti veltir því fyrir sér eins og sú sem hér stendur hvaða skilaboð það eru sem framkvæmdarvaldið sendir okkur hv. þingmönnum með því að mæta ekki í óundirbúnar fyrirspurnir fyrr en seint og um síðir og þá kemur forsætisráðherra of seint og utanríkisráðherra mætir ekki. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra var mætt hér á réttum tíma, eins og sjálfsagt er. Það vekur líka athygli að um leið og þingmenn fara að kvarta undan þessu, eðlilega, stekkur hæstv. forsætisráðherra úr salnum. Ég bið hæstv. forseta að fara yfir það með hæstv. forsætisráðherra af hverju hann lætur svona við þingið, þessa elstu 

Virðulegi forseti. Í tólf daga eða svo hefur þessu þingi verið stýrt eftir hentugleika ráðherranna. Ég ætla að leggja til að hæstv. forseti taki stjórn þingsins í sínar hendur að nýju, setji okkur starfsáætlun, setji niður fundatöflu þannig að við sem hér erum og nennum þó að mæta hingað og eiga samtal um þau brýnu mál sem liggja fyrir getum að minnsta kosti skipulagt okkar tíma. Við höfum ekki sama svigrúm til þess og ráðherrarnir til að koma hér og fara eins og við viljum. Ég legg þetta því til. Við höfum öll hér skuldbindingar gagnvart fjölskyldum okkar í sumar. Við höfum gert loforð gagnvart börnum, gagnvart mökum um það með hvaða hætti sumrinu verði háttað. Ég fer því fram á það að hér verði sett einhvers konar starfsáætlun þannig að við getum þá að minnsta kosti endurskipulagt þann tíma sem við höfum lofað fjölskyldum okkar, við getum þá að minnsta kosti gert einhverjar breytingar á honum vitandi hvað fram undan er.

Forseti. Það er miður að upplifun okkar þingmanna sé sú að þinginu sé stjórnað af hæstv. forsætisráðherra. Það er miður að við séum ekki komin lengra en svo að ekki liggi fyrir einhver rammi utan um það hvenær við ljúkum þingstörfum. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur að við eigum að sjálfsögðu, þótt við séum þingmenn, fjölskyldur og það er til háborinnar skammar að maður geti ekki einu sinni útskýrt fyrir börnum sínum um það bil hvenær við getum eytt tíma með þeim. Ég þarf að segja við mín börn: Ég hef ekki hugmynd um hvenær þetta er búið, við þurfum að kansellera öllu í sumar. Það er það sem ég þarf að segja. Er þetta boðlegt, forseti? Nei. Og er það boðlegt að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hæstv. forsætisráðherra, 

Forseti. Það væri mun skýrara að horfast þá bara í augu við veruleikann eins og hann er og við mundum þá taka til við starfsáætlun, setja hérna upp starfsáætlun og fólk gerir þá ráðstafanir miðað við það. Hér eru allnokkrar beiðnir um sérstakar umræður inniliggjandi sem ég legg til að virðulegur forseti taki til kostanna og byrji á morgun með fyrstu sérstöku umræðuna. Hér eru nokkrar góðar frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði: Fyrirhugaðar skattbreytingar og jöfnuður í samfélaginu frá Steingrími J. Sigfússyni síðan 19. janúar, Starfsmannamál Samgöngustofu frá Ögmundi Jónassyni síðan 8. apríl, Sameiginleg yfirlýsing utanríkisráðherra Norðurlandanna um samstarf á sviði hernaðarmála frá Steinunni Þóru Árnadóttur til utanríkisráðherra frá því í apríl. Hér eru beiðnir frá Samfylkingunni um verðtryggingu, lánasjóðinn, frá Bjartri framtíð um tjáningarfrelsið, um menningu á landsbyggðinni, um Alþingi, þingstörfin og hugmyndir um breytingar á þingsköpum, frá Pírötum um samantekt á skipulagi lögreglu við mótmælin 2008–2011. Allt eru þetta brýn umræðuefni og ef það þarf til að ráðherrar ríkisstjórnarinnar komi hingað og eigi orðastað við okkur þingmenn legg ég til að 

Virðulegi forseti. Það er leitt að hæstv. forsætisráðherra virðist búinn að missa tök á tímaskyninu eða klukkunni og lætur Alþingi Íslendinga frestast um korter af því að honum þóknast að vera einhvers staðar annars staðar. Honum þóknast hins vegar ekki að sitja hér í salnum með okkur þegar hann er kominn.  En mig langar til að bæta við þennan lista um sérstakar umræður sem hv. þingflokksformaður Vinstri grænna nefndi og ég vildi gjarnan hafa hér sérstaka umræðu um hvað hæstv. menntamálaráðherra ætlast fyrir um tónlistarskóla í landinu. Þar er eitthvað dularfullt á seyði eins og reyndar í öllum embættisfærslum þess ágæta manns.

Virðulegur forseti. Það sem við erum að kvarta yfir er þessi ófyrirsjáanleiki. Það er svo erfitt að vinna þegar maður veit ekki hvort maður á að vera að setja sig almennilega inn í eitthvert frumvarp sem við vitum ekki einu sinni hvort verður tekið á dagskrá. Það stendur ekkert á okkur að vinna hér í sumar með lögbundnu sumarleyfi en það er óneitanlega svolítið krúttilegt þegar þingmenn meiri hlutans lýsa því ítrekað yfir að þeir séu nú kjörnir fulltrúar og geti unnið hér í sumar en svo eru þeir farnir, margir hverjir. Ráðherrarnir virðast ekki einu sinni geta verið hérna. Ég tek undir það sem hefur verið sagt, ég mundi gjarnan vilja fá mína sérstöku umræðu á dagskrá og tvær skriflegar fyrirspurnir til munnlegs svars sem mér finnst mjög mikilvægar. Ég kalla eftir því að þetta verði sett á dagskrá, þá fáum við kannski ráðherrana hingað í salinn.

Virðulegur forseti. Ég var við skólaslit barna minna í Melaskóla í gær, hvort á sínum tímanum og fékk þess vegna að hlusta tvisvar sinnum á sömu ræðuna hjá skólastjóranum sem batnaði bara í flutningi, en talað var dálítið mikið um kurteisi. Það er nefnilega þannig með kurteisina að hún kostar afskaplega lítið en gefur gríðarlega mikið af sér. Það að koma fram hvert við annað af virðingu og kurteisi mundi bæta alveg gríðarlega mikið andrúmsloftið í þinginu. Bara það að vera tilbúinn að hlusta hvert á annað, það er nú ekki beðið um mikið, mundi skila miklu. Ég beini því til hæstv. forsætisráðherra að hann íhugi þetta. Hann þarf ekki einu sinni að blanda sér í umræðuna heldur aðeins sýna þá lágmarkskurteisi að hlusta á það sem menn hafa að segja hér. Virðulegur forseti. Þetta var nákvæmlega það sem við sögðum þegar ramminn var settur á dagskrá og í þeirri orrahríð sem hefur verið hér undanfarið. Það er ekki gott fyrir okkur 

Herra forseti. Ef hæstv. forsætisráðherra er ekki hæfur eða vill ekki sýna þá forustu sem hann á að sýna sem forsætisráðherra og leggja upp hvaða mál það eru sem hann telur að hann og ríkisstjórn hans vilji klára að ganga frá á þessu þingi sem, eins og margoft hefur verið bent á, er nú þegar komið eina 12–13 daga fram yfir starfsáætlun, og vill ekki ganga til viðræðna við stjórnarandstöðuna um hvernig eigi að ljúka málum hérna, þá er ekki hægt að gera annað en að fara þess á leit við hæstv. forseta þingsins að hann setji starfsáætlun aftur í gang og við förum að vinna eðlilega á þessu þingi, þar með talið að vera með fyrirspurnatíma þar sem liggja fyrir skriflegar fyrirspurnir til munnlegs svars sem og sérstakar umræður. Ef við eigum að vera hérna að vinna í sumar, gott og vel, 

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um svo unnt sé að ljúka umræðu um þau mál sem á dagskrá eru.

Til svara eru: Forsætisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í málefni stjórnarskrárinnar og stjórnarskrárbreytinga. Nú hefur verið starfandi stjórnarskrárnefnd frá byrjun þessa kjörtímabils með fulltrúum allra flokka sem hefur unnið að tillögum um auðlindaákvæði í stjórnarskrá, um rétt almennings til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin málefni, um ákvæði umhverfisréttar og um framsal valdheimilda og er það í takt við það erindisbréf sem við fengum frá hæstv. forsætisráðherra á sínum tíma. Nefndin hyggst svo halda áfram sinni vinnu við önnur málefni. En nú ber það til að nefndin stefnir að því að ljúka þessum tillögum þannig að þær geti orðið tilbúnar til framlagningar hér næsta haust. Hæstv. fjármálaráðherra skrifaði grein á dögunum þar sem hann viðraði þá skoðun að hann teldi æskilegt, ef sátt næðist um slíkar tillögur, að þjóðaratkvæðagreiðsla gæti farið fram um þær samhliða forsetakosningum sem væntanlega verða haldnar sumarið 2016, og er það í takt við bráðabirgðabreytingarákvæði sem er í stjórnarskrá til ársins 2017 og var samþykkt hér að tillögu minni og hv. þingmanna Árna Páls Árnasonar og Guðmundar Steingrímssonar. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi sömu væntingar og hæstv. fjármálaráðherra um að þessi atkvæðagreiðsla geti farið fram og við getum þá hugsanlega náð fram þeim breytingum sem stefnt var að. Og hvernig hann sjái líka fyrir sér framhald þessarar vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar, hvort hann eigi jafnvel von á því eða hvort hann hafi væntingar til þess að nefndin muni leggja til frekari breytingar fyrir lok kjörtímabilsins og hvort ekki sé ástæða til þess, að mati hæstv. ráðherra, að breyta þessu breytingarákvæði með varanlegum hætti, því að það er auðvitað eingöngu inni núna á þessu kjörtímabili, að þjóðin sem sagt samþykki breytingar en ekki tvö þing.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta spurningu hvað varðar væntingar mínar til þjóðaratkvæðagreiðslu um afrakstur eða hluta af afrakstri í vinnu þessarar nefndar, þá held ég að ég hafi nefnt það nokkrum sinnum opinberlega að ég teldi heppilegt ef menn næðu það langt í vinnunni og næðu það vel saman að hægt yrði að greiða atkvæði um þetta samhliða forsetakosningum, svoleiðis að ég hef enn væntingar til þess að það eigi að geta gengið eftir. Jafnframt hef ég gert ráð fyrir að nefndin gæti unnið áfram að frekari breytingum eða tillögum um breytingar. Varðandi síðustu spurninguna um varanleika þessa sérstaka ákvæðis var það náttúrlega sett þarna inn til þess að menn gætu lokið þeirri vinnu sem nú klárast hugsanlega fyrir forsetakosningar. Það er því ekki sjálfgefið að ástæða verði til þess að framlengja það ákvæði ef það er búið að gegna sínu hlutverki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og það er ánægjulegt ef nægjanleg sátt tekst um þessi fjögur ákvæði þannig að unnt verði að virkja þetta breytingarákvæði. Ég held hins vegar að það sé allrar athygli virði að við endurskoðum það til frambúðar hvernig við breytum stjórnarskrá, þ.e. ef þetta tekst gæti það líka verið vísbending um að breyta þurfi því ákvæði til frambúðar, því að hér hafa breytingar einmitt oft steytt á skeri vegna breytinganna eins og þær eru núna skilgreindar í stjórnarskrá, þ.e. að það þurfi tvö þing til. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra enn fremur hvort við megum eiga von á því - nú hefur annað af sætum Framsóknarflokksins í þessari nefnd staðið autt alllangan tíma eftir að annar fulltrúi flokksins sagði af sér setu í nefndinni, þar höfum við að vísu haft feikilega góðan fulltrúa Framsóknarflokksins, fyrrverandi hæstv. ráðherra og þingmann, Jón Kristjánsson. En mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Fyrst smá viðbót varðandi breytingar á stjórnarskrá, ég hef gert ráð fyrir að það yrði eitt af því sem nefndin skoðaði, enda fer hún yfir stjórnarskrána í heild, að hún mundi þá líka skoða hvernig menn stæðu að breytingum á stjórnarskrá til framtíðar. Hvað varðar annan fulltrúa Framsóknarflokksins þá á ég von á því að hann bætist í hópinn fljótlega. Við höfðum haft væntingar um tiltekinn aðila sem varð svo frá að hverfa vegna annarra verkefna, en það líður varla á löngu áður en við finnum einhvern annan góðan.

Virðulegi forseti. Í Fréttablaðinu í dag er verið að fjalla um afleiðingar af þeim málum sem ríkisstjórnin kynnti á mánudaginn. Það er alveg klárt að mikið af eignum mun skipta um hendur í framhaldi af þessum aðgerðum og í Fréttablaðinu er fjallað um að sett hafi verið skilyrði um erlent eignarhald til fimm ára. Þar lítur út fyrir að ríkisstjórnin hafi undirgengist það að Íslandsbanki verði ekki í eigu innlendra aðila a.m.k. næstu fimm árin. Það kemur fram í þessari frétt að bréf hafi komið á mánudaginn rétt áður en blaðamannafundurinn var haldinn þar sem þessi krafa er gerð af hálfu kröfuhafanna sjálfra. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í þetta vegna þess að það hefur komið fram af hálfu formanns efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, að hann telji það ekki samrýmast hugmyndum um efnahagslegan stöðugleika að selja bankann úr landi. Þá hefur það líka komið fram í umræðunni um þessi mál á undanförnum árum að það að selja banka á tiltölulega lágu verði til erlendra aðila sem horfa meira til skamms tíma og vilja hugsanlega miklar arðgreiðslur í framhaldi leysi ekki vandann sem slíkan heldur fresti honum eingöngu. Í sjálfu sér hef ég ekkert á móti erlendri fjárfestingu því að hún getur undir ýmsum kringumstæðum verið jákvæð. Hins vegar fara ákveðnar bjöllur að hringja þegar menn eru farnir að setja skilyrði um að eignarhaldið sé erlent til a.m.k. einhvers ákveðins tíma. Mig langar að biðja hæstv. forsætisráðherra um að skýra þetta fyrir okkur. Hvað felst í þessum skilyrðum? Hafa menn fallist á þessi skilyrði? Hvað þýðir 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að skýra þetta mál. Með stöðugleikaskilyrðunum svokölluðu er ekki verið að veita kröfuhöfum eða slitabúunum neitt tækifæri til þess að setja skilyrði sjálf. Þau geta viðrað hugmyndir, en það breytir í engu því að ef þau ætla að klára nauðasamninga og ljúka málum sínum með þeim hætti verða þau að uppfylla öll stöðugleikaskilyrði stjórnvalda og þau eru óumsemjanleg. Með öðrum orðum, ef þeir fullnægja ekki öllum stöðugleikaskilyrðunum á þann hátt sem lýst er, þá nægir það ekki til þess að þeir fái samþykktan nauðasamning og þá fara þeir einfaldlega gegnum skattlagningaraðferðina. Þeir geta velt upp einhverjum hugmyndum, en það kemur alltaf til þess að fjármálaráðherra og Seðlabankinn taki afstöðu til þess, en eingöngu ef það er viðbót við það að uppfylla stöðugleikaskilyrðin. Hvað varðar bankana, nýju bankana og stöðugleikaskilyrðin þá felast þau fyrst og fremst í því að hugsanleg verðmætisaukning þessara fyrirtækja þegar þau verða seld, sama hvert þau verða seld, og verði þau seld fyrir meiri pening en þau eru bókfærð á núna, þá mun ríkið fá milli 50 og 75% af þeim hagnaði, af þeirri virðisaukningu. Það er það sem þessir aðilar þurfa að uppfylla og vangaveltur þeirra um hvers lenskir eigendur bankanna verði eftir hversu langan tíma breyta engu þar um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þessi svör. Mig langar engu að síður að spyrja hann hvert álit hans sé á þessu. Nú hefur formaður efnahags- og viðskiptanefndar sagt að hann telji það ekki þjóna hagsmunum okkar Íslendinga ef þessir bankar verða í eigu erlendra aðila þegar þessu öllu saman er lokið, þegar hringekjan hefur farið af stað. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra um afstöðu hans gagnvart því. Menn hafa líka haldið því fram að verði bankar seldir á lágu verði til erlendra aðila þá séu menn ekki að leysa vandann heldur séu þeir eingöngu að fresta honum og færa hann til. Mig langar að biðja hæstv. forsætisráðherra að vera kannski aðeins skýrari í sambandi við það hvernig menn geti girt fyrir það. Það er algjörlega ljóst að ef menn ætla að koma inn til skamms tíma, og ég held að við séum öll sammála um að fimm ár séu frekar skammur tími í bankarekstri, þá hljóti menn að ætla að fá eitthvað út úr því, þ.e. annaðhvort í formi arðgreiðslna eða þeir telja að 

Virðulegur forseti. Um áratugaskeið, í a.m.k. tuttugu, þrjátíu ár, hefur verið leitast við með hléum að fá erlenda aðila til þess að koma inn á íslenskan bankamarkað, fjármálamarkað. Það hefði ýmsa kosti í för með sér ef sá aðili ætlaði að standa í bankarekstri í samkeppni við aðra banka. Hins vegar er ég sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni um að það er ekki sama um hvaða aðila væri að ræða. Það væri til dæmis ekki gott að íslensk bankarnir kæmust í eigu einhverra fjárfestingarsjóða sem ætluðu sér ekkert að standa í rekstri banka, heldur eingöngu að reyna að ná sem mestu héðan út á sem skemmstum tíma. Það væri óásættanlegt fyrirkomulag.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra en ég sé að hún getur allt eins og jafnvel betur átt við hæstv. forsætisráðherra. Ég velti fyrir mér kaupum á vistvænum bílum á vegum ríkisins og var með skriflega fyrirspurn til umhverfisráðherra um vistvæn ökutæki. Það kemur í ljós að á einhverjum tímapunkti voru sett metnaðarfull áform, árið 2007 var markmiðið að í lok 2008 yrðu 10% bifreiða í eigu ríkisins knúin vistvænum orkugjöfum, 20% í lok ársins 2010 og 35% í lok árs 2012. Þetta hefur náttúrlega engan veginn gengið eftir. Í svarinu við fyrirspurn minni segir meðal annars að vistvænar bifreiðar séu enn sem komið er dýrari en hefðbundnar bensín- og dísilbifreiðar, en það er auðvitað þannig að ef við ætlum að ná einhverjum árangri í loftslagsmálum þá getum við ekki bara horft á kostnaðinn og mér finnst að ráðherrar eigi að ganga á undan með góðu fordæmi. Þegar kemur að þessum málaflokki verða allir að líta í eigin barm. Ef stjórnvöld eru með einhverja stefnu þá verða þau að ganga á undan og, eins og menn segja, virðulegi forseti, „put your money where your mouth is“. Þess vegna er merkilegt að sjá að ráðherrabifreiðar eru t.d. Land Rover-jeppar og Land Crusier-jeppar og þar fram eftir götunum. Einhvers staðar sá ég að hæstv. forsætisráðherra hefði hug á að kaupa sér nýja bifreið og þá var nú tekið eitthvert dæmi af þeirri bifreið, sem gætu verið sögusagnir, en ég treysti því að hæstv. forsætisráðherra og ráðuneyti hans kaupi rafbíl þegar farið verður í kaup á nýjum bifreiðum. Ég hef áhuga á að heyra hver afstaða hæstv. forsætisráðherra er til þessa málaflokks.

Virðulegur forseti. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að stjórnvöld ættu að halda áfram eins og þau hafa verið að gera að undanförnu, undanfarin ár, að stuðla að fjölgun vistvænna bíla á Íslandi með jákvæðum hvötum. Það er sérstaklega ánægjulegt að sjá hversu hröð og góð þróun hefur átt sér stað hvað varðar rafbílana, reyndar á öðrum sviðum líka, en rafbílum hefur fjölgað töluvert á skömmum tíma þótt við vildum auðvitað sjá enn þá meiri hraða í fjölgun. En allt bendir til þess að sú fjölgun muni halda áfram enda eru þessir bílar smátt og smátt að verða bæði hagkvæmari, áreiðanlegri og ódýrari og verða því mjög samkeppnishæfir við bensín- og dísilbíla. Hvað varðar spurningu um fordæmi ríkisins þá tel ég æskilegt að ríkið leitist við að sýna gott fordæmi. Það gilda þó ákveðnar reglur sem bílar þurfa að uppfylla eftir því hvaða hlutverki þeir gegna. Meðal annars gilda tilteknar reglur um ráðherrabíla, en það er ekki útilokað að það séu að koma á markaðinn rafbílar sem uppfylli þær reglur. Ég held reyndar að það hafi verið til skoðunar sérstaklega. Það er ekki rétt að ég sé að fara að kaupa mér nýjan bíl, virðulegur forseti, það verður einhver bið á því, en hins vegar er hugsanlegt að einhver endurnýjun verði á ráðherrabílum áfram, enda þeir orðnir gamlir og sumir úr sér gengnir. Þá væri æskilegt að menn skoðuðu möguleikann á rafbílum og eins og ég segi, virðulegi forseti, held ég að ég fari rétt með að menn hafi einmitt verið að gera það.

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég hefði gjarnan viljað fá afdráttarlausara svar. Við erum að horfa fram á það núna að það er eiginlega að verða of seint að bregðast við. Í skýrslu sem Sameinuðu þjóðirnar gáfu út í fyrra um loftslagsmál er beinlínis sagt að við stefnum hratt að því að valda óbætanlegum skaða á loftslaginu ef ekki verður strax dregið úr losun koltvísýrings út í andrúmsloftið. Vandamálið sem við búum við í vestrænum heimi er auðvitað að allir eru að bíða eftir að einhver annar geri eitthvað. Við viljum helst ekki breyta okkar lífsstíl og keyra um á kannski aðeins minni bílum. Reyndar eru til mjög flottir rafjeppar og tvinnbílar sem ég held að mundu fara ráðherrum ágætlega, þannig að það ætti ekki að vera vandamálið. Mér finnst áhyggjuefni að tveir nýir bílar sem hafa verið keyptir séu ekki umhverfisvænir. Ég kalla eftir því að stjórnvöld gangi á undan með góðu fordæmi og móti skýrari stefnu og fylgi stefnunni.

Virðulegur forseti. Ég þakka ágætishvatningu. Ísland er eins og menn þekkja líklega umhverfisvænsta land í heimi, a.m.k. þegar litið er til hvernig orkan er framleidd. Það eru fyrst og fremst bílarnir, skipin og flugvélarnar, samgöngutækin, sem nota enn þá gamla orkugjafa ef svo má segja, olíu og bensín. Þar af leiðandi er mjög æskilegt ef okkur tekst að draga þar verulega úr og bæta þar með enn frekar stöðu okkar í heiminum sem umhverfisvænt land. Allri hvatningu í þá veru er vel tekið, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef nú spurt að þessu áður, en þá er bara að halda áfram ef ekkert gerist. Mig langar til að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvað líði framlagningu frumvarps til endurskoðunar á lögum nr. 9/2014. Það átti að endurskoða þessi lög fyrir áramót. Nú erum við að koma að þinglokum og ekki bólar á neinu frumvarpi um að lögin verði endurskoðuð. Það er alveg ljóst að þessi lög hafa ekki gagnast þeim sem þau áttu að gagnast, þ.e. einstaklingum sem eiga ekki annan kost í skuldavanda sínum og erfiðleikum en að fara í gjaldþrot. Ríkið ætlaði að styðja þetta fólk með því að greiða 250 þús. kr. sem kostar að fara í gjaldþrot, þ.e. tryggingin sem þarf að leggja fram. Við samþykktum hérna lög sem áttu að auðvelda fólki þetta. Það var alveg ljóst af tölum sem við fengum á síðasta ári að lögin gagnast ekki vegna þess að 51% var hafnað. Það er ljóst að það þarf að endurskoða lögin. Mig langar til að spyrja ráðherrann hvað því líði. Síðan átti ráðherrann að setja reglugerð um þetta mál og hún er ekki enn þá komin fram. Allt gerðist þetta í janúarlok 2014. Mig langar til að spyrja ráðherrann: Hvað líður því að gera það sem gera á í þessum málum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir áhuga hennar á þessu máli og líka eftirfylgnina. Það er rétt sem þingmaðurinn bendir á að það hafa verið ákveðin vonbrigði hversu hátt synjunarhlutfallið hefur verið á grundvelli þessara laga. Við lögðum til ákveðin skilyrði varðandi gjaldþrotaskipti og gerðar voru breytingar á því í meðferð þingsins til samræmis við þau viðmið sem eru í lögum um greiðsluaðlögun. Ég hef því í hyggju - og það mun koma núna á næstu þingmálaskrá - að koma með frumvarp og hef kynnt það fyrir ríkisstjórn, um breytingar á skilyrðum sem varða bæði greiðsluaðlögun og gjaldþrotaskipti. Ég veit að umboðsmaður skuldara hefur líka verið að fara yfir þá úrskurði sem hafa komið frá úrskurðarnefnd greiðsluðalögunarmála og tekið upp einstök mál sem varða synjanir þannig að vonandi mun það leysa úr einhverjum málum. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að gera breytingar. Síðan er það að sjálfsögðu þingsins að taka afstöðu til þess hvort þingmenn séu sammála þeim breytingum sem við munum leggja til. Ég hef í hyggju að koma fram með þetta frumvarp strax á haustmánuðum. Það skýrir líka af hverju við höfum ekki sett þessa reglugerð. Síðan vil ég bæta við að til þess að koma frekar til móts við skuldara - og enn á ný þakka ég fyrir hvatninguna frá hv. þingmanni hvað það varðar - hef ég undirritað reglugerð sem heimilar stjórn Íbúðalánasjóðs að afskrifa það sem stendur umfram virði eignar á þremur árum í staðinn fyrir fimm árum. Ég vona að fólk sem er í þeirri stöðu að vera enn með einhverja kröfu á sér skoði þann möguleika að óska eftir því að sjóðurinn felli niður kröfuna. Svo vil ég líka benda á að í nýju frumvarpi um húsnæðisbætur er sérstaklega komið til móts við þá sem búa í eignum sínum eftir að hafa misst þær á nauðungarsölu þannig að það fólk mun líka eiga rétt á húsnæðisbótum þegar það kemur til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Það er alveg óþarfi að þakka mér sérstakan áhuga á þessu máli. Ég hef áhuga á þessu og ýmsu fleiru. Ég legg áherslu á það og hef gert að þeim verkum sé lokið sem á að vera lokið og mér finnst lélegt að ráðherrann komi og segi að þetta mál verði á næstu þingmálaskrá. Það þýðir að það verður á þingmálaskrá sem verður lögð fram haustið 2015. Það stendur í þessum lögum að það eigi að endurskoða lögin fyrir árslok 2014. Það er einmitt út af þessum skilyrðum og því sem var sett inn í lögin sem við lögðum mikla áherslu á að lögin yrðu endurskoðuð. Ég lýsi ekki neinum vonbrigðum yfir þessu því að ég átti svo sem ekkert von á því að staðið yrði vel að þessum málum. Þetta er 

Virðulegi forseti. Ég vil samt líta svo á að hv. þingmaður sé einmitt að hvetja okkur til góðra verka. Ég leit svo á að þetta endurskoðunarákvæði væri einmitt hugsað með það fyrir augum hvort rétt væri að hafa þetta ákvæði og þessi lög enn í gildi. Niðurstaða okkar, eftir að hafa farið yfir reynsluna, er þessi: Já, við eigum áfram að vera með þetta úrræði til staðar en nauðsynlegt er að fara yfir þau skilyrði sem eru til þess að fá greiðslukostnað vegna gjaldþrotaskipta og þau séu líka í samræmi við breytingar varðandi lög um greiðsluaðlögun. Það hefur sýnt sig að synjunarhlutfallið hefur ekki verið jafn hátt varðandi greiðsluaðlögunina, en það er að mínu mati samt sem áður of hátt vegna þess að könnun umboðsmanns skuldara sýnir einfaldlega að fólk hefur fengið synjun, ekki hvað síst á grundvelli þess að það gat ekki lagt til hliðar vegna þess að það dróst allt of lengi að vinna úr þeirra málum, og það á að vera til svigrúm til þess að koma til móts við þessa hópa. 

Herra forseti. Við ræðum risavaxin mál sem við höfum rætt talsvert á Alþingi undanfarna vetur og talsvert mikið spurt eftir stöðu þeirra mála. Mér finnst ástæða til þess í minni ræðu að fara aðeins yfir stóru línurnar í þessum málum. Ég vil byrja á að segja og ítreka það sem kom fram í andsvörum mínum í gær að ég fagna því að þessi frumvörp eru komin fram og fagna þeim aðferðum sem þarna eru boðaðar. Ég tel að þarna sé skynsamlega að verki staðið og tvímælalaust byggt á þeirri vinnu sem áður hefur verið unnin og tek því undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem sagði í gær í ræðu sinni að þakka bæri öllum þeim ríkisstjórnum sem hefðu komið að þessu máli allt frá því að neyðarlögin voru sett 2008 og til dagsins í dag. Það er hægt að fara hratt yfir tímalínu málsins því að eins og hér hefur komið fram var höftunum komið á þegar gjaldeyrislögum var breytt haustið 2008 sem reynist hafa verið, eins og við höfum vitað, rétt ráðstöfun og skipt miklu máli. Í kjölfarið var fyrsta áætlun um afnám hafta sett fram og um leið reynt að útbúa heimildir til að heimila innstreymi erlends gjaldeyris til nýfjárfestinga. Árið 2011 var önnur áætlun um afnám hafta sett fram og um hana hefur staðið ákveðinn styr því að það hefur komið fram hjá til að mynda seðlabankastjóra þegar þessi áætlun var núna kynnt að hér væri byggt á þeirri áætlun sem kynnt var 2011 um afnám hafta. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra hefur verið annarrar skoðunar og fundist mjög mikilvægt að reyna að gera lítið úr árangri fyrri ríkisstjórnar í þessu máli en það liggur fyrir að hér er byggt á þeirri hugmyndafræði þó að vitanlega sé búið að útfæra hana talsvert betur. Síðan má heldur ekki gleyma mikilvægum áfanga sem einnig barst í tal í umræðunni í gær sem er þegar slitabúin voru sett undir höftin og þáverandi stjórnarandstaða, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, greiddi því ekki atkvæði sitt og vildi ekki styðja að slitabúin yrðu sett undir höft sem reynist hins vegar hafa verið mjög afdrifarík ákvörðun. Þverpólitísk nefnd starfaði á þessum tíma og hún lagði til í apríl 2013 að fengnir yrðu erlendir sérfræðingar til að liðsinna stjórnvöldum til að finna heildstæða lausn á afnámi hafta, en eins og hér hefur líka komið fram var ekki ráðist í það mál fyrr en í júlí 2014. Þær ástæður sem hafa verið gefnar upp fyrir því eru að nauðsynlegt hafi reynst að vinna nánari greiningarvinnu. Gott og vel, vissulega hefur þetta tekið langan tíma en árangur af starfi þessara sérfræðinga liggur nú fyrir. Það liggur líka fyrir að talsverðum tíma var eytt í að kanna aðrar leiðir. Það kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra hér í gær en eins og ég segi er aðalmálið, og um það getum við verið sammála, að þetta er mikilvægt hagsmunamál og hér er verið að stíga raunhæf skref til þess að afnema höftin þó að það sé auðvitað enn þá langur vegur fram undan í því að framkvæma það afnám. Við höfum aðeins farið yfir það og það liggur fyrir að hér hafa menn viljað ræða þessi mál á ólíkum forsendum. Það eru nokkur atriði sem ég vil fara yfir í því. Ég er enn þeirrar skoðunar að það hefði farið betur á því að hafa þessa umræðu miklu opnari. Ég tel í raun ekkert mæla gegn því nú þegar niðurstaða liggur fyrir og það mælti ekkert gegn því að hafa þessa umræðu opnari allan tímann. Ég gef lítið fyrir þær ástæður sem hafa verið gefnar fyrir því að nauðsynlegt hafi verið að halda þessum áætlunum leyndum fyrir kröfuhöfum þegar í ljós kemur að allir þessir möguleikar hafa verið uppi í umræðunni og einhvers konar skattlagning var viðruð í afnámsáætlun stjórnvalda frá árinu 2011. Af því að hér hafa ýmsir vitnað í það hvað fólk hefur sagt áður fyrr finnst mér líka rétt að halda því til haga að fyrir kosningarnar 2013 sagði ég sjálf að ég teldi að einhvers konar útgönguskattur eða skattur sem tryggði að útflæði fjármuna mundi ekki skerða kjör almennings í landinu væri möguleg leið ef ekki næðust ásættanlegir nauðasamningar við kröfuhafa. Ég sé ekki betur en að það sé sú leið sem nú liggur á borðinu. Í allri þessari umræðu höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði haldið þeim aðalsjónarmiðum á lofti að afnám hafta er mikilvægt en það má ekki verða til þess að auka byrðar almennings í þessu landi, nógar eru þær samt og nógar hafa þær verið undanfarin sjö ár eftir að hrunið skall á. Ég vona að þessi sjö mögru ár séu nú að baki og hefði helst kosið að við værum þegar komin á þann stað að hér væri hafin uppbygging til framtíðar og að staðan á vinnumarkaði væri til að mynda ekki með þeim hætti sem hún er því miður núna. Ég verð að segja að það hryggði mig mjög að heyra þau tíðindi seint í gærkvöldi að samningaviðræðum hefði verið slitið milli ríkisins og BHM og ég tel að þar þurfi stjórnvöld að sjálfsögðu að horfa til framtíðar og hvernig við ætlum að byggja upp innviði samfélagsins á borð við heilbrigðiskerfi sem er hreinlega í hættu út frá þeirri stöðu sem er núna á vinnumarkaði, bæði verkfalli BHM og verkfalli hjúkrunarfræðinga. Ég ítreka það sem ég hef margoft sagt áður, að ég tel að lagasetning á þær aðgerðir gæti verið afar afdrifarík til framtíðar í ljósi þess að hér er skortur á starfsfólki í heilbrigðiskerfinu og ástæða til að ætla að slík lagasetning mundi skapa enn ríkari skort á starfsfólki innan heilbrigðiskerfisins. Svo við víkjum aftur að höftunum liggur fyrir að annars vegar er um að ræða frumvarp um stöðugleikaskatt sem verður þá lagður á út frá eignastöðu í lok þessa árs, þ.e. eignastöðu þann 31. desember 2015, að hann verði 39% og innheimtur 2016, en þeir aðilar sem uppfylli svokölluð stöðugleikaskilyrði muni ekki greiða þennan skatt heldur gera þetta í raun og veru í gegnum samkomulag. Menn hafa togast talsvert á um orðanotkun í þessum málum, en það liggur líka fyrir og hefur komið fram í umræðum í þinginu að fulltrúar stjórnvalda áttu samtal við kröfuhafa. Stjórnvöld hafa ekki viljað meina að þetta séu beinlínis samningaviðræður. Í samtalinu var hlustað eftir sjónarmiðum kröfuhafa og stöðugleikaskilyrðin voru útfærð í kjölfarið. Menn hafa sagt að þeir séu ekki til samninga um þjóðarhagsmuni. Að sjálfsögðu er enginn hér til samninga um þjóðarhagsmuni. Ég held að það sé líka mikilvægt að við forðumst þá umræðu sem hefur örlað á, og kannski meira en örlað á, hefur því miður verið allt of áberandi hjá sumum hv. þingmönnum, að þetta snúist um að einhverjir vilji taka sér stöðu með erlendum kröfuhöfum gegn einhverju öðru. Það var gott að umræða um þau mál fór fram á þinginu í gær og hreinsaði talsvert loftið því að ég er sannfærð um að allir hér inni eru fyrst og fremst að vinna að þjóðarhagsmunum. Þjóðarhagsmunir snúast í þessu máli um að við fáum ásættanlega niðurstöðu fyrir íslenskt samfélag, íslenskan almenning þannig að unnt verði að létta af höftum án þess að þau kjör skerðist. Um það snýst þetta. Það liggur líka fyrir að þetta samtal fór fram. Mér finnst það klókt. Mér finnst eðlilegt að þessi samtöl hafi farið fram. Mér finnst eðlilegt að það hafi verið reynt að ná þessu samkomulagi þannig að þá liggur fyrir að slíkt samtal fór fram og í kjölfarið voru stöðugleikaskilyrðin mótuð, en stöðugleikaskatturinn er við endann á göngunum eins og mætti orða það, þ.e. þeir aðilar sem ekki vilja leggja slíkt framlag fram munu þá þurfa að greiða skattinn. Þetta er líka eðlileg samningataktík. Við höfum rætt talsvert um hvernig nákvæmlega eigi að fara með þetta mál í þinginu. Mér finnst mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fái tíma til þess að fara yfir þessi mál með sérfræðingunum þannig að nefndin geti fengið sem gleggsta mynd því að vissulega er þetta flókið mál. Maður finnur að þrátt fyrir að þetta hafi verið mál dagsins á sunnudaginn og talsvert í fréttum segir fólkið úti á götu: Já, en hvað nákvæmlega felst í þessu og hvað þýðir þetta fyrir okkur sem búum hérna, lifum og hrærumst? Það er hv. nefndarmanna að fara vel ofan í þessi mál þannig að við getum gefið almenningi sem gleggsta mynd af því hvað felst í þessum frumvörpum. Það liggur líka fyrir að það þarf að spyrja spurninga á borð við þær sem ég hef spurt sem snúast fyrst og fremst um það hvað nákvæmlega hafi falist í greiningarvinnunni árið 2013–2014, sem hæstv. ráðherra fór raunar aðeins yfir í gær, en líka er mikilvægt að kanna óvissuna í matinu á því hvert stöðugleikaframlagið verði þannig að við fáum sem gleggsta mynd af því hver óvissan er í þessum málum. Hér hafa verið nefndir 400–500 milljarðar í þeim efnum. Það liggur líka fyrir að við þurfum auðvitað að átta okkur á því hvað skilyrðin fela í sér. Í fréttum hefur til að mynda komið fram að áætlanirnar sem Glitnir hefur gert til að uppfylla skilyrðin felast í því að selja hann í hendur erlendum aðilum. Allar þessar spurningar þarf auðvitað að rekja á borði hv. efnahags- og viðskiptanefndar þannig að við þingmenn og auðvitað almenningur í landinu fáum sem gleggsta heildarmynd. Þá liggur líka fyrir annað sem mér finnst mikilvægt að við ræðum, nákvæmlega hvernig framlagið verður nýtt. Framlagið sem um ræðir er jákvætt svo fremi að það skili sér á þann hátt sem hér hefur verið boðað. Ég er sammála þeirri nálgun að það þarf auðvitað að nýta í að lækka skuldir ríkisins og tryggja þannig stöðugleika í landinu. Það hlýtur að vera markmiðið, ekki að skattlagningin og þar af leiðandi framlagið sé byggt á þeirri forsendu að það sé til að tryggja stöðugleika í landinu en ekki til þess beinlínis að innheimta fjármuni. Það er mikilvægt að þessum spurningum verði líka svarað í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Við höfum heyrt sjónarmið hæstv. ráðherra í þessum efnum og ég er sammála þeim í heildina tekið. Ég vil að lokum segja að framhaldið skiptir svo öllu máli fyrir Ísland. Gangi þessi aðgerð vel eftir er gríðarlega mikilvægt hvernig við höldum á efnahagsstjórn okkar í framhaldinu. Hér hefur verið rætt um þjóðhagsleg varúðartæki þannig að við tryggjum styrkari stjórn peningamála og ríkisfjármála. Við höfum rætt um frumvarp um opinber fjármál sem meðal annars á að verða til þess að tryggja hér styrkari stjórn ríkisfjármála o.s.frv. Við skulum líka átta okkur á því, af því að hæstv. ráðherra er í salnum, að líka hafa verið boðaðar auknar skattalækkanir. Hæstv. forsætisráðherra tiltók það sérstaklega í sinni ræðu að þær mættu þó ekki verða til þess að raska stöðugleikanum, en skattalækkanir á uppbyggingartímum gætu vissulega orðið til þess að auka hér þenslu. Við höfum dæmin um það, fyrir utan þá reynslu sem fengist hefur af þeirri hagfræðikenningu að lækkun skatta skili sér í heildarhagnaði fyrir samfélagið allt. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra sem boðaði skattalækkanir fyrir nokkrum dögum, sagði að það væru næstu skref í stjórn efnahagsmála á Íslandi, að kynna sér nýja rannsókn frá Cambridge-háskóla sem hefur einmitt rýnt hvernig stjórnarstefna nýfrjálshyggjunnar og Margrétar Thatcher hefur birst á Bretlandseyjum. Þar liggur fyrir ansi ítarleg rannsókn um þessi mál og niðurstaða hennar er mjög merkileg. Hún er sú sem við vissum, að sú stefna að lækka skatta, að skattkerfið sé flatt út þannig að fólk borgi ekki í hlutfalli við tekjur og að skattleggja ekki fjármagn heldur með sama hætti og tekjur hefur skilað sér í auknum ójöfnuði. Þetta hef ég talið mig vita og ekki þurft miklar rannsóknir til. Hins vegar eru ekki allir sammála um þetta sem rannsóknin sýnir okkur. Hún sýnir okkur líka að atvinnuleysi hafi aukist mjög á þessum tíma. Þeir postular sem predikuðu þessa hagfræði sögðu það hins vegar nauðsynlegan fylgifisk þess að halda ákveðnum stöðugleika og tryggja vöxt í samfélaginu. Það sem rannsóknin sýnir, og það eru stóru tíðindin í hagfræðiheiminum núna, er að stefna Thatcher, nýfrjálshyggjan, dró líka úr hagvexti. Hún dró úr vexti, hafði beinlínis hamlandi áhrif á vöxt. Ef hæstv. ráðherra er áhugamaður um að við getum núna farið að vaxa, sem ég vona að sjálfsögðu að við gerum með sjálfbærum hætti, held ég að hann ætti að velta þessari rannsókn fyrir sér þegar við ræðum skattstefnuna til framtíðar því að ef við viljum tryggja í senn stöðugleika og sjálfbæran vöxt sem og að allir fái notið góðs af þeim vexti, ekki bara sumir, tel ég að við þurfum virkilega að endurskoða þá skattstefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur boðað. Það er til hagsbóta fyrir alla. Þetta tengist ekki beinlínis þessum málum hér, en mér fannst samt mikilvægt að koma þessu á framfæri því að hér er einn áfangi. Við lýsum ánægju með þær tillögur sem liggja fyrir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, en við teljum líka mjög mikilvægt að menn hafi einhverja framtíðarsýn um það hvernig eigi að halda áfram til að tryggja betri lífskjör í þessu landi fyrir alla. Til þess erum við hér.

Herra forseti. Mig langar að bera upp við þingmanninn þær áhyggjur sem ég hef af þessum frumvörpum og heyra viðbrögð hennar við þeim. Ég byrja í fyrra andsvari á fyrri þættinum sem er að þeim mun víðari sem ramminn er fyrir þrotabúin, þeim mun þrengri verður kosturinn fyrir landsmenn. Það er mjög skýrt í frumvarpinu um stöðugleikaskatt að þetta sé 39% skattur en ef allar undanþágur eru nýttar dettur hann niður í 32%. Við vitum hvað liggur undir skattstofninum þannig að þetta er allt saman mjög skýrt. Ef menn fara aftur á móti í nauðasamninga þurfa menn samkvæmt síðara frumvarpinu að fá vottorð frá Seðlabankanum um að þeir uppfylli stöðugleika. Þá komum við inn á það að markmið stöðugleikaskattsfrumvarpsins er efnahagslegur stöðugleiki og almannahagur. Hver er þessi efnahagslegi stöðugleiki? Hann hefur nefnilega ekki verið skilgreindur. Veit þingmaðurinn hvað það er? Þetta þýðir að við þurfum að skipta krónum í gjaldeyri hægt og rólega til að þeir sem eru með peninga í slitabúunum í dag komist út. Ef það gerist of hratt verður óstöðugleiki, en efnahagslegur stöðugleiki er mjög breitt hugtak. Það getur verið mjög þröngur stakkur en samt sem áður stöðugleiki fyrir landsmenn en það getur líka verið víðari stakkur. Er þingmaðurinn ekki sammála mér í því að við verðum að hafa alveg skýrt uppi á borðum hvað það er? Ég held að Samtök atvinnulífsins hafi talað um að 20% væru efnahagslegur stöðugleiki sem er gott fyrirkomulag. Einkaneyslan er 24% sem hefur verið tiltölulega gott eða sæmilegt fyrir landsmenn og samneyslan er að lágmarki 53%. Ég veit ekki alveg með þessar tölur en þetta þýðir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þessa spurningu. Mér finnst hún góð að því leytinu til að mér finnst grunnspurning hv. þingmanns áhugaverð, þ.e. hvað er stöðugleiki? Þetta hugtak er mjög mikið notað í pólitískri umræðu, hugtak sem hefur yfir sér mjög jákvæðan blæ í hugum almennings í landinu, en svo getum við velt fyrir okkur hvað stöðugleikinn er. Ég hef sjálf spurt þeirrar spurningar: Er stöðugleikinn til að mynda um að halda ákveðinni misskiptingu í launum í landinu? Er það stöðugleiki að viðhalda ákveðinni misskiptingu í launum í landinu? Svo dæmi sé tekið vil ég auka jöfnuð, ekki bara í tekjudreifingu heldur líka í því hvernig auðurinn skiptist á milli landsmanna, og þá vil ég ekkert viðhalda þeim stöðugleika sem er núna sem byggist á því að auðurinn hefur safnast á æ færri hendur, mikill meiri hluti auðsins. Mér finnst þessi spurning góð. Þegar ég ræði um stöðugleika í minni ræðu er ég að vitna til þess þrýstings sem eignirnar innan haftanna skapa á gengi gjaldmiðilsins og þar með á kjör almennings í landinu. Það er auðvitað meginhugmyndafræðin. En mér finnst mikilvægt, eins og hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni, að víðtækari áhrif og skilgreining á stöðugleika sé rædd í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þar þarf auðvitað að fara yfir hverjar forsendurnar eru nákvæmlega á bak við framhaldið. Það er það sem mér finnst líka mikilvægt að gera, um leið og við ræðum þessar aðgerðir hér þurfum við að sjá fyrir nákvæmlega framhaldið af þeim aðgerðum og hvert við stefnum í þeim málum. Hv. þingmaður tekur líka fram hlutfall samneyslu, einkaneyslu og annað og ég spyr: Er það nákvæmlega eitthvað sem við ætlum að halda óbreyttu? Ég hef lýst áhyggjum af hlutfalli samneyslunnar sem hefur verið niður á við í okkar samfélagi, niður á við til að mynda miðað við annars staðar á Norðurlöndum, 

Herra forseti. Það er einmitt þetta, eftir því sem ramminn er víðari fyrir þrotabúin til að taka út mun höggvast á annaðhvort samneysluna, fjárfestingu og uppbyggingu atvinnulífsins, eða þá einkaneysluna. Það þýðir breiðari ramma fyrir þrotabúin eða fyrir þá peninga sem eru í slitabúunum sem þau fá út úr nauðasamningunum sem Seðlabankinn endar síðan á að skilgreina sem stöðugleika. Það er mikilvægt að átta sig á þessu, það er Seðlabankinn sem mun enda á því að skilgreina hann. Aðkoma þingsins er takmörkuð hvað þetta varðar. Við þurfum að hafa það mjög í huga og vera mjög meðvituð um það varðandi nauðasamningaleiðina hvað er raunverulegur stöðugleiki þar. Klukkan virðist ekki virka þannig að ég er að renna út á tíma 

Herra forseti. Þetta síðarnefnda gerði hv. þm. Jón Þór Ólafsson einmitt að umtalsefni hér í gær, freistnivandann eins og ég held að hv. þingmaður hafi kallað það, þ.e. að þegar peningarnir séu komnir á hlaupareikning, mér þykir vænt um að hann noti þetta orð sem ég hef ekki heyrt lengi, sé freistingin mikil fyrir stjórnvöld á hverjum tíma að leggja til notkun sem er góð og göfug í sjálfu sér. Eins og ég kom að í ræðu minni finnst mér að það þurfi að fara með þessa fjármuni út frá þeim markmiðum sem við setjum. Við erum að setja þau markmið með frumvörpunum, ekki satt, að hér eigi að tryggja efnahagslegan stöðugleika. Þar af leiðandi hlýtur notkun þessara fjármuna að miðast við það, þ.e. að þá sé ekki bara hægt að útdeila þeim í ýmis góð verkefni nema hugsanlega með einhverjum undanþágum. Hér hafa menn nefnt einhver sérstök verkefni sem gætu þar átt inni, en meginmarkmiðið hlýtur samt að vera að viðhalda þeim stöðugleika að tryggja að kjör almennings skerðist ekki við þetta útflæði. Ég tek undir með hv. þingmanni, þar þurfum við 

Herra forseti. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni ummæli hæstv. fjármálaráðherra um að nýta svigrúm sem gæfist innan fjárlaga vegna lægri vaxtagjalda til skattalækkana þegar líður á kjörtímabilið. Mér þóttu þetta óvarleg ummæli hjá hæstv. fjármálaráðherra og úr takti við framgöngu hans í þessu máli sem hefur einkennst af varkárni. Er hv. þingmaður sammála mér um að ummæli af þessu tagi frá hæstv. fjármálaráðherra séu þensluhvetjandi í sjálfu sér vegna þess að þau ýti undir væntingar? Mér finnst þetta ekki góð væntingastjórnun og sérstaklega finnst mér þetta ganga þvert á það sem Seðlabankinn er að gera þessa dagana, sem er að reyna að draga úr því sem við getum kallað möguleika á ofhitnun í hagkerfinu. Hvað hefur hv. þingmaður að segja mér um þetta, er hún sammála mér? Í annan stað er það auðvitað svo, eins og hv. þingmaður drap á ská á, að hér hefur verið söguskýringarglíma. Hún hefur stafað af því að einn stjórnmálaflokkur, Framsóknarflokkurinn, hefur gert sér far um að teikna upp þrjá aðra stjórnmálaflokka sem sérstaka erindreka kröfuhafa og að þeir hafi þar með unnið gegn þjóðarhag. Af því tilefni verð ég að rifja það upp að það kemur fram á vef fjármálaráðuneytisins að áður en hinn frægi og merkilegi fundur í Hörpu var haldinn var búið að skrifa undir rammasamninga eða erindi þar sem bókstaflega lá fyrir að slitabúin féllust á stöðugleikaskilyrðin. Við höfum heyrt hæstv. fjármálaráðherra lýsa mjög nákvæmlega og af ærleika hvernig það er gert. Hv. þingmaður kallar það samtöl. Mætti ekki, eins og núna liggur fyrir, álykta sem svo að samningar hafi verið í gangi? Mætti kannski álykta 

Herra forseti. Ég kom lítillega inn í það í minni ræðu og ég er sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni um að yfir stendur ákveðið túlkunarstríð. Það hefur verið þægileg staða fyrir marga að geta teiknað þetta upp í einhvers konar þjóðernisbaráttu þar sem sumir eiga að hafa staðið með þjóðinni og aðrir í liði með einhverjum óskilgreindum erlendum kröfuhöfum eða hrægömmum. Mig minnir raunar að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi gert þá athugasemd að það orð væri skyndilega horfið úr orðabók Framsóknarflokksins. Ég hef reynt að fylgjast vel með orðræðu hv. þingmanna flokksins síðan og það er ekki fjarri því að það sé rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það sé búið að tippexa yfir þetta orð í orðabókinni. Vissulega er það rétt og ég tel að það hafi komið algjörlega skýrt fram að hér voru samtöl. Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í að ræða hvort þetta hafi verið samningaviðræður, samtöl eða annað. Staðreyndir málsins liggja algjörlega fyrir. Fulltrúar stjórnvalda áttu samtöl við fulltrúa kröfuhafa. Þeir hlustuðu eftir sjónarmiðum kröfuhafa. Stöðugleikaskilyrðin voru mótuð í framhaldi af því. Svo geta menn neitað því að þetta hafi verið beinar viðræður og sagt að þetta hafi bara verið samtöl. Við getum dregið upp margar orðabækur til að deila dálítið um það. Ég held að það sé svo sem þarflaust. Aðalmálið er að ég er ekki ósammála þeirri aðferðafræði að hafa átt þessi samtöl og að setja síðan upp þennan skatt, eins og ég segi, við endann á göngunum til þess að sjálfsögðu að setja fólk í þá stöðu að annaðhvort er samið eða skatturinn greiddur. Mér finnst þetta bara eðlileg aðferðafræði, svo ég segi það hér, herra forseti. Ég kem kannski betur að ummælum hæstv. ráðherra í mínu síðara andsvari en í raun tel ég að þau komi ekki mjög á óvart úr 

Þau komu mér á óvart, herra forseti. Ég er í mörgum greinum andstæðrar skoðunar við hæstv. fjármálaráðherra, en ég hef gefið honum plús fyrir það að hann hefur gengið mjög varlega um dyr í fjármálum ríkisins. Mér hefur fundist hann standa sig vel, sérstaklega í þessu máli, og hann á hrós skilið fyrir að hafa dregið aðra sleða sem hann starfar með frá vitleysunni sem tengdist gjaldþrotaleiðinni. Það hefði bara sett íslenskt samfélag í mikinn háska. Þess vegna tel ég að það sé óvarlegt. Ef hv. þingmaður vill ekki dansa með mér í kringum merkingarfræði ætla ég ekki að fara frekar út í þetta. Ég vek athygli á því að þessi túlkun skiptir máli. Til dæmis hefur fyrrverandi formaður VG verið ásakaður um að hafa staðið mjög ranglega að því með hvaða hætti kröfuhafar fengu á sínum tíma bankana í sínar hendur. Jæja, það blasir við núna að það var hárrétt ákvörðun og að allt það sem lagt var í það mál skilar sér nánast margfalt til baka. Það er ekki hægt að lesa annað út úr því sem heitir 

Herra forseti. Það sem ég var að reyna að segja við hv. þingmann í mínu fyrra svari er að það má kalla hlutina ýmsum nöfnum en fyrir mér liggja staðreyndirnar alveg á borðinu. Mér þótti þess vegna hálfkúnstugt að hlusta á hæstv. forsætisráðherra í gær og gerði athugasemd við það þegar hann kom hér upp með sína söguskoðun þar sem hann sneiddi vandlega hjá öllu því sem síðasta ríkisstjórn hefði gert í þessu máli af því að honum er mjög umhugað um að þakkir eigi bara hann og hans lið skildar, svo það sé sagt. Það held ég að segi meira um hæstv. forsætisráðherra en málið allt. Hér liggur fyrir að þetta mál er ein samfella. Ég tek undir með hv. þingmanni sem hér talaði að hér hefur verið unnið að málinu af heilindum og samfellu allan tímann. Eigum við ekki bara að vera þakklát fyrir það? Ég tek aftur undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í gær, allar þrjár ríkisstjórnirnar sem hafa komið að þessu máli eiga hrós skilið. Eigum við ekki bara að fallast á það þó að sumir eigi erfitt með það?

Herra forseti. Hv. þingmaður fór hér nokkuð yfir það með hvaða hætti þau frumvörp sem hér eru til umræðu gætu haft áhrif á bættan hag ríkissjóðs og hvernig ætti að spila úr meðferð þeirra skattgreiðslna sem geta verið undir, nú eða stöðugleikaframlags. Ég held að í grunninn sé ekki mikill ágreiningur um það. Hins vegar virðist sitt sýnast hverjum um það hversu líklegt er að staðið verði við það sem á að lögfesta hér. Menn kvarta undan því að nefndir séu möguleikar á skattalækkunum í framtíðinni, sem er nokkuð merkilegt vegna þess að skattalækkanir eru ekkert annað en það að létta byrðum af heimilunum í landinu. Það er ótrúlegt hversu margir virðast seigir í baráttu sinni gegn slíkri stefnu. Það er alveg ótrúlegt. Að létta sköttum af fólki er að gera fólki betur kleift að ná endum saman, það er nú bara svo einfalt. Leyfa fólki að halda hærra hlutfalli af sjálfsaflafé sínu, er það glæpur? Menn ganga svo langt að vitna í Margréti Thatcher og það fer alltaf hrollur um vinstri menn þegar hana ber á góma. Það er bara gaman að því, 

Ég var nú hrifinn af henni.

Skattar og þær skattbreytingar sem við höfum talað fyrir eru ekki flatir skattar þar sem allir greiða sama hlutfall af launum sínum til ríkisins. Það er rangt. Það er mistúlkun á skattstefnu Sjálfstæðisflokksins. Ef við værum með þá stefnu værum við hér að mæla fyrir einu skattþrepi og engum persónuafslætti. Við erum ekki að mæla fyrir því. Við styðjum persónuafsláttinn og staðreyndin er að jafnvel með þeim skattbreytingum sem við erum núna síðast að boða og þeim sem við viljum gera í framtíðinni verður skattbyrðin breytileg. Hún verður minnst á þá sem lægstar hafa tekjurnar og hún verður mest á þá sem hæstar hafa tekjurnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég held að hér endurspeglist í raun sá stórkostlegi munur á stjórnmálastefnum sem er á milli Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Sjálfstæðisflokksins. Auðvitað eru aðgerðir ríkisstjórnarinnar til þess fallnar að fletja út skattkerfið, herra forseti. Auðvitað er það að fækka skattþrepum ekkert annað en áfangi í því að fletja út skattkerfið þó að hæstv. ráðherra taki hér fram að Sjálfstæðisflokkurinn styðji persónuafslátt, þó það nú væri, segi ég nú bara, herra forseti. Og hvað er afnám auðlegðarskatts annað en annar áfangi í því að fletja út skattkerfið? Hvað er hækkun matarskatts annað en auknar álögur á þá sem eyða mestum hluta tekna sinna í matvæli? Það eru lágtekjuhóparnir í landinu. Allt miðast þetta að því, að mínu viti og ég veit að við hæstv. ráðherra verðum örugglega aldrei sammála um það, að auka ójöfnuð í samfélaginu. Það kann kannski ekkert að koma á óvart að við séum ósammála um það, en ég hvet hæstv. ráðherra, sem kemur hér upp og lofar Margréti Thatcher og hennar stjórnarstefnu hér í pontu Alþingis, að kynna sér niðurstöðurnar af þeirri stjórnarstefnu. Það má vel vera að hæstv. ráðherra sé aðdáandi hennar en um að gera að skoða niðurstöður eins fremsta háskóla heimsins, Cambridge, um niðurstöður stjórnarstefnunnar. Þó að maður sé hrifinn af einhverjum, þó að maður sé hrifinn af einhverri persónu, verður maður stundum að endurskoða gildismat lífsins þegar ný gögn koma fram. Þau gögn sem þessi ágæti háskóli leggur fram sýna beinlínis að stjórnarstefna hennar skilaði auknum ójöfnuði, auknu atvinnuleysi og minni vexti - sem er það sem ég hef heyrt Sjálfstæðisflokkinn tala um kosningar eftir kosningar. Stjórnarstefna Thatcher, sem hæstv. formaður Sjálfstæðisflokksins lofar hér svo mjög, skilaði beinlínis minni vexti á meðan við sjáum þveröfugar niðurstöður í þeim samfélögum sem hafa fremur kennt sig við jafnaðarstefnu í fortíðinni.

Herra forseti. Öðruvísi mér áður brá, að heyra formann Vinstri grænna mæra hagvöxtinn sem undirrót bættra lífskjara. Það veit á gott, að menn vilji hvetja til aukins hagvaxtar en sumir af flokksbræðrum hv. þingmanns hafa einmitt farið í hina áttina og sagt hagvöxtinn og kröfu um viðvarandi hagvöxt vera eina helstu ógn við mannkynið. En sé það svo að það sé sem sagt minni hagvöxtur sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af þá er hægt að gleðja hana með því að um þessar mundir er því spáð að við séum að lifa eitt lengsta samfellda skeið hagvaxtar seinni tíma. Það ætti að gleðja hv. þingmann. Varðandi ójöfnuðinn, hann er sannarlega ekki vandamál á Íslandi samkvæmt alþjóðlegum samanburði, en menn vilja gera betur. Eitt er það sem ég held að við ættum að hafa í huga, það að til dæmis á sviðum eins og í húsnæðismálum sýna alþjóðlegar rannsóknir, menn eru að nefna þær hér til sögunnar, að séreignarstefnan leiði til meiri jöfnuðar en húsnæðisstefna sem byggir á stórauknu félagslegu húsnæði og leigumarkaði.

Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að hæstv. fjármálaráðherra ljúki orðum sínum hér á að viðra það að hann sé ósammála hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um stóraukinn þátt leiguhúsnæðis á húsnæðismarkaði. Það er ekki í fyrsta sinn sem þau eru ósammála um stefnu. En ég vil bara segja að ef hæstv. ráðherra hefur hlustað á mig, ekki bara hér í dag heldur áður, veit hann það að þegar ég ræði vöxt er ég að sjálfsögðu að hugsa um vöxt sem er í einhverju samræmi við aðra þætti. Við hljótum að hafa það í huga að við viljum vöxt en við viljum að hann sé í sátt við umhverfi og samfélag, þ.e. að hann sé ekki eingöngu á efnahagslegum forsendum. Að sjálfsögðu er vöxtur jákvæður en hann er ekki jákvæður hvernig sem er og hann á ekki að byggjast á hverju sem er. Það skiptir máli hvernig vöxturinn er fenginn fram, en ég heyri að við hæstv. ráðherra þyrftum að hafa talsvert lengri tíma fyrir þessi orðaskipti því að þau snúast um grundvallarmuninn á pólitískri stefnu og hvernig samfélag við viljum byggja. Ég held að það sé mikilvægt að átta sig á því að aukinn jöfnuður 

Herra forseti. Ég hef sennilega gengið allt of langt í því að hrósa hæstv. fjármálaráðherra. Mér sýnist margt benda til þess að það hrós hafi stigið honum til höfuðs en ég er, eins og í gær, glaður yfir þessu máli og segi bara eins og ég sagði í gær að endalok, a.m.k. þessa parts afnáms gjaldeyrishafta, hafa létt af mér þungu fargi. Ég vil ekkert láta spilla gleði minni, en samt verð ég að segja að það eru tvö atriði sem ég þarf að segja við hæstv. ráðherra áður en hann skeiðar hugsanlega héðan í burtu. Hæstv. ráðherra er ekki búinn að sitja hér nógu lengi til að muna eða þekkja það að skömmu eftir að ég settist á þing gerðist það að ég brást til varnar fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands, Margréti Thatcher. Hún sætti hér þungum ákúrum og ég gerði uppskátt um það að ýmislegt hefði hún gert gott, m.a. sett upp kerfi fyrir erlenda námsmenn sem hefði leitt til þess að ég gat stundað háskólanám í Bretlandi ókeypis. Það leiddi til harðra orðaskipta. Núverandi forseti lýðveldisins notaði tækifærið til þess að ganga hér á mig nánast með skóflum og járnum og kallaði mig einn af, með leyfi forseta, „Maggie's boys“ sem fram eftir þarsíðasta áratug var skammaryrði í þessum sölum. Þeirri ágætu konu var ýmislegt til lista lagt og hún var mikill stjórnmálamaður þó að ég hafi sannarlega ekki verið sammála skoðunum hennar frekar en ýmsum pólitískum skoðunum hæstv. ráðherra. Og þó að ég vilji ekki verða til þess að spilla gleði hæstv. ráðherra er ég þeirrar skoðunar að það hafi verið óvarlegt af honum og úr takti við aðra háttsemi hans í tengslum við þann gjörning sem við erum að ræða að hefja hér snemma ferilsins umræðu um það með hvaða hætti hann ætlaði að verja því svigrúmi sem skapaðist í fjárlögum vegna minni vaxtagjalda. Ég tel það óheppilegt við þessar aðstæður. Hæstv. ráðherra hefur sagt að hér sé hagvöxtur í góðum gangi, fylgi sama ferli og dregið var upp af AGS og íslensku ríkisstjórninni 2010, nákvæmlega sama ferli, og það er lofsvert að þremur ríkisstjórnum hefur tekist að halda því og hagvöxtur er jafn góður og hann er í dag. Þar að auki blasa við stór verkefni á næstu árum, verkefni sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur þakkað fyrrverandi ríkisstjórn. Það er auðvitað alveg eins og þessi, margir sem þar koma að, þannig að ég held að eitt af verkefnum hæstv. ráðherra ásamt Seðlabankanum á næstu missirum verði að setja lokið á þessa tunnu og reyna að halda hagkerfinu í þannig horfi að það ofhitni ekki. Það er það sem seðlabankastjóri er að reyna að gera með bæði vaxtaákvörðun bankans í gær og einhverjum sterkustu yfirlýsingum um fyrirhugaðar vaxtahækkanir sem ég man eftir. Þá finnst mér skjóta skökku við að hæstv. fjármálaráðherra komi á sama degi og skapi væntingar sem ýta undir eyðslu hjá fólki með því að tala um skattalækkanir í framtíðinni. Reynslan sýnir að orðalag af því tagi ýtir undir neyslu, menn eyða út á væntingar. Að öðru leyti ætla ég ekki að segja neitt frekar um það. Mín afstaða til þessara mála hefur komið fram. Ég styð þau mál sem við ræðum hér. Ég rifja það upp fyrir ýmsum hv. þingmönnum í þessum sal að samstundis og á sama degi og gert var uppskátt um það á flokksþingi Framsóknarflokksins að þetta væri fram undan steig ég fram í fjölmiðlum og lýsti því sem minni skoðun að minn flokkur og þeir flokkar sem mynduðu síðustu ríkisstjórn ættu að styðja þetta. Ég sló auðvitað þann varnagla að umbúnaður málsins yrði viðunandi. Ég hef náttúrlega ekki haft tök á því að skoða þetta flókna mál til hlítar eða fara í gegnum greinargerðina með þeim hagfræðilegu röntgenaugum sem menn þurfa til þess að komast kannski að þokkalegri niðurstöðu. Til þess eru nefndir þingsins. Það sem ég hef þó gert og skoðað og numið af umræðum hér, hlustað bæði á hæstv. fjármálaráðherra sem ég sagði hér í gær að hefði haldið afskaplega góða ræðu, hlustað á seðlabankastjóra líka, leiðir mig allt að þeirri niðurstöðu að hér sé hugsað fyrir flestu því sem upp gæti komið. Mér þykir ákaflega vandað til þessa umbúnaðar. Ég vil sérstaklega við þessi vatnaskil í þessu ferli þakka þeim sem að komu, starfsmönnum fjármálaráðuneytisins sem hafa allar götur frá 2009 unnið mjög dyggilega að þessu verkefni. Ég hika ekki við að þakka hæstv. fjármálaráðherra sem ég hef áður gert. Ég tel að atbeini hans hafi skipt mjög miklu máli vegna þess að hann sá að minnsta kosti til þess að menn fóru ekki út af þessu spori. Það þurfti viljaþrek til þess. Við vitum að síðustu missiri hafa verið uppi sterk öfl í samfélaginu, sterk öfl innan stjórnarflokkanna, innan ríkisstjórnarinnar, sem vildu fara aðra leið. Það ber að þakka Sjálfstæðisflokknum að sú leið var ekki farin. Það er þakkarvirði að segja að þessi leið skilar miklu áhættuminna umhverfi fyrir íslenskt samfélag en ef gjaldþrotaleiðin hefði verið farin. Það getur vel verið að gjaldþrotaleiðin hefði skilað töluverðu fyrir íslenskt samfélag og hugsanlega meiri ávinningi í krónum talið en þó ekki miðað við þær forsendur sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær að yrði að fullnægja. Þær eru þær að það svigrúm sem skapast vegna þessa gjörnings sé fyrst og fremst til þess að halda fjármálalegum stöðugleika á Íslandi. Ég skildi hæstv. fjármálaráðherra þannig að umfram það væri ekki hægt að ganga, það væri ekki hægt að líta á slitabúin sem einhvern sérstakan skattstofn til þess að hafa af tekjur. Þannig hef ég skilið þetta mál og ég er sammála því. Ég tel sem sagt að ef menn hefðu farið hina leiðina hefði verið hætta á miklum málaferlum sem hefðu hugsanlega leitt okkur inn á braut Argentínu. Við vitum alveg hvað það var erfið för. Þetta skiptir allt saman máli. Ef maður horfir yfir söguna er ég sammála þeirri yfirferð sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í gær. Allir þeir sem hafa lagt hönd að þessu verki hafa gert það með það eitt í huga að koma hag þjóðarinnar sem best fyrir. Það var undirstaða þeirrar vinnu sem hófst 2009 þegar drög að áætlun um afnám gjaldeyrishafta leit dagsins ljós, sömuleiðis þeirri áætlun sem náði miklu lengra sem menn hafa í megindráttum fylgt frá því á árinu 2011. Það var áætlun sem var unnin í samvinnu þriggja eininga, AGS, Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins, bara svo það liggi algjörlega skýrt fyrir. Á okkar tímum má segja að við höfum skipt þessu verkefni í tvennt, annars vegar að ná niður aflandskrónunum. Gleymum því ekki að þau voru á þeim tíma jafn mikill váboði og krónueign slitabúanna er í dag. Þau voru líkast til jöklabréfin sem hingað höfðu færst og flust, í krafti gengismunaviðskipta voru ef ég man rétt 750 milljarðar. Það var ýmislegt annað sem líka þurfti að horfa til eins og afborganir sem íslensk fyrirtæki og sveitarfélög þurftu að greiða. Þetta var tvennt, það var krónueign slitabúanna og það voru aflandskrónurnar. Þá strax var farin sú leið sem enn er í gangi, að nudda niður aflandskrónunum í gegnum útboð. Það hefur skilað því að í dag hefur þessi stabbi farið úr 750 milljörðum niður í 300 milljarða. Það skiptir auðvitað máli hvers eðlis þessar krónur eru sem núna eru inni í Seðlabankanum í formi hinna gömlu jöklabréfa. Þær eru ekki jafn kvikar og þær sem farnar eru í gegnum útboðin. Það er búið að leiða í jörð og losa út krónurnar sem mest hættan stafaði af í þeim hópi. Ég tel ekkert strok í þeim krónum sem eftir eru. Við eigum eftir að sjá með hvaða hætti eigendur þeirra bréfa taka örlögum sínum, en þá strax voru líka settar fram áætlanir um það á tilteknum tímapunkti þegar búið væri að stugga brottu þeim sem væru strokgjarnastar að reyna að koma þeim sem eftir væru yfir í langa gjaldeyrispappíra. Ég fæ ekki betur séð en að það sé partur af þessu plani. Sömuleiðis var þá hugsað um tvennt að því er varðaði þá sem þá væru eftir, annars vegar að koma þeim fyrir með einhverjum hætti á lágum eða engum vöxtum, læstum inni í Seðlabankanum, eða leyfa þeim að fara út á mjög háum útgöngusköttum. Það var margsinnis rætt af hálfu sendinefnda AGS, áreiðanlega margoft við fyrrverandi fjármálaráðherra, sannarlega margoft við mig sem utanríkisráðherra á þeim tíma. Ég fæ ekki betur séð en að um þetta sé samhljómur millum fyrri ríkisstjórna og þeirrar sem nú situr. Ég lít ekki svo á að þessar krónur séu í dag mjög stór vandi. Eftir er sá stóri vandi sem er krónueign slitabúanna sem í dag er samtals 900 milljarðar, að því er ég hygg. Það er alveg hárrétt sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í gær, þegar hann steig inn í sitt ráðuneyti tók hann ekki við útfærðri eða, eins og hann orðaði það svo ég vísi beint til orða hans, fullunninni áætlun. Áætlunin var hins vegar fyrir hendi. Ýmsar sviðsmyndir voru þá teiknaðar upp. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi nokkrar hér. Af því að hv. þm. Karl Garðarsson sagði að ráðist hefði verið á Framsóknarflokkinn fyrir að tala um svipur og gulrætur á sínum tíma vísa ég því algjörlega til föðurhúsanna. Þetta var orðalag sem bókstaflega var notað af til dæmis fyrrverandi fjármálaráðherra, Katrínu Júlíusdóttur. Menn gerðu sér algjörlega grein fyrir því með hvaða hætti þyrfti að klípa kröfuhafana til að þeir hreyfðu sig. Þá er rétt að rifja það upp sem ég tel að hafi skipt ákaflega miklu máli og það var sá gjörningur sem Alþingi réðst í fyrir atbeina framkvæmdarvaldsins 12. mars 2012 þegar komið var í gegnum þing eftir lokun markaða og á einni nóttu þeim umræðum um frumvarpið sem breytti gjaldeyrislögum með þeim hætti að allar gjaldeyriseignir slitabúanna voru læstar innan efnahagslögsögu hvar sem þær voru ella niður komnar. Þetta var járnkarlinn. Þetta var kylfan sem hægt var síðan að tegla til þess að stugga við þeim eða eftir atvikum var þarna lagður kjölur að hlaupi í haglabyssuna eins og einn hv. þingmaður sagði að nýta ætti. - Mér þykir leitt ef þessi ræða mín verður til þess að hv. þingmenn sofni undir henni í salnum, henni er ekki löngu lokið. Sú ríkisstjórn var að velta fyrir sér sviðsmyndum. Ein þeirra og sú eina sem var lyft opinberlega af Má Guðmundssyni seðlabankastjóra á fundi sem mig minnir að vefmiðillinn Eyjan og snjohengjan.is sem hópur manna stóð fyrir - út á hvað gekk hún? Grundvöllur hennar var að rakað yrði af krónueign slitabúanna 85%. Það var talin forsenda þess að hægt væri að ráðast í afnám gjaldeyrishaftanna. Hitt er svo algjörlega rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að það var með töluvert öðrum hætti sem menn ætluðu að gera það, ekki eins útfærðum og gerði meðal annars ráð fyrir ákveðnu samstarfi millum eignarhaldsfélags Seðlabankans og lífeyrissjóðanna. Menn vissu það. Bankarnir áttu samkvæmt því módeli að færast yfir á hendur íslenska ríkisins og síðan verða afsettir á markaði, lífeyrissjóðirnir áttu að koma að því og þeir áttu að hagnast á því. Ég var alltaf þeirrar skoðunar og talsmaður þess að þeir mættu hagnast á því. Hvers vegna? Vegna þess að það er félagslegt kapítal sem við eigum öll. Ég var þeirrar skoðunar í þeirri stöðu sem lífeyrissjóðirnir voru þá. Þá var talið að þeir hefðu tapað gríðarlegu fjármagni og það mætti ýta undir það með þessum hætti. Ég var líka þeirrar skoðunar og þar kemur Framsóknarflokkurinn til sögunnar að þegar leið fram undir lok fyrsta þriðjungs 2013 væru að skapast mjög góð skilyrði til að ná samningum við kröfuhafana. Það var að töluverðu leyti, eins og ég hef sagt opinberlega, Framsóknarflokknum að þakka. Hann gekk fram af slíkri hörku í kosningabaráttunni að það, ásamt því hvernig sú kosningabarátta snerist að verulegu leyti um leiðir til að ná fram uppgjöri við kröfuhafana, leiddi til þess að þeir fengu skjálfta í hnén. Ég taldi af þeim samtölum sem ég átti að þá væru hugsanlega að skapast skilyrði til að semja við þá. En það voru auðvitað mjög erfið pólitísk skilyrði. Það voru að koma kosningar. Þessu var samt lyft sem möguleika af þáverandi fjármálaráðherra, núverandi hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, bæði minnir mig í ræðu hennar á ársfundi Seðlabankans en þó ekki síður í viðtali við Viðskiptablaðið þar sem hún bókstaflega nefndi þennan möguleika og sagði jafnframt með hvaða hætti sú ríkisstjórn teldi einungis hægt að verja því hugsanlega svigrúmi sem til yrði til þess að lækka skuldir ríkisins. Það kemur fram. Það var alveg skýr forsenda þess sem við vorum að hugsa þá. Ég geri mér vel grein fyrir því að við þessar aðstæður þegar fram undan eru alþingiskosningar er erfitt að ná pólitískri samstöðu um slíkan gerning. Það var ekki hægt að ráðast í hann með öðrum hætti. Það var skotið niður, Framsóknarflokkurinn gerði það með frægri grein þáverandi og núverandi varaformanns, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Sigurðar Inga Jóhannssonar, sem taldi það ekki koma til greina. Formaður Framsóknarflokksins, núverandi hæstv. forsætisráðherra, tók afdráttarlaust í sama streng á heimasíðu sinni. Gott og vel, það breytir engu um það að þegar stjórnarskipti urðu hefði verið hægt að halda þessu áfram. Árið 2013 voru nefnilega að skapast skilyrðin fyrir því augnabliki þar sem hægt var að láta ríða af þetta eina skot sem seðlabankastjóri sagði að Íslendingar ættu í byssunni. Undir lok ársins 2013 fóru að skapast skilyrðin sem enn þá eru fyrir hendi þó að þau fari dvínandi til að gera þetta. Þessi skilyrði voru næsta skýr. Hér á Íslandi voru háir vextir meðan þeir fóru ört lækkandi erlendis og leiddu að lokum niður í 0 í sumum löndum. Jafnvel voru dæmi um neikvæða vexti í nágrannalöndum. Sá vaxtamunur sem varð milli Íslands og útlanda dró að sjálfsögðu úr flóttavilja krónunnar. Hann hamlaði því frekar að fjármagn mundi við afnám haftanna leita út úr landinu. Önnur þróun var líka í gangi þá, munurinn á hagvaxtarþróun hér heima og erlendis. Á Íslandi hefur verið hagvöxtur allar götur síðan á miðju ári 2010. Þeir sem spá í gang hinna fjárhagslegu himintungla sáu að áætlun AGS hafði gengið eftir nánast upp á punkt og prik. Árið 2010 var spáð tilteknum hagvexti allt fram til ársins 2017, held ég að hafi verið, og það hefur allt saman gengið eftir. Á sama tíma var hins vegar hagvöxtur mjög dvínandi í Evrópu og sömuleiðis í Bandaríkjunum. Við slíkar aðstæður, þegar vaxtamunurinn er Íslandi í vil og er mikill og þegar munurinn á hagvexti heima og erlendis er mikill, skapast bestu skilyrðin til að afnema gjaldeyrishöftin. Þá er tímabilið til að taka upp framhlaðning Seðlabankans og láta skotið ríða af. Þetta sagði Seðlabankinn nánast með þessum orðum í þarsíðustu skýrslu sinni um fjármálalegan stöðugleika. Þá er bókstaflega verið að setja fram mjög sterk skilaboð til íslensku ríkisstjórnarinnar: Nú á að ráðast í þetta. Menn virtust taka seint undir það og þá var teflt fram einum af framkvæmdastjórum Seðlabankans sem hreinlega stafaði þetta ofan í Alþingi, framkvæmdarvaldið og þjóðina. Sigríður Benediktsdóttir orðaði þetta bókstaflega svo að nú væri dauðafæri - en menn voru ekki tilbúnir. Innan ríkisstjórnarinnar var sú staða uppi að það var ágreiningur um leiðir, ágreiningur um hvort ætti að fara samningaleiðina eða gjaldþrotaleiðina. Sá ágreiningur leiddi meðal annars til þess eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í gær að það var tekinn tími til að fara í djúpa úttekt á gjaldþrotaleiðinni. Hæstv. fjármálaráðherra skýrði okkur frá því að það hefði tekið ár með öðru að gera þá úttekt. En sú ákvörðun var ekki tekin af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara þá leið og notfæra sér þau prýðilegu skilyrði fyrri heldur en í október eða nóvember á síðasta ári þegar féll hæstaréttardómur í óskyldu máli sem í grundvallaratriðum komst að þeirri niðurstöðu að skiptastjóri í þrotabúi hefði vald til þess að greiða út úr búinu í gjaldeyri ef gjaldeyrir væri fyrir hendi. Það er jafnframt þannig að ekkert framkvæmdarvald eða enginn getur skipað skiptastjóra ef hann vill gera þetta. Þetta varð til þess að það rann endanlega upp fyrir mönnum að tæknilega væri ekki hægt að fara gjaldþrotaleiðina. Þess vegna einhentu menn sér að lokum í að fara samningaleiðina sem hæstv. fjármálaráðherra hafði góðu heilli undirbúið vel, en þetta tók tíma. Þessi töf kostaði eitthvað. Hvað kostar ár undir fjármagnshöftum? Viðskiptaráð sló á það fyrir rösku ári og frá því var greint í fjölmiðlum. Það kostar 80 milljarða. Fyrir skömmu var gefin út skýrsla sem Ásgeir Jónsson og Hersir Sigurgeirsson skrifuðu og þeir komust að þeirri niðurstöðu að átök innan ríkisstjórnarinnar, átök hæstv. fjármálaráðherra við hæstv. forsætisráðherra, um gjaldþrotaleiðina hefðu tafið ferlið um heilt ár. Í úttekt sem Benedikt Jóhannesson, ritstjóri Vísbendingar, gerði og greindi frá hér á dögunum var sama niðurstaða. Sérfræðingar utan frá sem hafa skoðað þetta mál komast hver um annan þveran að þeirri niðurstöðu að ferlið sem leiðir að afnámi gjaldeyrishafta hafi tafist um heilt ár vegna þessara átaka. Ég er þeirrar skoðunar að það sé hægt að færa rök fyrir því að það hafi tafist um eitt til eitt og hálft ár. Þá getum við séð að þessi átök og þessi vitleysisgangur í kringum gjaldþrotaleiðina hafi kostað íslenskt samfélag 80–120 milljarða. Dýr mundi Hafliði allur. Þegar dregur að lokum ræðu minnar vil ég segja að grunnurinn undir þessu verki öllu saman er vitaskuld sú efnahagslega uppbygging sem Ísland hefur farsællega gengið í gegnum á síðustu árum. Þar hafa allar þær ríkisstjórnir sem setið hafa lagt gjörva hönd að verki. Þessi ríkisstjórn hefur gert margt gott í þeim efnum. Hún hefur fylgt þeirri áætlun sem AGS lagði alveg eins og fyrri ríkisstjórn gerði í reynd. Þegar menn fara núna yfir stöðuna finnst mér tvennt blasa við, að einn stjórnmálaflokkur hefur gengið mjög hart fram í því að ásaka aðra um að ganga erinda erlendra hagsmunahópa, hrægammasjóða, gegn íslenskum hagsmunum. Það er hart að sitja undir því. Mér hefur fundist það ákaflega erfitt. Hér hafa allir gengið fram eins vel og hægt er. Það hefur enginn þurft að sæta ákúrum jafn harkalega og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ofan á það sem við hin höfum þurft að sitja undir af hálfu hæstv. forsætisráðherra og ýmissa pótintáta hans hefur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á síðustu dögum og vikum þurft að sitja undir sérstökum pústrum um að hann hafi með rangindum fært erlendum kröfuhöfum íslenska banka og að það hafi kostað Íslendinga gríðarleg fjárútlát. Eitt af því sem blasir við núna, þegar maður les hin svokölluðu erindi sem er hægt að finna á heimasíðu fjármálaráðuneytisins og þegar maður fer yfir greinargerð þess frumvarps sem við erum hér að ræða og þegar maður reynir að röntgenlýsa þær upplýsingar sem ríkisstjórnin sjálf hefur lagt fram, er að sú ákvörðun sem var tekin um bankana á sínum tíma var besta ákvörðunin. Þau fjárframlög sem íslenska ríkið innti þá af höndum skila sér öll til baka og miklu meira en það. Eitt af því sem er gleðilegt við þessa niðurstöðu, sem er hin sama og við vorum búin að segja áður sem í þeim skítmokstri stóðum, er að sem betur fer mun allur sá kostnaður endurheimtast, sýnist mér, sem íslenska ríkið þurfti að leggja út við endurreisn efnahagslífsins. Það þýðir að sjálfsögðu ekki að heimilin, einstaklingarnir og fyrirtækin sem sum þurftu að bera þunga bagga fái allt sitt bætt. En að minnsta kosti skiptir það máli fyrir okkur sem sátum undir ásökunum um að hafa tekið rangar ákvarðanir og sólundað fé íslenskra skattborgara við þessa uppbyggingu að hver einasta króna kemur til baka. Það eru mikil tíðindi fyrir að minnsta kosti mig, herra forseti. Ég vil að lokum míns máls segja að nú er lokið einum áfanga. Sjö ára ferli er lokið. Það sem við erum að vinna hérna núna er þó einungis upptakturinn að sjálfu afnámi gjaldeyrishaftanna. Nú tekur við annað sex til sjö ára ferli áður en hægt er að segja að gjaldeyrishöftunum í núverandi mynd hafi verið hrundið. Ég vísa til þess að sá sem virðist hafa verið aðalarkitekinn á bak við þetta, hinn gamalkunni samningamaður fyrri ríkisstjórnar sem núverandi ríkisstjórn tók í arf, Lee Buchheit, sagði á RÚV fyrir tveimur dögum: Þetta er bara fyrsti parturinn, síðan tekur við sex til sjö ára ferli til að afnema höftin. Ég óttast að þrátt fyrir allt þegar þetta er farsællega afstaðið og við búum ekki lengur við þá ógn gagnvart stöðugleikanum sem krónueign slitabúanna er komi eigi að síður í ljós að það frelsi til að flytja fjármagn á milli landa sem margir vænta að fylgi í kjölfarið verði ekki jafn ríkt og menn hafa teiknað upp. Eftir sem áður munum við búa við höft. Þau verða í öðru formi en ég held að því megi slá föstu að þegar því langvinna ferli lýkur sem er fram undan muni eigi að síður blasa við að íslenska krónan er enn veik og erfið og er í höftum, öðruvísi höftum.

Herra forseti. Í 1. gr. frumvarpsins um stöðugleikaskattinn er talað um markmið annars vegar og hins vegar ráðstöfun. Hitt frumvarpið, um nauðasamningana, er til stuðnings þessu frumvarpi. Það kemur skýrt fram í 1. gr. stöðugleikaskattsfrumvarpsins að markmiðið með þessum aðgerðum sé efnahagslegur stöðugleiki og almannahagur. Það er leiðarljósið, það er markmiðið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða tilfinningu hann hafi fyrir orðunum efnahagslegur stöðugleiki. Hugtakið getur verið vítt. Það getur alveg verið efnahagslegur stöðugleiki þó að stakkur landsmanna sé þröngur en stakkur landsmanna getur líka verið víðari. Þá vísa ég til samneyslu, fjárfestinga, einkaneyslu. Það er alveg ljóst að því meira svigrúm sem slitabúin hafa, sér í lagi ef þau fara í nauðasamningana, stöðugleikasvigrúmið sem Seðlabankinn mun síðan skilgreina, þeim mun víðara sem það er fyrir þrotabúin, þeim mun þrengri er kostur landsmanna þegar fram í sækir eða bara strax. Því meira sem er hægt að taka út úr landinu, þeim mun minna verður hægt að nota í samneyslu, fjárfestingar, uppbyggingu atvinnulífsins og einkaneyslu. Ég vil því spyrja þingmanninn hvort hann sé það vel inni í þessum málum - ég hef verið að spyrja að þessu - að hann geti svarað því hvernig síðara frumvarpið muni hafa áhrif á þetta. Seðlabankinn virðist ætla að taka ákvörðun einhvern tímann. Hvenær? Ég heyrði einhvern tímann í haust að hann ætlaði að taka ákvörðun um hvert þetta svigrúm er þannig að hann gefi slitabúunum vottorð til þess að fara í nauðasamningana. Hvert er það svigrúm og hver er aðkoma þingsins að því? Mér heyrist að þingið eigi ekki að hafa neina aðkomu að því. Ég hef heyrt að það eigi að leggja fram þingsályktunartillögu en síðan hef ég líka heyrt að það eigi ekki að gera og það eigi bara að upplýsa þingið um þetta. Veit þingmaðurinn meira um þetta mál?

Ég hef skilið þau tvö orð sem hv. þingmaður las upp, efnahagslegur stöðugleiki, sem er að finna í 1. gr. þannig að markmiðið sé að tryggja að þær aðgerðir sem við erum að fara að ráðast í veiki ekki grunn gengisins þannig að það gæti leitt til einhvers konar hruns eða einhvers konar breytinga á högum almennings vegna verðlagsbreytinga á neysluvörum og líka náttúrlega á húsnæðislánum sem hefði mjög slæmar afleiðingar. Þess vegna minnist ég þess að ég held að við hv. þingmaður höfum einhvern tímann fyrr rætt hér saman yfir þennan stól um þann möguleika að kippa vísitölunni úr sambandi meðan þetta yrði gert. Ég var að minnsta kosti þeirrar skoðunar að það væri eitt af því sem ætti að skoða. Spurningunni um með hvaða hætti aðkoma þingsins verði get ég ekki svarað. Það hefur ekki komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra svo ég hafi heyrt og alls ekki hæstv. forsætisráðherra. Hins vegar tel ég að þegar við ljúkum þessari umræðu í dag sé fyrir höndum mikil vinna þingsins í viðeigandi fagnefndum sem verður þá væntanlega einungis efnahags- og viðskiptanefnd þótt ég telji að fjárlaganefnd eigi líka að koma að svona máli, það er svo viðamikið, og þar fara menn með sín röntgenaugu í gegnum greinargerðirnar og spyrja út úr fyrir hönd okkar þingmanna sem ekki sitjum þar. Ég hygg að þingið geti í gegnum tillögur sem koma frá efnahags- og viðskiptanefnd þegar við ræðum þetta hér síðar í sumar við 2. umr. haft nokkuð um það að segja. Ef hv. þingmaður telur til dæmis nauðsynlegt að Alþingi hafi nánari aðkomu að málinu á einhverjum síðari stigum, t.d. þurfi að staðfesta einhverjar ákvarðanir sem Seðlabankinn í samvinnu framkvæmdarvaldið hefur tekið, tel ég það koma vel til greina að þingið samþykki slíkt ef hv. þingmaður mundi færa sterk rök fyrir því.

Herra forseti. Þetta er nefnilega svo mikilvægt. Ég held að ég sé sammála hv. þingmanni um að sá efnahagslegi stöðugleiki sem er verið að fókusera á þarna felist í að gengi krónunnar haldist stöðugt. Ég er ekki búinn að fá það alveg skýrt en það er líklega það. Ef það er markmiðið og þá sama hvort farin er stöðugleikaskattsleiðin eða að þrotabúin fari í nauðasamninga og fái, með því að skila peningum inn í Seðlabankann, vottorð frá Seðlabankanum sem þau geta farið með til dómstóla og fengið samþykkta nauðungarsöluna er í báðum tilfellunum peningum skilað inn í Seðlabankann. Þeir peningar verða aftur á móti í báðum tilfellum rétt tæpir 500 milljarðar og þá er spurningin: Hvernig er aðkoma þingsins að því að ráðstafa þeim? Það kemur fram í frumvarpinu að það eigi að gera það innan ramma efnahagslegs stöðugleika og stöðugleikaskilyrða Seðlabankans en þetta er samt sem áður á hlaupareikningi innan Seðlabankans sem ríkið á og samkvæmt stöðugleikaskattsfrumvarpinu er alveg skýrt að ráðstöfun fjármunanna verði í frumvarpi að fjárlögum. Eftir því sem ég best veit mun það ekki hindra stjórnvöld sem leggja fram fjárlagafrumvarp í að seilast í þetta kökubox, 500 milljarða kr. kökubox, í Seðlabankanum og nota það í eitthvað sem eykur þenslu og verðbólgu, keyrir upp lán, minnkar svigrúm til að semja um betri kjarasamninga o.s.frv. Það mun ekki stöðva löggjafann að frumkvæði fjárlagafrumvarpsins að fara í þessa þenslu. Norðmenn hafa læst olíusjóðinn sinn inni til að tryggja að olíugróðinn fari ekki í þensluhvetjandi verkefni og skapi óstöðugleika og skaðleg áhrif í efnahagslífi þeirra. Ef menn ætla að sækja eitthvað meira en á þeim forsendum sem hann hefur verið læstur inni, læstur frá stjórnmálamönnunum, verða þeir 

Herra forseti. Þetta eru mjög athyglisverðar pælingar hjá hv. þingmanni. Ég hef skilið þetta þannig að það sem kemur út úr þessu til Íslands og skapar svigrúm, þ.e. vegna stöðugleikaskuldbindinganna eða í gegnum stöðugleikaskattinn, fari inn í Seðlabankann. Samkvæmt 34. gr. laga um Seðlabankann, mig minnir að það sé sú grein, rennur sá partur af hagnaði Seðlabankans sem ekki fer til þess beinlínis að auka eigið fé hans samkvæmt því sem þarft er til ríkisins og ríkið hefur heimild til að ráðstafa því. Það sem skiptir þó öllu máli í þessu er að þessir gerningar eru lagðir fram hér í formi frumvarpa á þeim forsendum að þessu eigi einungis að verja í einum tilgangi, þeim að lækka skuldir ríkisins. Það eina sem hægt er að kalla svigrúm sem skapast í fjárlögum og hægt er að segja að löggjafinn geti tekið ákvörðun um ráðstöfun á eru lægri vaxtagjöld sem af hljótast. Það er það sem ég var að gagnrýna fyrr í dag, mér fannst hæstv. fjármálaráðherra vera fullfljótur á sér að fara að tala um að nýta það svigrúm til skattalækkana. Mér fannst það alveg út í hött af ýmsum ástæðum vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að nota það til allt annarra hluta. Það er þó önnur saga. Það skiptir öllu máli hvert álit efnahags- og viðskiptanefndar verður þegar málið kemur aftur inn í þing. Ég geri ráð fyrir og hef gengið út frá því að ein af forsendunum sem þar koma fram, vonandi í sameinuðu áliti eða að minnsta kosti á öllum álitum, sé akkúrat það að þessa peninga megi ekki nota til þensluhvetjandi aðgerða heldur verði að fara til þess að borga skuldir ríkisins. Það verður meira að segja nokkrum tæknilegum vandkvæðum bundið að finna réttar leiðir til þess.

Virðulegur forseti. Gaman að sjá þessa frábæru mætingu hér í þingsal. Það er ljóst að hróður mælsku minnar hefur borist víða um þingið. Ég hef mest af minni þekkingu á gjaldeyrishöftunum og þessum málaflokki upp úr skýrslu eða bók sem kom nýlega út, Drög að uppgjöri eftir þá doktora Ásgeir Jónsson og Hersir Sigurgeirsson, sem er prýðissamantekt, ekki bara á gjaldeyrishöftunum heldur er þetta mjög gott hagfræðiuppflettirit. En áður en ég kem að því langar mig að segja frá því að menn tala um það núna að ekki hafi verið svo vond tíð eða jafn kalt í maímánuði á Íslandi síðan árið 1979. Ég var að reyna að rifja það upp með sjálfum mér hvar ég hefði verið 1979 og man það þó, þótt ég sé nú ekki gamall maður, alla vega ekki í samanburði við marga sem vinna á þessum vinnustað, nefni engin nöfn í því samhengi, að ég var í sveit í Húnavatnssýslu sumarið 1979. Ég minnist þess ekki að það hafi verið eitthvað sérstaklega kalt á þeim tíma. En ég man eftir því að menn voru mikið að rífast um virkjun, Blönduvirkjun, og menn gengu í bolum merktum Blönduvirkjun. Það var greinilega mikil barátta í gangi, það ég skynjaði nú þrátt fyrir ungan aldur. En ég man sem sagt ekki eftir hafta- og skömmtunartímabilinu eða því skeiði í sögu landsins. Ég er fæddur 1971, akkúrat árið sem viðreisn varð frá að hverfa eftir 12 ára valdasetu, þannig að það var merkilegt að upplifa það í lok árs 2008, í miðju hruni, ef svo má segja, að maður þyrfti að fara með flugmiðana sína í banka og taka út gjaldeyri til þess að fara með til útlanda. Það kom mér mjög spánskt fyrir sjónir. Það var eins og vakna upp við vondan draum að vera skyndilega kominn í þá stöðu. Af því að ég hef í seinni tíð kynnt mér þessi tímabil og skeið í stjórnmálasögu landsins minnti það mig á það sem við sem þjóð höfum gengið í gegnum. Núna sér fyrir endann á þessu skeiði í sögu þjóðarinnar en þar með er ekki endilega sagt að við séum komin út úr því ölduróti sem einkennir íslenskt efnahagslíf og hefur einkennt það síðustu áratugi og í rauninni alla lýðveldissögu þjóðarinnar. Ég minnist þess sérstaklega að eftir síðustu kosningar þegar hagtölur bentu til þess að allt væri á uppleið, þetta færi nú að líta betur út, hitti ég hagfræðimenntaðan kunninga minn á förnum vegi, það eru um tvö ár síðan. Hann sagði við mig: Já, ætli við séum ekki í upphafinu á svona íslenskri bólu sem tekur okkur svona þrjú, fjögur ár að sprengja og þá fáum við séríslenskt, lokað efnahagshrun vegna þess að við erum í höftum, en það verður ekki jafn mikið og 2008. Þegar maður horfir í kringum sig á yfirlýsingar sem fram eru komnar; keppni í loforðum um skattalækkanir og fjölda byggingakrana, veltir maður fyrir sér hvort þetta hafi ekki einmitt verið orð að sönnu og hvort sagan muni ekki endurtaka sig og það sé eiginlega óhjákvæmilegt að við séum aftur og aftur að endurtaka þessa sögu. Þau mál sem hér eru til umfjöllunar saman eru góð mál. Ég er mjög ánægður með að samningaleiðin varð ofan á þegar kemur að losun hafta. Það er ánægjulegt vegna þess að til allt of langs tíma leit út fyrir að hæstv. forsætisráðherra væri búinn að festa sig við hina svokölluðu gjaldþrotaleið. Menn geta svo sem reynt eftir fremsta megni að þræta fyrir það eða halda því fram að það hafi verið sérstök tegund af stjórnvisku að halda svo á málum að það væri möguleg leið, verður ekki um það deilt að þetta tók tíma. Skrifaður var leiðari um það í Fréttablaðinu í vikunni þar sem þeirri spurningu var velt upp sem ég held að sé mikilvæg: Hvað kostaði þessi töf? Af hverju var þessi samningaleið ekki farin miklu fyrr? Mig langar til þess að grípa niður í skýrslu þeirra Ásgeirs Jónssonar og Hersis Sigurgeirssonar þar sem er fjallað um haftaafnámsvinnu stjórnvalda, með leyfi forseta: „Ráðgjafar stjórnvalda virðast í upphafi hafa álitið gjaldþrotaskipti vænlegustu leiðina til þess að ljúka slitameðferð föllnu bankanna. Sú skoðun stafaði af þeim skilningi að við gjaldþrotaskipti þyrfti að greiða allar kröfur út í krónum. Þannig að ef slitabúin væru sett í þrot myndu þau vera knúin til þess að afhenda Seðlabankanum gjaldeyriseignir sínar á álandsgengi. Í almennri umræðu var þetta kallað gjaldþrotaleiðin. Sú leið var hins vegar dæmd úr leik með dómi Hæstaréttar hinn 10. nóvember 2014 í máli Kaupþings hf. gegn Aresbank S.A. Þar kom skýrt fram að þó að allar kröfur íslenskra þrotabúa væru reiknaðar í lögeyri landsins stæðu engar skyldur til þess að greiða þessar sömu kröfur út í krónum. Með því að ganga inn þessa blindgötu virðist haftaafnámsvinna stjórnvalda hafa tafist um rúmlega ár.“ Þetta er áleitin spurning sem þarf að svara. Það er alveg ljóst að það varð ákveðin biðstaða þegar ný stjórn kom hér til valda árið 2013. Menn hafa mikið talað um hvort hér hafi verið byggt á áætlun fyrri ríkisstjórnar eða ekki. Mér finnst það vera augljóst, að minnsta kosti var niðurstaðan í takt við það sem stefnt var að þar, en það er kannski óþarfi að eyða of miklum tíma í að velta því fyrir sér. Það er alveg hægt að segja það ríkisstjórninni til varnar að það er eðlilegt að við taki einhver biðtími þar sem ný stjórn setur sig inn í málin. En ég held að haustið 2013, þegar menn fóru af stað í þá vinnu sem hér er rædd hafi menn hengt sig of mikið í gjaldþrotaleiðina og fyrstu mánuðirnir fóru í að skoða og kanna möguleika í þeim efnum. Síðan féll dómurinn sem vitnað er til í skýrslunni, eins og ég sagði áðan. Svo kom Lee Buchheit inn og staðan fór líklega að breytast í desember síðastliðnum. Mér fannst það athyglisvert þegar þessi mál voru kynnt til sögunnar í Hörpu núna í byrjun vikunnar hversu mikil áhersla var lögð á skattinn í kynningunni, skattinn sem var til þrautavara og átti samkvæmt þeim sem kynntu þetta fyrir hönd ríkisstjórnarinnar mögulega að skila inn um 850 milljörðum. Það var mikið lagt upp úr þeirri tölu, 850 milljörðum, og mikið lagt upp úr 1.200 milljörðum og svolítið skautað fram hjá því að miðað við ákvæði í lögunum geta menn fært 20% af eignum undan þannig að ef skatturinn hefði komið til, sem verður ekki, hefði upphæðin aldrei orðið 850 milljarðar heldur mjög líklega 650 milljarðar, þannig að það munar þarna um 200 milljörðum. Ef lauslega er áætlað út frá yfirlýsingum frá búunum má búast við að þetta skili um 400 milljörðum. Það sem ég er að leiða að hér eru vangaveltur um það hvers vegna hlutirnir eru aldrei sagðir nákvæmlega eins og þeir eru. Af hverju er lögð svona mikil áhersla á það af hálfu stjórnarflokkanna að teikna í sífellu upp einhverjar myndir sem standast ekki skoðun ef betur er að gáð, eins og til dæmis það sem ég nefndi um kynninguna í Hörpu nú á dögunum? Það sama er upp á teningnum þegar kemur að umræðum hér í þinginu. Ég byrjaði á því nú í byrjun vikunnar þegar þessi mál voru kynnt til sögunnar að rifja aðeins upp þau orð sem hér hafa verið látin falla um samtal við kröfuhafana. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað verið spurður að því hvort ekki ætti að ræða við þá og þá ítrekað sagt að ekki stæði til að semja og svo framvegis. Maður þarf að setja sig í krossgátustellingar þegar maður les í gegnum ræður hæstv. forsætisráðherra. Maður þarf beinlínis að setja sig í ákveðna stellingu eins og maður sé að leysa orðagátu og lesa nákvæmlega hvert orð, vegna þess að það er eins farið með hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi varnarmálaráðherra Bandaríkjanna, Donald Rumsfeld, sem þótti hafa þann stíl að 50% samtölum hans við fjölmiðla voru um það sem hann sagði ekki. „Nei, þetta var ekki það sem ég sagði. Ef þú skoðar nákvæmlega orðalag mitt þá var það þetta hér sem ég átti við.“ Hver einasta setning og hver einasta yfirlýsing er orðuð þannig að hægt er að túlka hana með einhverjum tilteknum hætti eftir á. Það er hvimleiður siður og það er því miður stíll sem einkennir alla ríkisstjórnina. Umræðan í landinu er sífellt um einhvern misskilning, einhvern rangan skilning sem menn lögðu í orð hæstv. forsætisráðherra eða ætlanir ríkisstjórnarinnar, einhverjar skilgreiningar á orðinu „strax“ o.s.frv. Ekkert í þessu máli kallar á að menn séu jafn loðnir í tilsvörum og jafn óljósir í ætlunum sínum og raun ber vitni. En niðurstaðan, samningaleiðin, er góð niðurstaða. Ég hrósa ríkisstjórninni af einlægni fyrir hana. Ég er ánægður með þá lendingu. Hún er ábyrg, en hún setur auðvitað ákveðnar skyldur á herðar þeim sem fara með stjórn efnahagsmála í landinu. Hún gerir þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að farið sé með það sem inn kemur af þessum fjármunum af mikilli ábyrgð. Það er mjög jákvætt að það sé skrifað inn hér að nýta eigi þessa fjármuni eingöngu til þess að greiða niður skuldir ríkissjóðs. En það er annað sem mér finnst vanta, það er annað sem við þurfum að ræða í þessu samhengi, það er gjaldmiðill þjóðarinnar. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni fyrir þjóðfélag þegar kröfuhafar gefa eftir jafn mikla fjármuni og hér um ræðir. Þeir eru í rauninni tilbúnir til þess að afsala sér eignum sínum til þess að geta sagt skilið við og lokið sínum samskiptum við þetta efnahagssvæði, sem er hið íslenska efnahagssvæði. Það er nokkuð sem við þurfum að velta fyrir okkur. Það eru auðvitað spurningar sem er ósvarað í þessu efni, til dæmis varðandi gjaldmiðillinn, verðbólguna, vextina og lífskjörin sem þessi atriði skapa þjóðinni í landinu. Ætlum við núna þegar við höfum komist út úr þessari kreppu, þessari spennitreyju fjármagnshafta, í alvörunni að láta eins og ekkert hafi í skorist og halda áfram alveg fullviss um að þessi staða muni aldrei koma upp aftur? Staðreyndin er sú að smæð gjaldmiðilsins veldur gríðarlegum sveiflum sem veldur því að það er áhættusamt að lána í honum, sem veldur því aftur að hér eru vextir hærri en annars staðar. Það var mjög athyglisverð samantekt í Ríkisútvarpinu á dögunum þar sem lánakjör almennings til húsnæðiskaupa voru borin saman. Það er átakanlegt að sjá hversu miklu slakari kjörin eru hér á landi. Það er í rauninni algjörlega óboðlegt. Það er líka mikið áhyggjuefni að fólk flýi landið þegar efnahagslegur uppgangur er, þegar störf eru að verða til, þegar ferðaþjónustan skilar hér um 303 milljörðum, eins og á síðasta ári, að þrátt fyrir það flytji fjölskyldur héðan vegna þess að þær sætta sig ekki lengur við þau skilyrði sem þeim eru búin. Þegar menn eru með svo háa vexti sem raun ber vitni hefur það haft þau áhrif á íslenskan húsnæðismarkað að menn horfa yfirleitt aldrei til þess að greiða upp lánin sín. Menn kaupa yfirleitt húsnæði byggt á greiðslugetu, þ.e. hvort greiðslubyrðin á hverju ári sé viðráðanleg, og svo hugsa menn ekki til enda hvernig það dæmi mun líta út. Það hefur leitt til þess að við eignumst ekki húsnæðið okkar. Það hefur leitt til þess að flest fólk lítur á íbúðarkaupin sem einhverja útfærslu eða tilraun til sparnaðar. Þetta er að hluta til lífeyrissparnaður sumra. Það er enginn raunverulegur leigumarkaður til hliðar við húsnæðismarkaðinn. Ástandið er í rauninni mjög óheilbrigt. Það er ekki endilega hægt að ætlast til þess að því sé svarað hér, þetta er í rauninni ekki mál sem snýst um að svara þeirri spurningu, en þetta hlýtur hins vegar að vera nokkuð sem almenningur á Íslandi þarf að velta fyrir sér. Það er óábyrgt að svara kjósendum ekki þegar kemur að þeirri spurningu: Hvert er stefnt? Hvað gerist núna? Hvernig ætla menn að koma í veg fyrir að við siglum núna ótrauð inn í annað hrun? Það er með ólíkindum hversu oft okkur hefur tekist að fara að skapa bólu eins og varð til hér í aðdraganda hrunsins 2008, sem springur svo á endanum og við, allur almenningur á Íslandi, ríkissjóður, okkar velferðarkerfi, sitjum eftir með sárt ennið. Ég vil gera það að lokaorðum mínum í dag. Þetta er ágætt, en við þurfum að hugsa til framtíðar og við þurfum að hugsa þannig að við séum að leysa þessi mál og séum með efnahagslíf sem er heilbrigt og byggir á framtíðarhugsun og er sjálfbært, að við séum ekki alltaf að búa til nýjar bólur, sprengja þær og leysa síðan næstu kreppu með einum eða öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst gott hvernig hann kom inn á að við þyrftum að horfa til framtíðar í þessu máli. Ég held að það sé einmitt lykilatriðið. Stóra gatið í planinu hjá ríkisstjórninni tel ég vera að það kemur ekkert svar við spurningunni: og hvað svo? Ef menn ætla að fara að losa hér um fjármagnshöft þá er þessi aðgerð í sjálfu sér ekki afnámsaðgerð heldur eingöngu undirbúningsaðgerð. Menn eru að búa í haginn fyrir að það verði hægt, en menn hljóta að ætla að svara spurningunni um hvernig peningastefnu eigi að reka hér að loknu losunarferli, þ.e. þegar menn er komnir á þann stað að búið verður að afnema höftin að miklu leyti en eingöngu standa eftir þau þjóðhagsvarúðartæki sem menn hafa boðað að verði hér áfram. Höftin verða kannski aldrei alveg afnumin, en samt að svo miklu leyti sem það er hægt. Þá hljóta menn að þurfa að svara þeirri spurningu: Á svo bara að halda áfram með sama planið, þ.e. sömu peningastefnuna? Ætlum við að halda áfram með það kerfi þar sem við erum með; verðtryggða íslenska krónu sem er eingöngu notuð af íslenskum almenningi og heimilum og litlum og meðalstórum fyrirtækjum, á meðan stóru fyrirtækin og eignafólk geta notað mynt sem er gjaldgeng í alþjóðaviðskiptum og svo framvegis? Það er stóra gatið í áætluninni, finnst mér. Ég hefði viljað spyrja hv. þingmann hvernig hann sér þetta fyrir sér, vegna þess að það er ekki nóg að segja: Heyrðu, við ætlum að afnema höft. Það þarf að segja: Og hvað tekur þá við? Það vantar hér.

Virðulegur forseti. Þetta eru góðar spurningar sem hv. þingmaður ber hér upp. Ég veit að við erum sammála um sem hvert stefna skuli í þessum efnum. Að minnsta kosti finnst mér það vera augljóst að menn eigi að freista þess að klára viðræður við Evrópusambandið og taka upp evru. Auðvitað verður ekki alltaf sól á Íslandi þegar það hefur gerst. Það verður að halda á stjórn efnahagsmála með ábyrgum hætti og svo framvegis. Hins vegar mætti búast við því að við mundum innleiða meiri stöðugleika í kerfið. Við gætum mögulega komið okkur upp húsnæðiskerfi sem fæli það í sér að einstaklingar, fjölskyldur, hjón, mundu á endanum geta eignast húsnæði sitt, eða þá að heilbrigður leigumarkaður væri til hliðar við heilbrigt húsnæðiskerfi. Minn stjórnmálaflokkur, Björt framtíð, er byggður í kringum þá hugmyndafræði að reyna að leysa öll mál þannig að við horfum til framtíðar þannig að við gerum þetta land lífvænlegt fyrir komandi kynslóðir, að við séum alltaf að spá í, í hverju einasta máli sem leyst er, hvernig spilast muni úr því til framtíðar. Menn mega ekki gleyma sér í hamingjuóskunum yfir því máli sem hér er til umræðu að hér er auðvitað verið að leysa sjúkt ástand, svo maður noti það dramatíska orðalag, hér er verið að leysa efnahagskerfi sem virkar ekki. Þetta er plástur á lasið kerfi. Það er nokkuð sem menn þurfa að hafa í huga og gleyma sér ekki. Þótt lausnin sé góð á þessum tímapunkti er hún ekki endanleg lausn.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni og ég er í þeim hópi, eins og hv. þingmaður, sem telur að við þurfum að taka upp stærri gjaldmiðil og að við eigum að ganga í myntbandalag og vera aðili að sterkara umhverfi. En ég ber líka virðingu fyrir öðrum sjónarmiðum, m.a. því sjónarmiði að við getum einhvern veginn haldið áfram að reka íslensku krónuna. En þá þurfa menn að sýna fram á hvernig á að gera það. Það er ekki nóg að segja: Við ætlum að loka hér Evrópuleiðinni. Menn þurfa þá að leggja fram eitthvert annað plan, einhvern annan valkost. Það er það sem ég sakna hér. Ég saknaði þess líka þegar menn lokuðu Evrópuleiðinni í vetur. Ég sakna þess einnig núna þegar menn eru komnir með sæmilegasta plástur á hið sjúka sár sem þrotabúin eru á efnahagskerfi okkar, eins og hv. þingmaður nefnir réttilega. Það dugar okkur ekki að menn segi bara: Heyrðu, frábært, óskum hver öðrum til hamingju með þetta, en segjum svo ekki hvernig við ætlum að lifa af með krónuna til lengri tíma, vegna þess að hún er rót þessa vanda sem verið er að leysa hér. Og ætla menn þá bara að halda áfram og láta málið fara í hring og við stöndum í sömu sporum eftir einhverja áratugi þegar við höfum gleymt okkur aftur og sofnað á verðinum? Það er það sem ég hef áhyggjur af. Mér finnst þessi ríkisstjórn vera býsna blind á hvernig þessir hlutir hanga allir saman þegar hún segir á einum stað að hún ætli að afnema verðtryggingu og síðan annars staðar að hún ætli að hafa íslensku krónuna áfram. Það fer ekki saman í mínum huga. Ég held að það skipti máli að við reynum hér, þingmenn, að krefja ríkisstjórnina svara, eða að minnsta kosti til samstarfs við okkur um með hvaða hætti við ætlum að vinna að því að ná lendingu í peningastefnunni til lengri tíma.

Virðulegur forseti. Þetta er meðal þess sem kjósendur þurfa að velta fyrir sér þegar kemur að næstu kosningum og sem betur fer styttist nú í þær. Þetta eru sjónarmið sem þurfa að vera uppi. Og menn þurfa að hafa það vel í huga af hverju kröfuhafarnir umgangast eignir sínar hérna eins og matador-peninga. Þeir segja í rauninni: Þið megi eiga þetta hérna. Þetta verða um það bil 400 milljarðar sem þeir líta bara á sem matador-peninga, þetta eru bara gervieignir, þetta verður bara skilið eftir. Það ætti að verða einhverjum umhugsunarefni. Ég er sannfærður um að með evru mundi okkur takast að örva hér samkeppni. Ég er sannfærður um að okkur mundi takast með því að auka útflutningstekjur okkar, fjölga stoðum undir efnahagslífi þjóðarinnar, hafa fjölbreyttari atvinnurekstur. Það er bara þannig sem við getum byggt upp til framtíðar. Sem betur fer hafa nýir atvinnuþættir komið mjög sterkir inn og fjölgað þessum stoðum fyrir okkur. Það er gríðarlega jákvætt og það er þróun sem við þurfum auðvitað að reyna eftir fremsta megni að ýta undir en ekki að draga úr. Þess vegna verður það ekki nægilega oft sagt að það sem hér er á ferðinni er tímabundin skammtalækning. Hún er jákvæð og hún er vel heppnuð, en hún er ekki lausn til framtíðar. Það sem við verðum að gera til þess að koma í veg fyrir - og ég er ekki sammála hv. þingmanni þar sem hún segir að við stefnum mögulega í sama horfið innan fárra áratuga, ég gæti vel trúað að það gæti bara gerst á þessum áratug, á næstu tíu árum eða svo. Menn verða því að horfa til framtíðar og búa til kerfi og búa við kerfi sem er stöðugt. Það er lykilatriði í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér í sameiningu tvö frumvörp, frumvarp til laga um stöðugleikaskatt og frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, sem kynnt hafa verið bæði ítarlega í fjölmiðlum og talsverð umræða hefur farið fram um málið á þingi þótt við séum komin yfir á seinni kantinn í 1. umr. um málið. Ég vek athygli á því að bæði þessi þingmál eiga eftir að fara til ítarlegrar skoðunar í efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis og er það vel. Ég verð að segja eins og er að mér finnst alltaf óþægileg tilfinning þegar alþingismenn eru tilbúnir að tjá sig um stór frumvörp af þessu tagi áður en öll kurl eru komin til grafar. Menn komu út af kynningarfundi ríkisstjórnarinnar glóandi af hrifningu, steðjuðu í ræðustól og lýstu yfir á aðdáun á afurð undangenginna mánaða. Þetta hefur ekki fæðst án langs meðgöngutíma en tilfinning mín var sú að menn hefðu ekki kynnt sér málið nægilega vel til að innstæða væri fyrir öllum þeim fullyrðingum sem fram komu. Ég hygg þó að ánægja manna hafi að nokkru leyti snúist um það sem menn töldu vera aðferðafræðina við að nálgast niðurstöðu, enda hefur komið fram í ræðum manna hér um málið að talsvert hefur verið lagt upp úr með það að skilgreina nálgunina við viðfangsefnið. Margir í stjórnarandstöðu og ýmsir í stjórnarmeirihluta hafa fagnað því að þetta sé afurð samræðu og samninga en í stjórnarliðinu eru ýmsir sem hafa vísað því frá og talað um samtal, sagt að þetta séu ekki samningaviðræður. Allt þetta getur skipt nokkru máli. Það skiptir máli hvert uppleggið er þegar reynt er að komast að niðurstöðu af þessu tagi. Ég held að það sem gerst hefur hafi verið einhvers konar blanda af þessu en uppleggið var ekki samningar. Uppleggið var ekki að ganga til samninga við kröfuhafa heldur að það væru stjórnvöld sem settu skilyrðin, sköpuðu skorðurnar og ég ætla að koma að því aðeins síðar. Menn hafa líka farið yfir sögu málsins, látið hugann skauta aftur til ársins 2008, rætt einnig töluvert um aðdraganda hrunsins og litið síðan til þeirra ráðstafana sem gripið var til í kjölfar hrunsins. Þar hafa ekki verið uppi miklar deilur en ég vil bæta einu inn í þetta upplýsingasafn sögunnar, ég hef dundað mér við að fletta þessu upp, og það er framlag Lilju Mósesdóttur sem ræddi tvennt strax haustið 2008. Hún ræddi þá útgönguskatt sem og sérstakt gengi fyrir aflandskrónur. Hún gerði þetta líka ítrekað á árinu 2009 áður en nokkur annar fór að viðra slíkt af nokkurri alvöru, enda var það þannig að leiðsögumaður okkar sem þröngvað var upp á þjóðina á sínum tíma, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, vildi ekki sjá þessar lausnir, a.m.k. ekki tvígengi. Hann vildi ekki fjölgengi á þeim tíma þó að mér sé sagt að þegar grannt er skoðað í helgiritum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins megi finna einhverjar tilvísanir í tvígengi, að það eigi að vera hægt, en hann vildi það ekki á þessum tíma. Það kom ítrekað fram. Þetta gagnrýndi Lilja Mósesdóttir og talaði bæði fyrir sérstöku gengi fyrir aflandskrónur og síðan útgönguskatti. Þetta var haustið 2008 og aftur og ítrekað á árinu 2009 en síðan er það miklu seinna sem Seðlabankinn setur fram tillögur sínar. Það er í marsmánuði 2011 sem þær eru mótaðar í þetta form. Menn tala um að við séum að fást við fordæmalausar aðstæður og það krefjist fordæmalausra lausna. Þá er spurningin um að hafa innan borðs fólk sem getur hugsað út fyrir rammann og það gerði Lilja Mósesdóttir. Hún var hædd og spottuð þegar hún kom fyrst fram með þessar tillögur sínar en síðan dró úr þeirri gagnrýni og vilja nú margir Lilju kveðið hafa. Smám saman fóru menn að átta sig á því hvers eðlis kröfurnar í slitabúin voru vegna þess að upphaflegir eigendur að þessum kröfum eru löngu horfnir frá borði, kannski er tæplega 1/10 hluti þeirra eftir. Annars keyptu nýir eigendur þessar kröfur að uppistöðu til með miklum afslætti, frá 70% upp í 96%. Það var talað um umtalsverða sölu á þessum eignum og kaup þar sem keypt var fyrir 4% að nafnvirði. Við höfum heyrt það í þessari umræðu þegar menn hneigja sig og beygja fyrir þessum kröfueigendum að við þurfum að sýna þeim gríðarlega virðingu, það séu virðulegir fjárfestar sem þurfi að koma fram við af fullri virðingu. Ég ber ekki þá virðingu í brjósti mínu. Ég vil miklu frekar semja við Öryrkjabandalagið um kjör öryrkja á Íslandi. Ég vil semja við fólkið sem er í verkfalli núna á Landspítalanum. Það á kröfu á slíkri virðingu. En þetta eru hrægammafjárfestar sem réttilega hafa verið kallaðir svo, ekki bara hér á landi, það er talað um „vulture capital“, hrægammafjármagn, sem sveimar alltaf yfir þar sem eru vandræði og erfiðleikar til að reyna að hremma eitthvað undir formúlunni vogun vinnur, vogun tapar. Það var sagt frá því að í marsmánuði hefði einn slíkur komið fljúgandi hingað inn, George Soros sem mér finnst oft tala af miklu viti um samfélagsmál. Hann hefur gagnrýnt óheftan kapítalisma þó að hann hafi gert sér gott úr honum. Hann varð frægur að endemum þegar hann felldi breska pundið árið 1992 með spákaupmennsku og hagnaðist gríðarlega á því. Þessi maður keypti í marsmánuði samkvæmt upplýsingum í íslenskum fjölmiðlum af Burlington Investment hluti í kröfum til Glitnis að nafnvirði 44 milljarða kr., 44 þús. millj. kr. Hann er sagður hafa keypt þetta fyrir 27–29% af nafnvirði sem eru þá um 13 milljarðar. Vonin var þá sú að ganga út með 30 milljarða í hagnað. Ef það hefði verið lagður - yrði lagður, við erum ekki búin að þessu - 70% skattur hefði George Soros engu að síður gengið út með nokkur hundruð milljónir upp á vasann. Það hefði munað um annað eins í sjóði Landspítalans svo dæmi sé tekið. Með tæpum 40% skatti gengur George Soros út með 12–13 milljarða í hagnað. Einstaklingur sem keypti á 4% og seldi George Soros eða álíka nótum á 27–29% af nafnvirði og þyrfti að þola 70% skatt gengi út með 100% hagnað. Þetta er sem sagt mannskapurinn sem menn hafa rætt hér í allan gærdag og í dag um að þurfa að hneigja sig sérstaklega fyrir og fara um alveg sérlega varfærnum höndum. Mér finnst það ekki. Það á að setja þessu fólki stólinn fyrir dyrnar, þetta eru spákaupmenn, þetta eru hrægammasjóðir og hrægammar sem reyna í krafti spákaupmennsku að hagnast á samfélögum sem eru í erfiðleikum. Þess vegna er alveg rétt aðferðafræði að ákveða hvað það er sem við ætlum síðan að gera. Okkur var sagt í upphafi vikunnar þegar þetta var kynnt að grunnforsendan væri sú að það ætti að setja tæplega 40% stöðugleikaskatt á þessar eignir, 39%. Síðan væri hægt að fara aðra leið í nauðasamningum en ná ígildi þessara 39%. Ég vænti þess að í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar og eftir að málið kemur aftur til þingsins verði okkur sýnt fram á það ígildi þessarar aðferðar að við séum að fá það sama eða svipað út úr þessu. Það er nokkuð sem við þurfum að hlusta eftir. Það er svo flókin aðferðafræði þarna að baki að það er ekki fyrir nokkurn mann að skilja það nema hann sé innvígður í vinnuna að baki þessu frumvarpi. Auðvitað var alltaf vitað að það yrði gríðarleg andstaða við að láta þessi fyrirtæki fara í gjaldþrot vegna þess að hagsmunirnir eru svo gígantískir frá til dæmis þeim sem sitja í slitastjórnum og fá bónusana upp í sínar hendur. Allir þeir verkamenn sem koma að þessum málum í aldingarði mammons sjá fram á gríðarlegan hagnað með því að þetta fari þessa leið. Þess vegna er talað með þessum hætti um það og það er klappað fyrir þessu á þingi af hverjum þingmanninum á fætur öðrum. Ég hef ekki sannfærst um að það sé betra fyrir almenning, fyrir samfélagið að fara þessa leið en að þessi skattur sé einfaldlega settur á og gjaldþrotaleiðin farin. Ég er ekki sannfærður um það. Ég kannski skil það ekki nógu vel en ég leyfi mér að efast um að það geri allir í þessum sal. Einhverjir kunna að gera það en ég geri það ekki. Þetta eru hlutir sem við þurfum að fá rækilega skoðaða. Mér finnst svolítið undarlegt hve lítil umræða hefur orðið um þessa prósentu. Hún er þarna fest, 39%. Ýmsir hafa orðið til að gagnrýna hana. Nokkrir félagar í Indefence-hópnum skrifuðu opinberlega fyrir nokkrum vikum, ætli það hafi ekki verið í febrúar eða mars, þar sem þeir sögðust vona að það yrði farið hærra en 40%. Þeir nefndu 60–70%. Lilja Mósesdóttir talaði um mun hærri prósentu. Sjálfur talaði ég um 70% en menn staðnæmast í þessari prósentu, 39%, og gríðarlegur fögnuður er síðan hjá kröfuhöfunum öllum og slitastjórnum sem sjá fram á að þeir verði ekki af bónusunum sínum af því að þessi leið er farin en ekki önnur. Mér finnst að það þurfi að setja á borðið fyrir okkur miklu traustari og skýrari upplýsingar um þetta mál. Ég vil þó halda því til haga að það hefur komið fram gagnrýni á það hve lág þessi prósenta er og ég leyfi mér að taka undir þá gagnrýni. Síðan vil ég víkja að öðrum þáttum. Það væri ágætt ef það yrði reynt að þagga niður í þessari umræðu í hliðarsal.

Forseti biður menn um að gefa gott hljóð.

Það er bara einn fundur hér í gangi. Það sem vekur óhug er að við séum komin aftur inn í töku tvö. Seðlabankinn er byrjaður að hækka vexti að nýju, hækkaði um 0,5%, það var tilkynnt í gær, og fjármálaráðherrann lýsir því yfir að nú þurfi að ráðast í skattalækkanir. Þetta er bara nákvæmlega það sem gerðist hér á sínum tíma og ég segi: Leiðin til að draga úr þenslu er að beita sterkasta vopninu sem við höfum gegn henni og það er skynsemi. Það á að beina því til almennings og fyrirtækja að fara fram af skynsemi. Því á ekki síst að beina til stjórnvalda. Þegar fjármálaráðherra landsins gengur fram fyrir skjöldu og fer að kynda undir þenslubáli eins og hann gerir með því að segja að hagur manna verði rýmri vegna skattalækkana er hann að gefa í skyn að fólki sé óhætt að fara að ráðast í fjárfestingar, það muni hafa meira milli handa til að greiða af lánum sínum. Þetta finnst mér verulegt áhyggjuefni. Hinn þátturinn sem hefur verið nokkuð í umræðunni og við þurfum að ræða í samhengi við þessar ráðstafanir er umræðan um bankana. Eins og ég skil þetta er það orðinn hagur íslenska ríkisins að einkabankarnir tveir verði seldir úr landi og þá á sem hæstum prís vegna þess að þegar komið er yfir tiltekið mark, og þá aðeins, fer ríkið að hagnast á þessari sölu sem í sjálfu sér er að sjálfsögðu mjög gott. En þá fer maður að hugsa: Hvað svo? Hvert verður framhaldið? Til hvers kaupa menn banka? Menn kaupa banka til að hafa af þeim hagnað. Við þurfum að hugsa þetta langt fram í tímann og þá kemur náttúrlega í ljós að kröfuhafarnir eru farnir að stilla upp þeim óskum sínum eða skilyrðum sem þeir vilja helst hafa, að bankarnir verði ekki seldir nema með því fororði að þeir gangi til erlendra aðila sem haldi eignarhaldi sínu næstu fimm ár sem er alveg skiljanlegt til að verðið verði sem hæst, að það megi búast við ákveðnum stöðugleika í þessu. Þá er einn banki eftir og það er Landsbankinn. Ég ætla að leyfa mér að taka mjög einarðlega undir með formanni efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, þegar hann talar fyrir því að Landsbankinn verði að öllu leyti í samfélagslegri eign og ekki nóg með það, heldur rekinn á samfélagslega ábyrgan hátt, að hann keppi við aðra þætti í fjármálakerfinu með lágum vöxtum. En er það gott? Er hægt að reka banka á arðbæran hátt út úr umhverfinu að þessu leyti? Já, það er hægt. Við skulum aldrei gleyma því að ríkisbankarnir - ég er að tala um ríkisbankana frá fyrri tíð, Búnaðarbankann og Landsbankann - voru aldrei reknir á kostnað samfélagsins. Einu sinni þurfti Landsbankinn tímabundið á ríkisaðstoð að halda. Það var í byrjun tíunda áratugarins og það var allt greitt til baka. Síðan var þetta eignarhald sem hafði reynst þjóðinni farsælt fært í einkahendur og við vitum hvernig fór. Nú skulum við láta þetta verða okkur að kenningu. Við eigum að halda Landsbankanum hjá okkur sjálfum, ekki hafa hann sem braskbanka heldur viðskiptabanka fyrir fólkið í landinu sem reyni að halda vöxtum niðri og reka hér fjármálakerfi af ábyrgð. Sú krafa rís um allan heim að við reynum að slíta okkur úr klóm og illu faðmlagi við fjármálaöflin. Í þessum anda hafa komið upp hugmyndir, t.d. í ýmsum sveitarfélögum í Bandaríkjunum, um að stofnaðir verði bankar til að annast veltuna í sveitarfélaginu og þjónustuna við fólkið sem byggir þessar borgir. Hvers vegna ekki að fara út á þessa braut? Við sjáum hvert hitt hefur leitt okkur. Þegar ég heyrði hv. þm. Frosta Sigurjónsson tala á þessum nótum gladdi það mjög hjarta mitt og mig langar til að nota þessa ræðu til að taka vel og ákveðið undir með honum hvað þetta snertir. Ég held að það hafi skipt máli - og skipti enn máli, við erum ekki búin að ganga frá þessum málum - að kröfuhafarnir viti að íslensk stjórnvöld eru tilbúin að ganga fram af mikilli ákveðni gagnvart þeim. Það er ástæðan fyrir því að gengi þessara bréfa og þessara eigna var mjög lágt. Þegar þessi trú dofnaði fóru menn að voga sér meira eins og Soros núna í mars þegar hann réðst í þau kaup sem ég var að fjalla um hér áðan. Hæstv. forseti. Mig langaði til að víkja að þessum sögulegu þáttum, að þessari umræðu sem hófst haustið 2008 að frumkvæði þáverandi hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Hún uppskar í fyrstu mikið háð og spé en nú vilja allir Lilju kveðið hafa. Það var á þessum tíma sem okkar andlegi leiðtogi í lífinu, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, gúteraði ekki þær tillögur sem hún setti fram, sérstaklega varðandi tvígengið eða fjölgengið, en síðan fóru þessar hugmyndir að ryðja sér til rúms. Ég vil gjarnan vera með í þeim kór sem fagnar því að við skulum vera að nálgast lausn í þessu máli en vil minna efnahags- og viðskiptanefnd þingsins, sem og þingið allt og alla þingmenn, á að umfjöllun okkar um þessi mál er ekki lokið. Mjög mörgum spurningum er ósvarað í þessu. Er það til dæmis rétt eða er það ekki rétt, eins og ég hef áður vikið að, að stöðugleikaframlagið sé ígildi stöðugleikaskatts upp á 39%? Nei, það er alls ekki rétt en það var sagt í kynningunni. Þá skulum við bara fá alveg á klárt hver veruleikinn í þessu er, við skulum fá allar þessar staðreyndir fram á borðið. Ég skil þær ekki en ég hef reynt að lesa þetta og er farinn að skilja málið betur. Ég efast ekki um að menn muni gera það þegar þeir setjast yfir frumvörpin í efnahags- og viðskiptanefnd en ýmsum spurningum er ósvarað. Mér fyndist náttúrlega gott að fá svar við spurningunni hvernig þessi tala, 39%, var fundin. Hvernig var hún fundin? Gagnrýnendur eins og Lilja Mósesdóttir og Indefence-hópurinn hafa talað um að kostnaðurinn af hruninu hafi verið miklum mun meiri en verið er að skattleggja fyrir núna. Þar koma fram sannfærandi rök en á móti vil ég segja líka sem móralska nálgun í þessu að þótt ég hafi ekki nokkra einustu samúð með þessum hrægömmum öllum finnst mér að við megum heldur ekki verða hluthafendur í slíkri hugsun, að við ætlum að reyna að hagnast á hlutunum. Við erum að reyna að gera hlutina eins vel og við getum og komast út úr þessu hruni og afleiðingum þess eins vel og við getum. Við erum ekki að ganga milli bols og höfuðs á kapítalismanum, því miður, það þarf fleiri til og stærri aðila en okkur. Við erum ekki að gera það en við gerum okkar besta til að takast á við verstu afleiðingar hrunsins í fjármálakerfi okkar og samfélaginu almennt. Það er ekki nokkur einasti vafi á því að þetta hrun hefur valdið okkur gríðarlegum skaða og við reyndum eins og kostur var á síðasta kjörtímabili að hlífa viðkvæmustu innviðum samfélagsins. Við erum öll sammála um það líka að það tókst ekki að öllu leyti, samanber það sem gerst hefur á Landspítalanum með allan tækjakost. Við reyndum þó að gera þetta. Kannski var stærsti sigurinn fólginn í þessum áherslum okkar, að sönnu, en einnig í því að grípa ekki til úrræða sem mér finnst því miður örla á núna við sjóndeildarhringinn sem er einkavæðing, meiri beiting markaðsafla inn eftir spítalaganginum og í stoðkerfi samfélagsins. Það er það sem ég óttast. Í þessu var fólgið mikilvægi þess að fá á valdastóla ríkisstjórn sem vildi stuðla að jöfnuði í þjóðfélaginu, vildi standa vörð um innviði samfélagsins, reyndi að ráðast í skattbreytingar sem voru í þágu þeirra sem minnst höfðu en þá á kostnað hinna sem voru verulega aflögufærir. Þetta var einkennandi fyrir þá ríkisstjórn sem sat síðasta kjörtímabil og er hið gagnstæða við það sem við sjáum gerast núna. Það finnst mér hörmulegt og dapurlegt að skuli vera að gerast. Ef það er eitthvað sem við eigum að læra af er það það að horfa til aðdraganda hrunsins, hugsa til þess hvað gerðist þá og líka hugsa til þess núna af mikilli alvöru hvort það sé að hefjast taka tvö. Okkur ber skylda til að koma í veg fyrir að svo verði.

Frú forseti. Þetta var að mörgu leyti frábær ræða hjá hv. þingmanni þótt ekki væri ég sammála öllu. Fyrst vil ég segja að ég er honum algerlega ósammála þegar hann segir að hlegið hafi verið að hv. fyrrverandi þm. Lilju Mósesdóttur eða gert grín að henni þegar hún kom fram með hugmyndir sínar um fjölgengi eða útgönguskatt. Ég minnist þess mjög vel að sá þingmaður flutti okkur hér nokkuð lærðar ræður, bæði utan og innan þings um útgönguskattinn í Malasíu á sínum tíma sem öllum, held ég, þóttu meira en einnar messu virði og ég tel að hv. þingmaður hafi komið með hugmyndir um útgönguskattinn sem lengi lifði. Þessi ríkisstjórn ákvað að fara ekki þá leið. Hitt er rétt að hugmyndir hv. þingmanns um fjölgengi voru flóknar og menn skildu þær ekki allir almennt og kannski ekki AGS heldur, ég veit ekki um það. Hv. þingmaður spyr síðan: Hvernig var 39% stöðugleikaskattur fundinn út? Ef hv. þingmaður hefði hlustað grannt eftir ræðu hæstv. fjármálaráðherra hefði hann heyrt, svo ég vísi beint til orða hæstv. fjármálaráðherra, að það var handvalinn hópur kröfuhafa og síðan áttu menn samtöl, ekki samningaviðræður heldur samtöl við hann og var hlustað eftir viðhorfum þeirra. Út úr þessu komu 39%. Svo getur hv. þingmaður velt því upp hvað það þýðir. Það þýðir einfaldlega að samið var við handvalinn hóp kröfuhafa um 39%. Svo segir hv. þingmaður að skoða þurfi hvort stöðugleikaframlögin séu ígildi 39% stöðugleikaskatts. Hv. þingmaður kann að reikna og hefur sýnt það heldur betur á liðnum árum. Eignir þrotabúanna eru 2.200 milljarðar. Hæstv. fjármálaráðherra segir að greiðslurnar sem koma munu til ríkisins geti náð 500 milljörðum. Telur hv. þingmaður að 500 milljarðar séu 39% af 2.200 milljörðum?

Hæstv. forseti. Ég er að horfa fyrst og fremst til þeirra yfirlýsinga sem gefnar voru hér við kynningu á málinu. Síðan kalla ég eftir því að við fáum nánari upplýsingar um tölur, áætlanir og líkindi sem yfirferð í efnahags- og viðskiptanefnd mun væntanlega leiða upp á borðið. Varðandi hv. þm. Lilju Mósesdóttur vil ég einvörðungu halda því til haga hvert framlag hennar var á sínum tíma vegna þess að menn hafa verið að rifja upp sögu þessara mála. Ég er að rifja upp hugmyndir sem komu utan rammans á sinni tíð. Ég vek athygli á því að margt í þessari hugmyndafræði núna byggir á svipuðum þáttum. Þess vegna sagði ég að margir vildu nú Lilju kveðið hafa. En ég er einvörðungu að reyna að halda þessu til haga jafnframt því sem ég er að reyna að gera grein fyrir gagnrýni sem komið hefur frá henni, frá Indefence-hópnum og ýmsum öðrum um þá prósentu sem stuðst er við og hv. þingmaður segir að komi út úr einhvers konar samræðu eða samningaviðræðum við kröfuhafa. Það nægir mér ekki heldur vil ég heyra aðrar röksemdir fyrir því að þetta hafi gerst með þessum hætti og hvers vegna menn eru ekki tilbúnir að fara ofar með þessa prósentu. Ég held að það sé að meinalausu að taka eitthvað af þessum 12,5 milljörðum, 12.500 milljónum sem Soros ætlar að labba hér út með. Það gerir hann með 40% skatti.

Frú forseti. Soros og hverjir aðrir þeir sem eiga kröfur á slitabúin munu náttúrlega ganga héðan út með góðan bónus. Hvað sem menn segja um stöðugleikaskattinn og reikna hann út, hæstv. forsætisráðherra nefndi töluna 1.000 milljarða í gær, er það eigi að síður staðreynd að þeir borga miklu minna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að stöðugleikaframlögin muni hugsanlega geta farið upp í 500 milljarða. Það er miklu minna en ígildi stöðugleikaskattsins. Ástæðan er sú að partur af þessu bixi er að kröfuhafarnir fá alveg sérstakan bónus fyrir það að þetta heitir samningur. Þá afsala þeir sér öllum kröfum og möguleikum á því að hefja einhvers konar málarekstur. Ég nefni þetta sérstaklega til að draga athygli hv. þingmanns að þeirri staðreynd að hér hafa nokkrir þingmenn, þar á meðal ég, viljað fara samningaleiðina og ég veit að hv. þingmaður hefur sennilega verið annarrar skoðunar. En það breytir því ekki að þau okkar sem höfðu þá skoðun þurftu að sæta hér hvers konar kárínum og liggja undir ásökunum um það að vera einhvers konar landráðafólk. Nú blasir það við að hæstv. forsætisráðherra hefur forgöngu um að menn fara nú einmitt samningaleiðina og gefa kröfuhöfum færi á m.a. að semja sig frá því mesta sem stöðugleikaskattur mundi gefa. Það þykir mér nauðsynlegt að undirstrika gagnvart hv. þingmanni vegna þess að það skiptir máli þegar menn fara yfir feril þessarar atburðarásar að það liggi algerlega ljóst fyrir að hæstv. forsætisráðherra, sem talaði með þessum hætti til þeirra sem vildu fara samningaleiðina og sagði nánast að þeir væru hálfgerðir landráðamenn sem ætluðu sér að semja við hrægammasjóðina, hefur sjálfur átt í samningum á laun við hrægammasjóðina síðustu mánuði. Útkoman er sú að í lokin býður hann meira að segja hverju slitabúi að mig minnir 60 milljarða bónus frá stöðugleikaskattinum 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki gert þann málflutning sem hv. þingmaður vísaði í að mínum. En ég hef sagt að ef við sem skattgreiðendur nytum þess skilnings sem kröfuhafar hafa gert í þessum sal um að stjórnvöldum beri að setjast niður og ná samkomulagi við þá, eða öryrkjum eða öðrum sem fá skammtaðar tekjurnar eða settar eru skorður af hálfu löggjafans eða fjárveitingavalds, væri eitthvað annað uppi en reyndin er hér. Ég held að það sem skiptir máli og hafi skipt máli og deilan hefur náttúrlega staðið um sé hvert uppleggið hefur verið. Hafa menn sett það fram sem skýra afstöðu að setja eigi tiltekinn skatt á þessi bú, á þessar eignir, er það upplegg nokkuð sem máli skiptir og er og hefur verið líklegra til að gefa okkur góða niðurstöðu en hitt að setjast að samningaborði með þessum aðilum, sem þeir eiga náttúrlegan engan siðferðislegan rétt á? Allt tal um landráð er náttúrlega út í hött og að eitthvað annað hafi vakað fyrir nokkrum manni í þessum málum en gott og að gera gott fyrir okkar þjóð, hef ég aldrei nokkurn tíma efast um. Við erum að ræða það málefnalega og höfum gert það í tímans rás hvernig eigi að standa að þessum málum. Og nú erum við að reyna að meta málefnalega þá niðurstöðu sem liggur fyrir. Ég mundi ekki greiða atkvæði gegn því að þessi skattur yrði hækkaður og ég er ekki einn af þeim sem hefðu grátið það mikið þótt farið hefði verið með eitthvað af þessu í gjaldþrot þó að einhverjir slitabússtjórnarmenn hefðu þar með orðið af nokkrum hundruðum millj. kr.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér samhliða tvö frumvörp sem snúa að áætlunum um afnám fjármagnshafta. Annars vegar er um að ræða frumvarp til laga um stöðugleikaskatt, mál nr. 786 sem er að finna á þskj. 1400. Hins vegar erum við að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum og snýr að nauðasamningsumleitunum. Það er mál nr. 737 og er að finna í þskj. 1401. Áður hafði þingið afgreitt mál nr. 785 á þskj. 1398 síðastliðinn sunnudag í tengslum við þessa áætlun, tengt því sama málefni og við ræðum hér, þ.e. áætlunin um afnám hafta eða frv. til laga um breyting á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, með síðari breytingum, sem laut að reglum um fjármagnshöft, afnám undanþágna o.fl. og miðaði að því að styðja við fyrirhugaðar aðgerðir stjórnvalda til að losa um fjármagnshöftin til að koma í veg fyrir og mæta þeirri hættu sem mögulega skapast á því sem kalla má sniðgöngu. Í raun vorum við hér að herða höftin þennan merka sunnudag til að geta losað um þau og greiða götuna til frelsis. Áður en ég fjalla um þau tvö frumvörp sem hér eru til umræðu finnst mér full ástæða til að ítreka það sem ég kom að í andsvari við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, þ.e. ég vil óska ríkisstjórninni, þingheimi og þjóð til hamingju með þá áætlun sem ríkisstjórnin kynnti formlega í Hörpu og birtist okkur í þeim tveim frumvörpum sem við ræðum hér og hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir í gær. Eins vil ég þakka þá miklu vinnu sem liggur þarna að baki, eins og við sjáum á áætluninni og frumvörpunum. Sú vinna sem liggur þar að baki virðist vera vönduð og góð þannig að ég þakka þeim ráðgjöfum og sérfræðingum, bæði þeim sem komu sérstaklega að þessu vandasama verkefni og svo þeim sem störfuðu í okkar öflugu stjórnsýslustofnunum og ráðuneytum í tengslum við þessa vinnu. Þá kem ég að frumvörpunum. Þau eru hvort um sig og saman mikilvæg þegar kemur að áætlunum losun fjármagnshafta. Segja má að frumvarp til laga um stöðugleikaskatt skapi forsendur fyrir afnámi hafta og með tilvísun í 1. gr. frumvarpsins má sjá að það fjallar um markmið og ráðstöfun. Ég ætla að meginhluta til að hafa þessa 1. gr. til hliðsjónar í ræðunni, og markmiðin og ráðstöfunina, en markmiðið er samkvæmt 1. gr. að stuðla að losun fjármagnshafta með efnahagslegan stöðugleika og almannahag að leiðarljósi. Í því skyni er mælt fyrir um skattlagningu sem ætlað er að mæta neikvæðum áhrifum í tengslum við lok slitameðferðar skattskyldra aðila. Enn fremur segir, með leyfi forseta: „Þeir fjármunir sem falla til við skattlagningu samkvæmt lögum þessum skulu renna í ríkissjóð og skal ráðstöfun fjárins samrýmast markmiðum um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika.“ Ég tel afar mikilvægt að horfa á málið út frá þessum markmiðum. Í 2. gr. frumvarpsins er svo fjallað um skattskylda aðila sem eru þau fjármálafyrirtæki sem áður störfuðu sem viðskiptabankar og sparisjóðir og sæta slitameðferð eða hafa lokið slíkri meðferð. Ef við höldum áfram að skoða frumvarpið eins og það kemur fyrir þá teljast heildareignir skattskylds aðila í samræmi við 2. gr. sem ég nefndi hér. Til stofns teljast þá heildareignir eins og þær standa í árslok 2015. Þar er síðan kveðið á um virði mismunandi eigna í samræmi við þar að lútandi lög og ætla ég ekki að fara nákvæmlega yfir það hér. Ég ætla að staldra við 4. gr. frumvarpsins. Þar er kveðið á um skatthlutfallið og er það um 39%. Það má spyrja sig hvers vegna það er akkúrat 39% en ekki eitthvert annað hlutfall. Hv. þm. Ögmundur Jónasson var hér á undan mér í ræðu og velti þeim þætti fyrir sér. Það er spurning sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd ætti að fara yfir og spyrja út í vegna þess að eins og áætlunin kemur okkur fyrir sjónir er í raun og veru bara um tvær leiðir að ræða, stöðugleikaframlag eða skatt. Báðar leiðir eiga að skila sömu niðurstöðu eins og málið er kynnt. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að einu gildi hvort þær heildareignir sem mynda skattstofninn séu innlendar eða erlendar. Af þeim stofni reiknast 39% skattur. Þar segir jafnframt, með leyfi forseta, á bls. 35: „Við ákvörðun hlutfallsins var horft til þess að stöðugleikaskattinum er ætlað að draga verulega úr þeim neikvæðu áhrifum á greiðslujöfnuð og efnahagslegan stöðugleika sem mundi að öðrum kosti leiða af uppgjöri slitabúanna og útgreiðslum þeirra til kröfuhafa utan fjármagnshafta.“ Enn fremur segir á bls. 36 að áætlað sé að eignir slitabúanna í íslenskum krónum verði um 35% af heildareignum þeirra eins og þær standa í árslok 2015. Á það er jafnframt bent að innlendar eignir slitabúanna séu ógn við stöðugleika og losun fjármagnshafta. Við þessa ákvörðun var horft til þess að áhrif gengisbreytinga á verðbólgu hér á landi hafi verið meiri meðal annarra ríkja sem styðjast við verðbólgumarkmið. Hér endurspeglast að einhverju marki sú ígrundun og meginmarkmið sem ég kom að í 1. gr. um að verja efnahagslegan stöðugleika og almannaheill og því eru þeir grundvallarhagsmunir hafðir hér til hliðsjónar. Mér finnst mikilvægt að draga þau sjónarmið fram hér því að þau endurspegla undirliggjandi markmið í þessari áætlun allri og í heild sinni og ekki síður þeirri útfærslu sem er á flóknu verkefni sem er mikið að umfangi. Ég fæ nokkurn skilning á þessu hlutfalli, 39% í gegnum greinargerðina bæði út frá markmiðunum og svo þeim hlutföllum sem við getum séð. Ef við tökum innlendar eignir slitabúanna og setjum í teljara og heildareignir í nefnara fáum við út um það bil þetta hlutfall. Annars var ekki ætlunin hér í 1. umr. að fara í saumana á hverri þeirri lagagrein sem frumvarpið um stöðugleikaskattinn geymir, ég eftirlæt hv. efnahags- og viðskiptanefnd þá greiningarvinnu. Ég ætla frekar að ræða markmið og efnahagslegt mikilvægi. Þessi frumvörp eru, að því tilskildu að þau verði að lögum að sjálfsögðu, mikilvægur hluti af heildstæðri áætlun og mynda ásamt öðrum aðgerðum og skilyrðum ramma um það val sem slitabúin hafa til að freista þess að ná samningum um og miða breytingar á frumvarpi til laga um fjármálafyrirtæki að því að auðvelda slit og nægilegar samningsumleitanir. Lagt er til hér í frumvarpinu að reglur um nauðasamningsumleitanir séu einfaldaðar, ellegar verði greiddur stöðugleikaskattur í samræmi við ákvæði þar um. Það má skilja svo að þeim slitabúum sem ekki fara þá leið fyrir næstu áramót að ná samningum verði gert að greiða stöðugleikaskatt. Þetta er þá væntanlega það sem sumir hafa kallað gulrót í formi samninga eða kylfu, sem er þá skatturinn og svo vitnað sé í dr. Sigurð Hannesson, varaformann framkvæmdahóps um afnám hafta. Hann segir í viðtali við visir.is að þetta sé kjarni málsins varðandi aðferðafræði stjórnvalda. Hann leggur áherslu á að viðræðurnar sem fram fóru við kröfuhafa hafi ekki verið samningaviðræður heldur fundir með þessum aðilum og var þeim gerð grein fyrir þessum tveimur valkostum. Þó er ánægjulegt af þeirri kynningu að dæma og tilkynningum og öllum fréttum sem við höfum séð undanfarna daga, að skilaboð stærstu kröfuhafanna í slitabúin hafa verið jákvæð þar sem þeir hafa lýst yfir vilja til að ganga að þeim stöðugleikaskilyrðum sem sett hafa verið fram. Þá er væntanlega verið að vísa til þeirra skilyrða sem felast í þessu og sem kröfuhafar þurfa að gangast við þegar þeir fara nauðasamningaleiðina, og kallað er stöðugleikaframlag. Skilyrðin sem fylgja því eru í sex liðum til að tryggja greiðslu stöðugleikaframlagsins vegna núverandi krónueigna og draga úr óvissu af framtíðarendurheimtum krónueigna. Slitabúunum ber að uppfylla þessi stöðugleikaskilyrði að öllu leyti fyrir árslok 2015, að öðrum kosti verða búin skattlögð. Þá hefur komið fram í umfjöllun um málið þessu til viðbótar og sem hluta af áætluninni við þessi lagafrumvörp að Seðlabankinn hefur birt tilkynningu vegna aðgerða til losunar fjármagnshafta þar sem sjá á vef Seðlabankans og hæstv. ráðherra gerði vel grein fyrir í ræðu sinni. Í tilkynningunni segir, sem mér finnst mikilvægt að hafa hér til hliðsjónar til að skoða í tengslum við áætlunina og fá eitthvert samhengi í hana, með leyfi forseta: „Við veitingu undanþágu til uppgjörs fallinna fjármálafyrirtækja mun Seðlabanki Íslands líta til þeirra markmiða um stöðugleika sem stöðugleikaskatturinn byggir á. Í því sambandi mun Seðlabankinn taka mið af mögulegum lausnum vandans sem fram hafa komið í upplýsingaskiptum framkvæmdahóps um losun fjármagnshafta og fulltrúa kröfuhafa og slitastjórna um að: 1. gerðar verði ráðstafanir sem draga nægilega úr neikvæðum áhrifum af útgreiðslum andvirðis eigna í íslenskum krónum, 2. að öðrum innlendum eignum fallinna fjármálafyrirtækja í erlendum gjaldeyri verði breytt í langtímafjármögnun að því marki sem þörf krefur og 3. að tryggt verði, í þeim tilvikum sem það á við, að lánafyrirgreiðsla stjórnvalda í erlendum gjaldeyri sem veitt var nýju bönkunum í kjölfar hruns á fjármálamarkaði verði endurgreidd.“ Fram kemur í lok þessarar tilkynningar að byggt sé á samþykkt stýrinefndar um losun hafta og grundvöll um stöðugleika skilyrðanna. Lausnirnar felast í svokölluðu stöðugleikaframlagi, m.a. í beinu framlagi í íslenskum krónum sem rennur beint í ríkissjóð og öðrum aðgerðum sem slitabúin geta gengist undir í því skyni að ljúka nauðasamningum. Þau geta með því móti gengist undir þessi skilyrði og fengið undanþágu til að flytja fjármagn úr landi. Allur þessi umbúnaður er til þess að veita þær heimildir. Þannig munu þessi lagafrumvörp taka á stærsta hluta þess undirliggjandi vanda greiðslujöfnuðar sem steðjar að og ógnar efnahagslegum stöðugleika. Það eru eignir slitabúanna, sem samtals eru um 900 milljarðar, og skiptast í 500 milljarða í krónueign slitabúa fallinna fjármálastofnana og 400 milljarða í kröfum þeirra á innlenda aðila í erlendri mynt. Íslenskt hagkerfi er smátt í sniðum í samanburði við þessar fjárhæðir og stærsti vandinn er sannarlega fólginn í eignum slitabúanna. Óhjákvæmilegt er að draga úr því umfangi og þar liggja undir grundvallarhagsmunir íslensku þjóðarinnar. Ég segi: smátt í sniðum í samanburði við þessar fjárhæðir, því að heildarumfangið er 1.200 milljarðar. Ef við setjum það í eitthvert samhengi er uppsafnað heildarumfang snjóhengjunnar, sem svo er oft kölluð, 60% af vergri landsframleiðslu, 60% af öllum þeim verðmætum sem við sköpum og framleiðum á einu ári í íslensku hagkerfi. Þegar við setjum umfangið í það samhengi sjáum við hversu viðamikið og vandasamt þetta verkefni er og flókið úrlausnarefni. Mismunurinn á 1.200 og 900, þ.e. 300 milljarðar, er í svokölluðum aflandskrónum. Fjallað er um lausn þess vanda í tilkynningu á vef fjármálaráðuneytisins og er býsna skýrt hvernig á að takast á við þann vanda. Jafnframt kom vel fram í þeirri kynningu sem við sem sáum hana og heyrðum hvernig takast ætti á við þann vanda. Aflandskrónurnar skapa vissulega vanda við losun fjármagnshafta þar sem um er að ræða mjög kvikar, auðseljanlegar krónueignir erlendra aðila sem gera má ráð fyrir að hafi veruleg áhrif á gengisstöðugleika ef tilraun væri gerð til að losa þær allar út í einu. Það er auðvitað holt og bolt viðfangsefni að miðað við umfang alls þessa erum við ekki í færum til að losa þetta, eins og oft hefur verið rætt um á liðnum árum, að láta þetta bara fljóta allt saman. Aflandskrónuvandinn er leystur með uppboði á gjaldeyri og sölu skuldabréfa í íslenskum krónum og evrum með endurgreiðsluferil sem samræmist greiðslujöfnuði þjóðarbúsins. Eigendur aflandskróna geta valið á milli þriggja kosta. Sá fyrsti er gjaldeyrisuppboð, síðan er um að ræða fjárfestingar í ríkisskuldabréfum til lengri tíma og þriðji kosturinn eru vaxtalausir læstir reikningar, þannig að það er sannarlega hvati til að fjárfesta hér innan lands, ég tel það afar skynsamlegt. Uppboðsaðferðin tryggir að böndum verður komið á allar aflandskrónur. Þeir aflandskrónueigendur sem nýta uppboðið til að bjóða í gjaldeyri í skiptum fyrir íslenskar krónur munu greiða fyrir það álag og bera þannig nauðsynlegan kostnað af því að losna undan fjármagnshöftum. Rétt er hins vegar að geta þess að unnið hefur verið á aflandskrónuvandanum með reglulegum gjaldeyrisuppboðum Seðlabankans og hefur náðst að vinna þann stabba niður miðað við þær upplýsingar sem er að hafa frá Seðlabanka Íslands úr 600 milljörðum í þá 300 milljarða sem eftir eru, svo vitnað sé í þær tölur sem komu fram á kynningunni í Hörpu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þá vil ég að lokum nefna þá uppsöfnuðu fjárfestingarþörf sem myndast hefur hjá lífeyrissjóðum. Það er þriðji liðurinn í þessari áætlun sem lýtur að raunhagkerfinu, eins og það er orðað í áætluninni, og að einhverju marki hjá almenningi, einstaklingum og fyrirtækjum. Lífeyrissjóðunum verður gert heimilt að fjárfesta erlendis fyrir 10 milljarða á ári, sem er um fjórðungur af hreinu innstreymi lífeyrissjóðanna. Sú fjárhæð er komin til að kröfu lífeyrissjóðanna sjálfra sem þeir telja að þurfi og dugi til að viðhalda erlendu endurdreifingarhlutfalli þeirra. Þetta mun vonandi og væntanlega tappa eitthvað af þeim þrýstingi sem það skapar á innlendum markaði og getur haft bólumyndandi áhrif í hagkerfinu. Aukinn styrkur og sá stöðugleiki sem náðst hefur, má segja að skapi kjörforsendur til að ráðast í afnám hafta nú. Þá eru langvarandi neikvæð áhrif af völdum hafta neikvæð fyrir atvinnulífið þar sem höft á frjálsu flæði fjármagns standa í vegi fyrir eða draga úr og hamla erlendri fjárfestingu og þátttöku erlendra aðila í væntanlegum fjárfestingarverkefnum. Þetta er dregið fram hér vegna þess að það er sannarlega ástæða til og hefur svo sem alltaf verið viðleitni til þess af hálfu stjórnvalda að finna lausn á vandanum. Þetta er hugsað til lengri tíma og margir hagsmunaaðilar og sérfræðingar hafa bent á langvarandi neikvæð áhrif af völdum hafta þótt vissulega komi jákvæð áhrif á móti. Það er óumdeilanlega algerlega nauðsynleg aðgerð. En þá getur óvissa að sama skapi dregið úr fjárfestingu innlendra aðila og hefur verið bent á að þrátt fyrir raunaukningu framleiðslu undanfarin ár, sem þýðir þá hagvöxtur, hefur fjárfestingin ekki náð að fylgja og fjármunaeign dregist saman. Slíkt dregur úr getu hagkerfisins til framtíðar til að framleiða verðmæti sem kemur á endanum niður á velferð og lífskjörum til framtíðar litið. Þá geta höftin haft óeðlileg áhrif á verðmyndun fjármálamarkaðar og myndað svokallaðar eignabólur, eins og ég sagði áðan, eins og vísbendingar eru jafnvel um á fasteignamarkaði. Ef slíkar bólur verða óviðráðanlegar, eins og við höfum nú aldeilis upplifað, en hér erum við að tala um afmarkaða óeðlilega verðmyndun, getur það raskað fjármálastöðugleikanum. Áhrifin eru umtalsverð og hér er ég kominn að lífeyrissjóðunum. Umsvif þeirra verða fyrirferðarmeiri á markaði heima fyrir en ella. Til að mynda var einn lífeyrissjóðanna í skráðum bréfum á markaði um það bil 36%. Það er umhugsunarefni hversu mikil þau umsvif eru. Höftin hafa óhjákvæmilega áhrif á alla alþjóðasamvinnu, svo ég segi nú ekki meira, og sem slík ganga þau þvert á frelsi fjármagnsflutninga samkvæmt EES-samningnum. EFTA-dómstóllinn mat það svo í ljósi aðstæðna á sínum tíma að slíkt hefði verið rétt að gera og að við hefðum haft fullan rétt til að setja á fjármagnshöft hér, en þau er vissulega farin að hafa áhrif. Það er erfitt að meta með nákvæmum hætti þann kostnað sem fylgir höftum en kostnaður sem myndast við slíkar aðstæður kemur sannarlega í veg fyrir skilvirkustu nýtingu framleiðsluþátta og framleiðsluþættir eru jú mannauður, náttúruauðlindir og öll þau framleiðslutæki sem við nýtum og atvinnulífið í heild sinni. Hagkerfið líður fyrir það og kostnaðurinn lendir óhjákvæmilega að lokum hjá almenningi sem finnur þó kannski ekki dagsdaglega fyrir höftunum þar sem fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti vegna vöru- og þjónustuviðskipta hafa almennt verið ótakmörkuð, enda hefur fjármagnshöftunum verið þannig hagað í grundvallaratriðum, sem er orðað ágætlega á bls. 6 í frumvarpi, með leyfi forseta: „… að viðskipti sem teljast til viðskiptajafnaðar eru heimil, nema þau séu sérstaklega bönnuð, og viðskipti sem teljast til fjármagnsjafnaðar eru bönnuð, nema þau séu sérstaklega heimil.“ Hér hafa margir hv. þingmenn farið vel yfir tímalínur málsins en höftin hafa staðið nú staðið í sjö ár og er athyglisvert að á þeim tíma hafa engar raunhæfar tillögur borist frá kröfuhöfum slitabúanna. Eins og ég sagði áðan var óhjákvæmilegt að setja höftin á hér, það er óumdeilt, og var sú innleiðing nauðsynleg viðbrögð við því ástandi sem við upplifðum í kjölfar hruns til stoppa útflæði gjaldeyris og fall á gengi krónunnar. Að sama skapi þurfti nauðsynlega að skapa svigrúm til að vinna að efnahagsáætlun sem þá var unnin í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Segja má að frá því að Seðlabankinn setti hér reglur og aflétti öllum höftum á gjaldeyrisviðskiptum 28. nóvember 2008 vegna vöru- og þjónustuviðskipta og tók upp mjög strangar takmarkanir á fjármagnshreyfingar, að fjármagnshöftin hafi fram til þessa dags átt þátt í þeirri endurreisn íslensks efnahagslífs sem náðst hefur og hjálpað til við að ná þeim viðnámsþrótti sem okkur er nauðsynlegur til að takast á við það verkefni sem við erum að fara í og ræða. Meðal annars hefur gengi krónunnar verið stöðugra en ella, eignaverð hefur haldist og ekki hrunið, sem hefði getað gerst, vextir eru lægri en ella, þó að raunvextir hér séu allt of háir og í raun íþyngjandi fyrir atvinnulíf og almenning og fara óhjákvæmilega út í verðlagið. Ég verð að segja að ég hef áhyggjur af þeirri vaxtahækkun sem peningastefnunefnd Seðlabankans ákvað og tilkynnti í gær og boðaði í raun enn frekari hækkanir. Í greinargerð frumvarpsins á bls. 7 er jafnframt talað um mikilvægt skjól gagnvart óstöðugleika á alþjóðamörkuðum og að þar sé nauðsynlegt að hafa ráðrúm til fjárhagslegrar endurskipulagningar og tækifæri yfirvalda til að móta æskilegt fyrirkomulag hagstjórnar. Ég vil segja að þessi fjármagnshöft hafa þó gert okkur kleift að endurreisa hagkerfið í slíku skjóli. Jafnframt hefur komið fram í umræðunni að sá tímapunktur í mars 2012 að koma í veg fyrir að uppgjör búa fallinna fjármálafyrirtækja stefndu efnahagslegum stöðugleika í hættu hafi verið afar farsælt skref. Og af því að ég heyri í hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, sem hefur verið mjög duglegur í umræðunni, hann hefur farið vel í málin og hefur verið hér í salnum, þá samglöddust þeir hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hæstv. forsætisráðherra yfir þessum tímamótum og töldu þau afar mikilvæg. Ég hef hér fjallað um frumvörpin út frá meginefni og markmiðum þeirra og sem hluta af þeirri heildstæðu áætlun sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú boðað til losunar fjármagnshafta. Allt frá því að peningabólan sprakk hér með gríðarlegt uppsafnað peningamagn í hagkerfinu höfum við glímt við þennan greiðslujafnaðarvanda, svo umfangsmikinn að höftin voru óhjákvæmileg, enda var hann af stærðargráðu sem ógnaði efnahagslegri velferð og þjóðarhag. Þessi yfirvofandi vandi hefur oft verið kallaður snjóhengja og er 1.200 milljarðar, eins og ég nefndi áðan. Hann er sú hindrun sem við ætlum nú að hrinda úr vegi. Hann samanstendur af innlendum eignum slitabúa, kröfum slitabúa innlendra aðila í erlendri mynt og í aflandskrónum vaxtamuna fjárfesta, eins og ég fór reyndar yfir fyrr í ræðu minni. Hinn samfélagslegi kostnaður sem varð af hruninu og endurreisn fjármálakerfisins sem þurfti að ráðast í, birtist í gríðarlegum skuldum ríkissjóðs og þeirri vaxtabyrði sem við erum að kljást við, sem eru hátt í 80 milljarðar á ári. Það kemur skýrt fram í stefnu núverandi ríkisstjórnar og í ríkisfjármálaáætlun að agi og aðhald er forsenda viðspyrnu og til að ná niður skuldum ríkissjóðs og þar með þeirri vaxtabyrði sem ég nefndi hér. Það er jafnframt skýrt markmið hæstv. ríkisstjórnar að lækka þessa vaxtabyrði. Ég kom inn á ákvörðun peningastefnunefndar um vaxtahækkun í umsögn með yfirlýsingu með þeirri ákvörðun sem að mestu er tengd nýgerðum kjarasamningum. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í þá yfirlýsingu: „Í yfirlýsingu peningastefnunefndar segir að sumar af nýkynntum aðgerðum stjórnvalda sem miði að því að búa í haginn fyrir losun fjármagnshafta muni afla ríkissjóði tekna. Mikilvægt sé að þeim verði ráðstafað þannig að þær verði ekki til að auka enn frekar á spennu í þjóðarbúskapnum með því að virkja peningamagn sem til þessa hafi verið óvirkt.“ Hér kemur glögglega fram það sem ég kom inn á í byrjun ræðu minnar og er í 1. gr. frumvarps um markmið og ekki síður ráðstöfun. Það skiptir afar miklu máli að við vinnum vel með þá áætlun sem okkur hefur verið birt nú og að framkvæmdin takist jafn vel til og okkur farnist jafn vel og áætlunin birtist okkur í þeirri vegferð sem fram undan er.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ákaflega málefnalega ræðu og djúpa yfirferð sem sýnir að hann hefur kynnt sér þetta flestum þingmönnum betur. Ég vil byrja á því að taka undir með honum varðandi vaxtaákvörðun Seðlabankans og þá hörðu yfirlýsingu sem mér fannst seðlabankastjóri gefa um framhald vaxtahækkana. Mér finnst allt benda til þess að við munum sjá hér á næstu mánuðum verulegar vaxtahækkanir og það er auðvitað ekki gott signal að mörgu leyti. En við fáum engu um það ráðið í þessum sal. Hv. þingmaður fór yfir þá kosti sem er að finna í þessum frumvörpum gagnvart kröfuhöfum, sem voru reyndar lengi vel af flokki hv. þingmanns kallaðir hrægammasjóðir en við köllum nú bara aðila í dag. Það eru annars vegar stöðugleikaskattur og hins vegar stöðugleikaframlög ef kröfuhafarnir uppfylla svokölluð stöðugleikaskilyrði fyrir tiltekinn tíma. Kannski ætla ég hv. þingmanni um of, en hann hefur sýnt að hann hefur mikla þekkingu á málinu, en mig langar til að spyrja hvort hann geti svarað eftirfarandi: Hver er munurinn í krónum talið á annars vegar stöðugleikaskattinum ef slitabúin öll mundu greiða fullan skatt og hins vegar stöðugleikaframlögum ef þau mundu öll uppfylla þau skilyrði sem þeim hverju og einu verður gert? Nú veit ég ekki hvort þessi tala er til, ég hef ekki gert mér grein fyrir því nema gróflega, en getur hv. þingmaður sagt mér hver er munurinn á þessu?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvarið og spurninguna. Þetta er klárlega spurning sem þarf að greina og fara yfir í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Ef ég man töluna rétt, og þá vísa ég í kynninguna sem ég sat og horfði á og það sem ég hef þó lesið í frumvörpunum, þá er það þannig að ef allir greiða stöðugleikaskatt eru þetta um 850 milljarðar. Síðan er það sett þannig fram að hvor leiðin sem er valin á hún að skila sömu niðurstöðu. Nú má vel vera að einhverjir velji samningaleiðina og aðrir ekki. Þá þurfum við auðvitað að reyna að skoða hvernig samspilið verður þarna á milli, hvernig hægt er að fullyrða að ramminn, þessar tvær leiðir, skili sömu niðurstöðu. Ég mundi giska á að heildartalan væri einhvers staðar á bilinu 500–600 milljarðar, eins og hefur komið fram í umræðu. 

Herra forseti. Ekki álasa ég hv. þingmanni fyrir að geta ekki nefnt mér töluna, ég þekki hana ekki sjálfur og hef ekki getað gert mér algerlega grein fyrir henni. En þá velti ég fyrir mér, ef komast á að sömu niðurstöðu hvor leiðin sem farin er, hvernig geta menn þá talað um svipu og gulrót? Hver er þá hvatinn fyrir slitabúin að uppfylla stöðugleikaskilyrði fremur en að sæta stöðugleikaskatti? Ég held að hér hljóti að vera einhver misskilningur á ferðinni. Svo vísa ég til viðtala við hæstv. fjármálaráðherra sem sagði nú bara fyrir þremur dögum síðan að slitabúin gætu sparað sér allmiklar upphæðir ef þau kysu þann kost að reiða af höndum stöðugleikaframlög og uppfylla stöðugleikaskilyrðin fremur en láta setja á sig stöðugleikaskatt. Þannig hef ég auðvitað skilið það. En fyrir mig skiptir líka máli að hæstv. fjármálaráðherra sagði okkur að það hefðu verið það sem hann kallaði samtöl og hv. þingmaður vísaði til dr. Sigurðar Hannessonar sem sagði að samtölin hefðu alls ekki verið samningaviðræður. En eigi að síður sagði hæstv. fjármálaráðherra að í þessum samtölum, sem stóðu yfir um tveggja mánaða skeið að minnsta kosti, hefði verið hlustað grannt eftir viðhorfum slitabúanna um hvernig menn ættu að komast á þann áfangastað sem íslenska ríkið vildi. Ég hef fyrir framan mig útskrift af heimasíðu fjármálaráðuneytisins. Þar kemur fram að þessi svokölluðu erindi eða rammasamningar milli hluta kröfuhafa slitabúanna annars vegar og framkvæmdahópsins hins vegar voru undirritaðir áður en hinn frægi fréttamannafundur var haldinn í Hörpu. Þá kemst ég að þeirri niðurstöðu að þarna hafi þrátt fyrir allt átt sér stað samningaviðræður sem hafi leitt til niðurstöðu sem menn samþykktu fyrir fundinn og fengu 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni seinna andsvarið og vangaveltur, enda gerþekkir hann málið og var hæstv. ráðherra í síðustu ríkisstjórn og búinn að vera hér allan þennan feril.  Kröfurnar á milli slitabúa eru ólíkar þannig að ég hef ekki neinar forsendur til að átta mig á hvatanum til að fara aðra hvora leiðina. Hann er örugglega mismunandi eftir því hvers eðlis kröfurnar eru og samsetning krafna á milli slitabúa þannig að það er ómögulegt að segja til um það. En vissulega eru þessi skilyrði sett fram til að tryggja grundvallarhagsmuni og draga úr óvissu um framtíðarendurheimt. Þetta er eins nálægt og ég kemst í þessu andsvari, hv. þingmaður.

Hæstv. forseti. Fyrst af öllu er rétt að lýsa yfir sérstakri ánægju með að þetta mál skuli vera komið á þann rekspöl sem það er. Í þessari umræðu, sem að mörgu leyti hefur verið mjög góð, hefur farið fram nokkur söguskýring og menn hafa komið hér upp og sagt söguna út frá því sem þeir hafa upplifað hana. Svo vill til að sá sem hér stendur var ekki við störf hér árin 2008, 2011 eða 2012 og þarf því ekki að fara í sprænukeppni við nokkurn einasta mann. Það blasir við að neyðarlögin, sem sett voru árið 2008, skiptu sköpum og þau hafa haldið fram á þennan dag og haldið mjög vel. Að sama skapi er óhætt að fullyrða að lögin sem sett voru 12. mars 2012, þar sem eignir kröfuhafa voru læstar hér innan hafta, hafa líka reynst mjög vel. Áætlunin sem samin var í Seðlabankanum árið 2011, um afnám eða losun hafta, á hins vegar mjög lítið sameiginlegt með því sem við erum að fjalla um í dag vegna þess að í þeirri áætlun var ekkert um kröfuhafa sem slíka. Það er hins vegar annað í þessu máli. Mér finnst einhvern veginn eins og komið hafi fram, í máli þó nokkurra sem hér hafa flutt ræður undir þessum lið, að frá árinu 2012 hafi ekkert gerst. Því fer að sjálfsögðu fjarri. Þegar núverandi ríkisstjórn kom til valda árið 2013 var þegar hafist handa við að greina þennan vanda. Þá var settur á hópur vaskra manna og kvenna sem á miklar þakkir skildar fyrir sína vinnu í þessu, hvernig þau hafa undirbúið þetta mál. En það vill einhvern veginn verða þannig, eða hefur einhvern veginn verið þannig, alla vega í mín eyru, í þessari umræðu sem hluti hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar vilji ekki við það kannast hver það er sem hefur haft skýra sýn á þetta mál frá upphafi, þ.e. hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Meira að segja hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur tekið undir þann söng að hæstv. forsætisráðherra hafi setið á þessu máli í tvö ár án þess að hafast að og hafi orðið landi og þjóð til skaða af þeim ástæðum.  Hins vegar er niðurstaða málsins gríðarlega hagfelld og á vonandi eftir að hafa mikil áhrif á líf okkar allra inn í næstu framtíð. Það er hárrétt, sem hér hefur komið fram í umræðunni, meðal annars hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, að þessi aðgerð út af fyrir sig greiðir ekki til baka það tjón sem þetta þjóðfélag varð fyrir í hruninu, fjarri því. En aðgerðin sem slík er til þess fallin að veita þjóðfélaginu góða viðspyrnu og það er næsta víst að það munar um það að hafa undir höndum fjármuni sem koma út úr þessum aðgerðum, þ.e. annaðhvort 850 milljarða stöðugleikaskattur eða um það bil 700 milljarða undir stöðugleikaskilyrðum. Það munar um að geta í einu vetfangi greitt upp skuldabréf ríkissjóðs í Seðlabankanum og hafa undir höndum fjármuni sem geta lækkað skuldir ríkissjóðs um hartnær helming. Það munar vissulega um það, frú forseti, að í framhaldi af þeim aðgerðum er líklegt að vextir eða vaxtakostnaður íslenska ríkisins, ríkissjóðs, muni lækka um 35–40 milljarða á hverju ári. Það eru vissulega peningar sem hægt er að nota til góðra verka og margt kemur upp í hugann sem hægt væri að nota þá til án þess, nota bene, að upphefja hér þenslu eða eignabólumyndun. Það er kannski mergurinn málsins í þeim ráðstöfunum sem menn hafa hér kynnt að þær eru til þess fallnar að losa um höft án þess að raska gengi krónunnar, eða sem minnst, og hafa heillavænleg áhrif á kjör alls almennings í landinu. Mikið hefur farið fyrir því í þessari umræðu að þingmenn hafa haft gaman af því - sumir hverjir, sem eru meira að segja ekki mjög eðlisfyndnir - að tala um að nú sé hætt að tala um hrægammasjóði heldur heiti þeir eitthvað allt annað.  Það er hins vegar líka athyglisvert að fylgjast með því og taka eftir því að þeir sérfræðingar sem komið hafa að málinu, komið til liðs við stjórnvöld í þessu máli - eins og bandarískur lögmaður sem Lee Buchheit heitir og hefur áður reynst okkur vel, hann segir í viðtali við mbl.is, með leyfi forseta: „Það leiddi af gríðarlegu umfangi fjármálahrunsins á Íslandi að höftin þurftu að vara lengur en nokkur hafði reiknað með. Við slíkar aðstæður eru ekki mörg fordæmi fyrir því að höftum sé lyft. Það kæmi mér því ekki á óvart ef nemendur í alþjóðafjármálum muni lengi nota þetta sem kennslubókardæmi.“ Þetta er mjög ánægjulegur vitnisburður um það hvernig þessar aðgerðir eru settar upp og hvernig þær eru hugsaðar. Buchheit segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Hvatinn fyrir aðgerðunum sem kynntar voru [á mánudaginn] er þörfin fyrir að leysa greiðslujafnaðarvanda Íslands, forðast gengissveiflur og tryggja áframhaldandi efnahagsbata. Hvatinn að baki aðgerðunum var ekki sá að afla tekna. Ein afleiðing aðgerðanna verður hins vegar sú að leiða af sér umtalsvert fjárstreymi bæði króna og erlends gjaldeyris í ríkissjóð Íslands. Þetta fé má nota til að draga úr skuldum ríkissjóðs sem aftur ætti að leiða til þess að skuldatryggingaálag landsins batni og lántökukostnaður lækki.“ Kemur þá að því sem ég sagði hér áðan um að líklegt er að vaxtakostnaður ríkissjóðs muni lækka um 35–40 milljarða kr. á ári. Þetta er gríðarlega ánægjulegt og það er rétt að lýsa yfir sérstakri ánægju með það að mér virðast flestir sem hér hafa tekið til máls deila þeirri gleði sem fylgir því að loks er kominn botn í þetta mál. Auðvitað hljótum við öll að fagna því.

Teningunum er kastað.

Teningunum er kastað, sagði Sesar áður en hann fór yfir Tíber. Af því að ég ræddi hér nokkuð þau áform sem hér voru uppi 2011, þá eru þau í grundvallaratriðum öðruvísi en þessi ráðstöfun vegna þess að í þessu tilfelli var ekki um neinar samningaviðræður að ræða. Það verða engar samningaviðræður haldnar. Kröfuhafar standa í raun og veru frammi fyrir tveimur valkostum, þ.e. að greiða 39% skatt eða gangast undir skilyrði sem þeir þurfa að uppfylla í einu og öllu. Það er enginn afsláttur af þessum skilyrðum. Með því að greiða skattinn verða skilin af honum allt að 850 milljarðar. Fari menn aftur á móti undir skilyrðin er líklegt að sú upphæð muni lækka um um það bil 160 milljarða kr. Niðurstaðan er einfaldlega sú að þessi aðgerð mun leiða til þess á endanum, að vonum, að lífskjör almennings í þessu landi geti batnað umtalsvert, að það skapist skilyrði til að hefja hér nýja sókn til að bæta lífskjör og nýja sókn til að bæta hér innviði, nýja sókn sem felur í sér að landið rísi loksins úr öskustónni, reynslunni ríkara. Við erum öll reynslunni ríkari og það munu allir kosta kapps um að hér verði ekki nokkurn tíma þeir atburðir sem urðu á árunum 2005–2008. Ég verð hins vegar að taka undir það sem kom hér fram í ræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar áðan, og ég reyndar vakti athygli á undir liðnum um störf þingsins í gær, að það er með öllu óskiljanlegt og óþolandi að Seðlabanki Íslands skuli nú þegar grípa til þess að hækka stýrivexti um 0,5 prósentustig hvað þá heldur að hóta frekari vaxtahækkunum. Ég er þess alveg fullviss, frú forseti, að þessi ráðstöfun - ég trúi því ekki að hún komi til með að standa og ég trúi því ekki að Seðlabankanum sé alvara með þetta. Í fyrsta lagi er næsta víst að vaxtahækkun af þessum toga núna, að nýgerðum kjarasamningum, er ein og sér verðbólguhvetjandi. Þessi vaxtahækkun ein og sér er verðbólguhvetjandi. Sú yfirlýsing að vextir muni hækka hér enn frekar kallar beinlínis á það að inn í landið verði allt of mikið innstreymi erlends fjármagns með tilheyrandi hættum eins og við upplifðum á árunum 2005–2008. Ég trúi því ekki fyrr en í fulla hnefana að Seðlabankinn ætli virkilega að opna gluggann á það að horfa á þessa vegferð, hvað þá heldur að leggja upp í hana. Ég bara trúi því ekki. Það er hárrétt, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan í andsvari, að það sé ekki í valdi þeirra sem í þessum sal sitja að hafa bein áhrif á þessa ráðstöfun vegna þess að Seðlabanki Íslands er jú sjálfstæði stofnun og hefur sjálfstæði í peningamálum og vaxtamálum. Engu að síður trú ég því að innan Seðlabankans sé að finna skynsama menn og ég trúi því að þeir menn taki ákalli héðan og annars staðar frá vísum mönnum eins og Gylfa Arnbjörnssyni, forseta ASÍ, og fleirum sem hafa varað sterklega við því að vextir séu hækkaðir með þessum hætti. Í sjálfu sér er það kórvilla að Seðlabanki Íslands skuli ganga á undan og hækka vexti og hóta frekari vaxtahækkunum þegar fyrir liggur að með þeim ráðstöfunum sem nýkynntar eru mun lánshæfi Íslands batna, lánskjör ríkissjóðs munu batna. Á sama tíma fer Seðlabankinn fram með þessum hætti. Ég trúi því og treysti á það að menn þar, í Svörtuloftum, muni sjá að sér og muni sjá villu síns vegar og að þessar ákvarðanir, sem bæði eru gerðar og boðaðar, eru stílbrot miðað við þær aðgerðir sem nú er verið að kynna og verður gripið til. Það hefur mikið verið talað um í þessari umræðu, eða nokkuð, um freistnivanda stjórnvalda til að nota þá fjármuni sem verða til reiðu, en ég held að þegar séu komnar fram það miklar yfirlýsingar um að menn ætli sér að nota þessa fjármuni, það svigrúm sem myndast, til að lækka skuldir ríkissjóðs, ekki nota þá til að valda þenslu og aukinni verðbólgu. Ég held að það sé næsta víst að auðvitað munu menn nota þetta einstaka tækifæri sem þeir hafa núna til að lækka skuldir ríkissjóðs og bæta þar með kjör okkar allra til lengri tíma litið. Frú forseti. Ég vil að lokum endurtaka það að þessi aðgerð út af fyrir sig er afrek sem lengi mun verða í minnum haft. Allir sem koma að henni, starfsmenn Seðlabankans, sérfræðingahópurinn undir stjórn Sigurðar Hannessonar og Benedikts Gíslasonar, allt þetta fólk hefur lagt á sig ómælda vinnu, mjög góða vinnu, mjög vandaða vinnu, það á mikinn heiður skilið og miklar þakkir. Síðast en ekki síst er bara rétt að muna að þessi aðgerð er unnin undir styrkri forustu þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr á Íslandi og við skulum bara halda því til haga að undir þeirri forustu, sem hefur haft skýra sýn á þessi mál allan tímann - ég vitna til þess sem kom fram í frægu sjónvarpsviðtali árið 2013 þar sem menn spurðu núverandi hæstv. forsætisráðherra: Hvernig stendur á því að þú einn manna talar um þetta á þennan hátt? Hvernig stendur á því að þú einn manna treystir þér til þess að lofa þessu? Svarið var náttúrlega að þetta væri hægt, peningarnir væru til, þeir yrðu sóttir með hvaða leiðum sem fara þyrfti, og nú er það orðið að veruleika, íslenskri þjóð til gæfu.

Virðulegi forseti. Ég er fegin að heyra það án þess að það fari á milli mála að hæstv. forsætisráðherra á sér dyggan aðdáanda hér í þingsal. Eitthvað held ég þó að hv. þingmaður hafi setið undir öðrum ræðum en ég, eða eitthvað heyrir hann öðruvísi en ég. Ég hef ekki heyrt neinn tala um að ekkert hafi gerst í þessum málum frá 2012. Ég hef ekki heyrt nokkurn einasta mann í þessum sal, sem tekið hefur til máls og hefur fagnað þessu, verið að taka einhverja rós af ríkisstjórninni fyrir að ganga til þessara samninga. Ég skil ekki ástæðuna fyrir því að hv. þingmaður tekur svona til orða.

Hæstv. forseti. Vissulega er það mín upplifun að þær ræður sem fluttar hafa verið, mjög margar, hafi gengið út á það að fátt hafi gerst hér síðan árið 2012 í þessum málum, að menn hafi tafið málið og þá sérstaklega hæstv. forsætisráðherra, sem ég tel rangt og er búinn að segja það. Hitt er annað mál að ég er þess fullviss að hæstv. forsætisráðherra á miklu fleiri aðdáendur í þessum sal en mig, það eru langtum fleiri en ég sem hafa aðdáun á honum. En það er ekki það sem ég var að gera í minni ræðu, að mæra hann sérstaklega, heldur vildi ég bara leiða það fram, sem mér hefur fundist skorta, að menn virtu þá forustu sem hann hefur sýnt í þessu máli og þann dug sem ríkisstjórnin hefur sýnt.

Virðulegi forseti. Það voru lokaorð hv. þingmanns sem gerðu að verkum að ég hafði orð á þessari aðdáun hans á forsætisráðherranum og ég efast svo sem ekki um að það hafa fleiri hér. En það var ýmislegt skynsamlegt sem kom fram í ræðu þingmannsins. Mér fannst hann tala á þann hátt að það þyrfti að sýna mikla varúð hvað varðar ríkisfjármálin. Og nú eru að safnast hérna fyrir utan félagar úr BHM og hjúkrunarfræðingar sem eru í verkfalli og eiga yfir höfði sér að verkfallsrétturinn verði tekinn af þeim. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þær ræður sem hæstv. fjármálaráðherra hefur haldið um skattalækkanir sem svigrúmið, sem hér er að skapast, veitir honum tækifæri til að hrinda í framkvæmd.

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því, eins og hv. þingmaður, að hópur fólks hefur safnast hér utan dyra vegna kjaradeilu BHM og hjúkrunarfræðinga. Ég hef tvívegis sjálfur gert að umræðuefni að undanförnu að brýn þörf sé á því að semja í þeirri deilu með hvaða ráðum sem til þarf. Það er algjörlega óþolandi að verkfallsdeilur skuli ógna lífi og heilsu fólks. Ég er enn á því. Hvað varðar hugsanlegar skattalækkanir, sem hæstv. fjármálaráðherra hefur boðað, þá hefur svo sem ekki komið mjög nákvæmlega fram í hverju þær felast. Auðvitað er það þannig að þær skattalækkanir sem þegar hafa komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar hafa komið þeim sem hafa millitekjur og lægri til góða. Það er vel. Auðvitað þarf að horfa á allan þann þorra sem við höfum hér þegar við tökum ákvarðanir í skattamálum og ég treysti því að það verði gert.

Frú forseti. Það eru eiginlega veisluspjöll að gera smáleiðréttingu við svona þróttmikla ræðu en Júlíus Sesar kastaði teningunum ekki þegar hann fór yfir Tíber heldur þegar hann fór yfir Rúbíkon sem fellur í Miðjarðarhafið eða Adríahafið norðarlega á Ítalíu. Ég gengst hins vegar algjörlega við því, forseti, að hafa haldið því fram og vera þeirrar skoðunar eins og ákaflega margir að það hafi verið átök innan ríkisstjórnarinnar sem leiddu til þess að ekki var ráðist fyrr í þennan gjörning sem er undanfari þess að hægt sé að aflétta gjaldeyrishöftum. Ég vísa til þess að fyrsta ræða hæstv. fjármálaráðherra, sem flutt var út þessum stóli, þegar ríkisstjórnin tók við, var á þann veg að ekkert vandamál væri eins stórt og gjaldeyrishöftin. Þá þegar byrjaði hann að lýsa því yfir að á því ári yrði ráðist í fyrstu skrefin. Það liðu tvö ár og ástæðan var sú, eins og nú er komið fram, meðal annars í skýrslum, að það voru átök um gjaldþrotaleiðina sem voru ekki leidd til lykta fyrr en með dómi Hæstaréttar í haust. Þá fóru menn á handahlaupum í að undirbúa 

Frú forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka þingmanninum fyrir að leiðrétta ummæli mín um Júlíus Sesar, ekki vil ég að hann liggi óbættur hjá garði. Það er alveg rétt að ríkisstjórnin greip til fyrstu skrefanna akkúrat á árinu 2013 þegar hún kom til valda, þá voru skipaðir undirbúningshópar til þess að vinna þetta verk. Auðvitað var öllum ljóst að þetta verkefni væri eitt það stærsta sem ríkisstjórnin stæði frammi fyrir og ætlaði að leysa á þessu kjörtímabili. Hvað varðar innbyrðisátök í ríkisstjórninni kannast ég ekki við þau vegna þess, og það kemur mjög vel fram núna þegar niðurstaðan liggur fyrir, að auðvitað eru menn einhuga í því að reyna að hámarka þær skaðabætur, sem ég vil kalla svo, sem við sóttum í greipar þessara kröfuhafa og slitabúa bankanna sem að mörgu leyti báru ábyrgð á því ástandi 

Frú forseti. Þetta er lögmæt nálgun hjá hv. þingmanni. Staðreyndin er hins vegar sú, eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur undirstrikað, meðal annars í andsvari við mig, að þetta eru ekki stríðsskaðabætur, þetta er ekki til þess að bæta okkur upp eitt eða neitt. Þetta er til þess að viðhalda fjármálalegum stöðugleika. Hitt sjónarmiðið er algjörlega lögmætt en því var af ýmsum ástæðum ekki beitt. Hv. þingmaður segir að menn hafi verið að vinna hér með einhvers konar nefndir lengi og það er hárrétt hjá honum. Má ég rifja upp fyrstu nefndina sem ég spurði hæstv. forsætisráðherra um sem starfaði í, hvað, sex mánuði? Svo bara gufaði hún upp. Af hverju gufaði hún upp? Það kom fram líka opinberlega þó að það væri ekki staðfest, vegna þess að það var ágreiningur um gjaldþrotaleiðina eða samningsleiðina. Ég vildi aðeins draga þetta upp vegna þess að hv. þingmaður talaði þannig í sinni ræðu eins og ég hefði verið að segja að hæstv. forsætisráðherra hefði verið að vinna gegn hagsmunum þjóðarinnar. Það er ekki það sem ég átti við og hef aldrei sagt það, en ég taldi að þetta væru dómgreindarglöp hjá honum. Hins vegar, af því að hér hafa bæði Sesar og Brútus verið nefndir til sögunnar, þá er líka fræg tilvitnun í Sesar Shakespeares: Meinin, Brútus minn, eru ekki í örlögum okkar heldur í okkur sjálfum. Allir eru ófullkomnir. Það hafa ekki allir fullkomna dómgreind, ekki heldur hæstv. forsætisráðherra.

Frú forseti. Heils hugar tek ég undir það að enginn maður er fæddur fullkominn og verður ekki fullkominn, ekki heldur sá sem hér stendur, langt í frá. Engu að síður er það þannig - það hefur kannski verið ónákvæmni hjá mér að segja nefnd þegar ég talaði um nefnd í nóvember 2013, en auðvitað er það sérfræðingahópur sem kom þá saman og hefur unnið hörðum höndum fram á þennan dag til að gera þennan glæsilega árangur að veruleika. Því ber að fagna. Ég tel ekki að sá tími sem liðið hefur, það hefur verið vandað til þessa verks, ég tel síst að þessi tími sem í þetta hefur farið, hafi orðið landinu til tjóns, nema síður sé. Ég tel þvert á móti að út úr þessu komi inn í ríkissjóð meiri fjármunir en flestir menn höfðu gert ráð fyrir, tel ég. Við skulum gleðjast yfir því.

Virðulegi forseti. Í aðdraganda síðustu kosninga skrifaði hv. þingmaður grein í Morgunblaðið sem bar yfirskriftina „Söguleg svik ríkisstjórnarinnar“. Þar fer hann, að mínu mati, af mikilli ósanngirni í fráfarandi ríkisstjórn og líka með ósannindum. Í þessari grein segir, með leyfi forseta: „Ef marka má fréttir undirbýr ríkisstjórn velferðar nú söguleg svik gagnvart almenningi á Íslandi. […] Sé það rétt að til standi að gera samninga við vogunarsjóðina á síðustu dögum kjörtímabilsins er það þvílík ósvinna að því verður vart trúað.“ Nú er komin aftur lending í málinu, tveimur árum síðar, sem er á svipuðum nótum og verið var að vinna með þegar hv. þingmaður skrifaði þessa grein og kallaði „þvílíka ósvinnu“. Ég þarf ekki að fara yfir þessa grein, hann nánast sakaði okkur um að vera að stela af þjóð okkar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað hafi breyst. Hann virðist hafa skipt um skoðun á málinu vegna þess að það sem 

Frú forseti. Nú man ég ekki eftir þessari grein og þakka hv. þingmanni fyrir að rifja hana upp með mér. Hvað hefur breyst? Það sem hefur breyst er það að í þessu máli núna, í þessari niðurstöðu núna, eru engir samningar. Í þessu máli núna, 

Virðulegi forseti. Vissulega er hér fjallað um samninga, þetta fjallar um að fara nauðasamningaleiðina í stað þess að fara gjaldþrotaleiðina eins og boðað hefur verið og talað hefur verið fyrir af flokki hv. þingmanns. Það sem hv. þingmaður var að fjalla um í þessari grein, í aðdraganda síðustu kosninga, var nákvæmlega það sama og er að gerast hér, þ.e. að það voru ákveðnar þreifingar á millum manna um það hvernig menn gætu gert þetta til að tryggja fjármálalegan stöðugleika. Það sem talað var um á þessum tíma var nákvæmlega það sem verið er að gera hér núna, með sömu niðurstöðu. Það sem áður var kallað söguleg svik er nú orðið stórkostlegur árangur. Og ég fagna því vegna þess að ég og þingmaðurinn erum loksins komin á sömu blaðsíðu í málinu. Ég verð líka að nefna það að mér þykir alveg ótrúlegt að heyra hér að hv. þingmaður telji að Framsóknarflokkurinn og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi fundið upp svigrúmið. Það sem þeim tókst hins vegar að gera var að markaðssetja hugtakið svigrúm með mjög snjöllum hætti á það sem Már Guðmundsson seðlabankastjóri hafði verið að tala um og það sem við höfðum verið að tala sem hressilega niðurfærslu 

Svigrúmið var vissulega ekki, frú forseti, fundið upp af Framsóknarflokknum, en það var fullnýtt af Framsóknarflokknum. Þær aðgerðir og þær aðferðir sem Framsóknarflokkurinn boðaði árið 2013 og sem nú verða fullnustaðar í samræmi við það eiga eftir að skila landi og þjóð umtalsverðum fjármunum. Þetta er í sjálfu sér, eins og hér hefur komið fram áður, dæmi um það hverju einbeittur vilji og kjarkur geta áorkað.  
            

Frú forseti. Það er náttúrlega efnahagslegur veruleiki sem hefur blasað við síðan haustið 2008, og framsóknarmenn uppgötvuðu hann ekki, að Ísland átti ekki gjaldeyri og mundi ekki framleiða gjaldeyri á næstu árum til að skipta yfir í erlendar myntir öllum þeim krónueignum sem voru í höndum útlendinga. Þrátt fyrir 50% gengisfall myndaðist strax aflandsgengi á íslensku krónunni þannig að evran var upp undir 100 kr. dýrari þar en á aflandsmarkaði. Þess vegna voru sett á gjaldeyrishöft. Framsókn fann þetta ekki upp. Auðvitað er snúið rökfræðilega fyrir þá að reyna að snúa þessu yfir í mikinn sigur fyrir sig þar sem niðurstaðan er önnur aðferð en þeir lögðu til, sem sagt gjaldþrotaleiðin. En ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að ráðgjafar íslenskra stjórnvalda og íslenskur fjármálaráðherra leggur mikla áherslu á að talað sé þannig að grundvöllur þessara aðgerða, tilgangur þeirra, sé ekki að afla ríkissjóði tekna heldur að hægt sé að aflétta gjaldeyrishöftum án þess að það raski gjaldeyrisstöðugleika. Það er lögð á þetta mikil áhersla til að styrkja okkar málflutningsaðstæður. 

Forseti. Að sjálfsögðu, eins og kom fram hér áðan í máli mínu, er aðalatriðið það að nýta þá fjármuni, það svigrúm sem skapast, til þess að lækka skuldir ríkissjóðs, til þess að efla íslenskt þjóðfélag til framtíðar. Tekjur fyrir ríkissjóð - ég lít ekki á þessa fjármuni, þetta svigrúm sem skapast sem einhverjar tekjur fyrir ríkissjóð til þess að mylgra út með hefðbundnum hætti, heldur fyrst og fremst til þess að nýta svigrúmið sem með þessu skapaðist til þess að efla þjóðlífið. Auðvitað er það alveg rétt - ég tók það nú fram í byrjun ræðu minnar, ég veit ekki hvort hv. þingmaður heyrði það - að setning neyðarlaganna árið 2008 hefði verið mikið heillaskref og að þau hefðu haldið vel. Ég tók einmitt fram líka í byrjun ræðu minnar að lögin sem sett voru 12. mars 2012 hefðu sannað gildi sitt svo um munaði, 

Frú forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra orðaði þetta ágætlega í umræðunum, að ég hygg í gær, þegar hann sagði að grundvöllur þessa af Íslands hálfu væri að hvorki væri tekið meira né minna en þyrfti til þess að hægt væri að vinda ofan af gjaldeyrishöftunum, losa þrotabúin út úr þjóðarbúinu, losna við aflandskrónurnar án þess að raska gjaldeyrisstöðugleika og ofbjóða greiðslujöfnuði landsins. Hvers vegna skiptir þetta máli, frú forseti? Nú kann vel að vera að menn hafi ekki áhyggjur af því þótt hér falli ógætileg orð. Þetta skiptir gríðarlegu máli vegna þess að þetta er hinn lagalegi grundvöllur þessara aðgerða, þetta er réttlætingin fyrir þeim. Mér finnst skipta máli að það sé talað ábyrgt um þessa hluti og Ísland sé ekki sett í verra ljós en á þarf að halda. Þess vegna er málflutningur framsóknarmanna, þegar þeir eru að reyna að slá sig til riddara, ekkert sérstaklega gáfulegur vegna þess að hann mundi ef til kæmi veikja málflutningsaðstæður Íslands til dæmis fyrir dómi þar sem er afar mikilvægt að hinn ábyrgi málflutningur fjármálaráðherrans gildi en ekki önnur  Þetta er nákvæmlega svona, grundvöllur aðgerðanna er að skerða þessar krónueignir hvorki meira né minna en þarf til þess að hægt sé að aflétta gjaldeyrishöftunum.

Frú forseti. Nú er sá sem hér stendur meðaleintak af fávísum framsóknarmanni eins og hv. þingmaður hefur lýst undanfarið og jafnvel óforskammaður og hugsanlega geðvilltur eins og hér hafa fallið orð um. 

Forseti. Við fögnum því öll að áfangi hefur náðst við lausn á brýnasta úrlausnarefni í efnahagsmálum þjóðarinnar. Lögð hafa verið fram frumvörp um hvernig það skuli gert. Í fyrsta lagi hefur verið lagt fram frumvarp sem er uppskrift að þeim nauðasamningum sem íslenska ríkið er tilbúið að bjóða kröfuhöfum þrotabúa bankanna. Í annan stað er frumvarp um margumtalaðan stöðugleikaskatt sem kveður á um 39% skatt á heildareignir þrotabúanna. Þessi skattur verður lagður á þrotabúin hafi þau ekki gengið að skilyrðum í nauðasamningum fyrir næstu áramót. Við höfum heyrt það hér í ræðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að fregnir höfðu borist af því að lykilkröfuhafar þrotabúanna, ef ég má kalla það svo, höfðu lýst því yfir að þeir væru tilbúnir að ganga að þessum skilyrðum. Það kemur fram í Fréttablaðinu í gær að Kaupþing hafði beinlínis sent skriflega yfirlýsingu um helgina þess efnis. Þar sem þessir kröfuhafar hafa þunga vigt í hópi kröfuhafa voru taldar líkur á því að aðrir kröfuhafar mundu einnig ganga að þessum nauðasamningum, alla vega nógu stór hluti þeirra í hverju búi til að samningar yrðu samþykktir. Reyndar er í lögunum um nauðasamningana líka talað um, væntanlega til öryggis, að lækka það hlutfall kröfuhafa sem þarf að samþykkja nauðasamninga á slitastjórnarfundi eða fundi þar sem greitt er atkvæði um það. Þessi niðurstaða er ekki afrakstur viðræðna á milli ráðherra eða ríkisstjórnarinnar sjálfrar og kröfuhafa heldur hafa ráðgjafar hennar staðið í þessum samtölum. Þau hafa leitt til þeirrar niðurstöðu sem ríkisstjórnin leggur nú fyrir Alþingi til samþykktar. Ef við samþykkjum þetta þá er stórum áfanga náð. Við búum þá ekki lengur við þá ógn sem slitabú bankanna vissulega gætu verið og hafa sannarlega verið af því að þau hafa verið hangandi yfir okkur. Við erum í svo barnalegu umhverfi að okkur þykir sumum nauðsynlegt að gæta mjög orða okkar um þetta ferli því að valdamiklir menn og öfl, ekki bara hér í húsinu heldur líka í þjóðfélaginu, eru á móti samningum yfirleitt og ekki síst við útlendinga. Við verðum svo meðvirk að við tiplum hér um og tölum um samtal en ekki samninga. Við verðum að skilja að ekki er verið að semja við kröfuhafa, það er verið að setja þeim úrslitakosti. Nefni menn þetta einhverjum öðrum nöfnum getur stóri björninn reiðst og skúnkarnir farið af stað með þeim óþrifum sem þeim fylgir. Það viljum við forðast rétt eins og við viljum ekki efna til ófriðar um þetta mikilvæga mál, enda engin ástæða til. Í framsögu hæstv. fjármálaráðherra kom fram að það var í raun ekki fyrr en á árinu 2014 sem hann taldi að umfang vandans hefði í raun legið fyrir. Kannski vitum við það ekki alveg enn því að á forsíðu Fréttablaðsins í gær er viðtal við Sigurð Hannesson sem er einn af ráðgjöfum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Þar segir hann að það sem verði hægt að fá inn af búunum verði um það bil 570 milljarðar. Svo segir hann orðrétt: „Ef það verður meira þá er það náttúrlega gott fyrir ríkissjóð, en þá þýðir það líka að vandinn var stærri en við héldum. Þannig að við náum miklu betur að finna jafnvægi á milli vandamálsins og lausnarinnar.“ Mér sýnist það nú vera þannig að það sé meira að segja ekki enn alveg ljóst hve stór vandinn er og það komi kannski í ljós með því hvaða leið kröfuhafarnir velja út úr þessu. Nú hafa þeir allir sent það frá sér skriflega að þeir velji nauðasamningana og ég vona svo sannarlega að það haldi. En þó að þetta umfang sé kannski ekki enn ljóst, og hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki talið sig ná utan um hvert það væri fyrr en árið 2014, þá breytir það því hins vegar ekki að strax á árinu 2011 gerði Seðlabankinn áætlun um afnám gjaldeyrishafta. Skrefin voru vissulega lítil í fyrstu en unnið var eftir áætluninni og mjög mikilvægar ákvarðanir teknar. Þá ætla ég enn, eins og margir aðrir þingmenn hafa gert hér, að nefna lögin sem sett voru 12. mars 2012. Síðan var ný áætlun sett fram haustið 2013, enda er það ekki nema eðlilegt að ný ríkisstjórn geri eigin áætlun. Sem betur fer hefur stjórnmálamönnum, allt frá þeim tíma að fyrsta áætlunin var gerð og hingað til, auðnast að taka farsælar ákvarðanir. Því ber að fagna. Þær ákvarðanir hafa verið byggðar á gífurlegri vinnu embættismanna, bæði í Seðlabankanum og Stjórnarráðinu, og ráðgjafa sem hafa verið ráðnir sérstaklega til verksins. Því fólki ber auðvitað öllu að þakka. Um nokkurt skeið má segja að það hafi verið heppilegur tími til að afnema höftin því að vaxtamunur hér og í umheiminum er mikill. Stýrivextir voru hækkaðir um 0,5% í gær upp í 5,5% en í Evrópu eru vextir um 0% og einhvers staðar var meira að segja talað um að þeir væru neikvæðir. Vaxtanna vegna er því ekki mikil eftirspurn eftir því að færa peningana héðan út. Ef menn þykjast nokkuð öruggir um að gengi krónunnar haldi þá er kannski ekki mikil eftirspurn eftir að losa peninga héðan þannig að þetta er góður tími til þess að gera þetta. En þegar fer að losna um gjaldeyrishöftin þá verður þessi vaxtamunur sérstök áskorun fyrir okkur. Vaxtamunur var einmitt ein ástæða þess að hingað streymdu peningar fyrir hrun, peningar sem ollu gífurlegri þenslu sem stjórnvöld réðu á engan hátt við. Það má auðvitað ekki gerast á ný. Það er alveg ljóst að ef við ætlum ekki að vera eins og umgirtur hólmi, eins og við höfum verið undanfarið, þá verður að eyða þessum vaxtamun því að annars er hætta á að fjármagn leiti aftur hingað inn að hærri ávöxtun. Auðvitað verður það ekki í dag eða á morgun en tíminn líður hratt svo að það þarf að byrja að hugsa um þetta ekki seinna en núna. Virðulegi forseti. Ég veit hver lausnin á þessu er en það eru alls ekki allir sem vilja horfast í augu við hana. Hún er sú að taka upp annan gjaldmiðil, hún er sú að taka upp evru sem við gerum ekki nema við eigum aðild að Evrópusambandinu. Menn verða að fara að horfast í augu við þessa staðreynd fyrr en seinna. Því fyrr sem þeir gera það, því betra. Enn þá nær í tíma er þó hættan á því að við kunnum ekki að fara með þá peninga sem vænta má að falli til íslenska ríkisins eða Seðlabankans vegna þessara aðgerða Við sjáum náttúrlega í hendi okkar að fyrst fara 145 milljarðar eða svo, geri ég ráð fyrir, í að greiða niður skuldabréf ríkisins sem eru í Seðlabankanum - eða Seðlabankinn greiðir ríkinu sitt skuldabréf, Davíðsbréfið svokallaða, 145 milljarðar sem ríkið þurfti að gefa út í lok 2008 til að forða Seðlabankanum frá gjaldþroti. Síðan er ljóst að ekki verður innheimtur bankaskattur á þrotabúunum til að standa undir leiðréttingunni svo þangað fara einhverjir tugir milljarðar líka. Eru ekki 40 milljarðar eftir af því? Samt sem áður hefur verið talað um að þessir peningar eigi að fara í að lækka skuldir ríkisins, ekki út í þjóðfélagið, ekki í neysluna. Líkt og aðrir þingmenn hafa gert hér á undan þá vara ég við því að menn fari á skattalækkunartripp. Ég þykist vita að ræður hæstv. fjármálaráðherra í gær og í dag um skattalækkanir séu yndistónar, unaðstónar, í eyrum einhverra. Ég held hins vegar að það gæti verið skynsamlegt af honum og fleirum að hugsa til þess að það eru miklu fleiri sem hafa áhyggjur af óréttlætinu í þessu þjóðfélagi og stjórnvöldum væri nær að hugsa um það frekar en fá glýju í augun yfir því að geta farið að lækka skatta. Það þarf sterk bein til að standast freistingar og það mun kalla á mikinn viljastyrk að stýra ríkisfjármálunum, þegar um hægist, á þann veg að hagkerfið bólgni ekki út og verði óviðráðanlegt. Það hefur því miður verið lenskan hér á landi að óstjórn hefur ríkt í ríkisfjármálum þegar vel árar. En við hljótum að vona að við höfum lært okkar lexíu á undanförnum árum og að ófarirnar 2008 hafi kennt okkur að ganga hægt um gleðinnar dyr. Ég trúi því og treysti að svo sé.

Herra forseti. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún deili áhyggjum mínum af því að það er sama hvort það er stöðugleikaskatturinn eða þannig að peningar rati til hins opinbera í krafti þess að Seðlabankinn fái peninga frá slitabúunum í kjölfar nauðasamninga, í báðum tilfellum eru þetta um 450–650 milljarðar sem rata inn á reikning ríkissjóðs í Seðlabankanum. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hún deili áhyggjum mínum af því hvernig þetta er sett upp í frumvörpunum, því að þótt það komi fram að ráðstafa eigi fénu á ábyrgan hátt kemur jafnframt fram að það eigi að gera á fjárlögum og allir sem ég hef spurt hingað til hafa sagt mér að það bindi ekki hendur löggjafans eða framkvæmdarvaldsins, sem raunverulega leggur fram fjárlagafrumvörpin upprunalega, í meðferð sinni. Það bindur ekki hendur þeirra hvað varðar hvernig þeir geta notað þetta fé. Þeir geta notað það á ábyrgan hátt. Þeir geta í rauninni varið því eins og þeim sýnist. Í allri meðferðinni á þessu er alveg skýrt, og það hefur margoft komið fram í umræðunni, að ef við förum að nota þessa peninga beint mun koma kall utan úr heimi: Sjáið þið, þetta var ekki stöðugleikaskattur eftir allt saman. Þetta snerist um það að taka þessa peninga og fara að eyða þeim. Það þýðir að lagaleg staða Íslands verður gríðarlega óviss og óörugg. Það sem við getum hins vegar gert er að nota þá til að greiða upp skuldir, sem þýðir að við höfum úr meira að spila og getum farið að byggja upp hagkerfið okkar á öruggan og stabílan hátt. Ég vil spyrja þingmanninn hvað henni sýnist hægt gera. Ein leiðin væri að læsa þessa peninga inni með þeim skilyrðum að þeir yrðu notaðir á þann ábyrga hátt að greiða upp skuldir eða alla vega þannig að þeir yrðu ekki þensluhvetjandi og settu okkur ekki í þessa lagalegu óvissu.

Virðulegi forseti. Ég deili þessum áhyggjum með þingmanninum. Það kom fram í andsvörum áðan, sem hann segir líka, að það sé mjög mikilsvert vegna þess að lögin byggja á því að þetta sé til að stöðva gjaldeyris- eða greiðsluflæðið og halda hér efnahagslegum stöðugleika og eitthvað slíkt. Lögin hvíla á því. Þess vegna skiptir náttúrlega miklu máli að þau haldi ef, eins og hv. þingmaður segir, mönnum dettur í hug - og það er alveg óþarfi að segja „ef mönnum dettur í hug“ vegna þess að það er auðvitað alls ekki ólíklegt að einhverjum detti í hug að efast um lagagrundvöllinn. Þess vegna skiptir gífurlega miklu máli hvernig farið verður með þessa peninga. Ég veit ekki hvort það er beinlínis hægt að setja það í lög að þessir peningar skuli ekki fara í annað en greiða niður skuldir. Ef það er hægt finnst mér það umhugsunarvert, ef ég nota það orð. Hins vegar er ljóst að ef við borgum niður skuldir lækka vextir ríkisins og ég hef sannast að segja líka áhyggjur af því að við kunnum ekki nógu vel með það að fara, það svigrúm sem okkur auðnast þá, og að hér fari allt af stað í hagkerfinu. Mér fyndist það ekki ótrúlegt en trúi þó og treysti að við höfum lært af þeim ósköpum sem dundu yfir haustið 2008 þannig að það verði ekki aftur.

Herra forseti. Það eru einmitt til leiðir til að festa þetta í lög. Norðmenn fundu olíu og sáu fram á að ofboðsleg verðmæti færu að flæða inn í hagkerfið - þetta er oft kallað hollenska veikin - og til að tryggja að því gríðarlega mikla nýja fjármagni, þessum nýju verðmætum, yrði varið á ábyrgan hátt, og líka með hag komandi kynslóða að leiðarljósi, settu þeir í lög að festa ætti fjármagnið í sjóði. Sjóðurinn var þannig úr garði gerður með lögum að ekki var hægt að verja fjármagninu nema á ábyrgan hátt; fyrir hagkerfið, fyrir vöxtinn og fyrir framtíðina. Það eru fjölmörg önnur ríki sem hafa gert þetta. Sádi-Arabía er eitt þeirra. Þeir fundu olíu, þeir eru með sjóð sem er kallaður Fund for the future generations eða sjóður fyrir framtíðarkynslóðir. Þessi olía mun þrjóta og þess vegna vilja þeir vera vissir um að vera þá með sjóð sem hægt er að nýta. Þetta er því hægt og er þekkt þegar einhvers konar hvalreki verður, hvort sem hann er í formi olíugróða eða olíufundar eða eins og núna þegar við erum að tryggja stöðugleika og í stöðugleikaaðgerðunum verða miklar krónueignir til þá þarf tryggja að farið sé með þær á ábyrgan hátt og þær fari ekki í eitthvert pólitískt spil. Að sjálfsögðu verður sú krafa gerð. Það er svo sterk krafa að fara að byggja upp og byggja upp strax. En ef við föllum í þá gildru að nota þessa peninga, nota þetta kökubox í Seðlabankanum, seilast í það í staðinn fyrir að nota peningana til að borga upp skuldir, sem gefur okkur svigrúm til að vaxa hægt og örugglega, þá gæti það verið mikil ógæfa, lagaleg ógæfa, og mikill efnalegur óstöðugleiki skapast í kjölfarið.

Virðulegi forseti. Ég hugsaði bara ekki nógu langt, auðvitað þekki ég olíusjóðinn norska og aðra sjóði af því tagi. Það mætti hugsa sér að stofnaður yrði sérstakur sjóður sem þessir peningar rynnu í og síðan yrðu settar einhverjar ákveðnar reglur um hvernig mætti úthluta þeim eða við settum þær reglur að einungis mætti nota þá til að greiða niður skuldir. Í mínum eyrum hljómar það ekki óskynsamlega, alls ekki, og yrði þá svona belti og axlabönd fyrir okkur til að fara skynsamlega með þá peninga. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að menn eru þegar farnir að tala þannig að maður óttast að þeir vilji gjarnan fara út og kaupa og byggja upp og gera eitthvað við þessa peninga. Hins vegar, þó að þetta verði sjóður, þá verður náttúrlega líka að hugsa til þess að því miður hafa menn alltaf stjórnað sjóðum. Það er náttúrlega hægt að breyta reglum um sjóð þó að honum hafi einu sinni verið komið á. Þó að stofnaður sé sjóður um þetta þá er það ekki gulltryggt. Ég man ekki hvenær verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins var stofnaður; honum var öllum eytt án þess að nokkur sérstakur aflabrestur yrði. Mennirnir eru ófullkomnir, en það sem skiptir meginmáli er að allir 

Virðulegi forseti. Hér fyrir utan hafa safnast saman hundruð manna til að mótmæla því að kalli þeirra um bætt lífskjör sé ekki svarað. Þetta eru hópar BHM sem verið hafa í verkfalli núna í á þriðja mánuð. Þetta er mjög alvarleg staða, mjög alvarleg staða hefur skapast innan heilbrigðiskerfisins vegna þessa. Ég óska því eftir því við hæstv. forseta að hann fari að setja starfsáætlun í gang þannig að við getum farið að eiga hér samtöl í sérstökum umræðum og eins að sett verði á dagskrá beiðni okkar í Samfylkingunni um munnlega skýrslu forsætisráðherra um stöðuna á vinnumarkaðinum þannig að við getum þá farið að reyna að taka á þessum málum með pósitífum hætti. Mér hugnast ekki sú umræða sem verið hefur um að sett verði lög á þetta verkfall vegna þess að við erum strax farin að sjá gríðarlegar uppsagnir til dæmis meðal geislafræðinga. Fram kom fram í fréttum í dag að hjúkrunarfræðingar ætli að segja upp bara vegna frétta um að menn séu að hugleiða lagasetningu. 

Herra forseti. Mig langar að biðja forseta vinsamlegast að gera kortershlé á þessum fundi þannig að þingmenn gætu farið út og rætt við fulltrúa Bandalags háskólamanna og hjúkrunarfræðinga sem safnast hafa saman hérna fyrir utan. Það er mikilvægt að ég sé líka hérna inni vegna þess að ég þarf að fylgjast með ræðu og fara í andsvör við hv. þingmann sem talar næst, Frosta Sigurjónsson, hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar sem málið gengur til. Þetta er stærsta efnahagsmál Íslendinga á þessu kjörtímabili, ef ekki fyrr og síðar, þannig að ég spyr forseta vinsamlega hvort hann sé tilbúinn að gefa okkur frí í kannski tíu, fimmtán mínútur til að stökkva út og tala við fólkið. Hvers vegna er mikilvægt að við förum út og tölum við hjúkrunarfræðinga? 90% landsmanna vilja fyrsta flokks heilbrigðiskerfi í forgang, óháð flokkum, óháð búsetu, óháð því hvað fólk kýs, óháð efnahag, óháð aldri, óháð menntun. Þessi ríkisstjórn lagði fram hallalaus fjárlög núna síðast upp á 3,5 milljarða meðan 3 milljarða vantar samkvæmt öllum forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins á þessu landi til að tryggja nauðsynlega þjónustu. Núna eru hjúkrunarfræðingar í verkfalli og verið er að tala um að setja lög á þá. Þá fara þeir. Við verðum að fá tækifæri til að tala við þá. Ég spyr herra forseta: Geturðu gefið okkur góðfúslega leyfi í tíu mínútur til þess?

Herra forseti. Það er ekki hægt annað en átelja hæstv. ríkisstjórn fyrir hvaða tökum hún hefur tekið þá vinnudeilu sem nú ríkir. Verkfall BHM er að hefja núna 10. viku. Hjúkrunarfræðingar hafa verið tvær vikur í verkfalli og það er ekkert sem bendir til þess að ríkisstjórnin hafi raunverulegan vilja til að semja. Umboð samninganefndarinnar er klárlega mjög takmarkað og þeir sem settir eru í samninga af hálfu ríkisins geta ekki leyst málið einfaldlega vegna þess að þeir hafa ekki svigrúm af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég verð að segja að hæstv. ríkisstjórn hefur sýnt óvanalegan skort á skilningi á því hversu alvarleg staðan er. Ég held að það sé alveg ljóst að þegar yfir vofir lagasetning til að binda endi á verkfallið og eftir þær hótanir um slíka lagasetningu sem við höfum séð frá hæstv. ráðherrum síðustu daga er mjög líklegt að við munum tapa mikilvægum 

Forseti. Það virðist nú vera þrautreynt að þeir sem ráða hér ríkjum, ríkisstjórnin og forseti Alþingis, eru ekki tilbúnir til að ljúka þingstörfum þó að það sé að verða hálfur mánuður síðan þeim átti að ljúka. Ég vil því taka undir það sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sagði: Við biðjum vinsamlegast um að forseti þingsins setji af stað nýja starfsáætlun þannig að við getum unnið hér venjuleg þingstörf. Þá getum við til dæmis rætt það ófremdarástand sem ríkir í heilbrigðiskerfinu og ríkir gagnvart BHM. Þeir sem eru hæstir í heilbrigðiskerfinu 

Hæstv. forseti. Mig hefur undrað í nokkuð margar vikur hversu mikið tómlæti hefur verið gagnvart verkfalli bæði geislafræðinga og lífeindafræðinga og raunar fleiri sem nú eru komnir á 10. eða 11. viku í verkfalli. Þeim var sagt að bíða eftir aðilum almenna vinnumarkaðarins. Við erum að tala hér um stéttir sem eru mjög mikilvægar í samfélaginu sem hafa líka verið að berjast fyrir stöðu svokallaðra kvennastétta, hafa verið að berjast fyrir því réttlæti að einhvern veginn verði jafnað hlutfallið á meðal þeirra sem kallast oft ráðuneytisbundin laun, þ.e. þeir sem vinna í stofnunum sem heyra undir atvinnumál, iðnaðarmál, undir viðskiptaráðuneytið og fleiri, eru á allt öðrum launum en þeir sem vinna við velferðarmál. Þetta er mikið réttlætismál. Þeir sem vinna við velferðarmál reyna að sækja þennan rétt og tengja hann við menntun, sambærilega menntun en þeir eru fullkomlega hunsaðir og það finnst mér vera nokkuð sem þarf að ræða í þinginu. Ég tek undir þá áskorun sem hér hefur komið um að við setjum í gang venjulega dagskrá þingsins þannig að við getum farið í sérstakar umræður og eftirfylgni hvað þetta mál varðar.

Virðulegi forseti. Það er afar milt orðalag að segja að hér ríki tómlæti. Menn í þessum sal hafa beinlínis talað á þann hátt að nú líti menn svo á að þeim hafi verið sýnt slíkt virðingarleysi að uppsagnir eru hafnar hjá heilbrigðisstéttum. Ég verð að segja alveg eins og er að þegar menn sjá að afleiðingar stefnunnar sem þeir hafa rekið, sem er með öðrum orðum að afhenda Samtökum atvinnulífsins samningsumboðið og tala ekki við opinbera starfsmenn á meðan, sem veldur þessari niðurstöðu, þegar menn sjá framan í það eiga þeir að vera menn að meiri, koma hingað inn, viðurkenna mistök sín og hefja alvöruviðræður við þessa hópa. Það verður eingöngu með samningum sem menn ná að leiðrétta lífskjör þeirra og svara kröfum þeirra. Það gera menn ekki með hótunum um lagasetningu, vegna þess að það hefur eingöngu þau áhrif að menn hugsa sér til hreyfings og við verðum lengi að bæta þann skaða sem af því hlýst.

Hæstv. forseti. Stjórnvöld verða að bera ábyrgð á því hvernig komið er í þessari deilu. Í upphafi var það þannig að sérgreinalæknar fengu yfir 20% hækkun á launum sínum, þ.e. þeir sem voru að vinna utan opinbera kerfisins. Þeir fengu verðtryggð laun og þeir fengu magnaukningar til að geta sótt sér meiri tekjur. Síðan kemur læknadeilan og læknaverkfallið í framhaldinu og þá ætla menn að fara að bjóða opinbera geiranum 3,5%. Menn vita hvernig það endaði. Nú er verið að reyna að þvinga hjúkrunarfræðinga, geislafræðinga og fleiri stéttir til að falla inn í einhver 3,5% vitandi það að á almenna markaðnum er möguleiki á að semja um viðbótarlaun, það eru t.d. markaðslaun hjá VR o.s.frv. Þetta er umhverfi sem er ekki hægt að bjóða fólki. Það verður líka að skoða þetta út frá því hvort menn eru þá að ýta þessu út úr opinbera kerfinu til að geta borgað þessi laun af sama ríkinu á einkastofnunum þar í kring. 

Virðulegi forseti. Þau frumvörp sem eru hér til umræðu í dag eru mikilvægir þættir í heildstæðri áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta á Íslandi. Ríkir almannahagsmunir krefjast þess að losun fjármagnshafta nái fram að ganga án þess að efnahagslegum og fjármálalegum stöðugleika sé ógnað. Markmið fyrirliggjandi áætlunar byggist á því að höftum verði lyft í áföngum án þess að jafnvægi í hagkerfinu verði raskað og án þess að ríkissjóður eða almenningur taki á sig auknar fjárhagslegar byrðar. Með höftunum sem sett voru á í kjölfar hrunsins gafst stjórnvöldum visst ráðrúm til að greina heildarvandann og móta lausnir sem tryggja farsæla niðurstöðu fyrir þjóðarbúið í samræmi við lög og alþjóðlega samninga. Það verkefni hefur nú tekið sjö ár. Við erum loks á þeim tímamótum að greiningarvinnunni er lokið og fullmótuð afnámsáætlun liggur fyrir og hefur fengið jákvæð viðbrögð. Fram undan er að hrinda áætluninni í framkvæmd og þar hefur Alþingi vissulega mikilvægu hlutverki að gegna. Það er ákaflega mikilvægt að sátt ríki um efnahagsaðgerðir af þessari stærðargráðu og í þessari umræðu hafa þingmenn allra flokka að ég held lýst ánægju með áætlunina og lýst stuðningi við hana. Þessar góðu undirtektir eru mikilvæg forsenda farsællar niðurstöðu og þakkarverðar í sjálfu sér. Viðtökur sérfræðinga, bæði erlendra og innlendra, hafa verið jákvæðar. Hlutabréfavísitölur tóku kipp upp á við eftir að aðgerðir voru kynntar og sumir þingmenn hafa hrifist svo mjög af útfærslunni að þeir vilja hafa eignað þær síðustu ríkisstjórn og jafnvel freistast til að kenna núverandi ríkisstjórn um að hafa tafið málið óþarflega. Skotin hafa gengið á báða bóga, en slíkt karp er fremur tilgangslítið í stóra samhenginu því að allar ríkisstjórnir frá hruni hafa lagt sitt af mörkum til lausnar málinu. Hér hafa margir þingmenn einnig getið þess að lausnin byggi fyrst og fremst á þrotlausri vinnu fjölda sérfræðinga, sérfræðinga sem greindu vandann og lögðu fram lausn. Ég vil taka undir þakkir þingmanna til þeirra allra sem lögðu sitt af mörkum í þessu mikilvæga verkefni. Viðfangsefni okkar hér er að leiðrétta hið gríðarlega ójafnvægi sem hefur ríkt í peningakerfinu frá hruni og sá vandi er þrískiptur. Í fyrsta lagi 900 milljarðar í innlendum eignum fallinna fjármálafyrirtækja sem ógna stöðugleika gjaldmiðilsins og gjaldeyrisforðanum og fyrirbyggja skuldaskil búanna. Í öðru lagi 300 milljarðar í kvikum aflandskrónum í eigu erlendra aðila. Í þriðja lagi er vandi innlendra aðila, sem er óþekkt stærðargráða, að hluta til uppsöfnuð þörf lífeyrissjóða og einkaaðila til að fjárfesta erlendis og dreifa áhættu í eignasöfnum. Frumvörpin sem við ræðum núna lúta að lausn á vanda slitabúanna, en aflandskrónuvandinn mun verða leystur með öðrum leiðum í haust. Fram hefur komið að í náinni framtíð verði hægt að hefja losun hafta gagnvart innlendum aðilum í skrefum. Vík ég nú að frumvörpum dagsins en bæði tvö snúa að vanda slitabúanna. Annað frumvarpið leggur til 39% stöðugleikaskatt á eignir þeirra slitabúa sem í lok þessa árs hafa ekki lokið nauðasamningum í samræmi við stöðugleikaskilyrði stjórnvalda. Hitt frumvarpið leggur til nokkrar breytingar á lagaákvæðum um nauðasamninga til að greiða fyrir framkvæmd þeirra og heimila Seðlabanka að taka við stöðugleikaframlagi frá slitabúunum. Frumvarpið um stöðugleikaskattinn miðar að því að eyða því ójafnvægi sem stafar af innlendum eignum slitabúa. Slitabú geta komist hjá skattinum með því að leggja til stöðugleikaframlag sem uppfyllir almenn stöðugleikaskilyrði sem aftur uppfylla skilyrði um fjármálalegan stöðugleika og greiðslujöfnuð þjóðarbúsins. Hvor leiðin sem verður fyrir valinu leiðir hún til þess að ójafnvæginu er eytt og slitabúið fær lausn undan fjármagnshöftum. Komið hefur fram í fjölmiðlum að stórir kröfuhafar föllnu bankanna hafa sett fram tillögur um hvernig þeir vilja uppfylla stöðugleikaskilyrðin. Framkvæmdahópurinn telur að þær tillögur séu í samræmi við skilyrðin og leggur til við stýrinefnd að fallast á þær tillögur. Sú ákvörðun hefur hins vegar ekki verið tekin enn þá af stýrinefndinni svo ég viti til, en hlýtur að byggja á vandaðri greiningu á áhrifum af greiðslujöfnun og stöðugleika og almannahagsmunum. Ekki er ljóst hvort tillögur þessara stóru kröfuhafa muni fá tilskilinn stuðning lágmarkshluta kröfuhafa sem verður að vera 60% fyrir árslok. Greiningardeild Arion banka hefur nýlega gert tilraun til að meta heildarfjárhæð stöðugleikaframlagsins samkvæmt umræddum tillögum og telur það liggja á bilinu 450–550 milljarðar. Seðlabankinn muni að auki fá endurgreidd gjaldeyrislán sín til Arion banka og Íslandsbanka að jafngildi 75 milljarða, sem er ekki framlag í sjálfu sér en hefur þau áhrif að styrkja gjaldeyrisforðann. Aðeins af þessu tilefni fréttir af mögulegri sölu bankanna til útlanda, þ.e. slitabúin eiga í dag tvo stærstu banka landsins, þ.e. Arion banka og Íslandsbanka. Í fréttum höfum við heyrt af því að Glitnir íhugi að selja Íslandsbanka til erlendra aðila. Ég held að ekki sé víst að það samrýmist okkar skilyrðum um að leysa úr þessum greiðslujafnaðarvanda til framtíðar heldur fresti vandanum eða framlengi hann, vegna þess að þó að inn komi erlendur gjaldeyrir til að greiða fyrir kaupverðið á bankanum, sem er vissulega jákvætt, þá munu hinir nýju kaupendur að bankanum taka arð úr honum um ókomin ár eða áratugi, kannski tugi milljarða á ári, og þá yfir áratuginn hundruð milljarða, sem verður að koma af öðrum gjaldeyristekjum landsins, vegna þess að bankarnir skapa ekki gjaldeyristekjur. Þeir eru ekki eins og útflutningsfyrirtæki eða fyrirtæki sem framleiða verðmætar afurðir sem eru seldar í útlöndum, heldur eru þeir fyrst og fremst þjónustufyrirtæki sem starfa hér innan lands og hagnaður þeirra og arður er greiddur út í krónum, það þarf síðan að breyta honum yfir í gjaldeyri, sá gjaldeyrir verður ekki aðgengilegur fyrir þjóðina til að kaupa og flytja inn erlendan varning. Þetta mun veikja krónuna til lengdar. Ég hef því velt fyrir mér þessum ramma sem við höfum ekki séð, hvort þennan svokallaða stöðugleikaramma, sem við höfum ekki fengið að sjá hér í þinginu enn þá en hefur væntanlega verið birtur kröfuhöfunum sem mátuðu sig inn í hann, þurfi ekki að ræða hér í þinginu líka. Er það ekki afskaplega mikilvægt að sátt sé um þennan ramma í þinginu? Þetta er svona hugleiðing af því tagi. Ef það fer svo þrátt fyrir allt að hluti bankakerfisins, hvort sem það er 1/3 eða 2/3 þess endar í eignarhaldi erlendra aðila sem síðan þaðan í frá munu vilja taka arðinn úr landi, þá er enn mikilvægara en nokkru sinni fyrr að bregðast við þeirri fákeppni sem er hér á bankamarkaði. Ég hef engar væntingar um það að erlendur kaupandi að bankanum muni geysast hérna fram með því að lækka verðin, lækka álagninguna eða lækka færslugjöldin. Hann mun að sjálfsögðu bara reyna að hámarka gróða sinn á kostnað landsmanna allra. Þess vegna verðum við að fara strax að huga að því með hvaða hætti við ætlum að draga úr þessari fákeppni. Ég hef stungið upp á því nokkuð oft, bæði hér á þingi held ég og almennt í fjölmiðlum, að sá banki sem við eigum, Landsbankinn, verði áfram alfarið í eigu ríkissjóðs og hafi það hlutverk að vera samfélagsbanki sem stefnir ekki að hámörkun hagnaðar á kostnað samfélagsins, heldur stefni að því að hámarka samkeppnina, bæta þjónustu og bæta sín verð. Aðrir bankar fylgja þá, hagnaður í greininni mundi minnka og þetta útflæðisvandamál á arði til útlanda mundi sömuleiðis verða mun minna. Það er alla vega eitthvað sem ég held að við þurfum að skoða mjög vandlega, hvernig við ætlum að hafa skipan bankamála okkar í framtíðinni. Mér finnst vera talað um það af mikilli léttúð að hér eigi einhverjir erlendir aðilar að geta komið inn og keypt þessa banka, tekið upp þráðinn þar sem frá var horfið við það að hagnast gríðarlega á kostnað þjóðarinnar og taka síðan arðinn úr landi. Það er alvarlegt ef það fær að gerast. Ef ég vík aftur að efnisatriðum frumvarpsins þá er lagt til að fallin fjármálafyrirtæki sem ekki hafa fengið staðfestan nauðungarsamning sem uppfyllir stöðugleikaskilyrðin fyrir næstu áramót greiði stöðugleikaskatt. Skatturinn verði 39% og leggist á heildareignir í lok þessa árs. Það er kannski ekki farið mjög djúpt í það í frumvarpinu hvers vegna þessi prósenta þarf að vera 39%, en ég held að það hljóti að vera að hún sé miðuð við það að það sé það hlutfall sem er nauðsynlegt og nægjanlegt til að eyða þeim ójöfnuði og þeirri hættu sem stafar af innlendum eignum þessara búa. Tilgangur skattsins er að draga úr þeim ójöfnuði og skapa nægilegt jafnvægi til þess að slitabúin geti farið með aðrar eignir sínar og gengið frá þeim. Frá þessum reiknaða skatti, 39% skatti, má draga ný lán í gjaldeyri sem slitabúin veita til viðskiptabanka og sparisjóða allt að 20% af heildareignum hvers bús, en frádrátturinn getur þó ekki verið hærri en 50 milljarðar í hverju tilviki. Samtals geta þetta orðið 160 milljarðar hugsanlega í frádrátt frá skatti sem annars hefði verið 850 milljarðar, þannig að að frádráttarheimildinni fullnýttri gæti stöðugleikaskatturinn líklega mest numið um 690 milljörðum eða 685 milljörðum. Skatturinn yrði greiddur að fullu fyrir 1. ágúst 2016 og þegar aðili hefur staðið full skil á stöðugleikaskatti er Seðlabanka gert heimilt að veita viðkomandi undanþágu frá fjármagnshöftum, enda raski það ekki fjármálalegum stöðugleika. Líklega yrði slík undanþága einnig að verða gerð í samráði við fjármálaráðherra og kynnt í Alþingi fyrir efnahags- og viðskiptanefnd, en þar sem um svo gríðarlega stóra ákvörðun er að ræða, sem getur ráðið úrslitum um framtíðarskipan efnahagsmála hér á landi til framtíðar, fyndist mér einnig koma sterklega til álita að Alþingi mundi ræða og staðfesta slíka undanþáguheimild. Áður en undanþága væri veitt þarf málshöfðunarfrestur að vera liðinn, en ágreiningsmál munu sæta flýtimeðferð fyrir dómstólum vegna þessa hugsanlega skatts. Í frumvarpinu er einnig mikilvægt ákvæði sem kveður á um að ráðstöfun skatttekna skuli samrýmast markmiðum um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika, en ljóst er að innan þess mundi rúmast að ljúka leiðréttingu á skuldum heimilanna sem fjármögnuð hefur verið hingað til með bankaskatti og einnig er ljóst að hægt er að lækka skuld ríkissjóðs við Seðlabankann upp á um 150 milljarða og svo aðrar ríkisskuldir ef það samrýmist stöðugleikamarkmiðinu. En að mínu mati er mjög mikilvægt að stilla væntingum í hóf um það hve hratt má hleypa fjármagni út í hagkerfið, hvort sem það er gert með því að greiða upp skuldir ríkissjóðs eða með því að ráðast í önnur ríkisútgjöld eða með því að lækka skatta. Öll slík ráðstöfun þess fjármagns er skaðleg og getur valdið óstöðugleika, getur leitt til þess að hér verði annaðhvort eignabólur eða verðbólga, vegna þess að sá sem heldur núna á skuldabréfi á ríkið fær greitt í peningum og hann mun nota þá peninga til að kaupa fasteignir, önnur verðbréf eða leggjast í einhverja aðra neyslu sem mundi geta valdið verðhækkunum. Það er því ekki svo að hægt sé að taka þessa peninga í stórum stíl, eins og mér finnst vera svona gefið í skyn í greinargerð með frumvarpinu, að ef hægt væri að lækka skuld ríkissjóðs um 640 milljarða þá lækki vaxtagreiðslur um 35 milljarða, það er ekki svo. Ég held að það væri mjög langt seilst ef okkur tækist að gera það á skömmum tíma. Ég held að við séum að tala um áratugi í því. Hagkerfið sjálft þarf að geta tekið við slíkri aukningu peningamagns. Það er ekki að ástæðulausu að hér hafi verið fjármagnshöft, það er vegna þess að þetta fé má ekki vera til. Það eru of margar krónur í kerfinu. Um leið og við leggjum þennan skatt á þurfum við að eyða að uppistöðu þessum peningum. Réttlæting skattsins er að þetta er mengunarskattur, eins og seðlabankastjóri orðaði það svo vel, við tökum ekki þessa mengun og setjum hana svo strax út í hagkerfið með því að greiða upp ríkisskuldabréf. Það er ekki hægt. Við skulum því skoða þetta allt saman. Ég veit að margir hafa glaðst mjög mikið yfir þessu, hvað hægt væri að lækka skuldirnar mikið og fagna því mjög að hérna væri hægt að gera ýmsa hluti, en við skulum átta okkur á að þetta er ekki gjöf, þessir peningar. Þetta eru ekki raunverulegir peningar. Þetta eru peningar sem þarf að eyða, kveikja í, taka af skráningu yfir peninga í umferð. Þannig er það. Þetta munum við að sjálfsögðu ræða allt saman betur í efnahags- og viðskiptanefnd og fá sérfræðinga til að velta þessu upp og segja okkur nánar frá þessu. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á áðan er tilgangur skattsins ekki að afla ríkissjóði tekna heldur er hann að koma í veg fyrir efnahagslegan óstöðugleika við nauðasamninga slitabúa. Hann leiðréttir þau slitabú sem ekki ná að uppfylla stöðugleikaskilyrðin og þannig geta slitabúin lokið skuldaskilum sínum án þess að valda óstöðugleika. Það er tilgangurinn. Virðulegi forseti. Ég vík stuttlega að hinu frumvarpinu sem er einnig hér til umræðu og er mikilvægur hluti af afnámsáætlun ríkisstjórnarinnar. Frumvarpið leggur til breytingar á XII. kafla laga um fjármálafyrirtæki, nánar tiltekið ákvæðum um nauðasamninga og einnig felur frumvarpið í sér eina breytingu á lögum um Seðlabanka. Markmið frumvarpsins er að einfalda þær reglur sem gilda um framkvæmd nauðasamningsumleitana fjármálafyrirtækja, til dæmis með því að heimila rafrænar atkvæðagreiðslur og það þjónar hagsmunum allra aðila að gera það ferli skilvirkara í ljósi þeirrar reynslu sem við höfum fengið af því ferli hingað til. Meðal annars er lagt til að lækka tilskilið hlutfall kröfuhafa vegna atkvæðagreiðslu um nauðasamning, þannig að í stað 70% nægi 60% þeirra sem greiða atkvæði til að samþykkja. Vissulega þarf þá að koma til móts við þarfir þessara aðila á einhvern annan hátt og ég hygg að gert sé ráð fyrir því í frumvarpinu að fundnar séu leiðir til þess að sú skerðing verði ekki metin sem skerðing á réttindum smærri kröfuhafa. Frumvarpið heimilar líka slitastjórn að afhenda Seðlabanka stöðugleikaframlögin án þess að endurgjald komið fyrir og heimila Seðlabanka að taka við slíkum framlögum og fara með þau. Ég vek athygli á því aftur að þessi framlög, sem geta numið hundruðum milljarða, geta af nánast mjög litlu leyti farið í umferð inn í hagkerfið. Þau geta ekki runnið til þess að lækka skuldir ríkissjóðs nema að sáralitlu leyti. Að sjálfsögðu er hægt að nota þau til að lækka innanbúðarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann upp á 150 milljarða, það er svona bókhaldsleg aðgerð, en þau geta ekki runnið í stórum stíl til þess að greiða upp ríkisskuldir. Hugsanlegt er að meðal þeirra eigna sem yrðu afhentar Seðlabankanum í þessu skyni yrðu alls konar ófullnustaðar eignir, kröfur sem eru í ágreiningi, kröfur á innlenda aðila sem hafa ekki runnið sitt skeið og eru ekki markaðskröfur. Mjög mikilvægt er að þær kröfur verði ekki geymdar á efnahagsreikningi Seðlabankans heldur í sérstöku eignarhaldsfélagi sem er ótengt almennum rekstri Seðlabankans og verði meðhöndlaðar sérstaklega. Best væri að sjálfsögðu að slíkar kröfur væru varslaðar hjá bönkum sem eru í viðskiptum við slík fyrirtæki og horfa til lengri tíma í samskiptum sínum við skuldara. Að mörgu er að hyggja með bæði þessi frumvörp. Efnahags- og viðskiptanefnd mun að lokinni þessari umræðu senda málið til umsagnar og hefja vinnslu þess án tafar og kalla til sín sérfræðinga. Sú umræða sem hér hefur átt sér stað við 1. umr. hefur verið mjög upplýsandi og málefnaleg. Sú umræða ásamt þeim ítarlegu greinargerðum sem fylgja frumvörpunum er gagnlegt veganesti fyrir umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar um þessi frumvörp.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson, formann efnahags- og viðskiptanefndar, en það sú nefnd sem málið gengur til: Hvað hyggst hann gera varðandi vinnslu málsins hjá nefndinni? Er hann ekki sammála mér um mikilvægi þess að þeir 500 milljarðar, eða í kringum 500 milljarðar, eins og fram kemur í frumvarpinu, sem enda munu á sérstökum innlánsreikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum, hlaupareikningi ríkissjóðs í Seðlabankanum og hægt er að ráðstafa af löggjafanum í fjárlögum, þrátt fyrir falleg orð hér um efnahagslegan stöðugleika - það er það sem ég hef fengið staðfest. Þurfum þá ekki að fá það endanlega staðfest í nefndinni hvar mörkin eru? Er hægt að ráðstafa þessu fé? Þarf það ekki að vera algjörlega tryggt hvað gert verður ef ekki verður farin sú leið að þessir peningar séu bara brenndir, sem mér þykir ólíklegt, að þeir séu bara settir í tætarana, þurrkaðir út? Annars liggja þeir þarna inni og verða gríðarleg freisting fyrir stjórnmálamenn að ráðstafa þeim í fjárlögum. Þegar aðrar þjóðir hafa setið uppi með svona hvalreka í formi mikilla nýskapaðra verðmæta hafa þær sett peningana í læsta sjóði. Þetta eru iðulega olíuríki, en önnur ríki hafa líka gert þetta. Það er þekkt út um allan heim að slíkur hvalreki í formi peninga er læstur inni svo hann blási ekki út hagkerfið og valdi óstöðugleika, sem er í sjálfu sér gríðarlega slæmt. Í okkar tilfelli er líka önnur mikilvæg ástæða, það er ef stjórnmálamenn fara að teygja sig í þetta 500 milljarða kökubox í Seðlabankanum og eyða þeim peningum geta þeir ekki bara valdið efnahagslegum óstöðugleika, heldur geta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Þór fyrir þessa spurningu. Hann notar orðið hvalreki um þá 500 milljarða sem koma hugsanlega inn, eða hver sem talan er, í þennan stöðugleikaskatt eða stöðugleikaframlag, en ég lít ekki á það sem hvalreka. Ég lít á það sem krónur sem taka þarf úr kerfinu, úr umferð. Ef þær krónur fara í umferð skemma þær hagkerfið okkar með einum eða öðrum hætti. Ég held að hægt sé að netta út innri töluna, 150 milljarða og að þá séum við bara komin að mörkum þess sem hægt er að gera og varðandi það að klára skuldaniðurfærslu heimilanna sem alltaf var gert ráð fyrir og rúmast innan stöðugleikamarkmiða. Það má vel vera að það séu einhverjir tugir milljarða til eða frá, en ég held að hundruð milljarða til viðbótar við það þurfi að hverfa úr umferð. Það er engin ástæða til að geyma það fé á einhverjum sérstökum reikningi í Seðlabankanum. Það þarf þá bara að netta það út og setja núll í staðinn, þá er engin freisting fyrir stjórnmálamenn að horfa upp á það alla daga. Ef stjórnmálamenn gætu sannfært Seðlabankann um að afhenda sér þessa peninga fyrirvaralítið og Seðlabankinn, sjálfstæður seðlabanki, mundi samþykkja það þá væri hann ekki mikils virði. En með sama hætti og seðlabankar eru sjálfstæðir í dag og taka ekki að sér að prenta peninga í hundruðum milljarða til þess að setja að óþörfu út í hagkerfið mundi engum stjórnmálamanni detta í hug, held ég, að fara að prenta hundruð milljarða til að setja í umferð og skapa ótrúlegan óstöðugleika. Ég held að þeir stjórnmálamenn yrðu ekki kosnir aftur, það er alla vega ekki vænlegt til vinsælda, held ég. Mín persónulega skoðun, hv. þingmaður: Ég held að þetta sé ekki hvalreki, þetta eru krónur sem ekki eiga að vera til. Hlutverk þessa stöðugleikaskatts er að eyða þeim.

Herra forseti. Sama hvort menn líta á þetta sem góðan hvalreka eða slæman hvalreka, hvalreki getur verið slæmur ef hvalurinn úldnar á ströndinni og springur o.s.frv., hann getur skemmt í kringum sig. Ég heyri að hæstv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, sem málið gengur til, vill ekki að stjórnmálamenn geti sótt í þennan sjóð. Hann talaði um það sem freistingu, að hún væri þarna alla daga, og hann vill helst að þessum peningum verði eytt þannig að stjórnmálamenn geti ekki notað þá. Það er náttúrlega ein leið sem mundi algjörlega koma í veg fyrir að hægt væri að gera nota peningana. En ef sú leið verður ekki farin, er hæstv. formaður nefndarinnar ekki opinn fyrir því að komið verði frekar í veg fyrir að stjórnmálamenn freistist ekki að fara í þessa peningaprentun? Eins og fram kemur alveg skýrt í 1. gr. í frumvarpi til fjárlaga skal gerð grein fyrir áætlaðri meðferð á ráðstöfun fjármunanna, þó að þurfi að vera efnahagslegt, það þarf bara samræmi við Seðlabankann. Seðlabankinn þarf ekkert gútera neitt. Það eru stjórnmálamennirnir sem ráða þessum peningum eftir að þeir eru komnir inn í Seðlabankann á innlánsreikning ríkissjóðs. Það er það sem ég bendi á, þ.e. mikilvægi þess að ramma það inn. Er 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni og ítreka að ég held að sé alveg laukrétt að þessir peningar mega ekki fara í umferð. Uppistaðan af þessu umframfjármagni má ekki vera til og ef það fer í umferð skapar það hérna verulegan efnahagslegan óstöðugleika. Hvað þyrfti að gerast til þess að þetta fjármagn mætti fara í umferð án þess að skapa efnahagslegan óstöðugleika? Það mætti til dæmis ef hagkerfið hefði vaxið. Það mun vonandi vaxa um segjum 2–3% á ári. Ef það gerði það í 20 ár mundi það tvöfalda sig að stærð, þá gæti það hugsanlega tekið við öllu þessu fjármagn á 20, 30 ára tímabili. Það mundi ekki valda efnahagslegum óstöðugleika. Það þarf að auka peningamagn í umferð þegar hagkerfi stækkar. Það mætti nota þetta fé til þess. Ég held að sé bara miklu einfaldara að eyða þessu fé á reikningum Seðlabankans þannig að það hverfi og við séum ekki að horfa á þessi undarlegheit í reikningum Seðlabankans. Það er alveg óþarfi. Þetta eru ekki raunverulegir peningar.

Herra forseti. Hér flutti hv. þm. Frosti Sigurjónsson, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, einhverja merkustu ræðu sem hefur verið flutt við þessa umræðu. Fyrst vil ég byrja á að taka undir og fagna því að hann er í reynd sammála þeirri gagnrýni sem ég og fleiri, t.d. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hafa sett fram á þá staðreynd að sumir, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra, eru strax byrjaðir að skapa væntingar með því að segja hvernig þeir ætla að eyða væntum hagnaði ríkisins af þessu. Mestu skiptir þó að hv. þingmaður mælir mjög sterk varnaðarorð varðandi tvennt. Í fyrsta lagi telur hann að með því að heimila slitabúunum að selja bankana til erlendra aðila þá sé í reynd verið að fresta eða framlengja vandann sem tengist viðkomandi slitabúum og hann bendir á að hinir erlendu eigendur munu auðvitað freistast til þess að notfæra sér sem mest það tæki sem þeir fá í hendurnar til að láta greiða sér arð, sem er í íslenskum krónum, og þarf að breyta í gjaldeyri og taka út. Það skapar að sjálfsögðu verulegan þrýsting á kerfið allt saman. Þetta þarf efnahags- og viðskiptanefnd að skoða ofan í kjölinn. Ég tek undir þessi varnaðarorð. Hitt sætir auðvitað miklum tíðindum að hv. þingmaður segir það bókstaflega af sinni þekkingu að hættulegt sé og beinlínis skaðlegt fyrir efnahagskerfið að ætla að nýta tekjurnar sem koma vegna stöðugleikaskattsins í það jafnvel að greiða niður skuldir ríkisins umfram 150 milljarða, sem svarar þá til bréfsins sem gekk milli Seðlabankans og ríkisins. Hér eru náttúrlega vatnaskil í umræðunni vegna þess að umræðan hefur að verulegu leyti gengið, að minnsta kosti af hálfu sumra þingmanna og ráðherra, út á það að þarna sé verið að skapa mikil verðmæti sem ríkið geti notað til að greiða niður skuldir sínar og lækka vaxtagjöld sem því næmi. Ég spyr hv. þingmann: Er það þá þannig að hann sé þeirra skoðunar að hættulegt sé 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurningarnar. Varðandi skattalækkanir sem hafa verið ræddar getur vel verið að það sé svigrúm til skattalækkana alveg óháð því sem hér er að gerast, alveg óháð því sem við erum að tala um, ég vil ekki rugla því endilega saman. Þrátt fyrir allt gengur vel í efnahagslífi á Íslandi. Það er hagvöxtur. Það eru þá möguleikar á svigrúmi til þess að lækka skatta, hugsanlega. Ég vil ekki blanda þessu tvennu saman, enda taldi ég ekki að þarna væru gríðarlega skattalækkanir á ferð eins og gætu orðið ef við værum að tala um það. Ég held að það hafi verið allt innan skynsamlegra marka, vonandi. Það sem við erum að tala um hérna er tvennt. Ég þakka spurninguna varðandi það að selja erlendum aðilum bankana. Það er ekkert ólíkt því að selja innlendum aðila, báðir aðilar munu reyna að hámarka hagnað sinn og gróða af þeirri fjárfestingu. Það er eðlilegt. Munurinn er sá að erlendur aðili mun vilja breyta henni í gjaldeyri um ókomin ár, tugi milljarða á ári. En ég get ekki til þess hugsað að við eigum að fara að greiða árlega 30, 40, 50 milljarða á ári í hagnað til útlanda af starfsemi sem skapar ekki gjaldeyri. Það er ekki neitt annað en að taka frá útflutningsgreinunum, sem skapa gjaldeyri svo að við getum flutt inn vörur. Ef við tökum þann gjaldeyri til þess að greiða arð til útlanda af einhverri starfsemi sem er bara innanlandsstarfsemi, innlend þjónustustarfsemi, sem skapar engan gjaldeyri, mér fyndist það mjög sorgleg mistök. Varðandi hitt, já, það er rétt, megnið af þessum peningum, megnið af þessum hundruðum milljarða sem hérna eru, er ekki hvalreki heldur peningar sem þarf að strika út og það er tilefni þeirrar skattlagningar sem við erum að tala um. Það er alveg rétt, það má hugsanlega lækka þetta bréf, netta það út, byrja á því, það er ágætisútstrikunaraðferð, en í sjálfu sér skuldar Seðlabankinn og ríkið hvort öðru peninga, það er allt innan búðar. Það væri bara eins og ef ég skuldaði sjálfum mér smápening og væri með hann á tveimur T-reikningum. Ég get að sjálfsögðu nettað það út án þess að það valdi einhverri ólgu í samfélaginu. Ég held að við verðum að fara mjög gætilega í því hvernig við tölum um það og hvernig við ætlum að beita þessu fjármagni. Þetta er skattur sem snýr að því að laga óstöðugleika, hreinsa upp 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi skattalækkanir sínar í tengslum við þessar aðgerðir en til að öllu sé til haga haldið með þeim hætti að svigrúmið sem skapaðist vegna lægri vaxtagjalda yrði að einhverju leyti nýtt til þess, ekki summunni allri eða að ekki yrði tekið af þeim stabba. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann. Er hann þeirrar skoðunar að það eigi að breyta þessum rammasamningi við hóp kröfuhafa, sem kemur fram í því sem kallað er erindi á heimasíðu fjármálaráðuneytisins, þannig að slitabúin megi ekki selja erlendum aðilum bankana? Í öðru lagi, er það þá rétt skilið hjá mér þegar menn hafa verið að tala um að lækka megi árleg vaxtagjöld ríkisins um kannski allt að 35 milljarða, að það sé í reynd tóm vitleysa og að ekki verði hægt að skapa mikið svigrúm með lægri greiðslu vaxtagjalda fyrir ríkið, nema hugsanlega sem nemur þessum 150 milljörðum sem eru að nafninu til 

Virðulegur forseti. Ég verð að staðfesta það að ég held að ekki sé hægt að búast við því að vaxtagjöld ríkissjóðs lækki um tugi milljarða, 40 milljarða, eða 35 milljarða eins og stendur í greinargerð með frumvarpinu. Ég dreg í efa að okkur sé óhætt að hleypa svo miklu fjármagni í umferð sem þyrfti til að lækka skuldir ríkisins í svo stórum stíl, rúma 600 milljarða eins og þar er talað um. Ég held að það sé óraunhæft. Mér þykir það svolítið leiðinlegt að sjá slíka greiningu vegna þess að hún er ekki til þess fallin að gefa okkur skýra mynd af því sem er að gerast hérna. Það er náttúrlega hlutverk okkar í nefndinni að fá skýringar á því hvers vegna þetta er sett svona fram. Það getur ekki verið rétt. Varðandi hina spurninguna um bankana, já, ég held að það sé alveg skýrt að það getur kannski ekki uppfyllt stöðugleikaskilyrði, kannski þurfum við í þinginu að fá að sjá hver þessi rammi er og spyrja spurninga um hann. 

Herra forseti. Ég vil sömuleiðis þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fagna henni. Ég var mjög ánægður með að hv. þingmaður leggur hér áherslu á hluti sem ýmsir aðrir og þar á meðal og ekki síst flokksbræður hans eða flokkssystkin hafa kannski ekki talað mikið um. Það er í fyrsta lagi að tilgangur þessarar aðgerðar er ekki að afla ríkissjóði tekna heldur að tryggja að þessi aðgerð geti orðið hlutlaus gagnvart gjaldeyrisjöfnuði og greiðslujöfnuði og svo í öðru lagi að nálgast þetta ekki endilega sem hvalreka, heldur öðrum þræði og í raun og veru ekkert síður sem vandamál, sem mengun sem þurfi að takast á við. Það leiðir náttúrlega af því að hér er allt of mikið peningamagn í umferð. Við erum enn að þessu leytinu með útblásið hagkerfi frá þensluárunum fyrir hrun þegar peningamagn í umferð þrefaldaðist og það hefur ekki unnist niður. En drjúgur hluti þessarar krónustöðu hefur legið óvirkur í hagkerfinu undanfarin ár. Spurningin snýst um það að missa hann ekki í umferð. Ég held að allir góðir menn og ábyrgir þurfi að standa vel saman um það að halda aftur af þeim öflum sem hafa æst sig upp í það á undanförnum missirum að nú sé þarna að opnast aðgangur að digrum sjóðum sem væri hægt að spreða út. Það er afar mikilvægt sem hér kom fram að villandi er að tala um það að á örfáum missirum muni vaxtakostnaður ríkissjóðs geta lækkað um 35 milljarða kr.  Ég vil þó aðeins nefna möguleika í því sambandi. Hann er sá að þetta yrði spilað saman við 

Virðulegur forseti. Ég skynjaði nú ekki beint spurningu í þessu andsvari en kannski frekar undirtektir um að hér erum við ekki að tala um hvalreka heldur vandamál sem þarf að eyða. Ég fagna því sameiginlegum skilningi okkar hv. þingmanns í þessu máli. Það er rétt að drjúgur hluti þessara krónueigna, innlendu eigna, hefur legið í kerfinu óvirkur og verður að vera það áfram og besta leiðin til að tryggja það væri að sjálfsögðu að Seðlabankinn tæki að sér að taka þetta úr umferð varanlega með því að láta það hverfa af sínum bókum inn í þessa nettunarfærslu sem vel er hægt að gera og er á hans valdi að gera, því að alveg eins og Seðlabankinn getur skapað peninga þá getur hann líka eytt þeim með sömu aðferð aftur á bak. Ég held að rétt sé að yfir nægilega langt árabil, ég veit ekki hvað það er langt, hvort það eru fimm eða 15 ár, þá er hugsanlegt að koma þessu fé í umferð með því að lækka einhverjar skuldir, setja þær í umferð þegar hagkerfið stækkar og getur tekið við því, eins og ég tók fram hérna áðan, en það er sannarlega ekki hægt að gera ráð fyrir því á næsta ári.

Herra forseti. Ég hef einmitt verið að hugsa kannski svolítið á svipuðum nótum, hvort ein leið okkar til að ná niður peningamagninu væri ekki bara einfaldlega að gera það agað með langtímastefnu í huga, að láta þetta ganga upp á móti vexti hagkerfisins á tiltölulega löngu árabili. Það er auðvitað hægt að tæta seðlana, tæta peningana, bara einfaldlega að gera það. Ekki skal standa á mér að skoða það, að fara að minnsta kosti blandaða leið í þeim efnum, að hreinlega verði ákveðið að einhver hluti þess verði beint tekinn úr umferð. Svo gætu auðvitað verið vissir möguleikar til að vinna á þessu að hluta til með því, eftir því sem gjaldeyrisjöfnuðurinn leyfði, að senda eitthvað af þessu fé í ávöxtun erlendis. Það gæti verið ágætt til lengri framtíðar litið en þá þurfum við auðvitað að afla þess gjaldeyris. Með því að láta hann ekki koma inn og til eyðslu hér heldur grípa hann og endurfjárfesta hann erlendis þá gæti hugsanlega samspil 

Virðulegur forseti. Þetta er alveg rétt athugað hjá hv. þingmanni að ef gjaldeyrisforði væri til hér óskuldsettur og honum væri til að dreifa þá væri kannski hægt að taka það og ávaxta erlendis. Ég held samt sem áður - við erum í þeirri stöðu að núna er óskuldsettur gjaldeyrisforði innan við hundrað milljarða held ég  Ég sé ekki annað, því miður, en að leiðin sem gengur upp í mínum huga er annaðhvort að læsa þetta inni á reikningi og þá horfa á það þar sem freistnivanda eða bara láta þetta hverfa sem ég held að sé langbest og langheiðarlegast. Þetta er ekki til. Þetta er ekki hvalreki. Við erum að hreinsa út ójafnvægi í kerfinu og getum ekki byrjað á því að færa síðan bara ójafnvægið aftur út í kerfið daginn eftir.

Herra forseti. Markmið þessara frumvarpa er að tryggja efnahagslegan stöðugleika og almannahag. Þetta er réttlætingin fyrir því að jafnvel 650 milljarðar fari í að borga upp skuldabréf við Seðlabankann og borga upp skuldir sem Íslendingar urðu fyrir, sem ríkissjóður varð fyrir vegna hrunsins. Verið er að skapa stöðugleika með þessu en stöðugleikinn sem skapast í formi þess að þessir peningar eru teknir skal ekki nýttur í eyðslu heldur til að leiðrétta stöðuna. Eftir að búið er að greiða upp skuldabréfið við ríkissjóð og nokkra aðra þætti, m.a. kosningaloforð Framsóknarflokksins og 11 aðra milljarða enda 5 milljarðar inni í Seðlabankanum á ólæstum reikningi sem hægt er að ráðstafa. Sama hvað sagt er með fögrum orðum hér í frumvarpinu er samt sem áður sagt að hægt sé að ráðstafa því í fjárlögum. Þetta er þannig séð kökubox með 500 milljörðum inni í Seðlabankanum sem stjórnmálamenn geta ráðstafað í fjárlögum. Freistingin er gríðarleg, þetta er ígildi peningaprentunar, sem er einmitt ástæðan fyrir því að við höfum Seðlabanka en ekki bara peningaprentunarvaldið hjá fjárlaganefnd eða fjármálaráðherra. Við aðgreinum þetta, en þarna verður ígildi þessarar aðgreiningar ekki lengur til staðar. Ef stjórnmálamenn freistast til að seilast ofan í þetta kökubox og fara að maula þá gerist tvennt; efnahagslegur óstöðugleiki getur fylgt í kjölfarið ef þeir verða of gráðugir, sem þýðir að verðbólgan fer á fullt, sem þýðir að ekki er svigrúm fyrir kjarabætur fyrir landsmenn sem missa náttúrlega kaupmátt vegna verðbólgunnar. Og hins vegar skjótast verðtryggð húsnæðislán upp, það fer allt í mjög slæmt form, en jafnframt verður réttlætingin fyrir því að taka þennan skatt, þ.e. efnahagslegur stöðugleiki, þá farin út í veður og vind. Kröfuhafarnir geta sagt: Heyrðu, þetta var eignaupptaka eftir allt saman. Þið eruð bara að seilast í þetta og maula það. Þetta var sem sagt ekki bara til þess að tryggja að þið gætuð haft það sæmilegt, að þið munduð ekki svelta, ef við tökum myndlíkinguna alla leið. Nei, þið eruð bara gráðug. Þetta var eignaupptaka eftir allt saman. Það mun setja lagalega stöðu Íslands og allt það í uppnám, alla vegferð þarsíðustu ríkisstjórnar, þessarar ríkisstjórnar og ríkisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili, allt það verður sett í uppnám. Við erum í lagabardaga inn í framtíðina. En munu stjórnmálamenn nokkuð freista þess þegar þeir horfa fram á þetta að seilast ofan í kökuboxið og hugsa: Tökum bara nokkra tugi milljarða, eða eitthvað? Munu þeir nokkuð freistast til þess? Það er ástæða fyrir því að valdið til að búa til peninga er aðgreint, að það er haft hjá Seðlabankanum af því að ef stjórnmálamenn hafa það freistast þeir alltaf til að gera nákvæmlega það. Það eru tvö ár í kosningar, ríkisstjórnin er óvinsæl og ef við girðum ekki fyrir það, ef við setjum ekki þetta kökubox einhvers staðar upp á skáp eða inn í læstan skáp, sem er enn þá betra, hef ég verulegar áhyggjur af því að stjórnmálamenn muni í aðdraganda kosninga fara í loforðaflaum og svo jafnvel fara að eyða þessum peningum eftir kosningarnar, og jafnvel fyrir kosningarnar, til að skapa sér stöðu. Það er veruleg hætta á því þannig að það er mikilvægt að við lokum fyrir þennan möguleika. Það eru fordæmi í öðrum ríkjum þar sem mikil verðmæti voru fyrir hendi, þar sem ríkissjóður hefur skyndilega haft aðgang að miklum verðmætum. Í olíuríkjum eins og til dæmis í Noregi og Sádi-Arabíu, víða um heim, hafa menn læst slíka peninga inni í sjóðum þar sem aðeins er hægt að nota þá á þeim forsendum að það tryggi efnahagslegan stöðugleika. Þá var ekki um lagalega óvissu að ræða þar, þeir vildu bara tryggja efnahagsstöðugleikaþáttinn. Við erum með þetta hvort tveggja. Við munum þrýsta á að það verði tryggt. Ég hef heyrt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geti aðstoðað okkur við þetta og hef vilyrði fyrir því frá ráðgjöfum. Við getum að sjálfsögðu fengið ráðgjafa frá Noregi og skoðað hvernig Norðmenn gera þetta, en ef við skiljum kökuboxið eftir ólokað á hlaupareikningi Seðlabankans er veruleg hætta á því að það stefni í mikið óefni.

Herra forseti. Mér virðist að við séum að koma að lokum þessarar umræðu. Ég hefði haldið að hæstv. fjármálaráðherra, sem reyndar hefur verið minna við en ég hafði átt von á yrði hér, hvað þá forsætisráðherra sem var líka lýst eftir að áhugavert væri að yrði hérna við umræðuna. Við verðum oft að sæta því þegar við ræðum þau mál sem minni þykja í sniðum að hér séu tómlegir ráðherrabekkirnir, en ég er svolítið hissa að við skulum hafa búið nánast við það sama í þessum risavöxnu málum, að hér hafa ráðherrar eiginlega ekki sést fyrir utan það litla sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra var hér í gær. Það hefði auðvitað verið fróðlegt ef hann hefði brugðist við ýmsu því sem hér hefur komið fram, til að mynda síðustu ræðu eða næstsíðustu ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar sem var á margan hátt mjög merk. Hann gekk eiginlega lengra en við stjórnarandstæðingar sem mælt höfum kannski á undan honum sterkustu varnaðarorðin og beðið menn að halda aftur af sér í gleðinni yfir því að þeir séu komnir með mörg hundruð milljarða silfursjóð sem þeir geti bara farið og ausið út á báða bóga eins og Egill hafði hugsað sér að gera á Þingvöllum forðum ef hann hefði komist til þings með silfrið. Þannig hafa því miður sumir talað. Við höfum skilning á pólitískri þörf manna til að reyna að slá sér upp þannig en það er öllu lakara að það er auðvitað í beinni andstöðu við ráðgjöf allra okkar sérfræðinga sem hafa hvatt til mikillar yfirvegunar í sambandi við það hvernig við fjöllum um þetta vegna þeirrar lagalegu stöðu og þess lagalega grundvallar sem þessi aðgerð hvílir á, að leggja á það áherslu að þetta er ekki gert í því skyni að afla ríkissjóði skjótfenginna tekna til að ráðstafa síðan í einhverjar tilteknar framkvæmdir eða rekstur. Það væri um það bil það versta sem við gætum gert, ekki bara vegna þess að það mundi veikja málflutningsstöðu okkar fyrir dómstólum ef á slíkt reyndi, það mundi ekki líta vel út gagnvart alþjóðasamfélaginu og öðrum ef það yrði smátt og smátt ljóst að leiðangurinn hefði verið farinn til þess og hitt væri yfirskin að þetta væri efnahagsleg nauðsyn og efnahagsleg þörf til þess að við gætum aflétt gjaldeyrishöftum og komist út úr þeim sem er hins vegar veruleikinn og hefur lengi blasað við. Það er dálítið merkilegt að upplifa umræður núna á Íslandi, 2015, af mönnum sem væntanlega hafa fylgst með stjórnmálum, ef ekki voru bara komnir hér inn á þing 2008 þegar allt hrundi og árin á undan. Kom einhverjum á óvart sem hafði fylgst með stjórnmálum og efnahagsmálum á Íslandi sá vandi sem horfði framan í okkur haustið 2008, t.d. hvað varðar gríðarlegar stöður útlendinga í innlendum fjármunum? Nei. Allt frá því að vaxtamunaviðskiptin hófu innreið sína í hagkerfið á árinu 2004 var þetta áhyggjuefni öllum þeim sem eitthvað hugsuðu. Ég man mjög vel þá tíma þegar - Forseti. Ræðutíminn hlýtur að hafa verið meira en tvær mínútur, er það ekki? Er ég ekki í minni annarri ræðu með 15 mínútur?

Fimm mínútur.

Já. Nei, 15? Nú, þá hef ég eitthvað feilreiknað mig, ég hélt að þetta væri tvöfaldur ræðutími samtals um bæði frumvörpin og stemmir því illa að ræða númer tvö sé ekki að minnsta kosti tíu mínútur. Ég hafði miðað við að ég hefði þann tíma til málflutnings. En þetta blasti við okkur haustið 2008, gríðarleg staða útlendinga hér í krónum og afleiðingarnar meðal annars þær að þó að gengið hefði fallið um 50% myndaðist strax aflandsgengi á krónunni og ef ég man rétt kostaði evran yfir 300 krónur. Markaðurinn birti okkur þann veruleika strax, verðfelldi í reynd krónur gríðarlega gagnvart erlendum gjaldmiðlum, langt umfram gengisfallið sjálft. Þetta hefur blasað við allan tímann síðan, ekkert nýtt, ekkert sem neinn fann upp rétt fyrir kosningar og þar fram eftir götunum. Þess vegna voru sett á gjaldeyrishöft og við þetta hefur verið glímt æ síðan. Ég ætlaði, ef ég hefði haft ræðutíma sem ég vona að sé kominn á hreint …

Forseti getur upplýst að það var samkomulag um tvöfaldan ræðutíma í fyrri umferð en það gildir ekki um seinni ræður.

Það er mjög sérstakt. Ég hafði haldið að það væri ekki tekinn af mönnum ræðuréttur með því að sameina umræðu um málin, en það verður þá bara við það að sitja. Ég hafði aðeins ætlað að gera athugasemdir við meðal annars barnalegar sögutilburðarskýringar hæstv. forsætisráðherra sem, eins og stundum áður, var að reyna að sleppa ákveðnum köflum úr mannkynssögunni eða stjórnmálasögunni. Á mannamáli var það sem hæstv. forsætisráðherra sagði að jú, það hefði að vísu verið ágætt að menn settu neyðarlögin. Hann sló ekki eign sinni á það en allt annað sem hefði gerst gott á Íslandi frá landnámsöld væri honum að þakka.

Herra forseti. Það er eitt sem ég gleymdi að nefna hérna áðan og það er að velmegunin sem við getum staðið frammi fyrir aftur á móti er í formi þess að við borgum upp skuldir og það er ekki bara velmegun fyrir okkur. Við megum ekki vera gráðug núna, við verðum að borga upp þessar skuldir vegna þess að þegar við borgum upp skuldirnar þá erum við að hætta að velta þessum skuldum inn í framtíðina til komandi kynslóða. Það er eitt af því stóra og mikilvæga í þessu máli 

Forseti ætlaði að gera athugasemd en forseti hafði ekki áttað sig á því að hv. þingmaður ætlaði í ræðu en hann hafði þegar