Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ein af þeim umsögnum sem bárust nefndinni var og er frá Helga Áss Grétarssyni, sérfræðingi í Lagastofnun Háskóla Íslands. Ef ég veit rétt er Helgi sérfræðingur í auðlindalögfræði. Helgi setur fram hér í fimm liðum athugasemdir varðandi stjórnarskrárákvæði, ef ég hef skilið þetta rétt, þar sem hann veltir því fyrir sér hvort það kunni að vera í frumvörpunum einstakar greinar eða í heild verið að brjóta á stjórnarskrárbundnum rétti einstaklinga sem reka fyrirtæki. Þar segir m.a. í 4. lið, með leyfi forseta: „Lagt er til í frumvarpi til laga um veiðigjöld að stjórnvöldum sé falið mat við ákvörðun sérstaks veiðigjalds og þau hafi heimild til að veita undanþágu frá gjaldinu. Ég tel þessa skipan mála orka tvímælis með hliðsjón af 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.“ Ég veit að hv. þingmaður er löglærður, ég velti fyrir mér hvort hann hafi skoðað þetta eitthvað sérstaklega og geti tekið undir með þessum ágæta sérfræðingi að þarna kunni að vera pottur brotinn. Það er mjög mikilvægt að tekinn verði af allur vafi um hvort þessi frumvörp, líkt og öll önnur mál sem við fjöllum um hér á þingi, 

Hæstv. forseti. Ég vísaði meðal annars til álits Helga Áss Grétarssonar í ræðu minni áðan þó að ég hafi ekki nafngreint hann frekar en aðra sem um þetta mál hafa fjallað. En það vekur athygli mína eins og hv. þingmanns að lögmenn og lögfræðingar sem um þetta mál hafa fjallað, sérstaklega þeir sem sérkunnáttu hafa á þessu sviði, hafa bent á nákvæmlega það atriði sem hv. þingmaður vekur athygli á, að þarna kunni að vera um brot að ræða, en við vitum að lögfræðingar eru oft varkárir við að fullyrða um svona enda verður seint fullyrt um álitamál sem ekki hafa beinlínis fengið úrlausn fyrir dómstólum. En lögfræðingar hafa varað við því að þarna kunni að vera um að ræða brot á ákvæðum stjórnarskrárinnar sem varða annars vegar ákvæði um afturvirkni skattlagningar og hins vegar um framsal skattlagningarvalds og reyndar líka það sem hér er vísað til, að skýrleikinn sé ekki nægur. Ég vísaði til þess í ræðu minni að dómstólar væru á seinni árum farnir að gera stífari kröfur í þessum efnum. Með breytingum á stjórnarskránni árið 1995 má líka líta svo á að ákvæði stjórnarskrárinnar um þessi atriði séu skýrari, kröfurnar meiri. Ég held því að þessar athugasemdir frá Helga Áss Grétarssyni, Lex lögmannsstofu, Bonafide lögmönnum og fleirum sem um þetta mál hafa fjallað séu vel þess virði að skoða nánar. Athugasemdirnar eru ágætlega rökstuddar og eins og ég sagði í ræðu minni tel ég að í nefndaráliti meiri hlutans, þar sem vissulega er vikið að þessum álitaefnum, sé skautað dálítið létt yfir vandamálin sem þarna eru fyrir hendi. Þau eru afgreidd 

Virðulegi forseti. Sérfræðingurinn veltir fyrir sér gjöldum eða sköttum. Í 3. lið athugasemdanna segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til laga um veiðigjöld er lagt til að lögð verði á almenn veiðigjöld og sérstök veiðigjöld. Í skilningi laga eru þessi gjöld skattur. Yfirlýsingar um sameign þjóðar eða þjóðareign á villtum og vörslulausum nytjastofni sjávar hagga þessu ekki.“ Að mati þessa sérfræðingsins er því um að ræða sérstakan skatt sem leggja á á ákveðna aðila í samfélaginu en aðra ekki, og væntanlega er hann þá að velta fyrir sér hvort það geti staðist stjórnarskrá. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta atriði og einnig hvort það sé ekki bara hreinlega full ástæða, eftir að hafa lesið þetta álit og fleiri, til þess að láta sérfræðinga í stjórnarskránni okkar fara í gegnum málið mjög ítarlega til að koma í veg fyrir að verið sé að gera einhverja vitleysu 

Hæstv. forseti. Ég þakka líka fyrir þessa spurningu. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að þessi atriði séu skoðuð nánar og ég tel, eins og ég benti sérstaklega á í niðurlagi ræðu minnar, að hv. atvinnuveganefnd verði að skoða þessi mál betur og fá til þess sérfræðilega ráðgjöf vegna þess að þarna er um að ræða verulega mikilvæg álitaefni. Þetta eru álitaefni sem eru þess eðlis að það er ekki 100% hægt að komast að niðurstöðu fyrir fram um hvort þetta stangist á við stjórnarskrá eða ekki, en með sérfræðilegri ráðgjöf er hægt að vega og meta hvort líkurnar eru meiri eða minni. Miðað við þau álit sem hér liggja fyrir eru meiri líkur en minni á því að þetta rekist á ákvæði þessa frumvarps og ákvæði stjórnarskrárinnar. 

Frú forseti. Yfirlýst markmið með breytingum á lögum um stjórn fiskveiða er einmitt að treysta hina dreifðu byggð í landinu og treysta stöðu sjávarbyggðanna sem eiga allt sitt þarna undir. Á það er bent í greinargerð með fiskveiðistjórnarfrumvarpinu frá stjórnarformanni Byggðastofnunar, að mig minnir, að þar segir að býsna langt sé á milli markmiða frumvarpanna og síðan áhrifa frumvarpanna sjálfra. Það virðist vera megingalli á frumvörpunum tveimur og þar skilur á milli þeirra frumvarpa sem ég lagði fram og þessara að hér eru afnumdar allar byggðatengingar eða tengingar sjávarbyggðanna við atvinnugrein sína. Skatturinn sem hér er verið að leggja á og hækka, þ.e. veiðigjaldið, hefur af mörgum verið kallaður landsbyggðarskattur. Ég vil því spyrja hv. þingmann um skilgreiningu á því: Er þetta skattur eða er þetta gjald á auðlind? Við höfum jú almenn skattalög þannig að hægt er að sækja til fyrirtækja eftir skattalegum leiðum. Ég minni á það sem Vífill Karlsson hagfræðingur, sem unnið hefur mjög mikið með sveitarfélögunum, einkum á landsbyggðinni, segir í álitsgerð sinni, með leyfi forseta: „Því má segja að standi hugur ráðamanna til að hækka veiðigjald í sjávarútvegi sé mikilvægt að hluti þess renni aftur til baka inn á þessi svæði ef ekki á að koma til frekari áfalla í formi skertrar þjónustu og lakari lífskjara sem leiddi óhjákvæmilega til frekari brottflutninga íbúa. Beinast liggur við að endurgreiðslan renni til viðkomandi sveitarfélaga.“ 
             Þetta segir sá maður sem hvað best þekkir til 

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Jón Bjarnason vorum alls ekki sammála um frumvörpin sem hann lagði fram á síðasta þingi en mér heyrist þó að við höfum að mörgu leyti áhyggjur af sömu þáttum varðandi þau frumvörp sem hér liggja fyrir. Þau eru vissulega frábrugðin þeim frumvörpum sem hv. þingmaður lagði fram þegar hann var sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég er þeirrar skoðunar að þau hafi ekki verið góð og bakka ekki með þá afstöðu mína, en ég held að þau frumvörp sem eftirmaður hv. þingmanns hefur lagt hér fram séu síst betri og jafnvel verri að sumu leyti. Varðandi það sem hv. þm. Jóni Bjarnason spyr um í sambandi við byggðirnar og áhrifin vítt og breitt um landið held ég að það sé alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af afleiðingum þessara tveggja frumvarpa, bæði veiðileyfagjaldsfrumvarpsins og frumvarpsins um stjórn fiskveiða á landsbyggðinni. Ég held að það sé ekki tilviljun að bæði sveitarstjórnarmenn og fyrirtæki vítt og breitt um landið hafa mótmælt þessu frumvarpi harkalega og sérfræðingar, eins og hv. þingmaður vísar til. Þeir hafa haft miklar áhyggjur af því hvaða áhrif þessi frumvörp kunna að hafa vítt og breitt um landið. Ég held að þær áhyggjur séu réttmætar. Ég held að það sé rétt að kalla þetta skatt, eins og gert er í því áliti sem hann vísar til. Ég held að það sé ekki hægt að gefa þessu neitt annað nafn. Í þeim lögfræðilegu álitsgerðum sem ég hef vísað til hér fyrr í ræðum mínum er tekinn af allur vafi um að hér er um að ræða skatt og ekkert annað, hvað sem líður tali um endurgjald fyrir afnot af sameign þjóðarinnar og hvaða svo sem rökstuðning menn nota er þetta í öllum lagalegum 

Frú forseti. Fyrir mér eru þessi frumvörp tákn um aukna og hreina markaðsvæðingu á sjávarútveginum og byggðasjónarmiðin og sjónarmið sjávarbyggðanna lúta í lægra haldi í þessum frumvörpum. Ég hef ekki trú á því að með því að taka allt fjármagnið inn í ríkissjóð og ætla síðan að deila því aftur út skili það sér aftur til sjávarbyggðanna í þeim mæli að styrkja þær. Við þekkjum söguna um raforkuna. Leggja átti skatt eða arðsemiskröfu á raforkufyrirtækin og síðan ætlaði ríkissjóður að jafna raforkuverð úti um landsbyggðina. Það hefur alls ekki gengið eftir og fjarri því, við fjarlægjumst jöfnuð í raforku enn meir þótt raforkan komi úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Ég set því mikla fyrirvara 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki alveg hvort við hv. þm. Jón Bjarnason mundum ná algjörlega saman ef við ætluðum að búa til byggðastefnu í sameiningu, 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann - sem fór ágætlega yfir frumvarpið út frá lögfræðinni og gegnsæi í skattheimtu og allt það, sem var mjög athyglisvert að hlusta á, en ræddi lítið um breytingartillögurnar sem hér eru settar fram - hvort hann sé ekki á sömu skoðun og ýmsir samherjar hans í pólitík í Sjálfstæðisflokknum. Það hefur komið fram að ýmsar þær breytingartillögur séu sérstaklega til bóta, til dæmis ívilnun til skuldsettra fyrirtækja með mikinn vaxtakostnað vegna kvótakaupa undanfarin ár. Hitt atriðið sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í - vegna þess að bæði formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins hafa sagt í þessum ræðustóli nýlega að þeir séu báðir sammála því að hækka veiðigjald á Íslandi af sjávarútvegi. Og kennitölurnar eru þessar fyrir síðasta ár: 250 milljarðar í tekjur, 175 í gjöld, framlegðin er 75 milljarðar kr. Hvað telur þingmaðurinn að sanngjarnt veiðigjald væri af þessu? Ég minni á að almenna veiðigjaldið er 4,5–5 milljarðar kr., sem komið var á í tíð Sjálfstæðisflokksins, og sérstaka veiðigjaldið af þessari auðlindarentu er þá í kringum 10 milljarðar. Skiptingin á þessum 75 milljörðum yrði því 60 milljarðar til útgerðarinnar en 15 milljarðar til lýðveldisins Íslands, Íslendinga. Er þetta sanngjarnt eða er þetta ósanngjarnt? Ef honum finnst það ósanngjarnt, hver er talan þá að hans mati?

Hæstv. forseti. Hvað varðar þessa spurningu sem hv. þingmaður hefur spurt ýmsa fyrr í kvöld þá get ég ekki svarað henni. Ég get ekki svarað því hér, standandi á fótunum eins og maður segir, hver talan á að vera.  Við segjum ekki: Hvað ætlum við ná í í skatt? og sníða síðan skattaregluna í kringum það. Við reynum einhvern veginn að nálgast hana frá almennum forsendum og búa til skattareglu út frá því. 

Frú forseti. Þá skal ég breyta spurningunni til að einfalda hana og auðvelda hv. þingmanni að reyna að svara henni, ef menn kæra sig um. Ég spyr hv. þingmann um þessar sömu kennitölur og að óbreyttu fiskveiðistjórnarkerfi. 
            

Hæstv. forseti. Þetta er eins og að segja: Maður er með hundraðþúsundkall. Hvort finnst þér að hann eigi að borga 15 þúsund, 20 þúsund eða 30 þúsund í skatt?  Ég ætla ekki að láta hv. þingmann svara þessu. Ég held hins vegar að 

Borist hefur bréf frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 1264, um fjárheimildir og starfsmenn Fjármálaeftirlitsins og Samkeppniseftirlitsins, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Ráðuneytið tilkynnir að úrvinnsla fyrirspurnarinnar hefur reynst tímafrekari en ætlað var en mun svara henni eins fljótt og auðið er.

Til svara eru: Utanríkisráðherra, fjármálaráðherra og velferðarráðherra.

Forseti. Nú styttist í að langþráð umræða hefjist um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfi landsmanna. Þá er nærtækt að spyrja hæstv. utanríkisráðherra í ljósi þeirrar gríðarlegu gagnrýni sem fram hefur komið í meðferð þessa máls á kvótafrumvörpin, bæði fiskveiðistjórnarkerfið og veiðileyfagjaldið, jafnt frá hagsmunaaðilum sem fræðimönnum. Í ljósi þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið nú, sem er á allan hátt sambærileg þeirri sem áður kom fram, meðal annars við þau drög sem þáverandi hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála, Jón Bjarnason, lagði fram í desember, vil ég inna hæstv. utanríkisráðherra eftir afstöðu hans til þessa máls í ljósi þeirra orða sem hann viðhafði við umræðu um það mál í kringum 20. desember þar sem hann kallaði þáverandi hugmyndir bílslys. Við þá umræðu komst hæstv. ráðherra svo að orði að oft reri hann einn á báti í umræðum um eigin mál. Mig langar að forvitnast hjá hæstv. ráðherra hvort svo sé enn í dag í ljósi þess að miðað við hvernig bæði málin líta út í dag virðist lítið sem ekkert tillit hafa verið tekið til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið við vinnslu þess máls nú, meðal annars gagnrýna þeir sérfræðingar sem unnu í hagfræðinganefnd fyrrverandi hæstv. ráðherra Jóns Bjarnasonar í þá tíð og núverandi sérfræðinga  
            

Frú forseti. Svarið er afdráttarlaust nei. Þau tvö frumvörp sem nú eru undir, annars vegar veiðigjaldafrumvarpið og hins vegar frumvarpið um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, eru gjörólík því sem kom inn í þingið í fyrra og ég leyfði mér í fullri hógværð að kalla það bílslys. Ég segi það algjörlega skýrt að ég tel að veiðigjaldafrumvarpið sé vel unnið og ég tel að það sé fullfært til lúkningar. Það kann vel að vera að á því séu einhverjir annmarkar sem fram komi við umræðuna og þá er sjálfsagt að skoða það. En almennt er ég hlynntur því og tel að breytingarnar sem gerðar hafa verið á því séu mjög til bóta. Ég er þeirrar skoðunar, eins og til dæmis hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir lýsti yfir við eldhúsdagsumræður hér, að það eigi að setja mun hærra veiðigjald en verið hefur við lýði hingað til. Að því er varðar hitt frumvarpið er ekki enn búið að afgreiða það úr nefnd. Ég get sagt það við hv. þingmann að eins og það lítur út núna með breytingartillögum sem ég hef séð tel ég að enn þurfi að gera á því breytingar og gæti í sjálfu sér sagt ýmislegt því til stuðnings, en ég hef hins vegar fulla trú á þeim ágætu mönnum sem í stjórnarandstöðunni eru og hafa mikið vit á sjávarútvegsmálum. Ég er þeirrar skoðunar að reyna eigi að ná sáttum, eins miklum og hægt er, milli stjórnar og stjórnarandstöðu og treysti því að sérfræðingar og reynsluboltar úr stjórnarandstöðunni liggi ekki á liði sínu við að koma fram með gagnrýni á frumvarpið á meðan það er á nefndarstigi, meðal annars til að hnoða það til meiri farsældar. Ég er viss um að ef við gefum okkur þann tíma sem við höfum hér og ef það er vilji hjá stjórnarandstöðu, sem ég tel að sé fyrir hendi, á okkur að takast að leysa það mál þannig að menn geti gengið tiltölulega heilir frá þeim leik. Ég segi það hins vegar að ég býst við því og gef mér að LÍÚ og aðrir þeir sem eiga mikla hagsmuni undir  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Forseti. Nú háttar þannig til að þeir sérfræðingar sem stuðst er við í þessum efnum telja að í rauninni sé ekki hægt að ræða það frumvarp sem kemur fyrir þingið í dag, veiðigjaldafrumvarpið, nema hitt frumvarpið sé fyrir hendi þannig að það komist einhver heil skynsemi í þá umræðu í heildina tekið hvernig haga á gjaldtökunni af sjávarútveginum, svo einhver skynsemi sé í henni þurfi menn að vita hvernig lögin um stjórn fiskveiða standa. Ég fagna því ef hæstv. utanríkisráðherra lýsir yfir vilja til að laga frumvarpið um stjórn fiskveiða en bendi á þann tvískinnung sem í því felst að koma með það á eftir veiðigjaldafrumvarpinu. Því miður sýnist mér stefna í að þessu megi jafna við rútuslys í stað bílslyss þar sem farþegarnir vita í rauninni ekki neitt annað en að bílstjórinn sé að fara með þá í einhverjar bölvaðar ógöngur. Ekki er tekið mark á viðvörunarorðum þeirra og því stefni í eitthvert óhapp sem ég treysti á að 

Frú forseti. Ég harma að hv. þingmaður hafi enga trú á sjálfum sér og enga trú á rökum og sannfæringargetu sinna eigin flokksmanna. Staðreyndin er þessi: Það er ekki búið að afgreiða stóra frumvarpið úr nefnd eða mér er ekki kunnugt um það. Þangað til það hefur verið gert getur hv. þingmaður engu slegið föstu um hvort hlustað verði á hann eða röksemdir flokksmanna hans  Ég er líka þeirrar skoðunar að það eigi að skoða tilteknar breytingar á stóra frumvarpinu og hv. þingmaður 

Þú ert í frjálsu falli í góða veðrinu.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra fer með meiri hluta og hlutabréf ríkisins í Landsbanka Íslands. Við vorum stolt af því og það hefur verið stefna þessarar ríkisstjórnar að ríkið ætti að eiga einn sterkan banka og eiga afgerandi meiri hluta í honum til þess einmitt að geta tryggt ákveðið grunnsiðferði, ákveðna þjónustu, ákveðna starfsemi sem banki verði að bera ábyrgð á. Banki er fyrst og fremst þjónustustofnun. Nú, síðustu daga með deginum í dag, er Landsbankinn að loka fjölda útibúa sinna á Austurlandi, Vestfjörðum og Snæfellsnesi þvert ofan í gefin loforð um að efla, styrkja og bæta þjónustuna. Ég hef meira að segja heyrt að forsvarsmenn bankans hafi nýlega farið þar um héruð og lofað þar öflugri og góðri þjónustu líkt og ESB-sendiherrarnir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Eru þessar lokanir í samræmi við eigendastefnu ríkisins varðandi Landsbankann? Hvað er gert ráð fyrir að Landsbankinn skili miklu í arð til ríkisins og hvað ráðgerir ríkissjóður eða ríkið að taka mikið af arðgreiðslum út úr Landsbankanum á þessu og næsta ári? Var haft samráð og samband við 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, þann 24. maí síðastliðinn tilkynnti Landsbankinn um hagræðingaraðgerðir sem fela meðal annars í sér sameiningu og lokun útibúa á Austurlandi, Vestfjörðum, Snæfellsnesi og í Reykjavík og sameiningu deilda í höfuðstöðvum bankans. Þess má geta að þessi hagræðing nær aðallega til útibúa sem Landsbankinn yfirtók hjá Sparisjóði Keflavíkur fyrir rúmu ári. Bankinn áætlar að um 400 millj. kr. sparist á ári með þessum breytingum en slíkar hagræðingarákvarðanir eru algjörlega á forræði stjórnar hans, ekki eigendanna eins og lög gera ráð fyrir og eins lög um hlutafélög og eigendastefna ríkisins. Í eigendastefnunni er skýrt tekið fram að Bankasýsla ríkisins sem fer með eignarhlutinn skuli ekki taka þátt í daglegum rekstri banka og sparisjóða. Eftir hrun hefur verið á það bent að þörf sé á hagræðingu. Við lokun þessara útibúa fer þjónustan auðvitað niður en verra er að þarna afleggjast mörg störf. Vissulega finnst mér það ekki skemmtilegt, ég er ekki ánægð með það. Mér þykir verst að bankinn skuli einnig loka á stöðum þar sem um erfiða fjallvegi er að fara. Ef ríkið vill hins vegar hafa áhrif á starfsemi bankans verður það að gerast í gegnum lög og samninga og eigendastefnu. Þá þurfum við að fara í þá vinnu að breyta því en það er ekki skynsamlegt skref hjá fjármálaráðherra að fara að beita sér gegn einstökum ákvörðunum stjórnarinnar, það væri reyndar ekki samkvæmt lögum sem hv. þingmenn settu hér sjálfir og 

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. fjármálaráðherra skilji ekki hlutverk sitt í þessum efnum. Þessar breytingar eru miklu meiri en einhverjar almennar breytingar í rekstri Landsbankans. Þetta er þjónustustofnun um allt land, verið er að skera niður og loka þjónustustöðvum, sem eru mikilvægur hlekkur í heildarstarfi og þjónustu og búsetu á viðkomandi svæðum, með þeim hætti að það er eins og verið sé að hefja stríð. Það er tilkynnt um aðgerðirnar með tveggja eða þriggja daga fyrirvara, rétt fyrir hvítasunnu. Það eru ekki siðleg vinnubrögð.

Þetta er til skammar.

Það er til skammar, eins og utanríkisráðherra segir, og meira en það, í eigendastefnu bankans stendur meðal annars að byggja skuli upp heilbrigt og öflugt fjármálakerfi sem þjónar hagsmunum íslensks samfélags. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég er ekki ánægð með þau orð hv. þingmanns þegar hann heldur því fram að fjármálaráðherra geri sér ekki grein fyrir ábyrgð sinni.  Breytingar Landsbankans fela í sér að afgreiðslur úti á landi í útibúum á átta stöðvum og Landsbankinn hefur talað um að hann muni vera með ýmsa þjónustu til mótvægis þessu. En það sem skiptir máli er að Landsbankinn og Bankasýslan starfa eftir lögum og stefnumörkun um starfsemina og ef við ætlum að skapa annan ramma utan um þann rekstur og gera aðrar kröfur til Landsbankans en annarra banka sem starfa á sama samkeppnismarkaði verðum við að gera það í gegnum lög og eigendastefnu. Þá þurfum við að taka afstöðu til þess hvort Landsbankinn eigi að starfa með öðrum hætti en aðrir bankar 

Forseti minnir á að tímamörk gilda einnig fyrir hæstv. ráðherra og eru þeir beðnir um að virða þau.

Virðulegi forseti Við höldum áfram að ræða aðgerðir Landsbankans. Í byrjun vikunnar tilkynnti Landsbankinn að hann ætlaði að loka útibúum og afgreiðslu á Austurlandi, Vestfjörðum og Snæfellsnesi og þannig hygðist bankinn meðal annars spara um 400 millj. kr. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að af viðbrögðum viðskiptavina að dæma kann hér að vera um skammgóðan vermi fyrir bankann að ræða. Þegar hafa tugir ef ekki hundruð einstaklinga tekið út peninga sína og flutt viðskipti sín í aðra banka og sparisjóði. Fleiri íhuga að fylgja í kjölfarið, þar á meðal lykilfyrirtæki í viðkomandi byggðarlögum. Þeir sem búa utan höfuðborgarsvæðisins þekkja reyndar vel að borga bara og borga í sameiginlega sjóði en uppskera engan veginn í samræmi við það. Í könnun Vífils Karlssonar á ráðstöfun opinberra fjármuna árið 2002 kom fram að 75% opinbers fjár sé ráðstafað í Reykjavík á meðan aðeins 42% er aflað þar. Aðrir landshlutar standa þannig fyrir öflun 58% opinbers fjár á meðan aðeins 25% þess er ráðstafað þar og staðan hefur svo sannarlega ekki batnað í ljósi harkalegs niðurskurðar stjórnvalda og áforma um stórhækkað veiðigjald. Stjórnvöld komast þó kannski frekar upp með misræmið þar sem erfitt er að segja sig frá skattgreiðslum en það sama á hins vegar ekki við um fjármálafyrirtæki þar sem fólk getur greitt atkvæði með fótunum. Þingmenn Vinstri grænna hafa svo sem talað digurbarkalega en það er ekki nóg að þenja sig í ræðustól Alþingis eða fjölmiðlum. Orðum verða að fylgja aðgerðir. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist standa aðgerðalaus hjá meðan stjórnendur bankans valda ríkissjóði beinlínis tjóni með því að grafa undan virði og orðspori bankans eða hyggst fjármálaráðherra eins og hún benti á áðan breyta eigendastefnu stjórnvalda þannig að jafnræði gildi hvað varðar þjónustu bankans eða ætlar fjármálaráðherra að styðja það að Alþingi setji ákvæði í frumvarp ráðherrans um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum þess efnis að væntanlegir kaupendur skuli sinna fleirum en íbúum höfuðborgarsvæðisins.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan var það þannig að þegar ríkið eignaðist Landsbankann og fleiri fjármálastofnanir var ákveðið að búa til sérstakt eignaumsýslufélag, Bankasýslu ríkisins. Því skiptir fjármálaráðuneytið sér ekki af daglegum rekstri né ákvörðunum sem þessum. Ég frétti aðeins af þessum aðgerðum og þær voru ekki bornar undir mig enda gera lögin og eigendastefnan ráð fyrir því að þarna sé eldveggur á milli og það er ekki gert ráð fyrir því samkvæmt allri þeirri umgerð sem bæði hv. þingmenn hafa skapað og eins ráðuneyti með stefnumörkun sinni að fjármálaráðherra skipti sér af daglegum rekstri Landsbankans og það held ég að sé ágætt. Jafnvel þó að Landsbankinn taki óvinsælar ákvarðanir er reglum og umgengni þannig hagað að fjármálaráðherra stígur ekki inn í þær aðgerðir. Hins vegar gefa þessar aðgerðir tilefni til að skoða einmitt lögin og skoða eigendastefnuna og athuga allar hliðar á því hvort ástæða sé til þess að setja annan ramma og setja aðrar skyldur á Landsbankann, sem eru í eigu ríkisins, en á aðra banka og þá um leið þurfum við að skoða samkeppnisstöðuna, skoða samfélagslegar skyldur bankans við ákveðin svæði og hvaða svæði og hvernig við ætlum að skilgreina þau o.s.frv. Eru þá skyldur íbúanna jafnframt einhverjar við að versla við bankann o.s.frv.? Þetta þurfum við allt að skoða og einmitt þessi ákvörðun gefur okkur 

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera gerð sú krafa til hæstv. fjármálaráðherra að hún fari vel með eignir ríkisins, að hún tryggi að undirstofnanir sem eiga að fara með eignarhluta eða verðmæti ríkisins fari vel með þær. Eins og kom fram í máli mínu er verið að grípa til aðgerða sem að mínu mati eru að skaða bæði virði og orðspor Landsbankans hringinn í kringum landið.

Alveg hárrétt.

Ég vil þá beina því og minna hæstv. ráðherra á það að hún situr náttúrlega í skjóli þess meiri hluta sem hér fer með völdin. Ég spyr líka hv. þingmenn Vinstri grænna: Ef menn hafa bara í hyggju að skoða eigendastefnuna, að skoða hvort það eigi að setja ákvæði um að byggðasjónarmiðið skipti máli þegar kemur að sölu eignarhluta í ríkisfyrirtækjum, munu 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi spurningu til þingmanna Vinstri grænna, fyrir þá mun ég ekki svara. En hins vegar er það þannig að sú breyting sem verður á útibúanetinu hjá Landsbankanum núna skýrist að stórum hluta af þróun og breytingu á viðskiptaháttum, en um 80% allra samskipta við bankann eru orðin rafræn eða í gegnum síma. Það er auðvitað mikilvægt að við högum allri okkar stefnumörkun í samræmi við tækniþróun, í samræmi við bættar samgöngur o.s.frv. Bankinn hefur talað um að hann muni áfram sinna þessum svæðum og muni til dæmis halda uppi þjónustuferðum fyrir aldraða eins og fram kemur hjá bankanum sjálfum. En umfram allt tel ég að við ættum að horfa á hvað það þýðir ef fjármálaráðherra sjálfur á að stíga 

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram hjá Landsbanka Íslands að áhrif veiðifrumvarpanna sem nú liggja fyrir Alþingi á stöðu bankans séu neikvæð upp á 31 milljarð kr. Nú liggur nokkurn veginn fyrir með hvaða hætti hugmyndin er að afgreiða þessi mál. Það er að sönnu búið að gera tillögur um breytingar á veiðigjaldinu en engar breytingar sem máli skipta á sjálfu veiðifrumvarpinu þannig að heildarmyndin er nokkurn veginn sú sama. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt vegna þess að ríkissjóður á mestan hlut í Landsbankanum. Þó að þetta sé nógu alvarlegt, 31 milljarðs króna minnkun á eignum Landsbankans vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, þá er það ekki nema toppurinn á ísjakanum. Af hverju er það? Jú, það er þannig að þegar nýi bankinn var stofnaður voru eignir teknar á undirvirði á milli nýja og gamla bankans og hugmyndin var síðan sú að þessar eignir yrðu endurmetnar þannig að virðisaukinn rynni að 85% til gamla bankans og 15% til nýja bankans. Það er þess vegna alveg ljóst mál að allar aðgerðir af hálfu ríkisins gætu haft áhrif á þetta og er beinlínis gert ráð fyrir því í skuldabréfinu að ef ríkissjóður eða ríkisvaldið grípur til aðgerða sem rýrir þessa stöðu er hið opinbera eða nýi bankinn ábyrgur. Með öðrum orðum, ef sú virðisrýrnun á sér stað sem núna blasir við, þá lendir þetta sem viðbótarhögg á nýja bankanum. Höggið verður sem sagt mun meira en sem nemur þessum 31 milljarði. Þetta hefur áhrif á skuldabréfið og nú spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hafa þessi mál verið skoðuð sérstaklega? Hefur hæstv. fjármálaráðherra kynnt sér þetta mál sérstaklega? Hefur hæstv. fjármálaráðherra rætt það við forustumenn Landsbankans með hvaða hætti verði brugðist við ef þessi staða kemur upp? Og ef svo ólíklega vill til, sem við vonum auðvitað að gerist ekki, að bréfið gjaldfalli af þessum ástæðum þá er það þannig 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Varðandi veiðigjaldið og áhrif þess á skilyrta skuldabréfið sem er á milli nýja og gamla Landsbankans þá er það rétt að þar er klausa sem fjallar um utanaðkomandi áhrif. Við höfum auðvitað farið yfir þetta í fjármálaráðuneytinu og getum engan veginn fallist á þá túlkun hv. þingmanns að breytingar á veiðileyfagjaldinu muni hafa nokkur áhrif í þá veru sem hann heldur fram þannig að þetta passar ekki saman. Það væri líka mjög undarlegt ef fjármálaráðuneytið hefði staðið að þríhliða samningi þannig að það mætti ekki breyta lögum um veiðileyfagjald og þá mundi samningurinn ekki standa. Auðvitað er það ekki svo þannig að sú túlkun sem hv. þingmaður leggur hér fram tel ég vera af og frá.

Virðulegi forseti. Þetta var nú rýrt svar. Einföld fullyrðing frá hæstv. fjármálaráðherra að þetta mundi ekki hafa nein áhrif þegar það blasir við í fyrsta lagi að frumvörpin tvö, og þetta snýst ekki bara um veiðigjaldið, munu hafa þau áhrif að Landsbankinn þarf að gjaldfæra hjá sér yfir 30 milljarða kr. Það er auðvitað augljóst mál að hluti af þeim undirliggjandi eignum sem eru á bak við þessi skuldabréf eru auðvitað eignir frá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Þess vegna finnst mér það mjög ótrúverðugt þegar hæstv. ráðherra segir síðan: Nýi bankinn er bara alveg ónæmur fyrir þessu og áhrifin á gamla bankann eru engin. Og það að þegar svona kemur fram hafi engin áhrif á endurmetnar eignir eða hafi engin áhrif á hvort það verði sú virðisaukning sem gengið er út frá í samningnum milli gamla og nýja bankans. Það liggur einfaldlega fyrir, hæstv fjármálaráðherra, að þessi samningur var skilyrtur eins og ég rakti og nú er auðvitað augljóst mál að það verður að kalla eftir frekari upplýsingum um þessi mál. Hv. atvinnuveganefnd 

Virðulegi forseti. Fullyrðingar hv. þingmanns standast ekki. Það verður að skoða fyrir utan þennan sal hvor er kæruleysislegri í málflutningi sínum varðandi þetta mál. Auðvitað er veiðileyfagjaldið mikið hagsmunamál þjóðarinnar. Rekstur Landsbankans er það líka, en þegar við horfum á samspil reksturs sjávarútvegsfyrirtækja og veiðileyfagjaldsins er bjargföst skoðun mín að það að auðlindarentan gangi með þessum hætti til þjóðarinnar en ekki 100% til þeirra sem eru með sérleyfi á eign þjóðarinnar komi rekstri útgerðarfyrirtækjanna í rétt horf.  
            

Hæstv. forseti. Ég ætla að halda áfram umræðu um veiðigjald og áhrif þess á forsendur fjárlaga. Í því skjali sem kemur frá fjárlagaskrifstofunni og fylgir frumvarpi um veiðigjöld er fjallað um þetta. Þar er meðal annars sagt að afkoma í sjávarútvegi sé verulega sveiflukennd og þess vegna megi búast við að tekjur af veiðigjöldum verði mismiklar eftir árum, en það kemur líka fram að reiknað sé með 11 milljörðum í tekjum á næsta fjárlagaári. Verði aflabrögð, verð á mörkuðum og gengi krónunnar svipuð og á síðustu árum má gera ráð fyrir að á næstu árum geti veiðigjöld skilað um og yfir 20 milljörðum í tekjur á ári í ríkissjóð í næstu framtíð, segir í þessu áliti. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra, ekki síst í ljósi umsagnar Alþýðusambands Íslands, hvort stefna ríkisstjórnarinnar sé að viðhalda svo lágu gengi að það verði möguleiki að útgerðin geti skilað þessu. Er ekki stefna ríkisstjórnarinnar að gengið styrkist um 20%? Það hefur líka komið fram að hér er lagt af stað með veiðigjöld sem nema frá 50% skatti sem mun á nokkrum árum enda í 70% öfgaskatti; 15 milljarðar á næsta ári og mun enda í 25 milljörðum þegar ívilnanirnar hafa verið dregnar frá. Er það eðlilegt og hóflegt gjald, eða eru þeir 11 milljarðar sem reiknað var með í fjárlagafrumvarpinu og í forsendum fjárlaga hóflegra gjald að mati ráðherrans? Hversu miklu reiknar ráðherrann með í framtíðarspám sínum að veiðileyfagjaldið skili? Þá vil ég einnig spyrja í kjölfarið á þeirri umræðu sem hér var áðan um Landsbankann og afleiðingarnar af auknum afskriftum upp á 31 milljarð kr. Ég vil fá skýrt svar og ítreka þá spurningu sem kom fram áðan hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni: Hafa þær alvarlegu afleiðingar sem þetta hefur á Landsbankann og möguleika hans á að greiða arð á næstu árum, verið skoðaðar í ráðuneytinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Jú, það er rétt, það hefur komið fram í umræðum og einnig í greinargerð fjármálaráðuneytisins að veiðileyfagjaldið, eins og það er reiknað út, er sveiflukennt og stjórnast af gengi krónunnar. Þegar gengi krónunnar er lágt er útflutningurinn meiri og auðlindarentan hærri. Þetta er vel útskýrt í þeirri greinargerð sem hv. þingmaður fór yfir. Að sama skapi snýst þetta við þegar gengið styrkist en þá um leið leggjast margir aðrir þættir með ríkisbúskapnum. Því er hægt að líta þannig á að eins og veiðigjaldið er hugsað er það sveiflujafnandi fyrir rekstur ríkissjóðs. En einmitt vegna þess að gjaldið er sveiflukennt er rétt að nýta það til sveiflujöfnunar, eins og gert er ráð fyrir í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Á þeim tímum þegar halast inn hátt veiðileyfagjald ætti að nýta þá fjármuni í að byggja upp innviði samfélagsins. Áætlanir um hvaða innviði væri best að styrkja næstu árin liggja nú fyrir. Þar er verið að tala um samgönguverkefni en líka uppbyggingu rannsóknasjóða og fleira. Það er einmitt þannig sem þjóðin ætti að nýta gjaldið af auðlind sinni; til sveiflujöfnunar og til að efla innviði landsins og efla hinar dreifðu byggðir jafnt sem höfuðborgarsvæðið.

Hæstv. forseti. Þetta svar hjá ráðherra var verulega rýrt. Ekki kom neitt svar frá hæstv. ráðherra um hvort gjald upp á 11 milljarða sem reiknað er með í fjárlagagerðinni sé hóflegt, hvað þá það 15 milljarða gjald sem meiri hluta atvinnuveganefndar lagði til og ráðuneyti sjávarútvegsmála ætlar að skila inn. Það kom heldur ekki skýrt svar um hvort stefna ríkisins sé að viðhalda lágu gengi og pína þannig fjármuni út úr sjávarútveginum með því að halda viðvarandi lágum launum og vandræðagangi í atvinnulífinu, en bent hefur verið skýrt á það. Og þegar sérfræðingar, sem fylgdu frumvarpinu og mátu það síðan, segja í greinargerð með því að um 80% af krókaaflamarkskerfinu fari á hausinn, strandveiðarnar geti ekki greitt gjaldið og fjölmargar útgerðir í stærra kerfinu muni fara á hausinn og verða gjaldþrota, er óskiljanlegt 

Virðulegur forseti. Vissulega er það ekki stefna ríkisstjórnarinnar að halda gengi lágu og valda vandræðum í atvinnulífinu eins og hv. þingmaður heldur fram. Auðvitað er út í hött að halda slíku fram. Hvað er mátulegt veiðileyfagjald? Hvað er mátulegur arður af auðlindum þjóðarinnar? Það er alveg áreiðanlegt og ég get svarað hv. þingmanni skýrt varðandi það, að veiðileyfagjaldið sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu er of lágt að mínu mati. 15 milljarða veiðileyfagjald skilur greinina samt sem áður eftir í þeirri stöðu að afkoman hefur aldrei verið betri. 

Virðulegi forseti. Í dag er á dagskrá þingsins frumvarp um veiðileyfagjald sem á að taka til 2. umr. Í morgun sat hv. atvinnuveganefnd á fundi með þeim sérfræðingum sem hún hefur fengið til starfa fyrir nefndina til að gera úttekt á áhrifum frumvarpanna. Þar kom skýrt fram mikilvægi þess að niðurstaða á heildarpakkanum lægi fyrir áður en hægt væri að gefa sér alvöruforsendur um áhrif þessara frumvarpa á íslenskan sjávarútveg og íslenskt samfélag. Það eru því forkastanleg vinnubrögð, virðulegi forseti, að ætla að taka þetta mál á dagskrá í dag. Það er í raun ekki umræðuhæft vegna þess að svo mikil vinna er augljóslega eftir af hálfu meiri hlutans við svokallað fiskveiðistjórnarfrumvarp. Mjög alvarlegar athugasemdir komu fram við það í morgun. Það er greinilegt á viðræðum í nefndinni að heilmikil vinna er eftir hjá meiri hlutanum við að koma sér niður á breytingartillögur. Það hefur einnig komið fram að þær breytingartillögur sem lagðar voru fram á fundi nefndarinnar 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra spurði áðan: Hvað er hæfilegt veiðigjald? Svarið við þeirri spurningu er að finna í því frumvarpi sem nú liggur fyrir þinginu um stjórn fiskveiða. Það er auðvitað ekki hægt að svara þessari spurningu nema fyrir liggi hvernig rekstrarumhverfi sjávarútvegsins muni líta út. Það er ljóst að með núverandi fiskveiðistjórnarkerfi mun sjávarútvegurinn geta greitt veiðigjald en það er hins vegar alveg jafnljóst að ef það frumvarp sem liggur fyrir þinginu um breytingar á stjórn fiskveiða verður samþykkt í lítt breyttri mynd, eins og stefnir allt í núna miðað við þær breytingartillögur sem fyrir liggja hjá meiri hluta atvinnuveganefndar, verður geta greinarinnar til að standa undir veiðigjaldi miklu minni. Þess vegna er alveg fráleitt að byrja á því að ræða um þetta skattafrumvarp hér án þess að hafa hugmynd um hvernig rekstrarumhverfi sjávarútvegsins eigi almennt að líta út. Það er eðlileg krafa að áður en þetta frumvarp verður tekið á dagskrá og rætt og hvað þá 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja, hvar í ósköpunum er hæstv. forsætisráðherra? Hæstv. forsætisráðherra kvartaði yfir því um daginn þegar hún ætlaði að flytja mál sitt að það væri enginn í þingsal. Forsætisráðherra hefur ákveðið að vera að þvælast einhvers staðar erlendis í staðinn fyrir að sinna þingstörfum og reyna að láta þingið ganga því allir vita að það er hæstv. forsætisráðherra sem heldur öllu í heljargreipum. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. forsætisráðherra standi líka að baki því að ráðherrar hennar, sem hún á að sjá til þess að mæti í sérstakar umræður, hafa ekki látið sjá sig alla þessa viku í umræðum. Hver er ástæðan fyrir því, frú forseti? Við hljótum að kalla eftir því að ráðherrar og framkvæmdarvaldið fari að sýna þjóðþinginu smávirðingu í staðinn fyrir að koma fram við þessa stofnun eins og færibandaverksmiðju, afgreiðslustofnun fyrir það fólk sem stýrir landinu. Þetta er algerlega óþolandi framkoma. En þetta höfum við séð allt kjörtímabilið og ljóst að öll þau fögru orð sem höfð voru í upphafi um breytingar á hinu og breytingar á þessu voru innantóm orð. 

Frú forseti. Ég geri alvarlegar athugasemdir við dagskrá fundarins í dag. Hér á að ræða veiðigjaldið eða veiðiskattinn en hann hlýtur að vera háður kerfinu sjálfu. En málið um framtíð kerfisins er enn þá í nefnd auk þess sem þar eru hugmyndir frá mér um eignarhald á kvótanum sem ég vildi gjarnan að yrðu ræddar og eðlilegt væri að ræða í samhengi við hitt málið í nefndinni sem fjallar einnig um eignarhald á kvótanum. Ég geri tillögu til forseta að þetta mál verði núna tekið af dagskrá. Síðan verði öll þrjú málin rædd samtímis á fundi. Þá geta hv. þingmenn tjáð sig í fyrsta lagi um eignarhaldið á kvótanum, hvernig það eigi að vera, í öðru lagi um framtíð kerfisins og síðan getum við rætt um skattlagningu og annað slíkt, það að hræra í pottinum eins og sumir kalla það.

Frú forseti. Ég kem upp til að taka undir að það er forkastanlegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki vera í þinginu þegar við förum yfir þessi mikilvægu mál sem varða þjóðarbúið ákaflega miklu. Málið um veiðigjöldin sem stendur til að ræða í dag er annað tvíburafrumvarpa ríkisstjórnarinnar um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og skattlagningu á því og ég tek undir að það er augljóst að þessi tvö mál hanga verulega saman. Veiðigjöldin hanga á því hvernig menn ætla að leysa hitt málið. Ég vil koma því á framfæri við hæstv. forseta að ef meiningin er að klára veiðigjaldamálið áður en hitt frumvarpið liggur fyrir er það algerlega óaðgengilegt, því að þessi mál hanga saman. Það hefur komið fram í atvinnuveganefnd, og er rétt að upplýsa hæstv. forseta um það, að skynsamlegast væri að ýta frumvarpinu um stjórn fiskveiða til hliðar. Í því eru einfaldlega allt of margir hlutir óræddir. 

Virðulegi forseti. Undir liðnum um fundarstjórn forseta hafa komið upp nokkrir fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna og sagt að ekki sé hægt að ræða í 2. umr. veiðigjaldafrumvarpið sem hér er á dagskrá vegna þess að hitt frumvarpið sé enn þá í nefnd. Virðulegi forseti. Ég velti upp þeirri spurningu hvort stjórnarandstaðan sé að biðja um að bæði þessi frumvörp séu rædd saman.  Virðulegi forseti. Veiðigjaldafrumvarpið sem er fyrst á dagskránni hefur fengið meiri vinnu, ef svo má að orði komast, hefur verið unnið fyrr út úr nefndinni og er fullskapað til að koma hér til umræðu, málefnalegrar umræðu. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að svara hv. þm. Kristjáni L. Möller. Nei, stjórnarandstaðan er ekki að fara fram á að þessi tvö mál verði rædd saman. Stjórnarandstaðan er að fara fram á að bæði málin liggi fyrir og verði komin úr nefnd áður en umræður um þau hefjast. Þessi mál tengjast óneitanlega og það er ekki stjórnarandstaðan sem er að benda á það, heldur sérfræðingar sem nefndin hefur kallað til og það veit þingmaðurinn fullvel. Hæstv. utanríkisráðherra sagði hér í morgun að gera þyrfti breytingar á frumvarpinu, hann teldi það ekki fullnægjandi eins og það er núna með þeim breytingartillögum sem kynntar eru. Mig langar líka til að taka undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um fjarveru hæstv. forsætisráðherra sem við vitum að fjarstýrir þinginu þrátt fyrir góða viðleitni og vinnu hæstv. forseta við að reyna að halda starfsáætlun. Í dag er 1. júní, starfsáætlun þingsins er fallin úr gildi. Að auki tek 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Mér finnast þingmenn stjórnarandstöðunnar verða sér til skammar með þeim hætti sem þeir tala um hæstv. forsætisráðherra. Það er kannski þingæska og reynsluleysi hv. formanns þingflokks framsóknarmanna sem gerir það að verkum að hann virðist ekki enn eftir allnokkra dvöl í þessum sölum gera sér grein fyrir því að þau mál sem nú eru að koma til 2. umr. eru á forræði þingsins, ekki framkvæmdarvaldsins. Forræði framkvæmdarvaldsins sleppir algjörlega um leið og málið er komið í hendur þingsins og eftir það er það einfaldlega þannig að þingið ræður málunum. Það vill svo til að hæstv. forsætisráðherra er í mikilvægum erindagjörðum erlendis, á í viðræðum við erlenda stjórnmálaleiðtoga sem meðal annars varða hagsmuni sjávarútvegs á Íslandi, bara svo að það komi fram. Það er aldeilis með ólíkindum að hv. þingmenn í þörf sinni til þess að finna eitthvað, einhverja átyllu til þess að geta haldið áfram málþófinu, ásaki forsætisráðherra  Ég bendi líka á það  
            

Forseti hvetur hæstv. ráðherra og þingmenn til að virða tímamörk. 

Virðulegi forseti. Hér er verið að hafa endaskipti á hlutunum. Hér á að fara að ræða veiðiskattafrumvarpið og veiðiskattafrumvarpið byggir á því kerfi sem lýst er í lögum um fiskveiðistjórn. Nú eru viðamiklar breytingar boðaðar á fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að það er algjörlega ljóst að það er engin glóra að fara að ræða hvernig á að skattleggja ef við vitum ekki hvernig skattstofninn er. Ég mælist því til þess við virðulegan forseta að hún beiti sér fyrir því að röðinni verði breytt, að fyrst verði tekið fyrir frumvarp sem varðar breytingar á fiskveiðstjórnarkerfinu og síðan verði veiðiskattafrumvarpið rætt.

Virðulegi forseti. Hafa ber skilning á því að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki séð ljósið, hann var aðeins of upptekinn af Framsóknarflokknum hér rétt áðan. Það er ljóst að vilji þingmanna er til þess að ræða þessi mál samhliða og ég vil fyrir hönd Samfylkingarinnar taka undir það. Það er ekki nema sjálfsagt, ef vilji er til þess, að við ræðum þessi tvö brýnu mál samhliða. Það er hægt að gera það hér um leið og málið kemur úr nefndinni, það síðara. Nefndin hóf störf við veiðileyfagjaldið, hún lauk þeim störfum og málið er tilbúið til að koma inn í þennan sal og ekki nema sjálfsagt að það sé gert. Ef vilji stjórnarandstöðunnar er til þess að ræða þessi mál samhliða getum við gert það eftir helgina. Í öðru lagi vil ég segja þetta, virðulegi forseti: Menn tala hér mikið um að löggjafarvaldið þurfi að vera sjálfstætt gagnvart framkvæmdarvaldinu en kvarta svo yfir því að hæstv. forsætisráðherra sé ekki viðstödd þessa umræðu. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað þannig að hv. þingmenn stjórnarflokkanna vildu að við tækum hér bara öll mál undir og ræddum þau saman. Auðvitað er það þannig og það er kannski boðskapurinn. Það tekur því ekki að taka hér mál til nefnda, það á ekkert að hlusta á alla umsagnaraðilana, það á ekkert að skoða alla þá miklu vinnu sem fólk er að leggja á sig, þann mikla kostnað sem ýmsir aðilar taka á sig til að koma með eitthvað fyrir nefndina. Á þetta er ekki hlustað. Nefndin fékk hlutlausa sérfræðinga, þá viðurkenndustu í landinu, til að fjalla um þessi frumvörp. Gagnrýni þeirra var gríðarlega mikil. Það hefur engin leiðrétting orðið á frumvörpunum, engin, við þeirri gagnrýni þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar um mikla lækkun á veiðigjöldum. Það er bara ekki rétt. Það eina sem var breytt var reiknireglan 

Forseti hvetur þingmenn enn til að virða hér tímamörk.

Virðulegi forseti. Við hv. formann atvinnuveganefndar held ég að sé nauðsynlegt að segja eða hafa að minnsta kosti áhyggjur af því ef formaðurinn gerir sér ekki grein fyrir því og hlustar ekki á þá sérfræðinga sem komið hafa fyrir nefndina þegar þeir segja að ef fiskveiðistjórnarfrumvarpinu sjálfu verði breytt falli forsendur veiðigjaldafrumvarpsins. Þar af leiðandi er skynsamlegast að ræða fiskveiðistjórnarmálið á undan hinu frumvarpinu þannig að menn sjái hver niðurstaðan verður úr því. Það er það sem hv. þingmenn eru að kalla eftir, frú forseti.  Varðandi það að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki séð ljósið þá held ég að hæstv. utanríkisráðherra ætti kannski gera aðeins minna úr mikilvægi forsætisráðherra í því að leysa heimsmálin og sjá ljósið hér heima sem felst í því að þingið er í heljargreipum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Um hvað snýst þessi umræða? Hún snýst um það að við erum að reyna að leggja hana þannig upp að við getum tekið umræðuna efnislega um mál sem skipta gríðarlega miklu. Það er einfaldlega þannig að forsendan fyrir veiðigjöldunum er það starfsumhverfi sem sjávarútvegurinn mun búa við. Við þekkjum hvernig starfsumhverfið er í dag í núgildandi lögum og um það eru skiptar skoðanir. Við vitum hins vegar ekki hvernig starfsumhverfið verður á næsta fiskveiðiári, hvað þá lengra fram í tímann, en nú liggur fyrir þinginu frumvarp til laga um gjörbreytingu á þessu starfsumhverfi. Nánast engar breytingar hafa verið boðaðar, ég hef kallað þetta prófarkalestur sem farið hefur fram af hálfu meiri hluta atvinnuveganefndar. Það blasir því við að við erum að sjá fram á starfsumhverfi sem er í samræmi við það frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sem er núna til meðferðar í atvinnuveganefnd. Ósk okkar er einfaldlega sú að unnið verði áfram með það frumvarp. Þeirri vinnu er fráleitt lokið, það komu upp ótal spurningar í morgun og það er augljóst mál 

Frú forseti. Ég hef almennt ekki mikinn áhuga á að taka þátt í þeirri skrautsýningu sem hér fer fram undir liðnum fundarstjórn forseta. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það óskaplega lágkúrulegt að nota þetta tækifæri til að veitast að forsætisráðherra, sem hefur í þessari viku verið í opinberum erindagerðum erlendis, á fundi með leiðtogum samstarfsþjóða okkar og í heimsókn og á fundum með kanslara Þýskalands. Ég held að hv. þingmenn ættu aðeins að hugsa sinn gang áður en þeir bæta viðbótarlágkúru inn í sinn málflutning hér undir þessum fundarstjórnarlið og sýnist mér ekki þörf á að bæta þar í. Ég mótmæli því. Mér finnst hörmulegt að heyra þingmenn ræða með þessum hætti um forsætisráðherra þegar hún er að sinna opinberum embættisskyldum erlendis. Varðandi veiðigjöld er það sjálfstætt útfærsluatriði í hvaða mæli umframarðurinn á góðum árum í sjávarútvegi er látinn renna til þjóðarinnar. Menn virðast tala hér um stjórn fiskveiða 

Enn hvetur forseti til þess að menn virði hér tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs um fundarstjórn forseta vegna ummæla hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, um að ég hafi ekki tekið sérstaka umræðu. Hv. þingmaður hefur þegar sagt að það hafi verið mistök hjá sér og beðið mig afsökunar á því vegna þess að engin umræða bíður, þannig að það sé bara leiðrétt og það er alveg að meinalausu hvað það varðar. Ég ætla að nota tækifærið fyrst ég valdi að fara hér upp og vekja athygli á því sem hefur komið mér mjög á óvart frá því að ég kom inn á þing. Menn hafa mikið kallað eftir sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég hef aldrei skilið það að þegar við sem ráðherrar - sem ég varð nú ekki fyrr en fyrir skömmu - skilum máli inn í þingið skuli endalaust verið að kalla eftir leiðsögn ráðherranna í sambandi við það. Menn byrja alltaf á því að kalla ráðherrana inn. Hér eru mál að koma til 2. umr., þingið hefur tekið við því, nefndin er að skila af sér, nefndin er að fara í umræðuna, en þá er eins og sumir hv. þingmenn þurfi að kalla eftir einhverri móðurlegri  
            

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Frú forseti. Hér hafa tveir hæstv. ráðherrar komið upp og fullyrt að við eigum ekkert að hafa sérstakar áhyggjur af því hvort ráðherrar mæti hér til fundar vegna þess að málin séu komin á forræði þingsins. Auðvitað ætti það að vera þannig að málin væru á forræði þingsins en hæstv. forsætisráðherra hefur ekkert farið leynt með það að hún ætlar að ráða þessu máli, niðurstöðu þessa máls og hvernig það er unnið í þinginu. Hæstv. forsætisráðherra hefur hvað eftir annað birst í fjölmiðlum og hótað því að þingið sitji hér eins lengi og þarf til að klára þetta mál á nákvæmlega þann hátt sem hæstv. forsætisráðherra ætlast til. Það hlýtur því að vera eðlileg krafa af hálfu þingsins að hæstv. forsætisráðherra komi hingað og svari fyrir þetta mál sitt. Hæstv. utanríkisráðherra segir að við eigum að gefa hæstv. forsætisráðherra sérstök grið af því að ráðherrann sé úti að semja við útlendinga, meðal annars um sjávarútvegsmál. Ef hæstv. forsætisráðherra, sem stendur fyrir því máli sem til stendur að ræða hér í dag og þeim breytingum sem ríkisstjórnin ætlar sér að gera á fiskveiðistjórnarkerfinu, er farin að semja við útlendinga um sjávarútvegsmál, þá fyrst þurfum við að hafa áhyggjur og kalla hæstv. forsætisráðherra heim.

Virðulegi forseti. Ég tek það skýrt fram og ítreka að okkur er ekkert að vanbúnaði að fara að taka þetta veiðigjaldafrumvarp til 2. umr. og þær breytingartillögur sem hér eru boðaðar. Hér er sagt að ekkert hafi verið hlustað á umsagnir aðila. Ég mótmæli því, virðulegi forseti, vegna þess að töluvert miklar breytingar eru í veiðigjaldafrumvarpinu og þeim útreikningum sem koma hér fram þar sem einmitt hefur verið hlustað á aðila og tekið við góðum tillögum og þær settar inn. Við skulum fara í efnislega umræðu, því kalla ég eftir, um veiðigjöld. Ég minni á að formaður Sjálfstæðisflokksins sagði við 1. umr. að Sjálfstæðisflokkurinn vildi hækka veiðigjöld og varaformaður Sjálfstæðisflokksins bætti um betur og kvað upp úr um það líka í eldhúsdagsumræðum. Í landsfundarsamþykktum Framsóknarflokksins er talað um hækkun veiðigjalds, að vísu hóflegt gjald. 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hæstv. velferðarráðherra, ég hafði hann fyrir rangri sök og bið ég hann forláts á því. Mér hljóp kapp í kinn. Það voru aðrir ráðherrar sem við í stjórnarandstöðunni höfum verið á harðahlaupum á eftir í þessari viku. Það breytir ekki þeirri staðreynd að þetta er fjórði þingdagurinn í vikunni. Við höfum lagt inn beiðnir um sérstakar umræður á hverjum einasta degi og eftir því hefur verið leitað en ekki fengist. Sérstakar umræður um þau mál sem þykja brýn hverju sinni eru mikilvægur hluti eftirlits- og aðhaldshlutverks Alþingis. Hér hefur verið talað um virðingu Alþingis og sjálfstæði þess frá framkvæmdarvaldinu og því hvet ég virðulegan forseta til að halda áfram þeirri brýningu sem ég veit að hún hefur verið með gagnvart framkvæmdarvaldinu, að menn gefi sér tíma til að sinna þessu hlutverki sínu vegna þess að það er ákaflega mikilvægt og ætti að vera sett í forgang.

Frú forseti. Manni hlýnar um hjartað að finna hversu heitt stjórnarandstaðan þráir handleiðslu hæstv. forsætisráðherra og rekur iðulega upp sársaukamikið ramakvein í hvert skipti sem forsætisráðherra er fjarverandi. Það er líka umhugsunarefni hversu rík árátta það er að þurfa alltaf að ræða um forsætisráðherra þegar hún er fjarverandi við skyldustörf erlendis. Talandi um að hér séu að verða óverulegar breytingar á veiðigjaldafrumvarpinu sem varla taki því að nefna þá varða þær til að mynda 10 milljarða kr. sem maður hefði haldið að mundi muna um í þessu árferði. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að ræða þessi tvö frumvörp í samhengi og ræða þau saman í þinginu, ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Það er ekki vegna þess að fiskveiðistjórnarfrumvarpið sé óhjákvæmileg forsenda þess að hægt sé að ræða um gjaldtöku eða um töku veiðigjalds 

Virðulegi forseti. Mér þykir nokkuð langt gengið í þessum umræðum um fundarstjórn forseta og hvet þingmenn stjórnarandstöðunnar til að láta af þessum leik því að við sjáum að hér er um leikaraskap að ræða. Menn geta ekki óskað eftir tvöföldum ræðutíma um bæði málin, veiðigjöld og fiskveiðistjórnarfrumvarp, og heimtað um leið að þau séu rædd saman. Ef menn meina eitthvað með því að nauðsynlegt sé að ræða þessi mál saman skulum við bara ræða þau saman en það er þá til þess að fá heildstæða umræðu um þau bæði.  Ummælin sem höfð hafa verið um forsætisráðherra eru algjörlega óboðleg þingheimi. Forsætisráðherra er í opinberum erindagjörðum erlendis að tala fyrir hagsmunum þjóðarinnar á erlendri grund. 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að fundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þá tillögu forseta?

Virðulegi forseti. Á fundi þingflokksformanna í gær var ekkert samkomulag og lá ekki fyrir nein áætlun um það hvernig þingstörfum yrði hagað næstu daga. Starfsáætlun þingsins er fallin úr gildi og önnur liggur ekki fyrir. Við erum að fara inn í sjómannadagshelgina og mér þykir í hæsta máta óeðlilegt að við séum að ræða um hvaða breytingar ríkisstjórnin hyggst gera á fiskveiðistjórnarkerfinu, sem ég mundi segja að væru verulega neikvæðar til að gæta hófs í orðavali, þessa helgina. Ég vil spyrja hæstv. forseta hversu lengi hún hyggst hafa fundinn vegna þess að um það hefur ekki verið tekin ákvörðun, eftir því sem ég best veit, hvort til standi að funda um sjómannadagshelgina. Ef hæstv. forseti getur ekki svarað þessu fer ég nú þegar fram á fund þingflokksformanna  Ég segi nei við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um ákveðnar breytingar sem lagðar eru til á kostnaðarþátttöku sjúkratryggðra í lyfjakostnaði sem er mjög mikilvægt skref í því að jafna heilbrigðiskostnað landsmanna. Við erum að búa til sanngjarnt kerfi sem miðar að því að koma til móts við þá sem þurfa að nota mikið af lyfjum og þurfa því að bera mikinn lyfjakostnað og gert er ráð fyrir því að einungis verði eitt kerfi við lýði. Hér liggur fyrir breytingartillaga frá meiri hluta velferðarnefndar þess efnis að ákveðinn efnisliður falli úr lögunum og er þar með verið að koma til móts við athugasemdir minni hluta velferðarnefndar til að sú samstaða sem verið hefur um þetta mál haldist. Þetta ákvæði gengur út á það að þeir sem fá greiddar fullar atvinnuleysisbætur njóti sömu kjara og launþegar en ekki eins og elli- og örorkulífeyrisþegar. Ég vona 

Hæstv. forseti. Ég er hlynnt þeirri hugmyndafræði sem þetta frumvarp byggist á en með því er lagt til nýtt greiðsluþátttökukerfi í lyfjakostnaði og er áherslan á greiðsluþátttöku án vísunar í sjúkdóma. Við sem höfum lagt fram minnihlutaálit nefndarinnar teljum hins vegar að farsælla hefði verið að frumvarpið tæki til alls kostnaðar sem einstaklingar bera vegna heilbrigðiskerfisins eins og hugmyndir voru uppi um í nefnd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leiddi á sínum tíma. Slíkar breytingar hefðu mildað útgjöld margra sem virkilega þurfa að reiða sig á þjónustu heilbrigðiskerfisins. Þjónustan er meira en bara lyf og því munum við væntanlega sjá dæmi þess að þetta muni leiða til mjög ósanngjarnrar niðurstöðu varðandi kostnað í kerfinu. Ég mun ekki greiða þessu máli atkvæði mitt og mun sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég stend að nefndarálitinu með öðrum fulltrúum í minni hluta velferðarnefndar, hv. þingmönnum Ragnheiði Ríkharðsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur, og tek undir það sem hún sagði í ræðustól varðandi hugmyndafræðina sem liggur að baki þessa frumvarps. Þetta er til bóta en ekki er gengið nógu langt. Taka þarf tillit til annars kostnaðar í heilbrigðiskerfinu og vil ég sérstaklega taka upp hugmyndir um hreyfiseðla. Margoft hefur verið sýnt fram á að hreyfing skilar umtalsverðum ábata, bæði fyrir sjúklinga og fyrir okkur sem fjármögnum heilbrigðiskerfið. Það er mun ódýrari leið að grípa til forvarna en bregðast við þegar fólk er orðið veikt. Mér þykir leitt að ekki skyldi vera möguleiki á því að gera hreyfiseðlum jafnhátt undir höfði og lyfjum í þessu frumvarpi. Ég tek hins vegar fram að 

Frú forseti. Í þeirri nefnd sem ég stýrði á sínum tíma var einmitt rætt um hvort hægt væri að taka lyfin ein sér og var fallið frá því vegna þess að fjöldi fólks sem ekki borgar lyf í dag borgar heilmikið fyrir myndatökur, heimsóknir, læknamóttökur o.s.frv. Það fólk mun nú borga bæði fyrir þessar heimsóknir og ferðalög og allt slíkt til viðbótar við lyfin þannig að verið er að búa til nýtt ósamræmi, nýtt misrétti og þess vegna get ég ekki stutt þessa annars ágætu tillögu. Ég skora á hv. nefnd, því að ég lít á hana sem löggjafa, að semja nú þegar eins fljótt og hægt er frumvarp sem tekur á öllum heilbrigðiskostnaði í heilbrigðiskerfinu eins og hugmyndir voru uppi um og eiginlega allir voru sammála um að væri bráðnauðsynlegt. Ég mun sitja hjá núna.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mikið réttlætismál varðandi lyfjakostnað sem gengur út á að jafna lyfjakostnað. Þarna er verið að jafna á milli lyfjategunda og sjúkdómaflokka og er jafnaður kostnaður milli þeirra sem hingað til hafa þurft að borga mjög mikinn lyfjakostnað, eru háðir lyfjum að staðaldri, og hinna sem minna þurfa á lyfjum að halda. Ég tek undir það að þetta er auðvitað bara fyrsta skrefið. Það þarf að jafna þetta almennt í heilbrigðiskerfinu og að því verður unnið í framhaldinu. Mig langar aðeins að vekja athygli á því að það kom gagnrýni í lokin varðandi gildistímann, þ.e. reiknað er með að lögin taki gildi 1. október. Ég heyrði við 3. umr. að gefið var fyrirheit um að menn fylgdust með málunum og að staðan yrði metin í byrjun september og ef á þyrfti að halda yrði upphaf gildistímans ef til vill fært til áramóta. Ég vildi vekja athygli á því hér og taka undir þau sjónarmið sem fram komu við 3. umr. í gær en fagna því að málið er komið til afgreiðslu. Ég þakka velferðarnefndinni fyrir störf hennar. Það er leitt að ekki skuli hafa nást samstaða um þetta en eftir sem áður hefur hún unnið afar vel að þessu máli.

Hæstv. forseti. Hér leggur meiri hlutinn til breytingu á nýjasta efnismálslið c-liðar. Þar með kemur hann til móts við athugasemdir í nefndaráliti okkar í minni hlutanum og bætir það ákvæði sem síðan verður borið upp í heild sinni á eftir. Þess vegna er hægt að styðja þessa breytingartillögu.

Hæstv. forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í stuttri ræðu við 3. umr. í gær tel ég að enn séu ákveðin ákvæði óskýr sem gera það að verkum að erfitt verður að framkvæma þau. Þess vegna mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég tek fram að ekki er grundvallarágreiningur um efni frumvarpsins sem slíks en ábendingar hafa borist um óskýrleika sem ég tel að ekki hafi verið að fullu komið til móts við.

Frú forseti. Í skýrslu þingmannanefndarinnar um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var kveðið að því að farið yrði að huga að því hvernig við innleiddum gerðir, að skipuð yrði nefnd og farið í saumana á því hvort við gætum gert eitthvað öðruvísi í þessum innleiðingum. Ég lít á þetta sem lögafgreiðslu, ekki löggjafarstarf og uppi eru efasemdir meðal fræðimanna um að við séum að framselja fullveldi okkar og jafnvel löggjafarvaldið. Ég mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og aðrar sem varða innleiðingar.

Virðulegur forseti. Hér koma tollalög til afgreiðslu og ég þakka nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd fyrir gott samstarf að málinu. Jafnframt kemur til afgreiðslu breytingartillaga flutt af hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni sem lýtur að skemmtiferðaskipum. Það er sameiginlegur skilningur minn og flutningsmanns að þetta ákvæði sé lögfest til bráðabirgða til að mæta þeim skipakomum sem von er á í sumar, og að fjármálaráðherra muni í framhaldinu skipa starfshóp sem komi á haustþingið með tillögur um varanlegt fyrirkomulag skattlagningar skipaumferðar af þessu tagi sem þá verði tekin til nánari umfjöllunar. Með þeim skilningi tel ég að óhætt sé að samþykkja þá breytingu sem lögð er til af hv. þingmanni eins og hún er lögð til á hlutaðeigandi þingskjali.

Frú forseti. Við fjöllum um ákvörðun EES-nefndarinnar um að innleiða koldíoxíðlosunarkvóta fyrir álver. Ég tel að í því felist gífurleg tækifæri fyrir Ísland. Ég sakna þess að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki komið á markaðinn með koldíoxíðlosanir sem hvetja mundi bændur til að rækta skóg og endurskapa mýrar og annað slíkt. Ég vil því nota tækifærið og skora á hæstv. ríkisstjórn að taka upp almennilegan og virkan markað með koldíoxíðlosanir. Ég fagna þessari ályktun.

Forseti. Með þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á álagningu fasteignaskatts á hesthús en breytingin miðar að því að jafnræðis sé gætt innan sama sveitarfélags við álagningu fasteignaskatta á hesthús, en verið hefur þó nokkurt misræmi við þá álagningu. Þannig hefur verið um hnúta búið að jafnvel hesthús sem standa nær hlið við hlið hafa verið skattlögð með mismunandi hætti. Hæstiréttur hefur staðfest þá meginreglu að óheimilt sé að mismuna búsetu með álagningu skatts. Það er óheimilt að mismuna skattaðilum. Skattur skal vera almenns eðlis og gæta að jafnræðisreglu í hvívetna. Meiri hlutinn leggur eindregið til að frumvarpið verði samþykkt og leggur jafnframt til að settur verði á fót starfshópur sem fari yfir aðgreiningu á milli hesthúsa í tómstundaskyni og atvinnurekstrar þannig að hægt verði í framhaldinu að greina betur þar á milli. Við teljum því breytingartillögu hv. þm. Róberts Marshalls 

Virðulegur forseti. Breytingartillaga mín felur í sér að af hesthúsum í eigu einstaklinga og fjölskyldna í tómstundaskyni séu borguð lægri fasteignagjöld en atvinnustarfsemi í hesthúsum flokkist þá með annarri atvinnustarfsemi eins og eðlilegt er. Ef frumvarpið er samþykkt óbreytt eru innleidd í lög mismunun þar sem margs konar atvinnustarfsemi tengd hestamennsku sem starfrækt er í hesthúsum nýtur fríðinda umfram margvíslega aðra þjónustu við íþrótta- og tómstundaiðkun. Ég hvet þingmenn því til að styðja breytingartillögu mína og ganga þannig til liðs við samkeppnina og skynsemina í þessu máli. 
            

Virðulegi forseti. Þann 13. febrúar var lagt hér fram þingmál af svipuðum meiði og þetta, og fór til efnahags- og viðskiptanefndar. Þann 19. mars er lagt fram það þingmál sem hér er verið að samþykkja og fer til umhverfis- og samgöngunefndar. Ég vil því hrósa umhverfis- og samgöngunefnd fyrir að vinna hratt og örugglega að því að klára þetta mál. Að sama skapi vil ég skamma efnahags- og viðskiptanefnd fyrir að sinna ekki því máli sem þar fór inn. Virðulegi forseti. Ég er á móti þeirri breytingartillögu sem hv. þm. Róbert Marshall mælir hér fyrir, og hvet þingmenn til að fella hana. Ég bendi á að í tillögu meiri hluta nefndarálits umhverfis- og samgöngunefndar er lagt til að í ráðuneytinu verði farið í þá vinnu að skilgreina hvað er atvinnustarfsemi og hvað er tómstundastarfsemi í þessu efni. Ég held að rétt sé að byrja á því að skipa þann starfshóp, svo er hægt að breyta lögum og skilgreina upp á nýtt hvaða starfsemi eigi að vera þarna.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að þetta mál sé komið til afgreiðslu. Það hefur verið mjög kallað eftir því að það yrði afgreitt og gerðar þær nauðsynlegu breytingar sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir gerði hér grein fyrir. Ég vil hins vegar vara við því að breytingartillaga hv. þm. Róberts Marshalls sé samþykkt því að það mundi kollvarpa algjörlega í grundvallaratriðum því frumvarpi sem verið er að taka til afgreiðslu. Eins og komið hefur fram er gert ráð fyrir því að þau álitamál sem hv. þingmaður nefnir verði skoðuð sérstaklega. Þau eru flókin og staða hesthúsanna og hestamennskunnar er mjög sérstök, um það væri hægt að halda langa ræðu en þessi mínúta dugar ekki til þess. Ég tel því að í þessu samhengi sé eðlilegt að fella tillögu hv. þm. Róberts Marshalls en styðja þá afgreiðslu sem var gerð á þessu máli í umhverfis- og samgöngunefnd.

Forseti. Á sama hátt og það er óeðlilegt að fólk sem heldur hesta sér til gagns og gamans í tómstundaskyni þurfi að greiða af hesthúsunum skatt, þann sama og greiddur er af atvinnuhúsnæði, er óeðlilegt að menn sem reka hina ágætu atvinnugrein hestaleigu eða aðra atvinnustarfsemi sem ekki telst vera landbúnaður greiði ekki sama skatt og annar atvinnurekstur af svipuðu tagi. Þess vegna er sjálfsagt að greiða atkvæði með tillögu hv. þm. Róberts Marshalls og minni um þetta efni og koma í veg fyrir að úr ákveðnu misrétti sé bætt með því að skapa annað misrétti. Það tekur engan enda og ef menn vilja hafa þetta eins og meiri hluti nefndarinnar vill verður málið hér á dagskrá 

Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara og ég vil gera grein fyrir þeim fyrirvara. Ég styð þá hugsun sem er á bak við þá breytingartillögu sem við greiðum atkvæði um núna, þ.e. að greina eigi á milli tómstundaiðkunar og atvinnustarfsemi í hestaíþróttinni. En þar sem eftir er að vinna þessa skilgreiningu og að í dag er oft blandaður rekstur í slíku húsnæði sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég vil lýsa því yfir að ég tel að sú nefnd sem á að taka við málinu eigi að vinna að greiningu þarna á milli svo að tómstundaiðkun og atvinnustarfsemi í hestaíþróttum hafi sína skattlagningu hvor.

Virðulegur forseti. Ég ætla að styðja þessa breytingartillögu eins og fram hefur komið en ég vil taka það fram að 

Frú forseti. Ég er á nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli. Nefndin fór yfir það hvort að þessu sinni ætti að skilja á milli hesthúsa í tómstunda- og atvinnuskyni. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar var sú að það væri flókin aðgerð eins og landið lægi í þessum málum að skilja á milli hesthúsa í tómstunda- og atvinnuskyni. Þess vegna var niðurstaða nefndarinnar sú að fara þessa leið núna og í framhaldinu yrði þetta skoðað. Því segi ég nei við þessari breytingartillögu og styð heils hugar niðurstöðu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar.

Frú forseti. Ég styð mjög svo skynsamlega tillögu hv. þm. Róberts Marshalls en harma jafnframt að meiri hluti Alþingis treysti sér ekki til þess að telja að atvinnulíf á Íslandi eigi að vera rekið án opinberra styrkja. Ég harma það að þingmenn telji að sveitarfélög eigi að fórna hluta af tekjum sínum í að greiða niður atvinnustarfsemi. 
            

Frú forseti. Ég fagna því mjög að þetta mál er komið hér til atkvæðagreiðslu. Ég tel að frumvarpið og breytingartillögur sem velferðarnefnd hefur orðið ásátt um að gera feli í sér miklar umbætur, miklar framfarir í þessum að mörgu leyti flókna málaflokki. Það er ákveðinn sigur að málið sé komið til atkvæða með nefndaráliti þar sem allir meðlimir og áheyrnarfulltrúi í velferðarnefnd skrifa undir. Barnalög eru auðvitað þess eðlis að í þeim eru ákvæði sem margir hafa mjög mismunandi skoðanir á og margir hafa heitar skoðanir á, þannig að þetta er viss sigur. Frumvarpið er merkilegt og breytingartillögurnar líka. Hér er lögð aukin áhersla á sáttameðferð. Í inngangskafla er innleitt orðalag úr barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Við gerum tillögu um að taka upp heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá og skera úr um lögheimili, þannig að hér eru stigin mörg skref sem byggja á reynslu nágrannaþjóða okkar  Það er samt eitt álitamál sem velferðarnefnd vill ræða frekar 

Virðulegi forseti. Það er gleðidagur í dag þegar við greiðum atkvæði um þetta mikilvæga mál þar sem sérstök áhersla er lögð á það í gegnum allan lagabálkinn að hagsmunir barnsins skuli hafðir að leiðarljósi og það séu hagsmunir barnsins að fá að umgangast báða foreldra sína eins og nokkur kostur sé. Það er mikil áhersla lögð á sættir, á ráðgjöf og fræðslu og þetta er mikill áfangasigur. Með frumvarpinu er lögleidd heimild dómara til þess að dæma sameiginlega forsjá sem hefur verið mörgum, þar á meðal Samfylkingunni, mikið keppikefli. Ég held að hér séum við að stíga mjög farsælt skref. En barnalögin eru þess eðlis að þau þurfa að vera í stöðugri þróun og ljóst er að það þarf að skoða fleiri ákvæði og fleiri kafla. Vonandi munum við fara í þá vinnu næsta vetur. Ég vona svo sannarlega að sú góða samstaða sem skapaðist í nefndinni um þennan málaflokk endurspeglist hér í þingsal á eftir og við samþykkjum allar greinar, algjörlega sammála.

Hæstv. forseti. Ég styð þá hugmyndafræði sem hér er lagt upp með, þ.e. að sáttameðferðin sé aðalmálið og verði aðalleiðin. Henni þarf að fylgja fjármagn, þetta er dýr leið, og ég tel að hana hefði átt að taka alla leið og styð því ekki þá breytingartillögu sem meiri hluti nefndarinnar leggur til um að dómari fái heimild til að dæma sameiginlega forsjá, og ég mun gera grein fyrir því nánar hér á eftir. Hagsmunir barnsins eru leiðarljósið í breytingum á þessu frumvarpi og það er vel. Það hefði mátt taka það aðeins lengra með því að veita heimild til að skipa börnum talsmann í forsjármálum og ég vonast til þess að Alþingi muni gera það við næstu breytingar á barnalögum. Ég vil koma því enn og aftur á framfæri að ég tel að frumvarp til laga um breytingar á barnalögum eigi heima í allsherjarnefnd vegna þeirra réttarfarsatriða sem hér er um að 

Virðulegi forseti. Ég styð þær breytingartillögur sem velferðarnefnd leggur til í þessu máli. Frumvarpið sem kom inn frá hæstv. innanríkisráðherra var að mínu mati að mörgu leyti mjög gott, sérstaklega hvað varðar áherslu þar á sáttameðferð en það má oft bæta hlutina. Hér leggur velferðarnefnd til mjög mikilvæga og stóra breytingu á barnalögum og hún byggist á 30 ára reynslu nágrannaþjóðanna af því að dómari hafi heimild til að dæma sameiginlega forsjá. Í breytingartillögum okkar er tekið sérstaklega fram til hvers dómari þarf að taka tillit í þeim efnum. Ég held að við séum að taka hér stórt og mikilvægt skref en um leið reynum við að gæta að því að farið verði með þessa heimild eins vel og mögulegt er og ég treysti dómurum landsins fyllilega til þess að gera það.

Frú forseti. Hér er um að ræða mikið umbótamál og nokkur tímamót. Árið 2006 þegar þingið gerði sameiginlega forsjá að meginreglu varð töluverð umræða um það hvort bæti ætti inn ákvæði um dómaraheimld til að úrskurða sameiginlega forsjá. Þá fluttum við hér nokkrir þingmenn breytingartillögu þess efnis sem náði ekki fram og ástæðan fyrir því var að einhverju leyti sú að umræðan var ekki nógu langt gengin og þroskuð. Nú hefur málið verið unnið mjög vel í þingnefnd og niðurstaðan er mjög ánægjuleg. Hér eru gerðar þrjár stórar breytingartillögur eins og hv. framsögumaður gerði grein fyrir áðan og við ræddum í gær og lýsi ég mikilli ánægju með þær. Þetta er mikið umbótamál og horfir mjög til framfara fyrir hagsmuni barna og auðvitað foreldranna líka. Ég vakti athygli í umræðunni í gær á einu ákvæði sem Félag um foreldrajafnrétti beindi til þingsins að skoða, sem er um að foreldrar skuli skipta með sér kostnaði vegna umgengni nema annað sé ákveðið með samningi. Beini ég því til nefndarinnar að skoða ákvæðið sérstaklega á milli 2. og 3. umr., fyrst málið fer þangað inn. Þetta er mikilsvert atriði og í sjálfu sér eðlileg viðbót við þær breytingar sem hér eru lagðar til.

Virðulegi forseti. Ég vil óska nefndinni til hamingju með þá vinnu sem hún hefur unnið í þessu máli og þær breytingar sem hún hefur gert á frumvarpinu sem mun vonandi fá framgang á þessu vorþingi. Sérstaklega vil ég óska framsögumanni málsins, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni til hamingju með góða og styrka stjórn á þessu máli í meðförum nefndarinnar. Ég vil sömuleiðis taka fram að ég er hrifinn og ánægður með þær breytingar sem nefndin er að gera varðandi sáttameðferðinni og heimild dómara um sameiginlega forsjá.

Forseti. Ég er mjög ánægð með að við höfum ákveðið að uppfæra barnalögin okkar og laga þau að þeim veruleika sem börn búa við í dag og hafa reyndar búið við í nokkuð langan tíma. Þarna eru mjög veigamiklar breytingar sem ég styð að öllu leyti og ég vona að þingið muni styðja þær af sama einhug og við unnið var að þeim í nefndinni. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni fyrir mjög góða og faglega vinnu í þessu máli og jafnframt nefndarmönnum í velferðarnefnd þar sem ég er áheyrnarfulltrúi. Þetta er gríðarlega stórt framfaraskref fyrir réttindi barna og líka réttindi beggja foreldra þannig að þeir geti umgengist börnin sín eðlilega.

Frú forseti. Þó nokkrar breytingartillögur velferðarnefndar snúast um það að bæta inn orðunum „og lögheimili“ á nokkrum stöðum í frumvarpinu. Hér vorum við að samþykkja eina slíka breytingu. Hér innleiðum við heimild dómara til að úrskurða sérstaklega um það hvar lögheimili barns eigi að vera og er þá fyrir hendi heimild foreldra til þess að óska þess að slík mál séu höfðuð. Oft er það meira ágreiningsmál milli foreldra hvar barn á að hafa lögheimili en forsjáin sem slík. Ég tel það mikla réttarbót og mikið framfaraskref að við skulum stíga þetta skref en hér er byggt á vinnu sem þegar hefur farið fram. Nefnd á vegum dóms- og kirkjumálaráðuneytisins útfærði þessa hugmynd á sínum tíma og er hér byggt á þeirri vinnu.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er sáttameðferðin aðalmálið og mun vonandi hafa í för með sér að í flestum tilfellum verði það samkomulag milli foreldra að forsjá verði sameiginleg. Ég hef trú á því. Sameiginleg forsjá gengur út á það að foreldrar taka þá sameiginlega allar þær meiri háttar ákvarðanir er varða hagsmuni barnsins. Ég styð ekki að dómari fái heimild til að dæma sameiginlega forsjá vegna þess að ég tel það ekki fara saman við hugmyndina um sameiginlega forsjá og grundvöllinn að sameiginlegri forsjá. Ég tel að þessi heimild geti haft neikvæð áhrif á hið mikla vægi sem sáttameðferðin á að hafa, bæði hvað varðar þá fjármuni sem ríkisvaldið og Alþingi er tilbúið til að leggja í þá meðferð og jafnframt að það verði frekar látið reyna á það fyrir dómi hvort sameiginleg forsjá verði dæmd en að sáttameðferðin muni leiða það í ljós, sem er mun betri og farsælli leið.

Virðulegi forseti. Það er mér sérstakt fagnaðarefni að þessi breytingartillaga skuli vera lögð fram og að þingheimur sé í þann veg að samþykkja hana. Ég er algerlega ósammála því sem haldið hefur verið fram að þessi heimild muni á einhvern hátt rýra gildi sameiginlegrar forsjár. Þvert á móti mun hún auka á væntingar um að foreldrar standi saman um uppeldi barna sinna. Hún mun hafa góð áhrif í jafnréttislegu tilliti þar sem feður munu búa við þau sjálfsögðu réttindi að komið geti til dómaraúrskurðar og það mun að sjálfsögðu gera ríkari væntingu til þeirra um að taka ábyrgð á uppeldi barna sinna með nákvæmlega sama hætti og sameiginleg forsjá hefur almennt haft jákvæð áhrif, hún hefur aukið á ábyrgð beggja foreldra á uppeldi barna sinna þrátt fyrir miklar hrakspár í upphafi. Nú fetum við sömu leið og hin Norðurlöndin og er það mikið fagnaðarefni.

Frú forseti. Það er mér mjög mikið fagnaðarefni að sjá að þingheimur hefur samþykkt að innleiða í lög heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá. Þrjár íslenskar nefndir sem fjallað hafa um þessi mál á undanförnum árum hafa komist að þeirri niðurstöðu að taka ætti upp þessa heimild. Öll Norðurlöndin hafa gert það og sum fyrir löngu síðan. Reynslan er almennt mjög góð. Hér er heimildin tekin upp með ýmsum skilyrðum. Í greinum frumvarpsins eru ákvæði sem segja til um hvernig heimildinni skuli beitt. Það er alltaf sáttameðferð á undan og svo snýst þetta náttúrlega í grundvallaratriðum um að þegar dómari verður að skera úr um erfið ágreiningsmál foreldra verður hann að geta dæmt það sem er barni fyrir bestu. Ef dómara býðst ekki þessi heimild geta í mjög mörgum málum hugsanlega 

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða grein sem nefndin mun taka til umfjöllunar sérstaklega á fundi í hádegishléi þingsins. Þess vegna finnst mér rétt að sitja hjá við afgreiðslu þessarar tillögu að svo stöddu fyrst umfjöllun í nefndinni er ekki lokið.

Frú forseti. Velferðarnefnd gerði tillögu um þrjár efnislegar breytingar á frumvarpi hæstv. innanríkisráðherra, þ.e. heimild til að úrskurða sérstaklega um lögheimili, sem lögð er til og við höfðum greitt atkvæði um, heimild dómara til að úrskurða sameiginlega forsjá, sem við höfum greitt atkvæði um, og svo leggur velferðarnefnd til og það hefur verið samþykkt að heimild til aðfarar vegna tálmunar á umgengni sé áfram inni í barnalögum, en frumvarpið gerð ráð fyrir að sú heimild yrði tekin út. Velferðarnefnd komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri hægt að taka þá heimild út ef engin önnur úrræði til að koma á umgengni þegar hún er tálmuð kæmu inn í staðinn. 

Hæstv. forseti. Við teljum nauðsynlegt að þessi heimild sé til staðar en við segjum þó í nefndaráliti okkar að nauðsynlegt sé vegna eðlis þessara mála, sem eru mjög viðkvæm og vegna þess hversu erfitt er að fara í slíkar aðfarargerðir, að settar verði sérstakar verklagsreglur sem hægt verði að byggja á þegar á þarf að halda að fara í slíka gerð. Reynslan hefur kennt okkur að af því að það er svo sjaldgæft að farið sé í gerðir af þessu tagi sé mjög eðlilegt að til séu slíkar verklagsreglur sem þeir sem framkvæma gerðina geti stuðst við. Hugsanlega gerist þetta bara einu sinni á ferli þess sem þarf að fara í slíka gerð og þá er gott að geta byggt á reynslu annarra.

Hæstv. forseti. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á almennum hegningarlögum í því skyni að innleiða í íslenskan rétt ákvæði samnings Evrópuráðsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og kynferðislegri misnotkun. Hinn 15. mars síðastliðinn samþykkti þingið tillögu til þingsályktunar um fullgildingu samningsins. Þetta er mikilvægt skref sem við erum að stíga núna og helstu atriðin í frumvarpinu eru að fyrningarfrestur brota er lúta að vændi barna og þátttöku barna í nektarsýningum og mansalsbrota gegn börnum hefjist ekki fyrr en við 18 ára aldur, að refsivert verði að mæla sér mót við barn með samskiptum um netið eða annarri upplýsinga- og fjarskiptatækni eða með öðrum hætti, og bætt er við lögin sérstöku ákvæði um barnaklám. Einnig eru gerðar breytingar á barnaverndarlögum þar sem er komið sérstakt refsiákvæði í almenn hegningarlög varðandi þátttöku barna í nektarsýningum og öðrum sýningum af kynferðislegum toga.

Forseti. Ég fagna því að nefndin skuli hafa veitt þessu frumvarpi góða vinnu og ég fagna því að frumvarpið kom fram í framhaldi af því að Íslendingar staðfestu Lanzarote-sáttmálann eins og hv. þm. Þuríður Backman rakti hér áðan. Ég tel að við séum að stíga hér mikilvægt skref og stöndum eftir betur að vígi í baráttunni gegn þeirri vá sem um er að ræða.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér um ræðir, um breyting á lögum um loftferðir, felur í sér jákvæðar breytingar að mörgu leyti. Ég er þó þeirrar skoðunar að ekki hafi verið nægilega komið til móts við sjónarmið sem komu fram frá umsagnaraðilum, m.a. ferðaþjónustuaðilum og flugráði og fleirum og hygg að málið þoli alveg betri skoðun á vettvangi hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég mæli með því að málið fari þangað milli umræðna en mun af þessum sökum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Forseti. Í þessu frumvarpi eru lagðar til nokkrar breytingar á núgildandi lögum um loftferðir. Þar er um að ræða breytingar og lagfæringar á atriðum sem hafa komið fram í framkvæmd laganna og hafa verið tilefni athugasemda hjá Alþjóðaflugmálastjórninni við innleiðingu á viðaukum Chicago-samþykktarinnar, sem er stofnsáttmáli Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Hér er líka um að ræða mjög áríðandi ákvæði um bakgrunnsskoðun lögreglu vegna flugverndar og breytingu á lögreglulögum hvað varðar gjaldtöku. Ef málið verður ekki samþykkt á þessu þingi með hraði stefnir í óefni hvað þessi mál varðar í millilandafluginu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni um að rétt sé að skoða ákveðin atriði á milli umræðna og mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Þó vil ég koma hér upp sérstaklega til að fagna því sem fram kom í máli hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur að með þessu frumvarpi er tekið á þeim vandamálum sem upp hafa komið, einkum nýlega, hvað varðar bakgrunnsskoðanir einstaklinga undir lögaldri, undir 18 ára aldri. Ég fagna því sérstaklega að verið sé að bregðast við því núna og lagfæra þetta og koma því í góðan farveg. Svo vil ég líka nota tækifærið til að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að bregðast mjög hratt og örugglega við vandamáli þessu tengdu sem kom upp nýverið.

Frú forseti. Ég vildi byrja á því að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur sem er framsögumaður málsins, fyrir einkar vandvirka og mikla vinnu í þessu máli í vetur. Þetta er flókið og umfangsmikið mál og leggur nefndin til einar átta breytingar við frumvarpið frá því að það kom fram. Megintilgangur frumvarpsins er að auka skilvirkni við minjavörslu með því að einfalda stjórnsýsluna, skýra betur hugtök og verklag, samræma verklag og afgreiðslu mála. Lagt er til að ný stofnun, Minjastofnun, taki við þeirri starfsemi er heyrir núna undir Fornleifavernd ríkisins og húsafriðunarnefnd. Það eru mörg álitamál í þessu sem við höfum rætt mjög ítarlega í vetur og enn erum við að fá ábendingar, málefnalegar ábendingar, t.d. frá fornleifafræðingum, um nokkur tiltekin efni. Við munum taka þau til umfjöllunar í nefndinni á milli 2. og 3. umr., svo að það sé sagt af því að ég veit að þeir hafa haft samband við marga og lagt fram margar ágætar ábendingar. Við munum því fjalla betur um þær á milli umræðna. Annars held ég að málið hafi þroskast vel og það er til mikilla umbóta á öllum sviðum að það gangi fram og verði að lögum.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um þetta frumvarp til laga um menningarminjar. Það á sér langan aðdraganda, var áður lagt fram á 139. þingi ásamt öðrum frumvörpum sem tengdust því beint, en þá þótti þáverandi menntamálanefnd undir forustu Skúla Helgasonar málið ekki nægjanlega þroskað til að það fengi afgreiðslu og var það aftur tekið til umræðu á þessu þingi. Þessi lög eru bragarbót í því heildarsamhengi sem lög um menningarminjar eru og hafa verið afgreidd frá þinginu. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni að það er ástæða til að kalla málið inn á milli 2. og 3. umr. vegna þeirra athugasemda sem hafa borist. Ég ítreka þó það sem ég sagði í ræðu minni í gær: Það er ekki samasemmerki á milli þess að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. og að nefndin ætli að breyta því, en hún ætlar að hlusta.

Forseti. Ég veit að nefndin hefur unnið mikið að þessu máli og það er ekki nýtt á þinginu. Mér kemur hins vegar á óvart að ekki skuli hafa tekist að lenda málinu, a.m.k. í bili, í meiri sátt við fagfólk og sérfræðinga en raun virðist bera vitni. Ég fagna því þar með að nefndin skuli ætla að taka málið aftur til skoðunar milli 2. og 3. umr. Ég verð að vísu að gera þá athugasemd að þegar ég les nefndarálitið, sem eru einu beinu heimildirnar sem ég hef um störf nefndarinnar, er ekki minnst á þessar athugasemdir fagfólks og sérfræðinga sem sendu eitt álit. Þær athugasemdir voru ekki að berast núna heldur bárust þær á réttum tíma eftir að málið kom til nefndarinnar. En ég vona að úr verði bætt og við fáum fullnægjandi skýringar á því hvernig þessi mál standa þegar málið kemur til 3. umr. og heiti því að taka þátt í henni en ég hafði ekki vit á að vera hér í gær þegar málið var tekið fyrir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni og Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir góða vinnu að málinu og sömuleiðis fyrir að ætla að leggja það á sig að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. Þó að ýmsu sé hér breytt til betri vegar held ég að sú ánægjulega samstaða sem tókst í hópi fornleifafræðinga um ýmsar þarfar úrbætur frekari á málinu gefi fullt tilefni til að leggja við hlustir og kanna hvort ekki megi tryggja sem víðtækasta samstöðu um þær breytingar sem verið er að gera í þessari mikilvægu menningarstarfsemi okkar Íslendinga.

Frú forseti. Þar sem ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem hefur málið til umfjöllunar hef ég ekki átt kost á því að koma að efnisátektum þess og vil þar af leiðandi koma sjónarmiðum á framfæri hér. Ég tek það skýrt fram að ég tel að frumvarpið sé til bóta og ég lýsi mig sammála þeim meginmarkmiðum sem fram koma í því. Ég fagna því að málið verði tekið inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. vegna þess að ég hef áhyggjur af því að fella eigi niður hundrað ára sjálfkrafa vernd menningarminja og fornminja og miða frekar við árið 1900. Ég vara við þessu, sérstaklega í ljósi þess að á 20. öldinni hafa orðið mestu breytingar í búskaparháttum og lífsháttum okkar Íslendinga, sem hefur veruleg áhrif á menningarsögu okkar og minjavernd. Ég vil þar af leiðandi fá að beina því til nefndarinnar að hugleiða einhverja möguleika til að koma til móts við sjónarmið í þessu, jafnvel þannig að hundrað ára verndin taki sjálfkrafa gildi en 

Hæstv. forseti. Ég vil geta þess að ég styð þetta frumvarp og styð það líka að hv. allsherjar- og menntamálanefnd taki þetta mál til frekari skoðunar. Ég vil sérstaklega lýsa yfir ánægju minni með þau viðbrögð sem hér hafa komið fram hjá mörgum þingmönnum Samfylkingarinnar sem fagna því allt í einu mjög að fá álit frá sérfræðingum og ætla að taka tillit til þess, sem er ekki algengt þessa dagana í þinginu.

Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um myndlistarlög. Mig langar í því sambandi, þrátt fyrir að vera samþykk því frumvarpi sem hér liggur fyrir, að láta í ljós þá skoðun mína og beina því til hæstv. menntamálaráðherra að skoðuð verði sérstaklega heildarlög fyrir höfuðsöfn okkar eins og verið hefur. Hér eru til heildarlög um Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands. Listasafn Íslands er eitt hinna þriggja höfuðsafna og hér er verið að fella lög um það inn í myndlistarlögin. Ég tel að við þurfum að skoða það að færa það og hafa sérstök heildarlög um Listasafn Íslands. Í frumvarpinu er engu að síður margt til bóta, þess vegna styð ég þetta frumvarp og stend að nefndaráliti og skora á þingmenn að gera slíkt hið sama.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir góða samvinnu og samstöðu í þessu máli en hér er í fyrsta skipti mótuð heildarumgjörð um skipan myndlistarmála og styrkveitingar ríkisins við málaflokkinn. Frumvarpið kemur í stað laga um Listasafn Íslands, sem er höfuðsafn á sviði myndlistar, og eins um Listskreytingasjóðs ríkisins. Myndlistarráð og Myndlistarsjóður Íslands eru nýmæli. Myndlistarráði er ætlað að vera ráðherra til ráðgjafar og stuðla að kynningu á íslenskum myndlistarmönnum og annast úthlutun úr Myndlistarsjóði, en hlutverk sjóðsins er að veita fjárhagslegan stuðning til verkefna á sviði myndlistar. Ég tel að við séum hér að stíga mikið framfaraskref og stuðla að því að myndlistin standi jafnfætis öðrum listgreinum hvað varðar möguleika á stuðningi við listsköpun.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér töluðu, fulltrúar hv. allsherjar- og menntamálanefndar, og þakka hv. þm. Þuríði Backman fyrir að leiða starfið við þessa lagagerð með einkar farsælum og málefnalegum hætti og til mjög góðar niðurstöðu. Ég tek undir það sem hv. þingmaður og framsögumaður málsins sagði áðan, ég held að þetta frumvarp, þegar það verður samþykkt sem lög frá Alþingi, sé til mikilla bóta og framfara fyrir myndlistina, og að verið sé að jafnsetja hana og þá listamenn sem innan greinarinnar starfa við margar aðrar greinar lista og menningar sem um eru rammalög og ýmis önnur ákvæði. Það sem þarna næst fram er til framfara og umbóta fyrir greinina og þar með listir og menningu almennt í landinu og fagna ég því mjög og þakka hv. framsögumanni og nefndinni allri fyrir mjög góða og málefnalega vinnu í þessu mikilvæga máli nú í vetur.

Frú forseti. Ég ætla að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu. Ég er á móti ríkislist, hún gafst ekki vel í Sovét. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. framsögumanni málsins, hv. þm. Skúla Helgasyni, fyrir að halda utan um þetta mikla mál sem við höfum verið að fjalla um í vetur. Hér eru ýmis nýmæli í málefnum háskólanna sem bæta og efla starf háskólanna með margvíslegum hætti, styrkja án efa faglegt og akademískt sjálfstæði háskólanna hér, efla fjárhagslegan grunn og stíga skref í þá átt að efla samstarf og vonandi að lokum samruna háskólanna. Eins og við hefur blasað á síðustu missirum hafa háskólarnir verið of margir miðað við fólksfjölda. Hér bætist við nýtt ákvæði og nefndin leggur til að ráðherra skuli skipa nefnd sem geri tillögur í frumvarpsformi sem leiði til aukinnar samvinnu, verkaskiptingar og sameiningar háskóla á Íslandi, svo að ég vitni í fyrstu setninguna í tillögunni. Ég tel það bæta miklu við frumvarpið af því að í nefndinni var mikið rætt um 

Virðulegi forseti. Hér er á ferð afar mikilvægt frumvarp um háskóla sem felur í sér ýmsar umbætur, eins og ákvæði um fræðilegt sjálfstæði háskólakennara, að krafa um doktorspróf verði meginregla gagnvart prófessorum, dósentum, lektorum og sérfræðingum í háskólum, ákvæði um aukinn rétt fatlaðra nemenda og nemenda með sérstaka námsörðugleika og svo mætti áfram telja. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd stendur sameinuð að nefndaráliti og ýmsum breytingartillögum á frumvarpinu sem flestar eiga það sammerkt að þar er reynt að standa vörð um ákvæði 1. gr. frumvarpsins um sjálfstæði háskólanna til að ráða skipulagi starfseminnar. Eins og hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar nefndi í máli sínu stendur nefndin einnig að flutningi breytingartillögu um að ráðherra skipi þverpólitíska nefnd um að móta tillögur um framtíðarskipan háskólakerfisins með það að markmiði að auka samvinnu, verkaskiptingu og mögulega sameiningu. Ég legg áherslu á mikilvægi þessa en sömuleiðis að við þurfum að sýna meiri metnað í þinginu fyrir hönd háskólanna í landinu, fjárveitingar á hvern nemanda í íslenskum háskólum eru 

Frú forseti. Ég fagna þessu máli almennt séð enda er hér framfaramál á ferðinni, ekki síst er varðar fatlað fólk og réttindi þess til náms. Enn einu sinni förum við fram með mál sem eykur jafnrétti og mannréttindi í samfélaginu. Ég hef þó þann fyrirvara á þessu máli að ég tel að sameining allra háskóla hér á Íslandi sé ekki raunhæf, ég tel eðlilegt að við horfum til sjálfstæðis ólíkra skóla sem sinna ólíkum þörfum, en aukin samvinna á því sviði er klárlega réttlætanleg.

Virðulegi forseti. Hér er um samkomulagsmál að ræða sem verið hefur til umfjöllunar í atvinnuveganefnd þar sem annars vegar er lagt til að bætt verði við heimild fyrir Matvælastofnun til að hafa aðgang að upplýsingum úr tölvukerfi tollyfirvalda og hins vegar þar sem eru lagðar til breytingar á kærufresti vegna stjórnsýsluákvarðana er varða innflutningseftirlit og kærur til æðra stjórnvalds. Virðulegi forseti. Ég tók það fram að þetta er eitt af samkomulagsmálum sem unnið hefur verið í atvinnuveganefnd og er nú komið til 2. umr. Ég vil um leið nota tækifærið og þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni, framsögumanni málsins, fyrir að halda utan um það og fylgja því hingað inn. 
            

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er stigið það mikilvæga skref að kveðið er skýrt á um að beiting nauðungar gagnvart fötluðu fólki sé bönnuð nema veitt hafi verið sérstök undanþága samkvæmt lögunum eða um sé að ræða neyðartilvik en slík tilvik þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði sem koma fram í þessu frumvarpi og ber tafarlaust að láta af nauðung þegar hættu hefur verið afstýrt eða ástand er liðið hjá. Bannið nær einnig til fjarvöktunar á heimili fólks. Það er nauðsynlegt að aflétta þeirri leynd sem hvílt hefur á þessu málefni og opna umræðuna um af hverju nauðung sé beitt, í hvaða tilfellum það sé gert og hvernig megi markvisst vinna að því að fækka þeim tilvikum. Nefndin hefur unnið mjög ötullega saman að framgangi þessa máls og fagnar því að þetta frumvarp skuli vera komið fram enda um nauðsynlega og mikilvæga réttarbót að ræða sem skapa mun fastan ramma utan um beitingu nauðungar og fjarvöktunar. Við leggjum því til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Við í velferðarnefnd erum öll á því nefndaráliti sem hér hefur verið dreift og ég styð málið. Mig langar að benda á þá umræðu sem skapaðist í nefndinni þegar við fengum til okkar gesti þar sem rætt var um fötluð börn sem beitt eru nauðung. Ég tel að þetta sé atriði sem við þurfum að fara aðeins betur yfir í þinginu vegna þess að nauðung fyrirfinnst einnig innan skólakerfisins gagnvart fötluðum börnum. Þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur en við þurfum engu að síður að taka þessa umræðu og með það að markmiði auðvitað að fækka tilvikum þar sem börn eru beitt nauðung. Það fæst ekki nema með auknum upplýsingum og aukinni fræðslu.

Virðulegi forseti. Hér er um frumvarp að ræða sem fagnar fjölbreytileika mannanna og leggur áherslu á mannhelgi og mannlega reisn því að með frumvarpinu eru lagðar til tillögur að úrbótum á réttarstöðu fólks með kynáttunarvanda en þær lúta fyrst og fremst að stjórnsýslu og meðferð mála fólks með kynáttunarvanda og tilhögun kynleiðréttingar og nafnabreytinga. Nefndin hefur unnið þetta mál í fullri sátt og telur þetta vera mikla réttarbót fyrir þá einstaklinga sem frumvarpið tekur til og leggur því til að það verði samþykkt óbreytt.

Forseti. Já, ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur að hér sé merkilegt mannréttindamál á ferðinni og líka merkilegt framfaraskref í velferðarþjónustu. Ég óska bæði okkur til hamingju með að vera að afgreiða þetta núna og þeim ágætu félögum okkar sem hér eiga helst hlut að máli. Við erum öll í einhvers konar áttunarvanda, sum í pólitískum áttunarvanda og önnur í persónulegum áttunarvanda og svo eru sumir í kynáttunarvanda og öll erum við í einhvers konar vanda og við skulum bara taka saman um að leysa úr slíkum áttunarvandamálum í eitt skipti fyrir öll. Ég segi já. 
            

Forseti. Á 138. þingi lögðum við þingmenn allra flokka fram þingsályktunartillögu einmitt um nauðsyn réttarbóta til handa transfólki. Ég þakka hæstv. ráðherra og velferðarnefnd fyrir þá hröðu, öflugu og góðu vinnu sem við sjáum hér núna. Þetta er mikið framfaraskref en lætur lítið yfir sér og varðar fáa einstaklinga. Það er auðvitað stórt skref fram á við í mannréttindamálum og ég óska okkur öllum til hamingju með það.

Hæstv. forseti. Hér erum við öll saman í velferðarnefnd að leggja til að málið nái fram að ganga. Mér finnst rétt að vekja athygli á því að við erum að lögfesta framkvæmd sem hefur verið stunduð hér á landi í 20 ár. Gestir þeir sem komu fyrir nefndina voru sammála um að góð reynsla væri af þessari framkvæmd og þess vegna væri rétt að skapa henni skýran lagaramma. Það er það sem við erum að gera. Og það hlýtur að teljast áfangi í því að laga íslenska stjórnsýslu að lögfesta atriði sem þegar eru í framkvæmd innan stjórnsýslunnar en hafa ekki verið lögákveðin hingað til. Við erum því aðeins að laga til í stjórnsýslunni um leið og því ber að fagna vegna þess að ég tel að við séum allt of skammt komin á þeirri vegferð sem við ætluðum að ráðast í miðað við allar þær umræður hér á þessu kjörtímabili.

Forseti vill geta þess að forseta hefur borist bréf frá Ragnheiði Árnadóttur, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, um að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls 658, veiðigjöld, verði tvöfaldaður, samanber 4. mgr. 62. gr. þingskapa, vegna mikilvægis málsins. Mun því ræðutíminn verða tvöfaldaður við 2. umr. málsins.

Herra forseti. Nú hefur verið farið fram á og veitt leyfi fyrir tvöföldum ræðutíma í þessu máli. Það er engin starfsáætlun í gildi fyrir þingið, hún er fallin úr gildi, og þingið starfar bara hér á einhverjum ad hoc basis þar sem enginn veit hvenær það endar. Nú er þetta mál allflókið en það er ekki svo flókið að ekki sé hægt að klára það. Ég hef unnið í því á öllum stigum sjálfur. Þess vegna vil ég skora á forseta og/eða meiri hluta þingmanna að ákveða það einfaldlega hér í dag, í samræmi við 64. gr. þingskapa, að umræðu ljúki um þetta mál eigi síðar en næsta þriðjudag síðdegis. Þangað til eru ríflega fjórir sólarhringar. Það er nægur tími, yfirdrifið nægur tími til að klára að ræða þetta mál á þeim tíma, jafnvel þó að ræðutíminn sé tvöfaldur. Það er enginn bragur á því ef menn ætla að tala hér um þetta mál nánast endalaust, að ég tali ekki um þegar engin starfsáætlun er í gangi í þinginu.

Hæstv. forseti. Þetta sjónarmið frá hv. þm. Þór Saari kemur mér á óvart, sérstaklega vegna þess að umræðan er ekki hafin og ekkert víst um hvernig hún þróast. Hvernig sem á málið er litið finnst mér innlegg hans í umræðuna að minnsta kosti ótímabært svo ekki sé meira sagt. Það var ekki út af þessu sem ég tók til máls, hæstv. forseti, heldur í tilefni af uppákomu hér í morgun sem varðar fundarstjórn forseta og beinist að öðrum forseta en nú situr. Það varðaði þá ákvörðun forseta hér úr forsetastóli að meina hv. þm. Jóni Gunnarssyni að taka til máls um fundarstjórn forseta milli dagskrárliða. Ég vísa til 7. mgr. 62. gr. þingskapa þar sem segir: „Jafnan er heimilt að gera stutta athugasemd um atkvæðagreiðslu, um kosningu, um fundarstjórn forseta og til þess að bera af sér sakir.“ Þetta er réttur þingmanna að gera slíka athugasemd 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er tillaga hv. þm. Þórs Saaris algjörlega ótímabær. Í öðru lagi finnst mér hún sérlega ósmekkleg af þingmanni sem talar hér einna helst um lýðræði og jafnrétti, að menn eigi að vera frjálsir og allt það, og ætlar svo að stöðva fyrir fram umræðu sem ekki er hafin í þingsal. Mér finnst þetta til háborinnar skammar, herra forseti, og ég trúi því ekki að forseti eða aðrir þingmenn taki undir slíkt.

Forseti. Ég flyt hér nefndarálit meiri hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um veiðigjöld. Nefndin hefur fundað allvel og ítarlega um þetta frumvarp og kallað til sín gesti til skrafs og ráðagerða, auk þess sem fjöldinn allur af umsögnum barst um þetta mál. Mér telst svo til að á fundi nefndarinnar um veiðigjaldafrumvarpið sem hér er til umræðu séu á bili 25–30 samtals þannig að málið hefur fengið ítarlega umfjöllun í nefndinni og niðurstaða nefndarinnar er byggð á þeirri ágætu umfjöllun. Eins og fram kemur í frumvarpinu eru markmið þess útfærð sérstaklega í 2. gr. þess. Að mati meiri hlutans er óþarft að fjalla nánar um það markmið sem að baki álagningu almenns veiðigjalds er til að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og fiskvinnslu, enda virðast flestir viðmælendur nefndarinnar og umsagnaraðilar sáttir við að sjávarútvegsfyrirtæki greiði fyrir umsýslu þeirra mála er snerta sjávarútveg, framgang hans og framþróun. Það virðist að mati meiri hlutans einnig óumdeilt að sjávarútvegur er ein höfuðgrein íslensks atvinnulífs og verulega mikilvægur þáttur í öflun gjaldeyristekna. Um markmiðið að baki sérstöku veiðigjaldi, þ.e. það markmið að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar, eru menn oftast sammála en margir eru hins vegar fjarri því að vera sammála þegar rætt er um forsendur þess. Virðast þær skoðanir byggjast á því að almennt sé viðurkennt að Alþingi sé fært að setja reglur um nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar en sá réttur verði ekki réttlættur á grundvelli eignar þjóðarinnar á henni. Hefur meðal annars verið bent á að það standist ekki lögfræðilega skoðun að innheimta leigugjald fyrir réttinn til að nýta auðlindina, þ.e. að veiða fisk, en jafnframt viðurkennt að Alþingi sé engu að síður heimilt að leggja skatt eða aðrar kvaðir á handhafa fiskveiðiréttinda. Lagaleg skilgreining skatts er sú að hann sé greiðsla, venjulega peningagreiðsla, sem einstaklingar eða lögaðilar verða að gjalda til hins opinbera samkvæmt einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir almennum efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera. Aftur á móti er lagaleg skilgreining leigu sú að hún feli í sér endurgjald fyrir afnot hins leigða. Augljóst er að sá grundvallarmunur er á skatti og leigu að í tilviki skattsins er endurgjald ríkisins til skattgreiðanda óskilgreint en í tilviki leigunnar er grundvallaratriði að leigusali heimili afnot af hinu leigða. Mat meiri hlutans er að með álagningu veiðigjalda sé ríkissjóður að innheimta arð sem myndast við nýtingu auðlindarinnar sem skilgreind hefur verið í þjóðareigu. Þar sem möguleikar Alþingis til að útfæra arðsinnheimtu eru takmarkaðir felur frumvarpið í sér tillögu um innheimtu arðsins með álagningu veiðigjalds sem uppfyllir þær kröfur sem gerðar eru til álagningar skatta. Þetta er gert með þessum hætti þar sem skattlagning er skilgreind aðferðafræði við gjaldtöku en ekki rökstuðningur fyrir henni. Almennt hefur lagasetning sem felur í sér töku skatta verið réttlætt með því að með henni sé þeim sem greiða skatta gert að taka þátt í að greiða fyrir samneyslu þjóðarinnar. Sér þessa meðal annars stað í forsendum dóma Hæstaréttar Íslands. Er þannig oft bent á að skattgreiðslur standi undir rekstri skóla og heilbrigðisstofnana, starfsemi ráðuneyta og Alþingis svo fátt eitt sé nefnt. Rekur meiri hlutann ekki minni til þess að um þennan grundvöll hafi verið efast þrátt fyrir að oft hafi verið deilt um hve mikil þátttaka skattgreiðenda skuli vera. Auðsætt er að þrátt fyrir að hægt sé að segja að slík umfjöllun beri með sér réttlætingu skattálagningar sem einkennist af hugsun um einhvers konar endurgjald, þ.e. gjald vegna reksturs mikilvægra þátta samfélagsins sem aftur gera skipan þess þolanlega og þess virði að lifa þar og starfa, er hún ekki af sama meiði og umfjöllun um skilsmun skatts og leigu. Í ljósi þess sem nú var sagt fær meiri hlutinn ekki séð að tilefni hafi verið til þess að tengja innheimtu veiðigjalda í formi skatta við meðferð á eignarréttarlegum heimildum í lagalegum skilningi þrátt fyrir yfirlýst markmið með álagningunni, enda eru skattar oft teknir upp öllum almenningi til hagsbóta eins og einnig á við um tillögur frumvarpsins um upptöku veiðigjalda. Þannig telur meiri hlutinn fyllilega réttlætanlegt og eðlilegt að til grundvallar tillögum um upptöku sérstaks veiðigjalds liggi þau rök að með því móti fái þjóðin eðlilega hlutdeild í þeim arði sem fæst af nýtingu sjávarauðlindarinnar. Það má líka með réttu halda því fram að þeir sem njóta einkaréttar til fiskveiða í atvinnuskyni geri það einungis í ljósi fullveldisréttar íslenska ríkisins sem aftur fær vald sitt frá þjóðinni einni. Er það mat meiri hlutans að framangreind afstaða hans sé í fullu samræmi við eftirfarandi rökstuðning Hæstaréttar Íslands í svokölluðu Vatneyrarmáli þar sem segir, með leyfi forseta: „Til þess verður og að líta að samkvæmt 3. málslið 1. gr. laganna myndar úthlutun veiðiheimilda ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra manna yfir þeim, eins og áður segir. Aflaheimildir eru þannig aðeins varanlegar í þeim skilningi að þær verða hvorki felldar niður né þeim breytt nema með lögum. Í skjóli valdheimilda sinna getur Alþingi því kveðið nánar á um réttinn til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann frekara fégjald en nú er gert vegna breyttra sjónarmiða um ráðstöfun þeirrar sameignar íslensku þjóðarinnar, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.“ Í álitsgerðum lögmannsstofa, sem fylgja umsögnum nokkurra umsagnaraðila, eru gerðar athugasemdir við frumvarpið á þeim grundvelli að hætta sé á að ákveðnir þættir þess kunni að fara gegn þeim ákvæðum stjórnarskrár sem snerta skattlagningarvald. Í fyrsta lagi benda lögmannsstofurnar á að lagaheimild til skattlagningar þurfi að vera skýr og ótvíræð en reikniregla 10. gr. frumvarpsins sé óljós og matskennd og óskýrt sé hver gjaldstofn 9. gr. frumvarpsins sé. Í öðru lagi benda þær á að afturvirk skattlagning sé óheimil en samkvæmt 3. mgr. 10. gr. frumvarpsins sé gert ráð fyrir því að innheimta skatt á grundvelli upplýsinga um tekjur sem hafi orðið til áður en til skattskyldunnar kom. Í þriðja lagi benda þær á að framsal skattlagningarvalds sé óheimilt en samkvæmt 4. gr. frumvarpsins sé áætlað að fela ráðherraskipaðri nefnd að ákvarða sérstakt veiðigjald samkvæmt 8. gr. frumvarpsins. Að mati meiri hlutans felur gagnrýni á skýrleika 9. og 10. gr. frumvarpsins í sér að þær heimildir séu almennt of óskýrar til að þær geti talist viðhlítandi réttargrundvöllur til töku sérstaks veiðileyfagjalds. Strangar kröfur eru almennt gerðar til skýrleika skattlagningarheimilda. Þó eru slíkar kröfur ekki eins strangar og gerðar eru til dæmis til refsiheimilda. Samkvæmt hugmyndinni um réttarríkið verða lög meðal annars að vera framkvæmanleg, þ.e. þau verða að vera þannig úr garði gerð að hægt sé að hegða sér samkvæmt þeim. Er þessi krafa réttarríkisins sett fram í ljósi þess að ómögulegt er að breyta háttsemi sinni eftir á. Fræðimenn hafa talið að bann stjórnarskrár við afturvirkri álagningu skatta merki að enginn skattur verði lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar það gerðist sem ræður skattskyldu, eigna hafi verið aflað, tekjur myndast o.s.frv. Að mati meiri hlutans hafa aðferðir frumvarpsins til þess að áætla söluverðmæti afla og afurða ekki í för með sér að álagning sérstaks veiðigjalds feli í sér afturvirka skattlagningu tekna sem mynduðust á skattári sem lauk fyrir tveimur árum heldur eru þær tekjur nýttar til þess að áætla rentu. Þannig felur álagning sérstaks veiðigjalds í sér að skattur er lagður á miðað við áætlaða rentu komandi fiskveiðiárs. Kemur skýrt fram í 5. gr., samanber 11. gr., frumvarpsins að veiðigjaldið er annars vegar lagt á þá einstaklinga og lögaðila sem fá úthlutað aflamarki eða öðrum aflaheimildum við úthlutun þess á hverju fiskveiðiári og hins vegar lagt á þá einstaklinga og lögaðila sem hafa landað afla 31. ágúst hvert ár vegna afla sem landað var frá 1. ágúst á álagningarárinu. Þá má benda á að frumvarpinu er ætlað að taka lagagildi 1. september nk. Hvað skýrleika gjaldheimilda varðar bendir meiri hlutinn á að sérstakt veiðigjald er ítarlega útfært í 8.–10. gr. frumvarpsins. Þannig er skilgreining gjaldsins og gjaldhæð skýrlega framsett, frádráttur og frávik tilgreind sérstaklega, gjaldstofn og grundvöllur upplýsingaöflunar koma vel fram auk þess sem reiknuð renta er skilgreind sérstaklega. Að auki er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að sérstök nefnd, veiðigjaldsnefnd, ákvarði sérstaka veiðigjaldið í samræmi við ákvæði frumvarpsins og þær upplýsingar sem það skal byggja á og ráðherra gert að birta fjárhæðir veiðigjalda á tilteknum tíma fyrir álagningu. Þegar að framsali skattlagningarvalds kemur bendir meiri hlutinn á að samkvæmt 11. gr. frumvarpsins er Fiskistofu ætlað að annast álagningu veiðigjalda og innheimta þau. veiðigjaldsnefnd sem lagt er til að verði skipuð mönnum sem hafa hagnýta sérþekkingu er samkvæmt frumvarpinu aðeins ætlað að gera tillögu til ráðherra um undanþágu frá álagningu sérstaks veiðigjalds en ekki taka ákvarðanir um álagningu, gjaldbreytingu eða afnám veiðigjalds. Á fundi nefndarinnar komu þær athugasemdir fram af hálfu Bonafide lögmanna sem unnið höfðu álitsgerð er fylgdi umsögn Tryggingamiðstöðvarinnar hf. að ef til vill væri of langt gengið í síðari málslið 5. mgr. 12. gr. frumvarpsins þar sem lögveð er tekið í skipi fyrir greiðslu veiðigjalda. Bentu lögmennirnir á að með því að gert væri ráð fyrir missi veiðileyfis skips við vangreiðslu veiðigjalda sem aftur gæti leitt til missis nýtingarleyfis og endurúthlutunar andlags þess væri í raun ansi lagt gengið við að tryggja hagsmuni ríkissjóðs. Að auki væri fyrirsjáanlegt í ljósi þess hve há veiðigjöldin gætu orðið að lítið rými yrði til annarrar veðsetningar skipa. Lýstu lögmennirnir yfir áhyggjum af því að með lögveðsákvæði frumvarpsins væri gengið svo langt við skerðingu óbeinna eignarréttinda kröfuhafa útgerðarfyrirtækja að færi í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Skilningur meiri hlutans er sá að leiðing lögveðsréttar í lög útrými ekki þeim veðréttindum sem lýst hefur verið á veðandlag fyrir gildistöku viðkomandi lögveðsheimildar. Af þeim sökum er engin sérstök ástæða til að ætla að samþykkt frumvarpsins leiði til skerðingar á þeim veðréttindum kröfuhafa útgerðarfyrirtækja sem þegar hefur verið þinglýst. Þá bendir meiri hlutinn á að í dómi Hæstaréttar Íslands frá 23. janúar 2003 staðfesti rétturinn dóm héraðsdóms með vísan til forsendna en í þeim forsendum dómsins kemur meðal annars eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Viðurkennt er að löggjafanum sé heimilt að mæla fyrir um lögveð í ákveðnum eignum til tryggingar kröfu þegar það telst vera þjóðfélagslega mikilvægt að hún innheimtist á tryggilegan hátt. Er slík ákvæði víða að finna í löggjöf og er löng venja fyrir þeim. […] Það er almenn regla að lögveð gangi fyrir samningsveði í eign þeirri sem það hvílir á og skiptir ekki máli hvort það veð var tilkomið fyrir eða eftir að til lögveðs stofnaðist.“ Í ljósi framangreindra röksemda hafnaði héraðsdómur því að lögveðsheimildin væri andstæð eignarréttarákvæði 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þess ber að geta að lögveðskrafan sem um ræddi nam rúmlega 41% af nauðungarsöluverðmæti söluandlagsins. Í umsögn Deloitte ehf. koma þær meginniðurstöður fram að álagning leigugjalds samkvæmt frumvarpinu komi sérstaklega illa niður á landsbyggðinni þar sem um 87% veiðiheimilda séu þar. Einnig er það mat Deloitte að fjárstreymi sjávarútvegsins í heild muni ekki duga til greiðslu á núverandi skuldum verði af álagningu þeirra veiðigjalda sem boðuð eru í frumvarpinu. Fyrirtækið telur að virði aflaheimilda muni rýrna verulega á fyrsta ári álagningarinnar og að veiðigjaldið komi verst niður á fyrirtækjum sem hafa nýverið fjárfest í sjávarútvegi og minni og meðalstórum fyrirtækjum. Deloitte telur að frumvarpið ofmeti rentu í sjávarútvegi stórlega og að ekkert tillit sé tekið til eðlilegra fjárfestinga og greiðslu núverandi skulda í því. Það er sömuleiðis álit fyrirtækisins að óeðlilegt sé að leggja til að auðlindagjald verði greitt af afkomu fiskvinnslufyrirtækja. Að mati sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins er umfjöllun Deloitte ehf. því marki brennd að þar séu efnahagslegar raunstærðir sem miðast við fiskveiðar og fiskvinnslu ekki lagðar til grundvallar heldur aðeins hefðbundnar bókhaldslegar færslur sem lýsa ekki raunverulegum kostnaði og mótast einnig af annarri starfsemi en fiskveiðum. Þannig telur ráðuneytið að þegar komi að skattlagningu auðlindarentu verði að taka mið af því hver hagnaður fyrirtækja ætti að vera við eðlilegar aðstæður en ekki hver hann er vegna margvíslegra og oft óskyldra ráðstafana frá fyrri árum. Þá telur ráðuneytið að Deloitte ehf. gefi sér vafasamar forsendur um afgerandi stærðir í útreikningum sínum. Tilgreinir ráðuneytið sérstaklega nokkra þætti sem það telur fyrirtækið ekki hafa lagt rétt mat á. Í fyrsta lagi þekki fyrirtækið ekki nægilega til aðferðafræði árgreiðsluaðferðarinnar, samanber 10. gr. frumvarpsins, og geri sér því ekki grein fyrir því að nafnvaxtakjör og skuldastaða á hverjum tíma séu óviðkomandi útreikningi reiknaðrar rentu en geri framangreinda þætti afgerandi í niðurstöðum sínum. Í öðru lagi líti fyrirtækið fram hjá því að til þess að samkeppni skapi virðisaukningu í fiskvinnslu þurfi virkur markaður að vera til staðar en svo sé einfaldlega ekki þegar kemur að kaupum og sölu á sjávarafla sem sé að stærstum hluta unninn eða seldur tengdum aðilum. Í þriðja lagi ofmeti fyrirtækið afskrift fjármuna í sjávarútvegi með því að miða hana við 30% af hagnaði fyrir fjármagnsliði, skatta, afskrift fastafjármuna og viðskiptavildar. Telur ráðuneytið slíka viðmiðun fráleita og hún leiði til villandi niðurstöðu þar sem ekki sé röklegt samhengi á milli afskrifta, fjárfestingarþarfarinnar og EBITDA þar sem afskriftir eða fjárfestingarþörf fylgi einfaldlega ekki breytingum á þeirri stærð. Er það mat ráðuneytisins að ofmatið nemi um 7 milljörðum kr. hvort sem miðað er við reiknislegar afskriftir árið 2010 eða verðmæti rekstrarfjármuna og endingartíma þeirra. Í fjórða lagi ofreikni fyrirtækið fjármagnskostnað, annars vegar með því að ofmeta skuldastofn útgerðarfyrirtækja með því að tilgreina allar skuldir þeirra en ekki aðeins þann hluta sem til er kominn vegna veiða og vinnslu og hins vegar með því að miða tekjur aðeins við þær tekjur sem skapast vegna afurðasölu. Í fimmta lagi miði fyrirtækið við of hátt vaxtastig á lánsfjármagni og sé því í ósamræmi við það sem gangi og gerist. Að mati meiri hlutans endurspeglast munur sá sem er á skoðunum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og Deloitte helst í því að framangreindir aðilar horfa ekki á efni frumvarpsins frá sama sjónarhorni. Annars vegar setur ráðuneytið röksemdir sínar fram í því augnamiði að líta á sjávarútvegsfyrirtæki til framtíðar, miðað við ákveðnar forsendur sem það telur eðlilegar í almennu rekstrarlegu tilliti. Hins vegar skoðar Deloitte stöðu sjávarútvegsins miðað við stöðu hans í dag eins og hún er með tilliti til sögulegra staðreynda sem varða einstök fyrirtæki hvort sem þær snerta útgerð og fiskvinnslu eða ekki. Verkefni meiri hlutans er því að taka afstöðu til þess hvort röksemdir ráðuneytisins eða Deloitte ehf. gefi betri mynd af framtíð íslensks sjávarútvegs. Er eðlilegt að undir slíkum kringumstæðum sé tekið tillit til áðurgreindra markmiða frumvarpsins. Þá hlýtur slík afstaða einnig að byggjast á sýn meiri hlutans á æskilegar framtíðaraðstæður í sjávarútvegi. Að mati meiri hlutans hefur ekki verið sýnt fram á að veiðigjöld frumvarpsins séu almennt of há. Almenna veiðigjaldið er fast gjald sem ætlað er að nema álíka fjárhæð og það veiðigjald sem lagt er á samkvæmt gildandi fiskveiðistjórnarlögum. Sérstaka veiðigjaldið er rentugjald, þ.e. lagt á gjaldstofninn, samtölu reiknaðrar rentu sem í daglegu tali er oft nefnd umframarður. Leiðir sú aðferð til þess að gjaldtakan getur ekki orðið útgerðarfyrirtækjum ofviða, að því gefnu að þau séu sæmilega vel rekin, standi ekki í annarri starfsemi og beri ekki óeðlilega þungar fjárhagsbyrðar frá fyrri tíð. Lækki umframarðurinn vegna ytri aðstæðna, t.d. breytinga á gengi eða mörkuðum, lækka veiðigjöldin til samræmis við þá lækkun þar til almenna gjaldið stendur eitt eftir. Skilningur meiri hlutans er sá að tillögu frumvarpsins um almennt veiðigjald sé ætlað að afla ríkissjóði sambærilegra tekna og veiðigjald samkvæmt VI. kafla gildandi fiskveiðistjórnarlaga. Af hálfu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins var bent á að til að svo mætti verða þyrfti nokkur hækkun gjaldsins að koma til. Í ljósi þess leggur meiri hlutinn til að almenna veiðigjaldið verði hækkað úr 8 kr. á hvert þorskígildiskíló í 9,5 kr. en þess skal þó jafnframt getið að sú hækkun leiðir til jafnmikillar lækkunar við álagningu á sérstöku veiðigjald. Meiri hlutinn telur að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi sýnt fram á að staðhæfingar um að álagning sérstaks veiðigjalds leiði til almenns og víðtæks hallareksturs útgerðarfyrirtækja séu byggðar á forsendum sem ekki eiga við raunveruleg rök að styðjast. Upplýsingar úr rafrænum skattframtölum útgerðarfyrirtækja, sem sjávarútvegsráðuneytið lét vinna benda einfaldlega til þess að forsendur ályktana um hallarekstur fái ekki staðist. Samkvæmt þeim upplýsingum öfluðu 402 fyrirtæki sem fengu úthlutað aflaheimildum á líðandi fiskveiðiári samtals um 240 milljarða kr. sölutekna á árinu 2010. Hagnaður þeirra fyrir fjármagnsliði, skatta, afskriftir fastafjármuna og viðskiptavildar, þ.e. EBITDA, var samtals 68,7 milljarðar kr. Nam sá hagnaður um 47 milljörðum þegar frá höfðu verið reiknaðar bókfærðar afskriftir og vaxtagjöld en 46 milljörðum að teknu tilliti til frádráttar samkvæmt 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins. Sjávarútvegsfyrirtækjum virðist því samkvæmt ákvæðum frumvarpsins reiknaður minni hagnaður en þau sýna í ársreikningum sínum. Af upplýsingunum má einnig sjá að þau fyrirtæki sem höfðu meiri sölutekjur en 1 milljarð á ári fóru með um 80% úthlutaðra aflahlutdeilda, öfluðu um 86% söluteknanna og 95% af samanlagðri EBITDA allra fyrirtækjanna. Gefur áætlun ráðuneytisins til kynna að þessi fyrirtæki greiði um 85% veiðigjalda sé tekið mið af úthlutun aflaheimilda á líðandi fiskveiðiári. Að mati meiri hlutans settu umsagnaraðilar og aðrir fram nokkrar gagnlegar ábendingar sem varða tæknilega útfærslu á þeirri aðferð sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu að verði notuð til útreiknings veiðigjalda og haft getur áhrif á gjaldhæð. Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson bentu á að sú aðferð sem lagt er til að verði beitt samkvæmt 3. og 4. mgr. 10. gr. frumvarpsins til að uppfæra söluverðmæti og rekstrarkostnað frá því reikningsári sem upplýsingar liggja fyrir um til tíma gjaldálagningar feli í sér hættu á miklum og óeðlilegum sveiflum verði mikið misgengi milli þróunar á raungengi íslensku krónunnar og fiskverðs annars vegar og almenns verðlags í landinu hins vegar. Vísa þeir til þess að slík hafi verið raunin fyrstu árin eftir bankahrun. Telur meiri hlutinn að við ábendingunni megi bregðast með því að nota sama verðlagsmælikvarða við uppfærslu söluverðmætis og rekstrarkostnaðar en samkvæmt ákvæðum frumvarpsins er gert ráð fyrir ólíkum verðvísitöluviðmiðunum. Með því tapast að vísu áhrif af skammtímabreytingum af misgengi fiskverðs og innlends verðlags sem leitt gætu til tímabundins ofmats eða vanmats á rentu. Þar sem grundvöllurinn er endurskoðaður og leiðréttur árlega verða slík áhrif þó takmörkuð. Meiri hlutinn telur eðlilegt að nota verðvísitölu sjávarafurða sem viðmið í báðum tilvikum enda er sterkt samhengi á milli breytinga á henni og virðisauka í sjávarútvegi. Þar sem renta er hluti téðs virðisauka hlýtur verðvísitala sjávarafurða einnig að endurspegla hana. Frávik í mælingu rentu verða minni en ella fyrir þá sök að stærsti kostnaðarliðurinn, laun, er nátengdur breytingum á fiskverði auk þess sem hugsanleg frávik munu ekki safnast upp með því árlega endurmati sem gert er ráð fyrir. Í ljósi þessa leggur meiri hlutinn til að gerðar verði breytingar á 3. mgr. 10. gr. frumvarpsins þannig að í stað þess að taka beri tillit til breytinga á verðvísitölu sjávarafurða frá meðaltali þess tekjuárs sem skattframtöl byggjast á til 1. apríl ár hvert fyrir báða aflaflokka við ákvörðun veiðigjalds beri að miða við breytingu frá meðaltali þess tekjuárs sem skattframtölin byggjast á til meðaltalsins janúar til apríl fyrir ákvörðun veiðigjaldsins ár hvert fyrir hvorn flokk fyrir sig. Felur tillagan annars vegar í sér að reikna beri verðlagsuppfærslu sölutekna fyrir hvorn aflaflokkinn, botnfisksafla og uppsjávarafla, um sig en það er lagt til með hliðsjón af misjafnri þróun verðs í aflaflokkunum og sveiflum, einkum í verðvísitölu uppsjávarafla. Hins vegar er lagt til að viðmiðunartímanum verði breytt frá 1. apríl til meðaltals janúar til apríl vegna þess að viðmiðun við lengra tímabil dregur úr hættu á áhrifum skammtímasveiflna í verði. Einnig leggur meiri hlutinn til breytingar á 4. mgr. sömu frumvarpsgreinar sem fela á í sér að við verðlagsuppfærslu rekstrarkostnaðar frá því skattframtali sem liggur til grundvallar útreikningi rentu verði miðað við verðvísitölu sjávarafurða með sama hætti og á við um söluverðmæti. Þá verði bætt við málsgreinina málslið þess efnis að veiðigjöld teljist ekki til rekstrarkostnaðar við útreikning veiðigjalda þótt þau séu frádráttarbær til tekjuskatts. Er það gert til að koma í veg fyrir misskilning um að draga eigi greidd veiðigjöld frá tekjum við útreikning rentu og árétta að rekstrarkostnaðarfrádráttur veiðigjalda eigi aðeins við þegar kemur að ákvörðun tekjuskattsstofns samkvæmt tekjuskattslögum eins og sérstaklega er tekið fram í 13. gr. frumvarpsins. Einnig bentu Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson á að í aðferð 9. gr. frumvarpsins felist tvítalning rentu í vinnslu á uppsjávarafla. Að mati meiri hlutans er sú aðferð sem lagt er til að verði beitt til að áætla rentu af vinnslu á uppsjávarafla, sem ekki fer í bræðslu en er unnin með öðrum hætti, ófullnægjandi og leiðir til ofmats á rentu af uppsjávarafla þegar hann er mikill og verulegur hluti hans fer í aðra vinnslu en bræðslu. Enn fremur hefur verið bent á að hluti rentu í fiskvinnslu geti stafað af öðru en lágu fiskverði. Meiri hlutinn telur að úr þessu megi bæta með þeim hætti í fyrsta lagi að skipta rentu af fiskvinnslu sem er sameiginleg fyrir botnfisk og uppsjávarfisk á milli veiðiflokkanna í hlutfalli við þorskígildi í hvorum flokki um sig og þannig verði komið í veg fyrir tvítalningu. Enn fremur er unnt að undanskilja hluta rentu í fiskvinnslu við útreikning veiðigjalda og takmarka hana með því í stað þess að mæta mögulegu ofmati með hærri ávöxtunarkröfu eins og gert er í frumvarpinu. Í athugasemd eins umsagnaraðila kemur fram að ekki sé ljóst af lestri frumvarpsins hvernig lagt sé til að farið verði með hugsanlega rentu af afla sem veiddur er af erlendum skipum en keyptur til vinnslu hér á landi. Skilningur meiri hlutans er sá að umfang slíkrar vinnslu sé í heild ekki mikið. Engu að síður telur meiri hlutinn eðlilegt að taka tillit til þess að slík vinnsla á sér stað hér á landi í einhverjum mæli. Á síðustu tveim árum hafa um 5% af botnfisksafla til vinnslu verið innflutt og um 7% af uppsjávarafla. Þó bendir meiri hlutinn á að ætla má að að minnsta kosti einhver hluti þess afla sem íslenskar fiskvinnslur kaupa til fiskvinnslu af erlendum skipum sé afli sem veiddur er á íslenskum fiskimiðum á grundvelli veiðiheimilda sem erlendir aðilar hafa fengið eftir skipti íslenskra stjórnvalda á heimildum til veiða á erlendum miðum vegna þjóðréttarsamninga. Með hliðsjón af þessu leggur meiri hlutinn til breytingar á 9. gr. frumvarpsins. Þannig er lagt til að síðari málsliður 3. mgr. frumvarpsgreinarinnar kveði á um að reiknaðri rentu í fiskvinnslu uppsjávarafla skuli að 80/100 hlutum jafnað á þorskígildi afla í uppsjávarveiðum að viðbættum uppsjávarafla sem keyptur var til vinnslu af erlendum fiskiskipum eða fluttur inn með öðrum hætti. Einnig er lagt til að í 5. mgr. verði kveðið á um að reiknaðri rentu í vinnslu á botnfiski skuli hagað með sama hætti. Með því að miða við 80/100 yrðu í reynd um 44% rentunnar eftir í vinnsluhlutanum auk þess sem reiknaða rentan hefur lækkað vegna hærra mats á rekstrarfjármunum. Það að taka tillit til innflutts afla lækkar áhrif af rentu í vinnslu í samræmi við hluta innflutts afla. Að lokum er lagt til að við bætist ný málsgrein þar sem kveðið verði á um að renta sem reiknuð verður fyrir vinnslu, sem nær til beggja aflaflokka, botnfisksafla og uppsjávarafla, skuli skiptast á milli aflaflokkanna í hlutfalli við þorskígildi hvors flokks um sig. Er breytingunum ætlað að koma í veg fyrir tvítalningu rentu í fiskvinnslu og taka tillit til hlutar innflutts afla í henni en lækka þar að auki þann hluta rentu í fiskvinnslu sem er með í útreikningi veiðigjalda. Sú gagnrýni hefur komið fram að misræmi felist í reiknaðri ávöxtun á verðmæti rekstrarfjármuna milli veiða og vinnslu þar sem lagt sé til að verðmæti skipa fylgi ávallt vátryggingarverði þeirra en aðrir rekstrarfjármunir, sem að stærstum hluta tilheyra fiskvinnslu, séu metnir á stofnverði. Að mati meiri hlutans er framangreind athugasemd réttmæt. Þó er að hluta tekið tillit til hennar í frumvarpinu nú þegar með því að lagt er til að ávöxtunarkrafa í fiskvinnslu verði hærri, þ.e. 10%, en í fiskveiðunum, þ.e. 8%, m.a. í ljósi þess að meiri óvissa ríkir um verðmat eigna fiskvinnslunnar. Til að koma til móts við framangreind sjónarmið leggur meiri hlutinn til breytingu á útreikningi rekstrarkostnaðar. Í 5. mgr. 10. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að verðmæti fasteigna og annarra rekstrarfjármuna verði uppreiknað í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar. Telur meiri hlutinn það eðlilegt enda samanstandi þær eignir sem um ræðir fyrst og fremst af byggingum ásamt tilheyrandi lóðum og búnaði. Í ljósi þeirra breytinga sem meiri hlutinn hefur lagt til að verði gerðar á útreikningi rekstrarkostnaðar er aftur móti eðlilegt að ávöxtunarkrafan sé sú sama og miðað er við í fiskveiðum. Leggur meiri hlutinn því til að gerð verði breyting á 5. mgr. 10. gr. frumvarpsins þannig að í stað þess að reikna með 10% árgreiðslu í fiskvinnslu af bókfærðu stofnverði rekstrarfjármuna án afskrifta verði miðað við 8% af stofnverðinu framreiknuðu til verðlags með byggingarvísitölu. Er sú áætlun byggð á mati sem gert var á eignaskrám sem fylgja rafrænu framtali rekstraraðila og taka til allra fyrnanlegra eigna. Á fundum nefndarinnar var bent á að í sögulegu samhengi hafi orðið verulegar sveiflur á rentu í uppsjávarveiðum. Voru þær sveiflur taldar útskýrast af breytilegu aflamagni milli ára og tíðum breytingum á fiskverði í tilviki slíks afla. Bárust nefndinni gögn sem sýndu fram á að svo mikill breytileiki í rentumyndun gæti hæglega leitt til neikvæðrar rentu á ákveðnum tímabilum en mikillar rentu á öðrum. Voru færð rök fyrir því að sjá mætti fyrir að álagning sérstaks veiðigjalds gæti orðið meiri til lengri tíma litið en lagt er upp með í frumvarpinu. Þó bendir meiri hlutinn á að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útgerðarfyrirtæki haldi á hverjum tíma eftir 30% rentunnar auk þess sem ávöxtun rekstrarfjármuna er ríflega áætluð og því ekki mjög líklegt að samþykkt frumvarpsins leiði til gjaldlagningar neikvæðrar rentu. Þrátt fyrir framangreint er það mat meiri hlutans að útgerðin skuli njóta vafans og því leggur meiri hlutinn til þá breytingu við 10. gr. frumvarpsins að með nýrri málsgrein verði kveðið á um að neikvæð reiknuð renta skuli koma til frádráttar rentu síðari ára í allt að fimm ár frá hinu neikvæða ári að telja. Í máli nokkurra umsagnaraðila kom sú gagnrýni fram að forsendur reiknaðrar rentu samkvæmt 10. gr. frumvarpsins verði fyrst og fremst tölur sem Hagstofa Íslands vinni á grundvelli upplýsinga frá ríkisskattstjóra og upplýsinga sem hún aflar meðal annars frá Fiskistofu. Er það mat þeirra að þær aðferðir og kröfur sem Hagstofan gerir við upplýsingaöflunina miðist ekki við skattlagningartilgang frumvarpsins og því kunni umgjörð skattútreiknings að vera áfátt. Að mati meiri hlutans verður ekki dregið í efa að í gögnum Hagstofu Íslands og ríkisskattstjóra er að finna ítarlegar upplýsingar sem varða einmitt þau atriði sem lagt er til að ákvörðun sérstaks veiðigjalds byggist á. Virðist meiri hlutanum sem bregðast megi við gagnrýni umsagnaraðila fyrst og fremst með því að bæta úrvinnslu gagnanna með hliðsjón af skattlagningartilganginum. Virðist slíkt meðal annars kunna að eiga við um flokkun upplýsinga eftir útgerðum og vinnslutegundum. Álit meiri hlutans er að mikilvægt sé að vanda vel til verka hvað þetta varðar. Í ljósi framangreinds telur meiri hlutinn nauðsynlegt að kveðið verði á um skyldu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins til að gera þjónustusamning við Hagstofu Íslands og embætti ríkisskattstjóra um þá gagnaöflun og gagnavinnslu sem til þarf svo ákvarða megi veiðigjöld með nákvæmum hætti þannig að sem raunsönnust mynd skapist af rentu fiskveiðiauðlindarinnar hverju sinni. Er það mat meiri hlutans að nauðsynlegt sé að úrvinnsla gagna verði markvisst aðlöguð þeim tilgangi sem hún þjónar. Í þessu skyni leggur meiri hlutinn til breytingar á 4. gr. frumvarpsins. Einnig leggur meiri hlutinn til að í þeirri frumvarpsgrein verði kveðið á um skyldu veiðigjaldsnefndar til að viðhafa viðvarandi könnun á því hvort haga megi öflun upplýsinga og úrvinnslu gagna þannig að sérgreina megi útreikning rentu eftir fisktegundum og útgerðarformum frekar en gert er ráð fyrir í lögum þessum og geri tillögur til ráðherra um slíkar breytingar. Telur meiri hlutinn að slík sérgreining sé í samræmi við það meginmarkmið lagasetningarinnar að standa þjóðinni skil á eðlilegum hluta af rentu fiskveiðiauðlindarinnar. Hlýtur því að verða að byggjast á hlutlægu mati á myndun rentu við mismunandi aðstæður sem taka megi tillit til án þess að skekkja eðlilega samkeppnisstöðu. Sér meiri hlutinn fyrir sér að meðal þess sem þannig yrði skoðað væri sérgreining almennra aflaheimilda og krókaaflaheimilda með hliðsjón af því að krókaaflaheimildir sæta ákveðnum takmörkunum hvað stærð báta og veiðarfæri varðar. Í umsögnum margra umsagnaraðila og á fundum nefndarinnar kom sú gagnrýni fram að ekki væri tekið nægilegt tillit til stöðu þeirra sjávarútvegsfyrirtækja sem fjárfest hafa í veiðiheimildum á síðustu árum. Var bent á að slík fyrirtæki hafi oft verið tilneydd að kaupa aflaheimildir á sterkum seljendamarkaði og hafi því þurft að greiða hátt verð fyrir þær. Sökum þess hve hátt veiðiheimildir voru verðlagðar neyddust þessar útgerðir oft til að fjármagna kaupin með lántökum, ekki síst litlar og meðalstórar útgerðir sem hafa skuldsett sig vegna kaupa á aflaheimildum. Sérfræðingar virðast telja líklegt að samþykkt frumvarpsins hafi einna verst áhrif á þessi fyrirtæki þar sem aðilar í þessari stöðu hafa minna svigrúm til aðlögunar vegna breyttrar löggjafar en aðrir þeir sem njóta þess að hafa haft meiri tíma til að byggja sig upp og skipuleggja reksturinn þar sem þeir hafa lengi haft yfir nægum aflaheimildum að ráða. Í ljósi alls þessa leggur meiri hlutinn til að nýju ákvæði til bráðabirgða verði bætt við frumvarpið. Þar verði kveðið á um rétt útgerðarfyrirtækja eða einstaklinga að vinna með rekstur í útgerð til lækkunar á sérstöku veiðigjaldi vegna vaxtakostnaðar vegna kaupa á aflahlutdeild til ársloka 2011 að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Téð skilyrði verða þau að keyptar aflahlutdeildir séu enn í eigu kaupanda sem þegar hafi greitt veiðigjöld og að vaxtaberandi skuldir útgerðar, án bókfærðra tekjuskattsskuldbindinga, að frádregnum peningalegum eignum í árslok 2011 séu hærri en sem nemur reiknuðu stofnverði fastafjármuna hennar eins og kveðið er á um í reglum 5. mgr. 10. gr. Áhrif þessa ákvæðis eru þau að hinn heimilaði frádráttur takmarkist við þær skuldir sem til staðar kunna að vera vegna kaupa á kvóta, beint eða að félag með kvóta hefur verið keypt á yfirverði og síðan sameinað kaupandanum. Með því að draga peningalegar eignir frá vaxtaberandi skuldum og setja það hámark að skuldir sem ívilnunin miðast við umfram uppreiknaða rekstrarfjármuni séu ekki hærri en ófyrnanlegar eignir er byggt fyrir að skuldir sem standa á móti öðrum eignum en í fiskveiðum og keyptri kvótaeign komi til álita við ívilnunina. Rökin fyrir því að draga síðan verðmæti fastafjármuna frá skuldastofninum áður en ívilnunin er reiknuð eru þau að með árgreiðsluaðferðinni hefur vaxtakostnaður vegna fastafjármuna verið tekinn til greina við ákvörðun veiðigjaldanna. Takmörkun lækkunar við 4% af ófyrnanlegum eignum er nauðsynleg vegna þess að fjárfestingar í hlutabréfum eða öðrum peningalegum eignum kunna að hafa verið afskrifaðar í bókum félagsins en miklar skuldir vegna þeirra sitja inni í fyrirtækinu. Með peningalegum eignum í þessu samhengi er átt við bókfært verð hlutabréfa, verðbréfa og annarra peningakrafna þannig að að þeim frátöldum standi einungis eftir bókfærðar eignir rekstrarfjármuna og ófyrnanlegra eigna. Til að fyrirbyggja möguleika til bókhaldslegra lagfæringa á forsendum ívilnunar er grunnur hennar miðaður við árslok 2011 eins og hann liggur fyrir í framtali. Þess í stað er gert ráð fyrir að vaxtafjárhæðin verði verðbætt þau fimm ár sem hún verður við lýði. Svo tekið verði tillit til þeirra sem keypt hafa aflahlutdeildir á síðustu mánuðum leggur meiri hlutinn til að taka skuli tillit til vaxtakostnaðar vegna kaupa á aflaheimildum á árinu 2012 sem gerð hafa verið fyrir 1. júní, með sama hætti og gildir um fyrri ár. Þá leggur meiri hlutinn til að taka skuli tillit til skulda vegna kvótakaupa sem eru ekki hjá handhafa veiðiheimildanna sem greiðir veiðigjöldin. Er með síðara ákvæðinu komið til móts við ábendingar þess efnis að í einhverjum tilvikum kunni skuldir vegna kvótakaupa að vera á nafni annars félags en þess sem er skráður handhafi veiðiheimildanna og mun greiða veiðigjöldin. Þær breytingartillögur sem hafa verið reifaðar hér að framan leiða til nokkurrar lækkunar frá þeim veiðigjöldum sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Verða áætlaðar tekjur ríkissjóðs minni sem lækkuninni nemur. Lækkun veiðigjalda stafar einkum af þeim breytingum sem verða á ákvörðun rentu í fiskvinnslu, dregið er úr áhrifum hennar á veiðigjöldin og má sjá fyrir að þau verði mest í uppsjávarveiðum enda hefur hlutur fiskvinnslunnar verið mikill á síðustu árum. Auk framangreindra breytinga telur meiri hlutinn rétt að lengja aðlögunartíma að fullri gjaldtöku úr tveimur árum í fjögur og hefja samhliða álagningu sérstaks veiðigjalds á lægra hlutfalli rentu en miðað er við samkvæmt bráðabirgðaákvæði frumvarpsins. Vegna þess hve langt er liðið á árið og fyrirsjáanlegt að veiðigjaldsnefnd samkvæmt 4. gr. frumvarpsins hafi skamman tíma til stefnu við ákvörðun gjalds fyrir næsta fiskveiðiár telur meiri hlutinn rétt að lögbinda sérstakt veiðigjald það ár. Upplýsingar um forsendur vegna ákvörðunar sérstaks veiðigjalds það fiskveiðiár liggja fyrir í gögnum Hagstofu Íslands og hjá embætti ríkisskattstjóra eins og gerð er grein fyrir í greinargerð frumvarpsins og fylgigögnum. Leggur meiri hlutinn því til breytingar á efni ákvæðis til bráðabirgða og miðar veiðigjöld fiskveiðiársins 2012/2013 við áðurnefndar forsendur og þær breytingar á ákvæðum frumvarpsins sem felast í breytingartillögum meiri hlutans. Þrátt fyrir framangreinda breytingu er mikilvægt að veiðigjaldsnefnd verði skipuð hið fyrsta og hefji þegar störf með það að markmiði að öflun upplýsinga og úrvinnsla gagna verði með sem bestum hætti áður en nefndin gerir tillögur um gjöldin fyrir fiskveiðiárið 2013/2014. Í samræmi við framangreint leggur meiri hlutinn til að sérstakt veiðigjald fyrir fiskveiðiárið 2012/2013 verði ákveðið með fjárhæðum sem miðast við 50% af reiknaðri rentu samkvæmt ákvæðum frumvarpsins, að teknu tilliti til breytingartillagna meiri hlutans, og að á árunum þar á eftir hækki það hlutfall árlega um 5 prósentustig þar til því marki sem miðað er við í 8. gr. frumvarpsins verður náð sem gert er ráð fyrir að verði á fiskveiðiárinu 2016/ 2017. Að gerðum þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til breytast veiðigjöldin verulega frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þau munu áfram ráðast af þeim meginsjónarmiðum sem finna má í frumvarpinu og þeim gögnum sem það byggist á. Enn fremur munu þau í samræmi við frumvarpið ráðast mjög af þróun fiskverðs sem er ráðandi þáttur í myndun auðlindarentu. Þannig munu veiðigjöld fyrir fiskveiðiárið 2012/2013 ráðast af þeim gögnum sem fyrir liggja um afkomu fiskveiða og fiskvinnslu á árinu 2010 og framreikningi á reiknaðri rentu þess árs til fyrsta ársþriðjungs 2012 með verðvísitölu sjávarafurða. Sú vísitala hefur samkvæmt því sem fram kemur á vef Hagstofu Íslands hækkað frá meðaltali ársins 2010 til meðaltals mánaðanna janúar til mars 2012 um 4% fyrir botnfisk og um 22% fyrir uppsjávarafla. Eins og áður segir leggur meiri hlutinn til að í byrjun verði veiðigjöldin miðuð við 50% reiknaðrar rentu sem fari síðan hækkandi uns þeirri viðmiðun er náð sem til frambúðar á að gilda. Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til breytist áætlun um tekjur ríkissjóðs frá því sem fram kom í frumvarpinu. Auk þeirra forsendna sem áætluð veiðigjöld byggjast á ráðast tekjur af þeim á áætluðum fiskafla. Eftirfarandi áætlun miðast við að heildarafli næstu ára samsvari meðalafla áranna 2001–2010 að viðbættum 30 þús. þorskígildistonnum og gerð er nánar grein fyrir í töflu í nefndarálitinu. Virðulegur forseti. Ég hef gert hér grein fyrir áliti meiri hluta atvinnuveganefndar á frumvarpi til laga um veiðigjöld og þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til á frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur til að þær verði samþykktar. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Kristján L. Möller, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Björn Valur Gíslason og Ólína Þorvarðardóttir sem skrifar undir álitið með almennum fyrirvara. Hér er um umdeilt mál að ræða sem hefur verið í umræðu í íslensku samfélagi í áratugi. Það hefur verið uppspretta deilu í þingsölum, í samfélaginu og það hefur orðið tilefni til að leggja af stað í margs konar vinnu við að reyna að greina vandann og finna á honum lausn. Það sem ég tel að verið sé að ná fram með frumvarpinu og þeim breytingartillögum sem við í meiri hlutanum leggjum til að gerðar verði á frumvarpinu áður en það verður þá gert að lögum er sanngjörn leið í gjaldtöku í sjávarútvegi, annars vegar með því að leggja á fast gjald, rétt eins og gert er í dag, sambærilegt gjald og í núgildandi lögum, og síðan gjald þar fyrir ofan sem er nátengt afkomunni í sjávarútveginum, fylgi hennar upp þegar vel gengur og niður þegar verr gengur og fari þá allt niður að fastagjaldinu, auk þess sem heimilt er að draga þá neikvæðu rentu sem hugsanlega kann að myndast í framtíðinni frá næstu fimm árin á eftir. Þrátt fyrir samþykkt þessa frumvarps, verði það að lögum, mun afkoma í sjávarútvegi aldrei vera betri í sögulegu samhengi á Íslandi, það hefur aldrei gerst áður að afkoma í sjávarútvegi, sem betur fer, hafi verið slík sem hún er í dag og hefur verið á undanförnum árum og fyrirsjáanlegt að muni verða í mörg ár. Samþykkt frumvarpsins mun engu um það breyta. Þær meginniðurstöður sem koma fram í frumvarpinu sem meiri hlutinn leggur til að verði samþykkt á Alþingi og gert að lögum eru hins vegar engin nýjung. Það er í sjálfu sér ekkert mikið nýtt við það meginþema og þau meginatriði sem koma fram í frumvarpinu varðandi grundvöll auðlindagjalda og veiðigjalda. Um þetta hafa verið skrifaðar margar skýrslur í gegnum árin, fjórar stórar skýrslur á síðustu tveim áratugum. Það hefur verið lagt í mikla vinnu við að greina þetta og niðurstaðan er að stofninum til sú sama í öll skiptin. 1993 var sett á fót af hálfu þingsins nefnd sem gekk þá undir heitinu tvíhöfðanefndin vegna þess eðlis hennar að lúta stjórn tveggja formanna, ef ég man rétt, og þar voru meginniðurstöður í þá veru sem komist er að í frumvarpinu sem við fjöllum hér um. Árið 2000 var að störfum á vegum Alþingis sem kölluð var auðlindanefnd og henni var falið að fjalla um auðlindir sem voru eða kynnu að vera í þjóðareign. Þar á meðal var rætt um sjávarútveginn, fiskveiðiauðlindina, fiskstofnana. Í niðurstöðum þeirrar nefndar segir, með leyfi forseta, fyrir 12 árum: „… er nefndin þeirrar skoðunar að rétt sé að stefna að greiðslu fyrir afnotarétt af öllum auðlindum sem eru í eigu ríkis eða þjóðar af tvennum ástæðum: annars vegar til að greiða kostnað ríkisins af stjórn og eftirliti með viðkomandi auðlind, hins vegar til að tryggja þjóðinni í heild sýnilega hlutdeild í þeim umframarði (auðlindarentu) sem nýting hennar skapar.“ Og aftur segir, með leyfi forseta: „Nefndin telur brýnt að mótuð verði samræmd stefna og stjórn á nýtingu náttúruauðlinda á Íslandi sem skapi heilsteyptan lagaramma um hlutverk og ábyrgð ríkisins á ráðstöfun og nýtingu náttúruauðlinda.“ Árið 2001 skipaði sjávarútvegsráðherra enn eina nefndina, enn einn hópinn til að fara yfir þessi sömu mál og niðurstaðan varð enn og aftur í grunninn sú sama. Sú nefnd gekk undir heitinu endurskoðunarnefnd og ef ég man rétt laut hún forustu núverandi framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins sem var þá hér þingmaður og heitir Vilhjálmur Egilsson. Sú nefnd fjallaði talsvert um afnotarétt af auðlindinni og gjaldtöku fyrir þann afnotarétt. Niðurstaða meiri hluta þessarar nefndar var að leggja til að fylgt yrði og mörkuð stefna fyrir greiðslu fyrir afnotaréttinn, með leyfi forseta, „með hliðsjón af afkomu fiskveiða“. Það er auðlindarentan. Nefndin lagði til að veiðigjaldsleiðin yrði farin og jafnframt yrðu önnur gjöld af útgerðinni felld niður. Nefndin lagði til að veiðigjaldi yrði tvískipt, annars vegar fastur hluti sem tæki mið af kostnaði ríkisins vegna stjórnar fiskveiða, takið eftir, og hins vegar breytilegur hluti sem réðist af afkomu greinarinnar og var þetta ítarlega útfært í skýrslu nefndarinnar. Með öðrum orðum var lagt til auðlindagjald með nákvæmlega sama hætti og lagt er til í því frumvarpi sem við erum að fjalla um hér núna, þ.e. fast gjald og svo auðlindarenta. Síðan leggur nefndin til ýmsar leiðir um ráðstöfun þessara gjalda og segir, með leyfi forseta, í niðurstöðum nefndarinnar: „Nefndin leggur jafnframt til að fjórðungur veiðigjalds umfram einn milljarð renni til almennrar styrkingar sveitarfélaga sem treysta á sjávarútveg í samræmi við uppruna greiðslnanna“, þ.e. veiðigjaldsins. Þetta var árið 2001 þegar skýrsla auðlindanefndar undir forustu Vilhjálms Egilssonar skilaði af sér og þetta var álit meiri hluta þeirrar nefndar. Árið 2009 var aftur skipaður hópur, þá fjórði stóri hópurinn til að fjalla um sama mál, nú undir forustu Guðbjarts Hannessonar, núverandi hæstv. velferðarráðherra. Og að hverju skyldi sá hópur hafa komist? Í niðurstöðum þess hóps segir, með leyfi forseta: „Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda og þannig gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr. Samningarnir skulu meðal annars fela í sér ákvæði um réttindi og skyldur samningsaðila, kröfur til þeirra sem fá slíka samninga, tímalengd og framlengingu samninga, gjaldtöku, aðilaskipti, ráðstöfun aflahlutdeilda“ o.s.frv. Og áfram: „Meiri hluti starfshópsins er sammála um að mæla með að aflaheimildum verði skipt í „potta““, þ.e. tvo hluta. „Meiri hluti starfshópsins telur að þær tillögur sem hópurinn gerir nú til breytinga og endurskoðunar á lögum um stjórn fiskveiða sé grunnur að lausn þeirra stóru ágreiningsefna sem verið hafa uppi hér á landi um langt skeið.“ Þetta er árið 2010 og enn og aftur erum við að komast að sömu meginniðurstöðu í öllum þessum málum. Á vegum þessa starfshóps starfaði undirhópur, reyndar fleiri en einn, einn sérstakur undirhópur sem fjallaði um auðlindir og stjórnarskrá og laut forustu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar sem nefndin fól að leiða það starf vegna þekkingar hans og reynslu úr sjávarútvegi. Í niðurstöðum þess undirhóps segir, með leyfi forseta: „Á þessum grundvelli leggur því undirnefnd endurskoðunarnefndar um fiskveiðilöggjöfina það til að þessi mál verði áfram unnin á þeim vettvangi sem Alþingi hefur ákveðið varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þar sem um er að ræða mál er varða mikla hagsmuni þjóðarinnar og um vandaverk er að ræða, er mjög brýnt að til þess verks, að semja tillögu að stjórnarskrárákvæði er nái almennt til auðlinda, verði fengnir sérfróðir aðilar. Grundvöllur starfs þeirra verði hins vegar það sem undirstrikað hefur verið hér að framan og auðlindanefndin frá árinu 2000 lagði til auk frumvarps um auðlindaákvæði sem lagt var fram á Alþingi árið 2009 en ekki var lokið umræðu um, þ.e. að tekið verði upp nýtt ákvæði í stjórnarskrá þar sem þær náttúruauðlindir sem nú eru taldar þjóðareign, þar með taldir fiskstofnar í íslenskri lögsögu, verði í stjórnarskrá lýstar þjóðareign eftir því sem nánar verði ákveðið í lögum. Veita megi einstaklingum og lögaðilum heimild til afnota á þessum náttúruauðlindum gegn gjaldi að því tilskildu að hún sé tímabundin eða henni megi breyta með hæfilegum fyrirvara eftir því sem nánar væri ákveðið í lögum.“ Þetta var í grófum dráttum niðurstaða þessa undirhóps sem hér starfaði veturinn 2009 til 2010. Með skýrslu endurskoðunarnefndar þeirrar sem starfaði á þeim tíma, hóf störf 2009 og skilaði 2010, og ég er núna að vitna til, fylgdu sömuleiðis bókanir einstakra aðila, bæði fulltrúa stjórnmálaflokkanna og þeirra sem komu að starfinu. Það voru fjölmargir aðilar sem tóku þátt í þeirri umræðu og mótuðu það sem þar kom fram. Það segir meðal annars í bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, með leyfi forseta: „Meginniðurstaða endurskoðunarnefndarinnar kemur fram í eftirfarandi orðum í niðurstöðukafla skýrslunnar: „Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda og þannig gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr.“ Það er niðurstaða hv. þingmanns þá, í þeirri bókun, eins og segir, með leyfi forseta: „Undirritaður fagnar því að niðurstaða sé fengin í erfiðu deilumáli. Til þess að það tækist, þurftu allir að sýna mikinn samstarfsvilja og sveigja frá ýtrustu sjónarmiðum. Þessa niðurstöðu eiga stjórnvöld að virða og standa að því samkomulagi sem náðist með þessum hætti í nefndinni.“ Undir þetta tek ég og hef gert alla tíð. Á því er þetta frumvarp byggt, á nákvæmlega þeim gögnum sem þá lágu fyrir. Í skýrslunni 2010 kemur fram í niðurstöðum undirhópsins um auðlindamálin og kemur fram í meginniðurstöðum meiri hluta þeirra sem skipaði starfshóp um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, þ.e. að lagt sé á auðlindagjald, annars vegar fast gjald sem á að standa undir kostnaði við rekstur sjávarútvegsins og hins vegar gjald sem nátengt er afkomunni í sjávarútveginum þannig að það sé réttlát skipting á milli þess sem kallað er umframarður eða auðlindarenta, á milli þess sem nýtir hann og þess sem á. Það er meginniðurstaða allra þeirra sem hafa fjallað um þessi mál á undanförnum árum og áratugum. Við þá niðurstöðu er haldið, þeirri leiðsögn er fylgt í frumvarpinu og þá leiðsögn hafði atvinnuveganefnd til hliðsjónar við afgreiðslu þessa máls og leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til og ég hef þegar gert grein fyrir og kynnt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Tvennum sögum hefur farið af því hvort miklar eða litlar breytingar hafi verið gerðar á veiðigjaldinu í meðförum atvinnuveganefndar og vil ég biðja hv. þingmann að fara í gegnum það hversu mörgum milljörðum lægri veiðigjöldin eru nú við 2. umr. en þegar málið kom fram og spyrja hann hvort ekki sé verið að lækka veiðigjaldið of mikið á milli umræðna miðað við stöðu ríkissjóðs. Þegar við horfum til þess að almenna veiðigjaldið nemur tæpum 10 kr. á hvert þorskkíló er eðlilegt að spurt sé hvort það sé ekki of lágt fast gjald fyrir aðganginn að meginauðlind þjóðarinnar og jafnvel þó að menn greiði til viðbótar samkvæmt frumvarpinu um 30 kr. í því gríðarlega gróðaári sem árið 2012 verður í íslenskum sjávarútvegi, hvort það sé ekki líka of lágt gjald. Ef við leituðum eftir sannvirði fyrir þessar aflaheimildir, t.d. með því að bjóða þær út eða bjóða þær upp á markaði, væri ekki alveg öruggt að við mundum alltaf fá miklu hærri fjárhæðir í hlut almennings ef markaðurinn fengi að ráða verðinu? Verða þær tölur sem hér eru ekki að teljast sanngjarnar, ef ekki helst til of lágar, þegar hlutur almennings er hafður í huga, 10 kr. á þorskkíló og 30 kr. aukalega, þegar allir mælikvarðar í sjávarútvegi eru sögulega hagfelldir? 
            

Virðulegur forseti. Þær breytingar sem meiri hluti atvinnuveganefndar leggur til að gerðar verði á frumvarpinu eru allar til lækkunar á gjaldinu, eins og ég fór yfir hér áðan, þar sem tekið er tillit til ýmissa hluta og gagnrýni sem hefur komið á frumvarpið og eiga að gera útgerðarfyrirtækjum miklu auðveldara að standa undir því en menn vildu meina áður. Við höfum reynt að gæta sanngirni, bæði gagnvart þeim sem eiga að greiða og gagnvart eigandanum, þannig að ég tel að niðurstaðan eins og hún er miðað við breytingartillögurnar sé ásættanleg. Hv. þingmaður spurði um hve mikla lækkun væri að ræða frá því að frumvarpið var lagt fram. Ég geri ráð fyrir því að sá afsláttur og þær breytingar sem verið er að gera á frumvarpinu hvað það varðar muni lækka tekjurnar um 67 milljónir frá því sem áætlað var í frumvarpinu, þ.e. þær lækki það mikið. Sömuleiðis verða aðrar breytingar til þess, eins og uppreikningur á stofnverð sem liggur til grundvallar útreikningi á arðgreiðslunni, að samtals hlutfall af stofnverðinu plús það sem eftir verður af rentunni, sá hluti, aukist talsvert hjá þeim sem eru með nýtinguna, þ.e. útgerðina, en dragist að sama skapi saman hjá ríkinu þannig að þegar upp er staðið verði arðgreiðslan plús hagnaður fyrir skatta um 77–78% af því eftir hjá fyrirtækjunum en um 22% eftir hjá ríkinu. Ég hef ekki tíma til að svara öðrum spurningum og mun gera það í síðara andsvari.

Virðulegur forseti. 6–7 milljarða lækkun á veiðigjaldinu á milli umræðna er trúlega ríflega 1% í tekjuskatti fyrir alla landsmenn, þeir hagsmunir sem hér eru, kannski um þriðjungslækkun og verður að telja verulega langt gengið í því að lækka þessi gjöld. Ég get út af fyrir sig stutt það ef það verður til sátta af hálfu atvinnuveganefndarinnar að lenda málinu með þessum hætti en ég tel mjög langt gengið að almenningur njóti ekki nema 15 af þeim 75 milljörðum sem eru framlegð í greininni. Það er hverjum manni augljóst að ef við byðum mönnum að sækja sjóinn fyrir 40 kr. á þorskkílóið mundu allar þær útgerðir sem eiga að greiða þessi gjöld sækja um að fá að gera það og miklu fleiri, því að þetta veiðigjald er sannarlega undirverðlagning á aðganginum að auðlindinni í hafinu.

Forseti. Það er hægt að leggja mat á auðlindagjaldið út frá ýmsum sjónarhornum. Við getum t.d. lagt mat á það frá því sjónarhorni hvað það er í dag og hvað það verður eftir breytinguna. Þar er um umtalsverða breytingu að ræða. Í öðru lagi er verið að fara nýjar leiðir við að innheimta auðlindarentu. Þetta er fyrsta árið sem mun síðan stigaukast á næstu fimm árum. Hv. þingmaður spurði hvort ég teldi fastagjaldið vera of lágt, hvort það þyrfti að vera hærra. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Fastagjaldið er ætlað til tiltekinna nota og hluta, þ.e. að standa undir rekstri sjávarútvegsins og umfangi hans hér á landi, og það á að duga fyrir því og gerir það. Þetta er nákvæmlega sama gjald og er verið að innheimta í dag sem fast gjald af sjávarútveginum. Hitt gjaldið er sanngjarnt, þ.e. rentugjaldið, og ræðst af afkomu greinarinnar og skiptist með tilteknum hætti á milli greinarinnar og eigandans, þ.e. ríkisins. Við getum hins vegar deilt um það hvort of langt sé gengið í því 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hefur farið fram um þessi mál er algjörlega teórísk því að sýnt var fram á að frumvarpið, eins og það var upphaflega lagt fram, hefði ekki leitt til þess að ríkið fengi í rauninni þær tekjur sem stefnt var að vegna þess einfaldlega að stór hluti fyrirtækjanna hefði ekki risið undir þeirri gjaldtöku. Það er því tómt mál um að tala að velta þessu fyrir sér með þeim hætti sem var verið að gera í umræðunni rétt í þessu. Mig langar einmitt í tengslum við þetta að víkja aðeins að ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem mér fannst á margan hátt ágæt ræða fyrir hans hatt, ballanseruð og gerði grein fyrir þeim breytingum sem meiri hluti atvinnuveganefndar er að gera á þessu frumvarpi. Á bls. 7 í nefndaráliti sem hv. þingmaður vék að í ræðu sinni segir að meiri hlutinn telji að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti hafi sýnt fram á að staðhæfingar um að álagning sérstaks veiðigjalds leiði til almenns og víðtæks hallareksturs útgerðarfyrirtækja séu byggðar á forsendum sem ekki eigi við raunveruleg rök að styðjast. Þetta finnst mér harla skrýtin fullyrðing, m.a. get ég vísað í mörg álit sem benda til hins gagnstæða. Ég ætla að láta duga að skoða álit Stefáns B. Gunnlaugssonar og Daða Más Kristóferssonar þar sem þeir komust að því að frumvarpið mundi leiða til þess að EBITDA sjávarútvegsfyrirtækjanna lækkaði um 34–40% og mest yrðu áhrifin á fyrirtæki sem væru bara í útgerð. Það mundi t.d. blasa við krókaaflamarkinu eins og það leggur sig erfið og nær vonlaus skuldastaða. Þetta finnst mér sýna út af fyrir sig að fullyrðing meiri hlutans stenst ekki. Meginniðurstaða þeirra sem voru að skoða þessi mál, allra nema þeirra í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, var sú að eins og málin væru lögð fram stæði sjávarútvegurinn ekki undir þessari gjaldtöku með þeim breytingum sem ætti síðan að gera á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Þess vegna hlýt ég að mótmæla þeirri staðhæfingu sem kemur fram í nefndarálitinu og hv. þingmaður ítrekaði í ræðu sinni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það kemur fram í gögnum margra umsagnaraðila að stór hluti sjávarútvegsfyrirtækja mundi falla ef frumvarpið yrði að lögum. Það kemur líka fram í þeim gögnum að stór hluti sjávarútvegsins sé þegar fallinn og muni hvort eð er falla vegna skuldastöðu útgerðarinnar frá fyrri tíð en ekki út af rekstri - út af skuldastöðu sjávarútvegsins frá fyrri tíð er stór hluti sjávarútvegsfyrirtækja, ekki síst í krókaaflamarkskerfinu, þegar fallinn og það án nokkurrar kerfisbreytingar sem þessi ágæta ríkisstjórn hefur gripið til. Það eru syndir hinna gömlu tíma. Það voru sláandi upplýsingar sem komu meðal annars fram frá Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða hvað þetta varðar þegar sú niðurstaða blasti við að á árunum 2008 og 2009 var staða sjávarútvegsfyrirtækja á því svæði með þeim hætti að þau voru nánast öll óstarfhæf, órekstrarhæf, ef eitthvað er að marka þá niðurstöðu. Það á auðvitað ekki að miða útreikning á auðlindarentu eða gjaldtöku, sem lögð er til í frumvarpinu, út frá þeim sjónarhóli heldur út frá rekstri fyrirtækjanna, hvort reksturinn er góður, hvort afkoman er góð, ekki hvort fyrirtæki hafi skuldsett sig með einhverjum hætti frá fyrri tíð og það hamli því að þjóðin fái eðlilegan arð af eigin eign. Það er þjóðnýting skulda að fara fram með þeim hætti, það er að þjóðnýta tapið, koma í veg fyrir að eigandinn fái sinn sanngjarna hlut. Það er ósanngjarnt gagnvart eigandanum. Þess vegna verðum við að líta á afkomu fyrirtækjanna, möguleika þeirra til að standa. Allir eru á einu máli um að afkoman stendur vel undir því. Vissulega eru syndir hinna gömlu tíma mörgum fyrirtækjum þungbærar en það verða aðrir að taka á því en íslenska ríkið eða ríkissjóður. Lánastofnanir og bankar 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt að sjávarútvegurinn skuldar eins og aðrar greinar í atvinnulífinu. En það sem greinir sjávarútveginn frá atvinnulífinu almennt er að mjög lítill hluti skulda sjávarútvegsins hefur verið afskrifaður. Sjávarútvegurinn er almennt í góðum skilum við lánastofnanir sínar, sjávarútvegurinn getur staðið undir skuldbindingum í heildina séð. Það kemur meðal annars fram í skýrslu Stefáns Gunnlaugssonar og Daða Más Kristóferssonar, en einnig að ríkisstjórnin sé nú að leggja fram frumvörp sem kollvarpa þessu. Og það er alvarlegt að verið sé að raska þessu. Það er dálítið sérkennilegt ef niðurstaða hv. þingmanns, talsmanns nefndarinnar, er sú að staðan sé svo erfið og að þá sé sérstakt tilefni til að auka álögurnar og draga úr möguleikum á hagkvæmni. Þetta er eins og sagt hefur verið: Svo skal böl bæta að bíða annað meira, svo ég vitni í Grettis sögu.

Virðulegi forseti. Það er svo sem litlu við þetta að bæta nema um það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson staðfesti, að skuldir útgerðarinnar eru miklar og lítið hefur verið afskrifað, það er kannski vandinn. Eða ætlum við kannski að hætta við … 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni og framsögumanni málsins fyrir yfirferðina. Hann fjallaði eðlilega talsvert mikið um aðferðafræðina og það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að flestir, en ekki allir þó, tóku undir að það væri skynsamlegt að vera tvískipt auðlindagjald, annars vegar lágt fast gjald og hins vegar gjald af afkomu. Menn geta auðvitað deilt um hvað er lágt gjald, 9,5 kr. getur varla talist lágt ef til dæmis allur strandveiðiflotinn gat ekki greitt 8 kr. og stór hluti af smábátakerfinu ekki heldur, samkvæmt greinargerðum sérfræðinganna. Þá getur 9,5 kr. ekki verið lágt í því samhengi. Aðferðafræðin, þessi árgreiðsluaðferð, var að öðru leyti gagnrýnd held ég af öllum. Ég man að minnsta kosti ekki í svipan eftir nokkrum einasta aðila sem tók undir að þetta væri skynsamleg leið. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort sú hugmynd hafi aldrei komið upp að taka upp aðrar aðferðir. Það var rætt í atvinnuveganefnd og ég hef vitneskju um að slíkar hugmyndir hafi að minnsta kosti verið reifaðar. Kom aldrei til greina hjá ráðuneytinu og meiri hluta atvinnuveganefndar að taka upp aðra aðferð sem tæki raunverulega tillit til þeirra galla sem til dæmis sérfræðingarnir Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson bentu á í greinargerð sem fylgdi frumvarpinu, reyndar um stjórn fiskveiða? Það finnst mér ákaflega mikilvægt atriði. Svo vil ég líka spyrja hv. þingmann hvort ekkert hafi verið hlustað á sérfræðingana. Það hefur síðan komið í ljós í þeirri umræðu sem við eigum núna í atvinnuveganefnd um breytingarnar á stjórn fiskveiða að ef farið verður í þær samhliða því að leggja á svona gríðarlega há gjöld geti atvinnugreinin engan veginn staðið undir því og fjöldagjaldþrot verði í greininni. Kom aldrei til greina að hlusta á þessa sérfræðinga, meira að segja sérfræðinga sem bæði ráðuneytið og nefndin fengu til liðs við sig til þess að skýra málið?

Virðulegi forseti. Aðferðafræðin við að innheimta auðlindagjald með þeim hætti sem hér er lagt til, annars vegar með föstu gjaldi til að standa undir kostnaði, og hins vegar gjaldi sem tekur mið af afkomu sjávarútvegsins í þessu tilfelli var aldrei gagnrýnd. Hún var ekki gagnrýnd af umsagnaraðilum eða gestum sem til okkar komu. Það var og er hins vegar ágreiningur um forsendurnar sem til grundvallar liggja, þ.e. á hvaða stofna á að leggja gjaldið og hvernig á að reikna það út. Það er tekið tillit til þess í breytingartillögum meiri hlutans sem ég fór yfir og brugðist við með því að fela hópi sérfræðinga í veiðigjaldsnefnd að finna lausn á því með hagsmunaaðilum og stjórnmálamönnunum með faglegum hætti að þeirra mati. 
             Hv. þingmaður telur að 8 kr. hækkaðar í 9 kr. sé allt of hátt gjald, og segir að það komi einhvers staðar fram að greinin geti ekki staðið undir þessu. Þeir eru að borga þetta í dag, hv. þingmaður. Það er verið að greiða þetta gjald í dag, 9,5 kr., þetta er nánast sama krónutala á kíló og er verið að greiða í dag. Þessu geta menn bara flett upp í gögnum þingsins og örugglega fengið tölvupósta frá Fiskistofu sem staðfesta það.  Að sjálfsögðu eiga allir að greiða fyrir aðgang að auðlindinni. Ekki er þingmaðurinn að leggja til að undanþiggja einhverja frá því, ég ætla að vona ekki. Ég ætla að vona að í orð hans megi ekki leggja þann skilning að þarna sé verið að veita undanþágu frá nýtingu auðlindarinnar. Hvers vegna ætti það að vera, á hvaða grunni ættu slíkar undanþágur að byggjast? Að sjálfsögðu eiga menn að greiða fyrir aðgang að auðlindinni. 9 kr. og 50 aurar, ágætu þingmenn, er ekki hátt gjald.

Hæstv. forseti. Ekki fékk ég svar við því hvort aðrar leiðir hefðu verið kannaðar til hlítar.  Hérna kemur auðvitað fram hjá hv. þingmanni að það er í raun og veru aldrei hlustað á það sem aðrir hafa sagt eða þá að einhver verulegur misskilningur hlýtur að hrjá hv. þingmann því að í umsögnunum var jú fyrst og fremst aðferðafræðin gagnrýnd þó að menn væru sammála um að það væri kannski ekkert óeðlilegt að leggja á fast gjald og síðan afkomutengt gjald, nema LÍÚ sem var á móti því, ef ég man rétt. Það er líka sérstakt, eins og hér hefur komið fram, að ekkert mark eigi að taka á niðurstöðum ársreikninga og skattskýrslna heldur eigi fyrst og fremst að miða við einhverjar gamlar tölur og vísitölur og leggja þannig mat á rentuna í sjávarútveginum og það sé hin skynsamlega niðurstaða. Og með breytingartillögunni við 4. gr., um að færa verkefnið inn í veiðigjaldsnefndina vegna þess að ekki sé búið að útfæra þetta á nægilega skynsamlegan hátt, er meiri hlutinn búinn að viðurkenna að þessi aðferðafræði er vonlaus.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur ekki heyrt það greinilega áðan þegar ég lýsti því hver viðbrögðin voru við þeim ágreiningi sem var um forsendur aðferðafræðinnar. Ég ætla ekki að endurtaka það, en það verður örugglega skráð í þingtíðindum og má lesa það á netinu á eftir til að spara mér tíma því að hann er að renna út. Strandveiðarnar greiða gjald í dag. Það er greitt gjald fyrir hvert landað kíló sem kemur upp á bryggju þannig að menn skulu ekki halda að verið sé að sleppa við það. Auðvitað er hlustað á umsagnaraðila, eða út af hverju haldið þið, ágætu þingmenn, að breytingartillögur meiri hlutans séu gerðar? Þær fela í sér lækkun á gjaldtökunni frá upphaflega frumvarpinu upp á 6–7 milljarða, þar er tekið tillit til skuldsettra fyrirtækja vegna kvótakaupa, þar er tekið tillit til neikvæðrar rentu o.s.frv., þær taka tillit til og byggja allar á þeim umsögnum sem borist hafa til nefndarinnar. 

Virðulegi forseti. Það væri sannarlega áhugavert að halda áfram þeirri umræðu sem við hv. þm. Björn Valur Gíslason, talsmaður meiri hluta atvinnuveganefndar, hófum hérna áðan. Ég verð því miður að bíða með þá umræðu nokkuð, ég átta mig ekki alveg á því hversu ræða mín mun taka langan tíma en ef ég hef tíma til þess ætla ég að víkja einmitt að þessari bábilju sem hv. þingmaður talaði um að kostnaðurinn við afskriftir í sjávarútvegi yrði kostnaður erlendra kröfuhafa. Af því að verið er aðeins að ræða þessi mál í sögulegu samhengi og hv. þingmaður - nú vil ég biðja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur að rétta mér 1. minnihlutaálitið - talaði aðeins um forsögu málsins og hvernig menn hafa staðið að því að fara í það að reikna út þetta auðlindagjald og hvernig sú umræða hefur öll sömul þróast, þá finnst mér nauðsynlegt að koma aðeins að forsögu málsins. Það er auðvitað svo að auðlindagjaldið dúkkar ekkert allt í einu upp. Það er ekki þannig að 1984 hafi staðið hér háværar deilur um hvort ekki ætti að skattleggja einhverja auðlindarentu í sjávarútvegi, það voru engar deilur um það. Þá var sjávarútvegurinn á hnjánum. Þá stóð sjávarútvegurinn frammi fyrir því að verið væri að draga úr aflaheimildum og menn treystu sér ekki til þess að gera það af neinu viti nema setja það þannig fram að kvóta væri úthlutað á hvert skip og það var gert á grundvelli þeirrar veiðireynslu sem skipin höfðu almennt talað þrjú árin á undan. Af hverju var það gert þannig? Jú, til þess að raska sem minnst rekstrarforsendum þeirra sem voru í greininni á þeim tíma. Menn sáu enga aðra leið til að gera það á þeim tíma. Ég var mjög gagnrýninn á það og hafði mjög margt við það að athuga en þetta varð hins vegar hin pólitíska niðurstaða á þeim tíma og allir stjórnmálaflokkar hafa svo sem komið að því með einum eða öðrum hætti. Menn veltu því aldrei fyrir sér á þeim tíma að það kynni að vera skynsamlegt til dæmis að bjóða út þessar aflaheimildir, vegna þess einfaldlega að menn töldu ekki að þarna væri verið að afhenda mönnum einhver sérstök fjárhagsleg réttindi af því að menn sáu að sjávarútvegurinn átti fullt í fangi með að ráða við sinn rekstur og skuldbindingar sínar vegna þeirra erfiðleika sem greinin var þá að ganga í gegnum. Það er ekki þannig að renta verði til við það eitt að auðlind sé til staðar, það er ekki þannig að verðmæti auðlindar helgist bara af því að hún sé til staðar. Verðmæti auðlindarinnar, og þar með eitthvað sem menn hafa síðar kallað rentu, verður til við nýtingu hennar og hvernig menn skipuleggja nýtingu hennar. Mjög mikilvægt er að menn hafi þetta í huga. Vikið er að því á bls. 13 í mjög góðri greinargerð þeirra félaga Daða Más Kristóferssonar og Stefáns Gunnlaugssonar þar sem þeir sýna einmitt fram á það hvernig afkoman og þróun arðsemi í veiðum á botnfiski hafi verið að batna ár frá ári alveg frá árinu 1980 og arðsemin hafi vaxið að meðaltali um hálft prósent á ári. Þegar við skoðum það síðan í víðara samhengi er hækkun á arðsemi í einni atvinnugrein um hálft prósent á ári býsna mikil. Það er það sem menn eru núna að horfa til og velta fyrir sér hvort það beri að skattleggja með sérstökum hætti. Á árunum 1990–2000 urðu stóru breytingarnar í íslenskum sjávarútvegi. Það var afraksturinn og afleiðingin af hinu frjálsa framsali sem vinstri flokkarnir settu fram á sínum tíma og Sjálfstæðisflokkurinn á þeim tíma var raunar á móti, en það er önnur saga. Niðurstaðan varð sú að þessi hagræðing átti sér stað, hún var hins vegar mjög kostnaðarsöm og þess vegna stóðu hér mjög harðar deilur þegar fór að líða á tíunda áratuginn um réttmæti þess - það var ekki fyrr en þá - að fara að setja á almenn veiðigjöld, auðlindagjöld eða eitthvað af þeim toga. Þær deilur spruttu vegna þess að menn sáu að afkoman var almennt talað að batna í greininni á þeim áratug þó að skuldir greinarinnar væru líka miklar vegna þess að það var greinin sjálf sem stóð undir þeirri arðsemi en ekki ríkið eins og á sér stað víðast hvar í löndunum í kringum okkur. Þær deilur voru síðan settar niður má segja með auðlindanefndinni undir forustu Jóhannesar Nordals sem skilaði áliti sínu í upphafi þessarar aldar. Þá urðu söguleg tímamót, tel ég, vegna þess að menn slíðruðu sverðin á vissan hátt í þeim skilningi að margir þeirra, og þar á meðal ég sem hafði talað gegn hugmyndinni um auðlindagjald almennt talað, féllust á það að skynsamlegt væri að setja á auðlindagjald. Það væri líka tilraun til þess að reyna að búa til sátt um sjávarútvegskerfið og forsendan var sú, sem kemur raunar fram í áliti auðlindanefndarinnar, að þetta gjald yrði að sjálfsögðu að vera hóflegt. Það er nauðsynlegt að rifja þetta hérna aðeins upp vegna þess að hið sögulega samhengi þessa máls er svona. Þetta voru tímamót að mínu mati og síðan hafa ekki staðið mjög háværar deilur um það í sjálfu sér að eðlilegt væri að sjávarútvegurinn greiddi einhvern aðgangseyri að auðlindinni rétt eins og menn hafa sagt að hið sama eigi við um aðrar auðlindir sem eru í eigu hins opinbera. Þar hafa menn hins vegar ekki komist að niðurstöðu, þar er það ekki þannig enn að menn greiði fyrir slíkan aðgang. Það er athyglisvert líka að í auðlindanefndarskýrslunni frá árinu 2000 eða þar um bil er einmitt kveðið á um að það sé sanngjarnt, sjálfsagt og eðlilegt að samræmi sé í gjaldtökunni. Virðulegi forseti. Okkur er dálítill vandi á höndum núna þegar við tökum til við umræðu um sjávarútvegsmálin, þ.e. sérstaklega um það sem lýtur að veiðigjöldunum sjálfum. Við erum í dálitlu tómarúmi. Það er auðvitað svo að hinn raunverulegi rammi utan um veiðigjöldin og möguleika sjávarútvegsins til að standa undir þessu verður búinn til með þeirri löggjöf sem ríkisstjórnin hefur boðað að eigi að setja varðandi sjávarútveginn og starfsumhverfi hans. Þess vegna hefði það verið eðlilegast, eins og við nefndum hér í morgun, að við sæjum þetta allt saman fyrir okkur áður en við gætum hafið þessa umræðu. Það varð því miður ekki niðurstaðan og þess vegna stöndum við núna í þeim sporum að ræða sem einangrað fyrirbrigði, þetta frumvarp hérna, þetta auðlindagjaldafrumvarp, þennan veiðiskatt sem ég kýs að kalla svo, sem hér er til umfjöllunar. Vík ég nú að nefndaráliti okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem erum fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd. Sú tilraun sem gerð er með frumvarpinu hefur runnið út í sandinn. Allar forsendur álagningar veiðigjalda hafa reynst rangar. Upphæðin sem innheimta á er ekki í samræmi við yfirlýst markmið. Gjaldið er langt umfram gjaldþol sjávarútvegsins. Gjaldtakan sjálf byggist á aðferðafræði sem á ekkert skylt við skilgreiningar fræðimanna á auðlindarentu. Veiðigjaldið mun veikja sjávarplássin, en um 80%–90% aflaheimilda hefur verið úthlutað til skipa sem eru gerð út utan höfuðborgarsvæðisins. Augljóst er að þessi skattheimta mun lækka laun sjómanna og annars starfsfólks í sjávarútvegi og það liggur líka fyrir að þau áform sem komu upphaflega fram í frumvarpinu hefðu kafsiglt stóran hluta íslensks sjávarútvegs og að þær breytingar sem boðaðar eru munu hafa mjög alvarleg áhrif. Heildaráhrif skattheimtunnar verða skaðleg fyrir þjóðarbúið og hafa rök verið færð fyrir því að til lengri tíma litið munu þau, ásamt neikvæðum áhrifum af samþykkt fiskveiðistjórnarfrumvarpsins, draga úr heildartekjum ríkissjóðs af sjávarútvegi. Bent hefur verið á að hugtakið veiðigjald, sem er nafn frumvarpsins, sé rangnefni. Í rauninni er um að ræða skatt sem leggst sérstaklega á þá sem stunda útgerð. Því væri eðlilegt að breyta heiti frumvarpsins í þessa veru og sömuleiðis að vísa til skatta en ekki gjalda í efnisgreinum þess. Í áliti sem Lex lögmannsstofa vann fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna segir um þetta atriði, með leyfi virðulegs forseta: „Þannig gefur auga leið að í frumvarpinu er gengið út frá því að veiðigjöldin séu skattur í stjórnskipulegum skilningi. Er það mat undirritaðra að veiðigjöldin svo sem þau eru ráðgerð í frumvarpinu séu skattur í lagalegum skilningi en með skatti er átt við greiðslu sem hið opinbera hefur með einhliða ákvörðun knúið tiltekinn hóp einstaklinga eða lögaðila til að greiða án sérgreinds endurgjalds frá hinu opinbera.“ Þetta er mjög mikilvægt vegna þess að þegar við erum að tala um gjöld erum við að vísa almennt til gjalda, t.d. sértekna, við erum að tala um gjöld sem koma gegn einhverri tiltekinni þjónustu en hér erum við ekki að tala um það, um það held ég að sé enginn ágreiningur. Það er augljóslega um skatt að ræða en alls ekki um að ræða gjaldtöku í þeim skilningi sem hefur verið lagður í það hugtak í lagalegum skilningi. Um er að ræða tvenns konar skattheimtu samkvæmt þessu frumvarpi. Annars vegar er almennt gjald, tiltekin krónutöluupphæð, sem hefur þann yfirlýsta tilgang að standa undir rekstri stofnana sjávarútvegsins, svo sem Hafrannsóknastofnunarinnar og Fiskistofu. Gert er ráð fyrir því með breytingartillögum meiri hlutans að það gjald verði 9,50 kr. Hins vegar er skattur sem er reiknaður út eftir flókinni aðferð og byggist á gögnum Hagstofunnar, aftur í tímann. Samkvæmt forsendum frumvarpsins var áætlað að almenna gjaldið hefði í för með sér um 4 milljarða kr. tekjur, miðað við forsendur ársins 2010, og sérstaka veiðigjaldið gæfi um 20 milljarða kr. Samtals er það skattheimta sem næmi um 24 milljörðum kr. Eins og ég sagði áðan er hinn yfirlýsti tilgangur þessarar skattheimtu í því fólginn að reiknuð yrði út svokölluð auðlindarenta sem jafna mætti til einhvers konar endurgjalds fyrir aðgang að auðlindinni. Ragnar Árnason, prófessor í auðlindahagfræði í Háskóla Íslands, fjallar um þessa tilraun frumvarpsins í umsögn sem hann hefur veitt atvinnuveganefnd og þar segir prófessorinn, með leyfi forseta: „Því er haldið fram í greinargerð (athugasemdum) og í fylgiskjali að með þessum gjöldum sé verið að skattleggja svokallaða auðlindarentu í sjávarútvegi. Það er hins vegar fjarri lagi. Bæði er að höfundar frumvarpsins (fylgiskjals) virðast hafa afskaplega takmarkaðan skilning á því hvað auðlindarenta er og raunar renta yfirleitt og mistúlka þau fræði í grundvallaratriðum og hitt að skattur sá sem gerð er tillaga um er alls ekki til þess fallinn að leggjast á auðlindarentu sérstaklega. Skatturinn er í rauninni einfaldlega framleiðslugjald (eða veltuskattur).“ Síðan rekur prófessorinn hvernig skatturinn er reiknaður út og segir, með leyfi virðulegs forseta: „Þessi hluti skattsins (það er að segja sérstaka gjaldið) er því eins konar eftirágreiddur stighækkandi tekjuskattur. Skattinum í heild er síðan dreift á aflamark/fiskafla. Þess vegna virkar hann eins og framleiðslugjald eða veltuskattur.“ Nákvæmlega sambærilegar vangaveltur koma síðan fram í greinargerð Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar. Ég hygg því að það sé óumdeilt meðal auðlindahagfræðinga sem hafa sérþekkingu á þessu sviði að við erum ekki að tala um rentuskatt í þeim skilningi, heldur er um að ræða skattheimtu, veltuskatt, eins og þeir vekja athygli á, enda er þessi skattlagning ekki byggð á raunverulegum útreikningi á auðlindarentu heldur einhvers konar nálgun út frá gögnum Hagstofu Íslands sem eiga ekkert skylt við nein grunngögn sem að gagni koma í þessu sambandi. Skattheimta af þessum toga er séríslenskt fyrirbrigði. Til sérstakrar gjaldtöku af sjávarútvegi var stofnað á grundvelli vandaðrar vinnu auðlindanefndar sem skilaði áliti árið 2000. Sú aðferðafræði sem byggt var á var sniðin að hóflegri gjaldtöku en öllum er ljóst að við hærri gjaldtöku yrðu áhrifin ýkt og skaðleg. Frumvarpið sem hér liggur fyrir tekur ekki mið af þessu. Útfærsla þess á upphæð gjaldsins veldur því síðan að áhrifin verða stórskaðleg sjávarútveginum. Sjávarútvegur annarra landa greiðir nær undantekningarlaust ekki veiðiskatta. Þess í stað nýtur hann mikilla fjárhagsstyrkja sem taldir eru nema frá 5%–20% af aflaverðmæti. Styrkir í ESB-ríkjum til sjávarútvegs eru þannig og hafa verið þannig um 2–3 milljarðar bandaríkjadala, eða um 250–400 milljarðar kr. litið yfir tímabil. Sjávarútvegur í aflamarkskerfum greiðir þó tíðum gjald til þess að standa undir hluta af stjórnunarkostnaði hins opinbera. Í skemmstu máli má þó segja að íslenskur sjávarútvegur, sem greiðir sérstakan skatt umfram annan atvinnurekstur hér á landi, sé þess vegna að keppa við sjávarútveg annarra þjóða sem nýtur styrkja en innir ekki af hendi sérstaka skatta til ríkisins. Komið hafa fram mjög alvarlegar athugasemdir um að frumvarp þetta gangi í veigamiklum atriðum á svig við stjórnarskrána. Ég ætla að tilfæra hér nokkur atriði sem hafa komið fram í umsögnum sem atvinnuveganefnd hafa borist. 1. Frumvarpið vekur upp áleitnar spurningar um hvort skýrleiki réttarheimildarinnar fyrir gjaldtökunni sem boðuð er í öðru frumvarpanna sé fyrir hendi. Þar sem skattlagningarvaldið verður samkvæmt stjórnarskrá ekki framselt til framkvæmdarvaldsins verða allar forsendur álagningarinnar að vera skýrar. Þær skortir í frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Þetta viðurkennir meiri hlutinn í raun og veru í nefndaráliti sínu þegar hann talar um að samkvæmt hugmyndinni um réttarríkið verði lög að vera framkvæmanleg og þau verði að vera þannig úr garði gerð að hægt sé að hegða sér samkvæmt þeim. 2. Frumvarpið felur í sér framsal skattlagningarvalds frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Stjórnarskráin mælir hins vegar fyrir um að skattlagningarvaldið sé hjá Alþingi. Það vald verði hins vegar ekki framselt framkvæmdarvaldinu. - Ég útskýri þetta frekar með því að vísa til eftirfarandi: 3. Í frumvarpinu er að finna framsal skattlagningarvalds þar sem er um að ræða skattheimtu er gæti numið um 25 milljörðum kr. - 25 þúsund milljónum kr. árlega. Hér er verið að vísa til þess að sérstakri nefnd hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé falið mjög mikið vald til útfærslu á þessari skattheimtu. Raunar svo mikið vald til matskenndra ákvarðana að tvímælalaust má segja að það feli í sér framsal skattlagningarvaldsins. Slíkt hlýtur að fela í sér ólögmætt framsal skattlagningarvalds frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. 4. Stjórnarskráin leggur blátt bann við afturvirkri skattlagningu. Það bann hefur ítrekað verið staðfest í dómsniðurstöðum Hæstaréttar Íslands. Skýringar í greinargerð við stjórnarskrárákvæðið útskýra þetta bann enn fremur. Með hliðsjón af því er vandséð að skattlagning vegna fiskveiðiársins 2012/2013 fáist staðist þar sem hún er byggð á tekjum sem var aflað áður en þessi skattskylda var lögfest. Rökstutt hefur verið að regla veiðiskattsfrumvarpsins sé afturvirk. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á áliti sem lögfræðistofan Bonafide sendi atvinnuveganefnd og Lúðvík Bergvinsson lögmaður gerði prýðilega grein fyrir og rökstuddi einmitt þetta út frá því sjónarmiði sem við víkjum hér að í nefndaráliti okkar. 5. Bent hefur verið á að frumvarpið muni fela í sér mjög mikla rýrnun á verðmæti fyrirtækja í sjávarútvegi. Það er eitt af því sem til dæmis Samtök fjármálafyrirtækja rökstyðja og telja að þessi virðisrýrnun kunni að hlaupa á hundruðum milljörðum kr. þegar allt er tekið til, bæði áhrifin af stóra veiðifrumvarpinu og síðan þessu frumvarpi. 6. Þessi verðmætarýrnun beinir kastljósinu augljóslega að eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og vekur óhjákvæmilega upp spurningar sem það varða. Þær spurningar lúta annars vegar að eignarrýrnun þeirra sem hafa lagt fjármuni sína í þennan atvinnurekstur, hins vegar varða þær hagsmuni þeirra sem lánað hafa fjármuni til sjávarútvegsfyrirtækja með tryggingu í eignum þeirra. 7. Loks er að nefna að sýnt hefur verið fram á að útfærsla nýja fiskveiðiskattsins, samfara neikvæðum afleiðingum fjölmargra efnisgreina fiskveiðistjórnarfrumvarpsins, muni kippa grundvellinum undan fjölmörgum fyrirtækjum, stórum jafnt sem smáum, um allt land. Slík skattlagning hlýtur að vera langt umfram það skattlagningarvald sem stjórnarskráin færir Alþingi, því að þó að Alþingi hafi þrátt fyrir allt rúmt vald til skattlagningar gilda engu að síður reglur eignarréttarins, atvinnuréttarins og meðalhófsins eftir sem áður, og afturvirkninnar sem ég nefndi svo ekki sé nú talað um framsal skattlagningarvaldsins. 8. Af lestri umsagnanna verður þess vegna ráðið að frumvörpin tvö kunni að minnsta kosti að stangast á við fjórar greinar stjórnarskrárinnar, þ.e. 40. gr., 72. gr., 75. gr. og 77. gr. Ég fer ekki ofan í efnisatriði þeirra greina stjórnarskrárinnar, þær þekkja menn, en ég vek athygli á þessu í ljósi þeirra álitsgerða sem fyrir nefndinni lágu. Af þessu má ráða að frumvörpin fela mögulega í sér margvísleg brot á ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Samanlagðar neikvæðar afleiðingar þeirra gera það að verkum að brot þessi hljóta að teljast mjög alvarleg. Það er alveg ljóst að miklir ágallar eru á þeirri aðferðafræði sem kynnt er til leiks við ákvörðun veiðiskattsins. Í forsendum frumvarpsins er vísað til útreikninga Hagstofunnar. Gallinn á því er hins vegar sá að þeir útreikningar voru hreinlega ekki framkvæmdir með það í huga að þeir gætu dugað sem stofn til skattlagningar. Hagstofan hefur safnað saman tölfræðilegum gögnum um áratugaskeið og unnið úr þeim, meðal annars til þess að leggja grunn að fiskverðsákvörðunum, bæði fyrr og síðar, og almennt til þess að varpa ljósi á stöðu sjávarútvegsins. Ágreiningslaust er að þetta hefur tekist með ágætum. Hitt er jafnljóst, og kom fram í máli fulltrúa Hagstofunnar, að sú aðferðafræði sem er beitt er alls ekki hugsuð til þess að byggja undir skattlagningu, enda ljóst að annars konar aðferðum yrði þá að beita. Í umsögn Hagstofunnar er þannig bent á að til þess að stofnunin geti aflað slíkra gagna þyrfti að gera lagabreytingu, sem hún kynnir tillögu að í umsögn sinni. Athyglisvert er að meiri hluti atvinnuveganefndar leggur ekki til slíka breytingu þrátt fyrir að forsenda sé fyrir gagnaöflun sem er nauðsynleg til þess að fara þá leið sem frumvarpið boðar með hinum nýja veiðiskatti. Það er mjög ámælisvert svo ekki sé meira sagt að farið sé af stað af hálfu ríkisstjórnarinnar með áform um grundvallarbreytingar á skattlagningu í sjávarútvegi og stórhækkun skatta á svo fráleitum forsendum sem gert er. Sýnir það með öðru hversu illa er staðið að undirbúningi málsins af hálfu stjórnvalda, jafnvel í svo sjálfsögðum þáttum málsins. Enda er það svo að ekki var gerð til þess tilraun að kalla til sérfræðinga sem hafa sérhæft sig á sviði auðlindahagfræði. Hér á landi búum við svo vel að hafa á að skipa slíku fólki sem meðal annars hefur getið sér gott orð á alþjóðlegum vettvangi og í hinu alþjóðlega fræðasamfélagi á þessu sviði. Er það í rauninni makalaust að ríkisstjórnin skyldi ekki leita til slíkra sérfræðinga til að undirbúa málið svo að það yrði að minnsta kosti gert þannig úr garði að það stæðist fræðilega og tæknilega skoðun. Því er þó ekki að heilsa. Eftir það hefðu menn getað tekið hinar pólitísku ákvarðanir um upphæð gjaldsins o.s.frv. Það vinnulag var sem sagt ekki viðhaft. Fyrir vikið er það meira að segja þannig að frumvarpið byggir á gögnum sem ekki duga einu sinni til þess að finna út brúklegan skattstofn, auk þess sem mjög alvarlegir annmarkar eru á útreikningsaðferðinni sjálfri. Afleiðingin eru þau ósköp sem birtast okkur í frumvarpinu og hafa alls staðar fengið falleinkunn nær allra þeirra sem hafa kynnt sér málið og skilað atvinnuveganefnd áliti. Atvinnuveganefnd fól tveimur hagfræðingum, þeim Daða Má Kristóferssyni, dósent við Háskóla Íslands, og Stefáni B. Gunnlaugssyni, lektor við Háskólann á Akureyri, að yfirfara frumvörpin. Þeir hafa áður komið að slíkri vinnu. Stefán vann ásamt fleirum að sérstakri athugun fyrir svokallaða sáttanefnd á árunum 2009 og 2010 og báðir komu þeir að vinnu nefndar sem yfirfór fyrra sjávarútvegsfrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir um það bil ári. Þeir hafa því mjög mikla þekkingu á þessu sviði, auk þess að hafa góðan fræðilegan bakgrunn. Álit þeirra er ítarlegt og hefur gjarnan verið vísað til þess, en að nokkru leyti má draga það saman hvað veiðigjaldshlutann áhrærir í þessum hluta skýrslunnar. Og hefst nú lesturinn, með leyfi virðulegs forseta: „Fjallað er um veiðigjöld í sérstöku frumvarpi. Frumvarpinu er ætlað að veita þjóðinni stærri hlutdeild en verið hefur í auðlindarentunni sem veiðarnar skapa. Ekki er einfalt að meta umfang auðlindarentu. Auðlindarentu ónuminna auðlinda má skilgreina sem afurðaverð að frádregnum samfélagslegum kostnaði vegna nýtingar, þar með töldum kostnaði vegna fjármagns. Núverandi aflahlutdeildarkerfi hefur að stofni til verið við lýði frá 1984. Viðskipti með aflaheimildir hafa verið umtalsverð á þessu tímabili. Gera má ráð fyrir að verð á aflahlutdeild endurspegli fyrrnefnda auðlindarentu að teknu tilliti til óvissu og fjármagnskostnaðar. Kostnaður af kvótakaupum hefur um langt skeið verið hluti af kostnaði veiða. Gjaldtakan sem lögð er til í frumvarpinu kemur inn í þennan veruleika, hvort sem menn vilja viðurkenna það eða ekki. Afleiðingarnar geta verið að gjaldtaka sem teldist hófleg fyrir ónumda auðlind verður óraunhæf ef tekið er tillit til umfangs þeirrar auðlindarentu sem þegar hefur horfið úr greininni gegnum kvótaviðskipti. Gjaldtökuhugmyndir fyrra frumvarps voru gagnrýndar fyrir það að álagning byggði ekki á raunverulegri auðlindarentu, hún tryggði ekki tekjur til að standa straum af stjórnunarkostnaði, dreifðist með ósanngjörnum hætti á misarðsamar veiðar og byggði á of gömlum afkomugögnum. Í frumvarpi til laga um veiðigjöld er að nokkru leyti komið til móts við þessa gagnrýni. Veiðigjaldið er tvískipt, annars vegar er almennt veiðigjald, sem ætlað er að standa straum af kostnaði ríkisins vegna fiskveiðistjórnar, og hins vegar sérstakt veiðigjald, sem byggir á metinni auðlindarentu. Sérstakt veiðigjald er þar að auki lagt á í tvennu lagi, annars vegar á uppsjávarveiðar og hins vegar botnfiskveiðar. Allt er þetta til bóta, miðað við síðasta frumvarp. Alvarlegir gallar eru hins vegar á mati auðlindarentu til grundvallar sérstöku veiðigjaldi. Alvarlegasti gallinn hefur með uppfærslu gagna að gera. Álagning sérstaks veiðigjalds byggir á tæplega tveggja ára gömlum rekstrargögnum sem þarf að uppfæra. Mat höfunda er að aðferð frumvarpsins hefði skipulega ofmetið rentu, svo nemur tugum prósenta, hefði henni verið beitt á undanförnum árum. Sem dæmi hefði sérstakt veiðigjald verið 140% af metinni auðlindarentu ef aðferð frumvarpsins um uppfærslu gagna hefði verið beitt á tímabilinu 2006 til 2010. Augljóst er að ekki verður búið við svo umfangsmikla skekkju. Þessu til viðbótar má gera fjölmargar athugasemdir við aðferðafræðina við matið á auðlindarentu sem frumvarpið boðar. Mörg vandamál fylgja því að meta auðlindarentu vinnslu með rentu veiða, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Ein af afleiðingunum er tvísköttun á þeim umframhagnaði sem önnur vinnsla uppsjávarfisks en bræðsla skapar. Umfang þessarar tvísköttunar hleypur á hundruðum milljóna á ári samkvæmt mati höfunda. Einfaldara virðist að fara þá leið að setja viðmiðunarverð á viðskipti milli tengdra aðila og byggja álagninguna alfarið á gögnum um veiðar, eins og jafnan er gert við álagningu auðlindarentuskatta. Mat frumvarpsins á fjármagnsþörf er vanmat á raunverulegri fjármagnsþörf í veiðum og vinnslu. Þetta vanmat leiðir til ranglega metinnar auðlindarentu og þar með ranglega ákvarðaðs sérstaks veiðigjalds. Mat frumvarpsins á fjármagnskostnaði virðist tilviljanakennt. Betur hefði farið á því að fjármagnsþörf yrði metin af sérfræðingum á grundvelli markaðsgagna, eins og gert er fyrir flutning og dreifingu á rafmagni, samkvæmt raforkulögum. Bæði almennt og sérstakt veiðigjald er lagt flatt sem föst krónutala á þorskígildiskíló. Eini breytileikinn felst í mismunandi mati á sérstöku veiðigjaldi fyrir botnfiskveiðar og uppsjávarveiðar. Mikill munur er hins vegar á afkomu útgerðarflokka innan hvors flokks fyrir sig. Sérstaklega á þetta við um botnfiskveiðar. Flöt álagning gæti leitt til þess að sérhæfing í veiðum yrði erfið, ef afkoma afmarkaðra útgerðarflokka sveiflast úr takti við almenna afkomu í greininni.“ Tilvitnun lýkur hér í bili. Hér vil ég aðeins vekja athygli á því að í nefndaráliti meiri hluta er einmitt reynt að hrekja þessi sjónarmið. Þar er reynt að halda því fram að það sé alls ekkert um þetta mat eða tilviljanakennda mat á fjármagnskostnaði að ræða eða vanmat á raunverulegri fjármagnsþörf. En hér er sýnt fram á þetta algjörlega svart á hvítu og er einnig grunnþráðurinn einmitt í gagnrýni þessara sérfræðinga og ekki síður í gagnrýni endurskoðunarfyrirtækisins Deloitte, þannig að í þessum efnum eins og öðrum virðist meiri hlutinn og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið standa býsna einmana. Hefst nú tilvitnun að nýju í álit þeirra Stefáns og Daða, með leyfi forseta: „Gagnrýna verður þá ofurtrú á þorskígildisstuðla sem sjá má í frumvarpinu. Þorskígildisstuðlar mæla hlutfallslegt verð ólíkra fisktegunda. Ósannað er að þeir séu skynsamlegur mælikvarði á ábata af veiðum eða kostnað við að stýra þeim. Gert er ráð fyrir að öll skip njóti afsláttar frá sérstöku veiðigjaldi fyrir fyrstu tonnin í aflamarki. Með því á að bregðast við erfiðri stöðu margra útgerða í krókaaflamarkskerfinu. Vara verður við því að halda of langt inn á þessa braut svo ekki sé búinn til hvati til þess að fjölga fiskiskipum bara til þess að draga úr greiðslum á sérstöku veiðigjaldi. Slíkt leiðir einungis til sóunar.“ Tilvitnun lýkur hér í bili að nýju. Það verður þó alla vega að segja meiri hlutanum til hróss að þeir áttuðu sig á þessu, að það fyrirkomulag sem frumvarpið lagði upp með hefði náttúrlega leitt til tómrar vitleysu þar sem menn hefðu farið að dreifa aflaheimildum sínum á mörg skip, auka þannig kostnaðinn og draga úr hagkvæmninni í kerfinu. Hins vegar er það þannig að ekki er tekið tillit til ábendinga varðandi þorskígildistuðlana, þeir eru enn þá alfa og omega alls varðandi álagningu þessa veiðiskatts. Tilvitnun hefst nú að nýja í Daða og Stefán: „Skatthlutfall sérstaks veiðigjalds verður að teljast mjög hátt, sérstaklega í ljósi þeirra ágalla sem nefndir hafa verið. Ljóst er að afleiðingar gjaldtöku af þessu umfangi eru verulegar, bæði fyrir fyrirtæki í sjávarútvegi og tengdum greinum, starfsfólk og sjávarbyggðir. Nýlega voru samþykkt lög á Alþingi um skattlagningu kolvetnisauðlinda, nr. 109/2011. Athygli vekur að skattlagning þeirra ónumdu gas- og olíuauðlinda sem hugsanlega munu finnast á hafsbotni er hóflegri en tillögur frumvarps um veiðigjöld. Að teknu tilliti til allra þessara ágalla er niðurstaðan sú að umfang gjaldtöku samkvæmt frumvarpinu sé langt umfram það sem útgerðin getur staðið undir. Verulegar breytingar þarf að gera á aðferðafræði frumvarpsins við mat á auðlindarentu áður en hægt er að ákvarða hvað mundi teljast hófleg gjaldtaka. Álagning sem byggir á meðaltalsgögnum heillar atvinnugreinar, gögnum sem aldrei var safnað í þeim tilgangi að meta auðlindarentu, þarf að vera hófleg. Núverandi gagnagrunnlag leyfir ekki nákvæmt mat á auðlindarentu sem sjávarútvegurinn skapar. Nauðsynlegt er að fram fari rannsókn á umfangi auðlindarentu og aðferðum sem hægt væri að nota til að meta hana áður en ráðist er í skattlagningu auðlindarentu í því umfangi sem frumvarpið gerir ráð fyrir.“ Tilvitnun lýkur hér í bili að nýju. Þetta er auðvitað kjarni málsins. Þarna er verið að sýna fram á að allt það blaður í frumvarpinu um að verið sé að skattleggja eitthvað sem menn kalla hér auðlindarentu er bara út í bláinn. Það er ekkert verið að búa til neina útreikninga á auðlindarentu. Það er verið að búa þarna til skattstofn sem hefur bara ekkert með auðlindarentu að gera, eins og þessir sérfræðingar sýna hérna fram á, Ragnar Árnason, prófessorinn okkar í auðlindahagfræði við Háskóla Íslands, og allir þeir sem hafa sérþekkingu á þessu sviði eru sammála um. En auðvitað er ekki hlustað á þessa menn, það á að hlusta á eitthvert allt annað fólk og þess vegna koma menn fram með þetta frumvarp sem er svona gjörsamlega vanbúið og skotið í kaf af öllum þeim sem kynna sér málin. Að lokum ætla ég að vitna í ummæli þessara tveggja ágætu sérfræðinga, með leyfi virðulegs forseta: „Að lokum ber að undirstrika að ekki er hægt að horfa á álagningu veiðigjalda afmarkað. Samræmi verður að vera milli gjaldtöku og annarrar umgjarðar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir veiðigjöldum. Gjaldtaka, sem er hófleg ein sér, getur verið óhófleg skoðuð í samhengi við önnur ákvæði.“ Þetta er kjarni málsins. Við erum hér með kolómögulegt frumvarp í lúkunum um stjórn fiskveiða sem mun draga úr getu sjávarútvegsins til að standa undir veiðigjaldi og þá er síðan í framhaldinu lagt til að stórhækka þetta gjald, þrefalda það frá því sem er í dag og stefnt var að því að fimmfalda það eins og upphaflega var ætlunin. Við þetta er því að bæta að í skýrslu þeirra Daða og Stefáns segir einnig eftirfarandi og varpar það ljósi á fáránleika þeirrar aðferðar sem frumvarpið boðar: „Takið eftir að samtímagögnin endurspegla 70% af metinni auðlindarentu að teknu tilliti til almenns veiðigjalds. Álagning sérstaks veiðigjalds samkvæmt reiknireglunni er að meðaltali tæplega 140% af heildarauðlindarentu á tímabilinu 2006 til 2010. Þetta er langt umfram tilætlun löggjafans. Heildartekjur ríkisins af veiðigjaldi árið 2010 hefðu orðið um 38 milljarðar eins og samtímagögn gefa. Geta má þess að sérstakt veiðigjald samkvæmt reiknireglunni ætti að vera 109 kr. á þorskígildiskíló í botnfiski og 140 kr. á þorskígildiskíló í uppsjávarfiski veiðiárið 2012/2013. Tekjur ríkissjóð af veiðigjaldi miðað við óbreyttar veiðar væru þá um 50 milljarðar.“ 50 milljarðar, helmingi hærri en stendur þó í texta og athugasemdunum. Svona var þetta nú nákvæmt. Hvað ætli yrði um sveitarstjóraræfil sem kæmi fram með fjárhagsáætlun og segðist ætla að leggja á 10% útsvar og svo kæmi bara í ljós við sólarlag að sveitarstjórinn væri með hugmyndir um 20% útsvar. Ætli hann mundi lifa af daginn? Hann mundi kannski fá að lifa fram á næsta dag en ekki lengur í starfi, svo því sé nú örugglega haldið til haga. Það segir svo sína sögu að skýrsluhöfundarnir segja eftirfarandi um tilhögun veiðiskattsins samkvæmt frumvarpinu, með leyfi virðulegs forseta: „Við greiningu á frumvarpi til laga um veiðigjöld kom í ljós alvarleg villa í mati á rentu eins og rakið er í kafla 2.3 hér að framan. Villan leiðir til þess að veiðigjaldið verður mun hærra en t.d. gjaldhlutfall sérstaks veiðigjalds gefur til kynna. Það var mat höfunda að tilgangslaust væri að meta áhrif frumvarpsins í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki er líklegt til að standa undir þeim álögum.“ Þetta er auðvitað mikill áfellisdómur. Í fyrsta lagi er það leitt í ljós að fram hafi verið lagt frumvarp um nýjan veiðiskatt og annað um stjórn fiskveiða sem valdi því að ekki eitt einasta fyrirtæki í sjávarútvegi ráði við afleiðingar þess. Og þetta er ekki bara eitthvert frumvarp sem menn hafa hrist fram úr erminni, það var þriggja ára meðganga ríkisstjórnarinnar og þetta er afurðin. Þetta hlýtur að teljast einsdæmi í þingsögunni og verður varla jafnað til nokkurs annars. Og síðan er hitt að þær forsendur sem frumvörpin byggjast á séu svo vitlausar að sérfræðingar sem beðnir eru að taka þau til skoðunar sjá sér þann kost vænstan að fjalla ekki um þau, en búa þess í stað til aðrar forsendur sem hægt sé að reikna til enda og það kemur fram í áliti þeirra, með leyfi virðulegs forseta: „Höfundum þessarar greinargerðar er nokkur vandi á höndum í að meta afleiðingar frumvarpsins þegar álögurnar eru svo bersýnilega óraunhæfar. Fremur en að lýsa frumvarpið ónýtt er farin sú leið að gera ráð fyrir að niðurstaða reiknireglunnar hafi verið mistök af hendi höfunda frumvarpsins og hið sanna markmið löggjafans hafi verið að haga álagningu sérstaks veiðigjalds í samræmi við gjaldhlutfall sérstaks veiðigjalds og þær tölur um veiðigjöld sem fram koma í greinargerð frumvarpsins.“ Virðulegi forseti. Það sem hér er verið að segja er að ekki er hægt að leggja það á nokkurn mann að reyna að meta afleiðingarnar af frumvarpinu. Það er svo galið að engum dettur í hug að gera það. Af þessu má líka sjá að frumvarpið hefur verið undirbúið af fullkomnu kunnáttuleysi eins og ég færði rök fyrir áðan. Til slíks hefði að sjálfsögðu ekki komið ef af hálfu hinnar pólitísku forustu í málinu þess hefði verið gætt að leita sérfræðilegrar aðstoðar eins og ég vék að í máli mínu áðan. Það var ekki gert en þess í stað lagt af stað í einhvers konar ævintýri á gönguför, fullkomna óvissuför þar sem undir voru hagsmunir okkar mikilvægustu atvinnugreinar. Athygli vekur að sérfræðingarnir voru beðnir um af forustu atvinnuveganefndar að skoða aðrar útfærslur skattheimtunnar þegar ljóst var hve áhrif frumvarpsins yrðu herfileg fyrir sjávarútveginn. Þar var gert ráð fyrir að dregið yrði úr skattinum um 55%. Hann yrði sem sagt lækkaður um helming. Engu síður væri ljóst, samkvæmt niðurstöðunum, að hann yrði mjög hár. Segir það mikla sögu um hve fráleit sú nálgun er sem frumvarpið boðar, þ.e. að þrátt fyrir að skatturinn yrði lækkaður um meira en helming teldist það enn mjög hátt. Endurskoðunarfyrirtækið Deloitte tók að sér að beiðni LÍÚ að taka saman áhrif veiðigjaldsfrumvarpsins á sjávarútveginn. Fyrirtækið studdist við opinber gögn og skoðaði ársreikninga fjölmargra sjávarútvegsfyrirtækja í þessu skyni. Niðurstaðan var skýr. Fjárstreymi sjávarútvegsins í heild dugir ekki til greiðslu á núverandi skuldum. Virðisrýrnun aflaheimilda verður veruleg á fyrsta ári. Og það er alveg nákvæmlega í samræmi við til að mynda mjög vandað og fróðlegt álit sem kom frá Samtökum fjármálafyrirtækja og ég vék hér að áðan þar sem talað er um að virðisrýrnun annars vegar af veiðgjaldsfrumvarpinu og hins vegar af fiskveiðistjórnarfrumvarpinu nemi hundruðum milljarða kr. Í mati Deloitte kemur fram að veiðigjaldafrumvarpið komi verst við þau félög sem hafa fjárfest í sjávarútvegi undanfarin ár. Greind voru 75 félög með umtalsverðan hluta kvótans. Niðurstaðan var sú að af þeim stæðu 53 sjávarútvegsfélög ekki undir boðaðri hækkun veiðigjaldsins. Þá kemur það út úr athugun þessari að frumvarpið muni hitta verst fyrir minni og meðalstóru félögin. Með öðrum orðum, það sem hér var verið að leggja fram og við erum núna að ræða var frumvarp sem beinlínis hafði það í för með sér að fyrstu fórnarlömbin í öllu blóðbaðinu yrðu litlu fyrirtækin, einyrkjarnir, fjölskyldufyrirtækin, sjálfstæðu útgerðirnar, útgerðir án fiskvinnslu. Þetta voru fórnarlömbin númer eitt. Síðan mundu einhverjir aðrir fylgja í kjölfarið. Þá hefur verið sýnt fram á að með því að nota afkomutölur úr fiskvinnslu til þess að leggja á veiðiskatt sé sérstaklega vegið að þeim útgerðum sem ekki starfrækja einnig fiskvinnslu. Þessar útgerðir eru einatt helstu viðskiptavinir fiskmarkaða og því bersýnilegt að þessi aðferð skattlagningarinnar getur stefnt starfsemi þeirra í vanda. Fyrir nefndina komu fulltrúar fiskmarkaðanna og höfðu gríðarlegar áhyggjur einmitt af þessu. Þeir sáu auðvitað fyrir sér í hvað stefndi, þeim var ljóst að þetta mundi bitna mjög harkalega á útgerðum án fiskvinnslu. Fulltrúar meiri hlutans reyndu að þræta lengi vel fyrir það en auðvitað urðu menn að gefast upp fyrir rökunum, skárra væri það nú, menn hljóta alltaf að gera það að lokum. Þess vegna er verið meðal annars að reyna að gera einhverjar breytingar á þessu veiðgjaldsfrumvarpi og ég kem nú nánar að - veiðiskattsfrumvarpi - ég ætla nú ekki að mismæla mig, veiðiskattsfrumvarpi, sem ég kem hér betur að á eftir. Veiðigjaldið er í rauninni skattur, ég hef sýnt fram á það, og samkvæmt ákvæðum frumvarpanna á að tryggja hann með lögveði sem á að ganga framar veðkröfum. Slíkt fyrirkomulag mun augljóslega gera virði veðsetninga lakari. Ef sá sem fær nýtingarleyfi til fiskveiða, á grundvelli fyrirhugaðrar löggjafar, getur ekki innt af hendi lögboðna greiðslu fyrir þennan tiltekna skatt missir hann leyfið og skip hans og rekstur verður verðlítill. Fiskveiðirétturinn rennur þá til ríkisins og eftir sitja lánastofnanir og aðrir sem lánað hafa fé til rekstrarins með sárt ennið. Fá dæmi eru um að skattar njóti slíks forgangs í löggjöfinni. Dæmi þekkjast vitaskuld um gjöld sem hafa þessa stöðu, en um skatta gilda almennt aðrar lagareglur. Þegar þess er gætt að um gríðarlegar upphæðir er að tefla er auðvitað ljóst að þetta fyrirkomulag getur rýrt mjög eignir veðhafa, sem í flestum tilvikum eru bankar, og sett þá í allt aðra stöðu en þeim var ljós þegar þeir lánuðu fjármuni sína, gegn tryggingum. Gert er ráð fyrir, samanber 12. gr. þessa frumvarps, að veiðiskattana skuli menn inna af hendi til ríkisins á fjórum jöfnum gjalddögum. Ef þeir eru ekki greiddir innan mánaðar frá gjalddaga fellur veiðileyfi skipsins niður. Með því er ljóst að nýtingarsamningar við ríkið hljóta að vera orðnir í uppnámi og þar með umtalsverður hluti af verðmæti útgerðarinnar. Mér finnst ástæða til að nema staðar við þetta, líka vegna þess að í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar er aðeins vikið að þessu og reynt að fjalla um þessi mál, meðal annars út frá þeirri gagnrýni sem ég er hér að viðhafa og fleiri hafa bent á. Í áliti meiri hlutans kemur eftirfarandi raunar fram, með leyfi virðulegs forseta: „Skilningur meiri hlutans er sá að leiðing lögveðsréttar í lög útrými ekki þeim veðréttindum sem lýst hefur verið á veðandlag fyrir gildistöku viðkomandi lögveðsheimildar.“ Það sem hér er verið að segja er út af fyrir sig fróðlegt, þ.e. að ef til lögveðs stofnist muni það ekki raska þeim veðheimildum sem eru til staðar á viðkomandi skipi. Þetta held ég að sé nú býsna umdeilanlegt, enda er vitnað hér í dóm Hæstaréttar frá 23. janúar 2003 og þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Það er almenn regla að lögveð gangi fyrir samningsveði í eign þeirri sem það hvílir á og skiptir ekki máli hvort það veð var tilkomið fyrir eða eftir að til lögveðs stofnaðist.“ Mér sýnist þetta vera býsna skýrt. Það er þá þannig að lögveðið gengur fyrir og þarna er bara einfaldlega verið að taka um það pólitíska ákvörðun hér á Alþingi, ef þetta nær fram að ganga, að það séu þá veiðigjöldin sem hafi alltaf skilyrðislausan forgang. Þetta mun þá hafa þau áhrif að fjármálastofnanir munu fylgjast mjög vel með því hvernig menn standa straum af veiðigjöldunum. Auðvitað munu útgerðirnar leggja ofuráherslu á að borga veiðigjöldin vegna þess að það er forsendan fyrir því að geta haldið áfram. Þegar við sjáum þetta allt saman í þessu samhengi er alveg ljóst að fjármálafyrirtækin munu grípa til sinna úrræða þegar þau finna fyrir því að lausafjárstaða fyrirtækjanna er að versna og möguleikar þeirra við það að standa undir skuldbindingum sínum, meðal annars með greiðslu á veiðigjöldunum, eru að minnka, vegna þess að svo gríðarlegir hagsmunir eru í húfi fyrir þá sem hafa veð í þessum eignum að þeir hljóta auðvitað að sjá til þess að veiðigjöldin séu greidd og hafa þar með orðið þá líka tangarhald á fyrirtækjunum. Nú hefur meiri hlutinn kynnt breytingartillögur við frumvarpið. Ég ætla að árétta það og ég tek til dæmis undir það að ég tel að það sjónarmið sem kemur þar fram varðandi þær útgerðir sem eru skuldugar af ástæðum sem hafa verið raktar og ég ætla í sjálfu sér ekkert að orðlengja, að það fyrirkomulag sé mjög til bóta. Það mætti auðvitað finna eitt og annað að því, það má ræða um prinsippið á bak við það, en ég bendi á að prinsippið í þessum efnum er nákvæmlega það sama og við erum að ræða hér daga langa, mánuðum saman í þinginu, um að koma til móts við skuldug heimili. Þá stofnast vissulega til einhvers samanburðar við þá sem skulda aðeins minna o.s.frv. Slík umræða getur verið umræðan endalausa en staðan sem menn standa einfaldlega frammi fyrir að óbreyttu frumvarpi, verði ekki tekið tillit til þeirra breytinga sem meiri hlutinn gerir - svo ég stytti mér bara leið, krókaaflamarkskerfið yrði meira og minna ein rjúkandi rúst. Flóknara er það ekki. Þess vegna vil ég út af fyrir sig fagna þeirri viðleitni sem kemur fram hjá meiri hlutanum í þessum efnum að reyna að koma til móts við þann mikla vanda sem við er að glíma og á ekki bara við um krókaaflamarkið þó að hann sé örugglega hlutfallslega stærstur þarna. Engu að síður er þó ljóst að frumvarpið er eins og það liggur fyrir með breytingartillögum meiri hlutans algjörlega óaðgengilegt. Enn er gjaldið allt of hátt og það hefur komið fram í áliti sérfræðinganna, eins og ég hef rakið, að þegar það er vegið saman með því frumvarpi sem er bakgrunnur þessa máls og með þeim breytingartillögum sem meiri hluti atvinnuveganefndar hefur kynnt, er augljóst mál að gjaldið er allt of hátt og sú heildarmynd sem varpað var fram af umsagnaraðilum í ljósi þessara mála hefur ekki svo mikið breyst þrátt fyrir allt vegna áhrifa af stóra fiskveiðistjórnarfrumvarpinu. Þess vegna er alveg ljóst að sjávarútvegsfyrirtækin munu þrátt fyrir allt mjög mörg hver eiga í erfiðleikum við að glíma með þetta gjald. Enda er það svo að þegar það hefur að fullu tekið gildi mun prósentan sem notuð er til álagningar skattsins verða sú hin sama og upphaflega var lagt af stað með í frumvarpinu þótt gjaldstofninn sé að sönnu annar. Frumvarpið er flókið og flækjustigið hefur síst minnkað við breytingartillögurnar, og það kom raunar fram við meðhöndlun málsins í atvinnuveganefnd. Við þurftum talsvert miklar skýringar og kann það kannski eitthvað að skýrast af greindarstigi okkar sem í atvinnuveganefndinni sitjum, ég skal ekki um það segja. Engu að síður er ljóst að þetta er býsna flækjukennt mál og menn þurftu dálítið að hugsa sig um til þess að skilja þetta heildarsamhengi. Það sem mestu máli skiptir að mínu mati er að það hefur enginn á þessu stigi neina nákvæma yfirsýn um áhrif þessa máls og hvað þá að það hafi verið skoðað í samhengi við stóra frumvarpið um breytingar á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni fyrr en þá í morgun á fundi atvinnuveganefndar þegar við fengum til liðs við okkur Daða Má Kristófersson, annan þeirra sérfræðinga sem hafa verið að vinna fyrir nefndina, sem skoðaði þetta í samhengi við stóra fiskveiðistjórnarfrumvarpið og komst að þeirri niðurstöðu að í því ljósi væri þessi gjaldtaka allt of há. Hann hafði í sjálfu sér komist að þeirri niðurstöðu að margar og flestar kannski þær breytingar sem væri verið að gera á frumvarpinu horfðu til réttrar áttar, það væri lægra gjald, verið væri að taka tillit til skuldastöðunnar, verið væri að heimila þessa yfirfærslu á tapi, eða hvað á segja, þegar neikvæð renta væri. Það væri verið að taka tillit til þess þáttar sem lyti að fiskvinnslunni þótt það væri ekki gert að öllu leyti, þá væri verið að afnema gjaldtökuna sem átti að vera á innflutta fiskinum o.s.frv. En þegar það væri hins vegar skoðað í samhengi við stóru fiskveiðistjórnarlöggjöfina eins og hún liggur fyrir núna með breytingartillögum, hugmyndum, skulum við segja, meiri hluta atvinnuveganefndar væri þessi gjaldtaka enn þá a.m.k. allt of há. Því miður er allt of lítið gert með margar veigamiklar athugasemdir sem gerðar voru við frumvarpið. Ég get nefnt í þessu sambandi að gerðar voru alvarlegar athugasemdir við að það kynni að brjóta í bága við stjórnarskrána, en ekki verður séð af breytingartillögum meiri hlutans að nokkurt tillit hafi verið tekið til þeirra athugasemda. Öðru nær raunar. Í gagnrýninni sem sett var fram á frumvarpið var til dæmis vikið að sjálfri forsendunni, útreikningi á meintri rentu. Ekkert í breytingartillögum meiri hlutans hruggar við þeirri gagnrýni. Þá var bent á að vísitölur þær sem lagðar voru til grundvallar hefðu í rauninni haft í för með sér tvöfalt meiri skattheimtu en kynnt var. Þeirri gagnrýni er svarað þannig að horfið er frá þeirri vísitöluviðmiðun og önnur sett í staðinn sem upplýst er að afnemi þá bjögun í skattlagningunni sem snýr að botnfiskveiðunum. Hið sama á ekki við um skattlagningu uppsjávarveiða. Þar er vandamálið enn til staðar. Vegna þessa alls hefur meiri hlutinn hins vegar gefist upp á því að beita sinni mislukkuðu útreikningsreglu á næsta ári og fer þess í stað þá leið að skattleggja sjávarútveginn með fastri krónutölu á hvert þorskígildistonn og gildir það bæði um almenna veiðigjaldið og sérstaka veiðigjaldið. Að loknu næsta fiskveiðiári er hins vegar ætlunin að taka upp kerfisbreytinguna við álagningu skattsins og mun hann þá hækka stig af stigi og verða að lokum 70% af skattstofni, sem höfundar frumvarpsins kalla ranglega rentu, eins og ég er margoft búinn að fara hér yfir og ég hygg að sé óumdeilt, a.m.k. í fræðaheiminum, þó að í ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála kunni að finnast einn og einn sem hafi aðra skoðun. Og nú virðast mér þeir reyndar vera orðnir fimm hér á Alþingi sem taka undir það að þetta sé renta miðað við að fimm þingmenn skrifa undir álit meiri hlutans. Uppgjöf sína varðandi boðaða aðferðafræði frumvarpsins innsiglar meiri hlutinn með því að vísa meira og minna öllum helstu álitaefnunum inn í nýja veiðigjaldsnefnd sem frumvarpið boðar að sett verði á laggirnar. Sú nefnd átti að hafa verulegt verkefni með höndum samkvæmt frumvarpinu, svo mikið verkefni raunar að alvarlegar athugasemdir og efasemdir komu fram um að það stæðist stjórnarskrá vegna þess að í því fælist lítt dulbúið framsal skattlagningarvalds sem stangaðist á við stjórnarskrána. Á þessu er ekki tekið heldur fremur bætt í með því að fela nefndinni enn aukið vald. Það hlýtur þess vegna að kalla á verulegar efasemdir um hvort þetta verklag standist stjórnarskrána. Það hlýtur þess vegna að teljast mjög líklegt, því miður, að á þennan þátt málsins verði látið reyna fyrir dómstólum. Þegar við skoðum þær breytingartillögur sem meiri hlutinn kynnir að öðru leyti blasir vitaskuld við að í þeim felst viðurkenning á mjög margvíslegri gagnrýni sem hafði verið sett fram. Þetta sjáum við af því að skatturinn er lækkaður. Þetta sjáum við á því að í raun og veru viðurkennir meiri hlutinn fánýti aðferðafræðinnar og hversu fráleitt það var að ætla að innheimta sérstakan auðlindaskatt af afla sem veiddur er af erlendum skipum eða keyptur af skipum sem veitt hafa utan íslensku lögsögunnar. Engin leið er að halda því fram heldur að skattleggja beri, á grundvelli reiknaðrar auðlindarentu, afla sem erlend skip veiða eða er keyptur til landsins frá skipum sem hafa veitt hann í lögsögum annarra þjóða. Svo fráleitt er það að undrun sætir að slíkri hugmynd hafi á einhverjum tímapunkti verið fleytt inn í stjórnarfrumvarp sem ætlað er að leggja grunn að skattlagningu vegna nýtingar á fiskstofnum innan íslensku lögsögunnar, því að auðvitað var það algjörlega óhjákvæmilegt að slíkt ákvæði yrði fellt út úr frumvarpinu. Það gat auðvitað aldrei staðið, það hlýtur hvert mannsbarn að sjá. Þá var bent á að um tvísköttun gæti orðið að ræða með því að reikna inn sem eins konar auðlindarentu þann ábata sem verður til í fiskvinnslunni. Þetta átti ekki síst við um uppsjávarfiskinn. Sá ávinningur sem verður til í fiskvinnslunni helgast af allt öðrum þáttum og á ekkert skylt við auðlindarentu eins og hún er skilgreind af öllum sem þekkja til þess hugtaks. Inn í það sem við erum að tala um í fiskvinnslunni spila ýmsir aðrir þættir, eins og vinnslutækni, vöruþróun og markaðsstarf, svo dæmi sé tekið, og því auðvitað út úr öllu korti að kenna slíkt við auðlindarentu. Við þeirri gagnrýni er brugðist að nokkru leyti með því að lækka áhrif fiskvinnslutekna á hinn nýja veiðiskatt. Þá er að nefna að meiri hlutinn bregst við þeim ábendingum sem fram komu um að veiðiskatturinn samkvæmt frumvarpinu mundi ganga á milli bols og höfuðs á nýrri útgerðum, einyrkjum og þeim fjölmörgu nýliðum sem hafa fjárfest í sjávarútvegi undanfarin ár. Þær fórnir sem frumvarpið hefði að óbreyttu kallað vegna þessa yfir íslenskan sjávarútveg hefðu sannarlega orðið gríðarleg blóðtaka sem enginn hefði séð fyrir endann á. Gallinn við þessar breytingartillögur er sá að allsendis er óljóst hvort þær muni ná tilætluðum árangri. Talað er um í þeim forsendum sem meiri hlutinn kynnir hér til sögunnar að þessi ívilnun, hún er kölluð svo vegna kvótaskulda, nemi 1,5 milljörðum kr. Ekki hafa verið lögð fyrir nefndina nein töluleg gögn um hvernig þessi tala er fundin, ekki hafa verið lögð fram nein töluleg gögn um hversu háar þessar skuldir gætu verið, þannig að við rennum bara blint í sjóinn með það. Það er einn gallinn við þetta mál að ýmsar þær tölur sem reiddar eru fram, okkur hefur ekki verið gerð grein fyrir því í rauninni hverjar eru forsendur þessara útreikninga og þess vegna er harla erfitt fyrir okkur að taka afstöðu til þeirra. Engu að síður, ég hef sagt það og segi það enn að ég tel að þetta sé góð viðleitni, meiri hlutinn fær þá a.m.k. 1 fyrir að sýna viðleitni í þá áttina og ég ætla ekkert að taka það af meiri hlutanum. Það vekur síðan athygli að áður en lagasetning um veiðiskattana hefur verið samþykkt og áður en fyrir liggur hvert yrði rekstrarumhverfi sjávarútvegsins hefur ríkisstjórnin kynnt kosningaplagg sitt um ráðstöfun stórs hluta veiðiskattsins. Við það er margt að athuga. Í fyrsta lagi er slík ráðstöfun í algjöru ósamræmi við þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin segist fylgja um að eyrnamerkja ekki tiltekna gjaldtöku eða skatta ákveðnum viðfangsefnum. Hversu oft erum við ekki búin að heyra þessar ræður, hversu oft hefur ekki verið útskýrt fyrir okkur að tilteknir skattar renni ekki til tiltekinna verkefna, þeir renni bara í ríkissjóð. Og hvernig ætla menn yfir höfuð að eyrnamerkja þessar krónur og fylgja þeim síðan eftir í gegnum allt greiðslukerfi ríkisins og segja: Þessar skattkrónur sem útgerðarmaðurinn á Bakkafirði borgaði fara síðan til vegagerðar á Vestfjörðum eða hvaða nafni sem það nefnist. Þetta er auðvitað allt saman einhver svona sýndarleikur sem ber öll merki þess að menn séu farnir að glíma við dálítinn kosningaskjálfta. Í annan stað var boðað í frumvarpinu að samráð yrði um þann hluta skattsins sem renna átti til tiltekinna viðfangsefna. Það samráð hefur mér vitanlega ekki átt sér stað. Það hefur verið greint frá því að einn tiltekinn þingmaður stjórnarandstöðunnar hafi komið að málinu en mér er ekki kunnugt um að aðrir hafi orðið þeirrar náðar aðnjótandi að vera teknir með í slíkt samráð. Loks má nefna, sem ég hef áður vakið athygli á, að ríkisstjórnin er með þessu að birta þá framtíðarsýn sína að við munum um fyrirsjáanlega framtíð búa við álíka lágt raungengi og núna. Þetta blasir við í þeim forsendum sem ríkisstjórnin hefur sjálf gefið sér um fjárhæð veiðiskattsins. Þessi skattur er mjög næmur fyrir breytingum í afkomu atvinnugreinarinnar. Þetta er ekki bara mín prívatskoðun, þetta hefur komið hér fram af munni hvers þingmannsins á fætur örðum, talsmaður málsins af hálfu meiri hlutans hefur svona hundrað sinnum sagt þetta og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra álíka oft og ýmsir aðrir þingmenn hafa sagt þetta. Við skulum bara gefa okkur að það sé rétt og viðurkenna það. Þá blasir við dálítið athyglisverð mynd. Alþýðusamband Íslands hefur bent á að ef gengi krónunnar styrkist um 20% verði veiðigjaldið um þriðjungur þess sem boðað var í upphaflegu frumvarpi, þegar menn voru að tala um 24 milljarða kr. eða þar um bil, og um helmingur þess sem sagt er að það gefi á næsta ári. Þannig telur Alþýðusamband Íslands að skatturinn yrði 8–9 milljarðar kr. við 20% gengisstyrkingu, miðað við upphaflegt frumvarp. Með þeim breytingum sem meiri hlutinn boðar sýnist manni augljóst að þessi tala yrði þá enn lægri ef gengið styrktist. Þar með væri botninn dottinn úr hinum hátimbruðu loforðum sem reidd hafa verið fram og kölluð framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar. Eina leiðin til þess að áform ríkisstjórnarinnar gangi eftir, kosningavíxillinn sjálfur, að hægt sé að borga af honum, er að gengi krónunnar styrkist ekki heldur veikist fremur. Þar með væri hins vegar búið að kafsigla skilyrði kjarasamninganna sem launþegar settu fram. Það kemur fram til dæmis í bókun Alþýðusambands Íslands sem aðspurðir sögðu á fundi með atvinnuveganefnd þegar ég leitaði eftir því, að forsenda kjarasamningsins væri að gengisvísitalan færi niður í 180 í árslok þessa árs. Hún stendur núna í sirka 230 og er hreinlega ekkert að styrkjast, bara ekki nokkurn skapaðan hlut. Og nú sjáum við af þessu að hæstv. ríkisstjórn hugsar þetta þannig að til þess að sjávarútvegurinn geti staðið undir 15 milljarða veiðigjaldi, sem eigi svo að fara upp í rúmlega 20 þegar allt er komið í kring, þá þurfi gengi krónunnar að vera þetta lágt því að ella gefur það ekki 15–21 milljarð kr., það gefur miklu lægri tölu eins og Alþýðusamband Íslands hefur svo rækilega sýnt fram á. Mér er ekki kunnugt um að þetta hafi verið vefengt, enda getur ekki verið hægt að vefengja það ef það er þannig sem talsmenn þessa máls hafa verið að segja okkur daginn út og daginn inn að þetta gjald sé svo dásamlegt vegna þess að það sé svo næmt fyrir afkomubreytingum að einmitt þegar slær í bakseglin, til dæmis þegar gengi krónunnar styrkist, þegar verðlag lækkar á mörkuðum, þegar aðföngin hækka í verði að þá muni það hafa það í för með sér að gjaldið lækki. Virðulegi forseti. Núna þegar málið er komið til 2. umr. er það að mínu mati enn þá ákaflega óljóst. Í fyrsta lagi veit enginn í rauninni hver áhrifin verða á sjávarútveginn í heild. Við eigum erfitt með að átta okkur á því nema að því leytinu til sem við fengum stutta greiningu á, sérfræðings, sem hafði þó ekki haft mikið ráðrúm til þess að íhuga málið og hafði ekki haft tækifæri til þess að fara ofan í það. Eðlilegt væri að menn skoðuðu málið núna til hlítar vegna þess að um er að ræða svo gríðarlega mikla hagsmuni fyrir sjávarútveginn, fyrir þjóðfélagið, fyrir okkur öll að vel takist til. Og þegar við höfum ekki, hvað á ég að segja, svona makróökónómískar upplýsingar, þjóðhagslegar - svo ég sletti nú ekki - um þessi mál í heild sinni getur nú nærri að við höfum ekki miklar upplýsingar um hver áhrifin verða á einstakar byggðir. Það blasti t.d. við að eins og frumvarpið var mundi það bitna mjög harkalega á mörgum svæðum. Landsbanki Íslands, höfuðútlánabanki til sjávarútvegs á Íslandi, sagði að þetta mundi bitna mjög hart á Reykjanesi, höfuðborginni, Vesturlandi, Vestfjörðum, með öðrum orðum kjördæmi mínu og hv. þingmanna Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur og Ólínu Þorvarðardóttur, svo dæmi sé tekið, og kjördæmi hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þessi svæði hefðu orðið mjög harkalega úti í þessum efnum. Mér er til dæmis ekki alveg ljóst á þessari stundu hvort þetta hafi breyst mjög mikið eða breyst í grundvallaratriðum. Ég veit að það mun ekki breytast hvað varðar stóra sjávarútvegsfrumvarpið eins og þar er verið að leggja til eftir nýjasta prófarkalestur, ég get ekki gert mér í hugarlund hver áhrifin verða á byggðirnar eða landsvæðin hvað varðar þetta frumvarp sérstaklega, hvað þá einhverjar útgerðir eða útgerðarflokka. Hvað til dæmis með krókaaflamarkið? Fram kom að það yrði hreint blóðbað í þeim flokki ef frumvörpin næðu fram að ganga. Við höfum ekki haft tækifæri til þess að láta skoða það. Þó eru þessar upplýsingar á margan hátt tiltækar og hefði átt að vera hægur vandi að skoða það. Talað er um að innheimt veiðigjald verði á næsta fiskveiðiári rúmlega 15 milljarðar kr. Í nefndinni hafa í sjálfu sér ekki verið lögð fram nein formleg gögn eða útreikningar sem styðja það. Við sjáum að í nefndaráliti meiri hlutans er reynt að tíunda einhverjar tilteknar forsendur en það er auðvitað ekki mjög rækilega gert. Útreikningur veiðigjaldsins er flókinn og við hefðum þurft að sjá þá farið í gegnum útreikningana í nefndinni til að geta lagt á það sjálfstætt mat hvort um væri að ræða réttar tölur. Við hefðum líka gjarnan viljað kalla eftir sjálfstæðu mati, til dæmis endurskoðunarskrifstofunnar Deloitte eða sérfræðinganna okkar eða einhverra annarra til þess að átta okkur á því hvort þetta væru réttar tölur sem reiddar væru fram. Við höfum nefnilega séð svolítið skrautlegt í þeim efnum þegar verið er að bera á borð okkar þingmanna í þessu frumvarpi talnaleg gögn sem - eins og ég hef verið að fara hér yfir - hafa ekki staðist að nokkru leyti og það hefur ekki staðið steinn yfir steini þegar menn hafa farið að skoða það sem hafa vit á þessum málum. Þá er með öllu óljóst hver áhrifin verða af ákvæði til bráðabirgða II sem varðar meðferð þeirra sem hafa keypt hafa aflaheimildir og bera miklar skuldir vegna þess. Ég vil út af fyrir sig fagna þessu ákvæði. Í greinargerð okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar vísum við til talna sem voru eitthvað á floti í nefndinni, að þessi ívilnun gæti numið 2–2,5 milljörðum kr., 2,2, ég hygg að ég hafi einhvern tíma heyrt þá tölu. Nú sé ég hins vegar í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar að um er að ræða 1,5 milljarða kr. Ég geri ráð fyrir að það sé þá hin rétta tala sem menn hafi komist að niðurstöðu um. En við sjáum af þessu að þetta er óljóst enda geri ég ráð fyrir að menn séu ekki búnir að sjá algjörlega fyrir endann á málinu. Þetta er flókið mál og menn þurfa þess vegna að fá tækifæri til að skoða það og það er verkefni sérstaklega endurskoðenda að gera það. Ég geri ráð fyrir að það séu einmitt þeir í samráði við til dæmis skattayfirvöld sem hefðu getað reynt að slá máli á áhrif þessa. Því hefði verið eðlilegt að skoða það sérstaklega með því að máta þessar breytingar við það úrtak úr ársreikningum fjölda fyrirtækja sem sérfræðingar sem unnu fyrir nefndina höfðu undir höndum og líka það úrtak sem Deloitte hafði undir höndum. En slík úttekt hefur því miður ekki verið gerð um það hvort þetta dugi til þess að afstýra þeirri vá sem frumvarpið hefði að óbreyttu haft í för með sér fyrir skuldugar útgerðir vegna kvótakaupa. Það er líka alveg ljóst að frumvarpið mun bitna hart á útgerðum sem ekki eru með fiskvinnslu og hafa lamandi áhrif á starfsemi fiskmarkaða. Það er mikið áhyggjuefni. Menn hafa verið að tala fyrir því að mikilvægt væri að auka starfsemi fiskmarkaða, þar með yrði til eðlilegra markaðsverð, hafa margir sagt, ég er kannski ekki alveg sammála um að það sé eina leiðin til þess. Ég vek til dæmis athygli á því að verðlagsstofuverðið eltir markaðsverð fiskmarkaðanna með dálítilli tímatöf bæði upp og niður og á að vera 80% af því verði. En engu að síður, aðalatriðið er að það er mat bæði fiskmarkaðanna og annarra sem hafa kynnt sér það að þetta muni bitna á þeirri starfsemi. Þá er enn með öllu óljóst hvort frumvarpið samrýmist stjórnarskrárákvæðum, eins og ég hef nefnt. Ég ætla að segja þetta síðan að lokum: Það er örugglega einsdæmi í þingsögunni að lögð hafi verið fram frumvörp af ríkisstjórn sem ætlað sé að skapa heildarramma um sjálfan sjávarútveginn en hafi það í för með sér að ekkert einasta fyrirtæki í greininni ráði við afleiðingar þess, eins og ég hef þegar rakið. Sú er þó niðurstaða þeirra sérfræðinga sem atvinnuveganefnd kvaddi til ráðslags um frumvörpin. Af þessu má sjá að þetta frumvarp er í rauninni enginn grundvöllur til álagningar veiðigjalds eða veiðiskatts. Hugmyndafræðin stenst ekki skoðun. Um er að ræða skatt en ekki almenna gjaldtöku. Fráleitt er að tala um að það feli í sér skattlagningu á auðlindarentu. Gjaldstofninn er alls ekki raunhæfur. Byggt er á gögnum sem eru ekki til þess fallin að vera grundvöllur skattheimtu, og áfram mætti telja. Við í 1. minni hluta teljum því að eðlilegast væri að málið yrði ekki afgreitt núna. Skynsamlegt væri að vinna með okkar helstu sérfræðingum á sviði auðlindahagfræði við útfærslu á gjaldtöku í sjávarútveginum, skoða áhrifin af slíkri gjaldtöku með víðtækum hætti og vinna að almennri sátt um hana. 
             Undir álitið skrifar sá sem hér stendur, sem er framsögumaður, og hv. þm. Jón Gunnarsson.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir hans efnismiklu ræðu. Hann fór völdum orðum um áform stjórnvalda í þessum efnum og kallaði það blaður, sýndarmennsku og ýmislegt í þá veruna. Það er vitaskuld skoðun hv. þingmanns að svo megi tala um þau áform. Var efnislega greinilegt af ræðu hv. þingmanns að Sjálfstæðisflokkurinn á mikið undir því að fiskveiðistjórnarkerfið verði óbreytt, eða hvað? Ég hef saknað þess í umræðunni að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins komi ekki með ýmsar hugmyndir í þá veru hvort þeir vilji hóflegt veiðigjald. Hversu mikið þá? Sumir sjálfstæðismenn hafa nefnt 10–12 milljarða og hvað er þá hóflegur leigupottur, ef svo má segja, sem er kannski frumlagið í því dæmi? Hvernig er hóflegt að skipta aflanum þegar hann verður aukinn, þegar 40:60% af því fara hvort í sinn pottinn? Hverjar eru tillögur Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum? Vilja þeir yfir höfuð aukin veiðigjöld?

Virðulegi forseti. Við sjálfstæðismenn lögðum fram hugmyndir okkar um hvaða breytingar við vildum sjá á fiskveiðistjórnarkerfinu í sáttanefndinni svokölluðu árið 2010. Hv. þm. Björn Valur Gíslason rakti einmitt ágætlega fyrir mér áðan hvernig við hefðum staðið að því og við stöndum að sjálfsögðu við það. Það er sú leið sem vildum fara. Þar var hins vegar ekki gert ráð fyrir þessu. Það var til dæmis ekki búið að tala fyrir kvótaþingi, það var ekki verið að tala fyrir leigupottum, það var hins vegar talað um að við aðskildum þetta þannig að annars vegar væri krókaaflamark og aflamark og hins vegar einhver hluti sem færi í byggðaleg, atvinnuleg og félagsleg úrræði. Ég tel að það hlutfall ætti að vera sem næst því sem það var til dæmis á fiskveiðiárinu 2008/2009. Það tel ég eðlilegt í því sambandi. Hvað er hóflegt veiðigjald? Það ræðst algjörlega af því hvernig starfsumhverfi sjávarútvegsins verður. Ef núverandi fiskveiðistjórnarfrumvarp nær fram að ganga þá ræður sjávarútvegurinn ekki við neitt auðlindagjald. Þá er verið að slátra hugmyndinni um auðlindagjaldið. Við sjálfstæðismenn höfðum forustu um það á sínum tíma 

Frú forseti. Það er út af fyrir sig athyglisvert að sjálfstæðismenn treysta sér ekki til að nefna tölu í þessum efnum. Ég hef þó heyrt þá nefna 10–12 milljarða í opinberri ræðu. Ég vil einfaldlega bera þá tölu undir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og spyr hvort hann sé sammála því að hóflegt veiðigjald sé einhvers staðar í námunda við þá tölu, 10–12 milljarða, eins og flokksmenn hans hafa sjálfir nefnt í opinberri ræðu. Hér erum við vissulega að auka álögur á sjávarútveginn en við kjöraðstæður. Þá er spurningin þessi: Telur Einar K. Guðfinnsson, hv. þm. Norðvest., að sjávarútvegurinn sé aflögufærari en oftast áður einmitt um þessar mundir?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er að reyna að fá mig til að nefna tölu. Ég get það ekki vegna þess að ég veit það ekki nákvæmlega og veit alls ekkert um það hvernig rekstrarumhverfi sjávarútvegsins verður miðað við þau frumvörp sem liggja fyrir. Ég gæti trúað að það sé rétt hjá hv. þingmanni að sjávarútvegurinn gæti staðið við þær aðstæður sem við búum við í dag, miðað við það gengi sem er í dag og miðað við óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi. Ég gæti vel trúað því að sjávarútvegurinn gæti nú risið undir 10 milljarða veiðigjaldi, að hann gæti nokkurn veginn risið undir því sem þetta almenna veiðigjald á að gefa eða nálægt því. Ég er ekkert frá því. Hins vegar er algjörlega ljóst að ef breytingarnar á fiskveiðilöggjöfinni ná fram að ganga í þeim anda sem fiskveiðistjórnarfrumvarpið gerir ráð fyrir mun það hafa tvenns konar áhrif í meginatriðum: Það mun auka útgjöld sjávarútvegsins og það mun minnka tekjur sjávarútvegsfyrirtækja. Þá sjá auðvitað allir í hendi sér að við slíkar aðstæður mun sjávarútvegurinn ekki geta risið undir 20 milljarða gjaldtöku og það væri ekki hófleg gjaldtaka, það væri fáránleg gjaldtaka.

Virðulegur forseti. Það er ótrúlegt að hægt sé að vera svona svartsýnn á svona sólríkum degi. Ég vil nú hvetja alla þingmenn til að koma sér út úr þessum hrakspám og helfararspám hv. þingmanns og yfir í veruleikann og muna að það veiðigjald sem við erum að tala um nemur 10 kr., og innan við það, fyrir hvert þorskkíló og í því gríðarlega góða árferði sem nú er bætast liðlega 20 kr. við. Er það sá heimsendir sem þingmaðurinn lýsir? Nei. Ef við auglýstum í blöðunum veiðileyfi fyrir liðlega 30 kr. á þorskkílóið mundu allir útgerðarmenn á Íslandi sækja um að fá þau leyfi og margir fleiri, þeir mundu sækja um miklu meira en hægt væri að ráðstafa vegna þess að þetta veiðigjald er ekki bara hóflegt, það er miklu lægra en sannvirði þess er á markaði, enda er hv. þingmaður tilbúinn að leggja á 10 milljarða veiðigjald. Er ekki staðreyndin sú, hv. þingmaður, að ágreiningur okkar snýst ekki um veiðigjaldið, hann snýst um hitt frumvarpið, fiskveiðistjórnarkerfið, 

Virðulegi forseti. Almennt talað er ég gríðarlega mikill bjartsýnismaður og sérstaklega í þessu góða veðri. Því hryggir það mig að ríkisstjórnin skuli vera með svo vond frumvörp að jafnvel slíkur bjartsýnismaður eins og ég skuli þurfa að tala í svartsýnistón í þessu góða veðri. En það er bara ekki við mig að sakast, þarna er auðvitað ríkisstjórnin að verki eins og fyrri daginn þegar kemur að vondum málum. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað mun þetta allt saman ráðast af því hvernig stóra fiskveiðistjórnarfrumvarpið mun líta út, alveg eins og sérfræðingarnir hafa bent mér á. Ég get út af fyrir sig tekið undir það að ýmislegt í þessum breytingartillögum horfir til réttrar áttar þó að ég sé þeirrar skoðunar að enn sé gjaldið allt of hátt, það er að minnsta kosti 50–60% of hátt. En þá er ég líka að miða við að hér sé óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi  Þegar hv. þingmaður talar um veiðigjald verður hann að tala út frá þeim forsendum sem ætlunin er að gefa sjávarútveginum með því rekstrarumhverfi sem sjávarútvegurinn þarf að búa við í þeirri almennu löggjöf sem um er að ræða. Ég tek undir það og mér fannst það vera ákall frá hv. þingmanni að við reyndum að sjá til þess 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um að það er ákaflega mikilvægt að standa vörð um hagkvæmni í sjávarútveginum. En þegar hv. þingmaður segir að ekki sé við hann að sakast í því sem við ræðum hér er það ekki alls kostar rétt því að hv. þingmaður sat á stóli sjávarútvegsráðherra og hafðist ekkert að árum saman um að tryggja sæmilegan frið um sjávarútveginn, um að tryggja almenningi eðlilegt endurgjald. Þegar ég kom á þing fyrir níu árum síðan var endurgjald fyrir aðgang að auðlindinni nánast ekki neitt og það reis hæst í upphafi þessa kjörtímabils og nam þá 2 kr. á kíló, 2 kr. á þorskkíló, 1 kr. á hvert kíló sem veitt er þegar uppsjávartegundirnar eru teknar með. Hér kemur hv. þingmaður, eftir að hafa haldið svona illa á hagsmunum almennings, og skammar okkur sem erum þó að sækja hagsmuni almennings í málinu. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann þegar hann segir að við núverandi 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða þann tíma sem gefinn er.

Virðulegi forseti. Ég spyr: Hvers á ég að gjalda að það sé orðið mér að kenna að ríkisstjórnin komi með svona vont frumvarp í þingið? Ég skal taka á mig ýmsar syndir heimsins en ekki þessa. Varðandi það að einhver sérstakur ófriður hafi verið í kringum sjávarútveginn meðan ég var sjávarútvegsráðherra kannast ég bara ekkert við það. Ég vek til dæmis athygli á því að þegar við fórum í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin, voru engar kröfur frá Samfylkingunni um neinar grundvallarbreytingar á sjávarútvegsstefnunni. Niðurstaðan þar var að það ætti að skoða á kjörtímabilinu, á fjögurra ára kjörtímabili, áhrif sjávarútvegsins og þeirra breytinga sem gerðar hefðu verið á sjávarútvegskerfinu í gegnum tíðina á byggðir landsins. Það var það sem ég var með í undirbúningi og átti mjög gott samstarf við samstarfsflokkinn um það. Varðandi veiðigjaldið er það rétt að í minni tíð var það lækkað. Og hvers vegna var það lækkað? Það var lækkað til að koma til móts við erfiðleika sem urðu í kjölfar þess að við urðum að skera niður aflaheimildir í þorski sem nú eru hins vegar að skila sér í stórauknum mæli, og enn fremur að við slógum af veiðigjald í rækjuveiði sem ekki bar þetta veiðigjald og hefði lagst af 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir það sem hann hefur fylgt úr hlaði með nefndaráliti sínu þó að ég sé ekki alls kostar sáttur við það eða ýmislegt í ræðu hans. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir góða samvinnu í nefndinni það sem af er við þau tvö frumvörp sem við ræðum hér. Fyrra andsvar mitt til hv. þingmanns er þetta og ég ítreka það sem ég hef sagt áður, ég held að við þurfum að ræða þetta á málefnalegan hátt, það er ekki svo langt á milli í þessum málum ef allt er skoðað og menn þurfa að láta af hinum pólitíska leik. Ég vitnaði í það fyrr í dag að formaður Sjálfstæðisflokksins sagði við framlagningu frumvarpsins að Sjálfstæðisflokkurinn vildi hækka veiðileyfagjaldið og varaformaður flokksins sagði það líka við eldhúsdagsumræður í vor. Í dag er það 4–4,5 milljarðar kr. Þá er spurningin: Hvað vill Sjálfstæðisflokkurinn hækka veiðileyfagjaldið mikið miðað við stöðuna og nýjustu tölur frá 2011, 

Virðulegi forseti. Enn og aftur verð ég að svara þessu svona: Það er ekki nokkur lífsins leið að nefna neinar tölur í þessu sambandi vegna þess að við vitum ekki hvert rekstrarumhverfi sjávarútvegsins verður. Það mun ráðast af því frumvarpi sem fyrir liggur um stjórn fiskveiða. Ef það verður eitthvað í líkingu við það sem við sjáum núna þarf að lækka veiðigjaldið vegna þess að sjávarútvegurinn mun annars ekki standa undir því. Það er verið að búa til óhagkvæmni og óréttlæti með því. Ég vil líka vekja athygli á því að þeir sérfræðingar sem við höfum kallað fyrir nefndina hafa einmitt sagt að veiðigjaldið eins og þarna er verið að búa til, þrátt fyrir þær breytingar sem liggja fyrir frá meiri hluta nefndarinnar, sé í hærra lagi. Og það sem meira er, sérfræðingarnir hafa bent á að það sé algjörlega galið að innheimta þetta gjald og hafa síðan rekstrarumhverfi sjávarútvegsins eins og frumvarp um stjórn fiskveiða kveður á um. Þessi mál eru nátengd og hv. þingmaður verður að hafa það í huga. Ef hv. þingmaður vill að sjávarútvegurinn 

Virðulegi forseti. Það er ekki á dagskrá að draga frumvarpið til baka, en ég skal breyta spurningunni: Hvað telur hv. þingmaður og Sjálfstæðisflokkurinn að veiðileyfagjaldið ætti að vera miðað við óbreytt fiskveiðistjórnarkerfi, ef miðað er við 80 milljarða kr. framlegð á þessu ári? 75 milljarðar eru rauntalan á síðasta ári, hvað er hóflegt veiðileyfagjald úr því? Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur líka gagnrýnt mjög þá aðferðafræði að við skulum fara í auðlindarentu. Hv. þingmaður og Sjálfstæðisflokkurinn allur samþykkti lög um skattlagningu á kolvetnisvinnslu, nr. 109/2011, sem eru mjög í takti við það sem hér er. Talað er um vinnuhóp sem reikna á út viðmiðunarverð o.fl. Það er margt mjög líkt með þessum málum. Hver er þá munurinn hér? Af hverju samþykkti Sjálfstæðisflokkurinn frumvarp um að taka auðlindarentu af olíuleit, af kolvetni, en er svo ekki tilbúinn að fara í þessa vinnu hér? 

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu um að leggja í fyrsta skipti á auðlindagjald í sjávarútvegi og ég fór yfir sögulegar forsendur fyrir því í ræðu minni áðan. Þá var gert ráð fyrir hóflegu gjaldi, þá var gert ráð fyrir því að þetta auðlindagjald yrði líka lagt á aðganginn að annarri auðlindanýtingu í samfélaginu. Það hefur ekki verið staðið við það. Hv. þingmaður nefnir kolefnisgjaldið og það er mjög gott að hann skuli gera það. Það er nefnilega sérstaklega vikið að því máli í greinargerðinni sem sérfræðingarnir okkar, Stefán B. Gunnlaugsson og Daði Már Kristófersson, skrifuðu. Niðurstaða þeirra er einmitt sú að það sé svo vitlaust að fara af stað með gjaldtöku í sjávarútvegi sem er gjörsamlega í blóra við gjaldtökuna sem höfð er uppi varðandi kolefnið. Þeir benda einmitt á að þar komi menn þó að ónumdu landi, þar hafi menn ekki orðið að vinna sér inn veiðirétt, þar hafi menn ekki þurft að borga fyrir hagræðingu í greininni með peningum útgerðarinnar, þannig að það væru 

Virðulegi forseti. Ég vil beina spurningu til hv. þingmanns varðandi sjávarútveginn og getu hans til að standa undir auðlindarentunni. Við vitum bæði að greinin hefur borgað innbyrðis háar fjárhæðir, bæði í leiguaflamarki og sölu aflahlutdeilda: Telur þingmaðurinn ekki réttara að greinin greiði auðlindagjald til þjóðarinnar en ekki ígildi þess innbyrðis í greininni sem fer í allt aðra hluti en til viðkomandi sjávarbyggða eða til uppbyggingar greinarinnar? Nú hefur verið afskrifað mikið í krókaaflamarkskerfinu vegna gengisdóma og ég hlustaði á þátt þar sem hv. þingmaður ræddi við Örn Pálsson um þau mál þar sem kom fram að greinin stendur miklu betur en áður. Telur hv. þingmaður ekki að sú grein standi betur að vígi til að standa undir þessari auðlindarentu miðað við það að verið er að mæta þeim flokki útgerðar með 1,5 milljörðum í afslætti samkvæmt þeim breytingum gerðar hafa verið á frumvarpinu?

Virðulegi forseti. Það sem gerst hefur í sjávarútveginum og gerðist sérstaklega á tíunda áratug síðustu aldar var að það átti sér stað mikil hagræðing. Þá var verið að fækka skipum, aflaheimildir sameinaðar, dregið úr sóknartengdum kostnaði og þar fram eftir götunum. Það er enginn vafi á því að það hefur búið til hagræðingu í greininni en það kostaði sitt. Hverjir borguðu það? Það voru útgerðirnar, þær útgerðir sem störfuðu áfram, þær sitja uppi með svarta pétur, eins og stundum hefur verið sagt. Í löndunum í kringum okkur er þessu öðruvísi farið. Þar reyna menn að fækka skipum, draga úr sóknartengdum kostnaði - og hvert senda menn reikninginn? Til almennings. Þeir borga ekki neinn arð út úr sjávarútveginum til almennings en hins vegar er reikningurinn vegna sjávarútvegsins sendur til almennings í landinu. Nákvæmlega það sama hefur gerst í krókaaflamarkinu nema það gerðist kannski einum áratug síðar. Þess vegna er krókaaflamarkið í erfiðari stöðu. Krókaaflamarkið var einfaldlega sett á laggirnar miklu seinna og sú hagræðing sem krókaaflamarkið sjálft hefur verið að borga fyrir hefur þess vegna birst okkur í hærri skuldum. Ég tek undir það, mér finnst það vera eðlileg viðleitni af hálfu meiri hluta nefndarinnar að reyna að koma til móts 

Virðulegi forseti. Ég vil þá halda áfram að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að sú mikla aflaaukning, sem getur samkvæmt líkani Hafrannsóknastofnunar farið allt upp í 250 þús. tonn á næstu fimm árum, hafi ekki áhrif á getu sjávarútvegsins til að standa undir því veiðigjaldi sem boðað er og hefur verið lækkað mikið, eins og fram hefur komið. Ég vil bara benda á, af því að við þekkjum bæði ágætlega til línuútgerðar á Vestfjörðum, að til dæmis kostar einn krókur á línu 16 kr. og, nota bene, hann verður dreginn af sem rekstrarkostnaður áður en auðlindarentan verður lögð á. Telur hv. þingmaður virkilega í því samhengi að verið sé að ofbjóða greininni með þeirri rentu sem þarna er talað um? Varðandi það að frumvarpið stangist á við stjórnarskrána, telur hv. þingmaður ekki að Magnús Thoroddsen hæstaréttardómari hafi skýrt það vel út að hann teldi svo ekki vera? Hvaða álit hefur hv. þingmaður á þeirri umsögn Magnúsar Thoroddssens sem kom fyrir nefndina?

Virðulegi forseti. Auðvitað mun aflaaukning í þorski hjálpa þorskveiðiútgerðunum til að standa undir skuldbindingum sínum. Við vitum hins vegar ekki hver þróunin verður nákvæmlega. Við skulum vona að langtímaspá Hafrannsóknastofnunar reynist rétt, en við vitum hins vegar ekki hver þróunin verður í ýsunni. Það blæs ekki sérstaklega byrlega miðað við þær tölur sem Hafró hefur nefnt í þeim efnum, eða í steinbítnum, svo dæmi sé tekið, þannig að það mun auðvitað virka í báðar áttir. Engu að síður er þorskurinn aðalveiðistofn okkar til dæmis á Vestfjörðum. Þetta mun auðvitað skipta gríðarlega miklu máli eins og á Snæfellsnesi og raunar víðar ef þorskaflaaukning verður. En þá er búið að sjá fyrir því. Þessar útgerðir máttu vesgú taka á sig niðurskurðinn þegar grípa þurfti til hans, en þegar kemur að því að auka aflaheimildirnar í þorskinum eru lukkuriddararnir mættir og segja: Heyrðu, nú er komið að okkur, nú ætlum við að fá að skipta þessu líka. Við ætlum að gera þetta einhvern veginn öðruvísi - og koma í veg fyrir að sjávarútvegurinn geti notað þennan tekjuauka til að borga niður skuldir sínar. Sérfræðingarnir hafa bent á og það kemur fram í öllum skýrslum þeirra að ef sjávarútvegurinn fengi 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að víkja aðeins að þeirri sérkennilegu og ósmekklegu athugasemd sem hv. þm. Þór Saari hafði uppi um fundarstjórn forseta áður en þessi umræða hófst um að ekki væri nauðsynlegt að hafa ræðutímann tvöfaldan. Ég gat ekki betur heyrt en annar framsögumaður nefndar hefði þurft að nota allan sinn tíma og málið er auðvitað þannig vaxið að það veitir ekkert af því að fá eðlilegan tíma til að fara yfir það. Um tímasetninguna sem ríkisstjórnin velur til að koma með þetta mál hingað inn ætla ég að hafa nokkur orð. Það var á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar eða í samstarfsyfirlýsingu sem var kölluðu svo að fara í verulegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Í báðum stjórnarflokkum stóð til að fara einhvers konar fyrningarleið og voru menn að baksa við það í eitt eða tvö ár en hafa greinilega ýtt því út af borðinu og hafa síðan í meira en eitt ár komið með frumvörp sem annars vegar snerta veiðigjöld sem við erum að ræða hér í dag og hins vegar um stjórn fiskveiða. Í fyrra kom óskapnaður hingað inn sem allir litu á að væri eins konar slys. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra hafi notað orðið bílslys og aðrir stjórnarliðar vildu ekki kannast við sinn eigin óskapnað þegar til kastanna kom. Núna þegar þriðja ári kjörtímabilsins er að ljúka, nokkrum mánuðum áður en næsta fiskveiðiár hefst, á að keyra í gegnum þingið frumvörp sem hafa gríðarleg áhrif á öflugustu atvinnugrein okkar og jafnvel á ekki að gefa nægilegan tíma. Það er alla vega sjónarmið sumra. Ef við mundum t.d. fjalla um þetta hér fram eftir öllu sumri og svo ættu lögin að taka gildi einum mánuði síðar eru það auðvitað heldur ekki boðleg vinnubrögð. Það frumvarp sem liggur fyrir er í 15 greinum sem fjalla um gildissvið og markmið, ég ætla að koma betur inn á það á eftir, og skilgreiningar. Í 4. gr., sem er fyrsta greinin sem er svolítið vandræðaleg fyrir stjórnarmeirihlutann enda hefur verið lögð fram breytingartillaga henni tengd sem ég fer yfir á eftir, stendur að ráðherra skipi þrjá menn og aðra þrjá til vara í nefnd til fimm ára í senn til að ákvarða sérstakt veiðigjald en lagt er til í síðari greinum hver prósentuhlutföllin eigi að vera. Engu að síður er þessi nefnd sett strax í 4. gr. þannig að það virðist svolítið stangast á hvernig þetta á að vera. Ráðherra skal birta fjárhæð sérstaks og almenns veiðigjalds fyrir viðkomandi veiðiár með reglugerð fyrir 15. júlí ár hvert. Á hverju ári þarf því að fara yfir þetta mál og vega og meta og væntanlega leggja til veiðigjald með hliðsjón af afkomu í sjávarútvegi. Ég mun kynna í nefndaráliti mínu hér á eftir, frú forseti, af hverju ég tel málið vanbúið og það eigi að fara aftur til ríkisstjórnarinnar. Ef málið verður hins vegar fellt mun ég koma með breytingartillögu í sambandi við þessa veiðigjaldsnefnd þar sem ég tel að þrír menn sem ráðherra skipi séu of takmarkaður hópur til að fjalla um svo víðtækt mál og fimm ár sé allt of langur tími og mun ég leggja til að nefndin verði skipuð fimm mönnum til eins árs til að byrja með. II. kafli er um gjaldskylda aðila í 5. gr., gjaldstofn í 6. gr. og almenna veiðigjaldið í 7. gr. þar sem talað er um 8 kr. - þar er komin breytingartillaga sem ég fjalla aðeins um á eftir. Í 8. gr. er síðan fjallað um þetta sérstaka veiðigjald og þar er líka komin breytingartillaga. Í 9. gr. er fjallað um stofn til útreiknings á sérstöku veiðigjaldi sem hefur verið hvað erfiðast fyrir meiri hlutann að fara í gegnum og gagnrýni hefur snúið einna helst að og reyndar líka 10. gr. sem fjallar um að reikna út rentu. Við þessar báðar greinar eru komnar breytingartillögur til að reyna að lagfæra og sníða af verstu vankantana, en þegar menn leggja af stað með vandræðagripi er stundum ekki nóg að sníða vankantana af, þeir verða ævinlega vandræðagripir. Í III. kafla er fjallað um álagningu veiðigjalda og hvernig hún skuli vera. Það er kannski rétt að benda á það strax að í stefnu Framsóknarflokksins er talað um hóflegt auðlindagjald sem leggja eigi á sjávarútveginn og að tekjunum af því eigi að skipta vegna þess að gjaldið verður meira og minna til á landsbyggðinni, eða að 87% leyti, eftir hlutföllum þar sem hluti fari til ríkisins, hluti fari til þeirra svæða þar sem auðlindin er og rentan verður til á og síðan hluta til greinarinnar sjálfrar í nýsköpun og þróun og markaðsstörf. Í 12. gr. er fjallað um innheimtuna og hvernig þetta á að greiðast. Þar stendur t.d. að gjöldin séu ekki afturkræf þótt aflamark sé ekki nýtt. Ég held að mörgum mundi finnast sérkennilegt ef þeir þyrftu að greiða fyrir eitthvað sem þeir ekki nýttu og gætu ekki fengið það endurgreitt. Ég held að þetta sé eitt af því sem þarf að skoða. Í þremur jöfnum greiðslum eiga fyrirtækin að reiða af hendi gríðarlegar fjárhæðir, fyrst 1. október þessa árs ef þetta frumvarp fer í gegn og tekur gildi 1. september. Gríðarlegar byrðar verða með þessu lagðar á sjóðsstreymi fyrirtækjanna. Það er stór spurning hvort laust fé sé til fyrir þessu. Ef gjald er ekki greitt á eindaga og síðan ekki innan mánaðar fellur veiðileyfið niður. Þeir sem geta kannski ekki útvegað fjármuni 1. október upp á 300 milljónir eða þaðan af meira missa veiðileyfið 1. nóvember. Þetta er harkaleg aðgerð þegar verið er að innleiða nýtt kerfi sem enginn veit nákvæmlega hvernig virkar eða hvort einstök fyrirtæki ráða við. Ég kem betur inn á það á eftir. Í IV. kafla er fjallað um rekstrarkostnað, reglugerð og gildistöku. Síðan ákvæði er til bráðabirgða sem meiri hlutinn hefur lagt fram breytingartillögu við. Auðvitað eru viðamikil fylgigögn til að reyna að útskýra þennan óskapnað. Í nefndaráliti frá 2. minni hluta atvinnuveganefndar og sá sem hér stendur stendur að sem fulltrúi Framsóknarflokksins í atvinnuveganefnd fjöllum við í upphafi um málið og mun ég fara yfir nefndarálitið, frú forseti, og lesa upp úr því á stundum og taka síðan einhverja útúrdúra ef mér finnst þörf á til að skýra betur. „Nefndin hefur nú haft frumvarp til laga um veiðigjöld til umfjöllunar samhliða frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða, fjallað um það á fjölmörgum fundum og tekið á móti miklum fjölda umsagna og fengið á fundi sína fjölmarga gesti. 2. minni hluti gerir athugasemdir við álit meiri hluta nefndarinnar í málinu og mun í áliti þessu tíunda sín sjónarmið.“ Varðandi umsagnirnar og fjölda gesta vísa ég í nefndarálit meiri hlutans þar sem það er tíundað. Eins og ég sagði áðan er frumvarpið einar 15 greinar. Í markmiðsgrein frumvarpsins, 2. gr., stendur, með leyfi forseta: „Veiðigjöld eru lögð á í þeim tilgangi að mæta kostnaði ríkisins við rannsóknir, stjórn, eftirlit og umsjón með fiskveiðum og fiskvinnslu og til að tryggja þjóðinni í heild hlutdeild í þeim arði sem nýting sjávarauðlinda skapar.“ Í skýringum við frumvarpið segir að markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar sé „að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar“ o.s.frv. Síðar er fjallað um að það sé „mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða“. Ég ítreka: „hagkvæmar og skapi verðmæti og störf“; „skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta rekstrargrundvöll til langs tíma, en jafnframt að leita sátta um stjórn fiskveiða.“ Þetta eru skýringarnar við markmiðsgreinina. Í frumvarpinu er auk sjálfbærrar nýtingar lögð áhersla á fjárhagslega hagkvæmni útgerðar og verðmætasköpun í greininni. Að mati 2. minni hluta er augljóst að frumvarpið með breytingartillögum gengur þvert gegn markmiðum þess um „að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ - Og er nú ekki tekið sterkt til orða. Í stefnu Framsóknarflokksins stendur um veiðigjald, með leyfi forseta: „Lagt er til að á nýtingarsamninga í potti eitt verði lagt árlegt veiðigjald, þ.e. svokölluð auðlindarenta. Veiðigjaldið verði hóflegt og tengt afkomu greinarinnar. Bent hefur verið á að mikilvægt sé að skilgreina hvað auðlindir séu, hverjar séu í eigu ríkis og hverjar falli undir hið óskilgreinda hugtak „sameign þjóðarinnar“. Jafnframt hefur verið bent á mikilvægi þess að jafnræði um gjaldtöku sé milli atvinnugreina.“ Það er augljóst að sá sem hér stendur styður aðferðafræði um hóflegt veiðigjald og, eins og ég nefndi áður, hvernig útdeilingu þess eigi að vera háttað. Ég vil líka segja það strax að sú niðurstaða sem meiri hlutinn kemst endanlega að er ekki hóflegt veiðigjald og mun ekki skapa þau skilyrði sem markmiðið býður upp á. Mikilvægt er að hluti auðlindarentunnar renni til greinarinnar sjálfrar til nýsköpunar, rannsókna og markaðsstarfa að mati okkar framsóknarmanna. Það er einnig nauðsynlegt að nýir aðilar geti sótt um styrk til nýsköpunar og rannsókna til að auðga þekkingu og nýtingu á auðlindinni. Þannig vex potturinn, stækkar kakan. Þá er lagt til að hluti gjaldsins renni aftur til þess landsvæðis þar sem auðlindarentan verður til, einkum til mótvægis því að annars mætti halda því fram að um væri að ræða viðbótarskattlagningu, sérstaklega á landsbyggðinni. Ég vil ítreka að hluti af auðlindarentunni rynni síðan í ríkissjóð sem eðlilegt er. Annar minni hluti telur að markmiðum frumvarpsins hefði betur verið náð með því að fylgja stefnu okkar framsóknarmanna, sérstaklega er bent á áherslu á nýsköpun og þróun og tillögur um að umtalsverður hluti veiðigjaldsins renni aftur til þess svæðis þar sem auðlindarentan verður til. Fjölmargar umsagnir um málið styðja þetta mat. Í greinargerð Daða Más Kristóferssonar og Þórodds Bjarnasonar, sem fylgdi frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða, er farið yfir helstu sjónarmið sem fram koma í frumvarpi til laga um veiðigjöld. Rakin eru áhrif af boðuðum breytingum og tekur 2. minni hluti undir þau orð sérfræðinganna sem þar koma fram og lýsir um leið undrun sinni á því að hvorki ráðuneyti né meiri hlutinn skuli ekki þá þegar hafa vikið af þessari villuleið þar sem draga megi þá ályktun af umræddri greinargerð, sem fylgdi frumvarpinu um stjórn fiskveiða og fjallað var um veiðigjöld í, að þær breytingar sem boðaðar eru séu bundnar mikilli óvissu. Í greinargerðinni kemur meðal annars fram, með leyfi forseta: „Ákvæði um veiðigjöld er að finna í sjálfstæðu frumvarpi. Því er ætlað að tryggja hlutdeild þjóðarinnar samkvæmt 5. tölulið 1. gr. frumvarps laga um stjórn fiskveiða. Gjaldið skal annars vegar byggt á kostnaði við stjórnun fiskveiða og hins vegar gjaldi á auðlindarentu. Mat á umfangi auðlindarentu er hins vegar ekki einfalt. Auðlindarentu í nýrri ónuminni auðlind má skilgreina sem mismun samfélagslegs kostnaðar veiða að teknu tilliti til eðlilegrar arðsemi og afurðaverðs. Núverandi aflahlutdeildarkerfi hefur verið alllengi við lýði og hefur á þeim tíma valdið umtalsverðum breytingum á sjávarútvegi hér á landi. Leyft hefur verið að framselja aflaheimildir frá 1991 sem hefur gert það að verkum að stór hluti aflaheimilda hefur gengið kaupum og sölum á markaði á verði sem endurspeglaði auðlindarentuna. Kostnaður af kvótakaupum orðinn hluti af kostnaði útgerðarfyrirtækja. Mikilvægt er að hafa þetta í huga þegar fjallað er um gjaldtöku í sjávarútvegi.“ Hér er áhugavert að bera saman skattlagningu á kolefnisgjald þar sem áætlaður er 45% skattur eða gjald fyrir það á ónumdu svæði þar sem enginn kostnaður innan greinarinnar hefur orðið. Hér er lagt til að byrja í 50% og enda í 70%. Það virðist vera að menn hafi ekki tekið tillit til þess mikilvæga sjónarmiðs að kostnaðar af kvótakaupum er nú þegar orðinn hluti af kostnaði útgerðarfyrirtækja og menn hafa þurft að kaupa rentuna í greininni af öðrum. Það þýðir ekki að skattleggja þá sem eru í greininni í dag, hafa kannski verið þar í 40, 50 ár, vegna einhverra sem fóru út. Við verðum að hætta þessari vitleysu, hætta að tala illa um og öfunda þá sem eru í sjávarútveginum í dag vegna þeirra sem eru löngu farnir. Það er galin umræða, frú forseti. Síðan fara sérfræðingarnir yfir nokkur atriði. Ég ætla að tæpa á nokkrum þeirra. Í fyrsta lagi fjallar þeir um að álagningin sé umfangsmikil. Hún átti að verða 60% en byrjar núna í 50% og endar í 70%. Ljóst er að verulegur hluti af veiðum hefur þegar eigngerst, eins og ég sagði, og horfið út úr sjávarútvegi í viðskiptum með aflahlutdeild eins og áður var nefnt. Rentan hefur runnið þannig til fyrri eigenda. Ljóst er að þær útgerðir sem eru skuldsettar vegna kaupa á aflaheimildum munu eiga mjög erfitt uppdráttar við þessa breytingu. Ef marka má úttekt sérfræðingahópsins á afkomu nokkurra helstu útgerðarfyrirtækja landsins er ljóst að þessi hækkun veiðigjalds er meiri en mörg þeirra ráða við. Hækkanir veiðigjalds munu einnig hafa áhrif á virði aflahlutdeildar, en ef renta væri rétt metin með aðferð frumvarpsins mundi virði hlutdeildar rýrna sem nemur gjaldhlutfallinu. Þá sjáum við hversu mikil rýrnun yrði þarna með því að fara upp í 70% skatthlutfall. Þannig má gera ráð fyrir að eignir útgerðarfyrirtækja sem bundnar eru í hlutdeild falli sem því nemur með tilheyrandi áhrifum á hlutfall eigin fjár fyrirtækjanna. Í öðru lagi gerir frumvarpið ráð fyrir því að meta rentu veiða og vinnslu saman og leggja veiðigjald á veiðarnar sem hlutfall af þessari heildarrentu. Ætla má að það sé gert til að takast á við vandamál tengd tekjuskráningu samþættra útgerðar- og vinnslufyrirtækja. Um það hefur aðeins verið fjallað í fyrri ræðum. Í breytingartillögunum hefur verið gerð tilraun til að koma til móts við þetta, en það er vonlaust að laga það sem vonlaust er. Það þýðir ekkert að vera að stagbæta eitthvað sem ekki hægt er að laga. Þetta er dæmi um það. Varðandi fyrra dæmið eru engar breytingartillögur sem taka tillit til þess að gjaldið er einfaldlega allt of hátt. Kemur þá að þriðja atriðinu sem snýr að ákvörðun reiknaðrar ávöxtunar af verðmæti rekstrarfjármuna, eins og segir í frumvarpinu, þ.e. sem kalla mætti hlutdeild fjármagnsins í rekstrarkostnaðinum. Annars vegar byggir hún á mati á vegnum fjármagnskostnaði, hins vegar á verðmæti rekstrarfjármuna. Þetta var gert með mismunandi hætti, 8% fyrir veiðar og 10% fyrir vinnslu. Hér hefur meiri hlutinn og ráðuneytið viðurkennt að hafa farið villur vegar og lagfært ýmislegt sem horfir til verulegra bóta ef menn ætla að nota eins lélega aðferð og lagt er til að notuð sé. Í fjórða lagi gerir frumvarpið ráð fyrir að sérstakt veiðigjald leggist einungis á ef afkoma eftir reiknaða ávöxtun á verðmæti rekstrarfjármuna á almennt veiðigjald er jákvæð. Sérfræðingarnir benda á að ef renta verður einhvern tímann neikvæð mun meðalskattlagning rentu fara upp fyrir þau 70% sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Í þeim löndum þar sem renta er skattlögð er jafnan tekið tillit til þessa með því að leyfa frádrátt neikvæðrar rentu síðasta árs frá rentu núverandi árs. Ein breytingartillagan sem meiri hlutinn gerir tekur einmitt á þessu atriði. En það er sérstakt að farið skuli hafa verið fram með slíkt ákvæði að ekki hafi verið meiningin að draga frá neikvæða rentu. 
             Í fimmta lagi er gert ráð fyrir frítekjumarki fyrir minni útgerðir, en afkoma þeirra er að jafnaði lakari. Það hefur komið fram í þeim gögnum sem komið hafa fyrir atvinnuveganefnd. Niðurgreiðsla óhagkvæmrar atvinnustarfsemi skapar hvata til að viðhalda eða auka umfang hennar og bjagar hvata til eðlilegrar hagræðingar í útgerð. Því þarf að færa sannfærandi rök fyrir því að ávinningur þessa sé meiri en tilkostnaðurinn. Þetta er auðvitað þvert gegn markmiðssetningu laganna um að sækja eftir sem hagkvæmustum veiðum sem skila sem mestu til samfélagsins. Ljóst er að frítekjumarkið mun létta mjög undir með minni útgerðum að takast á við boðaðar hækkanir veiðigjalds. Að lokum er rétt að benda á að renta í útgerð skiptist milli útgerðar og sjómanna eins og fram hefur komið í fjölda rannsókna. Umfangsmikil skattlagning rentu mun lækka laun sjómanna til lengri tíma litið. Einnig hafa rannsóknir sýnt að samhengi er milli umfangs rentu og umgengni við auðlindir annars vegar og hvatans til leita nýrra nytjategunda hins vegar. Umfangsmikil skattlagning rentu í sjávarútvegi mun draga úr hvata til að stækka kökuna, finna nýja stofna og nýta auðlindina betur en við gerum í dag. Það er til dæmis þvert á stefnu Framsóknarflokksins í þessum efnum og ég held að halda megi því fram að það fari gegn markmiði þessa frumvarps sem ráðuneyti og meiri hluti atvinnuveganefndar leggja hér fram. Rétt að undirstrika að samræmi þarf að vera milli gjaldtöku annarra ákvæða frumvarpsins sem breyta rekstrarskilyrðum og skerða afkomu útgerðarfyrirtækja. Það er mjög mikilvægt. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni útgerðarinnar mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir gjaldtökunni. Dæmi um íþyngjandi ákvæði frumvarpsins sem koma til viðbótar hækkun veiðigjalda er takmörkuð tímalengd nýtingarleyfa, mjög hröð stækkun á potti tvö, takmarkanir á viðskiptum með aflamark, 3%, og framsalsbann eftir 20 ár og skattlagning viðskipta með aflahlutdeildir. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því samspili sem er þar á milli. Ég vitna til höfunda greinargerðarinnar, Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar, með leyfi forseta: „Höfundum þessarar greinargerðar er nokkur vandi á höndum í að meta afleiðingar frumvarpsins þegar álögurnar eru svo bersýnilega óraunhæfar. Fremur en að lýsa frumvarpið ónýtt er farin sú leið að gera ráð fyrir að niðurstaða reiknireglunnar hafi verið mistök af hendi höfunda frumvarpsins og hið sanna markmið löggjafans hafi verið að haga álagningu sérstaks veiðigjalds í samræmi við gjaldhlutfall sérstaks veiðigjalds og þær tölur um veiðigjöld sem fram koma í greinargerð frumvarpsins.“ Þetta varðaði það að skatturinn reyndist vera um 140%. Fjölmargar umsagnir komu fram. Til að sýna nokkur dæmi um það eru tekin þrjú í nefndarálitinu. Fyrsta dæmið er úr umsögn ASÍ sem telur skynsamlegt að sérstaka veiðigjaldið verði skilgreint sem hlutdeild í umframhagnaði og það sé annars vegar byggt á föstu lágu gjaldi og hins vegar á sérstöku gjaldi sem byggist á afkomu greinarinnar. ASÍ leggur áherslu á mikilvægi þess að útfærsla sérstaka veiðigjaldsins hafi ekki áhrif á laun og tekjur sjómanna og fiskverkafólks. Ég hef hvergi séð það í áliti meiri hlutans eða í breytingartillögum að reynt sé að koma til móts við þann þátt. Að mati sambandsins eru nokkrir alvarlegir veikleikar í frumvarpinu sem nauðsynlegt er að sníða af. Fyrsta atriðið sem laga þarf eru upplýsingar um afkomu og framlegð, þetta eru gömul gögn, allt að tveggja ára gömul og þær mismunandi vísitölur sem notaðar voru til að framreikna framlegðina voru mjög villandi. Niðurstaða framreiknings getur því orðið talsvert á skjön við raunveruleikann. Það hefur svo sannarlega sýnt sig að vera raunin. ASÍ telur einnig nauðsynlegt að meta frekar áhrif veiðigjalda á gengi krónunnar og afkomu útgerðar. ASÍ hefur fjallað um að ekki megi búast við því að gengið verði alltaf svona lágt, það muni styrkjast kannski um 20% á næstu árum, það sé eðlilegt. Þá verði veiðigjaldið í hæsta lagi þriðjungur af því sem það er í dag. ASÍ telur óhugsandi að ríkisstjórnin stefni að því að viðhalda lágu gengi til þess eins að ná þessari upphæð út úr útgerðinni. Einnig segir ASÍ að óeðlilegt sé að ýta undir óhagkvæmar veiðar með afslætti af veiðigjaldi, þ.e. að ekkert gjald sé greitt af fyrstu 30 þorskígildistonnunum. Þá bendir ASÍ á að ekki megi gera breytingar á stjórn fiskveiða sem skerða möguleika útgerðarinnar til að afla þjóðartekna og standa undir þessu háa veiðigjaldi. Undir það tekur 2. minni hluti og væri áhugavert að skoða samspil gengisþróunar og getu fyrirtækja til að greiða veiðigjald, það hefur ekki verið gert í atvinnuveganefnd. Endurskoðunarfyrirtækið Deloitte segir í umsögn sinni að gera megi ráð fyrir að hækkun og breyting veiðigjalds hefði áhrif á framlegð fyrirtækja, allt að 35% af framlegð fyrirtækja í sjávarútvegi færi í veiðigjald eftir breytingar sem hefði verið um 4% fyrir breytingarnar. Breytingarnar hafi áhrif á gjaldfærni sjávarútvegsfyrirtækja. Fram kemur í ítarlegum gögnum og myndskýringum með umsögninni að endurgreiðslutími lána sjávarútvegsfyrirtækja muni margfaldast ef fyrirtækin geta yfir höfuð staðið við skuldbindingar sínar. Landsbankinn vekur athygli á því í umsögn sinni að veiðar og vinnsla sjávarafurða í fjölda ríkja sé óarðbær atvinnugrein sem rekin sé með ríkisstyrkjum, sem ekki er raunin hér. Hagkvæmni, afrakstur, skatttekjur og þjóðhagslegur ábati af fiskveiðum í hverju landi eru því ekki gefnar stærðir. Umgjörð núverandi kerfis hér á landi hefur átt stóran þátt í því að auka hagkvæmni og arðsemi kerfisins þrátt fyrir að veiðar úr mikilvægasta stofninum séu bara helmingur af því sem þær voru á níunda áratugnum. Ef kerfinu verður breytt munu merki þess óhjákvæmilega sjást í fjárhagslegri afkomu þjóðarinnar. Því er mikilvægt að breytingar á veiðigjöldum hafi það að meginmarkmiði að lágmarka neikvæða hvata sem leiða til minni skilvirkni og minni hagkvæmni í nýtingu. Landsbankinn bendir einnig á að útreikningar bendi til þess að gjaldtaka upp á 70% af samtölu reiknaðrar rentu á þremur árum muni ekki ganga upp í ljósi stöðu íslensks sjávarútvegs í dag. Það mundi leiða til fjölda gjaldþrota. Með svo umfangsmikilli gjaldtöku er auk þess verulega dregið úr getu og vilja fyrirtækja til nýfjárfestinga. Mikill fjöldi þeirra fyrirtækja sem lentu í úrtaki bankans gæti ekki staðið við núverandi greiðsluskuldbindingar sínar verði frumvarpið um veiðigjöld samþykkt. Það hefði áhrif á alla landshluta. Breytingarnar kæmu, að mati bankans, verst niður á Reykjanesi, Vesturlandi, Vestfjörðum og höfuðborgarsvæðinu. Bankinn þyrfti að afskrifa 31 milljarð kr. af bókfærðu virði sínu ef frumvörpin yrðu samþykkt. Í ljósi þessara umsagna skilur 2. minni hluti ekki þá niðurstöðu sem birtist í nefndaráliti meiri hlutans. Svo virðist sem meiri hlutinn hafi ekki hlustað á umsagnaraðila eða lesið umsagnirnar nema að ákveðið hafi verið fyrir fram að hunsa þær nánast allar. Þetta er sem sagt blekkingaleikur; 20 fundir, ótal umsagnaraðilar, sú mikla vinna sem lagt var í, en síðan hefur verið ákveðið að hlusta ekki mikið á það sem þar kom fram. Það er þó enn greinilegra í frumvarpinu um stjórn fiskveiða sem við fjöllum ekki um hér, en kynntar hafa verið breytingartillögur í atvinnuveganefnd sem eru vægast sagt smávægilegar. Fjöldinn allur af sveitarfélögum, samtökum þeirra og atvinnuþróunarfélögum á vegum sveitarfélaga skiluðu inn umsögnum sem sýna hversu miklar áhyggjur viðkomandi aðilar hafa af afleiðingum frumvarpsins. Ég tek hér dæmi um nokkrar umsagnir: Í umsögn Grindavíkurbæjar segir að helstu beinu áhrifin af frumvarpi til laga um veiðigjöld verði að grunnveiðigjald og sérstakt veiðigjald í Grindavík á síðasta ári hafi numið yfir tveimur milljörðum, en árið 2011 var eitt hið besta á þessari öld og kannski frá upphafi. Til samanburðar má nefna að skatttekjur Grindavíkurbæjar, útsvar og fasteignaskattar á því sama ári, námu rúmlega milljarði kr. Auðlindarenta á fyrirtæki í Grindavík nam rúmlega tvöfaldri þeirri fjárhæð sem rann að fullu í ríkissjóð. Búast má við því að stóraukin gjaldheimta af sjávarútvegsfélögunum leiði til þess að fyrirtækin reyni að draga úr kostnaði annars staðar, meðal annars með því að endursemja við sjómenn og annað starfsfólk, þ.e. lækka laun, fækka stöðugildum og draga úr þjónustukaupum. Lækkun á launakostnaði fyrirtækjanna og minnkandi þjónustukaup munu skila sér í enn frekari lækkun útsvarsstofns Grindavíkurbæjar og samdrætti í tekjum hafnarinnar. Það er mat Grindavíkurbæjar að verði frumvarpið að lögum sé ljóst að áhrifin verði verulega neikvæð á samfélagið í Grindavík og á Suðurnesjum öllum og mun að öllu óbreyttu valda því að íbúum á svæðinu fækkar. Það er ekki á samfélagið á Suðurnesjum leggjandi. Áhrifin munu jafnframt koma fram á öðrum svæðum, en fyrirtækin í Grindavík sækja starfsfólk, og þá ekki síst sjómenn, um land allt. Í umsögn Fjarðabyggðar kemur fram að ef frumvarp þetta verður samþykkt muni það hafa mikil áhrif á rekstur sjávarútvegsfyrirtækja í Fjarðabyggð. Fyrir liggur að svigrúm fyrirtækja til fjárfestinga mun verða mun minna sem hefur um leið áhrif í samfélaginu þar sem stórir og smáir þjónustuaðilar byggja rekstur sinn á ýmiss konar þjónustu við atvinnugreinina. Skattheimta eins og boðuð er í frumvörpunum er gríðarleg færsla á fjármunum frá samfélaginu á Austfjörðum í ríkissjóð og lætur nærri að hún nálgist 4 milljarða ef allt er tekið til. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar segir að gjaldið sé landsbyggðarskattur sem kallaður hafi verið auðlindagjald og sé fáheyrt hár. Boðað auðlindagjald hefði verið um 5 milljarðar fyrir atvinnulífið í Vestmannaeyjum árið 2010 af þeim 24 milljörðum sem reiknað var með fyrir allt landið allt. Það hefur sem sagt verið lækkað eitthvað, það gæti verið 4 milljarðar í dag miðað við breytingartillögur meiri hlutans, það kallar þá á sérstaka gjaldheimtu upp á rúma milljón á hvern íbúa Vestmannaeyja einungis það ár. Slíkur skattur ofan á allt annað sem íbúar Eyja greiða til jafns við aðra er fáheyrður. Það er ósanngjarnt og óréttlátt að leiða gríðarlega skattheimtu yfir landsbyggðina þegar loks sjást merki um hagvöxt. Eins og menn vita kannski varð fyrst og fremst hagvöxtur á suðvesturhorninu og fjaraði síðan út þegar hann kom út á land. Víðast hvar um landið var enginn hagvöxtur, sums staðar var meira að segja samdráttur á bólutímanum, meðal annars vegna allt of hás gengis sem kom niður á sjávarútveginum. Í umsögn Vestmannaeyjabæjar segir að endurnýjun og nýsköpun takmarkist með þessari skattlagningu. Hreppsnefnd Vopnafjarðar varar Alþingi sterklega við í umsögn sinni að samþykkja frumvarpið óbreytt og vísar máli sínu til stuðnings í greinargerðir sérfræðinga sem fylgdu frumvörpunum sjálfum og hef ég aðeins farið yfir það hér. Í umsögn sinni vísar Snæfellsbær í að samkvæmt greiningu Deloitte á afleiðingum frumvarpsins sé talið að veiðigjaldið af fyrirtækjum í Snæfellsbæ verði 817 millj. kr. á ári, en þess má geta að útsvar Snæfellsbæjar árið 2010 var 625 millj. kr. Af 24 útgerðarfélögum sem litið var á í úrtaki Deloitte kemur í ljós að um 17 geta mögulega ekki staðið við núverandi greiðsluskuldbindingar sínar verði frumvarpið samþykkt óbreytt. Ekki hefur verið kannað hvort þær breytingartillögur sem lagðar eru til mundu fækka þessum 17 fyrirtækjum, það er auðvitað galli. Ég óttast að þeim mundi ekki fækka nóg, það yrði umtalsverður fjöldi eftir af þeim 24 sem í bæjarfélaginu eru. Hjá þessum félögum starfa um 204 og greiddu þau 2,4 milljarða kr. í laun til starfsmanna sem greiða síðan útsvar til bæjarins upp á 194 milljónir. Það mundi allt hverfa og þýða að bærinn færi í greiðsluþrot á stuttum tíma. Í umsögn sinni bendir Vesturbyggð á áðurnefnda greinargerð óháðra sérfræðinga. Í umsögninni segir að sú greinargerð ætti að hvetja stjórnvöld til að staldra við og ígrunda gaumgæfilega áhrif lagasetningarinnar á rekstur og afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og sjávarbyggða landsins. Sérfræðingarnir búast við umhleypingum næstu árin meðan útgerðin lagar sig að breyttum aðstæðum og segja að áformuð lagasetning muni verða mjög íþyngjandi fyrir rekstur sjávarútvegsfyrirtækja, enn fremur að hækkun veiðigjalds muni án efa kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum eins og oft hefur komið fram og kom fram í fjölmörgum umsögnum sem lagðar voru fyrir atvinnuveganefnd. Í umsögn frá Sveitarfélaginu Skagafirði er Alþingi varað við og einnig er vísað í títtnefnda greinargerð sérfræðinga. Skagfirðingar telja að hækkun veiðigjalds muni án efa kippa stoðum undan skuldsettari útgerðarfyrirtækjum auk þess sem bent er á að ólíklegt sé að frumvarpið nái þeim markmiðum sem stefnt var að þar sem langtímastöðugleika skorti sem skapað getur grundvöll fyrir uppbyggingu atvinnulífs í sjávarbyggðum, þ.e. góð rekstrarskilyrði til langs tíma og hagkvæmar veiðar og vinnslu. Undir þessar áhyggjur og harðorð mótmæli einstakra byggðarlaga tekur 2. minni hluti. Benda má á að á umsagnalista yfir innsendar umsagnir má sjá fjölmargar umsagnir sveitarfélaga um málið og fleiri en þær sem hér eru raktar sérstaklega segja það sama. Má þar nefna sveitarfélagið Ölfus, Norðurþing og mun fleiri sveitarfélög. Samkvæmt umsögn Atvest, eða Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða, stendur sjávarútvegur illa á Vestfjörðum. Meðal annars kom fram að vegna þess hversu seint var farið að kaupa aflaheimildir sé sjávarútvegurinn þar mjög skuldsettur miðað við landsmeðaltalið og í því liggi helsti vandi sjávarútvegs á Vestfjörðum, hann sé einfaldlega einhverjum árum á eftir. Eftirfarandi upplýsingar komu fram í máli sérfræðings Atvest á fundi í nefndarinnar varðandi veiðigjaldafrumvarpið. Á Vestfjörðum eru nettóskuldir útgerðarinnar um 39 milljarðar kr. Samkvæmt frumvarpinu eru álögð veiðigjöld 1,4 milljarðar kr. af 4 milljarða kr. EBITDA. Sú EBITDA sem var 2009 var ekki nægileg til að sjávarútvegur á Vestfjörðum gæti staðið við skuldbindingar sínar. Sjávarútvegurinn á svæðinu mun því lenda í erfiðleikum með tilheyrandi vanda fyrir allt atvinnulífið og samfélagið. Sjávarútvegur er vel að merkja langmikilvægasta atvinnugreinin á Vestfjörðum. Ef frumvarpið verður samþykkt þurfa að verða umtalsverðar niðurfellingar á skuldum, eða um 80–85% af núverandi nettóskuldum, sem væri þá niðurfelling upp á 31–33 milljarða kr. eða fjöldagjaldþrot. Hver ber þann kostnað? spyr Atvest. Hver verða langtímaáhrifin af gjaldtökunni? Framtíðarhorfur eru ekki bjartar fyrir Vestfirði þar sem svæðið hefur verið í vörn í langan tíma. Að mati 2. minni hluta er óskiljanlegt hvernig meiri hluti nefndarinnar getur lagt fram frumvarpið með breytingartillögunum. Verður að taka tillit til þeirra í ljósi þeirra alvarlegu afleiðinga sem það hefði fyrir sjávarútveginn og allt atvinnulíf á Vestfjörðum. Til að sýna einhverja mynd af því hvernig afleiðingarnar eru fyrir einstök fyrirtæki ætla ég að taka dæmi um tvö fyrirtæki sem sendu inn umsagnir. Annar minni hluti bendir á umsögn Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum en þar segir að sérstaka veiðigjaldið sé lagt á með flóknum reikniaðferðum, eins og fram hefur komið, og að erfitt sé að átta sig á af lestri frumvarpsins hvernig það sé reiknað. Það vekur upp áleitnar spurningar um hvort skýrleiki réttarheimilda fyrir gjaldtökunni er nægilegur. Sömuleiðis vakna spurningar um hvort regluverkið um útreikning gjaldsins og álagningu feli í sér óheimilt framsal skattlagningarvalds frá löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins. Hjá Vinnslustöðinni eru nú um 360 stöðugildi en íbúar Vestmannaeyja eru um 4.200. Hjá félaginu starfa því um 10% af íbúum Vestmannaeyja. Verði frumvarp um veiðigjöld að veruleika mun það þýða útgjaldaaukningu að fjárhæð 6.400.000 evrur og umsnúning í afkomu fyrirtækisins og eiginfjárhlutfalli. Annað fyrirtæki, sem er allt annars eðlis, er Blakksnes í Bolungarvík sem skilaði einnig inn áliti og rakti í umsögn sinni að útgerðin hefði markvisst unnið að því að auka aflaheimildir sínar á síðustu árum, samanber það sem ég fór yfir áðan varðandi sjávarútveginn á Vestfjörðum, hann hefði sem sagt verið nokkuð seinni til en almennt á landinu og væri því mun skuldsettari í dag en hann hefði ella verið. Aldrei hefði hvarflað að félaginu að ráðast í frekari kaup aflaheimilda ef fyrir hefðu legið upplýsingar þess efnis að veiðigjaldið yrði snarhækkað í einni svipan eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Þessi gríðarlega hækkun kemur sérstaklega illa við útgerðir eins og Blakksnes þar sem 90% skulda félagsins eru vegna kaupa á aflaheimildum. Verði frumvarpið um veiðigjöld að lögum mun Blakksnes lenda í greiðsluvandræðum vegna skulda sem félagið hefur stofnað til vegna kaupa á aflaheimildum. Rekstraraðilum Blakksness reiknast til að verði frumvarpið að lögum muni það leiða til sexföldunar á veiðigjaldi og nemi um 30 milljónum, en Blakksnes hefur greitt um 5 milljónir hingað til. Að mati 2. minni hluta sýna þessi dæmi glögglega alvarleg áhrif frumvarpsins á einstök fyrirtæki. Í ljósi ræðu hv. framsögumanns, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, er áhugavert að ræða um samráð eða réttara sagt samráðsleysi, því að í svörum umsagnaraðila við fyrirspurnum 2. minni hluta í atvinnuveganefnd kom fram að ekkert samráð var haft, ekki neitt við nokkurn mann: Ekki við Hagstofuna þrátt fyrir að aðferðafræðin ætti uppruna sinn þar. Ekki við hagsmunaaðila greinarinnar þrátt fyrir að meiri hlutinn haldi fram að byggt sé á niðurstöðu samráðs og sáttanefndar sjávarútvegsráðherra frá hausti 2010. Ekki við sveitarfélögin þrátt fyrir að samkvæmt frumvarpinu sé tekin tíu sinnum hærri upphæð út úr sjávarútvegssamfélögunum en áður var. Ekki við samtök á atvinnumarkaði þrátt fyrir stöðugleikasáttmála og samninga við þau við gerð kjarasamninga. Allir aðilar gagnrýna harðlega samráðsleysið og undir það tekur 2. minni hluti. Í þessu samhengi er rétt að benda á stefnu Framsóknarflokksins sem lagði fram þingsályktunartillögu. Að henni stóðu allir þingmenn Framsóknarflokksins. Þar stendur, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að skipa samráðshóp til að leita leiða til að móta skýra stefnu til lengri tíma í sjávarútvegsmálum. Hópurinn verði skipaður fulltrúum allra þingflokka, fulltrúum atvinnulífsins, launþega, sveitarfélaga, fyrirtækja í sjávarútvegi og annarra hagsmunasamtaka. Hópurinn leggi tillögur fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eigi síðan en 1. janúar 2012 og ráðherra leggi fram lagafrumvarp til innleiðingar þeirra í íslensk lög. Við vinnu hópsins verði sérstök áhersla lögð á eftirfarandi: 1. Sjávarauðlindin verði tryggð sameign þjóðarinnar með ákvæði í stjórnarskrá. 2. Stjórn fiskveiða verði blönduð leið, annars vegar á grunni aflahlutdeildar á skip og hins vegar úthlutun veiðileyfa sem taki mið af sértækum byggðaaðgerðum, hvatningu til nýsköpunar og nýliðunar. Úthlutun veiðileyfa verði gerð með þeim hætti að skilgreina tvo potta, annars vegar pott með nýtingarsamningum og hins vegar pott sem veiðileyfum yrði úthlutað til ákveðinna aðila. Frístundaveiðar verði kallaðar ferðaþjónustuveiðar til að atvinnugreinin geti dafnað á eigin forsendum ferðaþjónustunnar. 3. Veiðigjald, auðlindarentan sem sjávarútvegurinn greiðir verði nýtt að hluta til nýsköpunar, rannsókna og markaðssetningar innan greinarinnar sjálfrar, hluti renni til landsvæða sem auðlindarentan verður til og hluti í ríkissjóð. 4. Hlúð verði að nýsköpun og enn frekari nýtingu hráefnis til að skapa verðmæti og auka arðsemi. 5. Tryggt verði að auðlindin verði nýtt á sem skynsamlegastan hátt og nýtingin verði byggð á grunni vísindalegrar þekkingar og sjálfbærni lífríkisins. 6. Áhersla verði lögð á að sjávarútvegur sé ekki einungis veiðar heldur einnig hátæknivæddur matvælaiðnaður. 7. Sjónum verði í vaxandi mæli beint að umhverfislegum þáttum og augljósu samspili nýtingar hinna ýmsu tegunda hafsins til að tryggja áframhaldandi forustu Íslendinga á sviði sjálfbærrar nýtingar auðlinda hafsins.“ Annar minni hluti vill ítreka þá skoðun Framsóknarflokksins að fara beri þessa leið, ekki síst í ljósi þeirrar niðurstöðu sem meiri hlutinn leggur til að hér verði farin. Allflestir ef ekki allir umsagnaraðilar, þar á meðal sérfræðingar sem atvinnuveganefnd réð til ráðgjafar, gagnrýndu harðlega þá aðferðafræði sem frumvarpið leggur til. Sérstaklega var bent á að ekkert tillit væri tekið til skuldsetningar og fjárfestingarþarfar. Einnig kom í ljós að byggt var á röngum forsendum og samspil þriggja ólíkra vísitalna sem notaðar voru við framreikning varð til þess að í stað þess markmiðs að innheimta 70% auðlindagjald bauð frumvarpið upp á 140%. Það verður að mati 2. minni hluta að átelja ráðuneyti og flutningsmenn frumvarpsins fyrir þvílík handarbakavinnubrögð og sýnir kannski best hversu illa ígrundað frumvarpið er. Í breytingartillögum meiri hlutans er brugðist að nokkru við hluta þeirrar gagnrýni sem fram kom. Einnig var gagnrýnt harðlega að notaðar væru áætlaðar framreiknaðar gamlar tölur og meðaltöl því að það kæmi ákaflega misjafnlega niður á einstaka útgerðarflokka, fyrirtæki og veiðar mismunandi fisktegunda. Betra hefði verið að mati 2. minni hluta að ýta þessari aðferð til hliðar og finna rentu einstakra fyrirtækja í útgerð með því að nota raunverulegar niðurstöðutölur úr ársreikningum og skattframtölum. Þá bentu sérfræðingar nefndarinnar á verulega ágalla við að reikna út rentu á fiskvinnsluna. Ein breytingartillaga meiri hlutans reynir að koma til móts við þá gagnrýni en nær skammt. Að mati 2. minni hluta hefði verið betra að fylgja ráðleggingum sérfræðinganna og reikna út verð milli útgerðar og vinnslu og finna þannig raunverulegt mat á þá rentu. Margir umsagnaraðilar, en þó ekki allir, töldu þá leið að leggja lágt fast gjald á alla og síðan afkomutengt gjald ofan á, þetta sérstaka veiðigjald, vera skynsamlega og undir það tekur 2. minni hluti. Hins vegar er fasta gjaldið sennilega of hátt miðað þær umsagnir sem við höfum fengið að sjá og útfærsla við útreikning á rentu vegna sérstaka veiðigjaldsins meingölluð og ónothæf eins og hún er kynnt í frumvarpinu. Því telur 2. minni hluti skynsamlegast að vísa frumvarpinu aftur til ríkisstjórnarinnar, taka upp samráð við greinina og finna aðra og betri aðferð eða nálgun til að meta svokallaðan umframhagnað. Í því sambandi vísa ég í umsögn sérfræðinganna Daða Más Kristóferssonar og Stefáns B. Gunnlaugssonar. Varðandi fjárhæð veiðigjaldsins kom fram í fjölmörgum umsögnum að 70% auðlindagjald fari langt fram úr öllu hófi. Að mati fjölmargra, þar á meðal sérfræðinga nefndarinnar títtnefndu, munu fjölmörg fyrirtæki verða gjaldþrota, þau ráða ekki við að greiða svona hátt gjald. Einnig hefur verið bent á að svona há prósenta á áætlaðar meðaltalstekjur sé umfram hagnað margra fyrirtækja. Samkvæmt könnun Deloitte reyndust 53 fyrirtæki af 75 ekki verða rekstrarhæf eftir að lagður yrði á 70% sérstakur auðlindaskattur, öfgaskattur. Þá beinist gagnrýni fjölmargra að því að um landsbyggðarskatt sé að ræða og að upphæðirnar séu að minnsta kosti tíu sinnum hærri en þeir fjármunir sem ætlað er að skila aftur til samfélaganna. Í því samhengi er rétt að benda á að um 87% aflaheimilda eru á landsbyggðinni. Undir þessa gagnrýni tekur 2. minni hluti og átelur harðlega óhóf veiðigjaldsins og áhrif þess á fyrirtæki og samfélög á landsbyggðinni. Þá hefur verið bent á af endurskoðunarfyrirtækjum og fjármálafyrirtækjum að ein bein afleiðing svo öfgafulls veiðigjalds yrði veruleg virðisrýrnun aflaheimilda sem og lækkun á verðmati fyrirtækja. Að mati samtaka fjármálafyrirtækja gæti virðisrýrnun aflaheimilda numið 43–48% vegna ákvæða í frumvarpi um stjórn fiskveiða, frumvarpi sem hafa mun sannarlega miklar afleiðingar með oftöku veiðigjalds og áhrif á möguleika fyrirtækjanna á að greiða svo hátt auðlindagjald. Virði fyrirtækjanna gæti lækkað um 38%, eða á bilinu 100–145 milljarða kr. að mati samtaka fjármálafyrirtækja vegna áhrifa veiðigjaldsins á framtíðarsjóðsstreymi og framlegðarlækkun. Í umsögn Alþýðusambands Íslands er bent á áhugaverða staðreynd um samspil gengis og afkomu í sjávarútvegi. Þar er varað við að öllum neikvæðum fyrirhuguðum breytingum á stjórn fiskveiða þar sem þær munu rýra afkomu greinarinnar, getu fyrirtækja til að greiða laun, veiðigjöld og að fjárfesta og minnka þannig þjóðarkökuna. Stefna Framsóknarflokksins er keimlík þeim áherslum sem ASÍ hefur sett fram og tekur 2. minni hluti því heils hugar undir þær tillögur Alþýðusambands Íslands. ASÍ telur sem sagt að of bratt sé farið í álagningu veiðigjaldsins og hvetur til varfærni með tilliti til þess að hin svokallaða umframrenta í sjávarútvegi muni minnka mikið með styrkingu krónunnar eins og hjá öðrum útflutningsgreinum. Að mati 2. minni hluta eru hlutföll og fjárhæðir frumvarpsins með breytingartillögum meiri hlutans út úr kortinu og langt frá því að hægt sé að tala um hóflegt auðlindagjald. Ekkert tillit hefur verið tekið til umsagna sem sýna með beinum hætti alvarlegar afleiðingar fyrir fjölmörg fyrirtæki. 2. minni hluti lýsir fullri ábyrgð á hendur meiri hluta atvinnuveganefndar, ef þetta verður niðurstaða Alþingis, á gjaldþrotum fyrirtækja í sjávarútvegi sem og erfiðleikum fjármálafyrirtækja, ekki síst Landsbankans og hef ég komið aðeins inn á það hversu alvarlegar afleiðingar það hefði fyrir hann. Þá vil ég jafnframt benda á að í greinargerð sérfræðinga atvinnuveganefndar kemur fram, með leyfi forseta: „Að lokum ber að undirstrika að ekki er hægt að horfa á álagningu veiðigjalda afmarkað. Samræmi verður að vera milli gjaldtöku og annarrar umgjarðar fiskveiðistjórnarkerfisins. Ef vegið er að möguleikum til hagræðingar og langtímahagkvæmni mun það skerða umfang auðlindarentunnar og draga úr getu útgerðarinnar til að standa undir veiðigjöldum. Gjaldtaka, sem er hófleg ein sér, getur verið óhófleg skoðuð í samhengi við önnur ákvæði.“ Í því sambandi er rétt að minna á að það samspil sem frumvarpið um stjórn fiskveiða og þær hugmyndir sem meiri hlutinn hefur lagt þar fram, og sem ráðuneytið og meiri hlutinn hafa ekki lagt til að breyta, mun hafa gríðarleg áhrif á möguleika sjávarútvegsins til að standa undir þessum gríðarlega háu og óhóflegu veiðigjöldum. Varðandi breytingartillögur meiri hlutans má í raun segja að fyrsta breytingartillagan við 4. gr. frumvarpsins sem snýr að samningum við Hagstofu og ríkisskattstjóra sem og útvíkkun á verkefnum og valdsviði veiðigjaldsnefndar, sé viðurkenning meiri hlutans á að aðferðafræðin sem lögð er til sé ónothæf enda á að útfæra aðferðina að nær öllu leyti á næsta ári þannig að hún taki fyrst gildi frá og með fiskveiðiárinu 2013–2014. Annar minni hluti telur að betra hefði verið að taka upp aðra aðferð sem tæki tillit til raunverulegrar stöðu einstakra fyrirtækja og tæki þannig mið af mismunandi stöðu ólíkra útgerðarflokka, mismunandi arðsemi veiða á einstökum fisktegundum o.fl. Engu að síður telur 2. minni hluti að til bráðabirgða sé betra að leggja á fasta krónutölu vegna næsta fiskveiðiárs og fela veiðigjaldsnefnd að útfæra aðferðina í stað þess óskapnaðar sem ákvæði frumvarpsins hafa í för með sér. Hver veit nema það verði niðurstaða veiðigjaldsnefndar að kollvarpa því kerfi sem menn leggja svona mikið á sig að reyna að troða hér í gegn og það sé eina sem gert verði sé að þar verði bráðabirgðaákvæði þar sem lögð er til föst krónutala, síðan líði eitt ár og þá verði búið að finna miklu betra og skynsamlegra kerfi, sérstaklega ef menn hafa vit á því að hafa samráð við fleiri en sjálfa sig. Varðandi 2. tölulið breytingartillagna meiri hlutans við 7. gr. frumvarpsins telur 2. minni hluti það afar neikvætt og sérkennilegt að hækka fastagjaldið úr 8 kr. í 9,50 kr. Fram kom hjá ýmsum umsagnaraðilum að mörgum yrði erfitt að standa skil á því. Má þar nefna strandveiðarnar eins og þær leggja sig og skuldsett minni útgerðarfyrirtæki, til að mynda mörg fyrirtæki sem eru í krókaaflamarkskerfinu. Meiri hlutinn hefur ekki enn svarað því hvort gjaldið sé of hátt og hvort ekki væri eðlilegra að það væri eitthvað lægra þannig að allir gætu staðið undir því. Samkvæmt umsögnum fjölmargra, meðal annars Atvest og fleiri hefði 8 kr. fastagjaldið orðið mörgum nægilega erfitt og jafnvel of erfitt. Þriðji töluliður breytingartillagnanna við 8. gr. frumvarpsins snýr að svokölluðu frítekjumarki, þ.e. 100% afslætti af sérstaka gjaldinu á fyrstu 30 tonnin og 50% afslætti á næstu 30–100 tonn, það á ekki lengur við hvert skip heldur hverja útgerð eða gjaldskyldan aðila. Það þýðir að sú ívilnun sem var í frumvarpinu lækkar um 300 millj. kr. í heild og er að mati ráðuneytisins um það bil 1,9 milljarðar. Að mati 2. minni hluta hefði óbreytt tillaga frumvarpsins mátt halda sér. Ekki hefði að mínu mati veitt af að draga úr óhófinu. Um 4. tölulið breytingartillagnanna við 9. gr. má segja að þar sé af mjög veikum mætti reynt að laga það sem er eitt af því vonlausasta í aðferðafræði frumvarpsins. Margir umsagnaraðilar sem og sérfræðingar nefndarinnar bentu á að rangt væri að leggja rentu á vinnsluþáttinn. Undir það tekur 2. minni hluti og bendir á þá aðferðafræði sem Daði Már Kristófersson fjallar um í greinargerð sinni. Hann telur að betra sé að áætla tekjur útgerðar af vinnslu og leysa þannig þetta vandamál, tengda tekjuskráningu samþættra útgerðar- og vinnslufyrirtækja. Daði Már Kristófersson bendir á að velta þurfi fyrir sér hvort eðlilegt sé að gera ráð fyrir að engin umframhagnaður verði til í fiskvinnslu. Ljóst sé að umframhagnaður geti orðið til af fleiri ástæðum en vegna sjávarauðlindarinnar. Vinnslufyrirtæki geta byggt upp orðspor á markaði eða búið yfir eftirsóknarverðri afkastagetu til skemmri tíma sem skapar umframhagnað, svo fátt eitt sé nefnt. Það getur því reynst erfitt að skilja á milli eðlilegs hagnaðar og umframhagnaðar ef ekki er vitað hver eðlileg ávöxtun er og betra væri að finna aðrar skynsamlegri leiðir. Undir það tekur 2. minni hluti. Frú forseti. 5. töluliður breytingartillagna meiri hlutans sem er við 10. gr. frumvarpsins snýr að mestu að því að leiðrétta enn eina vitleysu eða skekkju frumvarpsins, en þar var notast við þrjár mismunandi vísitölur til að reikna upp hinn svokallaða umframhagnað samkvæmt ársgreiðsluaðferðinni. Í ljós kom að við að blanda þessum þremur vísitölum saman ýktist og skekktist vitlaus niðurstaða í þá átt að verða galin niðurstaða. 2. minni hluti tekur undir að breytingin er til bóta. Einu atriði var þó laumað inn í b-liðinn, þ.e. að veiðigjöld teljist ekki til rekstrarkostnaðar „í þessu samhengi“. Óljóst er enn þrátt fyrir yfirlýsingar meiri hlutans og ráðuneytis hvað það þýðir í raun. Að mati 2. minni hluta á að vera augljóst að fastagjaldið dragist frá áður en sérstaka veiðigjaldið verður lagt á. Þá eru gerðar tilraunir til að laga áætlaða fjárfestingarþörf og afskriftir með að breyta útreikningi á stofnverði og samræma árgreiðsluprósentuna, það var 10% í vinnslunni, 8% í veiðunum og verður nú 8% í hvoru tveggja. Að lokum er gerð ein sjálfsögð leiðrétting þess efnis að neikvæð renta nýtist til lækkunar næstu fimm árin. Allt eru þetta breytingar til batnaðar, skref í rétta átt að mati 2. minni hluta, en nær hefði verið að nota aðra og skynsamlegri aðferðafræði, eins og ég hef komið hér að nokkrum sinnum. Í 6. tölulið snúa breytingartillögurnar að tvennu; í fyrsta lagi að fjárhæðum í krónum vegna sérstaka veiðigjaldsins eða 29,13 kr. á hvert þorskígildi í botnfiskveiðum og 33,08 kr. á þorskígildi í uppsjávarveiðum á næsta fiskveiðiári 2012/2013. Meiri hlutinn upplýsir að það svari til 50% skattlagningarstofns vegna álagningar veiðigjaldsins. Síðan er lagt til að á hverju ári hækki hlutfallið um 5 prósentustig þannig að á fiskveiðiárinu 2016/2017 verði hlutfallið 70%. Um þetta er aðeins eitt að segja: Þetta eru öfgar. 2. minni hluti telur, eins og fram hefur komið, að þessi skattlagning sé fráleit, allt of há og geti engan veginn talist hófleg, hvorki upphafsfjárhæðin né hraðinn í hækkunum og 70% eru alveg út úr kortinu. Síðasta breytingin sem meiri hlutinn leggur til er nýtt bráðabirgðaákvæði. Þar er reynt að koma til móts við það sem gagnrýnt hefur verið einna mest í aðferð frumvarpsins við að finna út rentu, það er sú staðreynd að ekki var neitt tillit tekið til skuldsetningar í greininni eða til fjárfestingarþarfar. Sú staðreynd kemur nýliðum, minni fyrirtækjum og mikið skuldsettum fyrirtækjum mjög illa. Sú tilraun sem gerð er í breytingartillögum meiri hlutans er flókin, illskiljanleg. Hún byggist á heimild til ráðherra og hefur fimm ára gildistíma. Okkur var sagt í atvinnuveganefnd að þetta væri ívilnun upp á 2 milljarða. Í nefndaráliti meiri hlutans birtist síðan talan 1,5 milljarðar. Við höfum engar tölulegar upplýsingar til þess að kanna það frekar. Þetta er bara það sem meiri hlutinn hefur sagt okkur og hann hefur það væntanlega eftir höfundum frumvarpsins í ráðuneytinu. Ekki er hægt að gera sér ljóst hvernig þetta ákvæði virkar, sérstaklega ekki í ljósi þess að boðað hefur verið frumvarp í haust til breytinga á skattalögum sem heimila mun afskriftir aflaheimildakaupa. Þá er spurningin hvort þetta ákvæði, þessi ívilnun, detti út eða hvaða áhrif hún hefur. Það er mjög erfitt að átta sig á því og auðvitað höfum við heldur ekki séð það frumvarp þó að það hafi verið boðað við fyrstu kynningu á þessum tvíburafrumvörpum. Á það hefur einnig verið bent að það sé ákveðinn siðvandi að ívilna skuldsettri yfirtöku eða skuldsettum kaupum. 2. minni hluti tekur undir það en er jafnframt sammála því að taka beri tillit til skuldsetningar fyrirtækja vegna aflaheimildakaupa. Það er einmitt einn helsti ágalli þessarar aðferðar sem boðuð er í frumvarpinu að taka ekkert tillit til skuldsetningarinnar. Það má hins vegar íhuga hvort ekki væri eðlilegra að taka tillit til allra kvótakaupa hvort sem þau eru skuldsett eða greidd með eigin fé. Það hefði 2. minni hluti talið eðlilegra, þá hefðu allir setið við sama borð. Hver er nú staða málsins eftir að breytingartillögurnar hafa komið fram? Við erum hér í 2. umr. um málið. Við höfum eingöngu orð þeirra sem skattlögðu og lögðu þetta til og niðurstaðan var að skattlagningin væri 140% eftir þeirra eigin útreikningum þó að þeir segðu að hún væri 70%. Sérfræðingum hefur ekki verið gefinn nægur tími til að kanna hvaða áhrif það hefur á einstaka útgerðarflokka, hvaða áhrif það hefur á einstök fyrirtæki. Margt bendir því til þess að sú greinargerð standist sem sérfræðingarnir Daði Már Kristófersson og Stefán B. Gunnlaugsson sýndu okkur, hún sýndi að þetta hefði mjög alvarlegar afleiðingar á einstök fyrirtæki og útgerðarflokka. Ekkert bendir til annars. Því er það mér óskiljanlegt að við skulum standa hér og ræða þetta og að ekki skuli hafa verið lagt til að gjaldið yrði hóflegra þannig að meiri líkur væru til þess að það gengi, að það væri gert af varfærni. Eðlilegra hefði verið að gefa sér hugsanlega eitt eða tvö ár og beita þá skynsamlegri aðferðafræði til að finna út raunverulega rentu og hóflega skattlagningu á greinina. Niðurstaða 2. minni hluta er að þegar allt er tekið saman er óskiljanlegt af hverju meiri hlutinn hefur ekki farið aðra leið í breytingartillögum sínum eftir að hafa fengið umsagnir fjölmargra sem og ábendingar sérfræðinga nefndarinnar. Það er óskiljanlegt hvers vegna ekki var farin leið þar sem tekið hefði verið tillit til mismunandi útgerðarflokka, mismunandi arðsemi veiða úr ólíkum fiskstofnum og mismunandi stöðu fyrirtækja, ekki síst skuldsetningu þeirra. Að mati 2. minni hluta er það eina skynsamlega leiðin. Þá verður að nefna hér að upphæð og hlutföll eru verulega óhófleg, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Veruleg hætta er á að fjölmörg fyrirtæki geti ekki staðið undir slíkum álögum á sama tíma og verið er að greiða niður stökkbreyttar skuldir með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum, gjaldþrotum, atvinnuleysi, samfélagsáhrifum o.s.frv. Þá er rétt að ítreka að Landsbankinn, banki allra landsmanna sem er að 87% í eigu þjóðarinnar, telur að afskrifa þurfi 31 milljarð kr. ef frumvarpið nær fram að ganga. Sú staðreynd að 87% aflaheimilda eru á landsbyggðinni gerir þetta frumvarp og afleiðingar þess sérstaklega landsbyggðarfjandsamlegt. Niðurstaða 2. minni hluta er sú að vísa beri málinu aftur til ríkisstjórnarinnar og fara þá leið sem þingflokkur framsóknarmanna lagði til, þ.e. að setja málið í samráðsferli og að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipi samráðshóp til að leita leiða til að móta skýra stefnu til lengri tíma í sjávarútvegsmálum. Hópurinn yrði skipaður fulltrúum allra þingflokka, atvinnulífsins, launþega, sveitarfélaga, fyrirtækja í sjávarútvegi og annarra hagsmunasamtaka. Þannig væri hægt að finna rétta og skynsamlega leið til að setja hóflegt veiðigjald á auðlind sem þjóðin á. Ég hef lokið máli mínu, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni, framsögumanni 2. minni hluta atvinnuveganefndar fyrir nefndarálitið sem hann mælti fyrir. Það var sett fram málefnalega þótt ég sé ekki sammála öllu sem í því stendur. Jafnframt þakka ég hv. þingmanni fyrir afar gott samstarf í nefndinni á þeim 20–25 fundum sem við höfum átt um þessi tvö fiskveiðistjórnarmál sem við höfum fjallað hér um. Ég vildi láta það koma fram strax eftir að hv. þingmaður lauk við að flytja nefndarálit sitt fyrir flokk sinn. Eins og fram kemur í stefnuskrá Framsóknarflokksins í þessu máli, sem er keimlík mörgu af því sem er í þessum frumvörpum, er talað um hóflegt veiðigjald. Ég er alveg sammála því að það sé æskilegast til að byrja með. Ég mun fara síðar yfir ýmsar forsendur og annað sem varðar málið. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Að óbreyttum fiskveiðilögum og miðað við niðurstöðu síðasta árs þar sem framlegðin var 75 milljarðar kr., en á þessu ári eru áætlaðir að minnsta kosti 80 milljarðar, getur 15 milljarða heildarveiðigjald eins og hér er boðað ekki talist hóflegt veiðigjald til þess að byrja með þar sem 10,5 milljarðar koma í sérstakt veiðigjald og þegar er búið að samþykkja 4,5 milljarða? Síðan ætla ég að hafa fyrirvara, eins og hv. þingmaður, um breytingar á fiskveiðilögum, hvaða áhrif hefur það hér. Þess vegna miða ég spurninguna við daginn í dag.

Frú forseti. Ég þakka formanni atvinnuveganefndar fyrir ágætt samstarf við sjávarútvegsfrumvörpin. Varðandi stefnu Framsóknarflokksins er það að því leytinu rétt að markmiðin eru mjög keimlík en útfærslurnar eru verulega ólíkar. Þess vegna höfum við framsóknarmenn lýst því yfir að að óbreyttu styðjum við ekki frumvörp ríkisstjórnarinnar. Hér talar hv. þingmaður um að framlegðin á síðastliðnu ári verði um 75 milljarðar. Einnig hefur komið fram að bankakerfið hefur tekið til sín um 23–25 milljarða á síðustu árum. Ekkert bendir til annars en að það haldi áfram þannig að þá standa svo sem 50 milljarðar, nema menn ætli að afskrifa þá í Landsbankanum, bent hefur verið á að afleiðingin gæti orðið sú. Er eðlilegt að 15 milljarðar séu hóflegt veiðigjald af þessum 50 milljörðum? Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra í morgun hvað gert væri ráð fyrir miklu í fjárlagafrumvarpinu vegna næsta árs. Ég held að séu 11 milljarðar. Við þurfum fyrst og fremst að skoða afleiðingarnar fyrir fyrirtækin. Ef raunin verður sú að fjöldagjaldþrot verður í greininni með því að miða við 15 milljarða er ekki um að ræða hóflegt veiðigjald. Ef útfærslan væri hins vegar þannig að hún skiptist sanngjarnar á fyrirtækin liti það allt öðruvísi út. Ég held að 15 milljarðar séu óhóflega hátt gjald. Það má ekki gleyma því að á síðastliðnu ári skilaði veiðigjaldið ríkinu einhverjum 4 milljörðum. Áætlað er að tekjuskattur verði 5 milljarðar, þannig að greinin muni skila um 9 milljörðum. Hér þarf að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir prýðisræðu og góða yfirferð yfir málið. Það hefur greinilega verið unnið vel í nefndinni. Það er gott að allir hafa tekið mjög virkan þátt í því. Ég sit ekki í atvinnuveganefnd en ég hef hlustað á ræðurnar um þetta mál sem er að mínu mati eitt mikilvægasta mál vetrarins, annað af tveimur. Í fyrsta lagi, telur hv. þingmaður rétt að við ræðum þetta mál áður en við erum búin að sjá hver niðurstaðan í fiskveiðistjórnarmálinu verður, sem verður væntanlega á dagskrá einhvern tímann í næstu viku þegar og ef hv. atvinnuveganefnd klárar það. Finnst hv. þingmanni rökrétt að ræða um veiðigjaldið þegar menn sjá ekki fyrir sér umhverfið sem það mun vera í til lengri eða skemmri tíma? Í öðru lagi, eins ég sagði áðan hef ég fylgst með umræðunni og andsvörum, ég hef fylgst með því leikriti sem sett var upp af hálfu samfylkingarþingmanna, meðal annars hv. þm. Helga Hjörvar sem sagði að hann ætlaði að sætta sig við þessa lækkun. Ég hafði það á tilfinningunni að fyrst þegar málið var sett fram hafi menn sett veiðigjaldið nógu hátt til þess að geta síðan sagt: Já, við komum til móts við athugasemdir. Er þetta rétt tilfinning hjá mér? Var þá í rauninni ekki um raunverulegt samráð að ræða við menn, hvorki við þingmenn né aðila í greininni? Átti sér stað raunverulegt samráð, sem við í stjórnarandstöðunni, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, höfum verið að kalla eftir, á meðan á vinnu nefndarinnar stóð?

Hæstv. forseti. Varðandi fyrri spurningu hv. þingmanns í sambandi við hvort unnt sé að ræða veiðigjaldsfrumvarpið alveg óháð hinu er það ekki hægt. Það hefur komið fram í fjölmörgum umsögnum. Ég nefndi að ASÍ og auðvitað sérfræðingarnir sem voru okkur til ráðgafar í nefndinni sögðu að ef menn ætluðu að ganga svona langt og djarflega fram og taka svona hátt gjald, sem að mínu mati er langt umfram að vera hóflegt, yrðu menn alla vega að gefa greininni öll þau tækifæri sem bjóðast og mættu ekki skerða möguleika hennar til hámarkshagkvæmni til að geta staðið undir slíkum álögum. Það er útilokað að við ljúkum umræðu um veiðigjaldið öðruvísi en að við vitum hvernig við ætlum að klára hitt málið. Eðlilegast væri að vísa því máli til ríkisstjórnarinnar í samráðs- og sáttaferli, og taka þetta veiðigjald og láta það duga í bili. Ég hlustaði á hv. þm. Helga Hjörvar og datt í hug að ef komið hefði fram að leggja ætti á veiðigjald upp á 100 milljarða og svo hefði það verið lækkað niður í 20, væri ríkisstjórnin alveg gríðarlega góð. Þetta er því bara blöff og þvæla. Þegar hugmyndir um svo hátt veiðigjald komu fram var sagt að hugsanlega væri það sett fram svona gríðarlega hátt, 24 milljarðar, 70%, til að taka allan þungann úr umræðunni um stjórn fiskveiða. Allir mundu horfa á töluna og síðan yrði niðurstaðan sú að gjaldið yrði lækkað um helming. Sjálfur var ég farinn að trúa því að það yrði niðurstaðan af vinnu nefndarinnar af því að mér fannst meiri hluti nefndarinnar taka á móti þeim umsögnum sem bárust með því að kinka kolli án þess bein umræða væri eða samráð haft um málið í nefndinni. En þegar tillögurnar komu fram kom í ljós að það á að enda í 70% og 24 milljörðum eftir fimm ár þannig að ekki hefur orðið mikil breyting.

Frú forseti. Mér finnst nefndarmaður, hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson, draga fram þá sýndarmennsku sem átt hefur sér stað allt frá því að farið var að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið fyrir þremur árum þegar ríkisstjórnin lagði af stað í þá vegferð og setti á fót svonefnda sáttanefnd. Þar kom niðurstaða sem ég sé að hv. þingmaður vitnar í í nefndaráliti sínu. Ekki var farið eftir því nefndaráliti af því að það hentaði ekki stjórnarflokkunum. Þá var farið af stað í enn einn leiðangurinn sem hefur að mínu mati ekkert haft annað í för með sér en vonda niðurstöðu án samráðs við hagsmunaaðila eða stjórnmálaflokka á þinginu sem hafa margoft rétt fram sáttarhönd til að reyna að ná samhljóm í málinu. Það er nefnilega ákveðinn samhljómur fyrir hendi. Ég hef greint samhljóm meðal allra stjórnmálaflokkanna varðandi veiðigjaldið. Við sjálfstæðismenn höfum sagt: Já, við erum reiðubúin til að semja. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn komu á veiðigjaldinu á sínum tíma með það í huga að hafa það hóflegt, að greitt yrði ákveðið gjald af auðlindinni en það mætti ekki vera það íþyngjandi fyrir sjávarútveginn að hann hætti að fjárfesta, hætti að hagræða í greininni og skila þar með að mínu mati best rekna sjávarútvegi í heimi, að minnsta kosti þeim eina sem ekki er ríkisstyrktur. Ég ætla ekki að beina spurningu til hv. þingmanns en ég tek undir það sem hann sagði og niðurstöðu hans. Það er skynsamlegra að reyna að leita sátta og vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Ég er reyndar á því að það eigi að vísa báðum þessum málum til ríkisstjórnarinnar í sáttafarveg. Ég held að það sé hægt. Ég held að það sé hægt til dæmis ef hæstv. ráðherrar í ríkisstjórninni eru viðstaddir og hlusta á þær ræður sem hér eru fluttar og heyra að það er hægt að ná samhljóm í málinu ef menn leggja sig fram um það 

Frú forseti. Ég ætla að hafa örfá orð um það sem hv. þingmaður sagði. Ég held að það sé rétt að það sé mikill samhljómur um að ná niðurstöðu varðandi veiðigjaldið. Hins vegar ekki komin fram leið sem hægt er að fara þannig að menn fara þá einhverja bráðabirgðaákvæðisleið til þess að standa undir þeim kröfum sem fjárlagagerð næsta árs gerir, en við megum ekki ganga það langt að mörg fyrirtæki fari á hausinn. Við erum á leið út úr kreppu. Fyrirtækin eru á leið út úr kreppu. Þau þurfa ákveðinn tíma. Það þurfa allir ákveðinn tíma. Ríkisvaldið eitt og sér getur ekki sagt: Við ætlum okkur allan þennan skerf. Þið getið bjargað ykkur eins og ykkur sýnist. Það er ekki hægt. En varðandi hinn þáttinn held ég að það sé líka tækifæri til að ná sátt um breytingar á stjórn fiskveiða en til þess þarf meiri tíma. Það þarf að hafa samráð við fleiri aðila en ég held að það sé mögulegt ef menn meina eitthvað með þeirri markmiðssetningu sem fram hefur komið, þá er enginn vandi að útfæra það. Það þýðir ekki að koma fram með frumvörp sem ganga þvert gegn markmiðunum eins og bæði þessi frumvörp gera, því miður.

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að finna þetta á þessum blöðum hjá mér, mig vantar tvö blöð.

Forseti vekur athygli á að hv. þingmanni er ekki heimilt að fara úr ræðustól meðan á ræðu stendur.

Ég biðst velvirðingar, virðulegi forseti, það vantaði eitt blaðið hjá mér. Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni einhverjar lélegustu tillögur sem fram hafa komið í málum á Alþingi og þá ekki eingöngu í málefnum sjávarútvegs, heldur í mjög víðtækum skilningi. Þær eru þjóðhagslega stórhættulegar og vekja auðvitað upp spurningar um þá ábyrgð sem stjórnmálamenn bera, sérstaklega þeir sem leggja fram frumvörp á þinginu. Sú ábyrgð er mikil og gerir auðvitað kröfur um vönduð vinnubrögð og vandaða umfjöllun eins og við höfum ítrekað verið minnt á. Við undirbúning á þessu máli hefur það ekki verið viðhaft. Í svokallaðri sáttanefnd var komist að niðurstöðu um leiðir sem hefðu getað leitt okkur til miklu betri niðurstöðu, þar gafst einstakt tækifæri til að koma á langtímasátt, víðtækri sátt og taka sjávarútvegsmálin úr þeim ágreiningsfarvegi sem þau hafa verið í. Að halda því fram, eins og sumir þingmenn stjórnarliðsins hafa gert, að hér sé verið að fara sáttaleið er auðvitað alrangt og ekkert annað en útúrsnúningur. Það vita þeir sem störfuðu í sáttanefndinni og komust að þeirri niðurstöðu sem þar var komist að í ákveðnum sáttahug allra hagsmunaaðila sem voru við það borð. Raunverulegur sáttavilji ríkisstjórnarinnar í þessu mikilvæga máli hefur líka oft endurspeglast í ummælum forsætisráðherra sem hefur með uppnefnum og dónaskap ítrekað vegið að fólki í atvinnulífinu. Í febrúar síðastliðnum hélt hún mikla ræðu á flokksþingi Samfylkingarinnar þar sem hún dró fram kunnugleg slagorð eins og „íhaldsöfl“, „forréttindastéttir“, „valdaklíka íhaldsafla og sægreifa“, „hagsmunaöfl“, „gíslataka“, „grímulaus valdaklíka“, „óskammfeilnar þvingunaraðgerðir“. Þetta er orðaval hæstv. forsætisráðherra um það fólk sem starfar í sjávarútvegi. Látum vera að hún noti slíkan orðaflaum um pólitíska andstæðinga sína í hita leiksins, en þarna talar hún til fólks um allt land sem rekur milli 400 og 500 sjávarútvegs- og útgerðarfyrirtæki og hefur í sjálfu sér ekkert gert annað af sér en að spila eftir leikreglum sem forsætisráðherra átti sjálf stóran þátt í að setja. Er líklegt að þetta varði leið til sátta, virðulegi forseti? Er fólk sem hefur þessar skoðanir og setur þær svona fram líklegt til að ná þeirri víðtæku sátt sem verður að ná í þessu mikilvæga máli? Við ættum í raun að hampa því fólki sem starfar í íslenskum sjávarútvegi. Við ættum að leggjast á eitt um að skapa reglur í sátt, reglur sem mundu tryggja áfram alþjóðlegt forustuhlutverk íslensks sjávarútvegs, þann gríðarlega árangur sem hefur náðst og stuðlað að auknum skattgreiðslum til íslensks samfélags, hærri launagreiðslum í greininni og áhugaverðari vinnustöðum. Það bíður greinilega annarra að leysa þennan ágreining á vitrænum nótum. Við munum auðvitað ekki láta þessa ríkisstjórn til lengri tíma komast upp með að eyðileggja íslenska fiskveiðistjórnarkerfið sem talið er það besta í heimi. Víða þar sem verið er að endurskipuleggja fiskveiðistjórn er horft til okkar. Skaðinn getur orðið tímabundinn, við skulum ekki gera lítið úr því, það mun ráðast í næstu kosningum hvernig framhaldið verður. Pólitíkin hefur verið ábyrgðarlaus, sérstaklega vil ég segja að þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið mjög ábyrgðarlausir í málflutningi sínum, samanber orð hæstv. forsætisráðherra sem ég vitnaði til. Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra hefur mjög takmarkaðan skilning á íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu og íslenskum sjávarútvegi. Það getur ekki verið að einhver tali svona til svo mikilvægrar greinar nema af þekkingarleysi, og hjá öðrum sem hafa tjáð sig um þessi mál er umræðan villandi, stundum viljandi að maður heldur, en oft stafar það af þekkingarleysi. Við getum rifjað upp umræðuna um leigugjald fyrir makríl. Ef það hefði verið sett á íslenska útgerð í fyrra hefði það getað skilað, samkvæmt fullyrðingum ákveðinna þingmanna innan Samfylkingarinnar, á annan tug milljarða. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar komu fram með þetta, að tekjur af því að leigja út makrílkvótann hefðu getað skilað þjóðarbúinu þessu. Heildarútflutningsverðmæti alls makrílkvótans var 25 milljarðar. Það sjá því allir hugsandi menn að þetta er dæmi sem gengur auðvitað ekki upp. Þá eru eftir 15 milljarðar til að gera út, veiða og vinna. Þetta er auðvitað fráleitur málflutningur en alveg dæmigerður fyrir þennan villandi málflutning sem óvíst er hvort er viljandi eða af þekkingarleysi. Hvernig varð fiskveiðistjórnarkerfið íslenska til? Af hverju fórum við þessa leið? Það er ágætt að rifja það upp. Það var vegna þess að við vorum að ofveiða fiskstofnana okkar. Það blasti við okkur gríðarlegt áfall og hrun íslensks, ekkert annað. Við fórum að takmarka sókn þeirra sem þá voru starfandi í greininni og skertum aflaheimildir þeirra heilmikið, um ein 20% á fyrsta ári frá því sem þeir höfðu að meðaltali veitt þrjú árin þar á undan. Svo er alltaf talað um gjafakvóta. Það var í raun verið að skerða heimildir þessa fólks til að stunda þá vinnu sem það hafði stundað áratugum saman. Það var farið í mikla endurskipulagningu þar sem við fórum í gegnum framsalið,  Atvinnuveganefnd átti áhugaverðan fund með sjávarútvegsnefnd Evrópusambandsins, draumalandsins í hugum samfylkingarmanna, fyrir tveimur, þremur vikum síðan. Þeir hlustuðu með öfund á okkur þegar við vorum að skýra út fyrir þeim um hvað deilurnar stæðu hér. Þær stæðu um það hversu mikið við gætum látið greinina borga í skatta. Á sama tíma standa deilurnar hjá þeim um það hversu mikið þeir eiga að greiða inn í greinina, hversu mikið þeir eiga að borga með greininni, sem nemur hundruðum milljarða á ári í félagsleg framlög. Þeir halda úti allt of stórum veiðiflota og eru í raun á sömu slóðum og við vorum upp úr 1980 þegar við tókum ákvörðun um að stíga það farsæla skref sem ég hef rakið. Það var í sjálfu sér mjög ánægjulegt. En að horfa síðan upp á það að það skuli vera stjórnvöld í þessu landi sem eru tilbúin til að fara að stíga mörg ár aftur í tímann, er fáránlegt. Það er í raun ekki hægt að trúa því að staðreyndin sé sú, enda held ég að fæstir hafi trúað því þegar þessi frumvörp komu fram að það væri hugmynd einhverra að þau yrðu að veruleika. Það var auðvitað mjög rangt af okkur að taka þetta mál til umræðu í dag, virðulegi forseti. Ég gerði athugasemdir við það í morgun. Við erum með annað frumvarp þessu tengt í þinginu - þessi mál hafa verið nefnd tvíburafrumvörp - og það verður að vera komin niðurstaða í það áður en við getum gert okkur fyllilega grein fyrir afleiðingum frumvarpsins um veiðiskattinn. Áhrif þess eru mjög óljós á meðan liggur ekki fyrir hvernig á að gefa í fiskveiðistjórninni sjálfri, úr hverju menn hafa að moða til að standa undir háu veiðigjaldi. Það hefði verið miklu eðlilegra að byrja á hinu málinu, klára það og ákvarða síðan skattinn út frá afkomumöguleikum greinarinnar og fyrirtækjanna sem í henni starfa, en staðan er auðvitað mjög misjöfn hjá þeim. Það liggur mikið á. Það skín í gegn að fjárþörfin er mikil hjá hæstv. ríkisstjórn. Nú á að bjarga einhverju með ofurskattlagningu á sjávarútveg og blóðmjólka hann vegna þess að það vantar í kassann. Þetta kemur á sama tíma og við hlustum á það í eldhúsdagsumræðum að það sé orðinn jöfnuður í ríkisfjármálum. Allt sé hér á svo góðri leið að búið sé að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Auðvitað veit þetta fólk betur. Auðvitað veit það að útlit er fyrir að ríkissjóður verði rekinn með tugmilljarða halla á þessu ári. Við vitum líka að sú fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin leggur nú fram er innihaldslaust plagg. Hún á meðal annars að byggja á því að ofurskattleggja sjávarútveginn. Hún á sem sagt að draga úr fjárfestingu í grunnatvinnuvegi þjóðarinnar, fjárfestingu sem allir eru sammála um að sé orðin mjög brýn, það er orðin uppsöfnuð fjárfestingarþörf í greininni, bæði í flota og vinnslu, annarri tækni og viðhaldi. Nei, þá á að taka peningana þaðan og grænka fyrirtækin og fara í alls konar verkefni sem ég ætla svo sem ekki að gera lítið úr, en margur hefði talið að væru ekki í forgangi við þessar aðstæður. Höfuðið er nú eiginlega bitið af skömminni með þessari fjárfestingaráætlun. Þegar maður les þetta plagg kemur í ljós að því er ætlað að reyna að laða fólk til að styðja þau frumvörp sem við erum að fjalla um í sjávarútvegsmálum. Þarna eru dúsur fyrir hina ýmsu samfélagshópa og atvinnugreinar og dulbúnar hótanir til fólks á landsbyggðinni og í þessum greinum um að ekkert geti orðið af þeim framlögum sem það á að fá nema þau verði samþykkt. Þetta eru ótrúleg vinnubrögð. Svona á ekki að vinna í pólitík. Hún er á ótrúlega lágu plani þegar unnið er svona. Vinnubrögð við undirbúning þessara frumvarpa er auðvitað mjög ámælisverð. Það er ótrúlegt, jafnilla og til tókst á síðasta ári hjá hæstv. ríkisstjórn þegar reynt var að koma fram með frumvörp um þessi sömu mál, að menn skuli falla í þann fúla pytt að endurtaka leikinn, að menn hafi ekkert lært. Maður spyr sig: Hver getur ástæðan verið fyrir því að þetta er staðan? Hún liggur reyndar í augum uppi. Við sjáum bara óeininguna á milli ríkisstjórnarflokkanna. Þar eru svo skiptar skoðanir að menn verða að fara í öfgar til að ná þeim hóp saman. Og ekki bara í eina átt, heldur eru öfgar í allar áttir. Það blasir við að svona er staðan. Svo er það lýðskrumið hjá þessu fólki. Það er komið í fjölmiðla og gefnar hástemmdar yfirlýsingar um að nú eigi ekki að gera neitt í ósátt við greinina. Það þurfi að leita sátta og ekki standi til að skaða rekstrarumhverfi íslensks sjávarútvegs. Svo endurtekur sagan sig í vinnubrögðum hér í þinginu. Hv. þm. Björn Valur Gíslason segir í viðtali á mbl.is núna, sem ég var að lesa rétt áðan, að fullt tillit hafi verið tekið til þeirra umsagna sem bárust. Svo klykkir hann reyndar út með þessum orðum í lok viðtalsins, „tillit til þess sem sanngjarnt er að gera.“ Það er nefnilega málið. Hér hafa sveitarfélög, hagsmunafélög, samtök launafólks, samtök útgerðarmanna, endurskoðunarskrifstofur, háskólasamfélagið og áhugamenn um þennan málaflokk lagt á sig mikla vinnu og kostnaðarsama og kostnaðarsamar ferðir til höfuðborgarinnar til að koma á fund nefndarinnar. Það vantaði ekki fleðulætin þegar tekið var á móti þeim og leikrænu tilburðina: Það er gaman að sjá ykkur, þakka ykkur fyrir að koma, við erum hér til að hlusta á ykkur, að sjálfsögðu verður tekið tillit til athugasemda ykkar. Hver er uppskeran hjá öllum þessum stóra hópi, tugum umsagnaraðila og tugum aðila sem komu á fund nefndarinnar? Hún er engin. Í stórum dráttum hefur ekkert tillit verið tekið til þess sem þetta fólk hafði að segja. Lýðskrumið birtist okkur svo ítrekað í verkum hv. stjórnarliða. Áhrif þessara frumvarpa eru slík að þau munu leiða til gjaldþrota nokkuð stórs hluta íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja. Það hefur ekki breyst þrátt fyrir þær breytingartillögur sem komnar eru fram við frumvörpin. Við í nefndinni fengum sérfræðinga til að fjalla um þessi mál, hlutlausa einstaklinga úr háskólasamfélaginu, menn sem hafa mikla reynslu og þekkingu á þessu sviði. Niðurstaða þeirra var alveg skýr. Veiðigjaldið er enn allt of hátt, fjöldamörg fyrirtæki munu ekki standa undir því, sérstaklega ef frumvarpið um stjórn fiskveiða verður óbreytt. Þegar breytingartillögur stjórnarflokkanna komu fram í því máli sáum við að það var nánast óbreytt. Þannig að í upphafi voru umsagnir þeirra sérfræðinga sem nefndin fékk til að vinna fyrir sig á þá leið að álit þeirri stæði áfram, þeir þyrftu ekkert að breyta því, frumvarpið væri enn þá stórhættulegt íslenskum sjávarútvegi. Því er haldið fram að veiðigjaldið hafi verið lækkað í meðförum nefndarinnar. Það er í raun rangt. Hv. þm. Helgi Hjörvar hélt því fram áðan að lækkunin næmi um 6–7 milljörðum. En það sem gerðist var að reiknireglan var leiðrétt því að hún var kolröng. Grundvöllur frumvarpanna sem lögð voru fram var kolrangur. Sérfræðingarnir sem skoðuðu þetta fyrir nefndina sáu það strax og þeir fóru í málið, að með þessari reiknireglu gat þetta ekki gengið upp. Því unnu þeir í raun út frá markmiðunum í greinargerð með frumvarpinu, af því að þar voru upphæðirnar sem ríkisstjórnin vildi ná með sköttunum. Samkvæmt reiknireglunni hefðu þeir annars orðið enn þá hærri. Þar með hefur veiðigjaldið í raun ekkert lækkað. Frumvörpin eru óbreytt. Það sýnir kannski bara viljann í verki. Svo er reynt að halda allt öðru fram við þessar aðstæður. Ríkisstjórnin stærir sig oft af því hversu vel er tekið eftir því á erlendum vettvangi hvað hún er að gera og ekki sé eins vel tekið eftir heima á Íslandi. Útlendingar séu uppfullir af því hvað gangi vel hérna núna. Það gekk svo langt að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var víst boðið að taka að sér að reisa Grikkland úr rústum, ekkert minna en það. Nýlega hafa birst greinar um fyrirætlanir íslenskra stjórnvalda í sjávarútvegsmálum. Í The Economist segir að íslenska fiskveiðistjórnin sé meðal þeirra bestu í heimi. Svo virðist sem flestir aðrir en ríkisstjórn Íslands sjái kosti íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins. Þykir hún til fyrirmyndar víða í heiminum, bæði vegna hagkvæmni veiðanna og ekki síður vegna takmörkunar á sókn í fiskstofna. Fyrir stuttu birtist grein í vefútgáfu bandaríska viðskiptatímaritsins Forbes. Þar er spurt hvers vegna Íslendingar ætli að eyðileggja besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi með fyrirliggjandi tillögum að lögum um stjórn fiskveiða. Skipan sjávarútvegsmála á Íslandi þykir til fyrirmyndar á alþjóðavettvangi. Þrátt fyrir það heldur ríkisstjórnin ótrauð áfram í þá átt að gera fiskveiðistjórn á Íslandi óhagkvæmari á sama tíma og samkeppni á erlendum mörkuðum fer vaxandi. Hvers vegna ætlar Ísland að eyðileggja besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi? Í vefútgáfu bandaríska tímaritsins segir að nú sé útlit fyrir að Íslendingar ætli að taka þann þátt út úr fiskveiðistjórnarkerfi sínu sem gerir að verkum að það virkar, möguleikann á því að selja og leigja aflaheimildir. Það segir einnig að mikilvægi sjávarútvegs fyrir íslenskt efnahagslíf sé gríðarlega mikið, og er farið yfir það í greininni. Nefnt er að Ísland sé eitt fárra landa sem hafi tekist að fást við og leysa alvarlegt umhverfisvandamál sem fylgi fiskveiðum, en það eigi að fara að eyðileggja það kerfi sem skilar þessum árangri. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að fara að hlusta í útlöndum, því ekki hlustar hún á landsmenn, ekki hlustar hún á stjórnarandstöðuna í þessum málum. 90% aflaheimilda eru á landsbyggðinni. Þar verður höggið mest. Þar er óvissan mest. Þóroddur Bjarnason hefur komið fyrir nefndina í þessu ferli og farið yfir hvað sé alvarlegast og erfiðast í íslenskum sjávarútvegi gagnvart landsbyggðinni. Það er óvissan um framtíðina. Hann hefur lagt fram áhugaverðar hugmyndir um það hvernig megi draga úr óvissunni og skapa meiri stöðugleika til framtíðar. Það eru tillögur sem er mjög áhugavert að skoða enn frekar, sérstaklega í ljósi þess að það er óvissan sem dregur úr fjárfestingum, dregur kjarkinn úr fjölskyldum, dregur kjarkinn úr fyrirtækjum til að fjárfesta á þessum stöðum. Það er ekkert skrýtið að óvissa ríki. Við höfum farið í gegnum mikið breytingatímabil í íslenskum sjávarútvegi þar sem störfum hefur fækkað stórkostlega, og það hefur haft mikil byggðaleg áhrif. Við búum enn við það að aflaheimildir geta horfið frá einum stað til annars, þrátt fyrir að 90% þeirra eða fast að því séu á landsbyggðinni. Það getur komið mjög illa við á einum stað á sama tíma og það lyftir öðrum. Hugmyndir um skilyrta úthlutun á hluta kvótans eru mjög áhugaverðar, en ríkisstjórninni liggur svo á að ekki er tími fyrir þá faglegu vinnu sem þyrfti að fara fram í einhverjar vikur til að skoða þær og gera breytingar. Ríkisstjórnin hefur haft þrjú ár, þrjú ár hafa farið forgörðum í þessu máli, þrjú ár hinna glötuðu tækifæra til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það kvað svo rammt að því að þeir sérfræðingar sem við fengum til að vinna þessa vinnu fyrir okkur, Daði Már Kristófersson og Stefán Gunnlaugsson, höfðu samband við formann nefndarinnar í byrjun verksins og spurðu hvort það væri virkilega ástæða til að halda áfram, hvort menn vildu ekki bara taka frumvörpin til baka og endurvinna þau. Það var mat þeirra að tilgangslaust væri að meta áhrif þeirra í óbreyttri mynd. Ekkert fyrirtæki væri líklegt til að standa undir fyrirhuguðum álögum og þetta mundi leiða til miklu hærra veiðigjalds en í raun var stefnt að. Við getum auðvitað öll gert mistök og gerum þau. En það er gríðarlega alvarlegt mál að þegar ríkisstjórn Íslands kemur fram með mál sem skiptir svo miklu og snertir grundvallaratriði fyrir íslenskt samfélag, skuli þeir sérfræðingar sem fengnir eru af Alþingi til að fara yfir málið, strax á fyrstu metrunum, ekki trúa sínum eigin augum. Þeir orðuðu það þannig sjálfir. Þeir sáu hvað reiknireglan í frumvarpinu var kolröng. Auðvitað er það ámælisverð vinnubrögð að menn skuli ekki hafa fengið til sín sérfræðinga til að standa betur að málum. Við höfum fengið margar umsagnir um þessi mál frá ýmsum aðilum. Í raun er gagnrýnin öll á einn veg, það eru allir sammála. Það er ekki eins og þeir sem gagnrýna þau séu bara öðrum megin við borðið. Það er dálítið fróðlegt að rýna í skoðanir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á þessum málum þegar hann tjáði sig um þau fyrir nokkrum árum síðan. Hann segir í ræðu sem hann flutti á sínum tíma þegar hugmyndir voru uppi um að koma á veiðigjaldi, sem síðar var komið á, hóflegu veiðigjaldi, að það sé arfavitlaus hugmynd. Hann leggur í raun fram boðorðin tíu, tíu röksemdir sínar í þessu máli. Hann segir að álagning veiðigjalds yrði áfall fyrir landsbyggðina. Svo ég vitni, með leyfi forseta, í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: „Álagning veiðigjalds er einhvers konar brúttóskattur eða veltuskattur. Við höfum verið að hverfa frá því að leggja á veltuskatta. Sem dæmi má nefna að við hentum út aðstöðugjaldinu, meðal annars vegna þess að veltuskattar eru ekki tengdir afkomu og eru þar af leiðandi ekki rökrænir skattar.“ Varðandi byggðadreifingu, segir hæstv. ráðherra: „Skatturinn er óréttlátur með tilliti til byggðanna í landinu. Þar sem útgerð vegur þungt kæmi þessi nýi skattur harkalega niður, en í öðrum þéttbýliskjörnum yrðu menn hans jafnvel ekkert varir.“ Hann segir einnig að hér sé verið að sérskatta eina atvinnugrein. Ég vek athygli á því að hann talar um skatta. Hann segir síðan, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að fjölmargar atvinnugreinar nýta með einum eða öðrum hætti sameignir þjóðarinnar án þess að því fylgi sérstök skattlagning, er útilokað að leggja þennan skatt á sjávarútveg eingöngu. Í því fælist mikil mismunun milli atvinnugreina. Það er ekki hægt að rökstyðja með sanngirni að nýting af þessu tagi kalli á skattheimtu í sjávarútvegi, einum atvinnugreina.“ Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra heldur áfram og segir: „Það virðast margir hafa gleymt því að sjávarútvegurinn skuldar […] sjávarútvegurinn hefur þurft að fjárfesta, en á því sviði var hann orðinn mjög sveltur og er nærtækast að líta til aldurs flotans. […] Með veiðigjaldi mundu skuldir greiðast hægar niður en ella eða jafnvel ekki neitt.“ Ég ætla að halda áfram að vitna í hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, eins og hann talaði fyrir örfáum árum, með leyfi forseta: „Sjávarútvegurinn keppir við ríkisstyrkta grein í nálægum löndum. Sjávarútvegur á Íslandi hefur algjöra sérstöðu að þessu leyti í Norðurálfu, ásamt e.t.v. Færeyjum. Hann verður að standa algerlega undir sjálfum sér og auk þess lífskjörum heillar þjóðar. Þetta þarf hann að gera í samkeppni við ríkisstyrki í nálægum löndum og að ætla honum auk þess að standa undir sérstöku veiðigjaldi, býr greininni fantaleg samkeppnisskilyrði vægast sagt.“ Þetta segir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég vek athygli á því. Ég er að lesa fullyrðingar hans og skoðanir hans á veiðigjaldinu fyrir stuttu síðan: „Sjávarútvegurinn hefur mikla þörf fyrir að geta fjárfest á komandi árum. Það þarf að endurnýja flotann sem er orðinn of gamall, það þarf að endurnýja og tæknivæða vinnsluna […] auka þekkinguna inni í fyrirtækjunum og ráða þangað háskólamenntað fólk. Allt þetta þarf að gerast ef sjávarútvegurinn á að þróast með þeim hætti sem við viljum sjá hann þróast í framtíðinni …“ Hann segir að þetta sé áfall fyrir landsbyggðina, og heldur áfram: „Öflug sjávarútvegsfyrirtæki með góða afkomu til fjárfestinga eru helsta, það jaðrar því miður við að maður verði að segja eina, von landsbyggðarinnar. Þessi liður einn nægir mér til að vera algjörlega andvígur veiðigjaldi.“ Þetta sagði hæstv. ráðherra. Hann segir hér í áttundu röksemd sinni um samþjöppun og fækkun eininga: „Veiðigjald mundi líklega leiða til samþjöppunar og fækkunar eininga; möguleikar smáfyrirtækja og einyrkja yrðu minni. Fjölbreytni mundi tapast. […] Þó mikilvægt sé að eiga stór og öflug sjávarútvegsfyrirtæki verðum við líka að eiga smáfyrirtæki og halda fjölbreytni.“ Hann talar um að fælingaráhrif á fjárfesta verði mikil við þessar aðstæður. Ekki verði hægt að laða að fjármagn, sjávarútvegurinn verði síðri fjárfestingarkostur og minni líkur á arði. Síðan segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Það vita það allir sem eitthvað vita, að sú hætta vakir í öllum málum af þessu tagi að þegar einu sinni er komið á gjald þá vill það hækka. Ég þekki engan skattstofn á byggðu bóli, hvorki á norður- né suðurhveli jarðar, sem ekki hefur haft tilhneigingu til að hækka þegar hann er einu sinni kominn á.“ Þetta sagði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um veiðigjald. Ég get þó glatt hann og aðra með því að það verður okkar fyrsta verk að vinda ofan af þessari vitleysu og mörgum öðrum sem þessi ríkisstjórn er að gera, komist hún til framkvæmda sem ég vil nú ekki trúa. Ég vil bara ekki trúa því að ábyrgðarleysi hæstv. ríkisstjórnar sé svo mikið að þetta gangi fram. Og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra klykkir út í fyrrnefndri ræðu sinni um hugmyndir sínar um veiðigjald, með því að segja: „Það er að mínu mati til margar miklu betri leiðir til þess að leysa þau vandamál sem stuðningsmenn veiðigjalds telja að eigi að leysa með veiðigjaldi. Því þá að fara út í þessi ósköp?“ Ég ítreka enn og aftur að ég var að vitna hér í orð hæstv. ráðherra. Landsbankinn skilaði okkur umsögn, og reyndar skiluðu allar fjármálastofnanir atvinnuveganefnd umsögn í þessu máli og komu á fund nefndarinnar til að fara yfir rökstuðning sinn. Landsbankinn er auðvitað veigamestur á þessum vettvangi þar sem langflest sjávarútvegsfyrirtæki eru þar í viðskiptum og hann er okkur mikilvægari sem þjóð að því leyti að hann er okkar eign, að stórum hluta. Það var niðurstaða Landsbankans og annarra fjármálafyrirtækja sem komu fyrir nefndina að þetta mundi hafa mikil áhrif á verðmæti fyrirtækjanna og getu þeirra til að standa við skuldbindingar sínar. Landsbankinn metur það þannig, virðulegi forseti, að af þeim 124 fyrirtækjum sem voru í úrtaki í könnun sem þeir framkvæmdu meðal sinna viðskiptavina úr sjávarútvegi, væru 75 fyrirtæki ekki talin geta staðið við núverandi greiðsluskuldbindingar, yrði frumvarpið um veiðigjald samþykkt.  Ég fór yfir það áðan, meðan hæstv. ráðherra var frammi, að hinni arfavitlausu reiknireglu sem lögð var til grundvallar var breytt. En niðurstaðan er eftir sem áður sú að ríkisstjórnin er að leggja á þá skatta sem hún ætlaði samkvæmt markmiðum frumvarpsins að ná. Þetta var staðfest í morgun þegar sérfræðingar, sem nefndin hefur fengið til að vinna fyrir sig, komu á fund nefndarinnar. Það er því alrangt að halda því fram að eitthvert tillit hafi verið tekið til þessa og veiðigjaldið lækkað. Enda segja þessir sérfræðingar að þeir þurfi ekki að breyta skýrslu sinni eða umsögn um frumvörpin, vegna þess að þeir höfðu reiknað út frá lægri tölum. Þeir höfðu reiknað út frá þeim tölum sem komu fram í greinargerð frumvarpsins en ekki notað hina arfavitlausu reiknireglu, svo ég vitni í þeirra eigin orð. Ég get sagt hæstv. utanríkisráðherra að orð sérfræðinganna fyrir nefndinni voru þau að þeir hefðu ekki trúað sínum eigin augum þegar þeir hófu þessa vinnu og hefðu spurt sig hvaða villu og svíma menn höfðu gengið í. Þeir hringdu í formann nefndarinnar og spurðu hvort þeir ættu nokkuð að halda áfram með þessa vinnu, hvort menn vildu ekki taka málin til baka og vinna þau betur. Þetta er staðan, hún hefur ekkert breyst. Umsögn sérfræðinganna er óbreytt, frumvörpin hafa þessi gríðarlegu áhrif. Þannig að telji hæstv. utanríkisráðherra að út frá þeim umsögnum hafi þurft að taka þetta til endurskoðunar er best fyrir hann að taka málin heim í hérað aftur og fara að vanda vinnubrögðin vegna þess að ekkert hefur breyst. Fulltrúar Landsbankans segja okkur að stöðugildi hjá þeim 74 fyrirtækjum sem færu illa, séu um 4.000. Þýðir það að störfin munu tapast?  Þeir komast að því að áhrifin yrðu alvarlegust á bolfiskútgerð og því næst á bolfiskútgerð og vinnslu. Áhrifin yrðu alvarlegust á Reykjanesi, Vesturlandi, Vestfjörðum og á höfuðborgarsvæðinu.  Til viðbótar yrði gríðarlegt tjón vegna virðisrýrnunar bankans. Það þyrfti að afskrifa um 31 milljarð af skuldum sjávarútvegsfyrirtækja, að mati þeirra, sem þýðir auðvitað að verðmæti bankans drægist verulega saman. Það yrði stórtap fyrir ríkissjóð og fyrir íslenska þjóð. Til viðbótar þessu er algjör óvissa í því máli sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði hæstv. fjármálaráðherra út í í fyrirspurnatíma í dag, en þar spurði hann um skilyrt skuldabréf upp á 92 milljarða sem er til milli gamla og nýja bankans, þar sem gamli bankinn heldur á hlutabréfum til trygginga í nýja bankanum ef hann fær þá skuld ekki greidda að fullu. Bak við þetta 92 milljarða kr. bréf eru kröfur á sjávarútvegsfyrirtæki. Það er alveg ljóst. Ég hef spurst fyrir um það hversu mikil áhrif þetta getur haft. Það er hægt að gagnrýna hæstv. fjármálaráðherra harkalega fyrir að ekki sé búið að skoða það. En það er eftir öðrum vinnubrögðum, virðulegi forseti, í þessu máli og mörgum öðrum. Málin eru unnin flausturslega, með yfirgangi og  Ég á eftir að ræða margt í þessu máli, virðulegi forseti. Ég 

Frú forseti. Þar sem hv. þm. Jón Gunnarsson hefur hótað okkur því að halda fleiri ræður vil ég biðja hann þess lengstra orða að halda þær ræður sem hann á eftir að flytja hér á grundvelli réttra gagna, þ.e. á grundvelli þeirra tillagna sem liggja fyrir. Hv. þingmaður, af því að hann er hér í málþófi og engu öðru, kýs að lengja mál sitt með því að lesa upp úr umsögnum sérfræðinga sem byggjast á öðru en málinu sjálfu eins og það lítur út í dag. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um það. Hv. þingmaður leyfir sér þar að auki að koma hingað og tala um sjávarútveginn eins og hann sé á vonarvöl. Í hvaða samfélagi og veruleika lifir hv. þingmaður? Veit hann ekki að sjávarútveginum hefur aldrei vegnað jafn vel og núna? Ég get fullyrt, og svo skulum við bera saman bækur okkar eftir eitt ár, að jafnvel þó þetta veiðigjald upp á 15 milljarða verði lagt á sjávarútveginn yrði afkoma hans á næsta ári sú besta sem hann hefur nokkru sinni sýnt. Þannig er staðan í sjávarútveginum í dag. Það er ekkert öðruvísi. Við skulum leyfa hv. þingmanni að hafa þá skoðun sem hann vill. En hver er skoðunin? Er hann þeirrar skoðunar að ekki megi hækka veiðigjaldið? Kemur hann hingað sem nakinn talsmaður sjávarútvegshagsmunanna og berst gegn því sem meira að segja greinin sjálf hefur fallist á að sé í lagi að gera, þ.e. að leggja á hana sérstakt gjald vegna þeirra miklu tekna sem hún hefur af því að búa við þær sérstöku aðstæður að hafa einkarétt á því að nýta auðlind allra landsmanna? Hv. þingmaður segir sömuleiðis að það verði fyrsta verk Sjálfstæðisflokksins, ef hann komist til valda, að vinda ofan af þessu máli. Þá ætla ég að biðja hv. þingmann að koma hingað og segja mér það sem enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur þorað að segja hér í dag: Hvers konar veiðigjald ætla þeir að hafa? Eða er það stefna flokksins að hækka veiðigjaldið ekki neitt?

Virðulegi forseti. Það sjá nú allir í gegnum útúrsnúninga hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli sem svo mörgum öðrum, hann fer í pólitískan leik og sakar mig um að vera í málþófi. Það er tískan hjá þeim í dag að tala um það. Ég vitna að sjálfsögðu í umsagnir þeirra aðila sem hæstv. ráðherra hefur greinilega ekki kynnt sér í þessu máli kannski ekki frekar en í öðrum. Auðvitað verð ég að lesa það hér upp að hluta til og rökstyðja þannig mál mitt. Það fylgir málflutningi okkar að hafa rök á bak við það sem við segjum. Það er ekki til hjá hæstv. ráðherra. Það er einfaldlega rangt, eins og ég sagði áðan, að einhver alvörulækkun hafi farið fram á veiðigjaldinu í þessu veiðigjaldsfrumvarpi. Leiðrétt voru stórkostleg mistök ráðuneytisins við reikniregluna og er með ólíkindum að þau vinnubrögð skuli vera viðhöfð að á fyrstu metrunum í vinnu sinni skuli sérfræðingarnir sem nefndin fær til að vinna óska eftir því að frumvarpið verði kallað til baka af því að þeir geti ekki unnið það áfram eins og þeir sögðu sjálfir. Ég segi það já, að Sjálfstæðisflokkurinn mun í þessu máli eins og svo mörgum öðrum þegar hann kemst til valda vinda ofan af vitleysunni. Hvernig munum við gera það? Við tókum af fullum heilindum þátt í starfi sáttanefndanna - af fullum heilindum allan tímann. Þar var komist að þeim grunni sem á að byggja sátt um sjávarútvegsmál á. Það á að byggja á þeim grunni sem þar var lagður. Það mundum við gera. Hvað er hóflegt veiðigjald? 

Frú forseti. Það er rangt sem hv. þingmaður segir að ekki hafi orðið breytingar á frumvarpinu sem leiði til þess að veiðigjaldið lækki. Þær breytingar sem orðið hafa á frumvarpinu leiða til þess að það er, samkvæmt því sem nú liggur fyrir, 6 til 7 milljörðum lægra en ella. Það eru þó þau höfuðleður sem stjórnarandstaðan getur haft sér við beltisstað þegar hún hverfur frá þessum umræðum. Menn hafa tekið tillit til þeirra raka sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni, frá greininni og frá sérfræðingum. Sá sérfræðingur sem hv. þingmaður vitnaði hér til áðan hefur líka sagt fyrir tveimur sólarhringum í fjölmiðlum að ekki sé hægt að meta áhrif veiðigjaldsfrumvarpsins eins og það liggur fyrir fyrr en menn sjái nákvæmlega áhrifin af stóra frumvarpinu sem ekki er komið fram. Ég sagði hér í morgun: Ríkisstjórnin er reiðubúin til að hlusta á stjórnarandstöðuna varðandi það frumvarp. Ég sagði það hér í morgun að ég tel að hægt sé í góðu samstarfi stjórnar og stjórnarandstöðu að breyta því með þeim hætti að þokkaleg sátt náist. Hitt fullyrði ég að afkoma sjávarútvegsins er slík um þessar mundir að það er fullkomlega eðlilegt að greinin greiði sérstakt veiðigjald til þjóðarinnar fyrir þann einkarétt sem henni er á móti boðið upp á til að nýta auðlindina. Það þýðir að þeir sem eiga auðlindina, sem eru ég og hv. þingmaður og afgangurinn af íslensku þjóðinni, fá sitt afgjald af auðlindinni. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða það aftur að jafnvel þó að veiðigjaldið næmi þeim 15 milljörðum, sem er líklegt að núgildandi frumvarp þýði, verður afkoma sjávarútvegsins aldrei betri en hún verður á næsta ári. Hv. þingmaður skorast síðan undan því að segja hvernig hann vilji sjá tölurnar lenda. Hvað vill hann 

Virðulegi forseti. Hvaða veiðigjald á íslenskur sjávarútvegur að greiða fyrir aðgang að auðlindinni? Það eiga að vera 15 milljarðar. Miðað við þann 5 milljarða tekjuskatt sem hann greiðir fyrir síðasta ár og 10 milljarða í veiðigjald samkvæmt fjárlagafrumvarpinu mun hann greiða um 15 milljarða. Er það nóg fyrir hæstv. ráðherra? Nei, það dugar ekki. Það er alrangt sem hann fullyrðir hér um þessa 6 til 7 milljarða kr. lækkun.  Það er ekki hægt að meta hvað sjávarútvegurinn getur greitt fyrr en ramminn utan um starfsskilyrði hans er orðinn til. Það er einmitt það sem kom fram í fyrradag, hjá þeim sérfræðingum sem vinna fyrir nefndina, að þeir sögðu: Mikil breyting hefur orðið á reiknireglu veiðigjaldsfrumvarpsins sem leiðir af sér að gjaldið er miklu minna en ef farið hefði verið eftir  Í gær komu síðan fram breytingartillögur frá meiri hlutanum á nefndarfundi. Þær breytingartillögur voru mjög óverulegar 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Þetta er að verða nokkurn veginn endurtekið efni frá því í fyrra. Um þessar mundir í fyrra stóðum við nákvæmlega í sömu sporum. Þá var verið að ræða um frumvarp sem fer beinlínis fram gegn hagsmunum íslenskra sjómanna. Nú er sjómannadagshelgin að renna upp, hinn hefðbundni sjómannadagur er á sunnudaginn, en mál hafa þróast þannig í sjávarbyggðunum í kringum landið að sjómannadagurinn er haldinn hátíðlegur um helgina alla og við tölum um sjómannadagshelgina. Nú er sú helgi að renna upp og enn á ný sýnir ríkisstjórn Íslands þá ósvífni gagnvart íslenskri sjómannastétt að halda áfram þingstörfum um mál sem beint er beinlínis gegn hagsmunum sjómanna á hátíðardögum þeirra. Það sýnir skeytingarleysi og virðingarleysi ríkisstjórnarinnar í garð íslenskrar sjómannastéttar. Þetta er ekki spurning um hvort þingmenn vilji, nenni eða geti haldið áfram fundum sínum fram á nótt eða um helgar. Þetta er spurning um að Alþingi Íslendinga sýni virðingu gagnvart íslenskum sjómönnum og þó að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki skilning á þessu þá ætlast ég til þess að Alþingi Íslendinga og forseti Alþingis sýni þann skilning gagnvart íslenskum sjómönnum sem þeim ber.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að það er alveg fráleitt að ræða mál af þessu tagi á þessum degi. Það er líka mjög áberandi að stjórnarliðar hafa varla látið sjá sig hér í salnum undir þessari umræðu. Þeir halda því fram að nauðsynlegt sé að koma málinu í gegn en sjá sér þó ekki fært að taka þátt í umræðunni. Enginn ráðherra er á ráðherrabekkjum, ekki einn einasti ráðherra er á mælendaskrá. Það er nauðsynlegt að fá upplýsingar um það hjá forseta hversu lengi standi til að halda áfram með þennan fund. Það er nú þannig hjá þingmönnum að þeir vilja gjarnan taka þátt í hátíðahöldum sjómanna þó að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra og fleiri ráðherrar ætli sér ekki að gera það. Það er löngu tímabært að þessari umræðu ljúki og menn fari að sinna öðrum þeim verkefnum sem bíða. Ég fer fram á að virðulegur forseti svari því strax hversu lengi standi til að halda áfram með þennan fund.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað. Það er í raun kostulegt að við skulum vera hér föstudag fyrir sjómannadag. Það hefur verið sagt í umræðum um annað mál, Icesave-málið, að hægt sé að líkja því við kvikmynd sem upp á ensku heitir Groundhog Day þar sem aðalpersónan vaknaði á hverjum morgni og alltaf var sami dagurinn. Mér líður núna eins og við séum farin til baka um heilt ár, það var nákvæmlega föstudaginn fyrir sjómannadag fyrir ári sem við áttum í sama orðaskaki við hæstv. forseta. Fyrir ekki margt löngu krafðist hæstv. forsætisráðherra þess að umræðu yrði frestað vegna þess að hún var að fara að taka til máls en enginn var í salnum. Nú ætla ég að upplýsa að hér situr einn stjórnarþingmaður  
            

Hæstv. forseti. Þær athugasemdir sem komið hafa fram frá þingmönnum um skort á upplýsingum um framhald þingfunda eru hárréttar. Það er mjög sérkennilegt að við séum að ræða þessi frumvörp að kvöldi föstudags fyrir sjómannadagshelgi. Hátíðahöld hefjast á morgun víða um land og ég þykist vita að ýmsir þingmenn, sérstaklega þeir sem eru lengra að komnir,  Mér finnst með ólíkindum ef forseti getur ekki gefið okkur einhverjar vísbendingar um hversu lengi verður haldið áfram hér í kvöld eða hvernig fundum þingsins verður háttað á næstu dögum. Um það höfum við engar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Förum aðeins yfir málið. Hverjir eru viðstaddir hér úr atvinnuveganefnd Alþingis? Er formaður atvinnuveganefndar staddur hér?  Þetta er þvílík ósvífni, öll þessi umræða. Ekki er nóg með að komið sé með þingskjal um breytingar á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni sem var hvorki fugl né fiskur, var eins og blaut tuska framan í íslenska sjómenn, rétt undir sjómannadagshelgina, heldur er hugmyndin sú að halda umræðunni áfram inn í sjómannadagshelgina án þess að þeir láti svo lítið sem sjá sig, þessir fulltrúar úr atvinnuveganefnd. Hvar eru þeir? Eru þeir farnir heim til sín? 

Virðulegi forseti. Nú er komið að mestu hátíðarhelgi íslenskra sjómanna og íslenskrar sjómannastéttar þar sem sjómannadagurinn og sjómannahelgin eru að renna upp og flotinn að sigla í land. Menn eru komnir í hátíðarskap og þá er fyrirhugað að halda þingfundi áfram fram eftir kvöldi. Fjöldi þingmanna tekur þátt í þessum hátíðahöldum um allt land og mér finnst þingið sýna þessari stétt vanvirðingu með því að gera mönnum ekki kleift að komast til heimabyggða sinna til að taka þátt í þessum hátíðahöldum með sjómönnum. Ég hvet virðulegan forseta til að beita sér fyrir því að hér ljúki fundum á sómasamlegum tíma þannig að menn geti farið að huga að því að koma sér heim á leið og fagna á þessari helgi með sjómönnum. Virðulegi forseti. Þetta er ræða sem ég flutti 3. júní 2011 og ég endurflyt hana nú við nákvæmlega sömu aðstæður þar sem meiri hlutinn og hæstv. forseti ætlar að bjóða okkur upp á að hafa ekki dagskrá fram undan, að við vitum ekki hvernig þetta á að vera. Sjómenn ætlast til þess að þingmenn 

Frú forseti. Ég spurði í dag hvort ekki væri eðlilegra að ræða stóra málið sem enn er hjá hv. sjávarútvegsnefnd áður en hægt væri að ræða þetta mál. Stóra málið gengur út á þá framtíðarsýn sem verður um sjávarútveginn og ef því verður ekki breytt þá er hún mjög dapurleg. Afnema á allt frjálst framsal með tímanum og það þýðir að það verður engin auðlind lengur. Við verðum því að ræða það mál áður en við ræðum um skattlagningu á auðlindina. Ég ætla ekki að taka þátt í umræðunni um hina reglulegu og árvissu árás ríkisstjórnarinnar á sjávarútveginn rétt fyrir sjómannadag en bendi á að margir sjómenn munu væntanlega fylgjast með þessari umræðu og verða þá vansvefta þegar þeir fara að skemmta sér.

Frú forseti. Það er með ólíkindum að heyra þingmenn Sjálfstæðisflokksins væla hér eins og stungnir grísir undan því að þurfa að vinna fyrir laununum sínum þegar klukkuna  Ég er nú gamall sjómaður, eins og sumir hérna inni, og ég veit vel að hátíðahöld í tilefni sjómannadags eru fyrst og fremst á sunnudaginn. Og ef  
             Frú forseti. Ég tók þátt í atkvæðagreiðslu í dag um að halda ætti áfram fundi fram á kvöld og það er nú varla komið kvöld. Ég hef áður lýst því yfir, ef það getur hjálpað hæstv. forseta, að ég tel að þessi fundur eigi að standa að minnsta kosti til klukkan fimm í nótt. 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra getur komið hingað og verið með kjánalæti og fíflalæti, með fullri virðingu, frú forseti, eins lengi og hann vill. En þetta er gamla Ísland. Það er gamaldags að halda því fram að við sem erum hér í húsi og erum að vinna vinnuna okkar nennum ekki að vinna vinnuna okkar. Ég spyr: Hvar er hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir? Hvar er hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir? 

Forseti vill minna á að í dag fór fram atkvæðagreiðsla sem heimilaði að þingfundur stæði lengur en þingsköp 

Hæstv. forseti. Ef ég man rétt gera þingsköp að jafnaði ráð fyrir því að fundað sé til klukkan átta og heimildin sem vissulega var samþykkt í dag, gegn atkvæðum okkar í stjórnarandstöðunni, var ótilgreind. Við erum að biðja hæstv. forseta um að gefa okkur þó ekki væri nema örlitla vísbendingu um það hvort það að fara inn í kvöldið þýði níu, tíu, ellefu, tólf, eitt, tvö, þrjú - einhverja vísbendingu um það. Heimildin er vissulega fyrir hendi en ekki er þar með sagt að hæstv. forseti geti ekki gefið einhverja vísbendingu um það hversu lengi fundur muni standa. Vegna ummæla hæstv. utanríkisráðherra áðan er rétt að geta þess að sjómannadagshátíðahöld víða um land byrja á morgun, meðal annars í kjördæmi okkar 

Forseti vill enn fremur benda hv. þingmönnum á að óskað hefur verið eftir tvöföldum ræðutíma. Fjölmargir þingmenn eru á mælendaskrá og ekki er langt liðið á kvöldið þannig að forseti mælist til þess að dagskrá verði haldið áfram eins og hún liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Það er lágmarkskrafa að gera til hv. alþingismanna að þeir virði fundarsköp og leikreglur lýðræðisins. Engum blöðum er um það að fletta að ágreiningur var um það hér í þingsal hvort funda ætti í kvöld eður ei. 

Frú forseti. Ég þarf ekkert að biðjast afsökunar á að hafa sagt að þingmenn Sjálfstæðisflokksins nenni ekki að vinna vinnuna sína, það er bara staðreynd. Þeir nenna ekki að sitja undir málþófinu úr sjálfum sér, það er ekkert annað. Það voru þeir sem óskuðu eftir því að fá tvöfaldan ræðutíma og ég hef verið hér við umræðu hluta úr degi, og hef meira að segja tekið þátt í umræðunum í dag, og hef heyrt þá nánast sprengja sig á því að reyna að finna einhvern til að fylla upp í tímann. Það er til skammar en þetta er bara staðreyndin, það þýðir ekkert að tala um sjómannadaginn út af því. Ég lofa hv. þingmönnum því að þeir munu sleppa héðan nógu tímanlega til að geta að minnsta kosti hlustað á ræðurnar - ég og hv. þm. Birgir Ármannsson komumst vonandi saman til þess á sunnudaginn. Þannig hefur hefðin verið og við erum menn hefðarinnar að þessu leyti. Ég tel, frú forseti, að nauðsynlegt sé að sú skoðun mín liggi fyrir að hér eigi að funda að minnsta kosti til klukkan fimm í fyrramálið. Mér finnst það algjört lágmark því að það eru svo margir sem þurfa að segja svo mikið.

Virðulegur forseti. Það er rétt, hér fór fram atkvæðagreiðsla um lengd fundar í kvöld. Staðan er hins vegar sú að þeir sem greiddu atkvæði með lengdum fundi í kvöld, ekki þeir sem greiddu atkvæði gegn, eru fimm hér í húsi, þrír frá Vinstri grænum og tveir frá Samfylkingunni. Það er nú allur viljinn  Tali menn um lýðræði hefur verið sagt að það sé vandmeðfarið. Það verður að segja við þessa tvo vinstri flokka, Samfylkingu og Vinstri græna, að þeir  
            

Hljóð í salinn. Forseti biður um hljóð í salinn.

Virðulegur forseti. Okkur Íslendingum eru gjafir gefnar. Þeirra stærst er trúlegast náttúruauðlindin sem fólgin er í fiskinum í sjónum umhverfis landið. Fyrir fámenna þjóð eins og okkur er hún svo gríðarleg, það lætur nærri að á hverjum einasta degi sé veitt úr þeirri auðlind sem nemur 10 kílóum fyrir hvert mannsbarn í landinu. Það er augljóslega miklu meira en við þurfum sjálf til matar. Hún leggur þann gríðarlega sterka grunn sem er undir íslensku efnahagslífi og tryggir okkur velferð umfram þær þjóðir sem ekki búa að slíkum auðlindum. Einmitt þess vegna voru það hræðileg mistök að einkavæða þessa auðlind okkar og það hvernig að því var farið eru sennilega einhver stærstu pólitísku mistök sem gerð hafa verið síðustu áratugi á Íslandi. Kvótabraskið, sú auðlegð sem tekin var út úr greininni með því að skuldsetja hana, sá skyndigróði sem fór tilviljanakennt hingað og þangað og á endanum inn í Kauphöllina og varð trúlega forsmekkurinn að því braski og þeim óeðlilegu viðskiptaháttum sem enduðu með því að íslenska efnahagskerfið kollsigldi, voru mistök sem voru afdrifarík og það hefur verið mikilvægt verkefni að leiðrétta þau alla tíð síðan. Það hefur gengið vonum seinna, það hefur tekið hátt í þrjá áratugi að koma því almennilega á dagskrá hér, stundum vegna þess að ekki hefur verið nægilegur pólitískur vilji til að taka á brýnum úrlausnarefnum til úrbóta á kvótakerfinu - sem hefur raunar ýmsa kosti sem fiskveiðistjórnarkerfi - sem sannarlega hefur þurft að taka á, en stundum hefur það stafað af því að menn hafa leitast við að leysa úr mörgum stórum úrlausnarefnum í einu til úrbóta á þessu kerfi. Þar á ég einkum við að menn hafa gert atrennur að því að leysa það augljósa vandamál sem er að almenningur á Íslandi nýtur ekki eðlilegs arðs af auðlind sinni og leysa fiskveiðistjórnarþátt málsins á sama tíma. Hvort þessara verkefna um sig er gríðarstórt og bæði eru afar mikilvæg. Til þessa hefur ekki tekist að reyna að leysa þau bæði í einu. Ég hef þess vegna verið þeirrar skoðunar um nokkurt skeið að rétt væri að skilja að þessi úrlausnarefni og fást við þau hvort í sínu lagi, meðal annars vegna þess að ég hef verið þeirrar sannfæringar að mikill meiri hluti íslensku þjóðarinnar, fólk í öllum stjórnmálaflokkum, væri í raun sammála um að það væri hverjum manni augljóst að almenningur nyti ekki eðlilegs arðs af auðlindinni, að sá einkaréttur sem ákveðnir aðilar njóti í aðgangi að auðlindinni skapi, ekki síst nú á allra síðustu árum, svo gríðarlega mikinn arð að það sé fullkomlega óeðlilegt annað en að fólkið í landinu, sem hefur þurft að axla verulega miklar byrðar í kjölfar hrunsins, mátt þola kaupmáttarrýrnun o.s.frv., fái að njóta góðs af þeim gríðarlega gróða sem er sem betur fer í þessari undirstöðuatvinnugrein. Hitt er síðan flóknara úrlausnarefni og kannski ólíkt fleiri sjónarmiðum, það er hvernig best sé að haga fiskveiðistjórnarþætti málsins. Þess vegna beitti ég mér fyrir því þegar hér var lagt fram frumvarp í sjávarútvegsráðherratíð Jóns Bjarnasonar að þar var sett inn sérstakt bráðabirgðaákvæði, ég hygg að það hafi verið nr. VIII, sem laut einmitt að því að skipa skyldi nefnd í því skyni að gera tillögur um með hvaða hætti skattleggja mætti umframhagnað í sjávarútvegi, auðlindarentuna. Og þó að það frumvarp yrði ekki að lögum varð það eigi að síður úr að skipuð var nefnd til að fara yfir það viðfangsefni. Ég sat í þeirri nefnd sem fulltrúi forsætisráðherra ásamt Indriða H. Þorlákssyni, fulltrúa þáverandi fjármálaráðherra sem nú er efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, ásamt hagfræðingi úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Það er fagnaðarefni að mínu viti að við höfum núna fengið inn í þingið, ólíkt því sem var í fyrra sinnið, tvö þingmál til að fást við, annars vegar það sem hér liggur fyrir og snýr að veiðigjaldinu og byggir að hluta til á vinnu þeirrar nefndar sem ég vísaði til áðan. Hins vegar er til meðhöndlunar í þinginu frumvarp til laga um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta eru tvö úrlausnarmál og ég held að það hafi verið farsælt að leggja þau fram sem tvö aðskilin mál vegna þess að þetta eru aðskilin viðfangsefni. Ég fullyrði að þrátt fyrir langar ræður í dag sé meira og minna samhljómur í þinginu um það mál sem er til umfjöllunar núna, þ.e. veiðigjaldamálið. Eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á því í hv. atvinnuveganefnd þar sem gjaldið hefur verið lækkað um 6–7 milljarða kr. á ársgrundvelli, í það mesta kannski fyrir minn smekk, niður í 15 milljarða, séu þau sjónarmið sem uppi eru í þinginu í öllum aðalatriðum nokkuð samhljóða. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað um að þeir teldu eðlilegt að veiðigjöld næmu um 10–12 milljörðum kr. og hver er þá ágreiningurinn í þessu máli? Hann er ekki um það hvort það eigi að greiða veiðigjöld, nei, sá ágreiningur er ekki fyrir hendi. Hann er ekki um það hvort greiða eigi umtalsverð veiðigjöld, nei. Menn eru sammála um að miðað við þá gríðarlega sterku afkomu sem er í sjávarútveginum núna, nærfellt 80 milljarða framlegð á ári eða sem nemur hátt í einni millj. kr. á hvert heimili í landinu, sé sjálfsagt og eðlilegt að sjávarútvegurinn leggi ríkulega til til að létta byrðarnar í samfélaginu og koma í veg fyrir að fólkið í landinu þurfi að greiða meiri skatta en þegar er orðið, enda er nóg orðið. Það er í sjálfu sér ekki nýmæli að stjórnarandstaðan hafi hugmyndir um að gjaldið ætti kannski að vera eilítið lægra en stjórnarmeirihlutinn telur, það er ekki ágreiningur um nein grundvallaratriði. Menn eru sammála um grundvallaratriðin, það á að greiða umtalsvert veiðigjald og það er bara eðli lýðræðisins að stjórnarmeirihluti fái því framgengt að það sé ívið meira en minna sem tekið er í gjöld af einni atvinnugrein. Meðan þessi meiri hluti er í þinginu er eðlilegt að minni hlutinn hér láti stjórnarmeirihlutanum það eftir að leggja á gjöld meðan þau eru ekki út úr öllu korti eða setja atvinnuveginn á hausinn eða annað þess háttar. Og þegar ekki er meiri munur en hér um ræðir, 10–12 milljarðar á aðra höndina hjá stjórnarandstöðunni og um 15 milljarðar hjá stjórnarmeirihlutanum, er augljóslega um að ræða bitamun en ekki fjár. Þess vegna segi ég að það er í öllum aðalatriðum samhljómur í þinginu um meginatriðin í þessu máli, um veiðigjaldið. Það er erfitt að tala um milljarða og það er flókið að tala um prósentur. Ég held þess vegna að við eigum að einfalda umræðuna og tala bara um kíló. Við vitum öll hvað kíló er, það hafa allir farið út í fiskbúð og keypt sér kíló af fiski. Hvað er þetta ógurlega veiðigjald sem sumir hafa með himinskautum farið um og lýst yfir að það muni setja sjávarútveginn á hausinn? Jú, það er fast veiðigjald annars vegar sem nemur tæpum 10 krónum fyrir hvert kíló sem veitt er, það er nú allt og sumt, nánar tiltekið 9,50 kr. Það er það gjald sem sjávarútvegurinn mun greiða óháð afkomu fyrir aðganginn að auðlindinni. Ég held að allir geti verið sammála um að enginn mun setja fyrir sig gjald upp á 9,50 kr. á hvert kíló sem sækja á í sjó. Það munu allir útgerðarmenn í landinu vera tilbúnir til þess að sækja sjó á þeim kjörum og það munu fleiri til vilja komast í þau forréttindi að hafa þann aðgang að auðlindinni fyrir 9,50 kr. Hvað er það svo sem bætist við með sérstöku veiðigjaldi nú þegar árferði í sjávarútveginum er með eindæmum? Nú þegar tunnan af norðursjávarolíu er sem betur fer komin undir 100 dollara? Nú þegar yfir 100 þúsund tonn af makríl hafa synt inn í lögsöguna og orðið okkur gríðarlega mikill fengur? Nú þegar við sjáum fram á aflaaukningu í haust í þorski ef að líkum lætur, jafnvel 20 þúsund tonn? Nú þegar gengi íslensku krónunnar er í sögulegu lágmarki sem hefur gríðarleg áhrif á afkomu í sjávarútveginum? Jú, þá er til þess ætlast að greinin skili rétt liðlega 20 krónum í viðbót fyrir hvert kíló,  Ef við auglýstum nú á sunnudaginn í Morgunblaðinu, sem ég veit að hv. þingmanni þykir vænt um, eftir aðilum sem væru tilbúnir til að sækja sjó upp á þau býtti að greiða 40 kr. fyrir hvert þorskkíló sem þeir draga að landi yrðu umsóknirnar margfalt fleiri en heimildirnar sem við gætum boðið þeim. Markaðurinn mundi verðleggja þetta miklu hærra. Fyrir þessar heimildir hafa menn greitt til eignar í aðdraganda hrunsins allt að 4.200 kr. Leiguverð hefur jafnvel hlaupið á hundruðum króna og verið algjörlega óhæfilegt. Ég gæti aldrei mælt með því að slík gjöld yrðu innheimt í ríkissjóð af þeim sem stunda sjóinn. Það verður auðvitað að gæta að því að í sjávarútvegi sé góð afkoma, mikill hagnaður og að þar sé aukin hagkvæmni með fjárfestingu o.s.frv. En þegar framlegðin er nærfellt 80 milljarðar eru 15 milljarðar í veiðigjöld alls ekki óhófleg. Það sér það hver maður í hendi sér að það mun enginn fúlsa við því við þær aðstæður sem nú eru í genginu, í aflabrögðum, í olíuverðinu, að fá að veiða fisk upp á þau býtti. Þess vegna er auðvitað enginn raunverulegur ágreiningur um þetta efni í þinginu. Við heyrum hins vegar frá stjórnarandstöðunni að þetta gæti verið næstum því í lagi ef ekki yrðu gerðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Hvað eru menn þá að segja? Þá eru menn að segja að í því kerfi sem við rekum í dag sé mikil hagkvæmni, þar sé mikill arður og það sé sjálfsagt og eðlilegt að greiddar séu verulegar fjárhæðir af þeim arði inn í sameiginlega sjóði landsmanna sem geta dugað okkur til að reka heilu spítalana, heilu skólastofnanirnar í samfélaginu og stutt við þróun og fjölgun starfa í samfélaginu, ekki veitir af, og fjölmörg önnur þörf verkefni. Þeir leggja áherslu á að til þess að það sé hægt sé gríðarlega mikilvægt að ekki sé dregið úr hagkvæmninni í greininni. Því sjónarmiði deili ég með hv. þingmönnum. Ég held að þingið verði að ganga mjög varlega fram í þeim breytingum sem það gerir á fiskveiðistjórnarkerfinu einmitt til þess að draga ekki úr hagkvæmni þess, til þess að draga ekki úr arðinum í sjávarútveginum, til þess að þar sé nóg til skiptanna. Ef við stöndum rétt að málum er nóg til skiptanna fyrir alla. Sjómenn búa sem betur fer við miklu betri kjör en þeir gerðu um langt árabil. Útgerðarmenn hafa verið að græða á tá og fingri og almenningur getur sannarlega notið ríkulegra ávaxta af þessari undirstöðuatvinnugrein ef við stöndum vörð um arðsemina. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar til að gera þá frekar ágreining um hitt þingmálið, um fiskveiðistjórnarmálið, og setja fram sjónarmið sín um með hvaða hætti megi tryggja sem best hagkvæmnina í fiskveiðistjórninni, en láta af þeirri uppgerðarandstöðu sem ég vil segja að sé við þetta mál. Það er eðlilegt að hreyfa sjónarmiðum um að menn telji að veiðigjöld eigi að vera nokkrum milljörðum lægri, 10–12 milljarðar í stað 15, eins og þingmennirnir hafa haldið fram, en það er ekki neitt meginmál. Það er ekki mál til þess að halda þinginu í gíslingu eða stunda málþóf um í marga daga út af. Það er heldur ekki svo að þetta frumvarp, jafnvel í sinni fyrri gerð, hefði sett hér allt á hliðina. Það tók þó því miður ekki tillit til krókaaflamarkskerfisins, litla kerfisins sem kallað er, þar sem kaup og sala á aflaheimildum hófst ekki fyrir alvöru fyrr en eftir 2004. Það þýðir að mörg smærri fyrirtæki eru skuldsett af kvótakaupum og við verðum að horfast í augu við það, Íslendingar, að það tekur tíma að vinda ofan af því sem hefur verið að byggjast upp eftir einkavæðingu kvótakerfisins. Við verðum að horfast í augu við að ýmsir einstaklingar réðust í fjárfestingar nýverið og eru enn skuldsettir vegna þeirra. Það er þess vegna fagnaðarefni að atvinnuveganefndin hefur tryggt að tekið verður tillit til skulda sem menn hafa stofnað til á þessari öld vegna kvótakaupa og verður gjaldið aðlagað að því. Hvað varðar áhrif þessa á það að gera fyrirtæki ógreiðslufær eða að mikið tjón verði í viðskiptabönkunum vegna frumvarpsins hefur í fyrsta lagi farið fram fjárhagsleg endurskipulagning í bönkunum á fjölmörgum fyrirtækjum í sjávarútvegi. Það þýðir að þau hafa verið núllstillt sem kallað er, þ.e. skuldir þeirra hafa verið lækkaðar í fjárhæð sem talið er að þau geti ráðið við við óbreyttar aðstæður, muni rétt merja það. Hvað þýðir það? Það þýðir að ef eitthvað breytist í þeim forsendum eru þau fyrirtæki ógjaldfær. Ef veiðigjaldið væri hækkað um 1 milljarð eða 2 milljarða eða upp í 10 eða 12, eins og minni hlutinn í þinginu hefur léð máls á, væru þessi fyrirtæki ógjaldfær af því að þau voru endurskipulögð miðað við miklu lægra veiðigjald. Hvað gerist þá? Fara þessi fyrirtæki á hausinn? Í langfæstum tilfellum. Í langflestum tilfellum eru það hagsmunir lánardrottnanna að taka fyrirtækin aftur til fjárhagslegrar endurskipulagningar, færa skuldir þeirra niður og þar með yrðu áhrifin af frumvarpinu til þess að lækka skuldir sjávarútvegsins, sem er í sjálfu sér jákvætt fyrir sjávarútveginn. Það þýðir að kröfuhafarnir - auðvitað eru það að verulegu leyti erlendir aðilar - í viðskiptabankana þurfa að sætta sig við eitthvað minni endurheimtur. Þeir verða að sætta sig við að þeir geta ekki skuldsett íslenska sjávarútveginn jafngríðarlega og þeir höfðu áður ætlað, en ástæðan fyrir því er að þeir hafa skuldsett hann ótæpilega. Þessar fjárhæðir eru ekki af neinum þeim stærðargráðum að þær ógni viðskiptabönkunum eða stöðugleika fjármálakerfisins. Við í efnahags- og viðskiptanefnd fengum gesti frá bönkunum til að fara yfir þetta með okkur á meðan frumvarpið var í sinni upprunalegu mynd. Þá var þegar ljóst að það mundi kalla á umtalsverða endurskipulagningu hjá fjölmörgum fyrirtækjum en mundi sannarlega ekki ríða bönkunum á slig, fjarri því. Og nú, eftir að gjaldið hefur verið lækkað verulega á milli umræðna, er ljóst að áhrifin verða enn þá minni. Rætt hefur verið um hversu lengi við eigum að halda áfram inn í sumarið hér í þinginu. Það er einlæg sannfæring mín að við eigum að ljúka því máli sem hér er fyrir.  Það var að minnsta kosti reynsla mín af viðbrögðum Útvegsmannafélags Reykjavíkur við hinu fyrra frumvarpi að það var ekki það að ætlast væri til þess að þeir legðu meira í sameiginlega sjóði sem truflaði þá útvegsmenn. Það sem truflaði þá útvegsmenn var að ætlunin var að taka af þeim veiðiheimildir, að þá áttu einhverjir aðrir að veiða fiskinn sem þeir hafa veitt hingað til, það var þeirra hjartans mál. Það eru auðvitað gild sjónarmið og þau sjónarmið hljóta að koma til umræðu við umfjöllunina um fiskveiðistjórnarfrumvarpið. En ég hvet til þess að við ljúkum umræðu um þetta mál og tökum stærra málið á dagskrá og kappkostum að ganga þannig frá því að áfram verði tryggð eðlileg arðsemi og hagkvæmni í sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ég vil segja að það kveður svolítið við annan tón. Það kveður við þann tón sem við heyrum hjá ákveðnum þingmönnum stjórnarflokkanna í þessu máli. Þarna kristallast kannski vandamálið í hnotskurn sem við stöndum frammi fyrir, það er þessi mikla óeining innan stjórnarflokkanna um það hvernig eigi að ljúka þessum málum. Það er hið sorglega í málinu. Við getum deilt um það veiðigjald sem lagt er á samkvæmt því frumvarpi sem við erum að ræða nú. En það hefur komið skýrt fram, bæði frá þeim sérfræðingum sem nefndin fékk til að vinna fyrir sig og okkur sem höfum talað hér fyrir hönd stjórnarandstæðinga, að ekki er hægt að ræða þetta mál öðruvísi en í samhengi, þ.e. að við vitum niðurstöðuna í fiskveiðistjórnarmálinu áður en við tökum til við að ákveða þessi veiðigjöld, það er algjört grundvallaratriði. Það er því nánast einboðið fyrir ríkisstjórnarflokkana að taka málið eða gera bara hlé á umræðunni og ljúka þessari vinnu. Við getum síðan tekist á um það hvort veiðigjaldið á að vera einhver X-upphæð eða einhver aðeins hærri X-upphæð. Það er eitthvað sem örugglega ekki allir verða sammála um á endanum. En það var samt sem áður niðurstaða sáttanefndarinnar að menn mundu ná einhverju saman og lenda því þar. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann, hann talar um að markaðsvæðingin hafi verið stærstu mistökin. Á sama tíma talar hann um að við séum búin að þróa hér hagkvæmasta og arðsamasta sjávarútveg í heimi með gríðarlegum gróða. Mig langar til að hann skýri það aðeins út fyrir mér hvort þetta séu ekki einmitt afleiðingar þeirrar markaðsvæðingar og breytingar sem við fórum í. Eins langar mig að spyrja hv. þm. Helga Hjörvar: 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði ræðutímann.

Virðulegur forseti. Það hefur verið landlægt hér hin síðari missiri að minnsta kosti að gera mikið úr óeiningu. Ég held að við gerum allt of mikið úr óeiningu og ég get fullvissað hv. þingmann um að ég hef ekki orðið var við sérstaka óeiningu í röðum stjórnarliða í þessum málum, sannarlega ekki. Ég held raunar að í þessu máli, veiðigjaldinu, sé heldur ekki til að dreifa óeiningu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu að heitið geti. Ég held að í meginatriðum séum við sammála í þessum málum og ég held að það hafi komið fram í ræðu hv. þingmanns. Hann vildi bara ræða fiskveiðistjórnarmálið fyrst. Ég hvet nú til þess að við ljúkum 2. umr. um veiðigjaldið áður en við tökum til við það. Við getum svo rætt samhengið við 3. umr. um þetta mál. Þannig mjakast hlutirnir áfram og samverka okkur vonandi til góðs. Hvað því viðvíkur hvort aðilarnir sem kallaðir eru ættu að reka þær stofnanir sem starfa að sjávarútvegsmálum þá er ég út af fyrir sig tilbúinn til þess að skoða ýmislegt en ég held þó að eftirlitsstofnanir eigi ekki að vera í höndum þeirra sem á að hafa eftirlit með né heldur grunnrannsóknir sem taka á um pólitískar ákvarðanir um verulega hagsmuni aðila, þannig að þá fyrirvara yrði nú almennt að hafa að slíkt skapaði ekki óheppilega hagsmunaárekstra. En við eigum að vera opin fyrir ýmsum hugmyndum.

Virðulegi forseti. Aðeins meira af þessu með stofnanirnar. Íslenskur sjávarútvegur hefur sýnt ótrúlega aðlögunarhæfni að þeim mismunandi skilyrðum sem hafa verið eftir árstíðum og eftir því hvernig gengið hefur á hverjum tíma í greininni, ótrúlega aðlögunarhæfni, og hefur náð gríðarlega mikilli hagræðingu fram á tiltölulega fáum árum. Við erum því að reka hér væntanlega einhvern arðsamasta sjávarútveg í heimi. Ég teldi líklegt að hann gæti rekið þessar stofnanir. Það er engum meira til hagsbóta en greininni sjálfri og þeim sem vilja stunda þar heiðarleg viðskipti og heiðarlega starfsemi að hlutirnir séu í lagi. Auðvitað þarf að skilja á milli eftirlitsstofnana og hins almenna reksturs með einhverjum hætti, en það þarf að tryggja þetta. Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum ef við eigum að ljúka þessu máli, hvort ekki komi til greina 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spurði mig líka hvernig ég gæti kallað markaðsvæðinguna og kvótakerfið einhver stærstu mistök síðari áratuga þegar þetta hefði skapað svona gríðarlega arðsaman sjávarútveg. Ég sagði ekki að markaðsvæðingin hefði verið mistök, ég sagði að einkavæðingin hefði verið mistök. Kvótakerfið skapaði mikið hagræði, það er algerlega ótvírætt. Markaðsvæðingin, eins og raunar frjáls samkeppni jafnan, skapaði líka gríðarlega auðlegð sem við njótum og getum notið í enn ríkari mæli. Mistökin voru að blanda saman kvótakerfi og frjálsu framsali þar sem menn gátu skuldsett atvinnugreinina og farið út úr henni með gríðarlegar fjárhæðir sem þeim hafði í raun og veru nánast handahófskennt verið úthlutað og skilið sumar af byggðum landsins, sem höfðu byggt upp þessa veiðireynslu á áratugum, eftir í sárum. Það var sá galli á kvótakerfinu sem við áttum að vera löngu búin að taka á. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu. Þessi ræða, málflutningur og sjónarmið geta vel verið grundvöllur að þeirri vinnu sem ég tel að þurfi að eiga sér stað varðandi endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu. En það frumvarp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram getur engan veginn verið sá grundvöllur. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, við búum við ríkulega auðlind. Margar þjóðir búa við miklar auðlindir en vinna hins vegar mjög illa úr þeim og skapa ekki þennan arð. Það er athyglisvert að umræðan sem fram fór um auðlindamálin á níunda og tíunda áratug síðustu aldar endurspeglaði til dæmis að sjávarútvegurinn var þá að ganga í gegnum mjög miklar breytingar, meðal annars í kjölfarið á hinu frjálsa framsali. Við vitum líka að kostnaður við þá hagræðingu sem þá fór fram var borinn af sjávarútveginum og á þeim tíma voru engar forsendur fyrir því að sjávarútvegurinn gæti greitt auðlindagjald. Ég var þess vegna á móti því á þeim tíma. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að í raun og veru stendur ekki mikill ágreiningur um þetta prinsipp. Það var leitt í jörð að mínu mati með starfi auðlindanefndarinnar sem skilaði af sér rétt í kringum síðustu aldamót. Það sem er áhugavert í þessu sambandi er að kvótakerfið hefur leitt til þess að arðsemi í sjávarútvegi hefur aukist árlega um 0,5% núna í 30 ár, það er það sem við erum að ræða. Við vitum að sjávarútvegurinn hefur borið þessa hagræðingu og auðvitað verður hann að hafa tóm til að borga niður skuldir sínar. Þess vegna held ég að það sem hv. þingmaður sagði hér áðan skipti mjög miklu máli, við þurfum að standa vörð um arðsemina. Það er gallinn við fiskveiðistjórnarfrumvarpið sem liggur fyrir að það gerir það ekki, það dregur úr arðseminni. Menn sem hafa verið að skoða þetta, til dæmis fræðimenn, eru sammála um að ef það frumvarp er lagt upp við hliðina á þessu veiðigjaldafrumvarpi þá kollvarpar það forsendunum fyrir veiðigjaldinu. Það er það sem við sjálfstæðismenn erum að segja. Við erum að vísu ósammála, við teljum að veiðigjaldið sé of hátt 

Virðulegur forseti. Aukin framleiðni, tækniframfarir, fækkun í mannafla, hækkun á matvöruverði og aðrir slíkir þættir hafa líka bætt afkomuna yfir lengri tíma í sjávarútvegi en sannarlega líka kvótakerfið. Það er rétt hjá hv. þingmanni að til eru þjóðir í heiminum sem eru ríkar af auðlindum en njóta í litlu eða engu þeirrar auðlegðar. Dæmi um hið gagnstæða eru frændur okkar Norðmenn og ég held við eigum að læra mikið af þeim. Við höfum sett lög um olíuvinnslu í sjó sem byggjast á því að við tökum þar auðlindarentuna með svipuðum hætti og Norðmenn hafa gert. Við eigum að gera þetta með sama hætti í veiðigjaldinu og klára það mál áður en við förum í sumarleyfi. Þar sem hv. þingmaður er utan af landi legg ég ríka áherslu á það sem þingmaður héðan úr höfuðborginni að við eigum með sama hætti að skattleggja auðlindarentuna í orkuiðnaðinum, sem er þá kannski auðlindarenta sem við á höfuðborgarsvæðinu mundum skila í ríkari mæli en margir aðrir landshlutar, ef menn vilja reikna það niður á íbúa hvers sveitarfélags hverju þeir skila í sameiginlega sjóði eins og verið hefur lenska í áróðrinum gegn veiðigjaldi. Ef við bærum gæfu til að stofna auðlindasjóð um þessar sameiginlegu auðlindir, um olíuna sem ég vænti að við finnum, um orkuna sem við eigum í fallvötnunum og í jarðhitanum og um fiskinn í sjónum, gætu komandi kynslóðir haft hér tugmilljarðaforskot á hverju ári í þeirri hörðu samkeppni á alþjóðamörkuðum sem þær eiga fram undan.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi kolefnisgjaldið og hvernig menn færu að því að skattleggja olíuauðlindirnar. Við vorum að samþykkja lög um það fyrir ekki löngu og það er athyglisvert að menn fara til dæmis ekki jafnbratt í skattlagningu á þeirri mögulegu auðlind, þegar til nýtingar hennar kemur, eins og verið er að fara í með því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ef við gætum orðið sammála um það, ég og hv. þingmaður, að skoða þessa hluti í samhengi og hafa eitthvert samræmi þar í milli væri ég tilbúinn að setjast niður með hv. þingmanni og reyna að leysa málið fyrir þessa umræðu. Þetta er á vissan hátt lúxusvandamál, við ræðum um hvernig við eigum að fara með arðsemi í sjávarútvegi. Það er bara hlutur sem aðrar þjóðir þurfa almennt ekki að ræða vegna þess að sú arðsemi er ekki til staðar. Það er ævintýralegt að frá árinu 1984, í nærri 30 ár, hefur arðsemi í sjávarútvegi verið að aukast um 0,5% á ári og það er afleiðing af því skipulagi sem við höfum og auðvitað af mörgum öðrum þáttum. Það segir okkur að við megum ekki fara að raska þessum grundvelli því að þá 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður þurfum að gæta okkar aðeins þegar við mærum kvótakerfið þannig að úr því verði ekki: Ísland best í heimi.

Alls ekki.

Við þurfum líka að muna að þrátt fyrir alla þessa afkomu sitjum við uppi með gríðarlega skuldsetta atvinnugrein. Staðreyndin er sú að staða gengisins ræður gríðarlega miklu um afkomu greinarinnar. Ég er tilbúinn að bera saman skattlagninguna í kolvetninu og þá sem gert er ráð fyrir í veiðigjaldinu og bendi á að í skattlagningu á orkuiðnaðinn í Noregi beita menn sömu aðferð og hér er beitt í því að þar er skattlagður hagnaður sem er umfram 8% arð af fjárbindingu í viðkomandi orkufjárfestingu. Aðferðafræðin í öllum þremur greinum er því frekar svipuð en við getum auðvitað rætt smærri útfærsluatriði. En við skulum klára málið.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu, það er ákveðin von í henni. Ég vil í fyrsta lagi spyrja: Var auðlindarenta af sjávarútvegi á Íslandi fyrir upptöku kvótakerfisins þegar allar útgerðir voru meira og minna reknar með tapi? Ég spyr í öðru lagi: Fer ekki saman arðbær útgerð og auðlindarenta? Skapar ekki arðsemi útgerðarinnar auðlindarentuna framar öðru? Í þriðja lagi spyr ég: Nú höfum við lágt gengi, allur útflutningur blómstrar, þar á meðal útgerðin. Er það ekki skýringin á þeim gífurlega hagnaði sem þar er eins og í ferðaþjónustu og álútflutningi? Hv. þingmaður þekkir markaði og ávöxtunarkröfu. Er ekki há ávöxtunarkrafa til atvinnugreinar sem býr við mikla áhættu, og þá á ég sérstaklega við pólitíska áhættu - hefur ekki stöðugt verið talað um það af vinstri flokkum meira og minna að taka kvótann af útgerðinni, þ.e. að búa til áhættu og auka þar með ávöxtunarkröfuna og minnka arðsemina, af því að hv. þingmaður talaði um markaði? Við ræðum hér skattlagningu á útgerð sem byggir á ákveðnu fiskveiðikerfi. Nú liggur fyrir nefndinni frumvarp sem stjórnarflokkarnir hafa samþykkt sem eyðileggur að mínu mati alla arðsemi í greininni vegna þess að framsal er takmarkað og þar með hverfur arðsemin og þá er ekki um neina auðlind að ræða, þá verður engin renta. Hvers vegna erum við þá að tala um að skattleggja eitthvað þegar annað frumvarp frá sömu ríkisstjórn eyðileggur það sem fyrra frumvarpið á að skapa? Verðum við ekki að ræða seinna frumvarpið fyrst?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég hygg þó að það gæti nokkurrar mótsagnar í fyrstu spurningunum sem hann lagði fyrir mig. Hv. þingmaður spurði: Hvað með það sem var fyrir daga kvótakerfisins? Var þá einhver auðlindarenta þegar sjávarútvegurinn skilaði engum hagnaði? Hv. þingmaður spyr í framhaldinu: Er það þá ekki útgerðin sem skapar þessa auðlindarentu? Af þessari ábendingu að dæma er ekki svo. Það var líka útgerð áður en kvótakerfið kom til og hún skapaði ekki auðlindarentu, ég er sammála hv. þingmanni um það. Það sem hefur að verulegu leyti skapað rentuna er pólitísk ákvörðun um takmörkun á aðgangi og frjáls markaðsviðskipti með þær heimildir. Það skapar verulegan hluta af arðinum. Síðan er arðurinn auðvitað samsettur, hann stafar af því að við eigum öfluga sjósóknara, sjómenn, snjalla skipstjóra. Við höfum safnað upp tækniþekkingu, við höfum safnað upp markaðsþekkingu og byggt upp æ öflugri fyrirtæki. Það er því engin einföld skýring á þeirri velgengni en auðvitað ræður gengi krónunnar miklu og þess vegna hef ég lagt áherslu á að sem stærstur hluti af veiðigjaldinu sé breytilegur, þ.e. að hann hverfi þegar illa árar. Við eigum að þekkja það orðið, Íslendingar, að stundum gengur vel í sjávarútvegi og stundum gengur ekki vel. Það er því mikilvægt að það gjald sem við leggjum á sjávarútveginn tengist afkomunni sterkum böndum þannig að sjávarútvegurinn greiði gjaldið þegar afkoman er gríðarlega góð en gjaldið hverfi þegar afkoman er slök.

Frú forseti. Segjum að afkoman sé svo sveiflukennd að stundum sé gífurlegur hagnaður en svo myndist tap. Hvað ætlar hv. þingmaður að gera með útgerðir sem búið er að skera fituna af þannig að þegar þær fara inn í taptímabilið er ekkert til að lifa af? Þá fara þær á hausinn. Á þá ríkið að taka þær yfir eða á þá að borga neikvæðan auðlegðarskatt? Hv. þingmaður virðist fastur í þeirri hugsun að ríki sé sama og þjóð. Ég hef flutt frumvarp um að dreifa kvótanum raunverulega á þjóðina, íbúa landsins, og veita útgerðarmönnum í staðinn afskaplega öruggt umhverfi og algjörlega frjálst framsal sem er það sama og mikil arðsemi í greininni. Er það ekki ákveðin lausn á þessum vanda sem tvær fylkingar í landinu glíma um og talast varla við?

Virðulegur forseti. Sem ungur maður gerði ég tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals um að senda öllum Íslendingum kvótann sinn, að stefnu Grósku, ungra jafnaðarmanna, og hef alla tíð síðan verið frekar skotinn í henni. Ég hef þó orðið fráhverfari henni með aldrinum og kannski reynslunni vegna þess að hættan við uppboðsleið í aflaheimildum er svipuð og hættan sem lóðauppboðin sköpuðu hér í þenslunni á byggingamarkaði. Hættan er sú að greinin teygi sig of langt í boðunum og fyrirtækin fari unnvörpum á hliðina. Það er allt of mikil áhætta að taka með undirstöðuatvinnuveginn og þess vegna held ég að farsælla sé að skattleggja hann með hætti eins og þeim sem hér er lagt til. Hv. þingmaður spurði hvað yrði um fyrirtæki sem ekki ráða við erfiða daga. Um það er það eitt að segja að maður á ekki að haga skattkerfi þannig að allir lifi af. Grundvöllur fyrir frekari framförum í sjávarútvegi er að skussarnir hætti í rekstri og að fyrirtæki sameinist svo að 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra sagði áðan að þeir hv. þingmenn sem ekki treystu sér til að vera undir þessari umræðu eða óskuðu eftir því að hún héldi ekki áfram fram á nótt, væru latir og hysknir og nenntu ekki að sinna vinnunni. Það eru ekki falleg orð. Ég tek eftir því að af meirihlutamönnum úr hv. atvinnuveganefnd eru þrír ekki komnir í hús enn. Sérstaklega var kallað eftir því fulltrúar meiri hluta atvinnuveganefndar væru í húsi þegar þessi umræða færi fram og ég óttast mjög, nú þegar fyrir liggur að hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson eru ekki í húsi, að þau muni liggja undir því ámæli frá hæstv. utanríkisráðherra að þau vilji ekki vinna vinnuna sína. Mér finnst það ekki gott að hv. þingmenn þurfi að sitja undir slíkum ásökunum af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort við eigum ekki von á því að umræddir þingmenn komi hingað í hús og reki af sér slyðruorðið sem hæstv. utanríkisráðherra gaf þeim með ummælum sínum rétt áðan.

Forseti getur upplýst hv. þingmann og aðra þingmenn um að hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson munu vera á leið í Alþingishúsið.

Virðulegi forseti. Á tólf ára þingsetu minni, þar af sem stjórnarandstæðingur í sennilega átta ár sem þurfti að sitja undir samstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, lærði ég fljótlega þau trikk sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson setti hér fram. Stundum þarf maður að hlusta á ræður í fundarherbergjum eða annars staðar. Ég hlustaði á hv. þingmann áðan og þá tólf aðra sem tóku þátt í umræðum um fundarstjórn forseta. Ég verð að spyrja: Getum við ekki fært umræðuna upp á örlítið hærra plan? 
             Ég hlustaði á þær umræður sem hér fóru fram. Ég tilkynnti hv. þm. Jóni Gunnarssyni að ég gæti ekki hlustað á ræðu hans vegna þess að ég þyrfti að skreppa út á flugvöll til að koma fólki vestur á firði. Þó að fundur hafi byrjað hér stundvíslega klukkan hálfátta eftir matarhlé tók ég eftir þessum umræðum þar. Virðulegi forseti. Ég get alveg setið undir þessum ræðum þó að ekki komi margt nýtt fram, það geri ég samt sem áður áfram. En ég spyr hvort við getum ekki fært umræðuna upp 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller, formanni atvinnuveganefndar, fyrir að miðla úr reynslubrunni sínum. Ég held að það sé mikilvægt að þingmenn sem búa yfir slíkri reynslu séu þá hér og deili henni með okkur nýliðunum,  Frú forseti. Ég vil þá líka benda á að varaformaður nefndarinnar þyrfti kannski að vera hérna líka en ég heyrði ekki forseta nefna að náðst hefði að boða hann í hús. Ef ég man rétt þá er það hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir. Ég tel mjög æskilegt að forseti reyni áfram að fá þann góða hv. þingmann hingað í hús þannig að við höfum hér fullskipað lið stjórnarliða til að hlusta á okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Fáir stjórnarliðar hafa tekið til máls, hv. þm. Helgi Hjörvar hefur gert það og einhverjir fleiri og þakka ég þeim fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég þekki það sömuleiðis af langri þingreynslu að þau atvik geta komið upp í lífi okkar og starfi að við getum ekki setið undir öllum umræðum jafnvel þó að umræður standi yfir sem beinlínis snerta það málasvið sem maður er ábyrgur fyrir eða hefur með einhverjum hætti komið að. Ég tel að það sem hv. þm. Kristján Möller sagði um sína örstuttu fjarveru sé mjög eðlilegt og ekkert við það að athuga. Ég vildi eingöngu vekja athygli á því í þessari umræðu að hæstv. utanríkisráðherra hefði látið mjög stór orð falla um þá sem ekki væru viðstaddir umræðuna eða hygðust ekki vera það. Ég vakti athygli á því að komið hefði fram áður í umræðunni að óskað væri eftir því að fulltrúar meiri hlutans í atvinnuveganefnd væru viðstaddir umræðuna þannig að hún gæti farið fram með eðlilegum hætti og við gætum skipst á skoðunum. Menn hafa ekki verið að kalla sérstaklega eftir ráðherrum þó að kannski sé fullt tilefni til þess. Ég vildi ekki láta þessa hv. þingmenn liggja undir þeim ásökunum utanríkisráðherra að þeir væru hysknir og vildu ekki sinna vinnunni sinni. Ég vildi einfaldlega kalla eftir því hvort ekki væru þá eðlilegar ástæður fyrir fjarveru þeirra og hvort ekki væri mögulegt að ráða bót á því.

Forseti vill upplýsa að hv. 7. þm. Norðvest., Ólína Þorvarðardóttir, er komin í Alþingishúsið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að fleiri þingmenn úr atvinnuveganefnd séu að koma í hús. Hv. formaður nefndarinnar, Kristján L. Möller, þurfti að bregða sér af bæ örstutta stund til að fara út á flugvöll. Umræðan í nefndinni hefur verið á þann veg að það er mjög mikilvægt að nefndarmenn séu hér til að hlusta á ræður og rökstuðning sem menn flytja fyrir máli sínu. Það er mjög mikilvægt að nefndarmenn taki til máls og tjái sig líka um skoðanir sínar og fari með rökstuðning sinn í þessu máli. Sú staða hefur mjög oft komið upp í þessari nefnd að þingmenn skilja hlutina ekki til fulls. Það er bara eðlilegt og því er mjög mikilvægt að menn taki þátt í umræðunum þannig að ekkert fari á milli mála og upp komi misskilningur. Ég vil ítreka, 

Virðulegi forseti. Ég var satt best að segja farinn að hafa smááhyggjur út af þessari fundarstjórn forseta vegna þess að ég hafði miklar væntingar til þess að framsögumaður meirihlutaálitsins, hv. þm. Björn Valur Gíslason, mundi tala við hæstv. forseta og beina því til hans að við yrðum ekki lengi hér á fundi í kvöld vegna þess að sjómannadagshelgin er fram undan og hátíðahöldin í mínu sveitarfélagi eru hafin. En ég sé að ég kemst til að halda ræðuna mína. Mig langar aðeins að byrja á að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem voru í andsvörum við hv. þm. Helga Hjörvar. Ég verð að viðurkenna að þar kvað við annan tón, þar virtist örla á skilningi og fór ekki á milli mála að forsendan fyrir því að menn gætu tekið auðlindagjald væri hagkvæmni og að eftir því sem hagkvæmnin væri meiri, þeim mun hærra auðlindagjald væri hægt að taka. Ég verð að viðurkenna að mér fannst sú ræða bara mjög fín og málefnaleg, en ég staldra við eitt sem hv. þingmaður kom inn á í andsvörum. Hann sagði að fyrir 30 árum hefði einkavæðing auðlindarinnar verið mistök og þá langar mig að rifja nokkuð upp. Það er oft nauðsynlegt að gera það því að kannski muna ekki allir hvernig það var en ég var til sjós þegar þetta gerðist. Þá kom svokölluð svört skýrsla frá Hafrannsóknastofnun. Á þessum árum veiddum við um 350–400 þús. tonn af þorski og í skýrslu Hafrannsóknastofnunar stóð að ef ekki yrði dregið verulega úr veiðunum mundi þorskstofninn hrynja endanlega og það gæti farið fyrir okkur eins og hafði gerst í öðrum löndum. Þá var þorskveiðin skorin niður, eins og við vitum, um rúmlega þriðjung. Ég vil líka rifja upp að þá voru takmarkanir á því hvort menn mættu flytja inn skip eða byggja og við þurfum svo sem ekki að rifja það mikið upp að fyrir þann tíma, á árunum þar á undan, settu einstaka hæstv. ráðherrar togara í ákveðin pláss til að halda við þær byggðir. Þá var búið að vera svokallað skrapdagakerfi. Það er líka mikilvægt að átta sig á því að á þeim tíma voru deilurnar akkúrat öfugt við það sem er í dag. Þá snerust þær um hvað þyrfti að fella gengið mikið til að bjarga sjávarútveginum. Þá tókust menn á um það. Núna tökumst við hins vegar á um það hvað er hægt að taka hátt auðlindagjald út úr sjávarútveginum þannig að það er kannski aðalbreytingin. Ég get rifjað upp meðferðina á aflanum og fiskinum í sóknardagakerfinu því að ég var nokkur ár á sjó áður en það var lagt niður og veit alveg hvernig það var að vera með tíu trossur í sjó sem aldrei voru dregnar upp nema á laugardögum og mánudögum ef það var hægt að komast yfir það á mánudögum. Í dag þekkist ekki að það sé dregin tveggja nátta trossa nema bara fyrir algjöra slysni. Það sem ég vildi staldra við líka, það sem mér fannst gott koma fram í máli hv. þm. Helga Hjörvars, var að auðvitað yrði að varðveita hagkvæmnina í greininni til þess að auðlindarentan yrði hærri. Eftir því sem hagkvæmnin verður meiri, því meiri auðlindarentu væri hægt að fara fram á að sjávarútvegurinn greiddi. Þetta segir sig auðvitað sjálft. Ég verð að viðurkenna, skal bara gera það strax og ég kem betur að því á eftir, að ég þori ekki að fullyrða hvort það veiðileyfagjald sem hér er lagt til sé hóflegt eða allt of hátt. Það fer auðvitað eftir því hvað gerist í hinu frumvarpinu, það er algjört lykilatriði. Ég rifjaði það líka upp í huga mínum meðan hv. þm. Helgi Hjörvar fór yfir þetta, sem ég var alveg sammála honum um, hvað núverandi stjórnvöld eru að gera í sambandi við makrílveiðarnar. Er ekki nýbúið að kvótasetja makrílinn? Hvernig var það gert? Það voru meira að segja tvö viðmiðunarár hjá sumum og ekki öllum. Þeir sem veiddu makrílinn og mokuðu honum upp í gúanó fengu viðmiðun.  Ég man eftir því þegar svokallað skötuselsfrumvarp var lagt fram. Það væru margar aðrar breytingar inni í því en eitt ákvæði þar inni gekk út á heimild til ráðherra til að setja vinnsluskyldu. Ég tók það fyrir í nokkrum ræðum og var mjög hlynntur því ákvæði, ég studdi það. Mér fannst það skynsamlegt. Við vorum að sóa verðmætum, mörgum milljörðum, við þessar aðstæður. Það eru bara staðreyndir. Þess vegna tók ég jákvætt í það þó að ég væri ekki mikið fyrir það og hef ekki verið mikið fyrir það að hæstv. ráðherrar eigi að stýra þessu. Ég er ekki hlynntur þeim reglugerðarheimildum sem eru nánast í öllum lögum en ég var mjög hlynntur því. Hún gekk fram af mér, sú sóun á verðmætum sem átti sér stað. Það er hins vegar niðurstaða og ákvörðun núverandi stjórnvalda að fara sömu leið í því kerfi eins og var gert hér 1984. Það eru staðreyndir málsins.  Það fennir stundum fljótt yfir og maður gleymir hlutunum, ég þekki það hjá sjálfum mér, en það rifjaðist upp fyrir mér fyrir skemmstu þegar svokölluðu dagakerfi var breytt. Við munum vel hvernig það gerðist. Það var búið að vera ákveðið kerfi í gangi og við vitum alveg hvað hefur gerst í þeim málum. Í gegnum tíðina hafa stjórnvöld á hverjum tíma fært handvirkt veiðiheimildir úr svokölluðu aflamarkskerfi, sem var byrjað með, niður í svokallað smábátakerfi. Það hefur verið gert handvirkt með pólitískum ákvörðunum. Við munum hvernig dagakerfið varð til. Svo þegar það var orðið allt of lítið var búið til klukkutímakerfi til að allir rúmuðust og svo kom krafa frá aðilum í því kerfi að það yrði kvótasett. Offjárfestingin var orðin þvílík í kerfinu að það stefndi allt í vitleysu, búið að framleiða báta á fullu - og hvað gerðist þá? Það rifjaðist nefnilega upp þegar ég keyrði suður í Hafnarfjörð um daginn þegar portið þar niðri á kajanum var alveg sneisafullt af trillum sem svokallaður Úreldingarsjóður hafði keypt. Þá datt mér í hug að láta skoða það aðeins fyrir mig. Þessi breyting varð kvótaárið 1994/1995. Á þremur árum þar á eftir voru aflahlutdeildirnar seldar. Síðan sátu menn uppi með skipin og það þurfti að úrelda þau. Það gerði ríkissjóður en lagði það síðan aftur á greinina. Á þessum þremur árum voru 455 skip úrelt. Sum þeirra voru í fínu lagi, þau voru seld til Færeyja, Noregs og hingað og þangað. Öðrum var fargað, þeim sem engin verðmæti voru í. Ríkissjóður innleysti þetta, var meira að segja með marga starfsmenn við það. Á þessum tíma, eftir þennan vöxt í kerfinu - við eigum nóg af skipum, við getum veitt miklu meira en við gerum á þann flota sem við erum með - voru 455 skip úrelt og þar af voru 407 svokallaðir smábátar. Ég lét reikna fyrir mig að kostnaðurinn fyrir ríkissjóð við það að fara í þessa kerfisbreytingu á sínum tíma er á núvirði 5,4 milljarðar kr., þ.e. að taka þennan flota og minnka hann niður. Ef við settum það í þetta samhengi sem við erum að ræða hér, þó að því hafi á endanum verið velt út í svokallað þróunarsjóðsgjald, gefur það augaleið að við gætum tekið þetta lægri upphæð út úr auðlindagjaldinu ef við værum að fara í svipaðar aðgerðir í dag. Þetta eru staðreyndir málsins. Síðan verð ég að segja, virðulegi forseti, eins og ég reyndar byrjaði á, að það er mjög sérstakt að standa hérna aftur ári seinna í þessum umræðum. Við vorum hér í fyrra rétt fyrir sjómannadagshelgina, á föstudagskvöldinu. Auðvitað vitum við að allir þeir hv. þingmenn eða margir hverjir þurfa að fara út á landsbyggðina, eiga jafnvel um langan veg að fara og þurfa að komast heim til sín til að vera þar með sínu fólki og sínum umbjóðendum og taka þátt í þeim hátíðahöldum. Þau eru reyndar byrjuð í minni heimabyggð, byrjuðu í kvöld. Það er umhugsunarefni fyrir okkur hvort þetta þurfi að vera svona. 
             Eins og ég vék aðeins að í inngangsorðum mínum er rosalega erfitt - ég skal bara vera heiðarlegur með það að ég get ekki gert mér í hugarlund hvað er hóflegt veiðigjald og hvað er allt of hátt veiðigjald. Það ræðst af því hvað verður gert með hið svokallaða stóra frumvarp eða frumvarpið um stjórn fiskveiða. Það gefur augaleið. Mig langar að fara örstutt yfir það. Ég ætla að sleppa því að fara yfir - ég ætla ekki að detta inn í að ræða það sérstaklega og ekkert að ræða neinar efnislegar greinar nema ég ætla bara að benda á eina staðreynd. Þá ætla ég ekki að taka þetta dæmi um 60:40%-regluna því að þá er ég svo hræddur um að ég fari að ræða það mál efnislega. Gefum okkur að það gangi vel og það er auðvitað miklu meira af þorski í sjónum en Hafrannsóknastofnun finnur sem betur fer, en segjum sem svo að þorskveiðistofninn væri kominn í milljón tonn. Þá yrði tillaga Hafrannsóknastofnunar, miðað við 20% veiðireglu, 200 þús. tonna afli í þorski. Ég ætla bara að taka dæmi af einni tegund til að hafa þetta einfalt. Það þýðir þá að Hafrannsóknastofnun gerði tillögu um 200 þús. tonn af þorski. Og hvað þýðir það, virðulegi forseti? Við erum með svokallaða sveiflujöfnun í kerfinu sem þýðir að við tökum alltaf aflann á núverandi kvótaári plús það sem er lagt til og deilum með tveimur, það er svokölluð sveiflujöfnun, til að taka þessar miklu aukningar og miklu skerðingar, reyna að deyfa þær niður. Þá þýðir það í stuttu máli að bætt yrði við þorskkvótann 11.500 tonnum þó að veiðistofninn væri kominn í milljón tonn sem er alveg gríðarlega há tala og hefur ekki verið í áratugi. Þá eru í því frumvarpi tekin fyrstu 4.500 tonnin í sérstakan pott, pott tvö, þannig að til viðbótar kæmu 7.500 tonn sem yrði úthlutað út á núverandi aflahlutdeildir þó að við værum með milljón tonna veiðistuðul. Þetta litla dæmi segir okkur hversu mikilvægt það er að menn klári hitt málið til þess að það væri eðlilegra og hægt að taka efnislega umræðu um það hvort þetta veiðigjald væri hóflegt eða ekki. Það ræðst af niðurstöðu af því sem gert er á eftir. Það gefur algjörlega augaleið. Menn hafa rætt hér mikið um hagnaðinn í sjávarútveginum og hv. þm. Kristján Möller, formaður atvinnuveganefndar, kom í dag að minnsta kosti tvisvar, held ég að ég hafi heyrt, í andsvör og sagði að það væri áætlað, eða ég held að hann hafi verið með staðfestar tölur, að EBITDA í sjávarútvegi á síðasta ári hafi verið 75 milljarðar. Þá verð ég að biðja hv. þingmann að hugsa það örlítið að það er rosalega misskipt hvar framleiðnin er í sjávarútvegsfyrirtækjunum. Hún er gríðarlega há í uppsjávarveiðunum, þykist ég vita, en er ekki eins há í öðrum greinum. Við verðum auðvitað að ræða þetta niður á þær einingar sem við erum að tala um. Það er ekki hægt að segja að afkoman sé alls staðar góð. Til að mynda koma rækjuveiðar strax upp í hugann, þó að þær hafi verið gefnar frjálsar vitum við að þær eru ekki stundaðar nema nokkra mánuði á ári. Olían er mjög dýr og það er lítil afkoma þannig að auðvitað geta menn ekki sett samasemmerki fyrir sjávarútveginn í heild sinni. En þessi afkoma í uppsjávarveiðunum á síðasta ári er gríðarlega góð. Þess vegna er líka mikilvægt þegar það er skoðað að menn átti sig á því. Þá vil ég líka minna þá hv. þingmenn sem beittu sér hér hvað harðast í fyrravor fyrir að mínu viti réttlætiskröfu þeirra sem hafa aldrei tekið þátt í svokölluðum pottum, sama hvaða nafni þeir heita, skelbætur, rækjubætur, línuívilnun, byggðakvótar, strandveiðar, alveg sama. Eigum við að kalla þá félagslega potta, það orð hefur stundum verið notað, til að bregðast við ákveðnum uppákomum? Það eru ekki miklar deilur um að hafa þá svona, held ég, það er kannski deilt um hvað þeir eigi að vera háir. En þá höfðu nefnilega þessir aðilar aldrei borgað neitt í þá potta. Eingöngu þeir sem höfðu aflahlutdeildir í fjórum fisktegundum höfðu alltaf greitt allan þann kostnað eins og hann lagði sig. Það var í þorski, ýsu, steinbít og ufsa. Hinir höfðu aldrei lagt neitt til. 
             Þá gerðist nokkuð merkilegt, það var ekki einu sinni hægt að láta þessa ágætu aðila taka þátt í þessu. Auðvitað eiga allir að taka þátt í þessu, við erum með yfir 20 tegundir kvótasettar og það er ekkert réttlæti í öðru þegar við tökum ákvarðanir um að hafa þessa svokölluðu potta sem eiga að bregðast við ákveðnum atriðum, eins og ég hef sagt, en að allir borgi í þá og á eftir ríkinu.

Það eru ekki allir sjálfstæðismenn á þessu.

Nei, það er rétt hjá þér, hv. þm. Kristján Möller, það er ekki allir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins á þessu máli, það er hárrétt. En mér finnst þeir alveg jafnóbilgjarnir sama úr hvaða flokki þeir koma. Það skiptir mig engu máli hvaðan þeir koma. Þess vegna er ég að vara við þessu. Það sem ég er að draga fram hér er að það þarf ekkert að hafa neina langa ræðu um að þeir aðilar sem eru til að mynda með aflaheimildir sínar í þessum tegundum - til dæmis eru krókaaflamarksbátarnir með mest af sínum heimildum í þorski og ýsu og í steinbít, reyndar töluvert í ufsa. Þeir eru með lítið í öðrum tegundum. Það kemur margfalt verr við þá að þurfa alltaf að láta 10% af sínum þorskkvóta áður en byrjað er að úthluta en aðrir sem eru með grálúðu eða karfa eða hvað þetta heitir allt saman, ég ætla ekki að fara að þylja upp uppsjávartegundirnar allar, þurfa ekki að láta eitt einasta kíló. Það býr til skekkju inn í greinina, það gefur algjörlega augaleið. Þá er líka ágætt að rifja upp að þó að menn sem eru kannski með nánast allar veiðiheimildir sínar í þorski fái á sig skerðingar, jafnvel sem skipta tugum prósenta, verða þeir samt að borga skerðingarnar hjá hinum ef þeir fá eitthvað skert. Þetta óréttlæti blasir við öllum. Þessu verður að breyta. Ég held að mistök hafi verið gerð við lagasetninguna í fyrra því að menn voru svo bíræfnir að þeir meira að segja höfðu það þannig að þetta ætti að trappast inn að 1/3 en ég held að það hafi orðið einhver mistök í lagasetningunni í fyrra þannig að þessi 5,3% koma inn núna strax þó að ekkert sé gert í lögunum. 
             Það er oft talað um þetta og það er ekki alltaf sett í samhengi. Núna er aðeins verið að auka við þorskkvótann og þess vegna tek ég dæmið út frá að það skipti líka mjög miklu máli út frá því hvar fyrirtækin eru, þ.e. í hvaða landshluta. Við vitum að Austurlandið, Vestmannaeyjar og örlítið á Suðurnesjunum, þó mest á Austfjörðunum og jú, á Akranesi og Reykjavík, eru þessi fyrirtæki mjög sterk. Ef ég tek mitt kjördæmi, Norðvesturkjördæmi, er vissulega Akranesið út frá Granda en síðan er ekki neitt meira sem stundar uppsjávarveiði. Á sama tíma og þessi veiði tíðkast er búið að bæta við þorskkvótann núna. Hann fór lægst í 130 þús. tonn, er 177 þús. tonn á þessu ári. Þá er líka ágætt að rifja upp að á sama tíma og þessi litla aukning hefur átt sér stað, og þetta fer ekki allt í úthlutun vegna þess að við vitum að það hefur verið farið í frekari aðgerðir með því að taka inn í strandveiðarnar úr þorskinum og örlítið úr ufsanum, hefur ýsukvótinn verið skertur úr 105 þús. tonnum niður í 45 þús. tonn. Við verðum að setja þetta í samhengi. Ég vara við því að menn setji samasemmerki á milli þess hvað sjávarútvegurinn hefur í EBITDA og síðan einstaka jafnvel byggðarlaga, landshluta og útgerðarflokka. Við megum ekki ræða þetta heilt yfir með þessum hætti, það er algjörlega útilokað. Síðan vil ég örstutt fara yfir breytingartillögurnar frá meiri hluta nefndarinnar. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mín fyrstu viðbrögð voru, ég á reyndar ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd, að ég tel þær flestar til mikilla bóta, ef ekki allar. Annað held ég að væri ósanngjarnt. Ég hef ekki skoðað hverja einustu þeirra efnislega og ekki setið fundi þar sem þær eru útskýrðar en ég tel þær vera til mikilla bóta. Ég mætti reyndar sem varamaður á einn fund í nefndinni og það sem fór verulega í taugarnar á mér var að mér fannst ekki boðlegt að við værum að rífast um hvernig grunnurinn að veiðigjaldinu ætti að vera. Eins og lagt er til af hálfu meiri hlutans urðum við að leggja á ákveðið gjald per ígildi og gefa okkur þann tíma sem hér er reiknað með að gera, þ.e. útfæra nánar auðlindagjald í samvinnu við bæði skattstofuna og Hagstofuna til að finna út á hvaða grunni væri eðlilegt að reikna þetta gjald. Ég ætla ekkert að festast við það hvort það er akkúrat sú leiðsögn sem hér er inni. Ég hef bara trú á því að sú nefnd sem fer af stað með sérfræðingum frá öllum þessum aðilum komist að þeirri niðurstöðu á hvaða grunni við eigum að reikna auðlindagjaldið og þurfum þar af leiðandi ekki að takast á um það. Þess vegna ætla ég ekki að ræða hér efnislega mikið um það hvað það þýðir að hækka þetta upp og annað því að ég sé engan tilgang með því. Ég treysti bara á að þegar þetta verður gert, hvort heldur sem menn standa ríkisstjórnarmegin eða stjórnarandstöðumegin á hverjum tíma, þurfi ekki að rífast um grunninn, hann liggi bara fyrir. Ég staldra hins vegar aðeins við af því að við vitum að svokallað þorskígildi gefur ekki alltaf rétta mynd. Ef einhverjir hv. þingmenn í atvinnuveganefnd koma í andsvar vænti ég þess náttúrlega að vægi ígildanna hafi verið skoðað, sérstaklega í nefndinni, eins og þau eru þannig að menn átti sig á því að hugsanleg leiðrétting þarf að eiga sér stað. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því og sé að það er öðruvísi skattlagning á ígildið í uppsjávarveiðunum en í bolfiskinum og ég tel að það hljóti að vera út af því að menn hafa farið í þessa vinnu. Síðan er of flókið fyrir þá sem standa utan við nefndina að skilja hvernig menn útfæra þetta og þess vegna ætla ég svo sem ekki að staldra við það en treysti bara á að það verði skoðað sérstaklega þegar niðurstaða verður komin, það verði tekið út úr þessu pólitíska þrasi og sett til sérfræðinga. Það átti auðvitað að gera strax. Það er mjög bagalegt og eiginlega óafsakanlegt að það skyldi ekki hafa verið gert strax þannig að við stæðum ekki frammi fyrir því í margar vikur að rífast um það hvort gjaldið væri 140% eða 70% eða 60% og þar fram eftir götunum. Það er umhugsunarefni fyrir stjórnvöld. Ég set smáfyrirvara við eina breytingu hér og það er bara vinsamleg ábending. Ég skil reyndar mjög vel hugsunina þar sem gert er ráð fyrir því með ákvæði til bráðabirgða til fimm ára að komið sé til móts við skuldsettar útgerðir. Ég geng bara út frá því að meiri hluti nefndarinnar sem leggur þetta fram sé að bregðast við þeim ábendingum sem hafa komið fram í nefndinni. Ég held hins vegar að það væri æskilegt fyrir að minnsta kosti hv. nefndarmenn að hugsa það að nú er miðað við skuldsetningu fyrirtækjanna í árslok 2011. Það er umhugsunarvert fyrir hv. þingmenn að leggja hugann við þann vaxtadóm sem var felldur í Hæstarétti, reyndar hjá einstaklingum, sem snerist um það að fjármálafyrirtækin máttu ekki reikna meðaltalsvexti Seðlabankans aftur í tímann. Ef sá dómur gengur yfir fyrirtækin gæti hann haft gríðarlega mikil áhrif á skuldsetningu fyrirtækja. Skuldir margra fyrirtækja gætu lækkað töluvert mikið við það og þarna er ég að hugsa um ríkissjóð fyrst og fremst, að það væri eðlilegt að menn hugsuðu þetta og skoðuðu milli 2. og 3. umr. Síðan getur verið að það sé hugsun hv. þingmanna í meiri hlutanum, af því að kannski er afborgun af lánunum í um það bil 15 eða 20 ár, að þetta bráðabirgðaákvæði sé til fimm ára og eigi þar af leiðandi að dekka allan tímann. Ég þekki það ekki en það er umhugsunarvert fyrir hv. þingmenn sem sitja í atvinnuveganefnd að fara sérstaklega yfir þetta, a.m.k. leiða hugann að því. Síðan er líka umhugsunarefni og þar tek ég undir með hv. þm. Helga Hjörvar, og ég hef svo sem gert það áður í umræðu, kannski ekki akkúrat um þetta mál, að ef menn stíga svona skref, þó að ég geri mér grein fyrir því að sjávarauðlindin sé ein af verðmætustu auðlindum okkar, ef ekki sú verðmætasta, þurfum við að taka umræðu um hvort ekki eigi að stofna auðlindasjóð, þ.e. að allar auðlindir í landinu greiði eðlilega auðlindarentu í þann eina sjóð. Það er ekkert réttlæti í því að þeir sem búa í sjávarplássunum þurfi núna að borga þennan skatt til ríkisins á sama tíma og þeir sömu aðilar þurfi að greiða þrisvar sinnum hærri upphæð fyrir að kynda húsin sín. Þá blasir við spurningin um jafnan aðgang íbúanna að auðlindunum. Það eru misskipt gæði hvort menn hafa aðgang að heitu vatni eða hvort þeir þurfi að kynda með rafmagni. Þá þurfum við að þróa þetta lengra í þessa veru. Síðan verða menn að taka umræðuna á hverjum tíma þegar menn væntanlega færa þetta seinna meir út í ferðaþjónustuna og þar fram eftir götunum. Mér finnst að þetta þurfi að gerast með þeim hætti. Ég hef miklar áhyggjur, geri alvarlegar athugasemdir við það og líkar illa þegar farið er að ráðstafa skatttekjum í einhver fyrir fram ákveðin verkefni. Mér finnst þau vinnubrögð ekki til sóma. Það er svipað og ef menn segðu: Ja, nú ætlum að við leggja á auðlegðarskattinn og setja hann í barnabæturnar. Mér finnst að skatttekjur ríkisins eigi að fara allar til ríkisins eins og það á ekki að taka skattinn af ákveðnum einstaklingum í Reykjavík til að fara að gera einhverja ákveðna hluti. Þetta á allt að fara beint til ríkisins. Mér finnst ekki vera til fyrirmyndar hvernig þetta er gert. Ég hef reyndar líka mjög miklar áhyggjur af því, svo það komi alveg skýrt fram, að margar sjávarbyggðir muni ekki þola þessa skattlagningu. Þá kem ég aftur að þessu sem ég sagði áðan, til að mynda getur enginn haldið því fram, ekki nokkur heilvita maður, að þetta muni styrkja sjávarplássin. Þetta færir tekjur frá sjávarplássum til ríkissjóðs, það er bara þannig, það getur enginn heilvita maður haldið öðru fram. Það eru mörg dæmi um það í umsögnum þar sem veiðigjaldið eitt og sér er jafnvel hærra en heildarútsvarstekjur sveitarfélaganna. Við þurfum að vera meðvituð um að þetta mun hafa áhrif á uppbyggingu í sveitarfélögunum, það liggur alveg klárt fyrir. Geta fyrirtækjanna í sjávarbyggðunum til að eflast og gera vissa hluti, byggja upp, styrkja íþróttalíf eða hvers konar samtök og líknarfélög mun minnka, við skulum ekki segja það öðruvísi en það er. Svo skulum við líka hugsa það að flutningskostnaður er slíkur að til að mynda á Vestfjörðum kostar jafnmikið að flytja einn gám með fiskafurðum til Reykjavíkur eins og frá Reykjavík til Evrópu. Við skulum því vera meðvituð um hvað þýðir að gera þetta svona. Þetta mun líka þýða að auðlindarentan verður til þess að hvorki laun sjómanna né fiskverkafólks hækka jafnmikið og ef hún væri ekki. Það liggur alveg fyrir, annað er bara sjálfsblekking. Eins og við vitum er hlutur sjómanna á svokölluðu hlutaskiptakerfi í kringum 40% að meðaltali, sums staðar töluvert lægri og sums staðar hærri eftir því á hvaða veiðum menn eru og á hvaða skipum. Þegar búið er að skipta kökunni ratar þetta inn í kjarasamninga sjómanna. Hvort það gerist á einu ári, fimm árum eða tíu veit ég ekki en það mun enda þar með einum eða öðrum hætti. Ég sé það reyndar ekki gerast þannig að menn muni strax byrja að draga það frá en það mun draga úr getu útgerðarinnar til að hækka laun sjómanna. Þetta mun líka gera það að verkum að það verður ekki eins gott og ekki eins auðvelt að hækka laun landverkafólks, það liggur fyrir. Það þýðir á mæltu máli að útsvarstekjur þessara sveitarfélaga munu dragast saman. Það er alveg á hreinu og það er mikilvægt að menn átti sig á þessu og verði meðvitaðir um að bregðast við ef þetta stefnir í óefni. Virðulegi forseti. Ég er hér með fullt af umsögnum frá sveitarfélögum sem ég hugðist vitna í en ég þarf svo sem ekki að gera það því að mjög alvarlegar ábendingar koma fram frá viðkomandi sveitarfélögum í sjávarplássunum þar sem akkúrat er varað við þeim afleiðingum sem geta hlotist af þessu. Ég minni líka á að til að mynda fyrirtæki á sunnanverðum Vestfjörðum, þó að allt líti sem betur fer vel út í uppbyggingu þar í kringum aðrar atvinnugreinar, eru ekki samkeppnisfær vegna samgangna. Það er það sem við vitum. Þegar fyrirtæki á sunnanverðum Vestfjörðum tekur fiskinn til vinnslu eða kaupir hann að fær það hann inn í vinnsluna þegar fyrirtæki á norðanverðum Vestfjörðum, til þess að halda sig bara á þeim svæðum, er búið að flytja fiskinn sinn á markaði erlendis, búið að vinna hann og flytja hann út til Evrópu. Það er því ekki jöfn samkeppnisstaða þessara fyrirtækja. Síðan ætla ég örstutt í restina, virðulegi forseti, að koma inn á umsögnina frá Landsbankanum. Ég ætla ekkert að staldra mikið við það sem hann segir, hann þarf að afskrifa 33 milljarða kr., ég ætla ekkert að festast mikið við það og efast ekkert um að það sé rétt hjá fyrirtækinu. Eigi að síður langar mig að benda hv. þingmönnum á það sem blasir við og má alveg lesa út úr umsögn frá bankanum að bankinn mun bregðast við með þeim hætti að hann mun væntanlega, eins og ég skil það og þykist vita, hvetja fyrirtæki til frekari sameiningar. Það er ekkert flókið og ég hvet hv. þingmenn til að fara yfir það. Ef bankinn er með tvö fyrirtæki í viðskiptum sem geta hugsanlega ekki staðið undir veiðigjaldinu og getur hugsanlega tapað fjármunum á því mun hann stilla þeim upp í eina einingu vegna þess að þá mun bankinn tapa minna. Hvað vald hefur bankinn til að gera þetta? Hann hefur fullt vald til þess og þá er ég aðallega að hugsa um ef seinna frumvarpið fer í gegn. Ég verð einhvern veginn að tala út frá þeim litlu breytingartillögum sem meiri hlutinn er búinn að sýna á í því máli. Og þá munu forstöðumenn fjármálafyrirtækjanna segja að veiðiheimildirnar verði verðfelldar, það þarf ekkert að deila um það, og þá geta þeir gert veðköll á öll fyrirtækin því að þá lækkar veðhlutfallið. Þá skiptir engu máli hvort fyrirtækin hafi einhvern áhuga á því að sameinast innbyrðis eða vilja, það verður ekkert spurt að því, þeim verður bara sagt að gera það. Þá þýðir ekki fyrir okkur hv. þingmenn að kalla að þarna starfi vondir menn vegna þess að það má nánast lesa þetta út úr umsögninni frá Landsbankanum þar sem bent er á að minni fyrirtækin og minni einingarnar séu óhagkvæmari. Þetta eru að mínu viti alveg skýr skilaboð um það hvað fjármálafyrirtækin munu gera. Við skulum vera okkur meðvituð um það. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, örstutt segja að það er gríðarlega mikilvægt að ef menn fara með þessa gjaldtöku verða þeir að átta sig á afleiðingunum og í samhengi hlutanna miðað við hvernig hitt frumvarpið verður afgreitt. Það er algjört lykilatriði. Ef menn fara í þær breytingar sem þar er lagt til mun það hafa mjög alvarlegar afleiðingar að mínu viti. Ef menn draga úr þeim breytingum sem þar eru áætlaðar og taka þær helst flestar til baka, ef ekki allar, getur vel verið að margir hv. þingmenn geti haldið því fram að þetta sé hóflegt veiðigjald. Ég treysti mér ekki til að svara algjörlega til um það hvort þetta sé hóflegt eða ekki. Ég minni líka á að það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að afkoma sjávarútvegsins fer eftir skipum, jafnvel eftir landsvæðum, eftir því á hvaða veiðum menn eru, hvort þeir eru í bolfiski eða uppsjávarveiðum, þannig að það er ekki hægt að segja: Þetta er afkoman og svo deilum við bara meðaltalinu í hana. Það er ekki rétt að hugsa það þannig. Virðulegi forseti. Ég næ ekki að fara yfir meira í þessari ræðu minni og mun gera það í seinni ræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er svolítið einkennilegt að standa hér á föstudagskvöldi og ræða sjávarútvegsmál þegar flotinn er á leið í land til að halda upp á sjómannadaginn en það er í stíl við annað sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Frumvarpið minnir að nokkru leyti á frumvarpið sem ríkisstjórnin kom fram með um stjórnlagaráðstillöguna þar sem ansi fáir virðast geta mælt með því að það nái óbreytt fram að ganga. Umsagnaraðilar hafa komið fyrir nefndina og nánast tætt málið niður. Mig langar því að spyrja þingmanninn hvort hann geti nafngreint þá aðila sem komu fyrir nefndina á sínum tíma og mæla með því að frumvarpið verði óbreytt að lögum og fari svona í gegnum þingið. Ég veit að þingmaðurinn situr ekki í atvinnuveganefnd en hann hefur kynnt sér málið mjög vel.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég get ekki nafngreint þá aðila því að ég hef ekki lúslesið allar þær umsagnir sem borist hafa um málið. Ég er búinn að lesa nokkrar en ekki allar þannig að ég treysti mér því miður ekki til að fullyrða hvort einhver mælir með því og þá hverjir það eru. Ég hygg að þeir séu ekki mjög margir en ætla ekkert að fullyrða um það. Það kemur hins vegar fram í mjög mörgum umsögnum um þetta mál að horfa verður til samhengisins milli þessara tveggja mála. Ég hef miklar áhyggjur af afkomu sjávarbyggða fari þessi mál bæði óbreytt í gegn eða með þeim hætti sem búið er að sýna fram á. Brugðist hefur verið við ákveðnum þáttum í þessu máli, smávægilegar breytingartillögur hafa komið fram, en hv. þingmenn í meiri hlutanum hafa þó sagt að þetta séu ekki endanlegar tillögur, sagt að enn sé verið að ræða málin. Auðvitað bindur maður vonir við að einnig verði tekið til í því máli áður en það kemur til 2. umr. í þinginu.

Virðulegi forseti. Það var nefnilega enginn álitsgjafi sem gat mælt með því að frumvarpið færi óbreytt í gegnum þingið. Mikil orka og mikill tími hefur farið í það hjá atvinnuveganefnd að taka málið fyrir og hún hefur kallað til sín gesti sem ekkert mark er síðan tekið á. Þessi vinnubrögð eru alveg með ólíkindum og endurspegla vinnubrögðin í stjórnlagaráðsmálinu. Þá er upplýst hvernig ríkisstjórnin vinnur og meiri hlutinn í þinginu. Það er ótrúlega sorglegt að ekki skuli hlustað á allt það fólk sem kemur á fund nefndanna í góðum hug og segir álit sitt í von um að tekið verði mark á því sem það segir þegar það hefur uppi varnaðarorð. En varðandi tekjumissi landsbyggðarinnar, sem þingmaðurinn fór yfir, spyr ég: Hver er að hans mati ástæðan fyrir því, ef röksemdir hans standast, að verið sé að færa fjármagn utan af landi til höfuðborgarsvæðisins? 

Virðulegi forseti. Ég hef af því töluverðar áhyggjur þegar skattheimtan er aukin mjög mikið. Í umsögnum sumra sveitarfélaga er bent á að hækkunin á auðlindagjaldinu sé jafnvel meiri en allar útsvarstekjur viðkomandi sveitarfélags og í sumum tilfellum jafnvel heildartekjur sveitarfélagsins og þá verður auðvitað að staldra við. Ég kom líka inn á það í ræðu minni að þá gefur augaleið að fyrirtæki sem jafnvel eru burðarásar í sjávarplássunum munu ekki geta stutt við uppbyggingu eins og þau hafa gert í gegnum tíðina. Ég nefndi líknarfélög, íþróttastarf og annað. Við þurfum að vera meðvituð um þetta og ef í ljós kemur að of langt er gengið verðum við að bregðast við í hina áttina en ekki hanga eins og hundar á roði og verja það á þann hátt eins og oft er gert.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Ég er sammála honum um margt sem fram kom. Við erum til dæmis sammála um uppsjávarveiðarnar og það að varast eigi í lengstu lög að koma þar upp gjafakvótakerfi í líkingu við það sem er við lýði núna. Það er að sjálfsögðu sanngirniskrafa að uppsjávarveiðiarmurinn leggi til jafns við botnfisksgreinarnar inn í pottana. Hv. þingmaður talaði um að hann ætti erfitt með að meta hvort hér væri verið að leggja til hóflegt eða hátt veiðigjald og taldi meðal annars velta á fiskveiðistjórnarfrumvarpinu sem er á leið inn í þingið hvernig hægt væri að meta það. Í þessu veiðigjaldafrumvarpi er lagt til að umframarðurinn verði skattlagður og því spyr ég hv. þingmann: Á hvaða hátt telur hann að niðurstaða hins frumvarpsins hafi áhrif á veiðigjaldið og það 

Virðulegi forseti. Já, ég sagði að það hefði mikið að segja hvernig hitt frumvarpið verður afgreitt. Við skulum bara fara aðeins yfir það. Ég kom líka inn á þær breytingar sem meiri hlutinn gerir gagnvart gjaldtökunni sem ég tel til bóta. Við megum heldur ekki gleyma því að nú liggur fyrir ákvörðun meiri hlutans um að leggja þetta á þorskígildi fyrir næsta fiskveiðiár. Ég varaði við því að ef gjaldið yrði lagt á ákveðin þorskígildi eins og lagt er til gæti það haft mikil áhrif á afkomu fyrirtækjanna hvernig hitt málið verður afgreitt og jafnvel þó að þessi aðlögun sé í gildi. Ég er hlynntur gjaldtökunni þó að hægt sé að takast á um það hvort gjaldið sé hátt eða lágt. Á kvótaárinu 2012/2013 er þetta lagt á þorskígildið og ef kerfisbreytingarnar eru gerðar til viðbótar getur það riðið mörgum fyrirtækjum að fullu vegna þess eins að núna er það bundið við ígildið sem slíkt.

Frú forseti. Mig langar að fylgja þessu eftir með því að spyrja hv. þingmann: Hvernig telur hann rétt, samþykki hann það á annað borð að veiðigjald eða auðlindagjald í einhverju formi eigi rétt á sér, að leggja slíkt gjald á? Við hvað skal þá miðað? Er þingmaðurinn þá fylgjandi því að fast verð sé sett, krónur á hvert kíló, eða telur hann réttlætanlegt yfirleitt að taka mið af arðsemi í greininni og reyna að reikna veiðigjaldið út frá því? Þetta er prinsippspurning.

Virðulegi forseti. Ég svara þessu bara heiðarlega og strax: Það er auðvitað mun skynsamlegra að taka þetta af arðseminni í greininni, ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það, en þá verðum við fyrst að finna út hvernig við ætlum að reikna arðsemina. Meiri hlutinn leggur til að setja þetta á ígildin og þess vegna spurði ég að því í ræðu minni hvort ekki væri alveg öruggt að það hefði verið skoðað sérstaklega. Mismunandi hátt gjald er lagt á ígildi, annars vegar í uppsjávarveiðum og hins vegar í botnfisksveiðum. Það er mismunandi gjald, þetta aukagjald. Ígildin geta verið mjög skökk. Við munum til að mynda að þegar við vorum að rífast um skiptinguna í pottana í uppsjávarveiðunum var makrílígildið 0,16 en útflutningsverðmætið í kringum 200 kr. kílóið þegar þorskurinn var á 300–350 kr. eða hvað það var. Þar var mikil skekkja. Þess vegna fór ég inn á það í ræðu minni að menn yrðu að skoða með hvaða hætti gjaldið yrði lagt á hvert ígildi. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni, en þá verðum við að komast á þann punkt að geta sagt hvernig við ætlum að reikna EBITDA út áður en við förum að rífast um á hvaða grunni það er.

Virðulegi forseti. Við höfum nú heyrt að sumum finnst hafa orðið mikil lækkun frá því að fyrstu tillögur meiri hlutans um veiðigjald komu fram þar til núna með breytingartillögum meiri hlutans þar sem sagt er að lækka eigi veiðigjaldið um heila 6 milljarða, það sé þvílíkur afsláttur sem eigi að gefa. Mér finnst næstum því eins og fyrri talan sé fundin með því að setja puttann upp í vindinn, menn hefðu alveg eins getað sagt: Tökum 80 milljarða og gefum 20 milljarða í afslátt, það er svakalega fínt. Málflutningurinn er frekar ótrúverðugur. Hv. þingmaður vitnaði í ræðu sinni í hv. þm. Helga Hjörvar. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki rétt munað hjá mér að einn þeirra sérfræðinga sem unnu fyrir ríkisstjórnina eða stjórnarflokkana að 

Virðulegi forseti. Þó að ég eigi ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd held ég að það hafi komið fram í máli hv. þingmanna sem þar eiga sæti að þessir óháðu sérfræðingar sem fengnir voru til að vinna fyrir nefndina sögðu á fundi nefndarinnar að taka yrði mið af því hvernig hitt málið, svokallað fiskveiðistjórnarmál í heild sinni, yrði afgreitt. Ég las það í blöðum í morgun að miðað við þær litlu breytingar sem meiri hlutinn gerði á veiðigjaldinu, þó að þeirri vinnu sé ekki lokið - ég ber auðvitað væntingar til þess að frekari breytingarnar verði gerðar í þeim efnum - væri skattlagningin allt of há. Ég gat ekki séð annað en að haft væri eftir öðrum þessara sérfræðinga að hann stæði við þær athugasemdir sem þeir sérfræðingarnir gerðu við frumvarpið ef fram færi sem horfði. Sá afsláttur sem hv. þingmaður talar um er vegna þess að þegar stjórnvöld lögðu málið fram var grunnurinn ekki réttur þannig að menn tóku miklu meira en þeir ætluðu að gera. Það er náttúrlega aðalatriði málsins að maður reikni dæmið á réttum grunni og réttum forsendum.

Virðulegi forseti. Ég hef verið að velta einu fyrir mér og það er kannski ekki rétt að spyrja hv. þingmann að því en ég ætla samt að skjóta því á hann. Við fjöllum hér um veiðigjald og því er gjarnan lýst þannig að það sé eðlilegt að þeir sem nýta auðlindina greiði einhvers konar leigu eða rentu eða hvað við köllum það fyrir að hafa leyfi innan ákveðins lagaramma til þess að nýta hana. Hvað er verið að segja með því? Er þá verið að segja að sama eigi að gilda um aðra í öðrum atvinnugreinum sem nýta auðlindir, ef við reynum að gefa okkur einhverja mynd af því hvað auðlindir eru? Ég velti fyrir mér þeim sem framleiða rafmagn, til dæmis einkaaðilar sem framleiða rafmagn, sem eru býsna margir á Íslandi, þeir eru ekki allir stórir en þeir framleiða rafmagn úr vatni sem er auðlind sem einhverjir telja væntanlega að landsmenn eigi. Ég velti fyrir mér aðilum í ferðaþjónustu selja ferðir og nýta auðlindir landsins sem eru náttúran og umhverfið. 

Virðulegi forseti. Ég sagði að ég væri í raun sammála hv. þm. Helga Hjörvar, við ræddum það reyndar fyrir nokkuð löngu síðan að ég er talsmaður þess að við setjum á fót svokallaðan auðlindasjóð og tökum eðlilegan arð af öllum auðlindum sama hvað þær heita. Ef við skilgreinum eitthvað sem auðlind eigum við að taka eðlilega rentu af því. Hv. þingmaður nefndi virkjanir í einkaeigu. Þá rak ég augun í umsögn frá Grindavíkurbæ þar sem bent er á þetta misræmi, að þeir sem hefðu tekjur af lax- og silungsveiði þar sem fiskurinn gengur til sjávar og dafnar þar og gengur aftur upp í árnar, borga ekki veiðigjald og eru meira að segja undanþegnir virðisaukaskatti. Auðvitað þurfum við að þróa þá umræðu. Það er auðvitað ekki réttlætanlegt að taka af einni auðlind en ekki annarri. Ég kom inn á það í ræðu minni að það er ekkert réttlæti í því að þeir sem hafa aðgang að því að hita húsin sín upp með heitu vatni með þeirri auðlind sem öll þjóðin á, hún hlýtur að vera það eins og sjávarauðlindin, hlýtur 

Forseti. Ég fæ það á tilfinninguna eftir að hafa hlustað á þær ræður sem eru hér í dag og andsvörin við þeim að menn séu að reyna að búa sér til einhvern ágreining um stóra málið því að heilt yfir hefur mér fundist þingmenn vera nokkuð sammála um meginatriðin, eins og fram kom hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni áðan, bæði í ræðu hans og svörum við andsvörum, þ.e. um það hvernig greiða á auðlindagjald. Við erum í sjálfu sér ekki ósammála um það prinsippmál frekar en flestir aðrir. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að hann sé ekki andvígur þeirri hugmyndafræði sem býr þarna að baki, þ.e. varðandi fast gjald og síðan auðlindartengt gjald. Þrátt fyrir spurningar hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur í andsvari áðan hefur mér ekki fundist ég fá svar við þeirri spurningu hvernig frumvarp til laga um stjórn 

Virðulegi forseti. Það veldur mér vonbrigðum ef hv. þingmenn gera sér ekki alveg fulla grein fyrir því hvaða áhrif stóra frumvarpið hefur á getu fyrirtækjanna til að greiða auðlindagjald. Mér finnst það einhvern veginn blasa við. Ég tók eitt dæmi í ræðu minni án þess að ég færi neitt dýpra í það mál vegna þess að ég var hræddur um að gleyma mér í því. Ef til að mynda þorskstofninn eða veiðistofninn yrði metinn núna milljón tonn samkvæmt 20% aflareglu yrði 200 þús. tonna úthlutun sem kæmi fram tillaga um frá Hafrannsóknastofnun. Við erum með 177 þús. tonna kvóta í dag og svo erum við með sveiflujöfnunina deilt með tveimur þannig að við erum að tala um 11.500 tonna aukningu í þorski. Samkvæmt reglunni fara fyrstu 4.500 tonnin í pott tvö og í raun koma 7.000 tonn til úthlutunar inn í aflahlutdeildirnar eins og þær eru í dag. Á sama tíma höfum við skorið niður ýsukvótann úr 110 þús. tonnum niður í 45 þús. tonn, eins og hv. þingmaður veit jafn vel og ég. Það ræður getu fyrirtækjanna til að greiða auðlindagjald þannig að mér finnst blasa við að það 

Virðulegi forseti. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu um veiðigjöld að þau verði lögð á sem fast gjald og síðan afkomutengt gjald, eins og margoft hefur komið fram. Þannig séð skiptir ekki máli hvernig ráðstöfun mála gagnvart frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða mun verða í stórum dráttum því að það er afkoman hverju sinni sem mun ráða meginstofni gjaldsins. Ég átta mig því ekki alveg á þessari tengingu hjá hv. þingmanni því að það er auðvitað úthlutunin hverju sinni sem ræður afkomunni og gjaldinu sem verður greitt, hver sem hún er. Samkvæmt því frumvarpi sem fyrir liggur um stjórn fiskveiða er þrátt fyrir allt verið að ráðstafa ríflega 90% af heimildunum til leyfa til 20 ára. Það er nú þannig þrátt fyrir allt. Ég óska því eftir frekari skýringu á þessu. Sömuleiðis nefndi hv. þingmaður í ræðu sinni að nái veiðigjaldafrumvarpið fram að ganga muni það meðal annars hafa áhrif á launakjör sjómanna. 

Virðulegi forseti. Svo ég svari þessu síðasta fyrst vitum við auðvitað að fastagjaldið er þarna inni þannig að það ræðst ekki af afkomunni. Ég fór líka yfir það í andsvari áðan að það er auðvitað gríðarlega mikilvægt hvernig afkoman er af því að nú er farin sú leið, sem ég er reyndar sáttur við, að setja fast gjald á hvert ígildi, svo menn komist nú upp úr því fari að rífast um hvað það þýðir sem sett var fram. Það er auðvitað ekki hægt að bjóða neinum heilvita manni upp á að ræða það hvort þær aðgerðir sem reiknað er með að farið verði í í frumvarpinu þýði að verið sé að taka 140% eða 70% eða eitthvað svoleiðis, þannig að ég er mjög hlynntur þeirri leið sem farin er. Þegar maður setur á fast gjald, til að mynda á næsta kvótaári, 2012/2013, þá setur maður fast gjald á hvert ígildi. Ég kom inn á það áðan að skoða yrði sérstaklega ígildin bæði í bolfiskinum og í uppsjávarveiðunum, af því að það er auðvitað mismunandi afkoma innan greinarinnar. Það er gríðarlega mikilvægt hvernig afkoman verður hjá fyrirtækjunum 

Herra forseti. Ég vil á þessu stigi umræðunnar aðeins blanda mér í umræðuna þegar framsögumenn nefndarálita og talsmenn flokka hafa talað. Ég mun ekki þurfa tvöfaldan ræðutíma. Ég vil fyrst þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir hennar vinnu, mikla og góða vinnu við frumvarpið og vel útfærðar breytingartillögur sem nefndin hefur flutt hér og mér finnst mikill samhljómur um að séu til bóta, lagfæringa á ýmsum atriðum í frumvarpinu og sömuleiðis mildiáhrifin umtalsverð af álagningu veiðigjaldsins, að minnsta kosti á upphafsárunum. Reyndar skynja ég hér samhljóm að uppistöðu til málefnalegri umræðu og það gleður mig. Þetta hafa fleiri ræðumenn nefnt, að í grunninn er ekki ágreiningur um það að eðlilegt er að við hagstæðar aðstæður skili þessi grein til þjóðarinnar, eiganda auðlindarinnar, gjaldi umfram hagnaði sem verður við tilteknar aðstæður að nýtingu þessarar verðmætu auðlindar. Spurningin er bara um hvar á að draga mörkin í þeim efnum. Það má deila eða ræða þar um tvennt, þ.e. annars vegar aðferðafræðina, hvaða aðferð og útfærsla er best til þess fallin að meta þessa rentu og fanga hana með skilvirkum hætti á sanngjarnan hátt gagnvart greininni og hins vegar hve mikið á að taka, hvað er hóflegt í þeim efnum. Nú er reiknað með að veiðigjöldin gefi ríkissjóði á næsta ári um 15 milljarða kr. Það er auðvitað umtalsverð upphæð, kemur sér mjög vel. Hennar er þörf til að fylla upp í áætlun í ríkisfjármálum sem er liður í því að ná lokaáföngunum í að gera rekstur ríkissjóðs hallalausan, sömuleiðis er meiningin að næstu milljarðar umfram það gangi til þess að auka framkvæmdir í landinu og hvort tveggja væntanlega fagnaðarefni. Hvað eru 15 milljarðar? Jú, það eru 15 milljarðar af áætlaðri að minnsta kosti 75 milljarða framlegð sjávarútvegsins eins og hún er um þessar mundir og má ætla að verði á næsta ári. Það þýðir á mannamáli að eftir er skilin framlegð í greininni upp á 60 milljarða kr., framlegð upp á 60 milljarða í grein sem veltir liðlega 250 milljörðum. Það þykja almennt ekki slæm hlutföll í atvinnurekstri. Það er mikil fjármunamyndun sem á í öllum venjulegum tilvikum að duga vel til fjárfestinga, uppbygginga, afborgana af lánum og arðs til þeirra sem lagt hafa fjármuni sína í atvinnurekstur. Kannski er best að horfa á einföldu tölurnar í þessum efnum og velta því fyrir sér hvort menn geti ekki orðið sæmilega sáttir um að einhvers staðar nálægt þessum mörkum sé hið hóflega viðmið. Það hafa flogið hér um sali tölur eins og 10–12 milljarðar, og þá er nú ekkert óskaplega langt orðið á milli þeirra og þess sem niðurstaðan núna samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar stefnir í. Menn hafa rætt lítillega um auðlindarentuna og af hverju hún spretti. Það er áhugaverð umræða. Flestir virðast vera sammála um að hún sé til staðar. Ég held að augljóst sé hvar meginuppsprettan er. Meginuppspretta auðlindarentunnar í sjávarútveg á Íslandi sprettur af þeirri staðreynd að við Íslendingar erum svo lánsamir að eiga einhver ríkustu fiskimið í Norður-Atlantshafi. Það er ein af okkar stóru gjöfum eins og sagt var svo vel hér í dag. En það þarf meira til. Það er ekki nóg að eiga góð fiskimið ef þau eru ekki skynsamlega nýtt, ef þeirri nýtingu er ekki stjórnað á skynsamlegan hátt. Í öðru lagi sprettur auðvitað rentan af því að okkur Íslendingum hefur tekist sæmilega til í þeim efnum að stjórna veiðum okkar og nýtingu með ábyrgum hætti. Við höfum borgað það því verði að sætta okkur við niðurskurð aflaheimilda þegar það hefur verið talið nauðsynlegt til verndar fiskstofnunum og til að byggja þá upp. Það eru stjórnvaldsaðgerðir. Það eru sameiginlegar ákvarðanir okkar sem þjóðar til dæmis að skera þorskkvótann niður, jafnvel á erfiðum tímum í þjóðarbúskap okkar. Þá erum við að fjárfesta í framtíðinni í uppbyggingu stofnsins og í arðsemi af veiðunum síðar meir. Og við erum að uppskera. Við erum að horfa fram á nokkuð öra uppbyggingu þorskstofnsins og bestu vísbendingar úr lífríkinu núna undanfarin ár sem við höfum séð um áratugaskeið. Við erum væntanlega og vonandi að fá inn í þorskstofninn þrjá sterka árganga á síðustu fjórum árum. Það þarf að fara áratugi aftur í tímann til að finna slíka röð. Það er líka þannig hluti af því að til verður auðlindarenta að teknar eru ákvarðanir, veiðunum er stýrt og þar með er líka aðgangurinn takmarkaður og það gerir aðganginn að verðmæti. Þegar menn segja að það sé að verulegu leyti kvótakerfinu að þakka, eða aflamarkskerfinu, að arðsemin er til staðar í greininni í dag þá er ég ekki endilega sammála því. Það er stjórnunin sjálf í raun og veru sem gerir það að verkum. En vissulega hefur aflamarkskerfið og sú staðreynd að við notum það til að takmarka sóknina gert það mögulegt að við þurfum ekki að byggja á öðrum og óhagkvæmari aðferðum eins og sóknartakmörkunum eða flotastýringu. Ég held að það sé alveg ljóst að þetta hefur sannað gildi sitt, að það að byggja á kerfi sem takmarkar veiðarnar í gegnum magn sem hver og einn handhafi getur sótt býður upp á hagræðingarmöguleika. Sú hagræðing hefur sannarlega orðið í greininni. Hún hefur að vísu orðið miklu dýrari en hún hefði kannski þurft að vera með annarri útfærslu vegna þess að út úr greininni hafa streymt miklir fjármunir og greinin hefur þurft að skuldsetja sig vegna þeirra aðila sem voru keyptir út. Ekki er sjálfgefið að það þurfi að vera svo og hefði auðvitað ekki átt að vera. En flotinn hefur minnkað og menn nýta betur framleiðslutækin og sóknarkostnaður hefur lækkað. Allt leggur það grunn að aukinni arðsemi. Staðan núna er svo óháð þessu sú - ekki óháð en er þó þannig í dag og tvennt af því að minnsta kosti er óháð hinu fyrra, að aflabrögð eru góð, að langmestu leyti eru þau góð, sóknarkostnaðurinn hefur minnkað, afurðaverð er hátt og gengi krónunnar er um 20% eða undir 20% lægra að raungildi en það hefur verið að langtímameðaltali. Þann fórnarkostnað sem er auðvitað í þágu útflutningsins ber almenningur í skertum kaupmætti og í aukinni verðbólgu á meðan gengið var að falla. Það skulu menn líka hafa í huga þegar rætt er um sanngirni þess að sjávarútvegurinn og þess vegna aðrar útflutningsgreinar sem njóta hliðstæðra skilyrða leggi sitt af mörkum. Rentan sem myndast við þessar aðstæður í vel rekinni atvinnugrein er mikil. Það þarf ekki annað en skoða afkomutölur og eiginfjárþróun sjávarútvegsins undanfarin fjögur ár til að sjá hvað þar hefur gerst. Það er glæsilegt. Það kom sér vel og veitti ekki af, jafnilla staddur og sjávarútvegurinn var orðinn í lok árs 2008 og með hruninu, en hann hefur rétt ævintýralega hratt úr kútnum og er kominn í allt aðrar og miklu betri aðstæður til þess að leggja nú meira af mörkum. Menn hafa spurt um samhengið við grundvallarlöggjöfina um stjórn fiskveiða. Sumir telja að það sé erfitt að ganga endanlega frá fyrirkomulagi álagningar veiðigjalda fyrr en það liggur líka fyrir. Þessu er bæði hægt að vera sammála en líka ósammála. Í grunninn er aðferðafræðin og ákvarðanirnar um veiðigjöldin eins og hér er lagt upp með fyrst og fremst tengt því að því marki sem menn ákveða að stilla af almenna fastagjaldið og velta því fyrir sér: Gætu einhverjir aðilar innan greinarinnar verið svo illa staddir að þeir ættu erfitt með það? Þegar kemur að sérstaka veiðigjaldinu sem er afkomutengt mun það auðvitað að breyttu breytanda ráðast af því hvernig gengi greinarinnar verður á komandi árum og leita jafnvægis í samræmi við það. Það er afar næmt á afkomu greinarinnar. Ég er ósammála því að það frumvarp sem fyrir liggur hafi þau miklu áhrif á rekstrarskilyrði sjávarútvegsins sem margir halda hér fram. Ég tel að það hafi það ekki. Ef við lítum til þess að það sem þar er boðið upp á er að menn fái til langs tíma nýtingarleyfi á uppistöðu þeirra veiðiheimilda sem þeir hafa í dag. Sumum finnst það í of ríkum mæli. Það er nákvæmlega sama upphafsprósenta varðandi bolfisktegundirnar fjórar og núgildandi fiskveiðiár byggir á. Það er þannig. Það er sama prósenta í þorski, ýsu, ufsa og steinbít og er tekin til hliðar í hliðarráðstafanir í kerfinu á yfirstandandi fiskveiðiári sem er upphafsstaðan gagnvart þeim fjórum tegundum, þannig að þær sæta engri skerðingu umfram það sem er á árinu í ár vegna nýja frumvarpsins. Ekki kíló. Varðandi hinar tegundirnar er það vissulega rétt að þær mundu leggja af mörkum. En um það hefur skapast samstaða á undanförnum missirum í umræðum um þessi mál að það sé sanngjarnt að aðrar kvótasettar tegundir leggi líka af mörkum til jöfnunarráðstafana í kerfinu. Það er auðvitað stórmerkilegt að það skyldi vera eins og þetta hefur verið allan þennan tíma án þess að út í slíkt væri farið. Það er vissulega talsverð breyting, en engu að síður er það svo að aðrar kvótasettar tegundir en þessar fjórar, að þar bjóðast mönnum tæp 95% veiðiheimildanna í föst nýtingarleyfi til 20 ára. Og er ekkert í því fyrir greinina? Er það svo mikil röskun eins og menn vilja vera láta? Það liggur að sjálfsögðu fyrir og er viðurkennt að upphafsstaðan er breyting í þeim efnum frá 1,3% á yfirstandandi fiskveiðiári upp í 5,3% en á móti kemur hitt að afgangurinn er mönnum tryggður með þessum hætti. Þegar menn telja að þetta séu svo miklar breytingar að það skapi einhverja mikla óvissu um að meta afkomu sjávarútvegsins, eru menn þá ekki aðeins að gleyma hver er hinn eiginlegi veruleiki í rekstri sjávarútvegs á Íslandi? Hvar eru stóru sveiflurnar? Hv. þm. Ásbjörn Ólafsson fór ágætlega yfir það, til dæmis varðandi ýsuna … 
            

Forseti biður ráðherra að fara rétt með nafn þingmanna.

Hvað varð mér á?  Ég held því að menn séu að þenja þetta svolítið út umfram tilefni. Sjávarútvegurinn er sveigjanlegur og sterkur og hefur aðlagað sig og alltaf getað aðlagað sig hratt að breyttum aðstæðum. Það hefur verið einn af meginstyrkleikum íslensks sjávarútvegs. Hvers vegna hefur hann meðal annars getað það? Hver hefur verið einhver verðmætasti eiginleiki sjávarútvegsins varðandi það að takast á við sveiflur og breyttar aðstæður? Það er fjölbreytnin. Það er sú staðreynd að íslenskur sjávarútvegur hefur verið fjölbreyttur. Hann hefur samanstaðið af smábátaútgerð, vertíðarbátum, fjölskylduútgerðum, meðalstórum fyrirtækjum og stórum fyrirtækjum. Hann hefur haft mikla möguleika til að aðlaga sig hratt gegnum þennan fjölbreytta rekstur, fjölbreyttar veiðiaðferðir og fjölbreytta vinnslu og aðgang að mörkuðum vítt og breitt um heiminn. Það eru verðmætir eiginleikar sem við eigum að halda í. Þess vegna þarf fiskveiðistjórnarkerfið líka að horfa til slíkra hluta til langs tíma, til eiginleika greinarinnar, eðliseiginleika greinarinnar, til fjölbreytninnar og til möguleikanna á að sjálfsögðu að hámarka verðmætin en líka að bregðast við sveiflum og geta mætt þeim. Auðvitað þarf hann þar með að hafa fjárhagslegan styrk, það er alveg rétt. Það er ekki ætlun eins eða neins að ganga öðruvísi frá málinu. Meiningin er einmitt að finna þá leið til að fanga auðlindarentuna, að það sé á þeim árum þegar hún fellur til í óvenju ríkum mæli sem stærri hluti hennar gangi til þjóðarinnar, en síðan minna eða ekki neitt þegar sjávarútvegurinn þarf sjálfur á allri framleiðni sem fellur til að halda. Þannig er aðferðin. Það sýnir sig þegar þetta er skoðað. Ef við tækjum núverandi breytingartillögur sem liggja á borðum þingmanna nú og bakreiknuðum þær tíu ár aftur í tímann spái ég að merkileg niðurstaða kæmi út. Þá væri það kannski um helmingur þess tíma eða rúmlega það sem uppsjávarveiðarnar hefðu ekki borgað krónu í sérstakt veiðigjald og bolfiskveiðarnar sennilega ekki í að minnsta kosti tvö ár á síðastliðnum tíu. Svo næm er formúlan og svona breytt og svona milduð á afkomu greinarinnar. Þegar koma góð ár og svo lengi sem þau vara, við skulum sannarlega vona að það verði sem lengst, þá skilar greinin meiru. Síðan er það þannig að menn ræða stundum um breytingarnar eins og að frumvörpin, að því marki sem þau hafa áhrif, séu ávísun á að eitthvað minna verði veitt af fiski, það bara hverfi eitthvað, það fari eitthvað. Það er ekki svo. Það sem fer í flokk II verður veitt, því verður ráðstafað innan greinarinnar. Hluta af því eins og verið hefur í gegnum byggðakvóta, línuívilnun, bætur o.s.frv. Það gengur til handhafa veiðiheimilda í landinu. Strandveiðarnar fara vissulega til annars hluta flotans, þeirra sem almennt hafa aflamark, og það sem fer til kvótaþings og útleigu mun greinin nýta en á öðrum forsendum en fyrr. Það er auðvitað ekki þannig að það sé að fara eitt eða neitt. Það verður áfram innan sjávarútvegsins og af því spretta áfram verðmæti. En meðferðin á heimildunum er önnur og ráðstöfun þeirra er á öðrum grunni. Þar af leiðandi held ég að það sé ekki sá vandi á ferðum sem sumir vilja vera láta, að takast á við það að klára löggjöfina um þetta veiðigjald eða ræða það að minnsta kosti við 2. umr. og ljúka henni þótt ekki sé komin endanleg niðurstaða í útfærslu varðandi stóra málið, ég held því fram. Enda má segja að að mörgu leyti sé æskilegt að halda þessum aðferðum og þessum mismunandi þáttum málsins á sinn hátt aðgreindum. Þegar við erum að leggja það niður fyrir okkur hvað er hóflegt í sambandi við auðlindarentutöku og afgjald fyrir aðgang að auðlindinni erum við fyrst og fremst að velta þeim grundvallarspurningum fyrir okkur. Síðan sættum við okkur við að tekjurnar sem af því spretta verða sveiflukenndar og fylgja afkomu útgerðarinnar. Eins og ég segi reyndust þeir menn hafa rétt fyrir sér sem telja að arðsemin í greininni yrði eitthvað minni. Ég er ósammála því mati að hún þurfi að verða það þó að sú breyting yrði gerð sem stóra frumvarpið felur í sér, þá mundi það leiðrétta sig sjálft í gegnum formúlur veiðigjaldsins. Það mundi einfaldlega gera það. Þannig er nú það. Strax á næsta eða þarnæsta ári sæi þess þá stað í því sem greinin skilaði af sér. Það er að sjálfsögðu ekki markmiðið heldur þvert á móti hið gagnstæða, að tryggja sjávarútveginum stöðugt og traust rekstrarumhverfi og fyrirsjáanleika og koma honum út úr óvissunni sem margir hafa talað mikið um. Og þá kosti hefur frumvarpið tvímælalaust með sér hvað sem hver segir. Þrátt fyrir allan umræðustorminn sem verið hefur í gangi veit ég vel að margir útvegsmenn velta því fyrir sér þessa dagana hvort þar sé ekki að mörgu leyti um freistandi tilboð að ræða að fá þann stöðugleika sem fólginn er í 20 ára nýtingarleyfum. Það eru bjartir tímar fram undan í íslenskum sjávarútvegi, það er ég algjörlega sannfærður um. Það er eiginlega dapurlegt að menn skuli vera að ræða þetta yfir höfuð á þeim nótum að þar sé einhver heimsendir fram undan þegar veruleikinn er sá að með sama áframhaldi verður íslenskur sjávarútvegur á komandi árum sterkari en nokkru sinni fyrr. Veiðigjald upp á 15 milljarða kr. setur ekkert strik í þann reikning. Ef okkur tekst áfram vel við fiskveiðistjórnina, þorskkvótinn verður aukinn í skrefum á komandi árum, ættu menn að velta fyrir sér arðseminni sem það bætir við inn í greinina þegar menn geta farið að nýta betur á nýjan leik framleiðslutækin með minni sóknarkostnaði og jaðarkostnaðurinn við þá viðbót að sækja aukinn afla í verðmætustu tegund Íslands er hverfandi þegar fasti kostnaðurinn liggur allur fyrir. Framlegðin af hverjum 10–20 þús. tonnum í viðbót í þorskkvóta er alveg gríðarlega mikil. Stærstu óveðursskýin sem að mínu mati grúfa yfir íslenskum sjávarútvegi eru algerlega handan okkar áhrifavalds. Það er spurningin um hvað gerist á mörkuðum. Það lítur ágætlega út með veiðar og stöðuna að því leyti. Greinin er í góðum færum að nýta sér aukinn afla þar sem hann mun falla til vonandi á komandi árum, eins og í þorskveiðum, en við munum náttúrlega lítið ráða við það ef áframhaldandi óáran verður til dæmis í Evrópu, á okkar stærsta markaðssvæði, og það fer að leiða smátt og smátt til þess að viðskiptakjörin versna. Það er vissulega áhyggjuefni sem þýðir ekkert annað en að horfast í augu við. En kosturinn er þó sá að íslenskur sjávarútvegur er matvælastóriðja. Hann er matvælastóriðja. Flestir eru sammála um að það sé gott að vera í þeirri atvinnugrein, jafnvel þó að harðni á dalnum, og það sé vara sem sé ólíklegri til þess að falla verulega í verði en jafnvel flest annað. Við slíkar aðstæður, óvissuaðstæður í alþjóðlegum efnahagsmálum, er ágætt að vera ekki sérhæfður í að framleiða lúxusvarning eða selja einhverja dýra þjónustu sem fólk getur auðveldlega dregið úr kaupum á. Það að vera matvælastóriðja er gott við þær aðstæður. Það hefur sýnt sig að verð á matvælum og reyndar almennt hrávörum og hráefnum hefur haldist hátt en annars konar varningur hefur orðið miklu harðar úti í kreppunni. Þrátt fyrir efnahagslegu óvissuna í ytra umhverfinu er alveg tilefni til að vera áfram bjartsýnn í þeim efnum að í hágæðamatvælastóriðju, eins og íslenskur sjávarútvegur er, eigi ekki að þurfa að kvíða því svo mikið að koma ekki framleiðslu sinni á markað og í ágætt verð. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að vera dapur yfir þessari umræðu, þakka reyndar fyrir hana því að hún hefur að uppistöðu til verið málefnaleg og yfirveguð, þó að auðvitað séu hér skiptar skoðanir, ég bind vonir við að hún geti orðið það áfram og að við sameinumst um afgreiðslu á málinu með farsælum hætti.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja fyrrverandi skattamálaráðherra landsins um það þegar hann segir að þetta leiðréttist í gegnum skattinn. Er það ekki rétt og getum við ekki skilið það rétt saman og verið sammála þeim sérfræðingum sem nefndin hefur fengið til starfa, að eftir því sem tekjumöguleikar útgerðar eru meiri og skatturinn er hlutfallslega af afkomunni þá verður meira eftir? Gefum okkur að veiðigetan sé meiri og án breytingar á fastakostnaði, það er einhver breytilegur kostnaður, verði tækifæri útgerðanna til fjárfestinga og til að standa undir skuldbindingum meiri þannig að þetta leiðréttist ekki alveg ef tekjurnar eru skertar. Í öðru lagi hvort hæstv. ráðherra geti tekið undir með hv. þm. Helga Hjörvar að á þessum tíma - vegna þeirrar miklu óvissu sem skapast við þessi frumvörp - sé ekki mikil 

Herra forseti. Það sem ég er ósköp einfaldlega að vísa til þegar ég tala um hvernig veiðigjöldin eða sá hluti þeirra sem fjallar um sérstaka veiðigjaldið verkar í þessum efnum, að það er eðli svonefndrar árgreiðsluaðferðar að hún skilur alltaf eftir hjá greininni allan rekstrarkostnað plús ríkulega ávöxtun á fjármuni sem bundnir eru í greininni, það er eðli hennar, það er tekið frá fyrst. Þar af leiðandi er sérstaka veiðigjaldið þess eðlis að það getur vissulega orðið umtalsvert þegar framlegðin er mjög mikil, en það lækkar mjög hratt eða hverfur ef hún er það ekki. Það er alltaf tekið frá fyrst fyrir rekstrarkostnaði greinarinnar og ávöxtun, ríkulegri ávöxtun á alla fjármuni sem í henni eru bundnir plús skilið eftir ákveðið hlutfall af því sem þar er umfram. Varðandi það að veiðigjaldafrumvarpið gerir það að verkum að ekki séu ástæður til að takast á við breytingar á lögum um stjórn fiskveiða - nei, þá er ég því ósammála. Ég tel að við eigum að reyna að klára þetta mál í heild sinni 

Virðulegi forseti. Þeir sérfræðingar sem nefndin fékk sér til ráðgjafar í þessu hafa rökstutt mjög skýrt - ég vil minna hæstv. ráðherra á það að þetta eru þeir sérfræðingar sem bentu á þá miklu skekkju sem var í fyrstu drögum sem komu frá ráðuneytinu í þessum málum, leiðréttu frumvarpið - og hafa lagt fram mjög rökstuddar fullyrðingar eða rökstuðning fyrir máli sínu þegar þeir segja að með því að gera stórar breytingar á kvótaúthlutuninni, á því kerfi, muni það hafa veruleg áhrif. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, og það er nú kannski vegna þess sem hann hefur talað áður um veiðigjald. Er hann ekki sammála okkur eins og hann talaði þá að þetta sé skattur? „Álagning veiðigjalds er einhvers konar brúttóskattur eða veltuskattur“, svo ég vitni í orð hæstv. ráðherra. Eins hvort hann er ekki sammála því sem hann sagði áður: „Skatturinn er óréttlátur með tilliti til byggðanna í landinu.“ Og einnig þessu: „Í ljósi þess að fjölmargar atvinnugreinar nýta með einum eða öðrum hætti sameignir þjóðarinnar, án þess að því fylgi sérstök skattlagning, 

Herra forseti. Hugmyndir manna um auðlindagjöld og auðlindarentu hafa þróast mikið á undanförnum árum og sú aðferðafræði er orðin miklu þróaðri en áður. Þetta er þróunin í skattalegum rétti sem er í gangi og til umræðu miklu víðar en hér hjá okkur. Nægir að vísa til Noregs og Kanada og fleiri landa í þeim efnum. Og benda má á skýrslu sem skattasérfræðingar á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins unnu þar sem er ítarleg umfjöllun um þessi mál. Auðlindarenta er - jú, jú, menn geta kallað hana skatt, en hún lýtur samt sérstökum lögmálum. Andlag hennar er annað en í hefðbundnum skattalegum skilningi á við. Aðstæðurnar sem við erum að tala um í íslenskum sjávarútvegi í dag eru talsvert aðrar en þær sem áttu við þegar þessi mál voru rædd á sínum tíma fyrir kannski 15–20 árum eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson staðfesti hér hvað varðaði afstöðu sína 

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. ráðherra talaði um framlegðina í sjávarútveginum rifjaðist upp fyrir mér gömul saga, sem margir og flestir hafa sennilega heyrt, um manninn sem leið að meðaltali bara nokkuð vel. Hann var með vinstri fótinn í 100 gráðu heitu vatni og hægri fótinn í ísköldu vatni. Það er auðvitað þannig að í sjávarútveginum er staðan sú eins og sakir standa að framleiðni er ákaflega misjöfn. Hún er góð um þessar mundir í uppsjávarveiðinni. Hún var mjög vond þar fyrir fáeinum árum. Hins vegar er þetta öðruvísi í bolfiskinum, þó að hún sé viðunandi á margan hátt er hún alls ekki eins góð. Það sem hefur komið fram núna er það að samkvæmt þeirri tillögu sem fyrir liggur frá meiri hlutanum er gert ráð fyrir að bolfiskveiðin borgi svona 50% af gjaldstofninum en uppsjávarfiskurinn mun lægra. Ég ætla hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra. Hann segir að þessi skattur sé mjög næmur fyrir afkomu greinarinnar. Alþýðusamband Íslands hefur sagt að ef krónan styrkist um 20% muni framlegð sjávarútvegsins lækka um helming og þar með stofninn til veiðigjaldsins. Er hæstv. ráðherra sammála þessu? Er þá ekki mjög óvarlegt að 

Herra forseti. Það er alveg rétt að þessar sveiflur eru miklar og vel þekktar. Meðal annars af þeim sökum held ég að sé ákaflega mikilvægt og mikil framför strax í því fólgin að skipta álagningunni upp í uppsjávarveiðar annars vegar og bolfiskveiðar hins vegar. Í hinum besta heimi allra heima þyrftum við að geta brotið þetta enn meira upp og jafnvel lagt veiðigjöldin á eftir framlegð einstakra tegunda, meðal annars af þeim ástæðum sem hér hafa verið nefndar að þorskígildisstuðlar eru auðvitað ekki gallalaus aðferð sem andlag veiðigjalda vegna þess að heildarverðmæti afurðanna sem gengur inn í þorskígildisstuðlana segir ekki alla söguna um framlegðina eða rekstrarkostnaðinn og sóknarkostnaðinn við að ná í mismunandi tegundir o.s.frv. Ég tel því að mjög mikilvægt sé að fara í þessa uppskiptingu og halda síðan áfram á þeirri braut og reyna að þróa aðferðafræðina að þessu leyti. Varðandi gengið er það auðvitað alveg hárrétt að sveiflur eru í genginu. Það styrktist um 10–20% á skömmum tíma og hefur það umtalsverð áhrif á framlegðina í sjávarútveginum. Þá þarf 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rífast um það hvort þessi formúla sé næm eða ekki. Ég geng bara út frá því að það sé rétt sem hæstv. ráðherra segir, að hún sé næm fyrir breytingum í afkomu. Þá er það eins og Alþýðusambandið hefur bent á að 20% styrking gengis krónunnar, sem er forsenda fyrir kjarasamningum, að ef sú forsenda gengur ekki eftir, segir Alþýðusamband Íslands, eru kjarasamningar í uppnámi. Það er af þeim ástæðum sem mér finnst það vera mjög óvarlegt þegar skrifað er inn í textann og gengið er beinlínis út frá því sem eins konar forsendu að niðurstaðan verði sú að að óbreyttu muni veiðigjaldið gefa okkur innan fárra ára um 20 milljarða kr. Þá erum við greinilega að ganga út frá því að gengi krónunnar verði að mestu leyti óbreytt. Það er ekki framtíðarsýn sem ég hafði búist við. Alþýðusamband Íslands segir að ef gengi krónunnar mundi hins vegar styrkjast væri almenningur að njóta þess og önnur fyrirtæki í öðrum rekstri en til dæmis útflutningsgreinum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra að nýju hvort hann sjái það fyrir sér að á næstu árum muni gengi krónunnar styrkjast og þar með tekjur af veiðigjaldinu lækka.

Herra forseti. Auðvitað er það þannig að menn verða alltaf að gefa sér einhverjar forsendur ef þeir vilja sýna reikningsdæmi inn í framtíðina, ef þeir vilja sýna framþróun á þeim þrepum sem veiðigjaldi er ætlað að koma inn á. Það er eðlilegt að menn sýni reikningsdæmi, framreikning á því hvernig tekjurnar mundu þróast miðað við óbreyttar forsendur. Það er að sjálfsögðu ekkert annað sem menn eru að segja þar. Miðað við forsendurnar eins og þær liggja fyrir í dag mundi þetta þróast svona. Að sjálfsögðu er ekki með því verið að fullyrða að þær verði nákvæmlega þannig, t.d. hvað varðar gengið. Svo ég svari þeirri spurningu fyrir mig og kannski meira sem efnahags- og viðskiptaráðherra en sjávarútvegsráðherra, ég tel að efnahagslegar forsendur séu fyrir því að gengið styrkist eitthvað á Íslandi, en hve mikið það á að styrkjast eða hve mikið væri farsælt að það styrktist er önnur saga. Þar er ég ekki endilega sammála Alþýðusambandi Íslands að við værum öll betur sett bara með því að gengið styrktist í hvelli um 20%, því að það mundi hafa víðtækar afleiðingar. Það mundi að sjálfsögðu gjörbreyta rekstrarskilyrðum útflutnings- og samkeppnisgreinanna. Ég geri ráð fyrir að afgangur af vöru- og þjónustujöfnuði mundi að mestu leyti hverfa við slíkar aðstæður. Hvernig mundum við þá ráða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans. Ég hef áhuga á að spyrja ráðherrann hvort hann telji að hann sé orðinn einhvers konar nýlenduherra á Íslandi. 

Herra forseti. Ég tel nú ekki svo vera. Ég geri grundvallarmun á því þegar kemur að fjáröflun í sameiginlega sjóði landsmanna, sem ég tel að eigi að vera einsleit, að þar eigi ekki fyrst og fremst að horfa til þess hver sé búseta manna heldur að við leggjum á skatta með almennum reglum jafnt á atvinnulíf sem einstaklinga og söfnum því í einn sameiginlegan sjóð að því marki sem það er ríkissjóður en ekki sveitarsjóðir. Þegar kemur hins vegar að ráðstöfun teknanna deili ég að mörgu leyti þeim sjónarmiðum að það er umhugsunarefni hversu lítið gengur til baka út á ákveðin svæði landsins, en það sprettur einfaldlega af því að þar er ekki umfangsmeiri opinber þjónusta og opinber rekstur en raun ber vitni. Þetta er klassísk umræða sennilega allra höfuðborgarsvæða og þéttbýlissvæða í heiminum, að minnsta kosti þekki ég hana mjög vel frá hinum Norðurlöndunum þar sem fólki í norðanverðri Skandinavíu finnst mikið af skatttekjum þess renna suður á bóginn til Stokkhólms, Óslóar eða Helsinki og lítið koma til baka. 

Virðulegi forseti. Ef maður skoðar tekjuöflunarhliðina og þau frumvörp sem hér liggja fyrir virðist vera að veiðigjaldið, þessi aukaskattur sem verið er að koma á og sem beinist fyrst og fremst að landsbyggðinni, muni fara í ríkissjóð og miðað við þau plögg sem komið hafa fram um hvernig menn hyggjast ráðstafa fénu virðist vera að menn hafi fyrst og fremst ætlað sér að ráðstafa því í Reykjavík. Talað er um nýsköpun, tækniþróun og rannsóknir, skapandi greinar, hið svokallaða græna hagkerfi, húsnæðismál og síðan fjárfestingu í innviðum. Ég vitna í viðtal við Vífil Karlsson í grein sem heitir „Landsbyggðin blæðir, Reykjavík græðir“, sem er frá 2005, en ég held að innihaldið eigi jafn vel við í dag, með leyfi forseta: „Eins og þetta er í dag þá má líkja þessu við nýlendustefnu ýmissa ríkja hér áður fyrr þegar nýlendur voru skattpíndar en sjóðirnir síðan fluttir heim til nýlenduherranna. Ef áhugi er fyrir því að gefa svæðunum jafnari forsendur til hagvaxtar, þá eru þetta sterkar vísbendingar fyrir því að það þurfi annaðhvort að færa til stofnanir eða lækka skatta á landsbyggðinni.“ Ég sé ekki í þessari framtíðarsýn núverandi stjórnvalda 

Herra forseti. Varðandi ráðstöfun tekna af veiðigjaldi er það í aðalatriðum tvíþætt; annars vegar er gert ráð fyrir því að ríkisfjármálin og ríkisfjármálaáætlunin njóti aukinna tekna af veiðigjaldi næstu þrjú, fjögur árin, til þess að koma ríkissjóði út úr halla og á réttan kjöl.  Varðandi umframtekjur er ljóst að fyrstu 4,5 milljarðarnir í viðbótartekjur af veiðigjöldum eiga að renna til tveggja átta; til samgönguáætlunar, þ.e. til að flýta Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum, byggja nýjan Herjólf og fjárfesta í Landeyjahöfn, 

… verða menn að borga meira

Ég held því að hv. þingmaður ætti aðeins að skoða þetta betur  
            

Virðulegi forseti. Ég er sammála hæstv. sjávarútvegsráðherra Steingrími J. Sigfússyni að gengi útgerðarinnar er mjög gott núna. Það stafar af lágu gengi krónunnar sem fjölskyldurnar og heimilin hafa þurft að blæða fyrir. Það stafar líka af góðum aflabrögðum um þessar mundir og af því að einn þriðji hluti mannkynsins, Indverjar og Kínverjar, er farinn að borða, þ.e. matvælaverð hefur hækkað og það mun væntanlega ekki lækka aftur, þannig að ég er sammála þessu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er hann sammála því að auðlindarentan sé háð afkomu og arðsemi útgerðarinnar? Er hann sammála því að inn í það dæmi komi mannauður að miklu leyti, geri skipun öruggari, geri markaðssetningu betri o.s.frv. þannig að í rauninni séu auðlindir háðar mannauði? Síðan fellst ég líka á að takmörkunin býr til auðlind, takmörkun aðgangs að einhverjum gæðum býr til verðmæti.

Herra forseti. Þetta var nú eiginlega nær því að vera það sem nú tíðkast að kalla meðsvar. Ég er sammála hv. þingmanni. Hann tók reyndar undir það sem ég sagði um atvinnugreinina. Ástandið skýrist af þessum meginþáttum og er mjög gott um þessar mundir og ég held því fram hiklaust að horfurnar séu líka ágætar, samanber það sem hv. þingmaður sagði og ég nefndi, að sjávarútvegur er matvælastóriðja og það er býsna álitlegt að vera sterkur í þeirri atvinnugrein ef horft er til framtíðar og framtíðarþarfa mannkynsins. Það er auðvitað alveg rétt og ég fór aðeins yfir það áðan, ég hefði kannski þurft lengri tíma til að fara dýpra ofan í það, að auðlindarentan verður til af mörgum samsettum ástæðum. Að sjálfsögðu er ein af forsendum þess að hún sé til staðar og verði mikil, að greinin sé vel rekin, að hún sé tæknivædd, þróuð, að þar sé hæft og menntað starfsfólk o.s.frv. Allt leggur þetta saman í það púkk að við séum með verðmæta auðlind frá náttúrunnar hendi. Okkur hefur tekist vel að halda utan um nýtingu hennar, byggja hana upp og við erum með 

Herra forseti. Ég þakka svarið. Þá vil ég spyrja áfram: Er hæstv. ráðherra sammála því sem margir halda fram að frjálsara framsal þýði meiri arðsemi? Er hann sammála því að framsalið sé einmitt takmarkað allverulega og stórkostlega í því sjávarútvegsfrumvarpi eða stjórn fiskveiða sem ekki hefur verið rætt enn þá, það er enn í nefndinni, að þar sé arðsemi greinarinnar í rauninni eyðilögð? Svo vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Í sumum greinum er afskaplega sveiflukennd afkoma eins og í loðnuveiði og veiði annarra uppsjávarfiska. Hvað gerist ef arðsemin eða hagnaðurinn er tekinn þegar mikill hagnaður er og síðan þegar illa gengur er ekkert til af því að búið er að skattleggja þetta burtu? Kemur þá ríkisútgerð? Búið er að ráðstafa öllum þessum peningum til langframa, í framkvæmdaáætlunina, en hæstv. ráðherra sagði að þetta hefði ekki gefið neinn arð síðustu ár.

Herra forseti. Varðandi framsalið er það nú leyft samkvæmt stóra frumvarpinu til 20 ára þó að á því séu vissar takmarkanir. Ég held að gera verði mikinn greinarmun á þeim aðstæðum sem voru í íslenskum sjávarútvegi þegar framsal var leyft og var það þó ekki án fórna. Það eru nú líka reikningar á bak við sem framsalið hafði í för með sér, bæði í byggðalegu og félagslegu tilliti og líka varðandi skuldir greinarinnar. Hve mikið af skuldum sjávarútvegsins skyldi nú stafa af því að menn leyfðu framsalið og menn gátu farið óskattaðir út úr greininni með gríðarlegar fjárhæðir, kvótaverðið var sprengt upp o.s.frv.? Framsalið var vissulega hagkvæmt ef maður setur það í samhengi við umframafkastagetuna sem var í greininni, gríðarlega vannýtt fjárfesting, allt of stór skipastóll, mikil ónýtt framleiðslugeta. Framsalið átti vissulega sinn þátt í því að taka á því vandamáli. En ef þessir hlutir er í jafnvægi virkar framsal ekki með sama hætti. 

Hæstv. forseti. Í þeirri umræðu um það frumvarp sem hér er til 2. umr., þ.e. veiðigjöld, hefur margt komið fram. Mér finnst eftir sem líður á daginn sem þetta sé að verða yfirvegaðri og málefnalegri umræða. Við hlustuðum á menn tala hressilega um frumvarpið í byrjun, en þegar við förum að kryfja það og ræða á málefnalegan hátt skilur að mínu mati ekkert svo voðalega mikið á milli manna og flokka. Það kemur ekkert sérstaklega á óvart vegna þess að grunnur þessara frumvarpa er skýrsla starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða sem var skilað í september 2010. Hann var meðal annars skipaður fulltrúum allra flokka sem þá áttu sæti á Alþingi og hagsmunaaðila eins og LÍÚ, Landssambands smábátaeigenda og útgerðarmanna. Allir skrifa upp á þetta nema tveir. Þarna eru nokkur grunnstef sem lagt er upp með sem ég ætla ekki að fara í gegnum í upphafi ræðu minnar, heldur segja að margt af því sem hér er sett fram er mjög í takt við það. Þess ber auðvitað að geta að í tillögum sáttanefndar voru ekki mjög miklar útfærslur á nokkrum atriðum, jafnvel nokkuð mörgum atriðum sem hér er verið að fjalla um. Það kemur meira hér. Ég hef lesið í gegnum bókanir þeirra sem hafa gagnrýnt hvað mest þetta frumvarp og hitt frumvarpið um stjórn fiskveiða, þ.e. bókanir fulltrúa Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég hef líka lesið stefnu Framsóknarflokksins sérstaklega og þess vegna segi ég að þetta harmónerar mjög vel saman. Það er ekkert langt á milli. Grunnurinn í þessum frumvörpum er sem sagt úr þessu og enn einu sinni er Alþingi að takast á við það að mynda sem mesta sátt um fiskveiðistjórnarkerfið til frambúðar sem er ákaflega mikilvægt fyrir land og þjóð, útgerðina og almenning í landinu. Það verða aldrei aftur óheftar veiðar á Íslandi. Auðlindin er takmörkuð og við þurfum að ganga um hana með gát, þess vegna er sú rómantík búin að hver og einn geti veitt eins og hann getur og hefur kunnáttu til, við höfum marga til þess, það er bara liðin tíð. Þessu þarf að stjórna. Þess vegna er þetta kvótakerfi. Um það hafa verið miklar deilur og þess vegna hika ég ekki við að halda því fram að allir flokkar hér á Alþingi standa nú fyrir því prófi hvort við getum náð hér sem víðtækastri sátt um þessi mál. Ég hef alla tíð talað fyrir því að það sé mjög mikilvægt að það sé gert. Ef menn fara út úr hinum pólitíska gír þess tíma sem er, kjörtímabilið langt komið og ríkisstjórn með tæpan meiri hluta o.s.frv., ef við leyfum okkur að halda áfram málefnalegri umræðu og leita leiða til að sameinast um þessi frumvörp, hika ég ekki við að halda því fram að það sé hægt. Hér hefur verið gagnrýnt að ekki sé tekið tillit til þeirra fjölmörgu umsagnaraðila sem komu til hv. atvinnuveganefndar á um 20 fundum. Það er ekki alveg rétt, hér eru boðaðar miklar umræður um það frumvarp sem hér er á dagskrá, þ.e. veiðigjöldin. Í upphafi máls míns langar mig að lesa hér, með leyfi forseta, upphafsorð formanns stjórnar HB Granda á síðasta aðalfundi, mjög ánægjulega lesningu, svohljóðandi: „Í þau 24 skipti, sem ég hef staðið hér í þessum stað í sama hlutverkinu, hefur sjaldan verið eins ánægjulegt að hefja lesturinn og einmitt nú. Árið, sem er að baki, skilaði okkur langhæstum hagnaði í sögu félagsins. Hreinn hagnaður (þ.e. hagnaður eftir frádrátt tekjuskatts) nam 37,3 milljónum evra. Arðsemi eigin fjár telst hafa verið 26,4%. Þetta eru myndarlegar tölur. Og ólíkt því sem var árið á undan þá brenglar það lítið hagnaðartöluna, að tekjuskattur í evruuppgjöri okkar er reiknaður út frá uppgjöri í íslenskum krónum. Í krónum talinn nam hagnaðurinn 6.006 milljónum. Næstbesti árangur um afkomu náðist árið 2002, sem skilaði bara tæplega 3.200 millj. kr. og er þá mælt í krónum með sama kaupmátt í báðum tilvikum. Arðsemi eigin fjár fór þá upp fyrir 40%.“ Virðulegi forseti. Ég er ekki að lesa þetta til að agnúast út í þessar tölur. Þetta er vel rekið fyrirtæki. Ég hika ekki við það að halda því fram og er algjörlega sammála því, eins og allir auðvitað, að það er grundvallaratriði í rekstri fyrirtækja að þau skili hagnaði, skili hluthöfum sínum arði, geti borgað starfsfólki sínu góð laun, geti borgað góða skatta til ríkisins og eflt sig og þróast á sem arðbærastan hátt. Þetta fyrirtæki hefur sannarlega gert það í tiltölulega litlu byggðarlagi á norðausturhorni, þ.e. Vopnafirði, þar sem hefur verið glæsileg uppbygging. Þetta fyrirtæki borgaði á árinu 2011 um 440 millj. kr. í veiðileyfagjald. Á sama tíma voru greiddar um 700 millj. kr. í arð. Eins og ég tek fram er þetta ekki sett fram til að agnúast í það, þetta er aðeins sett fram til að sýna fram á það sem hér hefur komið fram, að staða sjávarútvegs er góð, skilar miklum hagnaði þó að hluti af því sé auðvitað út af lágu gengi krónunnar sem svo allur almenningur ber kostnaðinn af. Það hefur komið fram á Alþingi, m.a. í ræðu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, að Sjálfstæðisflokkurinn vill hækka veiðileyfagjald. Framsóknarflokkurinn hefur á sinni stefnuskrá að innheimta hóflegt veiðileyfagjald. Við eigum eftir að komast að skilgreiningu um hvað hóflegt veiðileyfagjald er. Ég hef í dag spurt stjórnarandstæðinga hvað sé hóflegt veiðileyfagjald af 75 milljarða kr. framlegð frá síðasta ári sem er rauntala, ekki gömul tala frá 2010 eins og unnið er með gagnvart útreikningi á veiðileyfagjöldum. Eru það 15 milljarðar, 20%? Það er spurning. Sitt sýnist hverjum.  Það sem ég vil segja, virðulegi forseti, er að þessi tillaga hér er hækkun veiðileyfagjalds um 10,5 milljarða kr., ekki 15, vegna þess að útgerðin borgar í dag um það bil 4,5 milljarða. Það er mikilvægt að hafa það í huga sem þessir tveir flokkar hafa sagt um þessi mál og útfærslu þeirra. Ég tek heils hugar undir það sem hér hefur komið fram. Auðvitað verðum við að horfa á þessi tvö frumvörp í samhengi við hvaða breytingar verða gerðar á fiskveiðifrumvarpinu. Þær breytingar eru komnar fram varðandi veiðileyfagjöldin og auðvitað verður að skoða þetta í samhengi vegna þess að við ætlum áfram að reka sem arðbærastan sjávarútveg á Íslandi eins og meginmarkmiðin eru og stefna allra flokka, en við ætlum að láta þjóðina fá hæfilegt auðlindagjald eins og þjóðin á að fá af öllum öðrum sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar, sama hvort það eru fjarskiptarásir, hitinn í iðrum jarðar, vatnsföll, raforkan eða annað. Þá kem ég að þeim breytingartillögum sem gerðar eru við frumvarpið vegna þess að það er alveg rétt sem komið hefur komið fram, í skýrslu þeirra sérfræðinga sem atvinnuveganefnd var öll sammála um að fá til liðsinnis við að rýna í þetta frumvarp fékk það frekar slæmar móttökur. Það verður að segjast alveg eins og er. Það var aðallega byggt á því, virðulegi forseti, að verið væri að vinna með gamlar tölur úr rekstri fyrirtækja, þ.e. frá 2010, að það væri verið að blanda saman nokkrum vísitölum o.s.frv. Við þessu hefur verið brugðist. Mér er engin launung á því að ég er algjörlega sammála því að það er ekkert sérstakt að vinna í nútímaþjóðfélagi úr tveggja ára gömlum gögnum til skattheimtu. Það er eitthvað að í tölfræði okkar á Íslandi og opinberum gögnum þegar ekki er hægt að fletta þessu upp þremur, fjórum mánuðum eftir að viðkomandi rekstrarári lýkur. Kemur strax upp í huga mér að á fyrstu dögum hrunsins haustið 2008 var hvergi hægt að fá upplýsingar um skuldastöðu almennings í landinu, hvorki í íbúðarhúsnæði né öðru. Það er sama með þetta hérna, hér er verið að tala um gamlar tölur sem er mjög óæskilegt. Það hefur verið tekið sem dæmi að árið 2010 gæti hafa verið metveiði í uppsjávarafla sem kemur inn í bókhaldið þar og er þá grunnur að því sem verið er að leggja á 2012, en það getur hafa dottið niður öll veiði í því árið 2012 þegar á að greiða. Við þessu er reynt að bregðast í þessu frumvarpi með því að fela ráðherra að gera þjónustusamning við Hagstofu Íslands og ríkisskattstjóra um öflun og úrvinnslu upplýsinga um rekstur og afkomu veiða og vinnslu sem veiðigjaldsnefnd þarf til að sinna verkefnum sínum. Þetta er mikilvægt atriði og vonandi verður það gert á þann hátt að við fáum nýrri gögn. Virðulegi forseti. Nú, 1. júní, er ég alveg sannfærður um að 95 eða 98% allra sjávarútvegsfyrirtækja eru löngu búin að gera upp og gætu þess vegna skilað skattframtölum til ríkisskattstjóra ef þau þyrftu þess ekki fyrr en 1. september. Í mínum huga getur alveg komið hér til álita í þessu dæmi að hreinlega skipta á þannig að lögaðilar verði látnir skila skattframtali, a.m.k. hluti þeirra, fyrr á árinu en gert er og einstaklingar kannski síðar. Svo vil ég minna á að við nútímatölvutækni og annað slíkt er farið að gera þetta miklu fyrr en áður. Hér er líka í breytingartillögu gert ráð fyrir því að 30/100 tonna afsláttur verði ekki á hvert skip heldur hvern gjaldskyldan aðila. Þar er nefndin að reyna að koma til móts við það sem hún hafði á tilfinningunni að væri að gerast og frétti úr kerfinu að menn mundu bregðast við með því að skipta kvóta niður á fleiri skip til að fá þennan afslátt. Þarna á að koma í veg fyrir það. Þetta er dæmi um hvað skoðað er í ýmsum kerfum að Alþingi er rétt byrjað að fjalla um það þegar menn fara að leita leiða um hvernig hægt er að komast fram hjá því án þess að það sé ólöglegt. Þarna er brugðist við með að taka inn orðin verðvísitölu sjávarafurða í staðinn fyrir orðin aðrar vísitölur og verði notað til uppreiknings og að framtölin sem notuð verða verði reiknuð fram að janúar til apríl fyrir ákvörðun veiðigjaldsins ár hvert. Þarna er líka brugðist við því að hafa árgreiðsluna bara 8% á allt saman, bæði fiskveiðiár og fiskvinnslu, en ekki 8% og 10% eins og var. Þarna er sett inn grein frá nefndinni, þ.e. ef rentan er neikvæð komi hún til frádráttar eins og skattalegt tap. Eru þetta ekki breytingar sem ég hef verið að telja hér upp? Í bráðabirgðaákvæðunum er síðan í fyrsta sinn sett fram útreiknuð tala út frá tölunum 2010 með þessum vísitöluframreikningi og því sem hér er boðað í frumvarpinu og tölum í janúar og apríl á þessu ári þannig að sérstaka veiðigjaldið er 29,13 kr. á hvert þorskígildiskíló í botnfiski og 33 kr. á þorskígildiskíló í uppsjávarveiðum á fiskveiðiárinu 2012/2013. Svo eru boðaðar frekari prósentuhækkanir á næstu fjórum árum þar á eftir og ég get alveg sagt að mér kæmi ekkert á óvart að þegar reynsla verður komin af þessari gagnasöfnun og þessum útreikningum verði það gert og þá þurfum við að breyta jafnvel tölum sem þarna eru inni þegar ný gögn koma fram. Þetta ákvæði a-liðarins gerir það að verkum að heildarveiðileyfagjöld á næsta fiskveiðiári verða 15 milljarðar kr., þ.e. 10,5 milljarðar í sérstöku veiðileyfagjaldi og svo aftur 9,50 á hvert þorskígildiskíló sem gerir um 4,5 milljarða í almenna gjaldinu. Síðan kemur þarna inn nýtt ákvæði um að á næstu fimm fiskveiðiárum geti skuldsett félög vegna kvótakaupa átt rétt á lækkun vegna vaxtakostnaðar við kaup á aflahlutdeildum til 1. júní í ár, til dagsins í dag eins og hefur komið fram. Þarna kemur nefndin til móts við þær upplýsingar sem hún fékk við þinglega meðferð málsins, það er ekki hægt að hafa eina reglustikuaðferð á alla í raun og veru. Það þarf að taka tillit til krókaaflamarksbáta þar sem kvótakaup hafa verið mikil undanfarin ár og þar sem þær útgerðir eru mjög skuldsettar og bera háan vaxtakostnað vegna kvótakaupa er sett inn frá nefndinni reikniregla um afslátt vegna þessara vaxtaberandi skulda sem kemur til lækkunar á sérstaka veiðileyfagjaldinu. Í nefndarálitinu eru útreikningar sem eru þá auðvitað lögskýringargagn og fylgigagn fyrir veiðileyfanefnd um að hér sé það áætlað um 1,5 milljarðar kr. Auðvitað ítreka ég það enn einu sinni, virðulegi forseti, að þegar þessi gömlu gögn verða reiknuð upp og veiðigjaldsnefnd fer að vinna með þau og útgerðir fara þá að sækja um þann afslátt sem þau eiga rétt á vegna vaxtakostnaðar af kvótakaupum verði þessi tala til lækkunar þar. Það hefur komið fram á fundum nefndarinnar að þetta gæti jafnvel leitt til þess að allir krókaaflamarksbátar á næsta fiskveiðiári muni ekki borga krónu í sérstakt veiðileyfagjald vegna þessa ákvæðis sem svo auðvitað mun gírast niður á komandi árum. Þess vegna segi ég það, virðulegi forseti, að ég er undrandi þegar fulltrúar stjórnarandstöðunnar tala um að ekki hafi verið gerðar breytingar á þessu frumvarpi og að illa hafi verið farið með tíma þeirra gesta sem komu til fundarins. Ég mótmæli því, það var mjög vel hlustað á og vel unnið í nefndinni við að taka á móti gestum og umsagnaraðilum sem lögðu fram mörg gögn. Þar kom þetta fram. Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar þetta frumvarp hér er rætt nú við 2. umr. Ég ætla svo að ítreka það sem ég sagði áðan um tölfræði Hagstofunnar vegna sjávarútvegs. Hagstofan kom mjög snemma til fundar við nefndina. Ég leyni því ekki að mér brá dálítið við þær upplýsingar sem þar komu fram vegna þess hvað það tekur langan tíma fyrir Hagstofuna að fá þau gögn sem þarf frá ríkisskattstjóra úr ársreikningum félaga sem félögin eiga að skila til að búa til þá tölfræði sem verður grunnurinn að þessari útreikningsaðferð. Þetta er flókið, þetta er þunglamalegt og óljóst í byrjun en þegar veiðigjaldsnefnd fer að vinna hygg ég að hún muni búa til góðan gagnabanka hvað þetta varðar sem verður hægt að byggja á. En mér er engin launung á því, virðulegi forseti, að ég hef skoðað og bent á að það voru til aðrar og miklu betri og einfaldari leiðir. Einn maður sem skoðaði þá útreikninga og þá aðferð kallaði þetta staðgreiðslukerfi veiðileyfagjalda. Það var kannski réttnefni. En vonandi tekst Hagstofunni, ríkisskattstjóra og veiðigjaldsnefnd að búa til betri gögn sem hægt er að byggja á. Þau gögn höfum við í Hagtíðindum sem voru gefin út 25. janúar 2012 og þau sýna hag veiða og vinnslu fyrir árið 2010. Því miður eru gögnin þetta gömul. Virðulegi forseti. Nokkrir gestir sem komu til nefndarinnar, m.a. fulltrúar frá útgerðinni, andmæltu því að fara þessa leið og vildu fá hreinni og einfaldari leið. Eins og kom fram á fundum nefndarinnar var meðal annars rætt um það hvort ekki væri hægt að gera þetta í gegnum tekjuskattskerfið, jafnvel hafa hærri tekjuskatt á sjávarútvegsfyrirtæki en önnur. Við í nefndinni öfluðum okkur upplýsinga frá fjármálaráðuneytinu um tekjuskattsgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja frá árinu 1999. Meðaltalstekjuskattsgreiðslur allra sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi þessi ár eru um það bil 1,3 milljarðar kr. Álagningarárið 2011 fyrir rekstrarárið 2010 voru greiddir 2,7 milljarðar kr. í tekjuskatt af höfuðatvinnuvegi Íslands. Hins vegar hefur það líka komið fram núna, ekki á fundum nefndarinnar en þær upplýsingar hef ég fengið, að vegna þess hve langt er komið með uppgjör allra stærstu og þýðingarmestu sjávarútvegsfyrirtækjanna á Íslandi, þeirra sem vigta mest í heildartölunum, megi reikna með 4–5 milljörðum kr. í tekjuskatt á þessu ári fyrir rekstrarárið 2012. Að mínu mati er ekki hægt að fara þessa leið með tekjuskattskerfið. Ég vil frekar hafa það, eins og hér er talað um, með auðlindarentu sem við komumst vonandi að niðurstöðu um hver á að vera, bæði upp á prósentustig og skattstofn, hóflegt veiðileyfagjald, vegna þess að það er nauðsynlegt að þetta sérstaka veiðileyfagjald taki sveiflum eftir afkomu í greininni. Eins og einhver ræddi hér áðan benti ASÍ á fundum nefndarinnar á að ef gengið styrkist um 20% mætti sjá hve mikil áhrif það mundi hafa á veiðileyfagjöldin. Þá er það bara eðlilegt ásamt því sem kemur hér fram í breytingartillögu nefndarinnar um hið neikvæða auðlindagjald ef svo ber undir. Virðulegi forseti. Mér hefur orðið tíðrætt hér um aðferðafræðina og þau gögn sem við höfum úr að spila hvað þetta varðar. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, það er ekki hægt, hvorki hvað þetta varðar né annað í þjóðfélaginu, að stofnanir ríkisins skuli ekki hafa þessar upplýsingar nánast uppfærðar frá degi til dags, nýjustu tölur miðað við síðasta rekstrarár, nýjustu tölur miðað við afkomu og skuldir einstaklinga o.s.frv. Við í atvinnuveganefnd höfum hins vegar fengið ansi mikið af gögnum úr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu sem fulltrúar þar hafa unnið upp úr ársreikningum rúmlega 400 fyrirtækja eins og kom fram síðast. Það eru ákaflega athyglisverð gögn. Ég hygg að þau gögn séu öll komin inn á vef Alþingis sem fylgiskjal með þessu máli vegna þess að allt hefur verið sett þar inn eins og það sem ég var að ræða hér um tekjuskattinn áðan, eins og greitt veiðileyfagjald hjá öllum útgerðum á Íslandi. Það eru í kringum 1.150 útgerðir sem greiddu veiðileyfagjald á síðasta ári. Í töflu um áætluð veiðigjöld og tekjur af þeim fyrir kvótaárið 2012/2013 er talað um þessar grunntölur, almenna veiðigjaldið, 9,50, sérstakt veiðigjald botnfisks, 29,13, sérstakt veiðigjald uppsjávarafla, 33,08, og gefur almenna gjaldið 4,4 milljarða kr., sérstaka gjaldið mun gefa af botnfisksafla 11,5 milljarða kr. og uppsjávarafli mun gefa 2,4 milljarða kr., samtals 18,3 milljarða kr., en frá því dregst hið almenna veiðileyfagjald sem er 4,4 milljarðar kr. Áætlaðar tekjur þetta ár og ívilnunin vegna kvótaskulda sem þarna kemur fram eru um 1.500 millj. kr. þannig að áætlaðar tekjur miðað við þær forsendur sem þarna var unnið eftir hafa vafalaust verið þær bestu tölur sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur getað komist í, um 15 milljarðar kr., þ.e. um 10,5 milljarðar í sérstaka veiðileyfagjaldið sem er þá nýtt gjald á næsta ári, eða nýr skattur eftir því hvað við viljum kalla þetta. Ég minni á að í kolvetnisgjöldunum er talað um skatt. Hið almenna gjald er þegar í dag 4,5 milljarðar kr. Svo getum við farið yfir það og séð í þessum gögnum hvernig það dreifist á hina ýmsu aðila og fyrirtæki eftir stærð. 20–25 stærstu fyrirtækin sem þeir sérfræðingar sem við leituðum til hafa sýnt okkur bera auðvitað langstærsta hlutann af þessu. Vonandi er það þannig, virðulegi forseti, eins og ég sagði áðan að þær 1,5 milljarðar kr. sem er reiknað með sem afslætti vegna vaxtakostnaðar vegna kvótakaupa undanfarin ár, ekki endilega annarra kaupa eða í óskyldum fyrirtækjum, nýtist þá hinum skuldsettu krókaaflamarksbátum og er þá ívilnun eða hvað við viljum kalla inn í veiðileyfagjaldið sem við erum að byrja að setja fram hérna og þróa þannig að þeir geti vel unnið sig út úr þeim fjárhagslega vanda sem þeir eru í. Það er mikið talað um hver áhrifin verði af fiskveiðifrumvarpinu og þeim breytingum sem þar eru boðaðar og breytingartillögum sem þegar liggja fyrir, og kannski eiga fleiri eftir að bætast við. Þá minni ég líka á að sem betur fer búum við það vel á Íslandi í dag að allar líkur eru á því að kvóti verði aukinn um að minnsta kosti 20–23 þús. tonn á næsta ári. Fyrirtæki sem hefur 10% aflahlutdeild má reikna með að fá í kringum 2.300 tonn og sá sem hefur 5% fær helminginn af því. Þetta vil ég aðeins draga fram vegna þess að það hefur aldrei komið fram í umræðunni að þessi aukning gengur til handhafa aflahlutdeilda í dag í því hlutfalli sem þeir hafa mínus sú skerðing sem boðuð er, til að mynda leigupottinn sem boðaður er í fiskveiðifrumvarpinu sem talað er um að verði á fyrsta fiskveiðiári 20 þús. tonn sem fari þá á leigumarkað. Aðilar geta þá leigt frá sér og til sín sem nýliðun eða sem viðbætur í þann rekstur sem fyrir er. Við höfum líka séð í gögnum sem við höfum fengið frá fyrirtækjum sem hafa opnað reikninga sína og séð hvernig reksturinn er og hvernig gengur þar sem verslað er með eigin aflaheimildir sem keyptar hafa verið á undanförum árum og svo hins vegar hvernig það kemur út á þær aflaheimildir sem leigðar hafa verið á töluvert háu verði sem skila ekki miklu. Menn hafa sagst leigja þar kílóið á 350 kr. og við það bætast kannski einar 150 kr. í útgerðarkostnað og launakostnað við að ná í fiskinn. Það segir sig sjálft að það verður ekki mikil framlegð úr þeirri starfsemi. Þessa vildi ég aðeins geta vegna þess að það er ákaflega mikilvægt að við höfum það í huga að hvort sem kvótaaukning í þorski verður á næsta ári 20 eða 25 þús. tonn, eða eitthvað þar á milli, deilist hún út til þeirra sem eru með í dag mínus það sem áætlað er að taka í þennan leigupott. Nettó verður það ekki allt saman tekið af eins og umræðan er mest um. Hún hefur verið mest um það sem, eins og sumir segja, á að rífa af „okkur“, þeim sem hafa. Það hefur ekki verið talað um þessa miklu aukningu sem vænta má. Mínar upplýsingar eru þær að ástandið í hafinu sé þannig að við getum verið mjög bjartsýn fyrir kvótaaukningu á næstu árum. Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög góð vinna í atvinnuveganefnd hjá fulltrúum allra flokka við að taka á móti þeim gestum sem hafa komið á um 20 fundi frá því að byrjað var að ræða þetta mál. Nefndarmenn hafa lagt sig þar vel fram við að spyrja gesti og gestir hafa flutt mál sitt mjög vel, fylgt sínum umsögnum úr hlaði og svarað spurningum þingmanna. Þar hefur margt komið fram. Afrakstur af því er í breytingartillögunum sem meiri hluti nefndarinnar boðar við veiðigjaldið. Á Íslandi verður að byggja á því kerfi og þeirri aðferð sem boðuð var í frumvarpinu, þ.e. að nota tölfræði Hagstofunnar, svokallaða árgreiðsluuppgjörsaðferð og statistík sem hún tekur saman úr ársreikningum fyrirtækja og upplýsingum frá Fiskistofu. Haldbærari og betri gögn eru ekki til nema að menn hefðu farið í að byggja þetta á rauntímaupplýsingum og rauntímarekstri á hverju rekstrarári fyrir sig og tekið þetta eins og hver önnur staðgreiðsluskil, bara eins og þau sem eiga sér stað frá vinnustaðnum Alþingi fyrir starfsmenn Alþingis og alþingismenn, þar sem skilað er inn skatti og síðan er skattur lagður á hvern og einn. Svo kemur í ljós við álagningu hvort menn hafi ofgreitt eða vangreitt. Mismunurinn er þá innheimtur eða endurgreiddur. Veiðigjaldsnefndar bíður mikið starf. Eins og ég sagði í upphafi máls míns á ráðherra að gera þjónustusamning við Hagstofuna og ríkisskattstjóra til að afla þeirra bestu gagna sem hægt er að hafa og þau verða grunnurinn að þessu gjaldi á næstu árum. Ég hef þá trú að þegar þessi gögn verða öll komin fram og verður búið að setja upp í góðan gagnabanka sem er forsenda fyrir útreikningi á veiðileyfagjaldi muni þar koma fram að þau áform sem hér eru sett fram til næstu ára séu jafnvel of há miðað við það veiðigjald sem boðað er að setja hér inn. Það stendur í 1. og 2. gr. fiskveiðifrumvarpsins að það sé tryggt að þessi auðlind sé sameign þjóðarinnar. Við ætlum að skapa arðbæran og góðan sjávarútveg og engum manni dettur í hug, og menn eiga ekki einu sinni að láta sér detta það í hug í því orðaskaki sem er á Alþingi þar sem tekist er á um þessa hluti, að einhver stjórnmálaflokkur, einhver alþingismaður eða einhverjir aðilar séu með það í huga að koma fram með eitthvert kerfi til veiðigjaldainnheimtu sem setur hálfa eða alla greinina beint á höfuðið. Það er alls ekki ætlunin og þannig verður það heldur ekki. Spurningin snýst einfaldlega um það hvað sé hóflegt og sanngjarnt veiðileyfagjald þegar við byrjum þessa innheimtu á næsta fiskveiðiári. Eru það 13 milljarðar? Eru það 15 milljarðar? Eða eru það 17? Ég veit það ekki. Sitt sýnist hverjum. Ég hef gert aðferðafræðina að umtalsefni. Hana á eftir að búa til og festa í sessi. Aðrar leiðir voru til. Síðan munum við strax á mánudag halda áfram að ræða um fiskveiðifrumvarpið og þær breytingartillögur sem nefndin hefur þegar lagt fram og vinna með þær og frekari upplýsingar sem eiga eftir að koma fram, m.a. í morgun en kláraðist ekki umræða um. Ég á enga ósk heitari en þá að þegar mesti hamagangurinn verður farinn úr þessari umræðu á fyrstu tveimur eða þremur dögunum, eða hvað það nú verður, munum við sjá að ekkert voðalega mikið skilur á milli hópa. Ef menn vilja er tiltölulega auðvelt að setjast niður og búa til tillögu sem sem mest sátt verður um þjóðinni og þessari atvinnugrein til heilla, að það verði búið til kerfi sem þurfi ekki að rífast um næstu 30 árin.

Virðulegi forseti. Það er margt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, ég hvet því hv. þingmann til að setja sig aftur á mælendaskrá og koma síðar hingað til að svara því sem hann nær ekki að svara núna. Hv. þingmaður velti fyrir sér, ef ég heyrði rétt, hvað væri í fyrsta lagi hóflegt veiðigjald. Það hlýtur að fara eftir hverju fyrirtæki hvernig staða þess er. Mig langar hins vegar að spyrja þingmanninn út í þær aðferðir sem þingmaðurinn sagðist hafa látið skoða. Hvers konar aðferðir eru það? Hvernig líta þær út? Hvaða áhrif hefði sú aðferð haft - ég held að það sé mjög áhugavert ef til eru aðrar aðferðir eða ef menn eru búnir að skoða eitthvað annað að setjast þá niður og kanna það því að sú aðferðafræði sem er notuð í þessu frumvarpi er að flestra mati, sýnist mér, galin. Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmann hvort ég hafi heyrt rétt að hann teldi í raun að þessi gjöld væru of há, þ.e. 

Hæstv. forseti. Nei, aðferðin sem hér er boðuð er ekki galin, ég vona að ég hafi ekki sagt það og ég held að ég hafi ekki gert það,  Hv. þingmaður spyr um aðferðir. Það eru kannski, við getum sagt prívatskoðanir sem ég hef látið mér detta í hug hvernig hægt væri að gera og hefði verið hægt að gera en í þær aðferðir er ekki farið nú. Það má segja að vissulega sé stigið skref í áttina til þess 

Virðulegi forseti. Ég man ekki betur en að ég hafi lesið það í athugasemdum Hagstofunnar að þeir teldu einmitt að gögn þeirra væru ekki ætluð til slíks brúks eins og verið er að nota þau hér, en hv. þingmaður leiðréttir það þá væntanlega. Ég held að mjög mikilvægt sé að hv. þingmaður fari vel yfir í ræðu þær aðrar tillögur sem hafa komið fram varðandi útreikninga á veiðigjaldinu. Mig langar líka að spyrja: Er eitthvað því til fyrirstöðu að taka þær hugmyndir upp í nefndinni? Ég segi: Ef þær hugmyndir eru til þess fallnar að varpa betra ljósi á stöðu og getu fyrirtækjanna til að ná sátt um einhverja niðurstöðu, eitthvað sem menn geta talið hóflegt, mæst einhvers staðar þar, þá vil ég hvetja hv. þingmann og nefndarmenn alla í atvinnuveganefnd að setjast yfir þær hugmyndir og tillögur. Það er óþarfi, finnst mér, að vera með málið hér allt í hnút og 

Hæstv. forseti. Hluti af því sem ég gerði hér að umtalsefni er tekinn inn í breytingartillögurnar eins og það mikilvæga atriði sem þar er sett inn, þ.e. reiknaður afsláttur af vaxtakostnaði vegna kvótakaupa. Talið er að vaxtaberandi skuldir sjávarútvegsins séu um 340 milljarðar um síðustu áramót, sem er þekkt kennitala á móti 250 milljörðum sem tekjur og 175 sem gjöld, þ.e. 75 milljarðar sem framlegð eða EBITDA. Afslátturinn sem þarna er settur inn, sem er ákaflega mikilvægt atriði í breytingartillögunum og kannski eitt af því merkilegasta fyrir utan neikvæða rentu, kemur má segja úr þeirri skoðun sem þar var gerð til að koma til móts við, eins og ég sagði í ræðu minni, skuldsettar útgerðir sem mestar og flestar eru í krókaaflamarkskerfinu og þær útgerðir sem hafa verið að kaupa sér heimildir á undanförnum árum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni atvinnuveganefndar, Kristjáni L. Möller, fyrir ræðuna. Mig langar aðeins til að spyrja hann út í þá tillögu sem Daði Már Kristófersson kom með á nefndarfund hjá okkur í morgun, sá sérfræðingur sem hefur verið að vinna fyrir nefndina, þegar hann nefndi að það væri miklu heppilegri leið að pottarnir í þessu kerfi okkar í framtíðinni væru sem fast hlutfall af heildarafla. Þeir yxu með því og sveifluðust þá eins. Og í tengslum við það, hvort það sé þá ekki sanngjarnt, eins og núna þegar við sjáum fram á aukningu í þorski eftir miklar skerðingu á undanförnum árum, að þeir njóti sem voru búnir að kaupa þær aflaheimildir sem þeir höfðu keypt og fái það til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem þeir hafa 

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr mig um - og sem hagfræðingurinn Daði Már Kristófersson ræddi meðal annars um á löngum fundi og eftir margar spurningar og góðar umræður í nefndinni með honum - þ.e. það sem hann sagði með að festa pottana í hlutdeild, ég hef oft heyrt þetta áður, þetta hefur oft komið til tals í vinnu nefndarinnar og á fundum sem menn hafa átt fyrir utan nefndarfundi þar sem áhugasamir aðilar og menn í greininni vilja færa þetta í tal við mann. Ég vil ekki segja beint að það komi til greina en ég hef hins vegar sagt, og mér er alveg sama hvort það er varðandi þetta mál eða eitthvert annað mál, að hin þinglega meðferð er fólgin í því að ef menn koma með góðar tillögur sem gott er að útfæra og bæta mál, drottinn minn dýri, auðvitað er þá tekið tillit til þeirra. Ég get nefnt sem dæmi, virðulegi forseti, það sem gagnrýnt hefur verið í breytingartillögum, þ.e. 

Virðulegi forseti. Ég vil þá spyrja hv. þingmann um þau 4.500 tonn sem þarf að setja inn í pottana, hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að miðað við einhverja aukningu sem getur orðið á næsta fiskveiðiári sé ekki sanngirni í öðru en að það gangi í eðlilegum hlutföllum, þ.e. að topparnir fái bara eitthvert fast hlutfall af því eins og þeir hafa fengið í stað þess að taka svona hátt hlutfall. Eins hvort 60/40 reglan við svo lágt viðmið eins og raun ber vitni sé ekki allt of ósanngjörn og að miklu betra sé að þetta sveiflist eins. Mig langar líka að spyrja hv. þm. Kristján Möller: Ýsan var í 110 þús. tonnum, margir keyptu kvóta þegar ýsan var uppi, hún er komin núna niður í 45 þús. tonn. Hvar ætlar hv. þingmaður að setja þau mörk? Hvenær ætlar hann að byrja að skerða hjá þeim sem hafa keypt þennan kvóta og eru með miklar skuldbindingar, í hvaða marki ætlar hann að byrja að skerða ýsuna 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tekur hér til umræðu í andsvörum við mig að stærstum hluta og öllu leyti fiskveiðifrumvarpið sem enn er í nefnd. Þá kemur það faktískt í ljós, virðulegi forseti, að hv. þingmaður og ég erum sennilega sammála um að betra hefði verið að ræða þessi bæði mál saman á Alþingi,  Við ræðum þetta atriði síðar, virðulegi forseti, en 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort, miðað við 75 milljarða framlegð, 15 milljarða veiðigjald væri hátt eða lágt. Í fyrsta lagi þarf að svara því með hliðsjón af stóra veiðifrumvarpinu og í öðru lagi skiptir öllu máli hvernig það er útfært. Við vitum að mörg sjávarútvegsfyrirtæki þurfa á mestallri sinni framlegð að halda til þess að standa undir fjármagnsliðunum og fyrir þau er 15 milljarða gjaldtaka af 75 milljarða framlegð býsna há. Þess vegna skiptir aðferðafræðin gríðarlega miklu máli. Við vitum að eins og þetta mál fór af stað var aðferðafræðin algjörlega í skötulíki, þetta var alveg fáránlega illa unnið mál. Þess vegna er það út af fyrir sig jákvætt að búið er að vinna dálítið í málinu. Ég vil að lokum þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunum með okkur hérna. Við höfum kallað eftir því að aðrir en hv. þingmaður, sem hefur setið þessa umræðu ágætlega, úr meiri hluta atvinnuveganefndar kæmu hingað til fundarins. Tveir þeirra stungu nefinu aðeins inn í smátíma, hurfu svo af vettvangi 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um hvað sé hóflegt veiðigjald, er það 10 milljarðar, 15 milljarðar eða hvað? En hv. þingmaður sagði áðan að mörg sjávarútvegsfyrirtæki þurfi alla sína framlegð og það er alveg hárrétt. Það er það sem meðal annars hefur komið fram í skýrslum og við vinnu nefndarinnar, hvað mikill munur er á þeim sirka 1.200 fyrirtækjum sem borga veiðigjald í dag þegar byrjað er. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem ívilnunin eða afslátturinn, sem gæti orðið 1,5 milljarðar kr. vegna vaxtakostnaðarins út af kvótakaupum, kemur þar inn og er ákaflega sanngjarnt. Þess vegna, virðulegi forseti, andmæli ég því og mótmæli þegar stjórnarandstaðan segir að litlar breytingartillögur séu þar inni. Þetta er veigamikið atriði og kannski eitt mikilvægasta atriðið sem út úr nefndinni kemur núna í breytingartillögunum, og ég á þá von heitasta eftir 

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig alveg rétt að gerðar hafa verið ýmsar breytingar á frumvarpinu frá því það var lagt fram upphaflega, og skárra væri það nú því að það frumvarp hefði engan veginn gengið upp. Það frumvarp gerði ráð fyrir 50 milljarða kr. veiðigjaldi miðað við þann útreikning sem það lagði af stað með. Að vísu var ekki talað um það í greinargerðinni en frumvarpið hefði leitt til 50 milljarða kr. gjaldtöku eins og sérfræðingar nefndarinnar komust að raun um þegar þeir fóru að skoða það. Það er því ekki skrýtið að meiri hluti nefndarinnar hafi orðið að hverfa frá svoleiðis bölvaðri vitleysu. Síðan eru líka gerðar aðrar breytingar, til dæmis hvað varðar skuldsettar útgerðir og það er sannarlega til bóta. Það sem er hins vegar alvarlegt í þessu er að heildarmarkmiðið er að fara með veiðigjaldið upp í það að það sé áfram, þegar allt er komið í kring, 70% af gjaldstofninum alveg eins og lagt var af stað með í upphafi. Að vísu er búið að minnka þann gjaldstofn en engu að síður er framtíðarsýnin þessi: 70% gjaldtaka, sem er auðvitað alveg fráleit og allt of há, hún á síðan að gefa rúmlega 20 milljarða kr. miðað við óbreytt gengi. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Sér hann fyrir sér að gengi íslensku krónunnar muni styrkjast á næstu árum? Sér hann fyrir sér að 20 milljarðar kr. muni verða sú tala sem verði til ráðstöfunar í veiðigjaldinu 

Virðulegi forseti. Ég vildi óska að ég gæti tekið undir það og sagt: Já, ég sé fyrir mér að krónan muni styrkjast mikið á næstu árum. Ég er hins vegar ekki allt of bjartsýnn á það. Það er hluti af efnahagserfiðleikum íslensku þjóðarinnar og öllum þeim hremmingum sem við lentum í haustið 2008 og sér ekki fyrir endann á í raun og veru. Hv. þingmaður segir: Út af fyrir sig er það ánægjuleg breyting með afsláttinn sem gerður er á sérstaka veiðigjaldinu hvað varðar vaxtakostnað vegna kvótakaupa. Það er gott að hv. þingmaður komi fram og viðurkenni það og segir að það sé til bóta. Þetta er ákaflega mikilvægt atriði, eitt mikilvægasta atriðið sem þarna kemur fram eins og ég sagði áðan, vegna þess að flóra íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja er svo ólík. Hvernig hún verður eftir fjögur eða fimm ár veit ég ekki. Ég er ekki viss um að eftir fimm ár þurfi að leggja á 70% sérstakt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ræðu hans. Þar nefndi hann stefnu okkar framsóknarmanna varðandi sjávarútvegsmál og ég hef ítrekað hlustað á hv. þingmann vitna í ályktanir flokksins varðandi sjávarútvegsmál en það virðist hins vegar vera eins og þingmaðurinn hafi ekki lesið niður síðuna á bls. 6 í ályktun síðasta flokksþings framsóknarmanna Í 5. lið segir, með leyfi forseta: „Veiðigjald/auðlindarentan sem sjávarútvegurinn greiðir verði nýtt að hluta til nýsköpunar, rannsókna og markaðsstuðnings innan greinarinnar sjálfrar. Hluti renni til þess landsvæðis þar sem veiðigjaldið verður til t.d. til atvinnuþróunarfélaga innan viðkomandi svæðis og hluti í ríkissjóð.“ Ég hef aflað mér upplýsinga um að nú þegar er verið að skattpína landsbyggðina ef horft er til þess hvað hún fær til baka úr opinberum sjóðum. Teljast íbúar landsbyggðarinnar ekki vera jafnréttháir 

Virðulegi forseti. Jú, íbúar landsbyggðarinnar eiga rétt á því að fá veiðileyfagjaldið til sín til atvinnuuppbyggingar, styrkingar innviða og annarra þátta á komandi árum. Það er einmitt það sem boðað er í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem nýbúið er að kynna. Þar er það boðað meðal annars að hluti af þessum peningum renni til samgönguframkvæmda, til ýmissa framkvæmda á öðrum sviðum hagkerfisins til að efla atvinnu eins og græna hagkerfið o.fl. þannig að gjaldið streymir nú víða um. En það getur vel verið að aumingja ríkissjóður þurfi að fá eitthvað til sín á þessum erfiðleikaárum núna. Mín hugmynd er sú, og ég get tekið undir það sem stendur í 5. lið ályktunar Framsóknarflokksins um veiðigjald og auðlindarentuna, að þegar upp verður staðið eigi gjaldið að renna út á land, að sjálfsögðu. Af því að hv. þm. Eygló Harðardóttir vitnar í ályktun Framsóknarflokksins um sjávarútvegsmál þá er ég með þá ályktun 

Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega ósammála hv. þingmanni hvað það varðar. Í grundvallarstefnuskrá Framsóknarflokksins er einmitt lögð mikil áhersla á mikilvægi þess að jafna búsetuskilyrði úti um allt land. Eins og þetta frumvarp er tel ég að raunar sé verið að auka skattpíninguna. Hv. þingmaður nefndi hér sérstaklega fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Ef hv. þingmaður færi í gegnum þá liði sem lagt er til að setja fjármuni í er þar fyrst og fremst nefnd atvinnustarfsemi á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík, og það kom fram í máli forsætisráðherra, að mig minnir, á fundinum að þarna ætti ekki að horfa til þeirra atvinnugreina sem skiptu hvað mestu máli úti á landi, sem er sjávarútvegur og landbúnaður. Ég bendi á í tengslum við veiðigjaldið, ef því verður komið á, ef það er einhver leið til þess að þvinga það í gegn, að nú þegar borgar landsbyggðin mun meira en höfuðborgarsvæðið í opinbera sjóði en hún fær til baka. 

Virðulegi forseti. Ég hygg að jafnaðarmennirnir ég og hv. þm. Eygló Harðardóttir deilum alveg skoðunum hvað það varðar að koma til móts við ýmislegt á landsbyggðinni. Ég á mér þann draum að hluti af þessu veiðileyfagjaldi auki þann pott sem notaður er til jöfnunar flutningskostnaðar, sem komið er á fót í tíð þessarar ríkisstjórnar eftir 10–20 ára baráttu. Við getum líka notað hann til að greiða niður og jafna upphitunarkostnað húsnæðis. Öll þessi atriði eru hér inni og koma til álita þegar fram líða stundir og á næstu árum. Þeir um það bil 10 milljarðar sem koma inn með nýju veiðileyfagjaldi, sérstaka gjaldinu, eru að stórum hluta settir í þá fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin hefur kynnt og sett er þar fram, þó svo að vafalaust megi alltaf deila um hvernig það skiptist nákvæmlega milli landshluta. Virðulegi forseti. Ég má til með að segja í lokin, 

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér er til umræðu snertir skattlagningu á sjávarútveginn út frá tilteknum forsendum. Ég vil í upphafi ræðu minnar eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað margir gera athugasemdir við það að þetta mál sé tekið til umræðu á undan frumvarpinu um stjórn fiskveiða sem felur í sér róttækar kerfisbreytingar á sjávarútveginum. 
            

Forseti biður um einn fund í salnum.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Í því frumvarpi er gert ráð fyrir verulegum breytingum á því stjórnkerfi sem sjávarútvegurinn býr við og þar með á forsendum rekstrar í greininni. Mér finnst augljóst, eins og bent hefur verið á fyrr í þessari umræðu, að það er hæpið að ætla sér að ræða um veiðileyfagjald, hvað þá að slá einhverju föstu um gjaldþol greinarinnar eða áhrif gjaldtökunnar á greinina nema grundvallarforsendur eins og þær sem felast í löggjöf um stjórn fiskveiða liggi fyrir. Því má segja eins og með margt í málsmeðferð hæstv. ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna á þingi að verið sé að fara í hlutina í öfugri röð. Hugsanlega á það rætur að rekja til þess að hv. þingmenn stjórnarflokkanna í atvinnuveganefnd telji að þetta mál sé einfaldara viðureignar og vilji keyra það í gegn þess vegna. Hugsanlega kann það að stafa af því að einhverjir í þeirra hópi telji að það séu meiri líkur á því að þetta frumvarp komist í gegn en hitt og vilji klára það, og er síðan ósárt um það þó að hitt bíði um ótilgreindan tíma. Það kann að vera, ég veit það ekki, en út frá efni málsins sjálfs er augljóst að hitt hefði verið skynsamlegri röð á hlutunum. Fyrst þurfum við að átta okkur á rekstrarforsendunum í greininni, eftir hvaða leikreglum menn eigi að starfa á sviði sjávarútvegs og útgerðar á Íslandi og síðan er það afleidd stærð hvernig menn ætla að haga skattlagningunni á þá grein. Þetta vildi ég segja í upphafi, hæstv. forseti. Áður en ég kem að meginmáli ræðu minnar eru örfá atriði sem ég vil drepa á til viðbótar sem varða atriði sem hér hafa verið rædd fyrr í kvöld. Ég veiti því athygli að hér er tíðum vísað til fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar sem kynnt var fyrir viku og talað um að sú skattlagning sem þetta frumvarp felur í sér, kannski fyrst og fremst á fyrirtæki á landsbyggðinni, muni vissulega skila sér aftur með einhverjum hætti til landsbyggðarinnar. Ég heyrði reyndar á hv. þm. Kristjáni Möller rétt áðan að hann var farinn að hugsa sér enn fleiri útgjaldaliði sem veiðileyfagjaldið gæti gefið kost á en er að finna í þessari fjárfestingaráætlun. Um þessa umræðu vil ég einfaldlega halda því til haga að fjárfestingaráætlunin sem slík er hreinasta firra þegar ekkert er fast í hendi með þá fjármuni sem þar eiga að vera til ráðstöfunar og verður auðvitað að líta á sem einhvers konar kosningaplagg, einhvers konar gulrót sem á að veifa framan í kannski tiltekin svæði á landsbyggðinni til að reyna að draga úr þeirri miklu andstöðu við þessi sjávarútvegsfrumvörp sem orðið hefur vart á síðustu mánuðum. Það verður að líta þannig á það. Það að gera eins og hv. þingmenn og hæstv. ríkisstjórn hafa gert, byrja á því að úthluta út og suður væntum tekjum vegna veiðileyfagjaldsins er fullkomlega ábyrgðarlaust þegar ekkert liggur fyrir um örlög þessa frumvarps, þegar ekkert liggur fyrir um það hverjar rekstrarforsendur verða í greininni til framtíðar og þegar ekkert liggur fyrir um það hvaða fjármunir verða þá til ráðstöfunar. Bara svo dæmi sé tekið hafa verið kynntar áætlanir um það hvernig eigi að ráðstafa þeim tekjum sem innheimtast munu af veiðileyfagjaldinu ein tíu ár fram í tímann með þessari fjárfestingaráætlun. Mér finnst menn harla djarfir í þeirri áætlanagerð og verður að líta svo á, eins og ég sagði áðan, að eingöngu sé um að ræða einhvers konar kosningaplagg, eitthvað sem er verið að veifa framan í fólk á tilteknum stöðum á landinu til að draga úr þeirri miklu andstöðu sem hefur komið fram við þessi sjávarútvegsfrumvörp. Þetta vildi ég segja um það. Annað atriði sem hér hefur verið komið inn á á síðustu klukkutímum er umræðan í tengslum við áhrif gengisþróunar á þær tekjur sem náist með veiðileyfagjaldinu. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur ítrekað vakið athygli á því að miðað við útreikninga frá hæstv. ríkisstjórn og af hálfu hv. stjórnarliða í umræðunni virðist sem gert sé ráð fyrir því að gengið muni ekki styrkjast eða ekki mikið. Það kann að vera raunsætt mat, ég ætla ekki að dæma um það, en menn verða þá að horfa á það í tengslum við aðra hluti, aðrar áætlanir sem uppi eru. Ef það er mat manna að veiðileyfagjaldið muni skila þeim tekjum sem áætlanir gera ráð fyrir á næstu árum hljótum við að draga þá ályktun að menn reikni með að gengið verði með svipuðum hætti og það er í dag. Þýðir þetta þá að þeir sem þannig tala geri ráð fyrir því að við förum inn í evrusamstarf á núverandi gengi eða einhverju slíku? Hafa menn velt fyrir sér hvað það þýðir ef við förum inn í evrusamstarf á núverandi gengi? Ég er ekki viss um að það sé endilega svo björt mynd sem blasir við íslenskum almenningi ef sú yrði raunin. Þetta vildi ég nefna vegna þessarar umræðu. Þriðja atriðið af þessum toga sem ég vildi drepa á er það sem ráða mátti af orðum hv. síðasta ræðumanns, hv. þm. Kristjáns Möllers, um að vera kynni að þetta hlutfall, 70% sem hlutfall af rentunni, væri hugsanlega of hátt. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann áliti að það gæti verið. Þess vegna teldi hann að við gætum hugsanlega á næstu þrem til fjórum árum tekið ákvörðun um að lækka það hlutfall. Ég held að þetta geti verið alveg hárrétt mat hjá hv. þingmanni, en þá spyr ég: Hvers vegna ætlum við að lögfesta þetta háa hlutfall ef menn eru þeirrar skoðunar að það kunni að vera ástæða til að lækka það í fyrirsjáanlegri framtíð? Eigum við ekki að staldra við, eigum við ekki að hugsa okkur um, eigum við ekki að velta fyrir okkur hvort það er tilefni til þess að fara svona hátt núna áður en við setjum þessi lög frekar en að setja markið svona hátt og fara síðan í að lækka það innan mjög skamms tíma? Þetta vildi ég sagt hafa í tilefni af þessum ummælum. Það leiðir mig að öðru, að vangaveltum um stöðu þessa máls núna í þinginu. Það er rétt sem fram hefur komið að umræðan er rétt að byrja. Hér hafa í dag fyrst og fremst talað talsmenn flokkanna úr hv. atvinnuveganefnd og fáir aðrir. Ég hygg að það séum eingöngu við hv. þm. Helgi Hjörvar sem höfum tekið til máls í þessari umræðu og erum ekki í þeim hópi að vera talsmenn okkar flokka í atvinnuveganefnd sem og reyndar hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Það er ljóst að umræðan er rétt að byrja. Ég velti fyrir mér hvort skilja megi ummæli sem hér hafa fallið, t.d. hjá hv. þm. Kristjáni Möller og raunar líka ef reynt er að lesa í orð hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem einhvers konar vísbendingu um að möguleiki sé að ná frekara samkomulagi um lausnir þessara mála, að sú niðurstaða sem varð í atvinnuveganefnd fyrr í vikunni og skilar sér í því nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir sé að þeirra mati ekki endanleg. Eigum við að skilja orð þeirra með þeim hætti að það kunni að vera ástæða til að taka málið einhvern veginn til frekari umfjöllunar með það að markmiði að reyna að ná breiðari sátt um niðurstöðuna? Ég velti þessu fyrir mér og varpa því inn í umræðuna. Ég get ekki svarað því, ég á ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd þannig að ég veit ekki nákvæmlega hvaða umræður hafa átt sér stað þar. Mér skilst þó að ekki hafi verið samstaða um að ljúka málsmeðferðinni fyrr í vikunni heldur hafi málið endað þar í ágreiningi en látum það vera. Burt séð frá því hvernig þeim málum var háttað vil ég varpa því inn í þessa umræðu hvort það kunni að vera tilefni til að taka þetta mál einhvern veginn úr þeim ágreiningi sem það er í núna í einhvern annan farveg. Er möguleiki á því? Ég held að það sé full ástæða fyrir okkur að velta því fyrir okkur og kannski verður færi fyrir menn að velta því fyrir sér yfir sjómannadagshelgina. Ég kann ekki að svara því, það eru aðrir sem væntanlega munu bera hitann og þungann af því en miðað við þau ummæli sem hafa fallið hérna spyr maður hvort tilefni eða forsendur kunni að vera til þess. Ég dreg ekki úr því að þá hlýtur að vera ástæða til að skoða það í samhengi við frumvarpið um stjórn fiskveiða. Auðvitað erum við að tala um tvö frumvörp sem hafa með sínum hætti áhrif á sömu atvinnugrein, sömu fyrirtæki, þannig að auðvitað er það einhver heildarmynd sem þarf að skoða. En ég velti fyrir mér hvort það eigi að líta svo á að þarna séu einhverjar nýjar forsendur. Ég bendi hæstv. forseta á það til upplýsingar og áminningar, og hv. formaður atvinnuveganefndar hlýðir á mál mitt þannig að hann getur tekið mið af því ef hann vill að samkvæmt þingsköpum er heimilt að taka mál til nefndar jafnvel þó að umræða standi yfir. Það er ekki skilyrði að til dæmis 2. umr. um þingmál sé lokið til þess að hægt sé að taka það til nefndar og fara yfir það, sérstaklega ef það mætti verða til þess að sætta með einhverjum hætti ólík sjónarmið. Ég veit ekkert hvort það eru forsendur til þess en ég varpa þessu fram í ljósi þeirra ummæla sem fallið hafa hér fyrr í kvöld. Það sem ég ætlaði fyrst og fremst að fjalla um í þessari ræðu minni snertir athugasemdir sem fram hafa komið við frumvarpið á lögfræðilegum grundvelli. Ég játa að þar er ég á ívið meiri heimavelli en í hinum eiginlegu sjávarútvegsmálum enda liggur bakgrunnur minn frekar á því sviði. Ég tel að þar sé um að ræða athugasemdir sem eru þess eðlis að það þurfi að takast á við þær og það með ítarlegri og greinarbetri hætti en gert hefur verið fram til þessa. Ég ætla að nefna að það hefur verið vísað til þess, bæði í nefndarálitum og hér í ræðum, að margir lögfræðingar hafa gert athugasemdir við þetta frumvarp. Ætla ég þá ekki að fjalla um hitt frumvarpið sem ekki er til umræðu núna heldur bara það sem hér liggur fyrir. Ég bendi á að þeir lögfræðingar margir sem um þetta fjalla mundu væntanlega teljast með helstu sérfræðingum landsins á sviði löggjafar sem snertir sjávarútveginn, sem snertir eignarrétt og tengsl hans við stjórnskipan landsins. Ég velti fyrir mér hvernig hv. atvinnuveganefnd hefur farið yfir athugasemdirnar, hvernig hún hefur vegið þær og metið. Í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar er að sönnu kafli um stjórnskipuleg álitamál en það er það sem ég er fyrst og fremst að fjalla um hér. Segja má að ýmislegt í því sem kalla má frásögn af þeim athugasemdum sem fram hafa komið sé ágætt en hins vegar verð ég að segja að mér finnst niðurstöður nefndarinnar hvað þetta varðar ekki nægilega vel rökstuddar og ekki rökstuddar á sannfærandi hátt. Ég ætla að fara örfáum orðum um þær athugasemdirnar sem ég tel fyrst og fremst ástæðu til að staldra við í þessu sambandi. Ég nefni bara áður en lengra er haldið að það er nokkur framför í öllu þessu máli að tekinn er af allur vafi um að í lögfræðilegum skilningi er hér um skatt að ræða. Þetta hefur stundum verið kallað leigugjald og stundum endurgjald fyrir afnot af sameiginlegri auðlind og því hafa verið valin ýmis heiti. En allir eru sammála um það, sýnist mér, sem um þetta hafa fjallað út frá lögfræðilegum sjónarmiðum að ekki sé hægt að líta á þetta veiðigjald öðruvísi en sem skatt og tek ég undir það með hv. 1. minni hluta atvinnuveganefndar að auðvitað væri þessi skattur réttnefndari veiðiskattur en veiðigjald. Það kann að vera smekksatriði en um skatt er að ræða, á því leikur enginn vafi, þetta er skattur í lagalegum og stjórnskipulegum skilningi og þarf að lúta þeim lögmálum sem skattar lúta í landinu. Þetta er þannig séð ekki neitt þjónustugjald, ekki tengt neinni þjónustu sem greiðandinn á að fá í staðinn eða neitt slíkt, gjaldstofninn er ekki ákvarðaður með neinum slíkum hætti. Þetta er skattur í skilningi laga og stjórnarskrár og þarf að horfa á hann sem slíkan. Þetta er mjög mikilvægt vegna þess að þetta hefur auðvitað verið á reiki á umræðunni fram til þessa. Aftur að athugasemdunum. Við skulum ekki gera lítið úr einu atriði sem hefur verið bent á í því sambandi og það er spurningin um afturvirkni skattalaga. Það er óumdeilt að samkvæmt stjórnarskrá eiga skattalög ekki að vera afturvirk. Það er skýrt og enn þá skýrara eftir breytingu á stjórnarskrá 1995 að óheimilt er að skattleggja aftur í tímann. Það hefur verið vakin athygli á því að sú aðferð sem liggur til grundvallar gjaldtökunni í þessu frumvarpi geti falið í sér afturvirkni og ég verð að segja - ég ætla ekki að kveða upp úr með það, ég held að þetta geti verið verulegt álitamál sem kynni að enda hjá dómstólum, en til þess að draga úr líkunum á því vil ég beina því til hv. atvinnuveganefndar að skoða þennan þátt betur, bæði röksemdir þeirra lögmanna sem hafa vakið athygli á hættunni á afturvirkni í þessu sambandi og finna þá framsetningu sem dregur úr hættunni á að litið verði svo á að um afturvirka skattlagningu sé að ræða. Þetta er eiginlega vinsamleg ábending vega þess að ég er viss um að fari þetta í gegn, eins og það lítur núna út, er veruleg hætta á að um yrði að ræða neikvæða niðurstöðu fyrir ríkissjóð í dómsmáli sem af þessu gæti hlotist þótt ég geti ekki fullyrt um úrslit dómsmála frekar en aðrir. Hættan er fyrir hendi og það er ekki ábyrgt af hálfu hv. atvinnuveganefndar að afgreiða málið endanlega frá sér nema hún sé búin að skoða þetta í þaula. Ég verð að segja að sá rökstuðningur sem er að finna í nefndaráliti meiri hlutans er harla grunnur hvað þetta varðar að mínu mati og ég er eiginlega viss um að vilji meiri hlutinn halda sig við frumvarpið óbreytt að þessu leyti þarf að minnsta kosti að koma með betri og meira sannfærandi rökstuðning til að sannfæra mig og væntanlega ýmsa aðra lögfræðinga um að þetta sé í lagi. Hið sama á við um það atriði sem nefnt hefur verið framsal skattlagningarvalds. Samkvæmt íslenskri stjórnskipan og raunar alþjóðlegum sáttmálum sem við eigum aðild að, m.a. mannréttindasáttmála Evrópu, er ótvírætt að skattamálum skuli skipa með lögum. Það er alveg ljóst, bæði eftir stjórnarskrárbreytingu 1995 og eins ef litið er til dómaframkvæmdar á síðustu árum, að kröfur dómstóla til skýrleika lagaheimilda sem fela í sér skattlagningu hafa frekar aukist en hitt. Dómstólar gera stífari kröfur til þess að um skattamál séu skýr ákvæði í lögum þannig að til dæmis stjórnvöldum séu ekki faldar heimildir sem jafna má til skattlagningarheimilda. Þá horfum við á ákvæði þessa frumvarps og það er auðvitað ljóst að í ákvæðum frumvarpsins, 8. gr. og fleiri, eru ákvæði sem hafa áhrif á skattlagninguna og eiga að vera til leiðbeiningar. Engu að síður er ljóst að mjög mikilvægir þættir varðandi skattlagninguna munu fyrst og fremst ákvarðast af forsendum sem eru ekki lögbundnar og af ákvörðunum ráðherraskipaðrar nefndar, veiðigjaldsnefndar. Ég mundi halda að þær athugasemdir lögmanna sem fram hafa komið hvað þetta varðar séu vel undirbyggðar, vel rökstuddar og gefi tilefni til þess að hv. atvinnuveganefnd fari miklu dýpra í þennan þátt en ráða má af nefndarálitinu að gert hafi verið. Það má segja að kaflinn um þetta í nefndaráliti meiri hlutans sé frekar stuttur, það er vísað til þess. Ég vitna beint í nefndarálitið, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað skýrleika gjaldheimilda varðar bendir meiri hlutinn á að sérstakt veiðigjald er ítarlega útfært í 8.–10. gr. frumvarpsins. Þannig er skilgreining gjaldsins og gjaldhæð skýrlega framsett, frádráttur og frávik tilgreind sérstaklega, gjaldstofn og grundvöllur upplýsingaöflunar koma vel fram auk þess sem reiknuð renta er skilgreind sérstaklega. Að auki gerir frumvarpið ráð fyrir því að sérstök nefnd, veiðigjaldsnefnd, ákvarði sérstaka veiðigjaldið í samræmi við ákvæði frumvarpsins og þær upplýsingar sem það skal byggt á og ráðherra gert að birta fjárhæðir veiðigjalda á tilteknum tíma fyrir álagningu.“ Ég verð að segja að þessi kafli svarar að mínu mati ekki með neinum hætti þeim athugasemdum sem hafa komið fram um þetta. Ef litið er til þeirra ákvæða frumvarpsins sem þarna er vísað til, 8.–10. gr., er alveg ljóst að margar eyður eru í lagatextanum sem stjórnvöld eiga síðan að fylla upp í, veiðigjaldsnefnd og síðan stofnanir sem eiga að leggja til upplýsingar o.s.frv. og allt gott um það að segja, það er gott að fá upplýsingar. Það sem hins vegar vantar upp á er að það sé skýrt í lögunum hver skatturinn eigi að vera. Það er ekki fullnægjandi að vísa til þess að nefnd eigi að ákveða skattinn, finna hann út og ráðherra eigi að birta fjárhæðir á tilteknum tíma fyrir álagningu og þess háttar, það er ekki fullnægjandi. Áður en málið verður afgreitt legg ég mjög að hv. atvinnuveganefnd að skoða þetta nánar og leita álits á þessum þætti sérstaklega þannig að það sé eins og í því atriði sem varðar afturvirkni skattlagningar dregið úr líkunum á því að þetta mál eigi eftir að enda fyrir dómstólum. Við útilokum auðvitað ekki að málið fari fyrir dómstóla nái frumvarpið fram að ganga með einum eða öðrum hætti en því betri skoðun sem atriði af þessu tagi fá á vettvangi þingnefndarinnar og því betri sérfræðileg skoðun á þessu sem á sér stað, því minni líkur eru á að menn fari út fyrir eðlileg mörk hvað þetta varðar. Það er alveg full ástæða fyrir hv. þingnefnd að taka það alvarlega þegar lögmenn og lögfræðingar sem hafa áralanga reynslu á þessu sviði láta í ljósi áhyggjur af þessu tagi. Athugasemdir þeirra eru vel rökstuddar og þá þarf að minnsta kosti að koma með nokkuð sannfærandi og ítarlegan rökstuðning á móti þannig að hægt sé að líta svo á að málið hafi verið skoðað í þaula. Ég mundi halda að að þessu tvennu leyti væri að minnsta kosti mjög óvíst að þessi ákvæði um ákvörðun veiðileyfagjaldsins stæðust stjórnarskrá. Það eru auðvitað fleiri atriði sem telja má stjórnskipuleg sem snerta þetta mál. Það má líka velta því upp eins og gert er í athugasemdum lögmanna hvort það hve mikil skattlagningin getur orðið hlutfallslega fari að ganga nálægt eignarréttarákvæðum og öðru slíku. Ég ætla ekki að fara nánar út í það en ég held að þessi atriði séu þess verð að hv. nefnd fari betur yfir þau vegna þess að þarna er um að ræða raunveruleg lögfræðileg álitamál, raunveruleg stjórnskipuleg álitamál og álitamál sem alveg örugglega getur reynt á fyrir dómstólum. Ég spyr: Er ekki betra að Alþingi, löggjafinn, dragi að minnsta kosti úr líkunum á því að ríkissjóður tapi dómsmálum einhvern tímann í framtíðinni vegna þess að löggjafinn hafi farið út fyrir stjórnskipulegar heimildir? Er ekki betra að vera frekar réttum megin við línuna en að taka sénsinn, ef svo má segja, og sjá svo til hvort dómstólar reka þingið til baka með þetta eftir eitt eða tvö ár? Nú veit ég ekki, hv. þingmenn sem eiga sæti í hv. atvinnuveganefnd geta kannski upplýst mig um það hvaða athugun fór fram á þessum lögfræðilegu athugasemdum sem hér hafa komið fram. Mér er til dæmis ekki ljóst hvort leitað var til einhverra sérfræðinga á þessu sviði til að kalla eftir gagnstæðum álitum eða eitthvað þess háttar, ég er ekki alveg klár á því, það kemur ekkert fram um það í nefndarálitunum. Hafi svo verið og ef einhverjir textar af því tagi liggja fyrir af hálfu sérfræðinga sem vega á móti þeim álitsgerðum sem hér liggja fyrir og finna má í gögnum málsins væri auðvitað fróðlegt að vita af því. Ég bið um að það verði upplýst ef það er fyrirliggjandi. Ég sá ekki til þess vitnað í nefndarálitum eða fann það ekki á netinu sem telja má svör við þessum athugasemdum sem ég hef hér drepið á. Það er kannski ákveðinn vandi í þessu að þegar gagnrýni hefur komið fram á þetta frumvarp, og raunar hitt frumvarpið líka, frumvarpið um stjórn fiskveiða, hafa hv. þingmenn stjórnarflokkanna og hæstv. ráðherra verið afar fljótir að blása á gagnrýnina á þeim forsendum að hér væri um að ræða hagsmunatengda aðila, lögmenn sem væru að vinna fyrir einhver fyrirtæki eða atvinnuvegasamtök eða eitthvað þess háttar og reynt að hrista af sér gagnrýnina með því einu en ekki farið í röksemdafærsluna. Hið sama á við um mjög mikið af þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á opinberum vettvangi á aðra þætti þessara mála. Gagnrýni frá endurskoðunarfyrirtækjum hefur verið svarað með því að þeir væru að vinna fyrir einhverja hagsmunaaðila, gagnrýni frá fjármálafyrirtækjum hefur líka verið svarað með einhverjum svona hagsmunarökum. Gagnrýni frá sveitarfélögum hefur verið svarað með því að þau væru öll undir hælnum á útgerðarmönnum og frá verkalýðsfélögum vítt og breitt um landið. Því hefur öllu verið svarað með þeim hætti að alltumlykjandi útgerðin væri að pína menn til að álykta gegn þessum frumvörpum. Það er reyndar athyglisvert og ég get ekki látið hjá líða að nefna að það hefur ekki verið skortur á því að hinir ólíklegustu aðilar í þjóðfélaginu hafi lagst gegn þessum frumvörpum og jafnvel þeir umsagnaraðilar sem eitthvert vægi hafa, jafnvel þeir sem láta í ljósi einhverjar jákvæðar skoðanir á þessum frumvörpum, hafa engu að síður gert alvarlegar athugasemdir. Ég minni til dæmis á athugasemd Alþýðusambandsins sem segist að vísu geta fallist á ýmsar forsendur og aðferð í þessu frumvarpi en varar þó við afleiðingunum. Flestir umsagnaraðilar eru miklu neikvæðari og virðist þar engu máli skipta hvaðan þeir eru eða hverjir þeir eru. Ég spyr í þessari umræðu, og spyr af einlægni vegna þess að ég á ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd: Hafa hv. fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í atvinnuveganefnd heyrt í mörgum sem telja má sérfróða á þessu sviði sem hafa lýst ánægju með þessi frumvörp? Hvar eru þeir hagfræðingar sem telja þetta góð og gagnleg frumvörp? Hafa þeir komið fyrir nefndina? Hafa þeir skilað inn umsögnum? Eru einhver sérstök hagfræðileg rök sem hafa verið færð fram til stuðnings þessum frumvörpum? Ég spyr líka varðandi lögfræðilega þáttinn: Hafa komið fram þeir lögfræðingar sem hafa tekið undir þessi frumvörp og sagt að þau fælu í sér góða útfærslu? Hafa komið fram lögfræðileg sjónarmið sem vega á móti þeim lögfræðilegu sjónarmiðum sem fela í sér gagnrýni á þetta? Hvar liggja þau álit fyrir, hafa þau komið fram? Eru margir gestir sem ekki skiluðu umsögnum sem hafa tjáð sig með þeim hætti? Hafa sveitarfélögin vítt og breitt um landið lýst yfir fögnuði út af þessu? Munið þið eftir því? Ég hef ekki fundið mörg dæmi um það. Mér sýnist í fljótu bragði að einu aðilarnir sem hafi gefið frá sér einhverjar jákvæðar meldingar um þessi frumvörp séu annaðhvort fastráðnir eða lausráðnir starfsmenn í Stjórnarráðinu.  Það getur auðvitað verið að allir hagfræðingar og lögfræðingar landsins, endurskoðendur, sveitarstjórnarmenn, jafnvel verkalýðsforustumenn séu viljalaus handbendi útgerðarinnar og að einu mennirnir sem eru óspjallaðir af því séu þingmenn stjórnarflokkanna. En ef þeir hafa fundið stuðning við þessi frumvörp meðal sérfræðinga eða hagsmunaaðila bið ég þá að greina frá því hér vegna þess að það hefur ekki komið fram í opinberri umræðu, ég man ekki til þess. Ég spyr hagfræðinga, lögfræðinga og þá sem þekkja til í rekstri fyrirtækja, eins og endurskoðendur, einfaldra spurninga: Snýst þetta allt um það, og ég ætla ekkert að persónugera þetta, að einn ráðgjafi hæstvirts fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi hæstvirts sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hefur komist að annarri niðurstöðu en allir sérfræðingarnir og þá er fylgt hans ráðum en ekki þeirra? Ég velti því fyrir mér og finnst full ástæða til að spyrja að því. Ef einu sérfræðingarnir sem mæla með þessu frumvarpi eru sérstakur ráðgjafi eins ráðherra og hv. þm. Helgi Hjörvar - og hv. þm. Björn Valur Gíslason, ég ætla ekki að gleyma honum, það er gott að þeim höfundarrétti er haldið til skila - spyr ég: Halda menn að það sé tómur illvilji allra þessara fjölmörgu aðila sem hafa látið í ljósi verulegar áhyggjur af þessum málum, þar á meðal þessu frumvarpi? Halda menn að í landinu sé svona yfirgripsmikið samsæri allra helstu hagsmunaaðila, sveitarfélaga, launþega, atvinnurekendasamtaka og háskólamanna gegn ríkisstjórninni? Ég bið menn að hugleiða þetta. Ég bið menn að staldra við og ef leiðir eru til þess að taka þetta mál með einhverjum hætti úr ágreiningi og leiða það til lykta þannig að það standi ekki í því stríði sem það er nú í bið ég menn að íhuga möguleika á því. Eins og ég benti hæstv. forseta á áðan bendi ég á að til þess er auðvitað færi. Það er hægt að taka mál til nefndar á hvaða stigi málsmeðferðar sem er, hvenær sem er meðan á umræðu stendur. Ef menn greina einhverja fleti sem hugsanlega megi ná samkomulagi um, af hverju prófa menn það ekki frekar en að láta deiluna halda áfram? Verði ekki einhverjar verulegar breytingar á forsendum þessa máls mun deilan ganga áfram, það er alveg ljóst, hvort sem það verður einn, tveir, þrír eða fleiri dagar i þinginu verður það. 
             Það er mikið eftir af árinu, hæstv. ráðherra, það er hárrétt. Við erum óþreyttir, þingmenn, og kvíðum því ekki að halda áfram umræðum um þetta mál því að við, margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, höfum bara gaman af því að taka þátt í þessari umræðu og hlupum ekki úr húsi eins og hæstv. utanríkisráðherra sem stakk af eftir að hafa ásakað okkur um að nenna ekki að vinna hér um áttaleytið í kvöld. En hann hefur ábyggilega haft góðar ástæður fyrir því, sjálfsagt fjarvistarleyfi, en það er engan bilbug á okkur að finna í þessu. Hins vegar held ég að það sé langfarsælast ef menn ná einhvern veginn að ræða málin án þess að vera ofan í skotgröfum. Til þess þurfa menn auðvitað að vera tilbúnir að taka málið úr ágreiningsfarveginum og setja það í einhvern annan farveg. Einhvern veginn ræð ég það af þeim upplýsingum sem lesa má út úr nefndarálitum og frásögnum af því sem gerðist í atvinnuveganefnd að það hafi ekki verið flötur fyrir því þá, hvað sem kann að vera nú. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla nánar um þetta að sinni en ítreka að telji menn að með einhverjum hætti megi breyta gangi þessa máls er sjálfsagt að menn geri það. Telji menn hins vegar að frumvarpið sé komið í það horf að menn séu sáttir við það halda menn áfram með það en þá verður þeirri gagnrýni auðvitað haldið á lofti sem hér hefur komið fram, þótt ekki væri nema í þeirri veiku von að mönnum snerist hugur einhvers staðar á leiðinni, menn áttuðu sig á því að þarna kynni að vera um að ræða skref sem menn ættu að láta ógert að stíga. Það þarf ekkert að fara mörgum orðum um það að þegar við erum að tala um jafnmikilvæga grein og útgerðina ber öllum skylda til þess að nálgast af varfærni breytingar á lagaumhverfi hennar, þar á meðal um skattlagningu. Í því liggja miklir þjóðhagslegir hagsmunir sem okkur eiga auðvitað öllum að vera ljósir.