Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það kemur fram í nál. meiri hl. félmn. hv. deildar, að í frv. séu margar nýjungar, svo sem, eins og þar segir, stórátak í byggingu verkamannabústaða og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, félagslegi þáttur húsnæðismála aukinn, lánstími lengdur og vextir lækkaðir, stefnt að 80% láni og ávöxtun skyldusparnaðar greidd að fullu. Allt mun þetta vera satt og rétt. En það er líka staðreynd að það frv., sem liggur hér fyrir til umr., er gerbreytt frá því sem það var þegar það var lagt fram. Í hv. Ed. voru samþykktar milli 70 og 80 brtt. við það, misjafnlega viðamiklar að vísu, sumar þeirra mjög stórvægilegar og umdeildar hér á Alþ. og meðal margra þeirra hagsmunaaðila sem félmn. þessarar hv. d. hafði tal af þá tvo daga sem hún hafði frv. til umfjöllunar. Kem ég nánar að því síðar. Eins og frsm. 2. minni hl. n., hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, greindi frá teljum við þessir tveir nm. að á frv. séu svo alvarlegir meinbugir að ekki sé hægt að samþykkja það nema á því verði gerðar veigamiklar breytingar. Þó ekki væri fyrir aðrar ástæður en breytingarnar einar, sem á frv. voru gerðar í Ed., var félmn. hv. Nd. og dm. öllum nauðsynlegt að fjalla gaumgæfilega um málið hér í deildinni og málið í heild. Í þessu máli mínu mun ég einkum dveljast við fáein höfuðatriði frv. sem mér þykir að hafi farið úrhendis við umfjöllun þeirra, sem það sömdu, og í hv. Ed. Alþingis. Þó hafa margir um málið fjallað samkv. því sem upplýst er í grg, með því. Í fyrsta lagi fjallaði um það nefnd, að því er þar er sagt, sex manna nefnd sem skyldi endurskoða félagslegan þátt laganna og var sett til starfa 14. sept. 1977. Í öðru lagi var starfshópur sjö manna skipaður til þessarar endurskoðunar eða skoðunar á húsnæðismálalöggjöfinni 18. okt. 1978. Í þriðja lagi var skipuð þriggja manna nefnd sem lauk störfum 6. sept. 1979. Að síðustu setti ráðh. tvo menn til að semja frv. á grundvelli þeirra gagna sem frá fyrri nefndum og starfshópum komu. Þrátt fyrir alla þessa vinnu er frv. að mínum dómi meingallað. Megingalli frv. er sá, að aukin og ný verkefni eru lögð á íbúðalánakerfið án þess að því sé séð fyrir viðbótarfjármagni til að mæta hinum auknu þörfum. N. bað Þjóðhagsstofnun um frekari upplýsingar um fjármögnunarþörf miðað við þær breytingar sem gerðar voru í hv. Ed., og ég mun síðar koma nánar að þeim svörum sem um það bárust. Við, sem skipum 2. minni hl. félmn., erum samþykkir því og leggjum ríka áherslu á að lán Byggingarsjóðs ríkisins séu með þeim lánskjörum að almenningur í landinu og launþegar almennt fái staðið undir þeim af almennum launatekjum. Þess vegna þurfa hin almennu íbúðalán að vera sem hagstæðust, þau þurfa að vera til langs tíma, þau þurfa að vera með sem lægstum vöxtum og í sem hæstu hlutfalli af byggingarkostnaði. Við viljum efla Byggingarsjóð ríkisins með þessa stefnu að markmiði. Jafnframt leggjum við áherslu á mikilvægi Byggingarsjóðs verkamanna til að mæta þörfum þeirra sem lakast eru settir. Þeir þurfa mikillar aðstoðar við umfram aðra og sú aðstoð verður svo best veitt að hún sé takmörkuð við hina verst settu. Við teljum að þessara sjónarmiða sé ekki nægilega gætt í frv. og sumt í því ganga í öfuga átt í stjórn og skipan þessara mála. Það er augljóst, að um leið og verkefni veðlánakerfisins eru stóraukin eru engar tillögur í þessu frv. um að efla tekjustofna kerfisins til að mæta þeim þörfum sem hin nýju verkefni skapa. Þetta er alvarlegur þverbrestur og svo alvarlegur að furðu gegnir. Þegar húsnæðislöggjöfin hefur verið í heildarendurskoðun áður hefur alltaf verið leitast við að efla tekjustofna veðlánakerfisins með auknum verkefnum. Það er svo, að alltaf hefur verið mikil þörf á að auka tekjustofna þess, þó að jafnframt væri ekki um aukin verkefni að ræða. Það er vegna þess að frá upphafi, þegar þetta kerfi var sett á laggirnar milli 1950 og 1960, ég man ekki greinilega hvert árið, voru lánin allt of lág miðað við byggingarkostnaðinn. En það voru þá strax uppi fyrirætlanir um að þetta yrði smám saman fært til betra horfs. Þegar veðlánakerfið var fyrst stofnað var þetta lánahlutfall miðað við byggingarkostnaðinn um það bil 30% eða milli 30 og 40%, en það var alltaf stefnt að því að lánin kæmust upp í 80%. Það hefur gengið mjög hægt að þoka því hlutfalli upp. Þegar best gegndi, fyrir um það bil 10 árum, var lán Byggingarsjóðsins orðið um 40% af byggingarkostnaði venjulegrar íbúðar. Síðan hefur þessu hrakað. Þess vegna er það, að þurft hefði að efla stórlega tekjur veðlánakerfisins við þessa endurskoðun þó að engin aukning hefði verið á verkefnum Byggingarsjóðs ríkisins eða veðlánakerfisins. Það er engin ákvæði að finna í frv. sjálfu um auknar tekjur til handa veðlánakerfinu, hvorki vegna þeirra verkefna, sem fyrir voru, né til þeirra verkefna, sem við bætast. Hér er um það alvarlegasta að ræða varðandi þetta frv. og hér er ekki um neitt smámál að ræða. Samkv. grg. frv. er gert ráð fyrir að þegar í framkvæmd séu komnar þær breytingar, sem það felur í sér, þurfi 10 milljarða á ári umfram fyrri fjármagnsþörf veðlánakerfisins. Þessir 10 milljarðar eru miðaðir við verðlag ársins 1979. Svo alvarlegt er það mál sem snýr að fjárhagshliðinni. Ég hygg að allir hafi gert ráð fyrir að við meðferð þessa máls yrði lögð sérstök áhersla á að sjá veðlánakerfinu fyrir nýjum tekjustofnum eða efla þá sem fyrir eru. Það mátti því ætla að ríkisstj. mundi við meðferð málsins leggja sig fram um að leysa þetta mál. Ekkert af því hefur gerst. Fyrir það, hvernig þetta mál stóð þegar það kom til skoðunar í félmn., óskaði n. eftir því að fá um það ákveðnari útreikninga hvað þyrfti til að byggja þann fjölda íbúða sem talið var nauðsynlegt að gera eða - spurningin var sett þannig fram við Þjóðhagsstofnunina - hvað þeir tekjustofnar, sem frv. gerir ráð fyrir, nægðu fyrir mörgum íbúðalánum á ári. Þessu svaraði Þjóðhagsstofnunin eðlilega með þeim hætti að slíkan útreikning væri mjög erfitt að gera og fyrst og fremst fyrir þá sök að það er mjög óljóst hversu miklar tekjur Byggingarsjóður ríkisins hefur til ráðstöfunar til þessara mála. Það er Hallgrímur Snorrason, starfsmaður Þjóðhagsstofnunar, sem hefur farið ofan í þetta mál fyrir n. og svarað tilmælum n. Hann segir að þeirri spurningu, hversu tekjustofnar í frv. nægi fyrir mörgum íbúðarlánum næstu 15 árin að teknu tilliti til líklegra annarra lána, sé erfitt að svara og verði ekki svarað nema á grundvelli athugana sem bæði eru mjög tímafrekar og töluvert flóknar. Forsendur slíkra reikninga eru einnig mjög veigamiklar og geta skipt sköpum um niðurstöðurnar. Þannig hefði verið óhjákvæmilegt að forsendur yrðu í nokkrum atriðum ákveðnar í samráði við n. Þetta er ekki síður brýnt vegna þeirrar breytingar sem orðið hefur á frv., að 1% launaskattur er markaður Byggingarsjóði verkamanna til að tryggja þeim sjóði fastan tekjustofn, en ætla má að þetta hafi í för með sér að framlög og lántökur til Byggingarsjóðs ríkisins verði í meira mæli en hingað til háðar ákvörðun ríkisstj. og Alþingis á hverju ári með fjárlögum og lánsfjáráætlun. Spurningunni er því ekki unnt að svara að sinni. Í svarinu segir svo áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Á hinn bóginn hef ég nýlega gert nokkrar athuganir á fjárstreymi húsnæðislánakerfisins. Þessar athuganir beindust einkum að því að kanna hver yrði lánsfjárþörf byggingarsjóðanna miðað við tiltekin markmið um íbúðarlán sem nánar er lýst í orðsendingu til félmrh. 2. apríl s. l. Sá er hins vegar munurinn á þeim forsendum, sem þá var unnið eftir, og frv. eins og það er nú, að þá var reiknað með 21 árs lánstíma almennra nýbyggingarlána, en nú er gert ráð fyrir 26 ára lánstíma. Þessi breyting veikir vitaskuld stöðu Byggingarsjóðs ríkisins og eykur um leið lánsfjárþörf frá því sem reiknað var með í útreikningum 2. apríl. Þótt þessar athuganir svari ekki fsp. félmn. kunna þær e. t. v. að koma að einhverju gagni við umfjöllun málsins í n. og læt ég þær því fylgja hér með.“ En þær niðurstöður, sem Þjóðhagsstofnun vitnar í, hef ég hér við höndina, eins og kom fram í svari stofnunarinnar, og þar segir um niðurstöður þeirra reikninga, sem um var beðið, með leyfi hæstv. forseta: „Byggingarsjóður verkamanna kemur nú heldur betur út en samkv. reikningunum frá 4. mars“, nú veit ég ekki um hvað var þá fjallað, „einkum þar sem nú er reiknað með minni meðalstaðalíbúð en áður og þar með nokkru minni heildarútlánum, en tekjuöflun breytist núna vegna fastra skatttekna sjóðsins. Samkv. þeim dæmum virðist sjóðurinn stöðugri til lengri tíma litið en í fyrri dæmum, en þar sem þessi breyting byggist að hluta á forsendum um byggingarkostnað er þessi niðurstaða afar ótraust. Dæmið, sem reiknað hefur verið fyrir 6 ár, sýnir að á 6. ári er breyting eigin fjár nettó töluvert neikvæð, þ. e. að greiðslur af teknum lánum eru nær tvöfalt meiri en tekjur af veittum lánum.“ Af því, sem ég hef rakið úr þessum útreikningum, er bersýnilegt að það hefur verið fullkomin ástæða til að gefa sér nægan tíma til að átta sig á þessu fjárhagsdæmi, svo stórt sem það er og svo veigamikill þáttur sem það er í hinni almennu uppbyggingu íbúðalánakerfisins. Þá segir enn hér, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað varðar Byggingarsjóð ríkisins valda hinar miklu breytingar á tekjuöflun sjóðsins af launaskatti því, að dæmi um 4–5 ár fram í tímann eru marklítil. Það dæmi, sem nú hefur verið reiknað, er þó sýnu verra en hin eldri, bæði vegna lækkunar á framlögum ríkisins til sjóðsins og vegna þess vaxtamunar sem er á veittum og teknum lánum eftir núgildandi kjörum. Þessi niðurstaða kemur glöggt fram í meðfylgjandi töflu, sem sýnir dæmi um fjárstreymi miðað við gefnar forsendur um útlán o. fl. árin 1980–1984 og síðan fjórða hvert ár til ársins 2000. Taflan bendir til þess, að sjóðurinn sé óstöðugur þannig að í lok þessa 20 ára tímabils fara lántökur sjóðsins enn vaxandi. Lántökurnar aukast mjög ört á árunum 1984–1993, en þá dregur úr aukningunni og síðustu þrjú árin er lánsfjárþörfin nokkuð stöðug, en þó heldur vaxandi. Endurgreiðslur þessara lána eru í lok tímabilsins orðnar mun meiri en nýjar lántökur. Sé litið á nettótölur þessara lána, þ. e. mismun tekinna lána og endurgreiðslu þeirra með vöxtum og verðtryggingu, kemur og fram veruleg aukning. Af þessum dæmum, sem hér hafa verið rakin, má álykta að þótt tilfærsla 1% söluskatts frá Byggingarsjóði ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna leysi a. m. k. að hluta vanda síðarnefnda sjóðsins standi fjáröflunarvandi íbúðalánakerfisins í heild eftir óleystur. Niðurstaðan er því sú, að við gildandi kjör á teknum lánum og veittum sé naumast unnt að ná gefnum markmiðum um útlán og uppbyggingu sjóðanna án þess að óafturkræf framlög til íbúðarlánakerfisins séu meiri en hér er reiknað með á því árabili sem útlánaaukning sjóðanna er hvað örust.“ Á þeim tveimur töflum, sem vitnað var til í svari Þjóðhagsstofnunarinnar, kemur það fram, þegar litið er á útreikning á lánsfjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins, að á árinu 1980 er reiknað með að um 32% af ráðstöfunarfé sjóðsins verði að koma í gegnum lántökur aðrar en frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Árið 2000 er þetta hlutfall sýnu óhagstæðara eða 66% sem Byggingarsjóður ríkisins þarf að taka að láni frá öðrum en Atvinnuleysistryggingasjóði til að mæta áætlaðri þörf. Lánsfjárþörfin næstu 6 árin er metin þannig í Byggingarsjóði verkamanna að hún mun verða 1.2 milljarðar 1981, fer síðan smáhækkandi og 1986 er lánsfjárþörfin talin þurfa að vera 12 milljarðar kr. Eins og sjá má af því sem ég hef rakið hér, er að mínum dómi ábyrgðarhluti að ganga þannig frá þessu frv., eins mikilvægt og það er, án þess að taka alvarlega á fjáröflunarvandamálinu. Ég sé ekki ástæðu til að vitna meira í þessa skýrslu, en ég tel ástæðu til að koma lítils háttar inn á umsagnir þeirra aðila, sem sent höfðu þær félmn. Ed., og þeirra aðila, sem komu til fundar við félmn. Nd. þá tvo daga sem við vorum að starfi. Í fyrsta lagi kom til okkar stjórn húsnæðismála eða húsnæðismálastjórn, eins og hún er nefnd venjulega. Í umsögn sinni segir húsnæðismálastjórn svo, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðismálastjórn telur tímabært að sett verði ný löggjöf um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Frá því að lög um stofnunina voru sett 1970 hefur starfssvið hennar verið stóraukið, bæði með lögum og reglugerðum, án þess að samræmis hafi stundum verið gætt sem skyldi eða fjármögnunarmöguleikar verið nægilega tryggðir varðandi lánveitingar til nýrra verkefna sem á stofnunina hafa verið lögð. Þá hefur löggjöfin sem heild og einstakir þættir hennar verið í endurskoðun hjá nefndum og starfshópum í 5–6 ár. Mikið starf hefur verið unnið af þessum aðilum og tillögur gerðar til úrbóta og samræmingar á mörgum sviðum húsnæðismála, sem frv. ber augljóslega vitni um þó ljóst sé að ýmislegt í því þurfi nánari athugunar við, m. a. að fella inn í það ýmis atriði sem við koma húsnæðismálum og eru nú í öðrum lögum og m. a. er bent á hér á eftir. Að einhverju leyti hefur nú verið farið að þessum ráðum, en þó ekki að öllu. Með frv. eru húsnæðismálastjórn og þeim lánasjóðum, sem hún á að stjórna, fengin að auki fjölmörg verkefni sem mikið fjármagn þarf til að framkvæma, en mikið vantar á að dómi stjórnarinnar að nýir tekjustofnar séu tryggðir í frv. eða lánsfé til sjóðanna tryggt með viðunandi hætti. Engin ákvæði eru í frv. sem ganga í þá átt að koma heildarstjórn á allt það fjármagn sem nú fer til húsnæðismála. Um síðustu áramót voru viðskiptabankarnir með 28 millj. kr. í lánum til húsnæðismála, og lífeyrissjóðirnir hafa byggt upp sérstakt veðlánakerfi í landinu en engin trygging er þó fyrir því, að það fjármagn fari til húsnæðismála. Húsnæðismálastjórn telur nauðsynlegt að taka fjármögnun veðlánakerfisins fastari tökum en gert er í frv. og samræma það annarri lánastarfsemi til húsnæðismála, sem nú er í framkvæmd í þjóðfélaginu.“ Þegar húsnæðismálastjórn kom á fund til okkar var það eftirtektarvert að stjórnarmenn lögðu allir áherslu á fjármálahliðina og að fjármögnun yrði aukin um leið og aukin voru verkefni stofnunarinnar. Þá var eftirtektarvert að allir húsnæðismálastjórnarmenn töldu sig andvíga því að fjölga mönnum í stjórninni, að einum undanskildum. Einn þeirra tók fram að fjölgun stjórnarmanna gæfi fordæmi fyrir því, að aðrar stéttir og ákveðnir starfshópar mundu krefjast hins sama og nú hefur verið gert með því að veita ASÍ aðild að stjórn Húsnæðisstofnunarinnar. Þá kom það fram hjá stjórnarmönnum að þeir teldu margt, sem í frv. væri fólgið, eiga betur heima í reglugerð en í lagagreinum. - Þetta voru mestu agnúar sem húsnæðismálastjórn taldi á frv. vera. Stjórnarmenn voru yfirleitt allir á því máli, að koma þyrfti fram nýju frv. um Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, en töldu að ýmislegt þyrfti að laga betur en enn hefði verið gert áður en sú lagasetning kæmi að fullkomnu gagni fyrir húsbyggjendur almennt í landinu. Í öðru lagi kom til n. framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga, Magnús E. Guðjónsson. Stjórn Sambandsins hafði sent félmn. Ed. umsögn. Ég fer ekki að vitna sérstaklega í það, ekki að neinu ráði. Þó hafði Magnús E. Guðjónsson það til málanna að leggja, þegar hann kom til okkar til viðræðu, að það þyrfti að fjármagna framkvæmdir með miklu ákveðnari hætti en gert væri með þessu frv. Þá lagði hann einnig áherslu á að honum þætti eðlilegra, að þar væri, eins og í upphaflega frv. mun hafa verið, um samráðsnefndir aðila að ræða í sambandi við verkamannabústaðina, heldur en að hafa þann hátt á að fella þetta að öllu leyti undir stækkaða húsnæðismálastjórn. Þá gerði hann þá aths. við það ákvæði frv., að hann taldi, að þar væri frumkvæði ekki nægilega fortakslaust í höndum sveitarstjórna í sambandi við byggingu leiguíbúða eða verkamannabústaða, og taldi mjög alvarleg mistök að hafa ekki skýrari ákvæði þar sem sveitarfélögin eru fjármögnunaraðilar að verulegu leyti í þeim efnum. Til n. komu einnig aðilar vinnumarkaðarins, frá Alþýðusambandi Íslands og frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Í stórum dráttum verður ekki annað sagt en að forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands hafi allir verið á því máli, að þeir lögðu áherslu á að þetta frv. yrði að lögum sem fyrst, og töldu ekki ástæðu til að gera verulegar breytingar á því. Að vísu sagði formaður samtakanna, að „þótt við séum ekki alls kostar ánægðir með frv. eins og það er komið frá Ed. hafa þó orðið á því breytingar sem við viljum undirstrika að við höfum óskað eftir að fá“. Þar átti hann við aðild ASÍ að stjórn. Hann sagði enn fremur, að „þó að við séum ekki alls kostar ánægðir með frv. er ekki hættandi á að gera breytingar á því“. Þetta er, eins og menn geta ímyndað sér, ákaflega veigalítil röksemd, að ekki megi hætta á að gera lög vel úr garði af ótta við að þau nái ekki fram að ganga á þessu þingi, - lög sem í raun og veru eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. jan. 1981 þó að gildistökutíminn sé talinn vera 1. júní 1980. Í raun munu þau ekki taka gildi fyrr en 1981. Um forsvarsmann Vinnuveitendasambands Íslands er það að segja, að hann taldi það og sagði það skoðun þeirra samtaka að hagsmunaaðilar ættu ekki að vera í stjórn stofnana eins og þessarar. Ég þarf ekki að rekja það nánar, hvers vegna hann taldi það vera öndvert, en hann sagði síðan: „Ef frv. verður samþ. með einhliða aðild annars aðilans, þá getum við ekki skoðað það öðruvísi en sem ögrun við samtökin í þeim samningum sem fram undan eru.“ Þá kom til fundar við n. fulltrúi Stéttarsambands bænda og hafði þetta um málið að segja: Hann taldi að kerfið, eins og það er upp byggt í frv., horfði til bóta ef það fengist fjármagnað. Það var þetta stóra „ef“ sem hann lagði áherslu á, að lögin gætu staðið til bóta ef þau fengjust fjármögnuð. Þá gerði hann nokkrar aths. um stærð íbúða í sveitum, sem ekki er hægt að láta falla undir þá staðla sem settir eru almennt um húsnæðismálastjórnarhús. Þó að ég hafi ekki tekið það upp til þess að gera till. um að setja það inn í lög vil ég minna á að það er sjálfsagt að setja um þetta ákvæði í reglugerð. Ætti það að vera þar fullgilt í samræmi við þá þörf sem er fyrir aðra gerð bygginga í sveitum en í þéttbýli. Að lokum sagði Hákon Sigurgrímsson í viðræðum við okkur, að hann kæmi ekki auga á þá sérstöðu, sem ASÍ ætti að hafa, að eiga aðild að stjórn Húsnæðisstofnunarinnar frekar en aðrir aðilar sem þetta mál varðar. Að síðustu vil ég lítils háttar rekja það, að til n. kom forsvarsmaður Meistarasambands byggingarmanna og voru þau samtök búin að senda allmargar brtt. við þetta frv. til Ed. og mun eitthvað af þeim hafa verið tekið þar til greina. Þó sagði hann í viðræðum við n., að hann teldi í fyrsta lagi óeðlilegt að ASÍ kæmi inn í stjórn samtakanna. Í öðru lagi taldi hann eðlilegt að sveitarstjórnirnar hefðu meiri völd í stjórnum verkamannabústaðanna. Það er nokkuð ljóst, eins og ég tók fram áðan, að eðlilegt er að gerðar séu breytingar á uppbyggingu á stjórnum verkamannabústaðanna til samræmis við þetta álit, sem ég tel rétt, þar sem sveitarstjórnirnar eru jafnmikill aðili að fjármögnun kerfisins og hér hefur verið rakið. - Í þriðja lagi hafði Gunnar S. Björnsson um fjármögnunina að segja að hún væri allt of óljós og óákveðin og ekki væri hægt að sjá annað en að taka mundi mjög langan tíma að ná 80% lánahlutfallinu ef ekki væru gerðar breytingar á fjármögnun í þá veru að gera fjármögnunina ákveðnari en hún er í frv. Hann taldi að það stæði þó til bóta eitt og annað í frv. M. a. taldi hann til bóta að afgreiðsla á lánunum er nú ráðgert að gæti orðið í fleiri en einni lánastofnun. Herra forseti. Ég hef nú í stuttu máli farið yfir helstu þætti þessa frv. og vil leggja á það áherslu að breytingar verði gerðar á frv. í þessari hv. d. Ég tel, af því sem ég hef rakið úr umsögnum og af viðtölum sem n. átti við ýmsa aðila um málið, að knýjandi nauðsyn sé að gera breytingar á frv. Mér er fullljóst, að þótt hv. d. féllist á þær breytingar sem við hv. 10. þm. Reykv. höfum leyft okkur að flytja og eru á þskj. 610, þá eru samt ýmsir gallar á frv., þótt þeir megi heita minni háttar. Með því að samþykkja þær breytingar, sem við höfum lagt fram, teldi ég að frv. ætti að fara í gegn þó svo að á því séu fleiri agnúar. Það hefur verið bent á það af ýmsum aðilum, eins og ég hef rakið hér áður, að margt eitt er enn í greinum frv. sem betur ætti heima í reglugerð. Tel ég nauðsynlegt að breyta því. Frv. er óeðlilega viðamikið, eins og það er, og mætti með auðveldum hætti gera það einfaldara með því að flytja það, sem eðlilega á heima í reglugerð, þangað. Eins og ég hef tekið fram er það tillaga okkar hv. 10. þm. Reykv., að þær till. verði samþykktar sem við flytjum á þskj. 610. Að þeim brtt. samþykktum mundum við fallast á að frv. yrði að lögum. En ég tel að það sé óbrúkandi eins og það er.



Herra forseti. Ég tel rétt, áður en þessi umr. heldur lengur áfram, að ræða nokkrar þær aths. sem fram hafa komið frá ýmsum hv. þm. um mál þetta sem hér liggur fyrir, en þær aths. lúta raunar flestar að fjármögnunarþætti þessa frv. Ég tek þær flestar sem vinsamlegar ábendingar um að hér mætti margt betur fara, fremur en sem mjög harða gagnrýni á frv., enda benda hv. þm. á - a. m. k. ýmsir þeirra - að eðlilegt sé að frv. fari í gegn, það verði að lögum, þótt fjármögnunarþættinum sé svo fyrir komið sem gert er ráð fyrir nú. Ég vil segja það í fyrsta lagi varðandi þessi mál og aðrar aths. sem hér hafa komið fram, að ég tel að miðað við þær forsendur, sem byggt er á varðandi árin 1981 og 1982, sé að því er varðar fyrra árið mjög vel séð fyrir Byggingarsjóði verkamanna og þeim verkefnum sem þar er gert ráð fyrir, en það eru í raun og veru ítrustu verkefni að því er hann varðar. Að því er varðar árið 1982 hygg ég að segja megi að hann komist allvel frá sínum verkum, miðað við þær lántökur sem gert er ráð fyrir í forsendum sem hér birtast, og þau miklu verkefni, sem honum eru ætluð. Hins vegar er mér alveg ljóst, að ef Byggingarsjóður verkamanna á að halda áfram á þeirri braut sem við höfum ætlað honum með því frv. sem hér liggur fyrir, og dreg ég enga dul á það, verður fyrir árið 1983 að taka ákvörðun um aukið fjármagn í íbúðabyggingakerfið. Mér dettur ekki í hug að draga neina dul á það. Í annan stað vil ég segja það varðandi fjármögnunina, að ég tel einnig að miðað við þær forsendur, sem hér liggja fyrir, sé allvel séð fyrir fjármögnunarmöguleikum Byggingarsjóðs ríkisins á árinu 1981. Þegar kemur fram á árið 1982 eykst lánsfjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins nokkuð. Í því sambandi minni ég þó á það, að þegar fram á það ár væri komið væri væntanlega allmiklu minni lánsþörf einstaklinga hjá lífeyrissjóðnum en nú er vegna aukinna félagslegra íbúðabygginga og þess vegna mætti gera ráð fyrir að hlutur lífeyrissjóðanna í hinu almenna íbúðabyggingakerfi gæti orðið meiri en hann er nú. Ég vil nefna í þessu sambandi að í kjarasamningunum 1974 var því lýst yfir af hálfu verkalýðssamtakanna, að þau samþykktu að 20% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna á samningssviði Alþýðusambands Íslands yrðu notuð til kaupa á skuldabréfum frá lífeyrissjóðunum. Þetta þýddi að möguleikar á lántöku á verðlagi ársins 1980, að vísu miðað við ráðstöfunarfé allra lífeyrissjóða vegna þess að ég man ekki sundurgreint hvernig það er, en miðað við ráðstöfunarfé allra lífeyrissjóða er hér um að ræða tölu upp á um það bil 8 milljarða kr. á árinu 1980. Þegar til þess væri tekið tillit, að lífeyrissjóðirnir ættu að geta aukið hér nokkuð sinn hlut með vaxandi hlutdeild Byggingarsjóðs verkamanna í almenna húsbyggingarkerfinu, held ég að lántökumöguleikinn hjá lífeyrissjóðunum sé út af fyrir sig góður á árinu 1982 og framvegis. Spurningin er hins vegar þarna fyrst og fremst um hvaða kjör eru á lánunum hjá lífeyrissjóðunum, þeim lánum sem Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna taka. Í frv. og útreikningum þeim í plaggi því, sem kennt er við hv. þm. Magnús H. Magnússon, er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðslánin séu til 21 árs að því er varðar Byggingarsjóð verkamanna og með 2% vöxtum, enda þótt fyrir liggi að lífeyrissjóðirnir lána nú til 15 ára með 4% vöxtum. Kemur mjög skýrt fram í grg. með frv. fyrrv. hæstv. ríkisstj. að svona er málum háttað, og auðvitað er nauðsynlegt að fá betri ávöxtunarkjör á þessum peningum frá lífeyrissjóðunum ef það er ljóst að samningar um betri ávöxtunarkjör liggja þarna ekki fyrir. Ég held þess vegna að það sé ljóst, að miðað við árin 1981 og 1982 sé allvel fyrir fjármögnunarþörf sjóðanna séð miðað við þær verkefnaforsendur sem við byggjum á núna. En á það dreg ég enga dul, og það endurtek ég, að ljóst er að fyrir árið 1983 þarf að koma þarna til nokkur viðbótarfjármögnun. Ég vil hins vegar segja það í öðru lagi, að ég tel þann samanburð, sem gerður hefur verið annars vegar á forsendum þess frv., sem nú liggur fyrir, og hins vegar því frv., sem kennt er við Magnús H. Magnússon, að ýmsu leyti ómarktækan. Það er a. m. k. ekki rökrétt að stilla hlið við hlið þeim talnadálkum, sem gert er í töflu I og töflu II í nál. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er ekki alveg rökrétt og ég mun nú rekja hvaða skoðun ég hef á því. Í fyrsta lagi eru íbúðir í því frv., sem nú liggur fyrir, og forsendum útreiknings þess um það bil 25% stærri hjá Byggingarsjóði verkamanna en þær íbúðir sem gert er ráð fyrir í útreikningunum með frv. Magnúsar H. Magnússonar. Þetta þýðir t. d. að á hverjum 100 íbúðum gerir þetta um 700 millj. kr., á hverjum 500 íbúðum gerir þetta 3.5 milljarða kr., á hverjum 600 íbúðum gerir þetta 4.2 milljarða kr. í mismun. Með því að skoða þetta atriði eitt - aðeins þetta atriði eitt - og taka tillit til þess er mismuninum á töflu nr. I raunverulega eytt. Hann hverfur einungis vegna þessa mismunar á stærð íbúðanna sem um er að ræða í Byggingarsjóði verkamanna. Þetta er mjög mikilsvert atriði að hafa í huga. Í öðru lagi tel ég þennan samanburð ekki marktækan að fullu vegna þess að í frv., eins og það er af hálfu Magnúsar H. Magnússonar, er gert ráð fyrir, eins og ég sagði, lengri lánstíma og lægri vöxtum en samningar hafa náðst um við lífeyrissjóðina. Í öllum útreikningum, sem Þjóðhagsstofnun hefur gert að minni beiðni svo og fyrir hv. félmn., hefur verið miðað við 15 ára lánstíma í staðinn fyrir 21 ár hjá Magnúsi H. Magnússyni og 4% vexti í staðinn fyrir 2% hjá Magnúsi H. Magnússyni. Þetta munar geysilega miklu, einkum þegar fram í sækir, á byrði Byggingarsjóðs verkamanna. Í þriðja lagi vil ég nefna það við þessa umr., að þessi samanburður sé ekki nægilega traustur vegna þess að í frv. Magnúsar H. Magnússonar er ekki gert ráð fyrir hinum fasta 1% launaskatti í Byggingarsjóð verkamanna, heldur að ríkið skuli greiða um 20% af kostnaðinum hverju sinni. Þetta þýðir um 4 milljarða í viðbótargjöld fyrir ríkissjóð á ári hverju frá því sem ella væri og gæti vitaskuld allt eins breyst í viðbótarlántökuþörf. Þegar þessi þrjú atriði, þ. e. í fyrsta lagi mismunur á stærð íbúðanna, í öðru lagi mismunandi lánstími og í þriðja lagi þetta framlag úr ríkissjóði til Byggingarsjóðs verkamanna án þess að fyrir því sé séð sérstaklega, eru tekin á ári hverju og þau margfölduð með 11, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerir, kemur út úr þessu sú mynd að þarna skakkar kannske 100–140 milljörðum kr. frá því sem hv. þm. heldur fram. Þetta segi ég ekki vegna þess að ég líti á þessa tölu sem einhvern endanlegan og heilagan sannleika. Ég tel hina töluna algerlega fráleita, satt að segja, 200 milljarða töluna fyrir 11 ár, eins og ég hef hér rakið, og munar þar mestu um tvennt: annars vegar að ekki er gert ráð fyrir mörkuðum stofni fyrir Byggingarsjóð verkamanna og svo hins vegar muninum á forsendum að því er varðar stærðir íbúðanna sem er geysilega mikill. - Vegna þess að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var ekki komin inn þegar ég nefndi það atriði ætla ég að endurtaka að þessi munur er einn svo mikill að hann þurrkar út muninn í töflu I í báðum dálkunum. Ég vil þá, eftir að hafa rakið hér nokkra þætti í sambandi við fjármögnunina og mætti fara um þá fleiri orðum, en ég tel út af fyrir sig ekki að tilefni hafi gefist til þess, aðeins víkja að því, að í brtt. hv. þm. Alþfl. er á allmörgum stöðum gert ráð fyrir, að dregið sé úr möguleikum sveitarfélaganna til lántöku úr Byggingarsjóði ríkisins, og menn telja að með þessu móti séum við í raun og veru að opna Byggingarsjóð ríkisins upp á gátt fyrir sveitarfélögunum. Þetta er auðvitað ekki rétt. Á hverju ári ákveða húsnæðismálastjórn og félmrh. hvernig fjármunum Byggingarsjóðs ríkisins er varið til einstakra lánaflokka, þannig að það er í valdi stjórnar stofnunarinnar hverju sinni og félmrh. með hvaða hætti peningarnir eru notaðir. En það er rétt, að svigrúm sveitarfélaganna er nokkuð aukið að þessu leyti, og það er rétt, sem á hefur verið bent, að framlagshlutur þeirra er minnkaður í verkamannabústaðakerfinu frá því sem var. Þar á móti er lögð sú skylda á sveitarfélögin í þessu frv., eins og það liggur nú fyrir, að hafa afdráttarlausa forustu um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, sem ekki var í þeirri gerð frv. sem í öndverðu lá fyrir. Þar á móti kemur og að sveitarfélögunum er ekki ætlað að hafa meirihluta í stjórnun verkamannabústaðanna í landinu og þar er vissri forustukvöð af sveitarfélögunum létt, en það er lagt á báða aðila jafnt í stjórn verkamannabústaðanna að hafa með þessa forustu að gera eins og frv. liggur nú fyrir. Ég vil í fjórða lagi nefna eitt atriði sem hefur vakið allmiklar umræður, og það er stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þar gerum við í núverandi gerð frv. ráð fyrir að séu sjö menn kosnir af hv. Alþ. og tveir menn kosnir af miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Til að átta sig á þessu ákvæði þurfa menn að líta aftur í tímann til 1974 þegar áðurnefndir kjarasamningar voru gerðir. Þá var rætt um þann möguleika að stofnaðir yrðu í raun og veru tveir sjóðir, tvær stofnanir eða tvö fyrirtæki, þar sem væri annars vegar Byggingarsjóður ríkisins og hins vegar Byggingarsjóður verkamanna sem væru hvor um sig með sjálfstæðar stjórnir. Ég er fyrir mitt leyti algerlega andvígur slíkri uppskiptingu á Húsnæðisstofnun ríkisins og tel þetta óheppilegt fyrirkomulag sem geti leitt til togstreitu og ófarnaðar. Þá kom upp sú hugmynd að kosnir yrðu af Alþýðusambandi Íslands tveir menn til að fjalla um þau mál sem snúa að Byggingarsjóði verkamanna einvörðungu. Þetta tel ég að hefði einnig leitt til hugsanlegrar togstreitu innan stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins og að þess vegna hafi í raun og veru verið heppilegast, miðað við þau fyrirheit sem gefin höfðu verið, að menn frá Alþýðusambandinu væru kosnir beint. Þá vil ég geta þess í fimmta lagi varðandi þær aths. sem hér hafa komið fram, að ég tel að margt í málflutningi hv. þm. Friðriks Sophussonar varðandi tækni- og þjónustudeild Húsnæðisstofnunar ríkisins eigi rétt á sér. Ég tel að við höfum í núverandi gerð frv. nokkuð dregið úr verkefnum þessarar deildar frá því sem í upphafi var gert ráð fyrir, og ég tel að þar hefði út af fyrir sig mátt draga nokkuð meira úr. Ég held að reynslan verði að skera úr um hversu mikil þörf er fyrir starfsemi þessarar deildar, en við endurskoðun tel ég að sjálfsögðu að þetta mál eigi að skoða alveg sérstaklega. Ég vil segja fyrir mitt leyti, að ég tel það ávinning í núverandi gerð frv. að það forstjóra- og framkvæmdastjórakerfi, sem var gert ráð fyrir í upphaflegu frv. hv. þm. Alþfl., hefur í rauninni verið lagt niður í veigamiklum atriðum, og það er undirstrikað í frv. Ég tel að það skipti miklu máli pólitískt að því er varðar stefnumótun í húsnæðiskerfinu að hér eigi Húsnæðisstofnun ríkisins að starfa sem ein heild, en deildaskiptingin, sem var í forgrunni áður, er þar ekki lengur, heldur í bakgrunni. Ég tel að þarna sé um að ræða pólitíska stefnumörkun sem sé nauðsynlegt að vekja athygli hv. þm. á. Í fsp. til ráðh. fyrir helgina komu fram ýmis fleiri atriði. M. a. var spurt um lántökugjaldið og hvernig því væri og yrði háttað. Ég get ekki svarað þeirri fsp. núna og mun svara henni við 3. umr. Síðar var ég beðinn um orðskýringar, þ. e. hvað þýðir orðið „félagslegur“ í þessu samhengi. Um það spurði hv. þm. Friðrik Sophusson og hafði greinilega af því nokkrar áhyggjur. Það hefur myndast sú hefð í sambandi við húsnæðislánakerfið, að þær íbúðabyggingar, sem eru á vegum Byggingarsjóðs verkamanna séu kallaðar ,félagslegar“. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að auðvitað séu lánveitingar á vegum Byggingarsjóðs ríkisins líka félagslegar, þannig að það kann að orka tvímælis að nota þessi orð með þeim hætti, sem þarna er gert, og gefa þar með í skyn að Byggingarsjóður ríkisins láni fyrst og fremst til andfélagslegra aðgerða í húsbyggingamálum. Ég hygg þó að það sé ekki hugsunin á bak við þetta orðaval sem á sér nokkra hefð, og ég held að við eigum að varðveita hefðina með því að hafa orðalagið svona. Ég vænti þess, að ég hafi svarað í meginatriðum flestum þeim aths. sem gerðar voru af hv, þm. áðan. Ég vil endurtaka það, að ég lít á þessar aths. sem vinsamlegar ábendingar um það, sem betur mætti fara, frekar en sem harðar árásir á þetta frv. eins og það liggur fyrir nú. Ég vil að lokum þakka hv. félmn. Nd., bæði stjórn og stjórnarandstöðu, fyrir vel unnin störf að því að afgreiða þetta frv.



Herra forseti. Það hefur margt verið sagt um það mál, sem hér er nú á dagskrá, og sjálfsagt ættu margir hv. þm. margt ósagt miðað við eðlilegar aðstæður hér í þinginu. Ekki skal ég þó hafa hér langt mál um, en vil samt drepa á örfá atriði. Allt frá árinu 1974 hefur ríkisvaldið, og þá fleiri en ein og fleiri en tvær ríkisstj., lofað við samningsgerð hjá aðilum vinnumarkaðarins að renna traustari stöðum undir svokallaðar félagslegar íbúðabyggingar. Þau loforð hafa á þessum árum, þ. e. 6 árum, ekki verið efnd. Á s. l. hausti lagði þáv. hæstv. félmrh., Magnús H. Magnússon, fram frv., sem var eitt af tiltölulega fyrstu málum þingsins, og var þar, að ég held, á nokkuð raunhæfan hátt gerð tilraun til að standa við þau gefnu fyrirheit og reyna að færa mál í þann búning að með sanni mætti segja að vonast mætti til þess að raunhæf lausn á þessum loforðum fengist. Það verður að segja, að það gegnir furðu að þessi marggefnu fyrirheit skuli ekki hafa verið efnd, því að eins og áður var að vikið var það við samningsgerð 1974 sem loforð var um þetta gefið. Enn þá furðulegra er þetta þegar tillit er til þess tekið, að verkalýðshreyfingin eða sjóðir hennar hafa að verulegu leyti fjármagnað íbúðabyggingakerfið hér í nokkuð mörg ár. Það verður þó að segja að það frv., sem nú er hér til umr., er vart nema svipur hjá sjón miðað við það frv. sem Magnús H. Magnússon lagði hér fram og fyrr var getið, því að frv. hinu fyrra fylgdu, að ég held að mati flestra sem það mál hafa skoðað, nokkuð nákvæmir og raunhæfir útreikningar á því, hvernig á raunhæfan hátt mætti fjármagna þann framkvæmdaþátt sem þar var gert ráð fyrir. Fingraför hæstv. núv. félmrh. hafa síður en svo betrumbætt málið í nokkuð veigamiklum tilfellum né þær breytingar sem málið hefur tekið undir handleiðslu núv. hæstv. félmrh. eftir afgreiðslu málsins í Ed. eða við afgreiðslu málsins þar. Má segja að hér sé meira um gefin fyrirheit en að ástæða sé til að ætla - a. m. k. sést það ekki enn í dag - að hægt verði við að standa að því er varðar fjármögnunarþátt málsins. Það má því segja að eins og málið liggur nú fyrir Alþ. eftir samþykkt í Ed. sé verið að gefa fyrirheit um óútfylltan víxil á framtíðina. Það hefur ekki verið mótmælt þeim tölum sem birtust í nál. á þskj. 608, þ. e. frá 1. minni hl. félmn. þessarar hv. d. Samkv. þeim upplýsingum, sem þar liggja fyrir og fengnar eru frá Þjóðhagsstofnun, er ljóst að æðimikið - vægast sagt - gat virðist vera í fjármögnunarþætti frv. Það virðist liggja ljóst fyrir, að rösklega 200 milljarða vantar í kerfið til þess að hægt sé að standa við þau gefnu fyrirheit sem frv. gerir ráð fyrir á árunum 1980–1990. Og hvað sem líður þeim aths. einstakra hv. stjórnarliða, sem reynt hafa að vefengja þessar upplýsingar og útreikninga, liggur það þó fyrir nú samkv. enn þá nýrri upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun, að þeir útreikningar, sem eru í nál. á þskj. 608 frá 1. minni hl. félmn., standast og raunar nýjustu útreikningar, sem að vísu eru ekki lokaútreikningar af hálfu Þjóðhagsstofnunar varðandi málið sýna fremur fram á að eilítið stærra gat sé á fjármögnunarþættinum en þó þær tölur sýna sem áður var vitnað til í nál. 1. minni hl. félmn. Það er því ljóst, hvað sem stefnumarkmiðum frv. líður eins og það nú liggur fyrir, að allsendis er óljóst með hvaða hætti á að standa við þá fjármagnsþörf sem er fyrir hendi ef á að standa við hin gefnu stefnufyrirheit. Það er blekking ein, sem hæstv. núv. félmrh. og málgagn hans hafa haldið fram, að hér sé vel fyrir málum séð og hér sé í rauninni verið að auka mjög það fjármagn sem komi frá opinberum aðilum í byggingarkerfið. Það liggur alveg ljóst fyrir, að það er engin aukning á fjármagni eins og frv. nú er, miðað við það sem var lagt til í frv. Magnúsar H. Magnússonar, nema síður sé. Það eina, sem breyst hefur í raun og veru, miðað við það kerfi sem nú er, er að áður fjármögnuðu sveitarfélög 20% og ríkissjóður 20% af framkvæmdum, en tilfærslan er sú, að sveitarfélög skulu nú fjármagna 10% og ríkissjóður 30%. Status quo er því í þessu ef tekið er mið af fjármögnun sveitarfélaganna, eins og hún hefur verið, og ríkissjóðs. Einnig þarf auðvitað að taka inn í þessa umræðu þær till. hæstv. ríkisstj. í frv. til lánsfjárlaga sem gera ráð fyrir 34% skerðingu Byggingarsjóðs ríkisins miðað við þau fjárframlög sem gildandi lög gera ráð fyrir. Ég hygg því að öllum þeim, sem þetta mál hafa skoðað, sé ljóst að þó að stefnumiðin í frv. séu út af fyrir sig góð og góðra gjalda verð er það ekki nema hluti af málinu, því að ef á að koma þeim í framkvæmd og við þau að standa þarf einnig að sjá fyrir fjármagninu. Það er síður en svo að ljóst sé með hvaða hætti það á að gerast eins og frv. nú liggur fyrir. Hegðun hæstv. félmrh. í þessu máli er svo kapítuli út af fyrir sig, að hann skuli um tveggja mánaða skeið hafa legið á upplýsingum eða útreikningum frá opinberri stofnun sem þetta mál varða. Hvað ástæður hæstv. ráðh. hefur haft til þess skal ósagt látið, en furðu gegnir það eigi að síður að hæstv. ráðh. skuli hegða sér með þeim hætti. Er það raunar forkastanlegt. En ég skal ekki hafa fleiri orð um það. Nú liggja þessar upplýsingar fyrir, eftir að málið er komið til 2. umr. í seinni deild, sem hefði þó verið æskilegra að legið hefðu fyrir strax við umr. málsins í fyrri deild. Ég sagði áðan að það mundu allir gera sér ljóst, að miðað við þau fyrirheit, sem gefin eru, vantaði fjármagn sem svaraði til um 20 milljarða á ári næstu 10 árin til að standa við gefin fyrirheit. Auðvitað hlýtur sú spurning að vakna í ljósi þessa, hvernig hæstv. ríkisstj. eða hæstv. ráðh. ætli sér að standa við orð sín og brúa þetta bil. Menn hljóta að spyrja í fyrsta lagi: Á að auka skattlagningu til að ná inn fjármagni til að standa við hin gefnu loforð og þá með hvaða hætti? Á e. t. v. að skera niður einhverja þætti ríkisbáknsins til að gera tilraun til að brúa bilið? Og þá er eðlilegt að spurt sé: Hvaða þáttum hafa hæstv. ráðh. augastað á? Hafa þeir augastað á einhverjum sérstökum póstum sem þeir telja að megi skera niður til að ná fjármagni í húsnæðismálin? Á kannske að hækka það lögbundna fjármagn sem lífeyrissjóðirnir í landinu eiga að leggja af mörkum til þessa þáttar, sem nú er 40%? Það gefur vissulega tilefni til að ætla að með einhverjum hætti eigi það að gerast sem hæstv. félmrh. ræddi um fyrr í dag. Hann var með hugleiðingar um að á næstu 2–3 árum mundi hlutur lífeyrissjóða í landinu til fjármögnunar byggingarbáknsins geta aukist, eins og hann orðaði það. Þetta gefur að mínu viti ástæðu til að ætla að enn séu hæstv. ráðh., a. m. k. hæstv. félmrh., með hugmyndir um að ganga enn nær ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna í landinu með auknum skuldbindingum um að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins. Talið er að ef ætti að brúa þetta bil, sem nú er upplýst að er í fjármögnunarþætti frv., þyrfti að hækka lögbindingu ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna úr 40%, eins og nú er, í 80% af ráðstöfunarfénu. Ef ekki á að gera þetta nema að einhverju eða litlu leyti hljóta menn að spyrja enn: Hvar ætla menn þá að taka peninga í þetta? Þessu er hægt að ná með því að hækka t. d. söluskatt um 3.5 prósentustig. Það mundi slaga hátt upp í þá tölu sem á vantar til að fjármagna framkvæmdirnar. Á e. t. v. að taka þetta fjármagn að láni? Það þýddi að sjálfsögðu að slíkar auknar lántökur mundu bæði sprengja fjárlagadæmi framtíðarinnar svo og byggingarkerfið eins og það nú er. Hvaða hugmyndir hefur hæstv. félmrh. og ríkisstj. um hvernig og hvaðan eigi að fá fjármagn til að standa við gefin loforð? Það er ekki óeðlilegt að slíkar spurningar vakni þegar sýnt hefur verið fram á að hér er geysimikið óbrúað bil miðað við gefin fyrirheit. Mönnum leikur hugur á að vita hvort ætla megi að hægt verði að standa við gefin fyrirheit um fjármögnun á þessum framkvæmdaþáttum. Það mun hafa verið s. l. fimmtudag sem var lesin ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands varðandi þetta mál og raunar fleiri þætti. Ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um það. Ég held að hæstv. ríkisstj. og hæstv. félmrh. hljóti að gera sér ljóst að sú ályktun gefur skýrt tilefni til að ætla að þeim, sem að henni standa, þ. e. miðstjórn Alþýðusambands Íslands, sé fullljóst að hér sé einungis um að ræða, eins og frv. er nú, stefnumörkun, en ekki raunhæfar tillögur um hvernig eigi að fjármagna fyrirtækið. Þrátt fyrir að verkalýðshreyfingin verði, að ég hygg, þakklát fyrir ef frv. yrði lögfest, þó með þessum annmörkum væri, vegna margra ára svika við hreyfinguna í þessu máli, þá er þó nauðsynlegt að gera sér ljóst viðhorf forustumanna hreyfingarinnar við því að ekki er séð fyrir fjármagninu sem þarf til að frv. geti orðið að veruleika. - Það segir á einum stað í þessari ályktun, með leyfi forseta: „Miðstjórn treystir því, að stjórnvöld muni á hverjum tíma tryggja það fjármagn sem þarf til þess að markmiði frv. í heild verði náð.“ Engum dytti í hug að setja slíkt inn í ályktun ef menn teldu sig sjá svart á hvítu í frv., eins og það nú er, að fyrir þessu fjármagni væri séð. Það er því augljóst mál að miðstjórn Alþýðusambandsins er þeirrar skoðunar að ekki sé séð fyrir því fjármagni sem fyrirheit frv. gefa tilefni til að ætla að eigi að verða í reynd. Ég tel ástæðu til að vekja sérstaklega athygli á þessu og í framhaldi af því að vona að þm. almennt geri sér ljóst að það væri miklum mun stórmannlegra af hæstv. ríkisstj. og Alþ. að sjá svo um, áður en þetta mál fær lokaafgreiðslu á þessu þingi, að betur væri séð fyrir fjármagnsþörfinni til framkvæmdanna en frv. gerir nú ráð fyrir. Ég vil þó taka það sérstaklega fram að því er varðar Alþfl., að hann hefur lýst því yfir að hann muni á engan hátt gera tilraun til að tefja þetta mál. Hann mun að sjálfsögðu gera tilraun til að fá lagfæringar að því er varðar fjármagnsþáttinn, en hann mun á engan hátt gera tilraun til að tefja málið. Því hefur raunar verið lýst yfir af hálfu flokksins áður, að hann muni styðja það og standa að því að málið fái afgreiðslu nú. Það er litið á það af hálfu a. m. k. verkalýðssamtakanna sem nokkuð mikils virði að eftir 6 ára svik verði þó a. m. k. á blað sett með löggjöf að hverju er verið að stefna, þó að þeir vankantar séu á, sem væntanlega fáist þó leiðréttir að einhverju leyti, að ekki séð fyrir fjármagningu séð. Ég taldi ástæðu til að vekja athygli á þeim þætti málsins, að miðstjórn Alþýðusambandsins er þeirrar skoðunar að ekki sé séð fyrir fjármagninu. Auðvitað væri æskilegast allra hluta vegna að áður en málið verður afgreitt héðan úr þinginu yrði betur séð borgið fjármagnsþörfinni en frv. nú gerir ráð fyrir. Það er hægt að gera enn án þess að það þurfi á nokkurn hátt að hafa þau áhrif að málið dragist. Á þskj. 573 er brtt., þ. e. 2. brtt, frá Magnúsi H. Magnússyni og Jóhönnu Sigurðardóttur, sem mundi að verulegu leyti bæta hér upp og tryggja að langtum meiri líkur yrðu til þess að við værum hér að samþykkja annað en stefnumörkun eða pappírsgagn. Ég sé ekki, ef það er í raun og veru, sem ég vil ekki draga í efa, a. m. k. ekki að svo stöddu, meining hæstv. ríkisstj. að nú eigi að standa við þessi gefnu fyrirheit, að neitt mæli gegn því af hálfu ríkisstj. eða stjórnarliða á Alþ. að samþykkja þessa brtt. Hún gerði það að verkum að fjármagnsþætti málsins væri langtum betur borgið en nú er eftir þær till. sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir að samþykktar hafa verið til breytinga á frv. Ég vil því vænta þess að 2. brtt. á þessu þskj. verði samþykkt. Þó svo verkalýðshreyfingin taki að sjálfsögðu fegins hendi löggjöf með þessu sniði er víðs fjarri að hún telji málinu borgið meðan slíkt gap er í fjármagnsþætti framkvæmdanna sem frv. nú gefur tilefni til. Það væri vissulega til að létta róðurinn í samningaþófi aðila vinnumarkaðarins, sem nú stendur yfir og allt bendir til að haldi áfram nokkra hríð enn, ef hæstv. ríkisstj. beitti sér nú fyrir því eða tæki raunar undir það og legði sitt af mörkum til að efna betur en frv. gerir ráð fyrir hin marggefnu fyrirheit fyrri ríkisstjórna í þessu máli. Ég skal ekki, herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég ítreka að það er skoðun verkalýðshreyfingarinnar, sem greinilega kemur fram í ályktun miðstjórnar Alþýðusambandsins, að þrátt fyrir þá stefnumörkun frv., sem þar birtist, þarf betur á að taka til þess að hægt sé að gera sér vonir um að raunhæft verði á þessu máli tekið í sambandi við fjármögnunina. Ég vil svo ítreka það út af því sem hæstv. félmrh. sagði fyrr í dag um útreikningana, sem eru í nál. á þskj. 608, standa enn óhraktir og enn frekari stoðum hefur verið rennt undir, að þeir eru réttir og það, sem kemur fram með hinum seinni útreikningum Þjóðhagsstofnunar, sem komu í dag og a. m. k. sumir hverjir þm. - ég vænti hæstv. félmrh. líka - hafa fengið í hendur, ber ótvírætt merki þess, að í nál., sem fyrr er til vitnað, er ekkert ofsagt um þá fjármagnsþörf sem er fyrir hendi og hæstv. ríkisstj. og ríkisstjórnir, sem á eftir henni koma, komast ekki hjá að sjá fyrir ef á að standa við hin gefnu fyrirheit um stefnumörkun í þessum málum. Þetta er nauðsynlegt að menn geri sér ljóst. Þó að verkalýðshreyfingin leggi mikið upp úr samþykkt frv. telur hún þó þá ágalla vera enn á því, að það vantar, má segja, að verulegu leyti það sem við á að éta, það vantar peningana til þess að hægt verði að framkvæma það sem um er að ræða, og þá vantar mikið. Ég vænti þess, að í meðförum þessarar hv. d. verði frv. breytt til hins betra frá því sem er og á þann hátt verði enn frekar og betur orðið við óskum og marggefnum loforðum verkalýðshreyfingunni til handa, sem hún raunar hefur margkeypt í samningum undanfarinna ára.



Herra forseti. Þegar ég mælti fyrir nál. 1. minni hl. gerði ég grein fyrir vísbendingum um lánsfjárþörf byggða á útreikningum Hallgríms Snorrasonar hjá Þjóðhagsstofnun til ráðh. 2. apríl, sem bentu til að lánsfjárþörf miðað við tekjupósta frv. og brtt. Ed. yrði um 200 milljarðar næstu 10 árin ef ekki kæmi aukið fé úr ríkissjóði umfram það sem fram kemur í frv. Nú liggur fyrir hluti af upplýsingum sem óskað var eftir hjá Þjóðhagsstofnun í framhaldi af meðferð félmn. á málinu. Hér er þó aðeins um hluta af þeim upplýsingum að ræða. Þessar viðbótarupplýsingar tel ég að renni enn frekari stoðum undir að vísbendingar, sem fram koma í nál. mínu séu réttar. Vil ég þá fyrst víkja að töflu II í nál. mínu, sem hæstv. félmrh. gerði að umtalsefni fyrr í dag. Í útreikningum, sem við fengum í dag frá Þjóðhagsstofnun, kemur fram varðandi Byggingarsjóð ríkisins að lánsfjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins geti orðið um 120 milljarðar, en ekki 102, eins og fram kemur í mínu nál. Hér er byggt á að 1% af launaskatti renni til Byggingarsjóðs ríkisins. Hitt er svo ljóst, að eftir því hver fjárframlög á fjárlögum verða til þessara þátta fer lánsfjárþörfin, en ganga verður út frá þessari fjármagnsvöntun sem lánsfjárþörf meðan ekki liggur fyrir hvernig afla eigi þess fjár sem vantar til að standa við skuldbindingar frv. Auk þess er ljóst að miðað við aðeins 1% framlag af launaskatti til Byggingarsjóðs ríkisins munu þurfa að aukast verulega næstu árin framlög úr ríkissjóði, en sjóðurinn mun ekki standa undir sér sjálfur að óbreyttu framlagi úr ríkissjóði. Það sést greinilega á nýjum útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Í máli hæstv. félmrh. kom reyndar ekkert fram sem hrekur þá tölu að lánsfjárþörfin vegna Byggingarsjóðs ríkisins verði á annað hundrað milljarðar næstu 10 árin nema til komi aukið fjármagn úr ríkissjóði. Auk þess verður að hafa í huga að ef dregið er úr framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins stóreykst þrýstingurinn á félagslega kerfið. Við skulum hafa hugfast, vegna þess að að því hefur verið látið liggja að þetta frv. verði liður til lausnar kjaramálanna, að stór hluti félagsmanna innan ASÍ er yfir því hámarki er varðar tekjumörk til að fá keyptar félagslegar íbúðir. Tel ég að nærri liggi að það geti verið um 2/3 félagsmanna. Varla getur hæstv. félmrh. mótmælt því, sem fram hefur komið í máli mínu að fjármögnunarmöguleikar Byggingarsjóðs ríkisins standa mjög veikum fótum eftir breytingar Ed. Niðurstaða mín varðandi Byggingarsjóð ríkisins stendur því óhögguð, að nema veitt sé meira úr ríkissjóði í það kerfi verði lánsfjárþörfin ógnvekjandi og niðurstaðan sennilega á annað hundrað milljarðar næstu 10 árin vegna skuldbindinga frv. við hinn almenna lánamarkað. Varðandi Byggingarsjóð verkamanna reyndi hæstv. félmrh. að hrekja þær tölur er ég dró upp í nál. mínu í töflu I. Ein röksemdafærslan í máli hæstv. ráðh. var að ekki væri um að ræða sömu stærð á íbúðum verkamannabústaða og gengið hefði verið út frá í frv. Magnúsar H. Magnússonar. Rétt er það, að brtt. Ed. gera ráð fyrir stærri íbúðum í verkamannabústöðum. En varla verður því á móti mælt, að stækkun þeirra íbúða kallar á meira fjármagn. Því er þessi röksemdafærsla langsótt til leiðréttingar því að tölur mínar væru of háar. Vitaskuld eykst lánsfjárþörfin í félagslega íbúðakerfinu við stækkun íbúða. Lánakjörin, sem fást hjá lífeyrissjóðunum, skipta einhverju máli í töflu I í nál. mínu, sem hæstv. ráðh. vitnaði sem mest í, en mest hlýtur það að stafa af stærri íbúðum en í upphaflegu frv. Magnúsar H. Magnússonar. Í töflu I var mismunurinn um 20–30 milljarðar vegna Byggingarsjóðs verkamanna á till. Magnúsar H. Magnússonar og till. Ed. Hæstv. félmrh. gaf einungis skýringu á útreikningunum, en hrakti þá ekki. Þannig er þessi umframlánsfjárþörf til staðar. Skýringin er stækkun íbúða, sem kallar á aukið fjármagn, sem er efalítið stærsti liðurinn í mismuninum í töflu I, en aukin lánsfjárþörf er ekki hrakin. Það hefði verið skemmtilegra ef hæstv. ráðh. hefði gefið okkur skýringar á hvernig á að mæta stækkun íbúðanna öðruvísi en með lánsfjármagni. Ráðh. talaði einnig um að samanburðurinn væri ekki nægilega traustur þar sem ekki væri gert ráð fyrir hinum 1% fasta launaskatti í Byggingarsjóð verkamanna. Því er til að svara, að í fyrsta lagi er hér eingöngu um tilfærslu frá Byggingarsjóði ríkisins til Byggingarsjóðs verkamanna að ræða. Annað verður ekki séð vegna þess að till. að því lútandi, að Byggingarsjóður ríkisins héldi sínum 2%, var felld í Ed. Þessar mörkuðu tekjur í Byggingarsjóð verkamanna eru inni í 30% framlagi ríkissjóðs, en í brtt. Ed. áttu sveitarfélögin að greiða 10%. Frv. í upphaflegri mynd gerði ráð fyrir 20% úr ríkissjóði og 20% frá sveitarfélögum. Heildarfjármagnið í þetta kerfi er því hið sama. Ekki er bætt við fjármagnið. Hæstv. ráðh. sagði fyrr í dag, að traustara væri að þetta væri sérmarkað í Byggingarsjóð verkamanna. En það segir ákaflega lítið því að skerðingin á bundnum framlögum til þessara verkefna sem annarra hefur bitnað bæði á sjóðum sem þessum sem og föstum fjárframlögum sem skylt er að veita til ýmissa verkefna á fjárlögum. Auk þess ber einnig á það að líta, þegar burnar eru saman breytingar á frv. og upphaflega frv.. að á næstu 4–5 árum gerði frv. Magnúsar H. Magnússonar ráð fyrir 700 íbúðum í forsendum að útreikningunum. Væri gengið út frá 100 fleiri íbúðum í þeim útreikningum, sem lagðir voru til grundvallar, hlýtur því fjármagnsþörfin að aukast. Eitt er athyglisvert einnig, að í upphaflegu frv. átti 30% lánahlutfallið að nást 1980 og 80% hámarkið á næstu 10 árum, en eins og frv. er nú orðið er gert ráð fyrir 25% lánamarki fyrst 1981. Ég tel því að vísbendingar mínar í nál. standi óhaggaðar og hafi frekari útreikningar, sem fengust í dag frá Þjóðhagsstofnun, styrkt þá skoðun mína, sem efalítið mun koma enn frekar í ljós þegar við fáum alla útreikninga frá Þjóðhagsstofnun um þetta mál.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Suðurl. sagði í ræðu sinni að ekki væri séð fyrir tekjum á móti útgjöldum í frv. því sem hér er til umr., eins og það er núna, og svo hafi ekki heldur verið í upphaflega frv. sem ég lagði fram í des. s. l. Í upphaflega frv. var mjög nákvæmlega skýrt frá tekjuþörfinni, ekki aðeins í næstu framtíð, heldur allar götur til ársins 1990, en þá átti 80% útlánamarkinu að vera náð hið síðasta og eftir það færu framlög og lántökur ört minnkandi, sjóðirnir stæðu sjálfir undir útlánaþörfinni í framtíðinni að mestu leyti. Til að ná þessu marki þurfti í fyrsta lagi að halda óskertum núverandi mörkuðum tekjustofnum Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Í öðru lagi þurfti að auka framlög ríkis og sveitarfélaga um 7.5% fyrsta árið og vaxandi upp í 50% á tíunda ári, en gæti eftir það farið ört minnkandi. Aukningin væri á fyrsta ári í krónum talið 800 millj. og hækkaði upp í 8 milljarða á tíunda ári og er þá miðað við áætlað verðlag ársins 1980. Í þriðja lagi þurfti að auka lántökur frá því sem verið hefur síðustu árin um 30% á fyrsta ári, vaxandi upp í 80% á tíunda ári. Í krónum talið væru auknar lántökur fyrsta árið um 4 milljarða og vaxandi upp í 13.6 milljarða á tíunda ári, en eftir það færu þessar lántökur ásamt framlögunum ört lækkandi. Þetta allt lýsti stjórn Ólafs Jóhannessonar og flokkarnir, sem að henni stóðu, sig reiðubúna til að standa við. Stjórnin samþykkti stefnumótun í húsnæðislánamálum, sem gekk út á þetta og virtist tekjuhliðin því allvel tryggð. Auðvitað byggðist þessi stefnumörkun og þessi útreikningur á ákveðnum forsendum. Í fyrsta lagi að byggðar yrðu 2000 íbúðir á ári fyrstu 5 árin og síðan 2100 íbúðir á ári, í öðru lagi að illa yrði byggður á félagslegum grundvelli, eins og sagt er, og í þriðja lagi byggðust útreikningarnir og forsendurnar á lánstíma og vöxtum sem gerðu það að verkum að markinu yrði náð án óhóflegs álags á ríkissjóð og án óhóflegs álags á lántakendur. Þessi atriði voru öll samþykkt af ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar og þeim flokkum sem að henni stóðu, þótt ýmsir hafi nú hlaupið frá þeim samþykktum að því er virðist. Hitt er svo hárrétt hjá hv. 2. þm. Suðurl., að Ed. kollvarpaði í verulegum atriðum þessum fjármögnunarforsendum öllum saman. Útlánsvextir hafa verið lækkaðir og það langt niður fyrir innlánsvexti Byggingarsjóðs ríkisins, lánstími hefur verið lengdur og útlán stóraukin, ekki síst til sveitarfélaga, frá því sem gert var ráð fyrir í því frv. sem ég lagði fram og byggðist á stefnumörkun ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, án þess svo mikið sem láta reikna út viðbótarkostnað breytinganna vegna. Stangast það alvarlega á við lög um efnahagsmál o. fl. frá því í apríl 1979. Satt að segja á ég erfitt með að skilja hvernig menn láta sér detta í hug að breyta öllum fjármögnunarforsendum svo viðamikils frv., - forsendum sem svo mikil vinna hefur verið lögð í að finna, forsendum sem allra best sætta það sem æskilegt er annars vegar og hins vegar það sem framkvæmanlegt er. Það er ekki nóg með að breytingar hv. Ed. gangi út á stóraukin útgjöld, m. a. með auknum lántökumöguleikum sveitarfélaga og samdrætti tekna með lengingu lánstíma og lækkun vaxta, heldur þýða breytingarnar stórminnkuð framlög hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, frá því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu frv. Ef lækkaður er hlutur sveitarfélaga í félagslegum íbúðabyggingum úr 20 í 10% jafngildir það 1.8 milljarða kr. lækkun á ari, og ef tekið er 1% af launaskattinum traustataki af Byggingarsjóði ríkisins, en þetta 1% jafngildir um það bil 30% af útlánaþörf Byggingarsjóðs verkamanna, þýðir það að 20% framlög ríkissjóðs til félagslegra íbúðabygginga, sem gert var ráð fyrir í upphaflega frv., falla í reynd niður, og þessi 20% jafngilda 3.6 milljörðum kr. á ári. Sú lækkun ásamt lækkun á þátttöku sveitarfélaganna jafngildir því 5.4 milljörðum kr. nettólækkun á framlögum til byggingarsjóðanna og sameiginlega á ári hverju. Lenging lána og lækkun vaxta þýðir fljótlega stórskertar tekjur til viðbótar. Árið 1980, þegar 80% markinu átti að vera náð hið síðasta samkv. upphaflega frv. og samkv. stefnumótun stjórnar Ólafs Jóhannessonar, jafngildir þetta tekjuskerðingu upp á 5.3 milljarða kr. miðað við verðlag 1980. Útgjöldin eru sem sagt stóraukin, en tekjur skertar svo mikið að strax nemur 5.4 milljörðum á ári og vex fljótlega upp í 10 milljarða skerðingu á ári frá upphaflegu frv. Það verður þó að segja hv. stjórnarliðum til hróss, að hluta af þessum staðreyndum hafa þeir viðurkennt með því að stefna nú að 25% útlánamarki árið 1981, 30% árið 1982 o. s. frv., en í upphaflega frv. var stefnt að 30% í ár, 35% á næsta ári og þannig áfram. M. ö. o.: stjórnarliðar hafa nú þegar frestað hækkunum um tvö ár frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir. Hæstv. félmrh. sagðist ekki hafa áhyggjur af fjármögnun félagslega þáttarins á næsta og þar næsta ári. Árið 1983 þarf þó að hans mati að gera viðeigandi ráðstafanir til verulegrar aukningar fjármagns til þessa þáttar. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðh., að Byggingarsjóði verkamanna er sæmilega séð fyrir tekjum næstu tvö árin, m. a. vegna þess að hann á inni í Seðlabankanum 1.5 milljarða kr., sem núgildandi lög heimila ekki að notaðir séu. Ég vil þó enn einu sinni ítreka það, eins og fram kom hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni, að frv. í núverandi mynd eykur ekki fjárstreymi til félagslega íbúðaþáttarins um eina einustu krónu frá því sem reiknað var með í upphaflega frv. Hæstv. félmrh. sagði einnig að allvel væri séð fyrir fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins næstu tvö árin. Þar er ég honum algerlega ósammála. Árið 1979 voru markaðir tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins skertir um 10% í fjárlögum og lánsfjárlögum. Það þurfti að grípa til sérstakra björgunarráðstafana í des. 1979 til að afla Byggingarsjóði ríkisins svo til jafnmikils fjár og nam þessari 10% skerðingu. Nú í ár eru markaðir tekjustofnar Byggingarsjóðs ríkisins skertir um hvorki meira né minna en 34% og hlýtur það að skapa mjög alvarlegt ástand hjá húsbyggjendum og byggingariðnaðinum þegar líður á árið. Á næsta ári og framvegis er svo boðuð 50% skerðing á langþýðingarmesta tekjustofni Byggingarsjóðs ríkisins. Samt hefur hæstv. félmrh. engar áhyggjur. Gagnstætt hæstv. félmrh. hef ég mjög miklar áhyggjur af þessari þróun. Í fyrsta lagi þýðir hún það, ef ekkert verður að gert, að við nálgumst aldrei 80% útlánamarkið, alla vega ekki fyrr en einhvern tíma á næstu öld. Í öðru lagi þýðir hún mikla erfiðleika hjá flestum þeirra sem nú eru að byggja og ætla að gera það á næstu árum. Ég minni á, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Karvel Pálmasyni, að mikill meiri hluti launþega landsins þarf á lánum úr Byggingarsjóði ríkisins að halda eða milli 60 og 70% allra launþega sem byggja eða kaupa húsnæði. Þó að 30–40% þeirra njóti aðstoðar félagslega þáttarins er langsamlega mestur hluti þeirra þar fyrir utan. Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur af Byggingarsjóði ríkisins og öllum þeim sem á þjónustu hans þurfa að halda, og mér finnst að mjög mikið vanti á að hv. stjórnarliðar hafi horft framan í staðreyndir þessara mála. Mér finnst satt að segja að þeir hafi hagað sér svipað og sá ágæti fugl strúturinn í þessu máli. Þeir hafa stungið sínum ágætu höfðum ansi djúpt niður í sandinn. Herra forseti. Ég leyfi mér að draga brtt. mínar og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur á þskj. 537 til baka til 3. umr.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur frammi, á eftir að hafa áhrif á flesta landsmenn og því hefði ekki verið óeðlilegt að þinginu hefði gefist meiri tími til að fara yfir frv. Ég tel mjög óæskilegt að Nd. skyldi ekki fá þetta frv. fyrr í hendur þannig að það gæti orðið tekið rækilega fyrir þar og ýmis atriði tekin til athugunar. Mér er ljóst, að þeir samningar, sem ríkisvaldið, atvinnurekendur og launþegar þurfa að leysa á næstunni, eru mjög viðkvæmir, og trúi því, að það sé rétt metið að það sé mikils virði að það frv., sem hér liggur frammi, verði samþykkt. En mér er ekki jafnljóst að það sé nauðsyn að samþykkja það nákvæmlega í þeirri mynd sem það er. Í 4. gr. þessa frv. er tekin sú ákvörðun, að Alþýðusamband Íslands skuli fá tvo menn í stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Út af fyrir sig er það hvorki rétt né röng stefna að setja stéttarfélög í stjórn sjóða og stofnana. Það er spurning: Er þá gætt jafnvægis? Hvað með Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, hvað með Stéttarsamband bænda? Auðveldar það viðskiptin við þessa aðila ef svona er að málum staðið? Ég efa stórlega að það auðveldi þau viðskipti. Ég get ekki fallist á þá skoðun, sem fram hefur komið, að vegna þess að einhverjir aðilar veiti lán til sjóðsins öðru fremur eigi þeir á þeirri forsendu að hafa þar stjórnunaraðild. Ef sú aðferð væri alfarið upp tekin hlýtur Bandalag starfsmanna ríkis og bæja líka að taka til athugunar hvort rétt sé að ríkisvaldið fái að ráðskast jafnmikið með lífeyrissjóð þess og það hefur fengið að ráðskast með hann á undanförnum árum, m. a. þann kvóta sem fjmrh. hefur löngum haft til ráðstöfunar. Ég vil jafnframt vekja athygli á því í þessu sambandi, að á kaflanum, þar sem minnst er á framlag sveitarfélaga til bygginganna, hefur vissulega verið gerð sú bragarbót að hlutfall það, sem sveitarfélögin eiga að greiða, hefur verið lækkað. Engu að síður leiðir þetta hugann að því, hvort það sé réttlæti í þeim lögum sem eru í gildi varðandi tekjustofna sveitarfélaga. Ég vil halda því fram að svo sé ekki. Ég held að hver og einn einasti maður, sem horfir t. d. bara á stór-Reykjavíkursvæðið, megi gera sér grein fyrir að það hafa risið upp sveitarfélög í tengslum við Reykjavík, sveitarfélög þar sem raunveruleg einbýlishúsahverfi Reykjavíkurborgar standa. Svo að ég tali skýrt á ég t. d. bæði við Garðabæ og Seltjarnarnes. Er eftir einhverjum kenningum réttlætanlegt að þessi sveitarfélög og íbúar þeirra geti með sínum skipulagsuppdrætti haft endanleg áhrif á að þar setjist ekki að févana einstaklingar? Er það fyrir fram réttlætanlegt að það skuli vera Reykjavíkurborg sem sitji uppi með það að byggja alla verkamannabústaðina og þeir sem þar eru séu skattlagðir í því sambandi? Ég held að svo sé ekki. Ég hefði talið að þarna hefði átt að setja inn það ákvæði að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefði átt að greiða vissan hluta af því framlagi sem hverju sveitarfélagi er ætlað að greiða og þannig yrði farið inn á jöfnun hjá sveitarfélögunum. Ég vek sérstaklega athygli á því, að þau sveitarfélög á Vestfjörðum, sem ég þekki best til, hafa löngum verið látin greiða útflutningsbætur með sjávarafurðum. Þau hafa verið látin greiða þessar útflutningsbætur í gegnum hafnarsjóðina, þ. e. hafnarsjóðirnir hafa verið reknir með halla og af hinum almennu tekjum sveitarfélaganna hefur verið tekið fjármagn til að greiða þær skuldir. Með því móti hafa þau verið févana. Samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um aldur húsnæðis og gæði húsnæðis, blasir það við, að t. d. á Vestfjörðum er mjög mikið af gömlu, lélegu húsnæði. Ég vil halda því fram sem staðreynd, að þau sveitarfélög séu mjög illa í stakk búin til að verða af með fjármuni þó að þau þurfi að notfæra sér það kerfi sem hér er verið að gera ráð fyrir að mjög mikið verði byggt eftir. Þetta skýrist kannske dálítið betur ef menn hafa það í huga og kanna að flest sveitarfélög á Vestfjörðum voru búin að gefast upp á því að byggja eftir gömlu lögunum eins og þau voru. Það er fleira sem vekur umhugsun í þessu frv. Hér er sett ákveðið tekjuhámark. Ef menn hafa meiri tekjur en hámarkið segir, eiga þeir ekki rétt á að fá hús eftir því kerfi sem snýr að verkamannabústöðunum. Eru það tekjurnar s. l. þrjú ár sem segja okkur allt um hvort einstaklingur á rétt á að fá íbúð eða ekki? Ég vil alfarið mótmæla því að svo sé. Fjölskyldustærð og eignir segja miklu meira um þessi efni. Það hlýtur að vera frekar hlálegt ef sú staða kæmi upp hjá verkamanni, sem eftir væri leitað að færi í frystihúsvinnu í yfirvinnu, að afleiðing þess, að hann færi í slíka vinnu til að bjarga verðmætum, yrði sú, að hann tapaði þeim rétti sem hann ella hefði til að geta eignast þak yfir höfuðið samkv. þessum lögum. Ég held að mikil nauðsyn væri á að rýmka þetta ákvæði og skoða mjög gaumgæfilega hvort það eru þá hinir raunverulegu verkamenn, t. d. í sjávarþorpunum, sem eiga rétt á lánum samkv. þeim ákvæðum sem hér eru. Á þessu þingi flutti ég þáltill. varðandi framfærsluvísitöluna. Sú þáltill. er í nefnd. Ef hún hefði fengist samþykkt á hinu háa Alþingi hefði hún getað orðið mjög mikill vegvísir í því efni að bera saman raunveruleg lífskjör manna eftir því hvar þeir búa á landinu. Þá hefði verið hægt að athuga m. a. hvort það ætti að vera sama tekjuhlutfall alls staðar. Það hlýtur að liggja í augum uppi, að ef það kostar miklu meira að búa á sumum svæðum verða menn, ef þeir vilja sýna réttlæti í þessum málum, að viðurkenna að til að eiga rétt á lánum í verkamannabústaðakerfinu megi hafa þar hærri tekjur. Þetta er að mínu viti grundvallaratriði ef menn vilja að þessi lög verði til að stuðla að jafnhliða uppbyggingu á Íslandi. E. t. v. finnst mönnum að ég gerist hér langorður um þessi efni. En ég vil minna á að ein bitrasta reynsla dreifbýlisins varðandi byggðaröskun er tengd samningum um byggingu íbúða í Breiðholtinu. Ég hygg að flestir, sem líta yfir farinn veg og skoða það sem þá var samþykkt og þá var gert, efist um að þar hafi rétt verið að staðið. Ég fyrir mína parta tel að það hefði mátt standa mun betur að því. Ég ætla ekki að fara út í langar umr. um fjármögnun. Mér er ljóst að það hefði mátt ganga betur frá þeim málum í þessu frv. Ég held samt sem áður að það sé vonlaust að gera ráð fyrir að hvaða tillögur sem þar hefðu verið settar fram fengju staðist ef verðbólgan verður óbreytt. Það er tómt mál að tala um að þetta þjóðfélag þoli yfirleitt mörg ár með álíka mikilli verðbólgu eða meiri en verið hefur. Ég held þess vegna að það verði að vera sameiginlegt verkefni að minnka verðbólguna, en ekki að halda áfram þeirri stefnu, sem gjarnan hefur verið farið eftir á undanförnum árum, að aðlaga allt verðbólgunni. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta mál. Þó ég styðji frv. í atkvgr. lýsi ég því jafnframt yfir, að ég mun á haustþingi bera fram brtt. við það og vona að þá gefist tóm til þess hér í hv. deild að skoða þær af meiri ró en mér sýnist að gerlegt væri ef hreyft væri við þessum málum nú.



Herra forseti. Ég óskaði eftir því 19. þ. m. að taka til máls utan dagskrár til að ræða málefni Bjargráðasjóðs og í því sambandi að minna á fyrirheit stjórnmálaforingjanna er þeir gáfu 19. maí 1979 vegna harðindanna sem gengu þá yfir stóran hluta landsins og talin hafa verið mestu harðindi sem herjað hafa á landið, a. m. k. á þessari öld. Þegar ljóst varð að það mál, sem nú er til umr., sem er um breyt. á lögum um Bjargráðasjóð, kæmi aftur til umr. í hv. deild vegna breytinga sem Ed. gerði á frv. féllst ég á að fresta máli mínu þar til umr. þessi færi fram. Þetta er a. m. k. í fjórða skiptið er ég ræði um þetta málefni á þessu ári hér í hv. deild án teljandi árangurs. Þar sem ég tel ekki sæmandi að gera upp á milli stétta og einstaklinga sem verða fyrir tjóni eða tekjumissi af völdum náttúruhamfara, eins og við blasir ef ekkert frekar verður að gert, get ég ekki hjá því komist að ræða þetta málefni fyrir þingslit og bera fram spurningar, fyrst og fremst til hæstv. forsrh. og einnig til hæstv. fjmrh. Áður en ég ber fram spurningarnar vil ég rifja það upp sem sagt var í Sþ. 19. maí fyrir rúmu ári, með leyfi forseta. Það var Lúðvík Jósepsson, sem þá var 1. þm. Austurl., sem hóf umr, og sagði: „Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár þó að mér sé ljóst að nú sé mjög gengið á tíma þingsins og ekki mikill tími til þess að eyða í umr. utan dagskrár. En ég vænti þess, að það mál, sem ég vil ræða, sé ekki neitt deilumál og það eigi ekki að þurfa að leiða af sér langar eða miklar umr. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt hafa steðjað að ýmsum landsmönnum á þessum vetri margvíslegir erfiðleikar sem leitt hefur af því að hafís hefur lokað hafnarsvæðunum og gert mörgum aðilum ókleift að stunda atvinnu sína. Við það hafa síðan bæst einstök vorharðindi sem bitna með miklum þunga ekki síst á bændum landsins, en einnig ýmsum öðrum. Ég held að það sé enginn vafi á því, að þessir erfiðleikar koma þannig við ýmsa staði á landinu og ýmsa aðila að þeir hafa orðið fyrir miklu áfalli. Mér finnst það eiga vel við, áður en Alþ. lýkur nú störfum sínum, að það heyrist nokkuð héðan frá Alþ. um það, að við alþm. ætlumst til að vandamál þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, verði athuguð sérstaklega og sérstök athugun verði gerð á því tjóni sem menn hafa orðið fyrir, því tekjutapi sem ýmsir hafa orðið fyrir í sambandi við þessa náttúruerfiðleika. Ég er á þeirri skoðun, að nú sé eins og jafnan áður, þegar slíkt kemur fyrir, mjög auðvelt að fá sterka samstöðu allra stjórnmálaflokka og manna úr öllum flokkum til þess að standa að því að reyna að draga úr þeim mestu erfiðleikum og því tjóni sem einstök byggðarlög og einstakir aðilar verða fyrir þegar slíkir atburðir gerast eins og þessir, sem ég þarf ekki að fara um mörgum orðum við hv. þm. Um það er ekkert að villast, að t. d. einstakir sjómenn og smáútvegsmenn hafa tapað stórum hluta af tekjum sínum á árinu vegna hafíss, og ég held að ekki sé minnsti vafi á því, að bændur landsins hafa orðið fyrir miklu tekjutapi og muni verða vegna þessara erfiðleika allra. Ég vil því beina því til hæstv. forsrh., hvort hann vilji ekki gefa yfirlýsingu á Alþ. um að hann muni beita sér fyrir því, að látin verði fara fram sérstök athugun á vandamálum þeirra aðila, sem hér er um að ræða, með það fyrir augum að þjóðfélagsheildin komi þeim til aðstoðar á svipaðan hátt og gert hefur verið í öðrum tilfellum þar sem um tjón af náttúrunnar völdum hefur verið að ræða. Hér hefur áður orðið hin besta samstaða um aðstoð þegar slíkt hefur verið tekið hér upp. Ég vil vænta þess, að hæstv. forsrh. geti tekið undir þá skoðun er ég túlka hér, vilji beita sér fyrir því, að athugun af þessu tagi fari fram, og síðan verði að því stefnt að bæta mönnum það tjón sem ætti að vera hægt að bæta þeim af hálfu þjóðfélagsheildarinnar. Mér þykir einnig full ástæða til að vænta þess, að stjórnarandstaðan hér á þingi, eins og jafnan áður, standi með öðrum að því að grípa inn í þegar slíka atburði ber að höndum. Fari svo sem ég vænti, að hér sé samstaða um að lýsa yfir vilja Alþ. í þessum efnum og taka á þessu vandamáli, þá finnst mér sjálfsagt að það komist til þeirra, sem standa enn í miðjum erfiðleikunum, sem boðskapur héðan frá Alþ., án þess að gerð sé sérstök þingsamþykkt, heldur liggi aðeins fyrir almenn yfirlýsing flokkanna um að það sé ætlun manna að bæta mönnum, eftir því sem við verður komið, það tjón sem menn hafa orðið fyrir vegna þessara miklu áfalla. Ég vil svo vænta þess, að undir þetta mál mitt verði tekið fyrst og fremst af hæstv. forsrh., en einnig af hálfu stjórnarandstöðunnar.“ Þannig hljóðaði ræða Lúðvíks Jósepssonar 19. maí 1979. Síðan tók forsrh., sem þá var Ólafur Jóhannesson, til máls og sagði, með leyfi forseta: „Í tilefni af orðum hv. 1. þm. Austurl. er mér ljúft að lýsa yfir, að ég mun beita mér fyrir því innan ríkisstj. að fram fari rækileg könnun á þeim vandamálum sem hann gerði að umtalsefni. Það er öllum ljóst, að þar er um þungar búsifjar að ræða sem menn hafa orðið fyrir, bæði til lands og sjávar, af völdum hafíss og algjörlega einstæðra harðinda sem gengið hafa yfir landið að undanförnu. Ég tek algjörlega undir orð hans um það og tel að eigi að líta á málið frá því sjónarmiði, að hér sé um hliðstæður að tefla við þá atburði sem stundum hafa gerst af völdum náttúruhamfara og valdið stórtjóni. Það má segja, að raunar hafi ríkisstj. þegar markað stefnu að þessu leyti að nokkru, þar sem á sínum tíma átti sér stað skipun sérstakrar nefndar, hafísnefndar, sem hefur kannað það mál og mun gera tillögur í þeim efnum. En það er ekki aðeins að hafísinn hafi valdið hét tjóni, heldur er, eins og ég sagði áðan og eins og menn vita, um algjörlega einstæð harðindi að ræða, um mjög langt árabil a. m. k., í tilteknum hlutum landsins. Ég efast ekki um að hv. stjórnarandstæðingar muni veita þessu máli lið eftir því sem rannsókn og athugun og skynsamlegar tillögur hníga að.“ Þannig svaraði forsrh. Lúðvík Jósepssyni 19. maí fyrir ári. En næstur tók svo til máls hæstv. núv. forsrh., Gunnar Thoroddsen, og sagði, með leyfi forseta: „Þau harðindi, sem gengið hafa yfir þetta land nú á þessu vori og standa enn þótt liðinn sé mánuður af sumri, eru sem betur fer fátíð, en víða um land er nú vá fyrir dyrum. Það er brýn nauðsyn að kanna þann skaða, sem hlýst af þessum harðindum, og leita leiða til að ráða fram úr þeim vanda. Ég tek undir óskir og uppástungur 1. þm. Austurl. og undirtektir hæstv. forsrh. og vænti þess, að víðtækt samstarf megi takast milli þingflokkanna um ráð til að liðsinna þeim byggðarlögum og íbúum þeirra sem orðið hafa fyrir þungum búsifjum.“ Þannig mælti núv. forsrh., Gunnar Thoroddsen. En loks ætla ég aðeins að koma inn á lítinn kafla úr ræðu sem hv. þm. Árni Gunnarsson flutti þennan sama dag, með leyfi forseta: „Ég vil þakka hv. þm. Lúðvík Jósepssyni fyrir að vekja máls á því ástandi, sem nú hefur skapast, í þeim tilgangi að koma á samstöðu meðal stjórnmálaflokkanna um aðgerðir sem gera þarf til að leysa þann brýna vanda sem nú blasir við á hinum svonefndu hafíssvæðum og raunar víðar á landinu.“ Hv, þm. Geir Hallgrímsson sagði m. a. í umr. hér í hv. deild 25. maí 1979, með leyfi forseta: „Við þm. viljum áreiðanlega veita liðsinni okkar til að leysa þau vandamál sem nú blasa við bændum landsins.“ Í stjórnarsáttmála ríkisstj: Gunnars Thoroddsens stendur þetta m. a., með leyfi forseta: „Bjargráðasjóði verði útvegað lán vegna harðindanna 1979. Tekjustofnar sjóðsins verði teknir til endurskoðunar í þeim tilgangi, að hann geti gegnt hlutverki sínu.“ Og hver er þá tilgangur sjóðsins? Það fer ekki milli mála. Í 9. gr. laganna um Bjargráðasjóð kemur það glöggt fram, en hún er þannig, með leyfi forseta: „Hlutverk búnaðardeildar er að veita einstaklingum eða sveitarfélögum fjárhagsaðstoð til a. að bæta meiri háttar tjón vegna búfjárdauða af völdum sjúkdóma eða af slysum, þegar gáleysi eiganda verður eigi um kennt; b. fóðurkaupa vegna grasbrests af völdum kuldakals eða óþurrka til að afstýra óeðlilega mikilli förgun búfjár; c. að bæta uppskerubrest á garðávöxtum; d. að veita fjárhagsaðstoð vegna verulegs afurðatjóns á sauðfé og nautgripum. - Um fjárhagsaðstoð samkv. grein þessari fer samkv. reglum, er sjóðsstjórn setur.“ Þetta er 9. gr. laganna um Bjargráðasjóð. Hér fer því ekki milli mála hvað löggjafinn á við, þ. e. að bæta meiri háttar tjón. Hvernig var aflatjón þeirra, er stunda grásleppuveiðar og urðu fyrir aflatjóni á síðasta ári, bætt? Það kemur fram í bréfi frá Aflatryggingasjóði, sem Þórarinn Árnason undirritar og er þannig, með leyfi forseta: „Vegna fyrirspurnar hv. alþm. Stefáns Valgeirssonar set ég hér á blað nokkrar upplýsingar varðandi greiðslur til grásleppusjómanna sem urðu fyrir aflatjóni vorið 1979. Með bréfi, dags. 31. júlí 1979, tilkynnti félmrn. að ríkisstj. hefði á fundi 19. júlí fjallað um tillögur hafísnefndar til lausnar á vandamálum hafíssvæðanna norðan- og vestanlands, einnig að samþykkt hefði verið að bæta aflatjón grásleppusjómanna samkv. reglum Aflatryggingasjóðs. Þá var Aflatryggingasjóði falið að annast útreikninga og bótagreiðslur í samráði við samtök grásleppuhrognaframleiðenda. Strax í upphafi var ákveðið að miða bótaskyldu og þá væntanlega bótagreiðslur við skýrslur sem grásleppuveiðimenn hafa gert og sent hingað s. l. ár. Við athugun kom í ljós að skýrslurnar frá árunum 1977 og 1978 voru aðgengilegar, enda talið að þau ár gæfu góða mynd af meðalafla þegar um normalárferði væri að ræða. Því næst skiptum við hafíssvæðinu í 21 bótahólf og reiknuðum út meðalafla fyrir hvert svæði fyrir sig og bárum þann meðalafla saman við afla 1979. Samkv. lögum um Aflatryggingasjóð er ekki um bótaskyldu að ræða ef afli viðkomandi árs er 75% eða meira af meðalafla. M. ö. o. í þessu tilviki, að ef afli 1979 var 75% eða meira miðað við meðalafla 1977 og 1978, þá var svæðið ekki bótaskylt. Næsta skref var það að athuga svæðin 21. Kom þá í ljós að aðeins 4 voru bótaskyld samkv. framangreindum reglum.“ Þá er komið að framkvæmdinni: Hinn 24. sept. 1979 skipaði þáv. landbrh., Steingrímur Hermannsson, þriggja manna nefnd til þess að kanna ástandið á harðindasvæðunum og gera tillögur til úrbóta. Nefndin skilaði áliti og tillögum til ráðh. þingsetningardaginn 10. okt. Nefndin lagði til að Bjargráðasjóði yrði útvegað fé til að lána bændum á harðindasvæðunum til að kaupa fóður þar sem heymagn væri minna en 80% af heymagni 1978. Einnig lagði nefndin til að bændur yrðu aðstoðaðir vegna uppskerubrests á garðávöxtum, en til þess að Bjargráðasjóði yrði gert þetta mögulegt lagði nefndin til að lögum sjóðsins yrði breytt á þann veg að tekjur hans yrðu auknar verulega svo að hann gæti gegnt hlutverki sínu. - Tillögur nefndarinnar voru þessar: a) Framlag sveitarfélaganna hækki úr 150 kr. á íbúa í 300 kr. b) Framlag bænda hækki úr 0.35% af búvöruverði í 0.60%. c) Framlag ríkisins hækki tilsvarandi og jafnhátt greiðslum samkv. a- og b-lið. Ríkisstj. afgreiddi málið strax til stjórnar Bjargráðasjóðs með ósk um að hún veitti bændum lán samkv. tillögum harðærisnefndar án verðtryggingar og með 10% vöxtum eins og lög sjóðsins heimila. Stjórn Bjargráðasjóðs tilkynnti félmrh. að hún mundi verða við þessum tilmælum, enda yrði sjóðnum séð fyrir fé og lögum hans breytt í samræmi við tillögur harðærisnefndar. En þegar hér var komið sögu var sest að völdum í landinu ný stjórn, minnihlutastjórn Alþfl. Þessi stjórn gaf út brbl., ekki um að auka tekjur Bjargráðasjóðs, eins og harðindanefnd lagði til, heldur um að sjóðnum væri heimilt að lána út með fullri verðtryggingu. En það furðulega hefur gerst, að þær þingnefndir, sem hafa fjallað um málið í báðum deildum, hafa ekki fellt út þetta ákvæði brbl. um heimild til að lána með verðtryggingu. Það er engu líkara en að hv, þingnefndum hafi ekki verið ljóst að þetta er slysa- og neyðarsjóður, enda þótt í 8. og 9. gr. laganna segi hver tilgangur sjóðsins er svo það ætti ekki að fara á milli mála. Til að skýra fyrir hv. þm. hvernig að málinu hefur verið staðið og hvernig það stendur nú er nauðsynlegt að lesa bréf sem er skrifað hv. fjvn., undirskrifað af framkvæmdastjóra sjóðsins, Magnúsi E. Guðjónssyni, dags. 5. febr. s. l., og er þannig, með leyfi forseta: „Á síðasta stjórnarfundi Bjargráðasjóðs, 23. f. m., var mér undirrituðum framkvæmdastjóra sjóðsins falið að rita hv, fjvn. varðandi framlag til sjóðsins á fjárlögum fyrir árið 1980. Fer stjórn sjóðsins þess á leit, að framlag til Bjargráðasjóðs á fjárlögum fyrir árið 1980, verði ákveðið 392 millj. kr. Samkv. lögum um Bjargráðasjóð nr. 51 frá 1972, 5. gr. c-lið, sbr. lög nr. 110 frá 1976, um breyt. á þeim lögum, skal árlegt framlag ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs nema samanlögðum framlögum til sjóðsins frá sveitarfélögum og af söluvörum landbúnaðarins, hlutdeild í svonefndu búnaðarmálasjóðsgjaldi. Í tillögum, sem Bjargráðasjóður gerði vegna undirbúnings fjárlaga 1980, var gert ráð fyrir að framlag ríkisins 1980 þyrfti að vera 187.1 millj. kr. og var þá byggt á rauntölu 1978 framreiknaðri á þeirri forsendu að hækkunin milli áranna 1978 og 1979 yrði 45% og milli áranna 1979 og 1980 40%. Ljóst er að þessar forsendur eru brostnar. Þrátt fyrir það var tillaga sjóðsins skorin niður um tæpar 30 millj. kr., þar sem í framlögðu fjárlagafrv. er áætlað að framlag til sjóðsins á þessu ári verði 158 millj. kr. Árið 1979 var óafturkræft framlag til sjóðsins frá sveitarfélögum og af búvörugjaldi svo sem hér segir: Framlög sveitarfélaga, um 150 kr. á hvern íbúa, 33.7 millj., hlutdeild í búvörugjaldi 110.6 millj., eða 144.3 millj. Framlag ríkissjóðs samkv. fjárlögum 1979 var 83.7 millj. og var það fast bundið við þá fjárhæð samkv. lögum nr. 20 frá 1979, 19, gr. Það er 60 millj. kr. lægri fjárhæð en vera ætti samkv. lögum sjóðsins. Vegna gífurlegrar fjárþarfar Bjargráðasjóðs sökum harðinda á Norður- og Norðausturlandi s. l. sumar aðallega hefur stjórn Bjargráðasjóðs samþykkt að óska eftir því, að lögum sjóðsins verði breytt til að efla hann og auka tekjur hans. Nái það mál fram að ganga áætlar stjórnin óafturkræft framlag til sjóðsins á árinu 1980: framlag sveitarfélaga, 300 kr. á íbúa, 67 millj., hluta af búvörugjaldi 0.6% 250 millj., þ. e. 9 mánaða greiðsla, eða 317 millj. kr. mótframlag. Til viðbótar framangreindu áætluðu mótframlagi ríkissjóðs til Bjargráðasjóðs 1980 er áætlað að nettóútgjöld sjóðsins vegna vaxta- og verðbreytingamismunar af veittum lánum vegna veiðarfæratjóna af völdum hafíss vorið 1979 verði á þessu ári 15 millj., en samkv. bréfi félmrh., dags. 24. júlí 1979, er því yfir lýst, að þessi mismunur verði tekinn inn á fjárlög og greiddur sjóðnum úr ríkissjóði. Þá hefur stjórn Bjargráðasjóðs samþykkt að óska eftir því, að sjóðnum verði bætt með greiðslu úr ríkissjóði framangreind skerðing, 60 millj. kr. samkv. 19. gr. laganna 1979. Framlag til Bjargráðasjóðs á fjárlögum fyrir árið 1980, sem óskað er eftir í upphafi þessa bréfs, sundurliðast þannig: Áætlað mótframlag ríkissjóðs eftir lagabreytinguna 317 millj., vaxtamunur vegna hafíslána 15 millj. og greiðsluskerðing ríkisframlags 1979 60 millj., eða 392 millj. Mismunur er þarna upp á 267 millj. Sótt hefur verið um fyrirgreiðslu til sjóðsins vegna uppskerubrests á kartöflum á s. l. ári, aðallega í Eyjafirði, Nesjum, Hofshreppi, Austur-Skaftafellssýslu, Þykkvabæ og vegna lítils heyfengs á svæðinu frá Vestfjörðum norðanlands og allt til Borgarfjarðar eystri og enn fremur vegna kostnaðar við hey- og graskögglaflutninga á téðu svæði. Enn fremur veitti sjóðurinn alls 130 millj. kr. lán vegna veiðarfæratjóns af völdum hafíss s. l. vor og lán hans að fjárhæð 70 millj. vegna vorharðindanna 1979.“ Meira ætla ég ekki að lesa upp úr þessu bréfi. Samkv. því óskaði stjórn Bjargráðasjóðs að framlag til sjóðsins samkv. fjárlögum yrði 392 millj., en fjárlagatalan nú er 125 millj. kr. eða mismunur sem nemur 267 millj. kr. Samkv. gildandi lögum vantar, eins og áður segir, 60 millj. frá 1979, það vantar samkv. lögunum, eins og þau eru, 73.7 millj. á yfirstandandi ári plús 15 millj. samkv. bréfi félmrh. frá 24. júlí 1979, eða samtals 148.7 millj. kr. Þannig hefur í reynd verið staðið að þessum málum. Byggðasjóður hefur látið sem óafturkræft framlag 120 millj. 60 þús. kr., sem Búnaðarfélag Íslands hefur úthlutað, og ber að þakka þá aðstoð, en eins og málin hafa verið þar nær það skammt. Engar greiðslur hafa komið enn til bænda vegna fóðurkaupa á s. l. hausti. Lán ættu að mati sjóðsins að vera 1 milljarður 100 millj. kr. Styrkur vegna fóðurflutninga á s. l. hausti hafa þeir metið að þyrfti að vera 225 millj. miðað við reglur sjóðsins. Ef tjón garðyrkjubænda væri metið hlutfallslega eins og þegar um aflatjón er að ræða þyrftu að koma til afgreiðslu úr sjóðnum til þessara framleiðenda a. m. k. 450–500 millj. Eftir er að afgreiða vegna búfjártjóna frá s. l. ári verulegar upphæðir. Greiðslur sjóðsins vegna þessa munu því vera einhvers staðar í kringum 2 milljarða, og þá er ótalið allt það afurðatjón sem sérstaklega sauðfjárbændur urðu fyrir vegna verulega minni fallþunga á síðasta hausti en er í meðalári, en engir tilburðir hafa verið uppi hjá ríkisstj. enn sem komið er, að ég veit, til að láta meta það tjón hliðstætt því þegar um aflatjón er að ræða, hvað þá að bæta það, þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem ég vitnaði til í upphafi máls míns. Ég spyr hæstv. forsrh. að því, hvort honum finnist að staðið hafi verið við þær yfirlýsingar sem gefnar voru á hinu háa Alþingi fyrir ári og vitnað er til hér að framan. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort hann muni ekki beita sér fyrir því, og það án frekari tafar, að bændum verði bætt það tjón, sem þeir urðu fyrir, eftir svipuðum reglum t. d. og gert var í sambandi við sjóð þeirra sem atvinnu hafa af grásleppuveiðum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort réttlætiskennd hans sé ekki þannig varið að allar stéttir eigi að sitja við svipaðan hlut að því leyti, að þegar þær verða fyrir tjóni vegna harðinda eða annarra náttúruhamfara eigi að bæta öll slík tjón með líkum hætti. Ég vil ekki trúa því að hæstv. ráðh. eða hv. þm. vilji gera upp á milli stétta eða einstaklinga í slíkum tilvikum. Það liggur þó fyrir að fyrrv. félmrh., hv. þm. Magnús H. Magnússon, skrifaði Aflatryggingasjóði bréf um að bæta grásleppubændum tjón eftir reglum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er ekki lán, heldur framlag. Hins vegar gaf sami ráðh. út brbl. um að Bjargráðasjóði væri heimilt að lána með fullri verðtryggingu t. d. til þeirra bænda sem framleiða garðávexti, en tekjutap þeirra mun hafa orðið langmest á síðasta ári. Ég vil ekki trúa því, að fyrrv. ráðh. hafi ekki gert sér grein fyrir hvað hann var að gera, þegar hann gaf út þessi brbl., eða til hvers það mundi leiða. Engar ráðstafanir voru gerðar til að útvega sjóðnum fjármagn til þess að hann væri þess umkominn að gegna hlutverki sínu. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann muni ekki gera ráðstafanir til að framfylgja þeim yfirlýsingum, sem ég vitnaði til í upphafi máls míns, og gera nú þegar ráðstafanir til að útvega það fjármagn sem til þarf til að bæta það tjón sem varð af völdum harðærisins á s. l. ári. Öllum hv. þm. ætti að vera ljóst að það er ekki sama hvenær aðstoðin er veitt. Fjármagnskostnaðurinn er ekki svo lítill í landi okkar. Hvort sem um er að ræða launamenn, er missa atvinnuna, eða ef bregst afli hjá sjómönnum eða bregst uppskera hjá bændum eða þeir missa tekjur vegna minni afurða, þá er það jafntilfinnanlegt fyrir hvern sem fyrir slíku verður. Ef launamenn missa atvinnu fá þeir bætt úr Atvinnuleysistryggingasjóði 80% af launatekjum. En það er framlag, ekki lán. Ef afli bregst á tilteknu svæði fá útgerðarmenn bætt úr Aflatryggingasjóði eftir vissum reglum 75% af meðalafla s. l. ára, og ef um togskip er að ræða, þá upp í 85%. Það er framlag, en ekki lán. En þegar kemur að bændum er annað uppi á teningnum. T. d. varð afurðatjón hjá sauðfjárbændum í mörgum sveitum á Norðurlandi að meðaltali um 2 millj. á hvern framleiðanda vegna minni fallþunga dilka, en hjá einstaka bónda verulega miklu meira. Þegar tilkostnaður allur verður miklu meiri í slíku árferði, sem gefur auga leið, verða nettótekjur þessara bænda ekki beysnar. Þó er ekkert farið að athuga þennan þátt. Hvað veldur? Það eina, sem gert hefur verið, er að samþykkja ríkisábyrgð upp á 1500 millj. kr. og skera niður lögboðin framlög til Bjargráðasjóðs, eins og fram hefur komið í máli mínu hér að framan. Margir bændur, ekki síst þeir sem urðu fyrir mestu tjóninu, hafa spurt mig að því síðustu vikurnar, hvort yfirlýsingar forustumanna stjórnmálaflokkanna séu marklausar. Ég hef svarað öllum slíkum spurningum neitandi og bent á að óvenjulegt stjórnmálaástand hafi verið í landinu síðan á haustnóttum. Hinu er ekki að leyna, að ef slíkar spurningar verða upp bornar eftir að þinghaldi lýkur nú og engin hreyfing verður komin á þessi mál frekar en orðið er, þá er hætt við að lítið verðu um svör og ekki þægilegt að standa frammi fyrir þeirri staðreynd að ekki er lengur hægt að svara slíkum spurningum neitandi. Í slíkum sporum vil ég a. m. k. ekki þurfa að standa. M. a. þess vegna hef ég gert þessi mál hér og nú að umræðuefni og lagt spurningar fyrir hæstv. forsrh. og fyrir hæstv. fjmrh. er ég óska að fá svör við.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég taka þetta fram: Við umr. í Sþ. 19. maí í fyrra um harðindi og hafís fyrir Norðurlandi lýsti ég yfir fyrir hönd þingflokks sjálfstæðismanna að ég vænti þess, að víðtækt samstarf mætti takast milli þingflokkanna um ráð til að liðsinna íbúum þeirra byggðarlaga sem fyrir búsifjum hefðu orðið. Fulltrúar annarra þingflokka gáfu svipaðar yfirlýsingar. Þetta mál allt saman hefur tafist mjög vegna langvarandi stjórnarkreppu s. l. vetur og vegna þeirra tafa sem af þeim sökum m. a. urðu á afgreiðslu lánsfjáráætlunar. En í lánsfjáráætlun fyrir þetta ár er gert ráð fyrir 1500 millj. lántöku Bjargráðasjóðs til að bæta tjón bænda á Norðurlandi. Þetta lán hefur verið fengið frá bönkum til 5 ára og er verðtryggt með 2% vöxtum. Þetta fé verður síðan endurlánað bændum þar nyrðra. Þeir sjómenn, sem fyrirspyrjandi vitnar til, hafa fengið lán til að bæta þeim veiðarfæratap. Þau munu vera til 5 ára og Byggðasjóðsvextir 22%. Stjórn Bjargráðasjóðs hefur í gær fyrir sitt leyti fallist á að vextir af lánum til bænda verði 10%. En sjóðurinn getur ekki staðið undir þeim vaxtamun sjálfur. Það er ekki unnt að gefa bindandi yfirlýsingu um vaxtakjör af lánum þessum fyrr en ríkisstj. fær ályktun Bjargráðasjóðs til umfjöllunar. En það vil ég fullvissa hv. þm. um, að við þær yfirlýsingar, sem hann vitnaði til frá 19. maí í fyrra, verði staðið og bændur á harðindasvæðunum fái a. m. k. ekki lakari kjör en þeir sjómenn hafa fengið sem hann vitnaði til. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er minnst á þetta mál þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bjargráðasjóði verði útvegað lán vegna harðindanna 1979.“ - Það hefur verið gert. „Tekjustofnar sjóðsins verði teknir til endurskoðunar í þeim tilgangi að hann geti gegnt hlutverki sínu.“- Um það fjallar einmitt þetta frv., sem hér liggur fyrir, að efla Bjargráðasjóðinn til að gera honum kleift, eftir því sem unnt er, að gegna sínu hlutverki. Vænti ég þess, að það frv. geti orðið að lögum nú.



Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefáni Valgeirssyni, fyrir að hafa tekið þetta mál hér upp á Alþ. og fengið með fsp. sínum og með því að reifa þetta mál yfirlýsingu frá hæstv. forsrh. um að þau lán, sem veitt verða bændum úr Bjargráðasjóði vegna harðindanna, verði óverðtryggð. Þetta tel ég vera afskaplega þýðingarmikið og raunar forsendu þess, að þeir bændur, sem hlut eiga að máli, geti sumir hverjir notfært sér þessi lán. Eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. gat réttilega um á það sérstaklega við um kartöflubændur. Þar er um mjög alvarlegt tjón að ræða, algert tjón, víl ég segja. Þessir menn hafa orðið algerlega tekjulausir á s. l. ári, og ég hygg að finna megi dæmi þess, að einn maður hafi tapað um 30 millj. kr. tekjum sem hann gat átt von á á því ári. Svo alvarlegt er ástandið að ef við tökum eina þrjá hreppa í Eyjafirði, Grýtubakkahrepp, Svalbarðsstrandarhrepp og Öngulsstaðahrepp, mun tjónið þar vera eitthvað í kringum 400 millj. kr. vegna kartöfluuppskerunnar, aðeins vegna hennar. Þar við bætist svo annað eins tjón. Bjargráðasjóður hefur að vísu að nokkru leyti komið þarna á móti með því að veita nokkra fyrirgreiðslu til Kaupfélags Svalbarðseyrar, en hins vegar hefur því fé ekki verið skipt milli einstakra bænda og verulega vantar upp á að þarna sé um viðhlítandi lausn að ræða. Ég vil af því tilefni spyrja hæstv. forsrh. hvort ekki megi treysta því, að lengra verði gengið til móts við kartöflubændur en raunin hefur á orðið, þannig að það verði hægt að bæta það tekjutjón, sem þarna hefur orðið, með fullforsvaranlegum hætti. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefáni Valgeirssyni, að það nær náttúrlega engri átt á ári eins og þessu, þegar veruleg harðindi hafa orðið á stórum landssvæðum og þörf á fjármagni til Bjargráðasjóðs því mun meiri en ella, að ekki skuli vera staðið við lög í sambandi við fjárlög og það skuli vanta á annað hundrað millj. upp á að á s. l. tveimur árum hafi Bjargráðasjóður fengið það fé sem honum ber úr ríkissjóði lögum samkv. Þetta sýnir ásamt öðru hversu djúpt þessi félagsmálaþanki nær nú, sem alltaf er verið að tala um, hjá hæstv. ríkisstj. Ég vil svo bæta því við, að að öllum þessum málum, tryggingamálum landbúnaðarins, ekki síst þegar talað er um aukabúgreinar eins og laxeldi, um loðdýraeldi og annað því um líkt, er ekki nógu vel staðið þegar verða mikil áföll, ef bústofn hrynur niður, ef kemur upp sýki eða eitthvað því um líkt. Þannig sjáum við þess dæmi að annars blómlegur atvinnurekstur hefur hrunið í rúst á augabragði þar sem ekki liggur m. a. ljóst fyrir hvort búgreinar eiga að réttu aðild að Bjargráðasjóði, sem veldur því að viðkomandi fyrirtæki eða viðkomandi aðilar hafa ekki greitt gjald til sjóðsins eins og þeir eiga kannske kost á. Er nauðsynlegt að marka skýrari stefnu að þessu leyti. Það er mál sem er rétt að taka upp á síðara stigi og ræða þá. Ég vil sem sagt fagna því, sem fram hefur komið, að þeim bændum, sem hér eiga hlut að máli og verst hafa orðið úti í sambandi við harðindi, verði hjálpað með óverðtryggðum lánum úr Bjargráðasjóði, og ég vil mega vænta þess, að ríkissjóður standi á næsta ári við sinn hlut í sambandi við fjármögnun Bjargráðasjóðs, öfugt við það sem verið hefur á þessu ári og s. l. ári, því að gagnslaust er að setja lög nema við þau sé staðið. Í síðasta lagi spyr ég um hvort því megi treysta, að kartöflubændur fái réttan sinn hlut frekar en orðið er, svo sem tillögur stjórnar Bjargráðasjóðs segja til um.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 2. þm. Norðurl. e. um að ég hafi ekki vitað hvað ég var að gera þegar ég lagði til annars vegar bætur úr Aflatryggingasjóði til þeirra grásleppumanna, sem töpuðu netum og urðu fyrir miklu tjóni, og hins vegar bætur til bænda vegna þeirra tjóns, þá við ég segja það, að þarna er talsvert mikill eðlismunur á. Aflatryggingasjóður er sjóður sem útgerðarmenn og sjómenn standa alfarið og eingöngu undir sjálfir. Það kemur aldrei neitt fé af almannafé inn í þann sjóð, þannig að þeir eiga hann. Í þeirra tilviki verður aldrei um það að ræða að þeir fái verðhækkanir út á tjón. Varðandi Bjargráðasjóð og aðstoð við bændur eru málin þannig, að aukin útgjöld bænda og minnkaðar tekjur koma fyrr eða síðar fram í hækkuðu verði til neytenda. Þannig eru reglurnar um landbúnaðarverðið. Það er því ekki óeðlilegt að bætur vegna slíks skaða, sem verður endurbættur af neytendum fyrr eða síðar, verði í formi vaxtalítilla eða vaxtalausra lána, en verðtryggðra. Hitt er svo auðvitað rétt, að þessar bætur koma ekki réttlátlega niður á bændur. Sá, sem tapar, fær e. t. v. ekki fullar bætur, heldur má segja að miðað sé við heildina. - En það er nú einu sinni einn af hornsteinum þeirrar landbúnaðarpólitíkur sem hv. þm. styður, að stórbændurnir fái mest, en þeir smáu fái minnst.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég ætla ekki að verða til þess að það hefjist hér umr. um landbúnaðarmál á þessum degi, það er ýmislegt annað að gera, en það, sem mín ætlan var að drepa á, er að mestu leyti komið fram. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans og ég veit að við þau verður staðið, en ég vil benda ráðh. á að ef framkvæmdin á að verða hliðstæð því, sem áður hefur verið, og hliðstæð því, sem var í sambandi við t. d. grásleppuveiðimenn, þá verður að meta afurðatjónið sem varð á s. l. ári á Norður- og Austurlandi og e. t. v. víðar. Ég vil ekki fullyrða neitt um hvað út úr því mati kemur, víl ekki gera það á þessari stundu, en miðað við yfirlýsingarnar, sem voru gefnar fyrir ári, og yfirlýsingu forsrh. nú þarf að athuga þessi mál. Ég vil líka minna á það, sem hv. 5. þm. Suðurl., Magnús H. Magnússon, kom inn á, að grásleppusjómenn fengu framlag, en ekki lán. Ég vil minna fyrrv. félmrh. á að þessir menn höfðu ekki borgað neitt neins staðar í tryggingasjóði, ekki í Aflatryggingasjóð.  En ég vil ekki verða til þess að það verði miklar umr. um þetta. Ég vænti þess og veit, að hæstv. forsrh. mun sjá til þess að þessi mál verði athuguð og að bændur fái svipaða fyrirgreiðslu og aðrir hafa fengið.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 7. landsk. þm. vil ég taka það fram, að vandamál kartöflubænda verða tekin til meðferðar ásamt öðrum vandamálum sem fyrir liggja. Ein af ástæðunum til þess, að mál þessi hafa dregist, eins og ég gat um áðan, er sú, að stjórn Bjargráðasjóðs hefur verið nokkur vandi á höndum að afgreiða þessi mál frá sér og gera ákveðnar tillögur um lánakjör fyrr en endurskoðun hefur farið fram á tekjustofnum sjóðsins, m. ö. o. þangað til það frv. hefur náð fram að ganga sem hér liggur nú fyrir til umr. Um leið og það er orðið að lögum ætti ekkert að verða því til fyrirstöðu að ganga í að reyna að afgreiða þessi mál sem lengi hafa dregist.



Herra forseti. Ég vil segja örfá orð um þetta mál. Enda þótt fsp. hafi verið beint til hæstv. forsrh. og málefni Bjargráðasjóðs heyri undir félmrn. snerta þau einnig verulega það rn. sem ég hef með höndum. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Norðurl. e., að það er mjög miður hversu hefur dregist að afgreiða málefni Bjargráðasjóðs og gera mögulega þá aðstoð sem er nauðsynlegt að veita af hans hálfu vegna harðindanna á s. l. vori. Ég ætla ekki að skýra frekar en hér hefur komið fram hvernig í þeim drætti liggur. En eins og nú er komið þarf að afgreiða það frv., sem hér er væntanlega til lokaafgreiðslu á þessum fundi, og enn fremur lánsheimildir sjóðsins með frv. að lánsfjárlögum. Ég vænti þess, að sú aðstoð, sem veitt verður eftir að afgreiðsla þessara frv. hefur farið fram á hinu háa Alþingi, geti orðið með næsta skjótum hætti eða eins skjótt og mögulegt er, en það hefur sannarlega dregist allt of lengi, eins og ég hef þegar lýst. Ég vil segja út af orðum hv. 2. þm. Norðurl. e., að það tjón, sem orðið hefur í landbúnaðinum af völdum harðærisins á síðasta ári, er auðvitað mjög mikið. Það verður reynt að mæta því tjóni sem orðið hefur varðandi fóðurskort og þar af leiðandi kaup og flutninga á fóðri, uppskerubrest á garðávöxtum, það, sem hann hefur hér nefnt tjón á bústofni, og tjón á afurðum sem orðið hefur vegna sérstakra áfalla. Enn hefur ekki verið farið út í það að meta tjón eða tekjutap bænda sem verður vegna minni afurða eða rýrðar á dilkum eða minni mjólkur úr mjólkurkúm. Það hefur ekki verið gert til þessa, og ég hygg að það sé skilningur fyrir því, að bændur sjálfir verði að taka á sig að mæta sveiflum í þeim sökum. Stundum koma góð ár hvað fallþunga dilka snertir, en stundum koma mögur ár. Slíkum sveiflum verða bændur að vera viðbúnir að mæta. Ég hef þess vegna ekki tekið undir það, að þessi þáttur væri metinn til bóta eða aðstoð Bjargráðasjóðs næði til hans, enda þótt það sé hárrétt, sem hv. þm. sagði, að tekjutap einstakra bænda hvað þennan lið einan snertir hefur í sumum tilvikum leikið á milljónum kr. - En hina þætti málsins þarf að taka til athugunar. Þeim þarf að mæta með þeirri aðstoð sem eðlileg er á grundvelli þessa sjóðs. Um þau tryggingamál, sem hv. 7. landsk. þm. gerði að umtalsefni varðandi nýjar búgreinar, hef ég látið í ljós að ég telji mikla nauðsyn að þar verði komið á tryggingakerfi, t. a. m. í sambandi við fiskeldi, til þess að hægt sé að mæta áföllum, sem nýleg dæmi og fyrri dæmi sýna að geta komið hvenær sem er, að því er virðist, og með óvæntum hætti, með aðstoð frá tryggingafélögum eða tryggingasjóðum þannig að ekki þurfi hverju sinni að verða um sérstakt mat á því að ræða hvernig slíku tjóni skuli mætt af almannafé. En ég tel eðlilegt að slíkt mat fari fram og aðstoð með almannafé komi til að einhverju leyti þangað til tryggingar eru komnar á það stig að ná yfir þessar búgreinar. Þetta atriði í máli hv. þm. vil ég þess vegna taka undir og hef reyndar áður látið það í ljós og er feginn því að heyra slíkar skoðanir hjá hv. þm. Halldóri Blöndal. - Fundarhlé.



Herra forseti. Mér skilst á öllu að samkomulag sé orðið um að hraða afgreiðslu mála á þessu þingi, sem hefur staðið alllengi, þó að síðustu þrjú kortér hafi borið vitni um annað. Þá hafa menn keppst við að lengja tíma þingsins og þrengja umræður um efnisatriði mála. Þetta mál, sem hér liggur fyrir til umr., tók megintímann í dag. Ég er á margan hátt þakklátur 2. þm. Norðurl. e. fyrir það sem hann gerði hér að umræðuefni, en ég hefði talið að ræðan hefði getað verið einn þriðji af þeim tíma sem tók að flytja hana, miðað við allar aðstæður hér í þingi, og hann hefði getað komið sínum sjónarmiðum að, sem mörg voru réttmæt og eðlileg í alla staði, í styttra máli. Hv. þm. sagði að það hefði verið og væri óeðlilegt stjórnmálaástand síðan í haust. Það er sennilega alveg rétt hjá honum, að búið er að vera óeðlilegt stjórnmálaástand síðan í haust og er enn þá. Hann rakti ítarlega í máli sínu loforð manna um að auka tekjur Bjargráðasjóðs til að mæta margvíslegum óhöppum sem menn verða fyrir og fá ekki ekki bætt með öðrum hætti, en 19. maí 1979 tók þáv. forsrh. mjög undir það og sú ríkisstj. sem þá sat. Hún sat í tæpa fimm mánuði eftir það og hafði að mínum dómi nægan tíma til að gera tillögur til úrbóta í þá átt sem hv. þm. gerði að umræðuefni. Sömuleiðis hefur núv. hæstv. ríkisstj. haft allgóðan tíma til að gera hér úrbætur, en ekkert hefur fengist að gert. Ég kannast ekki við að til stjórnarandstöðu hafi verið leitað til að fá úrbætur. Mér er ljóst að þetta frv., sem er staðfesting á brbl., er nauðsynlegt að fari hér í gegn, en þessar úrbætur hefðu átt að liggja fyrir. Hæstv. forsrh. gaf yfirlýsingu um að bændur, sem hefðu orðið fyrir alvarlegum skakkaföllum, eins og kartöfluframleiðendur, fengju aðstoð með eigi lakari kjörum, eins og hann orðaði það, en t. d. Aflatryggingasjóður veitti. En hvað eru lakari kjör? Ef mál dregst á langinn í 50–60% verðbólgu er það ekki úrræði að halda sér við sömu krónutölu frá þeim tíma að menn urðu fyrir skaðanum. Mér fannst hv. 2. þm. Norðurl. e. misskilja nokkuð Aflatryggingasjóð. Ég vil líka leiðrétta, en þó með öðrum hætti, umsögn hv. 5. þm. Suðurl. Tekjur Aflatryggingasjóðs eru fyrst og fremst af aflatryggingasjóðsgjaldi, en enn fremur er um framlög úr ríkissjóði að ræða. Ríkissjóður styrkir því þennan sjóð, en sjávarútvegurinn hefur sjálfur fyrst og fremst byggt hann upp. Í B-hluta fjárlaga yfirstandandi árs eru framlög ríkissjóðs 501 millj., en aðrar tekjur, sem eru aflatryggingasjóðsgjald, hvorki meira né minna en 5122 millj. Ég tel eðlilegt í alla staði að bændur og aðrar stéttir byggi upp tryggingakerfi þegar þær verða fyrir alvarlegum áföllum. Ég tel einnig eðlilegt að til þess tryggingakerfis greiði menn sjálfir þegar vel gengur. Ég er sammála hæstv. landbrh. um að það er auðvitað algjörlega útilokað að taka tillit til þess og bæta ef verður rýrnun eða lækkun á meðalfallsþunga dilka. Það er auðvitað ekki hægt að bæta þó að rýrni frá ári til árs því að það er mismunandi árferði og annað. Það er eins með þá atvinnugrein og allar aðrar, að hún verður auðvitað að taka því að það árar mismunandi. En jafnalvarleg áföll og nefnd voru í ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 7. landsk. þm. eru annars eðlis. Ég hefði talið að það hefði átt að sjá fyrir fjármagni til að bæta þau, þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþ. hafa lýst yfir að það sé sjálfsagt. Nú á að slíta þingi með góðum orðum um þetta, eins og gert var 19. maí árið 1979. Slíkt er auðvitað ekki að standa við loforð. En ég vil benda hv. 2. þm. Norðurl. e. á að hann var einlægur stuðningsmaður þeirrar ríkisstj., sem gaf þessi loforð 19. maí 1979, og hann hefur stutt þá ríkisstj. sem tók við 8. febr. í vetur. Á þessu tímabili öllu er ekki hægt að skýla sér á bak við kratana eina þó að þeir hafi verið í stjórn í u. þ. b. fjögurra mánaða tíma. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vil aðeins taka undir þessar vissu aths. Ég vil þó, áður en ég lýk máli mínu, sérstaklega minna hv. þm. stjórnarflokkanna á að sá háttur var á, þegar ég kom á þing, og þá vildi svo til að ég var stjórnarsinni, að stjórnarsinnar reyndu að haga málflutningi á þann veg, að lokið yrði þinghaldi á þeim tíma sem þeirra ríkisstj. lagði til, með því að stytta mjög mál sitt og jafnvel fara ekki í ræðustól þó þeir hefðu fulla ástæðu til. En þegar verið er að tala um málgefni stjórnarandstöðunnar nú, þá hygg ég að þegar menn líta í þingtíðindi sýni þetta þing að aldrei hafi stjórnarþingmenn talað meira í málum en á þessu þingi. Þeim er að sumu leyti kannske vorkunn, en ég ætla ekki að koma nánar inn á það.



Herra forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um það mál, sem hér til umræðu, og segja að ég tek undir margt af því sem hv. 2. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson, sagði við upphaf málsins í dag. Ég vil þó bæta við nokkrum setningum. Hér erum við að fjalla um það að bæta bændum á einhvern skikkanlegan hátt það tjón sem þeir hafa orðið fyrir af völdum harðinda. Við tölum um kartöfluræktarbændur, við tölum um að bæta bændum tjón sem þeir verða fyrir vegna rýrari dilka, vegna fóðurbætisflutninga, aukinnar fóðurbætisgjafar og fleira af því tagi. En nú vil ég bæta við - og vænti þess fastlega að það sé ekki mikill munur á Jóni og séra Jóni: Væri ekki hugsanlegt, á sama tíma og við erum að fjalla um bætur eða aðstoð til handa bændum vegna harðinda og vegna sjúkdóma, að bæta við fiskræktarbændum? Geta þeir ekki flokkast í þennan sama flokk? Ég vænti þess, að hv. þm. viti hvað ég er að tala um þegar ég nefni þetta. Ég sé engan mun á þeim málum, sem hér eru til umræðu nú og ég mun styðja, og því máli, sem ég er að vitna til og öllum þingheimi er kunnugt um hvað er. Og ég vænti þess, að þeir þm., sem fara fram á stuðning við mál af því tagi sem hér er til umræðu, veiti stuðning máli sem er af örlítið öðrum toga spunnið, en flokkast undir nákvæmlega það sama. Ég vænti þess, að þeir menn, sem leita eftir stuðningi stjórnarandstöðuþingmanna í þessu tilviki, veiti líka stuðning öðru máli sem er af mjög svipuðum toga spunnið og kemur væntanlega til umræðu hér á hv. þingi á morgun. Þetta vildi ég láta verða mitt innlegg í þessa umræðu og vænti þess fastlega, að það verði ekki af einhverjum sérstökum ástæðum, sem ég ætla ekki að rekja að þessu sinni hverjar kynnu að vera, að þeir geri greinarmun á mönnum, sem svo mjög hefur verið talað um hér á þingi í dag að gerður væri á sjómönnum og bændum. Ég vænti þess, að sömu þm. sem þannig tala geri ekki greinarmun á bændum, hvort sem þeir eru með sauðfjárhald, kýr eða stunda fiskrækt.



Herra forseti. Ég vil þakka forseta fyrir að gefa mér tækifæri til að eyða hér örfáum mínútum. Ég skal taka það fram strax, að ég mun verða stuttorður. Ástæðan fyrir því, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, er að mínu viti spurning um mjög alvarlegt mál, og ég vil því beina fsp. til hæstv. sjútvrh., en nú er að vísu staðgengill hans hæstv. menntmrh. Eins og öllum þm. er væntanlega kunnugt var einn liðurinn í lausn þeirrar deilu milli sjómanna o; útvegsmanna á Vestfjörðum, sem yfir stóð fyrir nokkru, ósk um það til stjórnar Aflatryggingasjóðs og einnig til hæstv. sjútvrh., að þeir gengjust fyrir þeirri breytingu á reglugerð Aflatryggingasjóðs að því er varðaði greiðslu fæðispeninga, að fæðispeningagreiðslur yrðu hækkaðar í það sem næmi eðlilegum fæðiskostnaði. Þetta var ósk beggja samningsaðila, þ. e. sjómanna og útvegsmanna, og við það miðað að þessar endurskoðuðu nýju reglur gætu tekið gildi f. júní n. k. Þar sem senn er kominn sá tími vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðh. hvað líði þessari endurskoðun og hvort þess sé að vænta að við þessu verði orðið á eða fyrir þann tíma sem ósk var fram borin um. Ég ætla ekki að orðlengja þetta og ætla ekki að upphefja hér almennar umræður, en taldi nauðsynlegt málsins vegna, þar sem þegar er að líða að tímasetningunni, að fá um það vitneskju frá hæstv. ráðh. hvernig þetta mál stendur.



Herra forseti. Vegna fjarveru hæstv. sjútvrh. skal ég leitast við að svara þessari fsp. Ég vil geta þess og taka það fram, að það er vilji hæstv. sjútvrh., Steingríms Hermannssonar, að þetta mál verði leyst í samræmi við það samkomulag sem hér hefur verið vakið máls á af hv. fyrirspyrjanda. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst yfir því, að þetta mál verði leyst með löggjöf ef þörf krefur. Eins og nú stendur á þarf e. t. v. að koma til útgáfu brbl. Þá geri ég að sjálfsögðu ráð fyrir að lögin verði þannig úr garði gerð að efni þeirra gildi frá 1. júní n. k. til að fullnægja því samkomulagi sem um er að ræða. En ég hlýt að taka það fram, að til þess að lög verði sett um þetta efni þurfa þau undirbúnings með. Sá undirbúningur hefur verið í gangi og hann er í gangi hjá Aflatryggingasjóði. En ég vil upplýsa að þessi undirbúningur hefur tafist af nokkuð óvenjulegum ástæðum, að því er mér er tjáð af hálfu forráðamanna Aflatryggingasjóðs. Fyrst og fremst er ástæðan sú, að starfsmaður sjóðsins, sá starfsmaður sem fjallaði um þetta mál, lést fyrir nokkru, á þeim tíma þegar hann var að fjalla um þetta mál eða meðan á því verki hans stóð. - Ég mun reyna að sjá til þess í forföllum hæstv. sjútvrh., að þessum undirbúningi verði hraðað sem mest má verða. En ég vil endurtaka að það er vilji sjútvrh. að málið verði leyst í samræmi við umrætt samkomulag og þá þannig að það geti tekið gildi frá 1. júní n. k.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þessi svör. Það virðist nokkuð ljóst að ekki verður lokið þessum undirbúningi þannig að löggjöf verði sett fyrir 1. júní. En ég tek ummæli hæstv. ráðh. þannig, að þó ekki verði svo muni verða gerðar til þess ráðstafanir að lögin taki a. m. k. gildi frá og með 1. júní þó að þau verði síðar sett. Ég skoða þessi ummæli hæstv. ráðh. þannig, að treysta megi því, að við þessari ósk eða beiðni beggja aðila verði orðið og að væntanleg breyting taki gildi frá og með 1. júní n. k., hvenær svo sem löggjöfin sem slík verður gefin út. Mér þótti vænt um að heyra orð ráðh. vegna þess að þetta var kannske einn af mikilvægari liðunum í því samkomulagi sem varð til lausnar þessari deilu. Ég fagna því, að það er ætlun hæstv. ráðh. og þá ríkisstj. í heild að við það verði staðið og málið þannig leyst.