Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill taka fram í upphafi fundar að kl. 3 í dag fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, og beinir hann máli sínu til hæstv. dómsmrh. Umræðan fer fram samkvæmt 50. gr. þingskapalaga, 1. mgr. Það er hálftíma umræða og efni hennar er kaup á björgunarþyrlu. Þá vill forseti enn fremur taka fram að að loknum þeim fundi sem nú er nýhafinn verður haldinn annar fundur, a.m.k. einn.

Virðulegi forseti. Frv. til vegalaga var lagt fyrir síðasta Alþingi. Samgn. tók málið fyrir á því þingi og sendi frv. til umsagnar víðs vegar um þjóðfélagið. Frv. var flutt að nýju í upphafi þessa þings og þegar vinna samgn. hófst varðandi frv. lágu þegar fyrir fjölmargar umsagnir og nokkrar bættust við meðan á verki nefndarinnar stóð. Þessar umsagnir eru frá eftirtöldum aðilum: Það er í fyrsta lagi frá flestum héraðsnefndum landsins, frá ýmsum samtökum sveitarfélaga, þar á meðal frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum og frá skrifstofu borgarstjóra í Reykjavík. Umsögn barst frá Verktakasambandi Íslands, frá Búnaðarfélagi Íslands, frá Landssambandi hestamannafélaga og frá Hestaíþróttasambandi Íslands. Enn fremur bárust ábendingar um einstök atriði í frv. frá samgrn. og dómsmrn. Í starfi nefndarinnar voru kvaddir á fund hennar nokkrir aðilar til að ræða einstök efnisatriði frv. Það voru m.a. starfsmenn Vegagerðar ríkisins, Helgi Hallgrímsson vegamálastjóri, Jón Rögnvaldsson aðstoðarvegamálastjóri og Gunnar Gunnarsson, framkvæmdastjóri stjórnsýslusviðs Vegagerðarinnar. Enn fremur ráðuneytisstjórinn í samgrn., Jón Birgir Jónsson. Þá fékk nefndin á fund sinn frá Reykjavíkurborg þá Stefán Hermannsson borgarverkfræðing og Jón G. Tómasson borgarritara og fulltrúa í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga og frá Sambandi hestamannafélaga þá Guðmund Jónsson formann, Guðbrand Kjartansson, Jón Levi, Kristján Auðunsson og Sigurð Þórhallsson. Nefndin lagði mikla vinnu í starf sitt varðandi þetta lagafrv. og kafaði vandlega ofan í þær umsagnir sem bárust, en í þeim voru fjölmargar ábendingar og sumpart athugasemdir við hinar ýmsu greinar frv. Í öllu starfi nefndarinnar naut hún aðstoðar ráðuneytisstjórans í samgrn. og þeirra starfsmanna Vegagerðar ríkisins sem fyrr eru taldir og eru þessum aðilum hér færðar þakkir fyrir þeirra aðstoð við afgreiðslu þessa máls. Frv. fjallar um þýðingarmikið efni, vegalög, sem snerta margvíslega hagsmuni og eru um málefni sem mjög margir hafa áhuga á, eins og skýrt kom fram í öllum þeim umsögnum sem nefndinni bárust. Ég vil þakka sérstaklega ágætt samstarf nefndarmanna og góðan vilja til þess að ná saman um þau atriði sem helst gat orðið ágreiningur um í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Árangur af því starfi var með þeim hætti að nefndin skilar samhljóða nál. sem birtist á þskj. 932 og flytur sameiginlega allmargar brtt. sem birtast á þskj. 933. Ég ítreka að ég þakka fyrir það samstarf sem átt hefur sér stað innan nefndarinnar og leitt hefur til þessarar niðurstöðu. Hér er vissulega um ýmis álitaefni að ræða. Sum þeirra gátu verið viðkvæm og hægt að teygja þau og toga ef ekki hefði verið svo góður vilji sem raun ber vitni um að ná sameiginlegri niðurstöðu. Ég tel að það sé rétt að fara hér nokkrum orðum um brtt. nefndarinnar. Sumar þeirra eru þó eingöngu með þeim hætti að þar er um orðalagsbreytingar að ræða, aðrar eru mjög tæknilegs eðlis þannig að samræmis sé gætt, en nokkrar þeirra fela í sér efnisbreytingar og þurfa skýringa við. Í II. kafla frv. er lögð til sú breyting að inn í 4. gr. verði sett almenn reglugerðarheimild fyrir ráðherra og er hún nokkuð á sama veg og sú reglugerðarheimild sem nefndin lagði til að sett væri inn í hafnalög sem afgreidd voru fyrr á þessu þingi. Við 5. gr. er smábreyting. Hún verður ekki gerð hér að umtalsefni heldur hitt að mér hafa borist ábendingar um að e.t.v. hefði verið skýrara í greininni þar sem fjallað er um að vegamálastjóra sé heimilt að fela einstaklingi, fyrirtæki, sveitarstjórn, stofnun eða samtökum þessara aðila veghald einstakra vegarkafla að nokkru eða öllu leyti, að nefna í þessari upptalningu héraðsnefndir. Ég vil taka það fram að ég tel að það orðalag sem hér gildir nái yfir héraðsnefndir, þar sem eru sveitarfélög og samtök þeirra, en héraðsnefndir eru samstarfsvettvangur sveitarfélaga í sýslum landsins. Ég tel rétt að nefna þessa ábendingu þannig að enginn velkist í vafa um hver vilji nefndarinnar er ef þetta skyldi einhvern tíma upp koma og þykja einhver vafi leika á um afskipti héraðsnefnda af þessum málum. En það er sem sagt skilningur nefndarinnar að það orðalag sem hér er sé fullgilt og nái yfir þennan samstarfsvettvang sveitarfélaganna. Í III. kafla frv. er lagt til að ákvæði 8. gr. verði víkkað út þannig að safnvegir og tengivegir verði látnir ná til mikilvægasta athafnasvæðis í þéttbýli, en í frv. er gert ráð fyrir að þeir nái til mikilvægasta athafnastaðar. Hér er einvörðungu um blæbrigðamun að ræða sem er þó aðeins víðtækara að okkar skilningi heldur en sá texti sem upphaflega var í frv. Þá er lagt til að tengivegir, sem nú eru nefndir svo í þessu frv., nái að þriðja býli frá vegarenda þar sem búseta er í stað fjórða býlis eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Við gerð frv. var gert ráð fyrir að þessu yrði breytt frá gildandi lögum þannig að tengivegir nái að fjórða býli en ekki þriðja býli og það var gert með tilliti til þess að með því væri nokkuð aukið verksvið héraðsnefnda og annarra heimaaðila sem, ásamt Vegagerð ríkisins, fjalla um skiptingu fjármagns til þessara vega sem tengja eftir því þrjú síðustu býlin við tengivegi. Í nefndinni komu fram athugasemdir við þetta efni og hér er því lagt til að það sé horfið að sama skipulagi og er í gildandi lögum og tel ég ekki þurfa að hafa um það fleiri orð. Í IV. kafla frv. eru gerðar nokkrar lagfæringar á þeim greinum sem fjalla um einkavegi. Í frv. er gert ráð fyrir þeirri miklu einföldun að allir vegir sem ekki falla undir III. kafla, þar sem er upptalning á þjóðvegum, skuli teljast einkavegir. Þannig verða meginflokkar vega aðeins tveir og allir vegir í þéttbýli sem ekki teljast til þjóðvega falla undir hugtakið einkavegir. Fólki er á hinn bóginn tamt að telja einkavegi þá vegi sem lúta að einkarétti einhvers aðila og eigi er heimil umferð um nema með sérstöku leyfi og í umferðarlögum er ákvæði um torfærutæki þar sem skilningur er lagður í orðið einkavegur. Af þessum sökum leggur nefndin til þá breytingu að inn í IV. kafla verði tekið hugtakið almennir vegir sem ekki teljast þjóðvegir og eru ætlaðir almenningi til frjálsrar umferðar. Þá er einnig lagt til að hætt verði að nota hugtakið opinberir vegir en í staðinn komi þjóðvegir og í þess stað talað um þjóðvegi og almenna vegi. Áfram verður þá talað um einkavegi þar sem um er að ræða vegi sem eru einvörðungu til einkaafnota. Í 14. gr. frumvarpsins segir að helmingur þeirra sem afnotarétt hafa af einkavegi geti tekið bindandi ákvarðanir fyrir hina. Í brtt. nefndarinnar er hins vegar lagt til að meiri hluta þurfi til. Þá er lagt til að 16. gr. frv. verði nokkuð breytt. 16. gr. fjallar um heimildir til að veita fé til framkvæmda við vegi sem ekki teljast til þjóðvega. Þar er allmikil upptalning. Aðfararorðum þeirrar upptalningar er í fyrsta lagi breytt þannig að í staðinn fyrir að heimilt verði veita fé til framkvæmda við eftirtalda vegi komi heimild til að veita fé til greiðslu kostnaðar vegna þeirra framkvæmda sem hér er um að ræða. Úr greininni er í fyrsta lagi lagt til að fella niður ákvæði um reiðvegi og ákvæði um þá er tekið upp sérstaklega annars staðar. Í greininni komi hins vegar ákvæði um heimild til að veita fé til greiðslu kostnaðar við ferjur sem ekki fullnægja skilyrðum 23. gr. Með hliðsjón af því þykir mér rétt að fara örfáum orðum um þau ákvæði frv. sem lúta að ferjumálum. Í 23. gr. frv. eru ákvæði um heimild til að greiða af vegáætlun fé til ferja, eins og þar segir. Við 23. gr. er í fyrsta lagi gerð tillaga um þá breytingu að bætt verði við textann þannig að Vegagerðinni sé heimilt að kaupa, eiga og hafa umsjón með ferjum og flóabátum sem reknir eru til samgöngubóta, svo og eiga aðild að félögum sem hafa eignarhald á þeim. Í þessari grein segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að greiða af vegáætlun hluta kostnaðar við ferjur til flutnings á fólki og bifreiðum yfir sund og firði, enda komi ferjan í stað vegasambands um stofnveg eða tengiveg a.m.k. hluta úr ári. Einnig er heimilt að greiða hluta kostnaðar við bryggjur fyrir slíkar ferjur. Í vegáætlun skulu ferjuleiðir taldar upp og gerð grein fyrir stofnframlögum til einstakra ferja.`` Með þessum ákvæðum er mótuð sú aðalregla að gert er ráð fyrir því, eða heimildir eru í frv., að greiða fé til ferja og kostnaðar við þær, sem þjóna því hlutverki sem hið almenna vegakerfi gerir annars staðar. Það lýtur til að mynda að því þar sem um er að ræða ferjuleiðir yfir sund og firði, eins og segir í greininni sjálfri, þar sem ekki er haldið uppi vegasambandi allt árið. Frá þessari meginreglu eru síðan frávik í frv. sjálfu og þau frávik eru nokkuð aukin í brtt. nefndarinnar. Í fyrsta lagi er um að ræða ákvæði til bráðabirgða þar sem í frv. er gert ráð fyrir því að heimilt sé í þrjú ár að greiða fé vegna kostnaðar við ferjur sem ekki falla undir þessa 23. gr. Í brtt. nefndarinnar er þetta svigrúm fært upp í fimm ár. Síðan er gert ráð fyrir því í 16. gr., sem ég hef hér verið að ræða, að inn í þá grein komi einnig heimild til þess að greiða fé varðandi ferjur sem ekki fullnægja skilyrðum 23. gr. Þar með eru komnar viðbótarheimildir til greiðslu kostnaðar við slíkar ferjuleiðir ef Alþingi sýnist rétt, að taka ákvörðun um að greiða hluta kostnaðar við þær. Um þetta var allmikið rætt í nefndinni en náðist samkomulag um þær brtt. sem hér hefur verið lýst varðandi þessi efni. Önnur atriði er lúta að 16. gr. eru sumpart til þess að gera ákvæði skýrari um þær heimildir sem þar er um að ræða. Þar segir t.d. í stað orðanna ,,vegi að sjúkraflugvöllum`` í 1. mgr. komi: vegi að flugvöllum sem ekki eru áætlunarflugvellir en taldir eru upp í flugmálaáætlun sem þjónustuvellir eða lendingarstaðir. Hér er auðvitað um heimild að ræða eins og áður sagði. Þá er gert ráð fyrir, eins og ég hef þegar rakið, að niður falli ákvæði um reiðvegi í þessari grein en jafnframt að í 16. gr. bætist málsgrein sem er svohljóðandi: ,,Ráðherra ákveður skiptingu fjárveitinga til einstakra framkvæmdaflokka að fengnum tillögum vegamálastjóra og samgn. Alþingis.`` Sú breyting sem þarna er lýst felur í sér afskipti fulltrúa löggjafarvaldsins, þ.e. að fulltrúar í samgn. koma að tillögugerð varðandi skiptingu á fé til þeirra ýmsu liða sem heimildir liggja fyrir um skv. 16. gr. Síðan er það hlutverk ráðherra að taka ákvörðun, staðfesta þær tillögur ellegar að breyta þeim og hann hefur að lokum ákvörðunarvald. Ég tel að þær breytingar á 16. gr. sem hér hefur verið lýst feli í sér að sú grein sé bæði skýrari og eins og áður sagði er hún fyllri og felur í sér að afskipti fulltrúa löggjafarvaldsins koma þar að. Áður var það ráðherra einn. 17. gr. frv. er breytt á þann veg að þar eru tekin upp ákvæði um reiðvegi. Við 1. umr. um frv. var allmikið rætt um reiðvegi og fulltrúar hestamannasamtaka í landinu, hestamannafélög og Íþróttasamband hestamanna, hafa komið að máli við nefndina varðandi þetta mál. Í brtt. nefndarinnar er lögð fram tillaga um að þessi grein orðist svo: ,,Í vegáætlun skal veita fé til reiðvega samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð er að höfðu samráði við samtök hestamanna og sveitarfélög.`` Hér er um nokkuð skarpari ákvæði að ræða heldur en voru í frv. eins og það var þegar það var lagt fram en verður þó að sjálfsögðu ævinlega á valdi Alþingis hversu miklu fé er varið til þessa verkefnis hverju sinni í vegáætlun. Jafnframt er tryggt að samtök hestamannafélaga og sveitarfélög komi að slíkri áætlunargerð. Við 29. gr. eru gerðar tillögur um nokkra breytingu. Lagt er til að hún verði svohljóðandi: ,,Vegir skulu lagðir í samræmi við skipulag. Við gerð skipulags skal haft samráð við Vegagerðina um val á legu þjóðvega og tengingar við þá. Ef þjóðvegi er að ósk sveitarstjórnar valinn annar staður en Vegagerðin telur æskilegt og það leiðir til aukins kostnaðar er heimilt að krefja viðkomandi sveitarfélag um kostnaðarmun. Rísi ágreiningur um réttmæti slíkrar kröfu eða um fjárhæð skal málinu skotið til ráðherra til úrskurðar.`` Meginbreytingin er sú að hér er um málskotsrétt að ræða. Þar sem ekki er samkomulag hefur sveitarstjórn í þessu tilfelli rétt til þess að skjóta máli til úrskurðar samgrh. sem þá fellir um það úrskurð, en slík ákvæði voru ekki í frv. þegar það var lagt fram. Við 33. gr. frv. er lagt til að felld verði brott ein málsgrein. Upphaflega kom þessi málsgrein inn í lögin áður en landið allt var skipulagsskylt en nú eru allir vegir landsins lagðir í samræmi við skipulag og ákvæði því úrelt og lagt til að málsgreinin verði felld brott. Í VIII. kafla er lagt til að í 44. gr. verði lögbundin skylda Vegagerðarinnar til þess að hafa samráð við landeiganda um bráðabirgðaafnot lands. Í IX. kafla er lagt til að 3. og 4. málsl. 1. mgr. 47. gr. falli brott en þar er um að ræða ákvæði sem er í fullu samræmi við framkvæmd dóma samkvæmt þessum ákvæðum og þykir ekki ástæða til þess að hafa það sérstaklega í lögum heldur er þar um réttarvenju að ræða. Þá er lagt til að ákvæði í 49. gr. verði víkkað þannig að hægt sé að krefjast bóta eftir að verki lýkur þó að skaði komi ekki strax í ljós. Þó er hinn almenni 10 ára fyrningarfrestur látinn marka endalok hinna hugsanlegu skaðabótakrafna. Í XIII. kafla er lagt til að í 62. gr. séu almenn ákvæði um að með lögunum falli úr gildi vegalög nr. 61/1977, með síðari breytingum, í stað þess að telja upp sérstaklega allar breytingar sem orðið hafa á gildandi lögum og er þess vegna einvörðungu um tæknilegt atriði að ræða. Ég hef áður lýst brtt. nefndarinnar við bráðabirgðaákvæði og sé ekki ástæðu til að endurtaka það. Þá vil ég geta þess að í 56. gr. frv. eru ákvæði sem banna lausagöngu búfjár á vegsvæðum þar sem girt er báðum megin vegar. Þannig er lögð aukin áhersla á viðhaldsskyldu vegna girðinga. Miklar umræður urðu um þessi mál á fundum nefndarinnar og allmargar athugasemdir komu fram í hinum ýmsu umsögnum við frv. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að samgrh. mundi skipa nefnd til að endurskoða lagaákvæði VII. kafla, sem fjallar um girðingar, í þessum lögum og á grundvelli þeirrar athugunar yrði lagt fram frv. um framtíðartilhögun þessara mála í þingbyrjun næsta haust. Fyrir nefndinni lá uppkast að yfirlýsingu hæstv. samgrh. sem var með þeim hætti að nefndin í heild féllst á þessa meðferð mála. Innan nefndarinnar komu fram ýmsar hugmyndir um með hvaða hætti reynt yrði að tryggja að viðhald girðinga yrði í lagi en á því er verulegur misbrestur eins og nú standa sakir. Þegar um er að ræða bann við lausagöngu búfjár á vegsvæðum er nauðsynlegt að tryggja, svo sem föng eru á, að girðingum sé haldið við. Meðal hugmynda sem fram komu innan nefndarinnar var sú að hluti af áætluðum kostnaði við viðhald girðinga á hverju ári yrði greiddur af vegafé. Það fé yrði greitt hlutaðeigandi sveitarfélagi og ábyrgð sveitarfélagsins yrði sú að hlutast til um það að úthluta þessu fé til viðhaldsgirðinga í sínu umdæmi en sjá jafnframt til þess að viðhaldsskyldunni yrði sinnt. Jafnframt yrði þá að fella inn ákvæði þess efnis að væri þessu ekki sinnt af hálfu heimamanna hefði Vegagerð ríkisins heimild til þess að vinna verkið og þá á kostnað hlutaðeigandi heimaaðila. Þessar hugmyndir voru þannig að nauðsynlegt er að athuga um framkvæmd þeirra og undirbúa slíkar heimildir að höfðu samráði við sveitarfélögin. Að dómi nefndarinnar er of hastarlegt að fella slík ákvæði inn í lagafrumvarp eins og þetta á lokastigi án þess að tóm hafi gefist til að ræða slík mál með eðlilegum hætti við sveitarstjórnir og samtök þeirra hér og þar á landinu. Yfirlýsing hæstv. samgrh. sem sýnd var í nefndinni lýtur að því að endurskoða ákvæði er varða uppsetningu og viðhald girðinga og þátt Vegagerðar ríkisins í þeim málum og leggja síðan frumvarp fyrir á haustþingi. Að lokum skal tekið fram að nefndin telur eðlilegt og nauðsynlegt í framhaldi af setningu þessara laga að færa önnur lög til samræmis við þær breytingar á gildandi lögum sem hin nýju lög munu hafa í för með sér. Sérstaklega á það við um ákvæði umferðarlaga sem að ýmsu leyti koma inn á einstaka vegflokka. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Ég ítreka þakklæti mitt til nefndarmanna fyrir þá miklu vinnu sem lögð var í þetta mál og legg til, fyrir hönd samgn., að þær brtt. sem birtast á þskj. 933 og fluttar eru af nefndinni í heild verði samþykktar og frv. verði samþykkt svo breytt sem lög frá Alþingi.

Virðulegur forseti. Það kynni að hafa verið ástæða til að ræða þetta mál af minni hálfu, en ég ætla að spyrja hv. frsm. samgn. og formann nefndarinnar um þrennt. Hið fyrsta má nú teljast athugasemd. Það er í sambandi við nafngiftirnar í III. kafla. Ég ræddi þetta mál ekki við 1. umr. og hef kannski ekki efni á að taka það upp hér, en mér finnst ekki hafa tekist vel til með nafngiftirnar safnvegir og landsvegir. Þetta finnst mér afar langsótt hugtök og undrast að þetta skuli inn komið. Landsvegir, m.a. vegir í þjóðgörðum, og safnvegir, vegir af tilteknum fjölda býla sem tengja einstök býli, stofnanir og fleira við tengivegi eða stofnvegi. Sérkennilegar nafngiftir. Síðan er það varðandi 9. og 10. gr. Ég fæ eiginlega ekki botn í þær brtt. sem fyrir liggja við 9. gr. þar sem gert er ráð fyrir, samkvæmt uppsetningu, að það sem er í upphaflegu greininni haldist um einkavegi. Einkavegir eru þeir vegir sem ekki teljast þjóðvegir og eru kostaðir af einstaklingum, fyrirtækjum eða opinberum aðilum. Svo vil ég spyrja: Hver á að ráða því hver fer um einkavegi, t.d. vegi sem liggja um sumarbústaðahverfi? Eru þeir opnir almennri umferð eða geta sumarbústaðaeigendur lokað þeim fyrir almennri umferð? Hver ákveður þetta? Og aðeins varðandi 52. gr., virðulegur forseti, sem er um umferðarmál í kaflanum Viðhald þjóðvega og reglur fyrir umferð. Þar er ákvæði um að Vegagerðin geti bannað umferð ökutækja við tilteknar aðstæður. Hún geti bannað alla umferð ökutækja um vegi sem hættulegir eru vegna skemmda eða af öðrum slíkum orsökum þar til viðgerð er lokið. Ég spyr: Hverjum er ætlað að banna umferð um þjóðvegi þar sem snjóflóðahætta er, þar sem hrun hefur orðið, grjóthrun og annað þess háttar, er það Vegagerðin eða eru það aðrir aðilar sem eiga að hlutast til um það?

Virðulegi forseti. Ég tel að um nafngiftir eins og þær sem hér er gerð athugasemd við megi alltaf deila og sé ekki ástæðu til að orðlengja það. En það varð ekki niðurstaða hjá nefndinni að breyta þeim nafngiftum sem fram koma í III. kafla frumvarpsins. Varðandi uppsetningu á 9. gr. þá segir í brtt. nefndarinnar: ,,Í upphafi greinarinnar komi nýr málsliður er orðist svo: Almennir vegir eru þeir vegir sem ekki teljast þjóðvegir en eru í eigu opinberra aðila og eru ætlaðir almenningi til frjálsrar umferðar.`` Síðan heldur sér sá málsliður sem er í upphaflegri grein og verður síðari málsliður, sem lýtur að þeim vegum sem eru í daglegu tali kallaðir einkavegir. Það hefur verið látið viðgangast eða talið heimilt að sá sem notar einkaveg geti lokað honum. Varðandi vegi sem kann að vera tilefni til að loka vegna snjóflóða eða skriðufalla, þá er ekki að því vikið í þessu lagafrumvarpi, heldur eru það almannavarnanefndir sem hafa það yfirleitt á valdi sínu og hygg ég að á því sé engin breyting frá því sem er í gildandi lögum.

Virðulegur forseti. Ég undrast nokkuð að hv. 2. þm. Norðurl. v. sem er orðhagur maður skuli ekki hafa velt fyrir sér að breyta heitum í þessum kafla sem ég nefndi. Varðandi 9. gr. bendi ég á að þar er gert ráð fyrir að einkavegur geti verið vegur sem kostaður er af opinberum aðilum. Er það þá svo að það komi til greina að sá vegur sem kostaður er af opinberum aðilum sé lokaður almenningi, lokaður almennri umferð? Það er alveg ljóst að þannig er um hnútana búið í þessari löggjöf. Ég held að það þurfi að kveða á um það í lögum hvaða heimildir þeir aðilar sem reka svonefnda einkavegi hafa til að loka fyrir almennri umferð. Ég gæti tíundað mörg dæmi þar sem í rauninni á ekki að koma til greina að þetta sé hægt. En það getur verið að þá væri eðlileg krafa um einhverja þátttöku fjárhagslega á ríkið af þeim sem reka veginn. Varðandi snjóflóð og skriðuföll, ég held að það sé allnokkuð umhendis að þurfa að fara að kveðja til almannavarnanefndir þegar slíkt ástand ríkir sem víða er á þjóðvegum. Ég gæti nefnt marga vegarkafla í mínu kjördæmi þar sem reglubundið skapast þær aðstæður. Mér finnst mjög sérkennilegt að það sé ekki Vegagerðin, sem er á vettvangi og fylgist með málum, sem hafi ekki heimild til þess að loka vegi við slíkar aðstæður. Mér þykir undarlegt að ætla að fara að tengja það beinlínis við almannavarnakerfið í landinu. Lítum á Vattarnesskriður. Lítum á Kambaskriður, Hvalnesskriður á Austurlandi og slíka vegi þar sem reglubundið falla snjóflóð og skriður eftir atvikum líka, að það þurfi að vera almannavarnayfirvöld sem loka veginum við slíkar aðstæður finnst mér ekki skynsamlegt. Mér finnst að Vegagerðin eigi að geta lokað vegi líka þegar tvísýnt er um færð, hún haldi opnum þjóðvegi ákveðinn tíma dags t.d. þegar óveður er og lýsir veginn lokaðan að því búnu. Svona heimild finnst mér að þurfi að vera í lögum.

Virðulegi forseti. Vegna ítrekaðra athugasemda hv. 4. þm. Austurl. um 9. gr. er sjálfsagt að ég sem formaður nefndarinnar beri mig saman við nefndarmenn hvort tilefni sé til þess að skoða það mál á milli umræðna. Varðandi á hinn bóginn heimild Vegagerðarinnar til þess að lýsa vegi lokaða þá hefur það löngum gilt. Vegagerð ríkisins hefur heimildir til þess að lýsa bæði takmörkunum á umferð, þungatakmörkunum og Vegagerð ríkisins lýsir því þegar vegur er lokaður vegna snjóa eða af öðrum orsökum og á því er ekki breyting. Hv. þm. telur að slíkt þyrfti að vera inni í lögum og að því má aðeins hyggja en það mál kom ekki til umræðu sérstaklega í starfi nefndarinnar sem þó var æðiítarlegt.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. formanni samgn. að mikil vinna hefur verið lögð í umfjöllun um þetta frv. og nánast búið að fjalla um það meira og minna í allan vetur. Það hefur verið tekið mikið tillit til þeirra athugasemda og ábendinga sem hafa komið fram í nefndinni hvort sem það hefur verið frá þeim sem hafa sent umsagnir eða frá nefndarmönnum. Mér finnst alveg fullkomin ástæða til þess sem nefndarmaður í samgn. að þakka hv. formanni fyrir þá alúð sem hann lagði í það að skoða allar ábendingar og athugasemdir nefndarmanna. Hins vegar náðist auðvitað ekki allt fram sem við í nefndinni höfðum við þetta frv. að athuga, m.a. það sem formaður nefndi áðan með girðingarmálin. Því var frestað til haustins að ganga frá því máli eða koma með tillögur til frekari úrbóta þar. Við töldum að það þyrfti meiri umfjöllun um þann kafla og fá fleiri til viðtals og skoða með hvaða hætti væri hægt að leysa það mál. Það er orðið mjög aðkallandi að finna einhverja viðunandi lausn á því hvernig gæta skuli öryggis vegfarenda og þeirra sem um vegi fara hvort sem það eru menn eða málleysingjar. Það gildir ekki hvað síst um vaxandi umferð hestamanna um vegina. Inn í þetta frv. kemur einnig sterkari áhersla á að veita fé til reiðvega sem er liður í því að gera reiðvegaáætlun og leggja reiðvegi um landið þar sem brtt. hér kveður ekki á um að það sé heimilt eins og hefur verið og var lagt til áfram í þessu frv. heldur segir í 10. lið brtt. að það skuli veita fé til reiðvega samkvæmt sérstakri áætlun. Það er búið að gera áætlun um reiðvegi um Suðvesturland í samráði við hestamenn og mig minnir að Vesturland væri þar inni líka en það var alla vega búið að gera áætlun um nokkurn hluta landsins þar sem segja má að mesta umferð hestamanna sé. Verður unnið áfram að því að gera slíkar reiðvegaáætlanir og er þá komið inn í vegáætlun að veita skuli fé til reiðvega samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð er að höfðu samráði við samtök hestamanna og sveitarfélög. Auðvitað má spyrja hvort verið sé að taka inn viðbótarkostnað til þess að greiða af núverandi tekjustofnum vegáætlunar og það er svo ef ekki kemur til viðbótarfjármagn til þeirra verka. Það hefur nokkuð verið rætt um það þó að það sé ekki inni í þessu frv. hvernig afla skuli viðbótarfjár til þess að geta staðið myndarlega að gerð reiðvega um landið og mér er raunar engin launung á því að ég tel alveg fullkomna ástæðu til þess að skattleggja einhverjar vörur hestamanna til þess að auka tekjur til reiðvegagerðar. Þeir sem hafa haldið uppi miklu af þeim tekjustofnum sem notaðir eru til vegagerðar í landinu eru bíleigendur. Þeir borga allmikla skatta og gjöld af sínum samgöngutækjum og það er ekki óeðlilegt að mínu mati að hestamenn geri það einnig ef á að fara að gera sérstaka reiðvegi, sem er nauðsynlegt, til þess að auka öryggi þeirra og koma til móts við kröfur sem kalla á reiðvegi þar sem umferð hestamanna hefur aukist mjög mikið. En svo að ég víki aftur að girðingarmálunum, þetta eru nokkuð tengd mál, þ.e. bæði reiðvegir og girðingarmál. Þetta eru líka hvort tveggja öryggismál og ég hef allan fyrirvara á því að ég tel að það þurfi að skoða betur þessi girðingarmál. Nú er það svo að meðfram mörgum helstu þjóðvegum eru girðingar. Þær eru engan veginn fullnægjandi. Þær halda engum skepnum stóran hluta úr árinu, bæði vegna lélegs viðhalds og snjóalaga, t.d. á fjöllum uppi. Þar liggja girðingarnar í kafi stóran hluta úr árinu og engum til gagns ef þar væru á ferð einhverjar skepnur. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum að því en það er eitt af skilyrðum fyrir því að ég hef skrifað upp á nefndarálit með þessu frv. að þetta mál verði skoðað mjög gaumgæfilega sem allra fyrst og eins og formaður lýsti, það verði gert í haust strax og þing kemur saman að nýju. Fyrir utan þessi tvö mál var einnig mikið rætt um ferjumálin og var uppi allmikill ágreiningur innan nefndarinnar um þau. Niðurstaðan varð sú að eftir að breytingartillögur höfðu komið fram um það að felldur væri niður hluti af 1. mgr. í 23. gr. þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,enda komi ferjan í stað vegasambands um stofnveg eða tengiveg``, þ.e. málsgreinin hljóðar þannig öll: ,,Heimilt er að greiða af vegáætlun hluta kostnaðar við ferjur til flutnings á fólki og bifreiðum yfir sund og firði, enda komi ferjan í stað vegasambands um stofnveg eða tengiveg a.m.k. hluta úr árinu.`` Það er seinni hluti þessarar setningar sem við vildum helst að hefði dottið út, hefði verið felldur út, og þar með hefði ekkert meira þurft um það að segja hvernig þetta ákvæði um ferjur væri inni í þessu frv., en þrátt fyrir ítrekaðar umræður og athugasemdir náðist það ekki fram að öllu leyti. Það er inni ákvæði til bráðabirgða í frv. þar sem segir að heimilt sé að greiða hluta kostnaðar við ferjur samkvæmt 3. gr. í allt að þrjú ár frá gildistöku laga þessara þó ekki sé fullnægt skilyrðum greinarinnar. Þetta hefur nú verið lengt í fimm ár samkvæmt brtt. og þar að auki tekið inn í 16. gr. að í vegáætlun sé heimilt að veita fé til greiðslu kostnaðar við eftirfarandi samgönguleiðir í staðinn fyrir eftirfarandi vegi eins og er í frv. Þar komi síðan inn ákvæði þar sem segir í d-lið 9. gr., 1. mgr.: ferjur sem ekki fullnægja skilyrðum 23. gr. Þó að það megi segja að það sé nokkuð verið að fara í kringum málið með því að hafa þetta inni í 23. gr. en setja síðan ákvæði til bráðabirgða um að þetta gildi ekki í fimm ár og setja síðan inn í 16. gr. að þar megi veita fé til framkvæmda við þessar samgönguleiðir, m.a. ferjur sem ekki fullnægja þessum skilyrðum, þá töldum við hér að það væri allnokkur sigur unninn og ég segi fyrir mig að miðað við þessar aðstæður stend ég að því að þetta fari á þennan veg. Ég tel að hér hafi áunnist það að Alþingi sé það í sjálfsvald sett á hverjum tíma hvaða ferjur það rekur eða leggur fé til og það sé þá annaðhvort sjálfstæð ákvörðun Alþingis að leggja fram fé til þess eða það sé inni í vegáætlun eins og hér kveður á um og það er á engan hátt bannað að leggja fé fram til þessara mála. Þá má auðvitað geta þess líka svona í leiðinni að það er ekki víst að núv. hæstv. ríkisstjórn hafi ástæðu til þess að framfylgja þessu frv. eftir fimm ár þegar undanþáguákvæðið er komið út þannig að við sem gagnrýndum þetta höfum von um það að hugsanlega væri annaðhvort hægt að lengja þetta ákvæði eða breyta 23. gr. Ég tel því að við þetta sé hægt að una á þessu stigi málsins. Hvað varðar frekari greinargerð fyrir þessu frv. þá hefur hv. formaður farið vel yfir þær breytingartillögur sem nefndin stendur öll að. Ég vildi þó aðeins nefna eitt sem hefur komið fram eftir að nefndin lauk umfjöllun um þetta mál. Það er það sem segir í breytingartillögunum, það er 9. liður við 16. gr., að í stað orðanna ,,vegi að sjúkraflugvöllum``, sem er á bls. 4 í frv. í 16. gr., það er heimilt að veita fé til greiðslu kostnaðar við þær samgönguleiðir eins og búið er að breyta því og í staðinn komi samkvæmt brtt.: vegi að flugvöllum sem ekki eru áætlunarflugvellir en taldir upp í flugmálaáætlun sem þjónustuvellir eða lendingarstaðir. Nú hefur nefndin hafið umfjöllun um flugmálaáætlun frá því að þetta frv. var tekið út úr nefndinni og þá kemur í ljós að það er verið að taka í flugmálaáætlun út í kringum 20 þjónustuvelli eða lendingarstaði. Þeir eru teknir út úr flugmálaáætlun eins og hún lítur út núna. Hún er að sjálfsögðu ekki afgreidd, hún er enn til vinnslu í nefndinni, en þetta held ég að við þurfum að skoða. Ég vil beina því einnig til hv. alþingismanna sem hafa áhuga fyrir þessum málum að til þess að það megi leggja vegi í stað þess að stóð áður sjúkraflugvöllum þá komi þetta vegi að flugvöllum sem ekki eru áætlunarflugvellir. Það eru margir flugvellir sem eru ekki áætlunarflugvellir, en þeir eru taldir upp í flugmálaáætlun sem þjónustuvellir eða lendingarstaðir og þar af leiðandi getur þurft að skoða það mjög vel hvort það er ásættanlegt að taka út samkvæmt flugmálaáætlun þessa yfir 20 þjónustuvelli eða lendingarstaði sem samkvæmt áætluninni á að gera í dag. Þessu vildi ég koma á framfæri hér til þess að það verði skoðað rækilega hvernig þetta kemur heim og saman við flugmálaáætlun því að ef ekki má leggja fram fé til vega sem liggja að flugvöllum þó að það séu ekki áætlunarflugvellir nema þeir séu taldir upp í flugmálaáætlun, þá geta þarna komið upp andstæð sjónarmið og virkilega athugunarverð að ekki sé hægt að sætta sig við þessa útfærslu. Ég tel því að það þurfi að skoða þetta aftur áður en þetta frv. verður samþykkt af því að þetta er komið upp nú í millitíðinni frá því að þetta var afgreitt út úr nefndinni og einmitt í tengslum við flugmálaáætlun. Í 56. gr. þessa frv. eru ákvæði sérstaklega um lausagöngu búfjár. Það er eins og ég sagði áðan ákveðið samkvæmt tilmælum frá ráðherra að það verði skoðað sérstaklega síðar og nefndin gat engan veginn sætt sig við að frv. væri afgreitt nema því aðeins að loforð væri fyrir því að það mál yrði tekið upp að nýju. Þar þarf að athuga girðingarlög til þess að þetta stangist nú ekki á og einnig að ræða við sveitarfélög og aðra aðila. En ég held að það sé orðið mjög nauðsynlegt að taka á því hvernig á að fara með lausagöngu búfjár á vegsvæðum mikilla umferðarvega, stofnvega, tengivega og hvað þeir heita nú allir saman eftir að búið er að breyta nöfnum á þeim. En það er sem sagt ófrágengið mál hvernig á að fara með þessi girðingarmál. Það hefur allmikið verið rætt um það í nefndinni og ég vænti þess að sú umræða haldi áfram og við finnum á því lausn. Það segir einnig í brtt. að samkvæmt 56. gr. sé lögð aukin áhersla á viðhaldsskyldu vegna girðinga. Þá er spurningin: Hver á að kosta það viðhald? Hver er ábyrgur? Hver á að sjá um það? Að öðru leyti tel ég að ég sé búin að nefna þau mál sem mest voru rædd og ágreiningur var um og hvernig ég lít á það að afgreiða þetta út núna. Ég vildi kannski aðeins minnast á það sem hv. 4. þm. Austurl. nefndi áðan í 52. gr. Það er alveg rétt sem formaður sagði að það hefur ekki verið rætt sérstaklega hvað varðar skriðuföll en samkvæmt því sem segir hér í síðustu málsgrein þá stendur hér, með leyfi forseta: ,,Einnig getur Vegagerðin bannað alla umferð ökutækja um vegi sem hættulegir eru vegna skemmda eða af öðrum slíkum orsökum þar til viðgerð er lokið.`` Auðvitað verða vegir skemmdir og hættulegir ef á þá hafa fallið skriður þannig að Vegagerðin getur þá bannað alla umferð og það hefur hún gert. Hér er í raun og veru engin efnisbreyting frá 61. gr. sem kveður á um þetta í núgildandi lögum annað en að hér er sagt Vegagerðin í staðinn fyrir ,,vegamálastjóri`` í núgildandi lögum. Þetta var talið fullnægja því sem menn voru að ræða en ég skal viðurkenna að það var ekki sérstalega rætt um skriðuföll. Sú sem hér stendur hefur reynslu af því þegar þarf að loka vegum vegna snjóflóða og ég held að almannavörnum á hverjum stað sé best treystandi til að finna út úr fyrir því hvenær þarf að loka vegna snjóflóða og trúlega einnig vegna skriðufalla ef þau væru í þéttbýli eða næsta nágrenni.

Virðulegi forseti. Við erum að fjalla um frv. til vegalaga. Ég verð að segja að það vekur furðu mína að við þá umræðu skulum við ekki sjá hér a.m.k. eins og einn ráðherra sem þetta mál heyrir undir. Ég skal ekki nefna fleiri. En ekki hefði mér fundist það óeðlilegt að hæstv. samgrh. væri við þessa umræðu. Það er rétt eins og hér hefur komið fram að þetta mál hefur fengið mjög ítarlega umræðu og meðferð í samgn. og margir verið þar kallaðir til og umsagnir hafa borist frá fjölda aðila. Það er vissulega ástæða til að fagna þessum vinnubrögð sem hafa verið um frv. til vegalaga og það gerum við ábyggilega sem í stjórnarandstöðu erum. Þetta eru allt önnur vinnubrögð en t.d. --- vegna þess að hér var hv. síðasti þm. að nefna flugmálaáætlun --- á sér stað um flugmálaáætlun og ég er sannfærður um að flugmálaáætlun væri betri ef sömu vinnugrögð væru höfð um hana eins og hefur orðið um frv. til vegalaga. Formaður samgn., hv. 2. þm. Norðurl. v., og reyndar einnig hv. 6. þm. Vestf. hafa farið ítarlega yfir þær brtt. sem nefndin leggur til að gerðar verði á frv. og er því í sjálfu sér ekki ástæða fyrir mig að eyða löngu máli í að endurtaka það sem þegar hefur verið sagt. Ég undirstrika það að samgn. stendur öll að nál. og þeim brtt. sem koma fram á þskj. 933. Ég vil líka undirstrika það sem kemur hér fram í brtt., leggja áherslu á að ég tel að það sé skynsamlegt hvernig nefndin hafi þar tekið á. En þannig var það í frv. sjálfu að það stóð í 17. gr.: ,,Framlög til vega skv. 16. gr. greiðast úr ríkissjóði samkvæmt vegáætlun. Ráðherra ákveður skiptingu fjárveitinga til einstakra framkvæmdaflokka að fengnum tillögum vegamálastjóra.`` Hér breytti nefndin þessari 17. gr. og hún verður núna felld inn í 16. gr. og þar stendur: ,,Ráðherra ákveður skiptingu fjárveitinga til einstakra framkvæmdaflokka að fengnum tillögum vegamálastjóra og samgöngunefndar Alþingis.`` Ég tel að það sé mjög mikilsvert að hafa fengið þessa orðalagsbreytingu inn og tel það reyndar rétt að standa þannig að málum að þingnefndir verði virkari og fylgist meira með hvernig málatilbúnaðurinn verður. Ég vil einnig lýsa yfir ánægju minni með það hvernig tekið var á þeim þætti mála í þessari vegáætlun sem lýtur að reiðvegum. Landssamband hestamanna hefur unnið mjög mikið að þessu máli í mörg undanfarin ár. Því miður hefur það gengið allt of hægt að ná árangri í þeim efnum og því fagna ég því nú og tel að við höfum náð mjög ásættanlegri niðurstöðu í sambandi við reiðvegagerð. Það er líka mikill ávinningur og hjálpar til í þessu starfi að nú liggur fyrir skráning reiðvega um landið, hún liggur fyrir nú þegar og þetta verk var unnið samkvæmt tillögum Alþingis frá árinu 1991 ef ég man rétt. Þessi reiðvegaáætlun var unnin af Landssambandi hestamanna í fullu samráði og samvinnu við Vegagerð ríkisins. Í nál. segir um reiðvegi: ,,Lagt er til að í frumvarpið komi ný grein, 17. gr., þar sem mælt er fyrir um að í vegáætlun skuli veita fé til reiðvega samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð er að höfðu samráði við samtök hestamanna og sveitarfélög. Ekki hefur verið gert ráð fyrir slíku samráði í vegalögum fram til þessa en á 113. löggjafarþingi var samþykkt þingsályktun um reiðvegaáætlun þar sem samgönguráðherra var falið að skipa nefnd með þátttöku samtaka hestamanna og sveitarfélaga til að kanna ástand reiðvega og gera reiðvegaáætlun.`` Það er sem sagt það nefndarstarf sem ég vék að áðan og liggur nú sem betur fer fyrir og þess vegna er hægt að fara að vinna á miklu markvissari hátt heldur en nokkurn tímann áður að gerð reiðvega. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum í þetta mál. Hér er um mjög mikilsvert mál að ræða vegna þess að öllum er ljóst sem um þjóðvegi landsins fara hversu umferð hestamanna er orðin mikil, ekki aðeins út frá þéttbýlisstöðunum heldur vítt og breitt um landið. Þannig að það er mjög nauðsynlegt að koma þar betri skikkan á. Sorgleg slys hafa margsinnis átt sér stað vegna þessa og því undirstrika ég það og legg mikla áherslu á mikilvægi þess að nefndin skuli geta sameinast um þessa tillögu sem ég tel út af fyrir sig gagnmerka. Það hefur einnig verið minnst hér á lausagöngu búfjár, ekki kannski alls óskylt mál. Það var mikil umræða um það í samgn. og er búin að vera það lengi, í nokkur ár man ég eftir. Í samgn. hafa menn verið að reyna að finna lausnir á þessu vandamáli, sem er lausaganga búfjár. Ég vona miðað við þær undirtektir sem það mál hefur fengið í samgn. að þar séu menn að feta sig inn á rétta og skynsamlega leið að leita samráðs og samvinnu við sveitarfélögin um þátttöku í því verki. Það hefur vitaskuld verið þröskuldur og erfitt að fást við Vegagerðina um það að hún tæki þetta allt að sér bæði girðingar og viðhald girðinga og eftirlit. Við sjáum það fyrir okkur hvernig það mundi fara fram að Vegagerðin þyrfti að vera með starfsmenn sína á eilífum þönum hringinn í kringum landið til að fylgjast með viðhaldi og ástandi girðinga. Ég tel því að sú leið sé illvinnandi á Alþingi að koma slíku í gegn og kannski heldur ekki rétt. En hins vegar tel ég það miklu eðlilegra og skynsamlegri leið að leita samráðs við sveitarfélögin um þetta verk og að Vegagerðin annist þetta en sveitarfélögin sjái síðan um viðhaldið og fái þar greiðslu fyrir. Það hefur aðeins verið vikið að því hvernig með þetta mál skuli farið og rétt að skýra frá því að það var full samstaða um það í nefndinni þó við hefðum sjálfsagt viljað eða a.m.k. svara ég því fyrir mig að ég hefði gjarnan viljað geta klárað þetta verk og komið með það þannig hingað til þings til afgreiðslu. En því miður var það svo að við vorum í nokkru tímahraki við að vinna það mál og ég tel ekki skynsamlegt í málum eins þessum að nefnd þingsins eða þingið geri slíkt án verulegs samráðs eða samvinnu við sveitarstjórnaraðila og þá sem við þetta eiga að búa. Því var það að samgrh. féllst á að gefa nefndinni yfirlýsingu í þessa átt og vegna þess að hún hefur verið nefnd hér þá sé ég enga ástæðu til annars en að lesa þessa yfirlýsingu þannig að mönnum sé það ljóst um hvað hún fjallar. En yfirlýsingin er þannig, með leyfi, virðulegur forseti: ,,Yfirlýsing samgrn. vegna frumvarps til vegalaga. Í vegalagafrumvarpi því sem liggur fyrir Alþingi er ákvæði sem bannar lausagöngu búfjár á vegsvæðum þar sem girt er báðum megin vegar. Þetta ákvæði leggur aukna áherslu á viðhaldsskyldu vegna girðinga. Af því tilefni hef ég ákveðið að skipa nefnd til þess að endurskoða ákvæði laga um girðingarskyldu og viðhald girðinga meðfram vegum sem m.a. skal huga að því að breyta reglum um viðhald girðinga með vegum á þann hátt að aðild ríkissjóðs komi að einhverju leyti til. Miða skal við að breytingar þessar komi sem fyllri ákvæði um girðingar í vegalög. Nefndinni ber að ljúka störfum fyrir haustþing nk. svo leggja megi málið fyrir Alþingi í þingbyrjun.`` Þetta er sú yfirlýsing sem ráðherra lét okkur í samgn. fá í hendur. Og ég trúi því og treysti að samgrh. bregðist við þessu máli og skipi þennan starfshóp og hann starfi þannig og finni á þessu farsæla lausn. Virðulegi forseti. Ég gæti auðvitað farið ofan í einstakar greinar en ég sé ekki að það þjóni neinum tilgangi það hefur verið gert hér af framsögumanni og formanni nefndanna sem fór ítarlega yfir málið og nefndin er sammála um þetta nál. og þær brtt. sem fyrir liggja og ég vænti þess að Alþingi geti samþykkt þær.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með þeim sem hafa þakkað fyrir starfið í nefndinni við þetta mál. Mér finnst það hafa verið til fyrirmyndar hvernig að því hefur verið staðið að reyna að ná svona samhljóða niðurstöðu í þau mál sem ágreiningur var um í nefndinni og það að reyna að vinna þetta sem mest í sem víðtækustu samkomulagi. Auðvitað er það þannig að það er ýmislegt í þessu sem mönnum sýnist svolítið misjafnlega um en það er nú kannski smekksatriði sumt í því eins og t.d. hvað vegirnir eiga að heita og annað því um líkt en það breytir kannski ekki öllu um frv. í sjálfu sér. Mig langar þó að nefna hér í sambandi við einkavegina að mér virðist það vera rétt að okkur muni hafa sést yfir í sambandi við 9. gr., þ.e. hún er óbreytt inni undir fyrirsögninni Einkavegir. Þar stendur, með leyfi forseta. ,,Einkavegir eru þeir vegir sem ekki teljast þjóðvegir og eru kostaðir af einstaklingum, fyrirtækjum eða opinberum aðilum.`` En með að brtt. við 9. gr. kemur nýr málsl.: ,,Almennir vegir eru þeir vegir sem ekki teljast þjóðvegir en eru í eigu opinberra aðila og eru ætlaðir almenningi til frjálsrar umferðar.`` Þá þarf kannski að bæta inn í setninguna sem fyrir var orðunum ,,eða almennir vegir`` svo að hún orðist þá þannig til frekari skýringar: Einkavegir eru vegir sem ekki teljast þjóðvegir eða almennir vegir og eru kostaðir af einstaklingum, fyrirtækjum og opinberum aðilum. Ég bendi nú á þetta að það gæti orðið til glöggvunar því að hv. 4. þm. Austurl. af næmni sinni á svona hluti kom auga á að það væri í þessu hægt að sjá ósamræmi. Það sem ég vil fjalla helst um hér er sú niðurstaða sem varð vegna 16. gr. og þeirrar 23. þá í samhengi, þ.e. um ferjusiglingarnar. Mér er engin launung á að ég var mjög óánægður með tillöguna eins og hún lá fyrir í frv. en þar var gert ráð fyrir því að það ætti að leggja af ferjusiglingar nema þar sem ferjur kæmu í stað vegsambands um stofnveg a.m.k. hluta úr árinu sem þýddi í raun og veru að það væri verið að taka stefnumarkandi ákvörðun um það að leggja niður ferjusiglingar á öllum leiðum þar sem hægt er að halda vegi opnum allt árið og í raun og veru burt séð frá því hve langt er á milli byggðarlaga í slíkum tilfellum. Ég tel og vil segja það hér svo að það liggi alveg fyrir þó að ég standi að þessu nefndaráliti og samkomulagi um að afgreiða málið eins og það er, að ég tel að það sé ekki rétt að marka stefnu með svo ákveðnum hætti eins og gert er í þessu tilviki, einfaldlega vegna þess að það getur auðvitað verið hagkvæmt að reka ferju þó svo það sé hægt að halda vegi opnum allt árið. Það er gert mjög víða um heiminn að reka ferjur og það getur alveg orðið hagkvæmt og það getur meira að segja verið að það sé hagkvæmt þjóðhagslega að reka einhverjar ferjur sem við höfum nú í rekstri en yrði ekki leyfilegt að reka sem hluta af kostnaði við vegáætlun eins og gert er ráð fyrir að 23. gr. verði. En sú málamiðlun sem þarna náðist raunverulega um það bráðabirgðaákvæði sem fylgdi þessari 23. gr., þ.e. að það mætti þrátt fyrir ákvæði 23. gr. reka þessar ferjur í þrjú ár, það var lengt upp í fimm ár og síðan var sett heimild inn í 16. gr. þar sem gefinn var möguleiki á því að halda áfram að reka ferjur sem ekki uppfylltu þessi ákvæði í 23. gr. Þarna var farin svona, hvað á maður að segja, fjallabaksvegur að málinu þannig að menn væru ekki að setja sig í þá stöðu að þurfa að leggja endanlega niður ferjusiglingar á leiðum sem ekki uppfylltu ákvæði 23. gr. en það yrði samt að vera sérstök ákvörðun um það að viðkomandi ferjusiglingar kæmu þá inn með þessum heimildum sem um ræðir í 16. gr. Vegna þess að þetta mál er mjög mikilvægt að mínu viti fyrir þó nokkur byggðarlög, og ég ætla ekki að fara að teygja lopann um þetta mál hér því að ég hef sagt mína skoðun á því áður, þá taldi ég mikilvægt að við gætum staðið sameiginlega að niðurstöðu sem bæði frestaði því að þessi stefnumörkun kæmi til framkvæmda og opnaði leið til þess að það væri þrátt fyrir hana hægt að halda áfram rekstri ferja á þessum leiðum sem hér er um að ræða. Ég ætla ekki að fara að endurtaka allt það sem hér hefur verið sagt um þessa hluti. Ég held að það hafi í raun og veru verið svipaðir hlutir sem eru okkur öllum efst í huga sem stóðum að þessu samkomulagi. Ég tel það mjög mikilvægt sem varð til þess að samkomulagið náðist, bæði í sambandi við ferjurnar og líka í sambandi við girðingarnar, að það verði við það staðið og að komandi þing á næsta hausti fái þá til meðferðar þessi girðingarmál. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það gangi allt saman hratt fyrir sig þannig að samgn. fái þá þetta mál aftur til sín í haust og það verði hægt að halda áfram. Í raun og veru er þessum girðingarmálum frestað til haustsins og gert ráð fyrir því að þær girðingar sem liggja meðfram vegum verði teknar undan girðingarlögunum og settar inn í vegalögin. Ég vil vegna þess sem hv. 4. þm. Austurl. var að nefna um snjóflóð og skriðuföll benda á það að í 52. gr. er raunverulega verið að tala um skriðuföll og skemmdir á vegum. Þar er ekki talað um snjóflóð og það hefði kannski verið ástæða til að gera það, en ég veit að menn hafa mismunandi skoðanir á því. Ég hef rætt það mál við vegagerðarmenn og það er auðvitað fleira sem teppir vegi heldur en sjóflóð. Næsta spurning hlýtur að vera: Á að loka vegum vegna snjóflóða? Á þá líka að loka vegum vegna t.d. fárviðra? Á Vegagerðin að hafa vit fyrir mönnum alveg um það hvenær þeir eigi fara um vegi? Þetta er atriði sem er auðvitað sjálfsagt að ræða en nefndin hefur ekki lagt til að Vegagerðinni væri gert að hafa þetta hlutverk að hafa vit fyrir öllum um það hvort þeir eigi að fara á milli byggðarlaga. Ég held að ég hafi komið því á framfæri sem ég tel raunverulega ástæðu til að segja hér að lokum í sambandi við þetta mál. Ég tel að það sé kannski ástæða til þess að nefndarmenn eins og hv. formaður nefndarinnar nefndi hittist og athugi 9. gr., hvort það er ástæða til þess að skoða einhverja lagfæringu á henni en að öðru leyti vil ég segja það að ég mun standa að þessu að samþykkja þetta frv.

Ætlunin var að hefja hér utandagskrárumræðu klukkan þrjú. Ég veit ekki hvort hv. 1. þm. Norðurl. v. telur ástæðu til þess að nota þennan tíma.

Ég get vel gert það.

Þá tekur hv. 1. þm. Norðurl. v. til máls.

Herra forseti. Ég get verið stuttorður um þetta mál, en því kveð ég mér hér hljóðs þrátt fyrir það að mjög mikil eindrægni hafi ríkt í hv. samgn. að ég vil láta í ljósi óánægju yfir því að girðingarmálinu skyldi vera frestað nefndinni. Nú getur það vel verið gild röksemd og ég efa það ekki að nefndin hafi talið að hún þyrfti lengri tíma til að athuga það mál og yfirlýsing hæstv. samgrh. er góðra gjalda verð að setja nefnd í málið og lagasetningu í framhaldi af því, en af því að 56. gr. er nýmæli í lögunum, þá er hún eiginlega tengd þessum girðingarkafla. Nú hef ég efnislega ekki á móti 56. gr. ef hún stæði í fullkomnum lögum en mér finnst að hún skapi veruleg vandamál ef hún tekur gildi en ekki VII. kafli laganna eða tekur gildi á undan VII. kafla laganna. Mér finnst að hún ætti að verða samferða VII. kafla sem ég reikna þá með að verði í fullnægjandi og eðlilegu formi. 56. gr. hljóðar þannig: ,,Lausaganga búfjár á vegsvæðum stofnvega og tengivega þar sem girt er báðum megin vegar er bönnuð. Vegagerðinni er heimilt að fjarlægja búfé af lokuðum vegsvæðum á kostnað eigenda.`` Nú er vegsvæði að vísu ekki lokað ef það er opið í báða enda og búfé getur þvælst inn á vegi en með þessari grein er lausaganga búfjár tvímælalaust bönnuð á vegsvæðum stofnvega og tengivega. Í skýringum við 56. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Hér er um nýmæli að ræða sem ekki á sér hliðstæðu í gildandi lögum. Hingað til hafa sveitarfélög haft heimild til að setja reglur um búfjárhald, þar á meðal skyldu eigenda til að hafa búfé í vörslu.`` Síðar segir í skýringunum: ,,Með lögum nr. 57/1989 var sveitarstjórnum heimilað að ákveða að eigendur búfjár skyldu hafa það í vörslu allt árið eða hluta úr ári. Tilgangur laganna var m.a. að auka öryggi og draga úr slysum á þjóðvegum. Núgildandi lög um búfjárhald eru nr. 46/1991. Reglur um vörslu búfjár eru í 5. og 6. gr. þeirra. Í mörgum sveitarfélögum hafa verið settar reglur um vörslu búfjár. Þetta á einkum við um þéttbýlissveitarfélög. Víða er í gildi bann við lausagöngu búfjár á vegsvæðum fjölfarinna þjóðvega. Tilgangur þessarar greinar er að koma slíku banni á sem víðast þannig að draga megi úr tíðni slysa á þjóðvegum. Ljóst þykir að erfitt er að framfylgja banni við lausagöngu búfjár á vegsvæðum þjóðvega nema girt sé báðum megin vegar. Því er lagt til að bannið einskorðist við vegsvæði sem þannig er ástatt um og Vegagerðinni er heimilað að fjarlægja búfjé þaðan á kostnað eigenda.`` Ef við athugum þetta ofurlítið nánar, þá hefur dómur fallið um það að eigandi búfjár er skaðabótaskyldur fyrir því tjóni sem kann að verða þegar ekið er á búfé hans á slíkum vegi ef bann hefur verið við lausagöngu búfjár í viðkomandi sveitarfélagi. Þetta bann hefur því skapað verulega skaðabótaskyldu og hættu á skaðabótaskyldu fyrir búfjáreigendur í sveitarfélaginu og þannig hafa fjölmörg sveitarfélög ekki treyst sér til þess að setja bannið á eftir að þessi dómur féll og sum hafa fellt niður áður gerðar samþykktir um bannið í kjölfar dómsins.  Ég teldi til bóta og ég vil biðja hv. samgn. að athuga hvort hún treystir sér ekki til að fresta líka gildistöku 56. gr. þangað til gengið hefur verið frá girðingarmálinu. Mig langaði til að tala um reiðvegina. Ég hefði kosið að kveðið væri skýrar á í reiðvegagreininni heldur en gert er. Jafnframt vil ég láta í ljósi þá skoðun að ég kann illa við nýyrðið eða þessa notkun á orðinu ,,safnvegur`` sem kemur hér fram í 3. gr. Safnvegur er ekki nýyrði heldur er það þekkt hugtak um þá leið þar sem safn er rekið, en þarna er það notað með nýrri hugsun og ég kann ekki við hana.

Hæstv. forseti. Við Íslendingar stundum sjávarútveg við óblíð skilyrði. Öryggismál sjómanna hafa þess vegna lengi verið málefni sem þjóðin lætur sig miklu skipta. Þeir sem best þekkja til hafa lengi haldið því fram að ekkert í öryggismálum sjómanna væri meira aðkallandi en að keypt verði ný og öflug björgunarþyrla. Þjóðin hefur verið samstiga í því að taka undir þá kröfu að málinu verði ráðið til lykta sem allra fyrst. Það hefur þess vegna verið sársaukafullt fyrir fólkið í landinu að fylgjast með endalausum vandræðagangi, klúðri og sérkennilegri óheppni hæstv. ríkisstjórnar við meðferð málsins. Það er rétt að minna á það að á lokadaginn þann 11. maí 1988 samþykkti Alþingi þáltill. um björgunaryrlu. ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni`` stendur þar ,,að láta gera athugun á kostnaði við kaup og rekstur á björgunarþyrlu af bestu fáanlegri gerð fyrir Landhelgisgæsluna.`` Eftir margar skýrslur og miklar vangaveltur þar sem ekkert gekk var Alþingi loks nóg boðið og þann 12. mars 1991 samþykkti Alþingi eftirfarandi tillögu: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að sjá til þess að á árinu 1991 verði gerður samningur um kaup á fullkominni björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna.`` Þarna voru á ferðinni tímasett fyrirmæli og margir trúðu því að nú hlyti að koma að efndum í þessu máli, en það var nú öðru nær. Nú tókst þeim sem hafa veru ameríska hersins að hjartans máli, að blanda hernum og starfsemi hans inn í umræðuna. Síðan hvorki gekk né rak þar til nú fyrir fáeinum dögum að fréttir bárust um það að nú væri ákvörðunar von. Dómsmrh. hafði gert upp sinn hug. Það var búið að skoða alla möguleika á þessum markaði og öll tilboð sem völ var á og var nú ekki fært að bíða með ákvörðun lengur. Þjóðin mátti búast við því að loksins sæist fyrir endann á þessu máli með farsælum hætti. En þá á ögurstundinni þegar hæstv. dómsmrh. hafði loks mannað sig upp í að gera tillögu í málinu birtist hæstv. starfandi utanrrh. með brunaútsölutilboð frá Ameríku. Hann sagði, hæstv. ráðherra, að það væri hægt að fá þrjár þyrlur með varahlutalager fyrir verð einnar og það fylgdi ókeypis leikfimi eða þjálfun með. Við erum ekki lengur að tala um að kaupa einhverja eina þyrlu heldur koma á fót björgunarsveit sem tæki yfir allt björgunarflug frá Íslandi. Fyrir þessa þjónustu mundu Íslendingar fá greidd verktakalaun sem gætu staðið undir rekstrarkostnaðinum og jafnvel fjármagnað að stórum hlutað kaup á nokkrum þyrlum. Við erum því að tala um tekjumöguleika fyrir þjóðina til framtíðar og ný störf. Ég tel það enga goðgá að kanna tilboð Bandaríkjamanna vel og gefa okkur til þess nokkra daga, segir Sighvatur Björgvinsson, starfandi utanrrh. í DV þann 14. apríl sl. Samkvæmt þessu tilboði var hægt að fá 5 eða 6 þyrlur fyrir sama verð og ein átti að kosta áður og það komu skilaboð frá Kína um að fram hjá svona tilboði gætu menn ekki gengið án þess að rannsaka það vandlega. Hæstv. utanrrh. hafði þrátt fyrir mikinn tímamun, erfið ferðalög og breytt matarræði gefið sér tíma til að skoða þetta stórkostlega tilboð frá Ameríku. En varla höfðu menn meðtekið hin miklu tíðindi þegar boð barst frá Ameríku um það þetta væri allt saman mistök, það væri kannski hægt að fá eina fyrir þetta verð. Mistökin hefðu átt sér stað við sendingu símbréfs og tölurnar stæðust ekki. En hvernig brást þá hæstv. ríkisstjórn við þeim tíðindum að þetta hafi allt saman verið della? Jú, með því að fresta málinu enn einu sinni þrátt fyrir að það tilboð sem hæstv. dómsmrh. lagði til að yrði tekið væri að renna út. Það virðist ljóst að þeir aðstandendur hæstv. ríkisstjórnar sem vilja með öllum ráðum tengja björgunarmál okkar Íslendinga við veru herliðsins í landinu ráði enn ferðinni. Hvað sem það kostar skal málið tafið til að þjóna lund þeirra stuðningsmanna hæstv. ríkisstjórnar sem hafa það að sinni æðstu hugsjón að hér verði amerískur her um alla framtíð. Ég vil að lokum spyrja hæstv. dómsmrh. eftirfarandi spurninga: Er búið að tryggja að tilboð sem hæstv. dómsmrh. vildi að yrði tekið standi út þennan nýja frest? Er búið að ákveða að viðræður fari fram við amerísk stjórnvöld um málið? Ætlar hæstv. dómsmrh. að fallast á enn eina framlengingu á fresti í þessu máli til viðbótar við þann sem hæstv. ríkisstjórn hefur núna tekið ákvörðun um eftir að þessar viðræður hafa hafist?

Herra forseti. Undirbúningur á framkvæmd ályktunar Alþingis um kaup á öflugri björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna hefur staðið í alllangan tíma. Af hálfu þessarar ríkisstjórnar var skipuð nefnd vorið 1991 undir forustu hv. 3. þm. Reykv. til að leggja á ráðin um það hvernig standa skyldi að framkvæmd málsins. Hún skilaði skýrslu í október árið 1991 þar sem lögð var áhersla á að kaupa skjótt nýja hentuga þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna jafnhliða því sem hafnar yrðu viðræður við bandarísk stjórnvöld um möguleika á því að yfirtaka rekstur björgunarsveitar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli eða koma á öðru því samstarfi sem henta þætti. Í þessari skýrslu er tekið fram að þessir tveir kostir séu ekki ósamrýmanlegir. Samhliða eða í beinu framhaldi af þessari niðurstöðu voru hafnar viðræður við bandarísk stjórnvöld. Niðurstaða þeirra kom í febrúarmánuði 1992 þar sem á þeim tíma var ekki talið af hálfu bandarískra stjórnvalda gerlegt að afhenda Íslendingum björgunarsveitina á Keflavíkurflugvelli til yfirráða en lögð áhersla á áframhaldandi samstarf Landhelgisgæslunnar og björgunarsveitarinnar sem síðan hefur eflst. Í beinu framhaldi af þessari niðurstöðu lá svo fyrir í febrúarmánuði 1992 athugun sérstakrar sérfræðinganefndar sem farið hafði yfir þá kosti sem líklegastir væru varðandi þyrlukaup fyrir Landhelgisgæsluna. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að besti kosturinn fyrir gæsluna væri frönsk þyrla af Super Puma gerð. Í aprílmánuði á síðasta ári, 1993, fjallaði sérfræðingahópurinn sérstaklega um svokallaðar Pave Hawk þyrlur sem varnarliðið notar á Keflavíkurflugvelli vegna nýrra upplýsinga þar um. Niðurstaða sérfræðinganefndarinnar, Gunnars Bergsteinsonar, Leifs Magnússonar, Páls Halldórssonar og Þorgeirs Pálssonar flugmálastjóra, varð sú að fyrri niðurstaða stæði óbreytt um Super Puma þyrluna af ýmsum ástæðum, m.a. vegna flugdrægi, burðargetu, flughraða og fleiri atriða. Hugmyndir sem voru á kreiki í aprílmánuði í fyrra varðandi verð á slíkum þyrlum voru svipaðar og bandaríski sendiherrann lýsti þegar hann bar fram afsökunarbeiðni sína í síðustu viku. Allar þessar upplýsingar hafa því legið fyrir og samanburður á þessum kostum hefur legið fyrir af hálfu okkar sérfræðinga í heilt ár. Í maímánuði sl. fékk ég og fjmrh. heimild með samþykkt ríkisstjórnarinnar til að leita samninga um kaup á þyrlu í samræmi við niðurstöðu sérfræðinganefndarinnar. Uppkast að slíkum samningi lá fyrir um kaup á notaðri Super Puma vél í ágústmánuði í fyrra. Þá var ákveðið að fresta undirritun samningsins vegna væntanlegra viðræðna við bandarísk stjórnvöld. Í ársbyrjun kom svo varavarnarmálaráðherra Bandaríkjanna hingað til viðræðna og þá var gerð sérstök bókun um hugsanlega þátttöku okkar í rekstri flugbjörgunarsveitarinnar og var þá enn ákveðið að fresta niðurstöðu um kaupin á grundvelli þess samningsuppkasts sem fyrir lá. Það leiddi til þess að sú þyrla gekk okkur úr greipum og var seld annað. Sérfræðingahópurinn ásamt skrifstofustjóra fjmrn. fékk þá það verkefni að endurmeta öll þau tilboð sem borist höfðu og þar á meðal nýjar upplýsingar frá bandarískum stjórnvöldum um þrjár notaðar þyrlur sem þeir voru löngu hættir að nota. 6. apríl skilaði þessi sérfræðingahópur niðurstöðu og lagði til að keypt yrði Super Puma vél, nýleg og lítt notuð. 8. apríl gerði ég tillögu um það í ríkisstjórn að gengið yrði frá kaupum á þessari vél. Þá var því haldið fram að von væri á nýjum upplýsingum frá bandarískum stjórnvöldum og rétt væri því að fresta ákvörðun og það var gert. Síðan upphófst sá fjölmiðlaleikur sem hv. þm. er kunnur og lyktaði með því að bandaríski sendiherrann baðst afsökunar á því tilefni sem bandarísk stjórnvöld höfðu gefið til hans. Sl. fimmtudag setti starfandi utanrrh. bandarískum stjórnvöldum þá úrslitakosti að þau yrðu innan þriggja vikna frá þeim tíma að gera grein fyrir því hvort þau gætu útvegað okkur þrjár þyrlur sem fullnægðu okkar kröfum á sama verði og ein notuð frönsk og tryggt að rekstur þeirra kostaði ekki meira en rekstur franskrar þyrlu. Vegna fyrirspurnar hv. málshefjanda vil ég taka fram, herra forseti, að Landhelgisgæslan hefur leitað eftir því að við fáum framlengdan frest sem rann út sl. föstudag til kaupa á þeirri þyrlu sem ég hafði gert ráð fyrir og lagt til að keypt yrði. Niðurstaða þess máls er sú að við fáum þennan frest, þó þannig að ef nýr kaupandi gefur sig fram verðum við að gefa til kynna innan tveggja daga hvort við göngum að kaupunum eða ekki.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli því ekki er vanþörf á. Ég er þeirrar skoðunar til að gera langt mál stutt að það verði að ráðast í að kaupa nýja björgunarþyrlu fyrir Landhelgisgæsluna og sá hráskinnaleikur sem leikinn er í þessu máli núna sé ekki við hæfi. Það eru alveg dæmalaus álög á ríkisstjórnina að geta ekki verið sammála um neitt, stórmál fyrir Landhelgisgæsluna. Ég er þeirrar skoðunar, eins og kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh., að viðræður við varnarliðið um framtíð björgunarsveitarinnar og kaup nýrrar þyrlu fyrir Landhelgisgæsluna sé alveg samrýmanlegt. Ég er fylgjandi því að ræða við varnarliðið um framtíð björgunarsveitarinnar, hvernig hún getur komið inn í björgunarmál og sá þyrlufloti og þar á meðal um staðsetningu þyrluflotans. En þetta mál má ekki dragast lengur. Þetta er orðið til vansa. Þingið hefur veitt sínar heimildir fyrir löngu til þessara hluta og ég spyr nú: Ef það er ætlunin að ræða við varnarliðið um framtíð þyrlubjörgunarsveitarinnar, sem telur fjórar þyrlur, hvaða tilgangur er þá að kaupa þrjár í viðbót bara af því að þær fást á svo góðum kjörum? Ég næ þessum rökstuðningi ekki heim og saman. Ég held að það liggi fyrir að endurnýja þyrluflota Landhelgisgæslunnar og ganga svo að hinu málinu og ég sé ekki að það sé ósamrýmanlegt.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir fáránleik í þyrlukaupamálum ríkisstjórnarinnar er mér ekki skemmt. Ég ítreka það enn og aftur að það var fyrst árið 1988 og síðan árið 1991 að Alþingi samþykkti ályktun um kaup á björgunarþyrlu. Síðan hafa árin liðið og ekkert hefur gerst. Ríkisstjórnin hefur gersamlega hunsað vilja Alþingis í þessu mikilsverða máli þrátt fyrir ótal umræður og eftirrekstur bæði hér á Alþingi og úti í þjóðfélaginu. Á þessum tíma hafa mörg góð tækifæri gengið okkur úr greipum og það sem alvarlegast er, oft verið teflt á tæpasta vað með öryggi á sjó og landi. Við vitum vel hvaða kostir eru raunhæfir og fullnægjandi. Á nú að fara að tefja málið enn með óljósum hugmyndum einstakra ráðherra um þyrlukaup frá Bandaríkjunum? Svo virðist vera. Ég álasa ekki Bandaríkjamönnum fyrir þeirra þátt. Það er ljóst að mistök geta alltaf átt sér stað og við hljótum sjálf að bera ábyrgð á björgunarmálum á Íslandi og getum ekki skellt skuldinni á aðra. En ríkisstjórnin hefur svo árum skiptir staðið í vegi fyrir framgangi málsins og ábyrgðarlaust hjal hæstv. utanrrh., sem jafnvel hefur léð máls á kaupum á allsendis ófullnægjandi þyrlum, vekur bæði undrun og hryggð. Hæstv. viðskrh. segir í viðtali við dagblaðið Tímann í dag að þrjár vikur til eða frá skipti ekki máli. Virðulegi forseti. Þetta er alrangt. Samkvæmt tímaskyni hæstv. ríkisstjórnar í þyrlumálum er hver vika óralöng og aldrei styttri en nokkrir mánuðir. Þannig sagði hæstv. forsrh. á hv. Alþingi þann 25. febrúar 1993, fyrir um það bil 60 vikum, að ríkisstjórnin mundi innan fárra vikna ganga til samninga um kaup á þyrlu. Þessi skilgreining á fáum vikum er ekki til þess fallin að vekja hjá manni traust um að þrjár vikur séu skammur tími eftir tímatali hæstv. ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér upp sem er afar brýnt. Ég vil vitna til orða hæstv. dómsmrh. þar sem hann lýsir vinnubrögðum samráðherra sinna á þá leið að hér sé um tafarleiki að ræða og hann sé orðinn þreyttur á slíkum tafarleikjum. Það er alveg hárrétt að menn sjást ekki fyrir í þessum tafarleikjum sínum. Hingað kemur tilboð frá Bandaríkjamönnum sem er svo gott að menn hafa enga trú á því, ekki nokkra trú á því, en þeir ryðjast samt fram í fjölmiðla og birta þetta tilboð til þess eins að leika enn einn tafarleikinn. Síðan er málflutningurinn slíkur að hann er kolrangur og ósannur. Hæstv. starfandi utanrrh. sagði það blákalt fyrir nokkrum dögum að það tæki 12 til 18 mánuði að þjálfa flugmenn á þessar þyrlur. Ég hringdi til Landhelgisgæslunnar í morgun og ræddi þar við þyrluflugmenn. Þeir segja mér að það taki sex vikur og meira að segja eftir sex vikur hafi þeir réttindi til þess að taka sjálfir að sér þjálfun á slík tæki. Menn sést því ekki fyrir í því að reyna að tefja þetta mál. Hæstv. dómsmrh. sagði áðan að það væri spurning hvort Bandaríkjamenn gætu boðið þrjár þyrlur sem fullnægðu þeim kröfum sem við setjum. Það liggur fyrir á borðinu að Bandaríkjamenn geta ekki boðið slíkar þyrlur. Þær hafa ekki þá burðargetu sem við höfum krafist. Þær hafa burðargetu upp á 8 manns en við erum að tala um rúmlega 20 manns. Þær hafa flotþol sem dugar í 2--3 mínútur eða aðeins til þess að bjarga flugmönnum úr þyrlunni en ekki tækinu sjálfu. Þær hafa ekki viðurkenndan afísingarbúnað, þær hafa það sem kallað er hernaðarstaðall en ekki borganlegan staðal og Landhelgisgæslan mætti ekki fljúga þeim hér vegna reglna og laga um loftferðir. Þannig mætti lengi telja. Þær hafa ekki sömu burðargetu. Þær eru tæknilega langt frá því að vera eins fullkomnar og sú þyrla sem dómsmrh. hefur mælt með og ég styð hann eindregið í því. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, segja það að þetta mál er orðið til slíkrar hneisu fyrir alla ríkisstjórnina að undanskildum hæstv. dómsmrh. sem virðist vera einn í sinni baráttu innan ríkisstjórnarinnar að það tekur ekki nokkru tali.

Hæstv. forseti. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í björgunarþyrlumálinu. Ég fullyrði vegna stöðu málsins að það hefur aldrei verið vilji eða ætlunarverk þessarar ríkisstjórnar að kaupa fullkomna björgunarþyrlu. Nú eru vikurnar orðnar yfir 60 síðan hæstv. forsrh. sagði málið verða afgreitt allra næstu daga. Ég spyr: Er hæstv. forsrh. tímaskertur? Málið hefur alltaf farið á ný inn í nýjan blekkingar- og lygavef. Hæstv. dómsmrh. hefur látið draga sig á asnaeyrum í þessu máli sem hlýtur að vera þreytandi til lengdar. Hans staða er aumkunarverð ef hann krefst ekki niðurstöðu í þessu máli. Hæstv. utanrrh. hefur uppi önnur áform og getur stöðvað hvaða mál sem er í þessari ríkisstjórn hvar sem hann er staddur á hnettinum, hvort sem það er í Kína, Kóreu eða Afríku. Svona gerist þegar ríkisstjórn verður til á tveggja manna tali úti í Viðey. Þá er hægt að fara svona með þingmeirihluta stjórnarflokkanna. Hæstv. forsrh. stritast nú við að sitja fram yfir 17. júní til þess að geta tekið í hendurnar á þjóðhöfðingjum. Hann veit sem er að ríkisstjórnin er lifandi dauð og nær ekki utan um hið smæsta mál fremur en aðrir sem látnir eru. Það væri myndarlegt ef hæstv. dómsmrh. gæfi tímafrest og segði af sér ef málið yrði ekki leyst innan tímamarka, setti þeim stólinn fyrir dyrnar og það yrði að afgreiða málið. Ég skora á hann að gera það ellegar hverfa úr stól dómsmrh. og sjútvrh. Ég er sannfærður um að sjómenn og fjölskyldur þeirra um allt land, svo og allir landsmenn, fordæma framgöngu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í björgunarþyrlumálinu. Það er til skammar. Þess mun lengi verða minnst.

Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni segja eftirfarandi um þetta mál. Það er yfirlýstur vilji Alþingis, ríkisstjórnar og þeirra félagasamtaka sem helst hafa beitt sér í málinu að íslensk stjórnvöld eignist öfluga og fullkomna björgunarþyrlu. Um það er enginn ágreiningur. Hins vegar hefur stundum mátt draga þá ályktun af umræðum á hinu háa Alþingi um það mál að þyrlubjörgunarmál væru í algerum ólestri, hér væri neyðarástand og því seinustu forvöð að taka kostatilboði, seinasta tilboði sem berst. Reyndin er nú reyndar sú að óvíða í heiminum munu vera jafnmargar vel búnar björgunarþyrlur til reiðu miðað við fólksfjölda og öruggt að þær verða það næstu tvö árin. Rétt er að menn hafi í huga björgunarafrekið í Vöðlavík í vetur því til staðfestingar. 
             Að því er varðar hið óvænta frumkvæði bandarískra stjórnvalda sem sett voru fram í viðræðum við hæstv. forsrh. og þann sem hér stendur 4. jan. þá breytti það að sjálfsögðu forsendum málsins. Ríkisstjórnin brást við með því að skipa starfshóp í febrúar. Það hafa farið fram könnunarviðræður sem ekki eru á þessu stigi málsins orðnar að formlegum samningviðræðum. Næsta skref í þessu máli er væntanlega það að hingað komi sérfræðingasveit til samningaviðræðna og ekkert af því sem í þessu máli felst er nein tafaraðgerð. Það er alls ekki verið að stefna að því að drepa málinu á dreif eða tefja málið. Skoðanaskipti íslenskra stjórnvalda og bandarískra hafa þegar leitt í ljós að unnt væri að kaupa nýja vel útbúna björgunarþyrlu af bandarískri gerð fyrir nokkurn veginn sömu upphæð og átta ára gamla þyrlu af franskri gerð. Og hvert yrði endursöluverð átta ára gamallar þyrlu eftir fimm ára notkun? Tíminn er naumur, virðulegi forseti, en ég vil taka það fram að nýleg niðurstaða þyrlukaupanefndar, sem hæstv. dómsmrh. hefur vitnað til, var sett fram með fyrirvara. Nefndin tók einvörðungu afstöðu til þeirra tilboða sem þá höfðu borist en tók ekki afstöðu til upplýsinga frá bandarískum stjórnvöldum í tengslum við hugsanlegt samstarf í þyrlubjörgunarmálum. Virðulegi forseti. Ég árétta og undirstrika að þær breyttu forsendur sem orðið hafa í þessu máli stafa ekki af vilja eins eða neins til þess að tefja þetta mál. Þvert á móti er staðan sú að málið er í nýjum farvegi og það verður látið á það reyna til lykta og reynt að hraða því eftir föngum að niðurstaða fáist í málinu.

Herra forseti. Hér er um grafalvarlegt mál að ræða, en hæstv. ríkisstjórn hefur gert það að skringilegum farsa. Hæstv. dómsmrh. talaði um fjölmiðlaleik. Ég held að það sé í þessu tilfelli óþarfi að kenna fjölmiðlum um þó að þeir hafi fylgst með málinu. Það var hæstv. utanrrh. sem hóf leikinn. Ég kippti mér út af fyrir sig ekkert upp við það þó að hæstv. utanrrh. væri með yfirlýsingar um að það væri hægt að kaupa þrjár Sikorsky þyrlur á spottprís. Ég hef nefnilega hlustað hann halda svo margri fjarstæðunni fram að ég gerði ekkert með þetta sem hann var að segja, enda kom það á daginn að hann hafði ekki rétt fyrir sér og vill láta líta svo út sem Bandaríkjamenn hafi verið að spila með sig. Nú reynir hann að tefja málið með því að leggja til að teknar verði upp langar samningaviðræður við Bandaríkjamenn um þetta mál. Nei, auðvitað er löngu tímabært að fara að tillögu hæstv. dómsmrh. og semja um kaup á Super Puma þyrlu og ég treysti því að hæstv. dómsmrh. beri gæfu til að leiða það mál til lykta í kvöld eða í fyrramálið.

Herra forseti. Umræðurnar um kaup á fullkominni þyrlu hafa nú staðið æðilengi. Ég veit ekki nákvæmlega hve lengi en það getur hver og einn reiknað það út hjá sér kannski. Það verður að segja þá sögu eins og er að æ ofan í æ hafa gengið yfirlýsingar um þyrlukaup og lengi vel treystu menn því að málið væri í höfn en alltaf kom babb í bátinn. Skoðun mín er sú að lengur verði ekki við annað unað en að hrinda málinu í framkvæmd. Okkur hefur lengi verið sagt að engir peningar væru til þegar rætt er um þyrlukaup, a.m.k. verði að gæta ýtrasta sparnaðar en allt þyrfti að skoða. Mín skoðun hefur alltaf verið sú að fullkomnasta tæki sem völ er á ætti að kaupa. Svo einfalt er það. Mér finnst augljóst að þingmenn eigi nú að leggja niður deilur og deila ekki lengur um það sem gerst hefur og sameinast um að ná árangri. Um leið og ágreiningi verður rutt úr vegi þá sameinast landsmenn um að kaupa þyrluna og fá hana afgreidda svo fljótt sem auðið er. Tímabundið er e.t.v. unnt að leysa málið með leiguþyrlu þannig að við getum með sanni sagt að íslenska þjóðin veiti sjómönnum sínum mesta öryggi sem kostur er og það er aðalatriðið.

Virðulegi forseti. Árið 1991 lét hæstv. dómsmrh. gera úttekt á starfssviði Landhelgisgæslunnar og nefnd undir forustu hv. þm. Björns Bjarnasonar skilaði niðurstöðu. Upp frá því var hægt að taka með rökum afstöðu til þyrlukaupa. Sérstök þyrlunefnd skilaði áliti á miðju ári 1992. Síðan hefur málið verið í vinnslu að hluta og í þæfingi að öðru leyti. Að mínu mati hafa afskipti hæstv. utanrrh. af málinu á undanförnum missirum verið óeðlileg. Málið er á verksviði dómsmrh. og þar hefði það átt að vera í fastari skorðum en hæstv. utanrrh. hefur gefið færi á. Auðvitað eiga Bandaríkjamenn fullkomnar þyrlur sem gætu dugað við íslenskar aðstæður. Þær hafa bara ekki verið inni í myndinni. Black Hawk þyrlurnar eru of dýrar til að mynda og óhagstæðar í rekstri og Pave Hawk þyrlurnar eru of litlar miðað við það sem aðstæður hér á landi kalla á. Tilboðin sem hæstv. utanrrh. hefur komið til skila og bandarísk stjórnvöld hafa beðist afsökunar á bera vott um að þau koma fram einhvers staðar á fyrstu stigum vegna þess að það er ekki frambærilegt af ríkisstjórn Bandaríkjanna eða stjórnvöldum að biðjast afsökunar á tilboði til íslenskra stjórnvalda. Það er ekki marktækt að slíkt skuli koma fram. Mistökin, þó þau væru Bandaríkjastjórn í óhag, hefðu ekki átt að koma til. Ef það hefði verið alvöruhugsun á bak við hefðu menn staðið við tilboðið hversu vitlaust sem það var. Það sýnir að þetta er spjallstigi og ekki boðlegt. Tilboðin sem koma inn í dæmið á vegum hæstv. utanrrh. eru á spjallstigi. Og tilboðið þar sem beðist var afsökunar hlýtur að hafa byggst á því að það hefur verið boðið upp á eitthvert skran. Hæstv. utanrrh. á ekki að láta stimpla sig sem skransala fyrir Bandaríkjamenn. Það er ekki hægt að bíða endalaust eftir geðþóttaákvörðunum bandarískra stjórnvalda. Það er stæða til að ganga strax til kaupa á þeirri þyrlu sem þyrlunefndin hefur mælt með, virðulegur forseti. Hún heitir Super Puma og er ekki eftir neinu að bíða í sjálfu sér.

Þeim tíma sem ætlaður er fyrir þessa umræðu er nú senn lokið og verður hv. málshefjanda og hæstv. ráðherra gefinn kostur á að ljúka umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru reyndar sorgleg upptalning á því hvernig meðferð hæstv. ríkisstjórnar hefur verið á þessu máli og staðfestu það sem ég sagði, að allt hefur þetta gengið út á það að reyna að tengja björgunarstarfsemi og öryggismál sjómanna og Íslendinga annarra sem þurfa á þyrlu að halda við veru hersins í landinu. Í því svífast menn einskis. Raunverulega hafa málin legið fyrir alveg klár í heilt ár og það hefur legið fyrir tillaga frá hæstv. dómsmrh. og allir vita hvernig með þessi mál hefur verið farið. Svo mætir hæstv. utanrrh. í ræðustól og hvað segir hann: Þetta er allt saman í lagi og þess vegna liggur okkur ekkert á. Það er nákvæmlega það sem hæstv. ráðherra er að segja. Við höfum aðgang að ágætis þyrlukosti miðað við mannfjölda. Þess vegna liggur ekkert á. Það er hægt að spekúlera í alls konar tilboðum hvort sem þau eru grín eða alvara. Ef maður hlustar á hæstv. ráðherra þá virðist það alla vega vera í góðu lagi. Hann nefndi að það væri á leiðinni til landsins sérfræðingasveit til að skoða þessi mál. Ég biðja hæstv. dómsmrh. að vera aðeins nákvæmari í orðum. Hann var að tala um að það yrði að taka tilboðinu með tveggja daga fyrirvara ef önnur tilboð kæmu í þessa þyrlu. Stendur það tilboð lengur en þær þrjár vikur sem fresturinn gildir? Ef sérfræðingasveit kemur til landsins er ótrúlegt að það verði tími til þess að ljúka við samninga á þessum þremur vikum. Og síðan hinar tvær spurningarnar sem ég bar fram. Er búið að ákveða að viðræðum við amerísk stjórnvöld um málið ljúki á þessum þremur vikum? Ég tek það sérstaklega fram. Ætlar hæstv. dómsmrh. að fallast á enn eina framlenginguna á frestinum í málinu, til viðbótar við þann frest sem fyrir liggur, ef á þarf að halda vegna viðræðna við Bandaríkjamenn?

Frú forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem áður hefur komið fram að það liggur fyrir mjög vönduð úttekt og mjög vandaðar skýrslur sem við höfum stuðst við í dómsmrn. til að komast að niðurstöðu um það hvaða þyrlukostur væri heppilegastur fyrir Landhelgisgæsluna. Ég treysti fullkomlega þeim sérfræðingum sem þar hafa komið að verki. Þeir hafa tekið alla nýja möguleika sem fram hafa komið og borið saman og þar á meðal borið saman þær þyrlur sem nú eru á Keflavíkurflugvelli við Super Puma og komist að niðurstöðu þar um fyrir heilu ári síðan. Varðandi stöðu málsins í dag þá hefur það verið samþykkt að gera Bandaríkjamönnum að svara innan þriggja vikna hvort þeir séu tilbúnir til þess að selja okkur þrjár þyrlur á sambærilegu verði og sú franska kostar og tryggja að rekstrarkostnaður þeirra verði ekki meiri en hennar. Hafi þessi svör ekki borist innan þess tíma verður gengið frá kaupum á þeirri þyrlu af franskri gerð sem ég hef lagt til að keypt yrði. Sá frestur sem við höfum fengið frá söluaðilunum stendur í þrjár vikur en með þeim fyrirvara að ef nýir kaupendur koma og vilja festa kaup á þyrlunni þá þurfum við innan tveggja daga að geta svarað því hvort við viljum halda okkur við kaupin eða ekki. Þannig stendur málið og nokkuð ljóst samkvæmt því að ekki munu líða meira en þrjár vikur þangað til það verður leitt til lykta.