Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um breytingu á lögum nr. 73 frá 1980, um tekjustofna sveitarfélaga, sem hér er til umr. er orðið þekkt í þingsölum. Í 1. gr. frv. er lagt til að í 3. gr. laganna í 2. mgr. komi nýr liður sem verði a-liður og hljóði svo: „1/4% af fasteignamati sumarbústaðalóða og mannvirkja á þeim, enda sé ekki um að ræða sumarbústaði sem notaðir eru til íbúðar allt árið.“ Í öðru lagi að í samræmi við þetta breytist röð liða í 2. mgr. þannig að a-liður verði b-liður og núverandi b-liður verði c-liður. Í 2. gr. frv. er svo lagt til að lög þessi öðlist þegar gildi. Í grg. með frv. segir að frv. þetta hafi verið flutt á síðasta þingi en hafi þá ekki náð fram að ganga og sé því endurflutt nú. Ég tel nauðsynlegt að þessu fylgi nokkur saga, m.a. vegna þeirra mörgu nýju hv. þm. sem nú sitja á Alþingi í fyrsta sinn. En mig minnir að þetta frv. sé nú flutt í þriðja ef ekki fjórða sinn hér á Alþingi. Í fyrra var þetta mál meðal síðustu mála þingsins sem tekin voru á dagskrá þótt það væri tölusett sem 22. mái. Ég rak á eftir málinu við þáv. forseta og viðkomandi þingnefnd hv. deildar og fann að þeim drætti sem varð á málsmeðferðinni. Samt sem áður fékkst það ekki tekið fyrir frá n. fyrr en nokkrum vikum fyrir þinglok. Á þessu sést að sjálfsögðu sú gamalkunna aðferð hér í þinginu að andstæðingar máls tefja það eins og þeir mest geta og reyna að svæfa það í n. Það var reynt í sambandi við þetta mál á síðasta þingi en tókst ekki að fullu hér í hv. Nd. Alþingis. Málið var afgreitt frá félmn. deildarinnar með undirskrift sex nm. af sjö. Þrír höfðu engan fyrirvara um málið, hv. þm. Steinþór Gestsson, Guðmundur J. Guðmundsson og Friðrik Sophusson. Með fyrirvara um samþykkt málsins voru hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Jóhann Einvarðsson og Eggert Haukdal. Einn þm. skilaði minnihlutaáliti. Það var Alexander Stefánsson, nú hæstv. félmrh., sem lagði til að málið yrði fellt. Hans röksemdir voru þær að sveitarfélögin ættu að ráða sjálf tekjustofnum sínum og það ætti að vera á valdi hverrar sveitarstjórnar að veita síðan afslátt eða lækka álagningu fasteignagjalda. Ég benti á þá staðreynd að sveitarfélögin byggðu sína gjaldtöku á lögum sem Alþingi setti og að þetta lagaákvæði Alþingis hefði verið óréttlátt frá því að það var samþykkt í byrjun. Því bæri Alþingi að breyta lagaákvæðinu. Til þess hefðu sveitarfélögin engan möguleika né vald, enda hefði hvergi á öllu landinu verið gefinn sérstakur afsláttur af þessum skatti hjá sveitarfélögunum, heldur væru dæmi þess að þau hefðu nýtt ýtrustu heimildir til hækkunar í sambandi við þessa skattálagningu. Við afgreiðslu málsins á síðasta þingi kom fram brtt. frá þáv. hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni þess efnis að í stað þess að leggja til að hámark þessa gjalds verði 1/4 %, eins og lagt er til í frv., verði hámarkið 1/2%. Á þetta var ekki fallist í deildinni og við afgreiðslu málsins við 2. umr. var brtt. Magnúsar felld. Frv. gekk síðan án breytinga til 3. umr. Við 3. umr. í Nd. var viðhaft nafnakall um afgreiðslu málsins. Fyrir þá hv. þm. sem hér eiga sæti nú er fróðlegt að sjá hvernig atkvæði féllu um málið. Geta þm. flett því upp í þingtíðindum, og séð afstöðu einstakra þm. Úrslit urðu þau að já sögðu 18, 14 voru á móti, 4 sátu hjá og greiddu ekki atkv. en 4 voru fjarverandi. Frv. var því samþykkt óbreytt frá Nd. og vísað til Ed. með 18:14 atkv. Þegar málið kom til Ed. hófust mikil átök um málið. Þeir sem voru andstæðir málinu gerðu þá allt sem hugsast gat til að stöðva það. Jafnvel fór svo að þeir þm. sem kannske síst hefðu átt að ganga gegn málinu, ef þeir hefðu verið að hugsa um meiri hluta kjósenda sinna, tóku frekar afstöðu með örfáum hagsmunaaðilum úr röðum bænda og byggðu afstöðu sína á þeirra einkahagsmunum. Til þess m.a. að tefja fyrir þessu máli var tekið fyrir í Nd. frv. frá ríkisstj. um sýsluvegagjald, sem annars átti að svæfa, en það var 201. mál þingsins. Samkvæmt því frv. átti að undanskilja vegaskatti samkv. 23. gr. laganna, svokölluðu sýsluvegasjóðsgjaldi, allar kirkjur, skóla og félagsheimili, vita og enn fremur orlofsheimili í eigu stéttarfélaga launþega á svæðum sem sérstaklega eru skipulögð fyrir orlofsstarfsemi. Þetta frv. var tekið til afgreiðslu með brtt. sem var þess efnis að bætt var inn í þessa till. sumarbústöðum. Með þessari breytingu á frv. var því lagt til að sýsluvegasjóðsgjald yrði einnig fellt niður af sumarbústöðum. Á þetta var að sjálfsögðu fallist af öllum sem vildu lækka hið óréttmæta fasteignagjald af sumarhúsum, sem er helmingi hærra en má taka af íbúðum í viðkomandi sveitarfélögum, enda hafði það verið yfirlýst af mér sem 1. flm. málsins að þetta ætti að sjálfsögðu að fella niður líka. Í flestum tilfellum eru það sumarbústaðaeigendur sjálfir sem hafa lagt dýra vegi um jarðir eða að lóðum sínum og þeir hafa haldið þessum vegum við að öllu leyti án þess að tæki viðkomandi sýslu eða Vegamálastofnunar kæmu þar nokkuð nærri. Því er óþarft að taka sérstakt gjald af þeim til þess að nota svo í aðra vegi fyrst svo er um búið gagnvart þessum einkavegum. Verður að sjálfsögðu að hafa í huga að þessir sumarbústaðaeigendur borga vegna sinna ferða síst minna en aðrir landsmenn í sameiginlega sjóði, í sköttum af bensíni, olíu og öðrum búnaði til ökutækja, er ganga á til nota allra landsmanna jafnt að því að talið er. Með því að gera þessa breytingu á lögunum um sýsluvegasjóðsgjaldið tókst að tefja málið um fasteignaskattinn í Ed. svo lengi að það fékk ekki afgreiðslu fyrir þinglok frá n. Þó hafði 1. minni hl. félmn. í Ed. skilað nál. til að flýta fyrir afgreiðslu málsins. Þennan minni hl. skipuðu þm. Þorv. Garðar Kristjánsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Karl Steinar Guðnason. Mæltu þeir með samþykkt frv. allir þrír. Nú vil ég skýrt undirstrika, eins og reyndar hefur komið fram áður, að ég hef reynt sem 1. flm. þessa frv. að leita samstarfs við þm. úr öllum flokkum og samtökum sem eiga sæti á Alþingi. Eru þessir aðilar meðflm. að frv. nú, utan Samtök um kvennalista, og er ætlan okkar flm. sú sama og áður, að freista þess með flutningi frv. að ná fram lækkun á þessu óréttmæta fasteignagjaldi. Ég hef undirstrikað það í fyrri ræðum mínum um þetta mál að það sé sjálfsagt að greiða fasteignagjald af þessari eign þéttbýlisbúa í öðrum sveitarfélögum. En það á ekki að leyfast að það gjald sé svo óréttlátt að það sé helmingi hærra en það fasteignagjald sem heimamenn sjálfir greiða eins og það er ákveðið í gildandi lögum. Að heimamenn greiði sjálfir helmingi lægra gjald af fasteign sem þeir búa í allt árið en þéttbýlisbúar, sem koma til stuttrar dvalar sumir hverjir og kannske að vetri til enn skemmri dvalar, borga af sinni eign, það á ekki að liðast. Ég hef áður orðað það hér í þessum ræðustól að ég væri einn þeirra þm. þéttbýlisins sem væru heils hugar fylgjandi því að stuðningur væri veittur við nýjar búgreinar og aukabúgreinar þeim sem í sveitum búa. En ég hef líka sagt - og stend við það - að ég tel að ekki eigi að stefna að því að gera þéttbýlisbúa í Reykjavík og nágrenni, sem sumarbústaði eiga, að sérstakri aukabúgrein fyrir bændur, fólk sem hefur leitað eftir því að kaupa sér aðgang að rándýrri aðstöðu í sveitum landsins, helst þeim sem næst liggja Reykjavík, að blettum úr löndum bænda eða félagssamtaka, sem ekki verða nýttir til búskapar, eru í flestum tilfellum grjót, holt og heiðar eða kjarri vaxin lönd sem ekki hafa verið tekin undir ræktun, en bændur talið sig fá miklu meira fyrir með því í fyrsta lagi að selja af leigurétt fyrir gífurlegar fjárhæðir, í sumum tilfellum til nokkurra ára, og taka auk þess til viðbótar sérstakt leigugjald árlega fyrir afnot af viðkomandi lóðum. Í flestum tilfellum eru þessar lóðir hálfur hektari að stærð en í nokkrum tilfellum allt að einn hektari. Ekki er mér kunnugt um hvernig skattgreiðslur innheimtast af þessari leigu til viðkomandi sveitarfélaga eða til annarra opinberra aðila. En auk þessa vilja landeigendur og talsmenn þeirra hér á Alþingi láta eigendur sumarbústaða borga helmingi hærri fasteignagjöld en þeir sjálfir greiða. Og enn vil ég benda á að í mörgum sveitahreppum, sem hafa sumarbústaðabyggðir innan vébanda sinna, er nú svo komið að farið er að nýta mestu hækkun leyfilegs fasteignagjalds þegar sumarbústaðaeigendur eiga í hlut. Er gjald þeirra þá orðið nokkuð á annað prósent. Ég hef nokkuð fengið að fylgjast með starfi áhugamanna utan Alþingis sem hafa beitt sér fyrir hagsmunamálum sumarbústaðaeigenda á síðustu mánuðum. Til okkar alþm. hafa borist áskoranir og undirskriftir þúsunda skráðra eigenda slíkra húsa. Það er eftirtektarvert að þeir skrá ekki þá aðila sem auk þeirra sjálfra njóta þess að hverfa til náttúrunnar á þann hátt sem þeir helst óska eftir, er þeir ráðast í sínar sumarbústaðabyggingar, en það eru einnig börn þeirra og annað heimilisfólk sem þess nýtur og þar á meðal gamla fólkið úr viðkomandi fjölskyldum. Áður en ég vitna í eftirtektarvert bréf, sem okkur alþm. hefur borist frá þessum aðilum um frv. það sem hér er til umr., vil ég leyfa mér að benda á orð sem einn af okkar fremstu ræktunar- og umhverfisverndarmönnum hefur látið falla um sumarbústaðaeigendur og þeirra starfa fyrir náttúruna og umhverfið. Hákon Bjarnason fyrrv. skógræktarstjóri sagði m.a. að sumarbústaðir væru prýði landsins vegna þess að í langflestum tilfellum væru lóðir þeirra perlur í landslaginu vegna þeirrar miklu ræktunar sem eigendurnir hefðu látið í té. Undir þessi orð hafa fleiri tekið. Bréfið sem ég ætla að leyfa mér að vitna í barst okkur alþm. þann 27. okt. s.l. Þar segir m.a. með leyfi forseta: „Með sívaxandi þéttbýlismyndun og mengun þeirri og hávaða sem henni fylgir óhjákvæmilega hefur þörf einstaklinga fyrir hvíld og hressingu í óspilltri náttúru aukist hröðum skrefum. Aðstaða til slíks er óumdeilanlegt velferðarmál allra þéttbýlisbúa og þá ekki síst barna sem þar alast upp og eiga þess fæst kost að dvelja á sveitabæjum yfir sumartímann eins og afar þeirra og ömmur og í mörgum tilfellum feður þeirra og mæður áttu. Við sem byggjum þetta land erum flestum eða öllum grannþjóðum okkar betur sett að því leyti að við eigum enn mikið af óspilltri náttúru með fjölskrúðugu dýra- og jurtalífi sem öllum er hollt að kynnast og njóta. stöðugt fleiri þéttbýlisbúar hafa því á undanförnum árum ráðist í að koma sér upp sumarbústöðum þar sem fjölskyldan dvelst yfir sumartímann þegar því verður við komið. Enda þótt þessu fylgi umtalsverður kostnaður er það staðreynd að sumarbústaðaeigendur eru þverskurður af þéttbýlisbúum en ekki aðeins efnamenn. Fjöldi láglaunafólks hefur af miklum dugnaði og ómældri vinnu komið sér upp sumarhúsum, fegrað og prýtt umhverfi þeirra og skapað sér unaðsreit. Þegar til þess er litið og svo þess að nýtingartími þessara eigna er aðeins hluti úr árinu skýtur skökku við að fasteignaskattar af sumarbústöðum eru nú helmingi hærri en af íbúðarhúsnæði sem notað er allt árið. Enn óeðlilegra verður þetta að teljast þegar til þess er litið að þjónusta sú sem sveitarfélögin veita sumarbústaðaeigendum er hverfandi í samanburði við þá þjónustu sem veitt er þeim sem eiga íbúðarhúsnæði sem notað er allt árið. Eins og fjárhæð gjaldanna er í dag eru þau beinlínis til þess fallin að hamla gegn þeirri þróun að þéttbýlisbúar skapi sér aðstöðu til sumardvalar í óspilltri náttúru og geta orðið þeim efnaminni í hópnum verulegur fjötur um fót. Í því sambandi skal á það bent að sum sveitarfélög hafa notað hækkunarheimild 3. mgr. 3. gr. laga nr. 73 frá 1980 til hins ýtrasta. Hér má nefna,“ halda þeir áfram í bréfi sínu, „að tekjur af fasteignasköttum af sumarbústöðum dreifast mjög ójafnt á hin einstöku sveitarfélög og að sum þeirra sveitarfélaga sem hæstar tekjur hafa af þessu eru meðal þeirra sem mestar tekjur hafa af öðrum tekjustofnum. Kostnaður sveitarfélaganna af þjónustu við sumarbústaðaeigendur er hins vegar alls staðar mjög lítill eða enginn. Alþingi hafa þegar verið sendir undirskriftalistar fjölda sumarbústaðaeigenda og rétthafa sumarbústaðalóða þar sem skorað er á hið háa Alþingi að samþykkja á yfirstandandi löggjafarþingi breytingu á 3. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga þess efnis að fasteignaskattur á sumarbústaði verði aldrei hærri en sem svarar 0.25% af fasteignamati viðkomandi eignar sem við biðjum yður að kynna yður.“ Og í lok bréfsins segja þessi hagsmunasamtök: „Jafnframt vekjum við athygli á því að fjölskyldur undirskrifenda sem njóta góðs af bústöðunum standa að baki undirskriftunum þótt aðeins eigendur skrifi undir.“ Þetta var úr bréfi þeirra nærri tvö þúsund íslenskra kjósenda sem sumarbústaði eiga hér á Suðvesturlandi. Ætla ég ekki að ræða efni þessa bréfs né frv. frekar. Ég vil þó taka fram að lokum að að sjálfsögðu munu vera skiptar skoðanir um hvort fylgja eigi hugsanlegri hækkun á gjaldinu frá því sem þetta frv. kveður á um, ef brtt. kemur fram þar um eins og gerðist á síðasta þingi, eða reynt verði að fara einhvern milliveg frá því sem nú gildir. Ég er einn þeirra þm. sem hafa talið öll þau ár sem ég hef setið hér, reyndar utan þings líka, að frekar bæri að leita eftir skynsamlegum samningum en að láta góð mál daga uppi. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það mikla stökk sem lagt var til á síðasta þingi, að láta þessa málamiðlun þýða helmingshækkun frá því sem þetta frv., sem ég er að mæla fyrir, kveður á um, eða úr 0.25% í 0.50%, sé óráðlegt, hafandi í huga það sem hér hefur verið sagt um nýtingu þessara eigna, og með þeirri till. sé of langt gengið. Ef samkomulag gæti orðið þar um væri nær sanni að fara milliveg og segja 0.30 eða 0.35%. En slíkar brtt., ef fram koma, munu að sjálfsögðu verða ræddar í félmn. og mér finnst rétt að þeir sem hafa fylgt þessu máli á síðustu þingum hafi það í huga ef brtt. koma fram. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að kynna þetta mál frekar. Það er eldri þm. kunnugt og ég held að ég hafi nokkuð farið yfir sögu þess og efni, kannske ítarlegar en áður, einmitt vegna þeirra mörgu hv. þm. sem nú eiga sæti hér á Alþingi í fyrsta sinn. Félmn. hv. deildar er skipuð nokkrum sömu hv. þm. og áttu sæti þar á síðasta þingi. Þeir þekkja málið og höfðu það til meðferðar fyrir nokkrum mánuðum þannig að ég vænti þess að nefndin leggist ekki nú á málið heldur afgreiði það hið fyrsta og að ekki gefist tækifæri til þess fyrir þá þm. sem ætla sér að nota sína pólitísku aðstöðu hér á þingi í nefnd eða öðrum embættum til að stöðva þetta mál, heldur láta það koma til afgreiðslu og greiða því atkvæði eða vera á móti því, en ekki láta það daga uppi eins og það er kallað á máli okkar þm.



Herra forseti. Ekki kemur til mála að mínum dómi að þetta frv., sem hér er til umr., gangi fram óbreytt. Hins vegar er þetta mál sem þarf að leita samkomulags um og vissulega væri æskilegt að ná í málinu fram sáttum milli þéttbýlis og dreifbýlis. Aðstæður í hinum ýmsu sveitarfélögum eru mjög mismunandi gagnvart sumarbústöðum. Annars vegar er um að ræða dreifða bústaði í sveitum, þar sem engin þjónusta er veitt. Hins eru mörg dæmi í þorpum úti á landi, að sumarbústaðir eru nánast við aðalgötur á skipulagsbundnum svæðum. En væri ekki hægt að sættast á hálft prósent fasteignagjald á allt íbúðarhúsnæði í landinu, eins og raunar segir í 3. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga? Ég á sæti í félmn. þessarar hv. deildar, sem væntanlega fær þetta mál til skoðunar, og mun þar ásamt öðrum nm. leita leiða að finna viðunandi samkomutag í þessu máli.



Herra forseti. Sú meginregla að sveitarfélög ákveði sjálf sína gjaldheimtu byggist m.a. á því, að sveitarstjórnarmenn standi frammi fyrir sínum kjósendum og geri þeim skil á þeirri gjaldheimtu við næstu kosningar. Nú vill svo til að þegar sumarbústaðaeigendur eiga í hlut standa sveitarstjórnarmenn ekki frammi fyrir sínum kjósendum við næstu kosningar og þurfa þess vegna aldrei að gera þeim skil á þeirri ákvarðanatöku sinni þegar þeir ákveða gjald á sumarbústöðum. Þetta atriði gerir það að verkum að hér er um nokkra sérstöðu að ræða. Ég vil einnig, eins og 1. flm. gerði hér, rekja nokkuð gang þessa máls. Ég fel að það hafi verið misráðið á sínum tíma að fella algjörlega niður sýsluvegasjóðsgjald af sumarbústöðum, ekki vegna þess að ég sé ósammála því, sem kom fram hjá 1. flm., að það sé rétt að þeir hafi í flestum tilfellum byggt sjálfir sína vegi í nágrenni við sumarbústaðina, heldur hins, að tilvist sumarbústaðanna mun að sjálfsögðu þýða að eigendur þeirra ferðast um nærliggjandi sveitir og njóta þess umhverfis sem þar er og aka þá m.a. á sýsluvegunum, sem eru mjög lélegir og þyrftu gjarnan að batna og eðlilegt að allir greiði til þeirra sem um þá vegi fara. Hins vegar vil ég taka undir það með honum alveg sérstaklega að ég tel að við þurfum að ná sáttum á milli dreifbýlis og þéttbýlis í þessu máli. Ég er hræddur um að sá stóri hópur utanbæjarmanna sem á íbúðir í Reykjavík, sem er ekki svo lítill fjöldi, teldi að það væri ansi harður kostur ef þeir yrðu skyldaðir til að greiða af þessu íbúðarhúsnæði miklu hærri gjöld en þeir sem búa í borginni. Það mundu að sjálfsögðu upphefjast ansi harðar umræður og athugasemdir við slíkt. Ég hef séð reikninga frá sveitarfélögum sem hafa skattlagt sumarbústaðaeigendur upp á 1.2% á sama tíma og fasteignagjöld í Reykjavík voru 0.42%. Þetta hlýtur að leiða hugann að því að það gengur einfaldlega ekki að svo misjafnt sé að málum staðið gagnvart íbúðareign, hvort sem um er að ræða sumarbústað í dreifbýli eða íbúð í eigu manna utan af landi hér í Reykjavík. Hins vegar vil ég bæta því við að ég hef alltaf talið ákaflega óeðlilegt að önnur lög skuli gilda um stéttarfélög í landinu. Sumarbústaðir í eigu stéttarfélaga eru atgjörlega skattlausir. Þetta nær náttúrlega engri átt. Hvers vegna skyldu stéttarfélögin ekki greiða gjöld af sínum sumarbústöðum eins og aðrir? Eiga sérstök lög að ná yfir þá og hvers vegna? Það er ekkert sem mælir með því. Þetta var einu sinni gert, sennilega nokkurs konar dúsa í samningum, og lítið hugsað út í það gagnvart framtíðinni hvaða afleiðingar þetta hefur. Auðvitað verður þetta til þess að sveitarfélög forðast eins og heitan eldinn að stéttarfélög fái að byggja sumarbústaði í þeirra sveitarfélögum, þar sem þau vita að það þýðir að þau fá enga skatta af þeim. Ég tel nauðsynlegt að þetta mál komi til afgreiðslu hér í þinginu og ég tek undir það með 1. flm. að mér finnst það óeðlilegt ef mönnum dettur í hug að reyna að svæfa það í nefnd og koma þannig í veg fyrir afgreiðslu þess í þinginu. Hins vegar vil ég taka undir það sem hér hefur komið fram að komi fram brtt., sem bjóði málamiðlun í þessu máli af sanngirni, þá tel ég að þeir sem standa að flutningi málsins eigi að íhuga hvort ekki sé skynsamlegra að ná landi á þann hátt. En það skyldu menn hafa sem grundvallaratriði í þessu máli að það verður engum til góðs til lengdar, ef svona mál verða til þess að auka á togstreitu milli dreifbýlis og þéttbýlis.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. 1. flm. þessa frv., hv. 12. þm. Reykv., hafði ég sérstöðu í þessu máli þegar það var síðast til meðferðar hér á hv. Alþingi þar sem ég lagði fram brtt. þess efnis að frv. yrði fellt. Rökstuðningur minn fyrir því er að sjálfsögðu óbreyttur að því leyti til, að ég hef þá bjargföstu skoðun að sveitarfélögin sjálf eigi að ráða yfir sínum tekjustofnum og hafa ákvörðunarvald um hvernig þeim er varið og hvernig gjöldin sem liggja þeim til grundvallar, eru lögð á. Ég vil benda á að á síðasta þingi skeði það að sýsluvegagjald var fellt niður, sem vissulega var sjálfsögð aðgerð vegna þess að það var löngu orðin úrelt skattheimta eins og allir viðurkenndu. Þess vegna var sjálfsagt að fella það niður. Ég tel eðlilegt að skoða þetta mál í því ljósi að allir eigendur slíkra sumarbúða eða sumarhúsa, orlofsbúða, greiði sama gjald og íbúðahúsaeigendur í landinu. Þess vegna greiddi ég brtt., sem kom fram frá hv. 4. þm. Suðurl. á sínum tíma, atkvæði mitt. Ég vil meina að það sé málamiðlun sem Alþingi gæti gert ef það vill á annað borð hafa bein afskipti af þessum þætti tekjustofnalaga sveitarfélaga. Hér kom fram hjá hv. 5. þm. Vestf. gagnrýni, sem heyrist víða um land, á þá ákvörðun sem tekin var á sínum tíma að orlofsbúðir samtaka launþega í landinu væru undanþegnar fasteignasköttum. Þetta verður vissulega rætt af meiri þunga á næstunni ef sú ákvörðun verður tekin að taka 2/3 hluta tekna viðkomandi sveitarfélaga af með samþykkt hér á hv. Alþingi. Ég er ekki að taka afstöðu til þessa. Þessir samningar voru gerðir á sínum tíma og hafa að sjálfsögðu verið haldnir og það hafa ekki komið fram bein mótmæli gegn þessu ákvæði. Hins vegar óttast ég það, ef svona róttæk aðgerð yrði gerð í einu stökki, að þá muni þetta fljótlega vekja umræðu og sveitarfélögin muni leita réttar síns á þessu sviði. Svo að vikið sé að þjónustu sveitarfélaga þá má vel vera að hún sé víða af skornum skammti en ég fullyrði að það er vaxandi þáttur í starfsemi margra sveitarfélaga að auka þjónustu sína við sumarbústaðaeigendur og er það að sjálfsögðu eðlilegt. Ég vildi sem sagt beina því eindregið hér inn á hv. Alþingi að þetta verði skoðað vandlega, það verði reynt að forðast illdeilur eða mikinn ágreining um þetta mál en reynt að fara samkomulagsleið til að jafna þann ágreining sem uppi er um þetta. Mér finnst of harkaleg aðgerð að taka 2/3 hluta þessa gjalds af með einni samþykkt því að mörg dreifbýlissveitarfélög eru þannig í sveit sett að þetta er einn aðaltekjustofn þeirra. Ég vara þess vegna eindregið við því að það sé gert en tel sjálfsagt að reyna samkomutagsleið. Ég styð heils hugar þá hugmynd sem hér hefur þegar komið fram frá hv. 6. þm. Suðurl.



Herra forseti. Hv. þm. Pétur Sigurðsson er, eins og gömlum sjómanni sæmir, iðinn við kolann, flytur þetta mál á hverju ári frá því að hann kom hér fyrst. Ég virði það við hann að gefast ekki upp. Það er góður eiginleiki manna sem vilja koma sínum málum áfram. Hann flutti hér fallega ræðu um sveitasæluna, náttúrufegurðina og perlurnar í andliti landsins og hvað það væri nauðsynlegt og fagurt, heilbrigt og gott að geta komist úr hinni spilltu náttúru, skilst mér, út í hina óspilltu náttúru, hvar svo sem hana er að finna. Ég sé ekki að náttúran hér á höfuðborgarsvæðinu sé spillt. Hún er ekki síður fögur hér en í rykmekkinum hér úti um sveitir. Allra síst vil ég verða til að lasta náttúrufegurðina uppi í sveit. En það er nú mín meining að hún sé síður en svo spilltari í Reykjavík en víða úti á landi þar sem sumarbústaðir eru, svo þéttir eru þeir orðnir. En ef það er svo nauðsynlegt að komast í sveitasæluna og náttúrufegurðina, af hverju vilja menn þá ekki borga fyrir það? Er hún einskis virði þegar á að fara að meta hana til peninga? Ég tel að þeir sem hafa efni á því að reisa sér sumarbústaði - og það er nú ekki allur almenningur í landinu - geti alveg eins borgað af þessu einhverja smámuni á ári hverju, sem svarar einni eða tveimur fyllingum á bensínbeljuna á ári. Þetta mál er þannig vaxið að ég held að það sé rétt, eins og ýmsir aðrir ræðumenn hafa nefnt hér áður, að reyna að komast að samkomulagi. En menn komast ekki að samkomulagi með því að berja fram einungis það sem þeir hafa í huga. Menn verða að slaka til á báða bóga. Ég teldi það mjög sanngjarna lausn að allir sem búa í sveitasælunni borguðu jafnhátt fasteignagjald, hvort sem er í sumarbústöðum eða öðrum húseignum á svæðinu. En um leið og það yrði gert yrði auðvitað að leiðrétta þá vitleysu að félagasamtök, sem eru með orlofshús víða um land, sleppi við að borga. Þau eiga nóg af peningum og engin ástæða til að hlífa þeim við að borga þetta. Ég mun því ekki samþykkja þetta frv., jafnvel þó að við næðum æskilegri prósentu, ef á að sleppa þessum samtökum við að greiða til jafns við það sem aðrir þurfa að greiða.



Herra forseti. Þetta er kannske ekki stórt mál og þarf ekki að hafa um það mörg orð. Það er hins vegar réttlætismál. Og þegar svo er komið að ræðumenn hver á fætur öðrum vitna til þess að þetta sé tilefni til að sætta nú sjónarmið dreifbýlis og þéttbýlis og þegar það undur hefur gerst að við hv. 5. þm. Vestf. erum á einu máli, þá hljóta það að skoðast sem eins konar sögulegar sættir. Hann er flm. að þessu máli. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess. Þær röksemdir sem hæstv. félmrh. notar í málinu, sem eru þær að sveitarfélög eigi að vera einráð um að ákveða tekjustofna sína, eru ekki gildar í þessu máli m.a. af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi hefur verið sýnt hér fram á að einstök sveitarfélög notfæra sér hæstu heimildir og gera sumarbústaðaeigendum, þrátt fyrir litla þjónustu, að greiða helmingi hærri fasteignagjöld en sínum eigin þegnum. Í annan stað, ef menn vilja nota þau rök að þetta eigi að vera sveitarstjórninni í sjálfsvald sett, þá gilda þau rök að sjálfsögðu um álagningu gjalda á íbúa í viðkomandi sveitarfélögum. Hitt er verra, svo vitnað sé til orða flm., þegar sumarbústaðaeigendur eru notaðir sem aukabúgreinar. M.ö.o.: sveitarstjórnir eru hér að leggja gjöld á aðila sem ekki eru í þeirra sveitarfélagi og nota þá aðstöðu til þess að mismuna mönnum gagnvart þessari skattlagningu. Þetta er kjarni málsins. Þetta er réttlætismál í þeim skilningi að það á að láta eitt yfir alla ganga. Hér er því of langt gengið í skattlagningu án þess að sambærileg þjónusta komi í staðinn. Á það ber að leggja áherslu að því er varðar þetta mál sumarbústaðaeigenda, að kostnaður sveitarfélaga er í flestum tilvikum vegna þjónustu við þá lítill og í mjög mörgum tilvikum nánast enginn. Þess vegna er þetta, eins og ég sagði, réttlætismál sem ég styð eindregið.



Herra forseti. Ég held að mörgum þm. hafi dottið það sama í hug og mér þegar hv. þm. Garðar Sigurðsson flutti ræðu sína. Vestmanneyingar hafa nefnilega þótt nokkuð iðnari við kolann en við í Reykjavík og þekkja margir aðilar til þess, sem hafa setið á þingi á síðustu árum. Þá veit ég í framhaldi ræðu hans að það mun vekja undrun margra, og ekki síst hv. meðflm. míns að þessu frv., hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, að heyra þennan þm. Alþb. segja að hann geti ekki orðið meðmæltur þessu máli öðruvísi en það verði lagður fasteignaskattur á orlofsbúðir verkalýðsfélaganna. Var þó ein af glansrósum Alþb.- manna í stjórnartíð þeirra að koma orlofsbúðunum á eða alla vega styðja að því að svo skyldi verða. En nú er boðað af þessum þm. Suðurl. að þetta sé sú lausn sem hann muni fella sig við og þá muni hann geta hugsað sér að styðja að skatturinn á sumarbústaðaeigendum, sem koma úr þéttbýli, verði sá sami og hjá þeim sem í sveitinni búa. Þetta þótti mér merkilegast við hans ræðu. - Það er annars líka eftirtektarvert við hans málflutning að hann telur að hann geti samþykkt þetta frv. með breytingu, en hann greiddi þó atkv. á móti því í fyrra. Þarna hefur orðið nokkur hugarfarsbreyting, sem ég fagna vissulega. Ég þakka öðrum þm. fyrir þeirra undirtektir við frv. Sérstaklega þakka ég hv. þm. Eggert Haukdal, sem sjálfur er bóndi og kemur úr einu stærsta landbúnaðarhéraði landsins, einmitt þar sem mörg sumarbústaðahverfi eru, fyrir undirtektir hans við þetta frv. Komu þær ekki alveg á óvart, því hann var með því í fyrra að málið héldi áfram og fengi þinglega meðferð. - Það er kannske meginatriðið í dag að málið fái þinglega meðferð, að það sé ekki verið að reyna að stöðva það vegna óskiljanlegra hvata hjá einstökum þm. sem eru að gæta hagsmuna fárra. Það kemur mér vissulega á óvart sem kom fram hjá hæstv. félmrh., að það skuli geta átt sér stað á Íslandi í dag að aðaltekjustofn sumra sveitarfélaga sé þessi skattur á sumarbústaðaeigendum. Hvers konar búskapur er í þeim sveitarfélögum? Hvernig fær fólk búið þar ef þessi er aðaltekjustofninn hjá viðkomandi sveitarfélögum? Ég vil benda mönnum á, sem um leið og þetta frv. er rætt eru að ræða um skattfrelsi svokallaðra orlofsbúða eða orlofsheimila verkalýðsfélaganna, að einn þáttur þess að farið var fram á skattfrelsi stærstu orlofsbúðanna var m.a. að sú starfsemi færði mikla vinnu inn í viðkomandi sveitarfélög. Það er mikil vinna sem fylgir þessari starfsemi fyrir íbúa viðkomandi sveitarfélaga og þar á meðal óbeinar tekjur af þeirri starfsemi sem fer fram t.d. í Ölfusborgum hjá félögum innan Alþýðusambandsins, í Hraunborgum hjá sjómannasamtökunum, austur á Héraði, vestur á fjörðum, norður í Fnjóskadal og svo mætti lengi telja. Ég efast um að sveitarfélög sem hafa litlar aðrar tekjur mundu í mörgum tilfellum vilja fórna því að slík samtök kæmu sér upp slíkri starfsemi í þeirra sveitarfélagi á móti hinu að þau fengju skattinn. Það getur orðið það sem ræður úrslitum hjá þeim sem ráðast í slíkar byggingar og ákveða staðsetningu þeirra, hvort slíkan skatt þarf að greiða eða ekki. Það breytir í engu því sem hæstv. ráðh. sagði um rétt sveitarfélaga til að ákveða sín gjöld. Við erum að gera hér tilraun til að fá breytt lögum sem Alþingi hefur sett og þessi skattheimta byggist á og því er eðlilegt að það sé Alþingi sem taki ákvörðun í málinu. Því er frv. þetta flutt og það verður ekki fyrr en eftir að við höfum ráðið fram úr því hér, hvernig við viljum hafa þessa heimild í framtíðinni, að hægt er að fara að tala um hluta sveitarfélaganna í skattheimtunni. Ég vil, herra forseti, að lokum þakka þeim sem hafa tekið undir að þetta mál nái fram, hljóti þinglega meðferð, og vonast til þess að félmn. deildarinnar, sem ég legg til að málið fari til eftir að umr. er lokið, flýti sér við störf sín og komi málinu aftur inn í þingsali til þess að þingmenn geti greitt atkv. um það efnislega.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um staðfestingu á brbl. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum, sem sett voru í tengslum við efnahagsráðstafanir ríkisstj. hinn 27. maí s.l. Frv. þetta var lagt fram í Ed. og hefur fengið eðlilega meðferð þar og er nú hér í hv. Nd. til 1. umr. Brbl. þessi voru sett til að milda áhrif efnahagsaðgerða stjórnarinnar og hinna lakar settu í þjóðfétaginu. Í þeim er að finna ívilnandi ákvæði til hagsbóta fyrir barnafólk og lífeyrisþega, auk þess sem persónuafsláttur til skatts er hækkaður. Í 1. gr. frv. koma fram ákvæði um hækkun persónuafsláttar og barnabóta. Hækkun persónuafsláttar samsvarar tekjuskattslækkun að fjárhæð 135 millj. kr. og hækkun barnabóta nam 90 millj. kr. Í 2. gr. frv. er kveðið á um hækkun lífeyristrygginga og 100% hækkun mæðralauna með einu barni og 30% með tveimur börnum og fleiri. Ákvæði þessarar greinar leiddu til 30 millj. kr. útgjalda fyrir ríkissjóð, en í greininni er gert ráð fyrir að ýmsar lífeyrisgreiðslur hækki um 5% umfram þær launahækkanir sem urðu 1. júní s.l. Í 3. gr. er ríkisstj. veitt heimild til stóraukinna fjárveitinga til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar íbúðarhúsnæðis. Er í þessu skyni heimilað að verja allt að 150 millj. kr., en á fjárlögum þessa árs var fjárveiting til þessa þáttar 35 millj. kr. Hér er því um verulega hækkun að ræða. Í fjárlagafrv. fyrir 1984 er raunar gert ráð fyrir enn frekari hækkun fjárveitinga til að jafna og lækka hitunarkostnað, 230 millj. kr. Í 4. gr. er fjmrh. heimilað að lækka ríkisútgjöld í ár um allt að 300 millj. kr. frá fjárlögum. Ástæðulaust er að hafa um þetta frv. mörg fleiri orð. Það sem í því felst var mjög mikilvægur liður í þeirri viðleitni ríkisstj. að milda áhrif af þeim óhjákvæmilegu ráðstöfunum sem gripið var til í maí og verja þar með hag hinna verst settu. Þau brbl. sem þetta frv. tengist verða að skoðast sem einn hluti þeirra heildarráðstafana sem gripið var til á s.l. vori og sem gerð hefur verið rækileg grein fyrir í stefnuræðu forsrh. Ég vil að svo mæltu, virðulegi forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.



Herra forseti. Þetta frv. til laga ber fallegan titil: Fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum. Það er oft haft á orði hér í þingsölum og í almennri stjórnmálaumræðu að nauðsyn beri til að vernda hag þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Þó er það svo, að þótt ýmsir hafi gagn af þessu frv. þá hafa þeir sem verst eru settir ekki hag af því. Á þá hefur lífskjaraskerðingin fallið með fullum þunga. Þessar aðgerðir hafa með engum hætti verndað hag þeirra. Þetta má rökstyðja með einföldum dæmum eins og gert er í áliti minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. Ef hjón með eitt barn, sem er yngra en 7 ára, náðu 130 þús. kr. tekjum á síðasta ári njóta þau fulls gagns af þessum persónuafslætti. En ef þau hefðu haft 122 þús., eða 8 þús. kr. minna, þá hefðu þau ekkert upp úr þessari aðgerð, sem nefnd er til verndar lífskjörum, þ.e. það var skilyrði að ná tilteknum tekjum til að vera talinn til þess hóps sem vernda skyldi lífskjörin hjá. Ef menn náðu ekki þeim tekjum urðu þeir að bera byrðarnar sjálfir. Sama gildir t.d. um einstakt foreldri, eins og rakið hefur verið í þessu nál., með eitt barn undir 7 ára aldri. Einstakt foreldri, sem þannig stendur á hjá, hefur fullt gagn af þeim ráðstöfunum sem hér er gert ráð fyrir ef tekjurnar voru 122 þús. kr- eða meira en ef þær fóru niður fyrir 118 þús. hafði þetta einstæða foreldri ekkert gagn af breytingunni. Sama gildir um elli- og örorkulífeyrisþega. Einstaklingur í þeim hópi þurfti að hafa 104 þús. kr. í tekjur til að hafa gagn af breytingunni og hjón 202 þús. kr. en óskert tekjutrygging er 77 þús. fyrir einstakling og 134 þús. fyrir hjón. Þarna á það sama við, að ef menn ná ekki tilteknum tekjum verða þeir að bera allar byrðarnar af kjaraskerðingunni sjálfir. Við getum skoðað þetta aðeins nánar. Elli- og örorkulífeyrisþegi með fulla tekjutryggingu fær núna 7 018 kr. á mánuði. Samkv. þeim ráðstöfunum sem ríkisstj. hefur gert er í rauninni búið að hafa af þessum aðila 2 466 kr. en í staðinn fær hann 193 kr. vegna 5% hækkunar tekjutryggingar. Afganginn, 2 270 kr. og rúmlega það, hefur hann tekið á sig. Af þessu sést hversu gölluð sú aðgerð er sem hér er leitað staðfestingar á. Með henni er ekki verið að vernda kjör þeirra lakast settu. Þeir eru gjörsamlega skildir eftir. Þeir sem lakast eru settir verða að bera byrðarnar að fullu. Af þessu mega menn sjá að nafnið á frv. er í sjálfu sér öfugmæli.



Herra forseti. Þetta frv. er að ýmsu eða jafnvel öllu leyti dæmigert fyrir það sem er lítilvægast og kannske lélegast í íslenskri efnahagspólitík. Í fyrsta lagi er hérna um brbl. að ræða, lög sem eru sett að Alþingi óspurðu og koma til umr. hálfu ári eftir gildistöku. Síðan er Alþingi á málfundum eins og menntskælingar svo vikum skiptir í tómarúmi vegna þess að búið er að ákveða þessi mál fram á næsta ár. Í öðru lagi er þetta frv. ávöxtur stjórnarmyndunarviðræðna þar sem útkoman er ekki í samræmi við það sem sagt er fyrir kosningar og kjósendur veita umboð til þess að gera. Í þriðja lagi heldur ríkisstj. afgreiðslu málsins til streitu þrátt fyrir ábendingar bæði í fjölmiðlum og á hinu háa Alþingi frá stjórnmálamönnum og efnahagssérfræðingum, ábendingar um að frv. nái ekki mikilvægasta markmiði sínu, þ.e. að létta kjör hinna lægst launuðu. Það geigar í veigamesta atriðinu og samt er einsýni, þröngsýni eða ráðaleysi ríkisstj. svo mikið að málarekstrinum er haldið áfram í gegnum þingið. Í fjórða lagi er frv. dæmigerð pólitísk dula eða leiktjöld sem veifað er framan í fólk í blekkingarskyni því eins og vikið verður að síðar er þar ekkert sem raunverulegu máli skiptir í efnahagsmálum. Og ef við snúum okkur að frv. sjálfu og einstökum atriðum kemur í ljós í fyrsta lagi eins og vikið hefur verið að áður að 1400 kr. afslátturinn nýtist akkúrat ekki þeim sem sárast eru þurfandi fyrir þessar kjarabætur. Í öðru lagi: Þó svo að 1400 kr. nýttust er hér á ferðinni þvílíkur lúsarskammtur að skömm er hverri ríkisstj. að leggja það til og næstum skömm fyrir Alþingi að ræða það alvarlega. 1400 kr. eru 200 kr. á mánuði frá gildistöku laganna til ársloka. Hvað fá menn fyrir 200 kr. á mánuði? Í þriðja lagi má t.d. taka ákvæðið um 7 ára aldurstakmörkin. Það er athyglisvert því að þar er ein af þessum dæmigerðu stjórnvaldsaðgerðum sem engar forsendur eiga í raun og veru í lífi fólksins sem þær eiga að snerta. Ef ástæða þykir til hækkunar barnabóta á hún auðvitað að koma til þeirra sem njóta barnabóta. Það á sér engar skiljanlegar forsendur í þessu tilfelli að kljúfa þá neytendur niður í smærri hópa. Í fjórða lagi má síðan taka úr þessu ágæta frv. fyrirheitið um 150 millj. til jöfnunar og lækkunar hitakostnaðar. Það er í raun mál út af fyrir sig. Þar er eina ferðina enn verið að henda peningum út í vindinn. Mönnum hefur verið tíðrætt undanfarnar vikur og mánuði um óarðbæra fjárfestingu í sjávarútvegi, verslun og bankastarfsemi. Hérna er enn eitt dæmi um sóun, en munurinn er bara sá að hér mun ekkert standa eftir, ekki einu sinni óarðbær togari eða óarðbær bankakjallari. Peningar sem varið er til niðurgreiðslu á hitakostnaði án þess að gera nokkrar kröfur um einangrun húsa fara að langmestu leyti til einskis. Þeir peningar vernda engin lífskjör eins og heiti þessa frv. þó bendir til. Þeir vernda hins vegar orkusóun þeirra sem með mestu hugsunar- eða hirðuleysi spreða orkunni út um víðan völl og það er á kostnað þeirra sem fyrirhyggju hafa og gæta sparsemi. Það er dæmalaust að ríkisstj. sem kveðst ætla að taka á vandanum, hefja nýsköpun í umgengni við fjármuni þjóðarinnar skuli á fyrsta degi setja lög um svona sóun. Það er hins vegar eðlilegt að menn vilji létta undir með þeim sem hæstan húshitunarkostnað hafa vegna hás orkuverðs, en það má ekki verða gjöf til þeirra sem sóa þessari dýrmætu auðlind mest. Ég vil að síðustu bara segja þetta: Þetta þinghald er í raun alveg stórkostlegt. Efnahagsmál eru forgangsverkefni þess. Einu efnahagsmálin sem það ræðir hins vegar um eru 6 mánaða gamlir frumburðir ríkisstj., brbl. sem standa enn í marga mánuði. Menn spyrja sig: Hvar eru efnahagsúrræðin? Þau eru nefnilega engin. Það eina sem Alþingi gerir í efnahagsmálum er að ræða gamlar skóbætur síðan í vor. En það verður kannske þessari þjóð til bjargar að þó eru rædd mikilvæg mál annars staðar úti í þjóðfélaginu. Það eru staðir eins og þing LÍÚ, það eru staðir eins og Fiskiþing, það eru staðir eins og þing Farmanna- og fiskimannasambandsins. Þar hafa menn setið og rætt alvarleg mál og það er spurning hvort ekki væri nú ráð fyrir ríkisstj. að leggja fram einhver mál á þessu þingi sem raunverulega skipta máli og gætu orðið til varnar lífskjörum í landinu. En kannske fer eins og sumir eru farnir að spá að þau mál verði látin bíða og verði síðan gefin út sem brbl. í des. eða jan. svo að kúrsinum sé haldið. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Hér fyrr á tíð, þegar kreppti að á heimilum fátæks fólks á Íslandi í vorharðindum, var til siðs í bjargarleysinu og allsleysinu að stinga dúsu upp í hvítvoðunga fyrir þá að maula á. Þetta frv. er dúsa af því tagi í nútímalegum búningi. Tveir þeirra þm. sem hér töluðu áðan hafa lagt á það megináherslu að þetta frv. með fallegu nafni, um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum, væri fyrst og fremst dúsa til að friða samvisku hæstv. ráðh. og ekki raunhæf aðgerð til að koma að gagni þeim sem raunverulega búa í nábýli við skortinn í þessu þjóðfélagi. Fyrir því hafa verið nefnd rök og tíundaðar tölur og ég ætla ekki að endurtaka það. Þau rök hafa ekki verið hrakin. Jafnframt er ástæða til að lýsa fylgi við þær brtt. sem fram voru lagðar af minni hl. fjh.- og viðskn. í Ed. og snúast fyrst og fremst um tvennt: Í fyrsta lagi að sá persónuafsláttur sem um er rætt verði útborganlegur og greiddur skattaðilum í desembermánuði ár hvert. Og svo í annan stað að barnabætur sem um ræðir í þessum lögum og nema 3000 kr. fyrir hvert barn verði ekki einungis greiddar, eins og þar er talað um, miðað við hin dularfullu tímabílaskipti í ævi fólks við sjö ára aldur. En í framhaldi af því er kannske rétt að fara örfáum orðum um framvindu þessara mála. Við erum hér að tala um sérstakar efnahagsaðgerðir sem varða skattamál. Hér hafa nýlega orðið á hv. Alþingi umr. um skattbyrði. Nú kannast menn við að ríkisstj. hefur lýst því yfir að hún stefni að því að skattbyrði að því er varðar tekjuskatta verði óbreytt á næsta ári. Af því tilefni er ástæða til að ræða tvennt: Í fyrsta lagi vísa ég til umr. sem urðu um skattbyrði vegna útsvarsálagningar sveitarfélaga. Á sínum tíma kom fram í erindi framkvæmdastjóra Þjóðhagsstofnunar sú ábending, að fram undan væri að óbreyttu mikil skattþynging að því er varðaði skattálagningu sveitarfélaga. Þar sagði á þá leið, að við óbreytta skattálagningu hækkuðu tekjur sveitarfélaga mun meira en svarar verðbreytingum útgjalda þeirra á árinu 1984 og það fæli í sér að skattbyrði einstaklinga af völdum skatta til sveitarfélaga þyngdist verulega. Í viðtali við einn af hagfræðingum Þjóðhagsstofnunar, sem birtist í dagblaðinu Tímanum um daginn, er talið að lækka þyrfti útsvarsálagningarprósentuna niður undir 9% til þess að staðið yrði við fyrirheitið um óbreytta skattbyrði að þessu leyti. Munurinn þar á að því er varðaði álagningu sveitarfélaganna er áætlaður um 800 millj. kr. og þar kæmu þá í hlut Reykjavíkur, þar sem 40% af útsvarsálagningunni á sér stað, um 320 millj. kr. Ég vek athygli á að það er ekki annað vitað en að þessar staðreyndir standi óhaggaðar og fram undan sé veruleg íþynging skattbyrði af þessum ástæðum einum sér. Í annan stað er líka ljóst að fram undan er aukin skattíþynging ef ekki koma til atveg sérstakar ráðstafanir að því er varðar tekjuskatt til ríkisins. Í því tilefni er líka rétt að vísa til ummæla þjóðhagsstjóra í erindi hans á landsfundi sveitarfélaga þar sem hann sagði: „Með tilliti til þess að tekjuskattstofninn hefur líklega hækkað í peningum talið um 54% á mann milli áranna 1982 og 1983 er ekki einsýnt að þessum áhrifum verði eingöngu náð með hækkun skattvísitölu.“ M.ö.o.: Hann er að vísa til þess að sú aðgerð ein saman að hækka skattvísitöluna dugi ekki til að standa við fyrirheit hæstv. ríkisstj. um óbreytta skattbyrði. Þar þurfi að koma til aðrar ráðstafanir, m.ö.o. breytingar á skattþrepum eða aðrar lagabreytingar í skattamálum. Það er ástæða til að nota þetta tilefni til þess að spyrjast nánar fyrir um það, hvort ríkisstj. hafi tekið ákvarðanir um þau mál eða m.ö.o. hvernig og eftir hvaða leiðum hún hyggist standa við fyrirheit sín um að á næsta ári komi ekki til sérstakrar aukinnar skattbyrði að því er varðar skattborgarana almennt. Eins og fram kemur er frv. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum þannig úr garði gert að það dugar ekki til að vernda lífskjör þess fólks sem nú hefur orðið að þola hvort tveggja í senn verulega kjaraskerðingu og eignast síðan ekki heldur hlutdeild í þeim lítilfjörlegu mildandi ráðstöfunum sem þarna er gerð grein fyrir. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé til harla lítils að ræða afkomu eða kjör fólks í þessu þjóðfélagi út frá töxtum eða tekjum, heldur beri fyrst og fremst að gera það út frá því sjónarmiði hver nettóafkoma fjölskyldna verður að álögðum sköttum. Þegar allir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar fara fögrum orðum um nauðsyn þess að vernda lífskjör þess fólks sem við kröppust kjör býr, þá er ljóst að aðgerðirnar sem á eftir hafa fylgt hafa lítt dugað til þess. sorglegt dæmi um það úr tíð fyrrv. ríkisstj. voru hinar svonefndu láglaunabætur þar sem lögð voru til grundvaltar skattframtöl manna, og endaði það með þeim ósköpum að hátekjufólk, sem bjó við allsnægtir, fékk tékka í pósti frá hæstv. ríkisstj. og þar með þá móðgun að það hefði þegið láglaunabætur. Og þar með um leið staðfestingu á stöðu sinni í þessu þjóðfélagi sem löggiltir skattsvikarar. Í raun og veru er ein greið leið til að bæta kjör þessa fólks. Ég hef því miður takmarkaða trú á að það gerist í kjarasamningum einum sér með hækkun kaups í krónutölu, sem síðan muni samkv. reynslu fara upp allan launastigann. Það sem þarf að gera er að taka upp einhvers konar form neikvæðs tekjuskatts, þ.e. útborganlegan persónuafslátt sem kæmu raunverulega að gagni þeim sem hér um ræðir. Og svo í annan stað að hækka verulega skattfrádrátt þannig að skattfrelsismörkin verði hækkuð upp. Þá á ég við að ef menn á annað borð eru að tala um lágmarkslaun sem 15 þús. kr. á mánuði þarf að tryggja um leið að þau laun séu ekki skert í reynd við skattlagningu. Þetta þýddi það í reynd að eðlilegt væri að mínu mati að miða við raunveruleg skattfrelsismörk ekki lægri en heldur hærri upphæð en 15 þús. kr. á mánuði, t.d. við 200 þús. kr. mörkin, ella er hætt við því að umr. um þessi mál snúist um yfirborð hlutanna en ekki kjarna málsins. Herra forseti. Ég vil ljúka máli mínu með því að beina þeim spurningum til hæstv. fjmrh. hvort hann geti við þessar umr. gert grein fyrir því hvort ríkisstj. er einhverju nær um eftir hvaða leiðum hún hyggist standa við yfirlýst loforð sín um að hún muni ekki una því að skattbyrði verði aukin á næsta ári og þá skattbyrðin í heild fyrir launþega.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hjá hæstv. fjmrh. er það frv. sem hér um ræðir í rauninni hluti af efnahagsaðgerðum ríkisstj. frá s.l. vori og því eðlilegt að ræða nokkuð um efnahagsmál í heild um leið og um þetta frv. er fjallað. Þetta frv. ætti að réttu lagi að heita „frv. til l. um lýðskrum“, því að þetta frv. kemur engan veginn til móts við það fólk sem ætlunin er að koma til móts við og hefur orðið fyrir hrottalegustum árásum af þeirri leiftursóknarstefnu sem núv. ríkisstj. framkvæmir undir forsæti Framsfl. En í tengslum við þetta mál, herra forseti, vil ég minna á að ein meginforsendan fyrir stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum og þar með þeim árangri í baráttunni gegn verðbólgu sem ríkisstj. gjarnan státar sig af er sú, að gengi íslensku krónunnar sé haldið föstu. Og í umr. um frv. til l. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu hér í síðustu viku sagði varaformaður Sjálfstfl. að fyrrv. ríkisstj. hefði í raun og veru haft gjaldeyrinn á útsölu, hún hefði þannig stutt sérstaklega við bakið á innflytjendum og heildsölum sem flytja hingað inn til landsins. Hæstv. fjmrh. er að sjálfsögðu ekki sammála því að fyrrv. ríkisstj. hafi stutt við bakið á heildsölum. En ég held að það sé fróðlegt í sambandi við þetta mál, herra forseti, að íhuga: Er það rétt sem hv. 2. þm. Reykv., varaformaður Sjálfstfl., er að bera á fráfarandi ríkisstj. í þessu efni? Og er það rétt að núv. ríkisstj. hafi stillt gengisskráninguna þannig af að það sé í raun og veru í einu og öllu í samræmi við þróun gjaldmiðla á undanförnum mánuðum? Í tilefni af þessum upplýsingum og ítrekuðum áróðursslagorðum talsmanna ríkisstj. varðandi gengismál aflaði ég mér í dag upplýsinga um þróun raungengis íslensku krónunnar frá því að þessi ríkisstj. tók við og til dagsins í dag. Og það er fróðlegt að lesa þá töflu yfir til samanburðar við ítrekaðar staðhæfingar um það að fráfarandi ríkisstj. hafi haft gjaldeyrinn á útsölu. Það er fróðlegt að lesa þessa töflu yfir, en það er rétt að taka það fram, sem er grundvallaratriði og er samstaða um meðal allra flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi, að það ber að beita aðhaldsstefnu í gengismálum þannig að það sé í hvívetna reynt að halda aftur af kröfum um gengislækkanir og gengisbreytingar. - En hvernig stendur þetta mál núna? Ég tel að mér sé skylt, vegna þess að mér hafa borist þessar upplýsingar í hendur, að upplýsa þingheim um hvernig þróun gengisins hefur verið. Ef við gerum ráð fyrir að raungengi íslensku krónunnar hafi verið 100 á árinu 1982 er staðan þannig núna, að gengið í nóvembermánuði 1983 er 102.4, þ.e. skráð gengi íslensku krónunnar er núna mun hærra en það var á árinu 1982, þegar þáv. ríkisstj. hafði gjaldeyrinn á útsölu að sögn talsmanna Sjálfstfl. Ef við skoðum í þessu sambandi hvernig þetta hefur breyst frá því að stjórnin tók við og til dagsins í dag og segjum að raungengið hafi verið 100 árið 1978 er staðan þannig, að gengi íslensku krónunnar á fyrsta fjórðungi þessa árs var 87.8, á öðrum fjórðungi þessa árs 88.1, á þriðja fjórðungi þessa árs 89.6 og á fjórða ársfjórðungi 1983 er gengi íslensku krónunnar 95.2. Á þennan mælikvarða er gengi íslensku krónunnar í dag, þ.e. 5.12.1983 samkv. upplýsingum sem ég hef undir höndum frá hagdeild Seðlabankans, 95.5, en þetta gengi var 1. júní s.l., þegar ríkisstj. hafði gert sínar efnahagsráðstafanir og hafði þannig skráð það gengi sem hún taldi rétt og eðlilegt, 81.3. Hafi fráfarandi ríkisstj. haft útsölu á gjaldeyrinum hefur núverandi ríkisstj. rýmingarsölu á gjaldeyri, jólaútsölu, allsherjarjólarýmingarsölu. Þannig er staðan. Þessar endurteknu staðhæfingar og fullyrðingar talsmanna hæstv. ríkisstj. um að gengisfestan sé hornsteinninn í stefnu ríkisstj. og þar sé allt með felldu stenst því ekki samkv. upplýsingum sem liggja fyrir frá Seðlabankanum í dag. Mismunurinn á raungengi íslensku krónunnar í dag, 5. des., og því gengi sem var 1. júní s.l. er þarna milli 15 og 17% vegið á mælikvarða þeirra mynta sem við notum í okkar utanríkisviðskiptum. Þetta segir væntanlega sína sögu, herra forseti, um þá stöðu sem hér er í efnahagsmálum og segir sína sögu um hvernig yfirlýsingar ráðh. allra um árangurinn mikla í baráttunni við verðbólgu, fyrir festu í efnahagslífinu, eru reistar á sandi. Allar þessar yfirlýsingar eru reistar á sandi og þar stendur ekki steinn yfir steini. Það er ömurlegt hlutskipti fyrir það láglaunafólk sem á þessu ári hefur fórnað af kaupi sínu stórfelldum fjárhæðum í baráttunni gegn verðbólgu og hefur tekið við þeirri smán sem felst í því frv. um mildandi ráðstafanir sem hér er á dagskrá og ætti að réttu lagi að heita „frumvarp til laga um lýðskrum“.



Ég vil þakka virðulegum forseta fyrir að gefa mér tækifæri til að taka til máls. Það er afskaplega óheppilegt og óeðlilegt að menn fái ekki að svara þeim fullyrðingum sem fram koma þegar þeir flytja sín mál. En ég skal verða við beiðni virðulegs forseta um að reyna að stytta mál mitt mjög mikið þó að annað sé tilefnið. Ég vil þá fyrst svara hv. 3. þm. Reykv., Svavari Gestssyni. Það er alveg rétt sem hann segir að gengisfesta og þær fullyrðingar sem ráðh. og ríkisstj. hafa haldið á lofti geta vel verið reistar á sandi. En þessi sandur sem hv. þm. talar um er blandaður sterkri blöndu af sementi og þá vita menn hvað það dugar lengur en sá sandur sem fyrrv. ríkisstj. byggði á. Hvernig í ósköpunum dettur nokkrum manni í hug að bera saman festu í gengi og festu í verðlagi við þær sífelldu gengislækkanir og gengissig sem var hjá fyrrv. ríkisstj. og ætla að telja þjóðinni trú um að ráðstafanir sem koma verðbólgunni hátt á annað hundrað prósent séu betri en staðfast verðlag og staðfesta í stjórn? Þetta er kannske í fyrsta skiptið í mörg ár sem þjóðin hefur fengið að finna mun á hvað það er að vera stjórnað af stjórn sem leiðir af sér betri lífskjör. Fólk er farið að finna og skilja þetta. Slíkum áróðursmeistara sem hv. 3. þm. Reykv. er mistekst í raun og veru gersamlega í málflutningi sínum vegna þess að hann nær ekki einu sinni inn til þeirra lægst launuðu. Þeir finna hvað festan í verðlagi hefur að þýða. En ég ætla ekki að svara honum frekar. Um frv. sjálft sem hér er á dagskrá var ekki annað sagt en að það hafi verið lýðskrum. En ég get svarað honum og öðrum þeim hv. þm. með því að vísa til þess samanburðar sem ég hef gert á bráðabirgðaráðstöfunum, brbl. fyrrv. ríkisstj. og þessarar ríkisstj. Í þessum ráðstöfunum eru mildandi aðgerðir á móti enn þá harðari aðgerðum en nokkru sinni hafa verið gerðar í brbl. fyrrv. ríkisstj. og okkar mildandi ákvæði voru með hækkuðum persónuafslætti, hækkuðum mæðralaunum, hækkuðum barnabótum. Til samanburðar voru viðbótarskattar lagðir í vörugjaldi og viðbótarvörutegundir færðar inn í vörugjaldsflokka. Að öðru leyti voru þessi frumvörp ákaflega svipuð. Herra forseti. Ég lýk nú máli mínu þó að ég eigi margt eftir ósagt og hefði gjarnan viljað svara og mun svara þeim öðrum sem hér hafa tekið til máls þegar þessari umr. verður fram haldið.



Herra forseti. Það gerist aftur og aftur hér í umr. í hv. Nd., að hæstv. ráðherrar leika þann leik sem hæstv. fjmrh. gerði hér áðan, nota ráðherravald sitt til að troða sér inn á mælendaskrá og síðan er umr. frestað eða henni slitið án þess að þm. hafi möguleika á að svara á sömu stundu. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum hæstv. ráðh. og óska eftir því að hæstv. forseti Nd. setji ofan í við þá.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér kost á að kveðja mér hljóðs utan dagskrár. Erindi mitt er að beina spurningu til hæstv. utanrrh. varðandi afstöðu Íslands til þeirrar tillögu um frystingu á kjarnorkuvopnum sem liggur fyrir allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. utanrrh. er á förum utan á fund utanríkisráðherra Atlantshafsbandalagsríkjanna en atkvæði munu verða greidd um þessa tillögu innan fárra daga og mál þetta hefur ekki verið rætt hér í þinginu. Hæstv. utanrrh. hafði á orði hér á Alþingi, þegar rætt var um réttmæti nýrra ratsjárstöðva á Íslandi, að tilhugsunin um kjarnorkustyrjöld væri þess eðlis að hann forðaðist að leiða hugann að slíkum möguleika. Þessi viðbrögð hans eru skiljanleg og eru í reynd hin sömu og flestir sýna. Tilhugsunin um fánýti þeirrar gjöreyðingar og þær hörmungar sem slík styrjöld mundi leiða af sér er svo óbærileg að varla er hægt að staldra við hana nema stundarkorn. En hafi manni einhverju sinni tekist að handsama hugsunina um afleiðingu kjarnorkustyrjaldar, þá held ég að sá sem hefur skynsemi og tilfinningar til að bera ábyrgð á sínu eigin lífi og annarra muni gera það sem í hans valdi stendur til að slíkum vopnum verði aldrei beitt. Það er hlutverk utanrrh. að gæta hagsmuna og velferðar þjóðar sinnar á erlendum vettvangi og í þessu efni eru hagsmunir og velferð Íslands og alls heimsins sameiginlegir, þ.e. að kjarnorkuvopnum verði aldrei beitt. Augu æ fleiri stjórnmálamanna eru að opnast fyrir þeirri staðreynd að kjarnorkuvopn er ekki nothæf sem tæki til að ná skynsamlegum pólitískum markmiðum né heldur er hægt að nýta slík vopn til að öðlast hernaðarlega yfirburði, vegna þess að ekki er hægt að nýta þau til hernaðarsigurs. Ég ætla ekki að lengja mál mitt nú með því að telja upp öll þau mörgu og sterku rök sem beinast gegn vígbúnaðarkapphlaupinu og tryggingu friðar á grundvelli ógnarjafnvægis kjarnorkuvopna. stórveldin tvö, Bandaríkin og Sovétríkin, eru komin í sjálfheldu og halda jafnframt stórum hlutum heimsbyggðarinnar í gíslingu með viðkvæmu og ótryggu ógnarjafnvægi. Óstöðugleiki þess vex eftir því sem tækni hinna nýju vopna verður þróaðri og nú er svo komið að einungis 6 mínútur gefast til umhugsunar og ráðrúms, 6 mínútur til að velta því fyrir sér hvort um tölvumistök eða veruleika sé að ræða. Þetta minnkandi svigrúm og stirðar samningaviðræður valda því að spenna í samskiptum stórveldanna fer vaxandi og síeykur hættuna á kjarnorkuátökum. Eins og Alva Myrdal hefur sagt: Við kaupum okkur aukið óöryggi fyrir stöðugt hærri upphæðir. Tillagan sem liggur fyrir allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna er tilraun til að draga úr þessu hættuástandi og rjúfa þennan vítahring. Bæði stórveldin geta þegar án nokkurrar viðbótar nýrra vopna gjöreytt hvort öðru. Þessi tillaga miðar aðeins að því að hindra frekari vopnasöfnun. Tillagan hvetur bæði Sovétríkin og Bandaríkin til að lýsa yfir tafarlausri frystingu kjarnorkuvopna annaðhvort með samtíma einhliða yfirlýsingum eða með sameiginlegri yfirlýsingu. Slík yfirlýsing yrði fyrsta skref í átt að yfirgripsmikilli afvopnunaráætlun sem fæli í sér allsherjarbann við tilraunum, framleiðslu og uppsetningu kjarnorkuvopna. Enn fremur algjöra stöðvun á framleiðslu kjarnakleyfra efna til vopnanotkunar. Slík frysting yrði háð öllum þeim aðferðum til sönnunar og eftirlits, sem þegar hafa verið samþykktar af málsaðilum í SALT I og SALT II samningunum, auk þeirra aðferða sem þeir hafa samþykkt í grundvallaratriðum í þríhliða undirbúningsviðræðum í Genf um algjört bann við kjarnorkuvopnatilraunum. Þessi frysting mundi gilda í fimm ár til að byrja með en gæti orðið lengri ef önnur kjarnorkuveldi slást í hópinn eins og allsherjarþingið væntir að þau geri. Það er mikið í húfi að fyrstu skrefin út úr þessari blindgötu kjarnorkuvopnahótana verði stigin. Það eru hagsmunir okkar allra að leiða tröllin tvö út úr sjálfheldunni og bjarga fjöreggi okkar. Til þess þurfum við m.a. að geta tekið afstöðu til slíkrar tillögu. Þann 1. des. s.l. samþykkti danska þingið þáltill. sem hvetur til stöðvunar á uppsetningu nýrra kjarnorkueldflauga í Evrópu og hvetur til þess að viðræður um fækkun meðaldrægra eldflauga hefjist að nýju þegar í stað. Enn fremur er talið víst að Danir muni styðja þá tillögu um frystingu kjarnorkuvopna sem liggur fyrir allsherjarþinginu. Þegar svipuð tillaga var borin fram á s.l. ári á allsherjarþinginu og samþykkt þar greiddu Danir og Íslendingar atkvæði á sama hátt, þ.e. þeir sátu hjá. Án þess að ég vilji taglhnýta íslenska ákvarðanatöku við Dani vil ég spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann geti fallist á það að Alþingi Íslendinga fái að greiða atkvæði um afstöðu Íslands til þessarar mikilvægu tillögu um frystingu kjarnorkuvopna á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég get að flestu leyti verið sammála hv. fyrirspyrjanda um þær ógnir og eyðileggingu sem kjarnorkustyrjöld hefur í för með sér. En ég vil taka það fram að ég viðhafði um daginn ekki eingöngu þau orð að ég mætti tæpast hugsa til kjarnorkustyrjaldar. Ég hygg að ég hafi orðað það svo - og orðið fyrir gagnrýni þess vegna - að ég sagðist helst ekki vilja hugsa mér þann möguleika að styrjaldarátök almennt brytust út, vegna þess að ég held því miður að það verði slík eyðilegging og ógn í kjölfar styrjaldarátaka, hvort sem kjarnorkuvopnum er beitt eða ekki, að óbærilegt verði fyrir mannkyn allt eða þeim sem fyrir slíkum átökum verða. Hv. þm. spurði mig, eða svo skildi ég hv. 3. landsk. þm., hvernig Ísland mundi greiða atkvæði á þingi Sameinuðu þjóðanna þegar upp yrði borin tillagan um frystingu kjarnorkuvopna. Ég get svarað því stutt og laggott að ég hef hugsað mér að við Íslendingar höfum sömu afstöðu og greiðum eins atkvæði á þingi Sameinuðu þjóðanna nú eins og við gerðum fyrir ári síðan, þ.e. að við munum sitja hjá. Nú er það ekki alveg ljóst hvaða tillögu hv. þm. á við vegna þess að á þingi Sameinuðu þjóðanna nú í haust eru bornar fram þrjár mismunandi tillögur sem allar geta fallið undir frystingu kjarnorkuvopna þótt munur sé á þeim tillögum umfram það sem lýsa má með því að segja að á þeim sé blæmunur. Ég hygg að þarna séu efnistök mjög frábrugðin frá einni tillögu til annarrar. Tillögur þessar eru hver um sig í mörgum liðum og það þarf vandlega yfirferð til þess að kanna hvað í hverri þeirra felst. En ég hygg þó að þau rök sem flutt voru fyrir því að við Íslendingar sætum hjá við atkvæðagreiðslu um þessar tillögur fyrir ári eigi einnig við nú. Í skýrslu forvera míns, fyrrv. utanrrh., var nokkur grein gerð fyrir því af hvaða ástæðum hann tók þá ákvörðun að Íslendingar skyldu sitja hjá við atkvgr. um tillögu Mexíkó og Svíþjóðar og fleiri ríkja um frystingu kjarnorkuvopna. En auk þeirrar tillögu er á ferðinni á þingi Sameinuðu þjóðanna tillaga frá Sovétríkjunum um sama efni sem og þriðja tillagan frá Indlandi. Þessar tillögur hafa verið afgreiddar í nefnd og í afgreiðslu nefndarinnar hefur Ísland setið hjá. Það hefur einnig verið svo með Noreg og Danmörku nema hvað snertir tillögu Indlands. Danir greiddu atkvæði með henni. Ef fjalla á almennt um rökstuðning fyrir hjásetu er auðvitað hægt að fara með mjög langt og ítarlegt mál um þessi efni. En með því að þessi umr. er utan dagskrár fer ég ekki eins nákvæmt út í efni málsins og e.t.v. væri ástæða til, enda býst ég líka við að tækifæri gefist til þess síðar hér á Alþingi og í utanrmn. áður en langt um líður að fjalla mjög ítarlega um þessi mál, afvopnunarmálin í heild sinni og t.d. slíkar tillögur sem þessar sérstaklega. Í fyrsta lagi hafa ríki ekki verið á eitt sátt að það væri rétti tíminn að samþykkja frystingu kjarnorkuvopna þegar ekki væri gengið úr skugga um það áður að sæmilegt jafnvægi ríkti meðal stórveldanna á þessu sviði. Ef frysting væri samþykkt eða knúin fram þegar jafnvægisleysi væri að þessu leyti milli stórveldanna þá væri hætta á því að það sem yfirburði hefði í þessum vopnabúnaði gæti fengið vilja sínum framgengt. Í öðru lagi er það skoðun margra ríkja að samþykkt frystingar kjarnorkuvopna á þessu stigi mála, þegar stórveldin eru að leita samkomulags eða sitja að samningaborði, geti beinlínis haft slæm áhrif á að árangur náist í slíkum samningaumleitunum. Ég hygg að það hafi verið alveg rétt sem fram kom hjá hv. 3. landsk. þm. hér áðan að á öllu veltur að samkomulag náist milli stórveldanna tveggja, Sovétríkjanna og Bandaríkjanna. Í raun og veru sýnir reynslan það að samþykktir jafn virðulegrar samkomu og allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna megna lítið er þessi tvö stórveldi ná ekki saman. Allt það sem getur þess vegna komið í veg fyrir eða spillt fyrir að þessi stórveldi nái saman er því ekki af hinu góða. Og því miður er það svo, eins og við raunar vitum og höfum fylgst með undanfarið, að meðan við hér á Vesturlöndum ræðum þessi mál opið og knýjum á stjórnvöld Bandaríkjanna og vestrænna ríkja að sýna samningalipurð og umburðarlyndi að vissu marki óneitanlega, þá er engin slík umræða leyfð fyrir austan tjald svo að Sovétríkin fara sínu fram án þess að láta almenningsálit hafa áhrif á þróun mála hjá sér. Við sjáum þetta glögglega á því að 1975, þegar Helsinki-sáttmálinn er gerður, byrja Sovétríkin á því að undirbúa að setja niður meðaldrægar eldflaugar á meginlandi Evrópu. Árið 1977 er hafið að setja niður þessar eldflaugar af hálfu Sovétríkjanna. Í byrjun desember 1979, þegar hin tvíþætta samþykkt Atlantshafsbandalagsins var gerð, þ.e. um að setja niður meðaldrægar eldflaugar í Evrópu af hálfu Bandaríkjamanna annars vegar og hins vegar að knýja Sovétmenn að samningaborðinu til að koma í veg fyrir frekari niðursetningu meðaldrægra sovéskra eldflauga í Evrópu, þá voru Sovétmenn búnir að setja niður í Evrópu um 140 meðaldrægar eldflaugar. En menn höfðu að litlu leyti orð á þeirri ógnun og þeirri hervæðingu sem í þessu fólst. Tilgangur Sovétríkjanna, að áliti þeirra sem gleggst þekkja, mun hafa verið sá að reyna að kljúfa samstarf Bandaríkjamanna annars vegar og Evrópuríkja hins vegar í varnar- og öryggismálum. Það átti að koma málum svo fyrir að Evrópuríkin sætu undir þeirri ógn sem þessar meðaldrægu sovésku eldflaugar höfðu í för með sér gagnvart Evrópuríkjunum og treysta á það að Bandaríkin mundu ekki koma Evrópuríkjum til hjálpar eða varnar ef á þau - Evrópuríkin - væri þrýst. Þessi þróun hélt sem sagt áfram þar til hin tvíþætta ályktun Atlantshafsbandalagsins var samþykkt í desember 1979. En Evrópuríkin - Atlantshafsbandalagsríkin - fóru ekki hraðar fram í samþykkt sinni en svo að þau gáfu Sovétríkjunum fjögurra ára umhugsunarfrest til að fá þau til að stöðva þennan vígbúnað sinn og láta af þessari ógnun við frelsi og sjálfsákvörðunarrétt vestrænna þjóða. En Sovétmenn létu sér ekki segjast heldur héldu stöðugt áfram að setja nýjar og nýjar meðaldrægar eldflaugar niður í Evrópu og vildu ekki setjast að samningaborðinu fyrr en 1981. En jafnvel eftir að þeir settust að samningaborðinu 1981 héldu þeir áfram að setja niður eldflaugar, u.þ.b. eina eldflaug með þrem kjarnaoddum á viku hverri, þannig að nú er svo komið að þeir hafa yfir að ráða um 360–380 eldflaugum í Evrópu og er hver þeirra búin þrem kjarnaoddum sem unnt er að beina í mismunandi áttir á mismunandi skotmörk. Þarna er auðvitað um mjög mikið og alvarlegt misvægi og jafnvægisleysi að ræða. Og því miður hafa friðarhreyfingar vel meinandi fólks á Vesturlöndum sem að sjálfsögðu vill skapa eigin ríkisstjórnum aðhald ekki vakið athygli á þessari þróun mála og vígbúnaðarkapphlaupi af hálfu Sovétríkjanna. En slík þróun hlaut að leiða til þess andsvars sem fólst í tvíþættri ákvörðun vesturveldanna. Og það verður að ítreka og undirstrika hér að Bandaríkjamenn áttu ekki upptökin að því að ákveða að niður skyldu settar í Evrópu meðaldrægar bandarískar eldflaugar, heldur Vestur-Evrópuríkin sjálf með Helmut Schmidt kanslara Vestur-Þýskalands í broddi fylkingar til að sýna fram á að Atlantshafsbandalagsríkin vildu ekki herða vígbúnaðarkapphlaupið, heldur væri þessi ákvörðun eingöngu fólgin í því að ná jafnvægi eða í það minnsta möguleika á andsvari á því sviði vígbúnaðar sem meðaldrægar eldflaugar í Evrópu eru. Þá var það samþykki um leið og tvíþætta samþykktin var gerð í Atlantshafsbandalaginu að taka niður um 1000 kjarnorkuvopn í Evrópu án þess að önnur kæmu í staðinn. Nú nýverið var á fundi varnarmálaráðherra Atlantshafsbandatagsríkjanna í Montebetlo í Kanada samþykkt að fækka kjarnavopnum Atlantshafsbandalagsríkjanna um 1400 til viðbótar. Og í þriðja lagi mun kjarnavopnum vestrænna ríkja í Evrópu verða fækkað um eitt a.m.k. fyrir hverja eldflaug sem sett verður upp. Það er ekki verið að setja þessar nýju eldflaugar upp í einu vettvangi, það er enn verið að gera sér vonir um að unnt verði að koma viti fyrir Sovétmenn og til þess að vinna tíma er ætlað að þessar eldflaugar, samtals um 572, ef ég man rétt, verði settar niður á fimm árum og því verði ekki lokið fyrr en 1988. En hvenær sem er á þessum tíma eru Atlantshafsbandalagsríkin tilbúin að stöðva niðursetningu eldflauganna, taka þær niður sem væru komnar upp ef eitthvert samkomulag næst milli stórveldanna, þannig að ekki verður sagt að hér sé um herskáar aðgerðir af hálfu Atlantshafsbandalagsríkjanna að ræða og út af fyrir sig er þetta aðeins andsvar vegna vígbúnaðarkapphlaups Sovétríkjanna. Það er í raun talið að þrátt fyrir niðursetningu bandarískra eldflauga, Pershing II og stýriflauganna hér í Evrópu, muni kjarnorkuvopnum Atlantshafsbandalagsríkjanna í Evrópu fækka um þriðjung.

Ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Ég hef rakið þetta, herra forseti, vegna þess að ég hef talið það nauðsynlegt í tengslum við svar mitt við fsp. hv. þm. Ég hef svarað fsp. að við munum sitja hjá og hafa óbreytta afstöðu til þessara tillagna á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna frá því sem var á síðasta þingi. Og rökstuðningurinn er þessi að frysting kjarnorkuvopna kemur í fyrsta lagi ekki að gagni þegar jafnvægisleysi á þessu sviði ríkir. Í öðru lagi getur samþykkt slíkrar till. verið til skaða og komið í veg fyrir að nauðsynlegur þrýstingur sé á stórveldunum báðum að setjast að samningaborði og ná samkomulagi á þessu sviði. Og í þriðja lagi skortir í þessum till. ákvæði og tryggingu fyrir því að nægilega öruggt eftirlit verði með því haft að ríki geti ekki brotist undan slíkum samþykktum og haldið áfram uppteknum hætti um tilraunir með kjarnorkuvopn, framleiðslu kjarnorkuvopna og notkun þeirra í þeim skilningi sem niðursetning þeirra er á þeim svæðum sem átök kunna að reynast líkleg. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að lengja þessa ræðu nema frekara tilefni gefist.



Herra forseti. Ég vil þakka utanrrh. svör hans, en mér finnst hann ekki hafa svarað fsp. því að hún var hvort hann gæti fallist á að Alþingi Íslendinga fengi að greiða atkvæði um afstöðu Íslands til þessarar mikilvægu till. um frystingu kjarnorkuvopna á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, þannig að mér finnst þessari fsp. raunverulega vera ennþá ósvarað. Ég vil nánar tiltaka hver sú till. er sem ég gat um, þannig að ekkert sé um villst, það er till. Svíþjóðar og Mexíkó. Það hryggir mig að utanrrh. verður ekki viðstaddur þá mun ítarlegri umr. sem hér mun fara fram á morgun þar sem unnt er með röksemdafærslu að svara röksemdafærslu hans. Mér finnst ég þó aðeins þurfa að taka á nokkrum atriðum eins og t.d. því með jafnvægisleysið. Jafnvægisleysið eykst eftir því sem vopnunum fjölgar. Það er ekki jafnvægisleysi þegar báðar þjóðirnar geta gjöreytt hvor annarri. Jafnvægisleysið verður enn þá meira og viðkvæmara eftir því sem fleiri og hættulegri vopn bætast við. Og þessi vopn og notkun þeirra, þetta eru tómar hótanir. Þær eru innantómar og ósannar vegna þess að allir vita að ekki er hægt að nota þau nema að það leiði til gjöreyðingar. Þess vegna eru þessi vopn gagnslaus og stórveldin verða að finna aðrar aðferðir til að halda hvort öðru í skefjum ef þau geta ekki orðið samstarfsaðilar eða vinir sem er auðvitað eina lausnin. Og mér finnst að kominn sé tími til að við Íslendingar tökum ábyrgari afstöðu til að forða okkar eigin lífi og til að bera ábyrgð á okkar eigin lífi og annarra. Og ein leið til þess er einmitt að Alþingi Íslendinga fái að taka afstöðu til tillögu eins og þessarar. En mér finnst fsp. enn vera ósvarað.



Herra forseti. Ég bendi á að á morgun er gert ráð fyrir því að fram fari efnisleg umræða um uppsetningu meðaldrægra eldflauga í Evrópu og í þeirri umr. gefst kostur á því að svara efnisatriðum í þeirri ræðu sem hæstv. utanrrh. flutti hér áðan. Ég ætla þess vegna ekki að fara út í einstök atriði þeirrar ræðu nú þó að full ástæða væri til, svo margt furðulegt sem kom fram í henni. Ég ætla hins vegar að taka undir það sem hæstv. utanrrh. minntist á áðan í ræðu sinni, að þegar um þessi mál er fjallað, t.d. í Sovétríkjunum, gefst almenningi ekki kostur á að taka afstöðu til mála og ræða þau með þeim hætti sem við höfum lýðræðisleg réttindi til hér í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku. Og það sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir var að spyrja um áðan var það hvort Alþingi Íslendinga ætti ekki að nota þau réttindi sem þingið hefur til að tjá viðhorf sitt varðandi þá till. um frystingu kjarnorkuvopna sem flutt er af Mexíkó og Svíþjóð og verður tekin fyrir á vettvangi Sameinuðu þjóðanna eftir rétta viku. Það var ósköp einfaldlega verið að ræða hér um að afstaða Íslands verði ekki ákveðin fyrr en Alþingi Íslendinga hefur tekið afstöðu í málinu. Það er ekkert annað sem hér er á dagskrá út af fyrir sig. Efnisatriði þessa máls ræðum við undir sérstökum dagskrárlið hér á morgun. Og ég tel það alveg óhjákvæmilegt að Alþingi taki þessa afstöðu og fjallað verði efnislega um málið hér á Alþingi með þeim hætti t.d. að utanrmn. ræði það sérstaklega og gerðar verði ráðstafanir til að tryggja að hún komi saman í þessu skyni. Utanrrh. Danmerkur, kollegi hæstv. utanrrh. Geirs Hallgrímssonar, hefur varðandi þessi mál orðið að taka tillit til þeirrar niðurstöðu sem meirihluti danska þjóðþingsins hefur komist að í þessu efni. Og mér finnst ekkert eðlilegra og sjálfsagðara en að hæstv. utanrrh. geri hér slíkt hið sama og hlýði á þá afstöðu sem lýðræðislegur réttur okkar samkvæmt stjórnarskrá landsins kveður á um, að við megum hér greiða atkvæði um mál af þessum toga. Ekki síst er þetta mikilvægt, herra forseti, þegar ljóst er að mér virtist sem hæstv. utanrrh. væri í rauninni mjög þvert um geð að þurfa að sitja hjá í málinu. Mér fannst rökstuðningur hans allur vera á hinn veginn. En það er ekki aðalatriðið, heldur hitt að Alþingi Íslendinga taki afstöðu og í þeim efnum ákveður hæstv. utanrrh. ekki hvort þingið fjallar um málið, heldur Alþingi sjálft.



Það er nú komið þegar nokkuð fram á fundartíma, en enn eru ýmsir á mælendaskrá og náttúrlega væri ákaflega æskilegt ef við gætum náð samkomulagi um að ljúka þessari umr. og þá í góðu samstarfi við þingflokksformenn og þingflokkana. En hugmynd mín var reyndar sú að halda hér fund vegna þess að mikið liggur fyrir deildinni af málum sem við höfum ekki lokið og við sjáum fram á mikið annríki nú fyrir jólin. Þess vegna hefði engum átt að koma neitt á óvart þó að við hefðum haldið fund núna milli 6 og 7. En það hafa komið fram eindregin andmæli gegn því af sérstökum ástæðum af hálfu sjálfstæðismanna sem hafa bundið sig við annað og ég verð að taka tillit til þess. En á móti vona ég að það komi af hálfu þingflokksformanna að við getum í góðu samkomulagi lokið umr. um þetta mál utan dagskrár. Og ég treysti því jafnframt að þeir hv. þm. sem enn eiga eftir að tala reyni að stytta mál sitt sem verða má.



Herra forseti, ég skal gera það. En eins og hér hefur komið fram væri sú langa ræða sem hæstv. utanrrh. flutti hér tilefni til allítarlegra umr. um málin. En ég ætla ekki að svara þeim efnisrökum hér heldur eingöngu bera fram þrjár spurningar. Í fyrsta lagi er sú spurning sem þegar hefur verið borin fram af hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur og ég ítreka hana, að hæstv. utanrrh. svari því skýrt og skorinort: Er hann reiðubúinn að beita sér fyrir því í samvinnu við forseta þingsins og ríkisstjórn, því ella verður það varla hægt, að Alþingi fái að greiða atkvæði um þetta mál áður en atkvgr. fer fram á vettvangi Sameinuðu þjóðanna? Í öðru lagi: Var sú ræða sem hæstv. utanrrh. flutti hér lýsing á hans persónulegu afstöðu til þessara mála og hans persónulegu rökum eða var hún lýsing á stefnu hæstv. ríkisstj. í málinu? Hæstv. utanrrh. sagði slíka hluti í þessari ræðu að það er alveg óhjákvæmilegt með tilliti til þess að hann verður ekki viðstaddur hér á morgun að það komi skýrt fram hvort hann var að lýsa stefnu núv. hæstv. ríkisstj. eða eingöngu sínum sjónarmiðum. Og í þriðja lagi vil ég spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann telur að meiri hluti danska þingsins, sem nú nýlega hefur í raun og veru hafnað öllum þeim meginrökum sem hæstv. utanrrh. flutti hér, fari virkilega svo villur vegar í þessum efnum sem ræða hæstv. ráðh. gaf tilefni til að ætla að væri hans skoðun. Það eru þó einkum fyrri spurningarnar tvær sem ég tel óhjákvæmilegt að hér fáist svör við. Hægt er að svara þeim með einföldu jái eða neii án þess að það taki langan tíma.



Herra forseti. Ég skal ekki vera lengi. Ég vil þakka hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur fyrir að færa þetta mál inn á þingið því að með umr. hér gefst þm. og þjóðinni vonandi tækifæri til að kynnast því hvaða rök liggja í þessu máli. En ég fel í rauninni hart að það skuli þurfa að fara upp utan dagskrár til að Alþingi fái að láta í sér heyra um mál eins og þetta því að um allan heim ríkir nú dauðans angist vegna kjarnorkusprengjanna og í löndunum allt í kringum okkur eru þessi mál rædd utan þinga og innan. Og ég held að það sé sómi þessa þings að ræða svona mál einu sinni til hátíðabrigða nokkurn veginn samstiga við umr. sem fer fram í þjóðfélaginu en lenda ekki í því sí og æ að vera á öðrum tímaskala. Ég lýsi áhuga mínum og eindreginni stefnu okkar Bandalagsmanna í þá átt að Alþingi ræði og marki stefnu í utanríkismálum, en þetta sé ekki eingöngu í verkahring ráðh. og embættismanna hans. Ég vil skjóta því með að í tillögum BJ er einmitt lögð rík áhersla á frumkvæði Alþingis í utanríkismálum.



Herra forseti. Ég þakka hv. þdm. fyrir ágætt samstarf við mig um framgang þessa máls. En hv. 4. þm. Norðurl. e. tekur nú til máls og ég vænti þess líka að hann verði ekki mjög langorður.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Einkum langar mig að þakka hæstv. utanrrh. fyrir þá hjartnæmu ræðu sem hann hélt hér. Hún var svo hjartnæm að ég sá hvítar friðardúfur svífa um salinn þegar hann var að lýsa þessari stærstu friðarhreyfingu, NATO. Og ekkert má nú gera til að spilla möguleika hennar til að koma á friði með samningaviðræðum. Það gengur svona og svona eins og við vitum. Það lá beint við að álykta að þetta væri hin eina færa leið að mati hæstv. utanrrh., það væri að setja á samningaviðræður, sem menn hafa reyndar gert undanfarin 20 ár og náð þeim árangri að vígbúnaður hefur stöðugt aukist. Það er kunnugt að Sjálfstfl. kallar NATO gjarnan friðarhreyfinguna. Þess er kannske að vænta að hann geri um það till. núna í fyrstu viku janúar, þegar skila þarf inn tilnefningum til úthlutunarnefndar friðarverðlauna Nóbels, að friðarhreyfingin mikla, NATO, verði þar á listanum næst. Ég lýsi vonbrigðum mínum með það sem kom fram í svari hæstv. utanrrh. hér, að hann hygðist beita sér fyrir því að Ísland sitji hjá í þessari atkvgr. Ég tel að við eigum alveg hiklaust að styðja till. Mexíkó og Svíþjóðar og væntanlega fjölda annarra ríkja frá þriðja heiminum úr suðri og norðri. Og ég tel alveg ótvírætt að þar eigi Ísland að skipa sér í hóp og ekki síst þegar það liggur nú fyrir að atkvæði Danmerkur fellur þannig einnig. Ég tek undir það og ég styð það að mjög æskilegt væri að fyrir lægi samþykkt Alþingis um þetta mál, þá vonandi einróma eða svo til einróma, þó að einhverjir hæstv. ráðh. kynnu að vilja sitja hjá í þeirri atkvgr.



Herra forseti. Ég hélt ekki að það þyrfti að svara þm. þeirri spurningu, hvort þingið hefði heimild til að segja álit sitt. Það liggur í augum uppi að Alþingi getur sagt álit sitt og tekið mál til meðferðar ef það telur ástæðu til. Það fer eftir meirihlutavilja á Alþingi hvort svo verður eða með hvaða hætti í hverju einstöku tilviki og samkvæmt stjórnarskipunarlögum fer það og að hve miklu leyti tekið verður tillit til slíkrar viljayfirlýsingar sem Alþingi kann að samþykkja og ráðh. er skylt að fylgja ef svo skipaðist veður í lofti.

Spurning mín var vegna þess að ráðh. veit að það þarf samvinnu forseta og ríkisstj. til að till. komi til Alþingis í tæka tíð áður en atkvgr. fer fram.

Þetta svar mitt var bundið við almenn viðhorf. Varðandi það viðhorf sem skapast í tengslum við þessa atkvgr. gat ég um að ég hefði borið ábyrgð á því að Ísland hefði í afgreiðslu nefndar setið hjá. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til að breyta þeirri atkvgr. við afgreiðslu málsins á allsherjarþinginu sjálfu. Og ég tek það líka fram að gefnu tilefni að Alþingi ætti mjög óhægt með að fjalla um atkvgr., þó ekki væri nema í mikilvægustu málum, á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna vegna þess að þá gerði Alþingi jafnvel ekki mikið annað. Hér hefur forseti nefnt að miklar annir væru fyrir hendi og afgreiðsla mála gengi of seint að hans eigin mati. Ég rifja það upp, einnig að gefnu tilefni, að sá háttur hefur athugasemdalaust verið á hafður að utanrrh. beri ábyrgð á því hvernig atkvæði Íslands fellur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hann hefur þar sér til ráðuneytis þátttakendur í þingstörfum á vettvangi sameinuðu þjóðanna, þar á meðal fulltrúa frá þingflokkunum, sem þar geta komið fram sjónarmiðum sínum, og ef vafi leikur á hvernig atkvæði Íslands skuli falla eru þessi sjónarmið vegin og metin og ákvörðun tekin. Í fyrra tók forveri minn þá ákvörðun að sitja hjá við atkvgr. um þessa tillögu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Þeir sem óska eftir fyllri rökum en ég flutti varðandi mína ákvörðun geta flett upp í skýrslu forvera míns um utanríkismál á síðasta þingi og kynnt sér hans rök fyrir þeirri afstöðu sem þá var tekin og ég var sammála og er sammála og er þáttur í því að ég tók þá afstöðu sem hefur verið greint frá. Ég hlýt að vekja athygli á því að hv. 3. þm. Reykv. var í ríkisstj. fyrir ári, þegar með atkvæði Íslands var farið á þann veg sem ég hyggst gera að þessu sinni aftur, og bar þess vegna fulla ábyrgð á því.

Á hæstv. ráðh. mikið eftir?

Nei. Ég ætla svo að svara annarri spurningu, sem hv. þm.

Það styttist mjög sá tími sem við höfum til ráðstöfunar.

Ólafur Ragnar Grímsson kom með, hvort greinargerð mín væri á ábyrgð ríkisstj. eða á mína ábyrgð. Ég tala hér sem utanrrh. og flyt mínar eigin skoðanir. Það er ekkert tækifæri að bera sig saman í einstaka atriðum við samstarfsmenn í ríkisstj. þegar umr. eru utan dagskrár. Í þriðja lagi vildi ég svo svara þriðju spurningu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, hvort ég féllist á afgreiðslu danska þingsins. Mér finnst nú, með allri virðingu fyrir Dönum, Íslendingum brugðið ef þeir ætla að draga dám af dönskum í þessu falli.



Herra forseti. Vegna ummæla hæstv. utanrrh. um umr. um þetta mál í síðustu ríkisstj. er rétt að það komi hér fram, sem ég hygg að hafi komið fram í fjölmiðlum þegar það mál var rætt á sínum tíma, að afstaða Alþb.-ráðh. var sú að það hefði verið eðlilegra að styðja þá till. Mexíkó og Svíþjóðar sem hér er spurt um. Við töldum hjásetu hins vegar illskárri kost en þann sem voru uppi hugmyndir um í ýmsum herbúðum NATO hér og víðar þá og einnig nú. En í framhaldi af ræðu hæstv. utanrrh. finnst mér eðlilegt að slá því föstu að Alþingi taki afstöðu í þessu máli, þess verði freistað að láta atkv. ganga um málið í tæka tíð áður en um till. verði fjallað á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna eftir sjö daga eða svo. Ég skil hæstv. utanrrh. svo, að hann muni þrátt fyrir sín síðustu orð hér áðan um að draga dám af dönskum, og tel það nú óheppilegt, taka tillit til vilja þingsins eins og hinn danski starfsbróðir hans gerði og tryggja það, ef vilji Alþingis yrði á þann veg, að afstaða Íslands verði mótuð á Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Ég lét þá skoðun og ósk í ljós, þegar rætt var um till. okkar sjálfstæðismanna varðandi afvopnunarmál, að ég teldi nauðsynlegt að við alþm. kæmum okkur saman um stefnumótun Íslendinga í afvopnunarmálum. Ég gerði mér vonir um að á grundvelli þeirra þriggja þáltill., sem fyrir Alþingi hafa verið lagðar, mætti finna samnefnara sem við alþm. gætum fylkt okkur um og það væri stefnumótun af hálfu okkar Íslendinga. Ég treysti því að þingmenn séu opnir fyrir þeirri leið og einbeita sér að því að ná niðurstöðu, en ég tek skýrt fram að ég tel ekki von til þess að ná þeirri niðurstöðu eða þeirri samstöðu sem í þessu væri fólgin á einni viku. Þetta eru það flókin mál og erfið við að glíma að lengri tíma þarf til, enda er okkur ekkert að vanbúnaði að einbeita okkur að þessu þótt lengri tíma taki. Hér er um svo mikilvæg mál að ræða að við skulum ekki hrapa að einu eða neinu í þeim efnum.



Herra forseti. Ég tel að þessi umr. sé tvíþætt. Annars vegar sé verið að fjalla hér um stefnumótun og umr. varðandi afvopnunar mál almennt. Þar getum við tekið okkur tíma og rætt málin ítarlega í utanrmn. og ég fagna því að hæstv. utanrrh. skuli sýna áhuga á því. Við skulum fyrir okkar leyti, þm. Alþb., reyna að taka á því máli. Varðandi hitt málið, sem er sú sérstaka till. sem hér er spurt um, þá verður að taka afstöðu til hennar næstu sólarhringa. Undan því verður ekki komist og það þarf ekki að vera nein fljótaskrift á þeirri afstöðu af hálfu Alþingis Íslendinga fremur en á þeirri afstöðu sem hæstv. utanrrh. hefur þegar tekið, nema síður sé, í þessu máli.