Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. utanrmn. hefur skoðað till. til þál. um að heimila ríkisstjórninni að fullgilda samning um rétt norrænna ríkisborgara til að nota eigin tungu í öðru norrænu landi. Nefndin er sammála um að mæla með því að þessi þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Þáltill. þessi kveður á um að ríkisstjórninni sé heimilt að fullgilda fyrir Íslands hönd stofnsamning Evrópustofnunar fjarskipta um gervitungl, "EUTELSAT", sem lagður var fram til undirritunar í París 15. júlí 1982. Hér er um að ræða mál sem Póst- og símamálastofnun leggur þó nokkra áherslu á að nái fram að ganga. Það gervitungl sem hér er um að ræða veitir svæðisbundna fjarskiptaþjónustu í Vestur-Evrópu, en geislar gervitunglanna ná einnig um hluta Austur-Evrópu og Norður-Afríku. Þátttaka Íslands er fjárhagslega hagkvæm og áhættulítil. Gert er ráð fyrir að hlutafjáreign verði tengd notkun hvers ríkis á fjarskiptatunglunum, þar með talinn sjónvarpsflutningur milli landa. Lágmarkshlutafjáreign er 0,05% og stofnfé Íslands, sem lagt var fram sem hlutafé árið 1985, var rúmlega 614 000 kr., en arðsemin er áætluð um 14% á ári. Póst- og símamálastofnun telur að það sé fjárhagslegur ávinningur að því að koma á sambandi við önnur Evrópulönd um fjarskiptatungl þetta, m.a. vegna þess að afnotagjöld "EUTELSAT" eru lægri en gjöld Alþjóðastofnunar fjarskipta um gervihnetti eða "lNTELSAT" fyrir sambærilega þjónustu. Utanrmn. hefur fjallað um þessa till. og leggur einróma til að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Hér er um að ræða fullgildingu eftirtalinna viðbótarsamninga við sáttmálann frá 4. nóv. 1950, um verndun mannréttinda og mannfrelsis, öðru nafni Mannréttindasáttmála Evrópu: 1. Viðbótarsamning nr. 6 varðandi afnám dauðarefsingar sem gerður var í Strasbourg 28. apríl 1983. 2. Viðbótarsamning nr. 7 sem gerður var í Strasbourg 22. nóv. 1984 og 3. Viðbótarsamning nr. 8 sem gerður var í Vínarborg 19. mars 1985. Utanrmn. leggur einróma til að þessi þáltill. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um ábyrgð vegna galla í húsbyggingum og öðrum mannvirkjum. Nefndin hefur fjallað um till. og mælir með samþykkt hennar með breytingu, en till. um hana er flutt á sérstöku þskj. Undir þetta rita Ólafur Þ. Þórðarson, Haraldur Ólafsson, Stefán Benediktsson, Pétur Sigurðsson, Guðrún Agnarsdóttir, Eggert Haukdal, Birgir Ísl. Gunnarsson. Brtt. er flutt á þskj. 858 og hljóðar svo, með leyfi forseta: " Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að endurskoða gildandi lög sem fjalla um ábyrgð þeirra sem tengjast húsbyggingum og annarri mannvirkjagerð."



Herra forseti. Sem 1. flm. þessarar till. til þál. um þjóðarátak í umferðaröryggi vil ég þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu till. Ég sætti mig við þá brtt. sem nefndin flytur á þskj. 860 þó að ég telji að eins og till. var upphaflega orðuð hefði það ekki síður verið tryggt að þeir aðilar yrðu skipaðir í nefndina sem sérstaklega láta sig varða umferð og umferðaröryggi. Ég ítreka þýðingu þess að strax í upphafi eftir að nefndin verður skipuð verði aðilar með sérfræðiþekkingu á sviði áróðurs- og auglýsingatækni hafðir með í ráðum til þess að slíkt þjóðarátak verði vel skipulagt, en sú var einmitt ástæðan fyrir því að lagt var til að einn af sjö aðilum í nefndinni yrði tilnefndur af Sambandi ísl. auglýsingastofa og eins var hugmyndin um fulltrúa frá Sambandi ísl. tryggingafélaga í nefndinni til komin til að leggja áherslu á þýðingu þess að fá samstarf við þá aðila m.a. með það í huga að bifreiðatryggingafélögin sæju sér hag í að leggja fram fjármagn í átakið. Ég get þó ekki séð að brtt. komi í veg fyrir að fulltrúar þessara aðila verði skipaðir í nefndina ásamt þeim öðrum sem láta sig varða umferð og umferðarmenningu. Umferðarmál hafa verið mikið í umræðu á hv. Alþingi undanfarið vegna frv. til umferðarlaga sem væntanlega verður að lögum áður en þingi lýkur og því skiptir það miklu að þjóðarátakið hefjist í kjölfar þess að lögin taki gildi. Það er talið að á hverju ári slasist á þriðja þúsund Íslendingar í umferðinni. Ég heyrði ekki betur en í morgunfréttum hafi það komið fram að í febrúarmánuði hafi umferðardeild lögreglunnar haft afskipti af 544 óhöppum og í gær voru þau 30 á einum degi. Tilgangur þjóðarátaks í umferðaröryggi er að gerbreyta hegðun Íslendinga í umferðinni, jafnt ökumanna sem gangandi vegfarenda, þannig að tillitssemi við aðra vegfarendur og kunnátta sem greiði fyrir umferð og auki umferðaröryggi verði sjálfsagður þáttur í daglegri hegðun. Með þessu móti má nánast útrýma þeim umferðarslysum og óhöppum sem stafa af vankunnáttu, þjálfunarleysi og tillitsleysi við aðra vegfarendur. Herra forseti. Nú þykir mér vera orðin dálítil ókyrrð í salnum. Að vísu er kannske ekki stórt mál á ferðinni, en það skiptir marga ákaflega miklu. Ég ætlaði þá að ljúka orðum mínum með því að endurtaka þakkir mínar til hv. allshn. og legg áherslu á að undirbúningi þessa þjóðarátaks í um ferðaröryggi verði hraðað svo að takast megi að hrinda því af stað í byrjun næsta árs.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 861 um till. til þál. um könnun á valdi í íslensku þjóðfélagi. Allshn. Sþ. ræddi málið á nokkrum fundum sínum og fékk á fund sinn Hallgrím Snorrason hagstofustjóra, Jónatan Þórmundsson prófessor, forseta lagadeildar Háskólans, Þóri Einarsson prófessor. forseta viðskiptadeildar, og Þórólf Þórlindsson prófessor, forseta félagsvísindadeildar. Þeir voru allir sammála um að þetta væri áhugavert verkefni sem rétt væri að fela Háskóla Íslands. Í umræðum nefndarmanna um þessa till. komu fram ýmsar hugmyndir og var jafnvel hugleitt að flytja brtt. við þessa till., en horfið frá því. Þess í stað var ákveðið að láta þess getið við framsögu að mjög áhugavert mundi vera og ástæða væri til að leggja sérstaka áherslu á að kanna hvernig störfum kynja er skipt með tilliti til valdastöðu þeirra innan þeirra stofnana og samtaka sem könnuð verða. Einnig að sérstök áhersla yrði lögð á að kanna vægi svonefnds þekkingarvalds í íslensku þjóðfélagi, þ.e. hver staða manna og áhrif í valdakerfinu eru með tilliti til menntunar þeirra. Sömuleiðis hver staða manna og áhrif eru með tilliti til aldurs þeirra og þátttöku í ákveðnum atvinnu- og starfsgreinum. Nefndin varð sammála um að mæla með því að tillagan yrði samþykkt með breytingu sem finna má á þskj. 862. Undir þetta nál. rituðu Ólafur Þ. Þórðarson formaður, Stefán Benediktsson fundaskrifari, Birgir Ísl. Gunnarsson, Pétur Sigurðsson, Eggert Haukdal, Haraldur Ólafsson og Guðrún Agnarsdóttir. En brtt. er svohljóðandi: "Síðari mgr. tillögunnar orðist svo: Könnun þessari verði hraðað og niðurstöður hennar kynntar á Alþingi."



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til meðferðar till. til þál. um auglýsingalöggjöf. Flm. hennar er Steingrímur J. Sigfússon. Þessi till. var nokkuð rædd í nefndinni og voru nefndarmenn sammála um að nauðsynlegt væri að hefja nú þegar undirbúning að því að gerð verði heildarlöggjöf um auglýsingar á Íslandi. Slík löggjöf er ekki til enn sem komið er. Með þeim gífurlegu breytingum sem eru að verða á allri fjölmiðlun er mikil þörf að kanna auglýsingar og koma þeim í þann farveg sem heppilegur er. Auglýsingar eru í sjálfu sér upplýsingar, en þær geta líka fólgið í sér neytendavernd. Tillgr. eins og hún hljóðar hjá hv. flm. gerir ráð fyrir að kosin verði nefnd níu þm. til að undirbúa í samráði við helstu hagsmunaaðila heildarlöggjöf um auglýsingar, en nefndinni fannst þetta kannske vera fullákveðið og leyfir sér að flytja brtt. svohljóðandi, með leyfi forseta: " Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til að undirbúa heildarlöggjöf um auglýsingar." Nefndin telur að með þessu móti sé unnt að ná þeim markmiðum sem felast í upphaflegu tillögunni og leggur til að hún verði samþykkt með þessari breytingu.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka virðulegri allshn. fyrir að hafa unnið vel að þessu máli og komist að niðurstöðu sem ég get fyllilega sætt mig við, enda hafði ég um það orð í framsöguræðu með till. að sjálf tillgr. og það fyrirkomulag sem þar var lagt til væri flm. ekki heilagt og mætti í raun einu gilda með hvaða hætti yrði unnið að því að ná fram þeim meginmarkmiðum sem fyrir flm. vakti með tillöguflutningnum. Ég fagna mjög þeirri hreyfingu sem komist hefur á þetta mál nú með þeirri till. sem hv. allshn. flytur og ég vona að framgangur hennar verði á einn veg hér í atkvæðagreiðslu og ályktun Alþingis sem þar af leiði verði fylgt vel eftir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. atvmn. um þáltill., 236. mál, og brtt. á þskj. 930. Brtt. hljóðar þannig, með leyfi forseta: "1. Fyrirsögn orðist þannig: Till. til þál. um aðgerðir til tryggingar loðdýraræktar gegn verðsveiflum. 2. Tillgr. orðist þannig: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að kanna og gera tillögur um með hvaða hætti megi best tryggja hag loðdýrabænda gegn verðsveiflum á loðskinnamörkuðum." Með þessum breytingum leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt. Umsagnir þær sem bárust voru ekki margar, en þær voru allar jákvæðar. Það er ljóst að þessi nýja atvinnugrein getur ekki búið við slíkt óöryggi sem verið hefur. Hér er aðeins gert ráð fyrir nefndarskipun að vísu. Ýmsir hefðu kannske viljað sjá einhvers konar sjóð standa, en það var talið rétt í nefndinni að láta hæstv. ríkisstjórn um það hvernig þessi nefndarskipun væri í staðinn. Það má benda á að ýmsir verðjöfnunarsjóðir eru til í íslensku atvinnulífi og þó að þeir hafi sumir hverjir, eins og Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, verið nokkuð umdeildir er það rétt að atvinnugreinum er mikill styrkur að sveiflujöfnunarsjóðum til að jafna verðsveiflur milli ára á útflutningsmörkuðum.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti atvmn. um till. til þál. um eflingu atvinnu og byggðar í sveitum vegna breyttra búhátta. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Nefndin hefur fjallað um till. og fengið umsagnir frá Búnaðarfélagi Íslands, landbrn. og Framleiðsluráði landbúnaðarins. Búnaðarfélag Íslands og Framleiðsluráð landbúnaðarins mæla með samþykkt tillögunnar. Í umsögn landbrn. er tekið undir efni till., en jafnframt vakin athygli á því að á síðustu mánuðum hafi verið unnið að því að hrinda ýmsu því í framkvæmd sem fjallað er um í till. Sú umsögn er birt sem fskj. með nál. þessu. Atvmn. mælir með því að skipulegt átak verði gert til atvinnuuppbyggingar í sveitum vegna breyttra búhátta svo að byggðin í landinu treystist. Í trausti þess að ríkisstjórnin haldi áfram að vinna að framkvæmd þeirra áhersluatriða sem í till. felast leggur nefndin til að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar." Svo mörg voru þau orð. Því er ekki að neita að margir í atvmn. vildu ganga lengra og samþykkja þessa till. Umsögn landbn. ber það með sér að ýmislegt í till. er þegar í vinnslu, hvort sem það er í framhaldi af tillöguflutningnum eða af öðrum orsökum. Ég er sannfærður um að þessi till. hefur þegar haft sín áhrif úti í atvinnugreininni og allri umræðunni um landbúnaðarmál sem verið hefur mikil að undanförnu. Það er ekki síst hin vandaða greinargerð sem fylgir sem ýmsir hafa bent á og verið títt vitnað til í greinum og skrifum. Það má m.a. benda á það í greinargerðinni þar sem talað er um þróun mjólkurframleiðslunnar að nýjustu fréttir herma einmitt að þarna sé að komast á jafnvægi. Hv. þm. gera sér e.t.v. ekki grein fyrir því hversu mikils virði það er bændum í landinu að vera ekki að framleiða vöru sem illa selst. Það er ekki víst að allir geri sér grein fyrir þessum tilfinningum bænda, að þetta ánægjulega en erilsama og oft erfiða starf getur verið þreytandi einkum og sér í lagi þegar umræðan er neikvæð eins og oft hefur viljað vera. Við erum á réttri leið og í raun hefði þessi till. átt að vera óþörf. Nú hefur verið lagt fram í þinginu frv. til l. sem gerir ráð fyrir framkvæmd hluta þess sem í till. felst og því ber að fagna.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um undirbúning þess að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður. Á fund nefndarinnar komu Hallgrímur Snorrason hagstofustjóri, Tómas Árnason seðlabankastjóri og Þórður Friðjónsson forstjóri Þjóðhagsstofnunar. Það kom ekki fram í máli þessara manna gagnrýni á starf þeirra manna sem unnið hafa hjá Þjóðhagsstofnun. Það kom aftur á móti fram að á Norðurlöndum er þessu skipað á ýmsa vegu. Að athuguðu máli virtist nefndarmönnum sem sum þau verkefni sem í dag eru unnin hjá Þjóðhagsstofnun hljóti að eiga að vera hjá Hagstofu Íslands. Ef horft væri til Svíþjóðar væri hinn hluti verkefnanna í sérstakri deild í fjmrn. Miðað við þá skipan sem er á málum hér á landi væri eðlilegt að sá hluti væri í forsrn. Nú hefur nefndin ekki kveðið upp neinn dóm í þessum efnum, en hún flytur brtt. á sérstöku þskj. Undir þetta nál. skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Stefán Benediktsson, Haraldur Ólafsson, Pétur Sigurðsson, Birgir Ísl. Gunnarsson, Guðrún Agnarsdóttir og Eggert Haukdal. Brtt. er á þskj. 903 og hljóðar svo, með leyfi forseta: " Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að endurskoða starfsemi Þjóðhagsstofnunar og meta hvort ekki sé hagkvæmt að fela öðrum verkefni hennar. Fyrirsögn till. verði: Till. til þál. um Þjóðhagsstofnun."



Herra forseti. Ég kvaddi mér einungis hljóðs til að bæta aðeins við skýringar hv. 5. þm. Vestf. til þess að menn gerðu sér grein fyrir því með hverju þeir væru að greiða atkvæði. Það má leiða viss rök að því að menn greiði hér atkvæði að nokkru leyti án þess að vita hvað þeir eru að gera. Ég bendi t. d. á að með tilliti til þeirrar till. sem hér á að fara að greiða atkvæði um voru menn rétt áðan að taka undir sjónarmið algerlega gagnstæðrar áttar við þau sjónarmið sem hér er verið að fjalla um þar sem menn sáu samkvæmt skýringum frsm. fyrir síðasta máli brýna nauðsyn þess að draga saman gagnaöflun og ráðgjöf í málefnum fiskeldis, algerlega andstætt því sem menn eru hér að leggja til. Þannig háttar til hjá Þjóðhagsstofnun að þar fer fram heilmikil staðreyndaöflun og staðreyndavinnsla eða úrvinnsla. Þar fer fram ráðgjöf við ríkisstjórn og ráðuneyti og þar fer fram gerð á framtíðarspá fyrir þjóðarhag. Það kom í ljós í umræðum okkar við okkar viðmælendur að staðreyndaöflun og staðreyndaúrvinnsla væri verkefni sem unnið væri jöfnum höndum í Hagstofu Íslands og það væri mjög eðlilegt að Hagstofan ein sinnti því verkefni og eins að þjóðhagsreikningur, sem unninn hefur verið hjá Þjóðhagsstofnun, yrði unninn hjá Hagstofu Íslands. Ég bendi á þetta vegna þess að ég tel rétt og skylt að menn átti sig á því að með því t.d. að slíkur tilflutningur yrði á verkefnum erum við ekki beinlínis að tala um fækkun starfsmanna hins opinbera heldur tilflutning á þeim frá Rauðarárstíg niður á Hverfisgötu ef húsnæði Hagstofunnar nægir þá þegar þau verkefni hafa verið flutt til hennar sem Þjóðhagsstofnun annast núna. Eins kom í ljós að efnahagsráðgjöf er orðin með tvennum hætti núna þar sem síðasta ríkisstjórn kaus að ráða sér svokallaðan efnahagsraðgjafa jafnframt því sem Þjóðhagsstofnun hefur annast slíkt verkefni. Í þessari tillgr. eins og hún hljóðar nú breytt, þ.e. að meta hvort ekki sé hagkvæmt að fela öðrum verkefni hennar, felst raunar áskorun á ríkisstjórn að gera upp hug sinn um hvort efnahagsráðgjöf á að fara fram við forsrn. beint, þá með efnahagsráðgjafa og einhverjum mannafla, eða þá eftir sem áður innan Þjóðhagsstofnunar ef menn kjósa svo. Síðasta og kannske merkilegasta verkefni Þjóðhagsstofnunar er það að spá fyrir um framtíðina. Það urðu menn allir sammála um að erfitt yrði trúlega að komast af án slíkrar spámennsku. Mönnum sagði svo hugur um að einhvers konar spástofnun þyrfti. Hvort sem það yrði í þeirri mynd sem Þjóðhagsstofnun er núna, hvort sem það yrði Þjóðhagsstofnun eða spástofnun sem tengdist Háskóla Íslands eða þá spástofnun sem tengdist forsrn. nánar en nú er sem þar yrði að verki, þá yrði það saint sem áður gagnlegt ríkisstjórn og þingi að fleiri en ein stofnun hér á landi gerði spár fram í tímann þannig að menn hefðu eitthvað við að miða þegar þeir væru að taka ákvarðanir um þau mál sem varða framtíðina. Ég var ekki viðstaddur þá umræðu sem varð um þessa till. þegar mælt var fyrir henni. Grg. með henni er að innihaldi dálítið stráksleg og mætti gera athugasemdir við það. Þar segir að Þjóðhagsstofnun hafi annast svokallaða efnahagsráðgjöf við ríkisstjórnina sem ekki verður séð að orðið hafi til heilla. Það verður reyndar ekki alveg ráðið af textanum hvort höfundur grg. er að fullyrða að ríkisstjórnin hafi ekki orðið til heilla eða að efnahagsráðgjöfin hafi ekki orðið til heilla. En hvað sem hann hefur meint hlýtur sá hinn sami maður að gera sér ljósa grein fyrir því að ráðgjöf, frá hverjum sem hún kemur, er ekki ráðandi um pólitískar aðgerðir heldur eru það stjórnmálamenn sem bera ábyrgð á endanlegri ákvarðanatöku. Eins og hv. 3. þm. Reykv. komst að orði í ræðu fyrir nokkrum kvöldum: Embættismenn án stjórnmálamanna eiga í raun og veru ekki að vera til, þ.e. embættismennska er fyrst og fremst þjónkun við stjórnmálamenn og þegna. Það eru ekki embættismenn sem ráða gangi mála heldur stjórnmálamenn og ef stjórnmálamenn telja að þeir ráði ekki gangi mála eiga þeir ekki að vera stjórnmálamenn. Þess vegna gátum við í nefndinni ekki tekið undir það afdráttarlausa sjónarmið höfunda till. að það væri kjörið tækifæri núna að afnema stofnun hans, þ.e. forstjóra Þjóðhagsstofnunar, eins og þessi stofnun væri eitthvað frekar hans stofnun en annarra. En það veit tillögumaður að nú þegar er búið að skipa nýjan forstöðumann þeirrar stofnunar og núverandi ríkisstjórn virðist ekki beinlínis hafa markað þá stefnu að leggja stofnunina niður ef draga má ályktanir af því að þeir hafa þegar skipað henni forstöðumann. Aftur á móti töldu menn mjög eðlilegt, bæði núverandi forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar og hagstofustjóri, að endurskoðuð yrði starfsemi Þjóðhagsstofnunar og kannað hvort hagkvæmt væri að fela öðrum verkefni hennar án þess að í því fælist nokkurt mat á því hvort slíkt er annaðhvort gerlegt eða hagkvæmt. Þess vegna var líka breytt fyrirsögn till. sem hljóðaði upp á að undirbúið yrði að Þjóðhagsstofnun yrði lögð niður og þetta er einfaldlega till. um Þjóðhagsstofnun. Þá fylgir með að um leið og þessi stofnun verður skoðuð og þá hugsanlega sá tvíverknaður sem þar er unninn skoðast margar aðrar stofnanir sem tengjast mjög svipuðum störfum, sérstaklega á sviði gagnavinnslu sem Þjóðhagsstofnun annast.



Herra forseti. Þar sem ég tók nokkurn þátt í umræðum um þessa till. þegar hún var rædd fyrsta sinni langar mig til að leggja örfá orð í belg. Þau verða ekki mörg. Í fyrsta lagi var hér um að ræða till. um að hefja þegar í stað undirbúning þess að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Nú hefur hv. allshn. sameinaðs þings komið með brtt. sem er í rauninni allt annars efnis, þ.e. að fela ríkisstjórninni að endurskoða starfsemi Þjóðhagsstofnunar og meta hvort ekki sé hagkvæmt að fela öðrum verkefni hennar. Þetta er í rauninni allt annað mál og finnst mér sjálfsagt að verkefni þessara stofnana eins og annarra séu endurskoðuð og tek undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að auðvitað hlýtur að koma til þess í beinu samhengi við samþykkt þessarar till. að verkefni þeirra stofnana annarra, sem fjalla um svipuð mál eða sömu og Þjóðhagsstofnun gerir, verði endurskoðuð í leiðinni. Þetta er till. um eins konar hagkvæmnisrannsókn á vissum þætti í starfsemi hins opinbera sem er sjálfsögð og eðlileg. Nefndin hefur sem sagt snúið málinu í þá veru sem bent var á í umræðunum að eðlilegt væri og raunar breytt nafni till. í samræmi við það. Þess vegna lýsi ég stuðningi við þá brtt. sem allshn. hefur lagt fram.



Herra forseti. Ég kem í pontuna nánast eingöngu til að þakka nefndinni fyrir afgreiðslu þessarar till. og er eindreginn stuðningsmaður breytingarinnar. Hún er mjög smellin. Í upprunalegu till. var talað um að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður, en það fannst einhverjum helst til ókurteislegt orðalag kannske og því er breytt í "að fela öðrum verkefni hennar". Ég lít á þetta sem alveg jafngilt og er hæstánægður með það. Að strákslega hafi verið tekið til orða í grg. má vel vera. Það er verið að gagnrýna að talað hafi verið um stofnun "hans", þ.e. forstjórans. Ég held að ég hafi lesið einhvers staðar í viðtali við formann Alþfl. á dögunum að hann hafi talað um flokkinn sinn og þótt það ekkert ljótt. Ég held að við höfum meint það sama að stofnun er oft við forustumann kennd og ekkert við því að segja og ekkert út á það að setja. En ég endurtek þakkir til nefndarinnar og er hæstánægður með brtt. og vil að hún verði samþykkt og mun með glöðu geði greiða henni atkvæði.



Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur, var fjarverandi þegar umræða fór fram um þessa till. upphaflega. Ég vil láta það koma fram mjög eindregið sem mína skoðun að ég tel að það eigi að leggja Þjóðhagsstofnun niður og fela verkefni hennar einhverjum öðrum aðilum.  Ég er þeirrar skoðunar að heppilegast væri í þessu efni hins vegar að skoða þessi mál í heild, bæði að því er varðar stöðu Þjóðhagsstofnunar og Seðlabankans. Við skulum gera okkur grein fyrir því að á undanförnum árum eða í kringum 1960, þegar lögin um Seðlabankann voru sett, var sett inn ákvæði í seðlabankalögin um að hann ætti ásamt efnahagsstofnun að veita ráðgjöf í efnahagsmálum. Síðan hafa þessir hlutir verið að þróast með alveg ákveðnum hætti og þess vegna er eðlilegt að þeir séu teknir upp til skoðunar að nýju í heild. Ég er þeirrar skoðunar að affarasælast væri að byrja á því að endurskoða stjórnarráðslögin og setja þar inn ákvæði um efnahagsmálaráðuneyti, ráðuneyti sem fer með yfirstjórn efnahagsmála í heild. Ég held jafnframt að sá hluti af verkefnum Þjóðhagsstofnunar sem snertir beina upplýsingasöfnun og staðreyndaskráningu sé vel geymdur hjá Hagstofu Íslands. Ég tel jafnframt að Alþingi eigi að hafa aðgang að efnahagsráðgjöf. Ég bendi á að Alþingi hefur þegar tekið ákvörðun um að Ríkisendurskoðunin heyri undir Alþingi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að Alþingi og einstakir þm. eigi aðgang að efnahagsráðgjöf og efnahagsupplýsingum á hverjum tíma. Ég held þess vegna að Þjóðhagsstofnun eigi eins og aðrar stofnanir að vera í stöðugri endurskoðun og endurmati og ég tel þess vegna að sú till. sem hér er flutt og er til meðferðar sé fyllilega tímabær. Ég tel hins vegar ekki að menn eigi að fara að kenna af þessu tilefni embættismönnum um pólitískar ákvarðanir. Pólitíkusar taka pólitískar ákvarðanir. Embættismenn veita ráð eða afla gagna og senda inn upplýsingar. Ég tel heldur ekki að það að þessi till. er hér á dagskrá komi forstöðumanni stofnunarinnar við. Það kemur málinu ekki við að mínu mati hvort sem það er Jón Sigurðsson, Þórður Friðjónsson, Ólafur Davíðsson eða einhver annar. Það skiptir engu máli í þessu sambandi. Ég tel að hér hafi þörfu máli verið hreyft vegna þess að það eigi að endurskoða allt þetta kerfi efnahagsyfirstjórnar af hálfu íslenska ríkisins.



Herra forseti. Till. sú sem hér er verið að bera undir atkvæði ber allt annað heiti og fjallar um allt annað efni en till. sú sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti á sínum tíma og því segi ég já.



Herra forseti. Með hliðsjón af því, sem ég sagði áðan í umræðunni, að till. þessi með þeirri breytingu sem verið er að greiða atkvæði um hefur öll þau sömu áhrif og frumtillagan, í henni var talað um að Þjóðhagsstofnun yrði lögð niður en í þessari að fela öðrum verkefni hennar, og þar sem þetta kemur út á eitt segi ég auðvitað já.



Herra forseti. Ég tel frumtillöguna, till. til þál. um undirbúning þess að leggja niður Þjóðhagsstofnun, þannig að ekki sé á neinn hátt gerlegt að samþykkja hana. Það á reyndar einnig við um brtt. og því segi ég nei.



Herra forseti. Í trausti þess að í framhaldi af athugun þessari verði komið hér á fót efnahagsmálaráðuneyti, en það tel ég mjög heppilega stjórnkerfisbreytingu, og þar sem þetta er orðin allt önnur till. en hið upphaflega þingmál treysti ég mér til að segja já.



Herra forseti. Ég styð þessa till. þar eð ég treysti á að hún muni leiða til ákveðinna grundvallarbreytinga á stjórnkerfi okkar án þess að ég spái beint í hvort það leiði til þess að Þjóðhagsstofnun sem slík verði lögð niður heldur að starfsemi ráðuneytanna og tengdra þjónustustofnana verði skipulögð með þeim hætti að þar verði hvorki um tvíverknað né óþarfavinnu að ræða. Því segi ég já.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. atvmn. um till. til þál. um viðskipti með greiðslufresti. Nefndin hefur fjallað um þessa till. og fengið umsagnir frá viðskrn., Verslunarráði Íslands, Neytendasamtökunum og reyndar Alþýðusambandi Íslands jafnframt, enda þótt það sé ekki tekið fram í nál. Umsögn viðskrn. er birt sem fylgiskjal með nál. eins og fram kemur. Í þeirri umsögn, þ.e. umsögn viðskrn. um till., kemur fram að það er ötullega unnið innan viðskrn. að athugun þeirra atriða sem till. fjallar um og nauðsynlegt er að undirbúa rækilega með löggjöf að markmiði. Í trausti þess að áfram verði unnið að þessum málum af fullum krafti á vegum ráðuneytisins leggur atvmn. til að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Undir nál. rita auk þess sem hér stendur hv. alþm. Birgir Ísl. Gunnarsson, Garðar Sigurðsson, Björn Dagbjartsson, Þórarinn Sigurjónsson og Kristín S. Kvaran. Atvmn. leggur til að till. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 936 um till. til þál. um skipulegt átak til aukinnar sjúkra- og iðjuþjálfunar í heilsugæslunni. Nefndin hefur rætt till. og leggur til að tillgr. orðist svo: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa sérstaka nefnd til að vinna að skipulegu, samræmdu átaki til þess að koma á sem bestri sjúkra- og iðjuþjálfun sem víðast um land. Kannað verði hvernig tengja megi þessa þætti sem best við kennslu í heilsurækt í efstu bekkjum grunnskólans. Jafnframt verði athugað hvernig unnið yrði að forvarnarstarfi á vinnustöðum þar sem leiðbeint yrði sem gleggst um grundvallaratriði réttra vinnubragða og vinnustellinga jafnhliða bættri vinnuaðstöðu. Leitað verði samráðs um átak þetta við samtök launafólks og vinnuveitenda svo og þau félög heilbrigðisstétta sem málið varðar sérstaklega." - Hér er um nokkra breytingu að ræða frá hinum upphaflega texta. Fjarverandi afgreiðslu þessa máls voru Friðjón Þórðarson, Árni Johnsen og Jón Kristjánsson, en undir þetta nál. skrifa auk mín Jóhanna Sigurðardóttir, Guðrún Helgadóttir og Stefán Valgeirsson.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um aðild Íslands að Norræna umhverfisverndarsamningnum. Utanrmn. hefur fjallað um þessa till., en flm. hennar eru hv. þm. Gunnar G. Schram, Friðrik Sophusson, Birgir Ísl. Gunnarsson og Valdimar Indriðason. Tillgr. orðaðist svo: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að undirbúa aðild Íslands að Norræna umhverfisverndarsamningnum sem gerður var 19. febr. 1974 og hefur þegar tekið gildi á milli Noregs, Svíþjóðar, Danmerkur og Finnlands." Í grg. er minnt á að þessi fjögur Norðurlandanna hafi gert með sér samning um umhverfisvernd sem undirritaður var 19. febrúar 1974 og hefur því verið í gildi alllengi. Samningurinn tekur til starfsemi í samningsríkjunum sem hefur eða getur haft umhverfisspjöll í för með sér og sams konar skaðleg áhrif í öðrum ríkjum Norðurlanda. Þau skaðlegu umhverfisáhrif sem samningurinn tekur til eru mengun frá landi, byggingum eða öðrum mannvirkjum, mengun vatns eða sjávar, loftmengun og mengun vegna geislavirkra efna. Þá tekur samningurinn einnig til mengunar og umhverfistjóns sem verður frá mannvirkjum eða athöfnum á landgrunni samningsríkjanna. Síðan er greint nokkuð frá þeim ákvæðum sem varða málssókn og annað sem unnt er að höfða til að stöðva framkvæmdir í öðrum löndum ef þau eru talin geta valdið mengunarskaða í nágrannalöndum. Með þessum ákvæðum væri íslenskum stjórnvöldum, félögum og ríkisborgurum heimilt að höfða mál til að stöðva framkvæmdir annars staðar á Norðurlöndum ef þau telja að þær framkvæmdir gætu valdið mengunarskaða hér á landi og jafnvel krafist bóta fyrir slíkt tjón á jafnréttisgrundvelli. Utanrmn. mælir einróma með samþykkt þessarar till. með einni breytingu, þ.e. í stað orðanna "að undirbúa aðild" komi: að leita eftir aðild. Undir þetta rita Eyjólfur Konráð Jónsson, formaður, Birgir Ísl. Gunnarsson, Kjartan Jóhannsson, fundaskrifari, Gunnar G. Schram, Ingvar Gíslason, Haraldur Ólafsson og Hjörleifur Guttormsson.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1007 um till. til þál. um varnir gegn mengun hafsins við Ísland, en þetta nál. er frá utanrmn. Nefndin hefur fjallað um þessa till. og leggur til einróma að hún verði samþykkt með smávægilegri breytingu. Ég les tillögugreinina með breytingunni, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að hvetja til þess að efnt verði til ráðstefnu hér á landi um varnir gegn mengun við Ísland og annars staðar í Norðaustur-Atlantshafi þar sem sérstaklega verði fjallað um þá hættu sem fiskistofnum á þessu svæði er búin vegna mengunar frá geislavirkum efnum. Felur Alþingi ríkisstjórninni að vinna að framgangi málsins." Hér er við bætt orðalagi þar sem nefnd er mengun frá geislavirkum efnum og niðurfellt úr upprunalega tillögutextanum ákvæði um að bjóða skyldi til ráðstefnunnar öllum þeim ríkjum sem hlut ættu að máli og einnig alþjóðastofnunum. Undir þetta nál. rita Eyjólfur Konráð Jónsson, Kjartan Jóhannsson, Gunnar G. Schram, Birgir Ísl. Gunnarsson, Haraldur Ólafsson og Hjörleifur Guttormsson.



Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. við tillgr. á þskj. 1045. Breytingin felur í sér að sú ráðstefna sem tillögugreinin fjallar um að haldin verði hér um varnir gegn mengun við Ísland taki ekki eingöngu til þeirrar hættu sem fiskistofnum er búin af mengun af þessu tagi heldur einnig þeirrar hættu sem mannvist á norðurslóðum er búin af þessari mengun. Ef halda á ráðstefnu af því tagi sem hér um ræðir er nauðsynlegt að hún nái til þeirra sem á þurru landi búa en ekki eingöngu þess lífs sem í sjónum þrífst. Hér er svo sannarlega um alvarleg mál að ræða. Ég hef áður á þessu þingi gert fyrirhugaða stækkun kjarnorkuversins í Dounreay á Skotlandi að umræðuefni og eins og fram kom í þeirri umræðu er ekki aðeins um lífsskilyrði í hafinu að tefla heldur einnig í þeim löndum sem í Norður-Atlantshafi liggja. Því er lagt til á þskj. 1045 að fyrirhuguð ráðstefna um þessi efni fjalli einnig um þá hættu sem mannvist á norðurslóðum er búin af þessari mengun. Auk mín flytja þessa brtt. hv. þm. Haraldur Ólafsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Kjartan Jóhannsson og Hjörleifur Guttormsson og ég vil láta þess getið að 1. flm. upphaflegu till., hv. þm. Gunnar G. Schram, er einnig samþykkur þessari breytingu.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að ræða þá alvarlegu stöðu sem uppi er á vinnumarkaði þar sem fjölmennir hópar eiga í kjaradeilu við ríkisvaldið og kennarar í Hinu íslenska kennarafélagi eru nú í verkfalli þriðja daginn í röð. Hjúkrunarfræðingar eru í verkfalli og eru að ganga úr störfum á sjúkrahúsunum. Náttúrufræðingar hafa boðað verkföll um næstu mánaðamót og heyrist ekki að þar séu alvarlegar viðræður í gangi. Tilefni umræðunnar er þó sérstaklega verkfall kennara sem hefur átt sér þann aðdraganda sem lög bjóða, 15 daga verkfallsboðun, og ekki tókust samningar. Þetta eru alvarlegir hlutir. Starf framhaldsskólanna í landinu er lamað vegna verkfalls og það er ekki í fyrsta sinn á starfsdögum þessarar ríkisstjórnar að slíkt gerist í framhaldsskólunum, en þetta snertir einnig grunnskólana þar sem um 300 grunnskólakennarar eiga aðild að Hinu íslenska kennarafélagi og sumir grunnskólar eru einnig lamaðir vegna þessara verkfallsátaka. Framhaldsskólakennarar lögðu niður vinnu fyrir tveimur árum og áttu þá í harðri deilu. Þeim var lofað endurskoðun á kjörum sínum eins og félögum í Kennarasambandi Íslands og gerðar hafa verið úttektir sem allar sýna að laun kennara miðað við það sem gerist á almennum vinnumarkaði eru langtum lægri hvað þá ef tekið er tillit til sambærilegrar menntunar. Byrjunarlaun kennara með 4-5 ára háskólamenntun að baki eru nú undir 35 000 kr. Kröfur kennara eru um að byrjunarlaunin hækki miðað við þessa menntun upp í um 45 000 kr. og þykir engum ofrausn þó margir megi í okkar þjóðfélagi búa við minna. En þetta er ekki aðeins málefni kennara heldur þjóðfélagsins í heild. Þetta er málefni foreldra, þetta er málefni nemendanna og það er málefni þróunar íslensks þjóðfélags að það verði bundinn endi á það styrjaldarástand sem ríkt hefur á milli ríkisvaldsins og þeirra sem í skólunum starfa um margra ára skeið frá því að núverandi ríkisstjórn settist að völdum. Við höfum fengið skýrsluúttekt erlendis frá, frá OECD, sem sýnir að á þessu sviði er þannig búið að kennurum að ekki er við því að búast að skólastarf fari fram í landinu með eðlilegum hætti, jafnmikið og þeir þurfa á sig að leggja í yfirvinnu og þjakaðir af slæmum launum. Stór hluti af kennurum eru konur og það sætir vissulega furðu að þegar ríkisvaldið leggur fram tilboð í þessari deilu er það í þá veru að skylda kennara til ákveðinnar viðveru ákveðinn tíma í skólunum sem sérstaklega hittir konur sem þar starfa miðað við núverandi aðstæður. Það er ekki vitlegt þegar þannig er haldið á málum af samningsaðila. Ég vil inna hæstv. fjmrh., sem fer með samningsumboð ríkisins í þessari deilu við kennara og auðvitað við hjúkrunarfræðinga og aðra opinbera starfsmenn, eftir því hvort af hans hálfu og ríkisstjórnarinnar sé ekki vilji til þess nú loksins að leiðrétta þann mismun sem er á launum kennara miðað við allar aðstæður og dregið hefur verið fram í úttektum sem ríkisvaldið hefur verið aðili að ásamt kennarasamtökunum. Ég inni hæstv. ráðh. eftir hvernig hann sér þróun þessarar deilu fyrir sér, hvort ríkisstjórnin ætlar að halda að sér höndum í þessari deilu og standa þannig að því að lama starf í framhaldsskólum og sumum grunnskólum í landinu. Þetta er spurningin um skólastarfið í landinu og þetta er spurning um þróun þjóðfélagsins og við hljótum að láta okkur þetta varða hér á Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram kemur hjá hv. málshefjanda, að verkfall kennara getur haft alvarlegar afleiðingar fyrir skólastarfið í landinu og bitnar auðvitað þyngst á nemendum. Vegna fyrirspurnar hans er rétt að taka fram að laun opinberra starfsmanna hækkuðu meira á síðasta ári en laun annarra í þjóðfélaginu og laun kennara, þar á meðal framhaldsskólakennara, hækkuðu síst minna en laun annarra opinberra starfsmanna þannig að heldur hefur miðað í þá átt að bæta stöðu kennara að þessu leyti í hlutfalli við aðra. Kjarasamningar Hins íslenska kennarafélags runnu út um áramót eins og annarra félaga í Bandalagi háskólamanna. Sameiginlegar viðræður við Bandalag háskólamanna stóðu til loka janúar, en lauk þá án árangurs. Hið íslenska kennarafélag ákvað í lok janúar í atkvæðagreiðslu verkfallsboðun frá og með 16. mars, en sú ákvörðun var tekin áður en félagið óskaði eftir viðræðum við ríkið um samninga og fór atkvæðagreiðslan fram án þess að kynnt væri raunveruleg staða samningaviðræðna á milli félagsins og ríkisvaldsins, en áður höfðu viðræður farið fram við Bandalag háskólamanna. Samninganefnd ríkisins lagði fram tilboð sitt á fundi samningsaðila 11. mars. Í því var gert ráð fyrir samningi til ársloka 1988. Þar var boðin hækkun heildarlauna í samræmi við þá samninga sem gerðir hafa verið að undanförnu, 18-19%, og meiri hækkun fastra mánaðarlauna eða 22-24% vegna þeirra breytinga á vinnutíma sem í tilboðinu fólust. Enn fremur var gert ráð fyrir að sérstök hækkun yrði á föstum launum byrjenda eða um 32%. Auðvitað kemur þessi hækkun misjafnlega niður og verður því minni sem heildarlaunin eru meiri. Samninganefnd kennara sýndi til að mynda fram á að kennari með heildarlaun upp á 108 þús. kr. fengi ekki nema 2,1% hækkun, en tilboðið var þannig upp byggt að það var fyrst og fremst miðað við að mest hækkun yrði á byrjunarlaunum og var að öðru leyti í samræmi við hugmyndir sem uppi hafa verið um að athuga möguleika á breyttum vinnutíma með því að fella inn í hann ýmis störf sem greidd hafa verið aukalega. Þessu tilboði var svarað af Hinu íslenska kennarafélagi með gagnkröfu sem hefði kostað 50-60% útgjaldaaukningu. Þegar viðræður fóru fram um s.l. helgi og stóðu fram á mánudagsmorgun þokaði verulega í samkomulagsátt. Fundi var þá frestað til klukkan 17.00 á mánudag. Eftir að fundi lauk á mánudagsmorgun og hafði verið frestað var haft eftir formanni Hins íslenska kennarafélags, með leyfi forseta: "Það þokaðist áleiðis. Við náðum árangri þó að hann væri ekki sérlega stór og ég held að það þurfi náttúrlega að ganga svolítið betur í kvöld til þess að við ljúkum þessu og talsvert mikið betur." En hann sagði: "Það þokaðist áleiðis. Við náðum árangri." Og menn voru nokkuð bjartsýnir að á fundinum klukkan 17.00 yrði unnt að halda áfram á þeim grunni sem lagður hafði verið í lok viðræðnanna á mánudagsmorgun. En þá kom í ljós að samninganefnd kennara hafði ákveðið að auka við kröfur sínar frá því sem var þegar staðið var upp á mánudagsmorgni og það hafði eðlilega þau áhrif að erfitt var að halda viðræðum áfram. Samninganefnd ríkisins lýsti því yfir að hún væri tilbúin fyrir sitt leyti að halda áfram á þeim grunni sem lagður hafði verið og gefið hafði góðar vonir um að samkomulag tækist og það verður allt kapp lagt á það af hálfu ríkisvaldsins og samninganefndar ríkisins að ná samningum í þessari deilu á þeim grundvelli sem lagður hefur verið.



Herra forseti. Ástandið í skóla- og menntamálum Íslendinga er í raun og veru skelfilegt. Menntun og rannsóknastarfsemi eru alls ekki sá grundvöllur í íslensku þjóðlífi sem vera ætti. Ástæðan er vanræksla stjórnvalda og ekki síst í þeim efnum sem hér eru nú til umræðu, þ.e. hvað varðar kjör þeirra stétta sem skólastarfið hvílir á. Kvennalistinn hefur æ ofan í æ lýst áhyggjum sínum vegna bágra kjara kennara og illrar starfsaðstöðu sem standa í vegi fyrir eðlilegu og góðu skólastarfi. Á haustþingi 1984 lögðum við fram till. til þál. um endurmat á störfum kennara, sem við teljum hryggilega og hættulega vanmetin, svo mikilvæg sem þau eru. Alit okkar í þeim efnum kom mjög vel fram í grg. með till. Till. hlaut að vísu ekki formlega afgreiðslu, en hæstv. þáverandi menntmrh., Ragnhildur Helgadóttir, studdi hana eindregið og skipaði nefnd til að framkvæma slíkt endurmat þennan sama vetur. Niðurstaða nefndarinnar kom algjörlega heim og saman við það sem við höfðum haldið fram, en því miður hefur skýrsla nefndarinnar ekki reynst nægileg viðspyrna í sókn kennara til bættra kjara, þó betri en ekki. Tregða stjórnvalda til að viðurkenna mikilvægi kennarastarfsins í verki hefur þegar unnið slíkt tjón að langan tíma tekur að bæta það tjón og Kvennalistinn lýsir fullri ábyrgð á hendur þeim sem fara með samningamál við kennara fyrir hönd ríkisins. Hæstv. ráðh. minnti á hækkanir sem kennarar hafa fengið umfram aðra og nefndi tölur úr samningaviðræðum. Ég hef ekki forsendur til að meta þær tölur og þær upplýsingar, en tek þeim með fullri varúð. Að öðru leyti finnst mér ekki rétt að tjá mig um þá deilu sem nú stendur yfir, en vona einlæglega að hún leysist sem allra fyrst og hlýt að skora á hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. að beita sér fyrir lausn málsins. Sömuleiðis hlýt ég að lýsa áhyggjum vegna þess hve erfiðlega hinum ýmsu heilbrigðisstéttum gengur að fá kjör sín bætt. Kvennalistinn hefur frá upphafi lagt áherslu á breytt verðmætamat og tillit til annarra þátta við starfsmat en tíðkast hefur. Umönnunar- og uppeldisþættir hafa verið lágt metnir og það er fyrst og fremst orsök óviðunandi kjara þeirra stétta sem við slík störf fást. Ég skora á hæstv. ráðherra sem eru yfirmenn þessara málaflokka að hafa áhrif á samningaviðræður og vinna að skjótri lausn þeirra.



Herra forseti. Það er umhugsunarefni fyrir okkur sem sitjum á hinu háa Alþingi að það skuli vera svo í íslensku þjóðfélagi, þar sem við eigum að móta þjóðfélagsgerðina, að það eru umönnunar-, uppeldis- og fræðslustéttirnar sem eru nú láglaunahópar og sem standa nú í kjaradeilum til að freista þess að bæta kjör sín, kjaradeilum sem hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Við skulum gæta að því að ef svo heldur sem horfir grotnar menntakerfið niður ef ekki verður að gert og ekki verður breyting á stefnu stjórnvalda í þessum efnum, þeirri launastefnu sem stjórnvöld fylgja. Sú deila, sem nú er hér til umræðu fyrst og fremst og er uppi nú, varðar ekki fyrst og fremst kennara. Hún varðar nemendur. Í þessu þjóðfélagi hefur ástandið verið þannig undanfarin ár að nemendur eru fórnardýr sífelldra styrjalda og kjaradeilna og þetta er gjörsamlega óviðunandi ástand. Hér þarf grundvallarstefnubreytingu og viðhorfsbreytingu hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. menntmrh.: Hvaða ráðstafanir hyggst hann gera til að bæta nemendum upp það tap sem þeir hafa þegar orðið fyrir í þessari deilu, þeir nemendur sem eiga að ganga undir próf í vor og standa skil á námsefni? Hvaða ráðstafanir hefur menntmrn. í hyggju í þeim efnum? Ég vænti svars frá hæstv. menntmrh. En ég ítreka að hér þarf að koma til hugarfarsbreyting hjá stjórnvöldum að því er varðar launastefnu gagnvart þeim hópum sem ég áður nefndi og ég beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. fjmrh. að hann leiti allra leiða í fullri sanngirni til að leysa þann hnút sem virðist hafa hlaupið á snærið eftir að samningaviðræður sigldu í strand. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til fjmrh. að hann hafi frumkvæði um að viðræður hefjist að nýju og aðilar byrji aftur að tala saman.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Austurl. fyrir að taka upp þessa umræðu hér. Það er orðið ljóst og reyndar löngu ljóst að láglaunastefna hæstv. ríkisstjórnar er að eyðileggja í stórum stíl starfsemi á sviði opinberrar þjónustu. Mér liggur við að segja að þessi "harðlífisstefna" hæstv. ríkisstjórnar í kjaramálum opinberra starfsmanna sé eitt mesta skemmdarverk og tilræði við velferðarkerfi landsmanna sem við lengi höfum litið augum. Ástandið jaðrar við að vera neyðarástand á heilum sviðum hinnar opinberu þjónustu, eins og í menntamálunum og heilsugæslunni. Ég lýsi alveg sérstökum áhyggjum mínum sem meðlimur í stjórnarnefnd ríkisspítala, kosinn þar inn af virðulegu Alþingi, yfir því ástandi sem þar er að skapast vegna kjaradeilna háskólamenntaðs starfsfólks á þeirri stofnun. Það er nú tekið til við að flytja sjúkt fólk heim af deildum spítalanna án tillits til aðstæðna sem þar eru til að taka við þeim. Það ætti að færa mönnum heim sanninn um hversu alvarlegt ástandið er. Það liggur einnig fyrir, eftir kannanir sem við höfum látið gera á því í stjórnarnefnd ríkisspítala, að þar flýr nú háskólamenntað og langskólamenntað sérhæft starfsfólk úr sínum starfsstéttum út í önnur störf í þjóðfélaginu til þess eins að afla sér meiri tekna. Það er eitthvað meira en lítið að þegar ástandið er þannig að fólk sem lagt hefur á sig margra ára háskólanám og erfiða starfsþjálfun flýr úr sínu starfi nauðugt út í önnur störf eingöngu launanna vegna. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst hæstv. ríkisstjórn taka á þessum málum af furðulegu alvöruleysi. Hér þarf að verða grundvallarbreyting á, eins og einhver hv. fyrri ræðumaður komst að orði, þetta getur ekki gengið svona til. Það er staðreynd, sem menn verða að horfast í augu við, að sérhæft starfsfólk á sviði menntunar og heilsugæslu og ýmissa umönnunarstarfa getur gengið í betur launuð störf sums staðar úti á hinum almenna vinnumarkaði. Þann launamun verður með einhverju móti að jafna þannig að því fólki, sem lagt hefur á sig nám og þjálfað sig upp til að sinna sérhæfðum störfum, sé launanna vegna gert mögulegt að gera það áfram og það hafi þá sambærileg og sanngjörn kjör til að sinna áfram sínum störfum.



Herra forseti. Með tilliti til þess, sem staðreynd er, að opinberir starfsmenn, þar á meðal kennarar, hafa fengið meira í sinn hlut en flestir aðrir í tíð núverandi hæstv. ríkisstjórnar er alveg augljóst mál að ríkisstjórn sem hv. 5. þm. Austurl. átti sæti í hefur ekki skilið alveg sérstaklega vel við, án þess að ég ætli að fara fleiri orðum um það. - Þar er einn félaginn úr þeirri ríkisstjórn sem ætlar nú að bæta um betur og afsanna orð mín sjálfsagt og gefst honum þá tækifæri til þess. En ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það heldur ítreka það, sem ég hef áður sagt, að ég tel að hina brýnustu nauðsyn beri til að gera kennarastarfið aftur að eftirsóknarverðu starfi eins og það vissulega var og til þess þurfum við að bæta kjör kennara. Ég held á hinn bóginn að við munum ekki með löngum orðræðum og ströngum á hinu háa Alþingi bæta stöðuna í viðkvæmum viðræðum nú þótt ekki standi þennan klukkutímann yfir viðræður. Ég verð að segja að ég hef sjaldan orðið fyrir meiri vonbrigðum en þeim þegar það upplýstist, eftir að mönnum höfðu verið gefnar góðar vonir að afloknum næturfundi kl. 5 að morgni, að þegar tekið var til daginn eftir skyldu kennarar bæta um betur og hækka verulega kröfur sínar. Ég held að hernaðarlistin sé eitthvað með öðrum hætti en maður hefur kynnst og kynntist hér áður fyrr hjá verkalýðshreyfingunni. Ég kannast ekki við þá hernaðarlist í samningaviðræðum þegar þannig stendur á að koma til baka örfáum klukkustundum síðar og tala um allt aðra hluti og hefur ekki styrkt að mínum dómi stöðu kennarasamtakanna. En ég kom hér upp vegna fsp. frá hv. 5. landsk. þm., hvaða ráðstafanir ég hefði gert til að bæta mönnum upp, nemendum, það sem þeir verða nú af í námi. Ég hef engar ráðstafanir enn gert í þeim efnum og trúi því ekki fyrr en ég tek á að þetta verkfall verði langætt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á. Ef því lýkur senn, og vika er auðvitað langur tími, treysti ég kennurum og skólastjórum til að taka þannig á málum að námsfólk fái það upp bætt. Ég verð að segja að það væri skelfilegt til þess að hugsa ef verkfall nú þyrfti að dragast á langinn vegna fjölda námsmanna vegna þess að þetta gæti beinlínis haft hin alvarlegustu áhrif á, þótt stórt sé að orði kveðið, lífshlaup þeirra ef þeir ná ekki fram þeim áfanga sem þeir hafa stefnt að í námi sínu.



Herra forseti. Þess er náttúrlega enginn kostur að fara að taka hér upp einhvern eldhúsdag um hvernig einstakar ríkisstjórnir hafa staðið sig í þessu eða hinu málinu fyrr og síðar og þaðan af síður er möguleiki á því að fara að ræða ítarlega um launafyrirkomulag yfirleitt og vinnufyrirkomulag hér á landi og það hvernig launakjörum er yfirleitt fyrir komið. En það er umfangsmikið mál að ræða hvert er einkenni á vinnufyrirkomulagi á Íslandi og hvernig það hefur þróast hér á verri veg en í öðrum löndum, að það er naumast hægt að vinna sér inn þokkaleg laun nema með ákaflega löngum vinnudegi. Þeir sem vinnufyrirkomulaginu ráða og þeir sem mest skipta sér af launamálum og vinnufyrirkomulagi og öllu slíku, eru sérfræðingar í þessu og snillingar, hafa ekki búið til betra kerfi á öllum þessum tíma en svo að menn þurfa að þræla myrkranna á milli, launamenn, ef þeir eiga að hafa nokkurn veginn ofan í sig og á. En það sem ég vildi sérstaklega segja í sambandi við það sem hér er til umræðu er það að hvetja til þess að viðræðurnar, sem hafnar voru, geti haldið skipulega áfram við kennarastéttina og deilan geti leystst farsællega. Mér sýnist margt benda til þess að það sé fullur samningsvilji hjá kennarastéttinni í raun og veru. Ég held að það sé nauðsynlegt að ríkisvaldið gangi eðlilega til móts við kröfur kennarastéttarinnar um launabætur. Ég held að það sé mjög eðlilegt vegna þess að það þarf ekki mikla þekkingu til að vita að t.d. menntaskólakennarar hafa dregist stórlega aftur úr í launakjörum, a.m.k. ef við miðum við alllangt tímabil. Menntaskólakennarar náðu hér allgóðri stöðu og viðurkenningu á sínum störfum fyrir kannske 15-20 árum, en því miður hefur sigið á ógæfuhliðina fyrir kennarastéttina smám saman á löngum tíma. Ég ætla ekki að fara að kenna einum eða neinum um, en ég get jafnframt sagt að ég get ekki lýst neinni sérstakri hrifningu minni af því hvernig atvinnurekendur og þeir sem mest berjast fyrir launþega hafa komið öllum þessum málum fyrir og veit ég ekki hver það er sem helst er að saka í því efni, en hrifning mín er lítil á því hvernig vinnufyrirkomulag er hér á landi, hvernig fyrirtæki eru skipulögð og hvernig það mál er alltaf látið danka og talið sjálfsagt að menn þræli eins og hálfgeggjaðir menn til að hafa nokkurn veginn ofan í sig og á. En það er mín hvatning nú til ríkisstjórnarinnar og reyndar til kennarastéttarinnar líka að það verði reynt að semja um þessi mál, að eðlilegar viðræður haldi áfram og að þetta leysist sem allra fyrst. Ég er sannfærður um að möguleiki er fyrir hendi um það og ég held að kennarastéttin sé í raun og veru fús til að semja.



Herra forseti. Þess er enginn kostur, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. gat um áðan, að gera þessu máli nein almennileg skil á þeim tíma sem hér er til umráða. Aðalatriðið er að að sé ýtt við ríkisstjórninni í þessu máli vegna þess að hún hefur haft mjög langan tíma. Það hafa verið framlengdir uppsagnarfrestir eins og lög heimila í þessu efni án þess að menn hafi aðhafst í rauninni neitt. Það hefur ekki verið rætt við kennara með eðlilegum hætti. Það hefur heldur ekki verið rætt við heilbrigðisstéttirnar, hvort sem þar er um að ræða sjúkraliða, sjúkraþjálfara, hjúkrunarfræðinga eða Félag náttúrufræðinga sem hefur boðað verkfall um mánaðamótin, í fyrsta sinn sem það gerist. Ég held að það eigi vel við í þessu máli eins og oft áður með núv. ríkisstjórn og hæstv. menntmrh. hefur orðað betur en aðrir menn að ríkisstjórnin hafi flotið meðvitundarlítil að þeirri niðurstöðu sem núna liggur fyrir í málinu og málin eru komin í harðan hnút, því miður. Það er verið að flytja sjúklinga heim af Landspítalanum tugum saman í dag burtséð frá ástæðum á viðkomandi heimilum. Hér er um mjög alvarleg mál að ræða og er ástæða til að skora á ríkisstjórnina að gera allt sem unnt er til að leysa þessa deilu hér og nú. Auðvitað hefur þessari ríkisstjórn yfirleitt verið heldur ósýnt um kjaramál. Hún byrjaði á því að banna vísitölubætur á laun og banna frjálsa kjarasamninga í hálft ár. Afleiðingin af því var lækkun á kaupmætti kauptaxta um 15-20% eða reyndar 25% í upphafi, en þeir eru núna 15-25% lægri að kaupmætti en þeir voru á sama tíma og þjóðartekjur á mann hafa hækkað um 18% frá árinu 1982. Það er hraklegt að horfa síðan á hina opinberu þjónustu í ljósi þess að hér hefur verið um að ræða einmuna góðæri á s.l. ári og það hefði átt að vera unnt að halda hér uppi sæmilegri opinberri þjónustu. Góð opinber þjónusta er nefnilega að mörgu leyti meginatriðið í sambandi við mat manna á því hvort um er að ræða ekki aðeins velferðarþjóðfélag heldur einnig menningarþjóðfélag, hvort um er að ræða þjóðfélag þar sem hlutirnir byggjast á siðrænum forsendum eða siðleysi.



Nú er að ljúka þeim tíma sem við höfum til umráða fyrir þessa umræðu, en umræðunni lýkur með því að frummælandi og hæstv. fjmrh. tala.



Herra forseti. Það hefur verið lögð fram beiðni um að skýrsla sem ég hef verið beðinn um um framkvæmd reglugerðar um sérkennslu væri tekin hér til umræðu. Ég sé ekki ástæðu til þess sérstaklega að vitna í einstök atriði sem þar koma fram. Það var reynt að vinna þetta samviskusamlega og veita þau svör sem gáfust við einum 15 eða 16 tölusettum fsp. með undirliðum sem lagðar voru fyrir og beðið svara um þegar beðið var um þessa skýrslu. Ef eitthvað sérstakt er hér sem hv. þm. vildu gera athugasemdir við skal ég reyna að greiða úr því annaðhvort nú þegar eða þá með svari til viðkomanda þó síðar yrði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram um framkvæmd reglugerðar um sérkennslu samkvæmt beiðni þm. Alþfl. Ég tel að í þessari skýrslu fáist mjög greinargott yfirlit um stöðu sérkennslunnar og framkvæmd reglugerðar um sérkennslu. Mikil umræða hefur orðið um sérkennslumálin að undanförnu og því ætti slíkt heildaryfirlit sem hér liggur fyrir að koma að gagni þegar staðan er metin í sérkennslumálum á landinu öllu og í einstökum fræðsluumdæmum. Ég tel að ljóst sé að þessi reglugerð sé orðin úrelt og hana þurfi nú þegar að endurskoða og því ætti slíkt heildaryfirlit um stöðu mála að nýtast vel í þeirri endurskoðun. Stutt er síðan þessi skýrsla kom fram þannig að mér hefur ekki gefist tími til að kanna til hlítar einstök efnisatriði hennar eða leggja mat á framkvæmd sérkennslunnar í einstökum atriðum í hverju fræðsluumdæmi fyrir sig miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir í þessari skýrslu. Tel ég að það hefði vissulega getað flýtt fyrir nauðsynlegri endurskoðun á sérkennslunni ef slíkt heildaryfirlit hefði legið fyrir fyrr á þessu þingi. Ég fagna því, sem kemur fram í þessari skýrslu, að miðað við önnur lönd stundi fleiri fatlaðir nemendur hér á landi skólagöngu í almennum grunnskóla, en þar með er ekki sagt að þeim sem þurfa á sérkennslu að halda sé búin viðunandi aðstaða í okkar almenna skólakerfi. Það sýnir aðeins að leitast hefur verið við að veita fötluðum kennslu í hinum almenna grunnskóla sem er sú stefna sem fylgja ber fram að því er fatlaða varðar. Ekki bara í skóla- og menntamálum heldur á öllum sviðum er nauðsynlegt að fatlaðir og þroskaheftir einstaklingar hafi möguleika á að aðlagast eðlilegu umhverfi eins og kostur er. Því ber að leggja kapp á þá stefnu að heilbrigðum og fötluðum séu búnir sömu möguleikar við sömu aðstæður á sem flestum sviðum. Ljóst er í skólamálum og sérkennslunni að þó leitast hafi verið við að framfylgja þeirri stefnu að búa fötluðum aðstöðu í almenna skólakerfinu er langt í land að þeim sé búin þar sú aðstaða sem nauðsynleg er. Ég tel t.d. að skólamenn skrifi varla upp á það, sem fram kemur í þessari skýrslu, að farið hafi verið að fullu eftir ákvæðum 15. gr. um sérkennslu, þ.e. að ákvæði um kennslumagn samkvæmt sérkennslureglugerð sé að fullu komið til framkvæmda. Samkvæmt reglugerðinni átti það að vera að fullu komið til framkvæmda fjórum árum eftir gildistöku reglugerðarinnar sem sett var 1977. Þarf ekki í reynd að fara lengra en að vitna í þær umræður sem urðu kringum fræðslustjóramálið. Í þeim umræðum hefur berlega komið fram að mikið vantar á að sérkennslunemendur fái þá sérkennslu sem þeir þurfa á að halda. Það er líka athyglisvert, sem fram kemur í þessari skýrslu, að mikill skortur er á sérkennurum. Á landinu öllu eru starfandi 143 sérkennarar, en samkvæmt skýrslunni er þörf miklu meiri. Samkvæmt upplýsingum fræðsluskrifstofanna er þörf fyrir 231 sérkennara, en aðeins eru starfandi 143. Það eitt út af fyrir sig ásamt með því að kennslumagn sem sérkennslunemendur fá er langt frá þörfinni segir okkur að hér er mikið verk óunnið og nauðsynlegt að við næstu fjárlagagerð verði sérstaklega hugað að þessum málum. Ég bendi einnig á að af 289 nemendum sem fá kennslu í sérskólum eru 231 úr Reykjavík og Reykjanesi eða tæp 80%. Má því ljóst vera að þungi sérkennslunnar í almennum grunnskólum hlýtur að vera mun meiri úti á landsbyggðinni en í Reykjavík og Reykjanesi og nauðsynlegt að taka mið af þeim staðreyndum og þörfum þegar ákvarðað er fjármagn til sérkennslunnar. Ég skal ekki, herra forseti, taka lengri tíma að þessu sinni til að ræða þessi mál þó full ástæða væri til og að þm. hefðu haft meiri tíma en nú gefst til að ræða sérkennslumálið og efni þeirrar skýrslu sem hér liggur fyrir. Ég vil þó í lokin segja það að ég sakna þess í þessari skýrslu að hæstv. menntmrh. geri Alþingi ekki grein fyrir meginhugmyndum varðandi endurskoðun á sérkennslureglugerð eins og um var beðið í þessari beiðni um skýrslu um framkvæmd sérkennslureglugerðar. Í 16. tölul. þessarar beiðni um skýrslu um sérkennslu var spurt hvort menntmrh. telji þörf á endurskoðun reglugerðar um sérkennslu. Ef svo er, hverjar séu þá meginhugmyndir ráðherrans varðandi þá endurskoðun. Í svari menntmrh. kemur aðeins fram að skólamálaskrifstofa ráðuneytisins hafi endurskoðaða reglugerð tilbúna og hafi hún verið í athugun í fjármálaskrifstofu frá því í byrjun febrúar 1986. Ég hefði talið æskilegt að hæstv. ráðh. hefði í þessari skýrslu kynnt a.m.k. meginhugmyndir þeirrar reglugerðar og gefið þannig þm. tækifæri á að kynna sér í samhengi við það yfirlit um stöðu mála sem hér liggur fyrir hverjar hugmyndir væru uppi um breytingar á sérkennslureglugerðinni. Vil ég inna hæstv. ráðh. eftir því hverjar helstu hugmyndir eru um breytingu á reglugerðinni og þá jafnframt hvort hann væri tilbúinn að sjá til þess að formönnum þingflokka yrði sent eintak af þessum drögum að reglugerð þannig að gott ráðrúm gefist til að kynna sér þær hugmyndir sem uppi eru áður en þing kemur saman á nýjan leik á hausti komanda. Ég ítreka síðan þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir þá skýrslu sem hér hefur verið lögð fram um sérkennslumál.



Herra forseti. Að gefnu þessu tilefni vil ég taka það fram að ég skal verða við þessum tilmælum svo fljótt sem kostur er. Það er ekki fyrir það að synja að þetta er auðvitað viðamikið og vandasamt mál og menn eru ekki á eitt sáttir um hvernig úr hendi skuli fara. Auðvitað er þetta fyrst og fremst spurning um fjármagn. Það er ekki þjáningalaust að búa við það, þegar þörfin er mikil, að hafa ekki nóg fé handa í milli og vera svo kennt um að vilja ekki sinna þörfum barna og ungmenna. Þetta er spauglaust. Það má þó taka fram að okkur hefur skilað hratt fram á veg. Það hefur stóraukist fjármagn sem til þessara hluta hefur verið varið. En ég skal, þegar menn eru á eitt sáttir um samsetning nýrrar reglugerðar, senda hana til þingflokksformanna og án þess að ég þori neinu að lofa nú í aðdrögum kosningabaráttu skal ég reyna að sjá svo til að undinn verði hinn bráðasti bugur að því.



Herra forseti. Reyndar hef ég ákaflega litlu við það að bæta sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hér hefur verið lögð fram. Skýrslan er tekin saman að ósk hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og átta annarra þm. Alþfl. og er í samræmi við 30. gr, laga um þingsköp Alþingis. Ég fól aðstoðarmanni mínum og þeirri nefnd sem ég hef skipað til að fjalla um fíkniefnamálin að taka saman þessa skýrslu og vona að þar sé svarað eins og frekast er unnt á þessari stundu þeim ýmsu spurningum sem óskað var svara við. Ég vil því fyrst og fremst í þessari stuttu umræðu, sem hér verður um þetta mál, leggja áherslu á að sú nefnd sem ég skipaði vinnur mjög ötullega að þessum málum. Það virðist vera ríkur skilningur hjá öllum þeim fjölmörgu aðilum sem hún hefur leitað til um aðstoð og upplýsingar, en því er ekki að neita að þetta er á æðimörgum höndum. Ég hef rætt þetta ítarlega við formann nefndarinnar og verð var við að sú staðreynd tefur dálítið fyrir störfum. Alls ekki það að ekki sé vel unnið og ekki það að áhugi sé ekki mikill. Hann er það eins og ég sagði áðan. En það eru æðimörg sjónarmið áhugasamra aðila sem þarf að samræma. Ég hafði gert mér vonir um að tillögur nefndarinnar lægju fyrir áður en þessi skýrsla kæmi hér til umræðu. Því miður er það ekki enn. Mér er tjáð að þær tillögur sem nefndin hyggst senda ríkisstjórninni séu í síðustu yfirferð hjá meðlimum nefndarinnar og komi alveg á næstu dögum. Að sjálfsögðu verða þær þá þegar ræddar í ríkisstjórninni. Ég geri mér vonir um að í ríkisstjórninni verði tekin afstaða til þeirrar nefndar án nokkurrar tafar svo að ég, herra forseti, læt nægja hér að leggja þessa skýrslu fram til upplýsinga um þau mikilvægu atriði sem þarna eru og legg áherslu á að á þessum málum þarf að taka af miklu meiri festu en gert hefur verið, og miklu samræmdara en gert hefur verið kannske fyrst og fremst, því að þó að það séu margir aðilar að vinna að þessum málum finnst mér, af því sem ég hef séð, vera skortur á að átakið sé samræmt.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsrh. fyrir þá skýrslu sem lögð hefur verið fram um fíkniefnamál sem er um margt athyglisverð. Þó í skýrslunni megi finna yfirlit um stöðu mála er engu að síður ljóst af þessari skýrslu að mikið vantar á að allar aðstæður séu með þeim hætti að skipulega og markvisst sé hægt að taka á þessum málum. Fram kemur í skýrslunni að mikið vanti á að kannanir ýmiss konar á sviði fíkniefnaneyslu, bæði um umfang og útbreiðslu, séu fullnægjandi og einnig virðist rannsóknum á afleiðingum og áhrifum fíkniefnaneyslunnar vera mjög ábótavant. Ég tel að það sé mikið undirstöðuatriði, ef takast á að gera nauðsynlegt átak gegn útbreiðslu og neyslu fíkniefna, að fyrir liggi fullnægjandi upplýsingar og rannsóknir á öllum þeim þáttum sem með einum eða öðrum hætti tengjast fíkniefnavandanum, en í ljósi slíkra upplýsinga hlýtur að vera mun auðveldara að leggja grunn að skipulögðu átaki og aðgerðum gegn útbreiðslu og notkun fíkniefna og ekki síst þá að treysta eins og kostur er fyrirbyggjandi aðgerðir og forvarnir á sviði fíkniefnamála. Það sem vekur sérstaka athygli í þessari skýrslu er það álit sem þar kemur fram um að einungis 1-5% af ólöglegum innfluttum fíkniefnum náist af toll- og löggæslu. Af því er ljóst að gríðarlega mikið magn hlýtur að vera í umferð og þá ályktun hlýtur að mega af því draga að tiltölulega auðvelt sé fyrir neytendur að ná í fíkniefni. Í þessu sambandi vil ég minna á að Alþingi samþykkti á árinu 1983 till. til þál. um skipulagðar aðgerðir gegn ólöglegum innflutningi og dreifingu ávana- og fíkniefna. Í framhaldi af því var skipaður starfshópur sem gera átti tillögur um úrbætur á sviði toll- og löggæslu sem nauðsynlegar kunna að reynast til að fyrirbyggja dreifingu og innflutning fíkniefna. Till. þessi var flutt af þm. úr öllum flokkum. Þessi nefnd skilaði margvíslegum tillögum um hertar aðgerðir og úrbætur til að toll- og löggæsla væru betur í stakk búnar til að takast á við vandann og voru lagðar til ýmsar samræmdar aðgerðir á þessu sviði um land allt. Þó að einhverju leyti hafi verið tekið tillit til ábendinga og tillagna nefndarinnar tel ég að mikið vanti á að tillögum nefndarinnar hafi verið framfylgt. Í ljósi þeirra upplýsinga að það náist aðeins brot af þeim fíkniefnum sem berast hingað til landsins er nauðsynlegt að efla til muna allt starf fíkniefnalögreglunnar og reyndar tollgæslunnar einnig og að þessir aðilar fái þann tækjabúnað sem til þarf, en fram kemur í skýrslunni að nokkuð vanti á að komið hafi verið til móts við þarfir toll- og löggæslu í þessu efni. Menntun og þjálfun toll- og löggæslumanna á sviði fíkniefnamála og samstarf innlendra yfirvalda og erlendra á þessu sviði hlýtur einnig að vera brýnt að efla. Reyndar má segja í heild um þessi mál að það er ekki verjandi ef horft er í krónuna í þeirri viðleitni að stemma stigu við útbreiðslu fíkniefna. Það mætti vissulega hafa um það mörg orð hve dýrt er að spara í þessu efni sem á komandi árum mun tvímælalaust koma fram í stóraukinni þörf fyrir úrlausnir á sviði heilbrigðis-, trygginga- og félagsmála. Við höfum þegar of lítið aðhafst í því að taka markvisst á þessu máli og þegar hefur mikill tími farið forgörðum með þeim afleiðingum að margir hafa orðið fórnarlömb fíkniefnaneyslu og afleiðinga hennar. Kemur það m.a. að nokkru leyti fram í þessari skýrslu þar sem lýst er að fjórðungur af bráðakomum á geðdeild Borgarspítalans er af völdum ofneyslu áfengis og lyfja og að af 2500 einstaklingum sem lagðir hafa verið inn á meðferðarstofnanir fyrir áfengissjúka árlega eru um 20%, eða 500, blandaðir misnotendur eða um 2500 samtals á s.l. fimm árum. Það er ljóst að mikil þörf er fyrir sérstakar meðferðarstofnanir eða meðferðardeildir, sérstaklega fyrir unga fíkniefnaneytendur, og virðist þörfin í því efni fara sívaxandi. Það er einnig ljóst af því sem fram kemur í þessari skýrslu að kostnaður við fíkniefnaneyslu er gífurlegur og má ráða af þeim tölum sem fram koma í skýrslunni að það sé ekki óalgengt að kostnaður við fíkniefnaneyslu geti verið 50-70 þús. kr. á mánuði hjá þeim sem daglega neyta fíkniefna og jafnvel enn meiri hjá þeim sem ánetjast hafa fíkniefnum mjög mikið.Í þessu sambandi er uggvænlegt það sem kom fram í sjónvarpi á dögunum að algengast er að fíkniefnaneytendur fjármagni neyslu sína með þrennum hætti. 1. Með því að selja sjálfir öðrum neytendum fíkniefni. 2. Peningar sem fíkniefnaneytendur verða sér úti um eru fengnir með afbrotum og þjófnaði oft og tíðum. 3. Peningar til fíkniefnaneyslunnar eru fengnir með vændi. Hér er vissulega mikil alvara á ferðum, ekki einasta að upplýst er að vændi þekkist hjá unglingsstúlkum heldur og ekki síst vegna þess að hér er um mjög hættulega smitleið að ræða á alnæmi. Það er því deginum ljósara að það er ábyrgðarhluti ef stjórnvöld taka þessi mál ekki nú þegar föstum tökum og að þegar í stað verði gert umfangsmikið og skipulegt átak gegn fíkniefnum og þar verði ekkert til sparað til að sporna við útbreiðslu og neyslu þessara efna. Þessi þjóðfélagsmeinsemd hefur allt of lengi fengið að grafa um sig hér á landi án þess að tekið væri af hörku á þessum málum af ráðamönnum. Það er staðreynd að hingað til hefur verið veitt allt of litlu fjármagni til skipulegra aðgerða gegn fíkniefnum. Fjárlög hafa oft á tíðum verið afgreidd með skammarlega lágu framlagi til þessara mála eða 1-2 milljónum sem nægir rétt fyrir útgjöldum vegna eins eiturlyfjasjúklings á meðferðarstofnunum í skamman tíma. Á meðan hefur þessi vandi búið um sig meira og meira hér á landi og sífellt virðast fleiri ánetjast þessum fíkniefnum. Við vitum að fjöldi afbrota, líkamsárása og jafnvel morð tengjast neyslu og útbreiðslu fíkniefna. Hversu mikið það er virðist lítið vitað um ef marka má það sem fram kemur í skýrslunni, en hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins eru upplýsingar um tengsl fíkniefnaneyslu og afbrota ekki skráð sérstaklega í málaskrá hjá embættinu og er það reyndar furðulegt og nauðsynlegt úr að bæta. Fram kemur þó að allmörg brot, einkum þjófnaði og fölsunarbrot, megi rekja beint eða óbeint til fíkniefnaneyslu. Auk stórra og smárra afbrota, sem örugglega má rekja til fíkniefnaneyslunnar, er vitað um að vændi er fylgifiskur neyslunnar og við vitum að fíkniefnaneyslan hefur lagt líf fjölda ungmenna og fjölskyldna þeirra í rúst. Við þetta bætist síðan hættan á eyðni hjá fíkniefnasjúklingum og ekki bara þeim heldur eru þeir hættulegir smitberar á alnæmi. Varla þarf frekar vitnanna við að tafarlaust þarf að taka á þessu máli. Það er ekki bara skylda stjórnvalda, Alþingis og framkvæmdarvaldsins heldur er það hreinn ábyrgðarhluti ef ekki verður gripið til tafarlausra aðgerða. Nefnd hefur verið starfandi á vegum forsrn., eins og fram kom hjá hæstv. forsrh., undir stjórn Helgu Jónsdóttur aðstoðarmanns forsrh. Henni er ætlað að vinna að samræmingu hugmynda og verkefna einstakra ráðuneyta um fíkniefnamál, þ.e. að samhæfa aðgerðir í baráttunni gegn útbreiðslu og notkun ávana- og fíkniefna. Kannske er ein skýring þess að ekki hefur meira verið aðhafst í þessu máli af hálfu stjórnvalda sú að alla samræmingu vantar, því þetta mál heyrir með einum eða öðrum hætti undir mörg ráðuneyti, sem best sést á því að fulltrúar að ég held 7-8 ráðuneyta eiga sæti í þessari nefnd. Ég vænti þess fastlega að nefndin skili af sér hið allra fyrsta eins og í raun kom fram hjá hæstv. forsrh. og er reyndar viss um að hún hefur unnið gott starf. Ég harma að ekki hafi á þessu þingi verið hægt að fjalla um þær tillögur sem nefndin væntanlega leggur fram um aðgerðir gegn fíkniefnum. Og það er vissulega ekki nóg að leggja fram tillögur. Á mestu veltur hver og hvernig framkvæmdin verður. Og það skiptir líka höfuðmáli að ekki verði lengur beðið. Ég vænti þess hérna í lokin, herra forseti, að ríkisstjórnin og hæstv. forsrh. séu mér sammála í því og að kappsamlega verði unnið að úrbótum og fyrirbyggjandi aðgerðum til að koma í veg fyrir neyslu og útbreiðslu fíkniefna. Þar sem skýrsla frá þeirri nefnd sem nú er starfandi liggur ekki fyrir og verður væntanlega ekki hægt að leggja fyrir þingið fyrir þinglausnir vil ég beina því til hæstv. forsrh. og óska eftir því að formönnum þingflokka verði þá sendar þessar tillögur og niðurstöður nefndarinnar og tillögur hennar um aðgerðir til úrbóta þannig að þingflokkunum gefist tækifæri á að kynna sér það.



Herra forseti. Ég skal með ánægju sjá til þess að formenn þingflokkanna fái tillögur nefndarinnar.



Herra forseti. Hér er um stórmál að ræða sem vissulega þyrfti að fara vel ofan í saumana a og taka vandlega umræðu um. En við erum á lokadögum þings þannig að ég ætla ekki að gera það. Hv. 2. landsk. þm. hefur komið inn á mörg þau meginatriði sein ég hefði viljað koma inn á. Um leið og þessari skýrslu er kannske fagnað, að hún skuli koma fram, á þann hátt sem maður getur fagnað svona skýrslum, ber að harma það hversu margt dapurlegt hún sýnir okkur og sýnir hún okkur þó ekki inn í þann heim í raun og veru eins skuggalegur og hann er, eins og kom vel fram í máli hv. 2. landsk, þm. Því miður kemur ekkert af þessum dapurlegu staðreyndum okkur á óvart. Ég held að við vitum nokkurn veginn hversu alvarlegt ástandið er. Það eina sem á skortir er kannske það að við vitum ekki hversu alvarlegt það er. Það er jafnvel enn alvarlegra og verra en við látum okkur til hugar koma. Ég fagna því að sú nefnd sem sett var á fót af hálfu hinna einstöku ráðuneyta undir forsæti Helgu Jónsdóttur, aðstoðarmanns forsrh., er nú að skila áliti um þessi mál og fagna yfirlýsingum hæstv. forsrh. um að þingflokkarnir fái þessi mál til umfjöllunar með því að fá það nál. í hendurnar. Ég held að það innifeli hvort tveggja, margar nýtilegar tillögur og ábendingar til stjórnvalda um hvernig haga skuli sér í framtíðinni. Þar er inn á margt komið og ég ætla ekki að fara inn á nú þau drög sem ég hef þó séð varðandi ýmsa þætti þessa máls. Þar kemur mjög glöggt fram það, sem ég hef oft sagt úr þessum ræðustól, að tengingin við notkun hinna ólöglegu vímuefna og neyslu áfengis er mjög greinileg og áberandi í þessum efnum og þar af leiðandi varð nefndin að taka fullt tillit til þess í sínu starfi öllu og kemur ekki á óvart. Ég held að margar af þeim tillögum sem nefndin gerir séu hinar merkilegustu. Þó ég hafi ekki sýnt þessari hæstv. ríkisstjórn mikið traust, sem ekki ber reyndar að gera heldur, treysti ég samt á hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum, að hún taki þessar tillögur til gaumgæfilegrar athugunar og ákveðinna aðgerða þegar í stað varðandi þau mál sem sérstaklega er hægt og mögulegt að taka á sem allra fyrst.