Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er eitt með stærri málum, sem legið hafa fyrir Alþ., kannske bæði fyrr og síðar, hvort sem snertir þá fjárhæð, sem um ræðir í frv., eða þær ráðstafanir og framkvæmdir, sem þar eru ráðgerðar. Samt sem áður hefur fjhn. ekki þurft að eyða löngum tíma til að athuga málið, vegna þess að þetta frv. er, eins og grg. þess ber sér, í samræmi við málefnasamning þann, er gerður var milli þriggja stjórnmálaflokka og leiddi til stjórnarmyndunar. Um efni þess hefur því verið þaulrætt og um það samið utan þings, áður en það kom hér fram. Mér virðist einnig, eftir meðferð málsins í hv. Nd. að dæma, að sá flokkur, sem ekki tók þátt í þessum samningi um samvinnu og stjórnarmyndun, sem sé Framsfl., sé í grundvallaratriðum heldur ekki á móti efni þessa frv. Þótt ég ætli ekki að fara að tala fyrir hönd þess flokks, virðist mér, að einu brtt., sem fram komu í hv. Nd., beri þess vitni. Önnur breytingin miðar aðeins að því að ganga enn lengra inn á þær brautir, sem frv. bendir á, en brtt. við 2. gr. frv. eru frekar um fyrirkomulagsatriði og eru allar þannig vaxnar, að þær rúmast fullkomlega innan umgerðar frv., þótt þar sé mun nákvæmar til tekið. Meiri hl. fjhn. mælir með, að frv. verði samþ. óbreytt. Að vísu hefðum við viljað breyta orðalagi lítils háttar, aðeins til lagfæringar á málinu, þar sem við kunnum ekki vel við orðatiltæki 2. gr. frv., þar sem segir: „Hlutverk þess er að búa til heildaráætlun ...“ Okkur finnst, að farið hefði betur á að segja: „... að gera áætlun um heildaráætlun,...“. Þar sem þetta er hins vegar síðari deildin, sem frv, kemur til, er óþarfi að vera að þvæla málinu milli d. vegna slíkra smáatriða. Ég skal einnig geta þess, af því að minnsta kosti ein rödd hefur komið fram um það í fjhn. og óskað, að þess yrði getið, að í raun og veru hefði veríð rétt að orða 3. gr. frv. á dálítið svipaðan hátt og í brtt., sem kom fram í hv. Nd. um það, að mþn. þeim, sem nú eru starfandi, skuli setja ákveðið tímatakmark til að ljúka störfum. Hins vegar finnst okkur ekki ástæða til að gera breyt. út af þessu, þar sem samkv. 3. gr. er heimilað að hafa þá aðferð að fela nýbyggingarráði störf þessara mþn. og þær svo lagðar niður jafnóðum og nýbyggingarráð tekur við störfum þeirra, en eftir því orðalagi er heimilt að setja þeim ákveðinn frest til að ljúka störfum og þær síðan jafnóðum lagðar niður. Ég vil svo aðeins geta þess, að ég minntist á þetta, þar sem þess var óskað, að þetta kæmi fram hér við umr. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar f.h. meiri hl., en legg til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég verð að taka það fram, að mér finnst öll meðferð þessa máls nokkuð einkennileg, þótt ef til vill séu dæmi til um svipaða meðferð mála, sem hafa mikla þýðingu. Þetta mál er keyrt í gegnum tvær umr. á einum degi í Nd. eins og menn muna. Þegar það kemur til 1. umr. hér, er því að vísu vísað til n., en orð féllu þá frá hæstv. ráðh., sem virtust benda til, að í raun og veru væri malið útrætt og breyt. mundu ekki koma til greina; með öðrum orðum, að samið hefur verið um afgreiðslu málsins utan þings og það útrætt, og nú hefur hv. frsm. meiri hl. játað, að svo sé. Ég er ekki vanur að kveðja mér hljóðs hér í hv. d. nema ég þykist hafa sérstakt erindi að flytja, en ég minnist þess, að ég var að hugsa um að kveðja mér hljóðs við 1. umr. og spyrja hæstv. fjmrh, að því, hvers vegna hann legði til, að málinu yrði vísað til n., þegar svona væri í pottinn búið, en hann hvarf úr d. einmitt um það leyti. Þegar í n. kom, fékk ég staðfestingu á því, að þessu var þannig farið, að þetta var fyrir fram ákveðið mál og að yfirleitt þýddi ekki að ræða um breyt. í málinu, því að liðsmenn hæstv. ríkisstj., sem allir nm. eru nema ég, afgr. málið þegar í stað án verulegrar athugunar og samþ. að mæla með, að frv. yrði samþ. óbreytt. Ég er ekki bundinn af neinum slíkum samningum, sem kunna að hafa farið fram um þetta mál, og mér finnst því, að eðlilegt sé, að ég taki ekki beint tillit til þeirra, og geri, því þær till. í málinu, sem mér þykja réttar. Ég get ekki beygt mig fyrir þeim vinnubrögðum, sem hér hafa verið ákveðin, og tel mig hafa fullan þingmannsrétt til þess að gera þær till., sem mér þykja réttar, þrátt fyrir þessa samninga. Einu sinni var því haldið fram af flokki, sem hér var í stjórnarandstöðu, en nú á fulltrúa í hæstv. ríkisstj. og hefur tekið þátt í þessum samningum og afgr. um þetta mál, að það væri stjórnarskrárbrot að gera slíka samninga utan þings milli flokka, og ákveða þannig afgr. mála. Ég viðurkenni ekki, að það sé stjórnarskrárbrot að ákveða þannig afgr. mála, en hinu vil ég slá föstu, að sá hluti Alþ., sem ekki stendur að slíkum samningum, hefur auðvitað fullan rétt til þess að koma fram með sínar tillögur. Ég verð að segja það nú þegar í upphafi sem mína skoðun, að mér virðist þetta frv., sem hér er fram borið og fylgt er fram með miklu kappi, vera fremur þýðingarlítið og þó sérstaklega, að ég sé ekkert í því, sem svo bráðlega liggur á, að margföld afbrigði frá þingsköpum þurfi til þess að keyra það í gegn. Ég las að vísu í einu af stjórnarblöðunum í sambandi við þetta mál, að hver dagurinn væri dýr, sem dregið væri að afgr. það. Það er auðvitað, að hver dagurinn, sem líður, er dýr fyrir vora þjóð, án þess að hún geti unnið sér til gagns, en ég get ekki séð annað en að hver dagurinn sé jafndýr, hvort sem þetta frv. er samþ. eða ekki, eða hvort heldur það er samþ. einum degi fyrr eða síðar. Ég get ekki séð, að í þessu frv. sé mikið um raunhæfar aðgerðir eftir styrjöldina eða meðan á henni stendur, og sé ég ekki aðrar ráðagerðir í því en þær, sem hæstv. ríkisstj. gæti í raun og veru gert án sérstakrar lagasetningar og fyrrverandi ríkisstj. vann að ýmsu leyti að, eins og t.d. bátakaup frá Svíþjóð og annað slíkt. Mér virðist því, að í þessu frv. kenni nokkurrar auglýsingastarfsemi hjá hæstv. ríkisstj., og að þessi lagasmíð sé ef til vill ekki svo lítið höfð í áróðursskyni, og kannske engu síður það en til raunhæfra aðgerða, enda þótt það þurfi ekki að vera sérstaklega skaðlegt af þeim ástæðum. Frv. inniheldur tvö meginatriði. Hið fyrra miðar að því að leggja til hliðar jafngildi 300 millj. ísl. kr. af inneign Landsbanka Íslands í erlendum gjaldeyri og selja ekki þann gjaldeyri til annars en til kaupa á framleiðslutækjum og öðru slíku, sem tilgreint er í frv. Í öðru lagi er um það að ræða að skipa fjögurra manna n., er nefnist nýbyggingarráð, til þess að gera till. um ýmis mál, sem sumpart eru til athugunar í mþn. og hafa verið á döfinni hér á Alþ., eins konar stjórnskipaða mþn., sem mætti nefna yfirmþn. - Ég skal taka það fram, enda kom það fram hjá flokksbræðrum mínum í hv. Nd., að ég tel fyrra atriðið skynsamlegt, sem sé að leggja til hliðar af þeim inneignum, sem landið á erlendis, og hafa eftirlit með því, að því sé varið til gagnlegra hluta, enda lagði hv. þm. V.-Húnv. (SkG) það til í hv. Nd. f. h. Framsfl., að hið umrædda fé yrði hækkað frá því, sem í frv. er, upp í 450 millj. kr., og einnig lagði hann til, að þessi kvöð viðvíkjandi hinum erlenda gjaldeyri yrði lögð á Útvegsbanka Íslands h/f eins og Landsbanka Íslands. Aðalástæðan fyrir því, að hann bar þessa till. fram, var sú, eins og hv. dm. vita, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands samþ. á þingi sínu áskorun um það til Alþ., að 300 millj. ísl. kr. verði lagðar til hliðar til kaupa á tækjum varðandi sjávarútveginn, og ef þessari samþ. yrði framfylgt, yrði ekkert eftir til annarra hluta. En þótt sjávarútvegurinn sé nauðsynlegur og sumir kalli hann nú aðalatvinnuveg landsmanna, þá er samt ýmislegt fleira nauðsynlegt, og ekki væri þá rétt að láta allt þetta fé ganga til sjávarútvegsins. En hvað sem þessu líður, er ekki fært að flytja sömu till. um þetta hér í þessari hv. d. eins og í hv. Nd., því að till. um þetta var felld þar með miklum meiri hluta atkv., og því eru engin líkindi til þess, að till., sem gengju í sömu átt, næðu samþ. hv. Alþ. En svo ber fleira til, sem ég hygg, að ekki hafi verið mikið rætt um í sambandi við þetta mál hér á Alþ. Síðan styrjöldin hófst, hefur seðlaútgáfa Landsbankans margfaldazt, tífaldazt eða tólfaldazt. Ég veit, að ýmsir eru nokkuð hugsandi um gildi þessara seðla, og hefur reynslan verið svo, bæði hér á Íslandi og hjá öðrum þjóðum, að þegar seðlaveltan margfaldast í umferð, hefur það einatt gengisfall í för með sér. Hér hefur okkur verið sagt, að erlendar innistæður standi bak við seðlana og væru þær trygging fyrir þeim. Mér virðist því persónulega ekki veita af því að festa einhvern gjaldeyri erlendis, með það fyrir augum að tryggja seðlaútgáfuna, og að ekki mætti eyða honum, fyrr en jafnóðum og seðlarnir væru dregnir inn. En þótt ég játi, að þær ráðstafanir, sem í þessu felast, geti verið gagnlegar, þá ber þess að geta, að ég veit ekki, hversu haldgóðar þær reyndust, ef í harðbakka slæst. - Ég hygg, að það sé aðalatriðið í þessum málum, að þjóðin vinni fyrir jafnmiklu og hún eyðir, að þetta sé lögmál, sem gildi jafnt um þjóðina í heild og hvern einstakling, því að með því að eyða meiru en maður aflar, hlýtur að leiða til gjaldþrots fyrr eða síðar, hvernig sem að er farið, og eins gildir um þjóðina. Ég dreg það mjög í efa, að þessu ákvæði yrði framfylgt, ef svo færi, að aftur færi að verða halli á þjóðarbúskapnum, kannske ár eftir ár, sem ég vona, að ekki verði, en ég sé ekkert vit í því, að annars vegar ætti þjóðin inni peninga, en hins vegar bætti hún við sig nýjum og nýjum eyðsluskuldum. Ég hygg því, að aðalatriðið sé það, að atvinnugreinar þjóðarinnar beri sig og að verzlunarjöfnuður þjóðarinnar haldist sömuleiðis hagkvæmur. Þá vík ég að síðara atriðinu, sem frv. inniheldur, og það er skipun þeirrar n., sem kölluð er nýbyggingarráð, og störf hennar, en þar skiptir allt öðru máli en um hitt atriðið. Þótt að einhverju leyti yrði breytt til orðalagi um það atriði, þá fæ ég ekki séð, að það raski grundvelli frv. á nokkurn hátt, enda þótt ákvæðin um störf n. séu gerð skýrari en þau eru í frv. Það er því í raun og veru ekki annað en yfirgangur þeirra, sem nýlega eru komnir til valda og stígur upphefðin til höfuðs, að geta ekki einu sinni hlustað á uppástungur og röksemdir um það, að eitt eða annað geti betur farið. - Mér virðist, að ákvæðin um þetta í frv. séu fremur losaraleg, og ég segi ekki, að mínar till. bæti ákaflega mikið um, en yfirleitt geta þessi ákvæði þýtt allt og ekkert, allt eftir því, hvernig á þessu er haldið. Ég hef þó leyft mér að bera fram sömu brtt. við 2. og 3. gr. frv. eins og bornar voru fram af hendi Framsfl. í Nd. Það er gerð grein fyrir þessum brtt. í nál. hv. þm. V.-Húnv. (SkG) á skj. 524, og sé ég því ekki ástæðu til að fara langt út í rökstuðning, þar sem þetta nál. liggur fyrir og þar eru einmitt þessar till. rökstuddar. Viðvíkjandi a-lið fyrri brtt. minnar legg ég einkum áherzlu á að fá þessi framleiðslutæki innanlands, en í frv. er ekki gert ráð fyrir öðru en að kaupa þau frá útlöndum. Það hefur hina mestu þjóðhagslegu þýðingu, að við getum búið sem mest að okkar eigin vinnu og getu, og hvað þetta snertir má minna á það, að komið hefur verið hér upp skipasmíðastöð, sem virðist vera í þróun, og fram hjá þessu atriði ber ekki að ganga. Ég geri ekki ráð fyrir því, að með þessu frv. sé sett bann við því að kaupa skip innanlands, ef þess er kostur, en þó finnst mér það nokkuð undarlegt, að amazt sé við því, að þetta standi í frv. - Með b-lið sömu till. er lagt til, að n. leitist við að athuga, hvort möguleikar séu á því, að atvinnureksturinn beri sig og sé samkeppnisfær við sams konar framleiðslu annarra þjóða. Ég skil ekki í því, að forboðið sé að tala um, að atvinnurekstur eigi að bera sig og að taprekstur geti gengið um stundarsakir, þótt hann geti ekki gengið lengi. Þess vegna finnst mér það ætti að vera útlátalaust fyrir alla aðila, þótt þessi ákvæði yrðu samþ. Í þessum lið er einnig farið fram á, að athugað sé, að hve miklu leyti væri hægt að koma við ákvæðisvinnu við atvinnurekstur hér á landi, og er í nál. minni hl. fjhn. í hv. Nd. í þessu máli vísað til þess, að sú tilraun hafi reynzt mjög vel hjá einu stórveldanna, og held ég því, að það gerði ekkert til, þótt um það stæði í l., að þetta skyldi athugað. Ákvæði 3. gr. frv. get ég ekki skilið á annan hátt en þann, að ríkisstj. geti, ef henni sýnist svo, lagt niður þær mþn., sem Alþ. hefur kosið og nú eru að störfum. Það hefur oft verið talað um þessar mþn., og þykja þær bæði margar og dýrar, og hafa ráðandi flokkar vanalega fengið ádeilur fyrir þetta, þannig að ef til vill hefur hæstv. núverandi ríkisstj. lagt þetta til með það fyrir augum að reka þennan orðróm af sér. Ég get vel tekið undir það, að rétt sé að hafa þessar mþn. færri, en það er nú svo, að hverja einstaka af þessum n. hefur Alþ. samþykkt. Það er eitt atriði í sambandi við þetta, sem mér finnst athugunarvert, ef hæstv. ríkisstj. á að leggja niður þessar mþn., sem hafa lagt fram mikla vinnu og komnar eru langt í störfum sínum, og það er, að það er ekki nokkur vafi á því, að þeim fjármunum, sem í þær hefur verið varið, og þeirri vinnu, er miklu betur varið þannig, að n. fái að ljúka störfum sínum, heldur en að þær séu fyrirvaralaust lagðar niður. Í þessu sambandi dettur mér raforkunefnd í hug. Hún er búin að leggja fram álit sitt, og svipað getur verið ástatt um fleiri nefndir. Það getur verið, að þær séu í þann veginn að leggja fram álit sitt. Hv. frsm. meiri hl. játaði, að eitt og annað hefði getað farið betur í frv., þar á meðal er eitt orðatiltæki, sem hann segir, að sé málvilla. Þrátt fyrir þessa viðurkenningu má engu breyta. Nei, það verður að gera frv. að l. þegar í stað. Það hefur ekki heyrzt, hvort eigi að knýja frv. fram í dag og gera það að lögum, en maður gæti ætlað, að það væri tilgangurinn. En ég sé ekki, að það þurfi að tef ja frv. óhæfilega mikið, þótt brtt., sem viðurkennt er, að eru til bóta, væru teknar til greina. En það er nú orðið ljóst, að eins og allt er í pottinn búið, þýðir ekki að koma með till. til umbóta, við þeim er ekki litið. Það er þegar sýnt, hversu fara muni um frumvarpið. Ég mun ekki. beita málþófi og skal nú ljúka máli mínu, en ég taldi rétt að gera grein fyrir afstöðu minni, vegna þess að ég er í nefnd þeirri, sem átti að fjalla um þetta mál.



Herra forseti. - Hv. 1. þm. Eyf. talaði um, hvers vegna nefndin hefði getað hraðað svo mjög störfum. Það var vegna þess, að þetta var einn hluti málefnasamningsins, sem gerður var vegna stjórnarmyndunarinnar. Ég skil ekki, hvernig hv. 1. þm. Eyf. getur hugsað sér, að slíkur samningur sé gerður. Það verður auðvitað að gera hann áður en stjórnin tekur við völdum. Þessi samningur var gerður utan þings. Við höfum ekki þá trú, að þingmenn öðlist neina náðargáfu við að sitja á þingi, þeir hafa jafna aðstöðu til að mynda sér skoðanir utan þings sem innan. Mál þetta fær síðan sína þinglegu meðferð, þótt um það hafi verið samið utan veggja þingsins. Það skiptir engu, hvort heldur það er með afbrigðum eða ekki. En það er augljóst, að flokkar geta ekki gert með sér samning, án þess að það sé gert utan þings. Það er ekki annað en leikaraskapur að ræða slíkt á þingi. Þetta er þegar yfirlýst, að samningur hafi verið gerður. Aðra aðferð var ekki hægt að viðhafa, og ekkert hefur verið gert, sem ekki er fullkomlega þinglegt. Ég veit ekki, hvers vegna málinu er hraðað svona mikið, það var aðeins óskað eftir því af ríkisstj., enda sé ég enga ástæðu til að draga það. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ekki hefði þýtt að koma með brtt. Það er ekki alls kostar rétt. En ég taldi að heppilegra mundi að afgreiða málið hér án þess að tefja það með brtt. Alþ. hefur alveg nóg að gera, ef það ætlar að ljúka störfum á sómasamlegum tíma. Því var lýst yfir, að frjálst væri að koma með brtt., ef okkur þætti það þess virði að tefja málið. En það er bara engin ástæða til þess. Það er t.d. engin málvilla, sem hv. 1. þm. Eyf. talaði um, og það er ekki ástæða til að þvæla málinu milli deilda fyrir slíkar sakir. Ég sé engan leikaraskap við það, þótt málinu væri vísað til nefndar, það var ekki tekið fyrir fyrr en degi síðar en það kom til nefndar. Hv. minni hl. hefði sjálfsagt haft tíma til að láta prenta sínar breytingartillögur. Það hefur oft verið hafður drjúgum meiri hraði á málum en þetta. Andstæðingarnir hafa ekki verið sviptir neinum rétti. Þeir greiddu atkv. með afbrigðum. Það er heldur ekkert undarlegt, því að þeir vita eins vel og við, að full ástæða er til að hraða málinu, úr því að þess er óskað. Mér brá dálítið, þegar hv. 1. þm. Eyf. sagði, að þetta væri efnislaust eða gagnslaust frv. Ég veit ekki, hvað mörg frv., sem hér koma fram, eru efnisrík, ef þetta á að vera efnislaust frv. Ég gat þess, að þetta væri eitt hið mesta frv., sem fram hefur komið, þar ræðir um ráðstöfun á 300 millj. króna. Ég hefði gaman af að sjá þá stj., sem hefði gert þetta án þess að leita samþykkis þingsins. Það kostaði ekkert lítinn tíma að fá þetta samkomulag í gegn og koma sér niður á að leggja til hliðar 300 millj. kr. Skipulagning nýsköpunar atvinnuveganna er svo stórt atriði, að það þarfnast mikils undirbúnings og nákvæmrar athugunar. Ég skal ekki fara út í það, að atvinnuvegirnir verði að bera sig. Mér er dálítil , spurn, hvernig andstæðingarnir hugsa sér að fara að, ef á að tryggja fyrir fram, að t.d. útgerð togara beri sig, áður en í nokkuð er ráðizt. Það má segja, að það ætti að vera búið að tryggja verðlagið innanlands. En ekki hefur Alþ. haldið út að færa þetta í lag, og býst ég við, að það væri erfitt fyrir allar ríkisstjórnir að fá kaupgjald lækkað. Og ef beðið væri eftir því, býst ég við, að þær væru farnar að skerðast milljónirnar okkar utan lands. Ég held, að framleiðsla með þeim beztu tækjum, sem hægt er að fá, hljóti alltaf að bera sig. Fiskveiðar á beztu fiskimiðum heims með hinum beztu fáanlegu tækjum hljóta alltaf að bera sig. Hitt er stórkostlegt atriði, að láta tækin bera sig í höndum þeirra, sem með þau fara í það og það skiptið. En vafi er ekki á, að slíkt borgar sig, að hafa sem bezt og fullkomnust tæki. Við verðum að treysta því, að allir, sem hlut eiga hér að máli, skipti réttlátlega og að þeir, sem með tækin fara, geti haldið þeim áfram. Þessar brtt. eru að vissu leyti nánari útfærsla á því, sem í frv. stendur, en að öðru leyti eru þær þrengri. Ég held, að það sé um að gera að hafa umgerðina nógu víða. Ríkisstj. á með reglugerð að ákveða starfssvið nýbyggingarráðs. Ég held það sé heppilegast að hafa nokkurn veginn rúmt. Í brtt. er talið fleira upp en í frv. er nefnt, en ég sé ekki annað en að það falli allt undir það, sem þar er nefnt. Það getur verið nauðsynlegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði að kaupa tækin innanlands, eftir því sem við verður komið, þótt þau kunni að verða nokkuð dýrari en ef þau eru keypt erlendis. En ég lít svo á, að ef nokkuð á að ganga, verði að kaupa þau að mestu leyti utanlands. Hæstv. fyrrv. ríkisstj., sem hv. 1. þm. Eyf. taldi mjög klóka, fór inn á þá braut að kaupa skip utanlands, í stað þess að láta byggja þau hér heima. Ef við ætlum að bíða eftir því að verða fullkomlega samkeppnisfærir á þessu sviði, gæti farið illa. Hv. 1. þm. Eyf. var hræddur um, að lagðar yrðu niður mþn., sem eigi hafa lokið störfum, og að á þann hátt yrði eyðilagt mikið starf. Í frv. segir, að þegar þær hafi lokið störfum, eigi að leggja þær niður jafnóðum. Eins og er, þá er það algerlega frjálst, hve margar nefndir eru lagðar niður og hvenær. Ég sé ekki ástæðu til að samþ. þessa brtt. Ég held, að þetta sé svo víðtækt mál, sem við erum að leggja út í, að reynslan verði að skera úr um, hvað heppilegast er að gera. Við verðum að treysta því, að þeir, sem með þessi mál fara, fari skynsamlega með þau og vilji prófa sig áfram, eftir því sem viðhorfið er á hverjum tíma. Ég held því, að réttast sé að samþ. frv. óbreytt og tefja framgang þess ekki frekar.



Herra forseti. - Mér þykir hv. forseti haga sér einkennilega, þar sem hann heldur fundi áfram, þótt komið sé fram yfir venjulegan fundartíma, og það því fremur, sem hv. 1. þm. Reykv. lýsti yfir, að hér væri um að ræða stærsta mál þingsins. Það hefði því mátt ætla, að afgreiðslu þess yrði ekki flaustrað svo mjög sem raun er á. En sýnt er, að hverju stefnir, og skal ég því vera stuttorður, en get þó ekki komizt hjá að svara ýmsu, sem fram hefur komið. Hv. 1. þm. Reykv. taldi, að málið hefði sætt eðlilegri og þinglegri meðferð, þar sem þetta væri eitt atriði málefnasamningsins og því verið fyrir fram ákveðið. Ég sagði aðeins, að ég hefði ekki getað verið með í slíkri afgreiðslu, þar sem ég átti aðeins kost á að segja já eða nei. Ég veit ekki til, að í nokkru máli hafi verið samið svo gagngert um hvern stafkrók fyrir fram, að engar athugasemdir gætu komizt að. Mér skilst, að það hafi áður verið samið um meginstefnu ríkisstj., sem sett hefur verið á laggirnar, en ekki það, að það mætti ekki breyta orðalagi í lagafrv., sem allir viðurkenna, bæði stuðningsmenn og andstæðingar hæstv. ríkisstj., að betur mætti fara. Hv. frsm. var að tala um það, að málið fengi þinglega meðferð þrátt fyrir þetta, það væri hér fylgt öllum formum. Þetta er rétt, að nafninu til er fylgt formum. En það var nú um minna samið fyrir fram stundum hér áður, þegar hæstv. kennslumrh. þótti það vera brot á þingræði og jafnvel á stjórnskipulagi,, og það allmikið brot. Hv. þm. sagði, að það hefði ekki verið ástæða til þess að draga þetta mál á langinn eða tef ja það. Ég kannast ekki við það, að ég hafi hér á Alþ. reynt að tefja mál eða draga þau. Og ég er vel til með það, þótt ég sé ekki stjórnarstuðningsmaður, að styðja ríkisstj. í því, að þessu þingi gæti orðið lokið fyrir jól, eins og sjálfsagt er. En út af þessum mikla dugnaði, sem sýndur hefur verið þessu máli, vil ég spyrja hv. formann og frsm. fjhn.: Hvaða tíma átti ég að hafa til þess að skila nál. sem minni hl. n.? Það er ekki mikið að skrifa nál., sem segir aðeins: „Nefndin leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt,“ eins og meiri hl. hefur gert. Ég var á fundi í fjhn. til kl. 7 í gærkveldi, settist þá niður og skrifaði nál., og þegar ég var búinn að skrifa nál., var búið að loka hjá skjalaverði og skrifstofunni, svo að ég gat ekki komið með það fyrr en í morgun. Ég álít, að það hefðu verið alveg forsvaranleg vinnubrögð hjá mér, þó að ég hefði ekki skilað nál. fyrr en í dag. En málið hefði verið tekið á dagskrá í dag, þó að nál. frá mér vantaði. Frsm. sagði, að n. hefði viljað ræða till., sem ég lagði fram. Ég lagði fram till. í n., en þær voru ekki ræddar. En formaður n. sagði, að ef ég vildi bera fram aðrar till., mætti líta á þær. Og orð hv. frsm. sýna, til hvers hefði verið fyrir mig að koma með nýjar till. Jafnvel þó að þeir hlytu að fallast á, að þetta væri leiðrétting, sem nauðsynleg væri, gætu þeir ekki tekið hana til greina, vegna þess að það er samningur að samþ. frv. óbreytt. Það má engu breyta. Hv. frsm. gerði mikið úr því, hve mikið efni væri í þessu frv., það væri hvorki meira né minna en að ráðstafa 300 millj. kr. Ég held það sé vafasamt, að þetta sé ráðstöfun á 300 millj. kr. Mér skilst, að það eigi ekki að ráðstafa þeim, heldur, eins og frv. segir, að leggja þessar millj. til hliðar, og menn eiga að geta fengið þær keyptar, ef þeir hafa peninga til þess. Og hvað nýbyggingarráð snertir, þá hef ég nú leitað að því eins og saumnál í frv., hvað það geti eiginlega framkvæmt samkvæmt því, og ég get ekki séð, að það geti framkvæmt mikið. Þær till., sem þessi nefnd getur gert, eru svipaðar og hjá hverri annarri mþn., og flest það, sem þessi n. eða ráð á að fjalla um, hefur verið unnið í mþn. Já, hv. frsm. var að tala um það, út af till. mínum, að það væri ekki hægt að tryggja hallalausan rekstur, og hvaða gagn væri þá að því að setja ákvæði um það í frv. En ég vil þá spyrja: Hvaða gagn væri þá að því að leggja peninga til hliðar af innstæðum okkar erlendis, ef hér væri jafnaðarlega tekjuhallarekstur og þjóðarbúið rekið með tekjuhalla? Þá mundi koma að því, sem ég hef sagt í fyrri ræðu minni, að það yrðu teknar þessar innstæður til eyðslu. Það væri efni í langt mál orð frsm. um, að það borgaði sig alltaf að afla verðmæta. Það getur verið, að það hafi alltaf einhverjir hag af því, að verðmæta sé aflað, en það getur verið mjög takmarkaður hagnaður og fé og starfsorku betur varið til að afla annarra verðmæta en þeirra, sem áður hefur verið aflað. Þess vegna þarf að rannsaka þau mál. Aðrar þjóðir geta og í bili haft hag af taprekstri okkar. Kannske hv, þm. hafi hugsað svo vítt. Sjóndeildarhringur hans er þá víðari en talað var um hér í fyrra af flokksbróður hans. Ef till. mínar eru aðeins nákvæmari útfærsla á frv., þá er mér spurn: Hvernig geta þær þá verið skaðlegar? Hvers vegna má þá ekki samþ. þær? Hv. frsm. hefur ekki talað um, að þær væru á neinn hátt til skaða, heldur aðeins, að þær væru þýðingarlitlar, og að það mætti gera þetta, þó að þær væru ekki samþykktar. Þetta ber allt að sama brunni, þetta er auðvitað vegna þeirra samninga, sem fram hafa farið, að það má engu breyta. Og það kann að vera nokkuð til í því, sem hv. frsm. sagði í lok ræðu sinnar, að allt þetta byggist á því í raun og veru, hvort menn treysta hv. núverandi ríkisstj. eða hvort menn treysta henni ekki. Það er vegna þess, að frv. er þannig úr garði gert, að það má framkvæma það á þann hátt, að úr þessu verði ekki neitt nema ráðagerðir einar, eða e.t.v. framkvæma það þannig, að einhverjar framkvæmdir hljótist af. Þó sé ég ekki, að um neinar heimildir sé að ræða í þessum l. Þegar sleppt er ákvæði 1. gr. um að leggja gjaldeyrinn til hliðar, er það eiginlega ekki hægt nema afla nýrra heimilda. Það eru till., sem nýbyggingarráð getur gert, en það eru ekki framkvæmdir, sem það getur unnið. Og í því mikla trausti, sem hv. frsm. ber til stjórnarinnar og aðrir stuðningsmenn hennar, leggja þeir nú til, að hæstv. ríkisstj. fái þetta frv. í hendur sem l. og vænta mikils af fyrir þjóðina. Ég aftur á móti skal játa, að ég ber ekkert traust til ríkisstj., eins og hún er samansett, þótt ég hins vegar geti borið traust til einstakra ráðh. sem manna. Það er allt annað mál, og þar af leiðandi er það ákaflega eðlilegt, að mér þyki þetta ekki mikils virði. Nú hef ég aldrei haldið því fram, að ég teldi, að þetta frv. væri skaðlegt, þó að það yrði samþ. óbreytt, enda mun ég ekki greiða atkv. á móti því. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að þetta frv. gerði ráð fyrir því að gera ráðstafanir til þess að kaupa framleiðslutæki innanlands eða utan. En það er ekki nefnt um það, að nokkuð eigi að rannsaka þá hlið málsins, að innanlands vinna og framleiðslutæki geti fengizt með svipuðum kjörum og hin erlendu. Það er ákaflega mikil kvörtun um það, ef t.d. um viðgerð á skipum er að ræða, hvað skipasmíði og allt slíkt sé miklum mun dýrara hér á landi en annars staðar. Það er kannske mjög erfitt að fá þessu kippt í lag fyrir litla þjóð, því að það er eðlilegt, að eins lítil þjóð og Íslendingar hafi smærri stöðvar til slíkra hluta en stærri þjóðir. Það fer sjálfsagt mikið eftir því, hvað þær stöðvar eru stórar, sem tækju slíkt að sér. En þetta er atriði, sem mér finnst rétt að athuga, hvort hægt væri að finna einhverjar leiðir til þess, að við Íslendingar, a.m.k. á einhverju sviði gætum staðið jafnfætis öðrum þjóðum í þessu efni. Það má vera, að heimilt sé samkvæmt frv. að gera þetta, ég neita því, ekki. Ef hæstv. ríkisstj. vill, hefur hún heimild til þess að leggja slíkt fyrir nýbyggingarráð, en það er a.m.k. ekki boðið í frv. Og mér finnst alveg eins mikil ástæða til þess að ákveða það eins og ýmislegt annað, sem þar er ákveðið. Hv. frsm. virtist leggja orð mín um taprekstur þannig út, um það atriði, hvernig við gætum orðið samkeppnisfærir við aðrar þjóðir, að við ættum að bíða þangað til við gætum orðið samkeppnisfærir. Það er ekki meiningin, að við eigum að setja fiskiflota okkar á land og hætta að heyja og þ.u.l., þangað til sýnt sé, að við séum orðnir samkeppnisfærir við aðrar þjóðir. En mér finnst full ástæða til þess að athuga möguleika á því, að við getum orðið það. Og ég verð að segja það alveg eins og það er, að ég kvíði nú þeim tíma, sem fer í hönd okkar Íslendinga, þegar aðrar þjóðir fá aðgang að því aftur að fara að veiða fisk og selja hann á heimsmarkaðinum. Það er náttúrlega af öðrum ástæðum óskandi, að þeir tímar renni sem fyrst upp. En ákaflega er ég hræddur um, að einmitt þá geti þrengzt fyrir dyrum hjá okkur Íslendingum. Og ég sé ekki, hvað ætti að vera skaðlegt við það, þótt nýbyggingarráð tæki það til athugunar, hvernig helzt mundi vera hægt að komast hjá illum afleiðingum af því fyrir okkur.



Ég held það sé ekki nein þörf að halda lengra áfram þeim umr., sem hér hafa farið fram. Ég er sammála hv. frsm. fjhn., að hér sé um stórmál að ræða, og væri þess vegna í alla staði eðlilegt, að talsverðar umr. yrðu um slíkt stórmál sem þetta. Það er að segja, að rætt væri um kjarna málsins og hinn raunverulega tilgang þessa frv. Og ég mundi ekki sjá eftir þeim tíma, sem í það færi, enda þótt það liggi mjög mikið á, að málið verði afgreitt. Hins vegar er það svo, að þessar umr., sem fram hafa farið, hafa að mestu leyti verið um formsatriði, og það þykir mér illa farið, að það sé eytt löngum tíma í það, því að eins og tekið hefur verið fram hér í umr., þá er hver dagurinn dýr, sem líður, án þess að tekið sé til starfa að þeim verkefnum, sem ætlazt er til að framkvæmd verði samkvæmt þessu frv. Hv. frsm. minni hl. gat um það, að því hefði áður verið haldið fram af stjórnarandstæðingum og sérstaklega mér, að í raun og veru væri það stjórnarskrárbrot að semja um mál utan þingfunda, og koma svo síðan á þingfund og samþ. það óbreytt. Það er rétt, að það er a.m.k. nærri, að það sé stjórnarskrárbrot, ef farið er með mál í stjórnmálaflokkana, greidd þar atkv. um málið og þm. skipað með flokkssamþ. að greiða atkv. með málinu óbreyttu, hvað sem sannfæringu þeirra líður. Því að samkvæmt stjórnarskránni hefur hver þm. ekki sinn rétt, heldur skyldu til þess að greiða atkv. samkvæmt sannfæringu sinni. Og ég ætla ekki að leyfa mér að efast neitt um það, að hv. þm. Framsfl., stjórnarandstöðuþm., hafi gert það líka. Þetta mál hefur verið rætt mjög mikið í öllum flokkum, og mér er ekki kunnugt um einn einasta þm., eftir allar þær umr., sem ekki greiddu atkv. í þessu máli samkvæmt sannfæringu sinni. Hv. 1. þm. Eyf. sagði í fyrri ræðu sinni og raunar líka í hinni síðari, að þetta frv. væri fyrst og fremst auglýsing og áróður. En þá mætti kannske spyrja, um hvað frv. Framsfl. um sama efni væri, þar sem lagt er til, að tekið sé frá miklu meira fé af innstæðu manna erlendis, nokkurn veginn í sama skyni, til þess að kaupa fyrir það framleiðslutæki, líkt og þetta frv. leggur til. Er þetta frv. framsóknarmanna auglýsing eða áróður? Það er í raun og veru ekki hægt að segja eða fullyrða neitt um slíkt, hver tilgangur flm. sé með slíku frv. eins og þeir hafa flutt, fyrr en reynslan sker úr um það. Mér virðist satt að segja, að reynslan hafi þegar skorið úr um það, að frv. framsóknarmanna hafi ekki verið annað en auglýsing og áróður, því að hvað gengur þessum hv. þm. til að vera með málþóf gegn þessu frv. og andstöðu gegn því?

Er þetta málþóf? Þetta er ósvífni, frsm. minni hl. er ekki búinn að nota sinn þingmannsrétt.

Ég bara skil ekki tilganginn með þessu.

Mér finnst, að hæstv. forseti ætti að víta slíkar fullyrðingar.

Ég bara skil ekki tilganginn hjá hv. þm., og mér fannst þetta ekki geta haft annan tilgang en að þæfa málið. Vitaskuld getur maður aldrei fullyrt um það, hver sé tilgangur með gerðum manna, til þess yrði maður að vita hug manna. Það er hægt að viðhafa málþóf án þess að brjóta þingsköp, og í raun og veru er ekki hægt að ganga lengra í málþófi en þingsköp leyfa. Nú virðist mér samt sem áður framkoma framsóknarmanna í þessu máli sanna það, að frv. þeirra hafi ekki verið annað en auglýsing og áróður, því að ef þessi hv. Framsfl. hefði haft hug á því, að mikið fé af innistæðu landsmanna erlendis, og það meira fé en lagt er til með þessu frv., yrði tekið frá til þess að byggja upp atvinnuvegi landsmanna, ættu þeir að hafa jafnmikinn hug á því og stjórnarflokkarnir, að þetta frv. næði fram að ganga og það sem fyrst. Við þetta bætist svo, að hv. þm. hefur lýst því yfir, að í raun og veru væri ágreiningurinn um þetta frv. í því fólginn, að Framsfl. hefði ekki traust á ríkisstj., en ágreiningurinn Væri ekki svo mikill um málið sjálft, enda er ekki hægt að halda því fram, þegar Framsfl. flytur till., sem ganga algerlega í sömu átt. Ágreiningurinn er um það, hvort ríkisstj. er treyst til þess að framkvæma þessi verkefni, sem gert er ráð fyrir í frv. að framkvæma, eða ekki. Það er vitanlega tilgangslaust að bera fram frv. um stórframkvæmdir, sem ríkisstj. á að framkvæma, sem tillm. ekki treysta, það er vitanlega alveg tilgangslaust nema í áróðurs skyni. Þegar ágreiningurinn er að mestu í því fólginn, hvort ríkisstj. sé treyst eða ekki, þá virðist mér ekki nein ástæða til þess að lengja þessar umr. mikið. Ég geri ráð fyrir því, að við þyrftum að tala hér í nokkra daga áður en við sannfærum hver annan um það, hvort ríkisstj. bæri traust eða ekki traust. Og þegar slík játning hefur komið fram, virðist mér, að í raun og veru sé ekki ástæða til þess að ræða einstök atriði, nema þá því aðeins, að farið væri út í nokkurs konar eldhúsdag, en til þess höfum við nú tækifæri seinna. Ég skal þá aðeins minnast á brtt. á þskj. 552, frá hv. minni hl. fjhn. Fyrri brtt. er fyrst og fremst í því fólgin, eftir því sem hv. flm. segir, að það skuli taka fram í frv., að ekki skuli aðeins kaupa framleiðslutæki erlendis, heldur skuli nýbyggingarráð hlutast til um það, að þau verði gerð innanlands. Þá er það brtt. á þskj. 552,a. Hún er, eins og þegar hefur verið tekið fram, alveg óþörf, vegna þess að gert er ráð fyrir þessu í frv. Hv. þm. sagði í ræðu sinni, að það sé ekki tekið fram í frv., að leitazt skuli við að fá þessi tæki innanlands með sömu kjörum og hægt væri að fá þau frá útlöndum. Það er rétt. En hvers konar menn heldur hv. þm., að verði í þessari nefnd? Dettur hv. þm. í hug, að þegar þeir eiga að sjá um kaup á ýmsum vinnutækjum, innanlands eða utan, að þeir muni ekki leita fyrir sér um lægstu tilboð? Er nauðsynlegt að taka þetta fram í frv.? Ég álít, að ekki verði valdir þeir hvítvoðungar í þetta ráð, að nauðsyn sé á svo nákvæmum lagabókstaf. Ég hygg, að þetta ráð yrði lítils virði, ef slíkir menn yrðu í það valdir. En ég get upplýst hv. þm. um það, að það fer nú þegar fram athugun á því, hvaða ráðstafanir verði hægt að gera til þess að hægt verði að gera við skip og smíða skip hér innanlands, þannig að skipasmíðakostnaðurinn hér verði samkeppnisfær við erlendar skipasmíðastöðvar. Það verður vitanlega eitt verkefni þessa ráðs. Í brtt. á þskj. 552, b-lið, fer hv. þm. fram á, með leyfi hæstv. forseta: Enn fremur skal nýbyggingarráð athuga, hverjar aðrar ráðstafanir þurfi að gera, til þess að atvinnuvegir landsmanna geti framleitt vörur, sem unnt er að selja í samkeppni við framleiðslu annarra þjóða. Það er gert ráð fyrir, að nýbyggingarráð athugi möguleika á að breyta fyrirkomulagi kaupgreiðslna í landinu, sérstaklega að koma á ákvæðisvinnu. Sömuleiðis á það að vera verkefni ráðsins að gera till. um fyrirkomulag þjóðarbúskaparins. Það er því ekkert smáræðis verkefni, sem hv. þm. með þessari till. ætlar þessu nýbyggingarráði, sem sé í fyrsta lagi að vera samningan. um kaup og kjör milli atvinnurekenda og verkamanna, og í öðru lagi að vera samninganefnd milli flokka um gerólíkar skoðanir um, á hvern hátt þjóðarbúskapnum verði bezt fyrir komið, hvaða þjóðskipulag henti bezt á Íslandi í framtíðinni. Það er ekkert smáræðis hlass, sem þessu ráði er ætlað að velta. Spursmálið um ákvæðisvinnu í ýmsum atvinnugreinum er fyrst og fremst mál, sem varðar atvinnurekendur og verkamenn og þeir eiga sjálfir að semja um. Það er fjarri því, að verkalýðsfélögin álíti ekki, að ákvæðisvinna geti komið til greina. Það fyrsta í því máli er, að atvinnurekendur telji sínum atvinnurekstri betur borgið með því fyrirkomulagi, og síðan á að fara til verkalýðsins og semja við hann. Ef ákvæðisvinnan verður til þess, að verkamenn fái betri kjör og beri meira úr býtum, er augljóst, að verkalýðsfélögin setja sig ekki á móti því. En ef á að nota ákvæðisvinnuna beinlínis í þeim tilgangi að þrýsta út úr verkamönnum meiri vinnu með minni tilkostnaði, þá segir það sig sjálft, að ákvæðisvinnan getur orðið mikið deiluefni milli aðila. Hvað hitt snertir, að athuga, hvernig bezt verði fyrir komið stóratvinnurekstri í landinu, þá höfum við yfirleitt í þessu landi verið að deila um það, hvernig atvinnurekstrinum yrði bezt fyrir komið á þann hátt, að þeir, sem við hann vinna, beri sem mest úr býtum og afkoma atvinnurekstrarins verði sem bezt, og samkvæmt hinum mismunandi skoðunum í þessu efni skiptumst við í stjórnmálaflokka. Það var tekið fram í ræðu hæstv. forsrh., frumræðu hans, þegar stj. var sett á laggirnar, að þessir flokkar hefðu ákveðið að taka höndum saman um lausn ákveðinna viðfangsefna, sem talin voru upp í málefnasamningi flokkanna, þrátt fyrir þann ágreining, sem er milli þeirra um skipulagsmál þjóðfélagsins. Nú leggur þessi hv. þm. til, að eitt af verkefnum nýbyggingarráðs eigi að vera að finna út, hvernig skipulag þjóðfélagsins eigi að vera í framtíðinni, beinlínis hvort við eigum að hafa það eins og það er í Rússlandi.

Er nokkuð hneykslanlegt, að það verði gert?

Nei, og það verður vissulega gert í framtíðinni. Hins vegar er það fásinna að ætla nýbyggingarráði að rannsaka slíkt nú, og meiningin hjá þessum hv. þm. er bara að spilla starfi þessara manna og fá þá til að eyða starfi sínu í annað en það, sem þeir hafa sett sér. Þá kem ég að því, sem lagt er til í annarri brtt. hv. þm. á þskj. 552. Þar er lagt til, að n. þær, sem ef til vill er gert ráð fyrir að verði lagðar niður, skili störfum, áður en nýbyggingarráði verður falið starf þeirra. Það hefur þegar verið tekið fram, að þetta er meiningin, og hefur það verið rætt í stj., að þær verði ekki lagðar niður, fyrr en þær hafa skilað starfi. Raforkumálan. hefur þegar skilað starfi, og mér er sagt, að n. um skipulagsmál atvinnurekstrarins sé mjög langt komin með sín störf og megi ætla, að hún skili bráðlega af sér. Það er því algerlega óþarft að taka þetta fram, þegar það liggur í hlutarins eðli og hefur þegar verið ákveðið. Það gerði að vísu ekkert til, þó að þetta stæði í frv., en það yrði aðeins til að tefja málið og þess vegna óþarft að taka það upp. Annars get ég sagt hv. þm., að það hefur engin samþykkt verið gerð um, að ekki mætti breyta stafkrók í frv. Mér er ekki kunnugt um neina slíka samþykkt, enda hefði hún verið algerlega óviðeigandi. Hins vegar geri ég ekki ráð fyrir, að það verði gert, vegna þess að þeir, sem að þessu frv. standa, munu vera sammála um, að þess gerist ekki þörf. A.m.k. hafa engar till. komið fram í þessari d., sem séu það mikilvægar, að nauðsynlegt væri að taka þær inn í frv., en hins vegar yrðu þær til að tefja málið um nokkra daga. Þeir telja það meira vert en smáleiðréttingar á máli, að málið verði afgr. sem fyrst, svo að hægt verði að taka til starfa. Hv. þm. sagði í lok ræðu sinnar, að það gæti verið, að til væri atvinnurekstur„ sem ekki borgaði sig fyrir íslenzku þjóðina að reka. Ég er honum alveg sammála um, að slíkur atvinnurekstur geti verið til, og ég álít, að slíkur atvinnurekstur sé stundaður á Íslandi. Það væri t.d. hægt að nefna íslenzkan iðnað, sem ekki borgaði sig fyrir íslenzku þjóðina að reka. Enn fremur get ég bent á, að ég tel, að ýmislegur rekstur sé í landbúskap Íslendinga, sem borgi sig ekki að reka. Það borgar sig t.d. ekki að framleiða kjöt fyrir erlendan markað með tvö- til þrefalt hærri framleiðslukostnaði en gerist erlendis, svo að borga verður stórfé úr ríkissjóði til að greiða þann halla, sem á slíkum rekstri er, en það er einmitt verkefni þessarar n., sem hér um ræðir, að gera áætlun um arðbæran atvinnurekstur.



Ég vil byrja á að mótmæla því mjög ákveðið, að ég hafi verið hér með málþóf og óþarfa tafir eins og hæstv. kennslumrh. ber á mig. Ég býst við, að það sé upphaf þessa nýja tíma, sem hér er að hefjast, að þeir þm., sem styðja ekki hæstv. stj., megi ekki segja skoðun sína á málum. Ég er frsm. nefndarhluta, og stjórnarliðið kallar þetta mál stærsta mál þingsins, og ég hef ekki enn eytt svipað því klukkutíma í að ræða um þetta mál Það er eitthvað alveg nýtt í þingsögunni að telja slíkt málþóf, að frsm. í stórmáli, sem þeir segja, að þetta sé, eyði þeim tíma í að gera grein fyrir afstöðu sinni. Hæstv. ráðh. vék að því, að ég minnti á, að hann hefði stundum talið það stappa nærri stjórnarskrárbroti, að búið væri að einhverju leyti að sem ja um mál, áður en það kæmi inn í þingið. Hann vill nú telja það stjórnarskrárbrot að neyða þm. að greiða atkv. á móti sannfæringu sinni. Nú sór hann og krossaði sig, að nú greiddu allir stjórnarþingmenn atkv. samkvæmt sannfæringu sinni. Ég er ekki hjartnanna og nýrnanna rannsakari og skal ekki leggja dóm á sannfæringu manna. Hinu skal ég slá föstu, að undarleg stakkaskipti hafa átt sér stað hjá ýmsum hv. þm., ef þeir greiða nú atkv. samkv. sannfæringu sinni með þessu máli. Fyrir tíu árum var sett n. til að athuga ýmisleg þjóðþrifamál. Hún hafði ekki með öllu ósvipað verkefni og þetta ráð, nema ekki svipað því eins vítt starfssvið og nýbyggingarráði er ætlað að hafa samkvæmt þessu frv. Þá höfðu sumir hv. þm., sem nú fylgja þessu máli, ekki þá skoðun, sem nú kemur fram, og þá sannfæringu, sem þeir eiga nú að hafa um, að þetta eigi að samþ. Þá var það óskaplegur bolsevismi að samþ. þá n. Hún var kölluð Rauðka, og allt, sem frá henni kom, var blóðrauður bolsevismi og ekki um neitt annað að gera en að vera á móti þessari n. og öllu, sem frá henni kom. Ég skal ekki segja, hvort þessir menn hafa öðlazt nýja og betri þekkingu, svo að sannfæring þeirra sé nú allt önnur en þá var. Hæstv. ráðh. segir, að þeim tíma sé ekki illa varið, sem sé varið til að ræða kjarna málsins. Ég þóttist nokkuð víkja að kjarna málsins, a.m.k. 2. og 3. gr. þess, en þar ætti hann helzt að vera. En að vísu er hinn rétti kjarni sá, að þessi stj. er sett á laggirnar með brauki og bramli og ákaflega rauð og radiköl ræða haldin, um leið og stj. er stofnuð, um að allt mögulegt eigi að gera, og síðan er það tvisvar sinnum spilað af plötu í útvarpið. Kjarni málsins er að gera þessa tilraun til að sýna þjóðinni, að eitthvað hafi verið meint með þessari háfleygu stefnuskrá, sem hæstv. stj. lagði fram í byrjun. Það er m.ö.o. auglýsing fyrir hæstv. stj. og áróður. Út af þessu segir hæstv. ráðh., að frv. framsóknarmanna í Nd. um gjaldeyrisráðstafanir hafi miklu fremur verið auglýsing og áróður. Það frv. var þó um sama atriði og það atriði þessa frv., sem hefur þó einhverja raunhæfa þýðingu, eins og ég tók fyllilega fram í fyrstu ræðu minni. Þá skildist mér á hæstv ráðh., að þýðingarlaust væri að bera fram lagafrv. og till. fyrir þá, sem hefðu ekki traust á starfi stj., því að þeir treystu stj. ekki til að framkvæma það. Það getur verið nokkuð til í því, að það hafi ekki ýkjamikla þýðingu út af fyrir sig að bera fram till., en þó getur maður haldið, að lítilfjörlegar leiðréttingar á frv., sem stj. ber sjálf fram, gætu þar komið til greina. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. út frá þessum rökum hans: Hvers vegna bar hann fram stór lagafrv. og brtt. og allar mögulegar till., meðan hann var í stjórnarandstöðu og hafði ekkert traust á stj., sem hann ætlaðist til, að framkvæmdi þessar till.? Mér finnst þetta koma nokkuð í bága hvort við annað hjá hæstv. ráðherra. Hann upplýsir, að sumt af því, sem nýbyggingarráði er ætlað að gera, sé þegar til athugunar hjá stj. Þetta eru upplýsingar, sem eru nýjar fyrir mig, að þessi athugun hafi þegar getað farið fram án stofnunar þessa ráðs, og sýnir þetta þá, að eitthvað kynni að vera hægt að gera án þess að stofna það. Mér þótti hæstv. ráðh. fyrst takast upp, þegar hann sagði, að till. mín um að athuga, hvort ekki væri hægt að koma fyrir ákvæðisvinnu á ýmsum sviðum, væri sama og að gera hér þjóðfélagsbyltingu, sama og að taka upp þjóðskipulag sovétríkjanna. Þetta skil ég ekki vel. Ég veit ekki betur en að nú þegar sé til ákvæðisvinna. T.d. í vegavinnu hefur hún farið vaxandi, og veit ég þó ekki til, að það sé neitt sovétþjóðfélag á Íslandi. Annars legg ég ekki til í minni till., að nýbyggingarráði sé fyrirskipað neitt í þessu efni, heldur aðeins, að rannsakaðir séu möguleikar og gefnar nauðsynlegar bendingar um þetta efni. Hér var ekki verið að leggja til að setja neinn gerðardóm á atvinnurekendur og verkamenn, og ég held, að till. mín hafi verið lesin eins og viss persóna les biblíuna, ef það er fundið út úr henni. Þá fór hæstv. ráðh. mjög fjálglegum orðum um, að nú hefðu þeir tekið höndum saman, sem hefðu mjög ólíkar skoðanir á þessu, en mér virðist öll stjórnarstefnan vera á þann veg, að mjög sé farið að færast í eina átt með stefnu þessara flokka í þessum málum, og það þá átt, sem hæstv. kennslumrh. má að vísu vel við una. Þá upplýsti hæstv. ráðh. það, sem mér þykir vænt um að heyra, að mþn. yrðu ekki lagðar niður þrátt fyrir ákvæði frv., fyrr en þær væru búnar að ljúka störfum. Það má segja, eftir þessum upplýsingum hæstv. stj., að brtt. mín sé óþörf, en þessi yfirlýsing lá ekki fyrir, þegar ég gerði mína brtt. Hæstv. ráðh. verður því að virða mér það til vorkunnar, þó að ég bæri fram brtt. við frv. eins og það lá fyrir, því að ég gat ekki vitað um fyrirætlanir hæstv. stj. í einu eða öðru, hvernig hún ætlaði sér að framkvæma þetta. Ég er hæstv. ráðh. sammála um, að það geti verið einn eða annar atvinnurekstur hér á landi, sem ekki borgar sig fyrir þjóðina að reka. Hann nefndi ýmsan iðnað, og ég býst við, að það eigi eftir að sýna sig eftir stríð, að hann borgi sig hvorki fyrir einstaklingana né þjóðina. Þá sagði hæstv ráðh., að ekki borgaði sig að framleiða kjöt til útflutnings. Ég álít reynsluna eiga eftir að skera úr um það. Það borgaði sig fram að stríði að framleiða kjöt fyrir útlendan markað, og yfirleitt var sá atvinnuvegur þá ekki stundaður með neinum styrkjum. Í stríðinu hefur það ekki borgað sig af ástæðum, sem við þekkjum. En reynslan á eftir að skera úr um, hvort það borgi sig eftir stríð, þegar nýir markaðir opnast, og álít ég sjálfsagt að athuga það mál gaumgæfilega, hvernig breyta eigi landbúnaðinum í það horf, að hann sé lífvænlegur atvinnuvegur og sem gagnlegastur þjóðinni. En það er of snemmt, meðan stríði stendur, að kveða upp þann endanlega dóm, að það borgi sig ekki í framtíðinni að framleiða kjöt fyrir erlendan markað. Þá hef ég með fáum orðum í hvert skipti nákvæmlega notað minn framsögumannsrétt og býst ekki við að biðja um aukaaths., nema sérstakt tilefni gefist til, og kalli svo hæstv. stj. og fylgismenn hennar, að ég hafi hér beitt málþófi.