Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti 1 Við 1. umr. þessa máls var þess getið, að sjútvn. mundi bera fram brtt. við þetta frv. Þær er nú að finna á þskj. 99. Fyrri brtt. miðar að því að fella niður 1. gr. frv. En samkv. 2. brtt. n. er 1. gr. alveg óhæf. En aðalbrtt. n. er sú, að aftan við 3. gr. l. um stýrimannaskóla í Reykjavík bætist: „Ráðherra er heimilt, að fengnum tillögum skólastjóra, að ákveða, að aðeins skuli kennd tvö af hinum erlendu tungumálum til farmannaprófs.“ Þessi ráðh. er atvmrh., því að skólinn heyrir undir hann, og er það eftir brtt. lagt á vald þess ráðh., hvort fækka skuli námsgreinum að því er snertir erlend tungumál. N. taldi það heppilegri skipan, að þetta væri sett þannig inn í l. heldur en að binda sig í l. við eitthvert ákveðið erlent mál og fella það undan. Það getur verið hreint matsatriði á hverjum tíma, hvaða mál skuli kennd í þessum skóla og því ekki rétt að fastbinda það í l. Þessi fækkun námsgreina er af skólastjóranum borin fram af því, að það er til of mikils náms ætlazt af nemendum á þeirra takmarkaða námstíma í skólanum að kveða svo á, að þeir skuli læra þrjú erlend tungumál. Þær breyt., sem lagt er til með frv. að gerðar verði á l., eru aðeins smávægilegar, og er þeirra getið í grg. frv. með feitu letri. Það er bætt inn í kennslu í reikningi því, sem heitir „veldi og rót“. Og einnig er bætt inn í kennslu í „að búa til vaxandi kort“ og kennslu um „sigling eftir stórbaug og stórbaugskort“. Þessi atriði öll hafa verið kennd til farmannsprófs, en það hefur fallið niður að taka þau fram í l., þegar þau voru samin á sínum tíma. En nauðsynlegt er, að ákvæði séu um það í l., að skylt sé að kenna þetta við skólann. Um hinar aðrar gr., sem frv. gerir till. um breyt. á, talaði ég nokkuð við 1. umr. málsins, t.d. að reynslan, síðan skólinn var stofnaður, hefði sýnt, að ávallt hefði þurft að hafa 3 kennara í siglingafræði við skólann, þegar námsmannafjöldinn hefur verið yfir 30–40 nemendur. Nú er aðsóknin svo mikil við þennan skóla, að þar eru 70–80 nemendur með öllum námsgreinum, sem koma til greina við smáskipapróf, fiskimannapróf, farmannapróf og hið stærsta próf, sem á að gilda á varðskipunum. Þar af leiðandi liggur það í hlutarins eðli, að ofætlun er fyrir 2 menn að annast siglingafræðikennslu, og því er af þeirri ástæðu nauðsynlegt, að einum fastakennara sé bætt við. Hin ástæðan, sem gerir nauðsynlegt að bæta þessum fastakennara við, er sú, að við skólann starfar nú maður, sem kominn er á efra aldur og mun brátt verða að láta af störfum þess vegna. Hann hefur starfað þar um 30 ár. Og nú er verið að fullnuma ungan mann til þess að taka við þessu starfi. Og undirbúningur hans miðar m.a. að því, að hann geti tekið við skólastjórn, ef því er að skipta. En afleiðingin af því er sú, að það verður að tryggja þessum manni fast starf við skólann. Ég hef nú lýst efni frv. og brtt. við .það, og sjútvn. stendur öll að þessum brtt.



Við 1. umr. var þetta frv. nokkuð rætt, og frá hálfu n. sé ég ekki ástæðu til að hefja umr. um það nú, við 2. umr., nema sérstakt tilefni gefist. En ég vildi beina því til hæstv. forseta eða benda á, að 4. málið á dagskránni nú, sem er í sambandi við þetta mál, sem fyrir liggur og á nú á fundinum að vera til 1. umr., tel ég heppilegast, að geti fylgt þessu máli, þannig að þau gætu bæði komið samtímis til 3. umr., ef hv. þd. getur fallizt á þau á annað borð.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Við 1. umr. um frv. til l. á þskj. 80 um breyt. á l. um skipun héraðslækna, verksvið landlæknis og störf héraðslækna, þá minntist ég á þetta frv. örlítið og gat þess þá, að það væri flutt af allshn. sem afleiðing af frv. á þskj. 80. Eins og kemur fram í grg. fyrir því frv., þá lætur landlæknir skina í það, að hann telji ekki ósennilegt, að þó að það frv. verði að lögum, þá geti svo farið, að það komi ekki að fullum notum til þess að bæta úr læknaskorti úti á landi, vegna þess að það kunni að vanta menn í þessar stöður, sem í því frv. er ráðgert að stofna. Og allshn. var það ljóst, að þarna var um töluverða annmarka að ræða, og þó að hún gerði ráð fyrir því, að nokkur bót væri að því að stofna þessi 4 aukalæknisembætti, gæti svo farið, að erfitt reyndist að fá menn í þau. Þessi breyt., með frv. á þskj. 80, miðar til þess m.a. að bæta fyrir þeim læknishéruðum úti á landi, sem undanfarin ár hafa staðið læknislaus, auk þess sem frv. er líka ætlað að bæta úr tilfinnanlegum vandræðum, sem eru í því fólgin, að margir þjónandi héraðslæknar eiga örðugt með, og þeim er jafnvel ókleift að fá í veikindaforföllum eða vegna annars lækna fyrir sig til að gegna læknisembætti í fjarveru sinni, þannig að það mun vera álit læknastéttarinnar, að læknar geti tæplega að heiman komizt af þessum sökum. Til þess nú að ráðstafanir til úrbóta í þessu efni, sem felast í frv. á þskj 80, geti komið að notum, fannst n. rétt að setja það ákvæði inn í l., að ráðh. hefði heimild til að setja það að skilyrði fyrir ótakmörkuðu lækningaleyfi til kandidata, að umsækjendur slíkra leyfa hefðu gegnt læknisstörfum hjá héraðslækni um 6 mánaða tíma. Mér virðist þessi kvöð á læknakandidötum ekki vera mjög tilfinnanleg. Og mér hefur skilizt af viðtali við suma lækna, að líkur væru til, að læknakandidatar mundu taka þessu fremur liðlega. Það, hefur verið á það bent, að af þessu gæti leitt það, að læknakandidatar yrðu fyrir óþægindum af þessu, þannig að það tefði þá í fyrirhuguðu framhaldsnámi. Ég hygg, að það þyrfti ekki að verða mjög tilfinnanlegt, fyrst og fremst vegna þess að takmarkið er sett mjög hóflega. 6 mánuðir er lengsti tíminn, sem heimilað er að setja að skilyrði, að þeir þjóni á þennan hátt. Og ef mjög margir læknar útskrifast eitthvert ár, þannig að margir yrðu að bíða eftir að geta unnið af sér þessa þengskyldu, þá virðist mér enginn vandi að bæta úr því með því að stytta tímann, sem þeir þyrftu að .starfa sem læknar í héraði, áður en þeir fengju ótakmarkað lækningaleyfi, t.d. niður í 4 mánuði. Þetta hygg ég því ekki mikinn agnúa. Ég legg áherzlu á, að ég tel, að breyt. á l. um skipun læknishéraða komi að fremur litlum notum. nema ákvæði þessa frv., sem hér liggur fyrir, verði lögtekin samtímis því frv. Ég held, að þessar tilraunir, sem gerðar eru til þess að bæta úr læknisleysi úti á landi, séu þannig; að mjög sé í hóf stillt öllum kvöðum. bæði á ríkinu og eins á læknakandidötum. Og þó að skoðanir geti e.t.v. verið skiptar um gagnsemi af þessum breyt., þá held ég tvímælalaust, að hæstv. Alþ. geti ekki sýnt það tómlæti að gera ekki þessa tilraun, sem er hvort tveggja í senn ekki mjög útlátamikil fyrir ríkissjóð og einnig mjög hófleg í garð læknastéttarinnar. Ég vænti þess því fyllilega, að hv. þd. taki þessu frv. einnig með fullum skilningi og láti það fá framgang. Ég skal geta þess að endingu, að fyrirsögn l., sem þetta frv. er breyt. við, er bæði löng og hálf-leiðinleg. L. heita „Lög um lækningaleyfi, um réttindi og skyldur lækna og annarra, er lækningaleyfi hafa, og um skottulækningar.“ N. fannst fyrirsögnin löng og leiðinleg. Sjálfur er ég ekki orðhagur. Og ég veit ekki fyrir víst, hvort n. sér ástæðu til þess að gera till. síðar til breyt. á fyrirsögn l. En ég skýt þessu svona fram til hv. þdm., ef þeir fyndu ástæðu til að gera brtt. um fyrirsögnina. Og þá mundi n. taka henni mjög vingjarnlega.

*Bjarni Snæbjörnsson: Þegar hitt málið, á þskj. 80, var til umr., sem nú er nýlega á fundinum búið að afgr. til 3. umr., um það að veita nokkurt fé á fjárl. til þess, að læknar gætu komizt úr héruðum sínum um stundarsakir, og eins til þess, að læknar skyldu vera í héruðum, ef héraðslæknir félli frá, þá minntist ég ofurlítið á þetta frv., sem hér er til umr., og hafði það aðallega fyrir augum, að hér í frv., sem fyrir liggur, væri það ákvæði, sem mundi verða kvöð, sem gæti komið læknaefnum mjög illa, þar sem þeir yrðu að bíða máske svo og svo langan tíma eftir því að fá ótakmarkað lækningaleyfi, þar sem ekki væri þörf fyrir þann fjölda lækna, sem útskrifast árlega, í þau læknastörf, sem þarna koma til greina. Ég veit, að aðrar kvaðir, sem lagðar eru á læknaefni, hafa komið sér illa fyrir þá, svo sem t.d. það að vinna á sjúkrahúsum ákveðinn tíma, áður en þeir fá fullkomið lækningaleyfi. Þeir hafa orðið að bíða svo og svo langa tíma eftir því að geta fengið pláss á spítala til slíkrar vinnu. Og ekki batnar fyrir þeim, ef aukið verður á kvaðirnar með þessari breyt. á l. Í öðru. lagi efast ég um það, að þau héruð, sem illa eru sett með lækna og eru rýrustu og erfiðustu héruðin, verði miklu bættari með það, þó að þetta fyrirkomulag verði sett á laggirnar, vegna þess að það kemur héraðsbúum mjög illa að verða alltaf að skipta um lækna með stuttu millibili. Því að búast mætti við, að í þau héruð færu ekki aðrir læknar en þeir, sem skyldaðir væru til þess eftir þessum l., ef samþ. verður þessi breyt. Og þeir yrðu þá sennilegast 4–6 mánuði í þeim héruðum, hver fyrir sig; og alltaf væri skipt um, og nýir menn kæmu; og mundi þetta verða læknishéruðunum til ýmissa erfiðleika. Það er þess vegna, að mínu áliti, mjög lítil bót, þó að þetta yrði að l.; og kæmi það ekki til þeirra nota, sem til er ætlazt af hv. flm. Ég hygg því, ,að þessum málum væri miklu betur borgið, ef veitt væri á fjárl. nokkur fjárfúlga til aukalækna, þannig að það væru stofnuð 2 eða 3 aukalæknisembætti, og mennirnir, sem tækju þau embætti, væru skyldaðir til þess að sinna þessum störfum, sem í þessu frv., sem fyrir liggur, læknaefnum á að vera skylt að gegna, og að það væri sagt þeim læknum, sem þyrftu að fara frá sinum héruðum um tíma, annaðhvort vegna heilsubrests eða til náms, að þeir gætu fengið þessa Iækna fyrir sig um tíma. Einnig gætu þessir læknar skipzt á um að gegna læknislausum héruðum í bili. En þau réttindi, sem slíkir læknar fengju, sem tækju þessi aukalæknisembætti, yrðu vitanlega þau, að þeir gengju á sama skalann eins og aðrir héraðslæknar, þeir fengju betri héruð aftur á eftir og svo stighækkandi, eftir að embætti losnuðu. Því að það verður að segjast, að það, sem aðallega tryggir það, að læknar fáist í lélegri læknishéruðin, er, að þeir hafi víssu um það, að þeim verði ekki gleymt í þessum lélegu héruðum, heldur að þeir fái betri héruð, strax og þau losna, en það hefur veitingavaldið ekki gert á undanförnum árum nema að litlu leyti. Þess vegna fást ungir læknar ekki til að fara í lélegri læknishéruðin vegna óttans við, að þeim verði gleymt þar. Og svo nr. 2 eru það launal., sem þarf að breyta viðkomandi læknum, sem eru í lélegum héruðum. Það er alveg óhæfilegt og kemur ekki til nokkurra mála að hafa muninn ekki meiri á launum læknanna í lélegustu héruðunum annars vegar og hins vegar þeim fjölmennustu, þegar maður tekur tillit til þess, hve afskaplega mikill munur er á praksís í þeim lélegustu héruðum og hinum beztu. Ég vildi þess vegna beina því til hv. allshn., áður en málið kemur til 2. umr., hvort hún vildi ekki athuga þann möguleika frekar að stofna heldur til auka læknisembætta heldur en fara þá leið, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir. Það yrði ekki miklu meiri kostnaður en það, sem fram á er farið með hinum frv. (á þskj. 80). Og ég held, að með því móti yrði meiri trygging fyrir því, að lélegustu héruðin fengju þó að búa að sínum læknum dálítið lengur en 4–6 mánuði hverjum lækni í einu. Og í öðru lagi vil ég beina því til n., hvort ekki væri hægt að koma því fyrir einhvern veginn í l., að farið verði eftir því við veitingar læknisembætta, að þeir, sem hafa verið í fámennum, afskekktum og erfiðum héruðum, komist að betri héruðum, þegar þau losna. Mér virðist, að hv. allshn. ætti að ræða þetta mál við formann Læknafélags Íslands, því að óneitanlega er í þessu frv. stefnt að því að leggja miklar kvaðir á eina stétt manna. Og mér virðist réttara að leita álits formanns þess félags fremur en einhverra og einhverra einstakra lækna, eins og mér skildist á hv. frsm., að hann hefði gert. Ég hef ekki haft tækifæri til að tala við formann læknafélagsins um þetta atriði, og það, sem ég hef sagt um þetta mál nú, er þess vegna eingöngu frá mínu eigin brjósti.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Hv. þm. Hafnf. (BSn) hefur hreyft hér nokkrum aths. við þetta frv., sem ég tel rétt að fara um nokkrum orðum. Fyrstu aths. hans um þá erfiðleika, sem þetta frv., ef samþ. verður, leggur á leið kandidata, hef ég svarað. áður í fyrri ræðu minni. Ég get ekki fundið, að ráðstafanir þessa frv. geti orðið til þess að tefja fyrir læknakandidötum. Því að þó að það sé svo, að kandidötum reynist oft erfitt að geta uppfyllt skilyrði um það að vera við spítala, þá breytir það engu um það mál, sem hér er á ferð. Það er komið svo því máli sem er. Og þó að þessari kvöð sé bætt á þá, þá er hér um að ræða í mesta lagi 6 mánaða tíma, sem þeir verða að fórna, þó gegn greiðslu fyrir vinnu sína, áður en þeir fá ótakmarkað lækningaleyfi. Og ég held, að það komi varla til þess, að svo margir kandidatar útskrifist á ári, að þessi ráðstöfun tefji þá tilfinnanlega. Þó að t.d. 10 kandidatar útskrifuðust á ári, held ég að þetta mundi ekki koma að sök. Mér er sagt; að það séu a.m.k. 3 þjónandi læknar - nú, sem hafi bráða þörf á að geta losnað frá sínum læknishéruðum, og a.m.k. 3 héruð eru nú læknislaus. Mér virðist það heldur ekki ótrúlegt, að fleiri héraðslæknar þægju það þakksamlega að fá hvíld tveggja til þriggja mánaða tíma. Þá benti hv. þm. á, að hann efaðist um, að héruð þau, sem nú eru læknislaus, hefðu mikil not af þessu ákvæði. Ég skal . játa, að það er engin trygging í þessu ákvæði fram yfir það, ef hægt væri að fá skipaða lækna í þau héruð, sem standa auð eða mjög erfitt er að fá lækna í, og þeir læknar héldu svo héruðunum áfram. En það eru þó nokkrar líkur til þess, að við það að mennirnir kynnast héruðunum af að þjóna þeim í 6 mánuði, gæti farið svo, að þeim litist ekki eins illa á að sækja um þau eins og ef þeir hefðu ekkert kynnzt þeim. Og í öðru lagi væri það þó bót, ef með þessum ráðstöfunum væri hægt að tryggja það, að héruð yrðu þó ekki læknislaus, þó að þau yrðu e.t.v. að búa við það að hafa ekki sama lækninn lengur en í 6 mánuði, þó að ég auðvitað játi, að það er ekki sérstaklega skemmtilegt fyrir héruðin að geta ekki gert ráð fyrir, að nokkurn tíma verði læknir þar lengur .en í 6 mánuði. Þá kem ég að þriðju aths. hv. þm. Hafnf., þar sem hann taldi, að meiri trygging væri í því fólgin að stofna 3 föst læknisembætti, sem læknar yrðu skipaðir í til að þjóna læknishéruðum á sama hátt og kandidötum er ætlað eftir þessu frv. En ég er ekki viss um, að það sé mikil trygging í því fólgin, og það er hreint frá, að nein trygging sé í því fólgin, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga. Það kann að vera meiri trygging í því fyrir þá, sem vilja fá föst embætti, heldur en í ákvæðum frv. Hitt kann að vera á meiri rökum byggt; að þau fjárframlög, sem í frv. á þskj. 80 er gert ráð fyrir, séu of lág. Er það er bara framkvæmdaratriði, sem við getum bætt úr, þegar við fáum reynslu fyrir því, að þau séu of lág. Ef svo reynist, að það sé aðalagnúinn á ákvæðunum um aðstoðarlæknana, að launin séu of lág þeir eiga að fá 300 kr. á mánuði, auk húsnæðis og aðhlynningar hjá héraðslækni - þá teldi ég rétt að hækka þessi laun. En frá mínu sjónarmiði er sízt betra að fara inn á þá braut að stofna ein 3 ný embætti. Þá kom hv. þm. Hafnf. að því, sem margendurtekið var í umr. um frv. á þskj. 80, að laun héraðslækna í erfiðari og verri héruðum væru allt of lág. Mér hefur aldrei dottið í hug að bera á móti því. Hitt hef ég sagt, að ég teldi, að tímarnir, sem við nú lifum á, séu ekki vel til þess fallnir að taka nú einstaka liði út úr launal. og breyta þeim. Ég man ekki betur en það kæmi fram á þingi 1914, að það þyrfti að endurskoða launal. Því var ýtt frá sér þá, og þingið hefur ýtt því frá sér til þessa dags. Og ég tel, að einni þingn. sé með öllu ofvaxið að takast það starf á hendur og að það sé yfirleitt mjög vafasamt að fara inn á þá braut að taka nokkurn hluta einstakrar launastéttar til þess að breyta kjörum þess hluta stéttarinnar. Þá minntist hv. þm. Hafnf. á, að sér fyndist óviðeigandi af n. að ganga fram hjá formanni læknafélags Íslands um það að bera þetta mál undir hann. Þessa aths. kom hann með viðvíkjandi hinu frv. í fyrradag. Og ég get upplýst það, að um leið og þetta frv., sem hér liggur fyrir, var sent í prentun, var formanni Læknafélags Íslands sent það. Þó að n. hafi ekki kallað hann á sinn fund, hefur hann því átt kost á að gera sínar aths. við frv., hefði hann óskað að gera það. Þó að hv. þm. Hafnf, hafi gert þessar aths., sem ég tel eðlilegar, þótt hins vegar ég geti ekki gengið inn á þær, þá vænti ég þess, úr því að hann álítur eins og við allir, að það þurfi að gera tilraunir til þess að bæta úr þeim læknaskorti, sem hefur verið úti um sveitir landsins, að hann sjái, að rétt sé að láta þetta hóflega frv. ná fram að ganga og láta reynsluna skera úr um það hvort ákvæði þess verði að notum eða ekki. Ég hef trú á því, ef þessi frv. verða samþ., þetta og frv. á þskj. 80, þá verði nokkur bót ráðin á ástandinu í þessum efnum, þó að e.t.v. verði ekki full bót á því ráðin með þessum ráðstöfunum. Og þá er haldið í áttina, og ég veit, að hverri umbót í þessu efni verður þakksamlega tekið. Vil ég því vænta þess, að hv. þm. Hafnf. geti léð þessu máli stuðning, þó að honum finnist, að ýmislegt í búningi þess mætti betur fara.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það eru bara fáein orð út af þessari ræðu hv. frsm. Ég vildi bara taka það dálítið skýrar fram, hvað ég átti við með stofnun aukalæknisembætta. Það er sitt hvað, það, sem ég meinti með aukalæknisembætti annars vegar, og fast héraðslæknisembætti hins vegar. Það er nákvæmlega það sama og með ráðherrana, að sumir þeirra hafa enga stjórnardeild, þó að þeir starfi sem ráðh. Ég ætlast til, að ef þessi aukalæknisembætti verði stofnuð, þá verði í þeim læknar, sem fari úr einum stað í annan. Það mundu frekar fást ungir menn til þess að fara í þessi embætti heldur en í þau héruð, sem nú eru mjög miklir örðugleikar á að fá lækna skipaða í. Og í skipunarbréfum slíkra aukalækna væri ákveðið, hve lengi þeir ættu að vera í slíkum héruðum í einu, og þá vissu þeir, að þeir yrðu þar ekki eilíflega grafnir. En það fyrirkomulag að hafa slík aukalæknisembætti væri trygging fyrir því, að héruðin fengju að njóta sama læknis lengur en aðeins í nokkra mánuði. Þessi skylda, sem í þessu frv. er lögð læknum á herðar um þjónustu í héruðum, nær ekki nema til kandidata, sem eru óreyndir sem læknar að öllu leyti. Og ég efast um, að það væri nokkur bót fyrir héruðin, sem er eitt er að fá lækna í, að slíkri skipan yrði á komið, því að ég er sannfærður um, að ef samþ. verða till., sem fram á er farið í frv., verður á eftir minni áhugi fyrir því að fá góða, fasta lækna í þessi lakari héruð, vegna þess að nýir kandidatar færu í þau, sem þó fóru þaðan, þegar þeir væru búnir að fá nokkra reynslu í starfinu, og nýr maður kæmi í staðinn. En ef hinn hátturinn er hafður, eftir því sem ég legg til, þá er það trygging fyrir því, að ungir læknar mundu sækja um þessi embætti fremur en lélegu héruðin, sem nú eru óskipuð. Þessar aths. mínar eru gerðar frá eigin brjósti, en ég er ekki að ræða neinar skoðanir,. sem séu uppi meðal læknafélagsins. Vildi ég, að hv. n. tæki þessar aths. til athugunar milli umr.