Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar mál það, sem hér liggur fyrir, og var nefndin sammála um að mæla með því, eins og það kemur fram á þskj.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar fékk frv. það, sem hér liggur fyrir, til athugunar í þinghléi, sem gert var í gær á fundum deildarinnar og verður að segja, að mál þetta sé það. stórt í sniðum og svo flókið að mörgu leyti, að mjög hefði verið æskilegt og eðlilegt, að nefndin hefði haft mun lengri tíma til að skoða málið og kynna sér það heldur en henni gafst tóm til á þeim fundi, sem haldinn var í gær. Allir nm. voru mættir að undanskildum einum nm., Ragnari Arnalds, en í hans stað mætti formaður þingflokks Alþb., Lúðvík Jósefsson, að ósk þessa nm., sem ekki gat mætt. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. heilbr.- og félmn. leggja þeir til. sem það nál. undirrita, að málið verði þó afgreitt með tiltekinni breytingu, sem fram kemur á þskj. 785, en gera það í trausti þess, að málið í heild verði tekið til frekari endurskoðunar og það verði þá tekið fyrir til afgreiðslu hér á næsta þingi. Nm. voru alveg sammála um það, að þeir hefðu mjög æskt þess að fá mun betri tíma til að skoða málið, menn höfðu margir hugmynd um frekari breytingu en þarna er lagt til, en samstaða varð þó um það hjá þeim meiri hl., sem þarna myndaðist, að fá málið afgreitt nú áður en þingi lyki á þann hátt, sem það liggur fyrir, með þeirri breytingu, sem gerð er. Breytingin, sem fram kemur á þingskjali 785, er um það, að út úr b-lið 2. gr., 5. málslið, falli niður: „eða í skólaleyfum“, en þetta er varðandi aðstöðu skólafólks gagnvart Atvinnuleysistryggingasjóði. Því er ekki að leyna, að þetta er grundvallarbreyting gagnvart þessum aðilum, þannig að þeirra aðstaða verður, eftir að þessi orð eru tekin út, mjög á annan veg heldur en ef frv. hefði verið samþykkt óbreytt. En upplýsingar lágu fyrir um það hjá n., að að dómi formanns n., sem mættur var, ráðuneytisstjórans í félmrn., þá hafði ekki verið búið að ganga eins ákveðið frá þessu í n. eins og fram kemur þarna í frv. Frekar hafi þeir ætlazt til. að þetta yrði skoðað betur, hvernig þessum málum yrði skipað í framtíðinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, því ég treysti því, sem einn af þeim mönnum, sem undirrita vill álit heilbr.- og félmn., að málið í heild verði tekið til frekari endurskoðunar og við fáum aðstöðu til þess á næsta þingi að gera okkur grein fyrir framkvæmd þess, því ég hygg, að allir séu sammála um það að sú róttæka breyting, sem gerð var með brbl. um s.l. áramót, að hún hafi kannske í mörgum tilfellum komið nokkuð öðru vísi út í framkvæmd heldur en menn gátu þá gert sér grein fyrir. Nm. voru að ég held allir á einu máli um það, að það væri þó betra eins og málunum væri komið nú að fá samþykkta þá breytingu, sem lagt er til að gera á vinnulöggjöfinni og er 249. mál þingsins, heldur en að brbl. yrðu staðfest óbreytt. Ég endurtek, herra forseti, að eins og fram kemur á þskj. 784, þá leggur meiri hl. heilbr.- og félmn. til, að frv. verði samþykkt, með þeirri tilteknu breytingu, sem ég hef hér bent á, í trausti þess, að málið verði nú fyrir næsta þing tekið til frekari athugunar og endurskoðunar og að aðstaða gefist til þess að skoða það betur á næsta þingi.



Herra forseti. Á örstuttum fundi í gær í heilbr.- og félmn. þessarar deildar var þetta frv. tekið til athugunar. Á fundi þessum voru staddir hæstv. félmrh. og enn fremur Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem er formaður n., sem skipuð var í byrjun þessa árs, eða í febrúarmánuði að mig minnir, til þess að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og vinnumiðlun. Á þessum stutta fundi var nokkuð rætt um það frv., sem hér er til meðferðar, og ég hygg, að það hafi verið samdóma álit aliflestra nm., sem þar voru staddir, að það eina, sem réttlætti það að n. mælti með þessu frv. og samþykkti það, væri það, að í gildi væru brbl., sem hæstv. félmrh. hafði sett skömmu eftir að þm. fóru í jólaleyfi, en menn voru almennt sammála um það í n., að þau brbl. væru það meingölluð, að þau mættu ekki standa deginum lengur. Það er þetta, sem ræður því að mínu viti, að frv. þetta hafði meirihlutastuðning í nefndinni. Ég hafði ekki ætlað mér, þó að ég lýsti andstöðu við frv. á nefndarfundinum í gær, að gefa út minnihluta nál. í sambandi við þetta frv. og raunar ekki taka til máls um sjálft frv., þegar það kæmi til umræðu. En það, sem gerir það að verkum, að ég vil aðeins segja nokkur orð um það nú, er ræða sú, sem flutt var í útvarpsumræðunum í gær af hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, þar sem hann var að tala um þá einstöku heppni launþega í landinu, að Alþýðuflokksmaður - held ég að hann hafi sagt: með hjartað á réttum stað hefði setið í sæti félmrh. og hefði þess vegna getað sett brbl. upp á sitt eindæmi í jólaleyfinu, sem hefðu mjög rétt hlut launþega í landinu, en ýmsum íhaldssömum mönnum, eins og hann orðaði það hefði verið ákaflega illa við. Ég vil vekja athygli á þessum ummælum og enn fremur því, að það er nú hinn sami hæstv. félmrh., sem ekki hvað sízt beitir sér nú fyrir því, að þetta frv., sem hér er verið að ræða, verði samþykkt, en megintilgangur þessa frv. er, eins og ég sagði áðan, sá að afnema þau brbl., sem hæstv. ráðh. - með hjartað á rétta staðnum - setti í jólaleyfinu. Mér finnst, að svona vinnubrögð eigi ekki að liggja í láginni og þeir, sem viðhafa svona vinnubrögð, eigi að þola það réttilega, að á þeim sé vakin eftirtekt. Í n. var meiri hl. fyrir því að leggja til. að gerð yrði ein breyting á efni frv., þ.e.a.s. að fella niður það ákvæði í b-lið 2. gr. frv., að nemendur í skólaleyfum, sem ekki geta fengið sumaratvinnu, geti notið atvinnuleysisbóta að uppfylltum vissum skilyrðum, sem frv. tilgreinir nánar, hver eru. Ég tel miðað við þær aðstæður, sem ríkjandi eru, ósanngjarnt að samþykkja þessa breytingu. Hér á hv. Alþ. hefur að undanförnu verið mjög rætt um það vandamál, sem framhaldsskólanemar eiga nú sérstaklega við að stríða í sambandi við möguleikana á að fá vinnu í sumar, svo að þeir geti haldið áfram námi. Það hefur verið upplýst, að niðurstöður skoðanakannana, sem gerðar hafi verið í skólunum, sýni, að jafnvel fast að helmingur framhaldsskólanema telji sig verða að hætta framhaldsnámi, fái þeir ekki sumaratvinnu. Það hefur enn fremur verið upplýst í umræðum hér á hv. Alþ., að af hálfu ríkisstj. hefur bókstaflega ekkert sérstakt verið gert til þess að bæta úr þessu mikla vandamáli. Hæstv. félmrh. lýsti þeim hugleiðingum hér í ræðu, þegar þessi mál voru til umræðu í Sþ., að verið væri að athuga, hvort hægt væri að koma til hjálpar framhaldsskólanemum þessum með því að breyta lögum um atvinnuleysistryggingar á þann veg, að framhaldsskólanemar í námi geti notið atvinnuleysisbóta, svo að þeir þurfi ekki að hætta námi þess vegna. Og í frv., sem hann sjálfur leggur fram fyrir hv. Ed. nú fyrir nokkrum dögum eða vikum, þá er þetta ákvæði tekið inn. Nú er meiri hl. fyrir því í hv. heilbr.- og félmn. Nd., þar sem allir nm. að mér einum undanteknum hafa orðið sammála um það að taka þetta ákvæði út, að skólanemar, sem eru í námi og eiga við atvinnuleysi að stríða og standa frammi fyrir því, hvort þeir geti haldið áfram námi eða ekki, skuli ekki geta notið atvinnuleysisbóta í sumar. Það er upplýst, að reiknað er með því, að sú n., sem er að endurskoða lögin um atvinnuleysistryggingar, muni skila áliti sínu það tímanlega á þessu ári, að hægt verði að leggja nýtt frv. um atvinnuleysistryggingar fyrir það þing, sem kemur saman í haust. Ég tel, að með hliðsjón af því, að sumaratvinna fyrir framhaldsskólanema er mjög stórt vandamál, þjóðfélagslegt vandamál, sem mikið ríður á, að hægt sé að finna einhverja bráðabirgðalausn á, og enn fremur að miðað við þá staðreynd, að upplýst er, að af hálfu ríkisstj. hefur ekkert verið sérstakt gert til þess að leysa þetta vandamál. og ennfremur með hliðsjón af því að væntanleg er ný löggjöf um atvinnuleysistryggingar í haust eða frv. að nýrri löggjöf um atvinnuleysistryggingar í haust, þá sé eðlilegt og sanngjarnt, að í sumar sé lögum um atvinnuleysistryggingar á þann veg fyrir komið, eins og frv. gerði ráð fyrir, að framhaldsskólanemar geti í sumar notið atvinnuleysisbóta, hvað svo sem verður um framhaldið. Þess vegna hef ég ekki getað orðið samferða félögum mínum í heilbr.- og félmn. um þetta atriði og mun af þeim ástæðum, sem ég hef greint frá, bæði vegna þess hvernig aðdragandi þessa máls er af hálfu hæstv. ráðh. og hvernig meðferð það hefur fengið hér, að enginn tími hefur gefizt til að athuga það, þá mun ég greiða atkv. á móti frv. Ég vil þó taka fram, að þetta er aðeins persónuleg afstaða mín. Mér gafst enginn tími til þess að ræða þetta í þeim þingflokki, sem ég tilheyri, vegna þess, eins og ég gat um í upphafi, að sá fundur í heilbr.- og félmn., sem haldinn var í gær og þetta frv. hafði til athugunar, stóð aðeins í nokkrar mínútur og enginn kostur var þar gefinn á því, að nm. gætu rætt frv. í sínum þingflokki.



Herra forseti. Það er ekki að undra, þó að þm. finnist það dálítið einkennileg skýring, að lagasetning fari eftir því, hvernig hjartanu er komið fyrir í brjóstinu á hæstv. félmrh. Þó má vel vera, að nokkuð sé til í þessari skýringu. Við vitum að sjálfsögðu, að ákvæðin um hækkun á atvinnuleysisbótum voru afleiðing af verkfalli, sem hér var háð í marz í fyrra. Þar gaf hæstv. ríkisstj. tiltekin loforð gegn því, að verkafólk gæfi eftir af kröfum sínum. Verkafólk keypti þennan rétt í þessum samningum. Hins vegar eru því miður dæmi um það, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki staðið við slíka samninga, þó að þeir hafi verið gerðir á þennan hátt og þó að verkafólk hafi keypt þá, þannig að það má vel vera, að það sé hið sérstæða hjartalag hæstv. félmrh., sem valdi því, að hann stóð þrátt fyrir allt við þetta ákvæði, þótt ákaflega seint væri að vísu, því að hann hafði ekki framtak í sér til þess að leggja það fyrir Alþ. og varð að setja um það brbl. á síðasta degi síðasta árs. En mér þætti fróðlegt að vita hjá hæstv. félmrh., hvort hið ágæta hjartalag hans kann ekki að hafa áhrif á fleiri sviðum. Þar á ég við skólafólkið og atvinnu þess. Það var einmitt eitt af því, sem lofað var hátíðlega í sambandi við samningsgerðina í marz í fyrra, að ríkisstj. hét því að gera ráðstafanir til þess að tryggja skólafólki fulla atvinnu. Þetta var í loforðayfirlýsingu hæstv. ríkisstj. Þetta var sérstakur afmarkaður liður, að ríkisstj. hét því að gera slíkar ráðstafanir. Hún sveik þetta algerlega í fyrra. Hún gerði engar slíkar ráðstafanir, með þeim afleiðingum, að verulegur hluti af skólafólki í fyrra fékk seint atvinnu og hluti þess fékk aldrei atvinnu. Ástandið er miklum mun alvarlegra í ár. 8 þús. nemendur koma á vinnumarkað, og könnun í skólunum hefur leitt í ljós, að um það bil þriðjungur þeirra telur sig eiga vísa vinnu, en 2/3 ekki. Þetta er ákaflega alvarlegt mál. Ég spurði hæstv. félmrh. um það hér á þingi fyrr í vetur, hvað ríkisstj. hefði gert til þess að bæta úr þessu, og hann viðurkenndi það hér í þessum ræðustóli, að ríkisstj, hefði ekkert gert og hefði engin áform um að gera neitt annað en það að bæta skólafólkinu í hóp þeirra, sem gætu fengið atvinnuleysisbætur. Nú þætti mér fróðlegt að vita, hvort hæstv. ráðh. hefur ekki hugleitt þetta mál síðan og hvort hið ágæta hjartalag hans segir ekki til sín á þessu sviði. Lögin um atvinnuleysistryggingar eru ákaflega mikilvæg félagsleg löggjöf. Við sáum það í vetur, að þau hafa orðið til þess að bjarga hundruðum heimila frá mjög alvarlegu ástandi, en slík löggjöf á sér einnig hættulegar hliðar. Slík löggjöf getur leitt til þess, að stjórnvöld bregðist skyldustörfum sínum vegna þess, að þau telji að með bótum sé hægt að halda fólki rólegu, þannig að það láti það yfir sig ganga að verða að vera án atvinnu mánuðum saman. Það er ekki nokkur vafi á því, að atvinnuleysistryggingarnar, þessi mikilvæga, félagslega löggjöf, stuðlaði að því í vetur, að hæstv. ríkisstj. hélt að sér höndum í atvinnumálum, enda er svo ástatt enn þá eftir einhverja beztu vertíð í sögu þjóðarinnar, að hópur atvinnuleysingja er á Íslandi enn. Og nú á skólafólkið að bætast við. Ef leysa á vanda skólafólks á sama hátt og hæstv. ráðh. boðaði og eins og fólst í þessu frv., þegar það var lagt fyrir í upphafi, með því að segja, að skólafólk geti gengið í þennan sjóð, við höfum ekkert fyrir það að gera, þá er verið að stjórna þessu þjóðfélagi á mjög háskalegan hátt, og ég vil mótmæla því algerlega, að þannig sé snúizt við alvarlegum vandamálum. Það gefur auga leið, að hvorki er verið að leysa vanda skólafólks með því að gefa því aðgang að atvinnuleysisbótum né heldur verið að leysa þann stóra, þjóðfélagslega vanda, sem þarna blasir við. Í þessu er aðeins fólgin alger uppgjöf af hálfu hæstv. ríkisstj. Og mér finnst á þessum degi, sem mér skilst, að eigi að vera síðasti dagur þingsins, að við alþm. eigum heimtingu á því, að hæstv. félmrh. komi aftur í stólinn og segi okkur frá því, hvað ríkisstj. hyggst fyrir á þessu sviði, hvort ekki megi vænta þess, að hæstv. ríkisstj. geri eitthvað til þess að bæta úr atvinnuskortinum meðal skólafólks. Hvað viðvíkur þeim ákvæðum, sem í frv. standa, og breytingu þeirri, sem kemur frá meiri hl. heilbr.- og félmn., þá virðist mér sú breyting vera dálítið hæpin. Samkv. henni yrðu ákvæði í lögunum um það, að skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu, teljist hafa fullnægt ákvæðum þessa stafliðs, hafi það á s.l. 12 mánuðum stundað vinnu a.m.k. í 3 mánuði og skólanám í 6 mánuði. Nú vil ég biðja menn að minnast þess, hvernig ástatt var í fyrrasumar. Þá fékk aðeins hluti af skólafólkinu vinnu í 3 mánuði. Það skólafólk, sem var svo heppið að fá vinnu í 3 mánuði í fyrra, ætti möguleika á því að fá bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði samkv. þessu frv., en hinir, sem voru atvinnulausir í fyrra og geta ekki fært sönnur á það, að þeir hafi haft vinnu í 3 mánuði, mundu ekki geta komizt að. Þetta er auðvitað alger fjarstæða. Þarna verður að setja inn öðru vísi heimildarákvæði. Mér er kunnugt um það, að þetta hefur verið vandamál í vetur hér í Reykjavík t.d. Hér hefur verið hópur manna, sem útskrifaðist úr skólum og var á almennum verkamannamarkaði, en komst ekki á atvinnuleysisbætur vegna þess, að það skorti ákvæði í lög, sem tryggðu slíku fólki þennan rétt og slík ákvæði þurfa að vera. En sú lausn, sem þarna kemur frá meiri hl. heilbr.- og félmn., leysir ekki þennan vanda. Hann verður að leysa á einhvern annan hátt, það er alveg greinilegt. Hitt skiptir þó langsamlega mestu máli í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. geri þær ráðstafanir, sem ég talaði um áðan, til þess að atvinnuvegum þjóðarinnar og framleiðslugetu verði beitt á þann hátt í sumar, að skólafólki verði tryggð atvinna og þátttaka í framleiðslu þjóðarinnar og þannig þær tekjur, sem skólafólk þarf á að halda til þess að halda áfram námi sínu. Ég ítreka enn áskorun mína til hæstv. félmrh. að gefa svör um þetta efni.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að lýsa enn einu sinni þeirri skoðun minni, að öll meðferð atvinnumála skólafólksins af hendi hæstv. ríkisstj. er óverjandi hneyksli. Manni skilst, að það sé ætlunin að senda Alþ. heim, slíta því í dag án þess að nokkur skapaður hlutur verði gerður til þess að mæta þeim gífurlega vanda, sem þarna blasir við allra augum. Það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli hugsa sér þetta hlutskipti, skuli finnast þetta vera hægt, og ég vil láta í ljós undrun mína og raunar hryggð yfir því, að þessu skuli vera þannig háttað. Auðvitað hefði átt að halda áfram að vinna hér á hv. Alþ. og finna lausn á þessum vanda. Og það er alveg táknrænt fyrir uppgjöfina, sem hv. síðasti ræðumaður réttilega benti á, að þetta frv. skuli nú vera hér til meðferðar með þessum hætti, svo að segja síðustu klukkustundirnar, sem Alþ. er ætlað að starfa. Þá vil ég fá skýringu á því, hvað átt er við með því, sem nú er ætlunin að lögfesta. Hér stendur: „Skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu eða í skólaleyfum, telst hafa fullnægt ákvæði þessa stafliðs“ þ.e.a.s. hafa rétt til atvinnuleysisbóta, „hafi það á s.l. 12 mánuðum stundað vinnu a.m.k. í þrjá mánuði.“ En svo vill nefndarmeirihl. fella niður orðin „eða í skólaleyfum“, og þá ætti ákvæðið að vera svona og ég bið hv. þm. að taka eftir því: „Skólafólk, sem stundar vinnu að námi loknu, telst hafa fullnægt ákvæði þessa stafliðs.“ Hver er skilningur n. og hæstv. ráðh. á því, hverjir hafa lokið námi og þar með fengið þennan rétt? Hvað er verið að fara með þessu? Eða á kannske að skilja þetta þannig, að maður, sem hefur lokið stúdentsprófi, hafi rétt til atvinnuleysisstyrks, en maður, sem hefur verið í 4. bekk eða 5. bekk, eigi engan slíkan rétt? Hvers konar endaleysa er þetta, sem verið. er að leggja til? Mundi sá, sem hefur verið í 4. eða 5. bekk menntaskóla, hafa minni þörf á því að fá þessi hlunnindi en sá, sem hefur lokið stúdentsprófi? Væri ekki viðkunnanlegra fyrir hv. meiri hl. n. og hæstv. ráðh. að gera mönnum einhverja grein fyrir því, hvað þeir eru að fara með þessari lagasetningu? Ég hef ekki getað fundið það út úr því, sem enn þá hefur verið sagt. Svo kemur það, sem hv. síðasti ræðumaður benti á, að með þessu ákvæði, eins og það er úr garði gert, mundu þeir einir hafa þennan rétt, sem atvinnu höfðu í fyrrasumar. Er ætlun hv. Alþ. að ganga frá löggjöf með þessu móti? Verður þetta ekki að skoðast miklu betur? Jafnvel lagasetningin á uppgjafarlínu ríkisstj., sem sé þeirri að gera mikinn hluta af skólafólki landsins að atvinnuleysisstyrkþegum af því að það séu ekki not á Íslandi fyrir vinnuafl þess? Væri nú ekki myndarlegra að taka alveg nýja stefnu í þessu máli og stjórn og þing tækju sér nokkra vinnudaga í viðbót til þess að skilja ekki við þetta með þeirri skömm, sem hér er ráðgerð af hendi hæstv. ríkisstj. og meiri hl. Gera sér þá grein fyrir því, að það eru nægileg not fyrir vinnuafl þessa fólks. Það þarf aðeins að veita fé til framkvæmda, og t.d. gæti sú leið óneitanlega komið til greina að veita bæjar- og sveitarfélögum stuðning til þess að koma af stað vinnu fyrir þetta fólk. Þessi málsmeðferð öll er fullkomlega vansæmandi, sem hér er fyrirhuguð.



Herra forseti. Ég hirði nú ekki um að svara þeim kafla ræðu hv. 6. þm. Reykv., sem fjallaði um hjartaflutninga. Ég hygg, að fáir okkar þyrðu undir hans hendur í þá aðgerð. En um hitt atriðið, sem hann virtist leggja hér mesta áherzlu á, það, hvað ríkisstj. hefði gert í atvinnuvandamálum skólafólks og ungs fólks yfirleitt, þá leyfi ég mér að vísa til þess svars, sem ég gaf honum hér við fsp., sem var til umræðu hinn 23. apríl s.l. Mig minnir nú, að hv. þm. hafi þá sagt, að hann legði ekki mikið upp úr því orðagjálfri, eins og hann nefndi mín svör. En ég vil ekki tefja störf þingsins nú á því að endurtaka þessa ræðu, sem ég þá flutti, en vísa til þess. Undirstaðan að því, að skólafólk sem og aðrir í landinu hafi atvinnu, er að tryggja þó fyrst og fremst atvinnu þeim, sem byggja lífsafkomu sína á því að vinna árið um kring. Af því leiðir svo aftur, að hægara er um vik að leysa vanda þeirra ungu. Þetta kom fram í mínu svari hér í vetur, og hv. frsm. minni hl., hv. 2. þm. Reykn., lét að því liggja, að ég hefði þá lofað því, að í væntanlegum breytingum á atvinnuleysistryggingunum yrði aðstoð við skólafólk. Það, sem ég sagði um þetta þá, er orðrétt á þessa leið: „Án þess að um hafi verið spurt, tel ég rétt að skýra frá því, að nú stendur yfir endurskoðun á lögum um atvinnuleysistryggingar. Í þeirri n., sem málið hefur til meðferðar, hefur sú hugmynd verið rædd, að skólafólk geti notið atvinnuleysisbóta, sem það nýtur ekki í dag.“ Öðruvísi var mitt loforð ekki, ég sagði aðeins frá þessum umræðum. Ríkisstj. er legið hér mjög á hálsi fyrir það, hve seint frv. kom fram. Ég hygg, að þeir menn, sem að undirbúningi málsins unnu, hafi notað hverja þá stund, sem þeim gafst til þess að afgreiða þetta mál í hendur rn. og síðar þingsins. Og þetta mál stöðvaðist ekki einn dag í rn. frá því að þeir luku sínum störfum og þar til það var komið í prentun. Af þeim ástæðum er m.a. sú breyting, sem fram kemur í n. nú, að málið hefur hlotið allt of litla athugun. Það er alveg rétt. Ég taldi það hins vegar hreina skyldu mína að leggja málið fyrir undir eins og n. hafði lokið sínum störfum. Það er því ekki nein vanræksla af hálfu ríkisstj., sem hér er mjög höfð á oddinum, nema síður sé. Það mætti heldur álasa henni fyrir, að hún hafi látið málið lítt athugað inn í Alþ. Þess vegna er sú brtt., sem n. hér flytur, fram komin, að mönnum hefur ekki unnizt tími til að rannsaka þetta mál svo sem nauðsynlegt hefði verið. Það þykir of óljóst, hvað þessi liður, sem upphaflega var í till. umræddrar nefndar, þýði, og mun það áfram verða til meðferðar hjá þeirri n. í þeirri framhaldsrannsókn, sem fram fer í þessu máli, og væntanlega verður hægt að leggja endanlegar niðurstöður á endurskoðun laganna allra fyrir þing í haust. En n. mun starfa áfram að þessari endurskoðun. Það er alveg rétt, sem hér kom fram áðan, að ástæðan fyrir flutningi þessa máls nú er, að það er ekki fyrr en á allra síðustu tveimur árum, að virkilega hefur reynt á framkvæmd þessara laga vegna þess atvinnuleysis, sem hér hefur ríkt. Þess vegna hafa komið fram margir vankantar á sjálfri framkvæmdinni, sem þykir nauðsynlegt að leiðrétta í ljósi þeirrar staðreyndar, sem fengin er um framkvæmd þessara mála. Og ég hygg, að enginn efist um það, að þeir menn, sem að endurskoðuninni unnu, hafi rækt skyldur sínar og þekki vel hvar eldurinn heitast brennur í þessum efnum, og till. þeirra lúta að því að fá auðveldari og réttlátari framkvæmd þessara laga.



Herra forseti. Ástæður til þess að ég kvaddi mér hljóðs, eru tvær. Í fyrsta lagi vil ég geta þess, að í vetur héldu skólanemendur í framhaldsskólunum, menntaskólunum og Kennaraskólanum, fund á Hótel Sögu. Meðal þeirra, sem boðnir voru á þennan fund, vorum við fjvn.-menn og ég sat þennan fund og hlustaði á mál manna. Eitt af því, sem þá kom fram og skólaæskan gerði fyrirspurn um til hæstv. menntmrh., var það, hvort séð yrði fyrir atvinnu handa skólaæskunni í sumar, og ég fullyrði, að hæstv. menntmrh. sagði, að séð yrði fyrir atvinnu handa skólaæskunni. Ég vil láta þetta koma fram. Ég skrifaði þetta niður hjá mér um leið og hann talaði, og hann var endurspurður að þessu og fullyrti hann það, að fyrir þessu yrði séð. Þessa vil ég, að sé getið, til þess að ljóst sé hér, að hæstv. menntmrh. fullyrti það, að fyrir þessu máli yrði séð. Það hefur hins vegar komið fram nú í sambandi við þetta mál. að það hafa ekki verið gerðar neinar ráðstafanir til þess að sjá fyrir þessu máli. Ég vil svo vekja athygli á því, að það, sem hér er verið að fjalla um, er það, hvort eigi að fara að fóðra skólaæskuna í landinu á styrkjum. Er ekki nóg verkefni í þessu landi? Er ekki hægt að koma þeim málum betur fyrir en það, að einhver hluti af skólaæskunni eða þeir, sem hafa lokið námi - eða á að skilja orðanna hljóðan þannig - og hafa áður fengið vinnu, eigi að njóta atvinnuleysisbóta og aðrir ekki? Hér er ekkert smámál á ferðinni. Það er ekkert smámál. hvort það er orðið þannig á Íslandi í dag, að það eigi að fara að fóðra unglingana á styrkjum án vinnu, það eru ekki verkefni til handa þessu fólki og ekki geta til að greiða. Nú vil ég vekja athygli á því, sem fram kom hjá hæstv. félmrh. áðan, að honum virðist ekki vera ljóst, hvað í þessu frv. felst, sem hann er að leggja hér fyrir. Hann talaði um, að framhaldsrannsókn og framhaldsathugun ætti að vera á máli, sem á að fara að lögfesta. Er hæstv. ráðh. ekki ljóst, hverjir eiga að njóta þessara bóta eða ekki? Það var spurt um það áðan, við hvað er átt með orðunum: „þeir, sem hafa lokið námi.“ Það kom ekki fram hjá hæstv. ráðh., þó að hann væri með hjartað á réttum stað, elns og hv. 5. þm. Vesturl. lýsti hátíðlega í gærkvöldi. En ég vil svo vekja athygli á þeirri till., sem kom fram hjá hv. Í. þm. Austf., að það er nær að taka á þessu máli þannig, að Atvinnuleysistryggingasjóður veiti bæjar- og sveitarfélögum landsins lán til þess að halda uppi atvinnu fyrir æskufólkið í landinu. Það á að halda uppi atvinnu fyrir æskufólkið í landinu. Það er krafa þess til þjóðfélagsins. Það var krafa unga fólksins á Hótel Sögu á þeim umrædda fundi, og það var það, sem hæstv. menntmrh. lofaði því, að skyldi gert. Það á að styðja bæjar- og sveitarfélögin með lánum til þess að koma því í verk, en ekki mata þetta fólk á bótum, sem enginn skilur svo, hvernig á að framkvæma.



Herra forseti. Ég spurði hæstv. félmrh. áðan, hvort ekki hefði orðið einhver breyting á viðhorfi hans og áformum síðan hann gaf svar í Sþ. fyrr í vetur um það, hvað ríkisstj. hygðist gera til þess að tryggja skólafólki atvinnu. Hæstv. ráðh. virðist eitthvað hafa misskilið spurningu mína, því að hann kom með sömu ræðuna í höndum og hann flutti þá og sagðist ekki sjá ástæðu til þess að lesa hana aftur. En væntanlega felst það í því svari, að hann hafi ekkert hugleitt málið áfram og afstaða ríkisstj. sé hin sama og áður, að hún hafi engar ráðagerðir um framkvæmdir til þess að tryggja skólafólki atvinnu. Þetta er mjög mikið alvörumál. Ég minni á það, sem ég sagði hér áðan, að um þetta atriði liggur fyrir tiltekið loforð frá hæstv. ríkisstj. frá því í marz í fyrra, að hún mundi gera ráðstafanir til þess að tryggja skólafólki atvinnu. Fyrir liggja loforð frá hæstv. menntmrh. eins og rifjað var upp hér áðan, en mér er kunnugt um það, að hæstv. menntmrh. hafði sömu loforð uppi í viðræðum við fulltrúa menntaskólanema, sem töluðu við hann í sambandi við þinghald sitt í vor. Þessi hæstv. menntmrh. hefur verið ákaflega óspar á loforð. Hann hefur lýst því í þessari deild, að hann hefði mikinn áhuga á því að koma menntaskólafrv. í gegnum Alþ. á þessum vetri, eins og kunnugt er, og allir vita, hvernig það hefur reynzt, og slíkt hið sama er að segja um þau fögru orð, sem hann viðhafði við menntaskólanema. Þetta er ekki aðeins, eins og hæstv. félmrh. var að tala um áðan, málefni fólks, sem væri að stunda nám, meginverkefnið væri að tryggja atvinnu handa þeim, sem ynnu allan ársins hring, eins og hæstv. ráðh. komst að orði. Það er sem betur fer enginn slíkur munur á skólafólki og alþýðufólki hér á Íslandi. Sem betur fer hefur þróunin verið þannig á undanförnum árum, að fólk í framhaldsskólum kemur frá þjóðinni, eins og hún leggur sig, og þarna er ekki um að ræða neinn forréttindahóp í þjóðfélaginu, heldur hluta af þjóðinni eins og hún er. Þegar þetta fólk er atvinnulaust, snertir það heimili þeirra, það snertir heimili þúsunda manna á Íslandi. Það skerðir afkomu heimilanna, og svo þrengir það getu þessa fólks til að halda námi áfram. Ef hér verður almennt atvinnuleysi í sumar hjá skólafólki, atvinnuleysi, sem nær kannski til 4–5 þús. manna eins og allar horfur eru á núna, mun það gerbreyta menntaþróuninni hér á landi. Af því leiðir það, að á nýjan leik verða það forréttindi efnamanna að stunda framhaldsnám á Íslandi. Þetta er fullkomið alvörumál og þetta er mál, sem félmrh., sem kemur úr Alþfl., ætti að hugleiða alveg sérstaklega, ekki sízt, þar sem almennt er viðurkennt, að hann hefur hjartað á réttum stað. Ég tel. að þetta sé þvílíkt stórmál, að það sé mikill ábyrgðarhluti að senda þingið heim vitandi það, að ekkert verði gert á þessum sviðum. Ég held, að með því móti verði viðskilnaður hæstv. ríkisstj. við Alþ. enn þá hraklegri en horfur voru á, að hann yrði þó.



Herra forseti. Það líður nú að þinglokum, og það er sjálfsagt að taka tillit til þess og vera ekki mjög langorður, en hér er hins vegar á dagskrá mál, sem ekki verður komizt hjá, að þm. geri að nokkuð rækilegu umtalsefni og vilji fá skýrari svör um, áður en þingi lýkur, heldur en þau, sem nú liggja fyrir. Ég tel, að það sé vafalaust rétt hjá hv. 5. þm. Vesturl., að hæstv. félmrh. hafi hjartað á réttum stað. En ég held að það sé jafnóumdeilanlegt, að hæstv. ráðh. virðist ekki botna neitt í þeim lögum, sem hann á að framkvæma. Á þeim svörum, sem hann gaf hér áðan í tilefni af þeirri fyrirspurn, sem til hans var beint, þá er alveg augljóst, að hann botnar hvorki upp né niður í því máli, sem spurt var um. Og það virðist líka vera það eina, sem hann gat gert, að lofa nánari athugun á þessu einhvern tíma. En það er nú svo með þennan hæstv. ráðh., að til viðbótar því, að hann skilur illa þau lög, sem hann á að framkvæma, þá er hann ákaflega svifaseinn í framkvæmd þeirra loforða, sem hann gefur um breytingar á slíkum lögum, jafnvel þó að hæstv. ríkisstj. hafi gefið mjög hátíðleg loforð um það. Eins og fram hefur komið í þessum umræðum, þá gaf hæstv. ríkisstj. loforð um það á s.l. vetri í sambandi við vinnudeilurnar þá að hækka mjög verulega atvinnuleysisbæturnar. Þetta loforð mun hafa verið gefið í marzmánuði á fyrra ári: En árið var næstum liðið á enda, án þess að ráðh. hefði eiginlega hreyft hönd né fót til þess að bæta úr þessu og voru svo gefin út um það brbl. seint og um síðir. Það var nú gefið í skyn af hv. 5. þm. Vesturl. hér í gær, að það mundi hafa staðið á samstarfsflokknum, að þetta yrði framkvæmt. Það, sem hann sagði, varð ekki skilið öðru vísi en þannig, að ráðherrar Sjálfstfl. hefðu beitt sér á móti því í ríkisstj. að staðið yrði við þetta fyrirheit. En mér skildist nú á svari, sem hæstv. dómsmrh. gaf í gær aðspurður, að það hefði ekki neitt staðið á Sjálfstfl., þannig að drátturinn í þessu máli hefur eingöngu stafað af því, að hæstv. félmrh. hefur ekki verið viðbragðsfljótari en raun ber vitni um. En þetta er aukaatriði, sem snertir ekki nema lítillega það mál, sem hér liggur fyrir. Það mál, sem hér liggur fyrir, er það, hvort námsfólk, sem er atvinnulaust, eigi að njóta atvinnuleysisbóta eða ekki. Það viðurkenna allir, að það er hreint neyðarúrræði að þurfa að fara inn á þá braut og það á að leysa þessi mál með öðrum æskilegri hætti. En ef það er vanrækt og þetta fólk hefur ekki neitt upp á að hlaupa, þá er það þó skömminni til skárra að það fái bætur með þessum hætti heldur en engar. Aðallausn þessara mála á að sjálfsögðu að vera sú, að þessu fólki, námsfólkinu, sé séð fyrir nægilegri atvinnu á þeim tíma, sem það getur stundað hana. Mér skilst, að hæstv. menntmrh., sem að sjálfsögðu er sá ráðh., sem öðrum fremur á að láta þetta mál til sín taka, hafi gefið fyrirheit um það á fundi með menntaskólanemendum á s.l. vetri, að það skyldi séð um það, að námsfólk hefði nægilega atvinnu á þessu sumri. Nú vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. menntmrh., hvort þetta sé ekki rétt eftir honum haft? Hvort hann hafi ekki gefið slíkt loforð? Ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. svari þessari fyrirspurn. Sé þetta rétt, þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. í framhaldi af því, hvað hafi verið gert til þess að standa við þetta loforð, hvaða undirbúningur sé hafinn til að tryggja námsfólki atvinnu, sem fyrirsjáanlegt er nú að muni enga atvinnu hafa í sumar, nema sérstakar ráðstafanir séu gerðar? Ég hef þrátt fyrir allt haft sæmilegt álit að ýmsu leyti á hæstv. menntmrh. Ég hef það vegna okkar gamla kunningsskapar. Ég veit að vísu að hann er nokkuð gjarn á að snúast í málum, en ég vil samt vænta þess, að hann hafi ekki snúizt í þessu máli. Og mér finnst það frekar ólíkt honum, því að ég þykist þekkja hæstv. ráðh. það vel, að hann muni vilja gera sitt til þess að námsfólk sé ekki atvinnulaust í stórum stíl. Þess vegna beini ég nú þeirri fyrirspurn til hans og tel að það sé nauðsynlegt fyrir okkur þm. að fá það upplýst áður en við förum heim, hvað ríkisstj. ætlar að gera í þessum efnum, hvaða undirbúningur hafi farið fram í framhaldi af því loforði, sem hæstv. ráðh. gaf menntaskólanemendum og það upplýsist þá jafnframt, hvort það sé búið að gera það, sem við hv. þm. mundum telja nægilegt í þeim efnum. Það væri að sjálfsögðu eðlilegra, ég skal játa það, að þeirra þessari fsp. til hæstv. félmrh., en það er nú búið að gera það árangurslaust nokkuð oft, bæði við umræður um sérstaka fsp., sem fram fór hér í þinginu, og eins í sambandi við spurningar, sem hafa verið bornar fram við þessar umr. og það hefur ekkert svar fengizt hjá honum. Þess vegna vænti ég þess, að hæstv. menntmrh. verði við þeirri áskorun að svara fyrirspurnum mínum: Í fyrsta lagi hvort það sé ekki rétt, að hann hafi gefið umrætt loforð á fundi menntaskólanemenda. Og í öðru lagi, hvaða undirbúning hann hafi haft uppi síðan til þess að staðið yrði við þetta loforð. Ég sakna þess nokkuð, að hæstv. forsrh., sem er allþaulsætinn við umræður hér í deildinni, skuli ekki vera hér nú, því þetta mál, sem hér um ræðir, snertir hann nokkuð. Hæstv. forsrh. hefur nefnilega tekið að sér það verkefni að vera formaður í sérstakri atvinnumálanefnd, sem hefur það höfuðhlutverk að tryggja næga atvinnu í landinu og þá ekki síður skólafólks heldur en annarra. Hæstv. forsrh. hefur hér á Alþ. og við ýmis önnur tækifæri haldið mjög hjartnæmar ræður um það, að það sé ákaflega mikilvægt fyrir námsfólk ekki síður en þm. að vera ekki slitið úr tengslum við atvinnulífið í landinu og geta þess vegna haft vinnu, sæmilega vinnu í sínum námsleyfum, sem treysti bönd þess við atvinnuvegina í landinu. Ég hlýt að telja það eðlilegt í framhaldi af þessu og vegna þessara skoðana hæstv. ráðh., að í atvinnumálanefnd ríkisins sé þá eitt af því, sem þar hefur verið tekið til athugunar, hvernig eigi að tryggja námsfólki atvinnu á komandi sumri. Þess vegna hefði ég viljað beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh., hvað um þetta hafi verið rætt í atvinnumálanefnd ríkisins og hvort hún teldi, að þetta væri ekki málefni, sem varðaði hana alveg sérstaklega. Ef hæstv. forsrh. er ekki hérna viðstaddur, þá mun vera hér annar ráðh., sem á einnig sæti í atvinnumálanefnd ríkisins - eða er það ekki rétt hjá mér, að hæstv. dómsmrh. eigi sæti í henni? Það væri þess vegna æskilegt, ef hæstv. forsrh. getur ekki verið viðstaddur, að hann vildi vera svo góður að hlaupa í skrápana og svara þessari fsp. fyrir hann. Nú, þó að tíminn styttist óðum, þá væri nú freistandi að tala meira um þetta, en þar sem búið er að óska eftir svörum frá hæstv. ráðh. við allmörgum fsp. þá ætla ég að láta þetta nægja þangað til að ráðh. hafa svarað.



Herra forseti. Atvinnuleysi ungs fólks og vandamál þess, ekki aðeins hvað snertir afkomu yfir sumarmánuði, heldur og möguleika þess til að stunda áframhaldandi nám, er að sjálfsögðu mjög alvarlegt mál og vert langra umræðna hér og mikilla aðgerða, en eins og störfum þings er nú komið, þá reikna ég ekki með, að svo verði. Í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, hafa þessi mál af eðlilegum ástæðum mjög borið á góma, en ég vil nú biðja þdm. hv. að láta ekki sjálft málið og það úrlausnarefni, sem felst í þessu frv., falla í skuggann fyrir umræðum og öðrum óskum manna varðandi atvinnumál unga fólksins á þann veg, að frv. máske fái hér ekki afgreiðslu. Það er fram tekið í grg. þessa frv., að það er í rauninni til orðið vegna nauðsynjar á breytingum á atvinnuleysistryggingalögunum, sem menn hafa komizt að raun um, að eðlilegar væru og ekki aðeins eðlilegar, heldur líka nauðsynlegar samkv. þeirri reynslu, sem fengizt hefur við framkvæmd þeirra núna s.I. 2 ár sérstaklega að segja má. Í frv. eru aðallega ýmis atriði, sem færð eru til skýrari vegar heldur en nú er í lögunum, tekin af tvímæli, nokkrar nýjar reglur settar í framkvæmd og ég mundi telja - tel mig nú þekkja nokkuð vel til þessara mála - að það væri afar nauðsynlegt - og ég vil biðja menn að taka eftir því -nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. núna, og ég held að það sé óhætt að fullyrða, að í því séu engin atriði, sem gætu í raun og veru orðið til þess, að réttur hinna tryggðu yrði á einhvern hátt lakari heldur en nú er, þvert á móti stefna þessar breytingar að því að gera lögin auðveldari, skýrari í framkvæmd en þau nú eru. Þetta er aðalatriði þessa frv. Efnisbreytingar eru ekki neinar stórvægilegar og má segja að sú breyting, sem hér hefur verið rædd varðandi skólafólkið, er í raun og veru eina verulega efnisbreytingin, sem í þessu frv. felst, frá eldri lögunum. Þar var hins vegar farið inn á nokkuð nýjar brautir frá því, sem lögin hingað til hafa gert ráð fyrir. Grundvöllur þessara laga, eins og allra annarra tryggingalaga, er að sjálfsögðu sá, að greiðsla komi í tryggingarnar, að greitt sé vegna hinna tryggðu. Þetta er grundvallaratriðið. Lögin höfðu að geyma ákvæði og hafa að geyma ákvæði um, hve langan tíma greiðsla komi af manni til þess að hann teljist tryggður. Eins og þetta ákvæði var sett hér í þessu frv. og raunar einnig með þeirri breyt., sem hv. félmn. leggur til. þá er einvörðungu gerður skemmri sá tími, sem greiða þarf af manni heldur en er í núgildandi lögum, þ.e.a.s. það er verið að reyna að færa lögin út, láta þau ná til fleiri heldur en þau áður hafa gert. Nú vil ég taka það fram mjög greinilega, að ég álít, að atvinnuvandamál skólafólks verði ekki leyst með því, að það verði sett á atvinnuleysisbætur. Atvinna þessa fólks er auðvitað aðalatriðið og ekki bara þessa fólks, heldur allra þeirra, sem fyrir böli atvinnuleysisins verða. Það er auðvitað höfuðatriðið. Þegar atvinnuleysi hins vegar steðjar að, þá eiga tryggingarnar til að koma. Grundvöllurinn fyrir því að þessu var breytt, voru till., sem við í verkalýðshreyfingunni gerðum um breyt. á l. Við undirbúning þessara breyt. var, eins og greint er frá í grg., haft samráð við allstóran hóp þeirra manna, sem eru gagnkunnugastir framkvæmd laganna. Þar voru fulltrúar verkalýðsfélaganna í úthlutunarnefnd atvinnuleysisbóta og einnig fulltrúar atvinnurekenda, en þeir eiga eins og kunnugt er einnig sæti í úthlutunarnefndum. Sameiginleg till. þessara aðila við undirbúning breyt. þessara l. var sú, að reynt yrði að finna leið til að stytta biðtíma eða athuga um biðtíma skólafólks, þannig að þeir, sem lokið hefðu námi og væru komnir á vinnumarkaðinn, skyldu verða aðnjótandi atvinnuleysistrygginga, þ.e.a.s. í samræmi við það, sem lögin yrðu nú, með þeirri brtt., sem félmn. gerir á frv. Þetta voru okkar óskir. Í endurskoðun í nefndinni sjálfri hins vegar varð þetta uppi á teningnum, sem í þessu frv. stendur. Nú vil ég biðja menn að athuga það vel. að með því frv., sem hér liggur fyrir, og þrátt fyrir þá breyt. sem félmn. gerði á þessu frv., þá er verið að leysa, ég mundi segja verulegan stóran hluta þessa vandamáls. Það vil ég biðja hv. þm. að hafa í huga, þrátt fyrir að ég skilji ákaflega vel mjög heitar tilfinningar manna um vandamál unga fólksins í atvinnumálum að öðru leyti núna. Spurninguna um það, hverjir hafa hjartað á réttum stað, ætla ég ekki að fara að blanda mér í hér. En menn verða nú fyrir ýmsum áhrifum í lífi sínu og kannske þarf sterk áhrif til þess að menn hafi hjartað á réttum stað. Hvað sem um hjartalagið snertir, þá er það staðreynd, að það var samið í marz í fyrravetur um þær breytingar, sem gerðar voru á lögunum, og þau brbl., sem gefin voru út - en ekki breyt. á reglugerð, eins og hér var orðað í gærkvöldi - voru árangur af því, sem að vísu að mínum dómi kom allt of seint fram, hann átti að koma miklu fyrr. Í öllum þessum umræðum vil ég biðja menn að gleyma því ekki, að í þessu frv. eins og það er núna og með breytingum félmn. er verulega stór hluti leystur af vandamálum þessa fólks. Það var spurt hér af tveimur hv. þm. um alveg tiltekin atriði varðandi þetta frv. og þar sem ég tel mig nú þekkja þetta mál nokkuð vel, þá vil ég koma inn á það. Hv. 6. þm. Reykv. spurði um eða leiddi það fram í dagsljósið, að einvörðungu þeir, sem unnið hafa 3 mánuði af s.l. 12, plús skólatímann, geta fengið þennan rétt. Þetta er alveg rétt. Þetta getur komið þannig út, að maður, sem hafði vinnu í fyrrasumar, fær réttinn, hinn, sem ekki hafði vinnuna, fær ekki réttinn. En hér er um að ræða vandamál, sem ekki snertir einvörðungu skólafólkið, heldur er þetta vandamál, sem þessi endurskoðunarnefnd velti mjög fyrir sér við þessa endurskoðun, en komst ekki að niðurstöðu um lausn á. Þetta snertir alla, sem í fyrsta sinn eru að koma á vinnumarkaðinn á atvinnuleysistímum, ekki aðeins skólafólkið heldur einnig alla aðra. Það getur nefnilega svo farið og blasir við með lögunum eins og þau nú eru, og engar till. eru um breytingar á því eins og er, að þeir, sem í fyrsta sinn koma inn á vinnumarkaðinn, ungir eða gamlir, menn geta komið úr öðrum atvinnugreinum, t.d. bóndi, sem flytzt á mölina, hann fær ekki þennan rétt, fyrr en hann er búinn að vinna ákveðinn tíma, og hvenær fær hann þá vinnu? Hann fær ekki tryggingar fyrr. Þetta er vandamál, sem tvímælalaust verður að taka til athugunar, ekki aðeins fyrir skólafólkið, heldur einnig aðra og er út af fyrir sig ekki meira vandamál fyrir skólafólkið. Hv. 1. þm. Austf. spurði um, hvað væri meint með þessum orðum laganna „að ljúka námi“. Það má vel vera að þetta orðalag, eins og það er þarna, geti leitt hugann að því t.d., að maður sem hættir námi í 4. bekk menntaskóla og ekki hefur lokið stúdentsprófi félli ekki undir þetta, vegna þess að hann yrði ekki talinn hafa lokið námi, en hafi hins vegar hætt námi, gefizt upp, en ég held að það sé nú engin hætta á því, að túlkunin yrði á þennan hátt. Sárasti vandinn, sem verið hefur fyrir þá sem fást við framkvæmd þessara laga, er sá að geta ekki hjálpað þeim mönnum, ekki þeim sem endilega koma út úr skólunum á vorin, það eru meiri möguleikar þá að fá vinnu, heldur þeim, sem hafa fengið vinnu yfir sumarmánuðina og ætla sér ekki aftur í skóla að hausti, þessum mönnum hefur ekki verið hægt að hjálpa fram að þessu, þetta hefur verið langsárasti vandinn. Með þessari breytingu, sem nú hefur verið gerð á lögunum með till. félmn., yrði hægt að hjálpa þessum mönnum. Og það mundi ég telja að yrði mjög mikilvægt. Þessir menn eru í hópi þeirra, sem fyrst er sagt upp að hausti, þegar um atvinnuleysi er að ræða og þurfa því langhelzt á hjálpinni að halda. Þetta vandamál leysir þetta frv. eins og það liggur nú fyrir ásamt brtt. Ég bið afsökunar á því að vera að nota þessa dýrmætu stund, sem nú er eftir af þingtímanum, en ég vil að síðustu bara leggja áherzlu á það, að hér er verið að gera hvort tveggja, að gera lögin betri til framkvæmda, en ég mundi telja að það væri mjög nauðsynlegt, vegna þess að framkvæmd laganna hefur verið mjög ábótavant bæði af hálfu sveitarstjórnanna, sem eiga að sjá um skráningu og annað þess háttar, og einnig af hálfu ríkisvaldsins, þ.e.a.s. félmrn., sem hér þarf verulega að taka til hendi og einnig af hálfu þeirra samtaka, þ.e.a.s. verkalýðssamtakanna, sem að miklu leyti sjá um framkvæmd þessara laga. Það þarf að gera allverulegt átak nú í sumar og þó einkum með byrjun haustsins til þess að færa þessi mál öll í mikið betra horf heldur en nú er og til þess að það sé hægt, eru þær breyt., sem hér eru lagðar til, alveg sérstaklega nauðsynlegar.



Herra forseti. Ég skal ekki misnota aðstöðu mína og vera eins stuttorður og ég mögulega get. Það hefur komið nokkur gagnrýni fram hjá einstaka þm. um meðferð málsins, og tel ég það ekki óeðlilegt. Ég vil undirstrika það, sem ég sagði í upphafi, að þessi sama skoðun var uppi hjá held ég öllum nm. í heilbr.- og félmn., en hitt varð ofan á hjá okkur eins og fram kom hjá hv. 2. landsk. þm., að það væri það margt til bóta í þessu frv., að n. vildi þó leggja til að það yrði afgreitt nú á þessu þingi, þrátt fyrir það að við gerðum okkur alveg grein fyrir því, að málið er miklu stærra og þarf nánari athugunar við heldur en hér liggur fyrir. Ég vil undirstrika það, sem hér hefur komið fram greinilega hjá einstaka hv. þm., að ég tel það nauðsynlegt og hef reyndar bent á það, að það þurfi með þessum lögum að marka nokkuð nýja stefnu í þessum málum. Ég tel að Alþ. eigi að stefna að því, að það veiði reynt að forðast eins og hægt er að þurfa að nota Atvinnuleysistryggingasjóðinn í beinar greiðslur í sambandi við beina bótagreiðslu til manna, sem eru atvinnulausir. Það eigi ekki aðeins að gilda um það, að það eigi að stefna að því að létta undir og með því að skólafólkið geti fengið vinnu fyrir bein eða óbein áhrif frá sjóðnum þann tíma, sem það hefur frí frá skólanum, heldur eigi einnig að stefna að þessu gagnvart öllum vinnandi mönnum í landinu, að t.d. sveitarfélögum eða öðrum verði gert hægara fyrir að halda uppi vinnu við nauðsynlegar og aðkallandi framkvæmdir, frekar en að hafa hóp manna í hverju byggðarlagi á beinum bótastyrkjum. Ég tel að þetta sjónarmið þurfi mjög að skoðast, þegar endurskoðun á lögunum fer fram, að þarna verði nokkur stefnubreyting og um það náist samkomulag hér á hv. Alþ. Ég vil svo undirstrika og taka undir það sem hv. 2. landsk. þm. benti á hér, að þó að við hefðum kosið annan hátt á um afgreiðslu þessa máls, kosið að fá lengri tíma, betri aðstöðu til þess að skoða málið og gera á því frekari breytingar, þá er það margt í frv., sem er til bóta og sem er beint nauðsynlegt að gera núna, að við þess vegna lögðum til, að það yrði samþykkt, þó með þeirri einu breytingu, sem fram kemur á sérstöku þingskjali.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt frv. til l. um breyt. á l. nr. 21 27. apríl 1968, um breyt. á l. nr. 19 10 maí 1965, um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Frv. þetta er komið frá Ed. og var samþ. þar shlj. Nm. í heilbr.- og félmn. Nd. eru sammála um það að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það kom til d.