Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tekið er fyrir eina dagskrármálið, stefnuræða forsætisráðherra sem verður útvarpað og sjónvarpað úr Alþingishúsinu. Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir. Forsætisráðherra hefur 20 mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en þingflokkur forsætisráðherra hafa 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð hafa þingflokkarnir sex mínútur en í þeirri þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Þingmaður utan flokka, Þráinn Bertelsson, 9. þm. Reykv. n., talar síðastur í fyrstu umferð og hefur sex mínútur. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Samfylkingin, Sjálfstæðisflokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, Framsóknarflokkur og Hreyfingin. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra, Árni Páll Árnason, félags- og tryggingamálaráðherra, í annarri og Ólína Þorvarðardóttir, 7. þm. Norðvest., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Sjálfstæðisflokk verða Bjarni Benediktsson, 2. þm. Suðvest., í fyrstu umferð, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 5. þm. Suðvest., í annarri umferð og Ragnheiður E. Árnadóttir, 2. þm. Suðurk., í þriðju umferð. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð verða Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra í fyrstu umferð, í annarri Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra, og í þriðju umferð Björn Valur Gíslason, 8. þm. Norðaust. Fyrir Framsóknarflokk tala Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 8. þm. Reykv. n., í fyrstu umferð, í annarri Siv Friðleifsdóttir, 6. þm. Suðvest., og í þriðju umferð Sigurður Ingi Jóhannsson, 3. þm. Suðurk. Fyrir Hreyfinguna tala í fyrstu umferð Birgitta Jónsdóttir, 9. þm. Reykv. s., í annarri umferð Margrét Tryggvadóttir, 10. þm. Suðurk., en í þriðju umferð Þór Saari, 9. þm. Suðvest.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Þing kemur nú saman eftir óvenjulega stutt hlé - á ári sem aldrei mun líða okkur úr minni. Þessi tími hefur verið þjóðinni afar erfiður því að við urðum öll fyrir miklu áfalli þar sem svo margt brást sem við höfðum treyst á. Það er því ekki nema eðlilegt að fólk sé ýmist reitt eða óöruggt, vonsvikið eða uppgefið og upplifi sig svikið. Sérfræðingar tala um að Ísland hafi orðið fyrir stærstu gjaldeyris- og fjármálakreppu sem nokkurt land hafi lent í á friðartímum, við séum að glíma við vanda sem sé umfangsmeiri og flóknari en aðrar þjóðir hafa glímt við áður. Við skulum engu að síður þakka fyrir að frá því að hörmungarnar dundu yfir höfum við sem þjóð staðið okkur betur en svörtustu spár gerðu ráð fyrir. Við höfum tekist á í lýðræðislegri umræðu, höfum efnt til kosninga, höfum tekið stórar og stefnumarkandi ákvarðanir og okkur hefur tekist að halda uppi atvinnulífi og þjónustu umfram allar áætlanir. Ég hika ekki við að segja að víða í okkar stjórnkerfi, í stofnunum, fyrirtækjum, skólum, heilbrigðis- og velferðarþjónustu og sveitarfélögum hafa verið unnin afrek við að halda hlutunum gangandi. Verum þakklát fyrir að við Íslendingar erum upp til hópa dugandi fólk og staðráðin í að vinna okkur út úr hverjum þeim vanda sem við okkur blasir. Við þurfum nú að gera upp, endurreisa það sem fallið er og stokka upp okkar mál þannig að íslenskt samfélag verði betra en það var fyrir hrun. Við stöndum á tímamótum í íslensku samfélagi. Hugmyndakerfi frjálshyggjunnar og óhefts markaðar er hrunið. Fram undan er uppbygging samfélags á nýjum grunni jafnaðarstefnu og félagshyggju. Við erum þegar í miðju sársaukafullu uppgjöri. Rannsóknarnefnd Alþingis skilar skýrslu sinni um ástæður hrunsins að mánuði liðnum. Henni mun verða fylgt fast eftir. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að styðja rannsóknaraðila eftir mætti í vandasömu verki og það hefur verið gert með fjárframlögum, lagabreytingum og ýmsum öðrum ráðstöfunum. Það traust sem farið hefur forgörðum verður ekki endurheimt nema uppgjörið eigi sér stað á fullnægjandi hátt og að þeir sem bera ábyrgð verði látnir axla hana. Sækja verður þá til saka sem sannað þykir að hafi framið misgjörðir og lögbrot. Það verður ekki hægt að ná sáttum í samfélaginu nema allt sé gert til þess að leiða sannleikann í ljós. Þar má ekkert undan draga. Fólk vill óráðsíuna og græðgina burt og völdin úr höndum þeirra sem grófu undan heilbrigðu viðskiptalífi og stjórnsýslu. Það vill ekki að sömu klíkurnar og hagsmunahóparnir sitji að kjötkötlunum eins og ekkert hafi í skorist. Almenningur sem nú býr við atvinnuleysi og skert kjör vill sjá breytingar eiga sér stað og sú krafa er fyllilega réttmæt. Þessi krafa snýr meðal annars að bönkunum. Ég hef sem forsætisráðherra skrifað skilanefndum bankanna bréf þar sem ég krefst þess að fá svör við því hvort farið sé eftir skráðum reglum og gegnsæju ferli í ákvörðunum um það hvaða fyrirtækjum, sem mörg eru tæknilega gjaldþrota, verði leyft að ganga í endurnýjun lífdaga. Ríkisstjórnin sættir sig ekki við annað en að þarna sé allt uppi á borðinu og að jafnræði sé tryggt. Icesave-málið er hluti af uppgjörinu. Það hefur reynst mér og öllum þungbært. Sett í samhengi við aðrar byrðar hrunsins sem þjóðin þarf að glíma við á næstu missirum og árum er það því miður ekki okkar stærsta vandamál. Hallarekstur ríkissjóðs og tæknilegt gjaldþrot Seðlabankans, vegna afskrifta lána til fallinna fjármálafyrirtækja, eru stærri í sniðum þegar horft er á áætlaðar raunstærðir. Vegna þeirra fjármuna þurfum við þegar í dag að bera gríðarlegan kostnað sem kallar á niðurskurð og skattahækkanir. Þegar spurt hefur verið hvort mér finnist sanngjarnt að Íslendingar gangi í ábyrgð fyrir meinta fjárglæframenn, sem með Icesave nýttu sér hið góða nafn þjóðarinnar á óábyrgan hátt, hef ég svarað því neitandi. Það er ekki réttlátt að Íslendingar séu látnir gjalda fyrir gallaða löggjöf Evrópusambandsins. Það er ekki réttlátt að Bretar og Hollendingar hreinsi hendur sínar af því að þeirra eigin fjármálaeftirlit hafi brugðist, ekki síður en okkar, í Icesave-málinu og það er afar ósanngjarnt að þeir skuli torvelda samstarf Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við urðum fórnarlömb þess að allar þjóðir sem við eigum helst samskipti við, bæði austan hafs og vestan, töldu nauðsynlegt að verja gallaðar fjármálareglur til þess að forða áhlaupi á banka víða um heim. Við stóðum ein, og gerum það enn, í Icesave-málinu. Kalt hagsmunamat segir mér að við eigum ekki annarra kosta völ en að gera upp Icesave-reikningana. Ef við fáum ekki lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða vinaþjóðum og fjármagn á næstunni til þess að styrkja gjaldeyrisforðann mun afnám gjaldeyrishafta frestast, gengi haldast veikt, vaxtalækkun tefjast og botninn detta úr lánshæfismati ríkisins sem hafa mun í för með sér mun dýrari endurfjármögnun lána. Þá mun endurreisn atvinnulífsins verða teflt í tvísýnu, atvinnuleysi stóraukast og þar með vandi heimilanna í landinu. Ef við viljum ekki einangrast sem þjóð og loka öllum samskiptaleiðum við alþjóðasamfélagið er okkur nauðugur einn kostur að leiða Icesave-málið til lykta. Það er þetta mat og hagsmunir fólksins í landinu sem ráða afstöðu minni. Þeir sem hrópa nú hæst og bjóða aðrar lausnir stefna hagsmunum almennings hér á landi í hættu til lengri og skemmri tíma litið. Hér höfum við ekkert val. Þetta bið ég fólk að hafa í huga. Alþingi komst að sömu niðurstöðu þegar það fól framkvæmdarvaldinu með þingsályktun að ljúka málinu með samningum fyrir tæpu ári. Þrjár ríkisstjórnir með þátttöku Sjálfstæðisflokksins, Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa staðfest í samskiptum við alþjóðasamfélagið að við Íslendingar ætlum að standa við skuldbindingar okkar þótt okkur sé það óljúft. Þetta eru staðreyndir málsins og við þær verður að glíma. Við verðum að beina sjónum okkar fram á veginn. Ríkisstjórnin stendur nú fyrir mestu uppstokkun í stjórnkerfi og stjórnsýslu hins opinbera á lýðveldistímanum. Umdæmaskipting þjónustu verður stokkuð upp, landið gert að einu skattumdæmi og embætti ríkisskattstjóra og skattstofur landsins verða sameinuð. Lögregluumdæmum, dómstólum og sýslumönnum verður fækkað. Heilbrigðisstofnanir, vinnu- og velferðarstofnanir og ýmsar stofnanir á sviði samgöngumála, umhverfismála og atvinnumála verða samþættar eða sameinaðar. Umfangsmikil endurskipulagning á Stjórnarráðinu er þegar hafin og ráðuneytum verður fækkað úr 12 í níu á kjörtímabilinu. Fyrir lok þessa árs verður lagt fram frumvarp um atvinnuvegaráðuneyti sem komi í stað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og iðnaðarráðuneytis. Einnig mun umhverfisráðuneytið verða eflt sem auðlindaráðuneyti. Úrbætur í lýðræðismálum verða áfram ofarlega á verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Stjórnlagaþing, þjóðaratkvæðagreiðslur, persónukjör, fjármál stjórnmálaflokka, aukið gegnsæi í stjórnsýslunni, lög um ráðherraábyrgð og fleira eru allt lýðræðisumbætur sem þokað verður áfram. Vinnubrögðum verður breytt með siðareglum ráðherra og embættismanna, nýjum lögum um skipan dómara, nýjum upplýsingalögum og endurskoðun á lögum um skipan embættismanna. Endurreisn bankanna er nú loks á lokastigi og horfur eru á að erlendir lánardrottnar og kröfuhafar kjósi að gæta hagsmuna sinna með þátttöku í bankarekstri og uppbyggingu íslensks atvinnulífs að nýju. Ef fram fer sem horfir munu vel fjármagnaðir bankar með víðtæk alþjóðleg tengsl geta tekið virkan þátt í endurreisn íslenskra fyrirtækja samfara því að verðbólga og vextir fari ört lækkandi á næstu missirum. Í umsókn Íslands að Evrópusambandinu felst einnig stefnumörkun um stöðu Íslands og styrk til lengri tíma litið. Sjálf umsóknin og viðtökurnar við henni fela í sér skýr og traustvekjandi skilaboð til umheimsins. Ég tel fullvíst að sem umsóknarríki muni Ísland öðlast sterkari stöðu en ella hefði verið. Þær sársaukafullu og harkalegu aðgerðir sem fjárlagafrumvarpið boðar eru óhjákvæmilegar. Efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar er í húfi og þar með grundvöllur þess að hér verði hægt að halda uppi nauðsynlegri velferðar- og samfélagsþjónustu á komandi árum. Þjóðin spyr: Hverjar eru þessar skuldir ríkisins? Ég skal svara því skýrt: Skuldir ríkisins munu vaxa úr rúmum 300 milljörðum króna árið 2007 í rúma 1.700 milljarða árið 2010, þ.e. um nærri eina landsframleiðslu, 1.400 milljarða króna. Þar er ekki ein króna vegna Icesave-málsins. Um 350 milljarðar eru vegna halla ríkissjóðs, um 350 milljarðar vegna lána vinaþjóða til þess að styrkja gjaldeyrisforðann, um 300 milljarðar vegna endurfjármögnunar banka og fjármálafyrirtækja, um 150 milljarðar vegna gengisþróunar á eldri lánum og um 300 milljarðar vegna Seðlabanka Íslands, til að forða gjaldþroti hans. Skuld ríkisins vegna afskrifaðra lána Seðlabanka Íslands jafngildir þreföldum niðurskurði fjárlagahallans á milli áranna 2009 og 2010. Vegna þessara vaxandi skulda er vaxtakostnaður ríkisins orðinn næststærsti liður fjárlaga á eftir útgjöldum til félags- og tryggingamála, um 100 milljarðar króna. Þessi vaxtabyrði ríkisins mun að lokum verða stærsti útgjaldaliður fjárlaga ef ekkert verður að gert. Útgjöld vegna atvinnuleysisbóta og annarra bótagreiðslna hafa jafnframt vaxið um tugi milljarða, eins og við vitum, og tekjur hrunið vegna minnkandi umsvifa í hagkerfinu. Ef við rekum ríkissjóð með 200 milljarða króna árlegum halla á næstu árum, eins og við höfum gert um tveggja ára skeið, mun gífurleg vaxtabyrði draga allan þrótt úr velferðarkerfinu. Við munum ekki hafa neina fjármuni til að byggja það þjóðfélag sem við viljum búa í. Þessi bráðavandi hefur ekkert með Icesave að gera og ekkert með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að gera. Þeir sem halda því fram eru að blekkja fólk. Það er sama hvort Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er eða fer, sama hvort við borgum Icesave eða ekki. Við verðum að draga mjög hratt úr hallarekstri og skuldasöfnun ríkisins. Fjárhagsleg framtíð barna okkar og komandi kynslóða er í húfi. Glíman við fjárlagahallann á næstu árum snýst um það hvort við Íslendingar höldum okkar efnahagslega sjálfstæði eða ekki. Ætlum við tapa þeirri glímu? Nei, segi ég, ekki á minni vakt. Ríkisstjórnin mun óhikað breyta skattkerfinu til að auka jöfnuð og réttlæti í samfélaginu. Þar er um mikla stefnubreytingu að ræða frá stjórnartímabili Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Þá leyfðist ríkustu fjölskyldum landsins að hrifsa til sín sístækkandi hlut í ráðstöfunartekjum landsmanna. Á árunum 1993 til 2007 fimmfölduðu ríkustu fjölskyldur landsins hlut sinn í ráðstöfunartekjum, 1% ríkustu fjölskyldna fór úr 4% í 20% af heildarráðstöfunartekjum landsmanna. Þetta var óheillastefna fyrir Íslendinga, stefna markvissrar misskiptingar sem leiddi til ófarnaðar. Þessari stefnu hefur nú verið kastað fyrir róða. Þeir sem gagnrýna skattstefnu ríkisstjórnarinnar verða að segja hvort þeir vilja skera meira niður, og þá hvar, eða hvort þeir vilja auka skuldir ríkissjóðs. Stefna ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að létta greiðslubyrði og greiða úr skuldavanda einstaklinga og heimila liggur nú fyrir. Saman fara almenn leiðrétting og ný sértæk úrræði þar sem allt kapp er lagt á að greiða úr vanda sem flestra með sanngirni, jafnræði og hófsemi að markmiði. Með þessu mun fjöldi heimila og einstaklinga ná tökum á fjármálum sínum. Þeir sem annars hefðu átt alvarleg vanskil yfir höfði sér ná vopnum sínum og fólk hefur meira fé til ráðstöfunar. Hjá þeim sem virtust allar bjargir bannaðar opnast leiðir til að greiða úr vandanum og fólk getur litið framtíðina bjartari augum. Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur verið efldur til þess að hækka grunnframfærslu námslána um 20 af hundraði. Þetta er mikilvægur áfangi í að beina fólki í nám meðan á samdráttarskeiði stendur til þess að það komi betur undirbúið á vinnumarkað þegar hann tekur við sér að nýju. Tillögur um vinnumarkaðs- og starfsnámsúrræði fyrir ungt fólk án atvinnu sem hefur stutta skólagöngu að baki eru væntanlegar innan skamms. Verkaskipting heilbrigðisstofnana á landinu öllu verður endurskilgreind og stjórnsýslustofnanir samhæfðar, haldið verður áfram að ná niður lyfjakostnaði og dregið úr kostnaði við sérgreinalækningar og þjálfun. Ríkisstjórnin mun móta orkustefnu þar sem áhersla er lögð á að efla græna atvinnustarfsemi með því að nýta endurnýjanlega orku á sjálfbæran og samfélagslega ábyrgan hátt til verðmæta- og atvinnusköpunar. Stefnt er að því að setja rammalöggjöf um ívilnanir vegna erlendrar fjárfestingar hér á landi og styðja við nýsköpun í atvinnulífinu með löggjöf um ívilnanir. Aukin fjárframlög síðustu ára í samkeppnissjóði verða varin. Aldrei hefur verið varið til ferðaþjónustunnar jafnmiklu fé á föstu verðlagi og í ár. Haldið verður áfram að efla hana með samstarfi um fjármögnun markaðs- og kynningarverkefna erlendis og með því að ýta undir ný sóknarfæri. Ríkisstjórnin hyggur á verulegar breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um bankaleynd, lögum um innstæðutryggingar, lögum um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Þessar breytingar eru allar taldar nauðsynlegar til að koma böndum á fjármálamarkaðinn eftir hrunið og til þess að koma í veg fyrir endurteknar ófarir í fjármálageiranum. Ríkisstjórnin hefur efnt til víðtæks samstarfs um gerð sóknaráætlana fyrir alla landshluta í samræmi við nýja svæðaskiptingu landsins sem miðar að því að Ísland verði í hópi þeirra landa sem hafa bestar forsendur til að tryggja góð og eftirsóknarverð lífskjör fyrir aldna sem unga. Ríkisstjórnin undirbýr tillögur um næstu strandveiðivertíð í ljósi reynslunnar af strandveiðum liðins sumar sem færðu nýtt líf í mörg byggðarlög. Tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu verða kynntar á Alþingi í vetur þegar endurskoðunarnefnd hefur komist að niðurstöðu. Ríkisstjórnin mun styrkja stöðu náttúruverndar með endurskoðun náttúruverndarlaga. Þess er vænst að rammaáætlun um vernd og nýtingu vegna vatnsafls og jarðvarma verði lögð fyrir Alþingi á yfirstandandi þingi. Ríkisstjórnin vinnur jafnframt að því að setja saman aðgerðaáætlun í því skyni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Góðir landsmenn. Hverjum þeim sem stendur í baráttu er hollt að einblína ekki eingöngu á það sem honum er mótdrægt. Allt í kringum okkur eru jákvæð teikn úr atvinnulífinu, menningu, félagsstarfi og stjórnsýslu sem ættu að örva okkur og hvetja. Jákvæð teikn um samtakamátt, samheldni, áræðni og dugnað sem áður en langt um líður munu skila okkur breyttu og betra samfélagi. Við þurfum að rækta og hlúa að þessum jákvæðu sprotum í samfélagi okkar. Við getum fagnað því að meiri afgangur er á vöruviðskiptum við útlönd í haust en verið hefur, álverð hefur hækkað, aflaverðmæti úr sjó hefur aukist, verð ýmissa fiskafurða hefur hækkað, útlitið er gott í sjávarútvegi, tekjur af erlendum ferðamönnum hafa aukist verulega og spár OECD gera ráð fyrir að hagvöxtur aukist þegar á næsta ári og að aukning verði á ný í heimsverslun. Það er gott fyrir Íslendinga vegna þess að bati okkar verður drifinn áfram af útflutningi. Gengi krónunnar hefur verið stöðugt síðasta mánuðinn þótt dregið hafi á sama tíma verulega úr inngripum Seðlabankans á gjaldeyrismarkaði. Velta á gjaldeyrismarkaði virðist einnig vera að aukast og uppsöfnun á gjaldeyrisinnstæðureikningum fyrirtækja í bönkunum hefur stöðvast. Skuldatryggingarálag heldur áfram að lækka og þess er vænst að verðbólga muni hjaðna ört í vetur og vextir lækka. Þá er ljóst að það sem af er hefur bæði atvinnuleysi á Íslandi orðið minna en spáð var og samdráttur er ekki eins mikill og óttast var. Mörg jákvæð teikn eru á lofti og fjöldi stórverkefna í augsýn. Ég nefni Búðarhálsvirkjun, endurbyggingu álversins í Straumsvík, álver í Helguvík, gagnaver og tónlistarhúsið sem nú er að rísa. Ég nefni stórverkefni sem rætt hefur verið um við lífeyrissjóðina, svo sem við Suðurlandsveg, Vesturlandsveg, nýjan Landspítala, stækkun flugstöðvar á Akureyri og samgöngumiðstöð í Reykjavík. Að öllu þessu er nú unnið hörðum höndum, m.a. á grundvelli stöðugleikasáttmálans. Góðir landsmenn. Fram undan eru erfiðar tímar þar sem við, hvar á vettvangi sem við stöndum, munum glíma við uppgjör, endurreisn og uppstokkun í okkar eigin lífi og í þjóðlífinu. Ríkisstjórnin hefur lagt fram stefnu og áætlanir sem munu leiða landsmenn út úr vandanum. Við erum að taka til í ríkisfjármálunum sem eru í raun mikilvægasta sjálfstæðismál okkar Íslendinga í dag. Við erum að stokka upp stofnanakerfið hjá hinu opinbera sem hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu. Við erum að knýja fram lýðræðisumbætur og margvísleg réttindamál sem hafa velkst í kerfinu um árabil án niðurstöðu. Við erum að leiðrétta margs konar misrétti og afnema forréttindi sem allt of lengi hafa liðist. Það á ekki að bíða með þessar úrbætur þótt á móti blási. Þær eru nauðsynlegar ef við ætlumst til þess að betra og heilbrigðara velferðarsamfélag verði til úr rústum hrunsins. Ég er sannfærð um að það er vilji meginþorra landsmanna og að því skulum við vinna saman. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir landsmenn. Það hefur runnið upp fyrir landsmönnum undanfarna daga og vikur að það er ekki einungis efnahagskreppa á Íslandi. Hér ríkir einnig stjórnarkreppa. Þótt ríkisstjórn sé við völd í landinu að forminu til er sundrungin, samstöðuleysið og óeiningin á stjórnarheimilinu slík að ríkisstjórnin er ekki starfhæf. Og þótt forsætisráðherra Íslands neiti að horfast í augu við þessi innanmein ríkisstjórnarinnar fara þau ekki fram hjá fólkinu í landinu. Hér talaði forsætisráðherra eins og hún hefði aldrei haft með landsmálin að gera fyrr en nú rétt nýlega. Staðreyndin er að Samfylkingin hefur nú setið í þremur ríkisstjórnum frá árinu 2007. Um þessar mundir er ár liðið frá því að bankarnir féllu en staða heimilanna og fyrirtækjanna hefur bara versnað. Frú forseti. Góðir landsmenn. Ég stend ekki hér upp til að halda því fram að til séu auðveldar leiðir út úr þeirri stöðu sem uppi er. Allir vita að það þarf að taka erfiðar ákvarðanir til að loka fjárlagagatinu og stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs. Allir skilja að lífskjörin munu versna tímabundið og allir sjá að engar töfralausnir munu koma okkur til bjargar. En landsmenn vita líka, sjá og skilja að á umbrotatímum eins og þeim sem íslenska þjóðin gengur nú í gegnum skiptir sköpum að við stjórn í landinu sé traust ríkisstjórn með skýra, trúverðuga stefnu um það hvernig leiða skuli þjóðina út úr þeim vanda sem við henni blasir. Í þess stað höfum við ríkisstjórn hverrar líf hangir á bláþræði, það sýna atburðir síðustu daga og vikna. Um helgina var upplýst að Katrín Júlíusdóttur, hæstv. iðnaðarráðherra sem fer með orkumál í ríkisstjórninni, hefði komið af fjöllum þegar kynntur var nýr 16 milljarða orku- og auðlindaskattur. Ríkisstjórnin ætlar að ráðast í stórkostlega skattlagningu á orkufyrirtækin í landinu og orkumálaráðherrann hefur ekki hugmynd um þau áform. Og hver eru þessi áform þegar betur er að gáð? Álfyrirtækin í landinu borga hverjum starfsmanni u.þ.b. 5 milljónir að meðaltali í árslaun. Ríkisstjórnin ætlar að skattleggja þessi sömu fyrirtæki sem nemur um 10 milljónum á hvern starfsmann. Hverjum dettur svona lagað í hug? Ríkisstjórnin hefur nú þegar stórskaðað íslenska hagsmuni með því að leggja fram þetta frumvarp og með því að greiða ekki fyrir áformum um orkufrekan iðnað eins og reyndar var gert ráð fyrir í stöðugleikasáttmálanum. Erlendir fjárfestar hafa engan áhuga á því glundroðaumhverfi sem þessi ríkisstjórn býður upp á. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði af sér ráðherraembætti og yfirgaf ríkisstjórnina eftir að hafa verið stillt upp við vegg, eins og hann orðaði það sjálfur. Þar fór fyrir borð sá ráðherrann sem var í bestum tengslum við þjóðina í Icesave-málinu. Síðan kom í ljós að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sjálfur þingflokksformaður Vinstri grænna, neitaði að taka sæti í ríkisstjórninni í stað Ögmundar af sömu ástæðu - óánægju með ríkisstjórnina. Hún sagði að allir ráðherrar í ríkisstjórninni að Ögmundi frátöldum hefðu samþykkt Icesave-samninginn óséðan. Þetta er grímulaus árás á forsætis- og fjármálaráðherra þjóðarinnar. Samkvæmt fréttum í kvöld er ljóst að hvorki hv. þm. Ögmundur Jónasson né hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir treystu sér til að verja stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim umræðum sem hér fara nú fram. Góðir Íslendingar, þetta er ástandið í ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Við þær aðstæður sem nú eru uppi á Íslandi getur stjórnarandstaðan á Alþingi ekki leyft sér þann munað að leggja allt sitt púður í neikvæða gagnrýni. Það er borgaraleg skylda allra í samfélaginu, innan þings sem utan, að leggja sitt af mörkum til þess að leiða þjóðina út úr þessu kreppuástandi. Við höfum stutt þau mál sem við teljum til framfara en varið hagsmuni fólksins og fyrirtækjanna í landinu þegar ríkisstjórnin hefur brugðist. Það var Sjálfstæðisflokkurinn sem kom í veg fyrir stórslys fyrir íslensku þjóðina þegar Alþingi samþykkti stranga fyrirvara við Icesave-samkomulagið þvert gegn vilja ríkisstjórnarinnar. Án aðkomu Sjálfstæðisflokksins og annarra stjórnarandstöðuflokka hefði Alþingi afgreitt ríkisábyrgðina án fyrirvara. Það er öllum ljóst. 
             Í sumar lagði Sjálfstæðisflokkurinn fram tillögur í efnahagsmálum hér á Alþingi en í þeim birtist framtíðarsýn fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu, ekki síst litlu fyrirtækin og þau meðalstóru sem gjarnan verða út undan í umræðunni um atvinnulífið. Á ákveðnum sviðum töldum við þörf á þverpólitísku samstarfi eins og t.d. vegna skuldavanda heimilanna. En ríkisstjórnin hlustaði ekki á þessar tillögur, hún greip ekki til þverpólitísks samráðs um eitt einasta mál sem á hennar borði var en betur hefði farið á því, því að með tillögum Sjálfstæðisflokksins, ef farið hefði verið að þeim, væru efnahagsmál þjóðarinnar ekki í því mikla óefni sem þau eru nú. Þrátt fyrir þetta mun Sjálfstæðisflokkurinn ekki leggja árar í bát. Við munum halda áfram og á næstu dögum mun Sjálfstæðisflokkurinn leggja fram vandaða efnahagsáætlun að nýju þar sem fram koma markvissar tillögur sem munu leiða Ísland út úr kreppunni, nái þær fram að ganga. Þessum tillögum teflir Sjálfstæðisflokkurinn fram sem metnaðarfullum valkosti á móti metnaðarlausum kreppu- og skattahækkunarfjárlögum ríkisstjórnarinnar. Þær umfangsmiklu skattahækkanir sem ríkisstjórnin boðar í fjárlagafrumvarpi sínu eru ekkert annað en gróf aðför að heimilunum og fyrirtækjunum í landinu. Fjármálaráðherra hefur neitað að útskýra hversu mikið skattar eigi að hækka, en þegar forsendur fjárlagafrumvarpsins eru skoðaðar má sjá að ríkisstjórnin ætlar sér að ráðast í mestu skattahækkanir Íslandssögunnar og gegn þeim mun Sjálfstæðisflokkurinn berjast. Tillögur okkar sjálfstæðismanna munu koma sér vel fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu, okkar leið mun bæta afkomu ríkissjóðs um allt að 80 milljarða strax á næsta ári. Góðir landsmenn. Þetta þarf ekki að vera flókið. Við vinnum okkur aldrei út úr kreppunni öðruvísi en að framleiða verðmæti og skapa með því störf. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í 80 ár sagt að stærsta hagsmunamálið fyrir heimilin í landinu væri verðmætasköpun og næg atvinna, og ég held að sjaldan hafi verið jafnmikilvægt og nú að hafa þessar augljósu staðreyndir í huga. Í stuttu máli fela efnahagstillögur Sjálfstæðisflokksins eftirfarandi í sér: Við viljum ryðja úr vegi hindrunum fyrir nýfjárfestingar í orkufrekum iðnaði og skapa með því þúsundir nýrra starfa jafnvel strax á næsta ári. Sjálfstæðisflokkurinn hafnar því að skattleggja þjóðina út úr kreppunni. Skattlagningarleiðin mun einungis dýpka kreppuna og gera ástandið óbærilegt. Við höfum því bent á aðrar leiðir til að auka tekjur ríkisins. Fyrst og fremst þarf að koma súrefni til atvinnulífsins í landinu en auk þess leggur Sjálfstæðisflokkurinn til að við skoðum til hlítar kosti þess og galla að breyta skattlagningu lífeyrisgreiðslna. Hér kemur fleira en eitt til greina sem ræða þarf við aðila vinnumarkaðarins, þar á meðal að skoða tímabundna skattlagningu á inngreiðslum. Við höfum lagt til sparnað í ríkisrekstrinum þannig að velferðarmálum verði hlíft eins og hægt er. Flatur niðurskurður, eins og hann er kynntur af ríkisstjórninni og við sjáum hvaða afleiðingar hefur til að mynda á Landspítalanum þessa dagana, er stórhættulegur. Við viljum hámarkshagræðingu til að viðhalda þjónustustiginu. Það þarf að leita allra leiða til að hagræða áður en menn fara að skera niður með þeim hætti sem boðað er í fjárlagafrumvarpinu. Við sögðum strax í sumar í efnahagstillögunum sem þá voru lagðar fram að það þyrfti að koma til almenn lækkun greiðslubyrði húsnæðislána. Ríkisstjórnin er fyrst nú að átta sig á þessu, allt of seint og virðist ætla að gera of lítið. Við sjálfstæðismenn teljum raunhæft að afnema gjaldeyrishöftin strax og lækka stýrivexti myndarlega og jöklabréfavandann er vel hægt að leysa. Tillögur komu fram í Seðlabankanum strax á síðasta ári. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafnaði þeim tillögum og lagt var upp með haftastefnu sem virðist ekki ganga upp. Þess vegna vill Sjálfstæðisflokkurinn endurskoða þá áætlun sem stjórnvöld gerðu með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, hún hefur engu skilað. Um hvað snerist þessi áætlun? Er það ekki rétt munað hjá mér að aðkoma okkar að þessu „prógrammi“ hafi snúist um það að við ættum að fá lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? En við fáum engin lán, sjóðurinn hafnar því að veita lán og hann vísar að því er virðist, á bak við tjöldin, í Icesave-deiluna. Um þetta viðhorf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sagði núv. hæstv. fjármálaráðherra í október í fyrra, með leyfi forseta: „Ég hef heyrt þann orðróm að þarna séu tengsl á milli og ef það er svo að þetta sé fyrirframskilyrði af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að koma hér að málum, að við gerum upp öll þessi ósköp í Bretlandi og Hollandi án þess að það liggi endilega fyrir að okkur sé lagalega og þjóðréttarlega skylt að gera það, þá er það auðvitað ekkert annað en fjárkúgun. Þá eru allar okkar verstu martraðir að rætast hvað varðar aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Þetta sagði núv. hæstv. fjármálaráðherra fyrir ári síðan. Ég spyr: Er Steingrímur J. Sigfússon ekki staddur í miðri martröðinni án þess að átta sig á því? Eða hefur hann kannski skipt um skoðun? Góðir landsmenn. Þegar ný ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar tók við í febrúar á þessu ári var sagt að nú tæki við traust og ábyrg verkstjórn í Stjórnarráðinu. Nú sjá allir að verkstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur er í molum. Þegar svo er komið blasir við að ríkisstjórnin er ekki starfhæf. Innan hennar er hver höndin upp á móti annarri, hún veit ekkert í hvorn fótinn hún á að stíga. Ráðherrarnir vorkenna sjálfum sér og verkefnin eru þeim ofviða. Þess vegna segi ég: Það er stjórnarkreppa í landinu. Ríkisstjórnin hefur glatað trausti fólksins í landinu. Hún veldur nú stórkostlegu tjóni fyrir þjóðarbúið. Þessi ríkisstjórn er ekki starfi sínu vaxin. Fólkið í landinu á annað og betra skilið en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Á morgun verður ár frá hruni, frá því að guð var beðinn um að blessa Ísland. En þegar bankarnir hrundu haustið 2008 urðu straumhvörf í íslensku efnahagslífi, starfsemi á fjármálamarkaði stöðvaðist, gengi krónunnar féll, vextir hækkuðu, eignarverð lækkaði. Djúpur samdráttur varð í hagkerfinu með vaxandi atvinnuleysi og fjölgun gjaldþrota, mikill tekjuhalli myndaðist á ríkissjóði ásamt stóraukinni skuldsetningu. Þessi er staðan sem við er að etja og kannski ekki nema von að árið hafi verið okkur öllum, þjóðinni, langt og strangt. Að mörgu leyti hefur árið 2009 snúist um fortíð en ekki framtíð. Íslenska þjóðin er særð eftir hrunið og okkur er nauðsynlegt að grafast fyrir um hvað fór úrskeiðis og hvernig annað eins gat gerst. Sú spurning var áberandi í ræðum sem voru fluttar í þessum sal fyrir ári: Hvernig gat þetta gerst? Á því hefur reyndar verið tekið af þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Sú ríkisstjórn sem nú situr réð erlendan ráðgjafa sér til aðstoðar, embætti hins sérstaka saksóknara var styrkt, þrír saksóknarar voru ráðnir og auknir fjármunir voru veittir til þess að rannsaka bankahrunið til hlítar. Aukinheldur mun rannsóknarnefnd Alþingis skila niðurstöðum sínum í nóvember í skýrslu sem formaður hennar hefur nefnt að verði ein verstu tíðindi fyrir íslenska þjóð í langan tíma. Engin sátt verður nema við fáum svör við því hvað fór úrskeiðis og hverjir báru á því ábyrgð og um það hljótum við öll að vera sammála. En á sama tíma er það brýnt verkefni að halda samfélaginu gangandi, byggja upp sterkt efnahagskerfi, tryggja félagslegt réttlæti og jafnrétti, standa vörð um velferðina og innviði samfélagsins og byggja upp framsýna og græna atvinnustefnu. Að þessari endurreisn þurfa allir að koma, ríkisstjórn, Alþingi, samtök launafólks og atvinnurekenda. Verkefnið er risavaxið og þess vegna má enginn skorast undan. Öll þau skref sem við stígum eru mikilvæg til að leggja grunn að betri framtíð. Við vitum auðvitað öll að árið fram undan og líklega næstu 2–3 ár verða strembin. Við megum hins vegar ekki gleyma því sem vel er gert og við munum vinna bug á vandanum og sigra fjöllin sem fram undan eru. Eins og forsætisráðherra fór yfir í ræðu sinni hefur verið unnið að markvissum aðgerðum í þágu lánþega sem birtast nú í tillögu hæstv. félagsmálaráðherra og miða að því að hjálpa sem flestum til að missa ekki heimili sín vegna bankahrunsins. Venjulegt fólk bar ekki ábyrgð á hruni bankanna og þótt getu ríkissjóðs séu mikil takmörk sett þarf að koma í veg fyrir að allt það venjulega fólk sem fór sér gætilega og reisti sér ekki hurðarás um öxl verði gjaldþrota vegna glæfraspils fjármálamanna. Gripið hefur verið til margvíslegra úrræða til að auðvelda sem flestum að komast í gegnum þá erfiðleika sem við er að glíma. Ég vil vekja athygli á samstarfi mennta- og félagsmálaráðherra sem miðar að beina fólki í nám en það samstarf skilar verulegri hækkun á grunnframfærslu námslána. Enn fremur hefur verið unnið að breytingum á námslánakerfinu, t.d. með afnámi kröfu um ábyrgðarmenn á námslánum sem felur í sér miklar úrbætur fyrir alla námsmenn. Nú er unnið áfram af sömu ráðuneytum að því að þróa frekari menntunarmöguleika fyrir atvinnulaust fólk. Fjárlagafrumvarpið sem nú er lagt fram er líklega lítt til vinsælda fallið og ég held að ekki hafi nokkrum manni dottið í hug að það yrði þannig. En niðurskurðurinn fram undan þarf ekki að koma neinum á óvart. Hann er afleiðing hrunsins, afleiðing gríðarlegar skuldsetningar þjóðarbúsins þar sem heilt bankakerfi lagðist á hliðina með hörmulegum afleiðingum. Auðvitað er niðurskurður ekkert gleðiefni en hann verður ekki til af engu. Það hefur verið reynt að standa nokkurn vörð um velferð og menntun með því að gera vægari kröfu á þessa málaflokka, 5% kröfu til heilbrigðis- og félagsmála og 7% kröfu á skólamál meðan aðrir málaflokkar glíma við 10% kröfu. Eigi að síður bitnar þetta auðvitað líka á þeim sem síst skyldi, þeim sem sátu eftir í góðærinu, öldruðum og öryrkjum, því að fjárlagafrumvarpið felur í sér byrðar á alla þjóðfélagshópa þótt reynt sé að dreifa þeim með réttlátum hætti og láta þá sem breiðustu bökin hafa bera þyngstu byrðarnar. Flestum þykir nóg um í niðurskurðinum og telja ansi hart fram gengið. Svo eru auðvitað þeir sem telja ekki nóg að gert og má þar nefna Viðskiptaráð sem er á kunnuglegum slóðum í gagnrýni sinni og virðist ekki telja ástæðu til að endurmeta eigin áherslur þó að sumar ályktanir þess fyrir hrun hljómi núna eins og misheppnaðir brandarar. Ríkisstjórnin hefur í björgunarstörfum sínum verið gagnrýnd fyrir að hafa ekki lagt grunn að nægilega róttækum breytingum á íslensku samfélagi. Það má alveg taka undir það því að við þessar aðstæður fer mikil orka í að reyna að bjarga landinu frá gjaldþroti. Hluti gagnrýninnar snýr að samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, sjóð sem æ fleiri Íslendingar eru orðnir gagnrýnir á og á sér langa og skelfilega sögu í þróunarlöndum heims. Á meðal þess sem hann hefur verið gagnrýndur fyrir er að nota kreppu til að koma orkulindum og auðlindum í hendur erlendra stórfyrirtækja hratt og örugglega. Gegn slíkum yfirgangi á að standa og gegn honum stöndum við. En stundum þarf ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til. Meiri hluti sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í Reykjavík ákvað illu heilli að selja hlut Orkuveitu Reykjavíkur í Hitaveitu Suðurnesja til kanadísks fyrirtækis, Magma Energy. Gegn þeim ákvörðunum beitti ríkisstjórnin sér og sumir hafa einmitt gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir þá afstöðu en það hættulegasta við kreppuna er einmitt þetta, krafan um skyndilausnir sem flestar snúast um að selja fjölskyldusilfrið, ganga óhóflega á náttúruauðlindir og valda óbætanlegum skaða. Slíkt má ekki henda. Við megum ekki missa tækifærið til að byggja upp sjálfstætt efnahags- og atvinnulíf þar sem hagsmunir samfélags, umhverfis og efnahags fara saman. Við megum ekki missa tækifærið til að læra eitthvað af kreppunni og byggja upp betra samfélag en var áður. Þessi ríkisstjórn tók höndum saman um að halda áfram með efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þegar flestar aðrar dyr virtust lokaðar einmitt vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti aldrei þessu vant ekki skilyrði af þessu tagi. En það samstarf er auðvitað ekki hugsað til eilífðar og því fyrr sem því lýkur, því betra. En til þess að íslenskt efnahagslíf geti rétt úr kútnum þarf að hefja niðurgreiðslu skulda, það þarf að byggja upp íslenskt bankakerfi, það þarf að ljúka hinu umdeilda Icesave-máli, vextir verða að lækka og gengi íslensku krónunnar þarf að styrkjast og síðan þarf að hugsa fyrir næstu bankakreppu. Það þarf skýrari löggjöf um banka og viðskiptaumhverfi þannig að tryggt sé að lögin nái þá yfir hegðun sem íslenska auðstéttin gerði sig seka um í hruninu og fyrir hrun. En þó að neikvæðar fréttir séu áberandi eru ýmis góð teikn á lofti. Samkvæmt nýrri þjóðhagsspá er áætlað að árið 2009 dragist viðskiptahallinn hratt saman, verði 7% af landsframleiðslu. Gert er ráð fyrir að gengi krónunnar haldist stöðugt yfir árið 2010 og að verðbólgan fari minnkandi. Kannski er mesti vágesturinn atvinnuleysið og þó að upphaflegir spádómar hafi jafnvel gert ráð fyrir allt að 20% atvinnuleysi, og við erum sem betur fer ekki í þeirri stöðu, er atvinnuleysi 8,6% og næsta ár er spáð svipuðu atvinnuleysi hér og á evrusvæðinu og í Bandaríkjunum. En þetta er hins vegar einn alvarlegasti fylgifiskur kreppunnar og sannkallað þjóðarmein fyrir jafnvinnusama þjóð og Íslendingar hafa lengi verið. Þó að þessar tölur sýni okkur að kreppan herji víða um lönd breytir það því ekki að það fór miklu verr hjá okkur Íslendingum en hjá öðrum þroskuðum lýðræðisríkjum. Við megum ekki gleyma að ýmsir þættir kreppunnar eru heimatilbúnir. Íslenskt atvinnulíf og Íslendingar höfðu skuldsett sig langt umfram það sem eðlilegt gat talist. Íslensk fjármálafyrirtæki tóku fjarstæðukennda áhættu, fremstir í flokki eru hugmyndasmiðir Icesave-samninganna sem brostu allan hringinn. Við skiljum það öll núna, er það ekki? Áhættan er öll á íslenska ríkinu. Þáverandi stjórnvöld brugðust ekki nægilega snemma við og andspænis þeim vanda stöndum við núna. Það er ekki nema von að ekki séu allir á eitt sáttir um það hvernig leysa eigi úr þessari færaflækju. Mér eru minnisstæð orð tékknesks mótmælanda sem sagði um þáverandi forseta, Václav Havel: Hann segir margt gott um lýðræði og hugmyndafræði en fólk almennt hefur meiri áhuga á að geta keypt sér brauð. Og þannig líður vafalaust mörgum Íslendingum. Fólk hefur áhyggjur af sínu daglega brauði og það vill fá lausnir. En gleymum því ekki að alveg eins og hugsjónum þurfa að fylgja aðgerðir verða aðgerðir líka að fylgja hugsjónum. Þá kemur að því sem ég vil segja að lokum. Auðvitað er það svo að fólk greinir á um leiðir og sá ágreiningur er ekki bundinn við stjórn og stjórnarandstöðu. Það er eðlilegt að við rökræðum og tökumst á en tímarnir krefjast þess að við horfum á það sem sameinar fremur en það sem sundrar. Skotgrafarhernaður er ófrjór og mannskemmandi því að þjóðin er undir, heill hennar og framtíð og hún á að vera í forgangi. Íslendingar hafa áður borist á banaspjót í innbyrðis deilum og hjaðningavígum. Það skilaði ekki góðu á Sturlungaöld og það mun ekki skila góðu núna. Gleymum því ekki að það á að fara varlega með orð, þau geta sprungið eða sem öllu verra er, það getur vöknað í púðrinu. Og gleymum því heldur ekki að við eigum menntaða og skapandi þjóð. Við eigum auðlindir sem unnt er að nýta með skynsamlegum hætti, öfluga samfélagslega innviði, öflugan sjávarútveg, öflugan sjávarútveg, landbúnað, ferðaþjónustuiðnað, öfluga menningu sem er okkur til sóma um allan heim. Ferðin fram undan er auðvitað krefjandi. Fjallið er bratt en veganestið er gott og ef við berum gæfu til að horfa á það sem sameinar fremur en það sem sundrar er hægt að nota erfiðleikana nú til að búa í haginn fyrir framtíðina og tryggja að hörmungaratburðir síðasta árs endurtaki sig ekki í náinni framtíð. Það á að vera helsta umræðuefni okkar næstu missirin. Sóum ekki þessari kreppu heldur lærum af henni.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra flutti á ársafmæli efnahagshrunsins ræðu sem hefði allt eins getað verið flutt fyrir ári síðan. Það hefur ekkert gerst af því sem rakið var í ræðunni af því sem þyrfti bráðnauðsynlega að gerast sem allra fyrst. Frú forseti. Nú er stöðnunin orðin slík að klukkan gengur ekki lengur. Ég ætla að biðja frú forseta að hringja bjöllunni þegar ég á tvær mínútur eftir, það ætti ekki að vefjast fyrir frú forseta. Þegar menn standa frammi fyrir slíkum vanda, vanda eins og íslenska þjóðin stendur frammi fyrir nú, er mikilvægt að flækja ekki stöðuna um of heldur gera sér grein fyrir því hvar hinn raunverulegi vandi liggur, hvar kjarni vandans er. Þegar við gerum það í þeirri stöðu sem við erum nú sjáum við að kjarni vandans sem við stöndum frammi fyrir er ekki svo flókinn. Kjarni vandans er sá að við erum í skuldakreppu. Ef við lítum fram hjá skuldunum, skuldum heimilanna, fyrirtækjanna, sveitarfélaganna og ríkisins er staðan býsna góð á Íslandi. Hér hafa verið byggðir upp á áratugum innviðir sem eru mjög sterkir og framleiða gríðarleg verðmæti upp á hvern einasta dag. Við erum á hverjum einasta degi að flytja út miklu meira en við flytjum inn þannig að þegar við lítum á Ísland sem eitt fyrirtæki í eigu þessara rúmlega 300 þúsund Íslendinga þá gengur það fyrirtæki býsna vel ef litið er fram hjá skuldunum, afborgunum af þeim og umfram allt vöxtunum. Hvernig er brugðist við þessum vanda af hálfu ríkisstjórnarinnar? Í fyrsta lagi með aðgerðaleysi en einnig með því að reyna að auka enn á skuldirnar. Það mun ekki leiða til farsællar niðurstöðu. Hæstv. forsætisráðherra viðurkennir reyndar sjálf núna að okkur beri kannski ekki að greiða Icesave, það sé ekki réttlátt, en samt ætlar forsætisráðherra að neyða þjóð sína til að greiða Icesave-skuldaklafann. Hún viðurkennir að það sé ósanngjarnt en samt eigum við að greiða hann sem þátt í einhvers konar alþjóðlegri vinsældakeppni, keppni sem enginn er að fylgjast með nema félagar Samfylkingarinnar, sósíaldemókratar í Hollandi og í Bretlandi og svo hefur sósíaldemókrötum í Noregi verið blandað í þetta leikrit. Allt gengur þetta út á að beygja okkur í duftið, láta ganga á okkur til þess að öðlast virðingu. Rökleysan er sú að til að vera þjóð á meðal þjóða þurfum við að láta erlent vald vaða yfir okkur. Þegar öllu er á botninn hvolft eru raunverulegir plúsar og mínusar í hagkerfinu það sem skiptir máli. Menn eiga viðskipti við lönd sem framleiða raunveruleg verðmæti og eru efnahagslega sjálfstæð, ekki við þá sem sýna fram á mesta undirgefni í alþjóðlegu samfélagi sósíaldemókrata. Til hvers eru þessi lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem eru nefnd sem ein helsta röksemdin fyrir því að við verðum að láta undan, gera það sem við vitum að er raunverulega ekki rétt? Þau eru til að styrkja gengi krónunnar með einhverjum illskiljanlegum hætti. Það hefur komið fram í máli hæstv. fjármálaráðherra og raunar hæstv. forsætisráðherra líka að ekki standi til að eyða þessum peningum, það eigi bara að eiga þá og borga af þeim vexti og með því muni gengi krónunnar væntanlega styrkjast þótt ýmsa renni í grun að nota eigi þessa peninga, eins og gert hefur verið áður undir handleiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, til að kaupa upp eigin gjaldmiðil. Hverjir hagnast á því? Það eru þeir sem sitja fastir, erlendir fjárfestar sem vilja fá íslensku krónunum sínum skipt á sem hagstæðustu gengi. Þetta er hluti af þeirri stefnu sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur rekið í ríkjum um allan heim aftur og aftur og hefur aldrei, ekki í eitt einasta skipti, náð þeim árangri sem til var ætlast. Nú síðast í Argentínu 2001 og 2002 kom Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að með gríðarlegt fjármagn, skuldir sem lentu síðan á ríkinu, en peningarnir runnu allir út aftur, beint út úr landinu. Er að undra að menn hafi áhyggjur af því hvert stefni þegar ríkisstjórnin berst af gríðarlegri hörku fyrir því að taka lán til að borga af skuld sem við skuldum ekki, til að geta tekið enn þá meiri lán til að eyða í það að halda uppi gjaldmiðli sem ekki er hægt að halda uppi með lántökum, eins og svo fjölmargir hagfræðingar hafa bent á? Það er ekki hægt að verja gengi gjaldmiðils með lánsfé. Þessi ríkisstjórn gerir nefnilega allt öfugt við það sem ætti að gera við þær aðstæður sem við erum nú í. Icesave er eitt, vaxtastigið er annað og það er reyndar líka afleiðing af nálgun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ríkisstjórnin reynir að fylgja í einu og öllu. Vaxtastigið hefur ekki aðeins hamlandi áhrif fyrir atvinnulíf og heimili í landinu. Það hefur líka í för með sér gríðarlegan beinan kostnað því að ríkið er að borga vexti upp á tugi milljarða vegna þessa óeðlilega háa vaxtastigs, vexti sem ætti ekki að þurfa greiða við núverandi aðstæður. Svo er það niðurskurðurinn, eyðileggjandi niðurskurður, niðurskurður án framtíðarsýnar þar sem ekkert er hugað að því hvort verið sé að slátra mjólkurkúnum, eyðileggja framtíðarverðmætin. Hverju á niðurskurðurinn á Landspítalanum þar sem þarf að segja upp hundruðum starfsmanna að skila? Hvernig á það að hjálpa ríkinu að byggja sig upp að setja allt þetta fólk á atvinnuleysisskrá? Allt er þetta vanhugsað og í raun öfugt við það sem ríkisstjórnin ætti að vera að gera. Svo eru það skattahækkanirnar, líklega það vanhugsaðasta af þessu öllu saman. Að hækka skatta á fjölskyldur og fyrirtæki sem sum hver skrimta og sum hver eru í miklum mínus og eiga í basli við hver mánaðamót. Það á að hækka þessa skatta og gera ráð fyrir að það skili gríðarlegum tekjum í ríkissjóð sem með einföldu reikningsdæmi. Bara með því að skoða hver afkoma heimila og fyrirtækja er nú þegar má sjá að mun ekki skila sér og er eingöngu til þess fallið að setja enn fleiri fyrirtæki í þrot, gera enn fleiri atvinnulausa og draga enn úr skatttekjum. En þegar bent er á þessa vankanta á nálgun ríkisstjórnarinnar er ekki brugðist við með málefnalegri umræðu. Nei, það er brugðist við með árásum, oft og tíðum persónulegum árásum á þá sem flytja fréttirnar. Og mestum hæðum náði það þegar samviska ríkisstjórnarinnar, Ögmundur Jónasson, var settur til hliðar fyrir það að benda á að kannski væri ekki allt rétt í nálgun stjórnarinnar og benda á það ofbeldi sem ríkisstjórnin hefur beitt frá því að hún tók við völdum. Hvernig er brugðist við því af hálfu þessarar ríkisstjórnar? Með ófrægingarherferð í garð þess ráðherra sem nú hefur verið vikið úr stjórninni. Nú síðast í kvöld vann fréttastofa sjónvarpsins fyrir nefskattinum, sem hún fær þó ekki allan, með því að segja fyrst í langri frétt frá því hvernig Ögmundur Jónasson og fylgdarsveinn hans væru að eyðileggja þessa ríkisstjórn og reyna að fella hana. Svo fylgdi i kjölfarið viðtal við einhvern erlendan prófessor sem einhver samfylkingarmaðurinn væntanlega hafði fundið  Það má t.d. nefna að Kaupþing, sem er frægt fyrir að hafa farið mjög óvarlega í lánveitingum og lánað mjög mikið miðað við eigið fé, var í lok árs 2007 búið að lána fimmtánfaldar eignir sínar, fimmtánfalt eigið fé út á lán, að ég tel. Fimmtán stærstu bankarnir í Bandaríkjunum voru búnir að lána 23 sinnum eigið fé og eitthvað svipað í Bretlandi og eflaust í fleiri Evrópuríkjum. Íslendingar eiga að beita sér fyrir því að margumrætt alþjóðasamfélag læri af reynslu okkar og breyti því sem aflaga hefur farið í stað þess að reyna að taka skellinn fyrir alla aðra, verða að einhvers konar fórnarlömbum fyrir alheimskapítalismann svo að menn geti gleymt að laga það sem aflaga hefur farið. Það er mikil kaldhæðni í því fólgin að þessi fyrsta vinstri stjórn Íslandssögunnar sé núna búin að leiða þjóðina undir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með sína ægilegu, hægri sinnuðu frjálshyggjustefnu og sé um leið að reyna að bjarga Evrópusambandinu frá því að horfast í augu við þá galla sem eru í fjármálakerfi þess. Ég held að við ættum að gera eins og hæstv. menntamálaráðherra nefndi, að reyna að læra af sögunni því að einungis þannig getum við verið sátt við okkur þegar upp er staðið.

Frú forseti. Kæru landsmenn. Við höfum val. Það er aldrei bara ein leið, ein lausn. Að halda slíku fram ber vitni um ótrúlega rörsýn á þann veruleika sem við búum við. Fjarri lagi er að við séum fyrsta og eina þjóðin sem hefur þurft að glíma við kreppu og efnahagslegt hrun. Það sem e.t.v. gerir stöðu okkar sérstaka er að við erum í efnahagslegu stríði - stríði við þjóðir sem svo sannarlega neyta aflsmunar til að ná sínu fram. Þýðir það að allar aðrar leiðir séu lokaðar? Er kannski til annar möguleiki en að reyra skuldabagga erlendra lána á bak þjóðarinnar um aldur og ævi? Vissulega er skynsamlegt að borga sem allra fyrst niður vaxtakostnað ríkisins en er e.t.v. til önnur leið? Af hverju má ekki skoða, eða í það minnsta ræða, það sem lausn að fara í skuldastöðvun? Þær tölur sem ég heyri um skuldastöðu þjóðarinnar eru svo miklar og háar og svo hátt hlutfall af landsframleiðslu að samkvæmt öllum stöðlum sem við berum okkur við erum við tæknilega gjaldþrota. Er kannski betra að horfast í augu við veruleikann áður en það er of seint? Er kannski betra fyrir þjóðina að taka skellinn strax í stað þess að bæta stöðugt við erlendu lánin? Viljum við bjóða börnum okkar upp á þá vonlausu stöðu sem mörg vanþróuð ríki hafa þurft að bjóða sínum framtíðarkynslóðum upp á? Viljum við verða enn eitt ríkið sem gerir ekki neitt annað en að borga vexti af erlendum lánum? Hvað er það versta sem gæti gerst ef við förum í skuldastöðvun? Mun himininn hrynja? Munum við svelta? Munum við aldrei aftur fá lán frá alþjóðasamfélaginu? Auðvitað ekki. Við höfum fengið að heyra álit fjölmargra sérfræðinga sem bera Alþjóðagjaldeyrissjóðnum ekki fagra sögu. Þeir vara okkur við því að halda áfram á þeirri vegferð sem við erum á. En vita þessir ágætu menn eitthvað um hvað þeir eru að tala? Einn þeirra fékk Nóbelsverðlaun í hagfræði og vann um langa hríð fyrir sjóðinn, annar var efnahagsböðull fyrir hann og enn annar er heimsþekktur hagfræðingur. Sumir sérfræðingar hafa lagt til að við förum í bandalag eða í það minnsta leitum okkur ráða hjá þeim þjóðum sem hafa boðið Alþjóðagjaldeyrissjóðnum birginn eða farið illa út úr því að fylgja þeirri stefnu sem sjóðurinn fer fram á að tekin sé upp til þess að hægt sé að fá lán hjá honum. Munum við geta haldið efnahagslegu sjálfstæði ef við höldum áfram að trúa því að eina mögulega lausnin úr skuldavandanum sé að stofna til fleiri og fleiri og enn fleiri skulda? Kannski ættu þeir sem glíma við ofneyslu af einhverju tagi ekki að taka þetta sér til fyrirmyndar því samkvæmt þessu væri lækningin við ofneyslu væntanlega að neyta meira. Ég skil hreinlega ekki þessa aðferðafræði. Því miður er veruleikinn sá að ef við höldum áfram á þeirri leið sem hæstv. ríkisstjórn er að fara mun þjóðin sligast undan vaxtabyrðum erlendra skulda. Endurgreiðsla á erlendum lánum mun taka stóran bita af öllum hagvexti og þjóðarframleiðslu. Eftir standa tvær leiðir hæstv. ríkisstjórnar, sem okkur er boðið upp á, niðurskurður á velferðarkerfinu og skattpíning. Ekki hafa komið fram neinar ásættanlegar leiðir til að leiðrétta það óréttlæti sem almenningur hefur orðið fyrir. Hvernig á er hægt að ætlast til þess að þjóðin axli slíkar byrðar sem yfirvofandi niðurskurður felur í sér ef ekki er hægt að sjá til lands - ef ekki er hægt að treysta því að fórnirnar verði til einhvers? Það er einfaldlega ekki hægt að ætlast til þess. Nú þurfum við að taka ákvarðanir sem fela í sér von, sem fela í sér réttlæti, sem endurvekja heilbrigða tilfinningu stolts yfir því að búa á þessari eyju sem í hugum margra er nánast óbyggileg. Við getum og eigum að leita allra leiða til að finna sameiginlegar lausnir. Bretar lýstu yfir stríði þegar þeir stimpluðu þjóðina hryðjuverkamenn - bresk yfirvöld hafa beitt okkur efnahagslegum hryðjuverkum með því að misnota Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, með því að misnota aðildarumleitanir að ESB, til þess að þvinga fram niðurstöðu í Icesave sem er í eðli sínu siðferðilega röng. Það er rangt að leggja á herðar almennings í landinu skuldbindingar sem hann efndi ekki til. Yfirvöld virðast ekki átta sig á því að við erum í efnahagsstríði og að þjóðinni hafi verið gerð slík atlaga að ekki er hægt að svara henni með kurteisi og halda því fram án þess að blikna að þjóðinni beri að bera byrðar fjárglæframanna sem fengu óáreittir að veðsetja vinnu þjóðarinnar um ókomna áratugi á meðan stjórnsýslan svaf. Skilmálum Breta og Hollendinga varðandi Icesave verður að hafna í þágu þjóðarafkomu og þjóðaröryggis. Viðbrögð þeirra við hófsömum og sanngjörnum fyrirvörum á ríkisábyrgð undirstrikar yfirgang þeirra. Reyni íslensk stjórnvöld að standa við Icesave-samkomulagið og Alþjóðagjaldeyrissjóðsprógrammið gæti það leitt til fólksflótta, skaðað heilbrigðisþjónustu og menntun, rýrt vinnuafl, hamlað virkri fjárfestingu og valdið varanlegri þjóðfélagshnignun. Ég mótmæli því að ráðamenn haldi því fram að við, þjóðin, eigum að borga skuld sem við aldrei efndum til. Hvaða forsendur eru fyrir því að við, þjóðin, eigum að borga 20.000 evrur á hvert mannsbarn? Ég hef heyrt að við verðum að borga því að Bretar og Hollendingar beiti aflsmun til að stoppa afgreiðslu AGS-lánsins. Ég hef heyrt að þingmenn þeirra hafi verið óvægnir og ókurteisir við okkar þingmenn í síðustu viku á Evrópuþinginu og sagt oftar en einu sinni að ef þjóðin axli ekki þessar byrðar fáum við ekki að ganga í Evrópusambandið. Ég veit ekki með ykkur, hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra, en mér finnst kominn tími til að losa okkur úr þessari sjálfheldu og leita annarra leiða. Hreyfingin styður eftirfarandi hugmyndir að aðgerðum til að koma okkur úr þeim efnahagslega öldudal sem við erum í: Í fyrsta lagi ættum við að losa okkur við ítök Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í landsmálunum með öllum tiltækum ráðum. Evrópusambandið hefur verið fjandsamlegt Íslandi í kringum Icesave og því óráðlegt að halda áfram umsóknarferli um sinn. Í öðru lagi ættum við að hefja aðgerðir til þess að hafa stjórn á spákaupmennsku, fyrst með því að setja á 0,1% „Tobin-skatt“ á allar fjármálafærslur og hagnað, þar með talið afleiður, hlutabréf, gjaldeyrisviðskipti og vöruspákaupmennsku, stöðva eignaupptöku hjá heimilum og fyrirtækjum og endurnýja regluverk fyrir banka og fjármálamarkaði. Nú stefnir í að hægri og vinstri armar stilli sér upp í hefðbundnar skotgrafir. Harmakvein heyrast nú þegar út frá þeim pólitísku víglínum sem alþekktar eru, um að niðurskurðurinn sé ekki nægur eða að rangt sé að skattleggja þá sem mest hafa. Oft heyrir maður rætt um að við þurfum að komast handan þessarar hægri/vinstri stefnu sem oft skipar fólki í andstæðar fylkingar. Aldrei hefur verið jafnmikilvægt og núna að lyfta málefnunum á hærra plan en skotgrafahernað úreltra gilda. Þegar ég lít yfir verkefnalista þessarar ríkisstjórnar sé ég mörg mikilvæg málefni á dagskrá og ég fagna því og heiti stuðningi okkar við að hrinda mörgum þeim frumvörpum sem þar er að finna í framkvæmd. Mikið hefur verið rætt um þjóðstjórn og utanþingsstjórn. Ekki hefur gefið góða raun að mynda slíka samsteypu áður en kannski er þessi kreppa sem við glímum við, þetta algera siðrof, þess eðlis að allir sem kosnir eru fulltrúar þjóðarinnar þurfi að fá að axla ábyrgðina á endurreisninni saman. Ekki þætti það góðri lukku stýra að sá aðili sem hefur glatað sameiningartákninu yrði sá sem skipaði utanþingsstjórn. Því finnst mér sá möguleiki rýr og nánast óframkvæmanlegur. Undanfarið ár hefur mér og félögum mínum í Hreyfingunni verið hugleikið hvað gæti fengið þjóðina til að sameinast og vinna sig út úr þeim hremmingum sem fram undan eru. Hvað fengi okkur til að trúa því að eitthvert vit væri í því að reyna að komast út úr þessum þrengingum og óréttlæti? Er raunhæft að ætlast til þess að almenningur leggi á sig þá erfiðu tíma sem fram undan eru ef ekki er hægt að finna eitthvað sem fær okkur til að vinna að þessu saman? Oft er rætt um að á þinginu sé sundurleitur hópur fólks, skoðanir þingmanna eru að mörgu leyti endurspeglun af skoðunum kjósenda þeirra. Kannski ætti næsta stóra verkefni okkar allra að vera að finna saman þá leið sem við viljum fara. Kannski þurfum við að hugsa lengra en næstu fjögur árin. Kannski þarf að verða hér markviss umræða um það hvernig þjóð við viljum vera. Margir koma sárir undan gróðærinu, margir tóku þátt, hrifust með straumnum og finna til samviskubits. Aðrir tóku aldrei þátt og þeim finnst hart að sér vegið með því að stöðugt meira er klipið af þeim sem þó áttu ekki mikið fyrir. Þjóðarpúlsinn er ör og reiður. Hið nýja Ísland er ekki það Ísland sem flestir kölluðu eftir. Kallað var eftir lýðræðisumbótum, þau frumvörp sem lögð hafa verið fram til að vinna slíkum umbótum brautargengi eru frekar máttlaus og eru ekki það kallað var eftir. Þjóðin vill fá að kjósa þvert á lista - persónukjörsfrumvarpið býður ekki upp á það. Þjóðin þarf stjórnlagaþing sem henni er boðin aðkoma að en rándýrt ráðgefandi stjórnlagaþing hinna útvöldu er aðeins skrumskæling á því sameiningartákni sem slíkt þing gæti verið ef annarri aðferðafræði væri beitt. Í nóvember bjóða nokkrir kraftmiklir Íslendingar upp á þjóðfund, hann verður vonandi vegvísir að því sem fólki finnst mikilvægast að hér verði gert. Við þingmenn erum hér á þinginu til að framkvæma vilja þjóðarinnar. En til þess að það sé hægt verður þjóðin að gera upp við sig hvað hún vill. Það er alveg ljóst að það er nánast sama hvaða ríkisstjórn er hér við völd – þær þrengingar sem við erum að glíma við munu baka þeim sem stýra landinu óvinsældir. Til þess að hér verði ekki viðvarandi stjórnarkreppa er mikilvægt að þingið taki sér aftur þau völd sem því voru upphaflega falin. Nú er málunum þannig háttað að framkvæmdarvaldið hefur þingið í gíslingu. Það er eðlilegt og hollt fyrir lýðræðið að framkvæmdarvaldið noti ekki þingflokka sína sem stimpilpúða fyrir sig. Þessi ríkisstjórn hefur sett fordæmi fyrir alla og kallað eftir því að þingminnihluti vinni eftir sinni sannfæringu, samanber ESB. Það hlýtur að gilda fyrir þingmenn meiri hlutans líka. Hjarðeðlið varð okkur að falli, látum það ekki gerast aftur. Foringjadýrkun varð okkur að falli, látum það ekki gerast aftur. Hreyfingin vill vera málpípa almennings hér á þinginu, við eigum engra hagsmuni að gæta nema ykkar. Halldór Laxness hafði einstaka innsýn í þjóðarsál okkar. Maístjarnan hans, ljóð vonarinnar, syngur í hjarta mér þegar ég hugsa til þjóðarinnar minnar þessa dagana og sér í lagi þetta erindi: Það eru erfiðir tímar, það er atvinnuþref, ég hef ekkert að bjóða, ekki ögn sem ég gef, nema von mína og líf mitt hvort ég vaki eða sef, þetta eitt sem þú gafst mér það er alt sem ég hef. Það eru erfiðir tímar og það er hörkuvetur fram undan, en við megum aldrei gleyma því að alltaf er dimmast fyrir dögun, það er til von ef við finnum hana saman. Til þess að það sé hægt verður að vera hér raunverulegt uppgjör, hér verður að vera raunveruleg breyting og við verðum að sjá til lands. Ef við sjáum tilgang með fórnunum er ég viss um að þessi þjóð geti haldið áfram að gera lítil kraftaverk, haldið áfram að hrinda hinu ómögulega í framkvæmd og þá verður þessi vertíð kreppunnar e.t.v. ekki jafnlöng og erfið og hún lítur út fyrir að verða. Það er óraunhæft að halda því fram að á næsta ári fari allt upp á við, það er ábyrgðarlaust að halda slíku fram. En það er raunhæft að setja sér markmið sem við getum öll verið sammála um. Hver þessi markmið eru er ykkar að ákveða og okkar að framkvæma.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Lausn Icesave-málsins er ekki og má ekki vera brýnasta verkefni íslenskra stjórnvalda heldur að bjarga almenningi úr rústum hrunsins og taka til við að byggja upp þjóðfélag úr vandaðri byggingarefnum en græðgi og frjálshyggju. Bretar og Hollendingar tóku Alþingi í gíslingu nú í vor og kröfðust þess með dyggum stuðningi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að Íslendingar játuðu afarkostum í því máli. Nú er sumarið liðið og haustþing kemur saman og enn er Icesave-deilan fyrst á verkefnalista Alþingis. Ég er sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er algjörlega andvígur hinum svokallaða Icesave-samningi, með eða án þeirra fyrirvara sem fjárlaganefnd notaði allt sumarið til að smíða með fundahöldum og Bretar og Hollendingar taka svo fálega. Í þessu stóra máli er óviturlegt, það er beinlínis hættulegt, að ganga í berhögg við vilja þjóðarinnar. Hlutverk Alþingis er ekki að stjórna landinu án tillits til vilja þjóðarinnar heldur er grundvallarskylda þingræðis að þingið skynji og skilji vilja þjóðarinnar og einbeiti sér að því að finna leiðir í samræmi við hann. Þing sem ekki skeytir um vilja þjóðarinnar og setur lög samkvæmt sínum geðþótta er útúrsnúningur á lýðræði. Flestum er ljóst að sú lausn er ekki fyrir hendi að snúa baki við Icesave-málinu og segja að það komi íslensku þjóðinni ekki við þótt íslensk einkafyrirtæki og stjórnendur þess skilji eftir sig sviðna jörð einhvers staðar í öðrum löndum. Við sem þjóð berum ekki ábyrgð á því að glæpurinn var framinn en afleiðingar verknaðarins eru vandamál sem við verðum að taka þátt í að leysa. Eftir margra mánaða umræðu er ljóst að staða okkar verður aðeins verri og verri og Bretar og Hollendingar neyta aflsmunar af meiri og meiri hörku. En það er samt ekki of seint fyrir Íslendinga að standa á rétti sínum og neita að kyssa vöndinn. Við eigum að tilkynna Bretum og Hollendingum að Alþingi og þjóðin geti ekki gengið að þessum samningi og hafni honum en jafnframt eigum við að lýsa því yfir að vilji okkar standi til þess að leysa þessa deilu með sanngirni. Til að tryggja sanngirni þurfum við að fá öfluga þjóð, eins og til að mynda Frakka eða Þjóðverja, til að taka að sér að miðla málum. Þannig verður öllum ljóst að við viljum axla ábyrgð, ábyrgð okkar sem þjóð, þótt við höfnum því staðfastlega að tefla efnahagslegu sjálfstæði okkar og framtíð í voða. Þegar húsfriður verður aftur hér á Íslandi fyrir ásókn Breta og Hollendinga og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hættir að ríða hér röftum svo að brakar í hverju tré bíður okkar það verkefni að koma böndum á heimilisreksturinn hjá okkur sjálfum. Nú bíður okkar það ferðalag að skilgreina og móta það þjóðfélag sem við ætlum okkur að búa við í framtíðinni. Í þá vegferð eigum við að taka með okkur það sem verðmætast var í því þjóðfélagi okkar sem hrundi með svo eftirminnilegum hætti fyrir ári síðan. Nú er gullið tækifæri til að skilja eftir í rústunum óþarfa prjál og glingur sem við höfðum safnað að okkur en kom að engu gagni. Við eigum að byggja hér upp opið og lýðræðislegt þjóðfélag þar sem kraftar okkar hvers og eins fá notið sín til fulls. Við eigum líka að nota sameiginlegan styrk okkar til að standa vörð um velferð þeirra sem minna mega sín. Satt að segja vona ég að það sé prentvilla í framtíðaráætlunum ríkisstjórnarinnar og í fjárlagafrumvarpi að nokkrum manni geti komið það til hugar að skera niður til framfærslu aldraðra og öryrkja því að við hljótum að geta byggt hér upp lífvænlegt framtíðarþjóðfélag án þess að seilast ofan í veskið og ræna farlama ömmu okkar. Við eigum að standa vörð um það í þjóðfélagi okkar sem stendur með blóma og er lífvænlegt. Það sem er visið og úr sér sprottið og hefur lifað sitt blómaskeið eigum við að grisja burt. Af hverju eigum við að rogast með fokdýra og gamaldags utanríkisþjónustu eins og talsíminn hafi ekki verið fundinn upp enn þá? Af hverju eigum við að drepa íslenska kvikmyndagerð, sem skapar hér um þúsund ársverk, með því að skera hana niður um 34% meðan framlög til annarra menningarmála eru skorin niður, eða gerum við ráð fyrir að verði skorin niður, að meðaltali um 7%? Þessum spurningum og miklu, miklu fleiri ámóta spurningum þurfum við að svara á næstunni. Okkar bíða erfið verkefni, spennandi verkefni, og uppskeran, ef vel tekst til, verður öflugt og réttlátt þjóðfélag. Framtíð okkar veltur ekki eingöngu á því hvort við náum samkomulagi við Breta og Hollendinga á næstu dögum og vikum. Framtíð okkar veltur miklu fremur á því að við berum gæfu til þess að ákveða að standa saman um að finna lausn á þeim mikla vanda sem að okkur steðjar. Við þurfum ekki að leggjast í miklar eða tímafrekar rannsóknir á Íslandssögunni til að komast að því hvaða framtíð bíður þjóðar sem getur ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Það eru miklir óvissutímar og verkefnin eru mörg. En verkefnin eru til þess að takast á við og leysa. Við höfum nú nýverið kynnt viðamiklar aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna. Þær aðgerðir sýna að þrátt fyrir ólíka hagsmuni er hægt að ná þokkalegri sátt um erfið viðfangsefni með uppbyggilegri nálgun fjármálafyrirtækja, eignarleigufyrirtækja, hagsmunasamtaka og ólíkra flokka jafnt í stjórn og stjórnarandstöðu. Slík vinnubrögð eigum við að ástunda við þessar erfiðu aðstæður. Með leiðréttingu á skuldabyrði heimilanna tryggjum við að þeir sem höfðu gert raunhæfar áætlanir um fasteignakaup fyrir hrunið geti áfram staðið við skuldbindingar sínar eftir hrun. Með leiðréttingunni höfum við líka tekið fyrir það hróplega óréttlæti sem fólst í því að greiðslubyrðin hækkaði og hækkaði á sama tíma og laun drógust saman. Slíkt misræmi má ekki og mun ekki þjaka heimilin í landinu aftur. Í leiðréttingunni felast líka úrræði fyrir þá sem eru verulega illa settir og þurfa brýna úrlausn sinna mála ef greiðslugeta þeirra stendur ekki undir skuldum. Ef við getum eitthvað lært af reynslu nágrannaþjóða okkar af efnahagskreppu er það að það skiptir okkur miklu að koma í veg fyrir að hér myndist varanleg undirstétt þeirra sem skulda, þeirra sem eru atvinnulausir og þeirra sem orðið hafa fyrir öðrum áföllum. Við verðum að gera öllum kleift að vera hluti af samfélaginu með fullri reisn, þeirra vegna og okkar allra vegna, því að við þurfum á hverjum og einum að halda. Enginn á að þurfa að draga á eftir sér hala gjaldþrota um ókomin ár vegna þessarar kreppu. Virðulegi forseti. Atvinna og efnahagslegur stöðugleiki er forsenda þess að fólk geti haldið lánum í skilum. Næsta stórverkefni er því að taka á skuldamálum fyrirtækjanna svo þau geti staðið í skilum og haldið fólki í vinnu. Á næstu vikum verða hér til umfjöllunar tvo stórmál, sem hvort um sig skiptir miklu um framtíðarhorfur í íslensku efnahagslífi. Það eru fjárlögin og endanleg niðurstaða um ríkisábyrgð vegna Icesave-reikninganna. Við fjárlagagerð höfum við þurft að taka erfiðar ákvarðanir um niðurskurð sem snerta alla landsmenn. Ástæðan er einföld: Við höfum eytt um efni fram sem þjóð, okkur vantar eina krónu af hverjum fimm. Engar horfur eru á öðru en áframhaldandi aðhaldi á næstu árum. Við höfum hins vegar lagt höfuðáherslu á að verja hag þeirra sem lakast standa og verja grunnþjónustu á sviði velferðarmála. En ef við lokum ekki þessu bili milli útgjalda og tekna fljótt, jafnt með niðurskurði útgjalda og hækkun skatta, mun vaxtabyrði þjóðarinnar til langframa verða okkur ofviða og okkar bíða óðaverðbólga og ójafnvægi. Allt er þetta starf hins vegar lítils virði ef við náum ekki friði við nágrannaríki okkar um efnahagslega fyrirgreiðslu. Því miður er það ekki svo að við eigum raunverulegt val um að semja ekki um Icesave. Ef við ljúkum ekki því máli blasir við efnahagsleg einangrun. Greiðslur erlendis frá verða aftur stöðvaðar, rétt eins og við fengum að reyna fyrstu vikurnar eftir hrun. Krónan hríðfellur og lífskjör versna. Fram til ársins 2013 falla á gjalddaga rúmlega þúsund milljarðar króna í erlendum skuldum og það eru ekki Icesave-skuldir. Afrakstursgeta þjóðarbúsins nú er um hundrað milljarðar á ári. Sumir tala fyrir því að við eigum að leysa úr þessum vanda ein og sjálf, í ófriði við önnur lönd. Þá blasir við stórfelld veiking krónunnar, verulega skertur kaupmáttur almennings og almenn skömmtun innfluttra neysluvara. Og samt eru ekki miklar líkur á því að sjálfsþurftarbúskapurinn dugi til að dæmið gangi upp. Slík framtíðarsýn er því fortíðarsýn - draumsýn um endurvakið haftasamfélag fortíðarinnar þar sem útvaldir flokksgæðingar geta aftur sest að kjötkötlunum í skjóli hefðbundinna helmingaskipta og einangrunar landsins. Án samkomulags um Icesave verður hér engin endurreisn, hér verða engar stórframkvæmdir, fyrirtækin fá enga fyrirgreiðslu og fara unnvörpum á hausinn, atvinnuleysi eykst og allar forsendur fyrir friði á vinnumarkaði hverfa. Þetta veit allt sanngjarnt og réttsýnt fólk í öllum flokkum. Allt það góða fólk verður nú að taka höndum saman og við öll í samfélaginu, þvert á flokksbönd til að tryggja efnahagslega endurreisn og lífvænlegt samfélag en ekki fangelsi hafta og lágra launa. Okkar unga fólk á betra skilið en afturhvarf til úreltra samfélagshátta og einangrunar. Trúir því einhver í alvöru að okkar kraftmikla unga kynslóð fari með okkur í slíka haftavegferð? Framtíðin bíður. Brýn verkefni bíða. Engan langar til að borga Icesave en því lengur sem við tefjum frágang þess höldum við framtíð þjóðarinnar í óvissu. Eftir heilt ár af óvissu er nóg komið. Nú þurfum við að láta verkin tala. - Góðar stundir.

Góðir Íslendingar. Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseti, sem leiddi þjóð sína djarflega út úr kreppunni miklu, sagði þegar hann tók við sem forseti 1933: Það eina sem við þurfum að óttast er óttinn sjálfur. Í mestu erfiðleikum lífs okkar megum við aldrei glata gleðinni eða bjartsýninni. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2010 gefur fá tilefni til bjartsýni og gleði. Við vissum að þetta yrði engin skemmtilesning en það er verra en nokkur gat átt von á. Verst er þó það hugarfar sem skín í gegn. Þessi ríkisstjórn trúir því nefnilega að höft og skattar, ríkisvæðing og miðstýring séu lausnin á öllum okkar vandamálum og við fáum að heyra það reglulega hversu erfitt þetta verkefni er, að þau vinni daga og nætur í Stjórnarráðinu. Já, það er örugglega mikið að gera í öllum ráðuneytum en það er ekkert nýtt. Starf ráðherra er nefnilega ekki þægileg innivinna og á ekkert að vera það. Þetta er starf til að taka á hlutunum, ráðast í verkefni þegar tækifærin bjóðast og skapa tækifærin þegar annað dugir ekki. Ég væri síðust manna til að segja að ríkisstjórnin ynni létt verk. Sannarlega stendur hún frammi fyrir mikilli áskorun eftir það mikla efnahagshrun sem varð hér fyrir ári síðan. Hrunið er á ábyrgð margra, fyrri ríkisstjórna þar sem Framsóknarflokkur og Samfylking léku stórt hlutverk með okkur sjálfstæðismönnum. Hrunið er jafnframt á ábyrgð eftirlitsaðila og Seðlabanka, fjölmiðla sem hefðu mátt sýna meira aðhald, alþjóðavæðingar sem klikkaði algjörlega á regluverkinu og síðast en ekki síst er það á ábyrgð fjármálafyrirtækja og annarra stórfyrirtækja þar sem ríkti gegndarlaus óráðsía, óraunsæi og agaleysi. Þetta sjáum við öll nú þegar síðustu ár eru gerð upp. Við deilum ekki lengur um þetta. En þegar aldan skellur á bátnum eigum við að gefa allt í til að komast aftur upp úr brimrótinu. Nú ári eftir hrun erum við enn í öldudalnum. Við gerum hver mistökin á fætur öðrum, ströndum á öllum þeim skerjum sem á siglingu okkar verða og stærstu mistökin eru í boði þessarar vinstri stjórnar sem nú er við völd. Allar ríkisstjórnir gera mistök. Allar ríkisstjórnir byggja á ákveðnum málamiðlunum, þetta þekkjum við. Allar ríkisstjórnir standa við sum af þeim loforðum sem gefin eru en önnur ekki. Þessi ríkisstjórn hefur hins vegar svikið fleiri loforð en flestar aðrar á skemmri tíma en þekkist í sögunni. Þessi vinnubrögð birtast í stórum sem smáum málum. Það átti til að mynda að passa upp á skapandi greinar. Raunveruleikinn er sá að skrúfað er fyrir þann mikla kraft sem einkennt hefur íslenska kvikmyndagerð og framleiðslu á íslensku sjónvarpsefni undanfarin ár. Annað dæmi er niðurskurður í sjóðum til námsefnisgerðar, sem var komið á til að ýta undir fjölbreytni, samkeppni og nýsköpun í íslensku námsefni. Nei, nei, ríkisstofnunin er látin óhreyfð og óhögguð og nýr menntamálaráðherra virðist róa að því öllum árum að námsgagnaútgáfa grunnskóla verði aftur á einni hendi, hjá einni ríkisútgáfu. Með sama áframhaldi stefnum við hraðbyri í ógeðfellt einnar skoðunar samfélag þar sem normið er vinstri og afbrigði alls ekki leyfð. Verstu svik ríkisstjórnarinnar eru þó sá undirlægjuháttur gagnvart Bretum og Hollendingum sem einkennir Icesave-viðræðurnar. Þegar þingið hafði veitt ríkisstjórninni tæki, raunverulegt tæki til þess að standa í fæturna lyppast ríkisstjórnin jafnharðan niður. Virðulegi forseti. Ég sagði hér áðan að ríkisstjórnin hefði svikið loforð og brugðist væntingum, en hún hefur líka staðist væntingar. Við sjálfstæðismenn sögðum fyrir kosningar: Vinstri stjórn hækkar skatta. Vinstri stjórn eykur álögur á fyrirtæki og fjölskyldur. Vinstri stjórn kæfir frumkvæði einstaklinganna. Gamli söngurinn en sígildur. Allt þetta endurspeglast í fjárlagafrumvarpinu og það er sama hvar borið er niður. Ríkisstjórnin kemur í veg fyrir verðmætasköpun og stöðvar framkvæmdir. Hún kemur í veg fyrir að þetta einkenni íslenskrar þjóðarsálar, vinnusemin, sjálfshjálpin, fái notið sín. Ótti minn felst ekki einungis í því sem við höfum nú þegar séð í fjárlagafrumvarpinu heldur líka í því sem kann að gerast á ýmsum sviðum. Háskólinn í Reykjavík, líkt og aðrir einkareknir háskólar, hefur hleypt miklum krafti og miklum metnaði inn í menntakerfið og stuðlað að framförum allra háskólanna. Vinstri menn hafa frá upphafi verið á móti skólanum og hann hefur verið þeim þyrnir í augum. Eftir að hafa upplifað verk þeirra á öðrum sviðum er farinn að læðast að mér ótti, sá ótti að ríkisstjórnin ætli Íslendingum að hafa einn háskóla, enga samkeppni og enga fjölbreytni. Flettið upp í þingræðum - einn ríkisrekinn háskóla. Því er ég á móti. Góðir Íslendingar. Máltækið segir að sterkasta stálið komi úr heitasta eldinum. Sannarlega höfum við farið í gegnum erfiða tíma en í staðinn fyrir að gefast upp fyrir vandanum eigum við að koma sterkari út úr þeim erfiðleikum. Við Sjálfstæðismenn segjum að nú sé tími framkvæmda, tími baráttu. Við viljum sækja fram en ekki hörfa. Við viljum axla okkar ábyrgð og höfum sett saman raunsæjar og uppbyggilegar hugmyndir um endurreisn efnahagslífsins. Við megum aldrei leggja árar í bát. Við megum aldrei vanrækja frumkvæði og kraftinn sem býr í menningu okkar. Við megum aldrei kæfa íslenska þjóðarsál, vinnu- og eljusemina með ofursköttum, einangrunarhyggju og höftum. Ég vil því skora á ríkisstjórnina að brjóta af sér þá hugarfarshlekki sem einkenna hennar verk og gjörðir og koma sér að verki.

Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Aldrei nokkurn tíma hefur ein ríkisstjórn Íslands tekið við eins flóknum verkefnum og þeim sem mættu okkur 1. febrúar sl. þegar minnihlutastjórnin tók við. Bankarnir hrundir, tekjur ríkissjóðs rýrnandi, sveitarfélögin að missa fótanna, tugþúsundir bjuggu þá strax við lakari kjör en um langt árabil, þúsundir höfðu tapað nær aleigunni í hruni hlutabréfanna, tíundi hver maður atvinnulaus, öll samskipti við umheiminn í uppnámi, heimilin í stórfelldri hættu. Minnihlutastjórnin sem tók við 1. febrúar komst þó svo vel frá verkum sínum að kjósendur breyttu henni í meirihlutastjórn með góðu gengi Samfylkingarinnar og stórfelldum kosningasigri Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Öll þessi saga er kunn og við stöndum enn í verkunum miðjum. Ég nefni tvö risaverkefni. Fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár hefur litið dagsins ljós en það sýnir afleiðingar skelfilegrar hagstjórnar og annarlegra áherslna undanfarandi ára og jafnvel áratuga. Sársaukafullar aðgerðir sem koma til með að bitna á þjóðinni allri eru óumflýjanlegar en munu þó ekki ná að brúa bilið. Þótt gert sé ráð fyrir að bæta stöðu ríkissjóðs talsvert er hallinn samt gífurlegur og vaxtagreiðslur ársins 2010 hátt í 100 milljarðar kr. Í annan stað er Icesave-skuldbindingum okkar enn ólokið. Ég vænti þess að við sendum öll góðar hugsanir af hlýjum hug til fjármálaráðherra sem gerir nú lokatilraun til að sjá fyrir endann á málinu enda er hagur þjóðarinnar í húfi. Þjóðin þarf lægra verðlag, lægri vexti og hagstæðara gengi. Það er ótrúlega skammt í land ef okkur tekst aðeins að ná sem fyrst fullri sátt við umheiminn um efnahagslegar forsendur okkar. Okkur kann að sýnast sitt hverju um þann umheim en engum blandast hugur um að sáttin er forsenda þess að við getum farið að byggja upp af öllu afli atvinnulíf og fjárhag heimilanna. Þessi tvö erfiðu mál sem hér hafa verið nefnd hafa hvílt mikið á herðum fjármálaráðherrans, formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. En það ber og að þakka forsætisráðherra sem hefur gert allt sem í hennar valdi stendur til að stuðla að góðri sátt og samstöðu um afar flókin og erfið verkefni. Þessar fyrstu ríkisstjórnir sem VG hefur tekið þátt í hafa því ekki verið neitt léttaverk. Öllum er ljóst að við erum ekki að hreinsa til eftir eigin verk heldur annarra. Forustumenn Vinstri grænna á síðustu árum kepptust við að benda þjóðinni og stjórnvöldum á allan þann voða sem við blasti þegar á árinu 2007. Það væri fróðlegt þegar betra tóm gefst að telja saman óhróðursgreinarnar sem skrifaðar voru til þeirra félaga minna úr ólíklegustu áttum á þeim örlagaríku missirum sem liðu fram að hruninu mikla fyrir réttu ári. En ástæðan til þess, góðir landsmenn, að við tökum þátt í þessum erfiðu verkefnum er sú að við teljum brýnt að þau séu unnin út frá þeim grunngildum sem við vinstri græn stöndum fyrir, að félagslegt réttlæti verði haft að leiðarljósi og verkin unnin í þágu umhverfis, kvenfrelsis og friðar. Samfylkingin er því rökréttur bandamaður enda er hér um að ræða samstarf sem margir hafa talið þjóðina þurfa svo áratugum skiptir. Það er mikilvægt að þessir flokkar standi saman einmitt nú þegar á reynir því að í erfiðleikunum sést til hvers fólk og flokkar duga. Það skiptir nefnilega máli einmitt núna að forgangsraða rétt, að þeir sem erfiðast og minnst eiga fái minni skerðingu en þeir sem mest hafa og eiga, í anda norræns velferðarsamfélags. Það hefur verið fróðleg lífsreynsla fyrir mig að koma inn á Alþingi eftir nokkur ár í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar tókst okkur að þróa samstarfsaðferðir meiri hluta og minni hluta sem ég held að sé öllum til góðs. Við erum líka kosin hingað inn á þessa úrslitastofnun lýðræðisins til að láta gott af okkur leiða. Við erum ekki kosin hingað inn til að níða skóinn af þeim sem eru okkur ekki sammála, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Við sem erum ríkisstjórnarmegin berum ábyrgðina og hana verðum við að axla en stjórnarandstaðan á þýðingarmiklu hlutverki að gegna í samstarfi þings og þjóðar. Samstarf krefst þess að allir axli ábyrgð og þar má enginn skorast undan. Góðir Íslendingar. Vonandi verður hið nýja þing til marks um það að við getum öll látið gott af okkur leiða, að við séum menningarþjóð. Vinstri græn eru flokkur sem hefur rutt brautir og sett mál á dagskrá. Vinstri græn eru flokkur sem hefur sagt til um þegar of langt var gengið, flokkur sem hefur varað við, flokkur sem hefur stundum verið á móti öllu, eins og sagt var, flokkurinn sem gerði athugasemdir, flokkurinn sem efaðist, og svo er komið að okkur með sterkt umboð frá sögulegum kosningum með samstarfsfólki okkar í Samfylkingunni. Með bjartsýnu og eljusömu fólki sem vill líka jöfnuð, fólki sem við eigum samleið með í svo mörgu, firnamörgu í umhverfismálum - það hef ég skynjað að undanförnu eftir nýlegan úrskurð minn varðandi suðvesturlínu - mörgu í kvenfrelsismálum og í grundvallarhugsjónum um jöfnuð og félagslegt réttlæti. Þessi sjónarmið eru okkar leiðarljós núna þegar við verðum að ná flugi og langar að stíga inn í framtíðina með þjóðinni í trú á kjark og bjartar vonir, gagnsæi og opið samfélag. Markaðshyggjan er ekki svarið. Hún er ekki svarið við hverjum vanda. Hún dregur ekki úr misrétti kynjanna, enn síður mansalinu sem byggist á markaðshyggjunni í sinni svörtustu mynd, þeirri hugmynd að allt sé til sölu. Markaðshyggjan leysir heldur ekki hin stóru umhverfismál, til að mynda loftslagsmálin. Markaðshyggjan leysir heldur ekki misréttið milli ríkra landa og fátækra. Mörg viðamestu og flóknustu verkefni aldarinnar verða aðeins leyst með samningum, samstöðu og sjálfbærni að leiðarljósi. Ofstækisfull markaðshyggjan kom okkur í vanda, þann vanda sem við okkur blasir nú. Það er nauðsynlegt veganesti inn í öldina að koma böndum á markaðshyggjuna og viðurkenna hversu takmörkuð hún er. Vinstri græn standa á gömlum merg þar sem eru baráttumál þeirra sem höfðu ekkert að bjóða, ekkert að selja nema vinnuaflið, vinnu sína og tíma, fólk sem barðist á 20. öldinni fyrir réttindum verkafólks og vann sigra í gegnum öldina með samstöðu og baráttuþreki, úthaldi og trú á betri tíð. Baráttumál og jafnréttisbarátta þessarar aldar, 21. aldarinnar, hverfist svo um sjálfbæra þróun. Þar fer jafnréttisbarátta nýrrar aldar, barátta sem snýst um að tryggja jafnrétti kynslóðanna, jafnrétti jarðarbúa og jafnrétti kynjanna sem aldrei fyrr. Sjálfbærni verður ekki náð öðruvísi en með því að stjórna samfélögum með skýru jafnvægi milli umhverfissjónarmiða, félagslegra sjónarmiða og efnahagslegra sjónarmiða. Við viljum standa með þjóðinni gegnum erfiðleikana en við viljum líka standa með ófæddum börnum og komandi kynslóðum við sérhvert úrlausnarefni. Sjálfbær þróun er ekki bara ein af leiðunum út úr kreppunni. Hún er eina leiðin. Þrátt fyrir erfiðleikana og þung verkefni liðinna mánaða er margt að gerast sem er fagnaðarefni. Gróskan og hugmyndaflugið um allt land, ungt fólk og frumkvöðlar með nýjar og kraftmiklar hugmyndir, allt blæs þetta okkur von í brjóst, allt þetta sýnir að við erum á réttri leið. Vinstri hreyfingin – grænt framboð á erindi í ríkisstjórn Íslands einmitt núna. Við erum reiðubúin til að halda áfram. Þjóðin þarf vandaða og réttsýna ríkisstjórn. - Góðar stundir.

Virðulegur forseti. Góðir Íslendingar. Menntamál og heilbrigðismál eru grundvallarmál í hverju velferðarríki. Hvar stöndum við í þessum málaflokkum? Nú þegar kreppir að þarf að nýta öll tækifæri til að forgangsraða. Það má finna tækifæri í kreppunni. Það eru tækifæri innan menntageirans. Af hverju nýtist ekki fjármagnið sem við setjum til menntamála betur? Samkvæmt svokölluðum PISA-könnunum þurfa nemendur okkar að bæta sig. Við mælumst í miðlungsárangri meðal viðmiðunarlanda. OECD hefur gagnrýnt yfirvöld og bent á að þessi árangur geti ekki talist ásættanlegur miðað við að Ísland nýtir meira fjármagn en nokkur önnur þjóð innan OECD á hvern nemanda. Það hlýtur að vera algert forgangsverkefni hjá hæstv. menntamálaráðherra að koma með sýn á það hvernig koma megi Íslandi ofar á árangurslistann og nýta fjármagnið vel. Það eru líka tækifæri í heilbrigðisgeiranum. Í kreppuna þarf að stokka upp og forgangsraða, nýta hverja krónu betur. Ætla stjórnvöld að gera það? Svarið er nei. Það er ekkert sem bendir til þess. Hæstv. forsætisráðherra kaus að nefna ekki bleika fílinn í ræðu sinni, minntist ekki orði á að fyrrum heilbrigðisráðherra væri nýhlaupinn úr ríkisstjórn hennar. Fyrrum heilbrigðisráðherra hljóp frá verkefninu, sagðist vera á hlaupum frá Icesave, segist samt bera fullt traust til félaga sinna í því máli og gerir hvað? Skilur heilbrigðismálin eftir í einu stóru tómarúmi. Hvað sagði fyrrum ráðherra um brotthlaup sitt? Í Fréttablaðinu 1. október segir, með leyfi forseta: „Ögmundur segist skilja heilbrigðisráðuneytið eftir í góðum höndum þess starfsfólks sem þar vinnur, sem og í heilbrigðisgeiranum. Spurður út í þá stefnumörkun sem hann skilur eftir sig segir hann hana aðallega lúta að vinnubrögðum.“ Orðrétt er síðan haft eftir hv. þm. Ögmundi Jónassyni: „Stefnumótunin í þessu ráðuneyti og stofnunum þess er að verulegu leyti óháð ríkisstjórnum og ráðherrum. Hún snýr að framtíðarskipan heilbrigðismála í landinu. Ég hef hins vegar getað komið að málum sem lúta að vinnubrögðum og áherslum.“ Virðulegi forseti. Ég segi bara eins og unglingarnir: Halló, sæll.  Hulda Gunnlaugsdóttir, forstjóri Landspítalans, sem fór í ársleyfi 1. október, gagnrýnir afar harkalega áform stjórnvalda um flatan niðurskurð á Landspítalanum á Morgunblaðinu í dag. Hún stýrði hópi sem skilaði nákvæmri aðgerðaráætlun um forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu árið 2010 fyrir stjórnvöld með aðaláherslu á svokölluð kragasjúkrahús. Áætlunin ber yfirskriftina „Frá orði til athafna“. Hún segir í Morgunblaðinu í morgun, með leyfi virðulegs forseta: „Það liggur því fyrir aðgerðaáætlun með sparnaðartölum sem hægt er að vinna eftir og draga þannig úr þeirri þjónustuskerðingu sem ella þyrfti að ráðast í. En ef farið verður í flatan niðurskurð án þess að ráðast í þær hagræðingaraðgerðir sem við höfum lagt til þá er það hættulegt …“ Hulda segist vera á móti flötum niðurskurði og um slíkan niðurskurð segir hún: „Það er auðveldasta leiðin en þá er ekki tekið á vandanum. Það þarf að gera stærri breytingar á þjónustu spítalanna og auðvitað er Landspítalinn þar ekki undanskilinn. En ef ráðist er í uppsagnir á 450–500 manns á Landspítalanum þá hefur það áhrif á öryggisnetið.“ Þetta er allt hárrétt hjá Huldu. Það hæfir betur stöðu mála innan heilbrigðisgeirans í dag að kalla stöðuna ekki „Frá orði til athafna“ heldur miklu frekar „Frá orði til flótta“. Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin þykist hafa jafnrétti kynjanna að leiðarljósi. Á tyllidögum segir ríkisstjórnin að konur eigi að koma að endurreisn íslensks samfélags en jafnréttismálin eru látin danka. Ríkisstjórnin samþykkti í febrúar að setja á fót jafnréttisvaktina til að meta áhrif efnahagsástandsins á stöðu kynjanna og sagðist vera einhuga um að við endurreisn íslensks efnahagslífs ætti jafnrétti kynjanna að vera haft að leiðarljósi. Hvar er nú þetta mál statt? Jú, Bryndís Ísfold Hlöðversdóttir sagði af sér sem formaður jafnréttisvaktarinnar, að eigin sögn vegna óánægju með seinagang hæstv. félagsmálaráðherra Árna Páls Árnasonar við ákvarðanatöku um starfsemi hópsins. Kvennasamtök bíða einnig í forundran eftir því að hæstv. ráðherra skipi jafnréttisráð sem samkvæmt lögum á að gera eftir alþingiskosningar. Það er beðið og beðið. Ríkisstjórnin verður að taka sig saman í andlitinu í þessum málaflokki. Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra kom inn á ferðamál í ræðu sinni. Á síðustu árum hefur ferðamönnum fjölgað um tæplega 10% árlega og verða líklega um milljón árið 2016. Nú þegar eru ferðamálin þriðji stærsti gjaldeyrispóstur okkar og kemur næst á eftir stóriðju og útflutningi sjávarafurða. Það er hrópandi skortur á rannsóknum og áætlanagerð í ferðamennskunni. Þetta þarf að laga. Í ferðamennsku er mikill vaxtarbroddur sem við verðum að nýta okkur á næstum árum til að fjölga atvinnutækifærum og ná inn gjaldeyristekjum. Punktur hæstv. forsætisráðherra um ferðamálin var einn sá jákvæðasti í ræðu hennar. Í öðrum málaflokkum segir þessi ríkisstjórn pass. Það er ekki við hæfi eins og staðan er í samfélaginu í dag. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Kæra þjóð. Nú er ár liðið frá hruni efnahagslífs Íslands, hruni sem hefur falið í sér stærstu gjaldeyris- og fjármálakreppu sem nokkur þjóð hefur orðið fyrir á friðartímum, eins og hæstv. forsætisráðherra benti á. Samfélagssáttmálinn rofnaði þegar fólkið var skilið eftir með skuldirnar en þeim sem til þeirra stofnuðu hefur enn ekki verið gert að sæta ábyrgð. Það er ekki skrýtið að fólk sjái ekki tilganginn í því að taka þátt í að reka samfélag sem því finnst óréttlátt. Þetta verður ekki lagað nema með því að gera allt sem í okkar valdi stendur til að leiðrétta skuldir heimilanna. Leiðrétta þarf þá hækkun á höfuðstól skuldanna sem er til komin vegna stórtæks forsendubrests. Það er ekki nóg að leiðrétta bara greiðslubyrðina og vonast til þess að vandinn leysist af sjálfu sér í einhverri óskilgreindri framtíð. Skuldsetning íslenskra heimila er ein sú mesta á byggðu bóli og á henni verðum við að taka án tafar. Annars er veruleg hætta á að við missum besta fólkið okkar úr landi enda er ekki hægt að ætlast til þess að almenningur vilji búa hér lengur og taka þátt í uppbyggingu samfélags án réttlætis. Það er þetta fólk sem verður að hjálpa okkur að draga vagninn, án þeirra rýrnar okkar dýrmætasta auðlind, mannauðurinn. Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra þegar hún segist vilja byggja hér upp samfélag sem er betra en það sem við þekktum fyrir hrun. Til þess að það sé hægt verðum við að hætta öllum pólitískum sandkassaleik. Við þær aðstæður sem nú ríkja hafa hugtökin vinstri og hægri ekkert gildi. Nú ríður á að við stefnum öll í sömu átt, fram á veginn. Frú forseti. Mig langar að leggja það til að orðið „stjórnarandstaða“ verði sett á hilluna þar til við sjáum til lands. Við getum talað um stjórn og minni hluta í staðinn, eða jafnvel meiri hluta og minni hluta. Orðið stjórnarandstaða er gildishlaðið og felur í sér þá fullyrðingu að þeir sem hana skipa séu sjálfkrafa á móti öllu sem stjórnin hefur fram að færa. Það er ekki svo. Við vinnum öll að sama markmiði, við viljum öll ná landi, við viljum það sem er Íslandi og Íslendingum fyrir bestu. Það sem skiptir mestu núna er að koma okkur á réttan kjöl en ekki hvaða flokkar skipa ríkisstjórn nú eða næst eða gerðu það í fyrra eða þar áður. Ábyrgð okkar allra er mikil og við þurfum að vera samtaka í að fylgja sannfæringu okkar í þeim stóru verkefnum sem fram undan eru. Frú forseti. Í því gjörningaveðri sem hefur dunið á okkur síðasta árið hefur mér fundist gott að sjá að framtak einstaklinga og grasrótarhópa getur skipt sköpum. Mig langar að þakka öllum þeim sem hafa sent ábendingar, tillögur og hugleiðingar til stjórnvalda um hvernig bæti megi samfélagið og lágmarka það tjón sem hrunið felur óhjákvæmilega í sér. Jafnframt langar mig að beina því til ríkisstjórnarinnar að hún taki öllum ábendingum fagnandi og með opnum hug, hvort sem þær koma frá stjórnarliðinu, minni hlutanum eða almenningi. Allir flokkar sem nú eiga sæti á Alþingi hafa komið með tillögur að lausnum og þær eru allar góðra gjalda verðar og eiga skilið að verða teknar alvarlega. Frú forseti. Það er ekki bara ein leið út úr kreppunni, þær eru margar. En til þess að við komumst leiðina á enda, hverja þeirra sem farin er, þurfum við að þora að hugsa út fyrir ramma Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Við þurfum að þora að standa uppi í hárinu á þeim sem reyna að kúga okkur og við þurfum að reisa samfélag okkar við á okkar eigin forsendum eftir þeim leiðum sem okkur henta. Við þurfum að horfast í augu við vandann, meta hann og, ef til þess kemur, viðurkenna vanmátt okkar. Í því er ekki fólgin skömm. Við þurfum að setja undir okkur hausinn og halda út í storminn, óhrædd við framtíðina, með þá vissu í huga að grasið grænkar alltaf aftur. - Ég þakka áheyrnina.

Frú forseti. Góðir Íslendingar. Í þúsund ár bjó þjóð við nyrstu voga, mót þrautum sínum gekk hún djörf og sterk. Í hennar kirkjum helgar stjörnur loga og hennar líf er eilíft kraftaverk. Þannig orti eitt ástsælasta skáld okkar Íslendinga, Davíð Stefánsson, á tímum þegar þjóðin var að brjótast úr viðjum fátæktar á leið til aukins sjálfstæðis og nútímalifnaðarhátta. Í dag stöndum við enn á þröskuldi nýrra tíma. Við stöndum frammi fyrir því eftir öld útrásartímans og skefjalausrar frjálshyggju að þurfa að endurreisa og endurmeta allt sem núlifandi kynslóð hefur gengið að sem vísu, þar á meðal velferðarsjónarmið okkar og siðferðisgildi. Við stöndum frammi fyrir því að verja efnahagslegt sjálfstæði, þetta dýrmæta sjálfstæði og fjöregg sem var lagt að veði eins og þegar barn kastar á loft sínu brothættasta gulli í algleymi leiksins. Í ofbirtunni af villuljósi frjálshyggjunnar var þjóðin leidd út í fenin við trumbuslátt þess stjórnmálaflokks sem hefur verið boðberi þeirrar stefnu en vill þessa dagana ekkert við ábyrgð sína kannast. Já, hrævareldar frjálshyggjunnar blekktu og þjóðin uggði ekki að sér og nú þegar við stöndum á tímamótum er öllum hollt að líta stundarkorn um öxl og hugleiða vítin sem varast ber. Á mesta góðæristíma sögunnar jókst misskiptingin í samfélaginu og stjórnviskan brást, sú alþekkta og viðurkennda hagstjórn að ríkið eigi að halda að sér höndum þegar vel árar en auka svo umsvif sín og næra þannig atvinnulífið og hagkerfið þegar illa árar, var að engu höfð. Jöfnunarhlutverki skattkerfisins var raskað, sköttum var létt af þeim sem hæstar höfðu tekjurnar og byrðunum velt yfir á lágtekjufólkið. Mikilvæg fyrirtæki í eigu almennings voru færð fáum útvöldum, bankarnir seldir fyrir slikk í hendur manna sem ekki kunnu með að fara. Fiskveiðiauðlind þjóðarinnar var færð í hendur fárra útgerðarmanna endurgjaldslaust. Í kjölfarið fylgdi alvarleg byggðaröskun, kvótabrask og geigvænleg skuldasöfnun af sama toga og þeim sem olli efnahagshruninu sl. haust. Allt voru þetta mistök, rangar ákvarðanir teknar af þeim sem láta sér jöfnuð og félagslegt réttlæti í léttu rúmi liggja. Góðir landsmenn. Verkefnið okkar fram undan er að leiðrétta þessi mistök og sú vegferð er þegar hafin. Þjóðin lyfti sjálf því grettistaki að knýja fram kosningar í vor og fá fram þá mestu endurnýjun sem orðið hefur á Alþingi með 27 nýjum þingmönnum og jafnara kynjahlutfalli en nokkru sinni fyrr á þeim vettvangi. Í fyrsta skipti í sögu okkar voru félagshyggju- og velferðaröflin leidd til öndvegis við stjórnun landsins. Það var ósk þjóðarinnar að sjónarmið jöfnuðar og félagshyggju yrðu höfð að leiðarljósi við uppbygginguna fram undan. Undir því trausti verða stjórnvöld að rísa og vinna sitt starf í anda jafnaðarstefnu og velferðarhugsjóna, það hefur aldrei verið brýnna en einmitt nú. Eitt af þeim mikilvægu skrefum sem stíga þarf um þessar mundir er að leiðrétta ójöfnuð og virða þjóðarhag ofar þröngum sérhagsmunum. Sú ríkisstjórn sem nú situr tók þá tímamótaákvörðun sl. vor að vinna bug á því óréttlæti sem innleitt var í sjávarútveginum þegar núverandi kvótakerfi var komið á. Í stjórnarsáttmála var þjóðinni heitið því að afnema þetta kerfi á 20 árum og færa auðlindina með óyggjandi hætti í forsjá þjóðarinnar á ný. Fyrsta skrefið í þá átt að opna kvótakerfið var stigið með strandveiðum sumarsins og sú tilraun gefur góðar vonir um framhaldið. Aftur iðuðu hafnir og bryggjur landsins af lífi, aftur heyrðust vélarhljóð báta í fjörðum kvölds og morgna og fiskur spriklaði í körum. Það líf færði byggðum landsins von og jók þeim bjartsýni og ég vona að þessi fyrstu áþreifanlegu merki um bata í atvinnulífi landsmanna marki upphaf nýrra tíma. Já, kæra þjóð, starfið er hafið og stjórnvöld sitja ekki auðum höndum. Það má þjóðin ekki gera heldur því að að endurreisn samfélags þurfa allir að koma, stjórnvöld, almenningur, fræðasamfélagið, fjölmiðlarnir, allir þegnar landsins. Endurreisn samfélags krefst ekki aðeins fjármuna, eins og stundum mætti ætla af umræðunni. Endurreisn samfélags krefst hugsjónar, siðferðis og ábyrgðar og það er nú sem reynir á okkar innri gildi, kæru landsmenn. Við Íslendingar erum kraftmikil þjóð sem höfum brotist úr viðjum fátæktar og hugarhelsis og lifað af áföll aldanna. Nú eins og oft áður bíður okkar ærinn starfi. Það er sókn til betra samfélags, velferðarsamfélags á grundvelli jafnaðarstefnu, og það er nú sem reynir á siðferði okkar, þrautseigju og styrk. Megi okkur vel farnast á þeirri vegferð. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Þingmenn hafa mismunandi stjórnmálaskoðanir og verða seint sammála um alla hluti, það höfum við séð hér í kvöld. Ég verð aldrei sammála stjórnarflokkunum um það að við getum skattlagt okkur út úr þessari kreppu, sama hvaða nafn þessir skattar þeirra hafa allir saman. Hinir vanhugsuðu orku- og auðlindaskattar sem boðaðir eru í fjárlagafrumvarpinu, „fantasíumatseðill“ hæstv. iðnaðarráðherra, eru t.d. stórskaðlegir íslensku atvinnulífi. En þrátt fyrir að við verðum aldrei sammála um allt er ég á þeirri skoðun að verkefnin sem við stöndum frammi fyrir núna séu þess eðlis að við þurfum að vinna saman að þeim. Við þurfum að horfast í augu við að þjóðin kallar á samvinnu, launþegar og atvinnurekendur hafa sama markmið. Við viljum öll komast hratt út úr þessari kreppu. Ríkisstjórnin skrifaði undir stöðugleikasáttmála sem hefði átt að undirstrika þetta. Raunin er hins vegar sú að hún vinnur sjálf gegn stöðugleikasáttmálanum og allir tala í kross við ríkisstjórnarborðið. En jafnvel þó að ríkisstjórnin geti illa komið sér saman er það skylda okkar þingmanna að vinna betur saman. Við eigum nú þegar að axla ábyrgð og mynda með okkur þingsátt, þingsátt sem felst í því að við einbeitum okkur að uppbyggingu þess sem er í ólagi en látum það sem er í lagi í friði. Í þeim anda vil ég að við hættum strax að eyða kröftunum í það að rífast um fyrningarleið í sjávarútvegi. Við eigum að skapa þingsátt um að hlúa að þessari dýrmætu atvinnugrein þar sem mikilvæg störf eru í húfi úti um allt land. Ég hitti saltfisksframleiðanda í Þorlákshöfn um daginn og hann orðaði þetta mjög skýrt. Hann sagði: Fyrningarleiðin verður aldrei farin í sátt við greinina. Stefnuyfirlýsingin ein og sér hefur valdið ómældum skaða vegna þess að menn halda að sér höndum í fjárfestingum, í viðhaldi og rannsóknum. Endurskoðun á kerfinu með þessari fyrir fram gefnu niðurstöðu verður aldrei farsæl. - Hlustum á hann og hendum þessari niðurrifstillögu út í hafsauga. Einbeitum okkur að því sem er í ólagi. Lítum á annað dæmi, Helguvík. Af hverju er núna verið að stofna til átaka um það sem ráðherra kallar formsatriði? Þessi formsatriði tefja þær framkvæmdir sem þegar eru hafnar við álver í Helguvík og geta skapað hundruð starfa. Á Suðurnesjum eru nú 1.675 einstaklingar án atvinnu, 1.675 manns sem vilja fá vinnu en það er enga vinnu að hafa. 1.675 einstaklingar sem eygja þá von helsta að hér á Alþingi tökum við ákvarðanir sem færa þeim tækifæri. Hvergi á landinu er hærra hlutfall atvinnuleysis og það fer vaxandi. Skilaboðin til okkar frá góðri vinkonu minni í Reykjanesbæ eru ekkert flókin. Hún segir: Við viljum fá að vera í friði með atvinnusköpunina okkar hvort sem það heitir álver, gagnaver, kísilver eða heilsutengd ferðaþjónusta. Hættið þið á þinginu að þvælast fyrir því sem við erum að reyna að vinna að hér og byggja upp. Látið okkur í friði og við skulum sjá um okkur sjálf. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra að hlusta á þessi skilaboð og afturkalla þennan úrskurð sem slekkur vonarneista í augum þeirra 1.675 einstaklinga sem vilja ný tækifæri til að framfleyta sér og fjölskyldum sínum. Sams konar skilaboð fæ ég reyndar að heyra víðar í kjördæminu. Við þingmenn eigum ekki einungis að gera með okkur sátt um sjávarútveginn og nýtingu orkunnar okkar heldur eigum við einnig að gera með okkur þingsátt um að erlend fjárfesting sé velkomin hingað. Af hverju ættu erlend fyrirtæki að vilja fjárfesta hérna þar sem þau sjá að þau eru ekki velkomin? Það dugar ekki að hæstv. utanríkisráðherra messi í útlöndum um yfirburði okkar í nýtingu orkuauðlindanna, hann þarf að hefja þá predikun við ríkisstjórnarborðið. Skortur á samhæfingu í ríkisstjórn, skortur á skýrum skilaboðum frá ríkisstjórn standa í vegi fyrir fjármögnunarmöguleikum íslensku orkufyrirtækjanna á erlendum lánamörkuðum. Vandinn er að miklu leyti heimatilbúinn en við þingmenn eigum að gefa skýr skilaboð um að við styðjum íslensk orkufyrirtæki til frekari athafna. Við þurfum þingsátt um raunverulegar aðgerðir. Látum ekki blekkjast af innantómri þraspólitík. Átti t.d. ekki allt að lagast um leið og Davíð færi úr Seðlabankanum? Áttu stýrivextirnir ekki að hríðlækka bara um leið og hann gengi út? Átti ekki að vera nóg að senda umsóknina til Evrópusambandsins? Samdægurs átti tiltrú umheimsins á Íslandi að snaraukast og allar lánalínur veraldarinnar að opnast. Og nú á allt að lagast ef við bara klárum Icesave. Ef við bara klárum Icesave verður allt gott. Það var allt að því átakanlegt að hlusta á hæstv. félagsmálaráðherra hérna áðan. Þetta er aumt yfirklór ráðþrota ríkisstjórnar sem því miður nær ekki saman um neitt. Virðulegi forseti. Við megum engan tíma því að þá missir fólkið okkar vonina og fer úr landi. Ég endurtek: Gerum með okkur þingsátt um uppbyggingu í stað niðurrifs. Lofum þjóðinni því að við stöndum undir væntingum og hugsum um hag hverrar einustu fjölskyldu sem nú fer í gegnum erfiða tíma. Það er okkar skylda og, góðir landsmenn, það er okkar hlutverk.

Virðulegi forseti. Það fjárlagafrumvarp sem nú hefur verið lagt fram á Alþingi ber vitni þeim stóru verkefnum sem bíða okkar að leysa á næstu vikum og mánuðum. Það vitnar sömuleiðis um að þær stoðir sem reistar höfðu verið undir íslenskt efnahagslíf reyndust ekki eins traustar og af var látið, svo ekki sé nú fastara að orðið kveðið. Á örskotsstundu snerist afgangur í rekstri ríkisins í stórkostlegt tap og skuldlítið samfélag skuldar nú upphæðir í áður óþekktum stærðum. Á árinu 2010 er gert ráð fyrir að Íslendingar muni þurfa að greiða um 100 milljarða í vexti af skuldum sínum. Það er ríflega sú upphæð sem áætlað er að kosta til reksturs heilbrigðiskerfisins alls á næsta ári. Þessu til viðbótar eru síðan enn að koma upp á yfirborðið afleiðingar efnahagslegrar óstjórnar síðustu ára, eins og sjá má merki um í fjárlagafrumvarpinu. Það þarf ekki að hafa mörg orð um að að baki svo gífurlega háum vaxtagjöldum eru risavaxnar skuldir og að ef ekkert verður að gert mun vaxtabyrði sem þessi verða okkur óyfirstíganleg. Þessar skuldir verður að greiða niður með öllum tiltækum ráðum og á eins skömmum tíma og mögulegt er. Ríkisstjórnin greip strax í sumarbyrjun til aðgerða til að styrkja afkomu ríkissjóðs og forða landinu frá enn frekari skakkaföllum en annars hefðu orðið. Þær aðgerðir miðuðu að því að draga úr halla á rekstri ríkissjóðs og laga reksturinn að þeim veruleika sem við búum við og það hefur gengið eftir að stórum hluta. Fjárlagafrumvarp næsta árs er í sama anda, þ.e. að rekstur verði lagaður að raunverulegri getu ríkissjóðs og þeim fjármunum sem við höfum úr að spila. Það verður að vera markmið okkar að úr efnahagshruninu verði til annað og betra umhverfi að búa í en það sem við bjuggum okkur sjálf til á síðustu árum. Við verðum alltaf að hafa efst í huga í öllum okkar verkum að þess sjáist skýr merki að við höfum lært af því sem aflaga fór og að við ætlum að skapa nýtt og betra samfélag úr þeim rústum sem við vorum sett í. Þjóð, sem ekki lærir af svo afdrifaríkum mistökum sem hér voru gerð, lærir aldrei neitt og er ekki við bjargandi. Þannig þjóð erum við Íslendingar ekki. Við munum komast út úr þeim erfiðleikum sem að okkur steðja og við höfum til þess öll tækifæri ef vel er á málum haldið. Ísland mun endurheimta orðspor sitt og verða aftur þjóð á meðal þjóða og Íslendingar eru þjóð sem stendur við skuldbindingar sínar og axlar ábyrgð á eigin gjörðum. Við skulum ekki láta afleiðingar af gjörðum tiltölulega fárra nokkuð heimskra og gráðugra, oftast nær miðaldra, íslenskra karlmanna, koma okkur á hnén eða velta okkur við, það skulum við ekki gera. Við skulum þvert á móti snúast til varnar og búa okkur til samfélag sem öðru fremur verður reist á jöfnuði og félagshyggju í stað þeirrar græðgi og óhófs sem heyrir nú vonandi fortíðinni til. Þau verk sem bíða okkar við endurreisn Íslands verða ekki unnin af fáum heldur af okkur öllum. Það getur enginn skorast undan því stóra verkefni og það má enginn víkja sér undan ábyrgð. Það á ekki síst við um okkur hér í þessum sal. Ekkert stjórnmálaafl er stærra en þjóðin og engin einstaklingur er svo stór að hann geti sett sjálfan sig og eigin hagsmuni ofar þjóð sinni eða þjóðarhagsmunum. Það er heldur enginn ómissandi en um leið er engum ofaukið í þeim bardaga sem nú stendur yfir fyrir efnahagslegu sjálfstæði Íslands. Ísland þarf einfaldlega á öllu sínu fólki að halda og það verður ekki undan verkunum vikist, þau eru þarna enn þá, við vitum hver þau eru, þau komu okkur ekki á óvart, við báðum um þau sjálf og við eigum að leysa þau. Virðulegi forseti. Það er auðvelt að treysta þegar allt leikur í lyndi. Mikilvægara er það þó að geta treyst þegar mikið gengur á og stormarnir geisa. Við skulum vera fólk sem treystir hvert öðru til góðra verka í stað þess að efast og tortryggja hvert annað og við skulum sýna þjóðinni okkar að okkur er treystandi. Þá mun okkur vel farnast.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Úti er kalt og það snjóar. Það mun vera sama veður og fyrir akkúrat ári síðan þegar þáverandi forsætisráðherra hélt sína stefnuræðu. Hvort það er vísbending um að ástandið sé nákvæmlega eins í samfélaginu, ekkert hafi gerst og við vöknum upp á morgun eins og væri 2008, veit ég ekki en vonandi er bjartara fram undan. Nú þegar eitt ár er liðið frá hruni bankanna er athyglisvert að skoða árangur okkar í að verjast fallinu. Margt hefur verið vel gert en einnig afar margt misfarist. Áhugavert er jafnframt að skoða hvernig þetta gat gerst og hverjir eru ábyrgir. Smátt og smátt kemst skikk á það ferli með rannsóknarnefndum, sérstökum saksóknara og síðar væntanlega dómstólum. Allt er þetta nauðsynlegt og má hvorki spara atgervi né fjármagn til að tryggja að réttlætið nái fram að ganga. Án réttlætis verður hvorki friður né sátt í íslensku samfélagi. Þrátt fyrir nauðsyn þess að leggja ríka rækt við þessa tvo þætti er þó mikilvægast að horfa fram á við. Hvernig rísum við úr öskustónni? Hvernig samfélag ætlum við að skapa? Af reynslu annarra þjóða ættum við að hafa lært að forðast langtímaatvinnuleysi og harðan niðurskurð. Þá lexíu virðist hvorki ríkisstjórnin né Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa lært, því miður. Í stað þess að skera niður og miðstýra allri þjónustu frá einum stað ættum við að setja okkur langtímamarkmið, það markmið að samhliða nauðsynlegum niðurskurði í opinberum rekstri næstu þrjú til fimm ár færðum við verkefnin, þjónustuna, til fólksins um land allt. Í stað þess að einblína á niðurskurð og samdrátt ættum við að horfa á umbreytingu og tækifæri í að bæta grunnþjónustuna með minni tilkostnaði. Í stað háskattastefnu ríkisstjórnarinnar eigum við að laga skattkerfið að tvennu, annars vegar réttlátara samfélagi og hins vegar samkeppnisfæru samfélagi sem byggir upp atvinnu. Þannig munum við koma neyslunni aftur í gang, þannig sköpum við ný störf handa öllum vinnufúsum höndum. Sú leið er best fallin til að tryggja stöðugleika hjá heimilum og fyrirtækjum og slá þar með raunverulega skjaldborg um það mikilsverðasta í samfélaginu, sem er fólkið og heimilin. Við eigum ótal tækifæri. Fá lönd í heiminum geyma eins margar öflugar auðlindir og Ísland. Þar er mannauðurinn mikilvægastur, þekking og frumkvæði eiga að verða okkar aðalsmerki, ungrar og velmenntaðrar þjóðar. Samtakamáttur þjóðarinnar er mikill þegar þörf er á. Þjóðin hefur margoft áður sýnt hvers hún er megnug ef samvinna og samstaða næst með henni allri. Þá eru náttúruauðlindir okkar svo fjölbreyttar og öflugar að furðu má sæta að við skulum sitja í þeirri stöðu sem raun ber vitni. Nýting lands og sjávar til matvælaframleiðslu, til innanlandsneyslu og eins öflugasta matarútflutnings sem þekkist sparar bæði gjaldeyri og aflar. Það er sérkennileg ríkisstjórn sem með vanhugsuðum hætti og yfirlýsingum um skyndilegar breytingar á starfsumhverfi grundvallaratvinnuveganna vegur að stöðugleika og framþróun í stað þess að styðja við bakið á þeim greinum sem munu verða meginstólpar í endurreisn íslensks efnahagslífs. Við höfum á síðustu árum tekið stórstíg skref í nýtingu orkuauðlindanna. Þar erum við í fararbroddi ríkja í að nýta endurnýjanlega orkugjafa til margvíslegra nota. Við þurfum og munum ná samstöðu þjóðarinnar um þessa mikilvægu atvinnugrein. Öfgar, hvort sem er í nýtingu eða vernd, eiga ekki við. Orð forseta við þingsetningu og eins orð dr. Pachauri, formanns vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, styðja að orðspor okkar í þessum geira er gott og mun betra en stundum hefur verið sett fram í átakaumræðu innan lands á síðustu árum. Sú atlaga að atvinnugreininni sem ósamstiga ríkisstjórn veldur, þar sem ríkisvaldið bregður sífellt fæti fyrir uppbyggingu í þessum geira, er óskiljanleg. Ábyrgð ríkisstjórnar á að viðhalda háu atvinnuleysisstigi og stefna fólki út í vonleysi langtímaatvinnuleysis er mikil. Góðir landsmenn. Við verðum að nýta auðlindir okkar, það má öllum vera augljóst. Sá ágæti maður og einn fremsti hagfræðingur samtímans Joseph Stiglitz benti einmitt á nauðsyn þess í heimsókn sinni hingað til lands á dögunum. Þar erum við framsóknarmenn samstiga fræðimanninum og höfum alltaf talað fyrir margvíslegri nýtingu auðlinda lands og sjávar með sjálfbærni og verðmætasköpun fyrir þjóðarbúið að leiðarljósi. En nýting náttúruauðlinda snýst ekki aðeins um álver eins og skilja mætti af orðræðu síðustu ára og átökum. Margvísleg önnur störf vaxa upp úr þekkingariðnaðinum og þjónustu við orku- og virkjanageirann. Við þurfum að taka forustu í því sem oft er kallaður græni iðnaðurinn, eða græni geirinn. Þar eigum við ótal möguleika og spennandi fyrirtæki sem bíða eftir að fá eðlilega athygli. Ferðaþjónustan, sem hefur vaxið og dafnað hratt á síðustu árum, nýtir sér einmitt náttúruna sem auðlind á margvíslegan hátt. Fjölbreytt nýting auðlinda hefur á undanförnum árum fært okkur fjölmörg ný störf um land allt og aflað gríðarlegs gjaldeyris. Margar aðrar atvinnugreinar og samfélagsþætti mætti nefna sem verða undirstöður endurreisnarinnar. Aukin menntun, ekki síst starfsmenntun, er ein þeirra. Góðir Íslendingar. Með samstöðu og samvinnu náum við langt. Réttlátara og sanngjarnara samfélag hlýtur að vera markmið okkar. Með því að snúa bökum saman gegn ytri ógnunum og með samtakamætti í að nýta möguleika okkar til atvinnusköpunar munum við ná settu marki. Framsóknarflokkurinn er hér eftir sem hingað til reiðbúinn að leggja öllum góðum málum lið. Við þurfum að sækja fram með von um bjartara og betra samfélag að leiðarljósi. Hófsemi og skynsemi eiga að verða ein kjörorð hins nýja samfélags okkar, réttlæti og samstaða önnur. Þá mun okkur vegna vel. - Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ágætu landsmenn. Hér í kvöld höfum við nú heyrt aðra stefnuræðu forsætisráðherra og viðbrögð við henni. Ef svo fer sem horfir með þessa ríkisstjórn, yfirvofandi fjárlög og hið hefðbundna fjórflokkaþras má landsmönnum nú verða ljóst að heimilum landsins mun blæða út. Foreldrum má nú verða ljóst að skólaganga barna þeirra mun skerðast og vinnandi fólki má nú verða ljóst að kaupmáttur tekna þess mun skerðast enn meir. Góðir landsmenn. Krafan um ný stjórnmál og þær vonir sem voru bundnar við að fá inn 27 nýja þingmenn að loknum kosningunum í vor hafa ekki gengið eftir. Af þessum 27 gengu 20 strax í björg og urðu kerfið frá fyrsta degi. Og nú hefur lýðræðissinnaðasti ráðherra ríkisstjórnarinnar verið rekinn úr henni. Nöfn þingmannanna eru kannski önnur, nöfn stjórnarflokkanna eru önnur, en samt er þetta sama fólkið og sama pólitíkin og verið hefur hér á þingi áratugum saman, sama fólkið og sama pólitíkin sem hvað eftir annað hefur misfarið með framselt vald kjósenda. Fyrir rétt um ári varð hér algert efnahagshrun, algert pólitískt hrun og algert siðferðishrun ráðandi afla. Hér var við völd pólitísk yfirstétt sem hafði tapað öllum raunveruleikatengslum og hvers úrræði þegar alvarlega bjátaði á var að ákalla guð. Þeir valdhafar sem í upphafi árs 2008 vissu nákvæmlega hvert stefndi blekktu þjóðina. Þeir blekktu þjóðina fram á síðasta dag og þeir gerðu sitt besta til að blekkja umheiminn líka. Og þeir eru enn við völd á Íslandi og þeir reyna að stjórna með blekkingum. Spunameistarar Samfylkingarinnar hafa nú slegið út Tony Blair og breska Verkamannaflokkinn í viðleitni sinni til að hylla sjálf sig. Það er lífsspursmál fyrir þjóðina að saklaus almenningur borgi skuldir einkabanka, segir forsætisráðherra, því að þá mun allt fara vel, treystið mér. Og hæstv. félagsmálaráðherra: Sjáið, hér er nammi, segir hann, þar sem hann reynir að sannfæra skuldsett íslensk heimili um að þetta reddist nú allt saman eftir nokkur ár ef við bara fylgjum þessari vísitölu en ekki hinni. Kaupið bara þvottaefnið mitt, það er gott og við erum góð. En að gera eitthvað raunhæft í skuldavanda heimila er af og frá, og af hálfu Samfylkingar talið óþarft og jafnvel varasamt. Í staðinn er bara boðið upp á eilífa nammidaga í Evrópusambandinu. Frú forseti. 20. janúar sl. er skráður á spjöld Íslandssögunnar. Þann dag varð hádegisverðarhlé þúsunda Íslendinga að mestu mótmælum í sögu þjóðarinnar. Alþingi var umkringt af þeim „skríl“ og þeirri „ekki-þjóð“ sem valdhafar höfðu hrakyrt mánuðum saman og í hroka sínum reiknað með að léti hvað sem væri yfir sig ganga. Hafi einhver efast um fjarlægð þingsins frá fólkinu og firringu þingmanna var þeim efa eytt þann dag þegar brýnasta málið á dagskrá þingsins var sprúttsalafrumvarp Sjálfstæðisflokksins. En hefur eitthvað breyst? Við þingsetninguna á fimmtudaginn var almenningi haldið enn lengra frá þinghúsinu og enn lengra frá þingmönnum en nokkru sinni fyrr. Er ekki kominn tími til að þingmenn velti því alvarlega fyrir sér í hvers umboði þeir eru hér inni, þegar almenningur er orðinn að óvinum? Virðulegi forseti. Í janúar mótmæltum við ásamt þúsundum annarra. Við unnum, og versta ríkisstjórn Íslandssögunnar fór frá. Að loknum kosningum tók við ríkisstjórn sem við styðjum og viljum eiga samstarf við. En hana hefur borið langt af leið og því mótmælum við áfram. Við mótmælum þeirri forgangsröð sem setur hugmyndafræði og aðferðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ofar hagsmunum íslensks almennings. Við mótmælum þeirri forgangsröð sem setur framlög til stjórnmálaflokka og ríkiskirkju ofar hagsmunum veikra og ofar hagsmunum barna. Við mótmælum þeirri forgangsröð sem setur hagsmuni fjármagnseigenda ofar hagsmunum heimilanna í landinu. Og við mótmælum þeirri forgangsröð sem setur hagsmuni Breta og hagsmuni Hollendinga ofar hagsmunum Íslendinga. Frú forseti. Alþingi Íslendinga er að verða komið að fótum fram og nýtur ekki stuðnings almennings og ef takast á að laga það þarf að koma meira til en meira af því sama. Það þarf að koma til skynsemi, heiðarleg skynsemi og róttæk skynsemi, sem viðurkennir að íslensk stjórnmál, íslenskt stjórnkerfi og íslensk stjórnsýsla er orðin úrelt og úrkynjuð af nepótisma og pólitískri spillingu. Ekkert af þeim 184 málum - já, ég endurtek, þeim 184 málum - sem ríkisstjórnin hyggst leggja fram á þessu þingi tekur á þessum atriðum. Meira að segja frumvörp ríkisstjórnarinnar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur og um ráðgefandi stjórnlagaþing eru blekkingarleikur og blaut tuska í andlit lýðræðisins og væru í raun hlægileg ef ekki væri um svo mikilvæg mál að ræða. Frú forseti. Hér þarf að koma á afgerandi og brýnum lýðræðisumbótum sem taka mið af hagsmunum og vilja almennings en ekki hagsmunum og vilja þingmanna. Þjóðin þarf sjálf að semja sér sína eigin stjórnarskrá, stjórnarskrá sem samin er af fólkinu og fyrir fólkið, en ekki sem samin er af Alþingi og fyrir Alþingi. Vonir fólks um réttlæti, sanngirni og virðingu mega ekki hverfa. Annars fer illa. Þessi ríkisstjórn ber ábyrgð á því og þetta þing ber ábyrgð á því. Við þingmenn Hreyfingarinnar erum ekki mörg en við erum hér í umboði manna og kvenna sem sum hver stóðu með okkur á Austurvelli mánuðum saman. Við munum tala þeirra máli úr þessum stól, ætíð. Svo einfalt er það. Frú forseti. Fyrir um ári fórum við út í októbernæðinginn og gerðum byltingu utan dyra í íslenskum vetri. Vorið kom svo og við komumst inn á þing. Hver hefði nokkurn tíma trúað að það væri hægt? Frú forseti. Það var bara byrjunin og það er mikið verk óunnið. - Gleðilegt þing.