Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv. um stéttarfélög og vinnudeilur, sem hér liggur fyrir, er samið af mþn. í þessum málum, sem skipuð var í desembermánuði árið 1936. Hefir verið útbýtt hér meðal þm. áliti þessarar mþn., ásamt till. hennar, og get ég um margt þessu viðkomandi vísað til þessa álits. Ég tel það þó rétt, þar sem um alimikið nýmæli er að ræða, að gera hér við 1. umr. grein fyrir frv., og þá jafnframt lauslega undirbúningi þess, til þess að málið rifjist upp fyrir hv. þdm., sérstaklega þeim, sem ekki hafa haft tíma til að kynna sér nál. Sú n., sem unnið hefir að þessum málum, hefir aflað sér margskonar upplýsinga innanlands og erlendis, sérstaklega erlendis, viðvíkjandi málinu, og hún gerði það þegar í upphafi sins starfs. Eitt hennar fyrsta verk var að rita samtökum verkamanna og atvinnurekenda hér innanlands og óska eftir ýmsum upplýsingum viðvíkjandi starfsemi þeirra og fyrirkomulagi. Jafnframt ritaði n. svo sendiherra Íslands í Raupmannahöfn og fleiri aðiljum í því skyni að fá heimildir um slíka löggjöf og hér um ræðir víðsvegar um heim. Þá ritaði n. einnig landssamböndum verkamanna og atvinnurekenda í Danmörku, Noregi og Svíþjóð og óskaði eftir, að þau létu uppi álit sitt á gildandi löggjöf í þessum efnum í viðkomandi löndum, og ennfremur, hvaða breytingar þau teldu æskilegar á þeirri löggjöf, eins og hún lægi fyrir. Skal ég taka það strax fram, að þessi sambönd verkamanna og atvinnurekenda á Norðurlöndum hafa öll, nema eitt, svarað bréfum n., og eru svör þeirra prentuð í nál. Þegar svo að því kom, að n. færi að vinna úr þessu efni, þá hafði hún fengið í sínar hendur fyrst og fremst texta gildandi löggjafar í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, sömuleiðis Bretlandi og Frakklandi, og textabreytingar, sem gerðar hafa verið á síðustu árum á þessari löggjöf. Ennfremur hefir n. fengið frá verkamannaskrifstofu Þjóðabandalagsins í Geneve yfirlit yfir slíka löggjöf víðsvegar um heim. Þessi skrifstofa var sett upp af Þjóðabandalaginu, til þess að fylgjast með málefnum verkalýðsins víðsvegar um heiminn. Hún vinnur að því að safna aliskonar hagfræðilegum upplýsingum viðvíkjandi þessu máli. Hún hefir m. a. gefið út tímarit, þar sem skýrt er frá öllum nýjungum á sviði löggjafar um málefni verkamanna, og jafnframt hafa frá þessari stofnun komið ýms fræðileg rit um þetta efni. Frá þessari skrifstofu fékk n. einmitt margháttaðar upplýsingar, sem hún hafði á sínum tíma til athugunar við sitt starf. Mér þykir rétt, áður en ég kem að frv., að drepa lauslega á það, sem áður hefir legið fyrir Alþingi í þessu máli. Ég hygg, að það hafi verið fyrst á þinginu 1923, sem borið var fram frv. um gerðardóm í kaupdeilum. Það frv. var aftur borið fram árið 1925. en náði í hvorugt skiptið fram að ganga. Árið 1923 var svo borið fram frv. til l. um sáttatilraunir í vinnudeilum, og þetta frv. varð að l. á því þingi. Siðar, á þinginu 1929, kom fram frv. um gerðardóm í kaupdeilum, sem náði þó ekki afgreiðslu. Á þingunum 1936 og 1937, og þingi því sem nú situr, hafa legið fyrir frv. um vinnudeilur, flutt af sjálfstæðismönnum, sem hafa heldur ekki náð afgreiðslu. Og á fyrra þinginu 1937 lágu fyrir tvö frv., annað um sáttatilraunir í vinnudellum, hitt um félagsdóm, sem voru flutt af mér. Ekkert af þessum frv. um slíka löggjöf hafa náð samþykki, nema frv. um sáttatilraunir í vinnudeilum 1925, og þau l. gilda nú hér. Þetta eru l., sem á sínum tíma voru sett aðallega eftir sænskri fyrirmynd, og hafa vafalaust gert eitthvert gagn. En hinsvegar er enginn vafi á því, að þau hefðu þurft að vera talsvert fullkomnari. Um leið og ég fer inn á það frv., sem hér liggur fyrir, vil ég taka það fram, að n. hefir við samningu þess fyrst og fremst lagt til grundvallar þá löggjöf um slíkt efni, sem er í gildi annarsstaðar á Norðurlöndum. Með því að segja annarsstaðar á Norðurlöndum undantek ég Finnland, sem hefir talsvert öðruvísi löggjöf. En um leið og n. hefir lagt þessa löggjöf til grundvallar fyrir starfi sínu, hefir hún tekið alla hliðsjón, sem ástæða þótti til, til hinna sérstöku staðhátta Íslendinga. Ennfremur hefir n. haft það í huga, að til mála gæti komið að lögfesta viss atriði, sem tíðkazt hafa í sambandi við samninga eða orðin eru að hefð. Og loks höfum við tekið tillit til löggjafar annara landa en Norðurlanda. Það er enginn vafi á því, að þegar hér verður sett slík heildarlöggjöf í fyrsta sinn - ég álít, að þetta sé í fyrsta sinn, þótt ákvæði um sáttatilraunir séu til áður -, þá verður hún fyrst og fremst að byggjast á erlendu fordæmi og með hliðsjón af þeirri reynslu, sem þar hefir fengizt. Það er vitanlegt - mér er það a. m. k. ljóst -, að það má deila endalaust um mörg og kannske flest ákvæði frv., hvort þau mættu ekki vera að einhverju leyti á annan veg. Má færa fyrir því ýms rök. En það, sem ég tel rétt að hafa hliðsjón af, er löggjöf hinna sambærilegu landa, þeirra landa og þjóða, sem okkur eru líkust að staðháttum og þjóðháttum og hugsunarhætti. Ég ætlast til þess fyrir mitt leyti, að þetta frv. verði dæmt út frá því, hvernig ákvæði þess eru. samanborin við hliðstæð ákvæði í öðrum löndum. Ég tel þá rétt að koma inn á að rekja efni frv. Ég mun að vísu gera það lauslega, því að það er ekki tími til annars, og auk þess er óþarfi að gera það nákvæmlega. En þó mun ég koma inn á helztu atriðin, sem frv. felur í sér. Frv. skiptist í 4 aðalkafla. Fyrsti kafli er um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda. Annar kafli er um verkföll og verkbönn. - Þriðji kafli er um sáttatilraunir í vinnudeilum. Og fjórði kafli er um félagsdóm. Í fyrsta kafla eru ákvæði, sem lúta að stéttarfélögum, og er í 1. gr. frv. fram tekið, að menn eigi rétt á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt. Í 2. gr. þessa kafla eru svo ákvæði um það, að stéttarfélög skuli opin öllum í hlutaðeigandi starfsgrein á félagssvæðinu, og nánari ákvæði um félagssvæði. Þá eru í 3. gr. þessa kafla ákvæði um það, að stéttarfélög ráði málefnum sínum sjálf með þeim takmörkunum, sem í 1. eru, o. s. frv. Í 4. gr. eru ákvæði um það, að atvinnurekendum sé óheimilt að reyna að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna, sem hjá þeim vinna, afstöðu þeirra og afskipti af stéttar- eða stjórnmálafélögum eða vinnudeilum. Þessi ákvæði eru sett til verndar verkamanninum, sem í flestum tilfellum er veikari aðilinn, fyrir því að lagðar séu einhverjar hömlur á hans frelsi til að hafa sínar skoðanir eða vera í þeim félagsskap, sem hann hefir óskað eftir. - Þá koma ákvæði um samningsaðild. Í þessum kafla eru ákvæði um það, að allir vinnusamningar skuli vera skriflegir. En ég skal taka það fram, að þar sem talað er um „vinnusamninga“ í þessu frv., er yfirleitt átt við hina svo kölluðu „kollektívu“ samninga, þ. e. samninga, sem gerðir eru við verklýðsfélög. Þá eru ákvæði um það, að samningstími og uppsagnarfrestur skuli tilgreindur, annars skuli samningstími talinn eitt ár og uppsagnarfrestur þrír mánuðir. Þetta ákvæði er sett til þess, að samningstíminn verði ekki óhæfilega stuttur. Þá er ákvæði um það, að samningur, sem gerður sé við einstaka verkamenn og fari í bága við samning, sem gerður hafi verið við verkamannafélag á staðnum, hafi ekki gildi. Þá eru ákvæði um ábyrgð þá, sem stéttarfélög beri á samningum, sem þau gera, og hvaða ábyrgð trúnaðarmenn stéttarfélaga beri. Þá koma í þessum kafla ákvæði um þau réttindi til handa; stéttarfélögunum; að þau mega velja sér trúnaðarmenn. Á hverri vinnustöð, þar sem vinnur ákveðin tala manna, mega viðkomandi verkalýðsfélög tilnefna tvo menn, og skal atvinnurekandi samþ. annan þeirra sem trúnaðarmann stéttarfélagsins á vinnustöðinni. Það er ætlazt til þess, að þessi trúnaðarmaður gæti þess, að samningar séu í engu rofnir á verkamönnum, og treyst til að jafna þann ágreining, sem kann að rísa út af samningi, án þess að það þurfi að fara til dóms. Það er þó tekið fram í þessari grein, að þetta ákvæði nái ekki til fólks, sem vinni við landbúnað, og ekki til áhafna skipa eða báta, sem ekki sé skylt að lögskrá á. En til þess að tryggja það, að þessir trúnaðarmenn verkamanna séu ekki látnir gjalda þess að gegna þessum störfum,eru viðurlög við því, að atvinnurekendur megi ekki segja þeim upp vinnu af þeim ástæðum, að þeir séu trúnaðarmenn. Þetta eru aðalákvæði fyrsta kafla frv. Annar kafli er um verkföll og verkbönn, og þar í 15. gr. eru nánari ákvæði um það, með hverjum hætti vinnustöðvun sé löglega ákveðin. Það er gert ráð fyrir, að það geti orðið með tvennum hætti; við leynilega almenna atkvgr. í félagi, sem standi a. m. k. í 24. klst.; að vinnustöðvun sé ákveðin af samninganefnd eða félagsstjórn, sem hafi fengið umboð sitt á sama hátt, þ. e. a. s. með leynilegri atkvgr., sem hafi staðið a. m. k. í 24 klst.; í þriðja lagi þarf ákvörðun trúnaðarmannaráðs, ef það er til, og 1. viðkomandi félags fela því slíkt vald, enda hafi þá 3/4 hlutar trúnaðarmannaráðsins samþ. vinnustöðvunina. Þessi ákvæði lúta að því að tryggja það, að ekki sé ákveðin vinnustöðvun í skyndingu, án þess að raunverulegur vilji væri fyrir hendi hjá því félagi, sem í hlut á, heldur sé það tryggt, að umhugsunarfrestur hafi a. m. k. gefizt til slíks, og að skilyrði hafi verið til þess, að vilji hlutaðeigandi félags gæti komið fram. Ég fyrir mitt leyti tel, að ákvæðið um atkvgr. í a. m. k. 24 klst. eigi að vera mikill trygging í þessum efnum. Þá er í þessum kafla, í 16. gr., ákvæði um fresti, þ. e. a. s., ef verkfall eða verkbann á að gera, þá ber að tilkynna það þeim, sem það beinist sérstaklega að, með 7 sólarhringa fyrirvara. Svo eru í 17. gr. ákvæði um það, í hvaða tilfellum, auk þess sem áður hefir verið nefnt, sé óheimilt að hefja vinnustöðvun. Það er þá fyrst út af ágreiningsatriðum, sem samkv. 4. kafla frv. eru lögð undir félagsdóm. Í öðru lagi er það ólögmætt samkv. þessu ákvæði að gera vinnustöðvun í þeim tilgangi, að þvinga stjórnarvöldin til að framkvæma athafnir, sem þeim l. samkvæmt ekki ber að framkvæma, eða framkvæma ekki athafnir, sem þeim l. samkvæmt er skylt að framkvæma, þ. e. s., að það. sem nefnt hefir verið pólitísk verkföll, er hindrað með þessu ákvæði, enda er með því að gera pólitísk verkföll í raun og veru farið út yfir þann tilgang, sem verkföllin upphaflega hafa, og verkfallsrétturinn í sjálfu sér misnotaður. Þá er ennfremur ákvæði um það, að ekki megi hefja vinnustöðvun til styrktar félagi, sem hafi hafið ólögmæta vinnustöðvun. Í 18. gr. er ákvæði um það, að ef vinnustöðvun hafi verið löglega hafin, þá sé óheimilt að reyna að afstýra henni með aðstoð einstakra meðlima þeirra félaga eða sambanda, sem að vinnustöðvuninni standa, þ. e. a. s., ef t. d. verklýðsfélag hefir lýst yfir verkfalli á löglegan hátt, þá er hlutaðeigandi atvinnurekanda ekki heimilt að taka í vinnu menn úr því félagi, sem lýst hefir verkfallinu yfir. Í raun og veru er með þessu ákvæði verið að staðfesta það, sem oftast hefir tíðkazt, að hinir svokölluðu verkfallsbrjótar hafa ekki verið látnir vinna, enda verður undir flestum kringumstæðum að telja óheppilegt, að svo sé gert, en það verður oft til þess, að óeirðir hljótast af, en ekki til þess, að deilan leysist. Ég tel rétt í sambandi við ákvæði þessa kafla að minnast aðeins á það, hvernig tilsvarandi aðalákvæði í honum eru annarsstaðar á Norðurlöndum. Og það er þá fyrst og fremst ákvæðið í 16. gr., um þann frest, sem þarf að líða, áður en vinnustöðvun sé hafin. Í Noregi getur orðið skylt að veita slíkan frest í hér um bil 16 daga, og veitist hann þá í raun og veru í þrennu lagi, þ. e. a. s., að fyrst er tilkynningarfrestur, áður en sáttasemjari tekur málið í sínar hendur, síðan er annar frestur fyrir sáttasemjara til að undirbúa málið, og loks þriðji fresturinn, sem líður frá því, að aðili hefir krafizt þess, að sáttaumleitunum sé lokið, og þangað til þeim er lokið. Í Svíþjóð eru í l. samskonar ákvæði og hér, að það ber að tilkynna vinnustöðvun með viku fyrirvara. Í Danmörku er þetta þannig, að í hinni svo nefndu „septembersætt“, sem eru samningsákvæði milli verkamanna og atvinnurekenda, eru ákvæði um, að tilkynna beri gagnaðilja það, ef till. um vinnustöðvun eigi að leggja fyrir félagsfund; og í öðru lagi eigi að tilkynna það, ef slík till. hafi verið samþ. í félaginu. Getur hér orðið um 14 daga frest að ræða. En í dönsku sáttasemjaralögunum eru ákvæði um það, að sáttasemjari geti gert það að skilyrði fyrir því, að leita um sættir, að aðili fallist á að gera ekki vinnustöðvun í vikutíma, meðan verið er að leita um sættir. - Ákvæðin, sem eru í 15. gr., um það, hversu vinnustöðvun skuli ákveðin, eru hliðstæð við þau ákvæði, sem helzt er að finna í áðurnefndri septembersætt í Danmörku. Þá er þriðji kafli frv., sáttatilraunir í vinnudeilum. Samkv. 19. gr. á að skipta landinu í 4 sáttaumdæmi, sem þar eru nánar tilgreind, og skipar ráðh. 4 sáttasemjara, einn í hverju sáttaumdæmi, og sé einn þeirra yfirmaður hinna, eða ríkissáttasemjari. Þetta ákvæði er sett til þess, að sáttavaldið geti fylgzt betur með vinnudeilunum í landinu og sérstaklega aðdraganda þeirra. Reynslan er sú, að á seinni tímum, þegar deilur hafa risið úti á landi, hefir sáttasemjari hvað eftir annað orðið að setja annan mann þar á staðnum í sinn stað til að leita sátta. Í 21. gr. eru ákvæði um það, hvernig sáttasemjarar skuli valdir, og er það ráðh., sem skipar þá samkv. tilnefningu frá félagsdómi. Þá eru ákvæði sett um það, að í sérstaklega alvarlegum vinnudeilum sé hægt að skipa sérstaka sáttanefnd, sem taki við hlutverki sáttasemjara. Þesskonar fyrirkomulag er í sænsku l. Um sáttasemjaraskilyrðin er það tekið fram, að sáttasemjarar megi ekki hafa þá aðstöðu, að líklegt megi telja, að þeir séu vilhallir í málefnum verkamanna og atvinnurekenda. Þær skyldur eru lagðar þeim á herðar, að fylgjast með horfum og ástandi atvinnulífsins í umdæmum sínum, og sérstaklega, hvort horfur séu á, að til vinnudeilu muni draga. - Þá er ákvæði um það, að öllum verklýðsfélögum og atvinnurekendum, sem ekki eru í atvinnurekendafélagi, sé skylt að senda sáttasemjara afrit af gildandi kaupsamningum og töxtum, svo að sáttasemjari geti jafnan vitað, hvernig þau mál standa; og sömuleiðis er lögð sú skylda á þessa aðilja, að senda sáttasemjara afrit af uppsögn á vinnusamningi, þar sem grein sé gerð fyrir því, hvers vegna uppsögnin hafi verið gerð, og þeim kröfum, sem aðili ætlar sér að gera, þegar þær kröfur hafi verið endanlega ákveðnar. Þá eru ákvæði um skyldu sáttasemjara til að hefja sáttatilraunir og taka þær upp aftur, ef þær hafa mistekizt, og er það allt miðað við það, að ekki standi á sáttasemjara að gera sitt til, að deilan megi leysast, og að honum sé jafnan skylt að gera það ýtrasta, sem hægt er, til að leiða aðilja til sátta. Aðiljum er gert að skyldu að mæta á fundum, sem sáttasemjari boðar til, og sáttasemjara er heimilt að krefjast vitnaleiðslu af dómara um atriði, sem hann telur máli skipta fyrir deiluna. Loks er gert ráð fyrir því, ef ekki tekst að fá aðilja eða samninganefndir til að sættast, þá beri sáttasemjari fram miðlunartill., og sé sú miðlunartill. lögð fyrir aðiljana og henni svarað játandi eða neitandi. Sáttasemjari ákveður svo í samráði við aðilja, hvenær og hvernig atkvgr. fari fram, og talning atkv. fari fram hjá sáttasemjara, að viðstöddum umboðsmönnum aðilja. Í 32. gr. eru nánari ákvæði um atkvgr. um miðlunartill. sáttasemjara. Þar er sett sérstök regla um þátttöku í atkvgr. og hvaða úrslit þurfi að verða í atkvgr., til þess að samþ. eða fella miðlunartill., og sú regla er á þá leið, að miðlunartill. sé felld, ef minnst 50% greiddra atkv. eru á móti henni, enda hafi 35% atkvæðisbærra manna greitt atkv., þ. e. a. s., að einfaldur meiri hl. gildir því aðeins, að 35% atkvæðisbærra manna hafi tekið þátt í atkvgr.; ef færri en 35% atkvæðisbærra manna taka þátt í atkvgr., þá er svo ákveðið, að meiri hlutinn þurfi að hækka til að fella till., um einn af hundraði á móti hverjum einum af hundraði, sem þáttakan minnkar um; og ef færri en 20% hafa tekið þátt í atkvgr., telst miðlunartill. samþ., hvernig sem atkv. að öðru leyti hafa fallið, af því að þá er litið svo á, að sá áhugi fyrir deilunni hafi ekki verið til staðar, sem réttlæti það, að ekki sé gengið til sátta á þeim grundvelli, sem fyrir liggur. Þessi regla, sem hér er tekin upp, er tekin eftir ákvæðum dönsku l. um þetta efni, sem voru sett með dönsku sáttasemjaralögunum 1934. Að vísu er ekki tekin upp sama reglan og í Danmörku, heldur hefir n. búið til aðra reglu, sem gerir minni kröfur um þátttöku og meiri hl. heldur en gert er í dönsku 1. En þau rök, sem fram voru færð fyrir því, að setja dönsku regluna, voru þau, að þegar um svo stóra ákvörðun væri að ræða sem það. að fella till. til sátta, sem borin hefði verið fram af umboðsmanni þjóðfélagsins, þá yrði að tryggja. að það kæmi fram, að nokkurnveginn hefði verið vilji fyrir því hjá hlutaðeigandi félagi að fella slíka sáttatill. Í 34. gr. þessa kafla eru svo ákvæði um það, að ef sáttatilraunum hafi verið slitið án árangurs, þá geti ríkissáttasemjari birt skýrslu um málið, til þess að almenningur geti fengið rétta hugmynd um deiluna. Þetta ákvæði er tekið eftir brezkri löggjöf, en í Bretlandi er mikið lagt upp úr því, að almenningur eigi kost á því að fylgjast með vinnudeilum og rökum deiluaðilja, til þess að almenningsálitið hafi þau áhrif, að aðiljarnir séu fúsari til sátta. Sumsstaðar á Norðurlöndum eru ekki ósvipuð ákvæði í sáttasemjaralögum og þetta. Þá er fjórði og síðasti aðalkafli frv., um félagsdóm. Þar er gert ráð fyrir, að stofnaður verði sérstakur dómstóll, sem hafi aðsetur sitt í höfuðstað landsins og nefnist félagsdómur. Verkefni hans á að vera það, að dæma, eins og segir í 44. gr., í málum, sem rísa út af kærum um brot á l. þessum og tjóni, sem orðið hefir vegna ólögmætra vinnustöðvana; í öðru lagi að dæma í málum, sem rísa út af kærum um brot á vinnusamningi, eða út af ágreiningi um skilning á vinnusamningi, eða gildi hans; og í þriðja lagi á hann að dæma í öðrum málum milli verkamanna og atvinnurekenda, sem að iljar hafa samið um að leggja fyrir dóminn. enda séu a. m. k. þrír af dómendunum því meðmæltir; þ. e. a. s., að þessi dómstóll, sem þarna er gert ráð fyrir að setja á stofn, á að dæma um það, sem kallað er réttarágreiningur. Hann á ekki að vera dómstóll, sem ákveði kaup og kjör verkamanna. Hann á að vera dómur, sem skeri úr um það, ef fram kemur mismunandi skilningur af hálfu aðilja á þeim ákvæðum, sem gerður samningur hefir inni að halda, eða ef annarhvor aðili er kærður fyrir það að hafa brotið samningsákvæði, sem hann hefir gengizt undir, og ef aðili er kærður fyrir það að hafa brotið ákvæði þessara l. Þessi dómstóll er algerlega hliðstæður þeim vinnudómstólum, sem settir hafa verið upp í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og víðar, en hann er allt annars eðlis en t. d. sá vinnudómstóll, sem settur var upp á sínum tíma í Ástralíu, eða þeir föstu gerðardómar, sem stungið hefir verið upp á í frv., sem áður hafa verið lögð fram á Alþ., t. d. 1923 og 1929. Það er gert ráð fyrir því, að dómurinn sé þannig skipaður, að í honum eigi sæti fimm menn, og séu þeir þannig tilnefndir í dóminn, að Alþýðusamband Íslands tilnefni einn og Vinnuveitendafélag Íslands annan, þó þannig, að ef .atvinnurekandi, sem er málsaðili, er ekki í Vinnuveitendafélaginu, þá viki fulltrúi Vinnuveitendafélagsins sæti, en fulltrúi frá atvinnurekandanum komi í hans stað. Tveir af dómurunum séu tilnefndir af hæstarétti, en einn sé tilnefndur af atvmrh. úr hópi 3 manna, sem tilnefndir eru af hæstarétti, þannig að valdinu til þess að skipa í dóminn er skipt á milli aðiljanna sjálfra, hæstaréttar og viðkomandi ráðh., þó þannig, að vald ráðh. er minnst. Í 45. gr. er það ákvæði, að sambönd verkalýðsfélaga og atvinnurekenda skuli reka mál fyrir bönd meðlima sinna til þess að tryggja, að ekki sé komið með mjög smá og ómerkileg mál fyrir dóminn. Í 46.–69. gr. frv. eru ýmis ákvæði um meðferð mála og réttargang fyrir þessum dómstóli, og skal ég ekki fara nánar út í að rekja það hér. Yfirleitt er gert ráð fyrir munnlegum málflutningi, og ef mál er flutt munnlega, skuli kveða upp dóm innan sólarhrings eftir dómtöku. Hinsvegar er gert ráð fyrir, að komið geti fyrir, að mál séu flutt skriflega, og um það eru sérstök ákvæði. Yfirleitt eru ákvæði þessa kafla miðuð við að hægt sé að fá sem allra fljótast úrskurð þessa dómstóls. - Í 67. gr. er ákvæði um, að dómi, sem félagsdómur kveður upp, verði ekki áfrýjað, og er það venjulegt annarsstaðar um úrskurði slíkra dómstóla, og sömuleiðis að þau mál, sem heyra undir félagsdóm, verði ekki tekin til meðferðar af öðrum dómstólum. Ég hefi þá nefnt hina 4 aðalkafla frv., en í síðasta kafla frv. - en þar er prentvilla, það stendur „4. kafli“ fyrir: 5. kafli - þar eru niðurlagsákvæði um sektir og um það, að nema úr gildi sáttasemjaralögin frá 1925. Ég hefi þá með þessum orðum rakið aðalefni þessa frv., og ég hefi í upphafi míns máls gert grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem fyrir mér hafa vakað, og ég hygg fyrir allri n., við samningu þessa frv., þ. e. a. s., að hafa hliðsjón af löggjöf þeirra þjóða, sem okkur eru líkastar, og þó jafnframt að taka tillit til íslenzkra staðhátta, þar sem við átti. Það má sjálfsagt um þetta frv. deila; ég mun ekki halda því fram, að það hafi ekki að einhverju leyti mátt vera betur úr garði gert. Ég geri ráð fyrir. og veit það raunar, að andmæli gegn því muni koma úr tveimur áttum. Því hefir verið haldið fram af hálfu einhverra aðilja verkamannamegin, að þau ákvæði, sem hér eru sett, gætu verið til hindrunar fyrir verkamenn í vinnudeilum og þau séu of ströng, og hinsvegar, að þau ákvæði, sem verkalýðnum eru til hagsbóta, séu ekki mikils virði. Hinsvegar mun því vera haldið fram af einhverjum aðiljum atvinnurekendamegin, að ákvæðin gagnvart verkalýðnum séu of væg, og honum gefinn þarna einhver réttur, sem ekki er þörf á. Ég er því alveg viðbúinn, að slíkar aths. komi úr þessum tveimur áttum, og ef það verður, þá hygg ég, að megi telja þær nokkra tryggingu fyrir, að við samningu þessa frv. hafi nokkurnveginn verið hitt á meðalveginn, og það er enginn vafi, að ef á að tryggja heilbrigðan vinnufrið í landinu og heilbrigða meðferð þessara mála, þá er vænlegast að reyna að þræða meðalveginn milli þeirra krafna, sem uppi kunna að vera frá báðum aðiljum, því að við þá millileið er líklegast að flestir sætti sig. Yfirleitt hefir reynslan orðið sú á Norðurlöndum um vinnulöggjöf, sem þetta frv. er samið með hliðsjón af, að eftir að reynsla hefir verið komin á hana, hefir hún orðið vinsæl, og þar er svo með báða aðilja, að þeir munu fremur vilja hafa hana en hún væri ekki. Það er ómótmælanlegt, að viðskipti verkamanna og atvinnurekenda og þeirra félagslegu samningar eru orðinn svo stór liður í þjóðfélaginu, að það er óforsvaranlegt, að eigi sé til löggjöf um slíkt eins og aðra hliðstæða þætti þjóðlífsins. Eg vil svo leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.

Forseti (JörB) : Ég skal geta þess, áður en lengra er haldið í umr., að mér hefir borizt ósk af hálfu Alþfl. um, að útvarpsumr. fari fram um málið við 3. umr. Ég get þessa nú, ef hv. þm. vildu hafa það til hliðsjónar við þessa umr.

*Thor Thors: Þetta frv., sem útbýtt var hér í d. fyrir 2 dögum, kemur engum þm. á óvart, þar sem það eru jafnvel mánuðir síðan tilkynnt var, að slíkt frv. yrði borið fram af hendi stjórnarfl. Við sjálfstæðismenn höfum á undanförnum 4 þingum flutt frv. um vinnulöggjöf. Það frv. hefir fengið daufar undirtektir í þinginu, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, enda þótt Framsfl. hafi jafnan staðhæft, að þeir hefðu mikinn áhuga fyrir setningu vinnulöggjafar. Það ber í raun og veru að fagna því, að Framsfl. hefir nú loks staðið við þessi ummæli sín og borið fram þann vísi til vinnulöggjafar, sem hér liggur fyrir. Ég tel þetta frv. vera spor í rétta átt og að þar sé gengið að nokkru til móts við þá nauðsyn, sem okkur er á því, eins og öðrum siðuðum þjóðfélögum, að skipa þessum mikilsverðu og örlagaþrungnu málum með lögum. Ég geri ráð fyrir að eiga kost á að taka einstök atriði frv. til meðferðar í allshn., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, og mun að þessu sinni ekki gera elnstök atriði frv. að umræðuefni. Frv. er í 4 köflum, og ætla ég að fara nokkrum orðum um hvern einstakan kafla, og þá jafnframt að gera nokkurn samanburð á till. okkar sjálfstæðismanna og þessu frv., sem hér liggur fyrir. Fyrsti kafli frv. er um réttindi stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda. Í þeim kafla er að minni hyggju mjög lítið um nýmæli. Það er sagt í 1. gr., að menn eigi rétt til að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd. Það var óþarft að taka slíkt fram í þessari löggjöf, því að samkvæmt stjórnarskránni eiga menn rétt á að stofna hvaða félagsskap sem er í löglegum tilgangi. Hér er ekki um nein ný réttindi að ræða, heldur upptekningu á allsherjarreglu, sem gildir í stjórnarskrá landsins. Þá eru nokkur atriði, sem eiga að teljast til réttinda verkalýðsins, m. a. það, að verkamenn megi skipa trúnaðarmenn á vinnustöðvum. Þetta er ekki heldur nýmæli; þetta er mjög viða, og hefir verið tíðkað um langt skeið. Ég sé annars, að n. hefir gert nokkrar breyt. á þessum kafla frá hennar upphaflegu till. 9. gr. er felld niður úr fyrsta frv. n., en sú gr. fjallaði um það, að félagsdómur gæti ógilt gerða samninga þessara aðilja. M. ö. o., félagsdómur var í vissum tilfellum látinn hafa það hlutverk, að skipta sér af hagsmunaágreiningi aðilja. Ég taldi mjög óheppilegt, að n. skyldi ætlast til þess, því að það á að vera grundvaliaratriði vinnulöggjafar, að hagsmunaágreiningurinn sé hjá aðiljunum sjálfum, en ekki ríkisvaldinn. Ég tel því til bóta, að þessi gr. hefir verið felld niður. Um 2. kafla frv., um verkföll og verkbönn, vil ég segja, að ég tel hann til mikilla bóta, frá því sem verið hefir, enda er þar gengið inn á aðalatriðin í till. okkar sjálfstæðismanna, sem eru það, að vinnustöðvun sé ekki hægt að skella á gersamlega fyrirvaralaust. 3. kaflinn, um sáttatilraunir í vinnudeilum, er að miklu leyti sama efnis og till. okkar. Þó vantar eitt mjög mikilvægt atriði í þennan kafla. Það vantar með öllu heimild fyrir sáttasemjara til þess að fresta vinnustöðvun. Slíka heimild hefir sáttasemjari í Danmörku og Noregi; hann hefir þar beinlínis skyldu til að banna vinnustöðvun um nokkra hríð, meðan hann er að freista að koma sáttum á. Þetta atriði er ekki í frv., sem hv. þm. N.-Þ. flytur, og tel ég það mjög mikinn galla á frv., því að sá frestur á vinnustöðvun, sem sáttasemjari hefir í nágrannalöndunum, hefir oft reynzt nægilegur til þess að koma á sáttum, áður en til vinnustöðvunar hefir komið. Um 4. kafla, um félagsdóm, er það að segja, að sá kafli er að efni til nærri sá sami og var í till. okkar sjálfstæðismanna um vinnudómstól Íslands. Það er breytt um nafn, en verksvið dómsins og tilhögun er nákvæmlega eins og við sjálfstæðismenn höfum ætlazt til. Efnisniðurröðun þessa kafla er ekki eins skipuleg eins og æskilegt væri, og tel ég af þeim ástæðum nauðsyn á að breyta þar nokkuð til. Ég vil sem sagt láta í ljós ánægju mína yfir, að stjfl. hafa stigið þetta spor. Því er ekki að neita, að frv. er ábótavant, að sumu leyti mjög ábótavant, en hér er um spor í rétta átt að ræða og nauðsyn þess viðurkennd, að við, eins og aðrar siðaðar þjóðir, höfum löggjöf á þessu sviði.

*Héðinn Valdimarsson: Þetta mál, vinnulöggjöf, hefir verið mikið umdeilt mál, fyrst og fremst milli verkalýðsfélaganna og atvinnurekendanna, og svo seinna hér á þingi. Eins og kunnugt er, hefir Vinnuveitendafélagið látið bera fram frv. hvað eftir annað til þess að koma á föstum reglum frá þess sjónarmiði, en það frv. hefir ávallt sætt mótmælum frá verkalýðsfélögunum. Nú er komið annað frv. af hálfu Framsfl., sem undirbúið hefir verið af mþn., þar sem fulltrúar hafa verið frá Alþfl. og Framsfl. Á síðasta sambandsþingi Alþfl. var tekin sú afstaða til vinnulöggjafar yfirleitt, að verkalýðsfélögin óskuðu ekki eftir vinnulöggjöf, nema samfara því væru tryggð og aukin þeirra réttindi. Var þá ætlazt til, að í þeirri vinnulöggjöf væru ekki eingöngu tekin deilumálin milli atvinnurekenda og verkalýðsfélaga, heldur hin ýmsu mál, sem snerta vinnuna í landinu og frekari rétt verkalýðsins, svo sem tryggingarmál, vinnutíma o. fl. Þetta er ekki gert í frv. því, sem hér liggur fyrir, heldur eingöngu haldið sér við stéttarfélög og vinnudeilur, og það er ekki hægt að neita því, að meginhluti verkalýðsins telur, að svo miklu leyti sem hann hefir enn látið álit sitt í ljós, að þetta frv. sé alls ekki fullnægjandi. Þar fyrir er ég ekki að segja, að ekki sé hægt að gera þær hreyt. á því, að hann geti sætt sig við það. Sum félög, sem látið hafa uppi álit sitt, hafa talið, að hægt væri að nota það sem grundvöll, en flest hafa talið, að gera þyrfti á því stórfelldar breyt., sérstaklega stærstu félögin. Það er mikil áherzla lögð á það af þeirri n., sem unnið hefir að þessu frv., sérstaklega framsóknarmönnum, og elns hv. þm. Snæf., hvernig þessum málum er hagað í okkar nágrannalöndum, og sjálfsagt er það líka rétt að hafa hliðsjón af því, hvernig þeim málum er skipað þar. En mönnum hættir mjög við að vilja apa allt eftir okkar nágrannaþjóðum, án þess að skilja þann mun, sem er á öllum landshögum hér frá því, sem er í öðrum löndum, sérstaklega á Norðurlöndum, sérstaklega ef maður tekur vinnuskilyrðin þar og á hinum Norðurlöndunum, því að þar er kominn upp mikill iðnaður, svo að vinnulöggjöfin þar snertir mikið iðnaðarfólk og verksmiðjufólk. Hér er aftur á móti mjög mikið af verkafólki, sem gengur að lausavinnu, og þess vegna kemur löggjöf eins og þessi miklu harðara niður á því en verksmiðjufólki. Mörg af þessum verkamannafélögum álíta, að hér sé algerlega gengið á sinn rétt, en aftur á móti snertir þetta lítið þau stéttarfélög, sem vinna fasta vinnu, en þó álita sumir þar, að gengið sé á þeirra rétt. Þá er annað, sem mikið hefir verið fundið að þessari vinnulöggjöf, sem hér er borin fram, en það er, að hún sé borin fram með svo stuttum fyrirvara. Það er ekki nema einn mánuður, sem verkalýðsfélögin hafa haft málið til meðferðar, og ýmis þeirra hafa látið í ljós, að þau gæti ekki á svo stuttum tíma gefið fullnægjandi umsögn. Það er ekki heldur nein ástæða fyrir Framsfl. til að knýja slík l. fram, þó að hinsvegar sé ljóst, að Sjálfstfl. vill hvenær sem er koma slíkri löggjöf á. Ég mun ekki fara mikið út í einstök atriði þessa frv.; til þess gefst tækifæri við bæði 2. og 3. umr. Ég mun flytja allmargar brtt. við frv. f. h. verkamannafélagsins Dagsbrúnar, þar sem þetta mál hefir verið tekið til umr., og þar sem þessar brtt. hafa verið samþ. í mörgum félögum eða a. m. k. m. í þá átt, sumsstaðar þó ekki eins víðtækar, en í aðalatriðunum hafa aðfinnslurnar verið í þá átt sem ræðir um í þessum brtt., og ég vænti þess, að þingið taki tillit til þeirra atriða, sem þar koma fram. Ég segi ekki, að hver einasta brtt. hafi verið samþ., en í höfuðdráttunum hafa þær verið samþ., svo að verkalýðsfélögin sem heild ættu að gera sætt sig við það. Ég vil geta þess í sambandi við það, sem hv. þm. Snæf. sagði viðvíkjandi kaflanum um rétt verkalýðsfélaga, að ég er þar svipaðrar skoðunar og hann, að ég álit, að í þessu frv. sé ekki mikið um aukinn rétt að ræða fyrir þau, vegna þess, að þar, sem getið er um verulega aukinn rétt, þurfi í raun og veru ekki að vera um neinn aukinn rétt að ræða. T. d. er það tekið fram, að menn eigi rétt á að stofna stéttarfélög. Það var óþarft að taka slíkt fram, því að það er heimilt eftir stjórnarskránni, enda hafa verið hér stéttarfélög í 40 ár. Hinsvegar er ekkert tekið fram í þessu frv. um margviðurkenndan rétt, sem verkalýðsfélögin hafa. Frv. er því að þessu leyti haft á þann rétt, sem verkalýðsfélögin hafa aflað sér með langri baráttu og var fyrst ekki viðurkenndur af atvinnurekendum, en hefir svo smámsaman verið viðurkenndur af þeim. Mér finnst, að það minnsta, sem hægt var að gera fyrir verkalýðinn í löggjöf eins og þessari, sé að girða ekki fyrir þann rétt, sem þau nú hafa, svo að þau séu verr sett en áður. Því verður ekki neitað, að í kaflanum um verkföll og verkbönn eru ýmis ákvæði, sem binda á margan hátt verkalýðsfélögin frá því, sem verið hefir. Sérstaklega taka þau valdið af félagsfundum til að gera ákvarðanir um ýmis efni. Atkvgr. á að vera leynileg, og í fjölmennum félögum, eins og Dagsbrún, mundi slík atkvgr. taka marga daga, og auk þess er tekinn réttur af félagsstjórnum til að skipa ýmsum málum, sem ekki eru samningsbundin. Þetta frv. er lítið eitt öðruvísi en frv. það, sem fyrst var lagt fram af hálfu mþn., og eru þær breyt. ekki að öllu leyti til bóta. T. d. var það svo í fyrra frv., að verkamenn höfðu rétt til að kjósa einn trúnaðarmann, sem atvinnurekendur skyldu taka gildan, en samkvæmt þessu frv. eiga verkamenn að kjósa tvo menn, en atvinnurekendur velja um þá. Það er engin ástæða til að láta atvinnurekendur hafa áhrif á, hvaða trúnaðarmenn verkalýðsfélögin kjósa. Eins eru hér einstök atriði, þar sem þetta er lakara frá sjónarmiði verkalýðsins en jafnvel í frv. Vinnuveitendafélagsins. Vil ég sérstakIega benda á, að ekki er viðurkenndur taxti á sama hátt og í frv. Vinnuveitendafélagsins, eftir því sem ég bezt man, heldur er gert ráð fyrir eingöngu skriflegum samningum. Hér hefir oft tíðkazt taxti, og er engin ástæða til að taka þennan rétt af félögunum, ef engin sérstök mótmæli koma frá atvinnurekendunum. Hér eru auðvitað mörg fleiri atriði, sem ég mun síðar minnast á í sambandi við þær brtt., sem ég mun bera fram, en ég vil sérstaklega geta þess nú. að mér finnst ekki eiga heima í frv. eins og þessu að banna verkföll, ef þau geta á einhvern hátt kallast pólitísk. Því verður ekki neitað, að pólitísk verkföll hafa fullkominn rétt á sér, og hjá verkamannafélögunum og verkamannastéttinni í nágrannalöndunum hafa þau verið notuð til mikilla hagsmuna fyrir þá stétt. Sósíaldemókratarnir dönsku hafa einmitt notað pólitísk verkföll í baráttu sinni. Ég vona því, að Framsfl. viðurkenni nauðsyn þess, að þeirri leið sé ekki lokað, ef hann vill halda sér að þeim leiðum, sem sósíaldemókratarnir í nágrannalöndunum hafa farið. Viðvíkjandi félagsdómnum vil ég segja það, að honum hefir ekki verið fundið annað verulegt til foráttu en skipun hans. Verklýðsfélögin eru skiljanlega óánægð yfir því, að hæstarétti er tryggður þar alger meiri hl. Og við sáttatilraunaákvæðin verður að fá fram breytingar, því að eins og þau eru nú, virðist sáttasemjari geta hagað atkvgr. eftir vild, gagnstætt vilja félaganna. Mínar brtt. skera úr um allan vafa, að því er þetta atriði snertir. En eins og eðlilegt er, þykir mönnum það ekki ná nokkurri átt að láta sáttasemjara hafa viðtækara úrskurðarvald en meðlimina sjálfa. Ég get að lokum lýst yfir því, að þó að ég sé frv. mótfallinn, eins og það liggur fyrir, þá myndi ég geta samþ. það, ef brtt. minar yrðu teknar til greina. En sé það samþ., eins og það liggur nú fyrir, er það allt annað en velgerningur við verkalýðinn, og aðeins til þess að binda hendur hans í kaupdeilum.



Afstaða Alþfl. til þessa máls er ákveðin með samþykkt, sem borin var fram á þingi Alþýðusambandsins 9. nóv. 1936 af þáverandi varaforseta þess, Héðni Valdimarssyni. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég lesa upp samþykkt þingsins, er það gerði þá, því að hún markar afstöðu flokksins í þessu máli. En hún hljóðar svo: „13. þing Alþýðusambands Íslands ályktar að vera mótfallið hverskonar nýrri vinnulöggjöf, nema því aðeins að með henni fáist full lagaviðurkenning fyrir rétti Alþýðusambands Íslands og sambandsfélaga þess til verkfalla, auðveld og skjót málssókn vegna samningsrofa af hálfu atvinnurekenda og að öðru leyti verulega aukin réttindi fyrir alþýðusamtökin, frá því sem nú er. Telur þingið heppilegast, að Álþingi láti mþn., þar sem Alþýðusambandið hafi fulltrúa, athuga málið, og leitað verði að nýju álits Alþýðusambandsins, áður en málið yrði útkljáð, enda yrði engin löggjöf sett um þetta mál, áður en aðalatriði hennar yrðu lögð fyrir sambandsfélögin og hefðu náð samþykki Alþýðusambandsins. Þingið er sérstaklega andvígt lögákveðnum gerðardómum um kaupgjald og önnur vinnukjör, sem settir kynnu að verða án samþykkis alþýðusamtakanna, en telur hinsvegar lögákveðna gerðardóma um samningsrof vera heppilegri en hina venjulegu dómstóla, enda yrði þóknun gerðardómsins greidd af því opinbera.“ Nú hefir þessum málum af Alþfl. verið hagað í samræmi við þessa samþykkt. I. kafli þessa frv., sem saminn er af mþn., inniheldur ýms réttindi, eins og vikið er að í fyrrnefndri samþykkt, t. d. fulla lagaviðurkenningu fyrir Alþýðusambandið og félög þess. En hv. 3. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf. eru sammála um, að þessi kafli sé þýðingarlítill fyrir félögin, því að hann vill ekki láta samþ. hann. Hann vill ekki láta veita félögunum þessi nýju réttindi.

En stjórnarskráin?

Það er nú svo með hana, að ýmsir atvinnurekendur hafa hundsað rétt verkalýðsfélaganna þrátt fyrir stjórnarskrána. Í þessum kafla er gert ráð fyrir verklýðsfélögunum sem lögmætum samningsaðilja um kaup og kjör. Viðurkenning á þessum rétti hefir t. d. kostað verklýðsfélagið Baldur á Ísafirði 6 ára baráttu, og er það ekki eina félagið, sem þá sögu hefir að segja. Þessi barátta félaganna hefir oft endað svo, að þau hafa orðið að láta í minni pokann eða hætta störfum í bili, af því að þau hafa ekki verið nógu sterk. Í mörgum kaupstöðum hér á landi hafa verklýðsféiögin verið stofnuð tvisvar og þrisvar, áður en þau hafa verið viðurkennd sem réttur samningsaðili. Þegar því hv. þm. Snæf. telur þennan kafla þýðingarlausan fyrir verklýðsfélögin, meinar hann, að það sé þýðingarlaust fyrir atvinnurekendur að veita þeim þennan rétt. En ég skil ekki afstöðu hv. 3. þm. Reykv., sem hingað til hefir talið sig andstæðing atvinnnrekenda og hefir viljað veita félögunum þennan rétt, þó að hann lýsi honum nú sem þýðingarlitlum fyrir félögin. Það má segja, að nú sé búið að stofna verklýðsfélög víðast hvar um landið. En nú eru að rísa upp ný atvinnufyrirtæki hér og hvar, það eru að koma upp ný þorp og nýjar iðngreinar, sem gera nauðsynlega stofnun nýrra félaga. Og slík félög hefðu ekki, samkvæmt núgildandi l., rétt sem samningsaðiljar og yrðu því að berjast fyrir honum. Og ef tillit er tekið til þess, hvað slík barátta hefir kostað önnur félög, þá kemur það úr hörðustu átt, þegar maður, sem talið hefir sig til Alþfl. í mörg ár, segist líta á þetta sem þýðingarlítið atriði. Það er auðvitað langt frá því, að þessi löggjöf sé að öllu leyti eins og Alþfl. hefði kosið. En þó er ekki hægt að neita því með rökum, að hún er talsvert frjálslyndari í garð verkalýðsfélaganna en samskonar löggjöf á Norðurlöndum. Ég vil beina því til hv. 3. þm. Reykv. að afsanna þessi orð mín, ef hann getur, og nefna dæmi, er sýni, að þessi vinnulöggjöf gangi skemmra en samskonar löggjöf á Norðurlöndum, sem okkar flokksbræður þar telja viðunandi. Þá er í frv. gert ráð fyrir, að réttur til verkfalla sé viðurkenndur, og auk þess er gert ráð fyrir auðveldari og skjótari málssókn vegna samningsrofa af hálfu atvinnurekenda, enda lýsti hv þm. engum aths. við þennan kafla. Þá er gert ráð fyrir, að leitað verði álits Alþýðusambandsins að nýju og löggjöf þessi lögð fyrir öll félögin. Hvorttveggja hefir verið gert. Afstaða félaganna innan sambandsins er þannig, að af 44, sem látið hafa uppi álit sitt, eru 29 frv. fylgjandi. Nokkur þeirra samþ. það óbeytt, en önnur gera uppástungur um fremur lítilvægar breytingar. Hinsvegar eru 15 félög, sem hafa að nokkru leyti tekið afstöðu gegn frv. Sum þeirra hafa gert það að skilyrði fyrir fylgi sínu við frv., að á því verði gerðar nokkuð stórvægilegar breytingar og endurbætur. Það má að vísu segja, að þessi félög séu misjafnlega mannmörg, svo að vilji þeirra komi ekki fyllilega í ljós af þessum upplýsingum. En ég veit þó ekki til, að í nokkru félaginu hafi farið fram allsherjaratkvgr. um málið, heldur kemur álit Alþýðusambandsins fram í fundasamþykktum, sem hin einstöku félög hafa gert. Því er ekki hægt að neita, að þau félög, þar sem mikill hluti félagsmanna hefir greitt atkv., eru frv. yfirleitt fylgjandi, en um afstöðu einstakra félagsmanna má deila. En meðan ekki fer fram allsherjaratkvgr., er ekkert hægt að staðhæfa um það, hvort meiri hl. meðlima félaganna er málinu fylgjandi eða ekki. Þó vil ég geta þess, að meðlimatala þeirra félaga, er vilja samþ. frv. að mestu leyti óbreytt, og hinna, sem vilja stórvægilegar breytingar eða eru algerlega á móti frv., er nokkurnveginn jöfn. En þar sem flest félögin hafa látið það álit í ljós, að rétt sé að samþ. frv., og þá að mestu leyti með óverulegum breytingum, þá er það í samræmi við vilja meiri hl. félaganna, að Alþfl. mun greiða atkv. með málinu hér á þingi. Þetta frv. felur ekki í sér nein ákvæði um gerðardóm, nema út af samningsrofum, en það er í samræmi við samþykkt alþýðusambandsþingsins, sem borin var fram af hv. 3. þm. Reykv. og ég las upp áðan. Hv. þm. hélt því fram, að í kaflanum um verkföll og verkbönn feldust miklar hindranir fyrir félögin, og að þar væru tekin af stj. félaganna réttindi, sem þær hefðu nú. Ef það er á annað borð rétt að ganga út frá því, að alþýðusamtökin í landinu séu ekki á móti því, að settar séu reglur um þessi mál, þá ber að athuga, að hve miklu leyti þessar aðfinnslur hv. þm. eru á rökum byggðar. Í þessum kafla er gert ráð fyrir, að félög verkamanna og atvinnurekenda hafi heimild til vinnustöðvana eftir leynilega atkvgr., sem staðið hafi í 24 klst. Í öðru lagi, að félagstj., sem hefir með almennri atkvgr. fengið leyfi til að taka ákvörðun um vinnustöðvun, geti ákveðið verkfall, og að 3/4 hlutar trúnaðarmannaráðs geti ákveðið verkfall. Nú eru engin ákvæði í frv. um það, til hve langs tíma verklýðsfélag geti fengið stj. sinni heimild til að ákveða verkfall. Félagið gæti t. d. gefið stj. ársheimild til þess. Þá eru heldur engin ákvæði um það, hve margir menn skuli vera í trúnaðarmannaráði, er geti ákveðið verkfall. Þess vegna eru ekki á þessu þær hömlur, sem hindrað geti að verulegu leyti starfsemi félaganna. Ég get ímyndað mér, að þetta sé eitt þeirra atriða, sem hv. þm. Snæf. taldi verulega galla á frv. En hitt skil ég ekki, að hv. 3. þm. Reykv. telji þessi ákvæði galla. Ég hefi ekki enn gert ráð fyrir, að hv. 3. þm. Reykv. og hv. þm. Snæf. væru sammála um, hvernig leysa ætti kaupdeilur. Að vísu er í frv. gert ráð fyrir, að verkföll um kaup og kjör megi ekki fara út í nema með 7 daga fyrirvara. Ef til vill telur hv. 3. þm. Reykv. þetta hindrun á starfsemi félaganna. En ég get ekki séð, að þetta sé óhæfilegur frestur. Skyndiverkföll út af öðrum málum en kaupi og kjörum eru aftur á móti ekki bönnuð, t. d. út af því, ef atvinnarekandi stendur ekki við gerða samninga. Þessi frestur er meiri á Norðurlöndum, t. d. í Danmörku 21 dagur, ef sáttasemjari vill það við hafa. Í Noregi getur fresturinn orðið allt að 16 dagar, og í Svíþjóð er hann 7 dagar. Frestur sá, sem hér er ákveðinn, er því sá stytsti, sem þekkist á Norðurlöndum. Í frv. sjálfstæðismanna gat aftur sáttasemjari framlengt frestinn upp í 27 eða 30 daga, - ég man ekki hvort heldur. Ég get ímyndað mér, að þetta sé eitt þeirra atriða, sem hv. þm. Snæf. telur mikinn galla á frv. En ég skil ekki, að hv. 3. þm. Reykv. vilji telja þetta megingalla, nema þá að skoðanir þessara hv. þm. fari ná meira saman en áður var. Ég held, að ég þurfi ekki, að svo stöddu, að taka fleira fram í þessu máli. Ég ítreka það og bendi á það enn á ný, að Alþýðusambandið hefir ekkert á móti því, að settar séu reglur um það, hvernig haga skuli baráttunni í kaupgjaldsmálum, reglur sem gildi fyrir báða aðilja bæði verklýðsfélögin og atvinnurekendur. Ég fyrir mitt leyti verð að lýsa því yfir, að ég álít, að það frv., sem liggur hér fyrir, sé nákvæmlega í þeim anda og eftir þeim bókstaf, sem 13. þing Alþýðusambandsins lagði fyrir þingmenn sína að fara eftir. Eins og ég tók fram áðan, þá hefði Alþfl. kosið að gera nokkrar breyt. á frv., en hann gerir það þó ekki að veralega kappsmáli að svo komnu, vegna þess að ekki er hægt að benda á það, að þetta frv. að neinu leyti skemmt fyrir verkalýðnum, en það gengur í mörgum atriðum lengra heldur en sú löggjöf, sem flokksbræður okkar jafnaðarmanna á Norðurlöndum ern fyllilega ánægðir með.



Það er svo oft búið að ræða þetta frv. áður en það kom til d., að ég tel ekki þörf á að gera langa greinargerð fyrir stefnulegri afstöðu okkar kommúnista til vinnulöggjafar. Ég er búinn að gera það svo oft áður, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En ég vil segja það, að ég er á móti þessu frv. sem heild, og ég veit, að meiri hlutinn. af hinum skipulagða íslenska verkalýð er á móti því. Og það stafar af því, að verkalýðshreyfingunni - eða meiri hluta hennar a. m. k. - er það ljóst, að allt það, sem verkalýðurinn getur knúið fram, byggist fyrst og fremst á valdi hans og samtakamætti, en ekki á neinum lagabókstaf. Verkalýðurinn á Íslandi hefir sína reynslu af því, að þótt verið sé að setja lög, sem í nokkrum smávægilegum atriðum eru honum til hagsbóta, þá eru þessi lög þverbrotin eða svikin af löggjafarvaldinu, ef verkalýðurinn er ekki nógu sterkur til að hindra það með sínum samtakamætti. Það voru sett fyrir 35 árum l. um kaupgreiðslu í peningum, og það eru l., sem maður gæti ætlazt til, að framkvæmd væru af framkvæmdavaldinu. Þessi l. eru þverbrotin á öllum þeim stöðum á landinu, þar sem verklýðssamtökin eru ekki nógu sterk til þess að knýja þetta fram. Það, sem verkalýðurinn verður að byrja á í sambandi við l., sem sett eru honum til hagsbóta að einhverju leyti, er fyrst og fremst það, að hann eigi styrkleika og samtök til að geta framkvæmt þau. Það sést bezt, að verkalýðurinn fær ekki sitt, þar sem það er komið undir löggjafarvaldinu einu, því að þegar verklýðsflokkurinn hér á þingi semur við Framsfl. um 1. um verkamannabústaði, þá eru þessi l. öll síðustu 6 árin þverbrotin, og í raun og veru svikin, þannig að verkalýðurinn fær ekki framgengt þeim hagsmunum, sem honum voru ætlaðir með 1. Það er því til lítils fyrir þá menn, sem vilja kenna sig við verkalýðshreyfinguna og mæla með þessu frv., að ætla sér að halda því fram, að með þessu sé verið að bæta nokkuð kjör verkalýðsins. Verkalýðnum er því aðeins not að slíku, að hann geti framkvæmt það með sinum eigin samtökum, og þá væri alveg rangt að fara að kaupa það að koma inn í l. nokkrum ákvæðum, sem eru verkalýðnum kannske til hagsbóta, ef það kostar það, að fá svo inn fjölda af ákvæðum, sem eru verkalýðnum skaðleg. Þótt einhver ákvæði kæmust inn í l., sem verkalýðurinn telur sér vera hagsbót í, þá er engin trygging fyrir því, að þau verði ekki nokkru seinna afnumin og gerð þá verri þau ákvæði, sem rýra réttindi hans og eru honum til tjóns, eins og dæmi eru til um. Það kemur úr hörðustu átt, þegar Alþfl. er að tala um slíkt, sem horft hefir upp á framkvæmdina á l. um verkamannabústaði, og eftir þeirri reynslu sem Alþfl. og þm. hans og verkalýðurinn hafa haft af því máli. Við þm. Kommfl. erum á móti þessu frv. sem heild og móti því, að það nái fram að ganga. Við erum þar í samræmi við meiri hluta hins íslenzka verkalýðs, sem tekið hefir þetta frv. til meðferðar og lýst sig andstæðan því. Ég þarf ekki sérstaklega að gera grein fyrir ástæðunum. Við erum á móti því, að sett sé löggjöf, sem verði til þess að rýra verkfallsréttinn og takmarka baráttukraft verkalýðsins í sambandi við stéttabaráttu hans og frelsisbaráttu. Ég verð að leyfa mér í sambandi við þetta frv. að fara út í einstakar gr. þess, þótt það eigi að ræða þær við 2. umr., vegna þess, að eftir því, hvernig þetta frv. kemur úr n., kemur verkalýðurinn til með að haga sinni baráttu að miklu leyti utan þings og eftir á, ef þetta frv. verður keyrt í gegn. Það er þess vegna rétt fyrir þá menn, sem hafa með þetta mál að gera, að reyna að gera sér það ljóst, að ef ætlunin er að setja þarna þvingunarlöggjöf á móti vilja meiri hluta verkalýðsins, þá munu verkalýðssamtökin nota það vald, sem þau hafa yfir að ráða, til þess að brjóta slíka löggjöf á bak aftur. En ef meiningin er aftur á móti sú, að taka að einhverju leyti tillit til verkalýðsins. þá er tækifæri til að sýna það í verki nú strax við afgreiðslu frv. til n. og 2. umr. Ég geng út frá því, að verkalýðurinn í Reykjavík og víðar láti afstöðu sína mjög eindregið í ljós í sambandi við þetta frv., ekki aðeins með samþykktum, sem þegar hafa verið gerðar, heldur líka með öðrum ráðum, sem hann hefir yfir að ráða. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega skora á Framsfl.þm. að athuga sinn gang og spyrja þá að því, hvernig þeim myndi hafa líkað það, ef sett hefði verið löggjöf um samvinnufélögin, sem væri þvert á móti vilja samvinnufélaganna. Ég vil spyrja þá að því, hvort þeir hefðu ekki litið á það sem kúgun, og hvort þeir myndu þá vera slíkar liðleskjur, að berjast ekki á móti slíkri kúgun. Einhverntíma hefði það verið svo, að íslenzkir bændur hefðu ekki látið bjóða sér það að beita samtök þeirra þvingunarvaldi frá hálfu löggjafans með löggjöf, sem þeir væru andvígir. Eins er það með íslenzka verkalýðinn nú. Í sambandi við afstöðu Framsfl. í þessu máli, þá vil ég geta þess, að ég býzt við, að þar hafi valdið dálitlu þær vinnudeilur, sem orðið hafa milli S. Í. S. og verkalýðssamtakanna í landinu. Ég vil láta þá skoðun í ljós, að það sé hægt að komast hjá þessum vinnudeilum, ef þar væri stjórnað á annan hátt en verið hefir til þessa. Ég álít, að milli samvinnuhreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar sé hægt að jafna þann ágreining, sem verða kann milli þeirra, þar sem S. Í. S. hefir með að gera almennan atvinnurekstur, með vinsamlegum samningum milli þessara aðilja. Ég vil benda á það, að stærsta kaupfélagið á Íslandi, Kron, gerði á síðasta aðalfundi einróma samþykkt þess efnis, að óska eftir, að komið væri á vináttusamningi milli S. Í. S. og Alþýðusambandsins, til þess að tryggja lausn kaupdeilna, sem fram komnu að koma milli þessara aðilja, á þann hátt, að ekki þurfi að verða slíkir árekstrar, sem orðið hafa undanfarið. Ég álít það mögulegt fyrir þessi stóru sambönd í landinu að finna mildari leið til þess að jafna ágreining sín á milli en að þurfa að láta lagaþvingun koma þar til. Sú umhyggja, sem Framsfl. ber fyrir S. Í. S., ætti því ekki að þurfa að hrinda honum út í það að samþ. þessa vinnulöggjöf, sem hér liggur fyrir. Það væri þá eingöngu það, að vilja vinna í þágu einkaatvinnurekendastéttarinnar. Hv. frsm. sagði í framsöguræðu sinni, að það myndi koma óánægja með þetta frv. frá hálfu atvinnurekenda. Hann hefir nú heyrt, hvað einn aðalfulltrúi atvinnurekenda, hv. þm. Snæf., hefir sagt um þetta. Hann sagðist ganga inn á þetta frv., því að í því væru aðalatriðin úr frv. sjálfstæðismanna. Þessi sami þm. margendurtók ánægju sína með, að þetta frv. væri komið fram. Og þótt hann í einstökum atriðum óskaði eftir því, að það væri dálitið öðruvísi, þá hefir hann sjálfsagt aldrei látið sig dreyma um það, að nokkurntíma væri farið eftir hverjum einasta bókstaf, sem Eggert Claessen hafði fyrirskrifað. Hv. þm. hefir þess vegna orðið fyrir algerðum vonbrigðum, ef hann hefir búizt við því, að atvinnurekendur væru óánægðir með þetta frv. Óánægjan með þetta frv. er fyrst og fremst frá hálfu verkalýðsins, þar sem meiri hluti hans er andstæður því. Þessum hv. þm. og þeim, sem með honum standa, er bezt að gera sér það ljóst, að með þessu er verið að setja löggjöf fyrir atvinnurekendastéttina í landinu móti vilja verklýðssamtakanna. Viðvíkjandi afstöðu Alþfl.fulltrúanna, sem sæti eiga hér á þingi, hægrimannanna, en einn úr þeirra hópi var að ljúka máli sinu hér áðan, þá vil ég, áður en ég fer sérstaklega í þann kafla, sem hv. þm. Ísaf. gerði hér að umtalsefni, vekja eftirtekt þeirra á því, að ég er hræddur um, að þeir séu hér að láta hafa sig út í slæman skollaleik með því að fá þá til að vera með í því að samþ. þetta frv. Atvinnurekendastéttin veit það vel, að það er ekki hægt að byrja að setja vinnulöggjöf nema að fá part úr verkalýðshreyfingunni með sér. Hún þorir það ekki. Hún hefir áður haft meiri hluta hér á þingi, þar sem Íhaldsflokkurinn var í hreinum meiri hluta, en hún hefir samt ekki þorað að setja slík ákvæði. Fyrir atvinnurekendastéttina hér á landi var því um að gera að reyna að bíða eftir tækifæri, þegar hægt væri að fá hluta úr verkalýðshreyfingunni með sér, og reyna að kljúfa verkýðshreyfinguna í bili og veikja mótspyrnukraft hennar með því að hafa sambandsstjórnina í Alþýðusambandinu að einhverju leyti með sér, þótt félögin vilji það ekki. Það er þess vegna hið hættulegasta í sambandi við vinnulöggjöf, að láta koma henni á í fyrsta skipti í hvað saklausu formi sem hún er í. Það er auðvelt fyrir atvinnurekendur, þegar einu sinn er búið að koma á vinnulöggjöf, að gera hana mjög svo bölvaða smátt og smátt eða að hreinum og beinum þrælalögum með breyt. á hverju þingi. Það er þá hægt að rýra þau smáu réttindi, sem eru veitt, en gera þau ákvæði, sem eru til tjóns, enn verri. Það er þess vegna aðalatriðið fyrir verklýðshreyfinguna sem heild, að henni takist að hindra það, að vinnulöggjöf komist á. Og hvað er verið að fá meiri hluta alþýðusambandsstjórnarinnar út í og hina 7 þm. hennar með þessu móti? Það er verið að fá þá til þess að samþ. þessa vinnulöggjöf, sem hér liggur fyrir, án þess að það sé nokkuð á þeirra valdi, hvað bölvaða er hægt að gera hana eftir á. Það er hægt að nota þá til að koma þessu í gegn og hafa samvinnu við þá á þessu þingi, en svo er hægt að sparka þeim, þegar búið er að vinna þetta og gera vinnulöggöfina þá margfalt verri heldur en hún var. Ég vil alvarlega vara þessa 7 þm. við því að láta hafa sig til þessa. Með þessu er verið að smeygja fjötri á verkalýðinn, sem erfitt mun reynast að hrista af á eftir, og þá ráða þessir þm. ekki neitt við það, þegar búið er að hjálpa til að koma þessu á. Þegar búið er að setja vinnulöggjöf, þá mun vissum mönnum í Framsfl. og Sjálfstfl. finnast kominn tími til að slíta samvinnunni til vinstri. Þá eru þeir búnir að ná því, sem þeir þurfa að ná. „Þegar þrællinn er búinn að vinna sitt hlutverk, þá má hann fara“, segir þýzkt máltæki. Hv. þm. Ísaf. talaði um það hér áðan, að meiri hlutinn af verkalýðsfélögunum hefði lýst sig fylgjandi þessu. Það er ekki rétt. Ég vil skora á hv. þm. að leggja fram fyrir hv. d. skýrslu um afstöðu verklýðssamtakanna, innan Alþýðusambandsins og utan, í þessu máli. Ég vil leyfa mér að minna hv. þm. á það, að eftirfarandi félög í landinu hafa samþ. mótmæli gegn þessu frv.: Dagsbrún, Iðja, Þvottakvennafélagið Freyja, Sveinafélag múrara, Bakarasveinafélag Íslands, Hlíf í Hafnarfirði, Þróttur á Siglufirði, Drífandi í Vestmannaeyjum, Verklýðsfélag Norðfjarðar, Verkamannafélag Húsavíkur, verklýðsfélagið Hvöt á Hvammstanga, verkakvennafélagið Snót Vestmannaeyjum, Verklýðsfélag Eskifjarðar, Bjarmi á Stokkseyri, Vélstjórafélag Akureyrar, Bílstjórafélag Akureyrar, verkakvennafélagið Eining á Akureyri, A. S. B. Öll þessi félög hafa mótmælt vinnulöggjöfinni eða krafizt stórfelldra breytinga á henni. Í þessum félögum eru 5–6 þús. manns, en það er meiri hlutinn af meðlimum Alþýðusambandsins, og hefir hann því lýst sig mótfallinn eða a. m. k. óskað það stórra breyt. á frv., að það mundi eyðileggja það, sem er skaðlegt fyrir verkalýðinn í þessu frv. Það liggur þess vegna hér fyrir, að meiri hlutinn af hinum íslenzka verkalýð hefir tekið afstöðu á móti frv., og ef það væri borið undir félög, sem enn hafa ekki tekið afstöðu til þess, eins og, t. d. Sjómannafélag Reykjavíkur, sem er eitt af stærstu félögunum, þá myndu þau líka mótmæla því. Það, sem sérstaklega vekur eftirtekt í sambandi við þessi félög, er, að þetta eru sterkustu félögin í landinu og þau félög, sem eru vald. Það þýðir lítið, þótt það komi samþykki með vinnulöggjöf frá verklýðsfélagi á Hrútafirði, Blönduósi eða Fáskrúðsfirði. Slík félög hafa ekki neitt verulegt að segja. En þegar það félag, sem er sterkasta félagið á Íslandi, Dagsbrún, sem er hornsteinninn undir valdi Alþýðusambandsins og allt gildi þess sem fagsambands byggist á, er á móti þessu, þá er það nokkuð, sem skynsamlegt er að taka tillit til. Sama er að segja um félögin á Siglufirði og í Vestmannaeyjum, eða önnur þau félög, sem hafa mikið að segja í sambandi við atvinnulífið. Þessi félög eru það valdið, sem rétt er fyrir þá aðilja, sem ætla sér að samþ. vinnulöggjöfina, að taka tillit til. Það er rétt hjá hv. þm. Ísaf., að nokkur félög, sérstaklega hin smærri, hafa mælt með frv. Það eru hin smærri og veikari félög, sem mælt hafa með frv. Þetta er nokkuð, sem hefir sína stóru þýðingu í sambandi við þá baráttu, sem átt hefir sér stað og kemur til með að eiga sér stað í sambandi við þá frelsisbaráttu, sem háð er gegn þessu þrælafrv. Þá ætla ég að fara inn á einstaka kafla frv. Fyrsti kaflinn á að vera til hagnaðar fyrir verkalýðinn, og það er sá kafli, sem hv. þm. Ísaf. leggur sérstaklega mikið upp úr. Hann er líka það agn, sem alþýðusambandsstjórnin ætlar að fá menn til að ganga inn á þetta frv. með, og er honum sérstaklega. veifað framan í verkalýðinn í sambandi við væntanlega samþykkt þessa frv. Í þessum kafla eru engin réttindi, sem. verkalýðurinn hefir ekki þegar gert að veruleika, þar sem hann er nógu sterkur: Það er langt frá því, að þarna séu öll þau réttindi, sem hann hefir gert að veruleika, þar sem hann er nógu sterkur. Það er hinsvegar vitanlegt, að þau ákvæði í þessum kafla, sem veita verkamönnum réttindi, verða hrein og bein pappírsákvæði, þar sem verkalýðurinn er ekki nógu sterkur til að framkvæma þau. Hv. þm. Ísaf. tekur í því sambandi 5. gr., sem er um það, að stéttarfélög séu lögformlegur samningsaðili. Verklýðsfélögin íslensku hafa barizt fyrir því, að þau væru viðurkennd sem samningsaðifjar gagnvart atvinnurekendum. Þau hafa háð harðvítuga baráttu um þetta, en þau hafa knúið þetta fram, þar sem þau hafa verið nægilega sterk til þess. Þar sem þau eru búin að knýja þetta fram, þá hafa þau þessi réttindi, og þau verða ekki af þeim tekin. En þar sem þau eru veik og hafa ekki. knúið þetta fram, - hvað hjálpar þá þetta pappírsgagn slíkum félögum? Atvinnurekandi á þeim stað, þar sem er veikt verklýðsfélag, getur sagt, að hann semji ekkert við það og ákvæði ekkert kaup. Þangað til þetta félag er orðið nógu sterkt til þess að geta gert verkfall og stöðvað vinnu með þeim ráðum, sem það hefir yfir að ráða til þess, hefir það sitt mál ekki í gegn, þótt það standi í l., að það sé viðurkennt sem samningsaðili. Atvinnurekandinn er samt ekki skyldugur til að semja við það. Hann getur jafnt eftir sem áður ákveðið kaupið, sem hann vill greiða, og neitað að tala við verklýðsfélagið. Það er ekkert, sem fyrirskipar, að það megi ekki greiða kaup á neinum stað á Íslandi nema eftir samningi, sem gerður hafi verið milli atvinnunekanda og verklýðsfélags annarsvegar. Ef verklýðsfélagið á viðkomandi stað er ekki nógu sterkt, þá er þetta pappírsákvæði, en ef það er nógu sterkt til að knýja þetta fram, þá. er það einskisvirði líka. Hvað snertir það, sem hv. þm. Ísaf. var að halda. fram, að væri sérstaklega þýðingarmikið, að þetta mundi spara verklýðsflélögum úti á landi þá 6 ára baráttu, sem Baldur á Ísafirði hefði orðið að heyja til þess að fá þetta fram, þá er hægt að segja, að það eina, sem geti komið að gagni, sé, að verklýðsfélögin annarsstaðar hjálpi nógu rösklega. Með því er hægt að hjálpa, þar sem þetta lagaákvæði í 5. gr. hjálpar ekki neitt. Þá er það viðkomandi gr. um það, að menn eigi rétt á að stofna stéttarfélög í þeim tilgangi, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar. Þetta gerir frekar að rýra þann rétt, sem verklýðsfélög hafa samkvæmt stjskr: Hvers vegna er verið að takmarka þetta: við hagsmunamál verkalýðsins? Verkalýðurinn berst fyrir meiru en sinum hagsmunum í sambandi við kanpgreiðslur. Það kom líka greinilega fram hjá hv. flm. frv., að það er verið að reyna að banna verklýðsfélögunum að nota sitt samtakavald é sambandi við það, sem kallað er pólitík. Nú er allt það, sem kallað er venjuleg pólitík, jafnskylt hvort sem um er að ræða eitthvert atriði, sem varðar að meira eða minna leyti löggjafarmál eða kaupgjaldsmál. Það er sama valdið, sem ákveður um það, hvort hægt er að koma því í gegn, vald verklýðssamtakanna í þessu sambandi. Og takmörkun á þeim tilgangi sem verklýðsfélögin þannig hafa, nær vitanlega engri átt. Þá en það. 3. gr., en þar eru ákvarðanir viðvíkjandi stéttarfélögum og viðvíkjandi réttindum stéttamsambanda. Ég vil segja það í sambandi við þessa gr., að með tilliti til ástandsins, sem ríkir í hinum skipulagða íslenska verkalýð, þá vanta í þessa gr. ákvæði um það, eigi félög og einstaklíngar í þeim að vera eins skuldbundin samþykktum eins stéttarsambands eins og þar er ákveðið, að viðkomandi samband eigi að vera byggt á lýðræðisgrundvelli og að meðlimir í viðkomandi félögum séu jafnréttháir, og ekki sé leyfilegt að hafa í sambandi við þær ákvarðanir, sem teknar eru í slíkum samböndum, neinar útilokanir. Það verður að gilda fullt jafnrétti á venjulegum lýðræðisgrundvelli. Það verður að koma þarna fram í setningu löggjafar um verklýðfélög, sem eiga að veita mönnum réttindi og leggja jafnframt á þá skyldur, að menn hafi jafnrétti í þessum félögum. Það er ennfremur nauðsynlegt í sambandi við það, sem tekið er fram í 2. gr., að þessi félög skuli vera opin öll m í hlutaðeigandi starfsgrein, að ekki megi banna mönnum af pólitískum ástæðum að ganga í þau. En ástandið er þannig nú, að víða er verkamönnum bannað að ganga inn í þau félög, sem fyrir eru í Alþýðusambandinu, af pólitískum ástæðum. Þetta atriði verður að athuga, því að Alþ. getur ekki verið þekkt fyrir að setja löggjöf, sem beinist vísvitandi að því, að gera þegnum þjóðfélagsins mismunandi hátt undir höfði. Þá er 4. gr. Þar eiga að vera ákvæði, sem koma í veg fyrir pólitískar ofsóknir á hendur verkamönnum af hálfu atvinnurekanda. Þessi grein er blátt áfram hlægileg, þegar athugað er ástandið, sem ríkir á Íslendi í þessu efni. Það er vitað, að skipulagðar njósnir eru reknar af hálfu Vinnuveitendafélags Íslands í þeim tilgangi, að útiloka vissa menn frá því að fá vinnu vegna pólítískra skoðana þeirra. Þessi skrifstofa Vinnuveitendafélagsins sendir svarta lista út meðal vinnuveitenda til að spilla fyrir því, að menn með ákveðnar stjórnmálaskoðanir geti fengið vinnu til að lifa af. Hvað hæft er í frásögnum um þessar ofsóknir fékk ég síðast að heyra í gær. Ungum manni, sem hrakinn var úr einum skóla landsins í fyrra vetur fyrir pólitískar ofsóknir vissra þm. Framsfl., var nú neitað um vinnu af manni, sem búinn var að gefa honum ádrátt um hana, vegna þess að hann hafði sósíalistískar skoðanir. Þannig hefir líka komið fyrir, að verkamenn, sem kosnir hafa verið í atvinnuleysisnefnd í verkamannaskýlinu við höfnina, fá t. d. aldrei eftir það atvinnu hjá Kveldúlfi. Þetta ákvæði er engin trygging fyrir verkamenn. Það eina, sem nokkurt gagn væri að lögleiða, er, að verkalýðsfélögin ráði, hvaða verkamenn eru teknir í vinnu á hverjum stað. Þá fyrst væri hægt að tala um réttindi. Hitt er aðeins blekking. - Þá er ákvæðið í 9. gr. viðvíkjandi trúnaðarmönnunum; það á ekki að ná til landbúnaðarverkamanna. Tilgangur þessarar gr. á að vera, að trúnaðarmenn verði ekki reknir úr vinnu vegna þess starfs sins. Í sumum löndum, þar sem slíkir trúnaðarmenn tíðkast, eru lagaákvæði um það, að atvinnurekendur skuli segja trúnaðarmönnunum síðast upp allra verkamanna sinna, ef þeir fækka mönnum. Þetta eru nokkur réttindi, þótt hægt sé að fara í kringum þetta ákvæði með því að segja öllum verkamönnum upp og taka aðra nýja í staðinn. Í þessu frv. segir aðeins, að atvinnurekendum sé óheimilt að segja trúnaðarmönnum upp vegna starfa þeirra sem trúnaðarmanna. Það er alltaf hægt að finna átyllur annarsstaðar. En því má þetta ekki ná til landbúnaðarverkafólks? Hvers vegna á að undanskilja Korpúlfsstaði og ríkisbúin? Mér finnst, að vel mætti taka þau með, og ég held jafnvel, að verkamenn hafi haft sína trúnaðarmenn á þessum stöðum. Hvers vegna á að svipta þá þeim rétti með 1.? Þessu finnst mér, að ætti að breyta. Þá er ákvæðið í lok 9. gr., að Alþýðusamband Íslands skuli skipa trúnaðarmenn, ef ágreiningur verður milli stéttarfélaga um, hvert þeirra skuli skipa hann. Ég vil benda á, að með núverandi skipulagi Alþýðusambandsins er þetta mjög varhugavert, t. d. að taka byggingaverkamenn, sem hafa mörg fagfélög, en fæst þeirra eru í Alþýðusambandinn. Ætti Alþýðusambandið að fara að skera úr ágreiningi milli þessara félaga, væri það raunverulega ekki réttur hlutaðeigandi. Ég vil leggja til, að þessum hluta 9. gr. verði breytt. Þá er atriðið um gengisbreytingar etc. Eins og það var upphaflega í áliti n., var það að vísu tvíeggjað, en þó betra en þetta. Í þeirri mynd hefði það orðið atvinnurekendum skeinuhættara vegna afleiðinga þess. Það væri óheppilegt fyrir þá, sem eru að hugsa um krónulækkun. Fyrir verkamenn er lítil von um, að krónan hækki, svo að ég geri ráð fyrir, að það hafi verið numið burt vegna atvinnurekenda. Þá kem ég að breytingum þeim, sem ég tel, að eigi að gera á öðrum kafla frv. Þar er byrjað í 14. gr. að takmarka verkfalisréttinn, sem Alþýðusamband Íslands samþ., að það óskaði eftir, að yrði ekki skertur, en á verkfallsréttindum byggist aðallega möguleiki þess til að vernda réttindi verkamanna. Í gr. er sagt, að félögunum sé heimilt að gera verkföll eða verkbönn til að vinna að framgangs krafna sinna í vinnudeilum og vernda rétt sinn. Það er hægt að toga og teygja þetta ákvæði í það óendanlega. Eg vil t. d. spyrja hv. flm., hvort eigi að skilja þetta svo, að öll önnur verkföll séu óheimil, eða hvort öll önnur verkföll séu líka heimil. Ef svo er, þá er þetta aðeins vitleysa. Þetta er nokkuð, sem verður að fást svar við. Sé það meiningin, að aðeins þessi verkföll eigi að vera heimil, þá er þarna verið að takmarka verkfallsréttinn ógurlega. Þess vegna vil ég óska eftir, að hv. flm. gefi sína skýringu á þessu í sambandi við 14. gr. Svo kem ég að 15. gr. Þar er talað um réttinn til að hefja vinnustöðvun. Langar mig til að koma með eina fyrirspurn í sambandi við það. Hvernig á að skilja þetta orð, vinnustöðvun? Hve víðtækt á það að vera í þessu sambandi? Það eru fleiri vinnustöðvanir til en verkföll og verkbönn. Það eru til vinnustöðvanir, þótt þær séu ekki til að gera kaupkröfur. Ef togaraeigendur stöðva togaraflotann, án þess að samningum um kaup sé sagt upp, þá er það vinnustöðvun. Er það þá óheimilt samkvæmt lögum þessum? Þetta langar mig til að fá skýrt. Þegar verið er að setja lög um það, sem engin lög hafa áður verið um, þarf margt að athuga, og það verður að koma glöggt fram, hvern skilning á að leggja í fyrirmælin. Það er ekki viðunandi fyrir verkalýðinn að eiga það undir einhverjum dómstólum, hvernig skilja beri l. - Í 16. gr. er verið að svipta verkalýðinn réttinum til að gera skyndiverkfall. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að það væri ekki skertur réttur verkamanna til að gera skyndiverkfall, ef þeir vildu fá kaup sitt greitt vikulega eða knýja atvinnurekendur til að greiða út laun þeirra. Þessu er þannig háttað, að til eru lög, samþ. af Alþ., um það, hvernig kaupgreiðslum skuli háttað. Ef þetta atriði er sett inn í samning milli verkamanna og atvinnurekenda, þá heyrir það undir félagsdóm og ekki hægt að gera verkfall út af því. Ef því verkamenn setja þessi ákvæði í samning, þá eru þeir sviptir réttinum til að gera verkfall. Þá má heldur ekki gera verkfall í mótmælaskyni. Ef verkamenn, sem stunda vinnu á hafnarbakkanum, álíta, að aðbúnaður á vinnustaðnum við uppskipun og annað sé ekki öruggur og ekki samkvæmt samningi þeim, sem Dagsbrún hefir gert við vinnuveitendur, þá geta þeir ekki gert verkfall. Atvinnurekendur geta látið halda áfram að nota þessi tæki, sem verkamenn telja ekki örugg, þangað til að slys hlýt af, eins og oft hefir komið fyrir, og verkamenn geta ekkert aðhafzt. Þar með er beinlínis verið að auka slysahættu fyrir verkamenn, og þeir verða að líða aðgerðarlausir, eftir að mál þeirra komi fyrir félagsdóm, án þess að geta mótmælt með verkfalli. Það er einkennilegt, að hv. þm. Ísaf. skyldi koma með einmitt þetta atriði til að byrja með sem dæmi um, að vinnulöggjöfin rýrði ekki rétt verkamanna til að gera skyndiverkföll, en óánægjan hjá verkamönnum með vinnulöggjöfina byggist einmitt á því, að þeir geta ekki knúð fram það kaupgjald með verkföllum, sem þeim ber réttur til. eftir að frv. væri orðið að l. Þar, sem sett hafa áður verið hliðstæð l., t. d. í Svíþjóð, er, eins og sérstaklega er tekið fram í bréfi verkamannasambandsins til n., reynslan af þessum þætti l. mjög slæm fyrir verkamenn. Því er alleinkennilegt. að hv. n. skuli koma fram með einmitt þetta ákvæði. Þá er það viðvíkjandi frestinum, áður en verkföll eru hafin. Fyrir vissan hluta verkamanna er hann afarslæmur. Að vísu kemur hann ekki svo mikið við þá verkamenn, sem hafa fasta vinnu, sem segja verður upp með löngum fyrirvara. en fyrir daglaunamennina, sem eru tiltölulega fleiri hér á landi en víðast hvar annarsstaðar, þá er þetta réttindaskerðing. Samkvæmt 17. gr. þessa frv. er verið að banna pólitísk verkföll. Ég vil strax gera athugasemd við hina lagalegu skýringu hv. flm. á þessu atriði og mótmæla henni, þótt ég með því virðist ef til vill vera að mæla með því, sem hann sagði. Ef verkamenn vilja gera verkfall til að hefta afgreiðslu skipa, sem eru með farm til aðilja, sem þeir vilja ekki, að fái hann, séu þau t. d. með hergögn og aðrar vörur, sem fara eiga til þjóða, sem eru „boycotteraðar“, eða ef skip kemur með einhverjar vissar vörur, sem verkamenn vilja ekki skipa upp, - er þeim þá óheimilt að gera verkfall samkv. 17. gr.? Ég spyr hv. flm., hvort hann skilji 14. gr. svo, að samkv. henni væru þessi verkföll ólögleg. Þetta verður að koma skýrt fram, því að samkv. 17. gr. getur verið opin leið fyrir slík pólitísk verkföll. Það er með þessi ákvæði eins og yfirleitt allt í frv., það er svo ógreinilegt, að hægt er að teygja það á ýmsa vegu, svo að þess vegna þarf skilningurinn, sem liggur á bak við það, að koma skýrt fram við umr. og meðferð málsins í n., svo að menn viti, að hverju þeir eru að ganga. - Í 17. gr. er verið að banna ákveðna grein pólitískra verkfalla, sem sé verkföll gegn stjórnarvöldunum. Nú verður að koma skýrt fram, hvað við sé átt með stjórnarvöld í þessu sambandi. Ég skil það svo, að átt sé við ríkisstjórnina, löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið. En þá vil ég spyrja, hvort einnig sé átt við bæjarstjórn í þessu sambandi. Sé svo, er hvert einasta verkfall ólöglegt, sem gert er til að mótmæla framkvæmdum bæjarstjórnarinnar hér í Reykjavík. Mótmælaverkfall eins og gert var 1932 væri ólöglegt o. s. frv. Því verður að koma skýrt fram, hve orðið „stjórnarvöld“ sé víðtækt í þessu sambandi. Það er vitanlegt, að vald það, er verkalýðurinn hefir. er að mestu innifalið í möguleika hans til að gera verkfall, og hann byggist á því, að verkalýðurinn er sá aðili, sem heldur þjóðfélaginu uppi, skapar verðmætin og leggur til vinnuna. Hjá verkamönnum er sterkasta valdið til að berjast á móti afturhaldi og brotum á lýðræði og þingræði. og með þessu er verið að skerða þetta vald þeirra. Það er vitað, að hvað eftir annað hefir verkalýðurinn orðið að beita þessu valdi með því að gera allsherjarverkföll, til að hindra framkvæmdir af hálfu stjórnarvaldanna, sem annaðhvort hafa verið beinlinis ólöglegar eða þá fordæmanlegar út frá, lýðræðinu. Í Þýzkalandi var Kruppstjórnin felld 1921 með allsherjarverkfalli. Þar kom það vald, sem dugði. Ég vil minna á það, er kom fyrir hér á Alþ. árið 1931, þegar það var skoðun ýmsra manna, að mynduð hefði verið í raun og veru einræðisstjórn. Morgunblaðið hafði í þetta eina sinn á æfi sinni svo mikið við, að það tók auglýsingarnar af fremstu síðunni, og þar stóð með feitu letri yfirskrift: einræðisstjórn. Þá tróð meiri hl. þm. lýðræðið undir fótum, og þá var Alþýðusambandið farið að athuga möguleika fyrir alisherjarverkfalli. Vegna þess að þá var álit manna, að stjórn sú, er fór með völd, væri ekki rétt skipuð lýðræðisstjórn, þá þarf að taka skýrt fram, hver afstaða þessara l. á að verða í slíkum tilfellum; hvað þá eru talin hin réttu stjórnarvöld, hvort það er meiri hl. hér á þingi eða konungur. Samkv. stjórnarskrá okkar hefir konungurinn víðtækt vald. Í sambandi við það verður að kveða skýrt á um það í svona l., hvort verkföll gegn þingi eða gegn konungi séu ólögleg. Verkalýðurinn hefir oft gripið til allsherjarverkfalls til að vernda lýðræðið. Það var t. d. gert í Danmörku 1921, þegar konungurinn misbeitti valdi sínu. Það er rétt að athuga alla slíka möguleika, þegar setja á lög sem þessi. Í 18. gr. er verið að reyna að koma því að, að verkafólkið sem er í samtökum, megi ekki gerast verkfallsbrjótar. Því eru þeir ekki bannaðir? Það er verið að tala um, að þarna sé verið að lögleiða nokkuð, sem sé orðin hefð. Það er orðin svo mikil hefð, að Guðmundur Ásbjörnsson, fulltrúi sjálfstæðismanna í bæjarstjórn, sagði á fundi, er hv. þm. Seyðf., þáverandi atvmrh., var boðinn á og haldinn var í barnaskólaportinu út af símanjósnum, og þar sem rætt var um benzínverkfallið, að það væri orðin hefð, að verkfallsbrjóta mætti hindra með valdi. Ég spyr fulltrúa Alþfl., því þeir reyni ekki að fá inn í l. ákvæði um, að verkfallsbrjótar skuli bannaðir? Þá kem ég að þriðja kafla frv., um sáttatilraunir. Ákvæðið um atkvgr. er ófært. Það er búið að ræða þetta atriði svo, að óþarft er að fara sérstaklega út í það, en ég er „principielt“ á móti því. Ákvæðið um atkvæðagreiðslu félaganna er brot á öllum lýðræðisreglum. Þegar það væri fært út í veruleikann, yrði útkoman sú, að ef verkamenn eru að vinna á ýmsum stöðum, þegar atkvæðagreiðsla á að fara fram um, hvort verkfall eigi að hefjast, þá er ómögulegt að koma á löglegri atkvgr. og þar með tekinn rétturinn af þeim félagsmönnum, sem sérstaklega láta hagsmunamál félaganna til sín taka. Þetta fyrirkomulag er sérstaklega slæmt hér, þar sem svo tiltölulega lítið er um fagfélög og menn úr mörgum starfsgreinum eru í sama félagi. Í Dagsbrún eru t. d. bæði byggingariðnaðarmenn og hafnarverkamenn. Sé verið að greiða atkv. um tillögu sáttasemjara í kaupdeilum byggingariðnaðarmanna, þá hirða hafnarverkamenn ekki um að mæta á fundinum, þar sem málið kemur þeim ekkert við, og þá verður útkoman sú, að ef t. d. tæp 20% greiða atkv. um till., þótt þeir greiði allir atkv. á móti henni, þá verður hún samþ. Viðvíkjandi ákvæðunum um sáttasemjara í 34. gr., er aðeins eitt atriði, sem ég vil minnast á. Það er ákvæðið um réttinn til að birta skýrslu. Það er dálítið vafasamt, að ríkið fari að gefa út skýrslur á sinn kostnað um þetta, án þess að verkalýðssamtökunum sé gefið nokkurt tækifæri til að koma fram með sitt álit. Þá er síðasti kafli frv. Ég álit, að hann sé gersamlega ófær og gefi hvað mest til kynna, hvernig þessi l. eru hugsuð á móti verkalýðssamtökunum. Ég álít, að samsetningin á dóminum sé alveg ófær. Ef dómurinn væri þannig skipaður, þá ætti verkalýðurinn í bezta falli einn fulltrúa' í dóminum. Hinir eru allir útnefndir ýmist af beinum andstæðingum verkalýðsins eða því borgaralega ríkisvaldi, sem yfirleitt er andstætt verkalýðnum, og ennfremur er stærsti atvinnurekandi landsins og þar af leiðandi stórkostlega interesseraður. Það er þess vegna ekkert spursmál, að það er um ekkert hlutleysi að ræða. Það væri þolanlegra að hugsa sér, að verkalýðurinn útnefndi 2, atvinnurekendur 2 og svo einhver stofnun, í versta tilfelli hæstiréttur, einn. En svo er það eitt, sem ég vildi vekja athygli á. Það er það, að í frv-. eru ákvæði um, að ef atvinnurekandi er utan Vinnuveitendafélagsins, þá hefir hann rétt til að skipa fulltrúa í dóminn, en þó að verkalýðsfélag sé utan við Alþýðusambandið, þá hefir það ekki sama rétt. Nú væri ekkert við þessu að segja, svo framarlega sem Alþýðusamband Íslands væri opið öllum verkalýðsfélögum til inngöngu, en nú er það ekki svo. Meðan fyrirkomulagið er þannig, að nokkur hluti af verkalýðsfélögunum er utan Alþýðusambandsins, annaðhvort af því, að þau fá ekki inngöngu í það, eða af því að þau fást ekki til að ganga í það, þá er þetta misrétti gagnvart þeim þegnum þjóðfélagsins, sem hafa kosið að vera í verkalýðssamtökunum, en utan verkalýðssambandsins. Það virðist engin ástæða til, að þeir hafi ekki sama rétt í þessu efni og atvinnurekendurnir. Nú skyldi ég sízt setja mig upp á móti því, að Alþýðusambandið fengi einhverja vernd í 1., svo framarlega sem það væri öruggt, að ekki væri hægt að nota slíkt í þágu pólitískrar klíku. En svo lengi sem möguleikar eru fyrir því, að pólitísk klíka geti rekið úr Alþýðusambandinu hverja sem henni þóknast, án þess að þeir geti nokkurntíma náð rétti sínum, þá er þetta ákvæði ófært. Það er þess vegna svo, að annaðhvort verður að breyta þessu ákvæði frv. eða að það verður að liggja fyrir, að Alþýðusambandið ætli að breyta þeirra afstöðu, sem hingað til hefir ráðið í verklýðsmálunum, sem sé óþolandi samkrull pólitísks flokks og verkalýðssambands. Ég er áður búinn að koma inn á þetta atriði, svo að ég skal ekki fara nánar út í það. Í 65. gr. ræðir um, að hægt sé að dæma aðilja í skaðabætur, og í 70. gr. eru ákvæði um hæð sektar. Ég verð að segja það, að þetta er e. t. v. eitt af harðvitugustu ákvæðum þessa frv. Það eru ekki sett nein takmörk fyrir skaðabótum og sektir gerðar allvíðtækar. Ennfremur er ekki í þessu gerðar neinar undanþágur um það, hvað sé hægt að taka af verkalýðsfélögunum upp í slíkar skaðabætur. Nú er það vitanlegt, að allt öðru máli gegnir um samtök verkamanna annarsvegar og atvinnurekenda hinsvegar, þar sem atvinnurekendasamtökin eru samtök hinna ríku í þessu þjóðfélagi, en verkamennirnir eiga ekkert til. Það er vitað, að Vinnuveitendafélagið leggur há gjöld á sina meðlimi og geysileg sektarákvæði til þess að knýja það fram að fá sterka sjóði. Verkamannasamtökin hinsvegar hafa ekki neina aðra peninga en þá, sem verkamennirnir sjálfir af sinni litlu getu leggja fram til sinna samtaka. Þeir hafa ekki bankana til þess að sækja sparifé þjóðarinnar í. Og verkamenn þurfa að leggja í marga aðra sjóði en verkfallssjóði. Þau eru um leið að reyna að koma sér upp tryggingum, og flest öll verkalýðsfélög hér á landi hafa komið sér upp sjúkrasjóðum. Ennfremur hafa þau reynt að koma sér upp byggingarsjóðum til að byggja hús yfir samtökin. Víða hafa þau líka getað komið upp fundahúsum. Víða hafa þau líka getað komið sér upp bókasöfnum til að reyna að auka menningu félagsmanna sinna. Og því meira sem samtökin eflast, því meira er af þesskonar sjóðum, sem styðja að menningarstarfsemi verkalýðsins. Allt þetta, sem verkalýðsfélögin eiga, er hægt að taka af þeim upp í skaðabætur samkvæmt þessu frv. Ég hefi sýnt fram á, hve ólíka aðstöðu verkamenn og atvinnurekendur hafa í þessu efni. Það er augljóst mál, að þessum ákvæðum er beint gegn verkalýðnum. Við vitum það, að auk þess sem atvinnurekendur standa betur að vígi um greiðslu skaðabóta, þá eru sára lítil líkindi til að þeir verði dæmdir samkvæmt l. Þeir framkvæma ekki sín verkbönn með þeim hætti, að það mundi koma til með að heyra undir þessi l. Það er annars dálítið einkennilegt að fara að taka það upp nú að setja sérstök sektarákvæði í löggjöf, sem snertir verkalýðinn. Ég man ekki betur en í öll þau l., sem sett hafa verið verkalýðnum til hagsbóta, hafi því alltaf verið gleymt, að setja sekarákvæði. Hvar eru sektarákvæðin viðvíkjandi banni kjallaraíbúða og viðvíkjandi l. um kaupgreiðslu í peningum. Þau l., sem sett eru í hagsmunaskyni fyrir verkalýðinn, má brjóta, án þess að hægt sé að dæma atvinnurekendur fyrir það, en ef á að setja l., sem snerta baráttu verkalýðsins, þá eru ekki spöruð sektarákvæðin. Ég held, að þetta ætti að vera öfugt. Það ætti að sekta þá menn, sem brjóta l. um kjallaraíbúðir, en sleppa heldur sektarákvæðunum þarna. Ég verð að biðja hæstv. forseta afsökunar á því, að ég hefi farið svona út í einstakar gr. frv., en ég hefi gert það með tilliti til þess, að frv. muni nú fara til allshn., og er mikið undir því komið, hvernig n. tekur á þessu máli. Ef gerðar væru stórfelldar breyt. á frv., er náttúrulega hugsanlegt að afnema af því stærstu agnúana. Það er vitanlegt, að eins og frv. er nú, þá er meiri hl. verkalýðsins á móti því. Það er sá hluti verkalýðsins, sem treystir sér til að heyja baráttu. Ég álít sérstaklega nauðsynlegt, að n., sem fær frv. hér til meðferðar, geri sér það ljóst, hverskonar mál hún fær hér til meðferðar. Og að hún geri sér það jafnframt ljóst, að hér er um að ræða löggjöf, sem sá aðili, sem þessi löggjöf snertir aðallega, er mótfallinn. Ég er á móti frv. sem heild, en mun hinsvegar, þegar það kemur úr n., reyna að bera fram við það brtt. eftir því sem fært þykir.

*Héðinn Valdimarsson: Ég hafði ekki búizt við að þurfa að tala mikið meira um þetta mál við þessar umr., en ræða hv. þm. Ísaf. hefir gefið mér tilefni til að fara nánar út í málið. Eins og ég hefi skýrt frá, tala ég hér sem formaður Dagsbrúnar og í umboði þess félags. Mér þykir það undarlegt, að hv. þm. Ísaf., sem er í Alþfl., skuli koma með þá yfirlýsingu, að hann leggi ekki kapp á að fá neinar breyt. á þessu frv., þegar búið er að viðurkenna það, að helmingur af þeim félögum, sem leitað hefir verið álits um málið, er því mótfallinn. Ég hygg nú, að það sýni sig, þegar málið kemur til allshn., að þetta sé meira en heimingur. Það er þess vegna harla undarlegt, að menn, sem eiga heima í sambandsstjórn, skuli líta svo á, að þeim beri engin skylda til að taka tillit til þess vilja, sem fram kemur hjá félögunum. Það er náttúrlega hægt að segja, að þetta sé í samræmi við þá rúmu samþykkt, sem gerð var á sambandsþinginu, en það er þó einn liður í þessu, sem hægt er að segja, að sé gengið berlega á móti samþykktum sambandsþingsins. Það er viðvíkjandi verkfallsréttinum. Og það er einmitt sá liður, sem verkalýðsfélögin leggja mikla áherzlu á. En í sambandi við það vil ég geta þess, að sumir menn á þinginu voru algerlega á móti hvers konar vinnulöggjöf, þó að endanlega yrði þetta samþ. Og meðal þeirra eru einmitt menn eins og sá maður, sem hv. þm. Ísaf. hefir mjög talað um í þessu sambandi, Hannibal Valdimarsson á Ísafirði. Hann var mjög á móti því á sínum tíma, að svona löggjöf yrði samþykkt. En hann hefir nú, m. a. vegna afstöðunnar gagnvart Framsfl., snúizt mjög einkennilega í þessu máli, eins og öðrum málum. Annars var þar talað um, einmitt í umr. viðvíkjandi vinnulöggjöfinni, allt önnur mál heldur en þessi launadeilumál. Það er eins og hv. þm. geti aldrei skilið það, að þegar þeir sækja svo margt til fyrirmyndar við samningu þessarar löggjafar í erlend l. um svipað efni, þá taka þeir sér til fyrirmyndar löggjöf, þar sem allt öðruvísi stendur á um atvinnuhætti og annað, sem taka verður til greina í sambandi við setningu vinnulöggjafar, ef hún á að verða sanngjörn, heldur en hér á landi. Má í því sambandi m. a. nefna það, að jafnframt því, sem þar hefir verið samþ. vinnulöggjöf, að ýmsu leyti þröng gagnvart stéttarfélögunum, þá hefir einnig verið samþ. önnur löggjöf, sem hefir í sér fólgin mikil hlunnindi til handa verkalýðnum, svo sem ákvæði um ýmiskonar tryggingar, um vinnutíma o. fl. Þar sem slík löggjöf er hér ekki fyrir hendi, er ekki hægt að bera þetta saman, þ. e. setningu vinnulöggjafar þar og hér, eins skilyrðislaust og gert hefir verið af ýmsum hv. þm. hér á Alþ. Það er því óskynsamlegt af verklýðsflokkunum að leggja áherzlu á þann hluta þessa frv., sem leggur sérstaklega skyldur á herðar verkalýðsins, án þess að hann fái tilsvarandi hlunnindi á móti. Nú er rétt að geta þess, að á þeim till., sem samþ. eru á flokksþingi um þessi mál, er vitanlega það rétta og sjálfsagða að leita samþykkis Alþýðusambands Íslands, og æðsta vald þess er alþýðusambandsþingið. En þegar þetta frv. er sent út til verklýðsfélaga til umsagnar, er sent út með því bréf, undirritað af forseta og ritara alþýðusambandsstjórnarinnar. Og það er ekki elnu sinni búið að bera þetta bréf upp til endanlegrar samþykktar í alþýðusambandsstjórninni, hvað þá heldur á alþýðusambandsþinginu. Það er því undirritað fyrir hönd alþýðusambandsþingsins í algerðu óleyfi, sem hefir blekkjandi áhrif á ýms verklýðsfélög úti um land. Og erindreki Alþýðusambandsins er sendur út til félaganna í þeim tilgangi, að fá þau undir öllum kringumstæðum til að samþ. frv. eins og það liggur fyrir og breytingalaust. Það er því ekki hægt að segja, að það sé „loyal“ framkoma gagnvart verklýðsfélögunum þetta, eða gagnvart verkalýðnum víðsvegar um land. Það er eins og það hafi átt undir öllum kringumstæðum að fá samþ. vinnulöggjöf á hendur verkalýðnum í landinu, hvað sem hagsmunum verkafólksins í landinu gat stafað mikið öryggisleysi af henni. Það er vegna þess, að sumir hv. þm. Alþfl. lögðu það mikið upp úr því, að eiga þátttöku í ríkisstjórninni, að þeir vildu svo að segja allt til þess vinna. Og þeir munu hafa álitið, að samþykkt vinnulöggjafarinnar væri einn þátturinn í því að tryggja þessa þátttöku. En það sýndi sig nýlega, eins og svo oft áður, hvað útreikningar þeirra eru vitlausir, að þeir í sambandi við löggjöf um vinnudeilumál nýlega misstu mann sinn úr ríkisstjórninni. Svo verður samþ. löggjöf um vinnudeilur, með eða án þeirra breyt., sem komið hafa óskir um frá verkamönnum. En ég skoða mig ekki bundinn við slíkt, heldur eingöngu það, sem ég hygg heppilegt fyrir verkalýðinn í þeirri faglegu baráttu, sem hann þarf að heyja, ef hagsmunaréttindum hans er stofnað í hættu. Ég mun koma með brtt. við frv., og afstaða mín til þess fer eftir því, hvernig þeim verður tekið. Ef menn líta á þetta mál óhlutdrægt, án þess að taka fyrir fram flokksafstöðu til þess, þá get ég ekki séð, hvernig flokkur eins og Framsfl., sem á ekki að vera óvinveittur verklýðssamtökunum í landinu, gæti ekki samþ. þær brtt. Þá vil ég víkja að frv. sjálfu. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ég vildi lítið gera úr þeim réttindum, sem þar væru bókfærð. Ég skal að vísu játa, að á pappírnum eru þarna ýms réttindi. En ég met meira, hvaða réttindi verklýðsfélögin hafa í raun og veru, heldur en hvaða réttindi þau hafa á pappírnum. Og ég held, að með samþykkt þessa frv. væri ekkert það lögfest, sem a. m. k. meiri hluti verklýðsfélaganna hefir ekki nú, að því er réttindum þeirra félaga við kemur. Það er auðvitað ekki hægt að vera á móti því, að lögfest séu réttindi fyrir verkalýðinn. Það er ekki annað hægt að segja en að það sé plús fyrir hann. En ég álít, að það, að samþ. fyrir verkalýðinn á pappírnum þau réttindi, sem hann annaðhvort þegar hefir eða eru ekki annað en pappírsréttindi, eigi ekki að meta svo mikils, að fyrir það eigi að fórna þeim réttindum, sem verkalýðurinn hefir nú þegar unnið sér á löngum tíma og með mikilli baráttu og festu. Það hefir verið getið um réttinn til þess að mynda stéttarfélög í sambandi við þetta frv. Því neitar enginn, að sá réttur er nauðsynlegur. En hann er reyndar veittur í stjórnarskránni. En það er annað, sem ekki hefir verið talað um, sem er það, að þeir, sem í stéttarfélögunum eru, séu skyldir til þess að lúta samþykktum þeirra félaga, og að þeir séu látnir sæta ábyrgð fyrir að brjóta verkföll. Það gæti verið gott að hafa þetta í löggjöf. En þetta er mest komið undir stéttarfélögunum sjálfum og þeirra starfsemi. Og a. m. k. er ekki mest hættan á, að félagarnir bregðist í því efni. Fremur geta þeir, sem utan við félögin standa, gert þeim félagsskap óleik með verkfallshrotum. Það er hægt að fara lagaleiðina gagnvart verkfallsbrjótum innan verklýðsfélaganna. T. d. er það svo í Dagsbrún, að ef menn brjóta lög félagsins í þessu eða öðru, eru menn skaðabótaskyldir. Og það er mín skoðun, að hægt væri að sækja mál á hendur þeim fyrir dómstólunum, ef þeir rjúfa skyldur sínar gagnvart félaginu í þessum efnum. Sammála mér um þetta eru ýmsir lögfræðingar, sem ég hefi borið þetta undir. Þetta er því ekkert nýtt atriði, þó að það sé tekið saman á þessum stað, nefnilega í þessu frv. Ég skal játa, að það er plús að fá það viðurkennt, að atvinnurekendur eigi ekki að hafa áhrif á stjórnmálaskoðanir verkamanna sinna eða afstöðu þeirra til vinnudeilna með aðstöðu sinni sem vinnuveitendur. En þetta er eins og hvert annað fagurt málverk og ekki annað í raun og veru. Því að það er svo ákaflega erfitt að gæta þess, að þetta ákvæði verði framkvæmt. Samskonar ákvæði þessu eru til í kosningal., Þó er í hverjum einustu kosningum um allt land notað ýmislegt þesskonar af flokkum, sem við þekkjum vel til, til þess að hafa áhrif á kosningu manna. Þetta ákvæði er til þess meira að sína siðferðilegan rétt manna heldur en hægt sé að segja, að með því sé í raun og veru hægt að klekkja á þeim, sem slíkum áróðri beita í sambandi við ákvarðanir verkamanna. Til þess, að koma í veg fyrir slíka starfsemi atvinnurekenda verða verkalýðsfélögin að vinna saman, sem þau líka gera, þó að þetta sé ekki lögfest. Þá er hér talað um það í réttindakaflanum, að stéttarfélög eigi að bera ábyrgð á samningsrofum og því um líku með eignum sínum. Þarna er tekið fram ákvæði, sem ekki hefir verið tekið fram í l. hingað til og ekki hefir verið dæmt eftir um brot félaga. Hér er ekki um réttindi að ræða til handa verkalýðnum, heldur skyldur, sem honum eru lagðar á herðar. Með þessu ákvæði mætti sjálfsagt taka af verkamönnum þær eignir þeirra, sem þeim er ákaflega sárt um. Við skulum segja t. d., að verkamenn og félagsskapur þeirra sé skaðabótaskyldur með sínum félagssjóði. Og eftir þessum ákvæðum frv. virðist helzt svo vera. að verklýðsfélög séu skaðabótaskyld með öllum eignum þeirra, tryggingarsjóðum, atvinnuleysissjóðum, samkomuhúsum og öðrum eignum. En sumsstaðar í löndum eru ýmsar þessar eignir félaganna undanskildar, þannig að ekki megi taka þær upp í skaðabótakröfur. Þessar eignir tel ég nauðsynlegt að undanþiggja gersamlega skaðabótakröfum á hendur félögunum. Því að þetta er líka svo ranglátt, ef maður tekur atvinnurekendurna annarsvegar, sem ekki hafa neina slíka menningarstarfsemi eða sérstaka sjóði utan við sínar persónulegu eignir og sem þess vegna er ekki hægt að leggja í á þennan hátt. Það hefir verið fellt niður úr 9. gr. ákvæði viðvíkjandi því, að félagsdómur gæti dæmt samning úr gildi, og ég álit gr. líka eins og hún var mjög varhugaverða. en betri eins og hún nú er. Hinsvegar álit ég, að rétt væri að hafa einhver ákvæði um það, ef um mikla verðlagsröskun væri að ræða, sem stafaði t. d. af ófriði, gengisbreytingum eða öðru slíku. Mætti kannske skoða það sem óviðráðanlegt atvik, sem félagsdómur gæti tekið upp, þó að ekki væri í l. sérstaklega tekið fram um það. Þetta nægir til þess að benda á það, sem ég gæti náttúrlega farið um miklu fleiri orðum, til þess að skýra nánar, en ég geri nú, að réttindin, sem hægt er frá vissu sjónarmiði að segja, að hér sé verið að kaupa fyrir þær takmarkanir á réttindum verkalýðsins, sem eru í II. kafla frv., eru í raun og veru ekki mikils virði sem gjöf til verkalýðsins, þó að segja megi, að þessi ákvæði séu heldur til hins betra, flest. Það er t. d. ekki mikils virði ákvæðið um trúnaðarmenn á vinnustöðvum; þeirra aðstaða er eftir frv. ákaflega illa tryggð. En nú hefir t. d. Dagsbrún sína trúnaðarmenn í vinnustöðvum, án þess l. segi neitt fyrir um það. Með ákvæðum þessa. frv. eru þeir sem trúnaðarmenn ekki tryggðir á neinn annan eða meiri hátt en félagið sjálft tryggir þá með stuðningi sinum. Aðstaða þeirra er ekki tryggð hér í þessu frv., því að atvinnurekandi gæti sagt upp slíkum trúnaðarmanni, þrátt fyrir ákvæði þessa frv., án þess að segja, að honum líki illa við hann, heldur af því, að hann hafi ekki þörf fyrir hans starf. Það þarf að setja ákvæði um þetta atriði, sem tryggi aðstöðu trúnaðarmannanna. Þá var það, sem hv. þm. Ísaf. var að tala um verkföllin í sambandi við þetta mál, alls ekki rétt. Það eru sem sé nú, fyrir utan þær leiðir, sem samkvæmt þessu frv. er hægt að gera vinnustöðvanir eftir, tvær leiðir, sem verklýðsfélög nota almennt við vinnustöðvanir, og þær eru alveg útilokaðar með þessu frv. Önnur er með félagsfundum, hjá minni félögum sérstaklega. Þau geta fremur mætt á fundum heldur en tekið þátt í allsherjaratkvæðagreiðslu, sem átt er við, að taki 24 klst. Og slík atkvgr. getur ekki orðið framkvæmd á félagsfundi. Og fyrir utan það tekur svo þessi atkvgr. miklu lengri tíma en 24 klst. Í Dagsbrún mundi hún taka a. m. k. vikutíma, nema með mjög miklum kostnaði. Það er því mjög óheppilegt, hvort sem er um að ræða að hefja eða ljúka deilu, að þurfa að hafa svona langa atkvgr. Í öðru lagi segir hv. þm. Ísaf., að hægt sé að gefa verkalýðsfélagsstjórn allsherjarumboð til þess að gera vinnustöðvanir, t. d. fyrir eitt ár í einu. Þetta er alrangt og sýnir bara, að hv. þm. Ísaf. hefir ekki lesið frv. Það stendur hér í 15. gr., að vinnustöðvun af hálfu verklýðsfélags sé því aðeins heimil, að ákvörðun um hana hafi verið tekin, af samninganefnd eða félagsstjórn, sem gefið ,hefir verið umboð til að taka ákvörðun um vinnustöðvunina með almennri atkvgr., sem farið hefir fram á sama hátt og greint er undir a-lið.“ Þarna er átt við þá sérstöku vinnustöðvun, sem um er að ræða í hvert sinn. En það er alls ekki hægt eftir ákvæðum frv. að gefa neitt sérstakt umboð til þess á þann hátt, sem hv. þm. Ísaf. var að tala um, svo að félagsstjórnir geta alis ekki haft slíkt umboð til þess, sem þær hafa nú til vinnustöðvana. Yfirleitt er því almenna vinnustöðvunarumboði, sem félagsstjórnir hafa til vinnustöðvana, hagað þannig, að félagsstjórnir leggja ekki út í stórdeilur án þess að fá það samþ. í félögunum. Hinsvegar, ef brotnar eru reglur, sem settar hafa verið af félaginu, getur stjórnin orðið að grípa inn í, án þess að fundarsamþykkt liggi fyrir um það sérstaklega. Hún er framkvæmdastjórn í félaginu, sem verður að hafa framkvæmdavald innan vissra takmarka. En með þessum ákvæðum er hún alveg svipt því, en í staðinn á að koma trúnaðarmannaráð, sem geti fengið almennt umboð til vinnustöðvana. En í þessu trúnaðarmannaráði er ekki haldið þeirri reglu, að hafa lýðræðislegan meirihluta, heldur er þarna gert ráð fyrir, að ráði aðeins sá meiri hl., sem sé 3/4 hl., sem getur í ýmsum tilfellum verkað mjög skaðlega. Í öðru lagi hafa þeir, sem hafa mælt með þessu frv., sagt, að það væri hægt að ganga fram hjá ákvæðunum um, að félagsstjórnir gætu ekki stöðvað vinnu með því að skipa trúnaðarmenn, þannig að það væru ekki nema örfáir menn, kannske svo sem 2 eða 3, sem gerðu ákvarðanir um vinnustöðvanir. Þá er fyrst og fremst um það að segja, að ég geri ráð fyrir, að verklýðsfélögin kysu ekki að hafa hjá svo fáum mönnum meiri völd heldur en félagsstjórnir almennt hafa nú. Í öðru lagi tel ég vafasamt, hvað félagsdómur segði um það, þar sem þar væri verið að ganga framhjá félagsstjórnunum en verið að skapa aðrar félagsstjórnir í staðinn. Þar væri verið að skapa ákvæði til þess að geta farið í kringum l. Ég get ómögulega skilið, að hv. þm. Ísaf., sem fulltrúi verkamanna á Ísafirði, geti talið það kost að taka þennan rétt af félögunum og félagsfundunum, sem þau hafa haft frá því þau hafa verið stofnuð. Þá segir hv. þm. Ísaf., að hægt sé eftir frv. að gera skyndiverkföll. Það er að vísu hægt að orða 16. gr. þannig, að það sé hægt. Og ég mun koma með brtt. um það efni, um það að 7 daga fyrirvarinn gildi aðeins um samninga. Í þeim tilfellum hefi ég ekki á móti 7 daga fyrirvara og jafnvel lengri. En aftur á móti, þegar um ýmsar ákvarðanir er að ræða aðrar, eins og alltaf geta komið fyrir í stærri bæjum, þá álit ég, að 7 daga fyrirvari geti verið mjög skaðlegur, og ætti því í þeim tilfellum alls ekki að koma til greina. Því verður einnig að bæta inn í frv., að félagsfundur megi, þegar vel er mætt á honum, hafa rétt til þess að ákveða að gera verkfall, og félagsstjórnir, innan þess ramma, sem þeim er settur. Við skulum taka t. d., að hér ynni utanfélagsmaður á einhverri stöð, og nú vilji verklýðsfélagsstjórnin, eins og það gengur til, ganga út á vinnustaðinn og segja við manninn, að ef hann gangi ekki í félagið, verði vinnan stöðvuð. En hann vili ekki hætta vinnu og ekki heldur ganga í félagið. Þá er ekki hægt eftir þessu frv. að stöðva vinnu, nema með því að kalla saman túnaðarmannaráð eða með því að láta fara fram atkvgr., sem til þyrfti að kalla saman mörg hundruð manns. Þetta nær vitanlega ekki nokkurri átt og er ekki til annars en að beina stórfelldri árás gagnvart verkalýðssamtökunum eins og þau starfa í landinu nú. Til viðbótar þessu vil ég svo aðeins benda á það, að ég get ekki séð, að það geti verið áhugamál fyrir fulltrúa verkamanna á neinn hátt að berjast fyrir því, að verkamenn verði sviptir réttinum til pólitískra verkfalla. Þessi réttur þeirra hefir verið álitinn einn af þeirra mestu réttindum. Verkamenn hafa ekki vopn a. m. k. nú ekki ríkisvald í sínum höndum. En þeir hafa þann rétt að neita að vinna, ef að þeirra kosti er þrengt. Og menn munu áreiðanlega ekki gera verkföll í pólitísku skyni, nema mjög mikið lægi við, ef réttur félaganna sjálfra eða einstaklinga þeirra væri í veði. En verklýðsfélögin vilja halda þessum rétti gagnvart vinnuveitendafélagsskapnum, sem styður að því, að löggjöf sé sett á Alþ., sem verklýðsfélögin eru mjög mikið á móti, og er skemmst að minnast gerðardómsl. í því sambandi. Verklýðsfélögin vilja halda þessum rétti, til að hreyfa sig. sem þau hafa haft. Pólitísk vinnuveitendafélög eru að færa vinnudeilurnar eins og þau geta allar yfir á sama tímatakmark, og vilja helzt hafa þær allar um miðjan vetur, þegar mest atvinnuleysi er, svo að allt þar að lútandi komi í eina bendu, í stað þess að verkalýðsfélögin og Alþýðusamband Íslands hafa hinsvegar haft þá stefnu að dreifa vinnudeilunum svo, að af þeim yrði ekki nema sem minnst vandræði. Með því að reyna að koma þessu öllu í eina bendu, stefna vinnuveitendafélögin að því, að geta notað gerðardómslögin sem mest. og ekki að öðru. En þá get ég ekki séð, hvers vegna menn vilja koma ákvæðum 17. gr. inn í frv. Það er að vísu ólöglega hægt að nota pólitísk verkföll. En fyrir því er verkalýðsfélagsskapurinn ábyrgur. Og er a. m. k. ekki hægt að saka Alþýðusamband Íslands eða félög þess um, að slík verkföll hafi verið gerð hér á landi. Ég hefi svo ekki fleiru við þetta að bæta, nema sérstakt tilefni gefist til. Ýmsir kaflar þessa frv. eru sniðnir eftir vinnulöggjöf í okkar nágrannalöndum, og er ekki hægt að hafa neitt á móti sumum þeirra. En aftur eru aðrir kaflar í frv., sem ekki ná nokkurri átt, t. d. þessi aukni meiri hluti, sem aldrei hefir átt heima í vinnulöggjöf okkar nágrannalanda, en reynt er hér að koma inn í regiur fyrir atkvgr. á trúnaðamannaráðsfundi. Er furðanlegt, að þeir menn skuli vilja koma þessu ákvæði inn í þessi 1., sem vilja telja lýðræði sem sína stefnu í landsmálum.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég tek til máls til þess að skýra frá því, að ég ætla ekki að ræða málið við þessa umr. neitt verulega, vegna þess að útvarpsumr. fara fram um málið við 3. umr., og þá býst ég við að taka til máls. Sé ég því ekki ástæðu til að ræða málið á þessu stigi. Ég fagna því, að óskað hefir verið eftir útvarpsumr. um þetta mál. En það er auðsætt, að það, sem skiptir mönnum í tvo flokka um þetta mál, með því og í andstöðu gegn því, það eru í raun og veru tvö alveg ólík sjónarmið. Og það er alveg bersýni legt, að þeir, sem beita sér gegn þessu frv., halda því fram, að vinnudeilur verkalýðsfélaganna eigi að vera einskonar smáskæruhernaður í þessu þjóðfélagi, alveg utan við lög og rétt. Og svo eigi sá sterkari að sigra. Þeir búast við því eða vonast eftir því, að þeir muni verða hinir sterkari, og þá er hægt að beita valdi. Þetta er a. m. k. afstaða kommúnistanna. En hvað halda hv. þm., að lengi sé hægt að beita valdi og ýmsum öðrum aðferðum utan við lög og rétt þjóðfélagsins, án þess að það dragi fyrr eða siðar til þess, að hinn aðilinn taki upp sömu vinnuaðferðina, og hvar eru þessi mál þá komin? Þá hefir verið talað um það, að þessi eða annar réttur sé viðurkenndur með frv., en að þar sé gengið skemmra heldur en búið sé að viðurkenna með hefð. Ég ætla nú ekki að fara langt út í þetta atriði, en aðeins benda á það, að mikið af þeim vinnuaðferðum, sem hafa verið liðnar, eru gagnstæðar lögum. Og þó að séð sé í gegnum fingur sér með hinar og þessar aðferðir í þjóðfélaginu, sem eru gagnstæðar lögum, þá er ekki þar með unnin hefð fyrir þeim. - Þá hefir mikið verið talað um það, að pólitísk verkföll væru samkvæmt frv. bönnuð, og það finnst kommúnistunum nokkuð harðneskjulegt. En það vill svo einkennilega til, að því eina verulega pólitíska verkfalli, sem hér hefir verið háð, benzínverkfallinu, var enginn jafnandstæður og einmitt hv. 3. þm. Reykv.  Að öðru leyti ætla ég að láta þetta mál biða, þangað til rætt verður um það fyrir fleiri áheyrendum. Og ég endurtek það, að ég tel það mjög heppilegt,að þetta mál skuli verða rætt frammi fyrir alþjóð, því að hér er um það að ræða, hvort halda eigi verkföllunum sem smáorustum utan við lög og rétt þessa þjóðfélags, og sem ekki leiða að neinum niðurstöðum. Það er það, sem fyrst og fremst er deilt um í þessu máli.

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Ég ætla mér ekki við þessa umr. að fara mikið út í einstök atriði. sem fram hafa komið, vegna þess að ég tel réttara, að það bíði til 2. umr., þegar fyrir liggur álit þeirrar n., sem málið væntanlega verður sent til. En ég skal þó aðeins stuttlega drepa á örfá atriði. Það hafa nú komið fram þær athugasemdir við þetta frv., sem ég hafði búizt við. Hv. þm. Snæf. lét þau orð falla, a. m. k. annað veifið, að hér sé um ófullkomna löggjöf að ræða. Hinsvegar segir hv. 5. þm. Reykv., að í þessu frv. felist mikill fjandskapur gegn verkalýðnum, og hv. 3. þm. Reykv. tekur undir það að nokkru leyti, þó að hann að vísu fari nokkuð vægara í sakirnar. Við þessu mátti vitanlega búast. Annars var það svo um hv. þm. Snæf., að hann ræddi ekki langt mál og kom ekki mikið inn á einstök atriði, fremur en venja er við 1. umr., og á hans afstaða væntanlega eftir að koma gleggra fram í þeirri n., sem fær málið til meðferðar og hann á sæti í. - En ég vildi leyfa mér að leiðrétta eitt atriði, sem kom fram hjá honum, viðvíkjandi erlendri löggjöf um þetta efni. Hann minntist á það í sambandi við kaflann um sáttasemjara, að það væri óeðlilegt, að þeim skyldi ekki vera gefið vald til þess að banna vinnustöðvanir. Það er vitanlega ekki óeðlilegt, eins og frv. er byggt upp, vegna þess að í II kafla frv. eru ákvæði, sem að þessu lúta. þar sem eru almenn ákvæði um 7 daga frest. Og það er yfirleitt ekki siður að hafa hvorttveggja þau ákvæði í slíkum lögum. Í Noregi eru ekki ákvæði um slíkan frest, en hinsvegar hafa sáttasemjarar þetta vald. - Það var ekki heldur alveg rétt með farið hjá hv. þm., að sáttasemjarar í Danmörku hefðu vald til þess að banna vinnustöðvanir. Þeir hafa það ekki, heldur geta þeir sett það skilyrði fyrir því að leita um sættir, að aðiljar fresti vinnustöðvun allt að vikutíma. - Að öðru leyti ætla ég ekki að fara lengra út í ræðu hv. þm. Hans afstaða kemur væntanlega betur fram í n. Hv. 3. þm. Reykv. gerði þær almennu aths., við þetta frv., að hér ætti ekki við samskonar löggjöf og erlendis, vegna þess að þar væri aðallega um iðnverkamenn að ræða, en hér á landi aðallega um verkamenn í lausavinnu. Það er náttúrlega rétt, að í ýmsum löndum er tiltölulega fleira íðnaðarfólk, en hinsvegar er iðnaðurinn hér mjög vaxandi atvinnugrein. Og ég vil benda á, að t. d. Norðmenn eru mikil sjómennsku- og farmannaþjóð, og hefir það þó ekki staðið í veginum fyrir því, að hægt væri að setja þar svipaða löggjöf sem þessa, og reyndar nokkuð strangari á ýmsan hátt. Þá taldi hv. 3. þm. Reykv. það varhugavert að „apa“ allt eftir erlendum þjóðum við setningu nýrrar löggjafar. En ég verð nú að segja það, að mér finnst ekkert óeðlilegt, þó að við setningu laga eins og vinnulöggjafar sé fyrst og fremst tekið tillit til reynslu annara þjóða, þegar þess er gætt, að vinnudeilur eru alþjóðlegt fyrirbrigði, sem aðrar þjóðir yfirleitt á undan okkur hafa fengið reynslu i, hvernig rétt sé að taka á. - Það er heldur ekkert nýtt, að menn taki eftir öðrum þjóðum. Ég geri t. d. alveg ráð fyrir því, að hv. 3. þm. Reykv. hafi „apað“, svo að maður noti hans eigin orð, sósíalismann erlendis frá, og tel ég það þó ekki út af fyrir sig ljóð á hans stefnu. Hv. 3. þm. Reykv. talaði þá um það, að þessi löggjöf hefði verið of stuttan tíma á döfinni. Það er nú liðið á annað ár síðan sú mþn. var skipuð, sem sett var í þetta mái, og það hefir verið mikið rætt opinberlega hér á landi um nokkurra ára skeið, þannig að ómögulegt er að halda því fram, að þessi löggjöf komi neinum á óvart. Hvað viðvíkur því, sem hv. þm. sagði um skipun félagsdóms,sem dæma á um réttarágreining samkvæmt frv. þessu, vil ég segja það, að ég get ekki séð, að hann sé óhagstætt skipaður fyrir verkalýðinn. Það er föst venja, þegar slíkur dómur er settur, að hann sé þannig byggður upp. að aðiljar hafi í honum jöfn ítök, og síðan af ríkisvaldinu eða einhverju hlutlausu valdi skipuð oddaaðstaðan. Og vitanlega skiptir það ekki neinu máli út frá sjónarmiði aðilja, hvort oddaaðstaðan er skipuð einum eða þremur mönnum. Það er hrein rökvilla að ætla sér að gera eitthvað mikið úr því. Þá minntist hv. 3. þm. Reykv. og raunar hv. 5. þm. Reykv. líka á, að það væri nokkuð hart aðgöngu, að samkvæmt frv. mætti ganga að eignum verkalýðsfélaganna. Út af þessu vil ég nú í fyrsta lagi segja það, að vitanlega er þetta engin breyting frá því, sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum eru eignir verkalýðsfélaganna vítanlega aðfararhæfar. Og í öðru lagi nær það engri átt að leggja svo og svo miklar sektir við því, að lög séu brotin, og undanskilja svo allar eignir og allt, sem sá hefir handa milli, sem viðurlögunum á að sæta, frá aðför. Það þýðir ekki að ætla mönnum að bera ábyrgð verka sinna og setja svo jafnframt ákvæði um það, að ekkert skuli vera fyrir hendi til þess að greiða þessa ábyrgð. Hv. 5. þm. Reykv. kom nú viða við í sinni ræðu, og mun ég minnast á fátt eitt af því. Hann sagði m. a. nokkuð, sem mér þótti ákaflega undarlegt, og það var held ég nokkurnveginn orðrétt svo, að öllu, sem verkalýðurinn kæmi fram sér til hagsbóta, kæmi hann fram með valdi, en ekki með lagabókstaf. Ég held, að þetta sé nokkuð hæpið hjá hv. þm. A. m. k. get ég þá ekki skilið, hvers vegna verkalýðsflokkar víðsvegar um heim ættu að vera að keppa að því, að fá meirihluta á löggjafarþingum þjóðanna, ef útilokað væri, að þeir gætu komið nokkru fram nema með valdi. Þá spurði þessi hv. þm. að því, hvort okkur framsóknarmönnum mundi ekki þykja hart, ef sett væru lög um samvinnufélögin í landinu. sem gengju á móti þeirra vilja. og hvort við mundum þá ekki beita öllum ráðum. til þess að sú löggjöf væri ekki framkvæmd? Ég svara því hiklaust neitandi. Við mundum ekki vilja beita öllum ráðum til þess. Löglegum ráðum mundum við vilja beita, en ekki öllum ráðum. Þá var hv. 5. þm. Reykv. með ýmsar hugleiðingar um það, að undarlegt væri af Alþfl. að vera með í því að samþ. slíka löggjöf sem þessa, þar sem ganga mætti út frá því, að borgaraflokkarnir mundu aldrei þora að setja þá löggjöf, sem fulltrúar verkalýðsins væru á móti. Ég held, að hv. þm. segi hér nokkuð mikið, og svo mikið er víst, að borgaraflokkar ýmsra annara landa hafa verið það hugrakkir, að þeir hafa sett vinnulöggjöf, sem fulltrúar verkalýðsins voru á móti. T. d. var það svo í Svíþjóð 1928, þegar nokkur hluti vinnulöggjafarinnar var settur. Þá voru fulltrúar verkalýðsins þar á móti og var lýst yfir mótmælaverkfalli einn dag yfir allt landið, til þess að andmæla lögunum, en þau voru nú sett samt. Þetta var sanngjörn vinnulöggjöf og nú er svo komið, að verkamenn í Svíþjóð hafa séð að ekki var verið að ræna þá neinum rétti, heldur aðeins setja ákvæði, sem eðlileg voru frá sjónarmiði þjóðfélagsins. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, því að ég mun. eins og ég sagði áðan, geyma mér að ræða frekar einstök atriði til 2. umr. - En ég vil aðeins benda þeim, sem á móti þessu frv. hafa haft frá sjónarmiði verkamanna, á það, að okkar nágrannaþjóðir á Norðurlöndum Danir, Svíar og Norðmenn, hafa um langt skeið haft vinnulöggjöf hjá sér. Og í öllum þessum löndum er verkamannahreyfingin mjög sterk, bæði sem verkamannahreyfing og sem pólitísk hreyfing, og í öllum þessum löndum fer hún að meira eða minna leyti með stjórn landsins. - Við það, að athuga þetta, held ég, að verkamenn muni yfirleitt sjá - ef þeir hafa þá ekki þegar séð það - að allt þetta, sem sagt hefir verið um það, að með löggjöf eins og þessari sé verið að leggja verkalýðinn í einhverskonar viðjar, sé ekki á neinum rökum reist.