Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir hléi milli kl. 7 og 8 í kvöld vegna nefndafunda.

Frú forseti. Mig langar að tala örstutt um Alþingi og störf þess undanfarin þrjú ár. Núna er tæpt ár til kosninga og kannski rétt að velta því fyrir sér hvað verið hefur að gerast undanfarin þrjú ár og hvernig sýn mín sem þingmanns er á það. Traust almennings á Alþingi er í algeru lágmarki í dag. Alþingi hefur ekki náð að vinna aftur það traust sem hvarf gersamlega í hruninu. Ég tel að Alþingi og þingmenn allir þurfi að velta fyrir sér hvers vegna það er. Enn er ekki búið að koma á trúverðugu fjármálakerfi í landinu eftir hrun þess fyrir rúmum þremur árum. Eignarhald á tveimur af þremur stærstu bönkum landsins er ekki almennilega þekkt og í dag liggur fyrir að mæla á fyrir frumvarpi um að selja afganginn af eignarhlut ríkisins í þeim bönkum. Víðtækar lýðræðisumbætur, svo sem persónukjör, þjóðaratvæðagreiðslur og lýðræðisvæðing sveitarfélaga, hafa ekki fengist afgreiddar á þessum þremur árum. Við horfum upp á að framlagning frumvarpa um fiskveiðistjórnun er alger viðsnúningur frá kosningaloforðum beggja stjórnarflokkanna. Flokkarnir hafa í raun ekkert umboð til að leggja fram þessi frumvörp því að þau eru ekki í neinu samræmi við það sem þessir flokkar töluðu um fyrir kosningar. Við slíkar aðstæður er sjálfgefið að þjóðin fái að segja álit sitt á þessum málum með valkostum í ...

Forseti vill biðjast velvirðingar á því að klukkan í borðinu virkar ekki en hún er í lagi í borði hjá forseta. Nú eru komnar tvær mínútur þannig að forseti biður þingmanninn um að ljúka ræðu sinni.

Þá lýk ég ræðu minni á því að ég tel að þjóðin eigi að sjálfsögðu að fá að segja álit sitt á þeim frumvörpum vegna þess að þau eru ekki lögð fram í neinu umboði kjósenda. Ég hvet þingmenn jafnframt 

Frú forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni ummæli sem formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, lét falla í sjónvarpsviðtali í gærkvöldi. Ég veit að formaðurinn er fjarstaddur í dag en hann hefur góðfúslega gert ráðstafanir til að formaður þingflokksins hlaupi í skarðið og svari fyrir það sem hér er um að ræða. Í umræðum í Kastljósi í gærkvöldi sagði formaður Framsóknarflokksins að EFTA-dómstóllinn væri mjög pólitískur dómstóll, dómstóll sem leitaðist við að ná pólitískum markmiðum Evrópusamrunans. Ég tel að það séu mjög alvarleg ummæli um sjálfstæðan dómstól sem við Íslendingar eigum undir og erum aðilar að. Hér er um að ræða formann í stjórnmálaflokki í einu af EFTA-ríkjunum og hann segir í raun að EFTA-dómstóllinn gangi erinda Evrópusambandsins. Raunar held ég að ef eitthvað er sé það einmitt öfugt. Tilvera EFTA-dómstólsins er undir því komin að EFTA sé áfram til og að Ísland sé þar en ekki í ESB en það er annað mál. Ég tel að þetta séu alvarleg ummæli vegna þess að þau verða ekki skilin öðruvísi en að við getum ekki átt neitt undir þessum sama dómstóli í okkar málum. Það leiðir okkur að næstu spurningu: Er okkur þá sætt innan EFTA ef skera á úr deilumálum sem kunna að koma upp á vettvangi EFTA fyrir dómstóli sem við getum ekki litið á sem hlutlausan dómstól í okkar málum, alveg burt séð frá öllum umræðum? Nú bið ég Framsóknarflokkinn um að halda öllum umræðum um hugsanlega aðild að ESB fyrir utan þetta mál því að það snýst ekki um það. Það snýst um hvort við sættum okkur við að það sé dómstóll fyrir EFTA-ríkin sem útkljái deilumál sem koma upp 

Enn biðst forseti velvirðingar á því að klukkan í borðinu virkar ekki en hún virkar í borðinu hjá forseta þannig að tímamæling fer þar fram.

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að sjá áherslur stjórnarþingmanna í þessari umræðu. Nýlega var reynt að draga úr þeirri staðreynd að Evrópusambandið styðji málssókn gegn Íslendingum og þá eru dregin upp þessi ummæli sem féllu vissulega í gær. Það er ekkert skrýtið við það að formaður Framsóknarflokksins skuli gagnrýna EFTA-dómstólinn og ESA og þær stofnanir sem við erum aðilar að þegar við sjáum að fyrrverandi forseta ESA, að ég held, tók eindregna afstöðu gegn Íslendingum rétt áður en maðurinn hætti í því embætti. Er eitthvað að því að við gagnrýnum þær stofnanir sem við erum aðilar að? Það hefur enginn talað um að hætta í EFTA. Það væri í rauninni freistandi fyrir Íslendinga að reyna að styrkja EES-samninginn, þ.e. að fá fleiri ríki inn í þann samning í staðinn fyrir að halda áfram á þeirri vegferð sem við erum á. Ég get huggað hv. þingmann með því að ekki stendur til að leggja til að Íslendingar gangi úr EFTA. En við hljótum að geta leyft okkur að gagnrýna þennan dómstól og þær alþjóðastofnanir sem við erum aðilar að. Við eigum ekki bara að sitja og horfa á ef við erum ósátt. Það er engin stórmennska í því. Að sama skapi hlýt ég að velta því fyrir mér hvort þetta sé stærra mál í augum þingmannsins en það sem tröllriðið hefur umræðum í þinginu og fjölmiðlum undanfarið. Við hljótum að spyrja okkur að því þegar menn setja hlutina í þetta samhengi. Auðvitað er þetta smámál á miðað við það þegar framkvæmdastjórn ESB ákvað að styðja málsókn gegn Íslendingum. Þetta er bara smámál og með þessari umfjöllun er reynt að draga athyglina frá því stóra máli sem við gagnrýnum mörg. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það er enginn áhugi fyrir því hjá Framsóknarflokknum að beita sér fyrir því að Ísland segi sig úr EFTA. Það hefur enginn rætt það. Engum dettur það í hug, held ég, en það er sjálfsagt að gagnrýna og kalla hugsanlega eftir endurskoðun á starfsemi þeirra stofnana sem við erum aðilar að. Ef við erum ósátt eða teljum að á okkar hlut sé gengið með einhverjum hætti eigum við að sjálfsögðu að gagnrýna það en við eigum þá líka að rökstyðja það. Það held ég að hafi verið gert með því að benda á að þessi dómstóll virtist í gegnum tíðina oftar en ekki hafa komið með frekar pólitískar niðurstöður.

Virðulegi forseti. Í þingumræðu í gær bar einn hv. þingmaður saman auðlindagjald í orku og sjávarútvegi. Ég held að það sé gott að við berum saman stöðu þessara auðlinda nú þegar fjallað er um nýtt fiskveiðistjórnarfrumvarp. Gaman væri að ímynda sér ef Landsvirkjun hygði á orkunýtingu á Þeystareykjum að í stað þess að Landsvirkjun nýtti þá orkuauðlind mundum við úthluta leyfum til nýtingar til þeirra 200 fjölskyldna í landinu sem kaupa mest rafmagn, eða að nota hvað annað viðmið sem við kæmum okkur saman um, og að leyfin til að nýta auðlindina sameiginlega væru þannig afhent örfáum fjölskyldum. Arðurinn sem þessi takmarkaða, verðmæta auðlind skapaði mundi þannig renna beint til viðkomandi fjölskyldna en ekki til sameiginlegra verkefna ríkisins eins og til uppbyggingar menntakerfis, lagningar slitlags, uppbyggingar háskóla eða til annars þess sem við teljum skynsamlegt að verja fjármununum til. Það er nefnilega þannig, kæri þingheimur, að það kerfi sem við höfum byggt upp í tengslum við nýtingu orkuauðlinda er þannig hugsað að okkar sameiginlega fyrirtæki hafi leyfi til nýtingar auðlinda og að þeir fjármunir sem nýtingin skapar renni til okkar sameiginlegu sjóða. Ekki mundum við vilja hafa það neitt öðruvísi með orkuna. Þess vegna spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum ættum við þá að vilja hafa það einhvern öðruvísi með fiskinn?  Við nýtingu sjávarútvegsauðlindar rennur arður af nýtingunni ekki til þjóðarinnar allrar heldur fyrst til þeirra sem eiga fyrirtækin sem hafa nýtingarleyfi. Um það snýst ágreiningurinn og ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa ljósi á misjafna stöðu orkunýtingar og nýtingar á fiskveiðiauðlind vegna þess að það er einmitt þess vegna sem við eigum að breyta því hvernig við göngum um auðlindina sem í sjónum er. Auðlindarenta myndast í atvinnugrein sem byggir á sérleyfum til nýtingar náttúruauðlinda. Hún er sá umframarður sem eftir stendur þegar atvinnugreinin hefur greitt rekstrarkostnað og staðið undir eðlilegri ávöxtun þess fjár sem bundið er í greininni með tilliti til þeirrar áhættu sem í rekstrinum felst. Tilkall til auðlindaarðsins er því annað en hefðbundin skattlagning á rekstur og auðlindarentu ber að miðla til þjóðarinnar allrar, ekki bara til sumra.

Frú forseti. Það var mörgum brugðið við að heyra það á dögunum að skoðanakannanir sýni að Sjálfstæðisflokkurinn eigi vísan stuðning tæps helmings þjóðarinnar. Sem betur fer var það ekki svo þegar nánar var að gáð þá og ekki ástæða til að fara á taugum yfir því því að tæpur helmingur aðspurðra svaraði ekki. Ég leyfi mér að fullyrða að í þeim hópi eigum við stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar úr öllum flokkum vísan betri stuðning en þarna kom fram þegar nær líður kosningum.  En það er mikið óunnið og nú þegar eru komin í þingið mikilvæg mál sem við ætlum okkur að ljúka fyrir vorið og við lofuðum í kosningabaráttunni að ljúka. Fiskveiðistjórnarkerfið og veiðigjaldið hefur verið nefnt nú þegar. Ég vil leyfa mér að nefna rammaáætlunina, nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti og nýtt atvinnuvegaráðuneyti og þó að það sé eins og að nefna snöru í hengds manns húsi vil ég nefna stjórnarskrána, frú forseti, því að við höfum sagt að þjóðin muni fá tækifæri til að segja álit sitt beint á tillögum að nýrri stjórnarskrá og við það ætlum við að standa. Eitt vil ég nefna að lokum, frú forseti. Það er ekki hægt að bíða lengi eftir svari frá lífeyrissjóðunum um það hvort þeir ætla eða ætla ekki að taka þátt í því að létta skulda- og greiðsluvanda heimila með lánsveð. Því máli þarf að ljúka á allra næstu dögum. Ég á von á því að þegar þessu þingi lýkur  
            

Virðulegi forseti. Það var dálítið fróðleg og skemmtileg ræða sem flutt var rétt í þessu. Það var erindi hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í ræðustól til að þurrka tárin og hugga sjálfa sig yfir þeirri hrakalegu útreið sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir fá hjá þjóðinni þessi dægrin. Samkvæmt henni er það einfaldlega þannig að þeir sem ekki eru búnir að gera upp hug sinn munu allir fylkja sér um Vinstri græna.  Hv. þm. Magnús Orri Schram vék að auðlindamálunum og það var mjög athyglisvert. Nú er komin upp sú kenning að ef sá sem nýtir auðlindina er fyrirtæki eða aðili í eigu ríkisins þurfi sá aðili ekki að skila hluta af þeim arði inn í ríkissjóð. Það er í rauninni sú kenning sem nú er fleytt áfram. Landsvirkjun er auðvitað stórt og öflugt fyrirtæki, Landsvirkjun skuldar mikið, Landsvirkjun skilar mikilli framlegð. Staðan í sjávarútvegi er að mörgu leyti svipuð. Sjávarútvegurinn skuldar, hann skilar góðri framlegð og hugmyndin er að taka stóran hlut af þeirri framlegð og setja í ríkissjóð, sem gerir það að verkum að minni fyrirtækin, skuldugri fyrirtækin, fyrirtækin sem hafa verið að hasla sér völl upp á síðkastið, nýliðarnir, einyrkjarnir, fjölskyldufyrirtækin, munu láta undan síga. Það sem hér er um að ræða er einfaldlega þetta: Sýnt hefur verið fram á að ef sambærilegar reglur giltu varðandi skattlagningu í orkunni og eiga að gilda varðandi skattlagningu og nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar mundi Landsvirkjun borga 7,5 milljarða kr. Það dettur engum í hug að leggja það til 

Forseti minnir á að ræðutíminn er tvær mínútur og biður menn um að virða hann.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gefið það í skyn að hún telji eðlilegt að orkugeirinn greiði sambærilega auðlindarentu og lagt er til að sjávarútvegurinn greiði í nýju kvótafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Auðvitað væri einfaldast fyrir okkur að fara bara í ríkisrekstur með þetta allt saman. Þau sjónarmið koma fram að Landsvirkjun sé ríkisfyrirtæki og þess vegna renni þetta allt í sameiginlega sjóði okkar, ég get ekki skilið þetta öðruvísi en að hv. þm. Magnús Orri Schram hafi verið að leggja það til áðan. Þá þyrftum við ekki að vera að þrátta um þessi mál, eitthvert auðlindagjald sem við ætlum að leggja á sjávarútveginn. Þá þyrftum við ekki að vera að rífast um það. Hugsið ykkur hvað málið væri einfalt ef við værum bara með eitt stórt ríkisfyrirtæki í sjávarútvegi.

Ekki gefa þeim svona hugmynd.

Það er kannski stefnan með þessu, að mjólka þessi fyrirtæki þannig að þau verði að lokum eitt stórt ríkisfyrirtæki, verði á jötunni og að við getum þá farið að hugsa til bæjarútgerðanna sálugu og hvernig tókst til með þær og hvernig reksturinn var á þeim vettvangi. Staðreyndin er sú að horft er allt öðruvísi á málin þegar fyrirtækin eru í ríkisrekstri en þegar þau eru í einkarekstri. Ef við reiknum með ávöxtun eigin fjár í orkugeiranum upp á 5,5% á móti 8% í sjávarútvegi þyrfti Landsvirkjun að greiða 7,5 milljarða kr. ef sambærileg gjöld væru lögð á Landsvirkjun í orkugeiranum eins og stendur til að leggja á sjávarútveginn, 7,5 milljarða. Það þarf enga snillinga til að gera sér grein fyrir því hvernig færi þá fyrir Landsvirkjun og þeirri glæsilegu niðurstöðu sem þeir kynntu fyrir okkur á ársfundi á föstudaginn var, hagnaðurinn á Landsvirkjun á síðasta ári var á milli 5 og 6 milljarðar kr., en það dettur engum það í hug. En það er allt í lagi að leggja slíkt á sjávarútveginn og setja hann á vonarvöl. Atvinnuveganefnd þingsins, sem loksins hefur fengið einhver verkefni, 

Enn minnir forseti á að ræðutíminn er tvær mínútur og hann ber að virða.

Frú forseti. Aldrei slíku vant ætla ég ekki að ræða sjávarútvegsmál.  Núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og þáverandi formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Bjarni Benediktsson, hélt ræðu af því tilefni og sagði, með leyfi forseta: „Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum […] Ef menn ætla að fara að taka þann slag verða menn líka að vera tilbúnir til að tapa því máli ef á það mundi reyna.“ Síðan spyr þingmaðurinn hvort þeir hinir sömu og vilji fara dómstólaleið séu þá tilbúnir að bera herkostnaðinn af þeirri ákvörðun ef málið tapaðist og áréttar að samningsleið í þessu efni sé farsælasta lausnin. Mikið vatn er til sjávar runnið síðan þetta var sagt. Tveir Icesave-samningar hafa farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og verið hafnað. ESA hefur höfðað mál á hendur Íslendingum fyrir brot á EES-samningnum og nú sýnir það sig að málshöfðendur eru engin lömb að leika við og ætla að nýta fullan liðsstyrk. Nú hlýtur sú samviskuspurning að vakna hvort sjálfstæðismenn telji í raun og veru að það hafi verið þess virði að magna upp þá miklu úlfúð sem vakin var vegna Icesave-samninganna og láta pólitíska stundarhagsmuni koma þar með í veg fyrir að málið yrði leyst með samningum milli ríkja, eins og núverandi formaður sjálfstæðismanna lagði sjálfur til í ræðu sinni þann 28. nóvember 2008.

Virðulegi forseti. Ég kom nú ekki hér upp til að svara síðasta ræðumanni en ég get bent henni á ef hún er búin að gleyma því að Sjálfstæðisflokkurinn samþykkti samningana varðandi það sem hún fór yfir. Nú er búið að setja fram nýtt fiskveiðistjórnarfrumvarp þar sem boðað er að leggja eigi 27 milljarða veiðigjald á íslenskan sjávarútveg. Skoðum Vestfirði í því sambandi. Ástæða þess að ég beini sjónum mínum að Vestfjörðum er að í morgun var sagt frá því í blaði allra landsmanna að verið hefði mikill átakafundur á Ísafirði í gær hjá Vinstri grænum.  Eftirfarandi kemur fram í þeirri frétt í blaði allra landsmanna sem ég vitnaði til, með leyfi forseta: „Lilja Rafney sagði að eðlilegt væri að Vestfirðingar borguðu til samfélagsins ef þeir vildu fá göng og vegi.“ Nú liggur fyrir að Vestfirðingar búa við mjög lélegar samgöngur og hafa verið að biðja um úrbætur þar á og bent þar á Dýrafjarðargöng. Má skilja það þannig að hér eftir verði einungis samgöngubætur á þeim stöðum þar sem veiðileyfagjald er innheimt? Þá kemur mér til hugar Reykjavík 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að benda hv. þingmanni á að Reykjavík er ein stærsta verstöð á landinu með mjög hátt hlutfall kvóta svo menn mega eiga von á miklum vegaframkvæmdum ef sú ósk hans rætist að auðlindarentan renni beint í vegagerð. Ég styð það að sú auðlindarenta sem innheimt verður fari vítt og breitt um landið til að bæta vegi og eru Vestfirðir þar fremst í flokki í mínum huga. En mér finnst ágætt að geta komið hingað til að ræða um auðlindarentuna því að búið er að snúa þeirri umræðu algerlega á hvolf og ekki rætt um afkomutengda auðlindarentu af umframhagnaði í greininni. Sem betur fer hefur sjávarútvegurinn verið að gera það mjög gott frá hruni og það skýrir lágt gengi krónunnar og hátt afurðaverð. Það er mjög eðlilegt að þjóðin fái að njóta þess með því að fá þennan umframhagnað í formi auðlindarentu til sín, til samfélagslegrar uppbyggingar. Þá eru Vestfirðir auðvitað þar inni. Mogginn kann að snúa öllu á hvolf og lætur það líta þannig út að ég hafi sagt eitthvað á þann veg að Vestfirðingar greiddu ekkert til samfélagsins og að þeir fengju hugsanlega eitthvert fé í vegaframkvæmdir ef sjávarútvegurinn greiddi auðlindarentu, en það er bara ekki rétt haft eftir. Það er útúrsnúningur og er ljótt að vita hvernig þeir snúa alltaf út úr orðum fólks sér í hag. En sjávarútvegurinn greiðir í dag 1 milljarð í tekjuskatt á ári að meðaltali síðustu tíu ár. Hverjar eru heildartekjur ríkissjóðs? Um 500 milljarðar. Setjið það í samhengi. Það væri fróðlegt að vita hversu háa upphæð starfsfólk í sjávarútvegi greiðir af tekjum sínum til ríkissjóðs. 

Forseti minnir enn á að þingmenn virði ræðutíma.

Virðulegur forseti. Mig langar til að kveðja mér hljóðs undir þessum lið til að taka upp það mál sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa rætt, þ.e. frumvarp um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem hefur um alllangt skeið verið eitt mesta þrætuepli og deilumál íslensks samfélags. Það er að verða ljóst af þeim fjölda umsagna sem beinast hingað til nefnda Alþingis frá sveitarstjórnarmönnum Sjálfstæðisflokksins víða um landið og af málflutningi hv. þingmanna sjálfstæðismanna að það á að láta einskis ófreistað til að koma í veg fyrir að málið verði afgreitt í vor vegna þess að ef Sjálfstæðisflokknum tekst það hefur honum tekist að standa vörð um óbreytt kerfi í sjávarútvegi að mestu á þessu kjörtímabili. Það virðist vera markmiðið. Ég skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að láta af útúrsnúningum og tilraunum sínum til að afvegaleiða þessa umræðu og taka efnislega umræðu um málið í þingsal og í nefnd og við förum yfir það með það sameiginlega markmið  Væri það ekki verðugt markmið fyrir okkur öll á þessu þingi að freista þess sameiginlega og fara þá efnislega í málið frekar en „háeffa“ þessa umræðu eins og hér er verið að gera á forsendum þeirra örfáu útgerðarmanna sem kjósa að snúa út úr málinu eins og það liggur fyrir núna, að reikna það til og frá eins og gert var 2003, eins og gert var í fyrra og eins og verið er að gera tilraun til að gera aftur núna? Hér er áskorun 

Virðulegur forseti. Sjálfstæðisflokkurinn emjar eins og stunginn grís þegar til þess er ætlast að útgerðarmenn leggi almenningi til hluta af gríðarlegum hagnaði í sjávarútvegi. Það er þvættingur að veiðigjald á greinina eigi að nema 27 milljörðum kr. Það eru liðlega 4 milljarðar kr. sem hún á að greiða ár frá ári. Það eru innan við 10 kr. á hvert veitt kíló. Eigum við hér í þingsalnum að gráta öll saman yfir þeim skelfilegu álögum? Hvaða vitleysisumræða er þetta? Gengi krónunnar er í sögulegum lægðum, afurðaverð mjög hátt og gríðarlegur hagnaður í sjávarútvegi. Við þær einstöku aðstæður verður til þess ætlast að hluta hins mikla umframhagnaðar verði, í slíkum góðærisárum, skilað í sameiginlega sjóði til þess að létta róðurinn með heimilunum í landinu og öðru atvinnulífi. Er það ósanngjarnt? Fjarri því. Það er fráleitt að halda því fram að það að leggja innan við 10 kr. á hvert veitt kíló í fast veiðigjald á útgerðina séu óhóflegar gjaldtökukröfur á greinina. Það er brotabrot af því sem menn eru að leigja þessar sömu heimildir á í viðskiptum sín á milli á frjálsum markaði. En að störfum þingsins, það var nú meginerindi hingað í ræðustólinn að geta þess að við fjölluðum um skýrslu um lífeyrissjóðina í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og fleiri nefndum þingsins í morgun. Ég held að sú mikla sorgarsaga leiði það vel í ljós að þar er nauðsynlegt fyrir okkur að efla aðhald og ekki síst lýðræðislegt aðhald og þá lýðræðislegt aðhald sjóðfélaganna sjálfra. Ég tek undir þær tillögur úttektarnefndarinnar að sjóðfélagar fái tækifæri til að kjósa beinni kosningu 

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða vanda hv. stjórnarliða með Sjálfstæðisflokkinn og velgengni hans í skoðanakönnunum. Ég ætla heldur ekki að ræða um sjávarútvegsmálin en minni á það að fyrir hv. atvinnuveganefnd liggja þrjú frumvörp um sjávarútveg, eitt frá mér og ég vil að menn skoði það líka. Ég ætlaði að tala um Farice. Í fréttum í gær kom fram að ríkissjóður hefði bjargað Farice og gert við hann notendasamning til fjögurra eða fimm ára og þetta sé spurningin um 355 millj. kr. á þessu ári. Ég spyr, frú forseti: Hvernig getur það verið að menn uppgötvi allt í einu, bara núna, í apríl, að það er eitthvað að gerast með fjármál þessa fyrirtækis? Hvernig stendur á því að þegar fjárlög voru ákveðin - nú er það þannig að ríkissjóður á í gegnum Landsvirkjun og sjálfan sig meiri hluta í þessu fyrirtæki. Arion banki á ein 43%, ríkissjóður á 28% og Landsvirkjun 26%. Hvernig stendur á því að þetta opinbera fyrirtæki veit ekkert af því að það á að fara að loka netsambandi við útlönd og að ríkissjóður þurfi allt í einu að rjúka til í apríl, fjórum mánuðum eftir samþykkt fjárlagafrumvarps, og bjarga málum? Hvers lags fyrirhyggja er þetta eiginlega? Ég spyr hv. fjárlaganefnd: Var það rætt eitthvað í sambandi við fjárlögin að það ætti að fara að skuldbinda ríkissjóð til að bjarga netsambandi við útlönd?

Hæstv. forseti. Vegna umræðu hér um auðlindagjald, m.a. í sjávarútvegi, hefur sú umræða farið út um víðan völl og þarf nú meiri tíma en þær tvær mínútur sem ég hef til að setja það á málefnalegan grunn eins og hér hefur verið óskað eftir og hætta öllum útúrsnúningum. En það hefur komist til tals að leggja þurfi auðlindagjald á sjávarútveginn og orkuna og allar aðrar auðlindir. Þá vildi ég nefna hér líka ferðaþjónustuna og vildi í því samhengi minna á svar sem ég fékk vegna fyrirspurnar minnar um ríkisjarðir. Þar er víða rekin ábatasöm ferðaþjónusta og væri áhugavert að heyra skoðun hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og Samfylkingarinnar á því hvort til standi að leggja auðlindagjald á ferðaþjónustuna sem er sannarlega að nýta auðlindir landsins. Frú forseti. Nú styttist í vorþinginu og þessa dagana hellast yfir okkur stjórnarfrumvörp, bæði stór og smá, bæði vel og illa unnin. Sjávarútvegsfrumvarpið sem við erum með í atvinnuveganefnd er því miður seinna markinu brennt, þ.e. þar eru svo margir hlutir óunnir að svo virðist sem við þurfum að vinna það upp á nýtt og höfum til þess mjög skamman tíma. Þegar maður fer hins vegar yfir málalista ríkisstjórnarinnar þá hefur ekkert komið hér fram sem við höfum verið að bíða eftir svo lengi, eins og um úrlausnir á skuldum heimila og fyrirtækja í landinu. Vildi ég þá minna á að við framsóknarmenn höfum lagt fram fjölmörg slík mál og eitt þeirra liggur hér inni, um verðtryggingu, sem væri, held ég, skynsamlegt að forseti setti á dagskrá. Að lokum þetta: Vegna síendurtekinna árása Evrópusambandsins á hendur okkur Íslendingum vil ég segja að það ber enginn virðingu fyrir þeim sem ekki eru tilbúnir að verja hagsmuni sína og hagsmuni þjóðar sinnar. Ég man eftir hæstv. ráðherra sem sagðist ekki vera tilbúinn að kyssa á vönd kvalara sinna og ég held að við ættum öll að vera tilbúin til þess að taka undir þá yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra af öðru tilefni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að segja að það væri nú hollt fyrir marga hv. þingmenn að kynna sér skýrslu sem gerð var af Háskólanum á Akureyri um hvernig skatttekjum af Vestfjörðum er ráðstafað. Mér finnst eins og sumir hv. þingmenn haldi jafnvel að peningarnir og gjaldeyririnn verði til í Seðlabankanum. Hann verður nefnilega til úti á landsbyggðinni að langstærstum hluta þar sem verðmætin verða til. Síðan geta menn gert kröfu um að fá meira af auðlindagjaldinu og ég ítreka að það er mjög skynsamlegt og gott að undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, sjávarútvegurinn, greiði sanngjarnt veiðileyfagjald. Ég tek undir það sem hv. þm. Róbert Marshall sagði hér áðan, við skulum bara taka efnislega umræðu um málin í þinginu, í nefndinni, og hætta þessum hrópum og görgum eins og við höfum verið að gera núna. Þá verður líka hv. þingmaður að gera sömu kröfur til sín og hann gerir til annarra því að hann sagði héðan úr þessum ræðustól að það væri Sjálfstæðisflokkurinn, sveitarstjórnarfólk Sjálfstæðisflokksins - og það veit hv. þingmaður jafn vel og ég að er ekki rétt. Tökum efnislega og sanngjarna umræðu um málið og ræðum það af einhverri yfirvegun og einhverju viti. Það er löngu komið nóg af framkomu sumra hv. stjórnmálamanna gagnvart þessari undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er komið nóg af því úr öllum áttum. Við skulum taka málið og ræða það með þeim hætti. Þetta er sömu ræðurnar sem sumir hv. þingmenn flytja hér og ásaka Sjálfstæðisflokkinn - og segja að það sé af því að þeir fluttu það nefnilega líka fyrir tæpu ári. Hvernig var með það frumvarp? Þá sögðu sömu hv. þingmenn það sem verið er að segja hér núna. Ég horfi á hæstv. utanríkisráðherra sem sagði: Ja, þetta frumvarp, þetta var bara bílslys, þetta hefði haft skelfilegar afleiðingar eins og bílslys hafa, því miður oft. Þess vegna verða menn að gera sömu kröfur til sín og þeir gera til annarra. Ég kvíði því ekki að taka hér efnislega og málefnalega umræðu um málefni sjávarútvegsins frekar en um einhverjar aðrar 

Virðulegi forseti. Hér í hliðarsal mér á vinstri hönd er myndarlegur rekki sem geymir þingskjöl og dagskrárskjöl Alþingis. Þegar maður hefur litast um í þessum rekka nú í vetur og leitað eftir þingmálum ríkisstjórnarinnar hefur verið frekar tómlegt yfir að líta þangað til núna, nokkrum mínútum áður en 1. apríl rann upp. Þá gerðist það skyndilega að rekkinn fylltist, öll borð og bekkir, gluggakistur og gólf, af þingmálum sem komu hér inn á síðustu stundu. Núna standa eftir rúmlega 20 þingdagar af störfum Alþingis þar til Alþingi fer í sitt hefðbundna frí í lok næsta mánaðar. Staðan er einfaldlega þessi: Á þessum tíma var dreift 54 þingmálum, þar af stórum frumvörpum og þingsályktunartillögum. Þetta er ekki nýnæmi í verkstjórn núverandi ríkisstjórnar og hér er hæstv. forsætisráðherra, verkstjóri ríkisstjórnarinnar. Á 138. þingi voru skráð inn á þessum síðustu dögum 48 frumvörp frá ríkisstjórninni og 5 tillögur 

Forseti minnir á ræðutímann.

Frú forseti. Öðruvísi mér áður brá þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kemur hér til að kveinka sér undan því að nú þurfi að láta hendur standa fram úr ermum og taka á mikilvægum viðfangsefnum í samfélaginu. Hann hefur ekki kvartað yfir því hingað til. Ég hef þekkt hann að því einmitt að vera ötulan og iðjusaman þingmann. Hann ætti frekar að bretta upp ermarnar og taka á þeim fjölmörgu málum sem við er að glíma í samfélaginu og eru komin hér inn í þingið, bretta upp ermarnar og taka á með okkur í stjórnarliðinu og ráða fram úr þeim málum sem hér eru. Svo tala menn, virðulegur forseti, um verklausa ríkisstjórn og kvarta í hinu orðinu yfir því að það komi engin mál. Þetta gengur náttúrlega ekki upp, hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Mig langar að hvetja hæstv. forseta til þess nú sem endranær að beita sér fyrir því að vinnubrögð í Stjórnarráðinu verði bætt, að koma þeim skilaboðum þangað að þau þurfi að bæta. Ég skil heldur ekkert í hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni að láta það koma sér á óvart að málum sé þannig varið. Svona hefur þetta verið öll þau þing sem við höfum setið frá síðustu kosningum, málin koma hér inn allt of seint. Ég er sammála hv. þingmanni, það er algjörlega óþolandi þegar hlutirnir eru með þeim hætti sem hér er. Við vitum, virðulegi forseti, að fyrir páska var atvinnuveganefnd atvinnulaus, það voru engin mál í nefndinni til að fjalla um vegna þess að þau höfðu ekki komið fram í þinginu. Þau höfðu ekki komið fram til að nefndin gæti nýtt þann dýrmæta tíma sem þá var. Nei, frumvörpin koma fram á síðustu metrunum og svo á að keyra þau í gegnum þingið, helst með einhverju offorsi og ofbeldi eins og venjan er. Það verður að sjálfsögðu ekki liðið núna. Það er engin hætta á því. Ég hvet því hæstv. forseta til þess enn og aftur 

Hæstv. forseti. Ég held að full ástæða sé til að taka undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram við það verklag sem birtist okkur í því að mál hrúgast inn á síðasta degi fyrir lokafrest, 1. apríl. Það er rétt að þetta er ekki með öllu nýnæmi, þetta fer hins vegar versnandi frá ári til árs. Ef við horfum á stöðuna eins og hún er í dag er óvenjumikið af óvenjustórum og þungum og erfiðum málum að koma inn á síðustu stundu. Það setur okkur í þinginu í mjög erfiða stöðu til að vinna úr þeim með viðunandi hætti. Það er bara raunsætt að meta stöðuna þannig. Þegar ríkisstjórn velur það að koma á síðustu stundu inn í þingið með helstu stórmál kjörtímabilsins eins og hún lýsir þeim getur hún auðvitað ekki vænst þess að þau fái öll framgang hér í þinginu. Hún getur ekki vænst þess, hún verður að reikna með að hún þurfi sjálf að forgangsraða og taka út 

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að ég hafi verið að kveinka mér. Ég var hins vegar að vekja athygli á því að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru gjörsamlega ólíðandi. Það er ólíðandi að nokkrum mínútum áður en 1. apríl rennur upp hrúgist hér inn 54 stór þingmál frá ríkisstjórninni. Það var líka ólíðandi í fyrra að það voru 53 þingmál sem komu með sama hætti inn í þingið og 52 mál árið þar á undan. Þetta er dæmi um sleifarlag, vont verklag frá þessari ríkisstjórn. Hæstv. forsætisráðherra var mjög borginmannleg á sínum tíma og talaði um verkstjórnarhæfileika sína. Nú sjáum við þá, ég ætla að fullyrða að ef hæstv. ráðherra mundi sækja um í verkstjórafélagi Íslands yrði henni umsvifalaust hafnað. Það er að verða með þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, hún er mest farin að minna mig núna á gamla tómatsósuflösku. Fyrst reyna menn að hrista eitthvað,  
            

Frú forseti. Frá því að ég kom hér fyrst inn á þing, sem varaþingmaður vorið 2004 og nokkur skipti síðar og var svo kosinn á þing árið 2007, má segja að ástandið hafi heldur versnað en hitt með þennan fjölda þingmála og óvönduð vinnubrögð. Það sem hefur hins vegar gerst í millitíðinni, frá árinu 2007 og til ársins 2012, er að út kom skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis sem bendir á þau óvönduðu vinnubrögð og Alþingi samþykkti í september 2010 að taka upp breytt vinnubrögð. Þau fara heldur versnandi og það þykir mér súrt í broti að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skuli koma hér upp og nota röksemd Megasar: Svo skal böl bæta að benda á annað verra. Það er ekki boðlegt í þessum ræðustól.

Frú forseti. Hvers á tómatsósan að gjalda? Ég ætla bara að segja um líkingu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, og einkum og sér í lagi í tilefni af orðum hv. þm. Atla Gíslasonar, að 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Með tillögunni er leitað eftir stuðningi Alþingis við fyrirhugaða breytingu á heitum og fjölda ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem ég hyggst gera tillögu um til forseta Íslands í samræmi við 15. gr. stjórnarskrárinnar. Fyrirhugaðar breytingar á Stjórnarráði Íslands fela í sér að í stað iðnaðarráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis, fjármálaráðuneytis og efnahags- og viðskiptaráðuneytis komi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Með þessari breytingu fækkar ráðuneytum úr tíu í átta og er þá lokið þeirri endurskipulagningu á Stjórnarráðinu sem ríkisstjórnin lagði upp með í byrjun kjörtímabilsins í stefnuyfirlýsingu sinni. Markmið breytinganna nú er ekki fjárhagslegur sparnaður til skamms tíma heldur fyrst og fremst að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa betur á og skýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta og nýta mannauð Stjórnarráðsins betur. Tryggja á öfluga og samhenta nálgun í störfum Stjórnarráðsins varðandi málefni atvinnulífs, auðlindamál og efnahagsmál með heildarhagsmuni að leiðarljósi. Það er í raun meginmarkmið breytinganna að efla stjórn og samhæfa efnahagsmál, atvinnumál og auðlindamál. Þannig er lagt til að eðlislík verkefni verði færð saman með það fyrir augum að ná sem mestum samlegðaráhrifum. Jafnframt er ætlunin að gera ráðuneytunum betur kleift að takast á við aukin og flóknari stjórnsýsluviðfangsefni og tryggja formfestu. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kemur fram að einn af veikleikum Stjórnarráðsins í tengslum við hrunið hafi verið sá hversu fámenn ráðuneytin sem mest á reyndi í hruninu voru. Þar segir einnig að fjölga þurfi í hópi starfsmanna Stjórnarráðsins sem eru vel menntaðir og þjálfaðir svo þeir geti tekist á við flókin og krefjandi verkefni. Með stærri og öflugri ráðuneytum og auknum samrekstri eðlislíkra verkefna innan Stjórnarráðsins og samrekstri á stoðþjónustu í stærri einingum verður hægt að efla sérfræðiþekkingu ráðuneytanna og gera þeim betur kleift á skilvirkan hátt með góðri yfirsýn að sinna þeim verkefnum sem löggjafinn felur framkvæmdarvaldinu á hverjum tíma. Þá geta stærri og öflugri ráðuneyti betur brugðist við þegar takast þarf á við erfiðleika eins og glímt hefur verið við í ríkisrekstri undanfarin ár með því að endurskipuleggja starfsemi sína og takast á við breytingar á lengri tíma. Þetta sést vel, t.d. þegar litið er til sameiningar skattstofu og lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu. Stofnanir hafa getað brugðist við samdrætti með markvissum hætti í krafti stærðarinnar en um leið hefur verið reynt eftir megni að verja grunnþjónustu við borgarana. Með breytingunum skapast einnig möguleikar á að samhæfa stefnumótun í málaflokkum sem áður voru í mismunandi ráðuneytum og þá skapast ný tækifæri varðandi samlegð verkefna sem ekki voru augljós fyrir fram í stærra ráðuneyti. Breytingar á ráðuneytunum hafa einnig í för með sér aukna möguleika til sameiningar stofnana, samvinnu milli stofnana og breytingar á þjónustu. Þar er mestan fjárhagslegan ávinning að hafa til framtíðar. Virðulegi forseti. Unnið hefur verið að breytingum á Stjórnarráðinu allt þetta kjörtímabil. Unnar hafa verið sérstakar úttektir, annars vegar á fyrirkomulagi efnahags- og viðskiptamála innan Stjórnarráðs Íslands og að verkefnum ráðuneyta sem fara með atvinnumál og auðlindamál hins vegar. Niðurstöður þessara úttekta og greininga eru á þann veg að skynsamlegt væri að breyta því fyrirkomulagi sem nú ríkir varðandi skiptingu verkefna á þessu sviði innan Stjórnarráðsins. Árið 2009 voru verkefni á sviði hagstjórnar og fjármálamarkaða utan opinberra fjármála færð í eitt ráðuneyti efnahags og viðskipta. Í úttekt sem unnin var nú í febrúar kemur fram að veigamikil rök hníga að því að annaðhvort þurfi að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið verulega eða fella verkefni þess undir önnur ráðuneyti. Ef raunverulega á að efla ráðuneytið þyrfti fyrst og fremst að auka getu þess til greiningar, áætlanagerðar og samhæfingar. Slík efling mundi að öllum líkindum krefjast umtalsverðrar fjölgunar starfsmanna. Þá er ljóst að efla þarf hagfræðilega þekkingu í fjármálaráðuneytinu með aukinni áherslu á áætlanagerð til lengri tíma til að tryggja grundvöll og sjálfbærni opinberra fjármála. Með flutningi verkefna á sviði hagstjórnar frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til fjármálaráðuneytis næst þannig fagleg samlegð án mikillar aukningar á starfsmannafjölda Stjórnarráðsins og þar með fjárhagslegur sparnaður. Í ljósi þeirrar greiningar sem unnin hefur verið þykir skynsamlegt og faglega rétt að verkefni sem tengjast hagstjórn séu færð frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til fjármálaráðuneytis og að heiti þess verði breytt í fjármála- og efnahagsráðuneyti. Með því yrði sú hagstjórn sem nú er í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, þar með talin málefni Seðlabanka Íslands, sameinuð því mikilvæga efnahagslega hlutverki sem fjármálaráðuneytið hefur gegnt sem einn af helstu ábyrgðaraðilum hagstjórnar. Það er rétt að benda á það að alls staðar á Norðurlöndunum utan Danmerkur eru efnahagsmálin í fjármálaráðuneytinu. Með þessari breytingu verður yfirstjórn flestra svonefndra „macro“-efnahagsmála öll á einum stað í nýju fjármála- og efnahagsráðuneyti sem gegna mun heildstæðu hlutverki á sviði efnahagsmála. Þannig verða öll meginverkefni á sviði hagstjórnar, ríkisfjármála, peningastefnu- og gjaldeyrismála á einum stað innan Stjórnarráðsins. Til viðbótar við þetta er í úttekt á efnahags- og viðskiptamálum innan Stjórnarráðs Íslands lagt til að fjármálamarkaðurinn verði einnig færður til fjármálaráðuneytisins, m.a. vegna mikilvægis fjármálastöðugleika í tengslum við hagstjórn, en önnur viðskiptamál og umgjörð atvinnulífs flutt til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Nánari greining á því hvar skipa beri þessum mikilvæga málaflokki leiðir hins vegar í ljós rök fyrir því að ekki þurfi að hafa fjármálamarkaðinn í nýju fjármála- og efnahagsráðuneyti heldur fari vel á því að hann sé með öðrum atvinnugreinum í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti ásamt Fjármálaeftirlitinu. Í fyrsta lagi er vísað til tillagna í nýlegri skýrslu efnahags- og viðskiptaráðherra um framtíðarskipan fjármálakerfisins. Þar er ekki mælt með því að eitt ráðuneyti verði beinn framkvæmdaraðili fjármálastöðugleikastefnu heldur verður komið á fót sérstöku fjármálastöðugleikaráði ráðuneyta og stofnana sem beri ábyrgð á fjármálastöðugleika og þar með stærsta hagstjórnarþættinum í tengslum við fjármálamarkaðinn. Þar með opnast möguleiki til að hafa fjármálamarkaðinn í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Í öðru lagi er viðkvæmt að fjármálamarkaðurinn heyri undir sama ráðuneyti og fer með eignarhald ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Í þriðja lagi er fjármálaráðuneytið fyrir hönd ríkissjóðs stór aðili á fjármálamarkaði og í senn stór viðskiptavinur og samkeppnisaðili fjármálastofnana. Loks hafa flestir sem skoðað hafa fjármálamarkaðinn eftir hrun, og nú síðast í skýrslu efnahags- og viðskiptaráðherra, ekki tekið undir þær hugmyndir Kaarlos Jännäris að sameina skuli Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka Íslands en taka undir með honum um mikilvægi virks upplýsingaflæðis á milli stofnana. Rétt er að benda á það að bæði Seðlabanki og Fjármálaeftirlitið eru lögum samkvæmt mjög sjálfstæðar stofnanir og heyra ekki undir ráðuneytið með sama hætti og hefðbundnar ríkisstofnanir og því ekki brýnt að stofnanirnar séu undir sama ráðuneyti. Mikilvægara er að tekið sé á skýrum samskiptum þeirra á millum í samræmdri löggjöf. Í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og í seðlabankalögum eru nú þegar gagnkvæm ákvæði um upplýsingaskipti milli stofnana. Þá kveður nýgerður samstarfssamningur milli stofnana á um samstarf um eftirlit með fjármálakerfinu sem heild með þjóðhagsvarúð að leiðarljósi. Í tillögum sem fram eru settar í skýrslu efnahags- og viðskiptaráðherra um framtíðarskipan fjármálakerfisins er lagt til að sett verði sérstök fjármálastöðugleikalög sem meðal annars kveða á um samstarf stjórnvalda, hlutaðeigandi ráðuneyta, Fjármálaeftirlitsins, Seðlabanka og Samkeppniseftirlitsins. Þetta samstarf yrði síðan formgert í fjármálastöðugleikaráði eins og áður er nefnt og mun tryggja heildarsýn burt séð frá því undir hvaða ráðuneyti stofnanirnar tvær heyra. Virðulegi forseti. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti mun ná til allra greina hins almenna atvinnulífs en í greiningu sem unnin var við undirbúning fyrirhugaðra breytinga kom fram að ná mætti fram mikilli samlegð með stofnun ráðuneytis þvert á atvinnugreinar, t.d. varðandi samkeppnissjóði og stoðkerfi atvinnulífsins. Með sameiningu iðnaðarráðuneytisins og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis og tilflutningi verkefna frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti verður til öflugt ráðuneyti atvinnuvega og nýsköpunar þar sem aðkoma ríkisins að stærstu atvinnuvegum þjóðarinnar og nýsköpun verður samræmd á einum stað til hagsbóta fyrir samfélagið. Þannig verður tryggt jafnræði milli atvinnugreina, og stjórnsýsla varðandi þær skilvirk og einföld. Sameiningin leiðir til þess að á einum stað í stjórnkerfinu verður til heildarsýn yfir atvinnulífið og mun það auðvelda stjórnvöldum að bregðast við breytingum og móta atvinnuhætti landsmanna til framtíðar. Með því að stofna nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti á grunni umhverfisráðuneytisins er lögð áhersla á aukið hlutverk þess varðandi sjálfbæra nýtingu auðlinda í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Ráðuneytið mun meðal annars fá það hlutverk að setja viðmið um sjálfbærni sem ætlað er að tryggja ábyrga umgengni við náttúruna og allar auðlindir hennar. Ísland byggir afkomu sína meira á auðlindum náttúrunnar en margar þjóðir og auðlindirnar mynda grunn margra öflugustu atvinnugreina landsins. Það er því grundvallarþáttur í velferð samfélagsins að auðlindir séu nýttar á sjálfbæran hátt svo unnt sé að tryggja varanlegan afrakstur af þeim og eðlilegan arð í sameiginlega sjóði. Nýtt hlutverk umhverfis- og auðlindaráðuneytisins mun að meginstefnu til vera tvíþætt: Í fyrsta lagi mun umhverfis- og auðlindaráðuneytið hlutast til um mótun og eftir atvikum lögfestingu meginreglna umhverfisréttar og skilgreiningu þeirra viðmiða sem gilda eiga um sjálfbæra nýtingu. Í öðru lagi verður samstarf umhverfis- og auðlindaráðherra og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra formgert með sameiginlegum samstarfsvettvangi þar sem markmiðið um sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins verður haft að leiðarljósi. Stjórnskipulega heyrir Hafrannsóknastofnun undir atvinnuvegaráðuneytið en stjórnskipulagi stofnana verður breytt þannig að bæði ráðuneytin hafi þar aðkomu á sameiginlegum samstarfsvettvangi sem ég nefndi hér áðan. Mikið samráð var haft við hagsmunaaðila á árinu 2011 um mótun fyrirhugaðra breytinga í tengslum við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Haldnir voru tveir stórir fundir með öllum hagsmunaaðilum, síðan 15 fundir með einstökum atvinnugreinafélögum, auk funda með nokkrum félagasamtökum á sviði umhverfisverndar. Niðurstaða þessara funda var öll á þann veg að gera mætti betur og auka skilvirkni og einfalda stjórnsýslu. Þá töldu fulltrúar margra atvinnugreinafélaga að auka ætti jafnræði atvinnugreina og almennt auka áherslur á stuðning ríkisins við rannsóknir og nýskipan í öllum atvinnugreinum. Fulltrúar þeirra atvinnugreinafélaga sem fundað var með voru þó ekki allir sammála um fjölda og skipulag ráðuneyta. Til viðbótar við þessa greiningarvinnu og samráð sem átt hefur sér stað hefur sérstök ráðherranefnd um stjórnkerfisumbætur verið að störfum frá því í byrjun árs, sem í áttu sæti fimm ráðherrar. Þær tillögur sem nú liggja fyrir eru afrakstur vinnu þeirrar nefndar. Virðulegi forseti. Ég legg til að við lok þessarar umræðu verði tillögunni vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og síðari umr.

Hæstv. forseti. Þessi þingsályktunartillaga kemur í sjálfu sér ekki á óvart eftir breytingar á lögum um Stjórnarráðið sem voru samþykktar sl. haust. Það kemur þó á óvart að ekki skuli vera nákvæmari greinargerð eða lýsing á þeim áformum sem í tillögunni sjálfri felast. Í stuttri framsöguræðu forsætisráðherra bætti hún heilmiklu við. En það er allt í lagi, það verður kallað eftir því á vettvangi nefndarinnar. Það sem ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um á þessu stigi er það sem hún vék að í máli sínu um að það væri vissulega ekki tilgangur breytinga af þessu tagi að ná fram sparnaði til skamms tíma. Ég hygg að sá kostnaður sem felst í þeim tilfærslum, róti, breytingum á húsnæði og öðru slíku sem þegar hefur fallið til vegna breytinga á ráðuneytum sé umtalsverður og töluvert umfram áætlanir. Hafa slíkar áætlanir verið gerðar í sambandi við þessar breytingar? Liggur fyrir 

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmenn vita hefur þetta mál verið töluvert lengi í undirbúningi og nokkrum sinnum rætt á þingi, m.a. í tengslum við stofnun innanríkisráðuneytisins og velferðarráðuneytisins, og þá voru líka áform uppi um stofnun atvinnuvegaráðuneytis. Í nefndaráliti sem þá fylgdi með kom fram að menn vildu láta skoða þetta mál frekar en gert hafði verið í þinginu. Þá hafði farið fram ýmis greiningarvinna en síðan þingið afgreiddi málið hefur enn frekari greiningarvinna farið fram og er hún að sjálfsögðu til reiðu fyrir þá nefnd sem fær málið til umfjöllunar. Enn fremur hefur verið unnin ítarleg greiningarvinna, sem verður send nefndinni sem fjallar um þetta mál, að því er varðar þær breytingar sem gerðar eru á efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. 
             Ég skal svara því nánar á eftir er varðar sparnaðinn sem hv. þingmaður spurði um, en það er líka greiningarvinna sem skiptir máli í þessu.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra vísar hér, og það er raunar gert í greinargerð með þingsályktunartillögunni líka, til mikillar greiningarvinnu og alls konar skýrslna, vinnu, útreikninga, niðurstöðu samráðshópa og ég veit ekki hvað og hvað en ekkert af því birtist í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, fyrst þetta fylgir ekki með í þessu upphafi, að kallað verði eftir öllum þessum upplýsingum og farið vel yfir þær í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Auðvitað hefðu verið betri vinnubrögð að láta þau gögn sem eiga að liggja til grundvallar tillögunum fylgja með þingsályktunartillögunni. Það er venja þegar slíkar þingsályktunartillögur eru lagðar fram að öll gögn sem skipta máli varðandi þá niðurstöðu sem komist er að séu lögð fram. Það verður þá gert á síðari stigum en það setur okkur í svolítið sérkennilega stöðu í umræðunni hér í dag að hafa ekki þessi gögn fyrir framan okkur. Það er bara fullyrt að greiningarvinna hafi skilað hinum og þessum niðurstöðum en þingmenn eru ekki í aðstöðu til að meta það sjálfir.

Virðulegi forseti. Varðandi húsnæðismálin sem hv. þingmaður nefndi og spurningu um breytingar á því geri ég ráð fyrir að það muni ekki hafa mikinn kostnað í för með sér. Ég geri til dæmis ráð fyrir í sambandi við breytingarnar varðandi atvinnuvegaráðuneytið að það muni rúmast í sjávarútvegshúsinu og ég geri einnig ráð fyrir að þær breytingar sem verða varðandi fjármálaráðuneytið, þegar hluti af efnahagsráðuneytinu flyst þangað, að það muni rúmast á þeim stað sem fjármálaráðuneytið er núna þannig að þar er ekki mikil breyting á ferðinni. Það er ljóst að ef ekki hefði verið ráðist í þessar breytingar á efnahagsráðuneytinu hefði þurft að fjölga verulega starfsfólki bæði í fjármálaráðuneytinu og efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og hafa menn metið þann kostnað á 50–100 milljónir því að þar þyrfti að bæta við a.m.k. fimm eða tíu starfsmönnum. Verulegur sparnaður hefur orðið við þær sameiningar sem við höfum gengið í gegnum á undanförnum þremur árum sem m.a. birtist í því 

Virðulegi forseti. Ekki man ég hvort þetta er taka tvö eða þrjú hjá hæstv. ríkisstjórn við að reyna að gera breytingar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins. Við síðustu atrennu var hæstv. ríkisstjórn að minnsta kosti að hluta til gerð afturreka með áform sín í málinu vegna þess einfaldlega að ríkisstjórnin hafði ekki pólitískan meiri hluta fyrir þeim breytingum á Alþingi. Við munum að ætlunin var að breyta lögum varðandi atvinnuvegaráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og önnur ráðuneyti en hæstv. ríkisstjórn hafði ekki vald á því máli. Nú er hæstv. ríkisstjórn komin með þessa þingsályktunartillögu á móti vilja sínum í rauninni því það var aldrei ætlunin að vera í þessari stöðu. Það var hins vegar Alþingi sem knúði þetta fram á sínum tíma. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver er staða málsins? Er hér um að ræða eiginlega stjórnartillögu? Hefur hæstv. ráðherra gengið úr skugga um að þetta mál sé eins og það er í pottinn búið? Hefur hæstv. ráðherra gengið úr skugga um að það njóti meirihlutastuðnings á Alþingi? Er einróma stuðningur við þetta mál af hálfu stjórnarliða?

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið samþykkt einróma í ríkisstjórn og vísað til þingflokkanna og þar hefur það verið staðfest og er komið hingað til þingsins. Ég geri ráð fyrir því að einstakir þingmenn geri athugasemdir við einstök atriði í þessari þingsályktunartillögu og vilji ná fram einhverjum breytingum á því. Það er bara eins og gerist og gengur. Málið fer sína leið í þinginu og fær efnislega meðferð en ég geri ráð fyrir að þegar menn skoða þessa þingsályktunartillögu í heild sinni muni þeir sjá þá miklu kosti sem eru á þeim breytingum sem hér eru gerðar, ekki síst varðandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og auðlinda- og umhverfisráðuneyti, þannig að ég á von á því að þetta mál hafi meirihlutastuðning og þá er ég að tala um út fyrir raðir stjórnarflokkanna. Mér finnst málið liggja þannig að ég hef fulla trú á því að það hafi meirihlutastuðning í þinginu.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki mikla þingreynslu til að átta sig á því hvað hæstv. ráðherra var að gera með þessu svari. Hæstv. ráðherra var að reyna að skauta fram hjá þeirri spurningu sem ég lagði fyrir ráðherrann, sem var þessi: Er á bak við þetta mál stuðningur þingmeirihlutans á Alþingi, þ.e. ríkisstjórnarmeirihlutans? Hæstv. ráðherra vísaði til þess að hún vonaðist til þess að þetta mál hefði meirihlutastuðning og sá stuðningur næði þá út fyrir raðir ríkisstjórnarinnar og stjórnarliða. Ég var einfaldlega að spyrja hvort þetta mál væri eiginleg stjórnartillaga í þeim skilningi að um væri að ræða afdráttarlausan stuðning stjórnarliða. Hæstv. ráðherra sagði að hún gerði ráð fyrir því að svo væri. Hún sagði að það hefði verið samþykkt einróma í ríkisstjórn. Það eru að vísu dálítil tíðindi, það er alls ekki þannig með öll þau mál sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið fram. Ég var hins vegar að kalla eftir því sem mér finnst skipta miklu máli: Er um að ræða órofa stuðning? Styður t.d. fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þetta mál? Liggur það fyrir að þetta mál njóti meirihlutastuðnings á Alþingi eða er hér um að ræða einhvers konar óskhyggjumál frá hæstv. ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Hér er að sjálfsögðu um að ræða stjórnartillögu sem lögð er fram af ríkisstjórninni og sé það svo að einstakir þingmenn í stjórnarliðinu, eins og sá sem hv. þingmaður nefndi, hafi einhverjar athugasemdir við þessa tillögu eða vilji gera á henni breytingar þá hlýtur hann annaðhvort að vekja á því athygli í ræðustól eða koma því á framfæri við þingnefnd. Síðan mun auðvitað koma í ljós við atkvæðagreiðslu um þetta mál það sem ég var að segja, að ég er sannfærð um að það mun hafa meiri hluta á Alþingi.

Forseti. Ég vil fyrst af öllu taka undir þær athugasemdir sem komu fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni, að greinargerðin með þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir er ærið rýr og er ástæða til að kalla eftir þeim gögnum sem hæstv. forsætisráðherra vísaði til og ættu að fylgja með þessu máli því að hér er mikið mál á ferðinni. Ég held að það sé nauðsynlegt að inna hæstv. ráðherra eftir nánari svörum áður en umræðan heldur lengra um þýðingu nokkurra atriða sem standa í greinargerðinni þar sem rætt er um að þessar breytingar miði að því að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara. Það skýtur því nokkuð skökku við að færa t.d. stofnun eins og Hafró undir yfirstjórn tveggja ráðuneyta. Ég vil gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvað það þýðir sem kemur fram í greinargerðinni að þessar breytingar um fyrirhugaða sameiningu ráðuneytanna muni auka bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs þvert á atvinnugreinar, 

Virðulegi forseti. Ég held að þær hugmyndir sem lagðar eru fram varðandi breytingar á umhverfis- og auðlindaráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti séu mjög til bóta. Þetta gefur færi á því að tryggja miklu betur en mögulegt væri ella sjálfbærni sem við viljum náttúrlega sjá að því er varðar auðlindirnar. Ekki er verið að tala um yfirstjórn tveggja ráðuneyta því að stjórnskipulega mun Hafrannsóknastofnun heyra undir atvinnuvegaráðherra en það verður sameiginlegur vettvangur sem bæði þessi ráðuneyti koma að í þessu efni til að tryggja betur þá samhæfingu sem þarf að vera í þessum málum að því er varðar auðlindina og sjálfbærnina. Það eru auðvitað kostir sem tengjast jafnræði milli atvinnugreina og heildaryfirsýn á atvinnulífinu 

Forseti. Heldur þótti mér þetta rýrt varðandi hugmyndir um að formgera samstarfið á milli ráðherranna sem eiga samskipti. Ég hefði talið æskilegt að fyllri skýring fylgdi og útlistun á því með hvaða hætti menn sæju þetta samstarf ganga fyrir sig því að eins og allir þekkja er þetta einn af þeim þáttum sem verða hvað viðkvæmastir við sameiningu þeirra ráðuneyta sem fyrir eru. Mér fannst hæstv. ráðherra heldur ekki skýra það nægilega vel hvað felist í þeim auknu möguleikum sem hér er ýtt undir að verði til við fullnustu þeirrar þingsályktunartillögu sem er lögð fram, hvað felist í möguleikum á auknu bolmagni til nýsköpunar. Er verið að gefa fyrirheit um aukna fjármuni eða er það fyrst og fremst innan stjórnsýslunnar sem menn ætla að auka þetta bolmagn sem svo er rætt um? Mér þætti líka ágætt ef hæstv. ráðherra fjallaði í örstuttu máli um þetta aukna jafnræði atvinnugreina 

Virðulegi forseti. Eins og við vitum eru nýsköpunarmöguleikar margvíslegir og dreifðir á milli ýmissa ráðuneyta, iðnaðarráðuneytis, sjávarútvegsráðuneytis, menntamálaráðuneytis og fleiri ráðuneyta, en þarna erum við að tala um sjóði til nýsköpunar sem tengjast atvinnulífinu. Þeir eru settir á einn stað sem tryggir betur að mínu viti jafnræði milli atvinnugreina að því er varðar úthlutun á fjármagni til ýmissar nýsköpunar í atvinnulífinu. Það held ég að séu kostir. Í þeirri greiningu sem fór fram, sem er auðvitað sjálfsagt að þingmenn fái, var farið í ýmis áhrif að því er varðar framlegðina af þessum ráðuneytum, t.d. í atvinnuvegaráðuneytinu, hvað það þýddi, og í langflestum tilvikum var það matið að ýmsir kostir væru við samlegðaráhrif 

Virðulegi forseti. Margt athyglisvert hefur komið fram strax í upphafi þessa máls. Ég held að það sé ljóst að hæstv. ráðherra er búin að átta sig á því að hún stýrir minnihlutastjórn í landinu, í það minnsta hefur ekki verið hægt að svara því hvort klárlega sé meiri hluti innan stjórnarflokkanna fyrir þessum breytingum. Það er svo sem ekkert nýtt að um það séu einhverjar efasemdir. Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í er í fyrsta lagi: Hvers vegna var ekki leitað eftir neinu samstarfi eða samráði við stjórnarandstöðuna um breytingar á Stjórnarráðinu? Það var ekki gert. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í, í ljósi þess sem stendur á bls. 4 í þessu plaggi þar sem er rætt um að styrkja þurfi efnahags- og viðskiptaráðuneytið, „auka getu þess til greiningar, áætlanagerðar og samhæfingar“: Mun það ekki kalla á neina aukastarfsmenn í fjármálaráðuneytinu að færa þessi verkefni yfir á ráðuneytið? Getur starfsfólk fjármálaráðuneytisins bætt þessum verkefnum á sig eða er 

Virðulegi forseti. Í þeirri greiningu sem fram fór og fjórir hagfræðingar komu nálægt voru raunverulega þrír kostir uppi í þessu efni. Fyrsti kosturinn var að efnahags- og viðskiptaráðuneytið væri óbreytt sem ekki var mælt með. Það hefði þýtt verulega fjölgun á starfsmönnum ef ráðuneytið ætti að starfa óbreytt og líka var alveg ljóst í þeirri greiningu sem við fórum í gegnum að jafnvel þótt það starfaði óbreytt þyrfti líka að fjölga í fjármálaráðuneytinu, t.d. út af hagspá og fleiri atriðum sem hefur komið í ljós eftir að efnahags- og viðskiptaráðuneytið var stofnað og verkefni fluttust þangað frá fjármálaráðuneytinu að höfðu verið óhagkvæm. Þess vegna voru niðurstöður þessara hagfræðinga þær að jafnvel þó að efnahagsráðuneytið mundi starfa áfram þyrfti einnig að fjölga starfsfólki í fjármálaráðuneytinu og þess vegna var það talið miklu hagkvæmara 

Virðulegi forseti. Að mínu viti, ég segi bara mína skoðun á þessu, væri nær að efla efnahags- og viðskiptaráðuneytið, ekki síst í ljósi þeirra verkefna sem bíða á sviði efnahagsmála og varðandi bankakerfið á næstu árum. Ég held að það sé ekki gott skref sem verið er að stíga hér. Ég átta mig heldur ekki á þeim sjónarmiðum sem liggja þarna til grundvallar. Mér sýnist það hljóta að vera nákvæmlega sami mannafli sem þarf til að taka við þeim verkefnum sem þarna um ræðir. Ég ítreka líka þá spurningu sem ég bar fram áðan og hæstv. forsætisráðherra náði ekki að svara. Hvers vegna var ekki leitað eftir einhverri samstöðu eða samráði við stjórnarandstöðuna um þessar breytingar? Nú er alveg ljóst að ný ríkisstjórn mun taka við völdum eftir næstu kosningar og það gæti orðið hennar fyrsta verkefni að breyta nákvæmlega því sem nú er verið að hræra í ári fyrir kosningar. Mér finnst 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í máli mínu áðan þá hefur þetta mál farið nokkrum sinnum í gegnum þingið undanfarin þrjú ár og verið lengi til meðferðar í nefndum þingsins og til umræðu í þingsölum þannig að skoðanir stjórnarandstöðunnar hafa fyllilega komið í ljós; þær komu líka í ljós í þeim nefndarálitum sem var skilað með þeim breytingum sem voru gerðar á innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu. Skoðanir stjórnarandstöðunnar hafa svo sem legið fyrir. Við töldum að aðalmálið væri að hafa samráð og samvinnu við ýmis hagsmunasamtök. Ég fór yfir það í máli mínu að við höfum haldið fjölda funda, mig minnir að þeir hafi verið 15 með einstaka atvinnugreinum og starfsgreinasamböndum í þessu sambandi og líka stórir sameiginlegir fundir í þessu efni, þannig að ég held að í fáum málum hafi verið haft eins mikið samráð og samvinna og í þessu máli, enda hefur það 

Hæstv. forseti. Hún er að verða nokkuð skrautleg saga stjórnarráðsbreytinga í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ég man ekki hvort þau eru sex eða sjö frumvörpin til breytinga á lögum um Stjórnarráð Íslands sem farið hafa fyrir það þing sem nú situr á þessu kjörtímabili og nú bætist við þessi tillaga, sem vissulega er, eins og ég sagði í andsvari áðan, framhald og að því leyti kannski ekki óvænt framhald af breytingum á lögum um Stjórnarráðið sem gerðar voru í september síðastliðnum. Eins og hv. þingmenn muna snerist stór hluti deilunnar þá einmitt um hvort tillaga forsætisráðherra um breytingar á skipan ráðuneyta ætti yfir höfuð að koma til þingsins eða ekki. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar lögðum mikla áherslu á að breytingar á skipan ráðuneyta kæmu til kasta þingsins og í sjálfu sér er umræðan hér í dag afleiðing þess að við náðum þeirri kröfu fram í því ati öllu sem menn muna eftir í september. Ef við hefðum ekki staðið fast í lappirnar, stjórnarandstöðuþingmenn, í september væri ríkisstjórnin að véla um þessi mál innan sinna raða og forsætisráðherra mundi senda forseta tillögu sem hann ætti ekki annarra kosta völ en að staðfesta. Með baráttu okkar í september höfðum við alla vega þann sigur fram, ef svo má segja, að þingið fær tækifæri til að fjalla um þessi mál. Er það út af fyrir sig gott. Ég vildi reyndar geta þess í upphafi máls míns að sú tillaga sem hér liggur fyrir er eins rýr í roðinu og hægt er miðað við tillögu af þessu tagi. Þá er ég fyrst og fremst að vísa til þess að í textanum er vísað til ýmiss konar vinnu, samráðsgreinargerða, greiningarvinnu o.s.frv., með almennum hætti án þess að þau gögn séu lögð fram eða útdrættir úr þeim gögnum og eins og ég kom að áðan er auðvitað sjálfsagt að kallað verði eftir þeim á vettvangi nefndarinnar. Það mun kannski ekki flýta fyrir störfum nefndarinnar að þurfa að fara „grundigt“ yfir allar þær upplýsingar sem liggja til grundvallar þessu plaggi og hefði verið nokkur vinnusparnaður og hagræðing af því ef hæstv. forsætisráðherra hefði lagt þessi mikilvægu undirstöðugögn fram með tillögunni en það ekki geymt fram í næsta lið ferlisins ef svo má segja. Meginbreytingarnar samkvæmt tillögunni snúa annars vegar að stöðu atvinnuvegaráðuneyta eins og fram hefur komið með sameiningu iðnaðarráðuneytis við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, auk þess sem málefni fjármálamarkaða eiga að færast þar undir, og hins vegar, sem tengist því líka, að tilteknir þættir sem varða auðlindanýtingu færast frá atvinnuvegaráðuneytum til umhverfisráðuneytis. Á hinn kantinn er breyting sem varðar skipan efnahags eða stjórnsýslu efnahags- og fjármála. Í stuttri ræðu nær maður ekki að fara ítarlega í báða þessa þætti. Ég vildi þó aðeins nefna það sem kom líka fram í umræðunni áðan að breytingin varðandi atvinnuvegaráðuneyti og tilfærslu auðlindanýtingar til umhverfisráðuneytis var mjög umdeilt mál hér 2010. Frumvarp sem var í þá veru að stofna atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti strandaði í þinginu eins og hv. þingmenn muna og spurning hvort fylgi við þá breytingu sem slíka er meira í dag en það var á þeim tíma. Verður forvitnilegt að sjá hvort það kemur í ljós því að það var alveg kristaltært, hygg ég, sumarið 2010 að ekki var meiri hluti í þinginu þá fyrir þeirri breytingu. Þeim lið var því kippt úr frumvarpinu sem samþykkt var það ár og endaði með sameiningu dómsmálaráðuneytis og samgönguráðuneytis í innanríkisráðuneyti og stofnun velferðarráðuneytis úr heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti en þetta atriði, sem sneri að atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti stoppaði, í þinginu. Það var auðvitað vegna þess að svo mikil andstaða kom fram á þinginu við þá tillögu sem slíka að ekki þótti fært að fara lengra með það mál að sinni. Verður forvitnilegt að sjá hvort staðan að því leyti hefur breyst frá sumrinu 2010. Ég veit ekkert um það en ég veit að sú andstaða sem var fyrir hendi gagnvart þeirri breytingu innan míns flokks er enn til staðar og ég hygg að víða í stjórnarandstöðunni sé sú andstaða enn til staðar og jafnvel meðal sumra sem styðja ríkisstjórnina til góðra verka en ekki allra. Spurning er hvort eitthvað hefur bæst í liðsstyrk ríkisstjórnarinnar úr öðrum áttum og verður athyglisvert að fylgjast með því. Hér er sem sagt verið að fylgja eftir gömlu máli, ef svo má segja, sem áður hefur komið til umræðu og umfjöllunar í þinginu og var raunar vikið að í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hin breytingin sem snýr að því að færa efnahagsmálin til fjármálaráðuneytis á sér ekki slíka forsögu og kemur til miklu síðar. Mér finnst verulega skorta á að það sé rökstutt hvers vegna sú stefnubreyting hefur átt sér stað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að sameina beri núna eða færa efnahagsmálin í heild undir fjármálaráðuneytið, því að ég hef tekið þátt í umræðum í þinginu hvað eftir annað, mest reyndar sumarið 2009, um hvort rétt væri að færa öll efnahagsmálin í landinu til sérstaks ráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis. Það voru töluverð átök um það þegar það ráðuneyti var stofnað. Þá voru efnahagsráðunautar og hagfræðingar færðir frá forsætisráðuneytinu til þess ráðuneytis og frá fjármálaráðuneytinu og nú virðist eiga að flytja þá til baka að einhverju leyti og með vöxtum kannski. Mér finnst þetta bera vott um einhverja hringavitleysu og ég hef ekki sannfæringu fyrir því að þessi tillaga sé rétt. Það mátti deila um stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytisins á sínum tíma, ég hygg að sú breyting hafi að sumu leyti verið vanhugsuð, og ég er alveg tilbúinn til að koma að endurskoðun að því leyti en í þessari tillögu og þeim rökstuðningi sem henni fylgir finn ég harla fátt sem sannfærir mig um að rétt sé að stíga það skref sem hér á að gera með því að færa efnahagsmálin undir fjármálaráðuneytið. Satt að segja finnst mér fjármálaráðuneytið vera farið að taka til sín ansi mikið, ansi veigamikla þætti, og ég hef ákveðnar áhyggjur af því að það geti raskað jafnvægi að mörgu leyti. Ég tel fulla þörf á að kalla eftir þeim greinargerðum, þeirri greiningarvinnu sem á samkvæmt texta greinargerðar með þingsályktunartillögunni að sýna fram á að þetta sé til bóta. Ég er fullur efasemda gagnvart því máli, svo ég taki vægt til orða. Eins og ég sagði í upphafi máls míns kemur þessi breyting ekki á óvart, þ.e. það kemur ekki á óvart að forsætisráðherra skuli flytja þessa tillögu á þessu þingi. Auðvitað veltir maður fyrir sér af hverju þessi tillaga kom ekki fyrr fram og vísa ég þar til umræðu sem fór fram um fundarstjórn forseta fyrr í dag. Lögum um Stjórnarráðið var breytt í september og ég hygg að flestir hafi átt von á að forsætisráðherra mundi fylgja því máli eftir tiltölulega fljótlega með tillögu vegna þess að það lá auðvitað fyrir að á bak við bjuggu í september áform um frekari breytingar á Stjórnarráðinu. Með því að koma með málið hingað í lok mars, rétt fyrir 1. apríl þegar frestur til að leggja ný mál rennur út, er verið að setja það í töluvert erfiða stöðu vegna þess að möguleikarnir til að fara vel yfir það og fjöldamörg stór mál og raunar miklu stærri mál sem lögð voru fram á elleftu stundu fyrir þingið, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ræðu sína er hún fylgdi þessu máli úr hlaði. Þessi þingsályktunartillaga er að nokkru leyti endurtekið efni. Þegar fjallað var um breytingar á Stjórnarráðinu í haust að mig minnir kom fram í ræðum þingmanna, í það minnsta, að vilji forsætisráðherra væri augljós, þ.e. að ná í gegn ákveðinni sameiningu á ráðuneytum og fara væntanlega í tilflutning á verkefnum þar á milli eins og var augljóst í því máli sem kom þá inn í þingið. Það sem stendur kannski upp úr varðandi allt ferli málsins frá upphafi er að það er í raun einhvers konar yfirlýsing um uppgjöf varðandi samvinnu og samstarf um að breyta lögum um Stjórnarráðið. Ekki hefur á neinum tímapunkti málsins verið leitað eftir því við stjórnarandstöðuna að koma með formlegum hætti að málinu. Þá á ég við í upphafi þegar málið kom fyrst inn í þingið. Það fór síðan til þingnefnda, eins galið og það var í upphafi, og þar hafa að sjálfsögðu komið fram ýmiss sjónarmið. En það er mikilvægt að halda því til haga að aldrei var leitað til stjórnarandstöðunnar um einhvers konar samráð um hvernig ætti að breyta lögum um Stjórnarráðið. Þar af leiðandi tel ég nokkuð einsýnt, og miðað við þau sjónarmið sem hafa komið fram í ræðum margra stjórnarandstöðuþingmanna um þetta mál frá upphafi, að verulegar líkur hljóta að vera á því að eftir næstu kosningar þegar ný ríkisstjórn tekur við völdum verði þetta eitt af þeim málum sem verði snarlega breytt. Þar af leiðandi verð ég að segja að mér finnst mikið í lagt og farið í mikinn kostnað, sem skattgreiðendur munu að sjálfsögðu greiða, við þær breytingar á Stjórnarráðinu sem hér er talað um, í ljósi þess að engin sátt er um þetta mál. Það er ámælisvert að mínu viti að fara fram með mál með þessum hætti og augljóst að þarna er ekki verið að hugsa um krónur og aura. Ég er ósammála því sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu að verið sé að einfalda málin með því að sameina ráðuneytin. Það er reynsla margra sem hafa glímt við hin nýsameinuðu ráðuneyti og hafa rætt við okkur þingmenn að það sé allt annað en einfalt að eiga í samskiptum eftir að sú sameining fór fram. Ráðuneytin hafa stækkað og hlutverk eru óljós eða ekki nógu skýr innan húss. Ég undrast líka að áherslan á stjórnarráðsbreytingar skuli vera svona mikil. Ég hefði haldið að það væri okkar hagur, allra þingmanna, að einbeita okkur að því að styrkja Alþingi, styrkja lagalega umfjöllun Alþingis, þ.e. þau tæki og tól sem Alþingi hefur til að vinna að frumvörpum, vinna að efnahagsmálum og mati á efnahagslegri stöðu landsins og sinna upplýsingaöflun fyrir þingið. Ég held að mjög mikilvægt sé að horft verði á þetta. Síðan er ekki hægt að fjalla nánar um þetta mál án þess að draga fram þá staðreynd sem kemur fram í ályktun Evrópuþingsins frá 14. mars síðastliðnum þar sem sérstaklega er tekið fram hversu vel gengur að sameina ráðuneytin á Íslandi og því fagnað sérstaklega. Það undirstrikar að sjálfsögðu það sem mörg okkar hafa haldið fram að einn af stóru þáttunum í þessari sameiningu er að liðka til fyrir aðlögun Íslands að Evrópusambandinu. Það er ekki hægt að sjá annað af þeim bréfum sem þaðan koma en að þetta sé mikilvægur þáttur í því að íslensk stjórnsýsla verði tilbúin þegar stóri dómur fellur í því máli. Það er alveg ljóst að verið er að þjónkast við Evrópusambandið og þá vegferð alla með þessum breytingum eins og fram kemur í 24. lið í þessu bréfi sem samþykkt var 14. mars. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að sameina eigi ráðuneyti í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, umhverfis- og auðlindaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Ég kom aðeins inn á það í andsvari áðan að ég hef miklar efasemdir um fjármála- og efnahagsráðuneyti. Ég held að mikilvægt sé að efnahags- og viðskiptaráðuneytið sé eflt frekar en hitt í ljósi þess að þau mál sem undir það heyra, bankamálin og efnahagsmálin, munu áfram verða eitt af stóru verkefnunum á næstu árum vegna þess hvernig til hefur tekist hér. Fjármálaráðuneytið á væntanlega fullt í fangi með að sinna þeim verkum sem þar eru. Ég fæ ekki annað séð en að það kalli á fjölgun starfsmanna í ráðuneytinu að færa þessi verkefni yfir. Ég kaupi bara ekki þau rök, herra forseti, ef þeim er haldið á lofti, að yfirfærsla verkefnanna hafi ekki þau áhrif. Hér kemur fram að markmið breytinganna sé að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa betur á og skýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta.. Ég fæ ekki séð að verið sé að gera það með því til dæmis að sameina þau ráðuneyti sem ég nefndi áðan, að blanda saman fjármálaráðuneytinu sem sýslar með fjárlög ríkisins og því ráðuneyti sem fjallar um efnahagsmál landsins. Það má kannski segja að nær hefði verið að forsætisráðuneytið væri meira með puttana í efnahagsmálum, en núverandi hæstv. forsætisráðherra gerði þá breytingu að koma efnahagsmálunum út úr sínu ráðuneyti. Þar af leiðandi held ég að það eina vitræna í málinu væri að efla það ráðuneyti og ég hefði stutt slíka tillögu. Síðan er það atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Ég held að þar sé verið að gera mikil mistök með því að sameina í eitt ráðuneyti sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarmálin. Sjávarútvegurinn er okkar undirstöðuatvinnugrein. Það þarf sérstaklega að huga að umgjörð hennar eins og við höfum verið að ræða hér. Mér finnst mikilvægast akkúrat í dag að einhverjir ráðamenn í þjóðfélaginu, ráðherrar sem fara með völdin í landinu, tali upp þessa atvinnugrein. Því miður talar enginn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar upp sjávarútveginn. Þvert á móti er talað með þeim hætti að hann sé óþrjótandi uppspretta eða að það séu ekkert nema bófar í þeirri grein, sem er algjörlega óþolandi. Síðan er hér fjallað um umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Um það hef ég líka haft miklar efasemdir. Mér finnst ekki nógu skýrt hvar munurinn liggur á milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytis þegar kemur til dæmis að nýtingu á auðlindum. Hér er talað um að setja markmið um sjálfbæra nýtingu, það sé á öðrum staðnum, svo tali menn saman um það hvernig þetta fari fram. Mér finnst þetta ekki nógu skýrt því að ég held að þarna muni koma upp flækjustig sem geri að verkum að hlutirnir verði óskýrari en þeir eru í dag. Ég held að betra sé að hafa ráðuneytin með sama formi og í dag en að fara þessa leið. Auðvitað felst pólitísk stefnuyfirlýsing í því að auka áhrif umhverfis- og auðlindaráðuneytis varðandi nýtingu, hvort sem það er nýting á fiski eða orku eða einhverju öðru. Það felst að sjálfsögðu pólitísk yfirlýsing í því. Það þarf hins vegar ekki að gera það með því að sameina ráðuneyti eða búa til nýtt ráðuneyti. Það er að sjálfsögðu hægt að gera það með öðrum hætti. Hér kemur fram líka í greinargerð, með leyfi forseta: „Þá býður sameining ráðuneyta sem fara með atvinnumál upp á aukna möguleika til sérhæfingar og aukið bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs þvert á atvinnugreinar. “ Ég verð því miður, herra forseti, að viðurkenna að ég skil ekki hvernig sameining getur aukið sérhæfingu. Ég held að það væri frekar til bóta, ef menn vilja auka sérhæfingu, að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti yrði áfram sérstakt ráðuneyti þar sem sérhæfing í þeim atvinnugreinum færi fram. Ég verð að viðurkenna að ég hafði á sínum tíma, ef ég fer svolítið langt aftur, meira að segja efasemdir um það þegar sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið voru sameinuð, en það er orðið langt um liðið síðan það var gert og kannski illt að breyta því til baka. En þarna held ég að sé verið að gera mistök. Ég held líka að þegar við ræðum um iðnaðinn og sérhæfingu varðandi hann eigi sú vinna að fara áfram fram í iðnaðarráðuneytinu. Herra forseti. Ég er því miður rétt kominn niður hálfa fyrstu blaðsíðuna og óska eftir að verða settur aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og get tekið undir margt sem kom fram í máli hans. Hv. þingmaður byrjaði á að fara yfir það að æskilegra hefði verið, og ég er algjörlega sammála honum um það, að reyna að vinna þetta þverpólitískt svo að einhver sátt næðist um þessar breytingar á ráðuneytunum og að ekki væri verið að hringla með þetta með tilheyrandi kostnaði upp á tugi og hundruð milljóna, eins og raunin var síðast þegar ráðuneyti voru sameinuð, líka bara upp á framtíðina að gera, menn væru ekki alltaf í þessum hringlandahætti. Hv. þingmaður kom sérstaklega inn á það í ræðu sinni þar sem hann nefndi að þetta væri eiginlega svona hluti af aðildaraðlöguninni við Evrópusambandið og benti réttilega á þá ályktun sem kom þaðan þegar þær hugmyndir sem við erum að ræða hér um komu fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann hver skoðun hans sé eiginlega á stöðu vinstri grænna gagnvart Evrópusambandinu. Þeir þjónkast undir Evrópusambandið, alveg sama hvað það er, það er nákvæmlega sama hvað það er. Þegar Evrópusambandið ákveður að taka þátt í málaferlum gagnvart Íslandi sem það hafði áður sagt að það ætlaði ekki að gera, þá fagna þeir því, það séu bara mjög mikil sóknarfæri í því. Þegar við lendum í makríldeilu við Evrópusambandið er það fyrsta sem þeir gera að reka aðalsamningamanninn sem er einn virtasti maður á því sviði hér á landi. Ég verð að viðurkenna að maður er algjörlega hættur að trúa allri þessari vitleysu og þessari framgöngu vinstri grænna gagnvart Evrópusambandinu. Það er alveg hreint með ólíkindum. Það kemur náttúrlega að skuldadögum hjá þeim gagnvart því þegar þeir þurfa að horfast í augu við kjósendur, þó svo að einn hv. þingmaður hafi vakið athygli á því að þeir ættu ugglaust eftir að fá eitthvað til baka þegar verkin sæjust betur. En ég held að því sé öfugt farið, fylgið muni þá hrynja enn frekar af þeim þegar fólk áttar sig á þeim blekkingaleik sem hér er. Það eru fyrst og fremst þessi tvö atriði sem mig langar að fá frekari viðbrögð við hjá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég hef nú því miður ekki öðlast viðurkennt lækningaleyfi til að skyggnast inn í hugarheim vinstri grænna. Ég verð því að tala í getgátum um þær spurningar sem hv. þingmaður nefndi. Ég vil samt byrja á að taka fram að í því bréfi sem ég vitnaði til frá 14. mars er því einmitt sérstaklega fagnað að uppstokkun hafi verið gerð á ríkisstjórninni og ég reikna með að mikill fögnuður hafi átt sér stað í Brussel þá. Það kemur óneitanlega fram í 24. lið að þessi samþykkt fagnar mjög þeim breytingum sem verið er að gera á Stjórnarráðinu. Varðandi vinstri græna og Evrópusambandið, það er mér að sjálfsögðu jafnmikil ráðgáta og hv. þingmanni hvernig haldið er á þeim málum á þeim bænum. Ég undrast þó, núorðið sérstaklega, allan þann málflutning frá þeim varðandi gagnrýni á Evrópusambandið, hvernig það kemur fram við Íslendinga o.s.frv. Síðan finnst manni eins og það fylgi nú ekki mikill hugur máli. Ég held því og er sammála hv. þingmanni um það að þegar í kosningar kemur verður þetta að sjálfsögðu mál sem verður mjög erfitt fyrir þann ágæta stjórnmálaflokk að gera upp við kjósendur sína, alla vega þá kjósendur sem eftir eru, vegna þess að þetta var að sjálfsögðu það mál sem var hvað heitast eða stærsta kosningamál flokksins á þeim tíma. Það er ósköp eðlilegt að sjálfsögðu að velta þessu upp vegna þess að mín skoðun er sú að ein meginástæðan fyrir því að verið er að keyra í gegn þær breytingar á Stjórnarráðinu sem hér er verið að gera er vegna þess að Evrópusambandið leggur mikla áherslu á að Stjórnarráðið sem og aðrar stjórnsýslustofnanir séu tilbúnar þegar aðlögunarferlinu er lokið. Það kemur alls staðar fram í þeim gögnum sem við höfum séð, m.a. í þeim ágæta bæklingi sem Olli Rehn vinur okkar lét gera og er á netinu. Þar kemur skýrt fram hvernig þetta ferli er allt saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég hef kannski verið fullkröfuharður, ég skal viðurkenna það fúslega, að hv. þingmaður gæti útskýrt öll þau hliðarspor sem vinstri grænir hafa tekið gagnvart Evrópusambandinu, það er náttúrlega alveg kapítuli út af fyrir sig hvernig þeir þurfa að standa skil á því. Mig langar að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom líka inn á í ræðu sinni, sem ég hef miklar efasemdir um og mun fara yfir í ræðu minni á eftir, það er þessi hringlandaháttur með efnahagsmálin, hvernig þeim er stjórnað. Það var fyrst í forsætisráðuneytinu, síðan ferð það inn í efnahags- og viðskiptaráðuneytið, svo fer það aftur núna í þriðja hringinn á þeim þremur árum sem ríkisstjórnin er búin að sitja. Ég hef af þessu verulegar áhyggjur, ekki síst vegna þess að við eigum eftir að ná tökum á fjárlagahalla ríkissjóðs, það liggur alveg klárt fyrir. Þar eru mörg verkefni óleyst og við eigum eftir að ná niður fjárlagahallanum og ná tökum á honum sem er náttúrlega eitt mikilvægasta málefnið. Ef ég man rétt kom það klárlega fram í samstarfssamningi ríkisstjórnarflokkanna að efla einmitt viðskiptaráðuneytið. Það er eitthvað sem við hefðum átt að læra af bankahruninu, að reyna að samhæfa þetta betur. Það var markmiðið með því að fara í þessar breytingar. En nú á enn að fara að breyta. Það virðist engin heildaryfirsýn eða stefna vera. Hún breytist bara liggur við frá mánuði til mánaðar eða frá ári til árs. Það er engin heildaryfirsýn yfir þau málefni sem þar eru. Fyrir utan síðasta ráðherrakapalinn sem blasti við manni um síðustu áramót, og hv. þingmaður benti á að Evrópusambandið hefði fagnað, þá var það náttúrlega fyrir okkur hv. þingmenn alveg hreint með ólíkindum hvernig það var, að þáverandi hæstv. efnahagsráðherra, núverandi hv. þm. Árni Páll Árnason, skyldi vera dreginn inn í þá senu að vera hent út í leiðinni til þess að losna við hv. þm. Jón Bjarnason. Það var alveg með eindæmum vegna þess að hv. þingmaður sem var þá starfandi efnahags- og viðskiptaráðherra hafði einmitt farið inn á þær brautir eftir síðustu höfnun á Icesave-samningunum að starfa með og upplýsa stjórnarandstöðuna um það hvar málið var statt og hafði 

Virðulegi forseti. Það er alveg hægt að taka undir það með hv. þingmanni að það var hreint til fyrirmyndar hvernig haldið var á Icesave-málinu undir lok ferils þess í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu, ekki er hægt að neita því. Það varð mikil breyting á málum. Ég hef síðan þá haft töluverðan ótta af því að ekki sé mjög snjallt að vera að blanda saman inn í utanríkisráðuneytinu annars vegar aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu og hins vegar að halda vörnum okkar gagnvart ESA og ekki síst eftir að Evrópusambandið ákvað að gerast aðili að málinu, þá finnst mér nú málið hafa flækst heldur betur. Leyfi ég mér að efast um að ferlið sem eftir er í þessum málum sé mjög heppilegt. Ég ætla ekki að gera mönnum upp eitt eða neitt í þessu, heldur bara óttast ég það að þarna kunni að verða meiri árekstrar en þegar hafa orðið, því að við sjáum og höfum séð það núna nýverið, við sem höfum lesið möppuna frægu sem er á 5. hæð í Austurstrætinu, fingraför Evrópusambandsins alls staðar á þessu Icesave-máli frá upphafi til enda. Ég hef áhyggjur af þessu ef hv. þingmaður var að velta því fyrir sér. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan sem ég held að hv. þingmaður hafi tekið undir, mér finnst svolítið sérkennilegt, ég kaupi ekki alveg þau rök sem ég hef séð í þingsályktunartillögunni fyrir því að færa efnahags- og viðskiptamálin inn í fjármálaráðuneytið. Ég hefði haldið að það væri vænlegra að styrkja ráðuneytið eins og það er í dag, þ.e. á þeim stað sem það er í dag. Að sjálfsögðu þarf að skoða það ef það er virkilega þannig að ráðuneytin tala ekki sín á milli, ráðuneyti sem í liggja einhverjir þræðir eða svipaðir þræðir, þá er eitthvað að í utanumhaldinu á Stjórnarráðinu og stjórnsýslunni. Það er þá sérstakt verkefni. Mér finnst að þarna sé verið að fara ranga leið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Má þá segja að komið sé að lokahnykknum í endurskipulagningu Stjórnarráðsins í samræmi við þau áform sem fram komu í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Hér er um að ræða kannski þrenns konar breytingar fyrst og fremst og hafa þær verið ræddar hér, bæði í framsöguræðu og af þeim þingmönnum sem til máls hafa tekið. Ég vil eðli málsins samkvæmt helst staldra við fyrirhugað umhverfis- og auðlindaráðuneyti og staldra þá líka fyrst og fremst við þau áform sem snúast um umtalsverða eflingu og styrkingu þess málaflokks í Stjórnarráðinu, þ.e. að umhverfismálin séu hliðsett auðlindamálunum í ráðuneyti sem kennd eru við þessa tvo málaflokka. Það er svo sem engin tilviljun að sú leið eða nálgun sé farin því að við þekkjum það vel í alþjóðlegri umræðu að þessir tveir þættir eru algjörlega samtvinnaðir og verða ekki skildir að þegar verið er að ræða um framtíðarmöguleika mannkyns sem byggjast fyrst og fremst á ábyrgri umgengni við auðlindir jarðar. Þar er náttúrlega lykilhugtak sjálfbærni og sjálfbær þróun. Nú þegar við stefnum að Ríó-fundi 20 árum síðar en hinn upphaflegi var haldinn, sem kallaður er Ríó+20 nú í sumar, þá eru allir þessir þættir til umræðu, þ.e. hvert stefnum við? Þurfum við að treysta betur markmið okkar og stilla betur saman strengi, þ.e. ríki heimsins, í því að við megum bera gæfu til þess að jörðin sé áfram byggileg? Ég var á fundi umhverfisráðherra OECD-ríkjanna á dögunum. Þar var til umræðu allítarleg skýrsla undir yfirskriftinni: Hvað gerist ef við gerum ekki neitt? Hvað gerist ef við höldum uppteknum hætti? Átt var við þá bæði umgengni við auðlindir og ekki síður losun gróðurhúsalofttegunda, umgengni við líffræðilega fjölbreytni og fleiri þætti. Menn voru þar sammála um allnokkur atriði í grundvallaratriðum. Eitt þeirra atriða sem kom ítrekað inn í umræðuna var mikilvægi þess að samþætta umhverfisáherslur öðrum áherslum í stjórnarráðum almennt, þ.e. að tryggja að umhverfismál og umhverfismarkmið væru ekki einangruð í umræðunni. Menn voru nánast sammála því óháð því hvort um var að ræða ráðherra í Evrópu, Bandaríkjunum, Suður-Ameríku eða annars staðar, að umhverfissjónarmiðin, og þá sérstaklega sýn sjálfbærrar þróunar, væru mikilvæg sérstaklega í efnahags- og atvinnutilliti. Það er nokkuð merkilegt að heyra þennan samhljóm, að menn hafa áhyggjur af því að þessi vissa um mikilvægi þess að það verði ákveðinn viðsnúningur í stjórnum samfélaga, að sú vissa verði of einangruð við umhverfisráðuneyti hvers ríkis. Annað var það sem mikil áhersla var lögð á, það var áherslan á vísindi og rannsóknir, að byggja ákvarðanir á þekkingu, ekki síst ákvarðanir sem lúta að umgengni við auðlindir og auðlindanýtingu. Það eru auðvitað gríðarlega miklir hagsmunir sem togast á þegar um er að ræða langtíma- og skammtímasjónarmið í umgengni við auðlindir, en ég er þess þó fullviss að það fer algerlega saman, þ.e. þau umhverfissjónarmið sem gera kröfu um ábyrga umgengni við auðlindirnar annars vegar og svo hins vegar sjónarmið þeirra atvinnugreina sem byggja afkomu sína á sömu auðlindum. Þannig er í raun og veru þekkingin sem smám saman er að byggjast upp á því að sjálfbær nýting er lykill. Hún er um leið að verða þessi eðlilegi, skynsamlegi og rétti rammi utan um auðlindanýtingu og atvinnulíf sem byggir á henni. Menn voru loks líka sammála um það á þessum vettvangi að mistök væru óvenjulega afdrifarík í þessum geira, þ.e. þau eru á svo stórum skala ef mistök eru gerð í umgengni við auðlindir. Ýmsar þjóðir heims hafa auðvitað lent í því að hafa gengið svo á einhverjar tilteknar auðlindir að ekki verði aftur snúið. Það verður aldrei of oft ítrekað að við verðum að ganga mjög varlega og af mikilli ábyrgð um auðlindirnar. Af hverju er ég að draga þetta allt saman fram? Jú, það er vegna þess að þær breytingar sem verið er að leggja til hér að því er varðar umhverfis- og auðlindaráðuneyti eru í takti við það sem er að gerast á heimsvísu í því hvernig auðlindanýtingu er fyrir komið í alþjóðaumhverfisumræðunni. Það sem við erum að hugsa um með tilkomu umhverfis- og auðlindaráðuneytis er að tryggja ábyrga umgengni mannsins við náttúruna og auðlindir hennar. Ekki vegna þess að það hafi ekki verið svo hingað til, heldur til að tryggja það enn frekar. Þetta gerir ráðuneytið með breyttu fyrirkomulagi, með því að sjá til þess að ákvarðanir um nýtingu auðlinda byggi alltaf á bestu fáanlegri þekkingu og að ákvarðanirnar séu teknar með heildarhagsmuni í huga, hagsmuni sem byggðir eru á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Ráðuneytið sem verður ráðuneyti sjálfbærrar þróunar hér eftir sem hingað til er þá ábyrgt fyrir því að tryggja rétt komandi kynslóða og möguleika þeirra á að njóta gæða jarðarinnar um ókomna tíð. Eins og fram hefur komið byggir Ísland auðvitað afkomu sína meira á auðlindum náttúrunnar en margar aðrar þjóðir. Auðlindirnar mynda grunn að mörgum öflugustu atvinnugreinum landsins eins og hér hefur líka verið reifað. Þess vegna er grundvallarþáttur í velferð samfélagsins að allar þessar auðlindar séu nýttar á sjálfbæran hátt svo hægt sé að tryggja varanlegan afrakstur af þeim inn í langa framtíð og eðlilegan arð jafnframt í sameiginlega sjóði. Mig langar að lokum, virðulegur forseti, að nefna aðeins þær greiningar sem liggja til grundvallar og hafa verið tíndar til. Þær eru allnokkrar eins og hér hefur verið réttilega bent á og kemur fram í greinargerð. Þegar við lítum yfir auðlindir sem eru mjög margþættar, við erum vön að hugsa kannski fyrst og fremst um fiskinn í sjónum, jarðhita og vatnsorku, en land er jú líka auðlind. Hafrýmið er auðlind. Jarðvegur og gróður eru auðlindir. Ólífrænar auðlindir á hafsbotni, vatnafiskar eru auðlind o.s.frv. Eins og málum er fyrir komið akkúrat núna í Stjórnarráðinu eru grunnrannsóknir, vöktun og svo líka bara almennar þjónusturannsóknir staðsettar á mjög mismunandi stöðum í Stjórnarráðinu eftir því hvaða auðlind við erum að ræða um. Það sama gildir um annars vegar ráðgjöf um vernd og nýtingu, ákvörðun síðan um vernd og nýtingu og loks eftirlit eða stjórnun þegar ákvörðun hefur verið tekin um hvort sem er vernd eða nýtingu viðkomandi auðlindar. Það sem verið er að gera hér, og ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um mikilvægi þess að þetta verði gert í sem mestri sátt, er að verið er að tryggja ákveðna samkvæmni í því hvernig auðlindunum er fundinn staður í Stjórnarráðinu, hvort sem það er að því er varðar ráðgjöf og rannsóknir eða síðan ákvarðanatöku á síðari stigum.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi spyrja hæstv. umhverfisráðherra, sem hefur auðvitað ágæta innsýn í nákvæmlega það svið, hvað hún sjái fyrir sér í sambandi við eflingu umhverfisráðuneytisins með því að bæta við auðlindanýtingarmálunum eins og hér er gert ráð fyrir. Ég spyr vegna þess að það er farið mjög almennum orðum um þetta í greinargerð með þingsályktunartillögunni en ég þykist vita að hæstv. ráðherra hljóti að hafa skoðað þetta frá sínum bæjardyrum eða síns ráðuneytis. Að minnsta kosti er talað eins og verið sé að færa umhverfisráðuneytinu verulega aukin verkefni sem væntanlega kalla á aukinn mannskap, meiri umsvif eða tilfærslu einhverra stofnana eða eitthvað þess háttar. Það er ekki fjallað um þetta á neinn hátt í greinargerð með tillögunni en ég trúi ekki öðru en að það hafi verið skoðað að einhverju leyti af hálfu ráðuneytisins. Hitt atriðið sem ég vildi spyrja um eða kannski tvö atriði. Annað er það sem hæstv. ráðherra nefndi, að mikilvægt væri að sjónarmið umhverfisins, sjónarmið sjálfbærrar þróunar og þess háttar, væru höfð í huga við ákvarðanir í atvinnuuppbyggingu, og nefndi að sumir hefðu áhyggjur af því að slík þekking eða viðhorf væru fyrst og fremst fyrir hendi í umhverfisráðuneytinu. Er þá rétta leiðin að flytja fleiri verkefni til umhverfisráðuneytisins? Væri ekki alveg eins hægt að flytja þekkinguna, sérhæfinguna eða viðhorfin sem hæstv. ráðherra talaði um til þeirra ráðuneyta sem fara með auðlindanýtingu í dag? Og þá spyr ég: Telur hæstv. ráðherra að þessi tilfærsla auðlindanýtingar til umhverfisráðuneytisins muni breyta miklu varðandi ákvarðanir um nýtingu auðlinda Íslands?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni gagnlegar spurningar. Fyrst varðandi síðari spurninguna, um hvort þá væri rétta leiðin að stækka umhverfisráðuneytið. Eins og ég ræddi áðan er þetta tilhneiging sem umhverfisráðherrar mjög víða tala um að það sé hætta á því að málaflokkurinn einangrist. Ég tel að sú hætta sé ekki fyrir hendi hér. Við erum, og ég fann það raunar í samtölum mínum við ýmsa af þeim ráðherrum sem þarna voru, að mörgu leyti til fyrirmyndar í einmitt vinnubrögðum þvert á ráðuneyti. Ég vil til dæmis nefna samstarf við iðnaðar- og orkuráðuneyti um orkustefnumál og orkuskiptamál, samstarf ráðuneyta umhverfis- og samgöngumála varðandi samgönguáherslur og almenningssamgöngur, samstarf við fjármálaráðuneytið um græna skattlagningu o.s.frv. Þessi hætta er því kannski ekki fyrir hendi hér. Það er sannarlega rétt að það gildir um umhverfismálin rétt eins og til að mynda, svo ég nefni annan málaflokk sem er mér mjög kær, kynjajafnréttismálin að þau þurfa að vera til staðar alls staðar, ekki bara í einu tilteknu ráðuneyti heldur alls staðar. Varðandi fyrri spurninguna, um nákvæma útfærslu á því hvernig þessari ákvörðun er fyrir komið, þ.e. þessari keðju frá rannsóknum yfir í ráðgjöf og þaðan yfir í ákvarðanir um nýtingu, þá hefur hugsunin verið sú að rannsóknar- og ráðgjafarþátturinn sé í raun og veru staðsettur í umhverfisráðuneytinu og stofnunum þess en ákvarðanatökuþátturinn og nýtingarþátturinn sé eftir sem áður í ráðuneyti atvinnumála. Já, ég tel að þarna verði um betri og ígrundaðri ákvarðanir að ræða og það sé fyrst og fremst atvinnulífinu til framdráttar og sjálfbærri þróun.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra svörin. Ég hefði þó kosið að þau væru öllu ítarlegri, þ.e. þegar spurt var um það aukna umfang sem væntanlega yrði fyrir hendi hjá umhverfisráðuneytinu var ég bæði að tala um verkefni og starfslið og um stofnanir og þess háttar. Væntanlega hefur verið mótuð einhver hugmynd um það þó að það sé kannski ekki fullbúin áætlun eða þess háttar en væntanlega hefur í aðdraganda þessarar tillögu verið farið í einhverja skoðun á þessu, sérstaklega í ljósi þess að þetta er breyting sem hefur með einum eða öðrum hætti legið í loftinu í nokkur ár, eiginlega allt þetta kjörtímabil. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geti skýrt aðeins nánar hvað megi búast við miklum verkefnatilflutningi til umhverfisráðuneytisins, ef svo má að orði komast, aukningu í starfsmannafjölda og tilfærslu stofnana.

Virðulegur forseti. Ég vona að hv. þingmaður virði mér til vorkunnar að ég get ekki farið mjög ítarlega í þetta í andsvörum en ef ég á að nefna einhverja tölu er það svo að umhverfisráðuneytið er ráðuneyti sem telur rúmlega 30 starfsmenn, 32–33 starfsmenn. Mér sýnist, miðað við umfang þeirra verkefna sem við erum að tala um, að þar sé um að ræða góðan tug starfsmanna til viðbótar inn í það ráðuneyti. Ég tel og við gerum ráð fyrir því að þegar þingið hefur hafið þessa úrvinnslu málsins munum við setja í gang verkefnisstjórn sem kemur málinu til framkvæmda. Þar erum við, eins og þingmaðurinn bendir á að ræða um flutning bæði verkefna, starfsliðs og stofnana en ég held að á þessu stigi sé ekki skynsamlegt að nefna einstakar stofnanir. Hér erum við fyrst og fremst að byggja á ákveðnum meginprinsippum, við erum að hluta til að tala um heilar stofnanir en að hluta til þyrfti kannski að endurskoða og skipta einhverjum þeirra upp.

Virðulegi forseti. Það er dálítið sérkennilegt að sú þingsályktunartillaga sem hér er rædd er skrifuð í miklum véfréttastíl. Þar er eitthvað sagt með almennum orðum, maður hlustar síðan á hæstv. ráðherra og þeir gefa manni pínulítið meiri innsýn í það sem ætlunin er að gera en svara ekki spurningunum. Hæstv. umhverfisráðherra talaði um að meiningin með þessum breytingum sé að efla starfsemi umhverfisráðuneytisins og í greinargerð með tillögunni er til dæmis talað um að samstarf umhverfisráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eigi að formgera með „mótun nýrrar aðferðafræði og tækja“. Þetta er dálítið einkennilegt orðalag. Af hverju er ekki hægt að segja mönnum nákvæmlega hvað ætlunin sé að gera? Hæstv. ráðherra sagði áðan að ætlunin væri að taka rannsóknar- og nýtingarþáttinn og færa hann inn í umhverfisráðuneytið. Hvað þýðir þetta á mannamáli? Er verið að tala um að taka starfsemi stofnana á borð við Veiðimálastofnun, Hafrannsóknastofnun eða einhverra stofnana iðnaðarráðuneytisins og flytja þær í heilu lagi eða verkefni úr þeim undir umhverfisráðuneytið? Af hverju er ekki hægt að segja þetta beinum orðum þannig að við sem kunnum ekki á þetta innvígða orðfæri sem hæstv. ríkisstjórn er búin að tileinka sér getum reynt að skilja það sem ætlunin er að gera? Er ekki hægt að segja okkur það svart á hvítu hver er hugmyndin, hvernig á að standa að hlutum sem lúta að auðlindanýtingu, ákvörðun um heildarafla, ýmsum öðrum slíkum þáttum? Er ætlunin að gera þarna breytingu á? Verða þessi verkefni með einhverjum hætti flutt frá þessum stofnunum eða frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og hinu nýja atvinnuvegaráðuneyti og til umhverfisráðuneytisins? Þetta eru hlutir sem við þurfum að fá klár svör við áður en þessi umræða getur haldið mikið lengra áfram.

Virðulegur forseti. Ég skil vel að hv. þingmanni gremjist að þetta sé ekki allt saman borið fram með teskeið en hins vegar er hér um að ræða breytingar sem varða daglegt starfsumhverfi gríðarlegs fjölda fólks. Slíkar ákvarðanir eru ekki teknar ofan frá, heldur eru þær teknar í samstarfi við þá sem verkin vinna. Það er í anda nútímalegra stjórnunarhátta að gera það þannig. Úrvinnslan hlýtur að verða í samstarfi við bæði ráðuneytin og þær stofnanir sem undir þau heyra. Ég gat þess áðan í framsögu minni að menn hefðu almennt, og þá er ég að tala um á heimsvísu, áhyggjur af því ef umhverfissjónarmiðin einangruðust of mikið. Þess vegna er mikilvægt og ekki síst í Stjórnarráði Íslands þar sem við erum tiltölulega afmörkuð hvert um sig í okkar ráðuneytum, og ég veit að hv. þingmaður þekkir þann veruleika, að vera svolítið brött í því að vinna þvert á ráðuneyti og það kann að vera mikið gæfuspor að það sé formgert og skýrt samstarfið milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnu- og nýsköpunarráðuneytis þegar kemur að stórum ákvörðunum sem varða nýtingu. En varðandi það sem hv. þingmaður sagði áðan þá hafði hann ekki rétt eftir mér að ég segði að rannsóknar- og nýtingarþátturinn ætti að færast til umhverfis- og auðlindaráðuneytis, heldur var um það að ræða að meginhugsunin er sú að rannsóknir og ráðgjöf séu umhverfis- og auðlindamegin en nýtingarákvarðanir séu eftir sem áður atvinnuvegamegin.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að breyting var gerð á frumvarpinu um Stjórnarráð Íslands, sem fól það í sér að koma skyldi með málin inn í þingið í formi þingsályktunartillögu, var einfaldlega sú að þingið taldi sig eiga erindi inn í þá umræðu sem ríkisstjórnin vildi setja á dagskrá varðandi breytingar á Stjórnarráðinu. Þess vegna dugar auðvitað ekki að koma með málin þannig inn í þingið að það sé algerlega óljóst hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn. Þegar hæstv. umhverfisráðherra segir hér að rannsóknir og ráðgjöf eigi að fara undir umhverfisráðuneytið, hvað þýðir það á mæltu máli? Þýðir það að stofnanir á borð við Hafrannsóknastofnun og Veiðimálastofnun fari frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu til umhverfisráðuneytisins? Þetta er einföld spurning og það hlýtur að vera hægt að svara henni. Ég virði það út af fyrir sig að það þurfi að hafa samráð við starfsfólkið og það ber auðvitað að gera. Það samráð hlýtur að vera hafið. Menn hljóta að hafa rætt þessi mál. Ef menn hafa ætlað að koma hér með viti bornar tillögur hljóta þeir að hafa rætt þetta við þá sem við eiga að búa og þekkja best til. Það samráð hlýtur að vera hafið. Ég trúi því ekki að ekki sé hægt að upplýsa svo einfaldan hlut og þann hvort það þýði á mæltu máli, 

Virðulegur forseti. Eins og ég gat um áðan í andsvari fyrr í umræðunni er rætt um að færa heilar stofnanir á milli ráðuneyta. Hins vegar er staða þessara stofnana er mismunandi eftir því hvað rætt er um, eins og ég fór líka yfir, hvort við erum að tala um jarðhitarannsóknir, vatnsafl, jarðveg, vatnafiska eða um hafrýmið eða fiskinn í sjónum. Þetta er bara mjög flókið mál og eins og því er fyrir komið í Stjórnarráðinu núna er nánast ekkert kerfi á því í raun og þess vegna er mjög mikilvægt að ná böndum yfir það. Ég árétta það og ítreka að þingið á vissulega erindi inn í þessa umræðu og mikið væri gott ef hún væri af uppbyggilegum toga.

Forseti. Það er hálfundarlegt að heyra það frá hæstv. ráðherra að í raun sé ekkert kerfi á rannsóknum og ráðgjöf og svo nýtingu varðandi ýmsar auðlindir okkar, ekki síst í ljósi þeirra tíðinda sem við fengum nýlega af ört vaxandi þorskstofni. Ég held að það kerfi hafi þvert á móti reynst okkur afskaplega vel sem verið hefur við lýði þar. Ég rek mig hins vegar á að nokkur munur er á afstöðu hæstv. ráðherra umhverfismála og hæstv. forsætisráðherra til þeirra spurninga sem lúta að þeim málefnum sem snerta Hafrannsóknastofnun Íslands. Ekki er samræmi í þeim svörum sem þinginu eru gefin og það vekur óneitanlega eftirtekt og gefur tilefni til að fara miklu betur ofan í þá þætti. Ég vil inna hæstv. ráðherra aðeins frekar eftir því sem hv. þm. Birgir Ármannsson spurði um sem laut að kostnaðarþætti þessa máls, þ.e. tilflutningi á viðfangsefnum á milli ráðuneyta, sérstaklega því sem lýtur að ráðuneyti hæstv. umhverfisráðherra. Því hefur verið haldið fram að ekki eigi að spara en síðan var sagt í umræðu um fjárlagatillögur til stofnana og verkefna á sviði umhverfismála að fé skorti til þeirra verkefna sem þar liggja undir í dag. Við sjáum ekki í þeim tillögum sem hér eru að gert sé ráð fyrir auknum fjárveitingum inn í þennan málaflokk. Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaðan á að flytja fé til þeirra auknu verkefna sem ráðgert er að færist til þessa nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytis? Ég spyr hæstv. ráðherra einnig: Hvað kemur í raun í veg fyrir að núverandi umhverfisráðuneyti setji ákveðin viðmið 

Virðulegur forseti. Aðeins varðandi orð mín um að það væri ekkert kerfi þá vísaði ég þar til framsögu minnar um að ekki væri samkvæmni innan Stjórnarráðsins í því hvernig einstökum auðlindum er fyrir komið. Sums staðar eru rannsóknir, ráðgjöf og ákvörðun um vernd og nýtingu í einu ráðuneyti og sums staðar er því skipt á milli ráðuneyta eftir því hvaða auðlind er þar undir. Nægir þar að nefna muninn á vatni og jarðhita eða fiski. Það er mjög mismunandi hvernig því er fyrir komið. Við gerum auðvitað ráð fyrir því að fjármagnið fylgi verkefnunum þannig að ef talað er um að færa verkefni mun fjármagnið væntanlega fylgja þeim. Mér finnst mikilvægast í þessari umræðu yfir höfuð að efnisleg rök séu fyrir breytingunni, að það snúist ekki um það eitt og sér að styrkja eitthvert ráðuneyti, það getur ekki verið markmið í sjálfu sér, heldur þurfa að vera fyrir því efnisleg rök. Þau tel ég vera fyrir hendi, ég tel mig hafa gert grein fyrir þeim í framsögu minni, þ.e. mikilvægi þess að yfirsýn yfir auðlindir sé fyrir hendi á einum stað í Stjórnarráðinu vegna þess hversu mikilvæg umsýsla og ráðstöfun þeirra er fyrir íslenskt efnahagslíf og atvinnulíf. Það er hinn efnislegi grunnur sem liggur þar til grundvallar. Varðandi mismunandi áherslur okkar forsætisráðherra 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau ná. Það er knappur tími sem við höfum. Ég leyfi mér að vísa í þær ræður sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. umhverfisráðherra hafa flutt um þetta efni og ætla að eiga þann tíma til annarra nota sem annars færi í þau skoðanaskipti því að tíminn er knappur. Ég spurði hæstv. ráðherra að því hvort eitthvað væri í íslenskum lögum sem meinaði því að ráðuneytið hefði heimildir til að setja viðmið um sjálfbærni sem ætlað er að tryggja ábyrga umgengni við náttúruna. Ég hef litið svo á að svo sé ekki og í ljósi þeirra orða sem hæstv. ráðherra hafði um góða samvinnu þvert á ráðuneytin tel ég að engin fyrirstaða sé í því efni. Það er engin furða þótt spurt sé um með hvaða hætti menn sjá verkefni flytjast til innan stjórnsýslunnar og enginn efi er um að vilji þingmanna stendur til þess að draga saman í útgjöldum þar. En í ljósi þess að ætlunin er að breytingarnar taki gildi 1. september er lágmarkskrafa að 

Virðulegi forseti. Nei, ekki eru beinlínis reistar skorður við því í lögum að umhverfisráðuneytið setji viðmið um sjálfbæra nýtingu. Hins vegar hlýtur það að styrkja viðkomandi ráðuneyti umtalsvert ef þess sér sérstaklega stað í lögum og í regluverkinu utan um viðkomandi ráðuneyti að til þess sé ætlast að því er varðar allar þær auðlindir sem íslenskt samfélag hefur yfir að ráða. Það er fyrst og fremst þannig sem ætlað er að búa um þau mál. Varðandi orð hv. þingmanns um mikilvægi þess að öll gögn fylgi með og þær greinargerðir og greiningar sem vísað er til finnst mér algerlega einboðið að nefndin sem fær þingsályktunartillöguna til afgreiðslu fái öll þau gögn sem fyrir liggja. Þau eru ærin og ítarleg því að eins og fram hefur komið hafa þessi áform verið alllengi í pípunum 

Virðulegi forseti. Umræðan er farin að þróast með mjög sérkennilegum hætti. Ég kom til þessarar umræðu til að reyna að átta mig á því hvað væri í raun verið að leggja til með þeirri þingsályktunartillögu sem er á dagskrá og okkur er ætlað að ræða. Það er ekki að finna mikið bitastætt í greinargerðinni til þess að undirbyggja umræðuna. Hæstv. forsætisráðherra kom aðeins til hjálpar með ræðu sinni áðan en allt sem hefur síðan gerst hefur orðið þess valdandi að mér finnst myndin verða stöðugt óljósari. Það er eins og þeir sem tala eiga um þetta mál og tala fyrir málinu, eins og hæstv. forsætisráðherra og alveg sérstaklega hæstv. umhverfisráðherra sem ég óska eftir að sitji hér og hlusti á þessa ræðu - hæstv. umhverfisráðherra fer í kringum umræðuna eins og köttur í kringum heitan graut. Þegar spurt er að ákveðnum hlutum eru settar á undarlegar ræður með frösum sem verða hálfillskiljanlegir. Þá er sagt að menn séu að bíða eftir að fá þetta í einhverjum teskeiðum þegar verið er að spyrja eftir einföldum hlutum eins og þeim hvar vista eigi heilu stofnanirnar, grundvallarstofnanir, til dæmis sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og Hafrannsóknastofnun. Þá er þessum stofnunum líkt við einhvers konar teskeiðar. Ég kalla einfaldlega eftir því að það sé skýrt af hálfu ríkisstjórnarinnar með hvaða hætti ætlunin sé að ganga fram með þeirri þingsályktunartillögu sem hér um ræðir. Það dugar ekki að tala eins og einhver véfrétt frá Delfí þegar við erum að tala um sjálft Stjórnarráð Íslands. Við verðum að gera þá einföldu kröfu að þegar þessari umræðu lýkur sé myndin orðin nokkurn veginn skýr um á hvaða ferðalagi ríkisstjórnin er, hvort sem það er einhver óvissuferð eða eitthvað annað. Við vitum þá að minnsta kosti hvort um er að ræða óvissuferð sem enginn veit hvernig endar eða út á hvað hún gengur yfir höfuð. Það er ekki verið að fara fram á mikið þegar beðið er um að þessi mál séu skýrð fyrir okkur. Hæstv. umhverfisráðherra talaði um að gott væri að umræðan væri uppbyggileg. Ég mundi svo sannarlega vilja að þessi umræða gæti verið uppbyggileg en þá verður umræðugrundvöllurinn, sjálft þingskjalið sem hér er, að vera af þeim toga að það sé skiljanlegt fyrir aðra en þá sem eru innmúraðir og innvígðir inn í stjórnarsamstarfið og skilja þá frasa og Kremlarlógíu sem liggur greinilega hér að baki. Eins og við vitum er þessi þingsályktunartillaga flutt vegna þess að hæstv. forsætisráðherra var á sínum tíma gerð afturreka með þær hugmyndir sem hún lagði af stað með um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands. Í upphafi var ætlunin að gera það þannig að hægt væri að gera þetta með einföldum forsetaúrskurði þar sem hæstv. forsætisráðherra hefði öll völd í höndum sér varðandi þær breytingar sem hún vildi gera á Stjórnarráðinu. Því var mætt af mikilli hörku og andstöðu í þinginu, sérstaklega af stjórnarandstöðunni en líka einstökum stjórnarliðum. Það varð þess valdandi að hæstv. ríkisstjórn hafði ekki lengur vald á málinu og neyddist til að gefa eftir. Hún gaf eftir með þeim hætti að sett var breyting inn í frumvarpið sem fól það í sér að þegar ríkisstjórnin hefði komið sér saman um tilteknar breytingar á fyrirkomulagi Stjórnarráðsins yrði að leggja það fram í formi þingsályktunartillögu sem Alþingi tæki afstöðu til og sem kæmi til umræðu og afgreiðslu þar áður en forsetaúrskurður væri gefinn út. Þannig hljóða lögin eins og þau eru í dag. Ég veit að hæstv. forsætisráðherra vildi ekki vera í þeim sporum sem hún er stödd í í dag, að þurfa að mæla fyrir þessu máli og reyna að útskýra það sem ætlunin er að gera. Það er ljóst mál að Alþingi ætlaðist til þess með því að gera þessar breytingar á lögunum að þær breytingar sem áformaðar væru af hálfu hæstv. ríkisstjórnar væru þá ærlega kynntar fyrir þinginu en ekki að menn færu eins og köttur í kringum heitan graut og svöruðu ekki einföldum spurningum. Við hljótum að kalla eftir því að mál séu kynnt með skilmerkilegri hætti. Það er ekki boðlegt að við getum ekki tekið almennilega efnislega afstöðu til málsins meðan það er svona óljóst. Ég tók áðan sem dæmi það ákvæði sem getur að líta í athugasemdunum við þessa þingsályktunartillögu þar sem farið er yfir hvernig gera eigi breytingar sem lúta að nýju umhverfis- og auðlindaráðuneyti þar sem því eru færð einhver tiltekin verkefni að því er okkur er tjáð. Það er orðað með þeim hætti að það er algerlega útilokað að maður geti áttað sig á því hvað þar er á ferðinni. Nú vil ég spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er viðstaddur umræðuna og ég treysti að geti svarað þessu skilmerkilega: Hvað er verið að tala um? Eru menn að tala um að færa heilu stofnanirnar á borð við Hafrannsóknastofnun eða Veiðimálastofnun undan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti? Það hlýtur að vera slík grundvallarspurning sem lýtur að meginþáttum varðandi auðlindanýtingu okkar að menn hljóta að hafa svör á hraðbergi um þessa hluti. Það er auðvitað augljóst að málið getur ekki verið afgreitt úr þinginu nema svona hlutir séu vel skoðaðir og að rækilega gerð grein fyrir því hvaða fyrirætlanir eru á ferðinni. Það er mjög margt sem vekur athygli í þessu máli, meðal annars þeir mörgu hringsnúningar sem ríkisstjórnin hefur farið í öllu því sem lýtur að uppbyggingu og uppstokkun Stjórnarráðsins. Það þarf ekki annað en lesa í gegnum stjórnarsáttmála Vinstri grænna og Samfylkingarinnar til að sjá það. Ef við skoðum til dæmis kafla sem heitir Stjórnkerfisumbætur er þar talað um að í nýju efnahags- og viðskiptaráðuneyti verði almenn hagstjórn, lagaumgjörð og eftirlit með fjármálamarkaði, mat á þróun og horfum í efnahagsmálum og að enn fremur verði þar málefni er tengjast umgjörð íslensks viðskiptalífs. Síðan var það margfaldlega áréttað, meðal annars af hæstv. forsætisráðherra, að með þessum hætti væri verið að búa til einhverja nýskipan varðandi stjórn efnahagsmála. Hvað er síðan gert? Jú, þá byrjar reiptog innan ríkisstjórnarinnar sem allir sáu og gerðist að hluta til fyrir opnum tjöldum rétt í kringum aðventuna. Þá urðu þar breytingar. Einnig var gert ráð fyrir því í þessum stjórnarsáttmála að fjármálaráðuneytið hefði mjög afmarkað hlutverk sem er nánar gerð grein fyrir í stjórnarsáttmálanum. Nú er greinilega verið að snúa því öllu á haus, verkefni eru tekin frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti, sem átti að vera burðarráðuneyti í ríkisstjórn eins og hæstv. forsætisráðherra vildi sjá það, og það bútað niður í frumeindir og fært inn í önnur ráðuneyti. Það er það sem er í raun verið að gera. Hæstv. ráðherra segir að það byggi á einhverri faglegri greiningu, greiningarvinnu og faglegri athugun. Þá spyr ég: Lá þá engin slík fagleg greining eða undirbúningur til grundvallar því þegar menn skrifuðu þennan stjórnarsáttmála? Var ekkert slíkt á ferðinni þegar hæstv. forsætisráðherra mælti í fyrsta, annað og þriðja sinn fyrir breytingum sínum sem hún boðaði varðandi Stjórnarráðið og var jafnoft gerð afturreka með að hluta til eða að öllu leyti? Hvað var á seyði? Var það bara gert út í loftið? Höfðu menn látið sér detta í hug einhverjar hugmyndir, skrifað þær á blað og sagt að þetta væru stjórnkerfisumbætur? Hvaða greiningarvinna er þetta? Hverjir unnu þessa greiningarvinnu? Af hverju er ekki hægt að gera grein fyrir því almennilega í athugasemdum við þingsályktunartillöguna? Er það eitthvað sem hæstv. ráðherra ætlar að draga upp úr sínum stóra hatti og skella inn í þá þingnefnd sem hefur með málið að gera? Er þetta eitthvert leyndarmál? Þarf alltaf að kalla eftir öllum slíkum upplýsingum úr ræðustól Alþingis? Af hverju er það ekki uppi á borðum, hæstv. forsætisráðherra? Í því sambandi vil ég vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir því að enn og aftur eigi Seðlabanki Íslands að leggja upp í ferðalag. Þegar hæstv. ríkisstjórn tók við heyrði Seðlabankinn undir forsætisráðuneytið. Á því var gerð breyting í anda þeirra breytinga sem kynntar voru á Stjórnarráðinu þegar sagt var að mikilvægt væri að efla sérstaklega efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Hvernig átti að gera það? Meðal annars með því að setja þessa burðarmiklu stofnun, Seðlabanka Íslands, undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið. Svo eftir allt þetta japl, jaml og fuður um áramótin er skyndilega snúið við blaðinu, farinn enn einn kollhnísinn í málinu og Seðlabankinn sendur í ferðalag og á núna að færast upp í fjármálaráðuneyti eftir því sem mér skilst. Nú skulum við velta einu fyrir okkur: Er það ekki hluti af þeim trúverðugleika sem við þurfum að byggja upp gagnvart umheiminum að þessi umgjörð sé býsna klár og ljós, að menn upplifi ekki þann hringlandahátt sem birtist okkur sannarlega í þessum efnum? Ég vil að lokum spyrja, af því að tími minn er illu heilli að verða búinn: Með þeim breytingum sem hér eru lagðar til þar sem Fjármálaeftirlitið verður vistað í einu ráðuneyti og Seðlabankinn í öðru, má þá skilja það sem svo, hæstv. forsætisráðherra, að ríkisstjórnin hafi endanlega horfið frá öllum hugmyndum um að sameina þessar tvær stofnanir?

Virðulegi forseti. Þetta er stórt mál sem liggur hér undir og tími naumt skammtaður og ég mun því reyna að einskorða mig við aðalatriði málsins. Ég vil fyrst segja að almennt séð er auðvitað ekki góður bragur á því að hringlað sé með verkaskiptingu í Stjórnarráðinu nema að vel athuguðu máli. Það skiptir sérstaklega máli þegar liðið er á kjörtímabil og núna er tæpt ár til þingkosninga og þær breytingar sem hér er rætt um eiga að taka gildi hálfu ári fyrir þingkosningar. Þá skiptir auðvitað máli að ekki sé tjaldað til einnar nætur og breytingarnar byggi þar af leiðandi á einhverri efnislegri greiningu sem sómi er að. Að því er varðar breytinguna á auðlindaráðuneyti og atvinnuvegaráðuneyti byggjum við á víðtækum greiningum eins og kom vel fram í ágætri ræðu hæstv. umhverfisráðherra áðan og hægt að segja að málið hafi verið þrautkannað og útfært ítarlega. Breytingin að því er varðar efnahags- og viðskiptaráðuneytið hins vegar og uppskiptingu þess og niðurlagningu er óunnin, órædd nokkurs staðar utan ríkisstjórnarinnar sjálfrar og órökstudd. Það sem mér finnst verst er að þar er skautað fram hjá öllum lærdómum sem við ættum að draga af nýafstöðnu hruni. Við veigrum okkur einfaldlega við að draga einhverjar ályktanir af þeirri alvarlegu lífsreynslu sem við höfum gengið í gegnum. Það er mjög mikið áhyggjuefni. Í stjórnarsáttmálanum er fjallað um samstillta hagstjórn, um að færa skuli á einn stað yfirstjórn efnahagsmála og fjármálamarkaðarins til að tryggja fullnægjandi yfirsýn. Ástæðan er auðvitað sú að við höfum fyrir því áratugareynslu að átaksverkefni, atvinnusköpun og meintir lífshagsmunir grundvallaratvinnuvega hafa alltaf rutt heildarhagstjórn í landinu til hliðar. Það er nóg að lesa Benjamín Eiríksson, Jónas heitinn Haralz og Gylfa Þ. Gíslason til að sjá að flokkapólitíkin og kosningaloforðahefðin hefur leitt til þess að við höfum ekki beitt hagstjórnartækjunum af eindrægni heldur beitt mörgum mismunandi markmiðum sem alltaf endar með því að engum markmiðum er náð. Við sáum alvarleg teikn um þetta á síðustu árum þegar Seðlabankinn hækkaði vexti til að halda aftur af verðbólgu og ríkið kynti á sama tíma undir þenslu með skattalækkunum og útgjaldaaukningu. Það var auðvitað þetta vandamál sem reynt var að takast á við samhliða því að menn sáu hvað fjármálamarkaðurinn og útþensla hans gat haft alvarleg áhrif á efnahagslegan stöðugleika í landinu í heild sinni. Það var verið að takast á við þá stöðu með því að færa á einn stað hagstjórnina og regluverk fjármálamarkaðarins. Það sem blasir við þegar horft er yfir þetta er að fjármálaráðuneytið hefur hingað til aldrei getað gegnt þessu hlutverki. Það vantar algerlega einhverja umfjöllun um það hér af hverju er verið að hvika frá þeirri hugmynd og þeim efnisrökum sem sett hafa verið fram um mikilvægi ráðuneytis almannahagsmuna eins og efnahagsráðuneytið átti að vera, ráðuneyti sem færi með almannahagsmuni en ekki sérhagsmuni einstakra atvinnugreina. Það er ekkert fjallað um kosti eða galla þeirrar hugmyndar og satt að segja er rökstuðningurinn fyrir þessari breytingu með því allra rýrasta sem sést hefur, held ég, í sögu breytinga á Stjórnarráðinu, rétt röskar tvær blaðsíður og engin efnisleg greining sett fram. Hins vegar er verið að snúa algerlega frá þeirri stefnu sem gefin var upp í stjórnarsáttmála og fyrri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og auðvitað þeim forsendum sem ég vann eftir í starfi mínu sem efnahagsráðherra. Það er auðvitað líka eðlilegt að fjalla með einhverjum hætti um þá staðreynd að verið er að taka samkeppnismálin og setja til atvinnuveganna. Það er ekki alveg einhlítt að samkeppnismálin eigi að vera þar og margt sem mælir með því að til sé ráðuneyti almannahagsmuna þar sem samkeppnismálin eru undir vegna þess að þau eru í eðli sínu auðvitað hömlur á atvinnugreinarnar hverja um sig. Þó eru dæmi um það frá öðrum löndum að samkeppnismálin séu í atvinnuvegaráðuneyti. Eina efnisröksemdin sem hægt er að finna í greinargerðinni er sú að það muni kosta að efla efnahagsráðuneytið þannig að það ráði við verkefni sitt. Auðvitað, af því að það hefur aldrei verið fjármagnað. Sem efnahagsráðherra bað ég margoft um fjárveitingar til að menn gætu staðið við þau metnaðarfullu markmið um samstillta hagstjórn sem fólust í stjórnarsáttmálanum. Ég bað margsinnis um fjármagn til að geta mannað ráðuneytið þannig að við gætum sinnt því að búa til þá efnahagsáætlun sem okkur var falið að gera, þannig að það á eftir að fjármagna efnahagsráðuneytið. Auðvitað mun það kosta. En mun þá ekkert kosta að byggja upp þá getu í fjármálaráðuneytinu eða er stefnan sú að hætta bara við samstillta hagstjórn? Hvar er kostnaðargreiningin fyrir því að byggja upp þessa getu í fjármálaráðuneytinu? Án þess að sjá þá kostnaðargreiningu og bera hana saman við að byggja upp getuna í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu er ómögulegt að taka afstöðu til málsins. Engin kostnaðargreining hefur verið sett fram um hver kostnaðurinn verður af því að byggja upp þetta verkefni innan fjármálaráðuneytisins. Hver verður kostnaðurinn af því að slíta málaflokkana sundur? Hver verður kostnaðurinn af því að skipta ráðuneytinu upp með þeim hætti að fjármálamarkaðurinn verði í einu ráðuneyti og efnahagsmálin í öðru? Hver verður kostnaðurinn af samstillingunni þar á milli? Ef leggja á niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið og rök eru komin fyrir því tel ég einboðið að allir þættirnir, ef frá eru taldir verslun og viðskipti í þröngum skilningi, fari yfir í fjármálaráðuneytið. Það er algerlega fráleitt að fara þá leið sem hér er lögð til, að taka regluverk fjármálamarkaðarins og hafa það í atvinnuvegaráðuneytinu en hagstjórnina í fjármálaráðuneytinu. Það er með öðrum orðum verið að taka algera U-beygju frá því sem lagt var upp með í upphafi þessarar ríkisstjórnar þegar sagt var að mikilvægasti lærdómurinn af hruninu væri að hafa regluverk fjármálamarkaðarins og hagstjórnina á einum stað. Það var tillaga Kaarlos Jännäris. Hér er verið að ganga algerlega burt frá því verkefni og slíta það í sundur. Seðlabankinn á að vera á einum stað, Fjármálaeftirlitið á öðrum. Það á sem sagt að endurvekja togstreituna milli Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. Hverjir eru lærdómarnir af hruninu? Það er togstreitan milli Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans. Menn vildu ekki deila upplýsingum og áttu erfitt með það, að hluta til vegna þess að þeir heyrðu undir ólík ráðuneyti. Hér á að endurvekja það. Það er með ólíkindum að sjá svona víðtækar breytingar settar fram án nokkurs efnislegs rökstuðnings og án þess að menn geri minnstu tilraun til að draga ályktanir af nýafstöðnum áföllum sem yfir okkur hafa dunið. Þessi tillaga um að slíta fjármálamarkaðinn og regluverk hans frá afgangnum af hagstjórninni er algerlega órökstudd. Hún gengur gegn tillögum Kaarlos Jännäris og það fáránlegasta af öllu er að hér er nýbúið að leggja fram ágæta skýrslu um framtíð fjármálamarkaðar og á grundvelli hennar er búið að skipa starfshóp þriggja sérfræðinga, þar á meðal Kaarlo Jännäri, til að fjalla um framtíðarumgjörðina, meðal annars um möguleika á breytingu á stofnanaumgjörðinni og möguleika á sameiningu Fjármálaeftirlits og Seðlabanka. En nú er bara ákveðið að slíta þetta allt í sundur að óathuguðu máli. Hvers konar vinnubrögð eru það þegar engin efnisleg röksemd er fyrir þessu sett? Sú litla greining sem liggur fyrir og ég hef séð er örstutt skýrsla, sem varla er hægt að kalla skýrslu, frá þremur sérfræðingum. Þar er það greint að vissulega þurfi að auka framlög til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins ef það eigi að geta unnið vinnuna sína. Hin leiðin sé að færa þetta yfir í fjármálaráðuneytið en það er sérstaklega varað við því að slíta fjármálamarkaðinn frá efnahagsstjórninni og sagt að ókostirnir við þá leið séu meiri en kostirnir. Virðulegi forseti. Niðurstaðan er auðvitað sú að hér er algerlega horft fram hjá lærdómum af hruninu. Málið er vanreifað og órökstutt og það er algerlega óútfært hvaða ávinningi eigi að ná. Þvert á móti er gengið gegn grundvallarlærdómum af hruninu og verið að endurvekja togstreitu, hættu milli ólíkra eftirlitsstofnana sem fara með ólíka þætti sem saman verka til að auka áhættu í hagkerfinu. Það er líka ljóst að þetta gengur gegn stjórnarsáttmálanum þannig að ég efast um umboð ríkisstjórnarinnar til að leggja þetta fram. Þetta gengur gegn þeim markmiðum um samstillta hagstjórn sem við höfum viljað hafa í heiðri. Ég tel augljóst að bíða beri niðurstöðu þeirra þriggja sérfræðinga sem búið er að fá til verka, og ég hrósa eftirmanni mínum í stóli efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir að halda kúrs í því efni og standa við þá samninga sem búið var að gera við þá menn og bjóða þeim til verka. Þeir munu skila áliti í haust og full ástæða er til að bíða eftir niðurstöðu þeirra enda munu þessar tillögur að óbreyttu taka gildi í haust, hálfu ári fyrir kosningar. 

Virðulegi forseti. Ég var eiginlega að vonast til þess að hv. þm. Árni Páll Árnason gæti, þar sem hann er fyrrverandi ráðherra í þessari ríkisstjórn, útskýrt það undarlega mál sem hér er á ferðinni af því að tillagan er að öllu leyti órökstudd en ég heyri að hv. þingmaður er jafnundrandi og ég á þeim tillögum sem þar er að finna. Þingmaðurinn kallaði þetta óunnið, órætt og órökstutt mál hvað varðar efnahagsmálin. Mig langar samt að spyrja hv. þingmann um það sem hann kom inn á í lok ræðu sinnar, að þetta væri breyting frá því sem lagt var upp með í stjórnarsáttmálanum. Ég hef reyndar lesið stjórnarsáttmálann og sé að hér er breytt algjörlega um kúrs. Hv. þingmaður telur að ríkisstjórnin hafi jafnvel ekki umboð til að gera þetta. Af hverju, að mati þingmannsins, eru þessar tillögur lagðar fram? Hver er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin ákveður að leggja fram þessar breytingar á stjórn efnahagsmála með engum rökstuðningi á neinn hátt, þvert á stjórnarsáttmálann, og við skulum bara tala hreint út, eftir að gerðar voru breytingar á ríkisstjórninni um síðustu áramót? Í fyrsta lagi, hver er ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin heldur fram þessum hugmyndum? Í öðru lagi, var þetta rætt í þeirri ríkisstjórn sem hv. þingmaður sat í fram til áramóta eða kemur þetta bara núna, á örfáum vikum, inn í umræðuna í ríkisstjórn og í þingflokkum? Í þriðja lagi, hvernig stendur á því að mati þingmannsins að ekki er farið að tillögum erlenda sérfræðingsins Jännäris um Seðlabanka og Fjármálaeftirlit heldur ákveðið að setja Fjármálaeftirlitið undir atvinnuvegaráðuneytið? Mér finnst það nánast vera hebreska að láta sér detta í hug að gera það.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst svara þeirri spurningu hvort þetta hafi verið rætt í ríkisstjórn þegar ég var ráðherra. Svo var ekki. Það var aldrei hvikað frá því að byggja þyrfti upp efnahagsráðuneytið. Það voru auðvitað alltaf sjónarmið um það hvort færa ætti það yfir í fjármálaráðuneytið eða annað slíkt en unnið var á þeirri forsendu að byggja efnahagsráðuneytið upp. Hins vegar, eins og ég sagði, fengust ekki auknar fjárheimildir og aukinn mannafli til að sinna þeim verkefnum sem var óhjákvæmilegt að þyrfti til að efnahagsráðuneytið gæti gegnt nýju hlutverki í annars konar hagstjórnarumhverfi. Þetta var sem sagt ekki rætt í minni tíð í ríkisstjórn og hugmyndir um einhvers konar uppskiptingu ráðuneytisins eru því til komnar og voru í sjálfu sér fyrst viðraðar í tengslum við breytingar í ríkisstjórn um síðustu áramót. Ég get líka staðfest að það hefur aldrei verið rætt efnislega í þingflokki Samfylkingarinnar hvaða mál ætti að leggja hér upp með. Þessi tillaga hefur verið lögð fram sem niðurstaða en engin efnisleg umræða hefur farið fram, hvorki í þingflokknum né innan Samfylkingarinnar, á vettvangi flokksins, um að breyta frá þeirri stefnumörkun sem fólst í þeim stjórnarsáttmála sem flokkurinn samþykkti. Ég verð að segja eins og er að ég skil ekki hvers vegna menn snúa núna frá tillögum Jännäris og vilja hafa Fjármálaeftirlitið á einum stað og afganginn af hagstjórninni á öðrum stað. Mér finnst þvert á móti að hitt hafi gengið frekar vel. Hvort það eigi að ganga alla leið og sameina Fjármálaeftirlit og Seðlabanka, til eru ólík sjónarmið um það, en í öllu falli gekk samstarfið vel, a.m.k. get ég borið vitni um það að í minni tíð í efnahagsráðuneytinu gekk vel að hafa traust samstarf milli stofnananna og hluti af því var auðvitað að þær sendu skýrslur til eins og sama ráðherrans. Það var ekki togstreita á milli ráðuneyta þegar stofnanirnar voru annars vegar, menn þar vissu að við einn og sama ráðherra var að eiga 

Virðulegi forseti. Það er augljóst að það að færa verkefni milli ráðuneyta kemur ekki í veg fyrir að skaffa þurfi fjármuni með verkefnunum. Sá rökstuðningur hjá hæstv. forsætisráðherra að starfsmenn yrðu nánast til úr loftinu þegar efnahagsmál væru færð yfir í fjármálaráðuneytið en ekki þyrfti að skaffa starfsmenn til að sinna þeim verkefnum var illskiljanlegur. Allur sá rökstuðningur er algjörlega fráleitur. Mig langar að spyrja hv. þingmann nánar út í stöðu þessa máls. Hæstv. forsætisráðherra upplýsir að þetta sé stjórnartillaga. Mig langar að spyrja hv. þingmenn í ljósi sögu málsins og í ljósi þess að hér er verið að snúa baki við stjórnarsáttmálanum: Telur hv. þingmaður að stjórnarflokkarnir í heild sinni, þeir þingmenn sem styðja ríkisstjórnina, standi að baki því að koma málinu í gegn án þess að þeir þurfi að leita út fyrir raðir stjórnarflokkanna?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tala fyrir aðra þingmenn stjórnarflokkanna en sjálfan mig. Ég mun ekki styðja þetta mál að því er varðar niðurlagningu efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að þegar verið er að taka ákvarðanir um breytingar á Stjórnarráðinu tæpu ári fyrir alþingiskosningar ber stjórnvöldum, að mínu viti, sú lýðræðislega skylda gagnvart Alþingi og gagnvart því starfsfólki sem vinnur í stjórnsýslunni, að hrófla ekki til einhverju án þess að um það sé umtalsverð samstaða. Ég held að ef við horfum á atvinnuvegaráðuneytið og umhverfisráðuneytið þá sé um að ræða mjög ítarlega og vel hugsaða breytingu sem hefur verið greind margsinnis og rædd og útfærð í áratugi. Hér er hins vegar unnið með allt öðrum hætti, hlaupið til og grundvallaratriðum hagstjórnar breytt án þess að útfært sé með nokkrum hætti hvernig eigi að vinna það og án þess að greina kostnað sem þetta hafi í för með sér eða hvaða bættum árangri eigi að ná með breytingunni.

Hæstv. forseti. Það er nú þegar orðið ljóst, svo snemma í umræðunni og reyndin er, að í orðum hæstv. forsætisráðherra fyrr í dag fólst beiðni til stjórnarandstöðunnar um að styðja þetta mál þar sem ekki væri meiri hluti fyrir því í stjórnarflokkunum. Hv. þm. Árni Páll Árnason lýsti því yfir að hann styddi ekki þetta mál hvað varðaði þann þátt sem hann fjallaði um og hv. þm. Jón Bjarnason hefur margoft lýst því yfir að hann styðji ekki þær stjórnarráðstillögur sem komið hafa frá forsætisráðuneytinu á liðnum missirum. Ég vil spyrja hv. þingmann, í ljósi þess að nú er langt liðið á kjörtímabilið eins og hann kom inn á síðasta andsvari sínu, og við erum að fara í stjórnkerfisbreytingar að því er virðist vera eingöngu vegna formsins og ekki vel ígrundaðar breytingar, í það minnsta ekki að mati þingmannsins hvað varðar efnahags- og viðskiptaráðuneytið og Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka, hvort þá sé ekki gersamlega frumskylda að hafa víðtækt samráð við alla aðila til að formbreytingin sé ekki eingöngu gerð fyrir þá sem eru að breyta forminu en hafi engin áhrif á stjórnkerfi Íslands, hvorki á þessu ári vegna þess að tíminn er orðinn of knappur né heldur til lengri tíma. Í þingmannanefndinni haustið 2010 var samþykkt að gera stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum eftir hrun til að athuga hvort þær stofnanir hefðu fengið þau tæki og tól sem til þyrfti, hvernig þær störfuðu og leggja eftir það mat á hvort þær ættu að starfa saman eða í sundur og þá hvar. Ég vil því einnig spyrja hv. þingmann hvort það hefðu ekki verið rétt vinnubrögð að byrja á því, í staðinn fyrir að hræra látlaust í ráðherrum og ráðuneytum.

Virðulegi forseti. Hvað varðar spurningar hv. þingmanns um Seðlabanka og Fjármálaeftirlit tel ég að hefði verið gott að fá þá úttekt, og það var ákveðið vandamál sem fylgdi samþykkt Alþingis 63:0 um stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka og Fjármálaeftirliti að ekki fylgdu fjárveitingar til að láta hana fara fram. Við veltum því oft upp og það lá alveg ljóst fyrir að það mundi auðvitað hafa mikinn kostnað í för með sér því að þar yrðu að koma til erlendir sérfræðingar. Það má segja að sú rannsókn sem nú stendur yfir með aðkomu þeirra erlendu sérfræðinga sem vinna núna að úttekt á þessu kerfi og umbreytingum á stofnanakerfinu sé ein tegund af slíkri úttekt. Við erum að fá í sjálfu sér mjög reynda og viðurkennda erlenda sérfræðinga til að gera þessa greiningu. Ég verð bara að segja alveg eins og er: Er ekki kominn tími til að við lærum það af hruninu að hafa frið um hagstjórn í landinu? Er ekki tími til kominn að við lærum það af hruninu að reyna að stilla þannig saman strengi að við búum til umgjörð utan um hagstjórn í landinu sem er til þess fallin að við þurfum ekki að rífast um hvern einasta hlut sem upp á kemur? Og er þá ekki ljóst að við þurfum að finna einhverja umgjörð sem er til þess fallin að tjalda lengur en til einnar nætur? Núna eru þessir sérfræðingar að vinna að þeirri greiningu sem mætir að sumu leyti þeirri stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka og Fjármálaeftirliti sem hv. þingmaður nefndi. Það hlýtur að vera einboðið að bíða þeirrar niðurstöðu því að það er einskis virði að reyna að byggja upp samstillta hagstjórn sem byggir á aðferðafræði sem hefur engan trúverðugleika og byggir ekki á neinni efnislegri greiningu. Það liggur engin greining fyrir um hvernig eigi að ná markmiðum á þessum forsendum nema, eins og ég segi, menn hafi gefist upp á hugmyndinni um samstillta hagstjórn, að menn séu bara hættir við að reyna það verkefni. Ég trúi því ekki að óreyndu og þess vegna segi ég: Einu boðlegu vinnubrögðin fyrir Alþingi eru að fresta afgreiðslu þessa þáttar málsins fram til hausts, bíða niðurstöðu sérfræðinganna 

Hæstv. forseti. Það kom hvorki fram í ræðu þingmannsins né andsvarinu áðan af hverju hann teldi að unnið væri að þessu verkefni núna. Ég ítreka því þá spurningu og vil líka snúa henni yfir á hin ráðuneytin sem hv. þingmaður telur reyndar að sé í lagi að breyta. Þar er ég á öndverðri skoðun við hann og vildi velta því upp af hverju við erum að breyta þessu núna þegar við erum að fara inn í lok kjörtímabilsins. Hvaða krafa gerir það að verkum að það þurfi að breyta þessu? Það er gríðarleg andstaða við þetta og ég tek undir að það sé óþarfi að skapa togstreitu og rifrildi um nánast hvern hlut eins og í hagstjórninni en það gildir líka þegar kemur að þessum mikilvægu atvinnugreinum okkar og auðlindanýtingu af því að landið okkar byggir fyrst og fremst á auðlindanýtingu. Er þetta form á ráðuneytaskipan sem við erum að taka upp hér ekki ættað úr öðru umhverfi? Er þetta til dæmis svona í Færeyjum, á Grænlandi og í Kanada svo dæmi séu nefnd 

Virðulegi forseti. Almennt um stjórnarráðsbreytingar, þá finnst mér að ríkisstjórn í upphafi kjörtímabils hafi víðtækar heimildir til að haga Stjórnarráðinu eins og hún telur þurfa. Ég sé enga ástæðu til að mæla gegn því og hef alltaf stutt ríkisstjórnina við þær aðstæður. Að því er varðar breytinguna í atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti er hún skrifuð inn í stjórnarsáttmála og útfærð í þaula þar. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg ágæta ræðu. Þegar við ræddum skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og lögin um Stjórnarráðið gengu upphaflegu hugmyndirnar út á það að forsætisráðherra gat breytt þessu nánast á ríkisstjórnarfundi og án þess að spyrja kóng eða prest. Það fékkst í þeirri umræðu að leggja skyldi fram þingsályktunartillögu á Alþingi og við erum einmitt að ræða hana. Hvernig liti þetta út ef það hefði ekki fengist fram, ef ekki hefði verið sett inn þetta ákvæði um að samþykkja þyrfti tillögu til þingsályktunar um þá breytingu? Þá hefði ræða hv. þingmanns ekki hljómað hér og viðvaranir hans og þessi umræða hér hefði ekki átt sér stað og það væri búið að breyta þessu. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er það ekki allt of mikið valdaframsal til ríkisstjórnar, jafnvel með þessari þingsályktunartillögu, að ríkisstjórnin hafi sjálfdæmi eða sé frjálst að breyta ráðuneytum og, eins og hv. þingmaður nefndi, sérstaklega í lok kjörtímabils? Svo stendur á síðu 5 í greinargerð með tillögunni að það eigi að koma, með leyfi forseta: „… sem mótvægi við sterkt ráðuneyti fjármála- og efnahags, til viðbótar við ráðherranefndir um ríkisfjármál og efnahagsmál þar sem aðrir ráðherrar koma að borðinu, er til skoðunar að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga, …“ Það er sem sagt verið að bæta við enn einni stofnuninni sem á að sjá um efnahagsmál og jafnframt er verið að setja þetta allt í einn pott. Hvað segir hv. þingmaður um þessar hugmyndir og hvers getum við vænst frá þessari ríkisstjórn? Og ég vil spyrja hv. þingmann: Var þessi þingsályktunartillaga samþykkt í þingflokki Samfylkingarinnar og var fyrra frumvarpið samþykkt þar líka?

Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga var samþykkt til framlagningar í þingflokki Samfylkingarinnar og ég gerði við hana fyrirvara. Ég er þeirrar skoðunar að þetta fyrirkomulag sé ágætt, að þetta sé þingsályktunartillaga. Það má spyrja: Er þetta of mikið valdaframsal að það sé eftir sem áður hægt að breyta þessu? Ég segi þá á móti: Viðkomandi ríkisstjórn verður bara dæmd af því. Ég verð að segja eins og er að það sem lagt er upp með hér af hálfu ríkisstjórnarinnar er framlag ríkisstjórnar sem er búin að gefast upp á verkefninu um samstillta hagstjórn og er algjörlega ráðlaus gagnvart því hvernig hún ætlar að koma því í höfn. Það er framtíðarsýn sem ég get ekki sætt mig við. Hv. þingmaður nefnir réttilega að í greinargerð sé vísað til þess að það sé til athugunar að setja líka upp einhvers konar ráð sérfræðinga og það gæti verið einhvers konar vísra manna ráð eða slíkt, eins og er í Danmörku, sem gegni ákveðnu hlutverki svipuðu því og Þjóðhagsstofnun gerði, að vera gagnrýnandi á efnahagsstefnu stjórnvalda á hverjum tíma. Það breytir því ekki að einhver þarf að fara með hagstjórn í landinu, það er lærdómur hrunsins að það þurfi hagstjórn í landinu. Það er verið að brjóta niður það hlutverk án þess að útfæra hvernig eigi að gera það á nýjum stað, og það er verið að segja að það eigi að vera hægt að gera það á nýjum stað án þess að kosti nokkurn skapaðan hlut. Það er bara sýn á samstillta hagstjórn og verkefni stjórnvalda við hagstjórn sem er á engan hátt boðleg, á engan hátt ásættanleg og ég get ekki skrifað upp á.

Frú forseti. Nú er eitt ár í kosningar og menn eru að gera miklar breytingar á Stjórnarráðinu, verulegar breytingar. Þær verða væntanlega ekki komnar í framkvæmd þegar kosningar verða. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér stjórnmál og yfirleitt framkvæmd ríkisvaldsins ef menn ætla að fara að gera svona æfingar mörgum sinnum á kjörtímabili? Hvar er eiginlega stöðugleikinn og hvernig eiga embættismenn að hegða sér þegar þeir vita ekki hvernig morgundagurinn verður? Og um hvað eiga kjósendur að kjósa í vor þegar allt er í einhverju uppnámi í ráðuneytum og menn vita ekki hver fer með efnahagsstjórnina eða hver fer með þetta ráðuneyti og hver fer með hitt og hvar málin heyra undir? Ég vil spyrja hv. þingmann: Er þetta ekki orðin verulega slæm verkstjórn og verulega slæm stjórnsýsla?

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því að það er auðvitað ekki álitlegt og þess vegna geri ég greinarmun á breytingum á Stjórnarráðinu sem byggja á efnislegum greiningum sem hafa verið ræddar einhvers staðar, útfærðar einhvers staðar. Til eru skýrslur um atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti, marga undanfarna áratugi. Það er ekki til ein skýrsla um þessa útfærslu, það er ekki til ein greining, það er ekkert til. Ég geri þar af leiðandi mikinn greinarmun á því. Það er auðvitað, finnst mér, eðlilegt að menn haldi þann kúrs að klára það verkefni sem byrjað var á með hugmyndinni um efnahagsráðuneyti. Ég held nefnilega að efnahagsráðuneyti hafi verið mjög góð hugmynd og sé skynsamleg hugmynd. Einn af lærdómunum af hruninu er einmitt sá að okkur skortir ólík sjónarmið. Ég er ekki viss um að sú skörun sem er á milli fjármálaráðuneytisins og efnahagsráðuneytisins í dag sé slæm. Þvert á móti held ég að hún sé hjálpleg og það hafi hjálpað okkur til dæmis í að þroska áfram hugmyndir eins og í afnámi hafta og í ýmsu öðru sem við vorum að takast á við í minni ráðherratíð í efnahagsráðuneytinu að það var ekki einn ráðherra að kokka í því heldur tveir. 

Þingmenn eru beðnir um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég tel að þær breytingar sem ríkisstjórnin hefur þegar ráðist í í fyrri áföngum í endurskipulagningu Stjórnarráðsins hafi heppnast vel. Ég tel að hið nýja innanríkisráðuneyti og hið nýja velferðarráðuneyti sýni að með því að standa vel að slíkum málum sé hægt að ná miklum árangri, bæði samlegðaráhrifum, hagræðingu og styrkja þá starfsemi sem í hlut á. Ég tel að við eigum af kjarki að halda áfram á þessari braut og ljúka endurskipulagningu Stjórnarráðsins. Ég er talsmaður þess að þessi mál séu þróuð í anda þess sem hefur gerst í löndunum í kringum okkur, t.d. á öðrum Norðurlöndunum þar sem almennt er orðið viðurkennt og óumdeilt að framkvæmdarvaldið á að hafa mikið svigrúm til að skipa sínum verkum sjálft. Það er alsiða þar, bæði innan kjörtímabila eða í upphafi þeirra, að gerðar séu talsverðar breytingar á ráðuneytum sem breyttur tíðarandi kallar á eða aðstæður að öðru leyti. Ég get nefnt þar sem dæmi nýju ríkisstjórnina í Danmörku þar sem henni tengdust býsna umfangsmiklar breytingar á ráðuneytum og verkefnaflutningum milli ráðuneyta í talsverðum mæli. Það er að sjálfsögðu ágætt og eðlilegt að ræða þetta á Alþingi og ég held að það sé gott form að það sé gert í formi einfaldrar þingsályktunartillögu þar sem meginniðurstaðan, fjöldi ráðuneytanna og heitin er borið undir Alþingi, en ég tel að framkvæmdarvaldið eigi síðan að hafa mikið svigrúm til að útfæra breytingarnar, enda liggur það þar að gefa út forsetaúrskurð um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins og á að gera eðli málsins samkvæmt með sama hætti og ráðuneytum og framkvæmdarvaldinu dettur að sjálfsögðu ekki í hug að skipast til um hvernig Alþingi til dæmis gengur frá sínu skipulagi, sinni nefndaskipan, sínum störfum. Það er einfaldlega þannig að þar kemur til sögunnar sjálfstæði hvors valdþáttarins eða stjórnsýslustigsins um sig. Varðandi það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi áðan þá tel ég að þessi mynd sé tiltölulega skýr. Við erum að fara hér niður í átta ráðuneyti, þau verða öll svipuð að stærð og svipuð að burðum og að því leyti til mun Stjórnarráðið samsvara sér miklu betur en það gerði áður. Við erum að mæta kalli tímans í sambandi við umhverfis- og auðlindamál, að styrkja stöðu þeirra mála í anda þróunar umhverfisréttarins og í vaxandi mikilvægi þess málaflokks. Að mínu mati er löngu tímabært að búa til atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti þar sem málefni alls hins almenna atvinnulífs og nýsköpun í atvinnumálum eru saman á einum stað og miklu meira jafnræði er þar með sett upp milli ólíkra atvinnugreina. Við getum tekið mestu vaxtargrein íslensks atvinnulífs undanfarin ár og langt árabil og þá atvinnugrein sem sækir að sjávarútvegi og stóriðnaði sem gjaldeyrisskapandi atvinnugrein númer eitt, hver hefur staða hennar verið að þessu leyti? Hún hefur aldrei átt ráðuneyti og það er einn maður starfandi á skrifstofu í því ráðuneyti sem fer með þau mál í dag. Er það boðlegt? Nei, það er ekki boðlegt. Með tilurð öflugs atvinnu- og nýsköpunarráðuneytis gefst færi á að endurskipuleggja þetta, endurskipuleggja skrifstofur atvinnulífsins í sterku ráðuneyti með samlegðaráhrifum af sérfræðingum og mannskap sem til þarf. Varðandi verkaskiptinguna milli atvinnuvegaráðuneytisins og umhverfis- og auðlindaráðuneytisins tel ég að því sé lýst vel í tillögunni. Að sjálfsögðu kallar það á samstarf þessara ráðuneyta, það þarf að búa um og formgera það samstarf enda eru þetta systur, verndun og nýting, og það kallar á að brýr séu þarna á milli í formi þess að á aðra hliðina mótar umhverfis- og auðlindaráðuneyti eðli málsins samkvæmt viðmið fyrir sjálfbæra nýtingu og á hinum endanum stjórnar atvinnuvegaráðuneytið nýtingunni og gefur út ákvarðanir um hana. Á milli þessara aðila eru síðan gagnvegir um, mótun tækja og aðferða til að ná fram annars vegar sjálfbærri nýtingu og tryggja hana og hins vegar hagkvæmni og skynsamlegri stjórnun þegar kemur út í nýtingarþættina. Ég tel að þetta sé stórkostleg framför og það sé botnfrosin íhaldssemi og gamaldagshugsunarháttur að þora ekki að horfa á þetta í nýju ljósi nýrra tíma. Ég nefni bara mikilvægi þess, t.d. fyrir sjávarútveginn, að menn hafi sjálfbæra nýtingu og ábyrga stjórnun að leiðarljósi vegna markaðshagsmuna. Við munum ekkert komast upp með það, Íslendingar, að hegða okkur hvernig sem er í þessum efnum, við fáum það bara harkalega í bakið á okkur ef við getum ekki sýnt fram á að við byggjum þessa þætti upp þannig saman að við getum staðfest og staðið á því og sýnt það að við stundum ábyrga nýtingu, hún sé sjálfbær og hún standi undir nafni sem slík. Annars fáum við ekki vottun o.s.frv. Varðandi Hafrannsóknastofnun er gert ráð fyrir því að stjórnunarfyrirkomulagi hennar verði breytt, að bæði ráðuneytin eigi faglega aðkomu að stofnuninni en hún verði áfram vistuð þar sem hún hefur verið, a.m.k. fyrsta kastið. Varðandi efnahags- og viðskiptaráðuneytið og það sem þar er lagt upp þá er það auðvitað rangt í fyrsta lagi að hér sé órökstutt, ókannað og órannsakað mál, það er að sjálfsögðu rangt. Það hefur verið gert og undanfarnir þrír, fjórir mánuðir notaðir dyggilega til þess. Það hefur verið greint og fengnir til þess sérfræðingar á sviði efnahagsmála og hagstjórnar að vinna með þeim sem eru meira sérfróðir á sviði stjórnsýslunnar sem hafa á grundvelli verulegrar reynslu flokkað og skilgreint þau verkefni. Það hafa verið skoðuð fordæmi og þeirra er ekki langt að leita. Ég verð að segja að ég er dálítið undrandi að heyra talað um það fyrirkomulag sem hér er lagt upp með, að til verði öflugt móðurráðuneyti ríkisfjármála og efnahagsmála sem að sjálfsögðu ber þá ábyrgð á samræmdri hagstjórn og sér um hana í samstarfi eftir atvikum við fjármálamarkaðinn, þegar við höfum þau fordæmi fyrir okkur, undir nefinu á okkur, frá Noregi, Svíþjóð og Finnlandi. Hér er verið að leggja til sama fyrirkomulag. Og ætlar einhver að halda því fram að þar sé ekki stunduð samræmd hagstjórn? Ég held ekki. Varðandi það sem vitnað er í Kaarlo Jännäri þá er vissulega rétt að hann lagði mikla áherslu á það annars vegar að ábyrgð efnahagsmála væri ekki dreift á mörg ráðuneyti eins og hér var því miður, og lagði mikla áherslu á að fjármálamarkaðurinn væri á einum stað. Hann er það hér og eftirlitið með honum. Fjármálamarkaðurinn sem slíkur og fjármálaþjónusta sem atvinnustarfsemi er prýðilega sett þar sem hún verður í þessu fyrirkomulagi. Þegar kemur hins vegar að fjármálunum í skilningi fjármálastöðugleika þurfa vissulega fleiri að leggja þar hönd á plóg og það verður alltaf þannig nema menn búi bara til eitt ráðuneyti sem fari með þetta allt. Það er ekkert vandamál að koma því þannig fyrir og þess vegna eru meðal annars hugmyndir um stöðugleikaráð þegar til þeirra hluta kemur. Ég held að við séum einmitt að draga og höfum að þessu leyti dregið mikla lærdóma af hruninu. Ég ætla að segja það hér alveg hiklaust að ég er algjörlega sannfærður um að það hefði verið betra fyrir okkur að hafa eitt öflugt móðurráðuneyti ríkisfjármála og efnahagsmála árin fyrir hrunið. Það er alveg hárrétt hins vegar að reynslan af því að dreifa þessu, eins og gert var þá, á þrjú og jafnvel fleiri ráðuneyti var hörmuleg og togstreitan sem uppi var, bæði milli þeirra kannski að einhverju leyti og svo út í stofnanirnar sem þarna áttu að leika lykilhlutverk, var ekki góð. Með þessu er síður en svo verið að slá neinni rýrð á það mikilvæga verkefni að hér sé ástunduð samræmd hagstjórn en til þess þarf burði og menn stóðu í raun og veru frammi fyrir því vali: Eigum við að stórefla efnahags- og viðskiptaráðuneytið með verulegum nýjum fjármunum og efla fjármálaráðuneytið líka vegna þess að það veikir fjármálaráðuneytið að það missti út sína efnahagsskrifstofu og þjóðhagsspár og annað í þeim dúr? Það hefði kostað verulega fjármuni á tveimur stöðum í stjórnsýslunni ef við hefðum valið að fara þá leið. Það var vissulega skoðað og fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árni Páll Árnason, hefur mikið til síns máls að menn hefðu ef til vill strax eftir 2009 þurft að fylgja betur eftir ákvörðuninni sem þá var tekin en þetta er sama ákvörðunin að vista þessa hluti áfram á einum stað en ekki mörgum og það er fyrirkomulagsatriði hvernig það er gert. Ég tel, a.m.k. eins og aðstæður eru nú og verða væntanlega einhver ár, að það hafi mikla samlegðarkosti að gera eitt móðurráðuneyti ábyrgt fyrir þessum mikilvægu verkefnum og þannig er það víða gert, samanber Noreg, Svíþjóð og Finnland þar sem fjármálaráðuneytin fara með yfirstjórn efnahagsmála og seðlabankarnir eru vistaðir hjá þeim. Einhver spurði um Kanada, í Kanada heyrir seðlabankinn undir fjármálaráðuneytið. Þannig að það er oft alveg eins reglan heldur en hitt. Auðvitað eru það réttmæt sjónarmið og má spyrja um að fjármálamarkaðurinn og fjármálaþjónusta sem atvinnustarfsemi tilheyri atvinnuvegaráðuneyti versus þetta fyrirkomulag. Allar lausnir í þessum efnum hafa sína kosti og galla en ég er sannfærður um að heildarmyndin sem með þessu er að teiknast upp af Stjórnarráði Íslands er góð. Við erum að fá átta burðug, nokkuð jafnstór ráðuneyti sem eiga að hafa getu og mannafla og kraft til að standa vel að þeim mikilvægu verkefnum sem þau eiga að sinna. Ég hvet menn til þess að skoða þetta og ræða þetta málefnalega og ekki af of mikilli íhaldssemi og hræðslu við breytingar því að menn komast ekki langt ef það ræður alltaf för.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að valda hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra vonbrigðum með það að mér finnst að við eigum nú að nálgast þetta viðfangsefni af íhaldssemi  Ég vil spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort hann telji að fyrirliggjandi séu nægilega skýr áform um útfærslu þessarar breytingar til að hægt sé að koma henni í framkvæmd fyrir 1. september næstkomandi.

Já, frú forseti, ég tel það. Við höfum lært mikið og kominn er mannskapur sem hefur orðið mikla þekkingu á því hvernig þarf að standa að því að undirbúa svona breytingar og farið hefur verið fram í krafti þess lærdóms. Það fólk sem vann að sameiningu innanríkisráðuneytisins og velferðarráðuneytis og gerþekkir ferli af þessu tagi hefur undirbúið málin. Það hefur verið rætt á þeim nótum við starfsmenn. Við höfum reynslu í því hvernig best er að takast á við þau mál, leysa þau, þess vegna húsnæðismál eða önnur praktísk verkefni. Ég tel að við séum vel undir það búin að klára þessar breytingar. Varðandi efnahagsmálin lít ég ekki svo á að hér sé um einhverja grundvallarkúvendingu eða stefnubreytingu að ræða frá 2009 eins og ég áður sagði. Við erum að tala um að vista ábyrgð þeirra mála á einum stað en leggja þau nú með ríkisfjármálunum, það hefur mikla kosti. Ég get farið í langar ræður ef menn vilja um það og ég hef reyndar alllengi verið þeirrar skoðunar að við ættum að fara norsku leiðina í þessum efnum, ef við köllum hana svo, vegna þess að ríkisfjármálin eru kjölfestan og þau þurfa alltaf að vera mótorinn í sterkri, ábyrgri hagstjórn. Þau verða að vera í lagi og það er mjög nærtækt að mörgu leyti að tengja hina almennu hagstjórn og ábyrgðina á þeim og peningamálastefnuna og Seðlabankann þar saman við og það gera mjög margar þjóðir, 

Hæstv. forseti. Ég ætla að láta nægja að spyrja aðeins frekar um hina praktísku þætti. Má skilja orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svo að búið sé að vinna þannig greiningarvinnu og undirbúningsvinnu að þeim breytingum sem hér eru áformaðar að vandalítið verði eða vandalaust að hrinda þeim í framkvæmd fyrir 1. september? Ég spyr vegna þess að það má lesa út úr orðalagi greinargerðarinnar að slík vinna hafi átt sér stað en hins vegar eru engar slíkar greinargerðir, skýrslur eða álitsgerðir birtar með tillögunni. Ég velti því fyrir mér hvort þau áform séu til um útfærslu þessara tillagna sem gera það að verkum að menn geta einhent sér í að hrinda þessu í framkvæmd ef þetta verður samþykkt á þinginu núna í vor.

Frú forseti. Búið er að vinna heilmikla greiningarvinnu og það er til heilmikið af vinnugögnum sem ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir að ekkert vandamál sé að reiða fram í viðkomandi þingnefnd þar sem menn hafa til dæmis í ljósi reynslunnar, eins og áður sagði, byggt á svipaðri nálgun varðandi flokkun viðfangsefna og verkefna um greiningu á skipuritum ráðuneytanna og sjá hvernig þetta passar saman og hvernig þessu yrði svo best fyrir komið í nýju umhverfi. Það er til mjög rækileg upplistun á viðfangsefnunum og flokkun á þeim þar sem menn hafa mátað og borið saman hvernig þetta fer best. Þetta eru að sjálfsögðu mikilvæg gögn þegar kemur að því að undirbyggja nýjan forsetaúrskurð um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins sem má segja að reki smiðshöggið á breytingar af þessu tagi, þegar hann er gefinn út, þannig að ég tel að undirbúningurinn sé á góðum rekspöl. Ég hef auðvitað verið með í þessu og í ráðherranefnd um málið og á þykkar möppur af vinnugögnum af þessu tagi þar sem bæði er skoðað okkar eigið landslag en líka gerður samanburður við nágrannalöndin og margt fleira fróðlegt sem mun verða gagnlegt fyrir þingmenn að skoða.

Virðulegi forseti. Það er hægt að segja margt um ræðu hæstv. ráðherra og ég vil segja að þegar talað er um þetta nýja fjármálaráðuneyti þá er eins og verið sé að ræða um móður allra ráðuneyta, þar eigi allt að fara fram sem máli skiptir. Ég er ósammála hæstv. ráðherra með það, ég er ekki búinn að sjá rökin fyrir því að fara þessa leið. Ég hefði haldið að það væri mikilvægt fyrir okkur að vera með sterkt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Mig langar hins vegar að spyrja út í orð hæstv. ráðherra þar sem hann talaði um að tvö ráðuneyti hefðu faglega aðkomu að Hafrannsóknastofnun. Það hljómar ekki vel í mínum eyrum að tvö ráðuneyti séu að fikta þar í sömu stofnuninni. Síðan sagði hæstv. ráðherra að stofnunin yrði vistuð fyrsta kastið í atvinnuvegaráðuneytinu. Hvað þýðir það? Stendur til að færa þá stofnun yfir í auðlindaráðuneytið? Er búið að undirbúa það mál með einhverjum hætti og hvenær mun það þá verða að veruleika eða hver eru plön ráðherra varðandi það að færa stofnunina yfir í auðlindaráðuneytið?

Frú forseti. Þegar ég tala um faglega aðkomu að þeirri stofnun þá er málum skipað þannig í dag að þar er stjórn sem hefur kannski ekki mjög vel skilgreint hlutverk og í reynd hefur kannski verið faglegur vettvangur hagsmunaaðila og annarra sem komið hafa að málefnum stofnunarinnar. Menn hafa því rætt þann kost að í stað stjórnar yrði einhvers konar faglegur vettvangur, fagráð sem yrði skipað af fulltrúum beggja ráðuneytanna og eftir atvikum utanaðkomandi aðila og fræðasamfélagi frá hagsmunaaðilum og öðrum slíkum sem hefði meira faglegt hlutverk en síður rekstrarlegt og stjórnunarlegt. Þetta held ég að geti verið mjög góður vettvangur, samstarfsvettvangur þessara aðila sem eðli málsins samkvæmt þurfa að koma þarna saman. Hafrannsóknastofnun fer með samsett hlutverk. Hún er að hluta til að sinna hreinum grunnrannsóknum. Hún er að miklu leyti að sinna hagnýtum rannsóknum og síðan mælingum, útreikningum og ráðgjöf og þar af leiðandi er að mörgu leyti mjög eðlilegt að að henni komi úr ólíkum áttum hugsanlega fulltrúar fræðasamfélagsins, umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvegaráðuneytisins. 

Virðulegi forseti. Ég gat ekki skilið ráðherra öðruvísi en að færa ætti stofnunina undir eitthvert annað ráðuneyti. Það hefur komið fram að bíða á eftir einhverri umfjöllun frá Vísinda- og tækniráði, hvað sem manni finnst svo um þær tillögur sem koma þaðan. Síðan vil ég spyrja um tvennt. Í fyrsta lagi hefur hv. þingmaður Vinstri grænna, Jón Bjarnason, lýst því yfir að að baki þessara breytinga standi krafa Evrópusambandsins um að sameina þessi ráðuneyti. Er hæstv. ráðherra sammála hv. þm. Jóni Bjarnasyni um það? Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Úr því að ráðherrann lagði mikla áherslu á það sem þingmaður árið 2007 að um ákvarðanir og breytingar, líkt og þessar sem hér eru, yrði haft þverpólitískt samráð. Það má lesa í ræðum hæstv. ráðherra fluttar á þeim tíma. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna var ekki haft þverpólitískt samráð um þær tillögur sem voru lagðar fram í upphafi um þetta mál?

Frú forseti. Ég vil aðeins bæta við varðandi það að á vegum Vísinda- og tækniráðs og reyndar fleiri aðila hefur verið unnin heilmikil og gagnleg vinna þar sem menn hafa verið að skoða bæði rannsóknarumhverfið og háskólaumhverfið. Þar eru ýmsar hugmyndir á lofti um það hvernig við ættum að skipa þeim málum, Íslendingar. Það þarf bara að skýrast hvernig með það verður farið. Hafrannsóknastofnun er auðvitað mjög nátengd greininni og rannsóknir unnar mikið í samstarfi innan hennar þannig að það eru líka sterk rök fyrir því að hún sé sem slík þar sem hún er. Varðandi breytingar innan Stjórnarráðsins á Íslandi og Evrópusambandið þá kemur það þessu máli bara ekki nokkurn skapaðan hlut við. Ég hef aldrei nokkurn tíma heyrt á það minnst að þeir skiptu sér af því enda kæmi þeim það ekkert við hvort sem er. Við erum að endurskipuleggja okkar Stjórnarráð og móta framtíðaráherslur um skipan þess og það er alfarið okkar mál og það getur enginn sýnt fram á að það komi öðrum við né að það hafi verið þannig. Ég þekki ekki til þess enda mundi það engu máli skipta, ekki neinu. Við gerum það sem við viljum í þessum efnum, við ráðum því sjálf.  Jú, þverpólitískt samstarf. Það er alltaf betra ef hægt er að  
            

Forseti vill biðja menn að gæta hófs í orðum sínum í ræðustól Alþingis. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að það hafi verið staðfest í andsvörum hæstv. ráðherra það sem hv. þm. Árni Páll Árnason fór yfir í ræðu sinni áðan. Þetta mál er óreifað, það er ekki búið að vinna þá vinnu sem þarf að vinna áður en menn fara í þessar breytingar. Hæstv. ráðherra gat einfaldlega ekki svarað þeirri spurningu hvort Hafrannsóknastofnun yrði áfram undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eða auðlindaráðuneytinu.  Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, hann kom inn á það í ræðu sinni þegar hann færði rök fyrir þessari sameiningu ráðuneyta eða ráðuneytisbreytingu, hvað það hefur að gera með sjálfbæra nýtingu auðlinda og hann nefndi sérstaklega sjávarútveginn. Eftir því sem ég best veit er í gildi 20% aflaregla, en hvað kemur það þessu máli við með breytingar á Stjórnarráðinu hvort við séum með sjálfbæra nýtingu eða ekki?

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Ég hef ekki áhuga á útúrsnúningaumræðum um þessi mál. Ég svaraði því alveg skýrt hvernig þetta væri hugsað með Hafrannsóknastofnun svo langt sem það mál er komið. Það er auðvitað rætt eins og svo margt annað í þessu og unnið er með þeim sem málið varðar að sjálfsögðu. En hvernig svo framtíðin þróast í þessum efnum hjá okkur Íslendingum, hvort við til dæmis förum að einhverju leyti þá braut sem Danir hafa farið, þeir hafa fært sitt rannsóknasamfélag miklu nær háskólasamfélaginu og vistað undir háskólum margar mikilvægar kjölfesturannsóknastofnanir núna í danska kerfinu, það er vissulega ein möguleg leið að fara. Varðandi sjálfbæra nýtingu og ábyrga nýtingu sem við gætum sýnt fram á og sannað að sé slík og standi undir nafni sem slík þá trúi ég ekki öðru en hv. þingmaður, jafn vel og hann er að sér um sjávarútveg, viti mikilvægi þess í sambandi við vottun framleiðsluvara og annað í þeim dúr. Það er til þeirra hluta sem ég er að vísa og þess hvernig þau mál hafa þróast þegar ég er að undirstrika mikilvægi þess að þessir aðilar vinni vel saman.

Virðulegi forseti. Ég þekki alveg nákvæmlega hvernig staðið er að því við auðlindanýtinguna í sjávarútveginum, þ.e. með svokallaðri 20% aflareglu. Ég sé ekki hvaða rökstuðningur er fyrir því þegar menn eru að tala um breytingar á Stjórnarráðinu, hvað hún kemur því við. Það er það sem ég var að spyrja um. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um eitt sem ég sakna töluvert og mun fara yfir í ræðu minni á eftir til að taka annan vinkil á þessu máli. Nú er engin kostnaðargreining sem fylgir þessari þingsályktunartillögu. Í ljósi reynslunnar við fyrri sameiningu ráðuneyta sem menn hafa talað mikið um að hafi heppnast mjög vel, sem er ekki alls kostar rétt og ég mun fara yfir það á eftir - hæstv. ráðherra segir að það muni kosta mjög mikið að styrkja bæði fjármálaráðuneytið og efnahags- og viðskiptaráðuneytið til að hafa sameiginlega stjórn á efnahagsmálunum, hvar er þá greiningin á því, hvar getum við sett puttann á það og gögnin sem mæla með því að fara þessa leið? Hvers vegna er ekki kostnaðargreining með þingsályktunartillögunni? Ég geri mér grein fyrir að hún á að vera með frumvörpum en ekki þingsályktunartillögum, en í svona mikilvægu máli, þar sem menn eru að vísa til þessarar hagræðingar, þá finnst mér að hún ætti að fylgja með.

Frú forseti. Það er reyndar gerð grein fyrir kostnaði og sparnaði sem hefur hlotist af sameiningu stóru ráðuneytanna tveggja, fjallað er um það sérstaklega og reynsluna af henni og það má að sjálfsögðu draga ályktanir af því sem þar blasir við. Sumir hlutir eru augljósir eins og sparnaðurinn beint af því að fækka ráðherrum, ráðuneytisstjórum, ráðherrabílstjórum, aðstoðarmönnum og þessu einfalda. Síðan verður væntanlega mikil fækkun skrifstofustjóra. Það sameinast stoðeiningar sem nýtast betur, miðlæg þjónusta fyrir ráðuneytin, afgreiðslu, símsvörun og annað í þeim dúr þannig að það eru augljós samlegðar- og sparnaðaráhrif í slíkum þáttum. En að sjálfsögðu hverfa verkefnin ekki og þeim þarf að sinna og það má ekki leggja þann misskilning í þetta að menn séu að nota þetta sem aðferð til að komast eitthvað ódýrara frá þeim. Þvert á móti er hugsunin akkúrat sú að hægt sé að sinna þeim betur með samlegðaráhrifunum í öflugri einingum, stærri og burðugri skrifstofum og meiri sérhæfingu, til dæmis í stærra ráðuneyti sé hægt að hafa sérstakt lögfræðisvið sem kannski er ekki viðráðanlegt í mjög lítilli einingu o.s.frv.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra flutti hér innblásna og góða vörn fyrir hugmyndinni um að hafa eitt efnahags- og fjármálaráðuneyti að norrænni fyrirmynd og benti á Noreg. Það eru alveg efnisrök fyrir því að efnahagsmál og ríkisfjármál séu öll á einum stað, en það vantar algerlega í þessa tillögu röksemdir fyrir kostum þeirrar hugmyndar og göllum versus þeirrar hugmyndar sem lagt var upp með í núverandi ríkisstjórnarsamstarfi um að hafa efnahagsráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Hvar er greiningin á kostum og göllum þess að halda áfram við það sem lagt var upp með í upphafi? Hitt sem hæstv. ráðherra skautaði dálítið létt fram hjá er það að í Noregi er fjármálamarkaðurinn undir fjármálaráðuneytinu. Það er hin almenna norræna regla. Hér er ekki verið að fylgja hinni norsku reglu, hér er verið að búa til séríslenska lausn sem miðar þá við þarfir núverandi ríkisstjórnar og það er ekki rökstutt með hvaða hætti sú lausn á að geta lifað hana og 

Frú forseti. Það var að sjálfsögðu það sem var nákvæmlega skoðað, það voru kostir og gallar þess að halda sig við óbreytt skipulag og vera með níu ráðuneyti og vera með efnahags- og viðskiptaráðuneyti áfram starfandi í svipaðri mynd eða fara þessa leið, að leggja þetta með ríkisfjármálunum og fara að minnsta kosti í þeim skilningi hina norrænu eða norsku leið og hafa Seðlabankann þar með. Það er með mismunandi hætti, það er reyndar alveg rétt, hvernig fjármálaþjónustan sem atvinnustarfsemi er meðhöndluð og eftirlitinu eða fjármálastöðugleikanum er fyrir komið. Allt er þetta í deiglu víða um lönd þannig að það er ekki eins og menn telji sig hafa fundið hið fullkomna fyrirkomulag í þessum efnum enda reynsla undangenginna ára í vestrænum hagkerfum ekki beinlínis þannig að það ætti að hræða menn frá því að þora að skoða nýtt fyrirkomulag. Gallarnir við það meðal annars, ég fór yfir það í ræðu minni, sem menn stóðu frammi fyrir voru þeir að það hefði væntanlega kostað umtalsverða fjármuni að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið og hefði það þó áfram verið langminnsta einingin innan Stjórnarráðsins eftir að iðnaðarráðuneytið væri sameinað nýju atvinnuvegaráðuneyti. Það væri til dæmis augljós ókostur, sömuleiðis það mat manna að það veikti fjármálaráðuneytið að hafa ekki meiri burði og getu á sviði efnahagsmála eins og það áður hafði.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð erfitt að eiga orðastað við hæstv. ráðherra um þetta mál á þessum forsendum. Hann vísaði í að hann ætti þykkar möppur um þetta mál. Við fáum tvær og hálfa síðu í greinargerð. Við fáum engin efnisleg rök og við fáum engan samanburð á kostnaði. Svona vinnubrögð eru ekki boðleg. Hvar er samanburðurinn á kostnaðinum við að hafa þetta í efnahagsráðuneytinu og styrkja það og svo kostnaðinum við að flytja þetta til fjármálaráðuneytis? Mér finnst hæstv. ráðherra enn og aftur skauta afskaplega létt fram hjá hættunum á því að skilja fjármálamarkaðinn eftir og hafa hann í öðru ráðuneyti. Hér er sagt: Þetta er svo sem allt í deiglu. Eina efnislega greiningin sem við höfum er frá Kaarlo Jännäri frá 2009 sem segir: Það er grundvallaratriði að hafa þetta allt á sama stað. Ef menn ætla að slíta þetta í sundur, komið þá með efnislegu rökin fyrir því, takk fyrir, þegar Norðmenn hafa þetta á hinn veginn og Svíar hafa þetta á hinn veginn og Finnar hafa þetta á hinn veginn, allt á sama stað. Sú litla greining sem ég hef séð, sem var unnin af þriggja manna nefnd og tekur um tíu blaðsíður, varar sérstaklega við því að skilja fjármálamarkaðinn frá hinu og segir: Ókostirnir eru meiri en kostirnir við það. Svona vinnubrögð eru ekki boðleg á nokkurn hátt, að engin fjármálaleg greining sé lögð fram, engin efnisleg greining og enginn rökstuðningur sem heldur vatni.

Frú forseti. Hæstv. fyrrverandi ráðherra og þingmaður á bara þessi stóru orð sín og best er að hann standi betur fyrir því hvaða innstæður eru á bak við þau. Fjármálamarkaðurinn er á einum stað, vátryggingastarfsemi, Samkeppniseftirlit og aðrir slíkir þættir sem allir eru nátengdir. Það er heldur ekki einfalt að taka fjármálaþjónustuna sem slíka eina burtu og skilja hitt eftir annars staðar. Einhvers staðar þarf að draga upp svona landamæri og ég tel að þau séu dregin upp með tiltölulega hreinum hætti hér, að ríkisfjármál og efnahagsmál, peningamálastefna og Seðlabanki tilheyri þá þessu móðurráðuneyti sem beri yfirábyrgð á ríkisfjármálum og efnahagsmálum og samræmingu hagstjórnar en öflugt ráðuneyti atvinnumála og nýsköpunar fari með fjármálaþjónustu, vátryggingastarfsemi og aðra slíka þætti sem og atvinnustarfsemi í landinu og hafi eftirlit með þeim þar sem fjármálaeftirlit, samkeppniseftirlit og slíkir þættir séu til staðar. Auðvitað gæti komið til greina að gera ýmsar breytingar í viðbót. Til dæmis gætu verkefni frá innanríkisráðuneytinu átt erindi til atvinnuvegaráðuneytisins o.s.frv. Það er því ekki víst að endanlegur forsetaúrskurður um verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins eigi að einskorðast við málaflokka 

Forseti. Það hefur verið mjög fróðlegt að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur farið fram hér í dag. Hún hefur vakið með manni bæði hlátur og grát. Þetta mál gengur út á að gera breytingar á Stjórnarráðinu og aðallega hefur verið rætt um að stofna tvö ný ráðuneyti, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Mér heyrðist á ræðu hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, núverandi „allsherjarráðherra“, að í bígerð væri að stofna eitt nýtt ráðuneyti til viðbótar sem yrði svokallað móðurráðuneyti. Það væri fróðlegt að fá að skyggnast í þær möppur sem hæstv. ráðherra hefur um greininguna að baki því. Það væri mjög fróðlegt að fá að sjá og heyra þær hugmyndir sem þar eru í gangi. Það sem vekur mig til umhugsunar í þessu efni hefur komið fram og var rækilega undirstrikað í ágætri ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar, þ.e. tímasetningin á þeim breytingum sem verið er að gera og í hvaða samhengi þær eru við þær áherslur sem núverandi ríkisstjórnarflokkar lögðu til grundvallar samstarfi sínu vorið 2009. Við erum hér á vorþingi að ræða grundvallarbreytingar í nokkrum lykilráðuneytum, þar með talið einu gríðarlega mikilvægu ráðuneyti sem fjallar um efnahagsmál. Með þessum breytingum er ætlunin eins og segir í niðurlagi greinargerðar með þingsályktunartillögunni sem ég ætla, með leyfi forseta, að vitna hér orðrétt til: „Með þessum fyrirhuguðu breytingum á ráðuneytum, sem ætlunin er að komi til framkvæmda 1. september 2012, og afleiddum breytingum er lögð lokahönd á þá endurskipulagningu Stjórnarráðsins sem ríkisstjórnin boðaði í upphafi kjörtímabilsins.“ Menn eru núna að ræða með nokkurra vikna fyrirvara breytingar á Stjórnarráðinu með greinargerð í þingsályktunartillögu sem heldur ekki vatni. Það er kallað eftir rökstuðningi við þær breytingar sem lagðar eru fram, það er vitnað til þess af hæstv. ráðherrum hér, forsætisráðherra, umhverfisráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra, að það sé til fullur rökstuðningur með þessu máli. Hvers vegna í ósköpunum eru gögnin þá ekki lögð fram? Maður leyfir sér að efast um það að rökstuðningurinn fyrir þessu sé fyrir hendi þegar maður heyrir stjórnarliða tala með þeim hætti sem þeir hafa gert. Enn fremur leyfir maður sér að efast um sameiginlegan skilning stjórnarliða á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir þegar maður hlýðir á hæstv. forsætisráðherra mæla fyrir tillögunni og hæstv. umhverfisráðherra því að áherslunum sem frá þeim koma ber ekki saman. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mótmælir þessum orðum mínum en því miður var hann ekki viðstaddur þegar hæstv. forsætisráðherra flutti framsögu sína þannig að hann er tæpast dómbær á það. 

Forseti beinir þeim tilmælum vinsamlega til hv. þingmanns að beina orðum sínum til forseta, ekki til þingmanna í sal.

Þau vinsamlegu tilmæli hæstv. forseta eru hér með tekin til greina og hv. þingmaður sá er hér stendur skal reyna að fylgja þeim út í æsar. Það ber hins vegar á því í rökstuðningnum með þessari þingsályktunartillögu að þar eru settar fram mjög losaralegar hugmyndir svo ekki sé meira sagt. Ég nefni hér eitt tiltekið atriði sérstaklega þar sem hluti af rökstuðningnum fyrir því að búa til þetta umhverfis- og auðlindaráðuneyti er sá að, með leyfi forseta - ég ætla að vitna orðrétt í greinargerðina: „Ráðuneytið mun m.a. fá það hlutverk að setja viðmið um sjálfbærni sem ætlað er að tryggja ábyrga umgengni við náttúruna og allar auðlindir hennar.“ Um þetta eru allir sammála. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra bar það hér upp á þingmenn stjórnarandstöðunnar að vilja ekki taka undir þau sjónarmið sem hæst eru á baugi um sjálfbæra nýtingu fiskstofna. Það er langur vegur frá því að svo sé. Aðspurð sagði hæstv. umhverfisráðherra að engar hindranir væru í vegi fyrir því í núgildandi lögum að þannig væri unnið af hálfu ráðuneytis hennar. Þetta eru engin rök fyrir því að steypa þessu saman með þessum hætti. Ég hjó líka eftir því, ef við nefnum stofnunina Hafró, að það var misræmi í svörum hæstv. forsætisráðherra og umhverfisráðherra í þeim efnum. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra var spurður út í það áðan. Hann orðaði það svo snyrtilega, með leyfi forseta, að „fyrsta kastið“ yrði Hafró undir atvinnuvegaráðuneytinu. Þá getur maður spurt í ljósi orða hæstv. ráðherra: Hversu langt er það kast?  „Alþingi ályktar, með vísan til 2. gr. laga nr. 115/2011, um Stjórnarráð Íslands, að styðja fyrirhugaða breytingu …“ Hér er í tillögu hæstv. ríkisstjórnar farið fram á það við þingið að Alþingi styðji fyrirhugaðar breytingar. Í ljósi þessarar óskar hæstv. ríkisstjórnar er ekkert óeðlilegt við það að þingið geri kröfu til þess að það sé til muna betur vandað til málsins en raun ber vitni. Raunar kýs ég að skilja orðræðu hæstv. ráðherra sem hér hafa tekið til máls sem einbeittan vilja til að upplýsa þingið betur en hér er gert og um leið felst í því ákveðinn áfellisdómur yfir greinargerðinni með þeirri tillögu sem liggur fyrir. Þannig kýs ég að skilja þetta, hæstv. forseti, þó að við beri nokkrar mótbárur frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem ver eðlilega þessa þingsályktunartillögu með oddi og egg, gerir það eins vel og hann getur en vörnin tekst honum ekki nægilega vel. Ég vek athygli á því sem ég nefndi hér áðan að það eru atriði í hinum svokallaða rökstuðningi, í greinargerðinni, fyrir því að ráðast skuli í þessar breytingar sem vel er hægt að framkvæma án þess að komi til þeirra breytinga sem kallað er eftir að fá heimild til að framkvæma. Það er engin forsenda fyrir því að gera þessar breytingar á Stjórnarráðinu, þær eru ekki forsenda þess að skipa hóp óháðra sérfræðinga um sérstaka sjálfstæða efnahagsráðgjöf, það þarf ekki að gera breytingar á lögum til þess. Þetta er fyrirkomulag sem er þekkt meðal annars í Svíþjóð og fjárlaganefnd átti þess kost að kynna sér um daginn. Ég tek alveg undir að þessi hugmynd er af hinum besta toga og þarft að taka ítarlega umræðu um málið, ekki síst í ljósi þess hvernig staða efnahagsmála okkar er, en það er engin þörf á því að leggja fram þessa þingsályktunartillögu til að koma þessu máli fram á veg, frá því er langur vegur. Það eru fleiri atriði í tillögunni sem engin þörf er á að ná fram með því að standa í þessum tillöguflutningi. Ríkisstjórnin getur með réttu dregið til baka þá tillögu sem hér liggur fyrir, unnið hana til muna betur en hún ber vitni um, unnið hana með þeim hætti að draga fram þau gögn sem ríkisstjórnin virðist eiga og hafa í handraðanum og vinna málið þannig að okkur sé einhver sómi að. Við skulum þá sameinast um að einbeita okkur að því að ljúka málinu með þeim tilskilda sóma sem Stjórnarráðinu 

Hæstv. forseti. Það hefur verið svolítið sérkennilegt að fylgjast með umræðunni í dag um þessa tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Hér hafa nú þegar talað þrír núverandi ráðherrar og einn fyrrverandi fyrir hönd stjórnarmeirihlutans og það verður að segjast alveg eins og er að ekki er mikill samhljómur í málflutningi þeirra. Það kom fram í ræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar að þegar hann var efnahags- og viðskiptaráðherra og sat í ríkisstjórn hefði aldrei komið til tals í þeirri ríkisstjórn að færa hagstjórnina í fjármálunum, Fjármálaeftirlitið og annað í þeim dúr undir fjármálaráðuneytið og að stokka þetta upp, heldur hefði verið unnið að því að styrkja hagstjórnina og eftirlit með fjármálamörkuðunum eins og kostur var eftir hrunið sem hér varð haustið 2008. Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað þó að henni hafi ítrekað verið beint til hæstv. forsætisráðherra og einnig hv. þingmanns, af hvaða ástæðum þessar breytingar eru lagðar til og á hvaða grunni. Ég ætla að leggja út af því í ræðu minni á þeim stutta tíma sem ég hef og fjalla aðeins um það af hverju þetta er gert. Það er kannski rétt að það komi fram í máli mínu, eins og reyndar hefur komið fram í máli ansi margra, að sú greinargerð sem fylgir þessum viðamiklu breytingum er ansi rýr. Það hefur líka komið fram að til séu mun viðameiri gögn sem ekkert mál sé að leggja fram en þau fylgja ekki. Nú vitum við ekki hvort í þeim standi nákvæmlega það sem svari þeim spurningum sem við höfum varpað fram í umræðunni í dag; hverjir unnu þessa greiningu og á hvaða forsendum var hún unnin. Að hluta til eru þessar breytingar kannski ekki í órökréttu framhaldi af því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera, hún hefur hringlað með Stjórnarráðið allt kjörtímabilið, og að einhverju leyti með tilvísun til þeirrar stjórnaryfirlýsingar um samstarf flokkana - mig minnir að hún hafi heitið yfirlýsing en ekki sáttmáli, þeir náðu ekki saman um það í upphafi - um að breyta hluta af Stjórnarráðinu. En það að breyta og færa látlaust til í stjórn efnahagsmála kom augljóslega ekki fram í upphaflegri samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna og virðist hafa komið til á endasprettinum. Því er ósvarað og ég held að við verðum að fá svar við því af hverju er verið að fara af stað í þetta verkefni. Í kjölfar rannsóknarskýrslu Alþingis var skipaður eins og þekkt er þingmannahópur til að fara yfir skýrsluna og meta hvað væri rétt að gera breytingar á. Í þeirri þingsályktun hópsins sem var samþykkt 63:0 og kennd við það - það er ekki algengt að allir þingmenn séu mættir og standi saman um breytingar þó að það komi fyrir - var farið yfir að mjög víða hefði verið pottur brotinn í stjórnsýslunni á mörgum sviðum en þó allra mest á sviði fjármálaeftirlits. Það hefði þurft að fylgja eftir hlutum, einfaldlega tala saman og skýra og bregðast við stöðugt breyttum forsendum og ástæðum sem leiddu síðan til þess að hér varð efnahagshrun, bankahrun. Ein af þeim niðurstöðum sem kom fram í þingmannaskýrslunni og var samþykkt, var að gerð yrði stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og einnig á Seðlabankanum. Það átti ekki að rannsaka hvernig þessar stofnanir hefðu unnið fyrir hrun heldur var hugmyndin sú að gerð yrði úttekt á þeim eftir hrun, eftir að menn höfðu brugðist við og breytt lögum og reglum. Með slíkri stjórnsýsluúttekt yrði athugað hvort stofnanirnar væru komnar með þau tæki og tól sem þær þyrftu og hvort þær notuðu þau úrræði sem þær hefðu sannarlega á sínum snærum. Einnig átti að vera innbyggt í þá úttekt og kom fram í umræðu um þetta mál í þingmannanefndinni og í þinginu að þar með þyrfti að skoða hvort eðlilegt væri að sameina Fjármálaeftirlitið við Seðlabankann og að þetta yrði ein stofnun eða hvort hún ætti að vera í tvennu lagi. Það kom fram í andsvari og umræðum við hv. þm. Árna Pál Árnason að það sem hefði skort í þessa samþykkt á sínum tíma væri að fá fjármagn frá Alþingi til að fara í slíka stjórnsýsluúttekt. Ég spyr nú, frú forseti: Var ríkisstjórninni ekki í lófa lagið að koma með þá tillögu inn í fjárlagagerðina strax haustið 2010, ef ekki við síðustu fjárlagagerð haustið 2011, að settir yrðu fjármunir í þá úttekt vegna þess að það væri grunnforsenda fyrir því að menn gætu tekið einhverja vitræna rökfræðilega ákvörðun um hvernig koma ætti fyrir þessum málaflokki? En það var ekki gert og núna, mér liggur við að segja korter fyrir þrjú eins og stundum er sagt, er lögð fram tillaga til þingsályktunar um að breyta þessu bara sisvona án nokkurs undirbúnings og halda áfram með þær breytingar sem áður hafa verið ræddar um atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti annars vegar og hins vegar umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að þessi vinnubrögð eru einfaldlega ekki nægjanlega góð, þau eru ekki nægilega undirbyggð. Ég hef reyndar alla tíð haft þá skoðun að ekki sé skynsamlegt að skipta upp í atvinnuvegaráðuneyti annars vegar og auðlinda- og umhverfisráðuneyti hins vegar þó svo að fyrir því séu einhverjar fyrirmyndir á Norðurlöndunum. Ég nefndi í stuttu andsvari áðan hvernig hlutum væri fyrir komið í löndum þar sem meginatvinnustarfsemi þjóðarinnar byggðist á auðlindanýtingu, og líka af hvaða stærðargráðu við erum, fólk verður að rifja það upp öðru hverju að við erum aðeins 320 þúsund manna þjóð. Er skynsamlegast að steypa ráðuneytum saman í form sem við þekkjum frá Vestur-Evrópu eða Mið-Evrópu eða hugsanlega frá einhverjum Norðurlandanna sem eru mun stærri þjóðir? Eða ættum við að horfa meira til landa eins og Grænlands og Færeyja, Kanada og Noregs? Auðvitað er fyrirkomulagið mismunandi í öllum þessum löndum en ég get ekki séð að það eitt að þannig sé það annars staðar á Norðurlöndunum eða í Evrópu sé forsenda fyrir breytingum. Mér finnst það ekki vera lógískur grunnur fyrir að breyta stjórnkerfinu á Íslandi vegna þess, þegar litið er til atvinnustarfsemi okkar á Íslandi, að sjávarútvegurinn er til að mynda langmikilvægasta atvinnugrein landsins, gríðarlega umfangsmikil, bæði í landstekjum og einnig hvað varðar önnur umsvif í landinu. Þannig hefur til dæmis komið fram að sjávarklasinn, þ.e. allt sem tengist sjávarútveginum, velti á síðastliðnu ári um 400 milljörðum og þar störfuðu um 35 þús. manns. Það er allt önnur mynd en menn hafa viljað bregða upp af þeirri atvinnugrein, að þar starfi sífellt færri og færri við veiðar og vinnslu en það er alveg lógískt vegna þess að sú leið hefur verið farin, það er þjóðhagslega hagkvæmt að færa störfin frá þeim frumgreinum í atvinnustarfseminni yfir í tæknilegri og flóknari, verðmætari störf. Þess vegna er greinin miklu stærri en menn hafa viljað vera láta á liðnum árum. Með tilliti til íslenskra aðstæðna ætti þar af leiðandi að segja: Það er kannski þörf á því að hafa sérstakt ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar og hafa iðnaðinn og aðra atvinnustarfsemi í öðru ráðuneyti. Það getur vel verið að það sé miklu skynsamlegra en að segja: Af því að þetta er svona á Norðurlöndum eða í Evrópu þá á þetta að vera þannig. Er það kannski ástæðan fyrir því að ekki fæst ekki svar við því hvers vegna við séum að fara í þessar formbreytingar, er það krafa frá Evrópusambandinu? Samanber bréf Evrópuþingsins eða ályktun 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar út í það sem hann kom inn á í ræðu sinni en það eru vinnubrögðin við málið í heild sinni sem er nú lagt fram með þeim hringlandahætti sem hefur einkennt breytingar á Stjórnarráðinu hjá hæstv. ríkisstjórn. Getur hv. þingmaður ekki tekið undir að skynsamlegra hefði verið að vinna þetta þverpólitískt eins og hér hefur verið kallað eftir, af því að þessar breytingar eiga að taka gildi einungis sex mánuðum áður en hæstv. ríkisstjórn - í síðasta lagi - fer frá. Vonandi verður hún farin fyrr. Mig langar að spyrja um vinnubrögðin og einnig greiningu málsins. Nú hefur komið fram í máli hæstv. allsherjarráðherra að til séu bunkar af möppum og upplýsingum sem styðji þessa röksemdafærslu og því spyr ég hv. þingmann hvort honum hefði ekki fundist eðlilegt að eitthvað bitastæðara væri í þessari þingsályktunartillögu svo hægt væri að gera sér grein fyrir þessum breytingum. Ákveðnar fullyrðingar komu fram í ræðum hæstv. ráðherra um að þær gætu sparað í ríkisfjármálum og þar fram eftir götunum. Það fylgir ekki með í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Eins og við þekkjum báðir er ekki lagt fram kostnaðarmat frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Getur hv. þingmaður tekið undir að það hefði verið æskilegt að matið fylgdi einmitt með þingsályktunartillögunni? Reynslan af sameiningu í innanríkisráðuneyti annars vegar og velferðarráðuneyti hins vegar út frá kostnaði séð segir okkur að kostnaðurinn var miklu meiri en áætlað var. Ég mun fara yfir það í ræðu minni á eftir. Það er oft sagt: Jú, þetta mun spara til framtíðar, en það þarf ekki að gerast í núinu og það er alltaf afsökunin, sérstaklega í ljósi þess að í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir að í nærri 80% tilfella hafi sameiningar og sparnaðaráform við þær mistekist.

Forseti áminnir hv. þingmenn um að nota ávörp rétt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir það að vonandi fer þessi stjórn frá fyrr en eftir eitt ár. Bara í þessu máli til að mynda hefur komið í ljós að hér er starfandi minnihlutastjórn. Hún hefur ekki meiri hluta fyrir þessu máli samkvæmt þeim ræðum sem haldnar hafa verið í dag og yfirlýsingum stjórnarþingmanna frá fyrri tíð um þessar stjórnarráðsbreytingar. Þannig að það væri óskandi. Það hefur kannski verið sá svipur á þessari ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur að það er dálítill hringlandaháttur í stjórnkerfisbreytingum. Vilji hefur verið til þess að formbreyta ýmsu án þess að fyrir því séu, að mínu mati í það minnsta, sérstakar forsendur gefnar eða ástæður sem síðan skili sér áfram. Fyrst og fremst er verið að breyta breytinganna vegna og það verður síðan einn af þeim bautasteinum sem stendur eftir þessa stjórn; að þar hafi farið stjórn sem hrærði talsvert í kerfinu en ekki hafi endilega verið sérstakur tilgangur með þeim breytingum annar en að breyta breytinganna vegna. Það er sannarlega mikill hringlandaháttur. Það er augljóst að skynsamlegra hefði verið að hafa þverpólitíska samstöðu þegar verið er að breyta stjórnkerfinu á síðustu metrunum, hugsanlega síðustu dögum ríkisstjórnarinnar ef fram heldur sem horfir en að minnsta kosti þegar svona skammt er eftir af kjörtímabilinu. Ég vil þó taka það fram sem kom líka fram í einhverri ræðu í dag að ekkert óeðlilegt er við það að í upphafi kjörtímabils fari ríkisstjórn frá og þá komi ný að sem leggi til breytingar á stjórnkerfinu sem hún vill vinna að á kjörtímabili sínu. Mér finnst það eðlilegt, en að vera að hræra í þessu fram á síðustu stundu finnst mér afar óeðlileg 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég er algjörlega sammála og ég get einnig tekið undir það sjónarmið hv. þingmanns að þegar ný ríkisstjórn tekur við völdum sé eðlilegt, hafi menn einhverjar aðrar áherslur um hvernig þeir vilji koma fyrir málaflokkum og slíkt, að breytingarnar fari fram í upphafi kjörtímabils en ekki í andarslitrum ríkisstjórnarinnar eins og er í þessu tilfelli og liggur alveg klárt fyrir að þessi ríkisstjórn mun ekki sitja til kosninga hvenær sem þær svo verða. Hv. þingmaður á sæti í hv. atvinnuveganefnd og það kom fram hjá hæstv. allsherjarráðherra áðan að hann gat ekki svarað því afgerandi hvar til dæmis Hafrannsóknastofnun yrði vistuð eftir breytingarnar á ráðuneytunum, þ.e. hvort Hafrannsóknastofnun yrði undir nýju auðlindaráðuneyti eða atvinnuvegaráðuneytinu. Hann svaraði sem svo að það ætti kannski að bíða eftir niðurstöðu Vísinda- og tækniráðs sem kemur kannski eftir einhver ár. Það segir kannski allt sem segja þarf um vinnubrögðin og að hve miklu leyti er búið að hugsa þetta fram í tímann. Því spyr ég hv. þingmann hvort honum fyndist ekki eðlilegt að svona spurningu væri bara svarað afgerandi og menn væru búnir að sjá fyrir hvernig ákveðnar stofnanir ættu að vera og hvar vistaðar og hvernig yrði utan um þær haldið vegna þess að það er mjög mikilvægt að það liggi alveg klárt fyrir. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann, en það er kannski ósanngjarnt, ég geri mér grein fyrir því að hann getur kannski ekki svarað þessu, hver sé í raun ástæðan fyrir þeirri U-beygju sem ríkisstjórnin tekur. Þá á ég við upprunaleg markmið um að styrkja efnahagsráðuneytið. Margir stjórnarliðar hafa haldið innblásnar ræður um hvað það væri mikilvægt að gera það. Síðan tekur ríkisstjórnin algjöra U-beygju og hefur ekki sýnt á nein spil með það, þótt hæstv. allsherjarráðherra hafi reynt að færa fyrir því rök, 

Forseti áminnir enn hv. þingmenn um að ávarpa rétt.

Hæstv. forseti. Það er þrennt sem ég ætla að reyna að koma inn á í þessu stutta andsvari. Ég náði ekki að svara áðan í sambandi við kostnaðarmatið. Ég lagði fram fyrirspurn fyrr á þessu kjörtímabili þar sem ég spurði um árangur af sameiningu stofnana og annarra slíkra sameininga. Það kom í ljós að enginn hafði neitt svar við því. Það hafði annaðhvort gleymst að setja upp mælikvarða til að hægt væri að mæla árangurinn eða menn höfðu aldrei ætlað sér það. Og ef menn höfðu gert slíkar mælingar og þær sýndu að ekki var sparnaður af þeirri sameiningu, þó að hann hafi verið ein af forsendunum fyrir henni, sögðu menn að hagræðingin kæmi væntanlega fram í faglegu starfi seinna meir. Það verður að segjast eins og er að ef sparnaður er ein forsenda sameiningar stofnana og hugsanlega ráðuneyta líka, sem kannski á eftir að koma í ljós, er það yfirleitt fölsk forsenda. Varðandi umræðuna um hvar einstakar ríkisstofnanir eru vistaðar tek ég undir að það er ákaflega mikilvægt þegar menn fara fram með svo viðamikla breytingu að það liggi ljóst fyrir. Ég held að ástæðan fyrir því að við fáum engin svör frá ráðherrunum um þetta, og ekki koma þau fram í greinargerðinni, sé einfaldlega sú að á bak við þessar breytingar er ekki meiri hluti og við það að segja hvernig hlutirnir eigi að verða að lokum verði til meiri andstaða úti í samfélaginu og þar af leiðandi innan stjórnarflokkanna og það yrði þá banabiti þessara hugmynda. Ég held að hér sé farið fram með plagg sem er eins grátt og hulið þoku og hægt er til þess að hægt sé að hræra í því eftir á eftir „behag“, eftir því hvernig vindar blása. Ég held að það sé kannski skýringin en við höfum hins vegar ekki fengið svar við þessu í dag í dag. Varðandi U-beygjuna held ég að það sé kannski stóra spurningin sem við höfum ekki fengið svar við í dag; af hverju í ósköpunum er þessu hent hér fram allt í einu?

Hæstv. forseti. Ég verð að trúa hæstv. forseta fyrir því að ég er alveg undrandi á því máli sem verið hefur til umfjöllunar í dag, bæði því hvernig málið er lagt fram fyrir þingið, tillögunni sjálfri, þeim rökstuðningi, ef rökstuðning skyldi kalla, fyrir þeim hugmyndum sem þar er að finna og einnig þeim umræðum sem orðið hafa í dag um aðdraganda þessa máls, tilgang þess, hvers vegna málið kemur fram með þeim hætti sem það hefur gert o.s.frv. Af því tilefni langar mig að velta því upp hvaða ríkisstjórn það er sem leggur þessa tillögu fram. Er það ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem tók við völdum hér 2009 og samþykkti stjórnarsáttmála sem er enn þá í gildi að ég hygg og hefur verið samþykktur af stofnunum viðkomandi stjórnarflokka? Eða er þetta einhver önnur ríkisstjórn sem er með óljósan stjórnarsáttmála sem enginn veit hvað felst í? Ef maður les stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur er allt annað á ferðinni þegar kemur að skipan Stjórnarráðsins en það sem hér er um að ræða. Hér stendur skýrt, með leyfi virðulegs forseta, í þeim stjórnarsáttmála: „Í nýju efnahags- og viðskiptaráðuneyti verður almenn hagstjórn, lagaumgjörð og eftirlit með fjármálamarkaði, mat á þróun og horfum í efnahagsmálum. Enn fremur verða þar málefni er tengjast umgjörð íslensks viðskiptalífs.“ Hér hafa verið haldnar margar ræður af hálfu þingmanna stjórnarmeirihluta um þann lærdóm sem við þurfum að draga af þeim atburðum sem urðu hér haustið 2008. Ég get tekið undir margt af því sem þar hefur verið sagt um að við þurfum að vanda til verka og vanda okkur mikið. Ég spyr mig: Hvað merkja þær ræður þegar litið er til þess máls sem hér er um að ræða? Hvað fólst í þeim ræðum þegar litið er til þeirra hugmynda sem eru fram bornar? Ákveðið var af hálfu þessarar ríkisstjórnar að færa efnahagsmál til í Stjórnarráðinu og frá því að hæstv. ríkisstjórn hófst handa við að hreyfa stjórn efnahagsmála til í Stjórnarráðinu hefur verið þvílíkt los á málum að með endemum er. Nú stendur sem sagt til, svo dæmi sé tekið, að Seðlabanki Íslands sé færður undir þriðja ráðuneytið á þessu kjörtímabili. Lengst af þótti það skipta verulega miklu máli að forsætisráðherra þjóðarinnar hefði yfirumsjón og yfirsýn yfir efnahagsmál. Þess vegna var brýnt að mati margra og vísra manna að Seðlabanki Íslands væri á forræði hæstv. forsætisráðherra. Það var síðan mat þessarar ríkisstjórnar að óþarft væri að stjórn efnahagsmála væri á verksviði hæstv. forsætisráðherra, hann ætti fyrst og fremst að vera verkstjóri og að öll mál sem sneru að einstökum málaflokkum ættu að fara burt úr ráðuneytinu. Í því skyni var ákveðið að færa efnahagsmál í sérstakt ráðuneyti efnahags- og viðskiptamála og þar með þær stofnanir sem um þau mál véla, til dæmis Seðlabanka Íslands. Hæstv. forsætisráðherra vísaði sem sagt frá sér stjórn efnahagsmála. Ekki hafði langur tími liðið þegar það rann upp fyrir forsætisráðuneytinu að það væri frekar óhentugt að þar skyldi enginn efnahagsráðunautur vera starfandi og var þá ráðinn efnahagsráðunautur í forsætisráðuneytið, sem ég held að hafi verið skynsamlegt af hálfu hæstv. forsætisráðherra að gera. Nú er tekin sú ákvörðun að leggja niður efnahagsráðuneytið og fara með verkefnin í fjármálaráðuneytið. Allt er það gert á grunni þess að hér þurfi að vera vönduð stjórnsýsla, eða eins og segir í stjórnarsáttmála virðulegrar ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, þeirrar sem tók við vorið 2009, þótt ég viti ekkert hvaða ríkisstjórn það er sem leggur þetta mál fram, með leyfi forseta: „… að vanda stjórnsýsluhætti og efla traust almennings á stofnunum hins opinbera.“ Er þetta mál til þess fallið? Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu að búið væri að fara mjög rækilega yfir þetta mál, greiningarvinna og fagleg athugun. Málið fer í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og verður tekið þar til umfjöllunar. Sú ákvörðun hæstv. forsætisráðherra að láta ekki fylgja með þá greiningarvinnu sem að baki þessu er og vísað hefur verið til í umræðunni - ég tek fram að ég geri mér grein fyrir því að þegar kemur að breytingum á auðlindaráðuneytinu að ríkisstjórnin hefur unnið mjög mikið þar og hefur mjög ríkar skoðanir á því að setja auðlindamál öll saman undir einn hatt, það er skoðun ríkisstjórnarinnar. Ég hygg að auðvelt sé að kalla eftir því. En hvað hitt málið, stjórn efnahagsmála, varðar hefði verið mjög fróðlegt, af því að hér er um stefnubreytingu að ræða, að einhver rökstuðningur fylgdi þessari tillögu fyrir því hvers vegna menn ákveða að gera þetta og kostnaðinum við það. Fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra að heppilegt væri að samnýta starfsmenn, eftir því sem mér skildist, sem verið hefðu í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. Ef ég hef tekið rétt eftir, hæstv. forsætisráðherra, kom fram að menn þyrftu auðvitað að sinna þessum verkefnum, það væri mikilvægt, það þyrfti að bæta við starfsfólki í fjármálaráðuneytið og að það væri þá einhvern veginn hægt að spara með því að samnýta starfsmenn. Það skiptir engu máli hvar verkefni eru hýst, það þarf alltaf starfsmenn til að sinna þeim, ekki satt? Það breytir engu hvort verkefnin eru í fjármálaráðuneyti, efnahagsráðuneyti eða forsætisráðuneyti, það þarf alltaf þekkingu og starfsmenn til að sinna verkefnunum. Allt það finnst mér skorta að sé rökstutt í þessari tillögu. Síðan hefur það bæst við að fyrrverandi hæstv. efnahagsráðherra hefur ekki getað útskýrt fyrir þingheimi hvers vegna þessi breyting er lögð til, ég spurði hann að því sérstaklega um það áðan. Það verður bara að segjast eins og er að hann gat ekki veitt svör við því. Það virðist sem þessi skipan mála hafi ekki verið rædd í þeirri ríkisstjórn eins og hún var skipuð fram að áramótum 2012, heldur hafi þessi stefnubreyting átt sér stað eftir að breyting var gerð í ríkisstjórninni. Ég verð að segja það, bara vegna ríkisstjórnarinnar sjálfrar og fyrst hún vill gera þessar breytingar, að það hefði verið til hægðarauka fyrir hana sjálfa í vinnslu málsins í þinginu að hafa þessi gögn með tillögunni þannig að þingmenn gætu lesið þau og kynnt sér efni þeirra í stað þess að þurfa að kalla eftir því öllu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd með öllum þeim tíma sem það tekur. Það er alveg ljóst að menn munu kalla eftir rækilegum upplýsingum. Það er enginn vafi á því að menn munu vilja fá þær upplýsingar og þau gögn og það sem hæstv. forsætisráðherra kallar greiningarvinnu inn í nefndina. Hæstv. forseti. Hefði ekki verið heppilegra, í ljósi þess að það liggur ekki einu sinni fyrir að þingmenn stjórnarmeirihlutans í heild sinni styðji þetta mál, að þessi gögn lægju bara fyrir nú þegar, í fyrri umr., fyrst þau eru öllsömul til en ekki láta nefndina þurfa að byrja á því að kalla eftir öllum þessum gögnum? Það veldur því þá að þessar upplýsingar birtast þingheimi væntanlega í síðari umr. um tillöguna. Mér finnst mjög undarlegt hvernig allt þetta mál er vaxið og mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, ég geri ráð fyrir að hún muni ljúka umræðunni í kvöld þegar umræðu um tillöguna lýkur, hvers vegna hún telji það til bóta að gera þessa breytingu. Hefði ekki verið skynsamlegra að halda áfram með þá stefnu sem hæstv. forsætisráðherra lagði sjálf til mjög nýverið með stofnun efnahags- og viðskiptaráðuneytisins? Þurfum við ekki að hafa einhverja festu í Stjórnarráðinu? Hver er tilgangurinn með því að gera þessa breytingu núna? Ég get líka tekið undir að það er dálítið undarlegt að gera þessa breytingu svona skömmu fyrir lok kjörtímabils. Mér hefur nú heyrst að það sé það sem þeir erlendu sérfræðingar sem komið hafa að máli við okkur, Jännäri, hafa talað fyrir, að það skipti máli hér að líta til hlutanna til lengri tíma. Hefði ekki verið nær að halda sig við þá stefnumörkun sem ríkisstjórnin lagði sjálf fram mjög nýverið 

Virðulegur forseti. Mig langar til að fá að vita afstöðu hv. þingmanns til nokkurra mála. Í fyrsta lagi hvort hv. þingmaður sé andsnúinn öllum hugsanlegum breytingum á Stjórnarráði Íslands, hvort hv. þingmaður telji að við höfum náð einhverju stjórnsýslulegu hámarki hvað varðar þau mál og lengra verði ekki gengið, það hafi náðst einhver fullkomnun sem ekki verði bætt. Sér hv. þingmaður einhverja ágalla á fyrirkomulaginu og ef svo er, hverja og hvernig á úr þeim að bæta? Ég man eftir blaðaviðtali við hv. þingmann haustið 2011 þar sem hv. þingmaður segir orðrétt, með leyfi forseta: „Heilt yfir finnst mér stjórnvöld vera að gera allt of víðtækar breytingar …“ Er það skoðun hv. þingmanns að verið sé að gera allt of miklar breytingar með því sem hér er verið að fjalla um og ef gera á einhverjar breytingar, í hverju telur hv. þingmaður að þær eigi að vera fólgnar? Ef ég man rétt var það niðurstaða rannsókna sem gerðar voru á orsökum og afleiðingum efnahagshrunsins 2008 að stjórnsýslan hefði verið meira og minna í molum. Mér sýnist það hafa komið fram í þeirri skýrslu jafnhliða því sem kom fram í vitnaleiðslu fyrir landsdómi á dögunum að það var talsverð óvissa um undir hverja málin heyrðu og hver fór með forræði mála, t.d. efnahagsmála sem hv. þingmaður nefndi áðan að hefðu verið eitthvað á forræði forsætisráðherra sem hefði síðan gert þá miklu og góðu ráðstöfun, að mati hv. þingmanns, að ráða sér efnahagsráðgjafa sem reiknaði okkur síðan alveg fram af bjargbrúninni svo það tókst ekki sérstaklega vel í því. 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt, ekki bara eftir mikinn vanda eins og hér skall á með falli bankanna 2008 og var svo sannarlega mikið áfall fyrir okkur Íslendinga, ekki bara eftir slíka atburði heldur almennt finnst mér skynsamlegt að breytingar sem gerðar eru á skipulagi stjórnsýslunnar séu gerðar rólega, yfirvegað og með langtímahugsun að leiðarljósi. Nú er það svo að hæstv. ríkisstjórn sem hv. þm. Björn Valur Gíslason styður ákvað í upphafi þessa kjörtímabils að skynsamlegt væri að stofna efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Það væri skynsamlegt og að hennar mati mikilvægur lærdómur af þeim atburðum sem urðu að leggja sérstaka áherslu á stjórn efnahagsmála og hagstjórnar með því að stofna sérstakt efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Mig langar til að fá útskýringar á því hjá þingmönnum stjórnarmeirihlutans, og ég mun kalla eftir því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, hvers vegna ríkisstjórnin telur, svo skömmu eftir að sú ákvörðun var tekin, nauðsynlegt og án þess að rökstuðningur sé lagður fram fyrir því í þessari tillögu að gera slíka breytingu á stjórn efnahagsmála að færa þau burt úr því ráðuneyti sem þá var stofnað yfir í fjármálaráðuneytið. Þetta er bara eðlileg spurning og það væri óskandi að við gætum átt um það eðlilega umræðu. Um það hvort ég sé tilbúin til að gera breytingar á skipan Stjórnarráðsins þá er alveg augljóst mál að við hljótum öll að vera sammála um breytingar sem eru til þess fallnar að bæta stjórnsýsluna. Ég held reyndar að ég hafi haldið margar ræður um það í þinginu að það sé mín skoðun 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður segist helst vilja gera breytingar á Stjórnarráðinu í þá veru sem hér er verið að ræða hægt og rólega. Þetta er í raun og veru ekkert svar, virðulegi forseti, nema tilgreindur sé nánar hraðinn á því sem um er að ræða. Ég hef fylgst nokkuð vel með umræðum um þessi mál, bæði í dag og á undanförnum tveim, þrem árum, og hv. þingmaður og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa lagst gegn nánast hverri einustu breytingu sem hér hefur verið lagt til að farið verði í. Vill hv. þingmaður til dæmis skipta upp ráðuneytum sem þegar hafa verið sameinuð? Var það röng ákvörðun að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið 2007? Var það röng ákvörðun að mynda innanríkisráðuneyti? Var það röng ákvörðun að mynda velferðarráðuneyti? Ég man ekki betur en þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi lagst meira og minna gegn öllum þessum breytingum. Er það röng stefna sem við höfum ráðist í og framkvæmt á þessu kjörtímabili að fækka ráðuneytum og ráðherrum í leiðinni, að reyna að skerpa frekar stjórnsýsluna en hitt? Hvað af þessu var rangt, hvað af þessu gerðist of hratt? Hver er reynslan af þessu? Er hún ekki góð? Viljum við fara einhver skref til baka? Eigum við að taka dæmi af öðrum breytingum sem hafa verið gerðar í gegnum árin? Eigum við að taka dæmi af því þegar eftirlitsstofnanir voru lagðar niður, t.d. Þjóðhagsstofnun í bræðiskasti þáverandi forsætisráðherra sem líkaði ekki niðurstöður sem komu þaðan? Það var ekki gert hægt og hljótt. Það var gert með miklu hraði og naut fyllsta stuðnings þeirra sem fylgdu foringja sínum þá. Ég átta mig engan veginn á því svari sem kom fram hjá hv. þingmanni áðan og ég ætla að ítreka: Hvaða breytingar telur hv. þingmaður að þurfi að fara í í Stjórnarráðinu í dag? Í hverju eru þær fólgnar og hvað telur þingmaðurinn, 

Forseti biður hv. þingmann um að gæta að tímanum.

Virðulegi forseti. Ég held reyndar að það hafi verið í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið var sett á laggirnar í þeirri mynd sem síðar varð og ég man ekki eftir því að þingflokkur Vinstri grænna hafi stutt það sérstaklega. Ég held þvert á móti að formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi greitt atkvæði gegn þeirri breytingu ásamt öllum þingflokknum í heild sinni. Þannig að það er heldur ónákvæmlega með farið hjá hv. þingmanni. Aðalatriðið er að engin reynsla hefur fengist á það hvort skynsamlegt sé að halda efnahagsmálunum í sérstöku efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Þeir sem leggja fram málið þurfa auðvitað að rökstyðja það. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma hér og ætlast til að aðrir svari því hvernig eigi að fara með það. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur sjálf að geta rökstutt sínar eigin ákvarðanir. Hvernig stendur á því, og hv. þingmaður sagði raunar í andsvari sínu að þetta hefði gengið svo ljómandi vel, hvers vegna er þá verið að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið? Hvers vegna er verið að gera það? Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og er það í samræmi við lög sem samþykkt voru haustið 2011, lög nr. 115, um að breytingar á Stjórnarráðinu skuli leggja fyrir Alþingi sem þingsályktunartillögu. Það var sett inn í það frumvarp sem þá var lagt fram, og var breytt eftir mikla umræðu á Alþingi, að forsætisráðherra gæti ekki farið til Bessastaða og óskað eftir breytingum á Stjórnarráðinu sisvona án þess að spyrja kóng eða prest. Það þyrfti að leggja fram þingsályktunartillögu á Alþingi og það er hún sem við ræðum núna. Mér sýnist ekki hafa verið vanþörf á þeirri breytingu. Og mér sýnist að gera þurfi sitthvað fleira vegna þess að sú þingsályktunartillaga sem við fáum hingað er svo mögur og það er svo erfitt að átta sig á um hvað hún eiginlega snýst að ég hugsa að núna séu menn um allt þjóðfélagið, um allt stjórnkerfið, að klóra sér í hausnum yfir því hvar þeir muni starfa og undir hvaða ráðuneyti í haust eða þegar kemur að jólum. Ég er í sjálfu sér ekkert óánægður með það að ný ríkisstjórn sem tekur við störfum geti mótað Stjórnarráðið eftir sínu höfði að einhverju leyti en mér finnst að liggja þurfi fyrir samþykki Alþingis og miklu meira en það, að liggja þurfi fyrir samþykki Alþingis þar sem fyrir liggur greining á viðkomandi breytingum, eitthvað meira um það hvernig þær virka og hvaða afleiðingar þær hafa, kostnað, kostnaðarmat og annað slíkt, þannig að það liggi fyrir á Alþingi þegar við ræðum til dæmis svona þingsályktunartillögu hvað eigi að gera með einstakar stofnanir, það sé skýrsla um að þessi breyting þýði að Seðlabankinn fari undir fjármálaráðuneytið o.s.frv. Þetta finnst mér vanta og það sem maður les í þessari tillögu er afskaplega magurt og segir mér voðalega lítið. Þessi tillaga til þingsályktunar er í anda þess að þegar núverandi hæstv. ríkisstjórn getur fengið ágreining velur hún hann frekar en samráð og samþykki. Meira að segja innan stjórnarflokkanna virðist vera mikið uppnám, það hefur komið fram í ræðum að alla vega tveir hv. þingmenn og fyrrverandi ráðherrar, Jón Bjarnason og Árni Páll Árnason, eru mjög ósáttir við þær breytingar sem hér er verið að gera. Þá spyr maður sig: Hvar er eiginlega stjórnarmeirihlutinn um þetta mál? Getur verið að Hreyfingin sé búin að stofna nýja ríkisstjórn til að koma stjórnlagaráðsfrumvarpinu í gegn og þess vegna sé verið að keyra með svona ósköpum á það mál? Eins og ég sagði getur verið ágætt að fá svona tillögur og það getur verið ágætt í byrjun kjörtímabils þegar ný ríkisstjórn tekur til starfa að hún ákveði að hafa ráðuneytin svona eða svona, þetta séu ráðherrarnir og þetta stjórnarsáttmálinn og svona ætli hún að gera þetta og það verði þá samþykkt á Alþingi með nákvæmri útlistun á því hvernig það lítur út og þeim kostnaði sem því fylgir þannig að fólk viti hvað bíður þess, þannig að Hafrannsóknastofnun viti hvar hún verður ekki bara fyrsta kastið, hvaða kast sem er átt við með því, heldur að hún viti að hún heyri undir þetta ráðuneyti og þar verði hún til enda kjörtímabils, hún veit það ekki í dag. Þetta er hreinlega illa unnin tillaga til þingsályktunar. Það sem ég sæi fyrir mér er að menn reyndu að leita samráðs, a.m.k. innan þeirra þingflokka sem standa að ríkisstjórninni, og reyndu að sameina skoðanir, jafnvel að taka stjórnarandstöðuna með inn í dæmið því að það er ekki endilega spurning um stjórnmálastefnu hvernig Stjórnarráðið er uppbyggt, þetta er eitthvað sem varðar allt landið og á að vera til einhverrar framtíðar, ekki bara að því sé alltaf skipt við hver ríkisstjórnarskipti. Þegar maður fer í gegnum þessa tillögu og sér hvað verið er að tala um finnst mér þar, eins og ég gat um, mjög fátt sem hægt er að taka á. Það er engin kostnaðaráætlun, það er engin skýrsla og það liggur ekki fyrir hvað gerist. Af hverju er hætt við efnahags- og viðskiptaráðuneytið sem er búið að starfa í tvö ár? Þetta er gert innan sömu ríkisstjórnar. Voru það mistök eða hvað olli því að menn sáu að þetta gengur ekki og breyta núna um stefnu í því og telja menn að gott sé að hafa öll málefni varðandi efnahagsmál, gjaldeyrismál, fjármál og skattamál undir einum manni. Mér finnst það fulllangt í seilst. Eins og ég segi finnst mér vanta hér mikið kjöt á beinin til að vita um hvað ég er að tala, það vantar kostnaðaráætlun og það vantar allt nema það að þetta á að fara í gang í september 2012. 1. september verður þetta komið í framkvæmd og það liggur fyrir að á Íslandi eru yfirleitt sumarleyfi í júlí og ágúst þannig að menn gera kannski ekki mikið. Þetta verður mikil breyting og mjög hröð og á meðan bíður margt annað. Eins og við höfum talað um erum við að sækja um aðild að Evrópusambandinu sem leggst líka heilmikið á ráðuneytin og á meðan erum við með óleyst vandamál sem ekki er tekið á, eins og vandamál heimilanna. Hér hefur verið rætt um að vel hafi tekist til með breytingar velferðarráðuneytis sem var sameinað úr heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu og félagsmálaráðuneytinu, þær hafi tekist vel. Það á eftir að koma í ljós hvort svoleiðis gífurlegur málafjöldi á hendi eins manns sé góð stjórnsýsla og hvort sá eini maður ráði við allar þær breytingar sem þarf að gera og allar þær ákvarðanir sem þarf að taka í svo stóru ráðuneyti. Ég er ekki viss um það, ég er ekki viss um að tilhneiging til æ stærri ráðuneyta sé af hinu góða. Ég vil benda á að í þessum lögum um Stjórnarráð Íslands er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að hér verði bara eitt ráðuneyti, ráðuneyti Íslands. Það er ekkert sem hindrar það í sjálfu sér. Upphaflegu hugmyndirnar gengu út á það að ráðuneytin mættu ekki vera fleiri en tíu en svo hættu menn við það vegna þess að það stangast á við stjórnarskrána. Ég óttast að þær tillögur sem hér er verið að gera séu illa unnar og þær muni valda glundroða í stjórnsýslunni sem ekki er á bætandi því að við þurfum núna stöðugleika og eitthvað sem borgarinn getur haldið sér í.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það leyndi sér ekki að hann hafði ekki mikið álit á þeirri tillögu sem við erum að ræða hér. En einhverja skoðun hefur þingmaðurinn væntanlega á þessum málum samt sem áður. Hér hefur í dag einhverra hluta vegna talsvert verið rætt um Hafrannsóknastofnun umfram aðrar stofnanir, hvar hún eigi að vera í stjórnkerfinu, undir hvaða ráðuneyti o.s.frv., og mig langar að spyrja hv. þingmann þessarar spurningar: Hvar innan stjórnkerfisins telur hv. þingmaður til dæmis að stofnun eins og Hafrannsóknastofnun eigi að vera? Hvers konar stofnun er Hafrannsóknastofnun? Hvað gera menn þar á daginn þegar þeir mæta í vinnuna þegar þeir eru búnir að stimpla sig inn og fara að vinna? Við hvað vinna menn þar? Er þetta eitthvað sem á að heyra undir landbúnaðarráðuneyti sem dæmi, er þetta vísindastofnun, er þetta einhvers konar menntastofnun? Rannsóknir, ekki satt? Hvar eiga slíkar stofnanir heilt yfir heima í stjórnkerfinu að mati hv. þingmanns? Sama er væntanlega með efnahagsmálin og ríkisfjármálin. Er að mati hv. þingmanns algjörlega útilokað, ófær leið að öllu leyti, að þau mál geti verið í einu og sama ráðuneytinu? Er enginn flötur á því að það geti gerst þannig? Sér þingmaðurinn eitthvað jákvætt við þá tillögu sem hér er verið að ræða um í ljósi þess að stjórnsýslan hér var dæmd meira og minna ónýt og reyndist í það minnsta meingölluð, ef ekki gjörsamlega handónýt, á sínum tíma? Sér hv. þingmaður eitthvað í þessari tillögu sem væri líklegt til að gera stjórnsýsluna betri en hún hefur verið?

Frú forseti. Spurningin um Hafrannsóknastofnun er mjög góð, sérstaklega þegar menn ætla sér að koma með sérstakt auðlindaráðuneyti. Þá má segja að Hafrannsóknastofnun gæti þeirrar auðlindar sem sjávarútvegurinn er, fiskstofnar við Íslandsstrendur. Hafrannsóknastofnun á að gæta þess að sú auðlind haldist. Hún ætti samkvæmt því að vera í auðlindaráðuneytinu. En svo má segja að sjávarútvegsráðuneytið fjalli um þá atvinnugrein sem er einmitt mest háð Hafrannsóknastofnun. Þetta vildi ég gjarnan að menn færu ítarlega í gegnum. Hvar á þessi stofnun að eiga heima og getur verið að það að leggja svona mikla áherslu á auðlindaráðuneyti geti skaðað atvinnuvegaráðuneytið sem menn ætla að koma með? Varðandi stjórnsýsluna og það hvernig hún fór í hruninu er ég sammála því að það var mjög slæmt samband á milli Seðlabanka og Fjármálaeftirlits. Það kom fram í skýrslunni miklu að á milli þeirra ráðherra sem fóru með þau ráðuneyti var ekkert samband í heilt ár. Það er engan veginn góð stjórnsýsla þannig að ég tel nauðsynlegt að breyta einhverju, en að breyta rétt fyrir kosningar finnst mér fráleitt. Svo kemur ný ríkisstjórn sem væntanlega vill setja sitt merki á stjórnsýsluna og ætlar að breyta aftur. Mér finnst þessar breytingar hreinlega of hraðar og miklar og þær verða ekki komnar í gagnið þegar menn fara að breyta aftur.

Virðulegi forseti. Ég reyndi að hlýða á svar hv. þingmanns en fékk ekki svar við því hver skoðun hans á til dæmis Hafrannsóknastofnun er. Hann velti upp einhverjum hugmyndum en ef ég þekki hv. þingmann rétt hefur hann einhverja skoðun á þessu, ég er handviss um það. Það má taka önnur dæmi, skógræktina sem slíka, hvar eiga svona verkefni heima í stjórnkerfinu að mati hv. þingmanns? Hv. þingmaður nefndi hér að það væri verið að gera breytingar á röngum tíma. Það hefur oft verið viðkvæðið í þessari umræðu og var viðkvæðið þegar heilbrigðis- og félagsmálaráðuneyti voru sameinuð á sínum tíma. Þá var talað um að þetta væri rangur tími, þetta væri ekki rétti tíminn til að fara í svona breytingar og fundin einhver ástæða fyrir því. Sama er með þær breytingar sem urðu samhliða með innanríkisráðuneytið, það þótti ekki rétti tíminn. Og nú þykir ekki rétti tíminn vegna þess að eftir ár eru kosningar og þá mun næsta ríkisstjórn hugsanlega breyta ákvörðunum þeirrar ríkisstjórnar sem situr nú. Þess vegna er það ekki rétti tíminn af því að við ætlum að bíða og sjá hvaða ríkisstjórn kemur eftir næstu kosningar. Þetta eru engin rök, virðulegi forseti, að mínu mati. Það stenst ekki mál í svona umræðu að tímasetningin sé röng. Við erum að ræða efnislega um málið og hvaða afstöðu við höfum til þess og ég hvet hv. þingmann til að upplýsa um afstöðu sína í þeim efnum. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á þeim breytingum sem hafa verið gerðar til þessa, t.d. á þessu kjörtímabili? Flestar breytingar voru reyndar gerðar áður en þetta kjörtímabil byrjaði, langflestar á tímabilinu 1995–2003, eða sennilega 1995–2007, og oft fyrirvaralitlar. Hvaða álit hefur þingmaðurinn á þeim breytingum sem þegar höfðu verið gerðar? Telur þingmaðurinn að það eigi að ganga til baka 

Skógræktin og Hafrannsóknastofnun gætu með rökum heyrt undir menntamálaráðuneytið þar sem um er að ræða rannsóknir að mörgu leyti. Það væru rök fyrir því að hafa þær undir menntamálaráðuneytinu. Ég tel hins vegar að þar sem þær tvær stofnanir tengjast mjög vel ákveðnum atvinnuvegum, annars vegar landbúnaði og hins vegar sjávarútvegi, ættu stofnanirnar að heyra undir atvinnuvegaráðuneytið. En þetta er nokkuð sem mér finnst þurfa umræðu um, þetta er ekki í þessari þingsályktunartillögu, það er engin umræða um þetta. Það er órætt eða kannski eru menn búnir að taka ákvarðanir án þess að láta það koma fram. Þetta finnst mér að þurfi að ræða og þá mætti gjarnan taka fleiri inn í það, t.d. stjórnarandstöðuna líka, vegna þess að þetta er ekki í sjálfu sér stefnumörkun um pólitík heldur spurning um hversu lipra stjórnsýslu við viljum hafa. Það voru veilur í stjórnsýslunni og eftir hrun er mikil óreiða í þjóðfélaginu. Það eru mörg óleyst vandamál, fyrirtækin eru í uppnámi, heimilin sömuleiðis, það er heilmikil óreiða. Og það getur verið að þetta sé ekki rétti tíminn til að auka á óreiðuna með því að breyta stórum ráðuneytum á sama tíma. Stöðugleiki í stjórnsýslunni er góður og óreiða í stjórnsýslunni er ekki góð þegar það er óreiða hjá heimilunum og fyrirtækjunum. Rétti tíminn til að breyta þessu er kannski ekki akkúrat eftir hrun. Hins vegar kom í ljós í hruninu að ýmsu þarf að breyta og mér fannst efnahags- og viðskiptaráðuneytið vera góð lausn. Nú á hverfa frá því aftur þannig að mér finnst menn vera að búa til óreiðu.

Virðulegi forseti. Hér virðist vera á ferðinni eitthvert gælumál hæstv. forsætisráðherra og hin raunverulegu markmið eru ekki uppi á borðum eins og oft vill gerast þrátt fyrir fögur fyrirheit um opna stjórnsýslu og annað í þeim dúr. Mig langar helst í þessari umræðu að ræða um stofnun svokallaðs atvinnuvegaráðuneytis. Í þessari tillögu til þingsályktunar segir, með leyfi forseta: „Þá býður sameining ráðuneyta sem fara með atvinnumál upp á aukna möguleika til sérhæfingar og aukið bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs þvert á atvinnugreinar. Breytingarnar tryggja jafnframt skýrari stöðu auðlindamála í samræmi við breytingar á samfélaginu. […] tryggja öfluga þjónustu og stjórnsýslu til framtíðar í ráðuneytum sem hafa burði til þess að sinna þeim verkefnum sem þeim eru falin …“ Er það svo, virðulegi forseti, að þetta verði niðurstaðan af því að stofna hér eitt atvinnuvegaráðuneyti? Af hverju skiptum við upp atvinnuvegaráðuneytinu á sínum tíma? Hver var ástæðan fyrir því? Við erum með tiltölulega einfalt atvinnulíf byggt á náttúruauðlindum landsins fyrst og fremst. Ástæðan fyrir því að við skiptum þessu upp á sínum tíma var sú að menn sáu fleiri tækifæri en í hinum hefðbundnu greinum eins og sjávarútvegi og landbúnaði. Menn sáu tækifæri í orkunni. Menn sáu að það væri betra að hafa málefni þessara grundvallaratvinnugreina í sérstökum ráðuneytum sem næðu að einbeita sér að verkefnum þeirra og hefðu góða sýn á hvern atvinnuþátt fyrir sig. Ég held að það sé miklu betri niðurstaða, sérstaklega í ljósi þess að við erum með tiltölulega einfalt atvinnulíf í samanburði við margar aðrar þjóðir. Hér hafa ákveðnar greinar atvinnulífs eins og sjávarútvegur og orkuframleiðsla stórkostlega mikið vægi ef horft er til landsframleiðslu okkar. Því er öðruvísi farið í mörgum öðrum löndum þar sem fjölbreytnin er meiri en við eigum að venjast. Hvernig á þróunin eftir að verða? Jú, við sjáum að hér hafa verið að þróast ákveðnar greinar, hér hefur nýsköpun verið að þróast og hér hefur t.d. ferðaþjónusta verið að þróast sem nokkuð öflug atvinnugrein. Þetta eru samt ekki atvinnugreinar sem munu skipta höfuðmáli. Þær munu aldrei duga til að draga vagninn í efnahagsumhverfi okkar þrátt fyrir góðan viðgang. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að þær skuli blómstra, sérstaklega ferðaþjónustan við þessar aðstæður en hún dugar aldrei til að draga vagninn í samfélagi okkar. Hvernig á þróunin eftir að verða í höfuðatvinnugreinunum? Það er alveg ljóst að í sjávarútvegi eru enn gríðarmikil tækifæri til staðar ef ekki verður stefnt að einföldum ríkisrekstri á þeim vettvangi, eins og líklegt er að yrði ef frumvörp til fiskveiðistjórnarmála sem liggja fyrir þinginu færu í gegn því að þau yrðu til þess að færa þann rekstur meira til ríkisins, en ég gef mér að svo verði ekki. Þá á eftir að verða mikil þróun og aukin verðmætasköpun í þessari grein og aukin atvinnusköpun, sérstaklega í skyldum greinum. Í iðnaðinum eru okkar stóru tækifæri, þar liggja okkar gríðarmiklu tækifæri. Og ætla að fara að dreifa athyglinni í einu stóru ráðuneyti frá þeim mikilvæga málaflokki er mér mjög til efs að sé til framgangs fyrir þau stóru mál sem eru þar. Við erum hér í dag að deila um það hvort sjávarútvegurinn eigi að skila þjóðinni auðlindagjaldi upp á 5 milljarða, 10 milljarða, 15 milljarða eða 20 milljarða á ári á meðan stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir kemur fram í nýlegri samræmdri orkustefnu fyrir Ísland og í framkvæmdaskýrslu Landsvirkjunar til ársins 2025. Ef þær niðurstöður sem þar er komið inn á yrðu að veruleika fengi þjóðin í arð af þeim auðlindum 200 milljarða á ári eftir árið 2025, ekki bara einu sinni heldur á hverju einasta ári - 200 milljarða á ári. Tekjur ríkissjóðs í dag eru í kringum 500 milljarða og við erum að velta okkur upp úr einhverjum algerum smáatriðum með tilheyrandi upplausn í atvinnulífi okkar. Með það í huga hvernig stóru fyrirtækin standa, við getum nefnt olíuvinnslu í því samhengi líka, er ástæða til að hafa sérstakt ráðuneyti sem fjallar um og einbeitir sér að þessum málaflokki. Ég hef einnig verulegar áhyggjur af því sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu, þ.e. þeirri skörun sem augljóslega yrði við auðlindaráðuneyti svokallað. Það er ljóst, eins og kemur fram í tillögunni, að mikil skörun verður á verkefnum. Þetta kallar á mikið samráð sem er tímafrekt og getur valdið togstreitu á milli ráðuneyta vegna mismunandi áherslna ráðherra í viðkomandi málaflokkum þar sem helstu tækifæri okkar liggja undir. Við sjáum hvað hefur gerst núna í meðferð rammaáætlunar sem er ákveðin reynsla á því samráðsferli sem þarf að vera á milli annars vegar iðnaðarráðuneytis í því tilfelli og umhverfisráðuneytis. Hvert hefur það leitt okkur í rammaáætlun? Í algera vegvillu. Rammaáætlun er orðin að einhverju plaggi sem er gersamlega ónothæft vegna þess einmitt að það er ekki einn ráðherra sem ber ábyrgð á málinu heldur þarf að vinna það með þeim hætti sem raun ber vitni. Það er löggjafinn sem setur rammann í umhverfismálum okkar og það er framkvæmdarvaldsins að starfa innan hans. Það er ekki vandamál fyrir okkur að bregðast við því, enda kom það fram í ræðu hæstv. umhverfisráðherra áðan að vandamálið lægi ekki í því að setja ramma um umhverfismál. Andstöðu við þetta mál er ekki eingöngu að finna á þingi. Hún hefur komið skýrt fram í dag og er í rauninni með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra skuli leggja þetta mál fram í jafnmiklum ágreiningi og augljóslega er uppi um málið. Það er sennilega ekki meiri hluti á hinu hefðbundna stjórnarheimili fyrir þessu máli og er því verið að höfða til þess að stjórnarandstaðan að einhverjum hluta styðji málið til að ná því í gegn. Víða í atvinnulífinu er mikil andstaða við þetta mál. Það kemur fram í þessari þingsályktunartillögu að á árinu 2011 hafi verið haldnir um 15 fundir með hagsmunaaðilum í íslensku atvinnulífi þar sem sjónarmið þeirra varðandi stofnun atvinnuvegaráðuneytis komu fram ásamt almennum viðhorfum þeirra til bættrar stjórnsýslu og í kjölfarið hafi verið unnin nánari greining. Við höfum engin gögn um hvað kom þar fram eða hver sjónarmið atvinnulífsins voru í þessum efnum en við höfum heyrt umræðu um að varað hafi verið við því að sameina atvinnuvegaráðuneytin í eitt ráðuneyti. Við horfum á þetta samráð. Hér er talað um að haldnir hafi verið samráðsfundir. Við sjáum hvernig niðurstaðan er úr svokölluðu samráði sem hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði að hefði verið haft við hagsmunaaðila við gerð frumvarpa um sjávarútvegsmál. Það var í skötulíki og niðurstaðan er auðvitað sá bullandi ágreiningur sem er um það „stórslys“ sem er ekki ólíklegt að hæstv. utanríkisráðherra muni kalla þetta mál eftir einhvern tíma eins og hann talaði um „bílslysið“ sem var lagt fram í fyrra. Er sameining lausnarorðið í öllum þessum málum? Það kemur fram í þessari tillögu um reynsluna af þeirri sameiningu sem hefur átt sér stað, eins og segir á bls. 2: „Eðli máls samkvæmt er ekki komin mikil reynsla á þessa nýju skipan …“ Hefði ekki verið nær fyrir okkur að skoða málin aðeins betur, undirbúa það betur, reyna að vinna málið í sátt og læra eitthvað af reynslunni? Hefði það ekki verið nær, virðulegi forseti, í stað þess að ana fram með enn eitt málið 

Frú forseti. Ég ætla örstutt að fara nokkrum orðum um þessa tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Eins og hér hefur komið fram snýst tillagan um að Alþingi álykti að breyta fjölda og heitum ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem felur m.a. í sér að í stað iðnaðarráðuneytis, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis, umhverfisráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og fjármálaráðuneytis komi atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það sem ég ætla sérstaklega að víkja að eru þau áform að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og fella það inn í nýtt atvinnuvegaráðuneyti. Sjávarútvegur og landbúnaður eru grunnatvinnuvegir þjóðarinnar en einnig er nafngiftin og sýnileiki þessara atvinnugreina mjög mikilvæg stjórnsýslu landsins. Ég vil minna á að í tillögum sem lagðar voru fram þegar ráðuneytum var breytt fyrir tveimur árum var líka tillaga um að breyta og leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og færa inn í atvinnuvegaráðuneyti. Þá var það fellt út úr upprunalegum tillögum í meðförum nefndar og Alþingi ákvað að hafa það ekki með í því púkki sem þá var samþykkt. Það má segja að vilji Alþingis hafi komið fram hvað það varðaði á þeim tíma. Ég minni líka á ályktun á flokksráðsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á Akureyri 15.–16. janúar 2010 þar sem skorað var á stjórn og þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að áform um endurskipulagningu Stjórnarráðsins yrðu endurskoðuð í ljósi breyttra aðstæðna og yfirfarin áður en frekari skref væru tekin. Með leyfi forseta vitna ég í þessa ályktun: „Á næstu árum munu grunnatvinnuvegir þjóðarinnar svo sem landbúnaður og sjávarútvegur skipta verulegu máli við endurmótun íslensks atvinnulífs, eftir sviðna jörð frjálshyggjunnar og græðgisvæðingu undanfarinna ára. Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka í þeim hremmingum sem nú ganga yfir.“ 
             Það er ljóst að eitt af því sem var haft sem rökstuðningur fyrir þessari ályktun var að þá hafði Alþingi sent umsókn um aðild að Evrópusambandinu og fyrir lá að þær atvinnugreinar sem harðast mundi mæða á í því umsagnarferli yrðu sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Reyndin hefur líka orðið sú og hef ég kynnst því vel og rækilega sem ráðherra þessara málaflokka hversu mikilvægt það er að þessar greinar eigi sem stærstan og öflugastan sess í stjórnsýslunni. Þær kröfur sem Evrópusambandið gerir í aðlögunarferli sínu og aðildarferlinu eru breytingar á landbúnaði og sjávarútvegi. Það er líka staðreynd að flestir eða nánast allir innan þessara atvinnugreina, bæði sjávarútvegs og landbúnaðar, hafa lýst sig mjög andvíga þessu aðildarferli og inngöngu í Evrópusambandið. Þess vegna m.a. tel ég það mjög mikilvægt að stjórnsýsluleg staða sjávarútvegs og landbúnaðar sé ekki veikt í því ferli sem við erum nú í varðandi umsögn um aðild að Evrópusambandinu. Staðan gæti svo sem orðið önnur ef þeirri vegferð yrði hætt og umsóknin afturkölluð. Ég minni líka á að þegar þetta mál kom á dagskrá fyrir einu og hálfu ári eða um það bil komu gríðarleg andmæli gegn þessum áformum frá þeim aðilum sem þar eiga undir högg að sækja. Ég rakti þau andmæli í umræðum um breytingar á Stjórnarráðinu þá og minni á að allar greinar, þ.e. Samtök ungra bænda, Landssamtök kúabænda, Landssamband sauðfjárbænda, búnaðarþing 2010, búnaðarsambönd, félög ungra bænda á Austurlandi og Norðurlandi, stjórn Landssambands smábátaeigenda og sveitarstjórnir víða um land, mótmæltu þeim áformum um að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og færa inn í atvinnuvegaráðuneyti. Ég þekki það samráðsferli sem sett var í gang með þessum aðilum. Haldnir voru nokkrir fundir að frumkvæði forsætisráðherra og það samráðsferli, að því er ég veit best, var með þeim hætti að allir þeir aðilar sem þar komu að voru fullkomlega andvígir þessu og sáu ekki neitt koma fram í þeim viðræðum eða fundum sem rökstuddi það eða réttlæti að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og færa inn í atvinnuvegaráðuneyti. Það samráð sem vísað var til í umræðunni hefði ekki átt að leiða til þess að þetta frumvarp kæmi fram, að mínu mati alla vega miðað við það sem kom fram á þeim fundum. Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þetta að öðru leyti en því að árétta hér að ég tel mjög óviturlegt að vega svo að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu að leggja niður ráðuneyti þessara atvinnugreina og færa þær undir atvinnuvegaráðuneyti og það í fullkominni ósátt við allar greinar þessara atvinnuvega og einnig í ljósi þess að við stöndum nú í þessari umsókn um aðild að Evrópusambandinu sem kemur hvað harðast niður á sjávarútvegi og landbúnaði. Sterk staða þeirra í þessum viðræðum skiptir miklu máli og er því afar óviturlegt að veikja stjórnsýsluna og stöðu sjávarútvegs og landbúnaðar með því að fella niður ráðuneyti þeirra. Þessu vil ég koma á framfæri, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar að iðulega væri talað um að í tillögunum sem hér er verið að ræða felist það að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði lagt niður, þ.e. að stjórnsýsla sjávarútvegs og landbúnaðar verði aflögð. Í því ljósi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ráðuneytið hafi verið lagt niður 2007, landbúnaðarráðuneyti eða sjávarútvegsráðuneyti, þegar þau voru sameinuð í eitt ráðuneyti á sínum tíma. Hvort þeirra var lagt niður að mati hv. þingmanns fyrst hann telur að tillagan eins og hún lítur út í dag sé aðför að þessum greinum, þ.e. sjávarútvegi og landbúnaði, og að verið sé að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og stjórnsýsluna þar í kring? Ég hef ekki orðið var við að hvor málaflokkurinn um sig, þ.e. sjávarútvegsmálin eða landbúnaðarmálin, hafi beðið sérstaklega mikinn hnekki af því að þessi ráðuneyti voru sameinuð í eitt árið 2007. Ég spyr því hv. þingmann sömuleiðis hvort ganga eigi til baka með þá sameiningu að einhverju leyti, hvort það hafi verið röng ákvörðun. Einnig spyr ég hv. þingmann varðandi aðrar breytingar sem gerðar hafa verið samkvæmt þeim stjórnarsáttmála sem ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna starfar eftir og þegar hefur verið ráðist í, ég nefni innanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti sem dæmi um það. Var það rangt? Hefði ekki átt að ráðast í þessar sameiningar? Telur hv. þingmaður að frekar eigi að ráðast í að skipta þeim upp aftur?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, sameiningin á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu í eitt ráðuneyti var mjög umdeild, hún var líka illa undirbúin þá og þau vinnubrögð voru alls ekki til fyrirmyndar, enda var það svo að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðust gegn þessum breytingum. Formaður flokksins, hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, rökstuddi það mjög vel á þingi þá. Hv. þingmaður er svo ungur hér á Alþingi að hann var ekki kominn inn á þing þá. Sameiningu þessara ráðuneyta er ekki heldur að fullu lokið. Ég get líka upplýst að ýmsar kostnaðartölur sem lagðar voru til grundvallar í þeim áformum á sínum tíma stóðust engan veginn. Kostnaðurinn var miklu hærri en ráð var fyrir gert í þeim efnum. Skipulag þessa ráðuneytis og sameiningin hefur tekið tíma. Ég veit að breytingar og tilfærsla á stofnunum sem fylgdu í kjölfarið hafa verið mjög umdeildar. Við fjölluðum um stöðu Landbúnaðarháskólans á Hólum í dag og komu fulltrúar skólans og bentu á að engan veginn hefði verið staðið við loforð um fjárhagslega styrkingu sem fylgdi við tilfærslu á þeim skóla milli ráðuneyta. Það er því margt óunnið frá sameiningunni sem gerð var. En ráðuneytin hafa haldið nöfnunum og heitunum sínum og stjórnsýslulegri stöðu sem nú á að afnema með þeim tillögum sem hér eru og 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið en spyr aftur hvort ráðuneytið hafi, að mati hv. þingmanns, verið lagt niður við sameininguna 2007 fyrst það er túlkað með þeim hætti í dag að þegar flytja á þessi ráðuneyti til og sameina þau sé verið að leggja ráðuneytið niður. Var annaðhvort sjávarútvegsráðuneytið eða landbúnaðarráðuneytið lagt niður á þessum tíma eða stóðu þau óbreytt eftir? Sú sameining var vissulega umdeild, við getum tekið umræðu um það síðar, og voru ekkert allir sáttir við það á sínum tíma, eins og réttilega kom fram hjá hv. þingmanni. Eftir stendur þá spurningin: Eigum við að fara til baka? Eigum við að skipta þessum ráðuneytum upp aftur? Skildi ég hv. þingmann rétt varðandi háskólana; er þingmaðurinn þeirrar skoðunar að landbúnaðarháskólarnir, til dæmis á Hólum, fyrst sá skóli var nefndur hér, eigi heima undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eða landbúnaðarráðuneytinu frekar en undir menntamálaráðuneytinu? Telur hv. 

Frú forseti. Mér fyndist sanngjarnt að gagnspyrja hv. þingmann sem lokið hefur andsvari sínu en ég get upplýst hann um að nánast öll félög innan sjávarútvegs og landbúnaðar hafa lýst andstöðu sinni við þessar áformuðu breytingar. Eiga þau ekkert að hafa neitt um það að segja? Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mat mitt og fleiri að tilfærsla á landbúnaðarháskólunum milli ráðuneyta, frá landbúnaðarráðuneytinu til menntamálaráðuneytisins, hafi ekki verið þeim til styrktar, það er alveg ljóst. Þeir hafa átt í mun meiri erfiðleikum fjárhagslega eftir sameininguna en fyrir hana, sérstaklega af því að ekki hefur verið staðið við þau loforð sem þá voru gefin. Ég tel að landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytið eigi að halda þeirri stjórnsýslulegu stöðu sem það hefur núna, ekki síst á þeirri fáránlegu 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir hvaða skoðanir hv. þingmaður hefur á þeirri sameiningu sem hér um ræðir. Þingmaðurinn nefndi ályktun sem birt var gegn þeirri sameiningu. Það fór fram hjá mér hvaðan sú ályktun er ættuð. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara yfir það hér hvaðan þessi ályktun kemur og mikilvægi hennar fyrir flokk hv. þingmanns. Hv. þingmaður gerði að umræðuefni þátt Evrópusambandsins þegar kemur að þessum breytingum öllum saman. Ef ég man rétt hefur þingmaðurinn áður haldið því á lofti að það sé ein af kröfum Evrópusambandsins að þessar sameiningar nái fram að ganga. Er skemmst að minnast ályktunar Evrópuþingsins frá 14. mars síðastliðinn í 24. lið, að mig minnir, þar sem því er fagnað mjög og lögð áhersla á að sameiningar haldi áfram í ráðuneytunum. Því er reyndar fagnað í sömu ályktun að hæstv. ráðherra skuli hafa yfirgefið ráðuneytið. Það er líka athyglisvert að heyra hv. þingmann tala um samráðið sem ekki var haft. Árið 2007 gagnrýndu þingmenn Vinstri grænna, sér í lagi formaður flokksins, mjög þá aðferðafræði sem þá var notuð við breytingar á Stjórnarráðinu og sögðu að slíkt ætti ekki að gerast nema að undangengnu mjög nánu pólitísku samráði. Ég velti fyrir mér hvort þingmaðurinn sé enn þá þeirrar skoðunar, sem margir þingmenn Vinstri grænna voru á þeim tíma, að breytingar sem þessar eigi ekki að gera nema að undangengnu nánu pólitísku samráði. Við hljótum öll að sjá að eftir eitt ár tekur við ný ríkisstjórn hér sem mun eflaust hafa það sitt 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt, sú ályktun sem ég las var af flokksráðsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í janúar 2010 í ljósi Evrópusambandsumsóknarinnar. Í greinargerð með tillögunni segir, með leyfi forseta: „Varhugavert er að draga úr vægi ofangreindra atvinnugreina innan stjórnsýslunnar á sama tíma og þjóðin þarf öðru fremur að treysta á þessa málaflokka í þeim hremmingum sem nú ganga yfir.“ Þá er slík aðgerð til þess fallin að veikja samningsstöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Það held ég að sé mjög mikilvægt í þessu sambandi. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið lætur sig flest varða á Íslandi nú orðið og í ályktuninni frá 14. mars síðastliðnum ályktar Evrópuþingið, í skýrslu sinni um stöðu aðildarviðræðna Íslendinga við Evrópusambandið, eins og þeim komi þær eitthvað við. Þá fagnar Evrópuþingið yfirstandandi sameiningu ráðuneyta á Íslandi, viðurkennir skilvirkni og fagmennsku og styður það heildarmarkmið að bæta stjórnunar- og samræmingargetu íslenskra ráðuneyta og hvetur til þess að haldið verði áfram á þessari braut. Evrópusambandið tjáir sig þar með beinni íhlutun um skipan ráðuneyta á Íslandi og er alveg ljóst, eins og hv. þingmaður leggur áherslu á, að ein af kröfunum sem settar eru til að stjórnsýslan búi sig undir aðildina er að þau ráðuneyti sem fari með bæði iðnaðarráðuneytið, eða byggðaráðuneytið sem slíkt, og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti verði sameinuð í eitt til þess að geta mætt þeim 

Virðulegi forseti. Það var sem sagt flokksráðsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem ályktaði að hætta ætti við þær sameiningar sem hér er rætt um. Mig langar því að spyrja, ekki síst í ljósi þess að ýmsir þingmenn koma í ræðustól og rifja upp gamlar flokksályktanir, jafnvel áratuga gamlar, og tala eins og þær séu enn þá í gildi. Ég tala hér um ályktun flokksráðs frá 2010 og ég velti fyrir mér hvort flokksráðið hafi ályktað eitthvað annað. Hefur þessi ályktun verið dregin til baka af flokksráðinu eða gildir hún enn þá að mati þingmannsins? Það ferli sem hér er í gangi gengur gegn þessari flokksráðssamþykkt Vinstri grænna og ég tek undir með hv. þingmanni um að það er alveg ótrúlegt að verða vitni að því að Evrópusambandið virðist ráða algjörlega för hér þegar verið er að krukka í þessa stjórnsýslu.

Frú forseti. Þessi ályktun stendur enn. Henni hefur ekki verið breytt og að mínu viti stendur hún enn. Barátta Vinstri grænna, ekki hvað síst gegn aðild að Evrópusambandinu, speglast í þessari ályktun. Hitt er alveg rétt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er í stjórnarsamstarfi með Samfylkingunni sem hefur aðild að Evrópusambandinu sem mál númer eitt, tvö og þrjú og forsætisráðherra hefur tjáð sig sérstaklega um mikilvægi þess að ganga sem fyrst í Evrópusambandið, taka upp evru o.s.frv. Þá er náttúrlega eðlilegt að spurt sé eins og hv. þingmaður gerir: Er þá ekki líka krafa frá Evrópusambandinu um að tekin verði upp hér stjórnsýsla að kröfu þess? Að minnsta kosti er það ósk frá sambandinu að stjórnsýsla þessara málaflokka sé samræmd og sett í eitt.

Hæstv. forseti. Hvort sem Evrópusambandið setur breytingar á Stjórnarráðinu sem skilyrði í aðildarviðræðunum eða ekki er ljóst að fram hafa komið skrif, samþykktir, ályktanir og greinargerðir frá hinum ýmsu stofnunum Evrópusambandsins þar sem lýst er yfir stuðningi við breytingar ríkisstjórnarinnar á Stjórnarráðinu og ráðuneytum og hvatning er um að halda áfram á sömu braut. Að minnsta kosti liggur fyrir mjög jákvæður andi af hálfu Evrópusambandsins í þessum efnum sem er auðvitað athyglisvert vegna þess að hér innan lands er því haldið fram að þetta mál sé algjörlega aðskilið frá Evrópusambandsaðild. Ef svo er, ef þetta kemur Evrópusambandsaðild ekkert við, er auðvitað athyglisvert að Evrópusambandið skuli ítrekað láta í ljós jákvæð viðhorf til þessara breytinga í alls konar stöðumatsskýrslum og greinargerðum. Ég held að það hafi ekki komið fram í þessari umræðu, en fyrr í vetur var í þinginu rætt um að það væri með einhverjum hætti skilyrði þess að tilteknir kaflar í samningaviðræðunum væru opnaðir að þessar breytingar væru settar í gang. Var þá vísað meðal annars til byggðamála, landbúnaðarmála og sjávarútvegsmála. Mér fannst niðurstaða stuttra orðaskipta í þinginu alls ekki skýr hvað þetta varðaði en ég vildi biðja hv. þm. Jón Bjarnason að koma nánar inn á þetta atriði í svari sínu ef hann þekkir þetta.

Frú forseti. Já, ef þessi mál eru fullkomlega aðskilin er mjög sérstakt að Evrópusambandsþingið skuli telja nauðsynlegt að álykta sérstaklega um þetta. Það er alveg hárrétt og það ætti að vera umhugsunarefni og hefði svo sem verið eðlilegt að forsætisráðherra hefði skýrt það hvers vegna Evrópusambandsþingið er að álykta hér í tengslum við aðildarumsóknina og meðferð hennar um stjórnsýsluna á Íslandi. Hitt er alveg rétt að það er hluti af opnunarskilmálunum sem settir voru fyrir bæði landbúnaðarkaflann og byggðakaflann að stjórnsýsla þessara mála, sérstaklega sem laut að stofnun og greiðslu upptöku styrkjakerfisins í Evrópu, yrði sameinuð í eina slíka stofnun. Evrópuþingið ályktar einmitt um þetta og þar segir, með leyfi forseta: „Evrópuþingið álítur það mikilvægt að undirbúningur er hafinn svo að nauðsynlegt stjórnskipulag sé nægilega aðlagað til að Ísland taki fullan þátt í svokölluðu CAP frá aðildardegi.“ Það er þetta styrkjakerfi og þarna er Evrópusambandið að álykta um að þetta sé ein af mikilvægum forsendum þess að við getum yfirtekið regluverk og kröfur Evrópusambandsins frá fyrsta degi og að stjórnsýslan sé tilbúin til þess. Einn liður í kröfu þess er að þetta sé sameinað og að ráðið verði við það verkefni.

Hæstv. forseti. Ég þakka þetta svar. Það er annað atriði sem ég vildi koma inn á, ég bið hv. þm. Jón Bjarnason að skýra aðeins nánar sjónarmið sem fram komu í ræðu hans hér sem mér fannst nokkuð athyglisverð. Það varðar mat hans á þeim undirbúningi sem liggur til grundvallar þessari tillögu. Í greinargerð með tillögunni er farið almennum orðum hér og þar um samráð, greiningarvinnu og hitt og þetta sem hljómar allt ágætlega. Það er reyndar mjög óljóst hverju sú greiningarvinna og það samráð skilaði og að hvaða leyti niðurstöður samráðsins eða greiningarvinnunnar skila sér inn í texta þessarar tillögu. Ég bið hv. þingmann að koma aðeins nánar inn á þetta 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að ákveðnum aðilum var gefinn kostur á að eiga fundi með fulltrúum forsætisráðherra og þeirra ráðuneyta sem hér er um að ræða þar sem þessar breytingar voru ræddar. Allt gott um það. Síðan kemur vafalaust fram í umsögnum viðkomandi félaga og stofnana hvernig þau meta þetta samráð en ég ítreka að mitt mat á því sem kom út úr því samráði var að þeir aðilar sem þarna voru kallaðir til legðust meira og minna alfarið gegn þessum ákvörðunum og teldu þær órökstuddar og illa undirbúnar. Síðan veit ég að bæði innan landbúnaðar og sjávarútvegs var varað við því að 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Ég vil segja það í upphafi ræðu minnar að það er mjög sérkennilegt hvernig þetta mál ber að og kemur inn í þingið. Ég hef verið að velta því fyrir mér, eftir að hafa hlustað á umræðuna í dag, hver sé í raun tilgangurinn og markmiðið með þessari tillögu um breytingar á Stjórnarráðinu. Ég er ekki farinn að átta mig á því enn þá, því að tillagan er afskaplega rýr í roðinu og enginn rökstuðningur kemur fram fyrir því hvers vegna sé skynsamlegt að fara þessa leið. Það kom fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar, þegar hann hélt ræðu sína, að þetta væri algjör U-beygja af hálfu ríkisstjórnarinnar, og það má eiginlega segja að hún hafi gefist upp á því verkefni að ná utan um sameiginlega og samstillta hagstjórn. Það rifjaðist upp fyrir mér, virðulegi forseti, eftir að hafa hlustað hér á umræðuna, hvernig staðið var að ráðherrabreytingunum um síðustu áramót. Forustumenn ríkisstjórnarinnar voru búnir að bíða mjög lengi eftir tækifæri til að losna við fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þegar sú staða kom síðan upp að gerð var atlaga að þeim ráðherra af hálfu forustumanna ríkisstjórnarinnar, virðist það hafa verið þannig að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi kannski ekki getað komið því í gegnum þingflokkinn eða í gegnum baklandið hjá sér nema með því að taka einn ráðherra Samfylkingarinnar með. Það er kannski ástæðan fyrir því að þessi þingsályktunartillaga er komin fram. Hana ber að með þeim hætti að maður skilur hvorki upp né niður í þessu. Ef maður rifjar upp þennan farsa sem var hreint með ólíkindum þá hefur maður einhvern veginn á tilfinningunni að til að losna við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem hafði verið helsta verkefni forustumanna ríkisstjórnarinnar um langt bil, hafi niðurstaðan orðið, sem ákveðinn fórnarkostnaður, að það yrði að taka einn hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar með. Þá hafi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verið látinn fjúka því að hann hafði unnið þannig í sínum málum og verið sá ráðherra sem hafði kannski eitthvert samráð við stjórnarandstöðuna á þinginu, til að mynda um þá breytingu sem varð á meðferð Icesave-málsins eftir að það fór inn í svokallaða dómstólaleið. Hann hafði auðvitað unnið þvert gegn stefnu ríkisstjórnarinnar með því að hafa samráð við stjórnarandstöðuna og samráð við þingið. Það var alveg klárt og blasir við hverjum sem er að það gengur þvert á stefnu ríkisstjórnarinnar. Síðan vil ég vitna í orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar, en hann fór mjög vandlega yfir þetta mál í ræðu sinni í dag og þar hélt hann því fram að það væri algjörlega óunnið og vanreifað og órökstutt hvers vegna ætti að fara í þessa vegferð. Ég tek heils hugar undir það . Það gefur augaleið að miðað við fyrri stefnu ríkisstjórnarinnar og fyrri yfirlýsingar er það algjör U-beygja af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara þá leið að skipta aftur upp efnahags- og viðskiptaráðuneytinu í atvinnuvegaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti, og búa til nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti og skipta aftur upp. Það er búið að fara yfir þann hringlandahátt, og ég ætla svo sem ekki að eyða miklum tíma í að ræða það, að gera þetta núna. Breytingarnar eiga að taka gildi 1. september 2012 eða sex til sjö mánuðum fyrir kosningar. Það sjá allir hvers konar vinnubrögð þetta eru. Það að ekki skuli hafa verið haft neitt samráð við stjórnarandstöðuna þegar farið var í þessa vegferð segir kannski allt um þau vinnubrögð sem fylgja þessari ákvarðanatöku forustumanna hæstv. ríkisstjórnar. Mig langar að fara aðeins yfir það sem mér finnst athugavert við þetta og taka á þetta nýjan vinkil sem lítið hefur verið ræddur, þ.e. fullyrðingar um sparnaðinn sem hljótist af þessum sameiningum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég gef nú ekki mikið fyrir þær. Í fyrsta lagi fylgir engin kostnaðargreining eða kostnaðarmat þessari þingsályktunartillögu þó svo að hæstv. ráðherra hafi haldið því fram í umræðunni í dag að til sé ógrynni af gögnum og möppum sem styðji að af þessu muni hljótast sparnaður. Það er þá mjög sérkennilegt að slíkt mat fylgi ekki greinargerð með tillögunni, í henni er einungis eða að stærstum hluta farið yfir reynsluna af nýafstaðinni sameiningu á annars vegar innanríkisráðuneytinu og hins vegar velferðarráðuneytinu sem fór fram fyrir ekki svo löngu síðan. Ákveðnar fullyrðingar koma hér fram um að það hafi gengið vel og mikið hafi sparast, en því miður er það ekki alveg rétt. Mig langar að fara aðeins yfir tölulegar staðreyndir sem lágu ekki fyrir þegar menn fóru yfir þetta. Röksemdirnar voru að það þyrfti að spara. Stjórnarráðið þyrfti að sýna gott fordæmi og taka til í eigin ranni áður en gerðar væru kröfur um skerðingu hjá öðrum stofnunum í þjóðfélaginu. Hvernig var nú staðið að þeim breytingum sem fylgdu sameiningunni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar? Ég er hér eingöngu að tala um húsnæðiskostnað, því alltaf er talað um að sagt verði upp einum bílstjóra og síðan sparist ein ráðherralaun á milli þingmanns og ráðherra sem er ekki há upphæð. Upprunalegar áætlanir gerðu ráð fyrir að breytingarnar mundu kosta 160 millj. kr. Síðan er mjög merkilegt og er náttúrlega í takti við það hvernig framkvæmdarvaldið hefur unnið og vinnur enn þann dag í dag, að kostnaðaráætlunin var endurskoðuð og alltaf var leitað samþykkis forsætisráðuneytisins fyrir þeim breytingum sem áttu að verða. Niðurstaðan var sú að þegar kostnaðarmatið var klárað var niðurstaðan ekki 160 milljónir heldur 210 milljónir sem þýddi að hér voru samþykktar í fjáraukalögum 2011 þær 50 millj. kr. sem vantaði upp á. Síðan þegar dæmið var endanlega gert upp kom í ljós að það sem átti upphaflega að kosta 160 millj. kr., kostaði 243 millj. kr. Maður verður því að taka varlega þeim fullyrðingum sem heyrast í þessum undirbúningi. Það er mjög merkilegt að skoða hvar raunverulega var farið fram úr kostnaðaráætlun við breytingarnar sem voru gerðar síðast í Stjórnarráðinu. Ég ætla að nefna dæmi um húsnæðis- og flutningskostnað sem fylgdi breytingunum, en það var talað um að undirbúningurinn væri svo vandaður, þetta væri svo vandað ferli. Til dæmis var gert ráð fyrir því í einni framkvæmdinni að kostnaður við hana væri um 60 millj. kr. Niðurstaðan var hins vegar sú að hún kostaði 50 milljónir, þ.e. 10 millj. kr. minna. En hins vegar er athyglisvert að sjá að gert var ráð fyrir því að kostnaðurinn vegna ráðgjafar við þessar breytingar væri 2 milljónir en varð síðan 5,7 milljónir. Síðan var kostnaður við umsjón og eftirlit áætlaður 2 milljónir, en raunin varð 7,7 milljónir sem er ekki nema 284% fram úr áætlun. Það er mjög merkilegt að þegar maður rýnir í þessar tölur að framkvæmdin sem slík og kostnaður við breytingar og lagfæringar á húsnæðinu skuli vera um 20% undir áætlun, en þeir liðir sem ég taldi upp, umsjón og eftirlit og ráðgjöf við framkvæmdina, skuli fara fram úr um 300%. Hið sama er að segja um annað dæmi sem ég gæti farið yfir. Þær fullyrðingar sem heyrast og heyrðust á sínum tíma um þær breytingar sem þá áttu sér stað og kostnaðinn og sparnaðinn sem af þeim mundi hljótast - oft og tíðum er engin innstæða fyrir þeim röksemdafærslum. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi ætla ég ekki að fara mjög efnislega í þau atriði sem búið er að fara mjög vel yfir í dag. En í þessa þingsályktunartillögu vantar allan rökstuðning fyrir því hvers vegna fara eigi í þessa vegferð. Það vantar þá greiningu. Menn hafa rætt um það í ár, ef ekki áratugi, að stofna svokallað atvinnuvegaráðuneyti og búið að gera fullt af greiningum um það hvernig eigi að standa að því. En fyrir þeirri leið sem fara á hér, eins og bent var á í ræðu fyrr í dag, það er akkúrat ekki til greining á þeirri aðferðafræði í Stjórnarráðinu. Það er mjög merkilegt að ekki sé búið að greina þá leið sem einmitt á að fara. Enn og aftur er hér um að ræða mál ríkisstjórnarinnar sem er vanreifað og illa undirbúið og réttast væri að vísa því frá og taka það frekar til umræðu í haust þegar fyrir liggur úttekt á þeirri leið sem hér er lögð til.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og er þessi tillaga lögð fram vegna athugasemda sem þingheimur gerði við frumvarp til laga um Stjórnarráðið þar sem forsætisráðherra átti að vera heimilt að skipa ráðuneytum og nefna þau nafni án þess að það þyrfti að koma til þingsins eða vera rætt yfir höfuð. Þess vegna er verið að ræða þennan samruna og þau heiti sem óskað er eftir að Alþingi styðji. Mig langar aðeins, virðulegur forseti, að velta fyrir mér hvert sé aðalmarkmiðið með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til. Og hverjar eru væntingar þeirra sem leggja fram þessa tillögu? Það er sagt að aðalmarkmiðin með breytingunum séu að við fáum öflugri og skilvirkari ráðuneyti, það myndist hæfni til að takast á við aukin og flóknari stjórnsýsluviðfangsefni, hægt verði að tryggja formfestu í stjórnsýslunni og við fáum skýrari verkaskiptingu ráðuneyta. Sjálfsagt getur enginn, virðulegur forseti, mælt því í mót að þetta sé af hinu góða. Hins vegar langar mig að velta þessu með stjórnsýsluna sérstaklega fyrir mér vegna þess að í frumvarpi til laga um Stjórnarráðið sem lagt var hér fram á haustdögum, stendur á bls. 7, með leyfi forseta: „Löggjöf og reglur geta vissulega mælt fyrir um umgjörð slíkrar samvinnu“ - þ.e. samvinnu milli ráðuneyta og innan ráðuneyta - „en hugarfarsbreytingar er jafnframt þörf hjá þeim sem starfa í stjórnsýslunni þar sem samvinna er lykilþáttur.“ Það er alveg ljóst, virðulegur forseti, að til þess að efla stjórnsýsluna sjálfa og þá aðila sem þar vinna, ekki til að gera ráðuneytin stærri og öflugri, þarf að huga að þeim mannauði sem starfar í ráðuneytinu og hvernig hægt er að styrkja hann til þess að starfa í stjórnsýslunni, því stjórnsýslan er fyrir fólkið í landinu en ekki öfugt. Þess vegna finnst mér dapurt að á þeim árum sem liðin eru frá því þessi ríkisstjórn tók til starfa, sem ætlaði að stunda opna og gegnsæja stjórnsýslu í anda samþykktarinnar frá 2010, hefur til dæmis ekki sett sér neina mannauðsstefnu, hún hefur ekki ráðið til sín mannauðsstjóra sem gæti verið styrkasti þátturinn í því að efla hæfni fólks til að vinna í stjórnsýslunni. Þannig að til að stjórnsýslan virki eins og ætlast er til og til að efla hana þarf að mínu mati annað og meira en stærri og öflugri ráðuneyti. Hvaða árangri hafa fyrri breytingar á Stjórnarráðinu sem þessi ríkisstjórn hefur gert í raun og veru skilað? Við skulum líta til tveggja þátta. Efnahagsskrifstofa forsætisráðuneytisins og efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins voru báðar fluttar í efnahags- og viðskiptaráðuneytið og þar átti að búa til öflugt ráðuneyti sem tæki í efnahags- og hagstjórninni. Með þessu var gjörsamlega rýrt inn að skinni veigamesta embætti ríkisstjórnarinnar fram til þessa, forsætisráðuneytið. Maður sér ekki, miðað við verkaskiptingu milli ráðuneyta, til hvers í raun við þurfum forsætisráðherra.  Mér er líka til efs, virðulegur forseti, að þær breytingar sem hér er ætlað að gera, og fela í raun í sér U-beygju hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum frá því sem þeir lögðu upp með í byrjun, skili árangri. Í frumvarpinu segir að með breytingunum 2009 þegar fluttar voru burtu efnahagsskrifstofur forsætisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins hafi, með leyfi forseta, „verulega dregið úr hagfræðilegri þekkingu fjármálaráðuneytisins og yrði talið nauðsynlegt að efla þekkingu ráðuneytisins á því sviði frekar enda þótt efnahags- og viðskiptaráðuneytið mundi starfa áfram“. Þá spyr ég, virðulegur forseti: Af hverju í ósköpunum er það þá ekki gert? Af hverju er ekki hagfræðileg þekking í fjármálaráðuneytinu aukin og efnahagsráðuneytið styrkt? Hvaða máli skiptir það þó að fáir verkþættir í sjálfu sér séu á höndum efnahagsráðuneytis og það sé minna að stærð og fjölda en önnur ráðuneyti ef það á að og ætti að fara með jafnmikilvæg mál og efnahagsmál íslensku þjóðarinnar? Sú nálgun sem sést í þessari tillögu er með ólíkindum, virðulegur forseti, og það er ljóst að ekki er meiri hluti núverandi stjórnarflokka fyrir henni vegna þess að hv. þm. Árni Páll Árnason talaði gegn þessum breytingum og mun ekki styðja þær í óbreyttri mynd. Þá veltir maður fyrir sér hvaða hrossakaup hafa verið gerð á bak við tjöldin, hvort björgunarsveitin komi til og bjargi ríkisstjórninni með þessa þingsályktunartillögu fyrir horn. Við vitum að björgunarsveitin er fólgin í Hreyfingunni og hugsanlega einum öðrum hv. þingmanni, þannig að einhver slíkur samningur hlýtur að liggja fyrir vegna þess að ríkisstjórnarflokkarnir sjálfir hafa ekki meiri hluta til breyttrar skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Það er, virðulegur forseti, frekar dapurt. Og að færa á eina hendi, færa til eins ráðherra sem heitir fjármála- og efnahagsráðherra, jafnveigamikil verkefni og gert er ráð fyrir dreg ég í efa að sé til bóta. Ég leyfi mér að vitna að nýju í frumvarp til laga um Stjórnarráð Íslands sem lagt var fram á 139. löggjafarþingi á þskj. 1191, 674. mál. Þar er meðal annars vitnað í rannsóknarskýrslu Alþingis, og sagt, með leyfi forseta: „Smæð hins íslenska stjórnkerfis og það hversu mjög brýnustu verkefnin hvíldu á herðum fárra einstaklinga virðist einnig hafa verið alvarlegur veikleiki.“ Samt ætla menn, í ljósi þess sem segir í rannsóknarskýrslu Alþingis, að færa á eina hendi fjármálaráðuneytið og efnahagsráðuneytið. Vissulega munu menn fjölga á skrifstofunni, en það eitt mun ekki skipta meginmáli. Þess vegna held ég, virðulegur forseti, að þetta sé röng nálgun. Ég hef ekki séð neina greiningu á þessu þrátt fyrir að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi talað um þetta ráðuneyti sem móðurráðuneytið, og gefi þar af leiðandi lítið fyrir forsætisráðuneytið því að þetta verður móðurráðuneyti. Hvergi liggur fyrir fyrir okkur þingmenn greining eða mat á þessu, hvernig þetta var unnið og með hverjum eða hvernig komist var að þessari niðurstöðu. Það kann að vera að hæstv. ráðherra viti allt um slíkt. En þegar borin er á borð jafnmikil U-beygja og felst í þessu fjármála- og efnahagsráðuneyti og horfið er frá því sem stjórnarsáttmálinn sagði til um og sem greint var frá í stjórnarfrumvarpinu sem hér var lagt fram, hlýtur þingheimur að geta krafist þess að hafa í höndum greiningu eða mat, til að sjá með hverjum var unnið og sjá hvað liggur að baki þessari kúvendingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna; að færa undir einn hatt, sameina í eitt ráðuneyti, fjármálaráðuneytið og efnahagsráðuneytið. Virðulegur forseti. Meginmarkmiðið er í sjálfu sér gott, að við fáum skilvirk ráðuneyti, tryggjum formfestu í stjórnsýslu og skýrari 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Í sjálfu sér er það fagnaðarefni ef við fáum tækifæri til að ræða þessar breytingar á Alþingi vegna þess að miðað við upphaflega áætlun ríkisstjórnarinnar var ekki meiningin að Alþingi fengi nokkuð um það að segja hvernig ráðuneytum yrði skipað eða hafa skoðun á því þegar til stæði að breyta þeim. Jafnframt er hægt að taka undir þau markmið sem koma fram varðandi þessar tillögur. Markmið breytinganna er að gera Stjórnarráðið öflugra og skilvirkara og skerpa betur og skýra verkaskiptingu á milli ráðuneyta. Þetta hlýtur að vera atriði sem við öll hér innan dyra og allir áhugamenn um stjórnsýsluna geta tekið undir. Það er ágætt að menn átti sig á þessu. Hins vegar skorti talsvert upp á rökstuðning varðandi þær ákvarðanir sem ætlunin er að taka. Meðal annars kemur fram að þessar breytingar eigi að tryggja „skýrari stöðu auðlindamála í samræmi við breytingar á samfélaginu“. Síðan tekur maður til við lesturinn og les þingsályktunartillöguna. Ég finn þess einfaldlega hvergi stað, herra forseti, hvernig staða auðlindamála á að vera skýrari með þessu móti, ég skil einfaldlega ekkert í því hver staða auðlindamála verður eftir þessa breytingu. Það eru talsverð vonbrigði að ekki sé betur útskýrt fyrir okkur í þessu þunna plaggi hvernig þetta á allt saman að vera. Miklar breytingar eru fram undan sem eiga að leiða til skýrari stjórnsýslu og þess vegna er fullt efni til að rökstyðja það ítarlega. Það hlýtur að hafa verið farið gaumgæfilega yfir það í ráðuneytinu og ráðuneytunum með hvaða hætti þetta þjóni markmiðum tillögunnar. Þetta er það fyrsta sem grípur augað. Þá fjalla ég í stuttu máli um það sem vísað er til varðandi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það kemur hér fram að draga megi þann lærdóm af skýrslu rannsóknarnefndarinnar að þörf sé á að efla ráðuneytin. Það er rétt, einn af þeim lykilþáttum sem rannsóknarnefndin lagði til var að efla þyrfti ráðuneytin. Ég held að okkur sé öllum kunnugt um það að ráðuneytin voru og eru veik, stjórnsýslan hefur verið mannfá og verkefnin eru sífellt að aukast, sérstaklega þegar við erum alltaf að lögfesta fleiri og fleiri tilskipanir og boðanir frá Evrópusambandinu. Það er því rétt að þessi gagnrýni hefur komið fram og er réttmæt. Ein leiðin að því marki sem talið er að geti eflt ráðuneytin er að stækka þau með sameiningu líkt og lagt er til hér. Það er auðvitað rétt. Það gæti verið leiðin. Hins vegar er alveg ljóst að ef taka á tillit til þeirra athugasemda og ná árangri í að koma til móts við það sem skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis bendir okkur á þá er alveg ljóst að jafnframt þarf að efla ráðuneytin varðandi mannauð, þ.e. það þarf að fjölga starfsmönnum stjórnsýslunnar verulega ef koma á til móts við þær athugasemdir sem birtast okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Með því einu að sameina ráðuneyti næst ekki að verða við þeim ábendingum sem birtast okkur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er mikil einföldum að halda því fram. Svo er alveg rétt að það mun taka sinn tíma að ná fram einhverri breytingum þegar verið er að sameina ráðuneyti líkt og hér er lagt til. Ef einhver árangur verður í þá átt að koma til móts við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis mun hann ekki birtast okkur á næstu árum. Hér er örstutt tæpt á því hver reynslan af nýafstaðinni sameiningu ráðuneyta hafi verið og vísað til skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það hefði verið til bóta ef sú skýrsla hefði einfaldlega fylgt þessu plaggi þannig að álit Ríkisendurskoðunar á þeim breytingum lægi fyrir með þingmálinu, enda er ljóst að svo stutt er síðan þær sameiningar áttu sér stað að ekki eru komnar neinar marktækar niðurstöður á því hvernig til hefur tekist. Það er ljóst að ráðuneytin verða misstór eftir fyrirhugaða sameiningu. Ég hefði haldið svona fyrir fram að þegar farið er í slíkar breytingar, fyrst verið er að fækka ráðuneytum, að reynt yrði að hafa einingarnar tiltölulega jafnstórar, þ.e. að reynt yrði að sameina málaflokka þannig að þeir væru bæði viðráðanlegir og að jafnvægi væri milli ráðuneyta. Ég get ekki séð af lestri tillögunnar að svo verði, en ég get varla mótað mér skoðun á því þegar rökstuðningurinn liggur ekki fyrir. Ég vísa aftur til þess litla sem kemur hér fram varðandi umhverfisráðuneytið. Fram kemur að ráðgert sé að efla umhverfisráðuneytið og breyta nafni þess í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það er stóra breytingin sem sérstaklega er dregin fram í 3. lið þessarar þingsályktunartillögu. Í fyrsta lagi mun hlutverk þessa nýja umhverfis- og auðlindaráðuneytis vera að „hlutast til um mótun og eftir atvikum lögfestingu meginreglna umhverfisréttarins og skilgreiningu þeirra viðmiða sem gilda eiga um sjálfbæra nýtingu“. Það er svo sem ágætt, en það er Alþingi sem fer með löggjafarvaldið. Ég sé ekki hversu fyrirferðarmikið þetta verkefni verður á næstu árum en ráðuneytið hlýtur að eiga að standa um einhvern tíma. Í öðru lagi er hér tekið fram að „samstarf ráðherra verði formgert“, það hlýtur að eiga við um umhverfis- og auðlindaráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Þetta samstarf á að ganga út á það að móta reglur sem nauðsynlegar eru til að markmið um sjálfbæra nýtingu nái fram að ganga. Tveir ráðherrar eiga að vinna saman að þessu markmiði. Einhver hefði spurt: Af hverju er ekki bara eitt og sama ráðuneyti í staðinn fyrir að hafa þessa tvo aðila? Í þriðja lagi verði „mælt fyrir um fastmótaðan og lögbundinn farveg sameiginlegrar vinnu ráðuneytanna við undirbúning ákvarðana um nýtingu“. Verkefni og hlutverk umhverfisráðuneytisins verður í fyrsta lagi að lögfesta meginreglur umhverfisréttarins sem er að sjálfsögðu Alþingis að gera. Ég tel að það sé ekki margra ára verk fyrir ráðuneyti að undirbúa slíka löggjöf, það þarf alla vega ekki að búa til sérstakt ráðuneyti til að sinna því hlutverki. Síðan, í öðru og þriðja lagi, á ráðuneytið að vera í samstarfi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Er þetta ekki frekar rýrt, herra forseti? Er þetta efni í sérstakt ráðuneyti? Ef svo er tel ég að það hefði að minnsta kosti þurft að útskýra það og rökstyðja á einhvern hátt í þessu plaggi svo að ég geti skilið hvað átt er við. Svo er gert ráð fyrir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Það skýrir aðeins fyrir mér hvað verður ekki í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þá fækkar enn þeim möguleikum sem ég get ímyndað mér að eigi að vera þar. Ég tel að þetta ráðuneyti verði heldur rýrt. Herra forseti. Mig langar að taka undir þær ábendingar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kom með í ræðu sinni áðan. Hann benti á hið augljósa, að álit fjármálaráðuneytisins á þessari þingsályktunartillögu liggur ekki fyrir enda er það ekki skylt samkvæmt þingsköpum, en ég tel alveg skoðandi að setja slíkan áskilnað inn. Það mundi vissulega skýra fyrir manni hvernig fjármagnið ætti að raðast og hvaða útgjaldaauki eða eftir atvikum sparnaður væri áætlaður í kjölfarið. Eins og ég skil tillöguna á það að vera eitt af markmiðunum þótt það komi ekki skýrt fram. Það hefði verið til bóta ef eitthvað hefði komið fram um það. Ég tek því undir ábendingar hv. þm. Péturs H. Blöndals og legg til að við skoðum það í þinginu hvort við eigum ekki að bæta því við. Um þetta allt er síðan það að segja að vissulega viljum við öll hafa hér öfluga og skilvirka stjórnsýslu. Það er mikilvægt að ráðuneytin séu faglega sterk og nái að sinna þeim umfangsmiklu verkefnum sem þeim eru falin, en við getum ekki sagt að í þessari tillögu sé verið að koma til móts við og uppfylla væntingar tengdar þeim ábendingum sem birtast í 

Virðulegi forseti. Við ræðum enn þessa þingsályktunartillögu. Ýmislegt hefur komið fram í umræðunni. Mér er til efs, miðað við þá umræðu sem hefur farið hér fram og ekki síst af hálfu nokkurra stjórnarliða, að nógu vönduð vinna hafi verið lögð í þetta mál frá upphafi. Ljóst er og hefur líka komið fram að ekki hefur verið leitað eftir einu einasta samráði við stjórnarandstöðuna um málið, heldur er það eingöngu lagt fram af forsætisráðherra og væntanlega algjörlega unnið á þeim bænum. Fram kemur í þessum málum öllum saman að töluverð vinna virðist vera eftir, t.d. að yfirfara löggjöf og ýmislegt þess háttar varðandi þessi nýju ráðuneyti ef eitthvað í löggjöf þeirra kann að skarast. Við fyrstu sýn virðist þetta svolítið bagalegt. Maður veltir fyrir sér hvort breytingar á löggjöfinni sem í framhaldi kann að fylgja verði ef til vill til þess að verkefni sem ekki eru rædd hér og jafnvel verkefni sem eru rædd hér endi á öðrum stað en í dag. Töluvert hefur verið rætt um einstaka liði rökstuðningsins eins og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Í þeim ræðum sem ég hef heyrt hefur einnig verið talað um atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti en minna um umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ég vil því að mín skoðun komi fram. Mér finnst vanta svolítið upp á að það sé skýrt nægjanlega vel hvað stjórnvöld eða forsætisráðherra er að fara með breytingum er varða umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Það virðist liggja í loftinu að fyrirhugað sé að styrkja það ráðuneyti enn frekar með einhverjum ráðum og veltir maður þá fyrir sér hvað búi þar að baki. Ég hygg að sú leið sem hefði verið vænlegust til að ná sátt um málið til framtíðar - við vitum að þegar svo stutt er eftir af kjörtímabilinu eru allmiklar líkur á því að hlutum sem illa eru unnir verði fljótt snúið við - væri að ræða hreinlega enn áhrifameiri breytingar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom inn á í september síðastliðnum þegar þingmaðurinn velti því fyrir sér hvort ætti að ganga alla leið og skipta jafnvel út hluta stjórnsýslunnar þegar nýr ráðherra kæmi inn í ráðuneytið. Þegar ráðherra Vinstri grænna færi til dæmis út úr sínu ráðuneyti færi ákveðinn hluti af staffinu með honum, síðan kæmi annar ráðherra inn, úr Samfylkingu eða annars staðar frá, og með honum ákveðið starfsfólk. Þetta þekkist á sumum stöðum, til að mynda í Bandaríkjunum ef ég man rétt. Þetta kynni að vera gott á hverjum tíma fyrir flokka sem koma inn í ráðuneyti til að fylgja eftir þeim pólitísku sjónarmiðum sem þeir eru kjörnir út á. Ég held að þetta sé nokkuð sem þarf að athuga í framtíðinni þegar við ræðum frekari breytingar á þessum málum öllum. Fram kom hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þær breytingar sem hér eru lagðar fram séu í andstöðu við flokksráðsályktanir Vinstri grænna. Mikilvægt er að halda því til haga að ekki hefur verið ályktað á annan hátt varðandi þessi mál. Í ljósi þess hvernig ákveðnir þingmenn tala hér varðandi gamlar ályktanir frá flokkunum hlýtur þetta að vera í gildi enn miðað við sömu rök. Ljóst er að í það minnsta formaður flokks vinstri grænna og fleiri fara beinlínis gegn því sem flokksráðið ályktaði og verður athyglisvert að fylgjast með því hvort þetta flokksbatterí tekur á málunum með einhverjum hætti í framhaldinu. Mér sýnist að frumvarpið, svo að ég dragi það saman í heild, verði ekki til þess að einfalda stjórnsýsluna. Ég held að það geri hana flóknari. Ég held að það muni auka vægi stjórnsýslunnar, embættisgeirans, í íslensku samfélagi að fækka þessum ráðuneytum. Mín skoðun er sú að reynslan af sameiningu t.d. í velferðarráðuneyti sé ekki góð. Ég held að menn eigi að fara mjög varlega í að taka svona ákvarðanir þegar það virðist í fyrsta lagi vera tæpt eða hæpið að á bak við þær sé meiri hluti og í öðru lagi án alls samráðs við stjórnarandstöðuna eða aðra flokka á þingi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom einmitt inn á það í ræðu sinni sem var rætt hér við stjórnarráðsbreytingarnar sem urðu fyrir ekki svo löngu síðan að það hafi verið ákveðinn samhljómur hér í sölum þingsins um að það yrði alveg skýrt hvernig staðið yrði að því þegar skipt væri um ráðherra eða ríkisstjórn. Þá kæmi ráðherra inn með ákveðið teymi sem í gætu verið jafnvel tveir til fjórir eða hvað þeir væru margir og þeir sem kæmu inn með viðkomandi ráðherra færu aftur úr ráðuneytinu þegar yrðu ráðherraskipti. Ég held að það væri nær að við værum að ræða slík mál núna. Eins kom hv. þingmaður í lok ræðu sinnar inn á þær breytingar sem höfðu orðið við stóru ráðuneytin sem voru sameinuð síðast, annars vegar innanríkisráðuneyti og hins vegar velferðarráðuneyti. Ég tek undir það heils hugar með hv. þingmanni að ég held að ákveðin hætta sé á því, með því að gera þetta með þessum hætti, að verið sé að færa valdið til embættismannanna vegna þess að þegar ráðuneytin eru orðin svona stór og umsvifamikil eins og þessi tvö ráðuneyti þá skiptir ekki máli hver einstaklingurinn er, ég er ekki að tala um þá einstaklinga sem gegna þeim embættum, það má ekki skilja mig þannig, því að viðkomandi hæstv. ráðherrar verða að færa mun fleiri verkefni til embættismannanna í staðinn fyrir að hafa þetta markvissara og hafa ráðuneytin ekki eins stór. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki verið sammála mér um að það sé hugsanlega reyndin með þessar sameiningar sem farið var í á annars vegar innanríkisráðuneyti og hins vegar velferðarráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það séu mjög miklar líkur á því að þetta gerist. Mér sýnist að reynslan sé sú að yfirsýnin sé ekki jafngóð og hún var. Nú get ég talað af nokkurri reynslu því að ég var nú í ráðuneyti um skeið, félagsmálaráðuneytinu, þegar það var og hét. Það var að mínu viti mjög mikilvægt að þeir sem þar voru í pólitískum embættum höfðu mikla yfirsýn yfir hvert það verkefni sem um var fjallað í ráðuneytinu. Ég leyfi mér því að efast um að í þessum stóru ráðuneytum eða þeim ráðuneytum sem nú er verið að búa til verði sú yfirsýn sem ég held að sé mjög nauðsynleg, ekki nema fara þá leið að vera með aðstoðarráðherra eða eitthvað slíkt sem ég sé ekki alveg tilganginn með ef þessi leið er farin. Mín persónulega skoðun er sú að það sé betra að hafa ráðuneytin fleiri en færri. Ég er ekki að tala um að fara út í einhverja vitleysu heldur að hafa ráðuneytin þannig að þau geti sinnt þeim verkefnum sem þau eru með. Það má líka velta fyrir sér hvort það sé heppilegt, eins og við höfum rætt hér í dag, að vera með efnahagsmálin og fjármálaráðuneytið undir sama hatti. Ég leyfi mér að efast um að svo sé. Ég tek undir orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar, að það sé varasamt þegar við þurfum að vera á tánum í efnahagsmálum sérstaklega og byggja þau upp. Ég leyfi mér líka að efast um að það sé einhver veruleg skynsemi í því að vera með umhverfis- og auðlindaráðuneyti eins óskýrt og það lítur út að mínu viti í þessum gögnum. Með því, svo að ég komist að meginmálinu, að fækka ráðuneytum og gera yfirsýnina óljósari er öðrum veitt vald en þeim sem eru kjörnir til að fá það vald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hann kom akkúrat inn á fyrri breytingar í Stjórnarráðinu í andsvari sínu hér áðan, sem ég tók reyndar undir og sagði þá og get sagt enn því að ég hef ekki skipt um skoðun. Ég held nefnilega, af því að nú sit ég í fjárlaganefnd og sé hvað kostnaðurinn er mikill, ég fór aðeins yfir það í ræðu minni áðan, að breytingarnar á Stjórnarráðinu, bara húsnæðiskostnaðurinn, verði tæpar 250 milljónir, bara við það að hringla svona með þetta. Þetta eru gríðarlega miklir peningar á niðurskurðartímum. Hv. þingmaður kom inn á það í svari sínu hér áðan að það væri alltaf spurning hvort hægt væri að hafa aðstoðarráðherra. Ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að vera opnir fyrir því hvort heldur þeir kæmu inn í þessi stóru ráðuneyti, kannski við aukið álag eða eitthvað, að hafa hugsanlega aðstoðarráðherra til að sleppa við það að vera alltaf að færa ráðuneytin, minnka þau og breyta þeim, henda stofnunum á milli og byggja strúktúrinn upp þannig í Stjórnarráðinu að hægt væri að fá inn aðstoðarráðherra, jafnvel bara tímabundið þótt væri ekki nema hálft kjörtímabil eða eitt ár, eitthvað svoleiðis. Það er nokkuð sem við þurfum að þróa og ræða hvernig mundi gagnast. Aðstoðarráðherra gæti jafnvel verið einn aðili með hæstv. ráðherra sem bæri ábyrgð á málaflokknum og væri honum til aðstoðar og hefði tilskilin og afmörkuð verkefni í ráðuneytinu. Mig langar aðeins að heyra betur skoðun hv. þingmanns á því hvort hann geti tekið undir það, sérstaklega í ljósi þess mikla kostnaðar við flutningana, að geta bara sett inn aðstoðarráðherra í einhvern ákveðinn tíma í stað þess að eyða alltaf fúlgum fjár í að breyta húsnæði.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð hugmynd og vert að skoða. Hugsanlega hefði þessi hugmynd verið skoðuð ef stjórnvöld hefðu haft fyrir því að leita samráðs við stjórnarandstöðuna eða skipa starfshóp til að fara yfir það hvernig best væri að standa að þessum breytingum. Það er líka athyglisvert að heyra þær tölur sem þessar tilfæringar allar hafa kostað því að við verðum að gera okkur grein fyrir því að það kann að vera ár í að aðrar 250 milljónir þurfi að reiða fram til að breyta aftur þeim ráðuneytum sem nú er búið að hringla með vegna þess að það er ekki búið að gera neina tilraun til þess að hafa hér samráð um eða móta til framtíðar einhverja sýn á hvernig þetta eigi að líta út. Við hljótum því að gera þá kröfu, ég held að það sé hægt, að núna verði hreinlega sest niður. Hæstv. forsætisráðherra ætti vitanlega að taka mig á orðinu og leggja málið til hliðar og leita eftir samráði við stjórnarandstöðuna um það hvernig Stjórnarráðið eigi að líta út til framtíðar, til langrar framtíðar, hvernig lögin eigi að líta út, hvaða svigrúm eigi að vera fyrir framkvæmdarvaldið á hverjum tíma. Mér hugnast illa, og hef sagt það hér áður, sú þróun sem ég tel að hafi verið í stjórnsýslunni undanfarin ár varðandi Alþingi og framkvæmdarvaldið. Mér hefur fundist töluvert verið aukin þau völd og tæki sem framkvæmdarvaldið hefur haft meðan Alþingi býr enn við frekar lakan kost þegar að því kemur. Ég held að það sé mikilvægt fyrst við erum að ræða svona stjórnarráðsbreytingar að hafa í huga að hinum megin er Alþingi, löggjafinn, sem býr við það að fá nánast á færibandi frumvörp eða þingsályktunartillögur frá ríkisstjórninni til að afgreiða, en hefur þrátt fyrir það mjög gott starfsfólk og ég vil í raun taka fram að ég held að ráðuneytin hafi líka mjög gott starfsfólk, það er enginn að deila um það, en okkur þingmenn 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Hér hefur verið mikið um gagnrýni á þessa þingsályktunartillögu, mér heyrist sú þyngsta hafa komið frá stjórnarliðum, þannig að ég get ekki annað en reynt að vera svolítið jákvæður. Ég ætla til að byrja með að fjalla um tillögu sem kemur fram í þingsályktunartillögunni sem mér finnst býsna góð. Reyndar hef ég talað um að það gæti verið mjög sniðugt að gera þetta, að vísu fyrir löngu síðan, fyrir tíu árum eða svo, en það skiptir ekki öllu. Það er sú tillaga að koma upp einhvers konar sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga. Ég held að það sé góð tillaga. Ég þekki vel hvernig þessu er háttað í Danmörku. Þar er Det Økonomiske Råd og yfir þeirri stofnun eru vitringarnir þrír sem svo mætti kalla eða „vismænd“. Ráðið gefur út tvær skýrslur á ári þar sem er tekið fyrir efni í dönsku efnahagslífi sem betur mætti fara. Þetta ráð, og skýrslur þess, nýtur mikillar virðingar í Danmörku og mikið mark tekið á því sem það segir. Það er því óhætt að segja að það sé hafið yfir gagnrýni, til dæmis pólitíska gagnrýni. Þá þarf að gera eitt. Í þessari þingsályktunartillögu er sagt að koma eigi á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði sem forsætisráðherra skipi í að fengnum tilnefningum, m.a. frá háskólanum. Ég held að þetta sé kannski veikleikinn í tillögunni þótt hún sé náttúrlega óútfærð. Í Danmörku var þetta til dæmis haft þannig að ríkisstjórnin skipaði fyrstu þremenningana sem eru vitringarnir þrír, en síðan hefur það verið þannig að þegar einn fer út koma þeir sér saman um hver komi inn í staðinn. Það hefur reynst ákaflega vel. Þá er ráðið algjörlega hafið yfir öll afskipti stjórnmálamanna. Þetta er það sem ég vildi segja jákvætt um þessa þingsályktunartillögu. Það er einkum tvennt sem ég mundi vilja gagnrýna. Annars vegar er það hugmyndin um að skipta upp efnahags- og viðskiptaráðuneytinu og hins vegar að setja auðlindanýtinguna undir umhverfisráðuneytið og breyta því í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Ef ég vík fyrst að síðara atriðinu tel ég að í eðli sínu eigi umhverfisráðuneyti að vera mjög íhaldssamt á allt sem lýtur að umhverfismálum. Það gefur augaleið að til ráðuneytis sem hefur slíkt eðli er óhjákvæmilegt að togist sérfræðiþekking og starfsmenn sem vilji nýta minna en til dæmis ef þessi mál heyrðu undir atvinnuvegaráðuneyti. Þannig að ég held að það sé ekki góð hugmynd að auðlindanýtingin sjálf sé í umhverfisráðuneytinu. Hitt sem mig langar að benda á er tillagan um að færa peningamálastjórnina og fjármálastjórnina saman í ráðuneyti, með því að Seðlabankinn sé settur inn í fjármálaráðuneytið. Ég held að það fari ágætlega á því að hafa þetta sundurgreint. Auðvitað þarf að vera mikið samstarf þarna á milli til þess að svokölluð stefnublanda sé rétt, en ég held að betur fari á því að þetta sé hvort í sínu ráðuneytinu. Mín megingagnrýni lýtur að því að Seðlabankinn sé slitinn frá fjármálamörkuðum og Fjármálaeftirlitinu. Ég er þeirrar skoðunar að bankaeftirlitshluti fjármálaeftirlits eigi að vera inni í Seðlabankanum. Ég er eindregið þeirrar skoðunar. Fjármálaeftirlit á einkum og sér í lagi að fylgjast með samkeppnismálum á fjármálamarkaði og neytendavernd. Neytendavernd á fjármálamarkaði er áfátt á Íslandi eins og við höfum séð og það þarf að styrkja þann þátt. Einnig þarf að horfa mun betur á fjármálalegan stöðugleika og það er ekki hægt að gera nema með því að hafa eftirlit með fjármálastöðugleikanum, sem Seðlabankinn hefur með höndum, og bankaeftirlitið saman. Þetta hef ég bent á og fleiri, m.a. Kaarlo Jännäri. Sú verkaskipting sem nú er er eitt af því sem leiddi til þess að kannski var ekki gripið jafnfljótt og ekki af jafnmiklum þunga og annars hefði mátt gera inn í þá atburðarás sem leiddi til hrunsins sem varð í október 2008. Jafnframt tel ég að ef sameina á Fjármálaeftirlit og Seðlabanka verði það mun erfiðara ef þetta er inni í tveimur ráðuneytum, fyrir utan að ég tel ekki skynsamlegt að Seðlabanki skuli vera algerlega slitinn úr samhengi við málefni fjármálamarkaða. Hér er sagt að reyna eigi að koma á samræmdri hagstjórn þar sem fjármálastjórnin, peningamálastjórnin og gengismálin verði á sama stað. Það er rétt að benda á að vaninn er ekki sá að skilja gengismál frá peningamálastjórn. Þetta er sami hluturinn, peningamálastjórn og gengismál. Yfirleitt er bara talað um þessa tvo flokka, þ.e. fjármál annars vegar og peningamál hins vegar.  Ég tel það því góða hugmynd, og mundi gjarnan vilja sjá hana í framkvæmd, að koma upp einhvers konar sjálfstæðu efnahagsráði. En ég vara eindregið við því að það sé forsætisráðherra sem skipi í það, heldur sé það algerlega aðskilið frá pólitíkinni svo að hún geti á engan hátt skipt sér af starfi þessara sérfræðinga. Gallarnir sem ég sé eru í fyrsta lagi þeir að setja auðlindamál og umhverfismál saman. Ég held að þar sé togstreita á milli sem eigi að vera á milli ráðuneyta en ekki innan sama ráðuneytis, vegna þess að náttúrlega er ljóst að báðir þessir flokkar eru mjög mikilvægir og mikilvægt að þeir búi við rétta stofnanaumgerð. Síðast en ekki síst tel ég ekki skynsamlegt að draga Seðlabankann út úr ráðuneyti sem sér um fjármálamarkaði. Ég held að það fari mun betur á því að það sé yfirsýn yfir fjármálamarkaði á einum stað. Þrátt fyrir að ég skilji að vissu leyti hugsunina hérna er hún of þröng. Hér er aðeins litið til peningamálastjórnarinnar en ekki til þess hlutverks sem Seðlabanki hefur á fjármálamarkaði. Svo vil ég að lokum segja að ég skil ekki alveg af hverju alltaf er verið að rífa sundur og setja saman þessi ráðuneyti annað hvert ár. 

Hæstv. forseti. Ég hygg að við hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson séum í meginatriðum sammála um þetta mál. Ég ætla ekki að spyrja hann út í atriði sem við erum sammála um. Ég hjó hins vegar eftir því að hann tók jákvætt í þá hugmynd sem orðuð er í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu um hið svokallaða efnahagsráð. Ég hrökk nokkuð við þegar ég sá þessa hugmynd. Það er auðvitað ekki verið að leggja til að þetta ráð verði stofnað núna, til þess þarf væntanlega sérstakt þingmál, lagafrumvarp eða eitthvað þess háttar. Ég velti því fyrir mér hver staða slíks ráðs ætti að vera. Það er auðvitað falleg hugsun að setja saman nefnd vísra manna sem geta tjáð sig um efnahagsmál, en ég velti fyrir mér hvort svoleiðis ráð þurfi ekki með einhverjum hætti að styðjast við sjálfstæða rannsóknarstofnun eða hafa einhverja slíka möguleika til að leggja sjálfstætt mat á efnahagsáætlanir stjórnvalda. Jafnvel þó að um vísa menn og góða sé að ræða getur engu að síður verið erfitt fyrir þá, ef þeir eru í öðrum störfum, að vefengja skýrslur sem koma frá Hagstofu eða hinu mikla allsherjarráðuneyti fjármála- og efnahagsmála sem ætlunin er að stofna. Þannig að ég velti fyrir mér: Er þessi hugmynd um ráð vísra manna ekki hálfgert hjóm nema með fylgi einhvers konar, ég leyfi mér að segja, stofnun eða að minnsta kosti eitthvert afl til þess að láta framkvæma sjálfstæðar rannsóknir á þessu sviði?

Virðulegi forseti. Ég held að þrátt fyrir að hv. þingmaður hafi verið að reyna að finna þarna einhvern „núans“ á milli okkar séum við bara algjörlega sammála. Það er ljóst að ráð sem þetta er hjómið eitt ef það hefur ekki yfir einhvers konar stofnun að ráða sem þar sem er stanslaus vinna í gangi, stanslaus þekkingarleit og þekkingarsöfnun. Ég sé fyrir mér að þetta verði svipað og í Danmörku en í því ráði eru þessir vitringar sem ég nefndi. Í ráðinu væru sem sagt ekki menn sem hefðu þetta að meginstarfa heldur sem aukastarf og hefðu undir sér stofnun með færustu sérfræðingum sem mundu vinna þá vinnu sem þyrfti og gera þær greiningar sem þyrfti, bæði greiningar sem þessi stofnun vildi fara út í sjálfstætt og greiningar á vinnu annarra. Þannig að ég held að við hv. þingmaður séum algjörlega sammála um að hugmyndin gangi ekki upp öðruvísi. Það þýðir náttúrlega ekki að þessir vitringar reiði sig á vinnu ríkisstofnana sem hafa aðra hagsmuni og geta kannski haft pólitíska hagsmuni af einhverri niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Ég játa að þessi umræða okkar hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar er á jaðri meginefnis umræðu okkar í dag, af því að hugmyndin um efnahagsráð er væntanlega þess eðlis að til að framfylgja henni þarf að koma fram lagafrumvarp. Það þarf að vera einhver lagastoð eða eitthvað þess háttar til að svona stofnun eða ráð hafi starfsgrundvöll og fjárheimildir og annað slíkt. Hvernig það er mótað út af fyrir sig er umræða sem þarf að taka síðar. Ég velti fyrir mér, af því við erum að ræða um breytingar á Stjórnarráðinu, hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að þegar Hagstofunni var breytt og færð undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið og færð ýmis aukin verkefni, var ætlunin ekki að hún yrði með einhverjum hætti sjálfstæður og óháður aðili sem ætti að geta mótað hagspár, óháð því hvað væri til dæmis í gangi í fjármálaráðuneytinu og þess háttar? Ég er að velta fyrir mér hvort við séum ekki einhvern veginn bæði að bakka með ákvarðanir sem voru teknar fyrir örstuttu síðan og hugsanlega að draga úr því hlutverki sem meiri hluti þingsins raunverulega ætlaði Hagstofunni þegar breytingar voru gerðar árið 2009.

Virðulegi forseti. Ég held að hugmyndir áþekkar þeirri sem kemur fram í þessari þingsályktunartillögu hafi verið á sveimi og megi rekja allt aftur til þess þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Þá, í fyrsta lagi, fékk Hagstofan aukið hlutverk í þjóðhagsreikningagerð og Alþýðusamband Íslands fékk fjárframlög og fær enn til verkefna sem var ætlað að vera einhvers konar mótvægi við það sem tapaðist með Þjóðhagsstofnun. Síðan gerði Hagfræðistofnun að minnsta kosti í sjö ár eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður eina skýrslu á ári um efni að eigin vali. Þetta voru vandaðar skýrslur og mikið lagt í þær. Þær voru fjármagnaðar af forsætisráðuneytinu en gerðar þannig að forsætisráðuneytið hafði engin afskipti af gerð þeirra. Þessar skýrslur voru oft þannig að þær innihéldu hluti sem horfðu til bóta, bæði í hagstjórn og almennu efnahagsskipulagi. Mér er ekki alveg kunnugt um hvort hugmyndin hafi verið sú að Hagstofan væri með einhvers konar hagráð, getum við sagt, en það held ég að færi reyndar illa saman við grunnstarfsemi Hagstofunnar sem er gerð þjóðhagsreikninga og tölfræðivinna. Ég veit aftur á móti að hugmyndir voru uppi 

Virðulegur forseti. Það er óneitanlega sérkennilegt eins og nokkrir þingmenn hafa komið inn á við þessa umræðu að ríkisstjórnin skuli nú vera að leggja fram tillögu um grundvallarbreytingar á Stjórnarráðinu sem taka munu gildi þegar hálft ár er í kosningar. Fyrir liggur að það er ekki nokkur einasta samstaða um þær breytingar, raunar er mikil andstaða bæði í stjórnarandstöðu og innan stjórnarliðsins. Hver er þá tilgangurinn með þessu máli? Hver er tilgangurinn með því leggja slíkt ofurkapp á það? Ég hefði nú haldið að það væru nógu mörg stór mál sem ríkisstjórnin ætti enn óafgreidd þó að hún að færi ekki að leggja allt kapp á það að reyna að troða í gegn þessu umdeilda máli sem tæki ekki gildi fyrr en einungis hálft ár væri í kosningar og nánast alveg ljóst að sú ríkisstjórn sem tæki við að kosningum loknum mundi gera á þessu verulegar breytingar. Er það þess virði að ráðast í svo kostnaðarsamar breytingar, þennan mikla slag sem hæstv. forsætisráðherra virðist ætla að leggja í hér í þinginu til að reyna að troða þessu í gegn, til að geta svo fylgt þessum nýju reglum í hálft ár? Vegna þess að það liggur fyrir að ekki er samstaða um þessar breytingar. Menn sjá á þeim ýmsa galla, það er ekki hvað síst eftir faglegar ábendingar. Eins og hv. þm. Árni Páll Árnason, fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, benti á í ræðu sinni fyrr í dag gengur þetta í berhögg við það sem menn hafa verið að vinna að í starfshópi um framtíðarfyrirkomulag fjármálageirans á Íslandi. Þar er áherslan frekar á að mynda öfluga heild í einu ráðuneyti varðandi stjórn efnahagsmála og regluverk fjármálageirans. Þetta gengur því algjörlega í berhögg við þá stefnu sem er boðuð í þessu frumvarpi. Raunar nefndi fyrrverandi ráðherra, hv. þingmaður, að þetta gengi gegn stjórnarsáttmála þessarar ríkisstjórnar. Eftir að hafa skoðað það fær maður ekki annað séð en það sé rétt hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að þetta gangi gegn stjórnarsáttmálanum þar sem sérstaklega er fjallað um að stjórn efnahagsmála og umsjón og eftirlit með regluverkinu verði á sömu hendi. Á þessu eru þó ýmsir fleiri gallar en varða ráðuneyti er varða efnahags- og fjármál. Enn sjáum við hér tilraunir til þess að sameina í eitt ráðuneyti ráðuneyti landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar. En aldrei hafa fengist fullnægjandi rök fyrir því hvers vegna ætti að leggja í slíkt. Hins vegar blasir það alls staðar við í nýlegri ályktun frá Evrópuþinginu að þessum breytingum er fagnað. Raunar sáu menn sérstaka ástæðu til þess þar á bæ að fagna brotthvarfi Jóns Bjarnasonar úr ríkisstjórn. Þetta allt bendir til þess að þetta kappsmál hæstv. forsætisráðherra sem engin rökrétt ástæða virðist vera fyrir - því að eins og ég nefndi áðan tæki þetta ekki gildi fyrr en hálfu ári fyrir kosningar þar sem ljóst er að við tæki ný ríkisstjórn sem vildi hafa þetta öðruvísi. Þetta hlýtur að byggja á því að verið sé að uppfylla einhverjar kröfur sem Evrópusambandið hefur gert til Íslands hvað varðar aðlögun að regluverki Evrópusambandsins og því að gera Ísland eins og Evrópusambandið vill hafa það. Hagræðingu er ekki spáð, ekki til að byrja með að minnsta kosti. Þvert á móti fylgir því auðvitað alltaf kostnaður þegar verið er að sameina ráðuneyti. Einhvern tímann þegar einn af fyrirrennurum þessa frumvarps var lagður fram var því haldið fram í greinargerð að það mundi líklega spara 300 milljónir á ári. Þegar farið var að skoða það kom í ljós að sá sparnaður átti ekki að verða til strax. Þvert á móti var gert ráð fyrir kostnaði við sameininguna, eðlilega, en að sparnaðurinn gæti hugsanlega orðið til einhvern tímann í framtíðinni við það að ráðuneyti gætu væntanlega sagt upp bílstjórum, minnkað við sig húsnæði og þar fram eftir götunum, þó að því miður virðist reynslan sýna að svona sameiningartilburðir leiði ekki aðeins til kostnaðarauka til að byrja með, heldur oft og tíðum lengi vel eftir sameiningu og leiði mjög oft til þess að hið nýja sameinaða apparat verði enn þá umsvifameira en þau sem voru sameinuð til þess að mynda eina heild. Rætt hefur verið um samnýtingu starfsmanna. Það er þá meðvituð stefna þessarar ríkisstjórnar að hverfa frá því að koma sér upp sérhæfingu í það að samnýta menn í auknum mæli innan ráðuneytanna. Hvernig á til dæmis sérfræðingur í hafréttarmálum að nýtast ef upp kæmi álitamál varðandi stóriðju? Jú, sérfræðingurinn í hafréttarmálum getur verið fjölfróður og komið ef til vill með góðar ábendingar, en er tíma hans best varið með því að setja hann yfir í einhver verkefni sem hann er ekki sérfræðingur í? Það er mjög erfitt að sjá á þessum hugmyndum hvernig þessi samnýting á að verða hagkvæm, raunar bendir hún til þess eins og ég segi að horfið verði frá sérhæfingu sem þó hefur vantað stundum dálítið upp á að menn hafi verið að reyna að byggja upp innan núverandi ráðuneyta. Svoleiðis að ekki er þetta til þess fallið að afraksturinn verði endilega betri en hann er nú. Raunar benti hv. þm. Jón Bjarnason, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, á það í ræðu fyrr í dag að með þessu væri verið að veikja mjög þann bakhjarl sem ráðuneytin eru á margan hátt fyrir atvinnugreinarnar, fyrir sjávarútveginn, landbúnaðinn og iðnaðinn. Ég hef ekki séð stjórnarliða hrekja málflutning fyrrverandi ráðherra hvað þetta varðar. Enda liggur það fyrir eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á að fulltrúar þessara greina hafa líklega í flestum tilvikum lagst gegn þessum sameiningaráformum ráðuneytanna í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það er því miður í samræmi við vinnubrögðin sem viðhöfð hafa verið í þessu máli, að ekki hefur verið haft samráð við þá sem starfa í þessum greinum til að læra af þeim hvernig ríkisvaldið geti sem mest og best stuðlað að atvinnuuppbyggingu í landinu og hvað gagnist þessum atvinnugreinum best. Nei, farið er án samráðs þvert gegn því sem þeir sem starfa í umræddum greinum telja æskilegast. Og að sjálfsögðu er farið þvert gegn því sem stjórnarandstaðan telur æskilegt í málinu og samráði við hana algerlega sleppt. Það er mjög sérkennileg nálgun þegar um er að ræða breytingar sem ólíkir flokkar og ólíkar ríkisstjórnir munu þurfa að starfa eftir um ókomin ár. Þetta er reyndar því miður ekki einsdæmi hjá núverandi ríkisstjórn. Við sjáum það sama gerast varðandi rammaáætlun sem var hugsuð til þess að taka umhverfisvernd og virkjanamál út úr hinu pólitíska argaþrasi og setja í faglegt ferli þar sem menn gætu sameinast um að verja náttúruna en jafnframt að nýta auðlindir. Í stað þess að gera það, í stað þess að nota tækifærið til að koma á skýrri framtíðarsýn er varðar umhverfisvernd í landinu og atvinnusköpun sem ólíkar ríkisstjórnir og ólíkir flokkar gætu starfað eftir var málinu kippt aftur út og sett í pólitískan átakafarveg. Það sama hefur verið gert núna með Stjórnarráðið og það til þess að því er virðist að gera breytingar sem einungis muni gilda í hálft ár. Ég veit ekki hvort Evrópusambandið lætur sér það nægja að ríkisstjórnin hafi með þessum hætti sýnt vilja sinn í verki þó að hin kostnaðarsama breyting gildi einungis í hálft ár. En þetta er auðvitað í samræmi við margt annað í stjórnarháttum þessarar ríkisstjórnar og á engan hátt til fyrirmyndar við stjórn ríkis.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil taka undir með hv. þingmanni þar sem hann kom inn á að þau vinnubrögð væru hreint með ólíkindum að fara núna í þessar miklu breytingar á Stjórnarráðinu sem eiga að taka gildi einungis sex mánuðum áður en ríkisstjórnin á að fara frá, í síðasta lagi. Auðvitað berum við held ég, ég og hv. þingmaður, sömu von í brjósti, að hún verði farin frá fyrr bara svona með hag þjóðarinnar að leiðarljósi, en það er alveg hreint með ólíkindum hvernig þessi vinnubrögð eru og vil ég taka undir það með hv. þingmanni. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann um eitt. Reynslan hefur verið básúnuð út um allt af breytingunum á velferðarráðuneytinu eða þegar það var búið til og hins vegar innanríkisráðuneytinu, sem eru mjög stór og veigamikil ráðuneyti, þá var farið í breytingar á húsnæði, sem var sagt af hálfu þeirra sem töluðu fyrir þeim breytingum að væru afskaplega vel undirbúnar og alveg vitað hvert væri verið að fara og var þá gert ráð fyrir að þær breytingar mundu kosta 160 milljónir. Hins vegar varð niðurstaðan sú að þær kostuðu tæplega 250 milljónir sem er dálítið mikil skekkja, sérstaklega á þessum erfiðu niðurskurðartímum. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það að menn þurfi að vanda málin betur og þurfi að standa skil á því þegar framkvæmdir fara svona fram úr áætlun. Mér finnst hæstv. ráðherrar vera oft og tíðum dálítið bíræfnir að koma hér upp og tala fyrir því að vel hafi tekist til þó svo að áætlanir hafi ekki staðist. Það sem ég ætla líka að spyrja hv. þingmann um er hvort honum fyndist ekki eðlilegt að kostnaðargreining fylgdi með þessari þingsályktunartillögu um hvað kostnaðurinn mundi verða mikill á þessum breytingum á Stjórnarráðinu.

Virðulegur forseti. Auðvitað er það með stökustu ólíkindum að þessu skuli ekki fylgja kostnaðargreining. Ég hafði bara ekki tíma til þess í ræðu minni að fara út í þá sálma. Það er því miður, eins og margt af því sem ég nefndi í ræðu minni, í samræmi við annað í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar. Hér eru lögð fram frumvörp um risastór mál án þess að efnahagsleg áhrif þeirra hafi verið könnuð. Ég nefni sem dæmi sjávarútvegsfrumvarpið er varðar undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það hefur ekki einu sinni verið haft fyrir því að kanna efnahagsleg áhrif af því að gjörbreyta undirstöðum undir þessa mikilvægu atvinnugrein. Þetta er því miður í samræmi við það. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er býsna bíræfið þegar ráðherrar koma hér og segja að það hafi tekist svo vel til í fyrri tilraunum þeirra að krukka í Stjórnarráðinu þegar fyrir liggur að þær forsendur sem þar voru lagðar til grundvallar stóðust ekki. Bent var á það á sínum tíma, þegar þau áform sem hv. þingmaður nefndi voru kynnt, að vera kynni að þetta væri mjög vanáætlað, þ.e. kostnaðurinn við að ráðast í þessar breytingar. Það gátu menn bent á vegna þess annars vegar að þeir gátu svona nokkurn veginn reiknað út í huganum hvað þetta kynni að kosta og í öðru lagi höfðu þeir reynsluna af því að sjá áætlanir lagðar fram aftur og aftur sem ekkert var að marka. Og svo er það nú staðfest að ekkert var að marka áætlanir við fyrri tilraunir til að sameina ráðuneyti. Samt koma menn hér upp og lýsa því þannig að það hafi heppnast allt svo afskaplega vel þegar tölur á blaði, svart á hvítu, sýna að raunin varð allt önnur. Hin praktísku áhrif af þeim sameiningum er svo annað atriði sem ég hefði líka gjarnan viljað hafa 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum, eins og ég benti á í andsvari mínu við hv. þingmann, að það gerist með þeim hætti að áætlanir voru upp á 160 milljónir, og það kemur fram og var unnið þannig að haft var samráð bara við forsætisráðuneytið, það var ekkert verið að tala við þingið. Þegar menn voru að endurskoða áætlunina var hún komin í 210 milljónir og endar núna í 247 milljónum. Það kemur væntanlega inn í lokafjárlög fyrir árið 2011 sem verða afgreidd eftir að þetta þing er farið heim, svo skrýtin sem þau vinnubrögð eru. Ég velti því upp í ræðu minni áðan að þessir frasar hjá hæstv. ríkisstjórn eru alveg hreint með ólíkindum. Manni finnst þjóðarskútan vera á reki með allt í skrúfunni eins og sagt er, það er engin stefna, það er engin framtíðarsýn, ákvarðanir eru teknar svona frá degi til dags og það virðist vera að ríkissjóður og landið sé bara rekið frá degi til dags, en aðalmarkmiðið sé hvernig hægt sé að taka ákvörðun um að ríkisstjórnin lifi, ekki um hag íbúanna eða fólksins í landinu. Ég velti því upp í upphafi ræðu minnar hvers vegna þetta gerist. Nú sáum við það sem gerðist í svokölluðum ráðherrakapli um síðustu áramót, sem var algjör farsi hjá hæstv. ríkisstjórn. Búið var að sitja um hæstv. fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, reynt var að finna einhverja ástæðu til að henda honum út, hvort sem það var til að þóknast Evrópusambandinu eða ekki, það veit ég ekki. En ég hef velt því fyrir mér hvort það gæti verið skýringin á þessu rugli öllu saman, að það hafi verið mat formanns Vinstri grænna, eftir að hann sýndi mjög ódrengilega framkomu og hjólaði í sinn samráðherra og varði hann ekki, að taka hefði þurft einn samfylkingarráðherra með til viðbótar. Og það sé kannski pattstaðan sem menn lentu í núna út frá þessum breytingum á Stjórnarráðinu vegna þess að það virtist ekki vera nein áætlun 

Virðulegur forseti. Já, ég held að það sé alveg hárrétt mat að í þessu máli eins og líklega flestum, að minnsta kosti flestum stærri málum ríkisstjórnarinnar, birtast glögglega áhrif þess að við sitjum uppi með ríkisstjórn sem er bara að hugsa um einn dag í einu, bara lifa þann daginn af. Það var mjög skýrt í þeim ráðherrabreytingum þar sem Samfylkingin ákvað að fórna einum manni til þess að geta losað sig við hv. þm. Jón Bjarnason úr ráðherrastóli. Á margan hátt er þetta eins og skák þar sem ríkisstjórnarflokkarnir eru að tefla með sína menn og alltaf í einhverjum mannakaupum í stað þess að stefna að sameiginlegu markmiði sem hlýtur að eiga að vera grundvallaratriði hjá ríkisstjórn. Reyndar verð ég þó að taka fram að við eigum kannski ekki að vera of áhyggjufullir yfir því að stjórnin skuli ekki stefna samhent að tilteknum markmiðum vegna þess að ég hef verulegar áhyggjur af því hver þau markmið væru miðað við málflutning stjórnarinnar og þær lýsingar sem koma annars vegar á því sem Samfylkingin vill ná og hins vegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð. Þessi skák sem ég lýsi og á sér stað á milli stjórnarflokkanna markast þó líka af því að það er eitt markmið öðrum æðra hjá þessari ríkisstjórn sem veldur því að annar skákmannanna er - nú veit ég ekki við hvað á að líkja, hann er kannski að tefla ákveðna blindskák, því að Evrópusambandið og aðildarferlið þar gerir Vinstri hreyfingunni – grænu framboði auðvitað mjög erfitt fyrir hvað eftir annað, eins og við sjáum núna síðast þegar Evrópusambandið ræðst á Ísland 

Herra forseti. Það mál sem hér er til umræðu snýr að skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og er því eðli máls samkvæmt mikilvægt. Ég verð að taka undir þær skoðanir sem hafa komið fram hjá hv. þingmönnum, það er mjög sérstakt að gera svo viðamiklar breytingar undir lok þessa kjörtímabils. Þótt ég vilji ekki nota orðið kollsteypa eða eitthvað þess háttar er hér um að ræða það miklar breytingar á Stjórnarráðinu að menn hefðu í það minnsta átt að geta gert kröfu um að þetta mál væri betur undirbúið en blasir við af lestri þeirra athugasemda sem fylgja þessari þingsályktunartillögu. Þegar menn hafa farið í gegnum röksemdafærsluna er alveg augljóst að málið er vanbúið. Það vantar töluvert mikið upp á að hægt sé að segja að hér liggi fyrir útfærðar hugmyndir um hvernig eigi að standa að þessu skipulagi og þessum breytingum. Þess vegna held ég að fyrir Alþingi liggi það eitt að geyma þetta mál, senda það aftur til ríkisstjórnarinnar og gera þá kröfu að þetta mál allt saman verði miklu betur undirbúið þannig að búið verði að greiða úr ýmsum þeim vandamálum, sem svo augljóslega munu koma upp og menn sjá fyrir, áður en til einhverra breytinga er gripið. Ég vil fyrst nefna hér að í umfjöllun um meginmarkmiðið er lagt upp með nokkur markmið og það er sjálfsagt í það minnsta að vekja athygli á nokkrum atriðum sem eru til umhugsunar. Svo ég grípi niður í texta segir hér, herra forseti: „Þá býður sameining ráðuneyta sem fara með atvinnumál upp á aukna möguleika til sérhæfingar og aukið bolmagn til nýsköpunar og þróunarstarfs þvert á atvinnugreinar.“ Ég verð að játa að ég geri mér ekki miklar vonir um að nýsköpun og þróunarstarf í atvinnulífinu eigi svo mikið undir því hvernig skipan Stjórnarráðsins er háttað. Ég held nefnilega að nýsköpunin, frumkvöðlastarfið, gerist án þess að búið sé að skipa fyrir um það á Alþingi hvernig nákvæmlega stjórnskipanin er eða hvernig staðið er að verkaskiptingu ráðuneytanna. Vissulega geta ráðuneytin þvælst fyrir með undarlegri löggjöf, háum sköttum og vondri efnahagsstefnu, en ef staðið er skynsamlega að þeim málum held ég að þetta meginmarkmið þarna sé þess eðlis að ekki sé hægt að nýta eða nota það sem sérstaka réttlætingu fyrir þessum breytingum. Jafnframt vek ég athygli á næstu setningu í skjalinu sem er svona, með leyfi herra forseta: „Breytingarnar tryggja jafnframt skýrari stöðu auðlindamála í samræmi við breytingar á samfélaginu.“ Ég verð að játa að ég skil ekki alveg hvað hér er átt við með skýrari stöðu auðlindamála í ljósi breytinga á samfélaginu. Hvaða breytingar á samfélaginu er verið að tala um? Það væri mjög áhugavert ef þeir sem fyrir þessari tillögu mæla gæfu okkur betur í skyn hvaða breytingar það eru á samfélaginu sem kalla á þessar breytingar á auðlindaskipulaginu. Gott og vel. Í þriðja lagi varðandi meginmarkmið sem ég vil nefna er að hér er talað um að það megi draga þann lærdóm, herra forseti, svo ég haldi áfram að vitna í plaggið sjálft, að það megi draga „þann lærdóm af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að þörf sé á að efla ráðuneytin og ein leið að því marki er að stækka þau með sameiningu. Undir þetta er tekið í skýrslu starfshóps forsætisráðherra um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og skýrslunni Samhent stjórnsýsla.“ Ég get alveg tekið undir að það er kannski rétt að leggja áherslu á að styrkja ráðuneytin, en það er ekki þar með sagt að það eigi að stækka þau. Það er ekki þar með sagt að menn nái þeim árangri með því að gera verksvið ráðuneytanna umfangsmeira og þá um leið líka oft og tíðum flóknara, að það leiði endilega til þess að menn hafi betri og skarpari sýn yfir þessi mál. Hitt er að veikburða ráðuneyti, hversu víðfeðmur sem málaflokkurinn er, býður heim hættunni á að gerð séu mistök í stjórnsýslunni. Vík ég nú að tilteknum ráðuneytum sem hér er verið að ræða um að sameina. Ég get tekið undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni hvað varðar stöðu Fjármálaeftirlitsins annars vegar og hins vegar Seðlabanka og verkefni þar á milli. Ég er sammála því mati og þeirri skoðun að það sé eðlilegt að eftirlit með fjármálastofnunum eigi sér stað innan vébanda Seðlabankans. Þegar menn skoða sögu Seðlabankans og hlutverk seðlabanka sem lánveitanda til þrautavara má ljóst vera að það sé nauðsynlegt fyrir seðlabankana, ef þeir eiga að geta staðið undir slíku hlutverki, að geta lagt sjálfstætt mat á þau eignasöfn sem til staðar eru í bankakerfinu, í fjármálastofnunum. Ef til þess kemur, og það gerist gjarnan með skömmum fyrirvara, að það þurfi að veita lán til þrautavara er mjög mikilvægt að Seðlabankinn hafi sjálfstæða skoðun á því hvort viðkomandi fjármálastofnun sé í lausafjárvanda sem hægt er að bjarga með lánum til þrautavara eða um sé að ræða fjármálastofnun sem er ekki lengur á vetur setjandi. Ef á annað borð á að standa að þeim breytingum sem hér er verið að ræða, breytingum á verkaskiptingu í Stjórnarráðinu, er að mínu mati sjálfsagt að ræða um leið þennan þátt málsins og koma honum í þann farveg sem ég mæli hér með og aðrir hv. þingmenn hafa gert. Síðan er það umhverfis- og auðlindaráðuneytið. Ég verð að játa að mér þykir nokkuð óskýrt hvernig fara á með mikilvægar ákvarðanir eins og til dæmis um heildarafla við fiskveiðar á Íslandsmiðum. Mun umhverfis- og auðlindaráðuneytið eitt og sér hafa lokaorðið í þeim málum? Eða er það einhvers konar samstarf þessara ráðuneyta? Ég hef verið að reyna að lesa í gegnum þetta til að átta mig nákvæmlega á því hvað hér er um að ræða. Í athugasemdunum með þingsályktunartillögunni er það nefnt að samstarf ráðherranna verði eins og hér stendur, með leyfi forseta, „formgert með mótun nýrrar aðferðafræði og tækja, svo sem vegna mótunar aflareglna sem nauðsynlegar eru til að markmið um sjálfbæra nýtingu nái fram að ganga“. Er nema von að maður reki augun í þetta og velti fyrir sér hvað nákvæmlega sé átt við. Hvaða fyrirkomulag ætlum við að hafa á þessum málum? Það er sagt áfram í þessum athugasemdum að það verði einhvers konar samstarf á milli þessara ráðuneyta að fara yfir þessa verkferla um hvernig þetta eigi að ganga fyrir sig. Þetta er allt of óljóst til að Alþingi geti samþykkt svona þingsályktunartillögu án þess að sjá framan í það hvernig eigi að skipa þessum málum. Svo verð ég að segja að mér finnst alveg merkilegt að sjá í umræðunni um fjármála- og efnahagsráðuneyti þessa setningu hér, með leyfi herra forseta: „Til þess að auka gagnsæi í efnahagsmálum og tryggja samfélagslegt aðhald við hagstjórn sem mótvægi við sterkt ráðuneyti fjármála og efnahags, til viðbótar við ráðherranefndir um ríkisfjármál og efnahagsmál þar sem aðrir ráðherrar koma að borðinu“ - og ekki veit ég hvaða borð það er - „er til skoðunar að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga“ o.s.frv. Hvað nákvæmlega er átt við með orðunum „tryggja samfélagslegt aðhald“? Hvað erum við að samþykkja ef við erum að tala um svona fyrirkomulag? Ég átta mig ekki á því hvernig samfélagslegt aðhald felst í því að einhver hópur sérfræðinga sem er skipaður af forsætisráðherra hefur einhverja skoðun á efnahagsmálum.  Samantekið, herra forseti, á þeim stutta tíma sem ég hef haft hér til ráðstöfunar er mat mitt að hér sé vanbúið mál lagt fyrir þingið. Ég hef enga trú á því að flutningsmenn þessarar tillögu ætlist til þess í nokkurri alvöru að ráðist verði í þessar breytingar og Alþingi gefi grænt ljós á þær á ekki traustari grunni en þeim sem lagður er í athugasemdunum sem fylgja þingsályktunartillögunni. Það er alveg augljóst að þeirrar nefndar sem þessu máli verður vísað til bíður mikið verk við að greiða úr þessu þannig að þingið geti tekið málefnalega afstöðu til málsins. Það er ekki hægt, herra forseti, á 

Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að við séum núna á síðustu dögum þingsins að ræða um þingsályktunartillögu um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þrátt fyrir að þessi ríkisstjórn hafi níu líf og sé búin að ganga á flest þeirra er alveg ljóst að hún verður ekki lengur við völd en fram á næsta vor. Ég held, virðulegi forseti, að það sé ágætt að fara aðeins yfir hvaða breytingar hafa verið gerðar á Stjórnarráðinu á undanförnum árum. Ég vek athygli á því að árið 2007, þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var við völd, voru gerðar nokkrar breytingar, þær helstar að heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu var skipt upp þannig að tryggingamálin voru færð yfir í félagsmálaráðuneytið. Það var gert með þeim rökum að þannig fengist betri yfirsýn yfir þann málaflokk og það væri of umsvifamikið fyrir heilbrigðisráðuneytið að vera líka með tryggingamálin. Sömuleiðis voru sveitarstjórnarmálin færð úr félagsmálaráðuneytinu yfir í samgönguráðuneytið. Þetta var hins vegar gert með lágmarkstilkostnaði þegar kom að nafnabreytingum, að sjálfsögðu. Ég ætti ekki að þurfa að taka það fram en ég geri það, virðulegi forseti, vegna þess að eitt af því fyrsta sem þessi ríkisstjórn gerði var að hræra í nöfnum á ráðuneytum. Þá varð dóms- og kirkjumálaráðuneytið dómsmála- og mannréttindaráðuneyti. Ég leitaði hjá Google vini mínum að því hvar annars staðar væru mannréttindaráðuneyti og mig minnir að ég hafi fundið annaðhvort Lesótó eða Erítreu en önnur ríki voru ekki með mannréttindaráðuneyti. Ég held að flest ríki líti svo á að öll ráðuneyti séu mannréttindaráðuneyti. Menntamálaráðuneytið varð mennta- og menningarmálaráðuneyti og samgönguráðuneytið varð samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti og viðskiptaráðuneytið varð efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Ég spurðist fyrir um kostnaðinn af þessu, virðulegi forseti, og hann hljóp á milljónum, bara við að skipta um nöfnin á ráðuneytum. Það gerðist mest lítið en þegar kemur að þessum hlutum virðast endalausir peningar vera til. Það sem gerðist í kjölfarið var að heilbrigðisráðuneytið, sem nýbúið var að skipta upp og taka frá tryggingamálin, var sameinað aftur og sett með félagsmálum í velferðarráðuneyti. Ég held að það hafi verið gert með þeim rökum að sameina ætti smærri ráðuneyti. Fyrir sameininguna voru þetta að vísu tvö stærstu ráðuneytin og til varð auðvitað langstærsta ráðuneytið í kjölfarið. Síðan var dómsmála- og títtnefnt mannréttindaráðuneyti og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti sameinað í innanríkisráðuneyti. Einnig átti í kjölfarið að sameina sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, iðnaðarráðuneyti og kannski einhverja fleiri flokka í eitt atvinnuvegaráðuneyti. Virðulegi forseti. Í þeirri stuttu greinargerð sem fylgir með þingsályktunartillögunni leyfa menn sér að láta eins og einhver sparnaður hafi náðst þegar þeir voru að sameina þessi ráðuneyti en það stenst ekki. Við erum að tala um framúrkeyrslu upp á fleiri tugi prósenta, bara á húsnæðiskostnaði vegna sameiningar þessara ráðuneyta og fór sá kostnaður upp í 243 milljónir og það á þeim tímum, virðulegi forseti, þegar menn berjast um hverja einustu krónu. Sjálfsagt er það í tengslum við einhver hrossakaup innan ríkisstjórnarinnar að verið er að hræra í Stjórnarráðinu út í það óendanlega og er mjög erfitt að fá upplýsingar um kostnað. Reyndar var það þannig að eftir að sérfræðinefndir fjölluðu um þetta - og væri nú fróðlegt að sjá hvort farið hafi verið eftir þeim ráðleggingum - þurfti þingið að láta Ríkisendurskoðun kanna hvaða kostnaður lá þar að baki vegna þess að forsætisráðherra neitaði að upplýsa um það þrátt fyrir ítrekaðar spurningar frá fleirum en einum þingmanni. Virðulegi forseti. Þegar setja átti atvinnuvegaráðuneytið á laggirnar var aldrei nokkurn tíma talað um það í þeirri umræðu, sem ég tók þátt í, að bankarnir ættu að fara þangað. Þvert á móti sagði núverandi - ja, hann er nú með mörg ráðuneyti, ætli hann heiti ekki efnahags- og viðskiptaráðherra, ég ætla ekki að telja upp öll hin - hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, og hefur oft talað um það, að jafnvel væri skynsamlegt að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann af augljósum ástæðum, eins og margir sérfræðingar hafa bent á. Núna síðustu daga fyrir þinglok erum við hér með þvílíka bunka af þingskjölum að heilu skógarnir hljóta að hafa farið í það, annaðhvort af Norðurlöndunum eða annars staðar, sem var hent inn á síðustu dögunum. Og þá kemur þingsályktunartillaga um að hræra í Stjórnarráðinu - og hvað? Einhver hugmynd sem enginn hefur áður heyrt um, að bankarnir eigi að fara til hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar rétt fyrir kosningar. Virðulegi forseti, ég spyr bara eins og er oft gert: Hvað er það? Hvaða hugmynd er það að bankarnir fari í atvinnuvegaráðuneytið? Og af hverju liggur allt í einu á því að gera það rétt fyrir kosningar? Hvers vegna vill hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon fá bankana til sín rétt fyrir kosningar? Auðvitað hefur hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon snúist í marga hringi í flestum málflutningi sínum, og hér kemur hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sem kann nú að segja einhverjar sögur af því. En hvaðan kom þessi hugmynd að bankarnir ættu að fara í atvinnuvegaráðuneytið? Eru ekki nokkrar vikur síðan hæstv. ráðherra sagði að það kynni að vera skynsamlegt að sameina FME og Seðlabankann? Nú eiga þær stofnanir að heyra hvor undir sitt ráðuneytið ef þetta mál gengur fram. Til rökstuðnings þessu - sem betur fer fara nú ekki margir skógar í greinargerðina, virðulegi forseti, því að þetta stóra mál er svo þunnt að það er eins og sum dagblöðin voru, svipað og Alþýðublaðið var á sínum tíma þegar það var alveg í andarslitrunum, einar tvær blaðsíður. Í greinargerðinni er farið yfir í verkaskiptingu ráðuneyta á sviði efnahagsmála á Norðurlöndum. Það er rökstuðningurinn, virðulegi forseti. Sagt er frá því að til dæmis í Noregi og annars staðar á Norðurlöndum sé bara eitt ráðuneyti, eitthvert risaráðuneyti, sem fari með almenna hagstjórn, skatta og tolla, fjárlög og fjármálamarkaði. En vantar ekki eitthvað í þetta? Ég veit að til dæmis í Noregi eru fjórir aðstoðarráðherrar þannig að þar fara sem sagt fimm ráðherrar með málaflokkinn. Það vantar í þetta örþunna blað hér, þingsályktunartillöguna. Við sem höfum fylgst með störfum þessarar ríkisstjórnar hljótum að spyrja okkur hvað búi að baki því að við þekkjum hrossakaupin á stjórnarheimilinu, sem eru ekki fá. Það er kannski einu viðskiptin sem hafa virkilega blómstrað frá því að þessi ríkisstjórn tók við, hrossakaupin í tengslum við ráðherrastólana. Það eru mjög blómleg viðskipti. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvað er á bak við þau kaup að allt í einu detti bankarnir inn til hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar? Maður mundi ætla að sá ágæti hæstv. ráðherra hefði nóg á sinni könnu. Hvaðan kom þessi hugmynd og hvað varð um hugmynd sjálfs hæstv. Steingríms J. Sigfússonar um nauðsyn þess og skynsemina í því að sameina Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið? Það er ekki aðeins að hann sé að hætta við að sameina þær, hann vill setja þessar stofnanir, sem er svo mikilvægt að vinni saman og skynsamlegt er að sameina, eins og flestir eru sammála um, og setja hvora undir sitt ráðuneytið. Virðulegi forseti. Ég held að ef við ætlum að fá einhvern botn í þetta mál þýði lítið að lesa þetta þunna plagg hérna. Það þýðir lítið að hlusta á hæstv. ráðherra lesa upp ræður sem skrifaðar eru í ráðuneytinu. Ég held að það væri æskilegt að hæstv. ráðherrar segðu frá því hvaða hrossakaup eru hér á ferðinni. Hvað er í raun á bak við þetta? Ég meina, það trúir enginn þessu. Hæstv. ráðherrar eru búnir að setja tugmilljónir króna í einhverja sérfræðiskýrslu þar sem ekkert kemur fram um þessa breytingu. Fengnir hafa verið erlendir ráðgjafar til að leiðbeina okkur um hvað eigi að gera og hver um annan þveran hafa menn talað um mikilvægi þess að fara eftir þeim ráðleggingum sérfræðinganna sem kostuðu alla þessa fjármuni. Hvað sögðu þessir sérfræðingar? Jú, sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Nú korteri fyrir kosningar, eða segjum klukkutíma fyrir kosningar, ætlum við hvorki meira né minna en að skella 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Nú hefur komið fram gagnrýni á það hvernig staðið hefur verið að breytingum á Stjórnarráðinu en það eru mjög umfangsmiklar breytingar sem hér er verið að leggja til og ekki er haft neitt samráð við stjórnarandstöðuna. Hv. þingmaður nefndi réttilega að verið er að gera þetta þegar afar stutt er eftir af kjörtímabilinu. Telur hv. þingmaður að miklar líkur séu á því að þær breytingar sem hér er verið að gera verði langlífar miðað við þau vinnubrögð sem eru ástunduð? Í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þingmann út í afleiðingarnar sem það getur haft fyrir efnahagskerfi okkar þegar verið er að þjappa þessu inn í eitt ráðuneyti, annars vegar fjármálaráðuneytið sem sinnir fjárlagagerð og öllu því og hins vegar efnahagsráðuneyti sem er að reyna að byggja hér upp traustan efnahag eða ætti að vera að því og stuðla að eflingu efnahagslífsins og hafa eftirlit með fjármálamörkuðum, hvort það sé ekki varasamt að blanda þessu tvennu saman inn í eitt ráðuneyti. Ástæðan fyrir því að ég spyr um þetta er yfirsýnin yfir þessi verkefni sem ég held að minnki. Ég tjáði mig hér í dag um að ég teldi mikilvægara að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið þannig að það gæti betur sinnt þeim auknu kröfum sem gerðar eru til þess og þeim kröfum sem við gerum til efnahagsmála yfirleitt. Þess í stað er farin allt önnur leið. Í þriðja lagi mætti velta fyrir sér í sambandi við þessar hræringar allar af hverju í ósköpunum sé ekki stigið það skref að sameina Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann. Ef hv. þingmaður hefur einhverja skoðun á því væri ágætt að fá hana einnig fram hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar, þær eru mjög góðar. Hv. þingmaður spyr: Eru ekki líkur á því að vegna þess hversu illa þetta er undirbúið og lítið samráð haft að þessu verði breytt strax aftur? Ég vil af því tilefni hvetja hv. þingmann og þingheim allan til að skoða þær örstuttu línur sem eru með þessari þingsályktunartillögu. Þar segir á bls. 4, með leyfi forseta: „Ef raunverulega á að efla ráðuneytið“ - og það er verið að tala um efnahags- og viðskiptaráðuneytið - „þyrfti fyrst og fremst að auka getu þess til greiningar, áætlanagerðar og samhæfingar. Slík efling mundi að öllum líkindum krefjast umtalsverðrar fjölgunar starfsmanna.“ Virðulegi forseti. Það eru tvö ár síðan þeir settu þetta ráðuneyti á laggirnar. Það stóð upp úr hverjum einasta hæstv. ráðherra hvað þetta væri stórkostlegt, loksins var komið efnahags- og viðskiptaráðuneyti, hvorki meira né minna. Loksins kom almennilegt fólk sem kunni til verka. Nú eru þeir að uppgötva: Heyrðu, ef við ætlum að láta þetta fúnkera þurfum við að fá fullt af fólki, við höfum bara ekkert litið á þetta. Við gagnrýndum hæstv. ríkisstjórn fyrir að undirbúa þetta ekki á sínum tíma og hún er að staðfesta að hún gerði það ekki. Það er ótrúleg yfirlýsing í þessari örstuttu greinargerð, menn gátu alveg eins skrifað: Við vissum ekki hvað við vorum að gera þegar við breyttum þessu. Svarið er því mjög einfalt. Auðvitað eru miklar líkur á því að þetta breytist til baka vegna þess að þetta er ekki unnið, þetta er ekki lélegur undirbúningur, þetta er enginn undirbúningur. Það sem menn eru að gera þegar þeir hræra í þessu og búa til risaráðuneyti er það sem langbesti ráðherra þessarar ríkisstjórnar benti á, fyrrverandi hæstv. ráðherra Ragna Árnadóttir. Hún sagði: Það er bara verið að færa völd til embættismanna.

Virðulegi forseti. Hér í dag hafa margoft komið fram áhyggjur þingmanna yfir einmitt þessum valdatilflutningi sem margir hafa talað um. Í sambandi við bls. 4 í frumvarpinu, sem hv. þingmaður nefndi áðan og vitnaði réttilega í þau orð að það þurfi að efla greiningar, áætlanagerð og samhæfingu, tek ég undir það sem hv. þingmaður sagði. Það er vitanlega óskiljanlegt að þetta hafi ekki verið gert fyrst ráðuneytið var búið til á annað borð. Hinu er aftur á móti nauðsynlegt að velta fyrir sér: Ef þessi verkefni fara yfir í fjármálaráðuneytið, er þá ekki að sama skapi nauðsynlegt að gera þessa hluti þar? Ég ímynda mér að starfsmenn fjármálaráðuneytisins, eins góðir og þeir eru, hafi býsna mikið á sinni könnu. Það hlýtur því að þurfa að bæta við starfsfólki þar til að geta sinnt þeim verkefnum sem hér eru talin upp og kvartað í raun yfir að þurfi að ráðast í ef þetta ráðuneyti á áfram að vera við lýði. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé þeirrar skoðunar að öll sú fyrirhöfn sem hefur verið dregin upp með óskaplega skrýtnum hætti sé ekki til staðar þó að verkefnin fari yfir í fjármálaráðuneytið. Ég var líka að velta því fyrir mér þegar ég hlustaði hér frammi á ræðu þingmannsins og hann kom inn á það í lokin að svona mikil samþjöppun á valdi eða samþjöppun á ráðuneytum, eins og hér er verið að boða, leiði til þess að hin pólitíska yfirsýn minnki hugsanlega og þar af leiðandi verði embættisleg yfirsýn - ég er ekkert að segja að hún sé endilega slæm - 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr og hittir náttúrlega naglann á höfuðið, þetta er augljóst: Ef vantar starfsfólk til að greina hluti í efnahagsráðuneyti og ástæðan fyrir því er væntanlega sú að menn eru að uppgötva það núna, hafa ekki séð það fyrir, sem er ótrúlegt og segir okkur bara það að þeir hafa ekkert undirbúið þetta á sínum tíma, og það vantar í núverandi efnahags- og viðskiptaráðuneyti þá er það annaðhvort þannig nú að hópur fólks situr í fjármálaráðuneytinu - ég veit ekki til þess að það hafi verið ráðið þangað nýlega - og hefur setið mjög lengi og beðið eftir því að fá verkefni, væntanlega orðinn frekar þreyttur á því að hafa engin verkefni, eða að ráða þarf fólk inn í fjármálaráðuneytið. Það er bara annað hvort. Kannski hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það ef hann hefur fundið starfsmenn sem eru sérhæfðir á þessu sviði og búnir að bíða þar í fleiri ár eftir þessum verkefnum. Ég efa það, virðulegi forseti. Ég held að embættismenn í fjármálaráðuneytinu hafi haft nóg að gera og þessi fjölgun þurfi að koma til hvort heldur sem er. Síðan kom hv. þingmaður inn á það sem fyrrverandi hæstv. ráðherra Ragna Árnadóttir fór yfir í góðu útvarpsviðtali þegar var verið að fara yfir stjórnarráðsbreytingarnar á sínum tíma og benti á hið augljósa að þegar ráðuneytin eru orðin mjög stór - ég vek athygli á því að annars staðar á Norðurlöndum eru menn með öðruvísi fyrirkomulag, þar eru ráðherrar og síðan pólitískir aðstoðarráðherrar sem oftar en ekki eru þingmenn þannig að það er bara annað heiti á ráðherrum - þá gerist það, virðulegi forseti, að völd embættismanna aukast. Þeir eru með þekkinguna en það tekur ákveðinn tíma fyrir hvern og einn, alveg sama hver er, að koma sér inn í mál í viðkomandi ráðuneyti og eitt af því sem gerist af mörgum þeim kostum og göllum 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vitnaði í viðtal við Rögnu Árnadóttur, fyrrverandi hæstv. ráðherra, sem var á RÚV eftir að hún lét af ráðherraembætti. Ég hlustaði á þetta viðtal, þetta var gríðarlega gott viðtal þar sem hún fór yfir þessi mál, Stjórnarráðið, ráðuneytin og hver þróunin yrði þegar ráðuneytin stækkuðu mjög mikið og þá staðreynd að með svo gríðarlega stórum ráðuneytum mundum við einfaldlega auka völd embættismanna og minnka yfirsýn ráðherranna yfir málaflokkana. Reyndar er hinu gagnstæða haldið fram mjög víða í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er, að þetta eigi einhvern veginn að auka yfirsýn ráðherranna yfir málaflokkana og efla möguleika ráðuneytanna og ráðherranna til að hafa yfirsýn, sem er einfaldlega rangt. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að það er greinilegt að stefna ríkisstjórnarinnar er svo sannarlega sú að auka og efla völd embættismannakerfisins á kostnað kjörinna fulltrúa, sem er gríðarlega alvarlegt, hvað hann telji að búi að baki þeirri einörðu stefnu hæstv. forsætisráðherra og hæstv. „allsherjarráðherra“, Steingríms J. Sigfússonar, að ganga ítrekað fram þvert gegn því sem hinn ágæti ráðherra Ragna Árnadóttir sagði á sínum tíma með því að auka völd embættismannanna, embættismannakerfisins og minnka yfirsýn ráðherranna og minnka í rauninni þá möguleika sem þeir hafa 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr spurninga sem þarf eðli máls samkvæmt að svara og eru kjarni málsins, þ.e. af hverju menn skrifa hér hluti sem augljóslega standast ekki. Það bara stenst ekki, engan veginn, að það auki yfirsýn ráðherra eða pólitískt kjörinna fulltrúa að þjappa ráðuneytunum saman með þessum hætti. Fyrrverandi ráðherra, Ragna Árnadóttir, var ekki bara ráðherra heldur fyrrverandi ráðuneytisstjóri. Hún þekkti málin frá öllum hliðum og hafði engra hagsmuna að gæta annarra en þeirra að upplýsa þjóðina um hvernig hlutirnir væru. Virðulegi forseti. Það eru engar rökréttar skýringar á bak við þessa breytingu. Það er engin hugsun í þessu, getum við sagt, svona hefðbundin rökhugsun, sem sýnir sig í því að allt í einu ætla menn að setja Seðlabankann og Fjármálaeftirlitið hvort í sitt ráðuneytið. Þetta eru hrossakaup fyrst og fremst og hefur kannski mest með karaktereinkenni þeirra hæstv. ráðherra sem eru í forustu í ríkisstjórninni að gera, þ.e. hæstv. - ja, allsherjarráðherra er ekkert verra orð en hvað annað meðan ekki er komið neitt nafn á það ráðuneyti og hæstv. forsætisráðherra. Þetta er mjög stjórnsamt fólk sem vill hafa allt á sinni könnu. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þótt hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon sé fyrrverandi fjármálaráðherra svarar hann eins og hann sé núverandi fjármálaráðherra. Núna komu einhverjar athugasemdir varðandi lausatök í ríkisfjármálum og hver svaraði fyrir það, virðulegi forseti? Var það hæstv. fjármálaráðherra Oddný G. Harðardóttir? Nei, það var enginn annar en hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon. Það er eins og menn hafi ákveðið að hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon þyrfti að fá bankana og þá er það bara gert og síðan semja menn eitthvað örlítið í kringum það.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að ræða lög um Stjórnarráð Íslands barðist stjórnarandstaðan mjög fyrir því að Alþingi fengi áfram að koma að málefnum sem snertu það, þ.e. skipan Stjórnarráðsins og uppbyggingu þess. Þess vegna var sett inn sú breyting að forsætisráðherra yrði að leggja fram þingsályktunartillögu um þau málefni sem snertu Stjórnarráðið, um skipan ráðuneyta, um málaflokka sem heyra þar undir o.fl., þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hefði ekki viljað það. Nú erum við með þingsályktunartillögu og hafa verið umræður hér í allan dag um efni hennar, m.a. eitt atriði sem snertir flutning Hafrannsóknastofnunar eða maður veit það ekki, það er svona talað í kringum það að til standi að flytja Hafró yfir í umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Þeirri spurningu hefur hins vegar ekki verið svarað í umræðunum hvort það standi til eða ekki. Hvað finnst hv. þingmanni um það að við skulum vera hér að ræða þingsályktunartillögu í ljósi þess að löggjafinn lýsti því yfir á sínum tíma, með því að gera breytingar á frumvörpum um Stjórnarráðið frá núverandi ríkisstjórn, og hefur ítrekað á þessu kjörtímabili sýnt vilja til að hafa áhrif á þetta? Hvað finnst hv. þingmanni um að við skulum vera í þessari umræðu og að á engan hátt sé hægt að skýra út hvað standi nákvæmlega til, hvaða stofnanir eigi að flytjast á milli, hvað verkefni eigi að flytjast á milli, og engin vinna virðist hafa verið unnin áður en þessi þingsályktunartillaga var lögð fram? Er þetta boðlegt? Ég ítreka aftur: Er þetta boðlegt í ljósi þess að þingið hefur ítrekað á þessu kjörtímabili lýst yfir vilja sínum til að hafa áhrif á það hvernig Stjórnarráðið er mótað og hvernig verkefnum er skipt innan þess?

Virðulegi forseti. Svarið er náttúrlega einfalt, þessi vinnubrögð eru ekki boðleg. Ég vek athygli á því að fyrir liggja mál sem virkilega þarfnast úrlausnar í þjóðfélagi okkar. Við þurfum að auka verðmæti, við þurfum að vinna á atvinnuleysinu og það þarf að taka á vanda heimila og fyrirtækja þegar kemur að skuldamálum. Hvað er hæstv. ríkisstjórn að gera? Hún er aftur að hræra í Stjórnarráðinu. Þegar hún hefur ekki getað breytt verkefnum hefur hún breytt nöfnum bara til þess að hægt sé að eyða peningum í eitthvað. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Hv. þingmaður er búinn að taka þessa umræðu ásamt öðrum í allan dag og við vitum ekki enn klukkan tíu að kvöldi hvar Hafrannsóknastofnun verður. Ætli einhver viti það? Það er spurning og ef einhver veit það hver er þá sá sem veit það? Eru það kannski bara oddvitar ríkisstjórnarflokkanna? Ætli við getum ekki slegið því föstu, virðulegi forseti, að þeir séu líklegastir til þess og ætli við getum ekki líka slegið því föstu að aldrei hafi verið meira foringjaræði í íslenskum stjórnmálum en núna? Þrátt fyrir allt talið um samræðustjórnmál, lýðræðisvæðingu og hvað þessi fallegu hugtök nefnast stöndum við hér, klukkan er rúmlega tíu, og menn vita ekki enn hvað felst í þessari þingsályktunartillögu og menn vita ekki enn hvar Hafrannsóknastofnun á að vera þrátt fyrir að ítrekað hafi verið spurst fyrir um það í dag.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Mig langar í upphafi, vegna orðaskipta hv. þingmanna hér á undan, þar sem menn voru að velta fyrir sér vinnunni í kringum verkefnið, að geta þess að það kom mjög skýrt fram hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni í dag að málið væri í raun og veru algjörlega óunnið, órökstutt og vanreifað, það var hans einkunnagjöf á því. Ég velti því fyrir mér af hverju við séum hér seint um kvöld að ræða þessa þingsályktunartillögu um breytingar á Stjórnarráðinu þegar eðlilegra væri að ræða brýnni málefni en það. Það hefur líka komið fram í umræðum hér í dag að innan stjórnarflokkanna er ekki einu sinni meiri hluti fyrir því að koma málinu í gegn. Maður veltir því fyrir sér hverja sé búið að semja við á bak við tjöldin til að koma málinu í gegn. Það hefur nefnilega ekki farið fram hjá neinum undanfarnar vikur að svo virðist sem einn stjórnarandstöðuflokkurinn sé orðinn óbeinn aðili að ríkisstjórnarsamstarfinu þó að það sé ekki gefið upp með formlegum hætti. Ef menn hefðu ætlað að ræða breytingar á Stjórnarráðinu hefði átt að gera það miklu fyrr. Það eru óþolandi vinnubrögð að ætla að breyta þessu rétt fyrir kosningar þegar einungis er um hálft ár eftir af því kjörtímabili sem það átti að taka gildi á. Mig langar að rifja aðeins upp umræðuna sem átti sér stað þegar farið var í breytingar á ráðuneytunum, fyrri breytingarnar, þegar ráðuneyti voru sameinuð svo að til urðu innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið. Þá varð hér umræða sem ég tók þátt í um ýmsa hluti sem ég hefði þó viljað ræða betur. Hvers vegna er til að mynda ekki gert ráð fyrir því, sem ég held að ekki sé pólitískur ágreiningur um, það kom alla vega ekki fram í þeirri umræðu svo að ég tæki eftir - en auðvitað er þetta mál ekki unnið í neinu samstarfi, þetta er bara keyrt í gegn af tveimur hæstv. ráðherrum sem eru forustumenn ríkisstjórnarinnar í baktjaldamakki og samningum sem við vitum ekkert um. Talað var um að við þyrftum að breyta ráðningarferlinu þegar fólk væri ráðið í vinnu í ráðuneytin og mér þóttu það skynsamlegar hugmyndir. Talað var um að í stað þess að ráða fólk í ráðuneytin yrði fólk ráðið í Stjórnarráðið sem slíkt. Hvort sem um væri að ræða lögfræðinga eða hagfræðinga, eða hvaða starfsheiti sem er, þá væri fólk bara ráðið inn í Stjórnarráðið sem slíkt. Það gæti orðið einfaldari og vandaðri ferill og þá gætu menn verið með ákveðna mannauðsstjórnun í kringum það. Þá væri líka hægt að færa fólk til innan Stjórnarráðsins án þess að færa það á milli ráðuneyta því að girðingar á milli ráðuneytanna eru oft mjög háar. Þegar starfsmaður ert ráðinn í eitt ráðuneyti er ekki hægt að færa hann yfir í annað ráðuneyti nema með hans eigin samþykki. Ég hefði talið mun skynsamlegra að ráða fólk til starfa inn í Stjórnarráðið, og það hefði þurft að vera búið að breyta þessu. Ákveðin verkefni geta síðan koma upp og ákveðnar aðstæður skapast sem valda miklu álagi á einstaka ráðuneyti og þá væri hugsanlega hægt að færa til starfsfólk og bregðast við því álagi sem þar er með því að fólk væri ráðið í Stjórnarráðið. Ég hefði líka talið rétt að við ræddum frekar þann mikla kostnað sem orðið hefur við breytingar á ráðuneytunum og á ég þá við húsnæðiskostnaðinn sem er gífurlega mikill. Við erum svo að fara í breytingar núna í lok kjörtímabils og hugsanlega verður öllu breytt aftur ef næstu ríkisstjórn líst ekki á þær breytingar og þá erum við bara að henda peningum. Ég hefði frekar viljað fá að ræða það hér hvort skynsamlegt væri að þróa hlutina í þá átt að við hefðum svokallaða aðstoðarráðherra sem gætu jafnvel starfað tímabundið á kjörtímabilinu eða hvernig sem það væri. Ég hefði kosið að við tækjum efnislega umræðu um málið með það að markmiði að gera Stjórnarráðið - sem ég held að allir séu sammála um að gera - skilvirkara og sterkara í staðinn fyrir að taka ákvarðanir eins og virðist eiga að gera hér, bara sisona án þess að stefnumörkun til lengri tíma liggi fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og líka fyrir fyrri ræðu hans hér í dag. Hv. þingmaður hefur farið yfir það að lítill sparnaður er af þessum breytingum á Stjórnarráðinu, þ.e. fækkun ráðuneyta, en með þeim erum við í raun að auka völd embættismannakerfisins á kostnað kjörinna fulltrúa. Það er þvert á það sem rannsóknarnefnd Alþingis og þingmannanefndin komust að á sínum tíma, þ.e. að við ættum einmitt að auka völd kjörinna fulltrúa. Ragna Árnadóttir, fyrrverandi ráðherra í þessari ríkisstjórn og ráðuneytisstjóri, fór vel yfir þetta. Hún þekkti þetta mál frá öllum hliðum. Hún sagði einfaldlega að mikil fækkun ráðuneyta, og um leið stækkun þeirra, drægi úr völdum kjörinna fulltrúa og mundi auka völd embættismannakerfisins. Þar var manneskja sem hafði til þess að gera enga pólitíska hagsmuni, var ráðherra sem stóð utan hins pólitíska heims ef svo má segja. Það liggur því ljóst fyrir að það virðist vera stefna ríkisstjórnarinnar að auka völd embættismanna. Þá langar mig að spyrja af því að ég hef verið að reyna að velta því fyrir mér, bæði við þessa umræðu og fyrri umræður: Hvað er það sem býr að baki hjá ríkisstjórninni og forustumönnum ríkisstjórnarinnar að búa svo um hnútana ítrekað að leggja fram mál sem beinlínis eru ætluð til að 

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessu með afgerandi hætti en ég hef verið að velta því fyrir mér eins og hv. þingmaður hvað búi að baki slíkum ákvörðunum. Ég held hins vegar að ákvörðunin um breytingarnar á Stjórnarráðinu sem gerðar voru 2010 og 2011 hafi verið tekin með mjög stuttum fyrirvara. Hugsanlega hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra síðan verið að leita að eina kosningaloforðinu sem hann ætti eftir að svíkja, það er möguleiki. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason fór yfir hér í dag liggja fyrir samþykktir hjá Vinstri grænum um að halda ekki í þessa vegferð, það gæti verið skýring, ég veit það ekki. En ég hef ekki fundið neinar aðrar skýringar. Hæstv. ráðherrar hafa haldið því fram að þeir hafi fullt af gögnum sem sýni fram á kosti þessarar vegferðar en þeir hafa ekki lagt þau fram í tengslum við framlagningu þessa máls, þannig að það liggur ekki fyrir. Ástæðan fyrir því að ég tala hér í dag, og líka þegar við ræddum fyrri breytingar á Stjórnarráðinu, er sú að ég hef verið talsmaður þess að skoða það að hafa aðstoðarráðherra. Mér fannst ágætur samhljómur um það þó að ekki væru allir sammála því og auðvitað vilja menn ræða fyrirkomulagið á því. Þetta hefur ekkert með einstaklingana að gera en ég held hins vegar að álagið á marga ráðherra sé orðið gífurlega mikið og hættan er sú að þá færist völdin að einhverjum hluta til embættismanna. Ég ætla ekkert að leggja mat á það hvort það er vont eða gott, ætla ekki að halda neinu fram um það. Auðvitað vinnur gott fólk í ráðuneytunum. Ég ítreka að þetta hefur ekkert að gera með þær persónur sem sinna ráðherradómi á hverjum tíma, heldur er þetta bara það umfangsmikið 

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað snýst þetta alls ekki um þær persónur sem eru ráðherrar hverju sinni, síður en svo. Enda eiga breytingar á Stjórnarráðinu að vera hafnar yfir persónur. Stjórnarráðið á ekki að vera að taka breytingum daglega, mánaðarlega eða ársfjórðungslega eins og þetta virðist vera hjá núverandi ríkisstjórn. Það virðist vera ársfjórðungslegur viðburður að breyta þurfi og stokka upp í Stjórnarráðinu og flytja til og annað því um líkt með tilheyrandi kostnaði. Ég veit að hv. þingmaður hefur starfað við sjávarútveg og langar því að spyrja hann um það sem snýr að nýtingu sjávarauðlindarinnar. Töluvert hefur verið rætt um þá staðreynd að þessi þingsályktunartillaga er til komin vegna þess að löggjafinn vill hafa áhrif á það hvernig skipan Stjórnarráðsins er háttað, hvaða stofnanir eru innan viðkomandi ráðuneyta, hvað ráðuneytin heita og annað slíkt. Það sýnir saga þessa máls á þessu kjörtímabili ítrekað. Hvað finnst hv. þingmanni um það að við skulum vera að ræða þessa þingsályktunartillögu og hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarliðar hafa ekki getað svarað því hér í umræðunum hvort til standi að flytja Hafrannsóknastofnun yfir til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins? Því hefur verið svarað með loðnum hætti eða með skætingi. Hvað finnst hv. þingmanni um það, í ljósi þess að löggjafinn hefur ítrekað sýnt að hann vill hafa áhrif á þessi mál, að við skulum horfa upp á það enn einu sinni að málum sé þannig háttað að á engan hátt liggi fyrir 

Virðulegi forseti. Spurning hv. þingmanns er bara staðfesting á vinnubrögðunum í málinu. Það er ótrúlegt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og hæstv. forsætisráðherra geti til að mynda ekki svarað þeirri einföldu spurningu, af því að við erum að stofna atvinnuvegaráðuneyti og umhverfis- og auðlindaráðuneyti, hvar Hafrannsóknastofnun yrði til að mynda vistuð. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði: Það verður svona með aðkomu beggja ráðuneytanna en fyrst um sinn verður það alla vega undir sjávarútvegsráðuneytinu. Þetta eru algjörlega óboðleg vinnubrögð og segir okkur hvernig málum er háttað. Auðvitað á að liggja fyrir hvernig menn ætla að skipa málum í framtíðinni, hvar stofnanirnar eigi að vera og þar fram eftir götunum, það gefur augaleið. Enda er þessi þingsályktunartillaga og greinargerðin með henni nánast ekki neitt. Það er vegna þess að það ágæta fólk sem hefur verið að vinna og smíða tillöguna hefur ekkert haft frekari upplýsingar, það er ekki við það að sakast. Hv. þingmaður sem nú situr í stóli forseta setti fram ákveðna tilgátu í svari sínu í dag sem ég hugsa að sé nokkuð rétt. Hún fólst í því að kannski ætti að koma málinu í gegnum þingið í þoku og skugga þannig að menn færu ekki að takast á um afmarkaða þætti eins og þá hvar einstaka stofnanir ættu að vera vistaðar því að þá væri ekkert víst að þingmeirihluti væri fyrir málinu. Það eru því einhver verkefni og átök sem eiga eftir að fara fram í framtíðinni. Eftir að búið er að fá breytinguna í gegn, koma því í gegnum þingið, geta forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. ráðherrar, farið að víla og díla með það. Þetta gengur nefnilega allt út á það að víla og díla með ákveðin verkefni og ákveðnar stofnanir, það er sennilega skýringin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu. Hann gerði nokkuð sem við höfum ekki haft nógu mikinn tíma til að gera við þessa umræðu, þ.e. að velta því upp hvað við ættum að gera til að breyta Stjórnarráðinu. Það er svo sem skiljanlegt því að mikill tími okkar fer í að koma í veg fyrir stórslys og reyna að átta okkur á því hvað er á ferðinni í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Hv. þingmaður nefndi nokkuð sem ég er sammála hv. þingmanni um, að það eigi að ráða embættismenn inn í Stjórnarráðið þannig að það sé möguleiki að færa embættismenn á milli sem auðveldast. Ég tel líka að við eigum að gera þá breytingu að setja hámarkstíma á það hvað hver embættismaður getur verið lengi í ákveðnu starfi. Ég held að það sé hættulegt að hafa sama embættismanninn - eða í rauninni sama hver það er en í þessu tilfelli erum við að tala um embættismenn - í sömu stöðunni jafnvel áratugum saman. Ég held að það sé hvorki gott fyrir viðkomandi einstakling né það starf sem hann sinnir. Ég vildi því, virðulegi forseti, velta því aðeins upp með hv. þingmanni, af því að hann er hér að ræða um breytingar, hvað honum fyndist um að við settum hámarkstíma á það hvað viðkomandi embættismaður gæti gegnt sömu stöðunni lengi. Þá er innifalið í þeirri hugmynd að það yrði regluleg færsla þannig að fólk tæki við nýjum verkefnum. Ég held að það gæti þýtt mikla endurnýjun og aukna hamingju fyrir embættismenn en sömuleiðis held ég að þjónustan yrði betri. Getur hv. þingmaður tekið undir það?

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð tillaga sem ég hef ekki hugsað út í sjálfur þó að ég sé þeirrar skoðunar að það eigi að ráða inn í Stjórnarráðið. Ég held að það sé mjög skynsamlegt. Þetta er svipað og þegar verið var að sameina sveitarfélögin, einhverjir þéttbýliskjarnar voru sameinaðir og eftir stóð sameinað sveitarfélag með þrjá til fjóra grunnskóla. Þá þurftu sveitarstjórnarmennirnir að bregðast við og ráða viðkomandi kennara, því að þeir voru ráðnir við viðkomandi grunnskóla, til grunnskólanna í sameinuðu sveitarfélagi þannig að hægt væri að færa kennarana til en ekki þannig að hægt væri að hagræða í skólastarfinu og gera það faglegra og betra. Þess vegna er ég þessarar skoðunar. Ég geri ekki athugasemdir við það að eftir ríkisstjórnarskipti geri menn einhverjar breytingar á Stjórnarráðinu. Mér finnst mjög mikilvægt að þær séu gerðar í upphafi kjörtímabils en ekki á síðustu metrunum, hvað þá að vinna þær eins og hér hefur verið gert. Það er ekki til eftirbreytni. Ég hef líka séð kostnaðinn við að breyta húsnæðinu. Það er gríðarlega dýrt að breyta húsnæði, það er verið að færa til ráðuneyti, henda þeim til og það er ekki skynsamlegt að eyða peningunum í þetta. Við erum vissulega með mjög gott starfsfólk í ráðuneytunum upp til hópa, mjög fínt starfsfólk, vandað og gott starfsfólk sem vinnur af samviskusemi að sínum verkefnum. Auðvitað er hægt að ná fram hagræðingu í sameiningunni í Stjórnarráðinu, ég er alveg sannfærður um það. Ugglaust er búið að ná fram hagræðingu og það mun gerast en tekur einhvern tíma. Þess vegna hef ég sagt að ég telji mjög mikilvægt að menn ræði efnislega um kosti og galla þess að hafa til að mynda það kerfi sem hefur ekki verið, 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að þetta er nokkuð sem við ættum að ræða á þessum nótum. Hv. þingmaður bendir á að við gætum alveg eins sett fjármunina beint í holræsið þegar um er að ræða þessar endalausu breytingar á húsnæði. Þetta er ekkert annað en blóðpeningar. Það er allra handa sokkinn kostnaður þegar Fasteignir ríkissjóðs sitja uppi með tómar húseignir sem þarf að borga leigu af. Ég veit ekki hvort það er tekið inn í þetta allt saman. Mikil umræða spannst um húsnæði fyrir landlækni. Þar sameinuðu menn í nafni hagræðingar en stóðu uppi með stóraukinn kostnað af því að menn voru með langtíma leigusamning á húsnæði sem stóð síðan lengi autt og núna var komin einhver önnur starfsemi þangað, sem ég man ekki alveg hver var, sem væntanlega hefði farið í hagkvæmari leigu ef ekki hefði komið til þessi sameining sem skilar sér ekki í hagræðingu og augljóslega ekki í betri þjónustu. Það er annað mál. Ég er alveg sammála því að mjög margt gott starfsfólk er í ráðuneytunum. Almennt held ég að embættismenn okkar séu góðir en þegar við erum að tala um hvað hið opinbera hefur stækkað er ég ekki viss um að það eigi svo mikið við um ráðuneytin, það á frekar við um undirstofnanirnar og það hefur farið svolítið undir radar. Menn ættu að tala hreinskilnislega um hvaða áhrif þær vinnuaðstæður sem fólk er í hefur á það og ég held að það sé engum hollt, alveg sama hver það er, að vera í sömu stöðunni mjög lengi. Ef fólki líður ekki vel í vinnu kemur það niður á störfum þess og þegar fólk hefur færst á milli starfa hef ég séð dæmi þess að það hefur endurnýjast og gert gríðarlega góða hluti. Ég er þess vegna mjög áhugasamur um að við ræðum þann hlut sérstaklega, en tek sömuleiðis undir 

Virðulegi forseti. Ég náði kannski ekki að svara nógu vel áðan spurningu hv. þingmanns um að færa fólk til í stöðum innan Stjórnarráðsins. Ég tel þetta mjög athyglisverða hugmynd og mér hefur ekki dottið hún í hug. Þetta gæti verið áhugavert líka fyrir starfsfólkið, að skipta um umhverfi, fá meiri reynslu, meiri þekkingu og koma að öðrum sviðum. Ég vil hins vegar líka benda á, og hv. þingmaður tekur undir það, að menn hafa oft og tíðum leyft sér að tala í neikvæðum tóni um embættismennina. Það hentar stundum til að slá einhverjar pólitískar keilur en það er mjög ósanngjarnt og ómaklegt. Ég sé það líka í störfum mínum á Alþingi að fullt af fólki sem vinnur í ráðuneytunum vinnur mjög langa vinnudaga, það vinnur helgarnar þegar álag er í kringum fjárlögin og þetta sem maður þekkir. Þá velti ég líka fyrir mér framkomunni við starfsfólk í ráðuneytunum. Ef við setjum það í þetta samhengi sem við erum að ræða núna, að fara að breyta Stjórnarráðinu þegar hálft ár er til kosninga, færa til fólk og segja upp og gera alls konar hundakúnstir sem síðan verður hugsanlega breytt aftur, spyr maður: Í hvaða stöðu er starfsfólkið í ráðuneytunum? Auðvitað veit það ekkert hvað er að gerast og það segir sig alveg sjálft að fólki sem er í þeim aðstæðum líður ekki vel. Það er ekki vitað hverjir munu halda starfinu og hverjir munu hugsanlega missa það þannig að andrúmsloftið er mjög neikvætt. Það fólk sem vinnur í ráðuneytunum og hvar sem er reyndar á ekki skilið slíka framkomu. Það væri nær að búa til Stjórnarráð í einhverri heildarmynd og þróa það þá eins og við höfum verið að ræða hér, að ráða inn í Stjórnarráðið og reyna að fá 

Herra forseti. Það er að verða reglulegur viðburður á Alþingi á þessu kjörtímabili að við þurfum að ræða breytingar á Stjórnarráðinu vegna þess að það virðist vera eina málið sem hæstv. forsætisráðherra hefur áhuga á og telur vera lausn á öllum vanda þjóðarinnar. Við gætum verið að ræða fjöldamörg mál sem mundu skipta heimili og fyrirtæki meira máli en breytingar á Stjórnarráðinu. Ég veit ekki í hvaða skipti það er núna þegar kemur fram tillaga frá ríkisstjórninni um breytingar á Stjórnarráðinu. Í sjöunda sinn, hv. þm. Birgir Ármannsson gefur mér merki um að þetta sé í sjöunda sinn á kjörtímabilinu sem rætt er um breytingar á Stjórnarráðinu. Það virðist vera lausnin á öllum vanda að ráðast í að hringla með Stjórnarráðið þegar á móti blæs og hæstv. forsætisráðherra virðist hafa sérlegan áhuga á því. Það hefur verið mjög sérstakt að fylgjast með þessu og ég ætla að koma inn á það á eftir að það liggur alveg ljóst fyrir að þingið hefur ítrekað í allri umfjöllun um þessi mál sýnt vilja til að hafa áhrif á skipan Stjórnarráðsins, hvaða verkefni eigi að vera undir ráðuneytunum, hvaða ráðuneyti eigi að vera starfrækt, hver heiti þeirra eigi að vera o.s.frv. Fyrr á kjörtímabilinu kom hæstv. forsætisráðherra til að mynda með frumvarp um að stofna nýtt atvinnuvegaráðuneyti og leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þrátt fyrir ítrekaða og mikla andstöðu allra, vil ég segja, hagsmunaaðila innan sjávarútvegsins og innan landbúnaðarins. Menn bentu á að með þessu væri verið að veikja þessar atvinnugreinar, veikja sjávarútveg og landbúnað í miðjum aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Hæstv. forsætisráðherra kom engu að síður fram með frumvarp um að ráðast í þær breytingar og þrátt fyrir að samstarfsflokkurinn Vinstri grænir hefði ályktað gegn þeim, eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á í máli sínu í dag. Alþingi tók þá til sinna ráða og tók þessa breytingu út. Þar með sýndi Alþingi vilja til að hafa áhrif á skipan Stjórnarráðsins, hafa áhrif á það hvernig verkefnum er skipað. Hæstv. forsætisráðherra lét ekki þar við sitja heldur lagði fram frumvarp um Stjórnarráðið en í því var gert ráð fyrir breytingu þess efnis að forsætisráðherra gæti bara sjálfur hringlað í þessu þegar honum dytti í hug og ekkert þyrfti að bera það undir Alþingi eða nokkurn mann þegar stokkað væri upp í ráðuneytum og verkefni flutt á milli. Í því frumvarpi var reyndar gert ráð fyrir að allir ráðherrar væru eins og starfsmenn hæstv. forsætisráðherra. Alþingi greip þá líka til sinna ráða og sagði: Nei, við viljum hafa áhrif á það hvernig Stjórnarráðið er skipað. Þess vegna var gerð breytingartillaga, að hluta til, eftir miklar umræður á þingi, þar sem gert var ráð fyrir því að hæstv. forsætisráðherra yrði að leggja fram þingsályktunartillögu áður en hringlað yrði með Stjórnarráðið, því af fenginni reynslu af núverandi ríkisstjórn var orðið daglegt brauð að verið væri að hringla með það og flytja verkefni á milli, sameina ráðuneyti og þetta virtist vera lausn hæstv. forsætisráðherra á öllum málum. Þess vegna ræðum við hér þessa tillögu til þingsályktunar, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra ætlar enn á ný að leggja fram sömu breytingar og hún hefur reynt að koma í gegn allt kjörtímabilið. Alþingi hefur sýnt fram á að það hafi ekki áhuga á þessum breytingum eða að verið sé að rugla frekar í Stjórnarráðinu. Það kom reyndar fram í dag hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins, Jóni Bjarnasyni og Árna Páli Árnasyni, að þessi þingsályktunartillaga væri hroðvirknislega unnin og ein lélegasta tillaga sem komið hefði frá hæstv. forsætisráðherra. Hver er þá tilgangurinn með því að leggja þessa þingsályktunartillögu fram? Hver er tilgangurinn með því að ráðast í þessar breytingar nú? Er eitthvað sem kallar á þær? Það vita auðvitað allir að hæstv. forsætisráðherra og hv. þingflokkur Samfylkingarinnar hefur haft mikinn áhuga á því í langan tíma að veikja grunnatvinnugreinarnar. Við sjáum það varðandi sjávarútveginn, en ítrekað hefur komið fram vilji hjá Samfylkingunni til að veikja þá grunnatvinnugrein og landbúnaðinn einnig. En hvað vakir fyrir þeim með því að leggja þessa þingsályktunartillögu fram núna? Hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á það í umræðum í dag að þetta kynni að vera hluti af Evrópusambandsumsókninni. Það kann að vera langsótt, eða hvað? Af hverju er Evrópuþingið að senda frá sér ályktun í marsmánuði um að það fagni breytingum á ríkisstjórn og fagni því að verið sé að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og stofna atvinnuvegaráðuneyti? Er þetta ekki einmitt það sem hagsmunaaðilar í sjávarútvegi og landbúnaði óttuðust, að verið sé að veikja þessar grunnatvinnugreinar? Síðan kemur hæstv. efnahags-, viðskipta-, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formaður Vinstri grænna og segir að þetta sé kjaftæði og barnalegt rugl í umræðum í dag, þegar hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson rifjar upp að Evrópuþingið hafi ályktað með þessum hætti. Hv. þm. Jón Bjarnason benti á það fyrr um daginn að þetta væri nátengt. Og af hverju gefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð enn á ný eftir gagnvart Samfylkingunni í þessu máli? Það vantar ekki að baklandið styðji við flokkinn um að standa í lappirnar með þessum grunnatvinnugreinum. Það vantar ekki að stofnanir flokksins hafi ályktað með sama hætti. Hv. þm. Jón Bjarnason rifjaði það vel upp í ræðu fyrr í dag að í stefnu Vinstri grænna, í síðustu ályktun sem samþykkt var, væri gert ráð fyrir því að ekki ætti að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og stofna atvinnuvegaráðuneyti meðan Evrópusambandsumsóknin væri í gangi. Það lítur allt út fyrir að þetta sé enn ein eftirgjöfin hjá formanni Vinstri grænna gagnvart Samfylkingunni. Og er nema von að margir spyrji sig að því á hvaða vegferð menn séu í þessu máli og fleirum? Og á hvaða vegferð er hæstv. forsætisráðherra, hver er grunnurinn á bak við þetta mál? Af hverju er málið í þinginu núna? Ef maður skoðar rökstuðninginn á bak við þingsályktunartillöguna hefur til að mynda ekki verið hægt að svara því í dag hvar Hafrannsóknastofnun eigi að vera, hvort hún eigi að heyra undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti eða atvinnuvegaráðuneyti. Hæstv. ráðherrar hafa ekki getað svarað því og ekki hv. þingmenn stjórnarliðsins. Þrátt fyrir að Alþingi hafi ítrekað sýnt vilja sinn á þessu kjörtímabili í hvert einasta skipti sem mál sem varða breytingar á Stjórnarráðinu hafa komið hingað inn, og gert breytingar í þá veru og gefið þau skilaboð að það vilji hafa áhrif á skipan Stjórnarráðsins, kemur hér fram þingsályktunartillaga sem á engan hátt skýrir hvernig unnið verður úr málum ef hún verður samþykkt. Og það eru auðvitað þessi vinnubrögð sem geta ekki gengið, að hæstv. forsætisráðherra leyfist ítrekað að ganga svona fram með gælumál sín sem eru á engan hátt aðkallandi í dag og sem virðist vera megn óánægja með innan stjórnarliðsins. Það virðist ekki vera stuðningur við málið miðað við ræður þeirra sem hafa talað í dag, að minnsta kosti er ekki stuðningur fyrir því á stjórnarheimilinu og miðað við ræður þeirra þingmanna stjórnarandstöðunnar sem hafa talað er ekki stuðningur fyrir málinu. Hvað vakir fyrir ríkisstjórninni að keyra málið svona áfram? Maður spyr sig auðvitað að því og það væri fróðlegt ef fleiri stjórnarliðar tækju þátt í umræðunni og væru jafnvel viðstaddir hana, eða forsætisráðherra, og gætu kannski upplýst okkur um hvað býr raunverulega að baki. Þetta mál 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur tekið þátt í umræðum um Stjórnarráðið á þessu kjörtímabili og ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhvern tíma heyrt þá hugmynd að setja bankana yfir í atvinnuvegaráðuneyti. Hefur það einhvern tíma komið upp? Við höfum rætt þetta hér svo dögum skiptir. Ég man að fyrir nokkrum vikum talaði hæstv. allsherjarráðherra Steingrímur J. Sigfússon sérstaklega um mikilvægi þess að sameina FME og Seðlabankann. Ég er að leita, virðulegi forseti, - vegna þess að ég man þetta ekki og hef þó tekið þátt í þessari umræðu - að þeim hv. þingmanni sem hefur einhvern tíma heyrt þessa hugmynd áður, áður en hún kom fram á þessum þunna pappír af Alþýðublaðsstærðinni, á þingsályktunartillögunni í dag. Ég spyr hv. þingmann: Hefur hann heyrt þetta áður?

Virðulegi forseti. Nei, ég minnist þess ekki að þetta hafi verið nefnt fyrr í umræðunni í tengslum við þessi mál. Hins vegar er óhætt að segja að fátt kemur manni orðið á óvart í þessu efni því að svo virðist vera sem hæstv. allsherjarráðherra og formaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, eigi mjög auðvelt með að skipta hratt og örugglega um skoðun í grundvallarmálum á mjög skömmum tíma. Manni kemur því auðvitað ekkert á óvart í þessu efni og kannski var það þess vegna sem fauk svona í hæstv. ráðherra í dag þegar fjallað var um þessi mál, ég er farinn að efast um að hann viti sjálfur hver hans eigin stefna er, hver flokksstefna hans er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Ég verð að halda áfram að spyrja hv. þingmenn hvort þeir hafi heyrt þetta áður því að sá hv. þingmaður sem hefur hvað mestan þátt tekið í umræðunni hefur ekki heyrt þetta frekar en ég. Hv. þingmaður nefndi tenginguna við Evrópusambandið, sem ég ætla ekki að endurtaka á þeim stutta tími sem ég hef, hún er augljós, en mig langar að fá að vita hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni: Var það þannig fyrir síðustu kosningar að VG legði áherslu á að standa fyrir utan Evrópusambandið? Var það ekki þannig, virðulegi forseti, að VG lofaði því að sækja um aðild? Mörgum þætti eflaust gott að heyra það frá hv. þingmanni, tíminn líður svo fljótt og fólk er kannski búið að gleyma þessum hlutum. Kannski hv. þingmaður útskýri hvernig þessi kosningabarátta fór fram, var ekki gefið í skyn eða var það ekki stefna VG að sækja um aðild að Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Það má rifja upp að fyrir síðustu kosningar sagði hv. þm. og formaður Vinstri grænna og núverandi hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, í sjónvarpsviðtali kvöldið fyrir kosningar, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð mundi ekki sækja um aðild að Evrópusambandinu á kjörtímabilinu. Þetta var sagt í seinustu sjónvarpsviðtölunum þar sem rætt var við alla formenn stjórnmálaflokkanna. Síðan leið auðvitað ekki á löngu þar til maður horfði upp á að auðvelt var að snúa við þessari skoðun og við horfum á það í fleiri málum, svo sem eins og þessu máli um Stjórnarráðið í dag. Hv. þm. Jón Bjarnason ræddi það í dag að flokkur hans hefði ályktað gegn þeim breytingum sem nú er verið að leggja til. Þar sjáum við einn kollhnísinn enn. Hv. þingmaður minntist á bankamálin áðan. 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að ég styð ekki þá breytingu að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og búa til úr því atvinnuvegaráðuneyti. En hv. þingmaður þekkir vel til sveita, til landbúnaðarins og samtaka bænda vítt og breitt um landið. Ég vil inna hann eftir því hver hann telur að sé afstaða bænda og félaga bænda vítt og breitt um landið til að fara í þessar stjórnsýslubreytingar og gera þær að jafnmiklu áhersluefni og hæstv. forsætisráðherra hefur gert. Það er hárrétt hjá þingmanninum að forsætisráðherra hefur gert þetta að alveg sérstöku áhersluefni í allri tíð þessarar ríkisstjórnar og lagt á þetta mikla áherslu. Hver telur hv. þingmaður að sé afstaða bænda almennt til þessara áherslna forsætisráðherra?

Virðulegi forseti. Ég hygg, og fór yfir það í ræðu minni áðan, að samtök bænda, Bændasamtök Íslands, samtök búgreina, búnaðarfélög, Samtök ungra bænda, sláturleyfishafar og allir aðilar í landbúnaði hafi lagst gegn þeim breytingum sem hér er verið að ræða. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að hæstv. forsætisráðherra hefur haft það sem gríðarlega mikilvægt stefnumál að ná þessu máli í gegn á kjörtímabilinu, þrátt fyrir að menn hafi varað við því að þetta mundi veikja stöðu landbúnaðarins og sjávarútvegs á viðkvæmum tímum í alþjóðasamningum. Það sem vekur hins vegar hjá manni furðu er hvers vegna hv. þingmaður og formaður Vinstri grænna, sem nú er tekinn við embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins, hefur gleymt þeirri taug sem hann hefur í sveitina. Hann kom inn á þing sem ungur maður, eins og sá sem hér stendur, og þekkti til stöðu landbúnaðarins. 

Forseti vill minna þingmenn á að ræðutíminn er aðeins ein mínúta.

Herra forseti. Ég vil minna á að þegar Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylkingin voru í ríkisstjórn og grautuðust í ráðuneytunum og sameinuðu meðal annars sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið í eitt ráðuneyti - það var mjög illa unnið, mjög ómarkvisst og illa undirbúið - lagðist allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gegn því, að mig minnir, og formaður okkar talaði mjög ákveðið gegn því, það mundi veikja stjórnsýsluna og það ætti heldur ekki að vinna að slíkum stjórnsýslubreytingum í mikilli ósátt, bæði innan þings og við viðkomandi atvinnugreinar. Þó að það sé kannski svolítið sérstakt að minnast á það, þá þekkjum við það báðir úr okkar sveitum að gamli Alþýðuflokkurinn þótti ekkert sérstaklega vinveittur íslenskum landbúnaði og þannig er það kannski enn. Og þegar við erum að berjast við að halda uppi öflugum vinsældum og trausti ríkisstjórnarinnar um allt land, er það mat þingmannsins að þetta sé það besta sem við getum gert til að auka traust íslenskra bænda til ríkisstjórnarinnar sem er einmitt undir forustu gamals liðsmanns Alþýðuflokksins?

Herra forseti. Já, það þekkja það allir sem eldri eru en tvævetur að Alþýðuflokkurinn hefur aldrei verið hliðhollur landbúnaði og byggð í sveitum landsins. Hæstv. forsætisráðherra hefur einmitt ítrekað sýnt með málum sínum það eðli Alþýðuflokksins að berjast gegn landbúnaðinum. Það sem ég vil hins vegar ítreka að vekur furðu er hvers vegna sveitadrengurinn frá Gunnarsstöðum er genginn fyrir björg með Alþýðuflokknum í því að veikja landbúnaðinn eins og er verið að gera í þessu máli.

Aldrei staðið sterkari.

Hæstv. utanríkisráðherra, alþýðuflokksmaðurinn, 

Forseti beinir því til þingmanna og ráðherra að gefa ræðumönnum frið í ræðustól.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langaði til að spyrja hann um væntanlegt auðlindaráðuneyti. Hv. þingmaður hefur verið í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þannig að hann ætti að vita hvað grænt þýðir. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hvað telur hann að heyri undir auðlindaráðuneytið? Hafrannsóknastofnun hefur verið nefnd, Skógrækt ríkisins, Fjarskiptastofnun vegna tíðnisviða, tún bænda? Hvar mundu menn stoppa? Heyra Landsvirkjun og Orkustofnun undir auðlindaráðuneytið o.s.frv.? Telur hv. þingmaður að einhverjum sem orðinn er auðlindaráðherra gæti dottið í hug að tún bænda heyrðu undir ráðuneyti hans og sú auðlind sem grasið er sem vex þar?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað eitt af því sem nefnt hefur verið í umræðunni í dag. Ég hef fylgst vel með umræðunni og meðal annars ræðu hæstv. umhverfisráðherra sem fjallaði um hvað hún teldi að væri auðlind. Auðlind getur verið mjög margt og það er algjörlega klárt að landið okkar er auðlind og tún bænda geta jú flokkast sem ákveðin auðlind. Fjalllendi er auðlind, af hverju skyldu ekki tún bænda vera auðlind líka? Maður hefur séð það að í þessu máli virðist ekkert vera heilagt. Það er hins vegar kjarni málsins að Alþingi hefur ítrekað sýnt það á þessu kjörtímabili að það vill hafa áhrif á hvernig málum er háttað innan Stjórnarráðsins, hvaða málaflokkar falla undir viðkomandi ráðuneyti, en því hefur á engan hátt verið svarað hér í dag hvernig málaflokkum verður raðað niður ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt. Það gengur þvert gegn allri umræðu um málefni Stjórnarráðsins, í það minnsta á þessu 

Herra forseti. Telur hv. þingmaður, sem er bóndi, ekki nauðsynlegt fyrir bændur að fá að vita hvort einhverjum kunni að detta í hug að tún bænda muni heyra undir auðlindaráðuneytið og hversu mikið menn muni víkka það út? Við höfum séð hvernig skipulagsmál hafa farið með marga bændur þar sem eignarrétturinn hefur í rauninni hopað fyrir skipulagslögum. Sér hv. þingmaður fyrir sér að þingsályktunartillagan geti ógnað sjálfstæði bænda þar sem allt er eiginlega opið í þeim efnum, til dæmis varðandi það hvað heyra muni undir auðlindaráðuneytið og hvernig mál verði flokkuð þar?

Virðulegi forseti. Það alveg ljóst að á næstu árum og áratugum munum við Íslendingar eiga gríðarleg sóknarfæri í landbúnaði og matvælaframleiðslu. Sú staðreynd er ljós að þróunin í heiminum er að verða sú að framleiðslusvæðin munu færast norðar og þá mun Ísland geta aukið landbúnaðarframleiðslu sína. Það liggur alveg ljóst fyrir að núverandi ríkisstjórn hefur það ekki á stefnuskrá sinni að nýta það sóknarfæri miðað við þau mál sem hún hefur lagt fram og hvernig hún hefur talað. Þessi þingsályktunartillaga er gríðarlega opin og ég hef miklar áhyggjur af því að fari hún í gegn án þess að grundvallarspurningum sé svarað, án þess að þetta sé skilgreint betur, sé þar með unnið gegn því að nýta þessi sóknarfæri og byrja að skipuleggja nýtingu þeirra. Þá væri verið að vinna þvert gegn því sem er á stefnuskrá 

Hæstv. forseti. Ástæða þess að ég kem upp í andsvar eru fyrst og fremst orð sem féllu í ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar í sambandi við hversu oft frumvörp um breytingar á Stjórnarráðinu hefðu komið fram á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar. Ég gaf honum bendingu um að ég héldi að þetta væri sjöunda þingmálið sem hefði breytingar á Stjórnarráðinu í för með sér. Ég fór aðeins yfir það í huganum og með snöggri aðstoð tölvukerfis Alþingis sýnist mér að áður hafi fimm lagafrumvörp verið borin fram og afgreidd hér á þingi sem fela í sér breytingar á stjórnarráðslögunum, þá er ég að tala um efnislegar breytingar. Því til viðbótar eru fleiri breytingar, þá yfirleitt breytingar á öðrum lögum en stjórnarráðslögunum en tengjast stjórnarráðsbreytingum, 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt. Það virðist vera, eins og hv. þingmaður rakti, eitthvert grundvallaratriði hjá hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórninni að hringla með Stjórnarráðið fram og til baka. Um það bil tvisvar sinnum á ári kemur hæstv. forsætisráðherra með frumvörp til að gera breytingar á Stjórnarráðinu. Við eigum því í ljósi þess, ef kosningar fara hér fram á eðlilegum tíma, eftir að sjá þrjú mál í viðbót frá hæstv. forsætisráðherra um breytingar á Stjórnarráðinu ef við framreiknum þetta. Það er engin ástæða til að ætla annað en að forsætisráðherra og ríkisstjórnin verði jafnkraftmikil í breytingum á Stjórnarráðinu og verið hefur. Þá eigum við eftir að horfa upp á frumvörp frá hæstv. forsætisráðherra til breytinga á Stjórnarráðinu þrisvar sinnum í viðbót. Það sér það 

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir mjög margt af því sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason segir. Ég ætla að bæta því við af því tilefni að þessi ofuráhersla á breytingar á Stjórnarráðinu, skipulagsbreytingar á æðstu stjórn ríkisins, er sérkennileg í ljósi þess að undanfarin ár hefur þessi ríkisstjórn haft verkefni sem hefðu verið hverri ríkisstjórn nægt viðfangsefni, hefði ég haldið. Þar má nefna uppbyggingu í atvinnulífinu, endurreisn fjárhags heimilanna, skuldauppgjör og fleiri þess háttar risavaxin mál sem hefðu við allar eðlilegar aðstæður átt að eiga hug og tíma ráðherra óskiptan. Ég hefði haldið að það væri nærtækara fyrir hæstv. ríkisstjórn að beina kröftum sínum í þá áttina frekar en að sitja við það dag og nótt, mánuð eftir mánuð að endurskrifa skipuritið í Stjórnarráðinu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni, ég hefði haldið að verkefnin væru ærin og að það væru það stór verkefni sem þurft hefðu úrlausnar við á þessu kjörtímabili að við þyrftum ekki að horfa upp á að verið væri að hringla í Stjórnarráðinu tvisvar á ári. Ég hefði haldið að ef ríkisstjórnin hefði beitt sömu kröftum í til að mynda atvinnuuppbyggingu, byggðamál og úrlausn skuldavanda heimilanna væri staðan kannski önnur. En þetta lýsir forgangsröðuninni og ef rétt reynist verðum við komin í níu þingmál áður en kjörtímabilið er á enda, ekki nema hæstv. forsætisráðherra ætli að bæta í á lokasprettinum og kannski kemst hún á annan tuginn. Það verða þá eftirmæli ríkisstjórnarinnar: Tíu  
            

Hæstv. forseti. Það er farið að síga nokkuð á seinni hluta þessarar umræðu og hafa þingmenn rætt marga fleti þessara mála. Þó hefur einkennt umræðuna að töluvert vantar upp á að nauðsynlegar og mikilvægar upplýsingar liggi fyrir sem ættu með réttu að vera grundvöllur umræðu af þessu tagi. Við, margir þingmenn stjórnarandstöðunnar, gerðum athugasemdir við það snemma í dag að þessar upplýsingar hefðu átt að fylgja þingsályktunartillögunni í upphafi. Vísað er til þess í greinargerð, og reyndar í ræðum ráðherra, að alls konar upplýsingar og vinnugögn og þess háttar séu til. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra talar um að hann sé með möppustafla hjá sér með ýmsum upplýsingum um þetta. Eitthvað af þeim upplýsingum hefði að mínu mati átt að fylgja með þessari þingsályktunartillögu, þær eru nauðsynlegur grunnur til þess að við getum rætt þessi mál á grundvelli staðreynda frekar en á grundvelli getgátna, sem hefur því miður verið raunin í þessari umræðu. Slík vinnubrögð ber að gagnrýna en ég vildi nú í síðari ræðu minni við þessa umræðu láta það koma fram að á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem fær málið væntanlega til meðferðar þegar þessari umræðu lýkur, verður að sjálfsögðu kallað eftir öllum þeim gögnum sem við erum að tala um, sem vísað er til með beinum eða óbeinum hætti í greinargerð og ræðum ráðherra. Þar á ég við alls konar greiningar sem sagt er að gerðar hafi verið, greiningarvinnu, skýrslur, álitsgerðir og hvers konar skrifleg gögn önnur sem skipt geta máli og liggja til grundvallar þessari þingsályktunartillögu, það er mjög mikilvægt að fá það allt fram. Það er líka mjög mikilvægt að fá upplýsingar, og þá á ég við nákvæmar upplýsingar, ekki almenn orð, um það samráð sem á að hafa legið til grundvallar þessari tillögugerð, hvað þeir aðilar sem leitað var samráðs við sögðu, hver þeirra sjónarmið voru, hvort þeir skiluðu einhverju skriflega eða hvort fram komu munnleg sjónarmið sem ef til vill er hægt að finna í fundargerðum samráðshópa sem væntanlega verður möguleiki á að kynna sér í vinnu nefndarinnar. Það er líka augljóst að kalla verður eftir kostnaðarmati eða kostnaðaráætlun vegna þessara tillagna því að ekki fylgir það með tillögunni sjálfri. Kostnaðarmat og kostnaðarálit þarf að fara fram á meðan á vinnu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar stendur og það er auðvitað ótækt að samþykkja þetta mál eða afgreiða það án þess að búið verði að leggja í vinnu við kostnaðarmat eða gerð kostnaðaráætlana um það. Þá er nauðsynlegt að fram komi nákvæmari upplýsingar um reynsluna af þeim ráðuneytabreytingum sem þegar hafa átt sér stað á kjörtímabilinu, hver kostnaður við einstaka þætti er og hver hugsanlegur sparnaður er af einstökum aðgerðum í því sambandi. Vísað hefur verið til ákveðinna kostnaðarþátta í umræðunni og verður auðvitað kallað eftir upplýsingum um þá. Þær upplýsingar liggja væntanlega fyrir og mun nefndin að sjálfsögðu krefjast þess að fá aðgang að þeim í umræðunni. Það er líka nauðsynlegt að meta árangurinn að því marki sem hægt er, það er reyndar það skammt liðið frá því að stærstu breytingarnar tóku gildi að kannski er erfitt að leggja mat á hinn faglega árangur eða afleiðingar þess að farið var út í þá stóru sameiningu sem birtist annars vegar í velferðarráðuneytinu og hins vegar í innanríkisráðuneytinu. Ég er þeirrar skoðunar að þar sé ekki bara um að ræða jákvæða reynslu heldur líka víti til að varast. Hæstv. forseti. Að lokum hljótum við að kalla eftir því að fram komi áætlanir um framkvæmd breytinganna fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, þ.e. nákvæmari útlistun á því hvaða verkefni verða flutt og hvert, hvaða verkefni á sviði auðlindamála munu fylgja með til umhverfisráðuneytis, svo dæmi sé tekið, og hvernig útfærslan verður varðandi einstakar stofnanir og þess háttar. Það er algjörlega óhjákvæmilegt að þessar upplýsingar verða að koma fram hið fyrsta, liggi þær ekki fyrir nú þegar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Sú þingsályktunartillaga sem liggur fyrir hefur verið gagnrýnd nokkuð fyrir það hversu rýr hún er og hversu lítið er um haldbæran rökstuðning fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til, hversu lítið er fjallað um áhrif þeirra o.s.frv. Mig langar aðeins að fara ofan í 2. kaflann og spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þeim rökstuðningi sem þar kemur fram um reynsluna af nýafstöðnum sameiningum ráðuneyta en fjölmörg þingmál hafa snúist um Stjórnarráðið og breytingar á því eins og hv. þingmaður rakti hér áðan. Hér kemur meðal annars fram, með leyfi herra forseta: „Betri nýting á fjármunum hefur leitt til aukins sveigjanleika til þess að mæta t.d. stefnumörkunarverkefnum og áherslum ríkisstjórna hverju sinni […] sem gefur þeim möguleika á að takast á við fjölþættari verkefni en áður. […] Með bættum vinnubrögðum næst aukinn faglegur ávinningur sem skilar sér til borgaranna og stjórnsýslunnar í heild með betri þjónustu. […] Ljóst er að með stofnun nýrra ráðuneyta hefur náðst betri yfirsýn í þeim málaflokkum sem ráðuneytin sinna. Með þessu næst fram faglegur ávinningur og skilvirkari þjónusta.“ Allar þær ræður sem fluttar hafa verið hér í dag hafa einmitt fjallað um hið gagnstæða, að þetta hafi á engan hátt skilað sér í betri yfirsýn yfir málaflokka, hafi á engan hátt leitt til meiri sveigjanleika. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að hin faglega reynsla af nýafstöðnum sameiningum - látum kostnaðinn liggja á milli hluta - hafi verið góð. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Mér finnst þetta mjög áhugaverð spurning sem hann varpar fram. Ég get ekki svarað þessu og það eina sem ég get sagt við hv. þingmann varðandi spurningu hans er það að þær fullyrðingar í greinargerð sem hann las hér upp eru algjörlega órökstuddar, þær eru ekki studdar neinum gögnum, þær eru ekki studdar með tilvísun til neinna skýrra niðurstaðna, athugana, greininga eða þess háttar. Látið er í veðri vaka að slíkar upplýsingar séu til en ég segi bara: Þetta eru bara fullyrðingar sem fram koma í greinargerðinni. Ef maður á að meta þær fullyrðingar verður maður að sjá einhver gögn á bak við þetta og það er meðal þess sem við hljótum að kalla eftir á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þangað til slíkar upplýsingar hafa verið lagðar fram standa þetta bara nánast, getum við sagt, sem pólitísk slagorð. Þetta er ekki rökstutt með neinum hætti. Ef ég leyfi mér að tjá mig um þetta persónulega þá hefur mér ekki sýnst markmið sameiningarinnar hafa náðst. Mér sýnist að markmið um betri þjónustu, betri stefnumörkun og annað þess háttar hafi ekki náð fram að ganga. Mín tilfinning er sú að allt hafi verið í megnasta vandræðagangi í þessum ráðuneytum. Ég held að þær efasemdir sem ég og fleiri hv. þingmenn höfðum þegar farið var út í þessar breytingar á sínum tíma hafi reynst á rökum reistar. Ég held að mörg vitlaus skref hafi verið stigin í breytingum á Stjórnarráðinu á kjörtímabilinu og ég óttast að með þessari tillögu verði þau fleiri.

Herra forseti. Það má í raun segja að rökstuðningurinn fyrir þessari þingsályktunartillögu, um reynsluna af nýafstaðinni sameiningu ráðuneyta, sé óskhyggja, ef nota má það orð, eða í besta falli huglægt mat hæstv. forsætisráðherra á áhrifum þeirra sameininga sem þegar hafa orðið. Rökstuðningurinn fyrir þeirri breytingu sem nú er lögð til, og þegar verið er að fjalla um áhrif þessara breytinga, hvaða áhrif þær muni hafa á einstaka málaflokka, á einstakar stofnanir og annað því um líkt, ber merki þess að reynslan eigi ekki við þau rök að styðjast sem lögð eru fram hér. Það er fullyrt að fyrri breytingar hafi orðið til þess að vinnubrögð hafi batnað og aukinn faglegur ávinningur orðið innan stjórnsýslunnar. Það er ekki að sjá í þessu frumvarpi að aukinn faglegur ávinningur hafi orðið, hann hefur alla vega ekki orðið við gerð þessa frumvarps og það sjáum við í fleiri frumvörpum. Minnst var á það hér í dag að í hliðarherbergjum væru bunkar af málum sem hefðu komið inn í lok síðustu viku. Tveim vikum áður voru engin mál hjá atvinnuveganefnd, sem maður hefði talið að væri sú nefnd sem þyrfti hvað helst að hafa einhver mál á sinni könnu miðað við ástandið í þjóðfélaginu í dag. Það er því á engan hátt hægt að sjá að sá rökstuðningur sem nefndur er hér eigi við rök að styðjast. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvers konar úttekt þarf að fara fram í þessu máli áður en hægt er að hleypa því út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd? Þarf ekki að fara fram nokkuð víðtæk úttekt á því hvort fjárhagslegur ávinningur hafi orðið, 

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Ég rakti í síðari ræðu minni í fimm köflum þær athuganir og þau gögn sem ég tel að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þurfi að kalla eftir meðan á vinnunni stendur. Ég held að afla þurfi þessara upplýsinga um reynsluna, upplýsinga um kostnað, upplýsinga um hinn „faglega“ árangur af þeim breytingum sem gerðar hafa verið. Ég endurtek það sem ég sagði áður að í greinargerðinni má fyrst og fremst finna fullyrðingar en engan rökstuðning. Það er bara fullyrt að hlutirnir séu í góðu horfi og hafi allir farið á betri veg en það er ekki rökstutt með neinum sérstökum hætti. Síðan þarf líka að kalla eftir því sem auðvitað hefði átt að koma fram sem fylgiskjal með tillögunni eða sem upplýsingar í greinargerð með tillögunni, þ.e. mati á áætluðum kostnaði, mati á því hvernig framkvæmdin á að eiga sér stað, það eru upplýsingar um það hvernig útfærslan verður o.s.frv. Ég rakti þetta ítarlega og ég held að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komist ekkert hjá því að fara vel yfir þetta. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vísaði til þess mikla fjölda mála sem hér komu inn í lok mars eða í byrjun apríl frá ríkisstjórninni og ég verð að segja að ríkisstjórnin hefði gert sjálfri sér greiða, og því máli sem hún leggur svona mikla áherslu á, ef hún hefði til dæmis komið með þetta mál inn í janúar eða febrúar. Það er augljóst að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þarf að verja þó nokkrum tíma til að fara yfir þá þætti sem ég hef hér rakið í ítarlegu máli. Það hefði líka verið 

Virðulegi forseti. Þeir þingmenn ríkisstjórnarflokkanna sem hafa tekið til máls í dag, að undanskildum þremur ráðherrum, hafa gert alvarlegar athugasemdir við málið og raunar lýst því að þeir styðji það ekki í þeirri mynd sem það er. Það má því með sanni segja að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki stuðning þingflokka sinna í heild í þessu máli. Þeir þurfa væntanlega að reiða sig á stuðning þingmanna í öðrum flokkum og þá er ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en þeirri að hér sé nánast um að ræða þingmannamál af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Ég ætla ekki að staldra lengur við þetta á þeim örfáu mínútum sem ég hef til ráðstöfunar í þessu máli heldur koma aðeins inn á þá vinnu sem fram undan er í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að nauðsynlegt er að kalla eftir öllum þeim gögnum sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði til dæmis að hann hefði í möppu á borði sínu hvað þetta mál varðar. Hæstv. forsætisráðherra nefndi að búið væri að fara rækilega í gegnum athugun á grundvelli málsins og það hlýtur að vera hægt að kalla eftir þeim upplýsingum öllum. Við þurfum líka að fá upplýsingar um fjárhagslegan ávinning. Ég vil líka leggja áherslu á að aðrar þingnefndir fái þetta mál til umsagnar. Þá vil ég nefna til sögunnar atvinnuveganefnd, mér finnst rétt að málið sé sent til umsagnar hennar hvað varðar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Mér finnst mjög brýnt að umsögn komi frá þeirri nefnd til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég vil líka nefna auðlindamálin, þá þætti sem þar er um að tefla í þessari tillögu, þ.e. að fá umsögn viðkomandi þingnefndar hvað það varðar. Ekki síst finnst mér það að færa stjórn efnahagsmála yfir í fjármálaráðuneytið, í ljósi þess að hér er um að ræða stefnubreytingu af hálfu ríkisstjórnarinnar miðað við stjórnarsáttmálann eins og hann var 2009 þegar ákveðið var að setja á fót sérstakt efnahagsráðuneyti, kalla á það að viðkomandi þingnefndir komi að málinu. Efnahags- og viðskiptanefnd þyrfti að koma að þeim þáttum sem varða bankastarfsemi, fjármálaeftirlit og fleiri þætti. Hér er lagt til að Fjármálaeftirlitið verði fært til atvinnuvegaráðuneytis. Þar er um verulega mikla stefnubreytingu að ræða. Í þeim skýrslum sem við höfum haft til grundvallar - og við vitum skoðun Jännäris á því máli - hafa menn verið þeirrar skoðunar að skoða ætti hvort setja ætti Fjármálaeftirlitið undir Seðlabankann. Ég tel að það séu sjónarmið sem rækilega þurfi að fara yfir. Það þarf að leita umsagnar þessara þingnefnda, fá þær til að fara yfir málið og ég legg mjög mikla áherslu á að það verði gert. Ég vil líka segja það og ítreka að það hefði verið skynsamlegt af hálfu þeirra sem bera málið uppi að hafa þessi gögn tilbúin þegar málið var lagt fram. Sé vilji til þess hjá forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar að afgreiða þetta mál af hverju var það sent svona óskaplega seint inn og jafnvanbúið og það er? Það þarf nánast að kalla eftir grundvallargögnum í málinu. Það hefði verið nær ef menn hefðu komið með þau gögn fram strax við fyrri umr. og það hefði að sjálfsögðu sparað tíma í vinnu nefndarinnar, en það er augljóst að af þeim tímasparnaði verður ekki eins og málið er fram sett. Ég vil síðan nota síðustu mínúturnar í þessari ræðu minni til að nefna Hafrannsóknastofnun og það sem fram kemur í greinargerð, þ.e. að samstarf milli ráðherra auðlindamála og atvinnuvega verði formgert með einhverjum hætti. Ég gat ekki betur heyrt en að í morgun væri meðal annars verið að ræða stjórn þeirra mála sem heyra undir Hafrannsóknastofnun. Ég hef ekki getað fengið svör við því og hef þó hlustað á allar ræður hér í dag og meðal annars á ræðu viðkomandi ráðherra, hver eigi að hafa yfirumsjón með Hafrannsóknastofnun. Er það, virðulegur forseti, hæstv. auðlindaráðherra sem á að hafa Hafrannsóknastofnun á sinni könnu eða er hún á vegum atvinnuvegaráðuneytisins? Ekki getur það verið að það sé meiningin af hálfu ríkisstjórnarinnar að Hafrannsóknastofnun sé undir tveimur herrum, varla getur það nú verið. Þegar um er að ræða slíka grundvallarstofnun sem Hafrannsóknastofnun er hlýtur það að þurfa að koma skýrt fram af hálfu þeirra sem bera þetta mál uppi hvernig með skuli fara.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram í umræðum hérna í dag að þetta er sjötta þingmálið sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram og snýr að breytingum á Stjórnarráði Íslands. Það eru að jafnaði tvö þingmál á hverju einasta ári og hafa margir fjallað um að þetta virðist vera einhvers konar - ja, ég veit ekki hvernig á að lýsa því, að forsætisráðherra líti svo á að mikilvægasta mál hverju sinni sé að hringla í Stjórnarráðinu, færa verkefni til hægri, vinstri og breyta nöfnum og annað því um líkt. Allar þessar breytingar hafa miðað að því að stækka og fækka ráðuneytunum. Í þessu frumvarpi er reyndar fjallað um að það sé mjög jákvætt að stækka einingarnar og fækka þeim. En það er annar vinkill á þessu sem fyrrverandi hæstv. ráðherra, Ragna Árnadóttir, hefur fjallað um og snýr að stærri ráðuneytum. Hún fjallaði um það daginn sem hún hætti sem ráðherra að með stækkun ráðuneyta værum við að auka völd embættismanna og draga úr völdum kjörinna fulltrúa og við ættum að gera okkur grein fyrir því. Hún þekkir innviði embættismannakerfisins, enda er hún fyrrverandi ráðuneytisstjóri, og maður veltir fyrir sér því sem kallað hefur verið eftir í öllum þessum umræðum, hvort heldur er þetta mál eða annað, hvað kunni að vaka fyrir hæstv. forsætisráðherra að leggja ítrekað fram mál sem beinlínis miða að því að auka völd embættismannakerfisins og draga úr völdum kjörinna fulltrúa. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af þeirri þróun sem hefur orðið í Stjórnarráðinu í tíð núverandi ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég ætla að viðurkenna að ég get með engu móti lesið í hug hæstv. forsætisráðherra og gert mér grein fyrir því hvað vakir fyrir henni með þessu máli. Ég verð eiginlega að svara hv. þingmanni með þeim hætti hvað þetta varðar. Ég vil hins vegar segja, vegna stærðar ráðuneyta og hversu skynsamlegt það er að stækka þau svo mikið, að ég hefði haldið að áður en farið væri í frekari breytingar ætti að minnsta kosti að taka út hvernig til hefur tekist fram til þessa, hvernig til hefur tekist með velferðarráðuneytið svo að dæmi sé tekið. Við ræddum það töluvert hér þegar það ráðuneyti varð til, eitt af þeim sex málum sem þingmaðurinn nefndi, að varhugavert væri að hafa svo stóran útgjaldalið ríkisins á einni hendi. Ég held að sú röksemd standi alveg og að mínu viti væri hyggilegra að fara yfir það hvernig þær breytingar sem menn hafa gert fram til þessa hafi tekist áður en frekari breytingar verða gerðar. Það sem stendur kannski upp úr er að það er allt of mikil lausung á Stjórnarráðinu og hefur verið á þessu kjörtímabili. Það er óeðlilegt að ein og sama stofnun fari núna undir þriðja ráðuneytið á kjörtímabilinu. Við erum ekki að tala um neina smástofnun, við erum að tala um Seðlabanka Íslands, það er ekkert annað. Það er kannski aukaatriði hvaða ráðherra fer með Seðlabanka Íslands, hann er kannski smástofnun sem þarf ekkert að taka tillit til. Eigum við að fara aðeins yfir ræðurnar sem sumir hv. þingmenn stjórnarliðsins og ráðherrar héldu hér eftir fall bankanna? Ég held að það væri hollt fyrir þá sjálfa að lesa þær.

Virðulegi forseti. Ef breytingagleði hæstv. forsætisráðherra heldur áfram mun Seðlabankinn kannski ná því að fara undir fjórða ráðuneytið áður en þetta kjörtímabil er á enda. Hér í þingsályktunartillögu er fjallað um reynslu af nýafstöðnum sameiningum ráðuneyta. Allt er þetta gert í þeim tilgangi að fá betri yfirsýn yfir málaflokkana, betri samskipti við stofnanir, stærri og öflugri einingar þannig að breytingarnar með Seðlabankann, að flytja hann milli ráðuneyta á hverju einasta ári allt kjörtímabilið, virðast miðað við rökstuðning ríkisstjórnarinnar vera gerðar í þeim tilgangi að auka svigrúmið, fá betri yfirsýn yfir málaflokka o.fl. Hv. þingmaður nefnir að mikilvægt sé að fara yfir hverju þetta hefur skilað það sem af er kjörtímabilinu, þessar miklu breytingar og þessi eilífi hringlandaháttur á Stjórnarráðinu. Er þá ekki hv. þingmaður sammála því að það sem fjallað er um í þingsályktunartillögunni, um reynslu af nýafstöðnum sameiningum ráðuneyta, séu einfaldlega innihaldslausar fullyrðingar? Þar er fjallað um að þetta hafi bætt vinnubrögð, aukið faglegan ávinning sem hafi skilað sér til stjórnsýslunnar í heild með betri þjónustu, betri nýting hafi verið á fjármunum sem hafi leitt til aukins sveigjanleika til að mæta stefnumörkunarverkefnum og áherslum ríkisstjórna hverju sinni. Er ekki hv. þingmaður sammála því að ekki sé hægt að leggja fram þingsályktunartillögu með svona fullyrðingum án þess að undirbyggja þær með einhverjum rökum, gögnum eða einhverju öðru en huglægu mati hæstv. forsætisráðherra? Ég held að það að Seðlabankinn skuli hafa flust milli ráðuneyta þrisvar sinnum á einu kjörtímabili geti vart flokkast undir neitt af því sem 

Hæstv. forseti. Það kemur reyndar fram á þeim örfáu blaðsíðum sem fylgja tillögunni að ekki sé mikil reynsla komin á þessar breytingar. Það er aldeilis satt, ekki er komin mikil reynsla á þær. Ég tek undir með hv. þm. Árna Páli Árnasyni um að það vanti rökstuðning með þessum breytingum, það vanti að undirbyggja af hverju þær eru gerðar. Ég hef ekki enn fengið svör við því. Hvers vegna er verið að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið? Ég hélt kannski að fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra gæti varpað ljósi á það en hann hafði ekki hugmynd um það heldur hvers vegna verið er að gera það. Það hafði alls ekki verið rætt í ríkisstjórninni fram að áramótum. Þetta er bara eitthvað sem menn byrja að ræða núna á þessu ári og það er enginn rökstuðningur fyrir því í þessari tillögu. Ég hefði haldið að það skipti dálitlu máli hvernig farið er með stjórn efnahagsmála í landinu og hvar þau mál eru vistuð. Þess vegna finnst mér mikilvægt að sú umræða verði tekin í þingnefndum áður en málið fer aftur til umræðu í þingsal. Ég tek því undir það með hv. þingmanni að gögnin og sá rökstuðningur sem fylgir þessari tillögu er ófullnægjandi. Það dugar að sjálfsögðu ekki fyrir mig að það sé prívatskoðun manna hvað í þessu felst. Það þarf að styðja það með rökum, það þarf að styðja það með athugunum og það þarf að vanda miklu betur til þessa verks en þegar hefur verið gert, miklu betur. Ég vil því enn og aftur ítreka að mér finnst mikið grundvallaratriði að þingið fái tækifæri til að fjalla um þetta mál rækilega í viðeigandi nefndum og það sé ekki þannig að það eigi að reka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd áfram í þessu máli og það verði afgreitt í snarhasti. Það kemur ekki til greina.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð hv. þm. Ólafar Nordal um að þessi þingsályktunartillaga fari líka til atvinnuveganefndar til meðferðar því að þetta snertir hana ekki hvað síst og að þar verði fjallað um þessi mál. Ég get upplýst það hér að í ljósi afstöðu nánast allra samtaka innan landbúnaðar og sjávarútvegs gagnvart þessu máli lagðist ég gegn því að þessari vinnu yrði haldið áfram eins og alþjóð veit. Alþingi tók svo sem þá afstöðu líka á sínum tíma þegar það tók út úr því frumvarpi sem lagt var fram þá stofnun atvinnuvegaráðuneytis og að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti. Þess vegna vekur það mér furðu að þetta mál skuli vera keyrt áfram eins og raun ber vitni. Ég held að það sé nauðsynlegt að málið komi einmitt fyrir atvinnuveganefnd. Ég get líka upplýst að haldnir voru nokkrir fundir með einstökum félögum og stofnunum innan þessara atvinnugreina og það væri mjög fróðlegt og upplýsandi fyrir nefndina að fá niðurstöður eða það sem kom fram á þeim fundum af hálfu þessara aðila þannig að menn sæju að þetta mál er rekið áfram í fullkominni andstöðu við atvinnugreinarnar.

Virðulegi forseti. Það er hægt að halda hér langa ræðu um forgangsröð ríkisstjórnarinnar og hvaða brýnu mál hún telur að þurfi að afgreiða á vorþingi og hvaða mál eru ekki tekin á dagskrá. Það eru 20 þingdagar eftir, virðulegi forseti, að ég hygg, af þessu þingi og á þeim tíma á að afgreiða alls konar mál eftir því sem við getum séð á rekkanum hér frammi. Enn bólar samt ekki á þeim málum sem hvað mest varða uppbyggingu í landinu á sviði atvinnumála og skuldamála heimilanna. Ég hefði haldið að það væri brýnna að við tækjum þriðjudagskvöldin í að ræða slíka hluti en þessar breytingar á Stjórnarráðinu sem eru fullkomlega vanhugsaðar og enn ein tilraun hæstv. forsætisráðherra til að hræra í Stjórnarráðinu á þessu kjörtímabili. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og formaður Vinstri grænna hélt hér mikla ræðu haustið 2007 um það hvernig ætti að fara í breytingar á Stjórnarráðinu. Það var reyndar dálítið önnur ræða en sú sem hann hélt í dag. Sú ræða snerist um að það væri mjög mikilvægt að breytingar á Stjórnarráðinu væru gerðar í miklu samstarfi milli stjórnar og stjórnarandstöðu og átaldi hann þáverandi ríkisstjórn verulega og fannst þeim undirbúningi vera mjög ábótavant. Ég ætla að taka fram að það var með allt öðrum hætti en þau ósköp sem hafa verið ástunduð á þessu kjörtímabili. Eitthvað hefur breyst forritið hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra því að nú þarf ekki að hafa samstarf við hvorki einn né neinn. Hv. þm. Jón Bjarnason bendir hér á það sem þegar hefur komið fram, að þær breytingar sem áformaðar eru á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti hafa mætt mikilli gagnrýni. Er þetta hið mikla samráð sem núverandi ríkisstjórn hefur boðað á tyllidögum? Ég get ekki séð það.

Herra forseti. Ég verð að segja hv. þingmanni að vinnubrögð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar í þessum efnum voru engu skárri. Þetta virðist vera einhver árátta - ég veit ekki hverjum er um að kenna.  
             Sjálfstæðisflokkurinn lagði einmitt fram frumvarp um sameiningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins á sínum tíma sem var mjög illa undirbúið og nánast ekkert samráð um. Ég minnist þess að þingmenn í mínum flokki bentu á þau herfilegu vinnubrögð sem Sjálfstæðisflokkurinn stóð þá fyrir. Það hefði átt að vera nægileg lexía fyrir næstu ríkisstjórn að læra að þannig á ekki að vinna, enda benti ég margoft á það. Það er gott að hv. þm. Ólöf Nordal hefur lært af reynslunni. Vonandi kemur hún til með að styðja bætt og betri vinnubrögð í þessum málum og öðrum frá því sem var þegar hennar flokkur var í ríkisstjórn með Samfylkingunni. Guð láti gott á vita.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs voru á móti öllum breytingum á Stjórnarráðinu haustið 2007  Þá spyr maður: Hverjir hafa lært af þeim atburðum sem hér urðu, í hvaða flokki eru þeir? Það eru að minnsta kosti ekki þeir sem eru í forsvari fyrir annan stjórnarflokkinn, Vinstri hreyfinguna – grænt framboð.

Herra forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands. Þetta mál kemur í framhaldi af þeirri lagasetningu sem sett var um Stjórnarráðið fyrir nokkru síðan en þá fór einmitt fram mjög mikil umræða um það hversu mikið alræðisvald forsætisráðherra fengi með því frumvarpi. Það var reyndar mildað dálítið á þann hátt að leggja ætti fram þingsályktunartillögu áður en hægt væri að breyta skipan ráðuneyta, og slíka tillögu ræðum við hér. Það hefur komið fram í umræðunni í dag, sem hefur verið alveg ágæt þó að stjórnarliðar hefðu getað tekið dálítið meiri þátt í henni til að við vissum hver hugur þeirra væri, að í þessa þingsályktunartillögu vantar kostnaðarmat vegna þess að breyting á Stjórnarráði kostar alltaf eitthvað. Það mætti líka fylgja mat á því hvað sparast, og mat og kortlagning á breytingunni þannig að menn viti hvar þeir standi, opinberir starfsmenn sem vinna í stofnununum viti hvaða ráðherra verður yfir þeim þegar breytingarnar hafa átt sér stað. Svo þyrftu líka að koma fram í þingsályktunartillögunni þær nauðsynlegu lagabreytingar sem þarf að fara í, vegna þess að menn breyta ekki Stjórnarráðinu sisvona, það þarf að breyta lögum um viðkomandi greinar til að skerpa á þeim markmiðum sem menn ætla að ná með breytingum á Stjórnarráðinu. Ég tel, herra forseti, að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem fær málið til skoðunar ætti að flytja breytingartillögu við frumvarpið sjálft, og ég mun fyrir mitt leyti stuðla að því að hún fái afbrigði á Alþingi þó að hún komi seint fram, þar sem þessi atriði verði sett inn í frumvarpið um Stjórnarráðið, þ.e. að í þeirri þingsályktunartillögu sem lögð er fyrir Alþingi þurfi að koma kostnaðarmat, mat á því hver verði hagnaðurinn af breytingunum, kortlagning á breytingunum og nauðsynlegar lagasetningar. Þetta var um formið. Svo reynir maður að ráða í það sem er svo óljóst í þessari litlu og mögru þingsályktunartillögu. Maður rekur fyrst augun í að Fjármálaeftirlitið á að fara til atvinnuvegaráðuneytisins en Seðlabankinn í fjármálaráðuneytið. Þetta sér maður strax og þá veit maður það að minnsta kosti. Ég tel að þetta sé mjög slæmt eins og hér hefur verið bent á. Það var einmitt sambandsleysið á milli Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins sem átti þátt í hruninu á sínum tíma, menn töluðust ekki við. Ef þessar tvær eftirlitsstofnanir með efnahagsmálum eru hvor í sínu ráðuneytinu er ekki von á góðu. Þegar maður fer í gegnum skýrsluna sjálfa vil ég, af því að ég hef svo stuttan tíma, helst fara bara beint í að ræða um auðlindaráðuneytið. Þó að ég mundi gjarnan vilja fá skýringu á mjög mörgu öðru hér frá hæstv. forsætisráðherra, sem flytur málið, þá ætla ég að fara beint í auðlindaráðuneytið því að það er nýtt. Þar munu menn eflaust vilja fjalla um sem flest mál, það er venjan. Auðlind á Íslandi er náttúrlega sjávarútvegurinn þannig að ég geri ráð fyrir því að auðlindaráðuneytið muni vilja hafa með Hafrannsóknastofnun að segja og jafnvel Fiskistofu. Það mun vilja halda utan um þá auðlind sem sjávarútvegurinn er. Þá kemur að Landsvirkjun, sem er kannski með stærstu auðlind landsins, orkuna, og Rarik o.s.frv., auðlindaráðuneytið mun væntanlega vilja hafa eitthvað með þau fyrirtæki að gera. Þá er það spurningin um Fjarskiptastofnun varðandi tíðnisvið sem ég tel að verði ein mesta auðlind framtíðarinnar, orkumál sem heyra undir það og þar koma inn mengunarskattar og slíkt. Svo er það skógræktin og sitthvað fleira sem heyrir núna undir landbúnaðarráðuneytið. Ég tel að auðlindaráðuneytið muni vilja hafa um þessi mál að segja en ég óttast hvað það sem hér er lagt fram er í lausu lofti, þetta er algjörlega óskrifað blað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna en hann fór eðli málsins samkvæmt hratt yfir vegna þess að hann hafði skamman tíma. Hv. þingmaður hefur tekið þátt í þessari umræðu um Stjórnarráðið, ekki bara núna heldur í hvert skipti sem það hefur verið rætt, held ég. Og þó að framganga stjórnarþingmanna hafi ekki verið áberandi, þeir hafa meira hent hingað inn meingölluðum frumvörpum sem þeir hafa lagt fram fram til þessa og ætlast til að þau fengju litla umræðu og mundu klárast fljótt, nokkurn veginn óbreytt, en þeim hefur ekki orðið að ósk sinni því að umræðan hefur verið þó nokkur. Ég vil spyrja hv. þingmann, vegna þess að ég veit ekki um neinn sem hefur nokkurn tíma heyrt það: Hefur hv. þingmaður einhvern tíma heyrt þá hugmynd að setja bankana inn í atvinnuvegaráðuneyti? Hv. þingmaður nefndi mikilvægi þess að hafa Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann í það minnsta í sama ráðuneytinu og ég held að hv. þingmaður telji rök hníga til þess en það væri ágætt að fá sjónarmið hans. Mjög margir, sérstaklega þeir sérfræðingar sem hafa skoðað þessi mál og fjallað um þau, hafa komist að þeirri niðurstöðu og lagt til að þessar stofnanir yrðu sameinaðar af augljósum ástæðum. Svo sannarlega hefur enginn sérfræðingur lagt til að stía þessum stofnunum í sundur og fara með þær eins langt frá hvor annarri og mögulegt er. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann einhvern tíma heyrt áður þessa hugmynd sem kemur fram í þingsályktunartillögunni? Ég hef aldrei heyrt hana og ég veit ekki um neinn hér inni sem hefur tekið þátt í þessari umræðu eða nokkurn annan sem hefur heyrt það áður að setja eigi bankana og Fjármálaeftirlitið inn í atvinnuvegaráðuneyti.

Herra forseti. Svarið er nei. Ég hef ekki heyrt af því að Fjármálaeftirlitið og bankarnir heyri nokkurs staðar undir atvinnuvegaráðuneyti. Ég sé ekki þá tengingu og tel að það sé mjög misráðið. Þetta er eitthvað sem þarf að ræða miklu betur og þetta er það sem vantar inn í þingsályktunartillöguna, það vantar kortlagningu á því hvað menn eru að gera og af hverju og til hvers. Sumir hérna telja meira að segja að þetta sé eitthvað tengt aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu, að það hafi heimtað að landbúnaðarráðuneytið yrði sameinað þannig að sú eftirlitsstofnun sem þeir krefjast sé á einni hendi. Mér finnst það mjög ótrúlegt og trúi því varla, þannig að það vantar allan rökstuðning fyrir því af hverju menn eru að gera þetta og til hvers. Menn verða að gera þá kröfu á hinu háa Alþingi að ferlið sé ekki svo ógagnsætt að menn séu að flytja þingmál sem ekki liggur fyrir til hvers eru flutt og menn ætli jafnvel að gera eitthvað allt annað en í þeim segir. Og ég hef grun um það, talandi um Fjármálaeftirlitið og þá þætti, að meginmarkmiðið snerti ekki Fjármálaeftirlitið heldur ætli menn auðlindaráðuneytinu einhverja nýja starfsemi sem allir verði voðalega hissa á þegar það kemur fram og geta þá ekki mótmælt því vegna þess að þá er það orðið að staðreynd.

Virðulegi forseti. Þetta kemur mér ekkert á óvart, nákvæmlega sama svarið og hjá öðrum kemur fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal sem fylgist afskaplega vel með í þinginu og tekur virkan hátt, hann hefur aldrei heyrt af þessu. Enginn hefur heyrt af þessu eða veit af hverju hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon þarf allt í einu korteri fyrir kosningar að fá bankana, svona inn í kosningabaráttuna. Þetta er hið furðulegasta mál. Hv. þingmaður eins og aðrir reynir að leita skýringa og nefnir tenginguna við Evrópusambandið. Við vitum að hæstv. samfylkingarráðherrar í það minnsta og einnig hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon eru mjög iðnir við að taka við skipunum frá Evrópusambandinu. Kannski er þetta bara þýðingarvilla, kannski átti þetta að vera bara eitthvað allt annað, þetta er bara einhver „lapsus“, menn hafi ekki þýtt rétt það sem kemur frá Evrópusambandinu og þetta sé allt tómur misskilningur. Í það minnsta er ekki gerð nein tilraun til að útskýra þetta. Hv. þingmaður nefnir að kortleggja þurfi breytingarnar og undirbúa þær og ég er honum hjartanlega sammála. Og ég vil fá sjónarmið hv. þingmanns varðandi það að í þessum stutta texta sé viðurkennt að menn hafi ekki hugsað fyrir síðustu breytingum. Í þingsályktunartillögunni segir um efnahags- og viðskiptaráðuneytið á bls. 4, með leyfi forseta: „Ef raunverulega á að efla ráðuneytið þyrfti fyrst og fremst að auka getu þess til greiningar, áætlanagerðar og samhæfingar. Slík efling mundi að öllum líkindum krefjast umtalsverðrar fjölgunar starfsmanna.“ Virðulegi forseti. Þetta kemur hér fram. Þeir gætu alveg eins skrifað: Við hugsuðum bara ekkert fyrir þessu. Allar ræðurnar sem við höfum haldið um hvað það sé stórkostlegt að komið sé efnahags- og viðskiptaráðuneyti eiga bara ekki við rök að styðjast. Við gleymdum bara að hugsa fyrir þessu. Ef það vantar starfsmenn þarna vantar væntanlega líka starfsmenn í nýtt fjármála- og efnahagsmálaráðuneyti.

Það var einmitt það sem ég var að kvarta undan. Í greinargerð með tillögunni á síðu 2 og 3 eru taldir upp átta liðir sem kostir við nýafstaðna sameiningu ráðuneyta og vitnað er í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem segir, með leyfi herra forseta: „Ríkisendurskoðun telur að vel hafi verið staðið að flestum þáttum við undirbúning og framkvæmd sameiningarinnar.“ Þetta er skýrsla sem kom fram stuttu eftir sameininguna og fjallaði bara um það hvernig staðið var að sameiningunni sjálfri. Síðan eru taldir upp margir liðir, átta liðir, eins og þeir væru í skýrslu Ríkisendurskoðunar. En ég get ekki séð að í henni sé til dæmis talað um betri yfirsýn yfir málaflokka eða að sú sameining sem menn hafi farið í sé af hinu góða eða að Ríkisendurskoðun hafi lagt blessun sína yfir það að sameining ráðuneyta í velferðarráðuneyti og innanríkisráðuneyti hafi gefið þá raun sem þarna er verið að gefa í skyn. Ég mundi vilja spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvort Ríkisendurskoðun hafi komist að því að sameining stoðþjónustu allra ráðuneyta innan Stjórnarráðsins hafi leitt til betri þjónustu, o.s.frv., eins og gefið er í skyn í greinargerðinni. Þessi umræða hefur náttúrlega verið mjög stutt og maður fær afar stuttan tíma til að ræða málin. Það er fjöldamargt í þessari stuttu greinargerð sem ég hefði viljað ræða miklu betur en kemst því miður ekki í.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ágætisræðu. Eins og oft áður getur hann greint kjarnann frá hisminu í þeim málum sem hér koma fram. Í þessari þingsályktunartillögu er hugmynd sem hefur raunverulega ekki beint með breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráðinu að gera en sem ég verð að segja að mér hugnast vel. Á bls. 5 er talað um að til þess að auka gagnsæi í efnahagsmálum og tryggja samfélagslegt aðhald við hagstjórn sem mótvægi við sterkt ráðuneyti fjármála og efnahags sé til skoðunar að koma upp sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði óháðra sérfræðinga. Ég er reyndar ekki alveg klár á því hvað það er að „tryggja samfélagslegt aðhald við hagstjórn“ en látum það liggja á milli hluta þó að það sé pínulítið kauðskt orðalag. Nú er þetta greinilega fyrirmynd sem er fengin annars staðar á Norðurlöndunum og sérstaklega frá Danmörku. Hér eru hugmyndir um hvernig eigi að skipa í þessa nefnd, sagt að forsætisráðherra eigi að skipa í hana að fengnum tilnefningum. Hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á hugmyndinni almennt? Í öðru lagi spyr ég: Hvernig ætti að skipa í nefndina? Getur verið að þarna komi pólitíkin kannski helst til nærri 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, þetta er góð hugmynd en eins og allt annað í þessu er sú hugmynd óútfærð. Það er ekki búið að kortleggja hvernig þessi nefnd skuli skipuð, hverjir skuli skipa hana og hvernig ferlið sé. Og þarna er, merkilegt nokk, verið að flytja efnahagsmálin aftur undir forsætisráðherra að einhverju leyti sem er einmitt verið að taka frá honum í öðrum greinum. Maður verður svo áttavilltur þegar maður les þetta að maður skilur hvorki upp né niður í því hvar stjórn efnahagsmála á að vera. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að svona vitringaráð séu búin til. Þetta er til víða erlendis og reynt er að gæta mikils hlutleysis í því að velja þá sérfræðinga og vitringa sem í því eiga að sitja. Þeir geta örugglega orðið ráðuneytinu og ríkisstjórninni til mikils gagns ef þeir eru rétt nýttir og ef ferlið er hlutlaust. En það er ekki sett neitt um það í textann annað en að til skoðunar sé að koma á fót sérstöku sjálfstæðu efnahagsráði. Hvers vegna er þetta ekki bara tilbúið? Af hverju stendur ekki: „Fyrirhugað er“ eða: „Það á að setja í gang teymi sérfræðinga til að aðstoða ríkisstjórnina við efnahagsmál og þeir skulu valdir svona og svona“? Af hverju er þetta ógagnsæi, af hverju er þetta svona óljóst? Það er svo margt hérna sem er látið eftir, sem á eftir að ákveða eins og með auðlindaráðuneytið þar sem menn vita ekki að hverju þeir ganga.

Virðulegi forseti. Það var eins og ég vissi, það kom einhver nýr sjónarhóll fram með því að spyrja hv. þingmann sem oft nær að hugsa út fyrir boxið. Ég var ekki búinn að átta mig á að skipun nefndarinnar mundi leiða efnahagsmálin að einhverju leyti undir forsætisráðherra aftur. Þetta er kannski ekki algjör hringavitleysa en það er mikill þvælingur í málinu. Ef þetta væri til dæmis að fyrirmynd „Det økonomiske råd“ í Danmörku þar sem eru virtringarnir þrír gæti maður búist við því að með því að leiða pólitíkina inn í þessa vitringanefnd mundi hún ekki færa manni óhlutdrægar upplýsingar eins og beðið er um, heldur mundi hún í stíl við vitringana þrjá í Biblíunni færa okkur frekar bull, ergelsi og pirru og færa það inn í umræðuna. Hv. þingmaður hefur mikið kynnt sér efnahagsmál í Þýskalandi þar sem hann er menntaður og hefur fylgst mikið með þýskri umræðu. Þess vegna þætti mér forvitnilegt að heyra hvernig þessum málum er háttað í Þýskalandi. Er eitthvert svipað fyrirkomulag eða er þetta ef til vill sérnorrænt?

Herra forseti. Þetta er ekki hringavitleysa, þetta er hringekja. Efnahagsmálin heyra undir forsætisráðherrann núna, það er verið að taka þau frá honum en samt á hann að halda þeim. Mér finnst þetta ómarkvisst og stefnulaust eins og mjög margt annað. Varðandi vitringana þrjá eða vitringaráð yfirleitt hefði mér þótt eðlilegt að í þessari þingsályktunartillögu væri það nákvæmlega skilgreint og þá að skandinavískri hugmynd þar sem til dæmis bæði ríkisstjórn og stjórnarandstaða kæmu að tilnefningu þessara manna og ráðgjöfin væri eins hlutlaus og hægt er. Það eru nefnilega til mjög pólitískir hagfræðingar, sumir segja að það tilheyri náminu. Ég þekki ekki hvernig þetta er núna í Þýskalandi en mér er kunnugt um að þar hafi lengi vel verið svona vitringaráð og ég hef grun um að það sé enn þá en ég veit það ekki til að ég segja það hérna í þessum ræðustól.