Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. félmn. (Rannveig Guðmundsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 91/1989. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til að það verði samþykkt. Undir nál. rita allir nefndarmenn: Rannveig Guðmundsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Alexander Stefánsson, Jón Kristjánsson, Geir H. Haarde, Anna Ólafsdóttir Björnsson og Eggert Haukdal.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 465 liggur fyrir álit fjh.- og viðskn. á frv. til laga um viðskiptabanka. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt þess. Henni gafst ekki tími til þess að skoða málið vandlega en fékk til fundar við sig Jón Ögmund Þormóðsson skrifstofustjóra í viðskrn. Hér er um að ræða nauðsynlegt frv. ef verða á af sameiningu banka, þ.e. ef á að sameina Útvegsbankann Verslunarbankanum, Iðnaðarbankanum og Alþýðubankanum. Undir nál. rita Matthías Bjarnason, Þórhildur Þorleifsdóttir, Þórður Skúlason, Jón Sæmundur Sigurjónsson, Friðrik Sophusson, Guðmundur G. Þórarinsson og Páll Pétursson.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 473 liggur fyrir álit meiri hl. fjh.- og viðskn. Þar segir að nefndin hafi fjallað um frv. og fengið á sinn fund Indriða H. Þorláksson hagsýslustjóra, Markús Örn Antonsson útvarpsstjóra, Hörð Vilhjálmsson, fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, Guðbrand Gíslason frá Kvikmyndasjóði, Má Elísson frá Fiskveiðasjóði og biskup Íslands, hr. Ólaf Skúlason. Meiri hl. nefndarinnar mælir með því að frv. verði samþykkt og undir það rita Jón Sæmundur Sigurjónsson, Páll Pétursson og með fyrirvara Guðmundur G. Þórarinsson og Þórður Skúlason. Það er óhjákvæmilegt að taka það fram að þetta mál fékk ekki mikla umfjöllun í hv. nefnd. Það var aðeins hjá nefndinni í einn sólarhring og okkur gafst ekki tækifæri til að fara ofan í frv. eins og ástæða hefði verið til og verðum því að reiða okkur á verk efrideildarmanna sem að sjálfsögðu hafa verið vönduð og góð. Því ber að fagna að frv. til lánsfjárlaga skuli verða lögfest fyrir áramót og þess vegna höfðum við þann hátt á, sættum okkur við þessa fljótaskrift okkar, í meiri hl. Mér er það ljóst að æskilegt hefði verið fyrir meiri hl. og fyrir nefndina að gefa sér miklu betri tíma til að kanna þau gögn sem lágu að baki þeim tölum sem í frv. eru. Þeir menn sem nefndin kvaddi á fund sinn og mættu fyrir nefndinni tjáðu sig um það sem þeir voru spurðir um og ber að þakka þeim þau svör. Hins vegar er óhjákvæmilegt að taka fram að einn af þeim sem nefndin kvaddi á sinn fund, talsmaður Þróunarfélags Íslands, sá sér ekki fært að mæta fyrir nefndinni. Herra forseti. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþykkt.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Í fjarveru Þórhildar Þorleifsdóttur mæli ég fyrir nál. á þskj. 461, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir að óvenjulega mikil óvissa ríki um stöðu ríkisfjármála og að tölur breytist frá degi til dags þarf að afgreiða frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 í slíkum flýti að neðri deild er ætlaður til þess aðeins rúmur sólarhringur. Það gefur auga leið að á svo skömmum tíma er umfjöllun nefndarinnar um frv. aðeins til málamynda og varla að vænta marktækrar, sjálfstæðrar niðurstöðu --- einungis er um að ræða að staðfesta afgreiðslu efri deildar á meðferð málsins. Af þeim sökum lætur 1. minni hl. nægja að vísa til nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. efri deildar á þskj. 401. Það má vera huggun harmi gegn þegar vinnuálag er með þessum brag að lánsfjárlög samþykkt frá Alþingi eiga ugglaust eftir að taka miklum breytingum áður en árið 1990 er allt. Plaggið allt er hvort eð er líkt og skrifað í sand en ekki klappað í stein.`` Undir þetta ritar Þórhildur Þorleifsdóttir.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Virðulegur forseti. Ég leyfi mér að mæla hér fyrir nál. á þskj. 467. Nál. er afar stutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin hafði lítinn tíma til að fjalla um málið. Efnismeðferð var því nær engin. Annar minni hl. stendur þó ekki gegn afgreiðslu málsins fyrir jólahlé. Fjárlög og lánsfjárlög fyrir árið 1990 einkennast af hallarekstri ríkissjóðs vegna útgjaldaþenslu eins og á þessu ári. Líkur benda til þess að lánsfjáröflun í ár gangi treglega og ríkissjóður verði að brúa bilið með erlendri lántöku í byrjun næsta árs. Horfur á næsta ári eru enn verri. Annar minni hl. mun taka afstöðu til einstakra greina frv., en situr hjá við málið í heild.`` Undir þetta ritar ásamt mér hv. þm. Matthías Bjarnason, en við skipum 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Það er kannski ástæðulaust fyrir mig að fara mörgum orðum um frv. sem hér liggur fyrir. Hæstv. ríkisstjórn veit auðvitað eins og minni hlutinn að hér er byggt á sandi. Sú ákvörðun var hins vegar tekin að afgreiða þetta mál fyrir jól sem er eðlilegt því að lánsfjárlög eiga auðvitað að fylgja fjárlögum á hverjum tíma. Sé flett í frv. og skoðaðar greinar, einkum og sér í lagi greinarnar frá 18. gr. og til 37. gr., má lesa þar þessar ,,þrátt fyrir``-greinar sem hv. Alþingi sendir frá sér ávallt þegar lánsfjárlög eru samþykkt. Þessar greinar eru e.k. syndaregistur þingsins og lýsa því að hv. þm. hafa samþykkt og lofað miklu meiru en þeir eru síðan menn til að standa við. Það væri vissulega efni til þess hér og nú að flytja ádrepu um þetta enn einu sinni, eins og svo margir hv. alþm. hafa gert, að benda á að nú sé kannski mál til komið að hætta því að samþykkja lög um markaða tekjustofna og önnur lögbundin ákvæði þess efnis að svo og svo miklir fjármunir skuli renna til þessara og hinna verkefnanna á meðan stjórnarmeirihlutar á hverjum tíma geta ekki --- og vilja stundum ekki --- staðið við það sem stendur í lögum. Það mætti leggja út af þessu með margvíslegum hætti. Það er alveg ljóst að þetta eykur ekki traust á löggjafarstarfseminni, en ég ætla að láta það vera núna, aðeins að nefna örfá atriði sem mér finnst ástæða til að benda á. Mig langar til að benda á það að í 24. gr. er fjallað um Kvikmyndasjóð. Þar er um að ræða sömu tölu og var í lánsfjárlögum á yfirstandandi ári. Það kom í ljós í nefndinni að fulltrúi þaðan sagði að þar lægju umsóknir um 400 millj. kr. Þá langar mig til að minnast á 32. gr., en í þeirri grein er fjallað um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þar er um að ræða skerðingarákvæði og ég vil lýsa því hér yfir að fulltrúar Sjálfstfl. munu greiða atkvæði gegn þessari grein og reyna að koma í veg fyrir að hv. stjórnarmeirihluti hér á þingi komi þessari grein í gegn. Þá kem ég að 35. og 36. gr. sem eru báðar á sama meiði. Þetta eru greinar sem voru færðar inn í frv. í Ed. og fjalla um það að nú á í fyrsta skipti með þessum hætti að taka annars vegar fjármuni sem fengist hafa inn sem sóknargjöld og fleira, þ.e. samkvæmt lögunum frá árinu 1987, en eins og hv. alþm. muna urðu breytingar á lögunum með lögum nr. 91/1987 og enn fremur með lögum nr. 89/1987, og við þær breytingar var horfið frá því að leggja nefskatt á almenning vegna annars vegar kirkjugarðanna og hins vegar sóknargjaldanna. Það er ljóst að kirkjan og þeir aðilar sem þarna eiga hlut að máli hafa efnast nokkuð af þessum ástæðum þegar nefskattur var færður saman við aðra skatta í staðgreiðslukerfinu. Mér er sagt og það kom fram í nefndarstarfinu að klerkleg yfirvöld hafi haft samband við þau veraldlegu  Nú er kannski lítið við því að segja að skerðingarákvæði séu aukin en í þessu tilviki finnst mér full ástæða til að nefna það atriði sérstaklega, að hér var um að ræða nefskatt sem lagður var á fólk. Síðan er horfið frá nefskattinum, hann er færður inn í almennu staðgreiðsluna. Svo þegar í ljós kemur að þarna safnast fyrir peningar, sem auðvitað eru heilmikil not fyrir, þá er sagt: Er nú ástæða til þess að vera að safna aurum í bankabækur á vegum þessara aðila? Er ekki betra að þeir skili einhverju af þessu aftur? Og þá kem ég að stóra atriðinu: Hverjum á að skila? Auðvitað segir hæstv. ráðherra: Það á að skila þessu í ríkiskassann. En ég segi: Hverjum á að skila? Það á auðvitað að skila fólkinu því sem af því var tekið. Það er algjört siðleysi þegar það á sér stað að einu eða tveimur árum eftir að nefskattinum er breytt með þessum hætti og hann fellur inn í staðgreiðsluna skuli ríkissjóður taka þessa peninga til sín af því að honum finnst að of mikið hafi verið tekið af fólkinu í landinu. Næsta ár fáum við síðan kannski að sjá enn meiri skerðingarákvæði. Ég ætlaði nú að segja: Guð einn veit svo hvar það endar, en sjálfsagt vita fulltrúar ríkissjóðs það líka, a.m.k. ef þeir hafa lært eitthvað af reynslunni og telja að slíkar hækkanir muni eiga sér stað á hverju ári. Ég nefni þetta, virðulegur forseti, af því að ég held að formsins vegna og til þess að sýna þetta sé full ástæða til að flytja brtt. og færa þessar greinar í það horf sem um var rætt í upphafi við kirkjuna, en það voru 4% í 35. gr. og 10% í 36. gr. Það skal tekið fram að fulltrúi fjmrn. sagði frá því í nefndarstarfinu að tillaga dóms- og kirkjumrn. hefði verið eins og biskup sagði að milli þeirra hefði farið, ráðuneytismanna og hans, varðandi þau atriði sem ég hef nú þegar nefnt. Þessi hugmynd þeirra er ekki fædd í kirkjumrn. heldur í fjmrn. og dettur manni þá í hug það sem maður hefur lesið, að það á ekki að rétta skrattanum litla fingur því þá tekur hann alla höndina. Nú má segja að ekki megi rétta skattinum litla fingur því að þá tekur hann alla höndina og ætti hæstv. dóms- og kirkjumrh. að læra af því. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta nál. Ég á von á því innan tíðar að verða tilbúinn með örfáar brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni um þessi atriði og einnig um 26. gr. sem ég hygg að hv. 1. þm. Vestf. muni fjalla um í sinni ræðu.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Það kom að vísu fram hjá hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. að frv. þetta hafi fengið mjög stutta yfirferð í Nd. Alþingis og raunar var ekki annað hægt að gera. Því var vísað til nefndarinnar seint að kvöldi í fyrrakvöld og haldinn var fundur í nefndinni í um það bil einn og hálfan klukkutíma í gær á meðan Sþ. var hér á fullri ferð. Þetta er látið nægja í sambandi við meðferð á stórmáli eins og frv. til lánsfjárlaga. Og það sem verra er, það er varla hægt að eyða þessum stutta tíma fyrir miklum óróa í mönnum sem hafa tekið að sér móðurhlutverk og föðurhlutverk ríkisstjórnarinnar eins og formaður fjh.- og viðskn. því að hann situr í stól sínum fyrir enda borðsins eins og hann sitji á nálaroddum eftir að 10 mínútur eru liðnar af fundinum. Og það eru boðaðir til fundar nokkrir aðilar og sagt við þá þegar búið er að spyrja þá nokkurra spurninga: Þakka ykkur fyrir og nú megið þið fara. En svo kom rúsínan í pylsuendanum. Það er ákveðið að hlusta ekkert á þetta fólk sem verið var að kalla hingað ,,því að við ætlum að afgreiða þetta frv. alveg óbreytt`` og þess vegna var enginn tilgangur í raun og veru með fundinum. Það var alveg eins hægt að kalla nefndarmenn, eins og oft er gert í smámálum, hérna inn í stigaherbergið og segja: Er þetta ekki allt í lagi, drengir? Þetta er nú meðferð Alþingis Íslendinga á lánsfjárlögum á síðustu dögum ársins 1989. Ég hef mjög margt við frv. að athuga. Ég ætla ekki að koma í veg fyrir að það fái afgreiðslu, en það er á ábyrgð þessa stjórnarliðs sem hér situr. Það tekur í raun og veru enga ábyrgð á sig. Það flanar áfram án þess að vita nokkurn skapaðan hlut hvað það er að gera. Það er sannleikur málsins. Og þeir sem sýna sanngirni, eins og hv. síðasti ræðumaður sýndi fram á, og það er raunalegt að það skuli koma fyrir kirkjuyfirvöld í landinu þegar þau sýna sanngirni að muna ekki eftir því sem þau eru að boða almenningi, að rétta aldrei ónefndri persónu litla fingurinn því að þá gleypi hann ekki alla hendina, heldur allan manninn eða viðkomandi persónu. Og það er það sem gert var í þessu máli. Við skulum segja að kirkjan hafi fengið of mikið með þeirri skattkerfisbreytingu sem átti sér stað. Það hafi komið í ljós. Þá eiga kirkjuyfirvöld að leggja til við Alþingi að breyta þeim tekjustofni, lækka hann ef það er of mikið, en ekki klípa af með þessum hætti og þessum vinnubrögðum sem eru óheiðarleg og ekki samboðin ríkisstjórn og Alþingi að viðhafa. Í ræðum þeirra tveggja stjórnarandstæðinga sem hér hafa mælt fyrir nál. hefur verið komið nokkuð inn á að frv., eins og það liggur fyrir, sé illa unnið og þar skortir margar upplýsingar. Í frv., eins og það var lagt fyrir, segir um 14.--27. gr. --- það eru allar skýringarnar með 14 greinum frv., og þær eru svona vel úr garði gerðar: ,,Í samræmi við markaða stefnu í frv. til fjárlaga fyrir árið 1990, um skerðingu lögboðinna framlaga, er með þessu frv. mælt fyrir breytingum ákvæða viðkomandi laga. Hér er um að ræða skerðingu á sjálfvirkum framlögum til ýmissa aðila sem eru bundin í sérlögum.`` Þetta eru nú allar skýringarnar með 14 greinum frv. Það er ekkert yfirlit yfir hverjar þessar skerðingar eru á hverjum lið fyrir sig. Það liggur ekki fyrir enn þann dag í dag. Það er heldur enginn tími til að spyrja því að stjórnarliðar eru búnir að vaða út í áður en þeir spyrja nokkurn skapaðan hlut, þeir sem eiga að stýra þessum málum. Ég spyr því núna formann hv. fjh.- og viðskn. Vill hann ekki gefa þingheimi skýringu á því hvað er skorið niður og hvað er hér um mörg hundruð milljónir að ræða. Til hvers er Alþingi að samþykkja þessi lög og önnur um að ætla þessi framlög til þessa máls og hins og hreykja sér af því hvað það taki myndarlega á málum? Síðan er komið ár eftir ár, og þar eru allir flokkar sekir, til að skera niður þessi sömu framlög. Er ekki kominn tími til þess, og það er búið að tala um það hér á undanförnum árum og alveg sérstaklega í fyrra við afgreiðslu þessa máls, að breyta heldur lögum og fara eftir þeim? Svo eru þingmenn og aðrir að furða sig á því að Alþingi sé að glata virðingu sinni. Vitaskuld er Alþingi búið að missa virðingu sína með því að haga sér með þessum hætti ár eftir ár, að samþykkja lög, brosa framan í landslýðinn og segja: Ja, þetta ætlum við að gera, svona ætlum við að hafa það, en meina svo ekkert með því. Svo kemur frv. til laga þar sem skorið er niður til tuga verkefna samkvæmt sérstökum lögum, bara eftir geðþótta Alþingis, og það hefst alltaf með orðunum ,,þrátt fyrir``. Er furða þó að þjóðin sé orðin þreytt á þessu Alþingi og þeim fulltrúum sem hér sitja sem ýmist gera sér enga grein fyrir hvað verið er að gera eða eru svo kærulausir fyrir því að þeim er alveg sama? Þeir þjóna bara þeirri ríkisstjórn sem þeir dingla aftan í hverju sinni. Flestir þingmenn eru meðvitundarlausir fyrir þessu og vita ekkert hvað þeir eru að gera í þessu máli frekar en mörgum öðrum. Þeir fara bara eftir því sem húsbændurnir, flokksforingjarnir, segja og láta sér það vel líka. Og svo er komið, þegar kemur að næstu kosningum, og sagt: Mikið höfum við staðið okkur vel. Virðing Alþingis verður ekki endurheimt með því að kaupa Hótel Borg eða byggja nýja þinghöll. Hún verður ekki endurheimt fyrr en Alþingi sjálft tekur mark á sínum eigin gjörðum. Meðal þeirra sem komu fyrir nefndina á þessum stutta tíma sem formaður nefndarinnar sat svona að mestu leyti, en ekki alveg, voru fulltrúar frá útvarpinu og skv. 26. gr. segir að þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, útvarpslaga, skuli tekjur á árinu 1990 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð. Með öðrum orðum, Alþingi hefur áður samþykkt lög, útvarpslög. Þar er samþykkt um framkvæmdasjóð sem á að standa undir framkvæmdum útvarpsins, standa undir því húsi sem byggt hefur verið, ljúka því, undir dreifikerfi sjónvarps og öllu því sem lýtur að útvarps- og sjónvarpsrekstri ríkisins. Síðan er ákveðið af Alþingi að gera þessa fyrri samþykkt að engu ár eftir ár og stela öllum þessum aðflutningsgjöldum ríkissjóðs sem áður var búið að ákveða að færu í þetta tiltekna verkefni. Með öðrum orðum, það á að stela því núna rétt fyrir jólin einu sinni enn þá. Nú ætla ég einu sinni enn að kalla þingmenn almennt og þá ekki síst þingmenn stjórnarliðsins til meðvitundar og biðja þá, nú þegar atkvæðagreiðsla fer fram um þetta atriði, að vera þá með nokkurn veginn fullri meðvitund og vita hvað þeir eru að gera. Ég held að kjósendur almennt ætlist til þess að þingmenn séu með fullri meðvitund þegar þeir eru að taka afdrifaríkar ákvarðanir. Hér er verið að svipta þessa menningarstofnun öllum tekjum --- ekki fyrsta árið eða eina, heldur mörg ár í röð --- án þess að tala eitt orð við forráðamenn Ríkisútvarpsins eða sjónvarpsins. Það eru skattamennirnir, það er Hagsýslan, og fjmrn., sem tekur ákvörðunina ein án þess að tala við neinn. Er hægt að skera allt þetta niður? Getum við komist að því að skera niður helminginn? Nei, það er ekkert sagt. Þessir menn sem stýra þessari stofnun eru hundsaðir, ekki talað eitt orð við þá. Það liggur ljóst fyrir að það þarf að gera aðkallandi framkvæmdir í dreifikerfi sjónvarpsins. M.a. lýstu þeir yfir að það þyrfti að gera framkvæmdir á Höfn í Hornafirði. Austfirðingar eiga hér þingmenn og ráðherra. Það eru framkvæmdir upp á 15 millj. Þær eiga að bíða. Það á að gera framkvæmdir á Þingeyri. Þar er búið að innheimta afnotagjöld ár eftir ár þó að menn sjái ekki sjónvarp nema með höppum og glöppum. Þar er snjókoma allt árið á sjónvarpsskerminum. Ekkert tillit tekið til þessa, ekki neitt, skorið niður bara. Það er Fjárlaga- og hagsýslustofnun sem ræður ferðinni og fjmrn. og fjmrh. Menntmrh. hefði gjarnan mátt vera viðstaddur þessa umræðu en hann hefur víst öðrum hneppum að hneppa. Langlínustöðin á Vatnsenda er orðin gömul. Möstrin á Vatnsendahæð eru orðin 60 ára gömul. Póstur og sími, sem hefur eftirlit með þessu, hefur á undanförnum árum varað við því að þessi möstur þyldu ekki ofviðri og gæti svo farið að þau hryndu. Ég spyr þingmenn: Ætlið þið að taka ábyrgðina á því ef þessi 60 ára möstur hér á Vatnsendahæð hrynja í næsta stórviðri sem geisar og það geti valdið stórslysi? Þá eruð það þið sem hafið tekið ábyrgðina á því en ekki þessi stofnun. Það er kominn tími til að menn standi ábyrgir gerða sinna. Ég skal taka fullt tillit til þess sem er að gerast í kringum okkur. Við vitum að ríkissjóður á við vandamál að stríða. Ríkissjóður á fáa vini, sagði formaður fjh.- og viðskn. En ég segi aftur: Það getur verið rétt, en hann á æðimörg handbendi. Og það hefur dugað ríkissjóði þó að vináttuna vanti við hann.  í ríkissjóð en að hálfu til þeirra stofnana sem alltaf fá þau öll lögum samkvæmt. Og nú viljum við lofa ykkur, hv. þm. og stjórnarliðar, að standa frammi fyrir þessu: Ætlið þið að forsmá með öllu endurbyggingu dreifikerfisins? Ætlið þið að forsmá með öllu endurnýjun mastranna á Vatnsenda og þar með að eiga á hættu að langbylgjusambandið verði að engu? Það næst þá ekki til skipa og annað slíkt. Ætlið þið að taka þessa ábyrgð á ykkur? Ætlið þið að axla þessa byrði? Og nú þýðir ekkert að fara undir pilsfaldinn hjá þeim í fjmrn. Þið eruð, hv. þm., sjálfstæðir einstaklingar sem hafið heitið því að láta ykkar skoðanir ráða ykkar gerðum hér á Alþingi en ekki vera handbendi einhverra ákveðinna kerfiskarla sem leggja þetta eða hitt til. Það kemur fram hjá fulltrúum Ríkisútvarpsins að það eru um 6 þús. undanþágur frá afnotagjaldi til ellilífeyrisþega eða öryrkja. Vitaskuld er ekki hægt að leggja þetta á eina stofnun, að hún eigi að endurgreiða sín afnotagjöld með þessum hætti. Hitt er svo annað mál að það verða almannatryggingarnar sjálfar að gera, að endurgreiða þeim sem eiga þennan sjálfsagða rétt. Það er verið að láta saklausa stofnun standa undir útgjöldum sem tilheyra allt öðrum málaflokki. Það kemur t.d. fram í frv. að settar eru hömlur á Fiskveiðasjóð til erlendrar lántöku þrátt fyrir það að Fiskveiðasjóður hefur minnt á að hann ætti yfir höfuð ekki að eiga heima í lánsfjárlögum, a.m.k. ekki hvað varðar erlendar lántökur. Það má færa rök fyrir því að sjóðurinn nýtur ekki ríkisábyrgðar á beinum erlendum lántökum. Fiskveiðasjóður hefur tekið lán hjá Norræna fjárfestingarbankanum og hjá Sumitomo og í báðum tilfellum er tekið fram í lánsskjölum að lánin séu veitt án ábyrgðar íslenska ríkisins. Þess vegna á þessi grein ekki heima hér hvað varðar erlendar lántökur Fiskveiðasjóðs. Hins vegar get ég fallist á það og er brýn nauðsyn að undirstrika og samþykkja að allt sem lýtur að innlendri lánsfjáröflun á heima í lánsfjáráætlun. En til þess er ekki tekið tillit. Þeir sem matreiða þetta fyrir þingmenn þurfa ekkert að líta á þetta. Og þeir vita að þingmenn eru ekkert að skipta sér af svona smámunum. Þeir bara rétta upp hendina þegar kerfiskarlarnir segja að nú sé tíminn kominn. Fulltrúar þjóðarinnar, þeir eru nú svona stórbrotnir og skapmiklir og heiðarlegir. Ég bendi líka á það að eigendur eða félög flóabátanna sem eru hérna inni í lánsfjáráætlun eru látin taka lánin. Þetta er auðvitað alveg sama og að pissa í skóinn sinn. Þessi félög geta ekki tekið þessi lán, það vita allir menn. Áður var hafður sá háttur á við uppbyggingu þessara skipa að ríkissjóður tók lán og lagði fram til þeirra. Svo er þusað yfir því að allt sé í vanskilum sem ríkisábyrgð sé á. Það er vitað fyrir fram að þetta lendir allt í vanskilum og þetta eru í raun og veru framlög sem ríkið á að leggja til en ekki með þessum hætti. En það gæti verið hættulegt að viðurkenna staðreyndir. Það er miklu betra að subba þessu af með þessum hætti sem menn kunna betur. Ég bendi á skerðinguna á Hafnabótasjóðnum. Ég tel ekki vera hægt að skerða Hafnabótasjóð eins og ástand er víða í höfnum landsins. Það kom fram, og það mjög ákveðið, hjá a.m.k. einum stjórnarliða í fjh.- og viðskn. Nd. að það væri til skammar að stýfa með þessum hætti. En það er ekki nóg að það sé til skammar. Það þarf að leiðrétta það og átti að leiðrétta það. Þrátt fyrir það að jólin séu á næsta leiti varð ég nú að eyða þessum dýrmæta tíma hv. deildar til þess að ræða þetta mál. Mér er ljóst eins og þeim öðrum í stjórnarandstöðu sem hafa tekið til máls í þessu máli að þessi lánsfjárlög eru ófullkomin og eiga eftir að taka miklum breytingum til hækkunar á árinu 1990. Þau eru algjörlega óunnin hér í Alþingi og Alþingi afgreiðir hér stórmál án þess að vita hvað það er að gera. En svo er það hvers og eins þingmanns að gera upp við sjálfan sig hvort hann telur að þannig eigi að vinna á Alþingi Íslendinga, og ef það er skoðun meiri hluta Alþingis vona ég að guð gefi að þjóðin hvíli þá frá þingstörfum í framtíðinni sem þannig hugsa.

Dómsmrh. (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Nokkur munur kom í ljós í ræðum tveggja þm., hv. 1. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Vestf., um afstöðuna til ,,þrátt fyrir``-ákvæðanna í því lánsfjárlagafrv. sem hér er til umræðu. Afstaða hv. 1. þm. Reykv. var nokkru mildari en hv. 1. þm. Vestf. Hann var hálfu hneykslaðri á þessu framferði öllu saman, líklega vegna þess að hann hefur sjálfsagt fleiri slík ákvæði á samviskunni frá fyrri árum en sá fyrrnefndi. En ég kveð mér hljóðs, hæstv. forseti, vegna þess að í máli hv. 1. þm. Reykv. kom fram ein ákveðin missögn, trúlega misskilningur, sem er nauðsynlegt að leiðrétta. Hann hélt því fram í máli sínu að þegar haft hefði verið samband við fulltrúa kirkjunnar út af því sem greinir í 34. og 35. gr. frv., um prósentutölurnar þar, 5% og 15%, hefði verið rætt um 4% og 10%. Þetta er rangt. Þegar rætt var við fulltrúa kirkjunnar á þessum tíma var um þessar prósentur að ræða: 5% af sóknargjöldum, 15% af kirkjugarðsgjöldum. Þannig var það. Hins vegar gerðist það í millitíð að um skeið leit út fyrir að hægt væri að lækka þessa prósentu, en það var ekki þegar rætt var við fulltrúa kirkjunnar í upphafi þessa máls. Það er nauðsynlegt að þetta komi hér fram því að þetta er sannleikur málsins. Það er svo rétt að minna aðeins á það í þessu sambandi að innheimtulaun hafa ekki verið greidd af þessari innheimtu sem hér um ræðir heldur hefur kirkjan fengið þessar innheimtur, 100% og án affalla að öllu leyti, hvort sem gjöldin hafa innheimst eða ekki. Það er nauðsynlegt að þessi þáttur komi hér líka fram. En eins og ég sagði kvaddi ég mér fyrst og fremst hljóðs til þess að leiðrétta þennan misskilning sem fram kom í máli hv. 1. þm. Reykv.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Þórhildur Þorleifsdóttir): Herra forseti. Þó þegar hafi verið mælt fyrir áliti 1. minni hl. eru hér að auki nokkrar brtt. sem fulltrúar Kvennalistans í deildinni leggja fram og ég vildi gjarnan mæla fyrir auk þess að viðhafa nokkur orð um frv. sjálft. Um fyrri hluta frv. er kannski ekki ástæða til að hafa mörg orð svo ómarktækt plagg sem það er. Ekki þarf annað en að líta á mismuninn á þeim tölum sem lágu fyrir þegar lánsfjárlögin voru samþykkt fyrir sl. ár og var það þó ekki gert fyrr en í mars og tölunum þegar til niðurstöður lágu nokkurn veginn fyrir. Er skemmst að minnast að við samþykktum hér á Alþingi, fyrir tveimur vikum eða svo, breytingar við lánsfjárlög og enn eru tölur að breytast og munu sjálfsagt gera fram á síðasta dag ársins svo að miklu frekar er þetta nú einhvers konar áætlun, jafnvel óskhyggja, en að ástæða sé til að taka þetta alvarlega sem löggjöf. Óneitanlega væri skemmtilegra að hafa í höndunum marktækara plagg hvað áætlanir varðaði og gerði kannski ráð fyrir ýmsum möguleikum sem vissulega gætu upp komið á árinu og verð ég þá sérstaklega að nefna 3. gr. frv. um heimild til lántöku til Landsvirkjunar. Nú er það vitað mál að margir innan ríkisstjórnarinnar ala með sér þann draum að hér rísi álver hið fyrsta á Reykjanessvæðinu eins og hæstv. iðnrh. kaus að kalla það fyrir nokkrum dögum og var það vafalaust til þess að dreifa athygli landsmanna frá því að það væri á Reykjavíkursvæðinu. En ég held að þeir sem búa utan Reykjavíkursvæðisins séu nú betur að sér en svo í landafræði að þetta blekki þá mikið. Ef þessum mönnum verður að óskum sínum og draumar þeirra rætast er hætt við að Landsvirkjun þurfi meira fé en hér er tilgreint og þar sem þetta er bjargfastur ásetningur hluta ríkisstjórnarinnar hefði ekki verið úr vegi að með þessu frv. til lánsfjárlaga fylgdi einhvers konar áætlun um hversu mikið fé Landsvirkjun þyrfti ef til byggingar álvers kæmi. Nú getur vel verið að þetta sé einmitt birtingarmynd þess ágreinings sem er um þessi mál innan ríkisstjórnarinnar, og þar sem frv. til lánsfjárlaga kemur hugsanlega úr þeirri deild ríkisstjórnarinnar sem er ekki með jafnmikla glýju í augunum og margir aðrir sé það ógert látið að hafa þess konar áætlun hér með. En þetta mætti segja um ýmsa fleiri þætti. Þetta væri marktækara plagg til skoðunar, þó ekki væri nema í greinargerð eða athugasemdum við frv., ef því fylgdu áætlanir um ýmsar framkvæmdir sem hugsanlega eru á dagskrá. Jafnvel þó það sé ekki komið lengra en svo að einhvern langi til að sjá eitthvað komast í framkvæmd væri hægt að glöggva sig á því í athugasemdum með þessu frv. hvernig dæmið liti þá út. En slíkar breytingar sem geta orðið á framkvæmdaáætlun yfir árið og annað sem upp á kemur gerir það að verkum að ekki er ástæða til að fjölyrða um áreiðanleika þessara laga utan þess að það má treysta áreiðanleika II. kafla frv., þ.e. ,,þrátt fyrir``-kaflans. Þar er nú ekki lausungin og það sem þar er boðað stendur ábyggilega. Það hlýtur náttúrlega að vera undrunarefni að enn skuli verið að setja í lög að marka skuli stofnunum eða framkvæmdum tekjustofna. Það ætti að vera öllum ljóst að ekki er staðið við þau ákvæði og sæmst væri auðvitað að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að fara í gegnum lögin og hreinsa þau af þessum mörkuðu tekjustofnum svo að ekki þyrfti að grípa til þessa óyndisráðs hér á hverju ári að vera með þennan langa kafla um svik við eigin lög eða brot á eigin lögum. Það er líka umhugsunarefni varðandi þessi skerðingarákvæði hvað kemur fyrst í ákvörðuninni um upphæð. Þó að fjh.- og viðskn. hafi ekki getað fengið lista yfir hverjar upphæðir hefðu verið hefði ekki komið til skerðingar, þá hljóta að liggja fyrir einhverjar slíkar tölur, a.m.k. er hægt að sækja þær aftur í tímann. Það væri fróðlegt að vita hvort tekjustofnarnir eru í rauninni markaðir í upphafi með tilliti til þarfa þess málaflokks sem í hlut á eða hvort gripið er til einhvers ákveðins hlutfalls --- burt séð frá því í rauninni hvað það gerir í upphæðum. Það er hreint ekki víst að það sé sama niðurstaða og fengist ef ekki væru fyrir hendi þessir mörkuðu tekjustofnar og þyrfti að taka afstöðu til upphæða hverju sinni. Manni segir því svo hugur um að þarna sé komið gjörsamlega aftan að hlutunum með því að einhver upphæð ákvarðist af tekjustofnum, sem síðan eru skornir niður, fremur en af þörf. Það er nú ekki eins og Alþingi hafi látið af þessum vana að marka tekjustofna því að síðast í vor voru samþykkt hér á Alþingi lög um málefni aldraðra og þar voru einu sinni enn sett ákvæði um markaðan tekjustofn, meira að segja í formi nefskatts, en þrátt fyrir það er hér boðuð skerðing. Lögin sem sett eru halda sem sagt ekki einu sinni út árið. Það væri eflaust hægt að gera að umtalsefni næstum hvern lið í II. kaflanum, ,,þrátt fyrir``-kaflanum, en ég mun að mestu einskorða mig við þær þrjár greinar sem við kvennalistakonur flytjum brtt. við. Eins og fyrri daginn er það hreint ekki allt sem við hefðum kosið að breyta en öllu skal í hóf stillt í þeirri von að e.t.v. nái það frekar eyrum einhverra en ef of vítt er farið yfir völlinn. Þarna er enn einu sinni að finna skerðingarákvæði við 22. og 23. gr. útvarpslaga. Við kvennalistakonur höfum ár eftir ár flutt tillögur um að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum rynnu, eins og til er ætlast, til Ríkisútvarpsins sjálfs, en kusum að gera það ekki í þetta sinn þar sem fyrir lá einhvers konar loforð ríkisins um skuldajöfnun við Ríkisútvarpið. Það stendur til, eins og hv. þm. Matthías Bjarnason nefndi hér á undan mér, að jafna út launaskuldir Ríkisútvarpsins við ríkissjóð upp að 318 millj. kr. Og það er kannski ekki hægt að ætlast til meira á einu ári. Þetta mun ætlunin að gera í gegnum Tryggingastofnun ríkisins með því að ríkið taki að sér að greiða afnotagjöld þeirra sem undanþegnir eru því gjaldi vegna heimildar frá Tryggingastofnun ríkisins. Það var út af fyrir sig fróðlegt að heyra fulltrúa Ríkisútvarpsins lýsa því í gær hvernig Ríkisútvarpið hefur ekkert um þessi mál að segja sjálft, verður einungis að taka við þeim tilmælum sem koma frá Tryggingastofnun í formi heimilda um niðurfellingu afnotagjalds. Það er nokkuð sérkennileg ráðstöfun að ein stofnun skuli með þessum hætti geta í rauninni ávísað á aðra. Þó að enginn amist við því að þeir sem eiga undir högg að sækja og þurfa að sækja hjálp til Tryggingastofnunar ríkisins fái niðurfellingu á afnotagjöldum, sem og ýmsum öðrum gjöldum, er náttúrlega með öllu óþolandi að stofnun eins og Ríkisútvarpið sem sjálf er ekkert aflögufær skuli boðið að taka á sig þessar skerðingar. Það er auðvitað ríkið sjálft sem verður að gera það en ekki vísa því bara yfir á Ríkisútvarpið. Hv. þm. Matthías Bjarnason gerði að umtalsefni dreifikerfi Ríkisútvarpsins út um land allt sem þarfnast bæði viðhalds og nýframkvæmda, en ekki er síður ástæða til þess að hafa áhyggjur af dagskrá Ríkisútvarpsins sjálfs og hvaða fé er til ráðstöfunar til framleiðslu innlends efnis. Það er langt í frá að þar geti menn staðið að verki eins og þeir kysu helst. Þrátt fyrir góðan ásetning eru ýmis dagskrárefni sem er með öllu óverjandi hvernig ástatt er um. Vil ég þá enn og aftur nefna barnaefni sem ég hef margoft gert hér að umtalsefni, ekki síst að varla skuli vera til innlend framleiðsla á barnaefni. Og þó að það sé svo sem sárabót að í auknum mæli skuli vera sett íslenst tal við það óendanlega flæði útlendra teiknimynda, sem börnunum er skammtað til þess að horfa á í sjónvarpi, nægir það engan veginn vegna þess að tilgangurinn er ekki bara að fylla upp í tíma sem börnin hafa ekkert annað að gera við. Það hlýtur að vera ásetningur að þarna sé bæði fræðsla og skemmtun á ferðinni og ekki síst ættu börnin í gegnum sjónvarp að geta kynnst eigin landi og eigin menningu með einhverjum hætti. Það er ekki nóg að segja eitthvað á íslensku. Það skiptir líka máli hvað sagt er á málinu. Og allt málræktarátak, og nú er ég ekki að sneiða að málræktarátaki hæstv. menntmrh. heldur einungis að nota þetta orð sem í þessu tilfelli er fólgið í því að talsetja efni, er marklaust ef það tekur ekki til innihalds þess sem þetta tungumál á að ná yfir og tjá. Það er vonandi að ríkið sjái sér fært að veita aðflutningsgjöldum aftur til útvarpsins. Fulltrúi útvarpsins var nú svo hógvær á fundi með fjh.- og viðskn. í gær að hann stakk sjálfur upp á því að greinin yrði orðuð svo að þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. útvarpslaga skyldi helmingur af tekjum á árinu 1990 renna til Ríkisútvarpsins. Það var ljóst að þarna, eins og í mörgu öðru, fylgdi gamninu nokkur alvara og trúi ég ekki öðru en að hann hefði fremur kosið að sjá það allt renna til Ríkisútvarpsins þannig að sá draumur gæti ræst að sjónvarpið gæti flutt inn í nýja útvarpshúsið og þeir gætu gert nauðsynlegar betrumbætur á dreifikerfi landsmanna. Að svo mæltu sný ég mér að brtt. Kvennalistans. Við höfum látið nægja að gera þrjár brtt. Sú fyrsta er við 23. gr. laganna sem kveður á um að 38,6 millj. kr. skuli renna til Ferðamálasjóðs og til sérstakra verkefna Ferðamálaráðs. Eftir 3. umr. Ed. er upphæðin orðin 38,6 millj. kr. sem er örlítið skárra en það sem upphaflega var í frv., þ.e. 36 millj. kr. Kvennalistinn leggur til að í stað 38,6 millj. kr. komi 66 millj. kr. Ef tekið er tillit til þeirra verkefna sem Ferðamálaráði er ætlað að vinna að duga 38,6 millj. kr. engan veginn til. Vegur þá kannski þyngst í fjárskorti Ferðamálaráðs að ekki skuli renna til þess 10% af sölu í Fríhöfninni í Keflavík eins og til er ætlast. Þessi upphæð, 38,6 millj., nægir varla fyrir þeim útgjöldum sem Ferðamálaráð hafði af starfseminni sl. ár. Þetta er nokkuð einkennileg ráðstöfun þar sem þetta er sú starfsgrein sem margir líta til vonaraugum sem eins helsta vaxtarbroddsins í íslensku atvinnulífi og vegna gjaldeyristekna. En það er eins og skorti skilning á því að þetta sé atvinnugrein sem líka þurfi einhverja aðstoð og umhyggju líkt og aðrar greinar. Það er ekki nóg að halda bara uppi flugi og samgöngum milli Íslands og annarra landa. Það er ýmislegt sem leiðir af þessum mikla innflutningi ferðamanna og líka auknum ferðalögum Íslendinga um Ísland. Og miðað við þær tekjur sem bæði landsmenn og ríkið hafa af ferðamönnum er framlag til ferðamála óneitanlega skorið æðimikið við nögl. Það kann að vera að þessi grein nyti örlítið meiri virðingar ef hún væri ekki borin uppi af konum í jafnríkum mæli og hún er. Má t.d. nefna að nýmæli innan þessarar greinar, þ.e. bændagisting, er að sjálfsögðu svo til eingöngu borið uppi af konum. Við flytjum einnig brtt. við 24. gr. laganna, um framlög til Kvikmyndasjóðs. Kvikmyndasjóði eru ætlaðar 71 millj. á árinu. Þar af munu um 15 millj. fara í kostnað við rekstur Kvikmyndasjóðs og eru þá 56 millj. eftir. Nú þegar liggja fyrir Kvikmyndasjóði umsóknir sem samtals eru að upphæð 400 millj. Nú dettur auðvitað engum í hug að öllum þeim umsóknum eigi að sinna, langt í frá, en eitthvað má nú á milli vera. Ef þeir sem standa fyrir því að framleiða kvikmyndir á Íslandi skæru ekki allan sinn kostnað niður eins og mögulegt er og reyndu að halda öllum kostnaðaráætlunum í lágmarki væru þessar 56 millj. nokkurn veginn eðlilegt framlag til einnar kvikmyndar. Að vísu hafa menn, eins og ég sagði, haldið þannig niðri kostnaði að sl. ár var hægt að setja í gang tvær kvikmyndir, en það hefur færst í vöxt að Kvikmyndasjóður verði þá að hlaupa undir bagga næsta ár líka til þess að unnt sé að ljúka við myndir. Ég er víst farin að ganga freklega á tímann þannig að ég ætla ekki að fjölyrða mikið um Kvikmyndasjóð, en þarna er kannski spurning um hvort við ætlum yfirleitt að vera að myndast við að styrkja kvikmyndaframleiðslu, hvort ekki er, ef svo á að standa að málum, jafngott að sleppa því og reyna þá frekar að einbeita sér að innlendu efni í sjónvarpi svo að hægt verði að standa sæmilega að einum flokki myndmáls. Nú er ég auðvitað ekki að mæla með þeirri lausn en mér sýnist að þessi fjárveiting sé einhvers konar yfirklór sem í raun gerir ekkert annað en halda mönnum volgum, halda þeim við efnið, en ekkert geti svo orðið úr. Menn skyldu aðeins staldra við og hugleiða á hverju við höfum efni. Við höfum komist að þeirri niðurstöðu, í Kvennalistanum, að í því flóði erlendra kvikmynda, sérstaklega frá einu menningarsvæði, sem við búum við höfum við ekki efni á að reyna ekki að styðja við bakið á þessari yngstu systur í samfélagi listanna. Við leggjum þess vegna til að þessi grein falli brott. Síðasta brtt. er um að 30. gr. falli brott. Hún tekur til Framkvæmdasjóðs aldraðra og gerði ég það þegar að umtalsefni hér fyrr í ræðu minni hvernig staðið hefur verið að því að efna þau lög sem eru orðin rétt rúmlega hálfs árs gömul og fá ekki einu sinni að renna árs skeið áður en þau eru brotin.

Sighvatur Björgvinsson Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vestf. flutti hér áðan mjög þarfa ádrepu þar sem hann hvatti þingmenn þessarar deildar, jafnt stjórnarliða sem aðra, til að vakna nú til meðvitundar um það hvað þeir væru að gera. Hann tók sem dæmi um það þá tillögu sem hér er lögð fyrir á þingskjali um að skerða tekjur Ríkisútvarpsins af aðflutningsgjöldum hljóðvarps- og sjónvarpstækja. Vissulega er nú farið að draga nokkuð af okkur fjárveitinganefndarmönnum eftir miklar vökur og mikla vinnu, en engu að síður vaknaði ég þó við þessa þörfu ræðu hv. 1. þm. Vestf. og ákvað þá, fyrst menn væru nú komnir með svona þokkalega meðvitund, að afla mér frekari upplýsinga um þetta mál. Niðurstaðan er sem hér segir: Hér er um að ræða ákvæði laga nr. 68/1985 sem tryggja Ríkisútvarpinu tekjur vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Menntmrh. þegar þessi lög voru sett mun hafa verið hv. núv. þm. Ragnhildur Helgadóttir og er þetta hið besta mál eins og fulltrúi fólksins í landinu mundi orða það í sjónvarpinu. Svo vill hins vegar til að strax næsta ár á eftir er flutt hér á Alþingi frv. til lánsfjárlaga á sérstöku þingskjali, lagt fram af þáv. ríkisstjórn. Og þá býður svo við að horfa að í 27. gr. eru ákvæði sem hljóða svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, útvarpslaga, skulu tekjur á árunum 1986 og 1987 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð.`` Með öðrum orðum, þetta er algjörlega óbreytt ákvæði sem hefur staðið í öllum lánsfjárlagafrv. síðan. Hver skyldi nú hafa verið menntmrh. þegar þessi ákvörðun var tekin? Að vísu var það ekki hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir því að hún mun hafa verið komin í annað starf. Það var hins vegar fyrrv. hv. þm. Sverrir Hermannsson. Fyrir menn sem ekki hafa náð kannski alveg fullri meðvitund enn skal það upplýst að sá hv. þm. var og er, að ég held, enn þá í Sjálfstfl. En vera má að menn haldi að það hafi þá verið einhver vondur fjmrh. sem hafi troðið þessu inn í fjáraukalög gegn vilja hv. sjálfstæðismanna og þess ágæta hv. þm. sem talaði hér áðan og ég fór að sjálfsögðu einnig að gá að því hver hefði verið fjmrh. þegar þetta var gert. Það var hv. þm. Þorsteinn Pálsson, núv. formaður Sjálfstfl. Lögin voru því bæði sett og afnumin af Sjálfstfl. Náttúrlega hefur hv. 1. þm. Vestf., sem talaði svo skörulega hér áðan, verið þá með fullri meðvitund og væntanlega ekki greitt atkvæði með þessari niðurfellingu á tekjum Ríkisútvarpsins. Ég fór nú líka að gá að því. En það var ekki aðeins, virðulegi forseti, að hv. þm. Matthías Bjarnason greiddi atkvæði með þessu ákvæði. Hann sat í ríkisstjórninni, herra forseti, sem lagði þetta frv. fram á Alþingi, þannig að hann stóð að þessari tillögugerð. Þetta er nú niðurstaðan sem mínar athuganir hafa leitt í ljós á þessu máli eftir að ég rumskaði við ábendingu hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar. Í bridgeheiminum, sem ég þekki svolítið, mundi svona vera kallað að ,,opna sér í óhag``. Annars má segja um þessi mál og vanda Ríkisútvarpsins og annarra þeirra sem um er fjallað þarna svona svipað eins og ég heyrði í gær, sögu af bónda norðan úr landi frá ágætum þm. Pálma Jónssyni. Sá bóndi átti kálf sem hann hugðist skera. Ætlar hann að leiða hann á blóðvöll úr fjósinu og fer að togast á. Kálfurinn vill ekki út og stimpist á móti og gengur bónda illa að koma kálfinum út úr fjósinu þangað til bónda verður að orði: ,,Æ, láttu ekki svona, kálfskratti, ég ætla svo sem ekkert að gera þér.`` Síðan tekst að koma kálfinum út og bóndi ætlar að fara að taka til að skera. Þá bítur kutinn illa og hann reynir nú mikið og lengi og gengur illa og ekki deyr kálfurinn. Þá segir bóndi: ,,Ja, hérna, kálfskratti. Á þessum bæ spyrjum við ekki að vopnaviðskiptum, heldur að leikslokum.`` Það má kannski segja það sama um þær fyrirætlanir sem menn eru hér með uppi og hafa verið með uppi í sambandi við málefni Ríkisútvarpsins allt frá því að hv. 1. þm. Vestf. lagði til á Alþingi að tekjustofnar Ríkisútvarpsins yrðu skertir og greiddi því síðan sjálfur atkvæði að menn hafa verið að vinna að niðurskurði en kannski ekki með nægilega beittum hníf. En við skulum spyrja að leikslokum en ekki vopnaviðskiptum, hæstv. forseti.

Forseti (Árni Gunnarsson) Þótt forseti vilji engar hömlur setja á ræðutíma hv. þm. vill hann greina frá því að í gær var gert það samkomulag að reyna að ljúka fundum á Alþingi um hádegisbilið í dag og að tveir fundir í Nd. yrðu ekki mikið lengri en klukkutími. Forseti endurtekur það að hann mun engar hömlur setja á ræðutíma hv. þm. en bendir á niðurstöðu þess samkomulags sem gert var í gær.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Í tilefni af ummælum sem forseti lét falla nú vil ég vekja athygli á því að verið er að afgreiða hér mál sem venjulega tekur marga mánuði að afgreiða. Það hefur verið til meðferðar á einum fundi í hv. nefnd og það er eðlilegt að þingmenn þurfi að tala. En einkum og sér í lagi vil ég benda á að það var formaður fjvn., hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, sem hér var að flytja ræðu og ég býst við að einhver þurfi að taka til máls til þess að svara þeirri ræðu a.m.k. Ég hvet því virðulegan forseta til þess, þegar hann beinir orðum sínum til manna um að stytta mál sitt, að byrja þá fyrst í heimahögum.

Forseti (Árni Gunnarsson) Vegna þessara orða síðasta ræðumanns: Forseti hafði ekki nefnt það einu orði að þingmenn styttu ræður sínar. Hann benti aðeins á það samkomulag sem gert var í gær.

Geir H. Haarde Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður og ég mun ekki blanda mér í umræður þingmanna Vestfirðinga um Ríkisútvarpið né um aðrar tækifærissögur af því tilefni sem hér hafa komið fram. Ég ætla hins vegar aðeins að víkja að því sem hér er að gerast í sambandi við afgreiðslu þessa máls og varðar sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld því að það minnir óneitanlega mjög á þá afgreiðslu sem hér var á Alþingi á síðasta vori þegar svikin voru öll fyrirheit í sambandi við hinn sérstaka skatt í Framkvæmdasjóð aldraðra sem þá var upp tekinn á nýjan leik. Og nú vill svo til, og ég bið hv. 5. þm. Vestf. að bera þau skilaboð til þingmanna Alþfl. því að hann er nú sá eini þeirra sem hér er staddur, að Alþfl. er búinn að svíkja hvert einasta loforð sem gefið var í tengslum við upptöku staðgreiðslukerfis skatta hér á árunum 1987 og 1988. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum áformum, þegar talað var um að leggja niður smágjöldin og bæta aðilum í staðinn tekjurnar með því fé sem innheimtist í staðgreiðslunni. Það var réttilega vakin athygli á því hér áðan af hv. 18. þm. Reykv. að í 30. gr. frv. til lánsfjárlaga er vikið að hinu nýja gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra sem hér var upp tekið illu heilli á síðasta vori, og nú er byrjað að skerða það á nýjan leik og takmarka það við 160 millj. kr. Ég vil bara minna á það, án þess að ég ætli að lengja þessar umræður, herra forseti, að á síðasta þingi lýsti formaður Alþfl. því yfir að upptaka þessa skatts hér á nýjan leik væri slys. Og Alþfl. er ekki búinn að bíta úr nálinni með það á þessu þingi að standa við þau orð. Það liggur hér fyrir frv. í hv. fjh.- og viðskn. um að afnema þetta skattóféti og koma þessum málum í það form sem heitið var og sem gert var þegar staðgreiðsla skatta var upp tekin hér um árið. Þetta er ekki síðasta orðið í því máli og alþýðuflokksmenn munu þurfa að standa við stóru orðin í því efni. Ég ítreka það hins vegar að hér er ekki um það að ræða að skerða tekjur Framkvæmdasjóðs aldraðra á einn eða neinn hátt, heldur eingöngu að koma í veg fyrir að almenningur í landinu sé tvískattaður í því skyni, bæði innan staðgreiðslunnar og með sérstökum nefskatti sem ríkið síðan hirðir að stórum hluta hvort eð er. Ég vildi vekja athygli á þessu, herra forseti, því að nú er byrjað að fitja upp á þessu sama að því er varðar gjöldin til kirkjunnar, sóknargjöld og kirkjugarðsgjöld. Þar voru sérstakir skattar áður. Nú er verið að hirða hluta af þeim í ríkissjóð. Þetta ber allt að sama brunni. Það er engu að treysta þegar virðulegir ráðherrar Alþfl. eiga í hlut í þessum efnum, að ég tali nú ekki um félaga þeirra í ríkisstjórninni.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Það er nú ekki ónýtt fyrir ríkisstjórnina að eiga á vísan að róa til þess að greiða fyrir málum og hraða afgreiðslu mála þar sem þeir eiga að liði hv. 5. þm. Vestf. Það er alveg einstakt happ fyrir þessa hamingjusnauðu ríkisstjórn að hafa fengið þetta hv. handbendi til þess að koma hér upp í ræðustólinn. Það er þó eitt satt sem þessi hv. þm. sagði hér áðan í orðum sínum og það er það að hann er illa sofinn og á erfitt með að fylgjast með og taka eftir því sem sagt er. Það kom mér nú ekkert á óvart, jafnvel þó að hann væri betur sofinn. Ég tók það fram í minni ræðu að það væru allir flokkar sekir um þessi svokölluðu ,,þrátt fyrir``-ákvæði. Og ég tók það fram að þótt það mætti kannski réttlæta í eitt eða tvö ár að gera það, þá réttlæti það ekki að halda því áfram árum saman. Þetta fór hins vegar fram hjá þeim meðvitundarlausa sem eðlilegt er. Og svo langt er hann nú leiddur --- og hugsið þið ykkur, nú ættuð þið að skilja vinnubrögð fjvn., þegar höfuðið á nefndinni er svona illa farið, þó að vinnan sé nú ekki upp á marga fiska. Hann sagðist hafa þurft að fara að gæta að hver hefði verið fjmrh. fyrir þremur árum. Hann mundi það ekki, og hann bara fann þetta út af einstakri skarpskyggni að Þorsteinn Pálsson hefði verið fjmrh. Hugsið þið ykkur. Haldið þið að það sé nú við góðu að búast við afgreiðslu fjárlaga hérna með þetta blessaða höfuð, þó það hangi við bolinn. Svo kom hann með kálfasögur hér í lokin sem Pálmi Jónsson fékk honum upp í hendurnar því að enga kálfasögu á hann sjálfur og þar segir hann að bóndi einn sem hefur ekki haft mikla mannúð til að bera hefði sargað lífið úr kálfi sínum með bitlausum hníf. Ja, það er munur á ævi kálfanna, þeim sem sargað er lífið úr með bitlausum hníf og þeim kálfum sem núna ganga hér sjálfala um á Alþingi Íslendinga og troða í sig fóðrinu frá morgni til kvölds.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason flutti hér í sinni upphafsræðu ágæta hugvekju um lánsfjárlög, og ég er sammála hv. þm. að mörgu leyti. Það er ekki undarlegt þó að hv. þm. hafi á hornum sér ,,þrátt fyrir``-kafla þessara laga. Þar eru auðvitað vinnubrögð sem ekki eru til fyrirmyndar og eru hreint og beint til skammar. Það á auðvitað ekki að marka tekjustofna með þeim hætti sem hér er gert eða sem við höfum gert á undanförnum árum. Menn samþykkja af göfugmennsku og stórhug lagabálka sem síðan er ómögulegt að standa við. Þá er gripið til þess að setja ,,þrátt fyrir``-kaflann eða að skerða með ,,þrátt fyrir``-ákvæðum í lánsfjárlögum og það er náttúrlega ómöguleg aðferð. Ég held að ekki bara ríkisstjórn heldur stjórnarandstaða líka ættu að sameinast um það að reyna að breyta þessum lögum sem skert hafa verið, reyna að komast að samkomulagi um það að gera þær lagabreytingar sem gera ,,þrátt fyrir``-kaflann óþarfan. Ég segi að stjórnarandstaðan þurfi að taka þátt í þessu vegna þess að þessir lagabálkar eru tilkomnir á ýmsum tímum og flestir flokkar bera þar einhverja ábyrgð og er eðlilegt að reynt sé að skapa um það breiða samstöðu að breyta þeim lögum sem hér er um að ræða þannig að unnt sé að standa við þau. Það er alveg hárrétt hjá hv. 1. þm. Vestf. að svona vinnubrögð eru ekki góð. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði hér sögulega úttekt og fór yfir hver hefði fundið upp á því að skerða tekjur Ríkisútvarpsins vegna aðflutningsgjalda eða svipta útvarpið tekjum af aðflutningsgjöldum af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum og láta þá fjármuni renna í ríkissjóð. Það er að sjálfsögðu á allra vitorði að þá var fjmrh. í landinu Þorsteinn Pálsson og þetta var tekið upp í lánsfjárlögum 1987. En það er rétt að það komi fram að síðan hefur þetta ,,þrátt fyrir``-ákvæði verið við lýði og hv. 1. þm. Vestf. hefur setið í fjh.- og viðskn. deildarinnar síðan 1987 og sem stjórnarsinni og meirihlutamaður mest af þeim tíma og samábyrgur um þessa tekjusviptingu Ríkisútvarpsins. Því miður hefur komið í ljós, herra forseti, að í frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 427, leynast villur, þ.e. það er ekki samræmi í því sem þar stendur prentað, í tveimur atriðum, og því sem fjvn. hefur ákveðið í brtt. sínum sem vonandi verða samþykktar hér á eftir. Þar af leiðir að þetta verður að leiðrétta og ég leyfi mér að bera fram skriflega brtt. sem að sjálfsögðu þarf afbrigða við til þess að þarna verði samræmis gætt. Ég er fús að kveðja fjh.- og viðskn. saman ef nefndarmönnum þykir það þurfa til þess að skoða þessar leiðréttingar, en mér sýnist sjálfum að kannski sé nú tæplega efni til þess því að hér er um augljósar leiðréttingar að ræða. Það er í fyrsta lagi við 23. gr. frv. til lánsfjárlaga. Þar stendur að þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. og 26. gr. laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, skuli framlag ríkissjóðs til Ferðamálasjóðs og til sérstakra verkefna Ferðamálaráðs samkvæmt fyrrnefndum lögum eigi nema hærri fjárhæð en 38,6 millj. á árinu 1990. Hv. fjvn. leggur til að þessum tölum verði breytt í 48,6 millj. kr. Þetta tel ég að þurfi að leiðrétta í frv. Við 30. gr. gerði hv. fjvn. einnig breytingu. Í frv. til lánsfjárlaga hljóðar hún svo: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. tölul. 10. gr. laga nr. 82/1989, um málefni aldraðra, skal framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs aldraðra eigi vera hærra en 160.000 þús. kr. á árinu 1990.`` Hv. fjvn. hefur lagt til, og ég geri ráð fyrir að tillaga hennar verði samþykkt hér á eftir, að hækka þessa tölu úr 160 millj. upp í 205 millj. og þar af leiðir að óhjákvæmilegt er að leiðrétta þessa tölu í lánsfjárlögum þannig að samræmis sé gætt. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja hér fram skriflega brtt. sem er of seint fram komin og þarf að sjálfsögðu afbrigða við.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Friðrik Sophusson): Virðulegur forseti. Ég sé fyrir mitt leyti ekki efni til þess að haldinn sé fundur, a.m.k. ekki áður en 2. umr. er lokið. Það er eðlilegt að fallast á það að hv. stjórnarþm. fái innbyrðis að samræma sín sjónarmið, ekki síst þegar um er að ræða breytingar til bóta og ég get a.m.k. sagt það fyrir hönd 2. minni hl. nefndarinnar að okkur finnst ekki ástæða til að kalla saman sérstakan fund um það hvort þeir megi leiðrétta eigin yfirsjónir. Fremur ætti að óska þess að það gerðist sem oftast. Ef þeir ættu að leiðrétta þær allar þyrftu að vera margir fundir á dag og sé ég ekki ástæðu til þess að standa í slíku, en óska þess að þeir geti sem fyrirhafnarminnst bætt sín verk.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Ég hygg að ekki séu nema 18 klukkutímar liðnir frá því að fundi fjh.- og viðskn. hv. Nd. lauk. Nefndarmenn, og meira að segja maður úr stjórnarliðinu, voru með tillögur. Þá svaraði formaður nefndarinnar því til að ekki kæmi til greina að breyta neinu í frv. frá því sem það lægi fyrir frá Ed. Þessi stjórnarliði varð að láta sér lynda að ekki kæmi til greina að gera breytingar og tefja þannig afgreiðslu þessa máls þannig að það þyrfti að fara til Ed. Nú kemur þessi sami hv. formaður fjh.- og viðskn. með tvær brtt. sem hefði verið auðvelt að fá afgreiddar í nefndinni í gær að mínum dómi. Það er ekki talað við einn einasta mann í nefndinni um tillögurnar, ekki einu sinni stjórnarliða. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? 

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég veit ekki hvort heppilegt er að nota orðið handbendi hér úr þessum ræðustól, 

Þó útreikningar séu góðir þá nægir það ekki.

Ólafur Þ. Þórðarson Herra forseti. Ég er hlynntur því að bankar á Íslandi séu sameinaðir. Ég tel aftur á móti að söluverð Útvegsbankans hafi verið fjarri öllum raunveruleika. Ég hef hlýtt á þau rök að íslenskri þjóð verði greitt í fríðu til baka það sem upp á vantaði að eðlilegt verð fengist fyrir bankann. Mér sýnist að svo geti farið að því verði mjög misskipt. Því miður virðist hæstv. viðskrh. hafa fallið í þá gryfju að vera helst til örlátur á annarra fé. Ég greiði ekki atkvæði.

Forseti (Árni Gunnarsson) Nú er komið að lokum þessa síðasta fundar hv. deildar fyrir jólahlé. Ég vil þakka hv. þingdeildarmönnum fyrir mjög ánægjulegt og gott samstarf sem hefur greitt fyrir störfum í deildinni. Hefur ekki síst reynt á það nú hin síðustu dægrin. Fyrir það góða samstarf er ég mjög þakklátur. Ég óska hv. þingdeildarmönnum og fjölskyldum þeirra gleðilegrar jólahátíðar og farsældar á komandi ári. Einnig óska ég skrifstofustjóra og starfsfólki öllu gleðilegrar jólahátíðar og farsældar á komandi ári um leið og ég þakka þeim ánægjulegt samstarf og fyrirgreiðslu alla sem gjarnan er unnin við mjög erfiðar aðstæður og sem auðvitað hefur ekki síst reynt á þessa síðustu daga og nætur. Þeim hv. þingdeildarmönnum sem eiga um langan veg heim að fara, og reyndar öllum þingdeildarmönnum hvort sem þeir fara um langan veg eða skamman, óska ég góðrar heimferðar og góðrar heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Fyrir hönd okkar alþingismanna þakka ég hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur og fjölskyldum okkar til handa. Ég þakka honum sanngjarna og sérstaklega réttláta fundarstjórn og góða forustu um þingstörf. Fyrir hönd okkar allra óska ég honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Þá vil ég einnig þakka skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis öllu vel unnin störf og óska því og fjölskyldum þess gleðilegra jóla og farsæls komandi árs. Ég leyfi mér að vænta þess að við munum mæta heil til leiks á nýju ári með ljós jólanna í hjarta okkar hér á Alþingi að loknu þinghléi. Ég vil biðja hv. alþm. að taka undir óskir mínar með því að rísa úr sætum. 
            

Forseti (Árni Gunnarsson) Ég þakka góðar óskir hv. 11. þm. Reykn. og deildarinnar allrar sem mér og minni fjölskyldu hafa verið fluttar hér og nú. Ég endurtek einnig góðar óskir mínar til hv. þm. og starfsfólks Alþingis og lýsi þeirri ósk minni að þeir muni eiga friðsæl og gleðileg jól.