Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég skal fara um þetta frv. nokkrum orðum til viðbótar því, sem stendur í grg. fyrir frv. og tekur nú fram meginhluta þess, sem þarf að skýra þetta mál. Eins og kunnugt er og hefir verið rætt hér á Alþingi í sambandi við nýbýlafrv., þá er nú svo ástatt um margar jarðir, að það er undarlega lítill munur á aðstöðu manna til þess að byggja jarðir upp af nýju eða hinna, sem þurfa að reisa nýbýli frá grunni. Þegar það er athugað, hvað það er mikill fjöldi jarða á landinu, sem húsaverð er innan við 1000 kr., þá er það skiljanlegt, að á þeim jörðum muni ekki vera mikill munur á kostnaði við endurbyggingu og kostnaði við byggingu nýbýlis frá grunni. Það var rætt nokkuð í landbn. Nd. í fyrra, hvort ekki væri rétt að setja ákvæði í nýbýlalögin um að veita einhvern beinan styrk til þeirra manna, sem svo væri ástatt fyrir, en við nánari athugun töldum við réttara, að þetta kæmi fram í sérstakri löggjöf. Nú er þetta gert í þessu frv., og höfum við í því gert það að till. okkar, að nokkrum hluta þess fjár, sem ríkið veitir árlega til byggingar- og landnámssjóðs, verði varið til að veita beinan styrk, óafturkræfan, til þeirra manna, sem svo er ástatt um sem segir í 2. gr., og skal nýbýlastjórn ákveða, hverjir styrksins verða aðnjótandi. Aðalbankastjóri Búnaðarb. mæltist undan því, að bankinn hefði þetta með höndum, af því að hann áleit þetta að ýmsu leyti óskylt starfsemi hans, en starfsemi bankans væri eingöngu lánsstarfsemi og því óeðlilegt að fara að blanda styrktarstarfsemi inn í þau mál. Hann áleit réttara, að þessi mál væru í höndum nýbýlastjórnar, og féllumst við á það, meðfram af því, að reynslan hefir sýnt, að það er oft erfitt að greina á milli, hvort um nýbýli er að ræða eða endurbyggingu, og því réttast, að þessar styrkveitingar séu í höndum sömu manna. Þetta frv. er borið fram til þess að reyna að bæta úr hinum miklu húsavandræðum í sveitunum. Þó að sá styrkur, sem hér er gert ráð fyrir, verði ekki hár, þá getur hann samt orðið til þess að gera bændum kleift að koma sér upp viðunandi húsum á jörðum sínum, og sú er hugmyndin með þessu frv. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv.þm. taki þessu máli með skilningi og velvilja, og legg til, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til landbn.

*Jón Sigurðsson: Ég skal ekki teygja þessar umr., enda er fátt manna hér í d. En ég kunni ekki við að láta málið fara svo frá þessari umr., að segja ekki um það nokkur orð. Ég get tekið undir það með hv.frsm., að þörfin er mikil á umbótum hvað snertir byggingamál okkar. Það, sem sérstaklega liggur hér fyrir hendi, er í fyrsta lagi það, að það hefir verið tilfinnanlegur skortur á fé til bygginga í sveitum. Það er alkunnugt, að það liggja fyrir byggingar- og landnámssjóði og ræktunarsjóði lánbeiðnir frá ári til árs. Og það er líka fullkunnugt, að mjög margir sækja ekki um lán af því, að þeir vita fyrirfram, að það þýðir ekki neitt. Loks er stór hópur manna, sem ekki leita til lánsstofnananna af þeirri einföldu ástæðu, að þeir sjá ekki nokkra minnstu möguleika á því, að geta staðið undir þeim lánum, sem útheimtast til þess að koma upp sæmilegum byggingum. Þannig er ástandið í raun og veru í sveitunum. Þetta er það, sem við verðum að horfast í augu við, og ég vil fullyrða, að þetta ástand er því verra fyrir það, að það hefir stöðugt farið versnandi, eftir því sem lengra hefir liðið, að því er ég þekki bezt til. Hv. síðasti ræðumaður komst ofurlítið inn á það, að það mundi verða örðugt að setja veð og að það m. a. væri tilefnið til þess, að þetta frv. kom fram. Þetta er vitanlega alkunnugt, og það er augljóst mál, að sá maður, sem hefir veðsett fyrirfram bæði jörð sína og allt sitt í kreppulánasjóði, hann hefir ekki mikla möguleika. Hann hefir ekkert veð til að setja, þegar húsin á jörðinni eru komin að falli, því reynslan hefir sýnt, að jarðirnar hækka sáralítið í verði, þótt búið sé að byggja á þeim. Þannig er ástandið, og það þýðir ekki að ganga framhjá því. Það þýðir ekki fyrir byggingar- og landnámssjóð að lána út á veð, sem skapast fyrir byggingu íbúðarhúss eða annara húsa. Sú stofnun hlýtur jafnframt að ganga út frá því að tapa svo eða svo miklu. Þegar menn líta á þessar ástæður, þá hlýtur hverjum einum að vera það ljóst, að þau vandræði, sem hér um ræðir, séu ekki leyst með þessu frv. Það er reynt að sletta á þetta bót, og mér skilst ástæðan vera það öngþveiti eða þau vandræði, sem nýbýlanefnd er komin í vegna þessara örðugleika í sveitunum. Hv. frsm. gat þess, eins og flestir vita, að mikil eftirspurn væri eftir þessum lánum, nýbýlalánunum. Þar er gefinn kostur á, ekki einungis byggingalánum, heldur líka allverulegum styrk, er ég ætla, að sé um 1500 kr., og er eðlilegt, að menn líti á það. Nú eins og hann gat um, þá eru hús víða komin að falli, og það er nokkuð erfitt stundum að greina á milli, eða stappar a. m. k. nærri, að megi heita nýbýli, þegar byggt er upp á slíkum jörðum, og þó er það náttúrlega alls ekki. En ef ekkert verður gert til þess að veita mönnum stuðning til að koma upp sæmilegum íbúðarhúsum á þessum jörðum, þá leiðir það ekki til annars en þess, að margar þeirra verða bókstaflega lagðar niður. Menn leggja þær niður til þess að komast undir ákvæði nýbýlalaganna. Mér er ekki grunlaust, að sumstaðar, þar sem farið er að skipta jörðum og látið er í veðri vaka, að byggja eigi nýbýli, þá verði reyndin sú, að engin nýbýli séu byggð. Það er að vísu byggt upp á jörðinni, en hvað er hægt að átelja það, þótt flutt sé úr gömlu húsaræflunum, sem eru að hrynja? Og hver vill svo taka við jarðarpartinum, sem er fallinn að húsum? Þessi jarðarpartur fer í eyði, og eftir nokkur ár fær nýbýlasjóður tækifæri til þess að byggja upp á þessum jarðarpartinum líka. Þetta er staðreynd, sem verður að horfast í augu við, og þýðir ekki annað en taka þessi mál talsvert föstum og ákveðnum tökum, til þess að komast hjá þessu braski, sem fullar horfur eru á, að nýbýlalögin ætli að koma á í sveitunum, vegna vandræða almennings. Þá er í 2. gr. talað um ýms skilyrði, og m. a. skilst mér, að ætlazt sé til þess, að þeir einir komi undir þessi ákvæði og fái styrk, sem hafi bæjarhús, sem eru þannig, að heilsu manna stafi tjón af. Annars sýnast mér þetta sömu ákvæðin og í lögum um byggingar- og landnámssjóð. Eitt af því, sem ég felli mig illa við í þessu, er, að það skuli lagt undir dóm nýbýlanefndar, hvort mönnum skuli veittur slíkur styrkur. Ég álít, að þegar um slíkan styrk er að ræða og þennan, þá verði að vera þannig frá gengið, að allir, sem falla undir ákveðin skilyrði, eigi heimtingu á að fá hann. Það er ótækt, að nefndin, sem er einlituð í pólitík, eigi að vega og meta, hvort þessi maður eigi að fá styrk eða hinn o. s. frv. Það er mjög óheppileg leið, og ég veit ýms dæmi til þess, að talsverð tilhneiging sé til þess að misnota þetta. Þar með er ekki sagt, að n. hafi beitt valdi sínu á þann hátt. Hvað því viðvíkur, að binda sig við það, að bæjarhúsin séu undir 1000 kr. virði, er enginn mælikvarði, vegna þess, að það fer ekki eftir mati á verðgildi húsanna, þegar fasteignamatið fór fram, heldur eftir allt öðru. Hús, sem metin eru á 1500–2000 kr., geta verið óhæfari til íbúðar en hús, sem eru undir þús. kr. Þetta þekki ég vel, og gæti ég nefnt dæmi því til sönnunar. Stór hús, sem eru meira eða minna fúin og farin eru að hripleka, geta verið miklu óhæfari til íbúðar en lítill bær, sem hefir góða og stæðilega baðstofu, þótt hann sé metinn undir þús. krónum. Um ákvæði 4. gr. skal ég ekki ræða. Það er eitt af því, sem koma á í heilann á þeim mönnum, sem að stj. standa, að leggi ríkið eitthvað til sveitanna, þá sé það óendurkræft. Þetta er sama áframhaldið og jarðræktarlögin, og ætla ég ekki að hefja umr. um það að þessu sinni. En það, sem ég finn þá að þessu frv. í heild, er það, að það leysir í raun og veru alls ekki þau vandræði, sem eru í sveitunum. Til þess þarf miklu ákveðnari tök og mikið á annan veg. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá þarf hvorttveggja í senn, að auka fé til bygginga og í öðru lagi þarf að veita styrk, þannig, að menn geti komið sómasamlegum skýlum yfir sig. Ef þetta verður ekki gert, má búast við, að mjög margar jarðir leggist í eyði á næstu árum og fólkið flýi. Og ég get ekki séð, að kaupstaðirnir séu viðbúnir að taka á móti þeirri viðbót, sem af því mundi leiða.

*Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég skal ekki svara þessu mörgum orðum, sem hv.þm. sagði, enda mæltu öll rök hans með frv., að nauðsynlegt sé að gera eitthvað í þá átt, sem frv. ætlast til, og um það mál erum við allir sammála. Hinsvegar dettur mér ekki í hug að halda því fram, að með þessu frv. séu leyst öll vandkvæði. Það er langt frá því. Ég veit vel, að um leið og styrkurinn er veittur þarf að sjá fyrir nægilegu fé til viðbótar. En það lá ekki fyrir að taka það inn í þetta frv., því grundvöllurinn undir því er þar, sem eru þær deildir Búnaðarbankans, sem eiga sérstaklega að veita fé til þessa, byggingar- og landnámssjóður og ræktunarsjóður, og er aðeins framkvæmdaratriði að útvega þeim deildum það starfsfé, sem þeim er nauðsynlegt að hafa. Ég skal viðurkenna það, að nú, í sambandi við uppgjöf í kreppulánasjóði, hefir festst talsvert af fé í Búnaðarbankanum, sem ella mætti verja til þessa, og er það eitt af verkefnum stjórna bankanna að leysa þetta fé, svo við hv.þm. erum nokkurn veginn sammála. Hinsvegar kom ekki fram, hvað það er sérstaklega, sem hann vill endurbæta. Mér virtist hann einmitt sammála þeirri stefnu, sem fram kemur í frv. Getur verið, að honum finnist of skammt gengið og e. t. v. of lítið fé veitt hverjum einstökum. Það er alltaf hægt að ræða í n., sem málið fer til. En ég gat ekki fengið það út úr ræðu hv.þm., að hann væri ekki sammála um frv. í meginatriðum. Það er líka atriði, sem verður að ræða, hvort þau takmörk, sem þarna eru sett, séu þau einu réttu. Má vera, að það sé of lágt takmark, sem sett er í c-lið 2. gr. um það, hvað fasteignamat bæjarins megi vera til þess að viðkomandi verði styrks aðnjótandi. Ég get ekki fallizt á þær aths. hv.þm., að óeðlilegt sé að fela þetta mál nýbýlanefnd til meðferðar, af þeim ástæðum, sem ég tók fram í frumræðu minni, að þetta er svo náskylt ýmsu, sem undir hana heyrir. Hvað það snertir, að nýbýlanefnd sé ekki treystandi til þess að fara með þessi mál, af því að hún sé pólitísk, þá vil ég taka það fram, að n. er eiginlega ekki pólitísk, þótt þeir, sem þar sitja nú, fylgi allir sama flokki. Ég held líka, að hún hafi gert sér far um að sýna enga pólitíska hlutdrægni í störfum sínum, og ég vona, að henni hafi tekizt það, enda bar hv.þm. það ekki beint á hana, en taldi hinsvegar óeðlilegt, að þetta væri fengið í hendur n., sem væri pólitískt einlit. Mér finnst ekki ástæða til að koma fram með þessa hræðslu fyrr en n. er farin að sýna sig hlutdræga. Um það, sem hv.þm. hefir að setja út á 4. gr., skal ég ekki fara mörgum orðum. En ég minnist þess ekki, að komið hafi fram í þinginu neinar aðfinnslur á þeim hliðstæðu ákvæðum, sem sett eru í nýbýlalögunum, og er þar þó gengið miklu lengra en hér er gert. Sem sagt, ég er fús til þess að taka upp samstarf við hvaða þm. sem er, utan n. eða innan, um það, sem vangert er eða ofgert í þessu frv. En ég get ekki séð annað en þetta sé sjálfsögð og nauðsynleg stefna í byggingarmálum sveitanna, ef ekki á að lenda í enn meira öngþveiti, og virtist hv.þm. ekki færa nein rök gegn því.

*Jón Sigurðsson: Það, sem ég sagði um þetta, var það, að ég skoðaði þetta kák, en ekki, að ég gæti ekki í meginatriðum verið sammála, sem sé um það, að veita styrk til bygginga. En að taka þetta fé af byggingar- og landnámssjóði er vitanlega ekki til að leysa þetta mál. Ég býst við, að við getum verið sammála um, að það, sem þarna liggur fyrir, er fyrst og fremst það, að bændum verði gefinn kostur á fé, til þess að þeir geti byggt. Í fyrsta lagi, að þeir eigi aðgang að lánsfé með góðum kjörum, og í öðru lagi verði þeim séð fyrir beinum styrkjum. En það, sem ég hefi út á þetta að setja, er það, að ekkert er snúið sér að því, sem þó að mínu áliti er fyrsta atriðið, og það er að sjá bændum fyrir lánsfé með góðum kjörum. Það er verið að káka við að veita styrk, sem er þó tekinn af þessu lánsfé, sem bændur eiga kost á. Ég vil benda hv.frsm. á það, að verði málið leyst á þeim grundvelli að veita styrk þeim, sem uppfylla viss skilyrði til endurbygginga, þá sýnist mér, að nýbýlanefnd sé ekki í neinum vanda. Það er yfir höfuð enginn vandi að greina á milli, hvað er endurbygging og hvað nýbýli. Vandinn er sá, að þannig er ástatt á ýmsum stöðum, að þessar byggingar, sem eru, eru að meira eða minna leyti í rústum, og getur þá verið samvizkusök hjá n. að neita þessum mönnum um styrk, af því það stappar svo nærri að vera nýbýli. En þegar svo er komið, að þessir sömu menn eiga rétt á að fá styrk að öllu leyti, þá er vandinn leystur fyrir nýbýlanefnd. Þá geta menn sagt, að þetta sé ekki nýbýli, sem það ekki er. En þá heyrir þetta ekki frekar undir nýbýlan. heldur en stjórn þess banka, sem lánið veitir, og það er vitanlega eðlilegra. Þá var hann að tala um það, að nýbýlanefnd starfaði ekki pólitískt. Ég sagði, að mér væri ekki kunnugt um það og vildi engan dóm á það leggja út af fyrir sig. Ég sagði, að n. væri pólitískt skipuð, hún væri skipuð af ákveðnum pólitískum flokki. Ég skal upplýsa hv.frsm. um það, að ég varð fyllilega var við það í haust, ekki sízt í sambandi við atkvgr. um jarðræktarlögin, að ýmsir menn, sem taldir eru helztu „agitatorar“ Framsóknarflokksins, hvísluðu því óspart að þeim, sem ætluðu að sækja um nýbýlalán, að hyggilegast væri að sitja heima eða greiða atkv. eins og þessir menn mundu helzt kjósa, því nafnakallið yrði sent suður, og sæist af því, hvernig menn greiddu atkv. Þetta veit ég um með vissu, og það fleiri en eitt tilfelli. Og ef fara á inn á þá braut, að ofurselja menn undir slíkt pólitískt mat, eða a. m. k. að halda mönnum í hæfilegum ótta, þá er ekki nema eðlilegt, að á það verði lítið. Ég skal ekki segja, hvort n. hefir gert þetta. Það er a. m. k. ástand, sem ég óska ekki eftir, og ég held, að ekki sé ástæða fyrir neinn stjórnmálaflokk að óska eftir því. Bæði af þessari ástæðu og af því, að ég álít þetta óeðlilegt, þá tel ég að öllu leyti réttara, að slík styrkveiting verði lögð undir bankana. Á hinn bóginn þarf að setja það ákveðnar skorður í þessum efnum, að það fari ekki eftir neinu geðþóttamati bankastjóranna, heldur liggi nokkurn veginn skýrt á borðinu eftir skjölum, hvort þessi maður eigi yfirleitt að koma til mála hvað styrkveitingu snertir eða ekki.

*Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég skal benda hv.þm. á það, að það er útilokað að setja svo skýr ákvæði um þetta, að ekki þurfi í hverju einasta tilfelli að meta það, hvort viðkomandi maður uppfylli ákveðin skilyrði.

Það er metið með vottorðum, sem gefin eru

. Já, en það þarf einhver að skera úr því, hvort maðurinn falli undir ákvæðin, sem sett eru. Og eins og ég hefi haldið fram, er eðlilegast, að þetta falli undir nýbýlan., þar sem það er svo náskylt þeim málum, sem hún hefir með höndum. Hv. þm. má ekki halda því fram, að þótt ég eigi sæti í n., þá sé ég þess vegna að sækjast eftir, að þetta verði lagt undir hana. Ég geri það af því, að aðalbankastjóri Búnaðarbankans, sem hefir athugað málið með okkur, sem frv. sömdum, sannfærði okkur um það, að eðlilegast væri, að þessi styrkjastarfsemi væri lögð undir þessa sömu n. og fer með nýbýlamálin, og hv.þm. hefir ekki getað sannfært mig um það, að þetta sé ekki rétt. Um það, hvernig við, sem í n. erum, notum þetta, þegar verið er að „agitera“ í pólitískum málum, skal ég ekkert segja. Það eru yfirleitt svo mörg ráð, sem notuð eru, þegar svo stendur á, að aldrei er bægt að synda fyrir, að ein n. eða einn maður, eða hvað sem vera skal, noti sér slíkt sér til framdráttar í ýmsum kringumstæðum, og býst ég við, að það þekkist ekki síður í flokki hv.þm. en í Framsfl. Og ég segi ennþá, að á meðan það er ekki með rökum borið á n., að hún hafi starfað pólitískt í úthlutun lána og styrkja, þá álít ég ekki ástæðu til þess, þeirra hluta vegna, að neita að fela henni þessi mál. Og ég viðurkenni ekki, að n. hafi á neinn hátt unnið til þess. Um það, að nauðsyn sé að auka lánsfé í þeim deildum, sem fyrir eru, er ég hv.þm. sammála. Og ég álít, að byggingar- og landnámssjóður, með þeim tekjum, sem hann hefir árlega og fær frá ríkinu, standi verr að vígi með að taka lán til sinnar starfsemi með þeim kjörum, sem hann á að lána með, þótt þau séu dýrari. Og það mál væri hægt að leysa með formsákvæðisleið, sem ekki þyrfti að verða þessu frv. fótakefli. Og það er það, sem ég veit, að Búnaðarbankinn leggur langmesta áherzlu á, að honum verði veitt fé til að leysa það fé, sem hann hefir bundið í kreppulánasjóði. Þá hefir hann nægilegt fjármagn til að lána byggingar- og landnámssjóði og öðrum deildum, sem fé þurfa til þessarar starfsemi.

*Jón Pálmason: Þegar við vorum að starfa að afgreiðslu nýbýlamálanna á síðasta þingi, kom það fram í starfsemi okkar, að athuga þyrfti hlutfallið, sem yrði á milli þeirra manna, sem eru að byggja býli á óræktuðu landi, og hinna, sem eru á kotum, sem öll hús eru næstum fallin á. Og í sambandi við það bar ég fram, fyrst í landbn. og síðar hér í deildinni, tillögu um að taka undir nýbýlalögin þá menn, sem um er að ræða í þessu frumv. En þessi till. mín var felld, eins og hv.þm. er kunnugt. Í þessu sambandi gaf hv.þm. Mýr. loforð um, að þetta mál skyldi verða leyst á næsta þingi. Og ég tók það svo, að hann gæfi það loforð fyrir hönd Framsfl., og út af því virðist mér þetta frumvarp vera fram komið. Hv. þm. reyndi ekki neina samvinnu við mig um það, í hvaða formi það kæmi fram, og út af fyrir sig er ekkert við það að athuga. En ég álít, að þarna eigi annaðhvort að hafa þetta beinlínis í nýbýlalögunum, eins og ég ætlaðist til, þ. e. a. s., að þessar jarðir, sem þarna er um að ræða, verði teknar undir svipuð skilyrði og nýbýlalögin gera ráð fyrir, eða það verði tekið sem breyting á lögum um byggingar- og landnámssjóð, og ganga þá inn á miklu víðtækari svið. Mér er það ljóst, að það er rétt, sem hv.frsm. tók fram, að þeir menn, sem eru þannig settir, að þeir eru á kotum, sem öll hús eru nærri fallin á, eru undarlega lítið betur stæðir en þeir, sem ráðast í að byggja á óræktuðu landi. Og eins þegar þess er gætt, að ekki aðeins þeirra jarðir, heldur einnig þeirra lausafé er veðsett í kreppulánasjóði eða bundið á annan hátt. Þegar farið er að gera þarna upp á milli, þá er bilið milli þessara manna gert óeðlilega mikið með því að skera þetta úr nýbýlalögunum og veita þessum mönnum ekki nema 500–1500 kr., en sjá þeim ekki að öðru leyti fyrir lánsfé, eins og nýbýlamönnum er ætlað. Ég tel þessa ráðstöfun ekki fullnægjandi fyrir þessa menn, eins og hún kemur fram, eða byggingarmálin yfirleitt, því að nú standa svo sakir, eins og báðir þeir, sem hér hafa talað, hafa drepið á, að það liggur við borð, að farið sé að bóla á því í ýmsum sveitum, að jarðir fari í eyði beinlínis sökum þess, að ábúandi eða eigandi hafa ekki efni til að byggja upp fallin hús. Þess vegna er það víst, að um leið og þetta er tekið inn sem sérstök lög, sem ég álít, að ekki sé þörf, þá verður að ganga með það út á víðari brautir og reyna að tryggja byggingarmálunum betri lausn heldur en með þessu er gert. Sannleikurinn er sá, að búnaðarþing hefir haft þetta mál nokkuð til meðferðar, og ég býst við, að báðum flm. þessa frv. sé kunnugt um þær till., sem þar eru á döfinni. Ég geri ráð fyrir, að það komi einhver tillaga fram á þinginu um að koma byggingarmálunum inn á víðari svið en hér um ræðir. Þá gefst færi á því í landbn. að taka þetta kerfi allt til athugunar, og hvort taka eigi þá leið, að fella þetta inn í nýbýlalögin og breyta að einhverju leyti lögunum um byggingar- og landnámssjóð. Ég vil taka það fram, að eins og frv. er formað, þá tel ég það ekki vera fullnægjandi til að ráða bót á því, sem því er ætlað. Það er alveg rétt hjá hv. 1. flm., að það verður annaðhvort að vera undir dómi nýbýlanefndar eða Búnaðarbankans, hvaða menn komi til greina, sem styrk fá. En ég tel það vera undir dómi nýbýlanefndar, hvort þetta verður fellt inn í lögin sem sérstakur kafli. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara nánar út í þetta mál. Það fer að líkindum til þeirrar n., sem ég á sæti í, og ég vænti þess, að góð samvinna náist til að leysa það á sem heppilegastan hátt, en sú lausn verði ekki aðeins fyrir þá, sem ætlað er að ná til, heldur fyrir alla, sem þörfin er brýn og aðkallandi hjá.

*Hannes Jónsson: Mér þykir það einkennilegt fyrirbrigði, þegar það er almennt viðurkennt, að lánsfjármöguleikar eru allt of litlir til þeirra endurbyggingaþarfa, sem nú eru í sveitunum, að þá sé einmitt stigið það spor, að minnka það lánsfé, sem nú er veitt til slíkra endurbygginga. Klipið af því fé þær 50 þús., sem á að verja sem sérstökum styrk. Nú fyndist mér fyrst og fremst þörf á að auka lánsfjárframlagið, og ég hygg, að það sé þegar fram komið, að byggingar- og landnámssjóður hafi ekki getað fullnægt öllum þeim eftirspurnum, sem fyrir hafa legið; a. m. k. er mér kunnugt um það, að undanfarin ár hefir alltaf verið búið að lofa fyrirfram öllu því fé, sem veitt hefir verið í þessu skyni. Ef svo er ástatt, að ekki er hægt að styrkja endurbyggingar í sveitum með beinum framlögum á annan hátt en þann, að taka af því framlagi, sem ætlað er til endurbygginga sem lán, þá er nokkur ástæða til að grípa til þessara ráða. En það hlýtur öllum að vera ljóst, að þetta verður á engan hátt til að auka byggingarmöguleika í sveitum, - aðeins um lítilsháttar tilfærslu að ræða. Á þessu vildi ég sérstaklega vekja athygli við þessar umr. Ég hefði haft tilhneigingu til að gera aths. við 4. gr., og langar til að spyrja hv.flm., hvað þeir eiga við með þessari grein. Ég tek t. d. jörð, sem búið er að byggja á eftir þessum lögum. Jörðin er metin á 10 þús. kr. Við skulum segja, að hinn óafturkræfi hluti væri 1000 kr. að fasteignamati. Þá ætti bóndinn ekki nema 9/10 í jörðinni. Nú segjum við, að bóndinn seldi þessa jörð fyrir 10 þús. kr. Hver er þá munurinn á því, að jörðin er öll seld á 10 þús. kr. eða 9/10 hlutar hennar eru seldir á 10 þús. kr.? Ég sé á engan hátt, að með þessum framkvæmdum verði þeim tilgangi náð, að jörðin stigi ekki í verði, og ég sé hvergi í frumv. nokkur ákvæði, sem hindri það, að þessir 9/10 hlutar verði seldir sama verði og jörðin öll. Ég vil biðja þá n., sem fær málið til meðferðar, að athuga, hvort ekki sé hægt, ef þessi grein á að standa, að láta fella inn í lögin ákvæði um það, að ef jarðeigandi vill endurgreiða styrkinn, þá sé honum það heimilt, til þess að hann fái þá fullan eignarrétt á jörðinni. Ég get ekki betur séð, þó að hann vilji nú taka við þessu fé vegna augnabliksörðugleika, og binda sig með því þessari kvöð um stundarsakir, með það fyrir augum að losa sig undan henni með því að endurgreiða styrkinn, þá sé það eftir frumv. ekki hægt. Mér þætti gott, ef hv.flm. lýstu yfir fylgi sínu við þessa stefnu: Að bóndanum standi alltaf til boða að losna undan þessum ákvæðum með því að endurgreiða styrkinn, og nefndin vildi breyta frumv. í það horf, að þetta þurfi ekki að vera ævarandi kvöð á fasteigninni.

*Flm. (Bjarni Ásgeirsson): Dálítill misskilningur hefir komið fram hjá þeim hv.þm., sem gert hafa aths. við frumv., að það sé verið að minnka það fé, sem nú er fyrir höndum til bygginga í sveitum.

Lánsfé

. Já, lánsfé, - en þessar 50 þús. kr. fari ekki til bygginganna. Og þessar 50 þús. kr. séu bara fé, sem eigi að lána fram sem styrk. En hitt er margtekið fram, að það er hlutur, sem liggur fyrir til yfirvegunar hjá þeim, sem stjórna Búnaðarbankanum, hvernig hægt er að auka veitingu fjár í þessu skyni, svo byggingar þurfi ekki að hætta af þessum sökum. Það kemur þessu frv. ekki við. Það er hægt að auka byggingar með því að útvega sérstök lán, sem ég veit, að er hugsað um af þeim, sem stjórna bankanum. Ég ætla ekki að útskýra 4. gr. fyrir hv.þm. Það er búið að ræða allmikið um málið, og ég býst við, að það vaki alveg það sama fyrir okkur, sem ákváðum 4. gr., og vakað hefir fyrir þessum hv.þm., sem hefir borið fram alveg samskonar ákvæði þing eftir þing. Annars er það hlutur, sem getur komið til mála, að haga löggjöfinni þannig, að hægt sé fyrir menn að losna við þessa kvöð með því að endurgreiða styrkinn. Ég lofa því, að þetta verði rætt í n., þó að ég geti engu lofað fyrir n. hönd.

forseti (JörB): Áður en tekið verður til fundarstarfa, vil ég nokkrum orðum minnast nýlátins merkismanns, sem eitt sinn var þingmaður og átti þá sæti hér í neðri deild. Sá maður er Hálfdan Guðjónsson vígslubiskup, sem andaðist í sjúkrahúsinu á Sauðárkróki síðastl. sunnudag, 7. þ. m., eftir uppskurð. Hálfdan Guðjónsson fæddist í Flatey á Breiðafirði 23. maí 1863, var sonur síra Guðjóns Hálfdanarsonar, er þar var þá prestur, en síðast að Saurbæ í Eyjafirði, og konu hans Sigríðar Stefánsdóttur prests Stephensens. Hann útskrifaðist úr latínuskólanum í Reykjavík 1884 og úr prestaskólanum tveim árum síðar, 1886. Sama ár vígðist hann prestur að Goðdölum í Skagafirði og þjónaði því embætti til vorsins 1894. Þá tók hann við Breiðabólstaðarprestakalli í Vesturhópi, er hann hafði fengið veitingu fyrir árið áður, og sat þar í 20 ár, til vorsins 1914. Þá var honum veitt Reynistaðarklaustursprestakall í Skagafirði. Fluttist hann þá á Sauðárkrók og átti þar heima síðan. Honum var veitt lausn frá embætti á miðju ári 1934. Í Húnavatnsprófastsdæmi var hann prófastur 1907–1914 og í Skagafjarðarprófastsdæmi 1919–1934. Árið 1927 var hann kjörinn vígslubiskup í Hólastifti hinu forna og vígður biskupsvígslu á Hólum 1928. Það embætti hafði hann á hendi til dauðadags. Auk þess hlóðust á hann ýms trúnaðarstörf í héraðsþarfir og sveitar, svo sem hreppsnefndar-, sýslunefndar-. skólanefndar- og sáttanefndarstörf, eins og títt er um vel metna presta. Hann átti sæti á Alþingi á þingunum 1909 og 1911, var þá 1. þm. Húnvetninga. Auk embættisstarfa og annara skyldustarfa hafði síra Hálfdan á hendi um alllangt skeið kennslu á vetrum. Bjó hann þá marga námsmenn undir nám í latínuskólanum og þótti einkar góður kennari. Ýmsir þessara námssveina hans gengu beint frá honum inn í 2. og 3. bekk skólans, og einn þeirra las hjá honum 4., 5. og 6. bekk. Síra Hálfdan þótti hinn mesti ágætismaður, skapfastur og geðríkur, en stillti þó skap sitt vel, góður klerkur og virðulegur, hjálpsamur og hollráður og naut jafnan mikils trausts sóknarmanna sinna, héraðsbúa og stéttarbræðra. Ég vil biðja háttv. deildarmenn að votta minningu þessa látna merkismanns virðingu sína með því að rísa úr sætum sínum. [Allir þm. stóðu upp.]