Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um staðfestingu alþjóðasamnings um varnir gegn mengun frá skipum, er var gerður 1973, og bókunar 1978. Í aths. sem fylgja með þessari þáltill. er gerð grein fyrir tilurðarsögu þessa samnings og hvert er innihald hans í aðalatriðum. Þessi alþjóðasamningur um varnir gegn mengun frá skipum var undirritaður af fulltrúum 73 landa á ráðstefnu sem haldin var á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar í London 8. okt. til 2. nóv. 1973. Bókunin frá 1978 við alþjóðasamninginn um varnir gegn mengun frá skipum 1973 var undirrituð af fulltrúum 64 landa á ráðstefnu sem haldin var á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar í London dagana 6.–17. febr. 1978. Bókunin var fyrst og fremst gerð til þess að flýta fyrir gildistöku samningsins. Þessi alþjóðasamningur kemur í stað alþjóðasamþykktar frá 1954 um varnir gegn mengun sjávar af völdum olíu ásamt síðari breytingum. Ísland hefur staðfest þann samning og hann hefur öðlast lagagildi hér. Allt efni þeirrar samþykktar hefur verið tekið upp í þennan samning með nokkrum viðbótum og breytingum auk þess sem samningurinn fjallar um fleiri þætti mengunar frá skipum en olíumengun. Samningurinn og bókunin er hvort tveggja prentað sem fskj. með þessum samningi og sé ég ekki ástæðu til að rekja samninginn og efni hans. Það er aðeins gerð grein fyrir því í stuttu máli í aths. þeim sem fylgja með samningnum að til þess að samningurinn öðlist gildi þurfa 15 ríki að hafa staðfest hann, 15 ríki með minnst 50% af kaupskipaftota heimsins, og þá öðlast hann gildi 12 mánuðum eftir að því marki hefur verið náð. Allmörg ríki hafa þegar fullgilt samninginn, þ. á m. Norðurlöndin öll að Íslandi undanteknu, og það er nú gert ráð fyrir því að hann muni öðlast gildi seint á þessu ári. Það sem þarf til framkvæmda þessum samningi er reglugerð sem samgrh. mun setja. Þarf lagaheimild til þess að setja þá reglugerð og hygg ég að alveg á næstunni sé væntanlegt frv. um það efni. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að lengja mál mitt um þetta, en leyfi mér að óska eftir því að umr. verði frestað og till. vísað til utanrmn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr. Það er raunverulega ekki efnislega sem ég tala um þennan samning sem slíkan, heldur langaði mig að beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort svo kunni að vera, að við höfum á undanförnum árum undirritað alþjóðlega samninga, sem eiga að koma í veg fyrir mengun sjávar, en vegna þess að þess hafi ekki verið nógsamlega gætt að fjármagn væri útvegað til að fylgja þeim samningum eftir, þ.e. þeirri aðild sem við eigum að þeim samningum, hafi þeir ekki verið eins mikils virði fyrir okkur og samningarnir gefa tilefni til. Mér er þetta mál mjög hugstætt og ég hef nefnt það hér áður að ég hef umtalsverðar áhyggjur af mengun sjávar í nágrenni Íslands. Ég orðaði það svo fyrir nokkrum mánuðum, þegar þessi mál komu eilítið til umr. hér, að þessi mengunarmál væru þess eðlis að við þyrftum að gefa þeim meiri gaum en við hefðum gert. Þar væri um að ræða það sem kallað er á erlendu máli „dumping“ á hvers konar úrgangsefnum í Norður-Atlantshafið í fyrsta lagi. Í öðru lagi væru það ferðir kjarnorkuknúinna skipa, sem hafa í för með sér nokkra hættu, ekki mikla að vísu, vegna hugsanlegra slysa við losun á kælivatni. Mér er kunnugt um það, vegna þess að ég hef leitað eftir upplýsingum um það hjá siglingamálastjóra og fengið mjög greinargóða skýrslu frá honum, að hann telur vanta nokkuð á það að t.d. Siglingamálastofnun hafi fengið þau fjárframlög sem nægja henni til að fylgjast með þessu alþjóðlega samstarfi. Og mér er kunnugt um það í sambandi við fund nú fyrir skömmu í Finnlandi þar sem fjallað var um samvinnu á þessu sviði, að siglingamálastofnun hafði ekkert fjármagn til að senda fulltrúa sinn á þá ráðstefnu eða þann fund. Mér er einnig kunnugt um að þeir menn sem með þessi mál fara hér á landi hafa af því umtalsverðar áhyggjur að ekki sé nóg að undirrita alþjóðasamninga um mengunarvarnir, heldur verðum við að vera í stakk búnir til að fylgja þeim eftir. Ég vil nefna sem dæmi að núna er í uppsiglingu mikil áætlun um efnagreiningu sjávar á djúpsævi, starf sem við erum aðilar að, en ég hygg að okkur skorti fjármagn til að geta tekið þátt í því samstarfi. Nú er ég ekki að gagnrýna einn eða neinn í þessum efnum. Ég vil bara skjóta þessu að og spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann hafi orðið var við það að með undirskrift þessara samninga séum við að undirgangast skuldbindingar sem við vegna fjárskorts getum ekki staðið að fullu við. Ég þykist vita að þetta sé hæstv. utanrrh. og sjútvrh. svipað áhyggjuefni, sú mengunarhætta sem vofir yfir sí og æ og menn eru nú farnir að hafa miklu meiri áhyggjur af en ella, vegna þess að komið hefur í ljós að ýmsar umbúðir utan um úrgangsefni, sem fleygt hefur verið í Norður-Atlantshafið á síðustu árum, hafa verið að gefa sig. Mér er einnig kunnugt um að Greenpeace-samtökin hafa ritað Náttúruverndarráði Íslands bréf og lýst áhyggjum sínum af mengunarmálunum. Þetta var erindi mitt hingað. Mér þætti vænt um ef hæstv. utanrrh. gæti veitt svör við þessum spurningum.



Herra forseti. Mér er nú ekki kunnugt um aðra alþjóðasamninga, sem Ísland hafi gerst aðili að, varðandi þetta efni en þann samning sem þarna er vitnað til, um varnir gegn olíumengun, eða varnir gegn óhreinkun sem stafar af völdum olíu. Ég veit að haldnar hafa verið ýmsar ráðstefnur um þessi mál að undanförnu, en get ekki svarað því hvort þær ráðstefnur hafi alltaf verið sóttar af Íslands hálfu. Þær hafa verið sóttar að einhverju leyti, en það má vel vera að það hafi ekki alltaf verið hægt vegna fjárskorts. Þær eru margar þessar ráðstefnur og við reynum að taka þátt í mörgum, en það er erfitt að komast yfir það allt saman. Það er sjálfsagt að ég reyni að afla upplýsinga um það sem hv. þm. spurði um. Ég mun reyna að afla þeirra upplýsinga fyrir fund utanrmn. svo að fyrir geti legið ítarlegri áætlun um hvaða kostnaður muni leiða af þessu fyrir Ísland. Það er áreiðanlegt að Ísland tekur á sig vissar skuldbindingar með þessu og það getur einhver kostnaður verið því samfara. Hitt er svo algerlega laukrétt hjá hv. þm., sem ég fór nú ekki nánar út í í þessum inngangsorðum mínum um þennan samning, að mengun í sjónum af völdum ýmiss konar efna, þar á meðal úrgangsefna af ýmsu tagi sem varpað er í sjó, er mönnum stórvaxandi áhyggjuefni. Þessi samningur er náttúrlega sprottinn m.a. af þeim ástæðum, þó að hitt sé rétt, að sú hætta hefur náttúrlega farið gífurlega vaxandi eftir að sá samningur sem hér er um að tefla var þó gerður. Það er þess vegna mikil ástæða til að snúast til varnar gegn því, eftir því sem nokkur kostur er, og það ætla ég að sé reynt að gera með því skipulagi sem sett er upp eftir þessum samningi. Framkvæmd þessara mála og framkvæmd þessa samnings heyrir, eins og hér háttar til um verkaskiptingu, undir Siglingamálastofnun. Ég er nú ekki svo kunnugur því að geti svarað nánar því sem hv. fyrirspyrjandi var að nefna. Það má vel vera að sú stofnun hafi ekki fengið þá fjármuni sem hún hefur óskað eftir og orðið í því efni að sitja við sama borð og margar aðrar stofnanir. Eins og við vitum er erfitt að fullnægja öllum óskum í þessu efni. Það má vera að hæstv. samgrh. hafi frekari upplýsingar um þetta efni. En hvað sem því líður þakka ég hv. þm. fyrir þau orð sem hann lét falla um þetta mál vegna þess að þau undirstrika mjög vel þá brýnu þörf sem er á alþjóðaskipulagi um þessi mál. Hitt er svo auðvitað, að það fer í þessu efni eins og öðru allmikið eftir framkvæmdinni og hversu fylgt er á eftir. En fyrst er þó að fá ákvæðin sem þetta varða.



Herra forseti. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni hér áðan, að Siglingamálastofnun hefur verið mjög aðþrengd með fjármagn, reyndar í mörg ár, og það hefur orðið til þess að samgrn. hefur neyðst til að takmarka t.d. utanferðir og ýmislegt annað hjá stofnuninni, sem æskilegt væri, útgáfustarfsemi o.fl. Við höfum leitað mjög eftir meiri fjárveitingum til stofnunarinnar, m.a. hjá fjvn. nú við afgreiðslu fjárlaga. Þau ár sem ég þekki til hefur verið gerð ítarleg tilraun til þess. Ég geri mér fulla ,grein fyrir því að þar er um þrengingar að ræða almennt og ég er ekki að áfellast fjvn. Það hefur alltaf fengist nokkur úrbót, en staðreyndin er þó sú, að með hausti eða í lok ársins hefur ætíð orðið að rétta hlut stofnunarinnar með mjög verulegri aukafjárveitingu. En að sjálfsögðu hefur á þeim tíma sem þá er liðinn orðið að takmarka umsvif stofnunarinnar að mörgu leyti. Allt hefur það að mínu mati verið mjög skaðlegt þó ég vilji leggja áherslu á að vitanlega verður að gæta mjög að því í rekstri að vel sé farið með fjármagn.



Herra forseti. Ég vil þakka báðum hæstv. ráðh. fyrir svör þeirra. Ég vil endilega vekja athygli þingheims á þessu máli. Það vill nú svo til að við vöktum eitthvert mesta matarforðabúr veraldar, sem er landhelgin okkar, og við nýtum úr þessu matarforðabúri, sem jafnframt er fjöregg þessarar þjóðar. Ég vil endilega að menn gaumgæfi betur en gert hefur verið þær hættur sem að okkur steðja vegna mengunar í hafinu, mengunar sem eykst látlaust eftir því sem úrgangsefni í hafinu aukast, eftir því sem meiru er kastað af úrgangsefnum, ég tala nú ekki um geislavirku úrgangsefni, sem vitað er að hefur verið fleygt í hafið, Norður-Atlantshafið m.a. Ég vildi hvetja menn til að hugleiða þessi mál því að Alþingi Íslendinga þarf að taka þau fastari tökum en gert hefur verið.



Herra forseti. Hér liggur fyrir till. til þál. um fullgildingu samnings um loftmengun sem berst langar leiðir milli landa. Fyrir allmörgum árum varð ljóst að loftmengun, sem átti upptök sín í verksmiðju í einu landi, gæti haft alvarleg áhrif á lífríki í landi í 1000 km fjarlægð. Erfitt er þó að beita venjulegum þjóðréttarreglum um skaðabótaábyrgð ríkja í slíkum tilfellum þar sem ekki er unnt að tilgreina nákvæmlega hversu mikinn þátt einstakar verksmiðjur eiga í menguninni. Loftmengunar er sérstaklega getið í umhverfiskafla lokasamþykktar ráðstefnu um öryggi og samvinnu í Evrópu og í framhaldi af starfi ráðstefnunnar voru hafnar víðtækar rannsóknir á áhrifum loftmengunar í Evrópu. Er vikið að því nánar í þeim aths. sem fylgja þáltill. Samningurinn gerir ráð fyrir víðtæku samstarfi og upplýsingamiðlun, viðræðum, rannsóknum og eftirliti og þess er vænst að þetta samstarf geti leitt til viðunandi lausnar þessa vandamáls. Í 5. gr. segir t.d. að viðræður skuli fara fram milli annars vegar samningsaðila, sem verða fyrir loftmengun sem berst langar leiðir að eða sem hætta er á að verði fyrir slíkri mengun, og hins vegar samningsaðila sem eiga lögsögu þar sem loftmengun á eða gæti átt upptök sín. Til þess að framfylgja samningnum mynda samningsaðilarnir með sér framkvæmdastofnun á vegum Efnahagsnefndar Evrópu, eins og segir í 10. gr. samningsins. Ríkisstj. leitar með þessari þáltill. eftir heimild til þess að mega fullgilda þennan samning fyrir Íslands hönd. Samningurinn er frá 13. nóv. 1979. Það má sjálfsagt segja að sem betur fer hafi Íslendingar ekki orðið mikið varir við mengun af því tagi sem rætt er um í þessari þáttill. Hins vegar er það t.d. mjög brennandi mál á Norðurlöndunum, sumum hverjum a.m.k., sem hafa orðið fyrir mengun af þessum sökum og eru á hættusvæði. Þó að við séum fjarlægari í þessu efni og hættan ekki eins nálæg, þá tel ég sjálfsagt að við gerumst aðilar að þessum samningi. Því er ekki að leyna að það var mikill áhugi á því, einkanlega hjá Norðurlöndum, að Ísland gerðist aðili að þessum samningi til þess að hann gæti öðlast gildi. Þegar gengið var frá þessari þáltill. og prentaðar voru þær aths. sem fylgja henni höfðu 23 ríki staðfest samninginn, en til þess að hann öðlist gildi þurfa 24 ríki að staðfesta hann. Nú hefur það gerst að vísu að 24 ríki hafa þegar staðfest hann. Samningurinn mun þess vegna öðlast gildi í mars n.k. Vissulega er hér líka um alvarlegt mál að ræða, eins og það mál sem var til meðferðar hér á undan, þó að það verði sjálfsagt að segja sem svo, að það hafi ekki brunnið eins mikið á okkur og hitt og menn hafi ekki haft af því hér á landi jafn miklar áhyggjur eins og hinni menguninni, sem rætt var um áðan. Herra forseti. Samningurinn er að sjálfsögðu prentaður með þáltill., sem fylgir með, og ég leyfi mér að vísa til efnis hans þar. Ég leyfi mér svo að óska þess, að umr. verði frestað og till. vísað til utanrmn.



Herra forseti. Till. sú til þál. um stefnumörkun í landbúnaði, sem hér er flutt á þskj. 47, var fyrst lögð fyrir hv. Alþingi á síðasta ári eða í aprílmánuði. Till. hlaut þá ekki afgreiðslu og er endurflutt nú óbreytt eins og hún var fyrst lögð fram. Till. þessi hefur hlotið allítarlegan undirbúning. Með bréfi dagsettu 10. mars 1980 var skipuð nefnd á vegum ríkisstj, til þess að semja till. til þál. um stefnumörkun í málefnum landbúnaðarins. Í nefndinni áttu sæti Egill Bjarnason ráðunautur, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar, Hákon Sigurgrímsson framkvæmdastjóri Stéttarsambands bænda og Helgi F. Seljan alþm. Nefnd þessi lagði mikla vinnu í störf sín og skilaði tvívegis áfangaskýrslu um tiltekna þætti landbúnaðarmála, en lokatillögum sínum skilaði nefndin 2. apríl 1981. Till. sú, sem hér er flutt, er að meginstofni samin af þessari nefnd. Nokkrir þættir um sérgreinar landbúnaðarins voru samdir af forstöðumönnum tiltekinna stofnana á vegum landbúnaðarins og var Guðmundi Sigþórssyni, deildarstjóra í landbrn., falið að yfirfara þá þætti, samræma gerð þeirra tillagna í heild og yfirfara till. og samræma hana að allri gerð. Einnig aflaði Guðmundur Sigþórsson mikilla gagna og vann tölulegar upplýsingar sem í miklum mæli birtast með grg. till. Till. sem heild er að sjálfsögðu sumpart staðfesting á þeirri stefnu sem fylgt hefur verið í landbúnaðarmálum frá því að núv. ríkisstj. tók til starfa, en jafnframt hefur hún að geyma mörg nýmæli og stefnuatriði sem ýmist er unnið að eða ekki eru enn komin fram. Tillgr. sjálf skiptist í meginmarkmið ásamt skýringum á því hvernig þeim markmiðum verði náð og myndar það tillgr. Till. fylgir svo einnig mjög ítarleg grg. sem felur í sér glöggt yfirlit um þróun landbúnaðarins á síðustu tveimur áratugum og einnig er vikið að þeim möguleikum sem sýnilegir eru og aðstöðu miðað við ríkjandi aðstæður í þjóðfélaginu fyrir hverja framleiðslugrein fyrir sig. 1 grg. getur að líta eftirfarandi meginkafla: Um framleiðslu og ráðstöfun landbúnaðarafurða, markaðs- og framleiðslumöguleika, ræktun, heyfeng og fóðuriðnað, framleiðslu hráefnis til iðnaðar, landnýtingu og landvernd, tekju- og félagsmál bænda, búsetu og byggðaþróun, búnaðarfræðslu, rannsóknarstarfsemi og leiðbeiningaþjónustu. Einnig fylgir grg. sem fskj. yfirlit, sem unnið er af annarri nefnd sem hefur fjallað um þjóðhagslega hagkvæmni landbúnaðarframleiðslunnar, um vinnuafl í landbúnaði og síðan yfirlit yfir grg. í heild. Grg. felur því í sér mjög mikinn fróðleik. Í grg. sjálfri er þannig að finna nánari útfærslu á þeim stefnuatriðum sem tillgr. sjálf felur í sér því að þegar um svo viðamikil mál er að ræða verður því eigi við komið í tillgr. Tillgr. sjálf felur í sér þrjú meginmarkmið. Þau eru: Í fyrsta lagi að Alþingi ályktar að framleiða skuli landbúnaðarafurðir með þeirri fjölbreytni sem landkostir, veðurfar og markaðsskilyrði leyfa. Í öðru lagi að tryggja efnahagslegt sjálfstæði og félagslegt jafnrétti bændafólks og eignar- og umráðarétt þess á bújörðum. Fjölskyldubúskapur og sjálfseignarábúð bænda verði grundvallarform rekstrareininga, en félagsbúskapur fái fastmótað form í lögum. Réttur þéttbýlisbúa til umgengni við landið og náttúru þess verði tryggður. Í þriðja lagi að leggja áherslu á að varðveita náttúruauðæfi landsins, landkosti og hlunnindi bújarða og eðlilega byggð í landinu fyrir næstu kynslóðir, m.a. með gerð áætlana um landgræðslu og landvernd. Landbúnaðurinn og úrvinnslugreinar landbúnaðarafurða leggi fram sinn skerf til vaxandi þjóðartekna með hagkvæmri nýtingu landsgæða og síaukinni framleiðni vinnu og fjármuna. Þessi þrjú meginmarkmið eru fram sett sem höfuðatriði þessarar stefnu. Ef litið er á þessi þrjú meginatriði í örfáum orðum hvert fyrir sig má segja um framleiðslumarkmiðið, sem er fyrsta aðalatriði þessarar till., að gert er ráð fyrir gerð spár um þróun markaðar fyrir landbúnaðarafurðir hér á landi næstu fimm og tíu árin, er einnig byggi á spá um mannfjölda og markaðshorfur, og einnig til útflutnings. Út frá slíkri spá verði gerð áætlun um framleiðslu á landbúnaðarafurðum, er taki mið af nokkrum meginþáttum, og þá í fyrsta lagi lögboðnum rétti landbúnaðarins til útflutningsbóta, ákvörðun um niðurgreiðslur og möguleikum nýrra búgreina. Í sambandi við þessi atriði er vert að vekja á því sérstaka athygli, að í framleiðslumálum verður í það heila tekið samkv. þessari till. miðað við að mjólkurframleiðslan verði sem næst við hæfi innlenda markaðarins og ekki gert ráð fyrir mjólkurframleiðslu sem útflutningsgrein. Sauðfjárframleiðsla verði við hæfi innanlandsmarkaðar og einnig fyrir erlenda markaði sem teljast viðunandi. Í þriðja lagi verði unnið að eflingu nýrra búgreina og nýrra tekjuöflunarleiða í sveitum, einkanlega þannig að þar verði byggt á kostum landsins sjálfs og þeim afrakstri sem landbúnaðurinn og landið sjálft gefa. Sérstaklega verði því hlúð að þeim framleiðslugreinum í nýjum búgreinum og nýjum tekjuöflunarleiðum í sveitum sem byggjast þannig á innlendum aðföngum. Að sjálfsögðu er megingrundvöllur undir framleiðslu landbúnaðarins landið sjálft, gæði þess og margbreytilegir kostir, ræktun og fóðurframleiðsla. Þess vegna er lögð á það rík áhersla að efla innlenda fóðurframleiðslu, sem er vitaskuld grundvöllur búfjárræktar í landinu og þeirra afurða sem búfénaðurinn skilar. Til þess að styðja þessa viðleitni verði rannsókna-, leiðbeininga- og fræðslustofnunum landbúnaðarins beitt í þessa þágu. Ég tel ástæðu til að víkja örfáum orðum að helstu framleiðslugreinum landbúnaðarins og gefa upp þær upplýsingar í sem allra stystu yfirliti og þá um leið að víkja að þeim helstu stefnuatriðum sem þessar greinar varða. Nautgripaframleiðslan er talin nema um það bil 44% af heildarframleiðslu landbúnaðarins og hefur verið mjög mörg ár í kringum þá hlutfallstölu. Svo var til að mynda 1980. Framleiðsla á mjólk hefur síðustu þrjú árin verið á milli 100 og 105 millj. lítra, þ.e. sá hluti mjólkurframleiðslunnar sem lagður er inn í mjólkurbú, og er það mjög nálægt því sem er innanlandsneysla. Lítils háttar hefur verið flutt út af ostum, að vísu með lágu verði en það magn fer þó minnkandi. 1. des. s.l. voru ostabirgðir í landinu 739 tonn, sem er mun minna en oft hefur verið áður og 19.4% minna en var á sama tíma árið á undan. Eðlilegt er að ostabirgðir í landinu séu alltaf í nokkru magni vegna þess að þessi framleiðsla þarf sinn tíma til þess að gerjast og verða söluhæf vara eins og hún getur best orðið. Ég vil láta þess getið, að frá 1980 hefur tekist að halda mjólkurframleiðslunni sem næst við hæfi innlends markaðar, en til þess að ná því marki þurfti á því ári að grípa til sérstakra stjórnvaldsaðgerða vegna þess að mjólkurframleiðsla var orðin um 17–18% umfram innanlandsneyslu og sú framleiðsla var eigi seljanleg nema við mjög óhagkvæmu verði. Þetta tókst og var unnið í félagi við bændur sjálfa og að verulegu leyti að forgöngu bændasamtakanna og einnig á grundvelli tiltekinna stjórnvaldsaðgerða. Á þessu sviði náðist því með skjótum hætti sá árangur, sem að var stefnt, að halda mjólkurframleiðslunni í því horfi sem hæfði innlenda markaðnum, og það hefur tekist að halda því síðan. Framleiðsla síðasta árs var um 104.5 millj. lítra, sem að vísu var um 1.5% aukning frá árinu á undan. Helstu stefnuatriði varðandi mjólkurframleiðsluna umfram þetta, sem þegar hefur verið rakið, ef beita þarf sérstökum aðgerðum til að halda í þessu horfi, er að nokkurt gjald verði lagt á innflutt kjarnfóður og því e.t.v. breytt, ef tímabundnar sveiflur verða á framleiðslu og eftirspurn, ákveðið verði svæðisbundið framleiðslumagn mjólkur með hliðsjón af sölusvæðum eða framleiðslusvæðum og markaðsþörf þeirra. Til þess að ná þessu markmiði hef ég skipað nefnd til að athuga möguleika á því að koma við þessum framleiðslutakmörkunum eftir tilteknum framleiðslusvæðum eða héruðum. Er formaður þeirrar nefndar Egill Bjarnason, sem jafnframt var formaður þeirrar nefndar sem lagði grunnin að þessari þáltill. Ég tel einnig mikilvægt að athugað verði hvort ekki sé nauðsynlegt að taka upp slík svæðisbundin mörk varðandi framleiðslu sauðfjárafurða. Þjónar það margþættum tilgangi, sem ekki skal farið ítarlega út í hér. Í fyrsta lagi mun það þjóna þeim markaðssvæðum sem hlut eiga að máli á hverjum stað, en mun einnig verja hin veikari framleiðslusvæði landsins, sem verða harkalega fyrir barðinu á harðæri sem við þekkjum nú hin síðustu ár, og verja það að framleiðsla þeirra svæða detti um of mikið niður. Í stefnuatriðum varðandi mjólkurframleiðsluna, umfram það sem þegar hefur verið sagt, er gert ráð fyrir að útflutningsuppbætur verði ekki greiddar á mjólkurafurðir umfram það sem nemur 5% af verðmæti mjólkurframleiðslunnar allrar á verði til bænda. Þetta setur enn takmörkun á framleiðslu mjólkurinnar umfram innanlandsneyslu, sem er nauðsynlegt vegna þess hve það er fjarri lagi að við getum stundað þessa framleiðslu til útflutnings. Ýmis fleiri stefnuatriði eru sett hér fram varðandi mjólkurframleiðsluna sem ég skal ekki rekja nánar. Sauðfjárframleiðslan hefur oft verið sem svarar 35% af heildarframleiðslumagni landbúnaðarins. Framleiðsla kindakjöts var, að ég hygg, mest 1979 15 þús. og 300 tonn. Þetta framleiðslumagn hefur lækkað síðan, var á árunum 1980 og 1981 um 14 200 tonn - eða 1100 tonnum minna en 1979 - og á síðasta ári um 13 700 tonn innanlands. Tala sláturfjár var mest nálægt 1 millj., en hefur einnig farið lækkandi, enda sauðfjártalan í landinu lækkað úr um tæpum 900 þús. vetrarfóðruðum kindum niður í tæpar 800 þús. kindur á síðasta ári. Ekki liggja endanlegar tölur fyrir um hver sauðfjártalan í landinu er nú í haust, en talið er að hún sé um 750 þús. fjár. Það var komið svo, að sá hluti sauðfjárframleiðslunnar sem þurfti að flytja á erlenda markaði var það mikill að ekki náðist fullt verð til framleiðenda fyrir þessa vöru og af þeim sökum var eigi annað fært en draga saman sauðfjárframleiðsluna. Nú er komið að því marki að ekki eru líkur til þess að stefna þurfi að meiri samdrætti í sauðfjárframleiðslunni, miðað við að við getum nýtt okkur áfram útflutningsuppbætur svo sem lög heimila. Það er kunnugt að á fimm árum, frá 1977 til 1981, dugðu ekki útflutningsuppbætur til þess að fullu verði yrði náð og ríkissjóður greiddi öll þessi ár verulegar fjárhæðir eða útvegaði lánsfjármagn sem nam verulegum fjárhæðum til þess að bæta við útflutningsuppbætur sem lögboðnar eru. Á síðasta ári var það hins vegar svo, að samkv. bráðabirgðauppgjöri þurfti ekki að nota að fullu þann útflutningsbótarétt sem landbúnaðurinn á. Þá voru notaðar útflutningsuppbætur um 182 millj. kr. af 192.6 sem landbúnaðurinn átti rétt á samkv. 10% reglunni eða 94.5% af útflutningsbótaréttinum. Miðað við að síðan hefur orðið samdráttur í sauðfjárstofninum tel ég að komið sé að þeim mörkum að ekki sé rétt að hvetja að sinni a.m.k. til þess að bændur fækki búfénaði sínum. Á hitt ber að líta, að þarna er um nokkra framleiðslu að ræða af hálfu annarra en bænda, og þó að ekki séu nein stefnuatriði um það í þessari till. að taka fyrir slíka framleiðslu er ljóst að það skerðir nokkuð möguleika bændastéttarinnar í þessum efnum. Hér er þó um mikilvæga framleiðslu margra einstaklinga að ræða, kannske fyrst og fremst sem tómstundaiðju, - iðju sem þéttbýlisbúar sækja til lífsfyllingu og mikla ánægju. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja þetta atriði miklu meira. Ég vil aðeins geta þess, að nokkur stefnuatriði varðandi sauðfjárframleiðsluna, umfram það sem þegar hefur verið sagt, eru: Að reyna til þrautar að gera útflutning á kindakjöti hagkvæmari með öflun nýrra og betri markaða og auka hagkvæmni á öllum framleiðslustigum. Þegar ég segi öllum framleiðslustigum á ég auðvitað bæði við framleiðslu bændanna sjálfra, en ekkert síður við vinnslustig landbúnaðarafurða. Á þeim vettvangi eigum við margt enn ógert. Verulega hefur verið unnið að því að freista þess að taka upp nýjar aðferðir í vinnslu landbúnaðarvara og þarf ekki að rekja það. Það hefur verið gert með mjög miklum ágætum í mjólkurframleiðslunni. Kjötvinnsla hefur verið nokkru einhæfari, en nú á allra síðustu árum hefur verið unnið að því að gera þá vinnslu fjölbreyttari. Vænti ég að það muni leiða til þess að sú þýðingarmikla framleiðslugrein haldi sínum mörkuðum betur og geti e.t.v. unnið nýja markaði innanlands og utan. A.m.k. er nauðsynlegt að vinna sem ítarlegast á þessu sviði því að það er okkur nauðsyn að þær hollu og góðu matvörur, sem framleiddar eru af íslensku þjóðinni, séu reiddar þannig á borð neytenda að þær a.m.k. haldi sínum hlut gagnvart annarri framleiðslu og helst sæki á og verði viðurkenndar sem sérstakar vörur hvað gæði og allt útlit snertir. Ég er sannarlega ekki vonlaus um að það geti tekist, að við getum unnið okkur sess erlendis með sérvörur af einhverju tagi, þá einkanlega úr íslenska dilkakjötinu, sem geti orðið þar mikilvægar og selst á betra verði en hinn almenni markaður gefur tilefni til, en til þess þarf sérvinnslu og til þess þarf útlit og annað að vera við hæfi slíkra vara. Ég skal ekki fara lengra út í þetta efni, en ég tel að það sé í rauninni að líða sú tíð að við getum haldið áfram að flytja út t.a.m. dilkakjöt í heilum skrokkum í grisjupokum. Ef við ætlum að halda því áfram er ljóst að við verðum algerlega undir á kindakjötsmörkuðum heimsins. Það þarf því að breyta um. Sú breyting er þegar byrjuð hjá okkur í verulegum mæli, bæði að pakka kjötið í plast og eins einstaka hluta skrokksins í dýrari umbúðir. Það segir í stefnuatriðum varðandi sauðfjárframleiðsluna að keppa beri að því að bæta nýtingu heimalanda og jarða. Það verður auðvitað alltaf grundvallaratriði. Ennfremur segir, að reynist óhjákvæmilegt að draga saman sauðfjárframleiðslu skuli kappkosta að sá samdráttur verði hjá þeim bændum sem auðveldast eiga með að mæta honum með tilliti til bústærðar og annarra framleiðslumöguleika og að því verði náð með takmörkun fjárfestingarlána, kjarnfóðurgjaldi og beinu samkomulagi við einstaka bændur. Þessar leiðir hafa í raun verið farnar og kunnugt er að ríkisstj. ákvað að verja nokkru fé á síðasta ári til að koma til móts við óskir Framleiðsluráðs landbúnaðarins um fækkun sauðfjár samkv. frjálsu samkomulagi. Það eru líkur til að sauðfé í landinu hafi, eins og áður sagði, fækkað um allt að 50 þús. í haust, en aðeins að litlum hluta með slíkum samningum og svokölluðu frjálsu samkomulagi, þannig að sá þáttur varð ekki afgerandi, nema þá að því er tók til þeirra sauðfjárbænda, sem búa við riðuveikt fé, en lögð var áhersla á að beina því máli sérstaklega í þann farveg. Í sambandi við sauðfjárframleiðsluna og sölu á þeim afurðum er rétt að geta þess, að á síðasta ári var samið með tilstyrk ríkisstj. um verulega aðstoð við fátækar þjóðir, við Pólland og Líbanon, og þá þannig að sú aðstoð var færð yfir í matargjafir. Það var gefið kindakjöt í stað þess að til þessa hefur venjulega verið um að ræða að aðstoð Íslands við þróunarlöndin og aðrar fátækar þjóðir hafi verið í formi fégjafa. Tel ég þetta nokkuð merkilegt mál og í rauninni tímamót í sambandi við aðstoð Íslands við fátækar þjóðir. Er ábyggilega heppilegt fyrir okkur Íslendinga, sem framleiðum matvæli umfram það sem þjóðin þarf á að halda, að við beinum okkar aðstoð við aðrar þjóðir yfir í þennan farveg. Um hross er það að segja, að hrossaafurðir eru nú taldar nema um 1% af heildarlandbúnaðarframleiðslunni eða rúmlega 1%. Hrossaafurðir og hrossaeign hafa því samkv. þessu ekki svipað því jafnmikla efnahagslega þýðingu og þær greinar sem ég hef nefnt hér á undan. En það er talið að framtalin hross á landinu séu um 52–53 þús. og þeim hefur fjölgað mjög á síðari árum. Þessi hrossaeign hefur færst mjög mikið í hendur þéttbýlisbúa og það er ekkert vafamál að hrossastofninn í landinu hefur miklu meira gildi en hin beina efnahagslega þýðing segir til um samkv. þessum skýrslum. Ég skal ekki rekja það. Þetta er öllum ljóst. En markaðir fyrir lífhross erlendis hafa verið að þrengjast. Á hinn bóginn hefur nokkuð rýmkast um markaði erlendis fyrir hrossakjöt fyrir sæmilega gott verð og auk þess eru nokkrar afurðir hrossa seljanlegar erlendis til lyfjagerðar. Svo er til að mynda um blóð úr fylfullum hryssum og á síðasta hausti voru seld öll miltu úr hrossum til lyfjagerðar erlendis, og er það nýmæli. Einnig er nú mögulegt að selja fleiri innyfli úr hrossum og öðrum sláturdýrum hérlendis. Er líklegt að unnt verði til að mynda að selja á sæmilegu verði öll lungu sem til falla á næsta hausti. Kunna þannig að opnast markaðir, ef vel er að hugað, varðandi einstakar framleiðsluvörur, sem lítt hefur kannske verið hirt um að sinna til þessa. Alifuglar eru taldir gefa af sér um 7% af framleiðsluverðmæti landbúnaðarins. Nokkrar sveiflur hafa verið í framleiðslu alifuglabúa, einkum í eggjaframleiðslunni, en í heild má segja að framleiðsla bæði eggja og kjúklingakjöts hafi verið nokkurn veginn í jafnvægi eða í samræmi við markaðinn, þó að um sveiflur hafi verið að ræða. Það er vissulega nokkuð athugandi að framleiðsla á afurðum alifugla virðist vera að færast í vaxandi mæli í hendur stórbúa. Er það í sjálfu sér nokkurt áhyggjuefni að þessi framleiðslugrein virðist ekki þrífast nema að einhverju leyti sem aukabúgrein og hin minni bú eiga sí og æ erfiðara uppdráttar í samkeppni við stórbúin, sem framleiða langmestan hluta framleiðslumagnsins. Í sambandi við svínakjötsframleiðsluna má segja einnig að um jafnvægi hafi verið að ræða varðandi þá framleiðslugrein miðað við innlendan markað. Svínakjötsframleiðsla er um 1.5% af heildarframleiðslumagni landbúnaðarafurða. Það er rétt að geta þess, að fyrir skömmu eru hafnar rannsóknir á kjötgæðum og vaxtargetu íslenska svínastofnsins, sem virðast gefa til kynna að þessi búfjárstofn okkar Íslendinga þurfi mikilla kynbóta við til þess að hann standi jafnfætis því sem best gerist erlendis. Loðdýraafurðir voru taldar nema um 1.5% af framleiðslu landbúnaðarins 1980. Loðdýrabúum hefur fjölgað mjög, einkanlega á síðasta ári. Minkabú voru 1980 5 talsins og svo er enn, minkabúin eru enn 5 talsins, en refabú eru nú yfir 80 talsins og allmargir bændur hafa fengið leyfi fyrir rekstri refabúa til viðbótar við þá sem þegar hafa stofnað þau. Það eru bundnar miklar vonir við þessa nýju búgrein, loðdýraframleiðsluna. Þær vonir verður þó að meta af raunsæi, ekki af óhóflegri bjartsýni. Við höfum vitað það alveg frá því snemma síðasta vor að yfirvofandi var verðfall á refaskinnum. Það hefur einnig komið á daginn vegna þess hve gífurlega hefur vaxið framleiðsla á refaskinnum í heiminum. Þess vegna er líklegt að við eigum nú fyrir höndum nokkra lægð í verði á þessari framleiðslu, en þó er ekki talin nein yfirvofandi hætta á því að ekki verði mögulegt að selja refaskinn með sæmilegu móti. Í sambandi við loðdýraræktina er rétt að vekja á því athygli, að sjúkdómur hefur herjað og herjar á minkastofninn í landinu. Þessi sjúkdómur hefur verið gangandi í 3 af þessum 5 minkabúum og valdið þar miklu tjóni. Tekin hefur verið ákvörðun um að leitast við að útrýma þessum sjúkdómi og hefur nú minkastofninn í einu af þessum loðdýrabúum verið felldur. Samið hefur verið um að kaupa minka frá Danmörku, sem vonast er til að geti verið heilbrigðir, - ég segi vonast er til því að það er seint hægt að fullyrða með neinni vissu að við fáum ekki þennan sjúkdóm með minkunum aftur eða þá annan, en tvær aðrar pestir hrjá minka í nágrannalöndum okkar. En það er auðvitað gert allt sem mögulegt er til að freista þess að við fáum heilbrigðan stofn og leggja menn vitaskuld mikið í hættu til þess að það megi takast. Allrar varúðar verður gætt eins og mögulegt er og er sannarlega vonandi að það takist að koma þessum skiptum á minkum við áfallalaust. Á síðasta ári voru afgreidd lög frá Alþingi sem gerðu mögulegt að lækka sjóðagjöld landbúnaðarins á þessari framleiðslu og var það mjög mikils virði fyrir loðdýraræktina. Með sama hætti hafa verið felldir niður tollar og sölugjöld til jafns við það sem gerist hjá samkeppnisiðnaðinum og er þetta einnig mjög þýðingarmikið til þess að þessi nýja búgrein geti staði sig í samanburði við sams konar framleiðslu í nágrannalöndum. Skipuð hefur verið nefnd til þess að skila tillögum um skipulag fóðurstöðva fyrir loðdýraræktina og hefur hún skilað bráðabirgðaáliti, sem leitast verður við að vinna eftir. Til viðbótar við þetta er rétt að vekja athygli á þeim stefnuatriðum varðandi loðdýraræktina að efla sem mest leiðbeiningarþjónustu og fræðslustarfsemi, en í mörgum greinum er þekking af skornum skammti varðandi þessa nýju framleiðslugrein, og þá er jafnframt, sem er auðvitað undirstaða þess að hún geti gengið, unnið að því að koma þeirri menntun sem til þarf inn í landið og í tengslum við bændaskólana. Einnig vil ég vekja athygli á því stefnuatriði varðandi loðdýraræktina, að þar starfi virkt félag loðdýrabænda, sem fari með hagsmunamál þeirra og tengsl þessarar búgreinar við bændasamtökin. Þessi samtök hafa tekið til starfa og þurfa þau vissulega á stuðningi að halda fyrsta kastið, en eðlilegt er að þau verði byggð þannig upp að þau geti síðar staðið á eigin fótum og hafi í sínum höndum einnig þau tengsl, sem hér er vikið að, við bændasamtökin í heild. Garð- og gróðurhúsaafurðir eru verulegur þáttur í landbúnaðarframleiðslunni eða sem nemur um 6% af heildarframleiðslumagninu. Af því eru um 2/3 hlutar kartöflur og rófur, en 1/3 hluti gróðurhúsaafurðir. Fyrst var framleitt í gróðurhúsum hér á Íslandi 1924 og það ár voru aðeins 150 fermetrar undir gleri. 1980 var fjöldi garðyrkjustöðva um 130 og voru þá um 170 þús. fermetrar lands undir gleri. Segja má að þáttaskil hafi orðið við stofnun Garðyrkjuskóla ríkisins, sem tók til starfa árið 1939. Það er rétt að vekja á því athygli, að þrátt fyrir að mikil þróun hafi orðið í þessari framleiðslugrein eigum við þar enn verulega möguleika að því er talið verður. Við framleiðum nú um 30 tegundir grænmetis og ávaxta í landinu og fjöldi þessara tegunda fer sífellt vaxandi. Þrátt fyrir það gætum við enn unnið verulega á til þess að mæta markaðsþörfinni innanlands, en neysla á þessum afurðum fer einnig vaxandi eftir því sem fjölbreytni vex. Ég tel því að í þessari grein eigum við einnig nokkra ónotaða möguleika. Við þurfum því að leggja áherslu á frekari þróun, bæði fræðilega og tæknilega, í þessari grein við uppbyggingu garðyrkjustöðva og varðandi fjármögnun í þeim efnum. Lax- og silungsveiði er talin nema um 3% af heildarframleiðslumagni landbúnaðarins og við eigum verulega mikið undir þessari búgrein og hlunnindaafrakstri í það hella tekið. Ég vil aðeins minna á að í þessum efnum hefur mikið verið unnið á síðustu árum við byggingu fiskræktarstöðva og hafbeitarstöðva. Það er rétt að vekja athygli á því sem stefnuatriði, sem unnið hefur verið eftir, að koma þurfi upp útibúum frá Veiðimálastofnun úti um land til þess að starfsmenn þessara útibúa veiti fiskræktendum og veiðibændum þá þjónustu sem óskað er eftir. Nú hafa verið stofnuð eða ákveðin þrjú útibú frá Veiðimálastofnun í landinu. Hið fyrsta hefur starfað nokkur ár í Borgarnesi, annað er á Egilsstöðum fyrir Austurland og hið þriðja hefur verið ákveðið á Hólum í Hjaltadal fyrir Norðurland. Margt mætti segja um þá grein sem hér er um að ræða og felur hún væntanlega í sér mjög mikla möguleika fyrir íslenskan landbúnað og íslenskt efnahagskerfi. Ég vil einnig vekja athygli á því, að þekking í þessum efnum er undirstaða framfara. Þess vegna er unnið að því að flytja menntun í fiskrækt og fiskeldi inn í landið og það er unnið að auknum rannsóknum, auknum seiðamerkingum og annarri þekkingarleit sem verður undirstaða þess að framfarir verði í þessari grein. Aðrir þættir í framleiðslu landbúnaðarins eru minni háttar en hér hefur verið talið. Þó leggur skógrækt nokkuð fram til heildarframleiðslu landbúnaðarins og rétt er að vekja á því athygli, að skógrækt er og verður væntanlega grein í landbúnaði sem hefur meiri þýðingu í framtíðinni en þegar er orðið. Ég vil þá aðeins víkja fáum orðum að því, sem er auðvitað undirstaða þessarar framleiðslu, og það er landið sjálft, eins og ég hef þegar getið um, og afrakstur þess, en umfram allt er það þó ræktun, heyfengur og fóðuriðnaður. Á það er lögð veruleg áhersla og verður seint lögð of mikil áhersla á að tryggja fóður í landinu fyrir þann búfénað sem í landinu er. Við þurfum að keppa að því að framleiða sem mest af öllu fóðri okkar í landinu sjálfu. Þess vegna er jafnhliða ræktun og fóðurframleiðslu bænda sjálfra unnið að því að byggja upp graskögglaverksmiðjur og fóðurstöðvar til þess að sinna þessu hlutverki. Ég tel að það sé gífurlega þýðingarmikið atriði fyrir íslenska þjóð að öryggis sé gætt í framleiðslu matvæla með því að við framleiðum matvælin sem ítarlegast í landinu sjálfu, en um leið að öryggis sé gætt við það efni að fóðurframleiðslan fari fram í landinu sjálfu. Á árinu 1979 voru flutt inn um 84 þús. tonn af fóðri, en síðan hefur innflutningur dregist saman og var t.d. árið 1980 um 60 þús. tonn, þannig að þegar vannst nokkuð í áttina að framleiðslu á fóðri innanlands. En við þurfum að vinna betur í þeim efnum og að því er unnið svo sem lögð er áhersla á í þessari till. Varðandi II. lið í meginstefnumörkun þessari, sem fjallar um fjárhagslega afkomu bænda, þá er byggt á þeim grundvallarmarkmiðum framleiðsluráðslaga frá 1947, að tekjur bænda skuli vera hliðstæðar tekjum verkamanna og iðnaðarmanna. Ennfremur er það lagt til grundvallar, eins og þegar hefur verið vikið að, að landbúnaðurinn eigi kost á útflutningsbótum, sem verði að hámarki 10% af heildarverðmæti búvöruframleiðslunnar, og að stjórnunaraðgerðum verði beitt til að halda framleiðslunni innan þeirra marka miðað við aðstæður á hverjum tíma. Í þessari till. er vikið að því að unnið verði áfram að verðlagningu búvara á grundvelli framleiðsluráðslaga, en stefnt að beinni þátttöku ríkisvaldsins í samningagerð. Það atriði er til athugunar, en er vandasamt og viðkvæmt hvernig með skuli fara þannig að samkomutag takist um. Ég skal ekki fara mörgum orðum um félagsleg atriði, sem i till. eru greind. Ég vil þó leggja á það nokkra áherslu að það er auðvitað kominn tími til að unnið verði að því að koma á möguleikum bænda og sveitafólks til þess að taka sér orlof, en enn hefur ekki náðst samkomulag um hvernig því verður fyrir komið. Það er hins vegar ljóst, að búi sveitafólk ekki við svipuð félagsleg réttindi og aðrar stéttir í landinu leitar ungt fólk í aðrar atvinnugreinar. Í III. lið þessarar till. eru þau meginatriði að búsetu verði haldið í svipuðu horfi og verið hefur í landinu. Það er í rauninni hlutverk landbúnaðarins, sem þjóðfélagið hefur fengið honum í hendur, að treysta byggð um allt Ísland. 1980 var talið að um 4300 bændur stunduðu búvöruframleiðslu, þar af um 4 þús. nautgripa- eða sauðfjárrækt, en 300 framleiðslu annarra búvara. Í landbúnaðinum voru talin þá um 7300 ársverk eða tæplega 7% alls vinnuafls í landinu. Um þessi efni má lesa mjög ítarlega í fskj. sem fylgir þessari till. Ég tel, að um leið og lögð er áhersla á búsetu og byggðaþróun sé rétt að gera sér grein fyrir því að það er auðvitað hlutverk þjóðfélagsins að sjá til þess að byggð geti haldist með sæmilegum hætti í landinu. Þess vegna er auðvitað sá opinberi stuðningur, sem landbúnaðurinn fær í sumum greinum, að nokkru leyti til þess að gera þessa búsetukeðju mögulega. Félli hann niður mundi einnig byggðin falla niður á stórum svæðum. Ég hygg að flestir Íslendingar vilji sjá land sitt byggt með svipuðum hætti og nú er og muni þess vegna, þegar grannt er skoðað, vera ánægðir með að verja fjármunum til þess að þetta sé mögulegt. Ég vil svo aðeins segja það undir tók máls míns, að ekkert vafamál er að eftir að landbúnaðurinn hefur tekið á sig þann samdrátt í hefðbundinni búvöruframleiðslu sem ég hef lýst hér að framan og samtímis hafa 3 af síðustu 4 árum verið hörð og köld ár, þá búa bændur við misjafna afkomu. Þetta hafa þeir ekki fengið bætt í tekjum sínum. Þeir hafa fengið nokkra aðstoð umfram það sem lög gera beint ráð fyrir til þess að gera þetta mögulegt, en víst er að af þessum sökum er fjárhagsleg afkoma þeirra misjöfn. Ég hef því sett til þess nefnd manna undir forustu Bjarna Braga Jónssonar hagfræðings að kanna fjárhagslega afkomu bænda og skila skýrslu um það mál til rn. ásamt tillögum til úrbóta eftir því sem þörf kann að þykja til. Ég á auðvitað von á að það þyki ástæða til einhverra ráðstafana og er ekki neitt undarlegt miðað við þær aðstæður sem bændur hafa þurft að ganga í gegnum nú síðustu árin. En ég vil jafnframt segja það, að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til hafa verið gerðar með fullu samþykki bændastéttarinnar og með slíku fulltingi hennar að það hefur mátt segja að tæplega hafi heyrst þar óánægjurödd. Þess vegna er það víst, að ef ýmsar aðrar stéttir tækju með líkum hætti á vandamálum sínum sem bændastéttin hefur gert, þá væri um margt öðruvísi umhorfs í okkar landi. Ég vil svo aðeins leggja áherslu á nokkur meginatriði þessa máls. Það er sem sé, að við þurfum að nýta gæði landsins til framleiðslu á landbúnaðarafurðum á sem hagkvæmastan hátt og án þess að landgæði rýrni. Við þurfum að fullnægja þörf þjóðarinnar fyrir matvæli, sem hagkvæmt telst og skynsamlegt að framleiða, m.a. með tilliti til sjálfsbjargargetu okkar og öryggis á óvissum tímum, og samhæfa framleiðsluna sem best markaðinum. Við þurfum að sinna óskum neytenda um vörugæði og stöðugt framboð fjölbreyttra fæðutegunda og við þurfum til þess að ná því markmiði að efla matvælavinnslu og gera þá grein þannig úr garði að neytendur fái þessar hollu og góðu vörur á borð sitt með þeim hætti sem þeir geta best kosið sér. Við þurfum að halda framleiðslukostnaði í skefjum og ná með því og betri nýtingu mannafla, aðfanga og aðstöðu aukinni framleiðni. Við þurfum að byggja framleiðslu á innlendum aðföngum, en forðast að byggja hana um of á erlendu fóðri og orku. Við þurfum að nýta allar innlendar orkulindir og aðra náttúrlega sérstöðu landsins til verðmætasköpunar í nýjum búgreinum, t.d. með ylrækt, með eflingu loðdýraræktar, fiskeldis o.s.frv. Við þurfum að halda þannig á þessum málum að okkur takist að tryggja efnahagslegt sjálfstæði bænda, félagslegt jafnrétti bændafólks og varðveita eignar- og umráðarétt þess á bújörðum landsins. Og við þurfum að gæta þess að starfsskilyrði landbúnaðarins séu ekki lakari en annarra atvinnugreina í landinu. Með þessum hætti treystum við því, að okkur takist það markmið okkar að viðhalda byggð um allt Ísland. Ég trúi að það sé einlæg sannfæring þjóðarinnar og allir Íslendingar vilji að land okkar beri blómlega byggð sem næst því sem nú gerist, enda þótt alltaf verði þar einhver þróun. Að lokum vil ég láta þess getið, að landbúnaðurinn er þess eðlis atvinnuvegur að skarpar breytingar og byltingarkenndar aðgerðir ern ákaflega dýrar. Þess vegna má aldrei grípa til aðgerða sem bera þau mörk. Þess vegna þurfa breytingar að gerast fyrir þróun. Það þarf þó alltaf að vera vakandi til að fylgja eftir aðstæðum markaðarins - aðstæðum sem sumpart skapast í landi okkar sjálfra, en skapast einnig af neysluvenjum og markaði erlendis sem við getum átt aðgang að. Herra forseti. Ég legg svo til að þessari umr. verði frestað og till. vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um stefnumörkun í landbúnaði, 75. máli þessa þings, sem 19 þm. Sjálfstfl. hafa flutt. Þessi till. í meginatriðum í sama formi og hún er hér í, hefur verið flutt áður tvívegis á Alþingi. Ég hef flutt fyrir henni tvívegis ítarlegar framsöguræður. Af þeirri ástæðu þykir mér ekki bera sérstaka nauðsyn til að ræða eða skýra till. eins nákvæmlega og ella hefði verið gert. Ég vil þó með leyfi forseta lesa hér tillgr. sjálfa sem leggur grundvöll að þeirri stefnu sem hér er túlkuð og er að sjálfsögðu stefna Sjálfstfl. í málefnum landbúnaðarins og dreifðra sveitabyggða yfirleitt. „I. Treysta skal sjálfseignarábúð bænda á jörðum. Eignarréttur einstaklinga og sveitarfélaga á landi og hlunnindum verði verndaður. Landbúnaðurinn verði jafnan metinn sem sjálfstæður atvinnurekstur þar sem framsýni og hyggindi njóti sín og sú áhætta sem felst í rekstri og uppbyggingu leiði til aðhalds og ábyrgðar. II. Grundvöllur landbúnaðar, er felst í ræktun landsins, verði treystur og verðmæti jarðargróðurs aukin með nýrri þekkingu og tækni. Unnið verði markvisst að aukinni hagkvæmni í landbúnaðinum ásamt fjölbreytni í framleiðslu og fullvinnslu búvara. III. Framleiðsla landbúnaðarafurða miðist fyrst og fremst við það að fullnægt verði þörfum þjóðarinnar fyrir neysluvörur og hráefni til iðnaðar. Auk þess verði tekið fullt tillit til þjóðhagslegs gildis þeirra atvinnutækifæra annarra sem landbúnaðarframleiðslan veitir. IV. Áhersla verði lögð á að treysta byggð í sveitum landsins. Miðað verði við að hefðbundnar búgreinar ásamt aukinni nýtingu hlunninda fullnægi atvinnuþörf sveitanna í núverandi mynd, en nýjar búgreinar og aukin atvinnutækifæri, m.a. í iðnaði og þjónustugreinum, auki á styrk byggðar í sveitum landsins. V. Landbúnaðinum verði búin þau skilyrði að unnt sé að tryggja bændum sambærileg lífskjör við aðrar fjölmennar stéttir þjóðfélagsins. VI. Íbúum sveitanna verði með lögum veitt sambærileg félagsleg réttindi og þorri annarra þegna þjóðfélagsins nýtur. Aukið verði jafnræði í aðstöðu til mennta og í þjónustu opinberra aðila án tillits til búsetu. VII. Gætt verði hófsemi í umgengni við landið og náttúru þess. Tryggt verði, svo sem tök eru á, að varðveitt séu sérstæð náttúrufyrirbrigði, gróður, dýralíf og hlunnindi. Öllum verði gefinn kostur á að njóta samskipta við náttúru landsins og séð verði fyrir opnum svæðum til útivistar, þjóðgörðum og tjaldstæðum.“ Till. að öðru leyti, grg. og nánari skýringar á þeim markmiðum sem lagt er til að stefnt verði að, skýra sig sjálf. Eins og ég sagði áðan, þá sé ég ekki sérstaka ástæðu til að ræða efni þess hluta till. ítarlega að þessu sinni. Það má kannske líka segja að á því sé ekki mikil þörf, m.a. vegna þess að till. hefur verið send til umsagnar til bændasamtakanna, til Stéttarsambands bænda, til Framleiðsluráðs landbúnaðarins, til Búnaðarfélags Íslands og til Landnáms ríkisins. Allir þessir aðilar hafa skilað umsögnum um till. og allar þær umsagnir voru á einn veg, að till. var fagnað og jákvæð viðhorf komu fram í garð þess texta sem hún flytur. Auk þess hefur till. verið rædd nokkuð ítarlega a.m.k. einu sinni í atvmn. Sþ. og þar kom greinilega fram jákvæð afstaða frá öllum flokkum, sem þar eiga fulltrúa, í garð þessarar till. Það má því alveg fullyrða að ef það hefði ekki verið stjórnarandstaðan sem hefði staðið að þessum tillöguflutningi, þá væri búið að samþykkja till. fyrir löngu. Þetta er sá vitnisburður, sem ber þessum tillöguflutningi skýrast vitni og segir það með skýrari hætti en nokkur orð hvað hér er um jákvæða, skýra og þýðingarmikla tillögugerð að ræða. Eins og ég sagði áðan miðast till. okkar sjálfstæðismanna fyrst og fremst við að skýra afstöðu Sjálfstfl. til málefna í íslenskum landbúnaði. Ég fagna þess vegna því, að það skuli aðilar flytja tillögur um sama efni á Alþingi. Ég fagna því, að með því séu skýrð stefnumið annarra flokka og að með þeim hætti opnist leiðir til virkrar umr. um það hvað stjórnmálaöflin í landinu eiga sameiginlegt þegar málefni íslensks landbúnaðar eru annars vegar. Af þessari ástæðu verður ekki komist hjá því að gera hér nokkurn samanburð á þessum tveimur tillögum og þá með það í huga hvort hugsanlega finnist leiðir til að afgreiða þetta mál sem sameiginlega ályktun Alþingis. Því að það er að sjálfsögðu álveg ljóst að tillögugerð sem þessi þjónar engum tilgangi þótt hún kynni að verða samþykkt með einhverjum tilteknum stjórnarmeirihluta á Alþingi, ég tala nú ekki um þann stjórnarmeirihluta sem nú er. Ef á að móta stefnu í landbúnaði, sem bændurnir í landinu og stjórnmálamenn - og raunar þjóðin öll getur tekið einhver mið af og treyst eitthvað á, þá þarf að vera um hana samkomulag hér á Alþingi. Það er að sjálfsögðu nokkurt verk að bera þessar tillögur tvær saman. Till. ríkisstj. ber þess greinilega vott að hún er samin á eftir till. okkar sjálfstæðismanna. Sannleikurinn er sá, að það má víða finna þegar grannt er leitað, sérstaklega í grg. till. ríkisstj., nokkuð svipuð markmið og við gerum að höfuðmarkmiðum í okkar till. En það er mikill ókostur á till. ríkisstj. að þessi markmið eru ekki sett fram í tillgr. sjálfri. Þar at leiðandi er tillöguflutningur ríkisstj. miklu óskýrari og loðnari en tillöguflutningur okkar sjálfstæðismanna. Þá sakna ég þess líka að í till. ríkisstj. er ekki sérstaklega fjallað um framleiðslumarkmið. Þau eru aðeins sett inn með almennu orðalagi, en þau eru ekki skilgreind t.d. eins og gert er í 3. tölulið till. okkar sjálfstæðismanna, þar sem kveðið er svo á, að innanlandsmarkaðurinn eigi að viðhalda byggð í sveitum landsins í núverandi mynd, en aftur á móti nýjar búgreinar og ný atvinnutækifæri að koma til styrktar og stuðnings við byggðir í sveitum landsins. Þá sakna ég þess líka í till. ríkisstj. að ekki er leitast við að sýna með hvaða hætti beri að takast á við þau framleiðsluvandamál sem hafa verið og eru í íslenskum landbúnaði. Það er forðast að skilgreina þau, það er forðast að segja frá ástæðunum fyrir þeim og það er ekki tekin afstaða til þeirra. Með sama hætti er ekki heldur fjallað um rekstrarskilyrði í landbúnaði, sem verður ekki komist hjá að meta sem einn meginþátt, þegar landbúnaðarstefna er ákveðin og aðstaða landbúnaðarins metin. Í stað þessa - og það þarf kannske engan út af fyrir sig undra þegar Alþb. og Framsfl. eru annars vegar - er talað um áætlun. Menn tala um 5 ára spá eða 10 ára spá. Þar á að fjalla sérstaklega um markaðinn hér innanlands og út frá því á að ákveða framleiðslumagnið í landinu. Og það er líka tilgreint að því á að stjórna með sérstökum hætti miðað við framleiðslu hverrar jarðar og þar fram eftir götunum. Hér koma fram miklu skýrari pólitísk sjónarmið heldur en menn kannske rekast á við lauslegan yfirlestur þessara tveggja þáltill. Annars vegar er það stefna okkar sjálfstæðismanna sem að sjálfsögðu telja að ákvörðunarvaldið eigi að vera hjá bændunum og félagssamtökum þeirra. Hins vegar eru það áætlanir og spár sem á að gera af hendi hins opinbera og síðan að leggja til grundvallar við heimildir til búrekstrar á hverri jörð á Íslandi. Þannig eru það viss tiltekin atriði, sem skilja leiðir í þessum efnum, tiltekin atriði sem má rekja til stjórnmálaflokka, stefnu þeirra og markmiða. En það breytir ekki því, að það er jafn gagnlegt að fá þessi sjónarmið fram og að um þau sé fjallað. Nú er það svo, að það er ríkisstj. sem flytur till. um stefnu í landbúnaði. Þessi till. kom fram á síðasta degi síðasta Alþingis. Og núna, þegar ríkisstj. er bráðum búin að sitja í þrjú ár og á væntanlega alls ekki eftir að sitja lengur en þrjá mánuði, þá leggur hún fram þessa till. til þál. hér á Alþingi. Það er þó alveg sérstaklega eftirtektarvert við þennan tillöguflutning að í sjálfum stjórnarsáttmálanum, sem settur var fram hér á Alþingi 8. febr. fyrir þremur árum síðan, er kveðið svo á að landbúnaðinum á stjórnarferli núv. ríkisstj. eigi að stjórna samkv. till. sem samþykkt verði á Alþingi. Till. kemur svo til 1. umr. um líkt leyti og ríkisstj. er að skila af sér. Þetta er þess vegna boðskapur hennar til framtíðarinnar, en skýrir að sjálfsögðu ekki störf hennar að neinu marki. Nú hefur það gerst að hæstv. landbrh. hefur flutt hér framsögu fyrir till. ríkisstj., ef framsögu skyldi kalla, því að í raun og var hér einungis ,um að ræða skýrslu um stöðu landbúnaðarins eins og hún er skoðuð frá bæjardyrum ráðh., en það var nánast engin umfjöllun um stefnumótun í íslenskum landbúnaði í hans boðskap. Þetta er á vissan hátt ákaflega auðskilið, því að stefna ríkisstj. hefur gengið þvert á a.m.k. þá jákvæðu þætti sem koma fram í tillögugerðinni um stefnumótun í landbúnaði. Ef stiklað er á stóru í þeim efnum, þá vil ég hér í fyrstu benda á að mikið hefur verið um það talað af hálfu ríkisstj. að efla þyrfti nýjar búgreinar. Árið 1979 voru gefin um þetta mikil fyrirheit, löggjöf breytt og að því er séð varð farið á stað mjög svo undir fullum seglum í þessum efnum. Ég hef hér áður á Alþingi sýnt fram á hverjar efndirnar hafa orðið í þessum efnum, m.a. í umr. í Ed. núna rétt fyrir jólaleyfi þm. Sannleikurinn er sá, að það samkomulag sem var gert við bændur árið 1979, þegar heimildir voru teknar upp í jarðræktarlögunum um að skerða framkvæmdir til vissra þátta í þeirri löggjöf en aftur á móti að verðtryggja lögin miðað við framkvæmdaþunga áranna 1978 og 1979, meðaltal þeirra ára, þau hafa verið svikin. Og það sem athyglisverðara er: í þeim efnum hefur verið gengið lengra eftir því sem árunum hefur fjölgað. Það hefur nánast ekkert fjármagn komið inn til að auðvelda ný viðfangsefni í landbúnaði. Ég ætla ekki að tefja umr. að þessu sinni með nánari skýringum á þessu. Ég vitna til þess málflutnings sem ég hafði uppi í Ed. um þetta sama efni, og það gefst þá tími til þess að skýra það enn betur síðar í umr. Það voru gefin sérstök fyrirheit um það að sauðfjárræktin skyldi verða óbreytt í landinu og að hlutur sauðfjárbænda skyldi verða tryggður. Þetta hefur verið efnt með því að nú er nánast eina viðleitnin, sem sést hefur í sambandi við framleiðslustjórnun, við það miðuð að fækka sauðfé í landinu. Og það sem þó er kannske enn athyglisverðara, að kjör í sauðfjárrækt hafa á síðustu tveimur áratugum aldrei farið jafnlangt niður eins og einmitt um þessar mundir. Ég hef gert sérstakar ráðstafanir til þess að meta rekstrarskilyrði í landbúnaði tvo áratugi aftur í tímann og borið þau skilyrði saman við afkomu bænda í sauðfjárrækt og í nautgriparækt og síðan haft hliðsjón af almennri tekjuþróun í landinu. Og í ljós kemur við þann samanburð að hlutur sauðfjárbænda hefur aldrei verið jafn slakur og hann er um þessar mundir. Ég minni á það sem hefur verið sagt um þessi efni að tilhlutan ríkisstj. í stjórnarsáttmála og tvívegis í stefnuræðu forsrh. og ég vitna til ummæla hæstv. landbrh. er hann viðhafði við setningu Búnaðarþings fyrir tæpu einu ári. Árið 1979 var gert sérstakt samkomulag við bændur varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins, þegar ákveðið var að taka upp verðtryggingu á allan meginþorra lána til landbúnaðarins. Þetta samkomutag byggðist á því að tekjustofnar deildarinnar yrðu ekki skertir. Á hverju ári síðan hefur þetta loforð verið efnt með því að skerða framlag ríkissjóðs til Stofnlánadeildarinnar að stórum mun. Ég hef hér minnst á rekstrarskilyrði í landbúnaði, sem við sjálfstæðismenn fjöllum alveg sérstaklega um í okkar till., og þá með þeim hætti að benda á gildi þess að búa landbúnaðinum þau starfsskilyrði að rekstrarskilyrði geti verið með nokkuð eðlilegum hætti. Eins og ég minntist hér á áðan, þá hefur skilaverðshlutfall samkv. verðlagsgrundvelli verið allt frá árinu 1960 yfir 40% nema tvö ár, þegar áburðarhækkunin varð um miðjan síðasta áratug. En þrjú síðustu ár hefur þetta hlutfall farið stöðugt minnkandi og er nú komið niður fyrir 35%. Þannig er og hefur verið búið að landbúnaðinum í tíð núv. ríkisstj. Þó eru ekki öll kurl komin til grafar. Er þá skemmst að minnast þeirrar fréttar, sem síðast hefur borist, um að gengistöp á rekstrarlánum Áburðarverksmiðju ríkisins muni nema eitthvað í kringum 140 millj. kr. á þremur síðustu árum. Þetta er ógreitt, þessi skuld er ógreidd, og það er kannske gleggsta dæmið um það hversu lítið hefur verið hugað að hinum eiginlegu rekstrarskilyrðum í landbúnaði að á sama tíma og landbúnaðarvörur eru nær óseljanlegar úr landi er Áburðarverksmiðja ríkisins fjármögnuð með rekstrarlánum sem eru í dollurum. Gengistöp á þessu tímabili - og þá að sjálfsögðu er ekki tekið með það síðasta - nema 140 millj. kr. Hæstv. landbrh. tilgreindi hér tvö töluleg atriði, þau einu sem ég fann í hans ræðu varðandi og sem áttu að skýra árangur í stjórn á landbúnaðarframleiðslu nú á síðustu árum. Bæði þessi atriði eru röng. Á vissan hátt skaðar það kannske ekki svo mikið að því er annað þessara atriða varðar. En það er sannarlega hættulegt gagnvart hinu. Hæstv. landbrh. komst svo að orði að umframframleiðsla mjólkurafurða hefði numið 17 til 18%. Hann tekur árið 1978, en þá fór allt saman: tiltölulega lágt áburðarverð, ódýr fóðurbætir og hagstæð veðrátta. Þetta er mesta framleiðsluár sem orðið hefur í mjólkurframleiðslunni á síðustu árum. Og ef þetta toppár er tekið sem slíkt, þá eru þessar tölur réttar. En þetta er eina árið á síðasta áratug sem skilar þessum samanburði. Ef um væri að ræða raunhæfan samanburð af hendi hæstv. ráðh. yrði hann að taka framleiðslu næsta árs á eftir. Sannleikurinn er sá, að mjólkurframleiðslan hefur verið að magni til 5–6% umfram neysluþörfina hér innanlands, sé til fleiri ára lítið eða liðlega það. Ef menn þurfa að skýra stefnu sína með þessum hætti, þá er sannarlega ekki úr mörgu góðu að velja. En þetta er liðin tíð og skiptir ekki sköpum í þessari umr. Fullyrðing hæstv. landbrh. hér áðan um að ekki hefði þurft að fullnýta útflutningsbótaréttinn vegna árangurs í framleiðslustjórnun fyrir síðasta ár er öll hæpnari. Ástæðan fyrir því að hæstv. fjmrh.. þarf ekki að greiða út allan útflutningsbótaréttinn nú í ár er sú, að það hefur ekki tekist að selja allar landbúnaðarvörurnar úr landi. Það er vegna þess að þær eru í birgðum og verðmætin eru ekki fyrir hendi. Ef ekki hefði orðið um birgðasöfnun í landbúnaði að ræða á s.l. ári hefðu útflutningsbæturnar ekki dugað. Annars er það kannske táknrænt dæmi um það hver afkoma bændanna í landinu er að nú er hæstv. landbrh. góðu heilli búinn að skipa sérstaka nefnd til að gera úttekt á fjárhag bænda. Og þetta gerir hæstv. landbrh. þótt ekkert kvak, engin ósk, engin 6ánægjurödd heyrðist, svo að notuð séu hans eigin orð. Það er talað um það í grg. fyrir till. ríkisstj. að fyrir liggi miklar heimildir hjá Búnaðarfélagi Íslands sem hægt sé að nýta til mats á aðstöðu landbúnaðarins og úttekt á stefnu hans. Þetta voru heimildir sem áttu að sýna gullaldartímabilið í íslenskum landbúnaði og leggja grundvöll að því, þ.e. þessi þrjú síðustu ár. Nú geta menn enn notað þessi gögn, látið tölvurnar og tólin snúast á þveröfugan hátt við það sem áður hafði verið áformað, og fá þá út skuldir og vanskil í stað allra hinna góðu fyrirheita sem átti að leiða yfir íslenskan landbúnað með tilkomu þessarar ríkisstj. Annars er það kannske skýrasta dæmið um stöðu landbúnaðarins nú í dag, sem fram kemur í þeirri skýrslu sem alveg nýlega hefur verið dreift frá Framkvæmdastofnun ríkisins og er um mannafla og tekjur atvinnuveganna. Þar segir að ástandið sé orðið svo bágt í þeim efnum að það er ekki hægt að hafa landbúnaðinn með í þeim samanburði. Ég ætla með leyfi, herra forseti, að lesa hér niðurlag í skýringu um það efni. Þar segir svo, þ.e. ef landbúnaðurinn er ekki felldur út úr þessum samanburði, þá kemur í ljós að „þeir landshlutar þar sem bændur eru hlutfallslega fjölmennir búa við mjög lágt tekjustig og óhagstæða tekjuþróun.“ Ástandið er orðið svona núna, að þegar fjallað er um tekjur þjóðarinnar og þróun þeirra á milli ára komast opinberar stofnanir að því að ekki sé hægt að hafa bændurna í landinu með, því að það skekkir svo mikið myndina, þar sem þeir koma að sjálfsögðu inn í það dæmi mjög misjafnlega fjölmennir, eftir því hvernig landbúnaðurinn dreifist um landið. Herra forseti. Enda þótt hér sé á ferðinni tvær tillögur um stefnu í landbúnaði, sem báðar á vissan hátt lýsa jákvæðum viðhorfum til landbúnaðarins, þá verða menn í þessari virðulegu stofnun að líta sér nær. Þetta eru tillögur inn í framtíðina, sem trúlega verða ekki samþykktar hér á Alþingi að þessu sinni. Þess vegna vil ég hér í lok máls míns leggja áherslu á þau atriði sem Sjálfstfl. telur mikilvægust í sambandi við landbúnaðarmálin eins og þau horfa við nú í dag og að það þoli enga bið að hefja starf og breyta umhverfi landbúnaðarins með þessi sérstöku áhersluatriði að leiðarljósi. Ég tek það fram, herra forseti, að það er með engum hætti hægt að gera þeim eins rækileg skil hér og þörf væri á og eins er reyndar um annan texta, sem hér kemur fram í okkar tillögum, sem ég mun skýra frekar eftir því sem þörf krefur við framhald þessarar umr. Í fyrsta sinn sem talað hefur verið um svæðaskipulag í landbúnaðarmálum, a.m.k. svo að ég hafi orðið þess var, er í till. okkar sjálfstæðismanna eins og við fluttum hana árið 1980. Hafi verið þörf fyrir það fyrirkomulag þá, þá er það sannarlega orðin nauðsyn nú. Fyrir því eru tvær ástæður. Sjálfstfl. er andvígur kvótafyrirkomulagi. Það getur ekki gilt nema tiltölulega mjög takmarkaðan tíma af augljósum ástæðum. Þar af leiðandi verður að fá framleiðslumálunum stjórn heima í héraði þar sem einungis fáar ákvarðanir, þ.e. um framleiðslurétt hvers framleiðslusvæðis, yrðu teknar af bændasamtökunum sjálfum á grundvelli þeirrar löggjafar sem þar um gilti, en ákvæði þar að lútandi eru ekki fyrir hendi í lögum núna. Árið 1980 þegar við lögðum þessar tillögur fram var þetta aðatforsendan fyrir áhuga okkar á svæðaskipulagi. En síðan hefur það gerst að byggðin er sífellt að breytast. Fámennari og veikari byggðirnar eru sífellt í erfiðari stöðu og þaðan leitar fólkið, þar dregst landbúnaðurinn saman. Þess vegna er höfuðnauðsyn á að viðhalda byggðinni þar með því að byggðasvæðin, framleiðslusvæðin fái tiltekinn framleiðslukvóta, sem ber að meta sem auðlegð hverrar byggðar, sem hún hefur möguleika til þess að nýta sér og getur færst á milli fólksins í þeim byggðarlögum. Á þetta legg ég alveg sérstaka áherslu og ég fagna því sem kom fram í ræðu hæstv. landbrh. um þennan þátt okkar tillögugerðar. Annað atriði er virkara greiðslu- og rekstrarfjárfyrirkomulag í landbúnaði. Um það hefur Eyjólfur Konráð flutt sín mál hér á Alþingi og um það hefur verið fjallað og það hefur verið lítið á það hvernig þetta fjármagn nýtist bændunum í landinu. Það er alveg óefað hægt að koma þarna fyrir miklum umbótum sem mundu beinlínis snerta fjárhag bændanna sjálfra. Í þriðja lagi þarf að breyta heimildunum um útflutningsbótaréttinn. Það er nákvæmlega skilgreint í okkar tillögum. Þar er bent á að nýting þess fjár yrði betri frá þjóðhagslegu sjónarmiði, auk þess sem það mundi koma bændunum í landinu að miklu betri notum„ ef hluta fjármagnsins væri heimilt að nota til að draga úr rekstrarkostnaði í landbúnaði, draga þannig úr framleiðslukostnaði, minnka þörfina fyrir útflutningsbætur en aftur á móti stórbæta rekstrarskilyrði landbúnaðarins. Ég tek það hér fram að til þess að þetta geti orðið virkt og skilað jákvæðum árangri, þá þarf áður að taka til, það þarf áður að gera hreint, losna við þær óreiðuskuldir sem landbúnaðurinn tekur nú við, m.a. í gegnum áburðarverðið á næsta vori. Í fjórða lagi eru það nýjungar í landbúnaði. Um það efni get ég líka verið stuttorður. Ég hef flutt fjögur frumvörp í Ed. Alþingis og haft framsögu fyrir þeim öllum og vitna í þeim efnum til þess er þar var sagt. En einnig þar verðum við að fara öfugt að við það sem nú er gert. Við verðum að fá þetta viðfangsefni sérstökum sjóð sem fær ódýrt fjármagn. Það þarf ekki að vera mikið. Ég hef einungis í mínum málflutningi hér á Alþingi miðað við hliðstætt fjármagn og samkomulag var gert um þegar jarðræktarlögunum var breytt árið 1979. Við þurfum að setja það í Framleiðnisjóð landbúnaðarins og við þurfum að færa ákvarðanatökuna þangað. Ég hef lagt til í mínum tillögum að það væru bændasamtökin sem hefðu þar forsjá. Það byggi ég á þeirri skoðun minni að það eigi að vera það afl sem býr í þeim samtökum, sá styrkur sem þau samtök ala með sér, sem eigi að byggja upp ný atvinnutækifæri í sveitum landsins. Ég er andvígur þeirri ríkisforsjá sem nú er viðhöfð, þar sem leyfi til nýrra viðfangsefna þarf m.a. og fyrst og fremst að sækja til stjórnvalda, og gildir þar einu hver sæti í þeim ráðherrastóli. Með þessum fjórum mikilvægu atriðum og skýringum á þeim lýk ég, herra forseti, máli mínu að þessu sinni. Ég geri mér ljóst að þessi ræða hefur verið nokkuð yfirlitskennd, en miðað við fyrri málflutning minn og fleiri sjálfstæðismanna hér á Alþingi og miðað við það að fyrir hendi eru nægar ástæður til að skýra þetta mál betur, þá lýk ég hér máli mínu að þessu sinni.



Herra forseti. Mig langar að fara nokkrum orðum um þá till. sem hér liggur fyrir og hæstv. landbrh. hefur gert grein fyrir. Ég vil fyrst segja það með örfáum orðum að ég fagna því hve mikið tillit hefur í raun og veru verið tekið til þeirra tillagna sem Alþfl. hefur barist fyrir í um tvo áratugi í landbúnaðarmálum í þessari till. Ég geri mér fulla grein fyrir því að Alþfl. hafi tekist að hnika til þeirri stefnu, sem ríkt hefur í íslenskum landbúnaðarmálum, með gagnrýni sinni á því ófremdarástandi sem ríkt hefur í þeim málaflokki. Að vísu hefur flokkurinn hlotið fyrir það ámæli frá ýmsum aðilum. Hefur hann látið sér það í léttu rúmi liggja, enda hefur komið í ljós, þegar árin hafa liðið, að hann hefur haft á réttu að standa. Ég vil aðeins með örfáum orðum gera grein fyrir á hverju Alþfl. byggir afstöðu sína í landbúnaðarmálum. Fáar þjóðir hafa upplifað slíka umbyltingu í atvinnumálum sem Íslendingar hafa gert á síðustu 100 árum. Fyrir einni öld bjó minna en sjötti hluti þjóðarinnar í þéttbýli. Nú hefur þetta algerlega snúist við, um 14% þjóðarinnar teljast nú búa í dreifbýli. Þessi búseturöskun endurspeglar vel þær breytingar sem orðið hafa á atvinnuháttum þjóðarinnar. Stórstígar framfarir í veiðitækni og nýtingu sjávarafla hafa dregið til sín vinnuafl úr sveitum landsins. Atvinnubyltingunni við sjávarsíðuna fylgdi hliðstæð umbylting í búskaparháttum landsmanna. Gífurleg framleiðniaukning varð í landbúnaði. Það losnaði því um vinnuafl sem sjávarútvegurinn, fiskvinnslan og vaxandi verslunar-, iðnaðar- og þjónustustarfsemi gat tekið við og þurfti á að halda. Breytingar þær sem orðið hafa á atvinnuháttum landsmanna og sú búseturöskun sem þeim hefur fylgt hefur ekki orðið erfiðleika- eða sársaukalaus. Þessar breytingar hafa á hinn bóginn fært Íslendingum þann efnahagslega ávinning, sem er nauðsynleg forsenda sjálfstæðis þjóðarinnar, enda voru aflvakar þessara breytinga ýmsir þeir sömu og sjálfstæðisbaráttunnar. Efnalegar framfarir hafa ekki einungis skilað Íslendingum í hóp sjálfstæðra þjóða. Þær hafa skilað okkur í hóp þeirra þjóða sem taldar eru þróaðar í efnahagslegu tilliti. Þessu fylgir að tiltölulega lokað og einangrað samfélag hefur breyst í opið samfélag sem er meðvitað um umhverfi sitt. Íslendingar þekkja vel til lífskjara í ýmsum grannlöndum. Þessi þekking og eðlilegur samanburður á efnalegri afkomu hefur nú á nokkrum árum leitt til þess að þúsundir manna hafa flutt af landi brott. Heimsmyndin sjálf er breytt, en jafnframt verður að telja að íslenskir atvinnuvegir hafi ekki reynst fyllilega samkeppnisfærir um vinnuafl Íslendinga við atvinnuvegi grannþjóða. Þessi þróun hefur verið uggvænleg og við verðum, eins og hefur tekist á síðari árum, að hamla gegn henni sem best við getum. Það verður þó að segja að við getum trauðla breytt heimsmyndinni allri. En við getum eflt og endurnýjað atvinnuvegi okkar á þann veg, að við búum hér við lífskjör sem fyllilega standist samanburð við nágranna okkar. Ég vil geta þess, að fyrir nokkru gaf orkuspárnefnd út spá um mannafla í atvinnugreinum og þróun þess á árabilinu 1980 til ársins 2000. Þar koma fram tölur, sem renna stoðum undir þann formála sem ég hef haft að þessum orðum mínum, um það að ugglaust verður lítil breyting á þeirri þróun, sem verið hefur hér á landi síðustu áratugina, þ.e. að mannafli færist frá landbúnaði til annarra atvinnugreina. Í tölum orkuspárnefndar segir að miðað við árið 1980, þegar atvinnutækifæri í landbúnaði eru talin 7 800, verði þau 5 500 árið 2000, eða þeim fækki um 2 300. Um fiskvinnslu er sagt að þar fækki um 100, úr 5 100 í 5 000. Þó eru margir sem telja að þessi fækkun verði ennþá meiri með tilkomu tölvuvæðingar og vélmenna, sem taka að verulegum hluta við störfum fólks í fiskiðnaði. Þá má ætla að fjölgun í byggingarstarfsemi verði um 1 700 á þessu tímabili, úr 11 300 í 13 000, iðnaðurinn þurfi að skapa 6 100 ný atvinnutækifæri, úr 17 900 í 24 000, og að þjónustugreinar þurfi um 23 000 ný atvinnutækifæri, fjölgi úr 54 100 í 76 800. Herra forseti. Til þessara staðreynda verðum við að taka tillit þegar við ræðum um landbúnaðarmál. Meginmarkmið í heildarstefnu í atvinnumálum hlýtur alltaf að vera að velsæld þegnanna verði sem mest. Sá þáttur velsældar sem nútíma þjóðfélag hefur skipað í öndvegi, er hagsæld, efnaleg afkoma. Þessi þáttur velsældar er samtvinnaður öðrum þáttum þar sem gildastir eru jöfnuður og öryggi. Stefnumótun á sviði atvinnumála verður að taka tillit til þess að atvinnuvegirnir eru samtvinnaðir. Sérhver atvinnugrein sækir aðföng sín og selur afurðir sínar í einhverjum mæti til annarra greina. Af þessari ástæðu er nauðsynlegt að stefnan sé heilstæð og nái til allra greina. Jafnframt er æskilegt að sem víðtækust stjórnmálaleg samstaða náist um höfuðatriði stefnunnar, þannig að langtímamarkmið séu skýr og atvinnuvegirnir taki mið af þeim við uppbyggingu sína. Mig langar að fara nokkrum orðum um landbúnaðarstefnu liðinna ára. Í lögum um framleiðsluráð frá árinu 1959 er mælt svo fyrir, að tryggja skuli greiðslu á þeim halla sem bændur kunni að verða fyrir á útflutningi landbúnaðarvara, en þó skal greiðslan vegna þessara tryggingar ekki vera hærri en sem jafngildir 10% af heildarverðmæti landbúnaðarframleiðslunnar viðkomandi verðlagsár, miðað við það verð sem framleiðendur fá greitt fyrir afurðir sínar. Fram til ársins 1959, þegar þessi ákvæði um verðbætur á útflutning voru í lög leidd með brbl., hafði landbúnaðarframleiðslan ávallt tekið mið af markaðsþörf innanlands. Fram til þess tíma hafði útflutningurinn, þegar hann var allra mestur, aðeins numið 5.45% af heildarverðmæti framleiðslunnar. Telja verður að höfuðmarkmið þessarar lagasetningar hafi verið í fyrsta lagi að tryggja afkomu framleiðenda, í öðru lagi að tryggja stöðugt framboð og í þriðja lagi að koma í veg fyrir að halli á útfluttum afurðum væri jafnaður með hækkun á verði á innanlandsmarkaði. Það verður að telja jafnframt að lagasetningin hafi náð því markmiði að tryggja neytendum stöðugt framboð landbúnaðarafurða. Hins vegar verður það að játast að þetta ákvæði hefur ekki tryggt afkomu framleiðenda. Á síðustu árum hefur mikið vantað á að 10% verðbætur dygðu til þess að jafna sívaxandi halla á útflutningi. Framleiðendur hafa ekki haft neina tryggingu fyrir því að viðbótarfjárveitingar fengjust og reyndar orðið að taka á sig verulegan halla sjálfir. Í þessu sambandi er rétt að minna á að þegar þessi lög voru sett virðist engum manni hafa til hugar komið að framleiðslan tæki slík stökk, að hámark verðábyrgðar yrði notað ár eftir ár og hrykki jafnvel ekki til. Markmiðið var alls ekki að framleiða langt umfram þarfir þótt sú hafi orðið raunin. Ég vil skjóta því inn hér, herra forseti, að það er auðvitað dapurlegt að þurfa að deila um það á þingi ár eftir ár að draga þurfi úr framleiðslu á matvælum. Ég hef lítið svo á, að það hlyti að vera eitt af forgangsverkefnum hverrar þjóðar, í fyrsta lagi að verða sjálfri sér næg með framleiðslu á matvælum og í öðru lagi að framleiða matvæli fyrir aðra. Nú hefur þróunin því miður orðið sú á þeim mörkuðum, sem við höfum kannske helst getað selt okkar varning á, að þar hafa m.a. Efnahagsbandalagslöndin náð fótfestu, og með því fyrirkomulagi sem þar ríkir nú, stórkostlegum niðurgreiðslum á öllum þáttum landbúnaðarframleiðslunnar, höfum við engan veginn getað keppt við það verð sem þar hefur verið í boði. Hins vegar hef ég stundum verið að gæla við þá hugmynd, hvort það væri ekki tilraunarinnar virði að reyna t.d. um tveggja til þriggja ára skeið að nota einhvern hluta af útflutningsuppbótunum, sem greiddar eru með landbúnaðarafurðunum, til þess að gera stórkostlegt átak í sölumálum landbúnaðarins. Ég held nefnilega að með því að gera betur úr garði þær afurðir sem við seljum, og á ég þá við kjöt, osta og jafnvel smjör, með því að búa um þetta í glæsilegum umbúðum, ganga betur frá því til neyslu á erlendum markaði, ættum við að geta fundið fyrir þennan varning meiri markað en nú er. Ég vil minna á það, að kaupfélagið á Svalbarðseyri hefur gert mjög merkilega tilraun í þessum efnum, og ég veit ekki betur en sú tilraun hafi tekist allþokkalega og að fengist hafi talsvert hærra verð fyrir kjötið heldur en eins og það hefur verið selt úr landi að undanförnu. Ég vil halda áfram með útflutningsuppbæturnar. Það má segja að lögin frá 1959 banni jöfnun á halla útflutnings með verðhækkun á innanlandsmarkaði. Hallinn á útflutningi landbúnaðarafurða hefur því ekki verið jafnaður með beinum hætti af neytendum. Lögin um verðábyrgð ríkissjóðs vegna útflutnings landbúnaðarafurða hafa einungis að mjög takmörkuðu leyti náð tilgangi sínum. Að mínu mati tryggja þau hvorki hagsmuni neytenda né framleiðenda og hafa beinlínis stuðlað að óhagkvæmri framleiðslu. Það ófremdarástand, sem ríkti í framleiðslu- og verðlagsmálum landbúnaðarins, kallaði því á aðgerðir til framleiðsluhömlunar sem loks var gripið til árið 1979. Ef við frá þessu hlaupum yfir til þeirra markmiða sem ég tel að við ættum að hafa fyrir augum til næstu aldamóta í tengslum við þær tölur sem ég gat um í mannaflaspá orkuspárnefndar, þá vil ég nefna þessi: Stefnunni í landbúnaðarmálum verði hagað með tilliti til fjögurra meginmarkmiða: 1. Framleiðendum búvöru verði tryggð afkoma sem er sambærileg við afkomu verkafólks og iðnaðarmanna. 2. Landsmönnum verði tryggt stöðugt framboð landbúnaðarafurða með sem lægstum tilkostnaði og án þess að langtíma hagsmunum og öryggi sé stefnt í hættu. 3. Byggð verði í meginatriðum haldið í sveitum landsins í litlum mæli og nú gerist. 4. Landnýtingu verði stillt í hóf þannig að ekki verði of nálægt landinu gengið. Réttur landsmanna til útivistar og samskipta við náttúru landsins verði viðurkenndur. Út frá almennum réttlætis- og jafnaðarsjónarmiðum verður að teljast sjálfsagt að framleiðendur búvöru njóti í heild afkomu sem sambærileg er við afkomu annarra helstu starfsstétta í þjóðfélaginu. Í þessu tilliti er beinn tekjusamanburður að sjálfsögðu ekki einhlítur mælikvarði á lífskjör. Þar kemur ýmislegt mat aðstæðna og aðstöðu einnig til álita. Ekki sýnist líklegt að á næstu árum eða áratugum verði unnt að afla hagstæðra markaða fyrir íslenskar búvörur á erlendum mörkuðum nema til komi mjög umtalsvert átak í sölumálum og markaðsöflun. Engar líkur eru til þess að unnt verði að bæta afkomu framleiðenda búvöru ef áfram væri í verulegum mæli treyst á erlendan markað. Samdráttur í framleiðslu er því nauðsynlegur að því marki, að búvöruframleiðslan miðist einungis við þarfir innanlandsmarkaðar. Þarfir innanlandsmarkaðar eru að sjálfsögðu afstæðar og þær eru einnig breytilegar. Hér verður einkum að hafa í huga verð vörunnar á innanlandsmarkaði, kaupmátt neytenda og loks hagsmuni iðngreina sem byggja. á aðföngum frá landbúnaði. Nýting innlends iðnaðar til framleiðslu á ullar- og skinnavörum hefur lengi verið slæm, þar sem lítil áhersla hefur verið lögð á fullvinnslu afurða en meira á magn. Ýmislegt bendir til þess að samdráttur í framleiðslu ullar og skinna þurfi alls ekki að þýða fækkun atvinnutækifæra í þessum úrvinnslugreinum ef aukin áhersla væri lögð á að vinna afurðir betur en nú er gert. Þær aðferðir til framleiðsluhönnunar, sem gripið var til árið 1979, voru tvíþættar. Annars vegar var heimilað að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda, þ.e. kvótakerfi, en hins vegar var lagt gjald á innflutt kjarnfóður. Kvótakerfið er í grundvallaratriðum að mínu mati rangt. Það felur í sér vísbendingar um að mannafli í landbúnaði skuli vera óbreyttur. Afleiðing þessarar stefnu getur ekki orðið önnur en sú, að kostnaður á hverja framleidda einingu hækkar og framleiðnin minnkar. Kjarnfóðurgjaldið er allt annars eðlis og hefur sannast á síðustu árum, sem áður var reyndar vitað, að verð kjarnfóðurbætis hefur afgerandi áhrif á magn mjólkurframleiðslu. Ljóst er þó að enn má draga nokkuð úr mjólkurframleiðslu, einkum ef unnt verður að jafna hana. Það virðist augljóst að hagkvæmt muni reynast að greiða sérstakar verðbætur á mjólk þá mánuði sem framleiðslan er minnst. Almennt verður að álíta að kjarnfóðurgjaldið eitt nægi til þess að stýra mjólkurframleiðslunni á þann veg, að hún falli vel að þörfum landsmanna. Samdráttur á sviði sauðfjárframleiðslu er mun erfiðari en á sviði nautgripaframleiðslu. Á undanförnum árum hefur framleiðsla kindakjöts stundum farið 50% fram úr innanlandsneyslu. Ef sníða ætti framleiðsluna í einu vetfangi að þörfum innanlandsneyslu þyrfti því að draga framleiðsluna saman um nálægt þriðjung. Slíkur samdráttur mundi valda þeim byggðum landsins, sem þegar standa höllustum fæti, miklu tjóni. Aðlögun framleiðslu sauðfjárafurða að þörfum landsmanna hlýtur að verða að eiga sér stað á allmörgum árum. Það þarf að skapa aðstæður fyrir samdrátt í framleiðslu sauðfjárafurða. Þessar aðstæður verða því aðeins til staðar að markvisst verði unnið að fjölgun atvinnutækifæra í sveitum landsins. Hér þarf að mínu mati að leggja megináherslu á eftirfarandi: 1. Stuðning við nýjar búgreinar. Hér má nefna loðdýrarækt, fiskirækt í ám og vötnum og ræktun jarðávaxta. 2. Eflingu skógræktar. 3. Stuðning við ferðaþjónustu. 4. Eflingu smáiðnaðar í sveitum. Samhliða aðgerðum af þessu tagi þarf að vinna að því að ullar- og skinnaiðnaður lagi sig að framleiðslusamdrætti með aukinni vinnslu afurða. Á alllöngu aðlögunartímabili, t.d. 4–8 árum, kæmi til greina að ákveða flöt skerðingarmörk kvótakerfis, þannig að t.d. væri um verðskerðingu að ræða á 5% afurða allra framleiðenda sauðfjárafurða. Það sem hér hefur verið rakið miðar allt að því að fyrsttalda markmiði landbúnaðarstefnunnar verði náð. Þessar aðgerðir eru einnig forsenda þess, að neytendum sé tryggt stöðugt framboð afurða á sem hagkvæmustu verði. Það er ljóst að landbúnaður hefur notið verulegrar sérstöðu meðal atvinnuvega landsmanna og er þar mjög samsíða sjávarútvegi. Þar hljóta hagkvæmnissjónarmið að víkja nokkuð fyrir öryggis- og atvinnusjónarmiðum. Eyþjóð á borð við Íslendinga verður að gæta þess að vera ævinlega sjálfbjarga um brýnustu nauðsynjar í mat, hvað sem aðflutningum til landsins kann að líða. Þessu grundvallarsjónarmiði ásamt með markvissri fjölgun atvinnutækifæra til sveita er ennfremur ætlað að tryggja að þriðja meginmarkmiði landbúnaðarstefnunnar verði náð, að byggð verði í meginatriðum haldið í sveitum landsins. Það er þó fullkomlega ljóst að við náum ekki þeim efnahagslega ávinningi, sem við viljum ná með breyttri landbúnaðarstefnu, nema að nokkur fækkun býla eigi sér stað. Hér er ekki um það að ræða að leggja niður búskap í einhverjum tilteknum byggðarlögum, heldur felst í þessu að þeir framleiðendur sem rýrasta afkomu hafa, og þeir eru dreifðir um land allt, dragi saman framleiðslu eða hætti henni, en verði gefin ný tækifæri til bættrar afkomu í heimabyggðum. Ég vil bæta því við, herra forseti, vegna umr. sem hefur átt sér stað síðustu daga um sauðfjárhald í þéttbýli, að ég tel að ná megi markmiðum í fækkun sauðfjár í landinu, ef mönnum er það mjög í mun, m.a. með því að kanna markvisst og á ákveðinn hátt hverjir það eru sem búa í nágrenni þéttbýlisstaða og hafa megintekjur sínar m.a. af vörubílaakstri eða verkamannavinnu í frystihúsum, en reka stór fjárbú meðfram. Ég segi það sem mína skoðun að ég tel gersamlega ófært að bændur, sem hafa allar sínar tekjur af búrekstri, líði fyrir það að hér í landinu eru menn sem stunda tómstundabúskap en hafa megintekjur sínar af annarri vinnu en landbúnaði. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja mjög þessa umr., en það er hægt að fara mörgum orðum um till. þá sem hæstv. landbrh. hefur gert hér grein fyrir. Ég sakna þess nokkuð að sjá ekki í þeirri skýrslu ýmislegt sem ég hefði gjarnan kosið að þar væri inni, en það gefst kannske tóm til að ræða það síðar. En ég vil svona rétt undir lokin geta þess, að það eru nokkur atriði, ein 5–6 atriði, sem ég vildi nefna sem grundvallaratriði þegar við erum að ræða landbúnaðarmálin. Og ég get ekki neitað því að ég hef duggunar lítið gaman af að heyra þá sjálfstæðismenn, hæstv. landbrh. og hv. þm. Egil Jónsson, deila um landbúnaðarstefnuna eins og þeir hafa gert. Ég heyrði ekki annað en hv. þm. Egill Jónsson teldi að varta stæði steinn yfir steini í þáltill. hæstv. landbrh., enda hefur hann sjálfur flutt hér till., hv. þm. Egill Jónsson, sem hann ugglaust stendur og fellur með. En þetta er nú bara brot af þeirri tvístefnu, sem Sjálfstfl. rekur þessa dagana, ekki bara á sviði landbúnaðarmála heldur á flestum öðrum sviðum. Ég ætlaði að geta hér að lokum, herra forseti, nokkurra atriða sem ég tel að verði að taka fullt tillit til þegar menn vilja ræða í alvöru stefnuna í landbúnaðarmálum. Ég held að karpumræður af því tagi sem hafa átt sér stað hér í þinginu undanfarin ár þjóni nákvæmlega engum tilgangi fyrir landbúnaðinn. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að það er grundvallaratriði fyrir lýðfrjálsa þjóð að hún haldi uppi þeirri matvælaframleiðslu sem hún getur. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er það auðvitað hörmulegt, þegar á það mál er lítið, að það skuli þurfa með „þvingunaraðgerðum“ að draga úr matvælaframleiðslu. Það er auðvitað skelfilegt í sveltandi heimi að það skuli þurfa að gera. Og ég endurtek það, að ég held að það væri ekki vitlausara en hvað annað að nota hluta útflutningsuppbóta, t.d. 10–15%, jafnvel 20% af þeim til þess að setja það fjármagn beint inn í markaðsöflun fyrir íslenskan landbúnað næstu árin. Ég er nánast sannfærður um að út úr þeirri leið, ef vel væri að málum staðið hér heima, gæti komið umtalsverður árangur. Þá vil ég nefna það, að ég vil að stöðvuð verði sú arðlausa fjárfesting sem hefur átt sér stað í landbúnaði. Þegar ég segi það og tala um arðlausa fjárfestingu, þá á ég við það að allt of mörg bú í landinu eru rekin án þess að nokkur arður sé af því starfi sem þar er unnið. Og það gengur auðvitað ekki. Við vitum það allir. Arðlaus fjárfesting á Íslandi undanfarin ár hefur komið okkur inn á kreppuskeið sem við eigum eftir að líða fyrir næstu árin. Ég er í þriðja lagi þeirrar skoðunar, að við höfum gert allt of lítið af því að haga búskap og búskaparháttum eftir landsháttum. Ég er alfarið þeirrar skoðunar, að við eigum með einhverjum ráðum, og það ætti nú að vera unnt þegar gróðurkortagerð lýkur, að vera með sauðfé þar sem best er að vera með sauðfé, þar sem það er afurðaríkast, þar sem haglendi er best, þar sem afréttir eru bestir og jafnvel þar sem heimahagar eru bestir, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar jafnframt, að við þurfum að efla mjög og bæta beit í heimahögum í stað þessa afréttarrekstrar, sem ákveðin rómantík hvílir yfir og menn iðka meira af rómantískum ástæðum heldur en annað. Sem sagt, það verði undinn bráður bugur að því að við skiptum landinu hreinlega eftir því hvar hagkvæmt er að reka hverja búskapargrein, mjólkurbúskap, jafnvel nautgripabúskap sérstaklega og fjárbúskap. Í þessu sambandi dettur mér í hug að skjóta því að hæstv. landbrh., að eitt mesta þarfaverk sem hér yrði unnið á næstu árum væri að fækka hrossastofni landsmanna um um það bil helming, því ofbeit af völdum hrossa í landinu er stórkostlegt vandamál og bitnar á bændum m.a. Ég vil taka undir hluta af því sem hv. þm. Egill Jónsson sagði, að auðvitað ber okkur að veita meira fjármagn til þess að auka hagræðingu í búrekstri. En þá orða ég það öðruvísi en hann þótt meiningin sé kannske hin sama. Ég vil að þetta verði gert með það fyrir augum að lækka tilkostnað á hverja einingu í framleiðslu og með nýrri tækni, með vísindalegum rannsóknum, með öllum þeim ráðum sem við höfum. Þá eigum við auðvitað að reyna að auka framleiðsluna, og við eigum að auka hana pr. bónda, pr. býli, en ég er ekki að tala um að auka heildarframleiðslumagnið. Ég vil líka, og er þá kominn að fimmta þætti þessa máls, tryggja það að bændum, sem búa á arðlausum búum, verði gert kleift að hætta búskap án þess að ævistarf þeirra verði að engu gert. Það er ekki mögulegt að halda þeirri stefnu áfram þegar bóndi, sem vill hætta búskap með konu sinni og jafnvel börnum, sem kynnu að vera eftir heima, selur jörð sína og hús sem standa uppi, geti, þegar upp er staðið eftir kannske ævistarf hans, konu hans og jafnvel barna, með naumindum keypt sér kjallaraíbúð í Reykjavík. Þetta dæmi gengur auðvitað ekki upp og er algerlega forkastanlegt. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar, að eitt af brýnustu verkefnunum, sem við ættum að snúa okkur að núna, væri e.t.v. að stofna sjóð, sem ríki og bændur greiddu í eða samtök bænda, og fjármunum þessa sjóðs yrði varið til að greiða bændum það verð fyrir bújarðir sínar sem talist getur hæfilegt og hæfilegur afrakstur af ævistarfi í þeirri grein. Í sjötta lagi tel ég - og það er staðföst sannfæring mín - að það þurfi, þrátt fyrir stórvirki sem hafa verið unnin á því sviði, að auka vísindalegar rannsóknir til að stuðla að bættum búskaparháttum. Við höfum að vísu margvíslegar niðurstöður af margvíslegum rannsóknum, sem sumir segja að ekki sé alltaf farið eftir, en ég tel að þessi þáttur málsins þurfi að hljóta miklu meiri umbun en hann hlýtur nú. Ég vil bara sérstaklega, vegna fundar sem ég sat í morgun í þeirri nefnd sem fylgdist með framvindu mála í landgræðsluáætlun, geta þess, að t.d. þyrfti að stórefla allar rannsóknir á kalskemmdum í landinu. Þetta eru dýrustu gróðurskemmdir sem verða. Þær verða á grónu landi, þær verða á landi sem búið er að ausa í áburði, þær verða á landi sem búið er að vinna. Þetta eru dýrustu gróðurskemmdir sem til eru. Við verðum að efla rannsóknir á þessu sviði. Ég vil nota þetta tækifæri raunar til þess að þakka hæstv. landbrh. fyrir stuðning, sem hann hefur veitt aðila á Norðurlandi, sem hefur mesta þekkingu allra Íslendinga á þessu sviði, stuðning sem hann veitti framhjá fjárlögum.

Framleiðnisjóðinn.

Það skiptir engu máli hvaðan peningarnir koma. Hæstv. ráðh. beitti sér fyrir því að þeir færu í þetta. Ég tel líka, af því að við vorum að ræða þessi mál, að við eigum að efla rannsóknir á þeim jurtum, þeim grastegundum sem við helst getum notað hér. Mér er t.d. minnistætt frá því í fyrra, að við skoðuðum landgræðsluna í Gunnarsholti og sáum þar eitt afbrigði, Beringspunt, sem hefur reynst afburða vel og virðist ætla að koma mjög vel út, en er erfiður til fræsöfnunar. Þegar fengist hefur góð reynsla af þessari tegund þá eigum við auðvitað að leggja til fjármagn til að efla rannsóknir á þessari tilteknu tegund. Mörg dæmi af þessu tagi gæti ég rakið. Þá vil ég segja í sjöunda lagi að ég vil - og það hefur ekki farið neitt leynt að það hefur verið stefna Alþfl. að draga úr útflutningsuppbótum á skipulegan hátt og í áföngum, í samræmi við skipulegan samdrátt í dilkakjötsframleiðslunni. Ég nefndi áðan eitt dæmi um það hvernig við gætum gert þetta. Mér er það ekki neitt kappsmál í sjálfu sér að draga þessa fjármuni frá landbúnaðinum, þannig að hann njóti fjármunanna ekki á nokkurn hátt. Ég gæti hugsað mér, eins og ég sagði áðan, að hluti af þessum fjármunum færi til þess að kanna markaði, auka hagræðingu í búrekstri o.s.frv. Ég er búinn að nefna það að ég telji að efla þurfi úrvinnsluiðnáð í landbúnaði. Það er mjög mikilvægt verkefni í sjálfu sér. Það gengur ekki lengur, eins og ég hef oft sagt, að við seljum úr landi, eins og þróunarríki væri, hráefni sem aðrar þjóðir þúsund- eða hundraðfalda í verði. Ég tel að það sé gífurlega margt hægt að gera til að efla þennan úrvinnsluiðnað. Ég minni á það að það hefur sáralítið verið gert að því t.d. að nýta innyfli sauðfjár til lyfjagerðar. Það hefur sáralítið verið gert að því að ganga þannig frá dilkakjöti til útflutnings að fýsilegt væri fyrir útlendinga að kaupa það. Það þarf augljóslega að gera mikið átak í prjóna- og ullariðnaði hér á landi. Það þarf að leita nýrra leiða bæði í sambandi við þau tískufyrirbæri sem uppi eru hverju sinni og að efla markaðsrannsóknir. Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega um þær till. sem hér liggja fyrir, það gefst kannske tími til þess síðar, en ég vildi láta koma skýrt fram þau sjónarmið sem ég hef nú gert grein fyrir, svo að ekkert fari á milli mála hvað kratarnir meintu í landbúnaðarmálum. Í sjálfu sér fagna ég báðum þessum till. Eins og ég hef margoft sagt hér í umr. fagna ég því að það er eins og það sé að færast meira raunsæi í allar umræður um landbúnaðarmál, það er ekki bara einstefnuakstur lengur. Menn eru farnir að átta sig á því að það þarf að kanna þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, líta á hann eins og aðra undirstöðuatvinnuvegi og athuga hvernig við getum hagrætt, lagfært og sparað.



Herra forseti. Sannleikurinn er sá, að þessar umr. sanna mjög rækilega að í raun er um vissan áherslumun að ræða í afstöðu manna, en að mestu þó áherslumun, og þrátt fyrir ýmis stór orð, sem hafa stundum fallið hér á milli þeirra flokksbræðra og ekki alltaf sem kærleiksríkust, hæstv. landbrh. og hv. 11. landsk. þm., þá vita allir hv. þm. að till. þeirra fara mjög í sömu áttina. Reyndar mun hæstv. landbrh. vera upphaflegur höfundur að þeirri till. sem nú er till. þeirra sjálfstæðismanna eða aðalhöfundur hennar og þar af leiðandi eðlilegt að till. séu keimlíkar svo ekki sé meira sagt. Það er líka greinilegt að unnt er að ná víðtækri samstöðu um stefnumótun til heilla fyrir landbúnaðinn í heild, það hafa þessar umr. sannað. Sú vitræna umræða, sem ég vil nú kalla, sem hér hefur farið fram um þetta mál, er hins vegar ekki að mínu viti nægilegt bergmál eða ekki nægilega í takt við umræðuna úti í þjóðfélaginu. Það er nú kannske of mikið sagt að það sé Alþfl. að þakka að við erum að ná upp þessari vitrænu umræðu eins og hv. þm. Árni Gunnarsson kom inn á. Hv. þm. hefur þó sannarlega lagt sitt lóð á vogarskálarnar til þess að þessi umræða yrði með vitrænum hætti. Það gera hins vegar ekki allir flokksbræður hans ennþá, og mætti hann gjarnan taka þá í tíma þar um og væri full þörf á. Við skulum ekkert slá striki yfir það, að umræðan sem fram fer úti í þjóðfélaginu um landbúnaðarmál er oft hin fáránlegasta, þar sem hvað rekur sig á annars horn og ýmsir „spekingar“ þenja sig þar yfir síður dagblaðanna án þess í raun og veru nokkur glóra komist þar að eða skynsemi sé þar höfð eða staðreyndir til viðmiðunar. Ég þarf í raun og veru ekki að taka mikinn tíma hér í þinginu varðandi þetta mál. Eins og hæstv. landbrh. gat um er ég einn af þeim sem átti sæti í nefnd sem um þetta mál fjallaði á sínum tíma varðandi heildarstefnumótunina, og megindrættir þeirrar till. eru frá þeirri nefnd komnir sem ég átti sæti í. Ég geri mér ljóst, að þrátt fyrir að mikil vinna væri unnin af ýmsum aðilum, m.a. formanni þeirrar nefndar Agli Bjarnasyni, hefði meiri vinna verið nauðsynleg. Hæstv. landbrh. skýrði reyndar frá því að ýmislegt af þeirri vinnu væri í gangi og hann hefði svo sannarlega í hyggju að bæta þar úr. Ég nefni t.d. rækilega könnun á fjárhagsstöðu bænda og þeim mikla mismun sem þar er, sem hæstv. ráðh. ræddi um að þyrfti að kanna betur og hann hefði sett nefnd í og ég fagna sannarlega. Það hefði einnig þurft að gera miklu betri úttekt á raunverulegri búrekstrarstöðu einstakra jarða og búsetustöðunni í einstökum sveitum, fá hlutlægt mat á allri þeirri mynd út frá þjóðhagslegum forsendum. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi vegna þess að þegar við vorum að vinna þetta verk, þá sáum við þetta ekki fyrir okkur. T.d. sáum við ekki - eða ég sem einn af þeim nm. sem gleggst hefði þó átt til að þekkja- ákveðna þróun í einni ákveðinni sveit eystra, sem þá stóð þokkalega. Nú stendur það tæpt og óvíst er í raun og veru um framtíð hennar. Það er sveitin Hjaltastaðaþinghá, sem hefur núna á tveimur árum eyðst þannig að meir en þriðjungur áður byggðra jarða þar er ekki lengur í byggð. Víst gat maður ekki séð þetta fyrir þá þó að viss hættumerki væru þar, sem við höfðum sérstaklega í huga, m.a. varðandi aldur bænda sem sýnilegt var að mundu hætta, erfiða fjárhagsaðstöðu, mismunandi fjárhagsaðstöðu þeirra og annað því um líkt sem liggur til grundvallar. Auðvitað verðum við líka að reyna að mynda okkur sem best hlutlægt mat á allri þeirri mynd sem blasir við í landbúnaðinum út frá þjóðhagslegum forsendum. Ég sagði áðan að þær þjóðhagslegu forsendur vildu verða oft undarlegar í túlkun manna og ég ætla ekki að rekja það hér. Það er t.d. horft til útflutningsbótanna. Það er einblínt á þær. Þær eru slitnar úr samhengi við þann grunn sem býr þar að baki, þ.e. framleiðsluverðmætisins í heild, þ.e. þýðingu þess fyrir innanlandsmarkað og útflutning um leið, að ekki sé nú minnst á alla þá atvinnu sem úrvinnslan skapar, þýðingu hennar fyrir almennt atvinnulíf í landinu og ekki síst atvinnulíf í þéttbýtinu, þar sem vissir staðir hreinlega lifa að miklu leyti á þeirri úrvinnslu. Það þarf ekki að rekja þá sögu hér og þá þýðingu ætti að vera óþarft að minna hv. þm. á. Það er horft jafnvel til niðurgreiðslna í þessu sambandi, sem í engu eiga skylt við framlög til landbúnaðar, hvað þá eru styrkir eins og stundum heyrist. Því miður hefur heyrst stundum í þessum ræðustól að blandað hefur verið saman niðurgreiðslum og útflutningsbótum og niðurgreiðslurnar taldar sem sérstakir styrkir til landbúnaðarins. Og því miður heyrast þær raddir allt of víða og úr ótrúlegustu áttum að hér sé um að ræða eitthvað sem heitir framlög til íslensk landbúnaðar. Meðan slíkar heimskulegar fullyrðingar koma jafnvel fram hér á hv. Alþingi er kannske ekki von að vel fari í umr. úti í þjóðfélaginu. Ég vil hins vegar segja það í þessu sambandi og ligg ekkert á því og hef margoft sagt, að fyrir bændastéttina sjálfa, stöðu hennar og atvinnugreinina í heild út frá öllum forsendum, ekki síst þeim áróðurslegu, þá er það auðvitað ljóst að mikil nauðsyn er að umframframleiðsla sé sem allra minnst og þurfi sem allra minnst að bæta við úr ríkissjóði. Það er auðvitað alveg glöggt því að við vitum að einn sterkasti áróðurspunkturinn gegn landbúnaðinum eru þessar útflutningsbætur. Þess vegna eigum við öfgalaust og með fullri gát að haga okkar framleiðslumálum í landbúnaði svo að hæfi innanlandsmarkaði okkar sem allra best og þá þeim útflutningi sem fyllilega ber sig og þarf ekki við að bæta. Enn síður eigum við að stunda framleiðslu sem hefur í för með sér að hún skerðir beinlínis tekjur bændastéttarinnar, kemur bændum beinlínis í koll síðar. Ég legg á þetta sérstaka áherslu. Ég er að sjálfsögðu eindreginn talsmaður sem öruggastrar stjórnunar og skipulags í okkar atvinnumátum og ákveðinnar stefnumótunar, sem bæði tekur þá til langtímaþarfa og einnig þeirra vandamála sem við blasa á líðandi stund. Þau vandamál eru vissulega mörg í íslenskum landbúnaði og vissulega er það rétt að ein stefnumótunartillaga leysir ekki allan þann vanda. Ég vil hins vegar segja að á þessu hefur verið tekið af hæstv. landbrh. á þann veg að ég dreg það stórlega í efa að flokksbræður hans aðrir, sem hafa nú tekið býsna stórt upp í sig, hefðu gert betur. Ég dreg það stórlega í efa, þrátt fyrir fulla virðingu mína fyrir hv. 11. landsk. þm. t.d., og segi að hæstv. ráðh. hefur oft tekið nokkuð djarfar ákvarðanir, m.a. varðandi kvótaskiptinguna, m.a. varðandi kjarnfóðurgjaldið. Vitanlega má deila um framkvæmd og ýmislegt í því sambandi. En það eru þó ákvarðanir sem hafa verið gerðar einnig í tengslum og samvinnu við bændasamtökin og ber að meta það að þau samtök hafa tekið skynsamlega á þeim málum. Þar með er ég ekki að segja að það hafi verið um gallalausa framkvæmd að ræða. Það er líka rétt, að það kann að vera vandfundið það form sem á að vera á þessu skipulagi. Fyrsta atriðið er kannske það, að heildaryfirsýnin sé nógu glögg, menn geri sér nægilega grein fyrir staðreyndum, bæði stéttin sem heild og stjórnvöld. Að sjálfsögðu eiga framleiðslu- og atvinnusjónarmið að vera þar í öndvegi, en ákveðið búsetuöryggi einnig og þá fyrst og fremst það að hagur stéttarinnar sé í fyrirrúmi. Ég tek sérstaklega fram, og tek þar undir með hv. 6. þm. Norðurl. e., að við þurfum kannske fyrst og fremst að tryggja sem mest jafnrétti og jafnræði í tekjuskiptingunni hjá bændastéttinni, því að tekjuskiptingin innan bændastéttarinnar er alger sérkapítuli, og þar með verðum við einnig að tryggja að búseta sé sem öruggust, því við vitum að það er nauðsynlegt í þessu harðbýla og um margt gjöfula landi okkar að við séum ekki með mikinn hluta þess í eyði, að landgæði séu nýtt á sama hátt og við verðum að gæta þess að á landgæðum sé ekki troðið. Einnig verður auðvitað að huga að hvers konar hagræðingu, m.a. til þess að tilkostnaðarþættirnir séu sem allra lægstir, en á það vitum við að hefur svo sannarlega skort. Tilkostnaðarþættir íslensks landbúnaðar, aðfangaþættirnir allir, eru því miður hrikalega háir og því miður hafa samtök bændanna, meðal annars verslunarsamtök þeirra, ekki reynst fær um að haga þeim aðföngum það skynsamlega sem þeim hefði borið skylda til. Sama er að segja um þá mjög svo áberandi milliliði sem einkenna þessa atvinnugrein svo mjög. Ef við skoðum endanlegt verð til bænda í ljósi raunverðs án niðurgreiðslna, þá kemur í ljós hve milliliðakostnaðurinn er gífurlegur, hve mismunur útsöluverðs, raunverðs og grundvallarverðs til bænda er mikill. Hér þarf sannarlega að athuga mál af mikilli gaumgæfni og bændur sjálfir eiga að vera betur á verði. Annars er þetta mál of margrætt til þess að ég fari nánar út í það. Ég er ekki heldur með neinar beinar ásakanir uppi í því efni, en þegar milliliðakostnaður er jafnhár og raun ber vitni hljóta að vakna spurningar, þá hlýtur að vakna ákveðin tortryggni og þá hlýtur að vakna fullyrðing um það jafnvel, að númer eitt sé það ævinlega að þeir aðilar sem versla með vörur bænda hafa allt sitt á þurru. Síðan koma bændurnir á eftir og verða að búa við það þó eitthvað skerðist um þeirra liði. M.a. þegar ekki hefur verið greitt fullt grundvallarverð til bænda er auðvitað alveg ljóst að sölu- og umboðsaðilar hafa haft allt sitt 100%. Þar með er ég ekki endilega að segja að þeir hafi á nokkurn hátt tekið til sín óeðlilegan hlut, en þetta er auðvitað staðreynd sem mörgum bændum svíður óneitanlega á þeim tímum sem þeir hafa þurft að taka á sig nokkra skerðingu, og fer ekki milli mála að þeir þurfa svo sannarlega nánar og betur ofan í að fara, jafnvel þó að um sé að ræða margumtöluð fyrirtæki þeirra sjálfra, sem maður efast stundum um að sé alveg nákvæmur sannleikur. Ég skal ekki fara mjög náið út í þetta. Skipulagsformið má hugsa sér með ýmsum hætti í íslenskum landbúnaði. Ég nefni aðeins stjórnun með stofnlánunum í gegnum Stofnlánadeildina með náinni samvinnu við landbrn. og bændasamtökin. Menn gagnrýna að þarna sé um seinvirka leið að ræða. Það er rétt, en hún er þó mjög örugg þegar til lengdar lætur. Hún er mjög örugg þegar til lengdar lætur og ef skipulagið er í góðu horfi. Og vissulega hefur verið að nokkru farið út á þá braut hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins að hafa vissa stjórnun hér á. Menn hafa hins vegar ekki treyst sér til þess, - og ég er einn úr þeirra hópi sem sitja þar, - og veit ég að formaður stjórnar Stofnlánadeildarinnar staðfestir það með mér, að ganga þar lengra í stjórnunarátt en raun ber vitni. Sumum þótti reyndar að þegar menn tóku þar upp ákveðnar takmarkanir væri þar um of gengið á rétt bænda. En vissulega er þarna ein af þeim leiðum sem þarf að huga að við stjórnun í landbúnaði, þ.e. í gegnum stofnlánin. Þetta gildir vitanlega ekki bara um landbúnaðinn. Þetta gildir auðvitað ekkert síður um allar okkar atvinnugreinar. Hér hefur verið minnst á framleiðslustjórnun, m.a. svæðisbundna og eftir framleiðslugreinum. Það ber hiklaust að skoða þá teið vandlega því að skipulagsleysi í framleiðstu á einstökum svæðum veldur víða stórvandræðum. Þetta þekkjum við dæmi um. Það þarf vissulega varkárni í þessum efnum því að ofstjórn er hættuleg. Við skulum taka dæmi um hversu gróðurskilyrði og ræktunarmöguleikar eru misjöfn og hversu oft það stangast á við markaðsaðstæðurnar. Þar af leiðandi þarf að vera hér fullt samhengi á milli markaðsaðstæðna á hverju svæði og þeirra möguleika sem eru til bæði ræktunar og beitar. Inn í þá mynd þarf að metast búrekstrarstaða einstakra jarða, því að búrekstrarstaða einstakra jarða getur verið ólík mjög t.d. meginþorra þeirra jarða sem í einstakri sveit eru eða á einstöku svæði eru og þá þarf að taka tillit til þess. Það þarf ekki að taka það fram, svo mjög sem sú stefna á nú fylgi áð fagna, að landverndar- og gróðurverndarsjónarmið þarf að taka rækilega inn í heildardæmið. Við vitum um það andvaraleysi sem þar hefur ríkt, þau miklu spjöll sem þar hafa verið unnin. Auðvitað er það ekki allt vegna landbúnaðarins, þar koma margir aðrir til. Ég segi það núna, að sá þátturinn sem ég hef mestar áhyggjur af og hv. 6. þm Norðurl. e. kom hér inn á er þessi ég segi vitlausa hrossarækt sem nú gengur yfir og öllu er að tröllríða, þar sem orðið er eins konar stöðutákn víða í þéttbýlinu að vera með svo og svo mörg hross og helst að láta þau svelta í einhverri hagagirðingu hér fyrir austan fjall meginhluta sumarsins. Þetta kunna að vera þung orð, en ég hef ekið þarna nokkrum sinnum um og mér ofbýður alveg hreint hvernig þar er víða á málum haldið. Andvaraleysið í þessum málum almennt hefur verið mikið. Það vita allir hv. þm. að of seint er að grípa inn í þessi mál til nokkurs raunverulegs árangurs, ég tala nú ekki um til skjótfengins árangurs, þegar gróðureyðingin er orðin staðreynd. Öll þessi atriði eru inni í þeirri stefnumótun, en vissulega þarfnast þau öll enn frekari skoðunar. Við vitum að stjórnun og skipulag hefur skort í öllum okkar atvinnugreinum og ekki síst er knýjandi úr að bæta í landbúnaði okkar, en ég legg áherslu á það í þessu samhengi, að ekki síður er óstjórnin og skipulagsleysið ríkjandi í okkar sjávarútvegi, þó að það gleymist oft, og eins í iðnaði, að ég tali nú ekki um það sem aldrei er minnst á í margfrægum leiðurum sumra blaða, það hrikalega skipulagsleysi sem er í verslun hér á landi, innflutningsversluninni t.d., þar sem hver silkihúfan er ofan á annarri, gagnslaus og tilgangslaus fyrir þetta þjóðfélag. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því, að í dag búa allt of margir við aðstæður í íslenskum landbúnaði sem ekki eru hagkvæmar og aðstæður sem seint eða aldrei geta skilað viðkomandi arði. Ég tek undir það með hv. 6. þm Norðurl. e., að þessir aðilar eru vissulega til, þó að ég sé kannske ekki á því, svo að ég snúi nú örlítið út úr fyrir hv. þm. Árna Gunnarssyni, að við eigum að stofna sérstakan niðurlagningarsjóð bænda til að leysa það mál. En það var ekki meiningin hjá hv. þm. og það er illa gert, sérstaklega þegar hann er fjarverandi, að snúa þannig út úr máli hans. En vissa aðstoð þyrfti að veita þessum mönnum til þess að þeir gætu viðunandi sloppið frá því sem vonlaust er, það er rétt. Tekju- og kjaraaðstaðan innan bændastéttarinnar, sem ég minnti á áðan, er auðvitað gífurlega misjöfn. Mismunurinn þar er síst minni, ef ekki meiri, en annars staðar í þjóðfétaginu og jöfnun þar er því brýn og allar aðgerðir sem stjórnvöld beita sér fyrir varðandi landbúnaðinn þurfa að beinast að því að rétta hlut þeirra lakast settu. Vissulega, eins og ég tók fram áðan, eru í landbúnaði sem öðrum atvinnugreinum menn sem ekki eiga þar að vera og sem mestur greiði er gerður með því að leysa þá frá sínu oki. Það þyrfti þá að gera samhliða átak í því yfir landið, og ég held að við ættum þá að sameinast í því, ef við færum að gera einhverjar slíkar ráðstafanir, að losa okkur við stóran hluta, kannske mestan hluta, þeirra sem fást við innflutningsverslunina hér í þessu landi. Þar eru þær afætur sem reynast okkur alltaf dýrastar þegar kemur að hinu þjóðhagslega dæmi. Ég skal svo ekki efnislega ræða frekar um þetta stórmál hér, það hefur verið gert oft áður. Ég hef oft gert það hér áður, en ég skal taka nokkur áhersluatriði í lokin svo sem aðrir hafa hér gert. Þar verður um talsverða endurtekningu að ræða. Ég segi sem betur fer, sem sannar hvað við erum í raun og veru að mörgu leyti samstíga í þessum málum og ættum að geta náð sameiginlega fram þeim meginmarkmiðum sem til heilla mættu vera fyrir bæði íslenskan þjóðarbúskap og íslenskan landbúnað um leið. Í fyrsta lagi má aldrei missa sjónar af þeirri grundvallarþýðingu sem landbúnaður okkar hefur fyrir þjóðarbúið. Þar þurfa hagsýni, skynsemi og þjóðarheill að fylgjast að. Hér er einn af megingrunnum þess að við höldum uppi hér velferðarþjóðfélagi, en við megum þá ekki gleyma því, hvaða greinar það eru sem leggja grunninn að þessu velferðarþjóðfélagi. Landbúnaðurinn er ein styrkasta stoðin, það vitum við og viðurkennum allir hér, - vonandi allir er kannske rétt að segja. Í öðru lagi þarf að tryggja gróðurvernd sem best og gæta þar að sér með forsjálni og gætni. Í þriðja lagi þarf að tryggja hlut bænda sem best í tekjum, jafna þær sem mest og um leið ýta undir alla hagræðingu. Ég tek undir með hæstv. ráðh. að það er sérstök ástæða til að hyggja betur að fétagslegri réttarstöðu bænda, að ýmsar félagslegar úrbætur, sem fólk í þessu landi fær, fari ekki hjá garði varðandi bændastéttina. Ég veit mætavel að hæstv. ráðh. hefur sérstaklega beitt sér fyrir því að bændastéttin yrði ekki þarna út undan, og ber að þakka honum það. Í fjórða tagi er full ástæða til að ýta sem mest undir samvinnu, m.a. með félagsbúskap sem allra mestum, ekki síst vegna þess að með slíkum búskap nýtist hinn mikli og dýri tækjakostur í landbúnaði betur en annars er. Þar þarf ákveðna samvinnu bænda því að hér er um að ræða geysilega dýran tækjakost og vélakost, sem er notaður stuttan tíma ársins og verður að reyna að nýta sem best og af sem flestum þann stutta tíma sem hann er í gangi. Í fimmta lagi þarf að huga að nýjum möguleikum í landbúnaði til eflingar búsetu og frekara öryggis í þeim sveitum sem af einhverjum ástæðum standa höllum fæti. Ég vara hins vegar við því, og hefði kannske viljað leggja miklu meiri áherslu á það hér, en tek ekki tíma til að fara út í það, að of geyst sé farið í einhverja ákveðna grein, vara við oftrú á einhverri allsherjarlausn í okkar landbúnaðarvandamálum með því að demba sér í einhverja nýja búgrein. Mér finnst t.d. bera allt of mikið á því nú í loðdýraræktinni. Loðdýraræktin á öllu að bjarga, heyrist manni stundum á ýmsum forsvarsmönnum bænda, og það jafnvel á þeim tíma sem við sjáum það vissulega að auðvaldskreppan hefur líka áhrif á þennan markað, þó það kunni að vera rétt að þessi markaður sé þess eðlis að kreppueinkennið segi síðast til sín þar, vegna þess að auðvitað snertir þessi auðvaldskreppa samkv. eðli sínu síðast þá sem mest hafa og sem þennan markað auðvitað fylla aðallega. Í sjötta lagi þarf að tryggja bændum og búaliði eignarrétt bújarðanna, eins og þarna kemur fram, og vitanlega þeirra hlunninda sem til landbúnaðar teljast. Að öðru leyti eigi almenningur sem greiðastan aðgang að landinu og þjóðfélagið, íslenska ríkið, eigi þau landgæði sem til almenningsnota þarf að nýta, svo sem gildir bæði um námuvinnslu og jarðhita. Í lokin vil ég svo aðeins undirstrika það, að ég stend að sjálfsögðu sem einn nm. að meginatriðunum í þessari stefnumörkunartill. landbrh. Ég stóð einnig, og undirstrika það líka, að þeim aðferðum í framleiðslustjórnun sem gripið hefur verið til, tel þær hafa verið nauðsynlegar, tel hæstv. landbrh. mann að meiri að hafa þorað að grípa til þeirra miðað við þær óánægju- og andstöðuraddir sem örugglega mundu þar heyrast - og heyrðust. Ég tel þær virkilega hafa verið þess verðar að gera þær, þó að, eins og ég tók fram áðan, ýmislegt í þeirri framkvæmd hafi eflaust orkað tvímælis eins og ævinlega þá gert er. Að öðru leyti mun ég ekki blanda mér, af því að þessar aðferðir koma nú sérstaklega inn í, í kærleiksríkar deilur þeirra flokksbræðra, hv. 11. þm. landsk. og hæstv. landbrh. Ég held ég geymi mér þær til vorsins. 



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara efnislega að bera saman þessar tillögur, sem mér skilst að séu raunar báðar hér til umr., ef ég hef skilið það rétt, vegna þess að þetta eru í raun og veru tillögur sem hafa verið hér til umr. undanfarin nokkuð mörg ár. Það má þó segja, að sú till. sem hæstv. landbrh. talaði fyrir áðan hafi verið endurskoðuð fyrri till., sem hv. þm. Egill Jónsson hér talaði fyrir, þannig að till. sem ráðh. talaði fyrir er miðuð við þá þróun sem hefur orðið á síðustu árum að mestu leyti í staðinn fyrir að hin till. er flutt nokkurn veginn lítið breytt frá því að hún var í fyrstu flutt. Það er munurinn. Ég skil ekki almennilega hinn voðalega ágreining, um hvað þeir hv. þm. Egill og hæstv. landbrh. geta deilt, að öðru leyti en að það má segja að till. þeirra sjálfstæðismanna sé orðin að vissu leyti dálítið úrelt miðað við þróun tímans. Það er munurinn. Það var annað sem var dálítið athyglisvert og þess vegna bað ég um orðið. Það var ræða hv. 6. þm. Norðurl. e. Árna Gunnarssonar. Það er verst að hann er ekki hér staddur. Þegar ég hlustaði á hans ræðu fannst mér þar ákaflega líkur málflutningur og ég hef haldið fram á undanförnum árum. Hvað hefur komið fyrir kratana?

Hann er í kjördæminu hjá þér.

Að bera saman þessa ræðu hans og þær ræður sem hans flokksbræður hafa flutt hér er náttúrlega allt annað. Það er eins og Árni hafi komið endurfæddur frá öðrum hnetti inn í þann flokk. Hins vegar má segja það, að þegar hann er búinn að tala um markmiðin, sem eru alveg þau sömu og við höfum haldið fram, þ.e. annars vegar að halda byggðinni, að bændurnir haldi svipuðum tekjum og aðrir þegnar þjóðfélagsins, - þegar hann er búinn að undirstrika þessi áhersluatriði og fer svo aftur á móti að ræða um hvernig eigi að nálgast þessi markmið, þá er annað mál. Þá er það kannske vegna þess að hann þekkir ekki nægilega til. Hann telur t.d. að það sé til þess að ná slíku marki, þ.e. að halda byggðinni, halda tekjunum, mögulegt eins og sakir standa að draga t.d. úr útflutningstryggingunni. Það verður að minna hv. þm. á hvernig þessi útflutningstrygging er til komin. Hún er komin til vegna samninga á milli ríkisvaldsins og bændasamtakanna. Áður máttu bændasamtökin hækka verðið til að ná jafnaðarverðinu upp, til þess að bændur héldu tekjum sínum, þ. e. að útsöluverðið á landbúnaðarvörum varð hér þeim mun hærra til neytendanna til þess að bændur næðu sínum tekjum. Það var horfið frá þessu og útflutningstryggingin var tekin upp í staðinn. Eins og háttar tíðarfari í okkar landi er vandséð hvort það sé skynsamlegt og það muni ganga, ef við ætlum að vera sjálfum okkur nægir með framleiðslu á landbúnaðarvörum, hvort við verðum ekki að hafa það svigrúm sem einmitt útflutningstryggingin býður upp á, því að annað slagið í hörðu árferði dettur framleiðslan niður eins og dæmin sanna. Menn ættu að fara að kryfja þessi mál til mergjar, hvað er skynsamlegt í þessum efnum: Er t.d. skynsamlegt að halda 85% borgarfólks í atvinnu til þess að gera ekki neitt ef það vantar atvinnu annars vegar? Er ekki skynsamlegra að borga eitthvað til þess að fólk hafi fulla atvinnu og framleiða þá verðmæti? - Og það er, alveg eins og hv. þm. Árni Gunnarsson sagði áðan, dapurlegt að hugsa um það, að á sama tíma sem milljónirnar svelta allt í kringum okkur skuli samt þurfa að koma til þeirra framleiðslutakmarkana að það verði í raun og veru að hindra menn í að framleiða matvæli. Það er dapurlegt og það sýnir það í sjálfu sér hvað veröldinni er vitlaust stjórnað. Ég vil endurtaka það, að mér fannst þessi ræða hv. þm. Árna Gunnarssonar athyglisverð vegna þess að það er allt annað hljóð sem kemur þar frá honum en hans flokksmönnum. Hann er í sjálfu sér kominn á þá línu sem við erum á, en það sem okkur greinir kannske á um er hvernig eigi að ná þessum markmiðum. Það verður að segja, að á þessum liðnu árum, sem þessum framleiðslutakmörkunum hefur verið beitt, höfum við ekki snúist við þessum málum dreifbýlisins, eða strjálbýlisins réttara sagt, eins og við hefðum átt að gera og hefðum þurft að gera, en það hefur ekki verið staðið við það að útvega það fjármagn sem um var samið, þ.e. að samkv. jarðræktarlögunum áttu bændur, til þess að breyta um sína framleiðslu, að fá nokkuð miklu meira fjármagn en hefur tekist að útvega á þessum árum. Það harma ég, því hvort sem menn trúa því eða ekki t.d. í sambandi við loðdýraræktina, að hún muni verða bjargvættur strjálbýlisins, þá er það tilraun sem margir fróðir menn telja að sé bjart yfir, jafnvel þó að við getum búist við að verðið sé misjafnt frá einum tíma til annars. En hvaða framleiðsla er það sem býr ekki við slíkt öryggisleysi? Það sjáum við t.d. á stóriðjunni. Það er fleira en framleiðsla í landbúnaði sem býr við slíkt öryggisleysi. Hv. 2. þm. Austurl. Helgi Seljan ræddi um milliliðakostnað og ég gat ekki betur heyrt á honum en hann teldi að milliliðakostnaður væri það sem væri milli þess sem bændur fá fyrir sínar afurðir og þess sem verðið er svo til neytenda + niðurgreiðslur, þ. e. sláturkostnaður, vinnsla og allt sem lýtur að því að gera þessa vöru verðmætari og seljanlegri milli framleiðandans og neytandans. Þetta er ekki rétt hugsun, ef ég hef skilið þm. rétt. Milliliðakostnaðurinn er náttúrlega ekki slátrunarkostnaður, það er ekki vinnsla. Hitt er rétt, að eins og við höfum byggt upp þetta sölukerfi okkar fá allir sitt og ef ekki næst fullt verð lendir það á bændunum. En ég vil bara minna á hvernig þetta var áður en Osta- og smjörsalan var hér byggð. Þá þurftu mjólkursamlögin úti á landi að borga heildsalanum 10–12% fyrir að selja vöruna hér, en hvað er það sem Osta- og smjörsalan hefur tekið til sín, en fyrirtækið er eign mjólkursamlaganna, er raunverulega eign framleiðendanna? Það er ekki nema'/a af þeim kostnaði sem áður var sem nú er á dreifingu og sölu þessara afurða. Það er þetta sem hefur áunnist vegna þess að fyrirtækið er í höndum bændanna sjálfra eða fulltrúa þeirra. Hv. þm. Helgi Seljan var að tala um auðvaldskreppu, sem hrjáði heiminn. Ég held nú að þessi kreppa nái yfir alla jarðarkringluna, hún nái nú líka til þeirra fyrir austan, ég veit ekki betur, þannig að því miður virðist þetta vera viðskiptakreppa sem er að skella yfir öll lönd, kannske misjafnlega fljótt og misjafnlega mikið, en ég hygg, eftir því sem ég hef séð, að þjóðir austan járntjalds séu alls ekki betur settar að þessu leyti en fyrir vestan línuna. Ég ætla ekki að ræða efnislega þessar till., það hefur verið gert oft áður, en ég vil leggja áherslu á að á þeim markmiðum að halda byggðinni, þeir sem í strjálbýlinu búa hafi sambærilegar tekjur við aðra í landinu, sé tekið í samræmi við þessa stefnumörkun. En það er ekki nóg að flytja þáltill. Það er ekki nóg að Alþingi samþykki stefnumörkun ef henni er ekki fylgt eftir. Það er ekki nóg að setja lög á Alþingi, eins og jarðræktarlögin, ef síðan er ekki farið eftir þeim lögum. Þess vegna eru það raunar gleðitíðindi að menn úr öllum stjórnmálaflokkum, sem hér hafa talað, virðast vera sammála um að það eigi að standa þannig að málum að byggðin haldist, að þeir sem í strjálbýli búa eigi rétt á að hafa svipaðar tekjur og aðrir. En þá þurfa líka að fylgja þessum orðum athafnir. Því miður hefur það ekki fylgt á undanförnum árum. Ég vona, og þá er það sögulegur atburður í sambandi við þessa umr., að nú fari menn að athuga það allir, líka Alþfl., hvernig hægt sé að standa þannig að málum að þessum markmiðum verði náð.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að koma hingað í þennan ræðustól til að þakka þær málefnalegu umr. sem farið hafa fram um það mál sem hér er á dagskrá. Þessar umr. hafa kannske verið dálítið langar, sumar ræður sem fluttar hafa verið, og það er ekkert einkennilegt vegna þess að hér er um slík stórmál að fjalla að það tekur tíma að ræða þau svo að eitthvað sé komist til botns í því sem menn þurfa að segja um jafnfjölþætt og mikilsverð mál og landbúnaðarmálin eru. Ég vil taka það fram alveg sérstaklega, eins og fleiri ræðumenn hafa gert á undan mér, að ég fagna mjög málefnalegri ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. og get lýst því að í mjög mörgum greinum er ég honum sammála og í mjög mörgum greinum var ræða hans nákvæmlega í sama anda og sú till. til þál. sem hér er á dagskrá. Þetta gilti m. a. um þau meginstefnuatriði sem hann lagði áherslu á. Þessu vil ég sérstaklega fagna. Ég tel samt sem áður ofsagt hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni að Alþingi og ríkisstjórn og ég sem landbrh. hafi sýnilega tekið sérstakt tillit til sjónarmiða Alþfl. eins og þau hafa verið í gegnum tíðina. Ég hygg að hitt sé sönnu nær, að hv. þm. Arni Gunnarsson hefur af kynnum sínum af bændastéttinni, kynnum sínum af málefnum landbúnaðarins og kynnum sínum af kjörum fólksins í landinu sem einn af þm. strjálbýliskjördæmis komist að raun um að hagur þessa fólks er þannig og vandamál þessa fólks eru með þeim hætti að það hefur opnað honum nýja sýn og hann hefur færst nærfellt inn á þau sjónarmið sem við höfum á undanförnum árum haldið fram. Þessu tel ég ástæðu til að fagna. Í rauninni var aðeins eitt sem skilur á milli. Hv. þm. Árni Gunnarsson vill sem fulltrúi síns flokks leggja niður útflutningsuppbætur í áföngum, verja þeim fjármunum til annarra hluta, góðra og þarflegra hluta, sem auðvitað er mikil þörf á að standa betur að en gert hefur verið, þó margt sé nú reynt í þeim efnum, svo sem eins og í markaðsmálum, svo sem eins og í vinnslu landbúnaðarafurða, svo sem eins og í aðstoð við skulduga bændur á jörðum sínum, sem þarf að veita aðstoð til þess að þeir geti haldið þar áfram búrekstri eða jafnvel fellt niður búrekstur. Margt af þessu er góðra gjalda vert og er í athugun og er þörf á að gera vel í. En ég tel hins vegar, og það er auðvitað tekið skýrt fram í þessari till., að við komumst ekki hjá að hafa nokkra tryggingu til að mæta útflutningi að einhverju marki. Markið hefur verið sett 10%. Þetta þjónar einmitt þeim markmiðum m.a., sem hv. þm. Árni Gunnarsson lagði áherslu á í sínu máli, að íslenska þjóðin þarf að leggja kapp á að gæta öryggis síns í matvælaframleiðslu og að hér verði ekki sultur í búi hvað sem gerist í kringum okkur í umheiminum, sem við höfum engin tök á að hafa áhrif á. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara út í þessi efni nánar, en þessi útflutningsbótatrygging er öðrum þræði auðvitað til þess að við getum náð þeim markmiðum sem sú till. sem hér liggur fyrir stefnir að og þeim markmiðum sem hv. þm. Árni Gunnarsson skýrði sem sín eigin markmið, svo sem eins og tekjumarkmið, búsetumarkmið o.s.frv. Ég skal ekki fara út í þau efni frekar. Ég held að það sé ekki unnt nema með lengri aðdraganda að halda þessum tekjumarkmiðum og búsetumarkmiðum fyrir bændur landsins ef við fellum niður útflutningsuppbætur og framleiðslan miðast einvörðungu við innlendan markað. Svipað sjónarmið kom í rauninni fram hjá hv. þm. Agli Jónssyni, sem sagðist vilja að innlendi markaðurinn standi undir byggð í landinu. Það er í rauninni sama sjónarmið þótt með öðrum orðum sé sagt. Ég ætla ekki að fara út í frekari efnislegar umr. um þessi mál. Ég vil aðeins þakka þær undirtektir sem till. hefur fengið. Ég endurtek þakkir mínar fyrir efnislegar og vandaðar umr. af hálfu þeirra sem hér hafa tekið til máls. Ég mun leiða hjá mér nokkurt nart í ræðu hv. 11. landsk. þm. í minn garð og okkar, sem að þessari till. stöndum, þegar hann mælti fyrir annarri till. sem mér er ekki ókunnug að stofni til þar sem ég var 1. flm. svipaðrar till. á árum áður. Að þessum orðum mæltum sé ég ekki ástæðu til að fjalla um till. í lengra máli.



Herra forseti. Ég get á vissan hátt tekið undir þau orð sem hér hafa verið látin falla um þessa umr. sem frekar jákvætt innlegg í landbúnaðarmál og ég sé ekki ástæðu til að fara efnislega út í umr., þær gefa tæpast tilefni til þess. Það er bara af því að það eru orðnir svo fáir hér eftir. En þó. Það er hv. þm. af Austurlandi, Helgi Seljan, af því að hann gerði nokkurt mál úr því að ég yrði talsmaður stefnu núverandi landbrh. þegar kæmi fram á sumar. Ég held að það sé óskaplega auðvelt fyrir mig að verjast í þeim efnum. Ástæðan er sú, að hvorki í þessu tilviki né neinum öðrum legg ég til grundvallar í minni málaafstöðu hver maðurinn sé. Það er ekki það sem skiptir máli. Það sem hæstv. landbrh. var að tala um hér áðan sem nart í sinn garð er frásögn af þróun landbúnaðarmála á þessu landi í tíð núverandi ríkisstj. Menn verða að segja þá sögu alveg án tillits til þess hver á í hlut. Ég get meira að segja lofað hv. þm. Helga Seljan því, verði hér annað stjórnarfyrirkomulag eftir næstu alþingiskosningar sem t.d. Sjálfstfl. ætti hlut að, að ég mundi ekki líða það undir nokkrum kringumstæðum að það líðist eins mikill undansláttur í málefnum íslensks landbúnaðar og menn hafa látið yfir sig ganga á þessu kjörtímabili. En ekki skiptir þetta nú meginmáli. Ég endurtek þakklæti mitt fyrir málefnalegt innlegg í þessa umr. hjá öllum þeim sem hér hafa talað og lýk þar með máli mínu, herra forseti.