Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Það hefir drifið að slíkur fjöldi af brtt. nú við 3. umr., að jeg verð að fara nokkrum orðum um þær. Skal jeg þá fyrst minnast á brtt. á þgskj. 266, frá nefndinni í málinu, eða rjettara sagt frá meiri hluta hennar. Úr því að gert er ráð fyrir, að að því geti rekið, að fjehirðar verði tveir við bankann, þá virðist rjettast, að stjórnarráðið skipi þá báða, en ekki að eins annan þeirra, eins og gert er ráð fyrir í 4. gr. frv. Brtt. gerir ráð fyrir, að aðstoðargjaldkeri verði skipaður. þegar þörf krefur og að bankastjórnin segi landstjórninni til og ákveði, hvenær sú þörf sje fyrir hendi. Það er gert ráð fyrir, að annar þessara manna nefnist fjehirðir, en hinn aðstoðarfjehirðir. Nefndinni þótti rjett að ákveða dálitlu lægri laun handa aðstoðarfjehirðinum en hinum, en sama mistalningarfje, því að gert er ráð fyrir, að þeir sjeu hliðstæðir og að aðstoðarfjehirðirinn sje ekki undir hinn gefinn. Þá virtist nefndinni og heppilegast, að eigi væri fastákveðið í lögunum sjálfum um verkaskiftinguna milli þessara tveggja manna, heldur ákvæði stjórnarráðið hana, að fengnum tillögum bankastjórnar. Telur hún það óheppilegt að einskorða hana nú þegar, því að sú skifting gæti síðar reynst óheppileg. Þessar breytingar, sem hjer ræðir um eru samhljóða skoðun sjálfrar bankastjórnarinnar, sem nefndin hefir rætt við um þær. Enn fremur vill nefndin, að það komi skýrt fram, að bankastjórarnir eigi að njóta dýrtíðaruppbótar eftir sömu reglum og starfsmenn ríkissjóðs, en í frv. kemur þetta óskýrt fram, og ber því nefndin fram brtt., til að taka af allan vafa um þetta. Hv. þm. Barð. (H. K.) gat ekki orðið samferða meðnefndarmönnum sínum um sum atriði, og ber því fram sjerstakar brú, á þgskj. 269. l. brtt. hans er sú, að þegar skuli skipaðir tveir fjehirðar, og vill hann, að annar sje nefndur fjehirðir, en hinn gjaldkeri; ætlast hann til, að sá þeirra, sem hann nefnir fjehirði, taki á móti öllu fje, sem greitt er inn í bankann, en gjaldkeri hans á að greiða alt fje út úr bankanum. Í sjálfu sjer er ekki mikið að athuga við þessa nafnagreining; en þó mun orðið fjehirðir og gjaldkeri vera viðhaft jöfnum höndum og í sömu merkingu í daglegu tali, hvort heldur um innborgunarstarf eða útborgunar er að ræða, eða hvorttveggja. Það, sem rjeð því, að meiri hluti nefndarinnar fjell frá þessu orðalagi, var að það var alls ekki sýnt, að þetta væri hin einasta besta skifting starfsins, að annar hafi útborganir, en hinn innborganir. Það kom líka til mála að skifta öðruvísi. Þótti nefndinni því hyggilegra að hafa þetta ekki fastbundið með lögum. Sem dæmi skal jeg nefna það, að í frv., eins og það var upphaflega, var bankastjórn heimilað að skipa sjerstakan fjehirði við sparisjóðsdeildina. Bankastjórnin áleit það heppilegt, og hefir reynt það, en það hefir ekki reynst heppilegt fyrirkomulag til frambúðar. Eins gæti það nú sýnt sig, að óheppilegt væri að skifta ekki eftir inn- og útborgunum, og þá væri ilt, að það væri lögákveðið. Og að minsta kosti er engu spilt, þótt brtt. meiri hlutans verði samþykt. Í sambandi við þetta stendur líka sú brtt. frá sama hv.þm. (H. K.), að laun beggja fjehirðanna, eða eins og hann nefnir þá, fjehirðis og gjaldkera, verði jafnhá. Þarf ekki að ræða þá brtt. sjerstaklega. En aftur er það rjett, frá sjónarmiði meiri hlutans, að þar sem annar er nefndur aðstoðarfjehirðir, þá sje hann settur skör lægra. Þá er meiri hlutinn ósammála minni hlutanum um styrktarsjóðinn. Hv. þm. Barð. (H. K.) vill, auk 25,000 kr., einnig láta bankann leggja fram 1½% af nettoársarði bankans í næstu 10 ár eftir að lögin öðlast gildi. Það er ekki gott að vita, hve miklu það muni nema. En jeg hygg, að ganga megi út frá 500–600 þús. kr. gróða á ári. Verður þá þetta 9 þús. kr. á ári. eða alls 90 þús. kr. í viðbót við þessi 25 þús. kr. Þetta þykir meiri hlutanum alt of mikið, og hefir hann sjerstaklega tekið til samanburðar lífeyrissjóð embættismanna, þar sem ríkissjóður á að eins að leggja fram 50 þús. kr. í eitt skifti fyrir öll. Það er auðsætt, að ef leggja ætti fram 115 þús. kr. til styrktar sjóði handa starfsmönnum Landsbankans einum, en ríkissjóður að eins 50 þús. kr. handa öllum þeim embættismönnum, sem taka laun sín eftir almennum launalögum, þá er það rangt hlutfall. Og þó að þetta eigi einnig að ná til starfsmanna við útbú bankans, þá er það sama. Þá vill sami hv.þm. (H. K.) hækka laun bankastjóranna allmjög. Fyrst og fremst launin sjálf, samkvæmt 3 brtt. á þgskj. 209 úr 6000 kr. upp í 8000 kr., og þar að auki samkvæmt brtt. á þgskj 268, greiða þeim 5% af ársarði bankans, sem myndi nema 10,000 kr. til hvers, svo framarlega sem gróðinn yrði 600,000 kr., eins og gera má ráð fyrir. Laun bankastjóranna myndu þá verða um 18,000 kr., og auk þess dýrtíðaruppbót, sem líklega gæti numið 3000 kr. á ári. Laun því alls um 21,000 kr. á ári. Þetta þykir meiri hlutanum of hátt. Hv. þm. Barð. (H. K.) hreyfði þessu þegar í nefndinni, en meiri hlutinn gat ekki gengið inn á það. Hann getur vel unað við það, sem lagt er til í stj.frv., að föstu launin sjeu 6000 kr. og 5% af ekki hærri upphæð en 300,000 kr. Má þá gera ráð fyrir, að launin yrðu 11 þús. kr. föst, auk dýrtíðaruppbótar, svo að launin yrðu alls 14,000–15,000 kr. Það þótti meiri hlutanum nokkurn veginn sæmilegt. Það er hærra en hæstu laun, sem greidd eru nokkrum embættismanni landsins, og er rjett að miða nokkuð við það. Það er að vísu vitanlegt, að erlendir bankar, og jafnvel Íslandsbanki, gjalda hærri laun. En þar til er því að svara, að það eru venjulegast stærri stofnanir. Annað er það, að hjer er um banka að ræða, sem er eign hins opinbera, og er þá rjett að launa starfsmönnum hans eftir líku hlutfalli og öðrum starfsmönnum hins opinbera, en þó þannig, að þeir verði hæstir. Í samræmi við þetta getur meiri hlutinn ekki gengið að brtt. á þgskj. 268, nje heldur brtt. á þgskj. 265. Og sama er að segja um brtt. á þgskj. 216. Þar er atriði, sem hv. 1. þm. Árn. (S. S.) gat ekki orðið nefndinni samferða um viðvíkjandi launum bankastjóranna. Hann vill færa þau niður frá því, sem stjórnin hefir áætlað, um 1% af ágóðanum. Það myndi, eftir því sem ætla má, muna um 1000 kr. á ári fyrir hvern bankastjóra, svo að föstu launin yrðu 10,000 kr., auk dýrtíðaruppbótar. Þá er enn ein brtt., á þgskj. 279, sem gengur út á það, að allar opinberar stofnanir og sjóðir, sem hafa handbært fje, skuli geyma það hjá Landsbankanum eða útbúum hans, ef staðhættir leyfa, og enn fremur starfsmenn ríkisins, undir sömu skilyrðum. Og svo loks, að Landsbankinn einn, með útbúum, hafi heimild til að taka við tryggingargeymslufje (depositum). Um þessa till. hafa nefndarmenn ábundið atkvæði. Jeg tala í eigin nafni, er jeg segi, að jeg get alls ekki gengið inn á þessa brtt. Er það aðallega vegna sparisjóðanna úti um landið. Þeir hafa nú heimild til þess, samkvæmt lögum, að ávaxta ómyndugra fje og opinbert fje. Þeir eru í töluverðum vexti, og lítur út fyrir, að þeir geti í sumum hjeruðum bráðlega fullnægt peningaþörfinni. Væru þessi hlunnindi tekin af þeim, yrði það til að rýra töluvert hag þeirra. En það er gott, að þeir hafi ómyndugra fje til ávöxtunar. Það stendur oft lengi á vöxtum, jafnvel alt að 20 ár. Þess vegna yrði það töluverður hnekkir fyrir sparisjóðina að missa þessa heimild. Hið sama er um opinbert fje, t. d. fje sjóða og stofnana. Og til dæmis um sjóðina get jeg nefnt það, að sjóður, sem á fyrir sjer að verða miljónasjóður, er ávaxtaður í sparisjóði. Ef breyta ætti þessu og afnema með lögum, gæti jeg alls ekki gengið inn á það, því að það sýnist hart að gengið gagnvart þessum þörfu stofnunum, sparisjóðunum. Það sýnist líka vera undarlegt að veita einni stofnun einkarjett til að ávaxta fje. Það er óeðlilegt að útiloka allan „konkurrence“. Og það er ekki búmannlega hugsað, fyrir hönd þess opinbera, að einskorða, hvar fje þess skuli ávaxtað, án þess að neitt sje hugsað fyrir kjörunum, því að ef ein stofnun fær einkarjett á ávöxtun þessa fjár, er hætt við, að sú sama stofnun geti haft tilhneigingu til að skamta vextina úr hnefa. Það er að vísu ein undantekning, þessi: „ef staðhættir leyfa . Jeg sje ekki vel, hvernig þetta ber að skilja. Staðhættir leyfa altaf að senda fje með pósti frá einum stað til annars. Þessi orð eru því óheppilega valin, eiga alls ekki við og ættu að falla burtu. Hvað snertir starfsmenn ríkisins, þá er ætlast til, að þeir „geymi þar alla þá peninga, sem þeir hafa undir höndum fyrir ríkið“. Jeg veit ekki til, að starfsmenn ríkisins megi geyma fje ríkisins í bönkum. Þeir eiga eftir gildandi reglum nú, að skila af sjer jafnharðan í ríkissjóð. Hjer er þeim gefin heimild til að leggja fje ríkisins á vöxtu en jeg vil alls ekki, að þeim sje gefið neitt undir fótinn um það. Ákvæðið um tryggingargeymslufje gerir í sjálfu sjer ekki mjög mikið til, en þó getur það verið mjög óþægilegt, að enginn megi geyma „deposita' nema Landsbankinn. Það getur jafnvel gert að verkum, að menn geta ekki uppfylt þetta skilyrði, að setja tryggingu, í tæka tíð, vegna þess, að langan tíma getur tekið að flytja fjeð. En þetta kemur sjaldan fyrir, og jeg legg ekki mikið upp úr því. En aðalatriðið fyrir mjer er það, að jeg vil alls ekki taka af sparisjóðunum þann rjett, sem þeir hafa til að ávaxta opinbert fje og fje ómyndugra.

Hákon Kristófersson Eins og hv.frsm. meiri hl. (M. G.) gat um, hefi jeg ekki getað orðið hv. meðnefndarmönnum mínum samferða um brtt. við frv. þetta sem hjer liggur fyrir, og hefi því komið með brtt. á þgskj. 269, sem jeg vil nú fara nokkrum orðum um. Hv. frsm. meiri hlutaus (M. G.) fór mörgum orðum um þær og skýrði þær að nokkru leyti. Jeg vil taka það fram, að bankastjórnin kom á fund nefndarinnar. Jeg lýsti þar yfir minni skoðun á þessu máli og þeim brtt., sem jeg hafði í huga að bera fram. Man jeg ekki betur en að hún væri í öllum aðalatriðum samþykk fyrirhuguðum brtt. mínum, sjerstaklega þó brtt. við 4. gr. frv. Jeg verð því að álíta, að sú brtt. sje gerð í fullu samræmi við bankastjórnina. Hún hefir viðurkent nauðsynina á því, að gjaldkerar sjeu tveir, og mun hafa hugsað sjer fyrirkomulagið þannig, að annar annaðist allar útborganir, en hinn tæki við öllum innborgunum. Eins og sjá má af brtt. mínum, þykir mjer rjettara að nefna mennina ekki báða sama sýslunarnafni, heldur kenna þá að nokkru hvern við sitt starfssvið, en þó legg jeg enga áherslu á það. Hv. meðnefndarmenn mínir viðurkenna, að mjer virðist, með brtt. sinni á þgskj. 266, að þörf sje á því að skifta gjaldkerastarfinu við bankann, og eru mjer að því leyti sammála. Það er því að eins leiðin, sem fara skal, sem virðist bera á milli. Þeir vilja leyfa að hafa mennina tvo, „ef þörf krefur“, eins og þeir komast að orði. Bankastjórnin hefir lýst yfir því, að hún teldi gjaldkerastarfið við bankann svo umfangsmikið, að einn maður gæti ekki annað því, og hefir í framkvæmdinni staðfest það álit sitt með því nú þegar að skifta starfinu. Þar eð nú svo er komið, hvers vegna á þá ekki að slá fyrirkomulaginu föstu, úr því að breytingar á bankalögunum liggja hjer fyrir? Samkvæmt till.hv. meiri hluta verður helst að líta svo á, að stjórnarráðið eigi að meta þessa ,,þörf“ á tveim gjaldkerum. En vitanlega er það bankastjórnin, sem á að meta hana, og hún hefir, að mínu áliti, þegar gert það, með því að lýsa því yfir fyrir nefndinni, að hún óskaði þessarar breytingar. Þess má líka geta, að bankastjórnin virtist leggja áherslu á það, að báðir væri skipaðir af stjórninni. Að þessu öllu athuguðu kann jeg ekki við og finst óeðlilegt, að í lögunum standi: „Ef aðstoðarfjehirðir verður skipaður“ o. s. frv. Það virðist ekki efi á, að bæði bankastjórn og landsstjórn, sem best þekkja til þessara mála, eru á einu máli um þetta atriði. Enda hefir það verið sýnt í framkvæmdinni.  (M. G.: Hvernig?)  Með því, að bankastjórn hefir þegar að nokkru leyti skift starfinu, að því er jeg best veit. Þegar því báðir þessir aðiljar, sem best þekkja til, mæla eindregið með þessari breytingu, hví þá ekki að stíga skrefið til fulls og ákveða, að gjaldkerar bankans skuli vera tveir? En eins og jeg hefi áður tekið fram, vil jeg nefna þann fjehirði, er tekur á móti fje, en hinn gjaldkera, sem greiðir það út. Það er ef til vill gagnstætt málvenju, enda er það ekkert aðalatriði í mínum augum, en með því virtist mjer báðir mennirnir kendir við það starf, er þeir hafa. Varatillaga mín fer fram á það, að ef skipaður verði aðstoðargjaldkeri, þá verði það gert í samráði við þann mann, er ber ábyrgð á sjóði bankans. Eins og allir sjá, væri það rangt að skipa mann á annars manns ábyrgð í vandasama stöðu, án þess að sá, sem ábyrgðina ber, fái þar einhverju um að ráða. Að sjálfsögðu kemur þessi varatill. mín ekki undir atkvæði, ef annaðhvort aðaltill. mín eða brtt.hv. meiri hluta verða samþyktar. En það er áríðandi, að ekki verði annar aðstoðarmaður skipaður en sá, sem hefir fulla tiltrú aðalmannsins. Í orðinu ,,aðstoðarmaður“ liggur það, að annar sje yfir og beri frekar ábyrgð á starfinu en sá, sem nefndur er aðstoðarmaður. Önnur brtt., við 4. gr., 2. mgr., er að eins orðabreyting. En hún er ekki eins nákvæm og hún ætti að vera, og þarf því frekari orðabreytingar, þar sem koma fyrir orðin „fjehirðir“ eða ,,gjaldkeri“. Jeg hefi ekki viljað gera nema 500 kr. mismun á launum fjehirðis og gjaldkera, en hv. samnefndarmenn mínir vilja, að munurinn sje 1000 kr. Af hverju sá munur er rjettlátur er mjer ekki vel skiljanlegt, þar sem fullyrða mun mega, að báðar stöðurnar hljóti að vera miklar trúnaðarstöður og ekki ólíkar hver annari að öðru leyti. Að vísu mun mega gera ráð fyrir, að gjaldkerastarfið, þ. e. hjá þeim er borgar út, sje heldur hættulegra, að því er mistalningar snertir, en jeg hygg, að fjehirðir muni aftur á móti hafa töluvert erfiðara starf. T. d. mun öll afgreiðsla á aðsendum peningapósti falla í hans hlut, og hlýtur það að vera allmikið starf. Svo myndi og öll innborgun til veðdeildarinnar á haustin líka lenda hans megin, og mun það vera mjög mikið starf, því að til þess hefir bankinn haft sjerstakan mann að undanförnu, en því yrði að líkindum hætt, ef þessar fyrirhuguðu breytingar komast á. Með þessi atriði fyrir augum hefi jeg ekki viljað hafa nema 500 króna mun á launum gjaldkera og fjehirðis, og hygg jeg, að það megi ekki vera meira, ef allrar sanngirni er gætt. Þá hefi jeg borið fram brtt. um styrktarsjóðinn fyrirhugaða, sem sje að auk 25 þús. króna tillagsins sje enn fremur lagt til af bankans hálfu 1½% af netto-arði bankans í 10 ár. Jeg verð að geta þess, að þegar þetta atriði var til umr. í nefndinni, leit jeg fyrst svo á, og hjelt að fleiri hefðu svipaða skoðun, að þessi styrktarsjóðsstofnun ætti að eins að ná til starfsmanna Landsbankans. En við nánari athugun kom það í ljós, sem líka er rjettlátt, að þessi ákvæði ættu einnig að ná til starfsmannanna við útibúin. Nú vita allir, að útibúin eru mörg, og altaf er verið að krefjast fleiri og má búast við, að þeim fari stöðugt fjölgandi. Geta þau orðið miklu fleiri en nú er hægt að gera ráð fyrir. Verða þeir þá allmargir, sem njóta styrks af sjóði þessum með tímanum, og ræður þá að líkindum, að til þess, að þessi sjóður komi að verulegum notum, svo að starfsmenn bankans og ekkjur þeirra fái sæmilegan lífeyri á ellidögunum, þarf hann að vera töluvert öflugur. Álít jeg því, að tillögur hv. meiri hluta um tillög frá bankans hálfu fari of skamt. Í sambandi við þetta má geta þess, að Eimskipafjelag Íslands hefir stofnað tryggingarsjóð fyrir sína starfsmenn, sem er öllu veigameiri en þessi sjóður yrði, þótt till. mínar næðu fram að ganga. Má þó slá því föstu, að fje Eimskipafjelagsins, engu síður en fje bankans, sje að meiri hluta eign landsmanna. Það, sem fyrir mjer vakir meðal annars, er að trygging sje fyrir því, að fá góða menn að bankanum, og að þeim sje svo sæmilega launað og sjeð borgið, að þeir vilji gera bankastarfið að æfistarfi sínu. Og þegar jafnframt er litið til þess, að starfsmönnum sjálfum er gert að greiða í sjóðinn 3% af launum sínum, þá virðist mjer þetta ekki ofmikið frá bankanum. Hv. frsm. meiri hlutans (M. G.) tók það fram að þetta gæti orðið allmikill sjóður, og tók það sem grundvöll til ábyggingar, að gróði bankans yrði 600 þús. kr. árlega. Um það atriði er ekki gott að segja neitt ákveðið eins og stendur. En brtt. mín, miðuð við t. d. 500 þús. kr. árlegan gróða, myndi hafa í för með sjer 7500 kr. árlegt tillag frá bankanum. Þar sem þetta er greitt að eins í nokkur ár, get jeg ekki sjeð, að þetta sje of langt gengið gagnvart bankanum. Jeg tel líka betra, að bankinn sje heldur ríflegur í greiðslum sínum til starfsmanna, heldur en hann fari of skamt hvað það snertir. Það leyfi jeg mjer að fullyrða, að þetta atriði ríði ekki í bága við skoðanir núverandi landsbankastjórnar, og býst við, að sú landsbankastjórn, sem tekur við af þessari, verði sömu skoðunar og jeg um þetta atriði. Enn fremur hygg jeg, að brtt. mínar hafi sæmilegt fylgi meðal þm., því engar brtt. hafa komið frá neinum þeirra við þær, og hefði þó verið nægur tími til að koma fram með þær. Hv. frsm. (M. G.) drap á brtt. mína við 5. gr. frv., sem sje að í stað 6000 kr. árslauna bankastjóranna svo og 5% af ársarði bankans komi 8000 kr. Jeg tel hana mjög heppilega, því jeg lít svo á, að ef laun bankastjórnarinnar væru miðuð við hundraðsarð af ágóða bankans, þá gæti það orðið til þess, að bankastjórarnir legðu aðaláhersluna á það, að bankinn græddi sem mest. En það á ekki að vera tilgangur bankanna eingöngu, heldur hitt, að veita viðskiftamönnum sínum sem hagkvæmust kjör, eða með öðrum orðum vera fremur til almenningsafnota og almenningsheilla en sem gróðafyrirtæki eigendanna. Og sjerstaklega á þetta heima um Landsbankann, sem er ríkiseign. Hlutverk hans ætti að sjálfsögðu fremur að vera það, að halda vöxtum af peningum niðri, en hitt, að afla sjer gróða að óþörfu, og það á eigendum sínum. Þá skal jeg ofurlítið minnast á brtt. á þgskj. 268. Má ef til vill segja, að jeg hafi farið þar út fyrir það „princip“, sem í jeg fylgi á brtt. mínum á þgskj. 269, en svo er ekki. Því nái þær brtt. fram að ganga, þá greiði jeg atkv. á móti brtt. á þgskj. 268. En verði brtt. á þgskj. 268 borin upp á undan brtt. á þgskj. 269 og samþ., þá tek jeg aftur brtt. mína, b.-lið við 8. gr. frv., á þgskj. 269. Um fyrri lið brtt. við 8. gr. skal jeg taka það fram, að jeg tel miklu hagkvæmara að stofna slíkan styrktarsjóð, sem þar er lagt til, handa starfsmönnum bankans, heldur en að veita þeim styrk á annan hátt. Það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að gera ráð fyrir því, að þessir menn geti orðið styrkþurfar eins og aðrir, og er þá sjálfsagt að veita þeim styrk úr þessum sjóði, heldur en að biðja um eftirlaun handa þeim hjer í þinginu, sem kynni þá líka að koma fyrir hvað eftir annað, og jeg tel alveg ófært. Þessi síðasta brtt. er liðuð í tvent, og vona jeg, að hæstv. forseti beri hana upp í tvennu lagi. Hefi jeg nú farið nokkrum orðum um brtt. mínar og sje ekki ástæðu til að eyða fleiri orðum um þær.

Matthías Ólafsson Eins og háttv.þm. sjá, hefi jeg leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 268, ásamt tveim öðrum hv.þm. Hún fer í þá átt að hækka laun bankastjóranna þannig, að í stað þeirra 6000 króna og 5% af netto-arði bankans, - alt upp að 300 þús. kr., - komi sama fasta upphæðin og 5% af netto-arði, alt upp að 600 þús. krónum. Eða með öðrum orðum, hún hækkar um helming það hámark ársarðs bankans, sem veita má af hundraðsarð bankastjórunum. Það hafa komið fram till., sem ganga miklu lengra, eins og till.hv.þm. S.-Þ. (P. J.), en jeg verð að halda mjer fast við þessa brtt. okkar þremenninganna. Háttv. frsm. (M. G.) fann að því, að launin yrðu of há með henni, en hjer er þess að gæta, að við verðum að hafa í bakastjóraembættin vel hæfa menn og menn, sem hafa notið sjermentunar um lengri tíma. Því við erum hjer ekki að setja lög fyrir þá, sem nú eru í þessum embættum, heldur fyrir óborna. Svo eru þetta heldur ekki mikil laun í líkingu við laun samskonar manna erlendis. Það er að vísu satt, að þau geta orðið nokkuð há, með föstum launum og dýrtíðaruppbót, ef arðurinn nær hámarki því, sem veita má af prócentur, en aldrei geta þau farið út í miklar öfgar. Mjer er ekki kunnugt um, hvort þeir, sem nú eru bankastjórar, eiga að fá laun þessi, sem hjer er verið að ræða um, eða ekki, en vona, að þeir verði að viðurkenna, að þau eru til stórbóta frá því, sem nú er. Og kosturinn á okkar brtt. er sá, að hún bætir fullkomlega þau launakjör, sem eru óviðunandi án þess að fara út í öfgar.

Pjetur Jónsson Jeg hefi komið með brtt. á þgskj. 265, sem er sama eðlis og till.hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), en gengur að eins lengra í því, að bæta laun bankastjóranna. Því jeg lít svo á, að Landsbankinn megi ekki verða í vandræðum með að geta kept við aðrar samskonar stofnanir um að fá hæfa menn í stöður sínar. En það getur að eins orðið með því, að borga mönnunum sæmilega. Og jeg hygg, að það sje vandfenginn „fagmaður“ með minni launum en þeim, sem jeg sting upp á hjer.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hefi ásamt fleirum leyft mjer að koma fram með brtt. á þgskj. 279. Frsm. (M. G.) lagði á móti henni, og þótti mjer það furðu gegna, því í raun og veru er hún svo sjálfsögð, að það hefði ekki átt að þurfa að koma fram með hana öðruvísi en sem sjálfsagðan lið í frv. Það vita allir, að mikið fje er ávaxtað á öðrum stöðum en í Landsbankanum, og hversu mikils Landsbankinn fer á mis með því fyrirkomulagi er ekki gott að segja. Till. er því fram komin til að hlynna að Landsbankanum, þessari þjóðarstofnun. Hygg jeg, að samþykt till. muni ekki hindra neitt vöxt sparisjóðanna, því það er ekki tilætlun okkar að svifta þá fje, heldur að opinberir sjóðir, sem eru ríkiseign, geymist í Landsbankanum, og að fje það, sem opinberir starfsmenn hafa með höndum fyrir ríkið, ávaxtist þar. En þar, sem ekki er auðvelt að koma fje á vöxtu í Landsbankann, þar ávaxti sparisjóður það. Enn fremur er það meining okkar, að sparisjóðir, eftir sem áður, fái að ávaxta t. d. brunabótasjóði og þess háttar. Það er ekki rjett, sem haldið hefir verið fram, að þessi till. sje óþörf vegna þess, að sparisjóðir, þar sem þeir eru komnir á fót, fullnægi peningaeftirspurninni. Það sanna tilmælin um stofnun nýrra útibúa, sem drífa að hvaðanæfa, að svo er ekki. Og t. d. er nú komið útibú á Selfossi, þó að einhver stærsti sparisjóður landsins sje á Eyrarbakka. Við ætlumst ekki til þess, flutnm., að embættismönnum ríkisins sje heimilað að geyma fje ríkisins öðruvísi en þeim er heimilt samkvæmt fyrirskipunum þeim, er þeir hafa fengið frá stjórnarráðinu, og ætlumst við til, að þá stund, sem fjeð er geymt, sje það í Landsbankanum, eftir því sem staðhættir leyfi. Nú geyma þeir það oft hingað og þangað meðan þeir eru að draga nokkra upphæð saman. Sjálfsagt er, að þeir vextir, sem af fjenu koma, renni til ríkisins. Jeg hygg, að síðari liður till. þurfi ekki að valda neinum erfiðleikum í viðskiftum, þótt fyrirskipað sje að tryggingargeymslufje sje geymt í Landsbankanum. Þeir samningar, sem áður hafa verið gerðir, ættu að mega standa, þótt hún yrði samþ. Svo finst mjer ekki heldur rjett að gera ráð fyrir, að Landsbankinn notaði sjer þessa lagaheimild til að halda niðri vöxtum, þótt ekki sjeu hjer fyrirmæli um það, hvaða vexti hann skuli greiða og græða þannig fje á óheiðarlegan hátt.

Einar Arnórsson Jeg sje á ýmsum brtt., sem fram hafa komið, að menn eru nú teknir að gerast höfðinglundaðri en áður hjer í þinginu, og er það gleðileg framför. Sjerstaklega gleður það mig, að hv.þm. Barð. (H. K.), hinn sparsami, er nú orðinn svo óspar á fjé. En það verð jeg að segja, að mjer finst þetta töluvert yfirdrifið, því að við erum óvanir því hjer, að laun starfsmanna landsins geti numið 20–25 þúsundum króna um árið, eins og vel getur átt sjer stað um laun bankastjóranna, ef t. d. till.hv.þm. S.-Þ. (P. J). gengur fram.  (P. O.: Þau geta numið yfir 30,000 kr.)  . Eftir frv. stjórnarinnar saman borin við launalagafrv. hennar dýrtíðaruppbótarákvæðin) geta lamin orðið um 15 þús. kr., en auðvitað getur þar verið um nokkurn stigmun að ræða. Jeg verð nú að telja það sæmileg laun. Það er alls ekki meining mín að vilja telja launin eftir starfsmönnum landsins, en þess ber hjer að gæta, að skilyrðin, sem þessum starfsmönnum eru sett, eru langsamlega miklu minni en þau, sem krafist er að venjulegir embættismenn landsins uppfylli. Þeir verða að stunda sjerfræðisnám um margra ára skeið, til þess að geta gegnt embættunum, en engin slík skilyrði eru hjer sett, nema einum bankastjóranna, sem á að hafa lögfræðispróf. Það verður einber tilviljun, hvort þeir sem sækja, verða hæfir menn eða ekki. Jeg er ekki þar með að segja, að þeir hljóti að verða óhæfir, jeg býst heldur við að þeir verði hæfir, en mishæfir verða þeir, þegar engin skilyrði eru sett. Það er talað um, að mikilsvert sje að fá góða menn í þessar stöður og það er að vísu rjett. Þessi háu laun eiga að tryggja það, en jeg efast um að þau geri það að öllu leyti, því að hæfustu mennirnir hafa þó, eins og nú er komið, meira upp úr öðrum störfum. En hjer er farin önnur leið en vant er að fara um launakjör embættismanna. Það hefir verið venja að berja því við, að altaf byðust nógu margir, og þess vegna væri ekki ástæða til að hækka launin, þótt þau væru orðin skammarlega lág. Eftir þeirri reglu sem fylgt hefir verið um launakjör embættismanna alment, væri það að undirboð væri haft á embættum, eins og þegar sýslur voru seldar á leigu hjer áður á öldum. Það er hugsað mest um að þurfa að greiða sem minst, en minna að því gætt, hverjir í embættin veljast. Það heyrast t. d. engar kvartanir eða kveinstafir um það, þó að mentaskólinn missi sína bestu kenslukrafta vegna þess, hve kennaraembættin eru illa launuð. Það er eins og mönnum standi alveg á sama um þess háttar stofnanir. Nú virðist kveða við annan tón í þessu máli. Það er eins og menn hafi skyndilega skift um skoðanir, og tel jeg það vel farið. Jeg býst fastlega við því, að háttv.þm. Barð. (H. K.) og aðrir verði sjálfum sjer samkvæmir og sýni sama örlætið, þegar farið verður að ákveða laun embættismanna yfirleitt. Þá ætlaði jeg að fara nokkrum orðum um brtt. á þgskj. 279. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hefir talað fyrir henni, en þrátt fyrir það, er hann taldi fram, verð jeg að telja till. mjög varhugaverða. Hún byrjar á því, að allar opinberar stofnanir og sjóðir skuli geyma fje sitt í Landsbankanum. Jeg vildi spyrja, hvort meiningin með þessari till. væri sú, að útloka Söfnunarsjóðinn. Jeg vil ekki lasta hjer lánskjör Landsbankans, og geri það ekki, þótt jeg segi eins og er, að lánskjör Söfnunarsjóðsins eru miklu hentugri.  (J. P.: Þetta var ekki meiningin)  . Ef þetta hefir ekki verið meiningin, þá er ekki annað fyrir en að taka málið út af dagskrá og breyta þessu. Söfnunarsjóðurinn er landseign, og jeg sje enga ástæðu til að meina mönnum að geyma fje sitt í honum, þar sem það þar er algerlega trygt. Sjóðurinn er líka í góðum höndum, að minsta kosti meðan Eiríkur Briem, sem má telja föður sjóðsins, veitir honum forstöðu. Þingið velur gæslustjóra og getur haft eins mikil afskifti og eftirlit með sjóðnum og það æskir. Hvað viðvíkur sparisjóðunum, þá fæ jeg ekki annað sjeð en þetta sje árás á þá, eins og áður hefir verið bent á af öðrum. Sparisjóðirnir fara óneitanlega á mis við fje, ef till. verður samþ., sem þeir annars hefðu fengið til umráða. Eins og háttv frsm. (M. G.) hefir tekið fram, er það óviðkunnanlegt, að starfsmenn þess opinbera brjóti innheimtureglugerðina. Þeir eiga að senda landssjóði innheimt fje með fyrstu ferð og gera upp á hverjum ársfjórðungsmótum, og er þá eins og flm.till. gangi út frá því, að þeir brjóti reglugerðina og geymi fje hjá sjer lengur en leyft er, eða að ákvæðið er einskis vert. Þá er síðasti liður till., sem fer fram á það, að Landsbankinn megi einn taka við tryggingargeymslufje (depositum). Mjer þykir of langt gengið með þessu ákvæði. Ef jeg geri samning við einhvern, við skulum segja að það sje háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), og hann heimtar tryggingu fyrir því, að jeg haldi samninginn, þá má jeg ekkert annað fara en í Landsbankann með það geymslufje. Nú getur vel verið, að jeg verði að sæta þar verri kjörum en á öðrum stað eða að mjer komi það á einhvern hátt ver að hafa fjeð geymt í Landsbankanum en t. d. í Íslandsbanka. Jeg vil fá leyfi til að setja það þar, sem mjer hentar best. Það má vera, að hjer sje ekki átt við samninga milli einstakra manna, heldur milli þess opinbera og einstaklings - t. d. verkasamninga - og er þá öðru máli að gegna. En ef svo er, þá verður að taka það fram. Ef þetta, sem jeg hefi fundið brtt. til foráttu, er ekki ætlun flm., þá verða þeir að gera brtt. við brtt. sína.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það hafa komið fram óvenjulega margar brtt. við 3. umr. Þær lúta flestar að launakjörum, og get jeg orðið stuttorður um þær. Stjórninni þótti líklegt, að þingið mundi ganga að þeim ákvæðum í frv., sem um launin fjallaði, og bjóst ekki við, að umboðslaunin yrðu hækkuð. Það er nú komin fram brtt. í þá átt, og vil jeg ekki leggja á móti henni; það er til þess ætlast, að í embættin veljist að eins hæfir menn, og er þá ekki nema sjálfsagt að launa þá vel. Aðallega stóð jeg upp vegna brtt. á þgskj. 279, en þar hefir háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) að mestu tekið af mjer ómakið. Það er óhugsandi að samþ. þessa brtt. eins og hún liggur nú fyrir; hún þarfnast endurskoðunar. En til þess að hún geti farið fram þarf að taka málið út af dagskrá. Að þessari till. standa margir menn hjer í þessari háttv. deild, og má því ætla að hún hafi þó nokkurt fylgi. Það eru líka svo mætir menn, sem að till. standa, að þess vegna er engin ástæða til að ætla annað en að tilgangur hennar sje góður, og að hún geti orðið til bóta, þegar hún er komin í viðunandi form. En eins og hún er nú, þá verð jeg að telja hana varhugaverða, svo jeg noti nafnið, sem háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) viðhafði. Það er gagnstætt minni stefnu, að þingið vasist eins mikið í hjeraðastjórn eins og þessi till. fer fram á. Ef ekki má ráðstafa sjóðum þar sem full trygging er, heldur er þar einni stofnun veitt forrjettindi, þá tel jeg það of langt gengið, og það þó að þessi stofnun sje Landsbankinn. Í hreppnum þar sem jeg hefi lengst af dvalið eru sjóðir ýmsir almennir ávalt ávaxtaðir í sparisjóðum, og jeg býst við, að menn kunni því illa, ef út af er brugðið. Það eru talin mikil hlunnindi hvar sem er að hafa sparisjóði, og það eykur traust þeirra að fá sem mest fje til umráða. Hjer er þess vegna um óeðlilegt valdboð að ræða, sem gæti haft ill áhrif á fjársöfnun í landinu. Þar sem talað er um, að út af þessu megi bregða, ef staðhættir banna, þá er það út í bláinn sagt. Vitanlega leyfa staðhættir það altaf. Það má senda póstávísanir, sína peningana o. s. frv. Þessi brtt. þarf gagngerðrar endurskoðunar við, ef nokkuð á úr henni að vinnast. Aðrir hafa bent á Söfnunarsjóðinn, og auk þess tjóns, sem till. ynni honum, ef hún yrði að lögum, skaðaði hún hagsmuni hjeraðanna.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Háttv. þm. Barð. (H. K.) vildi gefa það í skyn, að sínar brtt. væru í samræmi við bankastjórnina. Það getur ekki verið, því að jeg veit, að till. meiri hlutans eru í samræmi við hana, og get jeg í því efni skírskotað til hv. meðnefndarmanna okkar. Jeg veit ekki betur en að bankastjórnin sje samþ. því að skipaður sje aðstoðarfjehirðir með fjehirði og að ekki sje í lögum tekið fram, hvernig verkaskifting eigi að vera að öðru leyti. Hún verður ákveðin með reglugerð og henni hagað eftir því, sem hentast þykir, og eftir því, sem reynslan sýnir hagkvæmast. Þá talaði háttv.þm. (H. K.) um það, að aðstoðarfjehirðir yrði undirmaður hins og væri það óheppilegt. Þetta er ekki rjett. Það verður skift með þeim verkum og ekki verður hægt að segja, að annar sje yfirmaður hins. Þeir hafa hvor sitt starfssvið. Og það sjest best, að aðstoðarfjehirðir er ekki undirgefinn fjehirði þar sem báðir setja tryggingu. Háttv. þm. (H. K.) hreyfði ekki í nefndinni mótmælum gegn aðaltill. um 8. gr., en nú við 3. umr. vill hann fá breytingu á því ákvæði. Háttv. þm. (H. K.) mintist á Eimskipafjelagið í sambandi við þetta. Það hefir sem sje stofnað eftirlaunasjóð fyrir starfsmenn sína. En þessi samanburður er alveg rangur og villandi. Hjá Eimskipafjelaginu er það eftirlaunahugmyndin, sem ræður, en það væri óneitanlega skrítið, ef þingið færi nú að stofna til eftirlauna fyrir starfsmenn bankans, um leið og það afnemur eftirlaun annara starfsmanna hins opinbera. Hv. þm. (H. K.) vill auka þennan sjóð að miklum mun frá því, sem meiri hluti leggur til. Jeg held fast við það, að það sje meiningarlaust að ætla Landsbankanum svo hundruðum þúsunda skiftir til styrktarfjár starfsmönnum sínum, en leggja 50 þús. kr. fram til styrktarsjóðs handa öllum öðrum starfsmönnum ríkisins, og er næsta undarlegt, að sama stjórnin skuli leggja fyrir sama þing jafnsundurleitar tillögur og jeg verð að telja þessa bankatillögufjarstæðu. Háttv. þm. Barð (H. K.) vill að laun bankastjóra sjeu föst, og það hefi jeg í raun og veru ekkert að athuga við, en benda vil jeg háttv.þm. (H. K.) á það, að hann er í mótsögn við sjálfan sig í þessu, þar sem hann flytur, ásamt öðrum, brtt. um að hækka ágóðahluta bankastjóranna. Hins vegar er meiri hlutinn í samræmi við þessa skoðun, því að hann gerir ekki ráð fyrir ágóðahluta af hærri upphæð en álíta má að bankinn hljóti að græða á hverju ári. Annars er mjer þetta ekkert sjerlegt kappsmál. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) sagði, að jeg hefði talið launin eftir hans tillögu óhæfilega há, en það er ekki rjett. Jeg benti að eins á, að þau væru há í samanburði við laun annara. Það er ekki rjett að miða við það sem bankastjórum annarsstaðar er borgað, því þá yrði einnig að miða laun annara embættismanna við laun samskonar manna í öðrum löndum. Við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti og hafa fult samræmi í launalöggjöf okkar. Þá er jeg kominn að brtt. á þgskj. 279, og það er að bera í bakkafullan lækinn að fara mörgum orðum um hana. Jeg ætla þá að athuga einstök atriði. Hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) vildi halda því fram, að jeg hefði sagt, að sparisjóðir fullnægðu peningaþörfinni. Þetta hefi jeg ekki sagt, en hinu hjelt jeg fram, að þeir væru á leiðinni, væru í þann veginn að fullnægja henni. Ef þessi tillaga verður samþ. þá hlýtur að koma afturkippur í það. Það er nægilega búið að sýna fram á, að hún hlýtur að skaða sparisjóðina mjög mikið og suma eyðileggur hún ef til vill að fullu og öllu. Landsbankinn hefir átt kost á að fá ýms af þeim rjettindum, sem tillagan fer fram á, en hefir ekki viljað, og jeg efast um, að hann vilji það heldur nú. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sagði, að ef ekki yrði öðru við komið, þá mætti geyma fjeð í sparisjóðunum. En það hefir verið bent á, að staðhættir leyfa altaf, að fjeð sje sett á vöxtu í Landsbankanum eða útbúum hans. Ef hv.þm. (J. B.) vildi, að þetta ákvæði næði að eins til Reykjavíkur, þá gæti jeg verið með, en eins og tillagan er orðuð, þá virðist mjer óhugsandi að ganga að henni. Þetta spark hv.þm. (J. B.) í sparisjóði landsins mun mælast illa fyrir, því að þessir sjóðir eru augasteinar hjeraðanna og vinna ómetanlegt gagn. Auk þess greiða þeir margir hærri vöxtu en Landsbankinn, og því yrði um tap að ræða á því opinberu fje, sem þar er ávaxtað, eða Landsbankinn yrði að færa upp alla vexti, sem ekki gæti borgað sig. Ef till. þessari verður breytt í þá átt að hún nái ekki til sparisjóða, og því bætt við till., að eigi sje skylt að ávaxta opinbert fje í Landsbankanum nema hann bjóði sömu kjör og annarsstaðar er hægt að fá, mun jeg fylgja henni, en annars ekki. Að endingu skal jeg geta þess, að jeg hefi umboð frá 1. þm. Árn. (S. S.) til að lýsa því yfir, að hann taki sína brtt. aftur ef hinar till. verða teknar aftur.

Jörundur Brynjólfsson Menn hafa mælt mikið á móti þessari till. okkar. Og það skyldi gleðja mig, ef það væri ekki af öðrum ástæðum en að hún sje ekki nógu ljóst orðuð að einhverju leytu. Því þó nokkuð kunni að skorta á í því þá hygg jeg, að vel hefði mátt framkvæma hana þannig, að ekki hefði komið að meini. En vegna þeirra athugasemda, sem fram eru komnar, vildi jeg leyfa mjer að biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá. Þá gætum við flutnm. breytt till. eins og talað hefir verið um. Jeg vona, að háttv.frsm. (M. G.) og háttv. 2 þm. Árn. (E. A.) skilji það, að meining okkar var ekki sú, að eyðileggja sparisjóðina á nokkurn hátt, heldur að stuðla að því, að Landsbankinn fái ávaxtað fje frá því opinbera að svo miklu leyti, sem unt er og að gagni kemur. Jeg sje ekki ástæðu til, að segja fleira nú. Jeg ætla að bíða þar til jeg veit, hvort hæstv. forseti verður við óskum mínum.

Forseti: Jeg skýt því til háttv.frsm. (M. G.), hvort fjárhagsnefnd sje því samþykk, að málið sje tekið út af dagskrá.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg hefi að vísu ekki borið mig saman við nefndina. En fyrir mitt leyti hefi jeg ekki á móti því.

Einar Arnórsson Jeg vildi að eins slá því föstu, að hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hefir fyllilega viðurkent, að þær athugasemdir, sem gerðar hafa verið við till. hans hafi verið alveg rjettmætur.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Frv. þetta er borið fram af samvinnunefnd samgöngumálanefnda beggja þingdeilda, þó að það komi fyrst fram hjer í hv.Nd. Að efni til er frv. nýmæli. Og hv. þingmenn munu skjótt sjá, hvert er aðalefni þess, sem sje, að í staðinn fyrir það, sem áður hefir átt sjer stað og viðgengist allajafna þegar um stór fyrirtæki af þessu tægi hefir verið að ræða, að þá hafa fjárveitingar til þeirra verið settar í fjárlögin, eða þá veitt með einstökum ályktunum og komið síðar í fjáraukalögin, - þá er hjer ætlast til að farinn sje annar vegur. Það er í samræmi við fyrirkomulag á símamálum, og eins og lagt var til um vitamálin í fyrra þó að það næði ekki fram að ganga. Meiningin er sú, að þetta sjeu heimildarlög fyrir landsstjórnina til að láta gera allar brýr, bæði á þjóðvegum og flutningabrautum, svo og öðrum vegum, sem hvíla á sýslusjóðum að mestu þar sem nauðsynlegt þykir. Og það er ætlast til, að tekin sjeu lán til þess að framkvæma þetta. Og að þeim lánum sje haldið fyrir utan fjárlögin að því undanskildu, að vextir og afborganir skulu tekin í þau, sem önnur gjöld ríkissjóðs. Lán þau, sem þyrfti að taka, skulu standa í 20–30 ár, en endurborgast á þeim tíma. Þetta frv. samdi að mestu leyti vegamálastjóri, með ritsímalögin sem eru heimildarlög, til fyrirmyndar. Hann sendi síðan landsstjórninni frumvarpið, og hefir hún fallist á það og afhent samgöngumálanefndum Alþingis. Aðalatriði frv., eða fjárhagsatriðið, hefir komið til álita fjárveitinganefnda, og munu þær samþykkar því, að þessi stefna sje tekin upp. Jeg skal geta þess, að niðurröðunin á brúnum, eins og hún er í frv., er gerð af handahófi, en alls ekki í þeirri röð, sem þær skulu bygðar. Vafalaust munu sumar þær, sem síðast eru taldar, eiga að byggjast einna fyrst. Þar verður vitanlega að fara eftir því, sem vegamálastjóri ákveður og landsstjórn. Það mun vera álit hans, að hjer sjeu upp taldar allar þær brýr á þjóðvegum og flutningabrautum, sem þörf sje á, og tiltækilegt sje að gera í næstu framtíð. Auk þess er áætluð talsverð fjárhæð til að gera brýr á sýsluvegum, sem ríkissjóður kosti að mestum hluta. Enn fremur brýr á öðrum vegum, svo sem fjallvegum og hreppavegum, eftir því sem landsstjórn ákvarðar með ráðum vegamálastjóra. Hvað snertir brýr á þjóðvegum og flutningabrautum, áætlar vegamálastjóri, að þær verði bygðar á 8–10 árum. En aðrar brýr á 10–15 árum. Samkvæmt áætlunum, sem hann hefir gert, mun kostnaður við allar þessar brýr nema alt að 1½ milj. króna, fyrir utan brýr á sýslu- og hreppavegum. Það er aðgætandi, að þessi lán, sem ætlast er til að skuli tekin samkvæmt 4. gr. frv., á vitanlega ekki að taka í einu lagi, heldur eftir því, sem hentugt þykir. Það, sem nú skiftir mestu í þessu máli, er það, hvort þingið vill fallast á að taka upp þessa stefnu, sem hjer er farið fram á, að í staðinn fyrir að veita árlega háar fjárhæðir til brúargerða, þá sje því nú að mestu leyti haldið fyrir utan fjárlögin. Víst er um það, að ef þingið fellst á þetta, þá er mikið við það unnið. Fyrst og fremst má telja það, að þegar ráðist er í að brúa stórár og vötn úr varanlegu efni, svo að nálega endist um aldur og æfi, þá er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að útgjöldin sem af því leiða, lendi ekki einungis á þeim gjaldþegnum landsins, sem uppi eru meðan fyrirtækin eru framkvæmd, heldur komi jafnara niður. Auk þess er meiningin, og mun í reyndinni verða mun hægara fyrir þing og stjórn, að áætla ríflegri fjárhæðir til annara vegabóta undanfarin ár, þar sem allmikilli fúlgu af því hefir venjulega verið varið í brúargerðir. Dálítil fjárhæð er ætlast til að gangi til brúarsmiðju ríkisins, til þess að gera hana fullkomnari en hún nú er, svo hún geti unnið alt það, sem til þarf, og verið að verki bæði vetur og sumar. Jeg skal geta þess, að eins og nú horfir við, getur það haft talsverða þýðingu að geta haft fasta menn við smíðina, bæði vetur og sumar. Og þetta fyrirkomulag ætti einmitt að stuðla að því, að hægt sje að ráða góða og hæfa menn til verka, þar sem ákveðið er fyrirfram, hvað smíðað skuli á næstu árum. Þar eð frv. þetta kemur frá nefnd, álít jeg, að ekki þurfi að vísa því til nefndar aftur. Að lokum vil jeg geta þess, að samgöngumálanefnd hefir gert dálitla breytingu frá því, sem vegamálastjóri lagði til. Hún hækkaði lítið eitt tillag það til brúa á sýsluvegum aðallega, sem getið er um í VII. lið í 2. gr. Sömuleiðis vill nefndin, að tillag ríkissjóðs til brúargerða, er kosta 40 þús. kr. eða meira, megi nema 3/4 hlutum, gegn ¼ hluta annarsstaðar frá. Þá getur og verið spursmál um, hvort 15 þús. kr., sem áætlaðar eru í B. í sömu grein, muni ekki vera of lítið. Samkvæmt áliti vegamálastjóra mætti það verða nokkru hærra, alt að 20 þús. kr., ef þörf þykir, og býst jeg við, að brtt. um það komi frá nefndinni síðar. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, fyr en ef andmæli koma fram.

Pjetur Ottesen Jeg skal taka það fram, að jeg er alveg samþykkur þessu frumvarpi. Jeg álít, að sú stefna, sem þar er tekin upp, sje rjett. Það er öllum kunnugt, hver nauðsyn er á að bata vegi og brýr, þar sem góðar samgöngur eru undirstaða allra framfara. Út af VII. lið í 2. gr., sem nefndin hefir hækkað frá till. vegamálastjóra, vil jeg þó geta þess, að jeg álít, að þar sje enn of skamt farið með 50 þús. kr. Það gæti svo farið, að ein einasta stórbrú á sýsluvegi kostaði meira en þessu nemur, auk smærri brúa, sem byggja þyrfti á sama ári, og þá tel jeg varhugavert að skera þetta tillag svo við neglur sjer, sem hjer er gert. Jeg er þakklátur hv. nefnd fyrir, að hún ætlast til, að tillag til brúa, þó þær sjeu á sýsluvegum, sje hækkað nokkuð frá því, sem nú er, en álít samt sanngjarnt, að tillag úr ríkissjóði væri dálítið rífara en hjer er gert ráð fyrir, þegar um stórbrýr er að ræða. Enn fremur verð jeg að álíta, að tillag til brúa yfir 4 metra haf, alt að 10 metrum, sje of lágt áætlað 15 þús. kr., og að full ástæða sje til að hækka þann lið upp í 20 þús. kr. Jeg vildi skjóta því til hv. nefndar, hvort hún sæi sjer ekki fært að hækka þessa tvo liði.

Þorsteinn Jónsson Út af orðum hv.þm. Borgf. (P. O.) skal jeg geta þess, að jeg var ekki sammála hv. samnefndarmönnum mínum um, hvað mikið ríkissjóður ætti að leggja til sýsluvega Jeg lít líkt á það og hv.þm. (P. O.) og hefi hugsað mjer að koma fram með brtt. því viðvíkjandi. Jeg lít svo á, að skifting sýsluvega og þjóðvega sje nokkuð af handahófi. Sumar sýslur hafa enga þjóðvegi, sem kallaðir eru, heldur að eins sýsluvegi. Þar verður því nokkurt misrjetti á, þannig að þær sýslur, sem mikla þjóðvegi hafa, fá meira fjárframlag en hinar. Nokkur bót væri á þessu ráðin, ef tiltölulega meira yrði lagt fram til sýsluvega en nú er ákveðið Sjerstaklega ætti ríkissjóður að leggja meira af mörkum þegar um stórbrýr væri að ræða. Því jeg hygg, að flestir sýslusjóðir mundu kynoka sjer við að færast í fang stór fyrirtæki, nema því að eins, að ríkissjóður tæki á sig mestan hluta kostnaðarins Auk þess er aðgætandi, að sumar brýr á sýsluvegum eru engu síður nauðsynlegar en þjóðvegabrýr, sem að öllu eru kostaðar úr ríkissjóði.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Jeg þarf í rauninni engu við að bæta það, sem jeg áður hefi sagt. Jeg gat þess í ræðu minni fyr, að nefndin hefði tekið báða þessa liði til athugunar, sem um hefir verið talað, og hækkað þá. Þetta er því í samræmi við vilja hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.). enda þótt hann vildi ganga enn lengra. Ef hann kemur fram með brtt., tekur nefndin auðvitað afstöðu til þess. Jeg gat um það að jeg geri ráð fyrir, að nefndin íhugi nánar, hvort 15 þús. kr. sjeu ekki of lágt áætlað í B.-lið 2. gr., og má búast við, að það verði hækkað upp í 20 þús. kr. Hvað snertir afstöðu fjárveitinganefnda til frv., þá gat jeg og þess, að þær mundu vera því samþykkar. Það hefir sjerstakleg; komið til álita hv. fjárveitinganefndar í þessari hv. deild. Hún fellst að öllu á það, en hefir að vísu enn ekki gefið skriflegt það álit sitt. En jeg vænti þess, að það verði komið fram fyrir 2. umr. málsins.

Forsætisráðherra (J. M.) Eins og getið er í greinargerð fyrir frv., þá er það komið fram að tilmælum stjórnarinnar. Og jeg býst ekki við, að frekara þurfi að segja um það. Þetta er í rauninni ekki annað en sjálfsögð afleiðing af sambandslögunum.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst ekki við, að mikið þurfi um þetta mál að tala. Jeg geng að því vísu, að því verði vísað til 2. umr. og nefndar, og þá líklega fjárhagsnefndar. Þess mun ekki gerast þörf að fara að rekja ástæður til málsins. Það er mjög margt, sem mælir með því, að sett verði á stofn í Stykkishólmi bankaútibú. Mjer er kunnugt um, að margir, sem til þekkja og hafa hugsað málið, telja, að meiri ástæða sje til að setja þarna útibú en sumstaðar annarsstaðar, sem þó hefir gengið á undan.

Flm. (Sigurður Stefánsson) Frumv. þetta flyt jeg í samráði við landssímastjórann og eftir tilmælum hæstv. stjórnar. Við skoðun landssímastjórans á svæði því, sem þessi fyrirhugaða símalína í Norður-Ísafjarðarsýslu á að liggja um, kom það í ljós, að hún mundi reynast mjög dýr. Hins vegar er því svo farið, að íbúum hjeraðsins er það mjög mikið áhugamál að fá línuna sem fyrst, en þar sem hún er þriðja flokks lína, mundi röðin ekki koma að henni nærri strax. En hjeraðsbúar, með sýslunefnd í fararbroddi, hafa nú skorað á þingið, að þessi lína verði lögð sem fyrst. Landssímastjórinn vildi bæta úr bráðustu þörfinni, með því að setja loftskeytastöð á Hesteyri og Ísafirði, en hjeraðsbúum þótti það ekki nóg, því að þeir bjuggust við, að það mundi tefja fyrir lagningu aðallinunnar. Auk þess munu þeir, með fram af ókunnugleika, hafa kviðið því, að afgreiðsla yrði hvorki eins fljót nje örugg með loftskeytum og landlínunni. En eftir að jeg hefi átt tal við landssímastjórann um þetta mál, hefi jeg sannfærst um, að þetta álit byggist á vanþekkingu. Hann hefir tjáð mjer, að greiðara samband muni nást með loftskeytunum heldur en með hinni fyrirhuguðu línu, samkvæmt ritsímalögunum. En þegar hjeraðsbúar óskuðu eftir línunni sem fyrst, munu þeir ekki hafa rent grun í, hve dýr hún mundi verða. Nú er það upplýst, að hún mundi kosta yfir 260 þús. kr., en það hraðskeytasamband, sem hjer er farið fram á, er meira en helmingi ódýrara og þó tryggara. Sjerstaklega er mönnum það áhugamál að fá sem fyrst hraðskeytasamband við Aðalvík. Þangað kemur árlega mikill hluti íslenska fiskiveiðaflotans; leggja skipin þangað inn bæði undan óveðrum, og eins til þess að fá vatn. Það er því brýnt nauðsynjamál fyrir sjávarútveg landsins að fá trygt hraðskeytasamband við þennan stað, enda lá fyrir fiskiþinginu áskorun frá 20 fiskiskipum, sem þegar á þessu ári höfðu komið þar. En óhætt er að telja, að yfir 100 fiskiskip komi þar yfir alt árið. Þetta er því áríðandi mál. Landssímastjórinn hefir nú viljað verða við þessum óskum, með því að komið verði upp loftskeytastöð á Ísafirði og Hesteyri, og lögð verði þaðan landsímalína að Látrum í Aðalvík. - Þetta samband hefir og afarmikla þýðingu fyrir allar siglingar umhverfis landið, þar sem jafnan væri hægt að fá fregnir um ísrek við Horn, veðráttufar þar o. fl. Í brjefi frá 15. maí þ. á. segir landssímastjórinn, að með þessari breytingu á landssímalögunum sje hægt að bæta úr þessari miklu þörf smátt og smátt á fáum árum, og sumpart mjög bráðlega, þar sem aftur á móti yrði að leggja hina fyrirhuguðu línu alla í einu, og það má telja víst, að eftir því yrðu hjeraðsbúar að bíða mörg ár enn. - En það, sem mestu ræður, er hinn mikli verðmunur. Fyrirhugaða línan er áætlað að kosti 265,750 kr., en þessi að eins 127,800 kr., og þar við bætist, að með henni fæst tryggara samband milli þessara staða og Ísafjarðar. Jeg er því ekkert hikandi við að flytja frv. þetta, og jeg efast ekki um, að þessu verði vel unað. Og ekki efa jeg það, að loftskeytastöðvar þessar, með símasambandi við Aðalvík, verði mikið notaðar, og það ekki síst af þilskipaflotanum. Jeg vona því, að hv. deild taki máli þessu vel, og vil jeg gera það að till. minni, að frv. verði vísað til samgöngumálanefndar, að umr. lokinni.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er rjett, sem háttv.flm. (S. St.) sagði, að frv. þetta er að nokkru leyti flutt að tilhlutun stjórnarinnar. Það, sem fyrir mjer vakir, er það, að nú sje svo langt komið símalagningu til verstaða og kauptúna landsins, að nú sje næst fyrir hendi að greiða fyrir siglingum landsins. Þá eru það sjerstaklega tveir skagar, Langanes og Strandir, sem koma til greina. Svo má heita, að undantekningarlaust á hverju ári hafi verið saknað vitneskju um það, hvort ís væri fyrir Langanesi eða við Horn. Með símalagningu til þessara staða mundi verða bætt úr því. Jeg þarf svo ekki að bæta við rök þau, sem þegar hafa verið færð fyrir þessu máli, en vil eindregið mæla með því, að það nái fram að ganga.

Flm. (Þorsteinn Jónsson) Tilefni þessa frv. er það; að einstakir menn hafa skorað á okkur flm. að bera það fram. Sömuleiðis höfum við fengið áskoranir um það frá þeim fjelögum, sem hafa með þetta mál farið sem aðalmál sín. Í þriðja lagi hafa margir þingmálafundir skorað á Alþingi að taka einstakar greinar þeirra laga til athugunar og breyta þeim. Að vísu munu ýmsir vera orðnir leiðir á þessum sífeldu breytingum á lögum þessum, sem gerðar hafa verið næstum á hverju þingi síðan lögin voru sett. En það er ekki að undra, þótt þessum lögum sje oftar breytt en öðrum lögum, þar sem þau eru í raun og veru fyrsta tilraunin til að útrýma áfengi með lögum. Við Íslendingar höfum hjer gerst brautryðjendur, því að hvergi í heiminum voru til slík lög, þegar þessi voru sett. Við höfum því enga reynslu annara þjóða að fara eftir. Það er okkar eigin reynsla, sem við verðum að læra af og finna í hverju ábótavant er. Þess vegna er eðlilegt, að oft þurfi að breyta lögum þessum. Bæði fundir, einstakir menn og fjelög, vildu láta okkur flm. ganga lengra í ýmsum atriðum. Við vorum því heldur ekki mótfallnir, en af því að slíkar breytingar hafa stundum gengið treglega hjer á þingi, þótti okkur ekki byrvænlegt að fara fram á róttækari breytingar. Jeg skal ekki fara út í einstakar breytingar við gr. frv., við þessa umr. Að eins vil jeg taka það fram, að aðaltilgangur frv. er sá, að reyna að draga úr því, að menn geri sjer bannlagabrot að atvinnugrein, eins og brytt hefir á. Þannig eru nú lögin framkvæmd, þegar um óleyfilega vinsölu er að ræða, þótt brotin komist upp, að stórvinningur er fyrir lögbrjótana, þótt þeir sjeu sektaðir. Sektirnar eru svo lágar, að þá munar engu að greiða þær. Þeir hafa haft langtum meiri gróða á hinni ólöglegu sölu. Jeg skal svo ekki fjölyrða meir um frv. að þessu sinni, en að eins óska þess, að því verði vísað til 2. umr. og til allsherjarnefndar að umr. lokinni.

Stefán Stefánsson Jeg vildi að eins gera það að till. minni, að frv. verði vísað til landbúnaðarnefndar. Þar liggur fyrir annað samskonar frv., sem borið var fram hjer í deildinni. Og finst mjer þá rjettast, að þau sjeu tekin fyrir í nefndinni í sambandi hvort við annað.