Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Ég á nú hér smábrtt. við frv. þetta. Eins og hv. þm. er kunnugt, er það ákvæði nú í laxveiðil., og bannar að veiða lax í sjó. atkvæði þetta hefir vitanlega komið mjög harkalega fram á þeim mönnum, sem eiga jarðir, sem liggja að sjó, þar sem þannig stendur á, að unnt er að veiða lax í net við strendur jarðanna. Og það má jafnvel draga í efa, hvort með þessu ákvæði á sínum tíma hefir ekki verið höggvið allnærri ákvæðum stjskr. um eignarrétt manna. Skal ég samt ekki fullyrða neitt um það. Og bæði ég og aðrir, sem stóðum að þessari löggjöf, vildum beygja okkur undir þá nauðsyn, sem við sáum á því að takmarka nokkuð laxveiði í sjó, fyrst og fremst vegna þess, að það þótti nauðsyn, með fordæmi annara þjóða fyrir augum, að tryggja, að laxinn gæti gengið nokkurn veginn óhindrað upp í árnar, því að þar hrygnir laxinn, eins og menn vita, þannig að laxinum yrði ekki fullkomlega útrýmt. Í öðru lagi var því slegið föstu með, að laxinn ætti að vera til nytja þeim bændum, sem á laxveiðijörðum búa, og það ætti að tryggja þeim bændum framvegis afnot af laxveiði, sem á þeim jörðum eru, sem hingað til hafa haft þau hlunnindi, og þetta viðurkenni ég sem sjálfsagða stefnu. Í þriðja lagi var því haldið fram, að það, að banna laxveiði í sjó, komi laxveiðijörðum í meira álit hjá erlendum mönnum, sem koma hingað til lands til þess að stunda laxveiðar, því að þeir vita, að laxveiði í sjó eyðileggur að meira eða minna leyti laxveiði í ám. Ég viðurkenni allar þessar staðreyndir. Og sú brtt., sem ég ber fram hér, ríður ekki í bága við neina þeirra. Samt sem áður vil ég gefa heimild þeim, sem búa við firði og flóa, þar sem lax gengur um, að leggja net í fjöruborðið á þurru, þannig að sjór falli í þau um flóð, ef ske kynni, að lax kæmi í þau. Með því ákvæði er þeim bændum ekki fyrirmunaður sá réttur með öllu, sem þeir hafa haft frá alda öðli til að veiða lax í sjó og getur verið vafasamt, hvort ekki er brot á stjskr. að taka af þeim með lagaákvæði. Ég þykist ekki með þessu hafa brotið neina af þeim meginreglum, sem á sínum tíma voru bornar fram sem ástæður fyrir því að banna að veiða lax í sjó. Fyrst og fremst er það sjáanlegt, að ekki getur nein hætta stafað af því þannig, að laxveiði í ám standi af því hætta, þó að netstúfur sé lagður í fjöruborðið um fjöru, ef ske kynni að ein og ein laxkinn kæmi í hann öðru hverju, með tilliti til þess, að heimilað er að leggja laxanet í ósa og leirur, þar sem þrengsli árinnar eða laxafarvegsins eru miklu meiri heldur en víða er með fjörðum og flóum. Og í öðru lagi hagar þannig til, að þeir, sem jarðir þessar eiga, eru engu síður bændur heldur en þeir, sem eiga lasviðijarðir upp með ánum í sveitunum, þannig að bændur í landinu njóta laxveiðinnar eftir sem áður. Í þriðja lagi sé ég ekki betur en að þrátt fyrir það, þó að þetta leyfi væri veitt, væri hægt að segja með jafngóðri samvizku og það er hægt nú bæði Englendingum og öðrum, sem hingað til lands koma til að veiða lax, að hér væri bannað að veiða lax í sjó, vegna þess, að þetta er nú þegar ekki undantekningarlaust í l. Fyrst og fremst leyfa þau þeim mönnum laxveiði í sjó, sem hafa látið meta þau hlunnindi í fasteignamatinu 1931. Í öðru lagi er leyft að veiða lax í ósum, sem er meiri og minni laxveiði í sjó, þrátt fyrir það, þó að ekki megi veiða lax í sjó eftir öðru ákvæði l. Þetta, sem felst í brtt. minni, er ekki nema dálítil útafbreyt. á þeim ákvæðum, sem nú þegar leyfa mönnum að veiða lax í sjó. Og það á því ríkara gildi sem það jafnar nokkuð aðstöðu manna til laxveiða frá því, sem í l. er gert ráð fyrir. Ég þykist nú hafa sýnt fram á, að með þessum ákvæðum er á engan hátt vikið frá þeirri meginstefnu, sem nú er í l., að bönnuð sé yfirleitt laxveiði í sjó; ekki heldur þeirri meginreglu, að bændur landsins njóti þessarar veiði ekki er heldur gengið svo langt með þessu ákvæði, að ekki sé hægt að segja útlendingum eftir sem áður, að laxveiði í sjó sé bönnuð. En hinsvegar kemur hér ofurlítið á móti þeim órétti, sem bændum var gerður á sínum tíma með því að banna laxveiði í sjó.



Ég vil leyfa mér að vara hv. þd. við þessu ákvæði, sem í brtt. hv. þm. Mýr. felst og hv. þm. hefir slengt hér inn á mjög vingjarnlegan hátt að vísu, af því að það felur í sér hvorki meira né minna en það, að snúa upp og niður þeim ákvæðum, sem laxveiðilöggjöfin nú grundvallast á. Höfuðatriði þeirrar löggjafar er, að lax skuli aðeins heimilt að veiða í vatnsföllum landsins, en ekki í sjó. Þegar i. voru samþ., var að vísu gengið svo langt að heimila þá veiði, sem hafði verið viðurkennd sem hlunnindi við jarðamatið 1931, þannig að menn misstu ekki þann rétt í þessu efni, sem þeir höfðu haft og beinlínis var talinn með í mati á þeirra fasteignum. Þegar 1. voru undirbúin, var fyrst miðað við matið 1922, og þá höfðu 4 jarðir talið til hlunninda laxveiði í sjó. Þetta var ekki til mikils skaða. En því var breytt og miðað við matið, sem gert var 1931 eða '32. Og á meðan l. voru í undirbúningi höfðu nokkrir bændur séð sér færi á því að koma inn í fasteignamatið veiðihlunnindum í sjó. Þetta var ekki heldur til mikils skaða. En hér er lagt til að höggva miklu stærra skarð í laxveiðilöggjöfina, þar sem er till. um að leyfa að leggja laxanet í sjó hvar sem er í kringum allar strendur landsins. Það er að vísu sagt, að það eigi að leggja þau á þurrt. En þó að þetta líti sakieysislega út hvað orðalag snertir, þá vil ég nú spyrja: Hver ráð eru til þess að líta eftir því að það verði ekki brotið, ef þetta væri samþ., og að ekki verði notuð ólögleg veiðarfæri, svo sem króknet eða kálfanet? Það hefir valdið geysimiklum örðugleikum að halda uppi laxveiðilöggjöfinni eins og hún er nú. Og hvað mundi þá verða, ef þetta ákvæði væri samþ. Þeir örðugleikar mundu áreiðanlega marfaldast. Auðvitað mundi þetta ákvæði, ef samþ. væri, ná fyrst og fremst til þeirra manna, sem eiga lönd nálægt ósum veiðivatna, t.d. í Borarfirði. Hv. flm. segir, að þó að þeir veiði eina og eina laxkind, þá sjái ekki svo mikið á lasveiði í ám fyrir það. En hins hv. kjósendur á laxveiðijörðunum upp með ánum veiða barst ekki þær laxkindur, sem búið er að veiða í sjó. Hvorir eiga laxinn, þeir, sem búa við árnar, eða þeir, sem búa við sjó? við samþ. laxveiðilöggjafarinnar var álitið, að þeir, sem búa við árnar, eigi laxinn. Hv. þm. talaði um stjskr., eins og mönnum er nú mjög orðið títt, og taldi, að mjög nærri mundi vera höggvið ákvæðum hennar með laxveiðilöggjöfinni, sem nú gildir, gagnvart þeim mönnum, sem við sjó bíta. En er þá ekki jafnnærri höggvið ákvæðum hennar með því að fara með kálfanætur fyrir utan þær netalagnir, sem l. leyfa? Þar er þó ekki nema örlítill stigmunur frá þessu ákvæði. Og ef ætti að fara að ganga þá braut, sem felst í till. hv. þm. Mýr., þá yrði skammt þess að bíða, að það kæmi nýr fleygur við þessa löggjöf, sem ferli í sér að gera laxveiði í sjó meira eða minna heimila. Þetta ákvæði, sem hv. þm. Mýr. ber hér fram, yrði þá bara byrjun, þannig að þá kæmu fram fleiri eða færri till. í sömu átt á eftir, sem gengju lengra í því að heimila laxveiði í sjó. Það er ekki svo að skilja, að með laxveiðil. hafi neinn misst réttindi. Þeir, sem töldu fram til hlunninda laxveiði í sjó, hafa fengið að halda réttinum til þeirrar veiði, ég vil segja því miður um marga þeirra. En hinsvegar sé ég enga ástæðu til þess að fara að gefa mönnum heimild til þess að hafa net fyrir löndum sínum út með sjávarströndum og taka þannig lax á þeim stöðum, þar sem það fer saman, að erfitt er að líta eftir, að l. séu ekki brotin yfirleitt vegna aðstöðunnar, og einnig hitt, að það er óeðlilegt, að lax sé veiddur þar. Hv. þm. Mýr. talaði um, að við gætum með jafngóðri samvizku sagt Engiendingum, að ekki væri veiddur las í sjó, þó að þetta ákvæði væri samþ. En Engiendingar hafa ekki svo liðuga samvizku né trúgirni til að trúa því. Og þetta ákvæði, ef samþ. væri, væri metanlegt í sterlingspundum þegar hingað koma Englendingar til að leigja árnar í Mýrasýslu og annarstaðar á landinu. Engiendingum er það geysimikið atriði að vita, að ekki sé veiddur lax í sjó, heldur aðeins í ám. Þeir eru meira að segja með ýmsar fyrirspurnir út af laxveiðlákvæðunum, sem leyfa nú, að lax sé veiddur við strendur landsins. Og ef hér væri lengra gengið, mundi það draga úr þeim áhuga, sem óneitanlega er vaknaður hjá þeim fyrir íslenzkum veiðlám, sem ekki sízt er afleiðing laxveiðilöggjafarinnar, vil ég segja. Ég tel mjög hættulegt að samþ. þessa sakleysislegu, en eitruðu till. hv. þm. Mýr.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég held að hv. þm. búi sjálfur til þær gryfjur, sem hann óskar eftir. að Alþ. sjái í þessu máli. Hann byrjar að tala um þessa heilögu meginreglu, að ekki megi veiða lax í sjó, en þó viðurkenndi hann, að strangt tekið mætti veiða lax í sjó, og þetta meinlausa ákvæði, sem ég kem með, breytir alls ekki þeirri meginreglu. Meginreglan er aðeins með þessum örfáu undantekningum, svo að ef Englendingar trúa því nú, að ekki megi veiða hér lax í sjó, þá geta þeir eins trúað því, þótt till. mín verði samþ., svo að þetta á ekki að spilla áliti Englendinga á laxveiði hér. Hann gerði mikið úr því, að leyfa ætti að veiða lax hvar sem væri við strendur landsins. Ég veit, að hann segir þetta móti betri vitund, því að honum er kunnugt um, að það er ekki alstaðar hægt að veiða lax við strendur landsins. Það er aðeins í örfáum stöðum, sem slíkt getur komið til mála. Þar með er líka svarað þeirri fyrirspurn, sem hann bar hér fram, hvernig ætti að hafa eftirlit með þessari veiði, ef þessu ákvæði væri breytt. Ég veit ekki betur en að eftirlit sé haft með laxveiðinni alstaðar þar, sem veiði er, og eins mundi það verða. Hv. þm. þarf ekki að óttast, að farið yrði að hafa eftirlitsmenn austur með öllum söndum á Suðurlandsundirlendinu, svo að ég nefni einn stað.

Þetta hefir nú verið reynt á Eyrarbakka í lögleysu

. Það er nú ekki langt frá laxeiðistað, svo að það hefir verið hæt að hafa eftirlit með því. Þá var hann, að bera fyrir brjósti kjósendur mína uppi í Stafholtstungum og sagði, að ekki fengju þeir þá laxa, sem veiddir væru vestur með Mýrum. Ef á að miða þetta eingöngu við mína kjósendur, þá á ég þá líka vestur á Mýrunum, og ég sé ekki betur en að þeir megi veiða einn og einn lax á móti þeim hundrað, sem þeir veiða uppi í Stafholtstungum. Ég hygg, að skaparinn hafi alveg eins ætlað þeim að fá eitthvað af þeim laxi, sem fer framhjá þeirra bæjardyrum, eins og þeim, sem búa lengra uppi í landinu. Hv. þm. segir, að þeir, sem ég ber hér fyrir brjósti, hafi vanrækt að telja fram laxveiði við fasteignamatið 1922. við vitum, að það eru því, smávegis hlunnindi, sem menn hafa ekki hirt um að telja fram. fönnum hefir ekki þótt taka því, þó að þeir hafi fengið nokkur þúfutittilingsegg eða lax og lax eða silung og silung. Það getur því ekki talizt nein höfuðsynd, þó að þeir hafi ekki talið fram þessi smávægilegu hlunnindi, og ekki ástæða til að taka þau af þeim fyrir það frekar en önnur smávægileg hlunnindi, sem menn hafa ekki talið fram. Hv. þm. segir, að ef það teldist brot á stjórnarskránni að banna mönnum að veiða lax innan netjalaga, þá sé það eins stjórnarskrárbrot að banna mönnum að veiða úti á fjörðum. Það er allt annað, því að firðir og flóar eru almenningseign, en netjalög hafa jafnmikinn rétt á sér og jörðin sjálf, og að skerða rétt manna á netjalögum er alveg eins mikið brot eins og að skerða rétt manna á þurru landi. Ég býst við, að það upplýsi málið ekki mikið, þó að við förum að karpa um þetta áfram. Málið er öllum ljóst og þekkt frá fyrri árum, svo að ég tel ekki ástæðu, nema sérstakt tilefni gefist til, að ræða það frekar.



Það eru örfá orð! Það eru þrjú atriði, sem ég leyfi mér að benda á. Í fyrsta lagi, að meginregla laxveiðilaganna er sú, að lax eigi aðeins að veiða í ám og fallvötnum, en ekki í sjó. Það er geysilega mikið atriði, að þeir, sem taka árnar á leigu, sérstaklega útlendingar, geti treyst því, að ekki sé verið að hringla með þær meginreglur, sem hafa verið settar, því að ef það er gert eins og lagt er til að gera hér, þá spyrja þeir: Hvað kemur næst? Þeir verða að vera öruggir um, að meginreglan sé ekki brotin.

Það er ekki gert hér

. Það má nú segja, að það sé ekki hreyft við henni. Ég hygg, að ef þessi till. verður samþ., þá fái eins margar jarðir tækifæri til að veiða lax eins og þær, sem hafa veiðirétt nú, og allar þær nýju jarðir fengju veiðirétt í sjó. - Í öðru lagi er eftirlitið mjög torveldað, og í þriðja lagi verður erfitt að fá veiðifélög til að starfa, ef á að fara að tína upp menn út með öllum ströndum. Þá verður ekki hægt að ákveða félagssvæðin, ef þetta verður gert. Á þessu þrennu vildi ég vekja athygli hv. þd. Mér skilst á hv. þm. Mýr., að honum sé um og ó, hann á sjö börn á landi og sjö börn í sjó. Hann á kjósendur uppi í landi og kjósendur úti á Mýrum, og nú virðist, að honum séu þeir kærari, sem eru við sjó, en þeir, sem eru uppi til fjalla. En ég vil samt treysta honum til þess sem þeim búnaðarfrömuði, sem hann er, að honum skiljist, hver er meginregla löggjafarinnar, því að þegar hann lætur til leiðast að hvika frá henni, þá er hann sárt leikinn eins og Sámur fóstri í sögunni.



Ég þarf ekki að næla sérstaklega með brtt., því að hún er, eins og hv. dm. sjá, aðeins leiðrétting, að breyta orðinu búfjárræktarsjúkdómatilraunir í búfjársjúkdómaraunsóknir. En ég vil geta þess, að landbn. hefir dálítið athugað frv. um náttúrurannsóknir, er legið hefir fyrir allshn., vegna þess að bæði þessi frv. fjalla um sama atriði, atvinnudeild háskólans, eða rannsóknarstofnun í þágu atvinnuveganna, eins og hún heitir ennþá l. samkv. Frsm. allshn. benti á, að ástæða væri til þess að samræma þessi tvö frv. að nokkru leyti. Landbn. hefir nú athugað þetta, og virðist n., að eitt atriði þyrfti að samræma, ef frv. um náttúrurannsóknir verður að l., og það er að breyta nafninu á atvinnudeildinni eins og það er í okkar frv., en n. sá sér ekki fært að gera till. um það að svo stöddu, því að ekki er víst, hvort hitt frv. verður að l. Ég er því hlynntur, að nafninu verði breytt og nafnið atvinnudeild háskólans, sem búið er að fá hefð á sig, verði tekið upp í stað hins, sem er langt og óþjált. Annað sá n. ekki að þyrfti að samræma í frv. Leggur n. því til, að frv. verði samþ. með þessari litlu breyt., sem ég gat um áðan.



Ég sé, að form. sjútvn., sem flytur þetta mái, er ekki staddur í deildinni. Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að málinu verði frestað nú, vegna þess að í frv. er lítilsháttar villa, sem ekki hefir verið leiðrétt, en æskilegt væri, að fengist leiðrétting á, áður en málið er afgr. frá deildinni.

Frsm. (Thor Thors) Allshn. hefir orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþ. með nokkrum smávægilegum breyt. Aðalefni frv. felst nú í gildandi 1. En í i. kafla þess eru nokkur almenn ákvæði, sem ekki hafa áður verið lögfest og eru til mikilla bóta. Um leið og ég vísa til grg. frv. vil ég mælast til þess, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem allshn. leggur til.



Ég leyfi mér að vísa til grg. frv., þar sem ég ætla nægilega grein gerða fyrir því, að ástæður séu til að fela ríkisstj. eða heilbrigðisstj. að gera nauðsynlegar ráðstafanir til varnar gegn veiki þeirri, sem frv. þetta fjallar um. Ég ætla, að ég þurfi ekki að bæta neinu þar við. Skal ég aðeins geta þess, að áður en ég lagði frv. fram, bar ég mig saman við þá tvo hv. þm., sem á þingi sitja fyrir þau tvö kjördæmi, sem hér eiga sérstaklega hagsmuna að gæta, þá hv. þm. Vestm. (JJós) og hv. þm. V.-Sk. (GSv), og tryggði mér, að þeir mundu ekki telja sig þurfa að gera sérstakar aths. við frv. Málið er ákaflega einfalt. En ef ástæða þætti til að vísa því til n., þá á það heima í allshn.



Eins og nál. á þskj. 143 ber með sér, hefir allshn. orðið ásátt um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en það gerir ráð fyrir því, að dagpeningar, örorkubætur og dánarbætur til slysatryggðra manna eða skylduliðs þeirra skv. i. um alþýðutryggingar skuli hækka um sömu hundraðstölu og vísitala kauplagsnefndar hækkar um, og að þetta nái til ársins 1940. Í öðru lagi nær frv. til þess, að lífeyrissjóði Íslands heimilist að greiða sömu uppbót 1940 á ellilaun og örorkubætur samkv. 2. tölul. 80. gr. alþýðutryggingarlaganna, sem ákveðið var á síðastl. hausti samkv. úthlutun sveitar- og bæjarstjórna, en sú upphæð nemur um 314 þús. kr., svo sem sést í nál. Þar sem samkomulag er um mál þetta í n. og sömuleiðis í ríkisstj., vænti ég, að það valdi ekki ágreiningi í hv. deild og nái samþykki hennar.

*Pétur Halldórsson: Frv. þetta fer fram á, að hækkaðar séu með vísitölu þeirri, sem fram kemur við rannsókn dýrtíðarinnar, slysabætur, örorkubætur, dánarbætur og ellilaun. Ég tók, eftir því við 1. umr., að hæstv. félmrh. benti réttilega á, að það væri næsta ólíkt efni, sem talað er um í þessu frv., þar sem í 1. gr. þess eru taldar bætur handa þeim, er notið haf. sérstakra trygginga og greitt iðgjald til tryggingarinnar, en í 2. gr. er gert ráð fyrir upphæð á ellilaun og örorkubætur, sem greiddar eru án sérstakrar ráðstöfunar móttakanda, þ.e. sú starfsemi hefir ekki eðli trygginga. Um fyrra atriðið gat hæstv. ráðh. þess, að sennilega væri ekki hægt að hækka dagpeninga, örorkubætur og dánarbætur til slysatryggðra manna eða skylduliðs þeirra, sem keypt hefðu tryggingu hjá slysatryggingu ríkisins, nema því aðeins, að á móti kæmi hækkun iðgjalda til stofnunarinnar. Og hæstv. ráðh. bætti því við, að ekki þyrfti annað en hækka iðgjöld atvinnurekenda til tryggingarstofnunarinnar. Þetta er auðvitað rétt, því að það eru þeir, sem bera kostnaðinn. En nú gerir hv. allshn. ráð fyrir því, að þessar bætur hækki án þess að gerðar séu sérstakar ráðstafanir um hækkun iðgjalda, og það verður ekki séð af áliti n., að gerð hafi verið nein rannsókn um það, hvort unnt sé að greiða þessa dýrtíðaruppbót lengur en á árinu 1940 án hækkunar iðgjalda. Mér virðist, að þurft hefðu að fylgja upplýsingar um það, hve lengi unnt væri að greiða dýrtíðaruppbót á þessar bætur án iðgjaldahækkunar. Þessu er kannske erfitt að svara, en hæstv. ráðh. reiknaði með því í ræðu sinni, að þessi dýrtíðaruppbót gæti numið 15% af öllum bótum slysatryggingarinnar. Það kann að vera, að stofnunin sé svo vel stæð, að hún sé þess megnug að greiða þessa 15% hækkun eða meira um nokkurt skeið, en dýrtíðin getur orðið meiri, og þá fer þessi uppbót hækkandi, svo sem frv. gerir ráð fyrir. Í 2. gr. frv. er veitt heimild til þess, að greidd verði sama uppbót á ellilaun og örorkubætur, er lífeyrissjóður Íslands leggur fram árlega. Það er réttilega tekið fram um þennan lið, að framlag lífeyrissjóðs Íslands er ekki nema lítill hluti af því fé, sem greitt er í þessu skyni úr opinberum sjóðum árlega. hetta byggist n því, að lífeyrissjóður leggur fram til þessara mála á móti bæjar- og sveitarfélögum. En síðan þetta fyrirkomulag var tekið upp hefir framlag lífeyrissjóðs í hlutfalli við framlög bæjar- og sveitarfélaga farið ört minnkandi á ári hverju. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. allshn., hvort hún hafi athugað, hvernig þessu er farið á síðustu árum. Ef ég man rétt, var framlag lífeyrissjóðs upphaflega yfir 70% á móti framlögum bæjar- og sveitarfélaga, en nú mun svo komið, að framlag lífeyrissjóðs er eitthvað yfir 20%, þ.e. hann leggur fram 1/4 eða 1/5 hluta af því fé, sem greitt er til ellilauna og örorkubóta, en sveitarsjóðir og bæjarsjóðir eða 3/4. þetta er bent í frv. sjálfu, og hefir hv. allshn. án efa veitt því athygli, en nú vildi ég spyrja: Eru líkur til þess, að bæjar- og sveitarfélög geti lagt á móti þessari dýrtíðaruppbót að sínu leyti? Ég held, að þessi lög hafi valdið því, að sveitarstjórnir hafi freistazt til þess að verja meira fé í þessu skyni en annars hefði verið gert, til þess að fá framlag lífeyrissjóðs á móti. þegar framlag lífeyrissjóðs nam um 70% (ef það er rétt, sem mig minnir), var ekki nema eðlilegt, að þau legðu kapp á að ná þessu framlagi, en þetta hefir ekki stöðvazt, þótt framlag lífeyrissjóðs færi lækkandi. Nú er þetta framlag sveitar- og bæjarfélaganna orðið svo hátt, að mér er það mjög til efs, að þau geti óviðbúin lagt fram fulla dýrtíðaruppbót. Það er hörmulegt, að ekki skuli vera hægt að bæta upp dýrtíðina, sérstaklega þeim mönnum, sem ekki hafa neinar aðrar tekjur en þessar sér til framfæris. Mér er næst að halda, að meginið af því fólki, sem nýtur örorkubóta og ellilauna, þeirra sem um ræðir í 2. gr. frv., hafi í rauninni ekkert eða sáralítið eigið aflafé að lifa af. Um þá, sem hafa ýmsar fleiri tekjur eða bjargarmöguleika, gegnir kannske dálítið öðru máli. En það eru ekki þessi sjónarmið, sem eiga að ráða því, hvort alþingi fer hér inn á braut, sem það veit ekki, hvort fær reynist, og er stórkostlega varhugaverð. Og þetta er ekki síður varhugavert frá því sjónarmiði, að hér er reynt að lokka bæjar- og sveitarfélög til að taka á sig þungar byrðar. Hæstv. félmrh. hefir reiknað út, hver hækkunin á framlagi lífeyrissjóðs Íslands til ellilauna og örorkubóta ætti að verða samkv. frv., og skilst mér, að af hálfu bæjar- og sveitarfélaga ættu að koma á móti a.m.k. 180 þús. kr. á árinu, kannske 200 þús. Fyrir utan það, að fyrirkomulag þessarar styrktarstarfsemi er ákaflega flókið og óheppilega byggt upp, eins og alltaf er að koma betur og betur í ljós, og veldur bæjar- og sveitarsjóðum ýmsum kostnaði, sem annars myndi sparast, hlýtur lífeyrissjóðsframlagið að freista þeirra til útgjalda, sem geta sökkt þeim sjálfum í botnlaus vandræði. Mér hefði þótt rétt, að frv. sem þessu hefði fylgt einhver greinargerð fyrir því, hvernig fé lífeyrissjóðsins og framlögum bæjar- og sveitarfélaga hefir verið varið, hve mikil framlög bæjar- og sveitarfélaganna hafa verið og framlög lífeyrissjóðs, hlutfallslega hvort móti öðru. Ég held, að þá mundu koma fram athyglisverðar upplýsingar. Mér þætti eðlilegt, að helztu atriði þeirra mála kæmu fram, þótt ekki verði fyrr en við 3. umr. frv., og vil beina þeim tilmælum til nefndarinnar. Verði frv. samþ., má telja, að gefið sé fyrirheit um það, að dýrtíðin skuli bætt upp framvegis úr ríkissjóði, hvernig sem hún vex á næstunni eða næstu árum. Einmitt þetta fyrirheit er það, sem lokkar bæjar- og sveitarfélögin allra mest til að reisa sér hurðarás um öxl. Hvernig fer svo, ef Alþingi verður að kippa að sér hendinni á næsta ári? Ég held, að formælendur frv. ættu að gera grein fyrir, hvert það stefnir, áður en það er samþ.



Ég mun ekki ræða um það, hvort starfsemi lífeyrissjóðs Íslands sé að öðru leyti eins og hún ætti að vera, né um tryggingarlöggjöfina yfirleitt á þeim grundvelli, sem hv. 4. þm. Reykv. gerði, heldur um þá dýrtíðaruppbót, sem ríkissjóði er talið siðferðislega skylt að bjóðast til að greiða hinu tryggða fólki fyrir sitt leyti. Þess er ekki að vænta, að slík uppbót fáist fyrir ekki neitt, en það á að veita hana samt. Það má gera ráð fyrir, að hækka þurfi iðgjöld til slysatryggingarinnar meðfram vegna uppbótarinnar. Það hefir ríkisstj. í sinni hendi, og er upplýst, að þess mundi þurfa á árinu þótt frv. væri ekki samþ. Ástæðan er sú, að dýrtíð hækkar kostnað af mörgu öðru, sem tryggingarnar standa straum af, svo sem læknishjálp og lyfjum og sjúkrahússvist. Um bæjar- og sveitarfélögin er það að segja, að þau ráða sjálf, hvort þau leggja á sig þær byrðar, sem þarf til að njóta fyrirhugaðra fríðinda lífeyrissjóðsins, þ.e. uppbótarinnar fyrir gamalmenni sín og öryrkja. vilji þau það ekki, nær þetta ekki lengra. Með þessu er Alþingi aðeins að gera sína skyldu, ekki að skipa bæjarfélögunum fyrir um neitt. Hér er og aðeins að ræða um lög til eins árs. Á næsta þingi liggur það fyrir, hvernig þau hafa þá gefizt í framkvæmdinni.



Mér fannst hv. frsm. aldrei gera nægilegan mun á því, sem heitir uppbót á kaup verkamanna, og þeirri uppbót, sem hér er lagt til að veita á slysabætur, örorkubætur og ellilaun. Honum ætti að skiljast það, að því hærra sem kaupið er, því meiri líkur eru til þess, að þeim stundunum fækki, sem verkamaðurinn hefir vinnu, svo að tæplega er gerandi ráð fyrir, að hann hafi meira upp úr sér. Nú er tiltekin hækkun á verkakaupi heimiluð með lögum. En hér er lagt til að hækka framlag, sem rýrnar ekki, a.m.k. ekki af neinum sambærilegum orsökum; þessar bætur eru örugg greiðsla. Á þeim og kaupi er því grundvallarmunur, sem verður til þess að rugla allan samanburð. Að hinu leytinu er margt fólk, sem þannig er sett í þjóðfélaginu, að það getur ekki á nokkurn hátt varið sig gegn dýrtíðinni með eigin ráðstöfunum né annara. Aldrei geta allir þegnar þjóðfélagsins fengið uppbætur á dýrtíðinni. Það er ekki nokkur vissa fyrir því, að hið hækkaða kaup verði nokkur dýrtíðaruppbót, ef atvinna minnkar vegna þess. Þetta frv. rennir að flestu leyti blint í sjóinn. Ég lít svo á, að sé farið að bæta upp dýrtíðina, verði að gera það, hversu mikil sem hún verður. Það dugir ekki að bæta upp árið 1940 og hætta við að bæta upp 1941 af því, að þá verði dýrtíðin orðin meiri. Það verður að fylgja „principinu“. taka afleiðingunum af stefnu þessa frv., hverjar sem þær verða. Hv. frsm. sagði, að sveitarfélögin væru alveg sjáifráð um að velja eða hafna. Hann virtist gera ráð fyrir, að þau betur stæðu mundu þiggja „fríðindin“, þau ættu að treysta sér til þess. Ég er hræddur um, að fæst þeirra geti lagt mikið fram af eigin fé. Heldur væri það hitt, að sveitar- og bæjarfélög, sem svo eru komin, að hætt er að hugsa til að reisa við fjárhaginn, reyni að játast undir skyldurnar í von um fríðindin, sem kynnu að færa þeim eða íbúum þeirra hagnað. Það eru ekki alltaf þeir bezt stæðu, sem flottastir eru og örlátastir, og því er nú komið sem komið er. Nú vildi ég spyrja, hvort það sé ætlazt til þess í frv., að dýrtíðin sé uppbætt að fullu. Sumum hefir dottið í hug, að uppbótin kynni að fara eftir sama hlutfalli og kaupuppbótin, þó að orðalag frv. bendi raunar til hins. Það mætti vera skýrara. Þó að tilgangur frv. sé náttúrlega góður. verða menn að athuga, hversu lítið gagn, en mikið ógagn getur af því orðið.



Það yrði of langt mál að fara út í það, hvort þessi og önnur félagsmálalöggjöf, sem sett hefir verið hér á landi, hafi gefizt vel eða illa. Mér skildist það vera aðalatriðið fyrir hv. 4. þm. Reykv. að andmæla slíkri umbótastarfsemi yfirleitt og nota þetta mál sem kærkomið tækifæri til þess. Það mun því verða nú sem oftar, að ekki þýði að reyna að sannfæra hann, þegar slíkur grundvallarstefnumunur er milli okkar sem nú er. Hv. frsm. er búinn að skýra ákvæði 1. gr., þar sem ræðir um uppbætur slysatryggðra manna, og upplýsa það, að óhjákvæmilegt mundi að hækka iðgjöld, þótt þetta frv. hefði ekki komið til. Eins og hv. 4. þm. Reykv. veit, þegar hann gætir betur að, eru slysatryggingar byggðar hér upp, eins og almennt erlendis, með iðgjöldum af hálfu atvinnurekenda þeirra, sem reka tryggingarskylda atvinnu, og iðgjöldin misjöfn eftir því, hver áhætta er talin fylgja henni. Það er ríkjandi regla, að sá, sem hefir hagsmunina, eigi að bera áhættuna. Þetta er engin nýlunda hér, búið að vera í lögum síðan 1925, og viðurkennt, hélt ég, að það geti ekki öðruvísi verið. Út af seinni gr. vil ég taka fram strax, að það ætti ekki að geta risið nokkur misskilningur um það, að frv. ætlast til, að heimila sé að greiða uppbót sem svarar allri dýrtíðinni, miðað við vísitölu kauplagsnefndar. Frv. segir þetta ótvírætt, og ég tók það enda fram við 1. umr. Þá færði ég rök fyrir því, að þess væri engin vanþörf, og sé ekki ástæðu til að endurtaka þau. Þessu fólki, sem fæst hefir aðrar tekjur eða upp á nokkuð að hlaupa, er skammtað niður að sultartakmarki. Aftur má segja, að kaupgjald sé þeim mun hærra, að faglærðir menn, a.m.k. í stöðugri vinnu, geti haft einhvern afgang frá daglegum heimilisþörfum til að mæta óhöppum, og það er hreint ekki sanngjarnt né sjálfsagt, að kaupgjald eigi að skammta niður að sultartakmarki, þótt kaupgjaldshugleiðingar háttv. þm. Reykvíkinga stefndu að því marki. Þá má alls ekkert á bjáta, svo að ekki berji fullkomin neyð að dyrum. Það er ljóst, að til þess að öll bæjarfélög geti notað sér fríðindi þessa frv., veitti ekki af, að þeim væri séð fyrir möguleikum til tekjuaukningar. Hvernig það tekst, get ég fátt sagt um enn. Ríkisstj. hefir falið milliþinganefnd í skatta- og tollamálum að athuga það og koma með tillögur. Hverjar þær verða og hversu miklar tekjur þær kunni að færa bæjar- og sveitarfélögum, verður ekki rætt um að svo stöddu, en ég vil vænta alls góðs af nefndinni. Það er ómögulegt að láta afgreiðslu þessa máis bíða eftir því, og raunar ástæðulaust. Enn er tvennt, sem ég vildi drepa á í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Reykv. Sé ekki veitt þessi uppbót á styrkina, fer það svo, að fólkið, sem á þeim hefir bjargazt, getur ekki lifað án sveitarstyrks til viðbótar. Sá framfærslueyrir dregur hið opinbera ekkert minna, en allir vita, hvert böl það er, ef slíkur fjöldi fólks er neyddur til þess án verðskuldunar að gefa sig þannig upp á náðir bæjar- eða sveitarfélagsins. Ég álít, að bæjar- og sveitarfélögum sé meira en lítill greiði gerður með þessu frv., ef að lögum verður, því að mikið af því, sem greitt verður í uppbætur á styrki með þátttöku ríkissjóðs, hlyti ella að greiðast sem fátækrastyrkur. Þó að hluti lífeyrissjóðs í þessum styrkjum muni nú ekki nema meira en um 26% þeirra, munar yms bæjar- og sveitarfélög verulega um þá upphæðina. Af þessum ástæðum er ákaflega kynlegt og engan veginn rétt, þegar talað er um, að með frv. eigi að lokka bæjar- og sveitarfélög til að taka á sig óþarfa byrðar og steypa fjárhag þeirra. Ég álít það ekki rétt, að hækkun kaupgjalds dragi yfirleitt mjög úr atvinnu, nema þá sem snöggvast, og sízt á slíkum tímum sem nú eru. Sú kauphækkun, sem nú hefir verið lögboðin, gerir það vissulega ekki. Ég hygg, að hjá öllum verkamönnum í stöðugri vinnu og miklum hluta annara verkamanna verði hrein tekjuaukning nokkurn veginn sem þessari litlu kauphækkun nemur, og að samanburður við þá geti ekki orðið rök gegn þessu frv. - Fleiri almennar aths. læt ég hjá líða að sinni.



Ég vildi aðeins geta þess fyrir hönd allshn., að innan hennar var enginn ágreiningur um þann skilning á 1. gr. frv., að uppbótin skyldi miðast við vísitölu kauplagsnefndar óskerta eins og hún er á hverjum tíma. Ljóst var það ekki, þegar hv. 4, þm. Reykv. var að spyrja um, vort þetta fólk ætti að fá dýrtíðina uppbætta „að fullu“. Hann ætti að vita, að vísitala kauplagsnefndar er ekki þannig reiknuð, að tryggt sé, að fullar uppbætur fáist, auk þess sem hún hækkar ekki nema 4 sinnum á ári, en dýrtíðin dagvöxtum. Þegar hv. þm. lítur svo á, að mikill hluti verkamanna hafi ekkert gagn og e.t.v. fremur skaða af kauphækkunum, hlýtur það að vera enn meiri ástæða fyrir hann til þess að vera með þessu frv. Hann veit og viðurkennir, að þorri þessa fólks, sem styrkjanna nýtur, hefir hvorki eign né atvinnutekjur að lifa af, og verður, ef það á að hjara, að liggja uppi á venzlafólki sínu, - því meir sem styrkurinn endist lakar vegna dýrtíðar. Og langflest er það vitanlega á framfæri verkamanna, sem samkv. kenningu hv. þm. hafa beðið fjárhagslegt tjón vegna lögtryggðra uppbóta á launum sínum. Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að borga uppbót á laun opinberra starfsmanna, sem ekki kemur til mála, að missi atvinnu sakir þeirrar uppbótar, hvað sem kann að koma fyrir með verkamenn. Hv. þm. getur hugað að því. hvort ekki sé rétt að hafa eitthvert samræmi milli þess og uppbóta á styrkjum trygginganna, úr því að hann vantar einhvern slíkan samanburð til að skera úr því, hvaða tilkall þetta fólk hafi til að lifa af dýrtíðina.

*Haraldur Guðmundsson: Mér skildist á hv. 4. þm. Reykv., að ef frv. ætti að ná samþykki, yrði að byrja á því að afla bæjar- og sveitarsjóðum tekna til að standast byrðar slíkrar löggjafar. Þetta er alger misskilningur, eins og hv. þm. ætti að vera ljóst af ræðum hæstv. félmrh. og hv. frsm. Hv. þm. er það vel kunnugt, að dýrtíðin hefir aukizt svo stórkostlega síðan í október, að upphæð, sem þá var úthlutað úr lífeyrissjóði, hlýtur að vera alls ófullnægjandi nú. Þá er að minni hyggju ekki nema tvennt til, annaðhvort að styrkþegar fari flestra hluta á mis, ég vil segja líði skort, eða í öðru falli leiti til sveitarfélagsins um framfærslustyrk til viðbótar. T.d. hér í Reykjavík hafa þeir, sem njóta styrks í 2. flokki, 200–900 kr. Mjög verulegur hluti af þessu fólki, a.m.k. þeir, sem hafa hærri upphæðirnar, hafa þennan eina framfærslueyri, og margt af því var áður beinlínis á framfæri bæjarins. Það, sem farið er fram á með þessu frv., er, að ríkissjóður greiði sinn hluta þeirrar hækkunar, sem fram kemur samkv. vísitölu kauplagsnefndar. Þegar þess er gætt, að Alþ. þótti ástæða til þess að lögbjóða kauphækkun hjá öllum þorra verkalýðsins og að fyrir Alþ. liggur frv. um hækkun á launum starfsmanna hins opinbera, þá liggur í augum uppi, að því fólki, sem skammtaðar eru langlægstu upphæðirnar, er ákaflega nauðsynlegt að fá einhverja uppbót. Hv. þm. sagði, að með þessu væri verið að lokka sveitarfélögin til þess að óþörfu að leggja fram fé í þessu skyni. Ég verð að segja, að mig undrar á þessu. Í fyrsta lagi er það eins og hv. þm. tók fram, að sveitarfélögum er það í sjálfsvald sett, hvort þau nota sér þetta, og komist fólk af án þessarar hækkunar, þá geri ég ekki ráð fyrir, að til þess komi. En ef ekki væri farin þessi leið, þá geri ég ráð fyrir, að það mundi koma fram í auknum framfærslukostnaði. Hv. þm. taldi það mjög hæpið, hvort löggjöfin um lífeyrissjóð Íslands væri heppileg, nema þvert á móti. Ég verð að játa, að mér er ekki vel ljóst, hvað hv. þm. átti við með þessu. Hitt er aftur á móti rétt hjá hv. þm., að framlag lífeyrissjóðs hefir heldur lækkað í hlutfalli við framlag bæjar- og sveitarfélaga. Árið 1936 var framlag tryggingarstofnunarinnar í 2. flokki 70% á móti framlagi bæjar- og sveitarfélaga, en á yfirstandandi ári nálægt 35%. Mér fannst hv. þm. vera óánægður með, að svona skyldi hafa gengið, að hlutfallið skyldi hafa lækkað frá því á fyrsta ári, þegar i. voru í gildi. Ég vildi þess vegna vekja athygli hv. þm. á því, af hverju þetta stafar. Í fyrsta lagi það, að bæjar- og sveitarfélög nota sér þessi 1. og telja þau mikinn feng, sem kemur fram í því, að laun gamalmenna og örorkubætur samkvæmt alþýðutryggingarl. eru ekki lengur skoðuð sem framfærslustyrkur, heldur greidd sem ellilaun. Af þeim sökum verður framlag bæjar- og sveitarfélaga hlutfallslega hærra en áður. Það er líka komið svo, að það eru fá dæmi þess, að fólk, sem komið er á þann aldur að hafa rétt til ellilauna, eða svo á sig komið, að það hafi rétt til örorkustyrks, sé beinlínis á framfæri sveitarfélagsins. Langmestur hluti af því fólki, sem nýtur styrks í 2. fl., myndi að öðrum kosti gera beinlínis á framfæri sinnar sveitar eða kaupstaðar. Einmitt þetta sýnir, að bæjar- og sveitarfélögin kunna að meta þessa styrki og að þau vilja heldur leggja þetta fé fram sem örorkubætur en fátækrastyrk, eins og áður var. Að því er snertir 1. gr. frv., þá hefir talizt nauðsynlegt að hækka dagpeninga og örorkubætur, og er því óhjákvæmilegt að hækka iðgjöldin, enda er það beinlínis tekið fram í grg. Þetta frv. er samið með það fyrir augum, að bætur þessar hækki um sömu hundraðstölu og vísitala kauplagsnefndar hækkar um (sbr. l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi). Það segir sig sjálft. að þar sem l. ekki gilda nema eitt ár, verður tækifæri til þess á næsta þingi að bæta úr, ef einhverjar misfellur yrðu á frv. Ég vil svo vænta þess, að hv. þm. verði sammála um það, að þessar greiðslur beri að bæta upp, með tilliti til dýrtíðarinnar í landinu.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Ég skal ekki fara lengra út í að tala um þessi 1. almennt, sem hér er verið að breyta, en ég ætti ákaflega mikið eftir að segja nm það, ef í það væri farið. Það komu upplýsingar um það frá hæstv. félmrh., að það þyrfti að hækka iðgjöldin, jafnvel þó að framlag yrði hækkað samkv. vísitölu kauplagsnefndar. Ég verð að segja, að mér finnst það a.m.k. heldur einkennilegt, að slíkar stofnanir sem tryggingarstofnun ríkisins skuli ekki bera sig af sínum tekjum. Og komi fyrir, að tekjurnar nægi ekki fyrir gjöldum, að þá skuli fyrirtækið hugsa sér að hækka gjöldin og greiða meiri tryggingu en hingað til, jafnvel þó iðgjöldin nægi ekki til þeirrar greiðslu nú. Hæstv. félmrh. sagði í frumræðu sinni, að iðgjöldin til slysatrygginga kæmu eingöngu frá atvinnurekendum. Ég skil það líka, að hæstv. félmrh. þótti svo sem ekki neitt ískyggilegt við það að hækka bæturnar, þó að til þess þyrfti aukin iðgjöld, vegna þess að þau kæmu frá atvinnurekendum og verkamönnum. M.ö.o., hæstv. ráðh. er að veita þarna fé, veita fé atvinnurekenda, en ekki sitt eigið eða ríkissjóðs. En t.d. sú stofnun, sem hv. þm. Seyðf. stendur fyrir, finnst mér fyrir mitt leyti, að eigi að taka tillit til sinna gjaldenda eins og þeirra, sem þiggja. Ég átti von á því, að þeim yrði ekki eins sárt um að hækka skattana vegna þess. hvaðan þeir koma. En hinu mega þeir ekki gleyma, að iðgjöldin, hvaðan sem þau koma, koma niður á öllum búskap þjóðfélagsins, þó að þau séu innheimt af atvinnurekendum. Hv. frsm. n. benti á atriði, sem er ákaflega eftirtektarvert. Hann sagði, að með því að hækka elli- og örorkubæturnar með dýrtíðaruppbót væri svipað á komið með starfsmönnum ríkisins og ellilaunaþegum. En mér finnst hann ekki hafa veitt því athygli, að allir þeir, sem þiggja opinber laun, hvort það eru styrkþegar eða starfsmenn hins opinbera, eru nú að verða aðalhátekjufólkið í landinu, en hinir, sem verða að basla eins og bezt gengur, eiga það undir högg að sækja, hvort þeir á nokkurn hátt fá uppbætta dýrtíðina. Þetta er ákaflega varhugavert, að þeir, sem opinbert fé taka, annaðhvort sem laun eða sem styrk, hafi á hendi sameiginlega hagsmuni um það að skammta sér af opinberum sjóðum. Það hefir verið bent á það, og það réttilega, að samræmi væri milli opinberra starfsmanna og ellilaunaþega á þann hátt, að ellilaunaþegar og þurfamenn taki einnig fé af opinberum sjóðum. Það er mjög hættulegt öllum búskap þjóðfélagsins, þegar þessir menn standa saman ð því að tryggja sinn hag, hvernig sem fer fyrir hinum, sem ekki geta tryggt sig á þennan hátt. Hv. þm. Seyðf. sagði, að þetta frv, ætti að verða til þess að hjálpa sveitarfélögunum, en grunur minn er sá, að hvernig sem þessu er hlutað út milli sveitarfélaga, verði það þeim ekki til hjálpar, heldur til falls. Ég skal játa það, að það er hið mesta vandamál að fara með þetta svo vel sé, að taka fé úr beggja höndum, þeirra, sem þennan styrk eiga að taka úr sveitarsjóðum og ríkissjóði, og hinna, sem eiga að borga. Þeir menn hugsa náttúrlega vel, sem vilja bæta öllum upp dýrtíðina og að enginn þurfi að svelta hennar vegna. En ég efast nú um, að það sé gott verk nema það nái til allra jafnt, og ég held, að þá færu að verða fáir menn í landinu, sem ekki nytu styrks á einn eða annan hátt. Að þessu leyti er fyrirkomulagið á úthlutun lífeyrissjóðs ákaflega óheppilegt, að sveitarstj. geti svo að segja ausið fé ríkissjóðs umfram það, sem þörf er á. Þess vegna er þetta framlag lífeyrissjóðs tvíeggjað, og verður það því meir, sem þingið notar vald sitt á þann hátt, að lokka sveitarsjóðina til þess að ausa út þessu fé. Það er satt, að þeir, sem ekkert hafa annað en 700–900 kr. til að lifa af hér í Reykjavík, eru ekki vel settir, en fyrir þeim er þá séð á einhvern annan hátt. Ef ríkissjóður vill gera verulega gagnlegt verk fyrir sveitarfélögin eða draga úr þeim skaða, sem svona ráðstafanir geta valdið, þá finnst mér, að hv. þdm. ættu að geta samþ. litla brtt., sem ég skal lesa upp. Hún er þannig, að í stað orðanna „tilsvarandi uppbót af sínum hluta“ í niðurlagi 2. gr. komi: ekki minna en hálfan hundraðshluta vísitölunnar sem uppbót af sínum hluta. Mér er það ljóst, að ef dýrtíðin heldur áfram að vaxa, verður að gera ráðstafanir til þess að bæta úr fyrir þeim, sem ekki hafa annað til framfæris en þennan styrk. En ég tel það alveg þarflaust af ríkisvaldinu að gera það að skilyrði fyrir sínu framlagi, að fjórfalt framlag komi frá sveitarfélögunum. Ég tel líklegt, að sveitarstj. treystist ekki til þess að neita um uppbót vegna dýrtíðarinnar eða einhverja viðbót við örorkubæturnar. Ég tel það rangt af ríkisvaldinu að lokka fram meira fé en sveitarstj. telja nauðsynlegt. við skulum segja, að engin sveitarstjórn teldi minna framlag óhjákvæmilegt en helming vísitölunnar og að ríkissjóður legði fram helming.

Forseti (JörB): Mér hefir Borizt skrifl. brtt., sem nú hefir verið lýst. [Sjá þskj.157]. Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg. Þarf því við tvöfaldra afbrigða frá þingsköpum til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.



Það hefði verið fullkomin ástæða til þess að fara út í rökræður við hv. 4. þm. Reykv., en þó ætla ég að neita mér um það. Þó vil ég víkja að þessari brtt., sem hann hefir borið fram við frv. Mér virðist þessi brtt. hvorttveggja í senn, óþörf og óréttlát, - óþörf fyrir þá sök, að það er ekkert annað í gr. frv., sem fyrirskipar sveitarfélögunum að hækka ellilaunin um 100% af dýrtíðaruppbót vísitölunnar, nema skilja eigi gr. svo, að sveitarfélögunum dytti í hug að leggja fram af sinni hálfu einhvern hluta af því, sem aukin dýrtíð veldur. Það virðist eðlilegt, að bæjar- og sveitarfélögin leggi fram hlutfallslega á móti lífeyrissjóði eftir þeim reglum, sem tryggingarstofnun ríkisins setur um þessi framlög, og er það allt að heimingi framlagsins. Leiðin er opin fyrir sveitarfélögin að fara niður úr þessu, vegna þess að framlagið takmarkast upp á við. Ef sveitarfélögin vildu hækka styrkinn sem nemur dýrtíðinni, stendur til boða á móti lífeyrissjóðsframlag. Ég leyfi mér að vísa til þeirra röksemda, sem áður hafa verið fluttar fram, að víða hafi verið svo naumt skammtað, að full þörf sé á uppbót. Það kann að vera rétt, sem hv. þm. Seyðf. sagði, að í sumum bæjar- og sveitarfélögum séu ellilaun á þann veg, að þar sé eitthvað upp á að hlaupa fyrir vaxandi dýrtíð, en víðast mun þó ástandið þannig, að full þörf sé á einhverjum styrk til viðbótar.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Menntmn. flytur þetta frv. fyrir hönd kirkjumálastj., og frv. er samið af biskupi Íslands og vígslubiskupnum á Akureyri. Það eru tvö höfuðatriði í þessu frv. Annað er það, að dómkirkjan eða kirkjunefnd í Reykjavík skuli fá greitt 300 þús. kr. tillag úr ríkissjóði á 30 árum, með 10 þús. kr. árlegri fjárveitingu. Dómkirkjan hefir verið nokkurskonar landskirkja, og það er gömul venja, að kirkjueigandinn viðhaldi kirkjunni. En nú verður ekki sagt, að ríkið viðhaldi kirkjunni svo að nægi, þó veittar verði til Reykjavíkur á 30 árum þessar 300 þús. kr. Til kirkjubyggingar í Reykjavík, svo að viðunanlegt væri, þyrfti miklu meira fé og því mikil viðbót að koma frá því opinbera. Hitt aðalatriði frv. er að skipta Reykjavíkursókn í 4 prestaköll og fjölga prestum. Í l. er nú ekki gert ráð fyrir nema 2 prestum í Reykjavík, en með fjárlagaákvæði hefir þeim verið fjölgað upp í 4, og er eitt sætið autt sem stendur. Með þessu frv. er ætlazt til að verði 6 prestar í Reykjavík með núverandi mannfjölda, eða einn prestur fyrir hverja 5 þús. sóknarmenn. Um það atriði má náttúrlega deila nokkuð, og mun það verða rætt nánar í n. áður en frv. kemur til 2. umr. Hygg ég, að allir geti verið sammála um það, að ef á að halda uppi þjóðkirkju í landinu, þá verði að taka tillit til þeirra miklu mannflutninga, sem orðið hafa í seinni tíð til Reykjavíkur. En í löggjöf um skiptingu prestakalla hefir ekki verið tekið tillit til slíks svo neinu nemi síðan 1907. Nokkur fjölgun presta hefir líka nýlega verið viðurkennd, og má vera, að það þurfi að fjölga prestum enn meir heldur en þá var gert. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr. Og þó að það sé borið fram af n., verður það til nánari athugunar í n. í samráði við kirkjustjórn hér í Reykjavík á milli umr.

* Flm. (Bergur Jónsson): Þau ákvæði, sem nú gilda um meðferð á fundnu fé, eru orðin allgömul; þau eru í Jónsbók, og ennfremur hefir verið beitt um þetta dönskum lagaboðum samsamkvæmt opnum bréfum frá 1811 og 1812, sem jafnvel er vafasamt, hvort gilda hér á landi, og þar að auki koma að nokkru leyti í bága við ákvæði Jónsbókar. Tilgangurinn með frv. er að setja ákveðnar reglur um meðferð á fundnu fé og að einhverjir menn séu á hverjum stað á landinu, sem finnendur geti skilað til því, sem þeir finna, og þeir, sem hafa glatað einhverju geta leitað til eftir hinu glataða og greitt þá fundarlaun af því samkv. l. Er hér farið fram á, að þau verði allt að ¼ verðs hins fundna, en auðvitað getur verið spurning, hvort það ætti ekki að vera meira, og nú er það t. d. 1/3. En það er gert ráð fyrir að breyta þeim hætti, sem á þessu er nú, að annaðhvort sé féð látið liggja eða finnandi látinn eignast það, eða það er látið renna í sérstakan sjóð hjá lögreglunni. Vil ég svo óska, að frv. verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og allshn.