Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á því, áður en þetta frv. verður afgreitt frá d., að þrátt fyrir það að bætur vegna almannatrygginga hafi farið hækkandi í krónutölu að undanförnu, hefur hagur bótaþega farið versnandi á undanförnum árum. Þetta var mjög rækilega rakið í umr. þeim, sem urðu hér fyrr á þessu þingi, þegar bætur vegna almannatrygginga voru hækkaðar þá, og tel ég ekki nauðsynlegt að rifja það rækilega upp að þessu sinni, sem þá var sagt um þessi mál. Ég vil hins vegar vekja athygli á því, að við meðferð þess máls var flutt till. hér í Nd. og eins í Ed. af hálfu okkar framsóknarmanna, þar sem lagt var til, að þessar bætur væru þá ákveðnar verulega hærri en lagt var til í því stjfrv., en það náði þá ekki fram að ganga, og þess vegna hefur ekki þótt ástæða til að reyna að fá þessar bætur frekar hækkaðar að þessu sinni, þó að ástæða væri til, þar sem búast mætti við, að afstaða ríkisstj, sé óbreytt og hún vilji ekki hækka bæturnar meira en gert er ráð fyrir í þessu frv. Mér finnst rétt að rifja það upp einu sinni enn í stuttu máli, hvernig bætur vegna almannatrygginga hafa farið rýrnandi, þrátt fyrir það að þær hafi hækkað í krónutölu. Og nú eins og fyrr finnst mér rétt að miða þetta við áþreifanlegt dæmi, ekki við tilbúið dæmi, eins og t.d. framfærsluvísitala hagstofunnar er, heldur við áþreifanlegt dæmi, þar sem er framfærslukostnaður á elzta og helzta elliheimili landsins. En ef maður ber saman árið 1958, bæturnar þá, við það, sem verður, eftir að þetta frv. verður að lögum, kemur þetta dæmi til með að líta þannig út: Á almennu deild elliheimilisins Grundar var dvalarkostnaðurinn árið 1958 21900 kr. Ellilífeyrir einstaklings þá var 9955 kr., eða m.ö.o. þurfti dvalarþeginn á þeim tíma að borga 12 þús. kr. umfram ellilífeyririnn, sem hann fékk. Nú lítur þetta dæmi hins vegar þannig út, að dvalarkostnaður fyrir einstakling á elliheimilinu Grund er nú 46800 kr. Ellilífeyrir verður, eftir að búið er að samþykkja þetta frv., 24122 kr., eða m.ö.o. þarf dvalarþeginn nú að borga um það bil 23 þús. kr. umfram ellilífeyrinn, þannig að nú þarf hann að borga um 11 þús. kr. meira umfram ellilífeyrinn en hann gerði árið 1959. Hygg ég, að þessar tölur varpi glöggu ljósi á það, hvernig hagur bótaþega hefur farið versnandi, þrátt fyrir það að bæturnar hafi farið hækkandi í krónutölu á undanförnum árum, þar sem t.d. dvalarþegi á elliheimilinu Grund, á almennu deildinni þar, þarf nú að borga um 11 þús. kr. meira umfram það, sem hann þurfti að borga 1958, þegar búið er að draga ellilífeyrinn frá í bæði skiptin. Þetta sýnir þá sorglegu staðreynd, að þannig hefur verið haldið á málum af þeim aðilum, sem hafa ráðið í landinu á undanförnum árum, að þrátt fyrir það að bætur samkv. almannatryggingalögum hafi hækkað verulega í krónutölu, þá er hagur bótaþega verri nú en var fyrir nokkrum árum. Ég vil svo að lokum segja það, að ég dreg í efa, að sá útreikningur sé réttur, sem þetta frv. byggist á, að kaupgjald í landinu hafi almennt ekki hækkað nema um 32% á s.l. ári. Ég hygg, að þetta sé lágmarkshækkun, sem hefur átt sér stað á árinu, en ekki meðaltalshækkun. Og þetta byggi ég á því, að t.d. er talið, að laun hjá opinberum starfsmönnum hafi hækkað til jafnaðar a, m. k. um 45% á s.l. ári, og ég hygg, að það sé ekki tekið til greina, þegar fundin er út sú meðaltala, sem hér er reiknað með. Ég minnist þess einnig, að nú fyrir nokkrum dögum hélt hæstv. sjútvmrh. því fram hér í þinginu, að kaupgjald hjá hraðfrystihúsunum hefði hækkað til jafnaðar um meira en 40% á s.l. ári, en ekki um 32%, eins og hér er gert ráð fyrir. Það er enn ekki séð fyrir, hver kauphækkunin verður hjá verzlunarfólki, en almennt hygg ég, að það sé reiknað með því, að verzlunarfólkið fái meiri hækkun en var t.d. hjá verkamönnum á s.l. ári, eða a.m.k. telja forsvarsmenn verzlunarsamtakanna það nokkurn veginn öruggt. Ég held þess vegna, að þegar þessar staðreyndir allar eru athugaðar, þá sé frekar reiknað hér með lágmarkshækkun, sem hefur átt sér stað, - þessar bætur séu miðaðar við lágmarkshækkun, en ekki við þá meðaltalshækkun, sem hefur átt sér stað í landinu á þessum tíma. Þetta verður þess vegna til þess, að bótaþegar samkv. almannatryggingunum dragist frekar aftur út en hið gagnstæða. Því miður er ekki aðstaða til þess hér eftir í þessari d. að athuga þetta nánar, en ég vildi í tilefni af þessu segja það, að mér fyndist ástæða til, að sú nefnd, sem fær þetta til athugunar í Ed., tæki það til gaumgæfilegrar athugunar, hver hafi orðið raunveruleg meðaltalskauphækkun í landinu, sem hækkun á bótum almannatrygginganna er miðuð við, og hvort sú athugun mundi ekki leiða í ljós, að það væri ástæða til að hafa þessar bætur nokkru hærri en gert er ráð fyrir í þessu frv., þó að ekki sé miðað við annað en þær meðaltalskauphækkanir, sem hafa orðið í landinu á þessum tíma. Ég hef hins vegar látið þá skoðun uppi, að ég teldi vera miklu eðlilegra en að miða við þetta atriði, að það væri tekið fyrst og fremst tillit til þess, hver hefði orðið aukning dýrtíðarinnar í landinu, og bæturnar væru miðaðar við það, að bótaþegar stæðu a.m.k. ekki lakar eftir en áður. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, en mér fannst sérstök ástæða til að vekja athygli á þessu, áður en málið fer hér úr deildinni.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. dró í efa, að þessar hækkanir á lífeyrisgreiðslum samkv. almannatryggingalögunum væru til jafns, að mér skildist, við þá almennu launahækkun, sem orðið hefur í landinu á þessu tímabili. Hækkunin á bótunum hefur orðið nú með þessu frv. tvisvar sinnum 15%, eða samtals í kringum 32%. Hann taldi ekki ástæðu til í þessu sambandi að minnast á ýmsar aðrar breytingar, sem orðið hafa á tryggingalögunum, eins og t.d. þær, að landið hefur verið gert að einu verðlagssvæði, og þær bætur, sem menn á öðru verðlagssvæði hafa fengið á þessu tímabili, hafa verið miklu meiri en sem svarar þeim hækkunum, sem orðið hafa á verðlagi. En ég vil líka benda á, að þær hækkanir, sem orðið hafa á almennu verðlagi í landinu á árinu 1963, eru minni og það verulega minni en 32%.. Hann sagði, að opinberir starfsmenn hefðu fengið 45% hækkun, og það mun vera rétt. En í því sambandi vil ég benda á, að sú hækkun, þessi 45%, er fyrst og fremst fram komin vegna þess, að hærri launaflokkur opinberra starfsmanna hafa fengið verulega meiri hækkun í sinn hlut en almenningur hefur fengið í landinu, vegna þess að mismunurinn á milli þeirra hæst launuðu og þeirra lægst launuðu var ekki eins mikill og ástæða hafði verið til að hann væri, og það gerir þessa hækkun svo mikla eins og hann nefndi eða 45%. Hann minntist líka á verzlunarfólkið. Um þá hækkun, sem það fær, vitum við ekki neitt á þessu stigi málsins og þess vegna ekki eðlilegt, að það sé dregið inn í umr. En ég vil halda því fram, að sú hækkun, sem fengizt hefur á lífeyrisgreiðslum almennings í landinu á s.l. árum, hafi vaxið miklu meira en dýrtíðaraukningin hefur orðið. Þó að hækkanir hafi orðið á dvalarkostnaði elliheimila á þessu tímabili og alveg sérstaklega á dvalarheimili aldraðs fólks á elliheimilinu Grund, þá segir það út af fyrir sig ekki mikið, vegna þess að þeir, sem þar dveljast, fá sinn dvalarkostnað venjulegast og ég vil segja flestir á þann hátt, að hann er greiddur að fullu af almannatryggingunum og hlutaðeigandi sveitarsjóði, þannig að þeir koma ekki til með að greiða neinn hluta af sínum dvalarkostnaði á sjúkrahúsinu, vegna þess að það er heimild í tryggingalögunum til þess, að bæturnar séu hækkaðar allt upp í 100% handa þeim, sem rúmliggjandi eru eða dvalarmenn á elliheimilunum. Hv. þm. vildi með þessu reyna að gera lítið úr þeim hækkunum, sem ríkisstj. hefur ætlað þessu fólki, en geta vil ég þess þó í lokin, að Framsfl. bar fram, þegar 15% hækkunin var ákveðin fyrir nýár, till. um, að þessi kostnaður yrði hækkaður, ekki um 32%, heldur um 25% og stjórnarandstaðan hefur í hv. Ed. borið fram frv. um 15% hækkun, alveg nákvæmlega eins og ríkisstj. hefur borið fram, þannig að ég ætla, að með þessari hækkun sé ekki ósanngjarnlega í sakirnar farið og að þeir, sem bótanna eiga að njóta, séu ekki verr haldnir, og ég vil segja að sumu leyti talsvert betur með þessari hækkun en þeir voru áður.



Herra forseti. í tilefni af því, sem hæstv. félmrh. sagði um till. þá, sem við framsóknarmenn fluttum um hækkun bóta samkv. almannatryggingunum fyrir jólin, var hún miðuð við það ástand, sem þá var. Að sjálfsögðu var gert ráð fyrir því, að ef hækkanir yrðu á kaupgjaldi frá þeim tíma, sem sú till. var flutt, þá kæmi það til viðbótar síðar meir, og meira að segja var hún miðuð við, að það kæmi þá 25% hækkun á þær uppbætur, sem launþegar fengju fyrir nokkurn hluta s.l. árs, í staðinn fyrir það, að þeir fengu ekki nema 15% samkv. till. ríkisstj. Það var skýrt tekið fram hér í umr. af hálfu þeirra manna, sem fluttu þessa till., sem framsóknarmenn stóðu að, að þetta væri eingöngu miðað við þær kauphækkanir og dýrtíðarhækkanir, sem þá voru orðnar, en svo að sjálfsögðu yrði að bæta að nýju, ef frekari kauphækkanir og verðhækkanir yrðu síðar, þannig að ef það hefði verið farið að okkar till., hefði komið 25% hækkun strax þá og 15% nú samkv. því frv., sem nú liggur fyrir og við styðjum. En hins vegar hefur verið talið tilgangslaust að vera að flytja frekari hækkun að þessu sinni, eins og gert var seinast, vegna þess að það er orðið greinilegt, hvað hæstv. ríkisstj. vill, og þess vegna tilgangslaust að vera að flytja hér slíka till. Hins vegar var vert að reyna að freista þess á s.l. hausti, hvort ekki væri hægt að þoka neinu áleiðis í þessum efnum frá því, sem hæstv. ríkisstj. gerði ráð fyrir þá. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. sagði um elliheimilið Grund, vit ég enn á ný geta þess, að ég hef tekið þetta dæmi vegna þess, að ég tel það nokkuð ljóst um það, hvernig dýrtíðin hefur þróazt í landinu á undanförnum árum. Það skiptir ekki neinu sérstöku máli í þessum efnum, hvort sumt af því fólki, sem er á Grund eða öðrum elliheimilum, nýtur einhvers frekari styrks en ellilífeyris. Það, sem er aðalatriðið, er það, að þessar hækkanir, sem hafa orðið á dvalarkostnaði Grundar, sýna nokkurn veginn þá almennu þróun, sem hefur átt sér stað í landinu í þessum efnum, og svipaðar hækkanir hafa að sjálfsögðu átt sér stað á framfærslukostnaði þeirra, sem ekki eru á elliheimilum, því að sá framfærslukostnaður hefur að sjálfsögðu lotið sams konar lögmálum. Og ég tel það miklu öruggara að leggja til grundvallar áþreifanleg dæmi um það, hve framfærslukostnaðurinn hefur hækkað í landinu á þessum árum, heldur en þótt það sé lagt til grundvallar, hvað hægt er að lesa út úr tilbúnum tölum um þetta efni, eins og t.d. framfærsluvísitalan gerir. Það er líka alrangt, sem hæstv. félmrh. hélt fram, að það nægi til að bæta dýrtíðina að fullu, ef bæturnar hækka prósentvís eins mikið og framfærsluvísitalan. Þetta stafar einfaldlega af því, að bæturnar samkv. almannatryggingalögunum koma ekki niður nema á nokkurn hluta framfærslukostnaðarins, eða eitthvað í kringum 40%. Ef það væri þannig, eins og ég hef verið að benda á, að uppbæturnar ættu að ná til alls framfærslukostnaðarins, þyrftu þær að sjálfsögðu að vera miklu hærri en hér er gert ráð fyrir, því að bæturnar ná núna aðeins til nokkurs hluta framfærslukostnaðarins, eða eitthvað í kringum 40% hjá gamla fólkinu, eftir að þessi hækkun hefur átt sér stað. Og þó að hægt sé að benda á það, eins og ráðh. gerði, að uppbætur samkv. almannatryggingum hafi hækkað eitthvað meira en framfærsluvísitalan hækkaði á s.l. ári, liggur í augum uppi, að það nægir ekki til þess að bæta að fullu þá hækkun, sem hefur orðið á framfærslukostnaði, þar sem bæturnar ná aðeins til ákveðins hluta hans. Mér finnst líka rétt að benda á það í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. er strax byrjuð á því að taka aftur nokkurn hluta þeirrar hækkunar á bótum, sem felst í þessu frv. Nú fyrir nokkrum dögum voru afgr. hér á Alþingi lög um verulega hækkun á söluskatti. Þessi hækkun á söluskattinum er það mikil, að þó að aðeins sé miðað við þá áætlun, sem er nú í fjárl., þá nemur þessi hækkun um 1600 kr. á hvert mannsbarn í landinu, þegar þessi hækkun er að fullu komin út í dýrtíðina. Í þeim efnum dugir ekki að benda á það, hvað vísitalan hækkar í fyrstu vegna söluskattshækkunarinnar, því að söluskattshækkunin á síðar eftir að koma inn í framfærslukostnaðinn á margan annan hátt en sést á framfærsluvísitölunni til að byrja með. En það er kannske mælikvarðinn á það, hvaða áhrif söluskattshækkunin hefur á framfærslukostnaðinn, að deila þessari hækkun nokkurn veginn jafnt á hvert mannsbarn í landinu, og þá sést, að þessi hækkun verður um 1600 kr. á mann. Bara með þessari einu stjórnarráðstöfun er tekinn aftur nokkru meira a.m.k. en helmingurinn af þeim uppbótum, sem gamla fólkið fær samkv. því frv., sem hér er verið að afgreiða, og eru þó margar aðrar hækkanir, sem verða á þessu ári og leiðir af því, sem gert var á síðasta ári, óframkomnar, þannig að það er nokkurn veginn ljóst, að þær uppbætur, sem bótaþegar almannatrygginganna fá samkv. þessu frv., er búið að éta upp og miklu meira með söluskattshækkuninni og öðrum slíkum ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur átt þátt í og unnið að að undanförnu. Það dæmi, sem ég hef hér nefnt um elliheimilið Grund, sýnir, svo að ekki verður á móti mælt, að hinn almenni framfærslukostnaður í landinu hefur hækkað mun meira hlutfallslega undanfarin 5 ár en svarar til þeirra bóta, sem almenningur hefur fengið, þrátt fyrir þær krónuhækkanir, sem hafa orðið á bótunum. En það er alls ekki rétt hjá þessum hæstv. ráðh., að ég hafi verið að gera nokkuð lítið úr þeim hækkunum, sem hafa átt sér stað í þessum efnum að undanförnu. Það er síður en svo. Ég álit, að þær hafi stefnt í rétta átt. En þær breyta hins vegar ekki því, að vegna þeirrar stjórnarstefnu, sem hefur verið fylgt í landinu á undanförnum árum, hefur dýrtíðin vaxið þannig, að hún hefur gleypt hinar auknu bætur að fullu og raunar miklu meira, þannig að bótaþegar hafa staðið verr á eftir en áður þrátt fyrir þær hækkanir, sem hafa orðið. Þess vegna þyrftu þessar hækkanir að verða talsvert meiri, ef aðstaða bótaþega ætti ekki að vera lakari en áður var. Þessari staðreynd er ekki hægt að hnekkja, og við hana verður hæstv. ríkisstj. að sætta sig, og þess vegna er það ekki hægt fyrir hæstv. félmrh., þótt hann hafi átt sinn þátt í þessum hækkunum á bótunum, að vera neitt sérstaklega státinn yfir þeim, vegna þess að hann hefur átt þátt í því á öðrum sviðum, að dýrtíðin hefur vaxið svo mikið, að þessar bætur hafa verið gerðar að engu og bótaþegarnir staðið verr eftir en þeir áður gerðu. Þetta er mikil sorgarsaga, og það eru ekki neinar horfur á því, að þetta sé neitt að breytast, eins og sést á söluskattshækkuninni, sem hér átti sér nýlega stað, þar sem með þeirri einu aðgerð er tekinn aftur af bótaþegum, t.d. gamla fólkinu, meira en helmingurinn af þeirri hækkun, sem felst í þessu frv.



Herra forseti. Það gleður mig mjög að heyra um þann aukna áhuga fyrir almannatryggingunum, sem kemur fram í ræðum hv. 5. þm. Reykv. Það hefur ekki alltaf verið svo, að Framsfl. væri svo áhugasamur um almannatryggingarnar, og stundum hefur það verið svo, að hann hefur ekki treyst sér til að vera með þeim bótagreiðslum og þeim hækkunum á bótagreiðslum, sem lagt hefur verið til hér á Alþingi að gerðar væru, og skal ég ekki rekja þá sögu frekar. Hv. þm. sagði, að hækkunartillaga Framsfl. á bótagreiðslunum fyrir jólin hefði verið við það miðuð, að auðvitað kæmu fram síðar þær hækkanir, sem mundu verða gerðar á almennum launum í landinu eftir þann tíma. En ég vil þó benda á, að þær till., sem fram komu fyrir jólin um hækkun á bótunum, voru að verulegu leyti miðaðar við þær hækkunartill. á launum, sem komnar voru fram þá. Það komu fram till. frá Alþb. um 40% hækkun, miðaðar við það, að hækkunin, sem um var talað fyrir jólin á almennu tímakaupi, mundi verða um 15%. Ríkisstj. taldi ekki rétt á því stigi, á meðan ekki var frá þeim hækkunum gengið, að miða hækkanir á bótunum við annað en það, sem þegar var orðið, og lofaði því, eins og hún hefur nú staðið við, að síðar mundu verða bornar fram tillögur um hækkanir á bótagreiðslunum, sem svaraði þeim hækkunum, sem síðar væru gerðar á almennum launum. Ég held þess vegna, að í þessari 25% hækkunartill. Framsfl. fyrir jólin hafi falizt það, að það ætti að mæta þeim hækkunartill. á launum, sem þá voru uppi og líklegt var að mundu koma fram. Hv. þm. sagði, að það væri ekki ástæða til að taka til greina þær umframgreiðslur, sem dvalargestir eða vistmenn á elliheimilum fengju umfram almannatryggingalögin. En ég vil benda honum á, að einmitt í almannatryggingalögunum er heimild til þess að hækka lífeyrisgreiðslurnar um allt að 100% hjá þeim mönnum, sem verða að vera á sjúkrahúsi eða á elliheimili eða einhverju slíku, og það er samkv. þeim lögum, sem vistmenn á þessum sjúkrahúsum hafa fengið sinn dvalarkostnað að fullu greiddan á þennan hátt. Þá sagði hv. þm., að 1600 kr. mundu koma á hvert mannsbarn í landinu af þeirri söluskattshækkun, sem hér hefur verið lögleidd nú með lögum um aðstoð við sjávarútveginn o.fl. Eftir því ætti 4½ manns fjölskylda, sem miðað er við venjulega, að hafa í útgjöld vegna þessarar hækkunar söluskattsins um 7200 kr. En 2½%, eins og söluskatturinn er af nauðþurftum, er ekki af 100 þús. kr. meiri en 2500 kr., þannig að einhvers staðar hlýtur hér að skakka. Hv. þm. getur ekki sannfært neinn mann um það, að almenn fjölskylda á Íslandi þurfi að borga vegna hækkunar söluskattsins 7200 kr., þar sem hún hefur ekki nema rúmar 100 þús. kr. tekjur, og þó að hún eyddi því öllu í nauðsynjar, yrði það ekki í útgjöldum fyrir hana nema 2500 kr. á ári, og sanni hann það með sínum framsóknarreikningi, að það skuli vera öðruvísi. Hann sagði, að við værum státnir af þeim breytingum, sem við höfum gert á almannatryggingalögunum. Það hefur hvergi komið fram, að við værum það. Við vildum aðeins hækka bæturnar nú á svipaðan hátt og laun almennings í landinu hafa hækkað, og það hefur verið gert. Þær hafa verið hækkaðar á árinu sem leið um 15%, og hér er lagt til, að 15% verði bætt við, þannig að hækkun bótanna í þessum tveim áföngum verður um 32%, alveg eins og hækkun launa almennings í landinu hefur orðið. Hvernig launagreiðslur til almennings og greiðslur til þessara bótaþega eru, skal ég ekki segja og skal ekki rekja, né hvernig hlutfallið er þarna á milli. En ég ætla, að ef bótaþegum almannatrygginganna er veitt svipuð hækkun eða sú sama og almennum launþegum í landinu, verði þeir a.m.k. ekki verr úti en þeir. Hinu mótmæli ég svo algerlega, að sú 2½% söluskattsaukning, sem orðið hefur með l. um aðstoð við sjávarútveginn, sem nýlega hafa verið samþykkt hér á þinginu, baki meðalfjölskyldu 7200 kr. í aukin útgjöld, því að það á hreint ekki stoð neins staðar, það getur hver einn maður sagt sér, því að til þess að fá 7200 kr. aukin útgjöld, þyrfti það að miðast við a.m.k. upp undir 300 þús. kr. tekjur.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. félmrh. sagði hér síðast, vil ég aðeins nefna honum þessar tölur: Söluskattshækkunin, sem nýlega var samþ., mun nema um 300 millj. kr., ef lögð er til grundvallar sú áætlun um söluskattinn, sem er í fjárlögum þessa árs og margir telja of lága. Sem sagt, söluskattshækkunin er áætluð um 300 millj. kr. og verður sennilega meiri. Íbúatala landsins mun vera eitthvað í kringum 185 þús., og hæstv. félmrh. getur svo deilt þetta og fundið út, hver niðurstaðan yrði, en ég er hræddur um, að það komi út talsvert hærri tala en sú, sem hann var með hér áðan. Hins vegar hljóta menn að sjá, að þessi aðferð er rétt, vegna þess að þann skatt, sem hér er um að ræða, borga engir aðrir en fólkið í landinu. Og þó að það megi segja, að þessi hækkun komi ekki strax inn í framfærsluvísitöluna, það sé einhver minni upphæð, sem kemur inn í framfærsluvísitöluna, heldur leggist þetta til að byrja með á atvinnuvegina og annað þess háttar, þá getur hver og einn sagt sér það sjálfur, að sú byrði, sem er lögð á atvinnurekstur í landinu, en ekki beint á einstaklingana strax, kemur fyrr eða síðar niður á einstaklingunum og þeir verða að bera hana. Það tekur kannske nokkurn tíma, að þetta sé komið til fullra framkvæmda, en þannig verður það að lokum. Þess vegna er það algerlega rangt, sem hæstv. félmrh. var að tala um, að það komi ekki nema nokkur hluti af þessari upphæð fram á einstaklingunum í landinu. Fyrr eða síðar leggst þetta allt á þeirra bak. Það er nefnilega náttúra söluskattsins, það þýðir ekki að setja hann þannig upp, að hann komi þannig fyrst bara sem 2½% með hækkuninni á það, sem almenningur kaupir í dag. Hann margfaldast smátt og smátt í umferðinni, vegna þess að hann hefur lagzt á ýmsa kostnaðarliði, sem hækka síðar, og leiðir auk þess af sér fyrr eða síðar hækkanir á kaupgjaldi og öðru slíku, og það kemur svo aftur inn í framfærslukostnaðinn, svo að það verður ekki umflúið, að þessar 300 millj., sem hæstv. ríkisstjórn leggur nú á með nýjum sköttum, leggjast á allan almenning í landinu fyrr eða síðar með fullum þunga. Og hin rétta reikningsaðferð er þess vegna að deila íbúatölunni í þessa upphæð, ef menn vilja fá út, hvað raunverulega þessi skattur þýðir fyrir hvern einstakling í landinu. Ég skal svo ekki reyna á þolinmæði hæstv. forseta með því að endurtaka í löngu máli þau atriði, sem hæstv. félmrh. kom fram með hér áðan, enda var ég í raun og veru búinn að svara því áður. En ég tel rétt að leiðrétta það hjá honum, að sú till., sem flutt var af hálfu okkar framsóknarmanna, bæði hér í Nd. og í Ed., um hækkun almannabótanna á haustþinginu, var að sjálfsögðu miðuð við það ástand, sem þá var, og það skýrt tekið fram af okkar hálfu, að það var eingöngu miðað við þær verð- og kauphækkanir, sem þá voru orðnar, en ekki við það, hvað kynni að gerast í þessum efnum í framtíðinni. Það var mjög greinilega tekið fram. Og ég held, að það hafi líka verið rangt hjá honum, svo að ég fari að leiðrétta það, sem hann sagði um till. hv. 5. þm. Vestf., ég held, að sú till. um hækkun almannabótanna, sem hann flutti hér, hafi ekki verið miðuð við þær kauphækkanir, sem kynnu að verða í framtíðinni, heldur væri þetta látið fylgja þeim hækkunum, sem væru orðnar hjá opinberum starfsmönnum, vegna þess að það hefði verið venjan að miða við hækkunina hjá þeim. Ég held, að það sé algert rangminni hjá hæstv. félmrh., að till. sú, sem flutt var hér af hálfu Alþb., væri miðuð við væntanlegar kauphækkanir, heldur við þær kauphækkanir, sem þá voru orðnar, og þetta sýnir það, að hæstv. félmrh. rangminnir um fleira en þá till., sem við framsóknarmenn fluttum um þetta atriði. Ég hverf svo ekki frá því, og það skal vera það seinasta, sem ég segi að þessu sinni, að það sé rétt að miða við elliheimilið Grund, ef menn vilja gera sér grein fyrir þróun framfærslukostnaðarins í landinu á undanförnum árum. Ég hygg, að elliheimilið Grund sé sæmilega rekið og þar sé gætt hins fyllsta sparnaðar í öllum rekstri og þær hækkanir, sem hafa orðið á framfærslukostnaði eða dvalarkostnaði þar, gefi þess vegna nokkuð glögga mynd um þá almennu hækkun framfærslukostnaðarins í landinu á þessum tíma og þess vegna sé enn réttara að miða við þá niðurstöðu, sem er alveg áþreifanleg, heldur en við einhverjar áætlanir, eins og t.d. framfærsluvísitalan er, og því verður ekki á móti mælt, að hækkunin hjá Grund hefur orðið sú, sem ég hér benti á. Og ef miðað er við hana, þá verður niðurstaðan sú, eins og hægt er að sanna með öðrum tilfellum, að hagur bótaþeganna er lakari nú en hann var fyrir fáum árum, þrátt fyrir þær tölulegu hækkanir, sem hafa orðið á almannabótum.



Herra forseti. Við hv. 10. landsk. höfum leyft okkur að flytja frv. um aðstoð ríkisins við rekstur og byggingu almennra barnaheimila og um fóstruskóla, og skal ég leyfa mér að gera stutta grein fyrir því. Það hefur gerzt í okkar landi mjög mikil breyting, sem margir vilja kalla byltingu, á öllum okkar atvinnuháttum á þessari síðustu kynslóð, og eitt af því, sem í því sambandi hefur gerzt, er, að konan tekur nú miklu meiri þátt í atvinnulífinu en áður. Alveg sérstaklega hefur orðið hröð breyting á þessu nú á síðasta áratug, þegar atvinna hefur víðast hvar á landinu verið mjög mikil, atvinnulífið kallað á konuna frá heimilinu, og svo hefur hitt bætzt við, að með þeim kröfum, sem menn gera nú til lífsins, og með þeirri dýrtíð , sem menn eiga við að stríða, er sívaxandi þörf fyrir fjölskyldurnar, að ekki aðeins karlmaðurinn vinni fyrir fjölskyldunni, heldur að konan geti unnið úti líka. Og í þriðja lagi kemur það þarna til greina, að konurnar gera eðlilega samkv. því jafnrétti, sem þær eiga að hafa, í sívaxandi mæli kröfu til þess að geta fullnumað sig, geta stundað sitt nám við háskóla og aðra æðri skóla, líka eftir að þær eru giftar, og það þýðir um leið, að til þess að þessi jafnréttisákvæði konunnar verði eitthvað meira en orðið tómt, þarf fjölskyldan að geta komið börnunum fyrir utan heimilis, hvort heldur konan er að vinna eða stunda nám. Þess vegna hefur sú breyting orðið á öllu okkar þjóðlífi, hvort sem mönnum líkar hún betur eða verr, sem ekki þýðir að neita eða berja höfðinu við steininn gagnvart. Við verðum að laga okkar líf og okkar stofnanir eftir þessari breytingu, sem þarna hefur orðið. Og eitt af því, sem það leiðir fyrst og fremst af sér, er, að eins og þjóðfélagið varð fyrir allmörgum áratugum í sívaxandi mæli að taka að sér barnakennslu, af því að fjölskyldurnar hættu að annast það, sem þær þó höfðu gert öldum saman, eins kemur þjóðfélagið nú til með í æ ríkara mæli að verða að taka að sér svo og svo mikinn hluta af barnauppeldinu. Það þýðir, að þjóðfélagið verður að koma upp stofnunum, þar sem börn geta verið, líka á aldrinum fyrir neðan 7 ára, fyrir neðan skólaskyldualdur, sumpart kannske alveg, en þó í flestum tilfellum aðeins að deginum til eða hálfan daginn. Menn geta verið með mismunandi skoðanir um, hvort þetta sé heppilegt eða ekki, og það eru mismunandi skoðanir um það. En þetta er staðreynd, sem er áriðandi í þjóðfélaginu og þjóðfélagið verður að taka tillit til. Ég man það, þegar þessi breyting var að byrja, að þá þótti þetta ákaflega fjarri lagi. Ég man, þegar við, sem þá vorum, - það eru nú komin ein 36 ár síðan, - fulltrúar Alþfl. í bæjarstjórn Akureyrar og vorum að leggja til að koma upp dagheimilum fyrir börn og barnaleikvöllum, þá var sagt við okkur af þeim, sem sátu þar með okkur í bæjarstjórninni, sumum, að þarna væru nú bolsarnir aldeilis lifandi komnir, þarna væru þeir að rifa börnin fá mæðrunum. Svona var viðkvæðið, þegar verið var að byrja á þessu. Nú er ástandið þannig, að bæjarstjórn Reykjavíkur, skipuð að meiri hl. af fulltrúum Sjálfstfl., hefur ekki aðeins komið upp allmiklu af barnaheimilum og barnaleikvöllum, heldur gerir meira að segja 5 ára áætlun, sem árið 1928 þótti ein goðgáin að minnast á, - gerir nú 5 ára áætlun um byggingu barnaheimila og rekstur barnaheimila í Reykjavík, þannig að ég geng út frá, að þegar við ræðum þessi mál núna, getum við rætt þau alveg án tillits til allrar flokkaskiptingar í þessum efnum. Vafalaust er kannske meira eða minna innan allra flokkanna einhver ágreiningur í þessum málum eftir því, hvernig menn hugsa, hve gamaldags hugsunarhátturinn er, og það eru ýmsir til í öllum flokkum, sem vilja halda mjög við það gamla á ýmsum sviðum, þó að þeir séu róttækir á öðrum, þannig að það mál, sem hér er um að ræða, er almennt þjóðfélagsmál, sem er alveg óhjákvæmilegt, að við iftum á sem hvert annað þjóðfélagsfyrirbrigði, sem ríkið að sínu leyti verður að hjálpa til við að ráða fram úr. Það hefur, eins og verið hefur með mörg af okkar umbótamálum, verið unnið ákaflega mikið starf á þessu sviði af alls konar samtökum almennings. Má nefna Barnavinafélagið Sumargjöf og Thorvaldsensfélagið, svo að félög hér í Reykjavík séu nefnd, verkakvennafélög ákaflega víða úti um land, verkakvennafélagið Framtíðina í Hafnarfirði, verkakvennafélagið Framsókn hér í Reykjavík, Mæðrafélagið hér í Reykjavík og mæðrastyrksnefndina og Alþjóðasamhjálp verkalýðsins og deild úr því, verkakvennafélögin á Siglufirði, Ísafirði og víðar. Ákaflega víða úti um land hafa fjölmörg samtök, bæði úr verkalýðshreyfingunni og almennt frá þegnum þjóðfélagsins, hjálpazt til við það að reyna að koma upp barnaheimilum og víða átt við mikla erfiðleika að stríða í þessum efnum, jafnt hér í Reykjavík sem Kópavogi og annars staðar, en alltaf orðið samt þó nokkuð ágengt. Og í þessu starfi, sem fram að þessu hefur verið unnið, hefur líka af hálfu fóstranna, sem þar hafa starfað, einnig þeirra, sem að fóstruskólanum hafa staðið, verið lagt fram ákaflega mikið og fórnfúst starf. Þetta er venjan með allar þær umbætur, sem framkvæmdar eru. Það er vaninn, að svo og svo margir í þjóðfélaginu taki þar að sér að gerast brautryðjendur, áhugasamtök ryðja þarna brautina, en þegar þetta er orðið almennt þjóðfélagsfyrirbrigði, þá verður þjóðfélagið sjálft, þá verður ríkið sjálft líka að láta til sín taka með þetta. Það var líka svo áður fyrr, að það voru einstakir menn, sem ruddu brautina með barnaskóla og lögðu fram sjálfir fé til þess að reyna að koma barnaskólum hér upp. Núna er þetta hins vegar orðið svo almennt fyrirbrigði, þörfin orðin svo knýjandi, að ríkið verður sjálft að koma þarna til, svo fremi sem við eigum ekki að neita fjölda fólks um að uppfylla þær þarfir, sem á þessu sviði eru nauðsynlegar. Þetta frv. okkar hv. 10. landsk. fer fram á að skipulegg,ja til að byrja með aðstoð ríkisins fjárhagslega við rekstur barnaheimila og við byggingu barnaheimila. Þörfin fyrir þessi barnaheimili er mikil. Ég veit,, að hér í Reykjavík, og geri grein fyrir því í grg., sem ég skal ekki endurtaka hér, mun vera pláss fyrir um 300 börn innan 7 ára á barnaheimilum. Ég hef ætlað það fullhátt í grg., af því að við reiknuðum með dagheimilið Tjarnarborg, sem hins vegar er aðeins leikskóli, en ekki barnaheimili, þar sem börnin fá líka að borða, þannig að það er rúm nú fyrir um 300 börn, og þá eru talin með þar börn, sem eru á vöggustofum og skriðdeild, eins og það er kallað hjá þeim, börn alveg frá fyrsta árí og fram undir sjöunda ár. Ég hef reynt að spyrja forstöðukonur þessara barnaheimila að því, hvað þær héldu að þörfin væri mikil. Það hefur engin þeirra treyst sér til að áætla það. Í engum af barnaheimilunum er lagt út í það að skrifa þær beiðnir, sem koma um að taka við börnum á þessi barnaheimili. Það mundi verða svo langur biðlisti, að þeim þykir öllum það ekki vera til neins. En ég efast ekki um, að það skipti þúsundum, segjum 2 þús., segjum 3 þús., maður er ekki viss um, hvað það er. En það er engum efa bundið, að það er ekki nema lítið brot af öllum þeim barnahóp, sem fjölskyldurnar þyrftu að geta komið að á barnaheimilum, t.d. hér í Reykjavík, sem nú kemst þar að. Þarna er bæði um það að ræða, að konurnar séu að vinna úti, og í fjölmörgum tilfellum er vitanlegt, að konur hafa orðið að hætta við að vinna úti, vegna þess að þær hafa ekki getað komið börnunum fyrir, enn fremur að konur hafi orðið að hætta við nám, sem þær hafa verið við, af þessum sömu ástæðum. Enn fremur er vitanlegt, að fjölskyldufeður hafa orðið að hætta við vinnu, ef konan hefur orðið veik, vegna þess að það er ekki hægt að koma börnunum fyrir á barnaheimili, þannig að þetta er að öllu leyti orðin ákaflega brýn þörf fyrir fjölskyldurnar, eins og atvinnulífinu nú er háttað. Það er ekki um biðlista að ræða þarna, það er ekki um biðraðir að ræða þarna, þær eru svo langar, að það tekur því ekki að stilla sér upp í biðraðir hvað barnaheimilin snertir. Svona er ástandið í þessum efnum. Okkar nágrannaþjóðir hafa þegar gert stóra hluti í þessum efnum. Danir og Svíar hafa komið á mjög góðu kerfi um þetta, sem er að mörgu leyti til fyrirmyndar og við ættum að kynna okkur líka mjög vel og þeir eða þær, sem standa fyrir þessum heimilum, hafa líka kynnt sér mjög rækilega. Ég skal, um leið og ég geri nú stutta grein fyrir sjálfu frv., geta þess, að það hefur, að því er mér er kunnugt, einu sinni áður verið flutt hér á Alþingi frv. um þetta sama. Það var 1946. Þá flutti Katrín Thoroddsen frv. til laga um dagheimili fyrir börn innan skólaskyldualdurs, þar sem var gert ráð fyrir bæði gæzlustöðvum fyrir börn frá eins mánaðar aldri til þriggja missira og svo leikskólum fyrir þau, sem eldri voru. har var gert ráð fyrir, að ríkissjóður skyldi greiða 2/5 hluta stofnkostnaðar og taka þátt í rekstri dagheimila, greiddi laun hjúkrunarkvenna og leikskólafóstra. Þá var gert ráð fyrir því, að það skyldi byggja tvö dagheimili á ári í Reykjavík, þar til þörfinni væri fullnægt og a.m.k. eitt heimili kæmi á hverjar hundrað íbúðir. Það er engum efa bundið, að svo fremi sem það frv. þá hefði verið samþykkt, og það var samþykkt í nokkuð breyttu formi til 2. umr. og n., sem um það fjallaði, þá mundi líta allmiklu betur út með þessi barnaheimili en nú er. Því miður var það ekki samþ. þá. Sannleikurinn er, að það hefði verið nær fyrir okkur að setja í lög ákveðinn fjölda rúma fyrir börn í slíkum barnaheimilum, ákveða, hve mörg barnaheimili skyldu byggð, t.d. í Reykjavík, heldur en ákveða t.d., hve marga presta og hve marga lögreglumenn skyldi hafa, um leið og í Reykjavík fjölgaði. Hitt hefði leyst úr enn þá brýnni þörf. Í þessu frv. okkar á þskj. 215 er gert ráð fyrir því í fyrsta lagi, að ríkið greiði 1/3 af rekstrarkostnaði barnaheimilanna, og þá er gengið út frá því, að bæirnir greiði 1/3, en aðstandendur barnanna greiði 1/3, þó þannig, að þeir greiði ekki jafnt, heldur er ætlazt til, að félmrn. ákveði með reglugerð, hvernig greiðslu aðstandenda sé háttað. Sá háttur er hafður á, veit ég, t.d. á Norðurlöndum, að aðstandendur greiða mjög misjafnt, og er það meira að segja mjög nákvæmlega sundurliðað þar eftir þeirra skatttekjum. Það þyrfti nú kannske ekki hjá okkur að vera svo nákvæmt, en höfuðatriði yrði að vera það, að við skulum segja einhleypar mæður eða ungar ekkjur, sem eru með smábörn, þyrftu ekki að greiða með börnum, þegar þær sjálfar þurfa að vinna fyrir heimill. Hins vegar, þegar t.d. um er að ræða hjón, sem bæði vinna úti og bæði hafa góða atvinnu og hálaunaða atvinnu, þá gætu þau greitt þarna fullt, t.d. 2/3, og þannig mundi jafnast út á meðal aðstandendanna, skulum við segja, að það yrði að meðaltali sem samsvaraði 1/3, sem frá aðstandendum barnanna kæmi. Ég skal geta þess, að hér í Reykjavík mun vera áætlað, að kostnaðurinn á mánuði sé þetta 1600-1800 kr. Það, sem kæmi t.d. í ríkisins hlut með 1/3, væri um 600 kr., og ég býst við, að núna t.d. sé það þannig, að Reykjavíkurbær muni greiða helminginn af þessum kostnaði, en gengið út frá, að aðstandendur greiði helminginn, ef ég man rétt. Þá er í öðru lagi, að í frv. er gengið út frá því, að þeir aðilar, sem geti rekið slík barnaheimili, séu tvenns konar. Það séu í fyrsta lagi bæirnir eða sveitarfélögin, sem nú gera mest af þessu, þó að það sé að sumu leyti í samvinnu við áhugafélög. Við skulum segja, að t.d. í Reykjavík er það Barnavinafélagið Sumargjöf, sem á að heita að reka þetta, en það er bærinn, sem ber allan kostnaðinn af því og raunverulega stjórnar því. Í öðru lagi er gengið út frá, að svona styrkur geti verið greiddur áhugafélögum. Úti um land viðast hvar eru það og að forminu til hér í Reykjavík áhugafélög eins og Barnavinafélagið Sumargjöf eða ýmis verkakvennafélög eða kvenfélög eða slík, sem hafa haft áhuga fyrir þessu og hafa komið upp svona heimitum til að reka þau. Þá er enn fremur gengið út frá því í þriðja lagi, að opinberar stofnanir, við skulum segja t.d. háskólinn, geti rekið slík barnaheimill. Ef jafnrétti konunnar til menntunar á að vera meira en orðin tóm hvað æðri menntun snertir, þá þarf að koma upp slíku barnaheimili við háskólann, og erlendis, t.d. í Osló, er það alveg til fyrirmyndar, hvernig háskólinn hefur í slíku komið upp beinlínis hjónastúdentagörðum og þá náttúrlega barnaheimilum í sambandi við þá. í fjórða lagi er gengið út frá, að atvinnufyrirtæki geti komið upp svona barnaheimilum. Ef hér væri sæmilega búið að þeim fyrirtækjum og sæmilega skipulagt, sem reka t.d. saltfiskvinnuna, og fjölmörgum öðrum fiskiðnfyrirtækjum, hefði ekkert verið eðlilegra í hraðfrystihúsunum en barnaheimili hefðu verið í sambandi við slík stóratvinnufyrirtæki. Ef hér væri virkilegur stórrekstur skipulagður í þessu, þar sem ynnu hundruð kvenna við slíkt, væri ekkert eðlilegra en þar væri barnaheimili, og við verksmiðjur erlendis, ekki sízt t.d. í sósíalistísku löndunum og líka víða annars staðar, er það í mjög ríkum mæli og víða til fyrirmyndar barnaheimilin í sambandi við verksmiðjurnar, sjúkradeildir og allt annað slíkt, þannig að meira að segja þegar börnin fá sína barnasjúkdóma, geta þau legið áfram eða verið áfram í þessum sjúkradeildum barnaheimilanna, þannig að það þurfi ekki að fara eins og hér er ákaflega oft, að þegar börnin fá sína barnasjúkdóma, verða konurnar, ef þær hafa unnið úti, að hætta að vinna, vegna þess að þá er ekki hægt að sjá um börnin á barnaheimilunum, jafnvel þótt þau hafi verið þar áður, þannig að líka atvinnufyrirtæki einstaklinga og annarra ættu að athuga þetta mjög vel. Bankarnir hér í Reykjavík, sem t.d. nota ákaflega mikið kvenfólk í sína þjónustu, þeir hefðu alvarlega átt að athuga slíkt. Tilraun hefur verið gerð með slíkt uppi á Álafossi, veit ég, af einstökum atvinnurekanda. Og það er auðvitað sjálfsagt, ef svona væri komið upp, að ríkið að sínu leyti styrkti slíkt, en yrði náttúrlega að hafa þar eftirlit með. Félmrn. yrði að hafa sína eftirlitsmenn til þess að líta eftir því, að þarna væri frá heilbrigðislegu, félagslegu sjónarmiði allt nægilega vel útbúið, og setja sína reglugerð um það, því að sums staðar náttúrlega mundi slíkt vera af vanefnum gert og sums staðar, þar sem það hefur veríð reynt, hefur það líka dottið niður aftur. Þá er gert ráð fyrir í 2. gr. frv., að sveitarfélög aðstoði við að byggja barnaheimili. Það er í fyrsta lagi látíð gilda um sveitarfélög, sem hafa yfir 1000 íbúa. Þó er gert ráð fyrir því í 3. gr., að sveitarfélög, sem hafa undir þeirri íbúatölu, geti notíð þessara sömu réttinda, ef félmrh. þykir það rétt eftir að hafa athugað málið. Í 2. gr. er gengið út frá, að svona barnaheimili, sem sveitarfélag á, fái sama byggingarstyrk og barnaskólar, og það virðist ekki rétt að fara þarna eftir neinu öðru „prinsipi“, hafa neina aðra meginreglu. Þetta eru raunverulega barnaskólar, einhvers konar, það er eins konar uppeldisstofnun fyrir þau börn, sem eru undir skólaskyldualdri. Og það er rétt, þegar þau börn á annað borð þurfa að vera á opinberri uppeldisstofnun, að þá séu þau styrkt og þeir bæir, sem láta hendur standa fram úr ermum um að vinna að þessu, fái sama styrk til þessa og til skólanna. Þá er í 4. gr. alveg sérstaklega gert ráð fyrir, að ríkið reki fóstruskóla. Fóstruskóli hefur veríð rekinn undanfarið hér í Reykjavík. Hann hefur, eins og gerð er grein fyrir í grg., verið nokkuð á hrakhólum með húsnæði og oft átt erfiðar aðstæður, en hefur verið haldið uppi af miklum dugnaði, en alveg greinilegt, að hann annar ekki því, sem þyrfti. Skólastjóri skólans, Valborg Sigurðardóttir, sagði t.d. í ræðu, sem hún hélt við skólaslit þar í fyrra, að bara til þeirra barnaheimila, sem ætti að byggja í Reykjavík á næstu 5 árum, þyrfti 50-60 sérmenntaðar fóstrur, og reiknar hún þá bara með fóstrum í stöður forstöðukvenna og til deildagæzlu. Og það er langt frá því, að skólinn, eins og hann er nú, anni slíku, þannig að þarna er skortur á þeim fóstrum, sem eru raunverulegir kennarar þessara barna, þannig að ríkið þarf að taka að sér svona fóstruskóla. Hins vegar vildum við ekki vera að setja nákvæm fyrirmæli um þetta í þessa grein, heldur höfðum það svipað og þegar þessi hv. d. afgreiddi tækniskólann í fyrra og heimilaði að miklu leyti rn. að gefa út reglugerð um hans starf, sem væri gerð ýtarlegri siðar, og sett um það lög aðeins til þess að koma þessu af stað. Til þess að vekja meiri eftirtekt á þessu og til þess að vekja eftirtekt þjóðfélagsins á þeim skyldum, sem það hefur við slíka skólastofnun, tókum við þetta sérstaklega með í 4. gr. Þau barnaheimili, sem undir þetta mundu koma, eru í fyrsta lagi dagheimili fyrir börn 2-6 ára, þ.e. börn, sem eru þarna frá því um morgnana þangað til á kvöldin og boróa á þessum dagheimilum, í öðru lagi vistheimili fyrir þau börn, sem geta ekki dvalizt heima hjá sér. Því meiri sem stórborgarbragurinn verður, sérstaklega hér í Reykjavík, því meira er um það, að þau börn, sem í heiminn fæðast, hafi ekki slíka umönnun frá sínum foreldrum, að þeim sé treystandi fyrir þeim, og hið opinbera hefur orðið í ákaflega mörgum tilfellum að taka sín börn af heimilum og getur þó ekki gert það í eins mörgum tilfellum og það hefði verið nauðsynlegt, og fram að þessu hefur það engan veginn verið gott, hvernig slíkum börnum hefur verið komið fyrir. Það ætti þó í okkar ríka þjóðfélagi sannarlega að vera eitt af því, sem þjóðfélagið ætti að setja sér, að þau börn, sem eiga raunverulega ekki aðra að en þjóðfélagið sem slíkt, ættu að geta átt góða fóstru, þar sem þjóðfélagið væri. Ísland er ekki svo fátækt lengur, að það geti ekki séð fyrir þeim tugum eða hundruðum barna, sem ekki geta treyst á framfæri sinna foreldra, þannig að það er nú verið að byggja slíkt vistheimili í Reykjavík, og veitir ekki af, að þar sé meira að gert. Í þriðja lagi koma undir þetta vöggustofur fyrir börn, sem eru undir tveggja ára, eða eins og það er kallað hjá þeim fóstrunum: vöggustofur, og svo skriðdeild fyrir eins árs. Og í fjórða lagi kæmi undir þetta sumardvalarheimili fyrir börn, sem okkur hefur þótt rétt að taka þarna undir líka. Við höfum samið allýtarlega grg. og ráðfært okkur þar nokkuð við ýmsar þeirra kvenna, sem mikið hafa haft með þessi mál að gera hér í Reykjavík og Kópavogi. Engu að síður efumst við ekki um, að eitthvað er í þessu, sem laga mætti og gera betur úr garði, og ég vil alvarlega biðja hv. þm. að athuga þetta mál. Þetta er áreiðanlega eitt af þeim málum, sem seinna meir á eftir að verða samþykkt og verða líður í uppeldisstofnunum þjóðarinnar, og það er því ánægjulegra og því betra, því fyrr sem slíkt verður gert. Ég vil leyfa mér að óska þess, að þetta mál gangi til 2. umr. að lokinni þessari umr. Ég mun ekki gera till. um nefnd, en ég býst við, ef gerð er till. um nefnd, þá mundi það vera hv. heilbr: og félmn., sem það ætti að fara til. Hins vegar vil ég segja það, um leið og rætt er um nefndarstörfin hér í okkar hv. d. nú, að það er að verða til sífellt meiri vansa fyrir Alþingi, hvernig nefndarstörfin eru rekin. Það kemur varla fyrir, að nefndir skili áliti um mál nema þá stjórnarfrv. og rétt einstaka þmfrv., sem stjórnarmeirihl. ákveður að skuli ganga fram. Þetta er að verða alveg óþolandi. Það er skylda nefnda að taka mál til meðferðar, hvort sem menn eru málunum hlynntir eða ekki, og ég álit það vera alveg nauðsynlegt fyrir okkur að brjóta í blað. Ég er ekki að segja það sérstaklega til þess stjórnarmeirihl., sem nú er. Þetta hefur líka gilt um stjórnarmeirihl., sem áður hafa verið, og þetta fer þó hjá okkur sífellt versnandi, þegar litíð er á áratugina. Það er alveg nauðsynlegt, að við förum að taka upp aftur þann hátt, að n. skili áliti um þau frv., sem til þeirra fara. Það er hægur vandi fyrir stjórnarmeirihl., sem kærir sig ekki um að láta samþykkja frv. að svo stöddu, að leggja til að vísa slíku frv. til ríkisstj., ef hann væri mjög andvigur slíku frv., að leggja til að fella það, en a.m.k. að láta slíkt frv. fá meðferð í nefnd, leita umsagna um slíkt frv., prenta umsagnir með grg. og láta mál koma til 2. umr. og láta þau fá þar sína þinglegu afgreiðslu, hvort sem þau eru samþykkt eða felld eða vísað til ríkisstj. eða umbreytt eða hvað sem gert er. Það er að verða þannig með báðar þingdeildir, þó betra hér í hv. Nd., að það er að verða varla nægilegt af frv. til þess að halda fundi þá 4 daga vikunnar, sem nú er ákveðið, m.a. vegna þess, að 9/10 af öllum frv. koma aldrei aftur úr nefnd. Og þetta er starfsemi, sem ekki getur gengið hjá okkur. N. eru ekki hugsaðar sem kirkjugarðar, heldur sem starfandi nefndir til þess að athuga þau mál, sem fyrir koma, - þetta hefur farið versnandi á þeim tveim áratugum, sem ég hef átt sæti hér, og ég held, að ef þetta fer að versna hjá okkur, þá erum við beinlínis að stofna okkar þingræðisvenjum, okkar þingræði í hættu með þessu móti. Ég er ekki að segja þetta eingöngu út af þessu frv. eða út af því, sem ég eða Alþb. hefur flutt. Þetta gildir yfirleitt, hverjir sem hlut eiga að máli, og hefur gilt, hvaða flokkar sem hlut eiga að máli, á undanförnum áratugum í allt of ríkum mæli. Ég held, að það sé alveg nauðsynlegt, að við förum þarna að brjóta í blað og afgreiða þessi mál. Ég veit, að það eru til nefndir, sem hafa haft þann síð að afgreiða þessi mái, þær eru til, en aðrar, sem hafa verið því íhaldssamari og sleppt helzt aldrei neinu út úr sínum klóm. Ég vil svo óska þess, að hv. þm. athugi þetta mál, og treysti á velvilja þeirra um það að fá þetta samþykkt, annaðhvort í þeirri mynd, sem það nú er borið fram, eða með þeim breytingum, sem það kynni að taka hér á Alþingi. En aðalatriðið er, að hér er hreyft við þjóðfélagslegu vandamáli, sem að vísu var hreyft hér við fyrir 18 árum og þá átti miklu minna upp á pallborðið í þjóðfélaginu en nú. Og ég held, að þau bæjarfélög, sem síðan hafa sýnt lofsverðan áhuga í þessum málum, eigi það skilið af ríkisins og þ,jóðfélagsheildarinnar hálfu, að þeim sé veittur stuðningur til þess ekki aðeins að koma þeim málum fram, sem þau eru nú með, heldur til þess að hraða þeirri þróun, sem þessi bæjarfélög hafa gert áætlanir um.