Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni atkvæðagreiðslu fer fram umræða utan dagskrár um kjaramál framhaldsskólakennara. Málshefjandi er hv. 4. þm. Austurl., Einar Már Sigurðarson, en hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Reykjavík, 1. nóvember 2000. Þar sem Guðjón Arnar Kristjánsson, 4. þm. Vestf., óskar leyfis vegna veikinda og getur ekki sótt þingfundi á næstunni, leyfir hann sér, með vísan til 53. gr. þingskapa, að óska þess að varamaður hans taki sæti hans á meðan eða frá og með deginum í dag. Því er þess óskað að 1. varaþm. flokksins í Vestf., Pétur Bjarnason, taki sætið. Þetta tilkynnist yður, herra forseti. Sverrir Hermannsson, varaformaður þingflokks Frjálslynda flokksins.`` Pétur Bjarnason hefur áður tekið sæti á Alþingi og býð ég hann velkominn til starfa á ný.

Herra forseti. Í dag er 1. nóvember. Það eru aðeins þrír kennsludagar þar til boðað verkfall framhaldsskólakennara skellur á ef ekki takast samningar fyrir þann tíma. Það er því full ástæða til að ræða utan dagskrár hér á Alþingi stöðuna í þessari erfiðu kjaradeilu. Nauðsynlegt er að hæstv. ráðherrar fjármála og menntamála geri þingheimi grein fyrir mati sínu á stöðu deilunnar og hvort vænta megi einhvers útspils af þeirra hálfu á næstunni. Því miður virðist ekkert benda til þess að lausn sé í sjónmáli nema til komi eitthverjar aðgerðir af hálfu stjórnvalda sem komið geti samningaviðræðum í sáttafarveg. Ekkert hefur gerst á samningafundum síðustu daga sem færir deiluna nær sáttum en næsti fundur verður kl. 3 í dag og vonandi kemur þar fram stefnubreyting af hálfu ríkisvaldsins. Komi til boðaðs verkfalls blasa við skelfilegar afleiðingar. Ungmenni á viðkvæmum aldri geta flosnað úr námi. Framhaldsskólastigið gæti þurft mörg ár að ná jafnvægi á ný. Hætta er á að t.d. yngri framhaldsskólakennarar hætti störfum en því má framhaldsskólinn síst við. Eitt af vandamálum síðustu ára er lítil nýliðun í stéttinni. Lokun framhaldsskólans getur haft uggvænlegar afleiðingar fyrir þjóðfélagið í heild, m.a. vegna fylgni sem sýnt hefur verið fram á milli fjölda útskrifaðra framhaldsskólanema og hagvaxtar. Hvað hafa stjórnvöld gert til að koma til móts við kröfur framhaldsskólakennara? Harla lítið. Í raun má segja að hæstv. ráðherrar hafi verið í felum gagnvart deilunni og því er kominn tími til það þeir komi fram í dagsljósið og beri sína pólitísku ábyrgð. Framhaldsskólakennarar hafa upplifað kjaradeiluna á þann hátt að þeir séu hunsaðir af yfirvöldum. Mál er að linni. Einn vanda þessarar kjaradeilu má rekja aftur til ársins 1997 en þá fóru framhaldsskólakennarar aðra leið við gerð kjarasamninga en aðrir háskólamenntaðir starfsmenn ríkisins. Þetta hefur m.a. leitt til verulegs munar á þróun launa framhaldsskólakennara í samanburði við þá hópa. Margar tilraunir hafa verið gerðar af hálfu viðsemjenda ríkisins til að leysa þennan vanda. Eftir árangurslausar viðræður við samstarfsnefnd aðila var t.d. boðað til fundar með hæstv. ráðherrum fjármála og menntamála þann 6. september 1999. Þar var óskað eftir því að hæstv. ráðherrar beittu sér fyrir því að skoðað yrði hvernig lagfæra mætti mismunandi launaþróun framhaldsskólakennara og sambærilegra hópa innan BHM. Þessari ósk var hafnað 24. september 1999. Reynt var áfram með bréfaskriftum þann 6. október 1999 en aftur var því hafnað, í svari 20. október 1999, að hreyfa við launalið samningsins. Enn var gerð tilraun á fyrri hluta þessa árs en undirbúningsviðræður strönduðu í mars árið 2000 vegna þess að fulltrúar fjmrn. höfnuðu sameiginlegri skoðun á launaþróun framhaldsskólakennara. Alvara framhaldsskólakennara í málinu sést m.a. á þátttöku og úrslitum í kosningu um verkfallsboðunina en hún var samþykkt með miklum meiri hluta. Um 82% samþykktu boðunina og þátttakan var um 91%. Slík þátttaka er mun meiri en áður hefur sést hjá þessum hópi. Af hverju er enn verið að ræða um vanda sem skapaðist á árinu 1997 þegar fyrir liggja óyggjandi tölur frá kjararannsóknarnefnd opinberra starfsmanna sem sýna m.a. að munur dagvinnulauna er 32,4% milli framhaldsskólakennara og meðaltals annarra starfsmanna í BHM hjá ríkinu en munur heildarlauna er um 10,3% milli sömu hópa? Er það virkilega stefna stjórnvalda að framhaldsskólakennarar eigi að hafa mun lægri laun en aðrir háskólamenntaðir starfsmenn ríkisins? Í stað þessarar umræðu ætti umræðan að snúast um hvernig skapa megi betri framhaldsskóla, hvernig gera megi hann hæfari til þess að takast á við framtíðina. Hvar eru hin fallegu markmið stjórnvalda? Hvar er menntastefnan? Allir vita að engin menntastefna næst fram án góðra og ánægðra kennara. Hvað er að gerast? Framhaldsskólinn er að lokast í miðju góðæri stjórnvalda. Er ekki tími góðærisins hinn rétti tími til þess að efla menntun og horfa til framtíðar? Hvaða samhengi er á milli hinna fögru orða um góðærið og mikilvægi menntunar og aðgerðar- og stefnuleysis stjórnvalda í þessari erfiðu kjaradeilu? Ráðherrar hafa vísað deilunni frá sér eins og áður er sagt og ekki tekið á málinu af þeirri pólitísku ábyrgð sem nauðsynlegt væri. Þess vegna, herra forseti, ættu hæstv. ráðherrar að nota það tækifæri sem nú skapast til að gefa þær pólitísku yfirlýsingar sem þörf er á svo að næsti samningafundur deiluaðila skapi grunn til sátta. Það skortir pólitíska stefnu um lausn málsins. Ef tryggja á framgang menntastefnu ríkisstjórnarinnar þarf að gera heildarsamning við kennara um breyttan og betri skóla. Vandinn í framhaldsskólunum hefur varað of lengi. Ljóst er að Sjálfstfl. hefur á 10 ára valdaferli í fjmrn. og menntmrn. mistekist að skapa þær aðstæður í framhaldsskólum landsins að ná megi í fram þeirri mikilvægu endurskipulagningu sem þörf er á vegna breyttra þjóðfélagshátta. Fjárframlag til menntamála sem hlutfall af landsframleiðslu er mun minna en hjá nálægum þjóðum. Þetta skapar vanda  Herra forseti. Hæstv. ráðherrar mennta- og fjármála verða að gefa öllum þeim fjölda sem áhyggjur hefur af stöðunni í kjaradeilu framhaldsskólakennara 

Hv. ræðumaður er kominn 27 sekúndur fram yfir.

Herra forseti. Kjaradeilur eru alltaf vandmeðfarin mál en í þeirri deilu sem hér er rætt um er staðan óvenjuflókin að þessu sinni. Framhaldsskólakennarar gera kröfu um 34% hækkun dagvinnulauna við undirskrift samnings og síðan 15% hækkun á ári næstu tvö árin. Þessar kröfur eru nærri því tífalt það sem um hefur samist í almennum kjarasamningum á þessu ári og fimmfalt það sem félagar í almennum verkalýðsfélögum hafa samið um fyrir næstu tvö ár. Til glöggvunar má geta þess að heildarlaun framhaldsskólakennara fyrstu níu mánuði þessa árs voru að meðaltali rúm 220 þús. samkvæmt upplýsingum frá kjararannsóknarnefnd opinberra starfsmanna. Þar af var dagvinnuhlutinn, eins og hann er skilgreindur í samningum kennara, talinn um 135 þús. Launakröfur kennara, eins og fram kom í máli málshefjanda, eru rökstuddar með tilvísun til launaþróunar annarra háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna á síðasta samningstímabili, þ.e. frá 1997. Í þeim samanburði er þó einungis tekið tillit til þróunar dagvinnulauna en ekki heildarlauna þar sem allt önnur niðurstaða fæst. Í þeim samningum sem aðrir háskólamenn gerðu á haustinu 1997 voru í flestum tilfellum gerðar miklar breytingar á uppbyggingu kjarasamninganna með nýrri röðun í ramma og tilkomu svokallaðra aðlögunarsamninga. Þeir fólu m.a. í sér aukinn hlut dagvinnu á kostnað annarra greiðslna sem aftur hafði í för með sér stóraukin lífeyrisréttindi starfsmanna. Það er óumdeilt að margir hópar ríkisstarfsmanna höfðu verulegan hag af þessari kerfisbreytingu. Breyting af þessu tagi stóð framhaldsskólakennurum einnig til boða árið 1997 en þeir höfðu þá ekki hug á slíkri breytingu og höfnuðu henni. En hún stendur kennurum enn til boða í yfirstandandi samningum. Einn helsti vandinn sem nú er við að fást í kjaradeilu kennara er ekki síst að uppbygging kjarasamninga þeirra er ekki lengur í takt við tímann og dagvinnuhluti launanna lágur miðað við yfirvinnuhlutann. Ástæðan er ekki síst sú að verkþættirnir eru fastbundnir mati á vinnutíma og ekki sambærilegt svigrúm til skipulagningar og vinnuhagræðingar og víða í öðrum kjarasamningum. Þess vegna er greitt fyrir drjúgan hluta af vinnuframlagi kennara sem yfirvinnu þótt vinnan sé unnin á hefðbundnum dagvinnutíma. Um þetta kerfi ríkti löngum ágæt sátt milli kennara og ríkisins en nú er áreiðanlega tímabært að gera grundvallarbreytingar á þessu gamla kerfi. Um það hafa tillögur samninganefndar ríkisins snúist. Ég tel að með slíkum kerfisbreytingum sé unnt að færa kennurum umtalsverðan ávinning á næstu árum og jafnframt hækka hlutfall dagvinnulauna í heildarlaunum þeirra. Ég tel líka að það sé rétt og nauðsynlegt fyrir skólastarfið í landinu að framhaldsskólakennarar fái slíkan ávinning. Með slíkum breytingum verður að auka sveigjanleika í vinnuskipulagningu en einnig koma til móts við breytta tíma í skólastarfi m.a. með tilliti til nýrrar aðalnámskrár. Það hljóta allir að sjá að krafa um 34% upphafshækkun launa er ekki raunhæf eða líkleg til að stuðla að farsælli lausn deilunnar. Slík krafa er fremur líkleg til að stefna málum í hnút og leiða til ófarnaðar. Það er alveg ljóst að til að deila af þessu tagi leysist þurfa báðir aðilar nokkuð á sig að leggja. Að mínum dómi hefur hraðinn í ferli kennara við verkfallsboðun ekki verið í neinu samhengi við framgang viðræðnanna. Almennt séð boða verkalýðsfélög ekki til verkfalla fyrr en viðræður eru komnar í hnút en í þessari deilu var efnt til atkvæðagreiðslu um verkfall eftir einn fund hjá sáttasemjara, áður en formleg kröfugerð var lögð fram. Einhver mundi segja að þetta ferli ásamt sjálfri kröfugerðinni bæri meiri vott um verkfallsvilja en samningsvilja. Herra forseti. Ég hef lýst því hér á hvaða nótum ég tel að unnt sé að leysa þessa deilu. Til þess að það verði unnt án tjóns fyrir nemendur framhaldsskólanna verða báðir að leggja sig fram. Það mun ekki standa á ríkisvaldinu eða samninganefnd ríkisins í því efni.

Herra forseti. Þrátt fyrir orð hæstv. fjmrh. áðan er mergurinn málsins sá að engin alvörutilboð hafa komið frá samninganefnd ríkisins í kjaradeilunni. Það er ekki af því að tíminn hafi ekki verið nægur, herra forseti, því að kennarar hafa haldið sjónarmiðum sínum til streitu frá því í fyrrahaust þegar lá fyrir að forsendur gildandi kjarasamninga væru að bresta vegna launaþróunar annarra háskólamanna. Samninganefnd ríkisins hefur bara ekki notað tímann. Þess vegna þarf ekki að koma neinum á óvart að málum sé svo komið sem raun ber vitni, starfsemi framhaldsskólanna stöðvast að óbreyttu 7. nóvember nk. vegna þess að skólarnir eru ekki samkeppnisfærir um fólk á vinnumarkaði. Nóg framboð er af störfum fyrir fólk sem hefur bakgrunn framhaldsskólakennara. Hættan er auðvitað sú, ef ekki verður tekið af alvöru á þessu máli núna af ríkisins hálfu, að fólk skili sér ekki aftur inn í skólana. Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera komi sú staða upp? Herra forseti. Málið er nákvæmlega svona alvarlegt. Málshefjandi í umræðunni beinir eðli máls samkvæmt máli sínu til hæstv. fjmrh. öðrum fremur og það er vissulega mikil ábyrgð sem hvílir á herðum hæstv. fjmrh. En þó að hann beri ábyrgðina í samningamálum ríkisins er ábyrgðin líka hæstv. menntmrh. Hvar hefur hann verið í umræðunni í þessum málum hingað til? Er hæstv. menntmrh. í felum? Það hefur heyrst í honum við önnur eins tækifæri. Nú getur hann ekki hlaupist undan ábyrgð á sama hátt og hann hefur gert svo léttilega í málefnum grunnskólanna eftir að málefni þeirra voru flutt undir sveitarfélögin. Ábyrgðin er ríkisstjórnarinnar allrar og það er holur hljómur í málflutningi ríkisstjórnarinnar þegar hún gortar af aukinni áherslu á menntamálin á síðustu árum. Ríkisstjórnin veit fullvel að við leggjum minna fé til menntamála en önnur OECD-lönd og ríkisstjórnin sýnir í reynd engan vilja til að efla framhaldsnám á Íslandi. Það kemur í ljós þegar fjárlagafrv. fyrir næsta ár er skoðað því að þar eru nýmælin í málefnum framhaldsskólanna fólgin í gæluverkefni hæstv. menntmrh. Björns Bjarnasonar. Námsmenn og skólafólk á annað skilið af ríkinu en það að þessi deila verði ekki leyst strax.

Herra forseti. Í upphafi 20. aldar töldust Íslendingar í hópi fátækustu þjóða Evrópu. Í aldarlok teljumst við meðal ríkustu þjóða innan ríkja OECD. Þessi stórkostlegi árangur náðist með samstilltu átaki þjóðarinnar þar sem hún var staðráðin í að hækka menntastig Íslendinga. Í því skyni komum við m.a. á skipulögðu menntakerfi, glæsileg skólahús risu og sú var tíð að kennarastarfið naut virðingar í þjóðfélaginu. Birtist sú virðing jafnt í umfjöllun um kennara sem og í kjörum þeirra enda er það einföld staðreynd að gott skólakerfi þrífst einfaldlega ekki án hæfra og góðra kennara. Ég varpa hins vegar fram þeirri spurningu hvort virðingin fyrir mikilvægi starfs kennarans sé enn til staðar í þjóðfélaginu almennt. Illu heilli neyðist ég til að svara þeirri spurningu neitandi. Allt of oft má sjá og heyra í fjölmiðlum neikvæðan tón í garð kennara. Spyrja má hvort foreldrar tali alltaf af virðingu um kennara í eyru barna sinna. Spyrja má hvort hótanir annarra stéttarfélaga um meintar kjarabætur kennara feli í sér mikla virðingu fyrir gildi menntunar. Herra forseti. Ég kalla það þjóðarskömm hvernig viðmót til kennara og kjör hafa verið látin þróast síðustu áratugina, kjör og viðmót sem virðast langt komin með að brjóta niður sjálfsmynd stéttarinnar. Við erum í raun ekki að ræða um kennara sem einstaklinga heldur spurninguna um það hvort unnt verði að halda áfram að hækka menntastig þjóðarinnar í alþjóðlegri samkeppni. Það er hvorki einkamál kennara né alþingismanna, þar er um að ræða mál sem þjóðin öll hlýtur að láta sig varða enda hefur sama þjóð stöðugt verið að trúa kennarastéttinni fyrir stærri og erfiðari verkefnum þó að þess gæti ekki að öðru leyti.

Herra forseti. Framhaldsskólakennarar hafa dregist verulega aftur úr í launakjörum ríkisstarfsmanna með sambærilega menntun og ábyrgð í starfi. Aðrar ríkisstofnanir og einkafyrirtæki sækjast í vaxandi mæli eftir að ráða kennara til starfa enda um vel menntaða og hæfa starfsmenn að ræða. Nauðsynlegt er að meta kennarastarfið betur til launa en nú er gert og í því felst einnig að bæta vinnuaðstöðu þeirra. Kennsla er afar krefjandi starf og það hefur sýnt sig að sífellt fleiri sérmenntaðir kennarar hverfa úr starfi og erfitt reynist að fá aðra í þeirra stað. Ég leyfi mér að fullyrða að það sé ríkjandi viðhorf hjá þjóðinni allri að það eigi að gera vel við kennara enda á að gera og eru gerðar til þeirra miklar kröfur. Herra forseti. Miklar breytingar hafa orðið á íslenskum vinnumarkaði. Störfum hefur fækkað í rótgrónu atvinnugreinunum en fjölgað á sviði hátækni og upplýsinga. Því hefur verið spáð að á næstu öld þurfi einstaklingur jafnvel að mennta sig fyrir allt að þrjú störf á ævinni sem kallar augljóslega á miklu öflugra mennta- og starfsmenntakerfi en við höfum í dag. Stjórnvöld slá gjarnan um sig með staðhæfingum um forustu Íslendinga á sviði þekkingar og mannauðs en á sama tíma mega verðandi fulltrúar okkar á þeim vettvangi sæta því ár eftir ár að skólaganga þeirra er sett í uppnám vegna þess að ekki er talið fært að greiða kennurum laun í samræmi við þýðingu starfa þeirra. Herra forseti. Á sínum tíma var ég mjög á móti flutningi grunnskólans til sveitarfélaga og ég tel enn að þar þurfi að hyggja að afar mörgu. Hins vegar verð ég að bera sveitarfélögum í landinu það að viljann skortir ekki þar til að gera vel við skólakerfið og þá sem þar starfa. Reynslan síðustu daga sýnir að þarna skilur verulega á milli þar sem ríkisvaldið setur skólastarfið í uppnám aftur og aftur og veldur með því tjóni sem seint verður bætt. Góð menntun verður lykill að framtíðinni og til að tryggja góða menntun verðum við Íslendingar að setja kennara og kjör þeirra í öndvegi svo festa skapist á þessum mikilvæga vettvangi, sömuleiðis að gæta samræmis í yfirlýsingum um forustu á sviði þekkingar og hugvits og aðgerðir til þess að tryggja að svo megi verða.

Herra forseti. Sjaldan hefur hæstv. fjmrh. talað sannara orð en þegar hann sagði áðan að í svona erfiðri deilu þurfi báðir aðilar að leggja allt sitt af mörkum. Hið sérkennilega við þessa deilu er nefnilega það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert lagt af mörkum. Hún hefur ekki gert neitt til að reyna að leysa þennan erfiða hnút. Mér finnst hæstv. fjmrh. hafa sýnt verulegt ábyrgðarleysi með framkomu sinni í málinu og hæstv. menntmrh., sem fer með veggjum og lætur sem þetta mál varði sig ekki, deilir með honum þessu ábyrgðarleysi. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. talaði um það áðan að kröfur kennara væru miklar. En hverjir eru það sem hafa sett viðmið í þessari deilu? Hverjir eru það sem hafa samið um ákaflega drjúgar launahækkanir til opinberra starfsmanna með svipaða menntun? Það er hæstv. ríkisstjórn. Hver er það sem hefur talað um það hátt og í hljóði að hér ríki ómuna góðæri og gríðarleg velsæld sem menn hafi aldrei séð áður? Það er að sjálfsögðu hæstv. ríkisstjórn. Hver er það sem hefur ítrekað sagt að góðu starfsfólki eigi að launa með góðu kaupi? Það er hæstv. ríkisstjórn. Það er þess vegna hæstv. ríkisstjórn sem hefur með framkomu sinni og yfirlýsingum skapað væntingar framhaldsskólakennara. Herra forseti. Það hlýtur líka að verka eins og blaut tuska framan í framhaldsskólakennara þegar þeir sjá forgangsröðun íslenskra stjórnvalda í menntamálum. Á sama tíma og það blasir við að hæstv. ráðherrar segja að ekki sé svigrúm að ganga til samninga við framhaldsskólakennara þá er því beinlínis lýst yfir í fjárlagafrv. að á hverju ári eigi að verja u.þ.b. 100 millj. kr. í gæluverkefni á borð við einkavæddan framhaldsskóla. Herra forseti. Þetta er milljarður á einum áratug og á sama tíma er ekki hægt að greiða nægilega góð laun innan framhaldsskólans til þess að halda þar úrvalskennurum. Herra forseti. Við viljum öll hafa góðan skóla fyrir börnin okkar en til þess að hafa góðan skóla þurfum við góða kennara og til þess að fá góða kennara þá þurfum við að greiða þeim góð laun. Svo einfalt er það.

Herra forseti. Vegna ummæla um fjárlagfrv. á næsta ári og framhaldsskólann vil ég geta þess að þar er verið að ræða um 35 millj. kr. af um 500 millj. kr. hækkun til framhaldsskólans þegar menn tala um sérstök gæluverkefni mín. Ber það vott um það hvernig þessi málflutningur allur er hjá stjórnarandstöðunni þegar hún veltir þessum málum fyrir sér. Einnig það að menntmrn. hafi ekki látið að sér kveða í þessari deilu er algjörlega rangt. Menntmrn. hefur komið meira að þessum viðræðum um kjaramál kennara núna en nokkru sinni fyrr og lagt fram meiri upplýsingar og er betur í stakk búið en nokkru sinni fyrr til að koma að þessum málum. Fram hafa komið fjölmargar fyrirspurnir frá kennurum sem hefur öllum verið svarað skriflega um öll þau atriði sem fulltrúar kennara hafa spurt um. Ráðuneytið hefur lýst þeirri skoðun sinni, sem er alveg skýr, að við viljum búa við sveigjanlegt og opið kerfi þar sem faglegar forsendur stýri þróun og breytingum sem gerðar eru á skólastarfinu. Þetta höfum við sett skýrt fram og að skólastarf þurfi að vera með þeim hætti að nemendur eigi kost á fyrsta flokks þjónustu og kennarar búi við skapandi og gefandi starfsumhverfi. Um leið og kjarasamningum er ætlað að kveða á um skyldur starfsmanna og tryggja rétt þeirra þurfa þeir að bjóða upp á sveigjanleika sem gerir skólum kleift að bregðast við breyttum kröfum til þeirra. Þetta eru meginsjónarmið menntmrn. sem við höfum sett fram um leið og við höfum svarað öllum spurningum sem fram hafa komið til okkar um nýbreytni í skólastarfi, um málefni einstakra starfsmanna, um skipulag fjarkennslu og alla þá þætti sem við höfum verið spurð um. Þetta liggur allt skriflega fyrir fyrir samninganefnd ríkisins og eins og ég segi þá hefur menntmrn. aldrei komið jafnskipulega að gerð kjarasamninga og verið hefur í þessari samningalotu.

Herra forseti. Það er mjög mikilvægt að menn láti ekki fipast í þessu máli enda þótt nokkurrar taugaveiklunar og talsverðrar óbilgirni gæti í málflutningi hæstv. ráðherra, menntmrh. og fjmrh., þá stendur þjóðfélagið frammi fyrir mjög alvarlegu vandamáli, að framhaldsskólarnir í landinu lokist 7. nóvember. Við eigum að leggjast á eitt að koma í veg fyrir þetta. Ef það er nokkuð sem ég hefði talið að sátt væri um í þjóðfélaginu þá er það mikilvægi þess að búa vel að skólastarfi og því starfsfólki sem þar starfar. Þetta ræð ég af ummælum manna á meðal í samfélaginu almennt og af yfirlýsingum ráðamanna. Þannig hefur hæstv. menntmrh. marglýst yfir vilja til að bæta kjör kennara þótt ég skrifi ekki upp á pólitískar formúlur hans eða hæstv. fjmrh. sem byggja á því að auka vægi einstaklingsbundinna launa, væntanlega með tilheyrandi bónusálagi, kerfum sem ganga engan veginn upp innan skólans. En það sem er mikilvægt er að þeir lýsa því yfir að þeir vilji bæta kjörin. Nú reynir á að eitthvert innihald sé í þessum yfirlýsingum. Þá verður það að koma fram að þeir séu reiðubúnir að lýsa því yfir að viðbótarfjármagn komi til skólanna til að standa straum af þessum kostnaði. Ég á eftir að trúa því, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin, með þessa tvo hæstv. ráðherra í fararbroddi, ætli að standa að því að loka framhaldsskólunum í landinu 7. nóvember með óbilgirni sinni. Ætla þeir að refsa kennarastéttinni fyrir að taka ekki upp það launakerfi sem er sannarlega mjög umdeilt á meðal starfsmanna og gengur engan veginn upp innan skólanna? Ætlar þeir að refsa þessari stétt? Ætla þeir með óbilgirni sinni að loka framhaldsskólunum í landinu 7. nóvember? Við það verður ekki unað.

Herra forseti. Í skýrslu hæstv. menntmrh. um skólahald í framhaldsskólum 1996--1999 er greint frá ýmsum staðreyndum og þar er að finna ýmis merki um hættu sem steðjar að menntakerfinu. Brottfall nemenda nemur allt að helmingi þeirra sem innritast við 16 ára aldur í framhaldsskóla, réttindakennurum fer fækkandi svo og nemendum á uppeldisbrautum skólanna. Jafnframt liggur fyrir að meðalaldur kennara er hár, nýliðun í stéttinni lítil, aðsókn í kennaranám hefur dregist saman og réttindakennarar skila sér að námi loknu í sífellt minna mæli inn í skólana. Ástandið er slæmt bæði í framhaldsskólunum og í grunnskólunum. Herra forseti. Nefnd sem í febrúar 1999 skilaði skýrslu um mat á kennaraþörf í grunnskólum fram til ársins 2010 sýndi fram á að á næstu árum muni vanta hundruð kennara til starfa og hún bendir á að það hljóti að vera forgangsverkefni að fjölga kennurum til að mæta fyrirsjáanlegri þörf. Hún lagði áherslu á að fjölga nýnemum, auka fjarnám, ná inn fólki með kennsluréttindi og halda sem flestum nýliðum. Leiðirnar sem nefndin benti eðlilega á voru að gera laun og kjör kennara samkeppnisfær við önnur störf með bættri vinnuaðstöðu í skólum og með því að gera kennarastarfið eftirsóknarvert að öðru leyti. Raunveruleikinn í dag er hins vegar sá að sífellt fleiri hæfir kennarar hverfa kjaranna vegna til annarra og betur launaðra starfa. Við tölum á hátíðastundum um gildi mannauðsins fyrir samkeppnihæfni þjóðarinnar og yfirskrift nýrra aðalnámskráa sem komu út í fyrra, Enn betri skóli. Þeirra réttur -- okkar skylda, felur vissulega í sér fyrirheit sem ekki verður staðið við nema tryggt sé að hægt sé að manna skólana vel hæfum og vel menntuðum kennurum. Óánægja kennara með kjör sín, stöðug kjarabarátta, brotthvarf kennara til annarra og betur launaðra starfa og sífelld yfirvofandi verkföll stuðla ekki að betri skóla heldur grefur það undan þeim markmiðum sem við höfum gert okkur að bæta. Herra forseti. Ég held að menntakerfið þoli ekki enn eitt verkfallið.

Herra forseti. Verkfall framhaldsskólanna skellur á ef ekki hafa náðst samningar fyrir 7. nóv. Ekki er því annað sýnna en að af því verði því þó ríkisstjórnin hafi haft heilt ár til að semja við framhaldsskólakennara hefur hún varla lyft til þess hendi og það er með ólíkindum að engar alvöruviðræður hafa farið fram fyrr en þá í þessari viku, sé hægt að kalla þær þreifingar samningaviðræður. Talsmenn ríkisstjórnarinnar hafa á hinn bóginn lagt sig fram um að gera framhaldsskólakennara tortryggilega vegna launakrafna sem fjalla þó að miklu leyti um það eitt að fylgja í launum öðrum viðmiðunarstéttum. Nú er það svo að standi samningaviðræður undir nafni þurfa viðsemjendur að leitast við að finna þann punkt sem þeir geta mæst á. Ég lít svo á að í þessu efni hafi samninganefnd ríkisstjórnarinnar með öllu brugðist. Engu er líkara en þeir sem á tyllidögum vilja láta hylla sig sem boðbera framfara í íslenskum skólum haldi að takist þeim að flæma úr starfi þá kennara sem fyrir eru muni þeir í framtíðinni geta tínt af trjánum þá hugsjónamenn sem helga vilja sig kennslu fyrir þá umbun eina sem felst í smánarlaunum og fimbulfambi sjálfumglaðra ráðamanna um mikilvægi menntunar. Hæstv. forseti. Kennarar, nemendur, já raunar þjóðin öll hefur fyrir löngu fengið sig fullsadda á því menntakerfi sem gegnum tíðina hjakkar fram brautina dregin fram af yfirkeyrðum, illa launuðum kennurum og stýrt af þeim sem ekki hafa framtíðarstefnu heldur metnað til þess eins að vagninn hökti áfram frá degi til dags. Höfum við ekki þrek til að breyta nú um áherslur og semja um kennaralaun sem laða úrvalsfólk að starfinu þá mun okkar skömm vara lengi.

Herra forseti. Hér erum við að ræða mjög alvarleg mál og ég tek heils hugar undir málflutning fjmrh. og menntmrh. í umræðunum í dag. Það er hins vegar alveg ljóst að framhaldsskólarnir í landinu búa við úrelt og staðnað launakerfi og þar eru dagvinnulaunin auðvitað allt of lítill þáttur í launakjörum kennara þar sem um er að ræða ekki nema rúmlega 60%. Það sem við þurfum er auðvitað sveigjanlegt og opið kerfi sem þjónar þörfum framhaldsskólanna eins og þeir eru í dag og eins og við viljum hafa þá í framtíðinni. Það er þess vegna þung skylda og ábyrgð sem hvílir á báðum samningsaðilum, bæði fulltrúum ríkisins og fulltrúum kennara og það er mikið í húfi, þ.e. hagsmunir 17.000 nemenda og fjölskyldna þeirra og þjóðfélagsins alls því að við viljum ekki að það verði röskun á skólastarfi einu sinni enn. Það má hins vegar velta því fyrir sér hvaða tilgangi svona umræða þjónar hér á þinginu. Kjaramál og kjaradeilur hljóta alltaf að vera mjög erfið og viðkvæm mál. Þau verða ekki til lykta leidd hér á þinginu. Og vinnubrögð stjórnarandstöðunnar í þessu máli sem öðrum nú í haust eru athyglisverð. Málin eru rædd í upphlaups- og upphrópunarstíl. Í gær voru greidd atkvæði um skýrslubeiðni þar sem voru lagðar fram svo vitlausar spurningar að það er ekki hægt að svara þeim og í dag er umræða sem þjónar engum öðrum tilgangi en að þyrla upp pólitísku moldviðri 

Þó það sé gaman að heyra hv. þingmenn glaða og skemmtilega þá var nú einhver undirtónn í þessu sem ekki var huggulegur núna.

Herra forseti. Það er rétt að þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað þó svo að ýmsir hv. þingmenn telji hana vera óþarfa. Það tel ég alls ekki hafa verið. Hér hafa nákvæmlega komið fram þau sjónarmið sem ég óttaðist þegar ég hóf umræðuna, þ.e. við heyrðum hjá hæstv. ráðherrum að það er enginn sáttatónn í þeim. Það er hins vegar athyglisvert að bera saman þær ræður sem hv. þm. Framsfl. fluttu hér og ræður hæstv. ráðherra. Það er greinilegt að það er ekki samhljómur í ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli og verðum við að vona að áhrif Framsfl. verði meiri í deilunni ef við eigum að fá lausn í hana sem allra fyrst. Það var einnig athyglisvert, herra forseti, að hv. þm. Sigríður Anna Þórðardóttir taldi fulla ástæðu til þess að taka það sérstaklega fram að hún tæki heils hugar undir öll orð hæstvirtra ráðherra. Það var ekki að ástæðulausu því að það hafði enginn annar hv. þm. gert í þessari umræðu. Herra forseti. Ýmislegt kom fram í máli hæstv. ráðherra sem ástæða væri til að gera athugasemdir við en tími minn leyfir að sjálfsögðu ekki að fara yfir hvert einasta atriði. Það verður þó að minnast á það að misskilningur eða vankunnátta hæstv. fjmrh. á kjarasamningum kennara er hreint ótrúlegur. Það er skelfilegt til þess að vita að sá fundur sem haldinn var fyrir rúmu ári síðan hefur ekki náð að upplýsa hæstv. ráðherra um grundvallaratriði kjarasamningsins og það er einnig skelfilegt til þess að vita að hann skuli hafa gleymt því að hann sat fund fyrir rúmu ári síðan og kjaradeilan hefur því staðið nú í rúmt ár og þess vegna er hæpið að tala um að verkfallið sé boðað með sérstökum hraða. Herra forseti. Það var einnig athyglisvert þegar hæstv. menntmrh. tilkynnti að ráðuneyti hans hefði nú sem aldrei fyrr komið að samningaborðinu. Og hvað var það þá sem hæstv. ráðuneyti hafði gert? Jú, það var að svara fyrirspurnum. Herra forseti. Er nema von að spurt sé: Er ekki kominn tími til að hæstv. ráðherrar sýni eitthvert frumkvæði í deilunni?

Herra forseti. Það hefur komið hér fram í máli manna að kennarar hafi gert athugasemdir við kjör sín þegar fyrir rúmu ári síðan. Það er rétt að það var haldinn fundur um það mál eða réttara sagt um bókanir sem fylgdu kjarasamningnum í september 1999 og kennarar höfðu þá og í kjölfarið uppi kröfur um að samningurinn yrði tekinn upp og þeim yrði borgað umfram samninginn. Það er bara því miður ekki gert meðan samningar eru í gildi. Hvað skyldi t.d. forustan í BSRB hafa sagt ef tekinn hefði verið einn kjarasamningur við opinbera starfsmenn og allt í einu byrjað að greiða ofan á hann samkvæmt kröfum viðkomandi hóps? Ég er hræddur um að forustan í því bandalagi og öðrum hefði nú kannski ekki tekið því fagnandi. Það verður að horfa hér á ákveðið samhengi hlutanna.  Hins vegar var í janúar sl. gert samkomulag um að greiða kennurunum ákveðna upphæð vegna vinnu sem þeir voru þá að leggja í á vegum skólanna. Það var umfram samninginn en það var ákveðið að gera það vegna þess að það var vegna tiltekins vinnuframlags sem ákveðið var að kaupa af þeim. Það er rétt að svona deilur leysast ekki í þingsölunum. En það er ágætt að viðra málin hér og ég þakka framsögumanni fyrir málefnalega framsöguræðu. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi. Það þarf að breyta kjarasamningsumhverfi framhaldsskólakennaranna. Það þarf að endurskipuleggja það og ég tel að með slíkum breytingum, eins og ég sagði áðan, sé unnt að færa kennurunum verulegan ávinning á nokkrum árum. Og ég sagði líka og skal endurtaka það að ég tel rétt og nauðsynlegt fyrir skólastarfið í landinu að framhaldsskólakennararnir fái slíkan ávinning. Þá er spurningin: Eru samtök þeirra tilbúin að leggja í slíkar kerfisbreytingar með ríkisvaldinu? Ég vona svo sannarlega að svo sé.