Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Það hafði ekki verið ætlun mín að tala hér við þessa umr. En þar sem þetta nál. á þskj. 257 er tekið til umr. og rætt efni þess, þá þykir mér rétt að skýra frá því með örfáum orðum, á hverju sá fyrirvari er byggður, sem ég hef gert við þetta nál. Yfirleitt get ég sagt það, að það var ekki mikill ágreiningur í fjvn., enda þótt við þrír nefndarmenn skrifuðum undir nál. með fyrirvara. Sérstaklega var fyrirvar í minn um það, hvernig varið skyldi því fé, sem rætt er um í nál. af þessa árs tekjum. Og ágreiningurinn var um það, hvort heimilt skyldi vera að greiða út féð nú, þann hluta af því, sem kynni að verða fram yfir tekjur á þessu ári, eða það skyldi geymast til seinni tíma. Við vitum ekki í raun og veru, hvað það er, sem kemur hér til úthlutunar, því að nú er lítið liðið af árinu, og um tekjur er ákaflega vafasamt. Við vitum ekkert um það, hverjar tolltekjurnar verða, og sennilega verða þær heldur minni heldur en síðastl. ár. En aftur á móti horfir þannig við, að tekjuskattur verður hærri, ef gott árferði verður, en vafi er á því, að hann borgist allur inn til ríkissjóðs, ef ástand stórversnar. Enda þótt tekjur verði miklu hærri en áætlað var, verða gjöldin langt fram yfir áætlun, og umframgreiðslurnar verða án efa geysilegar. Og einmitt til verklegra framkvæmda verður að greiða eftir áætlun fjvn., nái hún fram að ganga, þegar í vor, en þá er allt í óvissu um tekjur ársins í ár, svo það er nokkuð fljótt að borga út tekjuafganginn áður en nokkur veit, hver hann er ef hann þá verður nokkur. En þó að þetta yrði allt til staðar og ég játi og geti undirstrikað, að þörf sé fyrir verklegar framkvæmdir fyrir landið, svo sem samgöngubætur yfirleitt, hafnargerðir o. fl., þá er það og hefur verið mín skoðun, að ríkið ætti, þegar nóg er um atvinnu hjá einstökum atvinnuveitendum, að draga að sér höndina á þeim árum, en búa sig undir það, þegar atvinnuskilyrði verða lakari, að hafa efni á að geta þá aukið mjög vinnu og hlaupið þannig undir bagga, þegar atvinnuleysi er í landinu. Ég get tekið það fram, að ég býst við, að á einstaka stöðum verði hægt að vinna fyrir það, sem ætlað hefur verið til verklegra framkvæmda, en á öðrum stöðum, í það minnsta hér nærlendis, verður ' ekki hægt að vinna, vegna mikillar eftirspurnar eftir vinnukrafti, fyrir þá fjárveitingu, sem ætluð er til verklegra framkvæmda. En því er svo varið um flesta, að þegar einn hefur ástæður til þess að nota sinn hlut af þessari veitingu til verklegra framkvæmda og notar hann, þá þykir öðrum hart að láta sinn hlut bíða. Og ég geri ráð fyrir, að ef ekki tækist að geyma þetta fé í sjóði, þá mundi erfitt seinna að láta fjárveitingu til verklegra framkvæmda, og gæti þessi fjárveiting nú orðið til þess, að meira væri unnið nú að verklegum framkvæmdum en góðu hófi gegndi. Nú er, eins og allir vita, nauðsynlegt fyrir alþjóð manna, að sem mest sé unnið að framleiðslunni í landinu og að bændur geti unnið sem mest að heyvinnu og búframleiðslu til þess að þurfa ekki að fækka búpeningi þeirra. Þegar hafnbann er á landinu, ríður því ekki á öðru meira en að afurðirnar séu sem nægilegastar fyrir hendi í landinu fyrir fólkið til þess að lifa af, því að við vitum ekki, hvað við munum geta sótt mikið til annarra þjóða í þessum efnum. Ég verð að segja það, að mér hefði verið það skapi næst, - og getur verið að það komi seinna fram -, að flutt verði frv. hér á þessu þingi um heimild fyrir ríkisstj. til þess að leggja fé til hliðar í sérstakan sjóð, sem notaður yrði síðar til þess að hlaupa undir bagga um verklegar framkvæmdir o. fl. En auðvitað nær þetta ekki lengra, ef það fer þannig á þessu ári, að tekjurnar verða ekki meiri en gjöldin. En ég álít, að það sé vert að athuga þetta. Við þurfum að tryggja okkur sem bezt fyrir hvers konar erfiðleikum, sem að okkur kunna að steðja af völdum ófriðarins. Ég get tekið það fram, að skoðanamunur var yfirleitt ekki mikill hjá okkur í n., og ég bjóst því við, að takast mætti að brúa bilið á milli þeirra skoðana, sem komu fram hjá hv. þm., þó að það tækist að vísu ekki alveg í þetta skiptið. En það var við þessa umr., sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að fjvn. væri að vasast í hlutum, sem henni kæmu ekkert við, og sagði, að hún hefði verið svo djörf að bera fram frv., sem tiltæki fjárveitingu og fyrirmæli um óskyld efni. En ég mótmæli þessu alveg. Það frv., sem hv. þm. talaði um, höggormurinn, var borið fram af þrem þm. Ed., sem rétt höfðu til þess samkv. þingmannsrétti þeirra, og er ekki ástæða til þess að vera að sletta neinu í fjvn. út af því. Annars hefur fjvn. reynt, eins og á undanförnum þingum, að vinna að fjármálum landsins á þann farsælasta hátt, sem henni virðist. En einum þykir of langt gengið og öðrum of skammt um sama atriði.



Það var aðeins út af því, sem hv. 5. landsk. þm. sagði nú síðast um störf fjvn. og það frv., sem kom fram og kallað var höggormur. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það var borið fram af einstökum þm., sem í n. voru. En það var meðfram sjálfsagt af því að fjvn. er valin og starfar í Sþ., og það liggur því fyrir utan hennar möguleika að bera fram almenn frv., svo að þau frv., sem klakið er út hjá þeirri n., verða að vera borin fram af einstökum þm. Ég skil það ekki, að hv. fjvn. skuli vera að bera það af sér, að till. þær, sem komu fram, hefðu verið samdar í fjvn. og n. hefði varið miklum tíma til þess að undirbúa frv. og koma því af stað. En mér þykir vænt um að heyra það, að hv. 5. landsk. þykir þetta fyrir utan starfssvið fjvn., því að hann bar það af henni, að hún starfaði að þessu. Fjvn. þykist kannske vera nokkurs konar yfirþing, af því að hún er svo fjölmenn. Og hún lætur sér svo koma við hluti, sem henni koma í raun og veru ekkert við. Ég þarf annars ekki miklu að svara hv. frsm. n. Hann sagði, að það væri ekki vanalegt að ræða nál. mikið við framhald 1. umr., og skal ég því láta hann í friði. Hv. frsm. er víst að semja ræðuna, sem hann ætlar að flytja við 2. umr. En hv. form. n. var aftur öllu greiðar í í svörum, og þakka ég honum fyrir það. Hann flutti langa ræðu um margt, sem ég kom ekki inn á í minni ræðu, því að ég ætlaði alls ekki að gefa tilefni til langra umr. Hann sá ofsjónum yfir því, að ég væri að fara í eldhúsdag. Ég minntist á það, sem hv. fjvn. setti fram í nál., og vildi, að það kæmist að nú þegar, sakir þess, sem í nál. stendur, að till. þessar væru sendar til ráðh. og að n. væri með þetta á döfinni. Og ég vildi koma mínum aths. að. Ég held, að það hafi komið fram bæði hjá hv. frsm. n. og form. hennar, að þetta væri brot á þingsköpum. Og mér skildist á form. n., að hvorki lægi fyrir til umr. frv. eða nál. En það stendur á dagskránni, að þetta mál sé til umr., og vitnað í þessi 2 þskj. Mér þykir ákaflega undarlegt, ef tekið er á dagskrá það, sem ekki má tala um. En till. eru að vísu ekki til umr., og ég minntist ekki á eina einustu af þeim. En þau þingskjöl, sem hæstv. forseti lætur prenta á dagskránni, tel ég mér heimilt að taka til umr. Hv. form. n. sagði, að ég hefði, út frá nál., sveiflað mér miklu víðara og rætt fjárhag ríkisins og um fjármálaástandið yfirleitt í landinu. Og ég skal ábyrgjast, að hv. þm. Borgf. hefur a. m. k. skilið það oft áður í meðferð fjárl., að meðferð fjárl. hefur veruleg áhrif á fjármálin í landinu. Og ábyrgð hvílir á fjármálastj., eins og hann hefur oft tekið fram, og það var beinlínis það, sem ég ætlaði mér að tala um. Og ég fór ekki út í einstakar till. En ég gat ekki lesið nál. öðruvísi en svo, að hér væri ýtt undir ríkisstj. um það að verja fé á þessu ári til verklegra framkvæmda. Og þó að mín ræða væri að nokkru leyti um það, hvaða áhrif þetta gæti haft á verðhrun peninga o. fl., þá hefur þó hv. þm. Borgf. sveiflað sér miklu hærra á eftir mér í sinni ræðu, því að hann flutti miklu röggsamlegri ræðu um þetta. Og ég þakka honum fyrir þá ræðu; hún sýndi það, að við erum báðir. góðir sjálfstæðismenn, því að þar kvað við annan tón en í nál. Hv. þm. minntist á eina brtt. og á þann veg, að mér virtist hann vera að sneiða svolítið að mér þar; ég veit ekki, hvort það var persónulega. Hann furðaði sig á 600 þús. kr. tillaginu, sem ætti að fara til embættismanna ríkisins. Það er ekki í fyrsta skipti, sem talað er um þessa hluti. En ég vil þó spyrja hv. þm. og Alþ. að því, hvort það séu ekki flestar stéttir í landinu, sem fá verðlagsuppbót. Og ég veit ekki, hvers vegna starfsmenn ríkisins ættu að verða þar sérstaklega út undan, þar sem svo að segja allir landsmenn aðrir hafa fengið slíka uppbót. Ég veit ekki betur en að allar stéttir manna til lands og sjávar hafi tryggt sér þessa verðlagsuppbót. Og verðlagsuppbót til embættismanna ríkisins er alls ekki hærri en almennt gerist. En það merkilegasta var, að ég minntist ekki á neina till., og þá var ekki von, að ég minntist á þessa heldur. En það var ágætt, að hv. þm. minntist á hana, því að hún kemur mínu máli, mikið við. Hún sýnir; hvað er í húfi, ef peningarnir velta úr gildi sínu. Ég hef hreyft því, ekki á Alþingi, en þó minnzt á það í sambandi við skattamál og minnzt á það á flokksfundi, hvað ákaflega mikils virði væri einmitt fyrir Alþingi nú, eftir að búið væri að ákveða verðlagsvísitöluna í landinu, að gæta að því, að dýrtíðin verði ekki meiri en hún þarf að verða. Þessi tillaga kemur því þessu máli mikið við. Það er ekki sjálft ákvæðið um upphæðina, sem skapar hæstu tölurnar um útgjöld til starfsmanna ríkisins, heldur það, hver verðvísitalan verður, og Alþingi á að hafa þá hollu og góðu afstöðu að gera það, sem í þess valdi stendur, - og það hefur nú gert það á ýmsum sviðum, - til að sporna við því, að verðlag á vörum fari upp úr öllu valdi. Í þá átt stefna þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til að binda £ í Englandi, binda fé í nýbyggingarsjóðum og bjóða út stór lán, sem binda fé landsmanna, svo að þeir komi ekki til að spyrja eftir því litla verðmæti, sem til er í landinu, og auka þannig á dýrtíðina, því að verðlagið hlýtur hér eins og endranær að skapast af framboði og eftirspurn. En nú er verið að raska þessu, ekki af okkar völdum, heldur þeirra, sem hafa heimsótt okkur hér, þar sem nú er veitt inn í land okkar milljón eftir milljón og milljónatug eftir milljónatug af svokölluðum peningum, án þess að nokkurt verðmæti skapist á móti. Þessi hætta vofir yfir okkur, og Alþingi er skylt að vinna á móti þessu með öllum ráðum, sem það hefur, og því gat ég ekki annað en staðið upp, þegar ég sá álit fjvn., af því að mér virtist, að þar væri stefnt í öfuga átt í þessu höfuðvanda- máli þingsins. Hv. form. segir, að ég hafi hlaupið fram fyrir skjöldu, þar sem ég hafi tekið mér hlutverk hæstv. fjmrh. Hann ákveður, hvenær honum þóknast að taka til máls um fjárl., og hann hefur þegar tekið til máls um þau í sinni miklu og merkilegu fjárlagaræðu og mun sjálfsagt koma fram, þegar honum býður svo við að horfa, og ég vona, að hann erfi það ekki við mig; þó að ég noti minn þingmannsrétt til að ræða nú þessi atriði. Ég veit ekki, hvort ég á að karpa við hann um það, að gefnu tilefni frá hv. 5. landsk., hvað sé verkefni fjvn. Hann segir, að hún sé ekki bundin við fjárlfrv., því að ýmsum till. sé til hennar vísað. Þó það væri nú, að hún mætti tala um það, sem til hennar er vísað. En hefur núgildandi fjárl. verið til hennar vísað? Ég held ekki. Á síðasta þingi var unnið að því máli, og nú eru það fullgild l., og þeim hefur alls ekki verið til hennar vísað. Hins vegar geta allir tekið hin og þessi mál upp, en það er ekki sambærilegt við að taka fyrir núgildandi fjárl., fyrst n. fór ekki þá leið að ganga frá fyrirframfjáraukal. Það var einu sinni gert, svo að tvenn fjáraukalagafrv. lágu fyrir, annað, sem borið var fram um yfirstandandi ár, og svo það venjulega frv., sem borið var fram, eftir að ríkisreikningur hafði verið endurskoðaður, en um slíkt er ekki að ræða hér, heldur í raun og veru breyt. á þeim fjárl., sem gengið var frá á síðasta þingi. Ég get varla annað, af því að hv. þm. gerði mér þann vafasama heiður að líkja mér við skrattann, en að minnast lítið eitt á það. Hann nefndi hann að vísu ekki, en hann sagði, að ég hefði lesið nál. eins og viss persóna les vissa bók. Ég vona, að jafnmikill munur sé á mér og þessari persónu og er á þeirri bók og nál. En eftir ræðu hv. form. fjvn. skil ég þetta nál. betur en í upphafi. Hann segir, að n. hafi aldrei dottið í hug að ausa út fé á þessu ári, því að það standi hvergi í nál., að fénu skuli eytt á þessu ári. En ég hefði gaman af að vita, hvernig hægt væri að lesa álitið öðruvísi en þannig, að mönnum blandaðist ekki hugur um, að fénu skyldi varið til verklegra framkvæmda á þessu ári. „Starf n. hefur verið tvíþætt að þessu sinni,“ segir í upphafi nál. „ N. hóf starf sitt á því að taka fjárl. yfirstandandi árs til nýrrar meðferðar.“ En hvers vegna er það gert, ef ekki til þess að koma með till. um viðbótarfjárveitingar á þessu ári, því að ef það er ekki, hvers vegna var þá verið að taka þau fyrir? Nei, það getur ekki verið átt við neitt annað en að ætlazt hafi verið til, að fénu yrði varið á þessu ári. Svo segir: „Einkum og sér í lagi voru það fjárveitingar til verklegra framkvæmda, sem endurskoðun n. beindist að.“ Svo hefur n. látið gera útreikninga um það, hvað vegalagningar og brúargerðir mundu kosta meira en þegar hefur verið áætlað. Sem sagt, allur stríðsundirbúningurinn er gerður með það fyrir augum að hefja framkvæmdirnar á þessu ári. Svo er talað um, að sams konar útreikningar og athuganir hafi verið gerðar um fjárframlög til ýmissa annarra verklegra framkvæmda, eins og t. d. hafnargerða og lendingarbóta, húsabóta, sandgræðslu, skógræktar, fyrirhleðslna, landþurrkunar o. fl. Síðan segir svo: „Allt eru þetta framkvæmdir, sem mjög mikils er um vert fyrir þjóðina, að hægt sé að hraða sem allra mest, en fjárveitingar til þeirra höfðu af eðlilegum ástæðum verið mjög skornar við neglur, þegar gengið var frá fjárlögum yfirstandandi árs.“ Ef ekki átti að veita þetta fé til framkvæmda á yfirstandandi ári, þá veit ég ekki, hvað hefur átt að þýða að taka fjárlög yfirstandandi árs til nýrrar meðferðar og gera allar þessar athuganir og útreikninga. Næst er vikið að því, hvað tekjurnar hafi orðið miklar umfram áættun, og undir slíkum kringumstæðum beri að leggja mesta áherzlu á tvennt, skuldagreiðslur og verklegar framkvæmdir. Síðan segist n. hafa gert sundurliðaðar till. um auknar fjárveitingar til verklegra framkvæmda á þessu ári og sent ríkisstjórninni. Hvað á að gera með till. um auknar fjárveitingar á þessu ári, ef ekki á að veita féð á þessu ári? En eins og ég tók skýrt fram, þá segir n., að ef erfitt yrði um vinnu,afl, ætlast hún til, að þetta fé sé geymt, en ég vil bara benda á, að ekki yrði auðveldara að standa á móti ásóknum eftir fé til þessara framkvæmda, ef búið er að raða þessu niður, heldur en ef það er látið liggja kyrrt. Sömuleiðis er með þessu gefið undir fótinn um að ganga út í sem ýtrasta samkeppni við aðra um að fá vinnuaflið til þessara framkvæmda. Síðan segir: „Fjárveitinganefnd gengur út frá því, að tekin verði ákvörðun um þessar tillögur eigi síðar en einhvern tíma milli 2. og 3. umr. fjárlaganna.“ Þetta sýnir, að það hefur verið fullur ásetningur n. að láta þessi nýju fjárl. um framkvæmdir á þessu ári vera um garð gengin, áður en fjárl. fyrir árið 1942 yrðu afgr. Ég veit sannast að segja ekki, til hvers þessi fyrsta blaðsíða nál. er skrifuð, ef það hefur ekki verið meiningin að veita viðbótarfé til verklegra framkvæmda á þessu ári. Annars hefði n., getað sagt, að hún ætlaðist til, að hinar miklu umframtekjur yrðu varðveittar vel og ætlaðar til verklegra framkvæmda á sínum tíma, þegar það þætti fært. Ég verð að segja, að ef sú persóna, sem hér var nefnd, les ekki vissa bók verr en ég hef lesið þetta nál., þá get ég ekki sagt, að það sé slæmur lestur. Hitt er annað mál, að mér þótti ákaflega vænt um að fá ræðu hv. þm. Borgf., form. fjvn., með þeim útskýringum, sem komu þar fram, og ræða hans sýndi, að þetta var aðeins fært óheppilega í stílinn, og ég er honum sammála um svo að segja allt, sem hann sagði þar. Það, sem ég er þá hv. form. og n. sennilega ósammála um, er það, að ég tel miklu auðveldara fyrir fjármálastjórnina að geyma þetta fé, ef því er ekki skipt fyrir fram til einstakra verklegra framkvæmda, því að það liggur í augum uppi, að hversu óheppileg sem of mikil fjáreyðsla er fyrir þjóðina, þá er eðlilegt, að þeir, sem hlut eiga að máli, mundu hver toga sinn skækil, og að það er alveg eðlilegt. Menn langar til að fá veg á þessum stað, brú á þessum stað og hafnarbætur á þessum stað, og er eðlilegt, að hver maður hugsi ekki svo mikið um hag alþjóðar, að hann sjái ekki bezt það, sem næst honum er, en það er ekki auðveldara fyrir fjármálastjórnina að halda í þetta fé, ef farið er að úthluta því fyrir fram, svo að hver og einn veit, hvað honum er ætlað. Það er miklu heppilegra, eins og hv. 5. landsk. vill láta gera, að safna fénu í sérstakan sjóð, sem svo sé geymdur til verklegra framkvæmda, og þá er hægt að spara sér fyrstu blaðsíðu þessa nál., en það er hún, sem 3 hv. nm. hafa fyrirvara um. Í raun og veru gæti maður sagt, að skoðanamunurinn milli mín og hv. form. fjvn. stafi af mismiklu trausti á fjármálastjórninni. Ég veit ekki, hvers konar fjármálastjórn það væri, sem allt ætti hér að eyðileggja og eyða þessum peningum í ég veit ekki hvað. Mér finnst sjálfsagt, ef stj. fær afgang af tekjum þessa árs, að hæstv. fjmrh. sjái um þetta fé, þangað til þingið ráðstafar því. Ég ber það traust til núverandi fjmrh., að hann þurfi enga fjárveitinganefnd til þess að hafa vit fyrir sér í þessu efni. Ef það er meining n., að ekki eigi að nota féð á þessu ári, sé ég ekki, að n. þurfi neitt um það að segja, svo framarlega sem hún treystir hæstv. fjmrh. til að fara með þetta fé og hann hefur ekki heimild til að gera neitt við það vel og hyggilega. Hv. þm. Borgf. hélt, að skoðanamunurinn milli okkar mundi kannske stafa af því, að ég skilji ekki eins vel þarfir manna úti um land. Ég skal játa, þó að ég sé alinn upp í sveit fram á fullorðinsár og hafi oft komið í sveit síðan, þá hef ég nú lengi verið í kaupstað, og má því vel vera, að þeir, sem koma utan af landsbyggðinni og hafa starfað þar alla tíð, þekki betur, hversu miklar þarfirnar eru. En það má mikið vera, ef þessi aukna þekking hv. þm. gerir það að verkum, að hann taki heppilegustu stefnuna. Það er sem sé alls ekki víst, að sá, sem hlut á að máli, sé bezt fær til að kveða upp réttan dóm. Þegar á að kveða upp dóma, er yfirleitt reynt að velja til þess þá menn, sem ekki eiga hlut að máli, og ég get vel trúað, að viðkvæmni fyrir því, hvað þarfirnar eru miklar, sem ég og allir viðurkenna, geti vel leitt menn inn á einhverja braut í þeirri almennu fjármálastjórn, sem er ekki eins heppileg fyrir almenning og vera ætti. Einmitt það, hvað þessi hv. þm. þekkir vel og skilur þessar þarfir, getur orðið til þess, að hann verði helzt til veikur á svellinu, þó að alþjóðarheill í raun og veru heimti annað, en betra sé í þessu efni að hafa þann óháðari dómara. Og það er áreiðanlegt, að í þessu máli fer ekki saman heill alþjóðar og hinna einstöku byggðarlaga, sem að skiljanlegum hætti finna til þarfarinnar og óska eftir ýmiss konar verklegum framkvæmdum. Mér skildist hálfpartinn á hv. þm. Borgf., form. fjvn., að hann teldi, að ég lenti í vandræðum með þessa peninga, sem kynnu að koma umfram í ríkissjóð, því að ég áliti, að það mætti ekkert við þá gera. Það mætti ekki borga skuldir, það mætti ekki verja þeim til verklegra framkvæmda, og það mætti helzt ekki geyma þá. Það er dálítið til í þessu hjá hv. þm., ef hann tekur það einhliða. Ég benti á, að ekkert af þessu væri vandalaust, ekki einu sinni að geyma þá. Ég benti líka á örðugleikana við að borga skuldir, sem ég veit ekki, hvort n. hefur gert sér ljósa. Ég skal ekki ábyrgjast, hvort ríkisskuldabréfin eru með innlausnarkvöð, en ég hygg, að miklir erfiðleikar yrðu við að borga þær skuldir, sem eru í ríkisskuldabréfum, því að ég veit ekki, hversu viljugir menn væru á að afhenda þau, nema þá með miklu umframverði. En um verklegar framkvæmdir erum við sammála, ef hann vill fallast á það, sem ég sagði, að ekki eigi að ráðast í þær nú, meðan atvinnuástandið er eins og það er. nú, en ég er honum sammála um, að féð eigi að fara til verklegra framkvæmda. Ég viðurkenndi, að nauðsynlegt væri með þeirri miklu óvissu, sem nú er um allt, að heimild sé á fjárl. til að draga úr útgjöldum, og ég er honum sammála um, að verið getur, að ganga þurfi lengra, að það þurfi ef til vill ekki aðeins að nota þessa heimild, heldur kannske líka að samþ. l., sem heimili að lækka einnig einhver lögboðin gjöld, en ég get trúað, að hvenær sem þyrfti að beita slíkum ákvæðum, þá mundu þau verða ákaflega erfið í framkvæmd fyrir þá, sem ættu að sjá um slíka framkvæmd. Ég held, að ég þurfi svo ekki að lengja miklu meira umr. um þetta, því að ég er hv. þm. að miklu leyti sammála. Mér þótti vænt um að heyra ræðu hans og tel, að tilgangi mínum með þessum aths. hafi verið vel náð. Hann segir, að stefna n. sé varfærnisstefna, og það er til varfærni, sem ég hvet, en einskis annars. Það er langt frá, að ég vilji deila á þá, sem vilja fara varlega. Hann segir, að svo geti farið, að fram verði bornar lækkunartill. við fjárlfrv., og þá gefist kostur á að sjá, hver helzt vilji fara varlega. Ég held, að við séum að þessu leyti mjög samrýmdir, og ég veit ekki, hvor okkar er meiri sparnaðarmaður. Það hefur stundum verið svo þing eftir þing, að ég hef ekki borið fram eina einustu till. um hækkun, nema kannske um 300–400 kr.; og ég hef ætíð verið í flokki þeirra, sem hafa viljað hindra, að ofvöxtur væri í fjárl. Nú reynir á þolrifin. Það er ekkert að vera sparsamur í vondu árferði. Ég vil vitna í orð Jóns Þorlákssonar, sem var mjög glöggur maður. Hann sagði, að það væri enginn vandi að vera fjmrh. á erfiðleikatímum, þegar allt ætti að spara, en það væri vandi að stjórna, þegar góðæri væri. Þetta eru virkilega sönn orð. Þess vegna reynir nú á fjvn. og Alþingi að stjórna fjármálunum varlega, þó að nóg sé í ríkissjóðnum. Mér virtist vera nokkur misbrestur á því í nál., og þess vegna kom ég með þessar aths. Mér þykir því vænt um, að ég hef eytt öllum misskilningi, sem kannske hefur verið frá minni hendi um þetta atriði, því að ræða hv. form. gaf annað í skyn en að fjvn. ætlaði að hvetja til óhóflegrar eyðslu.



Þegar þessi, fundur var settur, var ég ekki var víð, að hæstv. forseti gæfi skýringu á því, hvers vegna hér færu ekki fram útvarpsumr., en samkv. þingsköpum er skylt að gera það. En það má segja, að svo megi illu venjast, að gott þyki, því að síðan þjóðstjórnin tók við, hefur þessi regla verið þverbrotin, og í krafti meiri hluta þings hefur hún þannig brotið lög og rétt stjórnarandstæðinga. Ég ætla samt sem áður nú þegar að mótmæla þessu og krefjast skýringar, hvers vegna eigi ekki að útvarpa áframhaldsumr. eins og lög standa til og venja hefur verið. Ég sé, að hér er enginn þingkosinn ráðh. staddur, heldur aðeins einn, sem situr hér í óþökk alþjóðar, en með leyfi þjóðstjórnarinnar og þingmeirihlutans  „Almenningi verður það vafalaust ljósara en áður, að við búum í hernumdu landi. En við erum varnarlausir. Við getum aðeins mótmælt. Alþingi hefur þegar mótmælt. Ríkisstjórnin ætlar að mótmæla. Öll þjóðin mótmælir.“ Gerðir ríkisstj. í þessu máli hafa ekkert verið annað í rauninni en blekking, til þess að strá sandi í augun á fólkinu. Ég tek ekki af skarið um það, að af meiri hl. hv. þm. hafi mótmælin verið borin fram af óheilindum. En af blaði atvmrh., sem ég verð að álíta, að túlki skoðanir hans í stjórnmálum landsins, verð ég að álíta, að þessi mótmæli séu útþurrkuð með þessari druslulegu yfirlýsingu í niðurlagi greinarinnar. Það hefur verið tæpt á því í hinum einkennilegu eldhúsumr. hér í dag, að með gjaldeyrismálin muni ekki allt vera með felldu og að fjármálaástandið sé ekki eins glæsilegt og tölur sýna. En það liggur í augum uppi, að með gjaldeyrisl. er fyrsta sporið stigið til þess að fullnægja kröfu stórútgerðarinnar til þess að draga til sín aukinn hluta af gróða landsmanna. Þegar stríðið byrjaði og fiskverðið hækkaði, var þörfin eða ástæðan fyrir lækkun krónunnar úr sögunni, og gróðinn valt í milljónum yfir útgerðina. En með því að öll völd í þessu máli virtust í höndum atvmrh. og jafnvel ráðin yfir Landsbankanum, þá uggðu bankarnir ekki að sér, en létu hann ráða því að borga upp skuldir Kveldúlfs, meðan þetta háa verð var á afurðunum og peningarnir því í lægra verði en á venjulegum tímum. Á stuttum tíma voru þessar skuldir borgaðar upp og stórgróði kominn í nokkurra manna hendur í landinu, en gildi krónunnar móts við sterlingspundið hefur verið allt of lágt. Nú er svo komið, að gildi sterlingspundsins á frjálsum markaði vestan hafs mun ekki vera yfir 7 til 8 kr. í íslenzkum peningum. En hér er það enn þá skráð á kr. 26.22, og sjást engin merki þess, að það eigi að breyta út frá þeirri venju, sem verið hefur um skráningu sterlingspundsins, og hlýtur það að enda með því, með áframhaldandi falli þess, að dýrtíðin mun fara hraðvaxandi, og mætti því komast svo að orði, að hún sé í byrjun. Mér þykir ekki ólíklegt, að ísl. kr. eftir 1 til 2 ár verði orðin helmingi minna virði en hún er í dag. Þá gefur auga leið, hve mikið er byggjandi á þeirri fjárhagsáætlun fyrir ríkissjóð, sem Alþingi er nú að ganga frá fyrir árið 1942. Og það er ekki að undra, þótt fjvn. og þingfl. yfirleitt verði í vandræðum með að skýra og mæla með till. sínum til þingsins um fjárframlög á næsta ári, vegna þess hve allt er í óvissu með sömu áframhaldandi stjórn bankanna og fjármálin í landinu yfirleitt. Þegar við sósíalistar fórum yfir fjárlfrv. fyrir tveim dögum, komum við með till. um, að hækka mætti útgjöld ríkissjóðs um 35% til að halda áfram verklegum framkvæmdum, og finnst mér þetta koma að miklu meira liði heldur en niðurskurður um 35%, því að það má búast við, að krónan haldi áfram að hrapa, og hrapið verði gífurlegra síðar heldur en verið hefur. Og ef valdið verður í höndum Breta um þetta, en ekki ríkisstj., getur farið svo, að íslenzka krónan verði einskis nýt hér á landi og að við verðum að fara að nota sterlingspund sem gjaldmiðil. Auðvitað raskar þetta óeðlilega gengi peninganna öllum efnalegum hlutföllum í landinu. Stóreignamenn nota peningana til þess að kaupa t. d. jarðir, sem ættu að vera margfalt hærra verði seldar, þegar tekið er tillit til hins lága gengis, en eru ekki metnar eftir sama mælikvarða og peningarnir, þannig að sanngjörn sala gæti farið fram, og braskið gengur úr hófi fram. Þetta tjón kemur að lokum niður á bændunum og smáeignamönnum, sem láta villast af þessum falska gjaldmiðli, sem ísl. krónan er nú. Það virðist nú vera vilji hæstv. Alþ. að ná inn sköttum af stórgróðanum, hvernig sem því máli reiðir nú af að lyktum. En takmarkanir í sambandi við það og fleiri ákvæði, sem í frv. felast,. eru að mínu áliti svo mjög hliðholl stórútgerðinni, að ég tel vafasamt, hve mikið ríkissjóður fær í tekjur af þessu, því að stórútgerðin á að fá að draga frá skattskyldum tekjum sínum svo mikið tap undanfarinna ára, sem hlýtur að geta valdið því, að þetta geti orðið svo framkvæmt, að ríkið fái sama og engar tekjur af stórgróða útgerðarinnar. Loks mótmæli ég því, að hér fara ekki fram útvarpsumr., og krefst þess af hæstv. forseta, að þær verði látnar fara fram. Og þær afsakanir, að Bretar banni þær, met ég að engu, meðan fasistinn Göbbels fær að túlka sitt mál í íslenzka útvarpinu þrisvar sinnum á dag.



Herra forseti ! Þar sem ég var einn af þeim fjvnm., sem skrifuðu undir nál. um fjárlfrv. með fyrirvara, þykir mér hlýða að gera með örfáum orðum grein fyrir mínum fyrirvara. Skal ég ekki þreyta menn með löngu máli og ekki blanda mér inn þær umr., sem hér hafa farið fram fyrir utan málið, sem er til umr. Þegar þingheimur fékk það upplýst af hæstv. fjmrh. snemma á þinginu, að tekjuafgangur hafi orðið allríflegur á síðasta ári, eða 4 millj. 875 þús. kr., þá þótti fjvn., sem hafði með væntanleg fjárl. að gera, ástæða til að líta á þessa góðu afkomu ríkissjóðs og hugsaði sér til hreyfings um, að margt mætti nú gera; nú mætti fylla upp skörðin og bæta upp það, sem við höfum hin önnur ár orðið að fara sparnaðarleiðina með. Og þess vegna var það, að sú skoðun varð ofan á í n., að meiri hl. n. var með því að nota eitthvað af þessu fé til þess að veita það til frekari verklegra framkvæmda á yfirstandandi ári heldur en n. hafði lagt til á síðastl. ári með núverandi fjárl. Þess vegna var það, að meiri hl. n. kom sér saman um að semja till. í þessa átt og senda ríkisstj. til athugunar, eftir að ríkisstj. hafði verið boðuð á fund n. til þess að athuga þessar till. lauslega. En svar hæstv. ríkisstj. er enn ekki komið við till. n. Út af þessum till. eða í sambandi við þær myndaðist sú fyrirvaraafstaða mín . og annarra hv. nm. tveggja, að við gátum ekki fallizt á einstaka liði till., eins og þeir voru útlistaðir. Fyrst og fremst vakti það fyrir mér, að þessar umframtekjur ríkissjóðs yrðu notaðar til þess að greiða með þeim skuldir. Ég hafði hins vegar ekkert á móti því, ef eitthvað væri þá aflögu, að það yrði lagt til hliðar og því væri varið til verklegra framkvæmda, þegar meiri væri þörf fyrir að láta vinna þær heldur en nú er. Ég gat ekki litið svo á, að á þessu ári væri bein þörf á að auka fjárframlög til verklegra framkvæmda, vegna þess að eins og útlitið hefur verið hingað til þetta ár, virðist allt benda til, að atvinna verði mjög mikil í landinu á þessu ári, og þess vegna áleit ég, að Alþ. þyrfti ekki sérstaklega að skerast í leikinn um að auka atvinnu nú. Auk þess þóttist ég vita, að svo gæti farið, að framkvæmdir Breta hér á landi gætu raskað áformum þessa árs til verklegra framkvæmda. Og í öðru lagi var hættulegt fyrir okkur að auka mjög umfram fjárlög á þessu ári verklegar framkvæmdir, sem gæti orðið til þess að trufla framleiðsluna í landinu, bæði til lands og sjávar. Ég er alls ekki á móti því, að lagt verði fé til hliðar nú, til þess að geta mætt kannske örðugri árum - við vitum ekki, hvað næsta eða næstnæsta ár hefur okkur að bjóða, - og nota það til verklegra framkvæmda eitthvað í áttina við þær till., sem hv. meiri hl. n. hefur samþ. og. sent hæstv. ríkisstj. Þessa vildi ég aðeins láta getið, til þess að það kæmi skýrt fram, hvað fyrir mér vakti með því að skrifa undir með fyrirvara. Mér finnst óvarlegt að verja nú á þessu ári 1.6 millj. kr. til verklegra framkvæmda, og sérstaklega til verklegra framkvæmda eins og það er sundurliðað af hv. meiri hl. n.

Forseti (HG): Út af ummælum hv. 4. landsk. (ÍslH) vildi ég leiðrétta tvennt hjá þessum hv. þ Hann sagði, að forseti hefði skýrt frá því, að breytt yrði frá venju með því að hafa ekki útvarpsumr. við þessa umr. fjárl. Þetta er rangt. Ég sagði, að samkvæmt tilmælum þingfl. yrðu ekki útvarpsumr. hafðar við þessa umr., en jafnframt tilkynnti ég, að ef einhver hv. þm. óskaði eftir að hafa útvarpsumr., þá yrði leitað atkv. þm. um breyt. út frá þessari venju. Það er ekki rétt heldur, að það sé brot á þingsköpum að hafa ekki útvarpsumr. nú við þessa umr. Í 55. gr. þingskapa Alþ. stendur: „Nú óskar þingflokkur, að umræðu verði útvarpað, og snýr þá formaður flokksins tilmælum sínum til forseta. Skal forseti þegar tilkynna það formönnum annarra þingflokka, en þeir leita samþykkis flokks síns svo fljótt sem auðið er. Útvarpa skal umræðu, þegar samþykki allra flokka kemur til.“ Eftir þessu ákvæði hefur verið farið og ekki breytt neitt á móti þingsköpum í þessu efni að neinu leyti, svo að hv. 4. landsk. hefur yfir enga að kvarta í þessu efni. Og um útvarp 1. umr. fjárl. er skýrt tekið fram í 51. gr. þingskapa, hverju útvarpa skuli af þeirri umr., en það er framsöguræða fjmrh. um fjárlfrv. og ef óskað er, hálfrar stundar ræðum af hálfu annarra þingfl., enda hefur fjmrh. þá rétt til stundarfjórðungs svarræðu. Meiru er ekki skylt að útvarpa af 1. umr. fjárl., nema þegar samþykki allra flokka kemur til samkv. 55. gr. þingskapa. Hér hafa því á engan hátt verið brotin þingsköp.



Ég þarf nú ekki jafnmiklu að svara hér eins og hin langa ræða hv. 1. þm. Reykv., þar sem hann hóf nokkrar ádeilur á fjvn., hefði gefið tilefni til, m. a. af því að mér virðist, að ræða mín í gær hafi eytt þeim misskilningi, sem ádeilur hans á n. voru að langmestu leyti byggðar á. En áður en ég vík að ræðu þessa hv. þm., vil ég aðeins segja nokkur orð viðvíkjandi þeim ræðum, sem hafa verið haldnar af hv. 5. landsk. (ÞÞ) og hv. þm. Ak. (SEH). Eins og vænta mátti, kom það mjög skýrt fram hjá hv. 5. landsk. þm., að fyrirvari hans var ekki byggður á því, að hann væri á móti því, að lagt væri fé til hliðar til verklegra framkvæmda, heldur vildi hann hafa annað form á þessu heldur en það, sem meiri hl. n. vildi, sem sé að miða það við vissar og ákveðnar verklegar framkvæmdir. Það kom einmitt skýrt fram hjá hv. 5. landsk. þm., að hann var til með að ganga lengra en n. gerði till. um, þ. e. a. s., að meira fé væri lagt til hliðar í þessu skyni heldur en n. gerði till. um. Till. n. er um 1600000 kr., en hann var til með að verja í þessu skyni allt að 2 millj. kr. Ég skal svo í sambandi við svar mitt til hv. 1. þm. Reykv. koma nokkuð inn á það atriði, hvers vegna meiri hl. n. valdi frekar þessa leið, að miða þetta við einstakar framkvæmdir, heldur en að gera till. um að leggja féð í sjóð, sem svo yrði varið ótiltekið og óábent af n. til einhverra slíkra hluta. Hv. 1. þm. Reykv. viðurkenndi nú, að í raun og veru féllu saman skoðanir hans og n., þær, sem ég túlkaði hér með minni ræðu í gær, og að það væri varfærnisstefna og sama stefna, sem hann vildi fylgja í málinu yfirleitt. Og þar sem hann gerði þetta, virðist mér niður fallin ádeila hv. þm. á n. fyrir till. hennar, bæði viðvíkjandi auknum fjárframlögum til verklegra framkvæmda á þessu ári og svo till. n., sem ganga í þá átt að auka nokkuð verklegar framkvæmdir á fjárl. fyrir árið 1942. Það, sem þá er eftir af þessu að gera upp við hv. 1. þm. Reykv., eftir að hann hefur gefið hér þessa yfirlýsingu, er það, að ræða mín hefði ekki verið í samræmi við það, sem í nál. stendur. Og til þess nú að fá einhvern grundvöll undir þessa viðurkenningu, þá varð hv. þm. að byggja þetta á því, að annað fælist í nál. heldur en það, sem fram kom hér í mínum orðum. Ég ætla að taka það hér fram, að menn almennt - að undanteknum hv. 1. þm. Reykv. einum - hafa lesið þetta nál. og lagt í það þann skilning, að álit manna hafi á því fallið alveg á sömu lund eins og sú túlkun á því fól í sér, sem fram kom hér í minni ræðu. Þess vegna er þetta álit hv. 1. þm. Reykv. á nál. alveg sérstætt, og því varð mér á að miða við fyrirbrigði, sem við höfum heyrt hér getið um og lifað hefur í munnmælum gegnum aldirnar, og hv. þm. hóf svo nokkra ádeilu á þeim grundvelli. Og svo að ég fari nokkuð út fyrir þingið að því er þetta atriði snertir, get ég vitnað til þess, að í blaðafrásögn um þetta atriði stóð í fyrirsögn fyrir grein um afgreiðslu fjvn. á fjárl., að með því ætti að leggja fé til hliðar í þessu augnamiði, og markar það vitanlega alveg réttan skilning á nál., sem stendur þar fyrir flestra manna sjónum, að ég ætla, skýrum stöfum. Því að eins og ég tók fram í gær, er það vitanlega alveg ómögulegt að gera hvort tveggja, að verja þessu fé öllu til verklegra framkvæmda á þessu ári og leggja féð til hliðar til þess að vinna fyrir það þau sömu verk, þegar kringumstæðurnar eru orðnar breyttar, þannig að meiri þörf sé fyrir að láta vinna fyrir féð. Mér þykir svo ekki ástæða til að fara frekar út í þetta atriði út af fyrir sig. En hitt get ég vel skilið, að það er ekki nema mannlegt, þó að hv. 1. þm. Reykv. færi nú að nýju yfir nál. og reyndi enn af nýju með miklum heilabrotum og áreynslu síns styrka heila að finna út úr nál. með sínu mikla ímyndunarafli eitthvað til þess að undirbyggja skoðanir sínar, samtímis því, sem hann viðurkennir réttmæti þess, sem í nál. felst, og lýsir yfir, að það falli saman við sínar skoðanir. Þessi hv. þm. komst einhvern veginn þannig að orði, að hann vildi lesa það út úr þessu tilvitnaða dæmi, sem ég minntist á, að ég gæti kannske líkt nál. við þá heilögu bók biblíuna. En þetta datt mér ekki í hug að gera. En hitt þætti mér ekki óeðlilegt, að líkja nál. við bókina Pál postula, sem próf. hv. 1. þm. Reykv. skrifaði á sínum tíma, því að það er sameiginlegt um nál. og þá bók, að hvort tveggja er það mannaverk. Og þegar hv. 1. þm. er að tala um, hvað ætti að þýða að skrifa sumt, sem í nál. stendur, þá get ég eins sagt: Til hvers var prófessorinn að skrifa Pál postula? Heimildirnar um Pál postula eru í biblíunni, og þangað geta menn sótt heimildir um þennan merkilega trúboða fornaldarinnar. Ég skýt þessu fram af því að hv. 1. þm. Reykv. fór að brjóta upp á þessum samanburði. Þá kem ég að því, sem þessi hv. þm. var að deila á og sagði, að væri ástæðulaust, að vera að gera slíkar ráðstafanir um fjárl. í ár sem í till. n. er vikið að, því að ef afgangur yrði þar til ráðstöfunar, þá skyldi leggja hann í einn sjóð, án þess að tiltaka neitt um það, hvernig honum skyldi varið. Ég skal með fáeinum orðum gera grein fyrir því, hver rök liggja fyrir því að velja þessa leið. Fjvn. fannst ekki óeðlilegt, með því breytta viðhorfi, sem nú er, að slík hækkun yrði gerð á fjárveitingum til verklegra framkvæmda í ár, að með þeim verklegu framkvæmdum fengjust álíka afköst og fengizt hefðu fyrir það fé, sem var ákveðið í fjárl. síðast, á þeim tíma, sem það var ákveðið. Hv. 1. þm. Reykv. taldi eðlilegt, eins og fram kom hjá hv. 5. landsk., að leggja þetta í sjóð, og yrði ekkert ákveðið um notkun hans að svo stöddu. Nefndinni fannst ekki óeðlilegt, að með því breytta viðhorfi, sem er, væri eindregið gert ráð fyrir að beina til verklegra framkvæmda eigi minna fé en telja má, að þurfi til þess, að jafn árangur náist nú og náðst hefur með fjárveitingum til þeirra hluta á undanförnum árum. Féð, sem um ræðir, mundi ekki nema rétt hrökkva til þess, ef það væri notað nú að fullu, en sú notkun þess væri að líkindum miður skynsamleg, og því er lagt til að geyma í sjóði. -Við vitum, að vegamál landsins og brúargerðir eru felld í fast kerfi og sömuleiðis hafnargerðir og allar helztu verklegar framkvæmdir: Því áleit n. rétt, að jafnframt því, sem ákveðnar verða viðbótarframkvæmdir á þessum sviðum, sé ákveðið, að þær falli inn í kerfið. - Ég hygg, að tillögur n. um þetta hvort tveggja séu á rökum reistar. Það má segja, að slíkt megi alltaf ákveða síðar, þegar til úthlutunar komi á fénu. En það er rétt, sem rétt er, .og fé, sem Alþingi vill, að renni til verklegra framkvæmda, á það að taka ákvörðun um vífilengjulaust. Hv. 1. þm. Reykv. hefur gert árangurslausar tilraunir til að finna aðra niðurstöðu í nál. fjvn. en í orðum mínum hér, og get ég ekki elt ólar við fálm hans né eytt tíma frá umr. um skattalög o. fl. brýn mál, sem bíða hér á dagskrá Nd. næst á eftir, til að svara hverju smáatriði í hans löngu ræðu. Í byrjun þessa fundar fór ég til hæstv. fjmrh. og spurði hann, hvort hann vildi ekki taka til máls um stefnu stjórnarinnar, sem um leið er stefna fjvn. í þessu máli, þar sem ádeila væri hafin á þá stefnu. En ráðh. áleit, að umr. um þetta ættu ekki við að sinni, við frh. 1. umr. fjárl., og því mundi hann ekki segja sitt álit fyrr en málið kemur til 2. umr. - Þess er þá að bíða.



Úr því að þessar umr. hafa orðið nú þegar um álit hv. fjvn., vildi ég drepa á tvö atriði, sem eiga heima í sambandi við þær. Einstakar till. n. ræði ég auðvitað ekki við þessa umr. Fyrst er það atriði í sambandi við till. meiri hl. fjvn. um að ákveða að verja umframtekjum ársins 1941 til verklegra framkvæmda. N. hefur ritað fjmrh. um málið, en býst ekki við að geta lagt fram endanlegar till., fyrr en milli 2. og 3. umr. fjárl. Ég tel það eiginlega óhjákvæmilegt, að þessar till. liggi fyrir við 2. umr. fjárl., því að þær verður að ræða í sambandi við brtt. við frv. til fjárl. fyrir 1942. Ég hygg, að margt mæli með þeirri leið, sem n. hefur valið, þótt orkað geti tvímælis um einstakar tillögur. Ég skýt því til fjvn., að hún reyni að sjá til þess, að till. geti legið fyrir Alþingi við 2. umr. Yfirleitt er það ákaflega óheppilegt, að mikið af brtt. komi ekki fram fyrr en við síðustu umr. Í sambandi við fjárlfrv. fyrir 1942 vildi ég aftur drepa á það, að mér finnst það geti verið ákaflega athugaverð stefna, bæði í frv., eins og það er frá hendi ráðh., og í till. fjvn., að lækka framlög til verklegra framkvæmda, svo sem gert er. Krónutalan lækkar að vísu ekki og hækkar sums staðar, en það;eru verðminni krónur en voru og því minni framlög. Nær allar upphæðir til annarra hluta eru líka hækkaðar samkv. gildisbreytingu peninganna. Þetta hefur ekki aðeins þau áhrif, að minna verði framkvæmt fyrir framlögin 1942 en undanfarin ár, heldur er hætt við, að þegar allt færist í .venjulegt horf og barningurinn byrjar á ný fyrir fjmrh. að hafa fé til nauðsynlegra útgjalda, verði þungur róðurinn að fá að nýju aukin framlögin til verklegu framkvæmdanna, ef þau hafa verið látin lækka svo mjög móts við önnur gjöld, meðan fjárhagur er rúmur. En vera má, að nefndin eigi í fórum sínum einhverjar tillögur, þar sem girt sé fyrir þá galla, sem mér virðast vera á ráði hennar.



Herra forseti! Ég verð líklega að trúa því, sem ég heyri yfir lýst, að einstakir þm. eigi engan kröfurétt á, að umr. sé útvarpað, það sé baktjaldamál stjórnarflokkaforingjanna. En mér virtist 53. gr. þingskapanna gera ráð fyrir því sem almennri venju, að útvarpað sé eldhúsumr., frh. 1. umr. fjárl., og gæti sú venja ekki fallið niður, ef nokkur þm. bæri fram eindregna ósk um, að henni skyldi haldið, og ekki sízt, ef sú ósk fengi stuðning allmikils hluta þm. Ég óska þess hér með, að útvarpsumr. fari fram við þessa umr. og að forseti láti atkvgr. skera úr um, hvort hún skuli fram fara eða ekki. Samkv. anda þingskapanna hlýtur að vera skylt að leita þingviljans um slíkt atriði, er ágreiningur rís um það. Þar sem hæstv. forseti telur, að ég hafi rangt fyrir mér, er ég vitna til 53. gr. þingskapanna, vil ég, með leyfi hans, lesa fyrstu málsgr. hennar: „Við framhald fyrstu umr. fjárl. mega ræður í fyrstu umferð vara eina stund, en síðan hálfa stund þrjár umferðir og enn aðrar þrjár stundarfjórðung. Skal þá útvarpi umræðu um fjárlög að fullu lokið.“ Ég get ekki skilið betur en svo V. kafla þingskapanna, sem er allur um útvarpumræðna, en að 53. gr. fjalli um þær umræður einar, sem sjálfsagt sé talið, að útvarp að verði undir öllum venjulegum kringumstæðum. Sá, sem lögin hefur samið, hefur áreiðanlega ætlazt til þess, að útvarpað yrði frh. 1. umr. fjárl.; því mun seint verða hnekkt með forsetaúrskurðum og lagakrókum, og um þá reglu mun ekki hafa risið ágreiningur, meðan fylgt var fullum lýðræðisvenjum. Þegar neitað er um útvarpsumr. eldhússdags, getum við stjórnarandstæðingar ekki skilið það öðruvísi en brotinn sé réttur á okkur, brotinn réttur lýðræðisins í landinu, og afsakanir á því að undirlagi ríkisstj. séu að engu hafandi. Því óska ég, að atkvgr. þm. skeri úr.

Forseti (HG) : Það hefur þegar verið ákveðið af réttum aðilum, að útvarpsumr. fari ekki fram við þessa umr. fjárl. Það er 51. gr., sem segir alveg tæmandi til um það, hverju skylt sé að útvarpa. Það er þingsetning og þinglausnir, framsöguræða fjmrh. um frv. til fjárl. og, ef óskað er, hálfrar stundar ræður af hálfu annarra þingflokka ásamt svarræðu fjmrh. Síðan segir 55. gr., sbr. 56. gr., til um það, að þingflokkar einir hafi rétt til að óska útvarpsumræðna, og eru formenn flokkanna réttir aðilar fyrir þeirra hönd, en engir aðrir. - Er þá umr. um þetta atriði lokið.



Herra forseti! Það er þingmannsréttur að fá orðið til að bera af sér sakir, og þá hlýt ég að hafa rétt til að fá að bera fram þakkarávarp til hv. þm. Borgf. fyrir þann ritdóm, sem hann felldi áðan um bók mína, Pál postula, og taldi hana ganga næst biblíunni og meira að segja líkjast mjög nál. fjvn., sem hann mun meta mest allra rita sem stendur.

Það er hver góður fyrir sinn hatt

. Ég hef skrifað margar bækur síðan og datt ekki í hug að fá nú um síðir ritdóm um þessa bók, og það í sjálf Alþingistíðindin. Því ber ég fram þakkir mínar. Ég verð að mótmæla því, að við þessa umr. hafi ræður mínar ekki átt við. Um fjárlög er höfð önnur meðferð en mál almennt, þar sem nál. fjvn. er lagt fram áður en 1. umr. lýkur. Tilgangurinn með því hlýtur að vera sá, að hin almennu atriði þessa máls megi ræða áður en 1. umr. er slitið. Hvorki hv. þm. Borgf. né hæstv. forseti geta neitað, að það sé þinglegt, er ég ræði um nál. almennt og stefnu þess í fjármálum. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði tekið aftur ummæli mín um nál. Ég er svo brjóstgóður, að ég held ég verði að lofa honum að lifa í þeirri sælu trú, ef það skyldi vera honum sáluhjálparskilyrði. Hann sver nú og sárt við leggur, að í ræðu sinni hafi hann sagt hið sama og standi í nál. Mér virðist hins vegar, að í nál. standi allt annað.

Það er biblíuskýring.

En hafi orðin í nál. átt að þýða þetta, sem hann segir, er það ágætt, og ber sú skýring svo af biblíuskýringum sem nál. af ritningunni á sinn hátt. Nefndin er að bollaleggja um fjárl. 1941. Það sýnir, að henni hefur komið til hugar, að féð, sem um ræðir, yrði notað á þessu ári, enda þótt ég skildi ummæli hennar svo, að hún gerði ráð fyrir að ráðstafa fénu strax, trúa ekki síðari þingum fyrir því, en geyma það til framkvæmda síðar. Mér skildist, að minni hl., sem skrifaði undir með fyrirvara; hefði álitið, að féð ætti tvímælalaust að geymast. Og þá vil ég taka undir orð n. um óvissuna. Við vitum ekki, nema þau tíðindi kunni að gerast, að á fénu þurfi að halda til að bæta úr einhverjum váveiflegum hlutum, sem borið getur að höndum hvenær sem er, jafnvel áður en þessi dagur er liðinn. Og það hygg ég affarasælast að styrkja ríkisstj. til þess að eiga í ríkissjóði eins ríflegan varasjóð og kostur er á til að nota, þegar þrengist um atvinnuskilyrði í landinu. Það verður að mestu gagni bæði heildinni og þeim, sem vinnunnar njóta.



Ég vil enn mótmæla því hjá hv. 1. þm. Reykv., að ræðu minni og nál. hafi í nokkru borið á milli. Ég vil gjarnan festa í umr. þingtíðinda málsgr. þá úr nál., sem tekur af allan vafa um það, sem þessi hv. þm. efast mest um. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „... Þá hefur nefndin gert það að tillögu sinni, að féð, fjárveitingarnar í fjárlögunum, að viðbættum þeim upphæðum, sem í tillögunum greinir, verði lagt til hliðar og geymt, þar til betur byrjar um framhald þessara verka.“ Það er vitanlega óþarfi að fara um þetta fleiri orðum. Ræður mínar um þetta mál eru í fullu samræmi við það, sem í nál. stendur, og er það ekkert þakklætisvert. Er misskilningur hv. þm. á þessu atriði þar með leiðréttur. Vænti ég þess að fá fulla viðurkenningu fyrir að hafa ekki skorazt undan að ræða við hv. þm. um þetta atriði, því að raunverulega lá það nú ekki fyrir utan umræðurnar, þó að óvenjulegt sé að hefja umr. um nál., fyrr en við 2. umr.

Frsm. (Bjarni Bjarnason) : Aðeins örfá orð. - Ég ætla ekki að þrátta við hv. 1. þm. Reykv. um þetta mál, því að ég er sömu skoðunar og ég var í gær, að umr. á þessu stigi hafi snúizt um allt annað en æskilegast var. Ég held, að þessar umr., sem fram hafa farið um nál. fjvn., sýni það glöggt, hvað það hefur að þýða að halda sig við form. Nú vil ég á engan hátt fullyrða neitt um það, hvort nál. þetta sé formlega séð til umr. eða ekki, en sé nál. tekið til umr., þá hljóta till. að vera það einnig. Ég vil ekki heldur þrátta neitt um dagskrána við hv. 1. þm. Reykv., en ég held, að nál. sé getið á dagskránni aðeins til staðfestingar á því, að nú sé tími kominn til að vísa málinu áfram. Eitt er víst, að síðan 1934 hef ég fylgzt með umr. um fjárl. á Alþingi, og framh. 1. umr. hefur næstum eingöngu snúizt um fjármálastjórnina á síðastl. ári, ef til vill að einhverju leyti um frv. sjálft, en ekki um álit og till., sem fyrir lágu og ekki hafði verið talað fyrir. En nú var það svo, að hv. 1. þm. Reykv. fannst engin ástæða til að minnast á fjármálastjórn síðastl. árs, og má vel vera, að þess hafi ekki verið þörf, þrátt fyrir það, sem áður hefur tíðkazt um meðferð þessara mála. Vera má, að hv. þm. hafi grætt eitthvað á þeim umr., sem fram hafa farið. Þær hafa eingöngu snúizt. um till. þær; sem getið er um í nál. og fjvn. hefur sent hæstv. ríkisstj. til athugunar. En mitt álit er, að miklu réttara sé fyrir hv. þm., ekki sízt fjvn., að skilja ekki svo við þetta þing, að hún geri ekki einhverjar áætlanir eða l. um, hvað gera skuli við það fé, sem umfram kann að verða þær tekjur, sem fjárlög yfirstandandi árs gera ráð fyrir. Annars ætla ég ekki að tala meira um þetta atriði að sinni, en mun gera grein fyrir málinu í heild í framsöguræðu minni. En ég vil segja hv. 1. þm. Reykv. það, að ég er ekki sá fyrirhyggjumaður að semja ræðu, sem ég veit ekki, hvenær á að flytja, enda verður hún hvorki svo flókin eða löng, að langan tíma þurfi til undirbúnings. Ég sé ekki ástæðu til að svara ræðu hv. form. fjvn., enda talaði hann frá sínu sjónarmiði, sem hann var líka sjálfráður um. Hv. þm. N.-Þ. taldi, að í frv. og í till. fjvn. væru gerðar of lágar áætlanir um fjárframlög til verklegra framkvæmda, miðað við vaxandi dýrtíð. Má segja, að komið hafi fram nokkuð skiptar skoðanir á þessu efni, þar sem hv. 1. þm. Reykv. veitti fjvn. ámæli fyrir of háar áætlanir í þessu skyni og taldi, að hún sæi ekki fótum sínum forráð. En fjvn. telur ekki auðvelt atriði að ákveða tekjur og gjöld ársins 1942, og er sammála um að reyna eftir megni að fara gætilega í sakirnar. Við vitum nú ekki, hve mikil dýrtíð verðum 1942, þó að líkur séu til, að hún verði mikil og mikið fé þurfi því til verklegra framkvæmda. Enn hefur ekki verið haggað við heimildinni til að draga úr ýmsum fjárframlögum ef þörf krefur. Enn fremur lætur n. skína í það í nál., að Alþ. hafi ráðrúm til þess á næsta þingi að ráðstafa því fé til verklegra framkvæmda, sem umfram kann að verða, en vill áætla gætilega í fjárlögum. Þannig lítur fjvn. á málið, og ég vona, að þetta verði þau endanlegu sjónarmið, sem fjárlögin verða afgr. eftir á þessu þingi.