Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Matthías Ólafsson Á síðasta þingi fór stjórnin fram á, að veitt yrði til skálda og listamanna 12.000 krónur fyrra árið, en 14.000 seinna árið. Í athugasemdunum við frv. stjórnarinnar var tekið fram, að Einar Hjörleifsson Kvaran hefði farið fram á, að styrkur hans væri hækkaður upp í 2.400 kr., og því hefði stjórnin sett þetta í fjárlagafrv. sitt, með því að hún varð við ósk hans. En nú gat háttv. fjárveitinganefnd ekki verið á sama máli, því að hún leit svo á, að þeir menn, sem áður hefðu verið jafnir, ættu að halda áfram að vera það, og tók hún það margsinnis fram, að svo ætti að vera um þá Guðmunda og Einar Kvaran. En nú hefir það farið svo, að nefndin, sem úthlutaði styrknum, hefir annað-tveggja ekki veitt eftirtekt þessum ummælum fjárveitinganefndar, eða ekki viljað taka tillit til þeirra, en afleiðingin af því hefir orðið sú, að báðir Guðmundarnir hafa orðið fyrir talsverðu tapi, því að þeir hafa auðvitað búist við að fá jafnt við Einar Kvaran. En hins vegar er það, eins og tekið er fram í nál núna, að það er enginn annar en þingið, sem að einhverju leyti getur bætt úr þessu. Till., sem nú er komin fram, er um það, að þeim verði veitt eins mikið og Einar Kvaran hafði, eða með öðrum orðum, að veittar verði 1.200 kr. til hvors þeirra. Á þetta getur nefndin ekki fallist, vegna þess, að ef farið hefði verið eftir ósk fjárveitinganefndar í fyrra, þá hefðu þeir alls ekki fengið þessa upphæð, heldur miklu minna. En það, sem nefndin leggur til að nú verði gert, er að þeim verði veitt, hvorum um sig, 400 krónur, sem er næst þeirri upphæð, sem þeir hefðu fengið, ef skift hefði verið jafnt á þá. Jeg sje svo ekki ástæðu til þess að tala meira um aðferð nefndarinnar, sem skift hefir fjárstyrk þessum, en vildi óska, að háttv. þingdm. sæi, að þinginu er mikil sæmd í að gera þessar bætur, að bæta þessum mönnum upp það misrjetti, sem þeir hafa orðið fyrir, en hins vegar verður varla hjá því komist að álasa nefndinni fyrir það að minsta kosti, að veita ekki eftirtekt þeim umr., sem fram hafa farið um þetta. Maður gæti heimtað, að nefnd, sem falið hefir verið svo veglegt starf, kynni sjer alt, og sem að þessu lýtur, því að leitt væri, ef þetta leiddi til þess, að taka þyrfti upp aftur þá reglu, sem áður hefir verið fylgt, að láta þingið fara að skipa fyrir um þetta, því að það verður varla í móti því mælt, að mentamenn hafi betur vit á þessum hlutum en við hjer á þingi. Jeg ætla svo ekki að segja meira um þetta, en vænti þess, að háttv.þm. verði við þessari mjög svo hógværu kröfu til fjárveitingavaldsins og greiði götu þessarar till.

Gísli Sveinsson Jeg mundi í sjálfu sjer ekki hafa neitt á móti því, þó að þessum mönnum, sem hjer um ræðir, eða öðrum, væri veitt einhver uppbót á því kaupi, sem þeir hefðu átt tilkall til, eða átt að fá fyrir verk sín, jafnvel þótt um slíkan styrk væri að ræða sem skálda- og listamannastyrk, sem ekki er nú alment skoðaður sem kaup fyrir ákveðin verk, heldur jafnvel sem þóknun fyrir að vera til og starfa að þessum verkum. Nú, þrátt fyrir það, þótt jeg sje svona innrættur, sem menn munu kannast við, þykir mjer dálítið viðurhlutamikið að fara inn á þessa braut, sem hjer er ráðið til, en það er þó ekki kostnaðins vegna aðallega. Það er alkunnugt, að Alþingi hefir, eftir mikla rekistefnu, þar sem það áður útbýtti úr sínum hnefa því fje, sem átti að ganga til þeirra manna, sem voru styrkþegar hins opinbera, eftir mikla rekistefnu, segi jeg, breytt til, og það varð úr, að þingið fái sjerstakri nefnd manna að ákveða, hve mikinn styrk hver einstakur maður skyldi hljóta af þeirri fúlgu, sem þingið vildi ánafna til skáldskapar og lista. Ef nokkur meining hefði átt að vera í þessu, þá ætti sú nefnd að hafa fult einræði um það mál. Það getur vel verið, að sumir háttv.þm. hafi verið mótfallnir þessu og heldur viljað hafa þetta í höndum þingsins, og má segja ýmislegt bæði með og móti því, en um það verður ekki deilt, að þingið hefir falið þessari nefnd starfið, og að stjórnin virðir þessa starfsemi nefndarinnar og úthlutar styrknum nákvæmlega eftir till. hennar. Það getur ekki heldur leikið neinn vafi á því, að svo framarlega sem ekki á að dæma þessa nefnd marklausa, verður hún að ráða, hverjir eiga að hafa styrkinn og hve mikið hver hlýtur; þessi nefnd er skipuð með tilliti til þess, að hún hafi fult vit á því, og það er líka eðlilegt, því að þingið, eins og það er skipað, getur ekki nema að örlitlu leyti dæmt um þetta í raun og veru, ekki nema örfáir þm., sem geta með nokkurri mynd dæmt um, hvað sje verðlaunavert. Það liggur í hlutarins eðli, að hjer eru ekki saman komnir bókmentamenn og listamenn. Jeg verð því að vera á móti því, að þingið fari að setja nefndinni skorður um, hvernig með skuli fara; hún verður að ráða því ein, og jeg er í öðru lagi á móti því, að gera eigi þá ályktun hjer á þinginu, að menn, sem verið hafa jafnir að styrk, þurfi að halda áfram að vera það, en með þessu segi jeg ekkert um það og legg engan dóm á það, hvernig fara eigi með þessa menn, sem till. ræðir um; jeg vil að eins benda á, að slíkt, sem hjer hefir orðið, getur vel komið fyrir. Hugsum oss t. d. 2-3 unga menn, sem ekki hafa fengið neitt orð á sig, en hafa fengið svo sem 300 króna styrk hver, en svo kemur það fyrir, að einn eða tveir af þessum mönnum fara að skara fram úr, en hinir dragast aftur úr; þá er ekki hægt að halda þeim besta í 300 krónum eða láta ónytjungana halda styrk, með öðrum orðum ekki hægt að halda þeim jöfnum, og er þá nokkur meining í að þingið fari að skipa fyrir um, að þeir skuli vera jafnir? Og það er einmitt með tilliti til þess, að svona valinni nefnd var falið að hafa málið með höndum, því að hún gæti allra best fylgst með því. hvernig gera ætti upp á milli manna. Ef háttv. þm þykir það of lítið fje, sem veitt hefir verið til þessara mála yfirleitt, þá liggur beint við að hækka það og láta nefndina að sjálfsögðu ráða, hvernig skift skuli. En að fara að taka einstaka menn út úr, það er algerlega órjett, og verð jeg af þeim sökum að vera á móti þessari till.

Einar Jónsson Jeg kvaddi mjer hljóðs, eins og háttv.þm. tóku eftir, er háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) byrjaði mál sitt, og hefir hann sagt flest það, sem jeg vildi sagt hafa. Jeg álít, að háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafi farið með rjett mál í ræðu sinni. Þótt menn þeir, er hjer um ræðir, sjeu alls góðs maklegir, álít jeg naumast rjett, að þingið ákveði sjerstaka styrkhækkun þeim til handa. Þingið hefir áður ákveðið nefnd manna til þess að úthluta skáldastyrknum, og vil jeg enga breytingu gera á þeirri ráðstöfun. Jeg efast ekki um, að þessir tveir menn sjeu verðir einhvers af þessari styrkhækkun. En jeg vil, að nefndin ákveði þá hækkun, en eigi þingið. Annars má geta þess hjer, þótt það komi ekki beinlínis þessu máli við, að eftir að þingið hafði ákveðið sjerstaka nefnd manna til þess að útbýta styrknum, var sú meginregla brotin, er það veitti Bjarna Jónssyni sjerstaka fjárhæð til þess að þýða Goethes Faust. En jeg get ekki verið því samþykkur, að þingið taki nú upp þá reglu að veita mönnum þessum aukið fje umfram fúlguna, sem ákveðin er í fjárlögunum. Þingið má ekki gera sig bert að slíkum hringlandaskap. Og auk þess ber þess að gæta, að mennirnir eru eigi svo dýrtíðinni háðir, sem aðrir starfsmenn landsins. Þeir þurfa ekki að vera svo bundnir list sinni, að þeir geti ekki haft önnur störf einnig með höndum. Aðstaða þeirra er því harla ólík aðstöðu annara starfsmanna landsins, sem eru bundnir við starfa sinn og geta ekki annað unnið. En menn þeir, er hjer um ræðir, hafa aldrei ætlað sjer að lifa á styrk þessum einvörðungu, og Alþingi skiftir því engu, þótt þeim hrökkvi ekki styrkurinn til lífsviðurhalds að öllu leyti. Þingið ber engin skylda til að veita þeim alt til klæða og skæða. Um mennina skal jeg ekki dæma. Þeir eru sennilega báðir góðir á sínu sviði. Reyndar mun þeim hafa mishepnast nokkuð sem fleirum. En hversu gott sem má um mennina segja, get jeg ekki gengið þá leið, sem hjer er farið fram á.

Bjarni Jónsson Mjer væri, ef til vildi, leyfilegt að gera þá athugasemd, að jeg tel það engan hringlandahátt af Alþingi nje brot á neinni meginreglu, þótt það yki listamannastyrkinn, því að öll þessi ár, síðan styrkurinn var ákveðinn, hafa peningar stöðugt fallið í verði svo að lífsnauðsynjar allar eru nú orðið svo dýrar, að menn þessir hafa miklu lægri styrk en áður. Það er þess vegna enginn hringlandaháttur, þótt þingið veitti þeim einhverja dýrtíðaruppbót, sem öðrum starfsmönnum landsins. Það var rjett, sem háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði um starfssvið nefndarinnar. En hann gleymdi að geta þess, að það fylgdi þessari ráðstöfun, að þeir, sem voru orðnir svo gamlir í fjárlög unum, að styrk til þeirra mætti telja rjettláta eftirvæntingu, voru undanskildir dómi nefndarinnar. Nefndinni hefir þannig aldrei dottið í hug að strika út neinn þeirra, sem áður nutu styrks. Má þar til nefna gamalt sálmaskáld, sem eigi er illa statt fjárhagslega, og hefir nefndin eigi gert ráð fyrir, að hann yrði sviftur styrkinum. En nefndin átti að ákveða, hverjum nýjum skyldi við bætt, hversu mikils styrks þeir væru maklegir og hve lengi þeir skyldu njóta hans. En þeir voru undanskildir þessari reglu, sem notið höfðu styrka svo lengi, að hann mætti telja rjettmæta atvinnuvon. En svo kom nýtt atriði til sögunnar. Stjórnin lagði til, að hækkaður skyldi styrkur eins þessara gömlu manna um helming, úr 1.200 kr. upp í 2.400 kr. Þetta leist fjárveitinganefndinni ranglátt. Hún kvað stjórninni eigi heimilt að skifta þessu fje, og gerði þá athugasemd, að hún gæti eigi samþykt, að þeir yrðu gerðir ójafnir, sem áður hefðu verið jafnir, heldur ættu þeir allir að hækka jafnt. Þess vegna hefi jeg miðað mína till. við þennan vilja nefndarinnar í fyrra, að menn þessir yrðu nú allir gerðir jafnir. Guðmundur Guðmundsson hefir lægra styrk en hinir, en á að hækka hlutfallslega við þá. Þessi hækkun á ekki að koma í bág við reglu þá, sem háttv.þm. V.-Sk. (G.Sv.) lýsti rjettilega. En þessir menn verða að eins undanskildir reglunni meðan þeir lifa. Annars skal jeg geta þess, að þótt jeg væri með nefndarvalningunni, tel jeg enga vissu fengna fyrir því, að hún sje vel kjörin. Það er engin trygging fyrir, að dómar hennar um gildi listaverka sje rjettlátir. Jeg álít, að nefndin eigi að vera skipuð mönnum, sem valdir eru þannig, að myndlistamenn velja einn, annar er valinn af skáldum og þriðji af háskólanum eða vísindamönnum, til þess að hún hefði tillögurjett um listir og vísindi, og ætti að víkka valdsvið hennar. En jeg fæ ekki sjeð, að nefndin sje nú hafin yfir aðfinslur. Reyndar má virða henni þetta til vorkunnar, því að prentun þingtíðindanna gekk seint, svo að umræðurnar voru ekki prentaðar þegar styrkveitingarnar fóru fram. Að vísu hafði þó einn umsækjanda safnað saman ýmsu, er sagt hafði verið í umr. En hann hafði eigi tekið alt, t. d. ummæli fjárveitinganefndar. Þetta er sá umsækjandinn, er hæstan styrkinn fjekk. Jeg þykist vita, að þetta hefði orðið á annan veg hefði nefndin lesið umræðurnar, en það var yfirsjón nefndarinnar að lesa ekki handritið hjá skrifstofustjóra, er hún gat fengið aðgöngu að og farið eftir. Nú þætti mjer rjettast, að mín till. yrði samþykt, að þessir menn fengju jafnan styrk þeim, sem hæstur er, úr því að hann ber ekki ægishjálm yfir hina. En lægsta uppbótin, sem jeg vænti að háttv. deild geti komið sjer saman um, er sú, sem fjárveitinganefndin hefir stungið upp á, sem sje 1/3 á móti hækkun hins hæsta. Jeg get ekki sjeð, að neitt ætti að verða þessu til fyrirstöðu, með því að jeg hefi rakið afstöðu þessara manna til hinna eldri styrkþega, og á hinn bóginn starfsvið nefndarinnar.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er að eins örstutt athugasemd, í sambandi við þau ummæli háttv.þm. Dala. (B. J.), að stjórnin hafi eigi tillögurjett um það, hvernig styrknum skuli útbýtt. Þessu mótmæli jeg gersamlega að stjórnin, sem útbýtir styrknum, hafi eigi rjett til þess að skera úr, hversu mikið þarf til þess að fullnægja þeim þörfum, sem til grundvallar liggja. Stjórnin hefir vitanlega jafnmikinn rjett til þess sem fjárveitinganefndin. Hitt er annað mál, að stjórnin ræður þessu eigi til fullnustu. En það væri hart, ef hún rnætti ekki láta í ljós sitt álit. Um hitt, sem háttv.þm. (B J.) sagði, að engin trygging væri fyrir, að nefndin kæmist að rjettri niðurstöðu, er það að segja, að hingað og þangað í löndum eru slíkar nefndir skipaðar, og þykir mörgum, sjerstaklega listamönnum, sem þær sjeu sjaldan rjettlátar í dómum sínum. Mun vera örðugt að gera svo að öllum líki, jafnvel þó að nefndin væri skipuð með þeim hætti, sem háttv.þm. Dala. (B J.) vill. Annars virðast mjer umr. þessar fara óþarflega langt. Spurningin er að eins um þetta, hvort háttv. deild vill bæta þeim mönnum upp peningaverðfallið, er hjer um ræðir. Þegar breytt var um fyrirkomulagið á fjárveitingum þessum, var auðvitað gert ráð fyrir því, að deilur út af þessum málum yrðu ekki dregnar inn í þingið, og það hefir ekki verið haldið hingað til.

Sigurður Stefánsson Jeg hefi skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Jeg tek undir með þeim háttv.þm., er halda því fram, að það sje neyðarúrræði fyrir þingið að fara að blanda sjer inn í mál þetta, eftir þær ráðstafanir, sem það hefir áður gert. Og þetta var álit mitt í nefndinni. En þegar jeg hafði kynst öllum málavöxtum og gerðum fjárveitinganefndar í fyrra í málinu - jeg var þá ekki kominn til þings - verð jeg að viðurkenna, að úthlutunarnefndinni hefir mistekist í meira lagi, og þess vegna virtist mjer, að eigi gæti álitist rangt af þinginu að gera athugasemd við gerðir hennar. Það er leiðinlegt að verða að ræða um mál þetta á þingi. Þess vegna hefi jeg altaf viljað, að sú aðferð væri upp tekin, sem nú er á komin, að fela stjórninni úthlutun þessa listamannastyrks. En þó að þingið hafi lagt inn á þessa braut, virðist mjer, að þær misfellur geti á orðið störfum úthlutunarnefndarinnar, sem þingið geti eigi gengið fram hjá. Og jeg álít, að slíkar misfellur eigi sjer hjer stað. Mjer þykir munurinn á styrknum til Einars Kvaran og Jóns Trausta hjá úthlutunarnefndinni alt of mikill, þar sem hún lætur Einar hafa 2.400 kr. en Jón Trausta helmingi minna. Að vöxtum til eru verk Jóns Trausta miklu meiri. Um kostina er jeg ekki jafnfær að dæma. En jeg hygg, að jeg geti óhræddur skotið því til alþjóðar, að rit Jóns Trausta eru engu minna lesin og hafa eigi náð minni hylli meðal alþýðu en rit Einars Kvarans. Jeg get því ekki varist að láta þá skoðun í ljós, að mjer virðist, að þeir geti að mörgu leyti staðið fullkomlega jafnfætis, að jeg ekki segi meira. Þegar nú það varð ofan á í fjárveitinganefndinni, að hún blandaði sjer inn í málið, vildi jeg, að viðbótin við Guðmund Magnússon hefði verið ákveðin hærri en til Guðm. Guðmundssonar, því að með allri virðingu fyrir ljóðskáldinu, tel jeg sagnaskáldið eiga meiri viðurkenningu skilið af hálfu þjóðarinnar. Jeg ætlaði því að bera fram brtt. í þessa átt, en fjell síðan frá því, til þess að gera eigi harka út af þessu. Jeg mun þess vegna greiða atkvæði mitt með till. nefndarinnar, jafnvel þótt jeg sje eigi alls kostar ánægður með, að eigi sje gerður meiri munur á þessum skáldum. En þótt jeg neyðist til þess að greiða atkvæði með till. nefndarinnar, þykir mjer leitt, að mál þetta komi til þingsins kasta, eftir þær ráðstafanir, er það hefir gert. Þá þykist jeg hafa gert grein fyrir fyrirvara mínum, og hefi jeg eigi fleiru við að bæta.

Matthías Ólafsson Háttv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að fjárveitinganefndin hefði eigi rjett til þess að víta gerðir þessarar nefndar nje láta í ljós skoðanir á starfi hennar, úr því að henni væri falið málið til meðferðar. En tildrögin til þess, að nefndin lagði til, að styrkur þessa skálds yrði hækkaður, voru þau, að stjórnin hafði komið fram með breytingu í þá átt, að styrkurinn skyldi hækkaður um helming. Annars hefði nefndin látið málið afskiftalaust. En þegar nefndin sá, hversu mönnum þessum var gert mishátt undir höfði, tók hún það fram, að þeir yrðu aðnjótandi jafnmikils styrks framvegis Og jeg tel það ámælisvert, að ritlaunanefndin skuli ekki hafa kynt sjer málið frá báðum hliðum. En það er auðvitað vitanlegt, að stjórnin hafði leyfi til þess að koma fram með till. um styrkveitingu þessa, engu síður en fjárveitinganefndin Um ágreininginn milli meiri hl. fjárveitinganefndar og háttv flm. þingsál (B. J) er það að segja, að nefndinni þótti gengið helst til langt, að hækka styrk þessara skálda nú um helming. Henni virtist hæfilegt, að styrkurinn hækkaði um 400 kr. hjá hvorum. Vitanlega getur fjárveitinganefndin á engan hátt breytt því, sem ritlaunanefndin hefir gert, á sama hátt og þingið getur eigi breytt gerðum stjórnarinnar. En hitt er jafnvíst, að þingið getur breytt um stjórn, ef hún fer eigi að vilja þingsins, og eins hefir þingið leyfi til þess að gera till. um nýja ritlaunanefnd, ef þessi fer ekki að vilja þess.

Bjarni Jónsson Jeg hafði ekki sagt, að stjórnina brysti lagaleyfi til þess að gera till, en það hefir verið samkomulag hjer á þingi að nefna ekki nöfn, heldur láta nefndina um það að vega menn, og láta hana og þm. tala um það heima hjá sjer, en setja nöfnin ekki í fjárlögin. Stjórnin hefir lagarjettinn til þess að nefna nöfn, en það er illa til fundið og ekki samkvæmt því, sem áður hefir verið venja. Mjer skildist, að háttv. sessunautur minn (S. St.) vildi gera meira úr söguskáldinu heldur en ljóðskáldinu, en það hefði hann síst átt að gera, því að jeg hefi sannspurt, að hann hafi eitt sinn borið sigur úr býtum í kosningahríð á Ísafirði af því, að hann, er mest reið á, las upp kröftugt kvæði eftir þetta ljóðskáld.

Gísli Sveinsson Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) taldi sig hafa sagt, að fjárveitinganefnd hefði rjett til að gera athugasemd við það, sem ritlaunanefndin hefði ákveðið. Við því er ekkert að segja, en jeg held, að hvorki stjórnin eða fjárveitinganefndin geti gefið ritlaunanefndinni nokkra skipun um það, hvernig hún skuli haga starfi sínu. Jeg álít, að hún fari og eigi að fara eftir alt öðru en slíkri „skikkan“ frá þinginu, og hvernig því ef til vill þóknast að taka einn fram yfir annan. Hins vegar vil jeg benda á, að háttv. fjárveitinganefnd hefir alls ekki í greinargerð sinni við till. haldið þeirri braut, að þessir menn, er um ræðir, ættu að vera jafnir. Hefir nefndin þar einmitt horfið frá þeirri leið, er hún var inni á í fyrra, og það tel jeg vel farið, því að þótt hún hefði í alvöru viljað þar einhverju um ráða, þá gat ekki verið að tefla um annað en tilmæli, sem ritlaunanefndinni hefði eftir eðli málsins verið í sjálfsvald sett, hvort hún vildi sinna eða ekki.

Matthías Ólafsson Að eins örstutt athugasemd út af orðum háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) um rjett eða rjettleysi fjárveitinganefndar til að ákveða mönnum skáldastyrk, og þó einkanlega um það, er hann sagði síðast um það, sem nefndin nú vildi gera. Það er rjett, að fjárveitinganefnd vill ekki fara fram á, að þessi tvö skáld verði gerð jafnhá því skáldi, er hæst hlaut launin í fyrra, en nefndin vill aftur á móti fara fram á, að þeir sjeu látnir sæta þeirri meðferð, sem fjárveitinganefndin vildi í fyrra. Þetta er því annaðhvort misskilningur eða útúrsnúningur hjá háttv.þm. (G. Sv.).

Frsm. (Einar Árnason) Þetta frv. er ekki nýr gestur hjer í deildinni. Það er að miklu samhljóða frv. um vjelþurkun á kjöti, sem samþ. var í þessari hv. deild á síðasta þingi. En sökum þess, hve frv. kom seint fram á þinginu, þá dagaði það uppi í Ed. Munurinn á því frv. og þessu, sem nú er komið frá hv.Ed., er aðallega sá, að þá var veiting einkaleyfisins bundin við nafn Þorkels Clementz, en nú er hún ekki nafnbundin, og einkaleyfistíminn er nú ákveðinn 10 ár, í stað 15 í fyrra frv. Þessar breytingar ættu að gera frv. aðgengilegra fyrir þá, sem voru því andvígir á síðasta þingi og þótti þá sjerstaklega varhugavert að aðhyllast frv. fyrir það, hve einkaleyfistíminn var ákveðinn langur. Eins og kunnugt er, er kjöt ekki flutt út úr landinu öðruvísi en saltað; flyst það aðallega til Danmerkur og lítið eitt til Noregs. Nú er það vitanlegt, að í þessum löndum er líka framleitt kjöt, ekki að eins til heimanotkunar, heldur einnig til útflutnings. Í þessum löndum er því okkar kjöt ekki keypt nema vegna þess, að það fæst fyrir lægra verð en þessar þjóðir fá fyrir kjöt sitt á erlendum markaði. Markaðurinn fyrir okkar kjöt er því ærið takmarkaður. Við höfum orðið að sætta okkur við þennan markað um langt tímaskeið, vegna þess að við höfum ekki haft aðstöðu til að flytja kjötið út kælt eða fryst, svo við gætum notað þann mikla markað, sem er í Englandi, fyrir nýtt kjöt. - Jeg er hræddur um, að það sje ekki orðið fyllilega ljóst fyrir þeim hv.þm., sem eru mótfallnir þessu frv. hjer í þessari hv. deild, hve óheppilegt það hefir verið fyrir íslenska landbúnaðinn að hafa svo einhliða meðferð á kjötinu. Sjerstaklega er þetta þó óheppilegt síðan við neyddumst til að gera samning við Breta um kjötsöluna. Nú er það álit fróðra manna, að við stöndum ekki vel að vígi til að flytja út nýtt kjöt og keppa við Ameríku- og Ástralíukjötið á enska markaðinum, bæði vegna slæmrar aðstöðu innanlands, og ekki síst vegna þess, að framleiðsla á kjöti er langtum ódýrari í þeim löndum, en hjá okkur. Þó nú hægt sje að sanna það, að okkar kjöt sje betra en kjöt frá þessum löndum, þá mun reynast erfitt að telja neytendunum trú um, að betra sje að kaupa okkar kjöt hærra verði. Það myndi kosta bæði langan tíma og mikla peninga að sannfæra þá í þessu efni. Á síðasta þingi var það borið fram, sem andmæli gegn frv., að óþarft væri að veita nokkrum manni eða fjelagi einkaleyfi til að koma þessari aðferð á; hún mundi komast á án þess. En jeg verð að halda því gagnstæða fram. Hjer er um nýja uppfyndingu að ræða, sem er eign einstakra manna. Þessa eign sína meta þeir til peninga og láta hana ekki af hendi, nema eitthvað komi í staðinn. Til þess að leggja út í að framkvæma þessa þurkunaraðferð, vilja þeir fá einkaleyfi á framkvæmdinni. Hún hefir mikinn kostnað í för með sjer, en eftirtekjan hins vegar óviss, þar sem um óreynda vöru er að ræða á markaðinum. Það er því ekki nema eðlilegt, að þeir, sem haft hafa fyrirhöfnina við að finna upp aðferðina, vilji tryggja sig gegn því, að einn eða annar, sem komist gæti á snoðir um hana, færi að keppa við þá. Ef einkaleyfi verður veitt, þá hefir landið um leið fengið eignarhald á þessari verkunaraðferð. Að öðrum kosti getur fjelagið snúið sjer eitthvað annað og fengið einkaleyfi í einhverju öðru landi. Þá færi íslenska kjötið varhluta af þessari verkunaraðferð um nokkurt árabil, og ættu þá aðrar þjóðir enn hægra með að bola því burt af markaðinum. Landbúnaðarnefndin lítur svo á, að engin hætta geti stafað af því að veita þetta einkaleyfi, þar sem landið getur tekið alt í sínar hendur eftir stuttan tíma. Hins vegar mælir það með því, að rjett og sjálfsagt virðist að láta einkis ófreistað til að bæta markaðinn fyrir þessa vörutegund. Þingi og stjórn ber að styðja að því að gera hana sem vandaðasta og verðmesta að unt er. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Jeg vona að hv. deild taki því vel, eins og þegar það var hjer til meðferðar síðast.

Bened. Sveinsson: Hv. frsm. (E. Árna.) sagði, að þetta frv. væri ekki nýr gestur, því það hefði legið hjer fyrir deildinni í fyrra. Það er satt, að þetta mál er ekki nýr gestur, en engu ljúfari er hann fyrir því. Jeg get ekki annað sagt en að þetta sje ótrúlega leiður gestur, sem verið er að leiða hjer inn í þingið hvað eftir annað, og mig undrar stórlega, hvernig hv. landbúnaðarnefnd hefir getað látið snúa á sig. Á nál. er nú ekki mikið að græða af röksemdum, málinu til stuðnings. Það skýrir að eins frá því, að nefndin hafi athugað málið, og dregur þá ályktun af athugun sinni, að rjett sje að samþykkja frv. óbreytt. Nú hefir hv.frsm. (E. Árna.) gefið gleggri grein fyrir þeim ástæðum, sem nefndin byggir á þá ályktun að leggja til, að málið fái fram að ganga. Áður hafa hjer á landiverið veitt tvenn einkaleyfi til að framleiða vörutegundir á landi hjer, annað til þess að vinna salt úr sjó, en hitt til þess að vinna járnsand úr botni Hjeraðsflóa. Nú getur það orkað tvímælis, hvort rjett hafi verið að veita þessi einkaleyfi. Þó er þetta einkaleyfi, sem hjer er farið fram á, alt annars eðlis. Þó einstöku fjelagi væri heimilað að vinna járnsand úr botni Hjeraðsflóa, þá gat það ekki teflt atvinnu landsmanna í neina tvísýnu. Sama er að segja um það, að vinna salt úr sjó. þessi fyrirtæki gátu hvorugt að nokkru ráði snert atvinnuvegi landsins. Aftur á hinn bóginn var töluverður hagur í vændum fyrir landið, þar sem þau fjelög voru skuldbundin til að greiða hátt gjald í landssjóð af framleiðslunni, ef nokkur hefði orðið. En hjer er alt öðru máli að gegna. Hjer er tekin önnur höfuðvörutegund landsins, og ætlast er til, að þingið selji í hendur einstökum mönnum sjerstaka meðferð á henni til útflutnings. Auk þess er mjer ekki kunnugt um, að neitt liggi fyrir, sem sýni, að hjer sje um annað en hjegóma að ræða. Hjer hafa engar skýrslur verið lagðar fram um það, að þessi verkunaraðferð sje komin á það stig, að hægt sje að reiða sig á, að hún sje nothæf. Og þó kjöt sje vjelþurkað einhversstaðar suður í löndum, þá er ekki þar með sagt, að hún sje fremur eign eins en annars, sú aðferð, sem við það er höfð. Það er heldur alls ekki sannað, að ekki geti verið til fleiri aðferðir en ein til þessarar verkunar. Það væri broslegt, ef Alþingi Íslendinga færi að fela stjórninni heimild til að veita þannig lagað einkaleyfi, sem eitthvert fúskarafjelag sækir um, án þess að nokkur trygging sje fyrir því, að ekki sjeu til aðrar aðferðir, sem geti reynst jafngóðar eða betri. Eða værum vjer nokkru bættari, ef aðrar þjóðir gætu haft aðrar aðferðir til kjötþurkunar, sem ef til vill reyndust fult eins vel? - Jeg hefi reyndar heyrt því haldið fram, og meira að segja sjeð það í blöðum, að nafnið á þessari vörutegund mundi verða bundið við Ísland, ef fyrstu tilraunirnar til að framleiða hana væru gerðar hjer á landi. En þetta er ekki til annars en að blekkja menn. Þegar farið er að selja vöruna frá öðrum löndum, þá stendur ekkert land öðru betur á markaðinum, nema því takist að gera vöruna betri eða ódýrari en annarsstaðar. Ef á annað borð er hægt að vjelþurka kjöt, eins og hægt er að vjelþurka fisk, þá er líklegt, að hægt sje að hafa til þess margar aðferðir, og er sjálfsagt að hver fái að hafa sína aðferð, sem á annað borð vill leggja út í það að verka kjöt á þennan hátt. Flm. telja æskilegt að koma á kjötþurkun til þess að fá betri markað fyrir kjötið. En ef þessi verkunaraðferð skyldi ryðja sjer til rúms á skömmum tíma og vera jafnvænleg og þeir ætla, þá hlyti það að verða til tjóns, að markaðurinn væri í eins manns höndum, og þetta fjelag mætti ráða yfir verðinu á kjötinu í 10 ár. Það mundi geta náð undir sig allri kjötverslun í landinu, því að það gæti staðið sig við að bjóða lítið eitt hærra fyrir kjötið en aðrir, sem kaupa það til að verka það eftir eldri aðferðinni. Annað þyrfti ekki til þess, að fjelagið gæti sölsað undir sig alt kjötið og setið eitt með ágóðann af þessari nýju verkunaraðferð. Það getur því ekki orðið til neins skaða, þó neitað sje um þetta einkaleyfi. Engum getur dottið í hug, að það verði til að flýta fyrir því, að ný verkunaraðferð finnist í heiminum, þótt Alþingi Íslendinga samþykki, að einhverju hálfdönsku fjelagi sje veitt heimild til að ná undir sig því kjöti, sem framleitt er á Íslandi. Heimurinn mun finna upp aðferðina án þess. Á það mætti benda, að á síðustu 10 árum hafa komið upp nýjar aðferðir til hagnýtingar ýmislegrar vöru; t. d. að vjelþurka fisk og vinna mjöl og lýsi úr síld. Ef einhver hefði komið til Alþingis fyrir 10 árum og sagt: „Jeg skal kenna Íslendingum nýja aðferð til að nota betur síldina og verka fiskinn betur en þið getið nú, en jeg verð að fá einkaleyfi á aðferðinni“, þá virðist mega ráða það af þeim viðtökum, sem þetta frv. fjekk hjer í deildinni í fyrra, að slíkt einkaleyfi mundi hafa fengist. Ekki hefði verið mikill vandi að telja núverandi þingmönnum trú um, að þessi nýja aðferð gæti orðið gagnleg fyrir atvinnuvegina. En hefðum vjer verið hótinu bættari fyrir því, þótt slíkt einkaleyfi hefði verið veitt? - Nú getur hver kaupmaður og hver útgerðarmaður, sem vill verka sinn fisk, þurkað hann með vjelum. Hefði það á nokkurn hátt verið betra fyrir hina íslensku þjóð, þó einkaleyfi hefði verið veitt á þessari verkunaraðferð? Jeg get ekki skilið það. Sama er að segja um síldarverksmiðjurnar. Það hefði mátt segja margt fallegt um það, hve mikils virði það væri að vinna mjöl og lýsi úr síldinni, í stað þess að láta hana liggja í stórum dyngjum norður á Siglufirði, morkna í sólskininu og verða ónýta. En hefði það verið til gagns fyrir þjóðina, ef einkaleyfi hefði verið veitt þessum síldariðnaði? Hjer er alveg um samskonar einkaleyfi að ræða. Það er ekkert meiri galdur að þurka kjöt en að þurka fisk, og engin ástæða er til að efast um, að heimurinn finni upp einhverjar aðferðir til þess, sem frjáls notkun verður á, nema þingið fari að binda hendur þjóðarinnar fyrirfram. Ef hjer væri að ræða um sjerstakar vjelar eða sjerstakan útbúnað til kjötþurkunar, þá væri sjálfsagt, að sá, sem hefði fundið þær upp, fengi „patent“ á þeim vjelum. En hjer er ekki farið fram á neitt þesskonar, heldur er farið fram á einkaleyfi til að verka kjöt á þennan hátt og flytja það út. Slíkt verður ekki til þess að hækka verð á íslensku kjöti, eins og nefndin hefir ætlað, heldur er hjer verið að leggja gildru fyrir grunnhyggni þingsins. Auk þess eru ýmsir gallar á frv. Í 4. gr. er t. d. tekið fram, að ekki megi leggja neitt gjald á vöruna, annað en það, sem tekið er fram í 3. gr. Eftir því á stimpilgjald eigi að koma til greina. En þetta og því um líkt eru aukaatriði, sem ekki er vert að tala um. Jeg vona, að hv. deild gangi aldrei inn á að samþykkja þetta frv., svo gagnslaus gallagripur sem það er.

Einar Jónsson Mjer þykir hv.þm.N.-Þ. (B.Sv.) fara nokkuð hörðum höndum um landbúnaðarnefndina, fyrir meðferð hennar á þessu máli. Mjer þykir það því undarlegra, sem jeg þykist mega fullyrða, að einmitt hann sjálfur var með því að veita bæði þau einkaleyfi, sem þingið hefir veitt áður. Áreiðanlega var hann með því að veita Páli Torfasyni einkaleyfi til að vinna salt úr sjó. Hv. þm. (B. Sv.) ætti að sjá, að hjer liggur fyrir fyrirtæki, sem líklegt er að verði framkvæmt og verði til bóta fyrir landbúnaðinn, en Páll Torfason hefir ekkert gert að því enn að nota sitt einkaleyfi. Líka ætti hv.þm. (B. Sv.) að vera það kunnugt, þar sem hann er þingmaður fyrir landbúnaðarhjerað, að mjög erfitt verður að hagnýta kjötið, ef ekki fæst í það salt, en á því geta orðið ýms tormerki að fá það flutt til landsins meðan siglingateppan helst. Ef Páll Torfason vinnur nú ekki saltið úr sjónum á þessum tímum, og mig minnir, að einkaleyfistími hans sje nú bráðum á enda runninn, þá verður þing og stjórn að gera eitthvað til þess, að fundin verði ný verkunaraðferð á kjötinu, svo hægt sje að gera það að verslunarvöru og mannafæðu. Hin einkaleyfin, sem áður hafa verið veitt, hafa verið veitt til lengri tíma. En það líkar mjer miður vel. Jeg er mjög vel ánægður með það að hafa einkaleyfistímann sem stystan, eins og hjer í þessu tilfelli er ráð fyrir gert. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) hafði einnig það á móti þessu frv., að það gæfi landssjóði ekkert í aðra hönd. þessari staðhæfingu hjelt hann þó ekki út ræðu sína, sem varla var von, því áður en hann lauk máli sínu varð honum litið á 3. gr. frv., og kom þar auga á það, að einkaleyfishafi á að greiða landssjóði 10 kr. af hverri smálest, sem flutt er út af þessu þurkaða kjöti. Jeg get því ekki álitið, að neitt sje óhyggilega af stað farið með þetta frv., og landbúnaðarnefndin hefir eins mikla ástæðu til að mæla með því eins og aðrir þingmenn höfðu til að mæla með þeim einkaleyfum, sem áður hafa verið veitt. Áður var samþ. að veita einkaleyfi á ákveðið nafn, en hjer er ekki farið fram á það, heldur að eins, að stjórninni sje veitt heimild til að veita einkaleyfið, ef henni sýnist ráðlegt að gera það. Mjer finst jeg mega til að bera blak af landbúnaðarnefndinni, þegar að henni er ráðist Jeg get ekki fundið, að hún hafi gert neitt skakt í þessu máli. Enda þótt jeg þori ekki að fullyrða, hvort það er nokkuð sjerlega hyggilega ráðið að veita þetta einkaleyfi, eða nokkurt annað, þá er það þó fyllilega forsvaranlegt, í samanburði við það, sem áður hefir verið gert, að mæla með því, að þetta einkaleyfi sje veitt. Einkaleyfistíminn er styttri og gjaldið kemur í landssjóð engu að síður. Jeg mun því halda mjer við gerðir nefndarinnar og greiða atkv. mitt með því að samþ. frv.

Björn Kristjánsson Jeg minnist þess, að jeg mælti nokkur orð gegn þessu frv., er það lá hjer fyrir á síðasta þingi, og það er vitanlegt, að jeg hefi ávalt verið því mótfallinn, að þingið veiti slík einkaleyfi. Jeg er þessu enn mótfallinn, og það af þeirri ástæðu, að hjer er ekki farið eins að og tíðkast í öðrum löndum. Þar eru veitt einkaleyfi til þess að nota ákveðin áhöld, er menn hafa fundið upp. En hjer er ekki um það að ræða, heldur um hitt, að veita einkaleyfi til þess að selja og framleiða ákveðna vörutegund. Í frv. er ekki ljóst, hvort átt er einungis við einkaleyfi til að þurka kjöt með vjelum, eða hvort einnig er átt við einkaleyfi til útflutnings. Í 1. gr. frv. segir svo: „Landsstjórninni veitist heimild til að veita einkarjett um 10 ár, frá því er leyfið er veitt, til þess að vjelþurka á Íslandi kjöt, sem ætlað er til útflutnings ....“. Hjer virðist að eins átt við einkaleyfi til að þurka kjötið, en annars eigi salan að vera frjáls. En í 5. gr. frv. segir: „þegar 5 ár eru liðin eða meira frá því, er einkaleyfishafi tók að flytja út þurkað kjöt ....“. Þetta orðalag virðist benda til þess, að einkaleyfið eigi einnig að ná til sölu á kjötinu. Ef skilja á frv. á þessa leið, er annar hængur á því. Rjettur landsstjórnarinnar til að taka einkaleyfið í sínar hendur er bundinn við 5 ár frá því, er einkaleyfishafi tók að flytja út kjöt. Einkaleyfishafi þarf alls ekki að flytja út kjötið sjálfur. Hann getur látið annan gera það, og kemur þetta tímatakmark þá ekki til greina.  (E. J.: Þá er 10 ára takmarkið)  . Jú, það er að vísu rjett, en þetta er engin takmörk. Það er rangt gert af þinginu að veita slíkan einkarjett, nema sannað sje, að menn eigi einhverja nýtilega uppgötvun. En það liggur ekki fyrir hjer. Í öðrum löndum eru oft veitt verðlaun fyrir nýjar uppgötvanir, sem það eiga skilið, og af þeirri ástæðu er veittur einkarjettur til þess að nota þær. En hafi menn ekki fundið neitt nýtilegt upp, hví á þá að veita þeim einkaleyfi? Það var alveg rjett á litið af hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), að sjeu skilyrði til þess að verka vöruna á þennan hátt, verður það gert alt að einu, hvort sem einkaleyfi er veitt eða ekki. Svo var um vjelþurkun á saltfiskinum. Alþingi þarf ekki að setja nein lög til þessa. Og komi þessi skilyrði á næstu árum, verður það landinu til stórtjóns að veita þetta einkaleyfi. Jeg mun því, sem að undanförnu, leggjast á móti því, að slík einkaleyfi verði veitt.

Framsm. (Einar Árnason) Hv. þm.N.-p. (B. Sv.) rjeðst allhart gegn þessu frv. Tók hann til samanburðar verkun á saltfiski og þurkun á kjöti. En sá samanburður var algerlega rangur. Þurkaður saltfiskur hefir fastan markað, sem er jafnvís, ef fiskurinn er jafngóður, hver aðferð sem höfð er við verkunina. En hjer er að ræða um vöru, sem á engan markað vísan og ómögulegt er að geta sjer til hverja framtíð á. Sama máli er að gegna um lýsið. Það hafði sinn fasta markað, og var því ekki undir högg að sækja með hann. Hv. þm. (B. Sv.) kvað óvíst, að þessi aðferð væri annað en hjegómi. Auðvitað veit hann ekkert um málið, og því get jeg sagt honum það, að gerðar hafa verið tilraunir að þurka kjöt með þessari aðferð, og látið vel yfir árangrinum. Þá taldi hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) þetta mundu leggja hömlur á íslenska framleiðslu. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta sje rjett á litið. Þessi aðferð gæti alls ekki felt verðið á íslensku kjöti. Því að vitanlega yrðu þeir, sem fyrirtækið rækju, að kaupa kjötið því verði, sem fyrir það fengist á öðrum markaði. Og þrátt fyrir þetta einkaleyfi eru allar leiðir opnar fyrir framleiðendur að flytja út kjöt, bæði saltað og kælt. Það gæti því aldrei dregið úr framleiðslunni. Hv. þm. (B. Sv.) kvað hjer ekkert að vinna, en miklu að tapa. Það get jeg ekki skilið. Fari svo, að þessi aðferð reynist arðvænleg, þá er hjer mikið að vinna fyrir landbúnaðinn íslenska. En reynist fyrirtækið ótímabært, þá er það ekki landið, heldur einkaleyfishafarnir, sem mest eiga á hættunni. Hvað sem því líður dómum hv.þm. (B. Sv.) um þetta, þá er það reynslan ein, sem hjer sker úr. Þá gat hv.þm. (B. Sv.) þess, að eftir frv. yrði ekki lagt annað eða meira gjald á þurkað kjöt, sem út er flutt, en 10 kr. á hverja smálest. Getur verið, að menn greini á um, hvernig á að skilja þetta ákvæði. Jeg lít svo á, að engin önnur sjerstök gjöld en þetta eigi að leggja á kjötið, en stimpilgjald eigi að sjálfsögðu að koma niður á þessari vöru sem annari. Þyki mönnum óljóst til orða tekið, má vitanlega lagfæra það. Hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) þótti það galli á frv., að einkaleyfið væri ekki veitt til þess að nota viss, ákveðin áhöld. En til þess er því að svara, að í raun og veru kæmi það ekki þeim að gagni, sem rækju fyrirtækið, þótt þeim yrði veitt slíkt einkaleyfi. Það þyrfti ekki annað en að einn eða annar kæmist á snoðir um, hvernig vjelarnar væru. Hann gæti þá komið á stofn þurkunarhúsi með vjelum, er væru lítið eitt frábrugðnar, og eyðilagt með því hitt fyrirtækið. Því að þegar ísinn er brotinn og markaður skapaður, myndi sá, sem á eftir kæmi, geta boðið vöruna lægra verði. Þá þótti hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) ekki gott samræmi milli 1. og 5. gr. frv. Getur verið, að rjett sje að kveða skýrara að orði í 5. gr. Sje jeg ekkert því til fyrirstöðu að breyta 5. gr. á þá leið, að orðið „einkaleyfishafi“ verði felt í burtu, og orðaröðinni breytt þannig: „þegar 5 ár eru liðin eða meira frá því, að tekið var að flytja út .... “ o. s. frv. Þá getur 5 ára tímatakmarkið komið að fullum notum. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði, að landbúnaðarnefndin hefði látið snúa á sig í máli þessu. Jeg skil ekki, við hvað hv.þm. á með þessu. Það mætti segja jafnrjettilega, að alt þingið hefði þá látið snúa á sig. Málið gekk sem sje í gegnum þessa deild á síðasta þingi, og nú kemur það frá hv.Ed. Jeg vona því, að þetta frv. nái fram að ganga hjer í deildinni, eins og síðast. Það er ekki óaðgengilegra en það frv., er þá var samþykt, nema síður sje, þar sem einkaleyfistíminn hefir verið styttur um 5 ár.

Bjarni Jónsson Jeg sje ekki annað en að hv. landbúnaðarn. hafi farið skynsamlega með þessu máli. Jeg lít svo á, að allar tilraunir til þess að bæta markað á íslenskum afurðum sjeu til bóta, hvort sem um nýja aðferð er að ræða eða endurbætur á eldri aðferðum. Hjer er að ræða um nýja aðferð, sem ekki hefir áður verið notuð til muna meðal siðaðra þjóða, en er þó áður þekt. Sá, sem vildi takast á hendur tilraunir í þessa átt, yrði annaðhvort að vera efnaður maður, til þess að hann treysti sjer til að leggja fje í annað eins fyrirtæki, sem áður er óþekt með öllu. Stofnkostnaðurinn yrði ekki lítill. Það má t. d. minna á auglýsingakostnað, sem í upphafi hlýtur að verða mjög mikill. Þá kostar það ekkert smáræði að setja upp allar vjelar og enn að senda sýnishorn af vörunni á erlendan markað, svo að nokkur von sje um, að hægt verði að selja hana. Þetta alt þyrfti maðurinn að greiða af eigin efnum. En hafi hann nú ekki efni á öllu þessu, þá þyrfti hann styrk, og þá helst frá þeim, sem þessarar nýungar ættu að njóta - frá landsmönnum. Þeir þyrftu þá að hjálpa honum til að standast þennan kostnað. Nú má veita þennan styrk með tvennu móti. Það má veita fjárstyrk til tilraunanna og til þess að koma vörunni á erlendan markað. Einnig er hægt að hafa aðra aðferð. Tryggja manninum einkaleyfi um svo langan tíma, að hann vinni upp þann halla, sem hlýtur að verða á fyrirtækinu fyrst í stað. Þar á maðurinn vitanlega meira á hættu. Því ef fyrirtækið yrði ekki arðvænlegt, ynni hann aldrei upp hallann af fyrstu árunum og fengi aldrei kostnað sinn greiddan. Landsmenn legðu þá aldrei fje í tilraunirnar og myndu engu á þeim tapa. En yrði fje veitt úr landssjóði, gætu landsmenn notað aðferðina, og kept hvorir við aðra þá þegar, er reynsla væri fengin, þyrfti ekki að veita neitt einkaleyfi. Nú vitum við allir, að hjer er að ræða um fátækan mann, er ekki hefir efni á að leggja mikið í kostnað. Hann hefir áhuga á framförum í atvinnuvegum vorum og hefir komið með margar tillögur til umbóta. Má minna á tillögur hans um mótekju, sem nú hafa borið þann glæsilega árangur, að hv.Ed. hefir samþykt að veita 3.000 kr. til rannsóknar á mómýrum. En tillagan var góð, hvernig sem með hana hefði verið farið. Hún er ekki einungis framtíðartillaga, heldur og hin mest áriðandi bjargráðatillaga, sem fram hefir komið á þessu þingi. Nú kemur önnur till. frá sama manni. Hann hefir ekki fje til að framkvæma hugmyndir sínar, en vill, að landið njóti þeirra, án þess að hann taki fje fyrir. En ef hann á að koma þessari hugmynd í framkvæmd, sjer hann sjer ekki annað fært en að biðja um þessi rjettindi. Mjer er ómögulegt að skilja, að þessi rjettindi verði veitt á annan hátt en þann, að honum verði skamtaður hagnaður og ekki verði atvinnuspell að. En þá fyrst yrðu atvinnuspell, ef varan yrði svo eftirsótt, að skaði væri að fleiri gætu ekki sett upp vjelar. Ólíklegt er, þótt vel gengi, að svo yrði innan 10 ára. En þó svo yrði, hefir stjórnin altaf vopn, er hún getur beitt til þess að halda verðinu niðri. Eftir 5 ár getur stjórnin keypt öll áhöld af honum eftir mati. Þyki stjórninni hann leggja óhæfilega mikið á vöruna, ímynda jeg mjer, að hann muni heldur leggja niður rófuna og lækka verðið en verða neyddir til að selja öll sín framleiðslutæki. Stjórnin gæti haft þetta fyrir keyri á hann, til þess að halda vörunni í hæfilegu verði. En væri hann illur viðureignar, þá er ekki annar vandinn en að stjórnin keypti vjelarnar. Og þótt stjórnin ræki fyrirtækið í 5 ár, væri engin ástæða til að óttast atvinnuspell fyrir landsmenn nje niðurdrep. Það má vel vera, að „fúskara“fjelag standi á bak við þennan mann. En engin ástæða er til að ætla það, að órannsökuðu máli. Jeg hefi að minsta kosti sjeð kjöt, þurkað með þeirri aðferð, sem hjer um ræðir, og verður ekki annað sjeð en að það sje góð vara. En stjórninni er og innan handar, að veita ekki þetta leyfi, þótt henni verði heimilað það. Jeg er þess öruggur, að stjórnin veiti ekki neinum „fúskurum“ leyfi. Jeg hygg bæði gott og lofsvert, að þessar tilraunir yrðu gerðar. Og mönnum gæti þótt gott að hafa slíkar vjelar í landinu, til þess að varðveita matvæli landsmanna, meðan salt er rándýrt og ilt er að draga það að sjer. Þó að hjer sjeu íshús, gæti þetta komið að miklu meira gagni. Jeg hygg auðskilið, að frv. veiti stjórninni heimild til að veita einkaleyfi til að þurka kjöt, en ekki til útflutnings. Það virðist óaðgætni, að 5. gr. er orðuð eins og hún er. Það hefir vakað fyrir mönnum, að einkaleyfishafi myndi flytja kjötið út sjálfur, eða fá aðra til að leggja fram fje í tilraunir til þess að skapa kjötinu markað. Annars þurfa menn ekki einkaleyfi til þess að flytja út kjöt. Allir hafa jafnan rjett til þess að versla. Einkaleyfishafi má selja mjer kjöt, ef hann vill, en hann þarf ekkert einkaleyfi til þess að flytja út kjötið sjálfur. Þó að ákvæði 1. og 5. gr. sjeu ekki í fullu samræmi, þá hygg jeg, að þau verði ekki skilin á annan hátt en þann, að hjer sje einungis að ræða um einkaleyfi til að þurka kjöt.

Benedikt Sveinsson Ekki hafa komið fram í umræðunum ýkja veigamiklar röksemdir fyrir gagnsemi og ágæti þessa frv. Hv. 2. þm. Rang. (E. J.) tók fyrstur að bera blak af frv. Hafði hann það helst fyrir sig að bera, að ekki sæti á mjer að mæla í móti þessu frv., þar sem jeg hefði áður greitt atkvæði með því að veita 2 lík einkaleyfi, sem sje einkaleyfi til að vinna salt úr sjó og til að vinna járm úr járnsandi. Það er satt, að jeg greiddi atkvæði með þessum einkaleyfum. Ekki af því, að jeg ætlaði, að þau myndu koma að stórmiklu gagni, heldur vegna þess, að jeg áleit þau skaðlaus. Jeg hugði, að enginn myndi fitna af saltinu úr sjónum, þó að Páli Torfasyni yrði neitað um einkaleyfi til að vinna það, nje heldur að það gerði nokkrum manni mein, þó að Túbogi mætti grafa sand úr sjónum í botni Hjeraðsflóa. Og þar sem þessu frv. er talið það til gildis, fram yfir hin einkaleyfisfrv., er samþykt hafa verið, að hjer sje um miklu skemri tíma að ræða, þá er því til að svara, að hjer er nokkuð ólíku saman að jafna, þar sem er að ræða um aðalútflutningsvöru landsmanna, en í hinu tilfellinu um ekki dýrmætara efni en leðjuna úr Lagarfljóti, sem liggur á 20 faðma dýpi úti í Héraðsflóa. Hv. þm. (E. J.) kvað ekki fullvíst, hvort þetta einkaleyfi kæmi að gagni eða ekki. En eftir minni hyggju ætti það einmitt að vera fyrsta og sjálfsagðasta skilyrði þess, að frv. fengi meðmæli hjer í hv. deild, að menn væru fullvissir um, að það væri til gagns, en ekki til ógagns. En hræddur er jeg um, að væri það krufið til mergjar, yrði sannfæring sumra hv.þm. um, að þetta yrði þjóðinni að miklu gagni, ekki ýkja sterk. Hv. frsm. (E. Árna.) kvað rangt að bera saman vjelþurkun á kjöti og vjelþurkun á saltfiski. Þurkaður fiskur væri þekt og gömul verslunarvara, en þurkað kjöt væri ekki þekt áður. Þetta kemur þó í einn stað niður. Vjelþurkun á saltfiski er ekki nema ein aðferð til að verka fisk, og vjelþurkun á kjöti er ekki nema ein aðferð af mörgum til að verka kjöt. Hvorttveggja miðar að því að framleiða þessar vörur á sjerstakan hátt. Það er því í raun og veru enginn eðlismunur á þessu, og því fullkomlega sambærilegt. Jeg benti líka á, hverjar afleiðingar það hefði haft, ef einhver hefði rokið til og fengið einkaleyfi til að vjelþurka fisk. Og enginn hefir viljað halda því fram í hv. deild, að heppilegt hefði verið að veita einhverjum 10-15 ára einkaleyfi til að vjelþurka fisk, með einhverri sjerstakri aðferð, þótt álitleg hefði þótt í bili. Ef það hefði verið gert, einum manni eða fjelagi seldur sá rjettur í hendur að verka vöruna á þennan tiltekna hátt, þá leiðir þar af, að aðrir geta ekki hagnýtt sjer vöruna með þeim hætti. Það er sýnt, að er menn athuga þetta, liggur það mjög ljóst fyrir, að einkaleyfi í þessum efnum geta ekki gert annað en tjón. Hv. meðmælendur frv. hafa ekki getað sýnt fram á, að hjer sje um nýja uppgötvun að ræða, enda er það ósköp alþekt, að hægt er að vindþurka kjöt eins og fisk. Hefir það verið gert á Færeyjum, svo sem hv.þm. Dala. (B. J.) tók fram. Vjer Íslendingar höfum og lengi þekt eina aðferð til að þurka kjöt, en það er að „reykþurka“ það. Það kjöt köllum vjer hangikjöt, og ætti ef til vill að veita einhverjum einkaleyfi á þeirri þurkunaraðferð, ef einhver vildi taka það að sjer. Hjer væri þó ekki um neinn nýjan galdur að ræða, en ef sóst yrði eftir einkaleyfi á „reykþurkun“ kjöts og það veitt, hverju væru þá Íslendingar bættari, þótt sú verkunaraðferð væri komin einum manni í hendur? En setjum nú svo, að þetta vjelþurkunareinkaleyfi yrði veitt, og síðan kæmi erindi frá uppfundningamanni, sem fundið hefði nýja vjel og vildi fá einkaleyfi (Patent) á henni. Hann gæti ekki hagnýtt þessa nýju aðferð, ef búið er áður að veita þennan einkarjett á öllu vjelþurkuðu kjöti, nema ef Alþingi vildi kaupa dýrum dómum af leyfishafa þennan einkarjett, sem hann væri búinn að klófesta. Sú aðferð, sem hjer er um að ræða, hefir líklega verið víða reynd, og er það kunnugt, að verið er að reyna hana í Danmörku. Er það líklega danskt fjelag, sem að henni stendur. Það væri mjög einkennilegt, ef þessi aðferð ætti ekki að verða kunn, eða geta rutt sjer til rúms, nema því að eins, að Alþingi Íslendinga veiti þessum mönnum heimild til að nota hana hjer á landi í 5-10 ár. Mun örðugt veitast að telja mörgum trú um það. Hv. frsm. (E. Árna.) benti á, að frv. væri betra nú en í fyrra, þar sem tíminn hefði verið styttur. Það er rjett, að frv. er því minna skaðlegt, sem einkaleyfistíminn er styttri. En það er enginn kostur, út af fyrir sig, því að best væri, að einkaleyfið væri alls ekki veitt. Og eins og jeg tók fram áður, er engin nauðsyn að hætta á þetta. Því að svo framarlega sem hjer er um annað að ræða en hjegóma einberan, þá ryður þessi aðferð sjer til rúms eins og aðrar aðferðir til að verka vörur, svo sem fisk, ull o. þvíl., án þess að þingið þurfi á nokkurn hátt að binda hendur þjóðarinnar eða framleiðenda hennar. En hitt nær ekki nokkurri átt, að það greiði fyrir því, að vara komist á framfæri, þótt einstökum mönnum sje á þennan hátt veittur einkarjettur á vissri verkunaraðferð. Mjer þótti leitt að heyra hv.þm. Dala. (B. J.) styðja þetta frv., því að hann er ekki vanur að berjast fyrir því, að Íslendingar selji útlendingum einkarjett á atvinnuvegum sínum eða öðrum rjettindum.  (B. J.: Leyfisbeiðandi er ekki útlendingur)  . Það er satt, að sá, er ekki útlendingur, er sækir, en kunnugt er, að það eru útlendingar, sem hafa vjelarnar í smíðum og standa á bak við umsækjanda. Hjer á landi er ekki til svo mikið sem ein skrúfa af þeim.  (B. J.: Það er langt þangað til Íslendingar eiga allar sínar skrúfur sjálfir. G. Sv.: Sumir hafa „lausar skrúfur“ á ,,lager“)  . Ekki skil jeg, að leita þurfi fræðslu hingað norður á hjara veraldar um það, hvernig vindþurkað kjöt er á bragðið. Það er fundið upp suður í löndum, og þar er það kunnugt. Jeg er ekki að blanda manni að ófyrirsynju inn í umræðurnar, þótt jeg segi, að það sje vitanlegt, að hann sje í fjelagi með útlendingum og reyni að fá leyfið til að græða á og til þess að selja einkarjett sinn öðrum. Jeg ann honum alls þess lofs, að hann sje áhugasamur um verklegar nýungar, en það kemur ekki þessu máli við. Það er rjett, að rjett þennan má aftur kaupa. En jeg sje ekki, að mætara sje að veita rjettinn til þess að kaupa hann aftur eftir 5 ár heldur en að hafa einkarjettinn lausan og óveittan, svo að allir landsmenn geti hagnýtt sjer aðferðina eftir vild. Það er miklu einfaldara ráð. ráð. Þeir ljetu svo báðir um mælt, hv. 2. þm. Rang. (E. J.) og hv.þm. Dala. (B. J.), að gott væri að neyta þessarar aðferðar ef saltskortur yrði í landinu. En ef aðflutningar teppast svo, að ekki verður hægt að fá salthnefa til að strá í kjöt til reykingar, þá er jeg hræddur um, að erfitt verði að ná vjelum frá Danmörku, til þess að vindþurka alt það kjöt, er hjer fellur til á Íslandi. Er jeg því hræddur um, að þau „bjargráðin“ komi ekki að miklu gagni. Hv. þm. Dala. (B. J.) benti á þann höfuðókost frv., sem hv. 1. þm. G.-K. (B. K.) hafði bent á áður, að svo væri að sjá, sem frv. veitti einkarjett til útflutnings. Það er ekki hægt að skilja 5. gr. öðruvísi. En hv.þm. Dala. (B. J.) sagði, og, að þetta gæti ekki komið til greina, því að allir hefðu heimild til að flytja út vörur, er vilja. En það er ekki svo, ef einum er veittur með lögum sá rjettur. Og þótt leyfishafi vildi og gæti 1eyft öðrum að flytja út, þá getur hann þá líka bannað það, þar sem hann hefir einkarjett til útflutningsins. Sem sagt er það fátt eða ekkert, er mælir með því að veita þann einkarjett, sem hjer er farið fram á. Það er heldur ekki í samræmi við það sem tíðkast erlendis. Og á Alþingi síst að verða til þess að samþ. nokkuð það, er beri vott um þroskaleysi, er verði til þess, að þjóðinni verði skipað á bekk með lítt siðuðum skrælingjum. Vjer megum ekki við því, Íslendingar, og þurfum annars með nú, er vjer eigum í lokabaráttunni um þjóðrjettindi vor, en að gera oss hlægilega í augum útlendinga, og að það orð fari af oss víða um lönd, að vjer kunnum ekki að sjá fótum vorum forráð. Og jeg skil ekki, að hv.þm. Dala. (B. J.) vilji stuðla að slíku. Hann er því óvanur, því að þótt hann þyki stundum óspar á landsfje til ýmissa fyrirtækja, þá er það sprottið af því, að hann vill halda sem mest til jafns við aðrar þjóðir í hvívetna, og þeir, sem andleg afrek vinna, eiga þar hvað mest og vísast lið, því að hann vill ekki láta neina eina grein andlegrar starfsemi órækta í þjóðfjelagi voru. Vildi jeg, að hv.þm. Dala. (B. J.) mælti ekki með þessu frv., því að það miðar ekki til að hefja hag þjóðarinnar eða auka traust hennar með erlendum þjóðum.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg lýsti áliti mínu á þessu frv. í fyrra og get því verið stuttorður. Jeg vildi að eins leyfa mjer að benda á, að það lítur svo út, að þeir, sem sömdu frv. þetta, hafi ekki verið alveg vissir um það, til hvers einkarjettur þessi er veittur. Það er sagt í 1. gr., að einkarjetturinn sje til að vjelþurka kjöt, en eftir 5. gr. er það ótvírætt einkaleyfi til útflutnings á vjelþurkuðu kjöti. Jeg hygg, að það sje meiningin, að enginn annar en sá, sem vjelþurkar kjötið, geti haft ráð á útflutningi þess. En þótt þessi sje hugsunin, kemur hún samt mjög ógreinilega fram, svo að úr þessu hvorttveggja verður hálfgerður ruglingur. Þá er og dálítið spursmál, hvernig reikna á þetta 5 ára bil þangað til leyfishafi tekur að flytja út þurkað kjöt. Í raun og veru er og sama að segja um 2. gr., þar sem Stendur „innan 3 ára“. Frá hvaða tíma mega þessi 3 ár líða? Er það frá því að landsstjórnin veitti leyfið, eða frá því að lögin gengu í gildi? Jeg held, að þetta hafi ekki verið alveg ljóst fyrir hv. nefnd, sem flutti frv., og þyrfti því að ákveða það nánar. Að öðru leyti ætla jeg ekki að ræða málið. Jeg býst við, að það hafi verið fullrætt í fyrra. Jeg hefi ekki breytt skoðun um þetta frv., fremur en þau tvö einkaleyfi, sem áður hafa verið veitt. Sýnast þau hafa orðið þinginu síður en ekki til sóma, og sje jeg því ekki, að vert sje að halda áfram á þessari braut. Jeg hefði álitið, að í frv. ætti að minsta kosti að setja, að ef leyfið yrði veitt, skyldi leyfishafi borga nokkra fjárhæð til tryggingar því, að þetta reynist ekki gabb eitt. Það gæti verið hægt að verja, en ekki hitt, að kasta einkaleyfum svo að segja út í vindinn. Og jeg get bætt því við, að jeg veit ekki til, að neinn sje umsækjandi um leyfið.

Bjarni Jónsson Jeg verð að játa það, að jeg sje heldur missmíðar á frv., og hefir hæstv. forsætisráðherra bent á margt, er orða þyrfti ljósara, án þess að breyta því, er í frv. átti að liggja. Jeg hygg, að hjer sje átt við einkaleyfi til vjelþurkunar á kjöti, en ekki til útflutnings. Mætti setja í frv. það skilyrði, að þessi maður sje skyldur til að selja öðrum kjötið til útflutnings, og reisa þær skorður, er fyrirbyggi það, er hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) lagði áherslu á, að leyfisveiting þessi stæði í vegi fyrir atvinnuvegum. Það væri sjálfsagt að setja í frv. eitthvað það, er trygði það, að þessi atvinnuvegur gæti ekki spilt fyrir öðrum. Rjett væri og að breyta 2. gr. þannig, að upphafið hljóðaði svo: „Geti leyfishafi ekki sýnt innan 3 ára frá því er leyfið var veitt“ o. s. frv. Og 5. gr. ætti að breyta þannig, að þar stæði, „5 ár frá því, er leyfið var veitt, hefir landsstjórnin rjett“ o. s. fr. Þá yrði frv. alveg skýrt, og enginn þyrfti þá að vefengja það eða hugsa, að þar sje fiskur undir steini. Þá yrði engin ástæða til að óttast ginningar, en sumir hv.þm. eru altaf svo hræddir um, að þeir verði gintir. Þá voru örfá orð út af ræðu hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), sem reyndi að snúa á mig. Hann kvað rjettan samanburð á söltuðum fiski og þurkuðum fiski, og ull og söltuðu kjöti, og vjelþurkuðu kjöti. Hjeðan hefir aldrei verið flutt út hangikjöt, nema í það eina skifti, er það var flutt til Þýskalands, og var því þá ekki hleypt í land. Menn hjeldu það eitur og gerðu landrækt. Hingað til hefir verið flutt hjeðan saltkjöt, ekki þurkað kjöt. Hitt er alls ekki nýtt, að þurka hjer fisk og flytja út. Hið eina, sem er nýtt, er vjelþurkun á honum. En eins og hv.frsm. (E. Árna.) tók fram, er hjer um alveg nýja aðferð að ræða, áður óþekta. Það er rjett, að þessi eina kjötþurkunaraðferð er hjer þekt, að reykja kjöt, og oss þykir gott hangikjöt. Jeg gat þess, að hangikjöt hefði verið sent til Þýskalands, til Íslendings nokkurs þar, en það komst ekki í land, og maðurinn fjekk ekki leyfi til að eta það. Þetta gæti gefið bendingu um, hve auðvelt sje að koma nýrri aðferð við kjötþurkun eða verkun annara afurða inn í land, sem ekki þekkir til. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) hjelt því enn fram, að einkaleyfið gæti ekki orðið nema til skaða. Jeg benti honum á, að engin hætta væri á því, að þessi aðferð gæti, fyrstu fimm árin, valdið atvinnuspjöllum. Ef menn sæju fram á, að þessi aðferð gæfist svo vel, að hún yrði eftir 5 ár hættuleg fyrir atvinnuvegina í landinu, þá getur landið keypt fyrirtækið og rekið það sjálft. Og það getur aldrei orðið landinu til tjóns, að reka arðvænlegt fyrirtæki. Sami hv.þm. (B. Sv.) gat þess, að þetta væri fundið upp suður í löndum, og því óþarft að fara norður hingað til að reyna aðferðina. Og hann gat þess, að það kynni að liggja á bak við, að ginna þá eins og þursa, er hjer búa. En mönnum gæti nú dottið í hug, að það væri auðveldara að gera tilraunir um þurkun á kjöti í köldum löndum en heitum, og ætti maðkaflugan að sýna það. Hv. sami þm. (B. Sv.) hjelt því fram, að það væri einfaldara að veita aldrei þennan rjett en veita hann og kaupa aftur eftir 5 ár. En sje rjetturinn ekki veittur, þektist aðferðin ekki eftir 5 ár, en sje hann veittur og orðinn eftirsóknarverður að 5 árum liðnum, þá er góðu verki af stað hrundið. Það eru þá ekki stór útlát fyrir landið, er það fær svo að segja fyrir ekki neitt það, sem annar er búinn að gera arðvænlegt, en áður væri ekki til. Það er yfirleitt ekki aðferðin til að fá rjetta skoðun á málunum, að líta að eins á þau frá einni hlið, og ekki frá sínu sjónarmiði, heldur manna í öðrum löndum. Það getur verið, að þetta sje ekki venja í öðrum löndum, og mönnum þar finnist það ekki eiga vel við, en hvað kemur oss það við? Getum vjer ekki staðið á eigin fótum og sjeð best sjálfir, hvað við á í okkar eigin landi? Það er gott að vitna til annarar þjóðar ef bent er á hættu, er menn hafi brent sig á þar. Slík dæmi geta orðið til varnaðar. En að víkja aldrei frá því, sem aðrar þjóðir telja sig geta, er fásinna ein, og alveg ástæðulaust fyrir þingmenn að byggja sínar till. á þesskonar röksemdum. Sami hv.þm. (B. Sv.) hjelt því fram, að það yrði talið þroskaleysi að veita slík einkarjettindi sem þessi. En jeg segi, að það verði talið þroskamerki, að þessi litla þjóð líti ekki svo smátt á sig, að hún telji sig þurfa að hnitmiða sínar gerðir við gerðir annara. Jeg vil benda hv.þm. (B. Sv.) á, að hjer er um alt anað að ræða, svo að það kemur þessu ekki neitt við, sem hann sagði, að Danir eða aðrar þjóðir mundu ekki veita svona leyfi.  (B. Sv.: Jeg sagði aðrar þjóðir)  . Það, sem hv.þm. (B. Sv.) grípur nú fram í, stríðir í móti því, sem hann sagði áður. Aðferð sem þessi lýsir alls ekki þroskaleysi, því að þau einkaleyfi, sem hjer hafa veitt verið, geta á engan hátt verið vottur um slíkt; þau gætu heldur verið vottur um varasemi, af því að í sambandi við þau yrði miklu örðugra að hafa í frammi nokkra fjepretti. En það verður ekki sagt um þetta hjer, því að hjer er ekki um neitt þvílíkt að ræða; hjer er að eins að tala um sómasamlega tilraun í þektri atvinnugrein. Hvað viðvíkur því, að okkur Íslendingum sje annað hollara nú en að fá orð á sig fyrir þroskaleysi og því um líkt, þá held jeg; að það sje annað, sem við ættum fyrst að forðast, og það er að vera altof orðsjúkir, því að það er ekki vottur um þroskaðar sálir, ef þeir þora ekki að halda rjettar leiðir í málum, af því að þeir halda, að einhverjir úti í löndum kynnu ekki að líta vel á það. Þá vil jeg víkja þeim orðum að hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), að mjer finst það heiður eigi alllítill, að hann vill gera mig að vindþurkuðu kjöti. Jeg veit eigi annað en að hjer sje til umr. það eitt, að vjelþurka á Íslandi kjöt, en hvorki aðgerðir mínar nje annara manna. En jeg mun þó eigi gera hv.þm. (B. Sv.) sömu skil, en jeg vil skjóta því til nefndarinnar, hvort henni þyki ekki ástæða til að biðja um, að málið verði tekið út af dagskrá, til þess að laga orðalagið í frv.

Frsm. (Einar Árnason) Jeg þarf ekki að svara hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), því að þótt hann talaði langt mál, þá kom ekkert nýtt fram í ræðu hans. Hann var enn að bera saman þurkun á kjöti og fiski. Jeg tók það fram áðan, að hjer væri mjög ólíkt ástatt, þar sem enginn markaður er til fyrir þurkað kjöt. Vil jeg í því sambandi benda á eitt dæmi, sem liggur mjög nærri okkur. Það voru nú fyrir skömmu sendir hestar til Ameríku, í því skyni að reyna að opna þar nýjan markað fyrir íslenska hesta. - Reynslan er öllum kunn. Fyrir hestana fjekst lítið sem ekkert verð, svo skaðinn varð töluvert mikill á þessari tilraun. Þetta er ein bending í þá átt, hversu mjög einkaleyfishafarnir tefla á tvær hættur. Þá gat hv.þm. (B. Sv.) þess, að undarlegt mætti heita, ef þetta yrði ekki reynt eða notað annarsstaðar. Það er langt frá því, að svo verði ekki, því að auðvitað er, að ef einkaleyfið fæst ekki hjer, verður reynt annarsstaðar, og mjer kunnugt um, að stjórnir annara ríkja hafa þegar leitað samninga við þessa menn, til þess að fá þetta í framkvæmd hjá sjer. Þá voru það nokkur orð út af athugasemd hæstv. forsætisráðherra. Hann gat þess, að ýmislegt væri óljóst í frv.; það væri t. d. ekki ákveðið, hvort einkaleyfið ætti að ná bæði til þurkunar og útflutnings á kjötinu. Jeg get lýst yfir því, að það er ekki tilætlunin, samkv. 1. gr., að einkaleyfið sje til útflutnings á kjötinu, en skal hins vegar taka það fram, að orðalag 5. gr. getur orkað tvímælis um þetta. Þá fanst hæstv. forsætisráðherra ekki vel ljóst í frv., við hvað ætti að miða þriggja ára tímatakmarkið; hvort telja ætti frá því að leyfið var veitt, eða frá því að lögin gengu í gildi. Hjer getur ekki verið um að villast, að átt er við þann tíma, frá því leyfið er veitt. Það kemur alls ekki málinu við, hve nær lögin hafa öðlast gildi. Hjer er svo skýrt að orði kveðið í frv., að ekki er um að villast. Þessi aðfinsla getur því ekki komið til mála. Það er þá að eins um breytingu á 5. gr. að ræða, og býst jeg við, að nefndin sje fús til að breyta orðalagi hennar í samræmi við það, sem fram kemur í umr. í dag, til 3. umr. Jeg sje því enga ástæðu til, þar sem um svo lítið er að gera, að taka málið nú út af dagskrá.