Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Um kl. 16.30 sl. laugardag bárust mér þau boð þar sem ég var staddur vestur á Ísafirði að boðað væri til áríðandi fundar í Alþingi vegna útbýtingar nýrra þingskjala. Ekki lágu fyrir upplýsingar hjá starfsmönnum þingsins um hvaða mál væri að ræða en á sama tíma og þeim sem hér stendur voru ekki veittar upplýsingar um hvað stæði til voru fréttir komnar inn á visir.is um að verið væri að leggja fram frv. á Alþingi sem bannaði aðgerðir sjómanna til þess að knýja fram þolanlegan kjarasamning milli deiluaðila. Herra forseti. Svona vinnubrögð hjá forseta þingsins finnst mér óþolandi. Þau sýna í raun þá lítilsvirðingu að sjálfsagt sé að láta málefni leka til fréttamanna á sama tíma og þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar er neitað um upplýsingar. Ætlar hæstv. forseti að halda því fram við þjóð sína að hann hafi ekki vitað í upphafi fundar hvað væri að gerast eða var það samherjahjartað í forsetanum sem var svo skemmt að hann mátti ekki mæla og sat í ræðustól steinþegjandi og vildi ekki greina frá málum? Herra forseti. Í sjónvarpinu vestur á fjörðum var mikill leiðindasvipur á hæstv. virðulegum forseta Alþingis í vinnunni hér í stólnum enda sjálfsagt fundist að þingmenn væru með óþarfauppsteit. Þeim kæmi málið ekki við. Herra forseti. Ég mótmæli vinnubrögðum þínum sl. laugardag. Vel má vera ljóst að ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið ráða öllu í hv. Alþingi.

Af þessu tilefni vil ég segja hv. þm. að þingflokksformönnum var sagt frá því á föstudag að hér gæti komið til útbýtingarfundar á laugardegi svo að hv. þm. átti að vera það kunnugt. Ef hann hefði kosið að vera mættur á þeim fundi hefði hann átt að haga ferðum sínum með öðrum hætti. Í annan stað hlýt ég að vísa á bug öðru því sem hv. þm. sagði.

Herra forseti. Ég vil furða mig á þessu undarlega upphlaupi, bæði sem varð fyrir tveimur dögum og svo eins þessu. Ég veit ekki hvað hefur komið yfir hv. þingmenn. Þetta var venjulegur útbýtingarfundur. Það er algerlega óþekkt í þingsögunni að menn geri kröfu til þess að lagðar séu hömlur á frumkvæðisrétt ríkisstjórnar eða þingmanna varðandi útbýtingu skjala. Hvenær hefur það gerst að stjórnarandstaðan hafi tilkynnt ríkisstjórninni hvaða skjölum þeir ætla að útbýta? Hvenær hefur það gerst í sögunni? Og vera að halda því að fréttamönnum, og því miður féll einstaka fréttamaður í þessa kjánalegu gildru, að þarna hafi einhverjir atburðir gerst þegar máli er dreift með tveggja daga fyrirvara áður en umræða hefst. Þegar svona mál koma upp er vaninn sá að málum sé dreift strax, umræðan hafin og reynt að flýta afgreiðslu mála. Auðvitað deila menn um það en í slíkum málum reyna menn að flýta afgreiðslu málanna. En þá er það gert að stórmáli að forseti heimili útbýtingu og telja jafnvel að hann hafi átt að koma í veg fyrir útbýtingu. Hv. þm. sem síðast talaði sagði að það hefði verið gríðarlega mikilvægur fundur þar sem þessum skjölum var útbýtt. Hér hefur verið útbýtt mjög stórum frv. og ekki nokkur maður í salnum nema forseti, mjög stórum frv. Þetta veit allur þingheimur. Af hverju er verið að reyna að varpa þessu ryki í augu íbúa landsins? Til hvers? Hvað gengur mönnum til? Það er sjálfsagt að ræða um efni máls en hvernig leyfa menn sér slíka vitleysu að gera þetta tortryggilegt?

Herra forseti. Á laugardaginn gagnrýndi ég og reyndar fleiri hv. þm. Samfylkingarinnar harðlega þá framkomu sem stjórnarandstaðan varð fyrir þennan dag því að á útbýtingarfundinum var lagt fram mjög umdeilt frv. og það var óvænt það skyldi lagt fram, herra forseti. Það er rétt sem hæstv. forseti sagði áðan. Formönnum þingflokka var sagt frá því að til stæði að hafa útbýtingarfund en þeim var ekki sagt frá því að leggja ætti fram þetta umdeilda, óvænta mál sem raun varð á. Herra forseti. Það er ekki rétt hjá hæstv. forsrh. að einhver hafi ætlað að leggja einhverjar hömlur á það að hæstv. forseti legði fram mál til útbýtingar. Enginn er að tala um það, herra forseti. Þetta eru útúrsnúningar. Það sem verið er að tala um hér er sjálfsögð kurteisi. Þetta er spurning um vinnubrögð, herra forseti, og það er sjálfsögð kurteisi við hv. þm. stjórnarandstöðunnar að þeir séu látnir vita af því þegar um er að ræða hefðbundinn útbýtingarfund, að það eigi að leggja fram umdeilt óvænt frv. eins og raun varð á í þetta sinn. Það eru útúrsnúningar að halda því fram að þessi málflutningur og þessi hávaði á laugardaginn hafi snúist um að einhverjum hafi dottið í hug að banna hæstv. forseta að leggja fram skjöl til útbýtingar.

Ég vil ítreka það sem ég sagði áður. Hér var haldinn útbýtingarfundur. Útbýtingarfundir eru haldnir til þess að hægt sé að dreifa þingskjölum eins og ég hélt að hv. þingmönnum væri kunnugt. Í annan stað vil ég segja að engin dæmi eru um það í þingsögunni svo mér sé kunnugt að forseti Alþingis eigi að vera milliliður á milli þingmanna og ríkisstjórnar um það hvaða þingskjölum sé dreift áður en þau hafa verið lögð fyrir Alþingi, ekkert fordæmi fyrir því í þingsögunni.

Herra forseti. Ég get því miður ekki sagt að mér komi á óvart það ábyrgðarleysi sem fram kemur í máli hæstv. forsrh. Íslands í þessu máli. Hann talar um upphlaup á Alþingi yfir venjulegum útbýtingarfundi. Á þessum fundi var dreift lagafrv. sem á að banna verkfall íslenskra sjómanna. Ég hef þegar gert athugasemd við framvindu málsins undir liðnum um störf þingsins og ég ítreka þá eindregnu gagnrýni sem kom fram á laugardag. Við þetta vil ég bæta að á sama tíma og þingfundur stóð yfir var heilbr.- og trn. þingsins að störfum. Hún hafði boðað til sín fjölda gesta. Það var úr vöndu að ráða fyrir hv. formann þeirrar nefndar og hefði ég ekki mælt með því að þeir góðu gestir yrðu sendir á braut. Hins vegar er ámælisvert af stjórn þingsins og af hálfu hæstv. forseta þingsins að boða til þingfundar á sama tíma og þingnefndin sat að störfum. Ég sat sjálfur upphaf nefndarfundarins en varð að hverfa á braut af þessum sökum. Við þetta vil ég gera mjög alvarlega athugasemd.

Ég vil minna hv. þingmenn á að sú nýbreytni var tekin upp að hafa sérstaka útbýtingarfundi til þess að þingmönnum gæfist kostur á því í tíma að kynna sér þingskjöl og mál sem lögð eru fyrir þingið en ekki þyrfti að leita sérstakra afbrigða af því að of skammur tími væri liðinn síðan þingskjali var dreift. Það er þess vegna í þágu hv. þm. að þeim berist þingskjöl í tíma. Ég man ekki eftir því áður að gagnrýni hafi komið fram um að þingmenn hafi fengið þingskjöl of fljótt í hendur.

Herra forseti. Á tímum eins og þessum, ekki síst þegar við erum með nefndadaga og nefndasyrpu undir, hefur verið greitt fyrir því að hægt sé að dreifa nefndarálitum og breytingartillögum á sérstökum útbýtingarfundum. Þingmenn hafa ekki mætt á slíka fundi vegna þess að samkomulag hefur verið um að þetta væri hagræðingaratriði. Við höfum vitað hvað var að koma fyrir á þessum fundum og ég minni á, herra forseti, að 1. apríl með framlagningu nýrra þingmála er löngu liðinn. Þess vegna held ég því fram, herra forseti, að ekki sé fordæmi fyrir útbýtingu eins og átti sér stað á laugardaginn viku fyrir þinglok. Það sem hér er að gerast er mjög ámælisvert. Í fyrsta lagi, herra forseti, snýr þetta að samskiptum stjórnarmeirihlutans við stjórnarandstöðuna og opinberar virðingarleysi stjórnarmeirihlutans við stjórnarandstöðuna. Í öðru lagi, herra forseti, sem er miklu alvarlegra að mínu mati, þá snýst þetta um vinnubrögð forseta Alþingis gagnvart þinginu, gagnvart þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar sérstaklega. Hæstv. forseti þarf að fara að gera upp við sig hvort hann er forseti Alþingis eða hvort hann ætlar að vera forseti stjórnarmeirihlutans. Svo einfalt er það. Herra forseti. Ég man ekki á þingsetu minni nokkurt sambærilegt dæmi og ætla að halda því fram að svona geri menn ekki.

Af þessu gefna tilefni vil ég taka fram að formenn þingflokka báðu ekki um fund með forseta Alþingis á laugardaginn. Það gat þess vegna ekki til þess komið að þeir bæru persónulega upp neinar óskir til forseta varðandi þetta sérstaka mál. Þess vegna get ég ekki skilið hvað hv. þm. á við með því að ég hafi með einhverjum hætti brotið samkomulag eða þann samstarfsvilja sem ég hef viljað sýna gagnvart stjórnarandstöðunni.

Herra forseti. Það fór vel á því að hæstv. forsrh. blandaði sér í umræður um störf þingsins áðan. Hann er greinilega í stuði, hæstv. forsrh., og minnir helst á performansinn vorið 1992 þegar hann rak þingið heim í fússi og reiðikasti og þáv. forseti sat síst hýrari á svipinn í stólnum en sá sem hér situr nú gerði á laugardaginn var. Hæstv. forsrh. lagði þetta að jöfnu við tæknilega útbýtingu nefndarálita í samkomulagsmáli eða annað því um líkt sem hér gerðist á laugardaginn. Svo er auðvitað ekki. Hér er um stórpólitískt mál að ræða. Öllum er ljóst að sú óvænta frétt um að lög yrðu sett á sjómenn var sprengja inn í þinghaldið og raskar öllum þeim áformum sem áður hafði verið unnið eftir. Hvað þýðir það, herra forseti, sem hér hefur reynt að halda uppi heldur aumlegri vörn fyrir það hvernig staðið var að málum á laugardaginn? Jú, það þýðir náttúrlega fyrir það fyrsta að það er eðlilegt að menn vilji ræða þessi tíðindi. Útbýtingarfundur er venjulegur fundur í Alþingi Íslendinga, settur, og það stofnast til þeirra réttinda sem þingmenn hafa samkvæmt þingsköpum, t.d. þau réttindi að ræða í stundarþriðjung í upphafi fundar um störf þingsins. Hvernig eiga þingmenn, fjarstaddir, sem hafa ekki hugmynd um þau pólitísku tíðindi sem eru að verða að nýta sér þennan rétt ef þeir hafa ekki ástæðu til að ætla annað en hér sé um tæknilega útbýtingu á nokkrum samkomulagsþingskjölum að ræða? Það þarf ekki frekari röksemdafærslu fyrir því, herra forseti, hversu óheiðarlegt það er gagnvart þingmönnum að leyna þá því sem til stendur og svipta þá þar með réttindum, svipta þeim möguleikum að mótmæla og nota málfrelsi sitt og þinglegan lögbundinn lögvarinn rétt sinn. Það er um það sem þetta snýst, herra forseti. Samskipti hér, virðingu þó að við séum ósammála um efni mála, að 

Hv. þm. veit að það er komið rautt ljós en hann er vanur því.

Klukkan var allan tímann biluð, herra forseti.

Þá hlýt ég að biðjast afsökunar en ekki var hún biluð hjá mér en ég tek það til greina en ég vil biðja hv. þm. að stytta mál sitt.

Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti, ef ræðutíminn er búinn. En ég held, herra forseti, að það þurfi í sjálfu sér ekki frekari rök fyrir því. Hér gerðust svo fráleitir atburðir að það þarf í sjálfu sér ekki að rökstyðja það mikið frekar. Það talar fyrir sig sjálft, þessi fautaskapur í vinnubrögðum. Það er alltaf sama sagan þegar ríkisstjórnin á um tvo kosti að velja, að gera hlutina með góðu eða illu að þá velur hún seinni kostinn.

Af þessu tilefni vill forseti taka fram að það er ekki rétt hjá þingmanninum að á útbýtingarfundum sé einungis útdeilt nefndarálitum í samkomulagsmálum. Forseti veit að hv. þm. man mörg dæmi þess að t.d., svo maður haldi sig við nefndir, hefur verið útdeilt nefndarálitum í stórum og mjög umdeildum málum á útbýtingarfundum.

Herra forseti. Ég er sammála síðasta hv. ræðumanni að þessi uppákoma fyrir helgina var fáránleg og hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eiga bara að viðurkenna að þetta voru mistök, þetta upphlaup hjá þeim þar. Og að vera að gefa til kynna að menn geti valið um það hvaða mál forseti eigi að láta þingmenn vita um, þá höfum við öll mismunandi skoðanir á því hvaða mál eru mikilvægust. Þetta var venjulegur útbýtingarfundur og laut öllum þeim lögmálum. Meira að segja var það svo að það gefur mönnum tvo daga, tveggja daga fyrirvara til að ræða þetta mál, sem er algjör nýjung gagnvart máli af þessu tagi. Þetta upphlaup af hálfu stjórnarandstöðunnar á laugardaginn var því með ólíkindum. Þeir eiga bara að viðurkenna það og fara síðan í hörkuumræður um efni þessa máls. Það er fullt tilefni til þess. En þeir eiga að hætta því að eyða tímanum í þetta fáránlega upphlaup.

Hafðu ekki áhyggjur af því, forsætisráðherra.

Herra forseti. Ég furða mig á ómaklegum árásum stjórnarandstöðunnar á forseta Alþingis. Hér var haldinn útbýtingarfundur sl. laugardag. Það var algjörlega farið að öllum leikreglum þingsins af hálfu forseta. Hann hefur lýst því hér sjálfur að hann sé ekki milligöngumaður á milli framkvæmdarvaldsins og stjórnarandstöðunnar og það er mjög eðlileg yfirlýsing af hálfu forseta. Mér fannst þessi útbýtingarfundur á laugardaginn ekki í neinu frábrugðinn venjulegum útbýtingarfundum í öðru en því sem stjórnarandstaðan hefur sérstaklega verið að gagnrýna, þ.e. að þar var útbýtt þingskjali um stórt mál og það er auðvitað ekkert óvanalegt að það sé gert á útbýtingarfundi. Mér fannst þessi uppákoma hér á laugardaginn vera stjórnarandstöðunni til skammar. Mér fannst óviðurkvæmilegt hvernig ráðist var á forseta. Mér fannst óviðurkvæmilegt hvernig hrópað var að þingmönnum sem tóku til máls. Ég held því að menn ættu nú að líta í eigin barm og skoða hvort þar hafi verið í öllu farið að leikreglum.

Herra forseti. Að gefnu tilefni og vegna yfirlýsinga hæstv. forsrh. áðan um að hér kæmi fram gagnrýni á að þingmenn fengju þingskjöl í hendur, þá erum við ekki að gagnrýna að hafa fengið þingskjöl í hendur. Við erum að gagnrýna að hafa ekki fengið vitneskju um hvað til stæði að gera til þess að tryggt væri að við fengjum þessi þingskjöl í hendur. Það sem gerðist hér þennan laugardag var að þingmenn stjórnarflokkanna voru boðaðir til fundar í þinghúsinu til þess að gera þeim grein fyrir frv. og hvað til stæði að gera. Stjórnarandstaðan fréttir þetta hins vegar á skotspónum og í fjölmiðlum. Varðandi hlut hæstv. forseta þá vil ég beina þeirri spurningu til hans hvort hann telji ekki ástæðu til þess að svara því úr forsetastóli þegar beint er til hans spurningum sem lúta að starfi hans, stjórn þingfundar og störfum þingsins. Og ég spyr hvort hæstv. forseti þingsins ætli ekki að svara þeirri gagnrýni sem ég setti hér fram áðan og ábendingum og spurningum um að samhliða hafi farið fram þingfundur og starf í nefndum. Ég óska eftir svörum um þetta. Ég ætla hins vegar ekki að gera að umræðuefni upphlaup hæstv. forsrh. hér áðan en minna hann á eigin ráðleggingar, að mönnum sé hollt að reyna að halda ró sinni.

Að gefnu tilefni skal forseti svara þeim fyrirspurnum sem til hans var beint. Vilji forseta stendur ekki til þess að nefndarfundir séu samtímis þingfundum. Af þeim sökum vill forseti minna á að þingfundi var frestað í síðustu viku frá því sem áætlað hafði verið til þess að hægt væri að halda fund í samgn., eins og hv. 13. þm. Reykv. er kunnugt. Í annan stað hlýtur forseti að ítreka það sem hann hefur þrásinnis sagt, að forseti getur ekki gefið þingheimi upplýsingar um mál sem ekki hafa verið lögð fyrir þingið. Ef ríkisstjórn hefur ekki lagt stjórnarfrv. fyrir Alþingi getur forseti af eðlilegum ástæðum ekki gefið þingheimi neinar upplýsingar um slíkt stjórnarfrv. enda er það ekki til fyrr en það hefur verið lagt fyrir þingið.

Herra forseti. Skyndileg ákvörðun um að setja lög á sjómenn er fyrir það fyrsta stórpólitískt mál og mikið deilumál, þess held ég að allir hafi mátt vænta. Í öðru lagi er ljóst að þetta raskar öllum þeim áformum sem hér var unnið eftir og tengdust áformum um að ljúka störfum þingsins nú á föstudaginn kemur. Af þessum sökum einum þarf náttúrlega ekki að rökstyðja það frekar hversu fautaleg framkoma ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. forsrh. og forseta þingsins var í garð stjórnarandstöðunnar að, að því er virðist, leyna hana vísvitandi upplýsingum um hvað í vændum var sl. laugardag. Það er með öðrum orðum, herra forseti, ekki óskað eftir samstarfi við stjórnarandstöðuna um þetta mál. Það er algjörlega kristaltært. Þvert á móti er valin sú leið að gera þetta með eins illu og nokkur kostur er. Ríkisstjórnin verður þá auðvitað að sitja uppi með það að hún velur sér þau vinnubrögð að vilja gera hlutina með valdi og ofbeldi og eins illu og henni er nokkur kostur og best er að hún fái að súpa seyðið af því. Ég greiði atkvæði gegn því, herra forseti, að standa svona að málum.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni teljum að með því frv. sem hér liggur frammi sé ríkisstjórnin að ganga einhliða hagsmuna útgerðamanna. Við getum ekki sætt okkur við það. Við teljum líka að 3. gr. þessa frv. brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrár um félagafrelsi. Við getum ekki sætt okkur við það. Þess vegna synjum við afbrigðanna fyrir okkar leyti.

Forseta hefur borist svohljóðandi bréf: ,,Þingflokkur Frjálslynda flokksins fer fram á að ræðutími um stjórnarfrv., 737. mál, þskj. 1307, við 1. umræðu verði tvöfaldur, sbr. 55. gr. þingskapa. Hér er um svo mikilvægt mál að ræða að því verða ekki gerð fullnægjandi skil með venjulegum ræðutíma. Virðingarfyllst, f.h. þingflokks Frjálslynda flokksins, Margrét K. Sverrisdóttir.`` Síðasti málsliður 4. mgr. 55. gr. þingskapa er svohljóðandi: ,,Hver þingflokkur á rétt á að fá ræðutíma samkvæmt þessari málsgrein lengdan, allt að tvöföldum tíma, ef fyrir liggur rökstudd beiðni þar að lútandi áður en frumvarp er tekið til umræðu.`` Verður við þessari beiðni orðið.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Því miður er nauðsynlegt að mæla fyrir þessu frv. Eftir sex vikna sjómannaverkfall, lengsta verkfall sjómanna í 20 ár og sennilegast, að því er mér er tjáð, lengsta allsherjarverkfall sjómanna í sögunni er engin von um að leysast muni úr verkfallinu. Þrátt fyrir að hluti deiluaðila hafi náð samkomulagi tjá aðrir deiluaðilar mér að engin von sé um að samkomulag náist á þeim tíma sem getur talist ásættanlegur miðað við lengd verkfallsins sem þegar er orðin. Og það er staðfest af orðum sáttasemjara að staðan í deilunni sé nú sú versta sem verið hefur. Ljóst er að þetta verkfall hefur haft gríðarleg áhrif á þjóðlífið allt. Það er farið að hafa veruleg áhrif á heimilin í landinu, á fjárhag heimilanna í landinu. Það hefur gríðarleg áhrif á landsbyggðina, sérstaklega hinar veikari byggðir sem byggja á sjávarútvegi. Það hefur áhrif á fiskverkafólkið sem ekki hefur hráefni til vinnslu og er farið að fara á atvinnuleysisskrá. Þetta hefur veruleg áhrif á markaðsstarf fyrirtækja okkar á erlendri grundu og mikið er í hættu þar sem mikið starf hefur verið unnið á undanförnum árum og mikil verðmæti eru fólgin í því. Verkfallið hefur auk þess stórkostleg áhrif á útflutningstekjur þjóðarinnar sem dragast að sjálfsögðu verulega saman því að um er að ræða atvinnugrein sem skilar á milli 40 og 50% af heildarútflutningstekjum þjóðarinnar. Þar af leiðandi hefur þetta áhrif á stöðu krónunnar, á gengið, eins og menn hafa séð og þar með á efnahagsmál okkar allra. Í þessu umhverfi og þessu ljósi er nauðsyn á því að flytja þetta frv. Ég hefði heldur kosið að það hefði ekki verið gert og aðilar hefðu náð saman og leyst deiluna í heild. En því miður var verkfallið orðið of langt og það var deiluaðilum ljóst frá upphafi að þeir hefðu ekki óendanlegan tíma til þess að komast að niðurstöðu í þessu máli. Efnisatriði frv. eru á þann veg að í 1. gr. frv. er bundinn endir á verkföll og verkbönn í atvinnugreininni. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að hafi deiluaðilar ekki náð saman fyrir 1. júní nk. tilnefni Hæstiréttur þrjá menn í gerðardóm sem skuli fjalla um þau atriði kjaramála fiskimanna sem deilt hefur verið um. Í 3. gr. er síðan gerð grein fyrir þeim atriðum sem gerðardómur þarf að hafa til hliðsjónar. Nauðsynlegt er að slík atriði séu tiltekin í frv. til þess að gerðardómur hafi eitthvað til þess að byggja á í upphafi starfs síns og væri frv. og lagasetningin gölluð ef ekki væri gert ráð fyrir því. Í frv. gert ráð fyrir að Kvótaþing verði lagt niður og er það í samræmi við óskir þeirra deiluaðila sem náð hafa samkomulagi og samið í deilunni. Jafnframt er í III. kafla frv. gert ráð fyrir breytingum sem af því leiða á lög um stjórn fiskveiða. Í IV. kafla eru breytingar á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna til þess að styrkja Verðlagsstofuna í því að fylgja eftir þeim atriðum samningsins sem þar að lúta. Önnur atriði frv. eru síðan afleidd af þeim atriðum sem hér hafa verið nefnd. Ekki þarf að hafa mörg orð um það að verulega miklu máli skiptir að fiskiskipaflotinn komist aftur af stað til þess að hann geti farið að nýta fyrir þjóðarbúið þær tímabundnu veiðar sem fram undan eru, bæði hvað varðar karfa á Reykjaneshrygg og norsk-íslensku síldina og yrði stór skaði af því ef ekki tækist að nýta þessar afurðir til að styrkja stöðu efnahagslífsins. Því skiptir máli að Alþingi hraði störfum sínum við þetta frv. því að þó að um sé að ræða sérstaklega mikilvægt mál þá er hvorki þetta mál né önnur tengd því ókunnug þingmönnum og því ætti að vera hægt að hraða störfum nefnda og þingsins til að hægt sé að afgreiða málið sem fyrst og flotinn komist af stað. Það skiptir miklu máli fyrir þjóðarbúið að þingheimur allur sýni ábyrgð hvað þetta varðar. Að lokinni 1. umr. legg ég til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. sjútvn.

Herra forseti. Atburðarásin er næsta hröð í því máli sem hér er verið að ræða og er nauðsynlegt að afstaða hæstv. sjútvrh. liggi fyrir í svo mikilvægu máli. Við vitum að núna ræða sjómenn, sem eiga að sæta lögum ef þetta frv. verður samþykkt, þann möguleika að fresta verkfalli sínu. Ástæðan er ákaflega einföld. Tiltekin grein í þessu frv. gerir það að verkum að ráða má af því að beinlínis sé verið að efna til launalækkunar hjá tilteknum hópum sjómanna. Af þessum sökum velta þeir því fyrir sér og sitja nú á rökstólum og reifa þann möguleika að fresta verkfalli. Því ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Ef sjómenn taka ákvörðun á þessum degi um að fresta verkfalli sínu er þá ekki alveg ljóst að hæstv. sjútvrh. mun draga frv. til baka?

Herra forseti. Ég hef út af fyrir sig engar athugasemdir við það að Sjómannasambandið og Farmanna- og fiskimannasambandið ljúki verkfallinu með því að aflýsa því. Þá er megintilgangi frv. náð um að verkfallinu ljúki og flotinn geti farið aftur af stað. Ég geri því engar athugasemdir við það. Verði það gert eru þau ákvæði frv. er lúta að því að aflýsa verkfallinu óþörf en eftir stendur þá verkbann útvegsmanna og aflýsi þeir ekki verkbanninu, þá þyrfti að koma til lagasetningar til að enda verkbannið. Mér sýnist á þeirri stöðu sem þá væri komin upp að ekki væri heldur ástæða til gerðardóms. Hins vegar eru önnur atriði í frv. er varða Kvótaþingið og Verðlagsstofu og eru í beinu samhengi við þann samning sem þegar hefur náðst á þessu kjarasviði. Ég sæi enga ástæðu til þess að draga þau atriði til baka þótt verkfallinu væri aflýst. En varðandi þá hættu að um launalækkun væri að ræða í þessu tilfelli þá get ég ekki séð annað en gerðardómur hafi fullt svigrúm til þess að taka tillit til slíkra þátta í úrskurði sínum.

Herra forseti. Það hefur mjög verið til baga í þessari deilu hversu loðin svör hæstv. sjútvrh. og forsrh. hafa verið. Hér kem ég og spyr einfaldrar spurningar: Ef sjómenn kjósa að fresta verkfallinu til að freista þess að ná samningum enn einu sinni við útgerðarmenn verður frv. þá dregið til baka? Það kemur í ljós að hæstv. sjútvrh. er ekki reiðubúinn til þess að svara því játandi. Getur verið að hæstv. sjútvrh., fyrir hönd útvegsmanna og ríkisstjórnarinnar, ætli sér samt sem áður að knýja í gegn lög sem banna sjómönnum að ganga til frjálsra samninga í fjögur og hálft ár? Er það það sem vakir fyrir þessum herrum?

Herra forseti. Hv. þm. hefur ekki alltaf átt svona erfitt með að skilja það sem ég segi en ef hv. þm. hugsar um það sem ég sagði þá sagði ég að þeir þættir er varða verkfallið og gerðardóminn varðandi sjómennina munu augljóslega ekki þurfa að ganga fram en það væru aðrir þættir í frv. sem ekki beinlínis tengjast vinnudeilunni og síðan úrlausn annarra aðila sem ekki þarf að draga til baka þó að verkfallinu yrði aflýst. Ef hann er sérstaklega að hugsa um verkfallið og gerðardóminn þá eru svör mín alveg skýr. Jafnvel þótt einhverjir hv. þingmenn séu talsvert æstir í þessu máli ættu þeir að skilja það.

Herra forseti. Það er svo í þessu frv. að gerðardómnum, ef til kemur, er gert að taka mið af samningi vélstjóra, ekki aðeins hvað varðar efnisatriði heldur líka tímalengd. Sá samningur gildir í fjögur og hálft ár. Verði þetta frv. að lögum gengur það frá mörgum stórum deilumálum og álitamálum á sviði sjávarútvegs sem hafa einmitt verið undir í starfi svonefndrar endurskoðunarnefndar. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort það sé þá í rauninni ætlun hans í framhaldinu að blása það starf meira og minna af ef svo fer að lögfestur verður, ekki bara þessi kjaralega umgjörð sjávarútvegsins í næstum hálfan áratug, heldur líka gengið frá mörgum grundvallaratriðum sem varða viðskipti með veiðiheimildir, verðlagningu afla og annað því um líkt. Er þá ekki í rauninni sjálfhætt með það starf? Er það þjóðarsáttin sem ríkisstjórnin hefur í hyggju að innsigla að lokum um sjávarútvegsmál sem er á ferðinni í þessu frv.? Ég held að óhjákvæmilegt sé að hæstv. sjútvrh., annaðhvort í svörum hér nú eða síðar í umræðunni og þá helst sem fyrst, skýri þetta samhengi mála því það þarf ekki að skoða frv. lengi til að sjá að þar eru veigamikil efnisatriði á ferð sem menn hafa einmitt og ekki hvað síst bundið vonir við að yrði tekið á í endurskoðunarnefndinni og í breytingum á sjávarútvegsmálum. Hitt vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. um, og í raun og veru mótmæla, að hæstv. ráðherra gerðist svo ósvífinn að setja hér þrýsting á menn um það að ekki er nú nóg hvernig þetta frv. er fram komið, herra forseti, heldur á líka helst að skammta mönnum tíma til að fjalla um það hér á þinginu. Því að hæstv. ráðherra lét að því liggja að menn bæru mikla ábyrgð ef þeir leyfðu sér að ræða þetta mál eitthvað að ráði og rúlluðu því ekki hér í gegn því að það mundi tefja fyrir því að flotinn kæmist á sjó. Er það sem sagt eindregin afstaða hæstv. sjútvrh. að menn eigi að neita sér um að lögvarinn rétt sinn til að ræða þetta mál eða hvert var hæstv. sjútvrh. að fara?

Herra forseti. Hv. þm. er á algjörum villigötum í þeim ályktunum sem hann dregur af því sem hér hefur komið fram og því sem er í frv. Þau atriði er hann nefndi varðandi endurskoðunina, að hún er í engu samhengi við þetta í þeim stóru málum sem þar er sérstaklega verið að ræða. Auðvitað verður að halda áfram að vinna starf að löggjöf um fiskveiðistjórn þótt endurskoðunin sé í gangi. Ekki er hægt að láta allt saman vera nákvæmlega í þeim föstu skorðum endalaust meðan við bíðum eftir endurskoðuninni. En það sem ég hef nánast alltaf sagt um Kvótaþingið er að það tengist meira kjaradeilum en annað er endurskoðunina varðar og breytingar á því yrðu að gerast í samhengi við kjaramálin og það er að gerast núna. Endurskoðunin mun síðan halda áfram í þeim stóru málum sem þar skipta mestu máli. Til þess að hv. þm. sé ekki að gefa mönnum sterkari vonir um sátt í þeim málum þá hef ég aldrei talað um þjóðarsátt í því efni, ég hef talað um að reynt yrði að ná víðtækari sátt en verið hefur um það stóra og mikla mál sem deilt hefur verið um. Ég hef aldrei talað um þjóðarsátt og mér þykir það mjög miður ef hann er að reyna að koma því inn í umræðunni að það sé eitthvað sem ég hafi sagt og sé eitthvert markmið. Það er ekki hægt að ná því í svo miklu deilumáli, það vitum við öll sem hér erum inni og auðvitað miklu fleiri. Það sem ég sagði hins vegar um vinnubrögð þingsins og þá ábyrgð sem því fylgir að tefja málið stendur og eins þingreyndur maður og hv. þm. er á að skilja það fullkomlega að hægt er að vinna mál hratt þó að menn komi sjónarmiðum sínum á framfæri, sérstaklega í málum sem eru ekki ný af nálinni --- ég veit ekki hve oft við höfum rætt þessi mál hér í vetur og fyrr og unnið að svipuðum málum og svipaðri löggjöf og er nú verið að fjalla um.

Herra forseti. Ég held að hæstv. sjútvrh. hafi átt að láta vera að vera uppi með orð af því tagi sem hann gerði hér varðandi vinnubrögð þingsins og setja þrýsting á menn. Nóg er nú samt, herra forseti. Ég skil það líka mjög vel að hæstv. sjútvrh. sé að verða viðkvæmur fyrir orðinu þjóðarsátt þó að ég viti svo sem ekki hver er munurinn á víðtækri sátt og þjóðarsátt, en það blæs ekki beinlínis byrlega, er það, fyrir hæstv. ríkisstjórn að sætta þjóðina eða sjómannastéttina við framgöngu sína í sjávarútvegsmálum. Kjörtímabilið er hálfnað, logandi deilur við sjómannastéttina og allt upp í loft hvað varðar grundvallarstefnu á þessu sviði. Hæstv. ráðherra hefur sjálfur ítrekað notað endurskoðunarnefndina sem rök fyrir því að fresta breytingum í sjávarútvegsmálum og framlengja tímabundið ástand. Dæmi: Stjórn veiða úr norsk-íslenska síldarstofninum. Dæmi: Kvótasetning meðafla hjá krókabátum. Er það þá ekki orðið í mótsögn við þetta að ætla nú að ganga, jafnvel í fjögur og hálft ár, með þessu frá veigamiklum atriðum sem menn héldu auðvitað að ættu að verða þarna undir? Hæstv. ráðherra ætti því ekki að verða hissa á því að þessu samhengi sé velt upp. Það er enginn misskilningur.

Herra forseti. Ég verð yfirleitt ekki hissa á einu eða neinu sem hv. þm. segir. En í þessum efnum verðum við að skoða hvert mál út af fyrir sig og það samhengi sem það er í og hvaða forsögu það hefur. Það var ég að reyna að útskýra varðandi þau atriði sem koma fram í þessu frv. Önnur atriði verða skoðuð í öðru samhengi og á öðrum tíma.

Herra forseti. Ef ég skil frv. rétt sem hér er rætt og orð hæstv. sjútvrh. þá kemur sennilega til þess að þó svo að sjómenn fresti verkfalli yrðu samt sett lög sem skulu ná yfir alla sem þau taka til og þau skulu byggð á því samkomulagi sem 169 sjómenn af 6.000 hafa samþykkt. Hvað er það? 3--4% af starfandi íslenskum sjómönnum og fiskimönnum. Það er sem sagt búið að lýsa því yfir af hæstv. ráðherra að gerðar skuli ákveðnar aðgerðir í samræmi við vilja þessara 169 manna. Í fyrsta lagi er frv. náttúrlega byggt upp á því að taka mið af gildistíma til fjögurra og hálfs árs, taka mið af því að launalækkun verði hjá ákveðnum fjölda sjómanna í flotanum og taka síðan mið af því varðandi lagasetningar í öðrum atriðum jafnvel þó að sjómenn frestuðu verkfallinu. Þetta finnst mér alveg furðuleg yfirlýsing.

Herra forseti. Það er kannski ekki mjög miklu að svara miðað við það sem hv. þm. sagði en þar sem hann talaði um frestun á verkfallinu þá verður verkfalli ekki frestað nema báðir deiluaðilar komi sér saman um það. Hins vegar þarf að aflýsa verkfallinu ef annar deiluaðili ætlar að gera það einhliða. Það er nauðsynlegt að við notum rétt hugtök í umræðunni til þess að það skiljist sem við erum að segja. Ef hv. þm. hafa verið að tala um frestun þegar ég hef verið að tala um að aflýsa hafa þeir þar af leiðandi ekki skilið það sem ég hef sagt vegna þess að þeir eru ekki klárir á þeim hugtökum sem um er að ræða. Það sem ég var að segja hér áðan í fyrra svari mínu og er aftur svar mitt er að ef sjómenn aflýsa verkfallinu þá þarf auðvitað ekki að setja nein lög á verkfallið. Þá er verkfallinu lokið og flotinn getur farið á sjó aftur.

Herra forseti. Það kom þá á daginn. Ráðherra var algjörlega ljóst og hafði vissu fyrir því að frestun verkfalls með samkomulagi aðila var ekki til staðar. Hæstv. ráðherra var það ljóst enda eru lögin sem hér á að setja að ósk útgerðarmanna, með ráðleggingum útgerðarmanna og leiðbeiningum útgerðarmanna hér niðri í þingflokksherbergjum. Það er greinilegt hvernig að þessum málum er staðið. Auðvitað vilja stórútgerðarmenn ekki fá fram neina frestun. Það var akkúrat það sem ráðherrann var að upplýsa, að lægi fyrir.

Herra forseti. Það hefur enginn aðili í þessari deilu, þá daga sem þessi mál hafa verið til umræðu, nefnt frestun sem möguleika í stöðunni. Þvert á móti hafa fulltrúar sjómanna og farmanna talað um að aflýsa verkfallinu. Þeir hafa ekki talað um að fresta því. Ég hef ekki heyrt þá nefna að þeir hafi talað um það við útvegsmenn að þeir vildu fresta verkfallinu. Hafi svo verið hefði kannski verið ágætt fyrir þá að láta vita af því. Sé það hugsunin þá gæti það auðvitað breytt stöðunni að einhverju leyti. Ef það gerist tökum við á því þegar það kemur upp. Hins vegar er algjörlega óþarft fyrir hv. þm. að reyna að leiða umræðuna á einhverjar villigötur með því að tala um hluti sem ekki hafa verið í umræðunni, hvorki í dag né síðustu daga.

Herra forseti. Hér stóðu í morgun talsverðar umræður um það hvernig þetta mál hafi borið fyrir þingið. Ég tók ekki þátt í þeim umræðum en ætla að leyfa mér að ræða það aðeins í upphafi máls míns. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að með því háttalagi sem hv. þm. stjórnarliðsins höfðu í frammi í því máli þá hafi í reynd verið reynt að koma aftan að stjórnarandstöðunni. Ég er þeirrar skoðunar að með því hafi verið brotnar ákveðnar hefðir. Við högum störfum okkar í þinginu bæði eftir þingsköpum og ákveðnum óskráðum reglum sem á hafa komist. Það er einfaldlega þannig að ákveðin tillitssemi og ákveðin kurteisi hefur verið í samstarfi stjórnar og stjórnarandstöðu í gegnum árin. Því er haldið fram að með þessum útbýtingarfundi hafi verið brotið í blað. Ég skal ekki segja hvort hægt sé að taka svo djúpt í árinni, herra forseti. En það er einfaldlega þannig að einstakir útvarpsþættir voru rofnir löngu áður en boðað var hér til fundar til að tilkynna að fyrir dyrum stæði að leggja fram frv. síðar þann dag á Alþingi Íslendinga þar sem leggja ætti til að sjómannaverkfallinu yrði aflýst með lögum. Það liggur líka fyrir, herra forseti, að hér var talsverður fjöldi stjórnarliða og stjórnarandstæðinga að störfum í nefndum þingsins. Fundum þeirra nefnda var slitið til þess að hægt væri að kalla stjórnarþingmenn til fundar við forustumenn sinna flokka til að ræða þessi mál. Með öðrum orðum: Vitneskjan um hvað til stóð var á almannavitorði í stjórnarliðinu tiltölulega snemma dags, a.m.k. um þrjú- fjögurleytið, á meðan þess var vendilega gætt að stjórnarandstaðan fengi engan pata af málinu. Herra forseti. Það kom fram hjá hæstv. forsrh. að svona hefði þetta alltaf verið. Það hefði aldrei verið þannig að stjórnarandstöðunni væri gert viðvart þegar dreifa ætti mikilvægum málum á svokölluðum útbýtingarfundum. Þetta er rangt, herra forseti. Ég vil af þessu tilefni rifja upp að ég var sjálfur í stjórnarliði og stýrði sjútvn. í forföllum Matthíasar Bjarnasonar, þáv. formanns sjútvn., árið 1991. Þá voru gerðar ákaflega umdeildar breytingar á hagræðingarsjóði sjávarútvegsins. Þá tilkynnti ég, sem starfandi formaður sjútvn. í upphafi fundar í sjútvn., til þess að sjútvn. hefði af því pata, að þegar þeim fundi loknum mundum við gera reka að því að búa til nál. og dreifa því á sérstökum útbýtingarfundi. Við létum sem sagt stjórnarandstöðuna vita af þessu, þar á meðal þáv. hv. þm. Halldór Ásgrímsson, þáv. varaformann Framsfl. og núv. oddvita þess flokks og varaforsætisráðherra. Þannig liggur alveg fyrir að a.m.k. í þessu dæmi, þegar um er að ræða ákaflega umdeild mál, hefur stjórnarandstöðunni verið gert viðvart til þess að hún gæti ráðið sínum ráðum og notfært sér réttinn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði að umræðuefni áðan. Þingmenn hafa nefnilega rétt til þess í upphafi fundar að láta í ljósi skoðanir sínar á vinnubrögðum sem kunna að vera umdeild, á þingmálum sem kunna að vera umdeild. Sá réttur er tekinn af þeim ef þeir vita ekki hvað til stendur. Þetta tel ég ámælisvert, herra forseti. Ég vil líka, þótt hv. þm. Halldór Blöndal sé ekki staddur í forsetastóli sem stendur, taka fram, í tilefni orðaskipta milli mín og hans sem urðu hér á laugardaginn, að ég spurði hann þá hvort hann hefði vitað deginum fyrr að til stæði að útbýta þessu frv. á útbýtingarfundinum. Ég tók það skýrt fram að ef það væri niðurstaða mín og Samfylkingarinnar að svo hefði verið og hæstv. forseti hefði þess vegna í raun verið að blekkja þingmenn stjórnarandstöðunnar þá mundum við endurskoða samstarf okkar við hann. Hæstv. forseti svaraði ekki þessari spurningu. Hins vegar lýsti hæstv. sjútvrh. því yfir síðar í þeirri umræðu, þegar ég átti ekki kost á að taka þátt í henni, að það hefði verið ómögulegt fyrir hæstv. forseta að gera sér grein fyrir því á þeim tímapunkti að þetta stæði til. Ég vil af þessu tilefni lýsa því yfir að ég tek þessar útskýringar góðar og gildar. Mér þótti tilefni til að láta þetta koma fram hér, herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur, eins og áður þegar þetta mál hefur komið til umræðu, talað mikið um nauðsyn þess að slíta verkfallinu vegna þess að það væri farið að bíta. Verkfallið væri farið að hafa áhrif á efnahag landsmanna og fyrirtækjanna í landinu og á landsbyggðina. Það má því spyrja hæstv. sjútvrh.: Út á hvað heldur hann að verkföll gangi? Þau ganga út á að vinnandi fólk í landinu beitir þeim eina rétti, því eina afli sem það hefur, til að taka á vinnuveitandanum, stórútgerðinni í þessu tilviki, og ná fram rétti sínum, til þess að ná fram kjarabótum. Það blasir við, eins og hér hefur margsinnis verið rakið í umræðunum um þetta mál, að sjómönnum hefur árum saman verið meinað að ná rétti sínum. Hvers vegna? Vegna þess að ríkisstjórnin hefur ávallt verið reiðubúin til að setja lög á deilur útgerðarmönnum til hagsbóta. Auðvitað er það þannig að þegar menn fara í verkfall þá hefur það áhrif. Það er þess vegna, hæstv. sjútvrh., sem menn fara í verkfall. Það er þess vegna sem þeir beita rétti sínum til að láta vinnuafl sitt ekki lengur falt. Hins vegar er það þannig, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. hefði átt að hugsa sinn gang fyrr ef það er þetta sem hann hafði svona miklar áhyggjur af. Hverjir ætli hafi haft mest áhrif á það hvernig þetta verkfall hefur þróast? Hverjir hafa verið með ábyrgðarlausar yfirlýsingar út og suður, alveg frá því verkfallið hófst í mars? Hverjir lögðu fram frv. með ákaflega ábyrgðarlausum og ótímabærum hætti til að fresta verkfalli? Það var hæstv. stjórnarlið, hæstv. sjútvrh. með atbeina hæstv. forsrh. Þá lá fyrir, samkvæmt yfirlýsingu hæstv. forsrh., að samningar væru í þann mund að nást og hæstv. forsrh. ætlaði auðvitað að ná sér í ljómann af því að leysa deiluna og slá sér upp með því að leggja fram þetta ábyrgðarlausa frv. sem þá var sett fyrir þingið. Hverjar urðu afleiðingar þess, herra forseti? Það hlupu allir í keng og allir hrukku til baka. Útgerðarmenn jafnt og sjómenn fóru í kuðung og það var ekki hægt að ljúka samningunum. Formaður sjómannafélagsins á Eyjafjarðarsvæðinu lýsti því yfir margsinnis að þetta frv. og frestunin hefði eyðilagt feril samninganna. Ég lýsi allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni fyrir að hafa með inngripi sínu, með íhlutun sinni í samningaviðræðurnar, eyðilagt þá samninga sem hæstv. forsrh. sagði í þessum sal að væru í þann mund að nást. Það er ekki hægt að túlka orð hæstv. forsrh. á þeim tímapunkti öðruvísi en svo að hefðu menn fengið að vera afskiptalausir, fengið að láta samningana ganga sinn gang og tala áfram saman í friði, þá væri ekkert verkfall í dag. Ábyrgðin á þessu er ríkisstjórnarinnar. Þeir tveir menn sem mesta ábyrgð bera eru hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. Hvernig hefur deilunni undið fram síðan? Þegar erfið deila eins og þessi, með þá forsögu sem hún hefur, er í gangi þá ber mönnum að halda aftur af sér og þegja. Hverjir voru með stöðugar yfirlýsingar um samningaviðræðurnar? Var það stjórnarandstaðan? Nei, það var hæstv. forsrh., en þó fyrst og fremst hæstv. sjútvrh. Aftur og aftur stigu þeir fram á völlinn og gáfu yfirlýsingar. Jafnan voru yfirlýsingarnar það loðnar að ekki var hægt að skilja þær öðruvísi en svo að leiðinni væri haldið opinni fyrir útgerðarmenn, möguleikanum á að setja lög til að slíta deiluna. Hvernig halda menn að það gangi fyrir stétt eins og sjómenn sem hefur verið lamin af ríkisvaldinu og útgerðarmönnum árum saman að ná samningum við þessar aðstæður? Útgerðarmenn geta nánast híað á þá og sagt: Reynið þið bara að semja, reynið þið bara að koma með tillögur. Við vitum að þegar á bjátar kemur ríkisvaldið með frv. til þess að slíta þessu. Nákvæmlega það gerðist í þetta skiptið og ég lýsi ábyrgð á hendur hæstv. ráðherrum fyrir að málið skuli komið í þennan hnút. Ábyrgðarlausar yfirlýsingar þeirra hafa sett málið í þessa stöðu. Það er ákaflega nauðsynlegt, herra forseti, að menn hafi það á hreinu við upphaf þessarar umræðu. Frv. sem hér liggur fyrir er óvanalegt að því leyti til að þar á ekki að fresta verkfalli og ekki að banna það tímabundið heldur á beinlínis að ganga frá samningum við ákveðnar stéttir með lögum. Því er nánast lýst yfir að samningurinn sem vélstjórar gerðu eigi að vera fyrirmynd þeirrar niðurstöðu sem gerðardómur á að komast að. Ég hef skoðað þau frv. og lög sem sett hafa verið á deilur sjómanna. Ég minnist þess ekki að hafa nokkru sinni séð svo fast að orði kveðið sem nú er gert. Kannski liggur skýringin á því í því sem hér kom fram áðan í andsvörum hæstv. sjútvrh. við þann sem hér stendur og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Samkvæmt því á beinlínis, hvað sem tautar og raular, að knýja sjómenn til að taka við einhvers konar kjaradómi gerðardóms, kjaraniðurstöðu gerðardóms og láta þá una því í fjögur og hálft ár. Til stendur að svipta sjómenn, sem við höfum stundum kallað undirstöðugrein samfélagsins, réttinum til frjálsra samninga í fjögur og hálft ár. Mergur málsins var nákvæmlega sá sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson dró út úr hæstv. sjútvrh. áðan. Hvað gerist ef sjómenn vilja fresta? Það kom í ljós að hæstv. sjútvrh. vissi að jafnvel þó að sjómenn vildu fresta verkfalli og hleypa skipum á haf út til veiða þá mundu útgerðarmenn ekki fallast á það. Þess vegna yrðu þessi lög samt sem áður fram að ganga. Herra forseti. Í þessu birtist samstarf stórútgerðarinnar í landinu og hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er tangarsóknin sem ríkisstjórnin annars vegar og stórútgerðin í landinu hafa beitt gegn sjómannastéttinni. Svo furða menn sig á þingmönnum stjórnarandstöðunnar, sem tilheyra stjórnmálahreyfingum sem hafa áratugum saman og jafnvel í heila öld barist fyrir frelsi vinnandi fólks til að beita þessum rétti sínum, og undrast að við skulum ekki kokgleypa þetta, með öngli, sökku og línu, öllu saman í einum bita. Herra forseti. Það er svo ótrúlegt að hlusta á málflutning hæstv. ráðherra að ég á eiginlega engin orð. Fyrst hafa þeir hleypt þessu máli í fullkominn hnút og klúðrað því frá upphafi til enda. Þeir bera mesta ábyrgð á stöðu málsins í dag. Þegar þeir koma svo með lög þar sem blasir við, eftir þær umræður sem farið hafa fram, að þeir eru nánast hlekkjaðir saman, ríkisstjórnin og stórútgerðin í landinu, þá undrast þeir að við skulum ekki standa upp og klappa fyrir þeim. Herra forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að lesa lögin sem sett voru um bann við verkfalli og verkbanni á Herjólfi 13. mars 1993. Ég hvet hæstv. ráðherra líka til að lesa lögin sem samþykkt voru um stöðvun verkfalls á 117. löggjafarþingi, árið 1994 að mig minnir. Hann ætti að bera þau lög saman við það frv. sem hér liggur fyrir. Í ljós kemur að á því er verulegur munur. 3. gr. í frv. sem hér liggur fyrir gengur miklu lengra en þær klásúlur sem er að finna í fyrrgreindum lögum. Það er mergur málsins. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að í 3. gr. frv. sem við ræðum hér sé ekki bara sneitt að félagafrelsi í landinu. Mér sýnist gengið hættulega nærri því að brjóta ákvæði stjórnarskrár varðandi félagafrelsi. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki bara fengið gula spjaldið heldur líka það rauða frá Alþjóðavinnumálastofnuninni vegna laga af þessu tagi. Mig langar, herra forseti, að vísa til þess að lög um bann við verkfalli og verkbanni á ms. Herjólfi voru kærð, af hálfu þeirra sem sættu þeim lögum, til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Hún fjallaði um það mál og niðurstaða hennar var sú að orðalag laganna hafi ekki veitt gerðardómnum sem settur var í málið neinn sveigjanleika til túlkunar. Reyndar er það svo að í úrskurðum sínum viðurkenndi gerðardómurinn þetta sjálfur. Hann benti á að þetta tiltekna ákvæði hafi takmarkað mjög frelsi hans til að leysa málið. Síðan segir í niðurstöðunni að nefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem reifar þetta mál og ræðir, að þetta takmarki rétt stéttarfélaga til að ganga til frjálsra samninga við atvinnurekendur. Síðan segir hún að slíkt sé brot á þeirri meginreglu að aðilar skuli ganga óheftir til almennra kjarasamninga. Niðurstaðan eftir lagasetninguna 1993 er þessi, með leyfi forseta, og nú vísa ég beint í niðurstöðu nefndarinnar hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni: ,,Nefndin biður því ríkisstjórnina að forðast í framtíðinni að grípa til slíkrar íhlutunar með lagasetningu.`` Við ættum að hafa lært af þessari reynslu, herra forseti. Okkur þingmönnum sem samþykktum þessi lög er ljóst að í því tilviki fór hið háa Alþingi á svig við reglur og sáttmála. Ég spyr, herra forseti: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin leggur núna fram frv. sem gengur lengra og er miklu þrengra en þau lög sem fengu þessa hraklegu útreið? Við höfum oft, herra forseti, setið tæpt á sakamannabekknum hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni. Ég er ekki í nokkrum vafa um að við verðum rassskellt fyrir þetta frv., verði það að lögum. Ég vildi hins vegar í tilefni af þessum orðum mínum inna hæstv. forseta eftir því hvort ekki væri hægt að fá hæstv. vinnumálaráðherra, Pál Pétursson, í salinn. Er hann í húsi, herra forseti?

Forseti mun gera tilraun til þess að sækja hæstv. félmrh. í salinn. Ég sé samkvæmt tölvunni að hann er hér í húsinu.

Herra forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. forseti gerði reka að því að fá hæstv. vinnumálaráðherra hingað til fundarins. Mér finnst reyndar sjálfum að hæstv. ráðherra ætti að sjá sóma sinn í að vera viðstaddur þessa umræðu, ekki síst vegna þess að það hefur komið fram í ræðum fyrr í dag, m.a. í ræðu minni við atkvæðaskýringu fyrr í dag, að talið er að með þessu frv. yrðu brotnir alþjóðlegir sáttmálar og sömuleiðis farið hættulega nærri ákvæði stjórnarskrár um félagafrelsi.

Forseti vill láta þess getið að forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að fá hæstv. félmrh. í salinn.

Mér þykir vænt um það, herra forseti. Mér finnst tími til kominn að þingmenn velti fyrir sér ábyrgð sinni og skyldum í málinu sem við erum að ræða. Hvað er í reynd undirrótin að þessum vinnudeilum? Að sjálfsögðu eru það deilur um kvótakerfið og þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Þetta er mál sem við höfum margsinnis rætt. Hér hafa meira að segja verið sett lög sem áttu að koma í veg fyrir að sjómenn væru píndir af útgerðarmönnum til að taka þátt í kaupum á kvóta og það hefur ekki tekist þannig að viðunandi sé. En nú er hæstv. félmrh. genginn í salinn. Ég þakka honum fyrir það en spurningin sem mig langaði að varpa fram og fá svar hæstv. félmrh. við er þessi: Telur hæstv. ráðherra að 3. gr. frv. sé í fullkomnu samræmi við ákvæði stjórnarskrár um félagafrelsi? Telur hann líklegt, miðað við söguna, að hún muni ganga átölulaust af hálfu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar? Telur hann ekki að hér sé gengið á svig við alþjóðlega sáttmála og reglur? Ég tek það fram, herra forseti, að ég æski þess ekki endilega að hæstv. ráðherra veiti mér svar nú þegar en áður en þessari umræðu lýkur vildi ég gjarnan fá svör við þessu.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira, eins og það heitir --- tiltölulega látlaus titill --- sem þegar hefur reyndar orðið tilefni til skoðanaskipta um vinnubrögð ríkisstjórnar og meiri hluta hér á Alþingi og fundarstjórn forseta. Ég ætla ekki að bæta miklu við það. Ég tek undir orð hv. síðasta ræðumanns og vísa til þess sem áður var fram komið. Ég leyfi mér þó að segja, vegna þess að hv. formaður þingflokks Sjálfstfl., hv. 3. þm. Reykn., Sigríður Anna Þórðardóttir, kemur oft upp og leggur gott til þegar rætt er um þingstörfin og annað því um líkt, að reglan er ævinlega sú að hún reynir að finna ágreiningsfleti, sprungur til að reka í fleyga og sár til að klóra í ef hún mögulega getur. Hún taldi það hafa verið hreint gjörsamlega til skammar að þingmenn stjórnarandstöðunnar töldu sér misboðið laugardaginn var og mótmælti því. Hún taldi að þeir hefðu orðið þinginu til skammar. Það var helst á hv. þm. að heyra. En framkoma ríkisstjórnarinnar og forseta þingsins hefur væntanlega verið til sóma. Var það ekki, herra forseti? Er þá ekki þar með rétt að gagnálykta að það hafi verið til sérstakrar fyrirmyndar hvernig menn ætluðu að standa að málinu á laugardag, að halda leyndum upplýsingum um stórpólitískt mál, um sprengju sem átti að henda hér inn í þingstörfin á síðustu sólarhringunum sem þingið átti að starfa og hafa m.a. upp úr krafsinu að réttur væri af þingmönnum tekinn til að mótmæla, réttur sem menn hafa samkvæmt þingsköpunum? Nákvæmlega það hefði gerst, herra forseti, hefðu engir þingmenn stjórnarandstöðunnar verið hér í þingsalnum á laugardaginn var. Ekki þarf að fara um það fleiri orðum að menn hefðu orðið af því tækifæri sem settur fundur í Alþingi býður upp á, að ræða um vinnubrögð, störf þingsins, fundarstjórn forseta og annað í þeim dúr. Sjálfsagt finnst mönnum þetta allt í lagi og jafnvel bara til sóma. Það getur vel verið að menn séu þeirrar skoðunar að menn séu til vandræða þegar þeir nýta sér rétt af þessu tagi. Oft fær maður það á tilfinninguna, herra forseti, að núverandi meiri hluti og þeir sem völdin hafa séu svo megnaðir af þeirri hugsun að völdin séu þeirra einna, að þeir líti á málflutning stjórnarandstöðunnar sem truflun á hinum eðlilega framgangi valdsins. Allt sem snýr að rétti minni hlutans og möguleika hans til að láta álit sitt í ljós er til leiðinda og vandræða. Það skín alls staðar í gegn, hvort sem í hlut á hæstv. forsrh., formaður þingflokks Sjálfstfl. eða, því miður, sjálfur forseti þingsins eins og hann kom fram í þessu máli. Það er ljóst, herra forseti, að ríkisstjórnin undir forustu hæstv. sjútvrh. er gjörsamlega búin að klúðra þessum málum. Ófarir hæstv. sjútvrh. í þessum málum í vetur og ríkisstjórnarinnar eru slíkar að það er leitun að öðru eins. Eru menn þó auðvitað ýmsu vanir, því miður, vegna þess að erfiðlega hefur gengið á undanförnum árum og má segja undanfarinn áratug að leysa mál útgerðar og sjómanna. Þar kemur að sjálfsögðu til að um mjög sérstakar aðstæður er að ræða. Þar kemur annars vegar til hlutaskiptakerfið og hins vegar hið mikla návígi sem sjómenn eru í, hvað varðar kjör sín, við lög um stjórn fiskveiða og alla sjávarútvegsstefnuna. Það gerir að verkum að sjómenn hafa á undanförnum árum ekki getað samið um kjör sín í formi einfaldra samninga um krónur og aura eða prósentur eins og stéttir venjulegra launamanna sem fyrst og fremst semja um upphæðir í krónum. Málin eru flóknari í þessu tilviki og það hljóta allir að þurfa að viðurkenna. Þetta samspil hefur leitt til þess að menn hafa setið uppi með hörð átök og inngrip löggjafans eða meiri hlutans hér. Þróunin hefur orðið sú að það er sama við hvern er talað sem til þekkir, allir upplifa það þannig að útgerðarmenn hafi jafnan getað treyst á að þegar harðnar á dalnum sé þeim komið til bjargar og flotinn sendur aftur til veiða með lögum. Af þeim sökum efast menn mjög um raunverulegan vilja útvegsmanna til að axla ábyrgð af samningum við viðsemjendur sína. Það er mjög dapurlegt ástand og mjög dapurleg sambúð einnar atvinnurekendastéttar við starfsmenn sína, að ná aldrei að gera við þá kjarasamninga á eðlilegum nótum. Það sem ríkisstjórnin gerði líka sl. vetur eru augljóslega reginmistök. Flestir sem ég hef talað við úr röðum sjómanna um helgina eru þeirrar skoðunar að hefði ríkisstjórnin ekki frestað verkfalli í vetur væri þessi deila búin með samningum. Það voru afdrifarík mistök að grípa þá inn í af tveimur ástæðum. Þá var orðinn talsverður þrýstingur og komin hreyfing á málin. Má ég minna á, herra forseti, yfirlýsingar ráðherra sjálfra um það, svo kostulegt sem það er, sem rök fyrir því að fresta verkfallinu að það væri kominn skriður á samningaviðræður. Er þá ekki eðlilegt að álykta að ef menn hefðu ekki frestað þá hefði sá skriður leitt til þess að menn hefðu samið? Í dag eru flestir þeirrar skoðunar. Þetta voru líka mistök, herra forseti, vegna þess að þetta gaf tóninn um að ríkisstjórnin væri þarna til staðar með lögin sín ef útvegsmenn þyrftu á að halda. Allan tímann síðan hefur það legið í loftinu að þetta væri bara spurning um tíma, hvenær ríkisstjórnin kæmi og skæri útvegsmenn niður úr snörunni, á forsendum sem þeim hentar, forsendum sem eru eitur í beinum þeirra sjómannasamtaka sem ekki gátu sætt sig við niðurstöðu á þeim nótum sem naumur meiri hluti vélstjóra samþykkti um helgina. Í öðru lagi, herra forseti, eru það efnisatriði þessa frv., þessa bandorms, sem gera mikið meira en að setja bara niður verkfallið sem slíkt. Þetta er ekki frestunaraðgerð. Þetta er ekki lögfesting sáttatillögu eða einhvers grundvallar sem aðilar deilunnar hafa sjálfir unnið og verið komnir langt áleiðis með. Nei, þetta er ekki svoleiðis. Þetta er lögfesting á samningi í ákveðnum skilningi sem liggur fyrir að er algjörlega óaðgengilegur fyrir þann hluta sjómanna, yfirgnæfandi meiri hluta sjómannastéttarinnar sem er ekki búinn að semja. Það liggur alveg fyrir. Hér er óvenjuharkalega og fantalega gengið fram gagnvart þeim sem enn þá eiga í deilu tekið einhliða á málum. Gerðardómnum eru lagðar upp forsendur. Hann fær ekki að vinna hlutlaust að sínum úrlausnarefnum --- nei, ónei, látum það nú vera þó það væri þá gert --- heldur er hér settur gerðardómur sem á að gera miklu meira en ákveða laun í venjulegum skilningi, kauptryggingu eða því um líkt. Svo litið sé í 2. gr., herra forseti, á gerðardómurinn sem svo er fjallað um í síðari mgr. 2. gr. að ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna í þeim samtökum sem nefnd eru í 1. gr., þ.e. Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandinu: ,,Atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila.`` Gerðardómurinn á að fara inn í það efnislega að skilgreina þennan grunn verðmyndunarinnar. Það er býsna flókið mál. Það þarf að leita að góðum sérfræðingum sem hafa eitthvert vit á sjávarútvegi, hvernig hlutirnir ganga þar fyrir sig. Þetta er ekki bara spurning um krónur og aura. Þetta er spurning um allt það ferli sem ræður verðmyndun á fiski og síðan hefur áhrif á kjör sjómanna í gegnum hlutaskiptakerfið. En gerðardómurinn á að vera meira. Þetta þurfa að vera algerir sérfræðingar í öllu sem fram fer um borð í fiskiskipum því hann á í b-lið að ákveða atriði sem varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptastjórn. Gerðardómurinn á að fara ofan í það sem allir vita að eru gríðarlega vandasöm mál og hafa verið ásteytingarsteinn og legið í loftinu núna undanfarin mörg missiri að þyrfti einhvern veginn að leiða til lykta en er hægara sagt en gert og varðar mikla hagsmuni. Kauptrygging og launaliðir, látum það nú vera því það er kannski það sem menn mundu halda undir venjulegum kringumstæðum að gerðardómur í kjaradeilu ætti að fást við, kauptryggingu og launalið. En það er bara eitt af mörgum atriðum sem þessi gerðardómur þarf að fara ofan í. Hann á að fara ofan í slysatryggingu, helgarfrí fiskimanna á netaveiðum, atriði er varða mótframlag útvegsmanna vegna viðbótarlífeyrissparnaðar fiskimanna og, g-liður: önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál. Hann á sem sagt meira og minna að hafa þetta allt undir, þessi gerðardómur. Látum það nú vera eins og áður var sagt. Segjum að menn sæju enga aðra lausn í sjónmáli. Auðvitað hefði verið hugsanleg niðurstaða að menn hefðu samið um gerðardóm. Það hefur verið gert. En dettur einhverjum í hug að sjómenn hefðu einhvern tímann skrifað upp á að sá gerðardómur skyldi þvingaður til þess að ganga út frá hlutum í úrskurði sínum sem þeim eru algjörlega andstæðir? En það er það sem hér er gert. Í 3. gr., herra forseti, kemur fram að gerðardómurinn skuli við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum ,,taka mið af samningi um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands sem undirritaður var 9. maí 2001 og öðrum kjarasamningum sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á.`` Með öðrum orðum, herra forseti, á gerðardómurinn að vera bundinn meira og minna því það er erfitt að túlka þetta orðalag örðuvísi en svo að gerðardómurinn sé meira og minna bundinn af samningi sem vélstjórar hafa gert, naumur meiri hluti þeirra samþykkt, 160 manns eða eitthvað nálægt því, sem eru fáein prósent af sjómannastéttinni í landinu og í mjög harðri andstöðu við hina því að forsvarsmenn sjómannasamtakanna og Farmanna- og fiskimannasambandsins hafa lýst því yfir að þetta sé algjörlega óaðgengilegt fyrir þá. Ætlar svo hæstv. sjútvrh. að reyna að halda því fram að það sé með sanngjörnum hætti gengið frá þeim grundvelli sem gerðardómurinn á að starfa samkvæmt að skipa honum að ganga út frá þessu? Svo getum við auðvitað, herra forseti, farið aðeins yfir þennan samning Vélstjórafélagsins sem út af fyrir sig er bara eins og hann er og best að hver og einn taki afstöðu til hans. Ég er engin sérfræðingur í því að lesa út úr honum. En ég sé þó strax að í 2. gr. þess samnings er komið inn á mönnunarákvæðin sem eru náttúrlega eitt af stóru málunum og þannig ákvæði að það liggur alveg fyrir að þeirri niðurstöðu hafa sjómenn og farmenn marghafnað. Þar er í raun og veru í aðalatriðum gengið að kröfum útvegsmanna eins og þeir settu þær fram í byrjun um að a.m.k. helmingurinn af öllu sem sparast við fækkun í áhöfn komi beint til þeirra. Það er gengið frá því hér. Það er þá ekki um mikið að semja lengur. Það er þá ekki mikil þörf fyrir þennan gerðardóm ef þetta er frágengið þannig á grundvelli kröfugerðar útvegsmanna. Það er í aðalatriðum þannig sem þetta er. En hér segir, með leyfi forseta, í þessum breytingum á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins og LÍÚ og Vélstjórafélags Íslands --- og þá er ég að tala um tölulið 2.2: ,,Séu sett um borð ný tæki, búnaður eða eigi sér stað hagræðing sem hefur í för með sér vinnusparnað sem leiðir til að færri menn geti sinnt skipsstörfum og um það er skriflegt samkomulag milli áhafnar og útgerðar að færri menn séu á skipi en kveðið er á um í kjarasamningi þessum þar sem ástæður eru tilgreindar, skal hlutur eða hlutir þeirra sem á vantar skiptast að hálfu milli þeirra sem á skipinu eru í réttu hlutfalli við skiptahlutfall þeirra. Hinn helmingurinn skal ganga óskertur til útgerðarinnar.`` Hinn helmingurinn skal ganga óskertur til útgerðarinnar. Er það ekki búin að vera krafa útgerðarinnar lengi? Ég man ekki betur. Þeir hafa sennilega ekki haft hugmyndaflug til þess að fara fram á meira og fá 75%. Ætli sjútvrh. hefði ekki bara skellt því inn ef þeir hefðu áttað sig á því í LÍÚ? Þeir ættu að heimta 3 / 4 en ekki bara helminginn af ávinningnum. En hæstv. sjútvrh. varð ekki flökurt af að setja inn sem forsendur gerðardómsins að hann skyldi ganga þarna út frá kröfum LÍÚ. Síðan er í tölul. 2.1 stórkostlegt atriði sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson segir mér að þýði að ef kokkurinn veikist og það er farið út án þess að hann sé um borð, þá fái útgerðin hluta af hlutnum þó hinir í áhöfninni taki á sig vinnuna og eldi matinn. Nei, þá skal útgerðin samt græða á því að kokkurinn er veikur í landi.  Hitt, herra forseti, sem varðar forsendur gerðardómsins og þessa dæmalausu 3. gr. og ég ætla að koma inn á, er það að gerðardómurinn, og það finnst mér vera algjörlega til að bíta höfuðið af skömminni, því ætlaði ég ekki að trúa þegar ég las það, á ekki aðeins að taka mið af eða vera bundinn af samningi vélstjóra, þessara 160 vélstjóra, hvað varðar efnisatriði heldur líka tímalengdinni. Það segir hér, herra forseti, í síðustu mgr. 3. gr. svohljóðandi: ,,Ákvarðanir gerðardómsins skv. 1. mgr. skulu vera bindandi frá gildistöku laga þessara`` --- ég hélt það hefði verið nóg frá því úrskurðinn fellur --- ,,og skal gerðardómurinn hafa lokið störfum fyrir 1. júlí 2001.`` Úrskurðurinn verður sem sagt afturvirkur aftur að gildistöku þessara laga. Einhvern tímann þótti það ekki góð latína að vera með mikið af svona afturvirkum ákvæðum.  ,,Hann [þ.e. gerðardómurinn] skal ákveða gildistíma ákvarðana sinna og hafa í því sambandi hliðsjón af gildistíma samnings um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands.`` Þetta þýðir að gerðardómurinn er ekki aðeins bundinn efnislega af vélstjórasamningnum heldur líka hvað tímalengdina varðar, fjögur og hálft ár. Hvað þýðir það á mannamáli, herra forseti? Það á að svipta sjómenn samnings- og verkfallsrétti, taka af þeim þessi mannréttindi í næstum hálfan áratug. Þá má eiginlega leggja samtök þeirra niður á meðan. Er það ekki, herra forseti? Það er lítið með það að gera fyrir eina stétt að reyna að skipuleggja sig og reka samtök ef menn ætla að fara þannig að þessum helga rétti að hann sé af mönnum tekinn í næstum hálfan áratug með lögum. Þarna, herra forseti, er farið svo gróflega offari gagnvart öllu sem getur talist verjandi, réttlætanlegt eða sanngjarnt í þessum efnum að ég veit ekki hvernig í ósköpunum menn ætla að standa fyrir því. Til hvers er vísað þegar af mönnum eru tekin stjórnarskrárvarin og lögvarin réttindi? Til hvers þarf að vísa til þess að það standist, herra forseti? Jú, þjóðarheillar, það sé þjóðarvá fyrir dyrum og þess vegna verði löggjafinn að upphefja þessi réttindi. Það sé réttlætanlegt vegna þess að svo mikið sé í húfi. Gott og vel. Segjum að menn verði þeirrar skoðunar að þetta hafi verið í algjörum hnút og þvílíkir þjóðarhagsmunir að veði að réttlætanlegt geti verið að fara inn í þessa deilu og setja hana með einhverjum hætti niður. En ætlar einhver í þessum sal að reyna að halda því fram að menn sjái það fjögur og hálft ár fram í tímann að sjómenn megi ekki hafa samningsrétt? Ætlar hæstv. sjútvrh. að koma upp og rökstyðja það á árinu 2005 verði það áfram nauðsynlegt að lög upphefji samnings- og verkfallsrétt sjómanna? Það er það sem hér er verið að tala um. Ætlar hæstv. sjútvrh. að mæta fyrir dómstólum þessa lands eða annarra og réttlæta að það hafi verið óumflýjanlegt að hafa þetta nákvæmlega svona? Gagnvart stjórnarskránni og landslögum er hér um að ræða mjög helg réttindi, félagafrelsi, verkfalls- og samningsrétt sem er settur rammi fyrir í stjórnarskránni og síðan í lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, vinnumarkaðsaðgerðir og fleiri hluti, plús það að Ísland er aðili að a.m.k. tveimur viðamiklum alþjóðasamþykktum þar sem þessi réttur er varinn og við höfum þjóðréttarlega skuldbundið okkur til að virða hann. Þetta eru samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar frá 1987 og 1998. Ég, herra forseti, spái því að menn séu ekki búnir að sjá fyrir endann á hvernig þetta kunni að fara, verði þessi ósköp einhvern tímann að lögum og fari menn síðan út í það, sem ég held að menn hljóti þá að gera, að láta reyna á þetta fyrir dómi. Hér er verið að ganga svo miklu lengra. Ég man aldrei eftir tímalengd sem er neitt í nágrenni við þetta. Eða ætlar hæstv. sjútvrh. að koma upp og upplýsa okkur um fordæmin, upplýsa okkur um fordæmin? Samningur Vélstjórafélagsins er einhver lengsti samningur sem ég man eftir. Ég man ekki oft eftir því að hafa heyrt talað um samning sem er næstum hálfur áratugur. Ég sé að hristir hausinn úti í sal fyrrum formaður í verslunarmannafélagi ef ég man rétt, hv. þm. Sverrir Hermannsson. Hann var verkalýðsleiðtogi á hinni öldinni og þekkir til þessara hluta og man heldur ekki fordæmi þess eða alla vega ekki mörg.

Og starfaði undir gerðardómi.

Og starfaði undir gerðardómi í næstum hálfan áratug. Er náttúrlega með hreinum ólíkindum, herra forseti, að menn skuli láta sér detta þvílíkt í hug. Þetta eru atriði, herra forseti, sem ég ætla ekki tímans vegna að fara rækilegar ofan í. En það hlýtur að þurfa að gera. Það hlýtur þingnefnd að þurfa að gera, að kalla til sín sérfræðinga á sviði samningsréttar og stjórnsýsluréttar og fara yfir okkar þjóðréttarlegu skuldbindingar í þessum efnum, því það er náttúrlega lítil huggun þó hæstv. ríkisstjórn yrði með allt niður um sig einhvern tímann á næstu missirum eftir málaferli. Auðvitað á að reyna að afstýra því að menn fari út í hreina óhæfu hvað lagasetningu af þessu tagi snertir. Oft eru þessir hlutir umdeilanlegir og getur sýnst sitt hverjum. Þá er það spurning um að þetta fari það hófsamlega fram og ekki með þvílíku offorsi að slíkt sé á engan hátt verjanlegt eða réttlætanlegt. Það sýnist mér vera gert hér, herra forseti. Þá ætla ég lítillega að nefna, herra forseti, að þetta frv. er óvenjulegt að því leyti sem inngrip í kjaradeilur því að hér er ekki bara verið að setja niður deiluna með einfaldasta mögulegum hætti, hér er ekki með einföldum hætti til skamms tíma verið að setja þessa deilu niður með því að frysta ástandið eða fresta eða lögfesta sáttatillögu eða annað því um líkt. Nei, hér eru í fyrra laginu á ferðinni þau dæmalausu gerðardómsákvæði sem ég hef hér farið yfir en að hinu leytinu er þetta frv. sem breytir einum, tvennum, þrennum, fernum lögum á sviði sjávarútvegs. Í II. kafla eiga að falla úr gildi lög um Kvótaþing, sem eru hluti af núverandi kjaraumgjörð sjómanna, því þau eru þannig til komin að þau voru sett í tengslum við lausn síðustu kjaradeilu. Einnig að því leyti er einhliða hent út hlutum sem var verið að reyna að koma á til þess að sætta menn við hlutina síðast. Hér er í öðru lagi talsverð breyting á lögum um stjórn fiskveiða, lögum nr. 38/1990, og þar eru sömuleiðis á ferðinni, herra forseti, ákvæði sem ... Ég vildi gjarnan að hæstv. sjútvrh. hlustaði og ræddi ekki við aðstoðarmann sinn sem er ekki venjan að hafa langt inni í þingsölum, vel að merkja. Hann er ekki kjörinn enn á Alþingi, þessi ungi maður, þó hugur hans standi eflaust til þess. Ég vildi að hæstv. ráðherra færi aðeins yfir með okkur ákvæði 6. gr. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, þ.e. stjórn Fiskistofu. Hvað er Fiskistofa? Jú, Fiskistofa er opinber stjórnsýslustofnun á sviði sjávarútvegs og hefur fyrst og fremst hlutverk hvað varðar stjórn fiskveiða og eftirlit með þáttum þar. Hún er í raun og veru eftirlitsstofnun, nánast löggæslustofnun. Er þá mjög gáfulegt að draga hana inn í hluti sem hér á að fara að gera með 6. gr., að láta hana vera einhvers konar lögreglu í sambandi við kvótaviðskipti? Halda menn að það muni auka tiltrú sjómanna á Fiskistofu og því sem hún er að gera ella? Ég hef miklar efasemdir um að þarna sé gæfulega að verki staðið, að færa inn til Fiskistofu þetta hlutverk um viðskipti með aflaheimildir og nánast lögregluhlutverk á því sviði. Svo er í 2. mgr., herra forseti, vandinn leystur með þessum venjulega hætti að ráðherra skal með reglugerð ákveða með hvaða formi tilkynningar um Fiskistofu um flutning aflamarks skuli vera og fleira í þeim dúr. Ekki er ég viss um að það þyki heldur mjög góð latína. Þarna eru breytingar á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefndina. Hún er nú ekki slegin af. Við verðum sjálfsagt að þakka fyrir að þeim skyldi ekki detta í hug að slá hana af.  Síðan er reyndar verið að breyta enn fleiri lögum, herra forseti, þó smávægilegt megi telja og samkvæmt venju er slatti af ákvæðum til bráðabirgða þannig að þetta sé allt saman fullkomnað, þannig að bandormurinn sé fullkomnaður. Breyting er í einu slengi á einum fimm, sex lögum og slunkur af ákvæðum til bráðabirgða svo þetta sé allt saman í réttu horfi. Verður gaman að vita hvað þau eru orðin mörg, ef allt væri talið, ákvæðin til bráðabirgða í lögunum um stjórn fiskveiða og öðrum tengdum lögum. Þau skipta einhverjum tugum, herra forseti, og segir sína sögu um þann bútasaum og þau ósköp sem gengið hafa yfir í þeim málum á undanförnum árum. Herra forseti. Um mönnun flotans mætti margt segja. Það fór í þessari kjaradeilu eins og stundum áður að þegar útvegsmönnum var farið að leiðast þófið komu gömlu góðu fréttirnar um háa, háa skipstjórahlutinn. Þá var farið og sótt dæmi um það sem allra mesti aflaskipstjórinn hefði á fengið mesta aflaskipi flotans sem er með mestu aflaverðmætin, ef hann hefði verið hvern einasta dag ársins eða svo gott sem á sjó. Svo var reiknaður út hásetahluturinn og þessu slengt í fréttirnar til þess að sýna fólki þvílíkur hátekjulýður þetta væri sem væri með þessa heimtufrekju, svona svipað og gert var í öryrkjamálinu í vetur. Þá var farið í að sýna mönnum fram á hvílík heimtufrekja þetta væri í öryrkjunum. Þetta væri hátekjulið meira og minna. Gift meira og minna forstjórum. Það ætti ekki að vera að hafa samúð með slíku liði og þeim væri ekki of gott að væru sett á þá lög. Svipað er þetta núna með sjómennina. Reidd voru fram dæmin um allra hæstu aflahlutina á metskipum flotans og þau reiknuð til ársins eins og menn slepptu engum einasta degi, engum einasta túr. Þetta er auðvitað notað til þess að segja mönnum að hér væri hátekjustétt á ferð sem þyrfti ekki að vorkenna. Nú vitum við auðvitað að þetta er ekki svo. Í fyrsta lagi eru menn ekki hvern einasta túr á sjó og skárra væri það nú. Eða er einhver hér sem langar sérstaklega í það hlutskipti að vera frá fjölskyldu sinni úti á sjó kannski 300, 320 daga á ári, dag og nótt, mánuð í senn? Nei, ég geri ekki ráð fyrir því. Ætli mönnum sé þá of gott að vera annan mánuðinn heima á móti? Þá lækkar þetta um helming eða svo gott sem. Svo eru ekki öll skipin metaflaskip. Ætli sé ekki slatti af sjómönnum að berjast um á kvótalitlum eða jafnvel kvótalausum skipum og hafa einhvern mismun á leiguverði og söluverði í hlut? Það gengur upp og ofan á veiðunum eins og við vitum. Ætli það sé ekki þannig líka, herra forseti, að það sem væri meiri ástæða til að hafa áhyggjur af um þessar mundir á Íslandi en háum launum sjómanna væri skortur á sjómönnum? Það væri t.d. sú staðreynd að það er engin aðsókn að Sjómannaskólanum. Segir það ekki einhverja sögu um að menn séu a.m.k. ekki ofhaldnir af launum sem leggja þetta fyrir sig úr því það höfðar ekki meira en raun ber vitni til ungs fólks að sækja sér menntun og hasla sér völl í þessari grein enda gætir þeirrar tilhneigingar í talsverðum mæli að erlendur mannskapur sé að koma inn á flotann? Þeir eru að verða þó nokkrir, t.d. vélstjórarnir, af því það fást ekki menn á Íslandi. Ekki eru það sérstök rök fyrir því að það sé vandamál í sjálfu sér að launakjörin séu of góð eða réttindakjör og annað því um líkt og er auðvitað fjarri lagi. Staðreyndin er sú að hér á í hlut eitthvert hættulegasta og erfiðasta starf sem unnið er í landinu og eru ærin rök fyrir því að búa þessari stétt góð kjör og betri en þau eru í dag og standa betur að ýmsum hlutum sem lúta að þeirra réttindamálum, lífeyrisréttinum og öðru slíku. Það stendur m.a. skammarlega upp á stjórnvöld í þeim efnum sem hafa aldrei efnt loforð sín um að gera Lífeyrissjóði sjómanna kleift að axla byrðarnar af sextíu ára lífeyristökualdri, svo dæmi sé tekið. Það er ekki hærra risið á framgöngu íslenskra stjórnvalda þegar kemur að ýmsum réttinda- og kjaramálum sjómanna en svo að það er um hreinar og klárar vanefndir að ræða á ákveðnum hlutum sem rætt hefur verið um. Ég er líka þeirrar skoðunar, herra forseti, og læt það koma fram, að ég tel til skammar að ekki skuli fyrir löngu hafa verið gengið þannig frá málum að sjómannsstarfið hér á landi sé skilgreint það sem kallað er hættulegt starf og hefur gildi í ýmsu réttindalegu tilliti og er alþjóðlega viðurkennt hugtak, sambærilegt við --- ja, við getum sagt námagröft eða annað því um líkt sem þekkt er erlendis. Þá leiðir af sjálfu ef menn legðu þessa skilgreiningu til grundvallar að staða sjómanna mundi breytast í ýmsu tilliti þegar verið væri að ganga frá tryggingamálum, slysatryggingum, lífeyrisréttindum, bótum og öðru síku, því út frá þessu er m.a. gengið þegar þeir hlutir eru ákvarðaðir. Er ekki ástæða, herra forseti, að gera þetta? Svarið er jú. Því miður. Þó ekkert annað kæmi til en að slysatíðni er ein sú mesta enn þá sem þekkist hjá nokkurri atvinnugrein meðal sjómanna, því miður, þó þar hafi sumpart miðað í rétta átt á undanförnum árum. Herra forseti. Aðeins undir lokin um andrúmsloftið í kringum sjávarútvegsmál hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra sem hefur nú haft tvö ár sem nýr maður til þess að ná árangri í þeim efnum. Forveri hans er nú kallaður til annarra starfa, mun verma sendiherrastólinn í London, og sjálfsagt orðinn uppgefinn, karlinn. Hæstv. fyrrv. sjútvrh. náði ekki miklum árangri í því að sætta menn, hvorki við sjávarútvegsstefnuna né að vera milligöngumaður um að ná landi í samskiptum útvegsmanna og sjómanna. Nú kom nýr vöndur og einhverjir hafa sjálfsagt bundið vonir við að hann mundi sópa betur. Og ekki vantaði yfirlýsingarnar fyrir síðustu kosningar um að nú væri það alveg sérstakt markmið stjórnarflokkanna að ná víðtækri sátt. Er það ekki, hæstv. ráðherra,  Ég held því fram, herra forseti, að þessi lög, ef þau eru sett svona, hljóti að hafa veruleg áhrif á það andrúmsloft sem þá verður eftir og lýtur að endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar í einhverju víðtækara samhengi m.a. vegna þess að kjaramál sjómannastéttarinnar eru svo gjörsamlega samofin við það fyrirkomulag sem fyrir hendi er hvað varðar verðalagningu aflans, hvað varðar viðskipti með veiðiréttinn ef þau eru leyfð o.s.frv. Ég er hræddur að ráðherra komist ekki langt með hluti sem hann er sjálfur búinn að ákveða að negla niður í lög í fjögur og hálft ár eða niðurstöðu gerðardóms sem er lögvarinn. Það verður líka, herra forseti, væntanlega ekki til þess að skapa mikla sátt um sjávarútvegsmálin ef þingið lýkur störfum án þess að taka á spurningunni um kvótasetningu meðafla hjá krókabátum. Því var frestað í fyrra með sérstökum rökum, sérstakri vísan til þess að endurskoðunarnefndin væri að störfum og hún ætti að fara yfir þetta eins og annað. Hæstv. ráðherra er gjörsamlega að ómerkja sjálfan sig ef hann gerir ekki a.m.k. það sama aftur úr því endurskoðunarnefndin hefur ekki lokið störfum og þegar tímabundið fyrirkomulag varðandi stjórn veiða á norsk-íslenska síldarstofninum var framlengt í fyrra með vísan til þess að endurskoðunarnefndin væri að störfum. Hæstv. ráðherra hefur haft endurskoðunarnefndina eins og hálfgerða ruslakistu og vísað í hana óútkljáðum málum, frestað því að taka nokkrar ákvarðanir um hluti sem uppi eru. En það á greinilega ekki við nema þegar það hentar. Af hverju hafði hæstv. ráðherra ekki gildistíma þessa frumvarps þannig að það skyldi falla úr gildi t.d. sex mánuðum eftir að endurskoðunarnefndin hafði lokið störfum þannig að menn væru einnig óbundnir af þessu? Það á sem sagt ekki að leyfa sjómönnum að semja í því nýja umhverfi sem til kann að verða í sjávarútvegi eftir að lögin hafa verið endurskoðuð. Nei, herra forseti. Það er alveg sama hvernig á það er litið. Þetta er eins ógæfuleg framganga og nokkuð getur verið. Illindin verða alveg sérstök í þessum samskiptum á komandi mánuðum ef þessu verður þröngvað hér fram. Því miður verður að segjast eins og er, herra forseti, að angi þess máls teygir sig inn í samtök sjómanna. Þar skildu því miður leiðir. Það er dapurlegt. Maður hafði bundið vonir við að sjómannastéttin í heild sinni næði að halda hópinn og þannig hefði staða hennar verið sterkari. Út af fyrir sig breytir engu um þó einn hópur og það fámennur hafi valið aðra leið. Það hafa vélstjórar að sjálfsögðu rétt til að gera. En samningsréttur sjómanna og farmanna er til staðar áfram. Ég held að hæstv. ráðherra, herra forseti, ætti að gá að því að það stendur hvergi neitt í lögum um að hann takmarkist af ákvörðunum einhverra annarra aðila af þessu tagi. Það er bara ekki þannig. Þetta eru mannréttindi. Það eru mannréttindi þeirra sem hafa ekkert nema vinnu sína til að selja að þeir megi bindast samtökum og knýja á um lausn kjaramála sinna. Svo kemur hæstv. ráðherra hér og segir að verkfallið sé farið að hafa svo mikil áhrif að ekki sé hægt að leyfa því að halda áfram. Einmitt þegar kannski einhver von er til þess að viðsemjendur sjómanna færu að finna hitann í haldinu eru sett lög af því verkfallið er farið að hafa áhrif og þá verður að stoppa það. Ég held að hæstv. ráðherra þyrfti að fara á skóla og læra um hvað þetta snýst. Verkfallið hefur líka áhrif á sjómenn vegna þess að þeir færa fórnir og eru launalausir í landi, herra forseti, þannig að það verkar á báðar hliðar. Herra forseti. Að síðustu aðeins um vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. forsrh. er greinilega búinn að gera sitt hér í dag. Hann spýttist í ræðustólinn tvisvar til að leggja gott orð inn varðandi störf þingsins og hvarf svo á braut og skilur sjútvrh. sinn einan eftir í súpunni hér, ef svo má að orði komast. Það sem hefur gerst á þessum sólarhringum frá því á laugardagsmorgun er alveg dæmigert fyrir vinnubrögð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, alveg dæmigert. Þegar á á að herða eru þau nákvæmlega svona. Nakið valdið brýst fram og þannig á köflum að manni finnst gert í því að undirstrika hverjir hafi valdið og við hverja þurfi ekki að tala, eins og stjórnarandstöðuna. Og að það sé til einhver staðar í hugarfylgsnum þessara manna að minni hluti eigi sér einhvern rétt, það fær maður ekki séð. Það nær jafnvel upp í forsetastólinn, herra forseti, að minni hlutinn á Alþingi sé eitthvað sem ekki skipti neinu máli og þurfi neitt að hugsa um og geri ekkert til þó á honum sé brotinn réttur. Að þessu leyti eru því sjómenn og þingmenn þeir sem minni hlutann skipa lagðir að jöfnu. Nei, herra forseti, þetta er ákaflega ógæfuleg framganga. Ég vona að þessi lög verði aldrei sett. Helst vildi ég auðvitað sjá þann manndóm hér á Alþingi að þessu frumvarpi yrði hent eða það fellt hér. En í öðru lagi kann að fara svo að sjómenn velji þann kost til að komast undan þessum ólögum að aflýsa verkfallinu sjálfir og þá væru það þvílík fádæmi ef ríkisstjórnin héldi áfram að nudda með þetta frv. að engu tali tekur og ég treysti því að svo verði ekki.

Herra forseti. Ég vil fyrst í máli mínu gera að umræðuefni atriði er varða þá málsmeðferð sem var uppi á laugardaginn var. Þannig hagaði til að ég var staddur vestur á fjörðum. Ég hygg að það megi teljast frekar góð venja þegar verið er að koma inn með mál sem eru langt á eftir þeim hefðum og venjum sem skrifuð eru í þingsköpin um framlagningu mála, að láta menn í stjórnarandstöðunni vita af því með einhverjum stuttum fyrirvara. Það gerði a.m.k. hæstv. heilbrrh. fyrir örfáum dögum þegar hann boðaði þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar á sérstakan fund nokkrum klukkustundum áður en hann hugðist leggja fram frv. um lagfæringu, þó í smáu væri, á kjörum öryrkja og ellilífeyrisþega. Það var sérstaklega tekið fram í umræðu í þinginu að mönnum fyndist til fyrirmyndar að stjórnarandstaðan væri þó upplýst um mál sem væri að koma inn í þingið. Það var ekki gert í því máli sem við nú ræðum um að setja lög á kjaradeilur sjómanna og útgerðarmanna. Þess vegna kom það flatt upp á þingmenn þegar það fréttist að hér stæði til að leggja fram lagafrv. um að aflýsa löglega boðuðum aðgerðum sjómanna til að ná fram áherslum til leiðréttingar á sínum kjörum. Málið var þannig vaxið að þrátt fyrir að hringt væri í hv. Alþingi og spurst fyrir um hvort slíkt væri á döfinni þá var ekki hægt að fá það upplýst. En á sama tíma var málið í fréttum, komið á fréttavef Vísis, og síðan náttúrlega í fréttir útvarpsins klukkan fimm, reyndar svo afbakað þar að það mátti helst ráða af frásögn Ríkisútvarpsins að sennilega mundi líða um það bil klukkutími þar til flotinn gæti rokið af stað á sjó. Það var sem betur fer leiðrétt. Ég kom athugasemdum við þá frétt á framfæri og fékk það leiðrétt. Mér finnst þetta mjög einkennilegt. Okkur þingflokksformönnum var sagt að til stæði að halda stuttan útbýtingarfund á laugardegi og ég held ég muni það rétt, þeir geta þá leiðrétt það eða staðfest aðrir þingflokksformenn, að nefnt hafi verið að til stæði að leggja fram nokkur skjöl sem mundu örugglega koma út úr nefndastarfi eða væri verið að vinna í nefndum. Okkur var alls ekki ljóst að það ætti að standa svo að málum sem raun varð og stjórnarandstöðunni var greinilega ekki trúað fyrir því, ekki einu sinni í trúnaði með örstuttum fyrirvara, að til stæði að leggja slíkt skjal hér fram. En það þótti sjálfsagt að leka því í fjölmiðla löngu áður en hægt var að upplýsa þá sem starfa í þinginu hvort slíkt mál væri á leiðinni eða ekki. Þetta finnst mér slæmt, slæm vinnubrögð. Öllum er ljóst að stjórnarandstaðan er andvíg því máli sem hér er til umræðu og engum var það betur ljóst en forustumönnum stjórnarflokkanna þannig að það þurfti ekkert að koma á óvart þó menn mundu bregðast við. Herra forseti. Ef ég vík svo að efnisumræðu þessa máls þá eru þar fjölmörg atriði sem mér finnst þurfa að ræða. Með aðgerðum ríkisvaldsins hefur tekist að sundra sjómannasamtökunum og sá kjarasamningur sem vitnað er til og lagður til grundvallar því frumvarpi sem hér er verið að ræða um kjaramál fiskimanna, er afleiðing þess að stjórnvöldum og útgerðarmönnum tókst að kljúfa samstöðu sjómanna, kjúfa það verklag sem útgerðarmenn óskuðu sérstaklega eftir að viðhaft yrði í kjaradeilunni, þ.e. að sjómannasamtökin kæmu sameinuð til þessara viðræðna og það væri hægt að ræða við sjómannasamtökin sameiginlega. Ég veit ekki betur en sjómannasamtökin hafi sammælst um að þannig skyldi unnið í þessari kjaradeilu að menn stæðu saman að því að leysa hana og færu í gegnum hana sameiginlega. Það var ekki síst að ósk útgerðarmanna sem það vinnulag var tekið upp. Ríkisstjórnin tók sér það hins vegar fyrir hendur fljótlega eftir að verkfall hófst þann 16. mars sl. að setja lög á deiluna og taka í raun kraftinn úr deilunni, þ.e. þann kraft sem þarf til í kjaradeilum þannig að þrýstingur myndist á útgerðarmenn og þá auðvitað líka sjómannamegin. En það var staðan sem var uppi þegar verkfallið var boðað þann 16. mars sl. Jafnframt var ljóst að viðræður milli sjómanna og útvegsmanna, rétt áður en boðað verkfall skall á 16. mars, voru á talsverðri ferð, alla vega mátu sjómenn það svo að það væri að þokast í rétta átt. Þegar hins vegar nánast strax í kjölfarið á aðgerðum sjómanna var gripið til þess ráðs af hendi ríkisvaldsins að fresta því verkfalli til 1. apríl var þrýstingurinn tekinn úr deilunni. Það er dálítið einkennilegt að hlusta síðan á orð hæstv. sjútvrh. talandi um að deilan hafi dregist á langinn, að deilan hafi dregist á langinn. Hverjir urðu til þess að deilan dróst á langinn? Þeir sem tóku þrýstinginn úr deilunni þegar hún var hafin. Þeir urðu til þess að deilan dróst á langinn. Það finnst mér liggja alveg ljóst fyrir. Menn voru sendir út á sjó aftur á miðnætti, að kvöldi þess 19. eftir að hafa verið í landi frá 16. Í sumum tilfellum voru sjómenn ekki einu sinni búnir að ná löglegum frídögum sínum því útgerðin vissi auðvitað af þessari dagsetningu og það hafði verið keyrt á veiðar af fullum krafti vikurnar á undan og sumir sjómenn áttu inni fleiri frídaga en þessa þrjá eða fjóra sem náðist að gefa því ákvæðið um boðun verkfalla er það að skip hætti veiðum og haldi til hafnar þegar verkfall hefst, þ.e. á miðnætti þann 16. mars og þá átti á mörgum skipum eftir að ganga frá þeim afla sem hafði veiðst fram að þeim tíma, þrífa skipin, m.a. frystiskipin, og gera þau klár til að liggja í höfnum einhverja daga eða vikur ef svo vildi verkast. Þar af leiðandi kom upp sú staða þegar ríkisstjórnin tók sér það til verka að rífa niður aðgerðir sjómanna til þess að knýja á um samninga að sumir sjómenn voru jafnvel ekki búnir að ná hafnarfríi sínu. Menn voru kannski sendir út á sjó jafnvel með frystan afla um borð í skipum sínum til að fylla á og nota dagana fram að 1. apríl sem var sú dagsetning sem ríkisstjórnin ákvað að skyldi vera á þessum frestunartíma. Niðurstaðan af þessu var sú að þeir sjómenn, fiskimenn í þessu tilviki, sem voru búnir að stunda veiðar af miklum krafti með litlum hléum vikurnar á undan voru aftur sendir út á sjó án þess jafnvel að hafa náð að taka út alla frídaga sína eða landa upp úr öllum skipunum og þrýstingurinn á viðsemjendur sem verkfallinu var ætlað að mynda féll niður. Þannig voru aðgerðir stjórnvalda í þessu máli í upphafi þessarar kjaradeilu, þegar sjómenn gripu loks til verkfallsvopnsins eftir að hafa verið með lausa kjarasamninga í rúmt ár. Það er ekki hægt að áfellast stétt sem árum saman hefur verið kjarasamningalaus fyrir að grípa til aðgerða, eftir að hafa verið með lausa kjarasamninga í á annað ár. Undir þeim kringumstæðum er ekki hægt að áfellast menn fyrir að beita verkfallsvopninu. Menn beita verkfallsvopninu sem er réttur launþegasamtaka, lýðræðislegur réttur, varinn í stjórnarskrá og í mannréttindasáttmálum, til að ná fram leiðréttingu á kjörum sínum. Það liggur fyrir að sjómannastéttin í þessu landi hefur verið samningslaus árum saman á undanförnum árum og hefur þar af leiðandi ekki notið sambærilegra launabreytinga og samið hefur verið um við margar aðrar stéttir. Eitt hefur lengi verið deilt um í þessari kjaradeilu. Ég minnist þess að strax á árinu 1989 var reist sú krafa að fundinn skyldi grundvöllur frjálsrar verðmyndunar sem tryggði að verð ferskfisks tæki mið af verðmyndun á fiskmörkuðum. Þessi krafa hefur verið sett fram í kjarabaráttu sjómanna á annan áratug og enn hefur ekki verið gengið að henni. Skyldi það mál hafa verið leyst með þeim kjarasamningi sem þetta frv. á að miða við, kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands sem tók sér fyrir hendur að stía sjómönnum í sundur, semja við Landssamband íslenskra útvegsmanna og Samtök atvinnulífsins, gera nýjan kjarasamning og bera hann undir atkvæði? Sá samningur var samþykktur með 163 atkvæðum held ég, frekar en 169, af félagsmönnum. Aðeins lítið brot félagsmanna tók þátt í atkvæðagreiðslunni og enn minna hlutfall samþykkti samninginn. Um 10% starfandi félagsmanna Vélstjórafélagsins samþykktu samninginn. Í samningnum er enn á ný tekist á um verðmyndunarmálin. Mér sýnast þær viðmiðanir sem þar eru settar inn, sem eiga að binda menn til næstu fjögurra og hálfs árs, óásættanlegur grundvöllur fyrir verðmyndun á ferskfiski. Það er afar merkilegt að Íslendingar geti ekki farið sambærilegar leiðir og löndin í kringum okkur. Það er ekki eins og löndin í kringum okkur hafi ekki náð árangri í verðmætasköpun sinni með því að láta fiskmarkaðinn sjá um verðmyndunina. Það hafa Færeyingar gert fyrir nokkrum árum og Danir nýlega. Upplýst hefur verið að í Færeyjum hafa menn náð verulegum verðmætisauka fyrir færeyskt samfélag og fyrir sjávarútveginn þar. Hér á landi taka útgerðarmenn sér fyrir hendur að reyna að berja niður fiskverð, berja niður það verð sem þeir eiga að fá fyrir afurðir sínar. Þeir gera út til fiskveiða og standa í stórkostlegum deilum áratugum saman um að berja niður verðið sem þeir eiga að fá fyrir afurðir sínar. Þetta er alveg stórkostleg og furðuleg staða og segir okkur að Landssamband íslenskra útgerðarmanna er ekki samband útgerðarmanna sem slíkra, heldur samband stórútgerðarmanna sem hafa hagsmuni fiskvinnslunnar í annarri hönd og hagsmuni kvótans í hinni og ákveða verðið sem greitt skal, þannig að þeir geti skammtað sjálfum sér arðinn. Um það stendur þessi slagur. Útgerðin vill geta ráðið því hvaða verð á að greiða til sjómanna og hvaða verð útgerðin sjálf reiknar til sín. Í frv. segir í a-lið 2. gr. um að gerðardómur skuli ákveða ,,atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum`` --- verð til viðmiðunar fyrir hlutaskipti. Það er ætlunin,  Kjarasamningar sjómanna eru þannig upp byggðir, og rétt að upplýsa það í þessari umræðu, að áður en gert er upp við sjómenn eru 20% tekin frá í sérstaka kostnaðarhlutdeild af brúttóverði aflans, þ.e. 20% eru tekin frá í sérstaka kostnaðarhlutdeild sem eingöngu rennur til útgerðarinnar. Það hefur verið orðað svo, m.a. af hv. þingmönnum stjórnarflokkanna, að aðalmeinsemd kjarasamninga sjómanna væri að fjármagnið fengi engan hlut, þ.e. fjármagn útgerðarinnar í dæminu fengi engan hlut. Kostnaðarhlutdeildin var á sínum tíma sett inn, að vísu í óþökk sjómannasamtakanna, að útgerðin fengi sérstakt fjármagn beint af fiskverðinu, af aflaverðmætinu áður en kæmi til hlutaskipta sjómanna, til að standa straum af fjármagnskostnaði útgerðarinnar, stofnfjársjóðnum gamla sem var inni í Fiskveiðasjóði, tryggingasjóði fiskiskipa og fleiri kostnaðarliðum sem tengdust skipaeign útgerðarmanna. Fjármagninu var sem sagt tryggður hlutur, 20% hlutur, áður en fundinn er hlutur sjómanna. Nú er verið að setja inn í kjarasamning á nýjan leik, þess vegna er þetta slæmur samningur sem á er byggt í lagafrumvarpinu, sérstakt viðmiðunarverð þar sem útgerðin búi til verðgrundvöll sinn. Hvað á þessi verðgrundvöllur að gera? Hann á eingöngu að nota til að finna út hlut sjómanna. Sennilega er þarna nýmæli á ferðinni og því ekki nema von að mönnum bregði nokkuð við þegar málið er sett upp með þessum hætti. Í raun er verið að segja: Það á að vera til fyrirkomulag sem tryggir að í gangi sé sérstakt verð sem útgerðinni er þóknanlegt þannig að hún geti haldið eftir mismun þess sem eðlilegt væri ef tekið er mið af markaðsverði. Hægt væri að orða það þannig að hér sé á ferðinni viðbót við kostnaðarhlutdeildina, kölluð því virðulega nafni ,,viðmiðunarverð hlutaskipta``. Það er ekkert skrýtið, þegar menn sjá þetta og síðan þær tengingar sem búnar eru til að menn séu ekkert mjög hressir með samning Vélstjórafélags Íslands, og að ekki fleiri en 163 menn hafi þar fengist til að samþykkja samninginn. Það þarf enginn að undrast að svo fáir hafi fengist til að samþykkja hann. Fleiri atriði í þessum samningi og í frv. sem hér er til umræðu finnast mér efnislega óásættanleg með öllu. Ég er auk þess ósáttur við að ríkisstjórnin skuli yfirleitt leggja þetta frv. fram. Ég hef í stuttu máli rakið hvernig ríkisstjórnin tók allan þrýsting úr þessari deilu í upphafi. Hvað var það næsta sem ríkisstjórnin gerði? Það tók nokkur ár að koma því á áður en það komst til framkvæmda, að taka upp sérstakt fæðingarorlof þorsksins, sem í nokkur ár hefur yfirleitt staðið í aprílmánuði. Um það hafði verið rætt fyrr í vetur við sjómannasamtökin og LÍÚ að fæðingarorlof þorsksins skyldi á þessu ári standa frá 1. apríl og fram í miðjan mánuðinn. Sjútvrh. tók sér fyrir hendur að láta fæðingarorlofið á þessu ári ekki koma til framkvæmda. Það var markviss aðgerð til að auðvelda þeim sem gætu róið, annaðhvort á skipum þar sem áhöfn átti skipið eða þá smábátaflotanum, að vera enn virkari við hráefnisöflun meðan á verkfalli sjómanna stæði. Hverjir breyttu afstöðu sinni í þessu máli, sem sennilega varð til þess að sjútvrh. tók þessa ákvörðun? Jú, það var LÍÚ. Auðvitað var það LÍÚ sem fékk því ráðið að menn breyttu þeirri hefðbundnu aðferð til að tryggja sérstakt fæðingarorlof fyrir þorskinn á ákveðnum svæðum við landið. Það þurfti á því að halda af því sjómenn höfðu boðað til aðgerða sem áttu að knýja fram þrýsting til þess að hann leiddi til kjarasamnings. Bæði frestun verkfallsins 19. mars og síðan þessi aðgerð urðu til að þrýstingurinn á að ná samningum varð minni. Verkfallsaðgerðum er ætlað að mynda þrýsting. Verkföll eru boðuð til að búa til þrýsting. Verkfallsaðgerðir hljóta, hæstv. forseti, að hafa áhrif á fleiri atvinnugreinar og fleiri starfsstéttir, víðtækari áhrif og ekki bara á þá sem að deilunni standa, í þessu tilfelli sjómenn annars vegar og Landssamband íslenskra útvegsmanna hins vegar. Það er einfaldlega eðli verkfalla að mynda þrýsting víða í þjóðfélaginu til að þrýsta á um að niðurstaða náist og það er réttur launþeganna að mega leggja niður störf til þess að knýja á um þann félagslega rétt að stéttarsamtök og stéttarfélög skuli semja um kjör manna. Í þeirri deilu sem nú stendur er ríkisstjórnin að brjóta þennan rétt í annað sinn og er það nú nýmæli að tvisvar sinnum í sömu deilunni er sett lög á aðgerðir launþega til þess að ná viðunandi sátt í starfskjör sín. Nánast á hverjum einasta degi síðan þetta verkfall hófst hafa komið einhvers konar meldingar í fjölmiðlum um að til stæði að setja lög á þessa deilu, menn væru að ræða það hér og þar úti í bæ og stjórnarþingmenn hefðu sagt að það drægi til þess að setja lög á þessa deilu, sjútvrh. sagði snemma að menn hefðu ekki endanlausan tíma í þessari deilu og þannig koll af kolli. Og ævinlega hefur það verið svo að sjómenn hafa verið látnir vita að þeirra friður til þess að ljúka þessari deilu með því að knýja fram kjarasamninga væri takmarkaður. Það eru auðvitað viðsemjandinn, Landssamband íslenskra útvegsmanna, sem hefur getað treyst á að þannig mundu málin þróast, það væri eins víst eins og sólin kemur upp í austri að draga mundi til þess að ríkisstjórnin legði fram lög til að skera útgerðarmenn niður úr þessari snöru án þess að þeir þyrftu að ganga til samninga sem teldust ásættanlegir af hendi sjómannasamtakanna. Þegar menn fara í kjaradeilu þá búast þeir aldrei við að ná öllu. Það er þannig líka í þessari deilu að menn hafa ekki búist við því að ná öllum sínum málum í höfn enda held ég að sjómenn hafi sýnt í verki að þeir vildu mjög gjarnan takmarka skaða sem gæti orðið í þjóðfélaginu og koma málum þannig fyrir að hægt væri að ræða þau án þess að m.a. fiskvinnslufólk yrði fyrir verulegum skaða. Hvernig gerðu menn það? Hvernig lögðu menn upp með þá lausn? Jú, þeir gerðu það þannig að öll samtök sjómanna buðu fram sérstaka sáttaleið í janúar sl. Hún var þannig að sjómannasamtökin buðust til þess að samið yrði um þrjú atriði og þetta yrði skammtímasamningur sem mundi gilda til 31. desember á þessu ári, árinu 2001, og það sem þyrfti að nást samkomulag um við Landssamband íslenskra útvegsmanna til þess að ná fram þessari frestun um tæpt ár og ræða þá alvarlegri ágreiningsmál. Það voru laun, það voru einstakir kaupliðir, kauptrygging, tímakaup, hlífðarfatapeningar, fæðispeningar og önnur sík atriði, viðbótarframlag í lífeyrissparnaði og breyting á slysatryggingum félagsmanna Farmanna- og fiskimannasambandsins, Sjómannasambandsins og Vélstjórafélagsins. Undir þetta tilboð, sem var gert í janúar og afhent útgerðarmönnum, skrifuðu öll samtök sjómanna og allir forustumenn þeirra. Síðan yrði tíminn notaður til þess að taka á þeim erfiðu deilum sem ég m.a. vék að varðandi fiskverðið og varðandi þá kröfu útgerðarmanna að það skyldi lækka hluti sjómanna sem þeir svo náðu fram í þessum sérstaka samningi við Vélstjórafélagið. Þau erfiðu mál átti sem sagt að ræða í tólf mánuði, nánast allt þetta ár. Ef samningurinn hefði komist á hinn 23. janúar hefðu menn haft allt þetta ár til þess að ræða þessi mál og ríkisstjórnin hefði ekki þurft að fresta verkfallinu og byggja það á því að það ætti að bjarga verðmætum á loðnuvertíð og koma núna með lagasetningu sem eigi að tryggja að stórútgerðin geti veitt karfann sinn og síldina í Smugunni, því allt snýst þetta um hagsmuni stórútgerðarinnar, allt saman, málið eins og það leggur sig. Nei, það varð aldeilis ekki að menn tækju þessu tilboði fagnandi. Útgerðarmenn blésu það út af borðinu, töldu enga ástæðu til þess að málið yrði sett í þennan farveg, þann sérstaka farveg að semja um þrjú atriði og öll önnur atriði skyldu sett í sérstaka vinnu. Og boðið var upp á heilt ár til að leysa það, enda væri þá komið á sérstöku vinnufyrirkomulagi þar sem menn héldu áfram við að vinna að því að leysa þessi mál. Nei, nei, þetta var auðvitað blásið út af borðinu. Útgerðarmenn tóku sér fyrir hendur að svipast um og athuga hvort ekki mætti koma óorði á forustumenn sjómanna og kjúfa samstöðu þeirra. Það vinnufyrirkomulag þeirra hefur jafnvel gengið svo langt að útgerðarmenn hafa á síðustu dögum verið að lýsa ákveðna forustumenn sjómannasamtakanna óhæfa til samningsgerðar og jafnvel sagt að þeir hefðu engan vilja og það væri þeim sérstaklega persónulega að kenna að ekkert gengi að leysa þessa deilu. Það er eins og forustumennirnir fái bara öllu ráðið. Nei, þeir fá ekki öllu ráðið. Þeir hafa samninganefndir á bak við sig. Kannski missterkar samninganefndir eða samninganefndir með missterkar meiningar. Eigi að síður getur enginn forustumaður leyft sér að tala algjörlega í blóra við sína samninganefnd. Það er alla vega hlutur sem ég þekki ekki að menn hafi komist upp með. Þetta er eitt af þeim atriðum sem rétt er að draga fram í þessari umræðu, að sjómannasamtökin voru búin að bjóða fram sérstaka sáttaleið til að koma í veg fyrir að verkföll skyllu á, enda næðu menn þá saman um ákveðin grunnatriði sem vörðuðu kaup og kjör en settu erfiðustu málin eins og fiskverðsmálin og kröfur útgerðarmanna um lækkun hlutaskipta til sjómanna í sérstakt ferli. Það þótti útgerðarmönnum ekki ásættanlegt. Hins vegar tókst þeim að búa til þann samning sem þetta frv. er byggt á og setja þar inn atriði eins og t.d. þau að þegar breyting verður í áhöfnum skipa skuli hlutur manna lækka. Dæmið sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vitnaði til áðan að ég hefði verið að benda sér á um það að ef kokkurinn veiktist og tíu menn færu á sjó þá skyldi útgerðin fá 1 / 4 af kaupi kokksins, er alveg rétt. Í kjarasamningum sjómanna, 1. gr. þeirra allra held ég --- ég er reyndar með samning Farmanna- og fiskimannasambandsins í höndunum, segir, með leyfi forseta: ,,1. Kafli. Almenn og sameiginleg ákvæði. a) Hlutaskipti 1.01 Hlutir. Útgerðarmaður tryggir`` --- í þessu tilfelli --- ,,yfirmönnum hlut úr aflanum. Aldrei skal skipta í fleiri staði en menn eru í veiðiferð.`` Svo segir í kjarasamningnum. Í samningi Vélstjórafélagsins sem lagður er til grundvallar í þessu frv. bætist ný grein við þessa upphafsgrein, gr. 1.01. Hún hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,2.1. Séu færri menn á skipi en samkvæmt skiptakjara\-ákvæðum kjarasamningsins skiptast 3 / 4 af aflahlut þess eða þeirra sem á vantar á milli skipverja í réttu hlutfalli við skiptahlut hvers og eins en 1 / 4 rennur til útgerðarinnar.`` Þarna er miðað við skiptatöfluna eins og hún er í samningnum. Þetta dæmi sem ég tók um kokkinn er einfaldlega til þess að sýna fram á hvernig þessi útfærsla er hugsuð. Þess vegna er hún óásættanleg. Ég skil ekkert í því hvernig mönnum datt í hug að setja þetta ákvæði inn í kjarasamning, ég verð að segja það alveg eins og er, að það skuli sjálfkrafa gerast þegar menn taka að sér verk annars manns sem hverfur úr áhöfninni að 1 / 4 af hlutnum renni þá til útgerðarinnar. Ég verð að segja eins og er að ég hefði getað skilið það ef þessu ákvæði væri breytt í þá veru að hlutur viðkomandi manns skiptist á milli áhafnarinnar og að þetta ákvæði um að eigi skuli skipta á fleiri menn en eru í veiðiferð breyttist því þá hefði hlutur kokksins í þessu tilviki, 1,25 --- flestir matsveinar eru á einum og kvart hlut --- verið fundinn út og skipt á áhafnarmeðlimi. Það held ég að hefði kannski verið ásættanlegt. En að útgerðin skuli sérstaklega hagnast á því ef aðrir menn vinna störf matsveinsins, eða yfirleitt annarra manna, fæ ég ekki skilið. Ég sé að farið er að saxast á tíma minn. Það var ekki vanþörf á því að ég óskaði eftir lengri ræðutíma. Ég mun koma betur að þessum málum í síðari ræðu minni í dag. En það er m.a. 

Herra forseti. Þegar stjórnvöld neyddust til að grípa inn í deilu sjómanna og útgerðarmanna í mars sl. var það harðlega gagnrýnt m.a. af talsmönnum útgerðarmanna og sjómanna og því haldið fram að samningar hafi þá verið komnir nálægt lokastigi. Ástæða þeirrar lagasetningar á sínum tíma var sú, sem greint var frá á hv. Alþingi, að mikilvægt væri að þau verðmæti sem fælust í loðnunni syntu ekki hjá og að mikilvægt væri fyrir þjóðarbúið að ná þeim verðmætum. Þessi ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar var gagnrýnd mjög harkalega og því haldið mjög hátt á loft að málið hefði verið nánast á lokastigi þegar gripið var til þeirrar lagasetningar sem ég nefndi. Því var með öðrum orðum haldið fram að stjórnvöld hafi truflað samninga á lokastigi. Herra forseti. Nú er liðið hátt á annan mánuð frá því þetta lögbann var sett á og verkfalli frestað til 1. apríl. Haldnir hafa verið yfir 60 fundir milli deiluaðila og enn er allt pinnfast. Þá má geta þess að samningar hafa í raun verið lausir frá 15. febr. árið 2000 og eftir því sem fram hefur komið hafa margir fundir verið haldnir til að ná samningum. Það er alveg ljóst að enn er allt pinnfast og af því er mjög auðvelt að draga einfalda ályktun. Málið var ekki á lokastigi í apríl á þessu ári. Það sem er verra, herra forseti, er að málið virðist í fastari hnút en nokkru sinni fyrr, að því er virðist óleysanlegum. Þá er eðlilegt að menn spyrji, herra forseti: Hvað er til ráða? Vert er að hafa í huga að við erum að fjalla um atvinnugrein sem byggist á takmarkaðri auðlind, sjávarútveginum og fiskinum í sjónum. Segja má að útgerðarmönnm og sjómönnum hafi verið trúað fyrir því að annast þessa auðlind og draga verðmæti úr henni að landi. Það má með sanni segja að báðir deiluaðilar, því sjaldan veldur einn þá tveir deila, hafi að nokkru leyti brugðist því trausti og þeim trúnaði sem þeim hefur verið sýndur til að annast og rækja þessa auðlind. Að mörgu leyti mætti segja að þeir haldi í gíslingu þeirri miklu verðmætasköpun sem fylgir sjávarútvegi sem er ein meginstoðin í efnahagslífi íslensku þjóðarinnar. Að því leyti, herra forseti, má segja að þeir hafi brugðist. Það er sannarlega ekkert einkamál þessara tveggja deiluaðila að halda málinu og verðmætasköpun þjóðarbúsins í gíslingu. Það hefur víðtæk áhrif á allt efnahagslíf íslensku þjóðarinnar og segja má að efnahagslífið sé um þessar mundir í uppnámi vegna þess harða hnúts sem kominn er á viðræður þessara aðila. Þetta er farið að skaða þjóðfélag okkar og hefur skaðvænleg áhrif á markaði. Þetta hefur skaðvænleg áhrif á fyrirtækin í landinu og heimilin eru í uppnámi hvað fjármálin varðar. Birgðir fiskvinnslustöðva eru búnar. Þær hafa þegar verið seldar. Verðmætasköpunin er með öðrum orðum í algjöru lágmarki. Ástandið hefur tvímælalaust þau áhrif á efnahagslíf okkar að það ýtir undir þann vágest sem verðbólgan er og skapar glundroða og uppnám í efnahagslífi fyrir fyrirtæki og heimilin í landinu. Þess vegna, herra forseti, væri algjört ábyrgðarleysi af hálfu stjórnvalda að láta sem ekkert væri. Það væri ábyrgðarleysi að steypa íslensku þjóðinni í efnahagslegan glundroða. Stjórnvöldum ber skylda til að grípa inn í þegar svo mikið er í húfi sem raun ber vitni. Með sama hætti tel ég það ábyrgðarleysi af hv. stjórnarandstöðu að greiða atkvæði gegn því að mál sem þetta, jafnalvarlegt mál og hér um ræðir, skuli sett á dagskrá. Herra forseti. Hvert er inngrip stjórnvalda með því frv. sem hér er um að ræða? Í rauninni er ekki um annað að ræða en að höggva á það sem kalla má óleysanlegan hnút. Það er einmitt skylda stjórnvalda. Í því felst að útgerðarmönnum og sjómönnum er ætlað að sinna því sem þeir hafa tekið að sér, að hefja veiðar og sækja verðmæti í sjóinn til að styrkja stoðir íslensks efnahagslífs. Það er ekki verið að taka af mönnum samningsrétt því að í frv. kemur skýrt fram að deiluaðilum er gefið svigrúm til 1. júlí til að ná samkomulagi. Takist það ekki, verði hnúturinn enn óleystur 1. júlí, eftir einn og hálfan mánuð, er ætlunin að vísa málinu til gerðardóms sem má segja, herra forseti, að séu eðlileg viðbrögð þar sem um svo mikla hagsmuni fyrir þjóðfélagið í heild sinni er að tefla. Sé málið enn óleyst allt frá 15. febr. árið 2001 er eðlilegt að þriðji aðili komi inn til að kveða upp úrskurð sinn.  Herra forseti. Ég tel að fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna hafi að mörgu leyti brugðist því trausti sem þjóðin hefur sýnt þeim. Með kergju sinni og stífni á báða bóga ógna þeir efnahag íslensku þjóðarinnar. Það er skylda stjórnvalda við slíkar aðstæður að grípa inn í til að renna stoðum undir efnahagslíf íslensku þjóðarinnar og setja ekki fyrirtækin í landinu í uppnám og setja ekki heimilin í landinu í uppnám, eins og sannarlega yrði ef ekkert yrði að gert. Við þá sem eiga í deilunum finnst mér rétt að segja: Sýnið ábyrgð í verki og semjið fyrir 1. júní.

Herra forseti. Þetta var mjög merkileg ræða. Hér kom talsmaður Framsfl. og hvatti hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnina til dáða í baráttunni gegn sjómönnum og réttlætti að þeir yrðu sviptir samningsrétti. Ég held að enginn maður velkist í vafa um að þessi kjaradeila er mjög alvarleg. Hún kemur þjóðfélaginu öllu við. En það er meira en að segja það að svipta íslenskt launafólk þeim rétti sem það býr við í lýðræðisþjóðfélagi. Hv. þm. Hjálmar Árnason segir að ekki standi til að taka af mönnum samningsrétt vegna þess að þeir hafi frest til mánaðamóta til að reyna að ná samkomulagi. Síðan hefur hann útlistað það á hvern hátt gerðardómi er gert að starfa. Hann á að starfa á forsendum samnings sem þegar hefur verið gerður og tekur til fjögurra og hálfs árs. Þegar frv. er lesið og skoðað kemur að sjálfsögðu í ljós að stétt sjómanna, íslenskir sjómenn, eru sviptir samningsréttinum. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þm. sérstaklega: Er samhengi á milli inngripsins í marsmánuði, sem hv. þm. réttlætti einnig, og hins að kjaradeilan hefur dregist á langinn? Hefur þetta inngrip ekki einmitt orðið til að lengja þessa kjaradeilu, einfaldlega vegna þess að útvegsmenn gátu gengið að því sem vísu að ríkisstjórnin mundi skera þá niður úr snörunni eins og hún hyggst núna gera, að sjálfsögðu með dyggum stuðningi þingmanna Sjálfstfl. og Framsfl.?

Herra forseti. Ég hygg að það hafi komið fram, m.a. í fjölmiðlum, að bæði fulltrúar sjómanna sem og fulltrúar útgerðarmanna lýsa óánægju sinni með að málið skuli komið í þennan farveg. Ég held ég verði að leiðrétta hv. þm. í því að hér sé verið að ráðast gegn sjómönnum. Það kemur fram, eins og ég nefndi áðan, í máli fulltrúa beggja deiluaðila að þeir eru ósáttir við að ríkisstjórnin skuli grípa inn í. Ég ítreka, herra forseti, að samningar hafa verið lausir frá 1. febr. árið 2000. Það hafa verið haldnir fjölmargir fundir til að reyna að ná sáttum og báðir aðilar virðast fastir í sínu fari, ekki tilbúnir að gefa eftir og mætast einhvers staðar á miðri leið. Með öðrum orðum tel ég að þessir fulltrúar deiluaðila hafi sýnt það í verki að þeir valdi því ekki að fara með það mikilvæga umboð sem þjóðin hefur veitt þeim, til að sækja þessa takmörkuðu auðlind. Þetta snýst ekki einungis um deilur á milli sjómanna og útgerðarmanna heldur um efnahagslíf íslensku þjóðarinnar. Þess vegna hafa stjórnvöld ákveðið að grípa inn í. Það væri ábyrgðarleysi af stjórnvöldum að gera það ekki, vegna þess hversu miklir hagsmunir eru í húfi, ekki síst hagsmunir heimila og fyrirtækja, jafnt heimila sjómanna sem allra annarra landsmanna. Það er ábyrgð stjórnvalda að treysta þessar efnahagsstoðir og láta ekki efnahagslífið komast í uppnám. Ég þykist vita að hv. andmælandi sé mér sammála, enda fulltrúi margra alþýðumanna í landinu í samtökum sínum.

Herra forseti. Mér finnast það alvarlegar yfirlýsingar sem hér er verið að gefa úr ræðustól á Alþingi. Hér er því haldið fram að íslenskir sjómenn séu ekki verðir þess að njóta lýðræðislegra réttinda, þeim sé ekki treystandi til að fara með lýðræðisleg réttindi og að ríkisstjórnin geti af þeim sökum, vegna þess að það er hennar mat, svipt þá þessum réttindum. Því er haldið fram að það eigi að vera á forræði ríkisstjórnarinnar að svipta launafólk réttindum sem það býr við í lýðræðissamfélagi. Sé ríkisstjórnin óánægð með framgöngu sjómanna í kjaradeilu þá er hægt að svipta þá verkfallsréttinum. Er þetta stefna Framsfl. gagnvart launafólki? Eða gildir hún aðeins gagnvart íslenskum sjómönnum? Gildir þetta gagnvart launafólki almennt? Er þetta stefnan um að hafa fólk í fyrirrúmi, að sé það mat stjórnvalda að kunni það ekki með lýðræðislegan rétt sinn að fara þá sé bara eitt að gera, að svipta fólk þeim réttindum? Mér finnast þetta merkileg tíðindi. Mér finnst undarlegt að menn skuli leyfa sér að láta þetta út úr sér.

Herra forseti. Hv. þm. nefnir einungis sjómenn í þessu sambandi. Það hefur ítrekað komið fram að hér er um það að ræða að taka mjög alvarlegt mál úr höndum beggja deiluaðila, úr höndum fulltrúa sjómanna og fulltrúa útgerðarmanna. Hvers vegna? Það er vegna þess að þeir hafa haldið þannig á málum, fulltrúar þeirra, að málið er komið í það sem virðist vera óleysanlegur hnútur. Þar er ekki um einkamál fulltrúa þessara tveggja hópa að ræða. Þetta er mál sem varðar alla þjóðina. Þetta er mál sem snertir heimilin í landinu, sem mér finnst hv. þm. líta fram hjá. Það er skylda stjórnvalda að horfa til þess hvaða efnahagslegar afleiðingar langvarandi verkfall hefði. Haft hefur verið eftir einum fulltrúa sjómanna að menn mundu halda áfram deilum þessum þar til færi að grána í fjöll í haust. Þá má spyrja: Hvernig væri efnahagsástand íslensku þjóðarinnar þá?  Það er lýðræðisleg ábyrgð, hv. þm., stjórnvalda að koma í veg fyrir efnahagslegan glundroða. Ég trúi því ekki, þó að hv. þm. sé mikill baráttumaður, að hann líti fram hjá þeim grundvallaratriðum að halda uppi efnahagslegum stöðugleika sem er grundvöllur þess að hafa fólk í fyrirrúmi, að horfa á heildardæmið. Ég trúi því ekki að hv. þm. líti fram hjá því mikilvæga atriði og vilji sigla inn í efnahagslegt öngþveiti.

Herra forseti. Mig langar til að varpa nokkrum spurningum til hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Í fyrsta lagi um tilboðið sem sjómannasamtökin gerðu LÍÚ-forustunni í janúar sl., um að setja málin í ákveðinn farveg og vinna síðan úr þeim erfiðustu málum sem eftir væru: Ber að skilja orð hv. þm. svo að honum finnist að tilboðið sem sjómannasamtökin gerðu sameiginlega hafi verið einskis virði og sjálfsagt sé að útgerðarmenn hunsi það og síðan sé það skylda stjórnvalda að setja lög á kjaradeilu sjómanna, ekki einu sinni heldur tvisvar? Er hægt að halda því fram með svona tilboð í höndunum, sem var líka sýnt stjórnvöldum, að menn hafi ekki reynt að búa til farveg um að taka á þremur afmörkuðum atriðum, launabreytingum, slysatryggingum, lífeyrismálum og öllu öðru í langtímavinnu á öllu árinu? Er hægt að halda því fram að stéttirnar hafi ekki lagt sig fram um að koma í veg fyrir að við stefndum inn í þetta verkfall? Nei, bara alls ekki. Ég verð að gera athugasemdir við hvernig menn tala um skyldur stjórnvalda til að berja annan aðilann alltaf niður.

Herra forseti. Ég ætla ekki að taka efnislega afstöðu til þeirra atriða sem sjómenn og útgerðarmenn hafa verið að deila um. Ég hygg að ágætt sé að hafa í huga að sjaldan veldur einn þá tveir deila. Ég efa ekki að báðir aðilar telji sig hafa lagt sig alla fram um að ná samningum. En aðalatriðið í þessu er að þeir hafa ekki náð saman. Þar stendur hnífurinn í knúnni. Deiluaðilar hafa ekki náð saman síðan 1. febr. árið 2000 og það stendur svo pinnfast að ríkissáttasemjari treystir sér ekki einu sinni að því er virðist til að leggja fram miðlunartillögur. Við getum ekki, hv. þm., horft á þær ógnvænlegu afleiðingar sem langvarandi verkfall hefði fyrir þjóðarbúið. Við getum ekki horft á það og látið sem ekkert sé. En ég tek ekki efnislega afstöðu til innihaldsins. Kjarninn í málinu er sá að deiluaðilar hafa ekki náð saman. Ekkert bendir til þess að þeir muni ná saman að óbreyttu. Það er þess vegna eðlilegt og meira en eðlilegt, það er skylda stjórnvalda að grípa inn í og höggva á þann gordíonshnút sem hefur verið hnýttur.

Herra forseti. Kennarar voru í tveggja og hálfs mánaðar verkfalli, var það ekki? Nú efa ég ekki að hv. þm. þekki vel til kjara kennara. Ekki ætla ég að draga í efa að þeir séu að sinna mikilvægum störfum í þjóðfélagi okkar.  En það er ekki aðalmál hvort við berum okkur saman við tímalengd í þessu verkfallinu eða hinu. En mér er spurn þegar hv. þm. talar um að mönnum sé trúað fyrir nýtingu aflans í sjónum. Það er einfaldlega þannig að það eru útgerðarmenn sem fá aflaúthlutunina og hafa kvótann hjá sér og hafa, ef ég man rétt úr umræðum í fjölmiðlum í þessari deilu, m.a. látið í ljós að það mætti veiða aflann á öðrum tímum árs, það væri ekki algjör pressa á því að leysa þessa deilu þó hún sé komin upp núna varðandi úthafskarfann og síldina. Ég spyr þess vegna hv. þm.: Er það meining hans sem hann var að tjá hérna eða á ég að skilja það svo að hann telji að þessa varanlega úthlutun á aflaheimildum til útgerðarmanna eigi að leggja niður? Er það það sem hann var að segja?

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að kennaraverkfallið var afskaplega alvarlegt eins og verkföll eru alltaf og áhrif þess eru ómælanleg. En það er þó kannski sá munurinn á kennaraverkfalli og því sem um ræðir hér að karfinn á Reykjaneshrygg eða loðnan á sínum tíma verða ekki kölluð til veiða á laugardögum eða í styttra páskafrí eða styttra sumarfrí eins og menn reyndu að leysa þá kennsludaga sem féllu niður. Það er munurinn að hér er um verðmæti að ræða sem gefa sig á afmörkuðum tíma og ekki aftur.  Þá er líka vert að hafa annað í huga. Er það ekki rétt munað að síðast þegar miðlunartillaga var lögð fram byggði hún m.a. efnislega á því sem útgerðarmenn höfðu fellt en það var sú miðlunartillaga sem lögð var fram? Þess vegna skýtur það nokkuð skökku við þegar hv. stjórnarandstæðingar koma hver á fætur öðrum og tala um að hér sé verið að þjónka útgerðarmönnum o.s.frv. Ég held að þetta dæmi sýni m.a. að það er ekki alveg rétt með farið. Það segir e.t.v. sína sögu líka að útgerðarmenn virðast vera nokkuð ósáttir við þann farveg sem málið er komið í. En horfum ekki fram hjá því meginatriði sem er hin efnahagslega ábyrgð, það er ábyrgðin gagnvart þegnum landsins og efnahagslegri undirstöðu sem hlýtur að vera meginatriði í málinu.

Herra forseti. Við ræðum hér um frv. um stöðvun verkfalls sjómanna, frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Það eru liðnir tveir mánuðir frá því að síðast var gripið inn í verkfall sjómanna með tímabundinni frestun. Ég studdi þá gjörð á þeim tíma. Það var þó með heilmiklum efasemdum. Ég trúði því samt að það gæti létt á pressunni á samningsaðilum ef verkfallinu yrði frestað um tíma. Ég er svo sem ekki frá því að eitthvert gagn hafi verið af þeirri frestun. Ég held að þar hafi menn notað tímann en auðvitað hefur ýmislegt verið leitt í ljós síðan sem veldur manni efasemdum. Frændur mínir og fyrrverandi skipsfélagar á Vestfjörðum voru mér lítt þakklátir fyrir að hafa stutt frestun verkfallsins á sínum tíma og spöruðu ekki að láta mig heyra það að sjómannasið eins og gengur og gerist. Þess vegna hef ég verið mjög efins. Mér hafa leiðst þau miklu inngrip sem orðið hafa í deilur sjómanna og útgerðarmanna á umliðnum árum. Einhver orðaði það svo, þegar síðasta var gripið inn í, að það væri ekki nema eitt skot í byssunni og yrði ekki hægt að hleypa af nema því eina skoti, sem hleypt var af fyrir tveimur mánuðum. Nú hefur þessi byssa verið endurhlaðin. Það hryggir mig að sú staða skuli komin upp, að það hafi þurft og að útvegsmenn og sjómenn skuli ekki hafa getað samið á þeim sex vikum sem liðnar eru síðan verkfall skall á að nýju. Ég segi það sem sjómaður og vegna þess að ég ber heilmikla virðingu fyrir samtökum sjómanna og samtökum útgerðarmanna að það er með ólíkindum að ekki skuli takast á öllum þessum vikum að ná samkomulagi um kjör þessara aðila, miðað við allt það sem er í húfi. Það er mjög mikið í húfi og allir gera sér grein fyrir því. Það virðist einfaldlega orðinn algjör trúnaðarbrestur á milli forsvarsmanna sjómanna annars vegar og útgerðarmanna hins vegar. Þar að auki er kominn upp klofningur í röðum sjómanna þar sem samtök sjómanna og vélstjóra eru komin hvor í sinn hópinn og ekki að sjá að gróa muni um heilt þar á næstunni. Mér hefur reyndar fundist, herra forseti, ótrúlega lítill vilji til samninga á undanförnum vikum. Deiluaðilar hafa sent hvor öðrum tóninn í fjölmiðlum nánast á hverjum degi og látið frá sér fara ummæli sem mér finnast ekki eiga við þegar mönnum er ætlað að ná sáttum og samningum. Eftir þessa miklu yfirlýsingagleði held ég að meiri hluti þjóðarinnar trúi því ekki að hægt sé að bíða lengur eftir því að þessir aðilar nái samningum, því er nú verr og miður, og þess vegna verði skotið að ríða af í annað sinn. Þjóðin getur ekki liðið að menn leiki sér með fjöreggið með þeim hætti sem gert er og efnahagur þjóðarinnar settur í stórhættu út af, við skulum segja, umkomuleysi þeirra aðila sem um þessi mál eiga að fjalla. Með þetta í huga hef ég fyrir mitt leyti samþykkt að þetta frv. verði lagt fram. Frv. er að mörgu leyti mjög sérstakt. Það tekur annars vegar á því að samningar gætu hugsanlega tekist milli þessara aðila á næstu tveimur vikum en ef það tekst ekki er kjaradómur settur upp. Hann mun sjá til þess að einhver niðurstaða náist á einum mánuði eftir það. Þar með eru samningar sem sá kjaradómur ákveður lögbundnir í fjögur og hálft ár. Þetta er harkalegt inngrip í deilu sem kemur til með að breyta mjög miklu, að ég hygg, í framtíðinni fyrir samtök sjómanna og samtök útgerðarmanna. Þessi lög taka að mörgu leyti einnig fast á því hvað eigi að semja um og hvernig eigi að taka á ýmsu, t.d. varðandi viðmiðanir hlutaskipta á þorski, ýsu og karfa, í a-lið 2. gr. frv. Í b-lið 2. gr. frv. er tekið inn atriði varðandi fjölda í áhöfn, sem er eitt helsta deilumálið. Þá er og tekin fyrir kauptrygging launaliða og slysatrygging o.s.frv. Öll þessi atriði hafa lengi verið til umræðu og menn deilt um þau. Einnig eru talin upp önnur minni atriði, sem ég tel, t.d. afmörkun helgarfría fiskimanna á netaveiðum og viðbótarlífeyrissparnaður. Síðan er talað um önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál. Öll þessi atriði hafa samkvæmt fréttum verið til umræðu. Ekkert af þeim hefur þó, held ég, verið erfiðara en mönnunarmálið. Í frv. er talað um að gera kjaradómssamninginn með þeim hætti að farið sé sem næst samningi vélstjóra við Samtök atvinnulífsins fyrir nokkrum dögum. Ég heyri á sjómönnum að þeir ásaka okkur stjórnarþingmenn fyrir að hlaupa þarna eftir óskum útgerðarmanna, að það sé viðtekin venja stjórnarinnar og stjórnarflokkanna að hlaupa eftir öllu því sem útgerðarmenn biðja um en sinna engu því sem snýr að sjómönnum sjálfum. Mér finnst ómaklegt hvernig menn orða þá gagnrýni sína, alla vega í mín eyru. Mér finnst ósanngjarnt að okkur sé sífellt núið um nasir að vera að svíkja sjómenn. Menn þurfa ekki að hugsa lengra en aftur til ársins 1998, þegar sett voru lög í þinginu til að stöðva enn eina deilu sjómanna og útgerðarmanna, en þá kom frá þinginu lögfesting á sáttatillögu sáttasemjara milli deiluaðila á þeim tíma. Sú sáttatillaga fór í atkvæðagreiðslu. Sjómenn samþykktu hana, með semingi eftir því sem mér er sagt, en aftur á móti felldu útgerðarmenn þessa sömu tillögu. Tillagan var síðan lögð fyrir þingið lítið breytt og hún samþykkt á hinu háa Alþingi, þ.e. sá samningur sem sjómenn höfðu samþykkt var samþykktur en óskir LÍÚ-manna gjörsamlega hunsaðar. Að tala um að við séum að hlaupa eftir útgerðarmönnum er í mínum huga úr lausu lofti gripið. En auðvitað þarf að taka tillit til beggja aðila þegar kemur að því að semja því að báðir þurfa að vinna eftir þessum samningum. Sú deila sem núna stendur og mér er sagt að standi fastast í mönnum er um svokölluð mönnunaratriði, að í fyrsta lagi eigi ekki að vera hægt að fækka í áhöfn öðruvísi en um það verði skriflegt samkomulag sem báðir aðilar hafi undirritað og ávinningurinn skiptist jafnt á milli tveggja aðila. Ef ekki næst samkomulag um þetta er gert ráð fyrir því að 75% af því sem vinnst við fækkun áhafnar renni til sjómannanna sjálfra en 25% renni til útgerðar. Þetta hafa sjómenn sagt að sé algjörlega óásættanlegt. Það má vel vera að ekki sé hægt að sætta sig við það af þeirra hálfu. Ég hef samt sem áður aldrei séð að hægt væri að ná samkomulagi um mönnun nema báðir gæfu eitthvað eftir af sínum kröfum. Auðvitað verður útgerðin að fá eitthvað, og þá sjómenn um leið, fyrir aukna fjárfestingu í tækjum og búnaði sem leiðir til að hægt sé að fækka í áhöfn. Mér finnst merkilegt að ekki skuli vera hægt að ná með einhverju móti samkomulagi um þetta atriði sem báðir aðilar gætu unað sæmilega við. Mér er sagt, herra forseti, að sumir forustumenn sjómanna vilji einfaldlega ekki láta á þetta reyna fyrir framan umbjóðendur sína. Það getur vel verið að það sé rétt. Ég veit ekkert um það. Aftur á móti sé ég að deilan er á byrjunarreit. Ég hef í raun miklar áhyggjur af því hvað muni gerast næst. Ef sjómenn og útgerðarmenn ná ekki samkomulagi á næstu tveimur vikum verða settir á þá samningar fyrir næsta fjögur og hálft árið. Hvað verður þá um samtök sjómanna og útgerðarmanna? Ég get ekki séð annað en að þá sé búið að rústa þessum samtökum algjörlega og þau hafi gert það sjálf. Mér sýnist, verði þetta þannig, að þá hljóti útgerðarmenn að huga að því að manna skip sín með sama hætti og gert er með flugvélar, þar sem allir eru ráðnir um borð með verktakasamningum. Útgerðarmaðurinn er þá ekki lengur í LÍÚ og sjómennirnir ekki lengur í sjómannasamtökum. Þá yrði einfaldlega gerður hlutaskiptasamningur milli útgerðarmannsins og sjómannsins og þar með þarf ekki milligöngu neinna samtaka. Þetta er gert víða í heiminum og af hverju skyldi það ekki vera hægt hjá sjómönnum á Íslandi? Það hljóta alla vega að renna á menn tvær grímur þegar þeir horfa upp á að margar vikur líði án þess að menn geti náð samningum. Sum af þessum samtökum, t.d. Sjómannasamtök Íslands, hafa ekki getað gert samning í tíu ár. Það er augljóst að þar vantar gríðarlega mikið upp á þann eiginleika að geta yfirleitt náð samningum. Það er engin ástæða til að ætla að það breytist neitt á næstunni. Menn hljóta að velta fyrir sér nýjum leiðum til að ná samningum milli útgerðarinnar og þeirra sem vinna um borð. Það þarf kannski engan millilið, ekkert LÍÚ og engin sjómannasamtök. Ef þau reynast ekki vandanum vaxin og ná ekki saman samningum þá hlýtur að þurfa að leita annarra leiða. Það mundi þýða einfaldlega að þeir sem sjá um þessi mál í dag verða að taka pokann sinn. 

Hver rústaði samningunum?

Samningarnir hafa einfaldlega verið í höndum þeirra aðila sem eiga að vinna eftir þeim, LÍÚ og sjómanna. Engir aðrir hafa skipt sér af þessu, ekki nokkrir.  Herra forseti. Í þessu frv. er ýmislegt fleira athyglisvert en að minni hyggju ánægjulegra, en það er að lagt er niður svokallað Kvótaþing. Ég hafði mikinn ímugust á þessu Kvótaþingi á sínum tíma og fannst um algjört óþarfa skriffinnskubákn að ræða sem væri verið að setja upp nánast til þess að koma í veg fyrir að menn gætu skipst á aflaheimildum með þægilegum hætti. Þetta var sett inn á sínum tíma, 1998, einmitt þegar verið var að leysa sjómannadeiluna þá og ég er mjög ánægður með að það sé tekið út nú. Herra forseti. Ég ítreka að ég er mjög ósáttur við að þessi deila sjómanna og útgerðarmanna skuli vera komin í þann hnút í dag að grípa þurfi enn eina ferðina til lagasetningar. Ég hefði ekki trúað því að óreyndu að svo mundi fara. Ég á þá von heitasta, herra forseti, að á næstu tveimur vikum nái sjómannaforustan og LÍÚ samningum og sýni að þeir séu traustsins verðir.

Herra forseti. Ég mundi í sporum hv. þm. Kristjáns Pálssonar frekar fela mig í skúmaskotum en að koma hingað með málflutning af þessu tagi, að koma hingað og halda því fram að frv. sem hér liggur fyrir rústi þessum samtökum, þ.e. samtökum sjómanna, í öðru orðinu og halda því síðan fram að þau hafi veitt sér þetta banasár með eigin hendi, það er hneyksli, herra forseti. Hvers hönd heldur á hnífnum? Meðal annars sú hin sama hönd og styður á hnappinn, hægri hönd hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Það er hann sem hefur lýst því yfir í þessari ræðu að hann ætli að greiða þessum skelfilegu ólögum atkvæði sitt. Herra forseti. Er ekki hér í rauninni um að ræða tangarsókn á sjómannasamtökin? Tangarsókn hverra? Annars vegar ríkisstjórnarinnar sem ræðst að þeim á annan vænginn og hins vegar útgerðarmanna. Það hefur komið fram í yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. fyrr í dag að hann veit vel til þess að jafnvel þótt sjómenn mundu taka þá ákvörðun að fresta verkfalli mundi það ekki duga vegna þess að hann hefur það á hreinu að útgerðarmenn mundu ekki gera það. Þar með er alveg ljóst, herra forseti, að þarna er um að ræða tangarsókn hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarinnar á annan kantinn og hins vegar útgerðarmanna á hinn vænginn. Ég veit að þó að hæstv. sjútvrh. klaki eins og dúfa í eyru hv. þm. Kristjáns Pálssonar þá dugar það skammt. Þetta er einfaldlega staðreyndin, herra forseti. Þegar hv. þm. kemur hingað og kveinkar sér undan því að verið sé að tala um að það sé verið að svíkja sjómenn hlýtur hann að skilja að þetta eru fullkomin svik við sjómenn. Einn af þeim sem tekur þátt í svikunum er fyrrverandi sjómaður og það er hv. þm. Kristján Pálsson.

Herra forseti. Hv. þm. fer mikinn. Það er ekki nema von að honum liggi eitthvað á hjarta. Ég vil byrja á því að segja að ég heyrði ekki að hæstv. sjútvrh. hefði nokkurn tíma haft orð á því að LÍÚ mundi ekki taka við neinni frestun. Ég heyrði hann ekki segja það. Ég hygg að hv. þm. ætti að kynna sér það betur. Ég hef sem fyrrverandi sjómaður og útgerðarmaður miklar áhyggjur af því að samtök þessara aðila komi til með að bíða mikinn álitshnekki ef ekki næst saman milli þeirra á næstu tveimur vikum. Ég er mjög hræddur um það. Það verða þá fjögur og hálft ár í að þessir aðilar komi að samningaborðinu aftur og ég geri fastlega ráð fyrir því að útgerðarmenn hugsi sér að finna einhverjar aðrar leiðir, sem eru þá einfaldari í allri vinnslu, en hafa verið farnar fram að þessu. Ég sakna þess ef sjómannasamtökin væru ekki hér og gætu haldið utan um málin með sjómönnum sínum.

Já!

Ég mundi sakna þess.

Það er bara svona, já.

En ég lít svo á að það sé alfarið undir sjómannasamtökunum sjálfum komið hvernig þau haga sínum verkum. Það kemur alltaf að því að lokum ef menn ná ekki sáttum að það hlýtur að þurfa að grípa inn í með einhverju móti. Og hver er bær til þess annar en Alþingi og ríkisstjórn? Enginn. Þetta er því að sjálfsögðu neyðarbrauð, algjört neyðarbrauð.

Herra forseti. Hver bakaði þetta neyðarbrauð? Það var hæstv. ríkisstjórn. Þegar hv. þm. kemur hingað í tvígang og segir að sjómannasamtökin hafi ekki reynst vandanum vaxin gleymir hann þessu: Ríkisstjórnin hefur ekki sparað yfirlýsingarnar. Allt frá því að þessi deila hófst hafa þeir verið með munninn opinn í fjölmiðlum við hvaða tækifæri sem þeir hafa getað. Og alltaf, herra forseti, hafa þeir skilið þannig við málin að það hefur ekki verið hægt að skilja þá öðruvísi en svo að ef í svokallað óefni stefndi mundu þeir grípa inn í með lagasetningu. Hvernig er hægt, hv. þm. Kristján Pálsson, fyrir sjómannasamtökin að reyna að ná samningum við útvegsmenn þegar þeir hafa nánast yfirlýsingar um að ef í óefni stefni muni þeir verða skornir niður úr snörunni með lagasetningu eins og við erum að verða vitni að hér í dag? Við slíkar aðstæður er ekki hægt að semja þannig að hv. þm. ætti að spara sér stóru orðin í garð sjómannasamtakanna.

Herra forseti. Ég viðhef nákvæmlega jafnstór orð í garð Landssambands ísl. útvegsmanna. Ég geri engan mun á þeim samtökum. Þessir aðilar tveir þurfa að ná samkomulagi, ekki bara sjómannasamtökin. Varðandi ríkisstjórnina og yfirlýsingar frá henni þá hef ég ekki orðið var við þær yfirlýsingar að sífellt sé verið að tuða á því að það eigi að setja lög. Ég hef heyrt allt annað, þ.e. það að ekki verði gripið inn í þessa deilu. Mér hefur heyrst hæstv. sjútvrh. lýsa því margoft yfir að það stæði ekki til. Ég held að stór hluti þjóðarinnar hafi einmitt velt því fyrir sér hvers vegna var ekki búið að grípa inn í þetta miklu fyrr. Það er fjöregg þjóðarinnar sem er í húfi. Hvað getur ein ríkisstjórn beðið lengi þegar slíkt fjöregg er haft að leiksoppi?

Herra forseti. Það hendir að mönnum verður það á að skjóta eins og í aðra löppina á sér í stuttum ræðum. En það er sjaldgæft að heyra menn skjóta undan sér báða fæturna í stuttri ræðu og tveimur svörum við andsvörum eins og hv. þm. gerði áðan. Hann var í fullkominni mótsögn við sjálfan sig aftur og aftur þegar hann var annars vegar að lýsa nauðsyn þess að sjómenn og útvegsmenn leystu sín mál sjálfir í samningum og hins vegar að það hefði ekki verið verjandi að leyfa þeim að klára það. Hvernig eiga sjómenn að ná samningum ef þeir fá aldrei frið til þess? Það eru ævinlega komin lög á loft. Þetta er annað frv. á þessum vetri sem grípur inn í þessa deilu. Samt hrósar hv. þm. stjórnvöldum fyrir að hafa setið sérstaklega á sér og verið með kjarnyrtar yfirlýsingar um að þeir mundu ekki blanda sér í deiluna. Það er mjög trúverðugt þegar við erum hér einmitt að ræða annað frv. frá hæstv. ríkisstjórn á þessum vetri sem grípur inn í málin. Herra forseti. Auðvitað eru þessar ræður þingmanna Sjálfstfl. og stjórnarliða, sem hafa verið að gera hosur sínar grænar fyrir sjómönnum og fylgi við sjávarsíðuna á undanförnum missirum, svo aumkunarverðar að það er eiginlega ekki hægt annað en hafa samúð með þeim, blessuðum mönnunum, að þeir skuli leggja það á sig að flytja þessar ræður. Svo sér maður að sumir sem mikið hafa talað fyrir málstað sjómanna gegnum tíðina hafa ekki þor í það og eru fjarverandi. Hv. þm. viðurkenndi að dálítið harkalegt væri að taka samningsréttinn af sjómönnum í fjögur og hálft ár og í raun væru þeir að leggja sín samtök niður og rústa þau. En er það ekki ríkisstjórnin og meiri hluti hennar sem ætlar að taka samningsrétt af sjómönnum í fjögur og hálft ár? Sjómannasamtökin sjálf báðu ekki um það. Það er auðvitað ekki hægt að stilla hlutunum svona upp. Svo koma menn, innan salar og utan, og læða því út að sjómenn hafi ekki getað samið í heil tíu ár og jafnvel einstakir forustumenn þar hafi aldrei náð að klára kjarasamninga. 

Herra forseti. Það er alltaf jafngaman að hlusta á hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Varðandi það að menn hafi skotið sig í fótinn þá heyrist mér nú hv. þm. gera það sjálfur. Hann skýtur því á loft hvað eftir annað að ríkisstjórnin hafi með yfirlýsingum sínum eyðilagt fyrir samningum sjómanna og útvegsmanna. Ég hef ekki heyrt hv. þm. benda á eitt einasta tilvik þar sem hægt er að staðfæra þessi skot hv. þm. Ekkert hefur komið fram sem ég hef heyrt sem bendir til þess að ríkisstjórnin hafi eyðilagt þessa möguleika. Og að þeir hafi ekki fengið frið. Hvað þarf sá friður að vera langur svo að samningar geti náðst? Herra forseti. Mér finnst að þegar þingmenn koma fram eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þá gangi það oft hjá hv. þm. út á það að reyna að gera lítið úr andstæðingum sínum og segja að skotið sé í báðar lappirnar, að menn séu talandi sitt á hvað og viti ekkert hvað þeir eru að segja. Staðreyndin er sú, hvað sem segja má um samtök sjómanna og útgerðarmanna sem ég vil segja að séu mjög brýn og góð samtök, að þeim hefur ekki tekist að semja. Það er enginn tilbúningur að það hefur ekki tekist í tíu ár. Það er staðreynd að þeim hefur ekki tekist það og þeim sem stjórna þeim samtökum í dag, sjómannasamtökum Íslands, hefur aldrei tekist að koma einum einasta samningi í gegn á meðan viðkomandi forustumaður hefur verið við stjórn. Það er sorglegt til þess að vita  
            

Herra forseti. Þetta er alveg einstaklega ómaklegur og ómerkilegur málflutningur, en það er gott að hann skuli koma fram í ræðu hv. þm. Sjálfstfl., Kristjáns Pálssonar, því að það er þetta sem þingmenn stjórnarliðsins og forustumenn eru að segja hérna á göngunum og á götunni og eru að hringja í menn til þess að biðja þá að hlýða ekki kalli frá forustu sinni og félögum. Það er ágætt að fá hérna fram hvernig íhaldið, pólitíkin er að reyna að grafa í sundur samtök sjómanna til þess að veikja þá enn meir og koma þeim enn frekar á knén. Og talandi svo um það að ríkisstjórnin sé heilög og með allt sitt á þurru. Hún frestaði deilunni með lögum þegar loksins var að komast skriður á viðræður fyrr í vetur ---- að eigin sögn --- og svo þekkjum við framhaldið. Og að ætla að halda því fram að sjómenn hafi þar með fengið að beita samtakamætti sínum í friði til þess að knýja á um lausna þessara mála er svo fráleitt að það tekur engu tali. Jafnvel hv. þm. Kristján Pálsson ætti ekki að reyna að segja það og er þá mikið sagt.

Herra forseti. Ef eitthvað grefur undan og dregur úr mætti samtaka sjómanna og vilja þeirra til þess að reyna að ná samningum þá eru það yfirlýsingar stjórnarandstöðunnar og yfirlýsingar hv. þingmanna eins og Steingríms J. Sigfússonar, sífelldar æsingaræður til þess að fá menn til að vera sem lengst í verkfalli, vera sem grimmastir og berja sem oftast í borðið og semja helst aldrei. Slíkar yfirlýsingar skipta kannski líka máli. Ég held að hv. þingmenn í minni hlutanum eigi líka að átta sig á því að stundum er hlustað á þá. Ég held að það sé kannski of mikið hlustað á hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni 

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson sagði að þetta væru mjög hörð inngrip sem verið væri að leggja fram í frumvarpsformi af ríkisstjórninni. Búið væri að rústa þessum samtökum, samtökum sjómanna og það þyrfti þá bara engin samtök eftir fjögur ár. Nú er þetta frv. sem við erum að ræða byggt á kjarasamningi sem á að gilda í fjögur og hálft ár. Sjómannasamtökin sem ósamið eiga og frv. snýr að hafa lýst því yfir að þessi langi samningstími væri algjörlega óásættanlegur. Á sama tíma og hv. þm. telur að þessi fjögur ár muni rústa samtökum sjómanna, hvaða kosti eiga þeir þá, hv. þm.? Herra forseti. Þeir eiga bara tvo kosti. Annars vegar að skrifa upp á það að vera með einhvern samning bundinn í fjögur og hálft ár eða taka við lögunum héðan. Er það ekki það sem verið er að bjóða mönnum upp á? Var LÍÚ tilbúið að vinna einhvern veginn öðruvísi að þessum málum, var LÍÚ tilbúið að samþykkja í vetur, í janúar, að taka fyrir þrjú meginatriði og fresta restinni og vinna í því? Nei, ég held nú ekki. Það er búið að setja mönnum þessa afarkosti. Og þingmaðurinn talar um að þessir afarkostir muni rústa samtökum sjómanna. Hvernig eiga menn að taka við því? Eiga þeir að skrifa upp á það? Eða eiga þeir að taka við því með lögum? Er það það sem þingmaðurinn er að meina?

Herra forseti. Ég lít svo á að sjómannasamtökin og LÍÚ hafi hálfan mánuð til þess að ná samningum áður en gerðardómur tekur til starfa. Ég er ekki að segja að hægt sé að ná fram miklum breytingum frá því sem búið er að semja um við vélstjóra. Ég veit ekkert um það. Ég hef samt sem áður heyrt að hægt væri að taka á ýmsum ákvæðum. Ég sé grundvallarmun á því hvort samtökin gera frjálsa samninga, ég kalla það frjálsa samninga sem menn geta gert á næstu tveimur vikum og náð þannig sameiginlegri niðurstöðu heldur en sitja uppi með einhvern gerðardóm eftir einn og hálfan mánuð og þurfa að vinna undir honum í fjögur og hálft ár. Það er mín persónulega skoðun að mér fyndist það alger niðurlæging fyrir þessa aðila að þurfa að sitja undir slíku.

Af hálfu hverra?


            

Forseti biður hv. þm. að halda ró sinni því að hv. 4. þm. þarf að veita andsvar öðru sinni.

Herra forseti. Ég held að þetta svar hafi ekki skýrt það sem ég spurði um. Ég sagði að ég sæi ekki annað en að sjómenn ættu aðeins tvo kosti í stöðunni eins og málið væri upp sett. LÍÚ hefur neitað að breyta út frá samkomulagi vélstjóranna og ríkisstjórnin ætlar að festa það sem grundvöll í gerðardómi í lagafrv. Hvort tveggja er binding ef eftir gengur upp á fjögur og hálft ár. Og þingmaðurinn telur, sem ég held að megi kannski velta fyrir sér sem afleiðingu, að þá væri hálfpartinn búið að rústa samtök sjómanna. Ætlar þingmaðurinn að standa að því?

Herra forseti. Ég tel mig ekki vera að standa að því að rústa samtökum sjómanna. Ég er að vara sjómannasamtökin við. Mér finnst full ástæða til að maður segi hug sinn sem fyrrverandi aðili að þessum samtökum. Hvaða skoðun maður hefur á því þegar svona hlutir gerast eins og eru að gerast hér. Þetta er mjög alvarlegt mál. Og við erum, held ég, öll sammála um að þjóðin þolir ekki að vera í svona verkfalli öllu lengur. Það er bara útilokað. Það vissu sjómenn alveg ágætlega fyrir og forustumenn þeirra. En þeir tóku kannski of mikla áhættu og drógu þetta of lengi. Ég segi: Það eru enn þá tvær vikur til stefnu og ég bið þá sem stjórna samningamálunum fyrir þessa aðila að reyna að ná sáttum. Ef það tekst er ég sannfærður um að þessi samtök eiga að geta lifað góðu lífi en ef ekki, þá getur farið illa.

Herra forseti. Stjórnarandstaðan á hinu háa Alþingi hefur, bæði í dag og eins síðasta laugardag, farið mjög ítarlega yfir og mótmælt harðlega þeim vinnubrögðum sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar mættu í tengslum við framlagningu þess máls sem hér liggur fyrir og ég ætla í sjálfu sér ekki að gera frekar að umtalsefni, þ.e. meðferð málsins hingað til á hinu háa Alþingi, en einbeita mér frekar að efnisatriðum frv. og aðdraganda þeirra laga sem hér á að setja. Rétt er að rifja það upp áður en vikið er frekar að efnisatriðum frv. að hæstv. ríkisstjórn hefur freklega hlutast til um málefni samningsaðila í þessari deilu. Gerði það síðast með framlagningu frv. þegar aðeins tæpir þrír sólarhringar voru liðnir frá því að verkfall hófst. Þegar því var frestað með lögum frá Alþingi einmitt á þeim tíma, herra forseti, þegar margir í hópi samningamanna töldu að skriður væri að komast á viðræður þá lagði hæstv. ríkisstjórn fram frv. til þess að fresta verkfalli um tvær vikur. Ég tel, herra forseti, að það hafi verið þá sem kannski stærsti skaðinn var skeður á milli samningsaðila því þá var mjög, má segja, dreginn krafturinn úr mönnum og skemmdi þessi frestun að mínu mati tvímælalaust fyrir möguleikum manna til að ná samningum þar á eftir. Þannig að hæstv. ríkisstjórn er ekki að koma að þessu máli fyrst núna með framlagningu þessa frv. og ég tel rétt að ítreka það hér. Það frv. sem hér liggur fyrir felur ekki aðeins eftirfarandi í sér, eins og fram kemur í 1. gr.: ,,Verkfall aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, auk verkbanna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna gagnvart aðildarfélögum í Alþýðusambandi Vestfjarða, svo og verkföll og verkbönn og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, er óheimilt frá gildistöku laganna og á gildistíma ákvarðana gerðardóms skv. 2. og 3. gr.`` --- heldur er einnig kveðið á um eins og komið hefur fram að gerðardómur skuli vera settur upp í málinu hafi aðilar skv. 1. gr. ekki náð samkomulagi fyrir 1. júní 2001. Og það ákvæði frv. sem ég tel vera hvað alvarlegast og er ekki í nokkrum vafa um, herra forseti, að stangist á við fjölda alþjóðasamþykkta, félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar og fleiri ákvæði sem ég mun rekja hér síðar, er 3. gr. frv. sem kveður á um hvernig gerðardómurinn skuli í rauninni taka ákvörðun sína. Það er að mínu mati mjög frekleg íhlutun í félagafrelsið. Ekki bara það að gripið sé inn í deilur samningsaðila með þeim hætti að setja gerðardóm með lögum heldur það að gerðardómurinn er ekki frjáls að því að komast að niðurstöðu og það er hlutur sem skiptir mjög miklu máli. Stjórnvöld eru með öðrum orðum að segja gerðardómi fyrir fram til um það hvernig hann eigi að leysa þessa deilu. Það stenst að mínu mati ekki þau lög og samninga sem heimila þó í vissum undantekningartilvikum að slíkar ráðstafanir séu gerðar að setja gerðardóm jafnvel þó að einhver mundi segja að þessar forsendur væru fyrir hendi. Í 3. gr. skal gerðardómur við ákvörðun sína í fyrsta lagi taka mið af samningi um breytingar á þessum tiltekna kjarasamningi sem hér hefur margsinnis verið nefndur og ekki aðeins það, heldur skal hann líka ákveða gildistíma ákvarðana sinn og hafa í því sambandi hliðsjón af gildistíma þessa sama samnings sem er hvorki meira né minna en fjögur og hálft ár. Herra forseti. Sá þáttur málsins, hversu langur gildistími þessarar íhlutunar mundi verða, tel ég einnig vera mjög ótvírætt brot á alþjóðasamþykktum og öðrum ákvæðum um félagafrelsi sem ég mun rekja hér á eftir. Það er ekki aðeins að ég lýsi yfir vanþóknun minni á því að stjórnvöld skuli grípa inn í deiluna með þeim hætti sem hér er gert, heldur ekki síður, herra forseti, hvernig það er gert. Það tel ég algjörlega óverjandi, herra forseti. Þau ákvæði sem við erum að tala um að kunni að vera brotin og ég er ekki í nokkrum vafa um að eru brotin, eru ákvæði um svokallað félagafrelsi. Félagafrelsið er verndað í 74. gr. stjórnarskrárinnar og þar er kveðið á um rétt manna til að stofna félög í sérhverjum löglegum tilgangi og sett eru sérstök skilyrði fyrir því hvernig starfsemi félags verði stöðvuð. Meðal annars er talað um það í stjórnarskránni að menn hafi rétt til þess að stofna stéttarfélög og vera aðilar að stéttarfélögum. Frá árinu 1995, þegar það ákvæði var sett inn í stjórnarskrá, hefur þetta félagafrelsisákvæði ef eitthvað er verið styrkt verulega frá því sem var áður fyrr, þar sem sérstaklega er vikið að stéttarfélögum og stjórnmálafélögum. Í alþjóðlegum mannréttindasamningum er félaga- og fundafrelsið verndað í 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 21. og 22. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi. Rétturinn til að stofna stéttarfélög er síðan að auki sérstaklega verndaður í 8. gr. samnings um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi og í 5. og 6. gr. félagsmálasáttmála Evrópu. Við erum því að tala um slíka samninga hér. Það er sem sagt fjöldi alþjóðlegra samninga sem ég tel að a.m.k. 3. gr. brjóti alveg klárlega í þessu frv. Að auki er rétt að nefna samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, nr. 87 og 98, sem fjalla m.a. um félagafrelsi og koma mjög oft til umræðu í tengslum við það og er gjarnan tekið mið af þeim samþykktum þegar Mannréttindadómstóll Evrópu er að fjalla um hvort brotið sé á þessum ákvæðum mannréttindasáttmálans. Félagafrelsi má síðan greina í tvo þætti, annars vegar jákvætt félagafrelsi og hins vegar neikvætt. Með neikvæða félagafrelsinu eigum við við réttinn til að standa utan félaga en jákvæða félagafrelsið, sem þetta frv. mundi tengjast, varðar rétt einstaklingsins til að ganga í eða stofna félög. Í jákvæðu félagafrelsi felst réttur einstaklinga til að hafa með sér félög í því markmiði að vernda sameiginlega hagsmuni sína og leggja rækt við sameiginleg markmið hvort sem er af efnahagslegum, faglegum, pólitískum, tómstundalegum, menningarlegum eða af öðrum toga. Verndin felst í að hindra opinber stjórnvöld í að hafa hamlandi áhrif á stofnun eða starfsemi slíkra samtaka. Í raun er það oftast svo þegar fjallað er um hugsanleg brot stjórnvalda á félagafrelsisákvæðum að við erum að tala um réttinn til þess að fá að nota eiginlega slík samtök og að þau fái að starfa eðlilega án íhlutunar stjórnvalda. Síðan er það þannig, herra forseti, varðandi félagafrelsið að inngrip stjórnvalda í þetta félagafrelsi þarf að vera á mjög miklum takmörkunum reist. Það er mjög afmarkað í mannréttindasáttmálum hvenær stjórnvöldum sé heimilt að grípa inn í þetta svokallaða félagafrelsi. Og hvernig það megi gera og hvenær, í hvaða tilvikum, er nánar rakið í 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þar segir, með leyfi forseta: ,,1. Rétt skal mönnum að koma saman með friðsömum hætti og mynda félög með öðrum, þar á meðal að stofna og ganga í stéttarfélög til verndar hagsmunum sínum. 2. Eigi skal réttur þessi háður öðrum takmörkunum en þeim sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis eða almannaheilla, til þess að firra glundroða eða glæpum, til verndar heilsu eða siðgæði manna eða réttindum og frelsi. Ákvæði þessarar greinar skulu eigi vera því til fyrirstöðu að löglegar takmarkanir séu settar við því að liðsmenn hers og lögreglu eða stjórnarstarfsmenn beiti þessum rétti.`` Það er því mjög klárlega dregið fram í 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu hvenær stjórnvöldum geti verið heimilt að grípa inn í deilur af þessu tagi. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur auk þess sagt að við túlkun á þýðingu og sviði þessa ákvæðis verði að taka tillit til túlkunar hinna tveggja aðalsamþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar á þessu sviði, þ.e. samþykkta nr. 87 og 98 sem hér voru nefndar áðan. Mannréttindasáttmálinn fylgir því í raun þeim túlkunum sem hafa verið notaðar í tengslum við þessar tvær greinar í samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Það er líka viðurkennd lagatúlkun á þessu sviði að til þess að hægt sé að víkja frá þessu félagafrelsi þegar verið er að skoða þessar undantekningar þá beri að túlka þær þröngt þannig að ekki er ætlast til að þetta sé gert nema í miklum neyðartilvikum. Herra forseti. Síðan má spyrja sig að því hvort þau atvik séu uppi í samfélaginu í dag að stjórnvöldum sé heimilt í andstöðu við þessar meginreglur stjórnarskrárinnar og alþjóðlegra samninga að grípa inn í þá deilu sem hér er uppi. Er það nauðsynlegt í því lýðfrjálsa þjóðfélagi sem við búum við í dag að grípa inn í þessa deilu? Er það nauðsynlegt vegna öryggis almennings eða ríkis? Er það nauðsynlegt til að koma í veg fyrir óspektir eða glæpi? Er það nauðsynlegt til verndar heilbrigði eða siðgæði eða til verndar réttindum eða frelsi annarra? Ég held ekki, herra forseti, að svo sé. Þegar við skoðum frv. sjálft og þær röksemdir sem hæstv. ríkisstjórn hefur fyrir framlagningu þess þá er einna helst að finna þessa réttlætingu hér, herra forseti: ,,Vinnustöðvunin hefur nú þegar valdið miklum skaða fyrir atvinnulíf landsmanna, nýtingu auðlinda sjávar, útflutningshagsmuni og fleiri þætti. Áhrif hennar eru hvað alvarlegust fyrir einstaklinga sem starfa við fiskvinnslu og fyrirtæki og sveitarfélög sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi, en að auki hefur hún þegar haft áhrif langt út fyrir þá hagsmuni sem samningsaðilar fjalla um. Skýr merki eru um neikvæð áhrif vinnustöðvunarinnar á efnahagslífið og ef ekkert er að gert mun hún valda óbætanlegu tjóni fyrir þjóðarbúið í heild. Hér eru því ríkir almannahagsmunir í húfi og nauðsynlegt að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir þann mikla efnahagsskaða sem áframhaldandi stöðvun fiskiskipaflotans mundi annars valda.`` Þarna höfum við rökstuðninginn, herra forseti, og hann er með öðrum orðum efnahagslegar ástæður, þ.e. fjármunir eru að tapast. En má ekki með sömu rökum, herra forseti, halda því fram að öll verkföll heimiluðu þetta, að allar verkfallsaðgerðir gætu fallið undir þetta, kannski í mismiklum mæli? Er það ekki svo, herra forseti, að ef við viðurkenndum að efnahagslegar forsendur á borð við þær sem hér er fjallað um væru nægileg ástæða fyrir stjórnvöld til þess að grípa inn í verkfallsaðgerðir þá væri verkfallsrétturinn einskis virði, herra forseti, vegna þess að auðvitað tapast alltaf ákveðin verðmæti í verkföllum? Þau eru viðurkennd sem neyðarbrauð og neyðarúrræði í baráttu launafólks fyrir bættum kjörum og það tapast alltaf verðmæti. Ef við viðurkennum að það séu nægileg rök, herra forseti, þá held ég að við getum eins lagt niður verkfallsréttinn nú þegar. Herra forseti. Líka má velta því fyrir sér að við höfum séð verkföll standa vikum saman. Minnist ég síðast verkfalls framhaldsskólakennara fyrir ekki svo löngu síðan sem stóð mjög lengi. Ég man eftir fjölda verkfalla í gegnum tíðina sem hafa staðið lengi og ekki hefur verið litið svo á að ástæða væri til að grípa inn í. Þarna er því greinilega ákveðið mat lagt til og ég tel að við það mat sé mjög mikilvægt að túlka það mjög þröngt hvenær stjórnvöld grípa inn í slíka deilu. Ég get ekki séð það, herra forseti, að nægileg rök séu fyrir því í þessu tilviki að grípa inn í deiluna jafnvel þótt staðan hafi vissulega verið alvarleg. En hún hefði kannski ekki verið eins alvarleg í dag ef stjórnvöld hefðu látið vera að grípa inn í deiluna á viðkvæmu stigi eins og gert var í upphafi verkfallsins. Herra forseti. Ég vil aðeins rifja upp í þessu samhengi, og þá sérstaklega þegar ég er að velta upp þessu mati, hvenær eðlilegt sé að grípa inn í deilu og hvenær það sé heimilt annars vegar og hins vegar hversu langt slík inngrip megi ganga. Það skiptir ekki síður máli, herra forseti. Margoft hefur verið fjallað um það á vettvangi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og víðar þar sem fjallað er um þessi mál að ekki aðeins skuli túlka það þröngt hvenær megi grípa inn í heldur er ekki síður mikilvægt að inngripið sé eins lítið og nái eins skammt og mögulegt er. Það er ekki síst þar, herra forseti, sem ég tel að í tengslum við þessa margumræddu 3. gr. sé hæstv. ríkisstjórn að ganga mun lengra en henni getur nokkurn tíma verið heimilt samkvæmt þeim alþjóðasamningum sem ég nefndi áðan. Í þessu sambandi ætla ég að rifja upp tilvik sem hafa verið kærð til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og varða lög á verkföll. Fyrra tilvikið sem ég vildi nefna er kæra Alþýðusambands Íslands frá 14. júní 1988. Þá voru sett lög á verkföll og vísað var til ákveðinna, eigum við ekki að segja, langvarandi vandamála í efnahagslífi þjóðarinnar sem þyrfti að reyna að ná tökum á sem ríkisstjórnin beitti fyrir sig í þeirri lagasetningu. Ég ætla ekki að líkja saman því ástandi sem var hér í aðdraganda þjóðarsáttarinnar í efnahagslífinu og því ástandi sem ríkir nú þannig að hafi ríkisstjórnum einhvern tíma verið heimilt að vísa til efnahagsástands þá er kannski svolítill munur á þá og nú. Alþýðusambandið kærði þessa lagasetningu til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar og félagafrelsisnefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar komst að ákveðinni niðurstöðu í því máli. Í túlkuninni þar er mjög fróðlegt að skoða hvernig þeir túlkar rétt til frjálsra samninga. Þeir segja m.a., með leyfi forseta: ,,Rétturinn til frjálsra samninga við atvinnurekendur hvað varðar launakjör er ómissandi þáttur af félagafrelsi og ættu verkalýðsfélög að hafa rétt til, með samningum milli aðila vinnumarkaðarins eða öðrum löglegum hætti, að leitast við að bæta lífs- og atvinnuskilyrði þeirra sem verkalýðsfélögin eru fulltrúar fyrir. Stjórnvöld ættu að forðast nokkur afskipti sem hamla á móti þessum rétti eða hindra löglega beitingu hans. Slíkar hömlur mætti telja brot á þeirri reglu að launafólk og atvinnurekendur hafi rétt til að skipuleggja starfsemi sína og móta starfsáætlanir sínar.`` Þeir segja líka, með leyfi forseta: ,,Bæði nefndin um félagafrelsi og sérfræðinganefndin um framkvæmd samþykkta og tillagna hafa viðurkennt að nokkrar takmarkanir megi setja á frelsi aðila vinnumarkaðarins ef brýna efnahagslega nauðsyn þjóðar beri til. Slíkar hömlur skyldi aðeins setja í undantekingartilvikum og aðeins að því marki sem nauðsynlegt er án þess að þær standi lengur en í eðlilegan tíma og ætti jafnframt að gera viðeigandi ráðstafanir til að vernda lífskjör launafólks.`` Herra forseti. Ég held að þessi þáttur sé mjög mikilvægur og nákvæmlega þessi túlkun, að þeir segja með öðrum orðum að ef heimilt gæti verið vegna efnahagslegra forsendna, sem ber að túlka mjög þröngt, er það alveg klárt að slíka heimild ber aðeins að nota í eins skamman tíma og mögulegt er. Þar er alveg klárt, herra forseti, að menn eru ekki að tala um bindingu í fjögur og hálft ár eins og gert er ráð fyrir hér í þessu máli. Þetta gengur út yfir öll mörk, herra forseti. Það var síðan niðurstaða nefndarinnar varðandi þessi lög árið 1988 að á heildina litið hafi borið brýna þjóðarnauðsyn til að setja slíkar hömlur. Það var með tilvísan til þess að efnahagsástand þjóðarinnar á þeim tíma hafi verið svo bágborið að nauðsynlegt hafi verið að grípa inn í. Það er líka sagt að þær takmarkanir hafi verið settar á þessum tíma að því marki sem nauðsynlegt var. Þá minnir mig að það hafi verið að setja gerðardóm til þess að semja í u.þ.b. árstíma minnir mig. Og þá skiptir máli að þær hafi aðeins verið í gildi um eðlilegan tíma og það er það sem nefndin byggir mjög niðurstöðu sína á og er í raun algerlega í andstöðu við það sem við erum að tala um hér. Síðan þá hafa fleiri lög verið sett á vinnudeilur. Ég vil nefna eitt dæmi til viðbótar. Sett voru lög á deilu manna sem störfuðu hjá Herjólfi. Þau lög voru sett á 116. löggjafarþingi 1992--1993. Það voru tiltölulega einföld lög þar sem 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Verkfall Stýrimannafélags Íslands á ms. Herjólfi, svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, er óheimilt.`` Síðan var kveðið á um að tiltekin félög sem ekki hefðu samið hefðu frest í skamman tíma til þess að komast að samkomulagi. Það er svipað fyrirkomulag og hér er gert ráð fyrir. En síðan skyldi setja gerðardóm ef ekki hefði náðst samkomulag. En gerðardómnum eru settar ákveðnar hömlur í 3. gr. þeirra laga. Þær eru þó ekkert í líkingu við það sem þessum ágæta gerðardómi í þessu frv. er fyrirskipað. Gerðardómurinn í Herjólfsdeilunni skyldi við ákvörðun vinnutilhögunar, kaups og kjara samkvæmt þeim lögum hafa til hliðsjónar gildandi kjarasamninga á kaupskipum og almenna launaþróun í landinu. Ekki var nú meiri binding ákveðin þar í lögunum. Eigi að síður, herra forseti, taldi félagafrelsisnefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar að þarna hefði gerðardómnum verið settar of miklar skorður í sínum störfum og það er þó ekkert í líkingu við það, herra forseti, sem við erum að sjá í þessu frv. Í þessari deilu kemst félagafrelsisnefndin að þeirri niðurstöðu að nefndin viðurkenni eins og sérfræðinganefndin um beitingu alþjóðasamþykkta og tilmæla að svo kunni að fara í samningaviðræðum að stjórnvöld verði réttlætt í því að loknum langvinnum og árangurslausum samningaviðræðum að grípa í taumana þegar augljóst er orðið að ekki reynist unnt að koma viðræðunum úr sjálfheldu án afskipta þeirra. Þetta er það sama og var í fyrri kærunni, þ.e. það er alltaf tekið fram að þau tilvik geti verið uppi að réttlætanlegt sé að það beri að grípa inn í, en það beri að túlka mjög þröngt. Síðan segir, með leyfi forseta, í niðurstöðu nefndarinnar: ,,Nefndin hefur auk þess áhyggjur af því að í 3. gr. laganna er ákvæði þess efnis að gerðardómurinn skuli við ákvörðun kaups og kjara samkvæmt lögum þessum hafa til hliðsjónar gildandi kjarasamninga á kaupskipum og almenna launaþróun í landinu. Ríkisstjórnin segir að þetta ákvæði hafi verið sett í lögin í samræmi við þjóðarsáttarsamningana frá 1990 en með þeim náðist víðtæk samstaða á Íslandi um markvissar aðgerðir til að sigrast á þrálátri verðbólgu sem hafði þjakað efnhagslíf Íslands í marga áratugi. Nefndin gefur einnig gaum að því að Hæstiréttur tilnefndi gerðardómsmennina þrjá. Nefndin kemst hins vegar ekki hjá því að veita því athygli að orðalag ákvæðisins veitir gerðardómnum ekki neinn sveigjanleika til túlkunar.`` Herra forseti. Eigi að síður er þetta ákvæði í lögunum um Herjólfsdeiluna mun rýmra og mun minna takmarkandi fyrir gerðardóminn en það sem við erum að tala um í dag. Gerðardómurinn sjálfur viðurkennir þetta þar eð hann bendir á í úrskurði sínum að þetta ákvæði takmarki mjög frelsi hans til að leysa málið því að prinsippið, herra forseti, er í rauninni það að ef menn viðurkenna að rétturinn sé fyrir hendi til að grípa inn í og til að setja gerðardóm í deilu þá er það meginhugsunin, herra forseti, að sá gerðardómur eigi að vera frjáls að því hvernig hann leysir þá deilu. Þessu verður hæstv. ríkisstjórn Íslands að átta sig á. Hún er ekkert hafin yfir þá alþjóðasamninga sem við erum skuldbundin af, stjórnarskrána eða önnur ákvæði sem hafa komið þessu svona fyrir. Og það er ekki okkar hér að ákveða það jafnvel þó að okkur væri heimilt að grípa inn í þessa deilu, sem ég leyfi mér að efast stórlega um, það er bara ekki í okkar valdi að ákveða hvernig þessi gerðardómur kemst að niðurstöðu ætli ríkisstjórnin að fela honum að leysa þessa deilu. Það er ekki hennar að segja honum fyrir verkum með það. Ekki frekar en að það er ekki hæstv. ríkisstjórnar að segja t.d. dómstólum fyrir verkum, hvernig þeir komist að niðurstöðu.

Það er nú það sem þeir hafa tekið að sér samt.

Það er nú það sem þeir hafa tekið að sér, kallar hv. þm. fram í, og margt til í því. Einnig er sagt í niðurstöðu félagafrelsisnefndar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar varðandi Herjólfsmálið, með leyfi forseta: ,,Í þessu sambandi minnir nefndin ríkisstjórnina á að til þess að öðlast og halda tiltrú málsaðila er nauðsynlegt að hvers konar gerðardómskerfi sé raunverulega sjálfstætt og að niðurstaða gerðardóms skuli ekki fyrir fram ákveðin með lögum. Af þessum ástæðum telur nefndin að lögin eins og þeim er beitt gegn stéttarfélagi sem átti ekki beina aðild að umræddri deilu sé íhlutun sem takmarkar rétt stéttarfélaga til að ganga til frjálsra samninga við atvinnurekendur en slíkt er brot á þeirri meginreglu að aðilar skuli ganga óheftir til almennra kjarasamninga. Nefndin biður því ríkisstjórnina að forðast í framtíðinni að grípa til slíkrar íhlutunar með lagasetningu.`` Herra forseti. Vakin var athygli á þessum tilmælum félagafrelsisnefndar ILO hér í morgun af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og ég sé ástæðu til þess, herra forseti, að ítreka það að hæstv. ríkisstjórn sé minnt á þessi tilmæli félagafrelsisnefndar ILO, Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, sem eru ekki eldri en frá 1995, ég held að niðurstaðan hafi fengist þá. Og í kjölfar þessarar umfjöllunar eru tilmæli nefndarinnar þau að hún vekur athygli kærenda og ríkisstjórnarinnar á þeirri meginreglu að jafnt atvinnurekendur sem og stéttarfélög skuli ganga til samninga í góðri trú og leggja sig fram um að ná samningi og að viðunandi samskipti aðila vinnumarkaðarins verði fyrst og fremst háð afstöðu aðila hvors til annars og gagnkvæmu trausti. Í öðru lagi minnir nefndin ríkisstjórnina á að til þess að öðlast og halda tiltrú málsaðila er nauðsynlegt að hvers konar gerðardómskerfi sé raunverulega sjálfstætt og niðurstaða gerðardóms skuli ekki fyrir fram ákveðin með lagaákvæðum og síðan segir í þriðja lagi að að teknu tilliti til þess að lögin á Herjólfsdeiluna, eins og þeim er beitt gegn stéttarfélagi sem átti ekki beina aðild að umræddri deilu, sé íhlutun sem takmarkar rétt stéttarfélaga til að ganga til frjálsra samninga við atvinnurekendur en slíkt er brot á þeirri meginreglu að aðilar skuli ganga óheftir til almennra kjarasamninga. Og nefndin fer þess á leit við ríkisstjórnina að hún forðist í framtíðinni að grípa til slíkrar íhlutunar með lögum. Herra forseti. Ég hef rakið nokkur tilvik sem ég tel renna stoðum undir þá kenningu mína að þessi lagasetning eins og hún er úr garði gerð, sama hvernig á hana er litið, geti ekki staðist alþjóðasamninga, félagafrelsisákvæði stjórnarskrárinnar og samþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem Ísland er bundið af og vísa þar til 74. gr. stjórnarskrárinnar, 11. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og samþykktar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar nr. 87 og 98, og það má reyndar rekja fleiri ákvæði eins og ég gerði fyrr í máli mínu, m.a. í félagsmálasáttmála Evrópu og í samningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og í samningnum um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Það er að mínu mati algjörlega augljóst að 3. gr. eins langt og hún nær, jafnvel þó að fallist yrði á að inngripið hafi verið heimilt, varðandi gildistíma og það hvernig hún í raun og veru bindur --- við getum sett þetta þannig upp að 163 menn í Vélstjórafélaginu hafa samþykkt kjarasamning sem á að binda 6 þúsund manna hóp. Það segir sig sjálft, herra forseti, og ekki aðeins á þessi litli hópur manna að binda 6 þúsund manna hóp sem er í öðrum stéttarfélögum og í öðrum stéttarfélagasamböndum heldur á þessi binding að vara í fjögur og hálft ár. Það er því alveg augljóst af minni hálfu, herra forseti, að þessi íhlutun nær allt of langt jafnvel þó svo að einhver mundi telja hana heimila. Eins og ég hef rakið í máli mínu gengur þessi íhlutun lengra en brýna nauðsyn ber til, hún getur ekki fallið undir undantekningarákvæði 11. gr. mannréttindasáttmálans sem gæti heimilað slíka íhlutun, gildistíminn er lengri en nauðsyn ber til og síðast en ekki síst er gerðardómurinn ekki frjáls að niðurstöðu sinni, sem ég tel ekki standast þessi sömu ákvæði. Ég held að mjög mikilvægt sé að hið háa Alþingi hafi það í huga þegar við erum að fjalla um þetta mál hér hvaða eftirmála slík lagasetning gæti haft í för með sér. Herra forseti. Ég rakti tilmæli félagafrelsisnefndar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem er ekki svo ýkja gömul, nokkurra ára gömul, en eigi að síður gengur ríkisstjórnin mun lengra í þessu frv. Það má kannski draga þá ályktun, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn taki ekki mikið mark á slíkum tilmælum frá alþjóðlegum stofnunum eða öðrum sem fjalla um þessi mál. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að við gerum það, herra forseti, og að við berum virðingu fyrir þeim alþjóðlegu samþykktum sem við höfum skuldbundið okkur til að hlíta og ég vil a.m.k. velta því upp hvaða þýðingu það mundi hafa fyrir Ísland og fyrir hróður íslenskra stjórnvalda út á við ef kæra mundi koma í kjölfar þessarar lagasetningar og fara fyrir Alþjóðavinnumálastofnunina eða jafnvel Mannréttindadómstól Evrópu og hún færi á þann veg sem ég mundi spá að hún gerði, ef 3. gr. fer óbreytt í gegn á hinu háa Alþingi. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, herra forseti, að sú niðurstaða mundi verða okkur til lítils sóma, og tel mjög mikilvægt að við höfum það í huga þó að það sé ekki okkar hér að taka ákvörðun um það hvort slík lagasetning yrði kærð, það eru væntanlega sjómannasamtökin sem velta því fyrir sér hvort þau vilji gera það. En, herra forseti, skömmin yrði stjórnvalda og Alþingis að samþykkja svo mikla íhlutun í félagafrelsi og frjálsan samningsrétt sem þetta frv. ber með sér og ég ætla rétt að vona, herra forseti, að við berum gæfu til þess að koma í veg fyrir að það verði gert.

Virðulegi forseti. Nú hefur verkfall sjómanna staðið í sex vikur og stjórnarmeirihlutinn hefur misst þolinmæðina. Það er forkastanlegt hvernig unnið er að málum á hinu háa Alþingi. Ég frétti af útbýtingarfundinum svokallaða úti á flugvelli á laugardagseftirmiðdag, engir tilburðir voru til að ná í þingmenn til að gefa þeim kost á að vera viðstaddir og tjá sig um málin, pukur og laumugangur og ekkert samráð var haft við stjórnarandstöðuna. Það er, virðulegi forseti, eins og hæstv. ríkisstjórn sé komin í þá stöðu að hún telji sig vera stjórnarbatterí fyrir verktakafyrirtæki úti í bæ en ekki samfélagið Ísland. Þetta eru vinnubrögð sem við getum engan veginn sætt okkur við og þau ber að fordæma og við getum ekki stutt frv. sem hefur aðkomu með þeim hætti. Á laugardaginn bárust þær fréttir af viðtölum að það var mat mjög margra þá að núna væri fyrst farið að herða að mönnum og nú væri að koma grundvöllur fyrir samningum. Sumir voru að nefna tvo til þrjá daga, að ekki væri meira eftir í málinu. En þá er rokið til og komið með lög á sjómenn eina ferðina enn og hér er um stóralvarlegt mál að ræða. Við gerum okkur öll grein fyrir því að þrýstingurinn er gríðarlegur í samfélaginu. Þrýstingurinn er líka frá sjómönnum vegna stöðu þeirra, staða sjómanna er nefnilega í grunninn mjög döpur og verkfallssjóðir fjölskyldnanna sem bjóða upp á 15--20 þús. kr. á viku í verkfalli er auðvitað engan veginn nægjanlegt þannig að í röðum sjómanna er farið að sverfa að líka. Við gerum okkur fulla grein fyrir þessu og það eru ekki bara sjómennirnir í verstöðvunum heldur er það náttúrlega fiskvinnslufólkið sem þrýstir á menn, fer inn á hinar mórölsku taugar og gerir það að verkum að margir eru sáttir við það, heyrir maður, að ríkisvaldið grípi inn í og setji lög á sjómenn. Þetta heyrir maður úr röðum sjómanna, og það er fyrst og fremst þessi umgjörð sem er svo hörð og nöturleg fyrir sjómenn, fyrir samstöðuna til þess að heyja verkfall síðustu dagana þegar í raun og veru er komið að því að ná fram kjarabótum, ná fram réttindum, þá guggna menn á því, margir hverjir. Staða sjómanna fyrir íslenska samfélagið er nefnilega stóralvarlegt mál. Á undanförnum árum hefur grunnkaup og kjör með lagainngripi algjörlega legið í láginni, smánarleg kjör sem sjómönnum er þannig boðið upp á beint, og síðan miðað við aðra í samfélaginu er þessi stétt þannig sett að öll mál eru upp í vindinn, slysatryggingamál, eftirlaunamál, fríin. Þetta eru atriði sem gera það að verkum að fyrirsjáanlegt er að atgervisflótti verður úr stéttinni á allra næstu árum. Við höfum upplýsingar um að ungu fólki finnst ekki fýsilegra að fara í sjómennskuna en svo að nemendum fækkar stöðugt í Stýrimannaskólanum og í Vélskólanum líka, sem er tvímælalaust vísbending um það að ungu fólki hugnast ekki að fara í greinina. Það er náttúrlega vegna þess að það fólk sem gæti hugsað sér að fara í sjómennskuna lítur á afkomu og aðstöðu þeirra manna sem eru í sjómennskunni í dag og þá líta menn mjög mikið á eftirlaunamálin, réttindamálin, slysatrygginar og þess háttar þar sem hægt er að segja fjölmargar hræðilegar sögur af því hvernig málum er komið. Í sjómennskunni hefur líka orðið gríðarleg breyting hvað varðar breytingu á fyrirtækjasamsetningunni í landinu. Menn upplifa atvinnuöryggi í allt öðrum dúr núna en fyrir 10, 15 árum. Mönnum er kastað á milli skipa, kastað á milli verstöðva og þetta hefur gríðarlegar afleiðingar á sjómennina og stöðu þeirra. Óöryggið er miklu meira en áður var og þetta þarf að koma inn í þennan kjarapakka. Virðulegi forseti. Þess vegna er greinin í heild sinni þannig sett núna að íslenska samfélagið hefur ekki efni á öðru en að taka þetta verkfall og láta það taka þann tíma sem þarf til að ná ásættanlegri niðurstöðu fyrir greinina til framtíðar. Við náum engu með þessari lagasetningu núna. Það verður status quo sem gerir það að verkum að við uppskerum það sem til er sáð. Fækkun verður í Sjómannaskólanum áfram, menn sjá sér ekki hag í því að fara inn í þessa grein og það kemur samfélaginu öllu í koll til lengri tíma litið og er raunar farið að gera það vegna þess að vöntun er í sumum starfsstéttum þar sem menn þurfa að vera með góða og mikla menntun. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni að líða það að hæstv. ríkisstjórn komi fram með frv. sem bersýnilega gengur þvert á allar alþjóðasamþykktir um réttindi manna til að vera í félagasamtökum, grunnrétt manna til að heyja verkfall og ná fram réttindum sínum þannig. Ég sé ekki betur en að þetta frv. sé svo gallað og samsetningin á því sé þess eðlis að hæstv. ríkisstjórn með hæstv. ráðherra, sem fer með málaflokkinn, muni lenda á sakamannabekk hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni ef þetta verður látið ganga eftir eins og það er sett upp. Það er nú ekki gott til afspurnar að við á hinu háa Alþingi skulum ekki geta vandað betur til verka en svo að við stöndum að samþykkt frumvarpa sem bersýnilega brjóta í bága og eru í trássi við það sem samþykkt hefur verið á alþjóðagrundvelli. Virðulegi forseti. Eins og málum er stillt upp með því að stofnaður verði gerðardómur ef ekki verður samið, þá erum við að gera þetta til það langs tíma að við erum að taka völdin af og raunar veikja sjómannasamtökin og náttúrlega líka samtök útgerðarmanna, LÍÚ, og það er fáránleg staða líka. Auðvitað mun staðan vera þannig að innan LÍÚ hafa menn meiri áhuga á því að slíkt sé gert heldur en innan sjómannasamtakanna. En það er í mínum huga alveg augljóst að ef þessu fer fram sem horfir, að hér verði binding til fjögurra og hálfs árs, þá munum við uppskera minni menntun sjómanna til framtíðar litið, flótta úr greininni og minni fagþekkingu, en við Íslendingar höfum státað okkur af því að vera í fremstu röð meðal þjóða í sambandi við fagþekkingu. Og það er staða sem við getum ekki liðið og þess vegna var það svo nauðsynlegt að hafa þolinmæði, halda ró sinni sennilega í 3--5 daga í viðbót vegna þess að verkfallið er farið að bíta. Þó svo að við gerum okkur grein fyrir því að staða sjómannsfjölskyldnanna er slæm, þær hafa ekki nema 15--20 þúsund á mánuði úr verkfallssjóði, þó að við gerum okkur grein fyrir því að staðan hjá sveitarfélögunum í sjávarplássunum er erfið, þó að við gerum okkur grein fyrir því að staða fiskverkafólks sé erfið um stundarsakir meðan þetta ríður yfir, þá var það svo nauðsynlegt að í þetta eina skipti gætum við borið gæfu til þess að láta reyna á samninga milli aðila á eðlilegum nótum. Virðulegi forseti. Ég er andvígur þessu frv. eins og ég hef sagt. Það hefur verið farið efnislega yfir frv. af öðrum hv. ræðumönnum þannig að ég sé ekki ástæðu til að gera það, en ég hef miklar áhyggjur af stöðu sjómannastéttarinnar ef þetta á að ganga fram á þennan hátt. Það er mál sem við erum ekki búin að bíta úr nálinni með, eins og ég segi, og þetta er til stórtjóns til lengri tíma litið.

Herra forseti. Í þessari umræðu og fyrir hana spunnust töluverðar orðræður um tildrög þess að frv. var deilt hér út á sérstökum útbýtingarfundi. Við í stjórnarandstöðunni lýstum vonbrigðum okkar með að við fengum ekki að vita af þessu, þetta var gert í skjóli mikillar leyndar. Og nú langar mig til þess að spyrja hv. þm., vegna þess að hann er líka einn af hæstv. forsetum þessa þings: Var það virkilega svo að forsetar stjórnarandstöðunnar voru líka leyndir því hvað stóð til að gera? Ég spyr, herra forseti, vegna þess að hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lýsti því hér yfir í ræðu sinni áðan að hann hefði verið staddur á flugvelli þegar til hans náðist og honum greint frá því að hér ætti að fara fram útbýtingarfundur. Var það þá þannig að ákvörðunin um þennan fund var einvörðungu tekin af hæstv. forseta Halldóri Blöndal en aðrir forsetar fengu ekki að vita hvað til stóð?

Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu minni að ég var staddur á flugvelli já, þegar mér var gerð grein fyrir því, ég hringdi hér inn í þingið og fékk upplýsingar um að það yrði útbýtingarfundur en hins vegar vissi ég ekki hvað stóð til að gera, hverju stóð til að dreifa. Það er náttúrlega þannig að þegar um svona stórt mál er að ræða, mál af þessari stærðargráðu, þá átti auðvitað að kalla saman a.m.k. formenn þingflokkanna og kynna þeim málið fyrir útbýtingarfund og hvað til stæði að gera, og það er það sem menn hafa harðlega gagnrýnt varðandi málið. En ég var sem sagt staddur á flugvellinum og fékk reyndar góðar upplýsingar á flugvellinum vegna þess að þar voru samningamenn bæði útvegsmanna og sjómanna og þaðan hef ég þær upplýsingar eða þá tilfinningu að með því að halda þolinmæðinni í 3--5 daga í viðbót hefðu samningar náðst. En ég held að við séum öll sammála um það hér að varðandi þennan útbýtingarfund í miklu hasti, þá vissu menn almennt ekki hvað átti að gera á þeim fundi eða hverju átti að dreifa.

Vegna ummæla hv. þm. um útbýtingarfund á laugardag er rétt að endurtaka það sem forseti þingsins sagði hér við upphaf þingfundar að það var tilkynnt um það á föstudegi að búast mætti við útbýtingarfundi á laugardegi og hann var með hefðbundnum hætti.

Hæstv. forseti. Út af þessu síðasta sem hæstv. forseti sagði þá held ég því hiklaust fram að sá útbýtingarfundur hafi ekki verið með hefðbundnum hætti.

Það er rangt.

Á þeim fundi var verið að dreifa málgagni sem þingmenn höfðu enga hugmynd um að yrði dreift. Mjög mikilvægt mál var á ferðinni og ég veit ekki betur en að þingið og forsetadæmið hér á þinginu hafi hingað til séð til þess að þingmenn vissu af slíkum málum. Meira að segja á áætlunum, vikuáætlunum er talað um mál, svona helstu mál sem eru til meðferðar á þinginu fram í tímann, og ég man ekki eftir því þennan tíma sem ég hef verið hér að útbýtingarfundir hafi verið notaðir með þeim hætti sem hér er um að ræða, að mjög umdeildu máli hafi verið dreift og ekki hafi verið látið vita af því að það ætti að dreifa því. Á meðan annað kemur ekki skýrt fram og er sannað þá held ég mig við það að þarna hafi verið rangt að verki staðið og reyndar geri ég það, hvort sem menn finna dæmi um þetta eða ekki, vegna þess að það er mjög óeðlilegt að svona mikilvægt mál fái ekki þá bestu kynningu sem mögulegt er. En auðvitað er ástæðan sú að með mikilli skyndingu voru þingmenn stjórnarflokkanna kallaðir saman til að gera þeim grein fyrir því að þeir ættu að styðja þetta mál. Og eins og venjulega brugðust þeir jákvætt við og hafa lagt það á sig að greiða fyrir því að málið færi til afgreiðslu í þinginu því að þeir bregðast nú yfirleitt ekki þeim boðum sem þeim eru send. En það er ekki eins og Alþingi Íslendinga standi núna í fyrsta skipti frammi fyrir því að sett séu lög á sjómenn. Þess vegna er ástæða til að velta því svolítið fyrir sér hvernig standi á þessu. Eru þessar stéttir, sjómenn og útvegsmenn, af einhverjum ástæðum ófærar um að leysa sín mál? Eru þetta menn sem kunna ekki til verka, er þetta fólk sem ætti að vera í einhverju öðru en að vera í forsvari fyrir sín samtök? Nei, það er ekki þannig og ég lýsi ekki yfir neinu vantrausti á neinn af þeim sem eiga aðild að þessari deilu, hvorki sjómenn né útvegsmenn. En ástæður fyrir því að þessir aðilar ná ekki saman í samningum eru hér inni á Alþingi og þær ástæður eru þrjár. Í fyrsta lagi eru þau miklu átök milli útvegsmanna og sjómanna nánast jafngömul kvótakerfinu. Það var ekki fyrr en eftir að eignarhaldið á kvótanum var farið að hafa þau áhrif sem það hefur haft sem misklíðina milli sjómanna og útgerðarmanna var ekki hægt að leysa með þokkalegum hætti. Áður gátu menn leyst sín mál. Það er ástæða til að menn skoði þetta vandlega og ástæða til að gagnrýna fjölmiðla fyrir það þar sem þeir hafa kastað ábyrgðinni bókstaflega á viðsemjendurna, með margs konar hætti í viðtölum við útvegsmenn og sjómenn. Ekki hefur verið dregin athygli að hlut Alþingis í þessu máli sem hefur búið til þetta vandamál með því að gera útgerðarmenn að eigendum kvótans og gera þeim kleift að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum með ýmsum hætti og út af því hefur stór hluti af þessari misklíð verið til margra, margra ára. En svo eru það verðlagsmálin. Þau eiga líka rætur hér í Alþingi. Hér hafa menn ekki viljað taka á því að skilið verði á milli veiða og vinnslu á þann hátt að atvinnurekstur í sjávarútvegi búi við sams konar umhverfi og gerist annars staðar í þjóðfélaginu. Að menn geti ekki verið að verðleggja hráefnið til sín á einhverju allt öðru verði en markaðurinn segir til um. Á þessu hafa menn ekki viljað taka á hv. Alþingi. Þetta er hin stóra ástæðan fyrir því að sjómenn og útvegsmenn hafa ekki getað náð samningum. Og þriðja ástæðan er sú að þegar menn fóru að grípa inn í deilurnar hvað eftir annað --- þá varð hún til --- mátti alltaf og má alltaf búast við inngripum frá hv. Alþingi. Það er ekki hægt að semja öðruvísi en að búast alltaf við inngripum frá hv. Alþingi. Þetta eru þær þrjár ástæður sem valda því að ekki er hægt að semja í friði um þessi mál og ekki hefur tekist að leysa þau. Ég hélt á tímabili að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að þreyja þorrann og góuna og láta menn klára eina samninga, en það var nú ekki aldeilis að það yrði. Og þá kem ég aftur að því hvernig lokin ber að og það eru sömu ræturnar sem hægt er að vísa til. Hverjir voru það sem sömdu við útvegsmenn? Það voru forsvarsmenn Vélstjórafélagsins og Helgi Laxdal í broddi fylkingar, sá eini af forustumönnum sjómanna sem hefur opinberlega stutt kvótakerfið allan tímann. Það kann að vera tilviljun en mér finnst svo ekki vera í gegnum tíðina. Og það hefur verið þannig allan tímann að átökin um þetta kerfi hafa kristallast í samningum sjómanna og útvegsmanna og munu auðvitað gera það áfram á meðan menn leysa ekki vandamálin hér á hv. Alþingi. Ég ætla að benda mönnum á að það er ekkert smávegis sem er á ferðinni. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar frá því 26. sept. í fyrra kemur fram hver munurinn er á heildaraflaverðmæti þorsks, ýsu, ufsa og karfa miðað við að allur fiskur færi á markað. Fram kemur að sá munur var 3,5 milljarðar árið 1995 en hefur verið að vaxa og er orðinn 6,5 milljarðar á árinu 1999. Ekki þarf að undra þó að átök séu á milli útvegsmanna og sjómanna þegar svona hagar til, þegar bara það sem fellur milli skips og bryggju getur verið mismunur upp á þetta. Menn verða auðvitað að hafa það í huga að menn vita svo sem ekki hvert markaðsverð yrði ef allur fiskur færi á markað. En það er a.m.k. klárt að þarna eru á ferðinni gífurlegar upphæðir sem eru í rauninni í andstöðu við alla samninga sjómanna við útvegsmenn þar sem það liggur fyrir alveg skýrt og klárt að það á að fá hæsta verð fyrir afurðirnar og að sjómenn eiga að fá skipti úr hæsta verði. Það hafa útvegsmenn skrifað undir, það liggur fyrir skýrt og klárt. Og skyldi einhvern undra þó að vandræði séu að eiga við þetta? Svo er hitt málið að ævinlega hafa sumir útgerðarmenn, ekki allir en ýmsir, haft þau ráð síðan kvótakerfið var tekið upp að láta sjómenn með ýmsum ráðum taka þátt í því að fjármagna veiðiheimildir sem þeir kaupa eða leigja til sín. Þessu hefur ekki heldur verið tekið á. Þess vegna er alveg með ólíkindum að hlusta á hæstv. sjútvrh. og fleiri forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar vera nánast að senda viðsemjendunum sem eiga hlut að þessari deilu hnúturnar. Að þeir hafi ekki getað klárað mál sín, í staðinn fyrir að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hvernig væri hægt að leysa og liðka fyrir þessum málum. Á undanförnum árum hafa menn gripið til ýmissa ráða sem hafa öll verið miðuð við að viðhalda þessu ástandi með einhverjum hætti og hafa þess vegna mistekist. Auðvitað mun aldrei neitt annað duga en að það komi fram markaðsverð á fiski sem verði til með eðlilegum hætti í viðskiptum milli aðila og sjómenn fái skipti út úr því markaðsverði og að veiðiheimildir gangi til útgerða þannig að allt sé þar uppi á borðum. Auðvitað verða hlutirnir að gerast þannig en hér á hv. Alþingi hefur verið samstaða í þessum hópi um að verja þetta umdeilda og óeðlilega eignafyrirkomulag þar sem útgerðarmenn hafa ígildi eignar í höndum sínum á auðlind þjóðarinnar. Mér er nær að halda, vegna þess að þetta mál hefur ekki mikinn stuðning úti í þjóðfélaginu, að varla muni vera hægt að finna í 63 manna hópi meiri stuðning við þetta fyrirkomulag nema helst á aðalfundum LÍÚ því að menn hafa verið svo trausti rýrðir hvað þetta varðar að þjóðin hefur alltaf verið meira og minna á móti þessu fyrirkomulagi. En á Alþingi hafa menn alltaf haft meiri hluta fyrir því að halda því áfram. Menn virðast ekki láta sér detta í hug að líta í eigin barm og velta því fyrir sér hvort það sé í takt við eðlilega lýðræðishugsun að reka þetta fyrirkomulag ofan í kokið á þjóðinni ár eftir ár. Þá kemur að spurningunni: Gátu þessir aðilar leyst sín mál núna? Það er skoðun mín að þeir hefðu getað það ef stjórnvöld hefðu ákveðið það og staðið við að láta málið í friði. Hvers vegna lá mönnum allt í einu svona óskaplega á? Um leið og fyrsti samningurinn er orðinn til þá er byrjað að tala um að setja lög. Áttu menn ekki að fá einhverja daga til að melta það sem hafði gerst í samningunum til að reyna nú að leysa sín mál? Nei, nei, það var strax farið að tala um að nú væri tíminn orðinn stuttur og nú yrðu menn að fara að taka á málum með lagasetningu. Og ekki leið á löngu þangað til lögin birtust. Ef hæstv. ríkisstjórn hefði staðið í lappirnar og hæstv. ráðherra hefði lýst því yfir að það kæmi ekki til greina, nú lægi fyrir einn samningur og hinir tveir hlytu að geta komið, þá hefðu aðilar kannski sest í alvöru yfir að klára þetta. En það var ekki mikil alvara í málinu. Það var enginn áhugi á að klára málið frá hendi útvegsmanna. Það kom skýrt fram. Þeir hafa engan áhuga á því að fresta þessu verkfalli núna til að freista þess að ná samkomulagi við þá sem eftir eru í deilunni. Það hefur komið hér fram. Þeir hafa engan áhuga á því. Það segir sína sögu um það að þeir vilja bara fá þessa lagasetningu. Síðan er það með algjörum ólíkindum hvernig menn ætla að standa að þessu á hv. Alþingi. Fjögurra og hálfs árs samningar skulu verða búnir til með gerðardómi. Hv. þingmenn, sem voru að fá úrskurð Kjaradóms í launamálum sínum fyrir nokkrum dögum og fá hann árlega, ætla að setja gerðardóm á sjómenn sem á að duga í fjögur og hálft ár. Það er fínt. Menn koma jafnvel upp í ræðustól í hv. Alþingi og segja að þessi ferill allur sé að rústa samtök sjómanna en eru samt tilbúnir að standa að því sjálfir, ætla að keyra þetta í gegn. Þetta er náttúrlega algjörlega óboðlegt. Því miður er ekki hægt að brosa að neinu sem er hér á ferðinni. Ég held að það sé algjört lágmark að hv. þm. hugsi sig um og taki út úr frv. þau fyrirmæli sem eru þarna inni um það hvernig gerðardómurinn eigi að vinna og leyfi honum að vinna í friði ef hann verður til. Sæmast væri mönnum að draga þetta þingmál til baka eins og skot og þingið ætti auðvitað að senda þau skilaboð: Setjist að samningaborði og klárið mál ykkar. En það verður nú ekki gert, það er auðséð. En út úr þessu frv. hljóta menn að taka fyrirmæli af þessu tagi. Það er gjörsamlega fráleitt að hafa þetta svona. Það getur vel verið að þeir sem eru orðnir vanir að setja lög á kjaradeilu sjómanna séu orðnir þreyttir á því, séu ánægðastir með það að geta haft þetta nógu langt í einu, það er þá sjaldnar sem þarf að berja þetta niður. Er það þannig sem menn hugsa í sölum Alþingis? Ekki er mikil virðing borin fyrir þeim leikreglum sem eru hafðar yfirleitt í lýðræðisríkjum þar sem menn virða samningsrétt og gefa gefa mönnum frið til þess að nýta sér lágmarksmannréttindi sín. Í sölum Alþingis ættu menn að hafa augun opin fyrir því hvernig Alþingi ber ábyrgð á þessari deilu. En hér er verið að berja sjómenn með lagasetningu sem er meira og minna til komin vegna þess að menn hafa ekki unnið vinnuna sína um borð í þessu skipi. Þetta eru auðvitað bolabrögð sem eru ólíðandi. Mér finnst að hv. alþm. þyrftu að halda ró sinni svolitla stund og hugsa sig um hvernig væri hægt að komast frá þessari vitleysu. Það er ekki björt framtíð þessarar atvinnugreinar hvað samskiptin varðar milli þeirra sem vinna í henni eins og hér er orðið ofan á og búið að vera undanfarin ár. Alþingismenn bera auðvitað alfarið ábyrgð á því. Það mál sem hefur verið nefnt fyrr í umræðunni, þ.e. endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða þar sem ætti að taka á og sætta þjóðina með einhverjum hætti við það hvernig þeim málum verði stjórnað í framtíðinni, hlýtur að vera dregið inn í umræðuna vegna þess að uppruni vandans er þar að stórum hluta til. Það er annað af tveimur stærstu málunum sem er á bak við deiluna. En það bólar ekki á því að menn ætli þar að taka á af neinni ábyrgð. Nefndin, þessi svokallaða nefnd sem endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða, er ekki að gera nokkurn skapaðan hlut. Mér er kunnugt um það. Ég á sæti í þeirri nefnd. Ég hef ekki verið plagaður af því að vinna í þeirri nefnd síðan ég tók þar sæti.

Segðu okkur eitthvað frá því. Hvernig er það?

Ég get sagt ykkur að frá því að ég tók við sæti af Sighvati Björgvinssyni eftir áramótin í vetur hafa verið haldnir tveir fundir í nefndinni.

Já.

Tveir fundir, strangir fundir. Þeir voru strax í upphafi eftir að ég tók sæti. En þeir voru svo erfiðir að síðan hafa engir fundir verið haldnir. 

Hefurðu beðið um fund í nefndinni?

Hæstv. forseti. Ég hef spurt eftir því hvort það eigi að fara að halda fund í nefndinni. Ég hef spurt eftir því hvað hafi verið að gerast í þeim málum sem nefndin á að fást við. Og svörin hafa verið ákaflega óljós og loðin. En ég vil taka það fram til að sannleikanum sé haldið til haga að ég hef verið boðaður á nokkra fundi í nefndinni en jafnóðum verið afboðaður og boðaður nýr fundur og frestað og afboðað aftur.

Nú, það er þá dálítið um að vera.

Já, hæstv. forseti, það er töluvert um að vera, virðist vera, en það, sem er um að vera fer ekki fram á fundum í nefndinni. Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með að við skulum standa í þeim sporum sem við stöndum hér í, þar sem við erum að ræða um að setja lög á sjómenn. Ég verð að segja alveg eins og er að í jafnumdeildu máli og þessu, þegar hv. stjórnarþingmenn virðast vera búnir að samþykkja það vegna tillögu hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarinnar, að troða ofan í kokið á sjómönnum, aðilum Sjómannasambandsins og aðilum Farmanna- og fiskimannasambandsins, samningi sem gerður hefur verið við einn aðila, þ.e. Vélstjórafélagið, sem viðmið við þann samning eða þau kjör sem gerðardómur eigi að ákvarða hinum hluta sjómannastéttanna finnst mér vera fyrir neðan allar hellur. Ég tel að í meðferð þingnefndarinnar og þá í framhaldi af meðferð málsins í hv. Alþingi, hljóti menn að hvarfla frá þessu. Það komi bara ekki annað til greina. Menn eru ekki bara að kalla yfir sig að hafa tekið félagsleg réttindi af sjómannastéttinni eins og hún leggur sig í fjögur og hálft ár heldur eru menn að kalla yfir sig dóma í máli erlendis frá þar sem menn hafa svo sem ýmsa fjöruna sopið áður. En ætla menn aldrei að læra af þessu? Ætlar hv. Alþingi alltaf að vaða fram ef hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar dettur eitthvað í hug og samþykkja sífellt frá þeim tillögur þó að þær séu með þeim hætti sem við sjáum hér sem virðist, a.m.k. við fyrstu sýn og ef sanngirni er höfð í brjósti manna, mjög óeðlilegt að verði látnar ganga yfir sjómenn. Ég held þess vegna að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem bera einhverja virðingu fyrir Alþingi og starfi sínu þar hljóti að velta þessu máli betur fyrir sér og setja mönnum þá það að ganga þannig frá að það sé a.m.k. hægt fyrir sjómenn að taka við niðurstöðu gerðardómsins með einhverri reisn, að það sé skilið eftir handa þeim einhver mannleg reisn út úr þessu samningaferli. Eða er það þannig að hæstv. ríkisstjórn og hv. Alþingi vilja bara fá sjómannastéttina gjörsamlega upp á móti Alþingi og upp á móti þeirri niðurstöðu sem kemur út úr þessum gerðardómi? Enginn veit hvað það getur haft í för með sér. Það má lengi brýna deigt járn svo bíti. Það er ekki eins og verið sé að setja í fyrsta skipti lög á sjómenn. Eina sem virðist hafa bitið á hv. alþingismenn og hv. ríkisstjórn er sú gagnrýni sem kom fram í vetur þegar síðasta tilraunin var gerð hér og lamið í gegn lagafrv. sem gekk út á það að menn töldu upp öll þau tilbrigði að lögum á sjómenn sem hefðu verið sett á undanförnum árum. Þetta virðist hafa haft þau áhrif að nú lengja menn bara í því svo þeir þurfi ekki að gera þetta eins oft. Það eru fjögur og hálft ár núna. Hvers vegna ekki tíu ár? Af hverju ekki að klára þetta bara þannig að menn þurfi ekkert að vera að standa í þessu nema einu sinni þann tíma sem þeir sitja á Alþingi? Hver eru rökin fyrir þessu? Jú, að í vélstjórasamningnum hafi gildistíminn verið fjögur og hálft ár. Það eru ekki merkileg rök þegar á að grípa til lagasetningar á hv. Alþingi að miða við einhverja samninga sem hafa verið gerðir og samþykktir af 160--170 mönnum í einni atvinnugrein þar sem eru 6.000 manns.  Ég ætla svo sem ekki að hafa ræðu mína miklu lengri í þetta skiptið. Mér finnst afar dapurlegt að þurfa að halda svona ræðu hér eins og ég taldi mig knúinn til að gera. En ég held að hv. alþm., sem bera á þessu ábyrgð, hljóti að verða að koma til umræðunnar og útskýra fyrir hv. Alþingi og þjóðinni, sem fylgist auðvitað með þessu, úr því þeir telja sig nú knúna til að standa að þessari lagasetningu, af hverju þeir þurfa að gera þetta svo naglalega sem hér er gert. Hvers vegna eru menn ekki tilbúnir til þess að reyna að gera þetta þannig að allir aðilar geti unað við þetta þannig að þeir haldi sæmilega virðingu sinni? Þetta skulu nú vera lokaorð mín núna, hæstv. forseti.

Herra forseti. Mér var að berast í hendur bréf sem á erindi hingað og raunar til alþingismanna allra og sér í lagi til alþingismanna Reykjavíkurkjördæmis. Það er áskorun sem LÍÚ hefur tekið að sér að koma á framfæri við okkur. Með leyfi forseta, les ég þetta upp: ,,Áskorun frá almennum félagsfundi í Útvegsmannafélagi Reykjavíkur, sem skorar á Alþingi og þingmenn Reykjavíkur að hvika hvergi frá þeim lögum sem sett hafa verið um kvótasetningu smábáta. Fundurinn hvetur þingmenn Reykjavíkur til að láta ekki undan óbilgjörnum kröfum smábátaeigenda. Annað stríðir gegn réttlætisvitund okkar sem í greininni störfum.`` Robespierre hinn franski, stórtækasti morðingi sögunnar, sem sendi tugþúsundir landsmanna sinna undir fallöxina, var af því kunnur að enda ræður sínar á því að tala um dyggðina. Hérna er það réttlætiskenndin sem er á oddinum. Nema hvað. Þegar smábátaeigendur vilja bjarga lífi sínu og heilla landshlutanna þá neitar réttlætiskennd þessara herra að viðurkenna lífshagsmunabaráttu þeirra. Ég var ekki viss um að þetta kæmist, herra forseti, inn í þingtíðindin með öðrum hætti en ég læsi þetta upp hér. Leidd hafa verið að því skýr rök að það lagafrv. eða þau lög sem til stendur að setja hér, muni e.t.v. brjóta í bága við alþjóðalög, sem við erum bundin af. Og jafnvel stjórnarskrána. En menn skulu ekki gera sér háar vonir um að því verði skeytt þótt það brjóti í bága við stjórnarskrána. Hvaða dæmi höfum við um viðbrögð af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. forsrh. sérstaklega? Þegar þannig hefur staðið á eins og stóð á vegna öryrkjadómsins þá voru sett ný lög. Það var ekki í fyrsta skipti sem sett voru ný lög. Það voru líka sett ný lög vegna kvótadómsins frá 3l. des. 1998. Því verður auðvitað haldið áfram. Menn hafa rætt um vinnubrögð á hinu háa Alþingi. Ég þóttist sæmilega þingvanur frá fyrri og nýrri tíð en ég kannast ekkert við þau vinnubrögð sem hér voru höfð í frammi. Það hefur aldrei hent mig fyrr að hlusta á það að fundur væri boðaður í Alþingi án þess ég væri látinn um það vita og þurfa að heyra það í útvarpsfréttum. Auðvitað er það hrein markleysa hvernig að vinnubrögðum er staðið. Verst þykir mér að gamall fóstbróðir minn, Halldór Blöndal, skuli ekki sitja í forsetastóli því ég á erindi við hann. Mér virðist hann nefnilega hafa numið hið sama og Þorgeir Hávarsson nam af móðurknjám, að góður drengur léti aldrei af sér spurjast að hann kysi frið ef ófriður væri í boði. 
             Hér er ekki reynt að ná neinu samkomulagi. Hér eru menn ekkert að vinna saman. Hér kjósa menn ófriðinn og þá er að taka þeirri áskorun. Þá er að taka þeirri áskorun. Þeir skeyta ekki einu sinni um að fara með siðferðilegum aðferðum fram í hegðan sinni. Lagabrotin virðast blasa við og það er alveg sjálfsagt og öruggt mál að ákvæði sem að þessu lúta verða elt uppi með lögsókn. Þeim verður ekki hlíft, þessum herrum, sem haga sér þannig. Þegar menn hafa verið að tala um að samningar kynnu að takast milli sjómanna og viðsemjenda þeirra þá hefur sá sem hér stendur aldrei lagt minnsta trúnað á það. Af hverju ekki? Hverjar eru staðreyndir síðustu 12--14 ára eða svo? Er það rétt hjá mér að þann tíma hafi sjómenn verið samningslausir í meira en sex ár? Hverjum dettur það í lifandi hug að LÍÚ-fósarnir fari að semja nú á þessum hálfa mánuði til 1. júní, sem á að gefa þeim þennan málamyndafrest, vitandi hvaða lög taka gildi þá? Hvers konar barnaskapur er þetta? Hvers vegna er verið að bjóða fullorðnum mönnum upp á þetta? Það er eins og þau séu að umgangast fávita eða óvita. Ríkisvaldið hefur ævinlega dregið útvegsmenn að landi, ekki nóg með að setja lög um fiskveiðistjórn þar sem örfáum fósum er gefinn lunginn úr íslenskum auðæfum. Heldur hafa þeir ævinlega gripið, hér um bil ævinlega, fram í samninga, frjálsa samninga sjómanna og viðsemjenda þeirra. Það vissu LÍÚ-mennirnir allan tímann að mundi gerast. Þeim datt aldrei í hug að semja. Það var ekki fyrr en fóstbróðir, handbendi og attaníoss formanns Framsfl. var kallaður á vettvang, framsóknarmaður, formaður vélstjóra, til að gera þann málamyndasamning og hrinda málunum þannig af stað. Þetta gera sér allir sjómenn ljóst og sömdu þannig að nú á að festa þann samning í lög. Það er þyngra en tárum taki að lesa sig í gegnum þessi ólög sem menn eru hér að fara að setja þar sem í handjárn er verið að setja heila stétt. Því hefur verið haldið fram, það kann að vera rétt, þótt ég leggi engan trúnað á það, að menn hafi verið á samningabuxum í marsmánuði þegar gripið var inn í deiluna með frestun verkfallsins vegna loðnukvikindanna sem verðlítil voru orðin. Ég lagði aldrei trúnað á það af því sem það blasir við að útvegsmenn mundu aldrei semja með ríkisvaldið á bak við sig sem þeir vissu, þrátt fyrir allar yfirlýsingar, að mundi koma til skjalanna þegar á þyrfti að halda. Það er svo önnur saga og lengri sem ég ætla ekki að hafa hér uppi, spurningin um í hvaða stöðu útvegsmenn eru til þess að semja yfirleitt. Því hefur verið gaukað að mér að útvegsmenn þyrftu helst á því að halda núna að fá verulegar kjarabætur frá sjómönnum því nú gera þeir upp fyrirtæki sín eftir að hafa starfað undir besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi með bullandi halla. Hver eru aðaldeilumálin sem eru uppi svo ég nefni málið um fiskverðsmyndun? Þeir sem gera út skip sín og kaupa aflann sjálfir, þeir gera upp við skipverja sína á nærri helmingi lægra verði en aðrir fá, sem selja á frjálsum markaði eða þessum 60% sem var verið að tala um í sjávarauðlindaþættinum í útvarpinu áðan. Var það ekki framsóknarvélstjórinn sem samdi um að einn fimmti af því skyldi nást nú í samningum hans? Einn fimmti. Með þessum lögum, ef lög skyldi kalla, þessum ólögum er verið að setja á gerðardóm. Og hvernig er það gert? Það er gert með þeim hætti að setja gerðardómnum fyrir hver niðurstaða hans og úrskurðir skuli vera. Það á að taka mið af þeim dæmalausa framsóknarsamningi sem gerður hefur verið. Hvaða menn taka að sér gerðardómsstörf þar sem til er ætlast af þeim að þeir hafi eingöngu leyfi til að ljósrita samning Helga Laxdals? Ég hef starfað í gerðardómi og mér er fullkunnugt um hvernig tilurð þeirra verður. Gerðardómur á að kveða upp úrskurð sinn og hann gerir það eftir að aðilar máls hafa flutt sitt mál fyrir honum og gefið skýringar, eftir að hann og gerðardómsmenn hafa kynnt sér ítarlega alla málavexti. Gjarnan er það svo í þriggja manna dómi til að mynda, að aðilar hafa hver sinn fulltrúa og svo oddamann til úrskurða. Hér eru að vísu fleiri sem eiga hlut að máli því nú eru sjómenn alveg klofnir í herðar niður. En að setja gerðardómi þannig fyrir er alveg óþekkt fyrirbrigði fram að þessu. Hv. síðasti ræðumaður, Jóhann Ársælsson, vék margsinnis að því hvort menn ætluðu virkilega ekki að ná áttum. Hvort menn ætluðu virkilega að setja slík ólög. Að minnsta kosti í orði kveðnu batt hann einhverja von við að þeir mundu ekki gera það. Á hverju byggir hann þá von, að ég ekki segi trú, sem hann getur ekki haft á þessu? Það stendur sannfæring allra sem fylgst hafa með valdhroka þessarar ríkisstjórnar til þess að engu verði í þessu breytt. Að þeir muni binda þá í nærri hálfan áratug, sjómenn. Við höfum fylgst með því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur umgengist lög og dóma. Menn hafa ótalmörg dæmi. Þeir hafa gengið á skítugum skónum yfir niðurstöður og dóma Hæstaréttar. Það hafa þeir gert oftar en einu sinni. Þeir hafa sett lög sem gengu þvert á þá dóma. Hvar er ein þjóð stödd ef þannig á þetta að ganga til, ef valdhafarnir skeyta ekki um skömm né heiður, en brjóta sjálfir það lagakerfi og dómstólakerfi sem er undirstaða þess að lýðræði og þingræði fái lifað hér og dafnað? Auðvitað er hastarlegt til þess að vita að þessir fósar skuli hafa heilu þingflokkana eins og hunda í bandi sem mjamta aldrei kjafti hvernig sem að þeim er vikið. Og þeir eru dregnir eins og fé til slátrunar í hvert eitt skipti. En mér er spurn og þessa spurningu hef ég aldrei lagt fyrir lengst af minni ævi og síst í sporum löggjafa: Hvar lendir það ef þannig hafast höfðingjarnir að? Skyldu ekki hinir ætla að þeim leyfist að hafa lög að engu? Að ég tali ekki um ólög sem hér eru til umræðu? Sjómenn og samtök þeirra eiga líf samtakanna sinna að verja og nauðsyn er líka talin brjóta lög. Það kann að vera of seint fyrir þá að búast um nú til að brjóta þessi ólög á bak aftur. En koma tímar og koma ráð. Ef ég ætti að ráðleggja þeim eitthvað, fulltrúi á löggjafarsamkundunni, mundi ég segja við þá: Búist um rammlega og veljið ykkur daginn að ganga í land allir sem einn þegar verst stendur á fyrir þessum fósum. Menn hafa vikið sér að mér, fleiri en einn og fleiri en tveir, heilu sendinefndirnar hafa gengið á minn fund og spurt: Eigum við ekki að brjóta kvótalögin, eigum við ekki að sækja sjó eins og hugur okkar stendur til, eins og nauðsyn raunar ber til, til þess að við megum bjarga afkomu okkar og byggðarlögum? Ég hef aldrei treyst mér til annars en að svara því með einu móti, að ég gæti ekki annað en mælt gegn því. En nú er nóg komið, nú er alveg nóg komið. Hvers vegna skyldi ég fara að virða einhvers lagasetningu eins og þessa hér? Hvers vegna í ósköpunum skyldi ég gera það? Og allt er þetta, um frest til að gera frjálsa samninga, fram sett af hreinu yfirvarpi og hræsni til að villa um fyrir mönnum. Hæstv. ríkisstjórn og hæstv. forsrh. sérstaklega kemur helst aldrei til skjalanna eins og hann er klæddur heldur með tómu yfirvarpi, falsi, hræsni og blekkingum eða beinum lygum. Það er ekkert hægt að kveða of fast að orði um þessa kóna, hæstvirta. Það væri maklegt nú á síðustu dögum þingsins að við lengdum þessa umræðu ærlega með því að bera fram vantraust á hæstv. ríkisstjórn vegna þessa máls og ótal annarra mála eins og að þeim hefur verið unnið. Gegn þessu frv. verða allir heiðarlegir menn að snúast af fullri einurð og fullri hörku og reyna að vekja þjóðina til vitundar um hvað er hér á ferðinni í umgengni við lög og í viðskiptum við löggjafarsamkunduna sjálfa sem á að fara með æðsta valdið. Auðvitað vinnum við engan lokasigur á þessum berserkjum eins og þeir ganga um garða nema með atfylgi kjósandans. Þeir þurfa einu sinni ærlega að hitta sjálfa sig fyrir, þessir herramenn. Ég, satt að segja, treysti íslenskum sjómönnum einna best til þess að sýna þeim í þá heima.

Herra forseti. Mikil sýndarmennska hefur átt sér stað við þessa umræðu. Á sviðið hafa komið engilþvegnir menn, til að mynda hv. þm. Jóhann Ársælsson og háttvirtur, fyrrum virtur, þingmaður Sverrir Hermannsson sem hefur lifað tímana tvenna og talað tungunum tveim á langri tíð á hv. Alþingi. Tunga hv. þm. hefur á þeim áratugum sem hann hefur átt sæti á Alþingi farið marga hringi eins og hver annar vindhani og er ekki til eftirbreytni. Að ráðast á þingmenn og brigsla þeim um beinar lygar og hræsni ætti síst að koma úr munni hv. þm. Sverris Hermannssonar því hann hefur ekki efni á því. Það er sorglegt að hlusta á mætan mann eins og Sverri Hermannsson koma hér með kvöldvökuspjall í máli sem þessu og reyna að slá sig til riddara á kostnað annarra. Það er sorglegt að velja sér þann kostinn sem hv. þm. hefur valið. Hvað er hv. þm. að ráðast á réttlætiskennd útvegsmanna frekar en annarra manna sem vinna í þessu landi? Ætli hv. þm. hitti ekki sjálfan sig fyrir sem fyrrverandi útvegsmann og stórkapítalista? Rétt væri að huga að speglinum um leið og menn gefa frá sér tístið. Það er óboðlegt, í umræðum um mál eins og hér er til umræðu, að koma fram með málflutning sem hæfir best á flóamarkaði.

Þú hefur verið að hefja málið upp.

Haf þú hljótt um þig, hv. þm., og hafðu einu sinni vit á því að loka á þér þverrifunni.

Mjög málefnalegt.

Það er nefnilega nákvæmlega þannig að menn halda alltaf að þeir komist upp með það í þessum þingsal að gjamma fram í fyrir öðrum endalaust en það má aldrei svara þeim í sömu mynt. Þetta er hluti af þeirri sýndarmennsku sem hér á sér stað, hjá þeim þingmönnum sem svona láta og eru frægir fyrir það. Mánuð eftir mánuð, ár eftir ár hafa þeir stundað slíkt frammítíst. 
             Það er líka ástæða til að benda á að hv. þingmenn, til að mynda sá sem hér grípur fram í, Ögmundur Jónasson, eru gjarnir á að koma hér í þingið og vera þá búinn að semja við fréttamenn um að hlusta á mál sitt og hverfa síðan út í bæ til að sinna störfum sem hann er að vinna þar.

Þetta er ósatt.

Gott að fá svar. Það er nú svo að sumt af þessari umræðu fer inn á svið sem því miður má flokka undir gömlu landlausu kommana, sem eru að reyna tala sig inn á nýtt land. Þeir tala um lýðræðið eins og það sé einhver nýr sannleikur. Þeir hafa verið landlausir síðan Sovét hrundi, til að mynda hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem er skemmtilegt að sjá koma inn í salinn. Nú nota ég takta hv. þm. sem hefur gjarnan orð á því þegar menn koma inn í þingsalinn, að nú séu þeir loksins mættir.

Ég ætla nú ekki að missa af svona veislu.

Darraðardansinn í þessu máli byrjaði við upphaf þingfundar í fyrradag þegar menn héldu því fram að það væri slík ósvinna og svívirðing að menn skyldu ekki hafa verið látnir vita fyrir fram hvað ætti að segja þeim. Er það einhver nýr taktur að segja verði mönnum fyrir fram það sem maður ætlar að segja þeim? Þetta er einkennilegur málflutningur. Þarna voru þeir loksins í samhljóma takti, formenn Samfylkingarinnar og græningjanna sem hafa þó keppst við það allhastarlega um nokkurt skeið að vera hvor á undan hinum í darraðardansinn. Loksins hljómaði með þeim bræðrunum og það var ánægjulegt og hlýlegt. Það er neyðarbrauð að ganga til lagasetningar í kjaramálum. Það er engin spurning að það er neyðarbrauð. Í raun get ég tekið undir með hv. þm. Jóhanni Ársælssyni að það er ömurlegt að þurfa að koma að slíkri lagasetningu. En sjómenn kunna að bregðast við og skilja að það þarf að ganga til verka.

Að sjómannasið.

--- Ég bíð bara, herra forseti, þar til þeir hafa lokið máli sínu í salnum, þessir taugaveikluðu sem þar sitja. Hlær nú kýrin, sagði bóndinn, og nú hefur hún lokið hlátrinum. Það er engin spurning að grípa verður til aðgerða þegar komið er fram á ystu nöf. Það er engin spurning að þar sem forsvarsmenn sjómanna og útvegsmanna hafa ekki borið gæfu til þess að ná heildarsamningum þá verður að grípa í taumana. Úti í Evrópu eru kynslóðir sem búið hafa við það ástand að þekkja ekkert annað en atvinnuleysi. Í okkar landi eru til forsvarsmenn verkalýðsfélaga sem búa við þá ógæfu að hafa aldrei náð samningum. Í þeim efnum er engum einum um að kenna. Jafnvel þó að allt að áratugur líði þá er engum einum um að kenna. Málið er uppsafnað og flókið og það verður að segja hverja sögu eins og hún er. Það eru atriði í kjaramálunum sem hér hefur verið fjallað um og er verið að véla um sem nánast er ekki hægt að ætlast til að menn nái samkomulagi um. Það er alveg sama hvort nefnd eru verðmyndunarmál, mönnunarmál og jafnvel önnur atriði, málið er í algjörri sjálfheldu. Það er ekki nóg með það heldur er málstaður deiluaðila kominn í sjálfheldu, beggja megin borðsins, og það eru meiri hagsmunir en minni að hætta ekki jafnvægi og öryggi samfélags okkar í meiri óvissu en orðið er. Þess vegna má segja á ósköp einföldu sjómannamáli að kannski er verið að sækja þetta mál inn í brimgarðinn og bjarga mönnum frá frekari voða.

Ert þú slysavarnafélagið?

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skal ekki hlæja að slíkum málum eða flimtra með þau eins og hann er vanur í sínu tunguflæði. Fiskimiðin við Ísland eru auðlind. Ef hægt væri að virkja tunguflæðið í hv. þm. væri það líka auðlind en það er ekki virkjanlegt vegna þess að það er ekki brúklegt og ekki boðlegt.

Þetta varpar alveg nýju ljósi á málið.

Við búum við óáran í samningamálum. Við búum líka við pólitískar afturgöngur á Íslandi, gömlu, góðu kommana sem vakna upp og hlæja veikum hlátri músarhugans og er nú ekki mjög hrífandi á að hlýða.

Það er lítið hjartað í þér.

Það kann að vel að vera að sá er hér stendur hafi lítið hjarta en hann hefur þó hjarta sem slær, hjarta sem hefur tilfinningu fyrir fólki. Sjómenn hafa alla tíð verið mínir menn. Það vita þeir sem þekkja mig. Enginn skyldi leyfa sér að halda öðru fram. Enginn. 

Forseti hefur sýnt talsvert umburðarlyndi hvað varðar frammíköll undir ræðu hv. þm. Einnig hefur forseti sýnt talsvert umburðarlyndi vegna orðfæris ræðumanna. Forseti vill biðja hv. þm. að reyna ekki frekar á þolrif forseta.

Það er mikið atriði að ganga til þeirra verka sem geta hugsanlega skapað nýjan grundvöll í framtíðinni fyrir samningamál sjómanna. Menn hafa haft á orði fyrr í dag að það væri léttvægt að tala um sex vikna verkfall hjá sjómannastéttinni þegar ekki hefði verið keyrt fastar í verkfalli kennara. Það er bara ekkert líku saman að jafna vegna þess að lýðræði okkar er greitt með starfi sjómanna. Það er greitt með starfi sjómanna og því sem þeir færa á land til að vinna úr verðmæti sem skapar lýðræði fyrir íslenska þjóð. Ef sjómenn okkar geta ekki stundað vinnu sína þá gengur dæmið einfaldlega ekki upp. Þá geta menn bara flutt til Danmerkur eins og til stóð forðum, að flytja alla á heiðarnar þar. Metnaður sumra þingmanna í þessari umræðu nær ekki lengra en að núa salti í sárin því auðvitað er það sár sem blasir við þegar menn sitja uppi með lagasetningu sem þessa. Það segir sig sjálft. Nokkuð hefur verið klifað á því ákvæði frv. að hafa eigi til hliðsjónar í gerðardómi samninga sem vélstjórar hafa gert við útvegsmenn. Hæstarétti eða gerðardómi er ekki sett fyrir hvernig á að vinna mál. Hann á að hafa ákveðin atriði til viðmiðunar og skoðunar og auk þessa atriðis sem hér hefur verið nefnt hefur hann alla almenna þróun í kjaramálum á sínu blaði. Þessum þætti hefur því verið ofgert að mínu mati. Menn hafa bent á þetta en það er almenn regla að benda ávallt á síðustu kjarasamninga þegar gengið er til slíks verklags. Mikilvægt er að mjög verði vandað til verksins sem er ætlað að vinna með framlagningu þessa frv. Kannski mun það auðvelda þeim samningamönnum sjómanna sem hafa ekki getað náð samningum árum saman að ganga til verka í eðlilegri samningagerð þar sem hægt er ætlast til að þeir nái samningum. Ég ítreka að mat mitt á stöðunni eins og hún hefur verið er að ekki hafi verið hægt að ætlast til þess. Því er komið sem komið er. Sjómenn skilja það að mínu mati manna best að það þarf að gera sjóklárt og slugsa ekki með tæki og búnað. Þeir skilja það manna best að hlutirnir verða að ganga fyrir sig og með þá vitneskju er kannski eilítið léttara að ganga til þess verks að stuðla að lagasetningu á þennan hátt. Engu að síður er það ekki mjög skemmtilegt. Ástæða er til að hvetja til að menn skoði almenn viðhorf og almenn sjónarmið. Við erum lítil þjóð í landi sem er frekar dýrt að búa í. Við höfum það betra en flestar þjóðir í heiminum. Ef hlutir fara úrskeiðis hjá okkur þá gerist það hratt. Allir vita að verkfall sjómanna í einhverja mánuði ruggar ekki Reykjavík. Það gerir það ekki, ekki frekar en verkfall sjómanna mundi gera í Noregi í heild. En verkfall sjómanna, verkfall útgerðarmanna, verkfall þeirra sem standa beggja vegna borðsins í fiskveiðunum ruggar landsbyggðinni sérstaklega. Það ruggar fólki sem á í engin hús að venda og býr við aðstæður sem eru mjög afmarkaðar og klárar. Þeir sem verja hag sjómanna og tala máli þeirra hljóta að taka tillit til þess að það er alveg klárt að það er ekki vilji sjómanna að auka óhamingju fólks sem býr við sjávarsíðuna. Það þori ég að fullyrða. Það er ekki vilji sjómanna að standa í slíku. Sjómenn eru að öllu jöfnu liprari en aðrir til að leysa mál. Þeir búa við harðaðri aðstæður en dekurdýrin sem þekkja ekkert annað orðið en opinbera embættismennsku eins og komið hefur fram í máli sumra hv. þm. Þegar sorg knýr á dyr af tilbúnum ástæðum á heimilum landsins vegna þess að sjómenn og útgerðarmenn, farmenn, fiskimenn og vélstjórar, sem við köllum venjulega einu nafni sjómannastéttin, hafa ekki borið gæfu til að ná samningum sem eru grundvöllur þess að fólk geti unnið vinnu sína, lifað lífi sínu, átt til hnífs og skeiðar, klætt börn sín og hegðað sér nokkurn veginn eðlilega, þá er nauðsynlegt að grípa í taumana. Um það snýst þessi lagasetning, ekkert annað. Í upphafsræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í dag var aðalvandinn sá að ekki væri komið rétt fram við stjórnarandstöðuna. Þetta mál snýst um að það eru ekki rétt vinnubrögð gagnvart stjórnarandstöðunni, sagði hv. þm. Stjórnarandstaðan og stjórnarsinnar eru smáatriði í þessu dæmi. Þetta snýst um íslenskt þjóðfélag, snýst um að hjólin í þjóðfélagi okkar geti snúist, við getum unnið úr verðmætum okkar og aflað þeirra. Þar eru sjómenn og sjómannastéttin lykilatriði. Það er kannski þess vegna sem við krefjumst meira af þeim en öðrum. En það eru lykilatriðin og síðan verður að vinna úr aflanum eins vel og hægt er út frá málatilbúnaðinum í frv. sem er hér til umræðu.

Herra forseti. Þegar ég kom til þings átti ég von á að stjórnarliðar væru nokkuð beygðir yfir því sem fram undan var. En þeir hafa í samtölum verið sem bergnumdir í sannfæringu sinni við að réttlæta lagasetninguna sem hér á að fara fram. Þingmanninum sem var að ljúka máli sínu var nokkuð niðri fyrir. Ég er að velta fyrir mér hvernig eigi að túlka það. Ég hélt eitt augnablik, sem ég átti von á, að hann væri beygður yfir því sem ætti að fara að gera en ræða hans bar ekki vitni um það. Herra forseti. Þetta mál, allt frá laugardeginum og í allri framvindu sinni, snýst um þrennt: Lýðræði, virðingu og valdbeitingu. Þingmaðurinn nefndi að lýðræði hefði verið búið til af sjómönnum. Þeim er þá illa launað, bæði með skorti á virðingu og þeirri valdbeitingu sem hér fer fram. Hér hefur verið rætt um félagafrelsi og frjálsan rétt til að semja. Það er ekkert gert með það. Ég bendi á virðingarleysi gagnvart starfsstétt og rétti hennar til að semja, virðingu fyrir alþingismönnum, vinnufélögum á hv. Alþingi sem þingmenn gera heldur ekkert við, og valdbeitinguna. Það er umhugsunarefni að LÍÚ skákar í skjóli valdsins í samskiptum sínum við sjómenn. Það á eftir að koma betur fram í ræðum þingmanna. Ég spyr hv. þm. hvernig honum fyndist að reyna að semja ávallt með lagasetningu yfir höfði sér. Finnst honum í lagi að binda það í lög til margra ára sem er hér sett fram í 3. gr. og tenginguna við samning vélstjóra sem eru í allt annarri stöðu en hásetar á bátunum?

Herra forseti. Það er ömurlegt ef hv. þm. þorir ekki að koma í andsvör og standa fyrir máli sínu. Ég vona að sem flestir sjómenn hafi hlýtt á hv. þm. Árna Johnsen tala til þeirra. Hann segist vera mikill vinur sjómanna um leið og hann talar fyrir því að sett verði lög á verkfall þeirra gegn vilja sjómanna. Hv. þm. sagði að samningarnir væru þess eðlis að ekki væri hægt að semja eða að mjög illsemjanlegt væri. Engu að síður leyfir hann sér að rægja forustumenn sjómanna á sömu forsendum að þeir nái ekki samningum. Spurning mín til hv. þm. er þessi: Finnst honum þetta sæmandi?

Herra forseti. Við urðum vitni að því að hv. þm. Árni Johnsen flutti eina af sínum rómuðu ræðum. Svo tók það á þingmanninn að hann treystir sér ekki til þess að svara spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Ég ætlaði að spyrja hv. þm. á svipuðum nótum og síðasti ræðumaður gerði reyndar, í ljósi þess að hv. þm. mærði sjómannastéttina mjög, a.m.k. í öðru hverju orði og tíundaði mikilvægt framlag hennar til þjóðarbúsins, jafnvel svo að lýðræðið í landinu hvíldi á þeirri verðmætasköpun sem sjómenn væru undirstaðan undir og má til sanns vegar færa. En þá er spurningin: Í ljósi hinnar miklu virðingar og ástar hv. þm. á sjómannastéttinni, ber þá ekki að virða sjómenn og mannréttindi þeirra í samræmi við þetta? Er það í samræmi við aðdáun hv. þm. Árna Johnsens á sjómannastéttinni að ætla að standa að lagasetningu sem sviptir hana helgum mannréttindum í fjögur og hálft ár, samningsréttinum? Eða hvernig ætlar hv. þm. Árni Johnsen að greiða atkvæði? Eigum við kannski að reyna að skilja ræðu hans á þá lund að þau stórtíðindi séu í vændum að stjórnarþingmaðurinn Árni Johnsen ætli að greiða atkvæði gegn frv.? Þá væri frekar mögulegt að fá einhvern botn í vaðalinn sem var fluttur hér áðan af hv. þm., sérstaklega mærðarkaflana um sjómannastéttina, ef hann ætlar að taka á sig rögg og greiða atkvæði gegn frv. Það væri fróðlegt að fá að vita það. Auðvitað ber hv. þm. engin skylda til að upplýsa um hvernig hann muni greiða atkvæði en í ljósi umræðna og þess hvernig hann blandaði sér í þær væri þó fróðlegt að vita það, líka til þess að auðvelda okkur skilning á ræðu hans.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði að ég tel að lýðræðið sé greitt fyrst og fremst með þeim verðmætum sem sjómenn og fiskvinnslufólk standa að í samfélagi okkar. Við skulum ekki gleyma hlut fiskvinnslukvennanna sem vinna líklega erfiðara starf en sjómennirnir sjálfir þó að það sé annars eðlis. Full ástæða er til að virða rétt sjómanna en sjómenn vita manna best að þegar í óefni er komið, þegar ólagið ríður yfir, þá verður að bregðast við. Þeir sem lenda inni í brimgarðinum þurfa að komast út úr honum. Verkfall sjómanna í sex vikur og engar vísbendingar um lausn mála á næstu vikum eða mánuðum gerir ekkert annað en mola undan samfélagi okkar og þegar er farið að mola í byggðum landsins. Það molar ekki í Reykjavík eins og ég sagði, en farið er að mola í byggðum landsins. Við verðum og höfum skyldu til að bregðast við þegar svo er komið. Þannig er tíminn útrunninn og að mínu mati þó fyrr hefði verið og virði ég þó fullkomlega rétt sjómanna. En þegar ekki er hægt að benda á nein atriði til lausnar, hvorki af sjómönnum, sáttasemjurum né öðrum aðilum sem koma að málinu, þá verður að bregðast við. Þetta er eina leiðin sem íslenskt samfélag getur gert í þeim efnum til að við verðum okkur ekki til skammar sem þjóð og forsvarar fyrir íslenska þjóð því það er spurning um sjálfstæði Íslands að við höldum reisn þjóðarinnar og virðingu og höldum samfélaginu gangandi.

Herra forseti. Svei mér þá ef hv. þm. náði ekki að koma einu nýju hugtaki inn í þingsöguna áðan. Hann lítur á sjálfan sig sem forsvara. Hann telur sig vera einhvers konar forsvara í þessum efnum. Auðvitað er enginn botn í því að annars vegar setja á þessar ræður eins og nokkrir hv. þm. Sjálfstfl. hafa reynt að gera hér og mæra sjómannastéttina og lýsa yfir ást sinni og aðdáun á henni, tíunda það að þeir hafi sjálfir verið á sjó eins og hv. þm. Kristján Pálsson, séu alveg með þetta sérstaklega í æðunum eins og hv. þm. Árni Johnsen, en ætla síðan engu að síður að standa að þessari lagasetningu í andstöðu við sjómenn. Hv. þm. Árni Johnsen sagði að sjómenn vissu manna best að þegar komið væri í óefni og þegar komið væri inn í brimgarðinn o.s.frv. með miklu líkingamáli, þá yrði að grípa til einhverra ráða. Sjómenn hafa ekki beðið um þessi lög. Þeir eru á móti þeim og ef hv. þm. hefur þessa trú á dómgreind sjómanna og virðir þá eins og hann segir í öðru orðinu, af hverju treystir hann þá ekki þeim sjálfum til að meta hvernig þeir fara með verkfallsrétt sinn? Það er það sem þeir hafa verið að reyna að gera.

Herra forseti. Ég bý við þær takmarkanir að ég veit ekki allt eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem veit alltaf allt hvenær sem er og hvar sem er. Ég er kannski einn af þessum venjulegu Íslendingum sem hef almennt brjóstvit og út frá því tala ég. Meira hef ég ekki upp á að bjóða í þeim efnum og ég vona að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon virði mér það til vorkunnar að vera eins og venjulegt fólk. Sjómenn vita vel að þegar í óefni er komið þá þarf að grípa í taumana. Í þessu tilviki er það íslenska ríkisstjórnin sem er karlinn í brúnni sem þarf að grípa í taumana. Íslenska ríkisstjórnin þarf að grípa í taumana vegna þess að komið er í óefni og tíminn er útrunninn.

Herra forseti. Mér finnst að hv. þm. Árni Johnsen skuldi okkur ákveðnar skýringar í þessum sal. Hann sagði í ræðu sinni að hann teldi að varla væri hægt að ætlast til þess að sjómenn næðu samningum um sum þau atriði sem þeir væru að reyna að semja um sem hann m.a. nefndi ef ég man rétt fiskverð og eitthvað fleira. Mér finnst að hv. þm. skuldi okkur nákvæma skýringu á því hvers vegna hann lítur svo á að sjómenn séu ekki bærir til þess að ná samningum í þessari stöðu. Spurningin er þessi: Er það vegna kvótakerfisins? Er það vegna kvótabrasksins eða er það krafa LÍÚ um arð af hverju kílói fisks sem þeir geta skammtað sjálfum sér, af hverju kvótakílói sem kemur í veg fyrir að sjómenn geti yfirleitt náð samningum í þessari kjaradeilu? Er það eitthvað af þessum atriðum sem ég spurði um eða er það eitthvað annað sem kom ekki fram í ræðu hv. þm. sem veldur því að hann leggur það mat á að það sé ekki á valdi sjómanna að ná samningum í þessari kjaradeilu? Ef það er svo, þá hljótum við að spyrja okkur í hv. Alþingi: Hverju eigum við að breyta í lögum svo að eðlilegir kjarasamningar megi komast á milli stétta í þessu starfsumhverfi?

Herra forseti. Ég held að öll þau atriði sem hv. síðasti ræðumaður vék að eigi hér einhvern þátt og líklega fleiri atriði einnig. Það er auðvitað þannig að uppsafnaður vandi þeirra mörgu ára sem ekki hafa náðst samningar hefur gert málið mjög margslungið og hagsmunir hafa alltaf verið að aukast meira og meira til ýmissa átta í þessum efnum, hvort sem það er hjá sjómönnum eða útgerðarmönnum. Samflot stéttarfélaga sjómanna, samtaka sjómanna um árabil sem eru nú rofin hafa á margan hátt speglað að menn vildu reyna að ná þarna einhverri leið í heild en sá möguleiki var brotinn niður og öll fordæmi fyrri samninga og uppstokkunar eins og hefur átt sér stað í þessari samningalotu sem nú hefur verið hafi verið á þá leið að út frá þeim póstum hefur verið gengið hjá þeim sem fyrst samdi, a.m.k. að einhverju leyti. En þó er það mat mitt að vandi gerðardóms sé óvenjumikill í þessari stöðu vegna þess að ekki er samræmi á milli margra þátta í réttindum og kjaramálum, annars vegar vélstjóra, farmanna og fiskimanna og síst sjómanna, sem hafa á margan hátt setið eftir í dæminu miðað við þá þrjá aðila sem ég nefni.

Herra forseti. Finnst hv. þm. þá ásættanlegt að gera málin þannig úr garði í hv. Alþingi að framtíðin sem þessari stétt er boðið upp á sé skuldbinding í fjögur og hálft ár við hluti sem hún er algerlega ósátt við, bæði eins og kjarasamning vélstjóranna og þess að tekið sé mið af honum í gerðardómnum, m.a. með tilliti til samningstímans eins og kemur fram í greinargerð með frv.? Er þetta ásættanlegur málatilbúnaður?

Herra forseti. Kjarasamningur vélstjóra er aðeins einn af útgangspunktum sem gerðardómi er ætlað að miða við og enginn getur sagt það enn þá að niðurstaða kjaradóms verði ekki eitthvað sem aðilum málsins muni líka og þeir verða tiltölulega sáttir við. Maður reiknar aldrei með í kjaramálum og kjarasamningum að allir séu sáttir. En það er trú mín að með þessari uppsetningu frv. sem hæstv. sjútvrh. hefur gert sé mjög faglega að verki staðið. Safnað er saman öllum þáttum sem eru mjög erfiðir í þessu máli sem engin lausn er til á og engin í sjónmáli. Það er trú mín að það muni láta gott af sér leiða og skapi nýja möguleika í samningum sjómannastéttanna í framtíðinni.

Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að fara aðeins í aðdraganda þessa máls í upphafi ræðu minnar og þá í rauninni í tvíþættum tilgangi, bæði til að fara yfir þann tíma sem sjómenn hafa meira og minna verið samningslausir og einnig aðdraganda þess að við erum nú að takast á við frv. sem á að binda enda á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna. Menn hafa nokkuð rætt það í dag hvaða starfsumhverfi sjómönnum er boðið upp á og velt vöngum yfir því hvenær sjómannadeilan byrjaði. Sjómenn sjálfir hafa talað um að hún ætti um þessar mundir 10 ára afmæli vegna þess að árið 1991 hafi þess verið farið að gæta að sjómenn væru látnir taka þátt í kvótakaupum. Ég held, herra forseti, að við eigum að fara aðeins aftar. Ég held að við eigum að fara aftur til þess tíma þegar fiskverð var gefið frjálst vegna þess að fram til þess tíma þurftu sjómenn í sjálfu sér ekki að hafa miklar áhyggjur af því hvernig þess kvóta var aflað sem veiddur var vegna þess að fiskverðið var ákvarðað af verðlagsráði eins og menn þekkja, oftast með atkvæði oddamanns. Menn náðu ekki samkomulagi heldur var tekin ákvörðun sem ríkið bar síðan ábyrgð á í sjálfu sér varðandi það hvert framhaldið yrði, hvert fiskverðið væri og þessi ákvörðun var síðan það sem lagði grundvöllinn að efnahagsstjórninni næstu mánuði á eftir. Þegar það hafði gerst, herra forseti, að fiskverðið var gefið frjálst og var ekki lengur ákvarðað af nefnd, þá höfðu skapast allt önnur skilyrði hér. Þar með var það ákvæði kjarasamnings og laga um það að útgerðarmaður skyldi ávallt leita hæsta gangverðs fyrir þann afla sem hans skip aflaði orðið visst. Herra forseti. Þá hlutu auðvitað að skapast ákveðnar deilur vegna þess að á sama tíma og þetta gerist taka fiskmarkaðir til starfa og þar með er orðið til þetta viðmið sem gefur mönnum hugmyndir um hvert hæsta gangverð er. Þegar sjómenn horfðu til þess að annars vegar var verið að selja afla á fiskmarkaði við verði sem sannanlega var þá markaðsverð og hins vegar það sem þeir voru að fá í sinn hlut ef um það var að ræða að skipið var að selja til eigin vinnslu, þá hlutu menn að fara að horfa til þess hvernig þetta verð myndaðist. Hvernig myndaðist verðið þar sem menn voru ýmist að selja skyldum aðila yfir beinum viðskiptum? Þannig var upphaf þessarar sjómannadeilu, herra forseti, sem enn er í gangi vegna þess að enn hafa útvegsmenn ekki fengist til að samþykkja að markaðurinn eigi að ráða fiskverði. Enn er verið að leita leiða fram hjá því, enn er verið að búa til nefndir, enn er verið að búa til aðferðir, enn er verið að búa til skálkaskjól fyrir það sem menn hafa oft og einatt kallað kvótabrask, sem það verður þegar farið er að brjóta á sjómönnum. Þetta er hluti aðdraganda þeirrar deilu sem enn stendur og mér sýnist ætla að taka heldur óvænta og vonda stefnu verði þetta frv. að lögum óbreytt. Herra forseti. Á þessu tíu ára tímabili hafa sjómenn margsinnis farið í verkföll og reynt að ná samningum og verðlagsmálin hafa verið stærsta málið á öllum tímum. Þegar menn koma hér og tala um að e.t.v. sé ekki hægt að ætlast til þess að sjómenn og útvegsmenn, eða þeir sem sitja við borðið, ráði við þá deilu sem stendur yfir þá hljóta menn að eiga við að starfsumhverfið sé þannig. Alþingi hefur ekki verið tilbúið til að takast á við breytingar á þessu starfsumhverfi, það þekkjum við jafnaðarmenn sem höfum lagt fram tillögur um að allur afli yrði seldur yfir fiskmarkaði og höfum tekið þátt í tillöguflutningi þess efnis að fjárhagslegur aðskilnaður eigi sér stað á milli veiða og vinnslu. Þau mál hafa ekki hlotið mikinn hljómgrunn á Alþingi, herra forseti, a.m.k. ekki hjá þeim sem mynda ríkisstjórnarmeirihlutann. Ég vil líka, herra forseti, vegna þess að ég var hér á laugardaginn þegar útbýtingarfundur var boðaður, láta í ljósi óánægju með hvernig staðið var að málum. Og ekki bara óánægju. Ég vil, herra forseti, fara fram á að okkur þingmönnum og sjómönnum verði ekki oftar sýnd sú lítilsvirðing sem þar kom fram. Hér var boðað til útbýtingarfundar sem eins margoft hefur komið fram er hefðbundinn til að dreifa málum sem stjórnarandstaðan og stjórnin vita þá jafnan bæði um hvernig eru vaxin. Ef um er að ræða nefndarálit eða breytingartillögur þá er það jafnan ljóst í nefnd hvernig þau mál eru vaxin. En ég held, herra forseti, að engum hafi komið til hugar að ríkisstjórnin kæmi inn þegjandi og hljóðalaust, með mál, nýtt þingmál löngu eftir að frestur var liðinn og þar að auki mál sem ljóst var að þingmenn stjórnarandstöðunnar töldu mjög mikilvægt að fá að vita um hvort væru í farvatninu eður ei. Það mátti hæstv. sjútvrh. vera ljóst og allri ríkisstjórninni vegna fyrri umræðna um þessi mál á hinu háa Alþingi. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kom upp í andsvari í dag og gerði ágætlega grein fyrir viðhorfi sínu, sem ég geri að mínu, til þess hvernig staðið var að þessum útbýtingarfundi og þess sem þar fór fram. Ég hef ekki þá reynslu að ég treysti mér til að segja að það hafi verið einsdæmi en ég er viss um að fá dæmi finnast um það að menn hafi á þessum tíma, þegar komið er fram undir þinglok og löngu eftir að allir frestir eru liðnir, læðst inn í þingið þegjandi og hljóðalaust með mál af þessari stærðargráðu. Hér hefur, herra forseti, verið rætt nokkuð um vilja og viljaleysi sjómanna og útvegsmanna til samninga. Menn hafa talað um að útvegsmenn hafi í sjálfu sér aldrei þurft að sýna neinn vilja vegna þess að þeir hafi ávallt getað treyst því að þeir héldu þessu samningsumhverfi sem þeir vilja hafa og þess vegna hafi samningsvilji þeirra ávallt tekið mið af því að á endanum tæki Alþingi í taumana. Þá hafa menn litið til þess hvort sama viljaleysi hafi verið hjá sjómönnum. Ég vil fara aðeins yfir það, herra forseti, vegna þess að mér hefur fundist það býsna áberandi í umræðunni í dag að menn haldi því fram að sjómenn beri ábyrgð á því hvernig komið er. Ég ætla að hafna því. Þetta er í rauninni fráleitt og einungis til þess gert, af þeim sem þannig tala, að taka þátt í því með útvegsmönnum að gera einstöku forustumenn sjómanna tortryggilega. Ég minni á að í janúar voru öll samtök sjómanna sammála um að gera útvegsmönnum það tilboð að gerður yrði samningur um þau atriði sem við getum kallað hefðbundin og klassísk kjarasamningsatriði en að stóru ágreiningsmálin, verðmyndunarmálið og mönnunarmálin, yrðu sett í ákveðinn farveg í eitt ár og menn leituðust við að leysa þau þar. Þessu tilboði var hafnað af hálfu útvegsmanna. Menn geta svo velt því fyrir sér hverjir sýndu samningsvilja. Herra forseti. Mér er kunnugt um að þegar sjómönnum var ljóst að þeim stóð ekki annað til boða og mundi ekki standa annað til boða en kjarasamningur sá er þá hafði verið gerður af hálfu LÍÚ eða samtaka atvinnulífsins við vélstjóra, þá fóru þeir fram á eða buðust til að gera þann samning að sínum með breytingum sem væru nær þeim kröfum sem samtök þeirra höfðu sett fram, t.d. breytingum á mönnunarmálum þar sem sjómenn vildu eðlilega koma í veg fyrir að sú regla sem smíðuð er inn í vélstjórasamninginn hefði þau áhrif sem hún mun hafa á samninga sjómanna ef hún er óbreytt gagnvart þeim. Farmanna- og fiskimannasambandið segir að þar sé um að ræða kjararýrnun upp á 14%, sjómannasamtökin upp á 12%. Auðvitað vildu menn slá varnagla gagnvart slíkum launalækkunum í samningnum. Sjómenn vildu líka fá ákveðin ákvæði inn varðandi viðbótarlífeyrissparnaðinn, að þar væri ekki bara farið eftir kauptryggingu --- það er geysilegur munur á kauptryggingum aðila --- heldur væri um ákveðna upphæð að ræða og jafnræði með aðilum þegar kæmi að viðbótarlífeyrissparnaði. Menn vildu láta skoða slysatryggingar með öðrum hætti og uppsagnarfrest. Þetta voru, herra forseti, ef ég hef skilið málið rétt, allt atriði sem einstakir útvegsmenn voru áður búnir að lýsa yfir vilja til að taka inn í kjarasamninginn. En þegar þeir höfðu vélstjórasamninginn í hendi og þau ákvæði sem þar eru höfðu þeir auðvitað engan áhuga á að standa við það sem þeir höfðu áður sagt í prívatviðtölum. Auðvitað ekki, herra forseti. Það var búið að búa til þetta fína umhverfi fyrir þá áfram. Hvernig dettur mönnum í hug að bjóða upp á það í því frv. sem hér liggur fyrir að gerður verði kjarasamningur næsta hálfa mánuðinn? Það er ekki aðeins að menn hafi vélstjórasamninginn inni í þessu frv. --- ég er með útgáfuna sem ég eignaðist á laugardaginn en ekki frv. eins og það lítur út núna í hinni snotru útgáfu þingsins --- herra forseti, það kemur ekki nokkrum manni til hugar að hægt sé að gera kjarasamning undir þessum kringumstæðum. Í frv. er ekki aðeins gengið út frá vélstjórasamningnum sem útvegsmenn stóðu stífir á gagnvart sjómönnum. Hér inni eru fleiri ákvæði sem útvegsmenn eru væntanlega tiltölulega hamingjusamir með. Hvernig ætti þeim þá að detta í hug að fara að gera kjarasamning við sjómenn um eitthvað annað? Það er svo mikið hneyksli, herra forseti, að hafa þetta í frv., að láta sér detta það í hug, og slík háðung að þetta hlýtur að vera eitt af því sem stingur hvað mest í augun og gerir sjómönnum hvað erfiðast fyrir að horfa á þetta plagg. Svo koma menn hér og segja, t.d. hv. þm. Kristján Pálsson: Menn hafa hálfan mánuð til að semja, ef þeir vilja. Um hvað eiga þeir að semja, herra forseti? Það er búið að sníða sjómönnum afar þröngan stakk, jafnvel þrengri en þann sem vélstjórarnir voru tilbúnir að fara í. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni hér, herra forseti, hvaða munur er á starfsaðstæðum vélstjóra annars vegar og hins vegar sjómanna í Farmanna- og fiskimannasambandinu og Sjómannasambandi Íslands. Ég ætla ekki að fara yfir það hér en það vita það allir sem vilja að þarna er nokkur munur á. Eða þekkja menn til þess að algengt sé að stýrimenn eða óbreyttir hásetar séu með verktakasamninga við útgerðirnar? Þekkja menn til þess? Af hverju halda menn að það hafi verið jafnlítill áhugi á kjarasamningi vélstjóra og raun ber vitni? Ætli það hafi ekki verið 15 eða 16% starfandi vélstjóra sem samþykktu þennan samning, þessir 163 sem nú hafa lagt línuna algerlega, fyrir alla sjómenn í landinu ef vilji ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Herra forseti. Ég hef ekki tíma til að fara í þetta. Ég ætla að fara í önnur mál hér en þetta skiptir auðvitað máli þegar horft er til kjarasamnings vélstjóra sem lagður er til grundvallar og hins vegar aðstæðna annarra samtaka sjómanna en skýrir að hluta að leiðir gat skilið eftir að hæstv. samgrh. hafði fallist á að mönnunarákvæðin færu út úr því frv. sem hér lá fyrir. Sú sem hér stendur var reyndar ítrekað búin að fara fram á að það yrði gert. Eins og við sjáum liggur hér fyrir málið um áhafnir íslenskra fiskiskipa, eins og það kemur frá hv. samgn., eftir að búið er að taka mönnunarkafla fiskiskipanna út. Herra forseti. Þetta þingmál er sem sé tvíþætt. Annars vegar eru gerðardómsákvæði, ákvæði sem sett eru inn til að taka á þeim samtökum sjómanna sem ekki hafa samið. Hins vegar eru sett inn ákvæði sem að því er virðist eiga að bakka upp kjarasamning vélstjóra og munu þá í raun taka til kjarasamninga vélstjóra hvort sem sjómenn kjósa að aflýsa verkfalli eða ekki. En hæstv. sjútvrh. sagði fyrr í dag að þótt sjómenn aflýsi þá séu ákveðin ákvæði í þessu frv. sem áfram mundu verða til staðar í frv. sem lagt yrði fram samhliða. Til að tryggja að samningur vélstjóra geti virkað eins og hann á að virka þá þarf að breyta t.d. lögunum um Verðlagsstofu skiptaverðs og fleira. Það sem mig langar til þess að nefna, herra forseti, næst í máli mínu eru einmitt ákvæðin sem snúa að gerðardómnum. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir fór ágætlega yfir það í dag hvaða möguleika íslensk stjórnvöld eiga til að grípa inn í kjaradeilur aðila á frjálsum markaði, hvaða möguleika stjórnvöld eiga á hverjum tíma til að skipta sér af félögum sem hér hafa starfsréttindi, bæði samkvæmt íslensku stjórnarskránni og lögum og vegna ákvæða sem við erum bundin af í alþjóðlegum samningum. Hv. þm. tilgreindi hvaða starfsréttindi, hvaða starfsreglur og starfsumhverfi þau eiga rétt á að starfa við. Hv. þm. fór yfir það sem gæti réttlætt að stjórnvöld gripu inn í kjaraviðræður eða hefðu bein afskipti af því sem er að gerast milli samningsaðila. Eftir að hafa farið mjög vandlega yfir málið var niðurstaða hennar sú að þó að helstu réttlætingarrök hæstv. ríkisstjórnar fyrir frv. séu að efnahagslegu áhrifin séu einhver þá nægir það ekki. Ef stjórnvöld ætluðu með beinum hætti að hafa áhrif á það sem viðsemjendur eru að gera þá yrði alltaf að túlka það mjög þröngt. Herra forseti. En það var ekki bara að túlka yrði mjög þröngt það mat hvenær eða undir hvaða kringumstæðum stjórnvöld gætu farið að skipta sér af deilu, heldur kom það líka fram í máli hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur að ef menn kjósa að setja lög sem innibera það að gerðardómur takist á við deiluna, þá mega menn ekki setja gerðardómi þær skorður sem settar eru í því frv. sem liggur fyrir. Herra forseti. Vegna þess að mér finnst þetta vera mikilvægt atriði og hæstv. félmrh. er í salnum óska ég eftir því að hann komi hér á eftir og segi álit sitt og svari spurningum mínum varðandi þetta atriði. Ég vil, herra forseti, rétt fara yfir þau skilaboð sem íslensk stjórnvöld hafa áður fengið vegna afskipta af kjarasamningum. Ég vil í fyrsta lagi, herra forseti, nefna svokallað Herjólfsmál. Þar fóru stjórnvöld inn og nefndin, félagafrelsisnefnd ILO, leit til þess að umrædd deila, Herjólfsdeila, hafi verið komin í sjálfheldu. Í því tilfelli voru deiluaðilum veittir tveir mánuðir í viðbót til að ná samkomulagi með samningaviðræðum. Úr því varð ekki og þá var skipaður gerðardómur. ILO-nefndin gaf því gaum að Hæstiréttur tilnefndi gerðardómsmennina þrjá. Og nú vitna ég beint, með leyfi forseta: ,,Nefndin komst ekki hjá því að veita því athygli að orðalag ákvæðisins veitti gerðardómnum ekki neinn sveigjanleika til túlkunar. Gerðardómurinn sjálfur viðurkennir þetta þar eð hann bendir á í úrskurði sínum að þetta ákvæði takmarki mjög frelsi hans til að leysa málið. Í þessu sambandi minnir nefndin ríkisstjórnina á að til þess að öðlast og halda tiltrú málsaðila sé nauðsynlegt að hvers konar gerðardómskerfi sé raunverulega sjálfstætt og að niðurstaða gerðardóms skuli ekki fyrir fram ákveðin með lögum.`` Síðar segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin biður því ríkisstjórnina að forðast í framtíðinni að grípa til slíkrar íhlutunar með lagasetningu.`` Herra forseti. Þetta Herjólfsmál er frá árinu 1993. Hér er hins vegar annað mál frá 1998 þar sem við fáum líka skilaboð af því að íslensk stjórnvöld höfðu haft afskipti af kjarasamningum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Hins vegar gefur nefndin gaum að því að upphaflega var lögunum aðeins ætlað að gilda í 11 mánuði en sá tími var styttur síðan.`` --- Hér eru menn að tala um fjögur og hálft ár. ,,Að kauphækkanir samkvæmt 1. gr. laganna voru mjög svipaðar þeim sem þegar hafði verið samið um með frjálsum kjarasamningum og með lögunum hafði verið unnið markvisst að því að hafa hömlur á verðlagi og í sumum tilvikum vöxtum. Nefndin tekur engu að síður undir það sjónarmið sóknaraðila að endurtekin beiting laga til að breyta gildandi kjarasamningum eða til að hafa stjórn á efni samninga í framtíðinni grefur undan trú launafólks á gildi aðildar að verkalýðsfélögum. Félagar þeirra eða mögulegir félagar þeirra geti talið að það sé lítið gagn að því að styðja eða ganga í samtök sem hafa þann megintilgang að vera fulltrúi fyrir félaga sína í kjarasamningum við atvinnurekendur ef löggjafinn nemur það úr gildi hvað eftir annað.`` Herra forseti. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. félmrh. um er í fyrsta lagi: Telur hann að þær orðsendingar sem íslensk ríkisstjórn fær í Herjólfsmálinu þar sem nefndin biður ríkisstjórnina að forðast í framtíðinni að grípa til slíkra íhlutana með lagasetningu, og þar er verið að fjalla um gerðardóm og hvernig honum er sett fyrir með lögum, telur hæstv. félmrh. að það ákvæði sem er hér í frv. sem hæstv. ríkisstjórn virðist hafa samþykkt að lagt væri fyrir Alþingi, mundi standast sambærilega skoðun og það ákvæði fékk sem hér er til skoðunar í svokölluðu Herjólfsmáli? Þar var, ég vil endurtaka það, gengið mun skemur en gert er í þessu frv. Telur hæstv. félmrh. að íslensk stjórnvöld geti staðið á þessu ákvæði? Í öðru lagi. Hver er skoðun hæstv. félmrh. á þeirri niðurstöðu nefndarinnar að ítrekuð afskipti rýri tiltrú manna á gildi þess að vera í verkalýðsfélögum? Hér hefur því verið haldið fram m.a. af hv. þm. Kristjáni Pálssyni stjórnarþingmanni, sem ætlar að styðja þetta frv., að það sem hér er að gerast sé hluti af niðurbroti á þeim samtökum sem sjómenn hafa myndað með sér. Er hæstv. félmrh. sammála því að ítrekuð afskipti ríkisstjórnarinnar og það tvisvar, bara af þessari deilu, séu liður í því að brjóta niður samtök sjómanna? Ég held að það sé mjög mikilvægt, herra forseti, að hæstv. félmrh., sem er vinnumarkaðs- og vinnumálaráðherra, komi hér og segi Alþingi hver viðhorf hans eru til þeirra ákvæða sem ætlunin er að lögbinda varðandi gerðardóminn vegna þess að ég fæ ekki betur séð og þeir aðrir sem hér hafa talað og gert þetta atriði að umtalsefni, og vísa ég þá aftur í orð hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur, en verið sé að ganga lengra en áður hefur verið gert í því að binda menn við kjarasamning sem aðrir hafa gert og að binda menn til lengri tíma en áður hefur þekkst. Menn velta því fyrir sér hvað hafi orðið um þau skilaboð sem ILO-nefndin sendi ríkisstjórninni að ef menn fyndu þann flöt að gerlegt væri að fara inn í viðræður samningsaðila, að aðgerðir væru þá eins takmarkaðar og mögulegt væri. En hér er ítrekað, herra forseti, tekið fram að ákvarðanir gerðardómsins skuli hafa hliðsjón af gildistíma samnings um breytingar á kjarasamningi milli samtaka atvinnulífsins og Vélstjórafélags Íslands, þ.e. fjögur og hálft ár. Þetta er síðan aftur ítrekað í greinargerðinni, herra forseti. Það er alveg ljóst hvað menn ætla sér hér. Það er verið að senda gerðardómnum ákveðin skilaboð um hvað hann eigi að gera. Hann á að horfa á vélstjórasamninginn, ekki bara að efni heldur líka varðandi tímalengd þess samnings. Ég ítreka því, herra forseti, fyrirspurn mína til hæstv. félmrh. um hvort hann telji að þetta ákvæði mundi standast sambærilega skoðun hjá Vinnumálastofnuninni og það ákvæði sem íslensk stjórnvöld fengu skammir í hattinn fyrir varðandi Herjólfsmálið. Getur þetta staðist, hæstv. félmrh.? Ég ætla þá aðeins, herra forseti, að fara yfir þau efnisatriði sem vikið er að í 2. gr. frv., að gerðardómurinn eigi að fara inn í. Í a-lið, þetta eru liðir frá a--g, er talað um að gerðardómur eigi að ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna: ,,a. atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila.`` Verð til viðmiðunar, herra forseti. Við þetta hljótum við að staldra og við hljótum að velta því fyrir okkur, herra forseti, hvort hér sé komið algerlega nýtt hugtak í það lagaumhverfi sem sjómenn eiga að búa við. Þeir eru núna með í kjarasamningum sínum ákvæði, eins og ég gat um áðan, þar sem segir að útgerðarmaður skuli tryggja skipverjum hæsta gangverð. Um það hefur styrinn staðið, herra forseti, af því að menn vita að í mörgum tilfellum eru útgerðarmenn ekki að tryggja sjómönnum hæsta gangverð en lögin um Verðlagsstofu skiptaverðs ganga eigi að síður út frá því að viðleitnin sé í þá átt að verið sé að tryggja sjómönnum hæsta gangverð og menn séu sameiginlega að leita leiða til þess með ákveðnum skilgreiningum. Hins vegar virðist hér vera gengið lengra. Búið er til alveg nýtt hugtak, verð til viðmiðunar. Hvað merkir það, herra forseti? Hvert á það eftir að leiða okkur? Nú vitum við að þær breytingar sem gerðar eru á þessu starfsumhverfi hafa oft og einatt skipt öðru og miklu meira máli og stundum allt öðru heldur en löggjafinn ætlaðist til þegar þær voru settar. Minn ótti og grunur er sá, herra forseti, að hér séum við að lögleiða nokkuð sem eigi eftir að leiða menn annað og lengra en e.t.v. er hugsunin þegar ákvæðið var sett, eða er það kannski hugsunin? Ég fjallaði áðan um að það væri ákvörðun um frjálst fiskverð og síðan stofnun fiskmarkaða sem í rauninni væri rótin að þeirri deilu sem sjómenn eiga enn í við útvegsmenn, þ.e. það frelsi sem varð hér og markaðsvæðing í umhverfinu er undirrótin því að útvegsmenn hafa ekki verið tilbúnir til að umgangast það frelsi markaðarins sem þar er á ferðinni. Hér er hins vegar e.t.v. verið að loka hringnum, herra forseti, með því að búa til nýtt verðlagsráðsverð, verð til viðmiðunar. Og það hlýtur að vera okkur umhugsunarefni eftir þær ræður sem við höfum hlýtt á og eigum eftir að heyra í kvöld ef spá mín er rétt --- mér skilst að hv. þm. Pétur Blöndal sé á mælendaskrá --- að verið sé að búa til aðferð til þess að kapítalið fái stærri hlut, þ.e. þeir sem áður hafa selt á fiskmarkaði, það verði freisting fyrir þá að fara að nota verð til viðmiðunar sem eins og menn þekkja á að reiknast út úr meðalverði í beinum viðskiptum um það hvernig meðalverð í beinum viðskiptum nálgast vegið meðaltal fiskmarkaða og meðalverð í beinum viðskiptum. Þetta hljómar ekki vel skiljanlegt þegar það er lesið svona en formúlan er til og þegar hún er komin, herra forseti, þá er það spurningin hvort við erum komin með nýtt verðlagsráðsverð og hvernig þetta muni virka áfram. Ég held að það sé mjög mikilvægt að því sé svarað og að hæstv. sjútvrh. geri betur grein fyrir því hvað hann er að leggja fyrir hv. Alþingi. Mér fannst satt að segja framsöguræða hæstv. ráðherra í morgun vera alveg ótrúlega efnisrýr. Það var nánast að hæstv. ráðherra henti þessu frv. framan í þingið og tók aðeins á því sem hann vildi meina að væri efnahagsleg nauðsyn en öðru voru tæpast gerð skil. Það er þó verið að lögfesta ákveðin atriði ef vilji hæstv. ráðherra gengur fram og mér finnst að við, ekki síst þeir þingmenn sem eiga að takast á við málið í þingnefnd, eigum rétt á því að fá aðeins meiri skýringar en hæstv. ráðherra gaf þegar hann reifaði málið og flutti framsögu sína. Í frv. eru líka ákvæði þess efnis að taka eigi Kvótaþingið af. Kvótaþing verður ekki lengur til. Um leið og þessi lög taka gildi, ef þetta frv. verður að lögum, þá er Kvótaþingið fokið. En ég minnist þess ekki, herra forseti, að hæstv. ráðherra hafi nefnt Kvótaþingið einu orði í framsöguræðu sinni. A.m.k. kom enginn rökstuðningur fyrir því af hverju það ætti að fylgja með í þessum pakka. Ég sé að hæstv. ráðherra er að ganga í salinn þannig að það er kannski von til þess að hann fari aðeins betur yfir málið og útskýri fyrir okkur hvað verð til viðmiðunar í a-lið 2. mgr. 1. gr. getur þýtt og í öðru lagi að hann fari svolítið betur yfir efnisatriði þessa frv. vegna þess að efnisatriði frv. eru ekki bara gerðardómurinn, eru ekki bara þau efnisatriði sem hér eru í 2. gr. frv. Það er fleira, m.a. þetta að Kvótaþingið er slegið af. Nú veit ég mætavel að Kvótaþingið er hluti af því starfsumhverfi sem sjómenn búa við núna. Það byggir á lögum sem hér voru sett árið 1998. Um það hefur staðið styr. Útvegsmenn hafa verið ákafir fylgjendur þess að Kvótaþingið væri tekið af og undir það hafa ýmsir tekið vegna þess að menn voru ýmsir fyrir fram nokkuð vissir um að þarna væri verið að búa til fyrirkomulag sem e.t.v. væri ekki það æskilegasta. En eigi að síður er ekki óeðlilegt að menn kalli eftir því að hér séu sett fram rök fyrir því að það sé tekið út bara sisvona. Herra forseti. Sjómönnum finnst eðlilega erfitt að þurfa að horfast í augu við það að hér séu sett á þá lög eftir að þeim finnst sjálfum að þeir séu búnir að teygja sig býsna langt í þá átt að ná samningum við útvegsmenn. Þá vísa ég til þess sem ég fór yfir í upphafi máls míns varðandi það hvaða í rauninni tilboð eða vilja sjómenn sýndu eftir að þeim varð ljóst að þeim stæði aldrei til boða annað en sá rammi sem vélstjórar voru búnir að leggja. Rétt til að fara yfir þær samningsaðstæður sem þessum aðilum hafa verið búnar, herra forseti, þá vil ég víkja að þessu tíu ára afmæli aftur sem ég gerði að umræðuefni í upphafi ræðu minnar. Sjómenn hafa verið með lausa samninga órúlega oft og ótrúlega lengi í senn á undanförnum áratug. Málið og deilan hefur snúist um verðlagsmálin. Hún hefur snúist um það að sjómenn gætu setið við sama borð, að þeir sætu allir við það sama borð að markaðurinn ákveði verðið fyrir þann afla sem þeir koma með að landi. En menn hafa verið að fara ýmsar leiðir, sumir mundu segja krókaleiðir, til þess í rauninni að komast hjá því að það yrði. Gagnrýnin hefur eðlilega staðið á það, herra forseti, að hér býr stór hluti sjómannastéttarinnar við það að útgerðin sem þeir starfa hjá er í raun að selja sjálfri sér aflann. Það eru viðskipti á milli skyldra aðila eins og tekið er fram í frv. Enn er verið að takast á við viðskipti á milli skyldra aðila. Það væri fróðlegt, herra forseti, og ég hef hugsað mér að kalla eftir því í hv. sjútvn., að við fáum lista yfir þessa skyldu aðila. Ég held að það sé gott að hafa það til hliðsjónar hverjir séu þessir skyldu aðilar sem í rauninni hafa ráðið hér gangi mála meira og minna allan síðasta áratug hvað varðar samningsmöguleika sjómanna og útvegsmanna vegna þess að eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom inn á áðan er það svo að þegar útvegsmenn eru að semja þá bera þeir kápuna jafnan á báðum öxlum því að þar má segja að fiskvinnslan sé að semja ekki síður en útgerðin og kannski þó öllu fremur. Eða hvernig má það vera að útvegsmenn og sjómenn sem í fljótu bragði virðist að ættu að hafa nákvæmlega sömu hagsmuni í því að fá sem hæst verð fyrir aflann skuli sitja og þrefa um fiskverð rétt eins og um væri að ræða samninga við fiskvinnsluna í landinu. Þetta hefur ýmsum fundist erfitt að skilja, herra forseti, og skyldi engan undra því þetta er í rauninni óskiljanlegt öðrum en þeim sem áttar sig á þessu tvíeðli hluta LÍÚ, þess hluta þar sem um er að ræða hina skyldu aðila. Það hefur verið nefnt bæði nú og fyrr að frændur okkar Færeyingar hafa kosið að fara aðra leið. Færeysku sjómannasamtökin sáu aumur á félögum sínum á Íslandi þegar kjaradeila sjómanna og útgerðarmanna var komin í hnút og sendu bæði sjómannasamtökunum og forsrh. bréf þar sem þau greindu frá því hver reynslan væri af því að breyta til og láta allan afla fara um fiskmarkað og, herra forseti, við gátum ekki séð annað en það væri mjög til eftirbreytni og ætti að skoðast. Það er spurning hvort það verður ekki að vera hlutverk Alþingis að takast nú á við það að breyta þessu starfsumhverfi þannig að sjómenn og útvegsmenn geti samið um það sem við getum kallað hefðbundin kjarasamnings\-atriði vegna þess að starfsumhverfi þeirra sé þá orðið eðlilegt, eðlilegt í þeim skilningi að Alþingi sé búið að vinna sitt verk.

Herra forseti. Mér finnst við hæfi að hæstv. félmrh. sé viðstaddur þessa umræðu og undirbúi sig undir málflutninginn hjá Alþjóðavinnumálastofnuninni þegar þetta makalausa frv. kemur þar til umræðu því að það er ekki nokkur einasti vafi á því að þetta mál verður kært þangað. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir rakti í ítarlegu máli mjög vel hvernig þetta stæðist ekki alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafa gert. Í þingræðum hafa menn fjallað um aðdraganda þessa máls á ítarlegan hátt og ætla ég ekki að endurtaka það hér, hvorki samskiptin innan þingsins á milli stjórnar þingsins og stjórnarandstöðunnar né samskiptamátann sem ríkisstjórnin hefur haft gagnvart stjórnarandstöðunni og það fullkomna virðingarleysi sem hún hefur sýnt henni í þessu máli. Ég ætla að víkja strax að efnisatriðum þessa máls. Enginn deilir um það að hálfs annars mánaðar verkfall á íslenska fiskiskipaflotanum er alvarlegt hvernig sem á það mál er litið. Það er alvarlegt fyrir þjóðarbúið og það er alvarlegt fyrir sjómenn og fjölskyldur sjómanna. Hér geta menn litið í eigin barm og skoðað hvað það þýðir fyrir þá og fjölskyldufjárhaginn þegar þeir verða af tekjum í hálfan annan mánuð. Við þetta hafa íslenskir sjómenn þurft að búa í sex vikur, tekjuleysi. Þeir hafa átt innhlaup í verkfallssjóði, ekki mjög burðuga verifallssjóði. Þaðan hafa þeir verið að fá 15--20 þús. kr. á mánuði. Það ríður því mjög á fyrir þá sérstaklega, og hefur alla tíð legið ljóst fyrir, að ná niðurstöðu í þetta mál, í þessa harðvítugu deilu sem allra fyrst. Hvers vegna gripu sjómenn til verkfallsvopnsins í marsmánuði sl.? Þeir höfðu þá verið án samninga í á annað ár, 13 eða 14 mánuði og þeir óttuðust að hið sama væri að endurtaka sig og gerst hefur á liðnum hálfum öðrum áratug, en frá árinu 1987 hafa sjómenn verið án samninga í sex og hálft ár. Og þeir óttuðust að útvegsmenn ætluðu að leika sama leikinn aftur, að engin alvara væri þar að baki, að þeir vildu ekki semja. Sjómönnum var fullljóst að í samningunum var teflt fram ýmsum málum sem torvelt yrði að ná samkomulagi um, um verðmyndunarkerfi og um mönnunarákvæði í samningum og ýmis önnur slík mál. Mönnum var ljóst að þetta yrði erfitt viðfangs og þess vegna var sett fram sú tillaga í upphafi þessa árs að menn freistuðu þess að ná bráðabirgðasamkomulagi sem skyldi gilda út þetta ár. Hvað var það sem menn vildu semja um? Hvað var það sem samtök sjómanna lögðu áherslu á að reynt yrði að ná bráðabirgðasamkomulagi um í skammtímasamningi? Í fyrsta lagi vildu þeir taka á tekjutryggingu sjómanna, þ.e. lágmarkslaunum sem þeir hefðu, þeirri fjárhæð sem þeim væri tryggð í mánuði hverjum óháð því sem aflaðist. Hver skyldi vera tekjutrygging háseta á skipi? Hún er 86 þús. kr. Þeir vildu fá hana færða upp í 120 þús. Finnst mönnum það hátt? Það finnst mér ekki. Hvað var það annað sem þeir vildu ræða í skammtímasamningum? Þeir vildu ræða ýmis öryggismál og hlífðarfatnað. Þeir vildu einnig taka á slysatryggingum sjómanna þannig að þeir yrðu ekki að sýna fram á hver væri valdur að slysinu, hver bæri ábyrgð á því til þess að þeim bæri réttmæt greiðsla vegna slyssins. Þetta vildu sjómenn ræða í skammtímasamningi. Þeir vildu líka ræða lífeyrismál. Þeir vildu semja um samsvarandi greiðslur sjómönnum til handa og aðrar stéttir hafa verið að semja um. Er þetta ósanngjarnt? Er þetta óeðlilegt? Nei, það finnst mér ekki. Þeir vildu einnig ræða lífeyrismálin almennt. Er sérstök ástæða til að ræða lífeyrismál sjómanna sérstaklega? Já, einfaldlega vegna þess að Lífeyrissjóður sjómanna hefur verið eins konar viðlagasjóður útgerðarinnar. Skyldu menn gera sér grein fyrir því að 40% af öllu því fjármagni sem rennur út úr lífeyrissjóði sjómanna er vegna slysa. Það eru örorkugreiðslur. Þetta er miklu hærra hlutfall en þekkist í nokkrum öðrum lífeyrissjóði. Af þessum sökum hefur Lífeyrissjóður sjómanna aftur og ítrekað skert lífeyriskjör sjómanna sem komnir eru á eftirlaun. Þetta er staðreynd. Þessi mál öll vildu sjómenn ræða í skammtímasamningi. Útgerðin var ekki reiðubúin að gera þetta. Hún var ekki reiðubúin að setjast af neinni alvöru að samningaborði. Hver skyldi meginskýringin vera á því? Meginskýringuna er dagsdaglega að finna í þessum sætum mér til sitt hvorrar handar, ríkisstjórn Íslands, vegna þess að hún er vön að hlýða kalli og skipunum húsbænda sinna í LÍÚ, skera þá niður úr snörunni þegar á þarf að halda og það gerði hún svo sannarlega. Þegar verkfall sjómanna hafði staðið í þrjá sólarhringa í marsmánuði komu lögin um frestun, fyrst til 1. apríl. Þá skall verkfall á að sönnu og hefur núna staðið fram í miðjan maímánuð. Þá aftur er látið til skarar skríða. Hvers vegna? Hvers vegna núna? Vegna þess að fyrir liggur kjarasamningur sem hugnast LÍÚ. Núna liggur hann fyrir. Hvað er þá gert? Þá eru sett lög sem banna verkfall sjómanna og málið jafnframt sett í þann farveg að þeim skuli sköpuð sömu kjör, sambærilegur samningur eða sambærilegur kjararammi, kjaraumgerð, því að um samning verður ekki að ræða, og vélstjórar hafa þegar samið um. Um það snýst þetta mál og vil ég nú beina fyrirspurn til hæstv. forseta þingsins. Er það misskilningur af minni hálfu að til hafi staðið að kalla saman þingflokka kl. 5 og fundir þingflokka stæðu á milli 5 og 6?

Það er ekki misskilningur. Gert hefur verið gert ráð fyrir þingflokksfundum kl. 5. En það er stefnt að því að nú verði blásið til þingflokksfunda og forseti spyr hv. þm. hvort hann vilji gera hlé á máli sínu eða hvort hann sé kominn að lokum ræðu sinnar.

Ég er langt frá því að vera kominn að lokum ræðu minnar. Ég skal gera hlé á minni ræðu til kl. 6.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta Alþingis er verið að dreifa á borð þingmanna þinggögnum, nefndarálitum og nýjum þingmálum en öll slík mál hafa verið látin víkja fyrir því máli einu sem ríkisstjórnin hefur nú sett í forgang, frv. til laga um kjaramál fiskimanna o.fl. Þetta frv. er ekki mikið að vöxtum en þeim mun meira að innihaldi. Í 1. gr. þessa frv. er kveðið á um bann við verkfalli Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Í 2. gr. frv. segir að þrátt fyrir þetta bann sé aðilum heimilt að freista þess að ná kjarasamningum fyrir 1. júní nk. Náist það ekki, komist samningsaðilar ekki að niðurstöðu fyrir þennan tíma segir löggjafinn hvað skuli gert. Hæstiréttur Íslands skal skipa kjaradóm, gerðardóm kallar hann það, en kjaradóm í þeim skilningi að kveða upp úr um það hver kjör sjómönnum og farmönnum skuli búin. Sá gerðardómur sem Hæstiréttur skipar skal taka á eftirfarandi atriðum: Hann skal kveða upp úr um atriði sem tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum í þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila. Hann skal taka á atriðum sem varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör. Hann skal taka á atriðum er varða kauptryggingu og launaliði samninga. Hann skal taka á atriðum er varða slysatryggingu. Hann skal taka á atriðum er varða afmörkun á helgarfríi fiskimanna á netaveiðum. Hann skal taka á atriðum er varða mótframlag útvegsmanna vegna viðbótarlífeyrissparnaðar fiskimanna. Hann skal taka á öðrum atriðum sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál. Hann fær sjálfdæmi um allt sem lýtur að kjörum íslenskra sjómanna. Þriggja manna nefnd sem Hæstiréttur Íslands skipar á að fá sjálfdæmi um kjör íslenskra sjómanna en ekki alveg vegna þess að þessum gerðardómi eru settar ákveðnar skorður. Honum er sagt á hvern hátt og á hvaða forsendum hann á að komast að niðurstöðu. Hann á að byggja niðurstöðu sína á nýgerðum kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands við LÍÚ. Með öðrum orðum er verið að lögfesta kjarasamning vélstjóra fyrir alla íslensku sjómannastéttina og menn staðhæfa, menn hafa staðhæft úr röðum sjómanna að þessi samningur, verði hann settur yfir, muni leiða til stórfelldrar kjararýrnunar fyrir stóra hópa, kjararýrnunar sem nemur í sumum tilvikum mörg hundruð þús. kr. á ári. ,,Gerðardómurinn``, segir, með leyfi forseta, í 3. gr., ,,skal við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum taka mið af samningi um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands sem undirritaður var 9. maí 2001 ...`` --- Síðar í greininni er vikið að gildistímanum. Niðurstaða gerðardóms, niðurstaða fulltrúa Hæstaréttar Íslands á að gilda í 4 1 / 2 ár, í tæpan hálfan áratug. Það væri mjög fróðlegt að heyra hæstv. félmrh. lýsa því fyrir Alþingi og fyrir alþjóð hvernig hann ætlar að halda á málum í vörninni við Alþjóðavinnumálastofnunina, ILO, eða aðrar þær stofnanir sem munu vafalaust þurfa að fjalla um þetta frv. vegna þess að án nokkurs vafa brýtur það í bága við alþjóðlegar skuldbindingar sem við höfum undirgengist. Á því leikur enginn vafi. Ég rakti áðan hvað hefði vakað fyrir sjómannasamtökunum í upphafi árs. Það væri að ná skammtímasamningi sem gilti fram í desember um þau atriði sem menn töldu brýnust, tekjutryggingu sjómanna sem er 86 þús. kr. á mánuði fyrir háseta, slysatryggingar sem eru algerlega óaðgengilegar. Sjómaður þarf að sýna fram á hver ber ábyrgð á slysi sem hann verður fyrir til þess að honum beri réttmætar greiðslur. Taka ætti á lífeyrismálum, að sjómenn fái samsvarandi greiðslur og aðrar stéttir hafa samið um, flestar stéttir í landinu, að tekið verði á lífeyrismálum þeirra í heild sinni. Ég gat um það að úr Lífeyrissjóði sjómanna fara 40% allra þeirra peninga sem þaðan renna í slysabætur eða örorkubætur, sem er miklu hærra hlutfall en í nokkrum öðrum sjóði og er ein meginástæðan fyrir því að lífeyrissjóðsstjórnin hefur skert lífeyriskjör sjómanna. Nú hristir hv. þm. Pétur H. Blöndal höfuðið. Það væri fróðlegt að heyra hann útlista fyrir okkur hverjar ástæður eru þar að baki, en þetta mun vera ein forsenda þess að þetta hefur gerst. Ef það er misskilningur hjá mér, sem ég held að sé ekki, væri fróðlegt að heyra útlistanir hv. þm. sem jafnframt er tryggingastærðfræðingur. Gegn öllum þessum kröfum stóðu útgerðarmenn fast vitandi að þeir gætu reiknað með því að ríkisstjórnin mundi hlýða húsbændum sínum í LÍÚ og setja á lög af því tagi sem við erum að ræða núna. Það sem ég velti svolítið fyrir mér er hvort ríkisstjórnin hafi grundað hvort hún kæmist upp með þetta gagnvart alþjóðlegum stofnunum og alþjóðlegum skuldbindingum sem við eigum aðild að og væri fróðlegt að heyra hæstv. félmrh. skýra okkur frá þessu. Ég vil líka spyrja þá sem eru ábyrgir fyrir þessum lögum og m.a. annarra orða langar mig til að beina þeirri fyrirspurn til forseta þingsins hvar hæstv. sjútvrh. er niður kominn, hvort hann ætlar ekki að vera viðstaddur þessa umræðu.

Ef hv. þm. vill fá svar við því veit forseti ekki hvort ráðherrann ætlar að vera viðstaddur eða ekki. Hann er í húsinu en það er sjálfsagt að senda honum skilaboð ef hv. þm. óskar þess.

Ég óska eftir því.

Þá sendi ég honum skilaboð.

Hæstv. sjútvrh. hefur látið svo lítið að heiðra Alþingi með nærveru sinni meðan rædd eru lög sem banna verkföll íslenskra sjómanna, verkfall sem staðið hefur í sex vikur og valdið kannski fyrst og fremst íslenskum sjómönnum miklum búsifjum. Það er alvarlegur hlutur þegar þannig er kippt grundvellinum undan kjarabaráttu sjómanna. Auðvelt er að færa rök fyrir því að þeir hafi orðið fyrir óbætanlegu tjóni og þá er ég að horfa til sjómanna og fjölskyldna þeirra. Maður veltir því fyrir sér hvort ríkisstjórnin hafi íhugað hvernig hún ætlaði að axla ábyrgð sína gagnvart þeim, gagnvart þeim mönnum sem sáu sig knúna til að leggja niður störf til þess að þrýsta á um kjarabætur, á hvern hátt ríkisstjórnin ætlar að axla ábyrgð sína gagnvart þessum mönnum. Sú spurning sem ég vildi einnig beina til hæstv. sjútvrh. er þessi: Hefur ríkisstjórnin látið fara fram könnun á því hvort það lagafrv. sem hér liggur fyrir þinginu standist alþjóðlegar skuldbindingar Íslendinga? Margir þingmenn hafa komið og fært lagaleg rök fyrir því að þessi lög standist ekki skuldbindingar sem Íslendingar hafa undirgengist, t.d. á grundvelli Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Auk þess hefur verið vitnað í aðra samninga og aðrar skuldbindingar sem Íslendingar hafa undirgengist. Þetta er virðingin og alvaran sem ríkisstjórnin sýnir Alþingi, að menn eru í spjalli, þeir nenna ekki einu sinni að hlusta á umræður, þeir nenna ekki að hlusta á spurningar sem beint er til þeirra. Ég var að beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort fram hefði farið athugun á því áður en þessu frv. var slengt framan í þingið hvort það stæðist alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafa undirgengist. Hér voru færð fram mjög ítarleg rök, m.a. í máli hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur, að svo væri ekki, að það stæðist ekki þessar skuldbindingar. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvernig hann svarar þessum röksemdum. Var látin fara fram athugun á þessu? Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. og ítreka hana: Hafa sérfræðingar félmrn. kannað þau mál til hlítar, hvort þau standist skuldbindingar sem Íslendingar hafa undirgengist? Hverju svarar hæstv. sjútvrh. þeim staðhæfingum sem fram hafa komið frá hendi sjómanna að þeir mundu verða fyrir umtalsverðum kjaraskerðingum verði vélstjórasamningnum þröngvað upp á þá eins og til stendur að gera með þessu frv.? Hverju svarar hæstv. sjútvrh.? Og þingið. Maður skyldi ætla að jafnvel stjórnarsinnar, þingmenn á borð við hv. þm. Pétur H. Blöndal sem á eftir að tjá sig um þetta mál og mun gera það á eftir, muni vilja vita hver svörin eru við slíkum spurningum. Ég á erfitt með að trúa því að jafnvel þingmenn sem fylgja þessari ríkisstjórn að málum og hafa látið hafa sig til ýmissa verka, m.a. að brjóta stjórnarskrá Íslands á öryrkjum, muni vísvitandi samþykkja lög sem skerða kjör íslenskra sjómanna.

Forseti biður hv. þm. að virða að það er einn fundur í gangi í einu í þingsalnum og að þingmenn fari þá í hliðarsal ef þeir þurfa að spjalla saman.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir þetta. Þetta voru hæstv. sjútvrh. og formaður þingflokks Sjálfstfl. sem er mikið mál að ræða og spjalla um hlutina en mega ekki vera að því að hlusta á umræðu sem fram fer um lög sem eiga að banna verkfall íslenskra sjómanna, sem eiga að skerða samningsfrelsi íslenskra sjómanna og banna það verkfall sem hefur nú staðið í hálfan annan mánuð. Ég ætlast til þess að áður en þessari umræðu lýkur svari hæstv. sjútvrh. því hvernig hann ætli að axla ábyrgð ...

Forseti verður að ítreka að það er óskað eftir að það sé einn fundur í gangi í salnum í einu. Þeir hv. þm. sem sitja í horni salarins verða að víkja í hliðarsal ef þeir geta ekki setið á sér á meðan hv. þm. heldur ræðu sína.

... hvernig hann ætli að axla ábyrgð gagnvart sjómönnum sem staðið hafa í verkfalli í hálfan annan mánuð tekjulausir til að knýja á um niðurstöðu í kjaraviðræðum sem er allt önnur en sú sem ríkisstjórnin ætlar síðan að lögþvinga upp á þá. Hvernig ætlar hæstv. sjútvrh. og hvernig ætlar ríkisstjórnin að axla fjárhagslega ábyrgð gagnvart þessu fólki? Ég óska eftir að fá svör við því. Svo að ég endurtaki spurningar mínar: Hvernig svarar hæstv. sjútvrh. ásökunum sem fram hafa komið og fullyrðingum um að þeir samningar eða sú kjaraumgerð sem á að búa íslenskum sjómönnum muni leiða til kjararýrnunar hjá stórum hópum þeirra? Hvernig svarar hæstv. sjútvrh. þessum fullyrðingum? Ég endurtek að ég trúi ekki öðru en jafnvel stjórnarþingmenn vilji fá að vita svör við þessum spurningum. Í þriðja lagi ítreka ég fyrri spurningar mínar um lögmæti þessa gernings. Við vitum að hann er siðlaus en hvað um lögmætið? Það hefur verið ömurlegt að hlusta á umræðurnar í dag af hálfu stjórnarþingmanna, á sjálfsvorkunnarvælið þegar verið er að ganga til þessa verks, staðhæfandi að þeir séu sérstakir vinir sjómanna. Hér hafa þeir komið hver á fætur öðrum og lýst því yfir um leið og þeir réttlæta þennan gjörning í óþökk sjómanna og samtaka þeirra.

Herra forseti. Þegar ég fyrst heyrði af því að fyrirhugað væri að setja lög á verkfall sjómanna var ég mjög mikið á móti því. Það hafði verið rætt þegar verkfallinu var frestað að í þessari byssu væri bara ein kúla. En menn bentu á að í fyrsta lagi er sú staða uppi að þing er að ljúka störfum þannig að ekki er hægt að setja bráðabirgðalög fyrr en að góðum tíma liðnum. Þá er sjómannadagur í vændum sem gerir það að verkum að menn geta ekki farið í veiðitúra á fjarlæg mið. Allt þetta olli því að ég féllst á þau rök að nauðsyn bæri til að fresta verkfallinu því að sjálfsögðu getum við ekki horft á það aðgerðalaus í mjög langan tíma að ekki verði samið. Herra forseti. Mín fyrsta reynsla sem barn af verkföllum var allsherjarverkföll sem voru þá mikið í tísku með miklu ofbeldi. Á sama tíma og manni var kennt að maður ætti ekki að beita ofbeldi las maður um leyfilegt ofbeldi í blöðum. Ég man eftir því sérstaklega að fólk var rifið út úr bílum og mjólk var hellt niður fyrir því við Elliðaárbrúna. Barnafólk hafði farið austur í sveitir til að ná í mjólk handa börnunum sínum. Allt þetta mátti. En maður varð hugsandi sem barn: Af hverju mátti beita ofbeldi þarna refsingalaust en ekki annars staðar? Verkföll nú til dags byggjast aðallega á ofbeldi, herra forseti, sem er þó bannað við aðrar aðstæður. Þeir sem eru í verkföllum virðast margir hverjir stíla upp á að valda sem mestu tjóni þriðja aðila, ekki hver öðrum heldur þriðja aðila og þeir sem valda mestu tjóni fá hæstu launin. Ég nefni flugumferðarstjóra sem hóta því að Ísland missi allt flugstjórnarsvæðið sem mundi kosta íslenska þjóð og þá sömuleiðs milljarða á ári. Það virðist oft vera þannig og maður upplifir það þannig að þeim sem eru í verkföllum er alveg sama jafnvel þó þeir sagi greinina sem þeir sjálfir sitja á. Þeir beita ofbeldi. Þetta er reynsla mín. En láglaunafólk, verkamenn sem geta ekki valdið þriðja aðila jafnmiklu tjóni njóta einskis af slíkri verkfallsbaráttu. Ég hugsa að það þurfi virkilega að fara að skoða það, herra forseti, hvort ekki sé rétt að endurskoða verkfallsréttinn, a.m.k. að menn beri ábyrgð gagnvart þriðja aðila. Það virðist vera sett undir sama flokk í löggjöfinni, verkföll, jarðskjálftar og eldgos þó að verkföllin séu af manna völdum og þeir aðilar sem til þeirra stofna ættu að bera ábyrgð gagnvart þriðja aðila. Hver borgar brúsann hér? Að sjálfsögðu er það fyrst og fremst fiskverkafólk sem missir vinnuna eða fer á dagvinnu og lækkar mikið í launum. Hverjir aðrir? Fjöldi verktaka sem þjónusta útgerðina og frystihúsin sjá eflaust fram á gjaldþrot í kjölfar verkfalls. Svo er það þjóðin sjálf sem á auðlindina sem þessum aðilum, sem eru að deila báðir tveir því það eru tveir sem eiga í þessari deilu, er falin umsjón með. Hún sér fram á að missa af markaði. Hún sér fram á að gengið hrapi. Þjóðin horfir á. Að sjálfsögðu getum við ekki horft á slíka stöðu mjög lengi, herra forseti. Við höfum horft á hana núna í sex vikur frá því að verkfalli var frestað en áður hafði það staðið í nokkra daga þannig að kominn er sá tími að ég held að við verðum að grípa inn í þó að okkur sé það óljúft. Mér er það alveg sérstaklega óljúft að grípa inn í þessa deilu.

Af hverju gerir þú það þá?

Herra forseti. Hvers vegna gengur svona illa að semja hjá sjómönnum? Hefur einhver velt því fyrir sér? Hvernig stendur á því að sú stétt og atvinnurekendur eiga svona erfitt með að semja? Ég hugsa að það sé vegna þess að þeir búa við hlutaskipti sem er afskaplega snjöll aðferð, aldagömul aðferð við að skipta ágóðanum af veiðinni. Þá fékk skipið ákveðinn hlut, árabáturinn, herra forseti, fékk ákveðinn hlut og áhöfnin annan. Síðan gerist það að menn fara að smíða miklu stærri og dýrari skip og miklu meira fjármagn þarf. Menn fara ýmsar leiðir, láta áhöfnina taka þátt í olíukostnaði eins og talað er um o.s.frv., og hlutaskiptin breytast. En í grundvallaratriðum eru hlutaskiptin þau sömu á skipi sem kostar 150 millj. með 10 manns um borð, þ.e. um 15 millj. á mann, og skipi sem kostar 2 milljarða með 30 manns um borð þar sem hvert pláss kostar um 40--50 millj. Þetta er vandinn og um þetta gengur svo illa að semja vegna þess að hlutaskiptin eru nánast þau sömu. Ekki er tekið tillit til þeirrar fjárfestingar sem er í skipunum. Menn hafa leyst þennan vanda á ýmsan hátt, t.d. með því að stilla saman útgerð og fiskvinnslu og borga lægra verð, herra forseti. Þannig fær fjármagnið sinn hlut. Síðan kemur annað inn í þetta sem er sala á veiðiheimildum sem ruglar allt dæmið. Sum skip hafa veiðiheimildir, önnur ekki og þó að menn horfist kannski ekki í augu við þann veruleika taka sjómenn þátt í kaupum útgerðarinnar á kvóta, hvort sem það er opinbert eða ekki. Mér finnst að bæði útgerðarmenn og sjómenn séu með ákveðna glansmynd, þeir eru með einhverja ímynd. Þetta er eins og tölvuleikur. Þeir horfa ekki á raunveruleikann. Raunveruleikinn er sá að munur er á trillu og skipi með fullkomna verksmiðju í lestinni sem kostar 2.000 millj., og munur er á skipi sem er með kvóta og skipi sem er kvótalaust. Þetta er hinn nakti raunveruleiki og menn eru með alls konar tilfæringar til að plata sjálfan sig með því að hafa lægra verð og með því að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Það er eins og venjuleg skynsemi hafi yfirgefið svæðið. Ég ætla að nefna eitt dæmi varðandi útgerðirnar. Hvernig stendur á því að útgerðir selja ekki frá sér allar veiðiheimildir upp á 100 kr. kg af þorski? Þeir ná aldrei þeim hagnaði af því að veiða fiskinn. Hvernig stendur á því að þeir gera það ekki? Hvar er skynsemin? Af hverju halda menn uppi einhverju gerviverði á kvótanum en selja ekki allir? Þá mundi verðið lækka. Þetta er til gagnrýni á útgerðina.  Síðan kemur annað dæmi og ég skil ekki í mönnum að þeir skuli ekki skammast sín fyrir að hafa svona reglu. Þegar fækkað er í áhöfn vex kostnaður útgerðarinnar. Fyrst þegar ég sá þetta hélt ég að það hefði verið einhver prentvilla og menn mundu rjúka upp til handa og fóta og laga þetta. En það er alveg sama. Það gengur ekki. Eðlileg skynsemi virðist hafa yfirgefið svæðið, bæði varðandi sjómenn og útgerðarmenn. Afleiðingin af því að fjármagnið fær ekki hlut í hlutaskiptunum er það að í fáum stéttum er eins mikill launamunur. Það eru til sjómenn sem eru með um milljón á mánuði og því miður er það þannig að almenningur fær yfirleitt að heyra af því. Svo eru til aðrir sjómenn sem eru með miklu, miklu lakari laun. Sumir fara niður á kauptryggingu öðru hverju. Þeir eru að basla í afla- og gæftaleysi. Blöðin eru ekki full af þeim fréttum. Ekki er verið að segja frá þeim sjómönnum sem koma kannski með sáralitlar tekjur heim. Að mínu mati er þetta vegna þess að menn horfa ekki á þá fjárfestingu og það fjármagn sem bundið er í útgerðinni og mér finnst að menn eigi að taka á því. Þegar menn hafa horfst í augu við raunveruleikann geta menn farið að semja, þá verða ekki þau vandræði eins og hafa verið hingað til og þá verða sjómenn ekki með lausa samninga svo árum skiptir. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi var ég á móti því að grípa strax inn í dæmið. Ég var á móti því að fresta þessu verkfalli eða banna það. En ég féllst á þau rök að vegna þeirra aðstæðna að þingið er að hætta og út af sjómannadeginum og ýmsum öðrum ástæðum hef ég fallist á það vegna þess að ég get ekki horft upp á að verkfallið haldi áfram fram í júní eða fram í júlí.

Herra forseti. Hér hafa menn rakið aðdragandann að þessum deilum, hvernig sjómenn reyndu í upphafi árs að ná skammtímasamningi um hækkaða tekjutryggingu sem nú er 86 þús. kr., um bættar slysatryggingar sem að dómi flestra sanngjarnra manna ef ekki allra eru mjög ósanngjarnar og um lífeyrisgreiðslur samsvarandi þeim sem aðrar stéttir hafa samið um. Gegn þessu stóðu útvegsmenn. Þess vegna var gripið til verkfallsvopnsins. Það var ástæðan. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur og segir: Verkföll byggja á ofbeldi. Það er rétt. Í þessu tilviki byggja þau á ofbeldi þeirra sem staðið hafa gegn réttmætum kröfum sjómanna. En hvað vill hv. þm. gera? Hann vill kippa grundvellinum undan kjarabaráttu sjómanna og banna verkfall þeirra, nauðvörnina. Ég vil beina þeirri spurningu til hv. þm. Péturs H. Blöndals, fulltrúa Sjálfstfl. við þessa umræðu: Vill hv. þm. láta banna öll verkföll?

Herra forseti. Ég sagði ekki að öll verkföll byggðu á ofbeldi heldur byggja sum á ofbeldi gagnvart þriðja aðila, ekki gagnvart þeim aðilum sem eiga í kjarabaráttu heldur eru notaðir þriðju aðilar. Eins og þegar framhaldsskólakennarar fóru í verkfall, þá voru nemendur notaðir sem eru ekki aðilar að deilunni. Þegar háskólakennarar hóta að fara í verkfall velja þeir próftímann hjá nemendum sem voru ekkert aðilar að deilunni. Það er það sem ég átti við með ofbeldi gagnvart þriðja aðila. Varðandi það að kippa grundvelli undan kjarabaráttu sjómanna, þá erum við einnig að banna verkbönn sem er kjarabarátta útgerðarmanna gagnvart sjómönnum þannig að þetta er hvort tveggja. Herra forseti. Ég tel að menn eigi að snúa sér að því að horfast í augu við raunveruleikann eins og ég gat um og leysa hann með hlut fjármagnsins í útgerðinni. Þá mundi hitt leysast af sjálfu sér. Þá færi allur afli á markað að sjálfsögðu og menn mundu báðir skipta með sér hagræðinu af fækkun í áhöfn.

Herra forseti. Ég held að engum finnist eftirsóknarvert að fara í verkfall. Ég held að engum finnist eftirsóknarvert að verða af tekjum. Ég held að engum sjómanni finnist eftirsóknarvert að vera tekjulaus í hálfan annan mánuð. En þetta er nauðvörn sem menn hafa gripið til. Og verkfallsvopnið er eins konar öryggisventill í lýðræðisþjóðfélagi sem stéttir og þjóðfélagshópar geta gripið til ef þær eru beittar ranglæti. Nú hefur það verið upplýst að hv. þm. finnst eðlilegt að banna verkföll sjómanna og hann hefur bætt kennurum í púkkið. Það er líka eðlilegt að banna verkföll kennara. Gætum við fengið upplýsingar um fleiri stéttir frá hv. þm. Pétri H. Blöndal, fulltrúa Sjálfstfl. við þessa umræðu?

Herra forseti. Fyrst varðandi þetta síðasta. Ég er ekki fulltrúi Sjálfstfl. frekar en endranær. Ég er fulltrúi sjálfs míns hér á Alþingi og þó að hv. þm. tali alltaf um Vinstri græna sem eina persónu og eina sál er það ekki svo í Sjálfstfl.

En þetta er kannski þingmaður Sjálfstfl.

Já, ég er að sjálfsögðu þingmaður Sjálfstfl. og styð hann í velflestum góðum málum. Varðandi það hvort ég vilji banna verkföll. Já, ég vil fara að skoða virkilega hvort verkföll gegni því hlutverki sem þau upprunalega gerðu, að þau séu neyðarbrauð fólks sem á við bágar aðstæður að etja og er að berjast fyrir réttindum sínum. Þau eru núna orðin barátta hátekjumanna fyrir enn meiri tekjum.

Sem eru svona 100 þús. kr. á mánuði?

Herra forseti. Ég verð að segja að ég skil ekki alveg þá sýn sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er alltaf að draga hér upp. Hann segir alltaf að fjármagnið hafi ekki hlut í hlutaskiptakerfi sem sjómenn búa við og að dýr skip, slík fjárfesting, fái engan hlut. Ef dýrt skip er keypt til landsins og segjum að þetta sé toppfrystiskip og að fiska eigi fyrir 1 milljarð, þá fær fjármagnð hvorki meira né minna en 200 millj. í hlut. Fyrstu 200 millj. af þessum 1 milljarði, ef skipið fiskar fyrir milljarð, fara í hlut fjármagnsins. Næstu 100 millj. fara í olíuna. 300 millj. fara frá áður en kemur til hlutaskipta sjómanna. Þegar þangað er komið, að 700 millj. eru eftir af þessu mikla aflaverðmæti dýra skipsins, þá fara sjómenn að reikna sinn hlut sem er yfirleitt um 28--30% úr 70%, úr 700 millj. sem eftir voru. Þannig er það nú, hv. þm. Ég tek undir að hlutaskiptakerfið er snjallt hlutakerfi og mikill vilji hefur verið hjá sjómönnum að viðhalda því. Þess vegna buðu þeir fram þessa sátt í janúar, að semja um þrjú tiltekin atriði og fresta öðrum erfiðum málum eða leysa þau á þessu ári fram til 31. desember. Því var hafnað og síðan beittu þeir verkfallsvopninu og þá á að setja lög. Þetta eru vinnubrögðin sem verið er að framkvæma.

Herra forseti. Ég gat um að fjármagnið hefði fengið aukinn hlut, en það er jafnt fyrir öll skip. Skip sem kostar 150 millj. er með nánast sömu hlutaskipti og skip sem kostar 2.000 millj. og hlýtur hver maður að sjá að skip sem kostar 2.000 millj. og er afskaplega fullkomið og afskaplega stórvirkt veiðitæki þarf að greiða vexti af þessum 2.000 millj., það þarf að afskrifa það í allt öðrum mæli en skip sem kostar 150 millj. og er orðið gamalt. Enda eru sjómenn á þessum dýru skipum með óskaplega há laun miðað við þá sjómenn sem eru á ódýru skipunum og sem ekki geta veitt eins mikið. Þetta held ég að menn þurfi að fara að horfast í augu við og breyta þannig að fjármagnið fái ekki alltaf sama hlut, alveg sama hvort skipið er dýrt eða ódýrt.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að síðasta hugmynd sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi um gæti verið til umræðu varðandi dýr skip að því gefnu að verðmyndunarþættir allir saman væru í lagi og menn seldu aflann á því verði sem hægt er að fá fyrir hann, en útgerðarmenn væru ekki að berjast við það alla tíð, ár og síð að tryggja að þeir geti haft nógu lágt fiskverð svo þeir geti stungið einhverju undan fram hjá eðlilegum kaupsamningum og eðlilegum kjörum. En þá yrðu þeir jafnframt að semja um það að á eldri skipum sem búið er að afskrifa væri annar kostnaðarhlutur en 20% dreginn frá skiptum. Það hlyti þá að vera sanngirni ef menn ætla að ræða það. Færeyingar fóru þá leið að semja um sérstakan frádrátt til útgerðar af dýrum skipum fyrstu 4--5 árin, en síðan breyttist það. Hér hefur aldrei verið hægt að ræða neinar svona skynsemistillögur við útgerðarmenn.

Herra forseti. Ég og hv. þm. erum hjartanlega sammála í þessu. Ég gagnrýndi nefnilega útgerðina fyrir að vera með eitthvert gerviverð á aflanum en það er vegna þess að þeir fá ekki að afskrifa sín geysilega dýru skip á réttan hátt. Auðvitað ættu menn að fara að horfa til þess hve mikið fé er bundið í viðkomandi skipi, hve það er arðbært og hve það er öflugt veiðitæki.

Herra forseti. Varðandi ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals langar mig til að fá fram svör við því hvort hann telji rétt að afnema verkfallsréttinn, ekki bara hjá sjómönnum heldur hjá öðrum stéttum líka. Það hlýtur það sama að ganga yfir alla í landinu. Nú þegar hafa fjölmargar stéttir í raun og veru ekki verkfallsrétt. Það eru stéttir sem sinna heilbrigðismálum og öryggismálum og verða að lúta því að hafa ekki þennan rétt. En hvernig eiga þá sjómenn og aðrir sem ná ekki fram kröfum á launatöxtum og í þessu tilfelli varðandi sjómenn um skiptahlutfall að ná fram réttarbótum ef ekki nást samningar, ef ekki er tekið undir kröfur þeirra, ef samningar eru lausir um lengri tíma eins og hjá sjómönnum núna? Til hvaða ráða geta þeir gripið til að ná frjálsum samningum ef þeir eiga ekki að hafa verkfallsrétt?

Herra forseti. Þetta er mjög góð spurning. Stærsta verkalýðsfélag landsins, Verslunarmannafélag Reykjavíkur, hefur farið inn á þá braut að gefa út raunverulega greidd laun. Þar á bæ eru launataxtar nánast ekki lengur til. Þar semur hver fyrir sig með hliðsjón af þeim launum sem greidd eru í þjóðfélaginu, markaðslaunum. Þetta geta sjómenn gert líka enda held ég að þeir geri það í reynd, að þau skip sem lélegast afla fái ekki sjómenn öðruvísi en með því að gera eitthvað sérstaklega fyrir þá. Það er þekkt, að ég held hjá vélstjórum, að þar sem skortur er á starfsfólki eru menn að borga umfram það sem kjarasamningar segja. Ég held að menn ættu virkilega að skoða verkfallsréttinn í heild sinni og alveg sérstaklega þá reglu að menn skuli ekki vera ábyrgir fyrir því ofbeldi sem þeir valda þriðja aðila sem er ekki aðili að deilunni. Þeir bera enga ábyrgð. T.d. ef flugmenn fara í verkfall eða flugfélag setur verkbann þá eiga farþegarnir enga kröfu á neitt eins og í venjulegu tilfelli ef ferðin bregst. Þessu er líkt við jarðskjálfta og eldgos og annað eins en þetta er samt af manna völdum.

Herra forseti. Það komu ekki skýr svör við fyrirspurninni en ef ég skil hv. þm. rétt, að hann vísi til þeirra aðferða sem tíðkast nú hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur, finnst mér liggja í orðum hans að hreinlega megi leggja niður allt sem heita samninganefndir og þetta eigi þá að vera á höndum hvers einstaklings sem beri þá fulla ábyrgð á því að fylgjast með kjörum sambærilegra stétta í landinu og hver og einn eigi að semja fyrir sig. Ég er hrædd um það, herra forseti, að ef þetta á að verða sú leið sem við eigum að feta í framtíðinni þá sitji stórir hópar eftir og það ekki á einhverjum meðallaunum heldur á mjög lágum launum.

Herra forseti. Það er þannig að þeim hópum manna sem hafa lægst laun í þjóðfélagi er att út í verkföll fyrst. Svo koma allir hinir á eftir, hátekjufólkið, og heimta enn þá hærri laun. Þannig virkar þetta í reynd. Ég held að menn þurfi að fara að skoða hvort þetta sé það sem við viljum, að það séu hátekjumennirnir eða þeir sem valda mestu tjóni með verkfalli sínu einhverjum þriðja aðila sem eigi að hafa hæstu launin í þjóðfélaginu. Ég hef grun um að verkfallsrétturinn sé farinn að slá til baka. Hann veldur ekki bara þriðja aðila tjóni heldur líka fjórða aðila, þ.e. þjóðinni allri, með því að þjóðin tapi mörkuðum og með því að gengið fari á flökt.

Herra forseti. Hér erum við að ræða um frv. sem er ekki orðið að lögum, þ.e. frv. sem er ætlað að verða að lögum en Alþingi hefur á valdi sínu að breyta. Þetta frv. fjallar um gerðardóm sem er skipaður þremur mönnum völdum af Hæstarétti og gerðardómur hefur eðli málsins samkvæmt sjálfstæði. Hann er óháður og honum er ætlað að ákvarða kjör þeirra sjómanna sem lögin koma til með að taka til. 3. gr. frv. ber að skoða vandlega með tilliti til þess hvort hún haldi gagnvart alþjóðasamningum. Ég hef verið spurður að því í þessari umræðu hvort ég telji að þetta frv. brjóti í bága við stjórnarskrána varðandi félagafrelsi. Það tel ég að sé mjög ólíklegt að gæti orðið niðurstaðan. Ég hef líka verið spurður um hvort hér væri um brot á alþjóðaskuldbindingum að ræða og ég vonast eftir því að svo verði gengið frá því í þinginu að lögfesting þess brjóti ekki í bága við þær alþjóðaskuldbindingar sem við erum aðilar að. Ég tel að leiða megi afar sterkar líkur að því að heimilt sé að setja lög á þessa kjaradeilu. Ég vitna til niðurstöðu sérfræðinganefndar ILO sem hefur aðeins borið á góma í dag út af lagasetningu á kjaradeilu sjómanna 1998 þegar lögfest var miðlunartillaga sem sjómenn höfðu samþykkt en útgerðarmenn fellt. Þá hljóðaði niðurstaða eða hluti af niðurstöðu sérfræðinganefndarinnar þannig, með leyfi forseta: ,,Nefndin álítur að lögin hafi vísað til almenns kjarasamnings sem hafi verið laus til endurskoðunar í nær 13 mánuði, að þau hefðu verið sett að loknum nær tveggja mánaða verkfallsaðgerðum þótt hlé væri gert á og það hefði verið að loknum langdregnum og hörðum samningaviðræðum deiluaðila, m.a. að tilhlutan ríkissáttasemjara. Allar líkur voru á því að verkfallið mundi standa lengi og hafa alvarlegar afleiðingar fyrir efnahag landsins og atvinnu manna í fiskvinnslu. Við slíkar aðstæður telur nefndin að íhlutun í almenna kjarasamninga með samþykkt laga um kjarasamninga sjómanna, nr. 10/1998, hinn 27. mars 1998, hafi ekki verið brot á ákvæðum 4. mgr. 6. gr., sbr. 31. gr. félagsmálasáttmálans. Hún er þeirrar skoðunar að íhlutunin falli innan valdsviðs ríkisstjórnar Íslands þegar um er að ræða til hvaða ráðstafana er nauðsynlegt að grípa við sérstakar aðstæður í lýðræðisríki til að vernda rétt og frelsi annarra og í almannaþágu. Við mat sitt hefur nefndin haft hliðsjón af þeirri staðreynd að almennur kjarasamningur var framlengdur til 15. febr. 2000 sem hún telur að kunni að vera réttlætanlegt við slíkar aðstæður, einkum vegna þess að samningar höfðu þá verið lausir til endurskoðunar í verulega langan tíma án þess að aðilar næðu árangri.`` Ég tel að því ástandi sem þarna er lýst megi jafna til þess ástands sem er í þjóðfélaginu núna. Hér er um verulega harða kjaradeilu að ræða, hún hefur staðið lengi og ég tel engan vafa að réttlætanlegt sé að setja lög til þess að ljúka kjaradeilunni, þ.e. setja lög um gerðardóm og að ljúka þannig kjaradeilunni. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir spurði mig hvort ég liti svo á að hér væri um árás á samtök sjómanna að ræða. Ég tel að flutningur þessa frv. sé ekki liður í því og engan veginn liður í því að brjóta niður samtök sjómanna eða samtök útvegsmanna því að lögin taka líka til þeirra. Það er ekki eins og hér sé eingöngu verið að setja lög á sjómenn. Það er líka verið að setja lög á útvegsmenn. Herjólfsmálið er hins vegar ekki fyllilega sambærilegt við þetta mál. Herjólfsmálið var að vissu leyti öðruvísi. Þar var um að ræða að það var ekki einungis að yfirmenn væru í verkfalli, það voru ekki bara þeir sem voru í verkfalli. Gerðardómurinn tók ekki bara á þeim sem verkfallið höfðu boðað heldur líka á félagsmönnum í Jötni og þar var kjörum þeirra breytt og þeirra kjör rýrð í gerðardómi. Um það tilvik segir í ILO-skýrslu frá þeim tíma: ,,Í niðurstöðu sinni vísaði gerðardómurinn hins vegar til 3. gr. laga nr. 15/1993 þar sem segir að þegar gerðardómurinn ákveður kaup og kjör samkvæmt lögum skuli hann hafa til hliðsjónar gildandi kjarasamninga á kaupskipum og almenna launaþróun í landinu. Dómurinn var þeirrar skoðunar að yfirvinnugreiðslur þær sem undirmenn höfðu fengið í tólf ár væru umfram það sem almennt gilti á kaupskipum og skyldu því felldar niður. ASÍ telur að úrskurður gerðardómsins lækki laun undirmanna um 10% og valdi því verulegri skerðingu á kaupi og kjörum undirmanna. ASÍ mótmælti meðferð málsins þar sem laun félaga eins stéttarfélags voru lækkuð í því skyni að leysa deilu atvinnurekenda og annars stéttarfélags. Auk þess sagði gerðardómurinn í niðurstöðu sinni að rekja mætti deiluna að miklu leyti til innri ágreinings milli stéttarfélaga, einkum hvað snerti launahlutföll. ASÍ er þeirrar skoðunar að það sé ekki hlutverk stéttarfélaga að komast að samkomulagi sín á milli um launahlutföll.`` Þetta mál nú er ekki sambærilegt við Herjólfsmálið á sínum tíma. Menn hafa haft á orði tekjutap sjómanna og víst er það mikið, en menn hafa ekki fjölyrt eins um tekjutap fiskverkafólks sem er verulega sárt og fiskverkafólk þolir miklu verr kjaradeiluna en sjómennirnir því að sjómennirnir eru sem betur fer yfirleitt betur launaðir en fiskverkafólkið. Síðan er tekjutap þjóðarbúsins sem allir sjá og réttlætir að gripið sé inn í deiluna eins og hér er gert. Við í félmrn. höfum í dag athugað þetta mál vandlega hvað lagasetninguna varðar og ég vænti þess að niðurstaða lagasetningarinnar og gerðardómsins verði þannig að það verði auðvelt að verja það á alþjóðavettvangi. Ég heiti hv. sjútvn. liðsinni okkar í ráðuneytinu ef nefndin kynni að leita eftir því við frágang frv.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að tekjutap fiskverkafólks er tilfinnanlegt og það er mjög alvarlegt. Það er ámælisvert og í hæsta máta gagnrýnisvert að útvegsmenn skuli hafa sett þessa deilu í þann hnút að það skuli bitna þannig á láglaunafólki. Hæstv. félmrh. sagði að hér værum við að fjalla um frv. en ekki lög og frv. mætti breyta. Nú er það reynsla okkar á Alþingi að það hefur ekki alltaf reynst auðvelt að breyta stjfrv. Ég spyr: Var ekki samkomulag á milli stjórnarflokkanna um hvernig þetta frv. skyldi líta út áður en það var lagt fram á Alþingi? Hæstv. félmrh. upplýsti að málin hefðu verið til skoðunar í félmrn. í dag. Voru þessi mál ekki skoðuð áður en þau voru lögð fram á þinginu? Reyndar báru svör hæstv. ráðherra það með sér að svo hefði ekki verið: ,,Ég tel það ekki brjóta gegn alþjóðlegum skuldbindingum. Ég vona að það brjóti ekki gegn alþjóðlegum skuldbindingum.`` Ég lýsi furðu á þessu ábyrgðarleysi.

Herra forseti. Ég er búinn að vera hér lengur en aðrir þingmenn og ég þekki æðimörg dæmi þess að mál hafa tekið breytingum í starfi þingsins. Ég tel það ekki nema sjálfsagðan hlut. Ég hef lengst af minni þingsetu verið óbreyttur þingmaður eða formaður í þingflokki og oftast nær í stjórnaraðstöðu vel að merkja. En ég átti í nefndum þátt í því að breyta fjöldamörgum stjfrv. Þetta mál var ekki skoðað í félmrn. fyrr en í dag af eðlilegum ástæðum þar sem það var ekki ákveðið fyrr en á laugardag að frv. færi fram. Við vorum ekki með í undirbúningi málsins og á laugardaginn var ráðuneytið lokað og ég hafði ekki aðgang að starfsfólki þar.

Hæstv. forseti. Hér var gefin hápólitísk yfirlýsing um að ekki hafi verið samráð milli stjórnarflokkanna um þessa löggjöf. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. félmrh., sem er gæslumaður vinnuréttar og samningsréttar innan framkvæmdarvaldsins, hvort hann hafi ekki af því áhyggjur að hér sé sett fram frv. og reynt að þvinga í gegn lög sem stríða gegn alþjóðlegum skuldbindingum Íslendinga, hvort hann hafi ekki af þessu áhyggjur og hvernig hann getur forsvarað það að nú fyrst í dag skuli fara fram athugun á þessu máli í félmrn. Ég lýsi furðu á þessum vinnubrögðum og því ábyrgðarleysi sem hér kemur fram.

Herra forseti. Að sjálfsögðu var haft samráð á milli stjórnarflokkanna og ég átti þátt í því að frv. var lagt fram. En ég mundi hafa áhyggjur ef lög yrðu afgreidd héðan úr þinginu sem ekki stæðust alþjóðasamninga.

Herra forseti. Það hefur verið afar athyglisvert að heyra hvernig hæstv. félmrh. kýs að orða svör sín við spurningum svo sem eins og þannig að hann vonist til þess að þingið gangi þannig frá málinu að það verði í lagi gagnvart alþjóðlegum skuldbindingum, þjóðréttarsamningum sem við höfum undirgengist um að virða friðhelgi samningsréttar og verkfallsréttar. Sömuleiðis lá í orðum hæstv. ráðherra að nauðsynlegt væri að félmn. Alþingis fengi frv. til sín til að skoða þessi atriði og hann hét stuðningi ráðuneytisins við það að félmn. færi yfir þessa þætti málsins. Þetta eru mjög mikilvægar yfirlýsingar og ég treysti því að ekki komi til álita að kasta þannig til höndum við afgreiðslu málsins eftir þessar yfirlýsingar félmrh. að ofan í þessa þætti verði farið rækilega, ofan í saumana á því hvort þetta standist svona eins og frv. er fram sett úr því að ráðuneytið hafði ekki áður haft aðstöðu til að skoða það og þá sérstaklega þetta atriði um að festa gerðina í fjögur og hálft ár.

Herra forseti. Það er eins og hv. þingmenn hafi aldrei komið að afgreiðslu þingmála. Auðvitað verða frv. ekki að lögum fyrr en búið er að ganga frá þeim við 3. umr. Ég veit ekkert um hver verður heldur niðurstaða þess gerðardóms sem Hæstiréttur kann að tilnefna. En að sjálfsögðu reynum við að ganga þannig frá málum að þessi lagasetning standist.

Herra forseti. Hæstv. félmrh. þarf ekki að kenna þingmönnum, a.m.k. ekki þeim sem hér talar, að það þurfi þrjár umræður til þess að frumvörp verði að lögum. Ég hef hins vegar stundum á tilfinningunni að hæstv. forsrh. hefði gott af námskeiði hjá félmrh. því hann hegðar sér yfirleitt eins og hans ákvarðanir séu orðnar þar með lög í landinu um leið og honum hefur dottið eitthvað í hug eða hann ákveður eitthvað. Það er ekki svo sem betur fer. Og þingið hefur auðvitað ekki bara möguleika til að breyta hlutum, það hefur þá skyldu að vanda vinnubrögð og laga það sem bersýnilega er ekki í lagi þegar þingmál koma hér og ber að með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég held að ekki þurfi í sjálfu sér að orðlengja um þetta frekar. Það er búið að gefa um það hér mjög merka yfirlýsingu af hæstv. félmrh. að það verði að fara rækilega ofan í saumana á þeim þáttum málsins er snúa að samningsréttinum og skuldbindingum okkar gagnvart honum og að félmn. þingsins þurfi að taka málið til sín til að skoða það sérstaklega með stuðningi ráðuneytisins. Það verður þá að sjálfsögðu gert.

Herra forseti. Þetta mál fer að sjálfsögðu til hv. sjútvn., ekki til félmn. Ég var að bjóða fram aðstoð okkar í ráðuneytinu ef hv. sjútvn. vildi nýta hana.

Herra forseti. Ég spurði hæstv. félmrh. fyrr í dag hvaða meðferð hann héldi að frv., ef að lögum verður, fengi hjá nefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar ef það yrði samþykkt óbreytt eða eins og það liggur fyrir. Þá vitnaði ég, herra forseti, í Herjólfsmálið sem hæstv. ráðherra vitnaði í líka og sagði að ekki væri líku saman að jafna. En telur ekki ráðherrann að rétt sé að skoða þó það sem nefndin sagði og nú vitna ég beint: ,,Nefndin kemst hins vegar ekki hjá að veita því athygli að orðalag ákvæðis veitir gerðardómnum ekki neinn sveigjanleika til túlkunar. Gerðardómurinn sjálfur viðurkennir þetta þar eð hann bendir á það í úrskurði sínum að þetta ákvæði takmarki mjög frelsi hans til þess að leysa málið.`` Svo segir að nefndin sé með ábendingar um að niðurstaða gerðardóms skuli ekki fyrir fram ákveðin með lögum og að nefndin minni ríkisstjórnina á að til þess að öðlast og halda tiltrú málsaðila sé nauðsynlegt að 

Herra forseti. Ég hef komið auga á tilvitnaða grein í nefndarniðurstöðunni sem hv. þm. var að segja frá. En það er ekki hægt að líkja þessum málum alveg saman. Ég sagði áðan líka að að sjálfsögðu, eðli málsins samkvæmt, væri gerðardómur óháður. Gerðardómurinn hefur frelsi. Við erum ekki að ákveða hvaða kaup sjómenn eiga að hafa.

Herra forseti. Ég vænti þess að ég og hæstv. félmrh. séum með sama frv. undir höndum, en þar er bæði í 2. og 3. gr. ótrúlega nákvæm lýsing á því hvað gerðardómurinn á að taka til reifunar og til úrlausnar þegar þar að kemur ef þetta verður að lögum. Ef hæstv. félmrh. er með annað frv. en ég er fróðlegt að fá það fram. En ef við erum með sama frv., telur þá ekki hæstv. félmrh. að það sé búið að gefa gerðardómnum býsna nákvæma forskrift að því bæði hvaða efnisinnihald eigi að vera í niðurstöðu hans og til hve langs tíma? Í því frv. sem ég hef undir höndum er á a.m.k. tveimur stöðum ef ekki þremur tiltekið að tímalengdin skuli taka viðmið í kjarasamningi vélstjóra og LÍÚ fjögur og hálft ár.

Herra forseti. Ég hef aldrei fullyrt að þetta frv. yrði óbreytt að lögum. Ég treysti hv. sjútvn. prýðilega til þess að meðhöndla þetta mál. Ég hef einmitt verið að bjóða fram aðstoð við að leiða tiltekin atriði í frv. til farsælla lykta. Ég held að við séum með sama frv.

Herra forseti. Af því að hæstv. félmrh. sagði að Herjólfsmálið væri ekki sambærilegt þá vil ég byrja á að segja að það er fullkomlega sambærilegt varðandi túlkun á því hversu langt megi ganga í slíku inngripi og hversu miklar hömlur eru settar á frelsi gerðardómsins. Það var það sem var fyrst og fremst dregið hér fram í umræðunni og þetta er fullkomlega sambærilegt. Hæstv. ráðherra sagði skilyrði fyrir hendi fyrir því að setja lög. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi velt fyrir sér og hvort félmrn. hafi skoðað hvort ákvæði umræddrar 3. gr. standist alþjóðasáttmála vegna þess að gerðardómurinn er ekki frjáls að því hvernig hann leysir deiluna og vegna þess hversu afgerandi bindingin er við samning vélstjóra og vegna þess hversu langur gildistíminn er. Það voru þessi þrjú atriði sem ég nefndi sérstaklega í ræðu minni og vildi gjarnan fá svar við því frá hæstv. félmrh. hvort hann telji þessi ákvæði standast alþjóðasamninga og hvort það hafi verið skoðað sérstaklega í ráðuneytinu. Ég verð að segja, herra forseti, að þessi umræða vekur mann enn og aftur til umhugsunar um löggjafarundirbúning á hinu háa Alþingi þegar við erum enn og aftur að fjalla um svona hluti þegar frv. er komið fyrir Alþingi.

Herra forseti. Ég vil ekkert fullyrða um að 3. gr. sé skotheld eins og hún er. Ég vil að hún verði athuguð vandlega með tilliti til alþjóðasamninga og annarra hluta. Ég treysti því að lögin komi til með að líta þannig út að það verði hægt og auðvelt að verja þau.

Herra forseti. Þetta var í sjálfu sér, vil ég meina, ákveðin viðurkenning á því a.m.k. að hæstv. félmrh. væri ekki viss um að þessi grein stæðist eins og hún er. Mér þykir það mikilvæg yfirlýsing þó ég hefði gjarnan viljað heyra eitthvað skýrar um hvort það væri búið að skoða þetta í félmrn. því að ég veit að þar innan borðs eru þeir menn sem hvað færastir eru á þessu sviði og þekkja best til þess hvernig félagafrelsisákvæði stjórnarskrár og alþjóðasamninga virka. Ég spyr hæstv. ráðherra að því enn og aftur hvort þetta hafi verið skoðað í dag í ráðuneytinu.

Herra forseti. Við höfum að sjálfsögðu litið á þetta og rætt það og leitað leiðbeininga í úrskurðum frá ILO í dag. Þessi skoðun er ekki endanleg. Við vitum ekki enn þá hvernig orðalagið verður þegar nefndin hefur fjallað um málið. Ég vonast eftir því, eins og ég hef margtekið fram, að málið verði ekki afgreitt úr hv. sjútvn. öðruvísi en þetta frv. standist.

Herra forseti. Ummæli hæstv. félmrh. áðan gefa til kynna að búast megi við breytingu á því frv. sem hér hefur verið lagt fram til laga um kjaramál fiskimanna o.fl. og er það vel ef svo verður gert. Einn af hornsteinum lýðræðisins er að fólk megi segja það sem því býr í brjósti, að fólk megi segja skoðanir sínar án þess að þurfa að óttast um sig eða sína. Við Íslendingar höfum verið stoltir af því að búa í landi undanfarin ár sem leyfir þetta. Það eru nefnilega mjög mörg lönd í veröldinni og margar þjóðir og margt fólk sem býr við það að geta ekki sagt það sem það langar til að segja. En til þess að þetta fólk geti öðlast frelsi tjáningarinnar þá grípur það til ákveðinna aðgerða. Verkfallsvopnið er eitt þeirra og það er alltaf samtakamáttur fólksins sem kemur því áfram og gerir samfélögin betri. Þess vegna urðum við frjáls þjóð, vegna þess að það var samtakamáttur meðal okkar Íslendinga. Ef við skoðum sögu síðustu aldar, íslenska sögu, þá sjáum við að hún einkennist af mikilli baráttu sérstaklega á fyrri hluta aldarinnar. Það voru mikil verkfallsátök og það voru jafnvel slagsmál á bryggjum. Allt var þetta gert til þess að knýja á um bætt kjör og bætta aðstöðu, aukna menntun, aukið öryggi í heilbrigðismálum og svona get ég lengi talið. Baráttan hefur borið árangur. Nú eru sjómenn í verkfalli og sjómenn eru að berjast fyrir því að fá í grundvallaratriðum markaðsverð fyrir fiskinn sem þeir veiða. Það kom fram í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals að það væri gamalreynd aðferð að hafa hlutaskipti og það er rétt. Menn fóru á vertíð og áður en krónan varð til þá var fiskurinn gjaldmiðillinn hjá þeim og þeir komu heim með skreið í staðinn fyrir spesíur, krónur eða einhvern annan gjaldmiðil. Þetta er í raun svona enn í dag nema að sá sem gerir út skipið hann fær aflann í raun og veru til ráðstöfunar í mörgum tilvikum og ákveður að mörgu leyti verðið. Það má spyrja hvort það hafi aldrei verið rætt um það í öllum þessum samningaviðræðum hvort sjómenn gætu þá ekki bara tekið sína fiska sjálfir og ráðið yfir þeim fiskum sem eru þeirra hlutur og þeir farið þá með sína fiska á markað og selt og gefið jafnvel einhverjum í soðið. Hvað mundu útvegsmenn segja við þessu? Það hefur verið talað um það hér líka að verkföll bitni á þriðja aðila. Öll verkföll hljóta að gera það. Ég veit ekki um neitt verkfall sem bitnar ekki á þriðja aðila. Sem betur fer eru stéttir landsins flestar það mikilvægar að þær skipta máli fyrir fleiri en þá sem í þeim eru. Ef verkafólk, fiskverkafólk, fer allt í verkfall þá bitnar það auðvitað á allri þjóðinni. Það verður mjög erfitt fyrir alla þjóðina ef allt fiskverkafólk fer í verkfall. Ég man eftir því að fyrir fáum árum fór fiskverkafólk á Vestfjörðum í mjög hatrammt og erfitt verkfall þar sem verið var að berjast fyrir 100 þús. kr. í lágmarkslaun og það hefur ekki náðst enn. Ég vona að baráttan hjá því fólki haldi áfram og gangi betur og þetta fólk fái meiri stuðning og samstöðu hjá þeim sem lýstu því yfir áðan að hækka ætti laun þess fólks meira heldur en er. Tap sjómanna á þessu verkfalli hefur auðvitað verið mjög mikið. Skipin hafa ekki róið, eðlilega. Hluturinn er því enginn og sjómenn sem aðrir eru með sínar skuldbindingar, sínar fjölskyldur, búa í sínum húsum sem þeir skulda af og svo er margt annað og auðvitað bitnar það hart á þeim þó að sumir þeirra kunni að vera tekjuhærri en margir aðrir. Það er ekkert grín þegar menn fara í verkfall. Tap útgerðarinnar er líka mikið, segja margir. En ég spyr og kannski getur einhver frætt mig um það. Í verkföllum sjómanna undanfarin ár þegar lög hafa verið sett á þau, hversu mikið hefur útgerðin tapað á því? Þá má spyrja t.d.: Hafa útgerðirnar ekki náð að veiða þann kvóta sem þær fengu úthlutað þau ár sem þessi verkföll voru? Hversu miklum kvóta töpuðu útgerðirnar í þessum verkföllum? Hversu miklu hreinlega misstu þær af vegna þess að verkfall stóð yfir eða náðist kvótinn allur upp? Munu mörg útgerðarfélög á Íslandi ekki ná því að veiða þann kvóta sem þeim hefur verið úthlutað á því fiskveiðiári sem lýkur núna nk. 1. september? Svo geta menn spurt í framhaldi af því: Verður tjón þeirra meira, eða sjómannanna? Kannski var ekkert farið að reyna á útgerðina í þessari baráttu vegna þess að enn var tími til þess að veiða þann kvóta sem úthlutaður var fyrir þetta fiskveiðiár. Þetta þarf að athuga vel. Í umræðunni hefur einnig verið talað um að verið sé að setja lög á útvegsmenn með banni við verkbanni. Hvaða útvegsmenn hafa harmað það að þetta frv. er fram komið? Hvaða útvegsmenn hafa harmað það að í frv. kemur fram grein sem leggur bann við verkbanni þeirra? Ekki hef ég heyrt um það enn. En kannski hafa þeir ekki tekið við sér enn þá. Herra forseti. Þingmenn fengu í hendur og sendar til sín upplýsingar um hvaða áhrif það hefði ef samningurinn sem var gerður á milli Landssambands ísl. útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands væri látinn hafa áhrif á samning sjómanna. Ef gerðardómur tekur mið af frv. eða þeirri gerð sem á að láta yfir sjómenn dynja, eins og sagt er fyrir um í frv., þá kemur í ljós samkvæmt þessari töflu, herra forseti, að hásetar og áhöfn á litlum ísfisktogurum muni lækka í launum. Þar sem laun breytast til lækkunar á skip með tíu manna áhöfn, sem er raunmönnun, munu launin lækka um 14,39%. Þetta er á litlum ísfisktogurum. Á litlu frystitogurunum mun það vera minna reyndar, þ.e. 5,53%. Það er ekki góð latína þegar hæstv. ríkisstjórn grípur inn í kjaradeilurnar með þessum hætti og stuðlar að því að laun sjómanna lækki í þeim tilvikum sem ég nefndi áðan. Herra forseti. Eitt langar mig til að tala um sem ég hef ekki vikið að, en aðrir hv. þm. hafa gert. Nú er nefnd að störfum sem á að endurskoða lög nr. 38/1999, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Sú nefnd virðist vera lömuð eins og hún hafi verið bitin af könguló. Er ekki skrýtið og furðulegt að verið sé að að leggja fram frv. til laga um kjaramál fiskimanna o.fl. af hæstv. ríkisstjórn sem getur undið svona frv. fram úr erminni eins og ekkert sé ...

Forseti vill láta þess getið að gert var ráð fyrir matarhléi milli kl. 19.30 til 20.00. Á hv. þm. langt eftir af ræðu sinni?

Ég mælist til þess að við tökum þá matarhlé. Þó sagt sé að maðurinn lifi ekki á brauði einu saman þá verðum við samt að ...

Það er hárrétt hjá hv. þm. Við munum gera matarhlé til kl. 20.00

Herra forseti. Ég talaði um að nú væri nefnd að störfum sem hefði það hlutverk að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða. Þessi nefnd hefur ekki skilað neinu áliti og eru þó næstum tvö ár liðin síðan hún tók til starfa. Ég var að nefna það áðan fyrir matarhlé að hæstv. ríkisstjórn hefði getað í einu vetfangi hrist fram úr erminni frv. til laga um kjaramál fiskimanna o.fl. Það er vægast sagt furðuleg ósamkvæmni í þessu. Ein ástæðan fyrir því að svo illa gengur að semja milli sjómanna og útvegsmanna er einmitt hvernig lögin um stjórn fiskveiða eru núna. Það er ekki sátt í landinu um hvernig stjórn fiskveiða skuli háttað. Mörgum finnst algerlega út í hött að þeir sem fái veiðiheimildir til úthlutunar skuli geta leigt þær öðrum eða jafnvel selt þær öðrum. Reyndar hefur þetta fyrirkomulag skapað það, herra forseti, að íslensk útgerð og íslenskur sjávarútvegur er kominn í gríðarlegar skuldir og gríðarleg vandræði. Ef grannt er skoðað og varla grannt þá sjáum við að eins og lögin um stjórn fiskveiða virka í dag þá hafa þau verið útgerðinni böl. Eða er það ekki böl heillar atvinnugreinar sem á að vera undirstöðugrein samfélagsins eða a.m.k. burðarás samfélagsins að skuldir hennar skuli stöðugt aukast? Hvað er til ráða annað en fara að drífa í því að nefndin skili áliti um stjórn fiskveiða og því verði breytt þannig að skuldir útgerðarinnar muni minnka, að aðstaða útgerðarinnar verði þannig að skuldirnar minnki en aukist ekki? Íslenska þjóðin byggir afkomu sína eins og margoft hefur komið fram á fiskveiðum og það verður að ríkja friður í þessum málum en það gerir það ekki núna. Ekki mun ástandið batna við að ríkisstjórnin leggur fram þetta frv. til laga um kjaramál fiskimanna o.fl. sem banna verkfall sjómanna og verkbann útgerðarmanna sem hafa reyndar ekki lýst óánægju sinni yfir því banni. Þetta á að gilda í fjögur ár. Það er alveg ótrúlegt að svona skuli vera hægt að gera og það hlýtur að vera rétt sem hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, 9. þm. Reykv. Bryndís Hlöðversdóttir, sagði í ræðu sinni að 3. gr. frv. stangist á við ýmsar alþjóðlegar skuldbindingar sem við höfum tekist á hendur. Ég fékk það á tilfinninguna, herra forseti, að ekki sé algerlega einhugur milli ráðherranna í ríkisstjórninni um frv. Mér fannst á hæstv. félmrh. eða það mátti skilja það að hann byggist ekkert síður við því að 3. gr. dytti út eða fengi einhverja breytingu enda er verið að setja gerðardómi svo mikið fyrir í þessari grein, hendur hans eru bundnar og það að þetta skuli eiga að gilda í fjögur ár er náttúrlega með endemum. Það verður örugglega komin ný ríkisstjórn eftir þennan tíma enda verður þessi ríkisstjórn hámark í tvö ár enn, það er kosið eftir tvö ár. Sjómannsstarfið hefst í raun og veru með kveðjustund. Sjómaðurinn sem heldur til hafs kveður fólkið sitt og allir óska honum góðs, að sjóferðin gangi vel og það er alltaf ákveðin tilfinning þegar maður kemur um borð í skip sem er að hefja túrinn. Menn vona alltaf að það gangi vel og menn vona að ekki verði mikil bræla og allt eftir þessu. En hvernig mun sjómönnum líða þegar þeir leggja frá bryggju ef þetta frv. verður að lögum? Hvaða tilfinningu munu sjómenn bera í brjósti sér eftir þá umræðu sem hér hefur verið og það sem hefur verið sagt um þá? Tekjuháir og jafnvel látið að því liggja að þeir eigi ekkert að fara í verkfall af því að þeir hafi hvort sem er svo háar tekjur og þeir séu farnir að hafa áhrif áhrif á þriðja aðila. Reyndar var aldrei nefnt að þeir hefðu áhrif á annan aðila. Kannski var það aðeins farið að bíta á annan aðila og þá náttúrlega er lagt fram frv. til laga. Kannski beit verkfallið bara á sjómennina og þriðja aðila en ekki á annan aðila, útgerðarmenn, af því að þeir hugsa kannski með sér að þeir nái því að veiða þann kvóta sem útgerðinni hefur verið úthlutað. Þess vegna segi ég að það hafi í raun og veru ekki verið farið að reyna neitt alvarlega á milli þessara tveggja aðila, fyrsta og annars aðila. Það er íhugunarefni. Í raun og veru væri rétt hjá hæstv. ríkisstjórn að draga þetta frv. til baka. Þá gætu þingstörfin tekið á sig eðlilegri blæ og rólegri og þingið gæti sinnt þeim málum sem fyrir því lá og liggur áður en þetta frv. kom til eins og sprengja inn í þingstarfið. Hvernig líður sjómönnum þegar þeir fara um borð í skipin þegar lögin hafa tekið gildi? Það skulum við hugsa alvarlega um. Hve oft hafa verið sett lög á verkfall sjómanna aftur og aftur og um leið og farið er að þrengja aðeins að svokölluðum öðrum aðila, útvegsmönnum, þá er hlaupið upp til handa og fóta og lagt fram frv. til að bjarga málunum. Þetta er ekki rétt. Væri ekki nær fyrir hæstv. ríkisstjórn að leggja fram frv. til laga sem bannar sjómönnum fyrir fullt og allt að fara í verkfall? Væri það ekki miklu einlægara og heiðarlegra en vera sífellt að leggja fram frv. til laga um frestun verkfalls þegar til verkfalla er komið? Ég held að þeir ættu að hugsa um það, hæstv. ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn Íslands, hvort ekki væri miklu heiðarlegra að gera það en vera alltaf að þessu og að stofna til svona stöðu hvað eftir annað. Munu sjómenn fara í verkfall eftir fjögur ár? Hvað halda menn? Hvernig svara menn því með sjálfu sér? Það má reikna með því að ...  Herra forseti. Ég vona að 3. gr. frv. verði felld niður í það minnsta. Það er lýðræði í landinu og við virðum það og ríkisstjórnin leggur frv. fyrir Alþingi og það lítur út fyrir að meiri hluti Alþingis ætli að samþykkja þetta frv. en ég hvet hæstv. ríkisstjórn og þingmenn til að fella út 3. gr., a.m.k. þá liði hennar sem lúta að því að gerðardómur skuli taka mið af samningi sem gerður var núna milli samtaka atvinnulífsins og aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands. Ég held að menn hljóti að hugsa mjög alvarlega um það.

Herra forseti. Hv. þm. hafði orð á því að hlaupið væri upp til handa og fóta núna vegna þess að útgerðin hefði beðið um það. Ég velti því fyrir mér hvers vegna hv. þm. segir þetta og hvað hann hefur fyrir sér í því að verið sé að hlaupa eftir útgerðinni í þessu máli. Útgerðin er búin að semja við vélstjóra. Það er ljóst að þar hefur náðst niðurstaða. Árið 1998 voru samþykkt á Alþingi lög sem voru sniðin eftir sáttatillögu sem sáttasemjari ríkisins hafði þá lagt fyrir deiluaðila. Í atkvæðagreiðslu samþykktu sjómenn þessa miðlunartillögu en Landssamband ísl. útvegsmanna felldi tillöguna. Þessi tillaga var síðan samþykkt hér á Alþingi nánast óbreytt eða lítið breytt og það var auðsjáanlega ekki verið að hlaupa eftir vilja útgerðarmanna í því tilliti eða á þeim tíma. Ég hef ekki séð það núna að það sé verið að hlaupa sérstaklega eftir einhverjum óskum útgerðarmanna. Þess vegna langar mig til að vita, herra forseti, 

Herra forseti. Þegar við höfum hlustað á fréttir eða horft á fréttir og séð viðtöl við útvegsmenn þá hefur sífellt komið fram hjá þeim að alls ekkert gangi og enginn viðræðuflötur sé í samningaviðræðunum sem stæðu yfir. Ég hef skilið framkomu þeirra í fjölmiðlum þannig að í raun sé ekkert hægt að gera annað en setja lög á þetta verkfall því allt sé algerlega í hnút.

Herra forseti. Segir hv. þm. að það hafi komið fram í framkomu ráðherranna, eða hverra? Það er svo margt sagt í fréttum. Ég minnist þess ekki að ráðherrar í ríkisstjórn eða einstakir þingmenn stjórnarinnar hafi lýst því yfir að það ætti að setja lög á sjómenn vegna þess að útgerðarmenn hefðu beðið um það. Ég hef heldur ekki heyrt það frá neinum þessara aðila að þeir hafi lýst því yfir að þeir vildu yfirleitt setja lög á þessa deilu. Það hefur þvert á móti komið margítrekað fram að menn vildu ekki setja lög á þessa deilu heldur leyfa mönnum að kljást við hana eins og kostur er. Niðurstaðan er sú að eftir sex vikna verkfall er ekki sýnileg nein lausn í málinu. Spurningin er þá: Hvað hefði hv. þm. viljað gefa langan frest? Hefði hv. þm. viljað gefa deiluaðilum tvo mánuði í viðbót eða einn mánuð í viðbót? Hvað átti að ganga langt í þessum samningaumleitunum þegar það er sýnilega ekki að semjast á næstunni? Ég held að allir þeir sem eru að velta þessu máli fyrir sér skilji og skynji að efnahagslíf þjóðarinnar þolir ekki að einn helsti atvinnuvegur þjóðarinnar sé stöðvaður mánuðum saman. Þess vegna neyðast menn bara af illri nauðsyn til þess að setja lög. Ég held að enginn í þingliði sjálfstæðismanna alla vega fagni því að þurfa að setja lög sem þessi. Það er neyðarbrauð og í mínum huga er sorglegt að þurfa að standa í því.

Herra forseti. Það er rétt. Það er auðvitað vart hægt að horfa upp á það að sjómenn séu í verkfalli mánuðum saman. Það er alveg ljóst mál. Hins vegar hefur verkfallið staðið í sex vikur og það sem ég hef bent á í mínu máli hér, er að það er kannski ekkert farið að reyna svo sérstaklega mikið á útvegsmenn.

Eftir einn og hálfan mánuð.

Eftir einn og hálfan mánuð já, vegna þess að útvegsmenn hafa ákveðinn tíma til þess að veiða ákveðið magn af fiski. Það er kvótakerfið sem gildir og það er náttúrlega vandamálið. Það þarf að breyta lögunum um stjórn fiskveiða þannig að umhverfið verði þannig að hægt sé að semja. Það er ekki hægt núna eins og þetta er núna og þetta er klemma.

Þú vilt hætta með kvótakerfið. Ertu að meina það?

Ég er að tala m.a. um það. Annars er erfitt að svara þegar gripið er svona fram í. Það sem ég er að segja er að lögin um stjórn fiskveiða eru óskapnaður og hafa skapað gífurleg vandræði og stórkostlegar skuldir hjá útgerðinni því eftir að þau voru sett á hafa skuldir útgerðarinnar stóraukist og eru orðnar vandamál í íslensku efnahagslífi. Ég held að menn ættu frekar að snúa sér að því að setja ný lög um stjórn fiskveiða heldur en að setja lög á sjómenn núna alveg strax.

Herra forseti. Það gengur enginn til þess með bros á vör að setja lög á sjómannadeiluna. Það er öllum ljóst. En hver er staða málsins í dag? Í Morgunblaðinu í gær er sagt frá árangurslausum samningafundi á laugardaginn. Þar segir að útlitið sé mjög dökkt, það hafi ekki batnað á neinn hátt. Þetta er erfiðara en nokkru sinni fyrr, sagði Þórir Einarsson sáttasemjari í samtali við Morgunblaðið. Verkfall sjómanna hefur nú staðið í sex vikur og er það lengsta til þessa. Þetta er staðan. Nú vil ég spyrja hv. þm. sem ég veit að er sanngjarn maður og velviljaður og kemur úr byggðarlagi sem byggir nánast allt sitt á því sem kemur úr sjónum. Ef hv. þm. er að hlusta, þá vil ég gjarnan spyrja hann: Hvað finnst honum um stöðu fiskverkafólksins í byggðarlaginu hans og í kjördæminu hans og um allt land? Hefur hann ekki áhyggjur af stöðu þess? Hefur hann ekki áhyggjur af stöðu þess erlenda verkafólks sem mælir göturnar dag eftir dag og viku eftir viku? Hefur hann ekki áhyggjur af þeim fjölmörgu þjónustufyrirtækjum og einstaklingum sem hafa afkomu sína af því að þjónusta flotann og fiskvinnsluna? Þetta fólk getur ekki geymt kvóta sinn og tekið hann þegar verkfallið leysist. Þetta fólk er að tapa verulegum tekjum og á mjög bágt þessa daga. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. sjái það vandamál. Ég spyr hann líka hvort hann hafi ekki áhyggjur af fiskmörkuðum okkar erlendis, ef við getum ekki útvegað fisk upp í sölusamninga viku eftir viku og mánuð eftir mánuð? Ég spyr hann enn fremur hvort hann hafi ekki áhyggjur af efnahagslífi þjóðarinnar og stöðu krónunnar þegar útflutningurinn hrapar og er nánast enginn viku eftir viku og mánuð eftir mánuð. Eigum við í þessari stöðu, hv. þm., kannski að bíða í sex vikur enn eftir að mönnum þóknist að semja? Ef hv. formaður Samfylkingarinnar hættir nú að leggja hv. þm. orð í eyra, ég veit að hann er einfær um að svara þessu, Össur minn, þá þætti mér vænt um að fá svör við þessu því ég veit að hv. þm. hefur taugar til allra þessara aðila og þeirrar alvarlegu stöðu sem við erum í og hann vill ekki að verkfallið verði áfram í sex vikur. En það er ekkert sem bendir til neins annars samkvæmt þeim fréttum sem við höfum hér fyrir framan okkur.

Herra forseti. Auðvitað hef ég áhyggjur af því þegar fiskverkafólk hvort sem það býr í Grundarfirði eða vestur á fjörðum er verkefnalaust vegna verkfalla. En kaupin ganga þannig og gerast þannig að það er ekki hægt að koma málum áfram oft og tíðum nema grípa til verkfalla. Mér verður hugsað til verkakvenna sem komu vestan af fjörðum fyrir nokkrum árum til Grundarfjarðar. Þær voru í kjarabaráttu og launabaráttu. Þær voru að berjast fyrir því að fá 100 þús. kr. á mánuði í laun. Það hefur ekki náðst. Ég gleðst yfir því að hv. þm. Guðjón Guðmundsson skuli sýna því skilning líka hvað kjör verkamanna eru bág. Það er mjög slæmt þegar staðan er svona og það er mjög slæmt þegar verkfall er. En hvað eiga menn að gera til að knýja fram bætur og knýja fram réttlæti í málum sínum?

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Frv. felur í sér að bundinn skuli endir með lögum á verkfall aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandsins auk verkbanna aðildarfélaga Landssambands ísl. útvegsmanna gagnvart aðildarfélögum í Alþýðusambandi Vestfjarða eins og nánar er tilgreint í 1. gr. frv. Í 2. gr. frv. segir: ,,Hafi aðilar skv. 1. gr. ekki náð samkomulagi fyrir 1. júní 2001 skal Hæstiréttur tilnefna þrjá menn í gerðardóm. Skal gerðardómurinn ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna í þeim samtökum sem nefnd eru í 1. gr.:`` Í greininni eru síðan talin upp þau atriði sem varða hvað mestu. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég aðeins að fara yfir þau atriði sem gerðardómur á að taka til og síðan hvernig þessum kjaradómi er sagt fyrir um hvernig hann á að vinna. Dómurinn skal ákveða um: a. atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila, b. atriði er varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör, c. atriði er varða kauptryggingu og launaliði, d. atriði er varða slysatryggingu, e. atriði er varða afmörkun á helgarfríi fiskimanna á netaveiðum, f. atriði er varða mótframlag útvegsmanna vegna viðbótarlífeyrissparnaðar fiskimanna og g. önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál. Herra forseti. Þarna er ekki minnst á eitt grundvallaratriði sem einmitt oft er tekið með og mikilvægt er í kjarasamningum, í samningum um kaup og kjör og er hluti af þeim. Það er menntun og sú umgjörð menntunar sem hver starfsstétt býr við. Ég held að það sé fyllilega ástæða til þess, herra forseti, að hafa áhyggjur af því hver staða menntunar í sjómanna- og fiskimannastéttinni er og af þeim áherslum sem stjórnvöld hafa í þeim þætti. Hæstv. forseti. Ég hefði gjarnan viljað skiptast á nokkrum orðum við hæstv. menntmrh. um áherslur hans í menntun og hvernig hann hefði komið þeim að í þessu frv. Hvernig barðist hæstv. menntmrh. fyrir baráttumálum sínum sem hann ber ábyrgð á, þ.e. sjónarmiðum menntunar og endurmenntunar og öðrum slíkum atriðum heillar starfsstéttar?

Forseta er ekki kunnugt um á hvern hátt hæstv. menntmrh. kom að þessu máli.

Ég þakka hæstv. forseta og leyfi mér að koma því á framfæri að hæstv. menntmrh. setji sig inn í menntunarmál sjómanna, setji sig inn í öll þau menntunarmál sem lúta að einmitt þessari starfsstétt og það hefði fyllilega verið ástæða til þegar verið er að setja ramma í kjaraumgjörð, í starfsumgjörð á heilli stétt, að það hefði átt að vera nefnt. En ég hef lesið þetta í gegn nokkrum sinnum, herra forseti, og hef ekki séð það. Þetta er í sjálfu sér hluti af þeirri umgjörð. Það hefði verið mjög eðlilegt að í þeim samningum sem standa yfir og ég tala ekki um þegar á að fara að setja málin í gerðardóm að þá væri þar jafnframt tekið tillit til þess og settar fram kröfur og óskir, ekki bara af hálfu sjómanna heldur af hálfu ríkisvaldsins, um að þar væri kveðið á um að setja inn myndarlega fjárupphæð til menntunar, endurmenntunar og hvernig mætti auðvelda sjómönnum og öðrum sem að þessu vinna, fiskvinnslufólki og öðrum, aðgengi að menntun. Ég ítreka að ég tel að hæstv. menntmrh. ætti að huga að sínum þætti og ábyrgð í umgjörð þessa máls, umgjörð kjara heillar starfsstéttar. Síðan, með leyfi forseta, er áfram í 3. gr. kveðið á um hvernig gerðardómurinn skuli starfa. Mér finnst helst skorta á, herra forseti, ef sami tónn ætti að vera í gegnum frv. að þá hefði átt að nefna með nöfnum hvaða menn ættu að fara í gerðardóminn. Það hefði verið miklu eðlilegra svo þetta lægi allt meira og minna ljóst fyrir því að í 3. gr. er sagt hvað gerðardómurinn eigi að gera og hvernig úrskurður hans skal vera. Honum er uppálagt að fara eftir þeim kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands sem undirritaður var 9. maí 2001 og öðrum kjarasamningum sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á. Þarna er beinlínis mælt svo fyrir að gerðardómurinn eigi ekkert að vera að slugsa við að spekúlera í neinum atriðum, hann á bara að taka þennan samning og skipta kannski um nöfn í honum en að öðru leyti virðist hann eiga að gilda. Þetta gildir einnig um gildistökutímann. Engin ástæða er til annars, það sparar prentun og annað því um líkt að nota þennan kjarasamning sem nokkur hópur vélstjóra hefur samþykkt og láta hann verða algildan fyrir allar þessar starfsstéttir. Það er líka hagræði í því að láta hann gilda í sama tíma og sá samningur. Mér sýnist þetta því verða býsna einfalt og ódýrt verk hjá væntanlegum gerðardómi, ef hann verður skipaður, og greinilega útgjaldalítið fyrir ríkissjóð. Ég set út á það, herra forseti, og tel að ætti að athuga það hvort ekki væri verulegt hagræði í því að það kæmi inn ákvæði í 2. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Hæstiréttur kveður á um hver hinna þriggja gerðardómsmanna skuli vera formaður dómsins og kallar hann dóminn saman.`` --- Það væri miklu þægilegra að vera með nöfn á þessu þannig að ekki þurfi ekki að vera neitt að streða í þessu sérstaklega. Þá er þetta svona í stíl. Hins vegar er leitt að heyra að hæstv. félmrh. hefur látið að því liggja að ekki væri alveg víst að þessi grein stæðist vinnurétt og alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar eiga aðild að varðandi félagsleg réttindi einstaklinga og félaga og vinnurétt o.s.frv. Hæstv. ráðherra hafði ekki gefist tóm til fyrr en í dag að skoða hvort þetta lagafrv. sem verið væri að setja fram hefði nokkra lagastoð eða ekki. Og er það nokkuð seint gripið ef farið er í það eftir að frv. er komið fram að athuga hvort meginþættir frv. eigi sér þá lagastoð. En hæstv. félmrh. er gætinn maður og ég hygg að hann muni styðja hæstv. sjútvrh. til betri vegar í þessu og benda honum á agnúa sem kunna að vera á þessum greinum áður en þetta verður að lögum. Og betra að það hefði verið athugað fyrr. En hvers vegna, herra forseti, eru þessar kjaradeilur til komnar? Upplýst hefur verið að sjómannastéttin hefur æ ofan í æ mátt búa við að sett væru lög á kjarasamninga hennar og hefur hún verið samningslaus nú í líklega u.þ.b. sex ár. Þess vegna er við hæfi að rifja það upp að starfskjör sjómanna eru bara hluti af þeim þætti sem lýtur að sjávarútvegi og vinnslu sjávarfangs hér á landi. Öllum er kunnugt um þá deilu, þá ósátt sem ríkir um sjávarútvegsstefnuna hér á landi. Það var því ekki að ástæðulausu að fyrir síðustu alþingiskosningar lýstu bæði formaður Sjálfstfl., hæstv. núv. forsrh., og einnig formaður Framsfl., hæstv. núv. utanrrh., því fjálglega yfir á flokksþingum sínum, í aðdraganda og undirbúningi kosninganna, að það yrði að leggja vinnu í það og væri afar mikilvægt að endurskoða stefnuna um stjórn fiskveiða og ná fram sátt hjá þjóðinni um þá stefnu. Við munum öll þessi kosningaloforð. Við munum þau öll. Þetta átti að vera hið fyrsta sem ríkisstjórnin ætlaði að grípa til eða sem þessir venjulegu formenn flokka sinna þá sem urðu síðan ráðherrar ætluðu að grípa til  Einn meginkafli í stjórnarsáttmálanum, sem þessir ágætu formenn flokka sinna gerðu, var um það að lög um stjórn fiskveiða skyldu endurskoðuð. Ég leyfi mér að vitna, herra forseti, í Morgunblaðið laugardaginn 29. maí 1999 þar sem verið er að vitna í stefnuyfirlýsingar og áherslur nýrrar ríkisstjórnar: ,,Vinna á að sem víðtækastri sátt um fiskveiðistjórnun og forsætisráðherra er spurður hvernig því verði háttað: ,,Áætlanir okkar um fiskveiðistjórnun draga mjög dám af þeim ræðum sem formenn stjórnarflokkanna fluttu hvor um sig á landsfundum sínum, annars vegar að viðhalda því sem menn telja farsælt og hafa skilað árangri fyrir þjóðina í heild en jafnframt er undirstrikuð nauðsyn þess að ganga í þá endurskoðun sem lög um stjórn fiskveiða mæla fyrir um að í skyldi farið í framhaldi af dómi Hæstaréttar. Það skýrir vilja ríkisstjórnarinnar til að takast á við þetta verkefni sem margir telja að hægt sé að finna lausn á án þess að hafa bent á það.`` Með nefnd sem skipa á strax til að endurskoða lögin segir Davíð Oddsson þessi fyrirmæli laganna undirstrikuð. Þá er í fyrsta sinn sett inn í sáttmála flokkanna ákvæði um að greinin taki í auknum mæli þátt í kostnaði við eftirlit, þjónustu og hvers kyns rannóknir í þágu hennar eftir því sem afkoma hennar leyfir.`` Ekki fer á milli mála, herra forseti, að hæstv. forsrh., sem þá er nýskipaður eða nýr, er afar hugleikin sú ábyrgð hans sem hann hafði þá lýst yfir áður á landsfundi sínum í aðdraganda kosninga að væri eitt brýnasta málið til að takast á við. Þegar vitnað er í hæstv. utanrrh. í þessum sama undirbúningi að ríkisstjórn í kynningu á stjórnarsáttmálanum, í Morgunblaðinu 29. maí 1999, þá stendur með fyrirsögn, með leyfi forseta,: ,,Árangur í sjávarútvegsmálum innan árs. Samkvæmt stjórnarsáttmálanum verður skipuð nefnd til að endurskoða lög um stjórn fiskveiða. Halldór sagðist telja mikilvægt að þessi nefnd starfaði hratt en störfum hennar hefði ekki verið settur neinn tímafrestur.`` --- Síðan kemur, herra forseti: --- ,,Ég gæti vel hugsað mér að sjá einhvern árangur af slíku starfi innan eins árs,`` sagði hann.`` Þetta er sem sagt sagt 29. maí 1999. Hæstv. utanrrh. og formanni Framsfl. er umhugað um starfið og áfram segir í fréttinni, með leyfi forseta: ,,Um hugsanlega niðurstöðu af starfi nefndarinnar sagði Halldór: ,,Þetta er margslungið mál og inn í það kemur m.a. tekjuskiptingin í sjávarútveginum.```` --- Inn í það kemur tekjuskiptingin í sjávarútveginum, og er það ekki það, herra forseti, sem við erum að ræða hér? Erum við ekki að ræða tekjuskiptinguna í sjávarútveginum? Einmitt. Auðvitað er tekjuskiptingin hluti af þeirri endurskoðun sem var lofað við myndun ríkisstjórnarinnar í maí 1999. Og áfram, með leyfi forseta, segir formaður Framsfl.: ,,Ég ætla ekki að spá fyrir um það, en það kemur fram að það eigi að miða að því að sjávarútvegur sé sem öflugastur og þar með byggðirnar. Byggðirnar þurfa á öflugum sjávarútvegi að halda, en það eru margir sem átta sig ekki nægilega vel á hve mikil áhrif breyttar aðstæður hafa haft á sjávarútveginn, þ.e. opnara hagkerfi og sú staðreynd að við jöfnum ekki lengur sveiflur í sjávarútvegi með gengisbreytingum,`` --- með gengisbreytingum, þetta var fagurlega sagt --- ,,heldur þurfa fyrirtækin að hafa möguleika á að aðlagast breyttum aðstæðum og geta hagrætt til að lifa af samdrátt.`` Herra forseti. Í yfirlýsingum beggja formanna ríkisstjórnarflokkanna, í upphafi ríkisstjórnarferils þeirrar sem nú situr, leggja þeir báðir áherslu á að endurskoðun fiskveiðistjórnarstefnunnar sé mikilvæg til að ná sátt um skiptingu verðmætanna, um það hvað hver skuli hafa í sinn hlut úr þessum atvinnuvegi. Það er ljóst að þetta var klárt í upphafi. Hefur nokkuð breyst? Nei, herra forseti, ekkert hefur breyst annað en að endurskoðunarnefndin sem skipuð var og hafði þetta veigamikla hlutverk, hefur engu skilað. Hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. vonaðist til að það yrði innan árs. Nú eru að verða tvö ár síðan þessi nefnd var skipuð. Hún átti að hraða vinnu sinni og hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. vænti þess að hún mundi skila einhverju innan árs. Síðan fréttum við í umræðum á Alþingi í dag að þessi nefnd, sem hefur svo mikilvægt hlutverk, hafi einungis komið til tveggja stuttra funda á þessu ári. Hins vegar hefur mjög oft verið boðað til funda en þeim jafnharðan verið frestað eða aflýst. Nefndin sem átti að hafa það hlutverk að taka á endurskoðun á stjórn fiskveiða, þar á meðal kjörum, starfs- og kjararamma þeirra sem að greininni starfa, útgerðarmanna, sjómanna eða fiskvinnslufólks. Það liggur því beinast við að lýsa allri ábyrgð á hendur ríkisstjórnarflokkunum, Framsfl. og Sjálfstfl., á því hvernig staðan er í fiskveiðimálum og kjaramálum sjómanna. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson kom hér og minntist á stöðu fiskvinnslufólks. Hann spurði hv. þm. Karl Matthíasson hvort hann hefði ekki áhyggjur af stöðu fiskvinnslufólks. Auðvitað höfum við miklar áhyggjur af stöðu fiskvinnslufólks. En hvers vegna er staða fiskvinnslufólks með þeim hætti sem raun ber vitni? Hvers vegna er svo mikið óöryggi í atvinnu þeirra, um það hvort aflinn kemur að landi hjá þeim, um það hvort þeirra fiskvinnsla fái fiskinn eða ekki og hver ræður þeirri stefnu? Jú, þetta er hluti af fiskveiðistjórnarstefnunni. Hafi menn áhyggjur, sem er eðlilegt, af kjörum og stöðu fiskvinnslufólks þá eiga þeir að snúa sér að því sem þessu fólki var lofað í síðustu kosningum, að það yrði forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að endurskoða þau lög sem m.a. eru ábyrg fyrir því að þetta fólk býr við hvað minnst atvinnuöryggi á Íslandi. Það hefði verið nær að ríkisstjórnin spýtti í lófana, eigi hún eitthvað til að spýta í þá, og tæki á endurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna. Þá stæðum við trúlega ekki í þeirri stöðu sem við erum í hér í dag, að ræða um að setja þurfi lög á verkfall og verkbann í sjávarútveginum. Þá væri meira á hreinu varðandi þessa atvinnugrein hvort sem við hefðum öll verið sátt við þá niðurstöðu eða ekki, þá vissum við þó hvernig umgjörð hennar ætti að vera til næstu ára. En nú er allt í sömu óvissunni, herra forseti. Ætlunin virðist að gera ekki neitt í þessari endurskoðun á stjórn fiskveiða. Við minnumst síðasta flokksþings Framsfl., herra forseti. Þar töluðu menn af miklum ákafa, baráttuhug og krafti. Þar var lögð fram skýrsla sem allir bjuggust við að mundi hleypa Framsfl. í uppnám, jafnvel kljúfa hann.  Niðurstaðan varð sú, þessi fína snertilending,  Þetta er umgjörð fiskveiðistjórnarinnar hér á landi. Meðan ekkert gerist á þessum vettvangi er þess heldur ekki að vænta að þeir sem starfa að atvinnugreininni viti hvernig þeir eiga að ráða fram úr óvissunni. Þegar hv. þm. ræða um óöryggi og erfiða stöðu fiskvinnslufólks þá er það alveg hárrétt. En þeim hv. þm. væri nær að leggjast á árar og róa í sínum eigin flokksmönnum og krefjast þess að því sem var lofað fyrir síðustu kosningar, áfram var lofað við gerð stjórnarsáttmálans og æ ofan í æ á fyrstu mánuðum ríkisstjórnarinnar sem nú situr, að þetta skyldi verða áhersluverkefni þeirra, að endurskoða fiskveiðistjórnarstefnuna með tilliti til allra þeirra þátta sem ég hef vitnað til úr stefnu þeirra. Nú er það svo, herra forseti, að fyrir Alþingi liggja góð frv. og tillögur til að bæta þessa umgjörð. Hefði verið vilji hjá hv. meiri hluta Alþingis til þess að taka á málunum þá hefði hann samþykkt þær tillögur sem hafa verið fluttar af flokkum í minni hluta á Alþingi, af Frjálslynda flokknum, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og af þingflokki Samfylkingarinnar. Hér liggja fyrir tillögur sem miða að því að taka á málum og rétta af það sem verulega hefur farið úrskeiðis. Hefði það verið gert, ef þarna væri slegið saman, þá værum við ekki í jafnslæmri stöðu í dag. Svo geta hv. þm. komið hér, skammast og sagt: Ja, hvað á að gera? Það er allt komið í óefni. Við verðum að setja lög, það er allt komið í óefni. Jú, vissulega. Svo lengi má draga að gera hreint fyrir sínum dyrum að í óefni stefni. Þá grípa menn til næsta kostsins, valdbeitingar. Herra forseti. Hér liggur fyrir till. til þál. um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar, sem flutt var snemma á sl. hausti. Flutningsmenn eru: Guðjón A. Kristjánsson, Árni Steinar Jóhannsson, Jón Bjarnason, Kolbrún Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Sverrir Hermannsson, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Í tillögunni er ítarlega rakið, bæði hvernig skuli vinna að málinu við endurskoðun og skapa nýjan grundvöll fiskveiðistjórnar. Þar er líka gerð ítarleg grein fyrir tillögum sem til úrbóta gætu orðið. Þessi þáltill. hefur legið hér inni á Alþingi án þess að fá afgreiðslu í nefnd. Ég er viss um það, herra forseti, að ef það sem þarna er lagt til hefði verið nýtt og því komið í verk þá stæðum við ekki frammi fyrir því að setja lög á verkfall sjómanna og verkbann í sjávarútvegi. Þá stæðum við frammi fyrir því að unnið væri að því að tryggja grunninn og atvinnuöryggi fiskvinnslufólks víða um land. En því var ekki að heilsa. Nei, það einhvern veginn hentaði ríkisstjórninni og þeim hagsmunahópum sem að henni standa betur að láta fljóta að feigðarósi. Hér liggur líka fyrir tillaga frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Karli V. Matthíassyni, sem fleiri hv. þm. lýstu yfir stuðningi við, um að meðan lögin um stjórn fiskveiða hafi ekki verið endurskoðuð þá verði núverandi skipan á veiðum krókabáta samkvæmt lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, framlengd um eitt ár. Því verði tilhögun veiða þessara báta á fiskveiðiárunum 2001--2002 hin sama og á fiskveiðiárinu 2000--2001. Það er nefnilega ótækt að lofa nauðsynlegri endurskoðun á stjórn fiskveiða og standa síðan ekki við neitt. Hver og einn þáttur í þessari heildarumgjörð kemst í uppnám ef ráðist er á hvern fyrir sig. Það verður að taka á þessu með heildstæðum hætti, eins og ríkisstjórnin lofaði í upphafi síns ferils, sem mætti nú reyndar fara að taka enda, því fyrr því betra. Það hafa einnig, herra forseti, verið fluttar tillögur um hvernig mætti tryggja að fiskvinnslan ætti öruggari aðgang að þeim fiski sem kemur á land og fyrir það yrði tekið að fiskur væri fluttur í gámum úr landi án þess að komast á markað hélendis, án þess að fiskvinnsla á Íslandi hafi möguleika til að bjóða í þann fisk. Skyldi ekki vera nær, fyrir hv. þm. sem eðlilega hafa áhyggjur af atvinnuöryggi og rekstri fiskvinnslunar, að taka á þessu máli, þó ekki væri nema banna að fiskur sé fluttur út í gámum óunninn án þess að íslenskri fiskvinnlu hafi gefist tök á að bjóða í hann? Það væri skref í rétta átt en því hefur ekki verið að heilsa. Þvert á móti var gert auðveldara að flytja óunninn fisk úr landi og forða því að fiskvinnslan hugsanlega keypti hann. Eitt af baráttumálum sjómanna, herra forseti, eru lífeyrismál. Ákveðinn hluti sjómannastéttarinnar býr við léleg lífeyrisréttindi. Sjómenn starfa í hættulegu starfsumhverfi. Það hefur sýnt sig að slys, tafir vegna slysa og jafnvel örkumla, eru tíðari í þessari stétt en nánast nokkurri annarri starfsstétt, hér á landi. Það er líka alveg ljóst að ekki er svo auðvelt hjá fiskimönnum að stunda þessa atvinnu allt til sjötugs eins og getur gengið í mörgum öðrum stéttum. Það gefur augaleið að fólk verður að hverfa fyrr úr þessari atvinnugrein en mörgum öðrum. Því er dapurlegt til þess að vita að lífeyrissjóðsmál þessa fólks skuli vera í svo miklu uppnámi og svo miklu óöryggi sem raun ber vitni. Það ætti varla að þurfa að ræða það sem hluta af kjarasamningi að kippa þessu máli í lag. Það ætti að vera sjálfsagt af hálfu Alþingis að hafa eigið frumkvæði að því að leggja Lífeyrissjóði sjómanna til það fjármagn sem þyrfti til að standa undir þeim eðlilegu skuldbindingum og til að geta skapað sjóðfélögum eðlilegt öryggi eins og aðrar stéttir búa við. Þetta ætti ekki að þurfa að vera að ræða. En því miður verður að setja þetta fram sem kjarakröfu. Á Alþingi liggur fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna, flm. Guðjón A. Kristjánsson, sem leggur til að að frumkvæði Alþingis verði tekið á lífeyrissjóðsmálum sjómanna og Lífeyrissjóði sjómanna gert fært að standa undir þeim framtíðarskuldbindingum sem eðlilegt og nauðsynlegt er. En, herra forseti, meiri hluti Alþingis sér enga ástæðu til að taka þetta mál neitt sérstaklega fyrir eða gefa því flýtimeðferð þó það hefði kannski aðeins verið gott mál inn í umræðuna og létt umræðuna um kjaramálin, um stöðu og starfskjör þessarar stéttar. Nei, nei. Þó hvert tækifærið af öðru sé lagt upp í hendur þingsins er meiri hluti Alþingis samtaka um að koma í veg fyrir að það nái fram að ganga og vilja heldur lenda í þeirri stöðu að allir fórni höndum og komið sé allt í vanda og allt komið í þrot og segi: Hvað eigum við að gera? Við höfum engin önnur úrræði en að setja lög. Ekki bara fyrstu lögin heldur önnur lögin sem eru sett á þessa kjaradeilu og liggur við að líti svo út að ríkisstjórnin geti bara afgreitt þessi lög með reglulegu millibili á færibandi, annaðhvort að eigin ósk eða annarra sem bera hugsanlega þær óskir upp við hana. Herra forseti. Það er dapurlegt að við skulum láta svo gerast í þessum meginatvinnuvegi þjóðarinnar að láta allt ganga í undandrætti með réttarbætur gagnvart þessari starfsstétt á Alþingi að allt gangi í undandrætti hér um endurskoðun á stjórn fiskveiða sem nánast allir eða mikill meiri hluti Íslendinga --- ég er fullviss um það --- telur brýna nauðsyn á að séu gerðar endurbætur á og breytt þó við getum deilt um hversu mikið eða í hvaða átt. Þessari aðgerð var lofað af hálfu ríkisstjórnarinnar. Henni var lofað í aðdraganda kosninganna, henni var lofað sem einni fyrstu aðgerð sem þessir flokkar mundu grípa til og gangast fyrir ef þeir kæmust til valda og því miður, herra forseti, komust þeir til valda. Í ríkisstjórnarsáttmála sínum settu þeir þetta samt sem meginmarkmið sitt að fylgja eftir. En því miður, herra forseti, virðist ekkert vera að gerast á þessum vettvangi. Það þjónar einhvern veginn betur einhverjum hagsmunum --- ég vona þó ekki, a.m.k. þjónar það ekki hagsmunum þjóðarinnar --- að láta þetta dragast og dragast og gera ekkert og standa síðan frammi fyrir því að allt er komið í hnút og þá koma menn hér og segja: Ja, nú er illt í efni, þjóðarskútan er að fara á hausinn, hún er að sigla á blindsker og allt í volli og nú höfum við það eina úrræði að setja lög. Herra forseti. Þetta er dapurlegt.

Virðulegi forseti. Ég hef mál mitt á því að taka undir þá gagnrýni sem borin var fram í morgun í fyrstu ræðum, rétt eftir tíu, á framgang þessa máls, hvernig það bar að. Þetta er í fyrsta skipti síðan ég kom til þings 1991 sem svo alvarlegt deilumál hefur borið þannig að. Herra forseti. Sjómenn hafa á síðustu fjórtán árum í reynd verið með lausa samninga í sex og hálft ár. Þeir hafa núna verið samningslausir í rúmt ár. Á undanförnum árum höfum við séð allar kjaradeilur þeirra enda á sama veg, þann veg að hæstv. ríkisstjórn hefur komið og sett lög á deiluna. Hæstv. ríkisstjórn virðist hafa gengið erinda útvegsmanna aftur og aftur. Það má spyrja: Hvernig ætlast menn til þess að hægt sé að setja niður deilur með frjálsum samningum ef það liggur fyrir, herra forseti, að annar deiluaðilinn geti treyst á að deilunni verði lokið með lögum eða lagasetningu? Virðulegi forseti. Það frv. til laga sem hefur verið í umræðu á Alþingi í dag, frv. til laga um kjaramál fiskimanna o.fl., er með þeim hætti að það á að setja gerðardóm til þess verks að 14 dögum liðnum að leysa deilu milli sjómanna og útvegsmanna sem hafa ekki þegar gert samkomulag á grundvelli kjarasamnings vélstjóra. Herra forseti. Sá kjarasamningur felur í sér, samkvæmt þeim gögnum sem við höfum fengið í dag, launalækkun fyrir ákveðinn hóp sjómanna sem nemur 4--14,39% eftir því sem við höfum í upplýsingum frá forsvarsmönnum sjómanna. Bara á þeirri forsendu, ef þetta ákvæði verður ekki lagfært, mun ég án nokkurs vafa greiða atkvæði gegn þessu frv. Sá sem hér stendur var til sjós samtals í fjögur og hálft ár. Það er langt síðan það var. Ég viðurkenni að ég þekki ekki þær aðstæður sem sjómenn vinna við í dag af eigin raun. En ég er sannfærður um að orsök alls þess sem hér er rætt um í dag á rót sína að rekja til rangrar framkvæmdar fiskveiðistjórnarkerfis sem við höfum búið við og deilt hefur verið um frá lögfestingardegi þess og raunar löngu áður en það var lögfest. Herra forseti. Þau vinnubrögð að kasta fiski, þau vinnubrögð að þvinga sjómenn til þátttöku í kvótakaupum, þau vinnubrögð að kasta sjómönnum í land af skipum um leið og veiddur er helmingurinn af afla viðkomandi skips, er m.a. orsökin fyrir því hvernig staðan er í dag. Herra forseti. Braskið og brottkastið er bölið sem allt of margir hafa verið þjakaðir af á meðan þetta kerfi hefur gilt. Ég tel að verðmyndunarmálin verði í krísu á meðan óbreytt lög um fiskveiðistjórn eru í gildi og framkvæmd þeirra. Þar fyrir utan tel ég að unnt væri að semja um önnur þau atriði sem deilt er um ef það væri með öðrum hætti sem ég var að rekja. Mér er ljóst að fjölmörg fyrirtæki eiga orðið í vanda. Það kreppir óhugnanlega að hjá því fólki sem á atvinnu sína og afkomu undir því að afli berist á land af þeim skipum sem deilan tekur til. Hér voru fluttar margar góðar ræður í dag en því miður voru tvær ræður þannig að mínu mati að þar hefði mátt sleppa a.m.k. þeim hnjóðsyrðum og þeim leiðindaorðum sem þar voru notuð. Þar var m.a. talað um að Reykjavík og Reykvíkingar vissu ekki af þessum málum. Ég skal taka undir að það er kannski rétt að það verður minna vart við þessi mál í Reykjavík en á landsbyggðinni. En ég minni á að hópur fólks í Reykjavík situr heima vegna verkfallsins auk sjómannanna sjálfra og því skyldu menn ekki segja að hér verði enginn var við neitt. Þeir sem halda þessu fram ættu að hitta fiskverkafólk í Reykjavík og hér í nágrenni og kynna sér viðhorf þess. Það má líka, herra forseti, spyrja í þessari umræðu um hvað líði tillögum endurskoðunarnefndar á fiskveiðistjórnarlögunum. Hvaða tillögur hafa stjórnarliðar lagt fram til að koma á víðtækri sátt um stjórn fiskveiða, eins og lofað var fyrir síðustu kosningar? Ætlar hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir breytingum á lögunum? Ég segi það að ef lífsmark væri með þessari nefnd, ef vilji væri hjá stjórnarliðinu til einhverra breytinga sem lúta að grundvallaratriðum í þeirri kjaradeilu sem við ræðum um gæti það haft víðtæk áhrif á kjör sjómanna með jákvæðum formerkjum og einnig á stöðu sjávarbyggðanna á fámennari stöðum landsins. Virðulegi forseti. 3. gr. þess frv. sem hér liggur fyrir er ófær. Hún er gjörsamlega ófær og hún er sett inn í frumvarpið af svo mikilli vanþekkingu og flumbrugangi að það er gjörsamlega ólíðanlegt. Viðmiðun við ótækan samning sem ég var að lýsa rétt áðan, samning Vélstjórafélagsins, sem gerir ráð fyrir lækkun launakjara sem nemur 14,39%, er einn sá grundvöllur sem á að vera til lagasetningarinnar eða gerðardóms. Þetta verður að hverfa út. Þessu hljóta stjórnarliðar, þó að blindir séu og trúir sínum flokkum, að átta sig á og að verður að hverfa út. Það verður líka að hverfa út, herra forseti, ákvæðið um 54 mánaða samning. Það ákvæði verður líka að hverfa út úr þessum drögum. Það hefði kannski mátt orða þetta á þann máta að miða við aðra kjarasamninga og miða við tímalengd annarra kjarasamninga. Herra forseti. Ég hef að sjálfsögðu velt fyrir mér hugmynd um kjaradóm, um kjaranefnd og það hefur hvarflað að mér á síðustu dögum að það yrði að leggja fram einhvers konar slíkar tillögur. En að mínu mati hefði það orðið að gerast á þann hátt að það væri samþykkt fullkomlega af hálfu beggja deiluaðila. Herra forseti. Ég hef mjög margt um þessi mál að segja. Ég gæti verið allan þann tíma sem mér er heimilaður í ræðustól. Ég sé hins vegar ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar þetta mál vegna þess að talsmenn Samfylkingarinnar hafa komið að grundvallaratriðum þessa máls slag í slag og þess vegna liggur skýr vilji fyrir af okkar hálfu um það hvernig við munum taka á málinu, herra forseti.

Herra forseti. Það verður ekki annað sagt en að umræðurnar sem hér hafa staðið í allan dag um þetta mál hafi dregið ýmislegt athyglisvert fram. Hér hafa komið í pontu nokkrir talsmenn stjórnarliðsins, þar á meðal tveir ef ekki þrír hv. þm. Sjálfstfl. og flutt stórbrotnar ræður um virðingu sína og aðdáun á sjómannastéttinni, um mikilvægi sjómennskunnar og sjávarútvegsins fyrir þjóðarbúið og um leið nauðsyn þess að setja lög á sjómenn, taka af þeim samnings- og verkfallsrétt og berja þá niður eftir að þeir hafa háð langa kjaradeilu. Vert væri, herra forseti, að gera ofurlitla úttekt á þessum málflutningi og fara aðeins yfir það hvernig þessir þingmenn gera hosur sínar grænar fyrir sjómönnum og fylgi við sjávarsíðuna. Þeir ætlast auðvitað til að þeir séu kosnir unnvörpum þegar kemur að kosningum en í reynd styðja þeir, að því er virðist án þess að verða sérlega óglatt, aðgerðir af því tagi sem hér standa til, að taka verkfalls- og samningsrétt af sjómannastéttinni í tæpan hálfan áratug, sem eru auðvitað þvílík fádæmi að það er leitun að öðru eins á byggðu bóli. Það var líka athyglisvert, herra forseti, sem hér kom fram þegar hæstv. félmrh. sté í pontu. Hann lýsti miklum efasemdum, ef ég leyfi mér að orða það svo, eða gaf a.m.k. í skyn að hann hefði verulegar efasemdir um að frv., eins og það liggur fyrir, stæðist. Hann taldi að í því væru atriði sem nauðsynlegt væri að skoða og þingið þyrfti að ganga þannig frá málinu að það yrði í lagi. Hæstv. ráðherra lýsti því jafnframt yfir að félmrn., sem fer með vinnumarkaðsmál og á að gæta þess að staðið sé við lög, stjórnarskrárlög og alþjóðlegar skuldbindingar, hefði ekki skoðað þetta mál fyrr en í dag en Fjárlaga- og hagsýslustofnun hafði haft tíma til að veita umsögn um það strax á laugardaginn var. Þetta eru merkileg vinnubrögð. Hvernig í ósköpunum stóð á því, úr því að hæstv. sjútvrh. hefur upplýst að hann hafi ekki þorað annað en að hafa frv. tilbúið, jafnvel talið ábyrgðarleysi að eiga ekki alltaf á lager nokkur frv. um lög á helstu stéttir ef á þyrfti að halda þannig að það þurfi ekki að bíða eftir þeim nema bara til að ljósrita þau, að félmrn. og sérfræðingar á sviði vinnuréttar voru ekki búnir að fara yfir málið? Nei, hér er eitthvað mjög skrýtið á ferðinni, herra forseti, sem segir sína sögu um vinnubrögð í þessari ríkisstjórn. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að ríkisstjórnin og meiri hluti hennar er ekki að koma að þessari deilu í fyrsta sinn. Það voru sett lög á sjómenn í mars og verkfalli frestað. Það blasir náttúrlega við hverjum manni að það var mikið óheillaspor. Mjög sennilega hefur það orðið þess valdandi að menn eru nú komnir í þá stöðu sem raun ber vitni. Flestir sem ég hef talað við hafa metið stöðuna þannig að ef menn hefðu fengið frið, undir vaxandi þrýstingi í marsmánuði sl., til að leysa sín mál þá hefðu menn gert það. Útvegsmenn hefðu þá kannski loksins farið að hugsa sinn gang og sýna raunverulegan samningsvilja. Það er ekki hægt að segja að þeir hafi gert það. Maður spyr sig náttúrlega: Var nokkur ástæða til þess af þeirra hálfu, þegar þeir hafa þetta á bak við sig sem þeir geta alltaf reitt sig á, að ríkisstjórnin komi þeim til hjálpar og setji lög? Það ómerkilegasta, herra forseti, sem hefur komið fram í umræðunni í dag --- það fullyrði ég alveg hiklaust --- eru tilraunir ákveðinna þingmanna til að gera lítið úr forustu sjómanna. Það er langt síðan ég hef heyrt jafnómerkilegan málflutning og þann sem kom fram í máli nokkurra þingmanna Sjálfstfl., að það væri alveg sérstaklega tortryggilegt að sjómenn og forustumenn sjómanna skyldu ekki hafa náð að gera kjarasamninga fyrir þeirra hönd í heil tíu ár. Það var nánast persónugreint, að einstakir forustumenn hefðu aldrei náð í sinni formannstíð að skrifa undir kjarasamninga. Ætli við vitum ekki um hvern þeir eru að tala? Menn höfðu samt ekki kjark í sér til að nafngreina manninn, hv. þm. Árni Johnsen eða hv. þm. Kristján Pálsson. Þeir fóru í kringum grautarskálina þegar kom að því að nafngreina þá sem þeir voru að ata auri úr ræðustóli. En hverjir hafa farið með landstjórnina, herra forseti, þessi sömu tíu ár? Við hverja hefur verið að eiga? Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., og ríkisstjórnir hans. Það eru þær sem hafa endurtekið sett lög á sjómenn og þeir þar af leiðandi ekki, einmitt þessi sömu tíu ár sem verið var að halda upp á á kostnað þjóðarinnar um daginn, valdatíma Davíðs Oddssonar, haft tök á að klára sín mál. Þeir hafa aldrei fengið frið til þess. Menn sem núna tilheyra stjórnarliðinu töldu, svo seint sem á árinu 1998, þetta mikla óhæfu sem þá varð, að sjómenn skyldu ekki fá að klára sín mál. Það væri fróðlegt, herra forseti, að vita hvort hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem nú er í Framsfl. það ég best veit, gott ef ekki formaður þingflokksins þar, kannast við orð sín hér frá því í mars 1998. Hann fór þá hörðum orðum um þær fyrirætlanir ríkisstjórnar að setja þá lög á sjómenn. Hann hafði þá, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, fullan skilning á því að verkföll hafa í eðli sínu áhrif. Þá rauk ríkisstjórn til og setti lög á sjómenn með þeim rökum að verkfallið hefði áhrif. Það var ekki hægt að láta þetta verkfall standa því að það hafði áhrif á fiskvinnsluna, hún fékk ekki hráefni. Þess vegna þótti þörf á að setja lög á sjómenn. Hv. þm. komst að þeirri niðurstöðu að í raun væri ríkisstjórnin þar með að segja að sjómenn ættu ekki að hafa samnings- og verkfallsrétt, af því að ef þeir beittu verkfallsvopninu hefði það áhrif. Ég hef aldrei heyrt að það sé mikið gagn að verkfallsvopni nema það hafi einhver áhrif. Menn fara í verkfall í þeim tilgangi að þrýsta á um kröfur sínar, með þeim eina hætti sem menn geta, þ.e. að beita samstöðu sinni og leggja niður vinnu. Tal manna hér um að það séu eitthvað sérstakar eða afbrigðilegar aðstæður uppi að þessu leyti hittir sjálft sig fyrir. Annaðhvort hafa stéttir þennan rétt eða þær hafa hann ekki. Menn hafa víðast hvar á byggðu bóli komist að þeirri niðurstöðu að ákveðnir hlutir í samfélaginu séu þannig að óumflýjanlegt sé að ganga öðruvísi frá kjara- og starfsréttindamálum stétta sem þar vinna, á lykilpóstum í samfélaginu getum við sagt. En hvað gera menn þá í staðinn? Þá ganga menn frá því að óháður úrskurðaraðili, eins og Kjaradómur eða einhver slíkur, tryggi að viðkomandi stéttir fái mannsæmandi kjör þó að þær hafi ekki verkfallsréttinn. Það er þannig sem við gerum þetta í siðuðum samfélögum. Við skilgreinum hvaða stéttir það eru, oft fámennar stéttir sem sitja á einhverjum lykilpóstum samfélagsins, sem eru í þannig aðstöðu að verkfallsvopnið gengur í raun og veru ekki upp, það mundi snúast í höndum þeirra og jafnvel verða þeim stéttum sjálfum fyrir verstu. Ástæðurnar kunna líka að varða rekstur grundvallarþátta í samfélaginu, öryggisgæslu, löggæslu og lágmarkssjúkraþjónustu. Við verðum að ganga einhvern veginn þannig frá því að sú starfsemi lamist ekki. En þá tryggjum við þessum stéttum í staðinn einhvern annan umbúnað um kjaramál sín þannig að þær séu sæmilega settar. Það hefur ekki verið gert gagnvart sjómönnum. Þeir hafa þennan rétt óskertan og ótakmarkaðan, nema af þeim stjórnvöldum sem taka hann af þeim aftur og aftur. Það er óheiðarlegt að láta heita svo að sjómenn eigi að semja um kjör sín sjálfir og hafi til þess full réttindi en virða svo aldrei þann rétt eins og þetta hefur gengið. Það kemur úr hörðustu átt þegar stuðningsmenn þeirrar ríkisstjórnar, sem aftur og aftur hafa upphafið þennan rétt sjómanna, ráðast að forustumönnum sjómanna fyrir að hafa ekki gert samninga á þeim árum sem þeir hafa ekki fengið frið til þess. Það var reynt í dag að gera lítið úr tilteknum kjörnum trúnaðarmönnum sjómannaforustunnar með þessum aðferðum. Það var lágkúrulegt, herra forseti, og er maður þó ýmsu vanur af þeim hv. þm. sem þarna dömluðu árunum. Herra forseti. Um þetta allt mætti margt segja en tíminn leyfir ekki að gera því skil eins og vert og skylt væri. Ég vísa varðandi einstök efnisatriði málsins til þess sem ég sagði í fyrri minni ræðu í dag. Ég vil þó taka fram um 3. gr. frv. og hin dæmalausu ákvæði hennar sem hafa verið mönnum mikið umfjöllunarefni, sem er skiljanleg því að þar náttúrlega er farið þvílíku offari, að ég hygg að hæstv. ríkisstjórnin sjálf sé að átta sig á því að hún er þar komin út í mitt fenið. Ég spái því að að endingu muni hún sjá sér þann kost vænstan að skera sjálfa sig niður úr snörunni og breyta þessum ákvæðum. Ákvæði 3. gr. eru þó ekki það versta í þessu frv. Það skal enginn taka orð mín þannig. Það versta er gjörningurinn sjálfur og allt þetta sjónarspil sem sett hefur verið á fót í kringum málið, með inngripunum í marsmánuði og öllum tilraununum á bak við tjöldin undanfarna daga og vikur til að sundra samstöðu sjómanna o.s.frv. Þessa hluti þekkja þeir sem til þekkja á bak við tjöldin og vita til hvers er vísað. Með markvissum hætti hefur undanfarnar vikur verið reynt að rótast í þessum málum og spilla samstöðu sjómanna með ýmsum vægast sagt hæpnum aðferðum. Þannig hafa menn reynt að þvinga fram þróun í þessari deilu sem átti fyrst og fremst að gagnast öðrum aðilanum, þeim sem stjórnvöld hafa hlaupið undir bagga með. Þar af leiðandi er sama hvernig á málið er litið, hvort sem það er umgjörðin sem sköpuð hefur verið, eða réttara sagt ekki sköpuð til að þessir aðilar gætu á hlutlausum grundvelli tekist á um sín mál. Inngrip stjórnvalda og framkomu á allan hátt ber að sama brunni, réttindi sjómannanna og staða þeirra eru víkjandi í öllum tilvikum. Það er auðvitað ekki von, herra forseti, að byrlega blási í greininni og vel gangi að manna skip og fá ungt fólk til þess að afla sér menntunar á þessu sviði og binda vonir við bjarta framtíð sem starfandi sjómenn í landinu þegar kjarabarátta þeirra hefur gengið þannig fyrir sig. Ungt fólk á framhaldsskólaaldri, um tvítugt, man ekki annað frá því að það fór að muna eftir sér en að öll kjaramál sjómanna hafi gengið til með þessum ósköpum. Í 18 ár hefur þjóðin verið rifin í sundur í deilum um kvótakerfið og þá hluti. Þannig er að verða liðinn þriðjungur, fjórði partur af mannsaldri frá því að þær deilur hófust og sú kynslóð sem vaxið hefur upp á þeim tíma man ekki annað en logandi deilur um undirstöðumálefni þessarar greinar, fiskveiðistjórnina, sjávarútvegsstefnuna og kjaramál þeirra stétta sem þarna starfa, að viðbættum ýmsum öðrum þáttum sem einnig hafa virkað neikvætt, t.d. staðan í sjávarbyggðunum og sú röskun sem þar hefur orðið. Herra forseti. Þetta er ekki sérlega gæfulegt. Ég verð að segja að það er heldur dapurlegt þegar maður er, mér liggur við að segja kominn á gamals aldur í pólitík, búinn að taka þátt í umræðum um þessi mál hér í tæpa tvo áratugi að hafa aldrei fengið að upplifa aðra tíma en þá að með reglubundnu millibili, annað hvort ár eða svo að meðaltali, hafi verið hörð átök um lög á sjómannatéttina eða aðra hópa og árlegar deilur um stjórnkerfi fiskveiða, dómsmál, brot á stjórnarskrá o.s.frv. Þannig hefur þetta gengið fyrir sig. Það er ekki gaman eða gæfulegt fyrir þjóð sem enn lifir á sjávarútvegi, a.m.k. muna menn eftir því að sjávárútvegurinn sé mikilvægur þegar rökstyðja þarf að setja þurfi lög á sjómenn. 
             Jú, þessi stjórn mundi allt í einu eftir því á laugardaginn var að sjávarútegurinn væri mikilvægur. Hv. þm. Árni Johnsen mundi svo eftir því í dag, eftir hádegi. Hann var þá mikill vinur sjómanna og stærði sig mjög af því hvað hjarta hans slægi með þeim. Herra forseti. Ég held að ég fari að láta þessu lokið að sinni. Best er að sjá hverju fram vindur í málinu. Mín skoðun er sú að það eigi bara að henda þessu frv., það sé hrein óhæfa og að allt sé betra en að setja þessi lög. Ég tel að allt annað væri betra fyrir alla aðila málsins. Ég held að það sé miklu betra fyrir sjómenn að reyna með öðrum ráðum að ná árangri í kjarabaráttu sinni fremur en þurfa að sæta þeim ósköpum, eftir langar og erfiðar verkfallsaðgerðir, að fá þetta í hausinn og breytti svo sem litlu þó að einhverjar lagfæringar yrðu gerðar á frv. Ég tel sjálfan gjörninginn eins og hann liggur fyrir óhæfu í öllu tilliti. Herra forseti. Það er heldur ekki um það að ræða eins og málin stóðu að neinn grundvöllur væri til lagasetningar sem hefði sanngjarnar efnislegar stoðir. Það er ekki þannig. Menn hafa auðvitað stundum orðið að sætta sig við að fullreynt og þrautreynt hafi verið að ekki náðust endanlega saman hlutir. En þá var efnislegur grunnur til þess að taka einhvern veginn á deilunni vegna þess að fyrir lá sáttatillaga sem lítið vantaði upp á að væri samþykkt eða annað í þeim dúr. Með sanngjörnum og eðlilegum hætti var þá kannski verjanlegt að grípa inn í gagnvart þeim þáttum sem út af stóðu, afgreiða einhver hliðarmál, ganga frá þeim með lögum o.s.frv., eins og við þekkjum. En það er engu slíku til að dreifa hér og það er ekki einu sinni reynt. Það var ekki reynt. Það var bara valið að leggja fram þetta frv. og setja gerðardómnum forsendur til að vinna eftir, sem fyrir fram var ljóst að voru algjörlega í óþökk annars aðilans en á forsendum sem hinn aðilinn var búinn að skrifa undir, þ.e. útvegsmenn. Þeir eru búnir að skrifa undir þessar forsendur í gegnum að gera samninginn við Vélstjórafélagið. Þetta er því eins ósanngjarnt og eins hlutdrægt og nokkur kostur er. Það afhjúpar alveg gjörsamlega ríkisstjórnina, með hverjum hún stendur í málinu. Hún er svo gjörsamlega nakin eins og keisarinn á nýju fötunum forðum að það hálfa væri nóg og er nú ekki fríð sjón.

Herra forseti. Umræðan sem fram hefur farið í dag um frv. ríkisstjórnarinnar um kjaramál fiskimanna og fleira, eins og það heitir fínu nafni, hefur verið fróðleg fyrir margra hluta sakir. Fróðlegt hefur verið að fylgjast með því hverjir hafa þagað og hverjir hafa talað. Af hálfu Sjálfstfl. auk hæstv. sjútvrh. hafa þrír hv. þingmenn talað. Talsmenn Sjálfstfl. í þessari umræðu voru auk hæstv. sjútvrh., hv. þingmenn Árni Johnsen, Kristján Pálsson og Pétur H. Blöndal. Það var mjög fróðlegt að hlýða á málflutning þeirra. Tveir hinir fyrrnefndu, hv. þingmenn Árni Johnsen og Kristján Pálsson, kváðust miklir vinir sjómanna. Þeir lýstu því fjálglega fyrir þingheimi hve vænt þeim þætti um sjómenn. Nú þyrfti hins vegar að hafa vit fyrir þessum sömu sjómönnum sem þeim þykir svo vænt um, svipta þá verkfallsrétti, taka af þeim samningsrétt í hálfan áratug og þröngva yfir þá lögum sem að öllum líkindum mundu skerða kjör tiltekinna hópa um mörg hundruð þúsund krónur á ári hverju. Þessir góðu vinir sjómanna sögðu að þetta væri nauðsynlegt og sjómenn mundu skilja þetta afar vel. Þetta leyfa hv. þingmenn sér að segja þrátt fyrir mótmæli sjómanna hvaðanæva að af landinu. Þriðji talsmaður Sjálfstfl., Pétur H. Blöndal, sagðist ekki vera sérstakur vinur sjómanna, alla vega hafði hann ekki sérstaklega orð á því. Hann rakti hins vegar fyrir okkur sögu verkfalla á Íslandi, hvernig þau hefðu þróast, hvernig sú saga hefði þróast á undangengnum árum og áratugum. Hv. þm. minntist þess að þegar hann var í barnæsku þá hefði verið hellt niður úr mjólkurflösku uppi á Ártúnshöfða og síðan hefði ranglætið verið að vinda upp á sig þar til við værum nú stödd með þetta hryllilega verkfall sjómanna. Verkföll eru vond, sagði hv. þm., og okkur ber að íhuga hvort ekki sé kominn tími til að leggja bann við verkföllum. Hann var inntur nánar eftir þessu í þingsalnum og spurður hvort hann væri að halda því fram fyrir hönd síns flokks að banna ætti verkföll. Hv. þm. afneitaði flokknum í skyndi en byrjaði hins vegar að telja upp þær stéttir sem nauðsynlegt væri að svipta samningsréttinum og verkfallsréttinum. Það voru auk sjómanna, kennarar og fleiri hópar, hálaunaaðallinn á Íslandi. Það ber að svipta hann samningsréttinum. Þetta voru talsmenn Sjálfstfl. við þessa umræðu. En auk þeirra talaði fyrir þessu mannréttindabrotafrumvarpi hæstv. sjútvrh. Árni M. Mathiesen. Ég beindi nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra og ekki aðeins hans heldur einnig til hæstv. félmrh. Ég spurði hvort það hefði verið kannað í félmrn. hvort þetta frv. stæðist þær skuldbindingar sem Íslendingar hefðu undirgengist á alþjóðavettvangi og vísaði þar sérstaklega til vinnumálastofnunarinnar ILO. Hæstv. félmrh. upplýsti við umræðuna að fyrst í dag hefði farið fram slík athugun, niðurstaðan lægi ekki fyrir, en ráðherrann sagðist telja að svo væri ekki og vona að svo væri ekki. Ég spyr: Hvers konar vinnubrögð eru þetta, að leggja fyrir þingið frv. sem bannar verkföll og ekki nóg með það, sviptir heila stétt, íslensku sjómannastéttina, samningsrétti í hálfan áratug, að koma hingað með frv. sem stríðir gegn alþjóðlegum skuldbindingum sem Íslendingar hafa undirgengist? Því er a.m.k. haldið fram og færð hafa verið mjög skilmerkileg rök fyrir því hér í þingsalnum. Síðan er það upplýst að málið hafi ekki einu sinni verið kannað af hálfu þeirra sem eiga að standa vörð um þessi réttindi, þ.e. félmrn. Það er fyrst í dag sem þessi mál eru tekin til skoðunar þar. Þetta voru fróðlegar upplýsingar sem fram komu í máli hæstv. félmrh. En ég spurði hæstv. sjútvrh. fleiri spurninga. Ég vona að hann sé ekki horfinn af vettvangi. Ég vona að hæstv. sjútvrh. sé ekki horfinn af vettvangi vegna þess að ég er að minna hann á að ég spurði fleiri spurninga. Ég spurði hvernig ríkisstjórnin og hæstv. sjútvrh. ætluðu að axla ábyrgð gagnvart því fólki, sjómönnum sem hafa verið í verkfalli í sex vikur án launa, sem nú hefur fengið ríkisstjórnarrýtinginn í bakið. Þegar verkfall sjómanna var að byrja að bíta og einhver líkindi voru til þess að samningar mundu nást, að útgerðarmenn mundu láta undan réttlátum kröfum sjómanna, þá lætur ríkisstjórnin höggið ríða. Ég spyr: Hvernig ætla ríkisstjórnin og hæstv. sjútvrh. að axla ábyrgð gagnvart þessu fólki? Ég rifjaði það upp hér fyrr við umræðuna í dag á hve ótrúlega óbilgjarnan hátt útvegsmenn hafa komið fram í þessari kjaradeilu. Í upphafi árs vildu sjómenn ná skammtímasamningum um tekjutryggingu, sem nú liggur í 86 þús. kr. fyrir háseta, um slysatryggingar og um lífeyrisgreiðslur sambærilegar við það sem aðrar stéttir fá og hafa samið um. Öllu þessu var hafnað af útvegsmönnum. En núna þegar ríkisstjórnin sér færi á að þröngva upp á sjómannastéttina samningum sem byggja á samningum Vélstjórafélagsins og eru í óþökk sambands sjómanna og farmanna og fiskimanna þá er höggið látið ríða. Nú á að freista þess að binda menn í þessa samninga í hálfan áratug. Þingmenn hafa fjallað um það í ræðum að svívirðilegasti hluti þessara laga sé 3. gr. sem tengir samninga sjómanna og farmanna og fiskimanna, þ.e. Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, við vélstjórasamninginn og ég tek undir það. Ég legg jafnframt áherslu á að lagafrv. í heild sinni, sem sviptir sjómenn samningsrétti, er algerlega óásættanlegt. Ríkisstjórninni ber að sjá sóma sinn í að draga þetta frv. til baka þegar í stað og biðja íslenska sjómenn afsökunar á framferði sínu.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni í morgun var ég þar kominn að ég var að fara yfir þau atriði sem vitnað er til í frv. og byggð eru á samningi Vélstjórafélags Íslands. Ætli ekki sé rétt að ég haldi því áfram nokkra stund til nánari upplýsingar um það hvernig málið er vaxið? Það er svo sem ekki undarlegt þó Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands geti með engu móti sætt sig við að vera tengd við samning Vélstjórafélags Íslands því hann er í sumum atriðum, ég ætla bara að leyfa mér að segja það, hrein afglöp. Ég vann sjálfur við slíka samningagerð frá árinu 1975 og fram á árið 1999 og tel mig þekkja þessa samninga nokkuð vel. Ég held að ég hafi aldrei séð grein í kjarasamningi sem menn hafa skrifað undir og fengið síðan samþykkta hjá félagsmönnum sínum, að vísu fáum, broti félagsmanna, um beina launalækkun áhafna á fiskiskipum, beina launalækkun. En þannig er ákvæðið í samningi vélstjóra sem er merkt 2.1., um áhrif fækkunar í áhöfn o.s.frv. Það er bara rétt að rekja hvernig það kemur út í raunverulegum dæmum svo menn séu ekki að tala neina tæpitungu um hvað er að tefla. Á skipi eru t.d. tíu menn í áhöfn og sennilega hefur svo verið í tvo áratugi ef ekki lengur þó að í kjarasamningnum hafi staðið að mannafjöldi samkvæmt samningi skyldi vera 15. Raunmönnunin hefur verið tíu manns árum og áratugum saman. En þessi samningur kemur þannig út að sjómenn á viðkomandi skipi, þar sem tíu menn hafa starfað árum saman, lækka um 14% í launum, 14,39%. Ef tekið er dæmi af einni veiðiferð þar sem brúttóaflaverðmæti eru 3,5 milljónir þá er niðurstaðan sú að úr þeirri veiðiferð, ,,fyrir Laxdælu`` --- þessi sérstaki samningur sem er með þessum ósköpum hefur verið kallaður ,,Laxdæla``, --- hafði skipstjóri 155 þús. kr. í hlut úr veiðiferð þar sem brúttóaflaverðmæti var 3,5 milljónir með tíu mönnum. Eftir ,,Laxdælu`` hefur viðkomandi skipstjóri 133 þús. kr. í hlut. Hann lækkar um 22.400 kr. tæpar, eða 14,39%. Svona gengur þetta niður allan tignarstigann og þegar komið er að hásetanum, sem hefur helmingi minna en skipstjórinn, einn hásetahlut, þá lækkar hann úr 77.700 kr. í 66.500 kr., um 11.200 kr., einnig um 14,39% út á þessa grein nr. 2.1. í samningnum. Er að undra þó menn taki ekki við svona tilfærslu og fagni henni? Engan þarfa að undra það. Mér er nær að halda að menn hafi bara ekkert vitað hvað þeir voru að skrifa undir þegar þetta var sett inn í samninginn og undirskrifað. Það er ekki eins og hér sé verið að tala um einhver nýmæli. Þetta eru kjör sem stéttin hefur búið við áratugum saman. Það á sem sagt að fara að miða við fjölda sjómanna í áhöfn sem er búinn að standa í kjarasamningnum áratugum saman og lækka hlut áhafnarinnar út á það en ekki út á þá raunmönnun sem skipið hefur verið gert út með undanfarin ár eða áratugi. Það er auðvitað svolítið misjafnt eftir veiðigreinum hvernig þetta kemur út í samningnum. Dæmið sem ég tók var af litlum ísfiskstogara sem landar ferskfiski. Ef við skoðum hins vegar minni frystitogara þá er skerðingin í launum upp á 5,5%. Þar eiga að vera 20 menn samkvæmt launatöflu en hafa verið 17 árum saman. Þar gerast hlutirnir þannig að ef aflaverðmæti er 15 millj. kr. þá lækkar skipstjórahluturinn úr 456 þús. kr. í 431 þús. kr. eða um 25 þús. kr. og hásetinn lækkar um 12.600 kr. Ef við færum þetta yfir á tíu veiðiferðir og segjum að skipið fiski fyrir 150 milljónir á ári þá lækkar hásetinn um 126 þús. kr. á ársgrundvelli. Er nema von að menn séu ekki par hrifnir þegar fara á að nauðga þeim yfir á svona viðmið eins og eru í kjarasamningi vélstjóra? Mér er nær að halda að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað þeir voru að skrifa upp á, svei mér þá. Frv. ríkisstjórnarinnar, eins og það er sett fram, byggist á að telja upp þessi atriði í kjarasamningnum. Í fyrsta lagi er í a-lið 2. mgr. 2. gr. frv. vitnað til 1. gr. í samningi vélstjóranna, um atriði er tengjast verðmyndun, og ég var búinn að ræða um í dag, sem nú er kallað viðmiðunarverð hlutaskipta sem er alveg ný fiskverðsviðmiðun. Í b-lið 2. mgr. 2. gr. frv. segir að taka skuli mið af atriðum er varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör. Það var það sem ég var að fara yfir áðan. Það er nú ekki mikil reisn yfir því að taka málið upp með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn gerir. Síðan er vikið að fleiri atriðum og þau talin upp. Talað er um kauptryggingu og launaliði, um slysatrygginguna sem er að hluta til tekin af óskiptu og um afmörkun á helgarfríum. Síðan kemur að lífeyrissjóðnum, að lífeyrisréttindum, því að sjómenn voga sér að setja fram kröfur um að þeir skyldu fá í viðbótarlífeyri sams konar útfærslu og aðrir landsmenn í kjarasamningum sínum. Nei, það gekk auðvitað ekki eftir og í kjarasamningi vélstjóra er viðmiðið tekið af kauptryggingu en ekki heildarlaunum sjómanna. Sjómenn hafa afar slæma reynslu af þessu viðmiði varðandi kauptrygginguna. Þetta var nefnilega gert þegar lífeyrissjóðurinn var stofnaður árið 1970. Þá var viðmiðið kauptrygging. Það varð til þess að fyrstu tíu árin sem sjómenn greiddu í lífeyrissjóð þá öðluðust þeir nánast engin réttindi í lífeyrissjóðnum því þeir voru ævinlega að greiða af svo lágu kaupi. Það var ekki fyrr en í verkfalli 1985, sem beinlínis var háð til þess að ná lífeyrissjóðsgreiðslum af öllum launum, að samið var um að sjómenn skyldu fá greiðslur í lífeyrissjóð af öllum launum sínum. Það var gert í áföngum á tveimur árum, þ.e. af 50% launanna 1985, af 75% launanna 1986 og af 100% launanna 1987. Það hefði verið nær að setja einhver slík viðmiðunarákvæði inn í þennan samning en byrja ekki á nýjan leik að fara í viðmið við kauptrygginguna og eiga svo eftir að slást um það í framtíðinni að breyta því. Það er ekki að undra þó að þau sjómannasamtök sem ekki eru búin að skrifa undir samning séu óhress með að vera tengd við þessa gjörð. Síðan er auðvitað kapítuli út af fyrir sig að ævinlega skuli sett lög á kjaradeilur sjómanna. Mér finnst óásættanlegt að ævinlega þegar sjómenn reyna að ná fram kjarasamningi og grípa til þess ráðs að boða til verkfalls til að knýja á um gerð kjarasamnings, þá skuli því frá fyrsta degi velt upp að nú þurfi að fara að setja lög á þetta því þarna séu mikil verðmæti í húfi, þetta hafi áhrif á þjóðfélagið, þetta dragi úr umsetningu í þjóðfélaginu og hafi áhrif á atvinnu. Ég vil bara ítreka að mér finnst enn ein lagasetningin á aðgerðir sjómanna til að ná fram réttlátum samningum algjörlega óásættanleg. Sjómenn hafa stundum verið sakaðir um að hafa farið ógætilega með verkfallsvopnið. Kannski mætti ætla að þeir hefðu gert það miðað við að lagasetning er alltaf notuð til að drepa niður aðgerðir þeirra. En það er bara ekki svo. Þannig eru málin ekki vaxin, herra forseti. Fyrir fáum mánuðum buðu sjómenn fram sérstaka sátt í þessari kjaradeilu sem nú á að setja lög á. Hvernig var þessi sátt sem var boðin fram í janúar? Hún var þannig að samið skyldi um þrjú atriði, um launaliði, viðbótarframlög í lífeyrissparnaði og um breytingu á slysatryggingu félagsmanna sjómannasamtakanna. Undir þetta skrifuðu öll sjómannasamtökin. Þegar þetta er lagt fram í janúar eru sjómenn búnir að vera samningslausir í eitt ár. Með þessu fylgdi að önnur erfið deilumál, t.d. fiskverðsmyndun og mannafækkunar\-ákvæði, skyldu sett til hliðar meðan gengið væri frá þessum skammtímasamningi út þetta ár þannig að það sem eftir lifði ársins, í ellefu mánuði, hefðu menn haft tíma til að semja um þau atriði sem út af stæðu í kjaradeilunni. Samningurinn gilti sem sagt út þetta ár. Þetta buðu sjómannasamtökin þrátt fyrir að kjarasamningar hefðu verið lausir í ár. Til að reyna að komast hjá verkfallsátökum buðu menn fram þessa sátt. Hver hafnaði henni? LÍÚ. Það var auðvitað LÍÚ sem hafnaði slíkri sátt. Mér finnst þurfa að draga það fram í þessari umræðu að sjómannasamtökin hafa virkilega lagt sig fram um að reyna að koma í veg fyrir að þurfa að fara eina ferðina enn út í verkfallsaðgerðir, þrátt fyrir að þeir væru búnir að vera með lausa samninga svo lengi að það væri farið að telja að ári. Vilji þeirra til að leysa þessa deilu án verkfalla hefur því legið fyrir alla tíð. Ég held að greinin sem ég vitnaði til í kjarasamningi vélstjóra um þá launalækkun sem ég fór hér yfir, sé í raun lýsandi dæmi um hvers vegna aldrei náðist að gera kjarasamning við þessi samtök. Landssamband ísl. útvegsmanna ætlaði sér að ná fram launalækkun á sjómannastéttina. Það er ekki hægt að draga neina aðra ályktun af þessu máli. Það var meining þeirra að ná fram launalækkun. Þeir bjuggu hana í þann búning að þeir væru með sanngirnismál í höndunum, þ.e. að með nýrri tækni um borð í skipum þá yrði mönnun að taka breytingum með þeim hætti að þeir fengju eitthvað fyrir fjárfestingu sína í nýrri tækni. Sá liður er hér í grein 2.2.2. í kjarasamningi vélstjóra, um hina nýju tækni, hæstv. forseti. Þar bjóða menn upp á að verði fækkun frá þeirri raunmönnun sem er í dag þá verði hlutnum skipt til helminga á milli útgerðar og sjómanna, þ.e. frá þeirri raunmönnun sem er í dag. Ég hygg að sjómannasamtökin gætu kannski nálgast þá útfærslu ef hinn kaflinn væri ekki þar á undan varðandi þetta atriði. Ef miðað væri við raunmönnun eins og hún hefur reynst vera á undanförnum árum þá mætti skoða útfærsluna þegar kæmi til ný tækni og ný hagræðing. En það fyllir mælinn að byrja á að setja inn í samninginn að menn skuli fyrst taka við launalækkun og síðan sérstöku ákvæði til viðbótar þegar bætt verði um betur með nýrri tækni. Ég held að rétt sé að vekja athygli á því að hæstv. ríkisstjórn Sjálfstfl. hefur áður fengið viðvaranir um það, m.a. frá Alþjóðavinnumálastofnuninni, að henni væri ekki alveg frjálst að setja hvað sem er í lög varðandi kjaramál fólks. Það er kveðið á um ákveðin lágmarksréttindi í mannréttindasáttmála Evrópu. Í 11. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu segir, með leyfi forseta: ,,1. Rétt skal mönnum að koma saman með friðsömum hætti og mynda félög með öðrum, þar á meðal að stofna og ganga í stéttarfélög til verndar hagsmunum sínum. 2. Eigi skal réttur þessi háður öðrum takmörkunum en þeim sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi vegna þjóðaröryggis eða almannaheilla.`` Stjórnarliðar hafa haldið því fram að þessi lög eigi að setja vegna almannaheilla. Ég held að kjaradeilan eins og hún hefur þróast og inngrip stjórnvalda í hana, fyrst með lögum sem tóku gildi á miðnætti 19. mars og giltu til 1. apríl og síðan öðrum aðgerðum sem hæstv. sjútvrh. beitti sér fyrir, m.a. að aflýsa svokölluðu hrygningarstoppi þorsksins, svokölluðu fæðingarorlofi eins og við höfum nú kallað það venjulega, allar þessar aðgerðir hafi dregið kraftinn úr löglega boðuðum aðgerðum sjómannasamtakanna. Ég tel að ríkisstjórnin beri mikla ábyrgð á að deilan hefur dregist á langinn, vegna inngripa hennar í þessa deilu í upphafi þegar virkilega var pressa og þrýstingur á deiluaðila. Sú ákvörðun hæstv. sjútvrh. að þau skip sem voru við róðra og stunduðu fiskveiðar þyrftu ekki að hlíta hinu árlega stoppi til verndar hrygningu þorsksins hleypti einnig illu blóði í samningamenn í þessari deilu. Mín niðurstaða af öllum þessum hugleiðingum er sú að ríkisstjórnin beri mikla ábyrgð á því hvernig þessi deila hefur þróast. Ég tel að það frv. sem hér er lagt fram af sjútvrh. og ríkisstjórninni, um kjaramál fiskimanna og fleira, sé óásættanlegur gjörningur. Ég er andvígur því að þannig sé staðið að málum. Ég tel að sjómenn hafi í gegnum tíðina sýnt mikla ábyrgð í kjaramálum sínum. Það sést best á því að þeir hafa verið samningslausir árum saman án þess að beita verkfallsvopninu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir mjög málefnalegar umræður í dag, langar og strangar en athyglisverðar umræður. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon komst þannig að orði að verstur væri gjörningurinn. Ég verð að viðurkenna að það fer mjög nærri því að lýsa því sem mér býr í brjósti við að þurfa að leggja fram þetta frv. Það er langt frá því að mér þyki gott eða æskilegt að þurfa að leggja fram frv. í þessa veru. Eigi að síður er það nauðsynlegt á þeim forsendum sem ég rakti í framsöguræðu minni. Eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson réttilega fór með er það vegna almannaheilla. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði mig að því hvernig ég mundi axla ábyrgð mína. Ég axla ábyrgð mína á þeim forsendum, ég ber ábyrgð gagnvart heildinni, ekki gagnvart einstökum hópum heldur gagnvart heildinni. Það sem hæst hefur borið í umræðunni er lögmæti aðgerðanna. Hv. þm. hafa sumir hverjir efast um að löglegt væri að grípa inn í kjaradeilur á þennan hátt með lögum. Þegar við endurskoðuðum stjórnarskrána síðast, árið 1994, var m.a. fjallað um samningsréttinn í þeim greinum sem þar var verið að fjalla um, í 75. gr. Og í framsöguerindi nefndarinnar sem um málið fjallaði um brtt. sem hún lagði fram við þessa grein kom fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er jafnframt rétt að taka fram að það er skilningur nefndarinnar að þetta ákvæði tryggi það að löggjafinn hafi síðasta orðið ef honum býður svo við að horfa gagnvart kjarasamningum, þ.e. þeir eru að sjálfsögðu frjálsir en löggjafinn er æðri eins og verið hefur. Það er rétt að undirstrika að í þessu frv. eru samningar eins og kjarasamningar ekki lagðir að jöfnu við löggjöfina. Ef sú staða kemur upp, sem hefur komið upp og reyndar margoft, að samningsaðilar geta ekki leyst sín mál með frjálsum hætti og málefni séu komin í þá klípu og það óefni að ekki sé unnt að leysa þau á grundvelli frjálsra samninga þá hefur löggjafinn eftir sem áður sömu völd og sömu möguleika og hann hefur í dag til að grípa þar inn í.`` Þetta er útlistun á því hvað felst í þessari grein stjórnarskrárinnar. Það vill þannig til að í tilefni af lagasetningu vegna vinnudeilu sjómanna og útvegsmanna 1998 var málinu skotið til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Vinnumálastofnunin komst að sömu niðurstöðu, að það væri lögmætt að grípa inn í deiluna og tiltók m.a. að deilan hefði staðið lengi, deiluaðilar hefðu haft tækifæri til að leysa deiluna og að miklir almannahagsmunir væru í húfi. Það sama á við eins og nú stendur. Annað atriði hefur borið mjög hátt, þ.e. umræða um lögmæti þess hvernig frumvarpið er útfært. Mjög margir hv. þm. hafa tekið undir athugasemdir og gagnrýni sjómanna á 3. gr. þar sem fram koma leiðbeiningar til gerðardóms um hvað skuli haft til hliðsjónar þegar gerðardómur vinnur að því að leysa úr deilunni. Það skal viðurkennt að vegna eðlis gerðardóms er umdeilanlegt hversu ítarlegar leiðbeiningar skal setja í lög um hvað gerðardómur skuli hafa til hliðsjónar. Það má vel vera að of langt hafi verið gengið í þessu efni hvað frv. varðar. Ég vil því fara þess á leit, sérstaklega vegna gagnrýni sjómanna, að hv. sjútvn. fari yfir það í störfum sínum hvort sé nauðsynlegt að ganga svo langt og hafa svo ítarlegar leiðbeiningar til gerðardómsins, hvort rétt sé að breyta því og hvort nefndin telji rétt að flytja brtt. við frv. þar að lútandi. Ég vona að nefndin taki vel á þessari beiðni minni. Ef nefndin þarf á stuðningi eða aðstoð að halda þá býð ég hana fram af hálfu ráðuneytisins.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði að honum þætti þetta frv. hvorki gott né æskilegt að fá það fram. Nú er ríkisstjórninni í sjálfsvald sett hvað hún gerir. Maður skyldi ætla að hún gerði það eitt sem hún telur æskilegt miðað við aðstæður. Hún telur æskilegt, rétt og réttlætanlegt að setja lög á sjómenn, lög sem svipta þá samningsrétti í hálfan áratug. Hæstv. sjútvrh. svaraði spurningu minni um hvernig hann ætlaði að axla ábyrgð gagnvart því fólki sem nú væri að fá ríkisstjórnarrýtinginn í bakið. Hæstv. ráðherra segir að hann axli ekki ábyrgð gagnvart einstökum hópum heldur gagnvart heildinni, gagnvart íslensku þjóðinni í heild sinni. Við höfum hins vegar haldið því fram að ríkisstjórnin sé ekki að axla ábyrgð sína gagnvart íslensku þjóðinni heldur að fara að fyrirmælum húsbænda sinna í Landssambandi ísl. útvegsmanna og skera þá niður úr þeirri snöru sem þeir sjálfir hafa komið sér í með ótrúlegri óbilgirni og þvergirðingshætti gagnvart íslenskum sjómönnum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig skýrir hann þann mun sem fram kom í málflutningi hans annars vegar og hæstv. félmrh. hins vegar, sem greinilega hafði ekki fengið frv. í hendur til að yfirfara það fyrr en í dag? Það er fyrst í dag sem sérfræðingar félmrn. fá ráðrúm til að kanna hvort málið standist alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafa undirgengist. Er ágreiningur um þetta efni í ríkisstjórninni? Ég óska eftir svörum.

Herra forseti. Það er ekki rétt sem hv. þm. heldur fram, að með frv. séu deiluaðilar sviptir samningsrétti í fjögur og hálft ár. Það er gerðardómsins að ákveða hversu lengi samningurinn á að gilda og frv. gefur ekki fyrirmæli um hvað hann á að ákveða í þeim efnum. Það er eðli málsins samkvæmt eðli gerðardóma. Mér þykir afskaplega leiðinlegt að heyra borið á borð enn einu sinni að eftir tvöfalt lengra verkfall sjómanna en verið hefur síðustu 20 árin og að mér er sagt lengsta allsherjarverkfall sjómanna í sögunni skuli því enn haldið fram að gengið sé erinda útvegsmanna. Stjórnvöld hafa leitast við að veita deiluaðilum eins mikið svigrúm til að leysa deiluna og frekast hefur verið unnt án þess að ganga erinda eins eða neins nema þjóðarinnar í því sem hún gerir. Varðandi það er hv. þm. nefnir og spyr um, hvort það sé ósætti í ríkisstjórninni, þá er ekki ósætti í ríkisstjórninni um þetta efni. Fumvarpið er að sjálfsögðu unnið í sjútvrn. Þar hafa lögfræðingar unnið að því og ég treysti því að þeir hafi unnið að því þannig að það standist alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Hvorki ég sjálfur, starfsmenn ráðuneytisins, hv. þm. né aðrir hafa einkarétt á að hafa rétt fyrir sér. Séu einhvers staðar atriði sem eru talin vera röng verða þau leiðrétt. Þess vegna erum við með fleiri en eina umræðu um mál á hv. Alþingi, þess vegna erum við að vísa málunum til nefndar, til þess að farið sé yfir þau þar. Ef einhverju þarf að breyta til þess að málin séu í eins góðu horfi og við viljum hafa þau er sjálfsagt að það verði gert.

Ég ítreka, herra forseti, að í máli hæstv. félmrh. við umræðuna í kvöld kom fram að hann teldi nauðsynlegt að fara yfir frv., sérstaklega með hliðsjón af alþjóðlegum skuldbindingum Íslendinga. Þannig skildi ég ummæli hans. Það er fyrst í dag að ráðuneyti hans hefur gefist ráðrúm til að fara í saumana á þessum málum. Af þeim sökum dreg ég þá ályktun að ríkisstjórnarflokkarnir hafi ekki verið fyllilega samstiga í þessu máli og lái mér hver sem vill. Hæstv. sjútvrh. segir í svari sínu að það sé ekki verið að dæma yfir sjómannastéttina samninga eða lög í tæpan hálfan áratug. Í lagafrv. sem hér er til umræðu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Hann skal ákveða`` --- hér er vísað í gerðardóminn --- ,,gildistíma ákvarðana sinna og hafa í því sambandi hliðsjón af gildistíma samnings um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands sem undirritaður var 9. maí 2001.`` Hver skyldi vera gildistími þess samnings? Eru það ekki fjögur og hálft ár? Hér segir, svo ekki er um að villast, að þröngva eigi upp á íslenska sjómenn samningum eða öllu heldur ákvörðunum sem gilda eigi í tæpan hálfan áratug. Hverju svarar hæstv. ráðherra þessu?

Herra forseti. Í fyrsta lagi held ég að það hljóti að vera misskilningur hjá hv. þm. þegar hann telur að ágreiningur sé á milli stjórnarflokkanna eða milli ráðherranna í þessu efni. Eins og ég hef áður sagt: Ef menn telja eitthvað athugunar vert í frv. þá skoðar nefndin það auðvitað. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði áðan, að frv. tiltekur ekki hversu langur samningurinn á að vera. Það er gerðardóms að gera það eðli málsins samkvæmt. Því er ástæðulaust að gera því skóna fyrir fram hver niðurstaða gerðardómsins mun verða.

Herra forseti. Það frv. sem við ræðum sannar að enn er í gangi í sjútvrn. sjálfsafgreiðsla til Landssambands ísl. útvegsmanna. Einungis þannig er hægt að skýra þetta umdeilda ákvæði í 3. gr. frv. Það er alveg ljóst að þar er verið að tímasetja niðurstöðu gerðardóms fimm ár fram í tímann. Það er líka alveg ljóst að það er brot á alþjóðlegum skuldbindingum. Það þýðir ekki fyrir hæstv. sjútvrh. að koma hingað og lesa upp úr einhverri ræðu sem hæstv. núv. fjmrh. flutti árið 1995 til að skýra breytingar á stjórnarskránni. Það vill svo til að á þessum vetri höfum við tekið lengstan tíma í að ræða þá niðurstöðu Hæstaréttar að það beri að fara eftir reglum alþjóðlegra samninga sem íslenska ríkið hefur skuldbundið sig til þess að fylgja. Það er það sem skiptir máli í þessu samhengi. Þess vegna getur hann ekki skotið sér undan því að hafa sett í frv. ákvæði sem stenst ekki alþjþóðlega sáttmála, stenst t.d. ekki mannréttindasáttmálann og stenst ekki þær reglur sem Alþjóðavinnumálastofnunin fylgir. Þegar hæstv. félmrh. var spurður að því í dag hvort hann teldi þetta í samræmi við þessa sáttmála og þessar reglur svaraði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Ég hef líka verið spurður um hvort hér væri um brot á alþjóðaskuldbindingum að ræða og ég vonast eftir því að svo verði gengið frá því í þinginu að lögfesting þess brjóti ekki í bága við þær alþjóðaskuldbindingar sem við erum aðilar að.`` Herra forseti. Hæstv. félmrh. er það mætavel ljóst að hin flausturslegu vinnubrögð sjútvrn. hafa leitt til þess að við borð lá að í gegnum þingið yrði þröngvað frv. sem felur í sér brot á alþjóðlegum sáttmálum. Þetta er einungis dæmi um þá sjálfsafgreiðslu sem íslenskir útvegsmenn hafa enn þá í gegnum sjútvrn. Það er í þágu hagsmuna þeirra að fá þessa niðurstöðu til fimm ára því að þá verða þeir lausir við sjómenn í hálfan áratug.

Herra forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kemst mjög einkennilega að orði þegar hann segir að útvegsmenn hafi enn þá sjálfsafgreiðslu í sjútvrn.

Er það kannski nýmæli?

--- Enn þá. Það hlýtur að þýða að í hans huga hafi það verið svo áður. Það getur vel verið að hann hafi meiri reynslu af þessu en ég því árið 1994 sat hann í ríkisstjórn sem lagði fram frv. á Alþingi, sem var samþykkt, um að setja lög á verkföll sjómanna eftir tólf daga. Í dag hefur verkfall sjómanna staðið í 42 daga, 30 dögum lengur. Þeir hafa fengið 30 daga meira svigrúm og 30 dögum meiri þolinmæði en hv. þm. Össur Skarphéðinsson sýndi þegar hann sat í ríkisstjórn.

Herra forseti. Þriðjungur ræðunnar sem hæstv. félmrh. flutti í dag var til að skýra muninn á þeirri lagasetningu og lagasetningunni sem er hér í bígerð. Ég ætla ekki að eyða máli mínu frekar í það, herra forseti. En hæstv. sjútvrh. segir að orðfæri mitt sé undarlegt. Hvað sagði hæstv. sjútvrh. sjálfur um þetta umdeilda ákvæði? Hann sagði hérna áðan að vel gæti verið að gengið hafi verið of langt. Hann sagði líka að hann yrði að viðurkenna að ákvæðið væri umdeilanlegt. Herra forseti. Það er ekki hægt að óska eftir því að einn ráðherra gangi lengra í því að viðurkenna að honum hafi ekki bara orðið fótaskortur hér í ræðustólnum heldur líka á tungunni þegar hann fól undirmönnum sínum að semja frv. Það er ekki hægt að fá frekari viðurkenningu á því en í orðum hæstv. sjútvrh. Hann gerir sér grein fyrir því, væntanlega eftir samræður við sinn góða kollega, hæstv. félmrh., að þarna urðu þeim einfaldlega á mistök í óðagotinu og viðleitni sinni til að þóknast útgerðarmönnum. Hverjum á Íslandi gæti það verið þóknanlegt að binda niðurstöðu gerðardóms í málefnum sjómanna til fimm ára? Ekki þinginu, ekki sjútvrn., ekki einu sinni ríkisstjórninni, bara íslenskum úterðarmönnum. Hver hefur verið bandingi þeirra í þessu máli, eins og fram kemur í þessu frv. og fram kemur í þeim jákvæðu leiðbeiningum sem hæstv. félmrh. veitir kollega sínum? Bandinginn er auðvitað hæstv. sjútvrh. Þegar ég segi ,,enn þá``, þá vísa ég til þess að hæstv. sjútvrh. hefur líka raðað í kvótanefndina með þeim hætti að niðurstaðan verði útgerðarmönnum þóknanleg. Þá vísa ég líka til þess að Sjálfstfl. hefur alltaf séð til þess að allar niðurstöður sem varða sjávarútvegsmál, kvótakerfi og verðmyndun á fiski væru í þágu útgerðarmanna.

Herra forseti. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það orkar allt tvímælis þá gjört er. Ég held að það sé rétt að við dæmum löggjöfina þegar hún er endanlega frágengin, þegar við erum búin að fara yfir hana af bestu samvisku hér í þinginu og sjáum þá hvort hún er ekki þannig úr garði gerð að hún leiði til árangurs í að leysa úr þeirri alvarlegu kjaradeilu sem hér hefur verið í gangi.

Herra forseti. Við erum að sjálfsögðu ekki reiðubúin að veita þessu makalausa frv. brautargengi hér í þinginu. Ástæðan fyrir því að við greiðum ekki atkvæði gegn því að málið gangi til nefndar heldur sitjum hjá við atkvæðagreiðsluna er sú ein að með þeim hætti er tryggt að samtök sjómanna, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandið, fái aðkomu að þessu máli. Nú verður fylgst með því á hvern hátt tekið verður tillit til þeirra sjónarmiða sem þessi samtök og fulltrúar þeirra koma fram með í sjútvn. og væntanlega einnig í hæstv. félmn. sem hlýtur að fá þetta mál einnig til umfjöllunar.

Herra forseti. Það er komið að því að þetta umdeilda mál sem hér hefur verið rætt í allan dag fari til nefndar. Ég vil taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni, við í stjórnarandstöðunni höfum mótmælt mjög harðlega aðkomu alls þessa máls, hvernig það er lagt fyrir þingið. Ástæðan fyrir því að við greiðum ekki atkvæði gegn því að málið fari til nefndar er einungis sú að við teljum tímabært að rætt verði við sjómannasamtökin um framhald málsins í sjútvn. Við munum því sitja hjá við afgreiðslu málsins.