Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. frv. það, sem hér er til umr., fjallar um fjölgun utankjörfundarstaða og fjölgun kjörstjóra til utankjörfundarstaða og fjölgun kjörstjóra við fara um þetta mál nokkrum orðum. Samkv. gildandi l. skal utankjörfundaratkvgr. einungis fara fram á þessum stöðum: Í skrifstofu sýslumanns eða bæjarfógeta, í skrifstofu eða á heimili hreppstjóra, um borð í íslensku skipi, þar sem skipstjórinn hefur fengið nauðsynleg gögn til atkvgr., og loks hjá íslenskum sendiráðum og útsendum ræðismönnum eða kjörræðismönnum, sem eru af íslensku bergi brotnir og mæla á íslenska tungu. Svo sem kunnugt er, hefur mjög verið kvartað yfir því, að erfitt og jafnvel ókleift hafi verið íslenskum námsmönnum erlendis að neyta þar kosningarréttar síns, sendiráðin væru fá og dreifð, en námsmenn margir og þeir sótt nám víðs vegar um lönd. Í annan stað hafa of þröngar skorður verið markaðar utankjörfundaratkvgr. þeirra, sem eigi - hafa getað vegna heilsubrests komist til kjörstjóra og eigi komið því við af þeirri sök að greiða atkvæði. Með frv. þessu er ætlunin að bæta nokkuð úr í þessum efnum. Í fyrra lagi er sú breyting gerð með frv., að utanrrn. verði falið að ákveða og auglýsa fyrir hverjar kosningar, hvar utankjörfundaratkvgr. eigi að fara fram hjá kjörræðismönnum. Þetta er veruleg breyting, og þá eru kjörræðismenn, sem hér um ræðir, einnig þeir, sem eigi mæla á íslenska tungu. Þannig mundi mega fjölda mjög utankjörfundarstöðum erlendis. Í því sambandi ber að hafa í huga, að kjörræðismenn eru ólaunaðir og hafa ekki skyldu að vera til viðtals á sínum skrifstofum, að því er varðar íslensk málefni. Það er því engan veginn hægt að skipa þá til þess að vera viðstadda í sambandi við utankjörfundaratkvgr. og síst af öllu allan þann tíma, sem slík atkvgr. má fara fram, sem mun vera um 4 vikur fyrir kjördag. Er lagt til, að utanrrn. að höfðu samráði við viðkomandi kjörræðismenn auglýsi, hvenær atkvgr. geti farið fram hjá þeim. Eins og ég sagði áður, munu flestir þessara ræðismanna eigi kunna íslensku, hvorki mæla hana né skilja. Því er gert ráð fyrir, að allar kosningaleiðbeiningar og skjöl varðandi utankjörfundarkjör verði a.m.k. á einu erlendu tungumáli og svo fylgi þýðing á texta allra nauðsynlegra fylgibréfa á því máli. Um kjör í sambandi við utankjörfundaratkvgr. erlendis er sem sagt mjög víkkaður ramminn og ætti að vera fremur til hægari verka en væri að óbreyttum lögum. En þessi utankjörstaðaatkvgr. erlendis getur aldrei verið með þeim hætti, eða a.m.k. mjög seint, að námsmönnum, hvar sem þeir eru, geti orðið kleift að greiða atkvæði. Í síðasta lagi er svo kjörstjórum, þ.e. sýslumönnum, bæjarfógetum og hreppstjórum, heimilt að láta kosningu fara fram á sjúkrahúsi eða dvalarheimili aldraðra, enda sé kjósandinn sjúklingur eða vistmaður á þessari stofnun. Kjörstjóri, sem þessa heimild hefur, auglýsir að sjálfsögðu á þann hátt, sem venja er til á hverjum stað, hvenær atkvgr. í slíkri stofnun geti farið fram, og atkvgr. á þessum stofnunum fari fram að höfðu samráði við umráðamenn stofnunar. Sjúkrahús og dvalarheimili aldraðra, þetta eru þau atriði, sem bætt er við þá löggjöf, sem fjallað er um. Sjúkrahús eru skilgreind nánar í l. um heilbrigðisþjónustu frá 1973, og enn fremur eru dvalarheimili aldraðra skilgreind í l., sem fjalla um það efni, einnig frá árinu 1973. Skilgreiningin í l. um heilbrigðisþjónustu á sjúkrahúsum er mjög víðtæk, nær yfir ýmsa dvalarstaði sjúklinga. Ég ætla að leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa upp þessa skilgreiningu á sjúkrahúsum: 1. Svæðissjúkrahús er sjúkrahús, sem eitt sér eða í samvinnu við önnur veitir sérfræðiþjónustu í öllum eða nær öllum greinum læknisfræði, sem viðurkenndar eru hérlendis. 2. Deildasjúkrahús er sjúkrahús, sem veitir sérhæfða meðferð í helstu greinum lyflæknisfræði, skurðlæknisfræði o.s.frv. 3. Almennt sjúkrahús er sjúkrahús, sem ekki hefur sérdeildir, en hefur á að skipa sérfræðingum eða almennum læknum og tekur við sjúklingum til rannsóknar og meðferðar. 4. Hjúkrunar- og endurhæfingarheimili, vistheimili fyrir sjúklinga, sem búið er að sjúkdómsgreina, en þarfnast meðferðar, sem hægt er að veita utan almennra og sérhæfðra sjúkrahúsa. 5. Sjúkraskýli, húsrými í heilsugæslustöð eða annars staðar, sem eingöngu er ætlað til gæslu eða athugunar sjúklinga um skamman tíma. 6. Vinnu- og dvalarheimili eða stofnanir, sem taka til vistunar geðsjúklinga, drykkjusjúklinga líkamlega bæklaða eða fávita til dvalar eða starfs. 7. Gistiheimili er dvalarstaður sjúklinga, sem eru til meðferðar á öðru sjúkrahúsi, en geta eigi dvalist í heimahúsum. Í þessari lagagrein, sem ég hef lesið upp að hluta til, eru skilgreind sjúkrahús, og í upphafi greinarinnar segir: „Sjúkrahús skiptast í eftirfarandi flokka eftir tegund og þjónustu.“ Þetta er því orðið allvíðtækt. Það verður vafalaust að halda sér innan ramma þessara laga eða þessarar lagagreinar, nema um stofnanir sé að ræða, sem með fullum rétti geta jafnast á við þær, sem þarna eru taldar upp. Það er gert ráð fyrir, að í þessum stofnunum fari kosningaathöfn að öllu leyti fram með sama hætti og nú er að lögum á skrifstofu eða á heimill kjörstjóra. Er gert ráð fyrir, að viðkomandi kjörstjóri, eins og ég gat um áður, ákveði í samráði við forstjóra stofnunar, hvenær atkvgr. fari fram. Er svo gert ráð fyrir því, að ráðuneyti dómsmála setji nánari reglur um meðferð máls í þessu efni. En væntanlega yrði framkvæmdin sú, að það væri tiltekinn ákveðinn tími á örfáum dögum, kannske aðeins einum degi, þar sem kjör færi fram. Það er auðsætt, að í þessu frv. er lagt til að rýmka að verulegu leyti um aðstöðu til atkvgr. fyrir þá, sem vegna sjúkdóma, líkamlegrar bæklunar eða ella þurfa að dveljast í sjúkrahúsum eða á dvalarheimilum aldraðra, þegar um kosningar er að ræða. Það er að hyggju okkar í allshn., að með skynsamlegri framkvæmd verði að ætla, að eigi verði með þessu farið yfir eðlileg mörk í sambandi við utankjörfundarkjör. En eins og hv. þm. í þessari hv. d. vita að sjálfsögðu, hefur oft verið hugað að rýmkun ákvæða í sambandi við utankjörfundarkjör. Einkum var það áður og fyrr meir, jafnvel þegar kjör mátti fara fram á einstökum heimilum, eins og mun hafa verið og þótti allt of langt gengið. Stjórnmálamenn hafa ævinlega verið haldnir nokkrum ótta við það, ef farið væri mjög rúmt í slíka atkvgr., því að vissulega má misnota hluti, ekkert síður góða heldur en hina, sem eru af lakara taginu. En hvað um það, þá er hér um mikið hagræði að ræða fyrir þann hluta kjósenda, sem nýtur góðs af. Verður að vænta þess, að vel fari um framkvæmd í þessu efni. Þá vil ég rétt geta þess, að brtt. liggur fyrir frá hv. þm. Oddi Ólafssyni um að bæta inn sem kjörstöðum öryrkjastofnunum. Í ræðu, sem hann flutti, þegar hann lagði þessa brtt. fram, taldi hann sig flytja hana til öryggis, að slíkar stofnanir yrðu ekki útundan, og þess var von og vísa af hans hálfu. Í allshn. þar sem hv. þm. Oddur Ólafsson á einnig sæti, var þessi brtt. tekin til umr. að sjálfsögðu, og ég held, að ég megi segja, að nm. öllum hafi komið saman um það, að þessar stofnanir heyrðu beint undir hugtakið sjúkrahús, samkv. skilgreiningu þess hugtaks í l. um heilbrigðisþjónustu. Flm. þessarar till. hefur fallist á þá niðurstöðu og taldi af sinni hálfu engin vandkvæði á því, að till. yrði tekin til baka. Ég leyfi mér að segja þetta hér, ég vona, að ég hafi fullt leyfi hv. þm. til þess. Að lokum vil ég svo aðeins geta þess, sem ljóst má vera, að allshn. hefur af sinni hálfu samþ. að mæla með framgangi þessa máls.



Herra forseti. Þegar ég mælti í hv. d. fyrir nokkru fyrir frv. á þskj. 276 um breyt. á l. um Hótel- og veitingaskóla Íslands, gat ég þess, að í vændum væru tvö svipuð frv. um að veita fulltrúum nemanda setu í skólanefndum framhaldsskóla. Þau liggja nú fyrir og eru á þskj. 438 og 439. Frv. á þskj. 438 fjallar um breyt. á l. nr. 67 frá 1966, um vélskólanám, og frv. á þskj. 439 fjallar um breyt. á l. nr. 55 frá 1971, um fiskvinnsluskóla. Frv. eru að öllu leyti hliðstæð. Vil ég leyfa mér að mæla fyrir þeim báðum í senn og geri mér vonir um, að engir sjái ástæðu til aths. við, að sá háttur sé á hafður. Þessi frv. fela það í sér, að skipun skólanefnda við skólana, sem í hlut eiga, Vélstjóraskólann og Fiskvinnsluskólann, sé færð til samræmis við það fyrirkomulag, sem á nokkrum undanfarandi árum hefur orðið að reglu í framhaldsskólum, sem sé að fulltrúar kjörnir af nemendum eigi sæti í skólanefnd eða skólastjórn, eftir því sem við á. Þessi skipan hefur komist á smátt og smátt, ýmist í heilum flokkum framhaldsskóla eða í einstökum sérskólum, eftir því sem löggjöf um þá hefur komið til endurskoðunar. Nú er þróunin svo langt komin í þessu efni, að í þeim skólum, sem eftir eru, mega nemendur teljast lakar settir og búa við rýrari rétt en jafnaldrar þeirra í öðrum skólum. Því hefur þótt rétt að bera fram frv. um þessa einu breytingu á l. um nokkra skóla, að nemendur þeirra fái aðild að skólanefnd. Þessu fyrirkomulagi fylgir nokkur breyting á tveim atríðum varðandi skólanefndirnar, annars vegar um skipunartíma þeirra, hins vegar hversu málum sé ráðið til lykta í þessum nefndum. Þykir einsætt, að fulltrúar nemenda séu ekki skipaðir til lengri tíma en eins árs, þótt fulltrúar annarra aðila, sem í skólanefndunum sitja, hafi þann skipunartíma, sem áður hefur ríkt, að jafnaði 4 ár. Þá verður tilkoma nýs fulltrúa í nefndunum, fulltrúa nemenda, til þess, að þar er ekki lengur um oddatölu nefndarmanna að ræða. Til þess að ráða málum til lykta, ef atkvæði verða jöfn, er kveðið svo á, að atkvæði formanns ráði úrslitum. Ég vil leyfa mér að leggja til. herra forseti, að eftir þessa umr. verði málum þessum báðum, á þskj. 438 og 439, vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv., sem flutt er til staðfestingar á brbl., sem út voru gefin 11. jan. á þessu ári. Brbl. þessi voru sett til þess að leita eftir lagabindingu á samkomulagi, sem gert var í sambandi við verðákvörðun á loðnuafurðum og fiskverði almennt um áramótin. Frv. gerir ráð fyrir, að lagt verði sérstakt nýtt útflutningsgjald á loðnuafurðir, þ.e.a.s. á loðnumjöl, loðnulýsi og frystar loðnuafurðir til manneldis. Þessu gjaldi er síðan áætlað að verja á þann hátt, að fyrst og fremst verði það notað til að greiða niður verð á brennsluolíum til fiskiskipaflotans nú á vetrarvertíð, þannig að hægt sé að tryggja fiskiskipunum sama verð á brennsluofnum og hér var í gildi í nóvembermánuði s.l. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að 25 millj. kr. af þessu útflutningsgjaldi verði látnar renna til lífeyrissjóða sjómanna, og þá um leið leitað eftir samkomulagi við þá um að færa niður aldursmörkin í sambandi við eftirlaunagreiðslur til sjómanna úr lífeyrissjóðunum. Það er gert ráð fyrir því, að þessi gjaldtaka, þetta nýja 5% útflutningsgjald á loðnuafurðum, muni nema í kringum 250 millj. kr., og mundu þá renna um 225 millj. kr. til verðlækkunar á olíu til fiskiskipaflotans á þessu tímabili, en 25 millj., eins og ég sagði, til lífeyrissjóða sjómanna. Ástæðurnar til þess, að þessi leið var farin í sambandi við verðákvörðunina á sjávarafurðum nú um áramótin, voru þær, að þegar var þá skollin á mikil verðhækkun á brennsluolíum og ekki sýndust vera möguleikar á því að tryggja fiskiskipunum eðlilegan rekstrargrundvöll, miðað við þau skiptakjör, sem í gildi eru, ef útgerðin yrði látin borga að fullu það nýja og fyrirsjáanlega verð, sem vitað var um, að mundi verða á brennsluolíum. Þá var sem sagt samkomulag gert á milli aðila, sem störfuðu í Verðlagsráði sjávarútvegsins, um að ráðstafa nokkrum hluta af verðmæti væntanlegs loðnuafla á þennan hátt, að í stað þess, að annars hefði þessi fjárhæð að mestu leyti eða öllu leyti runnið í Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, þá skyldi henni varið á þessu tímabili á þennan hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Frv. þetta er því í rauninni flutt til þess að staðfesta með l. það samkomulag, sem varð í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins, þar sem þeir aðilar, sem raunverulega eiga það fé, sem hér er um að ræða, urðu sammála um að ráðstafa því á þennan hátt. Þrátt fyrir þessa gjaldtöku hefur verið unnt að tryggja mjög verulega verðhækkun á loðnu til fiskiskipanna og sjómanna frá því, sem áður var. Lætur nærri, að verð á loðnu til frystingar hafi hækkað um 100% frá árinu á undan og verð á loðnu til vinnslu í bræðslum hafi hækkað um 70–90% eftir því, við hvaða tíma er miðað á árinu. Hér var sem sagt um miklu meiri hækkun á þessum fiski að ræða til framleiðenda en var til annarra í sambandi við aðra fiskframleiðslu. Það hefur verið bent á það í sambandi við þessa ákvörðun, að það gæti verið hæpið að færa á þennan hátt fjármuni frá einni framleiðslugrein yfir til annarrar, og ég er m.a. í þeim hópi, að ég tel, að það beri að fara mjög varlega í slíkum efnum og að meginreglan verði að sjálfsögðu að vera sú, að hver einstök framleiðslugrein verði að búa við sína eigin afkomu, njóta hennar, þegar hún er góð, en gjalda þess þá að einhverju leyti, þegar um rekstrarerfiðleika eða lakari afkomu er að ræða. Ég tel þó fyrir mitt leyti, að í þessu tilfelli hafi þetta verið fyllilega réttlætanlegt, þar sem þannig stóð á, að ein framleiðslugreinin skar sig þarna mjög úr frá öllum hinum. Hér var um miklu betri afkomu að ræða, meiri hækkun til framleiðslunnar en til allrar annarrar, og þó voru kjörin fyrir tvímælalaust betri en í öðrum greinum. Hægt var að trygg,ja þessari framleiðslugrein mjög góða afkomu þrátt fyrir þessa gjaldtöku, þannig að því varð ekki neitað, að hér yrði þrátt fyrir þetta um það að ræða, að nokkur hætta yrði á óeðlilegum tildrætti í sambandi við framleiðslustörfin. Enda hefur óneitanlega borið á því, að sú mikla hækkun, sem ákveðin var á verðinu á loðnu til fiskiskipa og sjómanna að þessu sinni, hefur orðið til þess, að fleiri hafa sótt eftir því að stunda þessa framleiðslu en fyllilega hafa aðstöðu til þess með góðu móti að stunda þessar veiðar á þessum árstíma. Það hafa sem sagt ýmsir hneigst til þess að sækja eftir þessu háa verði, sem ákveðið hefur verið, og fara frá annarri nauðsynlegri framleiðslu vegna þess, hve hér var um miklu betri afkomu að ræða en í öðrum framleiðslugreinum. En ég vil leggja áherslu á, að það, sem hér er um að ræða, er þó fyrst og fremst það, að fjármunum, sem annars, miðað við þá verðlagningu, sem samkomulag varð um, hefðu runnið í Verðjöfnunarsjóð, því að eftir sem áður rennur allmikið í Verðjöfnunarsjóð af þessari framleiðslu, - þeim er varið á þennan hátt og þeim er varið af eigendum þessa fjármagns samkv. þeirra eigin samkomulagi. Þetta frv. hefur fengið afgreiðslu í hv. Nd., þar sem mjög sterk samstaða var um afgreiðslu málsins, og ég vænti að það geti einnig orðið í þessari hv. d. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um þetta mál hér við 1. umr., nema sérstakt tilefni gefist til lengri umr. af minni hálfu, en vil óska eftir því, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur nú gert grein fyrir þessu frv. í stuttri ræðu, þó að hér sé farið inn á nýtt svið, eins og hann drap réttilega á, og sagði sig vera í hópi þeirra manna, er varlega vildu fara í því efni að láta ákveðinn hóp taka á sig almenna byrði. Vænti ég, að hann muni standa við þau orð, vegna þess að hér er fitjað upp á nýju atriði í sameiginlegri lausn, sem rekstrarvandræði togaraflotans eru. Það þarf ekki að gera hv. þm. grein fyrir því, ég vænti þess, að þeim sé það kunnugt, að sjávarútvegurinn hefur lagt á sig í marga áratugi, held ég, kvaðir, sameiginlegar kvaðir, þannig að menn hafa borið hver eftir sinni getu. En jafnvel þó að bátar hafi haft erfiðan rekstur, hefur verið tekið af öllum þeirra afurðum eilítil prósenta og lagt í sameiginlegan sjóð, aflatryggingasjóð og aðra sjóði, sem hinir hafa auðvitað lagt meira í, sem hafa aflað betur, og þannig fært á milli. Nú er þetta samkomulag eða þessi venja, réttara sagt brotin. Við allmargir í hópi útvegsmanna mótmæltum þessu nýmæli mjög ákveðið. En það var kokkað á öðrum stöðum og vildi helst enginn gangast við faðerninu á þessu fyrirkomulagi, þegar á reyndi. Það kom greinilega fram á fundinum, sem fjallaði um málið, að enginn vildi bera ábyrgð á þessum óskapnaði, sem vonlegt er. Við lögðum til. útgerðarmenn, að hinu gamla kerfi yrði haldið um sameiginlegar byrðar og við tækjum okkar stóra skerf í því, en það væri ekki fitjað upp á nýju formi. Um það stóð ágreiningurinn. Og ég held, að ég geti sagt það frá sjónarmiði þeirra manna, sem deildu um þetta fyrirkomulag, að þeir voru allir tilbúnir að taka á sig ákveðnar kvaðir, en brjóta samt ekki þá grundvallarreglu, sem hefur hér gilt um árabil, þ.e. að hafa þetta sameiginlegt af heildarflotanum heldur en láta 1500 sjómenn taka á sig svo stórar kvaðir sem hér er um að ræða, því að það er óneitanlega gert af 80–90 útgerðarfyrirtækjum. Það er alveg út í hött, og það get ég eytt löngum tíma í að tala hér um, - það er alveg út í hött að segja, að loðna hafi hækkað gífurlega mikið í prósentum talið og ef það hefði ekki verið fallist á þetta samkomulag, þá hefði allt runnið í Verðjöfnunarsjóð. Í fyrsta lagi deildi hæstv. sjútvrh. mjög á það, þegar viðreisnarstjórnin stofnaði sjóðinn, og fann honum allt til foráttu. Er hægt að fletta því upp og lesa það upp, ef menn vilja standa hér í umr. í nokkra klukkutíma. Það liggur nú fyrir skjalfest, og geta hv. þm. flett því upp í skjölum á borðunum hjá sér, vegna þess að víð höfum fengið Hagtíðindin núna, og þá kemur í ljós, að verðlagningin á loðnunni í fyrra var útgerðinni feikilega óhagstæð, svo að ekki sé meira sagt, og annað eins hefur líklega aldrei átt sér stað áður á Íslandi, svo að það er ósanngjarnt að taka mið af því, að loðnan hafi hækkað núna um 60–80%, eða jafnvel upp í 100%, eins og er um frystu loðnuna. í fyrra var um tilraun að ræða. Okkur var sagt að byrja varlega og því heitið að hafa ekki mið af því síðar meir. En nú er það lokað, svo að það er alger þversögn í því efni. Hins vegar kom það fram í fyrra, að verðlag á loðnu var 1.96 kr. framan af vertíð, miðað við það verð, sem mjöl hafði selst á og lýsi, síðan lækkaði það niður í 1.76, en þá hækkaði mjölið verulega. En sjómenn og útvegsmenn fengu ekki verðhækkunina. Það voru aðrir, sem stungu henni á sig. Það var ekki einu sinni Verðjöfnunarsjóður, sem stakk henni á sig að verulegu leyti, heldur verksmiðjurnar. Þær munu hafa haft margar hverjar a.m.k. á aðra krónu frítt út úr kg, þegar útgerðin og báturinn fengu innan við krónu brúttó, og sjómenn taka helming af brúttóafla eftir þessum skiptakjörum. Nú skeði það aftur um daginn, að verð lækkar á almennum markaði. Þó að sölur hafi ekki farið fram héðan, þá segja verksmiðjurnar upp verðinu og hópa: Eldur, eldur, allt sé að fara í kaldakol. Og þær knýja fram verulega verðlækkun þrátt fyrir stóraukinn rekstrarkostnað við öflun. Og það er barið í gegn. Þannig stendur dæmið núna. Afkoma bátaflotans er allt önnur en þegar þetta var til umr. á sínum tíma um áramót. Ég og margir fleiri, sem vorum á þessum fundi, marglögðum til, að við fengjum tækifæri til þess að leggja sjálfir eitthvað til hliðar til þess að mæta óvæntum áföllum, það yrði aldrei skipt öllu upp. Það náðist ekki fram. Því miður er afkoma togaraflotans mjög léleg. Ég vil skjóta hér inn spurningu til hæstv. ráðh., að hann upplýsi okkur eitthvað um störf svonefndrar togaranefndar. Hann hefur sérstakan mann í sinni þjónustu, sem er kallaður sérfræðingur í útgerðarmálum, og hann hefur starfað nú undanfarnar vikur og sérstaklega fengist við það, að mér er tjáð, að rannsaka afkomu togaraflotans. Ég vil fá að vita eftir svona margra vikna athugun, hvernig sú staða er í dag. Mér hefur borist í hendur löng grg. um afkomu norska togaraflotans, sem ég hef hér á borðinu og ætla ekki að fara að lesa uppúr núna eða standa í endalausu málaþrasi. En það væri gaman að gera samanburð á afkomu íslenska togaraflotans og norska togaraflotans, ef maður fengi þessi gögn í hendur hér á Íslandi. Fyrst við erum að fást við vandamál togaraflotans í þessu frv. og jafnvel á fleiri sviðum, þá á að leggja vandamálið á borðið. Ég veit það og man það, að hæstv, ráðh. var ekkert hrifinn af því á sínum tíma, þegar helmingaskiptastjórnin tók upp 5 þús. kr. skattinn á bíla til að leysa rekstrarvandræði togaraflotans. Það var ekkert gert í því að leysa vandann sjálfan, heldur bara sagt: Gerðu svo vel, hér eru peningar. - Ég trúi því ekki, að hann ætlist til þess í dag, að það sé lagður ákveðinn skattur og sagt: Gerið svo vel. togaraútgerðarmenn, hér eru peningar, haldið áfram. - Það leysir vandann í augnablikinu. Við verðum að vita, í hverju vandinn er fólginn. Ég trúi ekki öðru en hann hugsi eins og hann gerði fyrir 20 árum í þessu efni. Hæstv. ráðh. felldi úr gildi 11% kvöðina, sem fiskkaupendur áttu á herðum sér frá viðreisn, og rétti að fiskkaupendum á sínum tíma. Ef þessi 11% hefðu verið í dag, stæði íslenska togaraútgerðin mun betur að vígi. Það hefur margsinnis komið fram, að frystihúsin segjast hafa það góða afkomu, þau segja það frjáls og óþvinguð flest hver, að þau hafi það góða afkomu, að þau geti fært á milli frá fiskvinnslunni yfir í öflunina til togaranna. Þetta þýðir það auðvitað, að sjómennirnir, sem eru á togurunum, hafa minna úr býtum en þeim ber og náttúrlega útgerðin líka á þessum minni togurum, - ég tala nú fyrst og fremst um þá, þeir eru miklu fleiri, þeir eru með nokkurn veginn helmingsskipti. Það er deilt núna um kjörin á þessum skipum, og sumir segja, að hásetinn hafi of góðar tekjur. Ég held nú, að hann vinni fyrir sínu þarna um borð. Hins vegar get ég fallist á, að það séu rök fyrir því að taka ákveðna prósentu, eins og 3% eða 5% af brúttóafla, í svokallað tækjagjald, eins og sumir hafa nefnt, og draga það frá óskiptu. Það kemur bæði hásetum til góða og útgerðinni sjálfri og mundi nokkuð létta á vissum þætti, þegar í þessi skip er komið mjög mikið af tækjum til að létta vinnu og betri vinnuaðstaða hefur verið fengin, sem kostar auðvitað stóraukið fjármagn. En um þetta er ekki samkomulag. Því miður þarf að snúast við þessum vanda mjög skarplega, því að hann er mikill, en hér er verið að leysa vanda til bráðabirgða, - eingöngu til bráðabirgða. Það kemur ekkert fram, hvað á að gerast um mitt ár. Það er aðeins verið að leysa vandann til bráðabirgða, og það liggur ekkert fyrir, nema það komi í ljós í þessari umræddu skýrslu, sem er verið að biðja um upplýsingar úr, að fundin sé lausnin. Og þá hefði ég viljað fá þá skýrslu, a.m.k. í n. alveg hiklaust. Það liggur líka ekkert fyrir, hvernig þeir bátar, sem hafa stundað síldveiðar í Norðursjó og fiskveiðar fyrir rúman milljarð í fyrra, eiga að mæta því stórhækkaða olíuverði, sem þeir búa við í Danmörku. Við vildum nokkrir gefa þeim færi á að leggja til hliðar af loðnunni eitthvað, svo að þeir gætu sjálfir starfað seinni hluta ársins, mennirnir, sem afla peninganna, bæði skipshöfnin og útgerðin. En það náðist ekki aldeilis samkomulag um það. Slík fyrirhyggja var ekki hátt skrifuð. En ætli það gæti ekki komið einhverjum að gagni, að sá floti væri starfandi, þrátt fyrir að hann hafi misjafna afkomu. Og það er alveg eins á loðnunni. Ef við lítum á loðnuaflann í dag, - og því miður lítur út fyrir, að loðnan sé að fjara út og við náum kannske ekki nema 400 þús. tonnum, við náðum 440 þús. tonnum í fyrra á 92 báta, en nú eru komnir 136 bátar, sem afla svipað magn, - þá sjá auðvitað allir í sjónhending, að kostnaðurinn við það er gerólíkur. Það eru enn aðeins rúmlega 90 bátar af þessum fjölda, sem hafa náð 1000 tonnum og meira, þ.e.a.s. um 40 bátar hafa fiskað fyrir um 4 millj. kr., og þó hafa margir lagt í kostnað 3–6 millj. til þess að útbúa sig á loðnuna. Og það eru hin óheillavænlegu áhrif, sem hæstv. ráðh. drap á, að þessi hugsanlegi gróði í loðnunni setti þjóðfélagið úr jafnvægi, bæði suma minni báta og útvegsmenn og ýmsa aðra. Efnahagsstofnunin og ýmsir spekingar og ríkisstj. sáu, að þessi mikli afli setti allt þjóðfélagið úr jafnvægi, og það varð að koma einhvern veginn í veg fyrir það. Féð mátti ekki fara inn í Verðjöfnunarsjóð, það varð að fara í olíuna til að hjálpa annarri starfsgrein. Það varð samkomulag um það. Ég veit nú alveg, hvernig það samkomulag átti sér stað. Mönnum var stillt upp við vegg og sagt: Annaðhvort þetta eða ekkert, hreinar línur með það. - Og þeir gátu ekkert annað en tekið við því, þeir menn, sem hér áttu beinan hlut að máli. Það var ekkert val um annað. Spurningin var aðeins, hve há prósentan átti að vera. Þegar menn eiga ekki kost á neinu öðru, þá auðvitað taka þeir við því til að halda skipum sínum gangandi. En fulltrúi togaramanna margtók fram að þetta væri nauðvörn og það væri leiðinlegt að þurfa að taka við þessu. Hann margtók það fram. Hann margundirstrikaði það líka, að þess væri að vænta, að þeir gætu einhvern tíma skilað þessu til baka, sem ég auðvitað geng út frá og aðrir, að það verði aldrei bægt. Nú er ekki aðeins, að þessar álögur hvíli á loðnunni. Loðnan hefur verið látin bera miklu miklu meiri byrðar en þetta í ýmsu öðru formi, sem menn hafa ekkert kvartað undan. En það er ekki hægt að halda svona áfram, það er það, sem ég vil undirstrika. Það er ekki hægt annað en ráðast að þeim vanda, sem fyrir er hjá togaraútgerðinni og annarri útgerð, og finna lausn á honum. Ég vil taka þátt í því. Ég ræddi það hér í fyrra, þegar við vorum að breyta úflutningsgjaldi á sjávarafurðum, að ég væri til viðtals um að meta það, með hvaða hætti við gætum breytt l. um Verðjöfnunarsjóðinn, svo að hann verkaði og hjálpaði einmitt í þessum tilfellum, einmitt þegar eitthvað svona óvænt ætti sér stað, alveg sérstakt, því að það er engin ástæða til þess að safna svona miklu fé í hann og láta það rýrna í höndunum á okkur. Það er engin ástæða til þess, þó að hluti hans hafi verið verðtryggður. Það eru alveg rök fyrir því, að hann hjálpi núna um 100-200 millj. í þessu sénstaka tilfelli varðandi olíuna. Og það skyldi nú aldrei vera, að lausnin lægi þannig um mitt ár að taka úr Verðjöfnunarsjóðnum þá með brbl. Ég kem í fljótu bragði ekki auga á neitt annað. Þá væri gott, að þingið hefði samþykkt svona óvenjuleg vinnubrögð, og þá geta þm. raunverulega ekkert sagt í framtíðinni. Þegar ég lít nú hér til hægri og sé formann Sjálfstfl., hvað ætlar hann að segja í framtíðinni varðandi svona vinnubrögð? Flokkur hans, hefur það á stefnuskrá sinni, að menn fái að starfa eðlilega og heilbrigt í þjóðfélaginu. Ef hann fellst á svona hugmyndir, sem eru gersamlega á móti hans grundvallarstefnuskráratriði nr. eitt, ja, guð hjálpi mönnunum, - ég segi nú ekki meira.  Nei, það, sem við margir vildum, var, að það gamla trygga kerfi, sem við höfum haft í þessi erfiðleikaár, fái að njóta sín á þessu sviði eins og öðrum. Við teljum ekkert eftir okkur að taka á okkur eðlilegar kvaðir, en við erum á móti því, hvort sem hér er um að ræða loðnu eða eitthvað annað, að ákveðinn hópur manna taki á sig slíkar almennar byrðar. Það er ekki þeirra hlutverk. Við getum farið út í aðrar stafsgreinar, við getum sagt: Uppmælingamennirnir í Breiðholti, eiga þeir að fara að borga núna vélstjórunum hér í vélsmiðjunum, sem vantar mörg hundruð manns í? Hvernig haldið þið, að menn tækju því? Það er alveg hliðstætt. Þegar þenslan er svona gífurleg í byggingabransanum, eru þeir á tvöföldu og þreföldu kaupi, og því ekki að taka þann óvænta gróða og flytja hann yfir í vélsmiðjurnar? Það er upplýst um áramótin, að það vanti nærri 300 menn í vélsmiðjurnar, og tugir skipa hafa farið nú á hálfu ári til þjónustu erlendis, af því að við höfum ekki menn í þessari grein. Hví ekki að borga þessum mönnum 350 kr. á tímann eins og iðnaðarmönnum í byggingariðnaði og leysa vandann þannig. Við verðum að gá að því, út í hvað við erum að fara með þessu kerfi. Svo er annað í þessu efni, það er lánaþátturinn. Þeir bátar, sem standa að þessari hjálp núna, voru þessir viðreisnarkoppar, sem fengu hér orð í eyra fyrir úrelt fyrirkomulag og hvað annað. Nú eru þeir góðir. Þeir fengu verri lánakjör. Það var brotist um hér á hæl og hnakka, hvað við hefðum staðið illa að málunum á sínum tíma við endurnýjun flotans og mörg þung orð sögð í okkar garð í því efni. Nú er þetta eini flotinn, sem virkilega bjargar sér og bjargar sér það vel. að rósin hjá ríkisstj. fölnar, ef hann kemur ekki upp að hliðinni og gefur henni lífsneistann. Þessi stóri, myndarlegi togarafloti á fullkomlega tilverurétt, og ef einhver vill snúa út úr orðum mínum þannig, að ég öfundist yfir því, að hann skuli vera kominn, þá er það alger misskilningur. Það eina, sem ég get sagt og skal standa við, er að ég tel, að svona stór kaup á svona stuttum tíma hefðu mátt dreifast á eitt ár í viðbót. Það tel ég, að hefði verið skynsamlegt, vegna þess að það fylgja þessu slíkir vaxtarverkir sums staðar, að það skapar mönnum aukin vandkvæði. Móttakan var ekki fyrir hendi, hafnaraðstaða var ekki fyrir hendi, ýmislegt annað var ekki fyrir hendi, því miður, og þetta hafði það í för með sér, að ýmsir hlutir þróuðust ekki eðlilega. En endurnýjunin var auðvitað alveg sjálfsögð, það stóðu allir að því og þ,jóðin í heild fagnar því. Spurningin var aðeins, hve ört við áttum að kaupa skipin. Hitt er, að þegar við sjáum verðbólguna í dag út um allan heim, hve hún er mikil, þá megum við vera ánægðir með, að átakið hafi verið svona stórt, því að skipin hefðu annars hækkað verulega í verði, þannig að það sýnir sig, að það verður léttir í framtíðinni. Menn hafa sagt, að það sé aldrei hægt að láta nýjan togara bera sig. Það getur vel verið, að nokkuð sé til í því. Ef verðið á aflanum er svo lágt, að ekki megi sýna sómasamlega afkomu í því efni og það eigi að millifæra, láta frystihásin eiga skipin og sjálfstæð togaraútgerð eigi ekki að vera til á íslandi nema sem einn þáttur í starfrækslu frystihússins, þá er þetta vel hugsanlegt. En ég tel, að þannig sé ekki rétt að standa að hlutunum, það megi alveg eins tryggja, að öflunin eigi tilverurétt, eins og vinnslan eða salan. Nei, þetta samkomulag er til orðið vegna alveg sérstæðra aðstæðna. Það var sagt úr stjórnarráðinu. Ef þið samþykkið ekki ákveðinn skatt, þá rennur hann allur í Verðjöfnunarsjóðinn. Slík tilskipun er náttúrlega forkastanleg út af fyrir sig. Í öðru lagi er hér furðuleg beita í 2. mgr., og maður eiginlega undrast það, að fulltrúar sjómanna skuli vera svo glámskyggnir, að þeim séu réttar 25 millj., en sjálfir taka þeir, ef afli verður það mikill, að þessi heildarskatttala næst fram, raunverulega á sig af sínum launum hátt í 100 millj., - en það er sagt, að þeir fái til baka 25 millj., - því að þeir eiga fjórðung úr öllum afla, heildarverðmætinu, minnst og helming á móti útgerð. Ef útreikningar hagsýslunnar sýna, að 600–800 millj. séu nettó, þegar allir hafa fengið sitt, yrðu þá til ráðstöfunar, þá eru rök fyrir því að segja, að verksmiðjurnar eigi helminginn, útgerðin 1/4 og áhöfnin 1/4 og þessu sé síðan skipt upp að mestu leyti í gegnum útflutningsgjaldið og verðið hækkað nokkuð og 250 -300 millj. fari í olíusjóðinn. En sjómennirnir fá ekkert til baka af olíunni. Hins vegar fær útgerðin til baka og verksmiðjurnar fá til baka. Þess vegna fæ ég þá niðurstöðu, að þeir borga sjálfir fast að 100 millj. úr eigin vasa, en fá á móti 25 millj. Það eru góð viðskipti, og lítur út fyrir, að ríkisstj. sé svo snjöll, að hún hafi líka sannfært launþegana um það nú í nýgerðum kjarasamningum, að það sé um að gera að leyfa henni að innheimta mun meira en nauðsyn sé. En hvort það á eftir að fara gegnum Alþingi, er önnur saga og mun koma brátt í ljós. Mér skilst, að Sjálfstfl. sé mjög ánægður með þessa breytingu, og ég óska honum til hamingju með að fallast á slíkt bugmyndakerfi eins og hér er boðað. En ég tel, að við séum hér að fara inn á braut, eins og hæstv. ráðh. undirstrikaði, sem sé varhugavert og hann sé í þeim hópi, sem telji það varhugavert og þetta sé að mestu leyti nauðvörn og þess vegna sé þetta gert. Við, sem höfum andmælt þessu á öðrum stað, töldum allt í lagi að leggja ákveðinn skatt á, en vildum hafa formið annað - um það stóð deilan, - hafa hann með sama fyrirkomulagi og við höfum staðið að um margra ára skeið. Ég held, að enginn hafi talið eftir sér í sjálfu sér að taka á sig miklar kvaðir til að halda heildaratvinnulífinu gangandi. Deilan stendur ekki um það, heldur stóð hún um þetta sérstæða form, að binda það eingöngu í þessu formi, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í tilefni af því, sem hv. 5. þm. Reykn. sagði hér. Mér fannst hann tala þannig nm málið, að það væri í rauninni engu líkara en hann hefði misskilið það í grundvallaratriðum, sem ég get þó varla ætlað honum eftir að hafa fjallað um þetta mál allítarlega í samtökum útgerðarmanna, þar sem málið var rætt og um það gerð samþykkt. Mér fannst hv. þm. gera allmikið úr því, að hér væri á ferðinni sérstök skattinnheimta til stuðnings togaraútgerðinni, og hann spurði allmikið um, hvað liði þeirri endurskoðun, sem fram hefði farið á vegum sjútvrn. um afkomu togaraútgerðarinnar, og hann vildi fá þau gögn í hendur, til þess að hann gæti áttað sig þar betur á rekstrarstöðunni. Það er auðvitað mikill misskilningur að telja, að þetta frv. sé á einhvern hátt flutt til þess að leysa rekstrarvandann í togaraútgerð. Hér er um að ræða alla fiskiskipaútgerð landsmanna. Það er rétt, togararnir voru ekki undanskildir.  Hér er sem sagt um þetta að ræða. Vitanlega er það alrangt á allan hátt að tala um, að hér sé verið að gera einhverjar sérstakar aðgerðir til þess að bjarga togaraútgerðinni, því að um það var ekki að ræða. Þeir aðilar, sem voru að ákveða um fiskverð um áramótin, þ.e.a.s. fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna og fulltrúar fiskkaupenda, voru ekki að fjalla sérstaklega um rekstrarmál togaranna, heldur fiskiskipanna almennt, og þá fyrst og fremst bátaflotans. Ég held, að það sé með öllu óþarfi, a.m.k. á þessum stað, að ætla að bera eitt eða neitt fram um það, að sjómenn hafi samið af sér í þessu tilfelli. Þeir hafa tekið sínar ákvarðanir og samþykktu einróma till. sinna fulltrúa, og ég held, að þeir hafi í þessum efnum gert fyllilega rétt. Þeim var líka ljós sá vandi, sem fyrir lá, að það var ekkert þægilegt fyrir þá, sem eru að semja almennt um hag einnar starfsstéttar, að láta kaupið aðeins til einnar greinar á stuttum tíma þjóta upp og skekkja í rauninni alla mynd, og þeir hlutu að taka talsvert mikið tillit til þess að geta tryggt einnig afkomu umbjóðenda sinna, sem voru að starfa við aðrar greinar. En þeir voru í þessu tilfelli einmitt að ná samkomulagi um það mál. Það er líka rangt að tala um, að í þessu tilfelli sé verið að skattleggja alveg sérstaklega 1500 sjómenn og 80–90 útgerðarfyrirtæki. Það er, eins og ég sagði, í raun og veru ekki hægt að tala um neina skattlagningu á útgerðarfyrirtæki, því að það eru þau, sem fá þessa upphæð. En þessir sjómenn eru líka sömu sjómennirnir, sem verða svo á vetrarvertíðinni, ef svo fer nú t.d., sem hv. þm. greinilega óttast og ég óttast með honum um, að loðnuvertíðin fari að verða búin, þá snúa þessir sömu sjómenn til annarra veiða og starfa fram í maílok og verða að búa að því, sem út úr því rekstrartímabili kemur. Þeir koma því til með að njóta góðs af því, að útgerð geti einnig gengið á þeim tíma. Mér fannst líka það, sem hv. þm. sagði hér varðandi verðlagsmálin, bæði fyrr og síðar, gefa alranga mynd af því, sem er í þeim efnum og ég tel nauðsynlegt, að allir hv. þdm. átti sig á. Það er vitanlega alrangt að tala um það, að ríkisvaldið hafi ákveðið þetta eða hitt verðlag í sambandi við sjávaraflann og ríkisvaldið hafi stillt mönnum upp við vegg í þessum tilfellum. Það er út í bláinn sagt. Hér eru ákveðin lög um það, hvernig fiskverð skuli ákveðið hverju sinni, og þar mætast fulltrúar frá seljendum og kaupendum. Annars vegar við borðið eru í þessum tilfellum fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna, sem eru að selja fiskinn. Hins vegar eru svo fulltrúar fiskverkunarfyrirtækjanna, sem eru að kaupa fiskinn, og samkvæmt lögum hafa þessir aðilar rétt til þess að semja um fiskverðið. Þegar þeir koma sér ekki saman, tilnefna þeir ákveðna oddamenn, tilnefna þeir menn frá sinni hálfu, og það er mynduð yfirnefnd með einum oddamanni, sem er ákveðinn embættismaður. Og bæði í fyrra og nú liggur það fyrir, að þessir aðilar koma sér saman, fyrst kaupendurnir samþykkja verðið, fyrst seljendurnir samþykkja verðið. Þetta er verð, sem þeir hafa ákveðið, og fulltrúi hv. 5. þm. Reykn., sem jafnframt er útgerðarmaður, hefur auðvitað ekki við neinn að sakast um það fiskverð, sem ákveðið hefur veríð í þessum efnum, nema þá fulltrúa sína við þetta samningaborð. Þegar útgerðarmennirnir velja ákveðna menn til þess að semja um fiskverð og hafi þeir gert um það samkomulag, þá er það vitanlega þeirra og þeim dettur ekki í hug að skjóta sér undan því og segja, að einhver ytri máttarvöld hafi sagt þeim fyrir verkum, þar sem þeir hafa lögin með sér. Þeir hafa gert ákveðið samkomulag. Varðandi svo þessa sérstöku ráðstöfun, þar sem þetta gjald var lagt á og þessi millifærsla gerð, þá er málið þannig, að það mun vera rétt, að frá oddamanni hafi þessi hugmynd upphaflega komið fram. En það eru fulltrúar seljanda og kaupenda, sem gera með sér þetta samkomulag og óska eftir því við ríkisvaldið, að þetta samkomulag fái lagagildi. Það er þannig, sem að þessu er staðið. Hér er því aðeins um það að ræða, hvort Alþ. vill fallast á það, eins og áður hefur verið gert, að lögbinda samkomulag, sem þessir aðilar hafa gert sín á milli. Ég veit vel um það, að hv. 5. þm. Reykn. var í sínum samtökum á móti þessu. En hann stóð frammi fyrir því, að mikill meiri hluti útvegsmanna í þessum samtökum vildi hafa samkomulagið og samþykkti það, staðfesti það á fundum sínum. Hitt er svo allt annað mál, að það geta verið skiptar skoðanir um, hvað langt á að ganga í þeim efnum að láta fjármuni frá einni starfsgrein renna til annarrar. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun, að það beri að fara varlega í þeim efnum, mjög varlega. Það, sem gerðist í þessum efnum, tel ég ekki mikið, vegna þess að það er alveg augljóst, að öll sú upphæð, sem hér ber á milli og á að nota til þess að greiða fyrir olíuna, hefði annars runnið í Verðjöfnunarsjóð, einfaldlega af því, að þó að þessi upphæð væri tekin, þá er samt látið renna allmikið af verðmætinu í Verðjöfnunarsjóð. Það datt nefnilega afskaplega fáum í hug og a.m.k. engum í verðlagsnefnd, ekki heldur í yfirnefndinni, að hægt væri að ákveða verðið á loðnunni öllu hærra en gert var. Það er svo mál út af fyrir sig, eins og vill verða, að fulltrúar verksmiðjueigenda samþykktu það verð, sem ákveðið var á loðnunni. Þeir samþykktu það eins og fleiri, að vísu út frá þeim forsendum, sem þá var vitað um, þeim upplýsingum, sem þá lágu fyrir um væntanlegt söluverð á afurðunum. En vegna þess að það var ekki búið að selja nema litið magn fyrir fram af framleiðslunni, gerðu þeir þann fyrirvara, sem seljendurnir, fulltrúar útgerðarmanna og sjómanna, samþykktu líka, þeir gerðu þann fyrirvara, að þeir mættu á loðnuvertíðinni segja upp verðinu og taka það til endurskoðunar, ef kringumstæður hefðu breyst. Þetta var líka í þeirra samkomulagi. Og þegar málin stóðu þannig að það leit út fyrir, eins og lítur út fyrir í dag, að verð á loðnumjöll geti lækkað allmikið, þá væntanlega notfærðu fulltrúar verksmiðjanna sér þetta ákvæði og kröfðust þess, að endurskoðun færi fram, og verðið var lækkað nokkuð. Ég er þeirrar skoðunar, að bæði útgerðarmenn og sjómenn megi mjög vel við una það loðnuverð, sem ákveðið hefur verið, og ég skal segja það alveg hiklaust, að ég skil mætavel. að verksmiðjueigendur séu ekki alls kostar rólegir að kaupa loðnuna á því verði, sem er í dag. Mér finnst því ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum, þó að verðið hafi lækkað á þann hátt, sem það gerði núna, enda vildu auðvitað verksmiðjueigendur ekki samþykkja þetta nú. Nú varð að koma til úrskurður oddamanns með fulltrúum seljenda til þess að ákveða verðið á þann hátt, sem gert var, því að verksmiðjueigendur töldu, að verðið ætti að lækka miklu meira. Það er sem sagt alger misskilningur, að af hálfu ríkisstj. þá hafi verið beitt nokkrum þvingunum í sambandi við það samkomulag, sem gert var í þessum efnum, og það er enginn vafi á því, að ekkert slíkt hefði verið gert í þessu tilfelli eins og að leggja þetta sérstaka útflutningsgjald á loðnuafurðirnar og greiða niður verð á olíu, ef fulltrúar þeirra, sem mættu þarna að samningaborðinu og áttu þetta fé, hefðu ekki komið sér saman um það. Varðandi það, sem hv. þm. minntist hér á um þær athuganir, sem fram hafa farið varðandi rekstur togaranna, þá get ég upplýst, að þessi athugun er komin mjög langt áleiðis og ég býst við því, að skýrsla um þessa athugun liggi fyrir næstu daga og þá er sjálfsagt að veita allar upplýsingar um þær niðurstöður, sem þar koma fram. Þessar niðurstöður hef ég ekki fengið enn, en ég hygg þó, og þar miða ég við þær athuganir, sem áður hafa verið gerðar, að í ljós muni koma, að það sé ekki hægt að tala um sérstaklega mikinn hallarekstur t.d. hjá minni skuttogurunum borið saman við önnur okkar fiskiskip eftir þær fiskverðsbreytingar, sem nú hafa verið ákveðnar, og miðað við þau rekstrargjöld, sem nú eru. Það er þó hætt við því að þessi skip hafi ekki svo góða rekstrarafkomu, að reksturinn standi að fullu undir afskriftum. Það er mjög hætt við því, að þar vanti eitthvað upp á, eins og er mjög algengt með ný fiskiskip okkar, þar sem er um toppverðlag að ræða. Hins vegar eru allmiklar líkur á því, að afkoma stærri togaranna sé miklu lakari og þar verði ekki undan því vikist nú frekar en verið hefur undanfarin ár, að þar komi til einhver almenn aðstoð ríkisvaldsins. En hún getur vitanlega aldrei orðið í því formi að ætla þeim einum einhverja niðurgreiðslu á olíu, sem tekin verði með fjármunum frá einhverjum öðrum starfsgreinum. Um það er ekki að ræða. En hitt hefði mér fundist óeðlilegt, að niðurgreiðsla á olíunni núna, sem gerð var með þessum hætti, hefði ekki komið togurunum til góða eins og bátaflotanum. Það voru engar ástæður til að skilja þá sérstaklega frá í þessu tilfelli, enda fer ekki nema minni hlutinn af þessum greiðslum beint til þeirra. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar. Ég veit, að hv. 5. þm. Reykn. er í eðli sínu á móti því að gera millifærslur af þessari tegund, sem hér er um að ræða, og ég deili ekki á hann fyrir það. Ég veit það líka, að hann er á þeirri skoðun, að loðnuskipin hefðu átt að njóta alls þessa verðs, annaðhvort í enn hækkuðu verði á loðnunni til skipanna eða þá til þess að safna fyrir í Verðjöfnunarsjóðinn enn meira en gert er. Það er mál út af fyrir sig. Ég hygg, að loðnuskipin hefðu ekki komið miklu betur út, ef þau hefðu þurft að borga sitt fulla olíuverð, þrátt fyrir þetta. Það er rétt, að kaup sjómanna á loðnuveiðum hefði orðið enn hærra, ef þetta hefði verið sett út í verðið, og tildrátturinn í sambandi við útgerðarreksturinn í landinu hefði orðið enn meiri en hann hefur orðið nú og ábyggilega engum til hagsbóta, þegar litið er á málið frá hærri sjónarhól. Ég vil ætla, að árangurinn um þetta, einnig við hv. þm., sé ekki mikill í rauninni og það geti skapast um þetta mál í þessari deild eins og í Nd. góð samstaða úr öllum flokkum.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka góðar fyrirbænir hv. 5. þm. Reykn., sem mér og flokki mínum eru ákaflega mikils virði. Til viðbótar vildi ég aðeins taka fram í sambandi við þetta frv., sem hér er á dagskrá, að ég tel það bera þau tvö einkenni, sem helst marka stjórnarathafnir núverandi hæstv. sjútvrh. og hæstv, ríkisstj. annars vegar að beita úrræðum, sem gagnrýnd voru þegar núv. stjórnarsinnar voru í stjórnarandstöðu, og hins vegar að fleyta hlutunum áfram til bráðabirgða frá viku til viku eða mánuði til mánaðar, án þess að um nokkra heildstæða lausn sé að ræða. Við þm. munum, að núv. hæstv. sjútvrh, og núv. stjórnarsinnar gagnrýndu mjög þá breytingu á hlutaskiptum, sem gerð var í tengslum við gengisbreytingar, sérstaklega 1968. Auðvitað er hér ekki um annað að ræða, þegar sérstakt 5% útflutningsgjald á tollverðmæti loðnuafurða er sett á, en breytingu á hlutaskiptunum. Það er verið að taka af hlut sjómannanna, og breytir þar engu um, hvort sjómennirnir hefðu fengið hækkunina strax í sínu vasa eða hefðu átt hækkunina geymda í Verðjöfnunarsjóði. Það er jafnvel enn þá alvarlegra að ræna sjómennina möguleikanum á því að eiga þessa upphæð geymda í Verðjöfnunarsjóði, vegna þess að til hans verður gripið, þegar verðlag á sjávarafurðum lækkar. Hins vegar bendi ég ekki á þetta til þess að tjá mig andvígan þessari lausn. Ég er aðeins að benda á þetta til að sýna fram á, að hæstv. sjútvrh, og stjórnarsinnar eru ekki sjálfum sér samkvæmir. Varðandi hitt atriðið, að þessi lausn er aðeins til bráðabirgða gerð, er það að segja, að samkomulagið við útvegsmenn og væntanlega einnig við sjómenn tókst aðeins vegna þess, að ríkisstj. gaf út yfirlýsingu um, að sama olíuverð til fiskiskipa skyldi gilda allt árið, það mun hafa verið orðað eitthvað á þá leið, að rekstrargrundvöllurinn yrði ekki lakari en var síðustu mánuði s.l. árs. Í þessu felst, að tekjuöflun með þessu útflutningsgjaldi af tollverðmæti loðnuafurða er ekki nægileg til þess að greiða niður olíuverðið nema fyrstu 5 mánuði ársins, og þá er spurningin: Til hvaða ráða verður gripið til þess að greiða niður olíuverðið það sem eftir er ársins? Hér mun vera um að ræða upphæð, sem nemur um 350–400 millj. kr. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh., hvaða ráðstafanir hann hyggst gera í þeim efnum. Þá er einnig ástæða til að spyrja hæstv, ráðh., hvað hann telji, að þessi tekjuöflun af 5% útflutningsgjaldinu nemi nú í dag, sérstaklega þar sem hann sagðist vera svartsýnn á áframhald loðnuvertíðarinnar. Við vonum allir þm., að loðnuvertíðin sé ekki á enda. En því miður er slík svartsýni sem hæstv. ráðh. lét í ljós og reyndar hv. 5, þm. Reykn. e.t.v. ekki óeðlileg, eins og á stendur. Og þá er spurningin: Þarf enn frekari tekjuöflun til þess að mæta niðurgreiðslu olíu til fiskiskipa fyrstu 5 mánuði ársins, til viðbótar því, sem á vantar til niðurgreiðslu olíunnar seinna á árinu.



Herra forseti. Ég sé nú, að hv. 2. þm. Reykv. hefur ekki heldur áttað sig á því, um hvað þetta frv. raunverulega snýst, að hér er um það að ræða að staðfesta með lögum samkomulag, sem þeir aðilar hafa gert með sér, sem hafa lögum samkv. rétt til þess að ákveða fiskverð um áramót. Hann talar hér um það, að ég sem ráðh. sé að beita sérstöku stjórnskipunarvaldi og sérstakri pólitík. Það er ekki ég, sem hef ákveðið þetta, heldur hafa aðilar gert með sér samkomulag, sem óskað er eftir staðfestingu á. Ef hann þarf að finna eitthvað sérstaklega að því, þá ætti hann að beina skeytum sínum til annarra en ríkisstj. Hún aðeins fellst á það og þykir réttlátt að staðfesta þetta, eins og gert hefur hér verið margsinnis áður, þegar þessir aðilar hafa gert með sér samkomulag. Þetta ætla ég, að hv. þm. skilji, a.m.k. þegar búið er að benda honum á það, þó að hann kannske kjósi að halda áfram að stagast á einhverju öðru. Þá segir hv. 2, þm. Reykv., að það sé eins og fyrri daginn, hér sé aðeins um það að ræða að gera bráðabirgðaráðstafanir, en ekki um heildarráðstafanir að ræða. Hér er, eins og ég sagði, verið að staðfesta samkomulag, sem var miðað við bæði ákvörðun á fiskverði og ákveðinn rekstrargrundvöll, sem var aðeins til tiltekins tíma, til maíloka. Hér var ekki verið að gera almennar ráðstafanir að öðru leyti. Ég hygg, að það séu fáir, sem treysta sér til þess, miðað við þær aðstæður, sem við búum við nú í dag, að segja til um það, hvaða ráðstafanir skuli gilda út allt árið, hvað þá lengra fram í tímann, varðandi m.a. rekstraraðstöðu þeirra, sem mjög verða að byggja á olíuverði.  „ Ríkisstj. telur, að við ákvörðun almenns fiskverðs hinn 1. júní n.k., þegar næst byrjar verðlagstímabil, beri að stefna að því, að rekstrargrundvöllur þorskveiðibáta raskist ekki í meginatriðum frá því, sem við er miðað við fiskverðsákvörðunina um áramótin 1973–74.“ Síðan heldur áfram: „Hækki olíuverð frá því, sem við er miðað um áramót, umfram það, sem fiskverðshækkun, annar tekjuauki eða létting gjalda fyrir útgerðina getur staðið undir með eðlilegum hætti, þyrftu að koma sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja rekstur þorskveiðiskipa, sem landa afla sínum hérlendis, á síðari helmingi ársins, og munu verða gerðar ráðstafir í þeim efnum, eftir því sem nauðsynlegt kann að reynast.“ Það, sem hér er sagt er það, að sá grundvöllur, sem samið var um um áramótin varðandi rekstrarafkomu fiskibátsins, sem lagður er til grundvallar, væri þannig, að stjórnvöld viðurkenna, að það þurfi að tryggja hliðstæða afkomu og þar var samíð um, komi í ljós við næstu fiskverðsákvörðun, að útgerðin geti ekki sjálf með eðlilegum hætti staðið undir gjöldum sínum. Ef einhver gjöld hafi komið til, sem fara þar fram úr, verði að gera ráðstafanir til þess, að þessari útkomu verði náð. En sem sagt, það getur enginn sagt um það á þessu stigi, hvað verður olíuverðið þá né annar rekstrarkostnaður. Við getum ekki heldur sagt um, hvað verður þá gildandi fiskverð á okkar útflutningsmörkuðum eða hverjar aðrar tekjur hafa komið til hjá útgerðinni. En hitt er viðurkennt, að það verði að reyna að ná þeim jöfnuði, sem gengið var út frá í þessum samningi. Það var auðvitað skýrt tekið fram af hálfu ríkisstj. á þessum tíma, að hér væri ekki nein skuldbinding um niðurgreiðslu á olíuverði út allt árið eða aðrar slíkar ráðstafanir. Það yrði að fara eftir aðstæðum þegar þar að kæmi. En hvað verður þá gert, þegar kemur að næsta verðtímabili? Því get ég ekki svarað. Ég treysti mér ekki til þess, og ég efast um, að það geti nokkur maður sagt það, m.a. vegna þessa, að þá verður að meta það, úr hvaða tekjum útgerðin hefur þá að spila og hvaða þýðingarmiklar breytingar hafa þá orðið á rekstrarútgjöldum, sem ekki var búið að taka tillit til við áramót. Það verður sem sagt að biða að taka ákvarðanir um það. Mér er vel kunnugt um, að fulltrúum útgerðarinnar var ljóst, að annað væri með öllu útilokað. Þeir vita ekki sjálfir, við hvaða fiskverð ætti að miða eða við hvað þeir geta sætt sig, þegar að þeim tíma kemur. Þeir áskilja sér allan rétt til að bíða fram að þeim tímamörkum til þess að sjá, hvernig aðstæður verða þá. En hitt er eðlilegt, að útgerðin geri kröfu til þess að ná nokkurn veginn jöfnuði í rekstri sínum. Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að hér væri um sams konar aðgerð að ræða og þá, sem gerð var með lögum 1968, þegar hlutaskiptakjörunum var breytt. Þetta er auðvitað alrangt. Mér er vel kunnugt um það, að við fiskverðsákvörðun nú um áramótin komu fram mjög stífar kröfur um það, m.a. frá fulltrúum útgerðarinnar, að fá fram breytingar á hlutaskiptakjörunum. Því neituðu fulltrúar sjómanna algerlega, sögðust ekki taka það í mál. Þeir gerðu sér auðvitað fulla grein fyrir því, eins og allir gera, sem eitthvað þekkja til þessara mála, að það er vitanlega allt önnur gerð að breyta hlutaskiptakjörum eða fallast á það, að tiltekna fjárhæð, sem átti að renna í geymslusjóð, mætti nota í því skyni, sem hér er um að ræða. Á því er auðvitað grundvallarmunur. Svo getur hv. 2. þm. Reykv. og aðrir slíkir leikið sér að tala um það, að fulltrúar sjómanna við þetta samningaborð hafi staðið að því að ræna sjómenn, eins og hann sagði hér.  Þá spurði hv. 2. þm. Reykv., hvort líkur væru á því, að áætlaðar tekjur af þessu 5% útflutningsgjaldi kynnu að nema minni upphæð en ráðgert hefði verið og mundi því þurfa að afla sérstaklega viðbótartekna við þær, miðað við þær horfur, sem nú væru á loðnuvertíðinni. Ég tel, að það sé alveg öruggt, að það verði ekki, nema þá að verði miklu meira verðfall á mjölinu en búist er við í dag. Þá sýnist mér, að þar sem aflinn mun nú vera kominn yfir 360 þús. tonn, en áætlað var, að aflinn mundi verði í kringum 400 þús. tonn eða nokkru minni en hann var í fyrra, eftir þessum áætlunum og einnig miðað við það, sem búið er að frysta, og þá verðflokka, sem frystir hafa verið, þá sýnist mér, að það sé engin hætta á því, að ekki náist a.m.k. sú upphæð, sem áætluð var til þess að standa undir þessari olíuniðurgreiðslu. Því geri ég ekki ráð fyrir því, að það þurfi að fara í neina nýja tekjuöflun af þeim ástæðum. Hitt getur hæglega komið til, að það þurf að gera býsna erfiðar ráðstafanir til þess að tryggja afkomu útgerðarinnar á síðari hluta ársins. Það skal ég ekkert um segja. Ég vil svo aðeins að lokum leggja áherslu á það, að málið er þannig, eins og ég hef bent á hér áður: Hér er um það að ræða að fá staðfestingu á samkomulagi, sem réttir aðilar hafa gert með sér, en hefur ekki verið upp á þá þvingað á einn eða neinn hátt af hálfu ríkisvaldsins. Þetta var vandi, sem þeir stóðu frammi fyrir, og þeir kusu að hafa þennan hátt á. Að sjálfsögðu hefðu þeir þegið að leggja þessa fjármuni í Verðjöfnunarsjóðinn og eiga hann, ef ríkissjóður hefði viljað bjóða þeim að láta þá hafa þessa upphæð annars staðar frá. En um það var ekki að ræða, svo að þeir urðu að leysa mál sín á þann hátt sem þeir gerðu sem ábyrgir aðilar. Og ég tel, að þessi lausu þeirra hafi verið mjög eðlileg miðað við allar kringumstæður.



Herra forseti. Ég hélt, að það hefði ekki farið fram hjá neinum, að í sambandi við dæmið, hvernig ég fyndi út, hvað sjómenn bæru, tók ég fram, að auðvitað renna peningarnir til skipanna aftur. Þess vegna má meta það á þann veg, sem ég gerði, hvernig þáttur sjómanna væri í þessari greiðslu. Ég undirstrikaði ekki sérstaklega, vegna þess að það kemur svo skýrt fram í frv., að það er að greiða niður verð á brennsluolíu til íslenskra fiskiskipa“, svo að það var ekki um neinu misskilning að ræða hjá mér, að þetta væru bara togararnir. Það, sem ég var að benda á eða ætlaði að reyna að benda á, var það, að togararnir tækju sjálfir ekki neinn þátt í þessu, ekki einu sinni þeir, sem sigla, þó að þeir selji fyrir fjórfalt hærra verð en gildir á íslandi. Það er ekki einu sinni, að það sé lögð nein kvöð á þá. Það, sem við undirstrikuðum nokkrir, var að halda þessu gamla kerfi okkar, að allir tækju þátt í hjálpinni, hver eftir sinni getu, þeir mest, sem afla mest. En jafnvel litli báturinn er látinn taka á sig kvöð í sambandi við vátryggingarkerfið með útflutningsgjöldum. Það var þetta, sem við vildum. Ágreiningurinn stóð um þetta. Það veit ég, að hæstv. ráðh. er kunnugt um. Með þessu móti, að leggja þetta einhliða á aðeins einn þátt, bara loðnuna, þá er það hún, sem ber það. En bátarnir, sem stunda loðnuna, fara síðan á net. Þeir fá sína olíu niðurgreidda. Það hefur engum manni dottið annað í hug, enda skýrt tekið fram í frv. En togararnir fá hana líka niðurgreidda, þó að þeir komi hvergi nærri. Sumir segja: Þeir eru ekki aflögufærir út af fyrir sig. En þeir, sem eru að sigla og fá fjórfalt hærra verð, þurfa þeir á öllu þessu að halda og hrekkur það ekki til? Það mætti kannske upplýsa alþjóð um það og fá að vita, hver ávinningurinn er í þessum siglingaferðum. Ég dreg í efa persónulega, að það sé nokkurt vit í því að láta báta sigla með 30–50 tonn að haustlagi og fram yfir áramót. Ég tel þetta persónulega, bæði vegna áhættu og tímalengdar. Einhvern tíma hefði slíkt verið bannað, bara frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Nei, hér er verið að staðfesta samkomulag, sem var mótað með þeim hætti, að enginn vildi gangast við faðerninu. Það er staðreynd. Og hvers vegna? Vegna þess, að það var ákveðinn þrýstingur frá yfirvöldunum. Þrátt fyrir lög um verðákvörðun á sjávarafurðum er ákveðinn þrýstingur um að hafa þetta innan viss ramma. Það var fundin út ákveðin prósentuhækkun á bolfiski. Það var líka höfð hliðsjón af, hvað loðnan mætti hækka til skipa, svo að það setti ekki allt kerfið úr jafnvægi. Þetta vita menn. Fór hæstv. ráðh. niður í Verðlagsráð bara til að fá sér kaffi hjá mönnunum, meðan þeir sátu á löngum og erfiðum fundum? Nei, hann talar við mennina þar, og það er allt í lagi út af fyrir sig. Hann segir þeim sínar skoðanir, en svo auðvitað ákveða þeir verðið samkv. l., en hann beitir áhrifum sínum, eins og eðlilegt er frá sjónarmiði ríkisstj., til að hafa hemil á hlutunum. Það er langbest að viðurkenna það hreinlega, en ekki vera að ásaka okkur tvo aðra þm. fyrir dylgjur í þessu efni. Það er verið að staðfesta ákveðið samkomulag, sem varð til undir vissum áhrifum frá ríkisvaldinu. Það eru alveg hreinar línur og hægt að leiða menn til vitnis um það á öðrum stað, ef á þarf að halda. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það kemur fram í þingtíðindum í dálki 1821, ræðu hans í Nd., að hann segir, að það verði athugað rækilega, að hvað miklu leyti útgerðin geti síðar staðið undir olíuverði án þess að raska afkomugrundvellinum, það hefði aldrei verið lofað að hafa óbreytt olíuverð út árið, enda ekki hægt með þessari skattgerð. Það hefur enginn maður sagt það. En það, sem hefur verið gefið fyrirheit um, er, að hliðstæður rekstrargrundvöllur sé tryggður síðari hluta ársins og um var samið núna. Ég er auðvitað þakklátur fyrir það, og það eru allir menn í þessum atvinnugreinum þakklátir fyrir það, að ríkisstj. mun leitast við að gera slíkt. En við spyrjum í stjórnarandstöðunni: Með hvaða hætti? Ég lét mér detta það í hug, að það yrði gert á þann veg, þegar allt um þryti, að grípa til Verðjöfnunarsjóðsins og láta hann þá borga. Ég taldi í fyrra skiptið, sem ég talaði hér, að vel hefði mátt athuga þá leið strax og gera það upp við sig, hvernig við gætum staðið að breiðari lausn. Ég talaði líka um það hér fyrir rúmu ári, þegar við vorum þá að fjalla um útflutningsgjöldin til þess að færa á milli atvinnugreinanna, vegna þess að við eigum alltaf von á þessum sveiflum, og þá er skynsamlegt að vera við því búinn að geta lagt til hliðar í góðærinu og dregið svo úr þeim fyrningum, þegar hallar undan fæti aftur. Ég held, að allir hv. alþm. ættu að vera sammála um slíkt, en ekki eyða öllu fé í verðþenslu. Það er þetta, sem ég deili á. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að það er ekki mikill munur á okkar skoðun í því að við viljum leggja á kvaðir. Það er framkvæmdaatriðið í þessu tilfelli, sem ágreiningurinn stendur um. En ég sætti míg ekki við þennan hátt í þessu einstaka tilfelli og við allmargir, sem stöndum í þessum atvinnurekstri. Einhver kann að segja, að hér sé um feikilega einkahagsmuni að ræða og jafnvel að hv. þm. mættu ekki fjalla um það. Það væri þá ekkert síður, þegar fulltrúar bænda, bændur á hv. þingi, fjalla um mál þeirrar stéttar, þá eru þeir að fjalla um sín mál. Það er almennt til hagsbóta í þjóðfélaginu, bæði til lands og sjávar, að árferði sé tryggt eða afkoma þeirra, sem við þá atvinnuvegi, starfa, sem jöfnust. Ég þarf ekki að tefja tímann miklu lengur um þetta. Sjálfsagt fer þetta í gegn. En ég get ekki fallist á frv., eins og það er. Það er sjálfsagt tilgangslaust að vera að koma með brtt. um, að málið sé athugað á breiðari grundvelli. En miklu geðþekkara væri mér að gera það og fást við þann vanda á breiðari grundvelli, sem við eigum við að etja núna í sjávarútveginum, vegna þess að við höfum orðið að sæta mjög háu olíuverði. Við höfum orðið að sæta mikilli verðbólgu, bæi hér heima og erlendis, sem við getum ekki flutt út aftur. Þess vegna kann að fara svo síðari hluta ársins, að aðalatvinnugreinin, sem er nú að verða, rekstur togaranna, eigi í erfiðleikum, og slíkt má ekki henda. Það má ekki henda þessi stóru og miklu aflaskip, slíkir bjargvættir sem þau eru víða um land, að þau séu bundin við bryggju. Því miður hefur það hent, að vissar n. hafa orðið að sitja hér í hliðargöngum Alþingis og ræða við þm. um skyndiráðstafanir til að halda togurunum gangandi og beðið um allstórar upphæðir, svo að nemur millj. fyrir suma staði. Þetta er vandamál, sem Alþingi á að fylgjast vel með og jafnvel þjóðin öll, því að það á ekkert að vera að dylja það, hvað hér þarf að gera, svo að þessi atvinnutæki fái að starfa á heilbrigðan og eðlilegan hátt. Það á ekkert að vera að dylja það. Ef einn staður þarf 10 millj., annar 3 millj. og svo einn 20 millj., þá á þjóðin að fá að vita það hreinskilnislega. Það eru líka staðir, sem fá miklu minna og eru ekki einu sinni að biðja um sérstaka styrki, en vilja þó fá heilbrigð og eðlileg lán, til þess að sjávarútvegurinn, sem þar er, geti snúist með eðlilegum bætti og sómasamlega. Ég hirði ekki um að svara öðru, en ég vildi bara undirstrika það, að ég geri mér grein fyrir, að þetta kemur auðvitað á allan flotann til baka. Það, sem við vildum, svo að ég segi það enn einu sinni, var, að þetta stæði, þetta gjald væri sett á breiðari grundvöll og jafnvel að 100–200 millj. væru tryggðar úr Verðjöfnunarsjóði, ef svo illa tækist til. að aflabrestur yrði á loðnunni. Það veit enginn í upphafi vertíðar, hvað aflamagnið verði, hvernig takist til um mjölverð og lýsis, vegna þess að við höfum nú það fyrirkomulag í útflutningi á mjöli og lýsi, sem ekki gildir í hinum stóru þáttunum, að það er frjáls útflutningur á þessu. Sumir segja, að þetta sé gott, aðrir telja þetta varhugavert, eins og reynsla 2–3 s.l. ára bendir til. Sumar verk smiðjurnar hafa gert góða sölu, aðrar alls enga, og þær hafa ekkert fjármagn. Hér er um svo stóra tölu að ræða, ef illa tekst til, að þá eru þær farnar á hausinn. Það þjónar ekki neinum tilgangi, að mikilvæg atvinnutæki úti um landið séu þannig sett að þær hafa ekki bolmagn til að taka á sig smásveiflur, sem verða í þessu, eða jafnvel miklar sveiflur. Þess vegna hef ég verið talsmaður þess og það eru margir fleiri, að það verði sett hliðstætt kerfi í mjölsöluna og á sér stað í freðfiski, saltfiski og fleiri greinum, að verksmiðjurnar störfuðu saman að sölumálum og tryggðu sér meira öryggi en gert er með slíkri „spekúlasjón“ eins og reynslan sýnir, að hefur átt sér stað undanfarið.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið á allmiklu breiðara svið en felst í þessu frv., sem hér er til umr., og segja má, að það sé út af fyrir sig eðlilegt. Þegar við erum að ræða um einhvern þátt í sjávarútveginum, er ekkert óeðlilegt, að fleiri þættir komi inn í heildarmyndina, sem verið er að ræða hverju sinni. Í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir, vil ég segja það fyrir mitt leyti, að ég tel, að það hafi verið samkomulag um það, sem efnislega felst í þessu frv., á milli sjómanna, útvegsmanna og fiskimjölsverksmiðjueigenda, þeirra aðila, sem hér eiga sérstaklega hagsmuna að gæta. Það er skoðun mín, að það hafi náðst samkomulag um þetta, og ég tel, að það samkomulag, sem náðist, hafi verið rétt að gera, og ég mun fyrir mitt leyti fylgja þessu frv., þegar það kemur til afgreiðslu síðar í þessari deild. Hitt er svo annað mál, og það er ekkert óeðlilegt, þegar rætt er um þessar ráðstafanir, að þá komi upp í hugum manna nokkrar áhyggjur í sambandi við áframhaldið. Það er mjög skammt eftir af þeim tíma, sem þessar ráðstafanir ná, eða í lok maímánaðar, það eru rúmir 2 mánuðir þangað til. og hvað tekur þá við? Það er ekki óeðlilegt, að það sé farið að hugsa eitthvað um þá erfiðleika, sem þá hljóta að eiga sér stað og verður að sjá fyrir einhverri úrlausn á. Ég tel, að það sé rétt, sem hér kom fram hjá hæstv. sjútvrh., að verulegur hluti af því verðmæti loðnuaflans, sem fer í þennan olíusjóð, hefði gengið í Verðjöfnunarsjóðinn. Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins er tiltölulega nýtt fyrirkomulag hjá okkur Íslendingum til að mæta miklum verðsveiflum í verðlagi. Það er enginn vafi á því, að þó að hér sé ekki um ráðstafanir að ræða, sem eiga að langa reynslu að baki, þá höfum við Íslendingar séð, að við höfum farið þar inn á réttar leiðir á sínum tíma, þegar viðreisnarstjórnin beitti sér fyrir því að koma þessari löggjöf á. Þessar ráðstafanir hafa þegar í dag sannað sitt gildi. Hitt er svo annað mál, þegar maður fer að hugsa um sjávarútvegsmálin í heild, hvernig staða þeirra er, að það hlýtur að vekja mikinn ugg hjá mönnum, nú þegar búið er að ganga frá kaupgjaldssamningum, sem fela í sér 50–60% hækkun á kaupgjaldi. Fiskverðið var hækkað um 15% nú í byrjun vertíðar. Ýmsar neysluvörur sjávar útvegsins, svo sem umbúðir, hafa hækkað, og - t.d. olían, sem flestar vinnslustöðvarnar í landi þurfa á að halda, hefur stórhækkað í verði til þeirrar orku, sem vinnslustöðvarnar þurfa á að halda. Allir þessir liðir koma að sjálfsögðu inn í myndina og verður að mæta. Svo kemur til viðbótar, - við skulum vona, að það eigi ekki við rök að styðjast eða að framtíðin beri annað í skauti sér, - að fréttir berast um það frá okkar aðalviðskiptaþjóð, Bandaríkjunum, að fiskflök hafi lækkað um 10 kr. kg nú síðustu vikurnar og stöðvun hafi komist á afhendingu á frystum afurðum, sem liggja í Bandaríkjunum, nú á undanförnum vikum. Þetta allt gefur manni fyllstu ástæðu til þess að vera áhyggjufullur í sambandi við afkomu sjávarútvegsins. Við vitum, að þau vertíðarskil. sem næst eru fram undan, bera ekki í sér neinar vonir um auknar tekjur af því, sem þá tekur við. Við vitum líka, að vetrarvertíðin hefur alltaf verið sá kjarni í heildarúthaldi fiskiskipanna, sem hefur orðið að bera uppi verulegan hluta af heildarkostnaðinum yfir árið, eða a.m.k. hefur orðið að leggja miklu meiri hluta á útgerðar- og fiskvinnslukostnaðinn á vertíðinni heldur en bara sem nemur því tímabili, sem vetrarvertíðin sjálf stendur yfir. Við vitum, að þetta er fyrst og fremst af því, að á vetrarvertíðinni berst meginhluti þess afla - þorskafla sérstaklega, sem aflast á bátaflotann yfir allt árið, og öll úthöld á öðrum árstímum eru veigaminni og miklu minni vonir um góða afkomumöguleika á þeim heldur en yfirleitt hefur verið á vetrarvertíðinni. Ég segi: Þetta eru mál út af fyrir sig, sem ekki koma því máli við, sem við erum að ræða hér í dag, en þetta hefur spunnist inn í umr., og má segja, að sé ekkert óeðlilegt. Það vill oft verða svo, þegar verið er að ræða um einn þátt, að þá eru aðrir skyldir þættir, sem koma inn í myndina um leið. En ég vil segja í sambandi við það, sem fram kom hjá hv. 5, þm. Reykn. áðan, þegar hann var að tala um fjórfalt hærra verð hjá togurunum en hjá bátunum hér heima, - þeim togurum, sem sigla út, að ég tók eftir því og mér þótti það athyglisvert, sem kom fram í blöðunum nú nýlega. Þar var skýrsla yfir togarana, sem hafa siglt með aflann út að mestu leyti, og svo aðra togara, smærri togarana, 500 tn. togaranna og þar um bil, sem hafa að mestu leyti látið afla sinn á land hér, að það er hvort tveggja, að aflinn var ekki miklu minni hjá þeim, sem bestum árangri hafa náð, eins og einum Ísafjarðartogaranum, sem tilgreindur var, og hann skilaði líka miklu verðmæti. Til viðbótar kemur svo vinnsla á þessum fiski. Ég er alveg sannfærður um, að fyrir þjóðarbúið í heild er tap að þessum siglingum. Það er svo mikið, sem dregst frá, bæði í tollum og löndunarkostnaði erlendis og ýmsum öðrum aukakostnaði, að ég álit, að það ætti að taka til sérstakrar athugunar, hvort það er ekki einmitt þjóðhagslega óhagstætt að halda uppi útgerð á þessum skipum með þeim hætti, sem verið hefur. Mér finnst, að það, sem var upplýst þarna og kom fram í blöðunum nú nýlega, bendi til þess, að við eigum að athuga þessi mál nánar og gera okkur betur grein fyrir því en gert hefur verið, hvort það er ekki meiri hagsýni í því, að verulega meira magn af togaraaflanum verði unnið hér á landi, en ekki sent og selt sem hráefni, eins og hefur verið gert á undanförnum árum. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta mál. Ég hef sagt um það sjálft það, sem ég vildi segja, en ég taldi líka rétt, af því að þetta mál hefur farið inn á víðara svið í þessum umræðum, að segja nokkur orð í sambandi við það.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Ég drap á tvö atriði í minni fyrri ræðu, sem ég tel, að standi algerlega óhögguð. Hið fyrra var, að áhrif af setningu 5% útflutningsgjalds af fob.- verðmæti loðnuafurða jafngiltu breytingu á hlutaskiptum. Það kemur í einn og sama stað niður, hvort tekin er ákveðin upphæð eða ákveðið hlutfall af aflaverðmætinu óskiptu og afhent að meginhluta til útgerðarmanna, eins og í þessu tilfelli, áður en aflanum er skipt, og svo hins vegar að breyta hlutaskiptareglunum. Það voru ekki mín orð, að 1968 hefðu sjómenn verið rændir einu eða neinu, né heldur voru það mín orð, að svo væri verið að gera nú með þessu útflutningsgjaldi. Hins vegar minnist ég þess, að hæstv. sjútvrh. taldi verið að ræna sjómenn með breytingu á hlutaskiptareglum 1968. Ef hann hafði rétt fyrir sér þá, er eins verið að ræna sjómenn nú. Það er ósamkvæmni hæstv. ráðh., sem ég var að benda á. Þá sagði hæstv. ráðherra, að hann eða ríkisstj. hefði ekki skuldbundið sig til að tryggja fiskiskipaflotanum óbreytt olíuverð eða til þess að gera aðrar ráðstafanir þess í stað. En hann las upp yfirlýsingu ríkisstj., sem tók af öll tvímæli að þessu leyti og sannar, að það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, er rétt. Auðvitað er hér um samkomulag að ræða milli útgerðarmanna, sjómanna og verksmiðjueigenda, sem svo er staðfest af þeim nefndum, sem ákveða fiskverð. En þetta samkomulag var bundið ákveðnu skilyrði. Þetta samkomulag hefði ekki verið gert, nema ríkisstj. hefði gefið út ákveðna yfirlýsingu, skuldbundið sig til ákveðinna aðgerða. Auðvitað er það ekki nein veruleg skuldbinding, sem í því felst, að stefna beri að því, að rekstrargrundvöllur þorskveiðibáta raskist ekki í meginatriðum frá því, sem við er miðað við fiskverðsákvörðun um áramótin 1973–1974. Hafi sú fiskverðsákvörðun haft við rök að styðjast og verið sanngjörn og eðlileg, má búast við því, að hér sé um sjálfsagðan hlut að ræða. En það er framhald yfirlýsingarinnar, sem hér skiptir máli og staðfesta orð mín í minni fyrri ræðu. Þar segir: „Hækki olíuverð frá því, sem miðað er við um áramót, umfram það, sem fiskverðshækkun, annar tekjuauki eða létting gjalda fyrir útgerðina getur staðið undir með eðlilegum hætti, þyrftu að koma sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja rekstur þorskveiðiskipa, sem landa afla sínum hérlendis á síðari helmingi ársins, og munu verða gerðar ráðstafanir í þeim efnum, eftir því sem nauðsynlegt kann að reynast.“ Það er þessi skuldbinding, sem ég spurði hæstv. ráðherra, hvað hann mæti mikils í fjárupphæð. Talið var af hálfu útgerðarmanna, að hér væri um að ræða 350–100 millj. kr. að öðrum atriðum óbreyttum, og ég held mig við þá tölu, meðan aðrar upplýsingar liggja ekki fyrir. En eftir þessa yfirlýsingu getur hæstv. ráðherra ekki komið hér í ræðustól og sagt, að ríkisstj. hafi ekki lofað óbreyttu olíuverði fyrir útgerðina eða öðrum samsvarandi ráðstöfunum. Það er einmitt það, sem hæstv. ríkisstj, hefur skuldbundið sig til, og spurt er: Hvað er talið nú, að þessi skuldbinding þýði í útgjöldum fyrir ríkissjóð, fyrir Verðjöfnunarsjóð eða í annarri fjáröflun á vegum hins opinbera.



Herra forseti. Það er rétt aðeins til að leiðrétta það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði nú síðast. Hann virðist alveg hlaupa yfir það í þessari yfirlýsingu, þar sem hann segir: „Hækki olíuverð frá því, sem miðað er við um áramótin, umfram það, sem fiskverðshækkun, annar tekjuauki eða létting gjalda fyrir útgerðina getur staðið undir með eðlilegum hætti, þyrftu að koma til ráðstafanir.“ Auðvitað er það skiljanlegt mál, að þegar búið er að lýsa því yfir, að reiknað sé með því, að sanngjarnt sé, að útgerðin búi við sams konar rekstrarafkomu og þarna var lögð til grundvallar, verður að gera ráðstafanir, ef olíuverðið helst t.d. óbreytt og enginn tekjuauki kemur til. En ef það kemur tekjuauki til, þá getur farið svo, að það þurfi ekki að gera neinar ráðstafanir.  Sannleikurinn er sá, að útvegsmenn mundu ekki fallast á það í dag, þó að þeim væru jafnvel boðnar 300 millj. kr. Þeir mundu segja, eins og þeir sögðu um áramótin: Við verðum að láta gera upp dæmið, hvernig það stendur. Það getur líka komið til þess, að það hafi orðið svo miklar launabreytingar í landinu á þessu tímabili, sem við getum ekki enn sagt um, hvað verða miklar, að það hafi grundvallandi breytingar í för með sér á launagreiðslum útgerðarinnar. Það þýðir ekki að miða aðeins við olíuverðið, heldur afkomuna hjá útgerðinni. Það er sem sagt þetta, sem liggur fyrir, að gert er ráð fyrir því að reyna að tryggja útgerðinni seinni hluta ársins hliðstæða afkomu og á fyrri hlutanum. Þá verður að taka tillit til þeirra tekna, sem útgerðin þá býr við, og þeirra útgjalda, sem hún þá stendur frammi fyrir. En það er ekki með neinu móti hægt að segja um það á þessu stigi málsins hversu mikill vandi þetta verður. Það er um allt of marga óvissa liði að ræða. Hitt er rétt, að það hefur verið við það miðað að reyna að tryggja útgerðinni svipaða afkomu seinni hluta ársins og fyrri hluta ársins. Mér þykir það satt að segja furðulegt, ef einhver er, sem ekki. viðurkennir, að það sé eðlilegt.



Herra forseti. Það er ekki beint þessu máli viðvíkjandi, sem ég sá mig knúinn til að segja nokkur orð, heldur útreikningar hæstv. sjútvrh. hér í hv. d., er hann gerði áðan lítið úr þeim vanda, sem smærri skuttogararnir standa frammi fyrir. Ég lít svo á, að þessi ummæli hæstv. ráðherra hafi verið sögð í nokkru fljótræði og hafi ekki við rök að styðjast. Þvert á móti held ég, að það hafi sýnt sig víðs vegar úti um landið í þeim plássum, þar sem ráðist hefur verið í kaup á skuttogurum, að þar hafa orðið miklir erfiðleikar á því að halda togurunum úti, og í sumum tilfellum hefur verið vafamál, hvort togararnir séu jafnvel í þann veginn að stöðvast. Ég viðurkenni, að það var mikil bjartsýni ríkjandi í sumum þessara kauptúna, þegar ráðist var í skuttogarakaupin, og þetta hafði í för með sér mikla bjartsýni og ánægju þeirra manna, sem þar bjuggu. En þeim mun meira verður líka höggið, ef svo fer, að selja verður þessa skuttogara burt frá stöðunum, eins og nú litur jafnvel út fyrir að fara kunni. Ég álít, að það sé ekki hægt að ýta þessu vandamáli á undan sér öllu lengur. Þetta vandamál kom upp strax á s.l. sumri, og mér er kunnugt um það, að útvegsmenn höfðu haft tal af sjútvrh. um þessi efni. Ég held ég fari rétt með það, að strax á s.l. hausti og síðan hafi komið upp erfiðleikamál vegna þess einmitt, að rekstrargrundvöllur þessarar útgerðar er ekki nógu traustur, og vegna þess, að það er fyrirsjáanlegur mjög verulegur hallarekstur á þessum togurum nú á þessu ári, svo að nemur allverulegum og ég vil segja mjög háum upphæðum. Ég álít, að ríkisvaldið verði að hlaupa þarna undir bagga með einhverjum hætti. Ég vil líka segja það, að þetta getur komið mjög þungt við suma landshluta, eins og t.d. Norðurl. eystra, þar sem nú hefur mjög verið þrengt að togbátunum. Ég vil einnig benda á það, að frá síðustu áramótum hefur t.d. nótaveiðin verið bönnuð, en við vitum, að yfir sumarmánuðina hafa nótabátarnir einmitt fært mjög verulegan hluta aflamagnsins í frystihúsin, og sumir smáútgerðarmenn eru svo bölsýnir að segja, að þar með verði rekstrargrundvellinum kippt undan þessum bátum, ef þessi veiði verði algjörlega stöðvuð, en ég ætla ekki að fara út í það núna. En það er sannarlega kvíðvænlegt, eins og ástandið er í útvegsmálunum almennt, t.d. á Norður- og Norðausturlandi. Ég verð að vona, að hæstv. sjútvrh. hafi ekki meint það bókstaflega, sem hann sagði hér áðan, að það væru fyrst og fremst stóru skuttogararnir, sem þyrftu á einhverri aðstoð að halda. Ég held, að í mörgum tilfellum þurfi smærri skipin það einnig, og þar eru í húfi heil byggðarlög, að frystihúsin þar hafi nægilegt hráefni og fólkið vinnu.